cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leuk
Gschicht
Uf der Gländterrasse vom ehemolige Mäjesäss Brentjong stoot sid de 1970er Joore e Stazion mit grosse Antenneschüssle, wo dozmol vo dr PTT ygrichtet worden isch zum die wältwyti Kommunikazioon mid Satellite azfoo. Wo d Swisscom im Joor 2000 en Deil vo de Empfangsaalage der amerikanische Firma Verestar verchouft het, isch d Ufregig gross gsi, wil jetz vilecht der amerikanisch Gheimdienscht vo Leik us wytume Telefoongspröch hätt chönne ablose. Au dr Schwiizer Gheimdienscht bruucht Brentjong für Ufklärigsprojäkt. Die amerikaneschi Stazion isch spöter a die düütschi Firma Signalhorn verchouft worde.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 11,2 % glägu.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Leik ischt dr Martin Lötscher (Stant Oktober 2017).
Grad Celsius
S Grad Celsius isch e Mässäihäit vo dr Tämpratuur, wo noch em Anders Celsius benennt isch.
Definizioon
D Celsius-Tämpratuur t isch über die absoluti Tämpratuur (thermodünaamischi Tämpratuur) T mit dr Äihäit Kelvin (K) eso definiert: . Das häisst, d Zaalewärt vo dr Celsius- bzw. Kelvin-Skala underschäide sich um dr konstant Wärt 273,15. Zum Bispil stöön 293,15 K und 20 °C für die gliich Tämpratuur, und dr absoluti Nullpunkt bi 0 K entspricht −273,15 °C.
Dur die Definizioon vo dr Celsius-Skala lige dr Schmelz- und dr Chochpunkt vo Wasser seer nooch bi 0 °C und 100 °C (bi 0,002519 °C und 99,9839 °C (99,9743 °C nach ITS-90)).
As Formlezäiche für d Celsius-Tämpratuur wird noch SI s chliine t brucht, alternatiiv isch au s \vartheta (theta) üüblig. S groosse T hingeege daf nid eso brucht wärde, wil T nume für die absoluti Tämpratuur in Kelvin brucht wird.
Kwelle
Dr Ardikel «Grad Celsius» uf dr dütsche Wikipedia
Blatten (Lötschen)
Uf dr Blattun, offiziell Blatten, isch e Gmeind im Bezirk Weschtli Araro im Wallis.
Geografy
S Dorf lyt z oberscht im Leetschentaal. Durs Taal flüsst d Lonza, e Sytefluss vom Rottu. Zu dr Gmeind ghöre d Wyler Eiste, Ried und Wysseried. Obedra sind d Alpdörfli vo dr Weritzalp, vo dr Tellialp, uf Chüemad und uf dr Fafleralp, und no wyter im Taal obe dr Gletscherstafel und dr Guggistafel.
D Chile, wo ane 1985 bout worden isch, het s Patrozinium vo dr Chönigin vom Roosechranz.
Oben am Langgletscher stoot am Bärggraat über dr Leetschelücke, wo me zum Aletschgletscher überegoot, d Hollandiahütte vom SAC.
Gschicht
Uf dr Blattun ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1433 als uffen der Blattun.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 2 % glägu.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 281 Iwonru 99,6 % Titsch als Höiptspraach aagigää und 0,4 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va uf der Blattu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Flusssystem
E Flusssüsteem (au Flussnetz) bestoot us eme Hauptfluss und alle sine diräkten und indiräkte Nääbeflüss. S Flusssüsteem bechunnt mäistens dr Naame vom Hauptfluss über (zum Bischbil s Flussüsteem vom Rhii oder vom Amur).
Em Gebiet, wo vom Flusssüsteem entwässeret wird, säit mä Iizugsgebiet und sine Gränze Wasserschäide.
Gschicht und Forschig
D Usbildig und Verzwiigig vo Flusssüsteem isch vo groossem Inträsse für alli Forscher und Entdecker gsi, aber erst im 20. Joorhundert het mä die existierende Flussnetz wüsseschaftlig afo undersueche und iidäile. E Mäilestäi in dr Gschicht vo dr wüsseschaftlige Bedrachdig vo Flusssüsteem isch d Veröffentligung vom Robert Elmer Horton im Joor 1945 gsi. Dr Horton het d Organisazioon vo Flusssüsteem undersuecht und het e Räije vo Richtlinie ufgstellt, wo as Hortonsches Ordnigssüsteem bekannt worde si. D Iidäilig, wo hüte verwändet wird, goot uf si Süsteem zrugg, und daas isch in de 1950er Joor vom Arthur Newell Strahler ergänzt worde. D Bezäichnig vo de äinzelne Grundrissmuster stammt vom Emilie R. Zernitz us em Joor 1932.
Tüpe vo Flusssüsteem
Flusssüsteem wärde noch dr Geometrii vo de Flusslöif, wo drzueghööre, in verschidnigi Haupttüpe iidäilt. Die Tüpe si:
In dr Vergangehäit
S grösste Flusssüsteem vo Westöiropa isch noch em aktuelle Stand vo dr Forschig wäärend em Duefstand vom Meeresspiegel in dr Iiszit s Flusssüsteem vom Rhii gsi, wo au d Themse und d Seine drzue ghöört häi, und wo wenn s nordische Inlandiis sich gstaut het, über s Gebiet vom Ermelkanal, wo denn droche glääge isch, in Atlantik abgflosse isch.
Noch ere Hüpothese chönnti s grösste Flusssüsteem uf dr Wält en Uramazonas gsi si, wo uf em Superkontinänt Gondwana gflosse isch und wo dä usenanderbroche isch, sich in d Flusssüsteem vom Niger und vom hütige Amazonas ufgspaltet het.
Waltershofen (Freiburg)
Walterschhoufe isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu dr kreisfreie Stadt Friburg im Brisgau. Dr Ort lit ca. 10 km westlich vu dr Stadt am Tuniberg in dr Noochberschaft zu dr Ortschafte Gottene, Obfige un Umkilche.
Dr Ort het Ende 2004 knapp 2300 Iwohner in ebbis iber 960 Hushaltige gha.
Erstmolig urkundlich erwähnt worre isch Walterschhoufe anno 1139. Anno 1972 isch s'Dorf zämme mit ere Reihe vu wittere Ortschafte zue Friburg igmeindet worre.
Alli zwei Johre im September isch z Walderschhoufe s'Dorffeschd.
Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
Võrumaa
Võrumaa (estn.: Võru maakond oder Võrumaa; Võro: Võro maakund oder Võromaa) isch ann vo de 15 estnische Landchrais. Er litt im Südoste vo Estland und grenzt im Norde an Peipussee und an Landchrais Põlva und im Weste an Landchrais Valga. Im Oste grenzt er a Russland und im Süüde a Lettland.
Bivölkerig
Im Landchrais Võrumaa lebet 37'888 Mensche (2009) uf ere Flächi vo 2,305 km², wa nume knappi 3% vo de estnische Bivölkerig uusmacht. D Sprooch isch s Võro, wo eng verwandt mit em Estnische isch.
Städt und Gemainde
De Landchrais het ai Stadt und 12 Gmainde:
Stadt:
Gmainde:
Archaeplastida
D Archaeplastida sin aini vu dr sechs Gruppe vu dr Eukaryote, also dr Läbewäse mit Zällchärn, wu s no dr Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl u. a. 2005 git. Zue ihne ghere d Grienalge, d Rotalge un d Pflanze.
Merkmol
D Archaeplastida hän photosynthetisch aktivi Plaschtide mit Chlorophyll a as Hauptfarbstoff. D Plaschtide stamme vun ere primäre Endosymbiose mit eme Cyanobakterium. D Plaschtide sin in e Dail Gruppe sekundär verlore gange oder reduziert wore. Zmaischt hän d Archaeplastida e Zällwand us Zellulose. D Cristae vu dr Mitochondrie sin flach. As Spycher-Chohlehydrat dient Sterchi.
Emilie Locher-Werling
Anna Emilie Locher-Werling (* 13. März 1870 z Riesbach (hüt Züri); † 5. Augschte 1963 z São Paulo) isch e Schwiizer Mundartschriftstelleri gsi. Zum Täil hät si under irem äigene Name gschribe, zum Täil under de Pseudonym Lisi Meier, Anneli Witzig oder Gritli Wüest.
ires Läbe
D Emilie Locher-Werling isch am 13. Merze 1870 i dr doozmaal no sälbständige Gmäind Riesbach bi Züri uf d Wält cho. Si isch d Tochter vom Wilhelm Werling gsi, aber iri Eltere sind scho früe gstorbe. Ane 1892 hät si de Chauffme Fritz Locher ghüraatet.
Si hät de Pruef von ere Schniideri gleert gha. Tank ere Begabig für d Sprach – si hät e Räie Sprach-, Literatur- und Rezitazionskürs bsuecht – hät si agfange schrybe und tichte. So isch si d Redaktoori vo dr Zytschrift Der Helfer worde, wo z Züri vo 1933 a usecho isch. Uf Züritüütsch hät si zeerscht Luschtspiil, spöter Verzelige, Gedicht und Värsli gschribe und Chinderbüecher verfasst. Es par Gedicht vo dr Zürcher Autoorin sind mit Noote, wo dr Edwin Kunz dezue gsetzt hät, im Schwiizer Singbuech abtruckt worde. Ires Gedicht «Abiglüte am Zürisee» isch 1947 vom Zolliker Lehrer und Komponist Jakob Spörri (1886–1965) vertont worde.
Ane 1941 isch d Emilie Locher-Werling uf Südamerika uusgwanderet; si isch uf Brasilie ggange, wo ire Soon gläbt het.
Ronald Reagan
Weblink
Offizielli Site
Evangelische Hochschule für Kirchenmusik Tübingen
Gschicht
D Dibenger Hochschuel fir Chilchemusik vu dr Evangelische Landeschilche Wirttebärg isch anne 1998 us dr Hochschuel fir Chilchemusik z Esslenga firigange, wu scho 1945 as Chilchemusikschuel grindet woren isch. Dozänte us dr Grindigszyt vu dr Esslenger Chilchemusikhochschuel, wu mer chännt, sin dr Hans-Arnold Metzger, dr Karl Gerok, dr Helmut Bornefeld un dr Hermann Stern gsii. Z Esslenga sin Chorlaiter, Organischte un Kantore vor allem fir dr chilchli Dienscht uusbildet wore. D Uusbildige sin in dr Regle abgschlosse wore mit em chilchemusikalische A-Exame, mit em B-Exame un anderen sonige Abschliss. D Esslenger Chilchemusikhochschuel isch anne 1989 zur Hochschuel fir Chilchemusik ghobe wore. 1995 isch si di erscht Hochschuel z Dytschland gsii, wu s Fach Jazz- un Popularmusik in dr Fächerkanon vum Chilchemusikstudium ufgnuu het. D Hochschuel isch im Spotjohr uf Dibenga umzoge un isch syter anne 2009 e staatli anerkännti Musikhochschuel in dr Dregerschaft vu dr Chilche.
Gebei
D Hochschuel isch syter 1998 im „Schwabenhaus“ z Dingena unterbrocht, wu anne 1899 böue wore isch. Des Huus het friejer dr Studänteverbindig „Suevia“ ghert un isch e dänkmolgschitzt Gebei an dr linke Syte vum Necker (Gartenstraße 12). Dert stehn dr Studänte*ne un Dozänte*ne unter anderem fimf Orgele, fimf Fligel, acht Klavier, drei Cembali, verschideni Keyboard, Gsangsaalag, Mischpult un Computerarbetsplätz zum Arrangiere un Tonmischle z Verfiegig. D Hochschuel fir Chilchemusik isch mit dr Chilchemusikalische Zäntralbibliothek mit iber 70.000 Medie d Härbärg vu aire vu dr greschte chilchemusikalische Note-, Biecher- un CD-Sammlige vu Dytschland.
Profil
An dr Hochschuel fir Chilchemusik wäre näb dr grundständige Studiegäng Bachelor Chilchemusik B un Bachelor Popular-Chilchemusik B e Masterstudium Chilchemusik A, e Master Chilchligi Popularmusik u au ne Studium KA Orgele (Chinschtlerischi Uusbildig) aabote.
D Hochschuel lait große Wärt uf e chinschtlerisch aaspruchsvolli un gmainochi Uusbildig. D Uusrichtig vu dr Hochschuel zaigt si in dr Uusbildig zue qualifizierte Chinderchorlaiter*ne un Vokalpedagoge*ne mit em hochschuelaigene Chinderchor Tübinger Kinderkantorei un Fächer wie Gmaisinge, Liturgisch Singe, Bleser- un Posuunechorarbet, Jazz- un Popularmusik. D Studänte*ne kriege ne bsundersch indiwiduälli Ferderig dur e hochi Bedreiigsdichti an Dozänte*ne un e bewusst evangelischi Bregig, bsundersch iber d Arbet in dr theologische Fächer un dur e gottesdienschtli Läbe an dr Hochschuel.
Die Hochschuel fir Chilchemusik Dibenga schafft mit andere Uusbildigsyyrichtige un Partner zäme. Mit dr Kadolischen Hochschuel fir Chilchemusik Rauteburg bflägt me syter 1998 e bundeswyit aimoligi ekumenischi Kooperation uf Uusbildigsebeni. S git gmainsami Lehrveraastaltige, dr gmainsam Hochschuelchor un Megligkaite fir e Lehrer*ne-Wägsel iber d Hochschuele ewäg. Anderi Kooperatione git s mit dr Hochschuel fir Chilchemusik Haidelberch un em traditionsryche Evangelische Stift Dibenga, wu di wirttebärgische Theologe*ne uusbildet wäre. Dr Unterricht im Fach Musikgschicht bsueche d Studänte*ne am musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr Uniwersitet Dibenga.
D Stiftschilchegmai St. Georg stellt dr Hochschuel d Stiftschilche un di groß Weigle/Rensch-Orgele fir Kunzärt un Briefige z Verfiegig. Dr Stiftskantor Ingo Bredenbach un dr Stiftsorganischt Jens Wollenschläger unterrichte an dr Hochschuel Orgeleliteraturspiil un Improvisation.
Dr Verband Evangelischi Chilchemusik z Wirttebärg macht s dr Studänte*ne megli, bi gmainsame Kirs un Workshop mitzmache, au s Posuunewärch vum Evangelische Jugedwärch vu dr Wirttebärgische Landeschiklche un musik+plus mache sonigi Kirs.
Laitig
Evangelischi Hochschuel fir Chilchemusik Esslenga:
Evangelischi Hochschuel fir Chilchemusik Dibenga:
Dozänte*ne
(Stand: Juli 2021)
Kilchberger Schwinget
Dr Chilchbèèrger Schwinget oder Chilchbèèrg-Schwinget isch e Schwingfescht, wu alli sechs Johr z Chilchbèèrg bi Züri stattfindet. S het e bsundere Status unter dr iberregionale Schwingfescht, wel do nume di sächzg beschte Schwinger vu dr Schwyz, im Schwingerjargon «di ganz Böse», yyglade wäre. Wäge däm giltet e Siig am Chilchbèèrger Schwinget as schwiiriger wie ne Siig bim Aidgnessische Schwing- un Älplerfescht un bringt dodermit au ne hechere Status.
(5261) Eureka
Dr Namme leitet sich vu "Heureka" (grichisch: "ich hab's") ab, eme Usspruch, wo dr Archimedes gmacht ha soll, as er s'Prinzip vum Uftrib erchennt het.
APOEL Nikosia
Dr APOEL Nikosia (griech.: ΑΠΟΕΛ - Aθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Eλλήνων Λευκωσίας / Athlitikos Podosfairikos Omilose Ellinon Lefkosias, dütsch: Athletische Fuessballklub vo de Hellene us Nikosia) isch e Schuttveräin us dr züprische Hauptstadt Nikosia. Er isch am 8. Novämber 1926 under em Name POEL im ene Süesswarelaade gründet worde und isch e Gründigsmitgliid vom züprische Fuessballverband gsi.
Dr Veräin spiilt zur Zit in dr erstklassige First Division. Er het bis jetz 24mol d Mäisterschaft gwunne und 21 mol dr Pokal und isch dr erfolgriichst Veräin im Land.
Kilchberger Schwinget
Dr Chilchbèèrger Schwinget wird alli sechs Johr im Septämber uf em Guetshof «Uf Stocken» z Chilchbeèèg durgfiert. S Schwyzer Färnseh iberdrait en live.
(5261) Eureka
Weblink
Orbitsimulation (Java Applet)
Kilchberger Schwinget
E Bsunderhait vum Chilchbèèrger Schwinget isch, ass d Schwinger un au d 12'000 Bsuecher nume uf Yyladig derfe chuu.
Siigerlischt
Rekordhalter isch dr Karl Meli, wu mit syne Siig 1967 un 1973 as ainzige Schwinger zwaimol dr Chilchbèèrger Schwinget gwunne het.
Vöhringen (Iller)
Bolidig
Vehrenge ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Vehrenge ischt dr Karl Janson.
Kuldurzendrom
S Kuldurzendrom Wolfgang-Eychmüller-Haus isch 1993 ereffnat worra. Es isch benannt nach am friera Vorschdandsvorsitzenda vo de Wieland-Werke, der au Ehrabirger vo Vehrenga isch. Em groaßa Saal hand 600 Leit Platz. S Kuldurzendrom wed oft vo de Vehringer Verei aber au vo auswärdige Kinschdler gnutzt.
Dialekt
Dr Dialekt vo Vehrenge ghert zom Schwäbisch.
Algerien
Gschicht
Bis zum 16. Johrhundert hät mer Algerie nit als Eiheit alüege chönne. Mer hät numme fruchtbari Gebiet im Norde vom Land z erobre versüecht; vyli Ussenandsetzige hän rund um Karthago stattgfunde. Im Alterdum isch Algerie Deil vom Römische Rych gsi. Im 5./6. Johrhundert isch de Vandalekönig Geiserich Herrscher gsi, um 600 hät Algerie zu Byzanz ghört, hundert Johr spöter isch es vo de Araber erobert worde. In de Folgezit hän sich unabhängigi Stadtstaate bildet; Algier isch spöter züe-n-re wichtige Stadt worre.
Under anderem wäge de algerische Seeräuber, wo im Mittelmeerruum gfürchtet gsi sin, hät Frankrych Algerie um 1830 erobert. Ab 1864 hän die Ygeborene Wyderstand gleistet und hän Algerie während em dütsch-Französische Chrieg gröschtedeils zruckerobert. D Franzose hän do druff hy e Landesversammlig ygrichtet, was aber numme no zu meh Protest vo de Algerier gfiehrt hät. Frankrych hät bis zum offene Uffstand 1954 sini Macht erhalte chönne. De Ben Bella hät die nationali Befreiigsfront yberüefe und gege d Franzose kämpft. D Besatzigsarmee z Algerie hät zu me Militäruffstand gfiehrt. Im Septämber 1959 hät de General Gaulle Algerie d Selbschtbstimmig abotte. Am 5. Juli 1962 isch Algerie schliesslig unabhängig wore.
1991 hät mer die Islamischi Heilsfront, wo d Wahle sunsch gwunne hätt, verbotte. Sither werre Dörfer plündert und ihri Bewohner verstümmelt. Lut Regierig sin die islamistische Fundamentaliste do dra schuld; wyl mer si aber no nit gfasst hät, isch de Tourismus fast verschwunde. Des hät sich durch d Entfiehrig vo-n-re Touristegruppe im Johr 2003 verschlimmert.
Wirtschaft
Erdöl und Erdgas sin di wichtigsti Branche vo Algerie. Sälli Branche macht 35 Prozent vom BIP und 75 Prozent vo de Staatsynahme us. De hoch Ölprys chunnt Algerie gläge; d Staatsynahme sin um d Johrdausendwend um 5% gstyge. D Staatsverschuldig isch im Johr 2007 entschyde gsunke; wäge frieher Ruckzahlig hät mer si vo 16,4 uff 4,7 Milliarde US-Dollar senke chönne.
Obwohl d Ynahme hoch sin, git s vyl z wenig Arbet. Drum isch d Schaffig vo Arbetsplätz scho sit de 80er-Johr e Projekt vo de Regierig, s isch aber durch de Terror in de 90er underbroche worre. D Privatisierig vo Banke und Staatsbetrieb fallt wäge de Arbetslosigkeit schwer. 2001 sin 27,3 Prozent vo de Bevölkerig arbetslos gsi, 2005 numme no 15,3, 2006 12,3%. Im Johr 2007 isch si widder gstyge und hät 13,8% erreicht. Über 70 Prozent vo de Arbetslose sin under 30.
Ywohner
Öbbe 70% vo dr Bevölkerig si Araber und 30% verschiedeni Berberschtämm, wo zum Deil arabisiert si. Die Volksgruppe düen in de letschte Johrzähnt immer meh mitenander verschmelze, so dass es hützudag schwer isch än Algerier emä beschtimmte Schtamm zuzordne, wil immer meh arabische und au berberischi Wurzle hai. D Zahl vo de Europäer isch noch der Unabhängigkeit bis uf öbbe 20.000 gsunke. D Bevölkerigsverdeilg z Algerie isch sehr ungliich. 96 % vo de Iiwohner läbe im Norde auf emä Fümftel vo der Schtaatsflechi. Über d Helfie (2003 58,8 %) wohne in Schdedt, wo hauptsächlig im Küschteberiich liige. Die hochi Uuswanderigsquote isch hauptsächlig uf fehlendi Arbetsmöglikeite und dr waggsend Bevölkerigsdruck zruggzfüehre; schätzigswiis 2,3 Millione Algerier läbe im Usland, drvo über 1,5 Millione z Frankriich, wo si d Hauptverdräter vom Islam si. Die Algerier si ä jungs Volk; 33,9 % vo der Bevölkerig si 2003 under 15 Johr alt gsi.
Sproche
In de Mitti vom Land werre arabischi Dialäkt gschwätzt. Si ghöre im Oste zum Deil scho zum Tunesisch-Arabische, ansunschte zum algerisch-arabische. Abglägeneri Gegende hän au Sprächer vo Berbersproche (vor allem Kabylei), Schnawa und Schawia.
Harry Potter
Kommerziälle Erfolg
Wel d Ibersetzige in dr Regel speter erschine sin wie s Orginal, sin vili änglischsprochigi Uusgabe au in andere Länder verchauft wore. Zem Byspel isch dr fimft Band as erschts änglischsprochig Buech in d Bestsellerlischte z Frankrych chuu.
Viil Fans hän au scho vor em Erschynigsdatum vu dr offiziälle Ibersetzige eigeni Ibersetzige im Internet vereffentligt. D dytsch Gmeinschaft Harry auf Deutsch het e baar Biecher ibersetzt, di ferige Ibersetzige stehn aber us urheberrächtlige Grind nume dr Mitglider z Verfiegig, wu dra mitgschafft hän.
D Joanne K. Rowling het bishär meh wie 570 Mio. brit. Pfund as Autorehonorar verdient. Zyter anne 2004 giltet si noch eme Forbes Magazine ss Dollar-Milliardäri un het sogar di britisch Chenigi Elisabeth II. an Rychtum ibertroffe.
Bsundersch noch em Erschyne vum sibte Band sin z China greßeri Mängine vu nit-autorisierte Raubdruck uf dr Märt chuu.
Z Dytschland het Harry Potter und die Heiligtümer des Todes anne 2007 zämme mit Tintentod vu dr Cornelia Funke d Märtzahle bi dr Chinder- un Jugedbiecher um 24 Prozänt gsteigeret.
Roman
Die sieben Bände des Zyklus entsprechen Harry Potters sieben Schuljahren in Hogwarts. Di sibe Bänd vum Harry Potter-Zyklus. Alli sin scho uf Dytsch erschine:
Anne 2001 sin vu dr Joanne K. Rowling zwei Minibiechli erschine zuegunschte vu dr Hilfsorganisation Comic Relief:
Anne 2008 isch e Biechli uusechuu, wu scho ei Johr vorhär in handgschribene Exemplar versteigeret woore isch:
Verfilmige
Warner Bros. het sich scho frie alli Filmrächt an dr Buechreihe gsicheret un het zyter 2001 bal all Johr e neje Film produziert. Bis jetz (Stand Juli 2009) sin di erschte segs Bänd verfilmt wore. D Hauptrolle vu dr Film spile dr Daniel Radcliffe (Harry), d Emma Watson (Hermione) un dr Rupert Grint (Ron). Wel dr Richard Harris, wu in dr erschte zwe Film dr Dumbledore gspilt het, anne 2002 gstorbe isch, het ab em dritte Film dr Michael Gambon die Rolle ibernuu. D letscht Band isch in zwee Deil verfilmt wore.
In dr Lischt vu dr erfolgrychschte Film ghere d Verfilmige zue dr erschte 32 Plätz. Si hän zämme iber 6,3 Milliarde US-Dollar yygspilt.
Herbiecher
D Harry-Potter-Roman sin in e baar Sproche uugchirzt as Herbuech vereffentligt wore.
Uf Änglisch isch zem eine ne Herbuechfassig fir dr britisch zem andere eini fir dr amerikanisch Märt produziert wore. S britisch Herbuech isch vum Schauspiler Stephen Fry gsproche wore, di US-amerikanisch Fassig vum Jim Dale.
Uf Dytsch het dr Hörverlag zwo Fassige produziert:
Zwische 1999 un 2008 sin d Herbiecher erschine, wu vum Rufus Beck vordrait wore sin, mit eme Verchaufsergebnis, wu im Herspilberaich eimolig isch. Di erschte vier Bänd sin iber 300.000 Mol verchauft wore un doderfir mir dr Platin-Schallplatte uuzeichnet wore. D Herbiecher, wu vum Rufus Beck gsproche wore sin, sin au di erschte gsi, wu in ere mp3-Version uusechuu sin.
Im Merz 2009 sin alli sibe Harry-Potter-Roman uußerdäm in ere Herbuechfassig erschine, wu anne 2003 vum Felix von Manteuffel gsproche wore isch.
Wyteri Uuszeichnige, wu d Herbiecher iberchuu hän:
Videospil
Videospiel vu Electronic Arts, wu an d Harry-Potter-Gschichte aaglähnt sin, git s fir vil Plattforme, zem Byspel Windows, Mac OS X un alli gängige Spilkonsole. S erscht Spil mit em Titel Harry Potter und der Stein der Weisen isch anne 2001 für PC, Mac un PSX erschine. S handlet sich doderby um e gängig Action-Adventure mit magische Kämpf un e baar Bäse-Flugyylage. S zweit Spil behandlet d Gschicht vum zwete Band Harry Potter und die Kammer des Schreckens un böut uf em Syschtem vum erschte Deil uf, isch aber schwiriger un het besseri Soundeffäkt. Zem erschte Mol git s Spil fir d PlayStation 2 un dr Gamecube. Anne 2003 sin d Spil Quidditch Worldcup un e Remake vum erschte Deil fir d Xbox un anderi dert gängigi Next-Generation-Konsole (z. B. PlayStation 2) erschine. Dr dritt Deil isch 2004 uusechuu un het e baar Nejerige gha. Dr viert Deil isch im Novämber 2005 erschine fir PC un alli aktuälle Spilkonsole. S isch dr erscht Deil, wu mer cha mit andere Spiler zämme spile, mer cha derfir aber nimmi dur s Schloss un s Umland laufe. Dr fimft Deil Harry Potter und der Orden des Phönix isch im Juli 2007 fir PC erschine un alli zue däre Zyt gängige Konsole wie z. B. Playstation 3, X-Box 360 un Nintendo Wii. Im Gegesatz zum vierte Deil isch d Megligkeit zum mitenander spile wider abgsetzt wore, un s Schademodäll isch ganz ewäggloo wore. Gänderet wore isch vor allem s Zaubermodäll, ass dr Spiler jetz mit dr Muus, dr Wii-Färnbedienig oder ere andere Bedienyyrichtig d Zaubersprich muess noozeichne. Dr segst Deil Harry Potter und der Halbblutprinz isch im Juli 2009 fir PC erschine, fir d Playstation 3 un d X-Box 360. In däm Deil muess dr Spiler bi Quidditch-Spil mitmache, wun er dur verschideni Stärn muess fliege, Zaubertränk im Chessel zämmemische un mit Duell fertig wäre, wu s Schademodäll wider yygfiert wore isch.
Lego
Im Johr 2001 het di dänisch Spilzyygfirma Lego zum Kinostart vu dr Verfilmig vum erschte Band e Harry-Potter-Produktserie uf dr Märt brocht. Zue däre ghere Handligsschauplätz, wu mit Legostei no dr Film modelliert sin, zem Bypel d Hitte vum Hagrid, dr Hogwarts-Express, s Schiff vu dr Durmstrangs, einzelni Ryym us Hogwarts un s ganz Schloss im Chleiformat, derzue d Hauptpersone as Spilfigure.
Zum Kinostart vu jedere Verfilmig het Lego zyterhär neji Modäll uusebrocht. Derzue sin au anne 2001 un 2002 speziälli Harry-Potter-Versione vum PC-Programm LEGO Creator uusechuu, wu mer cha virtuälli Lego-Wälte im Computer dermit böue.
Themepark
Am 31. Mai 2007 hän Warner Bros. Entertainment Inc. un Universal Orlando Resort aagchindet, ass si ne Harry-Potter-Themepark The Wizarding World of Harry Potter ( „D Zauberwält vum Harry Potter“) wän yyrichte. D Joanne K. Rowling un de Stuart Craig, dr Set-Designer vu dr Harry-Potter-Verfilmige, sin mityybezoge. Vum Craig stamme d Entwirf fir dr Park. D Böuarbete hän Ändi 2007 aagfange. Am 18. Juni 2010 isch dää Themepark offiziäll ufgmacht wore. .
Am Yygang vum Park het s e noobildeti Version vu Hogsmeade, am Änd d Burg Hogwarts. As Attraktione het s zem Byschpel e Doppel-Achterbahn mit Namme Dragon Challenge, e Familieachterbahn mit Namme Flight of the Hippogriff un The Forbidden Journey, e Fahrt, wu d Bsuecher dur vil realistischi Szene us dr Film un dr Biecher fiert, mitsamt em Flohbulvernetzwärch, eme Dracheaagriff, dr Geißel-Wyyde (Whomping Willow) un eme Quidditch-Match. S git au ne Huffe Läde, wu no Läde us dr Biecher gnännt sin un wu mer cha Suvenirs yychaufe oder ässe un drinke, zem Byschpel Honeyduke, Ollivander's, Zonko's joke shop oder Three Broomsticks.
Graben (Lechfeld)
Geografi
Grabe leit rond 20 Kilometer sidlich vo Augschburg zwische Lech ond Wertach auf em Lechfeld.
Vo dr Gmarkong send 81,6 % Landwirtschaftsfleche, 1,0 % Wald, 17,0 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Grabe gheret s Dorf Grabe ond a Doel vom Ort Lagerlechfeld.
Gschicht
Grabe ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1063 als ecclesia Grabon.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,2 % gleäge.
Religion
82,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,8 % evangelisch.
Verwaltong
Grabe ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Grabe ischt dr Andreas Scharf.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Grabe ghert zom Schwäbisch.
Harry Potter
Parodie
Vum Arnd Böhm isch d Comicparodii Harald und das Zauberportal erschine.
Anderi Parodie sin ze, Byspel:
E filmischi Harry-Potter-Parodii isch s TV-Special Berndi Broter und der Kasten der Katastrophen mit dr Chinder-TV-Figur Bernd das Brot vu 2003.
Au in dr Zeichtrickserie Die Simpsons un au im Kinofilm Die Simpsons – Der Film wird Harry Potter in e baar Szene parodiert.
Plagiat
Uf Chinesisch isch anne 2002 s nit-autorisiert Buech Harry Potter and Bao Zoulong (chin. 哈利波特与豹走龙, Hanyu Pinyin: Hālì Bōtè yǔ Bào Zǒulóng) erschine. D Joanne K. Rowling het des Buech chenne grichtlig verbiete loo. Im glyche Johr isch z China au no Harry Potter and the Porcelain Doll uusechuu.
Z Indie isch 2003 dr Roman Harry Potter in Calcutta vum bengalische Autor Uttam Ghosh erschine. Au des Buech het d Rowling verbiete loo.
Tanja Grotter (russ. Таня Гроттер) isch e Romanserie vum russische Autor Dmitri Jemez, wun er as „kulturelli Antwort uf Harry Potter“ bezeichnet het. Au gege des Wärch hän d Joanne K. Rowling un Warner Bros. rächtligi Schritt yygleitet. E blanti niderländischi Ibersetzig vu Tanja Grotter und der Magische Kontrabass isch anne 2003 grichtlig verbotte wore.
Wäg em große Erfolg vu Tanja Grotter isch z Russland anne 2002 mit Porri Gatter e zwoti Romanserie aagfange wore as Hommage an Harry Potter.
Näbe däne kommerziäll uusgrichtete un zem greschte Deil verbottene Plagiat git s vor allem im Internet e großi Zahl vu nit-kommerziälle Gschichte, wu vu Fans gschribe wore sin (Fan-Fiction).
Fansyte
In d Schlagzeile isch Warner Bros. Ändi 2000 grote, wu si Brief gschribe hän an Betryber vu Fansyte, wu si däne ne Verletzig vu Markerächt vorgworfe hän. D Verbruucher deete verwirrt wäre dur Domainnäme wie harrypotterguide.co.uk, wäge däm sin d Besitzer vu däne Domainnäme ufgforderet wore, ihri Domains an Warner Bros. z ibertrage. Zem Deil sin die Schrybe au an Chinder un Jugedligi grichtet gsi. Si hän e große Ufschrej in dr Effentligkeit verursacht un sin d Ursach gsi fir d Potterwar-Kampagne. Warner Bros. het derno aagee, d Brief seje in dr Hauptsach an Domainbsitzer gange, wu Harry Potter hän welle gwerblig uusnutze. Am Änd het Warner Bros. die Forderige zruckzoge.
Mittlerwyli vergit d Joanne K. Rowling uf ihre Webiste in regelmäßige Abständ e Fan-Site Award, e Uuszeichnig fir Fansyte.
Wyteri Fantasyreihe
Sonigi Biecher het s au scho vor Harry Potter gee, zem Byspel d Trilogii His Dark Materials vum Philip Pullman, wu dr erscht Band Der goldene Kompass anne 1996 erschine, ei Johr vor Harry Potter.
Le Conquet
Le Conquet (bretonisch Konk-Leon) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Le Conquet lyt an dr Côte des Abers am Atlantik, 64 km vu Quimper un 21 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 51 m iber Normalnull. Zue dr Gmai ghere au d Insle Île aux Chrétiens, Île de Balanec, Île de Bannec, Île de Béniguet, Île de Litiry, Lédénes de Quéménès, Île de Morgol, Île de Quéménès un Île de Trielen.
Gschicht
Le Conquet isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1341 as Conquest (1341 dou Conquest, 1341 Ville et chastel dou Conquet, 1355 Conquet, 1397 Conquet, 1405 Conquet, 1447 Conq).
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Le Conquet ghert zem Bretonisch.
Feldbrunnen-St. Niklaus
Fäubrunne-Sank Niklaus (amtlich Feldbrunnen-St. Niklaus) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Fäubrunne-Sank Niklaus liit am Jurasüdfuess im Oschte vor Stadt Soledurn. D Gmein bstoht us dr beide Ortsteil Fäubrunne (454 m ü. M.) uf dr Terrasse nördlich vor Aare u Sank Niklaus (veraltet Santiklaus, 466 m ü. M.) am Uustritt vom Verenabach us dr Verenaschlucht. D Gmeindsflächi umfasst 39 % langwirtschaftlichi Flächi, 45,8 % Waud, 13,7 % Sidligsflächi und 1,6 % suschtigi Flächi.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
36,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 42,2 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,4 %, CVP 18,0 %, EDU 0,0 %, EVP 1,8 %, FDP 31,8 %, GLP 6,2 %, GP 6,0 %, SP 9,0 %, SVP 22,3 %, Suschtigi 1,4 %.
Gmeindspresidänt isch dr Rolf Studer-Ramseyer (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,4 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 756 Iiwohner 96,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 1,1 % Italienisch un 1,8 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Fäubrunne-Sank Niklaus ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Weißenhorn
Weissahoara (amtlich Weißenhorn) ischt a Stadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Weissahoara leit an dr Roth, rund 22 Kilometer sideschtlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 56,5 % Landwirtschaftsfleche, 25,5 % Wald, 16,6 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Weissahoara ghered d Derfer Attenhofen, Biberachzell, Bubenhausen, Emershofen, Grafertshofen, Hegelhofen, Oberhausen, Oberreichenbach, Unterreichenbach ond Wallenhausen ond d Weiler ond Gheft Asch, Attenhofer Mühle, Berghof, Eschachgari, Münzhaus, Kuttenthalmühle ond Ölmühle. Weissahoara grenzt an Roggenburg, Buch, Illertissen, Bellenberg, Vöhringen, Senden, Pfaffenhofen ond s gmoedfrei Gebiat Stoffenrieder Forst.
Gschicht
Weissahoara ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1160 als villa Wizzenhorn.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,8 % gleäge.
Religion
81,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,5 % evangelisch.
Verwaltong
Weissahoara ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Weissahoara ischt dr Wolfgang Fendt.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Weissahoara ghert zom Schwäbisch.
Titisee (See)
Dr Titisee isch e See im südliche Schwarzwald z'Bade-Württeberg. Er bedeckt e Flächi vu 1,3 km² un isch durschnittlich 20 Meter dief. Sie Entstehig verdankt er im Feldberggletscher. Im Pleistozän bildeti Moräne düen hüt si Ufer begrenze. Dr Usfluss vum See uf 840 Meter Höchi isch dr Guetach gheisse Oberlauf vu dr Wutach. Am Nordufer lit dr glichnammig Kurort, wo Deil vu dr Stadt Titisee-Neistadt isch.
Veriisig
Dr Titisee brücht sehr lang, bis er im Winter gfriert. Säll lit am Wind, wo d'Wasseroberflächi fast immer in Bwegig haldet. Demit dr See zum Iislaufe freigäbe werre ka, muess d'Dicki vum Kerniis mindistens 16 cm betrage. Kerniis, au Kompaktiis gnennt, isch stabil un enthaldet so guet wie keini Luftblose.
Bestoht d'Ussicht uf Freigabe, so werre däglich Messige dur dr Bauhof vu dr Stadt Titisee-Neistadt an 3 bis 4 Messpunkte durgfüehrt. Sott e Freigab möglich un vu dr Verantwortliche abgsägnet worre si, no werre immer nur bestimmti abgränzti Beriiche vum Sees freigä, nie aber dr ganz See.
Sälli Regelige bestehn ca. sit em Afang vu dr 1980er Johre, noochdem devor e Unfall gschähe isch: Domols isch dr See as Start- un Landebahn fer Chleiflugzüg benutzt worre. Um sällie z'rüme, isch e Bulldog mit Schneepflueg igsetzt worre. Dr Bulldog het d'Iisdecki durbroche un isch mitem des Fahrer im Titisee versunke.
Namme
Dr Namme Titisee isch relativ ald. Ersti urkundlichi Ufzeichnige vu anno 1050 finde sich im Kloster Allerheilige z'Schaffhuse, wo dr Namme Titinsee erwähnt wird. Au dr Namme Dettesee wird in ere Urkunde us dr Pfarrei Saig erwähnt, wo vu anno 1111 stammt. Ugfähr ab 1750 isch dr Name in dr hüttige Form benutzt worre.
Parallel zue sällere etymologische Herkunft existiert e witter, eher legandäri Erklärig. Denooch sott dr römisch Kaiser Titus, as Feldherr, in dr Gegend am Titisee glageret ha. Debi sott ihm dr See so scheen gfalle ha, dass er ihm si Namme gä het. Säll isch au dr Grund, worum hütt dr grob Noochbau vu ere römische Galeere uf em Titisee verkehrt.
Bann
Bann stoot für:
Bann isch dr Naame
Bann isch dr Familienaame vo
Lueg au:
Bundesvertrag
Dr Bundesvertrag isch die völkerrächtligi Grundlag vo dr Schwiizerischen Eidgenosseschaft vo 1815 gsi und isch während dr Zit vo dr Restauration und dr Regeneration, vo 1815 bis zur Bundesverfassig vo 1848 in Chraft gsi. Er het e Staatebund zwüsche 24 unabhängige Kantön definiert, und si Ufgoob isch die milidärischi Verdeidigung vom Bund gegen Usse gsi.
Historischi Entwigglig
Mit em Iimarsch vo de antifranzösische Druppe 1813 het d Mediationsakte an Bedütig verlore und isch vo 10 vo de 19 Ständ an ere Dagsatzig im Vorort Züri für ungültig erklärt worde. Die Ständ hai gliichzitig die Eidgenössischi Versammlig gründet mit em Ziil, e neue «Bundesverein» im Geist vo dr alten Eidgenosseschaft z gründe. Drbii gsi bi däm si 9 alti und 5 neui Ort. Vom Februar 1814 aa het mä über e neui Verfassig diskutiert, wo d Mediationsakte wurd ablöse.
Parallel drzue isch d Reaktion in vollem Gang gsi. S Bärner Patriziat het sich z Bern an d Macht putscht und het d Souveränität vo dr Waadt und vom Aargau ufghobe, was e Wiideraaschluss an Bärn as Underdanegebiet bedütet hätt. Au in de Kantön Solodurn, Freiburg und Luzärn hai d Patrizier 1814 d Macht wider übernoh. D Waldstett Schwyz, Nidwalde und Uri und Zug hai zrugg in d Zit vor dr Helvetik welle und hai e Gegedagsatzig iiberuefe. Im Merz 1814 isch d Schwiz churz vor eme Bürgerchrieg zwüsche reaktionäre Ständ aagfüehrt vo Bärn und gmässigte Ständ aagfüehrt vo Züri gstande. An dr sogenannte «Lange Dagsatzig» vom 6. April bis zum 31. August 1814 hai die Gsandte vo de europäische Grossmächt dr Bestand vo de neue Kantön bestätigt und hai mit ere «Zwangsvermittlig» droht, wenn sich d Eidgenosse nit chönne einig wärde. Under em Iifluss vom Ioannis Kapodistrias, vom Stratford Canning, vom Claude Marie Gustave de Damas und vom August Ernst von Steigentesch isch e neue Verfassigsentwurf entstande. Do drin isch d Militärkompetänz vom Bund gsterkt worde, was die reaktionäre Ständ vehemänt abglehnt hai: Nume 9½ Ständ si drmit iiverstande gsi, bsundrigs s grosse Bärn isch drgege gsi. Wo s wider usgseh het, wie wenn die reaktionäre Ständ e Sonderbund wurde gründe und eso e Bürgerchrieg möglig wurd, hai d Grossmächt en Ufdeilig vo dr Schwiz in Bedracht afo zieh, was ändlig d Dagsatzig drzue broocht het, e neue Verdrag aaznäh. Dr neu Bundesverdrag isch am 9. Septämber 1814 verabschiedet worde und isch am 7. August 1815 in Chraft drätte.
Altendorf
Altendorf isch de Name vo folgende Ort:
Bannwart
Dr Bammert, au Ba(a)wart, Baiwe(r)t, Bauert und äänlig, isch im alemannische Ruum d Bezäichnig für e Fäld-, Wald- oder Druubehüeter, also en offizielli Ufsichtsperson über e Bann uf em Land.
Bundesvertrag
Dr Inhalt vom Bundesverdrag
Dr Bundesverdrag het us 15 Artikel bestande. Er het die gliichberächtigti Freiheit vo de Kantön garantiert, Bürgerrächt si aber nume im sogenannte Underdaneverbot erwähnt worde. Im Vergliich zur Mediationsakte isch d Bundesgwalt, wo bi dr Dagsatzig glägen isch, no schwecher gsi. Es het au kei Schwizer Landammaa me gee, und die einzigi Kompetänz vom Bund isch in dr gmeinsame Sicherheitspolitik glääge. Gebietskomflikt zwüsche de Kantön hätte vom ene Schiidsgricht vom Wiener Kongräss sötte glöst wärde. D Daagsatzig het abwächselnd in de Vorort Züri, Bärn und Luzärn dagt under em Vorsitz vom Bürgermeister oder Schultheiss vom Vorort.
Altendorf
i de Schwiiz:
Bundesvertrag
Dr Inhalt vom Bundesverdrag
Noch em Ardikel 6 si Bünd under de einzelne Kantön nume verbote gsi si, wenn si vo Nochdeil für e Bund oder d Rächt vo andere Kantön gsi were. Das isch e Stritpunggt gsi, wo offe und unglööst bliiben isch. D Sonderbundsfroog het 1847 zum Sonderbundschrieg gfüehrt und im Johr druf zur Ersetzig vom Bundesverdrag dur d Bundesverfassig.
Bannwart
Dr alemannisch Bammert entspricht sachlig in vilem em norddütsche Büttel.
Altendorf
Lueg au:
Bannwart
Räbwirtschaft
In Räbgebiet het dr Bammert oder Räbbammert oder Drüübelbammert hauptsächlig d Ufgoob gha, die rife Druube in de Wiibärg vor Vogelschwärm (bsundrigs Stare) z schütze. Das het er mit lutem Rassle gmacht oder er het e Vogel gfange, und däm si Gschrei het die andere verdriibe. D Dienstzit vom Bammert isch beschränkt gsi uf d Zit, wo die erste Druube rif worde si bis zum Ändi vo dr Wiilääsi, also vo öbben em Aafang vom September bis Middi/Ändi vom Oktober. Dr Bammert isch mäistens nit vo dr Gmäind iigsetzt worde, sondern vo de Körperschafte vo de Landbsitzer mit öffentlig-rächtligem Status (in dr Schwiz z. B. Gnossame, Määrtgnosseschafte, Korporazioone).
Hüte git s käini offizielle Räbbammert me. Die örtlige Wiibuure mache iiri Arbet und handle eerenamtlig mit offizieller Gnäämigung. Si verdriibe aber nit nume Vögel sondern sorge au drfür, ass Duriste und Wanderer nid in d Wiibärge chömme, wo vo Aafang Septämber aa zuegmacht si, wil au sii erheebligi Schääde chönne verursache (Mundraub).
In dr schwööbische Fasnacht isch dr Räbbammert e Narrehäs. Bi dr Offeburger Häxezumft isch er e zentrali Figur vo dr Fasnacht/Fasent.
Es git Bammertsprüch, wo uf e Räbbammert gmünzt si, wie: „Bammert, Bammert mit em Spiëß, d Trüübli di sin zuckersiës, d Öpfel die sin suur, der Bammert isch e Lumbebuur“.
Forstwirtschaft
Dr Bammert oder Holzbammert isch bis in die jüngeri Zit iine in dr ganze dütsche Schwiz en Aagstellte in dr Forstwirtschaft gsi; amtlig git s en hüte nume no im Kanton Appezäll-Innerrhode. Er isch im Förster undergordnet, isch däm si örtlige Stellverdräter und eso für äi bestimmte Wald zueständig gsi. Er het au d Funkzioon vom ene Waldhüeter ghaa.
Wasserwirtschaft
Im Bärner Oberaargau het dr Wässerbammert d Ufsicht über d Bewässerigsaalaage ghaa.
Alpwirtschaft
Im Kanton Nidwalde bezäichnet Baiwert oder Alp-Vogt dr Vorsteher bzw. d Ufsichtsperson über e Gmäinalp.
Im niidere kommunale Ornigsdienst
Sit em spoote 20. und em früeje 21. Joorhundert git s in e baar Gmäinde vom undere Baselbiet (z Aesch, Bobbmige, Täärwil, Münchestäi, Muttez und Ettige) nöiji Bammert-Böste. E sonige Bammert kontrolliert, ass d Lüt die kommunale und kantonale Vorschrifte im Beriich vo dr Entsorgig vo Abfall, em Halte vo Hünd und Äänligem respektiere, und er het d Kompetänz, öbber, wo gege d Vorschrifte verstoosst und käi Iisicht zäigt, bim Gmeindiroot z verzäige.
Historischs
Historisch het dr Bammert im Ufdraag von ere Grundheerschaft ufbasst, ass d Vorschrifte vo dr Obrikäit iighalte wurde. Mit Bann isch ursprünglig e Gebot oder Verbot vo dr Obrikäit gmäint gsi, won e Stroof druf gstande isch, wemm mä drgeege verstoosse het. Die modärne Ufgoobe as Ufsichtsperson in Räbbärg, Wälder und Fluer mache das no dütlig. Die spootmiddelalterligi Funkzioon vom ene Boot odr Grichtsdiener, wo dr Bammert denn ghaa het, isch scho vor 1800 verloore gange.
Souveränität
D Souveränitet (vom Französische souveraineté) isch in dr Rächtswüsseschaft d Macht zur Sälbstbestimmig von ere natürlige oder juristische Person. In dr Politik isch s d Hoheitsgwalt, wo dr modärn unabhängig Staat het. Si isch nit abgleitet, umfasst alles und isch noch Inne und noch Usse umbeschränggt, d. h. dr Staat isch unabhängig vo überstaatlige Gwalte, vo andere Staate und vo innerstaatlige soziale Gwalte. D Bedütig vom Begriff goht uf dr Jean Bodin zrugg, wo im 16. Johrhundert dr Absolutismus befürwortet het. In ere Monarchii, siig si konstitutionell oder absolutistisch, isch dr Monarch dr Souverän, in ere demokratische Republik aber au in parlamentarisch-demokratische Monarchie isch s s Volk.
Gegen Usse
Mit em Biidritt zun ere suprationale Organisation drätte d Mitgliidstaate e Deil vo ihre Kompetänze and d Organisation ab, für d Ziit wo si Deil drvo si. Das si verdragligi Verpflichdige, wo vo Vordeil ufgwooge wärde. Bim ene Usdritt göhn die Vordeil wider verlore.
Nit jede Staat isch souverän, so isch e Staat, wo under dr Schutzmacht vom ene andere Staat, vom Suzerän, stoht, oder e Gliidstaat vom ene Bundesstaat nit souverän. Im ene Staatebund drgege hai d Gliidstaate ihri Souveränitet nit ufgee und si dorum frei, us em Bund uszdrätte wenn si wei.
In internationale Verdräg zwüschen eme Suzerän und eme abhängige Staat, z. B. eme Protektorat, wärde die abhängigi Staate hüfig as souverän bezeichnet. Die Schiinsouveränitet söll die wirklige Machtverheltnis dr Staategmeinschaft gegenüber kaschiere.
Gegen Inne
In ere Monarchii oder ere Diktatur, wo alli Staatsgwalt in de Händ vom Staatsoberhaupt konzentriert isch, isch d Souveränitet nit in Froog, scho aber im ene Staat, wo d Gwaltedrennig kennt. Hüfig git s Staatsorgan, wo gliichgordnet si, und wo s einte die andere usbalanciert. Es git Republike, wo s Parlamänt, in ere Demokratii as Volksverdrättig, s letzt Word het, sonigi wo s Staatsoberhaupt schlussändlig entscheidet und anderi, wo s Volk vo de Bürger die diräkti Kontrolle cha usüebe. Hüfig isch s weniger e Froog vo de Verfassigsnorme, wär souverän im Staat isch, as vo dr Verfassigswirklichkeit.
Peipussee
De Peipussee (estn. Peipsi-Pihkva järv; russ. Чудско-Псковское озеро / Tschudsko-Pskovskoe ozero) isch de föftgrööst See vo Europa. Er litt a de Grenze zwöschet Estland und Russland.
Geografii
De Peipussee het e Flächi vo 3'555 km² und isch dodemit öppe sibemol grösser as de Bodesee. Er litt ufere Höchi vo 30 m.ü.M. und isch im Durchschnitt sibenhalb Meter tüüff. Di tüffst Stell litt im Pleskauersee und messt 15 Meter. De See messt i de Längi 143 km und a de braitiste Stell 50 km. 44% vom See ghöret zu Estland und 56% zu Russland. De Peipussee het öppe drissg chlinneri Zueflüss, entwässeret werd er vo de Narwa, wo in Finnische Meerbuse mündet.
De See tailt sich i drai Seee:
Freiburger Kreis um Karl Färber
Dr katholisch Publizischt Karl Färber git iber dä Greis, wu sich regelmäßig in sinem Hüüs droffe het, a: "Grundsätzliche Gegnerschaft gegen das herrschende Regime war (...) selbstverständlich."
Teilnämmer
Zu dr Teilnämmer an däm Greis hän ghert dr Dichter Reinhold Schneider, dr Theolog Bernhard Welte, dr Philosoph Max Müller, dr Historiker Johannes Spörl, dr Albert Krautheimer, dr Philosoph Heinrich Ochsner, dr Theolog Hubert Seemann, dr Jurischt Hans Filbinger, dr Jurischt Professor Hubert Armbruster, dr Nationalökonom Bernhard Pfister un anderi.
Ideologii
Dr Hans Filbinger schribt wiä dr Färber, ass in däm Greis grundsätzligi Gegnerschaft zum NS-Regiim gherrscht heb, "aber wir haben uns nicht als Widerstandskreis empfunden". D Mitgliider hebe geistig un religiees zämme ghert. Diä meischte seige in dr katholische Zentrumspartei noch gstande. Si seige kenni Ahänger vum Bismarck-Riich gsii, nai, si seige fir e südditsch prägte Federalismus gsii un hebe Sympathiä zu Frankrich un Eschtrich gha.
Aktivitäte
Bi dr Zämmekimpft sin normalerwiis philosophischi Text gläse un diskutiärt wore, zum Biispiil dr platoisch Dialog 'Phaidon' oder Text vum Jaspers un vum Kierkegaard. Aü im Heidegger si "Sein und Zeit" vu 1927 isch agläse wore. S Gspräch seig als in d Diskussion vu politische Ereignis iigmindet; wänn ebis bsunders bassiärt isch, hebe si sofort zum Thema gredet. Droffe hän si sich üsser bim Färber drheim aü im "Heiliggeiststüble" un im "Oberkirch".
Zwischen em Greis um dr Karl Färber un em Greis um dr Adolf Lampe (Friiburger Konzil) hän wäge ähnlige Inträsse verschiidini persenligi Beziähige gherrscht.
D Schiggsal vo de Teilnämmer am Greis
Üs em Greis um dr Färber hän im Laüf vu dr Zit fascht alli Verfolgige erlitte.
Johann Jakob Weinmar
Dr Johann Jakob Weinmar (* 24. Mai 1751 z Bondorf, wo-nr am 23. Juni 1822 au gschdorba ischt) ischt a bedeidender deitscher Orglbauer gwäa.
Konjunktion
Konjunktione sin e Undergruppe vo de Partikle und ghöre dodemit zu de únflektierbare (= únveränderliche) Wörter. Sí verbinde Deilsätz, Einzelwörter, Satzglyder oder Deilwörter mitenand:
Johann Jakob Weinmar
Nôchwirkonga
Em Johann Jakob Weinmar seine Buaba Johann Jacob (* 21. Auguscht 1782, † 31. Auguscht 1858) ond Johannes Weinmar (* 21. Dezember 1785, † so oms Jôhr 1831 rom) send au Orglmacher wôrra. Aus wirtschaftliche Grend hend-se em April 1831 ihr Hoimet vorlassa ond send nôch Nordamerika ausgwandret. Heit exischdiirt d Orglbau-Werkstatt Weinmar nemme; abr dr Familianama „Weimer“ ischt z Bondorf emmer noh weit vrbroidet.
Weblink
Ibr da Johann Jakob Weinmar uff dr Webseit vom “Verein für Computergenealogie”
Untertanengebiet
As Underdanegebiet oder Underdaneland het mä in dr Alten Eidgenosseschaft die Gebiet bezeichnet, wo kei politischi Sälbstständigkeit gha hai.
Es het im wäsentlige drei Arte vo Underdanegebiet gee:
Dr Underdanestatus isch vo dr Helvetische Republik in dr ganze Schwiiz abgschafft worde. D Asträngige vo de reaktionäre Kantön währed dr Restauration en wider iizfüehre, si am Widerstand vo de früehnere Underdanegebiet und de europäische Grossmächt gschiiteret.