cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fußball-Weltmeisterschaft 1986
D Ändrundi vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft 1986 ( Campeonato Mundial De Futbol, ENS Football World Championship) vu dr Manne isch d 13. Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 31. Mai bis zum 29. Juni 1986 zum zwaite Mol no 1970 z Mexiko stattgfunde. Wältmaischter isch Argentinie, wu im Finale gege Dytschland gwunne het. Dr Titelverdaidiger Italie isch im Achtelfinale uusgschide.
Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in 12 Stadie in 9 mexikanische Stedt uusdrait wore.
Dailnämer
Fir d Ändrundi än si die 24 Mannschafte qualifiziert gsii:
Spielplan
1 Siig no Verlengerig 2 Siig im Elfmeterschieße
Johann Gottfried Riemschneider
Dr Johann Gottfried Riemschneider (1691–1742) isch e dütsche Operesänger und Komponist im Barock gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Riemschneider isch 1691 as Soon vom Gebhard Riemschneider, em Kantor an dr Mariechille z Halle, uf d Wält cho und isch mit em Georg Friedrich Händel dört uf d Schuel gange. 1712 het er sich an dr Juristische Fakulteet an dr Uni Halle iigschriibe. Z Leipzig het er bim Collegium Musicum under em Melchior Hoffmann gsunge, wo 1715 gstorbe isch, und 1718 z Cöthen im Bach sinere Kapälle. Zu deere Zit isch er im Allgemäine z Hamburg gsi won er zum Bischbil 1720 bi dr Uruffüerig vom Johann Mattheson sim Oratorium Das größte Kind mitgsunge het. 1729 het en dr Händel as Bass für die Zwäiti Royal Academy of Music z London anggaschiert, wo si Gaasche die nidrigst gsi isch vo alle Mitgliider vo dr Drubbe. Im King's Theatre isch er in drei Opere vom Händel in dr Säsong 1729/30 uf dr Büüni gstande: in Lotario, Giulio Cesare und Partenope, denn het er s Ansambel verloo. Dr italiänisch Librettist Paolo Antonio Rolli het von em dänggt, ass er eender e Contralto sig as e Bass und het von em gsäit, ass er Italiänisch «alla cimbrica» wurd schwätze und sich wien e jungi Wildsau wurd benee. 1732 het dr Riemschneider z Hamburg under em Telemann in dr Händel Opere Poro mitgsunge.
Ymmo
Dr Ymmo († 30. Oktober 984) isch Apt vom Chlooschter Sanggalle gsi.
Dr Apt Ymmo het, so wird überliferet, druff gluegt, ass me i sym Chlooschter dr Regle vom Heilige Benedikt gnau nocheläbt und ass es em wirtschaftlig guet goot.
Paris–Nizza
Paris–Nizza, frz. Paris–Nice, au Ränne zue dr Sunne gnännt, giltet as di erscht wichtig Rundfahrt vu dr Radsport-Saison un het vu 2005 bis 2007 zue dr UCI ProTour ghert, ere Serie vu dr wichtigschte Radränne im Johr.
S eiwichig Etapperänne wird im März, zytli parallel zum italienische Ränne Tirreno–Adriatico, im Side vu Frankryych uusdrait. Grindet woren isch s vum Albert Lejeune, em Direktor vu dr Zytschrift „Petit Journal“ un het anne 1933 s erscht Mol stattgfunde. Hite wird s Ränne vu dr Amaury Sport Organisation veraastaltet, wu au d Tour de France organisiert. In Analogii zue dr Tour de France wird dr Erscht im Gsamtklassement mit em Geele Trikot (maillot jaune) uuszeichnet, dr Erscht in dr Pinktwärtig mit em Griene Trikot (maillot vert) un dr Erscht in dr Bärgwärtig mit em punktete Bärgtrikot (maillot à pois). Dr bescht Noowugsfahre derf s Wyss Trikot (maillot blanc) drage.
Mittlerwyyli fangt s nimi z Paris aa, derfir im Pariser Vorort Issy-les-Moulineaux. S Profil vum Etapperänne isch fir dr frie Zytpunkt in dr Saison relativ schwär, wel s e baar Bärgetappe din mit Aastiig vu dr erschte Kategorii. Eini vu dr letschte Etappe isch gängigerwyys e Bärg-Zytfahre in dr Gegnig um Nizza.
Dr erfolgryychscht Fahrer isch dr Ire Sean Kelly mit sibe Siig hinterenander (1982-1988). Siiger us Dytschland het s fimfmol gee: Rolf Wolfshohl 1968, Andreas Klöden 2000, Jörg Jaksche 2004, Tony Martin 2011, Maximilian Schachmann 2020. Schwyzer Siiger sin dr Tony Rominger (1991, 1994) un dr Alex Zülle (1993).
Petach Tikwa
Petach Tikwa (, uf Dütsch Tor vo dr Hoffnig, ; au Petah Tiqwah, Petah Tikva gschriibe) isch e Stadt z Israel. Si lit im Gusch Dan, e baar Kilometer östlig vo Tel Aviv. Petach Tikwa het 209'600 Iiwohner (2009) und isch äini vo de grösste Stedt im Land. 1878 isch dr Ort as die ersti jüüdischi Buuresiidlig („Moschawa“) im domoolige Palestina gründet worde, het aber nid lang existiert. 1882 häi jüüdischi Iiwanderer Petach Tikwa nöi gründet.
Hütigi Stadt
Vo dr landwirtschaftlige Vergangehäit isch nüt me übrig usser em so genannte Gründergarte im Stadtzentrum. D Wirtschaft basiert uf Industrii, vor allem in de Beriich Textil, Metall, Naarigsmiddel und Holz. Z Petach Tikwa isch au dr Sitz vom Farmakonzärn Teva, wo uf dr ganze Wält operiert.
Marianen
D Mariane sin e Inselgruppe im Weschtpazifik (Ozeanie), wu geografisch zue dr Inselregion Mikronesie ghert. Bolitisch ghere d Insle zue zwai Ussebiet vu dr USA, Guam un Nerdligi Mariane.
Geografy
Di wichtigschte Insle sin:
Bewohnt sin nume wenig vu dr Insle, in dr Hauptsach Guam, Rota, Saipan un Tinian. D Insle im Norde sin fascht alles Schichtvulkän, wu zum Dail no aktiv sin, wäge däm läbt dert nieme.
Gschicht
Di erschte archäologische Hiiwys uf Bsiidlig dur Mänsche stammen us dr Zyt zwische 1500 un 1400 v. Chr.
Dr erscht Europäer, wu zue dr Mariane chu isch, isch dr prtugiesisch Seefahrer Fernão de Magalhães am 6. Merz 1521 gsii. Wel er mir dr Yywohner vu dr Insle Händel ghaa het, het er d Insle Islas de Ladrones „Diebsinsle“ gnännt. As Zwischestation zwische dr spanische Kolonie uf dr Philippine un z Mexiko sin, isch d Inselgruppe schließlig anne 1667 offiziäll unter d Herrschaft vu dr spanische Chrone gstellt wore. D Insle sin derno no dr Frau vum spanische Chenig Philipp IV., dr Maria Anna vu Eschtrych, in „Islas Marianas“ umdaift wore.
Noch em Spanisch-Amerikanische Chrieg het Spanie d Insle Guam an d USA abdrätte un het mit em Dytsch-Spanische Verdrag vum 12. Februar 1899 di andre Insle an s Dytsch Rych verchauft, wu si zuen eme Dail vu dr Kolony Dytsch-Neiginea gmacht het.
Noch em Erschte Wältchrieg sin d Mariane dur dr Völkerbund unter japanischi Kontroll gstellt wore. Im Zwäite Wältchrieg hän d Amerikaner d Insle eroberet. Noch em Chrieg isch s Biet dur d UNO unter d Kontroll vu dr USA gstellt wore. Anne 1978 hän d Mariane dr Status vun eme mit dr USA assoziierte Staat iberchuu, Guam isch dergegen as wichtige militerische Stitzpunkt unter dr diräkte Kontroll vu dr USA blibe („dependent territory“).
Sproch
Uf dr Insle wäre vor allem di malayo-polynesische Sproche Chamorro un Karolinisch gschwätzt, derzue s fascht uusgstorbe Tanapag.
Froidefontaine
Froidefontaine (ditsch Kaltenbrunn) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Tag der Menschenrechte
Dr Dag vu dr Mänscherächt wird am 10. Dezember begange un isch dr Gedänkdag zue dr Allgmaine Verchindig vu dr Mänscherächt, wu am 10. Dezämber 1948 dur d Generalversammlig vu dr Verainte Natione verabschidet woren isch.
Mänscherächtsorganisatione wie Amnesty International nämme dää Dag alljohr zum Aaloss, kritisch z luege uf d Mänscheräöchtssituation wältwyt un uf aktuälli Brännpinkt hiizwyyse.
S Europäisch Barlemänt vergit um dää Dag alljohr dr Sacharow-Bryys, d Organisation Reporter ohni Gränze ihre Mänscherächtsbryys.
Froidefontaine
Gschìcht
S Gebiet um Froidefontaine hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Tag der Menschenrechte
Alljohr am 10. Dezämber, em Dodesdag vum Alfred Nobel wird z Oslo (Norwege) dr Friidesnobelbryys vergee.
Froidefontaine
Verwàltung
vun Froidefontaine ìsch. Froidefontaine ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Froidefontaine ghert zem Franc-Comtois.
Schlacht an der Mariza
In dr Schlacht bi Tschernomen au Schlacht an der Mariza (serbisch Marička bitka/Маричка битка) gnennt, het 1371 en osmanischi Armee e bulgarisch-serbischi Armee gschlaage. D Schlacht het nit wit vom hütigen Ort Tschernomen in dr Marizaebeni stattgfunde. Si gältet as äine vo de letschte Versüech vo de christlige Staate in Südosteuropa d Expansioon vom Osmanische Riich z stoppe.
Noch dr Schlacht isch im Vukašin Mrnjavčević si legendäre Soon Marko Mrnjavčević e Vasall vo de Türke worde wie au dr bulgarischi Zar Iwan Schischman und dr Despot vo Welbaschd Konstantin Dragasch. Bäidi häi denn uf dr türkische Site gege d Walache kämpft, und d Türke häi ganz Südostöiropa afo eroobere. Byzanz het sich 1379 underworfe und d Osmane häi 1387 Thessaloniki erooberet.
Wagenrain
Dr Wagerain isch e Bärg im Kanton Aargau.
Es isch ä längzogni Reie vo Hügel kwer dur s aargauische Middelland zwüsche de Tääler vo dr Rüüss uf dr Oschtsyte und vo dr Bünz im Weschte. D Bärgchetti isch öpe 20 Kilometer läng. Im Rüsstaal isch Brämgarte die gröschti Ortschaft, im Tal vo dr Bünz isch s Wohle. Dr Wagerain foot im Süde bi dr Gmeind Muri mit de alte Sytemoräne vom Rüüssgletscher aa und lauft näbem Rüsstaal dure bis uf Otmisinge und Mägewyl. Es het uf de Moränehügel vil grossi alti Schteine, wo Findling vom Gletscher sind. Dr Kanton Aargau het das Gebiet drum deils under Naturschutz gstellt und is Inväntaar vo de nazional wichtige Gletscherlandschafte ytreit. Die bekantischte Schteiblöck sind dr Bättlerschtei und der Ärdmannlischtei. Dä het sogar en eigeti Ysebaanhaltstell, wil ne so vil Lüüt gönd go psueche.
S Maiegrüen isch dr höchscht Bärg vom Wagerain; er isch 589 Meter höch. Dr glych Name het au dr Buurehoof vo Hägglige grad under am Hügel. Uf em flache Gipfel vom Maiegrüen stoot en Uussichtsdurm.
Dr gröscht Deil vom Bärg isch vom Wald tekt. I nes baar Liechtige sind Buurehöf und Wyler; die grössere sind Büschike, Ämet, Rüti, dr Obermatthof, s Oberdorf bi Aristau und Türmele. Einzig d Dörfer Hägglige und Bäsebüre ligge ufem Bärg. Hägglige isch i dr Tuele uf dr Mittagsyte vom Hügel Mäiegrüen.
Under de Moräne lige Schteischichte vo dr Molasse und ganz im Norde vo Chalchschtei. Bi Otmisinge und Mägewyl wird in es baar Schteibrüüch am Rand vom Wagerain sid dr Römerzyt dr Mägewyler Muschlechalchschtei abbout.
Strassenbahn Schaffhausen–Schleitheim
Diè Strossèbahn Schaffhuusè–Schlaatè, abkürzt StSS, isch è Vokeersunternää im Schwizer Kanton Schaffhuusè. Es hèt è elektrischi, meterspurigi Überlandstroossèbahn betribbè, welli vom 8. August 1905 aa Neuhuusè mit èm Schlaatèmer Ortsdeil Oberwisè verbundè hèt. Diè Züège vo dè StSS hèn dodèby durchgängig vo un bis i di Kantonshauptschtadt Schaffhausen vokeert. Dodèby hèn si d Gleis vo dè ehemaligè Stroossebahn Schaffhuusè gnutzt, welli vo dè Schaffhuuser Strossèbahn (SchSt) betribbè worrè sin. Am 1. Oktober 1964 hèt mo diè Züüg uff dè Überlandstrecki durch Autobuss ersetzt. S Unternemmè hèt ab dört als Autoverbindung Schaffhausen–Schleitheim (ASS) firmyrt, sit 2001 heisst s Regionale Verkehrsbetriebe Schaffhausen (RVSH). Diè Aktiègsellschaft tretet meischt unter dè Marketingbezeichnig SchaffhuusèBus uff un betrybt usserdèm no diè Linniè 22 bis 25.
Streggèbeschrybig
D Kilometryrig vo dèrè Überlandstreggi hèt bi dè Durchfahrt unter dè Hochrhybaan aagfangè; selli isch er im Zuug vo dè Klettgauerstrõss erfolgt. Es isch witter d Halteschtell Kreuzstrasse koo, bevor aaschliessend d Beringer Ängi durchfaarè worrè isch – so würd èm Yschnitt zwischèm Buechbüel un èm Galgèbuck gsait. Bim Ängihof hèt sich diè erschti Uuswychi bfundè, diè offizièlli Stationsbezeichnig hèt uff Engehof glutet. Diè Streggi füürt dört entlang vo dè Hauptstrõss 14 übber Beringè un Lööningè noch Siblingè. Lööningè hèt èn eigne Baanhof ghaa, z Beringè un Siblingè hèt mò d Station am Aafang in èrè Wǜrtschaft ygrichtet. D Beringer Station isch zuè dè Abgränzig vo dè Station Beringen Bad Bf a dè Hochrhybaan denn au Beringen StSS dauft worrè. Für dè Güètervokeer sin in beidi Dörfer separati Güèterschöpf baut worrè. Näb sèllèm Siblinger Güèterschopf stòt au s Siblinger Depot, wo au d Wärchschtatt vo dè StSS lokalisyrt gsi isch.
Bi dè Passhöchi Sibblingerhöö, wo au è glychnamigi Halteschtell mit offenem Wartehüsli exischtyrt, lyt dè Scheitelpunkt vo dè StSS-Strèggi. Im witerè Volauf füürt si ooni Zwǜschèhalt a dè Sidlig Näppèdaal vorby bis zuè dè Halteschtell Hohbrugg, wo è bekannti Wǜrtschaft stòt un ußerdèm dè Wäg vo dè einzigè Alp am Randè obbè abbè chunnt. Well d Hohbrugg am Fuèss vo dè Stygig uff d Siblinger Höö lyt, isch dört è Uuswychi blazyrt worrè. Aaschlǜssènd gòt d Strèggi im Daal nõch fürrè zuè dè Station Schlaatè. Schlaatè hèt näbbè Lööningè è eigènès Stationshuus ghaa, braktischerwys hèt mò è Woonhuus am unterè Dorfrand zuè dè Station umgmodlèt. In Richtig Obberwisè isch z Schlaatè è Depot baut worrè, wo öppè 200 m näb dè Station am rächtè Ufer vum Dorfbach hèrrèbaut worrè isch. D Strèggi gòt vo dört durch s Dal vum Schlaatemer Dorfbach a dè Sägi vorby. Churz vor dè Mündig vum Schlaatemer Dorfbach i d Wuètè, bim Flüèli, isch d Trassè i d Obberwisè durrè zogè un zum schwyzer-dütschè Gränzübbergang Obberwisè-Stüèlingè gfüürt worrè. Bim dörtigè schwyzer Gränzhüsli isch d Endschtation Oberwiesen-Stühlingen aaglait gsi. Dè Clou vo dèrrè Strèggi, dè Aaschluss a dè Baahof vo Stüèlingè a dè Wuètèdalbaan, wo vo dört us öppè èn halbè Kilometer entfèrnt isch, sowiè d Witterfüürig bis zuè dè Stüèlinger Ortsmitti isch zwar blaant gsi, aber niè realisyrt worrè. Dõdemit isch d StSS è Stichschtrèggi blibbè, è Karrièrè als internationali Baanschtrèggi hèt si niè ghaa.
Vorgschichtè
Im Johr 1863 isch d Hochrhybaa vo Basel gu Konschtanz eröffnet worrè. Si füürt durch dè Chläggi im Kanton Schaffhuusè. Diè Streggèführig vo dè Hochrhybaa im Chläggi versuècht èn Kompromiss z ermöglichè, well diè verschidnè Gmaandè um èn Baanaaschluss konkurryrt hèn. Nõchdèm vor allem d Hallauer als woolhabendschti Wyybaugmaand erfolglos d Trassè vo dè Hochrhybaan uff an rächtè Rand vum Chläggidal durrè ziè hèn wellè, isch d Trassè i dè Mitti im Unterchläggi resp. ehnder am linkè Dalrand im Obberchläggi durrè zogè worrè. Folgendi Gmaandè entlang èm Randè un èm nördlichè Dalrand vum Chläggi hèn mit Uusnaam vo Beringè nit brücksichtigt wörrè chönnè : Bi Hallau muè dèzuè gsait wörrè, dass d Hallauer irèn Baanaaschluss mit èm Bf. Wilchingè-Hallau schu 1863 übberchò hèn, dèsèll Baanhof isch abber èn unglièbtè Kompromiss gsi, well d Station bim Wilchinger Wyler Unterneuhuus un dõdemit im Abschtand vo öppè je 2 km zwǜschè dè Wyybaudörfer Hallau un Wilchingè lyt.
Als 1870 dè Bau vo dè Sauschwänzlèbaan bschlossè worrè isch, hèt mo d Idee von èrè normalschpurigè Vobindig vo Stüèlingè noch Beringè kaa. D Idee isch abber nit gsi, è Alternatyvroutè für dè Chläggi-Abschnitt vo dè Hochrhybaan übberzchò, sondern è Witterfüürig vo dè aadenktè Bõõdorfer Baan. Dõdemit wär è durchgängigi Vobindig zwǜschè Fryburg un Schaffuusè als Zuèlauf vo dè immer no blaantè Alpèdransversalè i dè Bündner Alpè (Splügèpass/Lukmanièrpass) entschtandè. D 1872 hèt d Schwizerische Eidgnossèschaft è Konzession erdeilt zum Bau von èrè Vobindig vo Stüèlingè nõch Beringè, 1875 isch sogar èn Staatsvotraag abgschlossè worrè. Uffgrund vom abflauendè Ysebaaboom un dè Alpèdransversalè übber dè Gottard isch d Idee abber niè realisyrt worrè.
Grossi Deil vom Kanton Schaffuusè sin bis zum Änd vom 19. Johrhundert zuè nèm Baanaaschluss chò. È Uusnaam isch dè rächte, nördlichè Rand vum Chläggi-Dal un s Schlaatemer Dalbeggi gsi. Dõher hèt s dè Regyrigsrôt vom Kanton Schaffhuusè es für aagmessè ghaaltè, dè Kanton bim Bau von èrè Schmalspurbahn sèlber a d Kandarrè z nää. Am 14. Februar 1904 hèn diè Stimmberechtigtè vom Kanton s Dekreet übber dè Bau un Bedryb von èrè Übberland-Drämli Schaffhuusè–Schlaatè befürwortet. S Übberland-Drämli isch vo Aafang aa als Lokalbaan blaant un èntschprèchend budgetyrt gsi.
Am 4. Februar 1904 isch s blaante Drämli vor s Volk chò un mit 4267:2861 Stimmè aagnõ worrè. Bi dè Gegner vum Drämli isch s vor allem um diè hochè Köschtè gangè, s Brojèkt isch nämli mit 1,1 Mio. Stutz, also ènèrè guètè Kischtè, voaaschlat worrè.
Bau vum Drämli
Im Mai 1904 isch d Streggi abgschteggt gsi, d Baublään sin ygraicht worrè. Ändi Septembèr 1904 hèt mò aagfangè, d Schinnè uff èm Abschnitt Siblingè-Obberwisè z volegè, èn Monèt spôter hèt mò wèg èm Winterybruch nu 200 m vor dè Ändschtation, also öppè bim Rank am Fuèss vum Flüèli, uffhörè müèsè. Schu Aafang Februar 1905 isch s Gleis fèrtig volait gsi, dènõch sin d Delegraphèleitungè un dè Räscht vo dè Strèggi draa chò. S bedryblichè Zèntrum schu bim Bau isch s Depot am weschtichè Dorfrand vu Siblingè gsi, wèll vo dört no èn Streggèascht gu Gächlingè/Obberhallau blaant gsi isch. Aafang Juni 1905, nõch uugfäär ènèm Johr Bauzit, isch d Jungfèrèfaart vo Siblingè bis Obberwisè unternõ worrè. Am 8. Auguscht 1905 isch diè gsamt Strèggi ygweyt un im Bedryb übbergää worrè. D Schlaatemer hèn extra für sèll Fäscht èn Triumphbogè us Holz näb dè Schlaatemer Station baut.
Bedryb
Diè Infraschtrukturgränz zwischè SchSt un StSS isch aafangs bi dè Unterfüürig vo dè Hochrhybaan obberhalb vo dè Neuhuuser Ortsmitti voloffè. Dè 780 Meter lange Abschnitt zwischè dè Halteschtell Neuhuusè-Scheidegg un dè Hochrhybaa-Brugg hèt aafangs zu dè SchSt ghört un isch erst 1908 a d StSS übbergää worrè. Trotzdäm isch sèllè Abschnitt scho vo Aafang aa mit dè uff dè Überlandstreggi üblichè 900 Volt Glychschtrom elektrifizyrt. Uff dè 1,74 Kilometer langè Streggi zwǜschèm Baanhof Schaffhuusè un Neuhuus Scheidegg sin d StSS-Züüg dõgegè unter dè im Stadtbetryb üblichè 600 Volt Glychschtrom gfaarè. Wèll sowoll d Rhyfallbaan, d Eglisauer Baan un d Seelinniè èrscht mit dè Elegtrifizyrigs-Kampagnè vo dè SBB nõch èm Èrschtè Wältchrièg unter dè Faardròòt chò sin, sin d Züüg vo dè StSS un dè SchSt diè èrschtè elegtrischè Faarzüüg gsi, wo dè Schaffuuser Baanhof bediènt hèn. Nit alli Zwǜschèhalteschtellè vo dè städtischè Strõssèbaa sin vo dè StSS bediènt worrè, ghaaltè worrè isch nu a dè Stationè Schaffhuusè Chrütz un Neuhuusè Rhyhof. Diè Güèterzüüg sin dodèby nu no 0,6 Kilometer übber dè Personèbaanhof usè zum Güèterbaanhof wittervokeert. Mit sellè Züüg hèt 1905 au dè Güètervokeer uff èm Netz vo dè Strõssèbaan Schaffhuusè aagfangè.
Vo dè Neuhuuser Brugg èwäg isch d StSS bis Obberwisè mit 900 Volt Glychschtrom unter Obberleitig vo Aafang aa bedribbè worrè. Dõdemit isch d StSS diè èrscht elègtrischi Baanschtrèggi im Kanton gsi. Insgsamt sin 13,7 Kilometer vo dè 16,421 Kilometer langè Übberlandschtrèggi strõssèbündig voloffè. Nu zwǜschè Siblingè un dè Siblingerhöchi hèt s zwei churzi Abschnitt uff dè eigènè Trassè gää, wa hauptsächlich im grösserè Kurvèradius vo dè Bahn gegèübber dè Strõss begründet gsi isch. Grösseri Kunschtbautè sin nit vorhandè gsi. Grossdeils sin Vignolschinnè vowendet worrè, nu i dè Ortsdurchfaartè hèt d Baan uff Rilleschinnè vokeert.
Motoorwagè
Diè Schwizerischi Induschtry-Gsellschaft (SIG) hèt am Betrybsbeginn zämmè mit dè Maschinèfabrik Örlikè (MFO) vir Trybwäggè CFe 4/4 1–4 glifferèt. Sie hèn Platz für 36 Passagyr botè un zuèsätzlich è Gepäckabteil kaa. Si wared urschprünglich 25 km/h schnell, sin abber spööter uff 40 km/h umgrüschtet worrè. Si hèn è Längi vo 15 Metern un hèn 20 Tonnè gwogè. Uffgrund vo dè positivè Vokeersentwicklig hèn diè glychè Unternemmè 1907 dè füüfte Drybwagè gliferèt CFe 4/4 5. È Johr nooch Bedrybsuffnaam hèn diè obbè gnenntè Firmè dè Gepäckdrybwagè Fe 2/2 51 gliferèt. Er isch spôter als Xe 2/2 51 umzeichnèt worrè. 1921 isch dè Drybwagè CFe 4/4 6 gliferèt worrè.
Plougar
Plougar (bretonisch Gwikar) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plougar lyt am Guillec, 63 km vu Quimper un 32 km vu Brest uf ere Hechi zwische 53 m un 118 m iber Normalnull.
Gschicht
Plougar isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1429 as Ploegar (1516 Ploegar, 1630 Plougarre, 1779 Plougars, 1784 Guiquart).
Verwaltig
vu Plougar isch. Plougar ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plougar ghert zem Bretonisch.
Giromagny
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
S Gebiet um Giromagny hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Giromagny ìsch. Giromagny ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Giromagny ghert zem Franc-Comtois.
Zeitgeschichte
Als Zitgschicht wird de Abschnitt vo dr neueschte Gschicht bezeichnet, wo d Uswürkige i d Gegewart no spürbar sind.
Im engere Sinn zellt mer diejenig Gschicht zur Zitgschicht, wo hüt no lebendi Zitzüüge drüber brichte chönd. Es handlet sich also nöd um e abgeschlosseni Epoche, sondern um es Kontinuum, wo sich die ganz Zit verändered.
Älteri Iischtufig
Mänggisch verschtaht mer hüte under Zitgschicht aber no d Epoche sit em Endi vom Erschte Weltchrieg bzw. sit dr Oktoberrevolution in Russland ab 1917. Für e Zäsur im Jahr 1917 spreched mehreri Gründ:
Neueri Iischtuefig
Immer mee wird aber sit em Aafang vom 21. Jahrhundert under Zitgschicht d Epoche sit em Endi vom Zweite Weltchrieg begriffe, wil di lebende Zitzüüge us dr Zit vor em Zweite Weltchrieg gschtorbe sind bzw. immer weniger werded.
Alex Zülle
Alex Zülle (* 5. Juli 1968 z Wil SG, wohnhaft z Zuckeriet SG) isch en ehemolige Schwiizer Profi-Velorennfahrer.
Karriere
Dr Zülle het si Profikarriere 1991 aagfange. Vo der Mitti vo de 1990er Johr aa het er zu de beste Etappefahrer im Velorennsport ghört. So isch er Zweite worde bi der Tour de France 1995. 1996 und 1997 het er d Vuelta a España gwunne. 1996 isch er usserdäm Wältmeister im Zitfahre worde. Der Zülle isch 1996/97 zweimol churz Erste in der Wältrangliste gsi.
1999 isch der Zülle wider bi der Tour de France mitgfahre und het der zweit Blatz hinder em Lance Armstrong übercho. Drbii het er scho in der Früehphase vo der Tour grosses Bäch gha, won er in e Massesturz verwigglet gsi isch und über sächs Minute im Gsamtklassemänt verlore het. Die Etappe isch über e Damm gange, wo nume bi Ebbe passierbar und vom Meerwasser glitschig gsi isch.
Der Zülle isch 2001 eine vo de erste gsi, wo der Unternähmer Günther Dahms für si neus Profi-Team Coast het chönne gwünne. Allerdings het er im Früehlig 2003 zum Phonak Cycling Team gwächslet, wo s Zahligsschwiirigkeite gee het.
Si letzt gross Erfolg isch der Siig bi der Tour de Suisse 2002 gsi. Noch der Saison 2004 het er si Ruggtritt bekannt gee.
Rheinbrücke Hemishofen (Strasse)
D Rhybrugg Hemmishoffè isch è Brugg, wo i dè Schwiz bi Hemmishoffè dè Hochrhy übberschpannt. D Strõssèbrugg mit zwei Faarschtreifè un eim Trottoir un Velowäg stammt uss èm Johr 1980. Si übberfüürt d Hauptschtrǒss 332, wo im Kanton Schaffhuusè a dè dütsch-schwize Landesgränz bi Ramsè aafangt un a dè Hauptschtrǒss 13 im Kanton Thurgau uffhört. S Bauwörch isch parallel zu dè historischè Ysèbaabrugg stròmuffwärts baut worrè.
Gschichtè
Erschti Übberlegigè bezüèglich ènèrè Rhybrugg für dè Strǒssèvokeer bi Hemmishoffè hèt s 1933 gää, zee Johr spôter hèn Blaanigè für è Strõss nördlich vo dè Baanschtreggi exischtyrt. Im Johr 1968 sin durch dè Kanton Schaffhuusè d Vorlaag von èm Strõssèbaubrojèkt mit dè Umfaarig vo Hemmishoffè un ènèrè neuè Rhybrugg zum Aaschluss a s linksrhynische Strõssènetz gfolgèt. Unter anderem hätt dõdurrè d Rhybrugg vo Stei am Rhy vom Durchgangsvokeer entlaschtet wörrè söllè. Dè zrugggschtellte Bau vo dè dòmòligè Europastrõss 70 (spôter in Europastrõss 41 umnummeryrt) mit èrè neuè Rhybrugg im Schaarè bi Dissèhoffè hèt ußerdèmm è Vokeerszuènòm erwartè lõ. Trotz Widderschtänd vor Ort, uffgrund vo dè z erwartendè Vokeersbelaschtigè, hèt s Volk sebbèm Vokeersbrojèkt mit èrè Rhybrugg obberhalb vo dè beschtehendè Ysèbaabrugg Èndi 1976 zuègschtimmt.
Èn öffentlichè Brojèktwettbewèrb für diè neui Rhybrugg bi Hemmishoffè isch voaaschtaltet worrè, woby s Ingenieurbüro Wüst, Stucki un Hofacker uss Schaffhuusè/Züri mit èm èrschtè Briis uuszeichnet worrè isch. D Brugg hèt möglichscht lycht un dransparent sy söllè. D Balchèkonschtruktion un Stellig vo dè schlankè Flusspfyler sin in Bezug zu dè aaltè Ysèbaabrugg gwäält worrè. Im Januar 1978 hèt dè Bruggèbau aagfangè. Am 30. Auguscht 1980 hèt d Yweihigsfièr vo dè Brugg un dè Umfaarig stattgfundè. D Bauköschtè hèn 8,4 Millionè Frankè bedrait.
Konschtruktion
S Bauwörch bschtòt uss ènèrè 345 m langè Spannbedongkonschtruktion mit füüf Fälder. S wyst in Längsrichtig èn Durchlaufdräger als Bauwärchsischteem uff. D Stützwitti bedrait vo Nord nõch Süd 67,0 m, 2×75,0 m, 71,0 m un 57,0 m. In Querrichtig isch èn einzelligè Hoolkaschtèquerschnitt mit èrè Boddèblattèbreiti vo 4,5 m un ènèrè Faarbaanblattèbreiti vo 12,1 m vorhandè. D Konschtruktionshöchi vom Übberbau isch konschtant 3,25 m. D Pfyler mit dè obberè Ussèabmessigè vo 4,56 × 2,0 m hèn èn massivè Staalbedongquerschnitt. Si wyst bezogè uff s Nidrigwasser è Höchi vo 23 m uff, d Querschnittsbreiti nimmt mit dè Höchi im Vohältnis 1:40 ab. D Gründung vo dè Pfyler bschtòt uss je sechs Boorpfääl mit 1,5 m Durchmesser, 23 m i dè Rhygrund abbè langèd.
Zu dè Erschlièssig vo dè Bauschtell hèt diè bauuusfüürendi Arbètsgmeinschaft vo beidè Ufer uus Steeg i dè Rhy baut. Dè 4,8 m breite innere Kaschtè vom Übberbau isch mit ènèrè Vorschubrüschtung hèrgschtellt worrè, für diè zuèsätzliche Hilfspfyler im Rhy notwèndig gsi sin. D Hèrschtellig vo dè sitlich übberstehendè Faarbaanblattè isch aaschlièssend mit èm sognanntè Konsolwagè gmacht worrè.
42 (Antwort)
Im dritte Deil vum Roman rächnet dr Supercomputer Deep Thought nooch siibenehalb Millione Johr Rechezitt us, ass 42 d Antwort uf d Frog nooch eifach allem isch. Nit ohni d Noochfahre vu sine Konstrukteure druf hizwiise, dass die nixsagend Antwort villicht dorum so nixsagend sei, wil si kei präzisi Frog gstellt häbe.
Iwan Schischman
Dr Iwan Schischman (* um 1350; † 3. Juni 1395 z Nikopol) isch e bulgarische Brinz und vo 1371 Zar vo Bulgarie z Weliko Tarnowo gsi. Noch em Dood vo sim Vater het er d Koalizioon vpm südserbische Köönig Vukašin Mrnjavčević gege d Osmane understützt. In dr Schlacht an der Mariza am 26. Septämber 1371 häi d Osmane die serbisch-bulgarischi Armee vernichdet. Dr Vukašin Mrnjavčević isch gfalle im Kampf. Wäge de Aagriff vo de Türke het sich 1373 dr Iwan de Osmane underworfe. Die häi aber nid ufghöört Däil vo sim Riich z eroobere, 1378 Ichtiman und 1383 Sofia. Er het sich denn gegen e türkisch Sultan Murad II. ufgleent und dä het 1388 ganz Bulgarie erooberet und dr Iwan z Nikopol belaageret. Er het sich no äinisch underworfe, aber 1393 häi d Türke Bulgarie wider aagriffe und am 17. Juli isch die bulgarischi Hauptstadt Weliko Tarnowo gfalle, was vilmol as s Ändi vom Zwäite Bulgarische Riich aagluegt wird. Dr Iwan het as osmanische Vasall s Land regiert, bis dass en am 3. Juni 1395 dr Sultan Bayezid I. het lo hiirichde.
Universität Genf
D Uniwersidäät Gämf isch e Volluniwersidäät und isch 1559 vom Johannes Calvin as theologischi und humanistischi Académie de Genève gründet worde. Wo ane 1873 ä medizinischi Fakultäät iigrichdet worde isch, het d Hochschuel dr Status und Naame von ere Uniwersidäät überchoo. D Uniwersidäät Gämf het ä bräits Studium- und Forschigsaagebot.
Gschicht
Am Aafang het mä an dr Académie de Genève vor allem Theologii und humanistischi Fächer gleert. Im 16. und 17. Joorhundert het si e groossi internazionali Usstraalig ghaa; zu sällere Zit het Gämf as «protestantischs Rom» gulte. Im 18. Joorhundert si nöiji Fächer drzuechoo, bsundrigs Naturwüsseschafte. 1873 isch d Akademii formell zun ere Uniwersidäät worde.
D Organisazion
D Uniwersidäät Gämf isch organisiert in siibe Fakultäate (Naturwüsseschafte, Medizin, Rächtswüsseschafte, Gäisteswüsseschafte, Wirtschafts- und Sozialwüsseschafte, Psüchologii und Erziejigswüsseschafte, Protestantischi Theologii), und si het en Übersetzigschuel, en Instidut für Öiropawüsseschafte (Institut Européen de l’Université de Genève, IEUG) und anderi autonomi Instidut: S Gämfer Hochschuelinstidut für internazionali Studie (IUHEI), s Instidut für d Studie vo der Entwicklig Institut universitaire d’études du développement (IUED) und s Instidut für Ökumenischi Theologii Institut Oecuménique de Bossey.
E Sekzion, spööter en äigeständigs Instidut für Archidektur het s sit 1942 gee. Zletscht het mä dört noch em (externe) Grundstudium s Hauptstudium chönne absolviere. Bis s Instidut 2007 abgwigglet worde isch, isch s – näbe de Hochschuele Lausanne, Züüri und Mendrisio – äine vo vier Standort vo dr uniwersitäre Archidekturleer in dr Schwiz gsi.
Partneruniwersidääte
D Uniwersidäät Gäf bietet gmäinsami Masterstudiegäng mit dene Schwizer Uniwersidääte:
Usserdäm wird e gmäinsame MBA-Studiegang mit dr Georgetown University in Washington, D.C. i de Veräinigti Staate aabote.
Statistik
Im Summersemester 2014 het d Uniwersidäät 16'400 Studänte gha (61 Brozänt Fraue, 34 Brozänt Usländer), 4295 Aagstellti (11 Brozänt Brofässer und 53 Brozänt anderi Mitarbäiter, wo in dr Leer und Forschig beschäftigt si.)
Ranking
S renommierte amerikanische Magazin Newsweek het d Unieersidäät 2006 in ihrem Ranking as drittbesti kontinentalöiropäischi «Global University» iigstueft (Blatz 28 wältwit), hinder de Äidgenössische Hochschuele Züüri (Blatz 18) und Lausanne (Blatz 23).
Noch de Times Higher World University Rankings vo 2014/2015 isch d Uniwersidäät Gämf uf Blatz 107 vo alne Hochschuele in dr ganze Wält gsi.
Jaffa
Jaffa, hebräisch יפו (Yafo), arabisch يافا (Yafa), isch en antiki Haafestadt an dr israelische Middelmeerküste und isch hüte Däil vo dr Groossstadt Tel Aviv-Jaffa.
Gschicht
S Gebiet vo Jaffa isch scho 3500 v. d. Z. bewoont gsi. Dr Ort wird uf egüptische Inschrifte um 2000 v. d. Z. under em Naame Ipu erwäänt und Kanaaniter häi dört gläbt. Mä vermuetet, ass es e Kultort für d Gotthäit Derketo gsi isch. Im Buech Jona in dr Biible daucht Joppe as Haafen vo de Tarsis-Schiff uf. Im Alterdum isch dr Haafenort mäistens in de Händ vo de Fönizier gsi, und die häi au Holz us em Libanon gliiferet für d Jerusalemer Tämpel, wo denn über Land vo Jaffa uf Jerusalem dransbortiert worde isch.
D Makkabäer häi dr Ort erooberet und spööter denn d Röömer. Jaffa isch denn Däil vo dr röömische Browinz Judäa, wo vom e Prokurator verwaltet worde isch. Under em Konstantin em Groosse isch d Stadt Bischofssitz worde. Im Joor 636 het dr Kalif Omar Jaffa erooberet, und im Joor 1099, wääred em Erste Chrüzzuug, dr Gottfriid vo Bouillon.
Im Middelalter isch Jaffa milidäärisch und wirtschaftlig wichdig gsi, bsundrigs für d Chrüzfaarer, wil si Haafe dr nöggst zu Jerusalem gsi isch. Dr Gottfried vo Bouillon het d Stadt drum 1100 befestigt, und si isch s Zentrum von ere Groofschaft gsi. Wo dr Groof vo Jaffa dr Hugo II. vo Le Puiset 1134 gegen e Köönig Fulko rebelliert het, isch d Grafschaft in chliineri Äihäite ufdäilt worde und Jaffa sälber zum Chroonguet worde.
Noch dr Niiderlaag vo de Chrüzfaarer in dr Schlacht bi Hattin im Joor 1187, het dr Ayyubide-Sultan Saladin Jaffa erooberet. Im Septämber 1191 het d Armee vom Dritte Chrüzzuug under em Richard Löijehärz dr Saladin in dr Schlacht bi Arsuf gschlaage und denn d Stadt ooni Kampf iignoo. Im Juli und August 1192 het dr Saladin Jaffa belaageret, isch aber abgweert worde. Im e Waffestillstandsabkomme im Septämber 1192 het dr Saladin Jaffa de Chrüzfaarer überloo. Im Fümfte Chrüzzuug häi 1229 dr Kaiser Friedrich II. und dr Sultan al-Kamil dr Friide vo Jaffa abgschlosse, nochdäm d Christe under anderem Jerusalem ooni Kampf zruggbechoo häi.
1268 häi d Mamluke under em Sultan Baibar I. d Stadt erooberet und d Herrschaft vo de Chrüzfaarer isch ume gsi. D Mameluke häi d Stadt fast vollständig zerstöört und fast käni Lüt häi me dört gläbt. 1516 isch Jaffa an s Osmanische Riich gfalle und isch wie früener wirtschaftlig bedütend worde, bsundrigs as Haafe für Pilger uf em Wääg uf Jerusalem.
Dr Napoléon Bonaparte wäärend sinere Egüptische Expedizioon vom 4. bis 7. Merz 1799 Jaffa belaageret. D Verdäidiger häi eme franzöösische Parlamentär dr Chopf abgschnitte. D Franzoose häi druf d Stadt säggs Stunde lang mit Kanoone beschosse, d Stadt erooberet und usblünderet und dr Kommandant Abu-Saab und 2000 Gfangnigi umbrocht.
1832 häi egüptischi Drubbe vom Muhammad Ali Pascha d Stadt ooni Kampf iignoo, aber scho vo 1841 aa isch si wider osmanisch gsi.
Am 31. Merz 1890 het e franzöösischi Gsellschaft d Baanstrecki Jaffa-Jerusalem afo baue, und am 26. Septämber 1892 isch si in Bedriib gnoo worde.
1945 het Jaffa 101'580 Iiwooner ghaa. Vo dene si 53'930 muslimisch gsi, 30'820 jüüdisch und 16'800 christlig. Im Däiligsblaan vo dr UNO isch d Vorstadt Tel Aviv, wo vor allem Juude gläbt häi, zum jüüduische Staat choo und Jaffa wer en arabischi Enklave worde. D Araber höi dr Blaan aber abgleent, und im Chrieg, wo denn usbroche isch, häi die israelischi Milizorganisazioone Hagana und Irgun Jaffa iignoo. E groosse Däil vo dr arabische Bevölkerig isch gflüchdet oder verdriibe worde und vo öbbe 65'000 arabische Iiwooner, wo vor de Kämpf z Jaffa gläbt häi, si nume öbbe 5'000 übrig bliibe. 1950 si Jaffa und Tel Aviv zum hütige Tel Aviv-Jaffa veräinigt worde. Dr Haafe, wo wääred Joorduusige d raison d'être für d Stadt gsi isch, het hützudags kä wirtschaftligi Bedütig mee und isch zum e Jacht- und Fischerhaafe abgsunke.
Bonndorf im Schwarzwald
D Löweschdadt Bonndorf im Schwarzwald isch e Schdadt im Kreis Waldshut in Baden-Württemberg. Si isch bekannt für ihr Schloss mit dr Narreschtuebe un em japanische Garte. Si het die zweitälteschte Sparkasse in Dütschland, wo 1765 vom Fürstabt Martin II. Gerbert gründet wore isch.
Geografische Laag
Bonndorf ligt im Südweschte vo de Bundesrepublik Deutschland in 700 bis 900 Meter Höi. D Gmeind isch ungfähr 18 Kilometer von de Schwyzer Grenz (Stühlingen/Schleitheim) weg. Bonndorf isch im Nordoschte vom Landkreis Waldshuet und südlich vo de Wuetach, wo si über d Wuetachschlucht im Ortsteil Boll Zuegang dezue het. Dr Schluchsee ligt etwa 15 Kilometer weschtlich vo Bonndorf.
Dr Bonndorfer Huusberg isch dr Lindebuck.
Nochbergmeinde
D Gmeind Bonndorf grenzt im Weschte a d Gmeind Schluchsee, im Nordweschte a d Gmeind Lenzkirch und im Norde an d Gmeind Leffinge (alli Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald) a. Im Oschte grenzt si a d Gmeind Wuetach, im Südoschte an Stüehlinge un im Süede an Grafehuuse (alle Landkreis Waldshuet) a.
Schdadtgliderig
Zue Bonndorf (Stadtgebiet: 4.803 Iwohner) ghöre d Ordsteil Boll (124), Brunnadern (83), Dilledorf (293), Ebnet (79), Gündelwange (553), Holzschlag (180), Welledinge (531) un Wittlekofe (201).
Name
Dr Name vo de Schdadt kummt (so verzellt mer sichs) vo de Bohnen, wo sich d Bürger vo Bonndorf demit bi Abstimmige ihri Meinig zeigt hän. Anderi Kwelle meinet, dass sich Bonndorf vom keltische buona, des heisst entweder vom Wort baunos (baut, bewohnt) oder vo de Wörter boum, bôm, bôn (vom keltischi bona - Baum) herkumt. Noch de zweite Dütig isch Bonndorf s Dorf bi de Bäum.
Ohne schriftliche Übrlieferig
S Gebiet um Bonndorf isch scho in de Schteinzit besiidelt gsi. Dodrüber gibts au Fünd in de Gemarkig vo Bonndorf.
Noch de Besiedelig durch d Kelte un Germane isch um 260 s Gebiet vo de Alamanne in Bsitz gno wore. 1877 hät mer z Bettmaringe, wo hüt zu de Schdadt Stühlinge ghört, e Fibel us dere Zit gfunde, usserdem sin alemannische Blattegräber mit Grabbeigabige gfunde wore.
496 sin d Alemanne in d Abhängigkeit vum fränkische König grote, un ihri Gebiet sin in Gaue unterteilt wore. Bonndorf hät zum Albgau ghört. D Albgau isch vo Gaugrafe vo Gurtweil uus regiert wore.
Mit schriftliche Übrlieferig
Mitem Uussterbe vo de Herre vo Lupfen 1582 isch en Erbschtrit über s Gebiet entschtande, wo am Schluss vom Kaiser Rudolf II. gschlichtet wore isch.
1609 isch Bonndorf dann vom Kloschter St. Blasien kauft wore. Mit em Kauf vo de riichsunmittelbare Herrschaft Bonndorf isch de Abt vom Kloschter en weltliche Herrscher wore un hät Sitz un Schtimmrecht im Schwäbischen Reichstag (1638) überko.
1699 sin d Herrschafte Bonndorf, Gutenburg (1480 vo St. Blasie kauft), Bettmaringen (1418 an St. Blasie verschenkt) un Blumegg (1433 vo St. Blasien kauft) zu de Grafschaft Bonndorf zämeglegt wore.
1803 isch s Eigetum vom Kloschter St. Blasien säkularisiert wore. 1806 isch Bonndorf dann ans Großherzogtum Baden ko. Zwischedurch hän mol no kurz de Malteserorde (1803-1805) un s Königriich Württerberg (1805-1806) gherrscht.
1815 isch Bonndorf Badischs Bzirksamt wore; d Ämter defür wie s Amtsgericht, s Notariat odr s Forschtamt sin in de folgende Johr dezueko un sin meischtens im Bonndorfer Schloss unterbrocht gsi.
Erscht 1924 isch 's Bezirksamt Bonndorf ufglöst un im Landkreis Hochschwarzwald unterschtellt wore. Dä Landkreis isch dann bi de Gebietsreform (1967-1975) wieder ufglöst wore. Bonndorf isch dann a de Landkreis Waldshuet gange. Glichzitig sin d hütige (2004) Ortsteil zu Bonndorf ko.
S Stadtrecht hät Bonndorf 1891 gregt, 1935 isch es aber wieder weggno wore. 1951 hät Bonndorf dann s Stadtrecht vom badische Staatspräsidenten Leo Wohleb zruckgregt.
Iwohnerentwicklig
1855 hät Bonndorf 1.212 Iwohner gha. Selli Zahl isch im Lauf vo de Zit schdetig gwachse (1.600 im Jahr 1900, 2.100 im Jahr 1950, 3.400 im Jahr 1970, 5.364 im Jahr 1980).
Religione
Bonndorf isch sit jehär katholisch. Erscht sit em 19. Jahrhundert hät s Protestanten, ab 1875 sin Israeliten gmeldet wore. Hüt hät Bonndorf nebe de beide große krischtliche Gmeinde au e muslimische Gmeind mit eme eigene Gebetsruum. Usserdem sin d Neuapostolische Kirche un d Zeugen Jehovas in Bonndorf.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Hortar
De Hortari (lat. Hortarius; alem. *Hordahari „Schatzchrieger“) isch en alamannischa Gaukini (rex) gsi, wo 356/8 im Gibiet vom Odewald gherrscht het. Öb er identisch isch mitem Hortari, wo im Joor 372 as Först (primas) vode Bukinobante gnennt werd, isch umstritte, well d Bukinobante nördlich vom Main agsidlet gsii sind.
Bonndorf im Schwarzwald
Wappen
D urschprüngliche Herre vo Bonndorf hän als Schild en Schtern über me Dreiberg gha.
Hortar
De römisch Historiker Ammianus Marcellinus het gschribe: ''Noch ra sigriche Schlacht gegä dä römischä Heermeister Barbatio (357) bi Rauracum (Kaiseraugst) hend sich d Alamannenkinigi Hortar, Suomar, Ur, Ursicin un Vestralp untar dä Fyhrung vum Chnodomar und em Agenarich (Serapio)  ihri Heeri versommelt, un sind gegä dä römisch Bfehlshabar Severus zogä, in d Schlacht vo Strossburi. Noch de verlorena Schlacht het de Hortar, sin Lebä un Lond gegä Liferi vun Gspanne un Baumaterial, kene bhalte.'' Im Joor 358 het de Cäsar Julian mitem Hortari e Fridesvertrag gschlossi.
Bonndorf im Schwarzwald
Wappen
Dr silbrige Lööw uf blauem Grund, wo hüt s Gmeindwappe isch, kennt mer erscht ab em Joohr 1304. Zwische 1434 un 1891 isch aber als Siegel e Buffbohne mit Schote verwendet wore. Erscht zu de Verleihig vo de Schdadtrecht 1891 hät mer sich wider ans alti Wappe erinnert. Mer nimmt a, dass d Lööw vo de Herre vo Krenkingen kummt, aber en Lööw isch vo de Krenkinger in Wirklichkeit nie gfüert wore. Vermutlich goht s Wappediir uf de Habsburger Lööw zruck.
Hortar
Im Joor 372 erschint en Hortar, wo als Först vode Bukinobante gnennt werd, zsämme mit em enandere Först, em Bitherid, im römische Militärdienscht. Dur Folter isch vum Hortar ä "Gständnis" erpresst worä, wonoch er gegä dä Staat grichteti Brief an onderi Alamannenfyrste gschickt hän soll. Dorufhin isch er zuem Tod durch d Flammi verurteilt worä.
Bonndorf im Schwarzwald
Schdädtepartnerschaften
Sit 1975 gibts e Partnerschaft mit de französische Gmeind La Vôge-Les-Bains (bis 2017 Bains-les-Bains), wo im Süde vo de Vogesen isch.
Kultur un Sehenswürdigkeite
Bonndorf isch e Hochburg vo de Fastnacht, d Bonndorfer Pflumeschlucker sin e bekannti Narrezunft.
Musee
Im Bonndorfer Schloss häts die Narrenstuben wo e großi Uusstellig vo Narrefigure un andere Uusstelligsstugg us d Narreziit hät.
Ehrebürger
Ehrebürger sin dr ehemaligi schtellvertretende Bürgermeischter, Gerhard Schwörer, un dr früere Bürgermeischter Oskar Stöckle.
Söhn un Döchter vo de Stadt
Konstantin Fehrenbach (* 1852, † 1926), dütscher Reichskanzler vo 1920 bis 1921, isch in Wellendingen, hüt en Ortsteil von Bonndorf, uf d Welt ko.
Niffer
Nìffer (frz. Niffer, dt. Niffer) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Nìffer ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 788 àls Niufera.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nìffer ìsch. Nìffer ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìffer ghert zem Hochàlemànnisch.
Gislifluh
D Gisliflue isch e Bärg vom Jura im Kanton Aargau.
Dr Bärg, wo sin Gipfel uf 772 Meter über Meer isch, lyt oben a de Dörfer Gaueschtei und Biberschtei über em Aaretaal. Uf dr Nordsyte vo dr Gisliflue sind im Schänkebärgertaal d Gmeind Thale und s Dorf Oberflachs, wo sid 2014 zu dr Gmeind Schinznach ghört.
Dr Bärgname chunt vo dr alte Legände här, ass am Hang chly über Thale im Middelalter di heilegi Gisula gläbt heg.
Dr höchscht Deil vom Bärggraat chunt übere Wald use, und drum isch d Gisliflue e schöne Uussichtspunkt i dr Middi vom Aargau. Me gseet ringsume wyt über s Land, uf Länzbrg und Aarau abe, und wyt hinde gäge Middag a d Alpe, vom Säntis bis is Bärner Oberland, und im Norde zeigt sech über de Jurahügel dr Schwarzwald. Uf em Bärg isch e Mässpunkt vo dr Landesvermässig vo dr Schwiiz. Vo dört obe het scho i de 1780er Joore dr Topograaf Johann Heinrich Weiss (1758–1826) zäme mit em Bärgfüerer Joachim Eugen Müller d Laag vo de grosse Bärggipfel i den Alpe agfange vermässe. D Gisliflue isch im 19. Joorhundert dr Zäntralpunkt gsi vo dr Vermässig vom Aargau, und er isch bis hüt eine vo de wichtige Pünkt im schwiizerische Triangulazionssyschteem. Drum het me ane 1903 druff e Holzpyramide bout, wo me vo wytem gseht. Sit 1912 het’s uf em Bärg es solyders Zeiche us Staal. Und derby findet me Bänkli zum Usrueje und d Uussicht gniesse.
Nachtschattenartige
Nachtschatteartigi (Solanales) sy e Ornig vo de Bedecktsamige Pflanze (Magnoliopsida). Dere Ornig wärde füf Familie zuegordnet. Di wichtigsti Familie isch die vo de Nachtschattegwächs (Solanaceae) u die vo de Windewächs (Convolvulaceae).
Beschrybig
Es git sowohl verholzendi als ou chrutigi Pflanze. D Loubbletter sy meischtens wächselstänglig. D Blüete sy meischtens rasiäsymmetrisch, d Zygomorphi isch d Usnahm vo wenige Taxa. D Chelchbletter sy ou no uf de ryfe Frücht vorhande.
Bi vilne Taxas chömme Alkaloide vor. Di hüüfigschte Alkaloide si d Tropan-Alkaloide.
Familie
D Solanales bilde innerhalb vo de Euraschteride I d Schwöschtergruppe vo de Lippeblüetenartige. Si umfasst di folgende Familie:
Bezirk Conthey
Dr Bizirk Gundis (dt. Bezirk Gundis, fr. District de Conthey) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwyz. Höiptoort isch Gundis.
Gmeinde
Zum Bizirk Gundis gcheerunt füüf Gmeinde:
Universität Neuenburg
D Uniwersidäät Nöieburg isch im Joor 1909 im schwizerische Nöieburg gründet worde und het fümf Fakultääte.
Gschicht
D Uniwersidäät goot zrugg uf t Akademii, wo 1838 dr Friedrich Wilhelm IV. vo Pröisse, wo denn Fürscht vo Nöieburg gsi isch, gründet het. D Akademii isch 1848 vom Grosse Root zuedoo worde, 1866 widereröffnet und 1909 in en Uniwersidäät umgwandlet worde.
Iir Brofiil
D Uniwersidäät Nöieburg het im Joor 2014 öbbe 4400 Studierendi und 587 akademischi Mitarbäiter mit 117 Brofessuure gha. Öbbe 55 Brozänt vo de Studierende si Fraue.
Fakultääte
S Hauptgeböid, wo e Däil vo dr Verwaltig, d Faculté des Sciences économiques et sociales und e Däil vo dr Faculté de Droit din si, und s Geböid vo dr Faculté des Lettres et Sciences Humaines lige diräkt am Nöieburgersee.
D Faculté des Lettres et Sciences Humaines het öbbe 2000 Studuerendi und isch die grössti Fakultäat vo dr Uniwersidäät. Si bietet Abschlüss aa in Anglistik, Archeologii, Ethnologii, Geografii, Germanistik, Gschichtswüsseschaft, Schurnalistik, Klassischi Filologii, Kunstgschicht, Linguistik, Pedagogik, Filosofii, Psüchologii und Romanistik.
An dr Theologische Fakultäät cha mä wie an de Unis vo Gämf und Lausanne evangelischi Theologii studiere.
Institut
Die wichdigste Institut si:
Bi der Uni isch au s Wälschschwiizer Mundartwörterbuech, s Glossaire des patois de la Suisse romande.
Internationals Renommee het d Uniwersidäät Nöieburg für iiri Institut für Biologii, Ethnologii, Gsundhäitsrächt, Mikrotechnik und für s Institut de recherches économiques et régionales (IRER).
D Verwaltig
S Jooresbüdsche vo dr Uniwersidäät Nöieburg isch öbbe 120 Millione Schwizer Franke, vo dene falle 30 Millione uf Forschigskredit.
Sit 2016 isch dr Kilian Stoffel der Räkter vo der Uni. Är het d Martine Rahier abglöst, wo die ersti Frau in däm Boste in dr Wälschschwiz gsi isch.
Lance Armstrong
Dr Lance Edward Armstrong (* 18. Septämber 1971 z Plano, Texas, as Lance Edward Gunderson) isch e US-amerikanische Profi-Velorennfahrer. Er het 1993 im Alter vo 21 d Stroossewältmeisterschaft z Oslo gwunne und isch drmit der bishär jüngsti Profi-Stroossewältmeister. Vo 1999 bis 2005 het er as erste und bishär einzige Fahrer in der Gschicht vo der Tour de France die Rundfahrt siibemal noch enander gwunne. Er het dermit die vier bishärige Rekordsiiger Jacques Anquetil, Eddy Merckx, Bernard Hinault und Miguel Induráin, wo alli je fümfmol gwunne hai, überdroffe. Alli sini Rennresultaat sit 1998 si aber im Joor 2012 aberkennt worde, wil er dopt het.
D Dopingvorwürf
Der Armstrong isch eine vo de umstrittenste Velorennfahrer in der Gschicht vom modärne Velosport gsi, aber keini vo de Aaschuldigunge wäge Doping isch je bewiise worde solang er no aktiv gsi isch. Wo s aber im Joor 2012 e chli äng worden isch für en, wil die amerikanischi Anti-Doping Agentur, d Usada, nid ufgee het, het dr Armstrong uf e Brozäss verzichdet und erklärt, es chiem für jeede Mensch im Lääbe emol dr Augeblick, won er säägi: «Mir längt s.» D Usada het dr Armstrong für s ganze Lääbe gsperrt. Di siibe Toursiig sind ihm am 22. Oktober 2012 aberkännt worde.
Wichtigsti Erfolg
Eidagsrenne Rundfahrte Etappesiig bi Rundfahrte