cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haiti
Klima
S Klima vu Haiti isch tropisch un wäge däm vu sterkere Temperaturunterschid unter em Dag wie unter em Johr bregt, nämli rund 30 °C am Dag un rund 20 °C in znaacht. D Niderschleg lige im Großdail vu Haitis bi rund 1300 mm, im Nordweschten, wu s nume im Summer rägnet, bi rund 500 mm. Sunscht git s Haiti zwoo Haupträgezyte, nämli vu April bis Mai un vu Septämber bis Oktober. Dur d Nechi zum warme Golfstrom isch d Wassertemperatur zmaischt uf eme konschtante Nivoo vu 25 °C.
Enges
Geografi
Zue Enges ghere näbe dr glychnamige Ortschaft s nei Wohnquartier Brisecou un dr Wyler Lordel,.
Haiti
Flora un Fauna
Wel Hispaniola scho syt ere lange Zyt vum amerikanische Feschtland drännt isch, het sich uf dr Insle ne relativ großi Aazahl vu Dier- und Pflanzenarte uuabhängig vum Feschtland chenne entwickle. Vu dr rund 5000 Bflanzenarte, wu z Haiti vorchemme, sin villicht 35 Brozänt endemisch, des haißt si chemme nume do vor. Dur d Yyfierig vu Nutzdierere un Kulturfolger dur d Kolonisatore isch d Vilfalt vu dr endemische Arten aber allmee yygschränkt wore, wäge däm hän nume zwoo vu dr 28 Suugerarte, wu s dert ursprungli gee het, iberläbt hän. Derzue wird d Vilfalt vu Flora un Fauna dur d Erosion un d Ibernutzig vu dr Bede gfehrdet.
Enges
Geografi
Dr Bann, wo am Hang vom Jura under em Chaumont lyt, umfasst 37 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 57,8 Prozänt Wald, 2,7 Prozänt Sidligsflechi un 2,4 Prozänt sunschtigi Flechi. Nochbergmaine vu Enges sin Lignières, Le Landeron, Cressier, Neuenburg un Val-de-Ruz.
Haiti
Demografii
Z Haiti wird nume ne arg chlaine Dail vu dr Geburte un Dodesfäll amtli regischtriert. Wäge däm gehn alli Zahle zruck uf Schetzigen un Projektione. Die Zahle sin wäge däm seli uusicher.
Enges
Gschicht
Enges isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1178 as en Enge, 1212 Einge.
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Haiti
Demografii
D Läbeserwartig lyt bi im Schnitt 61,38 Johr (2010) un s mittler Alter vu dr Bevelkerig bi 20,5 Johr (2010). D Chinderstärbligkait lyt 2010 bi 5,8 % un s durschnittli jehrli Bevelkerigswagstum bedrait 1,84 % (2010). Di zämmegfasst Fruchtbarkaitsziffer isch 2010 bi 3.72 Chinder pro Frau gläge.
Enges
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7 Prozänt gläge.
Haiti
Demografii
Di haitianisch Bevelkerung dailt sich uf in 95 % Schwarzi, 4,9 % Mulatte un 0,1 % Wyssi. Anderi Zahle gän 60–80 % Schwarzi, 15–35 % Mulatte un bis zue 5 % Wyssi aa.
Enges
Religion
52 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Hochdeutsche Lautverschiebung
Mit Hochtütschi Lutverschiebig oder Zwaiti Lutverschiebig bizaichnet mer i de Sproochwüsseschaft, d Verändrige im Konsonantesystem, wo zum Althochtütsche gfüert hend. Die wichtigste Ändrige sind Affrizierig vo p, t, k zu pf, ts, kch wo em Tütsche en typische Charakter gee het, well Affrikate (usser ts und tsch) selte vorchömed.
Verbraitig
Di hochtütschi Lutverschiebig isch vom Alperuum uusgange und isch im Alemannische und Bayrische em stärchste duregfüert worde. S Altalemannische het /p/ und /k/ am wiitiste verschobe, wo im Aalut /f-/ (pflegan, flegan) und /ch-/ (chind) ergee hend. Allerdings het sich d Extremverschiebig zu /f-/ nöd chöne halte, aber d Extremverschiebig zu /ch-/ isch hüt e Merkmool (k/ch-Lini) vom Hooch- und Höchstalemannische. Degege sind im Altbayrische /b/ und /g/ konsequent zu /p/ und /k/ verschobe worde, im Gegesatz zum Altalemannische, wo voralem intervokalisch /b/ und /g/ (keban, regan) erhalte het.
Enges
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 2,2 %, FDP 20,6 %, Grüeni 15,2 %, PdA 1,4 %, SP 13,4 %, SVP 33,8 %.
Haiti
Demografii
33 % vu dr Haitianer läben in Stedt. Di greschte Stedt sin (Berächnig fir 2008): Port-au-Prince 1.368.075 Yywohner, Carrefour 503.954 Yywohner, Delmas 445.236 Yywohner, Cap-Haïtien 145.709 Yywohner un Pétionville 122.677 Yywohner. S Balligszäntrum Port-au-Prince wird mit 2.411.407 Mänschen im Johr 2008 gschetzt.
Enges
Wirtschaft
Enges isch früener es Puuredorf gsi. Jetz isch es meh und meh e Woongmeind worde.
Hochdeutsche Lautverschiebung
Verbraitig
D Lutverschiebig het au s Langobardische südlich vode Alpe und im Norde s Fränkische erfasst, wobi jede fränkische Dialekt verschide starch tailgnoo het. Nöd bitroffe sind s Niderfränkische und s Altsächsische. D Grenze zwüschet de Dialekt mit Lutverschiebig und dene oni nennt mer Benrather Lini. Si verlauft vo Aache öber Benrath (Düsseldorf) uf Berlin und Frankfurt a de Oder.
Ziitruum
Wenn die zwait Lutverschiebig agfange het, isch umstritte. Do de Name vom Hunnekönig Attila († 453) im Althochtütsche Etcilo glutet het, taar mer aane, as d Verschiebig nöd vorem 5. Joorhundert agfange het. De alemannischi Herzog Butilin (†554) werd i de zitgnössische Literatur imer Butilin (= *Butilîn) gnennt, spööter aber au Buccelinus (= *Butzilîn).
Haiti
Sproche
Di boode Hauptsproche vu Haiti sin Haitianisch un Franzesisch. Letschteres het v. a. as Zwoot- un Bildigssproch e greßeri Bedytig. Haiti isch dodermit dr ainzig uuabhängig franzesischsprochig Staat z Latynamerika. En uuschließlig religiesi Bedytig het d Sproch Langaj (au Langay oder Haitian Voodoo Culture Language). D Sproche vu dr indigene Bevelkerig sin uusgstorbe.
Religione
Z Haiti isch di remisch-katholisch Chilche d Staatschilche. Gnaui Zahle zue dr Religionszuegherigkait sin aber (no US-amerikanische Aagabe vu 2009 ) nit verfiegbar; s wird gschetzt, ass rund 80 Brozänt vu dr Burger vu Haiti remisch-katholisch sin, dr Räscht ghert verschidene proteschtantische Konfessione aa, vor allem dr Bapstischte (rund 10 Brozänt) un Adventischte (rund 4 Brozänt); dergege git s schnys nume wenig Aagherigi vu nit-chrischtlige Konfessione. Nume wenig Ly<t gän e Zuegherigkait zum Voodoo-Kult aa, wu syy Ursprung z Weschtafrika het, vil Yywohner, wu sich zum Chrischtetum bekänne, dien aber glyychzytig Voodoo- oder anderi spiritistischi Ritual braktiziere – insgsamt wohl rund 75 Brozänt vu dr Bevelkerig  , zmaischt Schwarzi un Mulatte. Voodoo het em Bresidänt François Duvalier as Aalass dient, gege Mulatte vorzgoh. Syt 2009 wird s vu dr Beherden as religiesi Praxis anerkännt, het aber nit di volle Rächt vun ere Religion iberchuu.
Enges
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 289 Yywohner 91,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,1 % Dytsch, 0,4 % Italienisch un 1,4 % anderi Sproche.
Hochdeutsche Lautverschiebung
Ziitruum
E wiiters Zügnis isch d Vita vom Hailige Columban, wo im 7. Joorhundert no Vodanus (ahd. Wuotan) schribt. D Ruuneinschrife dütet druf hii, ass im 7. Joorhundert d Verschiebig in Gang cho isch.
Latinischi Leenwörter zaiget maist Lutverschiebig (Pfund, Ziegel, Chilche), aber anderi Wörter nöd (Paradiis, Satan).
Haiti
Gschicht
In dr Johrzehnt no dr Entdeckig vu dr Insle Hispaniola dur dr Christoph Kolumbus anne 1492 isch di indigen Urbevelkerig vu däre Insle, d Arawak (au Taíno gnännt), fascht vollständig uusgrottet wore. Im spote 17. Johrhundert isch si schließli dur afrikanischi Sklave widerbevelkeret wore, wu uf dr Zuckerplantasche yygsetzt wore sin.
Enges
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Haiti
Gschicht
Anne 1697 het Spanie s weschtli Drittel vu dr Insle, wu vu dert ab Saint-Domingue gnännt woren isch, an Frankryych abdrätte. Des Biet isch im 18. Johrhundert zue dr ryychschte Kolonii vum franzesische Kolonialryych wore. Am 22. Augschte 1791 isch unter dr Fierig vum Dutty Boukman un em Georges Biassou zuen eme Sklavenufstand chuu, wu sich zuen eme bluetige Chrieg jede gege jede entwicklet het: Europäer hän gege Afrikaner kämpft, kreolischi Bflanzer gege chenigsdreiji Franzose, republikanischi franzesischi Druppe geg d Ängländer un Spanier, wu interveniert hän. D Ex-Sklave („Afrikaner”) hän sich am Änd duregsetzt. Sälbscht e Armee, wu vum Napoleon gege dr Nationalheld vu Haiti, dr Toussaint L’Ouverture gschickt woren isch, isch am Änd gschlaa wore. Saint-Domingue het am 1. Jänner 1804 unter em Name Haiti syy Uuabhängigkait vu Frankryych verchindet, syy Fierer Dessalines het sich noch em Vorbild vum Napoleon zum Chaiser erklert un het bis zue syym gwaltsame Dod 1806 regiert.
Haiti, di erscht uuabhängig Republik vu Schwarzen un Mulatten, het sich fir d Abschaffig vu dr Sklaverei engaschiert un het au Venezuela, Peru un Kolumbie unterstitzt bi ihrem Uuabhängigkeitskampf unter Revolutionsfierer wie em Bolívar un em Miranda. Unter em Bresidänt Boyer, wu s syt 1806 in e mulattischi Sid-Republik un e schwarz Nord-Chenigryych dailt Land 1820 widerveraint gha het, het Haiti 1822 no dr Bsatzig vum eschtlige Dail vu dr Insle, dr spetere Dominikanische Republik, wu no zue Spanie ghert het, au dert d Sklaverei abgschafft.
Rédené
Rédené (bretonisch Redene) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Hochdeutsche Lautverschiebung
Germanischi Tenues (p, t, k)
D Lutgruppe sp, sk, st, ft, ht, tr werdet nöd verschobe: ahd. spil, sterno, skînan, luft, lioht, triuwi; alem. Schpiil, Schtern, schiine, Luft, Liecht, Troiji.
Rédené
Geografi
Rédené lyt 51 km vu Quimper un 96 km vu Brest uf ere Hechi zwische 4 m un 81 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Arzano im Norde, Tréméven im Nordweschte, Quimperlé im Weschte, Guidel im Side un Pont-Scorff im Oschte.
Gschicht
Rédené isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1066 as Redene (1081 Plebs Redene, um 1330 Reddene, 1380 Redenez, 1382 Redenne, 1387 Redene, 1818 Bourg de Rédéné).
Verwaltig
vu Rédené isch. Rédené ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Rédené ghert zem Bretonisch.
Haiti
Gschicht
Frankryych het as Gegelaischtig fir d Anerchännig vu dr Uuabhängigkait vu Haiti anne 1825 Entschädigunge fir di ehmolige Plantaschebsitzer verlangt. Vil Johrzenht het Haiti an Frankryych zahlt, insgsamt 90 Millione Gold-Franc. Zyterhär isch Haiti zum ermschte Land vu dr weschtlige Hemisphäre wore. Bal no dr Uuabhängigkait sin d Großplantasche unter dr Bevelkerig ufdailt wore, dr Export vu Agrargieter isch doderur zämmebroche. E baar Versuech, d Produktivitet vu dr Landwirtschaft z lupfe (dr erscht Versuech isch dr Code Rural vu 1826 gsi), sin an dr Agrarstruktur us chlainen un chlainschte Parzelle gschaiteret. Ainewäg het s Land as Exporteer vu Kaffee, Kakao, Hyt un Blauholz gulte.
Haiti het di maischt Zyt in syyre Gschicht unter Gwaltherrscher un Kleptokrate glitte. Elai zwee vu syyne Herrscher – dr Fausti Soulouque, au Faustin I., un dr Jean-Jacques Dessalines, au Jakob I. bzw. Jacques I. – hän sich zue verschidene Zyte zum Chaiser erklert. Anne 1902 het s e Zwischefall gee, wu s zue eme Seegfächt zwischen eme haitianische un eme dytsche Kanoneboot chuu (Markomannia-Zwischefall). Vu 1915 bis 1934 isch s Land vu dr Vereinigten Staate bsetzt gsi. D US-Truppen sin aber in dr Johr derno im Ramme vu dr Good Neighbour Policy abzoge wore.
Egg an der Günz
Egg (amtlich Egg an der Günz) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Haiti
Gschicht
S het Aasträngige gee, d Infrastruktur – speziäll s Bildigssyschtem – z verbessere, aber die Reforme, wu d Bryych un d Draditione vu Haiti nit berucksichtigt gha hän, sin nit gärn gsähne wore un sin au nit erfolgryych gsii. Ab 1957 isch s em ehmolige Landdoktor François „Papa Doc“ Duvalier glunge, d Macht an sich z rysse. Är het sich 1964 zum Diktator yygsetzt un isch dur d Tontons Macoutes bekannt wore, ere Freiwilligedruppe, wu Elemänt vun ere Ghaimbolizei un ere Schlegerdruppe in sich veraint gha het. D Machtergryffig vum Papa Doc isch vu dr USA gferderet wore, wel die gferchtet gha hän, Haiti chennt kommunistisch wäre. Em „Papa Doc“ syy Suhn Jean-Claude „Baby Doc“ Duvalier isch em anne 1971 im Alter vu 19 Johr in dr Regierig gfolgt. 1986 isch dr „Baby Doc“ us em Land verdribe wore.
Egg an der Günz
Geografi
Egg leit an dr Genz, rond 15 km nordweschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 63,4 % Landwirtschaftsfleche, 27,9 % Wald, 6,7 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschtige Fleche.
Haiti
Gschicht
No dr Verfassigsreform vu 1987 het s Militer butscht, unterstitzt dur di ryych Oberschicht, un het regiert bis zue dr Wahle 1990, wu dr katholisch Armebrieschter Jean-Bertrand Aristide mit ere riisgie Meehait (67,48 % vu dr Stimme) zum Bresidänt gwehlt woren isch. Syy Gegner hän em Klassekampf vorgworfe, är sälber het sich dr Befreijigstheologii zuegrächnet. Scho 1991 isch er vum Brigadegeneral Raoul Cédras wider us em Amt butscht wore. S Reschiim het sich aafangs erfolgryych um d Unterstitzig dur d USA bemiet. Au unter em Druck vu dr Organistation vu dr Amerikanische Staate hän sich d USA aber 1994 zue dr militerische Intervention Operation Uphold Democracy entschide un hän dr Aristide in syy Amt zruckchehre loo, sin hän aber d Bedingig gstellt, ass er sich ab jetz mit dr Wältbak un em Internationale Währigsfond abstimmt, an d Regle vu dr Märtwirtschaft haltet un e Dail vu syyne Rächt an s Barlemänt abgit. Anne 1996 het dr Aristide verfassigsgmäß no Ablauf vu aire Amtszyt s Amt an syy Kamrad René Préval abgee. S UNO-Mandat, wu Haiti syt 1995 drunter gstanden isch, isch 1997 wider uusglofe.
Egg an der Günz
Gmoendsgliderong
Zua Egg ghered d Derfer Egg, Engishausen ond Inneberg ond dr Weiler Wesbach.
Haiti
Gschicht
Im Jänner 1999 het s dr dr Bresidänt Préval versuumt gha, d Mandat vu dr Barlementarier z verlengere. Derzue sin au d Amtszyte vu lokale Regierigsverdrätter z Änd gange. Des het derzue gfiert, ass es bis zum dritte Quartal 2000 z Haiti braktisch kaini gwehlte Amtsinhaber meh gee het un dr Bresidänt per Dekret regiert gha het. In dr erschte Helfti vum Johr 2000 hän zerscht Kommunal- un Barlemäntswahle stattgfunde, d Wahlbedailigung isch uf 60 Brozänt gschetzt wore. Doderby isch no dr Yyschetzig vu Amnesty International un vum Ökumenische Rot vu dr Chilche zue Yyschichterige un zue Gwalt bis zum Mord an Kandidate vu bode Syte un zue umstrittene Entschaidige bis zue Wahlfelschige bi dr Wärtig un Uuszellig vu dr Stimme dur d Regierig. No dr Yyschetzig vu Wahlbeobachter isch d Regierig uf rund 60 % vu dr Stimme chuu, si het sich aber fascht alli Barlemäntsmandat verschafft. D Opposition het derno ne wytgängige Boykott vu dr negschte Bresidäntewahle bewirkt, wu dr Aristide wäge däm im Novämber 2000 mit iber 91 Brozänt vu dr Stimme gwunne het. Noch em Amtsaadritt 2001 isch syyre Regierig au no Misswirtschaft un Korruption vorgworfe wore. S isch landeswyt allmee zue Widerstand chuu, vor allem vu Aahänger vum ehmolige Diktator Duvalier unter Yyschluss vu Dodesschwadrone, wu fir dr Duvalier kämpft hän. Dr Aristide het derno versuecht, syy Aahänger z mobilisiere, unter anderem di gwalttetige „Chimères“ vu dr linke Bardei „Fanmi Lavalas“ (FL). Dur die burgerchriegsähnlige Zueständ isch schließli di innerstaatlig Ornig zämmebroche. Im Februar 2004 isch s mit dr Billigung dur dr UN-Sicherhaitsrot zuen ere militerische Intervention chuu, wu Chile, Frankryych, Kanada un d USA mit Druppen in s Land yymarschiert sin. Dr Aristide het s Land verloo – no Darstellig vu dr Opposition, dr USA un vu Frankryych freiwillig, no aigenr Aagabe noch eme Butsch. An d Stell vu dr Interventionsdruppe sin deno z Haiti anne 2004 im Ramme vu dr UN-Fridesmission MINUSTAH rund 10.000 Blauhelm-Soldate stationiert wore.
Egg an der Günz
Gschicht
Egg haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma.
Haiti
Gschicht
S Land isch 2004 noch em Aristide zerscht vun ere Ibergangsregierig unter em Boniface Alexandre as Bresidänt un em Gérard Latortue as Bremierminischter verwaltet wore, bis im Februar 2006 di mehfach verschoben Bresidäntewahl abghalte woren isch. Si het mit eme Wahlergebnis vu 51,15 % vu dr Stimme dr Préval as Siiger fiiribrocht, aber au dr Ablauf vu däre Wahl isch umstritte gsi. Im Mai 2006 het dr Préval dr Bolitiker Jacques-Édouard Alexis as Bremierminischter nominiert. Aafangs 2006 isch dr Urano Teixeira da Matta Bacellar, dr kommandierend General vu dr MINUSTAH, unter mnit gchlerte Umständ gstorbe, vermuetet woren isch Sälbschtmord.
Egg an der Günz
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3 % gleage.
Haiti
Gschicht
Di hoch Inflation un di wältwyt stark aagstigene Bryys fir Grundnahrigsmittel wie Ryys oder Wälschchorn hän im Friejohr 2008 zue Brotescht vu dr Bevelkerig gfuiert, wu sich zue schwäre Uurueje mit e baar Dodesopfer entwicklet hän. Drotz ass dr Bresidänt Préval e Bekämpfig vu dr gstigene Läbesmittelbryys aagchindet het, het sich d Lag nit berueigt. Am 12. April 2008 het dr Senat bschlosse, dr Bremierminischter Alexis z entloo.
Egg an der Günz
Religion
92 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 6,3 % evangelisch.
Haiti
Gschicht
Am 12. Jänner 2010 het e schwär Ärdbidem dr sidli Dail vu Haiti erschitteret. S Epizäntrum isch rund 25 Kilometer sidweschtli vu dr Hauptstadt Port-au-Prince gläge, s Hypozäntrum rund 17 Kilometer drunter. D Sterki isch vum United States Geological Survey (USGS) mit 7,0 Mw uf dr Momente-Magnitude-Skala gmässe wore.
Egg an der Günz
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Egg isch dr Franz Morath.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Haiti
Gschicht
Nyyn Monet noch em Ärdbidem het s Land noch em epidemische Uusbruch vu Cholera-Fäll landeswyt dr sanitär Notstand uusgruefe. Bishär sin fascht 3500 Mänsche gstorbe un iber 150.000 sin infiziert. (Stand: 5. Jänner 2011). D Infektione sin zerscht in dr ländlige Brovinz Artibonite ufdrätte, hän sich aber in wenige Däg bis in d Hauptstadt Port-au-Prince uusbraitet.
Egg an der Günz
Dialekt
Dr Dialekt vo Egg ghert zom Oschtschwäbisch.
Arry (Moselle)
Arry (ditsch 1915–1918 Arrich, 1940–1944 Aringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Arry lijt zwìsche Metz un Pont-à-Mousson àm rachte Stàde vun dr Mosel uf re Heche zwìsche 170 un 386 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Arry ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 608.
Verwàltung
vun Arry ìsch. Arry ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Arry ghert zem Lorrain.
Das Spukschloß im Spessart
Das Spukschloß im Spessart ischt a deitscher Schbiilfilm us-em Jôhr 1960 vom Regisseur Kurt Hoffmann mit dr Liselotte Pulver ond em Heinz Baumann en de Hauptrolla. Der Stroifa isch gewissermaßa als a loosa Fortsetzong vo sellem zwoi Jôhr vorher entstandena Film Das Wirtshaus im Spessart ôôzoseha. S Drehbuach ischt vom Autora-gschbann Günter Neumann ond Heinz Pauck vrfasst wôrra. Zom erschda Môl ens Kino komma isch des Werk en dr Bundesrepublik Deitschland am 15. Dezember 1960.
Om was-es en deam Film gôht
Em Jôhr 1820 send dia Leit vo sellra Raiberbande us-em Schbessart, wo gfanga wôrra send, bei lebendigem Leib em Keller vo deam berihmda Wirtshaus eigmauret wôrra. Seither schbuket-se deet als Goischter rom. Enzwischa send 139 Jôhr vrganga, ond des altehrwirdige Gebeide stôht em Bau vo-ra Audobôh em Weag. Drom wuud’s jetzt aagrissa. De Goischtr bleibt nix andrs ibrig, wia nôch-ra nuia Bleibe zo suacha. Bald stoßet se uffs Schloss vo dr Gräfin Charlotte von Sandau (a Nôchfahrin vo dr Franziska von Sandau us-em Vorgengerfilm) ond nischdet sich deet heislich ei. Dui jonga Gräfin wohnt en deam Schloss alloi mit-ra alda Dande ond mit-ma alda Onkl. A Deanerschaft kôô sich der vrarmde Adl et leischda, weil des Ôwesa hoch vrschuldet ischt. Abr grad der Omstand ischt au zom reicha Hotelbesitzer Hartog vordronga. Drom vrsuacht dr sell emmer môl wiidr, dr Charlotte ihr Schloss abzokaufa, om dô draus a Luxusondrkonft zo macha. Abr jedes Môl beißt’r bei dr Charlotte uff Granit.
A-ma scheena Dag daucht bei dr Comtess a jonger Môô auf ond schmeichlet sich bei sellem Frailein ei. (Dr Zuaschauer erfehrt schbätr, dass der Fremde dr Soh vom Hartog ischt!) Kurz druff kommt nomôl oiner: dr Oberregiirongsrat von Teckel aus dr Bundeshauptstadt Bonn. Der kindigt an Staatsbsuach durch en oriendalischa Prinza ôô, wo sich ausgrechnet s Schloss Sandau als voribergehenda Bleibe ausgsuacht hôt. Weil sich s Comtessle dô drvoo an reicha Geldseaga aus Bonn vrschbricht, zeigt-se sich glei drmit eiverschdanda.
Mit-ma graußa Gefolge fehrt dr Prinz Kalaka us-em Land Celebresien en da Schlosshof nei. Wia-nr d Charlotte fixiirt, will’r-se glei fir sein Harem gwenna, erndet fir sei aufdrenglichs Vrhalda abr bloß a baar Ohrfeiga. Drom gôht’r schnurstracks uffs nächschde weibliche Wesa zua – uff dui ehemaliga Raiberbraut Katrin. De sell hôt’s nemlich dadsächlich gschafft, mit Hilf vo-ma selbrbrauda Zaubertrank a menschlicha Gschdalt ôôzonemma; bloß helt dui Wirkong halt et lang ôô. Jedafalls isch d Katrin et abgneigt, mit-em Prinza a bissle romzoturtla.
Om-em Comtessle zo helfa, stehlet dia Goischtr kurzerhand em Prinza sein wertvolla Schmuck. Des wuud schnell publik. Om diplomadische Vorwicklonga us-em Weag zo ganga, leitet d Bundesregiirong glei a Ondrsuachong ei. Wia mr nô en dr Charlotte ihrem Zemmer fendich wird, wuud-se sofort vrhafdet. Bald druff stôht-se en Bonn vôr-em Amtsgericht. Uff oimôl platzet dr Charlotte ihre „Hausgeschpenschter“ en d Vrhandlong nei ond bekennet sich schuldich. So kommt d Gräfin wiidr frei.
D Charlotte kommt grad en ihr Schloss zruck, wia dr alde Hartog des Gebeide ausraima lôôt. Jetzt kriagt des Mädle an Wuat-Ôfall ond sait em Hartog grendlich d Moinong. Ond je meh-se sich en ihr Wuat neisteigret, deschdo entzickender fendet dr Hartog des scheene Frailein. Schliaßlich vrwirft’r sein Plôô, aus sellem Ôwesa a Luxushodel zo macha ond stemmt sogar dr Vrlobong vo seim Soh mit dr Charlotte von Sandau zua.
Dia Goischtr hend jetzt ihr Aufgab erfillt ond suachet nôch-ra nuia Rausforderong. Se lent sich vo-ma Amerikaner als Vorsuchskaninchen engagiira, om mit-ra Raket zom Mond zo fliaga.
Was sonscht noh erwehnenswert ischt
Wia scho em Vorgengerfilm Das Wirtshaus im Spessart schbiilt au bei dr Fortsetzong d Musik a graußa Roll. Dui stammt desmôl aus dr Feadr vo glei drei Kombonischda: vom Friedrich Hollaender, vom Olaf Bienert ond vom Alfred Strasser. D Filmarchidekda Hein Heckroth ond Willi Schatz hend dia Bauda entworfa. Fir d Eistudiirong vo de tempramentvolle Denz isch dr Harald Sielaff zuastendich gwäa. D Koschdiim hôt d Elisabeth Urbancic beigschdeiret.
D Außa-Uffnahma send em Schloss Oelber bei Hildesheim en Niidersachsa, z Mildaberg en Bayern ond en dr dômôliga deitscha Hauptstadt Bonn entstanda. D Enna-Uffnahma hôt-ma en de Bavaria-Studios z Aschaffaburg ond Mincha dreht.
Weil der Film - wia sein Vorgenger - en de Kinos a riisiger Erfolg wôrra ischt, hôt dr Hoffmann noh an dridda Stroifa mit-em Titel Herrliche Zeiten im Spessart dreht.
Quella
S Programm zom Film us-em Verlag Das Neue Filmprogramm GmbH, Mannheim, Weinheimer Str. 58 – 60 (ohne Nommer), s Lexikoo vom Indrnazionala Film ond d Weblink.
Amazonas
Dr Amazonas (portugiesisch Rio Amazonas, im Oberlauf Rio Solimões, friejer Rio Orellana) isch e Fluss im nerdlige Sidamerika. Rund 300 Kilometer sidli vum Äquator goht er dur s Amazonasbecki, wu im Weschte vu dr Ande umrahmt un vu tropischem Rägewald bregt isch, no Oschte bis zum Atlantik. Dr Amazonas isch mit ere mittlere Wasserfierig vu 209.000 m³/s dr mit Abstand wasserryychscht Fluss vu dr Ärd un fiert mee Wasser wie di siibe negschtchlainere Fliss zämme.
Syy Name fiert dr Strom erscht ab em Zämmedräffe vu syne Quällfliss Marañón un Ucayali z Peru, unterbroche aber dur dr brasilianisch Abschnitt oberhalb vu dr Stadt Manaus mit em Name Rio Solimões.
Dr lengscht Hauptstrang vum Amazonas het, gmässe iber dr chirzescht Fließwäg ab em Quällbiet vum Ucayali, e Gsamtlengi vu 6448 Kilometer. D Abschnitt, wu dr Name Amazonas fiere, sin aber dytli chirzer. No strittige vil greßere Lengineaagabe wär dr Amazonas dr lengscht Fluss vu dr Ärd.
Dr Fluss, wu z Brasilie zmaischt e baar Kilometer brait isch, het e relativ uusglicheni Wasserfierig, wel d Hochwasserphase vu dr Näbefliss vu dr Johreszyte här verschobe uf dr äquatornoch Hauptstrom dräffe. Ainewäg chan er di bewaldete Alluvialflechine (Várzea) uf ere Braiti vu bis zue 60 km iberschwämme.
In zwee Hauptärm stremt er dur d Inselwält vum fascht 200 Kilometer braite Mindigsberaich, wu iber chlaini Gezytegwässer mit em Pará-Ästuar verbunden isch un eso di groß Insle Marajó abdrännt.
Quellfliss
Di beede Quällfliss vum Amazonas entspringen in dr peruanische Ande. Dr nerdli, 1600 Kilometer lang Marañón isch wasserrycher un wäge däm hydrologisch dr Hauptquällfluss vum Amazonas. Syy Ursprung in drei Lagune oberhalb vum Lago Lauricocha isch anne 1909 vum Wilhelm Sievers feschtglait wore.
Dr sidli Quällfluss, dr Ucayali, isch, mitsamt e baar andersch gnännte Oberlaufabschnitt, mit 2670 Kilometer dytli lenger wie dr Marañón. Di syt 2001 belait Quälle vum Amazonas, wu am wytschten ewäg isch vu dr Mindig, lyt am Nordhang vum Nevado Mismi zwische Cusco un Arequipa, rund 160 Kilometer weschtli vu dr am Nordänd vum Titicacasee glägene Stadt Juliaca. Dr Quällfluss drait d Name Lloquera (19 km), Callamayo un Río Hornillos (46 km), voreb er sich verainigt mit em Río Apurímac. No isngsamt 730,7 Kilometer findet er syy Furtsetzig im Río Ene (180,6 km), Río Tambo (158,5 km) un schließlig iber wyteri 1600,1 Kilometer im Unterlauf vum Río Ucayali. Oberhalb vu Iquitos z Peru veraine sich d Quällfliss zum Amazonas.
Mänkmol wird au dr Río Huallaga as Quällfluss gnännt. Dää isch aber e Näbefluss vum Marañón. As Schifffahrtswäg isch dr Huallaga wichtiger wie dr Marañón.
Amazonas un Solimões
Di erscht Grossstadt am Amazonas isch Iquitos, s Zäntrum vum peruanische Amazonasdiefland. Zwische dr peruanisch-brasilianische Gränz un dr Yymindig vum Rio Negro bi Manaus haißt dr Amazonas Rio Solimões. Manaus isch zwische 1870 un 1910 Zäntrum vu dr Kautschukgwinnig am Amazonas gsii. Em Amazonas streme uf dr negschte 140 Kilometer di beede wältgreschte Näbefluss zue, dr Rio Negro un dr Rio Madeira. Doderno isch dr Fluss vier bis zeh Kilometer brait, mit eme 20 bis 60 Kilometer braite Saum us Schwämmland, wu mer nume uf dr Stadewäll (Restingas) cha sidle. Sunscht wird s Amazonasdiefland vun eme glychmäßig dalige sandig-laimige Bielland bregt, dr Terra firme (= fescht Land). Bi Óbidos chunnt diräkt an dr Strom draa, an ere nume 1670 Meter braite Ängstell (Garganta do Amazonas).
Dr Amazonas un syni Näbefliss us dr Ande hän dr poschtglazial Meeresspiegelaastiig dur Ufsedimäntierig vu ihre Flussbette uusgliche. Dergege sin di andere Näbefliss mit seli gringere Sedimäntfracht nume aagstaut wore un bilde vor ihre Mindig in dr Amazonas zum Dail großi, seeartigi Ufwytige wie dr Río Negro, dr Río Xingú oder dr Rio Tapajós.
Mindigsbiet
An dr Yymindig vum Rio Tapajós, rund 350 Kilometer voreb dr Amazonas zum uffige Ozean chunnt, dailt er si in d Hauptärm Canal do Norte un Canal do Sur, wu si zue Ästuar (Mindigsdrächter) ufwyte. Im Schelfberaich vor dr Kischte fangt e Unterwasserdelta aa, wu dr Kontinentalhang aabegoht. Rund 100 Kilometer sidli vu dr beede Hauptärm lyt s Buchtesyschtem Bahia de Guajará un Rio Pará, wu wyt landyynezues goht un wu dr Rio Tocantins un anderi Fliss dryyminde. In dr Rio Pará isch firjer au dr sidligscht Mindigsarm dryygflosse, wu mittlerwyli aber dur Sedimäntierig fascht ganz abdrännt woren isch. E baar natyrligi Kanäl (Furos), wu vu dr Gezytestrem uufghalte wäre, laite aber allno Dail vum Amazonas-Hochwasser in dr Rio Pará un daile dodermit d Insle Marajó ab.
Großi Stedt
Am Amazonas lige nume wenig Stedt. No am Quällfluss Ucayali lyt Pucallpa. Di grescht Stadt am Amazonas isch Iquitos in dr Nechi vum Zämmechuu vu dr Quällfliss. D Stedt Manaus un Belém lige nit am Amazonas: Manaus lyt am Río Negro, 12 Kilometer oberhalb vu dr Mindig, un Belém am Rio Pará (an dr Bahia de Guajará) sidli vu dr Amazonasmindig. Anderi großi Stedt am Amazonas sin Macapá un Santarém.
Näbefliss
In dr Amazonas minde rund 10.000 Näbefliss, wu iber 100 dervu schiffbar un 17 iber 1600 Kilometer lang sin.
Flora un Fauna
Us em Flusssyschtem vum Amazonas sin iber 1500 verschideni Fischarte bekannt. Zue dr wichtigschte Spyysfisch zelle Tambaquí (Colossoma macropomum), Jaraqui, Filhote, Tucunaré (Cichla spp.), Pirarucú (Arapaima gigas).
Zue dr bsundersch bedrohte Dierarte im Amazonas ghere dr Amazonas-Manati (Trichechus inunguis) un dr rosarot Amazonasdelfin (Inia geoffrensis; port. Boto cor-de-rosa).
Im Amazonas schwimme grieni Insle, wu sich us mitenander verhokte mitgschwämmte Baim oder bi Hochwasser us losgrissene Wasserpflanze un iber Wurzle vernetzte Grasinsle entwickle. Si chenne iber 100 Meter lang wäre un bilde ne aige Biotop.
Entdeckigs- un Forschigsgschicht
Di erschte Europäser sin anne 1499 oder 1500 an d Mindig vum Amazonas chuu. Dr Italiener Amerigo Vespucci un dr Spanier Vicente Yáñez Pinzón sin fascht glychzytig mit ihre Schiff aachuu, zmaischt wird dr Vespucci as Entdecker aageen.
Dr Francisco de Orellana isch as erschte Europäer vu 1541 bis 1542 vu dr Quälle vum Amazonas-Näbefluss Napo im hitige Ecuador bis zue dr Atlantikmindig gfahre. Är het bi dr Expedition vum Gonzalo Pizarro mitgmacht. E Zytlang isch dr Amazonas wäge däm Rio Orellana gnännt wore. Aigetli isch er uf dr Suechi noch em legendäre Goldland «Eldorado» gsii.
Am 12. Februar 1542 hän dr Francisco de Orellana un dr Gonzalo Pizarro d Quälle vum Marañón entdeckt, em chirzere, aber wasserrychere Quällfluss. Vu Oktober 1637 bis Augschte 1638 isch dr Pedro Teixeira dr Amazonas flussuffezues bis zue dr Quälle vum Napo gfahre.
Dr Samuel Fritz, e dytsche Jesuitemissionar, het dr Amazonas anne 1707 as erschte kartografiert.
E Huffe Sidamerikaforscher hän dr Amazonas uusgchundet, dodrunter di Dytsche Alexander von Humboldt, Georg Heinrich von Langsdorff, Eduard Friedrich Poeppig un Wilhelm Sievers. Unter anderem hän di beede dytsche Forscher un Naturwisseschaftler Johann Baptist von Spix un Carl Friedrich Philipp von Martius wyti Dail vum Amazonas befahre un wichtigi Bydreg zue dr Erforschig vu dr allnonig iberschaubare Dier- un Pflanzewält vum Amazonasbiet glaischtet.
Alfred Farner
Alfred Farner isch de Name vo dëne Lüüt:
Amazonas
Entdeckigs- un Forschigsgschicht
Erscht 1971 isch d Quälle vum lengere Quällfluss Ucayali vum Amerikaner Loren McIntrye erkännt un 2001 d Quälle vum Apurímac as Ursprung vum Amazonas vu dr National Geographic Society bstetigt wore, so dass d Lengineaagabe, wu bis dert gulte ghaa hän, hän mieße korrigiert wäre.
Gebundene Rotation
Mit bundener Rotation bezeichnet mer in dr Astronomi dr speziell Fall vu ere Spin-Bahn-Kopplig, wo e Himmelskörper sich während eim Umlauf um e andere Himmelskörper gnau einmol um si eigeni Ax drillt. Also e Rotationsperiode (engl. spin) un e Umlaufzit um dr Muederkörper im Verhältnis 1:1.
So umlauft dr Mo d'Erde in bundener Rotation. Deswäge zeigt er uns immer die gliiche Site. Au die bi dr andere Planete im Sunnesystem trättet in dr Regel bi ihre Mönd e bundeni Rotation uf, wo wohrschins uf die gliich Art wie bim Erdmo entstande isch. E Usnahm isch numme dr Hyperion bim Saturn, als eme reguläre Mond vu eme innere Satellitesystem. Die witt entfernte Zwergmönd vu dr Gasriise zeige degege kei bundeni Rotation.
Bundeni Rotation entstoht dur Gezittechräfte, wo d'Eigerotation vu kleinere Himmelskörper im Schwerefeld vu grössere abbremse. Ähnlich wie sich im Wasser vu dr Erde sichtbari Fluetberge zeige, däte sich au bi ere Eigerotation vum Mo relativ zue dr Ax Erde-Mo d'Gsteinsoberflächi vum Mo gringfüegig hebe un senke. Säll dät Ribig erzüge, wo d'Eigerotation bremse dät.
Gnau säll isch au iträtte. So isch es nooch Johrmillione zue eme (relative) Stillstand vu dr Eigerotation, chumme wie mir si am Mo beobachte chänne. Andererseits bremst au dr im Verhältnis zue dr Erde rächt gross Mo nooch wie vor d'Erdrotation ab, so dass d'Däg allmählich, wenn au sehr langsam, immer länger werre. In dr Kridezitt isch dr Dag numme bi öppe 22 bis 23 Stund Längi gläge. Bi dem Vorgang ybertrait d'Erde Drillimpuls uf dr Mo, wo defir sorgt, dass säller sich dodur um öppe 4cm im Johr vu dr Erde entfernt. Dr Mo isch also früeher dr Erde nächer gsi.
E Sunderfall vu dr bundene Rotation isch d' Korotation, bi dem sich beidi Himmelskörper während eim Umlauf gnau eimal um ihr eigeni Ax drille. Säll isch bim Zwergplanetepaar Pluto-Charon bispilswiis dr Fall, wo beidi mit eme Masseverhältnis vu öppe 7:1 e sehr chleine Masseunderschid ufwiise.
Bi starch elliptische Umlaufbahne chänne au anderi, chleini ganzzahligi Verhältnisse vu Rotationsperiode un Umlaufzit (Spin-Bahn-Kopplige) aufträtte. So drillt sich dr Merkur während zwei Umlaife um d'Sunne gnau dreimol um die eige Ax.
Communauté de communes Cap Sizun-Pointe du Raz
D Communauté de communes Cap Sizun-Pointe du Raz (bretonisch Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab) isch e franzesische Kommunalverband im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 17. Dezämber 1993 grindet wore un bstoht us zeh Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Pont-Croix.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Dimitri Rougy
Dr Dimitri Rougy (* 24. Juni 1997 z Inderlache) isch e Schwizer Politiker mit französische Wurzle. Bekannt worde isch er vor allem dür mediewirksami politischi Aktionen und in sim Amt as Grosse Gmeindrat vo Inderlache.
Biografie
Dr Dimitri Rougy isch z Inderlache uf d Welt cho und isch zäme mit drü Brüedere bi sinere Mueter ufgwachse. Är het d Matur am Gymnasium z Thun absolviert und het für verschidnigi Organisationen in der Entwicklig vo Kampagne und im Marketing gschaffet. Sit Septämber 2016 schtudiert er a der Universität Lozärn Kulturwüsseschafte und schafft sälbschtändig as Campaigner.
Politischi Wärdegang
Dr Dimitri Rougy isch Mitglied vo der Sozialdemokratische Partei z Inderlache. 2015 het er zäme mit dr Patricia Mutti s Jugendparlament Berner Oberland gründet und isch churz drufabe für d SP i Gross Gmeindrat vo Inderlache gwählt worde. Bi de Inderlachner Gmeindswahle 2016 isch er widergwählt worde. Sit 2016 sitzt dr Rougy zudäm im Vorschtand vom SP-Regionalverband im Bärner Oberland.
Öffentlechi Ufmerksamkeit het dr Rougy bsunders dür e Aktion im Novämber 2016 bercho, woner zäme mit dr Franziska Schutzbach d Website vom Tages-Azeiger kopiert het und e Fake-Artikel im Name vom Schwizer Journalist Constantin Seibt veröffentlecht het.
Bi der Gruppe für e Schwiz ohni Armee het er d Lancierig vo der Chriegsgschäft-Initiative mitgstaltet. D Aktion zur Lancierig mit dr Seniorin Louise Schneider het e grossi Mediepräsenz bercho.
Lithografie
D Lithografii (vo griech.:, lithos, „Stäi“, und , grafeïn, „schriibe“) isch s eltiste Flachdruckverfaare und het im 19. Joorhundert zu de Drucktechnike für ei- und meerfarbigi Drucksache ghöört, wo am mäiste brucht worden isch.
Mit Lithografii bezäichnet mä:
E Lithograaf isch öbber, wo d Stäizäichnig, also d Text und Bilder, wo mä will drucke, uf eme Lithografiistäi manuell und sitevercheert macht.
Dr Stäidruck basiert uf ere Erfindig vom Alois Senefelder us em Joor 1798. Es isch im 19. Joorhundert s äinzige Druckverfaare gsi, wo gröösseri Uflaage vo farbige Drucksache möglig gmacht het. Als Druckdrääger het mä in Dütschland e Chalkschiiferstäi brucht, wo z Solnhofe in Bayre broche worden isch. Bis um 1930 isch dr Stäidruck e Drucktechnik für verschidnigi Drucksache gsi, wo seer hüfig verwändet worden isch, denn isch si aber no di noo vom Offsetdruck abglööst worde und hüte setzt mä sä nume no im künstlerische Beriich für Druckgrafik ii. Für die hütigi Massebrodukzioon vo Drucksache wär dr Stäidruck nid gäignet, wil er im Vergliich zu andere modärne Drucktechnike unwirtschaftlig isch.
Guy Morin
Dr Guy Morin (* 4. Dezämber 1956) isch en Arzt und Politiker (GPS) us em Schwizer Kanton Basel-Stadt. Sit 2008 isch er Regierigsbresidänt vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt. Im Januar 2016 isch usecho, dass dr Guy Morin bi de Regierigsrootswahle am 23. Oktober 2016 nömm kandidiert.
Bruefligi und politischi Laufbaan bis 2004
Dr Morin het vo 1978 bis 1984 e Medizinstudium an dr Universidäät Basel gmacht. Er het sich zum Arzt für allgemäini Medizin FMH in verschiidnige Spiddaal z Basel witerbildet. Vo 1993 bis 2004 het er en äigeni Huusarztpraxis im Santihanskwardier z Basel ghaa. Vo 1996 bis 2004 isch er Bresidänt vo dr HMO-Huusarztveräinigung gsi.
Dr Regierigsbresidänt sit 2009
Im Joor 2008 isch er in stiller Waal dr erst Regierigsbresidänt vom Regierigsroot im Kanton Basel-Stadt worde und het sit 2009 s nöije Bresidialdepartemänt gläitet, wo us de Abdäilige Ussebeziejige und Standortmarketing, Gliichstellig vo Fraue und Manne, Kantons- und Stadtentwicklig, Kultur, em Statistische Amt und us dr Staatskanzlei bestoot.
Dr Guy Morin kandidiert für e wiiteri Legislatur (2013-2017) as Regierigsbresidänt. Am 28. Oktober 2012 finde im Kanton Basel-Stadt d Gsamternöijerigswaale für e Grooss Root und Regierigsroot und dr Regierigsbresidänt wird au gweelt.
S Kulturläitbild vom Kanton Basel-Stadt
Stark beachdet worde isch s Kulturläitbild vom Kanton Basel-Stadt, won er langsiert het und wo d Uuseforderige und Kriterie für staatligi Förderig vom kulturelle Schaffe und die kulturpolitische Ziil und Massnaame ufzellt und e bsundere Akzänt bi dr Vermiddlig vo de kulturelle Aagebot und bi dr Kwalidäätssicherig setzt.
D Metropolitankomferänz Basel
Au d Gründig vo dr Metropolitankomferänz Basel am 16. Januar 2012 fallt in d Zit vo Vorsitz vom Guy Morin. Wil die politische Struktuure mit dr rüümlige Entwicklig vom Metropolitanruums Basel nit Schritt ghalte hai, cha mä mit dr Metropolitankomferänz Basel d Chreft im Ruum Basel über die dradizionelli politischi Zämmenarbet uuse bündle und die gmäinsame Inträsse vom Metropolitanruum Basel besser verdräte. Die Blattform versammlet Lüt us dr Politik, dr Wirtschaft und dr Zivilgsellschaft under äim Dach.
1786
gstorbe
Datum nit bekannt:
Arthur C. Clarke
Dr Arthur C. Clarke isch früeh an dr Möglichkeite, wo dr Weltruum dr Menschheit biite chännt, interessiert gsi un isch Mitglid vu dr British Interplanetary Society worre.
Im Zweite Weltkrieg het dr Arthur C. Clarke an Radaralage zum Ground Controlled Approach gschafft. Sälli Erfahrige lige im Roman Glide Path zuegrund. Si Idee, geostationäri Satellite zuer technische Kommunikation z'nutze, wo er 1945 under em Titel Extra-terrestrial Relays in dr wisseschaftliche Zittschrift Wireless World veröffentlicht het (lueg s'Diagramm), het 1970 ihr Verwirklichig erlebt. Ihm zu Ehre wird doher dr geostationär Orbit au Clarke Belt bzw. Clarke Orbit gnennt. Allerdings het dr Clarke domols no nit ahne chänne, welchi Fortschritte d'Technik sither mache dät. In sinere Version vu dr geostationäre Satellite isch immer noch s'Frauli vum Amt ame Pult gsässe un het d'Gspräche vermiddelt, was jo hützuedag bekanntlich vu Computer erledigt wird.
1956 isch er uf Colombo (Sri Lanka) zoge, wo er sitdem im Status vume Ehrebürger läbt. Dr Arthur C. Clarke, wo anno 1953 in Childhood's End detailliert e Tsunami-Katastrophe beschribe het, het dr Tsunami vum 26. Dezember 2004 yberläbt.
Dr Hauptgürtelasteroid (4923) Clarke isch ihm zue Ehre benennt. In dr Quelleagabe zuem Kapitel 16 vu 3001 The Final Oddyssey schribt er dezue liicht ironisch I was delighted to learn that Asteroid 4923 (1981 EO27), ..., has been named Clarke, ... I was informed with profound apologies, that owing to an unfortunate oversight Number 2001 was no longer availabale, having been allocated to somebody named A. Einstein. Excuses, excuses.
Zum Werch
Dr Arthur C. Clarke zellt zue dr technische Visionäre vu dr Science-Fiction. Sini Romane un Erzählige sin vu technische Errungeschafte un em Griff nooch dr Sterne chennzeichnet. Denäbe findet sich au d'Vorstellig vu ere allumfassende oder ybermächtige Intelligenz oder Macht, wo s'Universum durdringt un beiflusst (z. B. in Childhood's End, 1953).
Witterhi het dr Arthur C. Clarke futuristischi Romane mit ere Verbindig zum Meer gschribe (z. B. Dolphin Island). The Ghost from the Grand Banks handelet vum Versuech, d'Titanic z'hebe.
Im Arthur C. Clarke si bekanntists Buech isch wohrschins 2001: A Space Odyssey. Dr Roman isch in Alähnig ans gmeinsam mit em Stanley Kubrick erarbeitet Drillbuech vum anno 1968 erschinene Film 2001: A Space Odyssey. Die drei Noochfolgeromane (2010: Odyssey Two; 2061: Odyssey Three; 3001: The Final Odyssey) sin gliichfalls populär, hän aber nit dr Erolg vu dr erste Odyssee erreicht. Dr Arthur C. Clarke het in sälle Romane immer dr aktuell Stand vu dr Jupiterforschig berucksichtigt. E zentrali Rolle spilt dr Mond Europa un dert möglichs Läbe.
Literatur
Stephen Baxter: Erfüllung von Prophezeiungen. Ein Gespräch mit Arthur C. Clarke, in: Wolfgang Jeschke (Hrsg.): Das Science Fiction Jahr 1999, Wilhelm Heyne Verlag, München, ISBN 3-453-14984-X, S. 809-824.
Muettersproch-Gsellschaft
D Muettersproch-Gsellschaft (offiziell no de Satzung Muettersproch-Gsellschaft für d alemannisch Sproch e.V., kurz MSG) isch en Verein mit em Sitz in Friburg im Brisgau, wo sich zum Ziil gsetzt hät, d alemannische Mundart z pfläge und z erhalte. S Schwizer Pendant isch s Mundartforum.
Organisation
Vo 2006 bis 2021 hot d Muettersproch-Gsellschaft mit dr Friedel Scheer-Nahor e hauptamtlichi Gschäftsfiererin ghet.
Mitglider
Über 2.700 Mitglider us em ganze alemannische Sprochraum, also us em Elsass, de Schwiiz, Vorarlberg, bsunders aber us Südbade sin bi de „MSG“ Mitgliid, usserdäm Verstreiti us Europa un Ibersee. Die Gsellschaft giht's scho sitt 1965. Nebbe de „normale“ Mitgliider sin die meiste Autore und Liedermacher, wo uf Alemannisch schriibed, do au debii.
D Mitglider-Entwicklung:
Um 2000 sin s über 3.500 Mitglider gsii, sitther nimmt d Zahl ab, aafangs 2017 sin s no 2.700 gsii.
Regionalgruppe
D Muettersproch-Gsellschaft hot seit em November 2010 ihre Gschäftsstelle in Freiburg im Breisgau. Im Johr 1976 isch d erscht offiziell Regionalgrupp z Löörech (Dreiländereck) gründet worre, z Friburg hot s scho sit 1965 Treffe gebe. S gitt (Stand 2023) in Südbade 12 Regionalgruppe, wo selber für unsere Muettersproch ebbis düend, z. B. Dichterlesunge, Vorträg, Stroßeständ oder Feschtle. Jeder, wo bi de MSG Mitglid isch und im Bereich vunere Regionalgruppe wohnt, ghört dert automatisch au dezue. De Regionalgruppe haltet de Kontakt zue de alemannische Mundartgruppe im Elsass, in de Schweiz, Liechtestein und Vorarlberg durch Ausflüg und Einladunge vu Mundartdichter, Mundartsänger.
Regionalgruppe vu dr Muettersproch-Gsellschaft mit Gruppelaiter/laiterne:
Mitgliiderversammlung
D Mitgliiderversammlig isch jeds Johr an em andere Ort. Im offizielle Teil gitts de Rechenschaftbricht und d Entlaschtig, wenn notwendig Neuwahle vum Vorstand, de Usblick und Anträg. Im unterhaltsame Teil gitts en kulturelles Programm.
Vorstand
Em Vorstand vo de Muettersproch-Gsellschaft ghered seit 2023 die Liit aa:
Dichte und Musik mache
In de Muettersproch-Gsellschaft sind ibber 100 Dichter beienand. Musiker, wo uff Alemannisch singet, sind gnauso in de Muettersproch-Gsellschaft uffghobe. D Muettersproch-Gsellschaft und de Landesverein Badische Heimat hond en Alemannisches Wörterbuech und en Alemannisches Liäderbuech rusgäbbe.
Biecher
D MSG het verschiidini Anthologiä rüsgää (Text-Sammlunge, wu verschiidini Autore drin sin).
Dezue het d MSG au e Werterbuch un verschideni Liederbiecher rusgäbbe.
Wettbewerb
D MSG het im Lauf vu dr Johr verschiidini Wettbewerb organisiert un unterstitzt zum s Schaffe im Dialäkt z ferdere:
Vereinsheftli
Dr Vorstand git seit 1967 d Zitschrift Alemannisch dunkt üs guet mit rund 3.000 Exemplare rüs, wu alli halb Johr an d Mitgliider verschickt wird. Fir selle isch dees e guete Informationsquell ibber Land und Leut und mer kaa dett sine Gdankeblitz ugezwunge in de alemannische Sproch verzelle. Seit 1967 gitts scho ibber hundert Usgabe vum Blättle. De meischte Platz nehmet sonnige Beiträg ei: „Us de Gruppe“ und „Des un sell.“ Usserdem werret det neui Mitgliider, Usflüegle, Büecher un CD vorgstellt. Mitgliider werret gwürdigt mit Gratulatione und Nachruef. De Inhalt vu de Jahrgäng ab 2004/1–2 vu de Zitschrift „Alemannisch dunkt üs guet“ isch digital abgspeichert und mer kaa en so nochlese.
Internetsite und neue Medie
Seit 1998 hots uff de Internetsitte Informatione ibber d nächschte Regionalgrupp, alte Vereinsheft vu Alemannisch dunkt üs guet und Veranstaltunge rund ums Alemannisch. Im Archiv sind alemannische Gdichte vu ibber hundert Autore abgspeichert. Uff de Seite Dichte und musiziere gitts Lebensläuf, Publikatione, Uszeichnunge und Koschtprobe vu Autore und Musikgruppe. Alemannischsprochige könnet ihre Biecher, CDs und sunschtiges uf der Webseite aakündige.
Seit 2011 gitts au a Facebook-Seite. Uf YouTube gitts Video vu alemannische Dichterinne und Dichter. Un seit 2021 isch d Muettersproch-Gsellschaft au uf Twitter un Instagram verdrette.
Aafrage vu Interessierte
Ibber es Internet kummet Aafrage vu Kultur, Wisseschaft, Medie, Studente, Schieler und Veranstalter zum Alemannische und zu alemannische Usdrück. Selle Aafrage werret durch d Gschäftsführig in Friburg im Ustausch mit de Aafrager gklärt.
Alemannisch Bibliothek
D Bibliothek hot ugfähr 900 Biecher uff Alemannisch. Vu denne sind die meischte us em Badische. D andere alemannischsprochige Landstrich in de Schweiz, im Elsass und in Vorarlberg sind ebbefalls mit Biecher vertrete. D Mehrzahl vu denne Biecher sind vu Alemannische Autore zur Besprechung igliefert worre.
„Mundart in der Schule“
D Schüeler sollet in de Schuel mitkriege, dass nebbe em Hochdeutsche au no in Mundarte gschwätzt werre kaa. Es Land Bade-Wirttemberg hot sich uf sinne kulturelle Vielfalt bsunne („Mir kennet alles…“) und erlaubt de Schuele d regionale Mundart Fränkisch, Schwäbisch und Alemannisch im Unterricht zu demonschtriere. Es gitt so um die 50 Autore, Kabarettischte und Musiker, wo im Rame vom Projekt „Mundart in der Schule“ in d Schuelklasse und Schuel-Arbetsgruppe zu enere Doppelstund in Mundart uf Eiladung kummet. D Spezialgbiet vu de Künschtler werret in dem Projektflyer „Mundart in der Schule“ vorgstellt. Selle Usflüg in d Mundarte könnet vermittele, dass es nebbe em Hochdeutsche no unterschiedliche Sprochmelodie und Umgangssproche gitt. Dees alles wird organisiert ibber de Muettersproch-Gsellschaft e. V. – mitwirke tuet de Verein „schwäbische mund.art“ e. V. in Herrenberg.