cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Warenhaus S. Knopf
Gschiicht
Vu Fryburg uus sin verschiideni dytschi Filiaale entstande, z. B. z Colmar (Elsass) un 1899 z Löörech. Letschteri isch 1909 dur e modäärne Neiböu im Juugedschtiil ersetzt woore, wu hite d Stadtbibliothek Löörech din isch. Mit Baasel isch 1895 di eerscht Schwyzer Filiaale derzuechuu, wu s eerscht Waarehuus z Baasel gsii isch. In dr Joor druf het dr Knopf anderi Waarehyyser z Lozärn, z Fryburg i. Ü. (1907) un z Inderlache ufgmacht. In dr 1920er Joor sin d Schwyzer Filiaale zue vier vu Schwyzer glaitete, räächtli sälbschtständige Akziegsellschafte umgwandlet woore, wu aber im Yychauf kooperiert ghaa hän. Dur Hyroot vu zwoo vu dr fimf Deechtere vum Sally Knopf sin die Hyyser speeter in s Aigeduum vu Schwyzer gange.
Di dytsche Waarehyyser sin ab 1933 boykottiert un 1938 „arisiert“ woore. Zum 1. April 1937 het dr langjeerig Prokurischt vu dr Firma, dr Fritz Richter, s Unternäme ibernuu. Dr Arthur Knopf isch anne 1938 ins KZ Dachau chuu, het aber 1939 in d Schwyz chenne fliichte. Sy Schweschter Betty isch Mitti 1920er-Joor wäge Depressioon in d Irreaastalt Illenau yygwiise woore un 1940 im Rame vum „Euthanasie“-Brogramm, dr „Aktion T4“, vu dr Nazionaalsozialischte ermoordet woore. Am 27. Novämber 1944 isch s Fryburger Waarehuus bi dr „Operation Tigerfish“, eme britische Luftaagriff, zum grooße Dail gschlisse woore.
Anne 1949 isch dr Knopf-Eerbe noch ere Reschtituzioonschlaag in eme Verglyych d Helfti vum Unternäme zuegsproche woore. S wider ufböue Kaufhaus Richter isch 1950 in Kaufhaus für Alle umgnännt woore un d Fasaad, wu stoo bliiben isch, isch in dr Joor druf e baar Mool umgstaltet woore. Aafangs 1980er Joor het d Spaarchasse s Gebei gchauft, s Chaufhuus het aber 1983 wäge Insolwänz mieße zuemache. 2011 isch s Gebei abgrisse un e Neiböu erriichtet woore, wel dr Aigediimeri e Sanierig no zytgmääße Standard nit wiirtschaftli erschiinen isch. Dur d Böulucke het mer chenne uf dr Koor vu dr Martinschilche luege, wäge däm het si ne Buurgeriniziatiiv grindet, wu si fir e Blatz an däre Stell yygsetzt het, mittlerwyyli isch do aber wider böue woore. Dr Neiböu isch 2014 feertig woore, e Inschrift wyyst uf d Gschiicht vum Huus un di friejere Aigediimer Knopf aane. D Uusstellig „Waren.Haus.Geschichte – Die Knopf-Dynastie und Freiburg“ in dr Ryym vu dr Spaarchasse Mitti 2014 het uusfierliger d Familie Knopf un iri Waarehyyser gwiirdigt.
Di 1927/1928 im neobarocke Schtiil böue Fryburger Willa vu dr Familie Arthur Knopf in dr Beethovenstrooß 8, wu där aber scho 1935 us finanziälle Grind het mieße verchaufe, isch no Chriegsänd vu dr franzeesische Bsatzigsdruppe bschlagnaamt woore, speeter isch si in verschiideni privaati Händ chuu. Si stoot unter Dänkmoolschutz un gheert syter 1989 dr Hamburger Johann Carl Müller-Stiftig, wu deert e integratiivi Montessori-Chinderschuel din het. E Stolperschtai am Yygang zum Gaarte vu dr Willa maant hite an d Gschiicht vu dr Familie Knopf. Dr Stolperschtai verwyyst uf d Betty Knopf, wu aber Mitti 1920er-Joor mit dr Eltere, zletscht mit dr Mueter Rebekka Knopf im Huus Ludwigstrooß 30 z Fryburg gwoont het, wu bim Luftaagriff im Novämber 1944 ganz gschlisse wooren isch.
Knittlingen
Knittlinga (amtli Knittlingen) isch e Stadt im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Knittlinga lyt am Ibergang vum Kraichgau in dr Stromberg. D Nochbergmaine vu Knittlinga sin Oberderdingen, Bretten, Neulingen, Ölbronn-Dürrn, Maulbronn un Sternenfels.
Dr Baan bstoht us 53,6 % Landwirtschaftsflechi, 27,1 % Wald, 17,5 % Sidligsflechi un 1,7 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Knittlinga ghere d Stadtdail Freudenstein, Kleinvillars un Knittlinga.
Gschicht
Knittlinga isch zum erschte Mol gnännt wore anne 843 as Cnudelingen.
Verwaltig
Knittlinga ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.
Dr Burgermaischter vu Knittlinga isch dr Heinz-Peter Hopp.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Knittlinga ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Claudius
De Claudius isch - so jedefalls d Überliiferig vo de römische Gschichtsschriiber - en körperlich schwächlicher Kaiser gsi. Us dem Grund hät z erscht au niemet mit grächnet, dass er chönnti Kaiser werde. D Familie het ihn vo öffentliche Uftritt usgschlosse. Vilicht isch er sogar numme us dem Grund Kaiser worde, wil er vermuetlich deswäge bi de "Süberigesaktione" vom Tiberius und em Caligula nöd umbrocht worden isch. Jedefalls isch er de letschti männlichi Erwachseni vo sinere Familie gsi, wo de Caligula umbrocht worden isch.
Bernhardiner
De Bernhardiner isch e Schwizer Hunderasse, wo zu de turistische Woorzaiche vo de Schwiiz ghört. Si sind binennt noch em Hailige Bernhard wo uf em Groos St. Bernhard e Hospiz igrichtet het.
Art und Wiis
D Bernhardiner sind langhoorigi rootbruu-wiiss gfleckti Hünd. D Männdli chönd 90 Santimeter gross werde und fast 100 Kilo schweer, d Wiibli sind 10 Santimeter chlinner. D Bernhardiner wachset recht schnell und werdet chumm elter as achti. Si sind üsserst fridlich und zoom und trotz irer Grössi au för Chinder kai Problem. Au zu Fremde sind si recht zuetraulich. Wege de Öberzüchtig sind di hütige Bernhardiner afälig uf meriri Chranggete.
Gavotte
D Gavotte isch e historische Gsellschaftsdanz und wird immer no as Volksdanz in dr Bretagne danzt. Si isch vilmol e Bestanddäil vo dr barocke Suite.
D Gavotte in dr Barockmuusig
Kennzäiche für d Gavotte si:
Bernhardiner
Gschicht
De Bernhardiner isch i de Schwizer Alpe züchtet wore und zerstmol för s 17. Joorhundert bizügt, as Helfer vo de Mönch vom Hospiz ufem Grosse St. Bernhard. Si werdet iigsetzt um Lüüt us Lauine z rette. De bikanntischt Bernhardiner isch de Barry, wo ageblich öber 100 Mensche grettet ha söll, aber vellicht sinds au nu 40 gsii. Er isch hüt im Naturhistorische Museum z Bern z biwundere. Die hütige Bernhardiner sind allerdings öberzüchtet und vill z schweer und nüm nützli för Lüüt z finde, wo vo Lauine verschüttet wore sind.
Unterthingau
Thinga (amtlich Unterthingau) isch a Markt im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Thinga leit weschtlich vo Marktoberdorf an dr Kirnach. Vo dr Gmarkung sin 73,7 % Landwirtschaftsfleche, 20,4 % Wald, 5,7 % Sidlungsfleche un 0,2 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Thinga gheret dr gleichnamig Markt, s Pfarrdorf Oberthinga, s Kirchdorf Reinhardsried, d Derfer Eichelschwang, Eschenau, Osterberg und Ried, d Weiler Beilstein, Büchel, Haugen, Heuwang, Hintermoos, Höllbauer, Jägermühle, Kipfenberg, Lippenhalde, Riedles und Schotten und d Gheft Beim weiten Michel, Brandeln, Glaser, Hafnersbauer, März und Seealpe.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 1 % gleage.
Religion
89,5 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 7,5 % evangelisch.
Verwaltung
Thinga hot mit dr Gmoanda Gealesried und Kraftisried a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Thinga isch dr Bernhard Dolp.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Thinga ghert zum Oschtschwäbisch.
Ursus & Nadeschkin
Ursus & Nadeschkin isch es Schwiizer Komiker- u Kabarett-Duo, wo 1987 gründet worre isch. Mitglider si dr Urs Wehrli (Ursus; * 13. August 1969 in Aarau) u d Nadja Sieger (Nadeschkin; * 22. Mai 1968 in Züri).
Brythonisch
Di brythonische Sprooche sin e Grùppe vo keltische Sprooche. Si werde au als p-keltischi Sprooche oder Britannisch bezeichnet.
Brythonisch isch eini vo de zwei inselkeltische Sproochfamilie. Di andri isch s Goidelisch, wo au als Q-Keltisch oder Gälisch bezeichnet wird. Zue de brythonische Sprooche ghöre:
Friener sin brythonischi Sprooche in ganz Britannie gschwätzt worde, spööter allerdings vùm Altänglische verdrängt worde. Do dezue ghöre s Kumbrisch (scho im Friemittelalter ussgstorbe) ùn vilycht au s Piktisch, wo chuum öbis devo bekannt isch. Di brythonische Sprooche sin derwyylscht de angelsäggsische Bsiidlig vo Ängland ge Weschte abdrängt worde.
Ursus & Nadeschkin
Dr Urs Wehrli het 2002 mit sim Projekt Kunst aufräumen Ufsehe erregt. Är het bekannti Bilder usgschnitte u neu u geometrisch gortnet wider zämegsetzt.
Brythonisch
Als p-keltischi Sprooche isch die brythonischi Sproochgrùpp eng mitem Gallische verwandt. Wie verschiide die Sprooche gsi sin, isch nit sicher.
D Klassifizierig in p- ùn q-keltischi Sprooche goot ùff d Luutverschiebig vùm indo-europäische kw zue p in de brythonische Sprooche, ùn zue k in de goidelische Sprooche, zrùgg.
Niederwiese (Lothringen)
Nidderwis (lothrìngisch; frànzeesch Niedervisse, ditsch Niederwiese) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Nidderwis lijt uf re Heche zwìsche 289 un 385 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Nidderwis ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1283 àls Weyse (1284: Niderwise, 1416: Wieza, 1424: Niederwiesen, 1467: Wiesen, 1607: Vesa, 1615:  Wysen, Nyederwysel, 1624: Vesa, 1626: Wisse , 1667: Niederweisen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nidderwis ìsch. Nidderwis ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Nidderwis ghert zem Moselfrankisch.
Jìdischer Frìdhof
Z Nidderwis hàt s bìs zem Zweite Waltkriej e wìchtige jìdische Gmein gan. Waje dam hàt mer s Dorf àui Niedervissen den Juden (Niedervisse la Juive) gnannt. Hìt gìt s no e jìdischer Frìdhof.
West Side Family
West Side Family isch eini vo de erfolgrychschte albanische HipHop Gruppe gsi. D Grupp het us drüü Sänger bstande, isch 2003 gründet worre un stammt us Tirana. E bsundres Merkmol vo West Side Family (wo allerdings uf viili Albanischi Gruppe zuetrift) isch dass sä HipHop un traditioneli albanischi Musik vermische; d Grupp rapt usserdem numme uf Albanisch. S erfolgrychschte Lied isch "Tirona", e Lied über d Hauptstadt vo Albanie. Tirona isch zämme mit em damalige Bürgermeischter vo Tirana, em Edi Rama ufgnomme worre, un isch inzwüsche so öbis wie e Lokalhymne. Während de Bürgermeisterwahle hets Lied allerdings nüt dürfe uf em Radio gspiilt werre wyls als politischi Werbig ygstufft worre isch.
Andri erfolgrychi Lieder sin "Mesazh", "E gjithe bota jemi dy", un "Hou çike". Dr Name West Side Family bezieht sich uf d Albaner wo im Weschte läbe.
S offizieli Lied vo dr albanische Proteschtorganisation Mjaft! isch vo West Side Family.
Schlacht von Zülpich
D Schlacht vo Zülpich oder d Schlacht vo Tolbiacum isch e Schlacht zwische d Alamanne un de Franke gsi.
D Schlacht hät entweder 496, 497 oder erscht 506 schdatgfunde. Am wahrschinlichschte isch abr, dass sich d beidi Date uf zwei verschydni Schlachte beziehe. Dr Fränkischi Chönig Chlodwig I. hät d Schlacht fascht verlore, hät abr durchs Verschpreche, sich taufe z la, wen er gwünni, d Schlacht durch göttliche Bystand doch nô gwonne, un de Alamannischi Chönig isch debi umcho. Hischtorisch isch d Schlacht us mereri Gründ wichtig: möglicherweis hät de Chlodwig sich wirklich wege däre Schlacht taufe lô, un zweitens sin d Alamanne als Konkurrente vo de Franke usgschaltet wôre un schliesslich erobret wôre.
S isch umschtrite, ob d Schlacht übrhaupt schdatgfunde hät: d Quelle sin zimlich schpärlich, un usserdem isch s au möglich, dass d Fränkischi Gschichtsschriber (Gregor vo Tours) eifach ä längere Krieg simplifizyrt hän. E andres Problem isch, daß d Alamanne übrhaupt kei eiheitlicher Schtamm gsi sin, sundern im beschte Fall e Aasamlig vo Buure un Chrieger. Drum cha d Niderlag un dr Dodt vo eim einzigi Chönig übrhaupt nüt d Unterwerfig vum ganzi Volk han chönne bewirke. Am wahrschinlichschte isch drum, dass d Alamanne in Wirklichkeit in mehreri Schlachte gege d Franke gchämpft hän un erscht langsam erobret wôre sin.
Folge
S nördlige alemannische Siidligsgebiet bis zur hütige Dialäktgränze zwüschem Schwöbische und em Fränkische isch vo de Franke beherrscht worde. Die rästlige Alemanne hai sich under e Schutz vom Ostgotekönig Theoderich gstellt, si aber 506/531 zum Fränkische Riich cho. Es het sich es alemannischs Stammesherzogtum bildet.
D Bekehrig vom Chlodwig und mit ihm siim ganze Volk zum Katholizismus het dr Siig vo dr Chille vo Rom über anderi Glaubensrichtige in Westeuropa bedütet und het d Integration vo dr fränkische Oberschicht mit dr gallo-römische Bevölkerig, wo au katholisch gsi isch, erliichteret.
Caligula
De Gaius Caesar Augustus Germanicus (* 31. Ougschte 12 z Antium; † 24. Jänner 41 z Rom), wo nach sim Tod isch Caligula gnennt worde, isch vom 37i bis zum 41i römischer Kaiser gsi. Am Aafang vo sinere Herrschaft, het me z Rom ghofft, dass er en guete Kaiser wird und es het au hoffnigsvolli Aasätz gäh. Mit de Ziit isch er aber zu eme ächte Despot worde, wo willkürlich Senatore mit Hochverratsprozäss usgschalte het. Er het sini Macht missbruucht, um gäge si Todesurteil z erwirke.
In antike Quellene wird de Caligula so beschribe, wi wenn er wahnsinig gsi wär. Wil des fascht alli Quellene so behaupte, isch vermuetlich öppis dra gsi. Jedefalls isch er im Jänner 41i vo de Prätorianer, wo eigentlich zu sim Schutz si da gsi, umbrocht worde.
Angela Merkel
D Angela Dorothea Merkel (geboreni Kasner; * 17. Juli 1954 z Hamburg) isch e dytschi Bolitikeri. Vum 22. Novämber 2005 bis zum 8. Dezämber 2021 isch si dytschi Bundeskanzleri gsii.
Vu 1990 bis 1994 isch d Merkel Bundesminischteri fir Fraue un Juged gsi un vu 1994 bis 1998 as Bundesminischteri fir Umwält, Naturschutz un Reaktorsicherheit im Kabinett Kohl. Vu 1998 bis 2000 het si as Generalsekretäri vu dr CDU amtiert.
Uf dr Forbeslischt isch d Merkel in dr Johr 2006 bis 2009 un wider syt 2011 di «mächtigscht Frau vu dr Wält» gsii.
Elterehaus un frieji Chindheit (1954–1960)
D Angela Merkel isch am 17. Juli 1954 z Hamburg as erscht Chind vum Horst Kasner (* 6. August 1926 z Berlin-Pankow) un dr Herlind, geb. Jentzsch (* 8. Juli 1928 z Danzig) uf d Wält chuu. Dr Horst Kasner het zerscht an dr Universitet Heidelberg un derno and dr Universitet Hamburg Theologii studiert, syy Frau isch Lehreri gsi fir Latynisch un Änglisch.
No 1954, e baar Wuche, nochdäm d Dochter uf d Wält chuu isch, isch d Familier Kasner vu Hamburg in d DDR ibergsiidlet. Dr Kasner het fir di Evangelisch Chilche ne Stell as Pfarer im Dorf Quitzow (hite eppe 350 Yywohner), eme hitige Ortsdeil vu Perleberg, aaträtte. Di Familie isch im dertige Pfarhuus gwohnt.
Drej Johr speter, 1957, isch dr Horst Kasner i di uckermärkisch Kreisstadt Templin gwägslet. Dert het er bim Ufböu vun ere innerchilchlige Wyterbildigsstell mitghulfe. Am 7. Juli 1957 isch in dr Angela Kasner ihre Brueder, Marcus, uf d Wält chuu, am 19. Augschte 1964 ihri Schweschter Irene.
D Horst Kasner het z Templin nimi as Gmeipfarer gschafft, sundere as langjehrige Leiter vum Pastoralkolleg un het dodermit e wichtigi Position gha innerhalb vu dr Evangelische Chilche z Berlin-Brandeburg. Dr Kasner het as Chilchemann gulte, wu nit in Opposition gstanden isch zue dr DDR-Regierig un zue dr Chilchepolitik vu dr SED. Är isch Mitglid vum Weißenseer Arbeitskreis un het us dr Sicht vu dr Staatsfierig as eini vu dr „progressive“ Chräft innerhalb vu dr Chilche gulte. S Kasners hän gwissi Privilegie gha, wie Weschtreise, uf dr andre Syte het d Herlind Kasner in dr DDR nit derfen in ere Schuel as Lehreri unterrichte. Si het d Zyt ihre eigene Chinder gwidmet un d Angela Kasner isch wäge däm nie in ere Chinderchripfe oder in eme Hort gsi.
Schuelzyt (1961–1973)
D Angela Kasner isch Mitglid gsi bi dr Pionierorganisation Ernst Thälmann un dr Freje Dytsche Juged (FDJ).
Studium z Leipzig (1973–1978)
D Angela Kasner het sich scho in ihre Schuelzyt fir e Fysikstudium entschide an dr domolige Karl-Marx-Universität un isch anne 1973 uf Leipzig zoge. Si het nit zue dr Oppositionschräft in dr DDR ghert, sait aber, si heb in däre Zyt dr Autor Reiner Kunze troffe, dää bezeichnet si au as ihre Liebligsschriftsteller.
Derwylscht si z Leipzig Fysik studiert het, het d Angela Kasner 1974 bin eme Jugeduusdusch mit Fysikstudänte z Moskau un z Leningrad ihre erschte Mann chänneglehrt, dr Fysikstudänt Ulrich Merkel, wu us em Vogtland stammt. Am 3. Septämber 1977 hän di beide in dr Templiner Georgen-Kapelle ghyrote.
D Diplomarbet vu dr Angela Merkel us em Juni 1978 mit em Titel Der Einfluß der räumlichen Korrelation auf die Reaktionsgeschwindigkeit bei bimolekularen Elementarreaktionen in dichten Medien isch mit „sehr guet“ gwärtet wore. D Arbet isch glychzytig au ne Byytrag gsi zum Forschigsthema Statistische und Chemische Physik von Systemen der Isotopen- und Strahlenforschung im Beraich Statistischi un Chemischi Fysik am Zentralinstitut vu dr Isotope- un Strahligsforschig vu dr Akademie der Wissenschaften der DDR (AdW).
D Angela Merkel isch in ihrem Studium wyter in dr FDJ aktiv gsi.
Arbet an dr Akademii vu dr Wisseschafte (1978–1989)
Wu d Angela Merkel 1978 mit ere Bewärbig an dr Tächnische Hochschuel Ilmenau gschyteret gsi sich, isch si mit ihrem Mann uf Oscht-Berlin gange. Do het si e Stell as Diplom-Fysekeri am Zentralinstitut für Physikalische Chemie (ZIPC) vu dr Akademie der Wissenschaften z Berlin-Adlershof angnuu. D Angela Merkel het sich anne 1981 vu ihrem Mann Ulrich Merkel drännt. Die chinderlos Eh isch 1982 z Oscht-Berlin gschide wore. An dr Akademii het si 1984 dr Chemiker Joachim Sauer chänneglehrt, ihre jetzige Mann, wu si anne 1998 ghyrote het. Im Johr 1986 het d Angela Merkel fir e baar Däg chenne in d Bundesrepublik reise; fir DDR-Burger isch des in dr Regle nume megli gsi bin ere vorhärige Priefig uf prinzipiälli Staatstreji.
Am Zentralinstitut hän rund 650 Persone gschafft, dodervu eppe 350 Wisseschaftler; s Institut isch zue dr Akademii vu dr Wisseschafte zuegordnet gsi. Innerhalb vum Zentralinstitut fir Fysikalischi Chemii het d Angela Merkel im Beraich Theoretischi Chemii gschafft. Am 8. Jänner 1986 het d Angela Merkel schließli ihri Dissertation yygreicht: Untersuchung des Mechanismus von Zerfallsreaktionen mit einfachem Bindungsbruch und Berechnung ihrer Geschwindigkeitskonstanten auf der Grundlage quantenchemischer und statistischer Methoden. Ihre Doktorvater isch dr Lutz Zülicke gsi, dr Leiter vu dr Theoretische Chemii am ZIPC. Noch dr Promotion zum Dr. rer. nat. isch d Angela Merkel innerhalb vum Institut an dr Beraich Analytischi Chemii gwägslet, ihre Abdeiligsleiter isch dr Klaus Ulbricht wore.
D Merkel isch in ihre Zyt an dr Akademii in dr FDJ as Chreisleitigsmitglid un Sekretäri fir Agitation un Propaganda tetig gsi – si sälber het die Arbet „Kulturarbet“ gnännt, wun ere noch eme Interview mit em Günter Gaus us em Johr 1992 Spaß gmacht heb. Si isch kei Mitglid gsi vu dr SED un au nit vun ere Blockpartei, het aber au nit in dr DDR-Opposition mitgmacht, wu sich bildet het.
Demokratische Ufbruch (1989)
In dr Wändi in dr DDR im Spotjohr 1989 het sich abzeichnet, ass sich uf eire Syte im Oschte vu Dytschland neji, demokratischi Parteistrukture wure uusebilde un ass uf dr andre Syte d Institut vu dr Akademii vu dr Wisseschafte nimi wure in ihre bishärige Form wyterbstoh (si isch au derno zum 31. Dezämber 1991 ufglest wore). Zue däre Zyt het d Merkel aagfange bi dr nej grindete Partei Demokratischer Aufbruch (DA) z schaffe, zerscht Dezämber 1989 ohni Gäld as provisorischi EDV-Administratori, ab Februar 1990 derno hauptberueflig as Sachbearbeiteri in dr persenlige Arbetsumgebig vum Vorsitzende Wolfgang Schnur in dr Oscht-Berliner Gschäftsstell. Speter het si Flugbletter entworfe un isch schließli in d Position vun ere Quasi-Pressesprecheri ufgruckt.
Dr Merkel-Biograf Gerd Langguth het vu vile Frynd un Bekannte vu dr Merkel us dr 1970er un 1980er-Johr brichtet, wu irritiert gsi sin, ass si am Änd CDU-Politikeri woren isch, wel e Deil dänkt hän, ass si ender dr Griene nogstanden isch. D Mueter vu dr Merkel isch no dr Widervereinigung in dr SPD aktiv gsi un ihrem Vater wird au kei Nechi zue dr CDU nogsait.
Bi dr politisch Uusrichtig vum Demokratische Aufbruchs het s in dr Aafangszyt no starki Veränderige gee. Zerscht isch em DA wie au dr andere Gruppe vu dr Burgerbewegige (Neues Forum, Demokratie Jetzt) e prinzipiäll linki Uusrichtig nogsait wore, bal isch aber e grundsätzligi Gegnerschaft zum Sozialismus dytlig wore. Des isch no verstärkt wore, wu aafangs 1990 weschtdytschi konservativi Politiker uf di erscht demokratisch Volkschammerewahl am 18. März 1990 hiigschafft hän un dr Volker Rühe as Generalsekretär vu dr weschtdytsche CDU am 5. Februar 1990 s Wahlbindnis Allianz für Deutschland konzipiert het. Dr Demokratische Aufbruch (DA) het dodrin as nej grindeti Burgerbewegig e Schlisselstellig gha: Dr Helmut Kohl, domolige CDU-Vorsitzender un Bundeskanzler, het nit nume uf Oscht-CDU welle setze, wu as Blockpartei vorbelaschtet gsi isch oder uf d Deutsche Soziale Union (DSU), wu dr CSU noogstanden isch.
S Aasäh vum DA isch zimli zruckgange, wu e baar Däg vor dr Wahl bekannt woren isch, ass dr Vorsitzende vum DA, dr Wolfgang Schnur, fir s Ministerium für Staatssicherheit (MfS) gschafft gha het. D Merkel het d Pressekonferränz gleitet, wu dr DA-Vorstand syy Bedroffeheit iber d MfS-Kontakt vum Schnur zem Uusdruck brocht het.
Allianz für Deutschland (1990)
Di erscht frej Volkskammerwahl am 18. März 1990 hän fir dr Demokratische Aufbruch e kataschtrofal Ergebnis vu 0,9-Prozänt brocht. Wel aber syy Bindnispartner d Oscht-CDUe nit erwartet Ergebnis vu 41 Prozänt iberchuu het, isch d Allianz für Deutschland faktisch Wahlsiger gsi. Unter em CDU-Spitzekandidate Lothar de Maizière isch in dr negschte Wuche e Koalition entstande us dr Allianz, dr Sozialdemokrate un dr Liberale. Am 12. April hän d Volkskammerabgordnete vu däne Koalitionspartner dr Lothar de Maizière zum neje Minischterpräsident vu dr DDR gwehlt. Im Kabinett vum de Maizière het dr Rainer Eppelmann fir dr DA e Minischteramt iberchuu, s Ressort Abrischtig un Verteidigung. Im Zämmehang mit dr „Koalitionsarithmetik“ bi dr Verdeilig vu dr andere Poschte isch d Angela Merkel stellvertretendi Regierigssprächeri vu dr erschte un glychzytig letschte frej gwehlte Regierig vu dr DDR wore.
In dr Wuche no dr Volkskammerwahl isch schnäll d Frog vu dr Dytsche Widervereinigung in dr politische Mittelpunkt gruckt. D Angela Merkel het in ihre neje Position vili Verbereitigsgspräch gfiert, wie die zum Staatsvertrag iber d Schaffig vun ere Währigs-, Wirtschafts- un Sozialunion, wu am 18. Mai 1990 z Bonn unterzeichnet woren isch. Dr maßgeblig Verhandligsleiter uf dr DDR-Syte isch dr parlamentarisch Staatssekretär bim Minischterpräsident vu dr DDR gsi, dr Günther Krause, wu in dr negschte Monet e wichtige Ferderer vu dr merkel woren isch. Am 31. Augschte 1990 isch schließli z Bonn dur dr Krause un dr Inneminischter vu dr Bundesrepublik, dr Wolfgang Schäuble, dr Einigungsvertrag unterschribe wore. D Angela Merkel het as stellvertretendi Regierigssprächeri Delegatione begleitet um dr Lothar de Maizière uf Uuslandsreise un isch au bim Abschluss vum Zwei-plus-Vier-Vertrag am 12. Septämber 1990 z Moskau derbyy gsi. Zue däm Zytpunkt isch s negscht wichtig politisch Datum scho feschtgleit gsi: Dr erschte gsamtdytsch Bundesdag het am am 2. Dezämber 1990 solle gwehlt wäre.
Yystig in d CDU (1990)
S schlächt Abschnyyde vum Demokratische Aufbruch (DA) bi dr Volkskammerwahl im März 1990 un d Entwicklig vu dr negschte Monet het derzue gfiert, ass dr DA sich an d CDU aaglähnt het. Am 4. Augschte 1990 het uf eme Sonderparteitag vum DA e Mehrheit fir dr Byytritt zue dr weschtdytsche CDU gstumme– noch ere Fusion mit dr Oscht-CDU. D Merkel isch eini vu dr drej Delegierte vum DA zum „Vereinigungsparteitag“ vu dr CDU z Hamburg gsi am 1. und 2. Oktober 1990. In ere Red het si sich dert as ehmoligi „Pressesprecherin des Demokratischen Aufbruchs“ un as Mitarbeiteri vum de Maizière vorgstellt. Am Vorobe vu däm 38. CDU-Bundesparteitag isch zuen eme erschte vu dr Merkel initiierten persenlige Gesprech mit em Helmut Kohl chuu, em CDU-Vorsitzende un Bundeskanzler.
Mit em 3. Oktober 1990, em Datum vu dr Widervereinigung, isch fir d Angela Merkel ihri Arbet as stellvertretendi Regierigssprächeri vu dr DDR zum Änd chuu. D Merkel het d Planstell vun ere Ministerialräti (A 16) im Bundespresse- un Informationsamt (BPA) iberchuu. E Ruckchehr an s Institut, wu si zwelf Johr lang gschafft gha het, wär chuum aabrocht gsi, wel im Einigungsvertrag isch d „Abwicklig“ vu dr Akademii vu dr Wisseschafte (AdW) isch feschtgschribe wore. Mit dr gsicherete berueflige Position im BPA im Rucke het sich d Angela Merkel um e Bundesdagsmandat beworbe. Dur d Vermittlig vum Günther Krause, em CDU-Landesvorsitzer z Meckleburg-Vorpommern, het d Merkel as Diräktkandidati im Bundesdagswahlchreis Stralsund-Rügen-Grimmen kandidiert. Glyychzytig isch si as Lischtekandidati uf Platz 6 vu dr Landeslischt abgsichert wore.
Bundesminischteri fir Fraue un Juged (1991–1994)
Bi dr erschte gsamtdytsche Bundesdagswahl am 2. Dezämber 1990 het d Angela Merkel ihre neje Wahlchreis mit 48,5 Prozänt vu dr Erschtstimme gwunne. Mit dr konstituierende Sitzig am 20. Dezämber 1990 isch si Abgordneti vum Dytsche Bundesdag wore.
Dornhan
Doarna (amtlich Dornhan) ischt a Stadt em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Doarna leit ouf ere Hauchebene em Schwarzwaldvorland iber dr Däler vo Negger ond Glatt. Nochbergmoede send Sulz am Neckar em Oschte, Oberndorf em Side (boede Landkroes Rottweil), Alpirsbach ond Loßburg em Weschte ond Glatten ond Schopfloch em Norde (älle Landkroes Fraidestadt)
Angela Merkel
Bundesminischteri fir Fraue un Juged (1991–1994)
Vum Wahlsiger Helmut Kohl, wu si im Novämber 1990 nomol zuen em Gsprech in s Kanzleramt uf Bonn yyglade gha het, isch si iberraschend fir e Minischteramt in syym Kabinett nominiert wore. S alt Bundesminischterium fir Juged, Familie, Fraue un Gsundheit isch uf drej Minischterie ufdeilt wore: in s Bundesminischterium fir Gsundheit (Gerda Hasselfeldt), s Bundesministerium fir Familie un Seniore (Hannelore Rönsch) un s Bundesminischterium fir Fraue un Juged. Di personalpolitische Iberlegige vum Kohl fir des chlei un kompetänzarm Räscht-Minischterium hän schliessli zuen ere Entschediig fir d Angela Merkel gfiert, wu am 18. Jänner 1991 as Minischteri vereidigt woren isch. As parlamentarische Staatssekretär het si dr Peter Hintze gwehlt. As beamtete Staatssekretär speter no dr Willi Hausmann.
Dornhan
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 49 % Landwirtschaftsfleche, 38,1 % Wald, 11,4 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Doarna gheret d Stadtdoel Bettenhausen, Busenweiler (mit em gleichnamige Dorf ond em Weiler Aischfeld), Dornhan (mit dr gleichnamige Stadt, dr Weiler Dobel ond Gundelshausen), dr Hef Friedrichshof ond Oberhart ond dr Wohnblätz Brandeck ond Braunhalden), Fürnsal (mit em gleichnamige Dorf ond em Wohnblatz Fürnsaler Sägmühle), Leinstetten (mit em gleichnamige Dorf ond em Weiler Kaltenhof), Markschalkenzimmern ond Weiden.
Angela Merkel
Bundesminischteri fir Fraue un Juged (1991–1994)
D Angela Merkel het sich im Novämber 1991 um dr CDU-Landesvorsitz z Brandeburg beworbe, het aber e Abstimmigsniderlag gege dr Ulf Fink kassiert. Im Dezämber 1991 isch si schließli uf em CDU-Bundesparteitag z Dresde zur stellvertretende Bundesvorsitzeri gwehlt wore, in des Amt, wu vor ihre dr Lothar de Maizière gha het. Noch em Ruckzug vum de Maizière un nochdäm dr Günther Krause as Bundesverchehrsminischter dur umstritteni Vergabe vu Lizänze fir Autobahnraschtstätte in d Medie chuu isch, het d Merkel einige vu dr wenige nit belaschtete DDR-Biografie in dr CDU gha. Noch em Vorsitz vum Evangelische Arbeitskreis (EAK) vu 1992 bis 1993 het dr Rucktritt vum Krause im Mai 1993 fir d Angela Merkel d Glägeheit bitte, ihri innerparteilig Position mit eme Landesvorsitz z sterke. Si isch im Juni 1993 CDU-Landesvorsitzeri vu Meckleburg-Vorpommern wore.
Bundesumweltminischteri (1994–1998)
Noch dr Bundesdagswahl am 16. Oktober 1994 isch d Angela Merkel d Bundesminischteri fir Umwält, Naturschutz un Reaktorsicherheit im Kabinett vum Bundeskanzler Helmut Kohl wore. In ihrem eigene Wahlchreis het si 48,6 Prozänt vu dr Erschtstimme iberchuu.
Dornhan
Gschicht
Doarna ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 777 als "Turnheim".
Verwaltong
Doarna hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
Angela Merkel
Bundesumweltminischteri (1994–1998)
Dr Amtsvorgänger vu dr Merkel isch dr Klaus Töpfer gsi, wu au usserhalb vu dr CDU anerkannt woren isch. Di umwältpolitische Positione un Forderige vum Töpfer sin aber innerhalb vum Wirtschaftsfligel vu dr CDU un bsundersch bim Koalitionspartner FDP allmeh uf Widerstand gstoße, wäge däm het dr Töpfer mieße in s Ressort Ruumornig, Böuwäse un Städteböu wägsle, was fir ihn parteipolitisch e Entmachtig gsi isch. Am 17. Novämber 1994 isch d Merkel vereidigt wore, si het derno dr langjehrig beamtete Staatssekretär vum Töpfer, dr Clemens Stroetmann, entloo un het dur dr Erhard Jauck ersetzt.
Dornhan
Verwaltong
Dr Schuldes vo Doarna ischt dr Markus Huber.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Doarna ghert zom Schwäbisch
Angela Merkel
CDU-Spändenaffäre (1999)
D Bundesdagswahl am 27. Septämber 1998 het fir d CDU/CSU und dr Kanzler Helmut Kohl e Debakel brocht. D Union het mit 35,2 Prozänt s schlächtescht Ergebnis syt 1949 iberchuu; zem erschte Mol isch e amtierendi Bundesregierig abgwehlt wore. S Erschtstimmenergebnis isch um elf Prozäntpinkt uf 37,3 Prozänt gsunke.
Di negschte Monet hän dr CDU e baar gueti Landdagswahlergebnis brocht un im Juni 1999, bi dr Europawahl, 48,7 Prozänt (1994: 38,8 Prozänt) fir d Union. Au wänn di dytsche Wehler vilmol d Bunderbardeje in andere Wahle „abstrofe“, hän die guete Wahlergebnis di effetlig un di innerbardejlig Position vu dr CDU-Generalsekretäri Angela Merkel gstitzt.
Im Novämber 1999 isch d CDU-Spändenaffäre in d Medie chuu. Noch eme Interview vum Helmut Kohl im ZDF am 16. Dezämber 1999 isch effetlig wore, ass dr Ex-Kanzler un amtierend CDU-Ehrevorsitzer in syyre Kanzlerschaft am Bardejspändegsetz verbyy Millionebetreg enggegegnuu gha het. Dr Kohl het sich gweigeret, d Gäldgeber z nänne un het uf syy „Ehrewort“ verwise. D Generalsekretäri Merkel het am 22. Däzember 1999 e Gaschtbyytrag in dr FAZ vereffentligt, wu si d Haltig vum Helmut Kohl din kritisiert het un d Bardej ufgfoderet het sich abznable: ''„Die Partei muss also laufen lernen, muss sich zutrauen, in Zukunft auch ohne ihr altes Schlachtross, wie Helmut Kohl sich oft selbst gerne genannt hat, den Kampf mit dem politischen Gegner aufzunehmen. Sie muss sich wie jemand in der Pubertät von zu Hause lösen, eigene Wege gehen.“ ''
Am 18. Jänner 2000 isch dr Helmut Kohl vum CDU-Präsidium un vum Bundesvorstand ufgforderet wore, syy Ehrevorsitz bis zue dr Nännig vu dr Spänder rueje z loo. Dr Kohl het derno mit em Rucktritt vum Ehrevorsitz reagiert. In dr Zwischezyt het er mit em amtierende CDU-Bundesvorsitzer, em Wolfgang Schäuble, e deilwys effetlig gfierti Ussenandersetzig aagfange. Dr Schäuble isch mittlerwyyli sälber dur d Bardejspändenaffäre aagschlaa gsi: Är het am 10. Jänner 2000 in eme ARD-Interview zuegee, Spände vum Rischtigslobbyischt Karlheinz Schreiber enggegegnuu z haa, was er no am 2. Dezämber 1999 im Dytsche Bundesdag bestritte gha het. Wu di domolig CDU-Schatzmeischteri Brigitte Baumeister zue dr Einzelheite vu dr Gäldibergab Uussage gmacht het, wu däne vum Wolfgang Schäuble widersproche hän, isch er as CDU-Bundesvorsitzer nimmi z halte gsi.
CDU-Vorsitzendi (2000)
Am 16. Februar 2000 het dr Wolfgang Schäuble vor dr CDU/CSU-Bundestagsfraktion syy Rucktritt as Bardej- un Fraktionsvorsitzer erklert. In dr Wuche derno isch d Bardej fierigslos gsi un d Angela Merkel het as Generalsekretäri e wichtrigi Schlisselposition gha. In däre Zyt hän nyyn sognännti „Regionalkonferänze“ stattgfunde. Si sin urspringli aagsetzt wore go d CDU-Spändenaffäre mit dr Bardejbasis diskutieren un ufschaffe. Uf däne lokale Bardejversammlige het sich e Unterstitzig fir d Angela Merkel as Schäuble-Noofolgeri uusekrischtallisiert. Ass d Merkel spot quer yygstigen isch, isch jetz guet fir si gsi: In dr Efetligkeit un bi dr Basis het si as nit belaschtet dur d Spändenaffäre gulte. Frie het sich au dr nidersächsisch Oppositionsfierer Christian Wulff fir d Merkel uusgsproche. Dr Volker Rühe, dr Friedrich Merz un dr Edmund Stoiber solle dergege ender gege ihri Kandidatur gsi syy.
Am 10. April 2000 isch d Angela Merkel uf em CDU-Bundesparteitag z Esse mit 897 vu 935 giltige Stimme zue dr neje CDU-Bundesvorsitzeri gwehlt wore. Dr nej CDU-Generalsekretär isch, uf Vorschlag vu dr Merkel, dr Ruprecht Polenz wore. Dr Vorsitz vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion het dr Friedrich Merz ibernuu. S nej Fierigstrio het am 14. Juli e erschti dytligi Niderlag erläbt: Au wänn di rot-grien Bundesregierig kei eigeni Mehrheit im Bundesrot gha het, isch s ere gelunge, in dr Abstimmig iber di plant Styyrreform e baar Bundesländer mit CDU-Regierigsbedeiligung uf ihri Syte z zie. Scho im Novämber 2000 het sich d Angela Merkel vum Generalsekretär Ruprechtr Polenz drännt, wu in dr Medie as moderat gulte het. As syy Noofolger het si dr Laurenz Meyer gwehlt, wu aggressiver ufdrätten isch un d Effentligkeit am 23. November iberrascht het mit dr Uussag: „Einen zweiten Missgriff kann sie sich nicht leisten“. Gmeint isch dodermit di urspringlig Personalentscheidig vu dr Merkel fir dr Polenz gsi.
In dr Johr 2000 un 2001 het d CDU unter dr Merkel – au as Folg vu dr Spändenaffäre – keini große Landdagswahlerfolg gha. Di rot-grien Bundesregierig het dergege Uftrib gha un het dr Opposition wenig Megligkeite zum Aagriff botte. D Ufstellig fir d Bundesdagswahl im Septämber 2002 het aagfange: Dr Friedrich Merz het sich sälber scho im Februar 2001 as Kandidat fir s Amt vum Bundeskanzler in s Gsprech brocht. Dodermit isch d Diskussion um d Kandidatefrog – in dr Medie vilmol as „K-Frog“ bezeichnet – yyglitte gsi. S isch bekannt gsi, ass d Angela Merkel sälber bereit gsi isch fir d Kandidatur. Si het aber in dr Spitze vu dr Bardej wenig Ruckhalt gha, wel vil CDU-Minischterpresidänte un Landesvorsitzer lieber dr bayerisch Minischterpresidänt un CSU-Vorsitzer Edmund Stoiber as Kandidat gsäh hän. Im Dezämber 2001 isch uf em Bundesbardejdag z Dresde ne Entscheidig vermide wore, die isch aber am 11. Jänner 2002 uf ere Sitzig vu CDU-Präsidium un Bundesvorstand z Magdeburg droffe wore. D Merkel isch aber dr Konfrontation mit em Stoiber us em Wäg gange: Im Vorfäld het si ne bsuecht gha zum „Wolfratshausener z Morgeässe“ un het do ihre Verzicht zue syyne Gunschte mitdeilt. Ihre Ruckzug het au zue ihrem eigene Machterhalt dient, e dytligi Abstimmigsniderlag gege dr Stoiber wär as Misströuesvotum gege ihri Person ufgfasst wore un hätt nit nume d „K-Frog“ entschide, sundern au ne neji Diskussion um dr Bardejvorsitz ufchuu loo.
Bi dr erschte Widerwahl am 11. Novämber 2002 z Hannover isch d Merkel mit 93,6 Prozänt vu dr Stimme widergwehlt wore. Anne 2004 het si 88,4 Prozänt erreicht. 2006 het si uf em Bundesparteitag in Dresden 93,06 Prozänt vu dr Stimmen iberchuu. Bi dr vierte Widerwahl am 1. Dezämber 2008 z Stuegert isch d Merkel mit 94,83 Prozänt nomo fir zwei Johr im Amt bstetigt wore.
2002
D Bundestagswahl am 22. Septämber 2002 hän e knappi Widerwahl vu dr rot-griene Regierigskoalition unter em Gerhard Schröder un em Joschka Fischer brocht. D Angela Merkel het di erfolglos Stoiber-Kandidatur loyal mitdrait. Zum Wahlsig vum Schröder het au syy schnälli Reaktion uf s domolig Elbehochwasser byydrait, no wichtiger wird abert syy eidytig „Nei“ zum Irak-Chrieg aagluegt. D Merkel isch dergege zum Konfontationskurs vum amerikanische Presidänt George W. Bush gstande.
2003
S Johr 2003 het dr CDU un ihre Vorsitzende Erfolg brocht bi dr Landdagswahle z Hesse un z Nidersachse. Di sterker Presänz vu dr CDU im Bundesrot het fir d Angela Merkel schließli ne Mitregieren us dr Opposition uuse megli gmacht. D CDU het d Agenda 2010 vu dr rot-griene Bundesregierig mitdrait un het fir d Gsetzesänderige im Bundesdag un Bundesrot gstumme, nochdäm si no Vermittligsuusschuss no wyteri Forderige gstellt gha het. Eso isch si yybunde gsi vor allem bi dr Formulierig vu dr Gsundheitsreform un em „Vierte Gsetz fir modärni Dienschtleischtigen am Arbetsmärt“ (Hartz IV), wu zum 1. Jänner 2004 wirksam wore sin. Im Fall vum Bundesdagsabgordnete Martin Hohmann un däm syne scharf kritisierte These zum „jüdische Tätervolk“ het sich d Merkel aber wenig entschlussfreidig zeigt. Dr erscht Fraktionsuusschluss vun eme Unions-Abgordnete in dr Gschicht vum Dytsche Bundesdag, im Novämber 2003, isch erscht noche ere lengere Bedänkzyt un unter effetligem Druck chuu.
2004
Am 6. Februar 2004 isch dr politisch aagschlage Bundeskanzler Gerhard Schröder as SPD-Vorsitzende zruckdrätte, syy Noofolger isch dr Franz Müntefering wore. Im glyyche Monet isch dr CDU e dytlige Siig bi dr Wahl zue dr Hamburgische Burgerschaft glunge. D Angela Merkel isch im Februar drej Däg lang in Türkei greist un het dert sich fir s Modäll vun ere „privilegierte Partnerschaft“ yygsetzt, as Alternative zue dr Vollmitglidschaft in dr Europäische Union, wu vu dr Bundesregierig aagstrebt woren isch.
In ere Red vum 20. Novämber 2004 het d Angela Merkel zue dr innepolitische Lag vu Dytschland mit Bezug uf d Integrationsproblematik vu dr muslimische (in dr Hauptsach türkische) Bevelkerig gsait: „Die multikulturelle Gesellschaft ist gescheitert“. Si het wider dr Uusdruck vun ere dytsche „Leitkultur“ in d Diskussion brocht un het vor allem di mangelhaft Integrationsfähigkeit vu dr Muslime kritisiert.
S Änd vu dr Amtszyt vum Bundespräsident Johannes Rau het d Nejbsetzig vum formal wichtigschte Amt vu dr Bundesrepublik Dytschland brocht. Dr Wolfgang Schäuble het sich frie as Kandidat in s Gsprech brocht un het uf d Unterstitzig vu wichtige Politiker vu dr CDU und CSU chenne hoffe. Gegespiler vu dr Angela Merkel innerhalb vu dr CDU, wie dr Roland Koch un dr Friedrich Merz, sin fir dr Schäuble gsi, glych wie dr Edmund Stoiber (CSU). Dr Horst Köhler het as s Merkels Kandidat gulte, un syy Wahlerfolg in dr Bundesversammlig am 23. Mai 2004 isch allgmein as e wytere Uusböu vu ihre Machtposition gwärtet wore.
Vorzogeni Bundesdagswahl 2005
D Landtagswahl z Nordrhy-Weschtfalen am 22. Mai 2005 het fir d SPD e schwäri Wahlniderlag brocht, wu ne Serie vu Landdagswahlniderlage vu dr Johr 2003 un 2004 furtgfiert het. As politisch-mediale Befrejigsschlag hän e halbi Stund, nochdäm d Wahllokal zuegmacht wore sin, zerscht dr SPD-Bardejschef Franz Müntefering un churzi Zyt speter dr Bundeskanzler Gerhard Schröder aagchindet, ass si d Nejwahl vum Bundesdag uf s Spotjohr 2005 hän welle vorzie.
Am 30. Mai hän d Bardejpräsidie vu dr CDU un dr CSU in ere gmeinsame Sitzig d Angela Merkel zur Kanzlerkandidati vu dr Union bstimmt. Ihri Roll isch nit umstritte gsi, di innerbardejlige Gegespiler sin marginalisiert gsi. S „Schattekabinett“ vu dr Merkel isch zämme mit dr FDP as „Kompetenzteam“ vorgstellt wore. Bsundersch dr Paul Kirchhof un syy „Kirchhof-Modell“, un au d CDU-Vorstellige zue dr Chrankeversicherig („Chopfpauschale“) hän speter as „schwär vermittelbar“ gulte un sin as ei Grund aagsäh wore fir s uubefridigend Wahlergäbnis.
Bi dr Bundesdagswahl am 18. Septämber 2005 hän CDU/CSU mit dr Spitzekandidati Angela Merkel 35,2 Prozänt (2002: 38,5) iberchuu vor dr SPD mit 34,2 Prozänt. Dodermit isch d Union dytlig hinter ihre Prognose zruck blibe un het ihre Wahlziil, di absolut Mehrheit vu dr Bundesdagsmandat fir CDU/CSU un FDP, nit chenne erreiche. Ihre eigene Wahlchreis 15 (Stralsund, Landchreis Nordvorpommern un Landkreis Rügen) het d Angela Merkel mit 41,3 Prozänt vu dr Erschtstimme gwunne. Näbe dr Union hän au d Sozialdemokrate mieße Verluscht hiineh, wäge däm het di bishärig Regierigskoalition us SPD un Griene ihri Parlamäntsmehrheit verlore.
Koalitionsverhandlige
In ere Färnsehdiskussion am Wahlobe, dr so gnännte „Elefanterund“, het dr Gerhard Schröder d Regierigsbildig fir sich beaasprucht, trotz ass Rot-Grien d Mehrheit verlore gha het, un des in ere Form, wu heftigi Diskussione uusglest het un wu är sälber speter as „suboptimal“ bezeichnet het. Di negschte Däg sin im politische Berlin vu dr Frog bstimmt gsi, eb dr SPD s Amt vum Bundeskanzler in ere große Koalition zuestoht, wel d SPD di grescht Fraktion vun ere einzelne Badrej gha het oder dr CDU/CSU, as dr greschte Fraktionsgmeinschaft.
Am 20. Septämber isch d Angela Merkel vu dr Unions-Bundestagsfraktion, wu s erscht Mol no dr Wahl zämmechuu isch, in ere gheime Wahl mit 219 vu 222 Stimme zur Fraktionsvorsitzeri widergwehlt wore. Noch em entdyschende Bundesdagswahlergebnis, isch des fir d Merkel e wichtig Vertröuesvotum un Ruckhalt fir Koalitionsgsprech gsi, wu jetz aagstande sin. In däne 14 Däg bis zuen ere notwändige Noowahl im Wahlchreis 160 (Dresde I) het s Gsprech gee vu dr Angela Merkel un em Edmund Stoiber mit dr Griene as Sondierig zuen ere meglige schwarz-gel-griene „Jamaika-Koalition“ zämme mit dr FDP. Erscht no dr Entscheidig z Dresde hän Gsprech aagfange mit dr SPD zur Bildig vun ere Große Koalition. Am 10. Oktober hän SPD, CDU un CSU e gmeinsami Vereinbarig vereffetligt, wu di plant Wahl vu dr Angela Merkel zur Bundeskanzleri derzue ghert het. Am 12. Novämber het si no fimfwichige Verhandlige vu dr CDU/CSU mit dr SPD dr Koalitionsvertrag vorgstellt.
Am 22. Novämber 2005 isch d Angela Merkel mit 397 vu 611 giltige Stimme (Gegestimme: 202; Enthaltige: 12) vu dr Abgordnete vum 16. Dytsche Bundesdag zur Bundeskanzleri vu dr Bundesrepublik Dytschland gwehlt wore. Des sin 51 Stimme weniger gsi, wie d Koalitionsbardeje Mandat gha hän. No sibe männlige Amtsvorgänger isch d Angela Merkel di erscht Frau im Amt vum dytsche Bundeskanzler, di erscht „Bundeskanzleri“. Glyychzytig isch si mit 51 Johr di jingscht Amtsinhaberi gsi, derzue di erscht Person us dr neje Bundesländer un di erscht Naturwisseschaftleri in däm Amt.
Regierigsbildig
Noch voreb d Legislaturperiod aagfange het, het dr langjehrig Konkurränt vu dr Merkel, dr Edmund Stoiber, iberraschend uf s Amt vum Wirtschaftsminischter verzichtet, wu fir ihn vorgsäh gsi isch, no syyre Uusag wel dr Franz Müntefering vum Bardejvorsitz vu dr SPD zruckdrätten isch.
In e wichtigi Schlisselstellig, zum Leiter vu ihrem Bundeskanzleramt, het d Angela Merkel dr Thomas de Maizière gwehlt e Gschwischterchind zum letschte DDR-Minischterpresidänt Lothar de Maizière.
Bundestagswahl 2009
Am 27. Septämber 2009 het d Wahl zum 17. Dytsche Bundesdag stattgfunde. D Unionsbardeje un d FDP hän doderbyy di notwändig Mehrheit iberchuu fir e schwarz-geeli Koalition, wu beidi hän welle. Di bode Unionsbardeje hän Stimme verlore un hän bodi ihre jewyylig schlächtescht Ergebnis syt dr erschte Bundesdagswahl 1949 erreicht. D Verluscht sin aber nit eso massiv gsi wie bim Koalitionspartner SPD, wu s schlächtescht Bundesdagswahlergebnis iberhaupt erziilt het. D Merkel het ihre Wahlchreis 15 (Stralsund-Nordvorpommern- Rügen) mit 49,3 % vu dr Erschtstimme gwunne e Zuewachs vu 8 Prozäntpinkt gegeniber dr leschte Bundesdagswahl.
Wu sich di bode Koalitionsparteie gmeinsam uf e Koalitionsvertrag geinigt un dää unterzeichnet gha hän, isch d Angela Merkel am 28. Oktober 2009 mit 323 vu insgsamt 612 Stimme, wu abgee wore sin, wider Bundeschanzleri gwehlt wore; des sin nyyn Stimme weniger, wie d Koalition us CDU/CSU un FDP zämme het. Derno sin au d Minischter vum neje Kabinett ernännt wore.
Bundesdagswahl 2013
Mit dr Bundesdagswahl am 22. Septämber 2013 het d Union ihre Koalitionspartner FDP verlore, het mit 41,5 Brozänt aber s bescht Zwoostimmenergebnis syt dr Bundesdagswahl 1990 iberchuu un het di absolut Mehrheit nume knapp verbasst.
No dreimonetige Verhandlige mit dr SPD isch d Merkel am 17. Dezämber 2013 mit 462 vu insgsamt 631 Stimme as Bundeschanzler widergwehlt wore. Ihre Stellverdrätter (Vizechanzler) in dr Große Koalition isch dr Sigmar Gabriel wore.
Bundesdagswahl 2017
Bi dr Bundesdagswahl am 24. Septämber 2017 het d Union 8,6 Prozänt verlore, dr Koalitionspartner SPD isch mit 20,5 Proz$nt uf s schlächts Noochriegsergebnis chuu. No am Wahloobe het d SPD erchindet, ass si nimi in e Großi Koalition goot. Derno het d Merkel drei Wuche lang mit dr FDP un dr Griene iber e «Jamaika-Koalitio» verhandlet. Wu die Verhandlige vu dr FDP abbroche wore sin, isch s emänd doch zuen ere große Koalition vu Union un SPD chuu un d Angela Merkel isch rund sechs Monet no dr Wahl vum Bundesdag mit 364 vu 688 Stimme zum vierte Mol zur Chanzleri gwehlt wore.
No große Verluscht vu dr Unionsbarteie bi dr Landdagswahle z Hesse un z Bayern 2018 het d Merkel am 29. Oktober in ere Bresidiumssitzig vu dr CDU aagchindet, ass si nimi fir s Amt vu dr CDU-Vorsitzeri wett kandidiere un ass si au nimi fir s Amt vu dr Bundeschanzleri kandidieirt bi dr negschte Bundesdagswahl anne 2021.
Effetligkeitsarbet
Syt em 8. Juni 2006 duet sich d Merkel as erscht Regierigsoberhaupt wältwyt per Video-Podcast an d Effetligkeit wände. Si nutzt des modärne Medium all Wuche (am Samschtig) go dr Burger ihri Politik vermittle.
Zerscht isch dr Podcast fir eppe 6.500 Euro pro Episod vum Merkel-Biograf Wolfgang Stock produziert wore. No Kritik am Stil vu dr Videobotschaft isch d Produktion nej uusgschribe. Dr Zueschlag het d Evisco AG vu Minche iberchuu. Wel mit em Jürgen Hausmann eine vu dr Vorständ vu dr Evisco AG e Schwigersuhn vum domolige bayrische Minischterpresidänt Edmund Stoiber gsi isch, sin in dr Medie Zwyyfel ufchuu am ornigsgmäße Ablauf vum Uusschryybigsverfahre. S Bundespresseamt, wu s uusgschribe gha het, het die Vorwirf zruckgwise.
Sprochkänntnis
D Angela Merkel schwätzt as Främdsproche Russisch und Änglisch.
Familiärs
D Angela Merkel isch syt em 30. Dezämber 1998 in ere zwote Eh mit em Joachim Sauer, Professor fir Chemii, ghyrote. Si het kei lyybligi Chinder, aber zwe Stiefsihn us dr erschte Eh vu ihrem Mann.
Uuszeichnigen un Ehrige
D Angela Merkel isch Ehremitglid im Rotary Club Stralsund.
Valeyres-sous-Ursins
Valeyres-sous-Ursins (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Valeyres-sous-Ursins isch e Stroßezylededorf im Waadtländer Mittelland, eschtli vum Burondal. D Gmaiflechi umfasst 75,7 % landwirtschaftligi Flechi, 19,7 % Wald un 4,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Valeyres-sous-Ursins isch zum erschte Mol gnännt wore um 1141 as de Valeriis (1151-1200 de Ualeres).
Religion
70,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 14,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
D Burgermaischteri vu Valeyres-sous-Ursins isch d Annie Mieville Lopez (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,2 % gläge.