cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sankt Ulrich (Oberelsass)
Geogràfi
Sant Üelri lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Làrg, drei Kilometer eschtlich vum Département Territoire de Belfort un 27 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Sant Üelri sìn Altenach ìm Norde, Suarce ìm Sìdweschte, Mertzen un Strueth ìm Sìde, Fulleren ìm Oschte un Ballersdorf ìm Nordoschte.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sant Üelri ìsch. Sant Üelri ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sant Üelri ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Volker (Name)
Volker isch e Vorname fir Manne und e Familienaame.
Sibratsgfäll
Sibetskfell (amtlich Sibratsgfäll) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Sibetskfell lit südlich vom Bodesee uf 929 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 14,6 % Landwirtschaftsfläch, 46,1 % Wald, 33,9 % Alpa, 0,2 % Sidlungsfläche und 5,2 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Sibetskfell siand Hittisau, Egg, Balderschwang und Oberstdorf.
Gschicht
A ständige Sidlig hot s erscht ab em 18. Jh. gea.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Sibetskfell ischt dr Konrad Stadelmann.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Sibetskfell khört zum Bodeseealemannisch.
Tanja Kummer
D Tanja Kummer (* 3. Mai 1976 z Frauefäld) isch e Schwyzer Schriftstelleri.
Lääbe
D Kummer het Buechhändleri glehrt. Si isch uf d Schurnalischteschuel Sanggale gange un het e Uusbildig zur Erwagsenebildneri gmacht. An dr IEK Berlin het si au ne Uusbildig zur Schrybtherapeuti gmacht. Si het bi Viva Swizz Music Television, bim Schwyzer Färnsee un bi Radio SRF 3 gschafft. Zäme mit dr Andrea Keller git si Schrybkirs mit Schwaärpunkt kreativ un autobiografisch Schrybe. D Kummer läbt z Züri.
Syter anne 1997 publiziert si Gedicht un Churzgschichte. Si schrybt fir Erwagseni un fir Chinder. Ire eerscht Lyrikband vermutlich vollmond isch im Ivo Ledergerber Verlag vereffetligt wore. Im Johr 2015 isch ire eerscht Roman sicher ist sicher ist sicher uusechuu, wu si Zwangssteerige ussenandersetzt. Mit Cat Cat vu 2018 het si en Roman fir Chinder gschribe un 2019 het si zäme mit dr Daniela Rütimann s Bilderbeuch Anna und die Nacht vereffetligt. Anne 2020 het si mit Bigoscht au ne Buech mit Gedicht im Thurgauer Dialäkt un Verzellige uf Hochdytsch, wu «mit Mundartuusdruck gspickt sin», uusebrocht.
D Kummer dritt mit Spoken Word Täxt als zäme uf mit verschidene Musiker*ne. Uf em Schwyzer Schriftstellerwäg z Oute isch si mit ere Heerstation verdrätte.
Zäme mit ihrem Mann, em Chinschtler Alex Zwalen (* 1958), het si 2010 s Chinschtlerduo alexalexandra grindet.
Bitterling (Fisch)
De Bitterlig (Rhodeus amarus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch wo ursprüngli z Osteuropa haimisch gsii isch, sich aber immer me i Mitteleuropa uusbraitet. Er isch au au e bliebte Aquariefisch.
Uussie
De Bitterling isch e längliche silbirge Fisch, wo 9 cm lang werd. I de Laichzitt wered Mandli röötlich, de Hindertail blaugrüe, de Chopf und d Ruggeflosse sind denn dunkel. Wenn kai Muschle ume sind, änderet s Mandli sini Farb nöd.
Verbraitig
De Bitterling isch früener im südliche Osteuropa haimisch gsii, verbraitet sich aber sitt em Mittelalter immer mee. Er mag warmi Standgwässer bis 700 müM mit eme sandige Grund und mit vill Wasserpflanze. Au i Flüüssgwässer mit ere schwache Ströömig, wie Kanäl oder Altloif chunnt er vor.
Lebeswiis
De Bitterling isch e Bodefisch, wo vo Alge und Wasserpflanze lebt. S Mandli suecht sich e Revier mit ainere oder e paar wenige groose Mischle (Unio sp.; Anodonta sp.) und wanderet au mit de Muschle mit.
D Laichzitt goot vom Aprile bis in Augste, wenn d Wassertemperatur öber 15 Grad stiigt. S Wiibli lait miteme Legrüssel 20 bis 50 Aier in e Muschle. S Mandli biwacht und vertaidigt sis Revier und loot kai andere Mandli ane. D Laarfe bliibet öppe e Monet i de Muschle.
Bsundrigs
Früener sind Bitterling för Schwangerschaftstest bruucht wore. Werd emene Wiibli de Urin vonere schwangere Frau iisprützt, faarts sin Legrüssel uus.
Mehlsuppe
D Mählsuppe isch e tradizionelli Spiis, wo z Basel in der Fasnachtszyt gässe wird.
S typischen Aroma entstoht, wemme s'Mähl in Brootbutter z'erscht goldbruun röschte duet. Die wytere Zuetate si unter anderem Rootwy, Schalotte, Knoblauch und Bouillon. Vor em Serviere kha me no griibene Kääs drüber streue.
Es wird behauptet, dass d Mählsuppe am beschte schmeggt, wemme si am Vordaag zuebereitet und iber d Nacht im Kielschrangg uffbewahrt.
D Mählsuppe as Armespiis
D Mählsuppe isch e sehr eifachi Spiis, wo friehner in arme Huushalt zum Zmorgenässe gässe worden isch. D Zuedate gheere zum Billigste, wo s gee het: Mähl (meistens Weize- oder Roggemähl, bi dr französische Gaude Maismähl), Wasser oder mänggisch Milch und anders wie Räschte, Salz oder Zucker, Brotmeggeli u.s.w. Bi dr brennte Mählsuppe oder Brennsuppe reestet mä s Mähl in der Pfanne goldigbruun und kocht s denn im Wasser und verbesseret eso s Aroma.
Primärgruppe
Under Primärgruppe verstoht dr Soziolog Charles H. Cooley e Gruppe vo Lüt, wo dur intimi Verbindige mit diräktem Kontakt und Kooperation charakterisiert isch.
E Primärgruppe isch in mehrere Hiisichte "primär"; aber hauptsächlig in däm Sinn, ass si e fundamentali Bedütig het für d Bildig vo dr soziale Natur und vo de Ideal vo de Individue. S psychologische Resultat vo dr initime Verbindig isch s Verschmelze vo de Individualidäte im ene gmeinsame Ganze, so dass grad s einzelne Sälbst, in e Hufe Hiisichte wenigstens, im gmeinsame Läbe und de Zwäck vo dr Gruppe ufgoht. Am eifachste cha mä das as "mir" beschriibe. Es bringt mit sich die Art vo sozialem Gfüehl und wächselsitiger identifikation, wo "mir" dr natürligi Usdruck drfür isch. Mä läbt im Gfüehl vom Ganze und findet d Hauptziil vo siim Wille in däm Gfüehl.
Im Hindergrund vo däm Begriff stoht im Cooley si bsundrigi Uffassig vo dr soziale Natur vom Mensch. D Gsellschaft isch für e Cooley e mentali Organisationswiis vo Individue; er lähnt es as künstlig ab, s Individuum und d Gsellschaft begrifflig enander gegenüberzstelle.
Clique
Clique stoht für:
Agone
D Aguune uf italienisch Agone (Alosa agone) isch e Süesswasserfisch wo i Seeje am Alpedsüdfuess vorchunnt. Si werd mengisch as en Underart vo de Finte (Alosa fallax ital. cheppia) aaglueget und denn Alosa fallax lacustris gnennt.
Uussie
D Aguune isch e längliche silbrige Fisch, wo 34 cm lang were cha. Si het vier oder fööf groossi dunkli Tupfe uf de Siite. D Flosse sind schwärzlich.
Verbraitig
D Aguune isch en endemische Fisch vom südliche Alpefuess und lebt i Seeje, so im Ortasee, Langesee, Luganersee, Comersee, Iseosee und Gardasee. Si isch zo dem i Seeje vom Albanerpirg bi Room uusgsetzt wore.
Lebeswiis
D Aguune lebt vo Wasserflöö, Chliichrepsli und au vo chliine Fischli. D Laichzitt goot vom Juni bis in Augste, wenn d Wassertemperatur öber 16 Grad stiigt. D Aguune laichet znacht im helle Mooschii a flache Stele i Uufernööchi.
Jacob Burckhardt
Dr Jacob Christoph Burckhardt (* 25. Mai 1818 z Basel; † 8. August 1897 z Basel) isch e bedütende Schwizer Kulturhistoriker mit Schwerpunkt uf dr Kunstgschicht vo Europa gsi.
Läbe
Jacob Burckhardt isch am 25. Mai 1818 z Basel als vierts vo siibe Chinder uf d Wält choo. Er stammt us ere alte und sehr erfolgriiche Basler Familie, wo zum sogenannte Daig ghört. E baar vo sine Vorfahre si Geistligi gsi, au si Vater Jacob Burckhardt isch e Pfarrer in dr reformierte Chille z Basel gsi. Er isch dr Münstergmeind vorgstande, und isch au dr Antistes, dr Vorsteher vo dr Basler Geistlikeit gsi. Im Elterehuus und uf em Gymnasium het dr Burckhardt en umfassendi humanistischi Bildig überchoo. Sini Lehrer hai ihm usgezeichneti Kenntniss in Französisch, Italiänisch und in de alte Sprooche biibrocht und sini historische und literarische Neigige gförderet.
In siner Heimetstadt het dr Burckhardt sit 1837 uf Wunsch vom Vater Evangelischi Theologii studiert. Näbebii het er sich scho denn mit Gschicht und Philologii befasst und isch noch vier Semester an d Universität z Berlin gange, und het sich dört uf s Studium vo Gschicht, Kunstgschicht und Philologii konzentriert.
Z Berlin het er vo 1839 bis 1843 under anderem Vorläsige bim Leopold von Ranke, Johann Gustav Droysen, August Böckh, Franz Kugler und Jacob Grimm gloost. Er het dört au d Bekanntschaft vo dr Bettina vo Arnim gmacht. Im Summer 1841 isch er e Semester lang z Bonn gsi und het sich dört em Maikäferbund aagschlosse, ere spootromantische Dichtervereinigung um e Gottfried Kinkel.
Dr Ranke het en aagregt Arbeite über e Karl Martell und e Konrad vo Hochstade z schriibe und dank dene isch dr Jacob Burckhardt 1843 z Basel in Abwäseheit promoviert worde. Scho im Johr druf het er sich dört für Gschicht habilitiert und isch 1845 usserordentlige Profässer worde.
Vo 1854 bis 1858 isch dr Burckhardt ordentlige Profässer für Kunstgschicht an dr Eidgenössische Hochschuel z Züri gsi. 1858 het er an dr Universität Basel dr Lehrstuehl für Gschicht und Kunstgschicht übernoh, won er bis 1893 bsetzt het. Vo denn aa het er sich uf sini Vorläsige konzentriert, wo am Aafang alli Epoche vo dr europäische Kulturgschicht deckt hai, sit 1886 isch s Thema aber usschliesslig d Kunstgschicht gsi. Drnäbe het er sich dur öffentlichi Vorträg as gwandte Redner e Name gmacht. Sogar dr Friedrich Nietzsche, wo as dr jüngst Universitätsprofässer z Dütschland vo Leipzig uf Basel choo isch und scho mit vieräzwanzig as e philologischi Kapazitet gulte het, het dr Burckhardt as „unseren großen, größten Lehrer“ gwürdigt.
1872 het dr Burckhardt dr Ruef abglehnt, Nochfolger vom Ranke an dr Universität z Berlin z wärde. Die letzte 30 Johr vo sim Läbe het er sich ganz em Underricht z Basel gwidmet und het in dere Zit keini witere Wärk veröffentligt. Zu sine Schüeler het dr Kunsthistoriker Heinrich Wölfflin (1864–1945) ghört. 1886 het dr Burckhardt si Professur ufgee, het aber no sibe Johr lang sini kunstgschichtlige Vorläsige abghalte. Am 8. August 1897 isch er as chinderlose Junggsell z Basel im Alter vo 79 Johr gstorbe. Währed sim Läbe het Basel sich stark veränderet: d Iiwohnerzahl isch vo 16'000 uf über 100'000 gwachse, d Stadtbefestigung isch geschleift worde und d Iisebahn isch in d Stadt cho.
Wärk
Im Burckhardt sini Ufenthalt z Italie und au d Mitaarbed am Franz Kugler sine Handbüecher zur Kunstgschicht hai e Neuorientierig an de klassische Ideal vo dr Epoche vom Winckelma, Goethe und Wilhelm von Humboldt zur Folg gha. So het dr Burckhardt meh und meh e europäisch-humanistischi Sichtwiis übernoh und het s vorherrschende Paradigma vo dr politische Gschicht abgwärtet. Vor allem in sine drei „klassische“ Wärk wird das offesichtlig, wo ihn zum Mitbegründer vo dr modärne Kunstgschicht gmacht hai. Dr Burckhardt het de gschichtsphilosophische Spekulatione entschiide widersproche, wo d Gschicht as e zitligi Entwicklig im ene übergordnete, ewige Gschichtsprozäss ufgfasst hai. S einzig konstante Phänomen vo dr Gschicht isch für ihn d Natur vom Mensch gsi. S Ziil vo dr Existänz und vo dr Gschicht isch für e Burckhardt e Rätsel bliibe.
Im Burckhardt sis erste Hauptwärk, won er 1853 veröffentligt het, isch Die Zeit Constantins des Großen gsi, won er as notwändige Übergang vo dr Antike zum Christedum und as Grundlag vo dr mittelalterlige Kultur verstande het. Er het dr Kaiser Konstantin im Underschiid zu dr Sichtwiis, wo denn vorherrschz het, zimligt negativ gseh, as e reine Machtpolitiker, wo s Christedum nume us politische Überlegige übernoh het. 1855 isch sis zweite Wärk Cicerone erschiine, won er din die italiänischi Kunstwält vo dr Antike bis zur Gegewart beschriibe het.
Grössti historiographischi Bedütig het sis Wärk Die Cultur der Renaissance in Italien gha, wo 1860 veröffentligt worden isch und wo dr Strukturwandel vo Staat und Chille gege s Ändi vom Mittelalter beschriibt und s Entstoh vom »modärne«, individuelle Mensch wo drmit zsämmehängt – Konzept, wo hüte kritisch hinderfrogt wärde. Uf sine Italiereise isch dr Jacob Burckhardt stark vo dr italiänische Kultur vo dr Renaissance azoge worde. Langi Zit het mä dä Begriff as Epochebezeichnig in dr Kunstgschicht bruucht. Dr Ersti, won en diräkt für e historischi Epoche bruucht het, isch dr Jules Michelet gsi. Erst dur im Burckhardt sini Studie vo dr italiänische Kultur vom 15. und 16. Johrhundert und dur d Veröffentligung vo sine Ergäbniss wird d »Renaissance« in dr öffentlige Meinig wohrgnoh. Das Wärk gältet au hüte no as s Standardwärk über die Epoche. Dr Burckhardt zeichnet din e Gsamtbild vo dr italiänische Renaissancegsellschaft. Es isch die ersti umfassendi Darstellig vo sällere Epoche gsi, het s Renaissancebild vo Europa stark brägt und isch zum e bischbilhafte Wärk vo dr Kulturgschichtsschriibig worde. Dr Georg Voigt drgege het d Bewegig vom italiänische Humanismus as Phänomen vo dr geistige Hochkultur undersuecht. Beidi si zur Erkenntnis cho, ass d Renaissance d Modärne in Europa iigleitet het. Die Beide gälte as d Begründer vo dr modärne Renaissance-Forschig.
Dr Burckhardt het vier umveröffentligti, druckrifi Wärk hinderloo, drunder Erinnerungen aus Rubens und us sim Nochlass si die Griechische Kulturgeschichte und die vilgläsnige Weltgeschichtliche Betrachtungen veröffentligt worde. Er het nie vorgha, si Kolleg Über das Studium der Geschichte z publiziere, won er vo 1868 bis 1872 dreimol abghalte het. No uf em Dodesbett het er sim Neveu, em Jacob Oeri (1844–1908), dr Ufdrag gee, alli handschriftlige Hinderlasseschafte lo iistampfe, aber dr Oeri het s doch no fertig brocht, d Erlaubnis überzchoo, d Schrifte aazluege. Dass das mehreri Johr wurd duure und mit ere Veröffentligung wurd ände, isch sicher nid im Burckhardt si Absicht gsi. Wie s bi Vorläsige, wo meh as eimol ghalte worde si, nid ungwöhnlig isch, git s mehreri Fassige. S handschriftlige Material – au wenn mä d Mitschrifte vo Studente nid in Betracht zieht – isch öbbe dopplet so umfangriich wie dr Text, wo dr Oeri denn in dr Buechusgob vo 1905 iigschlosse het. Die kühnsti Neuerig vom Oeri isch wohrschinlig gsi, ass er dr Titel zu Weltgeschichtliche Betrachtungen gänderet het, und so, villicht, en Assoziation zwüschen em Burckhardt siner iifüehrende Vorläsig und em Nietzsche sine Unzeitgemäße Betrachtungen gmacht het, Dr Nietzsche, wo zitwiis näben em Burckhardt Profässer z Basel gsi isch, het dr elteri Burckhardt sehr verehrt. Er het hüfig brobiert mit ihm ins Gsprööch z choo und het wohrschinlig au eini vo sine Vorläsige gloost. Dr Burckhardt sinersits het d Begabig vom junge Nietzsche durchus gseh, het en aber höflig uf Distanz ghalte und het villicht au mit em Nietzsche sine spötere philosophische Wärk wenig chönne aafoo.
Karpfenfische
D Karpfefisch (Cyprinidae) hai öbbe 2500 Arte und si die grössti Familie vo de Chnochefisch (Osteichthyes) und vo de Wirbeldier (Vertebrata) überhaupt. Zu ihne ghöre bekannt Spiisfisch, wie dr Karpfe oder Zierfisch wie dr Goldfisch. Karpfefisch git s in Nordamerika, Europa, Afrika und Asie.
Jacob Burckhardt
Wärk
D Wärk vom Burckhardt si vil verleit und übersetzt worde. Vo sine Brief si meh as 1'700 erhalte bliibe und veröffentligt worde. Im Herbst 2000 het dr Verlag C. H. Beck aagfange, e neuji Kritische Gesamtausgabe in 27 Bänd uusezgee. In de Bänd 1 bis 9 si d Schrifte, wo vom Burckhardt sälber publiziert oder zur Publikation vorbereitet worde si, d Bänd 10 bis 26 enthalte d Wärk, Vordreg und Vorläsige us em Nochlass, im Band 27 isch s Register.
Schrifte
Us em Noochlass si erschiine:
Karpfenfische
Merkmol
D Familie vo de Karpfefisch umfasst rächt chliini Arte, wo weniger as zwei Santimeter lang si, aber au sehr grossi mit ere Lengi vo öbbe zwei Meter. D Fisch in dere Familie hai Chiifer ohni Zehn; uf de Schlundchnoche het s allerdings aagewachsnigi Zehn, wo mä cha bruuche für zum d Arte bestimme. D Schlundzehn stöhn in einere, zwei oder drei Reihjene und wärde meistens gegen e Hornblatte an dr Schädelundersite, de sogenannte Karpfe- oder Mahlstei, bewegt. Die Karpfenartige hai au kei usbildete Mage, d Spiisröhre isch diräkt mit em Middeldarm verbunde. D Schwümmblootere isch zwei- bis mehrdeilig und isch über e Reihje vo acht chliine Chnoche (Weberscher Apparat) mit em Innenohr verbunde, so dass d Schallwälle guet überdrait wärde. Charakteristisch für d Cyprinidae isch au dr Laichusschlag und dr Schreckstoff, en Alarmsubstanz in bsundere Hutzälle, wo Schwarmfisch duet warne, wenn eine von ehne vom ene Räuber (Hächt, Reiher) packt worden isch.
Arni AG
Aarni (amtlich Arni) isch en politischi Gmäind vom Kanton Aargau.
Geografy
D Gmeind lyt im öschtliche Chälleramt im Bezirk Brämgarte. Si isch am Holzbirlibärg.
Aarni hed öppe anderthalbtuusig Iiwoner; es hed en Schuel, en Tornhalle, zwee Dorflääde, drü Reschtorand ond en äigeni ökumenischi Chile, wo-n-aber (katholischersits) zor Pfarrei Lunkhofe kört.
Gschecht
Aarni isch früener es Puuredorf gsi, die eltischte schriftliche Quälle isch öppe 750-jööhrig, det het Dorf no Arne ghäisse. Dä Name het z tue mit em Baumname Ahorn.
1803 isch Aarni zum Kanton Aargau cho, und es isch dänn mit em Nochberdorf Ischlisbärg zämegleit worde. Die nöji Gmeind het Arni-Ischlisbärg gheisse. 1983 isch die Dopelgmeind wider ufglöst worde.
Reigoldswil
Reigetschwyl (hochdytsch Reigoldswil), umgangssprochlich au Reigeli, isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag / Porträt
Reigetschwyl liggt inere natyrlige Mulde z'hinderscht im Tal vo dr hindere Fränke am Fuess vo dr Wasserfalle. D Gmeind isch wird sitt yber hundert Joor mit dr erschte konzessionierte Buslinie vo dr Schwiiz (durch d Autibus AG Lieschtel (AAGL)) vo Lieschtel här erschlosse. Reigetschwyl isch Talstation vor Wasserfallebahn, wo uff 928 m. ü. M. uff d Wasserfalle, emene Höhezug vom Faltejura, fiehrt. Die Gondelbahn isch 2006 neu baut worde und isch die einzigi Gondelbahn vo dr Nordweschtschwiiz.
Reigetschwyl gheert zu de gressere Gmeinde vom Bezirk Waldeburg und duet ihn im Oschte vo Nord bis Süd langzoge usfylle. Nochbergmeinde vo Reigetschwyl gitts vili (im Norde agfange, yber Oschte): Ziefe, Arbetschwyl, Ditterte, dr Tschoppehof, Waldeburg, Louel, Brätzbl und die soledurnische Mümliswil-Ramiswil im Süde und Seewe im Nordweschte.
Wappe
S Wappe gitts sit 1937 und isch in zwei Helftene teilt. Unte isch uff blauem Grund e silbrige wälleartige Schregbalke abbildet, in dr obere Helfti uff goldigem Grund en Adler mit rote Fäng und Schnabel, wone villfarbigs Fäderkleid hett. Die under Helfti wiist uff d Lag vor Gmeind hi: unterhalb vo dr Wasserfalle, vo wo uss vili Bächli ins Tal fliesse, Reigetschwyl isch au Quellort vo dr hindere Fränke. Dr oberi Teil erinneret a die ehemoligi Zuegheerigkeit vor Gmeind zur Herrschaft Froburg (Froburger Wappe).
Gschicht
Fund und Flurnäme belegge, ass scho zer Zyt vo de Römer und im frieni Mittelalter Lyt z Reigetschwyl gläbt hän. Dr Ortsname wird 1152 als Rigoltswilre (Wiiler vom Rigolt) s erschti Moll erwähnt. Erschti bekannti Bsitzer vom Dorf sin d Herre vo dr Froburg gsi. Ihri Leensherre, die Edle vo Rifestai, hän uff ihrer schwer zuegänglige Burg öschtlig vom Dorf gläbt. 1366 glangt dr Ort zämme mit em ganze Amt Waldeburg an Bischof vo Basel und 1400 an d Stadt Basel sälber. Friener hett Reigetschwyl zämme mit Louel und Brätzbl e Chile z Louel gha. Nochdäm die abbrennt isch, hett me 1562 e eigni Chile baut, sitt 1765 bilet Reigetschwyl mit Dittere e Chilegmeind. Im 19. Joorhundert hän vieli Reigetschwyler wie vili Oberbaselbieter vo dr Siidebandwäberei gläbt. Will d Siidebandherre z Basel d Lytt hyffig mit Fynf-Frangge-Styck (Foifliber) zahlt hett und im Reigetschylertal d Siidebandwäberei bsunders stark usprägt gsi isch seit me em Tal no hytte glägentlig Foiflibertal.
Sehenswürdigkeite / Turismus
Hauptsehenswürdigkeit und touristische Aziehigspunkt witherum isch d Wasserfalle und d Wassefallebahn (Gondelbahn). Friener im Winter e Skigebiet, isch hytte no Schneewandere und Schlittle im Winter meglig. Im Summer isch d Wasserfalle e beliebts und sehr scheens Wandergebiet. Drnäbe ka me folgends aluege:
Missionarsstellung
D Missionärstellig, wüsseschaftlig ventro-ventrali Kopulation, bezeichnet e Position bim Gschlächtsverchehr, wo bim Mensch hüfig brucht wird. Drbii lit d Frau mit gspreizte Bei uf em Rugge und dr Mann lit uf ere. Bim Gschlächtsverchehr under Manne isch bi dr Missionarsstellig dr Partner, wo penetriert, au obe. Dr Name chunnt nit, wie mä hüfig dänggt, drvo, ass christligi Missionär bim Missioniere brobiert haige, die Stellig as die einzig richdigi duurezsetze, wie dr Alfred C. Kinsey behauptet het.
Biologii
Mensche und e baar Primate ghöre zu de wenige Arte, wo ventro-ventral kopuliere und eso vil diräkter uf d Mimik vom Partner chönne reagiere. Im Dierriich isch das Baarigsverhalte sälte, am hüfigste chunnt s bi de Bonobo vor Meistens isch s in Gfangeschaft beobachdet worde, erst 2008 bi Flachlandgorilla in freier Wildbahn.
Altlixheim
Altlixheim (frànzeesch Vieux-Lixheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Altlixheim lijt rund àcht Kilimeter nordeschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 267 un 337 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui dr Hof Bruch (dt. Bruchmühle). D Nochbergmeine vun Altlixheim sìn Rauwiller un Schalbach ìm Norde, Lixheim ìm Oschte, Brouviller ìm Sìdoschte, Réding ìm Sìde un Hilbesheim ìm Weschte.
Gschìcht
Altlixheim ìsch entstànde um s Kloschter Lixheim, e Benediktinerkloschter, wie ànne 1107 grìndet un 1550 ufghebt worre ìsch. Dr Nàme Lixheim ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1173 àls Liukesheimensis (1235 Lukesheim, 1779 Lixin le Village, 1782 Lixheim le Vieux).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Altlixheim ìsch. Altlixheim ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Altlixheim ghert zem Rhinfrankisch.
Arni
Gmeindstail, wo Arni ghaissed:
Arni, Arno oder Arn isch au:
Zürichtal
Zürichtal (russ. Цюрихталь), hüt Solotoje Pole (russ. Золотое Поле – Solotoje Pole, ukr. Золоте Поле – Solote Pole), krimtat. Caylav Saray [ʤajlaw saraj], isch e Dorf im Landesinnere vo de Krim am Flüssli Indol, wo is Fuule Meer flüsst. S lit öppe 15 km nordwestlich vo Starji Krim, am nördliche Fuess vom Krimgebirge.
Gschicht
Im Summer 1804 sind rund 240 Uuswanderer vo de Schwiiz uf d Krim choo, zwee Drittel devo sind Zörcher gsii, di maiste vom Söiliamt. Nochdem si de Winter i de Steppe verbroocht hend, isch ene s Dorf Dschajlav Saraj (krimtat. Caylav Saray) ggee wore, wo no bis vor chorzem vo 92 Krimtatare biwont gsii isch.
A Oostere 1805 hend si d Kolonii Zürichtal ggründet am Ort vom früenrige Tataredorf Dzajlav. Dozmol hend 228 Mensche im noigründete Dorf glebt. Vo dene sind 1812 fast 40 amene starche Fieber umchoo. Ane 1820 hend d Koloniste e reformierti Chile baut, de erst Pfarrer, de Heinrich Dietrich, isch aber erst zwai Joor spöter vo de Schwiz uus uf d Krim choo.
S Dorf isch rasch gwachse und im Dorf hend sich au Schwoobe niderloo. Glii het Zürichtal as di “vorneemst Kolonii uf de Krim” ggulte. 1860 isch den e noiji grösseri evangelisch-lutherischi Chile baut wore, ufeme chliine Hügel zwöschet em Under- und em Oberdorf.
1880 hend e paar Sidler s Dorf verloo und i de Steppe usse d Kolonii Neuzürichtal (Novji Tsjurichtal) ggründet, wo sit 1948 Krasnogvardejskoe haisst.
Nochem Uusbruch vom Erscht Weltchrieg sind di tütsche Koloniste uf Sibirie deportiert wore, wäred d Schwiizer hend chöne bliibe und i Rue gloo wore sind, aslang si bi de kommunistische Kolchosewertschaft mitgmacht hend. D Kommuniste hend au de Cherchturm gsprengt und d Cherche in e Tanzlokal umfunktioniert.
Wo im Zwaite Weltchrieg de Hitler ane 1941 gege Russland zogen isch, het de Stalin ali tütschsproochigi Koloniste deportiert. D Biwooner vo Zürichtal sind am 18. Augste 1941 uf Kasachstan deportiert wore, wobii vili umchoo sind.
S Dorf isch den i Solote Pole (“Goldfeld”) umbinennt wore. Im Joor 2005 isch s Zürichtal-Museum eröffnet wore. Hüt lebet rund 3500 Mensche im Dorf.
Bezirk Feldkirch
Der Bezirk Fealdkirch ischt e Verwaltigsbezirk vom öschtariichische Bundesland Vorarlberg. Bis anne 1969 het ou der Bezirk Doarobiro zue Fealdkirch ghört.
Im Weschte grenzt der Bezirk a s Förschtatum Liachtaschtaa und im Nordweschte a dr schwizerisch Kanton St. Galle. Di öschtariichische Nachbarbezirk sind dr Bezirk Doarobiro im Norde und dr Bezirk Bludenz im Südoschta. Im Oschta grenzt an Zipfl vom Bezirk Fealdkirch an Bezirk Breagaz.
Gmoanda im Bezirk Fealdkirch
Dr Bezirk Fealdkirch glideret sich in 24 Gmoanda. Eini ischt a Stadtgmoand. Drü sind Marktgmoanda.
Di älteschte Gmoand vo Fealdkirch isch Altaschtadt, es git Funde us da Bronzezit. A echt schös Dörfle mit viil Kultur.
Steinsulz
Staisulz (frz. Steinsoultz, dt. Steinsulz) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Staisulz lijt ìm Sundgöi ìwer em Dàl vum Gersbach, 20 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Staisulz sìn Ropperzwiller ìm Sìde, Waldighofen ìm Weschte un Muespach ìm Oschte. Zem Dorf ghere öi d Willer Fosse Richmans, Geissenstuemmler, Kahlhuette, In der Wanne, Schlangenmatten und Sonnenglanz
Gschìcht
Staiselz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1302 àls Steinsulze (1325 Steinsulcz, 1380 Steinsulz, 1430 Steinzultz). S Dorf hàt bìs 1324 züe dr Grofschàft Pfìrt ghert, no bìs 1648 züe Vordereschtrich. Ìm Weschtfälische Frìde vun 1648 ìsch Staisulz züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt Staisulz wie s gànz Elsàss züe Ditschlànd zem Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Staisulz ìsch. Staisulz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Staisulz ghert zem Hochàlemànnisch.
Département Marne
S’ Département Marne ìsch a frànzeesch Département, wo sìch ìm Nordoschta vum Lànd ìn dr Regioon Grand Est befìndet —bis züa 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne. ’S trajt d’ Oordanummer 51. ’S ìsch noh-n-em nàmmensgliicha Fluss gnännt. D’ Prefäktüür ìsch Châlons-en-Champagne, àwwer d’ beväälkerungsriichschta un kültüräll bediitendschta Schtàdt ìsch Reims. Dàtoo sìnn ìm Département Marne 0 Iiwoohner (Schtànd: ).
Geogràfii
S’ Département Marne granzt ìm Norda àns Département Ardennes, ìm Oschta àns Département Meuse, ìm Süüdoschta àns Département Haute-Marne, ìm Süüda àns Département Aube, ìm Süüdwäschta àns Département Seine-et-Marne un ìm Nordwäschta àns Département Aisne.
Ìm Département Marne lìegt d’ Làndschàft Champagne, wu maa dr berìahmta Champagner harschtällt.
Gschìcht
Wia maischt àndra frànzeescha Départements-n-ìsch s’ Marne àm 4. März 1790 grìnda worra. As bschteht üss Taila, wo vorhar züa dr Prowìnz Champagne gheert hann. Urschprìnglig sìnn d’ säcks Dischtrikta Châlons-sur-Marne, Épernay, Reims, Sainte-Menehould, Sézanne un Vitry-le-François gsìì. Ànna 1800 sìnn dia säcks Dischtrika d’ fìmf Arrondissements Châlons-sur-Marne, Épernay, Reims, Sainte-Menehould un Vitry-le-François worra. Vu 1926 bis 1940 ìsch s’ Arrondissement Sainte-Menehould uffgleest gsìì.
Vu 1960 bis 2015 hàt s’ Département züa dr Regioon Champagne-Ardenne gheert, wo ànna 2016 ìn dr Grand Est füsioniart worra-n-ìsch.
Schtädt
D’ beväälkerungsriichschta Gmainda-n-ìm Département Marne sìnn:
Verwàltungsglìederung
Ìm Département Marne sìnn 4 Arrondissements, 23 Kàntoona un 616 Gmainda:
Vigny (Moselle)
Vigny (ditsch 1915-18 un 1940-44 Wingert) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Vigny lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 244 un 297 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Norde vum Bànn ìsch Deil vum Flughàfe Metz-Nancy-Lothringe.
Verwàltung
vun Vigny ìsch. Vigny ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vigny ghert zem Lorrain.
Thomas Bach
De Thomas Bach (* 29. Dezember 1953 z Würzburg) isch e dütsche Jurist und Sportfunktionär. Syt 2013 isch er Presidänt vom Internationale Olympische Komitee. Dr ehemaligi Fächter isch 1976 mit de westdütsche Florett-Mannschaft Olympiasiiger worde.
Usbildig und Bruef
De Thomas Bach isch z Tauberbischofsheim ufgwachse. Nach em Abitur 1972 het er vo 1973 bis 1979 Rächts- und Politikwüsseschafte a de Julius-Maximilians-Universität Würzburg studiert. Sys Studium het er mit em erste juristische Staatsexamen abgeschlosse. Nach sym Referendariat, under anderem bim Dütsche Bundestag, het de Bach 1982 s zweite Staatsexamen abgleit und isch 1983 mit dr Arbet Der Einfluss von Prognosen auf die Rechtsprechung des Bundesverfassungsgerichts zum Dokter promoviert worde. Im Aaschluss het er z Tauberbischofsheim en eigni Aawaltskanzlyy uftah.
1985 het ne de Horst Dassler zu Adidas gholt, woner Diräkter für Internationali Beziehige worden isch. Spöter isch er Berater für de Bundesminister für Wirtschaft und für de Buukonzärn Philipp Holzmann AG worde. 1998 isch er Ufsichtsratvorsitzende vo de Michael Weinig AG z Tauberbischofsheim worde. Zwüsched 2000 und 2008 isch de Bach denn Berater vo Siemens und vo 2000 bis 2009 Verwaltungsratsmitgliid vo Siemens Schwiiz gsi. Bach wurde dem Siemens-Vorstand von Wilhelm Schelsky wegen seiner Regierungskontakte empfohlen. Von 2008 bis 2013 isch er Vorsitzende vom Biirat vo de Melius GmbH gsi, wo als Tochtergsellschaft vom Investmentundernähme Kuwaiti German Holding Company Aktivitäte z Dütschland betreut, und vo 2009 bis 2013 Mitgliid vom Ufsichtsrat vo de Nürnberger Versicherung AG Österreich und vom Biirat vo de Bartec GmbH.
Bi de Wahl zum IOC-Presidänt het er alli bishärige Ämter ufgäh.
Sportlichi Karriere
I de 1970er Jahr isch de Bach als Florettfächter für de Fecht-Club Tauberbischofsheim aktiv gsi. 1971 het er d Bronzemedaille bi de Juniore-Wältmeisterschaft gwunne, zwei Jahr spöter isch er Mannschaftsvizewältmeister worde. Bi de Olympische Summerspiil 1976 z Montréal isch de Bach mit de Mannschaft Olympiasiiger und glychzytig au Wältmeister worde. Au 1977 het d Mannschaft wider de Wältmeistertitel gholt. 1978 isch er Dütsche Florettmeister im Einzel worde und het de Europapokal vo de Landesmeister im Mannschafts-Florett gwunne. 1979 het er nomal mit de Mannschaft e Bronzemedaille bei de Weltmeisterschaft z Melbourne gwunne. Wägem Olympia-Boykott vo 1980 het er i dem Jahr nid chönne a de Olympische Summerspiil vo Moskau teilnäh.
Sportfunktionär
De Bach isch scho früeh i d Sportpolitik yygstige. Vo 1975 bis 1979 isch er Aktivesprecher vom Dütsche Fächter-Bund (DFB) gsi. 1981 isch er als Mitgliid in di nüüi Athlete-Kommission vom Internationale Olympische Komitee und 1982 als Mitgliid is Nationale Olympische Komitee für Dütschland (NOK) gwählt worde.
Im Mai 2006 sind de Dütsche Sportbund (DSB) und s dütsche NOK zum Dütsche Olympische Sportbund (DOSB) fusioniert worde und isch zum ehrenamtliche Presidänt gewählt worde, was er bis zur Wahl als IOC-Presidänt 2013 blyben isch.
Am 10. Septämber 2013 isch de Thomas Bach uf de 125. IOC-Session z Buenos Aires zum nüünte IOC-Presidänt gwählt worde. Als e bedüütende Unterstützer vo synere Kandidatur gilt de kuwaitischi Politiker und Sportfunktionär Ahmad Al-Fahad Al-Sabah, wo wäge Korruptionsvorwürf under Beschuss cho isch. Di öffentlichi Understützung het churz vor de Wahl zunere Undersuechig dur d IOC-Ethikkommission gfüehrt.
Untergärige Hefe
Untergärigi Hefe (Saccharomyces uvarum bzw. Saccharomyces carlsbergensis) isch èn Mischling vo dè klassischè Bièrhefe (Saccharomyces cerevisiae) un dè Hefeart Saccharomyces eubayanus. Bim Bièrbrauè keit nõch èm Gärè diè untergärigi Hefe uff dè Boddè vom Gärbottich abbè, dõhèr chunnt dè Nammè. Dè Hefesatz wörd i dè Fachschprõch au als „Druse“ odder „Geläger“ benamst. Hütt wörrèd hauptsächlich Reinzuchthefe bruucht.
Untergärigi Hefe bruucht im Gegèsatz zuè dè obbergärigè Hefe è niddrigi Temperadur zwǜschè 4 un 9 °C für s Gärè. Wèg sellèrè Temperadur chönnèd sich wènniger Spontan-Infektionè vomeerè; ußerdèmm bruucht s untergärigi Brauè è längeri Gär- un Lagerzit. Tǜpischi untergärigi Bièr sin:
Gschichtè
Wenn un wo zum èrschtè Mòl untergärig braut worrè isch, isch nit bekannt. Diè älteschtè möglichè Hywyys uff untergärigi Brauwys stammt uss dè Fèddèrè vom Nürnbärcher Stadtschriiber, wo asè interpretyrt wörrè cha, dass es Rotbièr schu am Aafang vom 14. Johrhundert untergärig braut worrè isch.
In èrè Brauorning vo dè Stadt Nabburg i dè Obberpfalz vo 1474 wörd bschtimmt, dass näbbem obbergärigem Bièr au untergärigs Bièr als Vorrõt für dè Summer braut wörrè sött. I sim Buèch übber s Bièrbrauè, wo 1581 erschinnè isch, unterscheidet dè Christoph Kobrer, wo im obberpfälzischè Kallmünz als Zöllner un Schuèlmeischter gwǜrkt hèt, drei voschiddèni Gärungsartè. Diè èrscht Gärungsart isch für d Hèrschtellung vo obbergärigem Gerschtèbièr, diè zweit zum Brauè vom obbergärigem Weizèbièr, beidi ordnèt er Bayern zuè. Diè dritti Gärungsart für s untergärige Bièr ordnet er dè Obberpfalz zuè.
Reinzucht-Hefè
Für d Reinzuchthefè, wo i dè Bièrbroduktion hüt ygsetzt, isch es nötig, d Hefe auch biologisch z untersuèchè. D Brauereiè hèn dõdefür Bedrybskontrolleur, wo entwedder a dè Hochschuèlè (Weièstephan, VLB-Bèrlin) odder Braumeischterschuèlè uusbildèt wörrèd. Um jeglichi Kontamination uuszschlièßè, wörrèd zuèsätzlich Probè a diè jewyligè Hochschuèlè, Braumeischterschuèlè odder anderi Labore gschickt.
Um d Hefe z kontrollyrè, wörrèd Probè entnõ, entwedder sofort mikroskopisch untersuècht odder uff Näärmediè aagreicherèt un durch sichtbari Veränderung im Medium schu optisch (mit èm bloßè Aug) odder widderum unter m Mikroskop beguètachtet. Sèlli Uffgaab oblyt dè biologischè Bedrybskontrollè, wo au für vill anderi Kontrollè (nit nu in Bezug uff d Hefe) im Brauereibedryb wichtig isch. I dè 1960er un 1970er Johr hét s èn Schub i dè Entwicklung vo dè gsamtè Bedrybskontrollè gää, nit nu vo dè biologischè. Sèll hèt bis hüt zuè nèrè hochè Qualidät bsunders vom untergärigè Bièr gfüürt. È Näärmedium für dè Nõchwys vo Bièrschädling, wo dõmòls graad uffchò isch, isch s japanische Nährmedium Nakagawa-Medium gsi. S Nakagawa-Medium isch au z Dütschland vom Klaus Grunèbärg untersuècht un z. T. modifizyrt worrè.
Mangup-Kale
Mangup-Kale oder Mangup (ukr. Мангуп-Кале, Manhup-Kale; russ. Мангуп-Кале, Mangup-Kale, krimtat. Manğup [ˈmanɣup]) isch e historischi Stadt uf de Krim und isch de Hoptort vo de Krimgote gsii.
D Stadt litt ufeme Tafelberg mit drai Uusloifer und staile Felswänd, wo e natürlich Schutz botte hend. De Ort isch wasserriich und wiist nüü Quelle uuf.
Gschicht
Ane 785 sind d Krimgote vo de Chasare underworfe wore. D Stadt isch drufabe noi bifestigt wore und ab de Mitti vom 9. Jh. het si d Oberherschaft vo de Chasare abwerfe chöne. De Ort het aber im Lauf vo de Zitt immer mee a Bidüttig verlore.
1361 het de Hekatontarch Chuïtani (Χουϊτάνες) d Zitadelle vo Mangup-Kale noi bifestigt und Theodoro (Θεοδωρώ), wie de Ort dozmol ghaisse het, isch denn de Hoptort vom krimgotische Förstetum Theodoro wore und de Först Alexios het d Stadt uusbaut.
1475 hend d Osmane Theodoro/Mangup underem Heerfüerer Gedik Ahmed Pascha sechs Mönet lang bilageret und denn im Dezember iignoo. Mangup isch zumene Zentrum vomene Verwaltigsbezirk wore. 1493 isch im e Grossbrand d Stadt zumene grosse Tail aabebrennt, doch het de Tzula, osmanisch Verwalter vo Mangup, 1503 d Stadtmuure ernoiert. Ane 1520 hend z Mangup 935 Mensche glebt, 460 Grieche, 252 jüdischi Karaime, 188 Muslim und 35 Armenier, aber d Bivölkerig het nodisno abgnoo.
1774 isch Mangup zum Krimchanat choo und 1783 zu Russland. Drufabe hend d Karaime de Ort verloo und d Synagoge isch echli spööter gschlisse wore. Im 19.Jh. isch de Ort i uufgee wore und verfalle.
Externe Link
Mangup-Kale bim Römisch-Germanische Zentralmuseum
Magnetfeld
E magnetischs Fäld isch dr magnetisch Effekt vo elektrische Strööm und magnetische Material. S magnetische Fäld isch e Wektorfäld und het an jedem Punkt e Richdig und e Gröössi.
S Entstoo vo magnetische Fälder
Magnetischi Fälder chönne broduziert wärde, wemm mä elektrischi Laadige bewegt und dur die magnetische Momänt vo Elementardäili, wo mit ere fundamentale kwantemechanische Äigeschaft, em Spin. In dr Spezielle Relatiwidäätstheorii si elektrischi und magnetischi Fälder zwäi Äigeschafte, wo mitenand verbunde si, vom ene Objekt, em elektromagnetische Fäldsterkitensor; wie sich dä Tensor in en elektrischs und e magnetischs Fäld ufdäilt, hängt vo dr relative Gschwindikäit zwüschen em Beobachder und dr Laadig ab. In dr Kwantefüsik isch s elektromagnetische Fäld kwantled und elektromagnetischi Wäggselwirkige wärde dur Fotone vermiddlet.
Magnetfälder im Alldaag
Im Alldaag drifft mä magnetischi Fälder mäistens as d Chraft aa, wo mit ere Magnet ferromagnischi Material us Iise, Kobalt oder Nickel aazien. Magnetischi Fälder wärde überall in dr modärne Technik aagwändet, vor allem im Elektroääscheniöörwääse und dr Elektromechanik. Magnetischi Fälder, wo sich dräije, wärde in elektrische Motör und Generator verwändet. Magnetischi Chreft gäbe Uskumft über d Laadigsdrääger im ene Material dur dr the charge carriers in a material through the Hall-Effekt. Wie magnetischi Fälder in electrische Apparät wie Dransformer funkzioniere, wird in dr Disziplin vo de Magnetische Kräis studiert.
D Ärde broduziert iir äignigs magnetischs Fäld, wo für d Nawigazioon wichdig isch und d Atmosfääre vor em Sunnewind schützt.
Vigy
Vigy (Patois Vigy, ditsch 1915-18 un 1940-44 Wigingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vigy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 691 àls Vidiacum, situm in pago Mettense (977:  Vigeium, 1205:  Vigei, 1404: Vegey, 1518:  Wegey, 1634: Wigy). Ìm Johr 1648 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme.
Hessange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1169 àls Essingen (1444: Haissange, 1493: Hessenger, 1544: Hessingen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vigy ìsch. Vigy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vigy ghert zem Lorrain.
13. Dezember
Dr '''13. Dezämber''' isch dr 347. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 348. in Schaltjohr), dodermit blybe no 18 Däg bis zum Änd vum Johr.
Bibel für Schwoba
Bibel für Schwoba hoißt a Buach vom Pfarrer Rudolf Paul, wo dr sell de ganz Heilig Schrift en da schwäbischa Dialekt ibrsetzt hôt. A Virdljôhrhondert vo seim Leaba hôt’r dô drfir ufgwendet. Am 25. Mai 2008 isch des Werk e-ma Feschdgoddesdenscht en dr Diibenger Stiftskirch effentlich vôrgschdellt wôrra.
Allgemeines
En seim Vorwort weist dr Autor druff nô, dass’r fir dui Ibrsetzong da Dialekt vo seim Hoimetort Kircha ondr dr Teck vorwendet hôt, dass aber nadirlich jeder Schwôb, wo dô draus ebbes vorliist, zom Beischbiil ema Goddesdenscht, des au en seim oigena Schwäbisch macha kôô.
Dr Rudolf Paul gheert zwar dr evangelischa Konfessioo ôô, s ischt aber offakundich, dass’r mit seim Werk uff ökumenische Pfada gwandlet ischt: Erschdens zeigt sich des dôdurch, dass’r fir sei Ibrsetzong et da Tekscht vo dr Luther-Bibel gnomma hôt, sondern da Urtekscht (Alt-Hebräisch ond Alt-Griichisch). Zwoidens enthelt dui Bibel für Schwoba et bloß a Geleitwort vom evangelischa wirtabergischa Landesbischof Frank Otfried July, sondern au vom Gebhard Fürst, em kadolischa Bischof vo dr Diözese Roddaburg-Stuegert.
Schreibweis
Weil’s em Schwäbischa (wia au en andre Dialekt) koi einheitlicha Schreibong geit, weist dr Rudolf Paul druff nô, dass’r fir de schwäbische Nasallaut dia zwoi Sonderzoiche vorwendet hôt:
Als Tekschtbeischbiil diint dr Ôfang vom Psalm 23:
<poem style="font-style:italic"> (1) Dr Herrgott ischd mae Hirt, fehla duet mr s an nex. (2) En saftige Wiesa läßt’r me lagera, an ruhige Wässerla führt r me nô. (3) Mae Seel frischd r emmer wieder auf, r führt me auf de richdige Weg, des ischd r saem Nåma schuldig. (4) Au wenn e durch en donkla Talgrond wandere, brauch i koe Ohael fürchta, weil du bei mir bist; dae Stecka ond dae Prügel machat me sicher.
Litradur ond Quell
Rudolf Paul: Bibel für Schwoba, rausgäa vom „Haus der Volkskunst, Volkstanzgruppe Frommern“, Vorlag vom Schwäbischa Albvorei e. V., Balenga 2008, ISBN 978-3-920801-59-9
Strüth
Strüeth (frz. Strueth, dt. Strüth) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bayerisches Staatsministerium für Unterricht und Kultus
S Bayrische Staatsministerium für Underricht und Kultus (StMUK), in dr Umgangssprooch S Bayrische Kultusministerium (KM), isch e Ministerium vom Freistaat Bayre mit Sitz am Salvatorblatz 2 und witeri Dienstgeböid an dr Jumpferedurmstrooss 1 und uf dr Praterinsle 2 z Münche. S Ministerium het emol Bayerisches Staatsministerium für Bildung und Kultus, Wissenschaft und Kunst ghäisse, bis es im Merz 2018 Kompetänze an s Bayerische Staatsministerium für Wüsseschaft und Kunst abgee het, wo denn gründet worde isch. Im Gschäftsberiich schaffe öbbe 113'000 Mitarbäiter, doodrvo öbbe 360 am Ministerium.
Strüth
Geogràfi
Strüeth lijt ìm Sundgöi weschtlich vun dr Làrg, 12 Kilometer sìdweschtlich vun Àltkìrech un 22 Kilometer sìdeschtlich vun Belfort. Nochbergmeine vun Strüeth sìn Merze ìm Norde un Nordoschte, Hìndlìnge, Dàgschdorf ìm Sìdoschte, Suarce ìm Sìdweschte un Sant Üelri ìm Norde.
Bayerisches Staatsministerium für Unterricht und Kultus
Dr Staatsminister isch sit em 12. Novämber 2018 dr Michael Piazolo (Freiji Weeler), d Staatssekretärin isch d Anna Stolz (Freiji Weeler). Dr Amtsschef isch dr Ministerialdiräkder Stefan Graf.
Strüth
Gschìcht
Strüeth ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Struet (1394 Strut, 1568 Strütt).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Strüeth ìsch. Strueth ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Strüeth ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Silbertal
Taal (amtlich Silbertal) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Taal lit im Montafon im Silbertal in dr Verwallgruppe uf 889 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 3,8 % Landwirtschaftsfläch, 30,8 % Wald, 39,1 % Alpa, 0,2 % Sidlungsfläche und 26,1 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Taal siand Bartholomäberg, Dalaas, Klösterle, Schruns, St. Anton am Arlberg, St. Gallenkirch und Gaschurn.
Gschicht
Bis um 1600 ischt im Tal Silberbergbou betriba worra.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Taal ischt dr Thomas Zudrell.
Dialekt
Dr Dialekt vo Taal khört zum Walserdütsch.
Lachsfische
D Familie vo de Lachsfisch (Salmonidae), au Salmonide, Forällefisch oder Edelfisch gnennt, umfasst e Hufe Gattige und Arte vo beliebte Spiisfisch, wie Lachs, Forälle, Ränke und Äsche. Si isch die einzigi Familie vo de Lachsartige (Salmoniformes) und wird in die drei Underfamiliene Coregoninae, Salmoninae und Thymallinae iideilt.
Communauté de communes d’Altkirch
D Communauté de communes d’Altkirch ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 15. November 2001 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han sechs Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Àltkìrech gsìì, Präsidant dr Jean-Luc Reitzer. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes du Secteur d’Illfurth, Communauté de communes du Jura Alsacien, Communauté de communes Ill et Gersbach un Communauté de communes de la Vallée de Hundsbach zum neie Verbànd Communauté de communes Sundgau füsioniert wore.
14. Dezember
Dr '''14. Dezämber''' isch dr 348. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 349. in Schaltjohr), dodermit blybe no 17 Däg bis zum Änd vum Johr.
Neukirch (Unterelsass)
Neikìrich (frz. Neuve-Église, dt. Neukirch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Neikìrich ìsch. Neikìrich ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neikìrich ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Echte Knochenfische
Die Ächte Chnochefisch (Teleostei) si e Deilklass vo de Strahleflosser (Actinopterygii). Si wärde au as Chnochefisch im ängere Sinn bezeichnet, zum se begrifflig eidütig vo de Chnochefisch im witere Sinn (Osteichthyes) z underscheide. Dr wüsseschaftlig Name „Teleostei“ (gr. telos - „Volländig“; osteon - „Chnoche“) bezieht sich uf s Skelett, wo bi vile Arte vollständig verchnöcheret isch. Die rezänte Teleostei wärde au under em Taxon Teleocephala zsämmegfasst und so vo de fossile Forme abgränzt.
Zu de Ächte Chnochefisch zele über 96 Prozänt vo alle läbende Fischarte und öbbe d Helfti vo alle beschriibene Wirbeldierarte.
Anne-Marie Bubke
D Anne-Marie Bubke (* 1967 z Sünthöf, Landkrais Oberallgai) isch e dytschi Schauspiileri un Heerspiilsprächeri.
Lääbe
D Anne-Marie Bubke het z München e privati Schauspiiluusbildig gmacht un no an private Münchner Theater Engaschmänt ghaa. Dr Leander Haußmann het si an s Residenztheater München ghoolt. Dert het si 1992 in „Romeo und Julia“ vum Shakespeare d Julia un 1993 im Theaterprojekt „Rapid Eye Movement“ vum Robert Lepage d Miranda un d Ariel gspiilt. In s Schillers „Kabale und Liebe“ het si 1996 d Luise un in „Geschichten aus dem Wiener Wald“ vum Ödon von Horvath d Marianne gspiilt. Am Schauspielhaus Bochum het si in „Die Optimisten“ d Maria Berger dargstellt un unter dr Intendanz vum Anselm Weber am Schauspiel Essen het mer si in dr Stuck „Fucking Åmål“, „Bluthochzeit“ chenne sää un het in s Shakespeares „Othello“ d Emilia gspiilt. Anne 1996 isch si mit em Staatlige Ferderigsprys vum Land Bayern in Hechi vu 10.000 DM uuszaichnet wore.
As Filmschauspiileri het mer d Bubke in vyl Färnsehproduktione chenne sää, unter anderem im „Tatort“, in „Edel & Starck“ un in „Der Bulle von Tölz“. Derzue het si fir dr Bayerisch Rundfunk in verschiidene Heerspiil as Sprächeri mitgmacht.
Obergärige Hefe
Obbergärigi Hefe bruucht bi dè Gärung höcheri Umgebungstemperadurè (15–20 °C) wiè untergärigi Hefe (4–9 °C) un isch dõhèr aafälliger für Frèmdpilz un Bakteriè. D Vergärung volauft dõdefür dütlich schneller un isch au ooni Küèlung möglich.
Bayerisches Staatsministerium der Justiz
Ss Bayrische Staatsministerium vo dr Justiz isch e Ministerium vom Freistaat Bayre mit Sitz z Münche. Es isch zueständig für alles wo mit dr Justiz im Freistaat z due het. In sim Gschäftsberiich schaffe öbbe 24'850 Mitarbäiter, doodrvo öbbe 5'800 uniformierti Justizvollzugsbeamti und Justizwachmäister. Im Ministerium sälber schaffe öbbe 192 Aagstellti. Dr Dienstsitz isch dr Münchner Justizbalast an dr Prielmayerstrooss 7 am Karlsblatz.
Läitig
Dr Staatsminister isch sit 2018 dr Georg Eisenreich (CSU), Dr Läitend Beamti und Amtsschef isch sit 2014 dr Ministerialdiräkder Frank Arloth.