cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luftfahrzeug
Gschicht vo de Luftfaarzüüg
Die erste Fluggräät si „liichter as Luft“ gsi. D Lüt häi gsee wie Rauch und Äsche ufstiige und d Brüeder Montgolfier häi 1783 dr erst Häisslufballoon baut und dä mit Rauch gfüllt. . Erst spööter het mä verstande, ass dr Ufdriib vo dr warme Luft und nid vom Rauch chunnt.
Rieding (Lothringen)
Rieding (frànzeesch Réding, ditsch Rieding, 1940–44 Riedingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Findling
wo me se findet
Findling si uf dr ganze Wält e typischs geologischs und geomorphologischs Erkennigsmerkmol für Landschafte, wo ummittelbar vo Gletscher gformt worde si beziehigswiis gformt wärde. In Europa si das bsunders s alpine, s zirkumalpine und s skandinavische Veriisigsgebiet mit em nördlige Middeleuropa.
Luftfahrzeug
Gschicht vo de Luftfaarzüüg
Fluggräät „schweerer as Luft“ het sich scho dr Leonardo da Vinci usdänggt, aber mööglig sin si erst im 19. Joorhundert worde, wo mä die erste Gläitflüüg het afo mache. 1811 isch dr Schniider vo Ulm, dr Albrecht Ludwig Berblinger, abgstürzt, won er öber d Donau het welle fliege. Erst am Ändi vom 19. Joorhundert het dr Otto Lilienthal öbbe 100 Gläitflüg gmacht, bevor er abgstürzt und umchoo isch. Wo denn dr Benzinmotor ufchoo isch, het sich dr Fluug schweerer as Luft schnäll entwigglet. Am 17. Dezämber 1903 häi d Brüeder Wright iire erst Flug gmacht, 1909 isch dr Louis Blériot über en Ermelkanal gflooge und nume e baar Joor spööter si Fluugi scho as Chriegsmaschiine iigsetzt worde. Zwüsche de Wältchrieg het dr Flug schweerer as Luft Luftschiff und Äänligs ändgültig verdrängt.
Lueg au
Raumfahrt
Findling
wie d Findling entstöhn
Ablagrige, wo diräkt vom Iis abgsetzt wärde, si unsortiert und meistens au nid gschichdet. Im dütschsproochige Ruum het sich dodrfür d Bezeichnig «Gschiebmergel» duregsetzt. Im Gschiebmergel het s zwar dütlig meh Fiinmaterial (Don, Schluff, Sand und Chiis), aber es chömme immer wider grösseri und grossi Stei vor. Vom ene Findling redet mä aber erst denn, wenn er offe über dr Ärde lit.
Findling git s im skandinavische Veriisigsgebiet meistens innerhalb vo Grundmoränelandschafte, wo zum Formeschatz vo dr Glaziale Serii ghöre. Si chönne aber au in andere Elimänt vo dr Glaziale Serii ufdräte, zum Bischbil as Erosionsräst in Schmelzwassersänd.
Neyruz FR
Geografi
Neyruz liit ùf, 8,5 km weschtsüdweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg nördlich va de untere Glâne. Zue de Gmiin Neyruz ghööre o ds Quartier Le Marchet ù d Wyyler Wyyler Nierlet-le-Toit ù Les Allys. Va de Gmiinflechi si 60,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 26,2 % Waud, 12,5 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Neyruz si Avry, Matran, Hauterive, Cottens ù La Brillaz.
Gschicht
Neyruz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1137 aus Nuruols, Nierlet-le-Toit 1170 aus Nuarler.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11,9 % gläge.
Religion
82,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1666 Yywoner 89,9 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,8 % Tüütsch ù 3,3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 24 va de 1666 Yywohner ggredt.
Rieding (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rieding lijt àm Oschtrànd vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 245 un 315 m ìwer em Meeresspiejel. Ortsdeil vun Réding sìn Grand-Eich (dt. Großeich), Petit-Eich (Kleineich) un Bubenbach.
Gschìcht
Rieding ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 789 àls Rodinga.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rieding ìsch. Rieding ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rieding ghert zem Rhinfrankisch.
Maponos
De Maponos isch e keltische Gott gsii, wo vor alem z Britannie vereert woren isch. Sin Name isch p-Keltisch und bidütet »Soo, Bueb« (air. mac; kymr. mab).
Vereerig
Us Nordengland sind sechs Inschrifte bikannt, wo de Maponos nenet und zum Tail en mitem römische Apollo gliichsetzet. Er werd au ganz wie de Apollo as blutte Maa mitere Laiere dargstellt. Uf de Blaitafle vom Quellhailigtum bi Chamalières im Piet vo de Arverner werd de MAPON ARVERIIATIN um Schutz gege Zauber bette. Debii handlet s sich um aini vo de längste Inschrifte uf Gallisch.
As de Mapono mit Quele z tue het, zaigt au e Charte usem Joor 1090, wo i de Nöchi vo Lyon e Mapono Fonto »Maponquelle« nennt. De Geograf vo Ravenna nennt zudem im nördliche England en locus Maponi »s Mapone Ort«. De Göttername chunnt bi de Gallier au as Manename vor.
De Maponos lebt vermuetli im kymrische Gott Mabon fab Modron »Soo vo de Grosse Muetter« fort. Unsicherer isch sini Verbindug zum irische Oengus Mac ind Óc »Oengus, de jungi Bueb«.
Geschirrflicker
Chacheliflicker warad Leid, mo s henigs Tongeschirr ausbessrd hend. Drzua hod s a baar Methoda gea. Oimol hod ma s Gschirr an de Bruchschdella mid ama Gmisch aus Wassrglas ond Tonmehl bschdricha on drnoch es mid ama Drohdgflechd ibrzoga ond no amol brennd. A andre Method war, en d Bruchschdella Schdifdla eizsetza ond drnoch au mid ama Gmisch aus Wassrglas ond Tonmehl bschdreicha ond no amol brenna.
Weil d Chacheliflicker koinr Zumft aagherd hend ond en koinr feschda Werkstatt gschaffd hend, sondrn zu de Leid komma send (weil se an oim Ord koi Auskomma gfonda häddad), hod dr Ausdruck au ebbes Vrächdlichs ghed ond se send mid de Jenische gleichgseds worra.
Nachdem s Gschirr durch induschdrielle Methoda en dr Prduktioo billigr worra isch, hod sich des nemme glohnd ond d Chacheliflicker send ausgschdorba. Fir Antikes geids no a baar Schbezialischda.
Andere alemannische Werdr fer dea Bruaf send Chachelihefter, Beckibinder, Hafebinder, Beckibööri, Beckibüezer, Chachlebüezer, Hafebüezer.
Pfälzische Dialekte
Pfälzisch (pfälzisch Pälzisch) isch e Sammelbegriff für d Dialäkt vo de bäide Dialäktgrubbe Westpfälzisch und Ostpfälzisch (Vorderpfälzisch). Pfälzisch ghöört zu de rhiifränkische Mundarte innerhalb vo de westmiddeldütsche Mundarte und zelt eso zu de middeldütsche Dialäkt.
Sproochgeografii
Vo de Mundarte in de Gebiet nääbedraa cha Pfälzisch mit Hilf vo deene Isoglosse abgränzt wärde (lueg Rheinischer Fächer):
Noch deere Definizioon schwätzt öbber Pfälzisch, wenn er Haus (oder Hous), das, feschd und Abbel (bzw. Pund) säit. Zum pfälzische Sproochgebiet ghööre also d Mundarte im ehemoolige Regierigsbezirk Pfalz in Rhiiland-Pfalz und im Saarpfalz-Kreis im Weste – mit Usnaam von e baar Mundarte im süüdlige Däil, wo lothringischi Merkmol häi – und Däil vom Räst vom Saarland, witer d Regioon Kurpfalz in Baaden-Württebärg (Kurpfälzisch), Däil vom Hunsrück un dr pfälzische Gränze, d Regioon Bergstraße z Hesse und Däil vom Odenwald und fast ganz Rhiihesse.
Es git in däm Gebiet aber au Regioone, wo d Lüt sääge, iiri Mundart sig nit Pfälzisch, drunder Däil vom Saarland mit Saarbrücke, dr grösst Däil vo Rhiihesse, dr Rhiigau mit Rüdesheim und dr Odenwald. Doorum het dr Ernst Christmann scho 1926 gsäit: Das Pfälzische ist ein Teil des Pfälzischen.
Remelfangen
Remelfangen (lothrìngisch; frànzeesch Rémelfang, ditsch Remelfangen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Remelfangen lijt sìdweschtlich vun Bouzonville uf re Heche zwìsche 195 un 301 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Remelfangen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179 àls Ramelfinga (1235 Rimelvanges, 1501 Rumelfingen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Remelfangen ìsch. Remelfangen ghert zem Kommünàlverbànd.
Trentino-Südtirol
Trentino-Südtirol (italiänisch Trentino-Alto Adige, ladinisch Trentin-Südtirol) isch en autonomi Region vo Italie, zämegsetzt us de autonome Provinze Trentino und Südtirol. De gröscht Teil vo de regionale Kompetänze isch sit de 1970er Jahr a die beide Provinze oder Länder übergange.
Gschicht
Bis zum Erste Wältchrieg het d Region zur Gfürstete Grafschaft Tirol ghört, eme Chronland vo Östriich-Ungarn. De Grossteil vom Trentino het bis 1804 das faktisch Tirol abhängige Fürstbistum Trient bildet, nachhär isch s als Wälschtirol ganz zu Tirol cho.
Im Fridesvertrag vo Saint-Germain isch Tirol am Brennerpass zwüsched Östriich im Norde und Italie im Süde teilt worde. S südliche Tirol isch denn als Venezia Tridentina bezeichnet worde. Me het die dütsch- und ladinischsprachige Minderheite im Faschismus italianisiere welle. 1939 hend sich die Aaghörige vo dene Minderheite in ere Option für Italie oder Nazi-Dütschland entscheide müesse.
Nach em Zweite Wältchrieg isch de nüügschaffne Region Trentino-Tiroler Etschland en Autonomie gwährt worde. I dere Region sind die Italiänischsprachige i de Mehrzahl gsi, alli Entscheidige sind z Trient troffe worde. D Südtiroler hend sich degäge gwehrt, au mit ere Serie vo Bombenattentat.
Nach lange Verhandlige, under de Beteiligung vo Östriich als Schutzmacht, isch es zweits Autonomiestatut verabschidet worde, wo d Region (nüü under em Name Trentino-Südtirol) entmachtet und d Autonomie a d Länder Südtirol und Trentino wiiterggää hed. S Parlamänt vo de Region taget als Vereinigung vo de beide Länder.
Brock University
Brock isch ä relativ jungi Uni un isch 1964 gründet wôrre um d’Usbildig vur Baby Boom Generation bwältige z’chönne. Sytdem isch d’Uni immer wider erweitret wôrre un bietet jetz ä Reihi vo Programe aa. Ufem Campus wird praktisch ununterbroche baut; d’Uni hät i dä letschti Jôhr $100 Millione inveschtirt. Allerdings isch d’Ufnahmi vo weitri Schtudente über dä jetzigi 16.000 nüt vorgsehe. D’meischti (14.669) vo dä Schtudente sin imene Undergraduate Program (also eme Program wo zumene Bachelor  führt). Brock bietet au ä Graduate Program aa, allerdings göhn d’meischti Schtudente do defür aa andri Unis. Über 70% vo dä Brock-Schtudente chömme vo usserhalb vur Niagara Region, d’höggschti Aazahl vo uswertigi Schtudente i ganz Kanada. Usserdem schtudire circa 1.000 usländischi Schtudente aa Brock.
Brock isch nôchem Britische General Sir Isaac Brock bnannt wo im Krieg vo 1812 i dr Schlacht vo Queenston Heights um s’Labe cho isch. Syni letschti Worte solle “''Surgite! Push on! ''” (Vürschi! Ganget witer [sähr freii Übersetzig]) gsi sy. Säll isch s'Motto vo Brock.
Brock hät au ihri eigni Schülerzitig, d' The Brock Press wo jede Zischtig erschynt. Alli Schtudente sin Mitglied i dr Schülergwerkschaft, dr Brock University Students’ Union (BUSU). D'Schtudente vo Brock hän z'St. Catharines än eher guete Ruef, allerdings hät sich des i dä letschi zwei Jôhr zum Teil gändret; vorallem wegem schlachte Benehme vo mangi Schtudente un dr Tendenz vo Eiheimischi d’Schtudente im allgemeine für alles verantwortlich z'mache. D'Schportmannschaft vo Brock sin d'Brock Badgers.
Weblink
Offizielli Syte (uf Änglisch)
Neuffen
Neiffe (dt. Neuffen) ischt a Stadt em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Neiffe leit rond 27 Kilometer sidlich vo Stuegert am Fueß vom Haueneiffe am Nordrand vo dr Schwäbische Alb. Auf em Gmoedgebiet leit dr Jusi, mit 673 m dr gröschde Vulkanberg vo dr Alb. Nochbergmoede send Friggehouse em Norde, Beire em Nordoschte, Weiler em Oschte, Hilbe ond Dettenge em Side, Metzenge ond Kohlberg em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 39,4 % Landwirtschaftsfleche, 22,3 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Neiffe gheret d Stadtdoel Kabbis (dt. Kappishäusern) ond Neiffe.
Gschicht
D Burg Haueneiffe ischt om 1100 entstande.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Matthias Bäcker.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Neiffe ghert zom Schwäbisch.
Fritz Teufel
Dr Fritz Teufel (* 17. Juni 1943 z Ludisburg; † 6. Juli 2010 z Berlin) isch as Wescht-Berliner Spaß-Revoluzzer in dr Studäntebewegig am Änd vu dr 1960er Johr ere breitere Effetligkeit bekannt wore.
Läbe
Dr Fritz Teufel isch anne 1963 uf Berlin chuu un het aagfange mit Studiere an dr Freien Universität Berlin (Germanistik, Publizistik un Theaterwisseschafte). Mit em Dieter Kunzelmann isch er ein vu dr Grinder vu dr Kommune I gsi, wu vor allem dur ihri bewusst provokante Aktione Ufmerksamkeit erregt het, wu gege di herrschende Gsellschaftsbedingige grichtetet gsi sin.
Dr Teufel un anderi sin aafangs 1967 feschtgnuu wore unter em Verdacht, e Attetat uf dr domolig US-Vizebresidänt Hubert H. Humphrey blant z haa. Di dytsch Presse het groß iber die vermeitlig Verschwerig berichtet, sogar d New York Times het die Gschicht uf ihre Titelsyte brocht. Di wältwyt Blamaasch isch groß gsi, wu uusechuu isch, ass die Wurfgschoss Budding- un Mehlbumbe gsi sin („Budding-Attetat“). Am Dag noch em Bsuech vum Humphrey sin di vermeintlige Attetäter wider frejgloo wore.
Am 2. Juni 1947 isch dr Fritz Teufel wäg eme aagäblige Steiwurf bi dr Demonschtration gege dr Schah Reza Pahlavi verhaftet wore un isch bis zum Aafang vu dr Verhandlig im Novämber in Untersuechigshaft gsässe. Bi dr Verhandlige isch dr Fritz Teufel vor allem dur – us Sicht vu dr Staatsaawaltschaft – reschpäktlos Verhalte ufgfalle. Wun er e lengeri Stellignahm het welle abgee, isch er vum Richter gmahnt, är soll nume Datsache vorbringe, wu dr Findig vu dr Wohret diene. E weng speter isch er vum Richter ufgforderet wore sich z erhebe. Är isch ufgstande mit dr Bemerkig „Wenn's der Wahrheitsfindung dient“. Am 22. Dezämber 1967 isch dr Teufel frejgsproche wore.
Mit dr Zyt isch dr Fritz Teufel allmeh in Richtig bewaffnete Kampf un Stadtguerilla gange. Vun eme Münchner Gricht isch er zue zwei Johr Gfengnis verurdeilt wore wäg dr Herstellig vu Brandsätz. D Prässe het vun eme Fählurdeil gschribe, wel kei Bewyys derfir vorgläge sin, ass dr Teufel mitgmacht gha het.
Am 13. Oktober 1980 isch dr Fritz Teufel aagchlagt wore, as fierend Mitgliid vu dr Bewegung 2. Juni an dr Entfierig vum Berliner CDU-Vorsitzende Peter Lorenz mitgwirkt z haa. Erscht no dr Plädoyer vu dr Verteidigung un dr Staatsaawaltschaft, wu 15 Johr Haft gforderet gha het, het dr Teufel e Alibi vorgleit, wun ere dermit het chenne noowyyse, ass er zur Tatzyt in ere Essener Fabrik (Pagette) unter eme falsche Namme gschafft gha het. Är isch derno sofort us dr Haft entloo wore. Ass Grund, ass er syy Alibi eso spot bresäntiert gha het, het dr Teufel aagee, er heb welle ufmerksam mache uf di tendenziös Berichterstattg un di pauschale Vorverurdeilige bi Grichtsbrozässe gege bolitisch Linki vu dr weschtdytsche Prässe här.
Am 19. Februar 1982 het er in dr Färnsehsändig 3 nach 9 Ufsäh erregt, wun er unter anderem mit em domolige Bundesfinanzminischter Hans Matthöfer (SPD) iber guet Benämme dischpetiert het. Im Gspräch mit em Moderator het er e Wasserspritzpischtol zoge un het dr Minischter mit Zauberdinte nass gspritzt. Dr Matthöfer het em Teufel derno ne Glas Wein ibergläärt.
Speter het dr Teufel as freje Mitarbeiter bi dr taz gschafft un as Fahrradkurier z Berlin. Wel er d Parkinson-Chranket iberchuu het, het er dodermit mieße ufhere. Zletscht het er mit syyre Partneri z Berlin-Wedding gläbt.
Brigantia
D Brigantia isch d Hoptgöttin vo de Brigantier im nördliche Britannie gsii.
Vereerig
A de Brigantia sind sibe Inschrifte im Piet vo de Briganter gstiftet wore. Zwoo setzed si mit de römische Siiggöttin Victoria gliich. Si werd denn au wie die mit zwee Flügel dargstellt, isch aber wie di römischi Minerva mit Helm, Schild und Speer biwaffnet. E witteri Inschrift nennt si zäme mitem Iuppiter Dolichenus und setzt si mit de Caelestis gliich und en anderi nennt si Dea Nympha Brigantia, wa uf e Quellgöttin schlüsse loot.
De irisch Gott Dagda het drai Töchtere, wo all Brigit (<*Briganti) haisset, di erst isch d Schutzherri vo de Dichter, die ander vo de Ärzt und di dritt vo de Schmiid, passt aso recht guet zu de römische Minerva. Witerlebe tuet si i de irische Hailige St. Brigit.
Name
Im ehemoolige keltische Sprochpiet gits vill Ortsnäme mit de Silbe »brig-« (z. B. Brig im Wallis, Briançon z Frankriich, Brigetio z Ungarn). Si hend all nünt mit de Göttin z tue, do die Silbe »höch« bidütet. Au de Name vo Bregez am Bodesee (lat. Brigantia) bidütet nünt anders as »Höchi, Hochglege«, wie au de Name vo de Göttin »Höchi, Erhabeni« maint. As de antiki Stamm vo de Brigantier um Bregez ume au e Göttin Brigantia vereert het, isch nöd erwise.
Deutsche Morgenländische Gesellschaft
Die Dütschi Morgeländischi Gsellschaft (DMG) isch am 2. Oktober 1845 z Leipzig gründet worde und isch die eltist wüsseschaftligi Vereinigung vo dütsche Orientaliste.
D Mitgliider vo der DMG beschäftige sich – im Underschiid zur Dütsche Orient-Gsellschaft, wo stark archäologisch usgrichtet isch – vor allem mit de Sproche und Kulture vom Morgeland, also bsundrigs vom Orient und vo Deil vo Asie, Ozeanie und Afrika.
Gschicht
Der Arabist und Orientalist an der Universität Leipzig, Heinrich Leberecht Fleischer (1801–1888), zelt as der wäsentlig Gründervater vo der DMG. Vo 1886 bis 1902 isch der bedütendi Indolog und Begründer vo der modärne Prakrit-Forschig Richard Pischel, Professer an der Universität Halle, Sekretär vo der DMG gsi.
Forschigsiirichtige
S Nepal-Forschigszentrum (internat. Nepal Research Centre NRC) z Kathmandu/Nepal, wo 1960 eröffnet worden isch, isch bis 1974 under dr Bezeichnig Forschigsundernähme Nepal-Himalaya bekannt gsi und befindet sech sit 2003 in dr Trägerschaft vo der Stiftung Deutsche Geisteswissenschaftliche Institute im Ausland.
S Orient-Institut in Beirut/Libanon, wo 1961 gründet worden isch, het sit 1987 en Ussestell z Istanbul.
D Bibliothek vo der DMG befindet sech z Halle an dr Saale. Ihri Beständ (öbbe 64.000 Titel) chönne über d Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt recherchiert wärde.
Dr dütsch Orientalistedag
Sit 1921 organisiert d DMG in Abständ vo drei bis fünf Johr dr Dütsch Orientalistedag (DOT), e Kongräss vo dütsche und usländische Orientaliste. Bis jetzt hai 30 Orientalistedäg stattgfunde, die letzte z Bamberg (2001), Halle (2004) und Friiburg im Briisgau (2007).
Innerhalb vom DOT isch im Johr 1929 vom Anton Baumstark d Sektion "Christlicher Orient" gründet worde.
Saint-Barthélemy (Insel)
Saint-Barthélemy (dütsch Sankt Bartholomäus}, au St. Bart(h)s) isch en Insle in de Chliinen Antille. Si isch sit em Februar 2007 e französischi überseeische Gebietskörperschaft (collectivité d’outre-mer).
Geographii
Im Nordweste lit die französisch-niiderländischi Insle St. Martin, im Süde St. Kitts und die niiderländischen Insle Sint Eustatius und Saba. Südsüdwest lit Barbuda.
D Insle het e Flechi vo 21 km² und 8.255 Iiwohner (2006), also 393 Iiwohner pro km². Die höchsti Erhebig isch Morne Vitet im Oste vo dr Insle, mit 286 Meter.
Zu Saint-Barthélemy ghöre usser dr Hauptinsle au divärsi chliineri unbewohnti Näbeninsle, u a. Île Chevreau, Île Coco, Île Fourchue, Île Frégate, La Tortue, Île Le Boulanger, Les Grenadins, Pain de Sucre, Île Pelé, Île Petit-Jean und Île Toc Vers.
Politik
D Insle bildet en einzigi Gebietskörperschaft mit de Kompetänze von ere Gmeind, eme Departemänt und ere Region. Hauptort isch Gustavia.
Dr politisch Status
Bis 2007 isch Saint-Barthélemy e Gmeind gsi und het zsämme mit em französische Deil vo dr Nochberinsle Saint-Martin en Arrondissement vom Überseedepartement Guadeloupe, s Arrondissement Saint-Martin-Saint-Barthélemy (au Arrondissement des Îles du Nord, „Arrondissement vo de nördligen Insle“) bildet.
Noch eme Referendum in 2003 het sich Saint-Barthélemy – näbe Saint-Martin – am 22. Februar 2007 vo Guadeloupe drennt und isch e Collectivité d’outre mer worde. D Verwaltig wird aber au in Zuekumft dere von ere französische Kommune entspräche. Au dörfe Nitfranzose, wo us eme EU-Land stamme, zuekümftig bi de Gmeindirootswahlen mitmache. Dr Verdrag vo Lissabon gseht vor, ass Saint-Barthélemy Deil vo dr Europäischen Union blibt. Saint-Barthélemy bhaltet dr Euro as offiziells Zahligsmittel.
Dr Michel Magras duet sit em 1. Oktober 2008 d Insle im französische Senat verdräte und isch dört Mitgliid vo dr UMP-Fraktion.
Masoreten
As Masorete (Hebäisch: בעלי המסורה, ba'alei hamasorah) bezäichnet mä zwäi middelalterligi Grubbe vo jüdische Kopiste und Bearbäiter vo Biblehandschrifte: uf dr äinte Site die östlige Masorete, Schriiber us dr babylonische Diaspora, uf dr andere Site die westlige Masorete, wo Rabbiner us Galiläa gsi si.
Die östlige Masorete
Die östlige Masorete si Noochfolger vo jüdische Gleerte gsi, wo scho vor em Joor 100 n. d. Z. iiflussriichi Leerhüüser im Zwäistromland bildet häi, vor allem z Sura, Nehardea (bis 259) und z Pumbedita. Si si nooch zu de Karäer gstande, wo die rabbinischi Uslegigsdradizion abgleent häi, wo in dr Mischna und im Talmud gsammlet worde isch, und nume dr Tanach sälber as Häiligi Schrift häi lo gälte. Si häi sich sit em 8. Joorhundert vo Babylonie us im Middelmeerruum usbräitet und häi au in Palästina Iifluss gha.
Die westlige Masorete
Under de westlige Masorete si die bäide Familie Ben Ascher und Ben Naftali us Tiberias bsundrigs bekannt. Si häi zwüsche 780 und 930 äignigi Punktazionssüsteem entwigglet, zum überliifereti Bibleteggst z brüefe, gege Abschriibfeeler sicher z mache, festzleege, wie si usgsproche wärde, und si vor willkürlige Iigriff z schütze. Das Süsteem isch in Öiropa vorherrschend worde.
Zwar isch d Punktazionsart vo dr Familie ben Naftali, wo dr Saadia Gaon vorzooge het, fortgschrittniger gsi, aber mit dr Understützig vom Maimonides het sich vom 11. Joorhundert aa die vo dr Familie ben Ascher in Öiropa duuregsetzt. Zu iire wichdigste Aaghörige häi dr Ascher dr Alt oder dr Grooss ghöört, si Soon Nehemia, sini Änkel Ascher ben Nehemia und Moses ben Ascher und bsundrigs si Uränkel Aaron ben Mosche ben Ascher.
Bischbil: Dr Aafang vo dr Bible, oobe ooni, unde mit Punktazion
Aindling
Aindling (bairisch Oaling) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Aindling leit en dr Region Augschburg am Litzelbach.
Vo dr Gmarkong send 59,7% Landwirtschaftsfleche, 28,0% Wald, 11,7% Sidlongsfleche ond 0,6% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Affing, Hollenbach, Petersdorf, Pöttmes, Rehling, Thierhaupten ond Todtenweis.
Gmoendsgliderong
Zua Aindling gheret d Ortsdoel Aindling (bair. Oaing), Binnenbach (Binnabooch), Gaulzhofen (Gaizhoufa), Hausen (Hausn), Pichl (Biicha) ond Stotzard (Stouzad).
Gschicht
Aindling ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1033 als Enilingun.
Zom 1. Oktober 1971 send Gaulzhofen, Hausen, Pichl ond Stotzard zua Aindling eigmoedet worde, zom 1. April 1976 au no Binnenbach.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,7 % gleäga.
Verwaltong
Aindling hot mit Petersdorf ond Todtenweis a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Aindling ischt dr Tomas Zinnecker.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Udalrichinger
D Udalrichinger sind en alemannisches Groofegschlecht gsii, wo meriri Göi verwaltet hend. Si sind mit de Karolinger verschwöögeret gsii. Allerdings cha Deszendenz nöd mit Sicherhait festglait werde. Aber well meriri Groofe Uadalrich ghaisse hend und immer wider a de gliche Ort tätig gsii sind, cha agnoo werde, as all zu de gliich Famili ghört hend.
Abstammig
De Groof Uadalrich I. isch de Soo vom fränkische Groof Gerold vom Anglachgau gsii. Sini Muetter isch d Imma gsii, e Töchter vom alemannische Groof Hnabi und somit Enkeli vom Huoching, wo nochem Chronist Thegan e Soo vom alemannische Herzog Gotfrid gsii isch. Sin Onkel isch de Groof Hroadbert I. gsii.
Uodalrich I.
De Uodalrich I. (Huadalrichus comes; Odalricus) isch de Soo vom Gerold und vo de Imma gsii und de Brüeder vo de Hiltigart, wo de Chaiser Karl de Grooss ghüroote het. Er het ane 778 zäme mit sinere Muetter Imma Güeter im Elsass verchauft. Er isch zwüschet 780 und 800 Groof vom Zörigau, Thurgau, Alpgau und Hegau gsii und vo 800 bis 815 as Groof vom Linzgau und Argegau bizügt.
Uodalrich II.
De Uodalrich II. isch de Soo vom Uodalrich I. gsii. Er isch as Groof bis 817 bizügt.
Ruodbert II.
De Ruodbert II. isch de Soo vom Uodalrich I. gsii und isch zwüschet 806 und 814 as Groof vom Thurgau, Hegau, Linzgau und Argegau bizügt und 808 au no vo de Alaholfespara. Er het het 816/7 de Marchgroof Adalbert us Rätie vertribe, wo zu de Famili vo de Hunfridinger ghört het. De isch zu sim Brüeder uf Istrie gfloche, und denn miteme Heer zruggchoo und het de Ruodbert bi Zizers bilageret. Wo de het wöle flüche, isch er aber vom Hufschlag vo sim Ross tödlich verletzt wore. Da het s Mitlaid vom Adalbert gweckt und er het d Baare vom tote Ruodbert bis uf Linde biglaitet und en dai bierdigt.
Uodalrich III.
De Uodalrich III. werd zwüschet 842 und 857 as Groof vom Thurgau und vo de Alaholfespara gnennt. Öb er zu de Udalrichinger ghört het isch umstritte.
Uodalrich IV.
Er isch vom Chaiser Ludwig de Tütsch as "gliebte Neff" (dilectus nepos) bizaichnet wore, isch aso irgedwie nöcher mitem verwandt gsii. Er stammt vermuetli ebefalls vo de erste Udalrichinger ab. De König Arnulf het em de Hof Luschnau im Rhiigau (s hütige undere St.Galler Rintl) gschenkt. Er isch as Groof vom Thurgau, Alpgau, Linzgau und Argegau bizügt.
Uodalrich V.
De Uodalrich V. de Jüngeri (Vadalrichus iunior) het um 885 z Aadorf im Thurgau e Chloster gründet und sini zwoo Töchtere Irmindrud und Perehdrud as Äbtissine iigstellt. Da Chloster het ab denn as Grablegi vo de Udalrichinger dient. Er het au Land z Bodme bsesse. De Uodalrich de Jüngeri het bim Striit zwüschet de König Arnulf und Bernhard de letschteri understützt und isch wege dem entaignet wore. Aber im Herbst 890 isch er rehabilitiert wore und het sini Güeter zruggöberchoo und isch wider as Groof igsetzt wore. Sini Frau isch d Perehheid gsii.
Uodalrich VI.
De Uodalrich VI. oder Otzo isch Groof vo Bregez gsii. Au er het vermuetli zu de gliich Famili ghört. Zu sinene Söö hend de Gebehard II, Bischof vo Chostez, de Liutfrid, Groof vo Winterthur und de Uadalrich VI. ghört. Vom letzte stammed d Groofe vo Bregez ab.
Mundelsheim
Mõndelse (amtlich Mundelsheim) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Mõndelse leit am Necker zwische Hesge ond Bleidelse auf einer Höhe zwischen 182 und 334 Metern. D Nochbergmoede vo Mõndelse send Hessigheim, Besigheim, Neckarwestheim, Großbottwar, Steinheim an der Murr, Pleidelsheim ond Ingersheim.
Vo dr Gmarkong send 55,7% Landwirtschaftsfleche, 22 % Wald, 18,7 % Sidlongsfleche ond 3,6 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Mõndelse gheret s gleichnamig Dorf, dr Weiler Schreyerhof ond dr Wohnplatz Ziegelhütte.
Gschicht
Mõndelse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1245.
Verwaltong
Mõndelse hot sich mit dr Stadt Beesge ond dr Gmoede Fraededaal, Gemmrige, Hesge, Lechge ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Mõndelse ischt dr Holger Haist.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Mõndelse ghert zom Schwäbisch.
Eis
Iis isch die fescht Form vo Wasser. Wasser gfriert bi ma Druck vo 1.013 bar bi genou 0 Grad Celsius.
Desweage wirds ou zmoischt als "gfroore" bezoichnet und selte als "fescht". Wil s Wasser a bschtimmte Anomalie ufwiist (d Anomalii vom Wasser) dehnts sich unter null Grad wiidr us.
In gwisse Gegende vom alemannische Sproochruum wird Eis oder Ys au fürs ässbare Schpiise-Iis bruucht, wobii ma ou des Wort Glace kennt.
Remelfingen
Rimelfinge (lothrìngisch; frànzeesch Rémelfing, ditsch Remelfingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rimelfinge lijt àn dr Sààr, direkt sìdeschtlich vun Sarreguemines uf re Heche zwìsche 195 un 263 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Rimelfinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1398 àls Rumelfingen (1482 Romelfing, 1793 Remelfing).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rimelfinge ìsch. Rimelfinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Noréaz FR
Noréaz (patois [a nɔˈrɑja]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Noréaz liit ùf, 10 km weschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg nördlich vam Lac de Seedorf. Zue de Gmiin Noréaz ghööre d Wyyler Seedorf ù Echeseby. Va de Gmiinflechi si 65,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 28,2 % Waud, 4,8 % Sidligsflechi ù 1,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Noréaz si Ponthaux, Corminboeuf, Avry, Prez-vers-Noréaz ù Montagny.
Gschicht
Noréaz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1134 aus Noarea.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 4,9 % gläge.
Rhonegletscher
Dr Rottugletscher (uf Standarddütsch Rhonegletscher) isch e grosse Gletscher im oberschte Deil vom Taal vom Rottu im Nordoschte vom Kanton Wallis. Das Gebiet, wo zu dr Gmaind Obergoms ghört, ligt a dr Gränze vo de Zentralalpe und de Bärner Alpe i dr Schwiiz.
Dr Gletscher foot im Firngebiet vom Winterbärg mid em Dammastock a, wo uf dr Gränze vom Wallis zum Kanton Uri ligt. Die grossi Schneeflechi isch uf öppe Vo dört flüsst dr Rottugletscher im ene höche Taal gäge Süde abe, wo zwüsche de Bärgchettine mid em Tieralplistock und de Gärschtehörner im Weschte, a dr Gränze zum Kanton Bärn, und em Gaaleschtock im Oschte isch.
Adam Näf
De Adam Näf (* 1495 z Volleweid (Huuse am Albis), † 7. November 1571 am gliiche Ort) het bi de Schlacht bi Chappel s Zürcher Banner vor em Verluscht an d Innerschwiizer grettet.
Noréaz FR
Religion
85,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,7 % evangelisch-reformiert.
Adam Näf
Sis Läbe
De Adam Näf isch als Sohn vom Hanss Näf u sinere Frau Katharina uf de Volleweid bi Huuse uf d Wält cho. Er isch mit sine Gschwüschterte uf de Volleweid ufgwachse un wird au im Glückshaferodel vo 1504 gnennt.
Rhonegletscher
Sider isch dr Rottugletscher wyt zrugg gschmulze und er isch nume no acht Kilometer läng. Vo Gletsch us gseet me ne nümm. D Gletscherzunge isch jetz hinder dr Felsrippe bim Hotel Belvedere a dr Furkastrooss, uf. Hinder däre Felsbank isch en Schmelzwassersee entstande, wo immer grösser wird, wil s Ysch so schnäll wyter schmilzt. Vom Belvedere us gid s en private Wäg, wo me Ytritsgäld verlangt, zun ere Grotte im Gletscher. Früener isch die grad bim Hotäl gsi. Se jedes Joor nöi us em Ysch z haue und dr Wäg vo dr Passstross an Gletscher abe z boue wird als wie schwiriger wäge dr Wermi, wo d Gletscher i de Alpe loot lo zrugg goo.
Adam Näf
Sis Läbe
Bi de Schlacht bi Chappel am 11. Oktober 1531, wo näbe sim Vater au de Zürcher Reformator Huldrych Zwingli gfalle-n-isch, isch de Zürcher Bannerträger Kambli im Bruggemoos vo de Innerschwiizer Truppe schwer bedrängt worde. Wo er um Hilf grüeft het, isch de Adam Näf zämme mit em Junghans Tumysen grennt cho. Zämme hei sie d Verfolger vom Banner aagriffe un em Kambli gholfe, dass er het chönne flüchte.
Noréaz FR
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 472 Yywoner 91,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,1 % Tüütsch ù 2,8 % anderi Spraache.
Rhonegletscher
i dr Yschzyt
I de grosse Yschzyte, s letscht Mol vor 25'000 Joor, hed s i de Alpe so vil Schnee ggä, dass dr Rottugletscher s Taal ab bis is Gebiet vom Gämfersee und drüber use im Weschte bis uf Lyon z Frankriich, und uf dr andere Syte, vom Waddland us, über s Schwiizer Middelland bis i d Gäged vo Wange im Oberaargau cho isch. Dört isch er mid em Aaregletscher zämegschdosse. Me findt no hüt im Wallis, i dr Weschschwiiz und im Middelland grossi Steine, d Findling, wo dr Gletscher vor vilne tuusig Joor us em Wallis mitbrocht het.
Nidderanven
Nidderanven (dt. Niederanwen, frz. Niederanven) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Noréaz FR
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 4 va de 472 Yywohner ggredt.
Adam Näf
Sis Läbe
Als Anerkennig het de Adam Näf im 1533i s Schtadtzürcher Bürgerrecht übercho un im 1535i de Sennhof vom Chloschter Chappel als Läche.
Nidderanven
Verwaltig
Nidderanven ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Nidderanven isch dr Raymond Weydert (CSV). Scheffe sin dr Jean Schiltz un dr Paul Greis. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Adam Näf
Sis Läbe
S Schwert vom Adam Näf un s Banner, wo er grettet het, sin hüt im Schwiizerische Landesmuseum z Züri ufbewahrt. E Kopi vom Lehensbrief isch im Schtaatsarchiv vom Kanton Züri.
Nidderanven
Gschicht
Nidderanven isch zum erschte Mol gnännt wore um 300 as Andethannale (1083: Andeuanen, 1123: Andeuenna), Hueschtert anne 1176 as ad Hofsteden.
Dr Buurehof Engelshaff isch zem erschte Mol gnännt wore anne 1526, villicht isch do mol s Dorf Engerspach  gsi, wu s erscht Mol anne 1403 gnännt wore isch.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Nidderanven ghert zum Moselfränkisch.
Parterstedt
Nidderanven isch Mitglid im Stedtebund Douzelage, wu 22 Stedt us verschidene Länder vu dr Europäische Union verdrätte isch.
Johannes Christes
Dr Johannes Christes (* 18. Oktober 1937 z Gelsenkirchen) isch e dytsche Altphilolog.
Lääbe
Dr Christes het an dr Uniwersitet Fryburg studfiert un isch dert anne 1971 an dr bim Karl Büchner promowiert wore. Fir sy Dokterarbet ''Der frühe Lucilius. Rekonstruktion und Interpretation des 26. Buches sowie von Teilen des 30. Buches'' het er 1971 dr Bryys vu dr Wisseschaftlige Gsellschaft z Fryburg kriegt. Derno het er as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Uniwersitet Fryburg gschafft un si dert anne 1977 mit dr Schrift Sklaven und Freigelassene als Grammatiker und Philologen im antiken Rom: Forschungen zur antiken Sklaverei habilitiert. Anne 1993 isch er uf e C4-Brofässur fir Latinischtik an dr Humboldt-Uniwersitet Brlin gruefe wore. 2003 isch er in Ruestand drätte. Sy Noofolger isch dr Ulrich Schmitzer.
Dr Johannes Christes isch Spezialischt fir di remisch Gsellschaft vu dr Antike. Är het verschideni Studie iber d Stellig vu dr Sklave, di remisch Juged un d Bildig vu dr remische Antike verfasst.
Anne 1965 het er d Doris Masanneck ghyrote, mit ire het er drei Chinder. Är het mit syre Familie langi Johr im Fryburger Stadtdail Opfige gläbt.
Noumer
Noumer (dt. Nommern, frz. Nommern) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Verwaltig
Noumer ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Noumer isch dr Marc Eicher. Scheffe sin dr Jean-Marie Miny un dr Victor Diderrich. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Noumer isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 771 as Nůmera (776/77: Nommoro).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Noumer ghert zum Moselfränkisch.
Johannes Kaiser (Autor)
Dr Johannes Kaiser (* 28. Novämber 1958 z Löörech) isch e dytsche Lehrer un Autor.
Lääbe
Dr Kaiser isch z Birdef im Hotzewald un z Steine im Wisedal ufgwachse. Noch em Abitur het er vu 1978 bis 1984 an dr Universitet Fryburg Germanischtik un Kadoolischi Theology studiert. An Schuele z Brysach un z Gundelfinge het er sy Referendariat gmacht. Syter 1986 unterrichtet är an dr St. Ursula-Schuele z Villinge, zytwys mit eme Daildeputat z Kennigsfeld, syter anne 2006 isch er Diräkter vu d St. Ursula-Schuel. Är wohnt mit syre Frau z Villinge. Si hän zäme wzoo Deechtere.
Dr Kaiser schrybt Gedicht, Lieder un Prosa uf Alemannisch un Dytsch, derzue het er au scho Theaterstuck un Heerspiil gschriibe. Im Wettbewärb „aktion junge mundart“ vum „Alemannische Gesprächskreis im Regierungspräsidium Freiburg“ anne 1976 het er, no as Schueler, en erschte Bryys fir syni Gedicht iberchuu. Syterhär duet er mit alemannische un hochdytsche Gedicht un Gschichte ufdrätte. Zytwys isch er mit sym jingere Brueder Magnus as „Kaiser & Kaiser“ ufdrätte.
Iber d Grind, wurum er au im Dialäkt schrybt, het er anne 1983 gsait
Iber syni Gschichteband „Geisterzug“ schrybt dr Stefan Pflaum:
Anne 2003 het er dr Arbetskrais „Mundart in der Schule“ mitgrindet.
Wu dr Südkurier Konschtanz un dr Egmont Ehapa Verlag Stuegert anne 2000 e Wettbewäärb fir e alemannischi Asterix-Ibersetzig uusgschriibe hän, het dr Kaiser dr 1. Bryys gwunne un derno zäme mit em Heinz Ehret un em Klaus Poppen zwee Asterix-Heftli ibersetzt, nämli d Bänd „Tour durchs Ländli“ un „De Hüslibau“.
Dr Kaiser isch Mitglid im Verband deutscher Schriftsteller (VS) un in dr Muettersproch-Gsellschaft.
Ε
Härkunft
S Zeichen E kummt urspriingli vum phönizische Buechschtabe „he“ (= „H“) un isch vun de Grieche fyr de Vokal „E“ verwändet worre. De Nôme „epsilon“ beditet „bloßes“ e (lueg au ypsilon).
Zeichekodierung
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Geroldswil
Geeretschwiil (amtlich Geroldswil) isch e politischi Gmeind im Bezirk Dietike im Kanton Züri i de Schwyz.
Wappe
In Blau siet mer e silbrige Fackle wo e goldnigi Flamme het, un en Fischger mit füüf Widerhagge wo abe zeigt.
S Geeretschwiiler Wappe isch erstmals uf em Füürwehrchübel vo 1834 z finde und düütet uf en vo Dorfbewohner usgüebte Lachsfang hi.
Geographii
D Gmeind liid im Limmattal uf ere Höchi vo 395 m ü M., nördlich a de Limmat agrentzt und gad bis zum Südhang vom Altberg ue, a dem Fues befindet sich s Wisetäli.
Rund 26,7 % vo de Gmeindflächi sind Agrarland, die grössere Waldfläche am Altberg mached 23,6 % us, und d Wasserflächi 3,1 %. Als Sidligsflächi sind 36.1% uszontt (devo 92.8% überbout), witeri 7,9 % diened als Verchersflächi.
Gschicht
Geeretschwiil isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1255 als Geroltzwiler.
Religion
30,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 36,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,4 %, CVP 6,4 %, EDU 0,7 %, EVP 2,0 %, FDP 26,1 %. GLP 5,9 %, GP 6,0 %, SP 13,1 %, SVP 37,0 %, Suschtigi 0,3 %.
Gmeindspresidäntin isch d Ursula Hofstetter (FDP).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,6 % gläge.
Saint-Martin (Insel)
Saint-Martin isch e Collectivité d’outre-mer vo Frankriich. Si bildet en einzigi Gebietskörperschaft mit de Kompetänze von ere Gmeind, eme Departemänt und ere Region und het e Flechi vo 53,2 km² und 37'163 Iiwohner (am 1. Januar 2008).
Geographii
Zur Gebietskörperschaft ghöre dr Norddeil vo dr Karibik-Insle St. Martin (dr südligi Deil bildet s niiderländische Territorium Sint Maarten), und e baar unbewohnti Näbeninsle und Felse wie Tintamarre, Îlet Pinel, Petite Clef, Caye Verte, Caye Chateau, Rocher de l’Anse Marcel und Creole Rock.
Näben em Hauptort Marigot git s die folgende Siidlige bzw. Ortsdeil (quartiers):
Die ursprünglige vier quartiers si le Marigot, le Colombier, la Grande-Case und Orléans gsi.
Verwaltigsmässig wärde sächs quartiers underschiide, die si nummeriert und hai conseils de quartier (öbbe Ortsrööt). Die quartiers orientiere sich nit genau an de Siidlige und wärde so beschriibe:
D Näme vo de sächs verwaltigsmässige Quartiers cha mä do finde: Dr Flughafe vo däm französische Inseldeil isch dr Flughafe Saint-Martin - Grand-Case.
Glocke
D Glogge isch es Gfääss us Metall oder au us anderem Material wie öppe Glas, Ton oder Porzelan und ghört zu de Musiginstrumänt.
was si sind und für was me se bruucht
Es isch e Form vo de Idiofoon. Dr Doon entstoot dur d Schwingig, wo s Gloggematerial het, wemme se tuet aschloo. Das cha mit eme Chlöppel, wo innedra ufghänkt isch, oder mit eme Hammer vo usse sy.
Me kännt Glogge sit dr chinesische Bronzezyt im 15. Joorhundert vor Chrischtus. Z Ägypte sind si im 9. Joorhundert vor Chrischtus uufcho, und vo do isch d Glogge im Middelmeerruum algemein bekannt worde. S Wort «Glogge» chunt vom altirische Wort cloc(c) ‚Schälle, Glogge‘ – dene iri Glogge sind mit dr irische Mission uf dr europäisch Kontinänt choo.
Die chlyne Handglogge sind Gräät gsi, wo die chrischtleche Mönch in dr Spotantike und im früene Middelalter bi sech gha händ. S Glöggli isch eis vo de Attribut vom Heilige Antonius, und en uralti Handglogge us Irland isch hüt im Chlooschter Sanggale. Am Ändi vom erschte Joortusig noch Chrischtus het me i de Chlööschter vo Weschteuropa agfange grossi Glogge z güsse, wo me denn uf em Chiletach imene Dürmli, em Dachryter, und spöter au imene Gloggedurm ufghänkt het. Dr Bischof Gregor vo Tours (538–594) het Glogge erwäänt, und dr Abt Walahfrid Strabo (808–849) vo dr Rychenau schrybt vo Glogge, wo us Bronze ggosse sind.
Glogge sind i dr Kulturgschicht für verschideni Sache bruucht worde. Näbe de Chileglogge git’s no vil anderi Arte, zum Bischpiil d Stadtglogge, d Tämpelglogge, d Zeremonieglogge, d Schiffs- und Ysebaanglogge, d Zytglogge, d Fabriggglogge, d Schuelhuusglogge, d Füürweerglogge, d Türeglogge und d Chueglogge oder Trychle.
E wytume bekanti Durmglogge isch s Munotglöggli vo Schaffuuse, wo dr Ferdinand Buombärger drüber ane 1911 es hochdüütsches Lied gschribe het; das isch hüt es Schwiizer Volchslied. Eis vo de bekantischte und au vil kommentierte Gedicht vo dr düütsche Sprooch isch s Lied vo dr Glogge vom Friedrich Schiller usem 1799i. Är verzellt do drin, wie me en Glogge macht. E Kwelle füre Schiller isch d Gschicht vo dr Münschterglogge vo Schaffuuse gsi. Uff dä Tegscht vom Schiller het dr Komponischt Max Bruch s Oratorium Lied vo dr Glogge gschribe, wo ane 1878 z Köln d Uruffüerig gha het.
Chlyneri Glöggli und Schälle bruucht me als Musiginstrumänt, für kultischi Handlige, für s Vee, für s «Gröll» a Fahrzüüg und Trachte, im Huushalt, zum Versammlige z leite und no für anderi Zwäck. Ganzi Gruppe vo Glogge sind ide Gloggespiil oder Carillon zämegstellt zum drmit Melodie z spiile. Schäle isch e Farb vom Jass.
Bi gwüssne Brüüch chöme Glogge und Glöggli vor, öppe bim Chalandamarz im Engadin, am Güdelmäntig z Äinsidle, bim Chlausjage im Kanton Schwyz, bim Silveschterchlausne im Kanton Apezäll Usserroode und vo de chlyne runde Schälle chunt dr Name vo de Röllelibutze z Altstätte.
Waldner von Freundstein
D’ Grààfa un Fräihärra Waldner vu Freundstein (ìn Frànkrììch: Waldner de Freundstein) sìnn a àlta elsassischa-n-Àdelsgschlacht, wo schpeeter àui Bsìtzunga ìn dr Ortenàui ghàà hàt.
Nàmma
D’ Waldner odd’r Waldenarii sìnn schuu-n-ìm 9. Joohrhundert gnännt gsìì. M’r wìssa àwwer nìt, ob dia Fàmìlia mìt da Waldner vu Freundstein verbunda-n-ìsch odd’r nìt. Ìhra Schtàmmburg Freundstein bii Guldbàch düet d’ Fàmìlia zitter 1280 bsìtza. Zitter äbba em 16. Joohrhundert hàt d’ Fàmìlia dr Züanàmma vu Freundstein ìwwernumma.
Gschìchta
Ànna 1235 ìsch dr Krafft vu Gawiller (Krafft von Gebweiler) zem äärschta Mol schrìftlig ärwäähnt worra. Ar wìrd àls dr Schtàmmvàtter vu da Waldner vu Freundstein ààglüagt. Schpeeter hàt d’ Fàmìlia Zwiig z’ Gawiller, Sulz und Thànn ghàà. Ìhra Mìtglììder hann dr Fìrschtàbtai vu Müarbàch, da Habsburger un da Hochschtìfta vu Schtroossburi un Bààsel diant — z’ Bààsel sìnn sa àui ìm Domkàpitel vertratta gsìì. ’S gìtt àui Mìtglììder vu dr Fàmìlia, wo-n-àls Bìrger vu Bààsel (ànna 1450) un Aarau (ànna 1547) ärwähnt worra sìnn.
Vììla Fàmìliamìtglììder hann Litt üss aidgenössischa Gschlachter wia d’ vu Hallwyl, vu Mülinen un vu Bärenfels ghiiroota — domìt sìnn d’ Waldner vu Freundstein àui ìn dr Schwiiz ifflussriich gsìì. Ìm 18. Joohrhundert sìnn Waldner vu Freundstein Söldnerfiahrer vu schwiizerischa Regimanter fìr d’ frànzeescha Keeniga taatig gsìì. Vu 1757 bis 1783 hàt’s s’ Waldner-Regimant gaa. Mìt’m Christian Friedrich Dagobert Waldner vu Freundstein (1712–1783) hàt ànna 1748 s’ Gschlacht dr frànzeescha Grààfatìtel bikumma.
Ànna 1711 hann d’ Waldner a Ààtail àn dr Grundhärrschàft vu Schmiäme ìwwernumma un sìnn bii dr Ortenàuijer Raichsrìtterschàft immatrikuliart worra. Ànna 1823 hann sa a Làndgüat ìm pfälzischa Limburgerhof ìwwernumma, wia àui s’ Schloss Weinheim ànna 1837.
Baar (Schwaben)
Geografi
Baar leit an dr Kloene Paar.
Vo dr Gmarkong send 46,9% Landwirtschaftsfleche, 42,3% Wald, 10,1% Sidlongsfleche ond 0,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Münstert, Holzheim, Pöttmes ond Thierhaupten.
Gmoendsgliderong
Zua Baar gheret d Ortsdoel Heimpersdorf (Hoamparschdarf), Oberbaar (Oubaboor) ond Unterbaar (Untaboor).
Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstande am 1. Januar 1972 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Unterbaar ond Oberbaar.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,8 % gleäga.
Religion
95,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2,8 % evangelisch.
Verwaltong
Baar hot mit Pöttmes a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Baar ghert zom Mittelbairisch
Süßgräser
D Süessgreeser (Poaceae = Gramineae) sin e Pflanzefamilie, wo uf dr ganze Wält und in alle Klimazone verbreitet isch. D Arte, wo drzueghööre, häi die tüpisch grasartig Form.
D Süessgreeser ghööre zu de eltiste Nutzpflanze und sin sit langem für e Mensche vo lääbeswichdiger Bedütig. Alli Gedräid wie Wäize, Rogge, Gärste, Haaber, Hirse, Mais und Riis ghööre zu dere Pflanzegrubbe. As Määrtfrücht und as Veefueter sin si d Basis für d Ernäärig vo dr Bevälkerig vo dr ganze Wält. As Gras- oder Grüenland wie Matte und Wäide, aber au Steppe und Savanne brääge si s Landschaftsbild vo wite Däil vo dr Wält. Es git öbbe 10'000 Süessgreeserarte in mee as 650 Gattige und das macht sä zu äinere vo de grösste Familie vo de Blüetepflanze.
Murr (Gemeinde)
Murr (amtlich Murr) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Murr leit am gleichnamige Fluss, rond 12 Kilometer nerdlich vo Ludisburg. D Nochbergmoede vo Murr send Pleidelsheim, Marbach, Benningen am Neckar ond Steinheim an der Murr.
Vo dr Gmarkong send 49,2% Landwirtschaftsfleche, 18,9 % Wald, 29,5 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Murr gheret s gleichnamig Dorf ond s Gheft Sonnenhof.
Gschicht
Murr ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 972.
Verwaltong
Murr hot sich mit dr Gmoed Murr zom Gmoedverwaltongsverband Schtõẽne-Murr zammagschlossa
Dr Schuldes vo Murr ischt dr Torsten Bartzsch.