cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elise Wipf
Iri Dissertazioon
Grad für s Walis gits bis hütt wenig äxakti Undersuechige, so das men a dëre vo der Elise Wipf nöd verbyy chunt, wä-me si wott vertüüfft mit em Walisertüütsch usenandsetze.
Und na …
D Wipf isch mit em Robert Fäsi im Kontakt gstande, em spöötere Literatuurprofässer und Autor vom erfolgryych verfilmte Romaan Füsilier Wipf. De Fäsi hät zeerscht wele syni Dissertazioon über d Walisersaage schrybe, was d Wipf mit irem Tialäktwüssen understützt hett. Daadruus isch aber nüüt woorde, und de Fäsi hät dän über de Schriftsteller Abraham Emanuel Fröhlich promowiert.
Steinhausen an der Rottum
Schdõẽhausa (dt. Steinhausen an der Rottum) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,9 % Landwirtschaftsfleche, 25 % Wald, 7,7 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Schdõẽhausa gheret d Ortsdoel Steinhausen/Rottum, Bellamont ond Rottum.
Gschicht
Anne 1128 ischt zome erschte Mol dr Ort Obrostetten gnennt worde, 1392 dr Burgstall zem Stainhuse.
Verwaltong
Schdõẽhausa hot mit dr Stadt Oksahausa ond dr Gmoene Ärlamoos ond Guadazäll-Hirbl a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Leonhard Heine.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schdõẽhausa ghert zom Mittelschwäbisch.
Matthias Leupold
Der Matthias Leupold (* 1959 z Berlin) isch e dütsche Fotograf, Dokumentarfilmer und Hochschuellehrer.
Der Leupold het vo 1987 bis 1994 a der Berliner Hochschuel vo de Künscht (HdK) studiert. Sit 2007 unterrichtet der Leupold a der Berliner Technische Kunschthochschuel (sit 2017 Teil vo der University of Applied Sciences Europe). Dört isch er au Rektor gsi vo 2007 bis 2014.
Die künschtlerische Mittel vom Leupold sind di szenischi Fotografie und der Dokumentarfilm. Sini Theme sind unter anderem di Dütschi Demokratischi Republik (der sozialistischi Formalismus u. a.), Vietnamveterane (Lighter than Orange – The Legacy of Dioxin in Vietnam, 2015), der Schwizer Moler Hugo Jaeggi und Flüchtling im Libanon (The Song of the Valley, 2020).
Neuweiler bei Zabern
Neiwiller (frz. Neuwiller-lès-Saverne, dt. Neuweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Neiwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1070.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Neiwiller ìsch. Neiwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Valsavarenche
Valsavarenche (frankoprov. Ouhaentse) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Neuweiler bei Zabern
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neiwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Valsavarenche
Geografi
Valsavarenche lyt im Valsavarenche, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bois-de-Clin, Le loup, Terre, Créton, Dégioz (capoluogo, talvolta ortografato Déjoz), Eaux-rousses, Fénille, Bien, Breuil, Maisonnasse, Pessey, Pont, Rovenaud, Tignet. Nochbergmaine sin Aymavilles, Ceresole Reale (TO), Cogne, Introd, Noasca (TO), Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges un Villeneuve
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Valsavarenche dr italienisiert Name Valsavara drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Valsavarenche isch dr Giuseppe Dupont.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Valsavarenche ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Valsavarenche sin 49 Froogebeege wider retuurchuu.
Pestalozzi
Pestalozzi stoht für:
Pestalozzi isch dr Familiename vo dene Persone:
Valsesia
Landwissendschaft
Ds haupttol, Val Grande g’nammt, häd d’g'stolt van ainem „S“. D’erst gmai gor under dan Gourner ist Im Land (wailschu: Alagna Valsesia). D’ wichtigst nebentaler sind ds Val Mastallone und ds Val Sermenza, di geind ihru nome va’ dan gebirgsbäche, di durch siju rinnend.
Ökonomi
Sind do etlichi industrie in Vrol (Varallo), Zar Burg (Borgosesia), Quarona und Serravalle. Es gaid uberals um web- und wasserrourwerchbuwwa. Guadwerch ist auch g’machud. Der wi van Gattinara, der auch dise nome traid, ist atwos g’ruamte. D’andru deirfer im hejre tail ds tols lebind vïr als van chunsthandwerch und turismus.
Sproch
Im Tseschrutol schwetzt mu a piemontäisich landsproch g’nammt Valsesian. In dan letschti jorzeinde ist der ainfluss der italienischu zungu steircher und steircher wourte und d’ jungu ljit schwetzind chum nouch piemontäisischu. In dan deirfre van Remmaljiu und Im Land, zwai olti Walserainsidlungu, häd sich d’urolt Walserzunga (Tittschu oder Titzschu) b’halte.
Finsterhennen
Feischterhenne (amtlech Finsterhennen, frz. verautet Grasse Poule) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 21,7 % gläge.
Religion
80,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 24,2 %, CVP 1,4 %, EVP 3,9 %, FDP 2,9 %. GLP 2,3 %, GP 3,4 %, SP 14,4 %, SVP 38,6 %, Suschtigi 8,9 %.
Gmeindspresidänt vo Feischterhenne isch dr Werner Probst (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 411 Ywohner 91,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,9 % Französisch u 1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Feischterhenne ghört zum Hochalemannisch.
Sattel (Pass)
Dr Sattel isch en langzogne Schtraassepass im Kanton Schwyz. Er füehrt vo Pfäffike SZ (Gmaind Fryebach) uf Seewe SZ (Gmaind Schwyz). Di aigentlich Schtrecki vom Pass isch zwüschet Biberbrugg und Sattel. D Passhöchi liit uf 932 m ü.M. bi Biberegg, südweschtlich vo Roteturm.
Dr Sattel isch vermuetlich scho vor em 13. Jahrhundert als Zuegang zum Gotthardpass gnutzt worde. Dur de Uusbau vo dr Schtraass 1860 und de Eröffnig vo de Iisebahnlinie 1891 vo Biberbrugg uf Arth-Goldau isch dr Sattel eini vo de wichtigschte Wescht-Oscht Verbindige i d Innerschwiiz worde.
D Schtrooss und d Isebahnlinie vo de SOB füered paralell zume grosse Hoochmoor, wo i de 1980-er Joor emol en Waffeplatz vom Schizer Militär het söle baut wärde, sit 1987 aber under Naturschutz schtoot und vo nazionaler Bedütig isch.
Giulio Cesare
Giulio Cesare in Egitto, dütsch au Julius Cäsar (HWV 17) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel.
Wie si entstande isch
Dr Händel het sä für d Operespiilzit 1723/24 vo der Royal Academy of Music gschriibe. Giulio Cesare in Egitto isch villicht s Bispil für s ächte Ideal von ere Heldeopere, wo am konsequäntiste usgarbäitet isch. Din verbindet sich alles, won er in sinere Karriere bis denn über s Theater gleert het.
S Libretto
Für s Libretto het dr Nicola Francesco Haym, wo in de 1720er Joor as Sekretäär für d Londoner Opereakademii gschafft het, e Teggst vom Giacomo Francesco Bussani mit em gliiche Ditel verarbäitet. Dr Haym het e baar Sequänze no drzue doo, bsundrigs d Parnass-Szene (us eme Mailänder Libretto über dr gliich Stoff vo 1685). Er het d Rezitativ chürzer gmacht und nöiji Arieteggste driidoo.
Luc Ravel
Dr Luc Marie Daniel Ravel (* 21. Mai 1957 z’ Pàriis) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Ordagaischtliger. Vu 2009 bis 2017 ìsch’r Frànzeescher Militäärbischoof gsìì, un sitter Hornung 2017 ìsch’r Arzbischoof vu Schtroossburi.
siina Jugend, Schtüdiazitt un Priaschteràmt
Dr Luc Ravel ìsch ànna 1957 ìn dr frànzeescha Hàuiptschtàdt Pàris uff d’ Walt kumma. Ar ìsch s’ drìtta vu da sewana Kìnder vum Generàl Roger Ravel un vu dr Juliette Fabre. Ar hàt dräi Schwäschter un dräi Briader ghàà. Siina Müatter schtàmmt üss Callas ìm Département Var ìn Süüdfrànkrììch. Sii Vàtter schtàmmt vu Fort-de-France ìn dr Martinique un vu Le Tampon ìn La Réunion.
Sii Militäärdianscht hàt dr Ravel ìm 1. Fàllschìrmjagerregimant bii Pau ìn Süüdfrànkriich gmàcht. Ar hàt drnooh àn dr Polytäcknischa Schüal gschtudiart, un hàt a Ìngenieur-Àbschluss àn dr Nàzionàla Hoochschüal vum Ardeel un vu da Motoora bschtànda. Drnooh hàt’r Filosoofii un kàthoolischa Gotteslehr àn dr Petrüsàbtai z’ Champagne ìm Département Ardèche gschtudiart, so wia àn dr Üniwärsiteet vu Poitiers.
Àm 7. Dezamber 1985 hàt dr Ravel sii eewiga Profass bii da Auguschtiiner-Choorhärra vum Hailiga Victor gmocht. Daa Oorda gheert zum Bund vu da Auguschtiiner-Choorhärra. Àm 25. Jüüni 1988 ìsch dr Ravel àls Priaschter gwäijt worra. Drnooh ìsch’r Probscht gsìì z’ Pruntrut ìm Schwiizer Kànton Jura, un schpeeter z’ Montbron ìm Département Charente ìm Wäschta vu Frànkrììch. Drnooh ìsch’r ìn d’ Àbtai vu Champagne iitratta, wu-n-’r vu 1996 bis 2007 Maischter vu da Noviiza gsìì-n-ìsch. Doo ìsch’r àui àb 2003 Unterprobscht gsìì. Ar hàt d’ Beweegung Notre-Dame de l'Écoute („Unsra Liawa Fràui àm Loosa“) grìnda, wo ìn da ainsààma un allaischtehenda Litt hìlft.
àls Frànzeescher Militäärbischoof
Àm 7. Oktoower 2009 hàt’ne dr Pàpscht Benedikt XVI. àls Militäärbischoof vu Frànkriich ärnännt. D’ Bischoofswäih hàt dr Ravel àm 29. Nowamber 2009 ìm Liawafràuimìnschter vu Pàris vum Kàrdinàl André Vingt-Trois ämpfànga. Doo drbii sìn d’ Mìtkonsekàtoora dr Bischoof vu Le Puy-en-Velay Henri Brincard un dr ehamààliga Militäärbischoof un Waihbischoof vu Lyon Patrick Le Gal gsìì. Àb’m 30. Nowamber 2009 ìsch dr Ravel offiziäll kàthoolischer Seelsorger vu da frànzeescha Schtraitkräfta worra.
Ìm Joohr 2011 ìsch dr Ravel Mìtglìed vu dr Leehra-n-üssschuss vu dr Frànzeescha Bischoofskumferanz worra.
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Àm 9. Dezamber 2016 hàt dr Pàpscht Frànzisküs dr Luc Ravel àls dr 106. Arzbischoof vu Schtroossburi-n-ärnännt, àls Nohfolger vum Jean-Pierre Grallet, wo d’ kànonischa Àltersgranza vu 75 Joohra gtroffa ghàà hàt. Dia Ärnännung hàt dr frànzeescha Schtààtspresidànt ìn’ra Verordnung vum 16. Hornung 2017 biigschtìmmt. Dr Ravel ìsch àm 2. Àwrìl 2017 ìn dr Bischoofssìtz ìm Schtroossburjer Mìnschter iigfiahrt worra. Drwillscht ìsch’r offiziäll bis àm 10. Septamber 2017 Frànzeescher Militäärbischoof blìewa.
Wahrend dr Chrisàmmass àm 29. März 2018 hàt dr Bischoof Ravel d’ Opfer, wo vu Priaschter mìssbrüücht worra sìn, um Äntschultigung gebeeta.
Wu dr Ravel Bischoof vu Schtroossburi gsìì-n-ìsch, ìsch ìm Dezamber 2018 dr Ààschlààg ìm Chrìschtkìndelmärik vu Schtroossburi gsìì. Fìr d’ Oper eehra hàt dr Ravel àm 13. Dezamber ìm Schtroossburjer Mìnschter a interreligiöösa Chaltnàcht orgànisiart, wu-n-’r zamma mìt’m evànggelischa Pfàrrer Christian Krieger preedigt hàt.
Tannheim (Württemberg)
Dãna (dt. Tannheim) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Luc Ravel
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Nohdam àss dr Frànzisküs sii „Briaf àns Volk vu Gott“ veräffentligt hàt, hàt dr Ravel àm 6. Septamber 2018 a lànga Hìrtabriaf gschrìewa, wo Mieux vaut tard („Bass’r schpeet“) haisst. Ìn dam Briaf hàt’r gschrìewa, àss d’ säxüälla Mìssbrüüch a „bschtandiga Krànkhait vu dr Kìrìch“ sìn, un àss àlla Kàthoolika „veràntwortlig“ solla sìì. Daa Briaf hàt’r gschrìewa, kurz nohdam àss ma säxüälla Mìssbrüüch ìn dr kàthoolischa Kìrìch ìm Pennsylvania uffgdäckt hàt. Ìn’ma Gschprach um dr Briaf hàt dr Ravel gsajt: „D’ Bischääf, wo s’ Schpiagelbìld vu dr Kìrìch han wälla schìtza, han a theoloogischa Fahler gmàcht.“ Dr Ravel salbscht ìsch àwwer àui fìr siina Rolla ìn’ra Àffàra vu säxüällem Mìssbrüüch kritisiart worra: noh-n-em Zittschrìft L’Obs hatt’r z’laid dr Àbt Griffond gschìtzt, wo Kìnder mìssbrüücht hàt.
Tannheim (Württemberg)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 43,6 % Landwirtschaftsfleche, 45,3 % Wald, 8,9 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschticher Fleche.
Luc Ravel
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Schpeeter ìm Joohr, noh dr Bonan-Àffàra, hàt dr Ravel dr Vàtter Bonan üss siim Àmt änthoowa. Drnooh hàt’r d’ Pfàrragmainschàft Près d’Oelenberg ìm Owerelsàss bsüacht, wu dr Vàtter Bonan Pfàrrer gsìì-n-ìsch.
Tannheim (Württemberg)
Gmoendsgliderong
Zue Dãna gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Dãna ischt zom erschte Mol gnennt worde um 1100.
Luc Ravel
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Ìm März 2019 ìsch ìm Ravel sii äärscht Büach, Comme un cœur qui écoute („Wia-n-a Harz wo düet loosa“), üssagànga. Ìn dam Büach hàt dr Ravel um d’ Ursàcha un d’ Konsekwanza vu da säxüälla Mìssbrüüch ìn dr Kìrich gschrìewa, un hàt meegliga Leesunga vorgschlààga.
Ìm Nowamber 2020 hàt dr Ravel fìrs Arzbìschtumm Schtroossburi a „Gsätzbüach fìr d’ seelsorgerischa Beziihunga“ veräffentligt, fìr d’ säxüälla Missbraich ìn dr Kìrìch bekampfa. Drzüa hàt’r a „Ààwaisung fìr d’ Biichtvatter“ vorgschtällt, wo d’ „meegliga-n-Ààzaicha“ vu säxüällem Mìssbrüüch ärkläärt. Ar hàt àui verkìndìgt, àss d’ elsassischa Kìrìch a Pàtnerschàft mìt’m Verain France Victimes, mìt dr Schtààtsànwàlt vu dr Repüblik so wia mìt da Üniwärsiteetsschpìtààla vu Schtroossburi unterzaichna wìrd, fìr d’ Missbraich ààzaiga un d’ Opfer beglaita.
Tannheim (Württemberg)
Verwaltong
Dãna hot sich mit dr Gmoe Rot zom Gmoeverwaltongsveband „Rot-Tannheim“ mit Sitz en Rot zammegschlosse.
Luc Ravel
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Àm 1. Janner 2021 ìsch dr Ravel Rìtter vu dr Eehralegioon worra.
Tannheim (Württemberg)
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Thomas Wonhas.
Luc Ravel
àls Arzbischoof vu Schtroossburi
Àls Bischoof hàt dr Ravel d’ Fiahrung vum Hailigtumm vu Dusabàch ìm Owerelsàss ìn dr Schtàdtverwàltung vu Ràppschwihr ìwwergaa. Dia Äntschaidung ìsch umschtrìtta gsìì.
Ìm Septamber 2021 hàt dr Bischoof Ravel d’ Hochzitta vu dr tràdizionàlìschta Priaschterbriaderschàft St. Piüs X. offiziäll ànärkànnt.
Tannheim (Württemberg)
Dialekt
Dr Dialekt vo Dãna ghert zom Mittelschwäbisch.
Luc Ravel
siina bischääfliga Wàppa un Motto
Ìm Luc Ravel sii bischääfliga Motto uff Làtiinisch ìsch Est, Est („Ja, Ja“). ’S kummt vu’ma Sàtz vum Màtthäusevànggelium.
Uff ìm Ravel siina bischääfliga Wàppa ìsch a Ocks z’ sah, wo dr hl. Lukàs, ìm Ravel sii Schutzhailiger, versìnnbìldlìgt. S’ Liliazäpterschtärn versìnnbìldlìgt d’ Nachschtaliawa un d’ Woohltätikait; ’s ärrìnert àn ìm Ravel sii religiöösa-n-Oorda, d’ Auguschtiiner-Choorhärra vum Hailiga Victor. D’ baida Oliivabàuimzwiiga sìn a Symbol vum Frìeda; sa ärìnnern àn d’ Iisätzung vun ìm Ravel siinera Fàmìlia ìm Frànzeescha Militäär.
ainiga vu siina Mainunga
Ìm Hornung 2015, ain Monet noh-n-em Ààschlààg uff Charlie Hebdo, hàt dr Ravel àls Militäärbischoof vu Frànkriich a Laitàrtìckel unterzaichent, wu-n-’r gschrìewa hàt: „Ainersitts sìn d’ ààgmaldeta un ärkännta Fììnda: d’ Bùmbaterrorischta, d’ Racher vum Profeet. Àndersitts, d’ nìt ààgmaldeta àwwer güat bekànnta Fììnda: d’ Gdànkaterrorischta, Äntschaidungtraager vu dr Laiziteet, Ààbeeter vu dr Repüblik.“ Wagadam hàt d’ Zittschrìft vum Militäärbìschtumm nìmm s’ Logo vum frànzeescha Militäär därfa benutza. Ìm Àwrìl 2017, wu-n-’r ìm Bischoofssìtz vu Schtroossburi-n-iigfiahrt worra-n-ìsch, hàt’r a „ìwweriischtìmmenda Laiziteet“ bfìwortet un hàt gsajt, àss’r s’ Konkordàt ìm Elsàss-Mosel unterschtìtzt. Ìm Àwrìl 2021 hàt’r behàuipta, àss dr Konkordàt kää Verschtooss gega d’ Laiziteet ìsch.
Ìm Hornung 2015 hàt dr Luc Ravel siina Opposizioon züa dr fräiwìlliga Schwàngerschàftsàbbruch üssgedruckt: „D’ islàmischa Ideologii hàt ìn Frànkrììch 17 Opfer gmocht. Àwwer d’ Ideologii vum Komformischmus màcht jeeds Joohr 200,000 Opfer ìm Müatterliib. Dr fräiwìlliga Schwàngerschàftsàbbruch, wänn’r a Grundracht wìrd, ìsch a Màssavernìchtungswàffa.“ Ìm Jüüli 2017, ìn’ma Gschprach mìt dr Zittung Dernières Nouvelles d’Alsace, hàt dr Ravel gsajt, àss „dr fräiwìlliga Schwàngerschàftsàbbruch nìt numma züagschtànda wìrd, àwwer wìrd bfeerdert.“ Wänn’r ìm saalwa Gschprach ìwwer dr Geburtssàtz ìn Frànkriich grädd hàt, hàt’r d’ Theorii vum „Groossa-n-Üsstöisch“ ärwäähnt. Ànna 2018 hàt’r àwwer gsajt, àss d’ wäschtliga Gsällschàfta d’ Migrànta solla ìntegriara.
Dr Ravel hàt d’ säxüälla Missbraich ìn dr Kìrìch àls a „metaschtàsiarta Krabs“ bezaichent, un hàt a Zammahàng gmocht zwìscha dr „Unfruchtbàrkait vu dr Kìrìch“ un da Missbraich. Ìm März 2019 hàt’r ìm Pàpscht Frànzisküs siina Äntschiadung kritisiart, dr Rucktrìtt vum Kàrdinàl Barbarin nìt ààz’namma: ar hàt gsajt, àss d’ kàthoolischa Gaischtliger „jeena Glàuibwìrdigkait verloora“ han.
Ìm Septamber 2019 hàt dr Ravel ìn da elsassischa Kàthoolika-n-ämpfoohla, sìch gega d’ kìnschtliga Befruchtung fìr d’ lesbischa Pààra z’ engaschiara.
Quickmail
D Quickmail AG isch ä Schwitzer Briäfdiänschtleistigsunternäme mit Sitz z San Gallä. Si isch ä Tochterunternäme vo dä MS Direct Group AG vo San Gallä.
Gschicht
D Quickmail isch im Auguscht 2009 gründät wordä. Si isch s erscht privatä Unternäme wo i dä Schwitz adressierti Briäf beförderät.
D Zuästellig vo dä Briäf isch im November 2009 i dä Kantön San Gallä, Appäzäll Innerroodä und Usserroodä ufgno wordä. Sit äm Januar 2010 stellt d Quickmail im Kanton Thurgau und sit äm Mai 2010 au i dä Region Winterthur Briäf zuä.
D Kundä vo dä Quickmail sind gschäftlichi Absender, vor alläm Versandhüser, Verläg und Einzelhandelskettä. D Quickmail stellt hauptsächlich adressierti Mailings, Katalög und Zitschriftä zuä.
Di physisch Sortierig und d Identifizierig vo dä dur Quickmail beförderätä Sendigä erfolgt dur d Quickleitzahl. Diä enthaltät im Gägäsatz zu dä Poschtleitzahl logistischi Informationä übers Zuästellgebiät und d Gangfolgenummerä. Zudäm beinhaltät si ä Identnummerä, mit därä jedi Sendig identifiziert werdä cha und dä Wäg dur d Beförderigskettä novollzogä werdä cha.
D Quickmail hät sit em Oktober 2009 d Konzession für d Beförderig vo dä Brief und dä Paket ab 50 Gramm.
Bogno
Bogno isch e ehmoligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het ghert zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert. Zum 14. April 2013 isch Bogno zue dr Stadt Lugano yygmaindet wore un ghert jetz zum neie Stadtquartier Val Colla.
Gschicht
Bogno isch zum erschte Mol gnännt wore im 13. Jh. as Bonio. Chilchlig het sich Bogno anne 1811 vu dr Bfaarei Colla glest.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Bogno isch dr Mario Campana.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Bogno ghert zum Comasco-Lecchese.
Ratshausen
Geografi
Rotshausa ligt am weschtliche Rand vo dr Schwäbische Alb sidweschtlich vom Platteberg. D Gmarkong setzt sich zemme ous 35,4 % Landwirtschaftsfleche, 50,1 % Wald, 9,9 % Sidlongsfleche ond 4,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Rotshausa gheret koene weitere Ortsdoel.
Verwaltong
Rotshausa hot sich mit dr Stadt Schemmbärg ond dr Gmoede Dautmärga, Doarmeddenga, Doddernhausa, Hausa, Weila ond Zemmern zom Gmoeverwaltongsverband „Oberes Schlichemtal“ mit Sitz en Schemmbärg zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Heiko Lebherz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Rotshausa ghert zom Schwäbisch.
Verzasca TI
Verzasca isch e politeschi Gmeind im Kanton Tessin i de Schwiz.
D Gmeind isch uf de 18. Oktober 2020 entstande und erstreckt sich fascht öber s ganze Verzascatal. Es ghöred d Gebiet vo däne ehmolige Gmeinde dezue:
Ais vo de Ziil vo däre Fusion im Verzascatal isch gsi, as me di komplizierte Zueghörigkeite vo däne Gmeindsgebiet hät wöle entflächte.
Was mit de Exklave Riazzino (au Riazzino Piano gnännt) passiere söll, isch us den aakündigten Änderige im amtliche Gmeindsverzeichnis vom März 2019 no nöd klar gsi.
D Gmeindsverwaltig isch i de Frakzion Sant’Antonio z Vogorno. D Flächi vo de Gmeind isch öpe 291 km² und es sind öpe 855 Iiwohner.
Internationaler Gerichtshof
Dr Internazionali Grichtshoof (churz IGH;, CIJ; ENS International Court of Justice, ICJ) isch s Haupträchtsprächigsorgan vo de Veräinte Nazione und het si Sitz im Friidensbalast z Den Haag (Niiderland). Wien er funkzioniert und für was er zueständig isch, isch in dr Charta vo de Veräinte Nazioone greeglet, wo s Statut vom Internazionale Grichtshoof Däil drvo isch.
Zueständigkäit
Nume Staate chönne Bardeije vor em Internazionale Grichtshoof si, nid aber internazionali Organisazione und anderi Völkerrächtssubjekt. Vor s Gricht chönne nume Verdraagsstaate vom IGH-Statut. Das si noch em Ardikel 93 Absatz 1 vo dr Charta vo de Veräinte Nazione alli UN-Mitgliider und au Staate, wo nid Mitgliid in dr UN si, aber s Statut ratifiziert häi. S Gricht isch nume denn zueständig für d Entschäidig vom ene Fall, wenn alli Bardeie die Zueständigkäit anerkennt häi.
D Richder
S Gricht het 15 Richder, wo alli en anderi Nazionalidäät müesse ha. Si wärde vo dr UN-Generalversammlig und em UN-Sicherhäitsroot gmäinsam für en Amtszit vo nüün Joor gweelt. Alli drei Joor wird e Drittel vo de Richder nöi gweelt. E Wiiderwaal isch mööglig. D Amtszit vo de Richder goot jewiils am 5. Februar z Änd. Bi dr Waal luege d Staate druf, ass die fümf Wältregione representiert si. D Richder si käni Verdräter vo iirem Land, sondern müesse ganz unabhängig urdäile. Dr äinzig Maassstaab isch s Völkerrächt.
Litratuur
(chronologisch)
Daiting
Duadi (amtlich Daiting) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Vo dr Gmarkong send 54,9% Landwirtschaftsfleche, 37 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Duadi gheret d Gmoeddoel s Pfarrdorf Daiting (mit Nachermühle), d Kirchderfer Hochfeld (Daiting)|Hochfeld (mit Reichertswies ond Unterbuch) ond Natterholz (Daiting)|Natterholz.
Gschicht
Duadi ischt zom erschte Mol gnennt worda em 13. Jh. als Teytingen.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Dr Philipp Emanuel vo Fellebärg (* 27. Juni 1771 z Bärn; † 21. Novämber 1844 z Hofwil bi Münchebuchsee) isch e Schwiizer Pedagog und Agronom gsi.
Antike
Der Begriff Antike isch abgleitet vom latinische antiquus, uf Dütsch: »alt, alterdümlig«. Gschichtswüsseschaftler meine drmit die gschichtlig erfassbari Zit vo de Kulture ums Middelmeer und im Middlere Oschde bis ungfähr zum Afang vo dr Verbreitig vom Islam.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
Dr Philipp Emanuel vo Fellebärg isch us eme alte Bärner Patriziergschlächt cho. Zerst het en si Mueter underrichdet und denn isch er uf Buebeschuele vom Gottlieb Konrad Pfeffel z Colmar gange. Er het z Tübinge Rächtswüsseschafte und Philosophii studiert, het währed lengerer Ziit Bildigsreise gmacht und het denn z Paris gwohnt. Won er in d Scheiiz zruggcho isch, het er sich mit em lokale Patriziat verstritte, nochdäm er däm si Herrschaft kritisiert het. Noch em Iifall vo de Franzose 1798 het er au mit dene ghändlet, isch denn aber rehabilitiert und as Gsandte uf Paris geschiggt worde, won er sich mit Erfolg für en Erliichterig vo dr Situation in dr Schwiiz iigsetzt het. Scho bald het er sich aber freiwillig us dr Politik zruggzoge und sich uf Aregig vo siine Eltere as Volkserzieher beschäfdigt.
Daiting
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,4 % gleäge.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
1799 het er zsämme mit siim Vater s Guet Hofwil in dr Nöchi vo Bärn kauft, und het das ganz übernoh, wo si Vater 1801 gstorben isch. Er het e landwirtschaftlige Musterbedriib gründet und het agronomischi Schrifte verfasst. Zum Musterbedriib si no di no e ganzi Reihe vo Lehr- und Erziehigsastalte cho, u. a. für Eine vo de bekanntiste Schüeler isch dr spöter italiänisch Politiker Stefano Jacini gsi.
Antike
D Antike im ängere Sinn bezieht sich uf d Gschicht vo Griecheland, im hellenische Middelmerruum und em römische Riich. Si underscheidet sich vo dr Zit vorher und nochher und vo andere Regione dur gemeinsami politischi und kulturelli Draditione.
Daiting
Religion
97,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 1,8 % evangelisch.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
Im Fellebärg si Frau het en Astalt für jungi Maitli ufdo. Zweimol isch brobiert worde, die Astalte mit dene vom Johann Heinrich Pestalozzi z verschmelze (1804 und 1817), aber die beide Pedagoge hai sich nit uf e gmeinsami Linie chönne einige. Dr Jeremias Gotthelf het spöter polemisch für e Pestalozzi und gege dr Fellebärg Partei gnoh. Er het si Bärner Landsma für e Despot, Fanatiker und Egozentriker ghalte.
Antike
Im wiitere Sinn redet mä mänggisch vo dr Antike, wenn mä d Gschicht vom alten Ägypte, vo Mesopotamie, Syrie, Persie und Chliiasie sit em vierte und dritte Johrdusig vor dr Zitewändi meint, vo wenn mä schriftligi Dokumänt het. Im allgemeine wird dr Begriff ‚Alterdum’ für die Zit vorzoge.
Daiting
Verwaltong
Duadi hot mit dr Stadt Mona ond dr Gmoede Buachdorf, Räidli ond Dammerscha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
Im Johr 1820 isch dr Fellebärg Mitgliid vom Bärner Grosse Root worde, isch 1831 Grossrootspresidänt worde und Mitgliid vom Erziehigsdepartemänt und vom Verfassigsroot und 1833 Bärner Landamma. Noch e baar Komflikt het er sich aber wider ganz in siini Astalte zruggzoge.
Daiting
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Duadi ischt dr Roland Wildfeuer.
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
Noch siim Dod 1844 het si Sohn, dr Wilhelm Tell vo Fellebärg bis 1855 die landwirtschaftligi Astalt Hofwil gfüehrt.
Daiting
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Philipp Emanuel von Fellenberg
Läbeslauf
No hüte bestoht z Hofwil e Gymnasium. Im Fellebärg si Nochlass befindet sich in dr Burgerbibliothek Bärn.
Daiting
Dialekt
Dr Dialekt vo Unterbuach ghert zom Schwäbisch, d Dialekt vo dr andere Ortsdoel zom Bairisch.
Forst-Längenbühl
Forscht-Länggebüeu (amtlech Forst-Längenbühl) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Forscht-Länggebüeu ligt im obere Gürbetau. D Gmeindsflächi bsteit us 69,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 20,8 % Waud, 7,1 % Sidligsflächi u 2,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Blumistei, Gurzele, Tierachere, Übeschi, Üetedorf u Wattewiu.
Gschicht
Forscht-Länggebüeu isch am 1. Jänner 2007 entstange dur d Fusion vo dr Gmeinde Forscht u Länggebüeu. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Forscht isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1312 aus silva dicta Forst, Länggebüeu im Jahr 1493 aus Lengenbuel.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.
Religion
84,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,1 %, CVP 0,9 %, EVP 6,3 %, FDP 4,3 %. GLP 3,1 %, GP 4,8 %, SP 7,2 %, SVP 46,0 %, Suschtigi 14,3 %.
Gmeindspresidänt vo Forscht-Länggebüeu isch dr Kurt Kindler (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 309 Ywohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Forscht-Länggebüeu ghört zum Hochalemannisch.
Niedermodern
Nìdermodere (frz. Niedermodern, dt. Niedermodern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Nìdermodere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 784.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nìdermodere ìsch. Nìdermodere ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìdermodere ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rosenfeld
Raosafäld (dt. Rosenfeld) ischt a Stadt em Zollrealbkrois en Bade-Wirttaberg.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,4 % Landwirtschaftsfleche, 34,9 % Wald, 11,7 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Raosafäld gheret d Stadtdoel Bigglschbärg (Bickelsberg), Bridda (Brittheim), Däbenga (Täbingen), Isenga (Isingen), Leidrenga (Leidringen), Raosafäld ond Zemmern (Heiligenzimmern).
Gschicht
Raosafäld ischt am 1. Jenner 1975 entstande durch dr Zammeschluss vo dr Stadt Raosafäld ond dr Gmoede Heiligenzimmern ond Leidringen.
Verwaltong
Raosafäld ghert zue koem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes ischt dr Thomas Miller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Raosafäld ghert zom Schwäbisch.
Zensus
Zensus oder Census stoht für:
Kanton Schlettstadt
Dr Kànton Schlettstàdt ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Schlettstàdt.
Gschìcht
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Schlettstàdt ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Schlettstàdt, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Eerstain zem Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain zàmmgelejt worre ésch.
Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Willer, àn dr Kànton Bàrr un dr Kànton Banfald granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Màrckelse un ìm Side àn dr Kànton Ràppschwihr ìm Arrondissement Ràppschwihr (Owerelsàss).
Gemeinden
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Schlettstàdt 29 Gmeine:
Kreis Suot Tasna
Da Krais Suot Tasna (dütsch: unterhalb oder unter Tasna) hät zämma mit da Krais Val Müstair, Sur Tasna und Ramosch da Bezirk Inn vom Kanton Graubünda i da Schwiz bildat. Da Sitz vom Kraisamt isch z Scuol gsii.
D Gränze zwüschet Ob Tasna und Under Tasna isch im Bach Tasnan gsi.
Da Kreis isch bi da Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worda.
Gmainda
Da Krais hät sich us folgenda Gmainda zämmagsetzt (Stand 2015):
Nationalismus
As Nationalismus bezeichnet me e politischi Ideologii, wo zum Ziil het, ass d Usbreitig von ere Nation und d Gränze vo ihrem Staat überiistimme. In ere extreme Form chann er zur Underdruggig und Verfolgig vo nationale Minderheite füehre. Bi Natione, wo kei eigene Staat hai oder dä nit sälber kontrolliere, füehrt er hüfig zu nationale Befreijigsbewegige.
In der Alldagssproch wird hützudags Nationalismus hüfig mit politischem Chauvinismus gliichgsetzt, won e übertriibeni und im allgemeine intoleranti Form vom Nationalismus isch, im Gegesatz zum Patriotismus, wo sich für d Wärt und Symbol vo siim Volk iisetzt, aber sich nid über anderi Natione setzt.
Gschicht
Dr Nationalismus isch ä hischdorisch zimli neui Erschiinig, wil er vo dr Idee vom Nationalschdaat abhänggt, wo s in siiner moderne Form eigentlig erscht sit dr Französische Revolution git. Im 19. Johrhundert isch dr Gedanke vo dr Nation, wo im eigene Schdaat läbt und siis Gschick sälber und unabhängig beschtimmt, in ganz Europa schdark worde, und übernationali Schdaate wie s öschdrichische Kaiserrich si gschwächt worde. Er het z Dütschland und Italie (aber au in andere Länder) zur Vereinigung vo de Gebiet gfüehrt, wo dr dütsche, reschbektiv dr italienische Kultur aghört hai. Dr Nationalismus isch im 19. Johrhundert ä revolutionäre Gedanke gsi, drait vo de Intellektuelle und dr Bürgerschaft. Erscht nochdäm er dr Nationalschdaat verwirkligt gha het, isch dr Nationalismus vo de konservative Gsellschaftsschichte akzeptiert worde, und dr Sozialismus isch die schdärkscht politischi Gegebewegig zum Nationalismus worde. Am Ändi vom 19. Johrhundert het sich dr Nationalismus in vile grössere Länder mit em Imperialismus baart, wo ein vo de Gründ für dr Usbruch vom Erschte Wältchrieg worden isch.
Im 20. Johrhundert si faschischtischi Bewegige entschdande, wo d Nation über alles gschdellt hai und, vor allem in Nordeuropa, si nit nume kulturell, sondern au uf Grund vo 'Rasse' definiert hai. Die Radikalisierig het zu Dikdature gfüehrt, z Dütschland vo de Nationalsozialischte, z Italie vo de Faschischte und z Japan vo dr Kaiserlige Hilfsgsellschaft, wo dr Zweit Wältchrieg agfange hai.
As Folg vom Zweite Wältchrieg isch in Europa dr Nationalismus gschwächt gsi und d Bewegig, wo Weschteuropa as kulturelli, wirtschaftligi und politischi Eiheit gseh het, het zur Schaffig vo dr Europäische Wirtschafts Gemeinschaft (EWG) und denn zur Europäische Union (EU) gfüehrt.
In dr Dritte Wält, vor allem in Afrika, si d Schdaate und ihri Gränze s Erb vom Kolonialismus, wo kei Rücksicht gnoh het uf d Nationalitet vo de Iiwohner. Was usgseh het wie Nationalismus währed de Unabhängikeitschrieg, isch schnäll verschwunde, sobald d Kolonialmacht em Land d Unabhängikeit zuegschtande het. D Mensche hai im allgemeine kei universalischdischi Ideologie, wo se wurd drzue füehre, uf partikulari Vordeil z verzichte zum Wohl vo dr Gsellschaft vo der Nation as Ganzes.
Tiefenbach (Federsee)
Duifabach (dt. Tiefenbach) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 78,6 % Landwirtschaftsfleche, 14 % Wald, 7,2 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Duifabach gheret koene weitere Ortsdoel.
Verwaltong
Duifabach hot sich mit dr Stadt Buacha ond dr Gmoene Allaschhausa, Allmãschweiler, Bätzaweiler, Dirrna, Duifabach, Kãnza, Moosburg, Ogglschhausa ond Seekirch zom Gmoeverwaltongsveband „Bad Buchau“ mid Sitz en Buacha zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Helmut Müller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Duifabach ghert zom Mittelschwäbisch.
Anna Pestalozzi
D Anna Pestalozzi (* 9. August 1738 z Züri; † 17. Dezember 1815 z Yverdon-les-Bains; gebürtigi Anna Schulthess) isch d Frau vom Johann Heinrich Pestalozzi, het d Huuswirtschaft vo siine Chinderheim gfüehrt und d Chinder as Huusmueter und Pedagogin bedreut.
D Anna het dr Pestalozzi im Septämber 1769 z Gäbestorf gege dr Wille vo ihre Eltere ghürotet. Wäge siine revolutionäre Ideä isch d Familie scho churz noch dr Hochziit bankrott gsi. Dr Pestalozzi het sich Gäld vo meh as sächzig Persone usglehnt und d Anna het sich ihr Erbdeil vo de Eltere lo uszahle, zum im Pestalozzi si Vision von ere landwirtschaftlige Erziehigsastalt verbunde mit Bauelleindustrii chönne realisiere. Dr Pestalozzi het versuechswiis 37 Chinder in sim Huus ugfnoh, und d Anna het se im Eleigang versorgt. 1780 het dr Pestalozzi s glehnte Gäld und s Vermöge vo siiner Frau verwirtschaftet und das isch s Ändi vo däm Versuech gsi.
1770 isch ihr ersts und einzigs Chind, dr Johann Jakob, uf d Wält cho. Er het an Epilepsii glitte, und d Anna het sich sälber d Schuld dra ge.
D Anna het s Läbe vo ihrem Ma deilt und siini Waise- und Chinderheim z Stans und z Burgdorf gleitet. Wie si mit de Chinder umgangen isch, isch d Inspiration für im Pestalozzi siini pedagogische Ideä gsi. Drnäbe het si sich vor allem mit Musig, Literatur, Handarbeite und Chartespiile mit ihre Fründinne entspannt.
Wo dr Pestalozzi s Institut z Yverdon übernoh het, isch d Anna scho über Sächzig und gsundheitlig schwer agschlage gsi. Trotzdäm het si wider die huuswirtschaftligi Leitig vo der Erziehigsastalt übernoh und d Chinder bemueteret, wo im Pestalozzi averdraut worde si. Si isch z Yverdon 1815 an ere Huestechrankhet gstorbe.
Oberrotweil
Rothwiil isch e Dorf mit ungfähr 1600 Iiwohner; s lit am Kaiserstuehl in Oberbade un isch bekannt fir sini Wii. Rothwiil isch friähjer e sälbschtändigi Gmein gsii, siter 1975 gherts zu dr Stadt Vogtsburg im Kaiserstuhl – e Gmein, wu sich üs sibe Derfer zämme setzt. Wel Rothwiil dr grescht un zentralscht Ort vu däne sibe isch, isch do aü s Rothüüs mit dr Stadtverwaltung.
Rothwiil het zwee Ortsdeil: Dr unter, gleiner un elter heißt Niderrothwiil, dr ober un greßer heißt Oberrothwiil. Diä Unterscheidung im Namme wird aber nur gmacht, wänns wirklig notwändig isch.
Gschicht
D Gmarkung vu Rothwill, wu im e fruchtbare Dal (Grottebachdal) lit un sich bis in d Rhiinebini ziägt, isch scho in vorgschichtliger Zit bsiidlet gsii – in dr Jungstei-, in dr Bonze- un in dr Iisezit.
D alamannisch Bsiidlung vum Grottebachdal het wahrschiints erscht im friähje 7. Johrhundert agfange. Z Niderrothwiil isch anne 1930 e Steikischtegrab gfunde wore, am untere Iigang vu Oberrothwiil isch 1925 e alamannischs Reihegreberfäld üsdolbe wore – arm an Biigabe, was druf schliäße losst, ass diä Dote arm un/oder scho chrischtianisärt gsii sin.
Uf d Besiidlung dur d Alamanne dittet aü dr Ortsnamme Rothwiil ani: D Alamanne sin in remische Zivilisationsräscht am Afang üs em Wäg gange, drotz ass si meischtens uf guetem Bode gsii sin; erscht speter hän si sich aü dert agsiidlet. Si hän sonigi Plätz Wila (noch em latiinische villa rustica) gnännt; dr Namme Rotwila dittet druf ani, ass ene ebis Rots ufgfalle isch – rottonigi Ärde oder roti Ziägle. D eltscht bekannt Urkunde mit däm Namme isch vu 972 (Rótuuila).
Rothwiil het iber Johrhunderti s Gloschter St. Blasiä as greschte Zehntherr gha, 1680 het dr Johann Jakob von Dischinger (dr Briisacher Burgemeischter) dr Zehnthof kaüft. Zu sinene Nochkumme un spetere Zehntherre zellt d Familiä von Gleichenstein, wu hit no asässig isch. Wäge sinem Wiiboi isch Rothwiil intressant fir Grundherre fascht üs dr ganze Alemannia gsii: So hän üs Rothwiil diä ufzellte Gleschter kirzer oder lenger Leischtunge bezoge:
In däre Lischte dät mer aü Sankt Galle verwarte – derte sin im Verbriäderungsbuech zwei Mol Wallfahrer vu Rothwiil (Routvuilo, Routwil) verzeichnet (Afang 12. Johrhundert) un s isch dänkbar, ass diä e Sachleischtung drfir hän miäße ufbringe ass si ins Buech ufgnumme wore sin – des hän Abdrättunge vu Grundsticker kenne sii.
Rothwiil het sitter 1330 as Deil vu dr Herrschaft Burge zum Hüüs Habsburg ghert, isch also vordereschtrichisch gsii. 1806 ischs zum Großherzogtum Bade kumme.
Rothwiil isch nit reformiärt. Noch em 30-jährige Griäg het Zuezug üs andere katholische alemannische Landschafte stattgfunde, drotz ass d Bevelkerungsverluscht z Rothwiil nit so extrem gsii sin wiä in bstimmte andere Ortschafte.
1906 isch dr Namme Rothweil, wu sich in dr letschte zwei Johrhundert vorhär im Amtsverkehr durgsetzt gha het, vu dr großherzoglige Bürokratii in Oberrotweil umgwandlet wore. Im Volkbrüch isch dr Namme aber alliwiil Rothwiil (sprich: Rootwiil) bliibe. Durch dr Iifluss vu dr Mediä wird dr standardditsch Namme Oberrotweil viilmol falsch üsgsproche: „Obarottweil“ – sogar vu einzelne Iiheimische.
Ortsetter im Dalgang
S ober Rothwiil leit uf dr Sohle vum Grottebachdal. Des Dal luegt gege Weschte – also im Rhiin (5 km entfernt) un im Elsiss zue. Wel s Dorf ins Dal iizwängt isch, ischs lang un deilwiis schmal. Dr Üsgang vum Dal isch delta-artig verbreiteret un luegt noch Südweschte, derte leit aü Niiderrotwiil – am Rand vum Hohstate (ere Schwelle, wu ungfähr 20 Metter iber dr Rhiinebini isch). An Nejboiviärtel sin z Rothwiil in dr letschte Johrzehnte nur s Firobe (nordweschtlige Ortsüsgang), s Miätedal un z Niderrothwiil s Ziägelfäld un s Unter-em-Holz.
Friähjer sin d Dalsohle un anderi niidrige Lage mit Obstbaim bstande gsii un s het Fruucht un Gmias gäbe. In dr Rhiinebini (ca. 185 Metter hoch) näbe Matte s glich. Siter dr 60er, 70er Johr sin aü niidrigi Lage wiä s Lesel, s Seckedal, un d ganz Flächi zwische nem em Eichebärg, em Hänkebärg, dr Drotte un em Unterholz mit Räbe abflanzt wore – des isch d Dalmindung im Südweschte. D Räbflächi isch 1880 wiä 1930 ca. 200 ha gsii, hit isch si um 400 ha. In dr südlige Sittedäler – im Ellebuech, im Äschig – un im Grottebachdal uf Bärge zue (Riäd) isch no meh d alt Bepflanzung.
Zwischen em obere un em niidere Rothwiil un zwische Rothwiil un sinene Nochberort isch noch jewiils e greßer Stick ohni greßeri Boite – dr inner Kaiserstuehl isch bis jetz no vum Siidlungsbrei, wu suscht im Großraüm Friiburg herrscht, verschont bliibe. D Bevelkerungszahl isch ungfähr glich bliibe (1500). Induschtriibetriib fähle fascht ganz; dr ehmalig Steibruch mit sinene Broduktionsalage wird vu dr Natür zruckeroberet. Fascht alli Sittedäler sin no frei, sodass e Feriägascht sich no in dr Natür ka fiähle.
Dr Grottebach isch deilwiis iidolt, zum Deil fliäßte er frei (oberi Bachstroß, Firobe un im Fäld). Är wird vum Äschigbächli (kunnt vu Bickisohl) un vum winzige Ellebuechbächli gspeißt un fiährt s ganz Johr Wasser. Ürspringlig isch er dur Niderrothwiil gflosse; in dr 30er Johr isch er vum Bahnhof ab noch Weschte (ins Nidergriän) grichtet wore.
Bärg un Räbe
D Hechene hän fascht alli e Kappe vu Mischwald; d Häng sin siter em Mittelalter fir dr Räbboi terrasiärt. Im Süde isch d terrasiärt Landschaftsform im Wesentlige in dr alte Form erhalte bliibe, dert hets aü d Roggebärggass, d Staffelgass un dr Herrwäg – alti Hohlwäg. Umlegung: Im Norde het in dr 70er Johr d grescht Umlegung stattgfunde, wus im Kaisersthuehl je gäbe het: Do isch diä gleifermig Terasselandschaft, wiä mer si im Weschte no siiht, zu große Flächene zämme gschobe wore. Dä Iigriff am Badebärg un an dr Moohalde mit Duzede Planiärrüppe isch nit unwidersproche bliibe:
Uf dr andere Sitte: Dur diä groß un verschiidini mittleri Umlegunge sin verschiidini Landschaftselement, wiä Hohlgasse, untergange; bstimmti alti Gwann sin nimmi z unterscheide. Im Gebiät vu dr Umlegung um dr Kunzebuck im Südoschte sin grossi Stei ufgstellt wore, wu d alte Gwannämme mit em offiziälle un em alemannische Namme iigmeislet sin.
Kirche
St Michael: In dr eltschte Rothwiiler Kirch, dr St. Michaels-Kirch z Niiderrotwiil, sin im Chor Wandmolereie üs 14. Johrhundert frejglegt. Dr Altar isch in dr 20er Johr vum 16. Johrhundert vum Meischter H. L. (Hans Loi) gfertigt; des Meischterstick vu oberrhiinischer Spotgotik isch vum Zehntherr, em Gloschter St. Blasiä, in Uftrag gä wore. Dä Schnitzaltar mit Schriin un zwee Fligel het im Zäntrum d Maria, wu vum Gottvatter un vum Jesus grent wird. Dur dä Altar het diä Kirch e nationali Bedittung.
St. Pantaleon: S Bandalions-Kirchli – ebefalls z Niderrothwiil, am Rand vu dr Räbe un "Under em Holz" (under em Wald) isch s Ziil vu nere Wallfahrt, wu alli Johr am Sunntig noch em Gedänkdag vum Heilige Pantaleon (Πανταλείμον) stattfindet – 2006 am 30. Jülli. Des Kirchli isch 1741 fertig gstellt wore, d Wallfahrt isch aber scho elter. D Wallfahrt zum Hl. Pantaleon, wu enne vu dr 14 Nothälfer isch, het friähjer e großi Bedittung gha, s sin viil Pilger üs em Elsiss un üs dr Briisgaüer Umgäbung kumme. Noch verschiidene Beziigunge üs vergangene Johrhunderte (Votivdafle) sin "uf d Firbitt vum Hl. Bandalion" Granki gheilt wore. Bis hit het sich dr Brüch ghalte, ass bi dr Wallfahrt Ross gsägnet wäre. Wel aber hit kenni Ross meh in dr Landwirtschaft iigsetzt sin, kumme numme no Rittresser.
St. Johannes Babtist: D Rothwiiler Pfarrkirch isch d groß St. Johannis-Kirch im obere Ortsdeil. Si isch anne 1840 fertiggstellt wore; ihri Bemolung im Weinbrenner-Stil findet iberregionali Beachtung (dr Weinbrenner isch badische Staatsboiminischter gsii).
Vereinsläbe
Rothwiil het e richs Vereinsläbe; e große Prozäntsatz vu dr Bevelkerung isch in einem oder in mehrere Verein organisiärt. D Verein drage viil zum kültürälle Läbe bii – so d Müssik, dr Männergsangverein, dr Kirchechor un anderi. Bi dr Wihnächtsfiir vu dr Vereinsgmeinschaft wird als e alemannisch Theaterstick ufgfiährt – so aü an dr Fiir vum Sportverein.
D Verein spiile aü e grossi Roll im gsellschaftlige, wirtschaftlige un bolitische Läbe – so sin vu Verein in frejwilliger Arbet Brojäkt realisiärt wore, wu d Gmein ke Gäld drfir gha het. Mit verschiidene Aktivitäte, so zum Biispiil em Friähjohrswiifäscht, wu alli zwei Johr isch un wu alli Verein hälfe organisiäre, wird aü dr Wiiabsatz gferderet.
Dr Rothwiiler Dialäkt
Dr Dialäkt wiist alli gmeinsame Merkmol vum Oberrhiinalemannische uf – lueg dert. Bsunderheite sin:
Dr Rothwiiler Dialäkt wird bi offiziälle Aglägeheite wennig brücht. Bi Veranstaltunge in dr Verein wird normalerwiis hochditsch moderiärt, aü wänn 95% vum Publikum im Alldag alemannisch schwätze. Zu dr Üsnahme ghere d Veranstaltunge vum Heimat- und Geschichtsverein Oberrotweil. Aü dr derzittig (2006) Ortsvorsteher vu Rothwiil, dr Arno Landerer, schwätzt elimol am Mikrofon alemannisch. An dr Fasnet herrscht bi dr Biitreg un bi dr Liäder e 2:1-Mix vor (zwei Drittel vun Satz hochditsch, eins alemannisch oder umghert) – aber s git aü do einzelni Redner, wu konsequänt Alemannisch schwätze.
Ägypten
Ägypte (arab. مصر / Miṣr; ägypt. Maṣr) isch es Land im Nordoschte vo Afrika; si Hauptstadt isch Kairo. S Land isch bekannt für alti Dänkmäler und bsunders für d Pyramiide.
1922 isch Ägypte unabhängig worde und isch bis 1953 es Königriich gsi. Jetzt isch das Land e Republik, es isch Mitgliid i de Arabische Liga und au i dr UNO.
Geografii
Ägypte isch vo Wüeschte charakterisiert. Vegetation het s nume entlang em Nil oder entlang de Küschte vom Middelmeer und vom Rote Meer und in a baar Oase. Die gröschte Stett sind Kairo, Alexandria, Aswan und Port Said. Fascht alli vo de meh als 70 Millione Iiwoner läbed i de Stett oder i de Dörfer am Nil. Im Weschte isch d Saharawüeschti, wo ehnder sandig isch, im Oschte schdeinigi Wüeschtegebirg.
Bevölkerig
Eins vo de groose Broblem, wo die ägyptischi Gsellschaft het, isch s rasche Bevölkerigswachsdum. Wirtschaftlig het sich s Land nume wenig entwicklet, und so bliibe vil vo de jungen Ägypter ohni Arbet. Au mid dr Erziehig schtohts nit guet. D Helfti vo dr Bevölkerig cha nid läse und schriibe. D Mueterschbrooch vo braktisch allen Ägypter isch hützudag Arabisch, usser im Süde, wo au nubischi Schbrooche, und im Weschte, wo Berberschbrooche gschwätzt wärde.
Di meischte Mäntsche send Muslim und dr Islam isch d Schdaatsreligion. Früener hät s z Ägypte au vili Chrischte gee, aber a chliineri Chinderzahl und Uuswanderig hai ihri Adeil an dr Bevölkerig uf öbbe zäh bis zwanzig Brozänt lo schrumpfe. Die meischte Chrischte z Ägypte ghöred zu koptisch-ortodoxe Chile.