cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mellau
Dialekt
Dr Dialekt vo Melle khört zum Bodeseealemannisch.
Baikalgebirge
S Baikalgebirg (🇷🇺, wüss. Dransliterazioon Bajkal'skij chrebet) isch e Gebirg (bis 2'588 Meter) am Westufer vom Baikalsee im Süde vo Sibirie.
Es ghöört zu de Südsibirische Gebirg, befindet sich in dr Oblast Irkutsk und in dr Republik Burjatie und isch nume dünn besiidlet. Es gränzt im Norde an s Middelsibirische Bärgland, im Nordoste an s Stanowojhochland, im Süde an dr Baikalsee und im Westen goot s über s Daal vo dr Lena, wo in däm Gebirg si Kwelle het bis an s Daal vo dr Angara. Dr Gebirgszug vom Baikalgebirg isch 300 km lang.
Fläche (Topologie)
As Flechi bezeichnet mä in de mathematische Deilgebiet vo dr Differentialgeometrii und dr Topologii e 2-dimensionali Mannigfaltigkeit. Bischbil im 3-dimensionale Ruum si d Oberflechene vo Vollkörper.
Flechene in dr Topologii
In dr Topologii isch e Flechi e topologischi 2-dimensionali Mannigfaltikeit. Mä cha si eso definiere: En alternativi Definition, wo uf die Fallunterscheidig verzichtet isch:
Die Pünkt, won e Umgäbig hai, wo zur offnige Kreisschiibe homöomorph si, bezeichnet mä as inneri Pünkt vo dr Flechi und die andere as Randpünkt. D Mängi vo de innere Pünkt bildet s Innere F^\circ vo dr Flechi, währed d Mängi vo de Randpünkt dr Rand \partial F vo dr Flechi bildet.
Wenn e Flechi keini Randpünkt het, so redet mä von ere unberandete Flechi oder Flechi ohni Rand. Sust sait mä dr Flechi berandet oder Flechi mit Rand.
Testosteron
S Testosteron isch e wichtigs Sexualhormon (Androgen), wo bi beide Gschlächter vorchunnt, sich aber in dr Konzentration und dr Wirkigswiis bi Ma und Frau underscheidet. Wie bi alle Androgene bestoht s chemische Grundgrüst vom Testosteron us Androstan (19 C-Atom). D Vorläufer vom Testosteron si d Gestagen (21 C-Atom) bzw. DHEA.
Fläche (Topologie)
Flechene in dr Differentialgeometrii
In dr Differentialgeometrii isch e Flechi e zwei-dimensionali differenzierbari Mannigfaltikeit. Die Objekt erfülle d Definition, wo do gee wird, und hai drzue non e differenzierbari Struktur. Dene Flechene sait mä reguläri Flechene.
Testosteron
Bi Manne wird s Testosteron zum grösste Deil under em Iifluss vom LH (Luteinisierende Hormon) in de Leydigsche Zwüschezälle im Hode produziert. D Näbeniererindi bildet zwar chliini Mengene vo andere Androgene, aber nur sehr wenig Testosteron. Bi Frauen produziere d Eierstögg und d Näbenierenrindi chliini Mänge vo Testosteron. In der Biosynthese vom Organismus isch s Cholesterol d Vorstuefe, bzw. s Progesteron e Zwüscheprodukt für d Testosteronsynthese.
Fläche (Topologie)
Mathematischi Attribut für Flechene ohni Rand
E Flechi ohni Randpunkte isch
Testosteron
Etymologii
Testosteron isch e Kunstwort, wo vo testis (Hode) und Steroid abgleitet isch. Es isch vom Ernst Laqueur kreiert worde, wo s as Erste us Stierhode isoliert het.
Funktion
S Testosteron het e diräkti Wirkig uf e Hode. Es wird an e Protein bunde und über s Bluet au zu vile andere Ziilorgan dransportiert, wo Rezeptore für das Hormon hai. S Transportprotein heisst Sexualhormon-bindends Globulin (SHBG). Im Körper wird e Deil vom Testosteron vom Enzym 5α-Reduktase zum biologisch no aktivere Dihydrotestosteron (DHT) metabolisiert. Über e negative Feedback hemmt s Testosteron in der Hirnahangsdrüese d Sekretion vom Luteinisierende Hormon (LH) und im Hypothalamus die vom Gonadoliberin, wo men em au Gonadotropin-Releasing Hormon (GnRH) sait.
S Testosteron wird über s Androgenbindigsprotein (ABP) vo de Sertoli-Zelle zu de Samekanäli transportiert. Do bewirkt s d Riifig vo de Spermatide zu Spermie. Drüber us bewirkt s Testosteron bi männlige Individue in der Pubertät d Entwigglig vom Penis, vom Hodesagg, vo der akzessorische Gschlächtsdrüese und vo de sekundäre Gschlächtsmerggmol und sorgt bi Erwachsene drfür, ass die Merggmol bliibe.
Usserhalb vo de Gschlächtsorgan förderet s Hormon s Wachstum vo der Körperbehoorig und vo de Barthoor (aber nit vo de Hoor uf em Chopf) und het en anaboli, das heisst muskelufbauendi Wirkig. Usserdäm versterkt s Testosteron d Chnorpelneubildig, ähnlig wie s Thyroxin. E hoche Testosteronspiegel förderet s Entstoh bzw. d Steigerig vom sexuelle Verlange (Libido) und generell dr Adriib, d Usduur und d „Läbenslust“, und au dominanti und aggressivi Verhaltenswiise. As ethologischi Wirkige het mä bi Dier s Imponier– und Kampfverhalte und dr Begattigsdrang erforscht und beobachtet, wo under natürligen Umständ entwiggligsgschichtlig überwiegend bewährti Verhaltenswiise si. Der Iifluss vom Testosteron isch dur d Kastration vo männlige Dier, wo z. B. us mächtige, aggressive Hängst samfti, apassti Wallach macht oder us gföhrlige Muni dozili Ochse, und denn, wenn ene s Hormon künstlig zuegfüehrt wird wider wild wärde, bewiiese worde.
En Überproduktion in der Näbeniererinde cha bim wiiblige Gschlächt zun ere Vermännligung (Imponiere, Kampf, Begattig) bewirke. Künstligi Testosteronzuefuhr bi Fraue cha zun ere Maskulinisierig vo der Stimm, der Muskulatur, de Gsichtszüg und der Behoorig und zur Vergrösserig vo der Klitoris füehre. Die Verändrige bilde sich noch em Absetze vo der Behandlig je noch dr Duur, dr Höchi vo der Dosis und dr individuelle Veralagig mehr oder weniger zrugg.
Testosteron-Mangel bi eltere Manne wird under em Begriff Testosteron-Mangel-Syndrom bzw. em änglische Fachbegriff partial androgen deficiency in the aging male (abkürzt mit PADAMEs, PADAM) beschriibe.
Urheberrecht
S Urheberrächt isch s Rächt vomene Urheber. Urheber isch me, wenn me es Wärch vo de Kunst erschafft. Das Wärch cha es Bild, e Teggscht oder es Musigstuck sy. Wer zum Beispil e Foti macht, isch de Urheber vo de Foti.
Bim Urheberrächt gahts drum, s Verhältnis vom Urheber und vo syne Rächtsnachfolger zu sym Wärch z regle. Es bestimmt Inhalt, Umfang, Übertragbarkeit und Folge vo de Verletzig vo dem subjektive Rächt.
Es Kärnelemänt vom Urheberrächt isch, dass de Schutz vom Wärch en Originalität erforderet. Es gilt denn als es Stuck vo de entüsserete Persönlichkeit vom Urheber. Sprach, Maltechnik oder historischi Ereignis sind drum nid durs Urheberrächt gschützt.
Als Urheber dörf me bestimme, was mit em Wärch passiere söll. Anderi Persone dörfed das Wärch nid ohni Erlaubnis verwände. Wenn si das trotzdäm tüend, chönd si bestraft wärde.
Nebraska
Nebraska (ängl. Ussprooch ) isch e US-Bundesstaat im middlere Weste vo de Veräinigte Staate. Dr Naame Nebraska stammt vom ene indianische Wort, wo „flachs Wasser“ bedütet und chunnt vom Platte River, wo dur e Staat fliesst. Ursprünglig isch Nebraska Däil vom „Great American Desert“ gsi, hüt isch dr Staat äine vo de grösste Broduzänte vo landwirtschaftlige Brodukt. Dorum reedet mä au vom „Cornhusker State“ („Maisschäler-Staat“).
Urheberrecht
Nach em Tod vomene Urheber blybt s Urheberrecht bestah und gaht an syni Familie über. Mängisch wärded d Nutzungsrächt an es Undernähme verchauft. Wenn scho 70 Jahr syt em Tod vergange sind, isch es Wärch z Dütschland und syne Nachberländer aber nümme geschützt und wird als gemeinfry bezeichnet. Denn dörf jede das Wärch nutze, verbreite oder verändere.
Nebraska
D Lüt häi us de Bräriieebene e Land voll vo Ranches und Farme gmacht. D Gschicht vo Nebraska isch doorum ang mit dr Landwirtschaft verbunde.
Thibault Bazin
Dr Thibault Bazin (* 27. Oktober 1984 z’ Nancy, Meurthe-et-Moselle) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr Pàrtei Les Républicains (LR). Zitter Juni 2017 ìsch’r Àbgordneter ìn dr Nàzionàlversàmmlung fìr dr 4. Wàhlkrais vum Meurthe-et-Moselle.
sina Kàrriar
Dr Thibault Bazin ìsch ìns Gymnàsium Notre-Dame Saint-Sigisbert gànga. Dernoh hàt’r àm Institut d'études politiques de Strasbourg (Sciences Po Strasbourg) un àn dr ESSEC gstudiart. Ar hàt z’ärscht àls Stàdtplàner gschàfft.
Àn dr Départementwàhl vu 2015 ìsch dr Bazin àls Départementrot vu Meurthe-et-Moselle gwählt worra. Sina gmeinsàma Lischta mìt dr Anne Lassus hàt 61,46% vu da Stìmma gega d’ Lischta vum Nàzionàlfront bikumma.
Ànna 2012 ìsch dr Bazin dr Schtällvertratter vum Àbgeordneta Jacques Lamblin (UMP, LR) worra.
Fohrler Live
Fohrler Live isch es Talkshowformat ufem damalige Schwizer Privatsänder TV3 gsi. Moderiert isches worde vom bekännende homosexuelle Namensgeber Dani Fohrler.
Thibault Bazin
sina Kàrriar
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 hàt sìch dr Bazin àls LR-Kàndidàt ìm 4. Wàhlkrais vu Meurthe-et-Moselle ufgställt. Ar hàt ìn dr ärschta Wàhlrunda 25,5% vu da Stìmma bikumma gega d’ Philippe Buzzi vu La République en Marche (31.13%). Ìn dr zwaita Wàhlrunda ìsch’r mìt 53,24% vu da Stìmma àls Àbgeordneter gwählt worra. Dr Jacques Lamblin hàt sìch nìt ufgställt un ìsch ìm Bazin si Schtällvertratter worra.
Fohrler Live
Jugend und Gewalt
In Erinnering blibt die Sändig bsundrigs wege einere fulminante Sändig zum Thema "Jugend und Gwalt". Im Internetportal "YOUTUBE" het die Sändig scho meh als 1 Million Zueschauer gha.
Ablauf
T Sändig het agfange mitem Ilaufe vom grössewahnsinnige und arbetslose Osman. Er isch ufgfalle mit sinere zum Teil ufmüpfige und provakative Haltig. Er het demit prahlt, de gröst und de tollst uf Erde zsii. Wiiter isches gange mit em Sadusch, wo e ählichi Haltig vertritt.
Sternenberg (Oberelsass)
Starnebarg (frz. Sternenberg, dt. Sternenberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Starnebarg lijt zwìsche dr Vogese un dr Burgundische Pfort, rund 20 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse. Nochbergmeine vun Starnebarg sìn Needersulzbàch ìm Norde, Diefmàtte ìm Nordoschte, Hecke ìm Oschte, Gavenàtt ìm Sìde, Bellemagny ìm Weschte un Bratte ìm Nordweschte.
Gschìcht
Starnebarg ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1394 àls Sternenberg.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Starnebarg ìsch. Starnebarg ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Starnebarg ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Niederlauterbach
Niderlauterbach (frz. Niederlauterbach, dt. Niederlauterbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Wie vìle Derfel ìm Elsàss ìsch àui Niderlauterbach prägt vun dr vìle Fàchwarkhiser, wie no erhàlte sìn.
Geogràfi
S Dorf Niderlauterbach lijt zwìsche Sàlembàch un Schaiwert àn dr D 244. No Sìdoschte geht d D 89 üs em Dorf ìn Rìchtung Näwiller.
Gschìcht
Niderlauterbach ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 633.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Niderlauterbach ìsch. Niderlauterbach ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Niderlauterbach ìsch dr nawe Winge dr einzig Ort ìm Elsàss, wie mer Pfälzisch und dodrmit e Rhinfrankischer Dialekt (Weschtmittelditsch) redet.
Hans Müller von Bulgenbach
Läbbè
S gnaue Geburtsjohr vom Hans Müller isch unbekannt, s isch vomuètlich i dè Zit zwǜschè 1485 un 1495 z datyrè; sin Geburtsort isch Bulgèbach gsi, hüt èn Ortsdeil vo Grõfuusè, sell isch èn Zinkè a dè rächtè Mettmahaaldè, è bbar Kilometer südlich vom Schluchsee un im weschtlichschtè Zipfel vo dè Stüèlinger Landgrõfschaft. Znägscht isch dè Müller Hans im Diènscht vom Kaiser gschtandè un hèt z Frankrych kämpft. Als sich i sinèrè Heimèt, dè Stüèlinger Landgrõfschaft, 1524 d Buèrè erhobbè hèn, hèt mò dè chriègserfaarene un schinbar au rhetorisch gschickte Müller im Juni zum Hauptmaa vom Buèrèhuufè gwäält. Im Oktobèr hèt er aagfangè, mit sim Huufè, wo fascht 3500 Mannè stark gsi isch, dè südliche Schwarzwald Richtig Furtwangè im Mittlerè Schwarzwaald z durchschtreifè, woby sich schnèll zaalrychi Buèrè ym aagschlossè hèn. Dè Uffschtand, wo urschprünglich nu im Schwarzwaald tobt hèt, isch i wènigè Wuchè zuè nèm übberregionalè Flächèbrand worrè. Bi Donaueschinge dussè hèt er mit èm Brigachdäler Huufè am 14. Dezembèr è erschti Nidderlaag gegè nè 2000 Maa starki adligi Armee erlittè, wo einèwög d Uusbreitig vom Uffschtand nit vohinderèt hèt, zmòl de Müller flüchtè hèt chönnè. Schu gly isch au s Kloschter St. Bläsy un s Schloss Guètèburg i dè Hand vo dè Buèrè gsi. S gsamti nördliche Vorland vom Boddèsee isch in Uffruur gsi un im Februar un März 1525 hèn sich drei Huufè formyrt, dè Seehuufè, dè Baltringer Huufè un dè Allgeier Huufè; dè Müller hèt dõdeby s Kommando übbernõ übber öppè 12.000 Buèrèkämpfer. Im März hèt nò alles nõch èm erfolgrychè Sturmlauf vo dè Buèrè uus gsää, wo i dè Zwölf Artikel denn au è bolitischs Brogramm vorglegt hèn. Doch schu im April hèt sich mit dè Nidderlaag bi Laupheim zeigt, wiè gfôôrdet d Bewegig gsi isch, wo sich unbeydruggt nordwärts im Schwõbe- un Frankèland zuèbewegt hèn. Am 23. Mai isch es mittlerwyl im Müller mit sinèm Huufè glungè, d Stadt Friburg im Briisgau yznää, wo dè Stadtrõt zwungè worrè isch, dè so dauftè „chrischtlichè Voeinigung“ vo dè Buèrè byzdrèttè. Sellè Erfolg hèt abber nit drübber wägdüüschè chönnè, dass dè Sygeszug vo dè Buèrè längscht s Loch ab gangè isch. Schu i dè Dääg dèvor sin d Buèrè bi Böblingè im Schwõbèland un bi Frankèhuusè z Thüringè entscheidend gschlagè worrè un au für d Druppè im südlichè Schwarzwald hèt sich s Blatt umdrüllt. Dè Müller hèt vosuècht, mit sim Huufè Radolfzell yznää, hèt d Belagerung abber wèg dè abserbelndè Unterschtützig abbrächè müèsè. Am 1. Juli sin im Müller sini Druppè i dè Schlacht bi Grièßè, hüte èn Ortsdeil vo dè Gmeind Chleggau un öppè 20 Kilometer südlich vo Stüèlingè, vonichtend gschlagè worrè. Widder hèt dè Müller abhauè chönnè un hèt sich uff èm Hohentwyl voschtegglèt. È bitzele spôter isch dè Müller abber einèwäg im habsburgischè Laufèburg gfangè gnuu worrè, dört ykerkèrèt un gfolterèt un schlièßlich im Auguscht, woll am 12., mit èm Schwèrt köpft worrè.
Dè Roman „Hans Müller aus Bulgenbach“, wo 1993 erschinnè isch un vom Günter Koppèhöfer vofasst worrè isch, zeichnèt im Müller sini Läbènsgschicht in èrè freiè Nõchdichtung uff.
S Churzschwèrt vom Volksheldè söll annèdubaki dè Dichter, Sammler un Heimètforscher Ferdi Hasèfratz in èrè ysèbschlagenè Kischtè uff rotem Duch uffbewaart un umgää vo Schneggèhüsle (selli hèn d Willkür vo de Obrigkeit sǜmbolisyrt sowiè dè Aafang vom Buèrèuffschtand) haa.
Nevada
Nevada (ängl. Uussproch ) isch en US-Bundesstaat im weschtliche Tail vo de USA.
Hans Müller von Bulgenbach
Aadenkè
Im Aadenkè a dè Südschwarzwälder Volksheld isch dè Wäg vo Schtaufè uff Bulgèbach abbè Hans Müller Wäg benamst worrè. Witerhy hèt sich um Bulgèbach ummè èn Vorein bildèt, diè Historischi Hans-Müller-Gruppè Bulgèbach, diè mit voschidnè Voaaschtaltungè a dè Müller Hans vo Bulgèbach erinnerèt. Aalässlich vom 750-jährigè Stadtjubiläum vo Stüèlingè isch dè Revoluzzer vom Waald obbè abbè als Hauptdarschteller vom Freilichtschpyl Im Buèr si Rächt quasi als Robin Hood vom Schwarzwald geehrt worrè.
Nevada
Nevada chunnt vom spanische Wort nieve, wo Schnee heisst. Nevada isch im Johr 1864 als 36. Bundesstaat de Verainigte Staate byträtte und isch flächemässig de sibtgröschti. D Hauptschtadt isch Carson City.
De Staat hät de Byname „The Silver State“ (De Silber-Staat).
Mellophon
S Mellophon odder Melophon, au Mellophonium dauft, isch è Blèchblõsinschtrumènt un ghört zuè dè Hornfamilliè. S wörd vo allem i dè Milidärorcheschter, Marching Bands un söttigèm gschpillt, wo i dè USA è großi Tradition hèn. Dört setzt mò in Marschformationè s Mellophon statt èm Waldhorn y, well s bim Gõ eifacher z händlè isch un dè Schallbecher nõch fürrè gòt, sèbb isch uss klanglicher, abber au choreographischer Sicht vo Bedütig. S Mellophon vohaaltet sich also ähnlich in Relation zum Althorn wiè s Sousaphon im Voglych zuè nèrè Tuba.
Im Mellophon sin Donumfang langèd vom fis bis zum c². Gwöänlich sin Mellophöner in irer Grundschtimmig in F odder Es gschtimmt, analog zum Althorn. D Obberdonreiè lyt è Oktavè übber m F-Waldhorn, wa braktisch bedütet, dass dè übliche Donberych i dè notyrtè eingschrichenè Oktavè grifftechnisch wiè bi dè Drumbeetè ghandhabt würd, d Naturdön dört also wit usènand ligèd. Sell isch bim F-Waldhorn nit èso, dört spillt üblicherwys è Oktavè obbèdra, also quasi i dè zweigschrichène Oktavè, wo d Obberdonreiè im Terzabschtand stòt, ergo dütlich enger isch (Naturdön: c2,e2,g2 usw.) S Mellphon tendyrt also im Gegèsatz zum F-Waldhorn nit zum Giigsè, zuè falsch aagschpilltè Naturdön. S Mellophon hèt drei Ventyl, wiè auch d Drumbeetè, s hèt nit kei Quartventyl, well mò sell nu für de düèfè Donberych bruucht, wo s hoche Blèch nit deheim isch. Für s Mellophon wörd meischtens è Kesselmundstüggle - bauglych mit sellèm vom Althorn odder vo dè Drumbeetè - bruucht, well s jo au als Althorn-Ersatz vowendet wörd. Alternatyv cha mò au è Waldhornmundschtüggle bruuchè, i sellèm Fall bruucht s einèwäg è passendè Adapter, well dè Mundschtuggschaft vum Waldhorn dütlich ènger isch.
Dieffental
Diefedàl (frz. Dieffenthal, dt. Dieffental) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Diefedàl ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1000.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Diefedàl ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Fritz Leonhardt
Dr Fritz Leonhardt (* 11. Juli 1909 z Stuegert, wo-nr am 30. Dezember 1999 au gschdorba ischt) ischt a bedeidender deitscher Bauinschineer, Archidekt ond Hochschuellehrer gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Fritz Leonhardt kommt am 11. Juli 1909 z Stuegert uff d Welt. En dera Stadt wechst’r au auf ond gôht en d Schuel. Em Alder vo 18 Jôhr macht’r am Dillmann-Gymnasium s Abidur. Dô drnôch durchlauft’r a Studium em Bauinschineerwesa, zerscht an dr Technischa Hochschuel Stuegert ond hendrher an dr Purdue-Universideet z West Lafayette em US-amerikanischa Staat Indiana. 1934 kriagt’r sei erschda Stell als Brickabauinschineer bei dr Reichs-Audobôô-Gsellschaft. Deet schafft’r eng zamma mit-em renommirda Paul Bonatz. Fenf Jôhr schbäder macht sich dr Leonhardt selbschdendich ond grendet a Inschineersbiro. 1953 wuud des Ondernehma erweidret mit zwoi Gsellschafder ond kriagt da Nama Leonhardt, Andrä & Partner. 1957 schließlich wuud em Leonhardt vo dr Technischa Hochschuel Stuegert a Professur em Fach Massivbau ôôbodda, wo-nr gern ôônemmt. 1967 gar wuud’r vo sellra Hochschuel, wo sich enzwischa Universideet nennt, zom Rekdor ernannt.
Am 30. Dezember 1999 schließt dr Fritz Leonhardt en seira Hoimentstadt d Auga fir emmer. 90 Jôhr alt ischt’r wôrra. Sei ledschda Ruah fendet’r uff em Waldfriidhof em Stuegerter Stadtdoil Degerloch.
Ehronga
Em Lauf vo seim Leaba isch dr Fritz Leonhard mit-ma Haufa Preis auszoichnet wôrra, zom Beischbiil mit-em Graußa Bundesvordinschtkreiz, mit-em Award of Merit in Structural Engineering vo dr Indernazionala Voreinigung fir Hochbau ond Brickabau (IVBH). Glei sechs Universideda hend em Leonhard d Ehradokdor-Wirda vorliha. Em Jôhr 1982 isch der guade Môô Ehramitgliid vo dr Heidelberger Akademie der Wissenschaften wôrra. Oi Jôhr vôr seim Ableaba hôt a Realschuel em Stuegerter Stadtdoil Degerloch em Leonhardt sein Nama kriagt.
Ofteringen
S Dorf Oftringè isch dè chlynschte Ortsdeil vo dè Gmeind Öschingè mit 329 Ywooner (Stand: 30. Juni 2011 ) im Landchreis Waldshuèt z Baddè-Wrttèbärg.
Geographischi Laag
Dè Ort Oftringè lyt a dè Südgränz vo Dütschland, uumittelbar a dè dütsch-schwizer Gränz. D Oftringèr Gmarkung gränzt ganz im Oschtè a d Gmarkung vo dè Chläggi-Gmeind Traadingè aa, selli lyt im südweschtlichschtè Zipfel vum Kanton Schaffhuusè. Oftringè lyt am öschtlichè Rand vum Südschwarzwald, sebbè wörd widderum vom Dal vo dè Wuètè begränzt, a sellèrè irè rächtè, geg dè Schwarzaald zeigendè Haaldè lyt s Dorf Oftringè. Diè rächt Wuètèhaaldè wörd immer widder abwechselnd vu Bärgvorschprüng un dezwüschè ligendè Buchtè gliderèt, Oftringè lyt wiè alli andrè Ortschaftè a dè rächtè Wuètèhaaldè (Horrè, Eggingè, Äbberfingè un Stüèlingè) in èrè Ybuchtung zwüschè èm Oftinger Horn im chlynè Wuètèknǜè bi Dègernau un èm Hörnle südlich vo Untereggingè. Nõchbôrort vo Oftringè sin wuètèabsi Degèrnau a dè linkè Haaldè, unterhalb vum Wuètèknǜè ooni Sichtkontagt d Gmeindehauptort Öschingè, wuètèobsi s Dorf Oftringè. Im Chleggau öschtlich übber diè link Wuètèhaaldè durrè lyt Traadingè un dè südbaddischè Gränzort Ärzingè. Im nächschtè Dal im Weschtè lyt Untermettingè im Steinadal.
Gliderig
Zuè Oftringè ghört s Dorf Oftringè a dè rächtè Wuètèhaaldè un dè Wohnplatz Rewèdal (Reuèdal) a dè rächtè Wuètèhaaldè.
Gschichtè
Èrschti Erwäänung vo dè Hèrrè vo Oftringè isch im Johr 1240 gsi. D Ygliderung i d Gmeind Öschingè hèt am 1. Januar 1971 stattgfundè.
Ynwoonerentwicklig
Hüt zellt Oftringè öppè 330 Ywooner. Dõmit isch Oftringè dè mit Abschtand chlynschte Ortsdeil vo Öschingè, zmòl s Nõchbôrdorf Degèrnau hützdags hart a dè 1000-Ywooner-Markè chratzt, diè Ortsdeil Horrè un Schwerzè südlich vo Öschingè hèn selli Markè schu längscht übberschprungè. D gringi Ywoonerzahl dürft au dõ dra ligè, dass Oftringè im Schattè vo dè uffschtrebendè Ortschaftè Öschingè dalabsi un Eggingè dalobsi lyt.
Wappè
S Wappè vo dè ehemòls sèlbschtändigè Gmeind Oftringè zeigt drei (2:1) ligendi silberni Mondsichlè uff rotem Grund. Si sin d Zeichè vo dè Familliè Oftringer.
Vorein
Z Oftringè git s no dè 1913 gründete Radschportvorein „Frisch Auf“ Oftringè (churz: RSV), sell isch è bsunderi Art vo Vorein, wo s im Wuètèdal suscht nu nò z Grimmelshoffè git un dè Männergsangvorein (churz: MGV). Spezièll isch z Oftringè selber kein Blõsmusigvorein git, sell isch für Dörfer im Chreis Waldshuèt ab 200 Ywooner uffwärts braktisch obligatorisch. Blõsmusiger hèn abber d Möglichkeit, im nu 2 km entfèrntè Dorf Degèrnau in èm Orcheschter z musizyrè.
Bildig
Oftringè hèt kein Schuèl mee. Grundschüèler gön i dè Regèl i d Grund- un Hauptschuèl z Öschingè bzw. i d Ußèschtell z Degèrnau. Als witerfüürendi Schuèlè stôn im Umchreis s Chleggau-Gǜmnasium z Dǜèngè, d Realschuèlè z Dǜèngè un Stüèlingè, sowiè d Gmeinschaftsschuèl z Öschingè zur Vofüègig. Ußerdèmm git s voschideni Berufsschuèlè i dè Stadt Waldshuèt.
Vokeer
Dè ehemõlige Baanhof Oftringè isch 1981 abgrissè worrè. Grund defür isch dè Bau Ofteringer Ortsumfaarig im Lauf vo dè Bundesstraße 314. Durch d Dalschtrǒß B 314 hèt Oftringè è guèti Aabindig innerhalb vum Wuètèdal. I dè Regel vokeerèd stündlich, sunntigs mèngmòl au zweischtündlich Büs vo dè Linniè 7338, wärchtigs oft au in èm dichterè Tagt. Zuèdèmm git s è Landschtrõß vom Dorfzèntrum a dè rächtè Haaldè s Loch uè, am Kloschter vorby bis uff dè Oftringer Bärg uè, wo i s Steinadal uff Mettingè durrè gòt. Ebbèso git è Strôßli vo dè Reuètaler Mülli s Reuèdal deruff bis zum Vogelhof mit Aaschluß a d Vobindigsschtrõß Degèrnau-Ärzingè, wo bi Yheimischè gèrn bruucht wörd, um dè Degèrnauer Stich z umgò. Autobaanaaschluss isch z Oftringè ehnder è druurigs Thema, dè bescht Aaschluss a s Autobaannetz z Dütschland isch Aaschlussschtell Donaueschingè odder Geisingè a dè A 81.
È Zugaabindig isch sit dè Stilllegig 1971 vo dè Unterè Sauschwänzlebahn nit vorhandè. Sunntigs im Summer vokeerèd uff dè barallel zuè dè Bundesstrõß ligendè Baanschtreggi Zuèbringer zu dè Sauschwänzlebahn, dè sognannte Wizä-Pendel. Im Johr 2015 hèt s èn Pilotvosuèch gää, dè Schüèlervokeer widder mit Züg statt mit èm Schinnè-Ersatzvokeer in Form vo dè SBG-Büs z bewältigè. Dè Schüèlerzug a Oftringè vorbei bis Eggingè un retour bis Lauchringè vokeert. Oftringè lyt am Wuètèdalradwäg (bi dè Reuètaler Mülli), wellè Oftringè mit dè umligendè Dörfer un Städt im Mittlerè un Unterè Wuètèdal vobindet.
Nägschtgelegenè Flughaffè isch vo Oftringè uus z Chlotè in èrè Entfernung vo guèt 50 Kilometer. Dè nägschte dütsche Flughaffè isch z Stuègètt.
Läbbensmittel un Gaschtronomy
Z Ofteringè sèlber git s kei Ykaufsmöglichkeitè. Im nächerè Umfäld git s è baar Läddè bi dè Silberwisè z Öschingè für d Grundvosorgig, Chlyzentrè i dè Umgebig sin Öschingè, Ärzingè un Stüèlingè. S nögschtligendè Mittelzèntrum isch Düèngè odder Waldshuèt, Obberzèntrum isch z Fryburg. Z Oftringè git s zwei Gaschthüser. Zum einte s Gaschthuus Adler am Nordrand vum Dorf sowiè d Reuèdaler Mülli gegèübber vum Dorf am linkè Dalrand ennèt dè Wuètè.
Prokaryoten
D Prokaryote (Prokaryota), mä säit ene au Prokaryonte (Prokaryonta), si zellulääri Lääbewääse, wo kä Zellkärn häi. Iire Zälletüp wird as Protocyte bezäichnet. Bakterie und Archäe si Prokaryote. D Prokaryote bilde kä biologischs Taxon.
Dr Naame bezieht sich druf, ass si kä Chärn häi (altgriechisch πρό pró „vor“, „vorhär“; κάρυον káryon „Nuss“ oder „Chärn“). D Bezäichnig Prokarya wird sältener verwändet; d Bezäichnig Monera isch veraltet.
D Iidäilig vo Lääbewääse in Prokaryote und Öikaryote isch zum erste Mol vom Edouard Chatton für Protiste gmacht und 1925 veröffentligt worde. Die nöijeri Iidäilig vo de zellulääre Lääbewääse in drei Domääne entspricht dr Ufdäilig vo de Prokaryote in zwei Domääne: Bakterie und Archäe. Die dritti Domääne si d Öikaryote.
DNA
D Öikaryote häi in iire Zälle (Eucyte) en „ächte“ Zällchärn, wo dur e Dobbelmembraane vom Zytoplasma um en ume abgränzt isch, und in däm Chärn befindet sich d DNA, wo in Chromosome organisiert isch. In prokaryotische Zälle (Protocyte) befindet sich d DNA hinggege frei im Zytoplasma.
Au d Polymerase befinde sich frei im Zytoplasma. Bi dr Proteinbiosynthese finde d Dranskripzioon und d Dranslazioon im Zytoplasma statt.
Ribosome
D Prokaryote häi im Vergliich zu de Öikaryote chliineri Ribosome: 70 S-Ribosome (bi Öikaryote: 80 S-Ribosome).
Organelle
In de Prokaryote het s im Geegesatz zu dr Öikaryote käni Organelle, wo dur Membraan abgränzt si, wie Plastide, Chloroplaste und Mitochondrie, und au käini Dictyosome, Zentriole und mitotischi Spindle. Si häi au käni Wakuole und kä endoplasmatischs Retikulum.
Gröössi und Komplexidäät
D Gröössi vo de Prokaryote (bi de lenglige dr Durchmässer) lit zwüsche 0,2 und 700 µm (Thiomargarita namibiensis öbbe 700 µm). D Forme si nit seer komplex, usser bi Myxobakterie. Dr Ufbau vo dr Membraane um d Zälle ume isch hinggeege komplex, zum Däil git s e zwäiti Zällmembraane. Nume in de Zällwänd vo Bakteriezälle git s s Murein, e Verbindig, wo us Zücker und Aminosüüre zämmegsetzt isch.
Werner von Homberg
Dr Graf '''Werner II. vo Hombärg''' (* 1284; † 21. März 1320 bi Genua) isch e Ridder, Afüerer vom ene Ufgebott vom dütsche König und e Minnesänger gsi.
dr Graf vom Jura
Dr Werner II. vo Hombärg isch us em Gschlächt vo de Grafe vo Frohburg cho. Sin Vatter isch dr Graf Ludwig I. vo Hombärg und syni Muetter d Elisabeth vo Rapperschwil gsi. Ane 1315 het er d Gräfin Maria vo Öttinge ghürootet. Er het zu de Gönner vom Chlooschter Ottebach z Züri ghört.
Vom Erb vo synere Muetter het dr Graf Werner zum Familiepsitz im Jura ane au no Herrschafte im Gebiet vo Schwyz übercho. Er isch wäge dene Güeter in Händel mit de Chlööschter Rychenau, Äinsidle, Sanggale und Pfèèfers und sogar au mit em König Albrecht I. verwicklet gsi. Ane 1303 het er di alti Stammburg vo dr Familie, d Homburg im Sisgau, und d Stadt Lieschtl em Bischof vo Basel verchauft.
dr Rychsridder
Sid em Afang vom 14. Joorhundert het dr Graf vo Hombärg zu de nöchere Dienschtlüüt vom düütsche König Friedrich ghört. Ane 1309 isch er Rychsvogt i dr Innerschwiiz worde. Er isch offebaar imene guete Verhältnis zu de Landlüüte i de Gebiet vo Uri und Schwyz gstande. Im Johr 1313 het em dr düütsch Kaiser dr wichtig Zoll vo Flüelä am Vierwaldstettersee afertrout.
Uf emene nöchschte Chriegszug in Süüde isch dr Werner vo Hombärg bi dr Belagerig vo Genua gstorbe.
dr Minnesänger
Vom Graf Werner sind acht Minnelieder überliferet. Die sind im Buech Codex Manesse ufgschribe. Dr Hombärger isch warschynlech öppedie bim Ridder Manesse z Züri z Psuech gsi. Ufe dr Rücksyte vom Blatt 43 vom Manesse-Codex stoot gschribe, dr Werner vo Hohebärg sig dr wichtigscht Minnesänger vo dr Schwiiz gsi. Es Bild vo dere Liederhandschrift zeigt dr Graf Werner wien er dr Kampf umene iteliäneschi Stadt afüert; me könnt en am Wafferock, wo druff s Hombärger Wappe mit de beide Adler, wo über enand flüüget, z gseh isch.
Dr Gottfried Keller schribt übere Werner vo Hombärg i sinere Schrift Hadlaub (1878).
Georg Salvamoser
Dr Georg Salvamoser (* 2. Februar 1950 z Garmisch-Partenkirchen; † 21. Septämber 2009 z Fryburg) isch e dytsche Unternämer un ain vu dr Pionier vu dr dytsche Solarenergybranche gsii.
Lääbe
Derzue het dr Salvamoser verschideni Organisatione un Inschtitutione im Beraich vu dr erneierbare Energie grindet. Vu Novämber 2007 bis zue sym Dood isch dr Salvamoser Bresidänt vum Bundesverband Solarwirtschaft (BSW-Solar) gsii.
Alet
De Alet (Squalius cephalus, früener au Leuciscus cephalus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo vor alem i Flüss lebt. Er isch nööch verwandt mit em Cavedano (Squalius squalus), wo im Tessin und i de Poebni voorchunnt.
Uussie
De Alet isch e längliche Fisch mit eme braite Chopf, wo öppe 30 bis 60 cm lang werd un 9 kg wöge cha. Er het e brüünliche Körper mit groosse herte Schuppe. Sini Schwanzflosse het hüüffig e dunkle Rand.
Werner Heisenberg
De Werner Karl Heisenberg (* 5. Dezember 1901 z Würzburg; † 1. Februar 1976 z Münche) isch e dütsche Füüsiker gsi.
De Heisenberg het 1925 di ersti mathematischi Formulierig vo de Quantemechanik aagäh. 1927 het er di Heisenbergsche Unschärferelation gmacht, wo eini vo de fundamentale Ussage vo de Quantenmechanik trifft – nämlich, dass bstimmti Mässgrössene vomene Teili, so dem sy Ort und Impuls, nid glichzytig beliebig gnau z bestimme sind. Für d Begründig vo de Quantemechanik isch er 1932 mit em Nobelpriis für Physik uszeichnet worde.
Er gilt als eine vo de bedüütendste Füüsiker vom 20. Jahrhundert. De Heisenberg isch aber au am Uranprojäkt für e dütschi Atombombe beteiligt gsi. Er het sich drufabe mit de philosophische Uswirkige vo de Quantemechanik beschäftigt.
Raphael Levi Hannover
Dr Rafael Levi (au: Raphael oder Rafael Levi Hannover; * 1685 z Weikersheim; † 17. Mai 1779 z Hannover) isch e dütsche Mathematiker und Astronom gsi. Dr jüdisch Gleerti und Schüeler vom Gottfried Wilhelm Leibniz isch e modärne Wüssrschaftler gsi und au usserhalb vo dr jüdische Gmäind as „edle Juud“ gschetzt worde, was für sälli Zit ussergwöönlig gsi isch.
1747/48 het dr Levi uf Dütsch logarithmischi Daafele veröffentligt, 1756 uf Hebräisch Studie zur Astronomii und Kaländerkund und 1757/57 sini populääre Kaländerdaafele zum die jüdische Fiirdig z berächne.
Sylvia Michel
D Sylvia Michel (* 25. Dezember 1935) isch e Schwiizer Pfarrerin. Vo 1980 bis 1986 isch si Chileratspräsidenti vo de Reformierte Landeschile vom Kanton Aargau gsi. Dodermit isch si di erschti Frau z Europa gsi, wo e Leitigsfunktion in ere Chile gha het.
Läbe
Site m Johr 1964 isch d Sylvia Michel Pfarrerin vo de Chilegmeind Ammerswil gsi (bis 1981). Si isch di erschti Frau im Aargau gsi, wo ellei es Pfarramt gleitet het. Vo 1971 bis 1974 het si als Präsidenti vo de Frauenzentrale Aargau gschaffet un 1974 het si d Synode i de Chilerat gwählt. Au do isch si di erscht Frau gsi. Im Johr 1980 isch d Sylvia Michel dann Chileratspräsidenti worde und ab 1985 im Vorstand vom Schwiizerische Evangelische Chilebund (SEK) gsi. Im 1986 het si für d Präsidium vom SEK kandidiirt, het d Kampfwahl gäge de Zürcher Heinrich Rusterholz aber verlore. En Grund defür isch ihrs Engagement gäge d Apartheid z Südafrika gsi, wo si vili Schtimme im bürgerliche Lager koscht het. Au im 1986 het si dann s Chileratspräsidium ufghä un het sich im internationale Kontekscht engagiert, zum Bischpil vo 1987 bis 1995 i de Kommission Diakoni z Europa vom Ökumenische Rat vo de Chile. Hüt läbt d Sylvia Michel z Mönchaltorf.
Mittelberg (Vorarlberg)
Geografi
Mittelberg lit in dr Allgäuer Alpe im Kloawalsertal. A Stroß git s in s Tal nur vo Dütschland her. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 10,7 % Landwirtschaftsfläch, 30,7 % Wald, 37,7 % Alpa, 1,1 % Sidlungsfläche und 19,8 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Mittelberg siand Oberstdorf, Egg, Bezau, Schoppernau, Schröcken und Warth.
Gschicht
Mittelberg ischt im Johr 1270 vo Walser gründt worra.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Mittelberg ischt dr Andi Haid.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Mittelberg khört zum Walserdütsch.
Vany
Vany (ditsch 1915–18 Warningen, 1940–44 Warnich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìm Johr 1819 ìsch Villers-l'Orme züpe Vany ingmeindet worre.
Vany ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1300 àls Vainey (1331: Vernay, 1429: Varney, 1464: Vairnay, 1608: Vainey, 1756: Vagny, 1781: Vanny).
Villers-l'Orme ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1178 àls Villare (1181: Viliers, 1192: Vilers, Velers, Villare, 1313: Villers-à-l’Orme, 1353: Villiers-à-l’Orme, 1365: Villeir-à-l’Orme, 1428: Viller-l’Orme, 1495: Willers-à-l’Orme, 1510: Villez-l’Orme).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vany ìsch. Vany ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vany ghert zem Lorrain.
Titterten
Ditterte (hochdytsch Titterten) isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Ditterte liggt am Rand vom Faltejura uff emene Hechezug zwische de beide Täler vo dr Fränke (hinderi und vorderi Fränke) uff 668 m ü. M. und isch dodrmit die zweitheggschti Gmeind vom Kanton (hecher isch nur Langebrugg). Nochbergmeinde sin uff em Hechezug Arbetschwyl und dr Tschoppehof, im Tal vo dr vordere Fränke Ober- und Niiderdorf und im Tal vo dr hindere Fränke Reigetschwyl.
Wappe
S Wappe zeigt uff goldigem Grund dr heilig St. Martin vo Tours in blauer Rüschtig mit silbrigem Schwärt, rotem Mantel und Heiligeschiin. S Wappe exischtiert sitt 1943.
Gschicht
Bereits vo 400 bis 800 vor Chrischtus hän Lyt uff dr Chappele gläbt. Öppe im 7. Joorhundert isch denn die alemannisch-fränkischi Siedlig, wo Ditterte druss entstande isch, grindet worde. Erschtmools 1152 als Driritum erwähnt, isch Ditterte 1180 als Titeritun, 1218 Thierutun, 1226 Titritun, 1347 Titritten und ab 1415 Titterten (im Dialäkt Ditterte) gnennt worde. Im Name steggt wohrschiins die keltorömmischi Ändig "dunum", wo so vil wie "feschte Ort" oder "Feschtig" bedytet. D'Ändig isch verwandt mit em hochdytsche "Zaun" (Zuun, hyffiger im Dialäkt isch allerdings Hag üblig) und bezeichnet en ighagete Platz, e feschte Ort.
Wirtschaft
D Gmeind läbt zumene Teil no immer vo dr Landwirtschaft. Es hett aber au e bizz KMU und lokals Gwärb. Im 19. Joorhundert hetts Dorf no vo dr Siidebandwäberei gläbt. D Buslinie 71 vo dr AAGL fiehrt vo Lieschtel yber Bubedorf noch Ditterte und witter noch Reigetschwyl. Mit nur ca. eim Bus alli zwei Stund und praktisch gar keine Verbindige am Obe und am Sunntig isch d Gmeind ehnder schlächt agschlosse, isch aber halt au nid bsunders gross.
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
D Hoochschuel fir aagwändti Wisseschafte Kempte (dt. Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten, chuurz HS Kempten, ängl. University of Applied Sciences Kempten) isch e Fachhoochschuel z Kempte im Allgai. Dr bairisch Landdaag het si am 27. Juuni 1977 per Gsetz grindet. Offiziäll ufgmacht wooren isch si am 4. Oktoober 1978. D Hoochschuel Kempte isch di zäntraal Yyriichtig vum Allgai fir di akadeemisch Lehr, d Wyterbildig un dr Tächnology- un Wissetransfer. D Hoochschuel soll e praxisorientierti, innovatiivi Uusbildig vu Fach- un Fierigchreft biete. Di maischte Hoochschuelgebei sin uf em Campus in dr Bahnhoofstrooß. S Auditorium maximum bietet Blatz fir rund 350 Lyt.
D Bildigsyyriichtig gheert zue dr greeschte Fachhoochschuele z Bayern.
Gschiicht
Anne 1969 het si d Stadt Kempte mit Verdrätter*ne vu dr lokaale Wiirtschaft Miei gee um d Grindig vun ere Alpenuniversiteet un ab 1972 um e Fachhoochschuel. Anne 1975 het dr Bayerisch Minischterroot e Fachhoochschuel z Kempte bschlosse. Zwai Johr druf het dr Bayerisch Landdaag e Gsetz fir d Yyriichtig vu dr Fachhoochschuel z Kempte verabschiidet; Zyyl sin doodmool 1000 Studänte*ne gsii.
Am 2. Oktober 1978 het s eerscht Semeschter im Stuudiegang Bedriibswiirtschaft in aagmietete Gebei an dr Bahnhoofstrooß aagfange. D Fyyr, ass d Hoochschuel ufgmacht wooren isch, isch im Fiirschtesaal vu dr Fiischtäbtlige Residänz am 4. Oktober 1978 mit em dr bayerisch Kultusminischter Hans Maier gsii. Dr Hanns Ott het am 1. Februar 1978 sy Amt as Grindigsbresidänt aadrätte.
Anne 1980 het dr Freistaat Bayern e rund 42.000 m² grooß Grundstuck an dr Bahnhoofstrooß gchauft, wu vorhäär d Bauunternäämig Alfred Kunz gsii isch. D Hoochschuellaitig un d Verwaltig sin im nämlige Joor provisoorisch in e Gebei an dr Immenstädter Strooß yyzooge. Zum Realisiere vu eerschte Schuelgebei isch e Wettbewäärb uusglobt woore, wu s Architäktuurbiro Heid/Thumann/Frese vu Fürth dr eerscht Blatz gwunne het.
Dr Stuudiegang Maschiineböu isch anne 1982 yygfiert woore, im nämlige Joor hän di eerschte Absolwänte*ne dr Lehrgang Bedriibswiirtschaft verloo. Us Blatzmangel het d Fachhoochschuel 1983 no anderi Ryym im 4P-Huus an dr Kroonestrooß in dr Altstadt gmietet. Anne 1984 hän Studänte*ne fir e aigeni Mensa demoschtriert, 198 het s Studänte*ne-Wäärch e Mensa ufgmacht.
Neuhausen
Neuhausen isch de Name vo däne Gmainde:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Anne 1986 isch d Maschiinehalle fir d Fachhoochschuel yygriichtet woore. Anne 1989 sin Heersaal- un Laboorgebei Tächnik fertiggstellt woore. Anne 1990 het mer s Heersaalgebei Wiirtschaft aafange böue. 1992 isch d Zahl vu Studänte*ne vu 1000 uf 1450 aagstiige. D Uusbildigsriichtig Wiirtschaft isch doo in ire nei Domiziil zooge. D Bibliotheek un d Mensa sin 1994 in e nei Gebei zooge. 1995 ist die FH Kempten neben der FH Rosenheim eine Modellhochschule geworden.
Neuhausen
Neuhausen isch de Name vo däne Orts- und Stadttail z Dütschland:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Ab 1996 sin neii Stuudieriichtige un Fakulteete an dr FH Kempte chuu. Wel s allmee Studänte*ne gee het, het mer au greeßeri Lehrgebei bruucht. Anne 1997 isch e Erwyterigsböu fir d Fachriichtig Wiirtschaft in Bedriib gnuu woore, 1998 isch nomol e Grundstuck in dr Nechi vum Campus gchauft woore. Dr Stuudiekuurs Informatik isch anne 2000 yygfiert woore. Im Johr druf het dr Stuudiegang Eläktro- un Informazioonstächnik dr bishäärig Stuudiegang Eläktrotächnik abgleest.
Neuhausen
Bade-Würtebärg:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Im Johr 2003 isch d Fachriichtig Soziaalwiirtschaft yygfiert woore. Dr IV. Böuabschnitt mit Verwaltigsryym un Audimax fir 350 Lyt isch 2004 in Bedriib gnuu woore.
Neuhausen
Bayern:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Syt em 30. Meerz 2007 haißt d FH „Hochschule für angewandte Wissenschaften“ (University of Applied Sciences). D Stuudiegäng BWL, Turismus un Informaatik sin im nämlige Johr uf dr Bachelor-Abschluss umgstellt woore, im Rame vum bayerische Hoochschueluusböu isch fir Kempte ne Uusböu vu 1254 neie Stuudieblätz zuegsiicheret woore. Dr V. Böuabschnitt isch chuurzi Zyt druf uf em 1998 gchaufte Grundstuck chuu.
Neuhausen
Brandeburg:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Anne 2008 sin d Stuudiegäng Energy- un Umwälttächnik un au Wiirtschaftsinformaatik yygfiert woore.
Neuhausen
Nidersachse
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Syt 2009 bedrybt d Hoochschuel Kempte zäme mit dr Hoochschuele Nei-Ulm un Augschburg s Hoochschuelzäntrum Vöhlinschloss z Illertisse. Di drei Hoochschuele bruuche s Daagigs- un Kungrässzäntrum fir Seminaar, Fuurtbildige, Kumferänze un fir Exischtänzgrindigberootig.
Neuhausen
Rhiiland-Pfalz:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Anne 2010 isch em Bibliotheeks- un Mensaböu e nei Gebei aagsclosse woore. In däm Johr sin au di drei neie Masterstuudiegäng (Electrical Engineering, Global Business Development und Logistik) un zwee neii Stuudiegäng (Lääbesmittel- un Verpackuigstächnology un Mechatroonik) yygfiert woore.
Neuhausen
Sachse:
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Am 1. Meerz 2011 sich s nei Campusgebei Dänkfabrik (e gmietet Gebei) dr Hoochschuelverwaltig ibergee woore. Am 5. Juuli 2011 isch dr V. Böuabschnitt yygweit woore.
Rodelinda
D Rodelind isch im sibete Joorhundert e Königin vo de Langobarde gsi.
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Gschiicht
Im Johr 2011 isch d Fakulteet Tourismus as aigeständigi Fakulteet us dr Fakulteet Bedriibswiirtschaft uusgrindet woore. Si het ire Sitzt syterhär im A-Gebei „Dänkfabrik“. Syt 2018 haißt d Fakuleet Tourismus-Management.
Fachberaich un Fakulteete
S het die Fakulteete:
Verbund un Paartnerschafte
D Hoochschuel gheert zum Verbund Internazionaali Boodesee-Hoochschuel. Si isch au Dailnämeri vum Brojäkt Paartnerhoochschuel vum Spitzespoort, wu si Spitzenathlete*ne unterstitzt, wu glyychzytig e spoortligi Karrieere un e akadeemischi Uusbildig verfolge.
Foorschigszäntrum Allgai
S Foorschigszätrum Allgai (Forschungszentrum Allgäu, chuurz FZA) koordiniert d Foorschig vu dr Hoochschuel un het bsunderi Schwäärpinkt in dr Beraich Energy, Mobiliteet, Produkzioon un Soziaali Innowazioone. Im Foorschigszäntrum bindlet schaffe zurzyt 15 Foorschigsinschtitut un Wisse- un Tächnologytransfer Zäntre. D Tächnologytransfer Zäntre (chuurz TTZ) un Wissetransfer Zäntre (chuurz WTZ) schaffe an verschiidene Standort vu dr Regioon, go aasässigi Unternäme mit aawändigsoriäntierter Foorschig unterstitze.
Département Haute-Marne
S’ Département Haute-Marne (// ) ìsch a frànzeesch Département, wo sìch ìm Nordoschta vum Lànd ìn dr Regioon Grand Est befìndet —bis züa 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne. ’S trajt d’ Oordanummer 52. ’S ìsch noh-n-em Fluss Marne gnännt. D’ beväälkerungsriichschta Schtàdt ìsch Saint-Dizier, àwwer d’ Prefäktüür ìsch Chaumont. Dàtoo sìnn ìm Département Haute-Marne 0 Iiwoohner (Schtànd: ).
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Foorschigszäntrum Allgai
Unter em Dach vum Foorschigszäntrum Allgai foorsche die Inschtitut :
Département Haute-Marne
Geogràfii
S’ Département Haute-Marne granzt ìm Noorda àn d’ Départements Marne un Meuse, ìm Oschta àns Département Vosges, ìm Süüdoschta àns Département Haute-Saône, ìm Süüdwäschta àns Département Côte-d’Or un ìm Wäschta àns Département Aube.
Gschìcht
Wia maischt àndra frànzeescha Départements-n-ìsch s’ Haute-Marne àm 4. März 1790 grìnda worra. ’S bschteht hàuiptsachlig üss Taila vu dr ehamààliga Prowìnz Champagne, àwwer ainiga Làndschtrìcha-n-ìm Süüdwäschta hann vorhar zem Burgund gheert.
Vu 1960 bis 2015 hàt s’ Département züa dr Regioon Champagne-Ardenne gheert, wo ànna 2016 ìn dr Grand Est füsioniart worra-n-ìsch.
Schtädt
D’ beväälkerungsriichschta Schtädt ìm Département sìnn:
Rodelinda
Iire Maa isch der König Bertari gsi, wo s Langobarderych zerscht vo 661 bis 662 und de wider vo 671 bis 688 regiert het. I de Joore zwüschedrin isch en Usurpator, der Graf Grimoald, ad Macht choo und het der Bertari verjagt; iim syni Frou, d Rodelind, het dr Grimoald gfange gnoo und uff syni Burg z Benevent gschickt.
Em Bertari un dr Rodelind iire Königssitz isch z Mediolanum, im hütige Mailand, gsii. Der Bertari isch dää König, wo bi de Langobarde, wo früener die arianischi Religion gha händ, der katolisch Glaube duregsetzt het. D Rodelind het bi der Stadt Ticinum, em hütige Pavia, e Chile für d Muettergottes lo boue.
Wohäär ass me das alles weiss? Der langobardisch Mönch und Gschichtschryber Paulus Diaconus het’s im achte Joorhundert i sym Buech vo der Langobardegschicht ufgschribe.
Me taarf se nit verwächsle mit der Königin Rodelind vo de Langobarde us em sächste Joorhundert.
Neuhausen
Neuhausen isch de dütsch Name vo däne geografische Objekt z Osteuropa:
Neuhausen isch de Familiename vo däne Persone:
Bartgrundel
D Grundle (Barbatula barbatula; alemanischi Näme) isch e europäische Süesswasserfisch.
Uussie
D Grundle isch e dünne längliche Fisch, wo 7 bis 12 cm lang werd. Si isch graubruu gfleckt und het munzigi Schuppe. Am Oberchifel het si sechs Bartle.
Verbraitig
D Grundle chunnt i fast ganz Europa vor, ussert im Süüde und im Norde. Si lebt i klaare und subere Gwässer mitere liechte Ströömig, won e chiisige oder stainige Grund hend und wo au Wasserpflanze vorchömet.
Lebeswiis
D Grundle isch wie de Name sait e Bodefisch. Si versteckt sich dor de Tag döre under Stai und werd znacht aktiiv. Si fresst Alge, Insektlaarfe, Würmer und Chliichreps.
D Laichzitt goot vom Aprile bis in Juni, binere Wassertemperatur zwöschet 12 und 20 Grad. S Wiibli lait znacht oder im früene Morge 1'700 bis 20'000 Aier, wo a Stai chlebe bliibet und s Mandli biwacht denn de Laich. D Laarfe schlüüffet noch 4 bis 16 Tääg. Grundle chönd 7 Joor alt were.
Ebersheim (Unterelsass)
Awersche (frz. Ebersheim, dt. Ebersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Awersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 726.
Reussgletscher
Dr Rüüssgletscher isch e Gletscher, wo vor langer Zyt im Tal vo der Rüüss i de Schwiizer Zäntralalpe gläägen isch und bi den Yschzyten e grossi Flechi vornen a den Alpe zuetekt het.
Hüt git’s en scho lang nümm als grosse Talgletscher. Er isch scho vor es paar tuusig Joor fasch ganz verschwunde, und nume die paar munzige Gletscher- und Firnfälder z’oberscht a de Bäärge im Urseretal sind dervo no übrig blibe: me gseht hüt no chlyni Räschte vom Tüüffegletscher und em Sidelegletscher nördlich vom Furkapass, vom Muttegletscher und em Witewasseregletscher süüdlech vo Realp, vom Sankt-Annafirn und em Gurschefirn ob Andermatt und em Oberschatzgletscher am Nordhang vom Pizzo Centrale. Si wäärden aber jetz wo s Klima uff der Äärden immer wie wermer wird geng wie chlyner. S Urseretal isch s Land vo de Qellflüss vo der Rüüss im Kanton Uri, die heisse Gotthardrüüss, Oberalprüüss, Underalprüüss, Witewassererüüss, Mutterüüss ond Furkarüüss, und unden a der Schöllene chunt no d Göschenerrüüss derzue und bi Wasse d Meierüüss. Im alpine Teil vom Rüüss-Yzugsgebiet chame no hüt zun es paar schööne Gletscher goo: Im Göschenertal hange non es paar gröösseri am Bäärg, zhinderscht im Maderanertal lyt der Hüüfifirn, wo immer no öppe zwölf Kwadratkilometer gross und bi wytem der grööscht Gletscher i de Bäärge rund umen Oberlauf vo der Rüüss isch, und au am Urirotstock und em Titlis het’s no chlyni Yschflechine.
Ebersheim (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.