cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manfred Szadrowsky
Forschig
De Szadrowsky hät i eerschter Linie über Woortbildig und Semantik vom Schwyzertüütsch gforschet. Wil er im pündnerische Chuur gwont hät, sind em d Walser am nööchschte gstande, und denen iri Spraach hät er drum ganz bsunders gnau aaglueget – zum Byspiil imene langen Artikel über d Sintax vom Walsertüütsch oder über s Wyterläbe vo althoochtüütsche Stämm i dëne Bëërgtialäkt. Dezue sind Aarbete choo über de tüütsch-rëtoromaanisch Spraachkontakt und zur rëëtische Nameforschig.
D Basis für em Szadrowsky syni Aarbete zum Schwyzertüütsch isch uf di äint Syte s Schwyzerisch Idiotikon gsy, wo-n-er minuziöös uusgwärtet hät, und uf di ander Syte sinds äigni Daate gsy, wo-n-er i fasch iedere Pündner Walsergmäind erhobe hät und wo-n-er nachanen au em Idiotikon ggëë hät, das d Wöörterbuechredakzioon si chan in iri Artikel yschaffe.
De Szadrowsky hät si au i den altgermanische Spraache guet uusgchänt. Er hät die as Profässer syne Studänten in Yfüerigskürs und Übersichtsvoorläsige nööchpraacht, hät Täggschtsamlige für d Räije «Altdeutsche Übungstexte» zämegstelt und spööter über d Spraach i den altfriesische Rächtsbüecher gschribe. 1950 isch er Mitgliid vo de Friesische Akademy z Leeuwarden/Ljouwert i de Niderlande woorde.
De Szadrowsky hät nöd nu i spraachwüsseschaftliche Zytschrifte (hauptsächli i de «Teuthonista» und i «Pauls und Braunes Beiträgen zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur») publiziert, sondern er häts au verstande, sys Wüsse populëërwüsseschaftlich a d Lüüt z bringe. Vil Artikel öppen im «Bündner Monatsblatt» oder i den «Alpen» zäiged das.
Gottesbeweis
Mit Gottesbewiis het me philosophisch versuecht, d Exischtenz vo Gott verschtandesmässig z bewiise. Es giit 4 Kategorie devo:
Nachfolgend drei Biischpil uus dr Spätantike, uus em Mittelalter und uus dr düütsche Klassik:
Assens VD
Assens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Assens lyt im Gros-de-Vaud. D Gmaiflechi umfasst 81,2 % landwirtschaftligi Flechi, 11,5 % Wald, 7,2 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Assens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Ascens.
Religion
36,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 48,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,3 %, CVP 18,8 %, FDP 12,1 %, GLP 6,8 %, GP 8,8 %, SP 19,6 %, SVP 22,6 %, Sunschtigi 0,8 %.
Dr Burgermaischter vu Assens isch dr Bernard Despont (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 770 Yywohner 90,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,4 % Dytsch, 1 % Italienisch un 2,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
BLS RABe 535
Der BLS RABe 535  «Lötschberger» isch en Niderfluer-Tribzug vom Härsteller Bombardier Transportation für de Regionalvercher. Ds Fahrzüg isch uf Usschribig vo der BLS für de Isatz als RegioExpress Bern–Brig via Lötschbergtunnel konzipiert. Es handlet sich um en diräkte Abkömmling vom Niderfluer-S-Bahn-Zug BLS RABe 525 «NINA».
Fahrzüg
Der RABe 535 isch en Witerentwicklig vom RABe 525, entwicklet vom Standort Aachen/Dütschland, erbaut vo Bombardier Transportation. Der vierteilig Tribzug het 85 % Niderfluer-Ateil. Under de Füehrerständ vo de beide Endwagn befind sich je es Drehgestell, zwüsche de Wagechäste befinde sich drei Jakobsdrehgestell. D Wagechäste sind in Stahl-Leichtbauwis gfertigt, d Füehrerständ bestöh us Polyester-Verbundstoff.
Der Tribzug isch klimatisiert und bietet 28 Plätz inder erst Klass und 143 Plätz inder zweit Klass. Multifunktions-Abteil biete Platz für Koffer, Velos und Chinderwage. In einem vo de Endwage befind sich es behindertegrächts WC mit geschlossenem Toilettensystem.
Technik
D Traktionsusrüschrig bsteit us zwei IGBT-Stromrichter mit Glichspannigszwüschechreis und total vier Asynchron-Fahrmotore vo je 250 kW Durleischtug. Es handlet sich um en Eisystem-Usrüschtig für ds inder Schwiz üblich 15 kV / 16 2/3 Hz-System. D Anfahrzugkraft betreit 123 kN gegenuber vo 105 kN vo dr «NINA».
Als Bremssystem sind en elektrischi Rekuperationsbremse, en Magnetschienenbremse, en ep-Bremse sowie en Federspeicher-Feststellbremse vorhande. D letztere zwei wirke uf d Radschibebremse.
Beidsitig isch je en Scharfenbergkupplung vorhande, das erloubt en schnällig Zug-Trennig respektiv -Kupplig. D RABe 535 sind technisch kompatibel zu de RABe 525, so dass frizügigi Kompositione mit beide Type gebildet wärde chöne. Ds isch im Jahr 2009 sehr hüfig notwendig gsi, da durch Liferverzögrige vom Härsteller und wäge diverse technische Störige ned genügend RABe 535 zur Verfüegig gstande sind.
Isatz
Mit der Inbetribnahm vom Lötschberg-Basistunnel verchere d Intercity-Züg vo Bärn ins Wallis sit Dezember 2007 nüme über d Lötschberg-Bergstrecki. D Erschliessig vom Kandertal und der Lötschberg-Südrampe wird sither mit Regio-Express-Züg «Lötschberger» Bern–Spiez–Brig sichergestellt. Da d Nachfrage zwüsche de Statione Bern und Spiez wäsentlich höcher isch als südlich vo Spiez, wird es Flügelzug-Konzept agwändet. Vo Bärn här wird ein in Dreifach-Traktion gefüehrte Zug in Spiez trennt; zwei Tribzüg verchere witer uf Brig, eine uf Zweisimmen. Zu Spitzezite cha ou en vierteilige Zug verwendet wärde, in Schwachlastzeite lengt en Doppeltraktion Bern–Spiez us. D RABe 535 sind für der Vercher konzipiert worde; durch d automatisch Kupplige isch en schnelli Zugs-Trennig respektiv -Verbindig ds Spiez möglich. Gägenuber dm Vorgängerzug RABe 525 isch der Komfort für d Reisende verbessert worde, da hie ou Erlebnis-Reisendi agsproche wärde sölle.
D 2006 bestellte 13 Fahrzüg hätti abem Fahrplanwächsel vom 14. Dezember 2008 vorwiegend für de RE Lötschberger (Bern) – Spiez – Brig und Richtig Zweisimme igsetzt wärde sölle. Wil sich d Fahrzüg-Lifrig verzögret het, hei d vorgesehene Dienschte zerst mit de ältere RABe 525 NINA gfahre wärde müesse. Wäge Kapazitätsengpäss zwüsche Zollikofen und Bärn sind diräkti Züg nur zu Randzite möglich gsi. Am 11. Dezember 2011 isch es dritts Gleis vo Zollikofen uf Rütti in Betrib gno worde, sither verchere alli RE Lötschberger bis Bärn.
Sit Dezember 2015 verchere uf der RegioExpress-Linie Bern–Langnau–Wolhusen–Luzern mehrheitlich – sit Dezember 2016 usschliesslich – Lötschberger-Kompositione. D RE-Züg vo Bärn uf Luzärn wärde fs Wolhuse mit der S7 vo Langenthal und Willisau (RABe 525 NINA) vereinigt und fahre kupplet uf Luzärn. Iner Gägerichtig findt d Trennig vo RE und S7 äbefalls ds Wolhuse statt. D Lötschberger-Fahrzüg chäme teilwis ou uf der S6 Luzärn–Wolhuse–Langnou zum Isatz.
Da der bishärig Kambly-Werbezug bestehend us Re 465 und EW III nüme uf dere Strecki verchert, sind d beide Züg 114 und 115 mit Kambly-Werbig bechläbt worde.
Strecke
D RABe 535 Lötschberger wärde uf folgende Strecke igsetzt: (Stand: Dezember 2022)
Abem Fahrplan 2023 wärde d Lötschberger vom Lötschberg abzoge und durch de MIKA abglöst und verkehre nümme uf de folgende Strecke:
Azahl
D BLS AG het 2008 en Option uf acht witeri Fahrzüg vo dem Typ iglöst, für de zuesätzlich Fahrzügbedarf decke ds chöne. 2011 sind nomal vier Züg nahbstellt worde, wo bis Endi 2012 usglifert worde sind. Drei ersetze anderi Züg, der viert deckt Nahfragespitze ab.
(3) Juno
D' (3) Juno isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel. Si isch am 1. September 1804 vum Karl Ludwig Harding as dritter Asteroid entdeckt worre, un uf d'Juno, die höchst römisch Götti, daift worre.
Eigeschafte
D'Juno het e middlere Durchmesser vu öppe 267 km. Ihr Masse isch zue 2,82×1019 Kilogramm bestimmt worre. Si besitzt e relativ helli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,238. Während dr Opposition erreicht si e schinbari Helligkeit vu bis zue 7,7 mag, un isch demit ein vu dr hellste Asteroide am Nachthimmel. In rund 7 Stunde un 13 Minute rotiert sie um die eige Ax.
Anno 1996 (Resultate publiziert anno 2003) isch d'Juno mit Hilfe vume 2,5 Meter Spiegelteleskop vum Mount-Wilson-Observatorium un ere adaptive Optik igehend undersuecht worre. Es het sich zeigte, dass d'Juno e uregelmässige Himmelskörper isch, wo d'Gstalt an e Herdepfel erinneret. D'Ufnahme im Infrarotberiich zeige e öppe 100 km grosse Impaktkrater, wo wohrschins vor geologisch churzer Zitt entstande isch. Spektroskopischi Undersuechige len druf schliesse, dass d'Juno dr Ursprungskörper vu gwöhnliche Chondrite si chännt, ere hüffige Gruppe vu Steimeteorite, wo us iisehaldige Silikatverbindige, wie Olivin un Pyroxene ufbaut sin.
Juno isch dr erste Asteroid, bi dem e Sternbedeckig beobachtet worre isch: Am 19. Februar 1958 isch d'Juno gnau vor eme liechtschwache Stern vorbizoge un het säller fer mehreri Sekunde verdunklet. Sither sin noch meh Sternbedeckige vu dr Juno beobachtet worre. D'Grössi vu dr Juno isch us sälle Beobachtige zue 290×245 km bestimmt worre.
Zöschingen
Zöschig (amtlich Zöschingen) ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Zöschig leit am Roschtelbach em Dal vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Horga em Norda, Diadorf em Nordoschta, Gessertshouse em Oschta ond Sidoschta, Fischa em Sida, Uschdersbach em Sidweschta ond Dinggelscherba em Nordweschta.
Vo dr Gmarkong send 32,0% Landwirtschaftsfleche, 60,9% Wald, 6,4% Sidlongsfleche ond 0,7% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Zöschig gheret s gleichnamig Dorg ond d Äußere Mühle.
Gschicht
Zöschig ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1257.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2 % gleäge.
Religion
82,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,4 % evangelisch.
Verwaltong
Zöschig hot mit dr Gmoede Bachhagel ond Syrgestoi a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Zöschig ischt dr Tobias Steinwinter.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Zöschig ghert zom Schwäbisch.
Hermann Gröhe
Dr Hermann Gröhe (* 25. Februar 1961 z Uedem) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Vu Dezämber 2013 bis Merz 2018 isch er Bundesminischter fir Gsundhait un Bflääg gsii.
Dr Gröhe isch vu 1989 bis 1994 Bundesvorsitzer vu dr Junge Union, vu Oktober 2008 bis Oktober 2009 Staatsminischter im Bundeschanzleramt. Vu Oktober 2009 bis Dezämber 2013 isch er Generalsekretär vu dr CDU gsii.
Läben un Beruef
Noch em Abitur 1980 am Quirinus-Gymnasium z Neuss het dr Gröhe ne Studium vu dr Rächtswissenschaft an dr Universitet Köln absolviert, wun er anne 1987 mit em erschte juristische Staatsexamen abgschlosse het. Derno het er bis 1993 as wisseschaftlige Mitarbaiter bzw. as wisseschaftligi Hiflschraft bim Martin Kriele am Seminar fir Staatsphilosophy un Realbolitik an dr Universitet Köln gschafft. Noch em Referändariat het er anne 1993 au s zwait juristisch Staatsexame bstande. Syter anne 1994 isch er as Rächtsaawalt zuegloo.
Kanton La Trinité-Porhoët
Dr Kanton La Trinité-Porhoët isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch La Trinité-Porhoët gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Michel Pichard gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän sechs Gmaine ghert:
Hermann Gröhe
Bartei
Dr Gröhe isch scho as Schueler anne 1975 dr Jungen Union un anne 1977 au dr CDU bydrätte. Zerscht isch er vu 1983 bis 1989 Vorsitzer vum JU-Chraisverband Neuss gsii, vu 1989 bis 1994 derno Bundesvorsitzer vu dr Jungen Union. Vu 2001 bis 2009 isch er Vorsitzer vu dr CDU im Rhy-Chrais Neuss gsii.
Syter anne 1999 isch dr Gröhe Vorsitzer vum CDU-Bundesarbetschrais Mänscherächt. Är ghert em CDU-Landesvorstand iz Nordrhy-Weschtfalen aa.
Am 24. Oktober 2009 het dr CDU-Bundesvorstand dr Gröhe aistimmig zum kommissarische CDU-Generalsekretär ernännt, was am 21. Merz 2010 vum Bundesuusschuss bstetigt woren isch. Är het dodermit d Noofolg vum Ronald Pofalla aadrätte, wu as Chanzleramtsminischter in di schwarz-geel Regierig vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gwächslet isch.
Abgordnete
Dr Gröhe het vu 1984 bis 1989 un wider vu 1993 bis 1994 em Chraisdag vum Chrais Neuss aaghert.
Dr Hermann Gröhe isch 1994 un 2002 iber d Landeslischt Nordrhy-Weschtfalen un sunscht alliwyl as diräkt gwehlten Abgordnete vum Wahlchrais Neuss I in Bundesdag yyzoge. Bi dr Bundesdagswahl 2009 isch er do uf 47,8 % vu dr Erschtstimme chuu (2005: 47,7 %). Bi dr Bundesdagswahl 2013 het er 51,6 % iberchuu.
Kappel SO
Chappu (amtlich Kappel) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Chappu liit i dr Ebeni vo dr Dünnere nordweschtlich vom Born. D Gmeindsflächi umfasst 34,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 48,8 % Waud, 16,3 % Sidligsflächi und 0,4 % suschtigi Flächi.
Hermann Gröhe
Abgordnete
Syt em 20. Merz 2018 isch er Stellverdrättende Vorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion un syt em 6. Juni 2018 au Mitglid in dr vu dr Bundesregierig yygsetzte Räntekummission „Verlässlicher Generationenvertrag“.
Kappel SO
Geografi
Nochbergmeine si Hägedorf im Norde, Rickebach im Nordoschte, Wange bi Oute im Oschte, Oute im Sidweschte, Bonige im Süde und Gunzge im Weschte.
Hermann Gröhe
Effetligi Ämter
Am 1. Oktober 2008 isch dr Gröhe Noofolger vu dr Hildegard Müller as Staatsminischter bi dr Bundeschanzleri wore. No dr Wahl CDU-Generalsekretär het er s Amt im Oktober 2009 niderglait.
Kappel SO
Gschicht
Chappu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1260 aus Capella (1312 Nydern Capellen).
Hermann Gröhe
Effetligi Ämter
Am 17. Dezämber 2013 het dr Bundesbresidänt Joachim Gauck dr Gröhe zum Bundesminischter fir Gsundhait un Bflääg ernännt.
Trémaouézan
Trémaouézan (bretonisch Tremaouezan) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Kappel SO
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 15,2 % gläge.
Trémaouézan
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Kappel SO
Religion
24,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 55,1 % römisch-katholisch.
Trémaouézan
Geografi
Trémaouézan lyt 57 km vu Quimper un 22 km vu Brest uf ere Hechi zwische 77 m un 102 m iber Normalnull.
Kappel SO
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,0 %, CVP 20,4 %, EDU 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 16,5 %. GLP 4,2 %, GP 4,7 %, SP 18,2 %, SVP 27,1 %, Suschtigi 1,7 %.
Hermann Gröhe
Sunschtigs Engaschmänt
Dr Gröhe isch Mirglid vu dr Synod un isch vu 2003 bis 2009 Mitglid vum rot vu dr Evangelische Chilche z Dytschland gsii. In dr Johr 2000 bis 2009 isch er Mitrusgeber vum Magazins Chrismon gsii. Syter anne isch er Mitglid im Vorstand vu dr Konrad-Adenauer-Stiftig e. V. Derzue fungiert er syt April 2013 al Schirmherr vum TheMoveForwardProject un setzt si dert yy fir d Unterstitzig vu nöoohaltiger Bidlig z Afrika.
Trémaouézan
Verwaltig
vu Trémaouézan isch. Trémaouézan ghert zum Kommunalverband.
Kappel SO
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,6 % gläge.
Trémaouézan
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Trémaouézan ghert zem Bretonisch.
Kappel SO
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 2486 Iiwohner 93,5 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,2 % Französisch, 1,1 % Italienisch und 4,2 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Chappu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Tempel
Tämpel (vo latiinisch templum) isch die dütschi Bezäichnig für Geböid, wo sit em Neolithikum in vile Religione as Häiligdum dient häi. Die eltiste Baute, wo män ä so säit, si d Tämpel vo Göbekli Tepe (vo öbbe 9600 v. d. Z. aa) und die maltesische Tämpel (vo 3800 v. d. Z. aa).
In vile Stadtkulture isch dr Tämpel s zentrale Bauwärk und brägt d Siidlig. Näbe dr religiöse Bedütig vom Tämpel daf mä bsundrigs in Hoochkulture au die wirtschaftligi nit underschetze. Vilmol ghööre zum Tämpel au Instiduzioone für s Leere.
Tämpel im Juudedum
Dr ersti Tämpel vom Juudedum isch, noch dr Biible vom Köönig Salomo z Jerusalem baut worde und dä isch im 6. Joorhundert v. d. Z. vo de Babylonier zerstöört worde. Dr zwäit Tampel isch öbbe acht Joorzäänt spööter entstande, vom Köönig Herodes em Groosse ganz umbaut und denn im Joor 70 vo de Röömer aabebrennt worde. Vo denn aa het s im Juudedum kä zentrale Tämpel me gee.
Im 19. Joorhundert, wo sich in Dütschland e jüüdischi Reformbeweegig usbräitet het, häi sich die nöije reformierte Gmäinde vo de orthodoxe drennt und äigeni Sünagooge afo baue. Deene häi si denn Tämpel gsäit.
Kiew
Kiew (ukrainisch Київ Kyjiw; russisch Киев Kijew) isch d Hauptstadt un die gröscht Stadt vo de Ukraine und d Hauptstadt vo de Oblast Kiew. Sie ligt am Dnepr (ukrainisch: Дніпро) und het 2.687.610 Iiwohner (Dezember 2005), als Agglomeration 3.015.108 (Stand 1. Januar 2005). D Universität isch 1834 gründet worde. Uußerdem het s z Kiew 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte. Wäge sine vile Chilene un Chlöschter un sinere Bedütig für di orthodoxe Christe seit me Kiew sit em Mittelalter au Jerusalem vom Norde (hüt hört ma hüfig Jerusalem vom Oste).
Lorenz Keiser
Dr Lorenz Keiser (* 20. Oktober 1959 z Züri) isch e Schwiizer Kabarettist.
Läbe
Dr Lorenz Keiser isch 1959 as Sohn vom César Keiser und dr Margrit Läubli z Züri uf d Wält choo. 1981 het er as Brimarschuellehrer z Ossige gschafft, denn vo 1983 aa Gschicht und Italiänisch an dr Universität Züri studiert. Vo 1984 aa het dr Keiser Kolumne, Satire und Short-Storys in verschidnige Zitige und Zitschrifte in dr Schwiiz und z Dütschland veröffentligt. Vo 1984 bis 1988 het er as Redakter bi Radio DRS gschafft und het 1989 mit sim erste Solostück «Zug verpasst» aagfange. 1992 isch s zwaite Stück «Der Erreger» choo, wo e Brozäss gege dr Nationalroot Gianfranco Cotti noch sich zooge het. 1996 isch s dritte Solostück «Aquaplaning» uusechoo. Vo 1998 bis Ändi 2007 het dr Keiser e regelmässigi Kolumne «Schlagseite» im Tages-Anzeiger gha. Im Johr 2000 het er sis vierte Solostück «Schär Holder & Meierhofer» uusebrocht, und het mit em d Schwiizer Cabaretbriis Cornichon gwunne. Dä Briis hai 1990 scho siini Eltere überchoo. 2003 isch er mit em fümfte Stück «Konkurs» ufdrätte und 2007–2008 mit «Affentheater». 2010 isch dr Lorenz Keiser mit dr Komödie Länger Leben zum erste Mol au as Filmregisseur dätig gsi.
Dr Keiser isch verhürotet und Vater von ere Dochter und eme Sohn.
Hans Küng
Dr Hans Küng (* 19. März 1928 z Sursee, Kanton Lozärn; † 6. April 2021 z Dibenga ) isch en Schwiizer Theolog, römisch-katholische Prieschter und Autor gsii.
Er isch unter anderem Professer für ökumenischi Theologii und Direkter vom Institut für ökumenischi Forschig an dr Universität Tübinge gsii. Er het sich mit siinere römisch-katholische Kirche kritisch uusenandergsetzt, v. a. mit de Werk „Die Kirche“ und „Unfehlbar?“. Dodermit het er denn au die offizielli Lehrerlaubnis vom Vatikan aberchennt überchoo. Grossi Verdienscht het sich dr Küng in de schpätere Jahr vo siinere Laufbahn mit em ökumenische Dialog mit de Welt-Religione gholt.
Perserkriege
As Perserchrieg bezäichnet mä allgemäin d Chrieg, wo die persische Groossköönig Dareios I. und Xerxes I. gfüert häi, zum Griecheland mit Gwalt iirem Riich aazschliesse. Drotz dr gwaltige Übermacht vo de Perser isch ene daas nid glunge. Für die siigriiche Grieche isch d Verdäidigung vo iirem Mueterland bald zum politische Müüthos erhoobe worde, wo au in Theaterstück wie D Perser vom Aischylos Usdruck gfunde häi. Dä Mythos het zum Däil bis ins 20. Joorhundert überläbt und isch historisch vilmol as e Verdäidigung vo dr Freihäit vom Oobeland gege „orientalischi Despotii und Gwaltherschaft“ dütet worde.
D Perserchrieg si dur e sogenannt Ionische Ufstand usglööst worde. As iiri Höhepünggt cha d Schlacht bi Marathon (490 v. d. Z.) im erste persische Chrieg gälte und d Seeschlacht vo Salamis (480 v. d. Z.) im zwäite. D Niiderlaag vo de Perser het wit uf die spööteri persischi, griechischi und schlussändlig uf die öiropäischi Gschicht usgwirkt. Die wichdigsti zitgenössischi Kwelle für das, wo bassiert isch, isch dr antiki Gschichtsschriiber Herodot, aber mä sött sorgfältig hinderfrooge, was er verzelt.
Tréméoc
Tréméoc (bretonisch Tremeog) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Tréméoc lyt 13 km vu Quimper un 57 km vu Brest uf ere Hechi zwische 5 m un 66 m iber Normalnull.
Gschicht
Tréméoc isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1260 as Tremaeoc (1260 Tremaeoc, 1330 Tremaeoc, um 1330 Tremaoc, 1368 Treffmaeheuc, 1368 Treffmacheuc, 1368 Treffmaeheuc).
Verwaltig
vu Tréméoc isch. Tréméoc ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Tréméoc ghert zem Bretonisch.
Inigo Gallo
Dr Inigo Gallo (* 2. Novämber 1932 z Züri; † 15. Dezämber 2000 z Oberwenige) isch e Schwiizer Volksschauspiiler, Kabarettist und Regisseur gsi.
Läbe und Wärk
Dr Gallo isch vor allem in Volksschauspiil und Komödiene (My Frau, dr Chef mit em Ruedi Walter und dr Margrit Rainer, Kleine Niederdorfoper mit em Walter) uf dr Bühni ufdrätte, het au in Musical ("Di chli Häx") und Operette ("Der schwarze Hecht") mitgmacht. Er het in e Hufe Hörspiil mitgspiilt, in Färnsehfilm und het au in e baar Schwiizer Spiilfilm (Demokrat Läppli, Klassezämekunft) Rolle gha. Er het mit bekannte Schauspiiler wie dr Ursula Andress (1989), em David Suchet (1986), dr Maria Schneider (1986), em Bruno Ganz (1980), dr Elke Sommer (1977), em John Ireland (1977) und andere zämmegschafft.
Dr Inigo Gallo isch währed 23 Johre dr Läbenspartner vo dr Margrit Rainer gsi. Noch ihrem Dood het er am 21. Septämber 1984 d Susanne de Santi ghürotet, wo aber nume e baar Wuche spöter Sälbstmord begange het. Denn isch er zwölf Johr lang bis zu sim Dood mit dr Käthy verhürotet gsi. Er isch am 15. Dezämber 2000 z Oberwenige gstorbe und isch z Züri uf em Friidhof Änzebüehl (FG 81272) begraabe.
Altdorf UR
Alteref (amtlich Altdorf) isch ä politischi Gmeind und dr Haiptort vom Kanton Üri. D Gmeind het 8'861 Ywohner (2010) und isch drum kei Schtadt. D Flächi vo Altdorf betreid 1'023 ha. Z Alteref gits ca. 530 Betriib, wo 5'300 Arbetsplätz abiäted. Dr greescht Teil vo dä Arbetsplätz (54 %) ligged im Diänschtleischtigsbereich.
Laag
Dr Ortschärn vo Alteref liit auf 458 m ü. M. i dr Ryyssäbeni, ä chli oberhalb vom Delta wo d Ryyss i Ürnersee fliässt. Vo dr Gmeindsflächi sind 35,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 39,3 % Wald, 23 % Sidligsflächi und 1,9 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Alteref sind Ättighüüsä, Seedorf, Flielä und Birglä.
Oben a Alteref isch über em Bannwald s Platoo vo de Eggbärge mit em Wiiler Angelige. Mä chunt mit äre Luftsäilbaan da ufe.
Gschicht und Sehenswürdigkeitä
Erschti Zigniss vonerä Sidlig gits vo ca. 400 v. Chr. Um 700 n. Chr. isch Alteref vo dä Alemannä besidlet wordä. Alteref isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1223 als Alttorf. Um 1799 i der Helvetik isch d Gmeind vu dä Franzosä bsetzt wordä. Zu derä Zit het ai einä vo dä dri Dorfbränd stattgfundä. Diä Bränd sind im Wappä dur diä dri rotä Streiffä dargstellt.
Kanton Vannes-Centre
Dr Kanton Vannes-Centre isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Kanton umfasst di zäntrale Stadtviertel vu dr Stadt Vannes, wu au Hauptort vum Kanton isch. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr François Goulard gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Dr Kanton isch anne 1982 entstande dur d Ufdailig vum Kanton Vannes in d Kanton Vannes-Centre, Vannes-Est un Vannes-Ouest.
Altdorf UR
Gschicht und Sehenswürdigkeitä
1899 isch d Chlaisäpassschtrass eröffnet wordä, wo vu Alteref üs dur ds Schächätal und uberä Chlaisäpass (1948 m) nach Linthal im Kanton Glarus fiärt.
Ds Dorfbild vo Alteref isch dur prächtigi Herrehüüser und vo heiekehrtä Söldnerfiärer errichtetä Palazzi prägt.
Am linggä Ryyssufer, grad gägänüber vo Alteref, lit Ättighüüsä. Dert findt mä es zerstörts Schloss, wo einisch eim vo dä Gründer vo der Schwizer Eidgenossäschaft ghört het. Hüt isch es d Heimet vum kantonalä Antiquitätämuseum.
Oberhalb vom Ort staht ds ältischtä Kapuzinerchloschter vo dr Alpänordsiitä üs em Jahr 1581. Das Chloschter isch ai ds erschtä Kapuzinerchloschter, wo nördlich vo dä Alpä büüwt wordä isch. 2009 sind di letschte Kapuziner vo Aldorf fortzoge und s Gebai wird sider als Kultuirchloschter bruicht. D Kapuzinnerinne hend scho 2004 s Dorf verla.
Alteref hät e Baanhof a dr Gottertbaan.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 13,9 % gläge.
Religion
7,2 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 78,5 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Gmeindspräsidänt isch de Urs Kälin (Stand 2016).
Wirtschaft
Alteref hät fasch zweihundert Betriib. D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 1,7 % gläge.
D Dätwyyler AG isch en Produzänt vo Sache für di modärni Induschtrii.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 8541 Iiwohner 88,3 % Diitsch als Hauptsprach aagää, 0,2 % Franzesisch, 2,5 % Italienisch und 11,5 % anderi Sprache.
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Alteref ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.
Aubonne VD
Geografi
Aubonne lyt oberhalb vu dr Aubonneschlucht. Zue dr Landstadt ghere d Wyler Trévelin un Bougy-Saint-Martin. D Gmaiflechi umfasst 67,4 % landwirtschaftligi Flechi, 16,7 % Wald, 15,5 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,7 % gläge.
Religion
48 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 29,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,5 %, CVP 4,6 %, FDP 18,8 %, GLP 7,0 %, GP 10,7 %, SP 24,0 %, SVP 18,4 %, Sunschtigi 4,4 %.
Dr Burgermaischter vu Aubonne isch dr Luc-Etienne Rossier (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2570 Yywohner 84,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,3 % Dytsch, 3,3 % Italienisch un 7,3 % anderi Sproche.
Palatalisierung
Palatalisiärung isch e Begriff uss de Sproochwüsseschaft wo verschidni Sache mit chönne gmeint sy. Allgemein verstoht mer e bstimmti Ussprooch vom e Lüt wo d Zung in Richtung Palatum (dr hert Güüme) goht. De Begriff meint aber je nooch Thema völlig verschidnigi Sache.
Biispiil üs dr eltere Sprochgschicht
Ins Altalemannisch un Althochditsch isch üs em Germanische s Wort fir "Gascht" iigange; zerscht hets no "gast" gheiße, dr Plural isch "gasti" gsii. Zwische 750 un 900 het d Umwandlung vum Stammvokal in "gasti" zu e stattgfunde ; s a isch in dr Üssproch an i abasst wore, Ergäbnis: "gesti" (Gescht).
Ass des het kenne bassiäre, wird fir e Spotfolg vu dr Initialbetonung im Germanische ghalte: Im Indogermanische hets e freie Wortakzänt gää, des heißt, jedi Silbe het kenne d Haüptbetonung drage. Im Germanische isch d Betonung sträng uf d erscht Silbe gange. Diä Umwandlung vum a zum e isch e Palatalisiärung.
Biispiil fir Palatalisärung vum a (Primärumlüt):
D Palatalisiärung vum u im Alemannische
D Palatalisiärung vum u kunnt im Alemannische vor:
Sprochbiispiil (Palatalisiärunge fätt druckt):
Palatalisiärung am Oberrhiin
D Palatalisierung im Elsiss un im Badische isch vum Ernest Beyer, vum Grinder vum Elsässische Sprochatlas, grindlig erforscht wore. S git e Theorii, wu diä Palataisiärung uf romanische Sprochiifluss zruckfiährt - s Elsiss un s Wallis gränze an d Romania - aber dr Beyer goht drvu üs, ass do sprochinterni Entwicklunge dr Üsschlag gä hän.
D Palatalisiärung stoht noch em Beyer im e änge Zämmehang mit dr Entrundung - si hebe sich gegeseitig bedingt. D Tabälle zeigt Palatalisiärung un Entrundung am Oberrhin im Verglich zum alte Sprochzuestand, wu no in dr meischte hochalemannische Gebiät herrscht:
Diä Palatalisiärung vum mittelhochditsche bzw. mittelalemannische lange u het im Elsiss im 13. Johrhundert iigsetzt - zerscht vor Dental (z. B. s): Biispiil: 'gotshús' (1279), 'ze üsgänder osterwochen' (Briisach, 1281) , speter isch diä Palatalisiärung aü in andere Lütumgäbunge ufdrätte.
Kummenberg
Da Kummaberg, viilmol o uafach Kumma, hochdütsch Kummenberg, isch an 667 Meter hoher Inselberg mitta im öschtriichischa Rhital z Vorarlberg. Dr Berg lit komplett ufm Gmoandsgebiat vo dar Gmoand Kobla, vo dera lit dr alt Dorfkern am Fuaß vo deam Berg. Er gilt o als Grenzberg zwüschad Oberem und Unterem Vorarlberger Rhital.
Palatalisierung
Palatalisiärung am Oberrhiin
D Palataisiärung vum lange u in Werter wiä Huus, Muus, Buuch het noch em Beyer zerscht zum e zentralisiärte u gfiährt - des findet sich noch im Randgebiät vu dr Palatalisiärung am Oberrhiin, nämlig im e Deil vu dr Ortenau, vum Briisgaü un vum Markgräflerland, meischtens im Oschte (weschtlige Schwarzwald), un ime Deil vum Baselbiät. im Kerngebiät vu dr Palatasisiärung heißts Hüüs (Elsiss: Hüs), Müüs, Büch oder Büüch.
Kummenberg
Berühmt wora isch da Kumma, wo ma döt archäologisch Funde gmacht hot, wo ma bis i d Mittlstuaziet zruck datira ka. Dia Funde sind dia älteschta Azoacha vo menschlicher Besidlig im hütiga Vorarlberg. Dozmol isch da Bodasee, an Süaßwassersee mit viil Fisch, bis ge Rankl ganga und da Kumma so würkle an Insel odr zmiandscht an Ufergebiat gsi.
Palatalisierung
Palatalisiärung am Oberrhiin
In Werter wiä Huet, Buech, luege isch iber s Kerngebiät vu dr Palatalisiärung nüs aü s Markgräflerland erfasst - wäge däm heißts derte Büech, Böech, Bööch oder ähnlig.
Kummenberg
Wo ma mit da Rhireguliirig agfanga hot, hot ma am Weschthang vom Kummaberg an Stuabruch aglet, vo deam hot ma mit da Bahn von dar Internationala Rhireguliirig Bruchmatrial zu da Bauschtella gschaffat.
Palatalisierung
Palatalisiärung am Oberrhiin
D Palatalisiärung isch in bstimmte Fäll aü im Kerngebiät nit iberal glich grote: so heißt au (auch) noch dr Kart 29 vum Beyer im Oberelsass bis um Colmar oi - des luegt aü noch e Stickli ins Südstick vum Markgräfler Land nii. Um Schlettstadt un im e Deil vum Briisgau un vu dr Ortenau heißts aü; ab Erstei noch Norde heißts öü oder öu.
Kummenberg
Bim Bau vo da Rhital/Walgau Autobahn (A14) hot ma da klä klennere Neababerg vom Kumma, da Udlberg, i zwoa Töal gsprengt zum mittadurch dia Autobahn witerbaua, ohne daß ma an türa Tunnl brucht. Der gspaltene Berg isch hüt an markanta Weagpunkt vo dera Autobahnstreck.
Palatalisierung
Palatalisiärung am Oberrhiin
D Tabälle zeigt Palatalisiärunge im Kaiserstiähler Dialäkt in drei Gmeine
Kummenberg
Dia vier Gmoanda Getzis, Alta, Kobla und Mäder, wo rund umma Kumma ligend, bildend zemma dia übrgmoandliche Arbatsgmoanschaft „amKumma“.
Palatalisierung
Palatalisiärung am Oberrhiin
D Palatalisiärung vum u am Kaiserstuehl
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (12. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 12. bade-wirttebärgische Landdag''' (1996–2001) mit Fraktionszuegherigkait un Wahlkrais.
Dr 12. Landdag isch am 24. Merz 1996 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 11. Juni 1996 gsii, di letscht am 21. Februar 2001.
Binzener Schlösschen
S Binzemer Schlössli (au Groß Huus Zantisch Huus oder Freihof) isch en eemolige Freihof, wu in dr Gmai Binze im Landchrais Löörech stoot.
Gschicht
S Huus isch anne 1559 vom Binzemer Burgvogt Wagner böue wore. Däm sy Dochter, Magdalena, het dr markgreefli Rot un Landschryber vu Hochberg, Martin Wyß, ghyrote. Dr Wyß het 1599 vum Markgrof Georg Friedrich vu Bade-Durlach e Freihaitsbrief iiberchuu, wu ihn un alli Noofahre vu allne Styyre un Abgabe freigstellt un diräkt dr herrschaftlge Grichtsbarkait unterstellt het. D Familie Wyß isch vum Chaiser Rudolf II. wäge dr Verdienscht vum Hans-Werner Wyß im Chrieg gege d Ungarn 1601 in Adelsstand glupft wore – si het si derno Wyß vo Binze gnännt.
Im Huus wohne hit no Lyt.
Gerät
Gräät isch en Oberbegriff für en äinzelne Geegestand, wo rüümlig abgränzt isch, und/oder für e Grubbe vo Geegeständ, wo mit ene öbbis bearbäitet, härgstellt oder usgfüert cha wärde.
Äinzelni Gattige vo Gräät si zum Bischbil Elektrogräät, Hushaltsgräät, Mässgräät, Baugräät, Apparäät, Maschine, Wärkzüüg, Radio- oder Färnseegräät. E Gräät isch im Allgemäine us Baugrubbene ufbaut. Es cha aber au us ere Grubbe vo Gräät zämmegsetzt si, wo d Beziejig zwüschene nid äidütig bestimmt isch. Dr Kompiuter isch zum Bischbil e Gräät, wo periferiali Däil het, wo mäistens jeedes äinzel cha Verbindig ufnee und vilmol sälber as Gräät zelt.
In dr Technik will mä e Gräät as e Süsteem z charakterisiere, wo mäistens Signal umsetzt bzw. Informazioone verarbäitet. Im Geegesatz dodrzue wird e Maschine as e Süsteem definiert, wo vor allem Energii oder Stoff umsetzt. In dr Technik vo de Verfaare brucht mä für e Süsteem, wo Stoff umsetzt, au dr Begriff Apparat. In Badäntschrifte wärde für Gräät die allgemäinere Begriff Vorrichdig und Aaordnig verwändet.
Margrit Rainer
D Margrit Rainer (* 9. Februar 1914 z Züri; † 10. Februar 1982 z Züri; geboore as Margrit Rosa Sandmeier) isch e schwiizerischi Schauspiilere gsi.
Läbe und Wärk
D Rainer isch as Fotolaborantin usbildet worde und isch denn wo si zwanzgi gsi isch, Mitgliid vom Cabaret Cornichon worde und bis 1959 bliibe. Si isch au an andere Chlaibühnene und mit Ansambel wie d Resslirytti, d Bärentatze und s Näbelhorn ufdrätte. 1959 isch si an s Theater am Hächtblatz gange.
Ihre hüfigst Theater- und Filmpartner isch dr Ruedi Walter gsi. Si het nit nume in Film gspiilt, sondern het au in e Hufe Theaterstück und Musicals wichdigi Rolle gha, so z. B. in Guet Nacht Frau Seeholzer, Holiday in Switzerland, Bibi Balù und Die kleine Niederdorfoper.
D Chansons, wo si (vor allem in de Musicals) gsunge het, hai Schwiizer Muusig- und Chansongschicht gschriibe: Helvetia im Himmel (1962), Ja d’Liebi macht eim riich (1975), Mis Chind (1968/1978), Quand on n’a pas ce qu’on aime (1952). Au mit em Ruedi Walter zsämme het si e baar Muusigufnahme iigspiilt.
D Margrit Rainer isch bim Film am Aafang under ihrem erste Ehename Pfister ufdrätte. Ihr letscht und langjöhrig Läbenspartner isch ihre Schauspiilerkolleg Inigo Gallo gsi.
Si isch uf em Friidhof Änzebüehl z Züri begraabe, näb em Inigo Gallo und däm siiner erster Frau.
OM
Om stohd för:
OM esch en Abchörzig för:
om esch:
Zusamaltheim
Aalta (amtlich Zusamaltheim) ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Aalta leit en dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 65,8% Landwirtschaftsfleche, 23,2% Wald, 8,8% Sidlongsfleche ond 2,3% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Aalta gheret d Derfer Aalta, Marzelstetten ond Sontheim ond d Weiler ond Hef Gauried ond Riedhof.
Gschicht
Aalta ischt zom erschte Mol gnennt worda em 11. Johrhondert als Altheim (1268 Althain, 1400 Zusamalthayn).
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,3 % gleäge.
Religion
89,4 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 7,8 % evangelisch.
Verwaltong
Aalta hot mit dr Stadt Weartinga ond dr Gmoede Bẽẽswanga, Longna ond Villabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Aalta ischt dr Wolfgang Grob.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Aalta ghert zom Schwäbisch.
Bronvaux
Bronvaux (ditsch 1915-18 Brunwals, 1940–44 Brauntal) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bronvaux lijt ìm Dàl vum Bitteron, rund zeh Kilometer nordweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 215 und 354 m ìwer em Meeresspiegel.
Gschìcht
Bronvaux ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1170 àls Buchflet oder Bruchflet (1186: Brenval, 1327: Brenvault, 1443: Bronvault, 1544: Bronval, 1700: Bronvaul/Bronveaulx, 1800: Bronweaux, 1823: Brouvaux).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bronvaux ìsch. Bronvaux ghert zem Kommünàlverbànd.
Ballaigues
Geografi
Ballaigues lyt an der Sidhäng vum Suchet an dr Gränze zue Frankrych. D Gmaiflechi umfasst 41,3 % landwirtschaftligi Flechi, 49,5 % Wald, 8,5 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Bronvaux
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Bronvaux ghert zem Lorrain.
Ballaigues
Gschicht
Ballaigues isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Balevui (1453 Bella Aqua).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,4 % gläge.
Religion
62,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 2,9 %, FDP 12,6 %, GLP 1,5 %, GP 7,9 %, SP 24,0 %, SVP 32,9 %, Sunschtigi 8,1 %.
Dr Burgermaischter vu Ballaigues isch dr Raphaël Darbellay (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 871 Yywohner 92,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,2 % Dytsch, 2,5 % Italienisch un 2,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Simon Petrus
Dr Simon Petrus (Geburtsdatum unbekannt; † öppe 64 z Rom) isch en wichtige, wenn nit dr wichtigscht Jünger vom Jesus vo Nazaret gsii. Er ghört zu de Aposchtel.
Uhr
D Uur isch e Mässgräät, wo die aktuelli Zit aazäigt oder e Zitspanne misst.
S Wort chunt vo (Middelhoochdütsch ûr(e) ("Uur"), über Middelniiderdütsch ūr(e) vo Altfranzöösisch (h)ore, vo, vo Altgriechisch ὥρα ("Zit, Stund"), vo , und isch verwandt mit «Joor».
Simon Petrus
Sehr wichtig isch dr Petrus für die römisch-katholischi Kirche: Gemäss Matthäus 16,18 het ihm dr Jesus gseit: "Du bist Petrus [also ebe dr Fels], und auf diesem Felsen will ich meine Gemeinde bauen. […] Ich will dir des Himmelreiches Schlüssel geben. […]" Negativ in Erschiinig träte isch dr Petrus nur eis Mol, churz vor dr Chrüzigung vom Jesus. Wie dä ihm prophezeit het, het er ihn verlügnet, indem er, um sich sälber z rette, de Gegner gseit het, er heigi mit Jesus nüt z tue ghaa. Er hets denn aber schnell bereut, wie me im Markusevangelium cha läse. (Markus 14, 66 bis 72). Dr Petrus gilt als Augezüüge vo dr Uuferschtehig vo Jesus, und es heisst, dr Evangelischt Markus seig siin Schüeler gsii, wo s Petrus-Wort relativ wortgetreu niedergschriibe heig.
Uhr
I der Mundart seit mä dere Sach au eifach «es Zyt», wieme bim Schwyzerischen Idiotikon cha go nochelääse.
Simon Petrus
Gschtorbe isch dr Petrus gmäss nit ganz sichere Informatione ane 64 noch Chrischtus als Märtyrer bi de Chrischteverfolgige under em Kaiser Nero z Rom, won er die erschti Chrischtegmeind gründet gha het.
Uhr
Gschicht
D Entwiggligsgschicht vo dr Uur umfasst meereri Joorduusig, vo dr äifache Elementaaruur bis zur hochbreziise Atomuur. D Uur isch immer in ere vilschichdige Wäggselwirkig zur kulturelle, technische und gsellschaftlige Entwigglig vo dr Menschhäit gstande.
Simon Petrus
Wil dr Petrus ebe vermuetli z Rom am Hoger Mons Vaticanus dr Märtyrertod gschtorben isch, het dr Bischof vo Rom scho im 3. Johrhundert dr Vorrang in dr ganze chrischtleche Kirche für sich verlangt, und im 5. Johrhundert het er vom ene Konzil denn au dr Papscht-Titel zuegsprochen überchoo.
Z Rom stoot dr Petersdom sid em 16. Jorhhundert a dere Stell, wo me sit dr Spotantike s Grab vom Petrus pflegt.
Uhr
Gschicht
In ere industrialisierte Gsellschaft cha mä braktisch ooni Uur nid lääbe. D Zit bestimmt wie dr Daag ablauft, wemmä ufstoot, was mä macht, wo mä aane goot und wemmä goot go schloofe. Früener häi die mäiste Lüt en Armbanduur aaghaa, höte verzichde vili druf und begnüege sich mit dr Uur vom Händy. Usser de Uure, wo überall an dr Wand hänke, git s hüte elektronischi Uure in vile Alldäagsgegeständ, vom Hushaltsgräät über e Färnsee und Radiowecker bis zum Kompiuter. In dr technische Arbetswält bestimmt d Zitmässig komplizierti Brodukzioonsablöif, und au äifach d Lengi vom Arbetsdaag.
Simon Petrus
Chile mit em Patrozinium vom Heilige Petrus het’s au z Dillinga, z Bärn, z Stroossburg und z Löörech. Dr Rägenschburger Dom isch e wichtigi Chile, wo em Petrus gweit isch. Z Basel stoot d Peterschile und z Züri dr Sankt Peeter.
Uhr
Gschicht
Für d Wüsseschaft und Ruumfaart si hochbreziisi Zitsüsteem (Wältzit, Atomzit) erfunde worde, wo dur Zitzäichesänder und Satellitefunk überall zur Verfüegig stöön. In dr Astronomii wärde Zite bis in d Millionstelsekunde gmässe, wääred d Atomuhre vo de GPS-Satellite hüte besser as Nanosekunde aazäige und d Laufzitmässig vo elektromagnetische Wälle sogar uf Gnauigkäite vo 10−14 chunnt.
Kanton Vannes-Est
Dr Kanton Vannes-Est isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Vannes gsii. Verdrätteri im conseil général vum Département isch bis 2015 d Elisabeth Chevalier gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Dr Kanton isch anne 1982 entstande dur d Ufdailig vum Kanton Vannes in d Kanton Vannes-Centre, Vannes-Est un Vannes-Ouest.
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän acht Gmaine ghert:
Tréméven (Finistère)
Tréméven (bretonisch Tremeven-Kemperme) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Tréméven lyt 44 km vu Quimper un 90 km vu Brest uf ere Hechi zwische 3 m un 97 m iber Normalnull.
Gschicht
Tréméven isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1426 as Trefmeven (1516 Tremeven, 1536 Tremeven, 1574 Tremeguen).
Verwaltig
vu Tréméven isch. Tréméven ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Tréméven ghert zem Bretonisch.
Tréogat
Tréogat (bretonisch Tregad) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Tréogat lyt am Atlantik, 18 km vu Quimper un 54 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 51 m iber Normalnull.
Gschicht
Tréogat isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1348 as Trefvozgat (1348 Trefuozgat, 1389 Treozgat, 1389 Treozgat, 1395 Trenozgat, 1405 Trevosgat, 1405 Trevosgat).
Verwaltig
vu Tréogat isch. Tréogat ghert zum Kommunalverband.
Synode der Reformierten Landeskirche Aargau
D Synode vo de Reformierte Landeschile Aargau isch s Chileparlament vo de reformierte Landeschile im Kanton Aargau. Si isch im Johr 1866 durch en Bschluss vom aargauische Grosse Rot möglich worde, was en wichtige Schritt für d Trennig vo Staat und Chile bedütet het.
Vorgschicht
Bis zu de Gründig vom Kanton Aargau im 1803 sind di Regione, wo zum noie Kanton zämmegschlosse worde sind, konfessionell homogen gsi, mit einige Usnahme i de ehemolige Grafschaft bzw. em Kanton Bade, wo sich nebe de Katholike e chlini reformierti Minderheit het chönne etabliere. Wo de Kanton Aargau durch en Zämmeschluss vo drü Kantön mit em Fricktal (katholisch) und em Berner Aargau (reformiert) en gmischtkonfessionelle Kanton worde-n-isch, het d Regierig d Chile em Staat unterstellt. De gmischtkonfessionelle Chilerot, wi es ihn ab 1799 in de helvetische Republik geh het, het me im 1803 durch en reformierte Chilerot ersetzt, wo im 1819 durch en katholische Chilerot ergänzt worde isch. Im Detail het sich d Chileorganisation a de vorherige Situation im Berner Aargau orientiert und au d Berner Pfarrkapitel Aarau-Zofige und Brugg-Lenzburg sind biibhalte worde. Erscht im 1821 isch s Generalkapitel dazu cho, zu dem alli ordinierte Pfärrer im Aargau ghört hend. Ab em 1824 sind dann Forderige für e stärcheri Selbständigkeit gschtellt worde. Erscht ab de zweiti Hälfti vom 19. Johrhundert sind di bi de Regierig uf offene Ohre gstosse. So hend d Chilegmeinde ab em 1852 für d Pfarrwahl en Drüervorschlag chönne iireiche und ab em 1858 hend Laie Mitgliid vom Generalkapitel chönne werde, wodurch s Gremium zu emem Vorläufer vo de Synode worde-n-isch. Im 1864 isch dann d Pfarrwahl zu emem Rächt vo de Chilegeminde worde und im 1866 isch dann de reformierte Kantonsbürger erlaubt worde, e eigedi reformierti Synode als oberschti Behörde z wähle.
Gschicht
Di erschti Wahl zu de Synode sind vo de zivile Behörde organisiert worde und hend am 21. Oktober 1866 stattgfunde. Alli reformierte Kantonsbürger, wo au s politisch Stimmrächt gha hend, hend dörfe wähle. 51 Pfärrer und 87 Laie hend di erscht Synode bild, wo am 18. Dezembver 1866 zum erschte Mol taged het. Glichzitig het me s Generalkapitel ufglöst und s bis hüt bestehend Pfarrkapitel gründ. Im 1927 het de Grossi Rot noii Chileartikel erlah, wo de Landeschilene (d römische Kathilike und Chrischtkatholike hend sit em 1886 e Synode) d Möglichkeit geh het, au Fraue und Usländer es Stimm- und Wahlrächt z geh. Glichwohl het es duuret, bis di Möglichkeit isch umgsetzt worde und im 1949 isch en erschte Schritt gsi, dass Frau hend dörfe in d Chilepfläg gwählt werde.
Leitig
D Leitig vo de Synode het vo Aafang a bim Präsident vo de Synode gläge, wo durch en Vizepräsident und en Synodalusschuss mit sibe Mitgliider ergänzt worde-n-isch. Änderige im Chilerächt im 1893i hend dazu gführt, dass de Synodalusschuss durch en Chilerot ersetzt worde-n-isch, wo sither s Exekutivorgan bild. Der noi Chilerot het au de «alt» Chilerot ersetzt, wo de Staat im 1879 abgschafft gha het. D Leitigsorgan vo de Synode sind de Präsident und de Vizepräsident blibe und hüt ghöred au d vier Stimmezähler zum Synodebüro.
De Präsident vo de Amtsperiode 2015–2018 isch de Roland Frauchiger, Vizepräsidentin d Bettina Meyer.
Fraktione
Öppe d Hälfti vo de Synodale isch in Fraktione organisiert, wo nach de Gschäftsordnig vo de Synode bi de Bsetzig vo Organ vo de Synode z berücksichtige sind. D Zahl vo de Fraktione het in de letschte Johrzehnt zugnoh und sit em 2009 gits füf Fraktion:
2. Fußball-Bundesliga 2020/21
Di 2. Bundesliga 2020/21 söll di 47. Saison i der zwöithöchschte dütsche Spilklass im Fuessball vo de Manne wärde. Si söll nach der bishärige Planig vo der DFL am 31. Juli 2020 afa u mit em 34. Spiltag am 16. Mai 2021 ände. Vom 22. Dezämber 2020 bis zum 21. Jänner 2021 söll d Saison dür d Winterpouse underbroche wärde. Insgesamt sölle 306 Liga- u 4 Relegationsspil gspilt wärde.
Teilnähmer
Für di 2. Bundesliga 2020/21 qualifiziere sech d folgende 18 Mannschafte:
Brouck
Brouck (lothr. Brouchen, ditsch Bruchen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).