cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nordkorea
Geografii
Dr hegscht Bärg isch dr Paektusan (2.744 m) an dr Gränze zue China. Di wichtigschte Fliss sin dr Tumen (im Norde) un dr Amrok (bekannter unter syym chinesische Name Yalu).
Klima
Nordkorea het in dr Hauptsach e gmäßigt Kontinentalklima mit vier uusbregte Johreszyte. Dr Johresniderschlag fallt vor allem im Monsun (jangma) im Zytruum vu Juni bis Augschte. D Wintermonet sin dur Chelti un Drickeni gchännzeichnet. Im Spotjohr git s mänkmol Taifun.
D Wirtschaft
Nordkorea het e straff zentralisierti Blaanwirtschaft. Die isch im Raame vo dr Chuch'e-Ideologii ganz uf Autarkii usgrichdet worde. Alli Hauptindustrie und d Landwirtschaft befinde sich in staatlige Hand. D Pjöngjanger Füerig ziet d Schweerindustrii, wo milidäärisch wichdig isch, dr Brodukzioon vo Konsuumgüeter und dr Landwirtschaft vor, wo dorum stark vernoochlässigt wärde.
Wo Nordkorea sini Handelspartner im Ostblock noch dr kapitalistische Wändi dört verloore het, isch si Wirtschaft zämmebroche. Zum si Bevölkerig z ernääre, isch s Land uf Lääbensmiddelliifrige vo usländische Hilfsorganisazioone aagwiise.
Xerxes I.
Dr Xerxes I. (, altpersisch Hšayāŗšā, aramäisch Aḫšeweruš, hebräisch אחשורוש Achašweroš,, latiinisch Xerses; * öbbe 519 v. d. Z.; † 4. August 465 v. d. Z.) het vo 486 bis 465 v. d. Z. as achämenidische Groossköönig und egüptische Farao regiert. Si Naame bedütet „dä wo über Helde herrscht“. Dr Xerxes isch mit dr Amestris verhürootet gsi.
Si Lääbe
Dr Xerxes sälber isch denn zrugg in si Hauptstadt Susa. Si Armee isch bald druf bi Plataiai besigt worde.
479/478 v. d. Z, het er dr Durm vo Babylon und d Marduk-Statue dörte lo zerstöre und wil vo denn aa d Ritual vo dr Ernennig vom Köönig vo Babylon ummööglig gsi si, het s sälbständige Babylon für immer ufghöört z existiere.
Dr Xerxes het Kolossalbaute z Persepolis und z Susa lo baue.
Dr Xerxes I. isch vo Befäälshaber vo dinere Garde Artabanos ermordet worde. Dä het dr Verdacht uf im Xerxes si eltiste Soon, Dareios, glänkt und dorum het en si jünger Brueder Artaxerxes I. umbrocht. Dr Artabanos het brobiert, au dr Artaxerxes z ermorde, isch aber sälber umchoo und dr Artaxerxes isch im Xerxes si Noochfolger worde.
Rezepzioon
Dr Georg Friedrich Händel het dr Xerxes I. für d Gstalt vom Xerxes in sinere Opera seria Xerxes brucht – bekannt au under iirem italiänische Originalditel Serse – (HWV 40).
Generell wird dr Xerxes au mit dr Figur vom Ahasveros im biblische Buech Esther identifiziert.
Stimmloser glottaler Frikativ
De stimmlosi glottali Frikativ isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch, wie au de Buechstab im latyynische Alphabet. Im Alemannische wird de Luut au mit <h> gschriibe, wie im Wort „Huus“.
Trotz dass de Luut als „glottale Frikativ“ bezeichnet wird, isch de Luut weder en richtige Frikativ, noch isch glottal als Artikulationsort e bsùnders träffendi Bschryybig. Träffender isch viilmool e Definition als stimmlose Vokal.
In viile Sprooche git es de Luut nit, wie zum Byspil in fascht allene Dialäkt vùm Französische, wo de Buechstab <h> nie ussgsproche wird.
Buchmalerei
D Buechmoolerei isch e Kunstgaddig, wo sich mit dr moolerische Gstaldig vo Büecher und andere Schriftwärk befasst. Dr Begriff Buechmoolerei umfasst im ängere Sinn alli Moolereie im ene Buech, wird aber au für zäichnerischi Illustrazioone verwändet. Dr Gsamthäit vom moolerische Buechschmuck, bsunders wenn d Moolereie no vergoldet si, säit mä au Illuminazioon.
Im Oobeland, also im westlige, latiinische Öiropa, het sich dr Stiil vo dr Buechmoolerei die ganz Zit veränderet. Im Früeje Middelalter het s zerst die merowingischi und die insulaari Buechmoolerei vo Irland und Ängland gee. In dr Karolingische Kunst isch d Buechmoolerei stark vo Büzanz beiiflusst gsi und isch denn in die Ottonischi Buechmoolerei übergange. D Romanik isch die ersti Epoche gsi, wo sich in de regionaale Moolschuele gmäinsaami Merkmool entwicklet häi und eso en öiropäische Stiil. D Gotik het z Frankriich und Ängland öbbe 1160/70 aagfange, wääred z Dütschland no bis um 1300 die romaanische Forme dominant bliibe si. Wääred dr ganze gotische Epoche isch Frankriich die füerendi Kunstnazioon gsi und het dr Doon für die stilistische Entwicklige in dr Buechmoolerei aagee. In dr Rönessans het di Buechmoolerei wägen em Buechdruck und de druckgrafische Verfaare, wo sich denn duuregsetzt häi, vo iirer Bedütig verloore. Bis denn sich si gliichberächdigt näbe dr Daafel- und Wandmoolerei gstande. Modärni Büecher, wo moolerisch gstaltet si, zelt mä im Allgemäine nid zur Buechmoolerei zugerechnet.
Die Islamischi Buechkunst het im 11. Joorhundert aagfange und es het zwäi geegesätzligi Grundposizioone gha: Äinersits isch dr Islam e Buechreligioon, andrersits si figüürligi Daarstellige verbote, wenn s au im Koran käi diräkts Verbot git. Religiöösi Wärk beschränke sich dorum uf brachtvolli Ornamäntik und Kalligrafii. Au wenn s Verbot noch dr sträng orthodoxe Sicht nit uf die religiöösi Sfääre beschränkt isch, git s im wältlige Beriich e seer fantasiivolli figuraali Moolerei. Vo Arabie us het sich die islamischi Buechkunst uf Persie, Indie, in s Osmanische Riich und uf Schbanie usbräitet.
Im prekolumbianische Amerika het s en äigeni Buechmoolereisdradizioon gee, wo noch dr Eroberig vo Süd- und Middelamerika dur d Schbanier non e bitzli under de Vorzäiche vo dr christlige Kolonisazioon witergläbt het. Hüte si nume no weenigi Azteke- und Maya-Kodizes erhalte.
Z China het d Duschzäichnig d Textillustrazioon dominiert. Mäistens häi die d Form vo Rolle gha und dorum isch das käi Buechmoolerei im ängere Sinn. D Illustrazioonen si mäistens nooch zum ene autonoome Bild gsi und häi dr Teggst weeniger illustriert oder gliideret, as das in dr öiropäische Buechmoolerei dr Fall gsi isch. Wil technisch d Kalligrafii und d Duschzäichnig seer nooch zun enander gsi si, git s zwüsche dene bäide Künst kuum e Gränze. Scho sit em 9. Joorhundert isch dr Holzschnitt z China bekannt gsi.
D Technik vo dr japanische Illustrazioonskunst het sich kuum vo dr chinesische underschiide und au dört häi d Duschzäichnige vorgherrscht.
Grindorf-Bisingen
Gréinsdroff-Béiséngen (lothrìngisch; frànzeesch Grindorff-Bizing, bìs 10. April 2002 Grindorff, ditsch Grindorf, 1941–44 Gründorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge). D Gmein bsteht üs dr Derfer Gréinsdroff (fr. Grindorff) und Béiséngen (fr. Bizing, dt. Bisingen).
Gréinsdroff-Béiséngen ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gréinsdroff-Béiséngen ìsch. Gréinsdroff-Béiséngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gréinsdroff-Béiséngen ghert zem Moselfrankisch.
Münchingen (Wutach)
Münchinge (Hochdütsch: Münchingen) isch e Ortsdeil vo Wüetach im Landchreis Waldshüet. Es litt im Weste vom Wüetacher Gmeindebann, di benochberte Ortsdeil sin Ebedinge im Nordoste und Lembach im Südoste. Nochbergmeinde sin Löffinge (Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Bonndorf im Schwarzwald im Weste.
1696 isch d'Chirch zu Ehre vom heilige Bartholomäus ygweiht worre.
Nochdem Münchinge und sini Umgebig zerscht zu de Grafschaft Bonndorf und spöter zum Chloster St. Bläsi ghört hät, isch's 1806 mit de Säkularisierig badisch worre. Zum 1. Januar 1975 hät's sich mit Ebedinge, Lembach und Wüetach zu de hüttige Gmeind Wüetach zämmegschlosse.
Durch Münchinge verlauft d'L171, wo in Richtig Bonndorf fiehrt und dört an d'L170 und d'B315 aschließt. Im Oste verbindet si de Ort mit Ebedinge.
Im Nordweschtè vo Münchingè lyt, uff öppè halber Höchi zwischem Dorf un dè Wuètèschlucht, eini vo dè Chreismülldeponiè vom Landchreis Waldshuèt, wo jetzt als regionales Aaliferzèntrum (RAZ) firmyrt.
Mulhouse Alsace Agglomération
D Mulhouse Alsace Agglomération (M2A) ìsch dr Kommünàlverbànd ìn dr Milhüüsergegend, ìm Owerelsàss (Frànkrìch). Sa ìsch àm 16. Jüni 2016 grìnda worra.
Drei ehmàliga Kommünàlverband un viar unàbhangiga Därfer han sìch zammagmàcht fer d M2A ufz'bauia:
Zum 1. Janner 2017 ìsch d M2A mìt em Kommünàlverband Communauté de communes Porte de France Rhin Sud füsioniert wore.+
Dr Präsidant vu dr M2A ìsch dr Fabian Jordan.
Gmeina
Zu dr M2A gheera 39 Gmeina:
Tignous
Dr Tignous, aigetli Bernard Verlhac (* 21. Augschte 1957 z Paris; † 7. Jänner 2015 ebedert) isch e franzesische Cartoonischt gsii.
Dr Verlhac isch zämme mit em Charb, em Cabu, em Wolinski, em Honoré, em Bernard Maris, dr Elsa Cayat un fimf wytere Mänsche, dodrunder zwee Bolizischte, bi me Aaschlag uf d Redaktionsbiro vu dr Satirzytschrift Charlie Hebdo ermordet wore, wun er bi me Redaktionsdräffe gsii isch. Näbe syre Arbet fir Charlie Hebdo het er au gschafft fir d Magazin Marianne un Fluide Glacial.
Alpidische Orogenese
Mit dr Alpiidischi Orogeneese mäint mä e globaali Faase vo dr Bildig vo Gebirg in dr Gschicht vo dr Ärde, wo bis hüt die letschti gsi isch. Iiiri Bezäichnig chunnt drvoo, dass denn au d Alpe bildet worde si.
Dr Brozäss vo dere Orogeneese (Bildig vo Gebirg) het in dr Chriidezit agfange, isch im Miozän vor öbbe 20 Millioone Joor am sterkste gsi und het bis in d Nöizit duurt. Er umfasst e Zit vo öbbe 100 Millioone Joor, und wird sit öbbe 5 Millioone Joor immer schwecher. D Iiszite vom Pleistozän in de letzte 2 Millioone Joor häi denn s Ussee vo de hütige Gebirg wääsentlig brägt.
Bi deere Gebirgsbildig isch dr Alpiidisch Gebirgsgürtel (oder s Alpiidische Gebirgssüsteem) entstande mit em Atlas, de Püreneeä, de balearische Insle, de Alpe, de Karpaate, de Apennine, em Dinarische Gebirg, de Rhodoope, em Balkaan, Taurus, Kaukasus, Zāgros, Kuhrud, Elburs-Gebirg, Kopet-Dag, Suleiman-Gebirg, Hindukusch, Karakorum, Himalaya bis zu de westlige Gebirg vo Indochina und Malaysia. Die Amerikanische Kordillere isch ebefalls dur blattetektoonisch Vorgäng in deere Zit entstande. Iiri Bildig wird aber als en äigeständigi Orogeneese aagluegt.
Gstäi
S Gstäi in den zentralalpiinen Hoch- und Middelgebirgsregioone bestoot vor allem us äiförmige Para-Gnäis, das si metamorfosierti doonigi und sandigi Sedimänt, Grauwacke und Tuff. In deene findet mä hüfig Amfibolite, wo us Basalt entstande si. In deene Gstäigsellschafte si au magmatischi Orthognäis seer hüfig.
D Chalchsedimänt, wo mariin abglaageret worde si und d Schelfkarbonaat vo dr Tethys findet mä as Gstäi vom Helvetische Süsteem im Weste und vo dr höggste tektoonische Äihäit vo de Nördlige Chalchalpe vom Ostalpiin und de Dolomite vom Südalpiin.
Kwelle
Dr Ardikel «Alpidische Orogenese» uf dr dütsche Wikipedia
9. Mai
Dr '''9. Mai''' isch dr 129. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 130. in Schaltjohr), dodermit blybe no 236 Däg bis zum Änd vum Johr.
Martha Arnold-Zinsler
D Martha Arnold-Zinsler (* 22. November 1920 in Augschburg, † 12. Januar 2000 in Oole) war a Autorin, Übersetzerin, Schriftstellerin, schwäbische Heimatdichterin, Dichterin ond schwäbische Mundartautorin.
D Martha Arnold-Zinsler war vo 1952 aa a erfolgreiche Mondartschreibere. Se hot se aber au Gedanka gmacht, morom ma s Schwäbisch aier lieast als daß mas schreibt. Ond oi Grond isch, daß oim mendeschtens vier Buachstaba fehlet. Deswega isch Schwäbisch schreiba emmer a Kompromiß. Se war au Hausfrau. Se war au Ibersetzere.
Auszoichnonga
Weil se so a Dapferle gwä isch, hot se au amol an Preis kriagt: da Förderpreis em Autorawettbewerb fir Mundartstickla im Hoimetbezirk Schwoba (1974).
Was se sonscht no gmacht hot
Mai als 200 Ardikl auf Schwäbisch seit 1981 in dr Schwäbische Poscht en Nördlenga ontrm Nama Frida I. Dipfele. Danäba hot se au no a zwoits Pseudonym ghet, Martha A. Weil ma jo selta vom Bleischtiftschwenga ond vom Taschtaklopfa leba kaa, hot es Marthale (A.-Z. ) Fremdschprachasekretäre (noi, net fir Deitsch) en Leipzig ond Schtuagrt glernat, danoch isch se en Schtellung ganga ond hot fir d amerikanisch Militärregierong gärbat. Schpätr war se freie Ibersetzere. Ob dia Lehrer en Leipzig au meh als Säxisch kenna hent, muas no erkundet werda. Ond weil es Marthale a Schaffere war, hot se dazwischa au als a Erziehere emma Privathaushalt gärbat. Ond, net gnua, als a Englischlehrere hot se au zwoi Johr ausgholfa, anara Buabaoberschual, des war domols no so, nix mit Koedukation odr wia heit Inklusioo.
Nochweis
<References />
RhB Ge 4/4 II
D Ge 4/4 II ischt ä Loggi bi dr Rhätische Bahn. Di 23 Loggenä sind vorwiägänd für ä Personävercheer vorgseh. Si händ viär Aatribs- und käini Laufachse. Si sind vu 1984 bis 1985 buut wordä und gliiched üsserlich wiä technisch dä Re 4/4 II vu de SBB. Si händ d Fahrzüügnummerä 611-633. Natürli sind si will mer si uf Meterspurigä Gläis bruucht chliiner und "nur" 50 Tonnä schwär. Si chänd au "nur" mit 90 Stundekilometer fare.
En eltäri Buukonschtrukziuu häisst Ge 4/4 I. Di effektivä Vorgängerinnä vu dr Ge 4/4 II sind aber d Krokodil vo dr Rhätische Bahn gsii. Diä händ sich als Störigsaafällig erwise. Hüt git's vu derä Buukonschtrukziuu nuch e paar historischi Loggene.
Am Aafang sind si i tannegrüener Farb erschine. Hüt sind si alli Rot aagmalt, und das isch au d Huusfarb vu d'r Rhätische Bahn.
Schweizerisches Idiotikon
S Schwyzerisch Idiotikon (de vollständig Titel isch Schweizerisches Idiotikon. Wörterbuch der schweizerdeutschen Sprache) isch es Projäkt zur vollständige Inventarisierig vo allne Schwyzer Dialäkt und de eltere Schwyzer Kanzlei- und Literatursprach. Es isch eis vo de vier «Nationale Wörterbüecher vo de Schwyz»; di andere sind s Glossaire des patois de la Suisse romande, s Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana und s Dicziunari Rumantsch Grischun.
Kabinett Stengel
S Kabinett Stengel isch vum 19. Mai 1856 bis zum 2. April 1860 d Landesregierig vu Bade gsii. Mer findet in dr Literatur fir s Kabinett mänkmol au dr Name Stengel-Meysenbug. En offiziälle Staatsminischter as Laiter vum Gsamtminischterium het s z Bade um Zytruum vu 1846 bis 1861 nit gee.
Schweizerisches Idiotikon
Gschicht
Scho im 1806i hät de Pfarer Franz Joseph Stalder en Versuech vomene Schwyzerische Idiotikon i zwee Bänd publiziert. Sis fertig Manuskript vo 1832 hät de Stalder nüme chöne veröffetliche. Es isch lang z Luzärn gläge, dänn ab 1901 z Züri und hät als eini vo de Grundlage für s meerbändig Idiotikon ab de 1860er ddienet. Im 1994i isch es doch na useggää worde, nämli vom Niklaus Bigler.
Im 1862i isch uf d Initiative vo de Antiquarische Gsellschaft Züri und vom Friedrich (Fritz) Staub de «Verein für das Schweizerdeutsche Wörterbuch» ggründet worde, zum es neus Idiotikon zämezstelle (Neugründig vom Verain 1950, der alt isch gly wider ygschlofe gsy). Mer hät Korrespondänten im ganze Land gsuecht und gfunde, wo Wörter gsammlet und ygschickt händ. S hät au Lüt gha, wo ganzi Wörterbüecher äxtra für s neu Schwyzerisch Idiotikon gschribe händ, öppe de Jakob Hunziker, de Jakob Joseph Matthys und de Gustav Adolf Seiler, und em Valentin Bühler und em Martin Tschumpert iri untruckt plibene Wörterbuechtäil sind am Schluss au bim Idiotikon glandet. Au Schriftsteller händ ganzi Gschichte äxtra für s Idiotikon verfasst, öppe de Franz Josef Schild, de Niklaus Senn und de Bernhard Wyss. Natürli händ au d Redaktion und iri Hälfer sälber flyssig truckti und untruckti Quällen uusgschribe.
1881 sind di eerschte Faszikel glifered worde. Der Albert Baachme, wo 1896 Chefredaktor worden isch, hät s Wörterbuech dänn sukzessive uf e moderneri wüsseschaftlichi Grundlaag gstellt. Under synere Ägide isch au s Quällematerial ganz starch uspoue worde, und me hät vili wyteri hischtorischi und rezänti Quälle byzoge. Syni Nochfolger händ di Politik bybhalte; drum isch de 16t Band au eerscht im Johr 2012 fertig worde. De letscht Band i truckter Form söll de 17t sy, wo s ganz Z dinen isch. As digitali Infrastruktur sölls nachane aber im Sinn vo de Digital Humanities wyterentwicklet wärde.
Wörterbuech
S Schwyzerisch Idiotikon isch s gröscht Dialäktwörterbuch vu allne germanische Sproche. S isch aber nüd «nu» es Dialäktwörterbuech, sondern glychzytig au e «nationals historischs» Wörterbuech wie zum Byspil de Oxford English Dictionary us Ängland oder d Svenska Akademiens Ordbok us Schwede.
S Idiotikon het im Momänt (bis Band 16) öppe 155'000 Stichwort. Dr Grundstock vo de Quelle stammt us dr zwaite Helfti vom 19. Joorhundert. S Idiotikon teilt d Quelle in zwo Zytperiode: jüngeri Sproch ab 1800 und elteri (historischi) Sproch vo öppe 1300 bis 1799).
Syt em Septämber 2010 cha mers über www.idiotikon.ch au online läse (Schweizerisches Idiotikon digital).
Träger vom Idiotikon isch dr gmeinnützig Verein für es Schwyzerdütschs Wörterbuech, wo vo dr Schwyzerische Eignosseschaft (dur d Akademy vo de Geischtes- und Sozialwüsseschafte), de Dütschschwyzer Kantöön und Private finanziert wird.
Leitendi Redaktore
Leiter vo der Informazionstächnology und Sprochtächnology:
Zuesatz-Ufgabe
I nöierer Zyt sind e Reie wyteri Ufgabe bi de Redakzioon vom Schyzerischen Idiotikon aagsidlet worde:
Regelmèèssig tritt s Schwyzerisch Idiotikon i der Öffentlichkäit au mit syne Woortgschichte und mit synen Erchlèèrige vo Familienäme uuf.
Saas-Balen
Balu (amtlich Saas-Balen) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Balu lit im Saastal. Zer Ggmeind gcheerunt ds Doorf Balu, d Wiiler Niedergut (Üsser-Balu), Bidermatten und en Teil va Tamatten (Inner-Balu). Vannr Ggmeindsflechi sint 10,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 22,7 % Wald, 1,3 % Sidligsflechi und 65,4 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Balu ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1304 als baln.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 9,8 % glägu.
Religion
95,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Balu ischt dr Konrad Burgener (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 397 Iwonru 98,2 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,5 % Franzeesisch und 1,3 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Balu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Dornach
Dornach isch de Name vo däre Gmeind:
Dornach isch de Name vo däne Ortsteil
z Dütschland:
z Frankriich:
z Östriich:
Dornach isch de Name vo däne Burge und Schlösser:
Gustav II. Adolf von Schweden
D Dronbestiigig
Dr Gustav II. isch sibzäh gsi, wo si Vater gstorbe isch. Er het vo siim Vater, wo dr Sigismund III. Vasa, wo au König vo Pole gsi isch, verdriibe und dr schwedisch Dron usurpiert het, ä dynastische Legitimitätsstriit mit Pole gerbt. Au mit Russland und Dänemark isch Schwede verstritte gsi, wil dr Karl IX. brobiert het, z Russland si jünger Sohn, dr Karl Philip zum König z mache, vor allem drum, wil er nit het wele, ass ein vo siine polische Verwandte dört zum Herrscher wurd; und wo die schwedische Armeä immer no z Russland beschaftigt gsi si, het er au no ä Chrieg mit Dänemark agfange.
Au innepolitisch het dr Karl vili Problem hinterlo, will er willkürlig und gwaltdätig gregiert het. S schwedische Parlament, dr Riksdag, het dr Gustav nume lo regiere, nochdäm er em wichdigi konstitutionelli Zuegständnis gmacht het, so dass es Regime, wie das vo siim Vater, nüme möglig wurd. Dr Axel Oxenstierna, wo d Verfassigsurkunde ufgsetzt het, het aber dr König nit zum Spiilzüüg vo de Aristokrate und em Parlamänt gmacht, sondern het em ä bedüütendi Rolle glo. Dr Oxenstierna isch au dr Berooter und Kanzler vom König worde, und die beide hai währed dr ganze Regierigsziit vom Gustav äng zsämmegschafft. Si hai de Noble ä Rolle in dr schwedische Verwaltig ge, so dass si zu Diener vom Staat worde si und es kei Machtkampf zwüsche dr Chrone und dr Aristokratie ge het.
D Reforme
So het dr Gustav d Verwaltig und s Bildigswäse vo Schwede chönne reformiere. 1614 het er s Oberste Gricht gründet, 1617 isch dr Riksdag noch Gsetz us vier Ständ (d Aristokrate, dr Klerus, d Bürger und d Buure) bildet worde, 1618 si s Schatz- und s Kanzleramt und spöter d Admiralitet und s Chriegsministerium ständigi Staatsorgan worde. 1634 si die Reforme im enä Gsetz zsämmegfasst worde und hai Schwede die modernsti wirksamsti Verfassig vo alle europäische Staate ge. D Verwaltig vom Land isch z Stockholm konzentriert gsi, si isch professionall gsi und die höggste Böschde hai Artistokrate gha, wo so vo dr Chrone hai chönne überwacht wärde.
Für d Bildig in siim Land het dr Gustav au Groosses gmacht: Sit 1620 git s z Schwede die erste Gymnasie. Dr Universitet vo Uppsala, wo 1477 gründet worde isch, het er finanzielli Sicherheit verschafft und in de Baltische Provinze het er z Tartu (Estland) 1632 die ersti Hochschuel gstiftet.
Dr Gustav het d Iiwanderig vo Fachlüt und d Investition vo usländischem Kapital understützt und eso d Entwicklig vo dr schwedische Wirtschaft aakurblet. So isch s ä Holländer, dr Louis de Greer, gsi, wo die schwedisch Waffeindustrii gründet het, und anderi Iiwandere si us Belgie, Holland, Ängland und Dütschland cho und hai dr Wirtschaft ä starke Astoss ge und se international bekannt gmacht. Schwedischi Kanone si im 17. Johrhundert an d Holländer, d Ängländer und d Franzose verchauft worde und hai ä uusgezeichnete Ruef gha.
Dr Dänisch Chrieg
Ussepolitisch het Schwede under em Gustav II. si Vormachtstellig im Ostseeruum uusbaut und verdeidigt, aber z erst het er d Chrieg, wo si Vater vom Zuun broche het, müesse z Ändi füehre. Dr Chrieg gege Dänemark isch so guet wie verlore gsi. Im Friide vo Knäred 1613 het Schwede dorum zuegstimmt, ä groossi Reparationssumme z zahle und as Sicherheit si einzige Nordseehafe, Älvsborg, as Pfand de Däne z ge. Für zum die Reparatione z zahle si hochi Stüüre iigfüehrt worde und Schwede het siini Schulde erst 1619 abzahlt gha. Dä Chrieg het bi de Schwede vil Hass hinderlo und dr König het nie vergässe, ass Dänemark dr Erzfind vo sim Land isch.
Dr Russisch Chrieg
D Russe hai 1613 dr Michael Romanow zum Zar gwehlt, so dass dr Grund, wäge welem dr Karl IX. dr Chrieg agfange het, verschwunde isch. Dr Gustav het dr Chrieg aber wiitergfüehrt mit dr Absicht, sovil russischs Land wie möglig z erobere und Russland so vom Baltische Meer abzschniide. Das hät macht- wie handelspolitischi Uswirkige gha, wil denn d Schwede vom Handel zwüsche Russland un em Weste hätte chönne profitiere. Im Friide vo Stolbowo vom 27. Februar 1617 (17. Februar noch em julianische Kalender) het Russland uf alli siini territoriale Asprüch z Estland und Livland verzichtet und het Schwede 20.000 Rubel Reparatione zahlt. Mit dr Annektierig vo Ingermanland und Kexholm het Schwede jetzt die ganzi Küste vo Finnland bis Estland kontrolliert. Russland isch ä kontinentali Macht bliibe, wo bis zur Ziit vom Peter em Groosse gege Zentralasie orientiert bliibe isch.
Dr Polisch Chrieg
Im Chrieg mit Pole isch lengeri Ziit nit vil passiert. Dr Gustav het 1617 probiert Dünamünde in dr Nöchi vo Riga z erobere, was em aber nit glunge isch. Wo aber d Pole 1621 drmit beschäftiget gsi si, sich gege än Aagriff vo de Türke z wehre, het dr Gustav dr Chrieg gege dr Sigismund widr ufgnoh, für zum en drzue z zwinge, siini Aasprüch uf dr schwedisch Dron ufzgee. Er het Livland eroberet und 1626 het er vo Preusse us d Weichselübergäng afo kontrolliere, für zum Pole wirtschaftlig z schade. Zu dere Ziit hai im Böhmisch-Pfälzische Chrieg die katholische Kaiserlige under em Tilly und em Wallestei bedütendi Erfolg gege d Protestante errunge und dr Gustav II. het si Chrieg gege dr katholisch Sigismund as Deil vo däm Religionschrieg gseh. 1628 isch d Lag vo de Däne scho schlimm gsi und dr Gustav het mit enä ä gmeinsami Expedition gmacht, für zum verhindere, ass Stralsund, die letzti protestantischi Bastion z Pommere, au vom Wallestei eroberet wurd. S Johr druf hai die dütsche Protestante dr dänisch König ändgültig as Verbündete verlore, won er dr Friide vo Lübeck het müesse underschriibe, und d Habsburger hai freiji Hand an dr ostdütsche Küste gha und Plän gmacht für ä polisch-habsburgischi Flotte, wo Schwede chönnt bedrohe. 1629 het dr Gustav mit de Pole dr Waffestillstand vo Altmark abgschlosse und im Juni s Johr druf isch ä schwedischi Armee z Peenemünde glandet.
Dr Driissigjöhrig Chrieg
D Motiv, wo dr Gustav drzue bewoge hai, sich im Konflikt zwüsche de (protestantische) dütsche Fürste und em (katholische) Kaiser iizmische, si wohrschinlig ä Mischig gsi vo macht-, handels und religionspolitische Überlegige und es isch nit sicher, ass er uf lengeri Ziit plant het. Dass er sich het chönne mit so grossem Erfolg iimische, isch s Resultat gsi vo siiner Armeereform. Er het dr Ufbau und d Füehrig vo dr schwedische Armee eso veränderet, ass si flexibler worde isch. Die taktische Einheite si chliiner, d Zsämmearbet vo Infanterii und Kavallerii isch verbesseret und d Artillerii bewegliger worde. Für zum sich z wehre, hai siini Gegner ihri Armeä müesse vergrössere, und wil die vom Land gläbt hai, het das schlimmi Konsequenze für d Zivilbevölkerig im Chriegsgebiet gha.
Zerst si die protestantische Fürste gege d Intervention vo Schwede gsi und dr Georg Wilhelm vo Brandeburg het se nit understützt, so dass dr Tilly Magdeburg het chönne iinäh und usplündere. Wil aber d Neutraltät vo Sachse nit respektiert worde isch, het sich dr Johann Georg vo Sachse mit em Gustav II. alliiert und zsämme hai si 1631 bi Breitebärg d Armee vom Tilly zerstört und denn die schwedisch Armee isch noch Süde zoge und het am Andi vom Johr z Mainz acho. Bevor dene Erfolg si im Gustav siini Chriegsziil Reparatione gsi, wo siini Usgobe wurde decke, und ä Allianz mit Pommere, wo Schwede wurd Sicherheit bringe; jetzt aber het er die schwedisch Sicherheit in dr Gründig von erä protestantische Union under siiner Füehrig gseh und as Reparatione het er ganz Pommere verlangt. Aber dr Widerstand vo alle dütsche Fürste gege die schwedischi Hegemonii isch gwachse, si hai im Gustav siini diktatorischi Art übelgnoh und au wie d Schwede s Land under ihre Ahänger verdeilt hai. Im Oktober 1632 het er denn in Süddütschland si Union gründet, aber Brandeburg und Sachse si nit Mitgliider worde. Dr schwedisch Agriff uf Bayre, dr sterkst Alliierti vo de Habsburger, het scho agfange, wo dr Kaiser dr Wallestei widr as Fäldherr iigsetzt het und dä het Nürnberg bedroht, so dass dr Gustav si Armee zruggfüehrt het, für zum d Stadt entsetze. Am 6. November 1632 hai d Schwede im Wallestei si Armee bi Lütze agriffe und besiigt. Dr Gustav, wo ä Kavalleriiattacke persönlig agfüehrt het, het dr Kontakt zu siine Truppe verlore und isch im Kampf gfalle.
Folge und Nochwirkige
Em Gustav II. si Dod het an dr schwedische Ussepolitik nüt gänderet. Si Riichskanzler, dr Axel Oxenstierna, het d Kampagne zur Schwächig vom dütsche Kaiser wiitergfüehrt und so isch Dütschland es groosses, religiös diverses Riich mit vile unabhängige Fürste und emä schwache Kaiser bliibe bis in s 19. Johrhundert. Siini Armeereforme hai no lang uf s europäische militärische Dängge iigwürkt. Schwede het no es Ziitli lang d Politik von erä regionale Groossmacht gspiilt, für weli es aber nit die wirtschaftlige Mittel gha het, und isch schliesslig uf sis Kärngebiet reduziert worde. Wichdiger as das si für siis Land aber d Reforme in dr Erziehig und Verwaltig und d Förderig vo dr Wirtschaft gsi, wo dr Gustav II. Adolf duregfüehrt het.
Geodät
E Geodät (Plural: Geodäte) oder Geometer isch e Fachmaa vo dr Geodesii also vom Vermässigswääse. E Geodät, wo das Fach – an dr Universität (Geodesii) oder an ere Fachhoochschuel (Vermässigswääse) – studiert het, isch e Vermässigsääscheniöör.
Internet Movie Database
D Internet Movie Database (IMDb) isch e Datebank über Film, Fernsehserie, Videoproduktione und Videoschpiil und über die Persone, wo draa mitgwürkt händ. Im Jahr 2013 hät s Iiträg gää zu meh als 2 Millione Filmproduktione vo allne Arte und zu über 4 Millione Mensche. D Nutzig isch grundsätzlich choschtelos. Gege Bezahlig büütet IMDbPro.com es zuesätzlichs Informationsaagebot (aktuelli Box-Office-Schtatistike, Zuegriffsschtatistike, Agente-Kontakt etc.) aa. Betribe wird Internet Movie Database vo Amazon.com.
I dr Datebank befindet sich en Grossteil vo allne Kino- und sehr viile Fernsehfilm, wo sit Aafang vo dr Kinematographie dreiht worde sind. Anders als bi ähnliche Projekte werded au pornografischi Produktione archiviert. Fehlendi Informatione chönnd vo de Bsuecher (nach vorheriger Regischtrierig) naatreit werde.
Es chann sowohl nach Filme als au nach Persone, Film-Charaktere, Zitate, innerhalb vo Biographie und (über verschiedeni erwiiterti Sueche) nach viele wiitere Aagabe gsuecht werde. Dr Umfang vo de aabotene Informatione isch abhängig vom Bekanntheitsgrad vo de Film und Persone oder devoo, wie viil Material dur interessierti Persone a IMDb übermittlet worde sind. Wil Film und Stars us Hollywood weltwiit am bekanntischte sind, gits dezue au meischt bsunders viili Informatione.
Bi dr düütschschprachige Version vo dr IMDb sind bisher nur einzelni Begriff uf de Filmsiite (zum Biischpiil Schauschpieler schtatt Actor) is Düütsche übersetzt worde.
Als Alternative gits d OFDb, d Online-Filmdatebank. Sie büütet zwar wesentlich kompakteri und abgschpeckteri Informatione und Inhalte, isch aber komplett düütschschprachig.
Gschicht
Dr Urschprung vo dr IMDb liit i dr Newsgroup rec.arts.movies, ere Diskussionsplattform für Filmbegeischterti. Wiit vor 1990 händ einigi Teilnehmer demit aagfange, Lischte über Schauschpieler, Regisseure und anders z füehre und regelmässig über rec.arts.movies z veröffentliche. Im Oktober 1990 händ sich i dene vo Hand gfüehrte Lischte über 23'000 Iiträg gfüehrt, wo de Col Needham mit Hilf vo einige Programm zämegfüehrt und durchsuechbar gmacht hät – s Ergebnis isch d Internet Movie Database: Episode I – The Text-Only Unix Version. S System isch mit em hüt verfüegbare chuum vergliichbar gsii, zu dem Ziitpunkt hät no jede Benutzer die gsamti Datebank auf siin eigene Rechner kopiere müesse, um sie benutze z chönne.
Granit Xhaka
Granit Xhaka [] (* 27. Septämber 1992 z Basel) isch e Schwiizer Fuessballspiler. Er wird als zäntrale, defensive oder offensive Mittelfäldspiler ygsetzt und staht bim FC Arsenal under Vertrag.
Im Jahr 2017 isch de Xhaka Schwiizer Fuessballer vom Jahr worde.
Geburt und Chindheit
De Granit Xhaka isch de Sohn vo kosovo-albanische Eltere, wo us em dazmal jugoslawische Prishtina stammet. Er isch zäme mit sym ältere Brüeder Taulant, wo äbefalls Profifuessballer isch, im Basler Stadtteil Santihans ufgewachse. .
Internet Movie Database
Gschicht
1993 isch die Datebank per E-Mail zuegänglich worde, und churz druuf, no bevor dr erschti grossi Webbrowser NCSA Mosaic usechoo isch, hät di erscht Web-Version Gschtalt aagnoo.
Die schtiigendi Aazahl v Benutzer und Date häts 1996 erforderlich gmacht, dass s private Projekt IMDb under heftige Debatte pro/contra Kommerzialisierig in e Firma umgwandlet worde isch. Eigetümer vo dr Firma sind diejenige gsii, wo au bislang die Lischte gfüehrt händ. D Arbet a dr IMDb und für d Internet Movie Database, Ltd. händs meischtens nebe Schuel, Schtudium und Beruf erlediget.
Granit Xhaka
Aafäng bi Concordia und em FC Basel
Ab de Saison 2010/11 isch de Xhaka im Kader vo der erste Mannschaft gstande. Sys Debüt imene offizielle Spil isch am 28. Juli 2010 bim Qualispil für d Champions League gäge de VSC Debrecen gsi. Das Usswärtsspil im Budapester Szusza Ferenc Stadion het de FC Basel mit 2:0 gwunne, wobii de Granit Xhaka s zweiti Gool erziilt het. Sys erste Meisterschaftsgool het er um zwüschenzytliche 3:1 bim 5:1-Heimsiig gäge de FC Thun am 15. Mai 2011 gschosse.
Internet Movie Database
Gschicht
Bis 1998 hät sich d Grössi vo 1996 nomal verdopplet, und dr Ressourcebedarf hät d Möglichkeite vo ihrer nebebrueflich und praktisch unentgeltlich arbeitende Eigetümer z überschtiige droht. Nachdem wege dr Befürchtig, dass s Projekt i siini Beschtandteil zerleit werde würded, bereits mehreri Chaufaagebote uusgschlage worde sind, isch d IMDb 1998 as Internet-Versandhuus Amazon.com gange.
Granit Xhaka
Aafäng bi Concordia und em FC Basel
I de Saisons 2010/11 und 2011/12 isch de Xhaka mit dem FC Basel Schwiizer Meister und 2011/12 zuesätzlich Cupsiiger worde.
Borussia Mönchengladbach
Uf d Saison 2012/13 het Borussia Mönchengladbach de Xhaka verpflichtet. Er het en Füüfjahresvertrag bis zum 30. Juni 2017 underschribe. Er het am 18. August 2012 für d Gladbacher debütiert, won er bim 2:0-Sieg im DFB-Pokal gäge Alemannia Aachen duregspilt het. Sys Bundesligadebüt het er am 25. August 2012 gä, won er bim 2:1-Sieg gäge d TSG 1899 Hoffenheim ygsetzt worden isch; s erste Bundesligagool isch im am 15. Septämber 2012 glunge, won er bi de 2:3-Niderlag gäge de 1. FC Nürnberg de Usglychsträffer für d Gladbacher erzilt het. De Xhaka isch am Aafang vo de Saison Stammspiler gsi, isch denn aber ine Krise cho. Nach ere 0:4-Niderlag im Oktober 2012 gäge Werder Bremen het de Granit Xhaka ufgrund vonere defensivere Spilwys sy Stammplatz verlore. So isch er ab em nünte Spiltag meistens ygwächslet worde. Nach starche Leistige i de Saison 2014/15 isch sy Vertrag bis zum 30. Juni 2019 verlängeret worde. Mit em Trainerwechsel im September 2015 isch er Mannschaftskapitän worde und het i de Saison syni starche Leistige bestätige chönne. Im Summer 2016 het de Xhaka für e kolportierti Ablösesumme vo 45 Millione Euro zum FC Arsenal gwächslet und isch so zum Rekordtransfer vo de Borussia worde. I syne 140 Pflichtspil für Mönchengladbach het er nüünmal troffe.
Nationalmannschaft
Am 4. Juni 2011 het er im EM-Qualipil gäge Ängland im Wembley-Stadion sys Debüt für die A-Nationalmannschaft vo de Schwiiz gä. Im Testspil am 15. November 2011 het er bim 1:0-Usswärtssiig gäge Luxeburg im Josy-Barthel-Stadion sys erste Länderspilgool.
De Xhaka isch bi de WM 2014 z Brasilie im Schwiizer Kader gstande, het det bis zum Usscheide im Achtelfinal gäge Argentinie alli Spil und het i de Vorrundi gäge Frankrych s Gool zum Ändstand vo 2:5 gschosse.
Bi de EM 2016 z Frankrych isch er äbefalls Teil vo de Schwiizer Nati gsy. Det isch er uf sy Brüeder Taulant gstosse, wo für Albanie spilt – bi dem Spil hend zum erste Mal imeneme EM-Spil zwei Brüeder gägenand gspilt. Er isch bi alle vier Partie über di volli Spilduur debygsy. Im Achtelfinal gäge Polen het de Xhaka als einzige Spiler im Penaltyschiesse sy Penalty verschosse. Drum isch d Schwiiz usgschide.
De Xhaka het mit de Nati a de Wältmeisterschaft 2018 teilgnuu. Im zweite Gruppespil gäge Serbie het er de Träffer zum 1:1 gschosse; das Spil hend d Schwiizer mit 2:1 gwunne.
Persönlichs
De Xhaka het im Juli 2017 syni Fründin ghürate.
Internet Movie Database
Bewertige vo IMDb
Registrierti Nutzer chönnd mit Punkte vo 1 bis 10 alli Film bewerte. Sind gnüegend Bewertige zämechoo, wird en Durchschnittswert errechnet, und händ no viil meh Persone e Bewertig abgee, chann dr Film bi gnüegend hohe (oder tüüfe) Punktzahl i dr Ranglischte vo de beschte oder schlechtischte Film erschiine. Die Lischte gits global für alli Film und für Filmgenres (Dokumentatione, Chriegsfilm, Drame etc.) Ebenso chann mer uf de personebezogene Artikel under „sorted by rating“ gsee, wie guet d Film vomene Regisseurs oder eme Schauschpieler underenand abschniided.
Um zu de 250 beschte Filme zghöre, muess en Film momentan vo mindeschtens 1'300 Nutzer mit ere durchschnittliche Punktzahl vo mindeschtens öppe 7,8 bewertet sii. Allerdings langet das nöd immer, wil IMDb no wiiteri, nöd dr Öffentlichkeit bekannti Wert verarbeitet.
D Wertig vo de Film wird durchuus manipuliert. Dr Film „Daniel - Der Zauberer“ mit em Daniel Küblböck isch langi Ziit als „schlechtschte Film“ bewertet worde, nach em Uufruef uf dr Diskussionssiite die zwiifelhafti Ehre nöd eme düütsche Film z überlaa hät e grossi Aazahl vo amerikanische Nutzern mit Höchschtpunktzahl für de Film gschtimmt und hät ihn düütlich vo dere Position verdrängt.
Finken
D Finke (hochdütsch Finken, lat. Fringillidae) sind e arteriichi Familie us de Ornig vo de Spatzevögel. Maistens wird de Buechfink eifach als Fink bezaichnet. Es ghört aber au de Distelfink, de Grüefink, s Ziisli oder de Gimpel dezue.
D Finke sind chlinni bis mittelgrossi Vögel vo öpe 9 bis 26 cm Längi. Si sind wältwit verbraited. Zu de Familie vo de Finke ghöred 40 Gattige, dodevo sind 6 usgstorbe, und öpe 200 Arte, dodevo sind 14 usgstorbe.
Déifferdeng
Déifferdeng (dt. Differdingen, frz. Differdange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg. Déifferdeng isch nuh Luxeburg Stadt un Esch-sur-Alzette di drittgrescht Gmai vum Land un het wie Esch e Uusländeraadail vu iber 50 %. Bekannt isch d Stadt vor allem fir ihri Stahlinduschtri.
Ortsdail
Zue Déifferdeng ghere d Ortschafte Déifferdeng (Differdange), Zowaasch (Lasauvage), Nidderkuer (Niederkorn) un Uewerkuer (Oberkorn).
Verwaltig
Déifferdeng ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Déifferdeng isch dr Claude Meisch (DP). Scheffe sin dr Roberto Traversini (Déi Gréng), dr Carlo Bernard (DP) un dr Jean Lorgé (DP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Wirtschaft
Mit dr Entdeckig vu Yyseerzvorchuu het mit dr Yyse- un Stahlinduschtri in dr zwoote Helfti vum 19. Johrhundert in dr Region e induschtriälle Ufschwung aagfange. Zerscht in Bärgwärch, speter im Dagböu, isch d Minette abböue un in dr Yysehitte verschafft wore. Mit dr neie Arbetsblätz isch d Yywohnerzahl schnäll aagstiige. Aafangs sin s vor allem Arbaiter vu Luxeburg gsii, mer het aber schnäll au mieße Lyt us em Uusland aawärbe. Zerscht sin si us dr Nochberländer chuu, speter vor allem vu Portugal un Italie. No dr Stahlkrise in dr 1970er Johr isch d Produktion zruckgfahre un vil Arbaiter sin entlosse wore.
Z Déifferdeng git s e ehmolig Hochofewärch vu dr HADIR (syt 1967 vu dr ARBED). Hite wird s vu dr Arcelor as Elektrostahlwärch bedriibe.
Differdinger wäre Stahldreger mit mittlere Profil (IPE-Formstahldreger) gnännt.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Déifferdeng ghert zum Moselfränkisch.
10. Mai
Dr '''10. Mai''' isch dr 130. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 131. in Schaltjohr), dodermit blybe no 235 Däg bis zum Änd vum Johr.
Großblittersdorf
Groschbliderschtroff (lothrìngisch; frànzeesch Grosbliederstroff, ditsch Großblittersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Groschbliderschtroff granzt àn Ditschlànd. Mìt dr Nochbergmein Kleinblittersdorf ìm Sààrlànd ìsch sa durich d Frindschàftsbruck ìwer d Sààr verbunde.
Gschìcht
Groschbliderschtroff und Kleinblittersdorf sìn ìm Mìttelàlter zwei Deil vun dr gliche Gmein uf beide Sitte vun dr Sààr gsin. D Gmein ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777 àls Blittharia villa (1125: Bliterstorf, 13. Jh.: Bliederstroff). Erscht ìm 16. Johrhundert ware Groß- un Kleinblittersdorf unterschìde (1594: Grossblietersdorff, 1756: Blidertorf-le-Grand, 1779: Blidestroff-le-Gros). Durich d Bschlìss vum Wiener Kongress ìsch d Gmein sitter 1815 gedrannt.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Nepal
Nepal (nepali: नेपाल, Nepāl) isch ä Schdaat in Südasie. Es gränzt im Nordoschde an d Volksrepublik China und im Südweschde an Indie.
Großblittersdorf
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Groschbliderschtroff ghert zem Rhinfrankisch.
Nepal
Bevölkerig
Nepal isch ethnisch und kulturell ä Minoritätemosaik. Bin erä Volkszelig im Johr 2001 si über 100 verschiidnigi ethnischi Gruppe und Kaschte und meh as 70 unterschiedligi Schbrooche und Dialekt zehlt worde. Die komplexi Gsellschaft isch au no sehr dynamisch. Kaschtegränze si durchlässig. Zueghörikeite zu Ethnie und Kaschte überschniide sich oder hänge vo der Perspektive vom Bedrachder ab.
Schwanden
Schwanden isch de Zuesatzname vo folgende Persone:
Schwanden isch de Name vo folgende Ortschafte:
Lueg au:
Belshazzar
Belshazzar (HWV 61; dt. Belsazar) isch en Oratorium in drei Däil vom Georg Friedrich Händel.
Wie s Oratorium entstande isch
Dank eme Briefwäggsel zwüschen em Händel und em Librettist Charles Jennens wäiss mä wi s Oratorium entstande isch. Für d 1745er Säsong het dr Händel zwei nöiji Oratorie blaant. Dr Hercules het er am 19. Juli 1744 afo komponiere. Scho am 9. Juni het er dr Jennens drum bittet, iim dr erst Akt vom Belshazzar z schicke. Am Daag, won er mit em Hercules aagfange het, het er no äinisch e Brief an Jennens gschriibe, zum em s danke und gschriibe: „Your reasons for the length of the first act are interely satisfactory to me, and it is likewise my opinion to have the following acts short“.
Es gseet aber us, wie wenn dr Jennens mit em Tempo vom Händel nid het chönne Schritt halte. Scho am 21. August isch dr Händel mit em Hercules fertig gsi und het verzellt, ass er dr Teggst für e zwäit Akt überchoo häig, und jetz ungeduldig uf e dritt wurd warte. Am 23. August het er mit dr Verdoonig aagfange und isch mit em ersten Akt am 3. und em zwäite am 10. Septämber fertig worde. Drei Dääg spööter het er wm Librettist gschriibe, ass er dr dritt Akt bruuchi.
Am 3. Oktober het er sich für dr übrig Teggst bedankt. Er het en aber müsse chürzer mache, sust weer s Oratorium z lang gsi. Mä wäiss nid genau, wenn dr 3. Akt fertig worde isch, aber noch em Jennens isch s Oratorium am 23. Oktober fertig gsi. D Uruffüerig het am 27. Merz 1745 am King's Theatre stattgfunde.
S Libretto
D Hauptkwelle für s Libretto isch s Buch Daniel (Dan 5) gsi, wo d Eräigniss um s Sesachfest beschriibe si, denn au no Jes 13 und Jer 25. Witeri historischi Kwelle si dr Herodot (Historie I, 185 ff.), wo d Gstalt vo dr Nitocris vorchunnt, wo s im Bibelteggst nit git, und dr Xenophon (Kyra paideia IV, 6 und XII, 13).
Persone
Dr Händel het s Oratorium für s Ansambel unde nooch komponiert:
Wil d Mrs. Cibber aber chrank worde isch, het mä bi dr Uruffüerig e baar Umbsetzige müesse mache. D Mrs. Robinson het jetz dr Daniel gsunge, und däm si Part het an die hööcheri Stimmlaag vo dr Robinson müesse aabasst wärde. Dr Thomas Reinhold het dr Cyrus gsunge. D Rolle vom Gobrias isch ufdäilt worde: äi Däil het dr John Beard gsunge, wo au für d Ditelrolle zueständig gsi isch, en Arie het män em Cyrus überloo.
Schwende
Lueg au:
1541
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
David Bowie
Dr David Bowie (* 8. Jänner 1947 z Brixton, London; † 10. Jänner 2016), burgerli David Robert Jones, isch e britische Musiker, Sänger, Produzänt, Schauspiiler un Moler gsii. Dr Bowie giltet as ain vu dr yflussrychschte Musiker vu dr jingere Musikgschicht. Är het iber 140 Millione Tondreger verchauft.
Läben un Musik
Dr David Robert Jones isch anne 1947 as Suhn vum Haywood Stenton Jones un dr Margaret Mary Burns im Londoner Stadtdail Brixton uf d Wält chuu. Im Winter 1953 isch d Familie in dr Vorort Bromley zoge, wu dr Bowie derno ufgwachsen isch.
Anne 1972 isch em Bowie dr international Durbruch glunge mit em Kunzäptalbum The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars, wun er dr Ufstiig un dr Fall vum „Ziggy Stardust“ din verzellt, em Sinnbild vun eme sexuäll promiskuitive, vu Drogenexzäss gchännzaichnete Rockstar. Us däre Figur het er e Art Alter Ego gformt un isch in dr theatralische Show uf dr Tournee zum Album androgyn gschminkt, bunt aaglait un mit rot gfärbte Hoor ufdrätte. In eme Interview het er um des Zyt gsait, är sei schwul, was dertemol e Skandal gsii isch. In däre Phase isch er ain vu dr wichtigschte Verdrätter vum Glam Rock gsii.
Noch eme Ufenthalt in dr USA isch er 1976 retuur chuu uf Europa, isch zerscht in d Schwyz, derno uf Frankrych un schließli uf Wescht-Berlin zoge. Dert het er aafangs zäme gwohnt mit em Edgar Froese vu Tangerine Dream im Berliner Bayerische Viertel, wun er e chalte Entuug vu herte Droge gmacht het. Vu 1976 bis 1978 het dr Bowie in ere Wohnig im Wescht-Berliner Stadtdail Schöneberg gwohnt. In däre Zyt het er zäme mit em Brian Eno di sognännt „Berliner Trilogy“ ufgnuu: d Albe Low, Heroes (1977) un Lodger  (1979. Die drei Albe gälten as syni wichtige Wärch, mit dytligen Yyfliss dytsche Band wie Kraftwerk, Cluster, Can oder Neu!, aber au Yyfliss vum Steve Reich.
Typisch fir dr Bowie isch sy Stilwandel im Lauf vu dr Johrzent gsii. Het er si am Aafang no vor allem an dr Beatmusik un em Novelty-Song orientiert, isch in dr 1970er Johr d Eschtetik vu dr Transveschtiten un dr homosexuälle Avantgarde, bsundersch us dr New Yorker Subkultur, e groß Vorbild fir en gsii. Mit sym Umzug in di Verainigte Staate het er si ab 1973 me fir Soul-Musik inträssiert, vor allem fir dr Phillysound, was sich uf syne Albe Diamond Dogs (1974) un Young Americans (1975) zaigt. Syt 1974 het er si au stark fir dytschi elektronischi Musik inträssiert, vu Band wie Neu! oder Kraftwerk. In dr 1980er Johr het er si vor allem an dr aktuelle Popmusik orientiert, in dr 1990er Johr het er Yyfliss vum Drum and Bass ufgnuu.
Italienischer Faschismus
De italiänischi Faschismus (italiänisch Fascismo Italiano), bezeichnet die politischi Bewegig vom Benito Mussolini, wo vo 1919 bis 1943 im Königriich Italie und vo 1943 bis 1945 i de Italiänische Sozialrepublik existiert hät.
Gschicht
Als Gründigsdatum vom italiänische Faschismus gilt de 23. März 1919, wo de Mussolini d Frontkämpfervereinigung Fasci italiani di combattimento (Italiänischi Kampfbünd) gründet hät. Die isch 1921 i d politischi Partei Partito Nazionale Fascista (Nationali Faschistischi Partei, kurz PNF) umgwandlet worde. Nach em sogenannte Marsch uf Rom 1922 hät d PNF e Koalitionsregierig mit de Konservative und Nationaliste mit em Mussolini als Ministerpräsidänt bildet. Ab em 3. Januar 1925 händ d Faschiste in Italie e Diktatur errichtet. S Zitalter vo 1925 bis 1945 wird in Italie als „ventennio fascista“ (die zwei Jahrzähnte vom Faschismus) bezeichnet.
D imperialistischi Ussepolitik vo de Faschiste hät zu nere Reihe vo militärische Interventione vo Italie in Afrika und uf em Balkan gfüert. Drüber use hät s faschistische Italie vo 1936 bis 1939 militärisch massiv d Nationaliste under em Francisco Franco im Spanische Bürgerchrieg understützt und hät als Verbündete vom Nationalsozialistische Dütsche Riich under em Adolf Hitler während em Zweite Wältchrieg au am Westfäldzug gäge Frankriich und am Chrieg gäge d Sowjetunion mitkämpft.