cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ebringen
Burgemeischterwahle
Bi dr Burgemeischterwahl am 16. März 2014 isch dr Mosbach Rainer bi ere Wahlbeteiligung vu 70,52 % mit 60,6 % vu dr gültige Stimme wiidergwählt worre. Uf d'Thoma-Widmann Natascha sin 38,3 % vu dr Stimme entfalle. Anderi Kandidate hän kei Rolle gspilt.
Bi dr Burgemeischterwahl am 26.03.2006 isch dr Mosbach Rainer us Waldkilche gli im erschte Wahlgang zum Noochfolger vum Thoma Hans-Jörg gwählt worre, wo nimmi aträtte isch. Bi ere Wahlbeteiligung vu 75,92 % het er 50,25 % vu dr gültige Stimme erreicht un isch demit um guet 3,5 % vorem Zweitplatzierte Vogt Joachim gläge. Anderi Kandidate hän kei Rolle gspilt. Amtsatritt isch dr 01. Juni 2006 gsi.
Bi dr Burgemeischterwahl 1998 isch dr Thoma Hansjörg mit 96 % vu dr Stimme bi 70 % Wahlbeteiligung wiidergwählt worre.
Iberregionali Wahle
E = Europäischs Parlament)
B = Ditscher Bundesdag)
L = Landdag vu Bade-Wirddeberg)
1 L 2006: WASG, suscht vor 2010 PDS, sit 2011: Die Link
Gschicht
D Gmei cha uf dr äldischt urchundlich erwähnt Wibau im Markgräflerland zruckblicke. In ere Schenkigsurchunde vu Räbland ans Chloster St. Galle wird Ebringe näbeme "Openwilare" erwähnt: Propterea vernacula terra juris mei in loco, qui dicitur Openwilare, tradimus sancto Galloni viginti juchos, et in Eberingen unum juchum de vinea. D Urchunde datiert vume 16. Jänner in dr Herrschaftszitt vum Frankechenig Chilperich II., wo vu Juni 715 bis März 721 regiert het, ohni e Johragab, s wird nummenu e herrschende Chenig Chilperich erwähnt. D Regierigszitt vu Chilperich I. (561-584) schiidet us, wil zue sällere Zitt s Chloster St. Galle no nit bestande het. Witteri Chilperichs hets nit gä, so dass d Datierig in d Zitt 716-721 igrenzbar isch. Die innere Verhältniss vum Frankeriich mache e Errichtig vu dr Urchunde in dr Johre 717/718 am wohrschiinlichste. D Ebringer Nochberort Pfaffewiler wie Wolfewiler erhebe dr Aspruch, mit Openwilare identisch z si. Klärt isch säll nit un d Forschig goht bi Openwilare vu me undergangene Wiler im nördliche Schnäggedal us.
Vorgschicht
Die äldiste Sidligsspure uf dr Ebringer Gmarkig finde sich uff em Gipfelplateau vum Schimberg. Sälli werre in d Jungstaizitt (ca. 5000 v. Chr.) datiert.
Fränkischi Zitt
Bi der mit dr Igliderig vu dr Alemanne ins Frankeriich afangende Christianisierig gwinnt s'Chloster St. Galle rasch an Ifluss. Säll beleggt au die igangs erwähnt Schenkigsurchunde us dr Johre 716 bis 721. Die Urchunde stellt s'äldist schriftlich Zügnis fer dr Wibau zwische Friburg un Basel dar. Si isch au dr äldischt Noochwiis vu Sanggallemer Landbesitz usserhalb vum Chloschter. Anno 1806 isch Ebringe au die letscht Besitzig vum Chloschter gsi. Eweng iberspizt gsait: Ebringer stoht am Afang un am End vu dr Gschicht vum Chloschter Sanggalle.
Erschti Sanggallemer Herrschaft (8. Johrhundert - 9. November 1349)
Dr Ifluss vum Chloster St. Galle iber Ebringe sott währendem gsamte Middelalder un dr früehe Neizitt bis zue dr vu Napoleon veralosste Säkularisation anno 1806 besto blibe. Im Middelalder het s'Chloster Adelsfamilie mit dr Herrschaft belähnt, bis anno 1621, nummenu under östriichische Oberhoheit, d'Herrschaft wiider direkt ibernu het.
Anno 817 wird dr Ortsdeil Dalhuse s'erschtmol erwähnt.
Zweiti Sanggallemer Herrschaft 22. November 1621 - März 1807
Au in dr zweite sanggallemer Herrschaft isch Ebringe e Deil vu Vordereschtriich bliibe un demit e middelbari sanggallemer Herrschaft im Heilige Reemische Riich. Degege sin die meischte schwizer Biite vu dr Abtei riichsummiddelbar gsi un assoziiert mit dr alde Eidgnosseschaft.
In dr erschte 130 Johr vu dr zweite sanggallemer Herrschaft het es oft franzeesischi Agriff uf dr Brisgau un Friburg gä. Ebringe isch debi praktisch immer plünderet worre, meischtens vu dr Franzose, eimol aber au in ere Strofaktion gege Sanggalle vu dr Eschtriicher. Im Gegesatz zum Drissigjährige Chrieg hän aber d'Plünderige in dr Zit denooch - die sogheissene Kabinettskriege d'Bevölchrig meh gschont - also nimmi wahllos umbrocht oder alles brandgschatzt - un einigi Plünderige sin änder Beschlagnahmige gsi, wil d'Lit hän chänne ihr Sach vu dr Plünderer zruggchaufe (un sich sällewäg hän miesse bi dr Obrigkeit verschulde, wil s'Geld dodefir isch ene jo au gnumme gsi).
Nooch em Drissigjährige Chrieg het es Iwanderig vu Familie un ledige Männer gä, wo sich s Birgerrächt chauft hän. Einigi devu sin us dr Schwiz chu, wie s Egloffs und s Jennes. Trotz Üswanderig het es e stetige Bevölchtrigsastiig vu guet 500 am End vum Drissigjährige Chrieg uf gnau 1000 Lit bi dr Volkszellig vum 17. Februar 1792 gä.
Chronologi
Mit em Prager Fenschtersturz vu 1618 goht dr Drissigjährig Chrieg los, aber bis 1630 blibt dr Brisgau drvu greeschtedeils verschont.
So het no am 21. November 1621 d'Firschtabtei Sanggalle die udeilt Herrschaft iber Ebringe fier 71.800 Gulde vum Hans Dietrich vu Hohenlandeberg zruggchauft. Scho am nägschte Dag sin die erschte sanggaller Amtlit itroffe. Norschige, 5 km südweschtlich vu Ebringe, isch scho sit 1607 wiider sanggallisch gsi. Ebringe, Dalhüse un Norschige hän d'Herrschaft Ebringe bildet. Obwohl si im Chloschter Sanggalle ghert het, isch d'Herrschaft Ebringe im Brisgau e weltlichi Herrschaft z'Vordereschtrich gsi - d. h. dr Statthalter vu Sanggalle het zue dr Ritterbank im Brisgau ghert. Wie bis anno 1349 isch Ebringe wiider s'Zentrum vu dr Sanggaller Verwaltig im Brisgau worre. Näbe Ebringe un Norschige het s'Chloschter im Brisgau no meh Grundbesitz un Dienschtbarkeite gha, aber kei witteri Ortsherrschaft. Ebringe isch näbe Sanggalle, Wil, Rorschach and Nei St. Johann e Sitz vu eme Statthalter vu dr Firschtabtei gsi.
1622 het dr Obervogt Georg Buol vum Firschtabt s'rächt zum Bluetgericht verlihe kriegt. D'Hochgerichtsbarkeit - wo au d'Dodesstrof ischliesst - isch e Chennzeiche vu Riichsumittelbarkeit gsi. Dass dr Firschtabt un nit dr eschtrichisch Landesherr so ebbis z'Ebringe verlihe het, zeigt fier sälli Zit dorum e grossi Unabhängigkeit vu dr sanggaller Herrschaft gegeniber Eschtriich.
1629 het es z'Ebringe e Usbruch vu dr später so daifte Italienische Päscht gä.
1630 het drno Schwede in dr Drissigjährig Chrieg igriffe. Bal druf het's au im Brisgau Chrieg gä. Gege s'End vum Johr 1632 hän no schwedischi Truppe Friburg besetzt. Dr böhmisch Adlig Friedrich Ludwig Kanoffsky (1592-1645) isch Stadtkommandant worre. Schwede isch verbündet gsi mit dr Markgrafschaft Bade-Durlach, Vorgängeri vum spätere Grossherzogtum Bade, wo iber d'Ebringer Nochbergmeinde Wolfewiler un Schallsched gherrscht het.
Am Afang vum Juni 1633 hän eschtriichischi Truppe us Brisach e baar evangelischi Dörfer vu dr Markgrafschaft Bade zwische Friburg un Basel verwüeschtet. Au Büre us dr katholische, eschtriichische Dörfer südlich vu Ebringe hän sich däm agschlosse, so us Chilchhofe un Pfaffewiler. Im e Rachefeldzug hän sällewäg am 19. Juni 1633 verbündeti schwedisch-badischi Truppe meh wie 300 Lit us dr Ebringer Nochberdörfer Pfaffewiler, Ehlischwiler, Chilchhofe, Ambrige un Ehrestette bim Chilchhofer Schloss nidergmetzelet: D'Manne sin ime Spiessruetelauf mit Messer, Schwerter un Haue dotgschlage worre. D'Fraue un Chinder sin im Schlossturm verbrennt, wil mer sälle azunde het, nochdem si dert ni gflohe sin. . D'Chnoche vu dr Opfer het mer später im e Beihüs bi dr Wallfahrtschilche z'Chilchhofe ufbewahrt, wo 1807 ewägg chu isch, noochdem Chilchhofe badisch worre isch. S'Hüs Bade het im 19. Johrhundert alli Hiwiis uf si Urhberschaft am Massaker tilge lo, au in dr Ebringer Chronik vum Arx, wo 1861 in zensierter Form rusgä worre isch. Alli Verwantwortig am Massaker vo 1633 het mer dr Schwede in d'Schueh gschobe.
Im Oktober 1633 hän Truppe vu dr spanische Habsburger d'Schwede us Friburg vertribe un d'Stadt isch an die eschtriichische Habsburger zruckgä worre.
1637 het d'sanggaller Verwaltig Ebringe verlosse, wil 'd'Lag z'unsicher worre isch un s'Dorf isch ohni Obrigkeit gsi. Au die meischte Ebringer sin ussem Ort in dr Sundgau, d'Schwiz und in Schwarzwalddörfer gflohe. Die meischte Hüser vu Dalhüse - es isch vu 30 vorem Chrieg berichtet worre - un die ledschde Höf vu Berghüse sin im Schwedechrieg zerstört worre. Dr Schimberger Hof mit sine Felder isch uffgä worre un in dr näggschte Dekade isch dert e Wald gwaxe.
1638 isch Friburg vu ere Koalition vu Frankriich un Saxe-Weimar besetzt worre. Friburg het mer mit eme Ring us Befeschtigunge umgä, wo au iber d'Ebringer Gmarkig uffem Schimberg verloffe isch. Dr Friedrich Kanoffsky, wo jetz im Dienscht vu Weimar gsi isch, isch wiider dr Kommandeur vu dr Garnison z'Friburg worre. Dr Bernhard vu Saxe-Weimar het ussem Brisgau e eiges Herzogtum gmacht mit Brisach as Hauptstadt. Wo no dr Berhnard vu Saxe-Weimar 1639 gestorbe isch, het Frankrrich d'Herrschaft iber s'nei Herzogtum ibernumme. Dr Kanoffsky het erscht emol nit die franzeesisch Herrschaft iber dr Brisgau akzeptiert un erscht 1642 Friburg in dr Franzose iberstellt.
Anno 1640 het no dr Kanoffsky d'Herrschaft iber s'herrelos Ebringe ibernumme un es as si persönlichs Eigetum bezeichnet. D'Forderige vu Sanggalle es im Chloschter zruck z'gä het er ignoriert. Au nochdem dr Kannofsky 1644 Friburg het verlo müesse, het sich säll nit gänderet. Eschtriich het zwar wiider Friburg zruckkriegt, aber im Umland hän noch immer vu Brisach us d'Franzose regiert. Erscht nooch Appelle vu dr Schwizer Eidgnosseschaft an dr franzeesisch Hof isch Ebringe no 1646 wiider sanggallisch worre.
Im Drissigjährige Chrieg isch dr Weschthang vum Schimberg Schauplatz vum erschte Dag vu dr am 03., 05. un 09. August 1644 zwische Franzose un Bayere ustragene Schlacht bi Friburg gsi. S'isch bsunders fer Frankriich die verlustriichst Schlacht im ganze Chrieg gsi. Ebringe wird, wie alli Dörfer rund um de Schimberg, bi dr Chämpf starch in Mitliideschaft zoge.
S'Schlachtechrüz erinneret an d'Schlacht am 03. August. S'stoht an dr Stell vum Beihus, wo mer erscht 30 Johr noch dr Schlacht d Chnoche vu dr Gfallene bestattet het. Devor sin d'Beiner in provisorische Gräber uffem ganze Berg verstreit gsi. Immer wiider het d'Erosion Skeletter freiglegt. S'Massegrab het sich - nit zue dr Fraid vu de Chilche - zueme Wallfahrtsort vu dr Iwohner vu dr chatholische Ort vu dr Umgäbig entwicklet un es sin offebar au immer wiider Chnoche als Reliquie entwendet worre. Wil d'Chilche d'Wallfahrte nit het underbinde chänne, het dr St. Galler Dorfgeistlich Ildefons vu Arx schliessli anno 1791 dr Abtransport vu dr verblibene Chnoche vu dr Gfallene veralosst, wodur in dr folgende Johrzehnte d'Verehrig langsam zum Erlige chu isch.
Ufchlärig 1648–1789
Bi dr Belagerig vu Friburg im November 1677 flieht d'Bevölcherig wiider. D'Franzose verlange vu Ebringe d'Liferig vu Eiche im Wert vu 20.000 Gulde zum Usbau vu dr Feschtig Friburg. Dodefir wird dr herrschaftliche Wald uf em Schimberggipfel abgholzt. Dr Wiherbscht 1678 wird vu Soldate gerubt. Anno 1679 sin d'Räbe no brooch gläge, wil dr Ort gröschtedeils verwiist gsi isch. Erscht ab 1679 isch au Iwohnerschaft nooch un nooch heimkehrt.
1m Spohtjohr 1690 sin d'Lit no wägenem Irucke vu eme grosse französische Heer im Brisgau erneut fier einigi Wuche ussem Ort gflohe. 1711/13 wird s'Ebringer Schloss (s'hitig Rothus) as Verwaltigssitz vu dr St. Galler Herrschaft baut.
Im Früehherbscht 1713 wird gegen End vum Spanische Erbfolgechrieg Friburg vu fascht 160.000 franzeesische Soldaten siibe Wuche lang belageret. Säll riisig Heer het sich wie domals üblich durch Plünderig vu dr Umgegend versorgt. Z'Ebringe wird alles Essbar, s'Viih un s'Hai plünderet, Hiiser werre niderbrennt. D'Bevölkerig flieht, u. a. uf Bartene im elsässische Sundgau.
In dr nächschte drei Johrzehnte isch no e relativi Rueh ikehrt, wo dr Ort sich erholt. 1742 füehrt dr vu dr Fürschtabtei St. Galle us Wisstanne uf Ebringe versetzt Dorfpfarrer Jospeh Benedikt Müller wie scho in sinere vorige Gmei au z'Ebringe die allgemein Schuelpflicht i. 1744 belagere franzeesischi Truppe wiider Friburg. Grund isch dr Österreichische Erbfolgekrieg
Denooch chehrt fier guet vier Johrzehnt e relativ fridlichi Zit i, wo mit dr Franzeesische Revolution ufheert.
Französischi Revolution: s End vu dr St. Galler Herrschaft un Ibergang an Bade
Die franzeesisch Revolution beditet fier Ebringe e diefe Ischnitt. Unter em Idruck vu dr Vorgänge in Frankrich het dr vu dr Fürschtabtei St. Galle uf Ebringe wäge Opposition zum Fürschtabt 1788–96 verbannt Pater Ildefons von Arx e erschti Dorfchronik mit em Titel 'Geschichte der Herrschaft Ebringen' verfasst, wo in dr nächschte Johrzehnte bis 1860 noch mehfach fier d Zit 1792–1860 ergänzt worre isch.
D Chronik fangt mit eme zimli anti-revultionäre Satz a: "Gottes Vorsehung verpflanzt jeden Menschen an den Ort, an dem er leben soll" un spart im Vorwort nit mit Verurteilige vu dr Franzose as Chenigsmörder.
Im Riichsdeputationshauptschluss vu 1803 cha d Fürschtabtei St. Galle ihri Besitzige z Ebringe un z Norschige bhalte, wil si numme middelbar gsi sin - alli andere, au s Stammland, gehn degege verlore. Dr us St. Galle vertribe ledscht Fürschtabt Pankraz Vorster isch scho sitter 1801 z Ebringe im Exil, wo er scho vu 1788–96 as Opponent zue sinem Vorgänger in dr Verbannig gsi isch. Er versuecht vu dert us, au sini Besitzige z St. Galle wiider zruckzgriege.
Im April 1803 goht d Landesherrschaft vu Eschtrich an dr Herzog vu Modena, Herkules III. Aber wil dem si Dochter un Erbi Beatrix e Habsburger ghirotet het, blibt dr Brisgau trotzdem praktisch habsburgisch, isch aber jetzt e eigene Staat, wo witter vu Wien us regiert wird – denn dert wohne au die neje Herrscher.
Am 08. Mai 1805 löst aber dr Kanton St. Galle s Chloschter uf un konfisziert sini Besitzige. In Ebringe cha sich dr Kanton zwar zerscht emol nit durchsetze, sisch zwitt wäg un dr Fürschtabt stoht underem Schutz vu Eschtrich, aber dr Vorster flieht noch em Usbruch vum Dritte Koalitionskrieg im September 1805 ins eschtrichisch Slawonie un git Ebringe verlore.
D Habburger verliere dr Krieg un dr eschtrichisch Kaiser verzichtet fir d Habsburger au uf d Herrschaft iber dr Brisgau.
Dr Kanton St. Galle cha sini Besitzasprüch uf d Grundherrschaft iber Ebringe un Norschige bim neije Landesherr Bade durchsetze. Dr Kanton het aber s Zil, die Herrschaft im Usland meeglichscht mit Gwinn z verscherble. Als Käufer chummt aber numme s nej badisch Grossherzogtum oder die grossherzoglich Familie in Frog.
Dr Verchauf ans s Hus Bade ziegt sich iber s ganz Johr 1806 hi. Sällewäg macht sich dr Vorster noch emol Hoffnig, ebbis vu dr Fürschtabtei z rette un forderet in sällem Johr fier sich vum Kanton die läbenslang Herrschaft iber Ebringe un Norschige, findet aber kei Ghör. Im Friehjohr 1807 wird dorum Ebringe mit Norschige an die beide badische Prinze Ludwig un Friedrich fier 140.000 Gulde verchauft. 1809 sin beidi Deerfer no im badische Staat vermacht worre. Bade het sich s Geld fier dr Chauf vu St. Galle bi dr nejbildete Gmeinde Ebringe un Norschige gholt.
Sit 1807
Im Gfolg vum verheerende Usbruch vum Tambora 1815 in Indonesie goht s'Johr 1816 als Johr ohni Summer in d'Gschicht i. Grossi Hungersnöt un hochi Chindersterblichkeit sin zwische 1815 un 20 in ere chleine Iiszitt in ganz Europa d'Folg, was au in Ebringe Spure hinderlosst.
Nooch 1820 chummt no aber e gwisse Wohlstand, abzläse noch hit in dr Pfarrbüecher an dr Burte- un Dodesfäll. Dr Burgemeischter Aloys Mayer (offizieller Titel bis 1832 Vogt, sit dert Bürgermeister) un Dorflehrer wagt e Machtprob mitem Dorfpfarrer Martin Walser, wo s'Dorf politisch spaltet, un wo dr Pfarrer schliessli verliert. 1838 glingt's nämli im Vogt d'Abberuefig vum Pfarrer z'erwirke. Mitem Pfarrer verlen au e baar vu sinene Ahänger fer einigi Johr s'Dorf, so dr Schmiid Meinrad Speri mit Familie, wo fier vier Johr uf Grisse ziegt.
In der 1840er/50er Johre stigt aber no wäge Krankete d'Sterblichkeit merkli a. Bsunders die junge Lit um 20 Johr sin devu betroffe. Au chunnt's zue Uswanderigswelle. D'Iwohnerzahl, wo anno 1792 bi gnau 1000 Lit gläge isch, pendelet siterher bis 1930 zwische 950 und 1050 Lit..
1847-49
Die badisch Revolution isch auch an Ebringe nit vorbi gange. Iberall in Bade sin politischi Debattierclubs entstande, wo sich als Gsangverein tarnt hänn. Under dem Aspekt isch au die 1847 erfolgt Gründig vum Männergsangverain Ebringe (MGV) z'sähne. Nooch dr Niderschlagig vu dr Revolution dur praissischi Truppe het dr MGV doher au s'Schicksal vu dr andere Gsangverein ereilt: Er isch verbotte worre un het erst iber einehalb Johrzehnt später wiider gründet werre düerfe.
1933-45 - Nationalsozialismus
Dr Nationalsozialiste glingt es nooch ihrer Machtibernahm schnell, d'Ebringer Jugend fier sich z'gwinne. Hitler-Jugend un Bund Deutscher Mädel sorge defir, dass die junge Lit zwische 14 un 20, wo vorher noch voll under dr Fuchtel vu ihrene Eltere gsi sin, in ihrer Freizitt nit nur uffem Feld oder dr Räbe hän schaffe miesse sondern au ohni ihri Eltere hän emol ebbis zämme mache chänne. Dezue muess mer wisse, dass jungi Männer, wo vor em Muschterigsalter hän in e Wirtshüs go welle, vu dr Rekrute (mit em Säge vum Dorfvogt) verprügelet worre sin. Anno 1937 isch no z'Ebringe au e Freibad eröffnet worre, wo 1945 wiider gschlosse worre isch. S'Freibad het im Summer bis um zwölfi z'Nacht ufga (im Zweite Weltchrieg sin d'Uhre im Summer un zwei Stund gegeniber vu dr Zonezitt vorgstellt worre).
Demgegeniber het mer geischtig Behinderti us Ebringe offiziell in Sanatorie uf dr Schwäbische Alb verbrocht, wo si angeblich an Lungeentzündig verstorbe sin, was e Euphemismus fier ihri Ermordig durch Kohlemonoxidvergiftig durch Ileitig vu dr Autoabgase in dr Transportrüm während em Transport gsi isch.
Im Chrieg sin au z'Ebringe Chriegsgfangeni bi dr Büre igsetzt worre. Mindischtens ein devu isch vermuetlich um 1942 ermordet un hintere Schiire in dr Dorfmiddi verscharrt worre. 1982 - muetmasslich hän noch Mitwisser gläbt - het mer nämlig e kopfloses Skelett us dr Zit vu 1940-44 bim Ushub fier e Baugruebe gfunde. Isch dr Fund anno 1982 erscht e grosses Dorfgspräch gsi, so isch nooch em Ergebnis vu dr forensische Undersuechig s' Schweigen im Walde gsi.
Wo no am 22. April 1945 d'Franzose s'Dorf praktisch champflos besetzt hän, hän si starch zwische sälle Familie underschide, wo die Gfangene aständig behandelet, und sälle, wo si misshandelet hän. Sälle, wo die Gfangene aständig behandelet hän, isch nit bassiert, was mer vu dr andere Sorte nit sage cha. Interessant isch au, dass dr katholische Gfangene us Pole wie Frankrich dr Bsuech vom Gottesdienscht vu dr Nazis undersait worre isch. Es zeigt nämlig, dass die katholisch Religion as e verbindends Element zwische Gfangene und Iheimische ähnlich starch wie s'Nationalgfüehl gsi si muess.
Nooch em Sturz vu dr Nationalsozialischte het es im Ort die ibliche Wendehäls gä - so het d'Frau vum Bürefüehrer, weller sich mit dr andere Nazis e baar Munet devor iberworfe gha het, bim Izug vu dr Franzose gruefe "jetz chumme unseri Befreier".
sit 1945
1951 initiiert dr Schüeler Max (1904-95) d'Gründig vu dr Winzergnosseschaft Ebringe un tribt massgebli d'Inagriffnahm vu dr Flurbereinigung vu dr Ebringer Räbberg a. Dur die zue chlei Parzellierig wäge Realdeilig, Stützmure, sowie veraldete Räbsorte wär suscht dr Nidergang vum Wibau ufgrund ere nimmi konkurrenzfähige Wirtschaftswiis absähbar gsi.
In d'Amtszitt vum Vogt Schüeler Eugen (1963-90, *1922, †2012) falle no d'Flurbereinigunge vu dr drei Ebringer Räbberg (1964-74), was dr Ebringer Landschaft ä völlig nöis Gsicht gä het.
Am 1. Jänner 1975 isch Ebringe im Zug vu dr Bietsreform gmeinsam mit Menge zue Schallsched-Wolfewiler igmeindet worre. Us Ebringe isch Schallsched-Wolfewiler 4 worre. Dr Namme Ebringe isch us amtliche Dokumente verschwunde. Allerdings isch e Wettbewerb fier e nöie Namme vu dr Gsamtgmei usglobt worre, wo dr Namme „Wigau“ Siger worre isch.
Ebringe het noch vorem Vollzug vu dr Igmeindig Widerspruch bim Staatsgrichtshof vu Bade-Württeberg iglegt, wil es im Igmeindigsvertrag bloss under dr Prämisse zuegstimmt het, dass au Pfaffewiler dr nöie Gsamtgmei biträtte dät. Pfaffewiler isch aber selbständig bliibe. Bis zue dr Chlärig vum Rächtsstritt isch dr Schallsched-Wolfewilermer Vogt Oskar Hanselmann zum Ortsverweser igsetzt worre. Am 6. Februar 1976 het no dr bade-württembergisch Staatsgrichtshof in Manne d'Igmeindig vu Ebringe fier nichtig erklärt un d'Gmei het ihri politisch Selbständigkeit zruckerhalde.
Bevölchrig
Anno 1574 sin 569 Lit zellt worre. Obwohl Peschtusbrüch anno 1584 un 1629 e Huffe Dodi verursacht hänn, isch in dr Johr nochem Drissigjährige Chrieg d'Bevölchrig agstiige. In dr Hauptsach wil meh Lit uf d'Welt chu sin wie gstorbe, aber es het au e Iwandrig vu Familie us dr Schwiz gä. Die gemeldet Bevölchrig isch deno bis zue dr Volkszellig vum 17. Februar 1792 uf gnau 1000 Lit agstiige. Denoch isch si aber bis 1930 zwische 900 un 1100 Lit pendelet. In sällere Zit sin e Huufe Lit, vor allem us arme Familie, usgwanderet oder in grossi Städt zoge. Mit dr Bergwerchsidlig in dr 1930er Johre het es deno e Zuewachs vu fascht 300 Lit innert 5 Johr gä. Säll isch nit ohni vil Strit mit dr Iheimische passiert. Ab 1950 isch Ebringe deno meh un meh e Deil vum Balligsrum Friburg worre und d'Bevölcherig het sich sit 1950 schubwiis uf guet 2800 anno 2015 verdoppelet.
Zum 31. Dezember 2018 sin z'Ebringe un z'Dalhüse 2883 Lit gmeldet gsi. Devu sin 1443 Fraue oder Maidli un 1440 Männer oder Buebe gsi. Bi dr Inländer isch es e Verhältnis vu 1326 wiblich zue 1307 männlich gsi, bi dr Usländer 133 männlich zue 117 wiblich. Dr Usländeradeil an allene Iwohner isch demit mit 250 vu 2883 Lit bi 8,67% gläge. Bi dr wibliche Bevölcherig bi 8,11%, bi dr männliche bi 9,24%.
Sproch
Dr ald Ebringer Dialekt ghert zum Hochalemannische, wird aber so guet wie nimmi gsproche bzw. isch numme in Reschte vorhande (wiewohl wird's vu Lit am Ort, wenn si uf alemannische dichte un au in dem Artikel do benutzt), neis Ebringer Alemannisch isch Nideralemannisch un ebefalls am Verschwinde. Umgangssproch isch aber e dialektal gfärbts Umgangsdytsch. D'Alemannischchenntnis sin grad under dr jüngere au Iheimische numme gring. Im Gegesatz zum Francais regional isch d'Ebringer Umgangssproch aber noch stärcher vum Dialekt gefärbt, un Zuezogeni (wie au viili Iheimischi) halde d'Umgangssproch au scho fier dr richtige Dialekt.
Wenn Familie aber ihrene Chinder dr Dialekt wittergä wenn, no werre si au vu Iheimische scheel agluegt. Scho in dr Chinderschuel wird alles defir due, in dr Chinder dr Dialektgebruuch usz'triibe. Wemmer bi Possessivpronomina z. B. mi/di/si sait oder au Firwehr, chas eim scho emol bassiere, dass dr Gegeniber meint, eim korrigiere z'müesse un dr Satz oder s'Wort diphthongiert wiiderholt.
Bi dr junge Lit under 20 isch dr Dialekt praktisch usgstorbe un d'Eldere un Grosseldere sin in dr Regel au stolz druf, wil si sich fier ihr Sproch schämme.
An dr Ebringer Fasnet wird e Umgangshochdytsch verwendet wo vu dr niideralemannische Ussproch prägt isch. E bsunders Chennzeiche isch, dass, liist mer s'Fasnetblättli, viili Lit, wenn si dert drin meine, im Dialekt z'schribe, nit bewusst isch, was dr Unterschid zwischem Dialekt un em Standard usmacht. Do werre no nit Vokale monophthongiert bzw. diphthongiert, sundern lediglich am Wortend -en zue -e, un -er zue -a gmacht, dezue noch e baar Vokale usglo, un scho isch dr vermeintlich Dialekttext fertig.
Religione
Dominierendi Konfession isch als Erb vu dr St. Galler Herrschaft die Römisch-katholisch Chilche. Si macht aber anno 2014 nummer no e weng meh wie d'Hälfti vu dr Iwohner us.
Wappe
S'Ebringer Gmeiwappe zeigt uf gälem Grund zwei nooch usse drillti, schwarzi Hifthörner, dezwische e Räbmesser in blau un rot, drunter e griene Dreiberg. S'Wappebild isch erschtmols anno 1471 verwendet worre, wie dr Ebringer Vogt Hans Steinhuser e Urteilsbrief gsiegelt het.
S'devu abgleitet Wappe erinneret an d'Ortsherrschaft vu dr Familie vu Hornberg (1349 -1458), wo in sällere Form au no hit s'Stadtwappe vu Hornberg isch. S'Räbmesser isch as Unterschidig vum Adelswappe un as Zeiche fier dr Wibau in dr Gmei dezue gfüegt worre.
Während de St. Galler Herrschaft nooch 1621 isch s'Wappe vu dr Vogtey Ebringen aber no dur dr St. Galler Bär abglöst worre, wo glägentlich mit eme Rebstock abbildet gsi isch. Au s' "Kanton St. Gallische Amt" het noch die alde Hoheitszeiche bibehalte. Under dr badische Herrschaft ab 1806 isch no wiider s'us dr Hornberger Herrschaft abgleitet Wappe igfüehrt worre.
archäologischi Stätte
S'alemannisch Gräberfeld im Südweschte vu Ebringe isch dr Usgrabige z'folg zwische 300 un 700 nooch Chrischtus in Bruch gsi, also bis zue dr Zitt vu dr erschte urchundliche Erwähnig vu Ebringe. Es isch 1825 wiiderentdeckt worre. Noch 1990 isch zum eine d'Ortsumgehig mitte dur s'Gräberfeld gfüehrt worre, zum andere het mer im Oschtdeil s'Gwerbebiet druf errichtet.
S'Gipfelplateau vum Schimberg het e jungsteizittlichi Sidlig beherbergt.
Naturdenkmoler
S'besunder am Naturschutzgebiit Jennidal isch si Vilfalt an heimische Orchideearte. In ere in Ditschland eimolige Viilfalt sin guet 75 % vu allene in Ditschland heimische Orchideearte uf dr Ebringer Gmarkig aztreffe. Zum Schutz vu dr Orchidee isch e Beträtte vu dr Matte un Gärte im Naturschutzgebit Jennidal nit erwünscht.
Wibau
De Wibau dominiert die landwirtschaftlich Nutzig in Ebringe. Die abaute Sorte, de so daift Sortespiegel, sin lut Uschunft vum Badische Wibauverband anno 2000 gsi: 33 % Spotburgunder (Pinot Noir), 29 % Guetedel (Chasselas/Fendant), 21 % Müller-Thurgau (Rivaner), 4 % Nobling, 3 % Wisser Burgunder (Pinot Blanc), 3 % Ruländer (Grauer Burgunder/Pinot Gris), 7 % anderi Sorte wie Edelsorte oder Neizüchtige, under anderem Dornfelder, Frisamer, Gwirztraminer, Kerner, Merzling, Muskateller, Chardonnay, Regent, Risling, Bronner. Siterher heän sich Gwicht verschobe. So isch dr Freisamer verschwund un dr Nobling lit bi under einem Prozent. Anderi Sorte wie dr Sauvignon Blanc sin degege dezue chumme.
Die gröschte örtliche Wibauverainigige sin d'Winzergnosseschaft mit ihre beidene Betriib Winzerhof und Schlossguet Ebringe un s'Wiguet-Wichellerai Mißbach.
Strossenetz
Ebringe isch mit sinere Umgehigsstross an d'L 125 / B3 abunde. D'Innestadt vu Friburg isch mitem Auto in ere Virtelstund erreichbar, s'Gwerbgebit Haid in öppe 6 Minute. Noch Wittnau füehrt e Stross iber d'Bergmatte uffem Schimberg. Nächstglägeni Autobahn isch d'A5/E35. Aschluss in Nordrichtig isch Friburg-Süd, nooch Süde Bad Chrozige.
Radwäg
Dur Ebringe goht dr Markgräfler Radwanderwäg un dr Fernradwäg Friburg-Milhüse. Beliebt fer Radrennfahrer isch dr Astiig vu dr Umgehigsstross zue dr Berghuser Chapelle (Bergwertig vu dr Dytsche Strosseradmeisterschafte 2004 un vu dr alljährliche Räblandtour).
Öffentlichi Verchehrsmiddel
Dr DB-Haltepunkt Ebringe lit uf dr Gmarkig vu Wolfewiler. Si Bedienig erfolgt im Ramme vum Integrale Taktverchehr Bade-Württeberg. Z'Friburg (Fahrzit ca. 10 Minute) isch dr Ibergang uf dr Fernvercher sittem Fahrplanwechsel im Dezember 2006 uff iber e halbi Stund usdähnt worre, degege sin d'Ibergäng uf die andere Regionalbahne chürzer worre.
Mitem Bus erreicht mer dr vu acht Haltestelle erschlosse Ort iber d'Linie 7240 Friburg-Bad Chrozige. Dagsiber an Werchdige bestoht zwische Ebringe un Friburg e Halbstundetakt mit witterer Verdichtig in dr Stosszitte, Am Obend und am Samschdig sowie nooch Bad Chrozige bestoht e Stundetakt, an Sunn- un Firdige e Zweistundetakt.
Widmer, Erlacher & Calini
Widmer, Erlacher & Calini isch en Archidekturbüro z Baasel am Aafang vom 20. Joorhundert gsi. 1907 het sich dr Emanuel Erlacher mit em Alfred Widmer zämmedoo und d Firma Widmer und Erlacher gründet. 1910 isch dr Richard Calini Partner in dr Firma worde und dr Naame isch zu Widmer, Erlacher & Calini gänderet worde.
Meereri vo iire Geböid in dr Stadt und dr Umgääbig gälte as Kulturgüeter, drunder d Äifamiliehüüser an dr Wettstäiallee 42 und 40 im Gläibaasel und s dänggmolgschützte Kiechli.
Persischer Golf
De Persisch Golf (selte au Arabische Golf, fraijer au Griins Meer als Pendant zum Rote Meer, wo d weschtlich gaijeiwerlaijende Flank vo de Arabische Halbinsel bgränzt) isch e etwa 1.000 km langs un 200 bis 300 km breits Binnemeer zwischem Iranische Plateau un de Arabische Halbinsel mit arre Fläch vo ca. 235.000 km².
Geo- un Topographii
De Persische Golf isch e relativ flachs Gwässer mit arrer greeschde Tiif vo ca. 100 m. Sin Volume bträgt ca. 6000 km³. Iwer d Strooß vo Hormus isch er mit m Golf vo Oman un em Arabische Meer bzw. em Indische Ozean verbunde. In de Persische Golf mindet de Zsammefluss vom Euphrat un em Tigris, de Schatt al-Arab. Durch de geringe Siißwasserzufluss un d hohe Verdunschtungsrate isch de Salzgehalt mit ca. 4 % überdurchschnittlich hoch.
Wäärend em letschde glaziale Maximum, wo weltwit de Meeresspiigel um ca. 120 m niidriger gsinn isch, isch de Grund vum Persische Golf e flaches Dool gsinn, durch des d Fliss Euphrat, Tigris un Karun emme gmeinsame Abfluss zu de Strooß vo Hormus gfunde hän. Mit em Insetze vo de Flandrische Transgression vor ca. 11.000 Jahren isch de Spiigel uf etwa heutigi Verhältniss aagschtiige.
Erdeel un Erdgas
D Region um de Persische Golf isch wäggem Erdeel- un Erdgasriichtum vo großer geopolitischer Beditung. Nooch Aagobe vo de Bundesaastalt fir Geowissenschafte un Rohstoffe (BGR) sin 2007 Saudi-Arabie (35,9 Milliarde Tonne), de Iran (18,8 Milliarde Tonne), de Irak (15,6 Milliarden Tonnen), Kuwait (13,8 Milliarde Tonne) und d VAE (13,3 Milliarde Tonne) d fünf Länder mit de weltwit greeschde Eelreserve gsinn. D ferderfähige Reserve hän se uf weltwit 163,5 Milliarde Tonne gschätzt. Dovo sin 22,0 % uf Saudi-Arabien, 11,5 % uf de Iran un 9,6 % uf de Irak gfalle. De Iran (15,2 Prozent) un Katar (14,0 Prozent) bsitze ussadäm, nooch Russland (26,1 Prozent), d greeschde weltwite Reserve an Erdgas.
Wägge sinnare wirtschaftliche un geopolitische Beditung isch de Persische Golf Schauplatz vo de drei so gnonnte Golfkraije gsinn. Donäwe isch s un kommt s immer widder zu Grenzstritigkite vo de Anrinerstoote.
Frachtverkeer
Nooch Informatione vo de United States Energy Information Administration (EIA) passiire täglich durchschnittlich 14 Tanker mit arre Gsamtfracht vo etwa 17 Millione Barrel Roheel d Strooß vo Hormus. Des sin umgrechnet ca. 35 % vum Erdeel, wo weltwit uf See transportiert wird, un etwa 20 % vum weltwite Erdeelhandel.
Navigation
E Besonderhit laijt bi de Navigation um d iranische Tunb-Insle un durch d Strooß vo Hormus vor. Därte wärre Schiff als Verkehrstrennungsgebiet in infaarend un usfaarend ufgtailt, um d Gefoor vo Kollisione entlong vo de Strooß vo Hormus zu reduziire. D betroffene Linie isch ca. 10 km brait un bstäät us zwai 3 km braite Boone, wo jewails eine inwärts un d ander uswärts isch. D baide Boone wärre durch e dritti, äwefalls ca. 3 km braiti Medianboon vonenander trennt.
Unfäll
Ains vo de bisher schwärschde Schiffsunglück im Persische Golf hät sich am 8. Abril 1961 eraignet, wänn s britische Kombischiff Dara vor Dubai nooch arre Explosion a Bord in Flamme ufgange, usgbrannt un untergange isch. 238 Passaschiire un Bsatzungsmitgliider sin dobii gschtorwe.
Gschicht un Kultur
D Kischteregion vum Persische Golf gilt als e Wiig vo de Zivilisation. Do sin d greeschde Zivilisatione vo Sumer, Elam, Akkad un Babylon, sowie d Weltraich vo de Perser entstande.
Obergünzburg
Obergenzburg (amtlich Obergünzburg) isch a Markt im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Obergenzburg leit weschtlich vo Kaufbeire an dr Eschtliche Genz. Vo dr Gmarkung sin 76,6 % Landwirtschaftsfleche, 14,7 % Wald, 8,1 % Sidlungsfleche un 0,6 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Obergenzburg gheret dr gleichnamig Markt, d Pfarrderfer Ebersbach und Willofs, d Derfer Berg, Burg und Eglofs, d Weiler Algers, Freien, Gfäll, Habersberg, Hartmannsberg, Hauprechts, Heißen, Mautis, Mindelberg, Obermelden, Seesen, Wielands und Wolfartsberg und d Gheft Barteler, Becherer, Bergammer, Bichtholz, Binkenhofen, Bössenbauer, Burgstall, Burker, Christler, Diebold, Feurer, Fink, Galger, Gfällmühle, Glaser, Glögler, Greggen, Hengeler, Hofmanns, Holzbauer, Kaltenbrunn, Kasperle, Klauser, Kleemaier, Knoll, Leutsbrunn, Liebenthann, Litzen, Lohbauer, Maier, Maurus, Mindelmühle, Pfänder, Reichholz, Rufen, Scheutler, Schoner, Schweizer, Simmerlhof, Stanis, Thanner, Untermelden, Veiten, Wegmacher, Wiedebauer und Wiesmühle.
Gschicht
Obergenzburg hot 1407 vom Kaiser Ruprecht vo er Pfalz s Marktrecht kriagt.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 2,6 % gleage.
Religion
86,3 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 8,4 % evangelisch.
Verwaltung
Obergenzburg hot mit dr Gmoanda Genza und Untrasried a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Obergenzburg isch dr Lars Leveringhaus.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Obergenzburg ghert zum Oschtschwäbisch.
Eidgenössischer Schwingerverband
De Eidgnössischi Schwingerverband (ESV) ischim 1894i gründt worde und het foif Teilverbänd. S Ziil vom ESV isch d Förderig vom Schwinge und d Tradition vo dem Schport z pfläge. De ESV het me wi 50'000 Mitglieder.
Entschtehig
Scho bim Eidgnössische Schwingfäscht im 1894i isch de OK-Präsident, de J.J. Müller uf d Idee cho, en Eidgnössische Verband z gründe. Um des Vorhabe chönne um z setze isch es Komitee gründt worde, wo di Gründig het solle vorbereite. Am 11. März 1895 isch dann im Café Born z Bärn de Verband gründt worde. De erschti Obmann isch de Fritz Flück gsi.
Teilverbänd
D foif Teilverbänd, wo zum ESV ghöred sind di folgende:
Fenin NE
Fenin isch es Dorf vom Kanton Nöieburg.
Es lyt im Tal Val de Ruz am Nordfuess vom Chaumont und ghört hüt zu der Gmeind Val-de-Ruz.
Bis im 19. Joorhundert isch Fenin en eigeti Gmeind gsi, denn hät es sech anne 1888 mit de Nochbergmeinde Vilars und Saules zun ere grössere Gmeind zämetoo, wo Fenin-Vilars-Saules gheisse hät. Und di isch ane 2012 i der grosse Gmeind Val-de-Ruz ufggange.
Im Middelalter isch Fenin sälber no en Chilegmeind gsi, spöter isch es denn nume no en Filiale vo dr Pfarrei Saint-Blaise gsi.
Z Fenin stoot es Schloss usem 16. Joorhundert.
Bürgermeister (Baden-Württemberg)
E Bürgermäister in Baade-Württebärg isch dr Vorsitzend vom Gmäindiroot vo sinere Gmäind und läitet d Verwaltig vo dr Gmäind. Er verdrättet d Gmäind gege usse.
D Bezäichnig vom Amt
In Stadtkräis (also in Kräisfreije Stedt) und Groosse Kräisstedt wird dr Bürgermäister as Ooberbürgermäister bezäichnet und dr Gmäindiroot cha dört bestimme, ass anderi gweelti Beamti d Amtsbezäichnig vom ene Bürgermäister überchömme.
Allgemäins
S baade-württebärgische Kommunalrächt folgt em so genannte Modäll vo dr Süddütsche Rootsverfassig. Die git em diräkt gweelte Bürgermäister oder Ooberbürgermäister e relativ starki Stellig gegenüber em Gmäindiroot. Eso isch s in dr baade-württebärgische Gmäindornig (GemO) gschriibe. In dr GemO reeglet dr 3. Abschnitt (§ bis 55) d Rolle vom Bürgermäister.
Uriella
D Uriella, aigetli Erika Hedwig Bertschinger-Eicke (* 20. Februar 1929 z Züri; † 24. Februar 2019 ), isch d Grinderi un s Oberhaupt vu dr der neireligiese Bewegig «Fiat Lux» gsii. Si het si as Sprochrohr vum Jesus gsääne, ihri Aahänger hän ere magischi Chreft zuegsproche un si as Wunderhaileri aagluegt.
Lääbe
D Uriella het scho frie Kontakt zue dr Gaischtige Loge Züri un zue „Säkte“ z Großbritannie un in dr USA ghaa. Noch eme Rytuufall anne 1973, wu si schwäri Chopfverletzige dervu kriegt het, het si verchindet, ass si hällsää chennt. An dr Wynäächte 1975 heb si im «Liechtzäntrum Bethanie» in dr Schwyz in ere Trance e erschti Offebarig empfange.
Wu ihre erschte Mann gestorbe isch, het si z Egg ZH e Hailigdum as Mittelpunkt vu ihre Aahänger grindet, wu si dert versammlet hän. Do isch si zum erschte Mol as «Uriella» in Gottesdienscht ufdrätte. Si het si as diräkt Sprochrohr vum Jesus Chrischtus gsääne un het ihri Offebarige wytergee. Dr Ärzängel Uriel sei ere vyl Mol im Wohnzimmer erschine. D Grindig vu Fiat Lux isch am 12. Jänner 1980 gsii, no dr Uffassig vu dr Mitglider dur dr Jesus Chrischtus iber sy Sprochrohr Uriella in sym Hailigdum z Egg. In dr Zwischezyt isch des Hailigdum as Uusgangs- un Zäntralpunkt vu dr Brewegig uf Ibach bi Lindau im Schwarzwald verlait wore.
D Lehr vu Fiat Lux goht zrug uf d Offebarige vu dr Uriella, wu si vum Jesus oder dr Maria iberchuu heb un in dr Ich-Form vordrait het. D Verchindige hän e diefere Yyblick in d Blään vu Gott welle vermittle un zur Umchehr vor em Wältänd welle aalaite. D Lehr bstoht us ere Mischig vu Reinkarnationslehr, Karmadänke, Farbelehr, spiritistische Quälle, alternativer Medizin, ekologische Idee, em Rychtsflugschybemythos un mee. S Änd vu dr Wält sei noch, aber d Aahänger vu Fiat Lux dieje vu uubemannte Ruumschiff grettet wäre.
Fiat-Lux-Aahänger zien wyssi Sache aa, wel die Farb dr Strahl vum Luzifer («Schamanah») abwehre diei.
Mario Thürig
De Thürig Mario (* 17. März 1985) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 192 cm und es Gwicht vo 110 kg. Bisher het er 57 Kränz gwunne, dodervo drei eidgnössischi im 2004i, im 2007i und im 2010i.
Schwinge
De Thürig Mario het im 2002 bim Baselländische Kantonalschwingfäscht sin erschte Kranz gwunne. Sini gröschte Erfolg sin näbe de beide Eidgnössische Kränz d Siig bim Innerschwiizer Schwingfäscht und am Schwarzsee im 2006 gsi. Bim Kilchbärgschwinget im 2008 het er de 5. Rang belait und d Kantonali Schwingfäscht het er im 2005, 2006 und im 2007 im Aargau gwunne, im 2008 und 2009 im Baselbiet, im 2005 und 2006 z Basel-Stadt und im 2009 z Soledurn.
Bodio
Bodio chan folgendes bedüte:
Mario Thürig
Privats
De Thürig Guido isch Zimmermaa vo Bruef und läbt z Mörike. Sin Brueder isch de Schwinger Thürig Guido.
Weblink
Di offizielli Website vom Thürig Mario und sim Brueder Guido
SBB RABDe 8/16
D'r RABDe 8/16 isch ä Vorortstriebzug vu de Schwiizerische Bundesbahne, wo hüt nüm exischtiert. Vier Prototype sind im 1970 für di Rächtsufrig Züriseeliniä buut wordä. Si hend e Wiiterentwigglig vum SBB RABDe 12/12 dargschtellt wu ebäfalls für diä Liniä vorgseh gsii ischt. Fabriziärt hät si di Schwiizerisch Wagonfabrigg in Schliärä, d' Schindler Waggon in Prattälä, di Schwiizerisch Industrie-Gsellschaft z' Nüühuse am Rhifall und d' Société Anonyme des Ateliers de Sécheron z' Gämf. Im Pflichtäheft isch äs Diänschtgwicht vu 149 Tonnä vorgschribe gsii, und zum das iihalte hend's sich für ä Liächtbuuwiis us Aluminium entschidä. Will sich bim Buue d'r Wagäbode wie-n-e Bananä verboge het, het d'r Zug de Biiname „Chiquita“ überchuu. S' eerscht Mal het mer uf Gliichrichtertechnik gsetzt, was aber zu Problem gfüehrt het.
Dur sin violett-gäle Aaschtrich isch er augefällig gsii. (Gliichziitig sind bi de SBB fascht alli Personezüg tannegrüen gsii.) Mängmal het di automatisch Türöffnig nüd funktioniert.
Wu im 1992 und im 1993 d' Vorberäitige für d' Bahn 2000 uf Hochtuure gloffe sind, hend Marketingfachlüt vu d'r SBB d' Idee gchaa, em Personenahverchehr ä äinhäitlichi Farbgebig z' verpasse. I derä Ziit hend schu di Nüüe Pändelzüüg und d' Doppelstoggzüg vu d'r Zürcher S-Bahn ä blau-wiisse Aaschtrich gcha, und so het mer i denä Jahr zwii vu de vier „Chiquitas“ gliich aagmalet. Mer het si uf d' Liniä zwüschä Winterthur und Stäi am Rhii iigsetzt. Dänn sind aber alli nüm betriebstauglich gsii und mer hät si uf Glarus uf es Abschtellgläis bracht. Einere Komposiziuu hend's ä Wage druus gnoo, und si isch a d' Mittelthurgaubahn vermiätät wordä.
S' isch d' Buuräihe vu de SBB gsii mit d'r chürzischte Betriebsduur. Trotzdem isch d' Schnällzugsloggi SBB Re 4/4 IV ä Wiiterentwigglig vu dem Typ.
Jules Crozet
Dr Jules (Julien Marie) Crozet (* 26. Novämber 1728 z Port-Louis, Département Morbihan, Bretagne, Frankriich; † 24. Septämber 1782 z Bariis) isch e franzöösische Seefaarer und Entdecker gsi.
Noch iim si d Crozetinsle benennt, won er under em Kommando vom Marc-Joseph Marion du Fresne 1772 entdeggt het.
Dr Crozet isch dr Zwäit Kommandant uf dr Expedizioon vom du Fresne gsi, wo underwäggs vo Maori döödet worde isch. Dr Crozet het s Kommando übernoo und 1775 dr Entdecker James Cook droffe und däm vo de Insle won er entdeggt het, verzelt.
Fiktion
Fikzioon (lat. fictio, „Gstaltig“, „Personifikazioon“, „Erdichig“ vo fingere „gstalte“, „forme“, „sich usdänke“) bezäichnet d Schaffig von ere äigene Wält dur Litratuur, Film, Moolerei oder anderi Forme vo dr Daarstellig und dr Umgang mit sonere Wält. Bi dr Fikzioon handlet es sich um e bedütendi Kulturtechnik, wo in vile Beriich vo dr Kunst zum Iisatz chunnt.
Zum erklääre, was Fikzioon isch, wiist mä in dr Litratur- und Kunsttheorii under anderem druf hii, ass bi dr Fikzioon dr Aaspruch uf Woored feeli und ass es kä Überiistimmig mit dr Realidäät gääb. Es git vili underschidligi Aasetz, zum dr Begriff z erkläre, aber e Theorii vo dr Fikzioon, wo allgemäin akzeptiert isch, git s bis hüte nit.
Litratuur
Vo de drei draditionelle literarische Gattige Epik, Drama und Lürik si fikzionali Teggst mindestens in de epische und de dramatische Wärk seer hüfig. Speziell dr Roman, d Churzgschicht und d Nowälle gälte as fikzional.
Öb au d Lyrik fikzional isch, do drüber diskutiert mä aber kuum. Die klassischi Posizioon us em spoote 18. Joorhundert isch, ass d Lürik en ummiddelbare Usdruck vo dr Persönligkäit vom Dichter isch und isch in däm Sinn nit fikzional, sondern e Form vom nit-fikzionale Usdruck. Hüte isch d Uffassig immer mee verbräitet, ass au lürischi Teggst e Vorstelligswält schaffe.
Es git aber e Hufe literarischi Forme, wo nit fikzional si wie Leergedicht, Faable oder Aforisme. Au Autobiografie, Räiselitratuur und Rootgääberlitratur si mäistens nid fikzional.
Film
Die mäiste Schaner vom Kinofilm si fikzional. Mä cha sääge, ass mä im Kino aanimmt, ass dr Film wo zäigt wird, fikzional isch und wenn es sich um e faktuali Daarstellig handlet, wird mä bsundrigs druf hiigwiise (zum Bischbil bim Dokumentarspiilfilm). Zu de bsundrigs erfindigsriiche fikzionale Schaner ghööre Fantasy und Science Fiction.
Aliance culturèla arpitanna
Si luegt für d Kultur und d Sprooch vo däm Piet, wo me Frankoprovänzalisch redt.
Der Verein isch anne 2004 z Lausanne gründet worde. Er het syni Sitz z Sciez am Gämfersee in Hochsavoie und z Rochetaillée im französische Departemänt Loire.
D Organisazioon isch politisch nöitral. Si hilft de dialäktaale Kulturprojäkt vo der frankoprovänzalischen oder ebe «arpitanische» Sprooch und ganz algemäin der modärne frankoprovänzalische Bewegig. Si luegt füre Ustuusch zwüsche de Sproochregioone, wo z Südweschtfrankrych, im Augschttaal und i dr Wälschschwiiz verströit sind. Es schwirigs Theema isch d Diskussioon über d Schrybwys vom Arpitanische.
D Aliance understützt au s Radiô Arpitania z Lausanne, wo Mundartsändigen über s Internet bringt.
Emanuel Erlacher
Dr Emanuel Erlacher (*13. Merz 1878 z Béziers, † 5. Februar 1952 z Baasel) isch e Schwizer Archidekt gsi.
Dr Erlacher isch 1878 z Béziers in Frankriich uf d Wält cho. Er isch z Baasel uf d Schuel und het vo 1893 bis 1896 e Leer bi de Brüeder Kelterborn gmacht. Bis 1901 het er bi verschiidene Firme z Baasel und in Dütschland gschafft. Denn het er an dr Technische Hoochschuel z Karlsrue bim Carl Schäfer, Friedrich Ratzel und Max Laeuger studiert. Vo 1902 bis 1904 isch er dr Schef vom ene Archidekturbüro z Freiburg im Brisgau gsi. 1904-1905 het er as Assistänt vom Brofässer Paul Bonatz gschafft und isch e Schüeler vo de Brofässer Theodor Fischer und Gustav Halmhuber z Stuttgart gsi. 1906 het er sich sälbständig gmacht und im Joor druf mit em Alfred Widmer zur Firma Widmer und Erlacher zämmegschlosse. 1952 isch dr Emanuel Erlacher z Baasel gstorbe.
Paul Cérésole
De Paul Cérésole (* 16. November 1832 z Friedrichsdorf, Landgrofschaft Hesse-Homburg; † 7. Januar 1905 z Lausanne), vo Vevey VD, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 1. Februar 1870 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1875 hät er siis Amt übergehh nachdem er am 21. Dezember siin Rücktritt erchlärt hät. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1873 und Vizepräsident im Jahr 1872.
Süddeutsche Zeitung
D Shefredaktöör si dr Wolfgang Krach und d Judith Wittwer. Dr Vorsitzend vom Uusegääberroot isch dr Thomas Schaub. Im eerschte Quartal 2022 si 309.050 Exemplaar verchauft woorde (das sind 25,3 Brozänt weeniger als 1998). Die Süüddütschi Zitig het noch dr Bulwarzitig Bild die zwäithöggsti Uflaag vo de dütsche Daageszitige. Si wird vo Schurnaliste as äins vo de dütschsproochige Leitmedie iigstueft.
Brofiil und Usrichdig
Noch iirem Redakzioonsstatut sträbt die Süüddütschi Zitig (SZ) e „freihäitligi, demokratischi Gsellschaftsform noch liberaale und soziaale Grundsätz“ aa. D Öffentlikäit gseet si as linggsliberaal bzw. „e chli linggs vo dr Middi“.
Spezifisch für die Süüddütschi Zitig isch s Gwicht, wo si dr Kultuur git. S Föiton chunnt diräkt noch em bolitische Däil. Näbe dr Glosse Streiflicht oobe uf dr Diddelsite isch d „Site 3“ e bsundrigs Merkmol, in dr äigene Schriibwiis DIE SEITE DREI. Doo erschiine jeede Daag Repordaasche und Hindergrundardikel. Uf dr vierte Site, dr Meinungsseite, findet mä dääglig e Läitardikel, wo vo bekannte SZ-Autoore verfasst isch. Usserdäm git s jeede Friddig s SZ-Magazin. Bis 2017 het s, au am Friddig, e Biilaag mit ere Uswaal vo Ardikel uf Änglisch us dr New York Times. Am Donnstig git s in dr Uflaag für d Regioon Münche d Veraastaltigsbiilaag SZ-Extra. Am Samstig erschiint d SZ sit em 18. Oktober 2014 under em Diddel Süddeutsche Zeitung am Wochenende in ere Wersioon mit vile Erwiterige, wo nit nume e Daageszitig, sondern au e Sunndigs- bzw. Wuchezitig söll si.
2014 isch die SZ Mitgliid vom ene Röscherscheverbund mit de öffentlig-rächtlige Radioaastalte NDR und WDR worde.
Science-Fiction
D Science-Fiction [] (ängl. science „Wüsseschaft“, und fiction „Fikzioon“) isch e Genre vo dr Litratuur, vom Film und dr bildende Kunst.
S Wort isch anne 1851 vom änglische Dichter William Wilson (ca. 1826–1886) prägt worde.
was es isch
Derby tuet me s Indiwiduum, d Gsellschaft oder d Umwält in alternative Konstellazioone daarstelle.