cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stadtpfarrkirche Maria Himmelfahrt Baden
D Vorgschicht
De erscht Vorgängerbau vo de hütige Chile isch im 9. oder 10. Johrhundert bauet worde. Er isch us de Ziit vo de Karolinger. Bi de Usgrabige vo 1967/68 het ma d Grundmuure vo dere älteschte Chile untersuecht. Si isch in Form vo eme Rechteck aaglägt gsi mit ere Sitelängi vo e chli me wi 26 Meter un ere Breiti vo ugfähr 11 Meter. An de gliiche Stell isch im 12. Johrhundert e noii Chile im romanische Schtil bauet worde. D Südwand vo dere Chile isch ugfähr en Meter witer südlich gsi un an de Oschtsite het si e-n Apsis ka, wo halbkreisförmig isch gsi.
In Urkunde isch d Exischtenz vo-n-ere Pfarrei z Bade s erscht Mol im Johr 1241 nachzwiise.
De Chilebau
Di hütig Pfarrchile isch als dreischiffige gotische Chile i de Johr 1457 - 1460 un 1490 bauet worde. S Mittelschiff het di glich Breiti gha wi di vorherig Chile. Uf de Nord- un uf de Südsite het ma aber Siteschiff aabauet. D Weschtsite het ma vierehalb Meter verlängeret un d Mauritiuskapelle, wo uf de Nordsite isch aabauet gsi, het ma in die noi Chile integriirt. De Chor un di unterschte drei Gschoss vom Turm sin scho älter, nämlich us em 14. Johrhundert. An de Ussemuur vo de Weschtfassade het ma im Johr 1937 es Mosaik abracht, wo d Himmelfahrt vo de Maria zeigt. Es het de Zürcher Künschtler Paul Bodmer (1886-1983) entworfe. Am Chorhaupt hets es Relief vom Badener Künschtler Walter Squarise (1902-1977), wo de heilig Christophorus zeigt. S isch im gliiche Johr entschtande. Au vom Walter Squarise, aber erscht us em Johr 1951, gseht ma de lehrend Jesus uf em nördliche Siteschiff. Sit de 30er-Johr vom letzte Johrhundert hets an de südliche Ussemuur Grabplatte us em ehemalige Beihuus.
S Innere vo de Chile
S Innere vo de Chile het ma im Lauf vo de Ziit es paar Mal gändret. Zwische 1612 un 1617 het ma barocki Hochaltarblätter un Passionsbilder iigfüegt un zwische 1696 un 1698 het ma de Inneruum mit Stukkature un Prophetebilder ergänzt. Am Aafang vom 19. Johrhundert het ma d Stuckdecki, d Altär un d Kanzle klassizistisch umgschtaltet. Hüt isch de Inneruum vo de Chile sehr hell, will d Feischter klar verglast sin un d Wänd wiis. D Decki vo de Siteschiff sin im Vergliich zum Mittelschiff niedrig. S Mittelschiff wird vo achteckige Pfiler trait. Uf de Weschtsite vom Mittelschiff hets e-n Empore uf dere d Orgel steit.
Patrozinium
Scho im 14. Johrhundert isch d Maria d Patronin vo de Chile gsi. Au hüt no wird s Patrozinium am Fiirtig Mariä Himmelfahrt gfiiret (15. August). Sit em 17. Johrhundert, wo de Papscht Innozenz X. de Chile Reliquie vom Heilige Damian gschenkt het, isch der de zweit Chilepatron.
Fils (Fluss)
D Fils isch e 63 Kilometer lange, rächte bzw. eschtlige Zuefluss vum Necker z Bade-Wirttebärg (Dytschland)
Verlauf
D Fils entspringt uf dr Schwebische Alb rund zwee Kilometer sidweschtli vu dr Stadt Wisestoeg. Ihri Karschtquälle, dr Filsursprung lyt uf im Hasedal.
Dr jungeFluss Fils bassiert – aafangs in ere nordeschtlige Richtig – d Gmei Mihlhouse, wu uf dr linke Syte dr Winkelbach mindet un d Fils vu dr Filsdalbrucke vu dr A 8 iberbruckt isch. Derno chunnt Gosbach mit dr Mindig vu dr Gos uf dr rächte Syte. Gosbach ghert syt 1975 zue dr Gmei Ditzebach. Im Ort Ditzebach drifft d Hertel uf di link Syte vum Fluss, rächts mindet d Ditz. Dr Wellebach mindet wie di negschte Zuefliss uf dr linke Syte in dr negschte Deggenge in d Fils, derno chunnt Reichebach im Däle, wu zue dr Gmei Deggenge ghert. Do fließt dr Fischbach in d Fils.
Au z House an dr Fils, eme Ortsdeil vu dr Gmei Iberkenge git s e Zuefluss, dr Rehrbach. Z Iberkenge chunnt uf dr rächte Syte wie di negschte Zuefliss dr Retelbach. In dr Mitti eme 90-Grad-Linksrankmindet d Eyb z Geislenge yy. Derno verlauft d Fils allmeh in ere weschtlige Richtig, s chemme Kueche un Gẽẽnge, wu dr Marrbach in d Fils goht. D Lauter, dr grescht Zuefluss vu dr Fils, mindet z Sieße.
Derneo chemme Salach, Eislenge mit dr Krumm (rächts), em zweitgreschte Zuefluss vu dr Fils, un em Weilerbach (links), Geppenge mit em Stoenebach (rächts), Faurndau mit em Rams- bzw. Bronnebach (links), em Moßbach (rächts) un em Marbach (rächts), Uigne mit em Blaobach (rächts), em Butzbach (links), em Unterlochbach un dr Nassach (beidi rächts). Di letschte Ortschafte am Fluss sin Eberschbach un Reichebach, wu dr Dalbach derno uf dr linke Syte yymindet.
Bi Blochenge goht d Fils no 377 m Gsamtgfell uf in dr Necker.
Nammechund
Langy Zyt isch deervu uusgange wore, ass dr Namme „Fils“ ere vorremische Schicht vu Nämme aaghert. Mittlerwyyli wird e anderi Härleitig favorisiert : Di erscht Nännig as Deil vum Namme vum Filsgau („Filiuuisgouwe“) losst uf e urspringligi Nammesform *Filiuuisa schließe, un dodermit uf e Ableitig vum althochdytsche *filiuua (Fälbe = Wyyde). Dodermit wär dr Namme as „Fluss, wu vu Wyyde gsuumt wird“ z dyte.
Fischarte
In dr Flis het s di typische Fisch vu dr Forelleregion. Noogwise sin die Fischarte: Rägebogeforchel, Bachforchel, Saibling, Barbe, Grundel, Pfrille, Alet, Stichlig, Groppe, Schmerle (vereinzelt: Äsch, Flussbarsch, Charpfe)
Eberler
D Eberler gnennt Grünenzwig si en iiflussriichi bürgerligi Baasler Familie im spoote Middelalter gsi.
D Eberli us Kolmar
Im spoote 14. Joorhundert het en Eberli us Kolmar z Basel gläbt. S eltiste Dokumänt, won er din erwäänt wird, isch uf e Barthelisdaag 1362, d. h. uf e 29. August, datiert und säit, ass dr «Eberli, der jude von Colmer, sin wip, kinde und gesinde» für e Joor in dr Stadt ufgnoo worde si und ass er drfür 12 Gulde zaalt het. Im Joor druf het er s Ufenthaltsrächt für sich und si Familie für 12 Gulde bro Joor für zwäi Joor verlengeret. 1365 si dr Eberli und si Sohn Mathis mit Fraue und Khinder für fümf Joor ufgnoo worde zum Briis vo 20 Gulde im Joor und im gliiche Joor isch au im Eberli si Dante, d Frau Sara, e Witwe vo Kolmar, mit iirer ganze Familie uf Baasel khoo. 1368 häi sich im Eberli si Schwiigersoon Meyer mit Frau und Khind und 1370 dr Aaron, dr Maa vom Eberli sinere Stiefdochder, mit sinere Familie für fümf Joor z Baasel iikauft. Dr alt Eberli wird 1370 zum letschte Mol erwäänt und isch kurz druf gstobe, wil mä us em Joor 1372 Noochrichde vo sine Erbe het.
1377 isch denn d Familie Eberlin us Baasel usgwiise worde, wil dr Mathis am Karfritig im Huus vo sim Vater sich über die christligi Liturgii lustig gmacht häig. S Läistigsbuech schribt drüber: ''«Mathis, Eberlins des iuden sun, sol niemer in unser stat komen, darumb daz er an dem styllen fryetag in desselben sins vatters hus saß und da unser fröwen clag las zu einer versmecht und zu schanden Got und unser fröwen und ouch der cristenheit. Und swur uff den mentag Quasimodogeniti etc. LXXVII.»'' Vo denn aa het s für e Zitli in dr Stadt käini Eberlin me gee.
Steinbiedersdorf
Stémbidaschtroff (lothrìngisch; frànzeesch Pontpierre, ditsch Steinbiedersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Eberler
D Villiger Eberlin
Dr Mathis, wenn s dr gliich isch, isch woorschinlig uf Bärn und vo dört wäiss mä, ass er im Joor 1382 mit sinere Frau Hesther Mennlin as Bürger vo dr Stadt gläbt het. Es isch woorschinlig däm si Soon Mathis gsi, wo 1393 us Villige uf Baasel kho und dr Stammvater vo de Baasler Eberler gnennt Grünenzwig gsi isch.
Steinbiedersdorf
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Stémbidaschtroff lijt àn dr Ditsche Nied (Nied Allemande) eschtlich vun Faulquemont un sìdlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 243 un 345 m ìwer em Meeresspiejel.
Eberler
Dr Mathis Eberler, dr Schlosser
Am 16. Novämber 1393 häi d Baasler e Zuug gege Muttez gfüert, wil kurz vorhär d Brüeder Heinrich und Diethelm vo Krenkinge en Überfall uf das Dorf gmacht häi, wo as Pfand vo de schweerverschuldete Münch vo Münchestäi im Bsitz vom Baasler Roother Junker Henman Murnhart gsi isch. Dr Mathis Eberler het drfür, ass er drbii gsi isch, gratis s Baasler Bürgerrächt überchoo, zämme mit 572 andere. Usser em Mathis si no drei anderi Eberlin Bürger worde, und vo dene isch nume dr «Swartz Eberlin», im Jecklin vo Thann si Soon, usdrügglig as Juud bezäichnet worde. Mä nimmt dorum aa, ass die andere drei Eberler denn scho dauft gsi sin.
Steinbiedersdorf
Gschìcht
Stémbidaschtroff ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1026 àls Stegenbiedersorf (1283: Stegnibuderstorph, 1302: Stembuderstroff, 1320: Steguenbudestrof, 1440: Steigbiderstorf, 1594: Steinbiedersford, 1604: Pont de Pierre, 1793: Pontpierre).
Ìm Johr 1793 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Eberler
Dr Mathis Eberler, dr Schlosser
Dr Mathis Eberler isch politisch in dr Schlüsselzumft und im Root aktiv gsi und het si wirtschaftligi Laag verbesseret.
Steinbiedersdorf
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Stémbidaschtroff ghert zem Moselfrankisch.
Eberler
Dr Mathis Eberler «zum Gold»
Wo dr Mathis Eberler vo Villinge 1437 gstorbe isch, het si eltist Soon, wo au Mathis ghäisse het, si Noochfolg aadrätte. Er het sich in dr Zumft zu Wiilüt angaschiert und 1430 isch er dört Mäister worde, isch bis 1447 im Sibnerkollegium gsässe, und isch e zitlang Mitgliid vom Stadtgricht gsi. Er isch zwäimol under Waffe gstande, 1424 zämme mit sim jüngere Brueder Heinrich am ene Hussitekrieg und 1445 im St. Jakoberkrieg, wo d Stadt die lokali Aadlige bekämpft het, wo Ööstriich understützt häi. Wo d Baasler und iiri Verbündete, d Äidgenosse, dr Stäi vo Rhiifälde übernoo häi, isch dr Eberler Hauptmä vo dr Festig worde. Dr Mathis Eberler het an dr Sporegass im Huus «zum Gold» gwoont und dorum het er mäistens Mathis «zum Gold» ghäisse. Är und si Brueder Heinrich si die erste Eberler gsi, wo dr Biinaame Grünenzwig gfüert häi. Dr Mathis isch 1447 gstorbe und si Brueder Heinrich woorschinlig e chli früener, er isch a Joor spööter aber sicher scho dood gsi.
Dr Heinrich Eberler
Dr Heinrich Eberler isch e Wiimaa gsi und het im Huus «zum Haas» am Määrtblatz gwoont.
Si Vater isch dr Duechhändler und Baasler Rootsher Mathis (Zum Grünenzwig Zum Gold) Eberle vo Villinge im Schwarzwald gsi, wo 1437 gstorbe isch und si Mueter d Anna vo Kilche († 1448). Si Schwöster het Anna ghäisse, het dr Hans Günther vo Eptige ghürootet und isch 1451 gstorbe. Si Brueder Mathis het d Anna Stör ghürootet und het bis 1447 gläbt.
Dr Heinrich het sich wenig in d Politik iigmischt und isch nume vo 1442 bis 1443 Mitgliid vom Stadtgricht gsi. Er isch zwäimol verhürootet gsi, s erste Mol mit dr Elsa, woorschinlig e geboreni Schlierbach, und het mit ere drei Döchder gha, d Margaretha, wo dr Heinrich Sinners ghürootet het, d Agnes, d Frau vom Bartholome Studlins, und d Magdalena, d Frau vom Rootsher Ulrich zum Luft und e Bueb, dr Mathis. Die zwäiti Frau, d Anna, e Schwöster vom Junker Peter zum Thor vo Nöieburg am Rhii, het er im Joor 1441 ghürootet. Dr Heinrich het si Soon Mathis dr Anna as Morgegoob vermacht und isch 1448 gstorbe. Wo d Anna 1468 gstorbe isch, het dr Mathis vom zwäite Maa vo dr Anna, em Goldschmiid und Rootsher Friedrich Tichtler, e Kindsdäil am Erb vo sinere Stiefmueter verlangt. Dä het nüt welle uuserugge und es isch zum Brozäss kho, wo mä von aber s Urdäil nid kennt.
D Söön vom Mathis Eberler «zum Gold»
Dr Mathis Eberler «zum Gold» het mit sinere Frau Anna Stör drei Söön gha: dr Hans, dr Mathis und dr Leonhard. Die si, wie scho iire Vater, alli drei Rootshere worde.
Dr Hans «zum Gold»
Dr eltist, dr Hans, isch 1449 bi Wiilüt zümftig worde und isch vo 1473 bis 1474 Zumftmäister worde. Vo 1475 bis 1477 isch er im Root gsässe und vo 1477 bis 1478 no äinisch Mäister gsi. 1475 isch er im Burgunderkrieg as Hauptmä vor Blamont zooge. Dass er erst so spoot Ämter in dr Stadt bsetzt het, chunnt woorschinlig drvo, ass er lang z Nöijeburg am Rhii gläbt het. Im Alter isch er denn wider dört aane go woone. Er isch zwar wie sini bäide Brüeder au 1474 im Brozäss vo de Wäggsler und Münzmäister verwigglet gsi, das het für iin aber käini Folge ghaa. Andersch isch aber 1478 für in dr sogenannt Bisingerhandel usgange. Dr Eberler isch verurdäilt worde, het aber uf Züüri chönne flüchde, won er e verhürooteti Dochder gha het und isch dört Bürger worde. D Stadt het schliesslig s Grichturdäil ufghoobe, villicht wil si denn grad in ere Usenandersetzig mit em Bischof glääge isch und si sich nid au no Brobleem mit dr Eberler-Familie gwünscht het, wo seer händelsüchdig gsi isch. 1501 wird dr Hans zum letschte Mol erwäänt, und zwar z Nöijeburg am Rhii.
Dr Mathis «zum Gold»
Dr Mathis, wo men em au «zum Agtstäi» gsäit het, isch e Wäggsler gsi vo Bruef. Wie si Vater isch er in dr Zumft zu Wiilüt gsi. 1454 isch er au bi Husgnosse zümftig worde und Mitgliid vom Stadtgricht. Vo 1460 bis 1471 isch er Mäister gsi, denn bis 1474 Rootsherr zu Huusgnosse. Er isch äine vo de Verwalter vom Stadtwäggsel gsi, und wo 1474 d Münzbetrüegereie vom Münzmäister Gsell an Daag cho si, het er müesse schwöre, ass er in dr Stadt wurd bliibe, bis en dr Root chönn vernee. Am Aafang vom Januar 1475 isch er aber uf Freiburg im Brisgau gflüchdet, vo dört uf Züüri und schliesslig uf Baade. Er het dr Stadt 5000 Gulde zaalt und isch eso Bürger worde. Im Summer 1476 het er im Conrad am Stad si Hoof in de Beeder für 5150 Gulde abkauft. 1482 isch dr Mathis gstorbe.
Mit sinere erste Frau Anna, dr Dochder vom bekannte Gloggegiesser Hans Peiger oder Peyer, het er, sovil mä wäiss, zwäi Kinder gha, e Soon und e Dochder. Dr Soon, wo sich Niclaus Grünenzwig gnennt het, isch mit em Vater uf Baade gange, und isch dört 1492 Richder und 1497 Rootsherr worde. Vo 1501 bis 1504 isch er Schulthäiss gsi. Er isch am 15. Septämber 1531 z Baade gstorbe as dr letscht vo de Eberler, wo is bekannt si. Si Schwöster Anna isch mindestens sit 1484 mit em Rootsherr Hans Bär verhürootet gsi.
1478 het dr Mathis d Walpurg Hummelberg us Ravesburg ghürootet. Vo iirem Soon Michael wäiss mä nume, ass er 1482, wo si Vater gstorbe isch, no am Lääbe gsi isch.
Dr Leonhard «zum Gold»
Dr Leonhard Eberler isch dr jüngst vo de drei Brüeder gsi und isch e Wiimaa gsi. 1450 isch er in d Zumft vo de Wiilüt iidräte, 1466, wo si Brueder dört Mäister gsi isch, au in Zumft zu Husgnosse. Vo 1463 bis 1471 isch er as Mäister zu Wiilüt im Root gsässe, gliichzitig mit sim Brueder Mathis. Er isch wie sini bäide Brüeder in dr Münzhandelskandal vo 1474 und 1475 verwigglet gsi und het woorschinlig wäge däm s Baasler Bürgerrächt ufgee und d Stadt verloo. S letschte, wo mä von em wäiss, isch ass er 1482 z Baade Züüge bim Däiligsverdraag zwüsche dr Witwe vom Mathis und de Kinder us erste Eh drbii gsi isch.
Dr Mathis Eberler zum Agtstäi
Es het non e andere Mathis gee, e Nöwöö vom Mathis em Schlosser, wo as Mathis Eberler dr Elteri oder «zum Agtstäi» bezäichnet worde isch. Er isch öbbe 1440 uf d Wält kho und isch mit dr Barbara vo Albeck (gstorbe 1491) verhürootet gsi, ere riiche Witwe. Die isch vil elter gsi as är und Kinder häi si zämme käini ghaa. Wo si 1491 gstorbe isch, isch iir ganzes Vermööge noch eme Brozäss an iiri Verwandte z Ulm gange. Das het im Eberler nid gfalle, aber Gäld het er sälber gnueg ghaa. Er het immer wider Liigeschafte an de aagsäitiste Laage kauft, wie dr Ängelhoof uf em Noodlebärg, won er düür renowiert het. 1501 het sich dr Eberler no äinisch verhürootet, het aber au mit dr Margaretha, dr Dochder vom Diepold vo Geroldseck käini Kinder gha und isch scho 1502 gstorbe. Er het vier ussereheligi Söön und äi Dochder ghaa und deren iire Vormund, dr Schulthäiss vo Soledurn, dr Daniel Babenberg, het d Buebe zu sich uf Soledurn gnoo, wo si spööter Bürger worde sin. Dr Mathis Eberler zum Agtstäi het relativ spoot im Lääbe politischi Böstli iigno: 1480 isch er Säggser worde, 1484 Mäister, 1488 het er dr Oberstzumftmäister Junker Thomas Sürlin verdrätte, wo dä für e Zitli us Baasel furt gsi isch, und 1492 isch er Rootsherr zum Schlüssel gsi.
Gion Deplazes
Biografy
Vu 1933 bis 1939 isch er uf d Chloschterschuel z Disentis gange, derno uf s Seminar z Kuur. An dr Universitete vu Friburg im Üechtland un Züri het er Gschicht, dytschi Literatur un Pädagogik studiert.
Anne 1949 het er promoviert mit eme Thema «Geschichte der sprachlichen Lehrmittel im romanischen Rheingebiet» un het derno am Gymnasium z Kuur aagange mit Gschicht un Dytsch unterrichte. Speter isch er Konrektor vum Gymnasium wore. No syre Pensionierig het er sibe Johr lang Rätoromanisch an dr Kuurer Fraueschuel unterrichtet. Är het au as Lektor fir Rätoromanisch an dr Universitet Züri un dr Hochschuel St. Galle gschafft. Vu 1953 bis 1963 isch dr Deplazes Redaktor und Rusgeber vu dr literarische Raie «Nies Tschespet» gsii. Derzue isch er vu 1963 bis 1988 Bresidänt vu dr Societad Retorumantscha un vu 1984 bis 1990 Mitglid im Vorstand vu dr Schwyzerische Akademy vu dr Gaischtes- un Sozialwisseschafte (SAGW) gsii.
Dr Gion Deplazes isch syter anne 1950 ghyrote gsii mit dr Carmelia Freiman, ere Dochter vum Stationsvorsteher Jakob Freiman. Si hän zämme drei Chinder ghaa. Am 2015 isch er im Alter vu 97 Johr gstorbe.
Wärch
Anne 1942 het dr Deplazes zum erschte Mol ebis publiziert. Syni Biecher handle vu dr Bindner Bärgbuure im Spannigsfäld zwische Tradition un Modärni. Zue sym Wärch zelle Prosa, Lyrik un dramatischi Wärch, aber au literaturhoistorischi Arbete, z. B. «Funtaunas» (1987–93), e vierbändigi Gschicht vu dr rätoromanische Literatur. Zwische 1994 un 2009 sin syni gsammlete Wärch in vierzeh Bänd erschine. E Dail vu syne Wärch sin uf Dytsch, Franzesisch, Schwedisch, Rumänisch un Änglisch ibersetzt wore. Syt 1994 luegt s Schwyzerisch Literaturarchiv no sym Nooloss.
Marsens
Marsens (patois [a maˈzɛ̃]; tüütsch Marsing, Marsingen, Marschingen; alem. Marschinge, Maschinge) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Marsens liit ùf, 4 km nördlich vam Bezirkshùùptort Bulle am Südfuess vam Gibloux. Zue de Gmiin Marsens ghööre ds Dorf Vuippens ù de Wyyler Chamufens. Va de Gmiinflechi si 64,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 25 % Waud, 9,7 % Sidligsflechi ù 0,5 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Marsens si Echarlens, Riaz, Sâles, Grangettes, Le Châtelard, Sorens, Pont-en-Ogoz, Hauteville ù Corbières.
Gschicht
Marsens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 851 aus Curtis Marsingus (929 Marsingis, 1668 Marcens).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,2 % gläge.
Religion
80,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1374 Yywoner 93,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,5 % Tüütsch ù 3,1 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 68 va de 1374 Yywohner ggredt.
Schweizer Küche
Gnagi
Gnagi mid Erbse un Suurchrut
Güggeli (Mischtchratzerli)
Poulet im Chörbli
Zürigschnätzlets
A Klassiker mit Rösti us Kalbsfleisch (Nüssli), Kalbsnierli
Salsiz
Mageres Rindfleisch, fein durchzogenes Schweinefleisch und Speck
Landjäger
Fetter Schweinebauch und durchwachsenes Rindfleisch, luftgetrocknet
Egli
Eglifilet à la meuniere
Röteli
Zuger Röteli
Gschwellti
Gschwellti mit Anke oder Ziger
Amelette
Zwischen Kaiserschmarrn und Flädli.
Chnöpfli
Chnöpfli sin au Spätzli
Flädli
Flädli sind dünne Amelette für Flädlisuppe
Fotzelschnitte
Fotzelschnitte sin aldis Brot, Milch un Eier.
Pizokels
Pizokels kommt us Graubünda
Zutate: Mehl, Eier und Milch
Capuns
Capuns us Graubünda sind in Krautstiel oder Wirz gwickeltes Brät aus Eier, Wasser, Milch, Gewürze, Landjäger, Salsiz und Rohschinken oder Speck in Milch und Bouillon gesotten.
Appezäller
→ Hauptartikel: Appezäller
Birchermüesli
Esse us Chorn, Milch, Obst, Nüss und Milch für en guete Tag.
Fotzelschnitte
Fotzelschnitte sind z Dytschland Arme Ritter
Nidelchueche oder Nidelwähe
Milch, Anken, Eier, Mehl und Hefe
Tirggel
Tirggel komme aus Züri. Zuetate sind Honig und Mehl.
Getränk
S Blööterliwasser
S Panasch (Bier mit Blööterliwasser)
Kafi Chrüter (Kafi mit Chrüter, Chrüter = Kräuterschnaps)
Wolfgang Raufelder
Uusbildig un Beruef
Dr Raufelder isch z Friedrichsfeld ufgwachse un dert uf Volksschuel gange. Am Friedrich-List-Gymnasium z Mannem het er Fachabitur gmacht un derno bim Berufsförderungswerk Heidelberg un in dr Orthopädische Klinik Schlierbach sy Zivildienscht glaischtet. Derno het er an dr Universitete Darmstadt un Frankfurt Architäktur un Biology studiert.
Bolitischi Laufbahn
Anne 1999 isch dr Raufelder in dr Gmaindsrot vu sr Stadt Mannem gwehlt wore, im nämlige Johr isch er au Mitglid vum Kraisvorstand vun dr Mannemer Griene wore un Mitglid vu dr Verbandsversammlig vum Verband Region Rhy-Necker. Im Johr 2001 isch er Fraktionsvorsitzer vu dr Griene in dr Verbandsversammlig vum Verband Region Rhy-Necker wore un vu 2004 bis 2011 au Fraktionsvorsitzer vu dr Grienen im Mannemer Gmaindsrot.
Bi dr Landdagswahl 2006 het er kandidiert, isch aber nit gwehlt wore. Anne 2007 isch er Kandidat vu dr Griene bi dr Wahl zum Mannemer Oberburgermaischter gsii.
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 het er mit 29,6 % vu dr Stimme s Diräktmandat im Wahlkrais Mannem II gwunne un isch dodermit in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Dert isch er Mitglid im Umwältuusschuss un im Verchehrsuusschuss gsii. Derzue isch er stellverdrättend Mitglid im Finazuusschuss, im Wisseschaftsuusschuss, im Sozialussschuss, im Innenuusschuss, im Uusschuss fir dr ländlig Ruum un im Ständigen Uusschuss gsii. Är isch verchehrsbolitische Sprächer vu syre Fraktion un Sprächer fir Atom- un Chohlenenergy gsii.
Persenligs
Dr Wolfgang Raufelder isch evangelisch un ghyrote. Är het zwai Chinder ghaa un mit syre Familie syter anne 1998 z Mannheim-Seckenheim gläbt. Am Morge vu, 28. Novämber 2016 isch er am Rhystade vu dr Brihler Kollerinsle dot ufgfunde wore. D Bolizei goht vu me Suizid uus.
Satz des Pythagoras
Dr Satz vom Pythagoras isch äine vo de fundamentale Setz in dr euklidische Geometrii. Er säit, ass in alle ebene rächtwingglige Dreiegg d Summe vo de Flechiinhalt vo de Kathetekwadrat gliich grooss wie dr Flechiinhalt vom Hypotenusekwadrat isch. Wenn a und b d Lengene vo de Site si, wo dr rächt Winggel usmache, das si d Kathete, und c d Lengi vo dr Site, wo wisawii vom rächte Winggel lit, das isch dHypotenuse, denn lutet dr Satz usdruggt as Gliichig:
Dr Satz isch noch em Pythagoras vo Samos benennt, wo mä von em verzelt, ass er as Erster e mathematische Bewiis drfür gfunde häig. Das isch in dr Forschig umstritte. D Ussaag vom Satz isch scho lang vor dr Zit vom Pythagoras z Babylon und Indie bekannt gsi. Es git aber käi Noochwiis drfür, ass mä dört au e Bewiis gha het.
Bewiis
Es git Hunderti vo Bewiis für dä Satz. Doo wärde nume äi geometrische und äi algebraische Bewiis daargstellt. In e Kwadrat mit dr Sitelengi a + b wärde vier gliichi (kongruänti) rächtwinggligi Dreiegg mit de Site a, b und c (Hypotenuse) iinw gläit. Das cha mä uf zwäi Arte mache, wie mä s im Diagramm cha gsee.
D Flechene vom lingge und vom rächte Kwadrat si gliich grooss (Sitelengi a + b). S linggee bestoot us de vier rächtwingglige Dreiegg und eme Kwadrat mit ere Sitelengi c, s rächte us de gliiche Dreiegg und eme Kwadrat mit ere Sitelengi a und eme zwäite Kwadrat mit dr Sitelengi b. D Flechi c^2 entspricht also dr Summe vo dr Flechi a^2 und dr Flechi b^2, also
En algebraischi Löösig git s us em linggen Bild. S groosse Kwadrat het e Sitelengi a+b, und eso e Flechi vo (a+b)^2. Zieht mä vo dere Flechi die vier Dreiegg ab, wo jedes von ene e Flechi vo \tfrac{ab}2 (also im Ganze 2ab) het, so blibt d Flechi c^2 übrig. Es isch also
Wemm mä jetz uf bäide Site 2ab abziet, blibt dr Satz vom Pythagoras übrig.
Einzelnachweise
<References/>
Eretz Israel
Eretz Israel (, dütsch Land Israel) isch e biblischi Bezäichnig für s Land vo de Hebräer und denn vo de Juude. Dr Begriff isch sit em Aafang vom politische Zionismus im 19. Joorhundert wider im Gebruuch und wird au im hütige Staat Israel vilmol verwändet.
Hüte wird für das Gebiet vilmol dr Naame Häiligs Land (hebräisch ארץ הקודש) brucht. Die Nomenklatur isch historisch seer beliebt worde, bsundrigs dur d Zit vo de Chrüzzüüg. In dr Bibelkund isch dr Begriff Eretz Israel aber nid idäntisch mit Häiligem Land, sondern eender mit Globtem Land. Das bezieht sich uf d Stelle in dr Bible, wo vom göttlige Verspräche d Reed isch, ass s Land im Abraham und sine Noochkomme söll ghööre. S erste Mol chunnt s im 1. Buech Moses, 15, 18 vor.
Die modärni Verwändig vom Begriff
Die hebräischi Bezäichnig Eretz Israel isch sit em Aafang vom politische Zionismus im 19. Joorhundert wider ufgriffe worde: Im Raame vo dr Alija (vo öbbe 1880 aa) si jüüdischi Siidler uf Palestina choo und so isch dört dr Nöiji Jischuv entstande. In zionistische Kräis isch die undrennbari Äihäit vo Am Israel, Torath Israel und Eretz Israel brobagiert worde: s Volk Israel, die jüüdischi Leer und s Land Israel. Wääred em Völkerbundsmandat für Palestina isch dr offiziell Naame „Palestina“ uf Hebräisch immer mit em Zuesatz „-Eretz Israel“ brucht worde.
In dr hütige Zit stoot dr Begriff Eretz Israel, wenn er nit im historische oder religiöse Kontext brucht wird, für s historische Häimetland vo de Juude au dusse vom hütige Staatsgebiet (dr Naame vom Staat isch Medinat Jisra'el). Er wird mit dere Bedütig bsundrigs in dr Siidlerbewegig hüfig verwändet. In dr implizierte Bedütig, ass s Land, wo im Alte Testamänt em Volk Israel verhäisse worde sig, vom Nil zum Euphrat gieng, wird Eretz Israel au as Kampfbegriff mit Groossisrael gliichgsetzt.
Papst
Dä Papscht (vo lat. papa «Pappa, Vatter») isch s Obärhaupt vo dä katholische Kirch.
Costa Rica
Costa Rica (spanisch für „Riichi Küscht“, früener uf Tütsch au Kostarika gschrebe; spanischi Ussproch ) esch en Staat z Zentralamerika. Es gränzt im Norde a Nicaragua und im Süde a Panama, im Weste a de Pazifik und im Oste a d Karibik.
Gerlingen
Gaerlenge (amtlich Gerlingen) ischt a Stadt em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Costa Rica
Bevölcherig
D Zämesetzig vo de Bevölcherig esch die: 94 % Mestize und Wiissi, 3 % Schwarzi, 1 % Indios, 1 % Chinese, 1 % söschtigi Usländer.
Papst
Er läbt im chlinnschtä Staat uf derä Wält, wo zmitzt in Rom isch, äm Vatikan. Er isch s wältliche Oberhaupt vo dr römische Kurie, wo d Chile und dr Chilestaat verwaltet. In dere Funktion sait men em im Völkerrächt dr Heilig Stuehl. Er isch glichzitig au de Bischof vo Rom.
Gerlingen
Geografi
Gaerlenge leit am Ibergang vom Strohgäu zom Heckegäu, rond 10 Kilometer vo Ludisburg. D Nochbergmoede vo Gaerlenge send Stuegert-Weilimdorf, Ditzingen ond Leonberg.
Costa Rica
Bevölcherig
Costa Rica het de gringschti Ateil vo indigene Mensche under alle mettelameramerikanische Staate, de grösti Teil vo de Bevölcherig send Nachkomme vo spanische Iwanderer. Öppe 60 % vo de Ticos/Ticas (Costaricaner/-inne) läbed in Städt. Zwoi Drittel vo insgesamt vier Millione Iwohner im Land läbed im klimatisch begünstigte Hochland. Sedligsschwerpunkt esch das Valle Central, wo au die bedütende Städt San José, Heredia, Cartago ond Alajuela legged. Wechtigi Köschtestädt send Puerto Limón (Karibikköschte) ond Puntarenas (Pazifikköschte). Liberia esch s wertschafliche Zentrum vo de Nordwestregion Guanacaste ond het näbe San Jose als einzigi wiiteri vo Stadt Costa Rica en internationale Flughafe.
Papst
D Wahl
Zum Papst chan nach äm Chilärächt, jedä taufti männlichi Katholik gwählt werdä, äs git kei nöchäri Bestimmigä. Allärdings isch dä letschti, nöd als Kardinal gwählti Papst Urban VI. im 14. Jahrhundärt, gwählt worä. Dä Papst wird im Konklav, ännärä Värsammlig vo dä maximal 120 (im Jahr 2001 und 2003 isch diä Zahl uf 135 erhöht wordä) wahlberächtigte Kardinäl (wo jüngär als 80 sind) uf Läbäsziit gwählt. S Konklave werd jewils i dä Sixtinische Kapälle ghaltä und zwor spötischtens 20 Täg nochdäm de bisherige Papst gschtorbä odär abträttä isch. 1996 isch mit dä Konstitution Universi Dominici Gregis, wo früänär gfordäriti Zweidrittälmehrheit ab äm 30. erfolglosä Wahlgang dur ä absoluti Mehrheit ersetzt worde. Nach äm (römisch-katholischä) chirchlichä Rächt, isch dä Papst, wiä all Bischöf, immär än Maa. D Päpschtin Johanna isch sehr wahrschiinlich ä Legändä.
Gerlingen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 25,6% Landwirtschaftsfleche, 46,9 % Wald, 26,9 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.
Costa Rica
Religion
D Bevölcherig isch öberwiegend chrestlich (76,7 % römisch-katholisch, 13,7 % protestantisch). Es het au Gruppe wie Züge vom Jehova. Di römisch-katholisch Konfession esch Staatsreligion.
Papst
De Name
Nach dä erfolgtä Wahl wird dä neui Papst gfrögät, welä Namä er ahnimmt. D Namänswahl untärliit dä freiä Entscheidig vom Papst. D Päpscht chönd Nämä ahneh, wo di latinisiärti Form vo iräm bürgärlichä Namä darstellt (Hadrian IV. = Adrian Florisz, Marcellus II. = Marcello Cervini). Villi Päpst nämäd d Nämä vo bedütändä Vorgängär ah (Leo, Gregor). Andäri gönd nach dä Bedütig vom Namä (Pius = fromm; Innozenz = unschuldig). Einigi Päpst wähläd irä Namä us persönlichä Gründ (Johannes XXIII. zu Ehrä vo sim Vatär).
Gerlingen
Gmoendsgliderong
Zua Gaerlenge gheret d gleichnamig Stadt, d Stadtdoel Gehenbühl ond Schillerhöhe ond den Wohnplätzen Bopser, Forchenrain, Gerlinger Heide, Glemstal, Krummbachtal ond Stöckach.
Costa Rica
Geographii
Topographisch loht sech Costa Rica in foif Grossrüüm iteile: Die vulkanische Bergchetti vo de Cordilleras, s Valle Central met de Hauptstadt San José, d Schwemmlandebene vo de Karibikköschte, die zentrali Pazifikköschte und die trocheni Halbinsle Nicoya im Nordweste. I de Cordilleras gets en Vellzahl vo aktive und verloschene Vulkän, under anderem au de Turrialba. Die meischt bsuechte Vulkän send de Poas (2704 m), de Arenal (1633 m) und de Irazu (3432 m). De höchschti Berg vo Costa Rica esch de Chirripo Grande met 3920 m.
Papst
De Name
Dä erschti Papstnamä, wo widärholt värwändät wordä isch, isch dä Sixtus gsi (257 n. Chr.) Sitdem werdäd d Nämä, wo mehrfach värgäh sind, wiä Herrschernämä mit römischä Ziffärä värsehä. D Päpst vo dä Antike und vom früähä Mittälaltär händ jedoch hüüfig Nämä värwändät, wo keis zweits Mal in Gebruch cho isch. Einigi vo dä antikä Nämä (Klemens, Pius) sind ab äm Hochmittälaltär und dämit äm Ufcho vo dä Namänswahl, widär ufgriffä wordä.
Gerlingen
Gschicht
Gaerlenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 797. mini|links|Do isch vo 1226 bis 1311 d Burg Richtenberg gschdanda.
Costa Rica
Geographii
S Klima gchennt zwoi Johresziite: Räge- ond Trocheziit. D Rägeziit goht vom Mai bis zum Novämber und Trochziit vom Dezämber bis am Aprel. Wäge de Lag zwösche 8° und 11° nördlechi Breiti liit Costa Rica i de Trope, aber es get en grossi Differänz be de Rägefäll. Z San José falled im Johr 1867 mm, z Puerto Limon a de Karibikköschte met 3518 mm fascht dopplet so vell.
Papst
De Name
Johannes Paul I. hät in Erinnärig a sini beidä Vorgängär serschtä mal än Doppälnamä i dä Papstgschicht värwändät. Zugliich isch das dä erschti neui Papstnamä sit Lando gsi (913–914).
Gerlingen
Verwaltong
Gaerlenge ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Papst
Rücktritt
Dä Papst wird uf Läbänszitt gwählt, er chan jedoch au freiwillig früänär zruggträttä. Das isch bisher abär erscht zweimal passiärt, nämlich 1294 mit äm Coelestin V. un 2013 isch dr Benedikt XVI. zruggträtte.
Costa Rica
Gsundheit
Z Costa Rica gets ca. 6800 Ärzt, das send pro 1000 Iwohner öppe 1,69 (2005). Für Gsundheitsufgabe get s Land ca. 689.654.600 $ us. Die täglechi Nahrigsufnahm pro Person liit be ca. 2610 kcal. Es get 12 000 HIV-infizierti (2005).
Gerlingen
Verwaltong
Dr Schuldes vo Gaerlenge ischt dr Georg Brenner.
Papst
Rücktritt
In jüngärär Zitt hat dä schwer chrankk Papst Johannes Paul II. än Rücktritt us gsundheitlichä Gründ ablehnt ghet. Er hat des dämit begründät, dass er „sis Chrüz trägä“ und Christus im Liidä nahfolgä will. Insbsundrä in weschtlichä Gsellschaftä isch er däfür kritisiärt worde; einigi nämäd ah, das isch gsi, will wesäntlichi Gsellschaftä s öffäntlichä Liidä und Sterbä tabuisiäräd.
Costa Rica
Gsundheit
Die dorchschnettlechi Läbenserwartig esch im Johr 2004 be 78.3 Johr gläge.
Gerlingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Papst
Gschicht
Lueg au d Lischte vu de Päpst
Costa Rica
Administrativi Glederig
D Hauptstadt vo Costa Rica isch San José.
Papst
Bischof vo Rom
De Leiter vo de erste christliche Gmaind z Rom isch de Apostel Petrus gsi und drumm gilted er as erste Bischof vo Rom. Sini Nochfolger träged dä Titel bis hüt; d Füerig vo de Amtsgschäft sind hüt aber an Kardinalvikar vom Bistum Rom deligiert. D Kathedrale vom Bistum Rom isch d Lateranbasilika. Si isch di ranghöchsti vo de römische Patriarchalbasilike. Döt isch de Sitz vom päpstliche Kardinalvikar und sinere Behörde. Di ersti bekannti Verbindig vom Name papa mit em Bischof vo Rom gits erst us de Zit vom Marcellinus († 304), wo in ere Grabinschrift vom Diakon Severus esoo gnennt wört. De Bischof Siricius (Amtszit 385–399) hät dänn as erste die Eigebezeichnig papa treit.
Costa Rica
Wertschaft
Au wenn Costa Rica no starch landwertschaflech prägt esch, händ anderi Wertschaftssektore chöne usbout wärde. En grossi Bedütig het au de Tourismus, wo im Johr 2001 mit 1,1 Millione usländische Bsuecher 1.3 Mrd. US-$ brocht het. Au de Hei-Tech-Sektor esch usbout worde. En bedütende Devisebrenger vom Land esch en Chipherstelligsfabrik vo Intel. De Ateil vo de Landwertschaft am BIP esch em Johr 2005 be 7.9 % gläge (1965 no 23,5 %), dä vo de Industrii be 20,2 % ond dä vo de Dienstleischtige be 59.9 %. Die meischte Industriiundernäme legged i de Region San José. De Bananeabou i usdehnte Plantage send traditionel a de Karibikköschte um de Hafe z Puerto Limón ond neuerdengs au a de Pazifikköschte be de Hafestadt Golfito.
Papst
Stellig
In der Schpot-Antike het der Gregor I. (590–604) uufgrund vo Matthäus 16/18 der Vorrang vom römische Pontifikat als Petrus-Nachfolgeamt gforderet, was denn au durch es Konzil beschlosse worde isch. Unter anderem uufgrund vo däm Primats-Anschpruch vo Rom het sich im 11. Jahrhundert die orthodoxi Oschtkirche in Form vom erschte Schisma abgschpaltet.
Im Dictatus Papae vo 1075 het der Gregor VII. der vorherigi sakral Charakter vom weltliche Herrscher (Kaiser, König) nit mehr anerkannt und es Verbot von der Iisetzig von Geischtliche durch solchi Laie gforderet. Er het sich letschtlich gäge Salier-Kaiser Heinrich IV. chönne duuresetze. Das het sich, was der innerchirchlich Bereich anbelangt, bis hüt chönne halte: Der Papst gilt i dä römisch-katholischä Chilä, als obärschtä Herr vo dä Gsammtchilä und Stellvärträtär vom Jesus Christi uf Erdä – än Ahspruch, wo, abgseh vo dä Uniärtä Chilä, vo allnä übrigä Chilänä nöd anerkännt wird. Au het sich historisch, angfange v. a. mit der Gfangesetzig vom Bonifaz VIII. durch de französisch König im Jahr 1303, en Iimischig vo der weltliche Gwalt i kirchlichi Belange trotz em Dictatus Papae definitiv und bis hüt duuregsetzt.
S erschtä Vatikanischä Konzil (1869–1870) hät s Glaubänsdogma erhobä, dä Papst siig, wänn er ex cathedra redät, i Glaubänsfragä unfehlbar. Au dä Ahspruch wird vo dä übrigä Chilänä abglehnt. Zuedem het er in der Folg v. a. in gmischtkonfessionelle Schtaate wie Dütschland und der Schwiiz zum Kulturkampf zwische Kirche und Schtaat gfüehrt.
Die urschprünglich Hierarchii
I dä altä Chilä häts feuf massgeblichi Patriarchä geh (i dä Reihäfolg vo dä Ehrävortritt, wo dur s ökumenischi Konzil definiärt worden isch):
Damals scho hät dä römisch Bischofssitz als „primus inter pares“ gultä, wil Rom d Hauptstadt vom Römischä Rich gsi isch und d Chilä vo Rom insbsundäri dur d Gräber vo dä „Aposchtälfürschtä“ Petrus und Paulus värehränswürdig gsi isch. Dä Chilähistorikär Eusebius von Caesarea († 339 n. Chr.) hät s Martyrium vom Petrus und Paulus in Rom notiärt, als ob s ä Tatsach seg, wo i dä ganzä Chilä bekannt gsii wär.
Kinzig
Kinzig isch dr Name vu däne Fliss z Dytschland:
Kinzig isch d Bezeichnig fir bstimmti Hohlgasse in Leeßgegnige im Bryysgau, lueg unter
Kinzig isch dr Name vun eme Bass in dr Schwyz:
Kinzig isch dr Familiename vu däne Persone:
Lueg au
Kinshasa
Kinshasa (bis 3. Mai 1966 frz. Léopoldville, Churzform frz. Léoville, ndl. Leopoldstad) isch d Hauptstadt vu dr Demokratische Republik Kongo.
Algemeins
D Stadt het öpe 12 Millione Yywohner, d Agglomeration Kinshasa-Brazzaville öpe 14 Millione (2010) un isch dodermit hinter Kairo un Lagos di drittgrescht Stadt vu Afrika.
Dr Hauptstadtdischtrikt vu dr Neutrale Stadt (frz. Ville neutre) het dr Status vun ere Brovinz un wird vun eme Gouverneur regiert, wu vum Bresidänt ernännt wird. Kinshasa isch s bolitisch, wirtschaftlig un kulturäll Zäntrum vum Land. D Stadt isch Sitz vu dr kongolesische Regierig, em Barlemänt, vu allne staatlige Zäntralbeherde un vu vyle diplomatische Verdrättige.
Kinshasa isch dr wichtigscht Verchehrschnopf vum Land mit em internationale Flughafe Aéroport international de Ndjili un s het e Huffe Universitete, Hochschuele un Museeä.
Geografy
Kinshasa lyt am Pool Malebo am Kongo-Fluss diräktvis-à-vis vu Brazzaville, dr Hauptstadt vu dr Republik Kongo, 350 Meter iber em Meeresspiegel.
Vor em Durbruch durch d Niderguineaschwelle staut sich dr wasserrych Kongo zuen eme See uf, em Pool Malebo, wu rund 30 Kilometer lang, 21 Kilometer brait un maximal 16 Meter dief isch.
Dr Kongo isch erscht oberhalb vum Pool Malebo schiffbar.
S Verwaltigsbiet vu dr Hauptstadt het e Flechi vu 9.965 Quadratkilometer. Dodervu het ellai di im Oschte gläge Kommune Maluku mit 7.948,8 Quadratkilometer e Aadail vu rund 80 Brozänt.
Gschicht
D Sidlig isch am 3. Dezämber 1881 vum Henry Morton Stanley as Handelsboschte grindet un zue Ehre vum domolige belgische Chenig Leopold II. Léopoldville gnännt. 1885 bis 1908 isch s Kongobecki mitsamt syym Hinterland Privataigetum vum Leopold II un Schaublatz vu dr berichtigte Kongogreiel. 1898 sich d Yysebahn zue dr ischtestadt Matadi fertiggstellt wore. No dr Verlegig vu dr Hauptstadt vu Belgisch-Kongo vu Boma uf Léopoldville anne 1923 isch d Stadt waidli gwagse.
Léopoldville het um d Mitti vu dr 1930er Johr rund 40.000 Yywohner ghaa, dodervu uugfehr 2.500 Europäer. 1945 isch d Yywohnerzahl uf 100.000 gschetzt wore. Bis aafangs 1950er Johr isch d Zahl uf 250.000 gstiige, dodervu 15.000 Europäer. In däre Zyt het d Stadt au ne Hochschuel iberchuu. Adminischtrativ isch d Universitet Lovanium an di Katholisch Universitet Löwen aaglideret gsii.
Vor dr Unabhängigkait isch Léopoldville us ere Europäerstadt un ere Afrikanerstadt (Quartier Indigène) bstande, d Bewohner vun aine hän dr ander Dail no 21 Uhr zobe nimi derfe ohni Sonderuuswys bedrätte. Um 1950 het d Stadt s grescht Sportstadion vum Kongo iberchuu, mit 70.000 Blätz.
Anne 1960 isch Léopoldville mit rund 400.000 Yywohner di grescht Stadt vu Zäntralafrika gsii. Mit dr Unabhängigkait isch s d Haupstadt vu dr unabhängige Demokratische Republik Kongo wore. No dr Machtibernahm vum Mobutu Sese Seko anne 1965 isch Léopoldville im Johr 1966 umgnännt wore noch em Name vum ehmolige Dorf Kinshasa, wu im Stadtbiet lyt.
Im Septämber 1996 het im Oschte vum Land, versterkt unter anderem dur Flichtlingsstrem vu Ruanda un Burundi, e Rebellion aagfange unter dr Fierig vum Laurent-Désiré Kabila, wu militerisch vu Ruanda un Uganda unterstitzt woren isch. Em Kabila isch am 16. Mai 1997 dr Sturz vum alte, schwär chranke un international mittlerwyli isolierte Mobutu glunge. Dr Kabila isch mit syne Druppe z Kinshasa yyzoge un het sich am 29. Mai 1997 zum neie Bresidänt erklert.
World Wide Web
S World Wide Web [] (churz Web, WWW oder dütsch: Wältwiits Netz, au  ' s Netz) isch e Hypertext-System, wo über s Internet cha abgrüeft wärde. Me het s am 6. August 1991 wältwiit freigee zur allgemeine Benutzig.
Für zum s World Wide Web z bruuche, benützt me e Webbrowser wo uf em eigene Computer installiert isch, und wo d Date vom Webserver holt und zum Bispil uf em Bildschirm aazeigt. Dr Benützer cha de Hyperlink im Dokumänt folge, wo uf anderi Dokumänt verwiise, öb si jetzt uf em gliiche Webserver oder uf eme andere gspiicheret si. Dodrduur bechunnt me e wältwiits Netz us Websiite. Em Aklicke vo de Hyperlink sait me hüfig Internetsurfe.
S WWW wird im allgemeine Sproochgebruuch hüfig mit em Internet gliichgsetzt, au wenn s jünger isch und nume eini vo de möglige Nutzige vom Internet isch (so wie s Internet siinersiits nume eine vo verschiidnige möglige Serververbünd isch). Es git durchus Internet-Dienst, wo nit in s WWW integriert si (am bekanntiste isch d E-Mail, aber z. B. au IRC und Telnet). D Webbrowser hai zu däm Duurenander biidrait, wil si nit nume s eigentlige HTTP-Protokoll chönne bruuche, sondern au no anderi Dienst wie Mail und FTP zuegänglig mache.
Frickenhausen (Württemberg)
Friggehouse (dt. Frickenhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Friggehouse leit am Albtrauf sidlich vo Nirtenge. Nochbergmoede send Nirtenge em Norde, Beire em Oschte, Neiffe ond Kohlberg em Side (älle Landkroes Esslenge) sowie Grafeberg (Landkroes Reitlenge) em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 21,7 % Landwirtschaftsfleche, 12,1 % Wald, 12,9 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Friggehouse gheret d Ortsdoel Friggehouse, Lensehofe ond Tischardt.
Gschicht
Friggehouse ischt zom erschte Mol gnennt worde em 14. Johrhondert als Frickenhusen.
Verwaltong
Friggehouse hot mit dr Stadt Niirdenge ond dr Gmoene Bõẽnge, Ẽnsenge, Graoßbeddlenge ond Wolfschluege a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Simon Blessing.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kanton Thurgau
De Kanton Thurgau (dialäktal s Tuurgi) isch en Kanton im Nordoschte vo de Schwiiz. Es isch en dütschschprochige Kanton. De Kantonshauptort isch Frauefäld.
Geografi
De Kanton Thurgau gränzt im Norde im Bodesee und im Rhy as dütsche Bundesland Bade-Württebärg und an Kanton Schaffuuse. Im Süde isch i de Nöchi vom Hörnli d Gränze zu de Kantön Züri und Sanggale.
Dr längzognig Hoger am Bodesee isch dr Seerugge. Dä Hohgrot i de Gmeind Fischinge isch mit de höchscht Punkt vom Thurgau.
De Kanton verdankt sin Name em Fluss Thur, wo vo Südoschte noch Nordweschte dur en dure flüsst und im Zürcher Bezirk Andelfinge in Rhy mündet.
Gschicht
I dr antike Zyt isch kwer durs Gebiet weschtlich vom Bodesee d Gränze zwüsche de röömische Provinze Germania superior (zerscht no Belgica) und Raetia ggange. Pfii isch es Kaschtell vo de Römer a dere Provinzgränze gsi. Dr Ort «ad fines» isch i de antike Stroossecharte Itinerarium Antonini usem dritte und Tabula Peutingeriana usem vierte Johrhundert erwäänt.
Im früene Middelalter isch s Gebiet vom alte Thurgau, wo zum Herzogtum Alemannie ghört het, vil wyter in Weschte ggange. Do drvo zügt no hüt dr Ortsname Turgi im Kanton Aargau. Me kännt es bar Näme vo de Grafe, wo de Thurgau verwaltet hänbd, öppe dr fränkisch Graf Warin im 8. Johrhundert.
Im spoote Middelalter händ d Habsburger als Landgraafe de Thurgau regiert, bis dä im 15. Joorhundert zu de Alte Eidgnosseschaft cho isch, aber nid als glychberächtigte Stand wie die andere, sondern als “Gmeini Herrschaft”. Und das isch er bis ane 1798 blibe, wo d Franzoose i dr Schwiiz s Regime vo dr Helvetik etabliert händ. Jetz isch dr Thurgau en schwiizerische Kantoon worde, während dr Zyt vo dr Helvetik no als Verwaltigsgebiet vom Einheitsstaat und ab 1803 denn als volle sälpständige Kanton im Bundesstaat. 1803 het d Regierig s nöi Thurgauer Wappe ygfüert.
Im Roothuus z Frauefäld händ d Eidgnosse iri Tagsatzige ghalte. Sid em 19. Joorhundert brucht me dr Bürgersaal vom Roothuus für d Sitzige vom Gmeindroot vo dr Stadt Frauefäld und au für die vom thurgauische Groosse Root.
Ane 1831 isch dr Thurgau dr erscht Schwiizer Kanton gsi, wo sech e modärni demokratischi Verfassig ggä het.
Sprooch
D Dialäkt, won im Turgi gredt wöred, sind hööchalemannisch, gnäuer gsäit: d’Thurgauer reded en Oschtschwiizerdialäkt, wo mit de Mundarte vo de Kantöön Schaffuuse und Sanggale am nööchschte verwandt isch.
Religion
Als ehemaligi Gmeini Herrschaft vo de Eidgenosse isch dä Thurgau konfessionell nöd einheitlich. Im grössere Teil vom hütige Kanton dominiert die reformierti Konfession, doch es git au Landstrich mit überwigend katholischer Konfession. Noch dä Kappeler Religionschrieg im 16. Johrhundert isch uf dä Tagsatzig, wo vo de katholischä Ständ dominiert worden isch, im zweite Landfride feschtghalte wore, dass di neu gschaffne religiöse Zueständ müend gschützt wärde, dass aber uf Wunsch vo drü Gläubige im änä Dorf dä katholisch Gottesdienscht wider chan igfürt wärde und Pfrundgüeter müend gmeinsam verwaltet wärde. Im witere isch hüfig s Territorialprinzip agwendet wore, d Grundherre (dä Thurgau isch i sehr vil lokali Herrschafte ufteilt gsi) händ d Religion vo dä Untertane chöne massgeblich beiflusse, aber nöd immer ganz bestimme. Es händ sich au vili paritätischi Chilegmeide entwicklet, wo d Chile vo beide Konfessione gnutzt wore isch, dodebi isch es meh oder weniger fridlich zue und här gange. Mit äm vierte Landfride vo 1712 sind di Reformierte e chli meh begünschtigt wore als vorher. Di gmeinsame Pfrundgüeter sind meischtäns noch Grössi vo de Konfession ufteilt wore. Mängi Chilegmeind wi Scherzinge oder Erle händ chöne e neui Chile baue. was sie vor 1712 meischtens nöd händ törfe. Bis 1798 isch es hüfig vorcho, dass di katholische Kolatore die reformierte Pfärer bestimmt händ. Mit de Ufhebig vo vile geistliche Stift und em Bischtum Konschtanz sind diä Kolatorrecht an Kanton Thurgau gfale, dä hät si 1830 a di einzelne Chilegmeinde witergä.
Verfassig und Politik
D Hauptstadt und de Sitz vom Regierigsrot und vom Obergricht isch Frauefäld. De Sitz vom Grosse Rot wächslet all halb Johr zwüschet Frauefäld und Wiifälde.
Verfassig
Di gägäwertig Verfassig datiert vo 1987. Si bildet d Grundlag für d Erfülig vo de Staatsufgobe. Zu dene Ufgobe ghört d Gwärleischtig vo öffentlicher Ornig und Sicherheit, d Förderig vo de soziale Sicherheit (vor alem d Usrichtig vo de Sozialhilf), d Beufsichtigung und Koordination vom Gsundheitswese, d Sicherstelig vonere ausreichende medizinische Versorgig und ere gnüegende Bildig im obligatorische Schuelbereich, d Bereitstelig vomene leischtigsfähige und vilsitige Schuelagebot (Chindergärte, Volksschuel, Pruefsschuele und Mittelschuele), d Förderig vom kulturelle Schaffe, dä Umweltschutz, s Bauwese und d Rumplanig sowiä d Förderig vom öffentliche Vercher und d Versorgig vo de Bevölkerig mit Energie und Wasser.