cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santorini
Pflanzewelt
Typischi Pflanze sind de Stechreckholder und de Phönizisch Reckholder, de giftigi Pfriemeginster, denn Zistrose und d Myrthe. Vom Kaperestruuch sind Blätter, Blüete und d Fröcht essbar. Verbraitet sind vili Gwüerz, wie Rosmarii, Salbai, Thymian, Origano, Maieroo, Fenchel und anderi. D Böle vom Blaue Chrokus werd as Gmües bruucht und de Orientalischi Sempf as Seloot zueberaitet. De Fiigekaktus werd gern as Hecke pflanzt.
Landwertschaft
D Landwertschaft isch uf Santorini immer wichtig gsii. Scho i de Bronzezitt sind Wii, Olive, Fiige, Mandle, Gerste, Linse, Kicherling und Chrokus kultivuert wore und de Mönchspfeffer isch as Material zum Chorbflechte bruucht wore.
I de Antiki sind Chorn und Wii di wichtigste Produkt gsii, denebet ono e paar Olive. D Venezianer hend Bauwele iigfüert und im 16. Joorhundert isch d Tomaate dezue choo. D Törke hend de Garte- und Feldbau gförderet.
Au hüt isch de Aabau vo Gmües wichtig: Chabis, Bluemechööl, wiissi Aubergine, Okra, Guggumere, Chüürpse, Meloone, Rättech, Rüebli, Ärpsli, Spinoot, Seloot, Chressi, Böle, Chnoblech und Gwüerz wered i Gärte aabaut, und im Feld Gerste, Kicherlilng, Linse, Boone und Artischogge. Wo gnueg Wasser umen isch wered au Bömm, wie Palme, Zypresse, Granatöpfel und Palme gsetzt, seltniger Fiigebömm und Ölbömm.
De theräischi Wii isch scho i de Antiki birüemt gsii, wa em nähstoffriiche Vulkanbode und em trochne warme Klima z danke isch. Im 16. und 17.Jh. isch Wii vo Santorini e biliebts Luxusprodukt gsii und de Wiibau het d Hälfti vom Iichome uusgmacht. De Vinsanto (ital. »Hailige Wii«) het z Russland i de Cherche as Chelchwii tienet. Vo 1880 bis 1960 isch de Aabau vo Tomate, wo zu Püree verarbaitet woren isch, e wichtige Wertschaftszwiig gsii.
D Rebe uf Santorini sind en aigni Soorte. Di junge Schösslig wered i Muelte gsetzt. Die Muelte sind bis zomene Meter brait und e halbe Meeter tüüf. Si schützed d Rebe vorem Wind und starche Temperaturschwankige, wobi d Füechtigkait weniger schnell verdunstet. I de erste föf Joor wered di junge Rebe, wo no kai Trube machet, chorbartig verflochte. D Rebe wered öppe 70 Santimeter hööch.
Veehwertschaft, Fischerai und Jagd hend offesichtlich nie e wichtigi Role gspillt.
Chuchi
Typisch för Santorini sind Melitzánes imám, gfüllti wiissi Aubergine, und Keftédes, wo Chügeli us Kichererbse oder Boonemuess, Meel, Böle und Münz sind, wo i haissem Öl fritiert wered. Tomaate oder Peperooni wo mit Riis gfüllt wered ghöred ebefalls zu de Spiischarte und natürli de Choriátiki griechisch Buureseloot us Tomaate, Guggumere, Böle, Oliive und Feta. Süesser sind früsches Schoofjugurt mit Hung und as Desser sind typisch Baklavá, e Blättertaigroulade, wo mit Nüss gfüllt und i Hung tränkt werd und Amigdalotó, e Bachwaar mit Mandle.
Mythologii
Noch de Mythologii het de Argonaut Euphamos vom Meergott Triton as Gastgschenk en Erdscholle öberchoo, wo d Argo z Afrika gstrandet isch. De Triton het ene au de Weg is Meer zaiget. Wo si bi de Insle Anaphe verbiicho sind, het er e Tromm ghaa, i dem isch d Erdschole zonere Jungfrau wore, wo en uufgforderet het, si is Meer z ghaie. Drususe isch den en Insle gwachse, wo de Name Kallista öbercho het. D Argonaute aber sind witergseglet und zu de Insle Lemnos cho. D Fraue vo dere Insle hend ali männliche Wese umbroocht und wo d Argonaute uf Lemnos glandet sind, hend si mit de Lemnierine Chinder gmacht, und ase sai s Volch vo de Minyer entstande.
De erst Sidler vo de jung Insle Kallista isch noch de Saag de Membliaros gsii, wo zäme mit em Kadmos uf Griecheland choo isch, wo sini Schwöster Europa gsuecht het.
Rund zee Generatione spööter isch de Theras, e Noochfaar vom thebanische Königshuus und dodemit au vom Kadmos, uf d Insle choo, zäme mit Dorer us Lakedaimon und Minyer, wo vo de Insle Lemnos vertribe wore sind. Nochem Theras isch d Insle Kallista noi Thera binennt wore.
Staizitt
D Kyklade sind relativ spoot bisidlet wore. Ab öppe 8000 v. Chr. hend di erste Mensche afange Roostoff, wie Marmor, Obsidian und Bimstai z sammle. Di erste Biwoner sind Buure gsii, do d Insle sus zwenig Naarig büütet. Di ältiste Sidligsspuure uf Santorini stamed us de Öbergangszitt vo de Staizitt zu de Bronzezitt, um 3000 v. Chr.
Bronzezitt
I de Bronzezitt het sich d Kykladekultur entwicklet, wo sich dör fiini wiitentwickleti Chunstwerch uuszaichnet. Typisch vo de Kykladekultur sind Marmorfigurine us wiisem Marmor, drunder au vill Musiker, Staichistegräber und Langboot. S werd au agnoo, as de Kiel en Erfindig vo de Kyklade isch. A de Süüdchüste vo Thera isch um 2000 v. Chr. bim hüttige Akrotiri e riichi Handelsstadt entstande. Ab 1750 v. Chr. macht sich e düttliche minoische Iifluss vo Kreta bimerkbar, dezue ghört au d Öbernaam vo de Linear A-Schrift. Denebet het Akrotiri au Handelskontakt zu Afrika ghaa, wa i Freske, wo usgrabe wore sind, dargstellt werd. Di bronzezittlich Stadt isch riich gsii und het e hööche Lebesstandard ghaa und sogär e Kanalisation för s Abwasser bsesse. Um 1670 het e Erdbebe starchi Schäde z Akrotiri verursacht. Um 1630 isch de Vulkan aktiv wore und Erdbebe hend stärcheri Schäde aagrichtet. No wered em Uufbau, isch ane 1628 v. Chr. de Vulkan i de Mitti vom Archipel explodiert und is Meer gsackt, und di ganz Inslegruppe isch mitere meterdicke Bimsstaischicht zuedeckt wore. För rund 400 Joor isch d Inslegruppe nüm biwonbar gsii. Noch 1250 v. Chr. hend sich ersti Noisidler bi Monolithos niderloo.
Antiki
Thera isch im Gegesatz zu de maiste Kyklade vo Dorier bisidlet wore, noch de Saag us Lakedaimon (Sparta). Si hend ufeme hööche Vorpirg vom Grosse Ilias e Stadt gründet und Thera gnennt. D Stadt isch ufere Höchi vo 370 müM. aglait wore und nördlich und südlich vom staile Vorpirg sind zwee natürlichi Häfe gsii, de nördlich het Oia ghaisse, de südlich vermuetli Eleusis.
Di materielli Kultur vo de Theräer isch konservativ gsii, doch hend si früe s Alphabet öbernoo, inere Form, wo no nöch zum phönizische Alphebet stoot. D Inschrifte sind imene dorische Tielekt und ghöred zu de ältiste altgriechische Sproochzügnis. Si falet uuf, dör meriri schwuli Inschrifte us de Understadt, wäred uf de "Götter-Agora" meriri Stai ufgstellt wore sind, wo nume grad e Göttername enthaltet. D Nekropole, wo vili archaischi Grabinschrifte gfunde wore sind, isch im Norde vo de Stadt glege.
Nochere meerjöörige Dürrezitt underem König Grinnos hend d Theräer 631 v. Chr. z Afrika d Kolonie Kyrene gründet, wo zumene wichtige kulturelle Zentrum i de Antiki woren isch und Thera i Nootzitte understützt het. Im Peloponnesische Chrieg (431-404) zwösched Athen und Sparta hend sich di dorische Theräer noitral verhalte, sind aber spööter vo de Athener zwunge wore, em Attische Seebund biztrete. Um 400 v. Chr. hed sich Thera e Verfassig noch spartanischem Vorbild ggee.
338 v. Chr. het de Alexander de Gross ganz Griecheland underworfe. Noch sim Tod isch s Alexander-Riich uuftailt wore. Thera isch zu de Satrapi Ägypte choo und d Ptolemäer hend e wichtige Flottestützpunkt uf de Insle iigrichtet. 197 v. Chr. isch de Vulkan zerstmol wider aktiv wore und i de Mitti vo de Kaldera isch e nois Inseli uuftaucht. Nochdem d Ptolemäer 146 v. Chr. eri Garnison vo de Insle abzoge hend, isch Thera as Römische Riich gfale.
D Römer hend d Stadt Thera uusbaut und d Verwaltig vom Landbsitz isch noi greglet wore. Noch de Christianisierig het Thera en aigne Bischof öbercho, de erst bikannti Bischof isch de Dioskuros (342) gsii.
Bimene heftige Vulkanuusbruch ane 726 het d Stadt Thera groossi Schäde erlitte, isch aber noi ummuuret wore. Im 9.Jh. aber isch d Stadt uufgee wore und de noi Hoptort isch Pyrgos im Landesinnere wore. 1115 het de byzantinisch Chaiser Alexios I. Komnenos d Bischofscherche Panhagia tes Episkope gstiftet.
Hausach
Huusä (dt. Hausach) isch e Stadt im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ). Si ghert zue dr Region Sidlige Owerrhin, wu si em Owerzentrum Offeburg zuegordnet isch. Zämme mit dr Nochberstedt Wolfä un Haaslä bildet Huusä ne gmainsam Mittelzentrum.
Santorini
Mittelalter
1204 isch im Vierte Chrüzzug Konstantinopel eroberet wore und meriri Kyklade sind zu Venedig choo. Santorini isch 1207 as Lehe an Giacomo I. Barozzo (1207-1244) cho, wo ufem Fels Scaro, nördlich vom hüttige Fira, e Festig errichte loo het. 1269 hend Byzantinier Thera zruggeroberet, doch 1303 isch d Insle i d Händ vom Giacomo II. Barozzo (1303-1308) choo.
1335 het de Herzog Niccolò I. Sanudo vo Naxos de Marino Barozzo (1334-1335) gwaltsam abgsetzt und Santorini isch Bsitz vo de Sanudi wore, bis si ane 1364 dör Hüüroot zu de Crispi choo isch. As Hochzitsgschenk het Thera s recht öbercho, Bauwele und Chorn a Venedig z exportiere. Nochem Tod vom Giacomo I. Crispo (1397-1418) isch Thera a sim Soo Niccolò Crispo (1418-1433), Therasia aber an Marco Crispo (1418-1450) choo.
Hausach
Geografi
Nochbergmaine sin Oberharmersbach im Norde, Oberwolfach im Nordoschte, Wolfach im Oschte, Gutach im Sidoschte, Mühlenbach im Side, Haslach im Kinzigtal im Sidweschte un Fischerbach im Weschte.
Santorini
Mittelalter
1537 sind Thera und Therasia em osmanische Sultan Selim II. (1566-1574) tributpflichtig wore. De het 1540 de Giovanni V. Crispo (1540-1564) as si Lehesmaa öber Santorini gsetzt. Si verarmte Soo Giacomo IV. Crispo (1564-1566) isch em Alkohol verfale, und d Grieche uf de Kyklade hend sich geg en erhobe und sich fraiwilig em Sultan understellt, e Grund werum d Kyklade gwüssi Privilegie gnosse hend.
Hausach
Gmaindsgliiderung
Zue Huusä ghert no dr Ortsdail Oinbä (dt. 'Einbach', iigmaindet zum 1. Juli 1971).
Gesellschaft für bedrohte Völker
D Gselschaft für Völker, wo in Gfoor sind isch en internazionali Organisazioon, wo sech uf der ganze Wält für chlyneri Völker tuet ysetze, wo ne s Läbe vo der Regierig in ihrem Land oder von ere sterchere Volksgruppe schwär gmacht wird.
Santorini
Noizitt
Under de Osmane hend d Kyklade mit Santorini gwössi Privilegie gnosse, wie Religiosfraihait, d Bifraig vo Sonderstüüre und e Verbot, as Törke sich uf de Insle niderloo tööred. Da het zomene Wachstum vo de Wertschaft gfüert, aber au immer wider Pirate aglockt. Zwösched 1768 und 1774 isch Santorini vo Russe bsetzt gsii, wo eres Hoptquartier uf de Insle Paros ghaa hend. 1809 isch de Fels Scaro mit de venezianische Festig bröcklig wore und drufabe isch südlich defo de noi Hoptort Fira gründet wore.
Hausach
Gmaindsgliiderung
Zue dr Stadt Huusä in Gränze vu 1970 ghere d Stadt Huusä, dr Ort Huusä-Dorf, dr Zinke Hagenbuch, s Gheft Vorder Breitenbach un dr Wohnblatz Hechtsberg (zum Dail zue Oinbä).
Gesellschaft für bedrohte Völker
Es git vil soziali Gruppe, wo i de Länder, wo si läbe, e ethnischi, religiösi und sproochlechi Minderheit sind. I huuffe Länder brobiere d Regierige, d Verwaltig oder s Militäär und au anderi soziali Gruppe – us ganz verschidene Gründ – sotige schwechere Völker alles wäggznää, wo me cha. Ihri Sprooche wärde verbotte, me nimt ne s Land, d Hüüser und anderi Sache wägg, me underdrückt ihres religiöse Lääbe und ihri Kultur und macht suscht ihri eigeständigi Existänz kabutt. Es goot bis zu der Uusroddig, em totale Völkermord a so Lüüt, oder me tuet se eifach us ihrem alte Läbensruum verjage. Eso git’s immer mee politischi Flüchtling uf der Wält, wo d Heimet verlüüre und i de nöie Länder, wo si hii chöme, i vilne Fäll keis aständigs Läbe chönne ha und abgläänt wärde.
Santorini
Noizitt
Ane 1821 isch zum Uufstand gege d Törke uufgruefe woore und am 1. Jänner 1822 isch d Unabhängigkait vom Griechische Volch uusgrueffe wore. 1830 isch Griecheland as e unabhängigs Land anerchennt wore, aber Santorini isch erst 1832/4 offiziell zum noie griechische Staat cho. 1862 hend sich d Santoriner gege de König Othon (1834-1862) erhobe, woruf de Prinz Wilhelm vo Dänemark as Georgios I. (1863-1913) zum noie giechische König ernennt woren isch. Wäred em Zwait Weltchrieg isch Santorini vo 1941-1944 vo tütsche und italienische Truppe bsetzt gsii. Nochem heftige Erdbebe vo 1956 het sich Santorini immer me em Tourismus ggöffnet und ghört hüt zomene biliebte Ferienort.
Hausach
Gschicht
Huusä isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1259. Huusä het iwer 500 Johr lang zum Firschtedum Fischtebärg ghert. 1806 isch d Stadt zum Großherzogdum Bade kumme.
Gesellschaft für bedrohte Völker
D Gselschaft für bedrooti Völker angschiert sech für d Rächt und s eigeständige Lääbe vo dene Volksgruppe y, tuet über die dramatische politische Fäll imformiere und wott de Flüchtling hälfe.
Santorini
Vulkanismus
Bikannt isch Santorini au wegem grosse bronzezittliche Vulkanuusbruch, wo noch Uuswiis vo de moderne Forschig um 1628 v. Chr. stattgfunde het. De Vulkan vo Santorini ghört zonere Chetti vo merere chlinnere Vulkän i de Ägäis, em Ägäische Vulkanboge. Vo dene sind i de Noizitt no Nisyros (1888) und Santorini (1950) aktiv gsii.
Hausach
Verwaltung
Huusä het mit dr Gmai Guedä e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Gesellschaft für bedrohte Völker
D GfbV isch anne 1970 z Düütschland entstande. Hüt git’s vonnere au regionali Gruppe i anderen Länder, so wie au i der Schwiiz.
Santorini
Vulkanismus
D Kyklade sind früener e Bergzug gsii, wo im Pleistozän zämegsackt isch und im Meer versunken isch. Ase sind d Kyklade entstande, well d Berggipfel no usem Wasser lueget. Santorini het dozmol nume us e paar chliine nödvulkanische Inseli bistande, vor alem usem Grosse Ilias und em Gavrilos im Süüde. Im Jungquartär isch de ersti Vulkan aktiv wore. Im Lauf sind meriri Vulkaninsle entstande, wo denn im end zämegwachse sind. Meermols isch de Vulkan nochere üsserst heftige Eruption zämegsackt, wobi jedesmol e noiji Kaldera entstanden isch. Nocheme asige Uusbruch isch de Vulkan maist längiri Zitt inaktiv blibe. Um öppe 16'500 v. Chr. isch de Vulkan inaktiv wore und d Insle het afange erodiere und s het sich e Vegetation bildet und d Insel isch schlussendli zäme mit de andere Kyklade bisidlet wore. Um 1630 v. Chr. isch de Vulkan noch rund 15 Tuusig Joor noi aktiv wore. D Mensche hend drufabe d Insle verloo und glii drufabe isch de Zentraltail vo de Insel nocheme heftige Uusbruch zämegsackt und is Meer gstürzt. D Insle isch drufabe för rund 400 Joor nüme bisidlet gsii.
Hausach
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Santorini
Vulkanismus
Ane 197 v. Chr. isch de Vulkan s erstmol sit de Bronzezitt wider aktiv wore und i de Mitti vo de Kaldera isch en Inseli uuftaucht, wo Hiera »Hailigi« gnennt woren isch. Nöd sicher isch. öb 19 n. Chr. e zwaite Uusbruch stattgfunde het. Ane 46 n. Chr. isch denn d Insle Thia »Schwefligi« bimene Vulkanuusbruch usem Meer taucht.
Gesellschaft für bedrohte Völker
Sid anne 2005 cha si em Europaroot offiziell bi der Arbet hälfe.
Hausach
Wirtschaft un Infrastruktur
Wichtigi Firme z Huusä:
Santorini
Vulkanismus
De nöchst bikannti Vulkanusbruch datiert is Joor 726. Debii isch e noiji Insle entstande, wo sich mit Hiera verbunde het. 1458 isch d Insle Cameni (hüt: Palea Kaimeni »Alti Verbrennti«) uuftaucht und 1570/3 d Mikra Kaimeni (»Chliini Verbrennti«). Im Oktober isch nordöstlich vo Santorini e noie Vulkan uusbroche und Insle Kolumbos (»Schwümmer«) isch uuftacuht, aber noch drai Mönet wider underetaucht. Nea Kaimeni (»Noiji Verbrennti«) isch 1707-1711 entstande.
Clemens von Rom
Dr Clemens I., au Clemens Romanus bzw. Clemens vu Rom (* um 50 z Rom; † 97 (oder 101) z Rom oder uf dr Krim), wird zue dr Apostolische Väterne zellt. Är isch as Bischof vu Rom dr zweet oder dritt Noofolger vum Aposchtel Petrus gsii. Är isch dr Verfasser vum erschte Clemensbrief un di erscht wichtig Gstalt vum Chrischtetum noch em Paulus vu Tarsus, wu s umfangrychers un sicher Quällematerial vun ere z Verfiegig stoht.
Santorini
Vulkanismus
1866 isch de Vulkan noi uusbroche und het sini Aktivität verstärcht bis er sich 1870 wider biruigt het. Debi isch de Vulkan Georgios entstande, wo 130 Meter höch woren isch und no hüt de höchst Punkt vo Nea Kaimeni bildet. 1925/6 sind dör e noie Uusbruch Mikra Kaimeni und Nea Kaimeni mitenand verbunde wore und 1928 isch de Vulkan scho wider aktiv wore. Vo 1939 bis 1941 hend sich uf Nea Kaimeni zee verschidini noiji Schlööt uuftue. De letscht Uusbruch het 1950 stattgfunde.
Clemens von Rom
Läben un Wirke
Iber sy Läben isch wenig bekannt. Vermuetlig isch er e hellenistische Jud gsii mit ere guete Chänntnis vu dr Schrifte un ere guete philosophische Bildig. Sy Amtszyt as Bischof wird af 88 bis 97 datiert, was aber uusicher isch.
Hausach
Wirtschaft un Infrastruktur
Huusä litt an dr B 33 un dr Schwarzwaldbahn.
Clemens von Rom
Läben un Wirke
In dr Lischt vu dr Bischef vu Rom wird er noch em Petrus un em Linus, aber vor em Anaklet as dritte (noch em Augustinus un em Optatus vu Mileve) bzw. noch em Anaklet as vierte (noch em Irenäus vu Lyon) ufgfiert. E Dail Forscher nämmen aa, ass er zue dr Dienschaft vum Titus Flavius Clemens ghert ghaa het, eme anne 95 wäge „Gottlosigkait“ hiigrichtete Vetter vum Chaisers Domitian. Anderi halte sogar ne Identitet vu dr beede fir megli, wie s Pseudoklementinische Homilien us em 3. Johrhundert nochlege. Dr Clemens sei mit e Hufe wichtige Mannen us dr chaiserlige Familie verwandt gsii sei, un sy Vater sei mit em Chaiser zämmen ufgwachse. Mer cha dr Clemens vu Rom nit mit em Clemens us em Philipperbrief identifiziere, wie s Origenes due het.
Hausach
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Huusä ghert zum Owerrhinalemannisch.
Clemens von Rom
Läben un Wirke
In syre Wirkigszyt solle si fierendi Aagherigo vum remische Adel un vum Chaiserhuus em chrischtlige Glaube zuegwändet haa. Noch em Tertullian soll dr Apostel Johannes au um des Zyt z Martyrium erlitte haa.
D Chilche San Clemente z Rom soll iber dr Fundamänt vu sym Wohnhuus stoh.
Clemens-Brief
Dr Clemens isch dur dr speter vyl gläse erscht Clemensbrief bekannt wore. Dr lang Brief bstoht us 65 Kapitel. Dodin bschrybt er d Situation vu dr remische Gmai am Änd vum erschte Johrhundert, wu au unter dr Verfolgig fescht im Glaube un dr Liebi zämmeghebt heb. Dr Brief dokumentiert dr seli frie judikativ Yyfluss vu dr Bischef vu Rom uf anderi Gmaine oder zmindescht dr Versuech doderzueu. Är isch fir d Gschicht vum Papschttum vu großen Inträssi. Dr Clemens mahnt draa, „ass dr ainzelne Glider vum Lyyb Christi no dr empfangene Beruefig verschideni Dienscht un Ufgabe zuecheme. D Unterschaidig vu dr hierarchischen Ämter vu dr Dienscht vu dr Glaibe stellt doderby kai Bromläm dar.“ Zum erschte Mol in dr chrischtlige Literatur brucht dr Clemens dr griechisch Uusdruck laikos (Laie), was Glid vum laos (Volk vu Gott) bedytet. Abgfasst woren isch dr Brief wahrschyns churz no dr Verfolgig dur dr (95–96 n. Chr.). Aaloss derzue hän d Wirren in dr Gmai vu Korinth gee; e Dail jingeri Mitglider vu dr Gmai sin gege di Eltschte (Presbyter) ufgstanden un hän si us ihre Stellig drängt.
Anderi em Clemens zuegschribene Brief gälten alli as nit authentisch. Dr zweet Clemensbrief isch, au wänn er nit vum Clemens stammt, ainewäg as eltschti erhalte nooteschtamäntli chrischtli Bredig.
Legänd un Verehrig
Im 9. Johrhundert isch d Legänd populär wore, ass dr Clemens as Märtyrer uf dr Krim gstorbe sei, friejeri Quälle schryben ihm dergege ne natyrlige Dod zue. No dr Legänd isch dr halig Clemens an eme Anker im Meer versänkt wore. Am Meeresbode sei e Tempel entstande, wu syni Bai ufbhalte wäre. Aimol im Johr heb si s Meer uf wundersami Wys dailt un dr Pilger e Wäg zum Grabtempel megli gmacht. S het sogar ghaiße, emol sei e chlai Chind vu dr Meuter im Tempel vergässe wore un sei derno ai Johr speter wider uuversehrt uusechuu.
In Bilder wird dr Clemens vylmol mit eme Anker un eme Fisch dargstellt, mänkmol au mit eme zuesätzlige Miilistai, ere Quälle oder eme Buech.
Dr Clemens isch Patron vu
Flöte
È Flötè, mittelhochdütsch Floite, Vloite, Flaute (uss èm altfranzösischè „flaüte“ bzw. èm latynischè „flatuare“ un „flatare“: „widderholt blõsè“, „kontinuyrlich blõsè“, Frequentativa vo „flare“: „blõsè“) isch è Ablenkigs-Aerophòn, bi dèmm èn Luftschtròm übber è Kantè gfüürt wörd, a wellerè er i s Schwingè chunnt (voglych d Artikel Holzblõsinschtrumänt un Pfyfè).
Klassifikation
Es git Flötè mit un ohni Chernschpalt, èm Luftkanaal, wo dè Luftschtraal zu dè Anblõskantè füürt. Bi Flötè ohni Chernschpalt wörd dè Luftschtraal vo dè Lippè un/odder m Lälli vom Spiller gformt.
Witeri Ydeiligè un Bezeichnungè ergèbèt sich druus, wo mò i d Flötè ièblǒst, wiè di Tonhöchi beyflusst wörd, ob s unteri Èndi gschlossè (gedackt) isch odder nit, ob s sich um einzelni Flötèropr odder um Inschtrumänt mit meererè Flötè handlet, und wiè selli gschpillt wörred (dirèkt blõsè odder mit Ventyl, gschtüèrèt von èm Mechanismus odder nè Taschtatur, wiè bi dè Orglè). Au dè Kulturchreis, uss dèmm è Flötè stammt, diènt dè Ydeilig.
Flötè ooni Chèrnschpaalt (randblõsè)
D Aablõskantè wörd vom oberè Rand vom Flötèroor bildet.
(D Aablõskantè wörd vom Rand von èm Loch i dè Sitè vom Flötèroor bildet.)
Flötè mit Chernschpalt
Dè Luftschtròm wörd durch èn Windkanaal gformt un a d Aablõskantè vom Labium gfüürt. Mit Uusnaam vo dè Orgèlpfyfè zellet selli zu dè Schnabelflötè.
Sonderformè
Z China hèt mò diè flugwindblõsenè Duubèflötè netwicklèt.
Gschichtè
Diè allererschtè Flötè uss dè prähistorischè Zit isch vomuètlich uss Dyrknochè hèrgschtellt worrè (Knochèflötè), villicht abber au uss wenniger duèrhaftem Matriaal (byschpillswys uss Holz), welles i dè Regèl nimmi erhaaltè isch.
Als älteschtes erhaaltenes Musiginschtrumänt vo Europa gelted öppè 42.000 bis 43.000 Johr aalti steizitlichi Knochèflötè, wo uff dè Schwôbischè Alb gfundè worrè isch. È Flötè, wo us èm Knochè von èm Gänsegeier hèrgschtellt worrè isch, isch im Summer 2008 i dè Höölè Hoolè Fels bi Schelklingè gfundè worrè. Relativ guèt erhaalteni odder rekonschtruyrbari Flötè mit Grifflöcher sin i dè Gaißèklöschterle-Höölè entdeggt worrè. D Fund zeiged, dass Menschè scho i dè Steizit, gnauer im Jungpaläolithikum, Musig gmacht hèn. Zwei vo dè Flötè uss èm Gaißèklöschterle sin in eim Stugg uss Schwanèknochè gfertigèt. Diè dritt bschtòt uss zwei zämmègfüègtè, uss Mammutelfèbei gschnitztè Halbröörè; si sin mit mindeschtens drei, öppè im Terzabschtand gschtimmtè, Grifflöcher vosää (è virts könnt wegbrochè sy) un mit sitlichè Kerbungè vozyrt sy. Uff Grund vom zimli hochè Alter vo dè Flötè isch è Zuèschrybig a dè moderne Mènsch (Homo sapiens vo dè Cro-Magnon-Epochè) odder dè Neanderdaler uugwiss; für èn Neanderdaler-Artefakt chönnt d (vomuèteti) Volymig un Abdichtig vo dè beidè Hälftè mit Birkèpèch sprechè.
È vomeintlich no älteri Flötè uss Divje Baba (Sloweniè) hèt sich mittlerwyl uff Grund vo mikroskopischè Untersuchigè als Zuèfallsbrodukt von èm Dyrvobiss in èm Bärè-Obberschenkelknochè-Fragment erwisè.
Dè Hebräer Jubal, dem sin Alturgroßvater Kain gsi isch, wörd i dè Biblè als dè Urvater vo allnè Zither- un Flötèschpiller bezeichnèt.
I dè Seeufersidlig vo Hagnau-Burg isch 1986 diè bislang älteschti erhaalteni Holzflötè vo Europa uss dè spòtè Bronzezit (1040 vor Chrischtus) zum Vorschy cho. Si wyst è Aablõsloch un è feini Vozyrig uss Ritzlinniè uff.
Früheschtes bekanntes eidütigs Bild von èrè Quèrflötè isch uff èm etruskischè Relièf z Perusa gfundè worrè. Es stammt uss èm zweitè odder èrschtè Johrhundert vor Chrischtus. S Inschtrumänt isch dõmolls nõch links ghaaltè worrè, èrscht in èrè Illuschtration von èm Gedicht uss èm elftè Johrhundert isch è Darschtellig von èrè nõch rächts gschpilltè Flötè entdeckt worrè.
Als eifachi Musiginschtrumänt sin Flötè (nebbè Handdrummlè) scho i dè Prähischtory bi religiösè Kultè benutzt worrè bezièigswys wörred no hüte bi Naturvölker bruucht. I dè Literadur hèn Flötè oft dè Charakter vo Jensitigèm, vo Tod un Vogänglichkeit: Grimms Märli Nr. 28, 91, 96, 116, 126, 181; im Mozart sinni Zauberflötè; Andreas Gryphius' S isch alles eitel.
Swissair
D Swissair esch e Schwiizer Fluggsöllschaft gsii.
Gschicht
Si esch 1931 us em Zämeschluss vo de Zürcher Ad Astra Aero und de Basler Balair entstande. Dr erscht chaufmännisch Diräkter isch dr Balz Zimermaa gsi, und dr erscht technisch Diräkter dr Walter Mittelholzer
Am Afang sind d Flugzüüg vo de Swissair vom Flughafe Dübedoorf uus wäggfloge, und spöter isch bi Chloote der gross nöi Flughafe bout worde.
D Swissair esch jahrelang uf meh weder hundert Destinatione i de ganze Wält gfloge, und si hät immer en guete Ruef gnosse.
E Kataschtroofe esch’s gsii, wo ane 1998 wo de Swissair-Flog 111 mit ere MD-11 vo der Swissair vor der kanadische Atlantik-Küschte i de Nöchi vo Halifax ins Meer abegheit isch; do debii händ alli Lüüt im Flugi de Tod gfunde.
s Ändi vo dr Firma
2001 isch d Swissair i Zahligsschwirigkeite grate, so dass sie im April 2002 in Konkurs gange isch. De Nidergang vo de früener stolze Gsellschaft esch im Schwiizer Volk vo vilne beduuret worde.
Ane 2001 isch d Nachfolgegesellschaft Swiss us de Crossair entstande.
Villarsel-sur-Marly
Geografi
Villarsel-sur-Marly liit ùf, 6 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg ùber em Tal va de Ärgera im Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 75,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,9 % Waud, 3,5 % Sidligsflechi ù 2,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Villarsel-sur-Marly si Marly, Pierrafortscha, Tentlingen, Le Mouret ù Ependes.
Gschicht
Villarsel-sur-Marly isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus Vilarsel.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 20,7 % gläge.
Glockenbecherkultur
As Gloggebächerkultur wird e Kultur gege s Ändi vom Neolithikum bezäichnet, wo in Süd-, West- und Mittelöiropa (im Oste bis uf Ungarn) vo 2600 v. d. Z. ufchunnt, bis öbbe 2200 v. d. Z. duurt und nume in Groossbritannie bis öbbe 1800 v. d. Z. bestoot. Si isch in deene Regione e Kultur am Übergang vo dr Jungstäizit zur Bronsezit.
S Begraabe
, Mäistens si d Lüt äinzeln begraabe worde, in Ärdgreeber oder in Stäichiste, im Weste aber au Noobestattige in Megalithaalaage. In dr Westschwiz findet mä Greeber vo dr Gloggebächerkultur hüfig in dr Nööchi vo Menhir und Stäiräije.
Die Doote het mä in dr Chindslaag begraabe, Fraue mit em Chopf im Süde, Füess im Norde, und d Erm und Bäi zäige gege rächts, Manne mit em Chopf im Norde, Füess im Süde, und luege gege linggs, das häisst alli luege gege Oste. D Kremierig isch sälte usser bi dr Csepel-Grubbe am östlige Rand vo dr Kultur.
Villarsel-sur-Marly
Religion
87,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,8 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 74 Yywoner 89,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,8 % Tüütsch ù 4 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 4 va de 74 Yywohner ggredt.
Ingo Wellenreuther
Usbildig un Bruef
De Wellenreuther het nach sim Abitur im 1979i an de Ruprecht-Karls-Universität z Heidelberg sis Jus-Schtudium ufgnoh. Er het au es Ziitli a de Justus-Liebig-Universität z Giessen schtudiirt. Im 1985i het er s erschte juristische Schtaatsexamen bschtande un nach em Referendariat im 1989i s zweite. Dodernoch het er als Schtaaatsanwalt z Bade-Bade gschaffet. Im Johr 1991 isch er als Richter an s Landgericht Karlsrueh cho. Vom Februar 2000 bis zum April 2001 un es zweits Mol vom Februar 2002 bis zum September 2002 het er als Referent vo de CDU/CSU-Bundestagsfraktion im Untersuchigsusschuss „Parteischpende“ gschaffet un in de Ziit dezwüsche am Oberlandesgericht z Karlsrueh. S Amtsgricht Karlsrue het ihn am 24. September 2010 zum Notpräsident vom Karlsruher SC bschtumme und im November isch er dann regulär zum Präsidenten vom Verein gwählt worde.
De Ingo Wellenreuther isch ghürote un het zwei Chind.
Fleisch
Fläisch (vo ahd. fleisc) bezäichnet im Allgemäine Wäichdäil vo Mensch und Dier. Im Bsundrige stoot dr Begriff für Däil vo Süüger und Vöögel, wo dr Mensch brucht zum sich ernääre. Doodrzue ghööre näbe Muskelgwääb mit Fett- und Bindgwääb au Seene und gwüssi inneri Organ. Fläisch wird au nrucht, zum Wäichdäil vo wäggselwarme Dier wie Fisch, Chräbs, Muschle und Schnägge z bezäichne; vilmol in zämmegsetzte Wörter wie Chräbsfläisch und Muschlefläisch.
Ingo Wellenreuther
Partei
Bi de Oberbürgermeisterwahl z Manne het er am 17. Juni 2007 gäge de Peter Kurz vo de SPD kandidiirt, het aber nöd gwunne.
Gotthardtunnel
Gotthardtunnel isch dr Name vo verschidene Tunäll i de Schwiz:
Fleisch
Sit Joorduusige wärde Dier vo Mensche gschlachdet oder gjagt, und s Fläisch isch verarbäitet worde zu Fläischbrodukt wie iigsalzigs Fläisch oder Wurstware.
Mä däilt Fläisch ii noch de Fläischsorte, d. h. de Dierarte, vo wo s chunnt, und de Fläischarte, de verschidnige Däil von ere Fläischsorte.
Ingo Wellenreuther
Abgordneter
De Ingo Wellenreuther isch vo 1999 bis 2013 Mitglid vom Gmeindrot z Karlsrueh gsi.
Sit em 2002 isch er Mitglid vom dütsche Bundestag, wo er über d Landeslischte vo Bade-Württebärg gwählt worde-n-isch. Im 2005 isch er dann als Wahlkreisabgordeneter in de Bundestag iizoge. Im 2009i isch er wider gwählt worde und het 38,1 % vo de Erschtschtimme übercho.
Fleisch
Fläischsorte
D Fasere vom Fläisch chönne dr Lengi. dr Kweeri oder im Chrüz verlaufe. Wil d Abständ zwüsche de Faasere bim „gkrüzte Verlauf“ chliiner si, isch soonigs Fläisch am zartiste. Lengsfaasere hingeege mache s Fläisch zeech.
Konsum
Dr durchschnittlig Konsum pro Mensch uf dr ganye Wält isch 2009 47,7 kg gsi. Es git aber seer groossi Underschiid vo Land zu Land. In de entwigglete Länder isch dr Konsum im Allgemäine seer vil hööcher as in weeniger entwigglete. Nid nume wie riich d Lüt si, häi en Iifluss uf dr Konsum, au kulturelli Underschiid mache sich bemerkbar. In de USA und Kuwait isch er 2009 öbbe 120 kg gsi, wääred s z Dütschland fast 90, in dr Schwiz öbbe 75 und in Indie numen e baar Kilo pro Person im Joor gsi si.
Rock the Ring
S Rock the Ring isch es drütägigs Musigfestival, wo sit em Jahr 2014 jährlich stattfindet. Usträgigsort isch de Autobahnchreisel Betzholz bi Hinwil im Zürcher Oberland.
Eduard Amstad
Dr Eduard Amstad-Baumann (* 19. Merz 1922 z Beggäriäd, Kanton Nidwalden; † 12. Oktober 2015 ebedert) isch e Schwyzer Richter un Bolitiker (CVP) gsii.
Läben un Beruef
Dr Eduard Amstad isch dr Suhn vum Obergrichtsbresidänt Eduard Amstad un e Näffe vum Ständerot Josef Mariä Amstad gsii.
No dr Schueluusbildig an dr Gymnasie z Altdorf un z Stans isch dr Amstad anne 1942 in dr Zyt vum Zweete Wältchrieg in dr Militerdienscht drätte. Är isch zerscht in dr Infanterieschuel z Lozärn uusbildet un derno as Infanterischt yygsetzt wore.
Noch eme Studium vu dr Rächtswisseschafte an dr Universitete Friburg, Züri un Lausanne un dr Promotion zum Doctor iuris an dr Universität Friburg anne 1949 isch dr Amstad in dr Richterdienscht yydrätte un het zerscht as Verherrichter gschafft. Vu 1952 bis 1976 het er as Rächtsaawalt gschafft.
Um die Zyt het er au ne bolitischi Laufbahn aagfange mit dr Wahl zum Mitglid vum Gmairot vu Beggäriäd, wun er vu 1952 bis 1958 aaghert het (ab 1955 as Gmaindsbresidänt). Derno isch er zum Mitglid vum Landrot vu Nidwalde gwehlt wore un het sällem bis anne 1962 aaghert. Im Johr 1962 isch er zum Regierigsrot gwehlt wore un isch em Juschtizdepartemänt vorgstande. Anne 1965 isch er au Autor vu dr Verfassig vum Kanton Nidwalde un dodermit vu aire vu dr erschte neie Kantonsverfassige gsii.
Syt syre Studiezyt isch dr Amstad Mitglid vu dr Studänteverbindig AV Fryburgia un dodermit vum Schwyzerische Studänteverain gsii.
D Amstad isch ghyrote gsii mit dr Annette Baumann, ere Harpfespiileri.
Schallstadt
Schallsched (amtlich Schallstadt) isch e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg.
Gmeigliderig
Zue dr Gmei ghöre d Ortsdeiler Schallsched mit Föhreschallsched, Wolfewiler mit Lidischberg un Menge.
Gschicht
Schallsched wird erstmols 779 in ere Schenkigsurkund vum Kloster Lorsch erwähnt. Ab 1218 hän d Ortschafte vum hütige Schallsched dr Grafe vu Friburg usem Erb vu dr Zähringer Herrschaft in Friburg im Brisgau ghört. Im Lauf vum 14. Johrhundert ybernämme d Friburger Grafe d Herrschaft Badewiler, wo no mitsamt dr Ortschafte vum hütige Schallsched iber d Markgrafe Hachberg-Sauseberg 1503 an d Markgrafe vu Bade un anno 1806 ans Großherzogtum Bade fallt.
Religione
In dr Reformation werre alli hütige Schallscheder Ortschafte evangelisch. S git au hüt noch vil Ahänger vu chleinere protestantische Chilche. Erst sitem Zweite Weltchrieg un mit dr Zueghörigkeit zum Balligsruum Friburg gits dur Zuezug au e nennenswerti Azahl vu Katholike un z Schallsched sit einige Johre au e katholischi Chilche.
Igmeindige
Schallsched un Wolfewiler (amtlich Wolfenweiler) hän sich am 1. Jänner 1971 zue dr neie Gmei Schallsched-Wolfewiler zsämmegschlosse. Gnau vier Johr später isch es zue dr Verainigung vu dere Gmei mit Menge (Mengen) un Ebringe (Ebringen) chu. Ebringe het gege die Igmeindig vorem bade-württebergische Verwaltigsgrichtshof uf Wiidererlangig vu dr Selbständigkeit chlagt, wil d Gmei Pfaffewiler (Pfaffenweiler) nit wie im Vertrag vorgsähe dr neie Gsamtgmei aghört het un het am 6. Februar 1976 Rächt kriegt, so dass d Igmeindig vu Ebringe uugiltig worre isch. Dr Gmeinamme Schallsched-Wolfewiler isch am 1. November 1977 zue Schallsched vereifacht worre.
Menge
Menge wird zum erschte Mol 776 im Lorscher Codex erwähnt. S Dorf ghört sit anno 1975 zue dr Gmeind Schallsched un isch demnoch au im Markgräflerland. Vu dr Wiiregion här ghörts aber nid ins Markgräflerland, sondern zum Tuniberg.
Wolfewiler
Wolfewiler wird erschtmols 873 in Urkund vum Chloster St. Galle erwähnt. Zue Wolfewiler ghört au dr Wiler Lidischberg (amtlich: Leutersberg) am Weschtrand vum Schinberg (amtlich Schönberg).
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
S Wappe vu Schallsched bringt d Identität vu dr Deilörter zum Usdruck. In halb gspaltenem un deiltem Schild obe links in Blau e silbers Huefiise, obe rechts in Gold e blaue Dribel ame grüene Stiil mit grüenem Blatt, unde in Silber uf grüenem Driberg e schwarze Wolf im Schritt.
Gmeipartnerschafte
Mit dr Gmei Rosà in Italie wird sit 1991 e Gmeipartnerschaft pfläggt. Rosà isch eini vu dr grösschte Gmeinde vu dr Provinz Vicenza.
E witteri Gmeifründschaft verbindet Schallsched mit Vietmannsdorf im Land Brandeburg.
Français régional
Mit Français régional oder Regionalfranzösisch (frz. Ussprooch: ) meint mer regionali Varietäte vo dr französische Sprooch, wo nit zue de traditionelle Patois grächnet werde, sich aber einewäg vo de Norm vùm Standardfranzösische ùnterscheide. Si ùnterscheide sich vo dr Standardsprooch dur de Wortschatz, d Phonologi, ùn d Grammatik ùn sin meischt vùm Substrat vo de traditionelle Sprooche ùn Dialäkt vo Frankrych beyflùsst.
S Français régional sött nit mit de Langues d’oïl verwäggslet werde. D Langues d’oïl sin di traditionelle galloromanische Dialäkt wo in Nordfrankrych, Belgie ùn em nördlichschte Deil vo de Romandi gschwätzt werde oder worde sin, ùn ùff s Vulgärlatiin zrùggönn. Bim Français régional handlets sich dergäge um di hütigi Ùmgangssprooch, wo sich vùm Standardfranzösisch nit bsùnders ùnterscheidet ùn au dört gschwätzt wird, wo historisch kei Langue d’oïl verbreitet gsi sin (z. B Südfrankrych, d Bretagne, s Elsass, de grööschti Deil vo de Romandi).
Entstehig
S Français régional isch e relativ jùngs Fänomen, wo syt öbe em Aafang vùm 20. Joorhùndert als Massefänomen verbreitet isch. Devor isch im grööschte Deil vo Frankrych im Alldaag gar kei Französisch gschwätzt worde, sùndern verschiidni Regionalsprooche. Im Norde sin verschiidni Langues d’oil gschwätzt worde (Normännisch, Gallo, Wallonisch, Welche usw.), im Süde isch Okzitanisch gschwätzt worde, im Südoschte Frankoprovenzalisch ùn in dr Bretagne, em Elsass, Korsika, usw. andri, nit-galloromanischi Sprooche. E Sprooch wo em Standardfranzösisch äänlig gsi isch, isch nùmme im Zäntrùm vo Frankrych, in de Gegend um Paris ùme d Alldaagssprooch gsi.
Scho ab em Änd vùm 18. Joorhùndert het e Entwigglig yygsetzt, wo di regionale Patois ùn Sprooche vùm Französisch vo Paris verdrängt worde sin. In de Regel isch die Entwigglig vo de Stedt ussgange; in de ländliche Gegende het de Prozäss in de Regel ersch im frie 20. Joorhùndert yygsetzt. Wichtigi Daate sin zum Byspil d Yyfierig vo de Schuelpflicht 1882, d Yyfierig vo de Wehrpflicht ùn spööter s Ùffcho vùm Radio. S Französisch isch aber vo de lokale Sprooche beyflùsst worde wyl s Französisch als Fremdsprooch glehrt worde isch. D Sprecher vo de Lokalsprooche hen eso s Französisch fonetisch, morfologisch ùn syntaktisch beyflùsst, ùn e Zwüscheform zwüsche ihrer Regionalsprooch ùn em Standardfranzösische gschaffe. Usserdäm het in viilene Fäll schynts au s Schriftbild e groossi Roll gspiilt. Luut em Bernard Pöll duet des zum Byspil erkläre, worùm es in viilene Forme vùm Français régional weeniger stummi Buechstabe git wie im Standardfranzösische
Mit de Zyt hen sich die Sproochspiilarte stabilisiert ùn sin zue eigne Sproochforme worde, wo sich unabhängig sowohl vo de Lokalsprooch wie vùm Standardfranzösische entwigglet hen. Di ursprüngliche Sprooche sin in viilene Gegende inzwüsche ganz verschwùnde, ùn spiile in de Regel kei groossi Roll mee. Di verschiidne Forme vùm Regionalfranzösisch sin hüt also d Muettersprooch vo de Lüt, wie de Bernard Pöll schryybt:
Erforschigsgschicht
Vo dr Dialäktologi isch s Fänomen vùm Français régional am Aafang vùm 20. Joorhùndert zum erschte Mool ùffgriffe worde. Zum erschte Mool isch de Begriff im Joor 1906 vùm Albert Dauzat bruucht worde. De Dialäktologe isch ùffgfalle, dass es näbe de Patois ùn em Normfranzösisch (français bon usage) no andri Varietäte gee het. Scho 1886 het de Jules Gilliéron des bschriibe, ùn het dezue Français marginal oder Français provincial gsait:
Andri frie Begriff defür sin français patoisé (A. Meillet) oder français dialectal (Ch. Bruneau) gsi. De Jacques Damourette ùn de Edouard Pichon bezeichne in de 20er-Joor „la langue considérée telle qu'elle est parlée en un lieu donné“ als usance. Spööter sin deno erschti Monografie erschiine, wo sich gnau mit däm Regionalfranzösisch, statt mit de Patois bschäftigt hen. Des sin z. B Le français régional de la Grand’Combe (Doubs) vo 1929 vùm Félix Boillot, Le français de Marseille vùm Auguste Brun 1931 ùn Le français parlé à Toulouse vùm Jean Séguy vo 1951.
Vo de Dialäktologe im frie 20. Joorhùndert wird s Français régional meischt als instabili ùn sehr viilfältigi Varietät bschriibe, wo sehr vùm individuelle Sproochbruuch beyflùsst wär. De Bernhard Pöll meint, dass des weenig überrascht, wyl d Français régional dertemool ersch am entstande gsi wäre. In de 1970er isch des Thema wyter erforscht worde, wo mer feschtgstellt het, dass di traditionelle Patois ùn Regionalsprooche zwar all mee ussem Alldaag verschwùnde sin ùn viili nùmme no Französisch gschwätzt hen, aber regionali Ùnterschid bliibe sin. De Gérard Taverdet het 1977 e Definition versuecht. Er definiert s Français régional als la reunion de tous les faits linguistiques ORAUX et ECRITS[…]produits par des utilisateurs de la langue française et limités sur le plan géographique à un point ou à un ensemble de points plus ou moins importants also ‚s Zämmedräffe vo allene mündliche ùn schriftliche sproochlige Fakte […], wo vo de Sprecher vo de französische Sprooch bruucht werde, ùn wo sich ùff de geografische Ebeni ùff ein oder meereri mee oder weeniger wichtigi Ort bschränke‘. D Dialäktologe hen s Français régional aber nit als eigni Varietät ùn Sproochsystem aagluegt, sùndern als Zämmefassig vo isolierte Fänomen. Andri Sproochwüsseschaftler hen s Français régional scho als Ganzes aagluegt, so 1972 de Lothar Wolf. Au andri Forscher wie de Jean Séguy schryybe vo ere eigeständige Varietät: „''[…] à Toulouse, il est ridicule de ‘parler moitié patois, moitié français’. C'est donc que le français local est un véritable langage organique, senti comme correct par les sujets parlants''“, also ‚z Toulouse isch es lächerlig, halb Patois, halb Französisch z schwätze. Es isch also eso, dass s lokali Französisch e ächti, organischi Sprooch isch, wo vo de Sprecher als korräkt waargnoo wird.‘
Au hüt wird s Français régional viilmool no als e instabili Sammlig vo einzelne Fänomen aagluegt. So schryybt de Anthony Lodge 1993:
Derwyyl gsänne es andri Sproochwüsseschaftler, bsùnders usserhalb vo Frankrych, als e eigeständigi Varietät, wo e ganzes Sproochsystem für sich isch.
Merchmool
De Albert Dauzat het scho 1906 zwei Hauptmerchmool vùm Français régional ussgmacht: Es wär dur dialäktali Merchmool beyflùsst ùn dät Archaisme bewaare, wo im Französisch vùm Zäntrùm verschwùnde wäre. De Kurt Baldinger het des 1961 um zwei Merchmool ergänzt: Eigni ùn spontani Entwigglige ùn Entlehnige uss de Regionalsprooche. Es isch nämli beobachet worde, dass s Français régional viilmool Merchmool zeigt het, wo weeder in de ursprüngliche Regionalsprooch, noch im Standardfranzösische vorcho sin.
D Verbreitig vo regionale Merchmool im Français régional muess hüt nit unbedingt mit frienere Dialäktregione oder em Sproochruum vùnere Regionalsprooch überyystimme. Des erklärt sich mit Vereinheitlichige ùn gägesytigi Entlehnige. D Gränze vo de Forme vùm Regionalfranzösisch sin also unabhängig vo de frienere Sprooch- ùn Dialäktgränze. In de Romandie isch hüt zum Byspil überall s Wort pive ‚Foorezapfe‘ für pomme de pin verbreitet, wo ursprüngli nùmme im Jura vorcho isch.
Di meischte Forscher sin langi Zyt devo ussgange, dass s Français régional vo de Sprecher als Standardfranzösisch waargnoo wird. D Sprecher wäre sich also nit bewùsst, dass si Regionalisme bruuche. So meint de René Lepelley, e Sproochwüsseschaftler uss de Normandi:
Sonigi Meinige sin luut em Bernard Pöll vo fascht allene Forscher deilt worde, wo sich mitem Français régional bschäftigt hen. Dergäge verträte inzwüsche viili Linguischte änder d Meinig, dass regionali Merchmool sehr wohl mee oder weeniger bewùsst yygsetzt werde, zume Vertrautheit ùn Heimligkeit z vermittle, oder um e regionali Identität z zeige. Als Byspil wird s Regionalfranzösisch vo de Provence in Südfrankrych ùffgfiert, wo di ursprünglichi Regionalsprooch, s Okzitanisch, als Zeiche vo de regionale Identität zum Deil abglööst het. Bsùnders starch schynt des in de französischsproochige Gegende usserhalb vo Frankrych ussprägt z sy. So hen inere Erhebig im Kanton Waadt 97 % mit ‚Jo‘ ùff d Froog gantwortet, ob mer en Waadtländer aa sym Akzänt chönnt erkenne, ùn 87 % hen gmeint, dass si sälber en regionale Akzänt hätte.
Für bstimmti Regione isch au d Exischtänz vùmene Dialekt-Standard-Kontinuum belait. De Fernand Carton het für d Picardie vier verschiidni Sproochvarietäte vorgschloo:
In de Normandi isch e äänligi Situation beobachtet worde. D Alexandra von Nolcken bschryybt, wie es zwüschem Standardfranzösisch (als le grand français bezeichnet) ùn em lokale Patois (als le patois normand bezeichnet) e Kontinuum git: s français normand, wo als en regionale Standard waargnoo wird, en sognante standard défectueux ùn en patois défectueux. Hüt isch d Situation luut em Bernard Pöll eso, dass de Lokalpatois vo de meischte Sprecher nümm bherrscht wird. Eso stellt sich d Froog, was hüt am andre Änd vùm Dialäkt-Standard Kontinuum stoot.
S Français régional entspricht öbe däm, wo in de dütsche Dialäktologi au als Regiolekt bezeichnet wird: e Sproochform, wo di meischte Merchmool vùm ursprüngliche Dialäkt, em Basilekt abglait het, sich aber au vo de Standardsprooch no dütli ùnterscheidet. E sonigi Situation findet sich in Nord ùn Mitteldütschland, wo s Plattdütsch ùn di mittelhochdütsche Dialäkt scho fascht verschwùnde sin ùn vùmene regional-gfärbte Hochdütsch ersetzt worde sin. Im Alemannische Sproochruum vo Dütschland git es e äänlichi Tendänz zunere regionale Ùmgangssprooch. So cha es in de regionale Ùmgangssprooch zum Byspil „Warsch geschtern eikaufe?“, heisse, wo nööcher am Hochdütsche wie am Alemannische isch.
Elsass
Lueg ùff de Hauptartikel Elsässer Französisch
Im Elsass hen bis noochem zweite Wältchrieg di meischte Lüt s Französisch als Fremdsprooch glehrt, ùn drùm viili luutlichi Eigeheite vùm Elsässische ùff s Französisch überdrait. Bsùnders ùffällig debi isch d Betonig, wo nooch elsässischem Vorbild viilmool ùff de erschte Silbe vùmene Wort isch, statt wie im Französische ùff de letschte Silbe vùnere Wortgrùppe, deno dass d Ùnterscheidig zwüsche stimmhafte ùn stimmlose Konsonante viilmool nit gnau gmacht wird, ùn schliessli dass d Nasalvokal nùmme schwach nasalisiert sin oder vùmene [] gfolgt werde. Dernäbe git es au no grammatischi Abweichige ùn lexikalischi Yyflùss ussem Elsässische, wie flommakuacha/flammekueche oder chlouk/schlouk ‚Schlùck‘.
Midi
Als Midi-Französisch (Français méridional oder nooch Regione deno zum Byspil Français régional de Provence oder Parler marseillais) wird s Français régional vo Südfrankrych bezeichnet, dörte wo traditionell Okzitanisch mit syne Groossdialäkt gschwätzt worde isch, wo aber inzwüsche starch zrùggdrängt isch. De Akzänt vo de Midi isch innerhalb vo Frankrych sehr bekannt ùn wird au viilmool für parodistischi Zwegg yygsetzt. Wyl s Okzitanisch in viile Gegende chuum no gschwätzt wird, die Region aber einewäg e starchi eigni Identität bhalte het, spiilt s Regionalfranzösisch vo de Midi viilmool d Roll vùnere identitätsstiftende Regionalsprooch. De datsächlichi Bruuch vo däm Akzänt chùnt ùff d Gegend, d Person ùn d Situation aa. Er wird am meischte vo Lüt in ländliche Gegende, de ältre Generatione ùn in gwüsse Stedt wie zum Byspil Marseille gschwätzt, wonner e starchi Roll für d Lokalidentität spiilt.
Phonologi oder dass Saule ‚Weide‘ ùn sol ‚Bode‘ glych sin.
Wortschatz
Ùnterbretagne
Im Weschte vo dr Bretagne isch bis in d 1950er-1960er Joor vorallem ùffem Land hauptsächlig Bretonisch gschwätzt worde. Inzwüsche het sich s bretonischi Sproochbiet allerdings scho fascht ganz ùffglöost ùn d Sprooch isch innerhalb vo de näggschte Generatione vùm Ussterbe bedroot. Allerdings sin die Merchmool vorallem dörte verbreitet, wo s Bretonisch ersch vor chùrzem verschwùnde isch.
Phonologi
Normandi
In de Normandi isch bis in d 1960er-1970er no viil Normännisch gschwätzt worde, wo inzwüsche aber als Ùmgangssprooch vùm Französisch abglööst worde isch. Nùmme no in mange Domaine (z. B. de Fischer, Viehhändler, sältener au no ùnter de Buure) het sich s Normännisch bis jetz e weng ghalte. In viile Familie isch s Normännisch noochem Dot vo de Groosseltre verschwùnde. Im Français régional vo de Normandi finde sich aber no viili Spuure uss dr alte Sprooch.
Phonologi
Wortschatz Viili Wörter, wo in de Normandi bruucht werde ùnterscheide sich vo de Wörter uss de Standardsprooch oder hen kei Entsprächig im Standardfranzösisch ùn in andre Regione vo Frankrych:
Redewändige In de Normandi git es z. B. Redewändige wie:
Wallonie
Phonologi
Wortschatz
Korsika
Ùff Korsika wird zum Deil no Korsisch gschwätzt, e Sprooch, wo mit de toskanische Dialäkt vùm Italienische nooch verwandt isch.
Phonologi