cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tour de France 2010
Sächsti Etappe
Die sächsti Etappe vo Montargis uf Gueugnon isch die lengsti in dere Tour de France gsi. Schon e Kilometer noch em Rennafang hai sich drei Fahrer abgsetzt, dr Sebastian Lang vo Omega Pharma Lotto, dr Franzos Mathieu Perget vo dr Caisse d'Epargne und dr Spanier Ruben Perez vo Euskaltel. Bi meh as drissig Grad im Schatte si si uf e Vorsprung vo bis zu acht Minute cho, s Peloton het se aber acht Kilometer vor em Ziil iigholt. Im Massesprint het dr Cavendish wiider gwunne und isch jetzt im fümfte Rang vo dr Punggtwärtig gsi. Im Hushovd si Vorsprung uf e Petacchi isch uf vier Pünggt zsämmegschmulze. As kämpferiste Fahrer het dr Mathieu Perget die roti Ruggenummere übercho und im Bärgklassemänt dr Sylvain Chavanel überholt. Sust het sich wenig gänderet in de Klassemänt.
Sibti Etappe
Die siibti Etappe vo Tournus uf d Station des Rousses isch über fümf Päss gange, die letzte drei si in dr zweite Kategorii gsi. Bim letzte Aastig, wo dr Sylvain Chavanel elei alle vorusgfahren isch, hai sich d Sprintspezialiste ändgültig vo dr Klassemäntspitze verabschiidet, und dr Cancellara, wo öbbe vierzäh Minute uf e Chavanel iibüesst het, het s gäle Liibli an dä abgee. D Favorite si zsämme im Peloton bliibe und an ihre relative Positione het sich nit vil veränderet. E grossi Überraschig isch aber gsi, ass dr Klöden, won e sehr guete Bärgfahrer isch, nit mit em Hauptfäld het chönne mithalte und erst meh as zwei Minute spöter as siini Rivale im Peloton am Ziil acho isch. Dr Pineau, wo as Erste über die erste vier Päss gfahren isch, het siis grüene Liibli mit Erfolg verdeidigt. Dr best Jungfahrer isch dr Andy Schleck worde und bim Sprintklassemänt het sich nüt veränderet.
Achti Etappe
Die erste zwei Drittel vo dr achte Etappe vo dr Station des Rousses uf Avoriaz si nid schwiirig gsi. Zerst isch e Pass vo dr vierte Kategorii und denn e langi Abfahrt mit chliinere Hügel cho. Dr Belgier Mario Aerts, dr Holländer Koos Moerenhout und e baar anderi hai das usgnützt, zum Sprint- und Bärgpünggt zsammle. Die letzte vo dene Usrisser si erst am letzte Bärg überholt worde vom Peloton, wo vo Astana agfüehrt worden isch und wo fast alli Favorite drzue ghört hai, usser em Lance Armstrong, wo noch zwei Stürz meh und meh Zit verlore het, mit 11:45 Minute Abstand am Ziil acho isch und kei Chance für s Gsamtklassemänt meh gha het. Dr Andy Schleck und dr Spanier Samuel Sánchez si churz vor em Ziil usgrisse und dr Schleck het im Sprint d Etappe gwunne.
Nüünti Etappe
Die nünti Etappe het mit ere drissig Kilometer langen Abfahrt agfange, denn isch e Bärg us dr erste Kategorii cho, dr Col de la Colombière, denn dr Col des Aravis (zweiti Kategorii) und denn dr Col des Saisies (ersti Kategorie). Dä Rennabschnitt isch prägt worde von ere Usriissergruppe mit em Sandy Casar, em Anthony Charteau, em Luis León Sánchez, em Jérôme Pineau, em Christophe Moreau und e baar Andere, wo vili Pünggt für s Bärgklassemänt gsammlet hai. Bim letzte Ufstiig vom Dag uf e Col de la Madeleine (Hors Catėgorie) hai sich die beste Fahrer abgsetzt und s Tempo afo forciere. Dr Cadel Evans, dr Carlos Sastre, e chlii druf dr Ivan Basso und dr Lance Armstrong hai nit mit em Andy Schleck und em Alberto Contador chönne mithalte. Die beide hai d Verfolgig vo dr Gruppe vom Casar ufgnoh, wo immer chliiner worden isch und uf em Pass nume no us fümf Fahrer bestande het. Uf dr Abfahrt, wo fast drissig Kilometer lang gsi isch, het dr Samuel Sánchez, wo bim Ufefahre e bitz distanziert worden isch, dr Contador und dr Schleck fast iigholt, het aber uf dr fast ebene Strecki uf Saint-Jean-de-Maurienne wiider vierzig Sekunde verlore. Unterdesse het d Gruppe vom Casar sich nit drum kümmeret, ass dr Schleck und dr Contador guet zsämmegschafft hai und si si churz vor em Ziil überrascht gsi, ass dr Schleck se sogar churz überholt het. Dr Casar het aber dr Sprint vor em Luis León Sánchez und em Damiano Cunego gwunne. S gäle Liibli isch an dr Andy Schleck gange, won e Vorsprung vo 41 Sekunde uf e Contador und vo 2:45 Minute uf e Samuel Sánchez gha het. Dr Schleck isch dr best Nochwuchsfahrer und dr Thor Hushovd dr schnällst Sprinter bliibe. Im Bärgklassemänt het dr Anthony Charteau d Füehrig übernoh vor em Pineau und em Moreau.
Zähnti Etappe
Die erste siibzig Kilometer vo der zähnte Etappe si hügelig gsi, s Tämpo vom Peloton isch mässig gsi, und vili Fahrer hai brobiert uszriisse. Bi dr Uffahrt zur Côte de Laffrey (1. Kategorii) het sich e Sächsergruppe uusebildet, wo us de Franzose Pierre Rolland und Maxime Bouet, de beide Belgier Mario Aerts und Dries Devenyns, em Portugiis Sergio Paulinho und em Wiissruss Vasil Kiryienka bestande het, wo alli im Gsamtklassemänt kei Bedrohig für d Favorite dargstellt hai. Im Peloton het s dorum niemer bressant gha, und d Usriisser hai ihre Vorsprung bis zum Gipfel vom Col du Noyer (2. Kategorii) uf fast zwölf Minute chönne usbaue. Die letzti Abfahrt isch technisch aspruchsvoll gsi, wil aber niemer under Druck gsi isch, isch au niemer Risike iigange und alles isch ohni Stürz abgloffe. D Füehrigsgruppe het sich ufglöst und dr Paulinho und dr Kiryienka si de andere drvo gfahre. Im Ändsprint isch dr Portugiis grad no vor em Kiryienka an s Ziil cho. Bi de Sprinter het dr Petacchi dr Vorsprung vom Hushovd um drei Pünggt chönne verchliinere, bi de Bärgspezialiste het dr Pineau as Siibte uf dr Côte de Laffrey ei Punggt meh übercho as dr Charteau und het em s Punggtliibli abgnoh. Caisse d'Epargne het bi de Mannschafte dr ersti Platz verdeidigt vor RadioShack und Astana. Im Gsamtklassemänt het sich nüt gänderet.
Elfti Etappe
S erste Drittel vo dr elfte Etappe isch e langsame Astiig uf e Col de Cabre (3. Kategorii) gsi. E Gruppe mit em Spanier José Alberto Benítez und de Franzose Stéphane Augé, Anthony Geslin und em Jérôme Pineau si vorus gfahre und het die wenige Pünggt im Bärgfahre und bi de Zwüschsprint wo s gee het, iigsammlet. Denn isch e langi Abfahrt cho bis zum Ziil. Bi dr Aakumft z Bourg-lès-Valence si alli Usrisser scho lang iigholt gsi und d Sprinterteam hai em Peloton e hochi Gschwindikeit vorgschriibe. Im Sprint het dr Mark Cavendish vor em Alessandro Petacchi gwunne. Dr Thor Hushovd isch nume Siibte worde und het s grüene Liibli em Petacchi müesse überloo. In de andere Klassemänt het sich nüt gänderet. Dr Augé isch zum kämpferiste Fahrer vo dr Etappe gwehlt worde.
Zwölfti Etappe
Die zwölfti Etappe isch vo Bourg-de-Péage uf Mende gange und isch 210,5 km lang gsi. Dr Fedrigo, dr Hejsedal und dr Costa si am erste Bärg usgrisse, hai d Pünggt für s Bärgklassemänt gnoh und si e baar Kilometer druf wider iigholt worde. Am zweite Bärg het sich e Gruppe vo achzäh Fahrer abgsetzt, drunder dr Anthony Charteau, dr Winokurow, dr Kiryenka, dr Klöden, dr Casar, dr Hesjedal und dr Hushovd. Dä het vorgha d Zwüschsprint z gwünne und im Petacchi s grüene Liibli wider abzneh, was em noch em zweite Sprint au glungen isch, und denn het er sich wider vom Peloton lo iihole. Dr Winokurow het aagrife und isch zsämme mit em Klöden, em Kiryienka und em Hesjedal uf fast vier Minute Vorsprung uf s Peloton cho. Das het reagiert und dr Vorsprung isch langsam zsämmegschmulze. Am letzte Aastiig, wo nume vier Kilometer lang aber sehr steil gsi isch, het sich dr Vorsprung rapid verchliineret, und dr Klöden und dr Hesjedal si ins Peloton zrugggfalle. Dr Contador het aagrife und dr Andy Schleck het e baar Sekunde zum reagiere bruucht und het s nüm fertig brocht zum Contador ufzschliesse. Dä het dr Ändspurt gegen e Joaquim Rodríguez verlore. Dr Schleck het zäh Sekunde uf dr Contador verlore, het aber s gäle Liibli mit eme Vorsprung vo 31 Sekunde bhaltet. Dr Charteau het vor em Pineau im Bärgklassemänt gfüehrt, dr Hushovd isch wider Erste bi de Sprinter gsi und s Team RadioShack isch die besti Mannschaft worde.
Drizähnti Etappe
Die drizähnti Etappe isch hügelig gsi, drei Bärge in dr vierte und zwei in dr dritte Kategorii. Dr Winokurow het sich mit drizäh Sekunde Vorsprung vor de Sprinter in s Ziil grettet. Dr Mark Cavendish isch Zweite worde und het siini Chance im Punggtklassemänt verbesseret. Dr Petacchi as Dritte het acht Pünggt meh übercho as dr Hushovd as Achte und het däm wider s grüene Liibli abgnoh. Im Gsamtklassemänt het sich bi de Füehrende nüt gänderet.
Vierzähnti Etappe
Die erste zwei Drittel vo dr vierzähnte Etappe vo Revel uf Ax 3 Domaines si hügelig gsi und denn isch dr Aastiig uf dr hors categorie Port des Palhères cho, wo 2100 Meter hoch isch. Scho vier Kilometer noch em Start isch die ersti Gruppe usgrisse, wo sich zerst nit wiit vom Peloton het chönne entfärne. Bim Kilometer 27 si si denn zwei e halb Minute vorus gsi, vierzig Kilometer druff scho e chli meh as zäh Minute. Denn het Astana aber afo Dampf mache und dr Vorsprung het sich die ganz Ziit verchliineret. Bi dr Uffahrt zum Port des Palhères isch d Usrissergruppe usenandergheit. Dr Riblon isch dört am Schluss ganz elei alle vorus gsi, au starki Fahrer wie dr Valls, dr Sastre, dr Kiryienka, dr Charteau und dr Cunego si nüme mitcho. Noch ere steile Abfahrt het dr Amaël Moinard dr Riblon fast wider iigholt, aber bim Aastiig uf Ax 3 Domaines, wo zwar nume nüün Kilometer lang aber zimlig stotzig isch, het er kei Chance gha, isch zrugggfalle und isch bald vo dr Gruppe vo de Favorite überholt worde. Dr Christophe Riblon aber het duureghalte und isch mit fast ere Minute Vorsprung vor em Denis Menschow und em Samuel Sánchez, wo im Schleck und em Contador drvo gfahre si, am Ziil achoo. Dr Schleck und dr Contador hai am Schluss zsämmegschafft, zum dr Vorsprung vom Menschow z begränze und hai dr Vorsprung von ere halbe Minute bis uf fufzäh Sekunde im Ziil verchliineret.
Fufzähnti Etappe
Die fufzähnti Etappe isch 187,5 Kilometer lang gsi und het vo Pamiers uf Bagnières-de-Luchon gfüehrt. Dr erst Deil het nume e Bärg in dr vierte Kategorii gha, aber denn si zwei Päss in dr zweite Kategorii cho und zum Schluss dr Port de Balès (hors categorie) und e raschi Abfahrt uf Bagnières-de-Luchon. Uf em erste Bärg hai dr Hushovd und dr Petacchi, wo se im Punggtklassemänt numme zwei Pünggt drennt, um Bärgpünggt gsprintet, dr Hushovd isch Zweite und dr Petacchi Dritte worde, aber bim Zwüschsprint 25 Kilometer spöter si beidi leer usgange. Uf dr Uffahrt zum Col de Portet-d’Aspet het sich en Usriissergruppe bildet, wo dr Bestplatzierti under ne, dr Johan Van Summeren, e halbi Stund hinder em Schleck glägen isch im Gsamtklassemämt. Dorum het me se lo fahre. Dr Voeckler, wo au drbii gsi isch het das usgnützt zum Pünggt für s Bärgklassemänt z sammle. Dr Vorsprung vo dr Spitzegruppe het sich uf fast elf Minute vergrösseret. Bim letzte Aastiig dreiht d Saxobank uf, s Peloton verliert immer meh Fahrer und dr Vorsprung vom Voeckler siiner Gruppe schmilzt zsämme, und die brobiere ihri Gschwindikeit z erhöhe. Die meiste chömme nümme mit und bim Kilometer 159 fahrt dr Voeckler no im Ballan, em Letzte wo no mit em gsi isch, drvo. D Favorite si immer non e baar Minute hinder em Voeckler und zwölf Kilometer vor em Spitz vom Port de Balès grift dr Schleck dr Contador und die andere Favoriten a, aber si Chetti gumpt uuse. Dr Contador macht meh Tempo und fahrt em drvo, währed dr Schleck d Chetti wiider muess iine due und eso dr Aaschluss an die andere Favorite verliert. Bi dr Abfahrt het dr Schleck, wo nit dr best Abfahrer isch, non e baar Sekunde verlore und chunnt im Ziil 3 Minute 29 Sekunde noch em Etappesiiger, em Thomas Voeckler aa, und verliert 39 Sekunde uf dr Contador, wo eso s gäle Liibli übernimmt. Nit wenigi Zueschauer hai s Verhalte vom Contador as unsportlig betrachdet und ihn bi dr Ehrig uspfiffe.
Sächzähnti Etappe
Bi dr Etappe vo Bagnères de Luchon uf Pau hai d Fahrer vier schwiirigi Bärg müesse überwinde: dr Col de Peyresourde, Col d’Aspin (beidi 1. Kategorii), dr Col du Tourmalet und dr Col d’Aubisque (beidi hors catégorie). S Peloton het sich im Ufstiig uf e Col de Peyresourde in chliineri Gruppen ufglöst. Am Spitz isch dr Pol Sylwester Szmyd gsi, wo as Erste über e Pass gfahren isch. Noch ihm si dr Charteau und dr Kreuziger cho. Dr Lance Armstrong und wichdigi Fahrer wie dr Winokurow mit nume siibe Minute Rückstand im Gsamtklassemänt si au drbii gsi. S Peloton het se dorum nit allzu vil Vorsprung lo uusefahre. Am zweite Bärg isch dr Charteau Erste worde und het si Vorsprung im Bärgklassemänt usbaut. Uf e Tourmalet zue isch dr Sandy Casar usgrisse und dr Armstrong isch em nooch. Dr Armstrong het dr Franzoos denn hinder sich glo, dr Cunego und dr Fedrigo si aber bald zuen em gstosse, und denn si no dr Moreau und dr Casar und bald druf dr Horner, dr Barredo und dr Plaza drzuecho. Churz vor em Gipfel het dr Moreau aagrife und het as Erste zwanzig Pünggt und d Sunderprämie gnoh. Dr Charteau isch nume Elfte gsi und ohni Pünggt usgange. Er isch denn ins Peloton zrugggfalle und d Armstrong Gruppe het ihre Vorsprung bis uf sächs Minute chönne vergrössere. Churz vor em Spitz vom Aubisque het dr Moreau aagrife und as Erste vierzig Pünggt übercho. Dr Fedrigo isch Zweite und dr Horner Dritte worde. Bi dr Abfahrt het sich dr Abstand zum Peloton bis uf zäh Minute vergrösseret. Dr Barredo isch dr Spitzegruppe drvogfahre, het zitwiis e Vorsprung vo meh as vierzig Sekunde uf se gha gha, aber zwei Kilometer vor em Ziil het en d Armstrong Gruppe wiider iigholt. Bim Ändsprint het dr Pierrick Fédrigo vor em Sandy Casar und em Rubén Plaza gwunne. Wo denn s Peloton aacho isch, het dr Thor Hushovd no die letzte Sprintpünggt vom Dag gnoh und isch wider im Grüene Liibli gsi.
Sibzähnti Etappe
Die letzti Etappe in de Pyreneä het mit eme Bärg vo dr 4. Kategorii agfange, denn si dr Col de Marie-Blanque und dr Col du Soulor (beidi 1. Kategorii) cho und s Ziil isch uf em Col du Tourmalet gsi. Scho fümf Kilometer noch em Start isch e Gruppe vo siibe Fahrer usgrisse. Keine drvo het e Chance bim Punggt- oder bim Bärgklassemänt gha und dorum het sich bi dene nüt g änderet; und wil s die letzti Bärgetappe gsi isch, het dr Charteau, wenn er nume d Tour z Änd fahrt, s Bärgklassemänt scho gwunne gha. D Usriisser si bis zum Tourmalet vorus bliibe und dr Sastre, wo fast 150 Kilometer lang brobiert het, elei zum Spitz ufzschliesse, isch vom Peloton schliesslig gschluggt worde. Dört het Saxobank s Tämpo vorgee und meh und meh Fahrer si zrugggfalle. Schliesslig het dr Schleck nüün Kilometer vor em Ziil aagrife und nume dr Contador het no chönne mithalte. Churz druf hai si dr Letzt vo de Usriisser, dr Alexander Kolobnew, überholt. Dr Schleck het dr Contador nit chönne abhängge, aber au däm si Agriff het em kei Vordeil brocht, so dass die beide zsämme am Ziil achoo si, wo dr Contador em Schleck dr Etappesiig nit striitig gmacht het.
Achzähnti Etappe
Die achzähnti Etappe isch e Flachetappe vo Salies-de-Béarn gsi. Bim 17. Kilometer si vier Fahrer, dr Breschel, dr Oss, dr Vaugrenard und dr Pineau usgrisse und bis churz vor em Ziil im Peloton vorusgfahre. Si hai eso alli Sprintpünggt iigsammlet, wo s underwägs gee het, und s Schiggsal vom grüene Liibli isch dorum nume vo dr Platzierig am Ziil abhängig gsi. Dr Cavendish het dr Ändsprint souverän gwunne, vor em Dean und em Petacchi. Das het däm glängt, zum im Hushovd s grüene Liibli abzneh.
Nüünzähnti Etappe
Bim Zitfahre vo Bordeaux uf Pauillac het dr Fabian Cancellara vor em Tony Martin und em Berti Grabsch gwunne. Vo de erste Zäh im Gsamtklassemänt isch dr Denis Menschow wie erwartet dr Flinkst gsi und het sich uf e dritte Blatz ufe gschafft. Au dr Contador het relativ guet abgschnitte und het im Andy Schleck, wo besser gfahren isch as me dänggt hät, non e halbi Minute abgnoh.
Zwanzigsti Etappe
Uf de Champs Elisées het dr Mark Cavendish wider bewiise, ass er zu dere Zit dr best Sprinter gsi isch. Dr Petacchi het si erste Blatz im Punggtklassemänt verdeidigt, dr Thor Hushovd isch aber vom Cavendish vom zweite uf e dritte Blatz verdrängt worde. In de andere Klassemänt het sich, wie erwartet, nüt gänderet.
Grichtligs Noochschbiil
Wäärend dr Tour de France 2010 het dr Alberto Contador bin ere Bluetbroob Spuure vom verbotnige Clenbuterol im Bluet gha. Er isch druf gsperrt worde, aber dr schbanisch Verband RFEC het en freigsproche und d Sperri ufghoobe. Dr Velosportwältverband UCI isch in d Beruefig gange und 2012 het dr Internazional Sportgrichtshoof (Court of Arbitration for Sport, churz Cas) dr Contador schuldig gfunde und iin für zwäi Joor rückwirkend vo dr Tour 2010 aa, gsperrt. Dr Contador verliert drmit siini Ditel bi dr Tour 2011 und bim Giro d'Italia 2011.
Chuck Hagel
Dr Charles Timothy „Chuck“ Hagel (* 4. Oktober 1946 z North Platte, Nebraska) isch e US-amerikanische Bolitiker (Republikaner) un Vietnam-Veteran. Vu 1997 bis 2009 isch er US-Senator fir dr Staat Nebraska gsii. Är het in Uusschiss vum Usseminischterim gschafft un lehrt syter anne 2009 an dr Georgetown University z Washington, D.C.. Vum 27. Februar 2013 bis zum 24. Novämber 2014 isch er Verdaidigungsminischter vu dr USA gsii.
Dr Chuck Hagel isch ghyrote mit dr Lillibet Hagel un het mit ere zwai Chinder. Si läbe z Virginia.
Alatri
Alatri isch e Stadt in der italienische Provinz Frosinone in der Region Latium. Sie lit 84 km östlig vo Rom und 13 km nördlig vo Frosinone.
Geographii
Alatri lit in der Hügellandschaft vo der Ciociaria. Es isch e Mitgliid vo der Comunità Montana Monti Ernici. Sini Nochbergmeinde si Collepardo, Ferentino, Frosinone, Fumone, Guarcino, Morino (AQ), Trivigliano, Veroli und Vico nel Lazio.
Verkehr
D Staatsstross SS 155 verbindet Alatri mit de Ort Fiuggi und Frosinone und mit der A1, Autostrada del Sole.
Gschicht
Alatri isch vermuetlig im 6. Johrhundert v. Chr. vo de Herniker gründet worde. Nochdäm Alatri und anderi Ortschafte am zweite Samnitechrieg deilgno hai, si d Herniker 306 v. Chr. zu stüür- und dienstpflichtige Underdane vo Rom gmacht worde.
Noch em Untergang vom Weströmische Riich isch Alatri verfalle. Die zivili Macht isch verschwunde und nume d Chille mit em Bischof het no für Ornig gsorgt. Im 5. Johrhundert under em Theoderich em Grosse het dr Patrizier Liberius e Chloster lo baue, eins vo de eltiste im Weste. Dr St. Benedikt het sich dört churzi Ziit ufghalte im Johr 528. Währed de Gothechrieg het dr Totila 543 Alatri eroberet und zerstört.
Im 12. Johrhundert isch d Stadt e wichdige Stützpunggt vo de Bäbst worde, und si hai sich dört ane zruggzoge, wenn d Lag z Rom gföhrlig worden isch. Immer no under dr Kontrolle vo dr Chille, isch Alatri im 13. Johrhundert e freiji Stadt worde und isch vo Konsule regiert worde bis 1241 e podestà iigfüehrt worden isch. Vo denn a het sich d Stadt wirtschftlig entwigglet und an Macht gwunne und het Collepardo, Guarcino, Trivigliano, Vico und Frosinone eroberet. Im 15. Johrhundert het si ihri Unabhängikeit wider verlore, und dr Babst isch ihre Herr worde. D Usenandersetzige mit de Nochberstedt si wiiter gange und Alatri isch 1556 vo de Spanier bsetzt worde.
Währed dr Römische Republik, wo under em französische Direktorium in de bäbstlige Gebiet iigfüehrt worden isch, het Alatri zum Babst ghalte. Vo 1809 bis 1814 hai die Napoleonische Besatzigsdruppe e grösseri Zahl vo bäbstlige Beamte und au dr Bischof Giuseppe della Casa nach Frankriich deportiert.
Alatri isch 1870 e Deil vom Königriich Italie worde.
Währed em Zweite Wältchrieg isch s deilwiis zerstört worde und het vili Opfer z beklage gha.
Navassa
Navassa (änglisch Navassa Island, französisch Île de la Navasse oder La Navase, kreol: Lanavaz oder Lavsh), isch en unbewohnti Insle im Karibische Meer. Si lit zwüsche Haiti und Jamaika und ghört as nitinkorporierts amerikanischs Ussegebiet zu de USA. D Insle wird au vo Haiti beaasprucht, wil si uf oder vor em Inselsockel vo Hispaniola lit.
Geographii
Navassa lit öbbe 50 km westlig vo dr Tiburon-Halbinsle uf Haiti und öbbe 160 km südlig vo dr Guantánamo-Bucht uf Kuba. Navassa isch, ähnlig wie d Hendersoninsle im Pazifik, e so genannts „ghobnigs Atoll“ und erreicht e Höchi vo bis zu 77 Meter über em Meeresspiegel. D Insle isch vom e Koralleriff umgee und het e Flechi vo 5,4 km² und e Küstelengi vo 8 km.
D Insle isch nit duurhaft bewohnbar, wil s keini natürlige Süesswasserquelle git. Drzue chunnt, ass e Hufe vo de iiheimische Pflanze hochgiftig si und dr Undergrund deilwiis so scharfkantig isch, ass er er d Sohle vo fast Schueh verschniidet. Die einzigi Vegetation bestoht us Baumgruppe, vereinzelte Kakteä und Gras, wo Geisse druf weide. Sit 1999 isch d Insle e Naturschutzgebiet, und es isch sträng verbote, dört an Land z goh.
Rassemblement National
Dr Rassemblement National (RN, Elsässerdiitsch Nàzionààla Versàmmlung; bis Jüüni 2018: Front National, FN, Nàzionààler Front) ìsch a rachtspopülìschta bis rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch. Grìnda worra-n-ìsch sa ànna 1972 vu Mìtglìeder vum ehamààliga neofàschìschta Beweegung Ordre Nouveau. Vu siinera Grìndung bis 2011 ìsch sa vum Jean-Marie Le Pen glaita worra. Ànna 2011 hàt ìhm siina Tochter Marine Le Pen àls Vorsìtzenda vu dr Pàrtäi noohgfolgt.
Bekànnt worra-n-ìsch dr Front national ìn da Joohra 1980, bsunders àn da Pàrlàmantswàhla vu 1986. Dr Jean-Marie Le Pen ìsch fìmf Mol Kàndidààt àn Presidàntschàftswàhla gsìì; ànna 2002 ìsch’r bis àn dr zwaita Runda vu dr Presidàntswàhl glunga, wu-n-’r geega dr Jacques Chirac verloora hàt. Drnooh hàt dr FN wittera Ärfolga ghàà. Ìn da Presidàntswàhla vu 2017 un 2022 ìsch eewafàlls bis àm zwaita Wàhlgàng glunga.
Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg
Balthasar Alexis Henri Antoine vo Schaueburg (* 31. Juli 1748 z Hellimer, Département Moselle; † 1. Septämber 1831 z Geuderte, Département Bas-Rhin), isch e franzöösische General us em elsässische Gschlächt vo de Schaueburg gsi.
Karriere
Vor dr Franzöösische Revoluzioon het er in dr Armee vom französische Köönig dient und isch denn 1791 zum Maréchal de camp (= underst Generalsrang) beförderet worde. Er het in dr Rhiiarmee kämpft und isch 1793 zum Divisionsgeneral ernennt worde. As Kommandöör vo dr Moselarmee het er in dr Schlacht bi Pirmasens am 14. Septämber 1793 e Niiderlaag gege d Pröisse müesse hhinee. Wääred dr Terrorherrschaft isch er e baar Mönet ins Gfängnis choo, 1795 isch er Generalinspäkter vo dr Infanterii worde.
Dr Iifall vo de Franzoose in die Alti Äidgenosseschaft
Im Januar 1798 het er under em Napoleon Bonaparte d Inwasion in die Alti Äidgenosseschaft gläitet.
Am 2. Merz het er d Stadt Soledurn bsetzt und am 5. Merz d Schlacht am Grauholz gegen e Bärner General Karl Ludwig von Erlach gwunne. Am 8. Merz isch er Ooberbefäälshaaber vo dr Helvetische Armee worde und het er im Mai 1798 dr Widerstand vo dr Innerschwiz broche. Im Summer, wo sich d Nidwaldner no äinisch erhoobe häi, isch s zwüschen em 7. und 9. Septämber zu de Schreckensdääg vo Nidwalde cho, wo drotz de Befääl vom Schaueburg franzöösischi Soldate Übergriff uf d Zivilbevölkerig gmacht häi. Witi Däil vo Nidwalde si blünderet und aabebrennt worde. D Ort Ennetmoos, Stansstad und Buochs si vollständig zerstöört worde, dr Hauptort Stans zum Däil.
Am 10. Dezämber isch dr Schaueburg vom André Masséna abglööst worde und het denn bis 1813 as Armeeinspäkter z Stroossburg dient.
Noch em Napoleon
Si Naame isch uf em Driumfbooge z Bariis in dr 23. Spalte (SCHAWEMBOURG) ufgschriibe.
D Schaueburg-Sammlig
Vom General Schaueburg chunnt dr Naame vo dr Schaueburg-Sammlig. Es handlet sich drbii um e Sammlig vo milidäärisch wichdige Charte vom alte Staat Bärn, wo dr Schaueburg 1798 konfisziert het. Erst sini Erbe häi sä wider zrugggee. Si bestoot us 62 Charte und isch 1989 faksimiliert worde.
Mäerzeg
Mäerzeg (dt. Mertzig, frz. Mertzig) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue dr Gmai Mäerzeg ghert nume s glychnamig Dorf.
Geografi
S Dorf lyt uf dr Gränze zwisch em Ösling un em Gutland.
Gschicht
D Gmai Mäerzeg isch entstande am 30. Dezämber 1874, wu si vu dr Gmai Felen drännt wore isch.
Verwaltig
Mäerzeg ghert zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Mäerzeg isch dr Claude Staudt. Scheffe sin dr Garçia Amaro un dr Jos Clees. Gmairet sin Stefano D'Agostino, Susan Vermaat, Norbert Freymann, Fischbach Raymond un Roger Lucas. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Mäerzeg ghert zum Moselfränkisch.
Arth SZ
Arth isch e politischi Gmäind und ghörd zum Bezirk Schwyz. Zu ihre ghöred drüü Dörfer Arth, Oberarth und Goldau. Au en Teil vo de Rigi ghört zum Gmeindsbann vo Arth.
Gschicht
S vermuetlich iischnidenscht Ereignis in de Gschicht isch de Goldauer Bärgschturz am 2. September 1806 gsi. 457 Mönsche sind ums Läbe cho, wo 40'000'000 m³ Fels vo de Südflanke vom Rossbärg uf Goldau und aagränzendi Ort abegrütscht isch. S Dorf Goldau, de Tiirpark vo Goldau und de Bahnhof Arth-Goldau sind uf em Schutt vom Bärgrutsch aaglägt worde.
Kultur
Sit über 150 Johr bringt d Theatergsellschaft Arth i de Wintermönet e Stuck Kultur uf d Bühni, i de letste Johr mit guet 30 Uffüerige pro Saison.
Iiwoner
De Uusländeraateil isch 2010 bi 24,1 % gläge.
Densbüren
Däischbere (amtlich Densbüren) isch e Gmeind im Bezirk Aarau vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt ennet de Schtaffelegg und gehört geographisch zum Fricktal.
Arth SZ
Religion
72,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,8 % evangelisch-reformiert.
Densbüren
Geographii
De Gmeindsbann isch 1252 Hektare gross, dodervo sind 688 Hektare Wald und 60 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 867 Meter, der tüüfschti uf 430. Nochbargmeinde sind Herznach im Norde, Zeihe im Nordoschte, Tale im Oschte, Chüttige im Süde und im Weschte Oberhof und Wölfliswil.
Arth SZ
Religion
Als Folg vom Trienter Konzil sind 1655 e paar Kapuziner uf Arth cho und händ e provisorisches Chloster gründet. Erst im November 1666 händs näbet de im Johr 1290 s erstmol erwähnte Zeno-Kapälle s neu baute Chloster chöne bezie. Di umpauti Zeno-Kapälle isch am 21. Augste 1667 vom Konstanzer Weihbischof Georg Sigismund Müller gweiht worde. Scho 1680 bis 1681 hät me s Chloster wider abgrisse und e grössers baue, will s alte Geböi z chli gsi isch.
Densbüren
Geschichte
Däischbere isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1426 in de Namensform Teinspuiren erwähnt worde. Uf de Burg Urgiz sind scho im 1277 d Herre vo Urgiz gnennt, wo Däischbere und Asp vom Bistum Strassburg übercho hei. Schwer troffe worde isch di Herrschaft Urgiz vom Basler Erdbäbe im 1356i, wo schweri Schäde aagrichtet het. D Burg isch wäge dem meh und meh verfalle. Im Johr 1429i hei d Effinger d Herrschaft übernoh, im 1444 d Rätz vo Säckinge und im 1475 d Hasfurter vo Lozärn. Im 1502 isch d Herrschaft über Däischbere an Bärn cho, wo sich dodermit de Übergang über d Staffelegg gsicheret hei. Wi überal z Bärn isch au z Däischbere im 1528i d Reformation iigführt worde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Däischbere ghört sither zum Kanton Aargau.
Arth SZ
Religion
1996 händ Aramäer s ehemolige Kapuzinerchloster überno und betreued vo do us die syrisch-orthodox Chirche i de Schwiz.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 9593 Iiwoner 86,9 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 13,1 % anderi Spraache.
Steff la Cheffe
D Steff la Cheffe (* 4. April 1987 z Bärn; richtig Name Stefanie Peter) isch e Schwizer Rapperin und Beatboxerin us em Bärner Schdatteil Breitenrain-Lorraine.
Biografi
Mit drizäni het d Steff la Cheffe ihri erschde eigene Text gschribe. Parallel derzue het si mit Beatboxing agfange. Drü Johr schböter, wo si sächzäni gsi isch, het si erschdi Ufdritte gha. I dere Zit isch si au in verschidne Schdet usserhalb vo der Schwiz ufdrätte. So et si unter anderem Ufdritte as Beatboxerin z Paris, z Prag und z Berlin gha.
Zäme mit em Zürcher Reggae-Sänger Dodo het si nächär a ihrem erschde Soloalbum gschaffed. As Folg vo dere Zämearbet isch d Steff la Cheffe drümol uf em Dodo sim Album Reggae Against the Machine verdräte. Der Steff la Cheffe ires Debütalbum Bittersüessi Pille isch am 9. Mai 2010 erschine und het i der Schwizer Hitparade Platz 7 erreicht.
2011 het sie dr Swiss Music Award für s „Best Talent National“ bercho. 2014 isch ihre der Ida-Somazzi-Preis verlihe worde.
Lise Girardin
D Lise Girardin isch am 15. Februar 1921 z Gämf uf d Wält cho und am 16. Oktober 2010 dört gstorbe. Si isch e stedtische und nazionali Politikerin gsii und het zu dr FDP ghört.
ihres Lääbe
D Girardin isch d Dochter vo dr Alice und em Ernest Baud gsi. Bis ane 1943 het si a der Uni Gämf studiert und derno as Französischlehrere a dr Uni gschaffet. Si isch mit m Mathematikprofässer Pierre Girardin ghüroote gsi.
Wo z Gämf s Frauenstimmrächt agnoo worden isch, het me se ane 1961 in Groossroot vom Kanton Gämf gwäält.
Erscht 1971 het’s s Frauestimmrächt au für di ganz Schwiiz ggää, und jetz isch d Lise Girardin grad i dämm Joor als Verträtterin vo Gämf in Ständeroot choo, au doo isch si di erschti Schwiizerin i dämm Root gsi.
1984 bis 1991 isch si d Presidäntin vo dr Äiggnössische Ussländerkumissioon gsi.
D Nationalröötin Maria Roth-Bernasconi het vonnere gseit: «Si het dr Wääg uftoo und blibt es Vorbild für t Schwiizer Froue.»
Vufflens-le-Château
Vufflens-le-Château (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Vufflens-le-Château lyt am rächte Stade vu dr Morges. D Gmaiflechi umfasst 70 % landwirtschaftligi Flechi, 13,4 % Wald, 15,7 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Vufflens-le-Château isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1096 as Volflens.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 19,8 % gläge.
Religion
55,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 26,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 3,8 %, FDP 21,4 %, GLP 7,8 %, GP 12,5 %, SP 20,0 %, SVP 24,3 %, Sunschtigi 1,3 %.
D Burgermaischteri vu Vufflens-le-Château isch d Anne Christin Ganshof van der Meersch (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 631 Yywohner 84,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,7 % Dytsch un 8,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Aichtal
Oechtal (dt. Aichtal) isch a Sdadd em Landgraes Esslenga en Bada-Wirttaberg. D Sdadd håd Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Aechtal leid am sidlicha Rand vo dor Fildorebene em Daal vo dor Aech, em-a lengga Näabafluss vom Näggor. Nåchborgmaendena send Filderstadt em Norda, Wolfschluaga em Nordosda, Niirdeng em Osda, Näggordåelfeng ond Schlåedorf em Sida, Walddorfhäslach (Landgraes Reidlenga) em Sidwesda ond Waldabuach (Landgraes Beblenga) em Wesda.
Gmaendedegliderong
Zo Aechtal ghaered d Sdadddåel Aech, Gretzeng (mid-m Wohnblatz Bergwirtshaus) ond Nuiahaus (em Ondorschidd zo Nuihausa uff dor Filder hådd-mor frijor "Häfnor-Nuihausa" gsaed, weil dor ganze Flägga vom Häfnor-Handwärg gläabd hådd).
Verwaltong
Aechtal ghaert zo koenera Verwaldongsgmaenschafd.
Schuldes isch dor Lorenz Kruß.
Dialekt
Dor Dialäggd vo Aechtal isch Zentralschwäbisch.
Reichenau GR
Riichenau isch es Dorf im Bündnerland i dr Schwiiz, wo zu dr Gmeind Tamins ghört.
Dä geografisch Ort isch e wichtigi Stell im Flusssischteem vom Rhy. Di chlyni Ortschaft Riichenau ligt dört, wo sech dr Vorderrhy und dr Hinderrhy träffe und zäme dr Alperhy bilde; dä flüsst den vo dört wyter bis zum Bodesee. Di beide Kwellflüss vom Rhy bringe meischtens Wasser mid ganz andere Farbe bis uf Riichenau, wo sech den dört langsam vermischt.
Uf emene Hügel näbe de Flüss ligt s Schloss Riichenau. Grad bim Schloss zue hed s vier Brügge über d Flüss, und mid dene isch Riichenau sid Joorhunderte eine vo de bedütendschde Pünkt im Vercheersnetz vom Bündnerland. Dr Wääg vo Kuur s Rhydaal uf verzwiigt sech do zu de Stroosse dur d Surselva zum Oberalpbass und zum Lukmanier und s Domleschg uf zu de Bäss vom San Bernadino bis zum Julier. Di einti Brügg goot vo Tamins über de Vorderrhy uf Bonaduz, di anderi übere Alperhy zu der Ysebaanstazioon Riichenau-Tamins, wo aber im Gmeindbann vo Domat/Ems ligt. Die Brügg, wo au Schlossbrügg heisst, isch no us em 1881i.
Dr Hinderrhy überkweere noch bi Riichenau no zwoo Brügge: Do isch emol di alti Ysebrügg us em Joor 1895, gmacht vo dr Basler Staalboufirma Buess und dr Firma Bell vo Chriens, für d Ysebaanlinie vo dr Rätische Baan, wo sech grad nochär ufdeilt i d Linie uf Bonaduz und Thusis einersyts und id Surselvastreki anderersyts, wo au d Züg vom Glacier-Express is Wallis dürefaare. Und drnäbe goot sid ane 1963 d Autobaan vo dr Bernardino-Rute is Tessin uf ere nöje Brügg, wo dr Inscheniör Christian Menn entworfe hed, übere Fluss. Di Räätisch Baan wott jetz näbe irere alte Ysebrügg no en nöji Brügg übere Hinderhy mache und derby di alti Brügg, wo für d Technikgschicht wärtvoll isch, erhalte.
Riichenau stoot im Schwiizer Inväntaar vo de wärtvolle Ortsbilder (ISOS).
Rod Stewart
Roderick David Stewart, CBE (* 10. Januar 1945 in Highgate, London) isch e britischer Rock- un Pop-Sänger. Er keert mit määr als 100 Millione verkaufte Tontraajer zu de erfolgrichschte britische Sänger.
Lääwe
In de 1960er un 1970er Joor het er in verschiideni Bands, wii "Jimmy Powell and the Five Dimensions", "Long John Baldrys Hoochie Coochie Men", "The Soul Agents", "Shotgun Express", "The Steampacket der Jeff Beck Group" un "The Faces a Small Faces" mitgschbiilt.1969 het er sin erschdes Soloalbum "An Old Raincoat Won’t Ever Let You Down" vereffentlicht. 1970 isch no scho s zwaite nomens "Gasoline Alley" komme un mit em dritte Album "Every Picture Tells a Story" het er vor allem waajem Liid "Maggie May" de Durchbruch gschofft.
Anderi international bekannti Liider, wo in de Joor druf nuskomme sin, sin "Sailing" (1975), "Don't Ya Think I'm Sexy?" (1977), "Baby Jane" (1983) so wii "Downtown Train" un "Waltzing Matilda" gsin. Letschteri sin baidi vum Coverversione gsinn, wo mää Umsätz gmacht hän wii d Orginal vum Tom Waits.
Verwaltungskreis Berner Jura
Dr Verwautigskreis Bärner Jura (frz. Arrondissement administratif Jura bernois) isch sit em 1. Jänner 2010 e Verwautigskreis im Kanton Bärn. Dr Kreis ghört zur Verwautigsregion Bärner Jura un umfasst 40 Gmeinden uf 541,75 km² mit zämme Ywohner (Stang: ). Dr Kreis bsteit us auuene Gmeinde vo de ehmalige Amtsbezirk Courtelary, Moutier u La Neuveville.
Rod Stewart
Lääwe
De letscht Welthit vum Rod Stewart isch de Soundtrack vum Film "Three Musqueteers" (1993) gsinn, wo er zamme mitm Bryan Adams un em Sting gmacht het.
Quartet du dialogue national
S Quartet du dialogue national (, alemannisch Quartett fir nationale Dialog) isch e Plattform, wu fir d Ferderig vu dr Demokratisierig vu Tunesie no dr Revolution 2010/2011 ufböue woren isch. Anne 2015 isch s mit em Friidesnobelbryys uuszaichnet wore.
Gschicht
S Arabisch Friejohr het z Tunesien aagfange. Bal no dr Revolution am 23. Oktober 2011 isch di verfassigsgebend Nationalversammlig gwehlt wore, wu di gmäßigt islamistisch Bartei Ennahda as Wahlsiiger drus fiirigangen isch. D Ennahda het no dr Wahl zämme mit dr säkuläre Mitti-links-Barteie CPR und Ettakatol d Regierig bildet. D Ufstellig vun ere neie Verfassig het si aber länger hiizoge. In däre Zyt isch s zue all greßere Spannige chuu, wu im Augschte 2013 mit zwee Aaschleeg ihre Hegschtpunkt ghaa hän. Dr Demokratisierigsprozäss isch ärnschthaft gfehrdet gsii.
Hochschule Luzern
D Hochschuel Luzärn (HSLU) isch e öffentlech-rächtlechi Fachhochschuel i der Schwizer Schadt Lozärn. Si isch 1997 under em Name «Fachhochschuel Zentralschwiz» (FHZ) gründet worde und isch die gröschdi Bildigsinstitution vo der Zentralschwiz.
Theodor Zwinger der Ältere
Dr Theodor Zwinger dr Elter (uf d Wält cho am 2. August 1533 z Basel, gstorbe am 10. Merz 1588 z Basel) isch e Basler Mediziner und Humanist gsi. Er het bedütendi Biidräg gmacht zu de literarische Genres vo de Nochschlagwärk und dr Reiseliddratur, wo sich denn hai afo entwiggle. Er isch dr Erst gsi von ere berüehmte Basler Famile vo Wüsseschaftler.
Läbe
Dr Zwinger isch dr Sohn vom Kürschner Leonhard Zwinger gsi, wo 1526 d Basler Bürgerschaft übercho gha het. Si Mueter isch d Christina Herbster gsi, d Schwöster vom Johannes Oporinus, em berüehmte Drucker. Noch ihrem Maa sim Dod, het si dr Humanist Conrad Lycosthenes ghürotet. Er isch uf em Thomas Platter si Latiinschuel gange. Dr Zwinger het 1548 an dr Universität Basel afo studiere, isch aber churz druf uf Lyon gange, won er zwei Johr as Setzer bim ene Buechdrucker gschafft het und gnueg Gäld verdient het, für zum sich an dr Sorbonne z Paris lo iischriibe, won er klassischi Sprooche und Philosophii bim Peter Ramus gstudiert het. Denn isch er churz uf Basel zruggcho und isch denn uf Itale, won er z Padua mit em Hieronymus Turler, wo mit sim De Peregrinatione eins vo de erste Reisebüecher gschriibe het, bekannt worden isch, und bim Girolamo Mercuriale siis Doktorat in Medizin gmacht het. 1559 isch er an dr Uni Basel e Mitgliid vom consilium facultatis medicae worde. 1565 het er afo Griechisch underrichde, 1571 Ethik und 1580 Medizin. Er isch zweimol Räkter vo der Uni worde.
Am Afang isch er ä Gegner vom Paracelsus gsi, het sich aber spöter für däm siini Theorie afo intressiere, het über se in sim Physiologia medica gschriibe, und isch wäge däm agfindet worde. Er isch Ahänger vom Paracelsus wie em Thomas Moffet und em Petrus Severinus noochgstande, isch aber sälber nie Paracelsianer worde. Dank Lüt wie ihm, em Felix Platter und em Caspar Bauhin het d Basler Uni eini vo de wichdigste medizinische Fakultete gha.
Dr Zwinger het s Theatrum Humanae Vitae usegee, e früeji Enzyklopedii, wo vier Uflage (1565, 1571, 1586, 1604) erläbt het. D Wüssenssammlig vo sim Stiefvater, em Konrad Lycosthenes, het em bim Verfasse ghulfe.
Im Zwinger si Sohn, dr Jakob, isch au Arzt worde und het s Theatrum as Herusgäber witergfüehrt. Si Änkel, dr Theodor Zwinger dr Jünger (1597-1654), isch e Theologii Profässer und bekannte Prediger gsi, und däm si Sohn Johann het au z Basel Theologii underrichdet.
Basler Kantonalbank
D Baasler Kantonaalbangg, kuurz BKB, isch en Uniwersalbangg, wo em Kanton Baasel-Stadt gheert un iiri Rächtsgundlaag im Gsetz iiber d Baasler Kantonaalbangg vom 19. Dezämber 2015 het. Si isch e Bangginstidut mit Staatsgarantii.
D BKB betreit iiri Privaatkundschaft iiber e dichts Filiaalnetz im ganze Kantoon. Die bsundere Bediirfniss vom lokaale Gwäärb wäärden im KMU-Center adressiert. Usserdäm bietet d Bangg fir vermeegendi Privaatkunde, grossi Firmekunde, Inschtituzionelli un Bangge e ganzhaitlichi Berootig und umfassendi Dienschtlaischtige. Syt em Joor 2000 het d Baasler Kantonaalbank d Meerhait an dr Bank Cler (dr frienere Bank Coop), wo in dr ganze Schwyz däätig isch und operativ separaat gfiert wird. Siit 2019 gheert zum Konzärn BKB näb dr Bank Cler au no d'Keen Innovation AG. D BKB het e AA+-Rating vo Standard & Poor’s.
Dr Konzäärn BKB gheert dr Bilanzsumme nooch zue de zää greschte Schwyzer Bangge. D Kennzaale vom Stammhuus per 30. Juni 2020 sin die:
Opfinger Pflanzennamen
Bflanzenäme im Dialäkt vù Obfige:
Roggenbacher Schlösser
D Roggèbacher Schlösser setzèt sich uss zwei Burgè im Steinadàl bi Wittlekofè, èm Stadtdeil vo dè Stadt Bõõdorf, im Landchreis Waldshuèt z Badè-Württèbärg zämmè. Diè beidè Burgè liget 400 m usènand, sin beidi Ruinè un heissèt Burg Roggèbach un Burg Steinegg.
D Laag vo dennè beidè in eim vo dè wennigè eifach z passyrendè Sitèdäler vom Hochrhy, èm Steinadàl, dütet für beidi è Karrièrè als Raubritterburg aa. Vo dè Gschichtè vo dè Diètfurt, ènèrè Furt übber d Wuètè, wo è baar Kilometer nördweschtlich vo dè Steinasägi lyt, weiss mò, dass es im Mittelaalter durchuus Handelsvokeer in Nord-Süd-Richtig durch dè Sûdschwarzwald gèè hèt, obwoll es durch Topography bedingt nit eifach durrèzfüürè gsi isch. Topographisch eifach isch disèll Routè nu ab èm Steinadal umittelbar südweschtlich vo Bõõdorf, wo è Brugg übber d Steina mit èm zuèghörigè Wyler Steinasägi sich befindet. Ab dè Steinasägi bis zum Ènd vom Steinadal 1 km unterhalb vo Detzlè findet mò durchgänig è Sollèdal vor, wa widderum eifach z bereisè gsi isch. D Chance uff Beuti im Steinadal bi Wittlekofè dõmit sicher nit so schlècht gsi.
→ Lueg au: Burg Roggèbach un Burg Steinegg
Weblingg
Roggenbacher Schlösser Beschrybig un Gschichtè vo dè Rogèbacher Schlösser
Peltre
Pête (Patois; frànzeesch Peltre, ditsch 1915–18 Pelter, 1940–44 Pelters) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Pête lijt fìmf Kilometer sìdeschtlich vun dr Metzer Ìnnestàdt uf re Heche zwìsche 179 un 246 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Metz ìm Nordweschte, Ars-Laquenexy ìm Nordoschte, Jury ìm Oschte, Pouilly ìm Sìdweschte un Chesny ìm Sìdoschte.
Gschìcht
Pête ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1161 àls Perta.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Ìm Zweite Waltkriej han d ditsche Bsàtzer z Pête e Üsselàjer vum KZ Nàswil-Strüthof àngeleit.
Verwàltung
vun Pête ìsch. Pête ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Pête ghert zem Lorrain.
Les Républicains
Les Républicains (LR, elsassisch „D’ Repüblikààner“; bis ìm Mai 2015 Union pour un mouvement populaire, UMP, „Unioon fìr a Volksbeweegung“) ìsch a politischa Pàrtäi ìm Frànkrììch, wo-n-ìm Joohr 2002 üss mehrera Pàrtäija vum Mìtta-Rechts-Schpäktrum äntschtànda-n-ìsch. A wìchtiger Tail vu dr Pàrtäi schteht ìn dr Tràdizioon vum Gaullischmus, àwwer ’s gìtt àui konsärwàtiiwa, chrìschtdemokrààtischa un liberààla bzw. rachtsliberààla Schtreemunga. Les Républicains gheera züa dr Öiropäischa Volkspàrtäi un züa dr Zäntrìscht Demokrààtischa Internàzionààla, ema waltwitta Forum vu chrìschtdemokrààtischa Pàrtäija. Sitter ìhrer Grìndung sìnn zwai frànzeescha Schtààtspresidànta üss Les Républicains gsìì: dr Jacques Chirac un dr Nicolas Sarkozy. Dr ehamààliga Premierminìschter Édouard Philippe ìsch àui Mìtglìed vu Les Républicains gsìì, vor äbb’r ìm Oktoower 2017 üss dr Pàrtäi üüssgschlossa worra-n-ìsch.
Blutkreislauf
Dr Bluetkräislauf oder Kräislauf isch s Ströömigssüsteem vom Bluet, wo vom Härz und, wenn vorhande, vom ene Netz us Bluetgfääss (kardiowaskulärs Süsteem) bildet wird. In dr Umgangssprooch säit men em au d Bluetbaan, in dr Fachsprooch au Bluetgfäässsüsteem. Bi Dier, wo d Organ von ene vo Hämolymphe statt vo Bluet versorgt wärden, redet mä au vom ene Kräislauf.
Bi mängge Grubbe vo vilzällige Dier hängt s Überlääbe vom Organismus vom Kräislauf ab, wo dr Stoffwäggsel vo jedere äinzelne Körperzälle mööglig macht und ass die chemische und füsiologische Äigeschafte vo de Körperflüssikäite erhalte bliibe. S Bluet nimmt in de Lunge Suurstoff uf und dransbordiert en zu de Zälle, wo iirersits Chooledioxid in s Bluet abgääbe, wo denn in d Lunge dransbordiert und dört usgschnuuft wird. Es nimmt au d Näärstoff wie Fett, Zucker oder Äiwiss us em Verdauigsdrakt uf und dransbordiert sä in die äinzelne Gwääb, wo si je noch Bedarf verbrucht, witerverarbäitet oder gspiicheret wärde. D Stoffwäggsel-- oder Abfallbrodukt, wo entstöön, wie zum Bischbil Harnstoff oder Harnsüüri) wärde denn in anders Gwääb oder zu de Usschäidigsorgan (Niere und Dickdarm) dransbordiert. Usserdäm verdäilt s Bluet au Botestoff wie zum Bischbil Hormon, Zälle vo dr Körperabweer und Däil vom Grünnsüstem innerhalb vom Körper.
D Bluetgfääss
S Bluet wird dur Bluetgfääss (latiinisch-anatomisch Vas sanguineum) oder Oodere dransbordiert. Das si Struktuure in dr Form vo Rööre, wo drfür sorge, ass s Bluet bis in d Periferii vom Körper chunnt und denn wider zrugg zum Härz. Mä underschäidet grob zwüsche Schlaagoodere, wo s Bluet us em Härz in d Körpergwääb läite, Weene, wo s Bluet zrugg zum Härz dransbordiere, und de munzige Kapillare, wo in de mäiste Organ und Gwääb e Netzwärk bilde und s Süsteem vo de Schlagoodere mit däm vo de Weene verbinde und wo für e Stoffusdusch verantwortlig si.
Mummenschanz (Begriffsklärung)
Mummenschanz chan folgendes bedüte:
Architektur der Renaissance
Dr  Archidekturstiil vo dr Rönessans isch in dr Zit zwüschen em früeje 15. und spoote 16. Joorhundert in verschiidene Regione vo Öiropa verbräitet gsi. Er het bewusst bestimmti Elimänt vo dr Römische Antike welle widerbelääbe und witerentwiggle. Die klassischi griechischi Archidektuur, wo vor dr römische choo isch, häi d Archidekturtheoretiker vo dr Rönessance nid in Betracht zooge. Stilistisch isch d Archidektur vo dr Rönessans noch dr gotische Archidektur choo und isch vom Barock abglööst worde. Si isch z Floränz under anderem vom Filippo Brunelleschi entwigglet worde, het sich denn schnäll uf anderi italiänischi Stedt usbräitet. Dr Stiil het sich denn zu underschiidlige Zite und mit underschiidliger Wirkig im öiropäische Usland wie Frankriich, Dütschland, Ängland oder Russland verbräitet.
Dr Rönessansstiil bedoont d Sümmetrii, d Broporzioon, d Geometri und wie d Baudäil aagordnet wärde, wie mä s in dr Archidektur vom Alte Rom in e hufe erhaltene Bauwärk het chönne gsee. D Aaornig noch festgläite Reegle vo de Süüle, Pilaster und Lisene, dr Bau vo Bööge, Kupple oder Nische het s komplexe Broporzioonssüsteem und die unregelmässige Brofiil vo de gotische Baudäil und Bauwärk abglööst.
Universität Lausanne
D Uni Lausanne goot uf d Académie de Lausanne zrugg, wo anne 1537 z Lausanne gründet worden isch.
Im Joor 1890 isch druus die modärni Universität gmacht worde. Bis 1970 isch si im Stadtzäntrum vo Lausanne gsi, und de het si der nöi Campus z Dorigny, en Ortsteil vo Ecublens, am Gämfersee übercho.
D Uni Lausanne het sibe Fakultäte:
Bernardo Pasquini
Dr Bernardo Pasquini (* 8. Dezämber 1637 z Massa in Val di Nievole, (Toskana); † 22. Novämber 1710 z Rom) isch en italiänische Organist, Dschembalist, Kapällmäister und Komponist im Barock gsi.
Lääbe
Dr Bernardo Pasquini het si erst Muusigunderricht vom Mariotto Bocciantini überchoo. Vo 1650 aa het er z Ferrara bim ene Unggle gwoont, wo Briester gsi isch, und het witer Muusig gleert. Vom Aafang vo 1654 bis zum Novämber 1655 isch er Organist an dr „Accademia della morte“ z Ferrara gsi. Denn isch er uf Rom züüglet, und isch e Schüeler vom Marc'Antonio Cesti und vom Loreto Vittori worde. Vo 1667 aa het er für e Fürst Giovan Battista Borghese, Principe di Sulmona, gschafft und vo 1691 aa für däm si Soon. Spööter isch er Organist an verschiidene römische Chille gsi, under anderem an dr Santa Maria Maggiore (1665 bis 1667). 1664 isch er mit em Kardinal Flavio Chigi uf Frankriich gange.
Dr Pasquini het für e Hufe Mitgliider vom römische Hoochadel komponiert, drunder für d Königin Christina vo Schweede. Er isch e beliebte Dschembalist und Leerer gsi und isch vil vo bedütende Aadelshüüser anggaschiert worde.