cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Nunnenmacher
Läbe un Beruef
Anne 1972 isch dr Nunnenmacher wider uf Staufe zruckzoge un het d Rektorestell an dr Grund- un Hauptschuel Ebringe aadrätte. Im Johr 1980 isch er as Schuelrot an s Staatlig Schuelamt Fryburg gange un zwai Johr speter an s Oberschuelamt, 1986 isch er schließli Regierigsschueldirektor wore. Anne 1991 isch dr Nunnenmacher in Pension gange.
Dr Paul Nunnenmacher isch Vorstandsmitglid vum Arbeitskreis Staufener Stadtbild gsii un vu 1980 bis 1994 fir di Freie Wehler Stadtrot im Staufemer Gmairot.
Am 25. Septämber 2011 isch dr Paul Nunnemacher im Alter vu 82 Johr gstorbe.
Bruchtum un Mundart
In dr Region isch dr Paul Nunnenmacher bekannt wore dur syy Engagement fir s draditionäll Bruchtum un fir dr alemannisch Dialäkt. Är het vier Biecher mit Dialäktgedicht vereffetligt, e Huffe Mundartherspil un –theaterstuck verfasst un langi Johr e Mundartsändig bim Sidweschtrundfunk moderiert.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
S Lothringisch isch e dütsche Dialäkt z Lothringe, Frankriich. Es ghört zum Rhiifränkische un wird au im Lothringer Fränkisch züegordnet, au wenn säll kei linguisdische Begriff isch.
Paul Nunnenmacher
Bruchtum un Mundart
Fir di Badisch Zytig un au andri regionali Zytige het er regelmäßig Byydreg gschribe us dr Gegnig um Staufe.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Verbreitig
Di gröschte Stedt, wu s Lothringisch iiheimisch isch, sin St. Avold, Karlingen, Spittel, Oberhomburg, Freimingen-Merlenbach, Kleinrosseln, Forbach, Stieringen-Wendel, Püttlingen, Großblittersdorf, Saargemünd, Saaralben, Rohrbach, Bitsch, Finstingen, Saarburg, Pfalzburg un Dagsburg.
Rothenbrunnen
Rothebrunne (rätoromanisch Giuvaulta oder Givòlta ) isch e politischi Gmeind i de Region Viamala vum Kanton Graubünde.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Verbreitig
Im Oste verlauft d'Sprochgränze de Nordvogese lang. Uff de andere Site sin s Südfränkisch un s Elsässisch, wu zum Alemannisch ghört, z finde. Als Unterscheidigsmerchmol gältet d'Linie zwüsche Pund un Pfund (Zweiti Lutverschiebig). S Rhiifränkisch im Chrumme Elsass unterscheidet sich numme liicht vum Lothringisch, sällewääg wird s Lothringisch mänkmol au als Sproch vu Lothringe un em Chrumme Elsass bezeichnet. Di beide Regione hänn au lang e gmeinsami Gschicht gha.
Im Weste verlauft d'Gränze öbbe im Fluss Nied lang, dört gränzt s Lothringer Moselfränkisch aa. Säll gränzt sich anhand vu Wörter wie dat ab, wu im Rhiifränkische das usgsproche were.
Im Süde gränzt de französisch Dialäkt Lothringisch aa. Im Norde goht s Lothringisch in di andere rhiifränkische Dialäkt übber, es zeichnet sich also nit durch e bsunders linguisdischs Merchmol us, sondern ändet an de boliitische Gränze.
Vokäl
Im Lothringische were grundeti un uugrundeti Vokäl unterschide; grundeti Vorderzungevokäl gitt's abber im Gegesatz zum Hochdütsche nit (Usnahm: Gränzgebiet zum Elsässisch). Es gitt sechs Vorder-, zwei Zäntral- un fümf Hinterzungevokäl. Abgseh vu de beide Zäntralvokäl chönne si alli churz un lang sii; in de Schrift kännzeichnet mer d'Chürzi vu'me-ne Vokal durch d'Verdopplig vum Konsonant hintedraa.
Gitarre
D Gitarre isch e Saiteninstrument, wo zu de Zupfinstrument grechnet werd. Si ghört zo de Familie vo de Luute.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Vokäl
In de folgende Tabälle wird in eckige Chlammere d'Ussproch noch em phonetische Alphabet widdergee. In Chlammere stoht d'Schriibig noch em GERIPA.
Gitarre
Name
De Name Gitarre isch usem spanische guitarra entleent, wo selber usem arabisch qīṯāra chunnt und schlussendli usem altgriechische kithára (κιθάρα) stammt. D Etymologie vom griechische Wort isch nöd bikannt. Gsait were mue no, as die antiki Kithara zo de Laiere ghört und kann Vorloiffer vo de moderne Gitarre isch.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Diphthong
D'Diphthongierig hät s Gebiet verschide starch erfasst: di meiste Diphthong gitt's im Norde, während de Süde numme wenig hät. Diphthong were noch de Ussproch gschribe.
Gitarre
Uufbau
D Gitarre bistoot baulich us zwee Tail, de Korpus und de Hals. De Korpus oder Schallchaste werd us Holz gmacht, typischi Hölzer sind Pinie, Fichte, Zedere, billigeri Modell verwendet Sperrholz oder Kunststoff, wa aber e weniger schööne Too gitt, do d Holzart en Iifluss uf de Chlang hett. D Schalldeggi und de Bode vom Schallchaste sind flach, de Zarge isch achtföörmig gschwunge, de underi Buug isch braiter as de oberi. Uf de Schalldeggi isch d Brugg uufgliimet, wo d Saitehalter und de Steg mit de Steegiilaag druufgmacht sind. De Schallchaste isch ine verstrebt, bi bessere Modell empfillt sich, as d Verstrebige för liggshändigi Gitarre andersch isch as bi Gitarre för Rechtshänder. S Etigett vom Hersteller werd im Schallchaste ine uufgchlebt, so asmers dör s Schalloch gsie und lese cha. Da Schalloch isch zentrisch aabrocht und werd i de Regle mitere Rosette verziert.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Konsonante
Bi de Plosiiv wird zwüsche de Fortes [], de stimmlose Lenes un de Lenes [] underschide. An Nasal gitt's []. In de gschribene Sproch unterscheidet mer numme Lenes un Fortes, un  zum Bispil were beidi mit eme b widdergee.
Rothenbrunnen
Gschicht
Rothebrunne wird 1472 als de Hof Juvalt zum erschte Mool erwäänt. De dütsch Name isch 1572 zum erschte Mool belait. Im 12. bzw. 13. Joorhundet sin d Burge Hoch- un Innerjuvalt baut worde. Bis um 1848 het de Ort zue Tumegl/Tomils ghört. Syt em 16. Joorhundert isch de Ort reformiert.
Lothringisch (Rheinfränkisch)
Konsonante
Di stimmlose Frikatiiv sin [], ihri stimmhafte Entsprächige []. Wu si Entsprächige im Hochdütsche hänn, schribbt mer si gliich (bis uff s [], wu mit s odder z gschribe wird); s [] wird mit jh widdergee, s [] mit eme gh. D'Ussproch vum [] isch nit übberall gliich, in e baar Regione tendiert si zum Lut [].
Ußer de Frikatiiv gitt's no d'Vibrante [] un [] wie au de Lateral [].
Lavigny VD
Lavigny (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Lavigny lyt iber em Gämfersee. D Gmaiflechi umfasst 84,1 % landwirtschaftligi Flechi, 5 % Wald, 10,8 % Sidligsflechi.
Konstantin V. (Byzanz)
Dr Konstantin V. isch milidäärisch seer erfolgriich gsi. Ikonoduli Chroniste häi em aber dr Ruef aaghängt, ass er e gnaadeloose Bilderstürmer gsi sig und e Hufe Mönch verfolgt und umbrocht häig. Vom 9. Joorhundert aa het men en Kopronymos (ο Κοπρώνυμος, öbbe: dä mit em Naame vo Mist) gschumpfe, und no in dr Liddratuur vom 20. Joorhundert cha mä dä Übernaame finde. Die modärni Forschig hingeege gseet en as äine vo de fähigste byzantinische Herrscher, wo d Araber zruggdrängt (743-770), d Bulgare (756-775) und d Slawe ( 759-765) gschlaage und d Gränze vom Riich stabilisiert het. Es gseet us, ass er käi herte Ikonoklastiker gsi sig. Er het die politischi ikonoduli Opposizioon, won en grad noch siner Droonbestiigig gstürzt het, bekämpft und in dr Religionsbolitik dr Aberglaube. Er het Reforme gmacht in dr Armee und dr Verwaltig und sich au um theologischi Frooge kümmeret. In dr Bevölkerig isch dr Kaiser woorschiinlig eender beliebt gsi, aber vor allem in der Armee het er hoochs Aasee gnosse.
Lavigny VD
Gschicht
Lavigny isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1145 as Lauiniaco.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 21,8 % gläge.
Religion
54,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 26 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Gitarre
Uufbau
De Hals werd oben am Schallchaste aagmacht, de Aasatz werd Halsfuess oder Absatz gnennt. Uf de Hals werd s bundierti Griffbrett bifestigt. Mengi Gitarre hend bim föfte, sibete und nünte Bund wiissi Pünggt oder anderi Laagemarkierige, bi de spanische Gitarre isch da aber nöd de Bruuch. S Griffbrett fangt bim Schalloch aa. Am oberen End vom Griffbrett isch de Sattel aabrocht, wo d Saite dröber lauffed. D Längi zwösched em Sattel und dem Steg werd Mensur gnennt, da isch de Tail vo de Saite wo schwinge tuet und de Chlang erzügt. Bi de gwönliche Gitarre messt d Mensur öppe 65 Santimeeter, chan aber o chlinner sii. De oberi Tail vom Hals isch d Chopfplatte oder s Wirbelbrett mit de Stimmechanik, wo hütt i de Regle us Metall oder emene herte Kunststoff gmacht isch, well Holz sich z starch biwegt. D Wirbelchnöpf zom aaspane und lööse vo de Saite sind hinderständig. Bi de klassische Gitarre hend d Wirbelplatte hüüffig zwai Fenster, wo d Wirbel döregönd. Die hend e Loch, wo d Saite draagmacht wered. Do wege demm d Chopfplatte weniger stabil isch, döred Gitarre mit Fenster nöd mit Staalsaite uufgspannt were.
Lavigny VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 3,0 %, FDP 16,6 %, GLP 6,4 %, GP 10,9 %, SP 20,9 %, SVP 26,6 %, Sunschtigi 5,1 %.
Dr Burgermaischter vu Lavigny isch dr Bernard Rochat (Stand Merz 2014).
Gitarre
Uufbau
E Gitarre het sechs Saite, die drei Saite wo tüüffer tööned wered Bassaite gnennt, die drai hööchere Melodii- oder Diskantsaite. Früenner sind d Saite us Därm oder Seene vo Tier gmacht wore, hütt bi de klassische Konzertgitarre us Nylon, wobi die drai Bassaite miteme fiine Silberdroot umwigglet sind. D Stimmig vo de Saite isch E – A – d – g – h – e’.
Lavigny VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Gitarre
Uufbau
D Flamencogitarre unterschaidet sich nu wenig vo de klassiche Konzertgitarre. Si isch liechter baut, de Zarge isch öppe e Santimeeter schmööller. Bruucht werd Holz vo de Zypresse und Pinie. D Saite lieged nöcher am Griffbrett. Zuedem isch uf de Schalldeggi e Schlagschutz (span. golpeador) aabroocht, well im Flamenco rhythmisch mit de Finger uf de Korpus gschlage werd. D Stimmig vo de Flamencogitarre isch gliichig wie bi de klassische.
Lavigny VD
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 701 Yywohner 87,9 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,1 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 7,4 % anderi Sproche.
Paul Nunnenmacher
Bruchtum un Mundart
Dr Nunnemacher isch langi Zyt Chorlaiter gsii, zerscht vum Gsangverain Menzeschwand, speter vum Bolizeigsangverain vum Krais Neustadt, vum Liederchranz St. Bläsi un ab 1973 vum Gsangverain Pfaffewyler. Z Menzeschwand het dr Nunnenmacher au ne Drachtegruppe grindet un glaitet.
Lavigny VD
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Rothenbrunnen
Gschicht
Syt 1896 isch Rothebrunne aa d Rhätischi Bahn aabunde, syt 1897 aa d Fahrstroosse. In de 1920er hen sich mehreri Yyrichtige aagsiidlet: 1922 e kantonals Altersheim un e Ussestation vo de psychiatrische Klinik Cazis, 1935 e Chinderheim un 1961 e Sonderschuelheim.
Wirtschaft un Infrastruktur
Z Rothebrunne isch e Chraftwerch vum Elektrizitätswerch vo de Stadt Züri (EWZ), wo die unterschti Stuf vo de EWZ Kraftwerke Mittelbünden bildet un vum Wasser vo de Albula gspyyst wird. E zweits Chraftwerch ghört zue de Chraftwerch Zervreila (KWZ) un wird mit Wasser vum Zervreilasee, em Vallertal un em Safietal betrybe.
Alemannischer Narrenring
Dr Alemannisch Narrering (ANR) isch e Narrevereinigung in dr schwebisch-alemannische Fasnet, wu am 26. Juni 1969 z Hafe grindet woren isch. Dr Ring het segseachtzg Mitglidszimft mit insgsamt ca. 26.000 Mitglider un glideret sich in di drej Regione Allgai, Bodesee un Oberschwobe-Doene. Är isch in dr Rächtsform vun eme yydraite Verein e.V organisiert.
Rothenbrunnen
Wirtschaft un Infrastruktur
Z Rothenbrunnen isch de Aafang vum Burgepfad Domleschg.
Alemannischer Narrenring
Gschicht un Struktur
In dr funfzger un sächzger Johr vum 20. Johrhundert sin in dr schwebisch-alemannische Fasnet vil Narrezimft entstande, wu wäg dr stränge Ufnahmereglige nit in d Vereinigung vu Schwebisch-Alemannische Narrezimft hän chenne yydrätte. Narrezimft vu Oberschwobe, us dr Bodeseeregion, em Doenedal un em Allgai hän wäge däm am 21. Juni 1969 z Hafe dr Internationale Narrering grindet, wu 1971 in Alemannischer Narrering umgnännt woren isch.
Gitarre
Uufbau
D Westerngitarre isch tendenziell echli chlinner as di spanischi Konzertgitarre. De Schallchaste hett obe uf de aint Siite en Iibuchtig und d Saite sind us Metall. Da gitt e härtere Chlang. Well Metallsaite e staarche Zuug uf de Hals geend, werd de inedraa mioteme Metallstaab verstärcht. Mitere Schruube chha den d Saitespannig uf s Holz uusgliche were. Wege de Metallsaite werd d Westerngitarre mitem Plektrum gschlage, wääred d Konzertgitarre mit de Finger zupft werd. Westerngitarre hend dromm au e Schlagschutz, demit s Plektrum d Schalldeggi nöd verletzt. Möcht mer d Konzertgitarre mitem Plektrum spile, mue druf gachtet werde, as s Plektrum useme waichere Material gmacht isch, well sös d Nylonsaite schnell kaputt gönd wered.
Igor Markevitch
Dr Igor Markevitch (russ. Игорь Борисович Маркевич, Igor Borissowitsch Markewitsch, ukrainisch Ігор Маркевич, Ihor Markewytsch; * z Kiew; † 7. Merz 1983 z Antibes) isch en italiäänische und franzöösische Komponist und Dirigänt gsi, mit russisch-ukrainischer Häärkumft.
Lääbe
Er isch mit sinere Famile 1914 uf Frankriich und spööter uf Vevey in dr Schwiz züüglet und het z Losann Klavier und Komposizioon studiert. In de 1930er Joor isch er äine vo de füerende russische Komponiste in Frankriich gsi. Wääred em Zwäite Wältchrieg het er z Itaalie gläbt, won er sich 1942 dr Widerstandsbeweegig Resistenza aagschlosse het. 1946 isch er italiäänische Staatsbürger worde. Noch em Chrieg het er vil in ganz Öiropa dirigiert und Blatte ufgnoo, vo 1947 bis 1953 het am Mozarteum z Salzburg Underricht gee und vo 1955 bis 1956 z Mexiko.
1983 het er dr Arthur-Nikisch-Briis üüberchoo.
Gitarre
Uufbau
D Elektorgitarre oder chorz E-Gitarre het sich us de klassische Gitarre entwicklet, isch aber aigetli en aignigs Instrument, wo no äänlich gspillt werd. Well de Schall elektronisch erzügt werd, fallt de Schallchaste ewegg, dromm hend d E-Gitarre föligi Fraihait bi de Gsaltig vom Korpus.
Gschicht
As Ursprungsland vo de Gitarre werd Spanie agnoo. Offebar isch dai d Vorloifferi vo der Gitarre wie bi de Luute vo de Araber öbernoo woore und denn em europäische Musiggschmack apasst wore. Aber scho vo Aafang aa, isch d Gitarre nöd nume z Spanie sondern o z Frankriich verbraitet gsii und spööter ono z Italie. Erst abem 19. Joorhundert isch d Gitarre immer mee und mee vo anderne Kulture öbernoo wore. Well d Gitarre e liisligs Instrument isch, da isch früenner mit de Darmsaite no mee de Fall gsii, isch si nöd gaignet för grossi Orchester und Uuffüerige voreme grosse Publikum ooni Mikrophon. Drumm isch si immer en Instrument vom Volch gsii und het drumm hüffig en eender schlechte Ruef ghaa, grad bi de Bruefsmusiger, und da isch e Grund, wege wa da Instrument gschichtlich historisch ase schlecht bizügt isch.
Mittelalter
S git kai Zügnis för d Gitarre vorem Mittelalter. Di ältiste Nennige vo de Gitarre stamed usem 13. und 14. Joorhundert und zwoor us Spanie und Frankriich, wobii zwösched ere „latiinische Gitarre“ (sp. guitarra ladina) und ere „maurische Gitarre“ (sp. guitarra morisca, fr. guitare moresche) underschide woren isch. Wie nööch die baide Instrument a de moderne Gitarre gstande sind und öb si tatsächlich Vorloiffer vo dere sind, isch nöd bikannt. Jedefalls isch mitem Musiginstrument, wo im Mittelalter as Giterne, Quiterne u.ä. bikannt isch, e chliini Luute bzw. e Mandola gmaint. So isch nochem Tinctoris d Guiterre oder Guiterne e katalanisches Instrument, wo wie ne Luute bisaitet und gspillt woren isch und si het e buuchige Schallkörper ghaa. Sicheri Zügnis för d Gitarre feeled bis is früeni 16. Joorhundert. Mengisch werd agnoo, as underem Name Vihuela verschidnigi Instrument gmaint wered, drunder o d Gitarre. Debii hetses zwoo Variante ggee, d Vihuela de peñola, wo mitem Plektrum (sp. peñola) grisse woren isch und d Vihuela de arco, wo mitem Boge (sp. arco) gstriche woren isch. Erst i de zwoot Hälfti vom 15. Joorhundert isch d Vihuela de mano öberliferet, wo mit de blosse Hand (sp. mano) gspillt woren isch.
Rennaissance-Gitarre (16. Joorhundert)
Ane 1507 isch z Venedig zerstmool e Buech druggt wore mit Musigstugg för d Luute, d Melodie sind i de italienische Tabulatur widergee wore. Ane 1536 het de Spanier Luys Milan e Musigbuech för d Vihuela useggee. I dem Werch hets sechs Stugg för d Gitarre, wo die ältiste bikannte Gitarrestugg sind. O de Spanier Miguel de Fuenllana het ane 1554 i sis Musigbuech för d Vihuela sechs Gitarrestugg uufgnoo. Ab de Mitti vom 16. Joorhundert sind denn vor alem z Paris Musigbüecher för d Gitarre elai usecho.
Ahand vo de Erchlärig und Zaichnige i de druggte Musigbüecher vom 16. Joorhundert waiss mer, as doozmool d Gitarre vierchörig gsii isch. Maistens het si nämmli sibe Saite ghaa, je zwoo Saite sind nebenand uufgpannt wore und sind uf de gliich Too gstimmt wore, dem sait mer e Chor. Di tüüfsti Saite isch hüffig elai uufgspannt wore. Isch si chöörig gsii, isch d Zwillingssaite en Oktaav höcher gstimmt wore. De Grund isch de, as tüüffi Saite stärcher schwinget und zwoo tüüffi Saite wööred bim Spile anenand aatetsche. D Stimmig vo de Renaissance-Gitarre isch i de Regle c-f-a-d’ gsii. D Musigbüecher hend o de Underschidd zo de Vihuela aggee, nämmli, as d Gitarre chlinner sai und di höchst und die tüüfst Saite feelid. Zaichnige i dene Büecher zaiget oo, as d Renaissance-Guitare – so werd si i de Forschig hüüffig gnennt – a de hüttige Gitarre zimmli gliche hett.
Alemannischer Narrenring
Gschicht un Struktur
Dr Alemannisch Narrering isch e gmeinnitzige yydraite Verein mit Sitz z Hafe. Zwäck vum Verein isch d Unterstitzig un Iberwachig vu syyne Mitglider bi dr Erhaltig, Ferderig un Durfierig vum Fasnetsbruchtum Doderzue ghert au d Lobbyarbet gegeniber Minischterie, Beherde un andere Inschtitutione. Organ vum Alemannische Narrering sin d Mitgliderversammlig, s Präsidium un d ANR-Juged. Alli fimf Johr findet e Ringdräffe statt, wu alli Mitglidszimft mien deilneh.
Em Alemannische Narrering ghere 86 Narrezimft us Bade-Wirttebärg, Bayern, Eschtryych un dr Schwyz aa
Gitarre
Rennaissance-Gitarre (16. Joorhundert)
Die Musigbüecher usem 16. Joorhundert bischriibet o d Spillwiis. Bis is uusgendi 15. Joorhundert nämli, sind d Zupfinstrument mitem Plektrum grisse wore. Drom het mer nume chöne en anzelne Too ufzmool zupfe, oder me hett meriri Saite geschrummt. Im Aafang hett mer bim Fingerspiil nume de Tuume und de Mittelfinger bruucht, so as mer zwee Töö gliichzittig het chöne spile. De Spanier Miguel de Fuenllana het as erste denn de Wechselschlag bischribe und o gmaint, ass da di besti Spilltechnik sai. De Wechselschlag, wo de Zaig- und de Mittelfinger abwechsligswiis e Saite zupfet, isch no hütt d Grundlaag vom Gitarrespiil.
Spanischi Gitarre oder Barock-Gitarre (17. Jh. bis Endi 18. Jh.)
So geg 1600 isch di fööfchöörigi Gitarre uufchoo. Zwoor hets scho früenner mengisch Gitarre ggee mit mee Saite, aber um 1600 het sich di „Spanischi Guitarre“ (sp. Guitarra Española, it. Chitarra Spagnuola) – wie si ab dere Zitt gnennt woren isch – döregsetzt. D Stimmig vo de Saite isch wi di hüttigi gsii, nume as di tüüfsti E-Saite gfeelt hett, aso A-d-g-h-e’.
Spiegelei
Spiegeläier (im 18. Joorhundert bildet, mögligerwiis wil s Dotter glänzig isch wien e Spiegel), Setzäier, in dr Schwiz au Stierenauge oder Ochsenauge (französisch Œil de bœuf) si Äier, wo churz in dr dr Pfanne bröötlet oder im Oofe bacht wärde. S Äiwiss grinnt drbii, s Äigääl blibt aber no flüssig und glänzt. In dr Fachsprooch underschäidet mä zwüsche Setzäier, wo nume uf einere Site in dr Pfanne bröötlet wärde, und Spiegeläier, wo mä zuedeckt, so dass si im Ofe oder in dr Pfanne vo alle Site bröötlet wärde, so dass sich uf em Dotter e wisslige Schleier bildet.
Gitarre
Spanischi Gitarre oder Barock-Gitarre (17. Jh. bis Endi 18. Jh.)
De Spanier Joan Carles y Amat hett ane 1596 e musigtheoretisches Buech useggee för Gitarreakkörd. Er hett mit Zaichnige, Tabulature und Erchläärige die 24 Akkörd vo de je 12 Dur- und Moll-Tonarte bischribe wiemersi uf de föfchörige Gitarre spillt. Da Buech isch z Europa zimmli vill nochedruckt wore. D Italiener hend drufabe s Alfabeto erfunde, wo di verschidnige Akkörd mit de Buechstabe vom Abece bizaichnet wore sind. Im Gegesatz zom systematisch-theoretische Buech vom Amat, hend si die wichtigste Akkörd mit der erste Buechstabe bilait, so A för G-Dur, B för C-Dur, C för D-Dur, D för A-Moll etc. E paar Akkörd vom Amat sind nöd uufgnoo wore, well si i de Musig nume selte vorchömed oder praktisch nöd hend chöne ggriffe were, deför hets no Variante vo de wichtigste Akkörd ggee, wie C-Dur. Die Akkörd hend chöne vo oben abe – aso vom tüffste Too zom höchste – gschrummt were oder vo une ufe. Die Akkördbüecher sind vor alem för Laie denkt gsii, wo nöd hend chöne Noote lese, zom Biglaite vo Lieder und Tänz.
Spiegelei
Spiegeläier sött mä us bsundrigs früsche Äier mache, wil bi eltere s Äiwiss z fest usenanderlauft und wenn s bröötlet isch mänggisch e chli chöjig isch wie Gummi.
Gitarre
Spanischi Gitarre oder Barock-Gitarre (17. Jh. bis Endi 18. Jh.)
Ab de Mitti vom 17. Joorhundert hend den Komponiste aafange gschrummti Akkörd mit Melodie verbinde oder o d Akkörd zerlegge, da haisst, en Akkord isch nöd aifach gschrummt wore, sondern ali Töö vom Akkord sind anzel nochenand zupft wore. Somit isch de Grundstai vom hüttige Gitarrespiil glait wore.
Klassischi Gitarre (Mitti 18. Jh. & 19. Jh.)
Um 1750 isch di Spanischi Gitarre um e Choor erwitteret woore, aber scho bald het me aafange, d Saite anzel uufzüche, so ass si numeno sechs statt zwölf Saite ghaa het, o d Form vo dere Gitarre isch a de hüttige klassische Gitarre scho zimmli äänlich gsii.
Geg s End vom 18. Joorhundert het di Klassischi Musig o d Bruefsgitarriste inspiriert und Paris het sich im iigende 19. Joorhundert zomene Zentrum för klassischi Gitarre entwicklet. Die namhaftiste Gitarriste hend doozmool z Paris glebt, so d Italiener Ferdinando Carulli (1770–1841) und Matteo Carcassi (1792–1853), d Spanier Fernando Sor (1778–1839) und Dionisio Aguado (1784–1849) und de Franzoos Napoleon Coste (1806–1883). De Italienner Mauro Giuliani (1781–1829) degege het lang z Wien glebt.
Spiegelei
Spiegeläier im Bachoofe si e Klassiker und La Cuisine de Madame Saint-Ange (Larousse, Paris, 1958) beschribt s Verfaare usfüehrlig uf anderthalb Site. Im Wäsentlige unterscheidet es sich vom Bröötle in dr Pfanne doodrduur, ass mä d Äier im ene füürfeste Möödeli in häissem Anke im Oofe für drei bis vier Minute duet bache, wobii d Ooberhitz e chli gröösser sött sii as d Underhitz.
Uf dr ganze Wält si Spiegeläier Bestanddäil vo äifacher Gricht wie Strammer Max, Ham and Eggs (mit Schingge oder Späck) und Äi im Chorb (Egg in the basket), aber au vo meh bessere wie Spiegeläier Rossini (mit Kalbsbries und Gansläbere) oder Spiegeläier Meyerbeer (mit Lammniere und Trüffelsoosse). Si si e draditionelle Bestanddäil vom änglische Morgenässe.
Gitarre
Die akustischi Gitarre
Die modärni akustischi Gitarre het sich sit em spoote 19. Johrhundert nüme vil veränderet. Si wird immer no zum groosse Deil us Holz baut, d Stäg si us Elfebai, Horn, Holz oder Plastik und d Mechanik us Metall, Plastik oder Holz. Bi de Saite het s Nylon d Darmsaite verdrängt.
Die elektrischi Gitarre
Die erste elektrische Gitarre si akustischi Gitarre gsi, wo mit emä Mikrofon usgrüstet gsi si. Hützudag wird im allgemeine uf ä Resonanzkörper verzichtet, wil d Schwingige vo de Saite vom ä Donabnähmer ufgnoh und denn elektronisch versterkt wärde. Dr Korpus isch dorum hüfig nüm hohl, und au si Form wird nüm vo dr Akustik bedingt.
Dr Elektrischi Bass
Dr elektrischi Bass (E-Bass) isch e bsunderi Form vo dr elektrische Gitarre. Wie bi dr E-Gitarre wird au do ganz uf e Resonanzkörpr vrzichtet. Als Bassinstrumänt übrnimmt är in de Lieder meistens d Bassspur. Zum Spiile zupft dr Gitarrist d Saite (meistens vier, alternativ au bis zu siebe Saite) mit de Finger, wobi s do mehreri Möglichkeite zum Spiile git.
Weißbach (Hohenlohe)
Weißbach (oschtfränkisch Waißbach) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Weißbach lyt im mittlere Dal vum Kocher, eme rächte Näbefluss vum Necker.
Dr Baan bstoht us 49,5 % Landwirtschaftsflechi, 34,6 % Wald, 13,7 % Sidligsflechi un 2,2 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Weißbach ghere d Gmaindsdail Crispenhofen un Weißbach. Zu Crispenhofen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Halberg) un Weißbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Guthof un em Wohnblatz Schloß).
Gschicht
Weißbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1283.
Verwaltig
Weißbach het si mit dr Stedt Forchtenberg un Niedernhall zum Gmaiverwaltigsverband „Mittleres Kochertal“ mit Sitz z Niedernhall zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Weißbach isch dr Rainer Züfle.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Weißbach ghert zum Oschtfränkisch.
Hans-Rudolf Merz
De Hans-Rudolf Merz (* 10. November 1942 z Herisau), Bürger vo Beiwil am See (AG), isch en Schwiizer Politiker (FDP).
Politik
Er isch am 10. Dezember 2003 in Bundesrat gwählt worde. D Wahl vom Hans-Rudolf Merz und vom Christoph Blocher hät Unmuet in gwüsse Bevölkerigschreise uusglöst, insbsunderi bi de Fraue, wo sitdem nur no dur d Micheline Calmy-Rey im Bundesrat vertrete gsii sind (sit em 1. Auguscht 2006 isch mit dr Doris Leuthard wider e zweiti Frau im Bundesrat). Er staht sit siinere Wahl em Eidgenössische Finanzdepartement vor.
Am 6. Augschte 2010 het de Hans-Rudolf Merz z Bärn sii Rucktritt us em Bundesrat per Afang Oktober 2010 bekannt gää. Uf de 31. Oktober 2010 isch er us em Bundserot usgschide.
Vo 1997 bis 2003 isch er Schtänderat vo Appezell Usserrhode gsii. Bis 1967 isch de Hans-Rudolf Merz Mitgliid vo dr Legislative (Iiwohnerrat) vo dr Gmeind Herisau (AR) gsii.
Hundlingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hundlinge lijt sechs Kilometer weschtlich vun Sarreguemines àn dr Farnstroß uf Saint-Avold uf re Heche zwìsche 209 und 321 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hundlinge ìsch. Hundlinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hundlinge ghert zem Rhinfrankisch.
Alexander Krannhals
Dr Alexander Krannhals (1908-1961) isch e Schwizer Dirigänt und Komponist gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Krannhals isch am 16. Februar 1908 z Frankfurt am Main, Dütschland uf d Wält choo. Er isch z Aarau uf d Kantonsschuel gange. Vo 1936 bis 1940 het er am Konservatorium z Baasel Muusig studiert, s Dirigiere bim Felix vo Weingartner und Klavier bim Emil Frey.
Vo 1953 aa isch dr Krannhals dr musikaalisch Läiter vo dr Niiderländische Opere z Amsterdam gsi, vo 1955 bis 1961 dr Generaalmuusigdiräkter und Noochfolger vom Otto Matzerath am Baadische Staatstheater und nääbebii het er d Sümfoniikonzärt vo dr Baadische Staatskapälle gläitet.
Dr Alexander Krannhals isch am 15. Merz 1961 z Karlsrue gstorbe.
Blumegg (Stühlingen)
Blommegg (amtlich Blumegg) isch dè nördlichschtè Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg
Geography
Blommegg lyt im nördöschtlichè Albgau uff èm Ewèdinger Bärg, Desèll Bärg hèt uugfäär d Form von èm rächtwinkligè Dreiegg, dè rächte Winkel lyt nordöschtlich vo Ewedingè. Blommegg lyt ca. 3 km südlich vo Ewèdingè. 2 km nordöschtlich lyt s Wüètèknüè bi Achdorf. Vo Achdorf öschtlich a Blommegg vorby volauft d Wuètè i dè Wuètèflüè, s Dorf Blommegg lyt uumittelbar obberhalb vo dè rächte Flüè, welli dõrum au Blommegger Flüè heisst. Graad am Rand, uff eim vo dènnè Felsè, lyt d Ruinè vo dè Blommegger Burg. Dè Bach Wylergrabbè, wo vo Luussä hèr obbè abbè chunnt, mündet am Sudèndi vom Blommegger Flüè i d Wuètè, sellèrè Sènki sait mò Blomegger Wyler. Im Wyler lyt diè ehemôlig Luusämer Mülli, è Gaschthuus sowiè dirèkt a dè Baantrassè vo dè Sauschwänzlebaan dè Baanhof Luussä-Blommegg. I dè Umgebig liget d Dörfer Ewèdingè (5 km), Grimmelzofè (2,5 km), Achdorf (3 km), Füètzè (2,5 km) un weschtlich im Wylergrabbè Dal unnè Luussä (3 km).
Nammè
Dè Nammè Blommegg bezièt sich uumittelbar uff d Hèrrschaft vo dè Hèrrè un Ritter vo Blommegg. Voewigt hèn sich selli im Ortswappè vo Blommegg, wo vom hèrrschaftlichè Wappè übbernõ worrè isch.
Ort
1880 hèt mò Muerräscht un è Münzè vom Kaiser Domitian uss dè Römerzit entdeggt. Im 13. Johrhundert sin èrè Sitèlinniè vo dè Hèrrè vo Blummbärg d Hèrrè un Ritter vo Blommegg entschprungè. 1645 isch d Burg Blommegg uff Bfèèl vom Louis de Nogaret de La Valette, èndgültig gschliffè worrè, nõchdèm si schu im Buèrèchrièg 1577 bschädiget worrè isch. Blommegg isch namensgäbbend für s St. Bläsische Amt Blommegg innerhalb vo dè Reichshèrrschaft Bõõdorf gsi, dezuè hèn d Dörfer Achdorf, Aselfingè, Dillèdorf, Eschach, Ewèdingè, Füètzè, Grimmelzofè, Luussä, Opferdingè un Übberachè ghört. È Füèrsbrunscht hèt im Johr 1820 25 Hüüser vonichtet, nu 6 Hüüser un d Kirchè sin dèvu cho. Dè große Dichter Scheffell isch oft z Gascht in Blommegg gsi, well er z Achdorf öfter logyrt hèt. Dè Scheffel hèt i sinèrè Dichtung Juniperus s Wuètèdal un d Blommegger Burg besungè.
Kirchè
D Kirchè vo Blomeegg lyt z mits im Dorf dinnè, dört wo dè Rank vo dè Ortsdurchfaart isch. Kirchèpatrôn isch dè Hl. Benedikt.
Vokeer
Blommegg lyt a dè K 6511, selli Landschtrõõß zwygt vo dè Luusämer Landschtrõõß im Wyler dunnè ab, gòt in Serpentinè dè Buggel uè nordöschtlich gu Blommegg, I dè Dorfmitti bi dè Kirchè macht si èn Rank nõch Nordweschtè uff Ewèdingè. Èn halbè Kilometer nõch èm Ortsuusgang Richtig Ewèdingè gòt rächts dè Wäg i d Wuètèschlucht abbè, wo mò z Achdorf witer nõch Blummbärg un Eschingè chunnt. Vo 1899 bis Èndi vo dè 1950er-Johr hèt Blommegg im Wyler unnè èn Baanhof gha, d Station Im Wyler, welli spôter in Luusä-Blommegg umbenamst worrè isch. Urschrünglich hèt d Sauschwänzlebaan sogar durch d Wuètèflüè gò söllè, un dõmit dirèkt a Blommegg vorby, uss dènnè Blään isch abber nüt worrè.
Liste der Kulturgüter in Basel/Kleinbasel
D Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Kläibassel entheltet alli Objekt im Kläibaasel in dr Stadt Baasel im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konvenzion zum Schutz vom Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em ''Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und dr Verordnig vom 17. Oktober 1984 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt'' under Schutz stöön.
Die Liste umfasst d Kwardier Altstadt Kläibaasel, Clara, Hirzbrunne, Kläihüünige, Klybeck, Matthys, Roosedaal und Wettstäi. Alli Objekt vo de Kategorie A und B si vollständig in dr Liste enthalte, Objekt us dr Kategorii C feele no (Stand: 1. Januar 2013).
Wohltemperierte Stimmung
Under dr Sammelbezäichnig wooltemperierti Stimmige het dr Andreas Werckmeister vo 1681 aa e Räije vo Stimmige uf Dasteinstrumänt iigfüert, wo die middeldöönige Stimmige eso erwiteret häi, ass mä d Doonarte vom ganze Kwintezirkel het chönne spiile. Dransbosizioone, wo bis denn ummööglig gsi si, und enharmonischi Verwäggslige si eso mööglig worde.
E Hufe anderi Theoretiker und Braktiker, wie dr Johann Georg Neidhardt, dr Johann Philipp Kirnberger und dr Francesco Antonio Vallotti häi immer nöiji Vorschleeg zur Temperierig gmacht. Das zäigt, ass es denn käi äidütigi Löösig gee het. Uf dr äinet Site het mä die räine Terze welle bhalte, uf dr andere Site het mä aber dr Quintezirkel ooni Wolfskwinte müesse zuemache. Jeedes Süsteem het sini Vordäil und sine Noochdäil im Doon ghaa und wie mä s handwärklig het chönne usfüere.
Äigeschafte
Es isch für wohltemperierti Stimmige charakteristische, ass alli wichdige Interwall nume sowit vo dr räine Stimmig abwiiche, wie s Ohr das guet cha toleriere. Im Werckmeister si berüemti Stimmig Werckmeister III isch wit verbräitet worde. E zuesätzligi Äigeschaft von ere isch, ass d Stimmig uf de wisse Daste möögligst räin isch. Eso entstoot e harmonischs D-Dur, wo middeldöönig döönt, mit eme allmäälige Übergang in e scherfers Fis-Dur, wo pythagoräisch döönt. Das häisst, mit dere Stimmig bechunnt mä e Doonartecharakteristik, wo entstoot, ass mä die zwölf Kwinte vom Kwintezirkel ziilt ungliichmäässig stimmt.
D Beziejig zwüsche wooltemperiert und gliichstuefig
Hützudaag wärde d Klavier mäistens gliichstuefig temperiert (historischi Begriff doodrfür: gliichmäässig, gliichschwääbend). Mit däm goot aber d Charakteristik vo de Doonarte verloore, wil alli chliine Sekunde so gliichmäässig wie mööglig as gliichi Halbdoon-Schritt gstimmt wärde. Wäge däm häi nid weenigi Theoretiker die gliichstuefigi Stimmig abgleent.
Hausen (Ortsname)
Hausen isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Aphrodisiakum
En Afrodisiakum isch e Middel zum d Libido belääbe oder stäigere. Es wirkt spezifisch räizend und aaregend uf s sexuelle Verlange, s sexuelle Lustempfinde und mänggisch au uf d Gschlächtsorgan. Dr Name chunnt us em griechische und isch vo Aphrodite abgläitet, dr Göttin vo dr Liebi. Dere zu Eere het dr Aphrodite-Kult s Fest Aphrodisia gfiirt und noch ere isch die antiki Stadt Aphrodisias benennt worde. Eme Middel, wo gegesätzlig wirkt, säit mä Anafrodisiakum.
Die mäiste dradizionelle Middeli, wo s au hüte no Lüt git, wo dra glaube, ass si iir Verlange wurde stäigere, nütze nüt. Aber Forscher, wo die wüsseschaftligi Litratur analüsiert häi, si zum Schluss choo, ass zum Bischbil Ginseng, Safran und Yohimbin d Sexualfunkzion verbessere und Muira Puama und Schoggi d Lust bim Mensch chönne stäigere.
Hormon wie z. B. DHEA (Dehydroepiandrosteron), Pheromon, Oxytocin, PEA (Phenethylamin), Estrogen, Testosteron, Serotonin, Dopamin, Progesteron, Prolactin oder Vasopressin beiiflusse s sexuelle Verhalte uf underschiidligi Art, aber en äinzelne Stoff, wo as Afrodisiakum wirkt und alli sexuelle Broblem lööst, git s nit.
7. Juli
Dr '''7. Juli''' isch dr 188. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 189. in Schaltjohr), dodermit blybe no 177 Däg bis zum Änd vum Johr.
Primarstufe
Primarstufe stoht för dia Schuelstufe, wo d Chind di ersti schuelisch Bildig überchömed. Da entsprecht em Level 1 vo de Klassifizierig vom UNESCO-Bildigssystem.
Dia Schuelstufe haisst
Projekt-E
Project-E isch e Organisation, wo europawiit tätig isch. Sie schtaht under em Patronat vom S.K.H. Prinz Dr. Asfa-Wossen Asserate.
Zwäck vom Verein
D'Uussag vom kenianische Ökonom James Shikwati: "Wäme Afrika helfe will, dörf me nöd Gäld gäh, sondern es mues d'Möglichkeit für e gueti Uusbildig gschaffe werde."
D'Organisation hät s'Ziil gsetzt, Waise in Äthiopie, dur e drüüjährigi Uusbildig en Arbetsplatz z' vermittle. De Lehrstoff isch Änglisch, de Umgang mit em Computer und mit de Integration vo de Fraue i de Gsellschaft.
Vorgseh isch, das dur Sport und Chulturreise z'Schtammesaaghörigkeit nümme als Hindernis wahrgnah wird.
Für die Ziil chönne z'erreiche, tuets Projekt-E zämme mit de norwegische Organisation "new life community" zämmeschaffe.
s Ziil
Die wiitere Schritt sind d'Erbuuig vomne Gebüde, dänn die wirkigsvoll iizrichte, Lehrer und Schüeler uuszwähle und schluusändlich mit de Uusbildig azfange.
Ardon
Dr Name Ardon stoot fir:
Artabasdos
Kurz nochdäm dr Konstantin 741 dr Droon bestiige het, het dr Armenier Artabasdos mit dr Understützig vo dr starke ikonofile Frakzioon im Klerus und au im Volk, wo gege d Bilderstürmer gsi si, d Macht in Konstantinopel an sich grisse. Er het denn si Soon Nikephoros und villicht au däm si Brueder Niketas, zum Mitkaiser lo erheebe. Dr Konstantin isch in d Bärg vo Isaurie gflüchdet, isch denn aber mit em asiatische Däil vo dr byzantinische Armee zruggchoo und het im Joor 743 im Artabasdos sini Drubbe gschlaage. Zur Stroof het er dr Artbasdos und e Däil vo sine Aahänger lo blände.
Metronom (Begriffsklärung)
Metronom chan folgendes bedüte:
Fichtenberg
Fichberg (amtlich Fichtenberg) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Fichberg leit em ondere Dal vo dr Rot, rond 22 km sidlich vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Fichberg send Oberrot, Gaildorf, Gschwend ond Murrhardt.
Vo dr Gmarkong send 34,8 % Landwirtschaftsfleche, 54,2 % Wald, 10 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Fichberg gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Dappach, Diebach, Erlenhof, Gehrhof, Hinterlangert, Hornberg, Michelbächle, Mittelrot, Plapphof, Rauhenzainbach, Vorderlangert, s Gheft Kronmühle ond d Wohnblätz Buschhof, Erlenbach, Glattenzainbach, Hornberger Reute, Kleehaus, Retzenhof, Reutehaus, Rupphof, Stöckenhofer Sägmühle, Waldeck ond Wörbelhöfle.
Gschicht
Fichberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 816 (1338 Viechberg).
Verwaltong
Fichberg hot sich mit dr Stadt Gaildorf ond dr Gmoede Oberrot ond Sulzbach-Laufe zom a Gmoedverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Fichberg ischt dr Roland Miola.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Fichberg ghert zom Oschtfränkisch, dr Dialekt vom Plapphof zom Schwäbisch.
Bister
Bister stoot fir:
Bister isch dr Familiename vu:
Montgolfière
Mongolfieere isch dr Naame vom erste Häissluftballoon. Dr Naame chunnt vo siine Erfinder Joseph Michel und Jacques Etienne Montgolfier.
Die ersti Mongolfieere isch e chuugeläänlige Sack us Liine gsi mit eme Durchmässer vo 12 m. Im Innere het s e dünni Bapiirschicht gha, und e Netz us Schnuer isch ums Ganze umegspannt gsi und het s in Form ghalte. Am 4. Juni 1783 häi sä d Brüeder Montgolfier de Lüt in iirer Heimetstadt Annonay vorgfüert. Zu deere Zit het mä no dänkt, ass dr Ballon wägen em Rauch wurd ufstiige. Mä het Strauballe und Wulle verbrennt und dr Balloonsack mit Rauch gfüllt und dä het denn afo schwääbe. Denn si d Säili, won er draa aabunde gsi isch, abgmacht worde und dr Balloon isch bis fast uf e Hööchi vo 2000 m uufegflooge und isch öbbe 2 km wit gschwäbt, bevoor er uf e Boode gsunke isch.
Bitsch
Bitsch stoot fir:
Bitsch isch dr Name vu däne Lyt:
Bürchen
Bürchen stoot fir:
Isenthal
Ìsìtall (amtlich Isenthal) isch e politischi Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Lörrach
Löörech (modärn un amtlig Lörrach, altiiheimisch Löörech ) isch e Großi Chreisstadt im südliche Bade-Württeberg. Si isch d Chreisstadt vom Landchreis Löörech.
Mit Wiil am Rhii zämme bildet Löörech e Oberzentrum als dytscher Deil vu dr Trinationale Agglomeration Basel. S isch noch Basel di gröschti Stadt vom Dreiländereck Dütschland-Schwiz-Frankrych.
Schönenberg ZH
Schönebèèrg (amtlich Schönenberg) isch en Ortschaft im Gebiet vo dr Stadt Wädischwil im Bezirk Horge im Kanton Züri.
Isenthal
Geografi
Ìsìtall lit am Weschtufer vom Ürnersee imene Sitetal.
Schönenberg ZH
Geografi
Schönebèèrg liit im Süde vom Zimmerbèèrg i dr ghögerige Moränelandschaft öschtlech vo dr Syl. I de Tuele zwüschet de Höger hät s Rietflechine; der Sagibach flüsst ad Syl abe, bim Wyler Mülistalde sind am Aabach au no alti Weier, und näbem Chräbsbach isch dr Golfplatz vom Golf & Country Club Schönenberg.
S Tobel zu de Syl abe hät es stotzigs Bort und me chan gar nöd überal uf em Wanderwèèg em Fluss naa duregaa. Dört unden isch s Chräftwèèrch Waldhalde, wo na im 19. Jaahrundert uf d Iniziatyve vo de Wädischwiler Fabrikante Walter und Jakob Treichler vo dr Firma AG Elektrizitätswerk an der Sihl bout worden isch zum Stroom für Wädischwil, Horge und Thalwil z lifere. Ane 1908 hät d EKZ s Wèèrch übernaa. Drfüür hät men im Süüde vom Dorf dr Tüüfebachweier als Uusglychsbecki bout. 1907 und namal 2009 hät s EKZ das Wèèrch modernisiert.
Lörrach
Lag
S Stadtzentrum litt uff 294 Meter über em Meer, anderi Gebiet wie z. B. Tüllinge sin uff bis zu 460 Meter. Dr höchst Punkt z Löörech isch mit 570 Meter de Röttler Wald.
Museum Kleines Klingental
S Kläine Klingedaalmuseum z Baasel befindet sich im Gründigsbau «Kläis Klingedaal» vom ehemoolige Nonnekloster Klingedaal us em Joor 1274 und isch 1938/39 as «Stadt- und Münstermuseum» gründet worde. Im Museum isch d Sammlig vo originale Skulpture vom Basler Münster, wo mä bi Restaurierige am Münster mit Kopie usgwäggslet het. Usserdäm het s im Museum e Modäll vo dr Stadt Baasel, wie si im 17. Joorhundert usgsee het, und e Modäll vom Kloster Klingedaal im 16. Joorhundert. S Museum wird vo dr Kantonale Dänggmolpflääg Baasel-Stadt verwaltet. D Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kantoon Basel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi.
Lörrach
Lag
Vom Stadtzäntrum (Roothus) us sin s ebbe vierzäh Kilometer bis uff Rhyfälde, sybe uff Wyl am Rhy und 15 uff Schopfe (Referänze sin di jewylige Roothüser). D Schwizer Gränze isch zwei, di französischi drizäh Kilometer vo Löörech entfernt. Bis uff Berlin sin s e bitz weniger wie 900 Kilometer. In dr nöchere Umgebig lige dr Schwarzwald, d Vogese, s Rhiidal un d Städt Wiil am Rhii un Basel.
Isenthal
Geografi
Am See unde, vo dr Ìsìtallerbach us Delta het, isch dr Wyler Islete. Bim Doorff Ìsìtall chunt vo Süüde häär dr Chlitallerbach.
UN-Klimakonferenz
Gschicht
Syter anne 2005 het s an däre Kumferänz au s Dräffe vu dr Mitglider vum Kyoto-Protokoll (Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Kyoto Protocol, CMP) un syt 2016 s Dräffe u dr Mitglider vum Paris-Abchuu (Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Paris Agreement, CMA).
Di erscht UN-Klimakumferänz het vum 28. Merz bis zum 7. April 1995 z Berlin stattgfunde, ai Johr noch em Inchraftdrätte vu dr Klimaramekunvänzion, wu uf em Umwältgipfel z Rio de Janeiro (3. bis 14. Juni 1992) bschlosse woren isch.
Zyyl
Im Mittelpunkt vu dr Klimakumferänze isch langi Zyt gstande, e Noofolgprotokoll z entwickle fir Kyōto-Protokoll, wu 2012 uusglofen isch. Des isch bishär s ainzig velkerrächtli verbindlig Inschtrumänt vu dr Klimaschutzbolitik. Im Kyōto-Protokoll sälber sin nume verglychswys gringi Verpflichtige vu dr Induschtryländer zue dr Reduktion vu ihrem Uusstoß an Dryybhuusgaas feschtgschribe. Uf dr UN-Klimakumferänz z Durban isch bschlosse wore, ass es Kyōto-Protokoll zerscht verlengeret wäre soll ab em 1. Jänner 2013 mit ere zwoote Verpflichtigsperiod, Reduktionszyyl un Duur vu dr zwoote Verpflichtigsperiod isch uf dr 18. UN-Klimakumferänz z Katar 2012 feschtglait wore.
E globali Poscht-Kyoto-Regelig, wu vyl noch em Schytere vu dr UN-Klimakumferänz z Kopehaage 2009 nimi glaubt ghaa hän, isch uf dr 21. UN-Klimakumferänz z Paris bschlosse wore. Dr Verdrag isch am 4. Novämber 2016 in Chraft drätte.
Isenthal
Geografi
Under em Dorf derdure gaat d Autobahn A 2 im Seelisbärgtunäll.
Vo dr Gmeindsflächi sind 27,9 Prozänt landwirtschaftlichi Flächi, 26,2 Prozänt Wald, 0,6 Prozänt Sidligsflächi und 45,3 Prozänt suschtigi Flächi.
Id Tääler ändedraaa chamä nume uber stotzigi Bärgwäägli: uber s Rot Grätli uf Ängelbärg, uber d Bannalper Schonegg un d Sinsgäuer Schonegg uf Oberrickäbach und Wolfäschiessä, und uber s Schteialper Jochli, s Hider Jochli un s Vorder Jochli uf Niderrickebach, Ämmettä und Beggeriäd.
D Nachburgmeinde vo Ìsìtall sind d Nidwaldner Gmeinde Wolfäschiessä, Beggeriäd und Ämmettä, d Ürner Gmeinde Selìsbäärg, Baawä, Seedorf und Ättighüüsä, d Obwaldner Gmeind Ängelbärg und im Oschte trennt dr Vierwaldstättersee Ìsìtall vo Flielä.
Gschicht
Dr Ortsname vo Ìsìtall chun zum erschte Mal in ere Urkunde usem Jahr 1280 vor als Yseltal.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 0,6 Prozänt gläge.
Religion
98,7 % vo dr Iiwooner sind remisch-katholisch, 0,2 % sind evangelisch-reformiert (Stand 2000).
Lörrach
Gränze
D Stadt wird im Weste durch de Tüllinger Berg vo de Stadt Wyl am Rhy abgränzt. Im Süde isch än kompliziärte Gränzverlauf zu de Gmeind Riäche i dä Schwiz. D Abgränzig vo Rhyfälde wird durch de Salzert und de Rührberg gmacht.
Schönenberg ZH
Geografi
S Piet vo de ehemolige Gmäind hät 76,5 Prozänt landwirtschaftlichi Flèchi und naturnööchi Flechi und Biotoop, 11 Prozänt Wald, 8 Prozänt Sidligsflechi, 2,2 Prozänt Vercheersflechi und 1,5 Prozänt Gwässerflechi umfasst; das ghört jetz alles zu Wädischwil.
Lörrach
Stadtgliderig
Löörech wird in d Chernstadt (s Stadtzentrum), d drei Ortsdeil (Haage, Brombach und Hauge) und d drei Stadtdeil (Tüllinge, Stette und Tumringe) underdeilt. Tüllinge isch im Weste vo de Stadt uff em Tüllinger Berg und wird mit zwei Brucke über d Wiise (e großi und e chleini) ziimli diräkt mit em Stadtzentrum verbunde.
Tumringe litt zwei Kilometer nördlig und Stette e halbe Kilometer südlich vo de große Wiisebruck. Deil vom Stadtzentrum östlich vo Tüllinge und nördlich vo Stette isch au d "Nordstadt", wo aber kei Stadtdeil isch. Sii isch de nördlig Deil vom Stadtzentrum (nit vom ganze Ort Löörech).
D Ortsdeil Haage, Hauge und Brombach im Norde vo de Stadt sin 1975 (Haage 1974) ygmeindet worre und mache insgsamt rund 40 Prozent vo de Flächi us.
Museum Kleines Klingental
D Sammlig
Im «Kläine Klingedaal» isch 1938/39 s «Stadt- und Münstermuseum» mit Sammligsbeständ vom Historische Museum Basel und vo dr evangelisch-reformierte Kiirche Baasel-Stadt iigrichdet worde. Im gliiche Geböid het au die Kantonali Dänggmolpflääg Baasel-Stadt iire Sitz. Wil d Stadt het müesse spaare isch s Museum as staatlige Betriib 1996 ufghoobe worde. D Stifdig «Museum Kleines Klingental» het s denn übernoo und 1997 wider ufdoo.
Lörrach
Gschicht
Löörech findet me im Johr 1102 erschtmols als Siedlig Lorracho erwähnt.
Museum Kleines Klingental
D Sammlig
S Museum stellt middelalterligi Originalskulpture vom Baasler Münster (romanischi und gotischi Sandstäi-Skulpture) us und zäigt au d Gschicht vom Kloster. Im erste Stogg befindet sich s Stadtmodäll vom Grooss- und Kläibaasel im 17. Joorhundert, wo im Maassstaab 1:400 vo 1952 bis 1959 vom Alfred Peter gmacht worde isch. D Grundlaag für si Daarstellig isch dr Vogelschaublaan vo dr Stadt Baasel vom Matthäus Merian em Eltere vo 1615 gsi. Es het au e Modäll vo de Klosterliigeschafte im Joor 1510 mit dr Kiirche und de Gwärbbaute wie Müüline und Gedräidlaager. Intressant isch au s Modäll vom Krüzgang mit ere Rekonstrukzioon vom Kläibaasler Dootedanz noch em Originalzuestand vo 1460/80.
Schönenberg ZH
Geografi
De Naturschutzverein Schönebèèrg lueget für d Artevilfalt im südleche Teil vo dr Landschaft am Zimmerbèèrg.
Isenthal
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Ìsìtall isch dr Pirmin Bissig-Bissig (Stand 2016).
Lörrach
Gschicht
Nochdäm 1835 Bade m Dütsche Zollverein biträte isch, het 1848 de Gustav Struve z Löörech die Dütschi Republik usgrüefe.
1862 het d Wiesedalbahn zwüsche Basel, Löörech un Schopfe ufgmacht. E Bahnaaschluss uf Wiil un Säckige het Löörech denn im Johr 1890 griegt.
1863 isch Löörech Kreishauptstadt worde.
Die erschti Volchsschüel (noch em Johann Peter Hebel gnennt) het im Johr 1871 ufgmacht.
1882 isch d Schoggladfabrik Suchard uf Löörech cho.
1908 het me de Ortsdeil Stette iigmeindet, spöter au Düllige un Dumrige (1935), Haage (1974), Brombach un Hauige (1975).
E witere Usbau vom Nochhvechehr isch 1919 mit em Trämli uf Basel cho, wo bis 1967 in Betriib gsi isch.
Löörech schließt hüt nohtlos uf Basel a un ghört zu sellere Agglomeration.
Asässigi Unternehme
S gröschti Unternehme am Ort isch d Schogglaadi vo de Kraft Foods Dütschland GmbH, wo Schogglad wie d Milka/Suchard broduziert. Dezüe chunnt s Pharmaunternehme GABA, wo überwiegend Zahnpflägproduggt härschdellt wie zum Bischpiil d Marge "Aronal" un "Elmex". D Stoffdruckerei Koechlin, Baumgartner & Cie. (KBC) isch anne 1752 vom Philipp Jakob Oberkampf gründet wore.