cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pfarrerin Lenau
Pfarrerin Lenau ischt a 13-doiliga deitscha Fernsehserie, wo vom dômôliga Siddeitscha Rundfunk (heit: Sidweschtrundfunk) produziirt ond vom 26. November 1990 ôô em wechentlicha Abstand em Erschda Programm (ARD) ausgschdrahlt wôrra ischt. Jeda Episod hôt a Schbiildauer vo 50 Menudda. Dr Theo Mezger hôt bei älle Folga Reschii gfihrt. S Drehbuach hôt dr schwäbische Autor Felix Huby vorfasst. Ondrschditzt wôrra ischt’r bei dera Arbet vo seim Landsmôô Dieter de Lazzer, wo au theologische Erfahronga eibrôcht hôt. Dui Serie schbiilt em Schwôbalendle; drom kô mr au emmer môl wiidr a baar Dialog em schwäbischa Dialekt heera.
DVD ond s Buach zom Film
Dr Felix Huby hôt dui Serie au zo-ma Roman vorarbeidet: «Pfarrerin Lenau», Quell Verlag, Stuttgart, 1990, ISBN 3-7918-2379-5
Vorgengerserie
Dr Vorgenger vo dr Serie Pfarrerin Lenau isch dui Serie Oh Gott, Herr Pfarrer mit-em Robert Atzorn en dr Titelroll gwäa. Dui Roihe hôt an riisiga Erfolg ghet. Drom hett dr Siddeitsche Rundfunk au gern a zwoida Staffel mit de gleiche Schauschbiiler produziirt. A baar vo deane, zom Beischbiil d Hauptdarsteller Robert Atzorn ond d Maren Kroymann, hend dô drzua abr koi Luscht meh ghet. Drom hend dia zwoi Autora statt-ra Fortsetzong oifach nuie Persona fir a nuia Serie entwicklet. Abr d Pfarrerin Lenau hôt da Erfolg vo dr Vorgengerserie bei weidem et erreicht.
Ferruccio Busoni
Dr Ferruccio (Dante Michelangelo Benvenuto) Busoni (* 1. April 1866 z Empoli bi Floränz; † 27. Juli 1924 z Berlin) isch en italiäänische Pianist, Komponist, Dirigänt, Librettist, Essayist und Muusigpedagoog gsi. Er het au musikaalischi Wärk dranskribiert, d. h. für en anderi Bsetzig beaarbäitet und e HUfe Wärk vo andere Komponiste arrangschiert. Usserdäm het er Klavierwärk vom Johann Sebastian Bach und Franz Liszt uusegee. As Dirigänt isch em die zitgenössischi Muusig am Härz glääge.
Lääbe
Dr Busoni isch s äinzige Chind vom ene italiäänische Klarinettewirtuoos und ere dütschstämmige Pianistin us Triest gsi. Sini Eltere häi em dr erst Underricht gee. Scho mit sibni het er sini erste Komposizioone gschriibe und het z Triest si Debü as Pianist mit Stück vom Mozart, Schumann und Clementi gee. 1886 het si internazionaali Karrieere aagfange: zerst am Leipziger Konservatoorium, 1888 am Konservatoorium z Helsinki, 1890/91 z Moskau won er d Gerda Sjöstrand (1862–1956), d Dochder vom ene schweedische Bildhauer, ghürootet het und mite ere zwäi Söön, Benvenuto und Rafaello gha het. Noch ere witere Stazioon z Boston (1891 bis 1894) het er sich 1894 in Berlin niidergloo. Wo Italie de Middelmächt dr Chrieg erkläärt het, isch dr Busoni as „findlige Usländer“ uf Züüri. Noch em Chrieg isch er zrugg uf Berlin und het bis zu sim Dood an dr Berliner Akademii vo de Künst e Mäisterklass in Komposizioon underrichtet.
Komposizioone und Beaarbäitige (Uswaal)
Opere
Instrumentaalmuusig
Schrifte
Muusigtheoretischi Schrifte
Zäziwil
Zäziwiu (amtlech Zäziwil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Zäziwiu ligt im obere Chisetau. D Gmeindsflächi bsteit us 64,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,6 % Waud, 10,1 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Obertau, Bowiu, Oberhünige, Mirchu u Grosshöchette.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,7 % gläge.
Religion
85 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,3 %, CVP 0,6 %, EVP 5,9 %, FDP 4,9 %. GLP 2,9 %, GP 6,6 %, SP 14,1 %, SVP 35,6 %, Suschtigi 8,1 %.
Gmeindspresidäntin vo Zäziwiu isch d Elsa Nyffenegger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1514 Ywohner 96,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Zäziwiu ghört zum Hochalemannisch.
Martin Knobel
Dr Martin Knobel isch e dytsche Ruumdesigner un Chinschtler.
Lääbe
Dr Knobel isch z Zäll ufgwagse. No dr Lehr zum Moler un Lackierer, het er vu 1994 bis 1997 im Gschäft vu sym Vater, em Peter Knobel, gschafft. Vu 1997 bis 1999 het er bi BBZ Maurer z Fryburg e Uusbildig zum Wärbechaufmann (IHK) gmacht. An dr Freie Kunstakademie Nürtingen het er 2008 bis 2012 Molerei & Mediechunscht studiert. Syt 2015 schafft er as freie Chinschtler un fiert näbehär e Handwärchsbedrib im Beraich Ruumgstaltig / Ruumuusstattig. Är wohnt im Dodtmis uf em Wald.
Grimmelshofen (Stühlingen)
Grimmelzofè (amtlich Grimmelshofen) isch im mittlerè Wuètèdal dè obberschte Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg. Unterhalb vo Grimmelzofè chömmed diè zwei Stadtdeil Stüèlingè un Äberfingè sowiè dè Woon- un Induschtryblatz Wizä-Baanhof dèzuè.
Geography
Grimmelzofè lyt im nördöschtlichè Albgau im Wuètèdal dirèkt am Übbergang vo dè Wuètèflüè is Wannèdal vo dè Wuètè mit èm ca. 200 m breitè, brèttebènè Dalboddè, S Dorf sèlber lyt a dèrrè Stell, wo dè linke Nebbèfluss Füètzèmer Müllibach i d Wuètè mündet. Sellèm Blatz sait mò d Wuètèbrugg, well dè Wäg durch s Wuètèdal sit annedubaki dört s Dal a dè linkè Dalwangè volõt, un dõmit è Brugg übber dè Fluss bruucht worrè isch, well d Dalschtrõõß a dè rächte Dalsitè vo Lauchringè hèr chunnt. Grimmelzofè lyt ca. 3 km nordöschtlich vo Wizä-Baanhof. 6 km ebbèso dalabsi lyt Stüèlingè im Wuètèdal. Blommegg lyt 3 km nördlich vo Grimmelzofè, dezwûschè lyt dè Wyler. Diè link Dalwangè vom Wuètèdal uèzuès übber dè! Wyler bis zum Wellblèchwäg nennt mò Grimmelzofer Flüè. D Zuèghörigkeit vom Wyler isch zwûschè dè Grimmelzofer un dè Blommegger umschtrittè, well dè Wyler nu ein Kilometer obberhalb vo Grimmelzofè lyt. Bim Zinkè Rychèbärg, dè ob dè linkè Dalwangè vom Wuètèdal lyt, isch sell eidütig zgunschtè vo Grimmelzofè klärt.
Uffällig isch, dass bi Grimmelzofè zwei Nebbèfluss, dè Wylergrabbè un dè Müllibach, zu dè Wuètè chömmed, un d Wuètè dõmit è Stugg mächtiger wörd. È markanti Stell isch au dè Grimmelzofer Steibruch a dè linkè Sitè vom Müllibachdal, wo hüt (Stand: 2014) no betribbè wörd. Vo Bedütig für Grimmelzofè isch dè Grimmelzofer Bärg, e Hochflächi, wo vom Grimmelzofer Flüè un dè Stockhaaldè begränzt wörd. D Stockhaaldè isch diè rächti Dalflankè vom Müllibachdal, welli unnè bi Grimmelzofè vom Zitrosèbuck begränzt wörd,
D Sauschwänzlebaan schlycht sit 1890 vom Wuètèdal a dè rächte Sitè hèr a Grimmelzofè vorby, keert im Wyler um, un gòt a dè linkè Dalwangè durch s Grimmelzofer Gwann Pfaffèholz obberhalb vom Dorf nomòlls vorby, bevor d Umgehigsbaan mit èm Dunnel am Zitrosèbuck i d Stockhaaldè übbergòt, wo dè withy bekannte Sauschwänzledunnel, èn Spiraldunnel no uff Grimmelzofer Gebièt lyt.
I dè Umgebig vo Grimmelzofè liget d Dörfer Blommegg (2,5 km), Füètzè (3,5 km) sowiè im Dal vom Wylergrabbè Luussä (3 km).
Nammè
Dè Nammè Grimmelzofè chunnt vo Grimmwaltshofè.
Dialäkt
Grundsätzlich ghört dè Grimmelzofer Dialäkt no zum Hochalemannisch. S bsundere a sellèm Dialäkt isch allerdings, dass Grimmelzofè im Gränzgebièt vo drei Isoglossè lyt, nebbèm Sudschwärzwälder Hochalemannisch hört mò è bitzeli s Hochschwarzwälder Hochalemannisch usè, è wengelè au s Nidderalemanische vo dè Baarèmer hèr. Folgendi Byschpill sölled des vodütlichè:
Usserdèm hèt mò im Grimmelzofer Dialäkt spezièlli Uusdrügg paraat:
Ort
Grimmelzofè hèt nõch meererè Bsitzerwechsèl zum Amt Blommegg innerhalb vo dè Reichshèrrschaft Bõõdorf ghört, alles zämmè hèt im Kloschter St. Bläsy ghört.
Kirchè
D Kirchè vo Grimmelzofè lyt am Fuèss vom Pfaffèholz am Rand vo dè Dorfmitti un isch i dè zweitè Hälfti vom 17. Johrhundert baut worrè. Kirchèpatrôn isch dè Heilig Martin. Diè èrscht Grimmelzofer Kirchè hèt schu im Johr 973 Erwäänung gfundè.
Vokeer
Dè Vokeer isch z Grimmelzofè schu immer è wichtigè Sach gsi, well s Dorf am Übbergang (un èm Nòdelöör) vo zwei Schluchtè in è breits Dal lyt. D Wuètèbrugg zmitts in Grimmelzofè isch ebbèso wichtig für dè Stõõßevokeer wiè dè Wäg i s Däli vom Müllibach, well dört d Wuètèdalschtrõõß B 314 gu Füètzè durrègòt. Spõteschtens sit èm Bau vo de A 81 vo Stuègètt bis Donau hèt dè Schwèrvokeer in Richtig Hochrhy und i d Agglo vo Züri sowiè dè Alpètransit übber dè Gotthard massyv zuègnõ. Dè stark vozögerte Witerbau vo dè Hochrhyautobaan A 98 bis Waldshuèt bzw. Schaffhuusè hèt denn bi dè Grimmelzofer Bürger s Faß zum Übberlaufè brocht. Dè vo ynè gforderte Bau von èm Dunnel gegèübber vom Zitrosèbuck isch abber im Bundesvokeerswegeblaan so wit abgschtuèft worrè, dass mò sellèm Brojèkt mittelfrischtig kaum è Chance yrummt (Stand: November 2014). È gwissi lokali Bedütung hèt au d Landschtrõõß vom Wyler hèr, wo diè beidè Dörfer Luussä und Blommegg a d Chreisschtadt Waldshuèt-Düèngè aabindet.
Wi schu erwäänt, wörd Grimmelzofè meefach vo dè Trassè vo dè Sauschwänzlebaan tangyrt, so dass um Grimmelzofè ummè meefach èn Zwei-Baanè-Bligg (Uussicht uff zwei Abschnitt glychzitig) ergit. Grimmelzofè hèt als einzigschtè Ort a dè Streggi zwei Baanhöf, d Station Grimmelzofè vo 1890 bis 1923 sowiè dè Baanhof Luussä-Blommegg vo 1899 bis 1969. In Sachè Baanhof hèn d Grimmelzofer mit dè Scheichè abgschtimmt, sell heißt, für d Faartè gu Stüèlingè, Düèngè un Waldshuèt, hèt mò uusschlièßlich dè Baanhof im Wyler bruucht. Gründ dõdefür: dè eigèntlich Baanhof lyt 44 m höcher wiè s Dorf, ußerdèmm isch dè Faarbriis nõch dè gfaarènè Kilometer (+ 4 km bim Grimmelzofer Baanhof) taxyrt gsi.
Sit dè Uffnaam vom Betrièb vo de Museumsbaan ane 1977 vofüègt Grimmelzofè bis hüt übber èn Baanaaschluss. S berüümteschte Bauwärch vo dè Sauschwänzlebaan, dè Sauschwänzledunnel, lyt uff dè Gemarkig vu Grimmelzofè a dè Stockhaaldè.
Grimmelzofè lyt dirèkt am Radwäg durchs Wuètèdal, sellè übberquert d B 314 bi dè Wuètèbrugg un füürt bim Grimmelzofer Sportblatz über è Velo-Passerèllè am südlichè Dorfrand übber d Wuètè. Nördlich vo Grimmelzofè cha mò s Dorf per Velo entwedder übber s Müllibachdal odder mit Mountainbikes au übber dè mittlere Wanderwäg i dè Grimmelzofer Flüè. Dè obbere Wäg i dè Flüè isch Deil vo dè èrschtè Etappè vum Schluchtèschteig.
Thorn (Begriffsklärung)
Thorn stoht fir die Ortschafte:
Thorn isch dr Familiename vu däne Persone::
Thorn stoht uußerdäm fir
Michelfeld
Michelfeld ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Michelfeld leit em Dal vom Bibers. D Nochbergmoede vo Michelfeld send Schwäbisch Hall, Mainhardt, Pfedelbach ond Waldenburg.
Vo dr Gmarkong send 39,3 % Landwirtschaftsfleche, 50,7 % Wald, 8,7 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Michelfeld gheret d Ortsdoel Gnadental ond Michelfeld.
Gschicht
Michelfeld ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1188 (uusicher).
Verwaltong
Michelfeld hot mit dr Stadt Schwäbisch Hall ond dr Gmoede Michelbach ond Rosegarte a Verwaltonsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Michelfeld ischt dr Wolfgang Binnig.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Michelfeld ghert zom Oschtfränkisch
Arealstatistik der Schweiz
D Arealstatistik vo de Schwiiz isch e Dokumäntazioon, wo s Bundesamt für Statistik sid anne 1979 all zwölf Joor macht.
Mit dere Statistik tuet me zeige, wie ass der Bode im ganze Piet vo der Schwiiz usgseht, öb s Hüüser druff het oder Wälder oder Gwässer und so wyter. Zum das go mache bruucht s Bundesamt für Statistik, wo z Nöieburg dehei isch, Luftfotine, wo s Bundesamt für Landestopografy – d swisstopo – regelmässig ufnimmtt. D Daate vo der Arealstatistik nützen au em GIS, em nazionale Geografischen Informazionssystem; und si sind für alli Ämter vom Bund und vo de Kantöön zuegänglech, wo mit der Landschaft oder süscht mit de geografische Struktuure vom Land z tue händ.
D Statistik zeigt für d Schwiiz, für d Kantonspiet und d Bezirk und d Gmeinde d Gliderig vo der Landschaft. Si underscheided vier Arte:
D Informazioone vo der nazionalen Arealstatistik chame online über s Internet go lääse. Do gseht men öppe, ass bi der Landwirtschaft d Gsamtflechi vo de Alpweide grösser isch weder die vom andere Puureland i de Tääler und im Middelland unde. Und me chan au anderi Sache verglyche zum d Landschaftsstruktuure vo der Schwiiz verstoo: So isch im Kanton Züri die gsamti Flechi vo de Sidlige scho fasch halb so groos wie s Puureland wo s no het; im Kanton Gämf isch das Verhältnis sogar 2:3. Im Bärnbiet isch derby s Puureland öppe acht mol gröösser weder d Flechi vo de Ortschafte zämegnoo. Im Kanton Baselstadt het s, was nid erstuunt, nume no wenig landwirtschaftlich pruuchs Land, es isch dört föif mol weniger gross weder s überboute Gebiet.
Wemme d Statistik vo de Gmeinde i de groossen Agglomerazioonszonen aaluegt, so merkt me, ass es vili dervo gitt, wo nume no en chlyne Deil vo ihrem Bode landwirtschaftlich nutzbars Kulturland isch.
Umgcheert zeige d Tabälle vo der Arealstatistik d Verheltnis i dene Bärggmeinde, wo es riisigs Gebiet drumume isch, wo nid Wald druff isch und wo nid cha zu Kulturland gmacht wärde; d Zahle ändere jewyle bi Gmeindfusioone. Um 2010 sind es baar Gmeinde mit de gröschte setige Flechine gsi: Zernez, Scuol, Zermatt und Bagnes mit je öppe 200 Kwadratkilometer «unproduktive» Bode, Glarus Süd mit 183, Guettanne mit 173, Fieschertal mit 164, Bregaglia mit 159, Evolène und Anniviers mit je öppe 140, Surses mit 126, Lavizzara mit 100 oder Silene mit 95 Kwadratkilometer.
St. Martin GR
St. Martin (rätoromanisch Sogn Martin ) isch a Dorf i da politischa Gmaind Vals im Schwiizer Kanton Graubünde. D Dorf ligt in de überwiigend rätoromanischsprochige Surselva, isch aber dütschsprachig.
Geographii
St. Martin ghört zum Valsertal und ligt oberhalb vo de Luchnern. D Gmeind bstoht us versschidnige Streusidlig, wo hüt nüm alli bewohnt sind. De Wiler am witeschte im Norde isch St. Martin, wo uf ligt und de ehemoliga Gmeind de Name gäh het. S Nachbartal im Oschte isch s Safietal.
Gschicht
Uf es bsunders Medieecho isch St. Martin nach de Schwiizer Parlamentswahle vo 2011 gschtosse, wil vo de 24 Stimmberechtigte numme 2 gwählt hei und di Gmeind di letschti isch gsi, wo s Wahlergebnis de Standeskanzlei z Chur gmeldet het.
Niederschäffolsheim
Nìderschafelse (frz. Niederschaeffolsheim, dt. Niederschäffolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Nìderschafelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1210 àls Skaftolfesheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nìderschafelse ìsch. Nìderschafelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Kirich
D Kìrich St. Michael z Nìderschafelse ìsch ànne 1780 vum Architekt Nicolas Alexandre Salins de Montfort böie worre.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderschafelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Oberhofen
Oberhofen oder Oberhoffen isch de Name vo däne Ort:
Usserdem:
Lueg au:
Phonologie der englischen Sprache
D Phonologi vo der änglische Sprooch isch s Luutinventar vum Änglische, un wie die Luut sich zu Wörter un Sätz zämmesetze. De Artikel beschrybt d Grundzüüg vo de wichtigschte Standarddialäkt vum Änglische.
Konsonante
S Änglische het 24 bis 25 Konsonante. Zwüsche de änglische Dialäkt gits relativ wenig Unterschid bi de Konsonante.
Allophone
D'wichtigschte Konsonante-Allophon (e Ussprochvariante vumene Luut) im Änglische sin:
Vokäl
S'Änglische isch für syn relativ grosses Vokälinventar bekannt, d'Aazahl vo de Vokäl cha vo 9 Monophthong un 5 Diphthong (Kanadischs Änglisch) bis züe 12 Monophthong un 8 Diphthong (Received Pronounciation vum britische Änglisch) variiere. Zum Verglych het s'Alemannische zwüsche 24 Monophthong un 10 Diphthong (z. B. Züridütsch) un 12 Monophthong un 7 Diphthong (z. B. Baseldytsch un andri Dialäkt wo entrundet sin).
Es folgt s'Vokälinventar vo de drei wichtigschte Dialäkt vum Änglische (Received Pronounciation – Britischs Änglisch, General American – Amerikanischs Änglisch un Australischs Änglisch). Es unterscheidet sich lycht dodurch, dass verschidni Vokäl nüt überall erhalte sin un dass d'gnaui Ussproch oft lycht andersch isch.
1. Bi viilene Sprächer vo GA mit // verschmolze).
Australischs Änglisch
S'australischi Änglisch unterscheidet sich bi de Vokäl starch vum reschtliche Änglisch. Zwar sin d'Aazahl vo de Vokäl un d'Wörter wo si vorchömme meischtens glych, aber d'gnaui Ussproch isch zum Deil radikal verschide:
Vergliche mitem reschtliche Änglisch zeige sich mehreri Unterschiid: Diphthong
Allophone
Im Änglische hen d'Vokäl verschidni Allophon (d'Vokäl verändre sich je nooch Umgebig). D'Allophoni isch zwar hörbar, wird aber nüt bwusst wahrgnumme.
Lengi
Nasalität
Vor, nooch oder zwüscheme nasale Konsonant (//, // un //) sin d'Vokäl nasalisiert, allerdings weniger starch wie z. B. d'Nasalvokäl im Französische oder Schwebische.
Betonig
D Silbebetonig isch im Änglische phonemisch, wie zum Byspil au im Russische, aber im Gägesatz zum Französische oder Alemannische wo d Betonig in dr Regel ällewell uf dr letschte bzw. dr erschte Silbe lait. So isch bi desert (Wüeschti) d Betonig uf dr erschte Silbe, bi dessert (Nachtisch) hygäge uf dr zweite.
Bsunders oft were Subschtantiv un Verbe durch d Betonig unterschide. Bi Subschtantiv isch d Betonig meischt uf dr erschte Silbe, bi de Verbe uf dr zweite. Byspil defür sin insult (erschti Silbe: Beleidigig, zweiti Silbe: beleidige), record (Ufnaam bzw. ufnääme), oder protest (Protescht bzw. proteschtiere). Die Unterscheidig het sich allerdings nonit bi allene Verb-Subschtantiv Paare duregsetzt, uugfäär tuusig wie report un support hen ällewell d Betonig uf dr zweite Silbe.
Usserdäm isch d Betonig im Änglische beweglich, des heist au in Wörter wo morphologisch verwandt sin verändret sich d Betonig. So wird photograph uf dr erschte, photography uf dr zweite un photographic uf dr vorletsche Silbe  betont.
Im obige Byspil zeigt sich au, dass je nooch däm ob e Silbe betont isch sich meischt au de Vokal verändret. Silbe wo weder Haupt- noch Näbebetonig hen, hen in dr Regel en Schwa oder sunscht en uubetonte Vokal. Wege dem wird mängmool drüber diskutiert ob d Betonig oder d Vokalqualität im Änglisch s wichtigeri Merchmool isch.
Bi e paar Wörter spiilt d Betonig bi dr Unterscheidig zwüsche starchi un schwachi Forme e Roll. D starche Forme were bruucht wenn s Wort im Satz vüreghobe were söll. Im Satz „I bought the book“ zum Byspil macht es en Unterschid ob mer „the“ uubetont als oder betont als  usspricht. Im erschte Fall meint mer eifach dass mer „s Buech“ het gchauft, im zweite hygäge dass mer en ganz e bstimmts Buech, wo vilycht einzigartig isch, het gchauft.
Mängisch gits Unterschid zwüschem amerikanische un britische Änglisch bi dr Betonig. So wird z. B. garage im amerikanische Änglisch uf dr letschte, un im britische Änglisch uf dr erschte Silbe betont. Bi controversy het s amerikanische Änglisch d Hauptbetonig uf dr erschte, s britische hygäge uf dr zweite Silbe.
Sonntag (Begriffsklärung)
Sonntag stoht fir:
Sonntag isch dr Familienamme vu däne Persone:
'''Vgl. au:'''
Der Sonntag
Der Sonntag isch dr Namme vu verschidene Wuchezytige:
Andelfingen
Andelfingen isch de Name vo däne Ort:
Dürrenbach
De Dürrebach isch e Bach am Südhang vom Dinkelbärg. Bis zum Minselner Ortsusgang hät er de Name Mühlebach, wird im Alltag aber oft au Minselner (Dorf-)Bach gnännt. Er isch e Näbefluss vom Hochrhi.
Verlauf und Bachschwinde
D Quelle ligt oberhalb vom Minselner Ortsigang unwit vo de K6333 uf Adelhuse und Mulburg. Z Oberminsle fließt er westlich vom Sidligsgebiet, bi Mittelminsle wird er vo de Wisetalstroß überquert und fließt östlich vo de Durchgangsstroß witter. Unterhalb vom Ortsusgang fließt s Wasser in e Bachschwinde ab, s Bachbett unterhalb devo blibt die meisti Zit troche und wird eso zum „dürre Bach“. Numme noch starchem Räge ka d Bachschwinde nimmi alles Wasser uffneh und de Rest devo fließt witer s Bachbett abe. Sell goht witer südwärts am Steibruch „Am Kalchofe“ vorbi Richtig Rhifelde. Dört wird zur Zitt e Abschnitt vo de A98 bout, wo de Bach in Züekunft überquert.
Durch de Muschelkalch im Gstei vom Dinkelbärg versickert s Wasser us de Bachschwinde nit, sondern fließt unterirdisch witer. Durch Färbige hät me usegfunde, dass s Wasser vom Mühlebach zu me Großteil d Quelle vom Linsebach speist. Dä entspringt e paar Kilometer südöstlich bi Nollinge und speist wiiderum d Nollinger Fischweiher. E Teil vom Wasser wird au zur Bewässerig vo de Felder zwüsche Nollinge und de Kernstadt in künschtlich aglegti Kanäleli gleitet. Eine devo mündet zwüsche de Beuggener Stroß und de Römerstroß wider ins Bachbett vom Dürrebach. Somit führt de Bach z Rhifelde in jedem Fall wider Wasser.
Entlang em Hang vom Dinkelberg hät de Bach s meisti vo sinem Höheunterschid scho bewältigt, ab Rhifelde fließt er nur no mit gringem Gfälle und wäge dem au dütlich langsamer. Um d Friedrichstroß/B34 umme isch s Bachbett überbaut, erst bim Industrigebiet kunnts wider an d Oberflächi. D Mündig in de Rhi ligt zwüsche de alte Rhibruck und em Rhifelder Wasserkraftwerk. Dört chrüzt de Bach de grenzüberschritende Rhiufer-Rundwäg, e Abschnitt vom Rhi, wo sich im Renaturierigsprozess befindet und unter Naturschutz stoht. Etwa uf glicher Höchi mündet uf de Schwizer Site de Magdenerbach in de Rhi.
Schwarze Wäg
Zwüsche de Chrüzig vu de Beuggener Stroß un em Industriigebiet vu Rhiifälde vor de Höllhoge verlauft de Schwarz Wäg, wu sii Namme vu de verwändete Industriischlacke hät, im Bach un de Kastanieallee lang. De Wäg isch mehreri Kilometer lang un in de 1920er-Johr vu Mitglider vum Schwarzwaldverei aaglèggt worre, für de Industriiaagstellte de Füeßwäg zum Arbetsblatz liichter z mache. De Kastanieallee lang isch s Bett vum Dürrebach miehsam vu Hand mit große, sorgfältig bhauene Stei uschleidet wore.
Guido von Spoleto
Dr '''Guido III. vo Spoleto (eigentlig Wido''' bzw. Wido III.; † Dezember 894) isch s wichtigste Mitgliid vo dr Familie vo de Guidone gsi, wo in dr zweite Helfti vom 9. Johrhundert im langobardische Herzogtum Spoleto in Mittelitalie gherrscht hai.
Läbe
Dr Guido isch dr Sohn vom Markgraf Wido I. vo Spoleto und siiner Frau Itana, vermuetlig e Dochter vom Herzog Sico vo Benevent, gsi. Er isch vo 876 aa Herzog vo Camerino gsi, em östlige Deil vom Herzogtum Spoleto, wo vo siim Vater Wido I. under siine Söhn ufdeilt worden isch. Er het s Herzogdum 883 wider vereinigt. Für zum Hilf gege d Sarazene überzcho, het er sich an Byzanz gwändet. Druf het en dr Kaiser Karl III. 883 wäge Hochverrot agchlagt und het en gfangegnoh. Dr Guido het aber chönne flüchte und het für churzi Ziit e Bündnis mit de Sarazene abgschlosse. 885 het en e Riichsversammlig vom Vorwurf vom Hochverrot freigsproche. Dr Guido isch zu säller Ziit dr mächtigst Fürst z Italie gsi. Dr Papst Stephan V. het en noch siiner Wahl 885 um Hilf bittet, wo dr Kaiser Karl III. ihn nit gege d Sarazene het welle understütze, wil me nit mit em d Papstwahl abgmacht gha het. Für zum s neue Bündnis z sterke, het dr Stephan dr Guido adoptiert. Dr Herzog het druf d Sarazene am Garigliano gschlage und Capua und Benevent eroberet.
Noch em Karl siim Dod 888 isch dr Guido noch Burgund zoge und het sich z Langres zum Karl siim Nochfolger as westfränkische König lo chröne. Er het sich aber vor em Odo vo Paris, wo z Compiègne gwehlt worden isch, müesse zruggzieh. Zrugg in Italie isch er gege dr Berengar I. zoge, wo sich zum italiänische König het lo chröne. Er het en 889 an dr Trebia gschlage. Denn het sich dr Guido, wo vor allem vo de oberitaliänische Bischöf understützt worden isch, z Pavia zum König vo Italie lo chröne. 891 het er dr Papst Stephan V. zwunge, ihn zum Kaiser z chröne. Im Johr 892 het er s fertig brocht, ass dr Papst Formosus si Sohn Lambert zum Mitkaiser gchrönt het. Er isch im Dezämber 894 gstorbe, nochdäm dr Arnulf vo Kärnte, wo dr Formosus uf Italie grüeft het, Norditalie bsetzt het.
Si Sohn Lambert het d Chrone an Arnulf verlore, wo dä uf eme neue Fäldzug uf Italie cho isch. Dr Lambert isch 898 gstorbe.
Hürote und Chinder
Mit siiner Frau Angiltrude, wo 894 no gläbt het, het er u. a. e Sohn gha:
Juville
Juville (ditsch 1915–18 Juweiler, 1940–44 Jungweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Juville lijt ìm Saulnois, rund 27 Kilometer sìdweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 252 un 392 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Juville ìsch. Juville ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Juville ghert zem Lorrain.
Flughafen Basel-Mülhausen
Dr internazionali Flughaafe Baasel-Mülhuuse (Markenaame sit 1987 EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg) lit 3.5 km nordwestlig vo Baasel (Schwiz) und 20 km südöstlig vo Mülhuuse (Frankriich) im Gebiet vo de franzöösische Gmäinde Hésingue und Saint-Louis im Département Haut-Rhin.
Dr EuroAirport isch dr äinzig Flughaafe uf dr ganze Wält, wo vo zwäi Staate gmäinsam bedriibe wird. Wil er au für e südwestdütsch Ruum groossi Bedütig het, het mä au no Freiburg in dr Naame drzuedoo; im Verwaltigsroot und im trinazionale Biiroot het s au südbadische Verdräter, allerdings häi si kä Stimmrächt. Bevor dr Flughaafe Baasel-Mülhuuse ufdoo worde isch, si d Schwizer Flüüg vom Flugblatz Baasel-Stärnefäld z Birsfälde abgwigglet worde, wääred Mülhuuse dur dr Flugblatz Mülhuuse-Habshäim aagfloge worde isch.
Longirod
Longirod (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Longirod lyt am Fueß vum Jura an dr Stroß zum Col du Marchairuz. D Gmaiflechi umfasst 40,7 % landwirtschaftligi Flechi, 56 % Wald, 3 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Longirod isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1267 as Longirot.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 16,6 % gläge.
Religion
61 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 19,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Longirod isch dr Eric Chesaux (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 344 Yywohner 83,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 8,7 % Dytsch, 1,5 % Italienisch un 6,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Nikolaus
Nikolaus isch e grischtlige, männlige Vornamme und Familienamme.
De Name goht uf en Heilige zrugg, de Nikolaus vo Myra, wu Bischof z Myra gsii isch. Im Brüchtum vu dr Adväntszit spillt er as Gobebringer e wichtegi Rolle. Niklaus, Klaus oder Nico sind Churzforme, Nicola oder Nicole sind di wiiblige Entsprächige vu däm Name. Namestag isch jewils am 6. Dezember.
Namesträger
Nikolaus oder Nicolaus:
Niklaus:
Kalliasfrieden
Mit em sogenannte Kalliasfriide sige noch gwüsse antike Kwelle d Perserchrieg für Griecheland im 5. Joorhundert z Änd gange.
Persie wie au dr Seebund si in ere broblematische Laag gsi und mä cha aanee, ass e politischi Löösig vom Konflikt im Inträsse vo bäide Site gsi isch. Obs aber daatsächlig zum ene förmlige Friidensverdraag noch dr Schlacht am Eurymedon cho isch oder erst noch 449/48, isch nid klar, wil s Argumänt für und gege bäidi Aasätz git. Au die alternativi Hüpothese, ass es gar käi Friidensschluss gee häig, het sich nit äidütig chönne duuresetze.
Truttikon
Truttike (amtlich Truttikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Truttike liit im Norde vom Zürcher Wiiland. S Piet vo de Gmäind umfasst 64,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 28,4 % Wald, 4,1 % Sidligsflechi und 2,3 % Vercheersflechi.
Gschicht
Truttike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 858 als Truttaninchova.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 6,6 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 12,7 %, CVP 0,5 %, EDU 6,5 %, EVP 5,1 %, FDP 7,6 %. GLP 5,7 %, GP 8,8 %, SP 12,6 %, SVP 39,9 %, Suschtigi 0,7 %.
Gmäindspresidäntin isch d Jolanda Derrer-Hofmann (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Truttike ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
Schlangen
Schlange (Sperpentes, verwandt mit herpein „chrieche“) si en Underornig vo de Schubbechriechdier. Si stammen vo äggsenartige Vorfaare ab. Im Vergliich zu deene isch iire Körper stark verlengeret und d Extremidääte si fast ganz zruggbildet. Hüte si über 3600 Arte beschriibe. Mit de Usnaame vo dr Arktis, dr Antarktis, Permafrostgebiet und e baar Insle git s Schlange uf dr ganze Wält in alle Lääbensrüüm.
Schlange spiile in dr Kulturgschichte und dr Müthologii e groossi Rolle und do druf häi au d Kunst und d Litratuur ufbaut: So het in dr alttestamäntlige Schöpfigsgschicht in dr Bible e Schlange dr Adam und d Eva drzue vefüert, d Frucht vom Baum vo dr Erkenntnis z ässe. Dr Staab vom Asklepios, wo sich e Schlange drum ume windet, us dr griechische Müthologii (Eskulapstaab) isch bis hüte s Sümbool vo de medizinische und farmazöitische Bruef.
D Urschlange
D Forscher gö scho lenger dervo us, das Schlange fürecher Bei hei gha. Im Jahr 2015 het d Zytig Die Welt über ne Fund brichtet, wo die Anahm bestätiget het.
Konstantin VI. (Byzanz)
Dr Konstantin VI. (, * um 771; † 797 Byzanz) isch 780 dr Noochfolger vo sim Vater Leo IV. as Kaiser vo Byzanz worde und het bis 797 regiert. Er isch dr letscht männlig Kaiser vo dr sürische Dünastii gsi. Wil er seer jung gsi isch, won er Kaiser worde isch (öbbe nüüni), het sini ikonoduli Mueter Irene as Regäntin gherrscht.
787 het d Irene e Bündnis mit em Karl em Groosse abgschlosse, und mä het Blään gmacht, im Karl si Dochder Rotrud mit Konstantin z verhüroote, aber us d#m isch nüt worde. 788 het dr Konstantin d Maria, e Groosschind vom Philaretos, won e verarmte Landbsitzer us Amnia in Paflagonie gsi isch und spööter häilig gsproche worden isch.
Dr Konstantin isch denn sächzääni gsi, und das isch zu säller Zit alt gnueg gsi, zum d Regierig vo sinere Mueter z übernää. Er het aber no bis zum ene Ufstand gege d Irene vo armenische Soldate in dr byzantinische Armee im Joor 790 müesse warte, bis er daatsächlig an d Macht choo isch. D Irene het iire Kaiserinneditel bhalte, und dr Konstantin het zerst die ufständische Soldate müesse schloo, bevor si das akzeptiert häi. Denn het er en Ufstand vo si Brueder Nikephoros müesst underdrucke, wo mä in e Chloster gsteckt gha het, zum en draa z hindere, z leere wie mä regiert. Dr Konstantin het sich lo schäide und wider ghürootet, was umbobuläar und villicht au illegal gsi isch, was dr Patriarch aber nid gstöört het.
Im Joor 797 isch non e Rebellioon usbroche, dasmol sis Verbündeti vo dr Irene gsi und si het sä au understützt. Mä het dr Konstantin gfange gnoo und bländet und er isch spööter an sine Wunde gstorbe. D Irene het vo denn aa alli Gwalt über s Riich ghaa.
In dr Regierigszit vom Michael II. (820–829) si Pretendänte ufdräte, wo behauptet häi, ass si dr Konstantin VI. sige. Äine von ene isch dr Thomas dr Slaaw gsi.
Birskopfsteg
Dr Birskopfstääg isch e Fuessgängerbrüggli am Birsköpfli in dr Stadt Baasel. Er verbindet die bäide Däil vo dr Ufermatte an dr Mündig vo dr Birs in Rhii.
Dr ersti Stääg
1963 isch dr Birskopfstääg as die ersti Schreegsäilbrugg in dr Schwiz iigweiht worde. Am ene A-förmige Pylon, wo asümmetrisch aagordnet gsi isch, isch en U-förmige Bruggedroog us Beton  an drei Bäärli Kaable ghange, wo us Staaldrootgflächt gmacht gsi si.
D Brugg isch nume für Fuessgänger konzipiert gsi und wil s Birsköpfli sich in de 2000er Joor uf bäide Site vo dr Birs zum ene beliebte Erhooligsort für e Hufe Lüt entwigglet het, hätt mä d Brugg im Joor 2007 umfassend sötte saniere. Am 22. Juni 2007 isch äins vo de säggs Dragsäili verrisse, und mä het d Brugg gspeert und spööter abbroche.
Dr zwäiti Stääg
Im April 2008 het mä e brovisorischi Holzbrugg mit zwäi Fachwärkdrääger baut. S Basler Archidekduurbüro Christ & Gantenbein und ZPF Ingenieure häi e nöije Stääg entworfe, und 2011 het mä afo baue. Im April 2012 isch d Brugg iigweit worde. Es isch e Brugg für Fuessgänger und Velo, isch 4,8 Meter bräit und sitzt uf eme Staalkastedraagwärk und mä säit ere «schwääbende Asfalt». Si het 2,4 Millioone Franke kostet und isch vom Bund, de bäide Baasler Kantöön und dr Gmäind Birsfälde finanziert worde.
Hofstetten
Hofstetten isch de Name vo folgende Orschafte:
z Öschtriich:
diwärsi Wiiler z Nider- und Oberöschtriich
i de Schwiz:
Hofstetten isch de Name vo folgende Persone:
und witers:
Claus-Peter Hilger
Dr Claus-Peter Hilger (* 30. Mai 1941 z St. Bläsi; † 12. Februar 2007 au dert) isch e dytsche Schurnalischt un Haimetforscher gsii.
Lääbe
Dr Hilger isch z St. Bläsi ufgwagse. No dr Schuel het er Chaufmann glehrt un ab 1969 as Verlagschaufmann gschafft. Ab 1971 het er as Redaktionslaiter vum Schwarzwälder Bote z St. Bläsi schafft. Anne 2001 isch er in Ruestand gange, het aber au speter no ab un zue fir Zytige gschribe.
Dr Hilger het si langi Johr mit dr Gschicht un Kultur vu syre Haimeregion bscheftigt un dodriber gschribe, in dr Zytig, in Zytschrifte, in Johrbiecher un Antologie. Unter anderem het er gforscht un gschribe zum Chloschter St. Bläsi. Dernäbe het dr Hilger au Gedicht un Prosa uf Alemannisch gschribe. Anne 1976 het er bim Dialäktliteraturwettbewärb aktion junge mundart mitgmacht un isch dert fir sy Gedicht „… nu selle wo’s it höre“ uuszaichnet wore.
Dr Hilger het si au in Verain engaschiert, är isch zem Byschpel Grindigsmitglid vum „Heimatverein Häusern“ un Mitgrinder vum „Geschichtsverein Hochrhein“ gsii. Dernäbe isch er langi Johr Mitglid im Schwarzwaldverain gsii, wun er vu 1977 bis 1987 au Hauptschriftlaiter vu dr Zytschrift „Der Schwarzwald“ gsii isch.
Bolitisch het si dr Claus-Peter Hilger syt 1961 im Ortsverain vu dr SPD engaschiert.
Ab 1975 het dr Hilger z Hüsere gläbt. Är isch ghyrote gsii un het zwai Chinder ghaa. Am 12. Februar 2007 isch er im Alter vu 65 Johr no langer Chranket in eme Chrankehuus z St. Bläsi gstorbe.
Ohlungen
Ohlunge (frz. Ohlungen, dt. Ohlungen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ohlunge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 816.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ohlunge ìsch. Ohlunge ghert zem Kommünàlverbànd.
Rita Hayworth
D Rita Hayworth (* 17. Oktoober 1918 z New York; † 14. Mai 1987 z New York; eigentlich Margarita Carmen Cansino), isch e US-amerikanisch Filmschauspileri und Tänzeri gsii.
D Rita Hayworth esch 1918 as Tochter vom spanische Tänzer Eduardo Cansino ond sinere Frou Volga, geb. Hayworth, z New York uf d Welt cho.
Si het Starruhm as Leading Lady vum Hollywood-Studio Columbia erlangt, wu si vu 1937 bis 1957 unter Verdrag gsi isch. Si isch bekannt gsi für ihri Darstellig in Gilda (1946) und Die Lady von Shanghai (1947).
Johannes XIX. (Papst)
Lääbe
Är isch uf d Wält chuu as Suhn vum Grof un chaiserlige Admiral Gregor vu Tusculum us em Gschlächt vu dr Tuskulaner, wu um die Zyt iber Rom gherrscht ghaa het. Unter sym Brueder, em Papscht Benedikt VIII., isch er mit dr Titel Consul, Dux un Senator wältlige Herrscher z Rom un in dr Campagna gsii.
Dr Romanus isch noch em Dood vu sym Brueder dur Simony (Ämterchauf) un Aadrohe vu Gwalt as zweete vu dr Familie Tusculum Papscht wore un het dr Name Johannes XIX. aagnuu. Wel er zue däm Zytpunkt wie scho sy Brueder no Laie gsii isch, het er entgeg em Kanon alli Weie an aim Dag iberchuu. Dr Johannes het as wältli orientiert, habgierig un wankelmietig gulte. Dr Chronischt Rodulfus Glaber vu Cluny het bhauptet, ass dää sogar d Primaträcht vum Papscht an dr Patriarch vu Konschtantinopel het welle verchaufe un nume mit Miei het chenne het chenne draa ghinderet wäre.
Am 26. Merz 1027 het dr Papscht Johannes dr Konrad II. un däm sy Frau Gisela zum Chaiser un zur Chaiseri gchrent. Är het em Konrad, wun er vun em bolitisch abhängig gsii isch, verschideni Zuegständnis gmacht, unter anderem het er uf Wunsch vum Chaiser di Cluniazensisch Reform in Schutz gnuu.
Alexej von Jawlensky
Dr Alexej vo Jawlensky (ursprünglig Alexei Georgijewitsch Jawlenski; russisch Алексей Георгиевич Явленский, wüss. Transliteration Alexej Georgievič Javlenskij; * 13. Merz (jul.)/ 25. Merz 1865 (greg.)  in dr Nöchi vo Torschok (Russland); † 15. Merz 1941 z Wiisbade) isch e russisch-dütsche Mooler gsi. Vo 1892 bis 1921 isch er dr Läbenspartner vo dr Marianne von Werefkin gsi. Wo dr Erst Wältchrieg aagfange het, hai si as Russe Dütschland müesse verloo und si in d Schwiiz go läbe. Won er sich noch em Chrieg vo dr Werefkin drennt het, isch er uf Wiisbade züglet. 1930 het er die dütschi Staatsbürgerschaft beaadragt und sä 1934 au übercho.
Öb dr Jawlensky adlig gsi isch, isch nid bewiise. Scho dr Kandinsky het gmeint, ass sich dr Jawlensky zu Unrächt mit eme Adelsditel wurd schmücke. Offiziell het er s Adelsprädikat offebar nit bruucht. So stoht uf em Emaille-Schild vo siiner „Zeichen und Malschule“ nume „A. Jawlensky“. Au het er sich z Münche mit ere Visitecharte ohni „von“ siine Zitgenosse vorgstellt.
Dr Jawlensky het es vilsitigs Œuvre hinderlo, wo im ene vierbändige Catalogue Raisonné (CR) dokumentiert isch. Es het aber din Zueschriibige, wo von e baar Spezialiste nit deilt wärde. Vile Felschige, wo ins Wärkverzeichnis ufgnoh worde si, het mä in der Jawlensky-Usstellig chönne gseh, wo s Essener Museum Folkwang 1998 organisiert het. Zur gliiche Zit isch dr vierti Band vom CR uusechoo. Die offizielli Abschriibig und neuste Forschigsresultat zum Œuvre findet mä in dr Reihje "Bild und Wissenschaft".
Oberhof
Oberhof isch e Landstadt im Landchreis Schmalkalde-Meinige z Thüringe (Dütschland). Si liit am Chamm vom Thüringer Wald uf öpe 815 m ü. NHN.
Oberhof isch en bekannte Wintersportort (u. a. för Langlauf), en staatlich anerkannte Luftkurort und läbt vom Tourismus. Mit öber 100'000 Gäst im Johr isch Oberhof hinder Erfurt und Weimar de meischtbsuecht Ort z Thüringe und de meischtbsuecht Ferienort im Thüringer Wald. Oberhof isch au bekannt wäge sim Sportgymnasium, wo s Zentrum vo de Wintersport-Nachwuchsförderig z Thüringen isch und au vo de Sportfördergruppe vo de Bundeswehr, wo döt stazioniert isch.
Royal Navy
D Royal Navy, änglisch für Königlechi Marine, isch d Chriegsmarine vom Vereinigte Königriich. Wäg der Insellag isch d Royal Navy in der Gschicht vo de britische Insle scho immer wichtig gsi. Das gilt für d Verteidigung als au für die imperialistischi Expansion vom Britische Wältrich. Uf em Höhepunkt vo ihrer Macht isch d Royal Navy die kampfschtärchsti Marine vo der Wält gsi. Au im 21. Jorhundert isch d Royal Navy eini vo de gröschte Marine vo der Wält. D Royal Navy isch eini vo de sächs Marine wältwit, wo U-Boot mit nukleare Interkontinentalragete het. Zäme mit de Royal Marines, de Naval Reserve Forces und em Naval Careers Service bildet d Royal Navy der Naval Service (au Senior Service gnennt) vo de britische Schtritchräft.
Bulgenbach
Bulgèbach (amtlich Bulgenbach) isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Grõfuusè im Südschwarzwald, welli diè nördlischti Gmeind im mittlerè Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg darschtellt. Bulgèbach isch als Ortsdeil vo Schtaufè zämmè mit Schtaufè dè einzigè Gröfuusemer Ortsdeil, wo weschtlich vom Mettmadal lyt, d Vobindig zum 3,7 km entfèrntè Gmeinde-Hauptort wörd übber diè beidè Müllènè Klausèmülli un Heidèmplli hèrgschtellt, beidi hèn wiè Bulgèbach zuè dè selbschtändigè Gmeind Schtaufè ghört.
Geography
Bulgèbach lyt uff dè halbè Höchi a dè öschtlichè Flankè vum Brändemer Bärg, èn Bärgruggè, wo obberhalb vo Bulgèbach bis zum Schtaufèchopf bi 1037 m Höchi uè gòt. Dè Brändemer Bärg volauft in Nord-Süd-Richtig vo Seebrugg am Oschtzipfel un dè Staumuèr vom Schluchsse wäg bis zum Wyler Witznau im Schlüècht-Dal. Öschtlich vo Bulgèbach gòt i s Loch ab bis i s Mettmadal, wo diè beidè Müllènè im Schwarzwälderdal (Klausèmülli dirèkt unterhalb vo Bulgèbach, Heidèmülli südlich vo Bulgèbach) vor sich hy klapperèt. Uff dè Höchi gegèübber lyt dè Grõfusemer Ortsdeil Mettèbärg.
Dialäkt
D Bulgèbacher Mundart ghört zum Hochalemannischè. D Isoglossè isch Südschwärzwälder Dialäkt, diè öppis witer nördlich lokalisyrte Hochschwarzwälder Isoglossè mit dè ü-y Luttvoschybig isch dõ nò nit usèzhörè. Ebbèso sait mò z Bulgèbach nò Wisè un nit Mattè, well d Isoglossè-Gränz am Höchèschwander Bärg geg Weschtè im Hotzèwaald zuè nò nit übberschrittè worrè isch.
Ort
Bulgèbach isch im Johr 1169 èrschtmòls urkundlich erwäänt worrè. Am 1. April 1974 isch Bulgèbach als Wyler, wo zuè Schtaufè ghört hèt, uff Grõfuusè ygmeindet worrè. Sèll isch è baar Johr in Frõg gschtellt worrè, i dèm sich die ehemòls sèlbschtändigè Gmeindè uff èm Brändemer Bärg zämmè duè hèn un è Yschprõch gegèd Gmeindereform vo 1975 hèn wellè erhebbè. S Zyl isch gsi, è Gmeind Brändemer Bärg z etablyrè, wo uss dè Aarainerört Schönèbach, Schtaufè, Brändè und un Berau hèt söllè bschtò. Diè Korrektur isch am Ènd nit durrègfüürt worrè, well diè beidè gröschtè Dörfer Berau un Brändè sich im letschtè Moment widder zruggzogè hèn. S kommunalpolitische Ränkeschpyl wörd z Bulgèbach momentan (Stand: 2016) ehnder als unwichtig empfundè, Sorgè macht dè zuènämende Iiwoonerschwund un s Wègschterbè vo dè Bulgèbacher.
Vokeer
Vo dè Dorfmitti vo Schtaufè gòt è Ortsvobindungsschtrõß abbè bis Bulgèbach, vo dört zwygt è Strôßli ab in Bachdobel abbè bis zu dè Klausèmülli. D Schtaufemer Strõß gòt witer d Mettmahaaldè abbè bis zu dè Heidèmülli, wo s Aaschluss git witter uff Brändè übber diè Innerè Hööf odder uff Buggèrièd un Mèttèbärg, beidi ennèt dè Mettma un zwei witèri Ortsdeil vo Grõfuusè.
Bretagne
De Bretagne ( = Frz.), uff Bretonisch Breizh (g´sproche [brɛjs]) un uff Gallo Bertaèyn, ésch e Ländel ém Nordweschte vun Frànkrich, de spitz Hàlbinsle, wie zwésche Atlantik un Ärmelkànal is Meer ràgt – àlso `s Eckle "obe links" vum Hexagon.
De hitigi Region enthàlt àww´r nit de gànzi historisch Region, `s àlt Herzogtum Bretagne. De àlt Höiptstàdt Nantes àn d´untri Loire un ihri Gejend, de greescht Teil vum Departement Loire-Atlantique fehlt. Diss g´heert hit zuer Region Pays de la Loire. Z´r Adminischtràtivregion Bretagne g´heere de vier Departementi Finistère (Pen ar Bed), Morbihan, Côtes-d’Armor un Ille-et-Vilaine un de Chef-lieu ésch Rennes.
De Bretagne ésch de einzig Region uff`m Kontinent vun Europa, wo m´r e keltischi Sprooch redd: Bretonisch. Àlli àndri, `s Irische, `s Schottisch-Gälische, Walisisch (de nächscht v´rwàndti lewendi Sprooch) un de nimm aktiv g´sprocheni wie Kornisch un Manx gibt´s numme uff de Britische Insle. De keltisch Kültür sieht m´r öi àn de Hiis´r – de typischi gliche stàrik dene én Irlànd – de traditionelli Koschtüme un, b´sund´rs, de Müssik. Mét ihri vili àlti Geböie üss grobi Stein het de Bretagne öi hit noch, nooch e Phase vun stàrik Modernisiirung, àn vili Stelle e fàscht mittelàlt´rlich Flair. De "heimlich (Kültür-)Hoiptstadt", zemindescht f´r de bretonischsproochig Bereich, ésch Quimper/Kemper de Chef-lieu vun Finistère. Kültürell ésch öi Lorient, de zweit Stàdt vum Departement Morbihan, wichtig – b'sundrs durich's int'rkeltisch Müssikfeschtival.
Mét 1100 km Küscht (längschti Küschtelini unt´r àlli frànzeeschi Regione) ésch de Bretagne e stàrik vum Meer g´prägts Ländel. Diss siiht m´r àn de Wirtschàft – Fischerei, Algenutzung un Seetrànschport sin wichtigi Erwerbszweig. De einzig wirkli gross Hafe ésch àww´r Brest, wo bsundrs militärisch wichtig ésch. Saint Nazaire un Nantes àn de Loire Mindung g´heere àww´r öi zue de wichtigschte Häfe én Frànkrich.
De Nàmme vun de Region
De Nàmme Bretagne kummt – wii öi de Nàmme vun de Britische Insle – vum Vollik vun de Brite, wii z'r Reem'rzit de keltisch B'wohn'r vun England g'heisse han. Eerschti sin wohl schun durch Bündnissi (àls «fœderati») mét de Reem'r uff de Kontinent kumme (f'r uem de Küschte ze v'rteidiche) un nooch'm End vun d'Reem'rherrschàft én Englànd, 411, hàn de Britto-Reem'r de gànz Insle ze hàlte kriejt. Unter'm Druck vun de Pikte, de Angel-Sachse un öi de Ire sin àww'r gànzi Klans vun Brite z'meischt üss'm Weschte vun Englànd uff de Kontinent g'wàndert. Zuer Zit vun dene Migratione het's Lànd vun de Brite, Britannie, àlso uff beidi Site vum Meer, vum Ärmelkànal g'leje: de Insle "Gross-"Britannie (frz. Grande-Bretagne) un de weschtlich Hàlbinsle vun Aremorika, wie m'r denn "Klein-Britannie" g'nennt het: Petite Bretagne un denn eifàch Bretagne.
De bretonisch Nàmme, «Breizh» (ohni Artikel; Üssprach: [brɛjs] uff KLT-Bretonisch, [brɛχ] vanneteser Bretonisch), wurd mét « ZH » gschriwwe f'r uem de àlti Schribwiis üss'm Norde un Weschte (Breiz) mét der üss'm Süde (Breih) ze v'rbinde. « Breizh » wurd couramment abgekirzt mét BZH. Uff Gallo, d'àndri traditionnelli Sproch én d' Bretagne, ésch de Nàmme Bertaèyn.
Ém Zitàlt'r vun de Kelte het m'r noch nit vun "Bretagne" g'redt. `S hitigi Gebiit ésch e Teil vun d'Armorique gsin, vun Aremorika, e grossi Föderation vun keltisch Velliker, wie m'r de armorikanisch Bindnis g'nennt het, un wo vun Pornic bi Nantes bis Dieppe éww'r de hitigi Departemente Loire-Atlantique, Morbihan, Ille-et-Vilaine, Finistère un Côtes-d'Armor, un praktisch de gànz hitigi Normandie g'làngt ésch. Där gànz küschtenah Teil vun Gallie het uff Kontinentalkeltisch od'r Gallisch Aremorika g'heisse, 's «Ländel, wie geje's Meer lujt », 's Ländel vun de Aremorici – « die, wie àm Meer, vor'm Meer wohne ». Armorica ésch de Latinisation vun däm Wort – « ari » kummt vum Indoeuropeisch « pri » vor, bi (Àltirisch : « air, ar »: vor, Wallisisch « er »: f'r), « mori » = Meer (Irisch « muir », Genitiv « mara », Wallisisch un Breton: « mor »).