cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volla
Westgermane: Phol und Volla
Phol - sin Name werd wegem Stabraim wie "Fol" usgsproche - isch die männlichi Namesform und somit chan er as Fruchtbarkaitsgott betrachtet werde. Meriri Beobachtige bestätiget die Vermuetig. So git s bide Germane meriri Götterpaar, wo glichigi Näme hend, wa aigetlich ungermanisch isch: Freyr und Freyja, baidi Fruchtbarkaitsgotthaite; Njördr und Nerthus, er de nordischi Meeres- und Handelsgott, si d Muetter Erde; denn Fjörgyn und Fjörgynn. Die letzt isch en andere Name för d Erdgöttin Jörd, er isch aber de Vater vode Göttin Frigg. Somit werd dütlich, as de "Fol" und d "Folla" Fruchtbarkaitsgotthaite bi de Südgermane gsii sind, doch chamer nöd säge, öb sie Brüeder und Schwöster, wie de Freyr und d Freyja im Norde, oder e Ehepaar oder gär Muetter und Soo gsii sind.
Nordgermane: Fulla
I de altisländische Edda isch d Fulla d Dieneri vo de Muetergöttin Frigg und werd zude Asine zält. Si isch e Jungfrau und hortet s Trückli mitem Schmuck vode Frigg. Well d Fulla au ide Skaldedichtig vorchunnt, chamer anee, ass si e gwüssi Bedütig gha het.
Ivan Glasenberg
De Ivan Glasenberg, (* 7. Jänner 1957 in Johannesburg), heimatberächtigt und wohnhaft z Rüeschlike isch e südafrikanisch-australisch-schwyzerische Unternämmer und Manager. Er isch de CEO vo de Firma Glencore, em gröschte Rohstoffhändler vo de Wält.
D Glasenberg isch in eme Vorort vo Johannesburg ufgwachse. Sini Muetter isch Südafrikanerin und sin Vater en gebürtiger Litauer. Er het an de University of the Witwatersrand z Südafrika sin Bachelor-Abschluss gmacht und an de University of Southern California sin Master of Business Administration. Im Johr 1984 isch er zu Glencore cho und het im Chole-Departement gschaffet, zerscht z Südafrika und dann z Auschtralie. In de Johr 1989 und 1990 het er s Büro vo Glencore z Hong Kong und z Peking gleitet, bevor er im 1991 d Leitig vom Chole-Departement übernoh het. Im 2002 isch er dann CEO vo Glencore worde.
D BusinessWeek het im 2005 brichtet, dass de Glasenberg e Schlüsselfigur im gheime Öl-Handel vom Marc Rich mit em Iran gsi isch. Spöter isch er vom US-Präsident Bill Clinton begnadiget worde.
Im September 2011 het s Schwiizer Wirtschaftsmagazin Bilanz brichtet, dass es Vermöge vo öppe 5,3 Milliarde Franke het. Am 16. April 2012 het d BBC es Interview mit ihm gsendet, wo er d Vorwürf gäge Glencore wäge de Umwältverschmutzig und Chinderarbet zrückgwise het.
Kallichore (Mond)
D' Kallichore (Jupiter XLIV) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 11 isch am 6. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna un Yanga R. Fernández entdeckt worre isch am 30. März 2005 vu de Internationale Astronomische Union IAU uf de de offiziell Namme Kallichore daift worre. Kallirrhoe isch ä Nymphe oder Muse us de grichische Mythologi.
Bahndate
D'Kallichore umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 24.043.000 km in 764 Däg, 17 Stund un 31 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 02640 uf. Mit ere Naigig vu 165,501° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird si de Carme-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Carme, zuegordnet. Kallichore isch s'usserst bekannt Mitglid vu de Gruppe.
Kanton Brest-L’Hermitage-Gouesnou
Dr Kanton Brest-L’Hermitage-Gouesnou (breton. Kanton Brest-An Ermitaj-Gouenoù, frz. Canton de Brest-L'Hermitage-Gouesnou) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Kallichore (Mond)
Physikalischi Date
D'Kallichore besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Kallichore wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,7m.
Kanton Brest-L’Hermitage-Gouesnou
Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Dominique Jaffredou gsii.
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
4. Januar
Dr '''4. Jänner''' isch dr 4. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 361 (in Schaltjohr 362) Däg bis zum Änd vum Johr.
Gordola
Gordola (lombardisch Gordora) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno.
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Gordola isch dr Armando Züllig.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Gordola ghert zum Ticinese.
Wera Frydtberg
D Wera Frydtberg (* 11. Augschte 1926 z Fryburg; † 16. Juni 2008 z München), uf d Wält chuu as Wera Friedberg, ghyroote Wera Urbach, mer chännt si aus as Vera Friedtberg, isch e dytschi Theater- un Filmschauspiileri gsii.
Lääbe
D Doochter vun eme Dokter isch uf s Reaalgimnaasium gange un het derno Schauspiilunterriicht bim Alfred Neugebauer z Wien gnuu. Deert isch si ab 1949 in zaalryyche Theater uf dr Biini gstande, dodrunter s Akademietheater un s Kosmos Theater. Bis 1962 het si am Theater in der Josefstadt gschafft. Ab 1953 het si Gaschtspiil am Renaissance-Theater z Berlin gee, an dr Komödie Berlin, an dr Kleine Komödie z München, an dr Komödie Düsseldorf, am Theater Die Kleine Freiheit München un bi dr Schlosspark-Spielen Wiesbaden.
Tomils GR
Tomils isch a ehmolagi politaschi Gmaind, wo zum Krais Domläschg im Bezirk Hinderrhy vom Kanton Graubünde ghört hät.
Gschicht
Tomils isch am 1. Januar 2009 per Fusion us de ehemolig selbschtändige Gmainde Feldis/Veulden, Scheid, Trans und Tumegl/Tomils entschtande.
Am 1. Januar 2015 hät Tomils mit da Gmainda Almens, Paspels, Pratval und Rodels zur nöija Gmaind Domläschg fusioniert und isch sit do a Frakzion vo Domläschg.
Bevölkerig
D Bevölkerig vo da Gmaind isch zwosprochig gsi. Witeri Imformazione zur Sprochsituazion findt me i da Artikel vo da ainzelna Ortschafta.
Herbertingen
Herberdenga (dt. Herbertingen) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,9 % Landwirtschaftsfleche, 18,6 % Wald, 11,6 % Sidlongsfleche ond 2,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Herbardenga gheret d Ortsdoel Herbardenga, Hõndersenga (Hundersingen), Maarba (Marbach) ond Miaderkenga (Mieterkingen).
Gschicht
Herbardenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 854 als Heriprehtinga.
Verwaltong
Herbardenga hot mit dr Stadt Sulga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Magnus Hoppe.
Dialekt
Dr Dialekt vo Herbardenga ghert zom Schwäbisch.
Greppen
Greppe esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Lozärn-Land im Kanton Lozärn i de Schwiz.
Geografi
Greppe liid am Vierwaldstettersee und au no am Fuess vo de Rigi, zäme mid Vitznau und Wäggis. Di drüü Gmeinde sind zäme uumgää vom Kanton Schwyz und bilded so en Entklave vom Kanton Lozärn. Es isch übrigens au scho zur Debatte gstande, dass mer zäme mid de andere beide Seegmeinde de Kanton wächsled.
Vo dr Gmeindsflechi send 50,9 % Landwirtschaftlechi Flechi, 39,7 % Waud ond 9,4 % Sidligsflechi. Nachbergmeinde vo Greppe send Wäggis ond Chüsnacht im Kanton Schwyz.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 16,7 % gläge.
Religion
66 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 19,9 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0%, CVP 19,5% , FDP 18,9% , GLP 8,8% , GP 5,5% , SP 9,2% , SVP 32,7% , Süschtigi 4,5%.
D Gmeindspräsidentin vo Greppe esch d Claudia Bernasconi (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Franken (Region)
Franke (au Frankeland) isch e Regioon z Dütschland. Si zäichnet sich us dur kulturelli und sproochligi Äigehäite und isch öbbe idäntisch mit em Gebiet, wo die ostfränkischi Dialäktgrubbe (in dr Umgangssprooch Fränkisch) vorherrscht. Zu Franke ghööre im Wääsentlige d Bezirk Ooberfranke, Underfranke und Middelfranke in Bayre, dr nordöstlig Beriich vo dr Region Heilbronn-Franken in Baade-Württebärg und s Gebiet Südthüringe, wo au ostfränkisch gschwätzt wird, und chliineri Däil vo Hesse. En offizielli Gränze het Franke aber nit.
Dr Begriff Franke bezäichnet au d Volksgrubbe, wo im Wääsentlige in deere Regioon läbt. Die muess mä vom germanische Volksstamm vo de Franke underschäide und het historisch däm sis östligste Siidligsgebiet bildet. D Ursprüng vo Franke lige in dr Aasiidlig vo de Franke sit em 6. Joorhundert Maingebiet, wo vorher woorschinlig vor allem Elbgermane gläbt häi. Spöötistens sit em 9. Joorhundert isch s Gebiet as Francia Orientalis (Ostfranke) bekannt, und het im Hoochmiddelalter im Wääsentlige dr Ostdäil vom fränkische Stammherzogdums usgmacht und sit 1500 dr Fränkisch Riichskräis. Wo dr Napoleon die süddütsche Staate noch em Ändi vom Häilige Römische Riich nöi gliideret het, isch dr grösst Däil vo Franke zu Bayre choo.
Greppen
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 770 Iiwohner 94 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,9 % Französisch, 0,5 % Italienisch ond 4,6 % anderi Sprache.
Z Greppe redt me scho s höchschtalemannisch Schwyzerisch.
Knörsheim
Knersche (frz. Knœrsheim, dt. Knörsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Knersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1120.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Knersche ìsch. Knersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Knersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Südfränkische Dialekte
Südfränkisch oder Süd-Rhiifränkisch isch e oberdütschi Dialäktgrubbe, wo im Norde vom Land Baade-Württebärg (Karlsrue, Heilbronn, Mosbach) un im e schmale Streife im Norde vum Elsass gschwätzt wird.
Umgangssproochlig wärde die süd-rhiifränkische Dialäkt im Norde vom ehemoolige Staat Baade, wo s Kurpfälzisch zum Däil starke Iifluss het uf sä, zämme mit em Kurpfälzische au as „Baadisch“ bezäichnet. Speziell um Karlsrue ume git s au d Bezäichnig Brigantedütsch. Die süd-rhiifränkische Dialäkt, wo mä in Nordwürttebärg schwätzt, s so genannte Underländisch, wärde hingege nit as "Baadisch" bezäichnet, sondern vilmol – und falsch – as "Schwääbisch". D Abgränzig vom Dialäktruum isch nit idäntisch mit de politische Gränze zwüsche Baade und Württebärg, wo erst 1803 entstande si.
Mä underschäidet im Süd-Rhiifränkische und Nordbaadische vier Mundarte: s Karlsrueische, s Kraichgäuische, s Underländische und s Odenwäldische
FC Thun
De FC Thun 1898 isch e Schwiizer Fuessballverain us de Stadt Thun, wo am 1. Mai 1898 gründet worde isch. De Club spilt i de Saison 2015/16 i de Super League, de höchschte Schwiizer Spilklasse. Si gröschte Erfolg het de Club 2005 gha mit de Qualifikation für d Champions League.
De Verein spilt sit de Saison 2011/12 i de Stockhorn Arena (aafangs Arena Thun), em nöie Stadion mit eme Fassigsvermöge vo 10'000 Zueschauer. Devor het de FC Thun im Stadion Lachen gspilt.
I der Saison 2019/20 het Thun e Schlächti Saison verwütscht u het i der Barrage verlohre. So sy si i di Challenge League abgstige.
Slawische Sprachen
Gschicht und Entstehig
Di slawische Sproche gönn uff e Ursproch zruck. Si isch mit de baltische Sproche noch verwandt, sällewäg vermüete mänki Wüsseschaftler e balto-slawischi Ursproch, e Theorii, wu allerdings all weniger Unterstützig findet. Sälli Ursproch soll um 3000 v. Chr. im hüttige Wißrussland gschwätzt wore sii, d'Drännig vu de beide Familie wird zitlig ins 9. Johrhundert v. Chr. iigordnet.
S Ur- odder Protoslawisch hät sich vor mindestens 3.000 Johr vu de andere indogermanische Sproche abgspalte. Di eltisti Schriftsproch, wu drus vüregange isch, isch s Altchilcheslawisch odder Altbulgarisch, wu ab em 9. Johrhundert belèggt isch. Öbbe in de Mitti vum erschte Johrdausend noch Christùs dürfte sich d'Sprochzwiig Ost-, West- un Südslawisch uusebildet ha, Migratione hänn deno zu de hüttige Viilfalt vu de slawische Sproche gfiehrt. Veränderige, wu di moderne Sproche vum Urslawische unterscheide, sin d'Öffnig vu gschlossene Silbe, d'Bildig vu Nasalvokäl un de Usfall vu Konsonante in mänke Sproche. D'Morphologii isch (bis uff neui Forme bi de Verbe) chuum verändert wore.
D'Entstehig vu de hüttige Sproche hät in zwei verschidene Zitfänschter stattgfunde:
D'Uffspaltig wird druff zruckgfiehrt, dass d'Slawe e all größers Gebiet usgfüllt hänn, ihr Territoriùm isch zitewis größer gsi wie hütt.
Sit de politische Veränderige vo 1989 isch de Yfluss vom Änglische gwachse und au d Diaspora wird mit andere Auge aglüegt, nämlig als Forschigsobjäkt. Während Russisch und dodemit di russische Ywanderer in de GUS-Staate an Bedütig verliere, do's di jewylige Amtssproche in de Hindergrund dränge, kriege d Regionalsproche und sonigi, wo friehner underdruckt worre sin, meh Bedütig.
Sit 2004 sin Polnisch, Slowenisch, Slowakisch und Tschechisch Amtssproche vo de EU. Au Bulgarisch ghört sit 2007 dezüe.
Fäll, Gschlächt un Numerùs
D'Ursproch hät di meiste vu de indogermanische Fäll biibhalte, allerdings hänn sich de Ablatiiv un de Genitiiv vereinigt.
S Altchilcheslawisch hät näbe Singular un Plural no e Dual gha. Sälle hät sich numme im Slowenische un im Sorbische erhalte; im Russische un Kroatische wiise abber d'Nome noch de Zahle Zwei, Dräi un Vier all no Dualforme uff, im Bulgarische noch alle Zahle.
D'Adjektiiv un Nome chönne in alle slawische Sproche dräi Gschlächter (männlig, wiiblig, sächlig) ha.
Artiikel
E bstimmte Artikel gitt's numme im Bulgarische un im Mazedonische. Er wird dört durc e Ändig usdruckt, wu ans Substantiiv odder ans Adjektiiv aaghänkt wird. E Bispil us em Bulgarische: Di andere slawische Sproche hänn weder e bstimmte no e uubstimmte Artikel.
Verbaspäkt
Verbe sin in de slawische Sproche äntweder perfektiiv odder imperfektiiv. De Unterschid wird durch Affix usdruckt. Dodebii bschriibe di perfektiive Verbe e Handlig, wu nit stattfinde cha, ohni abgschlosse z sii (Bispil: „uusegoh“: mer cha nit mehreri Johr defür verwände, neume uusezgoh, wiil mer äntweder dinne odder dusse isch); e imperfektiivi degege cha au unterbroche were (Bispil: „ässe“: we'mer während ere Mahlzit uffhört z ässe, no hät mer einewäg scho gässe).
Iifluss uff anderi Sproche
Im Dütsche/Alemannische verwändet mer di slawische Wörter Doliine, Gränze, Gurke, Roboter, Vampiir, Zobel, Quark, Kren, Droschke, Nerz, Reizker, Ogonek, Petschaft, Karst, Peitsche, Pistole, Stiiglitz, Zeisig un Pogrom. E größeri Zahl vu slawische Lehnwörter findet sich im Rumänische un Ungarische, am hüfigste sin si dört als Bezeichnige vu Brief un in de Landwirtschaft.
Alfred Rossel
Dr Alfred Rossel (* 6. März 1841 z Cherbourg, † 17. Dezämber 1926 au z Cherbourg; mit ganzem Name Louis Théodore Alfred Rossel) isch e normännischer Folklorischt ùn Liedermacher gsi. Er isch z Cherbourg im Norde vo de Halbinsel Cotentin in de Normandie ùff d Wält cho ùn isch dr erschti Liedermacher vùm Cotentin gsi, wo ùff Normännisch dichtet het. Syn erschts Lied La Mi-Carême hetter 1872 gschriibe. S handlet vùm Zämmedräffe vo Dorffraue z Cherbourg:
E bsùndrigs Merchmool vo syni Lieder isch, dass sich de Gsang mitem gschwätzte Wort vermischt. Dr Alfred Rossel isch scho zue Läbzyte populär gsi. Zue syni bekannteschte Lieder ghöre Une foire à Bricquebec, Le boun baire, Au mais d'Avri, Fo qu'no s'embrache, ùn Les Goublins. Die Lieder handle meischt vo lokale Theme.
Syni Lieder sin vùm Charles Gohel gsùnge worde ùn syni Veraaschtaltige hen mangmool meereri duusig Lüt aagloggt. Syni Lieder sin ällewell no populär, vorallem Sus la mé (Normännisch ‚Ùffem Meer‘, ùff Französisch Sur la mer), wo di inoffizieli Hymne vùm Cotentin isch ùn vorallem im Norde vùm Cotentin ällewell no beliebt isch. S Lied isch so zimli s einzigi Lied ùff Normännisch, wo überhaupt no öfters z ghöre isch. Es isch sogar dänne Lüt ùffem Cotentin no gläufig, wo eigetli kei Patouais mee schwätze. S Lied isch sogar emool vorem Papscht Johannes Paul II. gsùnge worde.
Edda
Mit Edda werdet zwai Werch vode altisländische Literatur bezaichnet. D Lieder-Edda isch e Sammlig vo nordische Götter- und Heldelieder und d Snorra-Edda isch e Lehrbuech för Skalde, de nordische Dichter. Baid Büecher zäme sind die wichtigsti Quelle vo de nordische Mythologi und büütet au vill Material us de Heldesaage. Trotz verschidnige Erklärigsversüech, isch de Name Edda nöd dütet.
Alfred Rossel
Sus la mé het vier Strophe, di erschti isch am bekannteschte. Dr Teggscht handlet vorallem vùm Meer ùn de verschiidne Chüschtestädt vùm Cotentin.
Edda
Lieder-Edda
D Dichter vo de Gedicht i de Lieder-Edda (oder Älteri Edda oder fälschlicherwiis au Sämundar-Edda) sind nöd bekannt. Us sproochliche Gründ chamer die ältiste Lieder, wie d Völuspa, is 9. Joorhundert datiere, die jüngste Gedicht ghöret is 11. Joorhundert. Die Lieder sind mündlich tradiert wore. S ältiste erhaltnigi Exemplar vo de Lieder Edda isch de Codex Regius, wo im 13. Joorhundert ufgschribe woren isch. D Lieder sind im Stabraim verfasst wore und zum Tail dur en churze Prosategscht erwiteret wore.
Snorra-Edda
D Snorra-Edda (au Jüngiri Edda oder Prosa-Edda) isch um 1220 vom isländische Dichter Snorri Sturluson gschribe worde. Si isch e Lehrbuech för Dichter, wobi de Snorri ahand vo Biispil us Götter- und Heldelieder die verschidnige stilistische Möglichkaite und Umschriibige (Kenning) erchlärt. Demit die beraits christliche Dichter de Inhalt und d Aaspilige a die nordischi Götterwelt i de Werch vode alte Skalde verstönd, isch dem Werch no s Prosa-Stuck Gylfaginning anegfüegt wore, wo die ganzi nordischi Mythologi erklärt werd.
Herdwangen-Schönach
Herdwãnga-Schäna (dt. Herdwangen-Schönach) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 63,2 % Landwirtschaftsfleche, 28 % Wald, 8,2 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Herdwãnga-Schäna gheret d Ortsdoel Schäna, Herdwãnga ond Oberndorf.
Gschicht
Herdwãnga-Schäna ischt am 1. Juli 1974 entstande durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Herdwãnga, Schäna ond Oberndorf.
Verwaltong
Herdwãnga-Schäna hot mit dr Stadt Pfulladorf ond dr Gmoede Illmasee ond Wald a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Ralph Gerster.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Herdwãnga-Schäna ghert zom Bodeseealemannisch.
Kanton Brest-Plouzané
Dr Kanton Brest-Plouzané (breton. Kanton Brest-Plouzane, frz. Canton de Brest-Plouzané) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Chantal Simon Guillou gsii.
Gmaine
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch, un d Gmai Plouzané.
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
Neurobiologie
D Nöirobiologii beschäfdigt sich im Wääsentlige mit de molekulare und zällbiologische Grundlaage vo de Nöirowüsseschafte. Si undersuecht d Zälle vo de Närvesüsteem, wie si in funkzionelli Netz organisiert si, wo Informazioone verarbäite und s Verhalte vom Organismus entsprächend stüüre. Die nöironale Aktividääte wie d Kommunikazioon zwüsche Närvezälle ghööre im groosse Ganze eender in s Gebiet vo dr Nöirofüsiologii.
D Nöirobiologii isch Däil vo dr Biologii und vo de Nöirowüsseschafte. E Däilgebiet von ere isch d Nöiroanatomii, wo dr strukturelli und morfologischi Ufbau vom Närvegwääb studiert.
En umstritteni Forschigsdisziplin isch d Pflanzenöirobiologii, wo brobiert z verstoo, wie Pflanze iiri Umwält woornäme und druf reagiere, und die pflanzligi Signalverarbäitig undersuecht.
Wladimir Iljitsch Lenin
Dr Lenin (🇷🇺, wüss. Transliterazioon Lenin, äigentlig Wladimir Iljitsch Uljanow, 🇷🇺, wüss. Transliterazioon Vladimir Il’ič Ul’janov; * 10. Apriljul./22. Aprilgreg. 1870 z Simbirsk; † 21. Januar 1924 z Gorki bi Moskau) isch e russische kommunistische Politiker und Revoluzionäär gsi, e marxistische Theoretiker, dr Vorsitzendi vo dr Bolschewiki-Bardei und vo dr Kommunistische Bardei vo Russland wo us dere uusegwaggse isch (1912–1924), Schef vo dr Regierig vo Sowjetrussland (1917–1922) und denn vo dr Sowjetunion (1922–1924), und Gründer vo dr Sowjetunion.
Wo si si Brueder wägen eme blante Attentat uf dr Zar hiigrichdet worde isch, het sich dr jungi Lenin de marxistische Sozialdemokrate aagschlosse und het im Undergrund für e kommunistischi Revoluzioon in Russland gschafft. Er het e baar Mol ins Exil müesse goo, die mäisti Zit isch er in dr Schwiz gsi. 1903 het er en äigeni Frakzioon in dr Sozialdemokratische Arbäiterbardei vo Russland gründet, d Bolschewiki, die spööteri Kommunistischi Bardei vo Russland. Am Aafang vo 1917 het e bürgerligi Revoluzioon in Russland d Monarchii gstürzt. Die nöiji Regierig het sich aber nid us em Erste Wältchrieg zrugzooge, und het wäge däm vili Sümpatisante verloore. Die Sozialdemokratischi Arbäiterbardei vo Russland, d Bolschewiki under dr Füerig vom Lenin, het in dr Oktoberrevoluzioon d Macht an sich grisse. Si het die verfassigsgääbendi Versammlig mit Gwalt ufglööst und d Mäinigsfreihäit iigschränggt. Im Bürgerchrieg, wo denn usbroche isch, häi d Bolschewiki die mäiste Gebiet vom ehemoolige Russische Riich under iiri Kontrolle brocht und dr Widerstand vo dr Wisse Armee und vo andere Bürgerchriegsbardeie milidäärisch und mit terrorisrische Methode broche, au wenn e Hufe usländischi Mächt die Wiss Armee materiell understützt häi und e baar Nochberstaate russischi Gebiet bsetzt häi. Gege s Ändi vom Chrieg, 1922, häi d Bolschewiki d Union vo de Sozialistische Sowjetrepublike gründet.
Aurvandill
De Aurvandil isch en Sterneheld i de nordische Mythologi. S git Azaiche deför, as er au bi de Westgermane bikannt gsii isch.
Wladimir Iljitsch Lenin
Zu sällere Zit isch dr Lenin scho schwer chrank gsi. 1924 isch er gstorbe und mä het si Liiche iibalsamiert und im ene Mausoleum an dr Muure vom Kreml usgstellt. D Staliniste häi vo denn aa d Bedütig vom Lenin für d Sowjetunion und für e Kommunismus in sinere russsche Form immer mee uuseghoobe. Bis hüte isch sich die politischi Linggi nid sicher, wie mä d Rolle vom Lenin söll beurdäile. Für die, wo d Schrifte vom Karl Marx e gschlossnigs Ideologiigebild si, gseen im Lenin Theoretiker, wo dr Marxismus mit em Leninismus maassgääblig witerentwigglet het. Noch em Dood vom Lenin in dr Zit vom Stalinismus het mä drus d Ideologii vom Marxismus-Leninismus konstruiert. Uf dr andere Site het s Verletzige vo de Menscherächt, Dogmatismus und antidemokratischi Tendänze gee, wo nit zämmegönge mit modärne Konzept vom Sozialismus. E groossi Rolle drbii, wie mä d Theorie vom Lenin söll beurdäile, spiile d Frooge, öb sich dr Kommunismus au im ene industriell rückständige Land chönn entwiggle, und was für e Rolle drbii e Bardei von ere nöije Art wurd haa.
Aurvandill
Skandinavie
De Aurvandill oder Örvandill isch i de nordische Mythologi e Held, wo i de Edda gnennt werd. De Donnergott Thor het en us de Iisfluete vom Élivágar grettet und imene Chorb uf sim Rugge furttrait. Jetz het aber e Zeche vom Aurvandill us dem Chorb glueget und isch drum ganz abgfroore. De Thor het denn de Zeche abproche und in Himel ufe grüert und sitdem lüchtet de Zeche as en Stern mitem Name Aurvandils tá. Die Gschicht het de Thor a de Gróa, de Frau vom Aurvandill, verzellt, wo si en nocheme Champf het wöle haile. Vor luter Froid het si aber de Zauberspruch vergesse und het em Thor nüme chöne helfe.
Westgermane
Bi de Angelsachse werd de Éarendel imene Lobgedicht för de Jesus Christus as de glänzigsti vo allne Engel bezaichnet und i Glosse werd s Wort ēarendel mit "Morgestern, Liechtstraal" öbersetzt. Da passt guet zom Name, denn cha us  abglaitet werde. Us dere Wurzle sind aber au d Näme vom Morgestern i verschidnige Sprooche abglaitet: altindisch Uśanā, altgriechisch Heōios und Heōsphoros, lettisch Auseklis. Somit werd denkbar, as scho i de indoeuropäischi Religioo de Morgestern äänlich binennt woren isch. Bim Tolkien isch Earendil de Seefaarer en Halbelb.
Im dütsche Heldebuech werd de Orendel as erste vo allne Helde gnennt, wa durchus e Hiiwiis si cha uf de Morgestern as Vorchämpfer vom Tag. Im Mittelalter isch er de Hoptheld vomene Chrüzritterroman. Die Gschicht cha aber kum me no Ufschlüss öber haidnischi Vorstelige vom Orendel gee.
Inere langobardische Uurchund (um 720) chunnt de Manename Auriuuandalus vor.
Gorduno
Gorduno (lombardisch Gurdün) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Geografi
Gorduno lyt nerdlig vu dr Stadt Bellinzona am rächte Stade vum Fluss Tessin. Nochbergmaine sin Gnosca, Preonzo, Monte Carasso, Bellinzona un Arbedo-Castione gsi.
Gschicht
Gorduno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1182 as medius locus de Gorduno.
D Gmai Gorduno het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch.
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Gorduno isch dr Romeo Pellandini gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Gorduno ghert zum Ticinese.
Isabelle Carlson
D Isabelle Carlson (* 17. Juli 1943 as Isabelle Stumpf z Fryburg) isch e dytschi Theater- un Fäärnseeschauspiileri.
Lääbe un Wiirke
D Isabelle Stumpf isch e Doochter vum Wolfgang Stumpf un dr Schauspiileri Christine Mylius un di jinger Schweschter vu dr Andrea Jonasson un dr Angelika Stumpf. Iber dr Vater un d Mueter het si scho anne 1958 ire eerscht Filmkontakt gchnipft, wu si an d Syte vum Hans Albers gfiert het. Noch dr Schauspiiluusbildig am Hamburger Schauspielstudio bi dr Hildburg Frese het si ire Debüt am Hamburger s „Junge Theater“ mit dr Roll vu dr Emily in s Thornton Wilders Unsere kleine Stadt gee. Derno het si Engaschmänt z Baade-Baade (1968-1968) un z Baasel (1968-1970) ghaa. Mit em Viktor de Kowa isch d Isabelle Stumpf au uf Theaterturnee gange. Syt dr 1980er Joor nännt si si no ire schweedische Großmueter Isabelle Carlson. Si isch au als wyter uf Theaterbiine ufdrätte, unter anderem z München (Team-Theater, 1985), z Nürnberg (Gostner Hoftheater, 1985/86) un z Berlin (Freie Volksbühne, 1992). Wyteri Theaterbiine, wu si gspiilt jhet sin gsii: Ernst Deutsch Theater Hamburg (1991/92), Badische Landesbühne Bruchsal (2000-2001), Westfälische Kammerspiele (2001-2002), Tournee-Theater Greve (2003-2007). Derzue het si in vyl Film un Fäärnseeseerie mitgwiirkt. E greeßer Publikum chännt si dur iri Roll as Barbara von Sterneck in dr ARD-Saipfenoopere ''Verbotene Liebe', wu si ab 1995 184 Folge lang gspiilt het, vorbe si d Roll ab dr Folg 187 (offiziäll) an dr Manuela Alphons abgee het.
D Carlson läbt z Berlin.
Filmografy (Uuswaal)
''unter em Name Isabelle bzw. Isabel Stumpf''
unter em Name Isabelle Carlson
Münster (Lech)
Minschter (amtlich Münster) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Minschter leit en dr Blanongsregion Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 70,1% Landwirtschaftsfleche, 15 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Minschter gheret s Pfarrdorf Münster ond d Giater Hemerten ond Sulz.
Gschicht
Minschter ischt vo irisch-schottische Mench grendet worda. S hot speter zom Rentamt Minga ond zom Landgricht Rain vom Kurfirschtedom Bayern ghert.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,2 % gleäge.
Religion
92,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,3 % evangelisch.
Verwaltong
Minschter hot mit dr Stadt Rõã ond dr Gmoede Genderkinga, Holza ond Schänefeld a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Minschter ischt dr Gerhard Pfitzmaier.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Minschter ghert zom Bairisch.
Altstadthalle und Fischbrutanstalt
D Altstadthalle und Fischbruetaastalt isch es Boudänkmal (Typ G) a der Unter Altstadt 14 i der Schwizer Stadt Zug.
D Altstadthalle dient as Usstelligsrum, ihri Benützig isch der Abteilig Immobilie vo der Stadt Zug unterstellt. In ihre finde regelmässig Kunstusschtellige statt.
I der Fischbruetaastalt a der Seesite vom Geböid hets es Fischereimuseum mit ere Schoubruetaalag.
Weleweg selleweg
weleweg selleweg isch e Anthology mit alemannischer Dialäktliteratur, wu anne 1996 vum Markus Manfred Jung, em Hanspeter Wieland un em Wendelinus Wurth im Name vu dr Muettersproch-Gsellschaft im Drey-Verlag uusegee woren isch.
s Buech
S Buech versammlet 33 Autor*ne, wu um des Zyt gläbt un in eme sidbadische Alemannisch gschribe hän.
Noch ere Widmig vum Klaus Poppen, em domolige Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft, un eme Vorwort vum Markus Manfred Jung cheme di uusgwehlte Gedicht un Prosatäxt gornet noch em Härchumftsort vu dr Autor*ne dr Rhy aabe vum Bodesee bis in d Ortenau. E jedes Kapitel fangt aa mit eme Schwarz-Wyss-Foto vum Autor/vu dr Autori un ere churze, sälber gschribeni Vorstellig un het derno alliwyl fimf Syte mit Gedicht, Liedtäxt un Verzellige. Ganz am Änd vum Buech het s no bibliografischi Aagabe zu dr ainzelne Autor*ne.
weleweg selleweg isch di viert Anthology mit Dialäktliteratur gsii, wu d Muettersproch-Gsellschaft useegee het, no „Alemannische Geschichten“, zämegstellt vum Richard Gäng, „S lebig Wort“, zämegstellt vum Karl Kurrus, un „D Hailiecher“, zämegstellt vum Markus Manfred Jung.
Derwylscht mer in dr erschte boode Anthologie vu dr Muettersproch-Gsellschaft („Alemannische Geschichten“ un „S lebig Wort“) no Miei gee het, alli läbige Autor*ne ufznee, isch in dr 1990er Johr s Uuswahl eso groß gsii, ass di drei Rusgeber no aigene Aagabe sonigi uusgläse hän, wu „in der Mundart literarisch gute und eigenständige Texte“ gschribe hän.
Michela Figini
D Michela Figini (* 7. April 1966 z Prato) isch e ehmoligi Schwyzer Skirännfahreri.
Lääbe
Bi dr Wältmaischterschafte het si 1985 z Santa Caterina in dr Abfahrt Gold gholt, zwai Johr speter het si bi dr Wältmaischterschafte z Crans-Montana d Silbermedallie in dr Abfahrt un im Super-G gwunne.
Hite läbt d Figini, wu no ihre Karriere au as TV-Kommentatori gschafft het, z Lugano. Si isch ghyrote mit em Sportschurnalischt Alberto Tettamanti. Us dr erscht Eh mit em Italiener Ivano Camozzi, eme ehmolige Skirännlaifer vu dr 1980er Johr, stamme zwai Chinder, d Dochter Valentina und dr Suhn Marco.
Wältcupsiig
D Figini het 26 Wältcupränne gwunne, dodervu 17 Abfahrte, 3 Super-G, 2 Riiseslalom un 4 Kombinatione. Derzue cheme 9 zweeti Blätz un 11 dritti Blätz.
Kanton Brest-Recouvrance
Dr Kanton Brest-Recouvrance (breton. Kanton Brest-Rekourañs, frz. Canton de Brest-Recouvrance) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch. Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Marie Gueye gsii.
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
RATP-Baureihe MI 09
D RATP-Baureihe MI 09 bezeichnet Elektrotriebwagen, wo 2009 vo der Régie autonome des transports Parisiens (RATP) bschtellt worde sind, um d Baureihe MI 84 uf der Linie A vom Réseau express régional d’Île-de-France (RER) z ersetze. D Bezeichnig MI steit für materiel d'interconnexion, also Durchbindigsmaterial, wobi sich d Durchbindig uf de durchgehend Vercher uf de underschidlich elektrifizierte Strecke vo der RATP und SNCF bezieht. Der erscht Zug vo der Nullserie isch 2010 für Testfahrte ubernoh worde; der ursprünglich für de Herbst 2011 vorgsehni Isatz im Fahrgaschtbetrib het am 5. Dezember 2011 agfange. Im Juni 2012 löst d RATP e Option uf zuesätzlichi Züg ih, wo au d Baureihe MS 61 ersetze soll.
Politischi Diskussion über d Überlaschtig vo der RER A
D RER A isch mit sine täglich rund 1,2 Millione Fahrgäscht eini vo de wältwit meischtgnutzte Bahnverbindige. D Züg sind hüfig überfüllt und verspätet. Am 11. April 2008 präsentiert d RATP en Plan zur Verbessrig vo der Pünktlichkeit, der näbe churzfristige betribliche Massnahme mittelfrischtig au d Aschaffif vo neue Doppelstockzüg vorgseht.
D Frag vo der Modernisierig vo der RER füehrt zu politische Konflikt zwischem französische Präsident Nicolas Sarkozy (UMP) und der Regionalregierig vo Jean-Paul Huchon (PS). Am 20. Mai kündigt Sarkozy bire Red zur Umweltpolitik ds Orléans ah, er wärdi ned zuelah, dass „fruchtlose Opposition“ und d „politische Querele“ uf lokaler Ebeni notwendigi Investitione verhindert hei. Der französisch Staat wärde nötigefalls d Füehrig in der Frage überneh. Huchon nannte die Ankündigung des Präsidenten ein „politisches Manöver“, der französische Staat sei schließlich „der einzige Aktionär der RATP“.
Am 27. Mai 2008 kündigt Sarkozy ufem Radiosender RTL ah, dass d RATP 250 bis 300 Millione Euro für d Modernisierig vo der RER A, insbsundre d Aschaffig vo neue Fahrzüg, breitstelle wärde. Er fordert de STIF uf, „sine Teil z tue“ und d gleich Summe breitzstelle, das d Modernisierigsarbeite bald chöne afange, neui Fahrzüg bstellt würdi sämtlichi Fahrgäscht in zwelf Jahr dervo chöne profitiere. Huchon kündigt am gliche Tag ah, dass „der STIF, d Gebietskörperschafte und d Region wärde sälbschtverständlich ihri 50 % biträge, so wiene das allgmein bim Nahvercher tuet.“
D Akündigunge folgend beuftragt der Verwaltigsrat vo der RATP am 27. Juni 2008 sine Präsidente Pierre Mongin, d nötige Schritt ihzleite, für d RER A durchgehend mit Doppelstockwage zu betribe und so d Kapazität um insgesamt 30 % zu erhöhe. Für d Aschaffig vo 30 Züg sind Chöschte vo 600 Millione Euro ihplant worde, wo zu gleiche Teile vo RATP und STIF getreit wärde söte.
Bschtellig und Produktion
Am 8. April 2009 wärde d feschte Bschtellige vo 60 Ihheite – en Zug bschteit us einer (Churzzug) oder zwei Iheite (Langzug) – für 917 Millione Euro, vo dene 30 % durch de STIF treit wärde, bekanntgä. Der erschti Zug sötti Endi 2010 usglifert wärde und ab Mitti 2011 sötti jede Monat e Zug in de Fahrgaschtvercher chp. Der Vertrag het au en Option uf 104 witeri Iheite drin und het mit dem insgesamt es Volume vo 2,5 Milliarde Euro. Letztlich sötti d Kapazität vo der Linie A dermit um 30 % gstigert wärde.
De Zueschlag bechunt es Konsortium us Alstom und Bombardier, wo scho d Züg vom Typ MI 2N Altéo baut het. Alstom het en Anteil vo ca. 70 % am Wärt vo der Bschtellig, was 640 Millione Euro entspricht.
Aner Härstellig vo de Züg sind zahlreichi Alstom-Fabrike ds Frankrich beteiligt: Valenciennes, Le Creusot (Drähgstell), Ornans (Ahrib), Tarbes und Villeurbanne. D Montage vo de Endwage erfolgt ds Valenciennes, die vo de Mittelwage iner Fabrik vo Bombardier ds Crespin (Nord).
D Uslifrig vom erschte MI 09 erfolgt Endi 2010, im Januar 2011 isch er im Beisein vo Huchon der Öffentlichkeit vorgschtellt. Der ersti Isatz im Fahrgaschtvercher folgt am 5. Dezember 2011 im Beisein von Staatspräsidänt Sarkozy.
Ihglösti Optione
Endi Juni 2012 löst d RATP en Teil vo der Option ih und bschtellt 70 witeri Zugiheite. Die sölle d eistöckige Züg vo der Baureihe MS 61 ersetze, von sind d erschte scho sit 1967 im Isatz. En Bschtellig vo 10 Züg zuesätzlich isch im Januar 2015 vom STIF gnähmigt worde. D Uslifrig vo de insgesamt 140 Züg, alli für d RER A vorgseh, wird bis Endi 2017 erwartet.
Isatz
D Iheite vo der Baureihe MI 09 wärde usschliesslich uf der RER A igsetzt, wo si uf de Strecke vo der RATP und SNCF, wo unerschidlichi Stromsystem hei, gleichermassu isetzbar isch. Hie bedient si vor allem d Verbindige vo Marne-la-Vallée - Chessy im Oschte zu de weschtliche Endpunkt Cergy-le-Haut und Poissy. Vereinzelt chunts au zu Isätz uf de andere Streckeäscht.
Wilhelm Senn
Dr Wilhelm Senn, wo am 12. Februar 1845 z Lieschtel uf d Wält cho und am 22. Augschte 1895 z Basel gstorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und Dichter gsi.
Glencore
D Glencore International AG isch e wältwit tätigi Unternämesgruppe im Rohstoffhandel und het sin Hautsitz z Baar im Schwizer Kanton Zug. Bis im Mai 2011 isch Glencore in Privatbsitz gsi, sither werdet d Aktie an de London Stock Exchange ghandlet. Vom Umsatz her isch Glencore s gröschti Unternäme in de Schwiz mit eme Umsatz vo 186 Milliarden US-Dollar im Johr 2011. S Unternäme isch im induschtrielle Beriich an 19 Standort in 12 Länder präsent und het öppe 62'000 direkti oder indirekti Mitarbeiter. Im Maketing sind öppe 2'000 Lüt in me wi 40 Länder aktiv.
RATP-Baureihe MI 09
Fahrzügkonzäpt
D Züg vo der Baureihe MI 09 verfüege uber bsunders breiti Türe (2 Meter), für en schnelle Fahrgaschtwächsel z ermögliche. So sind d gleiche Haltezeite ide Bahnhöf wie bim Vorgänger MI 84 möglich, obwohl bis zu 55 % meh Fahrgäscht befördert wärde chäne: 2600 Fahrgäscht (dervo 948 Sitzplätz) gägenuber 1684 (dervo 432 Sitzplätz).
Glencore
S Unternäme isch im 1974 vom Marc Rich gründt worde und het Marc Rich + Co AG gheisse. Im 1994 het de Rich s Unternäme verlah und de Name isch in Glencore (Global Energy Commodity and Resources) gändret worde. Ursprünglich het Glencore physisch mit Iise, andre Metall, Mineralie und Erdöl ghandlet, spöter au mit Öl- und Choleprodukt und sit em 1982 isch Glencore au im Agrarsektor präsent. In de 1980er- und 1990er-Johr het d Firma durch Übernahme expandiirt und isch sither au im Bergbau, de Verhüttig, in Raffinerie und in de Verarbeitig engagiirt.
RATP-Baureihe MI 09
Fahrzügkonzäpt
D Züg sind mitem System vo der RER A zur Führerstandssignalisierung système d'aide à la conduite, à l'exploitation et à la maintenance (System zur Hilf bi Stürig, Betrib und Wartig) usgrüschtet, wo uf der Stammstrecki zwische de Bahnhöf Nanterre-Préfecture und Vincennes e dichti Zugfolg ermöglicht. D Züg sind mit der älter Doppelstockbaureihe MI 2N Altéo kuppel- und vielfachstürbar.
Glencore
Sit em 19. Mai 2011 werde Glencor-Aktie an de Londoner Börse ghandlet und sit em 25. Mai 2011 au z Hong Kong, aber zwölf Lüt vom oberschte Mangement si di gröschte Aktionär vo Glencore. An de Börse werde numme 16.9 % vo de Aktie ghandlet. Vor em Börsegang het me de Wärt vo de Firma uf 61 Milliarde US-Dollar gschätzt und s isch de gröschti Börsegang vom 2011i gsi. Im Zämmehang mit em Börsegang het Glencore e Holding uf Jersey gründt, wo de juristisch Sitz vo Glencore soll darstelle. De Hauptsitz vom operative Gschäft isch z Baar blibe. Am 7. Februar isch bekannt gäh worde, dass Glencore mit de Firma Xstrata wot fusioniire, wo z Zug ihre Hauptsitz het
RATP-Baureihe MI 09
Fahrzügkonzäpt
D Iheite sind wäge der mit unerschidliche Spannig versorgte Strecke zweisystemfähig für 1,5 kV Gleich- und 25 kV Wächselspannig.
Wilhelm Senn
sis Lääbe
Er isch dr Soon vom Wilhelm Senn, wo z Lieschtel Beck gsi isch, und vo dr Barbara Rosenmund gsi. Er isch z Lieschtel id Schuel un z Weddige ufs Seminaar gange.
RATP-Baureihe MI 09
Fahrzügkonzäpt
Im Fahrgaschtrun sind d Züg videoüberwacht und mit 19-Zoll-LCD-Bildschirm usgstattet, wo d Fahrgäscht uber de Zuglauf, der negscht Halt und d Aschlüss informiere. D Züg hei weiterhin e ventilation refrigérée (gchüelti Belüftig), aber kei vollwärtigi Klimaalag.
Glencore
CEO vo Glencore isch de Ivan Glasenberg, Präsident vom Verwaltigsrot de Simon Murray.
Wilhelm Senn
sis Lääbe
Drno het er im Baselbiet z Ramschbrg, z Gälterkinden und de au no z Basel Schuel ggää.
Glencore
Kritik
Sit Johre git's immer wider Kritik am Unternäme. Es wird ihm e grossi Mitverantwortig an de schlächte Umwältbedingige in de Abbaugebiet und an de Läbesumständ vo de Rohstoffschürfer vorgworfe. So hei am 15. Aprile 2012 di Schwizer kirchliche Hilfswärk Brot für alle und Faschteopfer Ergäbnis vo ere Untersuechig veröffentlicht, wo Glencore mit Chinderarbet, Umweltverschmutzig und andere problematische Gschäftspraktike in Verbindig bringt.
Wilhelm Senn
sis Lääbe
Zäme mit em Jonas Breitenstein rächnet me der Wilhelm Senn zu de eersche Baselbieter Mundartdichter.
S Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel zeigt Sache vom Senn sym Lääbe.
Montevideo
Montevideo isch d Hauptstadt und Primatstadt vu Uruguay.
Geografy
Si liit am Mündigstrichter vum Río de la Plata, het öppe 1,3 Million Yywohner und isch s wertschaftliche, administrative und kulturälle Zäntrum vum Land.
Montevideo zeut zue de zää sicherste Stedt vu Latiinamerika und isch zuedäm noo ere Schtudie die südamerikanisch Stadt mit dr höchschte Lääbesqualität. D Economist Intelligence Unit het Montevideo i Bezug uf d Lääbesqualität i irer Schtudie us em Johr 2012 hinter Buenos Aires und Santiago de Chile a di dritt Stell vu de latiinamerikanische Stedt und uf Position 65 wältwyt gsetzt.
Gschicht
De Name vo Montevideo chunt vo de alte spanische Bezäichnig «monte», was Bärg'' bedütet, und em Name «Vvyty», wo di früenere Urywooner em Bärg näbe däm Ort ggä gha händ.
Vo öpe 1724 aa händ d Spanier aagfange, do am Meer e neui Sidlig z boue. Ane 1726 isch d Stadt ofiziel ggründet worde, und d Spanier händ bim Hafe es Fort ufgstellt.
Sport
Z Montevideo isch dr Club Nacional de Football dihai, wo i de oberste Spiilklass vo Uruguay spillt.
Jörd
D Jörd (aisl. Jörð „Erde“) isch i de nordische Mythologi d Göttin vode Erde. Si isch d Tochter vo de Nótt ("Nacht") und vom Ánnarr und d Muetter vom Donnergott Thor. Si spilt i de Göttersaage kai wichtigi Role, het aber meriri Näme, wie : Fjörgyn, Fold, Grund und Hlóðyn.
I de Römerzit sind i de Provinz Nidergermanie meriri Stai ade Göttin Hludana gwidmet wore. Si cha wegem nordische Name Hlóðyn as e Form vode Erdgöttin dütet werde, obwoll baid Näme sprochlich nöd recht zämepasset und onöd erchlärt werde chönet.
De angelsächsischi Flursege isch e Mischig us christliche und haidnische Element, wo d Erde abetet werd. De Buur wendet sich richtig Oste und foot a bete und rüeft d Erde aa: Folde, fira módor ("Folde, Mueter vode Mensche") und dütlicher Erce eorðan módor ("Erce, Erdemueter"). De erst Name chönnt e Fortsetzig vom indogermanische Göttername sii: *Plth2uih2 meh2tēr ("Erd-Mueter"; skt.: Prthivī mātā und gall. Litavis).
E witeri Form vode Erdmuetter isch d Nerthus. Ire Kult werd vom römische Schriftsteller Tacitus beschribe.
Landersheim
Làndersche (frz. Landersheim, dt. Landersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Làndersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 11. Jh.
Verwàltung
vun Làndersche ìsch. Làndersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Làndersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
1679
Katastroofe
Z Wien bricht e Pestepidemii us. D Legände vom Liebe Augustin entstoot. Zur Erinnerig wird e Pestsüüle baut.
Uf d Wält choo
Datum nit bekannt:
Einsatzgruppe
Iisatzgrubbe stoot für:
Camaret-sur-Mer
Camaret-sur-Mer (bretonisch Kameled) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Camaret-sur-Mer lyt am Atlantik uf dr Halbinsle Crozon im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique) uf ere Hechi zwische 0 m un 65 m iber Normalnull, 48 km vu Quimper un 15 km vu Brest.
Zue Camaret-sur-Mer ghere die Quartier un Wyler: Ar-Grill, le Bourg, Le Cosquer, Le Lannic, Le Restou, Le Styvel, Keranguyader, Keraudren, Kerbonn, Kerguélen, Kerhos, Kerloc'h, Kermeur, Kermoal, Kerven, Kervian, Lagatjar, Lambézen, Lannilien, Pen ar Yeun, Pen-hir, Penfrat, Rigonou, Saint-Julien, Saint-Thomas, Trésigneau un Ty ar Guen.
Gschicht
Camaret-sur-Mer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Camaret (1402 Quamereuth Crauzon, 1410 Camaret, 1516 Cameres).
Verwaltig
vu Camaret-sur-Mer isch. Camaret-sur-Mer ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Camaret-sur-Mer ghert zem Bretonisch.
Andwil SG
Andwil isch e Gmeind im Kanton Sanggale i dr Schwiiz.
Geografii
S Dorf liit nördlech vu Goosse. Zur Gmeind ghöre näbe em glychnaamige Dorf, d Wiiler Oberarnegg, Fronackere und Hinterbärg und ds Andwilermoos.
D Nachbergmeinde sind Waldcherch, Gaiserwald und Goosse.
Gschicht
S Dorf isch ane 846 s erscht Mol erwäänt worde.
Am 21. Juni 1803 isch di modern Gmeind Andwil ggründet worde.
Gehirn
As Hirni (, altgriechisch, enképhalos) bezäichnet mä dä Däil vom Zentralnärvesüsteem (ZNS) vo de Wirbeldier, wo sich im Chopf in dr der Schäädelhööli befindet. Es bestoot hauptsächlig us Närvegwääb, isch vo dr Hirnhut umgee und wird vo de Schädelchnoche gschützt. S Foramen magnum verbindet s Hirni mit em Ruggemark.
Si Funkzioon
S Hirni vo de Wirbeldier verarbäitet hochdifferenziert was d Sinn woornäme und koordiniert komplexi Verhaltens­wiise. Es isch dr Hauptintegrazioonsort für alli komplexe Informazioone, wo dr Organismus verarbäitet.