cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hep-Hep-Unruhen
D Unrueje gälte dorum as s Resultat und Uslöifer vom christlige Antijudaismus, aber au as dr Aafang vom Antisemitismus im 19. Joorhundert, häi aber no käni rassistischi Motiv ghaa. Si häi ufzäigt, wie gwüssi Däil vo dr Bevölkerig aafellig gsi si für nöiji Forme vom Juudehass.
Dr Naame für die Krawall isch vom «Hepp-Hepp»-Gschrei vom Pööbel choo. Mä nimmt aa, ass «Hepp» äifach en Usruef gsi isch, wie «Hopp» u.s.w. au wenn s sonigi git, wo glaube, ass es en Abchürzig vo «Hierosolyma est perdita» (Jerusalem isch verloore) söll si.
Normalspur
Ä Normalspurigs Isebahngläis isch 1435 mm bräit. Wu de britisch Äschiniör George Stephenson sini Isebahn entwiggled het, hend em di britische Verchehrsbehörde vorgschribe, all er het müese d' Spurbräiti vu de änglische Poschtkutsche verwände. Das sind 1435 Milimeter gsii. De Stephenson het mit sim Suu di erschti Loggifabrigg vu d'r Wält betribe. Si händ au Dampfloggene uf s' europäischä Feschtland glifered, so dass si deet händ müese di gliichi Spurbräiti verwände. I d'r ganze Gschicht vu d'r Isebahn isch das di erfolgriichschti Spurbräiti blibe, und das nüd nur in Europa. Uf em europäische Feschtland sind wenig Breitspurbahne buut wordä, wu's speeter uf Normalspur umbuut hend. Äinzig i d'r Sowjetuniuu wu au Finnland derzue gchört het, in Spaniä und Portugal hend sich Breitspurbahne möge duresetze.
Impressionismus (Literatur)
Dr Begriff Impressionismus wird in dr dütsche Litraturwüsseschaft as e literarhistorische Ordnigsbegriff verwändet, aber nid alli Expärte si sich äinig, was genau er beschribt. Die won en bruche, düens, wil si dängge, ass d Beweegig vom Impressionismus, wo d Iidrück vo Momänt subjektiv daarstellt, näbe dr Moolerei und dr Muusig vo öbbe 1890 bis 1910 au d Litratur erfasst het.
In dr Litratuur isch dr Impressionismus dr Übergang vom Naturalismus, wo d Wirkligkäit beschribt, zum Sümbolismus, wo sich mit em Draum abgit, und vili gseen dr Impressionismus as Däil vom Sümbolismus.
In dr Moolerei wird brobiert e vergängligi Stimmig mit ere fiin nüansierte Farbgstaltig festzheebe. Wie s Liecht und dr Schatte zämmespiile isch wichdiger as die reali Struktur vo de Objekt, wo sich in Farb- und Liechtreflex regelrächt uflööst. In dr Litratur macht s dr Dichder äänlig stellt sini subjektive Iidrück vo Wältusschnitt, d. h. Impressione, daar - mäistens in lürische Gedicht oder andere churze literarische Forme, wie Skizze, Novälle oder Äiakter.
Die Subjektivität des Ich spielt eine wesentliche Rolle. Eine für den Impressionismus bedeutende Theorie des „Ichs“ wurde von dem zuerst in Prag und dann in Wien lehrenden Physiker und Erkenntnistheoretiker Ernst Mach in seiner 1885 erstmals veröffentlichten Schrift Die Analyse der Empfindungen und das Verhältnis des Physischen zum Psychischen formuliert. Mach beschreibt darin das Ich, dessen Beständigkeit von den Eigenschaften abhängt, aus denen es sich zusammensetzt.
Haming
De Haming (lat. Amingus; 539-554) wird im Zämehang mit em Butilin als Herzog vo de Franke bezeichnet.
Er wird erwähnt as Verwalter vom alemannische Herzogdum im 6. Johrhundert. Er het z Iburninga (hüt: Iberlinge) am Boodesee gwohnt.
Im Joor 539 isch er vom Merowingerkönig Theudebert in Italie zruggloo woren. Im Chrieg zwüschet de Ostgote und em Narses, wo vom oströmische Kaiser de Uftrag gha het, Italie zruggerobere, het er sich gwaigeret em Narses z helfe.
Advent (Begriffsklärung)
Advent ( ‚Aakumft‘) chan folgendes bedüte:
Ort i de Vereinigte Staate:
Sonstigs:
Sideburn
Sideburn isch e Schwizr Hardrockgruppe wo 1985 vom Roland Pierrehumbert gründet worde isch unter em Name Genocide.
D Gruppe isch noch eigene Agabe vo Bands wie AC/DC, Rose Tattoo und ZZ Top beiflusst worde. Bis hüt (Stand Juni 2011) het Band zeh Studioalbe veröffentlicht, mit em Album Jail hends im April 2011 ussrdem s erschte mol d Schwizr Charts erreicht.
D Gruppe het au scho mehreri Live-Uftritt absolviert, zum Bispil als Vorgruppe vo dr britische Hardrockgruppe Uriah Heep.
Brandhärd
Brandhärd isch e Hip-Hop-Band us de Baselbieter Gmeinde Allschwil und Schönebuech. Hützudags isch d Grubbe in dr ganze Dütschschwiiz bekannt.
Biografii
D Band bestoht us de drei Fründ Johny Holiday, Fetch und Fierce, wo scho sit 1997 zämme si. Im Johr 1999 hai si die erste Ufdritt gha und im Johr 2000 isch s Demotape Hip-Hop für d’Aiightgnossäschaft erschiine. Spöter isch d EP Flächebrand uusechoo und vo do aa isch s steil ufwärts gange mit Videoclips und ere versterkte Bühnepresänz.
2003 hai si mit Noochbrand dr erst Hit glandet, wo in de Schwiizer Charts (Besti Position 53) ufgfüehrt worden isch, zwei Johr druf isch s Album Zeiche setze uusechoo, wo s sogar in d Top 20 gschafft het. Es isch uf e 13. Blatz iigstiige. Zeiche setze isch s erste Album vo Brandhärd gsi, wo über s Label Musikvertrieb (muve) erschiine isch.
2007 isch s Album Brandrenalin uusechoo, wo in dr offizielle Schwiizer Hitparade uf Blatz 19 in de Albumcharts iigstiige isch. Noch 5 Wuchen isch d CD wider us de Charts uusegflooge. Im Septämber 2006 het sich d Gruppe mit em Kameruner Rapper Mamoney zsämmedoo und mit ihm hai si e Hufe Konzärt gee und im April 2007 s Kollabolbum Même sang veröffentligt. Säll isch ei Wuche noch em Aafang vom Verchauf in dr Schwiizer Hitparade uf Rang 44 gstande, het sich dört aber nume drei Wuche chönne halte und isch denn uf e 52. und drnoch uf e 96. Blatz gfalle. Au Même Sang isch über Muve erschiine.
Im Johr 2010 isch Blackbox uusechoo. und 2015 ihr bis jetzt letschts Album under em Name Zuckerbrot & Peitsche.
Ernst Eggimann
De Ernst Eggimann (* 23. Apriu 1936 z Bärn; † 16. Juni 2015 bi Arles) isch e Schwiizer Mundartdichter gsi. Är isch eine vo de Gründer vor Gruppe Oute gsi.
Läbe
De Ernst Eggimann isch em 23. Apriu 1936 uf d Wäut choo. Är het sech z Bärn zum Lehrer uusbiude la und het den a de Sek Langnou im Ämmitau ungerrichtet. Ane 1963 het er zwoo Erzälige uf Hochtütsch useggäh. Bekannt worde isch är 1967 mit em Band Psalmen, won är i modärne Wort sini Visione vo Gott umschribe het, es Wärch wo bsungers bi tütsche Theologe guet achoo isch. Im gliiche Jahr isch im de Literaturpriis vor Stadt Bärn verliehe worde. Sini erste Mundartvärs si 1968 im Band Henusode usechoo. Sis letschte Wärch het er 1981 publiziert. Vo 1986 bis 1997 isch der Ernst Eggimann für di Freyi Liste im Groossraat vom Kanton Bärn gsässe. Nach sinere Pensionierig het är zrüggzoge i sim Huus z Langnou gläbt u het später si Läbesabe im ne Dorf bi Arles z Südfrankriich verbracht. Nachdäm sech si Gsundheitszuestang verschlächtert gha het, isch är dört ane 2015 gstorbe.
Niederried bei Interlaken
Niderried (amtlech Niederried bei Interlaken) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Niderried isch es Dorf am rächte Stade vom Brienzersee. D Gmeindsflächi bsteit us 21,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 53,4 % Waud, 7,5 % Sidligsflächi u 17,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Habkern, Oberried am Brienzersee u Ringgenberg.
Gschicht
Niderried isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1291 aus Riede. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Bettingen
Bettingen chan folgendes bedüte:
Niederried bei Interlaken
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 12,7 % gläge.
Bettingen
Name vo Ortschafte:
Adelsgschlächt:
Familiename:
Niederried bei Interlaken
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,8 %, CVP 3,7 %, EVP 1,7 %, FDP 6,7 %. GLP 2,8 %, GP 9,7 %, SP 11,4 %, SVP 40,9 %, Suschtigi 7,3 %.
Gmeindspresidänt vo Niderried isch dr Werner Frei (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Niderried ghört zum Höchstalemannisch.
Mayotte
Mayotte isch en Inselgruppe zwüsche Afrika und Madagaskar; politisch isch s e französischs Überseegebiet.
Ab 1976 isch es e Gebietskörperschaft vo dr Französische Republik (Collectivité territoriale de la République française, sit 2001 under dr Bezeichnig Collectivité départementale) gsi. Im Merz 2011 het Mayotte dr Status vom ene französische Überseedepartement bechoo und isch drmit Deil vo dr Europäischen Union worde. Mayotte lit am nördlige Rand vo dr Strooss vo Mosambik im Indischen Ozean zwüschen em nördlige Deil vo Madagaskar und em Norde vo Mosambik. Geografisch ghört s zum Archipel vo de Komore.
Bevölkerig
Vo 160.301 Iiwohner si noch em Zensus vo 2002 64,7 % uf Mayotte uf d Wält cho, 3,9 % in andere französische Gebiet. 28,1 % si vo de benochberte unabhängige Komoreninsle iigwanderet, 2,8 % us Madagaskar und die übrige 0,5 % us andere Länder. Im Juli 2004 het mä 178.438 Iiwohner zehlt, wo meh as d Helfti drvo jünger as 20i gsi si.
Bis zum ene Drittel vo de Iiwohner (70.000 vo 200.000 im Johr 2007) si illegali Iiwanderer vo de ermere Nochberinsle, wo in Boot, wo kwassa-kwassa heisse, d Überfahrt uf Mayotte gwogt hai, zum do under herte Bedingige, aber zu wäsentlig attraktivere Löhn as dehei uf Plantage z schaffe.
Bündnerdeutsch
Unter em Begriff Bündnerdütsch wärde vilmol die dütschsproochige Dialäkt vom Bündnerland zämmegfasst. Mäistens mäint mä mit em Begriff d Wariante vo de Dialäkt, wo im Churer Rhiital vo Bad Ragaz und Maiefäld bis Thusis gschwätzt wärde. Es handlet sich drbii um hochalemannischi bzw. bodeseealemannischi Dialäkt. Vilmol subsumiert der Begriff au dr Dialäkt, wo d Rätoromane schwätze, wenn si e schwiizerdütschi Mundart bruche.
Verschiideni Dialäggt im Bündnerland
Im Kanton Graubünde cha mä drei Mundartgruppe unterscheide: D Dialäkt vom Churer Rhiital; d Walserdialäkt, wo sich klar vom Churer Rhiitalische abgränze, und die tirolisch-bairischi Mundart vo de Samnauner. Dr Begriff Bündnerdütsch cha also höchstens als geografische Begriff iigsetzt wärde, us linguistischer Sicht isch der Begriff unbruchbar.
Dr Dialäkt vom Churer Rhiital, wo vilmol au vo de Rätoromane als Zweitsprooch iigsetzt wird, underscheidet sich vom höchstalemannische Walserdütsch vor allem dur si weichi Ussprooch. So wärde die aalutende [k] und inluutende [ch] nit so hert betont, wie es im Walserdütsch und in de Mundarte vo de Nochberkantön üblich isch (z. B. wird dr Chuchichaste, wie men en us eme grosse Däil vo dr Schwiz kennt as Gghuhigghäschtli usgsproche). D Usprooch, wo für s Bündnerdütsch tüpisch isch, chunnt woorschinlig zum e groosse Däil drvo, dass die rätoromanischi Bevölkerig, wo ursprünglich im Churer Rhiital aasässig gsi isch, nit eifach verdrängt worde isch, sondern dass d Romane nodino s Dütsche übernoo häi und sich d Sproochgränze lansam immer witer rhiiufwärts verschobe het. Allerdings gält das Dialektmerkmol nume für e Teil vo de Gmeinde mit bündnerdütsche Dialäkt (Thusis, Chur, Malans, Maiefäld und Fläsch). Mä nimmt aa, dass dr Grund drfür en Iifluss vom Bodeseealemannisch gsi isch. E witere Unterschiid zur Meerheit vo de schwizerdütsche Dialäkt isch dass sich bi unbetonte Silbe dr a-Schwa anstatt vom e-Schwa erhalte het.
Im Beriich vo dr Morfematik isch s bsundrigs uffellig ass es en eiformige Plural in der Konjugazion vo de Wärbe git gegenüber eme zweiformige Plural in de Walserdialäkt.
Grammatik
-S kh statt s Schwizerdütsche ch oder kch
Bischbil: mit ch: Schwizerdütsch:       mer chömed Bündnerdütsch:       miar khömend mit kch: Schwizerdütsch:      kchabutt Bündnerdütsch:       khaputt
-S ch wird wie h usgsproche
Bischbil: Schwizerdütsch:  Chuchichästli Bündnerdütsch:   Gghuhigghäschtli
- S Schwa uf unbetonte Silbe Bischbil: Schwizerdütsch:  mer bached Bündnerdütsch:   miar bachand
- Unterschiid zwüschen em Rhiital-Dialäkt und em Bündner-Dialäkt Bischbil: Rhiital-Dialäkt: Chille;   Bündner-Dialäkt: Kircha Bischbil: Rhiital-Dialäkt: Chaugummi; Bündner-Dialäkt: Kaugummi
Walldürn
Geografi
Walldürn lyt im Naturpark Neckartal-Odewald.
Gmaigliderig
Zue Walldürn ghere d Stadtdail Altheim, Gerolzahn, Glashofen, Gottersdorf, Hornbach, Kaltenbrunn, Reinhardsachsen, Rippberg, Walldürn un Wettersdorf.
Gschicht
Walldürn sich zum erschte Mol gnännt wore anne 794 as turninu.
Verwaltig
Walldürn het sich mit dr Gmaine Hardheim un Höpfingen zum Gmaiverwaltigsverband „Hardheim-Walldürn“ mit Sitz z Walldürn zäämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Markus Günther.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Walldürn ghert zum Oschtfränkisch.
Ernest Meissonier
Dr Jean Louis Ernest Meissonier (* 21. Februar 1815 z Lyon; † 31. Januar 1891 z Bariis) isch äine vo de bekanntiste franzöösische Mooler in de 1850 und 1860er Joor gsi.
Valdoie
Valdoie (ditsch Wedau) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Ernest Meissonier
Lääbe
Dr Meissonier isch no jung gsi, won er uf Bariis cho und Schüeler vom Léon Cogniet worden isch. Gliichzitig het er aagfange, im Louvre niiderländischi Mäister wie dr Peter Paul Rubens oder dr Anthonis van Dyck z kopiere. Us finanzielle Gründ het er am Aafang vo siner Karriere Ufdraagsarbeite für verschiideni Buechdrucker m[esse mache. So si Illustrazioone für meereri Usgoobe vo dr Bible und für verschidnigi Wärke vom Jacques Bénine Bossuet entstande. „Dr raasendi Roland“ vom Ludovico Ariosto isch vo Meissonier genauso illustriert worde wie im Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre si „Paul und Virginie“ und „Dii indischi Hütte“.
Valdoie
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Ernest Meissonier
Lääbe
Won er 21 gsi isch, het dr Meissonier denn 1836 bin ere Usstellig vom Bariiser Salon mit sim Schanerebild „Dr chlii Boot und dr Schachschbiiler“ si Debü gee. Mit däm het er au scho si Stil gfunde und in de neggste Joor het er meereri Wärk gmacht, wie 1838 „E Mönch, won e Chranke duet drööste“ oder 1840 „Dr Lääser“. S Publikum het die Süsche begeisteret ufgnoo und au die offizielli Kunstkritik het fast immer nume loobendi Wort gfunde. Si Gmäld „D Schachbartii“ isch uf dr Usstellig vom Bariiser Salon vo 1841 mit ere Medallie bremiert worde.
Valdoie
Gschìcht
Valdoie ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1350.
Ernest Meissonier
Lääbe
Dr Meissonier het mit Vorliebi Persoone us dr Zit vom Louis XIV. und Louis XV. gmoolt. Es si denn e Hufe Bilder cho, won er immer mit üsserster Gwüssehaftigkäit usgfüert het, mäistens in ere scharfe, aber chüele Charakteristik, wo nit allzu dief in d Seel iidrunge isch, und in ere eligante Stoffmoolerei.
Valdoie
Gschìcht
S Gebiet um Valdoie hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Ernest Meissonier
Lääbe
Gläägentlig het er au Motiv us dr nöiere Gschicht gmoolt, die Fäldzüüg vom Napoleon I. und vom Napoleon III.. Er het aber nume denn e gröösseri Wirkig ghaa, wenn er sich uf nume e baar Figuure in chliinem Maassstaab beschränkt het. Für Komposizioone mit e Hufe Figuure (zum Bischbil d Kürassier vo 1805) und für Bilder mit gröösserem Format het im Meissonier si Usdrucksfähigkäit nit glängt.
1867 isch dr Meissonier iiglaade worde, an dr Wältusstellig z Bariis mitzmache. Er isch mit fümf Gmäld, „Vorlääsig bim Diderot“, „Dr Kapitän“, „Kavalier vor eme Wirtshuus“, „Dr General Desaix bi dr Rhiiarmee“ und „D Ordonanz“, verdräte gsi. E baar vo deene het er äxtra für dä Aalass gmoolt.
Valdoie
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Valdoie ghert zem Franc-Comtois.
Ernest Meissonier
Lääbe
Dr Meissonier isch im Alter vo 75 am 31. Januar 1891 z Bariis gstorbe.
Rezeptioon
Im Meissonier sis ganze künstlerische Wärk isch immer dr Moode underworfe gsi. Sini Öölgmäld, gradso wie siie Grafike und Zäichnige bildeniiri Süsche ab, si aber fast immer e bitzeli ooni Lääbe.
Saint-Jean-Brévelay
Saint-Jean-Brévelay (bretonisch Sant-Yann-Brevele) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Jean-Brévelay lyt 21 km vu Vannes un 49 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 42 m un 164 m iber Normalnull.
20. Februar
Dr '''20. Februar''' isch dr 51. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 314 (in Schaltjohr 315) Däg bis zum Änd vum Johr.
Saint-Jean-Brévelay
Gschicht
Saint-Jean-Brévelay isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1461 as Saint Jehan (1542: Saint Jehan Brevellay, 1630: S. Iean de Breuelec).
Kanton Appenzell
De Kanton Appezäll isch e Mitgliid vo de Alte Eidgnosseschaft gsi. Er isch ane 1597 bi de ”Appezäller Landdeilig“ i die beide Halbkantön Appezäll Innerrhode und Appezäll Usserrhode ufdeilt worde.
Saint-Jean-Brévelay
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Jean-Brévelay ghert zum Bretonisch.
Kanton Appenzell
De Name Appezäll (vo latiinisch abbatis cella) bedütet «Zälle (d. h. Guetsbsitz) vom Abt». Das beziet sich uf d Fürstabtei Sanggalle, won e grosse Iifluss uf das Gebiet usgüebt het. 1411 isch Appezäll e Zuegwandte Ort vo de Eidgnosse worde und 1513 e Vollmitgliid vo de Eidgnosseschaft. Die konfessionelle Komflikt in der Zit vo der Gegereformation hai drzue gfüert, ass sich der Kanton 1597 in s katholische Innerrhode und s reformierte Usserrhode deilt het.
«Kanton Appezäll» isch as Sammelbegriff für beidi Deil zsäme in Gebruch bliibe, isch aber hüte veraltet. Meistens redet mä vo «de beiden Appezäll» (politisch) oder vom «Appezällerland» (geographisch), wenn mä Inner- und Usserrhode zsämme meint. Hüfig ghört mä «s Appezäll», was aber falsch isch.
Gschicht
Im 7. und 8. Johrhundert het d Besiidlig vom Appezällerland de Glatt nooch agfange. Im geistige und kulturelle Beriich het s Chloster Sanggalle grossi Bedütig gha. Im Johr 907 het der Abt und Bischof Salomo im Chloster Sanggalle d Chillehöri Herisau erschaffe. Us sällere Zit findet mä die ersti Nennig von ere Chille z Herisau. Im Johr 1071 het s e Neubruch im Dalchessel a de obere Sittere ge und e Chille isch gstiftet worde. Der Name Appezäll wird denn zum erste Mol gnennt, als abbatis cella.
Im Lauf vo de Appezällerchrieg gege d Fürstabtei Sanggalle het 1403 d Schlacht bi Vöglinsegg stattgfunde und 1405 d Schlacht am Stoss gege d Habsburger. D Appezäller hai die Schlachte gwunne, hai aber Understützig vo der Eidgenosseschaft gsuecht, und 1411 isch Appezäll e Zuegwandten Ort vo de acht alten Ort worde. Im Komflikt mit der Abtei hai si sich em Schiidspruch vo de Eidgenosse, wo zwar d Rächt vom Fürstabt beschränggt het, aber nid welle füege. So si d Riichsacht und denn dr Bann und s Interdikt über se usgsproche worde, und der Graf Friedrich VII. vo Toggeburg, unterstützt vom Ritterbund vom St. Jörgeschild, het 1428 d Appezäller im Gfächt bi der Letzi bi Hueb in der Nöchi vo Herisau gschlage. Denn hai d Appezäller der Schiidspruch doch agnoh und im Abt d Abgoobe wider afo zahle. Si si aber as eigeständigs Staatswäse vo der Abtei anerkennt worde und si mit de Eidgenosse verbündet bliibe. Im Johr 1513 isch Appezäll as 13. Ort in d Eidgenosseschaft ufgnoh worde.
Wiedertäufer
Wiiderdäufer, mänggisch Anabaptiste, isch dr Name, wo mä verschidnige evangelische chrischdlige Sekte z Europa ge het, wo nur d Daufi vo Erwachsene agno hai. Sie si vor allem in Dütschland, dr Schwiiz und Holland verbreitet gsi. Reformatore wie dr Martin Luther z Dütschland odr dr Zwingli z Züri hai so öfters Proteschdante gschimpft, wo mit ihrer Doktrin nit iiverschdande gsi si, wie z. B. d Zwickauer Brophete, au wenn ihre Afüehrer, dr Thomas Müntzer, gege d Erwachsenedaufi und Gwaltlosikeit gsi isch.
Lehr
D Doktrin vo de Wiiderdäufer isch dene vo andere Proteschdante ähnlig gsi. Rituali Handlige, wo in dr kathollische Chille ä wichdige Blatz iinähme, drätte bi Proteschdante hinder dr persönlig Glaube in Gott und d Erlösig as Gnad zrugg. Au nimmt die diräkti Beziehig vom Gläubige zur heilige Schrift ä wichdige Blatz ii, und d Rolle vo dr Chille in dr Erlösig isch sekundär.
Wo sich d Wiiderdäufer vo andere Proteschdante underschiide hai isch in ihrer Ablähnig vo Schdaatschille, än Idee wo fascht fümfhundert Johr schböter in de meische europäische Schdaate in d Braxis umgsetzt wird. Ihri Kongregatione si freiwillig und egalitär gsi, ihri Mitgliider hai as Erwachseni sich müesse entscheide biizdrätte, was denn dur die Erwachsenedaufi besiiglet worden isch. Au isch under de Wiiderdäufer d Ablähnig vo Gwaltawändig wiit verbreitet gsi. Verschdockti Sünder si usgschdoosse worde und eso isch d Chilledisziplin ufrächterhalte worde.
Gschicht
Im dütsche Schbroochruum hai sich näbem Zwingli und em Luther vili anderi aagschdrängt dr Glaube z reformiere. Die erschte Bemüehige si no im Rahme vo dr kathollische Chille gmacht worde, aber je weniger d Chille barat gsi isch Misschdänd z behebe, umso meh hai sich d Reformatore radikalisiert und schliesslig ganz mit dr Chille vo Rom broche. Währed die meischde sich mit dr Schdaatsmacht arrangiert hai, het s anderi gä, wo revolutionärer dänggt hai, wie dr Zürcher Konrad Grebel (1498-1526), dr Bayer Hans Denck (öbbe 1495-1527) odr dr Augsburger Balthasar Hubmaier (1485-1528), und wo vili drvo wie dr Thomas Münzer odr Müntzer (öbbe 1489-1525) im Buurechrieg verwicklet gsi si.
D Schwiizer Brüeder
Dr Wiiderdäuferbewegig in dr Schwiiz wird mänggisch d Schwiizer Brüeder gsait. Si isch öbbe 1523 vom Konrad Grebel gründet worde, won er sich vom Zwingli drennt het, wil dä vo dr Schdadt Züri erwartet het, ass si d Reformation wurd iifüehre. Dr Jörg Blaurock isch as Erschte 1525 dauft worde. Agfange mit dr Hiirichtig vom Konrad Grebel 1526 si si bis ins 18. Johrhundert mänggisch vo dr Obrikeit verfolgt worde und vili von enä si uusgwanderet. Z Holland het dr Menno Simons ä Grubbe mit ähnliger Ideologii agfüehrt. Hützudag heisse ihri Nochfolger Mennonite odr Altdäufer, die konservativschde underne si die Amische.
D Hutterer
In Süddütschland het dr Tiroler Jakob Hutter ä Wiiderdäufergmeind gründet, wo au d Güetergmeinschaft pflägt het wie d Urchrischte. Si si verfolgt worde und si ins öschdlige Middeleuropa gflüchtet, wo si zerscht z Böhme und Mähre, denn z Ungarn und schböter z Russland ihri Gmeinde ufbaut hai aber immer widr hai müesse verlo, wil si verfogt worde si. Schliesslig si si noch Amerika uusgwanderet.
D Melchiorite
Dr Jan Beukelzoon (au Johann vo Leiden) het 1534 z Münster in Weschtfale ä Kommune gründet, wo uf Güetergmeinschaft ufbaut gsi isch und Mehrwiiberei erlaubt het und mit Gwalt ufrächt erhalte worden isch. Si wärde zu de Melchiorite zellt, noch em Melchior Hoffmann (1500-1543), won es Neus Jerusalem het well ufbaue. D Schdadt Münschter isch vo ihrem Bischof siiner Armee sächzäh Möned lang belageret worde und dr Beukelzoon isch 1536 hiigrichtet worde.
Radio SRF 3
Radio SRF 3 isch es Programm vom Schwiizer Radio. Es hät bis em 15. Dezember 2012 DRS 3 ghaisse.
Wiedertäufer
D Melchiorite
Was z Münschter bassiert isch, isch än Uusnahm in dr Wiiderdäuferbewegig, wo im allgemeine gege Gwaltawändig gsi isch und au keini Schdaatsgwalte agschdräbt het.
Auferstehung
Vo Ufersteeig (griech. ανάστασις, Infinitiv ανίστημι; lat. resurrectio) redet mä, wenn äi oder alli Doote noch oder us iirem Dood zum ene nöije Lääbe erweckt wärde. E Hufe Religione hoffe uf en Ufersteeig.
Radio SRF 3
Gschicht
DRS 3 gits sit 1983, nöd zletscht als Reaktion, dass es jetz au i de Schwiiz privati Lokalradio git und dass es en Radiosänder bruucht, wo Musig schpilt, wo eme junge Publikum gfallt. DRS 3 isch em Publikum als «erschte amtlich bewilligte Schtörsender» vorgschtellt worde.
Auferstehung
Überblick
Dr Usdruck isch in verschidnige Kulturkräis in dr Antike für underschiidligi religiöösi Vorstellige brucht worde. Mä cha die uf bestimmti Grundtüpe zruggfüere:
Radio SRF 3
Bedütig und Inhält
Hüt isch Radio SRF 3 s bedüütendschti Pop-Radio vo dr düütschschpraachige Schwiiz. De Tag über häts de Charakter vomene Begleitprogramm mit Nachrichte, Wetter, Verchehr, Presseschaue und Veraaschtaltigstipps. Am Aabig ab 20 Uhr laufed schpezielli Sendige, wie d Music-Specials (Blues Special, Country Special, Rock Special, Worldmusic Special, Blackmusic Special oder Swiss Music Special), d Musigsendig Sounds! oder d Interviewsendig Focus und d Hindergrundsendig Input. Zuedem isch Radio SRF 3 dr wichtigschti Live-Sender vo dr Schwiiz, wo zahlriichi Live-Konzert uufzeichnet und sendet (z. B. i dr Sendig Uf de Gass). Radio SRF 3 isch denäbed eine vo de wichtigschte Förderer vo (junger) Schwiizer Musig, z. B. mit dr Verleihig vo dr monatliche Kür vomene unbekannte Musigacts zum Swiss Top-Kandidat im Rahme vo dr Sendung Swiss Music Special, wodruus Endi vom Jahr dr Swiss Top-Sieger erkoore wird, dem winkt e bsunderi Förderig.
Uusrichtig
Dr Sender richtet sich a es Zielpublikum vo 25 bis 45 Jahre. Täglich schalted über 1 Mio. Lüüt Radio SRF 3 ii. Z empfange isch das Programm europawiit über Satellit und i dr gsamte Düütschschwiiz über UKW.
Im Programm vo Radio SRF 3 wird s Hochdüütschi immer meh in Hindergrund drängt, während dr Gebruuch vom Schwiizertüütsch zuenimmt. Nachrichte und Verchehrsmeldige werded als einzigs Programmelement no uf Hochdüütsch verlese. Aber sogar s 15 Minute-Informationsmagazin Info3, wo jede Werchtig am Mittag em 12 und em Nomittag em 5 uusgschtrahlt wird, wird inzwüsche konsequent im Dialäkt präsentiert. Das gilt au für journalistischi Inhalt, öppe Korreschpondentebiiträg - allerdings griift Radio SRF 3 ab und zue au uf Korreschpondente vo dr ARD zrugg, die reded dänn natürlich hochdüütsch.
Bezirk Siders
Dr Bizirk Siiders (dt. Bezirk Siders, fr. District de Sierre) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Siiders (Sierre).
Radio SRF 3
Uusrichtig
E chliini täglichi Satire-Sendig und s sunntäglichi Hörschpiil Philip Maloney werded au uf hochdüütsch uusgschtrahlt.
Bezirk Siders
Gmeinde
Zum Bizirk Siiders gcheerunt zwelf Gmeinde:
Stand: 1. Januar 2017
Brigit Wyss
D Brigit Wyss (* 22. April 1960 z Lüsslige, heimetbrächtigt z Lüsslige) isch e Schwyzer Bolitikeri (Grieni).
Läbe
D Brigit Wyss isch glehrti Schryyneri un Psychiatri-Chrankeschweschter. No ihre Uusbildige het si d Matura uf em zwete Bildigswäg gmacht un het derno Rächtswisseschafte studiert. Si schafft hite as Jurischti im Umwältberaich.
Syt em Jänner 2004 ghert d Wyss em Gmeirot vu dr Stadt Solothurn aa. Vu April 2005 bis Novämber 2007 isch si Kantonsreti vum Kanton Solothurn gsi. Syt em 3. Dezämber 2007 isch d Wyss im Nationalrot. Dert isch si Mitgled vu dr Gschäftspriefigskommission (GPK) un vu dr Kommission fir Rächtsfrage (RK). Bi dr Wahle 2011 isch d Brigit Wyss nit wider gwehlt wore.
D Wyss isch ledig un het zwei Chinder. Si wohnt z Solothurn.
Pop Art
Pop Art isch e Kunstrichdig, vor allem in dr Moolerei und Skulptuur, wo in dr Middi vo de 1950er Joor unabhängig vonenander z Ängland und in de USA entstande isch. In de 1960er Joor isch si zu äinere vo de vorherrschende künstlerische Usdrucksforme vo Nordamerika und Europa worde.
D Motiiv si hüfig us dr Alldaagskultur, dr Wält vom Konsum, de Massemedie und dr Wärbig. D Darstellig isch fotorealistisch und mäistens überdimensioniert.
Definizioon
Pop Art – d Bezäichnig wird em änglische Kunstkritiker Lawrence Alloway zuegschriibe – wird hüfig as Reakzioon uf die abstrakti Kunst charakterisiert, wo bedoont intellektuell gsi isch, und git sich mit em Driviaale ab. Dr Popkünstler verlangt die absoluti Realidäät, das häisst, ass alli Elimänte räin und klar definierbari Geegestands-Elimänt müesse si. D Forme wärde von e baar Künstler wie in Comic-Heftli mit schwarze Linie umrandet (Outlines). Vilmol si die dargstellte Geegeständ wie uf eme Blakaat ooni Diefi, also flechig gstaltet. D Farbe si immer klar, es wärde mäistens nume Graudöön und Primärfarbe aagwändet. Banaali Geegeständ us em Alldaag wärde isoliert und äntwääder elläi oder in Kollaasche verfremdet und verarbäitet. D Pop Art verchnüpft Realitäät und Kunst mit äigene abstrakte Middel.
Innerhalb vo dr Pop Art cha mä zwäi verschidnigi Grundhaltige usmache: uf dr äinte Site e aafängligi Begäisterig für dr Woolstand, wo d Lüt noch em Zwäite Wältchrieg erläbt häi und d Konsumgsellschaft, wo drmit verbunde isch, uf dr andere Site e kritischi Haltig, wo spööter cho isch. Die cha mä zruggfüere uf was denn in dr Bolitik bassiert isch: dr Vietnamchrieg, d Ermordig vom John F. Kennedy, d Rasseunrueje und dr stiigend Droogekonsum in de USA in de 1960er Joor. Das alles het vorgfüert wie verwundbar die schinbar perfekti Woolstandsgsellschaft isch.
K
Uusschpraach
S K ghört zu de Verschlussluute.
Herkunft
Im proto-semitische Alphabet schtellt dr Buechschtabe e Handflächi dar. Im phönizische Alphabet isch dr Buechschtabe scho schtarch stilisiert worde. Er hät de Name Kaph (Handflächi) ghaa und isch für de Luutwert [] gschtande. S phönizische Zeiche Yodh isch zum Teil wie es gschpieglets Kaph gschribe worde, dörf allerdings nöd mit dem verwechslet werde.
I s griechische Alphabet isch s Kaph als Kappa übernaah worde und hät ebefalls de Luutwert [k] ghaa. Am Aafang hät d Öffnig vom K no nach links zeiget, nachdem d Grieche d Schreibrichtig uf von-links-nach-rechts gwechslet händ, isch dr Buechschtabe gschpieglet worde.
D Etrusker händ s Kappa i dr ungschpieglete Variante übernaah. Di Etruskischi Schpraach hät keni schtimmhafte Verschlussluut kännt. D Etrusker händ stattdesse drei Buechschtabe verwendet, um /k/ widerzgeeh. S K isch verwendet worde, um [k] vor em [] widerzgeeh. Denäbe händ d Etrusker das us em Gamma adaptierte C verwendet, um [k] vor [] und [] widerzgeeh und s früehgriechischi Q, um [k] vor [] widerzgeeh. S K hät also im etruskische Alphabet siin Luutwert beibhalte, isch aber nur i schpezielle Situatione verwendet worde.
D Römer händ s K für de Luutwert [] i ihr Alphabet übernaah und händs später analog zu de Grieche gschpieglet, wo sich d Schriibrichtig gänderet hät. Schpätischtens sit dr Entwicklig vom klassische Latiin hät dr Buechschtabe jedoch es Schattedaasii gfrischtet - dr Luut [k] isch vor allem dur de Buechschtabe C widergeeh worde. I romanische Schprache isch das hüt no so, K wird deet nur i Fremdwörter verwendet. Wil sich mit dr Zit dr Luutwert vom C vo [k] nach [] verschobe hät, verwended aber anderi Schpraache vor allem s K, um de Luut [k] z schriibe.
Landkreis Reutlingen
Der Landgraes Reidlenga (ao Landgraes Reidleng, amtlich Landkreis Reutlingen) isch a Landgraes en Bada-Wirddabärg. Är ghaerd zo dor Regio Näggor-Alb em Regirongsbezirk Dibenga. Endsdanda isch dor jezziche Landgreas aus-m alda Landgreas Reidleng ond emm-a graosa Dåel vom frijora Landgraes Menseng. D Sdadd Reidleng ond dirägd dornäabed Dibeng bilded zsẽma oes vo de virzäa Oborzendra en Bada-Wirddabärg.
Geografi
Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:
SBB Re 4/4 II
D Re 4/4 II isch ä Hochläischtigs-Schnällzugsloggi vu d'r SBB.
Landkreis Reutlingen
Geografi
Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.
SBB Re 4/4 II
D' Buuräihe Ae 6/6 isch hööch im Kurs gsii - vor Allem uf d'r Gotthardstreggi. Nuch nüd all 120 Stugg sind buut gsii, wu d' SBB s' Bedürfnis gchaa het, nuch ä vierachsigi Universalloggi in Uuftrag z' gii. I de früehne Sächzgerjahr het s' Konsorzium us d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg z' Winterthur, Brown, Boveri & Cie, d' Maschinefabrigg Örlike und d' Société Anonyme des Ateliers de Sécheron de Zueschlaag für diä Hochläischtigsloggi überchuu. Si händ mit sächs Prototype g' antwortet. Dia chänd mit 140 Stundekilometer fare und sind 80 Tonne schwär. Hüt isch nuch d'r eerscht Prototyp mit d'r Fahrzüügnummere 11101 im Bsitz vu d'r SBB. Di Andere hends d'r Lötschbärgbahn verchauft. D' Erfaarig mit de Prototype het rundumme befridiged, so dass d' Re 4/4 II di erfolgriichscht Loggi us em Huus vu SLM, BBC, MFO und SAAS wordä-n-ischt. Rund driihundert Exemplar sind buut wordä. Das hät's susch i d'r Schwiiz niä ggii. Äinigi drvuu sind wiirot-bëësch aagmaled wordä für d'r Trans-Europ-Express. Will di orangsche Städteschnällzüg ä automatischi Kupplig gchaa händ, sind sächs Re 4/4 II ästra für diä Zugskategorie härgrichtet wordä. Si sind dur das zwüsche Sant Gallä und Gänf iigsetzt wordä. Für diä ehemaligä Städtezüg, wu hüt d'r BLS gchöred, wärdet di verchaufte Re 4/4 II bruucht.
Landkreis Reutlingen
Sdedd ond Gmaendena
Zomm Landgraes Reidlenga ghaered siba Sdedd und 19 Gmaendena ond (a Säldahaed) a Gmaendefreis Gebiid nemlich dor Gutsbezirg Menseng.
SBB Re 4/4 II
Verwandti Loggene
D' Re 4/4 II isch ä wiiterentwigglig vu d'r Re 4/4 I und d'r Ae 6/6. Ä Gebirgsvariantä isch d' Re 4/4 III wu de Gotthardloggene zuegordnet wird. Diä händs all im Depo vu Erschtfäld staziuniert. Ä Schmalspurversiuu isch d' Ge 4/4 II vu d'r Rhätische Bahn, und d'r Lötschbargbahn ihri Versiuu isch d' BLS Re 4/4. I de Sibzgerjahr händ d' SBB d' Bschtellig vu-n-ere sächsachsige Variantä vu d'r Re 4/4 II in Erwägig zoge - d SBB Re 6/6.
Optoelektronik
Dr Begriff Optoelektronik (mänggisch au Optronik oder Optotronik) isch us dr Kombinazioon vo Optik und Halläiterelektronik entstande und umfasst im witiste Sinn alli Brodukt und Verfaare, wo s mööglig mache, elektronisch erzügti Daate und Energie in Liechtemission umzwandle und umkeert. Eso cha mä d Vordäil vo dr elektronische Daateufberäitig und Verarbäitig mit de Vordäil vo dr schnälle und bräitbandige Überdraagigsäigeschaft vom Liecht, wo elektromagnetisch und elektrostatisch nid cha gstöört wärde, kombiniere. Zum Beriich ghöört au d Wandlig vo elektrischer Energii in Liecht und umkeert uf dr Basis vo dr elektronische Halbläitertechnik. Das Liecht cha sich äntwääder im Freiruum oder in feste Medie, wo Liecht duurelöön (Liechtwälleläiter wie z. B. Glaasfaaserkaabel), usbräite oder wie in dr optische Spiichertechnik au usgnützt wärde, zum elektronisch erzügti Daate z spiichere.
D Optoelektronik umfasst Komponänte wie z. B. Leiser, Bildschirm, Rächner, optischi Spiicher und Daatedrääger und isch e feste Bestanddäil vom dääglige Lääbe worde.
BSC Young Boys
Dr BSC Young Boys isch ä Fuessbauverein us Bärn, wo i dr Super League spiut. D Vereinsfarbä si gäub-schwarz. Meistens wird dr Vereinsname zu YB abkürzt, wobi ds Y immer als "I" (nie als "Ypsilon") usgsprochä wird.
Jean-François Rime
Läbe
Dr Rime isch vu Juni 1989 bis Februar 1991 im Gmeirot vu Bulle gsi. Anne 2003 isch er in dr Nationalrot gwehlt un isch bi dr Barlemäntswahle 2007 bstetigt wore. Vum 1. Dezämber 2003 bis zum 2. Dezämber 2007 het er Yysitz gha in dr Kommission fir Wirtschaft un Abgabe gha. Ab em 3. Dezember 2007 bis zum 3. Oktober 2008 isch er Mitgliid vu dr Spezialkommission Legislaturblanig 2007-2011 gsi un vum 3. Dezämber 2007 bis zum 1. März 2009 in dr Kommission fir Verchehr un Färnmäldewäse. Mittlerwyyli isch er wider in dr Kommission fir Wirtschaft un Abgabe.
Vu dr Fraktion vu dr Schwyzerische Volkspartei in dr Bundesversammlig isch dr Rime as Kandidat fir d Bundesrotsersatzwahl vum 22. Septämber 2010 nominiert wore.
Dr Rime isch Unternähmer un het e Sägerei. Är isch ghyrote un het drej Chinder. Dr Rime wohnt z Bulle.
Reaktion
Reaktion (vo latiinisch reactio ‚Rückhandlig‘) stoht für:
Vauthiermont
Vauthiermont (ditsch Waltersberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vauthiermont ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 796 àls Walthenberg.
S Gebiet um Vauthiermont hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Vauthiermont ìsch. Vauthiermont ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Vauthiermont ghert zem Franc-Comtois.
Klaus
Dr Klaus (niideralemannisch un schwäbisch) bzw. Chlaus (hoch- un höchstalemannisch), hochdytsch gschriibe Klaus oder Claus, isch e männliche Vornamme als im dytsche Sprochruum yblichi Churzform vu Nikolaus, nooch em heilige Nikolaus, wo ins Bruuchtum als Gabebringer igange isch.
21. Februar
Dr '''21. Februar''' isch dr 52. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 313 (in Schaltjohr 314) Däg bis zum Änd vum Johr.
Regeneration
Regeneration (v. lat. regeneratio = Neuentstehig) bezeichnet
Saint-Jean-la-Poterie
Saint-Jean-la-Poterie (Gallo Saent-Jan-la-Poteriy, bretonisch Sant-Yann-ar-Wern) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Jean-la-Poterie lyt am Oust, 48 km vu Vannes un 93 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 1 m un 81 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Redon im Département Ille-et-Vilaine, Saint-Nicolas-de-Redon im Département Loire-Atlantique, Rieux, Allaire un Saint-Perreux im Département Morbihan.
Verwaltig
vu Saint-Jean-la-Poterie isch. Saint-Jean-la-Poterie ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Jean-la-Poterie ghert zum Gallo.
Mondregenbogen
E Morägeboge isch e Rägeboge, wo dur s'Moliecht entstot. Morägeböge sin, wil au dr Vollmo iber 400.000 mol schwächer wie d'Sunne isch, liechtschwach un schwer z'sähe, insbsunder wenns Liechtverschmutzig git.
Die atmosphärische Bedingige fer e Morägeboge sin e helle Mo, wo mindischtens fascht voll isch. Es muess uf dr Site vum Horizont rägne, wo im Mo entgegegsetzt isch, un dr Himmel muess bsunders dert, wo dr Regeboge stoht, dunkel si. Dr Mo derf usserdem nit höcher wie 42° yberem Horizont sto.
S'Liecht vum Morägeboge erschint im blosse Aug grau, wil's vil z'schwach isch, um d'Farbrezeptore vum menschliche Aug azrege. Uf Photos isch dr Rägeboge ufgrund vu dr andere Eigeschafte vu dr Photooptik un dr längere Beliechtig farbig.
Jodeln
Joodle isch Singe ooni Teggst uf Lutsilbe wo mä drbii vil und schnäll zwüsche Brust- und Falsettstimm wäggslet (Registerwäggsel). Dr Stamm vom Wort „joodle“ isch lutmoolerisch. S Wort Joodler, wo drvo abgläitet isch, bedütet äntwääder „was bassiert, wenn obber joodlet“ (Nomen Actionis) oder es bezäichnet „e Mensch, wo joodlet“ (Nomen Agentis).
D Ursprüng
Dr Papscht Joseph Ratzinger, wo z Bayre ufgwaggse isch, het vermuetet, ass dr bedütend Theolog Augustinus vo Hippo s Joodle gmäint häig, won er vom Jubilus gschriibe het, ere „Form vom Ruefe, Schreie oder Singe ooni Wörter“. «Jubili» häi spööter au rituell festgläiti Melisme vom Gregorianische Choral ghäisse.
Verbräitig
Joodel-Kommunikazionsforme existiere bi de afrikanische Pygmeä (mokombi), bi de Inuit, im Kaukasus, z Melanesie, in Palestina, China, Thailand und Kambodscha, in de USA, Spanie (alalá), z Sápmi (Lappland) (joik, au juoigan), in Schwede (kulning, au kölning, kaukning), Pole, dr Slowakei, Rumänie, Georgie (krimanchuli), Bulgarie und im Alperuum.
Dr Joodler cha mä hüte vilmol au im Raame vo dr volksdümlige Muusig ghööre. Zu de bekanntiste bayrische Interprete ghöört dr Joodelköönig Franzl Lang. Im Harz und im Erzgebirg wird s Joodle as virtuosi Muusig-Folklore mit Wettbewärb pflägt, au im Thüringer Wald und im Thüringer Schiifergebirg spiilt s e wichdigi Rolle im musikalische Bruchdum.
Lysithea (Mythologie)
Usserdem isch Lysithea e anderer Namme fer d'Semele, e Dochter vum Kadmos un dr Harmonia gsi. Demit isch si e Schweschter vu dr Agave, dr Autonoë, dr Ino un em Polydoros. Au d'Lysithea-Semele isch e Gliebti vum Zeus gsi, wo ihm dr Dionysos bore het.
E witteri Lysithea erwähnt dr Clemens vu Alexandria in sinem Katalog vu dr Gliebte vum Jupiter.
Zwingenberg (Baden)
Geografi
Zwingenberg lyt im Neckerdal im Naturpark Neckartal-Odewald.
Dr Baan bstoht us 7,7 % Landwirtschaftsflechi, 74 % Wald, 10,4 % Sidligsflechi un 7,9 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Zwingenberg ghere s Dorf Zwingenberg, d Burg Zwingenberg un dr Zwingenberger Hof.
Verwaltig
Zwingenberg het sich mit dr Gmaine Binau, Neckargerach un Waldbrunn zum Gmaiverwaltigsverband „Neckargerach-Waldbrunn“ mit Sitz z Neckargerach zämmegschlosse.
Bezirk Sitten
Dr Bizirk Sittu (dt. Bezirk Sitten, fr. District de Sion) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Sittu.
Zwingenberg (Baden)
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Norman Link.
Bezirk Sitten
Gmeinde
Zum Bizirk Sittu gcheerunt füüf Gmeinde:
Stand: 1. Januar 2013
Zwingenberg (Baden)
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Zwingenberg ghert zum Sidfränkisch.
Raclette
S Raclette (vo «schabe», «chratze») isch – näben em Fondü – äins vo de Schwizer Nazionalgricht, wo mit gschmolznigem Chees gmacht wärde. D Cheessorte, wo mä maistens verwändet, isch e Schnittchees vo dr Vollfett- oder Raamstuefe, wo liicht schmilzt und wo au as Raclette bezäichnet wird.
Ursprung
Die ersti schriftligi Erwäänig vo Raclette chunnt in middelalterlige Chlosterhandschrifte us de Kantön Obwalde und Nidwalde vor, wo vom ene Brootchees as ere bsundrigs naarhafte Spiis vo de Alphirte brichdet wird. Unterwaldner Brootchees isch au hüte no en Alternative zum Raclette.
Wie s gmacht wird
Zum Chees serwiert mä hüte Gschwellti, suur Gurke, Essigziibele, Sämffrücht usw. Es git e Hufe Sorte vo Raclettechees, wo au mit Chnoblauch, Pfäffer oder Paprika oder us Gäissemilch härgstellt wärde.
Noch dr Walliser Dradizioon wird e halbe Laib vo bsundrigs fiinschmelzigem vollfettem Walliser Chees so nooch zum Füür gläit, ass er langsam foot afo schmelze. Drbii wird dr Chees au no gröicheret und grilliert und mä bechunnt dr umverwäggselbari Gschmack vom ächte Raclette, wo am Füür gmacht worde isch. Dr Choch kümmeret sich mäistens au um s Füür. Hinde nooche brennt das hooch aber vorne het s nume Gluet und dört lige die zwäi Cheeshelftene uf eme Brätt, wo mit Alufolie iigwigglet isch (dä Däil vo dr Dradizioon isch nit ganz eso alt), mit de Schnittflechene zur Gluet. So cha immer äi Chees schmelze, wääred vom anderen mit em Rugge vom ene Mässer e Borzion «Raclette» uf e Däller abgschabt wird.
Näben em kulinarische Gnuss isch s Zämmehocke am Laagerfüür wichdig. E Raclette-Oobe isch meereri Stunde lang. Scho d Vorbereitig brucht Zit: mä muess Holz sueche, s Füür mache und warte bis es Gluet git. Bim Ässe wird immer äi Borzion noch dr andere serwiert, und jede cha meereri Borzione überchoo.
Vellescot
Vellescot (ditsch Hanendorf bzw. Hahndorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vellescot ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Vellecort.
S Gebiet um Vellescot hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Vellescot ìsch. Vellescot ghert züe keim Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Vellescot ghert zem Franc-Comtois.
Lastkraftwagen
E Laschtwage isch es Fahrzüüg, wo sälber cha fahre und zum Umefuege vo grosse oder schwääre Sache im Güetervercheer pruucht wird. Hützetags gilt dä Name nume no für schwääri Fahrzüg mid Motoore. I der Gschicht vo de modärne Laschtwäge sind Konstruktöör i de alemannische Regioone scho ganz am Afang drby gsi. Die Fahrzüg sind i der Wirtschaft so wichtig, ass me derfür scho lang es vilfältigs Vokabulaar gha het, wo sech mit der Sach zäme immer wyter entwiklet.
Wörter
Laschtwage isch es alts Wort vo der düütsche Sprooch. Im Schwiizerischen Idiotikon sind drfür Beleeg sit em 15. Joorhundert abtrukt; eis Zitat chunt us dr Vogträchnig vo Lauffen us em Joor 1475 und heisst 2 zug von Blawen, Zwingen mit zweyen lastwegen daz holtz zuo füeren. I der dütsche Standardsprooch kennt me der nöi Begriff Nutzfahrzeug – do derfür git’s keis alemannischs Wort, wo die Sach gnau übersetzt. I der modärne Umgangssprooch seit me de Laschtwäge bsunders z Dütschland au LKW, das isch d Abchürzig für s standarddüütsche Wort Lastkraftwagen, und mängisch seit men eifach Laschtauto oder Laschter; es neus Frömdwort für die chlynere vo dene Fahrzüüg wär no der Transporter. Wäge der internazionale Kultur vo der Logistik chunt s änglische Leenwort Truck i der technische Umgangssprooch als wie meh vor, und do dervo isch d Pruefsbezeichnig Trucker abgleitet für Laschtwagefaarer; i der Schwiiz seit me Schofför (das isch vom französische chauffeur übernoo). I dr dütschsproochige Schwiiz cha me näbem allgemein pruuchte Wort Laschtwage au no Laschtauto und Camioñ ghööre. Camion isch au us em Französische übernoo und gilt i der Mundart, wie der Christian Schmid seit, als veraltet.
En alte mundartleche Name für die tradizionelle Wäge zum Sachen uflade isch Fuerwärch; das isch abgleitet vom Wort füere, und der Pruefsname derzue isch Fuerme. Dr einzeln Transport heisst Fuer und e Transportfirma isch den au e Fuerhalterei gsi. Z Öschtrych isch das no hüt der normal Name für die Logistikundernääme. Es het scho sit der antike Zyt ganz starchi Fuerwärch ggä, wo me druff schwäri Gägeständ, zum Bischpiil grossi Steine, Süüle, Trämel oder Boumstämm und Maschine, het chönnen uflade.
Bevor d Ysebaan uufchoo isch, het s Wort Güeterwage zerscht scho lang als Sünonüüm für d Fuerwärch gulte. Jetz meint me dermit grad au under em Ydruk vom Hoochdüütsche fascht nume no d Wäge vo de Güeterzüg bi dr Baan. Im Underschiid zum Laschtwage cha en Güeterwege nid sälber fahre, es muess uf de Schiine e Loki cho zum ne cho zie. Es git den aber au spezielli Güeterwäge bim Kombinierte Vercheer, wo me ganzi Laschtwäge druf tuet uflade.
Uufgabe und Forme
Laschtwäge sind es wichdigs Vercheersmittel für e modärn Güetervercheer uf der Strooss, und zwar uf churze Strekene i de einzelne Regioone und au über grossi Distanze und füre internazionaali Waareusduusch.
E modärne Laschtwage het es Gschtell, wo Chassis heisst, es Aatriibssischteem mit emene Motoor, der Chraftwälle, de Achse, de Redli und ere Bräms, e Kabine füre Fahrer und en Uufbou, wo me d Laadig oder es Gräät oder e Maschine druuf tuet. Es git Lkw mid zwo oder mee Achse – vorne isch d Länkachse zum d Richtig vom Fahrzüüg z ändere, und hinde sind d Atriibsachse und mängmol no wyteri Achse, wenn s Gwicht seer gross isch; no grösseri Laschtwäge chönd au zwo Achse vorne ha. E Laschtwage mit «Allradatriib» cha au ufem schwirige Bode näbe de Stroosse und uf Boustelle umefahre. Mängmol het en Laschtwage en Ahänger, zum no mee Sache mitnää; däm Ganze seit me denn e Laschtzug. Anderi Gfäärt hend statt ere eigete Ladflechi a Platte mit emene Zapfe, wo si dermit abwächsligswys d Uufliger, wo d Ladig druff chunt, amache; die heisse Saddelfahrzüg.