cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean Ziegler
Biografii
In sine Sachbiecher het de Ziegler di historisch Rolle vun de Schwiiz mehfach kritisiert, unter ondrem wege ihrem Verhalte in de Nazizyt. Er het de politisch un wirtschaftlig Verantwortlige in dene Johr vorgworfe, durich de Ware- un Kapitalverkehr mit Nazidytschland iber Geldwäsch un Hondel mit Gold de Zweit Weltkrieg verlängert z ho. Er het aber au d Sowjetunion fir de Imarsch in Afghanistan kritisiert.
Dr Ziegler isch hit unter ondrem Mitglid vun dr UN-Task-Force fir humanitäri Hilf im Irak.
Weblink
Video
Flein
Flei (amtlich Flein) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Flei leit am Deinenbach, mo em Nochberort Sontheim en d Schozach mendet. D Nochbergmoede vo Flei send Heilbronn, Untergruppenbach ond Talheim.
Vo dr Gmarkong send 60 % Landwirtschaftsfleche, 13 % Wald, 26,2 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Flei gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Flei ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1188 als Flina.
Verwaltong
Flei hot sich mit Talheim zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Flei ischt dr Alexander Krüger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Weil der Stadt
D' Keplerstadt Weil dr Stadt (amtlich Weil der Stadt) liigt in Baade-Wiirdebäärg in dr Region Stuagert (Landkreis Beblinge).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 55 % Landwirtschaftsfleche, 22,9 % Wald, 19,9 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschticher Fleche.
Gliederong
In älle fenf Teilorta gibts historische G’bäud, Brunna und Schkulptura. Im greeschta Teilort „Weil der Stadt“ gibts im hischtorischa Kern greeßere erhaltne Straaßaziag, un an Museum zur Stadtgschicht, zom Johannes Kepler, wo in Weil dr Stadt auf d’Welt komma isch, un an Narrenmuseum, wo Exponate zur schwäbisch-alemannischa Fasnet breithält. Dr hischtorische Kern von dr Stadt isch von ra zu 3/4 erhaltena und in Teila begehbara Stadtmaur umgäba. In dr Stadtmauer sen etlicha sehenswerta Türm enthalta.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Grüne
GRÜNE isch di offizielli Churzform för:
Grüne chan folgendes bedüte:
Grüne isch de Familiename vo folgende Person:
Lueg au:
Petrus
Petrus isch en männliche Vorname.
Herkunft und Bedütig
Petrus isch de Name vom Apostel Simon Petrus, Sohn vom ene Johannes (vgl. ). Petrus isch di latinisierti Form vo petros, d Übersetzig vom aramäische Kephas. Es isch d Uurform vo de Vornäme Peter, Petra, Pierre, Pietro, Peer, Per, Pir oder Pit.
Bekannti Namensträger
Mit em Name «Petrus» gits e paar katholischi Hailigi und als «Peter» en Huufe bekannti Persönlichkeite. Es git au e paar Ortschafte, wo Peter im Name händ (z. B. St. Peter im Schwarzwald, St. Peter GR im Schanfigg, Graubünde).
Fritz Pümpin
Dr Fritz Pümpin (* 29. Merze 1901 z Gälterchinde; † 5. Juli 1972 z Gälterchinde) isch e Schwyzer Kunschtmoler gsi. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi.
Sys Läbe
No der Primarschuel z Gälterchinde isch är in d Bezirksschuel z Böckte gange. 1916 isch är in s Wälsche und het bim Moler Janet z Colombier Mol- und Zeichnigsunterricht gno. Won är wider zrugg gsi isch, het är an dr Handelsschuel z Basel Chaufmaa gleert.
1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.
1936 het är s Rösli Gerster vo Gälterchinde ghürotet. Si hei zäme zwe Söön gha, dr Volkmar, Joorgang 1937 und dr Cuno, Joorgang 1939. Gmeinsam het sich s E`epaar an Ufbou von ere usschliesslige Molerexischtänz gwogt. Zwüsche 1939 und 1945 isch dr Fritz Pümpin als bewaffnete Soldat vom Hilfsdienscht an dr Schwyzer Gränze gschtande. Do si vill Soldatebilder entschtande. Unter anderem het är d Aakunft vo de Alliierte an dr Schwyzer Gränze z Basel zeichnerisch dokumäntiert, wie au dr Übertritt vo de Chinder us em Elsiss in d Schwyz oder s Bombardemänt vo Basel im Merze 1945. No 1945 het är in syner Baselbieter Heimet Landschafte in Öl und Paschtel gmolt und isch zu Schtudiereise nach Frankrych, Italie, Schpanie und Holland gange. Die meischte vom Fritz Pümpin syne Bilder zeige Landschafte und Buuredörfer us syner nöchere Umgäbig.
Kunschtmoler
Vorwort von Dr. A. Bader, Basel
Prähischtoriker
Abkürzungen: JB.= Jahresbericht, später Jahrbuch der Schweizerischen Gesellschaft für Ur- und Frühgeschichte (SGU).
Plektrudis
D Plektrudis (Bliktrud) († 10. August 725) isch us em vornähmste austrasische Adel und wird as Heiligi verehrt. Sie stammt vermuetlig us dr Hugobert-Irmina-Sippe.
Si isch wohrschiinlig d Dochter vo dr Irmina vo Oere und em Pfalzgraf Hugobert, em Seneschall vom Chlodwig III., gsi, und eso d Schwöster vo dr Äbtissin Adela vo Pfalzel bi Trier. Sit öbbe 670/675 isch se mit em karolingische Huusmeier Pippin em Mittlere verhürotet gsi. Mit ihm het si vili Schänkige an Chille und Chlöster gmacht. Es isch historisch wohrschiinlig, ass d Güeter, wo si bi dr Hürot mitbrocht het, im Pippin ghulfe hai, d Krise vom arnulfingische Huus z überwinde. Wohrschiinlig au wäge däm isch d Plektrudis bi alle Rächtsgschäfte vom Pippin drbii gsi. Ihri Söhn Drogo und Grimoald der Jüngeri si vom Pippin mit wichtige Böste usgstattet worde.
Churz vor em Tod vom Pippin het si brobiert, d Rächt vo ihre Grosschinder (ihri Söhn si scho gstorbe gsi) gege d Asprüch vom Pippin siim unehelige Sohn, em Karl Martell, z verdeidige. Dr Pippin het zuegstimmt, ass e unehelige Sohn vom Grimoald em Jüngere, dr Theudoald, ihn sött beerbe. D Plektrudis het dr Karl z Köln in s Gfängnis gheit. Er het aber chönne flüchte, het en Armee ufgstellt und het d Plektrudis 717 schliesslig zwunge, siini Rächt z anerkenne.
D Plektrudis isch d Gründere vo St. Maria im Kapitol z Köln gsi, wo si vermuetlig au begraben isch.
Dürrlauingen
Dirrlaungna (amtlich Dürrlauingen) ischt a Markt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Dirrlaungna leit en dr Region Donau-Iller.
Vo dr Gmarkong send 72,2 % Landwirtschaftsfleche, 10,6 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 3,2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Dirrlaungna gheret d Derfer Dirrlaungna, Mindelaltheim ond Mönstetten ond dr Hof Riedmühle.
Gschicht
Dirrlaungna hot ab em 12. Johrhondert dr Graufa vo Berg-Burgau ghert.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,1 % gleäge.
Verwaltong
Dirrlaungna hot mit dr Gmoede Haldawang, Landeschberg, Refinga ond Winterbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Dirrlaungna ischt dr Edgar Ilg.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Dirrlaungna ghert zom Schwäbisch.
Tomáš Hudeček
Tomáš Hudeček, (* 10. Mai 1979 z Olmütz) isch en tschechische Politiker vo de Partei TOP 09. Er isch sit dem 20. Juni 2013 Oberbürgermeischter vo de Hauptstadt Prag.
De Hudeček isch i sinere Geburtstadt Olmütz i de damalige Tschechoslowakei ufgwachse. Er hät döt a de Universität Mathematik und Geografii studiert. Sini politischi Karriere hät 2009 agfange wo er de neu gründete Partei TOP 09 biträte isch. Am 20. Juni 2013 isch er mit 36 vo 43 abgäbene Stimme offiziell zum neue "Primátor" vo Prag gwählt worde.
Odcvl
Odcvl ìsch a frànzeescha Gnossaschàft, wo ànna 1939 grìnda worra ìsch. Sa verkàuift Feriaufenthàlta ìm Frànkrìch un ìn dr gànza Walt, fer Gruppa un Fàmìlia.
Gschìchta
S Odcvl ìsch ìm Hornung 1939 ìn Lothrìnga vu Lehrer üs Bretagne un üs da Vogesa grìnda worra. Ursprunglig hàt's "Ufoval" gheißa, 's ìsch einer vu da erschta Vreiner gsìì fer Volsbìldung un Racht uf Feria fer àlla. Ànna 1970 hàt dr Vrein sina erschta standiga Zeuntrum ufgmàcht.
Massaker von Deir Yasin
Diir Jassin ( Dair Yāsīn bzw. im palestinensische Dialäkt Dēr Yāsīn) isch e palestinänsischs Dorf gsi, am Blatz wo hüte die orthodoxi Siidlig Giv'at Scha'ul im Nordweste vo Jerusalem lit. S Dorf het öbbe 600 Iiwooner gha, wo s am 9. April 1948 wääred em Bürgerchrieg in Palestina vo paramilidäärische Verbänd vo de Undergrundorganisazioone Irgun Zwai Leumi (Etzel) und Lechi aagriffe und iignoo worde isch. Wil s e Hufe ziviili Opfer gee het, säit mä dere Akzioon au s Massaker vo Diir Jassin.
Odcvl
Gschìchta
As hàt ànna 2003 d ISO 9001 Zertifizierung bikumma.
Massaker von Deir Yasin
Arabischi Kämpfer und bewaffneti Iiwooner häi sich in de Hüüser zämme mit Ziviliste verschanzt und vo dört us uf d Aagrifer gschosse. Die si druf vo Huus zu Huus gange und häi Handgranaate dur d Fänster gheit. D Erooberig vo Diir Jassins het meereri Stunde brucht.
Odcvl
Gschìchta
Ìm Johr 2015 hàt's a Umsàtz vu 8,9 Milliona gmàcht, hàt 157 feschtààgstellta Mìtàrweiter ghàà un mehr às 800 Mìtàrweiter wo fer a Zitt làng ààgstellt wara. Ìn àlla Zentrum wara jed Johr fàscht 25.000 Besüecher empfànga.
Massaker von Deir Yasin
E Däil vo de Fraue si umchoo, wil sich araabischi Manne zum Däil als Fraue verchläidet häi. Dorum häi mänggi jüüdisch Soldaate nid nume uf araabischi Soldaate gschosse sondern au uf Ziviliste.
Odcvl
Feria un Bìldungsufenthàlta
S Ocdvl ìsch um 4 Thema orgànisiart. As gìtt Ferialager fer d Kìnder un d Junga gnannt "Grand Angle", Entdeckungsklàssa gnannt "Grandeur nature", Turismus- un Sportufenthàlta fer Gruppa un Fàmìlia gnannt "Temps Forts", un a pedagogisch Programm gnannt "Campanule".
Massaker von Deir Yasin
S Massaker isch offiziell vo alle Site verurdäilt worde, au vo dr Hagana und dr Jewish Agency. Es isch äine vo de Gründ gsi, dass wo dr Palestinachrieg am 14. Mai 1948 richdig aagfange het – also 35 Dääg spööter – scho zwüsche 250'000 und 300'000 araabische Palestinänser scho gflüchdet si.
Jakob Freivogel
Sy Härkunft
Dr Jakob Freivogel isch dr Soon vom Jakob Freivogel und dr Anna Maria Grieder gsi.
Person
Dr Jakob Freivogel isch e Chnecht gsi wo eigentlig nie bsunders ufgfallen isch, bis är am 15. Merze 1840 an ere Versammlig vo de „Vaterlandsfründe“ z Gälterchinde s Wort ergriffe het und zum Wortfüerer von ere Bewegig vo Unzfrydene worden isch. D Vaterlandsfründ hei, nach em Vorbild vom «Züriputsch», us unterschydliche Motive, e Ufstand gege d Kantonsbehörde probiert aaz`zettle. Baselbieter Truppe hei dr «Gemeindejoggeliputsch» am 25. Aprelle 1840 verhindert und d Rädelsfüerer, zäme mit em Freivogel, verhaftet. Dr Jakob Freivogel isch vom Strofgricht 1842 zu 18 Mönet Zuchthuus verurteilt worde. Dr Landrot het yn aber, will är «bitteri Röyi» zeigt het, 1843 begnadigt.
Elsässische Vornamen
D letschta Generàtiona vu da Elsasser han meischens frànzeescha Vornama g'hàà. Dia offiziella Vornama han sa àwer ìm Àlltàg ànderscht üsg'schprocha, àss sa ìns Elsassischa pàssa. Mankmol sìn's sogàr Spìtznama. Fer d Kìnder benutzt ma s Verkleinerungsform: Schàngala, Scharrala, Lisala, Marcala, Seppala...
Nàtirlig, dia Vornama heert ma nur noch do wo ma dr elsassischer Dialekt heert.
Washington
Washington staat für:
Matzingen
Geografi
Matzinge liit am Zämmefluss vo Thunbach, Lauche, Murg und Lützelmurg in ere Muelde zwüsched Immeberg, Altholz-Fuchsberg, Rischtebüel und Guggebüel. Zue de Gmaind ghöred d Ortstail Matzingen, Weierhäusli und Gass und d Wiiler Ristenbüel, Halingen und Dingenhart. D Gmaindsflechi bstoht us 57,5 % landwirtschaftlicher Flechi, 25,2 % Wald, 16 % Sidligsflechi und 1,4 % sustiger Flechi.
Gschicht
Matzinge isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 779 as Mazcingas.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 20,2 % gläge.
Religion
48,9 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,2 %, CVP 9,5 %, FDP 6,2 %, GLP 5,4 %, GP 5,8 %, SP 20,9 %, SVP 42,7 %, Sustigi 5,3 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,6 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2324 Iiwooner 88,7 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,4 % Französisch 2,7 % Italienisch und 8,2 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Matzinge ghöort zum Oschtschwizerisch
Elsau
Elsau isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Elsau liit an de Öilach. Zue de Gmäind ghööred d Döörfer Elsau, Rümike (Rümikon), Räätschte (Räterschen), Unterschottike (Unterschottikon) und Oberschottike (Oberschottikon). S Piet vo de Gmäind umfasst 55,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 24,5 % Wald, 13,2 % Sidligsflechi, 5,8 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi.
Gschicht
Elsau isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1043 als Elnesouva, Rümike 829 als Rumaninchovun. Unter- und Oberschottike sind 1922 zue Elsau choo.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 15,2 % (Stand 2011).
Religion
46,9% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,3 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Elsau ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Seehof BE
Seehof (frz. verautet Elay) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Seehof isch e Ströisidlig im glychnamige Tau. D Gmeindsflächi bsteit us 32,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 63,8 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 0,6 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Corcelles im Kanton Bärn, Vermes im Kanton Jura un Ädmischtoorf, Herbertswiu, Wäuscheror u Gänsbrunne im Kanton Solothurn.
Gschicht
Seehof isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1540 aus Seehoft, 1673 Eslay. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,9 % gläge.
Religion
74,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 11,4 %, CVP 0,0 %, EVP 2,0 %, FDP 0,0 %. GLP 0,0 %, GP 15,2 %, SP 0,8 %, SVP 50,0 %, Suschtigi 20,6 %.
Gmeindspresidänt vo Seehof isch dr Arthur Bongni (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 79 Ywohner 91,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 8,9 % Französisch.
Stimmhafter retroflexer Plosiv
De stimmhafti retroflexi Plosiv isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch.
Ernstweiler (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer Heckenransbach (Heckeeronschboch).
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Ernschtwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Faramund (König)
Dr Faramund isch agäblig vo 418 oder 420 bis zu siim Dod 428 e König vo de salische Franke gsi. In dr französische Gschichtsschriibig isch er as dr erst Merowingerkönig agluegt worde, drby isch er aber sehr wohrschiinlig nume e Sagegstalt. Wenn er aber historisch wär, so hätti er sich erfolgriich mit siine Franke z Toxandrie westlig vom Rhii agsiidlet, nochdäm si s im vierte Johrhundert scho einisch ohni Erfolg brobiert hai.
Die fränkische Stämm si denn as Salfranke bekannt worde, währed me dene, wo östlig vom Rhii bliibe si Rhiifranke oder Ripuarier gsait het.
S Liber historiae Francorum, wo im achte Johrhundert verfasst worden isch, isch die eltischti Quelle, won e König Faramundus erwähnt; er siig e Sohn vom Marcomer (Marchamirus) und dr Vater vom Chlodio gsi.
Wäge däm het me langi Ziit dr Faramund as dr erst König us em Gschlächt vo de Merowinger agluegt. Am Ändi vom 19. Johrhundert het me aber gmeerkt, ass er wohrschiinlig kei historischi sondern e mythischi Person siig. Dr Autor vom Liber historiae Francorum het die sächs erste Büecher vom Gschichtswärk vom Gregor vo Tours zsämmegfasst und 21 zuesätzligi Informatione drzue do, drunder die über e Faramund und e Marcomir. Er het aber keini eigene authentische Informatione zur Gschicht vom 5. Johrhundert gha, sondern het sich uf em Gregor siini Agobe gstützt. Es isch sehr unwohrschiinlig, ass er drei Johrhunderti noch den Ereignis Kenntnis über die früehje Merowinger gha het, wo über die vom Gregor usegange si.
Annibale de Gasparis
Dr Annibale de Gasparis (* 9. November 1819 z Bugnara bi Sulmona; † 21. März 1892 z Neapel) isch e italienische Astronom gsi. Vu 1864 bis 1889 isch er Direktor vum Observatorium vu Capodimonte z'Neapel gsi.
Dr de Gasparis het insgsamt nün Asteroide entdeckt.
Zue sinem Adenke isch dr 30 Kilometer gross Erdmokrater de Gasparis sowie d' Rimae de Gasparis, e 93 Kilometer langi Schlucht uf em Mo, wo bim Gasparis-Krater afangt, uf ihn daift worre.
Chevilly VD
Chevilly (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Chevilly isch e Hufedorf zwische dr Venoge un em Veyron am Jurafueß. D Gmaiflechi umfasst 76,2 % landwirtschaftligi Flechi, 18,3 % Wald un 5,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Chevilly isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1540 as Chivillier.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,8 % gläge.
Religion
59,7 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 10,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 5,7 %, FDP 23,1 %, GLP 6,7 %, GP 14,4 %, SP 11,1 %, SVP 23,7 %, Sunschtigi 3,1 %.
Dr Burgermaischter vu Chevilly isch dr Jean-François Braissant (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 211 Yywohner 91,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,8 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 3,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Rohr SO
Geografi
Roor isch es Dorf am Südfuess vom Schafmattpass. D Gmeindsflächi umfasst 44 % langwirtschaftlichi Flächi, 49,8 % Waud und 6,2 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Ärlischbach, Stüsslige und Loschdorf im Kanton Soledurn und Zeglige und Oltige im Kanton Basel-Landschaft.
Gschicht
Roor isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1022 aus Rôre.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 8,7 % gläge.
Religion
35,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 45 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,5 %, CVP 36,6 %, EVP 3,5 %, FDP 15,7 %. GLP 4,7 %, GP 15,7 %, SP 2,9 %, SVP 8,7 %, Suschtigi 8,7 %.
Gmeindspresidänt isch dr Max Ernst (Stand 2012).
Karl Georg Sauter
Dr Karl Georg „Charly“ Sauter (* 24. Februar 1922; † 28. Juni 2007 z Meßkirch) isch e dytsche Uhrmacher un Dialäktdichter gsii.
Rohr SO
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 6,5 % gläge.
Karl Georg Sauter
Lääbe
Dr Karl Georg Sauter isch as Suhn vum Meßkircher Uhrmacher Karl Heinrich Sauter uf d Wält chuu. S Gschäft, wu näbe me Optik- un Uhrelade au ne Stockfischlade umfasst het, goht zrug uf dr Kolonialwarelade vu sym Urgroßvater Karl Hogg. Däm sy Dochter Emma het dr Uhrmacher Karl Sauter ghyrote un het mit ihm sällem sy 1890 grindet Uhrmachergschäft un dr Kolonialwarelade zämegfiert. D Manne hän iber Generatione as Augeoptiker un Uhrmacher gschafft, d Fraue hän dr Fischlade gfiert.
Rohr SO
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 111 Iiwohner 96,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää und 3,6 % angeri Sproche.
Karl Georg Sauter
Lääbe
Dr Charly Sauter het au Uhrmacher glehrt un isch 1941 as Soldat in Zweete Wältchrieg yyzoge wore. Wun er im Augschte 1945 retuur us em Chrieg chuu isch, isch er zerscht uf Berlin gange un het dert wyter glehrt. Anne 1964 isch er wider uf Meßkirch haimchuu un het s Gschäft vu dr Eltere ibernuu. Dr Fischlade hän är un sy Frau Martha 1966 ufgee, derfir hän si au näne Uhre au Schmuck verchauft. Mir syre Frau het er e Suhn, Heimrad, un zwoo Dechtere, Ulrike un Verena. Sy Suhn het anne 1995 s Gschäft ibernuu, d Dochter Ulrike het au Augeoptiker glehrt un zytwys im Lade mitgschafft.
Rohr SO
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Roor ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Karl Georg Sauter
Lääbe
Z Meßkirch het mer en gchännt as Dialäktdichter, Haimetforscher un Fasnachter. Är isch Ehremitglid vu dr Meßkircher Katzezumft gsii un Dreeger vum Alefanz-Orde, derzue isch er Mitglid im Hauezollersche Gschichtsverain gsii. Fir d Fasnetzumft het er dr Täxt zum „Meßkircher Katzemarsch“ gschribe.
Chevroux VD
Chevroux isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Karl Georg Sauter
Lääbe
Aafangs 1960er Johr het er in alte Urkunde uusegfunde, ass dr Hailig Heimrad anne 965 z Meßkirch uf d Wält chuu isch.
Chevroux VD
Geografi
Chevroux isch e Dorf am sideschtlgie Stade vum Nöieburgersee. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Ostende (friejer Chevrottet). D Gmaiflechi umfasst 47,8 % landwirtschaftligi Flechi, 19,8 % Wald, 9 % Sidligsflechi un 23,4 % sunschtigi Flechi.
Karl Georg Sauter
Lääbe
Är het scho as junge Mann aafange Gedicht schrybe. Publiziert het er aber langi Zyt nume ab un zue ne Fasnetsgedicht im Narreblettli vu dr Katzezumft. Erscht anne 1978 het er unter em Titel „Uffm Wäeg“ e Buech mit alemannische Gedicht vereffetligt. 2006 hän sy Suhn un sy Dochter Ulrike Gedicht, wun er zwische 1980 un 1995 gschribe ghaa het, unter em Titel „Uffm Wäeg 2“ ussegee.
Chevroux VD
Gschicht
Chevroux isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1286 as Chevroth.
Humanitas
Dr Begriff Humanitas isch zentral für s Verschdändnis vom Humanismus und wird em griechische Begriff Paideia gliichgsetzt. D Humanitas isch s Menschwärde, d Entwicklig vo alle menschlige Tugende. Er goht wiiter as dr modern Begriff Humanität, wo im allgemeine mit Philantropii und Menscheliebi gliichgsetzt wird. D Humanitas het d Humanität iigschlosse zsämme mit Eigeschafte wie Vorsicht, Redsamkeit, Charakterschdärki, Ehrbarkeit usw. Noch em Cicero isch d Humanitas das, wo dr Mensch vom Dier underscheidet, siini Schderke aber au siini Schwechene. Scho bi de Römer isch dr Begriff dr sittlige und geischdige Bildig gliichgschdellt worde. D Renaissance Humanischde hai das au übernoh.
Chevroux VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 6,2 % gläge.
Humanitas
Wie d Humanität, wo sich diräkt im Läbe offebahrt, isch au d Humanitas mit dr aktive Bedeiligung am Läbe erscht verwirkliggt worde. Si het Theorii und Braxis vom Menschsi vereinigt: Dänke und Due si nötig gsi und hai sich ergänzt. D Humanischde si in vile Gebiet vom öffentlige Läbe involviert gsi si, vor allem aber in dr Erziehig, nit nume im ängere Sinn vom unterrichde, sondern au im wiitere und häi eso hai d Humanitas verwirkliggt. Si hai d Bildig groosse Bevölkerigsschicht zuegänglig gmacht dur Übersetzige und dur s Schriibe vo Schrifte, wo zum Ziil gha hai, d Mensche vo hischdorische Vorurdeil z befreie und zum eigeschdändige Dänke azrege.
Für dass dr Mensch si volli Humanitas het chönne erläbe, het män en vo jung uf in de Tugende vo dr Antike erzoge, aber au die Erwachsene hai Belehrig bruucht. So hai d Mensche, under ihne au d Herrscher, vo gsellschaftliger Kritik, von erä realistische Betrachtig vo de soziale Umschdänd aber au vom Usdänke vo Utopie chönne lehre, wie mä chönnt Misschdänd besiitige und ä besseri Wält mache. Dr Humanismus het welle d Humanitas vom Mensch uf die ganzi Gsellschaft überdräge.
Chevroux VD
Religion
71 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 19,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Humanitas
D Humanischde hai d Humanitas vo de klassische Autore übernoh, wo, im Gegesätz zum scholastische Dänke vom Middelalter, dr Mensch as zentral betrachdet hai, ohni aber s Religiöse z negiere. So si d Renaissance Humanischde em Chrischdedum dreu bliibe au wenn si s hai welle reformiere.
Chevroux VD
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Chevroux isch dr Marcel Cuany-Muller (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,4 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 383 Yywohner 90,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,3 % Dytsch un 3,1 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Kabinett Kretschmann III
S Kabinett Kretschmann III isch d Landesregierig vu Bade-Wirttebärg syt Mai 2021.
Dr Winfried Kretschmann fiert in syre dritte Amtszey as Minischterbresidänt wider e grien-schwarzi Koalition us Bindnis 90/Di Griene un CDU, wu no dr Landdagswahl 2021 bildet woren isch. Am 12. Mai 2021 het s nei Kabinett s Amt aadrätte.
Ruine Turmhölzle
D Ruine Durmhölzli isch e Burgruine bi Raitbach, eme Ortsdeil vu dr Stadt Schopfe im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf ere bewaldete Aahechi eschtlig vum Oberdorf.
Die Hecheburg isch vermuetlich im 12. Jahrhundert böue wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Räscht vum Bärgfrid un Muurräscht erhalte.
(11) Parthenope
D' (11) Parthenope isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 11. Mai 1849 vum Annibale de Gasparis as elfter Asteroid entdeckt worre isch.
Daift worre isch säller Himmelskörper uf d'Parthenope, ere Sirenen us dr grichische Mythologi.
D'Parthenope beweggt sich ime Abstand vu 2,2103 (Perihel) bis 2,6949 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,8411 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 4,6223° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1.
D'Parthenope hat einen Durchmesser vu öppe 160 Kilometer. Si besitzt e relativ helli, silikatischi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,18. Während dr Opposition erreicht d'Parthenope e Helligkeit vu 8,9 mag. Si ghört demit zue dr hellste Asteroide am Nachthimmel. Um si ufzfinde bruucht mer allerdings e Teleskop oder e liechtstarchs Fernglas.
Chalais VS
Chalais (fp. [tsaˈliː]) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Sierre im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Zer Ggmeind gcheerunt d Deerfer Chalais, Réchy, Brie und Vercorin. Vannr Ggmeindsflechi sint 18,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 67,9 % Wald, 7,8 % Sidligsflechi und 5,6 % süschtigi Flechi.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 15,6 % glägu.
Religion
83,6 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 3,6 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Chalais ischt dr Alain Perruchoud (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 2657 Iwonru 90,2 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 4,4 % Titsch, 2,2 % Talienisch und 3,2 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Chalais gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Ammerschweier
Ammerschwihr (frz. Ammerschwihr, dt. Ammerschweier) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ammerschwihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 877 àls Amelrichswilere.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ammerschwihr ìsch. Ammerschwihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ammerschwihr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik
Dr Atlas vu dr historische dytsche Mundarte uf em Biet vu dr Tschechisch Republik (dt. Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik, churz ADT) isch e international Gmeinschaftsprojäkt vu Wisseschaftler un Universitete in dr Tschechische Republik, z Dytschland un z Eschtryych.
Großkhan
Grooss-Chan oder Khagan (alttürkisch 𐰴𐰍𐰣 (kaɣan); mongolisch хаган; chinesisch 可汗, pinyin kèhán, Hangul 가한, McCune-Reischauer kahan; persisch und ; au Chagan, Khaghan, Kagan, Kağan, Qagan, Qaghan gschriibe), isch im Mongolische und in de Turksprooche e Ditel, wo em Kaiserditel entspricht und no über däm vom ene Khan stoot. Si Territorium wird as Khaganat oder Groosskhanat bezäichnet, mänggisch aber au ungnau as Khanat, wo äigentlig chliiner isch. Im modärne Mongolisch häisst dr Ditel Khaan, dr g-Lut isch fast ganz (er isch no as seer schwache stimmloose velaare Frikativ vorhande) oder ganz verschwunde, im modärne Türkisch isch dr Lut vom "ğ" im Wort Kağan ebefalls lutlos.
Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik
Ziil vu däm sprochgeografische Projäkt sin zum Eine d Erforschig un Dokumäntation vu dr dytsche Dialäkt z Behme un z Mähre-Schlesie dur Befrogig vu Persone us dr dytschsprochige Bevelkerig, wu noch em Zwete Wältchrieg dert bliben isch, solang des no meglig isch. Zum Andre richtet sich d Ufmerksamkeit uf di tschechische Yyfliss in dr dytsche Dialäkt un dodermit uf e sprochligi Dokumäntation vum Zämmeläbe vu Dytsche un Tscheche.
Großkhan
Dr Ursprung vom Ditel
Sovil mä wäiss isch dr Ditels zum erste Mol im ene Bricht brucht worde, wo dr Herrscher vo de Xianbei Murong Tuyuhun zwüsche 283 und 289 vor sim jüngere Stiefbrueder Murong Hui vo dr Halbinsle Liaodong zum Ordos-Blatoo gflüchdet isch. Äine vo de Generääl vom Murong, dr Yinalou, het en kehan (可寒, spööter 可汗) gnennt. Anderi Kwelle verzele, ass dr Tuyuhun dr Ditel brucht häig, won er sich am Qinghai-See niidergloo het.
Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik
Forschigslag
S Biet vu dr hitige Tschechische Republik isch bis 1945 e Ruum vu intensive sprochlige Kontakt zwisch em Dytsch un em Tschechisch gsi. Dr Wortschatz wird vum Sudetedytsche Werterbuch erfasst un bschribe.
E uusfierligi sprochgeografischi Bschryybig vu dr dytsche Dialäkt in dr behmische Länder isch aber nie zstand chuu. Was in dr Johre zwische 1945 un 1989 wäg dr politische Situation nit dänkbar gsi isch, isch syt dr Wändi z Oschteuropa uf eimol meglig wore, un au di hitig dytschsprochig Bevelkerig in dr Tschechische Republik isch groß gnue, ass mer e großi sprochwisseschaftligi Untersuechig cha durfiere. Des isch bi Dialäktufnahme uusechuu, wu bi Verblibene in dr Tschechische Republik vu Bayern un Eschtryych uus im Ramme vum Bayrische Sprochatlas un em Sprochatlas vu Obereschtryych durgfiert wore sin.
Großkhan
Bi de Aware
Au d Aware häi dä Ditel hennt, es isch mööglig ass d Rouran, wo si vo de Göktürke gschlaage worde si, dr Ditel übernoo häi. D Aware si in Öiropa iigfalle und häi mee as hundert Joor lang s Gebiet um Ungarn beherrscht, und denn si in Öiropa die latinisierte Forme vom Ditel, "Gaganus" oder "Cagan et Iugurro principibus Hunorum", uchoo.
Mongolischi Khagan
S eltiste mongolische literarische Wärk, Die Ghäimi Gschicht vo de Mongole, underschäidet klar zwüsche Khagan und Khan; nume im Dschingis Khan und sine Erbe säit si Khagan, anderi Füerer si Khan. Mit dr Zit isch s aber schwiiriger worde, dä Underschiid z mache, wil e Hufe dr Ditel Khagan in Aaspruch gnoo häi.
Die mongolische Khagan vor dr Yuan-Dünastii si gsi:
Atlas der historischen deutschen Mundarten auf dem Gebiet der Tschechischen Republik
Forschigsziil
Fir d Sprochwisseschaft, d. h. vor allem fi di dytsch Dialäktforschig, isch d Erforschig vu dr dytsche Dialäkt, wu an s hitig dytsch Sprochbiet aagränze un vilmol e zytversetzte eltere Zuestand vu dr eigene Dialäkt repräsentiere, seli wichtig au fir d Erforschig vu däne eigene Dialäkt.
Method
S Unternämme ADT stoht in dr Tradition vu dr sognännte "oberdytsche Chleiruumatlante", d Method, wu dert entwicklet un aagwändet woren isch, isch ibernuu wore un au dr grescht Deil vum syt langem bewährte Frogebuech.
Im oberdytsche Ruum schaffe germanistischi Linguischte syt iber 50 Johr an dialektologische Atlasunternämme, aagfange het s mit em Schwyzer Sprochatlas. Die Sprochatlante umfasse alli grammatische Ebene un wäre dur diräkti Befrogige vor Ort un mit eme änge Ortsnetz erhobe. Dr Frogekatalog, wu derbyy brucht wird, wird an di jewylig spezifisch Situation aabasst. Au fir s Projäkt ADT isch e eige Frogebuech erstellt wore, in Aalähnig an d Frogebiecher vum Bayrische Sprochatlas un vum Sprochatlas vu Obereschtryych. Aabassige het s vor allem gee, wel s im Untersuechigsbiet vum ADT au mitteldytschi Dialäkt het un dr tschechisch-dytsch Sprochkontakt in ere aagmässene Art un Wyys het solle thematisiert wäre. S Frogebuech fir dr ADT git s as 2-bändigs Frogebuech mit 2960 Froge fir Vollufnahme un as Churzfrogebuech mit 865 Froge fir Churzufnahme.
S Untersuchigsbiet isch dur e gnau definiert Raschter in 600 Planquadrat ufdeilt wore, wu in jedem ei Ufnahm soll gmacht wäre. E Vollufnahm git s numme in jedem vierte Quadrat. D Befrogig wird dur uusbildeti Sprochwisseschaftler durgfiert, wu d Antworte vu dr Gwehrslyt in ere Variante vu dr Teuthonista-Lutschrift ufzeichne un Deil vum Gsprech uf DAT-Kassette ufnämme.
Gschicht
Mit dr Erhebige isch anne 2001 aagfange wore. Im Lauf vu dr Johre sin us dr Erhebige scho ne baar Dissertatione zue speziälle Frogestellige vereffentligt wore.
Leiter vum ADT sin dr Prof. Dr. Albrecht Greule (Universität Regensburg), dr PhDr. Mojmír Muzikant CSc. (Masaryk-Universität Brünn / Masarykova univerzita v Brne) un dr Prof. Dr. Hermann Scheuringer (Universität Wien).
Exploratore vum ADT sin:
Weblink
https://web.archive.org/web/20081208044301/http://www-adt.uni-regensburg.de/
Burg Istein
D Burg Istei isch e Burgruine uf em Isteiner Chlotze bi Istei, eme Ortsdeil vu dr Gmei Efrige-Chilche im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.
Gschicht
Im 11. bis 12. Johrhundert isch die Felseburg vu dr Bischef vu Basel böue wore. Anne 1185 isch si s erscht Mol as castrum istein gnännt wore. 1410 bis 1411 isch d Burg vun eme Basler Heer noch em Isteiner Chrieg gschleift wore, wo dr Burckhardt (dr Jüngeri) Münch vo Landskron   Pfandheer vo dr Burg gsi isch. Anderi Bsitzer sin dr Jakob von Waldkron gsi, dr Werner Schaler, wo 1382 zum Bischof vo Basel gweelt wore isch, schliesslich aber verzichtet het und d Herrschaft Istei als Entschädigung übercho het, d Stadt Basel, Eschtryych, d Grofe vu Fryybeg un d Markgrofe vu Sausenberg.
1900 bis 1914 isch d Burgaalag as Feschtig uusböue wore. ab 1936 isch si in Weschtwall mit yybezoge wore un noch em Zwete Wältchrieg no 1945 gsprängt wore.
Neue Volksmusik
S Musig-Genre Neui Volksmusig (mengmòl au Volxmusig odder Tradimix ) benamst dè Vosuèch, Elemänt vo dè Volksmusig in èn neuè Kontegscht z setzè un mit Jazz, Folk, Hip-Hop, Rock un andrè Styl z vobindè. S isch è Subgenre vo dè Wältmusig un isch è Form vom Crossover. I dè Programm vo dè diversè Musigfeschtivals für „Neui Volksmusig“ findet mò oft diè ganzi Bandbreiti vo traditionèller Volksmusig übber Folk bis zuè dè Wältmusig.
Musikschtyl
Diè „Neui Volksmusig“ wörd übberwygend vo jungè Musiger gschaffè, wo einersits mit zitgenössischer Musig in all irè Spylartè (Pop, Rock, elegtronischi Musig, Wältmusig u.v. a.) un glychwool mit dè traditionèllè Musig us irer Region uffgwachsè sin. S sin dõdeby voschideni Aasätz entschtandè, wiè mò diè meischtens vom Radio und Fèrnsee bevorzugtè angloamerikanischè Rock- un Popschtyl mit dè regionalè Traditionè vobindè cha. È Rollè bi sèllèm Aasatz hén voschidèni neui sozialè Bewegungè (Umwält-, Anti-Atomchraft-, Friddensbewegung etc.) i dè 1970er- un 1980er-Johr gschpillt, welli öfter mit èrè Retroschpektivè uff d Heimèt un è Abwehr gegè primäri technischi Yflüss dehèr cho sin. Ußerdèm hèn Deile vo dè Punk-Bewegung èn Zuègang zuè sèllèrè villmòl als „exotisch“ empfundenè Musig, vomuètlich well si ebbèso gegè dè (Mainstream-)Stròm schwimmè duèt. È andres Elemènt vo dè Neuè Volksmusig isch d Abgränzung gegèübber dè volkstümlichè Musig, im spezièllè gegè dè volkstümliche Schlager.
Gschichte
Wägberiter vo dè Neuè Volksmusig sin dè Tiroler Komponischt Werner Pirchner (sit 1973) un d Band Biermösl Blosn (sit 1976), wo beidi us èm südlichè dütschè Sprõchruum chömmèd. Eini vo dè èrschtè Gruppè, wo mit bairischè Tegscht un èm Crossover us Volksmusig un Pop è großes Publikum ghaa hèt, isch d Gruppè Haindling. Unter dè èrschtè Interpretè, wo dè Blues mit bairischè Songtegscht vobundè, isch dè Willy Michl; dè Gerhard Bronner hèt d Marianne Mendt mit èm Song "Wia a Glock’n" brüümt gmacht. Joy Fleming hèt Jazz un Blues mit Tegscht im Mònnèmer Dialèkt gsungè, d Lauterburg Chrischtine hèt crossover gjodlèt. I dè 1970er Johr isch dè Begriff Alpèrock prägt worrè.
Unter dè experimentyrfreudigerè Bands sin a dè erschtè Stell Attwenger z nennè, wo 1992 bekannt worrè sin. Im glychè Johr hèt au dè kommerzièlle Erfolg vom Hubert vo Goisern un sinè Alpinchatzè aagfangè, wo au im Genre insgsamt neui Popularidät brocht hèt.
1993 hèt s èrschte „Schräg-Dahoam-Feschtival“ z Münchè stattgfundè, 1995 s „Gròtwanderung“-Feschtival z Plessèdorf (Pinzgau, Salzburg).
Matthäus Merian
Matthäus Merian haissed folgendi Persone:
Kanton Reichshoffen
Dr Kanton Risshoffe ìsch a Kanton ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Risshoffe.
Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22. März 2015 nej grinda worra.
Seftigen
Seftige (amtlech Seftigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Seftige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1277 aus Seftingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,6 % gläge.
Religion
81 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,3 %, CVP 1,5 %, EVP 6,7 %, FDP 5,2 %. GLP 5,0 %, GP 5,9 %, SP 15,5 %, SVP 33,9 %, Suschtigi 8,0 %.
Gmeindspresidänt vo Seftige isch dr Leandro Manazza (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2076 Ywohner 97 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Seftige ghört zum Hochalemannisch.
Robert Bosch GmbH
D Robert Bosch GmbH isch oine vo de Firme, mo d Induschdrialisieron vom Ländle voraa brochd hend. Drom geids en ganz viele Schdädt ond Dörfer a Robert-Bosch-Stroß. Heid isch dr Bosch a weldweid z fendad Ondrnähma.
Gschichd
Agfanga hod dr Bosch mid Zendonga ond Lichdmaschina fir Verbrenningsmodora.
Bsondrhoida
Dr Bosch hod frühzeidig Regla eigführd, dia d soziale Lag vo de Arbeidr vrbesserd hend.
Heid
Dr Bosch isch a weldweids Ondrnehma.
Deidschland
En Deidschland sends ogfähr 80 Schdandord
Ausland
Bosch hod uf dr ganza Welt ogfähr 350 Niederlassonga, Regionalgsellschafta en iber 50 Ländern ond drzua Vertriebs-ond Service-Partner en ogfähr 150 Länder
Aufgabegebiet
Dr Bosch hod se au a nuie Gliedrong geba:
Bremen (Begriffsklärung)
Dr Namme Bremen bezeichnet
Ersdorf (Lothringen)
Erschtroff (lothrìngisch; frànzeesch Erstroff, ditsch Ersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Erschtroff lijt uf re Heche zwìsche 227 und 278 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Erschtroff ìsch. Erschtroff ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Erschtroff ghert zem Rhinfrankisch.
Blick (Zeitung)
Dr Blick isch e Schwiizer Dagesziitig. Er isch mit ere Uflag vo 179'181 Exemplar (2013) noch dr Gratiszeitig 20 Minuten die zweitgrössti Dageszeitig in dr Schwiiz.
Dr Blick isch e Bouelevardziitig. Dr wöchentligi Blick isch ufdeilt in e News- und e Sportdeil. Zuesätzlig zu dene erschiint im Sonntagsblick no s «Magazin», wo as Lifestyle-Magazin z verstoh isch.
Gschicht
D Zitig isch 1959 vom Ringier-Verlag as ersti Schwiizer Boulevardzitig mit ere Uflag vo 50'000 Exemplar lanciert worde. Wägen ihrem Fokus uf Verbräche, Sex und Sport isch si in dr Politik und dr etablierte Präss uf vil Kritik gstosse. Drotzdäm isch dr Blick in dr Dütschschwiiz zum ene grossen Erfolg worde.
In de 1980er-Johr het sich dr Blick under em Chefredaktor Peter Uebersax rächtspopulistisch positioniert. Hüte isch er ehnder linggsliberal. Sit 1969 erschiint am Sonndig d Schwösterzitig Sonntagsblick (Uflag 300'300). Sit em 14. Juni 2004 erschiint dr Blick im Tabloidformat.
Rüttenen
Rüttene (amtlich Rüttenen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Rüttene liit am Fuess vom Wiisenstei. Zue dr Gmein ghööre au no d Wiiler Widlisbach, Oberrüttene, Galmis, Fallere, Brüggmoos u Chrüze. D Gmeindsflächi umfasst 22,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 69,7 % Waud, 6,7 % Sidligsflächi und 1,1 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Fäudbrunne-St. Niklaus, Soledurn, Längedorf, Oberdorf, Wäuscheror, Baum u Riedhouz.
Gschicht
Rüttene isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1474 aus Rüti (1475 Rütinen, 1526 Ruttinen).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
32,5 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,4 % römisch-katholisch.
Politik
Gmeindspresidäntin isch d Heidi Pauli-Huldi (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 1410 Iiwohner 95,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,9 % Französisch, 0,1 % Italienisch u 3,1 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Rüttene ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Rumänische Sprache
Rumänisch isch e romanischi Sproch, wo vor allem z Rumänie und z Moldawie, aber au z Bulgarie, Serbie, Ungarn und in de Ukraine gschwätzt wird.
Moldauisch isch e Variante vo Rumänisch, wo wäret dr Sowjetunion d Amtssproch vo de Moldawische Sozialistische Republik gsi isch. Andersch as Rumänisch, wo mit latiinische Buechstabe gschribe wird, isch Moldauisch dozmol mit kirilische Buechstabe gschribe worde. Hüt isch das nume no z Transnischtrie der Fall.
Klassifikation
Rumänisch isch ursprünglig e romanischi Sproch. Si isch zwüsche 600 und 900 n. Chr. uss em Vulgärlatyn entstande. Di albanische Elemänt bewyse, dass d Entstehig südlig vo de Donau gsi isch. Derno hät s Rumänisch Wörter vo diverse andere Sproche übernoh. Sälli sin vor allem s Bulgarische, s Ungarische, s Türkische, s Griechnische, s Russische und s Dütsche. Spöter hät mer au französischi und italiänischi Wörter übernoh, ihri Verwändig isch aber zruckgange. Di inneri Sprochform isch noch mit säller vo de albanische und slawische Sproche verwandt.
Was d Herchunft vom Rumänische betrifft, git's bi de Romanischte zwei Theorye:
Gschicht
S Protorumänisch isch zwüschem 3. Johrhundert vor un em 3. Johrhundert noch Christus entstande. Wu im 7. Johrhundert d Slawe in größerer Zahl in ihrer Umgäbig uffdrätte sin, hät d Sproch altchircheslawischi Elemänt uffgnuu. In demm Zitruum hät sich au di balkanromanische Sprochfamilie deilt.
Zur Zit vu de Völcherwanderig isch s Rumänisch au mit andere Sproche (u. a. Dütsch un Türkisch) in Beriehrig chuu. Si hänn abber nit lang gwircht, spöter sin Främdwörter vor allem us em Ungarische, de benochberte slawische Sproche un em Neugriechische chuu. Di gröschti Wälle isch abber im 18. Johrhundert züezschriibe, wu di westlige romanische Sproche (s Französisch un s Italiänisch) Gäbersproche vu Främdwörter gsi sin.
D Sprächer vum dörtmolige Rumänisch hänn bis ins 16. Johrhundert numme Altchircheslawisch gschribe, was au für di erschte literarische Wärch gältet. De eltist Tekscht, de Brief vum Neacşu, isch im Johr 1521 gschribe wore, es isch e Brief vum Händler Neacşu an de Bürgermeister vu Braşov. No im gliiche Johrhundert sin mehreri religiösi Wärch uf Rumänisch entstande, di erschte devuu sin Übbersetzige vu altchircheslawische Tekscht gsi. Am Aafang no handgschribe, hät mer in de zweite Hälfti vum 16. Johrhundert de Büechdruck verwändet; e Blietezit hät des vor allem für de Muntenier Dialäkt bedütet, e Dialäkt im Südoste vu Rumänie, wu Usgangspunkt für di rumänischi Standardsproch isch. Mitti 18. Johrhundert bis Änd 19. Johrhundert hät sich sälli definitiiv entwickelt, d Zit isch prägt vum massehafte Import vu Främdwörter. Dodebii hät's zwei Tendänze gee, nämmli di „latiinischi“ un di „italiänischi“, di letschti devuu hät sich duuregsetzt.
Rumänisch isch am Aafang mit em kyrillische Alphabet gschribe wore, erscht ab 1862 isch s latiinisch Alphabet in Verwändig chuu. Di letschti rumänischi Rächtschribreform isch 1954 gsi.
Offiziälle Status
Rumänisch isch d Amtssprooch vo Rumänie und Moldawie. Vo de Bevölcherig vo Rumänie hän 89,4 Prozänt (19,4 Millione in absolute Zahle) Rumänisch als Müetersproch, vo Moldawie 80,20% (Stand: 2014). Züesätzlig zu de gnännte verdeile sich 4,5 Millione uff d Ukraine, Serbie, Ungarn, Bulgarie, de USA, Kanada, Australie, Israel, d Türkei und anderi.
Dialäkt
Mer underscheidet vier Hauptdialäkt:
D Standardsproch basiert uff em Dakorumänische, wo in de Region um Bukarest gschwätzt werre. Drum meint mer mit "Rumänisch" oft numme s Dakorumänisich; ob Aromunisch, Meglenorumänisch und Istrorumänisch dodevo oder eigeni Sproche sin, isch umstritte.
Alphabet
Ab em 16. Johrhundert hät mer s kyrillisch Alphabet zum Schrybe verwändet, sit 1862 nimmt mer s latynisch. D Sunderzeiche <ê, û> hät mer spöter abgschafft, wyl si zwar etymologischi Informatione über s Latynisch gliefert, aber zu Probleme mit de Rächtschrybig gfiehrt hän. Näbe de 26 latynische Büechstabe git's jetz d Sunderzeiche <ă, â, î, ș, ț>.
Phonologii
Rumänisch kännt 7 Monophthong un 20 Konsonante.
Bi de Vokal zeigt's sowohl Gmeinsamkeite wie au Unterschid zu de andere andere neulatiinische Sproche. Zu de allgemein verbreitete Vokal [], [], [], [], [] chömme zwei eigeni dezüe, nämmlig [] (gschribe ă) un [] (gschribe â un î). [], [], [] un [] chönne au als Halbvokal uffdrätte un mit andere Vokal Diphthong un Triphthong bilde.
Vu de Konsonante här isch es de italische Sproche am nechste. Es hät 6 Verschlusslut, dräi Affrikata, zwei Nasal, ei Vibrant, sibe Riblut un de lateral Approximant.