cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volkskunde
Volchskund und Spraach
I de Naachchriegszyt händ sich die Fächer vollständig usenandentwicklet und tränt. Vilicht letschti Uusnaame sind na de Baselbieter Eduard Strübin gsy, wo gäge s Änd vo sym Läbe syni Wöörtersamlig de Redakzioon vom «Schwyzerischen Idiotikon» überlaa hät, und d Emily Gerstner-Hirzel, wo sich i ire Publikazioonen über Bosco/Gurin alewyl au starch für de Tialäkt intressiert und d Grundlaag für es Guriner Wöörterbuech gläit hät (eerschte Täil postum 2014 usechoo).
D Gschicht vom Fach
D Volchskund isch im 18. Jarhundert uufchoo. Zeerscht hät me sich de Mitology, de Saage, de Mëërli und de Volchslieder gwidmet. Früeni Pionier sind öppe de Johann Gottfried Herder, d Grimm-Brüedere, der Achim von Arnim und de Clemens Brentano gsy. I de Schwyz cha me scho im Luzëërner Renwart Cysat (1545–1614) en Voorlöiffer gsee, er hät byspilswys Züügnis über s Wüetisheer gsamlet. Au de Pündner Nicolin Sererhard (1689–1756?) hät i synere «Einfalte Delineation aller Gemeinden gemeiner dreyen Bünden» (usechoo 1742) ganz vil über Saage, Bruuchtum und Ässe gschribe. Vom Luzëërner Franz Joseph Stalder (1757–1833) hämer dänn die eerscht volchskundlich Lokaalmonografy, nämli über s Äntlibuech (truckt 1797/98).
Ab de Mitti vom 19. Jarhundert hät men aagfange, Samlige vo alte Sachen yzrichte. S isch tüütli, dass d Volchskund starch woorden isch im Zytalter vo de Induschtrialisierig. Der eerscht, wo d Volchskund as wüsseschaftlichs Fach aaglueget hät, isch im Jaar 1858 de Wilhelm Heinrich Riehl gsy. De Rudolf Virchow hät 1889 as eerschten es volchskundlichs Museeum gründt, de Karl Weinhold (dëë, wo au en alemanischi Gramatik gschribe hät) 1890 as eerschten en volchskundliche Veräin, wo ab 1891 di eerscht volchskundlichi Zytschrift useggëë hät. Der eerscht Leerstuel häts 1919 a der Uni Hamburg ggëë. I der eerschte Helfti vom 20. Jarhundert hät de Basler Eduard Hoffmann-Krayer de Volchskund wyteri und wichtig Impuls ggëë.
Konzil von Basel/Ferrara/Florenz
S Konzil vo Basel-Ferrara-Floränz isch s 17. Konzil vo dr römisch-katholische Chille. Dr Babst Martin V. het s iiberüeft. Es het 1431 z Basel aagfange und isch 1445 z Rom z Änd gange.
Kitsch
Für dr Begriff Kitsch git s käi gueti Definition. Es wird brucht, für Sache, wo in de Auge vom Bedrachder e minderwärtige Gfüülsusdruck uslööse, wo, im Geegesatz zur Kunst, wo brobiert s Woore oder s Schööne uszdrugge, sentimental, klischeehaft und driviaal, ebe kitschig, isch. Kitsch wird hüfig as Massewaar härgstellt und verchauft, oder gseet eso us.
In dr Postmodärne het mä dr Begriff Kitsch zum Däil dur s änglische Wort Trash ersetzt, wo gwüssi Arte vo Kitsch zum Kult erkläärt und eso die negatiivi Konnotazioon umcheert.
Konzil von Basel/Ferrara/Florenz
D Konzilsväter, wo z Baasel versammlet gsi si, häi sich aber bald en äignigs Statut gee und en äignigi Daagesordnig, wo iiri Vorstellig ufzäigt häi, ass s Konzil dr Vorrang vor em Bapst häig, e Posizion wo män ere Konziliarismus säit. Wo dr Bapst Eugen IV. s Konzil am 18. Dezämber 1431 für ufglöst erklärt het, het das äifach witergmacht.
Offiziell het s Konzil in drei Stedt stattgfunde: Basel, Ferrara und Floränz. Am 30. Dezämber 1438, noch em Dood vom Kaiser Sigismund, wo s Basler Konzil understützt het, het dr Babst Eugen IV. en äignigs Konzil uf Ferrara iiberüeft. S Konzil z Basel isch aber no witer gloffe, und dorum wird in dr Forschig s Konzil as zwäi Versammlige aagluegt, wo vonenander unabhängig si - uf dr äinte Site Basel, uf dr andere Ferrara-Floränz.
Volkskunde
D Gschicht vom Fach
I de Naazi-Zyt aber isch d Volchskund rassistisch umpoolet woorde. Z Tüütschland isch das Fach wäge dëm i de Naachchriegszyt in e Kryse graate. I de Schwyz aber isch das nöd de Fall gsy, da hät de Richard Weiss mit synere «Volkskunde der Schweiz» vo 1946 dëm Fach e nöii, psicholoogisch-funkzionaali Richtig ggëë.
Nach 1968 isch dän aber d Kryse gänerell choo: Was sel esones altmöödigs Fach i de modërne Wält? Me hät iez wele mee i de Gägewaart sy und sich de soziokulturelle Fraage widme. S Fach hät drum e ganzi Räie nöii Nämen überchoo, e paar sind oben uufzelt. Hüt isch mer eso wyt, das täil Lüüt säged, di «modërn Volchskund» sei ja nu en idealisierte Darstelig vo der Arbäiterschicht, ganz esoo, wie me der «alte Volchskund» verwërffi, di püürlich Kultuur idealisiert z haa.
Literatuur
Zum Theema Volchskund und Spraach lueg auch:
Otto I. von Hachberg-Sausenberg
Dr Otto I. vu Hachberg-Suseberg (* 1301; † 1384) isch vu 1318 bis 1384 Markgrof vu Hachberg-Suseberg, Herr vu Röttele un Landgrof im Bryysgau gsi.
Läbe
Dr Rudolf II. isch e Suhn vum Markgrof Rudolf I. vu Hachberg un dr Agnes vu Röttele gsi.
Wu syy Brueder Heinrich 1318 gstorben isch, het er zämme mit syym zwete Brueder Rudolf II. d Regäntschaft iber Herrschafte Röttele un Sueseberg ibernuu. D Residänz hän si vu dr Sueseburg uf d Burg Röttele verleit.
Im Spotjohr 1332 isch d Burg Röttele vu Druppe vu dr Stadt Basel belageret wore, wel ein vu dr beede Markgrofe vu Röttele dr Burgermeischter vu Basel verstoche gha het. D Burg isch aber nit eroberet wore, wel sich dr Adel vu Stadt un Land fir e Schlichtig yygsetzt gha het.
Noch em Dod vu syym Brueder Rudolf II. het er zämme mit syym Neffe, em Rudolf III., wyter regiert bis zue syym Dod anne 1384.
Dr Otto I. un dr Rudolf III. hän dr Chilche z Sitzechilch anne 1366 dr Altar zum Heilige Chryz gstiftet.
Dr Markgrof Otto isch in dr Chilche z Sitzechilch begrabe wore.
Ehe
Dr Otto I. isch zwei Mol ghyrote gsi. In ere erschte Eh mit dr Katharina vu Grandson, ere Dochter vum Pierre Sire de Grandson, un in ere zwote Eh mit dr Elisabeth vu Straßburg, ere Dochter vum Grof Imer, Herr zu Wolhusen.
Blindheim
Blĩĩdi (amtlich Blindheim) ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Blĩĩdi leit en dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 55,6% Landwirtschaftsfleche, 27,7% Wald, 9,4% Sidlongsfleche ond 7,3% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Blĩĩdi gheret d Derfer Blĩĩdil, Sallmannsberg, Unterglauheim ond Wolpertstetten ond d Weiler ond Hef Breisenmühle, Holzhof, Simonsmühle ond Weilheim.
Gschicht
Blĩĩdi ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1156, d Ortsdoel Unterglauheim ond Wolpertstetten 1150, Berghausen 1156 ond Weilheim 1147.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Religion
93,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,1 % evangelisch.
Verwaltong
Blĩĩdi hot mit dr Stadt Hechstädt ond dr Gmoede Fẽnnega, Lutziga ond Schwenninga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Blĩĩdi ischt dr Jürgen Frank.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Blĩĩdi ghert zom Schwäbisch.
Die unwürdige Greisin (1964)
Die unwürdige Greisin ischt a franzeesischer Schbiilfilm en Schwarz-Weiß us-em Jôhr 1964 vom Regisseur René Allio, wo au s Drehbuach vrfasst hôt. Des beruaht uff dr gleichnamiga Kurzgschicht vom deitscha Dichter Bertolt Brecht. Dr René Allio hôt d Handlong en d Gegawart ond en sei Hoimetstadt Marseille vrlegt. (S Original schbiilt em Badischa.) S erscht Môl ens Kino komma isch der Film en Deitschland abr erscht viir Jôhr nôch seira Entstehong.
Handlong
Der Film vrzehlt vom zwoida Leaba vo dr Madame Bertini, wo dô ôôfangt, wia ihr Môô s Zeitliche gsegnet hôt. Meh wia sechs Jôhrzehnt lang hôt-se en sellem Vorstadtvirtl vo Marseille a ganz oo-auffelligs Leaba vo-ra Kleibirgerfrau gleabt, hôt sich fir ihrn Môô ond ihre Kendr aufgopfret ond älle oigene Wensch zruckgstellt. Abr nôch-em Dod vo ihrem Môô wacht-se uff ond fangt a ganz nuis oiges Leaba ôô. Dô driber kô ihr ganza Omgeabong, d Nôchbr ond vor ällem ihre nägschde Vrwandte, bloß noh da Kopf schiddla, om ihr Missbilligong zo zeiga. Dia älle erwardet vo sellem alda vrwitweda Miaderle, dass-se jetzt erscht reacht a zruckzooges Dasei vo-ra Witwe fihrt, wo des bissle Geld zammahelt, dass ihre Kender ond deane ihre Familia nôch ihrem Ableaba au noh amôl ebbes vom Erbe hand werdet. Abr grad dees duat dui oowirdiga Greisin et, em Gegadoil; se scheint grad richdich leichtsennich zo werra: Se leischdet sich Taxifahrda ond Reisa, kauft sich scheene Sacha, wo se bisher hôt emmr entbehra miaßa, omgibt sich mit nuie jonge Freind, wo et grad da beschda Ruaf hend, wia zom Beischbiil sella leichtleabiga Kellnere ond dean rebellische Schuahmacher mit seine anarchischdische Ideea. Wia-ra nô au noh des wenige Geld, wo-ra ihr Môô ibrichglau hôt, ausgôht, vrkauft-se a baar Stickla vo ihrem Mobiliar ond vo ihrem Silber ond nemmt a Hibodeek uff. Kurz drnôch stirbt se.
MFO-Park
Der MFO-Park isch en öfentleche Park im Stadtdäil Öörlike vo Züri.
Der Naame vom nöie Gländ erinneret a die ehemoligi Maschinefabrigg Öörlike, wo dört sid em nüünzääte Joorhundert, vo 1876 aa, und bis as Ändi vom zwänzigschte Joorhundert gstanden isch.
Der eerscht Deil vom Stadtpark isch 2002 ganz modärn gstaltet worde. Uf em freie Ruum stoot es grosses Grüscht us Metallelimänt, es isch hundert Meter läng, 35 Meter breit und 17 Meter hööch. Die Dimänsion zäigt öpe d Gröössi vom alte Fabrigggeböid, wo döört gsi isch. I der Ysekonstrukzioon dinne het’s Stägen und Balköön und es wachse Pflanze druff. Vo ganz obe het me en schööni Uussicht uf dä Deil vo der Stadt Züri.
Für dä Park het’s es bar Pryys ggää:
Serialisierung
Serialisierig isch e Begriff us dr Informatik. Me verschtoht drunter e sequentielli Abbildig vo Objekt uf e externi Darschtelligsform. Zil isch, dass es Objekt persischtent wird.
E Objekt muess immer dann seriell dargschtellt wärde, we me s zuem Bischpil in e Datei schpichere will. Dört cha me Date numme hinterenander (sequentiell) abschpichere. E Objekt cha aber e Huffe Eigeschafte ha un Verwis uf dynamisch alloziierti Spicherberich, so dass me, würd me 's Objekt wie e Variabli eifach in d' Datei schribe, nümme die entschprächende Schpicheradrässe an de Schtelli vo dr Pointer seh würdi. Also müess me alli Date einzeln und nochenand (seriell) us denne Schpicherberich usehole un in e sequentielli Schtruktur bringe. Zuesätzlich bedütet des abr, dass dr Programmierer au drfür sorge muess, dass er drnoch bim Läse no weiss, wo wele Datensatz afangt un wo ner ufhört, will bi dynamisch alloziierte Spicherberich d' Grössi jo nit bschtimmt isch.
Es Ergebnis vo nere Serialisierig isch, dass des Objekt am End als Dateschtrom vorligt, wo denn witerverarbeitet wärde cha, zuem Bischpil in e Datei gschribe oder übers Netzwärk übertrage.
Noch de Serialisierig ligt e Objekt zweimol vor: als externi Darstellig (z. B. als Datei) un im Arbetsschpicher. Wird noch de Serialisierig e Änderig am Objekt im Arbetsschpicher vorgnoh het des kei Uswirkig uf des serialisierti Objekt in de externe Darschtellig.
Mervelier
Morschwiiler isch e Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghert zum Bezirk Dälschberg.
Geografii
Morschwiiler liit am Fuess vum Schäutepass a de Strooss zwüsched Dälschberg und Bauschtu.
Serialisierung
Persischtenti Objekte chönne in de Regel widr in de Arbeitsschpicher zruckgschribe wärde. Sie unterscheide sich drnoch (bis uf de Zueschtand) nit vo andere Objekte.
S Wort Serialisierig wird au mänggmol fälschlich für e Sequentialisierung verwendet.
Mervelier
Geografii
D Nochbergmeinde sind Beibel, Schäute und Val Terbi.
Gschicht
Morschwiiler isch im Joor 1184 als Morswilre erwäänt worde.
Morschwiiler het zu de Propschtei Münschter-Granfälde ghört. Au i de Ziit vu de Reformazioon isch Morschwiiler katholisch bliibe. I de Joor 1797 bis 1815 het d Gmeind zu Frankrych ghört, zerscht zum Département Mont-Terrible, denn ab 1800 zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zum Kanton Bärn chunnt. Bi de Volksabstimmig über d Schaffig vum Kanton Jura sind d Lüüt im Dorf i de Mehrheit für de nöi Kanton gsii und so isch Morschwiiler im 1976 vum Bezirk Münschter zum Bezirk Dälschberg chu und ghört sit em 1. Jänner 1979 zum Kanton Jura.
Stimmloser glottaler Plosiv
De stimmlosi glottali Plosiv (au Glottisschlag oder Knackluut gnännt) isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch. De Luut isch lycht z imitiere: mer muess nùmme de Mund ùffmache ùn ùff ei Mool Lùft usstoosse.
Im Hochdütsche chùnt de Luut oft vor; in viile Sprooche, wie em Hawaiianische oder Arabische isch es sogar en wichtige Luut. Im Alemannische git es de Luut nùmme in Verneinige wie nöh öh oder äänlichem. Z Süddütschland, Öschtrych ùn de Schwyz, spricht mer s Hochdütsch meischt au ohni Glottisschlag.
Im Hochdütsche vo Norddütschland tritt de Luut dörte ùff, wo e Wort miteme Vokal aafängt, z. B. acht. Des trifft au allgemein ùff de Silbeaafang zue, z. B. in beachten oderBeamter.
Im Schwyzer Hochdütsch ùn allgemein z Süddütschland, bruucht mer bi de Ussprooch vùm Hochdütsche meischt kei Glottisschlag. S Wort „Verein“ wird deno statt als „Ver-ein“ im Norde vo Dütschland, als „Ve-rein“  ussgsproche.
De Glottisschlag isch e ùffälligs Merchmool vùm Akzänt vo Dütsche, wo Sprooche wie Änglisch oder Französisch schwätze.
Sevogel
D Sevogel si im spoote Middelalter e Baasler Roots- und Achtburgergschlächt gsi.
D Familie isch ursprünglig e Buurefamilie im Baadische gsi. Z Kirche het s e Gländ mit em Naame "under Sewe" gee und dört het e Familie Vogel gwoont. Vom 14. Joorhundert aa häi sich deren iiri Noochkomme Sevogel gnennt.
Dr erst bekannti Baasler Sevogel isch dr Wäggsler Johannes gsi, wo zwüsche 1318 und 1333 erwäänt wird und Bürger vo Baasel und Laufeburg gsi isch. Au dr Heinrich (gstorbe 1362/63) und si Soon Conrad (gstorbe 1374/75) si Wäggsler gsi und häi as Verdräter vo dr Zumft zu Husgnosse im Root gsässe.
Dr Petermann Sevogel (gstorbe 1398/99), im Conrad si Soon, het im Joor 1379 die hinderi Wartebärg as Lääche überchoo und 1388 im Dütschridderorde d Burg Wildestäi im Baselbiet abkauft, wo in de Händ vo dr Familie bliibe isch, bis si 1480 usgstorbe isch. Mit em Petermann si d Sevogels zu de Achtburger ufgstiige.
Im Petermann si Änkel, dr Henman isch 1444 as Hauptmä in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Birs gfalle.
Im Henman si Soon Hans Bärnhard (gstorbe 1471) isch dr letscht legitim Sevogel gsi und mit sim unehelige Soon Hans Heinrich, wo zwüsche 1478 und 1480 erwäänt wird, isch d Familie in dr männlige Linie usgstorbe.
Rougegoutte
Rougegoutte ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
S Gebiet um Rougegoutte hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Rougegoutte ghert zem Franc-Comtois.
Belisar
Dr Flavius Belisarius oder au Belisarios (, * um 505; † 565) isch e oströmische General und Fäldheer under em Kaiser Justinian I. gsi. Noch em Prokop het er vom Balkan gstammt, us dr Regioon Germania, wo zwüsche Thrakie und em Illyricum glääge isch.
Dr Justinian het dr Belisar 527 zum dux Mesopotamiae ernennt und e chli spööter zum magister militum per Orientem, also zum Oberbefäälshaber im Chrieg gege die persische Sassaniden, wo 526 usbrochen isch. 530 het er d Schlacht bi Dara gwunne, aber e Joor spööter bi bei Callinicum e Niiderlaag iigsteckt. Dr Justinian het zrugg uf Konstantinopel grüeft won er 532 dr Nika-Ufstand bluetig underdruckt und im Kaiser si Droon grettet het.
Vo 535 bis 540 het er Belisar im Gootechrieg z Italie kämpft und au in Africa gege dr uffständischi Stotzas. Vo 541 het wider im Oste s Riich gege d Sassanide verdäidigt.
Sit 542 isch dr Belisar denn nüme magister militum gsi, isch aber patricius bliibe und 544 zum comes sacri stabuli ernennt worde. In sim zwäite Italiefäldzug (544–548) het dr Belisar käini Erfolg chönne fiire. Er isch schliesslig mit em Narses ersetzt worde, wo d Ostgoote 552 denn besigt het.
559 het er Konstantinopel erfolgriich gege d Hunne verdäidigt. 562 isch er aaklagt worde, an ere Verschwöörig gegen e Justinian mitgmacht z haa, isch aber im Joor druf vollständig rehabilitiert worde. Er isch im Merz 565 woorschiinlig z Konstantinopel gstorbe, e baar Möönet vor sim Kaiser.
Legände und Rezepzioon
S Belisar-Epos überliiferet die (unhistorischi) Legände, wie dr groossi Fäldheer as blinde Bättler under dr Porta Pinciana z Rom gstorbe sig – vermuetlig e Reflex uf d Hochverrootsaachlaag vo 562. En anonümi Fassig vo dr Belisar-Legände, d Ιστορία του Βελισαρίου, isch us dr Zit vo dr kretische Rönessans uf Griechisch überliiferet. Dr Robert Graves het d Gschicht vom Belisarius noochverzelt.
Korporation
D Korporazioone (vom latynische corpus „Körper“) si die historische Vorlöifer vo vil modärne Organisazioone, und e Deil vo iine funkzioniere bis hütt. Si si scho im Middelalter und in dr früeje Nöizit entstande. Si underschäide sich in iire Strukture und Funkzioone vo Veräin und vo formale Organisazioone, wo druf basiere, ass dr Iidritt und dr Usdritt vo de Mitgliider freiwillig isch und ass Bedingige zum Ufgnoo wärde uniwersalistisch si vo dr Art: „jede, wo d Kriterie erfüllt“.
Die modärne Veräin und Organisazioone git s eigentlech erst sit sich d „Assoziationsfreihäit“ (Veräin) und die „freiji Aarbet“ (formali Organisazioone) gsellschaftlig häi chönne uusebilde und duuresetze.
Korporazioone as Nutzigsgnosseschafte i de Schwyz
I de Schwyz verstaat me under Korporazioone bsunders d Wald-, Fluer-, Wäid- und äänlichi Nutzigsgnosseschafte. Si gönd zum Täil na uf voorstaatlichi Organisazioonsforme zrugg und chönd elter sy weder de Kantoon, wo s drin ligged. Korporazioone chönd öffentlich-rächtlich oder privaaträchtlich anerchännt sy.
Öffentlich-rächtlich sind s i de Kantön Uri, Schwyz, Obwalde, Nidwalde, Luzärn, Zug, Glaris und Sanggale. Si verwalted iri Güeter (Wälder, Allmände, Alpe) und sind aktiv im kulturelle Sektoor (zum Byschpil für Biblioteeke) und im Dienstläistigssektor (zum Byschpil Wasserversorgig, Straassebilüüchtig). Wills fascht wie Gmäinde sind, wäärded s i de Kantonsverfassige uufgfüert und ghäissed au Korporazioonsgmäinde. Di grööscht Korporazioon i de Schwyz isch d Oberallmeindkorporation Schwyz.
Plouvorn
Plouvorn (bretonisch Plouvorn) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Korporation
D Korporazioone im Lauf vo dr Zit
Bischbiil für Korporazioone, wo im Middelalter und in dr früeje Nöizit as universitas bezäichnet worde si, si die handwärklige Zümfte und Kaufmegilde, politischi Kollegie für e Handel, für d Sicherhäit, en politische Root und für d Justiz, und den au religiöösi Bruederschafte und Konvänt vo Abteie und au öpe studäntischi Veräinigunge und Korporazioone vo de Magister im Berych vo dr Schuel und vo dr Wüsseschaft. Und z Baasler git’s d Freihäitsgnaabe, das si d Iiwooner von ere Bättlerkolonii gsi, wo dusse vor de Stadtmuure vo Baasel uf em Koolebärg gläbt häi und sich zum Däil sälber verwaltet häi. Im Vergliich zu modärne Organisazioonsforme falle bi deene Korporazioone d Aspäkt vo dr Bestimmthäit und Verpflichdig uf, vo wie en Ornig festgläit worde isch und ass d Reegle für s Drzueghööre partikularistisch und statusbezoge gsi si.
Plouvorn
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Korporation
D Korporazioone im Lauf vo dr Zit
Au wenn Korporazioone en Organisazioonsform vo dr ständische Gsellschaft si, si si doch e Fenomeen vom Übergang vo dr ständische zur modärne, funkzional differenzierte Gsellschaft : iiri Spezialisierig uf wirtschaftligi, religiöösi, politischi oder rächtligi Ufgoobe basst nit in die ständischi Struktur vo de vormodärne Gsellschafte, wo grubbebezooge gsi si; vilmee häi si mit iire sachthematisch gordnete Zueständigkäite die funkzionali Usdifferenzierig vo dr modärne Gsellschaft in dr Wirtschaft, dr Wüsseschaft, dr Politik, im Rächt, in dr Erziejig und so witer vorberäitet. Au im Brinzip vo iirer Mitgliidschaft het s scho e strukturfremds Elimänt: d Mitgliidschafte si zwar gsellschaftlig nonig freigee, si si aber au nit erblig, also wie im Fall vo de Ständ an d Geburt bunde. E Mitgliidschaft setzt also e gwüsses Maass an Usbildig und Kwalifizierig vorus.
Plouvorn
Geografi
Plouvorn lyt 65 km vu Quimper un 40 km vu Brest uf ere Hechi zwische 29 m un 126 m iber Normalnull.
D Nochbergmaine sin Trézilidé im Nordweschte, Mespaul im Norde, Plouénan im Nordoschte, Taulé im Oschte, Guiclan un Saint-Thégonnec im Sidoschte, Landivisiau im Side, Plougourvest im Sidweschte un Plouzévédé im Weschte.
Gschicht
Plouvorn isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1282 as Ploevaorne (um 1330 Ploemahorn, 1378 Ploemaorn, 1516 Ploemahorn, 1572 Plouemorn, 1630 Ploumora, 1636 Ploumorn).
Verwaltig
vu Plouvorn isch. Plouvorn ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plouvorn ghert zem Bretonisch.
Ausländer
Als Ussländer bezeichnet mer beschtimmti Persone und Personegruppe, wo sich nach de Eigeschafte vo dr Schtaatsaaghörigkeit, dr ethnische Zueghörigkeit, dr geographische Herkunft oder dr familiäre Abschtammig vo andere Iiwohner vomene Land, wo us dene ihrer Perspektive d Betrachtig erfolgt, underscheided.
D Definitione vo "Ussländer", wo im allgemeine Spraachgebruuch und i schpezifische Sachbereiche (z. B. nationals und internationals Recht, Bevölkerigsschtatistik) verwendet werde, sind nöd vollschtändig deckigsgliich und zum Teil au inkonsischtent. Au i Fachspraache handlets sich debii überwiegend um Kontextdefinitione (Gebruuchsdefinitione). Bsunders bi statistische Grössene isch daher di genaui Aagab vo dr jewiils verwendete Wortbedüütig unerlässlich.
In viile Schprache vo dr Welt hät das Wort "Ussländer" e negativi Konnotation, so z. B. Gaijin im Japanische oder Gweilo im Kantonesische.
Wortbedüütige von Ussländer
Dr Begriff (Intention/Extension) vom Wort Ussländer erschlüüsst sich us dr Perschpektive vomene Inland. Derunder hät mer regelmässig en Schtaat z verschtah. (Für einigi nöd-eigeschtaatlichi Territorie oder Schtaate in Entstehig gilt einigs, vo däm wo unde nooch chunnt, analog.)
Kriterium vo dr Schtaatsaaghörigkeit
E Person isch Ussländer, wenn sie d Schtaatsaaghörigkeit vomene andere Schtaat bsitzt. Nach dem Verschtändnis isch e Person (us Sicht vom Inland) gnau dänn kein Ussländer, wenn sie kei Schtaatsbürgerschaft vomene andere Schtaates bsitzt. Hät öpper sowohl d Staatsaaghörigkeit vom Inland wie au di vo (mindeschtens) eim andere Schtaat, so isch er gliichzeitig Ussländer und Schtaatsbürger vom Inland. Die Definition isch legalistisch und wird allgemein i de Beziehige zwüsched Schtaate verwendet. Sone Person gilt im Allgmeine als Doppelbürger.
In beschtimmte Rechtsbereich (z. B. Ussländerrecht), gilt als Ussländer, wer d Schtaatsaaghörigkeit vomene ussländische Schtaat bsitzt, nöd aber die vom Inland. Es beschtaht dänn biischpiilswiise e Vertretigverpflichtung vom ussländische Schtaat, so in Fäll vo dr Abschiebig. Schtaatelose sind degäge rechtlich kei Ussländer (chönd z. B. nöd in ihre Heimatschtaat abgschobe werde, werded nöd diplomatisch vertrete). Si sind aber im Ussländerrecht de Ussländer gliichgschtellt. Ob Staatelosi umgangssprachlich als Ussländer bezeichnet werded, hangt massgeblich vo ihrer Ethnie ab (l. u.).
E Person, wo sowohl d Schtaatsaaghörigkeit vom Inland, wie au mindestens die vo eim wiitere Schtaat bsitzt, chann, mues aber nöd, für schtatistischi Zweck als Ussländer zellt werde.
Kriterium vo dr ethnische Zueghörigkeit
E Person isch Ussländer, wenn sie ere Ethnie aaghört, wo em Inland historisch nöd chan zuegordnet werde. Die Iiordnig bestaht unabhängig vo dr Schtaatsaaghörigkeit. Biischpiilswiis werded i Düütschland ethnischi Türken hüüfig als Ussländer bezeichnet, au wenn si di düütsch Schtaatsaaghörigkeit, nöd aber die vo dr Türkei bsitzed. Degäge werded in Düütschland d Sorbe nöd als Ussländer betrachtet, wil sich ihre Siedligsruum historisch in Düütschland befindet. Ethnisch Düütschi ohni düütschi Schtaatsaaghörigkeit werded in Düütschland meischtens nöd als Ussländer aaglueget.
D Definition, wo uf ethnischi Merkmaal abzielt, isch i dr Umgangsspraach verbreitet, widerspricht aber im Einzelfall u.U. dr Definition nach dr Schtaatsaaghörigkeit. Die Zueordnig vonere Person zunere beschtimmte Ethnie isch usserdem nöd immer eidüütig, wobii Fremd- und Eigezueordnig usenandfalle chönd. Einigi Schtaat weigered sich us politische Gründe, beschtimmti Ethnie als die aazerchenne, oder sie erkläred Personen entgegen dere Selbschtwahrnehmig zu Mitglieder vonere andere Ethnie. Es derigs, nöd zueverlässig eidüütigs Merchmaal, isch daher nur iigschränkt als Grundlaag vonere Definition geignet.
Mit zuenehmender Assimilation, wo meischtens über Generatione gaht, chann sich di ethnischi Zueghörigkeit vo Personegruppe ändere (Biischpiil: die düütsche Nachfahre vo dene Pole, wo am Aafang vom 20. Jahrhundert is Ruhrgebiet iigwandertet sind und wo nur no dene ihre Familiename a d Herkunft erinnered). E Person chann sich au mehrere Ethnie zueghörig fühle und sich gliichziitig als Ussländer und 'Inländer' (l. u.) betrachte. I dr Fremdwahrnehmig dominiert aber meischtens (ggf. ungrechtfertigt) eini vo de Ethnie, wil psychologisch und sachlich oftmals e eidüütigi Zueordnig gwünscht isch.
Eichwald (Oberelsass)
Schàlàmpi (frz. Chalampé, dt. Eichwald) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Schàlàmpi ìsch grìndet worre ànne 1709 vun demobilisierte Soldàte vum Spànische Erbfoligkriej un Fàmilie, wie mìt em Heer zöje sìn.
Ausländer
Kriterium vom Geburtsort
In Amerika z. B. gilt, wer uf amerikanischem Bode (das gilt au für Transportmittel under amerikanischer Flagge) gebore wird, hät automatisch s Aarecht uf di amerikanisch Schtaatsbürgerschaft. Die gilt zuesätzlich zu der Schtaatsbürgerschaft vo de Eltere.
Eichwald (Oberelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Narses
Dr Narses (* um 490; † 574 z Rom) isch en Öinuch und General vom oströmische Kaiser Justinian gsi.
Ausländer
Kriterium vo dr Abstammig
E Person isch Ussländer, wenn si en (direkte) Abkömmling vo Ussländer isch. Abstammig im Sinn vo dr familiäre Herkunft isch e Kriterium, wo em Grunde naa abgleitet isch, denn d Eigeschaft "isch Ussländer" muess für d Eltere bereits feschtgstellt sii. I dr Umchehrig findet sich daas Prinzip als Ius Sanguinis (Recht vom Bluet): es Chind hät en automatische Rechtsaaschpruch auf d Schtaatsbürgerschaft vo siine Eltere. Je nach Schtaat chann der Aaschpruch nach mehrere Jahre verfalle und muess nöd zwingend gnutzt werde.
Mischkriterie
S düütsche Ufenthaltsgsetz vermischt d Kriterie Schtaatsaaghörigkeit und ethnischi Zueghörigkeit. Ussländer sind nach AufenthG settigi Persone, wo weder di düütsch Schtaatsaaghörigkeit händ, no Vertriebeni vo düütscher Volchszueghörigkeit sind. Schpaatussiidler gelted dernaa nöd als Ussländer. Die Definition findet nur für Düütschland Aawendig.
S Gägewort zu Ussländer
Als Antonym zum Wort Ussländer wird umgangsschpraachlich hüüfig 'Inländer' verwendet. Obwohl em Spraachgebruuch i dr Semantik Definitionsmacht zuechunnt, isch e dernigi Verwendig i mehrerlei Hinsicht problematisch:
1. Sie kollidiert mit andere, übliche Verwendige: Inländer hät e dominanti Definition als "Person, wo (ziitwiis) de Wohnort im Inland hät". Die Bedüütig isch em staatliche Meldewese, em Finanzwese vo de öffentliche Huushalt, dr Bevölcherigsschtatistik wie au dr ökonomische Technik vo dr Volchswirtschaftliche Gsamtrechnig (VGR) zuegordnet. Da schpieled weder d Ethnie, no die geographischi Herkunft oder d Schtaatsaaghörigkeit unbedingt e Rolle. I dr VGR werded zuedem (u. U.) au d Persone erfasst, wo illegal imene Land lebet.
2. Si verletzt d Forderig, di logischi Umchehrig vo de jewiilige Definitione vo Ussländer z enthalte. Suscht wär e Person logisch zwingend 'Inländer', wenn sie (a)...nö d Schtaatsbürgerschaft vomene ussländische Schtaat bsitzt. Das isch aber falsch, denn sie chann schtaatelos sii. (b)...enere Ethnii aaghört, wo em Inland historisch zuegordnet wird. Das isch aber falsch, denn die Ethnii chann ja au in andere Länder präsent sii. (c)...im Inland gebore worde isch. Das isch aber falsch, wil der Umschtand weder d Ethnii, d Schtaatsbürgerschaft no de Uufenthaltsort zwingend determiniert.
Es bestaht gmeinhin kei perfekte Bedüütigsgegesatz zwüsched 'Inländer' und Ussländer (kei Komplementarität vom Antonyme). Quelle und Rezipient(e) vomene Diskurs sötted sich dr Eigeschaft vom Wort 'Inländer' immer bewusst sii, je nach Kontext chann e Erlüüterig notwendig werde zum Eidüütigkeit herschtelle. E perfekti Komplementarität zu "isch Ussländer" hät degäge d Spraachform "isch kein Ussländer" (vergliichbar zum Gegesatz "rot"--"nöd rot").
Synonym zum Wort Ussländer
Im düütsche Spraachgebruuch wird oft s Wort Migrant (Churzform vo Immigrant) als Synonym für Ussländer bruucht. Au da muess je nach Definition vo de beide Wörter zwüsched schtrikter und partieller Synonymie underschiide werde. Hüüfig wird au vo Iiwanderer oder Zuewanderer gredt. In jüngschter Zit wird au vermehrt vo Persone mit Migrationshindergrund gredt. D Wort Migrant, Zuewanderer und Iiwanderer sind aber underenand ebefalls kei strikti Synonym. So underscheidet mer z. B. Siedler vo Iiwanderer dur das, dass erschteri i dr neue Heimet e eigeni Gsellschaftsordnig und Herrschaftsaaschprüch duresetzed. Beidi Gruppe bezeichnet mer aber als Migrante.
De Uusdrück gmeinsam isch, dass sie e duurhafti Verlegig vom Wohnsitz beinhalted, wobii duurhaft undefiniert bliibt. Ussländischi Schtudente und 'Gaschtarbeiter' sind (umgangsschpraachlich) zerscht emal kei Migrante, sie chönnd aber wenn s Endi vo ihrem Uufenthalt nid absehbar isch, faktisch zu Iiwanderer werde. Di zahlemässig Erfassig vo dr Migration hangt daher au devoo ab, welli Iiordnige im Einzelfall Aawendig finded.
Düütschland
S "Gsetz über de Uufenthalt, d Erwerbstätigkeit und d Integration vo Ussländer im Bundesgebiet" (Uufenthaltsgsetz - AufenthG) definiert im § 2 Abs. 1 en Ussländer als e Person, wo nöd Düütsche im Sinn vom Artikel 116 Abs. 1 vom Grundgsetz isch. S AufenthG hät zum 1. Januar 2005 s Ussländergsetz ersetzt, wo bis dahii gültig gsi isch.
Ufenthaltsrecht wie au suschtigi Recht und Pflichte vo Ussländer sind i dr Ussländergsetzgebig (Ussländerrecht) greglet. Mit dr Iibürgerig (Naturalisation) erhaltet en Ussländer di volle Bürgerrecht vo siim Uufnahmeland, z. B. s Wahlrecht, und wird demit vo Rechts wege Schtaatsbürger. Je nach Uufnahmeland muess defür u. U. d Schtaatsaaghörigkeit vom ussländische Schtaat ufgeeh werde. Einigi Schtaate (drunder au Düütschland und d USA) entziehnd ihre Bürger automatisch ihri Schtaatsaaghörigkeit, wenn die vomene andere Schtaat aagnoo wird.
Ussländer, wo gege d Gsetz vo ihrem Gaschtland verstossed, chönnd under Umstände uusgwiese werde.
Di düütsch Bundesregierig hät en 'Ussländerbeauuftraite' iigsetzt, wo für Integrationsbelang vo Ussländer i dr Bundesrepublik Düütschland zueständig isch.
Eichwald (Oberelsass)
Verwàltung
vun Schàlàmpi ìsch. Schàlàmpi ghert zem Kommünàlverbànd.
Pierre Leroux
Dr Pierre Henri Leroux (* 17. April 1797 z Berri bi Bariis; † 11. April 1871 z Bariis) isch e franzöösische Filosoof und Sozialist gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Leroux het Buechdrucker gleert, isch denn Schurnalist und Aahänger vom Henri de Saint-Simon worde und het 1824 s Schurnal Le Globe gründet, wo 1831 s Organ vo de Saint-Simoniste worde isch. Wo dr Enfantin dr Füerer vo de Saint-Simoniste worde isch, het er sich vo iirer Schuel drennt und brobiert, e nöis sozialistischs Süsteem uf d Füess z stelle.
Noch e baar Ardikel in dr Encyclopédie nouvelle (1841, 8 Bänd), won er mit em Jean Reynaud uusegee het, het er De l’égalité (1838), Réfutation de l’éclecticisme (1839), De l’humanité (1840, 2 Bänd; 2. Uflaag 1845) etc. uusegee. Din het er e Süsteem enworfe, won e konfuusi Reprodukzioon vo pythagoreische und buddhistische Leere gsi isch, vermischt mit Saint-Simonistische Ideä. 1841 het er mit dr George Sand d sozialistischi Revue indépendante gründet.
1846 het er e Konzessioon as Buechdrucker überchoo, het denn z Boussac (Creuse) e sozialistisch-gnossenschaftligi Buechdruckerei organisiert und gläitet, het zwäi nöiji Zitschrifte (L’Éclaireur und Revue sociale) uusegee und e Serii vo Broschüre gschriibe.
Noch em Usbruch vo dr Februarrevoluzioon 1848 het er z Boussac d Republik broklamiert und isch am 25. Februar Maire vom Ort worde. Spööter isch er in die konstituierendi und in die legislativi Versammlig gweelt worde, het sich dr radikale Bardei aagschlosse und isch dere iire Hauptredner worde.
1848 si von em verschiideni chliini sozialistischi Schrifte erschiine, under andere über e Normalarbetsdaag, d Organisazioon vo dr nazionale Aarbet, d Plutokratii, Malthus u.s.w. Er het au am demokratische Schurnal La République mitgschafft. Noch em Staatssträich vo 1852 isch er verbannt worde. Er het zerst lengeri Zit mit sinere Familie uf Jersey gläbt und vo dört die sozialfilosofischi Dichdig La Grève de Samarez veröffentligt. Spööter het er mäistens z Lausanne gwoont. 1860 het er en Amnestii nid aagnoo. Noch dr Amnestii vo 1869 isch er aber zrugg uf Frankriich und isch am 11. April 1871 z Bariis gstorbe.
Narses
Lääbe
Dr Narses isch us em sogenannte Persarmenie cho, also däm Däil vo Armenie, wo vo de Sassanide bsetzt gsi isch. Dört isch d Kastrazioon im Geegesatz zum Oströmische Riich erlaubt gsi und dr Narses isch kastriert worde. Er isch spööter uf Konstantinopel gange und isch under em Justinian I. primicerius sacri cubiculi, d. h. e Verwalter vo de kaiserlige Finanze, worde. Wäärend em Nika-Ufstand 532 het er s Verdraue vom Kaiser und vo siner Frau Theodora erworbe. 538 isch er as Zivilist mit ere Armee uf Italie gange, wo dr magister militum Belisar sit 535 d Ostgoote bekämpft het. Die bäide Fäldheere si aber nid uschoo zämme, dorum het mä dr Narses zrugggrüeft, und dr Belisar het 540 Ravenna erooberet. Es het bis 541 Friide gherrscht, bis d Goote under em nöije Köönig Totila wider häi afo kämpfe. Wo s im Belisar nid glunge isch, für Rue z sorge, isch dr Narses 551 zum Oberbefäälshaaber vo de kaiserligen Drubbe in Italie ernennt worde. Er het im Summer 552 d Ostgoote uf de Busta Gallorum (in dr Nööchi vo Gualdo Tadino z Umbrie) und im Herbst am Mons Lactarius (hüte Monte Angelo zwüsche Neapel und Salerno) vernichdend gschlaage. Dr Totila isch in dr erste Schlacht umchoo, si Noochfolger Teja in dr zwäite. D Ostgoote häi d Germane nördlig vo de Alpe um Hilf bittet und en alemannisch-fränkischi Armee under em Butilinus isch in Italie iigfalle. Dr Narses het sä im Herbst 554 in ere entschäidende Schlacht am Casilinus vernichdet. Er isch in de Joor druf in Italie bliibe, het dr Widerufbau vo dr Infrastruktuur gläitet und die oströmisch Herrschaft über s Land konsolidiert.
Am Aafang vo 568 het en dr nöiji Kaiser Justin II. abgsetzt und zrugggrüeft; er isch aber z Italie bliibe, won er 574 as alte Maa gstorbe isch.
Frank Lloyd Wright
Dr Frank Lloyd Wright (* 8. Juni 1867 z Richland Center, Wisconsin; † 9. April 1959 z Phoenix, Arizona) isch en amerikanische Archidekt, Innenarchidekt, Schriftsteller und Kunsthändler gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Wright isch im ländlige Wisconsin ufgwaggse und het vo 1885 bis 1887 an dr University of Wisconsin studiert. Er het in e baar Archidektebüro gschafft bis er 1893 si äignigi Firma z Oak Park ufdoo het.
D Landschaft vo Wisconsin isch sinere spöötere Arbet zentral gsi, und er het brobiert, s Bauwärk so äng wie mööglig mit dr Landschaft z verbinde. S bekanntiste Bischbil für daas isch d Villa Fallingwater, wo am ene chliine Wasserfall baut isch. Dr Wright isch äine vo de erste Archidekte gsi, wo dr Begriff „organischi Bauwiis“ brucht het. Es isch em drbii um en organische Zämmehang vo dr Archidektuur mit de verschiidene Elemänt vo dr Kunst, dr Natuur und de menschlige Lääbensberiich gange, also weniger im biologische Sinn. Er het au die amerikanischi Archidektuur vo Öiropa welle unabhängig mache, und mit sine Prairie Houses dr amerikanischi Gäist vo Demokratii usdrucke.
Dr Wright het über d Archidektuur und iire Zämmehanhg mit iirer Umgääbig gschriibe. In sim Buech When democracy builds het dr Frank Lloyd Wright en Art utopische Masterblaan für d Zivilisazioon vom 20. Joorhundert skizziert.
Dr Wright isch au Kunsthändler und Sammler gsi. Er het d Bauheere vilmol drzue brocht, ass s Kunstgeegeständ kauft häi, wo zu sine Hüüser basst häi. Es het Zite gee, won er mit em Kunsthandel mee verdient het als mit dr Archidektuur.
Litratuur
chronologisch
Romään
Roman über d Liebesbeziejig vom Wright mit dr Mamah Borthwick
Film
Ken Burns, Lynn Novick (Regie), Frank Lloyd Wright, 1998. Dokumentarfilm
S-Bahn Basel
Die trinazionaali S-Baahn Baasel (früener: Regio-S-Baan Baasel) verbindet sit 1997 die trinazionaali Agglomerazioon Baasel mit zwäi andere Groosstedt, Mülhuuse z Frankriich und Freiburg im Brisgau z Dütschland und iire Agglomerazioone. Si bestoot us im Ganze acht S-Baan-Linie und wird vo mee as 47 Millioone Bassaschier bro Joor benützt. Usser de Linie S5 und S9, wo nit uf Baasel faare, si hüte d Änstazioone vo sämtlige Linie d Baanhööf Basel SBB und Basel Bad Bf. D S-Baan Baasel wird vo de Schwizerische Bundesbaane, deren iiri dütschi Dochdergsellschaft SBB GmbH, dr Dütsche Baan (DB Regio) und dr Société nationale des chemins de fer français (SNCF Voyageurs) betriibe.
Bstellt häi d S-Baan Baasel d Kantöön Aargau, Baasel-Stadt, Baasel-Landschaft, Jura, Soledurn, s Land Baade-Württebärg und d Région Grand Est.
D Strecke
D S-Baan Baasel vercheert uf em bestehende Iisebaannetz vo dr Regioon Baasel. S Streckenetz isch 357 Kilometer lang und het momentan 108 Baanhööf bzw. Haltstelle, 47 von ene in dr Schwiz, 54 z Dütschland und 7 z Frankriich. Die chürzisti Linie isch d S5 (14 km), die lengsti d S3 (106 km).
D S-Baan Baasel brucht die Strecke:
Die nöiji Hauestäistrecki mit em rund acht Kilometer lange Basisdunnell isch braktisch dr ganz Ostast vo dr S3. Z Sissech zwigt die alti Hauestäistrecki ab und goot dur s Löifelfingerdaal uf Olte. Si wird hüte ganz as S9 betriibe. Im Volksmund wird si vilmol as Löifelfingerli bezäichnet,. Dr erst Abschnitt vom Baanhoof Basel SBB uf Brattele däilt si sich mit dr Hauestäilinie, bevor si churz noch Brattele abzwigt. Bis zum Baanhoof Stäi-Seckinge bildet si d dr Ostast vo dr S1, bevor si sich in zwäi Est ufdäilt: Frick isch dr Ändpunkt vo dr S1 uf dr Bözbärgstrecki. Z Nacht faare äinzelni Züüg witer bis Brugg. Vom Baanhoof Stäi-Seckinge aa goot d S1 uf iirem zwäiten Ostast zum Ändpunkt Laufeburg. D Jurabaan isch uf groosse Däil äispuurig und goot dur Gländ mit vile Kurve. Si bildet dr Westast vo dr S3 zwüsche Baasel SBB und Dälschberg, vo wo d Baanstrecki Dälschberg–Delle abzwigt. Uf deere Strecki vercheert au d S3, zwüschen em Usgangsbaanhoof Dälschberg und em jurassische Ort Pruntrut. D Verbindigsbaan verbindet die bäide Baanhööf Basel SBB und Basel Bad Bf mitenand. D Verbindigsbaan wird vo dr S6 brucht, zuesätzlig faare in dr Hauptvercheerszit au äinzelni RE vo und uf Friiburg im Brisgau bzw. Offeburg uf deere Strecki.
Die Strecki isch zum grösste Däil äispuurig und lit uf dütschem Staatsgebie. Si bildet dr grösst Däil vo dr S6, wo umgangssproochlig as Wiisedaalbaan bezäichnet wird. D Züüg faaren mit eme Wäggsel vo dr Faartrichdig über e Baasler Baadisch Baanhoof uuse witer bis zum Baanhoof Baasel SBB. Die Baanstrecki wird im Volksmund vilmol as Gartebaan bezäichnet. Si isch as Umgehigsbaan konzipiert worde, und hätt sölle e Verbindig zwüsche Wiil am Rhii und em Lörracher Hauptbaanhoof härstelle, wo nit über Schwizer Boode füert. Hüte wird si ganz vo dr S5 bedient, und die mäiste Züüg faare bis Stäine, äinzelni Züüg au bis Schopfe oder Zäll im Wiisedaal.
Si lit zum grösste Däil uf franzöösischem Staatsgebiet und d S1 vercheert druf vo 1997 bis 2008 vo Mülhuuse bis Frick bzw. Laufeburg. Sit dr Iifüerig vo de Stadler Flirt-Driibzüüg im Joor 2008 isch d Linie im Baanhoof Baasel SBB broche. Zwüschee em Baanhoof Mulhouse-Ville und Baasel SBB faare d Züüg offiziell as TER (Transport Express Régional). D Schwizer wie au d Franzoose häi welle dr durchgehend Bedriib wider ufnee, häi s aber 2014 ufgee. Mit dr nöije Strecki zum EuroAirport söll e durchgehende Betriib wider mööglig wärde. <!-- Der Streckenast Freiburg (Breisgau) Hbf – Basel Bad Bf wurde früher als Orange Linie der Regio-S-Bahn bezeichnet. Derzeit wird das Angebot auf dieser Linie mit Zügen der Kategorie Regional-Express (RE) sichergestellt, da diese nördlich von Müllheim (Baden) beschleunigt verkehren und nicht alle Haltepunkte bedienen. Einige Züge verkehren nach einem längeren Aufenthalt in Freiburg (Breisgau) Hbf weiter bis Offenburg. In Basel Bad Bf werden in der Hauptverkehrszeit einzelne Züge über die Verbindungsbahn bis Basel SBB verlängert. Ab Mitte 2020 wird das Nahverkehrsangebot auf der Rheintalbahn reorganisiert: Zwischen Freiburg (Breisgau) Hbf und Basel Bad Bf verkehrt dann eine S-Bahn/Regionalbahn mit Bedienung aller Haltepunkte. Zusätzlich fährt ein neuer, beschleunigter Regional-Express einmal in der Stunde zwischen Offenburg und Basel, ab voraussichtlich Dezember 2022 zwischen Karlsruhe und Basel. Das Angebot auf der Hochrheinbahn wurde früher als Gelbe Linie der Regio-S-Bahn bezeichnet. Derzeit kommen auf der Strecke zwischen Basel Bad Bf und Lauchringen (Baden) Regionalbahnen (RB) mit Halt in allen Stationen zum Einsatz. -->
Synagoge (Basel)
D Basler Sünagooge isch s Versammligs- und Gotteshuus vo de Juude vo Basel. Si befindet sich im Am Ring Kwardier an dr Eulerstrooss 2. Mit iire bäide Kuppelspitze, wo wie Gold schiine, setzt d Sünagooge en orientalische Akzänt und isch e markanti Erschiinig im Basler Stroossebild.
Gschicht
Die ersti Sünagooge vo dr jüüdische Gmäind isch im 13. und 14. Joorhundert an dr undere Gärbergass bim alte Rindermäärt gstande. Wo sich aber die zwäiti Baasler Gmäind 1397 ufglööst het, isch au d Juudeschuel verschwunde, und au wenn mä no für e baar Joorzäänt d Synagooge as bekannte Standort brucht het and gsäit het, ass e Huus gräd näbe dr Juudeschuel wurd stoo, isch si schliesslig ganz vergässe worde und hüt wäiss mä nüme, wo genau si gstande isch.
1805 isch die dritti jüüdische Gmäind entstande und isch langsam gwaggse. Vo 1864 aa het d Gmäind über e Bau von ere Sünagooge afo diskutiere, und si isch schliesslig zwüsche 1866 und 1869 vom Archidekt Hermann Gauss baut worde. Noch dr domoolige Moode isch s e zentralisierende neobüzantinische Chrüzkuppelbau worde, wo im Oste e chliini Konche für e Toraschrank gha het. D Frauenempore si im Weste gsi.
D Sünagooge isch im Joor 1892 erwiteret worde. Dr Archidekt Paul Reber het e zwäiti Kupple baut, was dr Sünagooge e lengligi Form gee het.
Noch dr Renovazioon vo 1947 isch s Innere, wo bis denn farbig gsi isch, ganz grau aagmolt worde. In de Joor 1986/87 isch d Sünagooge no äinisch ganz restauriert worde, und mä het d Schabloonemoolereie an dr Ostwand und d Ornamäntik vo dr Deckiverdääfelig vo 1892 wider härgstellt.
Etappenrennen
As Etapperenne bezeichnet mä alli Velorenne, wo währed mehrere Däg nochenander einzelni Velorenne – so genannti Etappen – usdrait wärde. Im Gegesatz zu Rennserie si d Gsamtklassemänt, wo din alli Wärtige vo de Etappe zämmezelt wärde, wichdiger as die däglige Resultat. Im 19. Johrhundert het s Renne gee, wo immer lenger worde si, wi s Paris-Brest-Paris, wo über 1200 km lang gsi isch. Dorum het mä 1903 in dr erste Tour de France d Rennstrecki in dägligi Etappe iideilt. 1908 het isch noch däm Vorbild en Etapperenne z Belgie organsiert worde und 1909 dr Giro d’Italia.
Die wichdigste Etapperenne si d «Grand Tours», die Grosse Drei, wo jedi drvo drei Wuche lang duurt: d Tour de France, dr Giro d Italia und d Vuelta a España (sit 1935). Die chürzere Toure wie d Tour de Suisse, s Critérium du Dauphiné oder d Tour de Romandie, wo au für s UCI World Ranking zelle, wärde hüte vo de grösste Fahrer hüfig nume as Vorbereitig uf die Grosse Drei aagluegt.
16. Februar
Dr '''16. Februar''' isch dr 47. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 318 (in Schaltjohr 319) Däg bis zum Änd vum Johr.
Movelier
Moderschwiiler isch e Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghert zum Bezirk Dälschberg.
Geografii
Moderschwiiler lyt uf ere Hechi vu 690 m ü. M., 5 km nordnordweschtlich vum Kantonshauptort Dälschberg (Luftlinie).
Si lyt i dr Ebeni nördlech vum Dälschberg, nahe de Gränze zu Frankrych.
D Nochbergmeinde sind Saugere, Mettebärg, Pleen und Ederswiler im Kanton Jura und Roggeburg im Kanton Baselbiet.
Gschicht
Moderschwiiler isch im Joor 1188 als Moderswilre erwäänt worde.
Moderschwiiler isch eis vu de 13 freie Derfer i de Herrschaft Dälschberg gsii. D Gmeind het 1389 bis 1454 als Lehe de Grafe von Thierstei ghert, denoo het s Fürschtbistum Basel übernuu. I de Joor 1797 bis 1815 het d Gmeind zu Frankrych ghert, zerscht zum Département Mont-Terrible, denn ab 1800 zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zum Kanton Bärn chunnt. Syt de Gründig vum Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghert d Gmeind zu dem Kanton.
Osterburken
Osterburken (sidfränk. Oschdabuage, elter Boage) isch e Stadt im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Osterburken lyt an dr Kirnau im Bauland zwisch em Odewald un em Jagstdal.
Dr Baan bstoht us 48,8 % Landwirtschaftsflechi, 36,3 % Wald, 12,8 % Sidligsflechi un 2,2 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Osterburken ghere d Stadtdail Bofsheim (Boftsche), Hemsbach (Hemschboch), Osterburken un Schlierstadt (Schlierscht).
Gschicht
Osterburken sich zum erschte Mol gnännt wore anne 822 as Burchaim.
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Jürgen Galm.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Osterburken ghert zum Sidfränkisch.
Neuenegg
Nöienegg (amtlech Neuenegg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Nöienegg ligt uf eme Plateau am rächte Stade vor Seise. Zue dr Gmeind ghöört ou na d Heufti vom Dorf Thörishuus. D Gmeindsflächi bsteit us 53,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 38 % Waud, 8,2 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Loupe, Mülibäärg, Bärn u Chüniz im Kanton Bärn un Ueberstorf, Wünnewil-Flamatt u Bösige im Kanton Friburg.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,5 % gläge.
Religion
74,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,3 %, CVP 2,5 %, EVP 2,9 %, FDP 7,4 %. GLP 4,5 %, GP 6,9 %, SP 17,6 %, SVP 33,5 %, Suschtigi 7,4 %.