cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adelberg Meyer zum Pfeil
D Familie
Zu de Noochfaare vom Adelbärg Meyer zum Pfiil ghööre no:
Pilsner Bier
Pilsner Bièr, au Pils odder Bièr nõch Pils(e)ner Brauart, i dè Schwiz Spezialbièr, isch è untergärigs Bièr, wo nõch dè böhmischè Stadt Pilsè benamst isch,  mit höchèrèm Hopfèghaalt (un au starkem Hopfèaroma) wiè andri Bièrsortè un högschtens 12,5 °P Stammwürzèghaalt. Bièr, wo nõch Pilsner Brauart hèrgschtellt wörd, bildèd hüt èn Großdeil vo dè Bière, wo z Dütschland broduzyrt un vokauft wörd.
Sinai-Halbinsel
D Iiwooner
D Halbinsle isch in zwäi Guwernemänt iidäilt. Im Norde isch s Guwernemänt Schimal Sina mit dr Hauptstadt al-Arisch an dr Middelmeerküste. Si het öbbe 128'000 Iiwooner (2005) und isch die grössti Stadt im Sinai. Im Süüde isch s Guwernemänt Dschanub Sina mit dr Hauptstadt at-Tur.
Pilsner Bier
Gschichtè
Well s Bièr, wo früèner z Pilsè braut worrè isch, nämlich è dunkles, drüèbes, warm vogorenes Bièr, èn so schlèchtè Ruèf ghaa hèt, dass sogar è baar Fässer Bièr uss Protescht öffentlich uff èm Ròthuusblatz uusglèèrt worrè isch, hèt dè Pilsner Braumeischter vom Bürgerlichè Brauhuus Martin Stelzer anno 1842 dè bayrische Braumeischter Josef Groll uss Vilshofè uff Pilsè gholt, um für diè böhmischè Bièrtrinker z Pilsè è guèts Bièr z brauè. Josef Groll hèt am 5. Oktobèr 1842 dè èrschte Sud nõch Pilsner Brauart gmacht. Sèllè isch zum èrschtè Mòl am 11. Novembèr 1842 öffentlich uusgschenkt worrè. Hüt wörd sèll Bièr unter dè Markè Pilsner Urquäll vodribbè. Èrscht d Vofüègbarkeit vo wǜrtschaftlich funktionyrendè Kältemaschinnè ab dè 1870er-Johr isch s Brauè nõch Pilsner Methodè flächèdeggend au dört möglich gsi, wo keini natürlichè Höölèsischteem (un Iiswyèr) zum Küèlè vorhandè gsi sin.
Sinai-Halbinsel
D Iiwooner
D Halbinsle het öbbe 1,3 Millioone Iiwooner und d Helfti von ene si Beduine. Si ghööre zu knapp 20 Stämm und füere nume no däilwiis e nomadische Lääbensstiil. Si lääbe vo Veezucht (Gäisse, Schööf, Dromedar), an dr Ostküste au vom Fischfang und als wie mee vom Turismus als Füerer vo Kamelduure dur d Wüesti oder in dr turistische Infrastruktur an dr Küste. S orthodoxe Katharinechloster, die wichdigsti turistischi Attakzioon, lit im Süüde vom Sinai in dr Nööchi vo dr Ortschaft Milga unde am 2285 Meter hooche Bärg Sinai. Es stammt us em 6. Joorhundert und isch äins vo de eltiste Chlööster vo dr Christehäit.
Pilsner Bier
Gschichtè
Dè wesèntliche Unterschyd von èm Pils gegèübber anderè Vollbièr – wiè öppè m Hèllè – isch, dass es Pils stärker ghopft un sèllèwäg bitterer isch. Dõdeby wörd bsunders im Pilsner Urquäll Hopfè uss dè berüèmtè Hopfèaabauregion um diè nordböömischo Stadt Saaz bruucht.
Sinai-Halbinsel
D Iiwooner
Im Norde vo dr Halbinsle wird dr As-Salam-Kanal baut, für zum Wasser us em Nil zur Bewässerig vo groosse drochnige Gebiet under em Sueskanal duure gläitet. S erste Däilstück isch 1997 fertigbsut worde. Am Süüdspitz vo dr Halbinsle liige d Stadt Scharm asch-Schaich mit e Hufe Hotel und dr umbewoonti Ras-Mohammed-Nationalpark.
Pilsner Bier
Gschichtè
I dè tschechischè Stadt Pilsè chönnèd sich Bsuècher im städtischè Brauereimuseum uusfüürlich übber d Geschichtè vom Pils informyrè. S Museum behèrbèrgt unter andrèm früènèri Mälzerdrachtè, antiki Korkmaschinnè un sèltèni Bièrkrüèg.
Hèrkumpftsbezeichnung i dè Schwiz
Wèg ènèm Abchò, wo im Johr 1976 in Chraft drèttè isch, übber dè Schutz vo Herkumpftsaagaabè, Urschprungsbezeichnungè un andrè geographischè Bezeichnungè mit dè ehemòligè Tschechoslowakei dürfèd d Bezeichnungè wiè „Pils“ odder „Pilsner Bier“ i dè Schwiz nu bruucht wörrè, wenn s Bièr vo Tschechiè hèr chunnt. Im Gegèzug hèt Tschechiè byschpillswys uff dè Gebruuch vo dè Bezeichnung Ämmedaler für Chäs vozichtèt, wo nit i dè Schwiz hèrgschtellt wörd. Bièr nõch Pilsner Art heißèd i dè Schwiz sit dèm „Spezialbièr“ (kurz „Spezial“ odder „Spezli“) odder chriègèd frei erfundeni Nämmè.
Palmsonntag
De Palmsunntig isch de Sunntig vor Oschtere und de erscht Tag vo de Karwuche. As Fäscht erinnered är im Chrischtetum a Iizug vom Jesus uf Jerusalem. Luut de Evangelie söll de Jesus uf eme Esl gritte sii und er siig bim Iizug vom Volch mit Palmzwyg und Palmbüsch bejublet worde.
Bruuchtum
Statt Palmzwyg wärdid im Bruuchtum Wydechätzli und Palmbüscheli verwändet. Si wärdid bi Palmprozässione i d Chile träit und det gweiht. Nacher chömids dihei i Herrgottswinkel.
Früehner isch i de Prozässion amigs e Palmesl mitgfüehrt worde.
Neopaganismus
Noihaidetum oder Neopaganismus isch d Bizaichnig för e relativ moderni religiösi Strömig, wo im 18. Joorhundert iigsetzt het und hüt immer mee a Bidüttig zueninnt. S Noihaidetum werd zo de noie religiöse Biwegig grechnet, en Abgrenzig zo New Age-Spiritualität und Esoterik isch nöd immer aifach und werd vo de Forschig und christliche Cherche au verschide definiert.
Bigriff
De Bigriff Haid isch im Kontext vo de Christianisierig gschaffe wore und erschiint zerstmol i de gotische Bible, wo s Wort haiþno »Haidin« vorchunnt. Im früene Mittelalter erschiint da Wort i allne germanische Sprooche und bizaichnet Persone, wo nöd em christliche Globe aghööred. De latiinisch Uusdruck devoo isch paganus und dodevo isch de Bigriff Neopaganismus abglaitet.
Im angelsächsische Ruum werd vo germanische Noihaide de Bigriff neopaganism abgleent, zugunste vom germanische Wort heathenism. Vili Noihaide sind au negativ zom Vorsatz Noi- bzw. Neo- iigstellt. Si gsiend sich nöd as Schöpfer vonere noie Religioo sondern as Restauratore oder Widerbileber vo de alte Religioo aa und bitrachtet sich als d Erbe vo dene alte Kulture. Si studiered di alte Schrifte und versuechet die alte Brüüch i di moderni Welt z integriere. De Bigriff "Haid" werd aber au vo diverse Gruppe abgleent.
Definition vom Noihaidetum
I germanischsproochige Piet wie Skandinavie, Tütschland, England oder Nordamerika sind Germanischi Noihaide verbraitet, wo sich vor alem uf d Edda abstützed, i keltischsprochige Piet wie Irland oder Wales isch s Druidetum wichtiger und i de Staate ene spiled ageblich indianischi Traditione, wie schamanistischi Praktike e grösseri Role. D Wicca degege birüeffet sich uf e ageblichs Matriarchat, wo i de Staizitt gherrscht ha söll. S gitt aber au Ströömige, wo sich uf di altägyptischi oder mesopotamischi Religioo zruggbsinet und de Hinduismus und anderi östlichi Religioone spilet zom Tail au e wichtigi Role i de Bildig vo noie religiööse Konzept.
Geographischi und soziali Verbraitig
S Noihaidetum isch e typischi Entwicklig vom christliche Kulturchrais, aso Europa, Nordamerika und Australie. Hüüffig chan en Abnaigig gegenöber em dogmatisch und sexualfindlich empfundne Christetum festgstellt were.
D Aazaal vo de Noihaide cha nu gschätzt were, do vili Gruppierige nöd i de Öffetlichkait uuftretet, abgsie vomene me oder weniger anonyme Internetuuftritt. Vili sind zodem nöd oder nume schwach organisiert und lebet eri Religioo im Privaate. Vili Organisatione sind lokaal und hend nume e grad e hampfle Mitglider, anderi, wie d Fellowship of Isis zellt weltwiit öber 11'000 Mitglider.
Religiösi Konzept und Praktike
Obwoll di verschidnige noihaidnische Gruppierige ganz verschidnige Aasichte und religöösi Praktike hend, chönd gwössi Merchmool festgstellt were, wo sich aber au zom Tail au i de christliche Volksreligioo vo de Underschicht findet.
I villne Chrais spilet magischi und okkulti Praktike e wichtigi Role. Di maiste Chrais vernainet schwarzi Magii, wiit verbraitet sind degege Hailzauber, Fruchtbarkaits-, Liebes- und Sexualzauber, aber au Wetterzauber. Dezue gsellt sich no Schutzzauber, entweder zum Persone z schütze oder d Erde, d Natuur und di wilde Tier.
Organisatioo
Noihaide sind nu schwach organisiert. Si treffet sich i chliine Gruppe oder Zirkle, wo selber wider loos mit Öberorganisatione verbunde sind. D Hierarchie sind nume schwach und Fraue trääged hüüffig wichtigi Funktione. Erraicht e Gruppe e gwössi Grössi chunnts nöd selte zunere Bildig vonere noie Gruppe. Vili Noihaide ghööred nöd enere Gruppe aa und bifolget eri aigne Ritual dihai oder verusse i de Natuur.
Mittlerwiili gits au Dachorganisatione, wo Noihaide us verschidnige Richtige vertretet, um politischi Recht dörezsetze, aber au um i de Öffetlichkait korrekt woorgnoo z were.
Richtige
D Aazall vo de Richtige und Gruppierige isch schlecht undersuecht und goot ine groosi Zaal ine. Wichtigi Strömige sind:
Gschicht
Di gschichtlichi Entwicklig vo de anzelne Ströömig isch recht underschidlich. Doch chönd drai Phase biobachtet were.
De Usrprung vo de neopagane Ströömige litt i de Renaissance und de Widerentdeckig und Verbraitig vo antike Schrifte im 16. und 17. Joorhundert dör de Buechdruck. Im früene 18. Joorhundert isch s Intressi a de alte Kulture no e romantisches gsii und het sich bsunders uf di griechisch-römischi Religio iigloo. Mit de Bsetzig vo halb Europa dör de Napoleon und de Bildig vo de Nationalstaate i de Noofolg isch e starchs nationals Biwusstsii uufchoo. Dodemit verbunde gsii isch e Zruggbsinig uf s keltische, s germanische oder s slawische "Erb" und e Vernainig nöd nu vo de antike Vorbilder sondern au vo de christlich-jüdische Relegioo und Kultur, wo s alti Volkseerb verschüttet heb. Debii isch ono en Idealisierig vo de Indogermanische Kultur und vom Hinduismus, as de anzig aageblich rainblibne "arische" Zwiig vo dere, entstande.
Im 19. Joorhundert sind den z Tütschland und z Skandinavie ersti noihaidnischi Strömige entstande, wo sich uf es alts "germanisches Erb" birueffe hend. Di erste noihaidnische oder völkisch-religiööse Organisatione sind im Aafang vom 20. Joorhundnert z Tütschland ggründet wore, so di "Germanische Glaubens-Gemeinschaft" ane 1907. Ab de 1920er Joore sind au in Osteuropa slawischi und baltischi neopaganischi Organisatione is Lebe grueffe wore, wi d "Dievturi" z Lettland, wo no hüt existiert. Die Gruppierige sind all eng mit em nationalistische Denke verquickt gsii, findlich Gegnöber em Christetum, und antisemitisch. Wösseschaftlichi Forschige sind as Biwiis bruucht wore, för d Öberlegehait vo de aigne alte vorchristliche Kultur. Di alte öberlifrete pagane Bruchstück sind rationalistisch und systemisch gornnet und zomene noie spirituelle Weltbild gformt wore. Do die religiöse Biwegige z Tütschland d Nationalsozialiste understützt hend, obwoll de Hitler s Noihaidetum scharf verurtailt und zom Tail verfolgt het, het nochem Zwait Weltchrieg s Noihaidetum nöd nu ufem europäische Kontinent e starche Iibruch erlitte. Aber au im vo de UdSSR kontrollierte Osteuropa sind neopagani Gruppierige vo de Öffetlichkait chuum woorgnoo wore.
Wieslet
Wyslet (IPA: ['vi:slɛt], amtlig Wieslet) isch e ehemoligi Gmei in Bade-Württeberg (Dütschland) un ghört zum Landkreis Lörrach.
Neopaganismus
Gschicht
Erst ab de 1960er-Joore sind zerscht vor alem z England und z Amerika vili noihaidnischi Chrais is Lebe grueffe wore. I de Aafäng vo dere noie Biwegig hend die Gruppe nöd nu gege de Argwoon gege d Bivölkerig sondern au gege en Veriinammig vo Neonazi müese döresetze. Di junge Noihaide hend i erne Religioone afange e System schaffe, wo ene ooni dogmatischi und verbindlichi Verpflichtige erlaubt, en aigni individuelli Spiritualität uufzbaue.
Weckersweiler
Weckerschwiller (lothrìngisch; frànzeesch Veckersviller, ditsch Weckersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Wieslet
Die ehemolig Gmei ghört sit em 1.1.2009 zue dr neije Gmei Chleis Wiisedal mit Hauptort Dägernau, wo ussem gliichnammige Gmeiverwaltigsverband hervorgange isch. D'Umwandlig vum Gmeiverwaltigsverband in e Verbandsgmei isch us finanzieller Not erfolgt.
Geografischi Lag
Wyslet litt im Südschwarzwald im Chleine Wiesedal uff 400 bis 600 Meter über em Meer. Vo de Flächi (640 ha) isch etwa d Hälfti Wald.
Gschicht
Im Chloster St. Blasie hät scho um 1100 e große Deil vo Wyslet, Eichholz und Henscheberg ghört. Im Johr 1278 hän em de Dietrich und d Adelheid vo Roteburg no mol e Deil devo gschenkt.
Im Johr 1311 isch d Roteburg zum erschte Mol in re Urkunde erwähnt worre und wohrschints 1356 bim Basler Erdbebe zerstört worre.
Sit 1936 ghört Wyslet zum Landchreis Lörrach.
Gmeinderoot
De het Gmeinderoot het sich uss acht Mitglyder zämmegesetzt, wo in diräkter Wahl für jewyls fümf Johr gwählt werre. Di letschti Wahl isch 2004 gsi. Im April 2007 hät sich s Gremium sälber uffglöst, indem sich d Gmeindröt eistimmig gegesitig entlo hän.
Wappe
S Wappe zeigt e rote Hirsch-Chopf uff silbrigem und im Hindergrund e rote Löw uff gelbem Grund sowie e Fluss. De Hirsch-Chopf stoht für s Chloster St. Blasie, im Hindergrund isch s Wappe vo Roteberg. S Wappe git s sit 1902.
Musee
Mit em Ernst-Schleith-Atelier und em Friedrich-Ludwig-Museum hät s zwei chleini Musee. Si würdige di beide Moler, wo z Wyslet uff d Wält cho sin.
Weckersweiler
Geogràfi
Weckerschwiller lijt rund 16 km nordeschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 268 un 325 m ìwer em Meeresspiejel.
Wieslet
Bildig
Mit de Ernst-Schleith-Schüel hät Wyslet e eigeni Grundschüel. Zudem git s sit 1970 e evangelischi Chinderschüel.
Weckersweiler
Verwàltung
vun Weckerschwiller ìsch. Weckerschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Thannweiler
Dàwiller (frz. Thanvillé, dt. Thannweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dàwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 994.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dàwiller ìsch. Dàwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Neopaganismus
Gschicht
Hütt sind verschidnigi noihaidnischi Relegioone staatlich as religiöösi Gruppe anerchennt. Die erst Gruppe isch d Ásatrúarfélagið gsii, wo z Island stattlich anerchannt woren isch. 1996 het Norweege und 2003 Dänimark noihaidnischi Gruppe offiziell anerchennt.
Thannweiler
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Neopaganismus
Politik
Di hüttige noihaidnische Traditioone verfolget nu zom Tail en aktivi politischi Richtig. Aahänger vo de Wicca ghööred tendenziell zum linke, feministisch und ökologisch prägte Spektrum mit Aversione gege alti "patrarchalisch-verchrustete" Strukture, emene aggeressiv empfundene Kapitalismus und ere natuurfindliche technokratisch bizaichnete Wösseschaft. Aahänger vom germanische Noihaidetum tendiered z Amerika eener zum konservative Laager wa d Iistellig zo de Famili und Sexualität und de Gibruuch vo Waffe agoot. Denebet gits au uusgsproche rechtsextreemi Gruppe und asigi wo sich as antifaschistisch bizaichnet. Abgsie vo de poltische Iistelig versuechet verschidnigi Organisatione e rechtlichi Gliichstelig und Anerchennig vom Noihaidetum z erlange. Gwössi politische Efolg hend noihaidnisch Gruppierige z Amerika und z Island erraicht, indem si "hailigi Plätz" oder "Elfehügel", wo dör Strossebau oder anderi Bauprojekt bidroot gsii sind, hend chöne rette.
Kritik
S Noihaidetum werd vo verschidnige Siite kritisch bitrachtet. Offizielli Vertreter vo de Christliche Cherche, aber au offnigeri christlichi Chraise kritisieret ainersits de uuspräägti Eklektizismus vo villne Noihaide und frööget au de spirituelli Ghalt vo de noihaidnische Konzept i Froog. Magischi und sexuelli Kultpraktike wered för e gsundi spirituelli Entwicklig as hinderlich bitrachtet. Us Forscherchrais werd hüüffig de unwösseschaftlichi Umgang mit de alte Öberliferig und au de unsachlichi Umgang mit Forschigsresultat kritisiert. Hüüfig werd miteme Unverständnis uf d Tatsach reagiert, ass offesichtlichi irrationali Hirngspinst bi wiite Bivölkerigschraise Achlang findet. D Bivölkerig reagiert uf Noihaide eender abwiisend und misstrauisch und vill Noihaide verberget ere Globe, well si biförchtet as dumm und lächerlich verchauft z werde. Atheiste verspottet mit Biwegige wie em Diskordianismus oder em Jedismus au noihaidnischi Konzept.
Sankt Gallenkirch
Sakalekilke (amtlich Sankt Gallenkirch) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Sakalekilke lit im Montafon uf 878 Meter Höhe an dr Ill. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 5,9 % Landwirtschaftsfläch, 24,0 % Wald, 58,9 % Alpa, 0,4 % Sidlungsfläche und 10,8 % sunschtige Fläche gsi.
En Ortsteil isch Gargälle.
Gschicht
Sakalekilke ischt 1483 a eigenständigi Pfarrei worra.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Sakalekilke ischt dr Josef Lechthaler.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Sakalekilke khört zum Bodeseealemannisch.
Oberdorf BL
Oberdorf (hochdytsch äbeso), au Obedórf mit emen nur aghuchte «r» in «ober», isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Oberdorf isch es langzoges Bachziledorf im Tal vo dr vordere Fränke (Waldeburgertal) und wird vom Waldeburgerli und dr Hauptstroos Lieschtel-Oberi Hauestei-Soledurn erschlosse. Es liggt uff 493 m. ü. M. Nochbergmeinde sin talabwärts Niiderdorf und talufwärts Waldeburg. Wägem sehr verzettlete Gmeinibann gränzt Oberdorf zuedäm au an Bämbel, Langebrugg, dr Tschoppehof und Ditterte.
Wappe
S Wappe gitts sit 1938. Es isch schreeg in e blaui und silbrigi Helfti teilt. In gwächselte Farbe isch druff en uffrächte gotische Schlüssel mit emene «O» im Schlüsselgriff abbildet. Dä Schlüssel isch e Attribut vom Patron vo dr Talchile St. Peter, wo am undere Ortstrand vo Oberdorf zwische Ober- und Niiderdorf stoot. D Schregi erinneret an Bärgsturz vo 1295, wo näb dr Chile dure goot und Ober- und Niiderdorf trennt het.
Gschicht
Scho sitt de Römer isch s Gebiet besiidlet gsi, wie Streufund uss dr Römerzyt und friehmittelalterligi Steiplattegräber zeige. Im friene Mittelalter isch Oberdorf mit Niiderdorf zämme als Onoldswil dr Mittelpunkt vom obere Fränketal gsi. 835 wärde Ober- und Niiderdorf als Honoltesvillare s erschti Moll erwähnt. Dr Name Honolt selli uff dr althochdytschi «Hunwalt» zrugg go, was sich us Hun (Tierkind, jungs Bärli) und waltan (walte, über eppis Macht ha) zämmesetzt. Im 9. Joorhundert hett Onoldswil em elsässische Kloschter Murbach gheert, spöter denn de Froburger. Die hän Leenslyt gha, wo sich «de Onoldswilere» gnennt hän. Im 10. und 11. Joorhundert hett me denn em hyttige Niiderdorf immer hyffiger «de inferiori Onoltzwil» (unters Onoldswil) und Oberdorf witerhin Onoldswil gsait. Durch dr schweri Bärgsturz vo 1295 hett sich d Trennig vo Onoldswil ins hyttige Ober- und Niiderdorf versterkt. Ab öppe 1453 hett me denn em undere Dorfteil «Onoldswil im nidere Dorf» gsait, währenddäm Oberdorf no bis öppe 1600 witer Onoldswil oder «Onoldswil im obere Dorf» gheisse hett. Beidi Siidlige sin um 1400 an d Stadt Basel ko. 1491 isch – näbe Onoldswil – au dr Name Oberdorf s erschti Moll urkundlig erwähnt.
Volney Howard
Dr Volney Erskine Howard (* 22. Oktober 1809 z’ Norridgewock, Massachusetts; † 14. Mai 1899 z’ Santa Monica, Kàlifornia) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Ar hàt vu 1849 bis 1853 dr Bundesstààt Texas ìm US-Repräsantàntahüss vertratta.
Lawa un Kàrriar
Dr Volney Erskine Howard ìsch ìm hittiga Maine uf d’ Walt kumma. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu sinera Haimet gànga, so wia ìn d’ Bloomfield Academy un ìns Colby College. Ar hàt dernoh Racht gstudiart un ìsch ànna 1832 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Brandon ìm Bundesstààt Mississippi gschàfft. Ànna 1836 ìsch’r Mìtglìed vum Repräsantàntahüs vum Mississippi worra. Àls Àbgordneter hàt’r em Bundesstààt sina Wàhl fìr dr Kàndidàt Martin Van Buren uf Washington, D.C. gbrocht. Glichzittig ìsch ar àui Gerìchtsspracher (Reporter) gsìì vum Ìwerschta Gerìchtshof vu Mississippi. Politisch ìsch’r Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtei gsìì. Ànna 1840 hàt ar sìch ärfolgloos àn da Kongresswàhla ufgschtällt. Ìn dara Zitt ìsch’r àui z’ Vicksburg dr Üssgawer gsìì vu dr demokràtischa Zittung Mississipian. Waga sinera Schtällungsnàhma hàt’r àn mehrera Zwaikampfa tailgnumma, u. a. gega dr Vorsìtzenda vu dr Union Bank, dr Hiram G. Runnels. Dr Howard hàt nochhar bis ìm Juni 1844 z’ New Orleans gschàfft, vor äbb’r z’ San Antonio ìm Texas gwàndelt hàt. Ar ìsch ànna 1845 Delegiarter gsìì àn dr verfàssungsawenda Versàmmlung vum Texas, un hàt vu 1846 bis 1847 s’ Bexar County vertratta ìn dr ärschta Legislàtürperioda vum Repräsantàntahüss vum Texas. Üsserdam ìsch’r ànna 1846 vum Gouverneur James Pinckney Henderson àls Generàlschtààtsànwàlt vum näja Bundesschtààt ernannt worra, àwer ìsch vum texanischa Senàt àbgwìesa worra.
Àn da Kongresswàhla vu 1848 hàt ma dr Howard àls Represantànt vum 2. Wàhlbeziark vu Texas gwählt. Ìm Repräsantàntahüs ìsch’r ìm Timothy Pilsbury si Nohgolger gsìì. Doo ìsch’r àb em 4. März 1849 gsassa. Ar ìsch ainmol wìdergwählt worra un ìsch bis àm 3. Mai 1853 blìewa. Wahrend dana zwai Legislàtürperioda hàt maa ìm Kongress oft um d’ Sklàvaräi verhàndelt. Ànna 1852 hàt ma dr Howard nìt wìdergwählt.
Noh-n-em And vu sinera Àmtszitt ìm Kongress hàt dr Howard àls Ànwàlt gschàfft z’ San Francisco un z’ Los Angeles. Vu 1861 bis 1870 ìsch’r Beziarksschtààtsànwàlt ìn sinera näija Haimet gsìì. Ànna 1878 un 1879 hàt’r àls Delegiarter àn’ra Versàmmlung fìr d’ Beàrwaitung vu dr Schtààtsverfàssung mìtgmàcht. Vu 1878 bis 1884 ìsch’r àls Rìchter vum Ìwera Gerìchtshof vu Los Angeles ernannt worra. Gesundhaitshàlwer hàt’r dàs Àmt numma fìr aina Àmtszitt känna üssiawa, un hàt züadam a Nominiarung àls Rìchter vum Ìwerschter Gerìchtshof vun da Verainigta Stààta àbglahnt. Ar ìsch àm 17. Mai 1899 z’ Santa Monica gstorwa un ìsch z’ Los Angeles beardigt worra.
S’ Howard County ìm Texas ìsch noh-n-ìhm bnännt.
Hohentwiel (Begriffsklärung)
Hohentwiel stoht fir
6. Dezember
Dr '''6. Dezämber''' isch dr 340. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 341. in Schaltjohr), dodermit blybe no 25 Däg bis zum Änd vum Johr.
Fastenwähe
E Faschtewaie (au Faschtewaije gschriibe) isch e Spezialität us der Gägend vo Basel.
Me waiss nid viil über d'Gschicht vo däm Gebägg. Ei Erwähnig stammt us em 17. Johrhundert. Es heisst dert, dass me die Faschtewaie nur am Sunntig darf bagge. Hett me sich nid an das Gsetz g'halte, isch me sträng bestroft worde.
Der Daig isch e Hefedaig mit Malzexdraggt, Milch, Angge und e weni Salz. S'Typische isch d'Form, wo entfärnt an e Bräzel erinneret, und dr Kümmi, wo kurz vor em Bagge drüber gschtreut wird. D'Form entstoot, wemme dr Daigbolle mit em sogenennte Yseli iischniide duet. Es sin vier Schnitt, wo in Daig gmacht wärde und denn zieht me s'Ganzi vorsichtig usenand (e bitz wien e Ziehharmonika).
D'Faschtewaie wärde um d'Fasnachtszyt verspiise.
Inere Basler Beggerei gits au en Abwandlig vo de Faschtewaie names Sunnereedli. Si sin glainer, trogge und hän e feine Anggegschmagg. Si wärden au mit Kümmi und grobem Salz bestreut.
Lueg au: Waie
Hirzbach
Hìrzbàch (frz. Hirtzbach, dt. Hirzbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hìrzbàch lijt ìm Sundgöi àm glichnàmige Bàch, wie ìn Ill mìndet, drei Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 27 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Hìrzbàch sìn Àltkìrech ìm Nordoschte, Hìrsinge ìm Oschte, Neederhàgethàl ìm Sìde, Làrgìtze un Hìndlìnge ìm Sìdweschte, Fìllere ìm Weschte un Kàrschbàch ìm Nordweschte.
Gschìcht
Hìrzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1287 àls Hirzebach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Blicke
D Blicke oder de Schootel (Blicca bjoerkna; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo em Brachsme gliicht, aber chlinner isch.
Uussie
D Blicke isch e silbrige Fisch mit röötliche Buuchflosse. D Ruggeflosse isch spitzig. Si het groossi Auge und werd 15 bis 30 cm lang und wögt bis zomene Kilo.
Hirzbach
Verwàltung
vun Hìrzbàch ìsch. Hìrzbàch ghert zem Kommünàlverbànd ].
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìrzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Blicke
Verbraitig
D Blicke chunnt i Mitteleuropa, z England und in Osteuropa vor, zum Tail au im süüdliche Skandinavie. I de Alpe stiigt si bis 600 müM. Si mag pflanzeriichi Flüüssgwässer mit eme sandige Grund und ere langsame Ströömig, aber au Kanääl und flachi Standgwässer. Si cha au i Brackwasser vorchoo.
Lebeswiis
D Blicke isch e nachtaktiive Schwarmfisch, wo am Bode lebt und sich vo Wirbeloose und Wasserpflanze ernäärt. D Laichzitt goot vom Mai bis in Juni, wenn d Wassertemperatur öber 15 Grad stiigt. S Wiibli lait em früene Morge abertuusigi Aier a flache starch biwachsne Uuferzoone. De Laich bliibt denn a Wasserpflanze und Bommwurzle, wo is Wasser lueget, chlebe. Blicke chönd 16 Joor alt were.
Weckringen
Weckréngen (lothrìngisch; frànzeesch Veckring, ditsch Weckringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Weckréngen lijt rund 16 km eschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 185 un 349 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Veckring ghert àui no s Derfel Helling (dt. Hellingen).
Gschìcht
Weckréngen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1429 àls Weicrenges (1507 Weckeringen).
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1811 bìs 1901 ìsch Weckréngen züe dr Nochbergmein Budling ingmeindet gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Weckréngen ìsch. Weckréngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Weckréngen ghert zem Moselfrankisch.
Heinrich Bullinger
Chilegschichtlichi Zitumständ
Während em Bullinger sinere Studiezit het d Reformation aagfange un zu sine Läbzite sin vili Sache passirt, wo für d Reformation wichtig si: d Reformation z England, d Reformation z Gänf, wo de Johannes Calvin gmacht het, de Schmalkaldisch Chrieg, de Augsburger Religionsfride un d Bartholomäusnacht z Frankrich.
Läbe
De Heinrich Bullinger isch 1504 z Brämgarte uf d Wält cho. Sin Vater het au Heinrich Bullinger gheisse und het als katholische Pfarrer gschafft. Mit de Muetter vom Heinrich het er im Konkubinat gläbt. Scho mit füfi het de Heinrich Bullinger d Latiinschuel bsuecht un spöter het er z Köln schtudiert. Scho während sinere Studiezit het er sich de Reformation aagschlosse.
1523 isch er Lehrer im Zisterzienserchloschter z Chappel am Albis worde, wo er au em Philipp Melanchthon sini Abhandlige unterrichtet het. Sin Unterricht isch so guet gsi, dass net numme de Abt un alli Mönch dra teil gno hei, sondern au Lüt us de Umgebig vom Chloschter.
1528 isch de Heinrich Bullinger mit em Huldrych Zwingli zu eme Religionsgschpröch uf Bärn. Durch des Gschpröch het sich d Schtadt Bärn au für d Reformation entschide. Au s Chloschter Chappel isch reformiert worde un de Bullinger het zu sim Unterricht au d Predigte z Huuse am Albis, wo ganz i de Nöchi vom Chloschter ligt, übernoh.
1529 isch em Bullinger sin Vater z Brämgarte abgsetzt worde, wil er au für d Reformation isch gsi. Aber scho bald druf het de Heinrich Bullinger e Probepredigt z Brämgarte ghalte un d Lüt derte hei ihn zum Pfarrer vo sinere Heimatschtadt gwält. Noch im gliiche Johr het er d Anna Aldischweiler z Birmensdorf ghürate, wo vorher e Nonne im Chloschter Oetebach z Züri isch gsi. Zäme hei si elf Chind gha. Alli Söhn vom Bullinger sin spöter Pfarrer worde.
Wo de Zwingli bi de Schlacht bi Chappel im Johr 1531 gfalle isch, het Brämgarte zäme mit em ganze Freiamt wider müesse katholisch werde. So hei de Bullinger un sini zwei Amtsbrüder d Stadt müesse verloh. Er isch zäme mit sinere Frau Anna un zwei chline Chind als Flüchtling uf Züri cho, wo er scho am erschte Sunntig uf de Kanzle vom Grossmünster «eine Predigt herunterdonnerte, dass es vielen vorkam, Zwingli sei nicht tot, sondern gleich dem Phoenix wieder auferstanden» (Oswald Myconius). Im Dezämber vom sälbe Johr isch de Bullinger, grad 27 Johr alt, zum Nachfolger vom Zwingli als Antistes vo de Zürcher Chile gwählt worde. Sini Wahl het er erscht ahgno, wo de Rot ihm versproche het, dass er «frei, ungebunden und ohne Einschränkung» chönt Gottes Wort verkünde, au wenn daderbi Kritik a de Obrigkeit nötig sigi. Er het des Amt bhalte bis zu sim Tod 1575.
1536 het de Bullinger zämme mit em Oswald Myconius un em Leo Jud s erschti Helvetischi Bekenntnis gschribe. D Städt Züri, Bärn, Basel, Schaffhuse, St. Galle, Mühlhuuse un Biel hei des gmeinsam usegäh.
Nach sinere Wahl zum Antistes het de Bullinger d Schwiz nüm verlah, aber durch Briefwächsel mit Lüt überal z Europa isch er gäng guet informiert gsi.
Zäme mit em Johannes Calvin het er de Consensus Tigurinus vo 1549 usgschaffet, wo zwüsche de Zwinglianer un de Calvinischte e Einigung i de Abigmahlsfrag brocht het. So het er chöne verhindere, dass es i de Schwiz zwei reformatorischi Richtige ghä het.
1565 het de Bullinger in ere Pescht epidemii sini Frau un drü Töchtere verlore.
Ioannis Kapodistrias
Dr Ioannis Antonios Groof Kapodistrias (, * uf Korfu; †  z Nafplion) isch s erste Staatsooberhaupt vo Griecheland gsi, wo s Land vom Osmanische Riich unabhängig worde isch.
Si Juged und die ersti griechischi Karriere
Dr Ioannis Antonios Groof Kapodistrias (noch em Ort Capo d’Istria, vo wo si Familie vermuetlig im 14. Joorhundert uf Korfu iigwanderet isch), het z Padua und z Venedig Filosofii und Medizin studiert. Won er häim cho isch, si die Illürische Browinze sit 1797 vo Frankriich kontrolliert worde und ër het e diplomatischi Karriere iigschlaage.
Wo am 20. Merz 1800 die Ionische Insle as Republik under die osmanisch Ooberhohäit gstellt worde si, het er dr Ufdraag überchoo, d Verwaltig vo de Insle Kefalonia, Santa Maura und Ithaka z ordne. Denn isch er Senatssekretär worde und het mit em Theotokis und Mocenigo zsämmegschafft zum ë nöiji Verfassig z schriibe. 1803 het er s Inneministerium übernoo, und denn s Usseministerium.
Wo 1807 dr Ali Pascha vo Ioannina gege die Hoochi Pforte rebelliert het, isch dr Kapodistrias zum Ooberbefäälshaaber vo alle Milize vo de Ionischen Insle ernennt worde und het en erfolgriiche Kampf gfüert, bis er noch em Friide vo Tilsit 1807, wo die Ionische Insle wider an Frankriich gfalle si, sich uf sini Güeter zruggzooge het.
Nase (Fisch)
D Nase (Chondrostoma nasus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch, wo emfindli uf Wasserverschmutzig reagiert und drum zo de gföördete Fisch ghört.
Ioannis Kapodistrias
Si russischi Karriere
1809 het men en in s russische Usseministerium uf Sankt Petersburg grüeft. 1811 isch er an die russischi Gsandtschaft z Wien versetzt worde und 1812 zum Hauptkwardier vo dr russische Donauarmee. 1813 het er dr Zar Alexander as Kanzleischef in Chrieg gege dr Napoleon begläitet, isch si Verdraute worde und dr Zar het en mit wichdigen diplomatische Missioone beufdräit.
Si Rolle in dr Rettig vo dr Äihäit vo dr Äidgenosseschaft
Im Novämber 1813 isch er as Gesandte in dr Schwiz gsi, wo dr Zar as e wichdige Buffer zwüsche Frankriich und Ööstriich aagluegt het, und het si us dr Allianz mit em Napoleon glööst. Wo die antifranzöösische Drubbe iimarschiert sin, si die alte Underschiid zwüsche de Ständ wider ufchoo. Die liberaale Ort häi sich z Züüri zämmedoo, zum e nöije Bundesveräin z gründe, wo d Underdaaneverheltnis für immer het welle abschaffe. Z Bärn häi d Patrizier d Macht übernoo und welle d Waadt und dr Aargau wider zu Underdaanegebiet mache. 1814 si d Bärner vo Solodurn, Freiburg und Luzärn, wo au wider vo Patrizier beherrscht worde si, understützt worde. D Waldstett Schwyz, Nidwalde und Uri und au Zug häi d Vorständ vo vor dr helvetische Revoluzioon wider welle härstelle. D Schwiz isch churz vor eme Bürgerchrieg zwüsche de reakzionääre Ständ agfüert vo Bärn gege die gmässigte agfüert vo Züri. An dr sogenannte «Lange Daagsatzig» vom 6. April 1814 bis 31. August 1815 häi die öiropäische Mächt de Äidgenosse mit ere «Zwangsvermiddlig» droot und iine eso e nöiji Verfassig ufzwunge. Dr Ioannis Kapodistrias isch äine vo de füerende Vermiddler gsi, zämme mit em britische Diplomaat Stratford Canning, em franzöösische Offizier Claude Marie Gustave de Damas und em ööstrichische August Ernst von Steigentesch. Dr Bundesverdraag isch am 9. Septämber 1814 verabschiidet worde und am 7. August 1815 in Chraft, und s Usenanderbräche vo dr Äidgenosseschaft isch eso verhinderet worde.
Dr russisch Bevollmächtigti am Wiener Kongräss
Dr Kapodistrias isch dr russisch Bevollmächtigti am Wiener Kongräss gsi. In hartnäckige Verhandlige het er zämme mit em Gämfer Charles Pictet de Rochemont duuregsetzt, ass Frankriich e chliine Sträife Land an Gämf wurd abdrätte, zum d Stadt mit dr Waadt z verbinde undd Schwiz per Dekret für immer nöitral het döfe bliibe.
Nase (Fisch)
Lebeswiis
D Nase isch e Bodefisch wo vo de Stai Alge abputze tuet. Junig Nase lebet vo Plankton. D Laichzitt goot vom Märze bis in Mai binere Wassertemperatur vo 8 bis 12 Grad. S Wiibli lait denn abertuusigi Aier uf de chiisigi Grund a Stele, wo e starchi Ströömig hend. Zom Laiche wanderet d Nase flussufwärts und suecht gern chlinneri Nebeflüss uuf. D Laarfe lebet i Uufernööchi. Nase wered im dritte oder vierte Joor gschlechtsriif und chönd 12 Joor alt were.
Ioannis Kapodistrias
Dr russisch Staatssekretäär
1816 isch er zum Staatssekretäär ernennt worde und het zämme mit em Groof Karl Robert von Nesselrode die uswärtige Aagläägehäite vo Russland verwaltet, und au no die nöiji Brovinz Bessarabie.
Marktgasse (Basel)
D Määrtgass isch e Strooss in dr Baasler Altstadt, wo erst im 19. Joorhundert entstande isch. Si verbindet dr Määrtblatz mit dr Schiffländi.
Ioannis Kapodistrias
Dr russisch Staatssekretäär
Dr Metternich häi die liberaale Visoone vo dr nöije öitopäische Ornig gstöört und er het mit allerhand Mätzli brobiert si Stellig z underminiere. Dr Kapodistrias het 1822 demissioniert und isch uf Losann und Gämf go lääbe, 1826 isch er uf Frankriich, in d Niiderland und und uf Dütschland, won er für d Unabhängigkäit vo Griecheland gwäiblet het.
Marktgasse (Basel)
Gschicht
In dr zwäite Helfti vom 19. Joorhundert het Baasel stark afo waggse, dr Verkeer isch schwerer worde und die middelalterlige Gasse vo dr Altstadt si überlastet gsi. 1890 isch mit dr Korrekzion und Überbauig vom Birsig die ooberi Määrtgass zwüschen em Määrtblatz und em Fischmäärt entstande. 1897 het dr Root denn beschlosse, d Schwanegass und d Kronegass zämmezlege und drus die underi Määrtgass z mache, won eso dr Fischmärt mit dr Schiffländi verbunde het.
Ioannis Kapodistrias
S Ooberhaupt vo Griecheland
Im April 1827 het en die griechischi Nazionalversammlig z Trizina für siibe Joor zum erste Bresidänt (Κυβερνήτης, Kybernetes) vo Griecheland gweelt. Er het aber vorghaa s Land nöi z ordne und das isch uf Widerstand gstoosse. Au mit dr Schutzmacht Groossbritannie, wo d Unabhängikäit vo Griecheland garantiert het, isch er mit sinere pro-russische Politik uf weenig Geegeliebi gstoosse. Er het en autokratischs Reschiim iigfüert, wie s d Grieche nid kennt häi. Mä het em vorgworfe, as er sini Landslüt vo de westlige Insle wurd vorzie und Vetterliwirtschaft wurd betriibe. Dr Verdacht isch ufchoo, ass dr Brinz Leopold vo Coburg wäge sine Macheschafte uf die griechischi Chroone verzichted häig und är sälber well Köönig wärde. Uf Hydra und in dr Mani si Ufständ usbroche. Dr Kapodistrias het dr Bey vo dr Mani, dr Petros Mavromichalis lo festnee, und isch druf am z Nafplion vom Konstantinos und vom Georgios Mavromichalis umbrocht worde.
Eerige
Ass dr Kapodistrias in sinere Häimet Griecheland e vereerte Staatsmaa isch, duet nid verwundere. In dr Äidgenosseschaft aber, wo iim sovil z verdanke het, isch d Erinnerig an iin kuum no lääbig. Er isch vo dr Stadt Gämf und vo Lausanne zum Eerebürger ernennt worde und am Huus, won er z Gämf gläbt het, het s en Erinnerigsdaafele. Aber uf dr äidgenössische Eebeni isch s bis 2009 gange, ass sich d Schwizer Regierig binem bedanggt het. D Micheline Calmi-Rey, wo denn d Vorstehere vom EDA gsi isch, het zämme mit em russische Usseminister Sergej Lavrov am Kee vo Ouchy e Büste vom Kapodistrias iigweit.
Marktgasse (Basel)
S Huus vom Urs Graf
Äini vo de Seenswürdikäite in dr Gass isch s Wohnhuus vom Urs Graf, eme Goldschmiid, Mooler und Kriegsknächt, wo 1520 s Huus am Birsig an dr hütige Määrtgass 16 kauft het mit em Gäld, won er sich as Räislöifer bim Blündere zämmegstoole het.
Hasel (Fisch)
S Hasli (Leuciscus leuciscus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch.
Uussie
S Hasli isch e dünne längliche Fisch, wo 20 bis 25 cm lang werd. S het e wiissliche Körper und d Flosse sind e bitzeli dorsichtig.
Lebeswiis
S Hasli isch e Schwarmfisch und e guete Schwümmer, wo grad under de Wasseroberflächi schwümmt und usem Wasser gumpet um Insekte z foo. Denebet fressts au chliini Wirbelloosi. Im Winter bildet Hasli groossi Schwärm..
D Laichzitt goot vom Märze bis in Mai binere Wassertemperatur vo 7 bis 9 Grad. Debii wanderet Hasli wiiti Streckene und suechet chiisigi und stainigi Stele uuf, wo guet dörfluetet sind. Wiibli leget denn 2'000 bis 20'000 Aier, wo a de Stai ufem Grund chlebe bliibet. D Laarfe und di junge Hasli lebet i Uufernööchi. Hasli wered im dritte Joor gschlechtsriif und chönd 10 Joor alt were.
Überstrass
Ìwerstrooss (Patois Chû-Estrée, frz. Ueberstrass, dt. Überstrass) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hallescher Dom
Dr Dom z Halle isch s eltiste Chillegeböid in dr Altstadt vo Halle, wo no stoot. D Stadt isch zwar nie Sitz vom ene Bistum gsi, het mä dr Chille vo Aafang aa Dom gsäit, wil d Erzbischöf vo Magdeburg dört langi Zit as Landesherre vo dr Stadt residiert häi und d Chille vom Kardinal Albrecht vo Brandeburg zämmen mit dr Nöije Residänz nääbedraa Däil vom iiflussriichste, mächdigste und repräsentativste Stift nördlig vo de Alpe worde isch. Alli Gmäld vom Cranach, wo hüte im Stift St.Peter und Alexander Aschaffeburg si, si emol dört gsi.
Überstrass
Geogràfi
Ìwerstrooss lijt ìm Dàl vun dr Làrg ìm Sundgöi, weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Ìwerstrooss sìn Friese ìm Norde, Làrgìtze ìm Oschte, Sept ìm Sìde un Lepuix-Neuf un Réchésy ìm Weschte.
Hallescher Dom
Ursprünglig isch d Chille d Chlosterchille vom Bättelorde vo de Dominikaner gsi, wo sä 1271 gründet häi. Um 1330 isch si fertig worde. Vo öbbe1520 aa het dr Magdeburger Erzbischof, dr Kardinal Albrecht vo Brandeburg, d Chille vo dr Bauhütte Bastian Binder usse nooche lo verändere und schliesslig 1523 as Stiftschille vom Magdeburger Erzbistum nöi lo weije. Dr Matthias Grünewald, dr Lukas Cranach dr Elteri und dr Peter Schro häi sä vo inne gstaltet. 1541 het dr Kardinal Albrecht Halle und s Kärnland vo dr Reformazioon verloo und d Inneustattig mit uf Aschaffeburg gnoo. Vo denn aa isch d Chille d Hoofchille vo de de wältlige Herrscher worde. In dr Middi vom 17. Joorhundert isch si im Stil vom Barock renowiert worde. 1680 het sä dr Grooss Kurfürst, Friedrich Wilhelm vo Brandeburg, de Evangelisch-Reformierte as Gmäindichille überloo.
Überstrass
Gschìcht
Ìwerstrooss ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1284 àls Uberstrasse.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ìwerstrooss ìsch. Ìwerstrooss ghert zem Kommünàlverbànd.
Sankt Gerold
Klooschterbèrg (amtlich Sankt Gerold) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Großes Walsertal) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Klooschterbèrg lit uf 920 Meter Höhe im Große Walsertal. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 16,5 % Landwirtschaftsfläch, 35,7 % Wald, 45,5 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 1,9 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Klooschterbèrg siand Blons, Raggal, Thüringerberg und Laterns.
Dieffenbach im Tal
Diefebàch (frz. Dieffenbach-au-Val, dt. Dieffenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Diefebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1336.
Sankt Gerold
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Klooschterbèrg ischt dr Bruno Summer.
Dieffenbach im Tal
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Sankt Gerold
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dieffenbach im Tal
Verwàltung
vun Diefebàch ìsch. Diefebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Sankt Gerold
Dialekt
Dr Dialekt vo Klooschterbèrg khört zum Walserdütsch.
Dieffenbach im Tal
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Diefebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rheinbrücke Stein am Rhein
D Rhybrugg Stei am Rhy isch è Strõssèbrugg, wo i dè Schwiz z Stei am Rhy dè Hochrhy bi Stròmkilometer 25,45 übberschpannt. D Brugg übberführt èn zweischtreifigi Gmeindsstrõss sowiè beidsitig Trottoir.
Römerbruggè
E Rhybrugg bi Stei am Rhy, wo d Römer baut hai, isch uffgrund vo dè dendrochronologischè Untersuèchigè a Holzpfôôl für d Johr 81/82 belait. S Bauwärch bi Eschenz hèt übber diè öschtlich Spitzè vo dè Inslè Wärd s südlichi mit èm nördlichè Rhyufer vobundè. A dèrrè Stell isch dè Rhy zwar breiter, hèt abaer wènniger Ströömig, wa bsunders für è Schiffsbrugg besser isch. S Bauwärch hèt zwǜschè Eschenz un dè Inslè Wärd uss èrè 217 Meter langè Pfaaljochbrugg bschtandè, wo e Jochabschtand vo 15 Meter un è Breiti vo 6,4 Meter gha hèt. Unter jeddem Joch sin zee Holzpfôôl mit 30 bis 45 Zentimeter Durchmesser i d Flusssollè grammt worrè. Diè aaschlièssendi, nördlichi Brugg zwǜschè dè Inslè Wärd un Arach hèt è Längi vo 220 Meter uffgwisè. Well i eim Abschnitt mit èrè Längi vo 74 Meter kein Pfòòlrèscht gfundè worrè isch, wörd aagnõ, dass dört è Schiffsbrugg gsi isch.
Èndi vom 3. Johrhundert isch im Schutz vom Kaschtell Tasgetium stròmuffobsi, i dè Nôchi vom hütigè Übbergang, è neui Brugg baut worrè, wo vomuètlich uss Stei gmacht gsi isch. Unter m Kloschter St. Georgè uff dè rächtè Rhysitè sin bi Grabigsarbètè d Fundamänt für èn Bruggèchopf gfundè worrè, wo dè Sicherig vom Rhyübbergang diènt hèn.
Mittelaalterlichi Bruggè
Èndi vom zwölftè, Aafang vum drizeentè Johrhundert isch woll auf Wysung vom Abt vom Kloschter St. Georgè è èrschti Brugg a dè èngschtè Stell vom Rhy bi Stei baut worrè. Urkundlich belait isch d Holzbrugg im Johr 1267. S isch èn offenè Holzschteeg gsi, wo uff öppe zee Pfòljoch gruèt hèt un einschpurig befaarbar gsi isch. Witeri urkundlichi Erwäänungè vom Bauwärch sin im 14. Johrhundert uffdaucht. È umfangrychi Inschtandsetzung, yschlièsslich dè Gründung, isch ab 1520 durrègfüürt worrè.
Im Driissgjöhrigè Chrièg isch es zum Ybau von èrè Zugbrugg un zuè nèrè Voschtärkung vo dè Befeschtigung uff dè Stadtsitè chò. Aafang Septembèr 1633 hèn d Schwedè uff irem Wäg gu Konschtanz un èm Rüggzug dè Rhyübbergang bruucht. Èn Stich vom Matthäus Merian uss èm Johr 1642 zeigt è schmali Holzbrugg uff nüü Joch. Im Mitteldeil, übber èn grösseri Schifffaartsöffnig, isch s Bauwörch deggt gsi, suscht obbè offè. Diè einschpurigi Faarbaan hèt uss quer glaitè Dillè bschtandè. Door un Türm uss Stei a dè Bruggèèndè hèn s Bauwärch gsicherèt.
Umfangrychi Sanyrungè un Umbauarbètè, wo unter anderem 165 Eichèpfôôl bruucht hèn, sin zwǘschè 1738 un 1746 uusgfüürt worrè. Ys hèt am 17. Februar 1795 d Bruggèjoch beschädigt. D Reparadur hèt sich bis 1797 hy zogè. Im Johr 1799 hèn französischi Truppè uff èm Rüggzug im zweitè Koalitionschrièg d Brugg durch è Füèr Deile vo dè spòtmittelaalterlichè Rhybrugg kabutt gmacht. Fäälendi matrièlli un finanzièlli Mittel vo dè Stadt Stei hèn denõch nu è behelfsmässigi Inschtandsetzung vo dè schmalè Brugg zuè glõ, wo i dè folgendè Johr è unzuèreichendi Tragfähigkeit uffgwisè hèt.
Bruggè im 19. un 20. Johrhundert
Im Johr 1805 isch es unter m Schafuuser Stadtwörchmeischter Andreas Widmer zum Brüggèneubau chò, druffhy hèt s 1828 èn grösserè Umbau un umfangrychi Sanyrigè gää. Deby sin d Bruggèdor abbrochè un zwǜschè dè Holzdillè un dè Pflaschterschtein sin Kupferblattè als Abdichtigsmatriaal ybaut worrè. Um d Passyrbarkeit für d Dampfschiff bi hochè Wasserschtänd z vobesserè, isch es im Johr 1857 zum Bau von èrè neuè, höcher glegènè Holzbrugg chò. Sell Bauwärch, wo 60‘000 Frankè koschtet hèt, hèt è 4,8 Meter breiti Faarbaan ghaa un beidsitig 0,9 Meter breiti Trottoir. Zwanzig Johr spôter hèn uffgrund vo dè vofùùltè Holzdillè sèbbi durch Ysèdräger ersetzt wörrè müèsè. 1922 hèn ygrisseni Pfôôl un Schäddè am Übberbau widder grösseri Inschtandsetzigè erforderlich gmacht, 1955 isch diè nägschst grösseri Sanyrig für 368‘000 Frankè chò. Deby isch unter andrem d Faarbaan mit volyymtè Holzdillè vobreiterèt un Pfôôl sowiè Pfyler reparyrt worrè. Schwerwigendi Schäddè infolg vom wachsendè Chraftfaarzüügvokeer hèn schlièsslich 1971 zum Bau von èrè Bhelfsbrugg gfüürt un i dè Johr 1971/72 zum Abrissè vo dè aaltè Brugg für èn Neubau gfüürt. S Bauwärch hèt è Breiti vo 6,5 Meter un è Gsamtlängi vo 115 Meter ghaa. S sin sechs Pfòòljoch mit maximal 15 Meter Abschtand un a beidè Bruggèchöpf Gwölbbruggè uss Stei mit èrè Öffnung als Widderlager vorhandè gsi.
D Brugg vo 1974
S Bauwärch vo 1974 isch è 111 Meter langi Spannbedongbrugg, wo bi drei Öffnungè èn Durchlaufdräger mit variabler Bauhöchi als Bauwärchssischteem in Längsrichtig uffwyst. In Querrichtig bschtòt dè 11 Meter breite Übberbau uss eim zweizelligè Hoolkaschtè mit beidsitigè Trottoirkonsolè. Diè beidè Flusspfyler sin als schmali Wandschiibè uusbildet un wiè d Widderlager uff Pfôôl gründet.
St. Trudpert
s Lebe
Öber s Lebe vom Trudpert isch wenig bikannt und s maist nu legendehafti Erfindig. Denno söll er de Soo vomene Herzog gsii sii und de bayrischi Missionar Rupert, wo de Schutzhailigi vo Salzburg isch, söll sin Brüeder gsii sii.
De Adligi Otpert - d Habsburger bitrachtet de as eren Stammvatter - het em im Joor 640 im Briisgi e Taal zuegwise a de Bäch Nüümage und Pfaffebach, wo de Trudpert sini Aisidelai errichtet het. De Otpert het em Chnecht zuegwise, wonem ghulfe hend de Wald z rode. Well de Trudpert die aber z starch gchnüttlet het, sind si uuzfride woore und em 26. Aprile 643 hend zwee Chnecht en miteme Bieli erschlage. D Mörder sind in Wald gfloche, de annt isch glii bimene Unfall umchoo und de ander isch vom Groof Bobo zum Tood verurtailt wore. De Otpert het e Chappeli baue loo und dai de Trudpert bigrabe.
Wembach
Wämbach (IPA: ['væmbax], amtlig Wembach) isch e Gmeind im Landchreis Lörrach und ghört zum Gmeindeverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald.
Geografischi Lag
D Gmeind Wämbach litt an de Mündig vom Böllebach in d Wiese im Südschwarzwald.
D Gmeind gränzt im Norde an d Stadt Schönau im Schwarzwald und isch ansunschte vom Gebiet vo de Gmeind Fröhnd umge. Zu de Gmeind Wämbach ghöre s Dorf Wämbach und de Wyler Schindle.
Gschicht
D Ort vom Wiesedal sin wohl alli zwüsche 900 und 1300 besydelt worre. Au Wämbach isch um s Johr 1000 umme als alemannischi Rodig entstande. Di erschti urkundligi Erwähnig isch im Johr 1278 als Wendwak gsi. D Gmeind hät sit em 13. Johrhundert zum Chloster St. Blasie und dodemit zum habsburgerische Vorderöstrych ghört. 1374 isch de hüttig Ortsdeil Schindle als zu den Schindlen zum erschte Mol erwähnt worre. 1806 isch Wämbach badisch worre; sit 1809 isch s e selbständigi Kommune.
Wappe
S Wappe zeigt e blaui Wälledeichsel uff silbrigem Grund. Si stellt d Mündig vom Böllebach in d Wiese dar.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke