cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swiss League
Erleichterte Üfstig
Wärund z Projekt z Herisau mit dum Abstig vone Lakers automatisch hinfällig wordu isch, het Arosa kei Lizenz bercho, darfer aber der Amateur-Schwizermeischter EHC Winterthur.
Iner Saison 2016/17 wurden die sind d HCB Ticino Rockets als Farmteam vom HC Ambrì-Piotta und d EVZ Academy als Farmteam vom EV Zug in d damalig National League B üfgnu wordu.
Teilnähmer
Iner Saison 2019/20 sind zwelf Mannschafte verträtu:
Ehemaligi Mannschafte
Sit der Umbenennig vo der Nationalliga B in d National League B im Jahr 2007 sind nu folgendi Vereina iner Liga verträtu gsi:
Liste der Gemeinden im Département Pyrénées-Atlantiques
D Lischt vun dr Gmeina im Département Pyrénées-Atlantiques zellt àlla 546 Gmeina ìm Département Pyrénées-Atlantiques uf.
Veranderunge sit 2015
2017: Füsion Ance un Féas → Ance Féas
Johannes III. (Papst)
Dr Johannes III. († 574) isch vum 17. Juli 561 bis zum 7. Juli (no andere Quälle 13. Juli) 574 Papscht gsii.
Är isch us ere ryche remische Familie chuu un het Catelinus ghaiße. Är isch e Suhn gsii vum Anastasius, wu dr Titel illustris drait ghaa het.
Drotz ass dr Johannes III. fascht dryzee Johr lang as Bischof vum Rom regiet het, waißt mer arg wenig iber sy Pontifikat. Um die Zyt isch d Invasion vu dr Langobarde gsii. Fascht alli Dokumänt us syre Zyt sin gschlisse wore.
Benedikt I.
Dr Benedikt I. († 30. Juli 579) isch vum 2. Juni 575 bis zue sym Dod Papscht un ischof vu Rom gsii.
Sy Pontifikat isch in dr Zyt vu dr Invasion vu dr Langobarde gsii. Dur dr Chrieg het s Hungersneet gee un Chrankete hän s Land blogt.
Nume wenig vu dr Schrifte us sällere Zyt sin erhalte, wäge däm waißt mer chuum ebis iber dr Benedikt I. Vor sym Amtsaadritt het s iberzee Monet lang e Sedisvakanz gee.
Pelagius II.
Dr Pelagius II. († 7. Februar 590) isch vum 26. Novämber 579 bis zue sym Dod Papscht un Bischof vu Rom gsii.
Lääbe un Wirke
Är isch vu Geburt här Remer gsii, sy Vater isch aber e Got gsii.
Sy Pontifikat isch in dr Zyt vu dr Invasion dur d Langobarde gsii. Wel er si vu Byzanz nit gnue unterstitzt gsääne het, het er as erschte Bischof vu Rom d Franke um Hilf bäte, aber ohni Erfolg.
Är isch anne 579 an ere Syche gstorbe. Wel dodmol dr Uusdruck „pestis“ fir alli meglige Syche bruucht woren isch, waißt mer nit gnau, an was fir e Chrankt er gstorben isch.
Klaoda ar Prat
Dr Klaoda ar Prat (uf Französisch Claude-Marie Le Prat), wo am 25. Jänner 1875 z Brest uf d Wält cho und am 13. April 1926 z Vern d'Anjou gstorben isch, isch e französische Lehrer und e bretonische Mundartschriftsteller gsi. Er het au dr Autorename oder s Psöidonüm Pluenzir gha.
sis Läbe
Dr ar Prat isch i der Hafestadt Brest im französische Departemänt Penn ar Bed (uf Französisch Finistère) uf d Wält cho. Er isch Lehrer a dr chrischtleche Schuel z Landivizio öppe dryssg Kilometer nordweschtlech vo Brest, ganz im Egge vo dr Bretagne, worde. Ane 1914 het er wägem Erschte Wältchrieg in Milidärdienscht müesse goo, und zwöi Joor drufabe het er d Loeiza Charran, wo au us dr Bretagne gsi isch, ghürootet. Mit Einefüfzgi isch dr Klaoda ar Prat z Vern d'Anjou i dr französische Region Pays de la Loire gstorbe.
Mit Dryssgi het er agfange uf Bretonisch, der keltische Sprooch vo z’usserscht im Nordweschte vo Frankrych Sache z schrybe. Die regionale Sprooche sind dozmol bim französische Staat nid gärn gseh und im öffentleche Läbe wie au i de Schuele verbotte gsi. Es isch bsunders die regionali katholischi Kulturbewegig gsi, wo s Bretonische het welle erhalte. Do drzue het au dr ar Prat ghört, wo zu de bedütende Verteidiger vo der alte yheimische Sprooch ghört het.
Er het Byträäg für die bretonischi Dialäktzytschrift Feiz ha Breiz und anderi Reie und es bar Romään, Gschichte, Theater, Gsäng und Gedicht gmacht.
Dr bretonisch Kulturverein Kevredigezh Vroadel Breizh het em anne 1913 en Pryys gää für sis Wärch Chomit er gêr!
Liste der Gemeinden im Département Charente
D Lischt vun dr Gmeina im Département Charente zellt àlla 367 Gmeina ìm Département Charente uf.
Veranderunge sit 2015
2022:
2018:
2019:
Ham (Bibel)
Der Ham (hebräisch חָם, griechisch Χαμ, Ussprach: Cham), isch e Person us em Tanach u us em Alte Testamänd. Är isch der jüngschti Sohn vom Noah u isch der Vater vom Kanaan.
Biblischi Überliiferig
Nach der Sintfluet isch är Teil vom ne Zwüschefall mit em Noah. Der Noah pflanzt nach der Sintfluet e Räbbärg u woner vom Wy probiert, macht ne der Alkahol psofe. So chunnt’s das der Noah blut im Zält lige blybt. Der Ham gseht das sy Vater blut im Zält lyt u verzellt das syne beide Brüetsche, em Sem u em Japhet. Die beide nähme es Tuech u lege d Ändie uf ihri Schultere, loufe rückwärts i ds Zält u decke ihre Vater dermit zue. Wo der Noah erfahrt was sy jüngst ihm ata het, verfluecht är der Kanaan em Ham sy Sohn. Öp ds reine aluege vom blute Noah die heftigi Rekation uslöst oder öp da no meh passiert isch, isch umstrite.
Der Ham het zwee elteri Brüetsche der Sem u der Japhet. D Bibel seit zwar das der Noah bi der Geburt vom Ham 500i isch gsi, da d Bibel aber nüt drüber seit, das die drei Drillinge wäre, cha’s guet sy, das der Noah chly elter isch gsi. Was sicher isch, isch das der Ham zäme mit syre Frou i d Arche geit u d Sintfluet erläbt.
Liste der Gemeinden im Département Charente
Veranderunge sit 2015
2017:
Ham (Bibel)
Biblischi Überliiferig
Der Ham het näbem Kanaan no wyteri Söhn u zwar der Kusch, der Mizrajim u der Put. Wi alt der Ham isch woner stirbt, seit d Bibel nid. (1Mose 5-10 ELB)
Liste der Gemeinden im Département Charente
Veranderunge sit 2015
2016:
Japhet
Der Japhet, Jafet oder ou Japheth (hebräisch יָפֶת, latinisch Iafeth, arabisch يافث بن نوح,) isch e Person us em Tanach u us em Alte Testamänd. Är isch der zwöiti Sohn vom Noah u isch der Vater vom Magog.
Biblischi Überliiferig
I der Bibel het der Japhet no zwee Brüetsche. Der elter heisst Sem u der jüngere Ham. Luut der Bibel söll der Noah 500-jährig gsi sy, wo der Japhet isch uf d Wält cho. Da d Bibel aber kes einzigs mal vo Drillinge redt, we’s um die drei Söhn geit, cha’s sy, dass der Noah e chly elter isch gsi, bi der Geburt vo sym Sohn Japhet.
D Sintfluet erläbt der Japhet i der Arche zäme mit syre Frou. Nach der Sintfluet isch der Japhet Teil vo mene Zwüschefall mit sym Vater Noah. Der Noah pflanzt irgendwo e Räbbärg. Wo d Trube ryff sy, macht är Wy druus. Woner vom Wy probiert, macht ne der Alkahol psofe u so blybt der Noah blut im Zält lige. Wo der Ham das gseht, geit är los u verzellt em Japhet u em Sem dervo. Wo di beide dervo erfahre, näme si es Tuech, lege je es Ändi dervo uf ihri Schultere u loufe rückwärts i ds Zält vom Noah, um ihre Vater dermit zue zdecke. Wo der Noah dervo erfahrt, sägnet är der Japhet u der Sem u der Kanaan der Sohn vom Ham verfluecht är. Wi alt der Japhet isch woner stirbt, seit d Bibel nid. (1Mose 5-10 ELB)
D Söhn vom Japhet
Nach der Völkertafele vo der Bibel heisse d Söhn: (1Mose 10,2-6 ELB)
Liste der Gemeinden im Département Charente
Veranderunge sit 2015
2021:
Johannes II. (Papst)
Dr Johannes II. († 8. Mai 535) isch vum 2. Jänner 533 bis zue sym Dod Papscht gsii.
Lääbe un Wirke
Im Liber Pontificalis stoht, ass er e persenli Glaubesbekänntnis vum byzantinische Chaiser Justinian I. kriegt het, derzue au wärtvolli Gschänk.
Är het feschtglait, ass d Papscht d Zuestimmig vum oschtgotische Chenig bruucht. Des Räch isch speter uf dr oschtremisch Chaiser iberdrait wore.
Pelagius I.
Dr Pelagius I. († 3. (4.?) Merz 561 z Rom) isch vum 16. April 556 bis zue sym Dod Papscht un Bischof vu Rom gsii.
Lääbe un Wirke
Wel er si im Dreikapitelstryt – mit sym Vorgänger Vigilius – dr chaiserlige Verurdailig vu dr „Drei Kapitel“ aagschlosse ghaa het, isch er vum weschtlige Klerus abglähnt wore. Sy Yysetzig geg dr Wille vum Großdail vum remische Klerus isch nume megli gsii mit dr Hilf vum byzantinische Chaiser.
Mer het em d Schuld gee am Dod vu sym Vorgänger Vigilius. Go si rainige het er iber Chryz un Evangelium en Aid mieße laischte.
Mit dr Widerufböulaischtige fir d Stadt Rom, wu dur d Eroberig dur d Gote verwieschtet gsii isch, het er si chenne d Anerkännig vu dr Remer gwinne, d Loslesig vu dr oberitalienische Bischdimer het er aber nit chenne verhindere (Dreikapitelschisma).
Är isch us ere remische Adelsfamilie chuu.
Global Peace Index
Dr Global Peace Index isch es Modäll zum zeige, wie me d Länder vo der Wält cha punkto Fride verglyche.
was es isch
Dr Wältfridensindex wird i dr aktuelle Tabälle für 162 Länder berächnet. Me luegt drby uf vierezwänzg Kriterie, öpe i wievil Chrieg es Land verwicklet gsi isch, wievil Lüüt wäge Chrieg im eigete Land und au in andere ums Läbe cho sind, wie s Verheltnis zu de Nochberländer isch, wie stabil und sicher s Politische Sischteem isch, öbs vil Tötigsdelikt git, wie guet s Militär im Land isch und au wievil Militärmaterial s Land tuet exportiere.
Uf Düütsch chönt me dämm «Wältfridensmassstab» säge.
was es isch
Dä Verglych isch s erschte Mol ane 2007 usegää worde. Er wird vo der Uni Sydney zäme mit dr änglische Zytschrift The Economist und mit es bar Fridensexpärte und Komfliktforscher vo verschidene Länder zämegstellt. Prominänti Persone, wo däm Projäkt hälfe, sind öpe dr Dalai Lama un dr amerikanisch Presidänt Jimmy Carter gsi.
Die Länder mit em chlynschte Wärt, also die wo punkto Fride am beschte abschnyde, wäre gmäss em Wältfridensindex fürs Joor 2017: Island, Nöiseeland, Portugal, Ööschtrych, Dänemark, Tschechie, Slowenie, Kanada un d Schwiiz. I früenere Joor sind au öpe Finnland, Japan oder Schweede bi de Länder mit ere bsunders guete Bilanz gsi. Düütschland stoot uf em sächzääte Platz, also au bi de guet platzierte Länder.
Wältcharte vom «Global Peace Index», 2018
Grüen: d Länder mit ere guete Fridensbilanz Rot: die mit ere schlächte Fridensbilanz
Novatian
Dr Novatian (latynisch Novatianus; * um 200; † um 258) isch Theolog un 251 bis 258 remische Gegebischof gsii. Die spotantik Bewegig vu dr Novatianer, wu si sälber katharoi (di Raine) gnännt hän, isch no ihm gnännt.
Lääbe
Uf ere Synod im Spotjohr 251 isch dr Novatian vum Cornelius un 60 Bischef exkommuniziert wore. E baar Monet speter het wider e Chrischteverfolgig aagfange un dr Novatian het Rom verloo. In dr Regierigszyt vum Chaiser Valerian (253–259) isch er wahrschyns as Märtyrer gstorbe.
Novatianer
Wel d Novatianer d Vollmacht vu dr Vergebig nume Gott un nit dr Childe zuegsproche hän, hän si si z rom nit chene duresetze. D Novatianer sin in dr Chilchedradizion zmaischt Chetzer gnännt wore..
Di „Novatianisches Schisma“ gnännt Drännig isch bis zue dr Veranigung mit dr unte em Konstantin entstandene Rychschilche bim Konzil vu Nicäa 325 gange. In Dail vu Spanie het si d Glaubesgmainschaft no bis ins 5. Johrhundert ghalte.
Lääbe
Wu dr Bischof Fabianus im Jänner 250 gstorben isch, het mer dr Novatian zerscht zum Sprächer vu dr Gmai gruefe. Alles het druf ditte, ass är dr negscht Bischof wirdm dr Klerus het aber im Merz 251 dr Cornelius zum Noofolger vum Fabianus gwehlt. Dr Novatian het si derni vu drei siditalienische Bischef zum Bischof weie loo un het dr Kampf geg dr Cornelius aadrätte. E Chrischteverfolgig im Februar 251 het derzue gfiert, ass en Aahänger vum Chrischtedum abgfalle sin, dodrus het s e heftige Stryt gee zwisch em Novatian un em Cornelius. Dr Novatian het em Cornelius vorgworfe, är heeb in dr Verfolgige unter em Chaiser Decius Beamti bstoche un eso e Beschyynigung derfir kriegt, ass er wie s im Erloss vum Chaiser vorgsää gsii isch, dr remische Getter gopferet heeb; wäge däm heeb dr Cornelius kai Rächt, Bischof z syy. Dr Novatian het wie di remische Presbyter d Uffassig ervdrätte, ass Lapsi, wu bieße dien, zwar sträng z bhandle seie, aber nit grundsätzli us dr Gmai uusgschlosse solle blyybe. Dr Cornelius het si aber mit em Konzäpt vu dr „Exhomologese“, em Sindebekänntnis im frieje Bueßwäse, duregsetzt.
Novatianer
D Aahänger vum Novatian hän si „Cathari“ gnännt (vu gr. Katharós, rein), bzw. „katharoi“, di Raine, wel si ihri Mitglider zur Zyt vu dr sistematische Chrischteverfolgig unter em Chaiser Decius im 3. Johrhundert gwaigeret ghaa hän, dr remische Getterbilder z opfere.
Emma Graf
D Emma Graf (* 11. Oktober 1865 z Langetu; † 22. Nofämber 1926 z Bärn) isch e Schwiizer Frauerächtlere gsi.
s Läbe
Si het denn as Lehrere gschaffet und wyter über d Gschicht, bsunders über d Fraue i der Zyt vo dr Romantik gforschet. Vo 1902 bis 1920 isch si d Presidäntin vom Schwiizerische Lehrerinneverein gsi.
D Emma het Schnydere gleert, und derno het si no s Bärner Lehrerinneseminar bsuecht und a dr Uni Bärn studiert. 1901 het si dr Doktertitel übercho.
D Emma Graf isch d Redaktorin vo der Schwiizerische Lehrerinnezytig worde, und 1914 het si s Johrbuech vo de Schwiizerfraue uf d Bei gstellt. Sid 1912 het si sech für d Schwiizer Frauestimmrächtsbewegig engaschiert. 1921 isch si d Presidäntin vom Zwöite Schwiizer Frauekongräss worde.
Margrethe Vestager
D Margrethe Vestager (* 13. April 1968 z Glostrup) isch e dänischi und europäischi Politikere.
s Läbe
Vo 1993 bis 1995 het si bim dänische Finanzminischterium gschaffet und derno bi der staatliche Finanzagentur vo Dänemark. 1998 isch si d Bildigsminischterin worde. Sid 2007 isch si die Vorsitzendi vo der Partei Radikale Venstre gsi und ane 2011 isch si Wirtschafts- und Inneminischterin worde.
Ane 2014 het me d Vestager ufe Vorschlag vom Jean-Claude Juncker als Komissaarin füre Weppewärb id EU-Kommission gwäält. I dere Funkzioon isch si sider mit herte Massnaame gäge grossi wirtschaftlichi Undernääme und zum Schutz vo de Konsumänte und vo de EU-Länder ufgfalle. Bsunders vil z rede het ane 2015 s Weppewärbsurdeil gäge Google gää.
Und wäge unerlaubte Stüürgwoonete het d Kommissarin e grossi Undersuechig gägen es bar EU-Länder gmacht. Es goot um Grossbritannie, Belgie, Malta, Züüpere, Irland, Holand und Luxeburg.
D Margrethe Vestager isch s eltischte Chind vom ene Paschtor und ere Paschtorin; d Familie het z Weschtjütland gläbt. Si het a dr Uni z Koopehaage studiert und dr Master of Science i de Wirtschaftswüsseschafte gmacht. Si isch ghüroote und het drüü Döchtere.
Tübinger Debatte
D  Dibengr Debatt  isch a Roi vo Vraaschdaldonga vom Verein Streitkultur Tübingen mo normalrweis en Dibenga gmachd werrad. Soddene Vraaschdaldonga hod s au en Berlin (Berlin Debating Union), en Aachen (Debattierclub Aachen), da Debattierclub Hannover en Hannover ond no meh Vrei em In- und Ausland
Vraaschdaldonga
D Süddeutschen Meisterschaft im Debattieren mid Gäschd au aus em Ausland – aus Wien – mo au no gwonna hend.
Gschichd
D Idee zua dem Vrein mid dem Ziel isch de Grendr – Michael Hoppmann, Bernd Rex ond Ansgar Kemmann – komma, mo se ebbes Ehnlichs gseah hend.
Regla
Bei ara Offene Parlamentarische Debatte hods drei Leid mo redad. A jede Red hod Eröffnung, Ergänzung ond Schluss auf boide Seida, drzua kaa s bis zua drei Leid meh – mo ned zua de zwoi Parteia ghairad – gea, mo reda derfed.
Fir s Debattiera sen Regla aufgschdeld worra. D Regla fir d  Offene Parlamentarische Debatte hod dr Vrei  Streitkultur endwiggld.
Noch de Regla vom  British Parliamentary Style sen auf jedr Seit zwoi Mannschafda mid je zwoi mo redad.
Vraaschdaldonga
Diskussiona hod der Vrei zua vrschiedne Thema gmachd:
Erfolg
Bei dr Deutschsprachige Debattiermeisterschaft 2019 en Heidelberg vom 30. Mai – 2. Juni 2019 hod d Mannschaft vo dr Tübinger Debatte gwonna.
Ismael
Der Ismael (hebräisch יִשְׁמָעֵאל jischmaʿel, „Gott (er)hört“, arabisch إسماعيل Ismāʿīl), isch e wichtigi Figur im Tanach, em Alte Testamänt u em Koran. Im Islam gilt der Ismael als Prophet. Är isch der erschti Sohn vom Abraham u der Hagar u isch der Halbbrueder vom Isaak.
Biblischi Überliiferig
Em Abraham isch versproche worde, dass syni Nachkomme so zahlrych, wi d Stärne am Himmel sölle wärde. Da sech die Verheissig lang nid erfüllt, schlat d Sara vor, dass der Abraham d Hagar, ihri ägyptischi Magd söll zur Frou näh, damit si dür d Hagar zum ne Chind chunnt. Wo der Abraham genau 10 Jahr z Kanaan läbt, geit är uf dä Vorschlag y. So wird d Hagar schwanger. Wo d Hagar merkt das si schwanger isch, fat si a d Sara z verachte. Das füehrt zum krach zwüsche dene beidne Froue wo mit der Flucht vo der Hagar ändet. I der Wüschti Schur trifft d Hagar amene Brunne uf e Ängel Gottes. Dä seit ihre, das si wider zrügg zum Abraham söll. Si söll sech ou under d Hand vo der Sara demüetige. Der Ängel Gottes verspricht ihre aber, ihri Nachkomme so z vermehre, dass me se nid cha zelle. Si chunnt ou der Uftrag über em Chind der Name Ismael z gä. Der Grund isch das Gott se i ihrem Eländ erhört het. So geit d Hagar zrügg u bringt der Ismael uf d Wält. Der Abraham isch den grad 86 Jährig. (1Mose 16 ELB)
Da der Esau aber e Tochter vom Ismael hüratet, isch bekannt das der Ismael ou no Töchtere het gha. (1Mose 28,6-9 ELB)
Bis i ds Kapitel 16 heisst der Abraham no Abram u d Sara no Sarai. Im Kapitel 17 chöme die zwöi e neue Name, also Abraham und Sara über. Bi dere Namesänderig, wird em Abraham verheisse das der Ismael zwölf Fürschte wird Züge. Der Bund zwüsche Gott u em Abraham söll allerdings nur übere Isaak loufe. Mit dere Namensänderig wird aber ou d Beschnydig ygfüehrt. Der Ismael isch 13i woner beschnitte wird. (1Mose 17 ELB)
Der Ismael isch 14i wo sy Halbbrüetsch Isaak uf d Wält chunnt. Di beide wachse zäme uf, bis der Ismael, bim grosse Fescht vo der Entwöhnig, sy Muetwille mit em Isaak trybt. Was der Ismael ganz genau agstellt het isch nid überliiferet. Klar isch nur das d Sara der Ismael derby beobachtet het u drum vorderet si der Abraham uf, d Hagar u der Ismael z vertrybe. Der Abraham isch aber nid sonderlech begeischteret über die Vorderig vo syre erschte Frou. Drum setzt är das ersch um, nach däm Gott ihm der Uftrag git der Ismael u d Hagar z vertrybe. Är tuet das nur wil är druuf vertrout, das Gott die beide nid im stich lat. Di beide Verstossene irre i der Wüeschti Beerscheba desume u ihri Situation wird du extrem brekähr, wo ds Wasser im Schluch us geit. Da d Hagar jitz muess dermit rächne das der Ismael stirbt, stüpft si der Teenager i nes Gstrüpp, hockt e Bogeschuss wyt ewäg uf e Bode u fat a briegge. Si cha nid zue luege wi ihre Sohn stirbt. Doch ou das mal rettet der Ängel vom Herr dene beidne ds Läbe, i däm är der Hagar d Ougen uf tuet u ihre e Brunne zeigt. Gott het der Ismael sys Läbe lang begleitet. U dä isch e guete Jeger worde u het sech i der Wüeschti Pharan nider gla. D Hagar het ihm e Frou us Ägypte gno. (1Mose 21,8-21 ELB)
Bibel seit das d Brüetsche vom Ismael der versuech underno hei, ne us sym agstammte Land z vertrybe. Doch das glingt ne syner Läbdig nie. Är het ds Gebiet vo Hawila bis Assur kontroliert wo ou d Handelsverbindig zwüsche Ägypte u Assur düren isch. Der Ismael stirbt im Alter vo 137i. (1Mose 25,17-18 ELB)
Überliiferig im Koran
Im Koran hüratet der Abraham nach ere Offebarig d Hagar, da d Sara i ihrem Alter keini Chind me cha über cho. D Hagar isch d Magd vo der Sara. So wird d Hagar d Muetter vom Ismael. Währet ere Reis nach Saudi-Arabie chunnt der Abraham u d Hagar zäme mit em Ismael z Mekka a, wo den no isch Wüeschti gsi. Dert lat der Abraham, uf Grund von ere Offebarig vo Gott, der Ismael u d Hagar zrügg. Är lat se im Vertroue zrügg, das sech Gott um die beide wird kümmere. Wäret däm d Hagar zwüsche de beide Hügle Saffa u Marwa hin u här springt, öffnet sech vor em Ismael der Zamzambrunne. Zäme mit sym Vater bout der Ismael d Kaaba wo hüt no z Mekka steit. (Sure 2,124ff Sure 3,76ff)
Biblischi Überliiferig
Wo der Abraham stirbt träffe sech die beide Brüetsche der Isaak u der Ismael nomal. Zäme beärdige si der Vater näbe der Sara i der Machpela Höhli. (1Mose 25,9-10 ELB)
Der Ismael isch somit der Stammvater vo de Ismaeliter u de Araber.
Überliiferig im Koran
Der Ismael het im Koran zwölf Söhn. Sy zwöiti Sohn der Qaidar isch der Stammvater vo de Araber u so isch der Ismael der Vorfahr vom Prophet Mohammad.
Biblischi Überliiferig
Lut der Bibel het der Ismael di folgende Chind: der Nebajot, der Kedar, der Adbeel, der Mibsam, der Mischma, der Duma, der Massa, der Hadad, der Tema, der Jetur, der Nafisch u der Kedma. (1Mose 25,12-16 ELB)
Überliiferig im Koran
Ou im Koran git’s e Sohn wo vom Abraham söll gopferet wärde. Der Koran seit aber der Name vom Sohn nid, Doch d Muslime gö dervo us, das der Ismael dä Sohn isch gsi. (Sure 37102-107)
Konstantin I. (Papst)
Dr Konstantin I. (* z Syrie; † 9. April 715 z Rom) isch vu 708 bis zue sym Dood Paapscht gsii. Är isch am 25. Meerz 708 indroonisiert woore.
Lääbe un Wiirke
Är mueß scho unter em Paapscht Agatho e hochgschetzt Mitgliid vu dr Chilche gsii syy, wel er anne 680 Mitgliid vu dr pääpschtlige Delegation uf em Dritte Konzil vu Konstantinopel gsii isch.
Iber dr Konstantin, dr letscht byzantinisch „Vasallepaapscht“, waißt mer weenig. Uf Anornig vum deerige Chaiser Justinian II. het er anne 710 Byzanz bsuecht. Villicht um d Ergeebnis vu dr Trullanische Synod z bsteetige.
Händel het s gee mit em Erzbischof vu Ravenna, wel där sich em Paapscht nit het welle unterwäärfe, mit em Benedikt vu Mailand, em mailändische Erzbischof, wu vum Paapscht gfoorderet het, d Bischef vu Pavia sälber yyzsetze, un mit em Noofolger vum Justinian, em byzantinische Chaiser Philippikos Bardanes, wu vun em ohni Erfolg verlangt het, ass er dr Glaubesdefinition vum Dritte Konzil vu Konstantinopel abschweert.
Dr Paapscht het derfi solle soorge, ass d Bschliss vu dr Trullanische Synod vu 692 yyghalte wääre, wel em Chaiser zuedrait wooren isch, ass bsundersch d Pääpscht Sergius I. un Johannes VII. d Lehrsätz zue dr Disziplin abgläänt ghaa hän oder nume halbhäärzig uusgfiert hän. Bi dr Verhandlige het si dr Diakon Gregor (dr speeter Paapscht Gregor II.) fiiridue un e Kumpremiss aabote, wu boodi Syte zuestimme hän chenne. Dr Bsuech z Konstantinopel (710/711) isch fir 1250 Johr dr lescht Bsuech vun eme Paapscht bi dr Oschtchilche gsii, eerscht dr Paul VI. het si anne 1964 mit em Patriarch Athenagoras z Jerusalem drofe un het Istanbul anne 1967 bsuecht.
Lyychter fir boodi Syte isch s woore, wu 713 dr Philippikos gstiirzt wooren isch. Dr nei Chaiser, dr Anastasios II., het d Abmachige vum Chaiser Justinian II. bsteetigt un dodermit di verfyndete Laager uusgsehnt.
Dr Konstantin het in dr Zyt vu sym Pontifikat drei Kardinäl ernännt, dodrunter dr speeter Paapscht Gregor II., wu sy Noofolger wooren isch.
Europafahne
Gschicht
Am 8. Dezämber 1955 het s Minischterkomitee vom Öiroparoot nach vil Vorarbete und Diskussioone pschlosse, dä Fahne sig jetz für alli Sache vom Öiroparoot gültig.
Mit der Zyt sin bi vil verschidene internazionale Greemie z Öiropa ganz divärsi Fähne ufchoo. Ane 1979 het derno s Öiropäische Parlamänt die visuelli Vilfalt welle korigiere, und so isch bim Öiroparoot und bim öiropäische Parlamänt abgmacht worde, ass sid 1986 dä blaugääl Stärnefahne s Zeiche vo alnen Instituzioone vo dr EG wärdi. Und hüzetags bruucht men en als algemines Sümbool vo dr Öiropäischen Union.
s Bild ufem Fahne
Intressant isch, ass me nie usegfunde het, wäär eigentlech das so wytume bekante Fahnebild zeichnet het; i de Archyvdokumänt vo de öiropäischen Organisazioone und vo persönliche Ussage vo Lüüt wo dozmol mit der Sach z tue gha hän – es sin dr Arsène Heitz, dr Paul M.G. Lévy, dr Hanno F. Konopath und dr Arthur Eisenmenger – git’s divärsi Imformazione do derzue.
S Bild vom Fahne gseht so us: Ufem blaue Grund stoot e chranz vo zwölf Stärne, und jede Stärn isch füüfzaggig.
wie me das Sümbol bruucht
Wie dr Fahne ufghänkt wird, isch bi der EU und i de Länder ufem Kontinänt i de Fahnereglemänt gnau aggää.
s Bild ufem Fahne
Wie viel Stärne ass es sy, het nüt z tue mit dr Zahl vo de Mitgliidländer vo dr EU oder vom Öiroparoot; hüt – anne 2019 – sind s jo 49 Länder im Öiroparoot und 28 i dr EU. As es zwölf Stärne sind, chunt dervo, das s Fahnebild eso i jedere Grössi guet uusgseht, und drzue au no wil d Zahl Zwölf e grossi kulturelli Bedüütig het.
wie me das Sümbol bruucht
I dr Schwiiz, wo sid 1963 bim Öiroparoot derby isch, seit s Fahnereglemänt vom Bund im Artikel 8, wänn ass dr Öiropafahne ufem Bundeshuus z Bärn und uf de andere Hüüser, wo der Äiggnosseschaft ghööre, mues uufzoge wärde.
Das Stärnezeiche isch au uf gwüssne offizielle Sache vo de öiropäische Länder: em Euro, uf de Autodafele usw.
Me gseht das Fahnebild i vilne Wariante ganz algemein als Zeiche füre Kontinänt Öiropa, au bi Länder usserhalb vo der EU und sogar a mängem ganz privaten Oort. Es git keis ygschränkts Rächt zum s Sümbol z bruuche, es isch es freis Bild und nid öpen e ytreiti Marggä.
Bonifatius II.
Lääbe un Wirke
In sym Pontifikat het er d Bschliss zur Verdammig vum Pelagianismus un vum Semipelagianismus bstetigt, wu uf dr Synod vu Arausio anne 529 gfasst wore sin.
Är isch e gebirtige Oschtgot gsii, e Suhn vum Sigibuld. Sy Wahl het er em Yyfluss vum gotische-Chenig Athalarich verdankt. In ere eltere Gschichtsuffassig, wu traditionällerwys alli Germane allgmein as frieji Dytschi verstande het, isch är au als dr erscht dytsch Papscht gnännt wore.
Dr Bonifatius II. isch dr erscht Pontifex in dr Raie vu dr Noofolger vum Petrus, wu nit noodregli hailiggsproche woren isch.
Dr Bonifatius isch vu sym Vorgänger Felix III. as Noofolger designiert wore. Wel dää ne große Aahänger vum Gotechenig gsii isch un sälle Aahänger vum Arianismus gsii isch, isch die Noofolgregle nit uf di netig Anerkännig gstoße. Wäge däm het e Dail vum remische Klerus dr Dioskur as Gegepapscht gwehlt. Em Dioskur sy Dod no nume 22 Däg het däm Schisma aber schnäll en Änd gmacht. Dr Klerus isch zwunge gsii, s vum Bonifatius iber dr Dioskur verhängt Anathema aazerkänne, wu aber vum Agapitus I. 535 schließli wider widerruefe woren isch.
Damasus I.
Dr Damasus I. (au Damasius I., latynisch fir „dr Diamantig“; * um 305 wahrschyns zin dr Provinz Lusitania oder z Rom; † 11. Dezämber 384 z Rom) isch vum 1. Oktober 366 bis zue sym Dod Bischof vu Rom gsii. Är isch as Diakon vum Liberius zum Bischof gwehlt wore. Är isch speter hailiggsproche wore.
Lääbe un Wirke
Dr Damasus isch wahrschyns asSuhn vum Antonius un dr Laurentia im hitige Portugal uf d Wält chuu. Scho sy Vater isch Bischof sii. Speter het er z Rom gwirkt an dr Chilche vum hailige Märtyres Laurentius (San Lorenzo in Panisperna, au San Lorenzo in Formosa gnännt).
Noch em Dod vum Liberius 366 isch s zum Stryt um Bsetzig vum Amt vum Bischof vu Rom zwisch em Damasus un em Ursinus chuu. Drotz ass dr Damasus mit eme große Mee gwehlt woren isch, het er si erscht in lange un bluetige Ussenandersetzige chenne duresetze. Uf syre Syte sin näbe normale Mitglider vu dr remische Chrischtegmai un andere Unterstitzer au Gladiatore gstande. Iber hundert Gegner sin gstoreb, wu Aahänger vum Damasus e Basilika in Brand gsetzt hän. Emänd het d Bstetigung dur dr haidnische Stadtprefäkt Vettius Agorius Praetextatus d Entschaidig zwische dr verfyndete Lager brocht. Em Damasus sy Versuech, bim Chaiser di privilegiert Rächtsstellig vum Bischof vu Rom durezsetze, isch fäälgschlaa, är het aber di chilchli Grichtshohait im Weschte zuebilligt kriegt. Au simbolisch isch s Amt vum remische Bischof in dr Zyt vum Damasus privilegiert wore. Är het wie hochi Staatsbeamte s Rächt iberchuu, mit eme Wage dur Rom z fahre.
In dr Zyt vu sym Episkopat isch au dr arianisch Stryt andgiltig zuegunschte vum nicäanischen Bekänntnis un gege dr Arianismus uusgange. Anne 368 het er d Haltig vu dr arianische Bischef Valens un Ursacius verworfe.
In syre Zyt hän si Zirkel us Fraue vu dr remische Oberschicht bildet, wu si ganz em Lääbe fi Gott gweithän un ihre Vermege dr Chilche ibergee hän. Wel dr Yyfluss vu dr haidnische Senatore no groß gsii isch, het s dr Bischof vermide, d Chrischtianisierig vu däne Fraue energisch firschizdryybe.
Dr Damasus het si Miei gee, ass di altchrischtlige Greber in dr Katakombe erhalte blyybe. Är het d Greber vu friejere Bischef un die vu Hailige uusschmicke loo. In syre Zyt het s au scho ne Lischt vu remische Bischef bis zum Petrus gee. Drotz ass gnaui Date aagee gsii sin, sin di meeschte Zahle fiktiv gsii.
Dr Damasus het dr Zölibat gforderet un d Vorrangstellig vum Bischof vu Rom gfeschtigt, wun er as legitime Noofolger vum Aposchtel Petrus verstande het. Zue syre Zyt isch dr Yyfluss vum remische Bischof zum erschte Mol wirkli iber Italie uusegange in Dail vu dr weschtlige Rychshelfti. S het au scho Kontakt gee in d Provinz Makedonie. Wäg sym Aaspruch uf Autoritet usserhalb vu Italie luegt en dr Bernhard Schimmelpfennig näb sym Noofolger Siricius nit nume as ain vu dr erschte ächtePäpscht aa, nit nume as Bischof vu Rom.
Em Damasus sy Mahndag isch dr 11. Dezämber. Är giltet as Schutzhailige gege Fieber.
Wilhelm Wieben
Lääbe
Im Titel Jeanny vum eschtrychische Sänger Falco vu 1985 het dr Wieben fir 2000 D-Mark dr Newsflash din gschwätzt, im Musikvideo zum Lied isch er churz as Nochrichtesprächer z sää. In dr 1980er Johr isch er regelmäßig in dr Sprächroll vum Bassa Selim in s Mozarts Opere Die Entführung aus dem Serail uf dr Bihne vu dr Hamburgischen Staatsopere gstande. E chirze Filmufdritt het er in dr Kumedi Club Las Piranjas vu 1995 zäme mit dr Tana Schanzara ghaa. 2007 het dr Wieben s Intro vum 80’s-Flashback-Sampler byydrait, wu bekannti dytschi Hip-Hop-Chinschtler Erfolg vu dr 1980er Johr druf nei interpretiert hän. Gnännt wird er au in dr Lieder Mein Ding vum Udo Lindenberg un Können diese Augen lügen? vu dr Hamburger Hip-Hop Gruppe Fettes Brot. Anne 2004 het er e Nochrichtesprächer im Animationsfilm Die Unglaublichen – The Incredibles synchronisiert.
Damasus I.
Lääbe un Wirke
Sy Grab isch zerscht an dr Via Ardeatina gläge, speter isch s in d Laurentiuschilche im Palazzo della Cancelleria (San Lorenzo in Damaso) verlait wore.
Wilhelm Wieben
Lääbe
Dr Wieben het aafang in dr Kommunalverwaltig gschafft un het derno e Schauspiiluusbildig an dr Max-Reinhardt-Schule für Schauspiel z Berlin gmacht mit chlainere Rolle am Theater. Nocherdani het er as Rundfunksprächer bim Sender Freies Berlin gschafft, voreb er zue Radio Bremen gwächselt isch, wun er mee yygsetzt woren isch. Im Färnseh het er anne 1963 as Aasager debütiert. Unter anderem het er di erscht Sändig vum Beat-Club aagsait.
Zletscht het dr Wieben, wu z Hamburg-Winterhude gläbt het, vor allem Biecher uf Plattdytsch gschribe un het us ene vorgläse. Är het Plattdytsch as sy Muetersproch aagluegt, Hochdytsch heeb er erscht in dr Schuel glehrt. Näb syne aigene Biecher het er au us andere Wärch gläse, het Heerbiecher gsproche un isch au ab un zue as Färnsehmoderatur ufdrätte.
Dr Wieben isch homosexuäll gsii, het des aber lang nit effetli gmacht. D Inge Meysel het en anne 1995 goutet, wu si in eme Interview mit em Stern gsait het: „Eigentlich habe ich nur schwule Freunde. Ich verreise zum Beispiel gerne mit Wilhelm Wieben.“ Är het dr Meysel des uufreiwillig Outing nit noodrait un het em Stern d Vereffentlichung vu dr Interviewpassage erlaubt.
Libra (Kryptowährung)
D Libra isch e Gältsorte, wo’s i der Zuekumpft söll gää.
Wilhelm Wieben
Dr Wilhelm Wieben (* 2. Juni 1935 z Hennstedt, Chrais Norderdithmarschen; † 13. Juni 2019 z Hamburg ) isch e dytsche Färnsehmoderator, Schauspiiler un Autor gsii. Vu 1973 bis 1998 isch er Sprächer vu dr ARD-Tagesschau gsii.
Libra (Kryptowährung)
D Firma Facebook wott das Gält, wo nume virtuell würd funkzioniere und nüd als füüsischi Gältstuck vorhande wäär, anne 2020 yfüere, wie si im Sumer 2019 brichtet het. Z’eerscht hätti s Undernääme däm «Ersatzgält», wo me statt de nazionale Gältsorte bruuchti, “FacebookCoin” welle sääge.
d Idee
Es git schynts scho vil grossi Undernääme, wo bi däm Projäkt möchte hälfe, öppe Spotify, Paypal, Vodafone, eBay, Visa, Mastercard, Stripe, Lyft, Uber, Coinbase und Kiva.
was me derzue cha säge
Es het gly nach dr Facebook ihrere Imformazioon vil Kritik a däm Plaan gää, will die wältwyte grosse Firmene mit däre Technik no meh Macht überchiemte.
d Idee
Es müesst e wältwyti Organisazioon gee, wo zu däm wirtschaftleche Sischteem luegti; das wäär d Libra Association. Dere ihre Hauptsitz wär z Gämf.
was me derzue cha säge
Chly amüsant isch eigentlech drby au no, ass me für die ganz nöji wirtschaftlechi Sach ufe uralt Gältname zrugggryfft, wo sid der antike Zyt für Gwicht und Gältsorte gulte het; am Afang het s Wort libra im Latynische e «Woog» bedüütet und spöter s Gwicht, wo uf düütsch s «Pfund» isch. S Sümbol «lb» gilt bis hütt als Abchürzig für s Pfund.
d Idee
S Gält für das Finanzsischteem, wo s bishäärige Bankewääse würd konkurränziere, chiem vo de Deilnäämer. Immer wemme öperem öpis würd zahle, chönt me das ganz eifach mit ere dezäntraalen App, sogar au eifach ufem Samartfoon mache. Alli Transakzioone würde eifach mit dr Blockchain-Technik regischtriert und i der Einheit Libra-Coins ufzellt.
Wilhelm Wieben
Lääbe
Syter anne 1966 het er in dr Tagesschau-Redaktion z Hamburg gschafft, zerscht as Off-Sprächer, voreb er 1973 sy Yystand as On-Sprächer vu dr Tagesschau gee het. Am 5. Mai 1974 hat er zum erschte Mol di 20-Uhr-Uusgab gsproche, am 24. Juni 1998 zum letschte Mol, Sy letschte Yysatz bi dr Tageschau het er as Offsprächer in dr Nomidags-Uusgabe am 29. Juni 1998 ghaa. Är het si dodmol mit dr Wort „Danke, das war’s“ verabschidet, was aber nieme ghert het.
Silverius
Lääbe un Wirke
Sy Pontifikat isch churz un vu Aafang aa schwirig gsii. Bim remische Klerus isch dr Subdiakon uf großi Vorbhalt gstoße. Noch e Dod vum Agapitus I. het d Theodora, d Frau vum oschtremische Chaiser Justinian I., lieber dr Vigilius as Papscht ghaa, wu dodmol z Konstantinopel glät het. Si het vu däm erwartet, ass dää dr Monophysitismus akzeptiert. Dr Theodahad, dr Chenig vu dr Oschtgote, het dergege uf gar kai Fall en Papscht welle, wu mit Konstantinopel verbindet gsii isch, un het dr Silverius duregsetzt, voreb dr Vigilius uf Rom chuu isch.
Dr Silverius (* wahrschyns z Frosinone; † 2. Dezämber 537 uf Ponza), isch vu Juni 536 bis zue sym Ruggdritt am 11. Novämber 537 Papscht un Bischof vu Rom gsii.
Lääbe un Wirke
No im nämlige Johr isch Rom vum oschtremische General Belisar bsetzt un dr Silverius 537 wäge Hochverrot uf Patara in dr hitige Dirgei verbannt wore. An sy Stell isch dr Vigilius drätte. Dr Chaiser Justinian het em Silverius bal scho d Ruggchehr uf Italie erlaubt, dr Vigilius het en aber uf di chlai Insle Ponza im Golf vu Gaeta oder no andere Quälle uf d Nochberinsle Palmarola verbannt, wun er am 2. Dezämber 537 gstorben isch. Dää Dag isch sy Mahndag.
Är isch e Suhn vum Papscht Hormisdas gsii un isch wahrschyns wie sy Vater z Frosinone z Latium oder eme Nochbertort uf d Wält chuu.
Stephan II. (Papst)
Lääbe un Wiirke
As Geegelaischtig het dr Stephan am 28. Juli 754 dr Cheenig un sy Familie gsalbt un het ihm un syne Noofahre dr Titel „patricius romanorum“ verlihe. Dodermit isch d Basis glait gsii fir di äng Verbindig vum reemische Paapschtduum mit em fränkische Cheenigshuus. Uf däm Fundamänt isch speeter s reemisch-dytsch Chaiserryych ufgriichtet woore. Am 25. Dezämber 800 het dr Leo III., em Pippin sy Suhn, dr Karl dr Groß, zum reemische Chaiser gchreent.
Dr '''Stephan II. (III.)''' († 26. April 757) isch vu 752 bis zue sym Dood Paapscht gsii.
Lääbe un Wiirke
Em Stephan sy Pontifikat isch aafangs uf schwache Fieß gstande, wel all Ritt d Langobarden unter em Cheenig Aistulf Rom droht hän, wu chuurz vorhäär Ravenna eroberet ghaa hän. Dr Stephan het mit em Aistulf en 40-jehrige Waffestillstand uusghandlet, aber där isch seli wiirkigsloos gsii, wel dr Aistulf Rom as sy Aigeduum aagluegt het un vun e jeedem Yywohner hoochi Styyre verlangt het. Au ne Delegation unter em Stephan sym Brueder Paul, wu dr Aistulf ufgfoorderet het di erooberete Biet ufzgee, het nyt broocht. Wu sälbscht e Hilfgsuech an dr Konstantin V. kai Wiirkig ghaa het, het si dr Stephan an Frankecheenig Pippin griichtet un het um e Dräffe uf fränkischem Biet bätte.
Dr Pippin het aagfange, syni Verpfliichtige us em Verdraag z erfille. Wu di diplomatische Mieje bim Cheenig Aistulf nyt broocht ghaa hän, isch er Augschte 754 geg d Langobarde z Fäld zooge un het gwunne. Dr eerscht Friide vu Pavia, wu dr Pippin mit em Aistulf uusghandlet het, het vorgsääne, ass d Ländereie vu dr Chilche ohni Bedingige an Paapscht Stephan uusegee wääre. Fir där Erfolg isch dr Paapscht bi syre Ruckchehr uf Rom wie ne Held gfyyrt woore.
Dr Stephan isch us eme Aadelsgschläächt chuu un scho frie Waise woore. Är isch im Lateran ufzooge woore. Dr Paapscht Zacharias het ihn un sy Brueder Paulus, dr speeter Paapscht Paul I., zue Diakone ernännt. Si sin bi dr Synod vu 743 derby gsii un hän fir dr Zacharias as Stellverdrätter d Akte vu dr Synod geege zaichnet.
Wu d Franke wider abzooge gsii sin, hän em Aistulf syni Druppe im Jänner 756 d Vorstedt vu Rom verwieschtet. Dr Stephan het dr Pippin wider um Hilf bätte. In ere zwoote Schlacht hän d Franke d Langobarde wider gschlaa. Im Augschte 756 isch dr zweet Friide vu Pavia uusghandlet woore. Dr Verdraag isch e weng stränger formuliert woore. Zem Byschpel hän d Druppe vum Aistulf au Comacchio, im Siide vu dr Pomindig, mieße ruume.
Dr Stephan het e Hufe reemischi Chilche scheener mache loo, het verschideni Hospiz grindet un us em Familiesitz e Chlooschter gmacht, wun er em hailige Dionysius vu Paris gweit het. Unter ihm het dr Pippin di gallikanisch Liturgy in di reemisch umgwandlet.
Noch em Dood vu sym Vorgänger Stephan (II.), wu nit gweit gsii isch, Ändi Meerz 752, vier Dääg noch sällem syre Wahl zum Paapscht, isch dr Stephan am 26. Meerz z S. Maria Maggiore zum neie Paapscht bstimmt woore. Wel dr Stephan (II.) gstoorben isch, ohni gweit z sy, isch sy glychnamige Noofolger as Stephan II. in d Pontifikatslischte yydrait woore. In dr Wisseschaft wird er as ''Stephan II. (III.), veraltet au Stephan III. (II.)'', zellt. Analog wird s bi speetere Pääpscht mit em nämlige Name gmacht.
Dr Pippin het zum Schutz vum Paapscht dr Chrodegang, dr Bischof vu Metz, un sällem sy Schwooger Autchar uf Rom gschickt. Dr Stephan isch mit däre Delegation am 14. Oktober 753 z Rom ufbroche. Z Pavia het dr Zuug e Zwischestation yyglait un dr Stephan het dr Aistulf deert nomol un ohni Erfolg bätte, d Ländereie vu Rom retuurzgee. Am 15. Novämber het dr Paapscht sy Rais furtgsetzt un isch iber dr Groß St. Bernhard zooge un dodermi as eerschte Paapscht iber d Alpe.
Landmauer Gamsen
Gschicht
Als Bischof Witschard Tavel/Tavelli der Graf vo Savoyen 1352 zum Landesheuptma ernennt het, chunts zuma Fäldzug vom Amadeus VI. von Savoyen gägu z Oberwallis. D Zehnde Siders, Raron und Visp unerwärfend schich, d oberschtu Zehnde jedoch nit.
D Müra
D Müra het es Strassutor, wa d Uberräschte uner der alt Landstrass ligunt. 40 Meter südlich isch en vorspringende Rundturm (Halbturma, savoyischi Wehrarchitektur) in d Müre iglassu, wa zer Uberwachig vom Tor gedient het. 60 Meter nördlich vom Tor heint schi en zweite Rundturm befundu. Da d Landmüra kei Gredi bildut, hend d gägu Weschtu grichtutu Flankierigsturma es wirkigsvolls Beschiessu vo der Feindsitig Mürflucht erleubt. Dadurch und wägu der Gamsa isch d Landmüra leichter z verteidigu gsi als anderi Letzimüre. Allerdings haltunt settigi Wehralage enra lengeru Belagerig nit stand. D Gamsa isch weschtlich entlang der Müra gflossu und hett d Funktion voma Burggrabu kä. Zwei Dämm üs de Jahri 1686 und 1757–1764 im oberschtu Teil vom Schuttchegel leitunt d Gamsa in spätereru Jahr vo der Landmüra wäg.
Gschicht
D Gamsumüra isch zwischu 1352 und 1355 zer Verteidigung vam oberu Teil vom Wallis gägu Agriffa üsum Weschtu gebuwwu wordu. Schi isch 1392 z erschtmal schriftlich erwähnt wordu. D Savoyer heint als Schutzherru va der Abtei Saint-Maurice ab dum 11. Jahrhundert z Unerwallis und der Grosser-St.-Bernhard-Pass beherrscht.
Stephan II. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Dr Stephan isch am 26. April 757 gstoorbe. Sy Noofolger isch sy Brueder Paul I. gsii.
Landmauer Gamsen
«Stiftig Landmüra Gamsu»
1998 isch es erschts Stuck Müra saniert wordu und 1999 wird z Bauwärch als Kulturdenkmal vo nationaler Bedidig eigstuft. Als eigentliche Retter vo der Landmüra gältut der Historiker und erscht Präsident vo der Stiftig Sigmund Widmer.
D Müra
D Müra isch in erschter Linia en Verteidigungsmüra gsi, het aber öi nu andri Funktione: Schi isch en geeignete Ort fer Zöll z erhäbu, en effiziänti Barriera gägu di Üsbreitig vo Seuche Pest), en Schutz gägu Viehdiebstahl und Uberfall (Fehde, Chleichrieg) und schützt vor Uberflüetige voner Gamsa. Mit grosser Wahrschinlikeit markiert d Müra d Herrschaftsgrenza d damals mächtigu Herru vo Attinghausen.
D Landmüra Gamsu oder Gamsumüra  isch en mittelalterlichi Speermüra, ä Letzi, z Gamsu bi Brig-Glis im Schwizer Kanton Wallis. Schi gältut als beschterhalteni sonigi Müra iner Schwiz und isch es Kulturgüet va nationaler Beditig (KGS-Nr. 6659).
D Müra
D Talsperri isch ursprünglich rund zwei Kilometer leng gsi und het mu küm chänu umga, da beidsitig Schluchte (Nanztal mim Gamsabach, Gredetschtal mim Mundbach) ihri natürlich Fortzetzig bildunt. Di sind bis hoch embrüf nur schwär passierbar. Di bis zu sägsch Meter hochu Müre chänunt ohni Hilfsmittel küm uberstigu wärdu. Schi isch ursprünglich mit Zinne, Wehrgäng und Turma üsgstattut gsi. D Feindsita vo der Müra isch nach Weschtu (Unerwallis) gerichtut gsi. Äs het Vorgängermüre als Sperrmüre gägu Uberflüetige durch d Gamsa, wa uner de jetzigu Müre ligt und meischtens gägu Weschtu abweichund. D archäologischu Unersüechige durch Louis Blondel (1885–1967) vo 1958 het ergä, dass d Müra in mehreri Etappe und durch verschideni Bauequipe erbut wordu sind. 2008 isch es Holzcholestuck üsum Mürmörtel mit de Radiokarbonmethode uf Mitti vom 12. Jahrhunderts datiert.
Gschicht
Im 13. und 14. Jahrhuneet probierunt d Savoyer üs wirtschaftliche und politisch-militärische Inträsse schich der Simplopass z bemächtigu, wa damals en Blüetezit erläbt: Uber ihnu sind meh Ware als uber de Grossen Sankt-Bernhard ggangu. Im 13. Jahrhunert het der Bischof vo Sittu und d Walliser Landlit gmeinsam gägu der Ifluss vo de Zähringer und der Savoyer gikämpft. Im 14. Jahrhunert graatets de Savoyer, der Bischof, wa üsum ihrum Geschlächt (Eduard von Savoyen) isch gsi oder ihri Inträsse Witschard Tavel/Tavelli) verträtu het, uf ihri Sita z zieh. Der Oberwalliser Zehnden glingts nit, schich wie d Urschwiz gmeinsam gägu d mächtigu Adligu z verbündu. D Zehnden Raron und Leuk zellunt uf d Hilf vom Kaiser wärund d oberschtu Zehnden (Naters/Brig, Östlich Raron (Mörel), Goms) schich 1346 mit de Urser und Urner verbündunt heint.
D Landmüra vo Gamsu wird in der Zit als Verteidigungsbau gägu d Savoyer warschinli vo de Zehnde Natersch (später Brig gnennt), Mörel und Goms uner Beteillig vo de Ritter vom Simplon, der Friherru vo Attinghausen und möglicherwis de Herren von Turn gebuwt.
Stephan II. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Dr Stephan un dr Pippin sin am 6. Jänner 754 bi Ponthion ufenander droffe. Deert het si dr Paapscht em Pippin im Bießerhees vor d Fieß gheit un het en bätte, em Volk vu Rom im Kampf geege d Langobarde z hälfe. Bis zum 14. April hän dr Stephan un dr Pippin verhandlet, unter anderem z Quierzy un z Laon. Dr Pippin un sy Sihn hän si verpfliichtet, Rom un e baar anderi Biet z siichere, un hän die as Aigeduum vum Hailige Petrus bsteetigt. Aagläänt an di Konstantinisch Schänkig isch dr Verdraag, wu do drus chuu isch, „Pippinschi Schänkig“ gnännt woore. Mit däre Schänkig isch d Grundlaag glait woore fir dr Chilchestaat, wu s bis hite dr Vatikanstaat as letschte Räscht git. D Verhandlige hän doderby d Gsundhait vum Stephan seli aagrife. Är het großi Dail vum Friejohr 754 in dr Abtei Saint-Denis bi Paris mieße zuebringe.
Landmauer Gamsen
«Stiftig Landmüra Gamsu»
D archäologischu Unersüechige durch der Louis Blondel vo 1958 und z Güetachtu vom Werner Meyer 1981 wiesend uf d Bedidig vo der einzig erhaltenu Wehralag discher Art und Gressi iner Schwiz hi, wo en wirkigsvolle Schutz brücht. D «Pro Historia Glis» git der Astoss zer Gründig vora Stiftig. 1995 wird d «Stiftung Landmauer Gamsen» gigründut: Der Staat Wallis und d Stadtgmeind Brig-Glis trätunt ihri Eigetumsrächt zuma symbolischu Betrag an d Stiftig ab.
Gschicht
Aner Massa schliessunt d Zehnden 1355 der berüehmt Fridu, in wellum schich alli sibu Walliser Zehnde zu einum Bund zämmuschliessunt. Dermit verschiebt schi d Grenza zwischum Ober- und Unerwallis nach Weschtu (Leuk-Salgesch-Siders) und d Landmüra verliert ihri Verteidigungsüfgab. 1388 besigunt d Oberwalliser inera Entscheidigsschlacht z Visp d Herru vo Savoyen.
Stephan II. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Noch em Dood vum Aistulf im Dezämber 756, wu ohni Eerb gstoorben isch, hän dr Paapscht un dr fränkisch Cheenig dr friejer Dux Desiderius vu Tuscie as neie Heerscher vu dr Langobarde duuregsetzt. Des het aber nume fir e chuurzi Zyt fir besseri Beziehige zwisch em Paapscht un dr Langobarde gfiert. Dr Stephan het d Herzogdiimer vu Spoleto un Benevent, vorhär Verbindeti vu dr Langobarde, derzue broocht, em Pippin d Dreii z schweere.
Landtag des Fürstentums Liechtenstein
Räächt vum Volk
Bi Gsetz- un Finanzbschliss mien 1000 Stimmberäächtigti ne Referändumsgeere unterschryybe, ass es zstand chunnt, bi Verfassigsänderige un Staatsverdreeg 1500. Dr Landdaag cha aber, Gsetz- un Verfassigsänderige un au Finanzbschliss as dringli erkleere un doodermi e Referändum uusschließe.
Verfassig vu 1921
S ghaim un diräkt Waalräächt isch eerscht anne 1918 yygfiert woore. Syterhäär wääre d Abgoordnete vum Stimmvolk gweelt. Bis 1939 sin d Waale noch em Majorwaalsischtem abghalte woore. Unter em Yydruck vun ere ussere Bedrooig ischchuurz vor em Zweete Wältchrieg zwische dr verfeechdete Barteie ne Buurgfriide gschlosse woore, was dr Wächsel zum Proporzwaalsischtem as Bedingig ghaa het.
Verfassig vu 1862
D Zaal vu dr Abgoordnete isch uf 15 chlainer gmacht woore: drei Abgoordneti sin vum Fiirscht ernännt, zwelf vum Volk indiräkt gweelt woore. Doderby isch in e jeedere Gmai zeerscht – vu dr anne, wu doodmoo elai s Waalräächt ghaa hän – uf je 100 Yywooner zwee Wahlmanne gweelt woore. Die hän derno in ere Waalmanneversammlig di Abgoordnete gweelt.
Räächt vum Fiirscht
Dr Landerfiirscht het verschiideni Meegligkaite, wien er uf Bschliss un au uf dr Landdaagsälber cha Yyfluss nee. E jeedes Gsetz bruucht d Zuestimmig vum Fiirscht (Sankzioon), wie au d Finanzbschliss. Vu synre Räächt Gebruuch macht dr Fiirscht eerscht no Ablauf vu dr Referändumsfrischt oder imfall noch em positive Uusgang vun ere Volksabstimmig.