cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Boole
Leba
Dr George Boole hot außer dr Grondschual koine weiderfihrende Schuala bsuacht. Er hot sich selber Aldgrieachisch, Franzesisch ond Deitsch beibrocht. Mit 16 isch er Hilfslehrer worra, damit er sei Familie finanziell onderschditza hot kenna. Mit 19 hot er sei oigene Schual ufgmacht. Wega seina wissaschafdlicha Arbeida isch er no 1848 Matheprofesser worra am Queens College en Cork (Irland), obwohl er selber koi Uni bsuacht hot. Dort hot er d Mary Everest kennaglernd, sei spädere Frau. Dui war mathemadisch entressiert und hot als Bibliothekarin sich mit dr Didakdik vo dr Mathematik ausanandergsetzt. Vo ihrm Onkl George Everest hot dr hechschde Berg vo dr Welt sein Nama. George ond Mary hänt faif Dechder ghet, oine dovo isch d Autorin ond Musikerin Ethel Lilian Voynich (1864–1960) ond oine d Mathemadikerin Alicia Boole Stott (1860–1940), dui s ohne akademische Bildong gschafft hot, d reguläre Polyeder en vier Dimensiona z klassifiziera. Vo dr Royal Society isch dr Boole 1844 mit dr Royal Medal auszeichnet worra. 1847 hot er sei epochemachends Buach The Mathematical Analysis of Logic publiziert ond 1854 sei ausfihrlichers Buach An Investigation of the Laws of Thought. 1857 isch er zom Mitglied („Fellow“) von dr Royal Society gwählt worra. George Boole isch am 8. Dezember 1864 scho mit 49 an ra fiebriga Erkäldong gschdorba. Er isch nemlich z Fuaß zwoi Meila em stremenda Rega zur Uni gloffa ond hot sei Vorlesong no en durchnässde Kloider ghalda. Dobei hot er sich erkäldet ond hohs Fieber kriagt ond sich nemme erholt. Zo ällem Ibel hat sei Frau ehn nach dr domoliga Nadurhoilkonde bhandlet ond da kranka Ma noch dr Regel „Gleiches mit Gleichem“ kibelweis mit kalt Wasser ibergossa. Als Todesursach hot mr no Pleuraerguss ageh.
Hauptwerk
Boole hot en seira Schrift The Mathematical Analysis of Logic vo 1847 da erschda logischa Kalkül gschaffa ond domit d mathemadische Logik begrindet, dia sich vo dr bis do na iblicha Logik durch a konsequende Formalisierong onderscheidet. Er hot d klassische Logik ond Aussagalogik en Formla ibersetzt ond a Rechaverfahra entwiggled, mit dem mr endscheida ka, ob a Formel wohr oder falsch isch. Weil aus dr Endscheidbarkeit d Vollschdändigkeit ond Widerspruchsfreiheit vo dr klassischa Logik folgt, hot dr Boole domit scho guat 70 Johr vor am David Hilbert seim Programm a Lesong bodda fir da wichdigschda Doil vo dr Logik. Späder hot ma em Boole sei Logik a bissle weider entwigglet zor boolescha Algebra ond zom boolescha Reng ond noch em bnannt. Dia Strukdura hent a große Bedeidong in dr Mengalehre ond dr ganza Mathematik kriagt.
Originalkalkül
Boole hot en dr ganz normala Algebra grechnet, mo jeder aus dr Schual kennt. Des hoißt auf Fachchinesisch: Er hot em a Potenzreiha-Reng überm Körper vo de reelle Zahla grechnet. No isch er herganga ond hot statt am Wördle OND ganz oifach molgnomma ond ebbas Negierds vo dr Ois abzoga ond verlangd, dass ebbes mit sich molgnomma nix Neis geit em logischa Bereich; seine Formla ka mr au mit heidiga Symbol schreiba: S isch klar, dass et älle Formla an logischa Senn hänt: zom Beispiel macht 1+1=2 logisch koin Senn, weil 2 mol 2 et 2 isch; deswega hot dr Boole x+y et inderpredierbar gnennt. S Addiera isch also im logischen Doil vo dr Algebra bloß a partiella Operatio, drom hot er vo ausgwählta logischa Formla ond Gleichonga gsprocha. Des hänt seine Nochfolger hefdich kridisiart. Er hot aber gar koin Fehler gmacht. Mr rechnet nemlich leicht noch, dass dr logische Bereich en sich abgschlossa isch: D Ois mit sich molgnomma geit nix Neis, a Produkt vo zwei logischa Formla mit sich molgnomma geit nix Neis ond ebbes Negierds mit sich molgnomma geit au nix Neis. No geit au älles, was mr logisch mit sodde Formla definiera ka, mit sich molgnomma nix Neis. Des gilt au fir seine Formla zom ODER ond ENTWEDER-ODER: Offasichtlich ghöret boide Definitiona zom logischa Bereich:
Wer rechna ka, ka sich au leicht iberzeiga: Sei ODER-Definitio liafret älle Axiom vo dr spädera boolescha Algebra und sei ENTWEDER-ODER-Definitio älle Axiom vom spädere boolescha Reng, ma muaß allerdengs \oplus und + strigt onderscheida.
Boole hot sei Algebra in erschder Linie fir Begriff gschaffa; do isch 1 s Universom (d Allklass) und d Buachstaba x,y,z\ldots standed fir Klassa (Begriff). Domit hot er no d scholaschdische Syllogischdik analysierd ond d Grondaussaga dozua als Gleichonga gfasst:
Boole hot aber sein Kalkül au als Aussagalogik gnutzt. Do standed d Buachstaba x,y,z\ldots fir Aussaga ond 1 ond 0 send Wohrheitswert: Zerscht hot er no d hypothetische Syllogisma aus dr stoische Aussagelogik analysierd. No hot er au noh a semandischs Endscheidongsverfahra entwigglet, bei dem ma lauder Wohrheitswert in a Formel eisetzt ond an Wohrheitswert ausrechnet. Sell entschpricht em Entscheidongsverfahra mit Wohrheitsdafla, mit dena ma Tautologia ermiddla duat.
Kalkül-Modifikationa
Onder dr boolescha Algebra verschdoht ma heit nemme em Boole sei oigena Algebra, sondern dr boolescha Verband, den Boole-Nochfolger entwigglet hänt. 1864 hot dr William Stanley Jevons älle logisch sennlose Formla bei Boole ausgschieda und dr Additio da Senn vom ODER geh mit dr Regel x+x=x. Dr Boole hot em gschrieba, dass er et oinich sei mit dera Ominterpredatio, weil d Regla vo dr normala Algebra verletzt send, s dät nemlich aus x+x=x dr Osenn x=0 folga. Oinaweg hot sich dui Veränderung vo seim Kalkül durchgsetzt, hauptsächlich onderm Eifluss vom Ernst Schröder, der dazua 1877 s erschde vollschdändige Axiomasyschdem ageh hot; des hot no 1888 dr Giuseppe Peano in d modern Fassong broacht, bei dera ma s Pluszeicha nemma benitza duat, damit s koine Verwechslonga geit.
Boide Kalkülmodifikationa send im Originalkalkül vom Boole emplizit enthalda, weil ma wia gsait mit seina Definitiona boide Axiomasyschdem herloida ka.
Bezirk Payerne
Dr District de Payerne (alem. Bezirk Payerne) isch bis zum 31. Dezämber 2007 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz gsii. Hauptort isch Payerne gsii. Dr District isch in d Cercles (alem. Chrais) Granges-près-Marnand, Payerne un Grandcour ufdailt gsii. Zum District hän 18 Gmaine ghert, är isch 107.74 km² groß gsii un het Ändi 2006 14'830 Yywohner ghaa.
Hohrod
Hohrod (frz. Hohrod, dt. Hohrod) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hohrod ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1339 àls Hohenroden.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Ìm Erschte Waltkriej hàt s z Hohrod schwari Kampf gan. S gìt hìt a ditscher Soldàtefrìdhof.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hohrod ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rorschacherberg
Rorschacherbärg isch e politeschi Gmaind im Waalkrais Rorschach im Schwizer Kanton St. Galle.
Geografii
D Gmaind liit am ene Hang oberhalb vo Rorschach und erstreckt sich bis zum Bodesee öschtlich vo Rorschach.
D Nochbergmainde sind Taal, de Usserooder Lutzebärg, Eggersriet, Underegge, Goldach und Rorschach.
Gschicht
Im Johr 2007 häts im Rorschacherbärg wäg ere plante Fusion mit Rorschach, und nomol im 2014, doozmol mit Rorschach und Goldach, Volksabstimmige gee. Di stimmberächtigt Bevölkerig vom Rorschacherbärg hät aber beedesmol abgleent.
Baute
Im Rorschacherbärg stönd d Schlösser St. Annaschloss, Wartesee, Wartegg und Wigge.
Hünenberg
Hünenberg chan folgendes bedüte:
Ortschafte:
Bärg:
Burge:
Bezirk Pays-d’Enhaut
Dr District du Pays-d’Enhaut (alem. Bezirk Waadtländer Oberland) isch bis zum 31. Dezämber 2007 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz gsii. Hauptort isch Château-d’Œx gsii. Dr District isch in d Cercles (alem. Chrais) Château-d’Œx und Rougemont ufdailt gsii. Zum District hän drei Gmaine ghert, är isch 185.66 km² groß gsii un het Ändi 2006 4'537 Yywohner ghaa.
Octavia (Oper)
Die römische Unruhe, oder Die edelmüthige Octavia isch en Opere in drei Akt mit Prolog vom Reinhard Keiser.
D Octavia isch am 5. August 1705 in dr Opere am Gabsmäärt z Hamburg urufgfüert worde, wo dr Keiser wider zrug z Hamburg gsi isch, nochdäm er im Joor vorhäär vor sine Glöibiger d Stadt fluchtarig verloo het. Dr Georg Friedrich Händel, won e Fründ vom Keiser gsi isch, het us dere Opere allerhand Ideä übernoo. D Melodii vo «O voi dell'Erebo» chunnt zum Bischbil von ere.
Wuisse
Wuisse (ditsch 1915-18 un 1940-44 Wiß) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Luttenbach bei Münster
Lüttebà bi Mìnschter oder Lüttebàch bi Mìnschter (frz. Luttenbach-près-Munster, dt. Luttenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lüttebà bi Mìnschter ìsch. Lüttebà bi Mìnschter ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Lüttebà bi Mìnschter ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wuisse
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Wuisse lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 216 un 331 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Natürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Wuisse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1092 àls Wissa.
Prisca Thevenot
D’ Prisca Thevenot (* 1. März 1985 z’ Schtroossburi, Unt’relsàss) ìsch a frànzeescha Politikera vu dr Pàrtäi La République en Marche (LREM). Sa ìsch sitter 2020 Wortfiahrera vun LREM un sitter Jüüni 2022 Àbgoordneta vum Département Hauts-de-Seine ìn dr Nàzionààlversàmmlung.
Wuisse
Verwàltung
vun Wuisse ìsch. Wuisse ghert zem Kommünàlverbànd.
Octavia (Oper)
Dr Keiser het die Opere as Antwort uf em Händel si Nero gschriibe, wo verscholle isch. Si spiilt in dr gliiche Zit und er brucht s gliiche Material, aber dr Barthold Feind (1678-1721) het e seer vil bessers Libretto gschriibe. Es goot din um d Intrige vom verruckte Kaiser Nero, mit de Mordaaschleeg gege si Frau Octavia, dr Verschwöörig vom Piso und wie si underdruckt worden isch, um die filosofischi Erzieig vom Seneca und die lustige Bemerkige vom Gloon Davus.
Xanrey
Xanrey (Patois Shanré [ʃɑ̃ʁe], ditsch 1915-18 Schenris, 1940-44 Serrich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Xanrey lijt rund fìmf Kilometer sìdeschtlich vun Vic-sur-Seille àm Oschtrànd des Saulnois uf re Heche zwìsche 200 un 282 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Xanrey ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1255.
Ìm Johr 1684 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Xanrey ìsch. Xanrey ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Xanrey ghert zem Lorrain.
Prisca Thevenot
ìhra Laawa un Kàrriar
Ànna 2016 ìsch d’ Thevenot Mìtglìed ìn dr Beweegung La République en Marche worra, fìr d’ Kàndidàtüür vum Emmanuel Macron àn dr Presidàntschàftswàhl unterschtìtza. Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 ìsch sa Kàndidààta-n-ìm 4. Wàhlkrais vum Seine-Saint-Denis gsìì. Àn dr zwaita Runda-n-ìsch sa vu dr Kommünìschta Marie-Georges Buffet gschlààga worra. Ìm Nowamber 2020 ìsch sa zamma mìt dr Maud Bregeon àls Wortfiahrera vu La République en Marche ärnännt worra. Àn dr Regionààlwàhl vu Jüüni 2021 ìsch sa àls Regionààlräätin vum Île-de-France fìrs Département Seine-Saint-Denis gwählt worra —sa ìsch Kàndidààta gsìì-n-uff dr Lischta vum Laurent Saint-Martin.
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2022 ìsch d’ Thevenot ìm 8. Wàhlkrais vum Département Haut-de-Seine àls Àbgoordneta ìn d’ Nàzionààlversàmmlung gwählt worra. Àm zwaita Wàhlgàng hàt sa 65,75 Prozant vu da Schtìmma geega d’ Annie Larroque Comoy (LFI–NUPES) bikumma.
D’ Prisca Thevenot ìsch verhiirootet un Müatter vu zwai Kìnder. Sa hàt dr Verain Civil Impact grìnda, wo-n-ìm Frànkrììch un uff Maurizius àktiiv ìsch.
Landquart GR
Landquart isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Di neui Gmaind, wo i de Bündner Region Landquart lyt, isch ane 2012 entstande, wo di beide ehemolige Gmainde Igis und Maschtrils zämegleit worde sind. Im nöje Gmaindwappe chunt dr Schlüssel vom Wappe vo dr alte Gmaind Maschtrils, wo scho ufem Gmaindsigel vo öpe 1600 vorchunt, und dr Schtaibock, wo es brönnends Holzschyt hät, vom früenere Igiser Wappe.
Geografii
S Gmaindgebiet vo Landquart isch us zwäi grosse Flechene zämegsetzt, wo sech i dr Middi, bi dr Ymündig vo dr Landquart in Rhy, genau amene Punkt träffe. Im Oschte isch s früener Areaal vo Igis mit de Wyler Landquart, Landquart Fabrigge und Igis. Das Dorf lyt am Bärgfuess underhalb vo Valzeina, uf em wyte Schuttchegel under dr Schlundrüfi.
Maschtrils isch uf dr lingge Syte vom Rhy, under de steile Häng vom Galandamassyv. Dr Wääg zwüschet de baide Dörfer füert vo Maschtrils us über en Rhybrugg – d Tardisbrugg – und dur s Gmaindgebiet vo Mäiefäld und denn über d Landquartbrugg vo dr Kantonsstraass. Zum Gmainddeil Maschtrils ghööret d Wyler Isla, Tardisbrugg und Trätsch.
Dr Pizäluun – früener «Piz Alun» – uf dr Gränze zwüschet Landquart und Pfeefers, isch en prächtige Ussichtspunkt höch über em Rhydaal.
Gschicht
Igis isch s erschte Mol in ere Kwele öppe um 840 erwäänt, es het dän «Ovinae« gheisse. S Dorf Maschtrils erscht ane 1318 – denn no mid em Name Ponstrils gschribe. Me erklärt de Name «Mastrils» so: er chunt vom alte Wort «strigilis», was uf Latynisch «Strigel» bedüütet. Dr Fluss Landquart isch ane 1050 s erschte Mol beläit, i dr rätoromanische Form «Langorus», du druss isch erscht spoot ydüütscht «Landquart» worde, und vo däm chunt die Ortsbezäichnig, wo glych töönt, für s Dorf am Flussufer Dr Mülibach a dr Landquart, wos dra früener es baar Wasserwärch gha het, isch 1375 s erschte Mol erwäänt. Maschtrils het im Middelalter zum Hof Zizers ghöört.
Erscht sid em spoote Middelalter isch s Rhydaal bis uf Chur düütschsproochig worde. Z Mastrils sind hüt no vil romaneschi Fluernääme bekannt, wie öpe Isla, Luemen, Dalavo, Marola, Prafieb, Präschenal, Pravisaschga, Valzauda, Pizalun, Vajuoza, Plamiobs, Trätsch und Punt. Im Spootmiddelalter sind Walser is Gebiet vo Maschtrils cho und hend am Bärg obe Puuerhööf und Sidlige gmacht. Drum sind au alti düütschi Fluernääme z finde: Bärafalla, Balma, Boda, Egg, Grebi, Hohabüel, Matteli, Nussloch, Schluocht, Schluochteli, Schtei und Tanzboda.
Ane 1532 isch z Igis d Reformazioon duregsetzt worde. S Gebiet vom Dorf Landquart isch früener en Frakzioon vo Igis gsi.
S Schloss Marschlins bi Igis chunt von ere Burg us em Middelalter här. I de 1630er Joore het dr Ulysses Salis die Aaalag zum ene schöne Schloss mid emene Wassergraabe lo uuspoue.
1818 hend Igis und Zizers ires gmeinsam bewirtschaftete Land ufdeilt. Ane 1854 isch Maschtrils, wo vorhär zu Zizers ghöört het, en eigeti Gmaind worde.
1858 isch dr Baanhof Landquart-Au vo de Vereinigte Schwiizerbaane ygweit worde; bi dr Fyr isch dozmol dr erscht Zuug vo Rorschach über Landquart uf Chur gfaare. 1889 isch d Baanlinie vo Landquart uf Tafaas vo dr Räätische Baan dezuechoo, wo z Landquart iry Hauptwärchstatt het.
Architektur
Grad bim Baanhof Landquart isch uf em Gmaindgebiet vo Zizers s grossi neue «Ychaufszäntrum Landquart».
Enzheim (Unterelsass)
Anze (frz. Entzheim, dt. Enzheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Anze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 965.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Anze ìsch. Anze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Anze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Mathias Richling
Dr Mathias Richling (* 24. März 1953 z Waiblenga em heidiga Rems-Murr-Kreis) ischt a deitscher Kabareddischt, Parodischt, Autor ond Schauspiiler.
Aus seim Leaba
Dr Mathias Richling ischt zwar am 24. Merz 1953 z Waiblenga uff d Welt komma, abr uffgwachsa ischt’r em Nochbr-Ort Endersbach. Noch-em Abidur hot’r oogfanga, Litradur-, Musik- ond Theaderwissaschaft zo studiira. Neabaher ischt’r emmr mol wiider als Kabareddischt uff vorschidene Bihna gschdanda. E-ma greeßra Personakreis bekanntworra ischt’r mit dera uff ehn ganz perseenlich zuagschniddena Satiresendong Jetzt schlägt’s Richling, wo vo 1989 bis 1990 emmer am Middwoch nachts om elfe em Erschda Fernsehprogramm ausgschdrahlt worra ischt. So a Sendong hot grad amol fenf Menuda dauret. Do dren hot sich dr Richleng e-ma graußa oogmachda Bedd gräklet ond en-ra uff Schwäbisch ooghauchda Sproch s Gscheha vo dr vorgangena Woch karikiirt. Des abr hot an Haufa Leit et basst. Dia hend’s gschmacklos gfonda, dass oiner s Zeitgescheha us-ma Bedd raus uff d Schibbe gnomma hot. Drom hot sella Sendong au scho noch 16 Folga vom Bildschirm wiider vorschwenda miaßa, ischt abr späder em dridda Fernseh-Programm vom domoliga Siddeitscha Rundfunk bis 1996 wiider uffdaucht.
1996 hot dr Richling em Sidwescht-Fernseha a neia Sende-Reihe kriagt: Zwerch trifft Fell, gfolgt vo Studio Richling em Merz 2010, späder ombenannt en Die Mathias Richling Show, wo mr bis heit noh uff Sidwescht 3 oogucka koo.
Vo 2003 bis 2008 hot dr Richling zo dr Stammbesetzong vo dr ARD-Sendong Scheibenwischer gheert. Noch dera ihrer Eistellong hot’r vom Merz 2009 bis Ende 2010 durch d Nochfolge-Sendong Satire Gipfel gfihrt. Dr Richling tridd abr et bloß em Fernseha auf; er goht au viil uff d Tournee. Zwoi vo seine Markazeiche send, dass’r seine Nommra e-ma Mordstempo vortregt ond oft en d Rolla vo bekannde Persona schlupft, meischdens en soddiche vo Polidiker ond Polidikerenna. Do drbei karikiirt’r humorvoll ond manchmol durch a krassa Ibrtreibong s Nichtsagende ond Widersprichliche vo de selle ihre effentliche Ufftridd.
Hubert Ott
Dr Hubert Ott (* 6. Jüüni 1964 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr Pàrtäi Mouvement démocrate (MoDem). Sitter 2022 ìsch’r Àbgoordnet’r vum Owerelsàss ìn dr Nàzionààlversàmmlung.
siina Kàrriar
Dr Hubert Ott ìsch Lehrer vu da Nàtüürwìssaschàfta-n-àm Champagnat-Ìnschtitüüt z’ Isana ìm Owerelsàss. Ànna 1991 ìsch’r Vorsìtzender vum Umwaltschutz-Verain Rouffach Incitation Nature worra.
Ànna 1995 ìsch’r Opposizioons-Gmaindaroot z’ Ruffàch worra. Ànna 2008 ìsch dr Ott Mìtglìed ìn dr Pàrtäi Mouvement démocrate (MoDem) worra; schpeeter ìsch’r nàzionààler Delegiart’r vu dr Pàrtäi worra. Àb 2014 ìsch’r àui Mìtglìed ìm Root vum Kommünààlverbànd Pays de Rouffach, Vignobles et Châteaux gsìì.
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 hàt sìch dr Ott ìm 2. Wàhlkrais vum Owerelàss uffgschtällt. Ar ìsch àn dr zwaita Runda vum Jacques Cattin (LR) gschlààga worra. Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2022 ìsch’r ìm gliicha Wàhlbezirk àls Àbgoordnet’r gwählt worra, àls Kàndidààt vum Pàrtäibìndniss Ensemble. Àm zwaita Wàhlgàng hàt’r 52,90 Prozant vu da Schtìmma geega dr Cattin bikumma. Sii bäschter Schtìmma-n-ààtail hàt’r z’ Gawerschwihr bikumma (62,61 Prozant).
Dr Ott ìsch fìr dr Üüsstrìtt vum Elsàss üss dr Regioon Groosa-n-Oschta. Ar ìsch àui fìr d’ Àbschàffung vu da Ärbschàftsschtiira fìr d’ Fàmìlia-n-unternamma.
Dr Hubert Ott hàt a Tochter, d’ Hélène, un zwai Seehn, wo Auguste un Théodore haissa. Dr Auguste ìsch Vorsìtzender vu da Jeunes Démocrates, dr Jugendàbtailung vum MoDem, un pàrlàmäntàrischer Mìtàrwaiter vum Öiropäischa-n-Àbgoordnet Christophe Grudler.
Metzeral
Matzeràl (frz. Metzeral, dt. Metzeral) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Eduard von der Heydt
s Lebe
De Eduard isch em 26. Settember 1882 as Bueb vom August von der Heydt (1851-1929) und vo de Selma (Maitliname: Haarhaus; 1862-1944) z Elberfeld bi Wuppertal uf d Welt choo. Er het z Friiburg im Briisgi studiert und 1905 as Doctor rerum politicorum abgschlosse. Er isch den Bänkler woore und het zerst z New York ufere Bank gschaffet. Ane 1909 het er z London en aigni Bank gründet, d E. von der Heydt & Co. Im Erste Weltchrieg isch er 1917 as tütsche Find vo de Engländer entaignet woore. Er selber het as Offizier bi de Kavallerii aktiiv em Chrieg tailgnoo. Wel er wegeme Buchschuss chriegsuntauglich wooren isch, isch er i de tütsche Bootschaft z Den Haag iigsetzt woore. Ane 1918 het er a de ghaime Verhandlige zwöschet Tütschland und England z Den Haag tailgnoo.
Metzeral
Gschìcht
Matzeràl ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 817 àls Mezerol.
Eduard von der Heydt
s Lebe
Ane 1919 hett er d Vera von Schwabach (1899-1996) ghüroote. D Ehi isch chinderloos blebe und 1928 gschide woore. Er het sich i verschidnige Bankgschäft bitailiget, abder di staarchi Inflation nochem Chrieg het em z schaffe ggee. Er isch au de Privatbänkler und Vermögesverwalter vom exilierte tütsche Chaiser Wilhelm II. woore.
Metzeral
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Eduard von der Heydt
s Lebe
1923 het er z Ascona di russischi Moolleri Marianne von Werefkin gcheneglernt, won em de Monte Verità zaiget hett. Er het de Ort bsuecht un d Hüser imene völig verlottrete Zuestand gfunde. Drai Joor spööter het em de Bsitzer vom Monte Verità, de William Werner en Agibot vo 320 Tuusig Franke gmacht, de von der Heydt het aber e Gegevorschlag vom halbe Priis vorgschlage und de Monte Verità prompt öberchoo. Er hett denn drufabe d Hüsli renoviere loo und e nois Hotel im Bauhaus-Stil baue loo. S Konzept vo de Naturhailastalt het er ufrechterhalte, aber mit weniger strengere Uuflaage, so sind Milchprodukt und e gringe Flaischkonsum erlaubt gsii. Vor alem aber hett er afange de Monte Verità zomene Zentrum för asiatischi Chunst uufzbaue, mit Seminar asiatischi Chunst und Philosophii.
Metzeral
Verwàltung
vun Matzeràl ìsch. Matzeràl ghert zem Kommünàlverbànd.
Eduard von der Heydt
s Lebe
I de 1920er Joore hett er afange es Sammlig vo asiatische und afrikanische Chunstwerch uufzbaue. Er het d Mainig vertrette, as Chunst nöd national oder regional sai, sondern en aihaitlichs menschlichs Gsamtwerch, wa er ars una gnennt hett. E Tail vo sinere Sammlig hett er i sim Hotel ufem Monte Verità uusgstellt, anderi hett er verschidnige Museje as Laigoob ggee.
Metzeral
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Matzeràl ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Eduard von der Heydt
s Lebe
Ane 1926 isch er Mitgliid vom paramilitärische Bund vo de Frontsoldaate, em Stahlhelm, woore und 1933 vo de NSDAP woore. Nochdem er aber em 28. April 1937 d Schwiizer Staatsbörgerschaft öberchoo hett, het er müese us de NSDAP uustrette und er isch Mitgliid vom nationalistische Bund Treuer Eidgenossen woore. De Eduard von der Heydt hett sich zwoor mengisch au antisemitisch güsseret, sini Frau isch aber e Jüdin gsii und er hett au vili jüdischei Fründe und Bikannti ghaa und hett au jüdischi Flüchtling i de Schwiiz understützt.
Im Zwaite Weltchrieg isch er i usuberi Geldgschäft vo de Nazionalsozialiste verwicklet gsii und öber sis Konto bi de Schwizerische Bankgsellschaft sind öber e Millioo Franke för Agente vo de Spionageabweer vo de Tütsche Wehrmacht gflosse.
Bezirk Rolle
Dr District de Rolle (alem. Bezirk Rolle) isch bis zum 31. Dezämber 2007 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz gsii. Hauptort isch Rolle gsii. Dr District isch in d Cercles (alem. Chrais) Gilly und Rolle ufdailt gsii. Zum District hän 13 Gmaine ghert, är isch 44.16 km² groß gsii un het Ändi 2006 12'891 Yywohner ghaa.
Eduard von der Heydt
s Lebe
Scho 1946 het de Eduard von der Heydt sini asiatischi Sammlig a de Stadt Zöri vermacht, wo no hütt de Grundstock vom Museum Rietberg bildet. Ab 1952 hett er mehriri Gmööld em Städtische Museum Wuppertal vermacht, wo sitt 1961 noi Von der Heydt-Museum haisst. I sim Testament hett er de Monte Verità em Kantoo Tessin vermacht, under de Uflaag, as er e Chünstler- und Kulturrzebtrum bliibi.
sini politischi Natuur
De Eduard von der Heydt isch Eerebörger vo Wuppertal und Ascona und hett vo de Uni Zöri de Eeredokter öberchoo. De Kulturpriis vo de Stadt Wuppertal isch ane 1957 noi Eduard von der Heydt-Kulturpriis gnennt woore. Im iigeende 21. Joorhundert hend sich e paar Wuppertaaler starch gmacht, ass de Priiss noch de Wuppertaaler Dichteri Else Lasker-Schüler umbinennt weri, well de Eduard von der Heydt e Nazi gsii sai und drom au immer no Find vo de USA sai. Undersuechige vo Historiker hend aber bilait, as vil Aschuldunge öbertribe saied und si hend nochegwise, as er zwoor Mitloifer vo de Nationalsozialiste gsii sai, au isch aidüttig as er i Geldgschäft mitem "Nazigold" verwicklet gsii isch. Aber er hett au jüdischi Flüchtling understützt und a de Allierte Noochrichte zuechoo loo.
Us de hüttige Sicht, wörkt de Eduard von der Heydt zwispältig und sini politischi Iistelig isch au nöd völig klaar. Er hett zom konservative Grossbörgertum ghört und sich entsprechend verhalte, anderersits isch er au en offnige Weltbörger gsii. As Bänkler isch er vor alem a finanzielle Vortail intressiert gsi, er isch aber au eine vo de grööschte Mäzen und Chunstförderer zo sinere Zitt gsii. Sini Chunstsammlig hett er zom allergrööschte Tail vor de Machtöbernamm vo de Nationalsozialiste fertig ghaa und s gitt meriri Werch, wo da dokumentieret.
Westgotenreich
S Westgooteriich isch s Riich gsi, wo d Westgoote 418 im Südweste vo Gallie errichdet häi. Si Zentrum het sich denn uf die Iberisch Halbinsle verschoobe, wo s bis 711 (bzw. 725) existiert het.
Für d Zit vo 418 bis 507 reedet mä vom Tolosanische Riich oder vom Riich vo Toulouse, mit dr Hauptstadt Tolosa (s hütige Toulouse). Wo si 507 vo de Franke besigt worde si, häi si dr grösst Däil vo de Gebiet in Südgallie und d Hauptstadt Tolosa velore, und dr Schwerpunkt vom Westgooteriich het sich uf die Iberischi Halbinsle verlaageret. Das isch dr Aafang vo dr zwäite Faase gsi, wo men ere noch dr nöije Hauptstadt Toledo s Toledanische Riich säit.
Noch ere verheerende Niiderlaag gegen e muslimischi Invasionsarmee im Joor 711 isch s Westgooteriich undergange. Äinzelni Regione häi lenger Widerstand gläistet: in dr nordöstlige Tarraconensis bis 719 und im südgallische Riichsdäil Septimanie bis 725.
S Westgooteriich isch vom ene föderierte Chriegerverband gründet worde und het in e Hufe Hiisichte e Brugg zwüsche dr Antike und em Middelalter bildet, wil do uf dr äinte Site die spootantike Strukture lenger bestande häi as in e Hufe andere Regione vom römische Weste, und uf dr andere Site d Lääbens- und Rächtsforme vom Middelalter in e baar Beriich prototüpisch und in Aasätz entwigglet worde si.
Minsk
Minsk (🇧🇶, 🇷🇺) isch d Hauptschtadt vu Wiissrussland und glychzitig mit öppe 1,938 Million Yywohner (Stand 2015). Si isch zuedäm Hauptschtadt vu dr Minskaja Woblasz und Sitz vu dr GUS und s bolitische, wirtschaftliche und kulturelle Zäntrum vu Wiissrussland mit Hochschuel und Fachschuel und zahlriiche Chiuche, Theater und Museum.
Geografii
Si liit a dr Swislatsch, e Näbefluss vu dr Bjaresina.
Gschicht
Im Johr 1499 het Minsk, wo zum Großfürstentum Litauen ghöört het, s Magdeburger Stadträcht und alli dadruus resultierende Privilegie übercho. Syt dr Union vu Lublin im Johr 1569 het Minsk zu Pole-Litaue ghört. 1793 isch d Stadt mit de polnische Teilig zu Russland cho und di polnischi Sprach isch denaa dur Russisch oder Wiissrussisch abglöst worde. Mit dr Uflösig vu dr Sowjetunion 1991 isch d Republik Wiissrussland mit Minsk als Hauptschtadt unabhängig worde.
Eschau (Unterelsass)
Aschöi (frz. Eschau, dt. Eschau) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Unterelsàss (Bas-Rhin).
Gschìcht
Aschöi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 778.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Aschöi ìsch. Aschöi ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Aschöi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Andreas Schwarz (Politiker, 1979)
Dr Andreas Schwarz (* 30. Augschte 1979 z Nirdeng ) isch e dytsche Wirtschaftsjurischt un Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syt Mai 2016 isch er Fraktionsvorsitzer vu syre Bartei im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Uusbildig un Beruef
Dr Schwarz isch Wirtschaftsjurischt un Master of Business Administration] Noch em Abitur am Schlossgymnasium z Kircha het er Wirtschaftsrächt un Public Management z Dibeng, z Nirdeng un z Berlin studiert un het parallel derzue sy Zivildienscht bi dr Freiwillige Fyyrwehr z Kircha glaischtet. Sy Diplomarbet het er zum Thema Rächtsfroge zum Verbruucherschutz bi Verdragsabschliss im Internet gschribe. In syre Masterarbet sin Froge vu dr Finanzierig vum effetlige Personenooverchehr in dr Region Stuegert im Vordergrund gstande.
In dr Zyt vu sym Studium het er unter anderem fir d Robert Bosch GmbH, s Inneminischterium Bade-Wirttebärg un dr Verband Region Stuegert gschafft. Vu 2007 bis zue syr Wahl in Landdag 2011 het er bim Verband Region Stuegert as Referänt im Fachberaich Wirtschaft un Infrastruktur gschafft. Zurzyt isch er vu sym Arbetgeber freigstellt.
Bolitik
Dr Andreas Schwarz isch anne 1998 in d Bartei Bindnis 90/Di Griene yydrätte, Är het fir syBsartei vu 1999 bis 2016 em Gmairot vu Kircha aaghert un isch dert vu 2006 bis 2011 Fraktionsvorsitzer gsii. Vu 2004 bis 2016 isch er im Chraisdag vum Landchrais Esslenga ghockt un isch dert vu 2009 bis 2011 Fraktionsvorsitzer gsii. In dyre Zyt isch er dr jingscht Gmairot gsii un isch au as jingschte Gmairot verabschidet wore. Vu 2010 bis 2016 isch dr Andreas Schwarz derzue au Landesvorsitzer vu d kommunalbolitische Verainigung vu dr Griene un Alternative in dr Ret vu Bade-Wirttebärg (GAR Baden-Württemberg) gsii.
Bi dr Landdagswahl 2011 isch dr Andreas Schwarz Mitglid vum Spitzeteam um dr Winfried Kretschmann gsii. Är isch 2011 iber e Zwaitmandat fi dr Landdagswahlchrais Kircha in Landdag gwehlt wore. In dr Legislaturperiod vu 2011 bis 2016 isch er stellverdrättender Fraktionsvorsitzer un Vorsitzer vum Arbetschrais Verchehr un Infrastruktur gsii un au kommunalbolitische Sprächer.
Häfelfingen
Häfelfinge (hochdytsch Häfelfingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Andreas Schwarz (Politiker, 1979)
Bolitik
Syt Mai 2016 isch dr Andreas Schwarz Fraktionsvorsitzer vu dr Griene im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Bi dr Landdagswahl 2016 het dr Andreas Schwarz mit iber 27.000 Stimme (30,5 %) s Diräktmandat in sym Wahlchrais gwunne. In syre Haimetstadt Kircha isch er uf 32 Brozänt chuu. Är stoot dr greeschte Landdagsfraktion im bade-wirttebärgische Landdaag mit 47 Abgordnete vor. Är isch Mitglid im Bresdidium, im Koalitionsuusschuss un in dr Huushaltskummission.
Häfelfingen
Lag
Häfelfinge isch ä "Bärgdorf" uf 543 m. ü. M. am Nordweschthang vom Wiseberg im Süde vom Oberbaselbiet. Nochbergmeinde sin Rünebrg, Zeglige, s soledurnische Wiise, Läufelfinge, Buckte und Rümlige.
Andreas Schwarz (Politiker, 1979)
Privatläbe
Dr Andreas Schwarz isch ghyrote un het Dochter. Vyl Johr lang isch er aktiv gsii in dr freiwillige Fyyrwehr.
Häfelfingen
Gschicht
S'erscht Moll wird Häfelfinge 1358 als Hevelingen urkundlig erwähnt. D Ändig -ingen dyttet uff e friehmittelalterligi alemannischi Sippesiidlig hi. Dr Gründer hett woorschiins Hevilo der Hefwulf gheisse. Also gits e ke Abstammig vomene Hafe (Chessi). Dr Ort hett friener de Froburger gheert, isch denn e Dail vor Herrschaft Homburg worde und mit ihre 1305 an Bischof und 1400 an d Stadt Basel gange. Chirchlig gheert Häfelfinge mit Wittschbrg, Chärnerchindä und Buckte zue Rümlige.
Dietrich Schwanitz
Dr Dietrich Schwanitz (* 23. April 1940 z Werne; † wahrschiins 17. Dezämber 2004 z Harte) isch e ditsche Universitätsprofässer (Anglischt, Literatürwisseschaftler) un e erfolgriche Autor gsii; si Härz het heimlig alemannisch gschlage un si Zunge elimol Bärndütsch gredet.
Dr Schwanitz ase jung
Dr Dieterli isch am 23. April 1940 z Werne im Ruhrgebiärt uf d Wält kumme. Dr het drei greßeri Briäder gha - diä un si Vatter sin noch em Griäg vermisst gsii. So het si Mütter anne 1947 sich uf d Suechi no däne Verschollene gmacht un dä 7-jährig Bue z Dortmund ellei in dr Zug gsetzt. Ziil: mennonitischi Bärgbüüre im Schwizer Jura. Bi däne urchige Alemanne het dr glei Dietrich ke Schuel kenne bsueche, drfir het er d Bibel un ihri Interpretation dur diä Patriarche grindlig känne glehrt - un d Arbet in dr Land- un Viihwirtschaft. Dr het des speter "e Wält im 17. Johrhundert" gnännt. Sini Schuehsole sin üs Holz gsii, si Grind isch gschore gsii, ass d Hoor nit verfilze, wänner bim Mälche dr Schädel an d warm Sitte vu d Kueh glähnt het.
Wun er mit Elfi wider gholt wore isch vu sinere Mueter, het er e ganz kählige Akzänt gha, wu im Ruhrgebiät fascht nit verstande wore isch, sini Alemannisme un Helvetisme scho gar nit. E wahnwitzige Gymnasialdiräkter het dr Dieterli, wu schiinbar kenni Vorkänntnis üs dr moderne Zivilisation gha het, gege jedi Vernumpft in d hecher Schuel ufgnumme. Dr Dieterli het drno mit Rächts (notfalls mit dr Füscht vum e Büürebue) diä Schuelkamrade in Schranke gwiise, wu ihne wäge sinem Grächze gfugst hän, un mit Links het er Latiinisch, Altgriächisch usw. glehrt un s Abitür gmacht - as Glassebeschte.
Akademischi Laüfbahn un Gritik
Si alemannischs Exil bi dr Mennonite het em intelekuäll also schiints nyt gschadet, im Gegedeil: Im e Interview mit Bayern2Radio (25. Septämber 2003) het er emol druf ani gwiise, ass d Mennonite mit dr Bibel e Art rhethorischi Vorlag gha hän, wu si in Stand gsetzt het, "rhetorisch fast differenzierter zu sein als ein normales Mitglied eines Proseminars." D Mennonite seige buechoriäntiärt, rhetorikoriäntiärt, schriftoriäntiärt un sprochoriäntiärt. E unstärbligs Dänkmol het dr Schwanitz sinene jurassische Gaschtgäber, ihrenem archaische Läbe un ihrere Wortgwalt in sinem Buech "Schweiz - Liebesprobe über den Baumwipfeln" gsetzt - lueg unte.
Xocourt
Xocourt (ditsch 1915–18 Schollhofen, 1940–44 Schellhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Dietrich Schwanitz
Akademischi Laüfbahn un Gritik
Si Studium het e uf Münster, Friiburg i.B., London un Philadelphia gfiährt, wun er Anglischtik, Philosophii un Gschiicht gstüdiärt het. Z Friiburg im Briisgaü het er dr Dokter in Anglischtik gmacht. Vu 1978 bis 1997 het er z Hamburg as Brofässer fir änglischi Litratür un Kültür glehrt. Zu sinene wisseschaftlige Haüptwärk zelle "Systemtheorie und Literatur" (1990) un "Englische Kulturgeschichte" (1996). Näbe dr Vorläsige het er sich aü in dr Theaterarbeit gwidmet un derte änge Kontakt mit dr Stüdänte gha. Dr seig sträng un doch beliäbt gsii.
Gelterkinden
Gälterchinde (hochdytsch Gelterkinden) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Gälterchinde liggt im Oberbaselbiet im obere Ergolztal uff 404 m. ü. M. und isch vo Hügel mit vil Wald umgeh. Nochbergmeinde sin Rickebach, Ormalinge, Däggnau, Rünebrg, Rümlige, Wittschbrg, Diepflike, Dürne und Böckte.
Dietrich Schwanitz
Akademischi Laüfbahn un Gritik
In dr Stüdäntebewegig 1968 isch dr Schwanitz scho Assischtänt an dr Uni gsii un het - SDS-Mitglied un sozialdemokratisch iigstellt - mit Sypathii gsäh, wiä diä Bewegig sich entwicklet. Dr het zwee Ufenthalt in dr USA gha, un het bi einem - näbe re Instruktor-Tätigkeit in Ditsch - Änglisch glehrt (sich ageignet). Bim zweite Ufenthalt het er Änglisch glehrt (unterrichtet) - dr het dr amerikanische Stüdänte dr Philisoph Hegel un d marxischtische Theoretiker Marcuse un Adorno vermittlet, diä letschte zwee hän zwar in dr USA gläbt, aber uf Ditsch gschriibe gha.
Gelterkinden
Wappe
S Wappe isch sänkrächt dreiteilt in de Farbe Blau, Silber und Rot und entspricht dodrmit dr franzeesiche Tricolore. Allerdings ischs Gälterchinder Wappe bedytlig elter: Scho 1227 isches urkundlich belegt als Siigel vom froburgische Dienschtmannegschlächt, de Herre vo Gälterchinde. Sit 1944 isch das Wappe offiziell.
Xocourt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gelterkinden
Gschicht
Im friehne Mittelalter hett sich über em Dörfli e Chile erhobe, wo em Aposchtel Petrus gweiht gsi isch. Am Fuess vom Chilehügel isch dr Hennebüehlhof gstande. Dä hett de Grafe vo Frohburg gheert und isch vo de Herre vo Gälterchinde belehnt worde. Spöter isch an d Grafe vo Thierstei gfalle. Die wiiderum hän en 1399 mit em Chileschatz em Dytschordenshuus z Beugge (Badisch-Rhyfälde) verkauft. Anderi Hofguet z'Gälterchinde hän au s Dalbekloschter (St. Alban-Kloster) unds Stift St. Leonhard (beidi Basel), s Domkapitel und mehreri wältligi Herre gha. 1461 hett denn d Stadt Basel mit dr Herrschaft Farnsburg au Gälterchinde erworbe. Vo dr Farnsburg hän d Basler Landvegt yber 300 Joor yber d Region gherrscht. 1798 isch sie vo Freiheitskämpfer in Brand gsteckt worde. In de Wirre vo dr Kantonstrennig 1832/1833 hett Gälterchinde treu zer Stadt Basel ghalte und het zem Schutz Basler Truppe agforderet. Landschäftler Truppe hän im April 1832 Gälterchinde gstürmt und d Basler verjagt. Gälterchinde isch baselbieterisch worde.
Gege s Ändi vom 19. Joorhundert hett d Siidebandwäberei wie im ganze Oberbaselbiet au Gälterchinde fescht im Griff gha – 1864 hett me 290 Wäbstiehl und 2 Siidebandfabrike zellt. Zer grosse Enttüschig vom Ort hett sich d Centralbahn Mitti vom 19. Joorhundert gege e Liniefiehrig dur Gälterchinde entschiide, sondern isch vo Sissech us s Homburgertal duruff und via Läufelfinge noch Olte. Um dr Aschluss nid z verliere, hett me drumm vo Sissech us e Tramlinie über Böckte noch Gälterchinde baut (Sissech-Gälterchinde-Bahn SGB). Die isch 1891 ereffnet worde. Aber scho 1916 hett me d Linie widr still gleggt, will denn d Centralbahn d'Hauestai-Basislinie ereffnet het, und die hett vo Sissech uss via Gälterchinde dur dr ney Basistunnel noch Olte gfiehrt. Das hett em Dorf neue Uffschwung geh.
Kurzporträt
Gälterchinde isch e lokals Zentrum vo de umligende Gmeinde us em oberschte (südöschtlige) Teil vom Oberbaselbiet. Es hett en Bahnhof mit regelmässige Verbindige noch Lieschtel, Basel und Olte. Drnäbe fahre Büss in die umliigende Täler. Im ort sälber hetts nid bsunders vill industrielli und gwärbligi Arbetsplätz und drumm schaffe vili uswärts. Allerdings hett sich Gälterchinde in de letschte Joore zumene Ykaufszentrum fyrs Oberbaselbiet entwigglet.
Xocourt
Geogràfi
Xocourt lijt sìdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 224 un 400 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Xocourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 15.Jh. àls Xowolcourt.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Xocourt ìsch. Xocourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Xocourt ghert zem Lorrain.
Hemmiken
Hämmike (hochdytsch Hemmiken) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Hämmike liggt uf 504m ü.M. zwische Farnsburg und Wischberg imene Talbode. Nochbergmeinde sin Roteflueh, Ormalinge, Buus und die aargauische Hellike und Wägestätte.
Dietrich Schwanitz
Akademischi Laüfbahn un Gritik
Dr Schwanitz het aber vu dr Stüdäntebewegig derte scho dr Iidruck gha, ass es nit wirklig um d Sozialisiärig vu dr Produktionsbedingige goht, nai, s diäg drum goh, dr effentlig Diskurs z "karnevalisiäre", also dr preißisch Kaserneton in dr Uni un in dr Gsellschaft lächerlig z mache.
Hemmiken
Gschicht
Dr Ortsname goot zrugg uff en Personename - Hammo oder Hemo - mit dr Sippebezeichnig -ing, wo mit em druffolgende -hofe verschmolze isch. Durch Abschleifig hett sich d Ändig -ken ergeh. D Siidligsgründig isch dodrmit woorschiins alemannisch. Im spote Mittelalter hetts Dorf zur Herrschaft Thierstei-Farnsburg gheert, wo 1461 an d Stadt Basel gfalle isch. Will Hemmike an s' öschtriichisch-habsburgische Fricktal gränzt hett, hett dr Ort hyffiger in Chriegszyte under Brandschatzige miesse lyyde, so im Schwobechrieg und 1633 im drissgjöhrige Chrieg. Scheen bhaueni Türstürz, Ofeplatte etc. züge vo dr bliehende Steihauerei vom 18. und 19. Joorhundert. Verwändet worde isch Schilfsandstei, wo südlig vom "Schlegel" abbaut worde isch. Import und Schwiirigkeite bim Abbau hän d Steihauerinduschtrie z'Hämmike yygoo loo. 1917 isch dr letschti Hämmiker Steihauer gstorbe.
Dietrich Schwanitz
Akademischi Laüfbahn un Gritik
An dr Hamburger Uni het er sich drno bin ere Hochschuellehrerschicht unbeliäbt gmacht, bi Lehrer, wu ohni Habilitation zum Brofässer beruefe wore seige un drno sälber d Maßstäb ragsetzt hebe. Dr isch gege Mittelmaß, fir verglichbari Briäfigsbedingige idrätte.
Zu dr Gritikpunkt vum Schwanitz an dr Uni het aü dr "symbolisch Feminismus" ghert, des heißt, dr isch nit gege diä rächtlig Glichstellig vu dr Fraüe gsii, dr isch drgege gsii, ass dr Kültür unterstellt, si seig männlig brägt. Dr isch drgege gsii, "dass die Begriffe und die gesamte symbolische Ordnung danach untersucht wird, ob sie die Männer privilegiert, also schon verbal." (Bayern2Radio) Noch sinere Meinig hän d Fraüebeuftragte dr Lade ufghalte un e Macht gha, wu nimmi demokratisch gsii seig.
Am änglische Seminar het er e Theater grindet, wu mit großem Erfolg klassischi un moderni änglischi Sticker gspilt het.
Noch sinem Roman "Campus", wu an dr Hamburger Realtiät agnepft het, isch s Klima ganz vergiftet gsii - dr isch as S-eige-Näscht-Vollschisser agsä wore un het er sich 1997 üs dr Uni verabschiidet.
Kreativs Alter
Dr het sich drno vu sinem Erschtwohnsitz z Hamburg zruck ins Alemanneland zoge; z Harte im Markgräflerland het er e alte Gaschthof kaüft un derte e Schuel fir Theaternochwugs un fir kreativs Schiibe ufzoge.
Mit mehrere Wärk het dr Schwanitz in sinene letschte Johre e Millionepublikum kenne gwinne. Des schaffe, wiä d NZZ (23. Dezämber 2004) im Nochruef uf dr Schwanitz schribt, numme wennig Brofessore. In dr Badische Zittig heißts im "Lueginsland" vum 8. Jänner 2005: ''"Diä alemannisch Kindheit mueß däm Schwanitz guet due ha, dänn dä Anglischt het jeder Zit unter dr akademische Käsglocke kenne viri schlupfe un het sich bi Mänsche wiä Dü un ich kenne verständlig mache." ''
Am 21. Dezämber 2004 isch dr Schwanitz z Harte verstorbe ufgfunde wore. Dr het an Parkinson glitte. Dr het si Fraü Gesine (Hirat 1973), e Suhn un e Dochter hinterlo.
Der Campus
In däm Buech wird e Brofässer vun ere Stüdänti verfiährt un grotet in e Häxekessel: Ihm wird sexuälli Beläschtigig vorgworfe - dä Hochschuellehrer, wu aü politisch nit ins Hamburger link Millieu basst, wird jetz Stuck fir Stuck abserviärt. Dä Roman diäg e Bezug zu dr Hamburger Uni ha un an tatsäschlige Ereignis agnepfe.
"Der Campus" isch aü verfilmt wore un het er große Erfolg gha.
Bildung. Alles was man wissen muß.
Was dr Schwanitz scho im "Campus" verdrätte het, isch, ass no dr 68er-Bewegig d Bildig dr Bach naa gange seig. Dr sait, ass wänn d Informationsgsellschaft bärgwiis Informatione bereitstellt, des mit Bildig erscht emol nyt z due heb. Information as strukturlose Hüffe bringt no sinere Meinig nyt; Bildig seig "geordnetes Wissen von hoher Beständigkeit".
Do ischs ke Wunder, ass dr Schwanitz si dicke Band "Bildung" mit ere scharfe Gritik am Bildigssyschtem, wu z Ditschland herrscht, iileitet.
Katarina Barley
D Katarina Barley (* 19. Novämber 1968 z Köln) isch e dytschi Jurischti, Bolitikeri (SPD) un syt 2013 Abgordneti im Dytsche Bundesdag. Syt em 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz. Vum 2. Juni 2017 bis zum 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged gsii un vum 28. Septämber 2017 bis zum 14. Merz 2018 zuesätzli gschäftsfierendi Bundesminischteri fir Arbet un Sozials. Vum Jänner 2016 bis aafangs Juni 2017 isch si Generalsekretäri vu dr SPD gsii.
Dietrich Schwanitz
Bildung. Alles was man wissen muß.
"Bildung" seig e Handbuech vum abendländische Wisse. In däm Buech (iber 700 Sitte) bicht er e Tabu: dr bringt Bildig unterhaltsam drhär. Roti Fäde wäre sichtbar; dr Läser wird im Ramme vu dr Einzelheite druf gfiährt, was s Wesentlig isch.
Katarina Barley
Läbe
D Barley isch as Dochter vum e britische Radioredakteur un ere dytsche Dokteri uf d Wält chuu. Anne 1987 het si am Gymnasium Rodenkirchen z Köln s Abitur gmacht. Derno het si an dr Philipps-Universitet Marburg Rächtswisseschafte studiert un e Uusduschstudium an dr Universitet Paris-Sid absolviert, wu si 1990 mit em „Diplôme de droit français“ (Diplom vum Franzesische Rächt) abgschlosse het. Im Johr 1993 het si bim Bodo Pieroth an dr Universitet Münster e Promotion aagfange, wu si 1998 abgschlosse het.
Dietrich Schwanitz
Schweiz. Liebesprobe jenseits der Baumgrenze
Des Buech het dr Schwanitz zämme mit dr Angela Denzel gschriibe - e Ditschlehreri z Heidelbärg. S het autobiografischi Ziig. Uf däne 128 Sitte wird unter anderem dittlig, was dr Unterschiid zwischem e (Nord-)Ditsche un eme (Schwizer) Alemann isch. Beidi Rolle wäre aber vu dr gliche Person gspiilt: em Rex, em Reschisseer in ere Uni-Theatergruppe z Friiburg im Briisgaü. Dä isch arrogant bis dertnüs un het e Gosche wiä e Maschinegwehr, findet si Stüdänti Hermia. Si isch unglicklig verliäbt in-e. Do fahre si aber emol uf Basel zum Morgestraich. Diä Textprob, wu jetz folgt, zeigt, wiä dr Schwanitz bzw. si Mitautori in Dialog s Bärndütsch iisetzt - nit iberal im Buech eso dicht oder eso rein wiä do: Dr Rex schwadroniärt im Auto in einem furt akademisch iber dr Basler Morgestraich, wi si grad ani fahre. D Hermia verzellt witter:
Katarina Barley
Läbe
Noch em Studium het si zerscht as Rächtsaawältin fir Medizinrächt in ere Hamburger Großchanzlei gschafft, voreb si in dr Wisseschaftli Dienscht vum Landdag vu Rhyland-Pfalz gwächslet isch. Derno isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri im Bundesverfassigsgricht b dr Renate Jaeger gsii, speter Richteri am Landgricht Trier un am Amtsgericht Wittlich. Ab 2008 bis zue ihre Wahl in dr Bundesdag isch si Referänti im Minischterium vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz z Mainz gsii. Syt 2010 isch d Barley Mitglid im Landesbeamtebyrot vu ver.di.
Tübach
Tübach isch e Gmeind im Waalchrais Rorschach im Kanton Sanggale i de Schwiz.
Dietrich Schwanitz
Schweiz. Liebesprobe jenseits der Baumgrenze
Diä zwei fahre drno aü emol zu dr alemannische Mennonite, wu dr Rex ufgwagse gsii isch biinene. Er mueß nämlig wisse, eb ene diä Hermine rächt isch, vor eb er sich änger mit ere verflächtet ... Eine vu dr Hochpunkt vu däm Buech isch, wu emol eson e mennonitische Partiarch ins Ruhrgebiät kunnt un in ere wortgwaltige Red däne Bärglit ins Gwisse schwätzt, wu do an Gott frävle, dur des, ass si in sinere Ärde rumniäle ...
Katarina Barley
Läbe
D Barley isch gschiden un het zwai Chinder.
Tübach
Geografii
S Dorf liit öpe drüü Kilometer weschtlich vo Rorschach und knap 10 km nordöschtlich vo Sanggale. D Noochbergmainde sind Goldach im Südoschte, Mörschwil im Südweschte, Stainach im Nordweschte und Horn im Norde, wo zum Thurgi ghört und Tübach vom Bodesee trännt.
Burckhardt (Basel)
Burckhardt isch dr Familienaame vom e Baasler Patriziergschlächt, wo mä em uf Baaseldytsch Buurget säit.
Tübach
Gschicht
S Dorf isch ane 1207 s erscht Mol as Tiuffenbach erwäänt wore.