cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jamaika
Fauna un Flora
Jamaika losst si yydaile in drei Ekoregione: Druckewald an dr Kischte lang, Fychtwald im hochglägene Landesinnere un Mangroven an e Dail Kischtenabschnitt lang. Uf dr abgschidene Insle hän si vyl Dier- un Pflanzenarten entwicklet, wu endemisch sin, wu s also nume do het.
Vor dr Bsiidlig dur d Spanier sin großi Dail vu Jamaika mit dichtem Wald deckt gsii. Hit wäre vyl vu däne Flechine zum Buure bruucht. Nume bstimmiti Regionen an dr Nordkischte, s Cockpit County un d Pedro Bank un au di hegschte Regione vu dr Blue Mountains sin im e fascht urspringlige Zuestand erhalte.
S Cockpit County isch e wichtig Ruggzugsbiet fir Vegel. Mer findet do ne Großdail vu dr Arte, wu uf dr Insle vorcheme, dodrunter dr endemisch Nationalvogel Wimpelschwanz. In dr zahlryche Hehline lääbe verschideni Flädermuusarte. Zum Dail umfasse d Kolonie iber 50.000 Dier. Si wäre unter andrem gfrässe vum Jamaikayyl un dr Jamaika-Boa, em greschte Landraubdier vu dr Insle.
In dr hechere Lage wagse näbe Mahagonigwägs wie dr Swietenia vor allem Zedere un Mahoe. Im Rägewald het s 28 Vogelarte, wu nume do vorcheme. Dr Jamaikanisch Riiseschwalbeschwanz, (Papilio homerus), e Ritterfalter, wu uf Jamaika endemisch isch, giltet as ain vu dr greschte Schmätterling vu dr Wält.
Uußer Sandbänk un uusdehnte Seegrasfälder bietet d Pedro Bank di letschte no guet erhaltene Koralleriff vum Land. Drotz ass d Bank e wichtig Fischereibiet isch un all mee Turischten aalockt, hän d Beherde si dur gsetzligi Reglige un intänsivi Iberwachigsmaßnahme vor dr Verwieschtig chenne bewahre. Di chlaine Insle wären unter anderem vu Masketölpel un Roseseeschwalbe, aber au vu dr bedrohte Karettschildchrott fir d Aiablag bruucht. Si sin dailwys as Schutzbiet uusgwise. In dr Bank un an dr Kischte lang läbe di sältene Karibik-Manati.
Umwältbolitik
S grescht Umwältbrobläm sin d Bauxitmine. Zum aine näme di ne großi Flechi yy un wagsen in Beraich mit ere bishär intakten Umwält. Zum anderen belaschtet dr Staub, wu bi Abbau entstoot un d Gsundhait gfherdet, d Landschaft un d Stedt, vor allem Kingston. D Fliss sin verdräckt dur nit gchlerti Abwässer un Yydreg vu Dinger un Spritzmittel us dr Landwirtschaft. S Glych giltet fir d Kischtenabschnitt in dr Nechi vu dr Mindige un große Induschtryaalage. 2000 bis 2005 isch s Jamaican Ridge to Reef Watershed Project glofe, wu dur Maßnahmen uf lokaler Ebeni d Qualitet vum Wasser het solle staigere. Unterstitzt woren isch s mit US-Entwickligshilfe.
Bevelkerig
Im Juli 2016 hän uf Jamaika 2.970.340 Mänsche gläbt, rund d Helfti vun ene in Stedt, ellai ai Million in dr fimf greschte. S Durschnittsalter lyt bi 23,7 Johr, rund ai Drittel vu dr Bevelkerig isch jinger wie 14 Johr, nume 7,5 % sin elter wie 64. Dodermit isch d Bevelkerig im Verglych zue dr maischte Induschtrystaate seli jung. Vu 1000 Chinder, wu läbig uf d Wält cheme, stärben im Durschnitt 15,2, d Lääbeserwartig lyt zurzeit fir Fraue bi 75,3 un fir Manne bi 71,8 Johr. S Bevelkerigswachstum het si syter 1960 vu 1,6 % uf 0,76 % anne 2009 reduziert. Mer cha dervu uusgoh, ass s Durschnittsalter in Zuechumft ufegoht, au wel e Hufe jungi Lyt d Insle verleen..
Rund 91 % vu dr Yywohner stamme vu afrikanische Sklaven ab, wu vor allem im 17. un 18. Johrhundert uf d Insle brocht wore sin. 1,3 % sin us andere Staate vu dr Karibik uf Jamaika chuu, je 0,2 % sin europäischer oder chinesischer Härchumft. D Uryywohner, Taíno un Karibe, hän nit as aigeni Velker iberläbt: dezimiert vu yygschlaipfte Chrankete un dur Gwaltherrschaft vu dr europäische Kolonialmächt hän si si vermischlet mit dr andere Bevelkerigsgruppe.
Näbe dr Amtssproche Änglisch wird Jamaika-Kreolisch (au Patois gnännt) gschwätzt, e änglischbasierti Kreolsproch, wu mer z Europa vor allem dur Hip-Hop un Reggae chännt. E Hufe Yywohner chene boodi Sproche, derue het s regionali Dialäkt.
Religione
Fascht zwai Drittel vu dr Yywohner gheren ere broteschtantische Chilche aa.
Chrischtedum
Di greßere broteschtantische Gmainschafte sin d Church of God (21,2 %), d Baptischte (8,8 %), d Sibte-Dag-Adväntischte (9 %), d Bfingschtchilche (7,6 %), d Methodischte (2,7 %), d United Church of Christ (2,7 %), d Plymouth Brethren (1,1 %) un d Herrnhuter (1,1 %). Di remisch-kadolisch Chilche het en Aadail vu 4 %. S git e Erzdiezeese z Kingston un Diezeese z Mandeville un z Montego Bay. Di anglikanisch Chilche uf Jamaika (2,8%) ghert zue dr Church in the Province of the West Indies, verdrätte dur dr Bischof Alfred Charles Reid z Kingston. D Zyyge vu Jehova z Jamaika sin in 188 Versammligen organisiert, wu zum US-amerikanische Biet ghere. Si hän en Aadail vu 1,9 % an dr Bevelkerig.
Judedum
Di jidisch Gmai z Spanish Town git s syt em 16. Johrhundert un het syter anne 1704 en aigeni Sinagog. En anderi großi jidischi Gmai het s z Kingston.
Rastafari
Wenig Gruppe breege s Bild vu Jamaika im Uusland eso wie Rastafari (rund 1,1 % vu dr Bevelkerig). S handlet si um e Glaubesgmainschaft, wu stark chrischtlgi Yyfliss het. Si isch in dr 1930er Johr unter Noofahre vu dr afrikanische Sklaven entstande. Di maischte Aahänger sähn im 1975 verstorbene, ehmolig ehiopische Chaiser Haile Selassie dr nei Messias, vu sym Geburtsname „Tafari Makonnen“ un sym Adelstitel „Ras“ laitet si ihre Name ab. In Zämehang mit dr Grindig vu dr Rastafari-Bewegig z Jamaika stoht dr Marcus Garvey, dr Grinder vu dr Back-to-Africa-Bewegig. Dr Garvey het in dr 1920er Johr d Chrenig vun eme mächtige schwarze Chenig z Afrika voruusgsiat. wu anne 1930 dr Haile Selassie zum Chaiser vu Abessinie gchrent woren isch, isch des as Erfillig vu däre Prophezeiig aagliegt wore. Mit ihm isch d Hoffnig verbunde gsii uf e Befreiig vu Afrika vu dr kolonialen Unterdruckig. Är sälber het des aber abglähnt, ass er dr Messias sei.
Rastafari bstoht us verschidene Bewegige. Di maischte stelle s Individuum in s Zäntrum, wu uf aire Syte frei vu Gsetz un Vorschrifte, uf dr andre Syte aber no dr Rainhaitsvorschrifte vum Alte Teschtamänt solle lääbe. Die Gruppe lääne zum Byschpel dr Gnuss vu Alkohol un Dubak ab. Vyl, aber nit alli, konsumiere gmainsam uf rituälli Art Cannabis (Ganja), wu si zum Meditieren oder zum „Reasoning“, d. h. Studiere oder mit andere dischpetiere, bruuche. In Aalähnig an d Offebarig vum Joahnnes (Värs : „[...] un d Bletter vu dr Baim sin fir Hailig vu dr Velker“) wird dr Hamf au healing of the nation, „Hailig vu dr Velker“, gnännt.
Vyl zaigen ihri Glaubeszuegherigkait dur s Drage vu Dreadlocks. Mer chänt die Bewegig im Uusland vor allem dur Reggae-Sänger wie dr Bob Marley un dr Peter Tosh
Vorkolonialzyt
Im 7. Johrhundert vor Chrischtus sin di erschte Taíno, wu zue dr Arawak ghere un vu Sidamerika stamme, uf d Insle chuu. Si hän in Stammesgmainschafte gläbt un buurt un Fisch gfange. Ihri Hyser hän si us Schilf un Strauböue. Im Lauf vum 15. Johrhundert sin chlaini Gruppe vu dr Kariben uf Jamaika chuu. Im Gegesatz zue dr Praxis uf vylne andere Insle hän si do mit dr Taíno zämegläbt un si nit verdribe. Wu dr Christoph Kolumbus 1494 uf syre zwoote Rais as erschte Europäer uf Jamaika glandet isch, hän dert rund 100.000 Mänsche gläbt. Bi Pedro Bluff z Saint Elizabeth sin Hehline mit Molereie gfunde wore, wu sällene uf andere Karibikinsle glyche.
Spanischi Kolony (1509–1655)
Noch eme johrelange Stryt zwisch em Diego Kolumbus, em Suhn vum Christoph Kolumbus, un dr spanische Chrone iber dr Bsitz vu ne Dail Karibikinsle isch er schließli Vizechenig vu allne Insle wore, wu sy Vater entdeckt het. Är het s Rächt iberchuu, ne Aadail vum Gold, wu mer dert gfunde het, fir si sälber z bhalte un Styyre z erhebe. Anne 1509 het er Jamaika dur dr Juan Ponce de León yynee loo un het s Santiago gnännt. Dää Name het si nie duregsetzt, au d Spanier hän dr urspringli indianisch Name Chaymakas oder Xaymaca bruucht, wu mit Zyt Jamaica drus woren isch. In weniger wie zee Johr isch d Kultur vu dr Uryywohner verheit, si sin dur yygschlaipfti Chrankete un di brutal Bhandlig dur d Sidler all mee dezimiert wore. Syt dr zwoote Helfti vum 17. Johrhundert gälte si as uusgstorbe. Go dr Mangel an Arbetschreft kompensiere, hän d Spanier ab 1517 di erschte Afrikaner as Sklave uf d Insle deportiert, in dr Hauptsach vu Goldkischte un dr Sklavekischte. Anne 1611 sin zum erschte Mol mee schwarzafrikanischi wie europäischi Yywohner zellt wor. Hauptstadt isch Nueva Sevilla wore, s hitig Spanish Town. Aafangs isch in dr Landwirtschaft s Verwaltigssischtem Encomienda yyfiert wore. Spanier hän groß Ländereie iberchuu, zäme mit dr Uryywohner, wu druf gläbt hän, wu si missioniert hä nun zur Zwangsarbet hän chene verpflichte. Des Sischtem het stark zum Uusstärbe vu dr indianische Kultur bydrait. Churz vor dr Eroberig dur Ängland isch uf s humaner Repartimiento umgstellt wore, wu indianischi Dorfgmainschafte zwai bis vier Brozänt vu ihre Arbetschraft dr Kolonialherre hän mieße zur Verfiegig stelle.
Wel mer kaini Edelmetall uf dr Insle gfunde het, het si s Inträssi vu dr spanische Chrone waidli verlageret uf Mexiko. E Hufe Sidler hän d Insle wider verloo, zrugg bliben isch e schwachi Garnison.
Inbsitznahm
In dr Johrzehnt no dr Niderlag vu dr spanische Armada 1588, vor allem aber syt em ändgiltige Verfall vu dr spanische Vormachtstellig in dr Karibik in dr zwoote Helfti vum 17. Johrhundert, sin d Ängländer, d Franzose un d Niderländer all mee in dr spanisch Machtberaich firi drunge.
Am 10. Mai 1655 sin änglischi Druppe unter em Robert Venables un em Admiral William Penn sen. an dr Stell vum hitige Kingston glandet. Si sin vum Oliver Cromwell gschickt wore, go Stitzpinkt in dr Karibik erobere. D Verwaltig vu Spanish Town het si am negschte Dag ergee, e dail vu dr verblibene Spanier isch kampflos uf Kuba gflichtet. In dr Hoffnig uf en Ufstand hän si vorhär no ihri Sklave freigloo un ene Waffe gee. S isch aber nit zue Kämpf chuu, well di ehmolige Sklave si ins Landesinner zruggzoge hän, un ab do dert unter em Name „Maroons“ gläbt hän. Drotz dr Kapitulation het dr letscht spanisch Guverneer Cristobal Arnaldo de Ysassi Guerilladruppe an dr Nordkischte un im Landesinnere gsammlet. Zwai Mol het er Unterstitzig kriegt vu Kuba, het aber no zwoo Niderlage geg di änglisch Armee 1657 un 1658 ändgiltig mießen ufgee. Anne 1664 isch e gwehlti Versammlig yygrichtet wore, wu lokali Verwaltigsufgaben ibernuu het. Jamaika isch anne 1670 dur dr Verdrag vu Madrid formal in dr Bsitz vu Großbritannien ibergange.
Wirtschaftlige Ufschwung
D Ware, wu in dr Plantaschewirtschaft vu Jamaika prozudiert wore sin, hän d Insle iber s 150 Johr lang zue me wärtvolle Bsitz vu dr änglische Chrone gmacht. In dr erschte baide Johrzehnt no dr britische Inbsitznahm sin d Insle un ihri neig rindet Hauptstadt Port Royal aber vor allem Aalaufstell un Stiztpunkt fir Pirate us allnemeglige Länder gsii. Die sin vum britische Guverneer nit nume duldet wore, nai, si sin au as wärtvolli militerischi Stitz bi dr Verdaidigung vu dr Insle gege spanischi Ruggeroberigsversuech aagleugt wore. Dur d Protektion vum Inselguverneer hän Pirate wie dr Henry Morgan vu do uus ihri Aagriff uf s spanisch Kolonialrych chenne aafange. Des isch dr guet fir di jamaikanisch Wirtschaft gsii, wel d Piraten o ihre Ruggchehr do ne große Dail vu ihre Byti verchauft un ihri Rychdum uusgee hän. S Piratezytalter uf dr Insleisch gange bis zue dr Verwieschtig vu dr Stadt dur e Ärdbidem 7. Juni 1692. Spanish Town isch wider Hauptstadt wore, bis si 1755 dur Kingston abglest woren isch.
Anne 1694 isch dr Franzos Du Casse mit 1500 Soldaten im Norde un Oschte vu Jamaika glandet. Sy Versuech, d Insle z erobere, isch fählgschlaa dur dr Widerstand vu dr Sidler. No zehdägige Kämpf hän d Franzose si uf ihri Schiff mieße zruggzie. Dr Du Casse het e baar Platasche veriweschtet un rund 1300 Sklaven entfiert. Dr letscht Versuech d Insle z erobere isch 1782 fählgschlaa, wu di fir Invasion vorgsää franzesisch Flotte in dr Schlacht vu Les Saintes vu dr Briten gschlaa woren isch.
Uurueje un Ufständ
Ab dr 1730er Johr isch all mee zue Konflikt mit dr Maroon chuu. Die hän si gwaigeret, gflichteti Sklaven an Brite uuszlifere, un hän au sälber versuecht, mee Sklave z befreie. Dr erscht Maroonchrieg isch anne 1734 an sy Hegschtpunkt chuu, wu Nanny Town, aini vu dr Maroon-Sidligen in dr Blue Mountains, gschlisse woren isch. Dr Konflikt isch bis zum Friedesschluss 1739 gange. Dr Verdrag, wu vu dr Granny Nanny, ere Aafiereri vu dr Maroon, uusghandlet woren isch, het dr Maroon en aigeständigi Kolony unter dr Bedingig zuegsicheret, ass di gflichteti Sklave zruggbrocht hän un ghulfe hän bi dr Verdaidigung vu dr Insle.
Dr zweet Maroonchrieg isch anne 1795 uusbroche, wu si d Maroon gwaigeret hän, als furt Mänsche uuszlifere. Dr Uusleser fir die Kämpf isch d Folterig vu zwee Sklave gsii. 5000 Soldaten un uf Mänschejagd abgrichteti Bluethind hän dr Ufstand nidergschlaa. D Maroon-Aafierer sin gfangegnuu wore un uf Nova Scotia z Kanada deportiert wore, vu dert uus sin si speter uf Sierra Leone verschlaift wore.
Anne 1807 isch dr Iberseehandel mit Sklaven verbote wore, d Sklaverei sälber ich aber nit abgschafft wore. S isch zue verschidene chlainere Ufständ chuu, bis 1831 unter dr Fierig vum Samuel Sharpe dr Wynächtsufstand in dr Gegnig vu Montego Bay uusbrochen isch. Drotz ass er schnäll un bluetig nidergschlaa woren isch, isch er Dail vun ere Entwicklig gsi, wu 1834 zum Slavery Abolition Act, also zue dr Abschaffig vu dr Sklaverei, gfiert ghaa het. Bis zue dr Dursetzig vum neie Gsetz uf Jamaika isch s no vier Johr gangen. In dr Johr dernoo sin all mee Yywanderer freiwillig uf d Insle chuu, dodrunter e Gruppe vu Arbaiter vu Indie. Si sin uf dr Plantasche yygsetzt wore, dr Nidergang vu dr Zuckerinduschtry het aber au dur sii nit chenne ufghalte wäre, billige Zucker vu Kuba het dr Märt iberfluetet.
D Läbesbedingige vu dr ehmolige Sklave sin aber kataschtrofal blibe. Si sin frei gsii, hän aber uf dr anderer Syte bsitzlos blibe un hän si wäg ere Wahlstyyr nit bi Wahle hän derfe mitmache. D Wuet un d Verzwyflig vu dr Bevelkerig het si 1865 im Ufstand vu Morant Bay unter dr Fierig vum Paul Bogle un em George William Gordon entlade. Dr Ufstand isch vu dr Brite im Ufdrag vum Guverneer mit massiver Gwalt nidergschlaa wore. Derno isch di lokal Verwaltig ufglest un Jamaika isch e Chronkolony wore. Iber 1000 Mänsche, dodrunter dr Bogle un dr Gordon, sin um s Läbe chuu. D Gwahlt het z Großbritannien Entsetzen uusglest un het zue re gnauere Iberwachig vu dr Guverneer gfiert.
Chronkolony
Mit em neie Guverneer John Peter Grant hän ab 1866 e Hufe Reforme aagfange. S Bildigssischtem isch greßere Bevelkerigsdail zuegängli gmacht wore, d Arbetsgsetz sin verbesseret wore. Derzue isch d Infrastruktur uusböue wore, s Yysebahnnetz isch uf sy greschti Uusdehnig chuu, un e Unterwasserchabel uf Europa isch verlait wore. Anne 1914 isch uf dr Insle s Chriegsrächt verhänkt wore, rund 10.000 jamaikanischi Soldate hän am Erschte Wältchrieg uf dr Syte vu dr Alliierten dailgnuu.
Ab dr 1930er Johr het s, dailwys dur d Arbet vum Marcus Garvey motiviert, Uurueje un Ufständ gege di britisch Herrschaft gee. D Yywohner hän mee Unabhängigkait und e grächteri Styyre verlangt. Anne 1938 het dr Norman Washington Manley d People’s National Party (PNP), di erscht vu dr boode große Barteie, grindet. Im Johr 1944 isch e neii Verfassig in Chraft drätte, wu em Land wider e gwissi Sälbschtverwaltig zuegstande het. Im nämlige Johr het s di erschte freien, allgmaine un glyche Wahle gee. 1953 isch di gwehrte Freihaite nomol uusgwytet wore, di inner Verwaltig isch anne 1957 komplett an d Volksversammlig ibergange. Dr Chief Minister, e Vorgänger vum spetere Premierminischter, het großi Dail vu dr Bolitik vum Land glaitet.
Im Zweete Wältchrieg isch Jamaika vu Großbritannie un dr USA as Marinestitzpunkt bruucht wore. S Land sälber het di Alliierte mit Druppen un Gäld unterstitzt. Noch em Wältchrieg het s Versuech gee, di weschtindische Kolonie unter e gmainsami Verwaltig z stelle. Anne 1947 hän z Montego Bay erschtei Verhandlige zur Grindig vunere Weschtindische Federation stattgfunde. Ai Jahr speter isch d University of the West Indies, e gmainsami Hochschuel fir 16 Karibikstaate, z Mona bi Kingston grindet wore. Im Johr 1958 hän si Jamaika un nyyn anderi britischi Biet in dr Karibik dr Weschtindische Federation aagschlosse, isch aber scho 1961 noch eme Referändum wider uusgschide.
Aafangsjohr (1962–1972)
Jamaika isch am 6. Augschte 1962 unanhängig vu Großbritannie´wore, am 18. Septämber isch s Mitglid bi dr Verainte Natione wore. S Land isch syterhär e frei Mitglid im Commonwealth of Nations. Dr erscht Premierminischter isch dr Alexander Bustamante vu dr Jamaica Labour Party (JLP) gsii, wu bis anne 1972 an dr Macht bliben isch. Di erscht Sitzig vum Barlemänt isch vu dr Princess Margaret ufgmacht wore. Jamaika isch in dr Johr dernoo meerere internationale Organisatione bydrätte, dodrunter em UN-Mänscherächtsuusschuss.
Demokratische Sozialismus (1972–1980)
Maßnahme gege d Folge vu dr Deeri, wu nyt brocht hän, un dr Straik hän d Bevelkerig an dr Fierisqualitete zwyfle loo. D People’s National Party (PNP) unter em Michael Manley het si bi dr Wahle 1972 mit 37 zue 19 Sitz chenne duresetze. In dr erschte Johr no dr Unabhängigkait het Jamaika ne pro-weschtligi Ussebolitik verfolgt. Dr Manley dergege het dr Demokratisch Sozialismus zur Staatsform erklert un het Beziehige zue sozialistische Staaten ufgnuu. E Hufe Unternäme sin verstattligt wore, vor allem im Bärgböu. Di nei Bolitik isch nit diräkt kommunistisch gsii – di demokratische Strukture sin bstoo un großi Dail vum Märt wyter in Privatbsitz blibe – isch aber wäg dr ägne Frynschaft vum Manleys zum Fidel Castro un ere Handelsmission in d Sowjetunion vylmol eso interpretiert wore. Drotz dr intänsive Verhandlige sin 1979 d Beziehige zum Internationale Wehrigsfond abbroche, d Wirtschaft het stagniert. Churz vor dr Wahl het d Bolizei Blän vu dr jamaikanischen Armee zue me Butsch ufdeckt. 24 Soldate un drei Zivilischte sin verhaftet un zue meejehrige Freihaitsstrofe verurdailt wore.
Di internationale Beziehige sin ainewäg nit ganz abbroche. Dur s Lomé-Abchuu vu 1975 isch Jamaika dr AKP-Staate bydrätte. S Abchuu un sy Noofolger, s Cotonou-Abchuu vu 2002, hän em Land Entwickligshilf un Zollpreferänze gsicheret, unter anderem uf em europäische Määrt, hän s aber au zwunge, e Dail vu syne Määrt fir uusländischi Produkt ufzmache. Vyl vu dr Verginschtigunge, vor allem uf em Bananemäärt, sin 2006 uusglofe.
Ruggchehr zue re pro-weschtlige Bolitik
Di versterkt Armuet dur di internationale Isolation het dr JLP mit 51 zue nyyn Sitz 1980 e dytlige Wahlsiig brocht, en Erfolg, wu au bi dr Kommunalwahle ai Johr speter eso chuu isch. Dr nei Premierminischter Edward Seagal isch zue re pro-weschtlige Ussebolitik retuurgchehrt. Em Manley syni Maßnahme im Inland, näbe dr Verstaatlichunge au dr Uusböu vu soziale Yyrichtige, sin aber bstoh blibe. D Beziehige zum Internationale Wehrigsfonds sin wider ufgnuu wore un die zue Kuba abbroche. Jamaika het no im nämlige Johr vu dr UN d Zuesicherig iberchuu, ass es Hauptquartier vu dr Internationalen Meeresbodenbehörde, wu nei grindet woren isch, uf Kingston chunnt. Vor allem d USA un d EU hän ab jetz Kredit un Wirtschaftshilfe gwehrt go d Wirtschaft sterke un di marod Infrastruktur verbessere. Ainewäg het dr Jamaika-Dollar bis 1983 gegeniber em US-Dollar eso stark an Wärt verlore, ass d Regierung si zwunge gsääne het, Neiwahle aazordne. D PNP het d Dailnahm abglähnt, wel si dr Yydruck ghaa het, ass d Yydailig vu dr Wahlchrais zue ihrem Noodail isch. D JLP het derno alli 60 Sitz gwunne un het eso bis 1987 ohni Opposition chenne regiere.
Am 12. Septämber 1988 isch dr Hurrikan Gilbert uf Jamaika chuu. S Aug vum Sturm isch quer iber Insle uf dr volle Lengi zoge un het großi Verwieschtigen aagrichtet. E Schade vu vier Milliarde US-Dollar isch entstande, 40 % vu dr Aaböuflechine sin verwieschtet wore. Kingston, Saint Andrew Parish un Hanover Parish het s am schlimmschte droffe, do isch d Versorgig mit Wasser un Elektrizitet fir e baar Däg zämebroche. In dr Johr druf het s umfangrychi internationali Hilfe gee, zum Dail sin die dur Korruption un Unterschlagige nit bi dr Mänsche aachuu, d Wirtschaft isch aber wider in Fahrt chuu.
Wel dr Widerufböu vu dr Infrastruktur eso langsam gangen isch, vor allem in dr chlaine Gmaine an dr Kischte lang, isch s Verdröue vu dr Bevelkerig in d Regierig gschwunde, bi dr Barlemäntswahle 1989 het d JLP nume no 15 vu dr 60 Mandat gwunne. Dr Michael Manley isch wider Premierminischter wore, anne 1992 het er us gsundhaitlige Grind mieße zruggdrätte, sy Noofolger isch dr Percival J. Patterson wore. Dur di internationale Hilfe isch d Wirtschaftslag anne 1990 wider relativ guet gsii, e Hufe Banke un Versicherige sin grindet wore, wu großi finanziälli Risiken yygange sin. Anne 1996 hän di stark gstigene Zinse aber zum Zämebruch vum gsamte Finanzsektor gfiert.
Noch em Ruggdritt vum Patterson us gsundhaitlige Grind, isch mit dr Portia Simpson Miller vu dr PNP am 30. Merz 2006 zum erschte Mol e Frau Premierminischteri vu Jamaika wore. Bi dr Barlemäntswahle vum 3. Septämber 2007 het d Simpson Miller ihre Mee verlore, Noofolger as Premierminischter isch dr Oppositionsfierer Bruce Golding wore. No sym Ruggdritt isch am 23. Oktober 2011 dr Andrew Holness sy Noofolger wore. Bi dr vorzogene Neiwahle am 29. Dezämber 2011 het d PNP 42 Sitz gwunne, d JLP 21. Dodruf isch d Portia Simpson Miller am 5. Jänner 2012 zum zwaite Mol as Premierminischteri veraidigt wore. Bi dr negschte Barlemäntswahle am 25. Februar 2016 isch d JLP wider sterkschti Bartei wore. Am 3. Merz 2016 isch dr Andrew Holness zum zwaite Mol Premierminischter vu Jamaika wore.
Verwaltigsgliderig
Jamaika bstoht us drei Grofschafte (counties), wu in insgsamt 14 Landchrais (parishes) glideret sin.
Kabinett Schmid II
S Kabinett Schmid II (offiziäll Staatssekretariat) het vum 10. Dezämber 1946 bis zum 8. Juli 1947 d Landesregierig vu Wirttebärg-Hauezollre bildet.
Zum 10. Dezämber 1946 isch s „Statut vum Staatssekretariat“ gänderet un s Kabinett Schmid I umbsetzt wore. Doderby isch dr Titel vu dr Mitglider vum Staatssekretariat vu Landesdirektor in Staatssekretär gänderet wore, wäge däm hän d Mitglider vum Kabinett Schmid II Staatssekretär ghaiße.
Klaus Meier (Dichter)
Dr Klaus Meier (* 28. Februar 1939 z Brände) isch e dytsche Dialäktdichter.
Lääbe
Dr Meier isch Boschtbeamter gsii un het im Boschtamt z Waldshuet-Düenge gschafft. Zäme mit syre Familie wohnt er syter anne 1965 im Waldshueter Stadtdail Gurtwyyl.
Är isch au Mitglid vum Gurtwyyler Gmairot gsii. Är isch Mitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft un syt 1964 Mitglid vu dr „Siedlergemeinschaft Tiengen“.
Dr Meier het Biecher mit Gedicht un Verzellige un Alemannisch vereffetligt. Derzue het er Volkstheaterstuck im Dialäkt gschribe, unter anderem „D’Leberfleck“ (1988) un „Zum rote Ochs“ (1990). Im Merz 1984 sin em Meier syni Biecher au uf dr Internationale Lehrmittelmäss „Didacta“ z Basel zaigt wore.
As „Alemannische Wälderzunge“ het dr Meier im Mai 1982 en Ufdritt ghaa im Renitenztheater z Stuegert. Im Februar 1985 isch er vum WDR yygladee wore fir e Soloufdritt im Kölner Kabaretttheater „Sprungbrett“. 1992 het er en Ufdritt in dr S3-Färnsehsändig „Drei in einem Boot“ ghaa.
In sym Ufsatz Neue alemannische Dichtung am Hochrhein schrybt dr Gerhard Jung 1983 iber dr Meier:
Kampfstern Galactica
Mit denn Wort het di erscht Folg vun Kampfstern Galactica (engl. Battlestar Galactica) ogfonge. D Science-Fiction-Fernsehserie isch vum Glen A. Larson entwicklet un in de Johr 1978/79 au vun em fir Universal Pictures produziert worre. Zum Zytpunkt vun de Produktion isch d Serie mit em hegschte Budget vun 7 Millione Dollar pro Folg usgschtattet gsi, wu je e Fernsehserie bis dert bikumme het. Schpäter het mer aber s Budget uff ei Million Dollar kirzt. Au wenn si hochi Ischaltquote ghet het, isch s noch nur eire Staffel abgsetzt worre.
Wege ä paar Okläng on de Film Star Wars (1977) vum George Lucas isch Kampstern Galactica Gegestond vun grichtlige Ussenondersetzunge gsi. Bsundersch wil bi de erschte Folge de John Dykstra, wu dertmols bi de Firma Industrial Light and Magic gschafft het, wu au on Star Wars gschafft ghet het, au fir d Spezialeffekt verantwortlich gsi isch.
SNB
D' Abchürzig SNB isch für
Python
Python (altgriechisch: Πύθων) bezeichnet:
Arnulfinger
D Arnulfinger si d Nochkomme vom Bischof Arnulf vo Metz, wo spöter heilig gsproche worden isch. Sie sind, zsämme mit de Pippinide, eini vo de dynastische Linie, wo zu de Karolinger gfüehrt hai.
Noch em abverheite Staatsstreich vom pippinidische Huusmeier Grimoald im Johr 661 isch d Macht, s Erb und die politische Ziil uf dr Sohn vom Ansegisel und dr Begga, uf e Pippin dr Mittler übergange. Noch siim Siig über e neustrisch Huusmeier Ebroin in dr Schlacht bi Tertry 687 het dr Pippin d Macht im merowingische Riich in siine Händ gha. Er het siine Söhn die wichdige Böste im Riich ge und eso si Herschaft befestigt: dr Grimoald dr Jüngeri isch öbbe 700 Huusmeier vo Neustrie worde, dr Drogo Dux in der Champagne. Dr Karl Martell, dr unehelig Sohn vom Pippin wird as dr Neugründer vo dr Dynastii agluegt, wo vo denn a noch ihm Karolinger heisst. D Besitz vo de Arnulfinger si um Metz und Verdun gläge gsi, die vo de Pippinide in den Ardenne, im Haspegau und in Toxandrie.
29. März
Dr '''29. Merz''' isch dr 88. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 89. in Schaltjohr), dodermit blybe no 277 Däg bis zum Änd vum Johr.
Schweizerische Nationalbank
D' Schwiizerischi Nationalbank (SNB), franz. Banque Nationale Suisse (BNS), ital. Banca Nazionale Svizzera (BNS), rätoroman. Banca Naziunala Svizra (BNS), git de Weg für d'Banke i de Schwiiz vor. Sie isch d'Zentralbank, wo d'Gäldpolitik und Währungspolitik vo de Schwiiz tuet füehre. Luut de Verfassig isch d'Uufgab, uf alli Interässe vom Land z'luege. D'Unternämensform isch e Aktiegsellschaft.
Uufgabe
D' Nationalbank dörf als einzigi Bank Banknote drucke. Sie werdet druckt vom Orell Füssli. Näbedem dörf sie au d'Münze uf Befehl vom Bund in Umlauf bringe. De Gwünn wo sie tüend erwirtschafte got a 2/3 ad Kantön, de Rescht chunnt de Bund über.
Goldverchauf
D'Nationalbank hät vo 2000 bis 2005 1300 Tonne Gold verchauft, wo sie nüme für d'Gäld- und Währigspolitik bruucht hät. De Erlös vo 21,1 Milliarde Franke hät sie im Joor 2005 an Bund und Kantön uusgschüttet. I de Johr 2007 und 2008 hät d'Nationalbank nomol 250 Tonne Gold verchauft, zum d Zämesetzig vo de Währigsreserve uuszgliche. Sie hät derfür ihri Devisereserve uufgschtockt. D' Nationalbank haltet sit em Septämber 2008 unveränderet 1040 Tonne Gold.
Indogermanische Religion
Under Indogermanische Religio werd e hypotetischi Religioo bizaichnet, wo a de Urindeuropäer zuegschribe werd und ahand vo sproochliche und typologische Gmainsamkaite vo de Religione vo indeogermanische Völcher, erschlosse werd.
D Idee vonere indogermanische Religioo isch glii noch de Entdeckig vo de indogermanische Sproochfamili uufchoo, nochdem e sproochlichi und sachlichi Verwandtschaft zwöschet lat. Iuppiter/Diēspiter, agr. Zeus pater und ai. Dyaus Pita festgstellt woren sich. Trotzdem isch es a de früene Religiosforschig nöd gglunge, e grössere Zämehang zwösched de verschidnige indogermanische Religione z finde, trotz villne Vorschläg und Öberlegige, drunder aber au faltschi Vergliich wie z. B. nordisch Hel = indisch Kali; südgermanisch Wotan = indisch Vata).
Erst wo de Paul Thieme vorgschlage het, as di indogermanische Gotthaite eender personifizierti ethischi Bigriff sind statt personifizierti Natureliment, isch d Forschig us de Sackgass, wo si iigschlage het, usechoo. E wichtige Biitrag hett den de französisch Religioswüsseschaftler Georges Dumézil gschaffe, mit sinere Aasicht vonere drüfuntkionelle Struktur vom indogermanische Pantheon.
d Drü-Funktione-Theorii
Em Dumézil sini Theori baut uf de These uuf, as de Götterhimel en Abbild vo de Gsellschaft darstellt. Vili indogermanischi Kulture hend nämli us drai fraie Ständ bistande, nämli em Lehrstand, em Wehrstand und em Nährstand. Drususe het de Dumézil s drüfunktionale Schema erarbaitet:
Da System het sich as e gaignets Muster usegstellt und het a de vergliichende Religioswösseschaft e Schub geg före ggee. Götternäme mitsamt de Etymologie sind in Hindergrund trette zugunste vo Sage und Mythe und typologische Aigeschafte, wo bistimmti Gotthaite mitenand verbinded. So isch zum Biispiil e indogermanische Donnergott erfassbar wore, e Held sundergliiche: de germanischi Thor und de indisch Indra trinket und esset öbrmäässig vill, rastet schnell uus und chämpfet, wie de baltischi Perkunas e schlange- oder trachenartigs Wese, wo mit Wasser i Verbindig stoot.
Kritik
Erst noch e paar Joor isch au Kritik gegenöber dem System uufchoo, wo trotz alem au vill Schwächine uufwiist. So werd di antiki griechischi Religio fast ganz uusgchlammeret, wege de starche chliiasiatische und semitische Iiflüss. Aber au di uurtümlichi Religioo vo de Balte möcht nöd so recht i da Schema passe. Di dritt Funktion isch bim Dumézil z wenig differenziert und d Nasatya, de Quirinius und de Freyr hend doch grad echli gär wenig gmainsam. De wiiblich Aspekt isch vom Dumézil vernochlässigt wore, obwoll vili indogermanischi Religione meriri Göttine mit düttliche und uusprägte Charakterzüüg hend. Us dem Grund isch d Idee uufchoo, as Fruchtbakaitsgotthaite und Göttine useme nödindoeuropäische matriarchale Substrat entstamed, e These, wo bsundrigs vo de baltische Archäologin Maria Gimbutas vertrette woren isch. Noch ere chöni s baltische Pantheon in e männlichs ursprünglich indoeuropäisches und e wiiblichs, ursprünglich e vorindoeuropäisches Eerb tailt were.
D Tabele, wo une chunnt, vergliicht Göttine, wobi au s semitische Pantheon vo Ugarit (bis 1200 v. Chr.) dezuegno werd, um z zaige, ass da Schema nöd explizit indoeuropäisch isch:
Linguistik
De Abschnitt chunnt nöd ooni Abchörzige uus: ie.: Indoeuropäisch; skt.: Sanskrit; agr.: Altgriechisch; phryg.: Phrygisch; lat.: Latiinisch; gall.: Gallisch; lit.: Litauisch; lett.: Lettisch; an.: Altnordisch; ae.: Altenglisch; wgerm. Westgermanisch. – m.: männlich; f.: wiiblich; Dl.: Dual, Pl.: Plural
En anderi Möglichkait büütet d Sproochwüsseschaft aa. Allerdings cha si nume näbis öber Näme und religiöösi Uusdrück säge.
D Indoeuropäer hend Götter vereert (1. *deiuos m. skt. devaḥ; phryg. tios; lat. deus; lit. diēvas – 2. *dhēh1s: agr. theos; phryg. deos; an. dís f.), wo si as unsterblich bitrachtet hend (*deiuos nmrtos m.Pl.; skt. devāḥ amrtaḥ; agr. theoi ambrotoi; lat. dī immortāles). Möglichi Gotthaite sind gsii:
Tages-Anzeiger
Dr Tages-Anzeiger (umgangssprochlig au Tagi oder TA) isch en überregionali Zürcher Dageszitig. Er het under de Schwiizer Abonnementszitige eini vo de höchste Uflage (216'411 Exemplar, noch WEMF 2007) und wird jede Dag vo 551'000 Lüüt gläse. Dr Dagesazeiger isch näben em Blick und dr Neue Zürcher Zitig eini vo de füehrende Zitige in dr dütschsprochige Schwiiz.
Allgemeins
Dr Dagesazeiger wird vom Verlagshuus Tamedia usege. Si Schwerpunkt lit im so genannte „Millione-Züri“ (Stadt und Agglomeration Züri). Politisch und wirtschaftlig isch er unabhängig, die politischi Haltig isch linggs vo dr Mitti.
Thomas Meyer
Dr Thomas Meyer (* 1974 z Züri) isch e Schwiizer Schriftsteller, Teggschder und Aktionskünstler.
Dr Thomas Meyer isch z Züri as Sohn vonere jüdische Mueter und eme chrischdliche Vater uf d Wält cho und isch z Mellige und Wädischwil ufgwachse. Nach eme abbrochene Rächtsstudium a der Uni Züri hed er as Texter in Wärbeagenture und as Reporter Textchef uf Redaktione gschaffed.
As Autor bekannt isch er worde ab 1998 mit unter em Pseudonym Hans Schmerz veröffentlechte Online-Kolumne und as Autor vo der Zürcher Underground-Zitschrift «KULT». 2007 hed er sech sälbständig as Autor und Texter gmacht. Er wohnt und schaffed z Züri.
Vo 2007 bis 2010 het der Thomas Meyer s Street-Art-Projekt «Aktion für ein kluges Zürich» düregfüert, indäm er im öffentleche Ruum Chläber mit Frage gchläbt het. 2013 isch im Salis Verlag es Poschdcharte-Set vom Meyer erschine, wo unter em Titel Wem würden Sie nie im Leben eine Postkarte schicken? zum Teil Froge us dere Aktion ufgrift.
2012 isch am Meyer si Debütroman Wolkenbruchs wunderliche Reise in die Arme einer Schickse im Salis Verlag erschine. Der Roman, wo vo de Liebesnöt vomene fromme junge Jud handlet und tütschi Schdandardsproch mit jiddische Ischbrängsel kombiniert, isch 2012 für e Schwizer Buechpris nominiert worde und isch 46 Wuche lang uf der offizielle Schwizer Bestsellerliste gschdande. Für s Wärch het dr Thomas Meyer 2013 dr Anerkennigspris vom Zolliker Kunschdpris gwunne.
Konstanz
Konschdanz, au Koschdanz,, elter i der Nochberschaft Choschtez, isch di gröscht Stadt am Bodesee und do wohnet so um die 80.000 Lüt. Si ghört zum dütsche Bundesland Bade-Württeberg und isch e Großi Kreisstadt. Zamme mit dr Schwizer Nachbarstadt Krüzlinge und witere Schwizer Gmeinde het d Agglomeration Konschdanz iber 110.000 Iwohner.
Z Konschdanz schwätzt mer vu all de alemannische Sprochweise es Bodeseealemannisch. In alte Verzeichnisse vun de Usbreitung vum Alemannische isch d benachbarte Höri und der südliche Hegau scho e Gegend, wo mer Hochalemannisch schwätzt. Onnige seealemannische Wörter sind au für Hochdeutsch schwätzende Leut zu verstande.
Uf französisch heisst dr Bodesee Lac de Constance, des mont Konschdanzer See.
Als e bsunderi Kuriosität liige mit em Tägermoos 1,54 km² vum Konschdanzer Bann im schwizer Kanton Thurgau.
Gschicht
Konschdanz isch vor allem usm Konzil vo Konschdanz bekannt, wo zwei Gegepäpscht abgsetzt wore sind und dr Jan Hus ufm Schitterhuffe verbrennt wore isch.
Viel früener isch se amol a freii Riichstadt gsi. Denno hot se au zu Öschtriich und zu Bade ghört.
Vom 6. Johrhundert und bis umme 1821 isch Konschdanz Sitz voneme katholische Bischof gsi. S Bischtum Konschdanz isch im 15. Johrhundert s gröschte dütsche Bischtum gsi, es isch vom Gottert bis an Negger und vo dr Aare bis an d Donau gange, und me het em au Bischtum vo de Alemanne gseit. S Münschder, wo früener d Chille vom Bischof gsi isch, stammt us em 11. Johrhundert. S Bischtum Konschdanz isch drno im Erzbischtum Friburg im Brisgou ufgange.
Verchehr
Konschdanz lit a dr B 33 vun Willstätt nach Konschdanz und (via Fähre) nach Meerschburg und Ravensburg. Zwische Meerschburg und Konschdanz-Staad gitts die Autofähre, wo laufend verkehrt. Und itt zuletscht gitts die Bodesee-Schiffsbetriibe. Mitm Schiff ka mer uf Überlinge (im Nordweschte) und uf Lindau und Breagaz (im Oschte) gmüetlich fahre. Uf em Seerhy, em Untersee und em Rhy goot es Schiff bis uf Schaffuuse.
Im Sommer fahrt e privates Personeschiffle vum Konschdanzer Haffe ommol rund enum nach Konstanz-Seestroß, Bodesee-Therme, em Schweizer Bottighofe und zrick nach Konstanz-Haffe.
Politik
Konschdanz isch – wies in Südbade so isch – und vu Alters her politisch konservativ-liberal aaghaucht gsi. Mit de Universitätsgründung im Johr 1966 isch en markante sozialliberaler Schwenk usgfüert worre. Der isch um 1990 durch e stärkere Verlaggerung zu de Grüene ersetzt worre. (Dees kummt in dr aktuelle Zsammensetzung vum Gemeinderat zum Usdruck.) Im Johr 1996 hond d Konschdanzer de Horst Frank zum erschte grüene Oberbirgermoschter vu Ditschland gwählt und en 2004 no emol bstätigt.
Wahle
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 6. Juni 2019:
Dezue gitts Ortschaftsrät für d Ortsteile
Selle Ortschafte hond immer en Ortsvorsteher und e Ortsverwaltung.
Städtepartnerschafte
Konschdanz hot Städtepartnerschafte mit selle Städt:
D Regio DACH
Konschdanz hot d Koordination vun em Projekt Verwaltunge, wo lernet ibbernomme, welles us em Netzwerk vu acht Städte in Deutschland, Öschtreich und dr Schweiz (DACH) im Bodeseegebiet bschtoht. Die tauschet sich usser ibber ihr Wisse ibber d Gränze weg.
Wirtschaft
Wege der sunnige Lag am Bodesee und am Rhi und aan de Gränz zur Schwiiz lebbt Konschdanz au vum Fremdeverkehr, Tagunge und Kongress.
Für d Schwiizer Firme isch d Stadt Konschdanz en geigneter Standort in der Näh vun der Schwiiz fir Niiderlassunge und Tochtergsellschafte mit Usstrahlung nach dr EU und Ditschland.
Hoch- und anderi Schuele
Im Johr 1966 isch d Universität Konschdanz gründet worre, wo hüt über 10.000 jungi Lüt studieret.
Fir d breit gfächerte Grundausbildung sorget vier Gymnasie („Suso“, „Humboldt“, „Ellenrieder“, „Geschwister Scholl“), Brufsschuele, Privatschuele, Realschuele, Gsamtschuele, mehrere Grund- und Hauptschuele und 43 Kindergärte.
Eppes aazluege
Es hot frieher 26 Wehrtürm z Konstanz gäbbe. Devu sind ibbrig gblibbe de Rheintorturm, de Pulverturm und es Schnetztor. De Rheintorturm hot d Ibbersicht uff de Lüüt gäbbe, wo us em Norde ibber d Rheibrücke kumme sind. Heut gitts stattdesse e breitere Rheinbrück denäbbe. Im oberschte Stock vum Rheintorturm isch e Fasnetmuseum.
Konschdanzer Seealemannisch
Es gitt e bsundere Konschdanzer Stadtmundart und do no emol bsundere Färbunge in de Stadtteile (so wie Wollmatingen und Paradies). Es gitt au e Sammlung mit bsundere Konschdanzer Redewendunge zsamme mit de deutsche Übersetzung, die hosst „So schwätzt me z Konschtanz“.
Im Konstanzer Alemannisch wird anderscht als im Schriftdütsch indirekt formuliert, alti kurzi Vokäl i offniger Silbe sind kurz bblibe wie z. B. im Wort Boddesee. Es s vor p, t und k sprechet se wie sch aus, z. B. bei Schtein.
Theater
S Stadttheater Konschdanz isch in em Gebäud, wo seit 1610 s Jesuitegymnasium gwäse isch. S wird als älteschte feschte Bühne vu Deutschland gführt. Theater wird au im Kommunale Kunscht- und Kulturzentrum K9 gschpillt.
Musee
Vu de Musee sind z nenne:
D Musi
In Konschdanz isch d Südwestdeutsche Philharmonie, s Junge Kammerorcheschter Konschdanz, s Universitätsorcheschter, zwei Bigbands, mehrere Blosmusike und ville Chör und Gsangsvereine.
Alle Johr im Auguscht wird d Kammeroper im Roothuushof uffgführt.
Natur
Im Wollmatinger Ried raschtet oder überwinteret d Zugvögel im Naturschutzgebiet. Dr Triboldingerbohl isch en Insel bim Ried. E Felsnaddel glei bei Wallhause, wo unter de Seeoberfläch verborge isch, hosst de Teufelstisch (Tisch vum Deifel) und liggt grad hinter em Abfall vum niedrige ins tiefe Wasser ("em Felse").
D Insel Mainau im Überlinger See ghört zum Konschdanzer Stadtteil Litzelstette.
Sunschtigi Veranschtaltige
Im Frieling, meischtens im Mai, isch die erschte greesere Veranstaltung vum Johr, des isch Jazz-Downtown, mit Jazz i alle Altschtadtlokal und wird vum hiesige Hoschpizverein durchgfiert.
Im Summer isch in Konschdanz onner vu de gröschte Flohmärkt vu Europa. Aan zwei Täg kummet 1200 Aabieter und 150000 Bsuecher um z kaufe und z schachere.
Im Summer, am zweite Wochenend vum Auguscht, feieret d Konschdanzer und Chrüzlinger s Seenachtsfescht (des hosst in Chrüzlinge „Fantastical“) mit enem gmeinsame Feuerwerk. Ville Konschdanzer lueget sich es Seenachtsfescht vu Chrüzlinge us aan, weils dett gmüetlicher zugoht und es vun de Schtadt veranschtaltet wird und drum (im Gegesatz zu Konschdanz) konn Eitritt koschtet.
Denn folget als weitere Fescht s Weifescht (im Juli), s Oktoberfescht, s Open Air Festival Rock am See und de Weihnachtsmarkt (im Dezember).
D Konschdanzer Fasnet
Alle Johr widder isch im Januar/Februar d Konschdanzer Fasnet. E bsunderi Veranschtaltig isch d Übertragung vun de Konschtanzer Fasnet-Sitzung (Konstanzer Fasnacht aus dem Konzil) im SWR/SR-Fernsähe. Det schwätzet se mol mehr, mol weniger Konschdanzer alemannisch. Des isch ällewell an em Zischtig im Januar odder Februar, am Obe um Virtel Nüüni bis um Virtel Zwölfe im Dritte Fernsehprogramm vun SWR/SR. Zwische 0,7 und 1,2 Millione Fernsehzuschauer lueget des in ganz Deutschland a.
Bekannt sind d Fanfarezüeg mit uffweckendi Fanfarestöß, dröhnendi Trommle und durchdringendi, schmetterndi Fasnetsruef nach Landsknechtart. A bsunderi Tradition hond d Nidderburger. D „Niederburg“ isch es älteschte Viertel vu Konschdanz und liggt am Seerhein. Es gitt det seit 1948 en Fanfarezueg. Seit 1980 hond se au e Abteilig mit Fahneschwenker („Fahnenschwinger“). D Uniforme sind grad so wie in de Zeit um 1600. De Fasnetsruef isch „Ho Narro, Ho Narro“.
Am Schmotzige Dunschtig wird seit 1994 um 13:00 Uhr im Freie uf em Obermarkt es Jakobiner-Tribunal mit ugfähr 1500 Zuschauer abghalte. De „Aageklagte“ isch us Konschdanz oder drum enum. Der „Aageklagte“ stammt aus der Region. De Aagschuldigte wird ufs Podescht gholt. Richter, Aakläger, Verteidiger und Zeuge dunt lamentiere. Es goht in selle Gerichtsverhandlung närrisch zue und isch in de Tradition vu de Jakobiner. E Weile später wird uf em Obermarkt de Narrebom vu de Fastnachtsvereinigung „Laugelegumper“ ufgstellt. Am Schmotzge Dunschtig umme Siebene am Obe goht de Hemmedglonkerumzug in de Niederburg vu de Inselgasse/Ecke Schreibergasse bzw. Gerichtsgasse aus los. De Umzug wird gmacht ibber d Konradigass, Klostergass, Rheingass, Münsterplatz, Wessenbergstroß und härt uff am Stephansplatz. Do nemmet uugfähr 3.000 Schüeler us elf Konstanzer Schule dra teil. Alle hond weiße (Nacht-)Hemde aa. Sechs Fanfarezüge heizet d Stimmung aa. Vier bis acht riesegroße weiße Hemdglonkerpuppe (Gole vu Goliath) werret mitgführt. Do zeiget d Schüelergruppe im Umzug uugfähr 52 Transparente, uff dänne bsundere Schwänk, wo s Schuellebbe luschtiger gmacht odder vergällt hond de stuunende Zuschauer (und au de Lehrer) zeigt werret. S Wort Glonker sull vum mittelhochditsche Wort „Glunke“ (hängende Locke) kumme und im wiitere Sinn en umschwankende, fuule Mensch bezeichne. De Bruuch sull us em End vum 19. Johrhundert stamme und vu Konschdanz durch d Lehrer in umliegende Städte trage worre si.
Am Fasnet-Sunntig um 14:00 Uhr beteiliget sich so um die 75 Gruppe mit uugfähr 4.000 Teilnehmer fir 2 Stunde aan em große Umzug. Um die 25.000 Zuschauer lueget zu. Der Zueg goht vum Lutherplatz ibber d Laube, Stephansplatz, Fischmarkt, Marktstätte, Rosgartenstraße und härt uff aa de Dreifaltigkeitskirche.
Zum Abschluss vu de Fasnet in Konschdanz ziehet d Mitglieder vu de „Geldbeutelwäscherzunft“, wo en Frack oder e schwarzes Koschtüm und en Zylinder anhond, mit em Fanfarezug durch d Innestadt. Selle Trauerfigure tauchet am Obend vum Aschermittwoch d leere Geldbeutel, wo an em Stecke aagbunde sind, ins Wasser vum Karle-Steuer-Brünnele. Sie waschet se symbolisch aus, demit es nächschte Fasnet wieder Geld gitt, und Fasnet wird ertränkt.
Zur Erinnerung im ganze Johr aan d „Blätzle“ isch im Johr 1968 in der Nähi vum Schnetztor zwischem Blätzleplatz und em Augustinerplatz de Blätzlebrunne uffgestellt worre. D Blätzlebuebe hond en Häs us Stoffschuppe (Blätzle) und tobet durch d Stroße. Seller Brunne zeigt es bsundre Fasnets-Häs vu de Blätzlebue, wo us em Hahnekamm und sunscht nur no us Blätzle bstoht. Dem isch det en kleine Blätz und e Figur, wo e lang Naas macht beigsellt.
Alte Konschdanzer Fasnetlieder werret in alemannischer Mundart gsunge.
Burtscheid
Burtscheid (lat. Porcetum, frz. Borcette, Öcher Platt Botsched) isch e Stadtteil vo Aachen. S isch im Joor 1018 as Herrligkäit Burtscheid gründet worde, es het dört aber scho vorhäär e Siidlig ge, wo Kelte und Römer gläbt häi. 1338 het Burtscheid d Stadträcht überchoo und isch bis 1897 en äigeständigi Stadt gsi, vo 1816 aa dr Sitz vo dr Verwaltig vom Landktäis Aache. Im Joor 1897 isch Burtscheid iigmäindet und e Stadtdäil vo Aache worde, wo sit 1972 zum Stadtbezirk Aache-Middi ghöört. Burtscheid verdankt si Entstoo und si spööteri wirtschaftligi und gsellschaftligi Entwicklig hauptsächlig sine Thermaalkwelle, wo zum Aachen-Burtscheider Thermaalkwellesüsteem ghööre, und em Bach Wurm.
Escheringen
Eescheréngen (lothrìngisch; frànzeesch Escherange, ditsch Escheringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geografi
Züe dr Gmein ghert àui no s Derfel Molvange (lothr. Molweng oder Muelweng).
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Eescheréngen ìsch. Eescheréngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Eescheréngen ghert zem Moselfrankisch.
Signau
Signou (amtlech Signau) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Signou ligt im obere Ämmitau am Schüpbach. D Gmeindsflächi bsteit us 56,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,5 % Waud, 7,2 % Sidligsflächi u 1,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Luperschwiu, Langnou, Eggiwiu, Röötebach, Bowiu u Obertau.
Gschicht
Signou isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1130 aus Sigenowo. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Signou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,2 % gläge.
Religion
84,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Signou isch dr Martin Wyss (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2878 Ywohner 95,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Signou ghört zum Hochalemannisch.
Damasen
De Damasen isch i degriechische Mythologii e Gigant. Er chunnt nume i de Dionysiaka vom Nonnos vor, wo im 5. Joorhundert glebt hett.
Nochdem e Traach de Tylos töödt hett, hett de Damasen uf Bitt vo dem sinnere Schwöster Moria de Traach miteme Bommstamm töödt.
Real Club Deportivo Carabanchel
Real CD Carabanchel isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst La Mina und het 2.000 Zueschauerplätz. Der Club isch 1916 gründät worde. Es isch der dritteltisti Fuessballclub z Madrid. Die höchsti Liga, won er je din gspiilt het, isch d Segunda División B.
Heidenheim an der Brenz
Hoidna, au Hoirna, dt. Heidenheim an der Brenz, isch a Stadt im Oschte vu Bade-Wirttebärg an dr Gränze zue Bayern rund 17 km sidli vu Oole un 33 km nerdli vu Ulm. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt des Landkrois Hoidna un no Oole un Gmend di drittgrescht Stadt vu dr Region Oschtwirttebärg.
Hoidna bildet a eige Mittelzäntrum, wu alli Gmeine vum Landkrois Hoidna zum Mittelberaich derzu ghere. Syter em 1. April 1956 isch Hoidna Großi Chreisstadt. Mit dr Gmei Natte het d Stadt Hoidna ne Verwaltigsgeminschaft veryybart.
Geografii
Hoidna lyt in 478 bis 645 Meter Hechi zwische Albuech un Härtsfeld am nordeschtlige Änd vu dr Schwebische Alb in ere Dalwytig vu dr Brenz, dert wu am Fueß vum Hellestoi s Stubedal dryymindet. D Brenz chunnt vu Kenigsbronn uus, wu si ihri Quälle het, im Nordweschte in s Stadtgebiet un fließt in Nord-Sid-Richtig zerscht dur d Stadtdeil Aufhause un Schnoite, derno dur d Chärnstadt un dur dr Stadttdeil Mergelstette un verlosst derno s Stadtgebiet im Side in Richtig Herbrechtenge.