cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Der Bund
Layout
S Layout vom Bund lehnt sich sit dr inhaltligen Kooperation an das vom Tages-Aazeiger aa. So wird bi beide d Schriftfamilie Publico iigsetzt, was dr Ustusch vo Inhalt zwüsche de beide Zitige söll erliichtere. Au hai beidi Zitige fümf Spalte. D Layouts vom Bund und Dagesaazeiger si mit em Ziil entworfe worde, ass si sich so wit wie nötig wurde gliiche und so wit wie möglig wurde underscheide. Die dominierende Farbe im Bund-Layout si schwarz und blau.
Gschicht
Dr Bund isch vom Solodurner Buechhändler Louis Jent gründet worde und isch zum erste Mol am 1. Oktober 1850 in ere Uflag vo öbbe 1000 Exemplar erschiine. Am Aafang het d Zitig zwei Redaktore gha. Er isch as bardeiunabhängigi Zitig noch em Vorbild vo The Times gründet worde, het sich aber bald uf d Site vo de Liberale gschlage.
Zerst isch dr Bund däglig erschiine, au am Sunndig. Zwüsche 1890 und 1967 isch er an Wärkdäg zwei Mol däglig erschiine, nochdäm en entsprächende Versuech 1869 am Widerstand vo dr Läserschaft gschiteret isch.
As ersti Setzmaschine in dr Schwiz isch bim Bund vo 1893 aa e Thorne-Setzmaschine iigsetzt worde. 1976 isch dr Bleisatz dur e Fotisatz ersetzt worde.
Im Dütsche Riich isch dr Bund vo 1934 bis 1945 verbote gsi, genau so wie au die Neui Zürcher Zitig und d National-Zitig. S Verbot isch as Reaktion uf d Brichterstattig über e so genannt Röhm-Putsch erloo worde.
In de 90er Johr het d NZZ-Gruppe dr Bund übernoh. Es isch aber nid glunge, d Zitig rentabel z mache. Schliesslig het Espace Media im Johr 2004 40% vo de Aktie übernoh und die operativi Füehrig vo dr NZZ, 2007 au dr Räst vo dr NZZ-Bedeiligung. Vom Merz 2005 aa isch dr Bund im Druckzentrum vo dr Espace Media druckt worde. Er isch aber redaktionell unabhängig vo dr Bärner Zitig bliibe.
Im Mai 2006 het dr «Bund» wäge Sparmassnahme si Sportredaktion ufglöst. Denn het d Sportredaktion vo dr lokale Konkurräntin Bärner Ziitig, wo mit «Bund»-Journaliste ufgstockt worden isch, d Brichterstattig übernoh. Vo 2008 aa het e Projektgruppe vo dr Tamedia AG, sit 2007 d Mehrheitsaktionärin vo Espace Media, verschiidnigi Variante für e «Bund» gsuecht. Im Vordergrund si drbii äntwäder en ängi Zsämmenarbet mit em Dages-Aazeiger oder dr Zsämmeschluss mit dr Bärner Zitig zun ere neue Regionalzitig gstande.
Wo das aakündigt worden isch, si d Reaktione vor allem beduurend oder empört gsi und e Komitee «Rettet den Bund» isch gründet worde. Das Komitee, wo vo Politiker us verschidnige Bardeie und vo Persönlichkeite us dr Wirtschaft, dr Wüsseschaft und dr Kultur presidiert wird, setzt sich für d Eigeständigkeit vom «Bund» ii. Währed de erste zwei Wuche noch dr Gründig si em Petitionskomitee öbbe 7000 Persone bidräte; am Afang vom Johr 2010 het s Komitee 16'531 Mitgliider gha.
Im Mai 2009 het sich dr Verwaltigsroot vo dr Tamedia AG für die Variante entschiide, wo dr «Bund»-Chefredaktor Artur K. Vogel und dr Res Strehle, Ko-Chefredaktor vom «Tages-Anzeigers», usgarbeitet hai: Dr «Bund» isch as eigeständige Titel erhalte bliibe, het aber redaktionell äng mit em «Tages-Anzeiger» zsämmegschafft. Sit em Oktober 2009 isch das Modell in Chraft: Dr «Bund» bezieht die ganzi Uslandbrichterstattig, Deil vo dr Innepolitik, dr Wirtschaft, vom Sport und vo dr Kultur und Biilage vom «Tages-Anzeiger». E gmeinsami Bundeshuusredaktion z Bärn under dr Ägide vom «Bund», gleitet vom Patrick Feuz, brichtet für beidi Titel über d Bundespolitik.
Hohkönigsburg
D Hohkönigsburg ( []) isch e Burg bi Orschwiller im Elsass (Département Bas-Rhin), guet 10 km westlich vo Schlettstàdt. D Burg stammt us em 12. Jahrhundert und isch am Aafang vom 20. Jahrhundert rekonstruiert worde. Si isch mit jährlich öppe 500.000 Bsuecher di meistbsuechti Burg vo de Region und eine vo de meistfrequentierte Ort für Touriste in ganz Frankriich.
Laag
Di 260 m langi Aalaag thront als Chammburg i 757 m Höchi am Ostrand vo de Vogese uf eme mächtige Sandsteifelse hööch über de Oberrhynische Tüüfäbeni und isch eini vo de höchstglägene Burge im Elsass. Zäme mit de 200 m entfärnte Ruine vo de Ödenburg (Petit-Kœnigsbourg) am anderen Ändi vom Bärgrügge bildet si e Burgegruppe.
De Uusblick vo de Hohkönigsburg gaht wyt über d Rhyäbeni bis zum Chaiserstuehl und uf mereri Burgruinene i de Nööchi (under anderem Ortebärg, Ramstei, Franggeburg, Kintzheim und Hohrappoltstei). Bi günstige Sichtverhältniss sind im Süde di knapp 200 Kilometer entfärnte und rund vier Kilometer höche Bärner Alpe zgseh. Deren iri Gipfel ligged wäg dr Ärdchrümmig ungfähr uf em mathematische Horizont vo dr Hohkönigsburg.
Riedholz SO
Geografi
Riedhouz liit am linke Ufer vor Aare. Zue dr Gmein ghööre dr Wiiler Attishouz (Atiishouz) u siit 2011 au Niderwiu (Niederwil). D Gmeindsflächi umfasst 43,6 % langwirtschaftlichi Flächi, 39 % Waud, 14,6 % Sidligsflächi und 2,8 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Fäudbrunne-St. Niklaus, Rütene, Baum, Günschbrg Hopperschte, Flumetau, Deitige, Luterbach u Zuchu.
Gschicht
Zum 1. Jänner 2011 isch Riedhouz mit dr Nochbergmein Niderwil fusioniert worde.
Riedhouz isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1367 aus im Rietholz, Niderwiu im Johr 1307 aus Niderwile.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 8,6 % gläge.
Religion
39 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,1 % römisch-katholisch.
Kabinett Oettinger II
S Kabinett Oettinger II het s in dr 14. Wahlperiod vum Landdag vu Bade-Wirttebärg no dr Landdagswahl 2006 gee bis zum 9. Februar 2010, wu dr Minischterbresidänt Oettinger s Amt niderglait het go as EU-Kommissar uf Brüssel goo. Am 10. Februar 2010 het dr Stefan Mappus s Amt vum Minischterbresidänt ibernuu un het s Kabinett Mappus bildet.
Riedholz SO
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,0 %, CVP 14,0 %, EDU 0,5 %, EVP 3,5 %, FDP 22,1 %, GLP 6,0 %, GP 7,6 %, SP 17,2 %, SVP 23,1 %, Suschtigi 2,0 %.
Gmeindspresidänt isch dr Peter Kohler (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,3 % gläge.
Ruine Walkenstein
D Ruine Walkestei, au Falkestei oder Valkenstein gnännt, isch e Burgruine bi Walke, eme Ortsdeil vu dr Gmei Oberwolfe im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf em weschtlige Uuslaifer vum „Weberskepfli“.
Die Hecheburg isch wahrschyns im 14. Johrhundert vu dr Grofe von Fürstenberg as Wehr- un Wohndurm böue wore fir d Sicherig vu dr Bärgböurächt un dr Erztransport. Anne 1364 wird e „Aigelwart von Walkenstein“ as Bsitzer vu dr Durmburg gnännt. In dr Johre 1988 bis 1990 sin di Iberräscht vu dr Durmburg archiviert un gsicheret wore.
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Räscht vu dr quadratische Grundmuure vum Durm erhalte. Si hän e Uusdehnig vu 7,80 mol 8,75 Meter.
Breitingen
Brôideng (amtl. Breitingen) isch â kloinâ Gmoid em Lonedal auf dr Schwäbischâ Alb ond gheert zom Gmoids-Vrwaldongsvrband Langenau en Langnau. Schdatt Brôideng sagt mâ au Brôidengâ.
Nôchbrgmoidâ von Brôideng send Holzkirch em Nordâ, Bärâschadt em Oschdâ, Boimrschdett em Siidâ ond Weschdrschdett em Nordweschdâ. Bis auf Ulm nei sends ogfähr 15 km.
Landschaft
Brôideng ligt an dr Lone, ond wiâ dr Nâmâ scho said, isch Brôideng an â râ recht brôidâ Schdell vom Lonedal. Em Dal hôds Wiisâ ond Äggr, ond am Roinâ zuâ Äâgâdâ odr Wald. Ondrhalb von Brôideng isch d Lone friâr oft vrsiggrd. Heid laufd dr Baach oft au no ibrs Fohlâhaus (â râ kloinâ Heehle am Rand vom Dal) naus, weil ds Wassr et bloss aus dr Karstquelle en Urspreng kommt sondrn au aus dr Klärââlag.
Gschicht
D Brôidengr Ortsgschicht gôôd en dr Zeit nach dr Velkswandrong los, wo Alemannâ ens Lonedal kommâ send. En Ordschafdâ wo mit dr Endnong -ingen aufheerâd, hend moischends scho im 7. ond 8. Jôhrhondrd Leid gwohnt.
De ersch Urkond, wo Brôideng erwähnt isch, isch an â 1225 gschriebâ wôrâ. Em schbädâ Middlaldr ond bis 1803 hôd z Dorf zu Ulm gheerd. Mit m Reichsdeputationshauptschluss isch es wiâ de ganz Reichsschadt Ulm an Boirâ gangâ. Seid 1810 gheerd d Gmoid zu Wirddâberg.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Matorische Sprache
D Matorisch Sproch, au Motorisch, isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie.
Was mer hite iber die Sproch waißt, stammt vu russische un dytsche Sprochwisseschaftler, wu im 18. un 19. Johrhundert in dr Region chuu sin. Matorisch ghert wie Selkupisch un s uusgstorbe Kamassisch zue dr Gruppe vu dr sidsamojedische Sproche. As Dialäkt vum Matorisch wäre Mator, Taiga un Karagass gnännt, wu vun e Dail Wisseschaftler au as aigeni Sproche aagsääne wäre. D Sproch isch im e änge Kontakt gstande zue dr Turksproche un zue dr mongolische Sproche in dr Region.
Matorisch isch in dr 1840er Johren uusgstorbe. D Sprächer sin vor allem in dr Altaisproche ufgange, vor allem im Chakassisch un Tuwinisch.
Saas-Almagell
Almagäll (amtlich Saas-Almagell) isch e Munizipalgmeind im Bezirk Vischp im Kanton Wallis i dr Schwiiz.
Geografii
Almagäll ligt im Saastaal und isch s südlichschte oder oberschte Dorf im däm Taal, oben a Saas-Grund. Zum Gmäindbann ghöre s Saastaal vom Bärgübergang bim Saaserbärg bis zum Aafang vom Wiiler Under den Bodmen und di öschtleche Siitetääler Furggtälli, wo ganz obe dr Antronapass isch, und Almagellertälli. Us däm höch glägne Trogtaal chunnt dr Almagällerbach abe, und bi der Ymündig vo däm id Saaser Vischpa ligt s Dorf Almagäll.
D Gmäind hed es baar Dorftäil und Wiiler: Lehn, Dörfli und Zum Bärg bilde s Dorfzäntrum mid Hotel und andere Irichtige für Turischte. Chly usserhalb si Chaischlittu, Underchrüz, Furrusand, Zerbriggu, Biele, Älpie, Moos und Furggstalde.
D Bärgchettine uf beide Siite vom Saastaal hei markanti, über 4000 Meter höche Bärge, s Wiismies, s Straalhorn, s Rimpfischhorn und s Allalinhorn. Unden a de Bärge ligge grossi Gletscher, vor allem dr Schwarzbärggletscher und dr Allalingletscher.
Name
Dr Name vo dr Gmäind isch i Urkunde vo 1291 bis 1794 so gschribe worde: Armenzello, Almenkel, Almelkel, Almgell, Almakel, Almengel, Allmagel, Allmogel. Almelkel.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 12,1 % glägu.
Religion
93,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,8 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Almagäll, Amikäll ischt dr Kurt Anthamatten (Stant Oktober 2017).
Wirtschaft
Föif Kilometer südlech vom Dorf Almagäll ligt dr Staudamm Mattmark, dört wo früener d Alp Mattmark gsi sich.
Bärgwäge und Soumpfaad göö über d Höchine i d Nochbertääler im Süde und im Oschde. Dört dure si im Middelalter d Walser i die nöie Sidligsgebiet zoge. Es git dr Saaserbärg und dr Mondellipass zum uf Makanaa z goo, dr Ofetalpass, dr Antrona- und dr Sunnigpass is Antronatal und dr Zwüschbärgepass für uf Gondo übere.
Im Gmeindbann füert der Schwiizer Alpeclub d Britanniahütte und d Almagällerhütte.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 397 Iwonru 96,7 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,3 % Franzeesisch, 0,8 % Talienisch und 2,2 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Almagäll, Amikäll gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Breitenthal (Schwaben)
Broidadal (amtlich Breitenthal) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Broidadal leit en dr Region Donau-Iller ond zwar auf dr Donau-Iller-Lech-Platte, auf ma Riadl am weschtlicha Rand vom Genzdal. Des hoißt, dass ma em Boda Schodder fendet und den hot ma en dr Gmoed Oberriad abbaut. Dodurch ischt dr Oberriader Weiher entschtanda.
Vo dr Gmarkong send 72,6 % Landwirtschaftsfleche, 7,6 % Wald, 11,9 % Sidlongsfleche ond 7,9 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Broidadal gheret dia Derfer Broidadal, Naddahausa (amtlich Nattenhausen) ond Oberriad (amtlich Oberried) ond dr Hof Glaserhof.
Gschicht
S’ Gebiet om Broidadal ischt scho mindeschtens seit em Neolithikum besiedelt. Südöschtlich von Naddahausa hot ma a Siedlong aus em Neolithikum ond dr Bronzezeit gfonda. Dann hot’s öschtlich von Naddahausa, Richtong Krombach, a baar Grabhügel aus dr Bronze- ond dr Hallschtattzeit. Nördlich von Broidadal leit a keltische Viereckschanz aus dr Latènezeit. Heitzodag ischt aber von dem Wall, der om dia Viereckschanz rom war, nix meh zom seha. Em Oberriader Weiher hot ma an eisarna Feierbock aus dr schbäda Latènezeit gfonda.
Broidadal ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1105, als Breintintal. Scho domols, genau wia heidzodag, hot der Nama id "broids Dal" bedeitet, sondern "am broida Dal glega".
Religion
95,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 3,9 % evangelisch.
Verwaltong
Broidadal hot mit dr Gmoede Alatshausa, Deisahausa, Eabershause, Waldahausa ond Wisabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschtere vo Broidadal ischt d Gabriele Wohlhöfler.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Broidadal ghert zom Schwäbisch, genauer gsait zom oschdschwäbischa Schbrochraum.
Freizeit
A Tradizio am Weiher ischt außerdem s' Silveschderschwemma von dr Wasserwacht, des au jedes Johr ond bei jedem Wedder schdaddfendet: Dia Schwemmer tragat dobei bloss a Bobbelkapp ond a Badhos.
Wirtschaft ond Infraschtruktur
Broidadal ischt emmer no schtark landwirtschaftlich prägt. S’ geit do 25 landwirtschaftliche Betrieb, davo send alloi vier greßer als 50 ha (Schdand 2010). Dia moischte Landwirt haltet Render, knapp d’Hälfte davo isch Milchvieh. Außerdem hot’s au a baar gwerbliche Betrieb, a Bank, an Begger, an Metzger ond a Pizzeria.
Onda em Genzdal, an ma aufgschdauda Arm von dr Genz, schtoht a Wasserkraftwerk, des 1899 en Betrieb gnomma worra ischt.Heitzodag erzeiget do zwoi Francis-Turbina em Johr 1,7 Mio kWh Schdrom.
Oase
En Oase [] (vo altgriechisch ὄασις us em Demotische. Im Koptische, wo vom Demotische abstammt, isch wahe or ouahe as Woonblatz beläit. ) isch e Vegetationsfläcke in dr Wüesti, möistens an ere Kwelle, Wasserstell oder eme Wadi. Es git groossi Underschiid zwüsche dr Gröössi und em Charakter vo de verschidnige Oase, vo chliine Däich mit e baar Palme drum ume bis zu gröössere Stedt mit Industrii- und Landwirtschaftsbedriib. Die dradizionelli Wirtschaftsform, wo verschiideni Kulturen kombiniert, isch d Oasewirtschaft. E bsundrigi Form zu Wasser z gwünne si d Qanat.
Tüpe vo Oase
Mä däilt d Oase in Grubbe ii, je nochdäm vo wo iir Wasser chunnt. Es git d Grundwasseroase, d Flusswasseroase, d Quellwasseroase, d Oase mit eme artesische Brunne und d Foggara-Oase.
Kamassische Sprache
D Kamassisch Sproch isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie. Kamassisch ghert wie Selkupisch un s uusgstorbe Matorisch zue dr Gruppe vu dr sidsamojedische Sproche.
Kamassisch isch z Russland eschtlig vum Ural bis zum Jenissei gschwätzt wore. Dialäkt sin Kamas un Koibal (Kaibal) gsii. Dr Nidergang vu dr Sproch het scho im 18. Johrhundert aagfange, wu d Kamassiner allmeh in dr turksprochige Chakasse ufgange sin. Di letscht Muetersprochleri isch d Klavdiya Plotnikova gsii, wu anne 1989 gstorben sich.
Wichtigi Arbete iber s Kamassisch hän di finnische Sprochwisseschaftler Matthias Alexander Castrén un Kai Donner verfasst. S git zahlrychi Tonbänder un Videoufnahme, wäge däm isch s Kamassisch relativ guet dokumentiert.
Sprochsystem
(noch em finno-ugrische phonetische Alfabet)
Roland Ris
De Roland Ris (* 29. Septämber 1939 z Unterseen; Bürger vo Lyss) isch en Schwyzer Gèrmanischt, wo zeerscht Profässer a der Uniwèrsitèèt Bèèrn und nachane a der ETH Züri gsy isch. Für s Bèèrntüütsch schrybt er grad e paar Grundlaagewèèrch, usechoo isch aber eerscht äis vo dène.
im sys Läben und Schaffe
De Ris hät a den Uniwèrsitèète Bèèrn, Berlyn und Marburg Gèrmanischtik, allgimäini und indogèrmaanischi Spraachwüsseschaft und latynischi und romaanischi Filology gstudiert. 1972 hät mer en as Naachfolger vom Paul Zinsli as Profässer a d Uni Bèèrn gholt, won er Ordinaarius für Gèrmanistischi Linguistik und Dialäktology gsy isch. Aber scho im 76i isch er a d ETH Züri übere, won er bis zu syneren Emèritierig 2004 as oordentliche Profässer für tüütschi Spraach und Literatuur gwürkt hät. Langi Jaar isch er au Bresidänt vo de Schwyzerischen Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte (SAGW) und au zytewys vo dèren ire Komissioon für di nazioonale Wöörterbüecher (Schwyzerischs Idiotikon, Glossaire des patois de la Suisse romande, Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana und Dicziunari Rumantsch Grischun) gsy.
Syni Forschigsschwèèrpünkt sind im Beräich Linguischtik Spraachgschicht und schwyzertüütschi Dialäktology und im Beräich Literatuur Tüütschschwyzer Literatuur uf Hoochtüütsch und Mundaart, dezue ane s Wèèrch vom Rainer Maria Rilke und mystischi Literatuur us de verschidenschte Kultuure. E bsunderi Fröid hät er a de Malediktology (de Leer vo de Schimpf- und Fluechwöörter). Er hät e groossi Bibliografy über die bèèrntüütsch Literatuur useggèè und schaffet alewyl na amene groosse bèèrntüütsche Wöörterbuech, amene Wöörterbuech über s Mattenänglisch und amene Wöörterbuech über di «populèèren Oortsnäme» im Kanton Bèèrn (aso inoffizielli Oortsnäme). Sys Wöörterbuech über d Studäntespraach wiird jetz grad useggèè.
Elwingen
Ilwingen (lothrìngisch; frànzeesch Elvange, ditsch Elwingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Ilwingen lijt àn dr Ditsche Nied, rund zwelf Kilometer sìdweschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 277 und 305 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ilwingen ìsch. Ilwingen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Ilwingen ghert zem Moselfrankisch.
Childebert III.
Dr Childebert III., mänggisch au Childebert dr Grächti, ( * öbbe 678/679; † 711 vor em 2. März) isch vo 694-711 Frankekönig us em Gschlächt vo de Merowinger. Er isch dr Sohn vom Theuderich III. und dr Hrotchildis gsi.
Familie
Dr Childebert isch verhürotet gsi, me weiss aber nüt über si Frau und Mueter vo siine Chinder. Siini Söhn si dr Dagobert III. gsi und vermuetlig au dr Chlothar IV..
Literatur
Noch em Ardikel Childebert III. uf dr dütsche, em Ardikel Childebert IV uf dr französische und em Ardikel Childebert III uf dr änglische Wikipedia.
Königreich Westphalen
S Königriich Weschtphale isch en Schöpfig vom Napoleon Bonaparte während dr Bsatzigsziit in Düütschland gsii. 1807 het er dezue en Verfassig dekretiert. 1813, nach de verlorene Völkerschlacht bi Leipzig, isch s Königriich wieder ufglöst worde. S Territorium het vor allem Gebiet im hütige Hesse und Niedersachse umfasst. Es isch nit gliichbedütend mit Weschtfale (früehner es Herzogtum und en preußischi Provinz, jetzt en Beschtandteil vo Nordrhy-Weschtfale) und wird drum hüt mit "ph" gschribe.
En Verwandte vom französische Kaiser, de Jérome Bonaparte, isch als Hieronymus Napoleon König vo Weschtphale gsii. Unter em Jérome, und das isch charakteristisch gsii für en Export vo dr Französische Revolution dur de Napoleon, sind d Lüüt alli gliich vor em Gsetz gsii (Artikel 10 Verfassig). Alli (Adels-)Privilegie sind uufghobe gsii (Art. 12), ebeso d Liibeigeschaft (Art. 13). S het dr Code Napoleon, es liberals Zivilrächt, golte (Art. 45). Und es het es Parlament geh, wo mit Zensuswahlrächt gwählt worde isch.
Konzern
Literatur
Knaurs Lexikon - Das Wissen unserer Zeit
23. April
Dr '''23. April''' isch dr 113. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 114. in Schaltjohr), dodermit blybe no 252 Däg bis zum Änd vum Johr.
Schinznach-Dorf
Schinznach-Dorf isch en ehemoligi Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau und ligt eppe füüf Kilometer vom Bezirkshauptort Brugg eweg. Bis 1938 het d Gmeind Schinznach gheisse. Das mer d Gmeind het chönne vo Schinznach-Bad underscheide, wo frücher Birrelauf gheisse het, het mer de Name gänderet. Sit 2003 isch d Schriibwiis mit em Bindestrich offiziell. Uf de 1. Jänner 2014 het d Gemind mit Oberflachs fusioniirt. Di noi Gmeind nennt sich Schinznach.
Geografii
Schinznach-Dorf ligt bem Iigang vom Schänkebärgertal, am Fuess vomene Usläufer vom Faltejura, rund drey Kilometer weschtlich vode Aare. Zwüsche de Aare und em Dorf ligt s flache Schinznacherfäld, wo landwirtschaftlich gnutzt wird. Dört hets öi en Chiisgrueb. Bem Wasserchraftwärk deilt sich d Aare i zwey Ärm. Rund e Viertel vo de vier Kilometer lange und ide Breiti schmale Schacheinsel, wo zwüsche dene zwey Flussärm ligt, ghört zu de Gmeind Schinznach-Dorf. Zwei Kilometer vom Dorf eweg, im Nordoschte ligt de Wiiler Wallbach.Im Weschte gränzt s Gmeindgebiet an Grund, im Nordweschte an Dreierberg (758 m) und an Linnerberg (722 m) und am Südoschthang wird Wybau betriibe.
D Flächi vom Gmeindebiet isch 891 Hektare gross. Vo dene 891 Hektare sind 407 Hektare bewaldet und 119 Hektare überbauet.De höchschti Punkt vode Gmeind isch ufem Dreierbärg obe und ligt 758 Meter über Meer. De teufschti Punkt isch ade Aare unde und ligt 340 Meter über Meer.
Gschicht
Ide Römerzyt häts im Oberdorf e römische Guetshof gha. E Teil vo däm het mer usgrabe. Wo mer Grabige för en Kanalisation gmacht het, isch es Grab us em spote 2. Jahrhundert zom Vorschii cho. Inere Urchunde vo 1189 isch Schinznach-Dorf underem Name Schincennacho s erscht Mol erwähnt worde, well de Papscht Clemens de III. s Chloschter Muri samt Bsitztümer under sin Schutz gschtöut het. De Name Schincennacho stammt vom spotlateinische Name (praedium) Scentiniacum ab und bedütet soviel wie «s Landguet, wo am Scentinius ghört het».
Im Mittelalter het s Dorf de Habsburger ghört. Ide Burg Schänkebärg, wo oberhalb vo Tale ligt, händ d Schänke vo Schänkebärg residiert, wo s Gebiet för d Habsburger verwaltet hend und wo d Rächtssprägig usgübet hend. 1460 hend d Bärner d Herrschaft Schänkebärg militärisch bsetzt. Ab dene isch d Herrschaft Schänkebärg en neui Landvogtei im Bärner Aargau worde.
1528 hend d Bärner d Reformation iigfüehrt. 1732 isch Schinznach e Teil vode neubildete Landvogtei Chaschtele worde. 1789 hend d Franzose d Schwiiz eroberet, hend d Bärner entmachtet und hend die Helvetisch Republik usgrüeft. Sither ghört Schinznach-Dorf zum Kanton Aargau. Ide Mitti vom 18. Jahrhundert isch Schinznach-Dorf die gröschti Gmeind im Bezikr Brugg gsy. Wo d Räbluus und de Mehltau ide zweyte Häfti vom 19. Jahrhundert d Räbe kapput gmacht hend, isch öi d Bevölkerig zrügggange. Erscht hundert Johr spöter het d Gmeind de Bevölkerigsverluscht wieder chönne usgliiche.
Sehenswürdigkeite
D Schinznacher Chile isch 1227 s erschtmal erwähnt worde. S Chileschiff im romanisch-gotische Stil isch 1779 wägem Platzmangel abbroche und in ere erwitterete Form neu bauet worde. D Erlacherkapelle, wo 1650 bauet und im Chileschiff integriet worde isch, isch d Begräbnisstätte vom General Johann Ludwig vo Erlach und synere Frau Margareta. D Chile isch renoviert worde und im Dezember 2006 isch sie wiidereröffnet worde.
Wappe
Lings (heralisch rächts) hets e schwarze Hintergrund und en gäle Halbmond wo am abneh isch. Rächts (heraldisch lings)hets drey pfahlwiis gstellti sächsstrahligi wiissi Stärne. Die ältischti bekannti Darstöuig gseht mer ufem Gmeindssiegel vo 1811. De Mond het dört no es Gsicht gha und d Stärne sy bogeförmig nach lings underenand agordnet gsy. 1872 sind die Symbol ufeme ungspaltene blaue Schild gsy. 1953 het mer die hütig Variante iigfüehrt. S Wappebild goht uf d volksetymoligischi Dütig vom Ortsname zrügg: «Schiint z'Nacht»
Bevölkerig
Am 31. Dezember 2008 hend 1646 Mönsche z Schinznach-Dorf gwohnt. De Usländeradeil isch be 12,6 % gläge. Be de Volkszehlig 2000 sind 61,9 % reformiert, 22,7 % römisch-katholisch und 1,6 % chrischtlich-orthodox gsy. 1,3 % hend anere andere Glaubensrichtig aghört. 93.6 % hend Dütsch als di Sprooch, wo si am beste schwätze, agee. Je 1,2 % hend gseit, das sig Albanisch oder Spanisch und 0,7 % hend gseit, säb sig Italienisch.
Im Johr 1764 het Schinznach-Dorf 838 Iiwohner gha. 1870 sinds 1423 gsy. 1900 no 1167 und 1950 het mer de Düüfpunkt mit 912 Persone erreicht. 1960 isch es mit 1083 Iiwoner wieder berguf gange und im Johr 2000 het Schinznach-Dorf 1627 Iiwohner gha.
Politik und Rächt
D Gmeindversammlig, wo en Versammlig vo de Stimmberächtigte isch, üebt d Legislativgwalt us. Die usfüehrendi Behörde isch de füüfchöpfig Gmeindrot, wo im Majorzverfahre (Mehrheitswahlverfahre) gwählt wird. Syni Amtsduur isch drey Johr läng und er füehrt und repräsentiert d Gmeind. Er vollzieht öi d Bschlüss vode Gmeindsversammlig und d Ufgabe, wo er vom Kanton und vom Bund überchunnt.
Wirtschaft
2005 hets in Schinznach-Dorf rund 800 Arbetsplätz geh. Devo rund 17 % i de Landwirtschaft, 51 % i de Industrie und 32 % im Dienschtleischtigssektor. Sehr bedüütend isch sit Johrhunderte de Wybau. Am Südoschthang wärdet Räbe vode Sorte Riesling ufere Abauflächi vo 31 Hektare abauet. Ide ganze Schwiiz kennt mer d Baumschuel Zulauf AG mit de Baumschuelbahn, wo mit Dampflokene betriebe wird. D Spurwitti isch 600 mm.
Verchehr
Schinznach-Dorf ligt ade Hauptstross, wo vo Aarau uf Brugg am linge Aareufer entlangfüehrt. Dört zwiigt e Strass dürs Schänkebärgertal Richtig Staffelegg-Passhöchi ab. Rund e Kilometer nördlich vom Dorf isch d A3 wo Basel und Züri mitenand verbindet. Im flache Schinznacherfäld verschwindet die jedoch imene Daagbautunnel. So gits nit so viel Krach vode Fahrzüüg.
Es git zwei Poschtautolinie wo Schinznach-Dorf bedienet. Einiersits isch das s Poschtauto wo vom Brugger Bahnhof uf Tale fahrt und anderersits s Poschtauto wo vom Schinznacher Oberdorf zum Wildegger Bahnhof fahrt. S Poschtauto vo Brugg uf Tale het aber de besseri Fahrplan. Bem Brugger Bahnhof hets direkti Züg uf Züri, Bade, Basel, Frick, Aarau, Olte und Bern und bem Wildegger Bahnhof hets direkti Züg uf Brugg, Aarau und Olte. De Bahnhof Schinznach-Dorf, wo am Oschtportal vom Bözbergtunnel ligt, isch 1993 gschlosse worde.
Bildig
D Gmeind het e Chindergarte, e Primarschuel, en Realschuel und e Bezirkschuel. D Schüeler chönnet aber nur die dritt und viert Klass vode Realschuel in Schinznach-Dorf bsueche. För die erscht und zweit müends wie d Schüeler, wo id Sekundarschuel gönd, uf Välte i d Schuel.
Die nächschtglägenschte Kantonschuele (Gymnasie) sind in Aarau und Bade.
Johannes Oekolampad
Dr Johannes Oekolampad, au Oekolampadius, (* 1482 z Weinsberg, † 24. November 1531 z Basel) isch ä Schwiizer Theolog und Humanischt und der Reformator vo Basel gsi.
Si ursprünglig Name isch Johannes Heussgen (au Husschyn, Hussgen, Huszgen, odr Hausschein gschriibe) gsi, won er, wie s in dere Ziit unter Humanischte gang und gäb gsi isch, ins Griechische übersetzt het (oikos: Huus und lampas: Lampe).
Läbe
Er isch in dr kurpfälzische Schdadt Weinsbärg, wo sit 1504 zu Württebärg ghört, uf d Wält cho. Si Vater isch än agsehne Bürger gsi, si Mueter us emä Basler Rootsherregschlächt. Er het z Heidelbärg und z Bologna gschdudiert, het 1510 d Brieschderweihi und denn ä Pfarrschtell an dr Johanneschille z Weinsbärg übercho. Er het dört Aschdoss erregt mit siine reformorientierte Bredigte und het d Schtadt dorum 1518 verlo. Währed Schtudieufenthält z Tübinge, z Schduttgart und z Heidelbärg het er Hebräisch glehrt und isch mit de Humanischte Johannes Reuchlin, Philipp Melanchthon und Wolfgang Capito bekannt worde. 1515 het er sich z Basel ufghalte, won er dr Erasmus vo Rotterdam het glehrt kenne und het an der Universität si Theologiischdudium formell abgschlosse. Er het zum Dokter vo der Theologii bromoviert und ä griechischi Grammatik und Übersetzige vo patristische Schrifte uusegä.
1518 isch er vom Capito ans Basler Münster grüeft worde, churz druf an Dom z Augsburg, wo d Disputation zwüschem Martin Luther und em Cajetan abghalte worden isch. Bis denn isch er dr Linie vom Erasmus gfolgt, het aber d Schrifte vom Luther afo schdudiere. Er isch dorum mit em Johannes Eck in Schdriit cho und het sich 1520 in s Chlooschder Altomünschder zruggzoge. Dört het er Chilleväter übersetzt und isch drzue cho, ass er sich dr Lehr vo dr Rächtfertigung dur ä Glauben elei agschlosse und si Schdandpunkt in zwei Schrifte veröffentlicht het. Er het s Chloschter müesse verlo und isch Burgkaplan uf dr Ebereburg bim Franz vo Sickinge worde. 1522 het er sich ändgültig z Basel niiderglo, won er no meh patristische Schriften übersetzt het. Vo 1523 a het er öffentlichi Vorläsige über die biblische Prophete abghalte, und isch bald druf gegen ä Wille vom Fürschtbischof zum Profässer ernennt und 1525 schliesslig Lütbrieschter in dr Martinschille worde.
Er het sich mit em Erasmus und andere verschdritte, und Kontakt zum em Huldrych Zwingli, em Martin Bucer und em Martin Luther ufgnoh. In dr Obemohlfroog het er sich em Zwingli agschlosse.
1526 isch er dr Füehrer vo de Reformierte uf dr Badener Disputation mit em Johannes Eck gsi.
Er het hochs Asehe gnosse, aber nie son ä iiflussriichi Schtellig gha wie dr Zwingli z Züri, au wil Basel immer no ä Bischofssitz gsi sich. Aber under em Druck vo der Bevölkerig isch s 1525 zur Säkularisierig von ä baar Chlöschder cho, 1528 zur Glaubesfreiheit für die Reformierte und 1529 zur Abschaffig vom katholische Gottesdienscht und dr Iifüerig vo dr Reformazionsornig, wo dr Oekolampad verfasst het, am 1. April. Im gliiche Johr het dr Oekolampad d Wibrandis Rosenblatt ghürotet und mit ere drei Chinder gha. Si het spöter noch em Oekolampad siim Dood zerscht dr Wolfgang Capito und denn dr Martin Bucer ghürotet.
1528 het dr Oekolampad mit em Zwingli an der Disputation z Bärn mitgmacht, 1529 het er dr Zwingli zum Religionsgschbröch z Marburg begleitet.
Vo 1529 a isch er Antistes vo der reformierte Chille vo Basel gsi. 1531 isch er gschdorbe, ä baar Wuche noch em Tod vom Huldrych Zwingli. Er isch im Basler Münster begrabe. Eini vo de Basler Chillegmeinde isch noch ihm benennt (Oekolampad-Chille).
Eberstadt (Württemberg)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 49,1 % Landwirtschaftsfleche, 33,1 % Wald, 16,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Ewwerstadt gheret d Ortsdoel Eberstadt ond Hölzern.
Verwaltong
Ewwerstadt hot sich mit Weinsberg, Ellhofen ond Lehrensteinsfeld zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Ewwerstadt ischt dr Stephan Franczak.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ewwerstadt ghert zom Sidfränkisch.
Bubesheim
Buabesa (amtlich Bubesheim) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Buabesa leit en dr Region Donau-Iller.
Gmoendsgliderong
Zua Buabesa gheret koene weiter Ortsdoel.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,9 % gleäge.
Religion
84,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,7 % evangelisch.
Verwaltong
Buabesa hot mit Ketz a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Buabesa ischt dr Walter Sauter.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Stadt mit Komitatsrecht
E Stadt mit Komitatsrächt (uff Ungarisch megyei jogú város) isch z Ungarn e Stadt, wo im Berych Uffgabe vo de Komitatsverwaltig züesätzligi Uffgabe zu denne vo-n-re normale Stadt erfüllt. Es wird vo-n-re Verordnig vorgschrybe, welli Städt dä Titel dürfe drage und welli Uffgabe dodemit verbunde sin.
Sit em 11. Juli 2006 git's z Ungarn 23 Städt mit Komitatsrächt, nämlig alli Komitatssitz (ohni d'Hauptstadt Budapest) und fümf witeri Städt.
In de Gschicht vo de Städt mit Komitatsrächt sin zwei Periode z underscheide, nämlig under em 2. „tanácstörvény“ (Gsetz vom Root) vo 1954 bis 1971, wo vier Städt de Titel drage hän, und d'Zit noch 1990, wo im Rahme vom ungarische Gmeindesystem über 20 Städt s Komitatsrächt griegt hän. Zwüsche 1971 und 1990 hän vier Städt de Titel Komitatsstadt (megyei város) drage.
Budapest isch sit siner Gründig e Einzelfall gsi, wyl's nie zu einem vo de Komitat ghört hät.
Vo 1954 bis 1971
Im Erloss 12 vom Root vo de Volksrepublik, wo am 28. Novämber 1954 in Chraft drätte isch, hät mer Debrecen vom Komitat Hajdú-Bihar, Miskolc vo Borsod-Abaúj-Zemplén, Pécs vo Baranya und Szeged vo Csongrád abdrännt und ne de Titel Stadt mit Komitatsrächt verlihe.
D'Verwaltig vo sälle Städt hät sither uff ihrem Gebiet di glyche Rächt gha wie d'Verwaltige vo de Komitat uff ihrem Gebiet.
D'Städt mit Komitatsrächt sin in Stadtbezirk underdeilt worre, wo e eiges Roothus gha hän. Miskolc hät us vier und ab em 1. Januar 1966 wie au alli andere sonige Städt us drei Stadtbezirk bstande. Wie z Budapest sin d'Stadtbezirk mit römische Zahle bezeichnet worre.
Noch sällem Erloss hät sich bis 1971 nüt meh gändert. D'Städt mit Komitatsrächt und d'Komitat sin als glychrangig aglüegt worre. Im Gegesatz zu hütt hät mer Ungarn sällemols als 24-deilig (Hauptstadt + 19 Komitat + 4 Städt mit Komitatsrächt) oder als 20-deilig bezeichnet; d'Bezeichnig vo-n-re Stadt mit Komitatsrächt und em Gebiet um si umme isch Komitat Baranya und Pécs (Baranya megye és Pécs) usw. gsi.
Am 25. Abril 1971 sin d Städt mit Komitatsrächt vom 3. „tanácstörvény“ abgschafft worre.
Komitatsstädt vo 1971 bis 1990
S Gsetz vom 25. Abril 1971 hät nit numme d'Städt mit Komitatsrächt abgschafft, sondern au e neui Kategory mit em Name Komitatsstadt (megyei város). Säll Rächt hän 1971 d'Städt Debrecen, Győr, Miskolc, Pécs und Szeged griegt. Am 1. Abril 1989 isch's züesätzlig au no Kecskemét, Nyíregyháza und Székesfehérvár verlihe worre, dodemit hät's ab säller Zit acht Städt mit Komitatsrächt gee. Si hän zwar e bsunderi Selbständigkeit gnosse, aber einewäg zu me Komitat ghört.
Am Afang hän d'Komitatsstädt ihri friehnere Stadtbezirk bhalte, sälle ihri Selbschtverwaltige sin aber verschwunde. An ihri Stell sin Organisatione mit em Name Megyei Városi Tanács VB ... Kerületi Hivatala („Büro vom Bezirk ... im Roothus vo de Komitatsstadt“). Z Győr hät ei sonigi Organisation sogar d'Verwaltig vo de ganze Stadt in d'Hand gnoh und es sin keini Stadtbezirk bildet worre. Ab em 1. Januar 1984 sin d'Stadtbezirk au in allne andere Komitatsstädt abgschafft worre und de Verwaltige ihri Bezeichnig isch uff Megyei városi hivatal (Büro vo de Komitatsstadt) gändert worre. Au in de drei Städt, wo 1989 zu Komitatsstädt worre sin, isch säll System ygfiehrt worre.
Im Rahme vo de Veränderige im Johr 1990 hän d'Komitatsstädt dä Titel verlore und sin zu Städt mit Komitatsrächt worre.
Sit 1990
1990 isch s System vo de Städt mit Komitatsrächt widder uffgriffe worre und jedi Stadt, wo meh wie 50.000 Ywohner gha hät, hät de Titel griegt. 1994 sin au sälli zu Städt mit Komitatsrächt worre, wo zwar Komitatssitz gsi sin, aber keini 50.000 Ywohner gha hän (bedrifft Salgótarján und Szekszárd).
Lut em Gsetz 65 uss em Johr 1990 hät e Stadt, wo erscht spöter d'Ywohnergränze vo 50.000 erreicht hät (z. B. Érd), mieße e Adrag yreiche zum s Komitatsrächt griege. Au für d'Stadt Esztergom, wo nit emol 30.000 Ywohner gha hät, isch eso-n-e Adrag gstellt worre, wo vom ungarische Parlamänt aber abglähnt worre isch.
Di Abgordnete vo-n-re Stadt mit Komitatsrächt bilde zämme e Generalversammlig (Közgyűlés), wo au s Rächt hät, d'Stadt in Bezirke z underdeile. Zum d'Zämmearbet mit de Verwaltig vom Komitat garantiere, wird di eini Hälfti vo de Abgordnete vom Komitat gwählt und di anderi vo de Stadt sälber.
(10) Hygiea
D' (10) Hygiea (Hygeia) isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 12. April 1849 vum Annibale de Gasparis as zehnte Asteroid entdeckt worre isch.
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Hygieia, dr Dochter vum Heilgott Asklepios us dr grichische Mythologi.
D'Hygiea beweggt sich ime Abstand vu 2,7619 (Perihel) bis 3,5103 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,5539 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 3,8° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1193.
Mit eme Durmesser vu öppe 409 km isch d'Hygiea dr viertgrösst bekannt Asteroid im Hauptgürtel. Si besitzt e sehr dunkli, chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu numme 0,041. In 27 Stunde un 37 Minuten rotiert si um die eige Ax.
Spektroskopischi Undersuechige hän ergä, dass die chemisch Zämmesetzig vu dr Hygeia e uffälligi Yberistimmig mit dr chohlestoffhaltige Meteorite Warrenton un Ornans ufwiist. Möglicherwiis isch d'Hygeia dr Ursprungskörper vu sälle Meteorite.
D'Hygiea isch e Kandidat fer d'Klassifikation as Zwergplanet, sofern sich ihr Gstalt im e anächernd hydrostatische Glichwgicht befindet.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide
Langrickenbach
Langriggibach (amtlich Langrickenbach) isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiz.
Gschicht
Langriggibach isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 830 as Richinbah (1222 langenrickenbach).
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 11,2 % gläge.
Religion
62,5 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,1 %, CVP 8,1 %, FDP 6,1 %, GLP 3,9 %, GP 4,9 %, SP 6,3 %, SVP 58,7 %, Sustigi 6,9 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,7 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1028 Iiwooner 97,3 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,1 % Französisch 0,5 % Italienisch und 2,1 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Langriggibach ghöort zum Oschtschwizerisch.
Kernkraftwerk Kaiseraugst
D Motor-Columbus het es Kärnchraftwärk z Kaiseraugst afo blane, wil dr Stromverbruuch in dr Schwiiz die ganz Zit gwachsen isch. Mä het dorum brobiert, d Bewilligungsverfahre für s Projekt so schnäll wie möglig duurezfüehre. Wo mä aber noch über zwanzig Johr barat gsi wer, d Blanig umzsetze, isch das us bolitische Gründ nüme möglig gsi. S Projekt het 1,3 Milliarde Schwiizer Franke kostet.
Date vom Reaktorblock
Dr Block, wo s Chraftwärk hätt sölle übercho:
Burg Weiler
Weiler isch dr Name vu däne Burge:
Lueg au:
Hogschür
Hogschür, uff Hochdütsch Hogschür, isch e Ortsdeil vo de Gmeind Herrischried im Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg. Es litt südöstlig vom Ortskern, östlig vom Ortsdeil Nydergebisbach und südwestlig vom Görwihler Ortsdeil Segete. Es hät 384 Ywohner und 19 Gwann. Es hät friehner zu de Einig Görwihl und bis 1695 au zu sällem Chirchspyl. Es ghört numme s Dorf Hogschür dezüe und keini Wyler oder Ortsdeile.
Bis 1935 hät de hüttig Herrischrieder Ortsdeil Lochmatt zu de selbständige Gmeind ghört. 1972 isch Hogschür uff Herrischried ygmeindet worre.
Hydrodynamik
D Hydrodynamik isch die physikalischi Lehr vo de (im Gegesatz zur Hydrostatik) bewegte Flüssigkeite. Bewegige vo Flüssigkeite heisse Schtrömige. D Ursach vo Schtrömige chönne Druck-Differenze oder d Schwerkraft sii. Wenn d Schtrömigs-Gschwindigkeit unter dr Schall-Gschwindigkeit ligt, händ d Gsetz vo de schtrömende Flüssigkeite au für schtrömendi Gas Gültigkeit. Analysiert werde dur d Hydrodynamik z. B. dr Durchfluss in Röhre, d Uusfluss-Gschwindigkeit, dr Druck in Schtrömige oder turbulenti Schtrömige.
Hogschür
Im Herrischrieder Gmeinderoot wird Hogschür vom Thomas Siebold (CDU) und em Michael Arzner (Freii Wähler) verdrätte.
Hydrodynamik
Literatur
Trautwein-Handbuch: Physik - Grundwissen, Formeln, Gesetze
Chesalles-sur-Moudon
Chesalles-sur-Moudon (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf in dr bolitische Gmai Lucens im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Chesalles-sur-Moudon isch e Dorf eschtli vum mittlere Broyedal. D Gmaiflechi umfasst 80,1 % landwirtschaftligi Flechi, 11,4 % Wald un 8,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Chesalles-sur-Moudon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1273 as Chesales.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 6,1 % gläge.
Religion
73 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 10,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Chesalles-sur-Moudon isch dr Christof Rüfenacht (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 159 Yywohner 93,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,9 % Dytsch un 4,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Antikörper
[[Datei:Immunoglobulin basic unit.svg|mini|Ufbau vom ene tüpische IgG-Antikörper
1. Fab-Abschnitt
2. Fc-Abschnitt
3. schweeri Chettene
4. liichti Chettene
5. Antigeenbindigsstell (Paratop)
6. hinge-Regioon (dt. ‚Scharnier‘)
(*) -S-S-Disulfidbrugg ]] Antikörper (Immunglobuliin, Immunoglobulin, veraltet Gammaglobulin) si Proteiin (Eiwiss) us dr Klass vo de Globuliin, wo in Wirbeldier as Reakzionsbrodukt vo bsundere Körperzälle (Plasmazälle) uf bestimmte Stoff (Substanze, wo as Antigeen bezäichnet wärde) bildet (synthetisiert) wärde. Antikörper si Däil vom Immuunsüsteem. Antikörper wärde von er Klass vo wisse Bluetzälle, de Plasmazälle,broduziert uf e Reakzioon vo de B-Lymphozyt aane. Si si e zentraale Bestanddäil vom Immuunsysteem vo hööchere Wirbeldier.
As Antigeen wirke fast usschliesslig Makromoleküül oder Moleküül, wo an Partikel bunde si, zum Bispil Lipopolysacchariid an dr Ooberflechi vo Bakterie. E bestimmts Antigeen induziert mäistens d Bildig vo nume e baar, ganz bestimmte, Antikörper, wo drzue basse und über e speziifischi, nit-kowalänti Bindig mäistens nume dä Fremdstoff erkenne (dass au verwandti Ziil chönne erliggt wärde, het mä z. B. bi dr Pockeschutzimpfig usgnützt: D Antikörper, wo vom Körper gege die harmloose Chuepocke bildet wärde, erkenne au d Pockewiire, wo für Mensche pathogeen si). Die speziifischi Bindig vo Antikörper an d Antigeen isch e wääsentlige Däil vo dr Abweer gege Fremdstoff, wo in dr Körper iidringe. Wenn d Fremdstoff Chrankhäitserreeger (Pathogeen) si, cha d Bildig und Bindig vo Antikörper zur Immunidäät füere.
Burg Weiler (Fischerbach)
Die Hecheburg isch wahrschyns im 12. Johrhudnert vu dr Ritter von Weiler böue wore. Um 1240 isch si s erscht Mol gnännt wore un anne 1486 isch si abbrännt. Wyteri Bsitzer sin d Herre von Ramstein gsi.
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Fundamänträscht erhalte.
Baltschieder
Geografi
Baltschieder lit am Üsgang vam Baltschiedertelli. Vannr Ggmeindsflechi sint 10,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 3,3 % Wald, 1,1 % Sidligsflechi und 85 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Baltschieder ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1224 als Ponczirrum (1286 Balschyedro).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 7,1 % glägu.
Religion
90,7 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Baltschieder ischt dr René Abgottspon (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Dr heggtschalemannisch Tialäkt va Baltschieder gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
26. März
Dr '''26. Merz''' isch dr 85. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 86. in Schaltjohr), dodermit blybe no 280 Däg bis zum Änd vum Johr.
Dürnten
Düürnte (amtlich Dürnten) isch e politischi Gmäind im Bezirk Hiiwiil im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Düürnte liit am Südweschthang vom Bachtel. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Oberdüürnte (Oberdürnten) und Tann.
S Piet vo de Gmäind umfasst 59,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 16,7 % Wald, 15,5 % Sidligsflechi, 7,1 % Vercheersflechi und 0,9 % Gwässerflechi.
Gschicht
Düürnte isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 743/747 als Tunriude, Tann 1301 als Tann.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 16,4 % (Stand 2011).
Religion
40,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,5 %, CVP 8,3 %, EDU 8,5 %, EVP 3,8 %, FDP 8,6 %. GLP 8,9 %, GP 7,3 %, SP 12,5 %, SVP 36,9 %, Suschtigi 0,6 %.
Gmäindspresidänt isch de Hubert J. Rüegg (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,6 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Düürnte ghört zue de Seemundarte.
Mutten GR
Mutte (amtlech Mutten, rätoromänisch Mut) isch es Dorf i de politische Gmeind Thusis im Bündnerland.
Geografii
S Dorf ligt i de Bündner Region Viamala. Es isch am Nordhang vom Muttnerhorn un öschtlich vo de Muttner Höchi zwüsche em Hinterrhii un de Albula.
Gschicht
Mutte isch e Sidlig vo de dütschsproochige Walser zmitzt i (zum Teil früener) bünderromanische Gmäinde. Es isch dänkbar, dass d Sidlig im 14. Joorhundert vo de Freiherre vo Vaz aaglegt worde isch, für de schmal Passstreife zwüsche de Bsitzige im Schams un im Albulatal z sichere. Dr Ortsnaame sälber isch ursprünglech en romanische Flurname, wo zum ene vorlatiinische Stamm *motta un *mŭtt(a) met dr Bedütig «Ärdhuufe» (vo do romanisch muot, muota bzw. italienisch motta «Hoger, Aahöchi, Bergkuppe») khört. Dr Fluername isch im Spätmittlalter vo de iigwanderte Walser öbernoo un uf di nöi Sidlig überdrage worde.
Uf de 1. Jänner 2018 het sech Mutte de Gmeind Thusis aagschlosse.
Nestor (Mythologie)
] De Nestor isch i de griechische Mythologii de König vo Pylos und e Held, wo i de Ilias vom Homer e wichtigi Rolle iinint. Er isch en erfaarene waise Grais, wo no recht guet bi Chräften isch. En Abschnitt vo dem Heldenepos werd vo de Homerforschig Nestoris gnennt.
De Nestor isch de Soo vom Neleus und vo de Chloris. Er hett as anzige Soo de Aagriff vom Herakles öberlebt, wo im Champf all sini Brüedere töödt hett. De Nestor isch doozmool z Gerenia gsi, drum trait er de Name Gerenios oder Gerenische Grais. As junge Maa hett er gege de Wile vo sim Vatter im Chrieg gege d Eleer mitchämpft und isch siigriich mit vill Büüti zruggchert. Er het o gege d Molione und gege d Kentaure gchämpft.