cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teufen AR
Geografi
Tüüfe liit südlich vo de Stadt Sanggalle. Zue de Gmäänd ghöörid d Döörfer Dorf, Nidertüüfen ond Luschtmüli. Vo de Gmäändsflechi sönd 55,4 % Landwirtschaftlechi Flechi, 29,8 % Wald, 14 % Sidligsflechi ond 0,8 % suschtigi Flechi.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Dr letscht Stock ìsch a rund Restaurant, mìt'ra wunderbàra Üssìcht ìwer d Gegend: 's heißt „Restaurant panoramique de la Tour de l'Europe“. S gànza Restaurant draiht làngsàm, so känna d Litt wo dìnna sìtza s gànza Panorama sah, ìn 75 Minütta. Àm Ààfàng han d Besüecher noch uf d Terràssa känna geh; mìttla ìn da 1980. Johra ìsch's leider züegmàcht worra, denn 's ìsch a Glagaheit gsìì fer d Litt wo sìch s Lawa han wälla namma.
Teufen AR
Gschicht
Tüüfe isch zom eerschte Mool gnamset worde em Joor 1272 als de Tiuffen.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Tecknicka Dàta
Dr Turm ìsch üs Stàhl un Béttung gmàcht. D Stäck vum Turm:
Teufen AR
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatääl isch 2010 bi 10,8 % gläge.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Tecknicka Dàta
Gànz owa sìn Àntenna (àm Heechschta: 112 m).
Teufen AR
Religion
35,6 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 48,8 % evangelisch-reformiert.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Tecknicka Dàta
Dr Turm hàt 6 Lift: 2 fer d untra Helfta, 2 fer d ìwra Helfta, einer wo ìn dr gànza Heecha vum Turm fàhrt, un einer vum 29. bis zum 31. Stock fer ìns Restaurant geh.
180 Wohnunga sìn ìm Turm.
Gschìcht
Dr Turm ìsch zwìscha Àwrìl 1969 un And 1972 bàuia worra. Dr Maire Émile Muller hàt'na ìm Mai 1973 igwèiht.
Ursprunglig hat dr Turm 130 Meter hooch sotta sìì, so war'r dr greescht vu dr Europäische Gmeinschàft gsìì. Dàs war àwer züe tiir kumma, àlso ìsch ma bi 100 Meter blìewa, wo d Sìcherheitsnorma doch nìt so strang sìn. Dr Turm un sina Umgawung - d „Place de l'Europe“ dernawa, zwei Kunschtstìcker wo uf zwei Sittawand gnìtzelt worra sìn, dr Boulevard de l'Europe, a Kommerziàlzentrum wo „Centre Europe“ gheißa hàt - sìn mìt em Junga-Tor-Viartel („Porte Jeune“ uf Frànzeesch) s Symbol vum Stàdtzentrum z'Milhüüsa worra.
Fìmfadrissig Johr speeter - ànna 2007/2008 - ìsch dr Plàtz dur a Kommerziàlzentrum ersetzt worra. Wahrend dam Bàui ìsch a erschter Brànd nawem Turm vorkumma, waga-n-era Gàsflascha wo explodiart hàt.
Teufen AR
Wertschaft
D Arbetslosigkäät isch em Joor 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprooch ond Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 5535 Iiwoner 93,4 % Düütsch als Hòuptsprooch aagèè, 0,7 % Franzöösisch, 1,3 % Italienisch ond 4,6 % anderi Sprooche.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Gschìcht
Zitterhar hàt d Umgawung vum Turm gànz gschàngschiart. Zum Beispiel, dr Milhüüser Tràm hàltet jetz vorna àm Turm, do wo friahjer Auto gfàhra sìn; àlles ìsch um dr Turm renowiart worra, üsser'm Turm salbscht, bis jetz.
Teufen AR
Sprooch ond Dialekt
De hochalemannisch Dialäkt vo Tüüfe ghöört zue de Oschtschwiizer Dialekt.
Tour de l’Europe (Mülhausen)
Gschìcht
Àm Morga vum 16. Janner 2010 hàt's a zweiter Brànd gaa, ìm 7. Stock vum Turm, zum Glìck numma mìt Màteriàlschàda. D Sìcherheitsmàßnamma sìn sehr strang ìm Turm, s Gebäi ìsch standig vun'ra Wachtermànnschàft ghiata.
Marga Höffgen
D Marga Anna Johanna Höffgen (* 26. April 1921 z Mülheim an der Ruhr, i.a.Q. fälschligerwys au: Mille; † 7. Juli 1995 z Mille) isch e dytschi Altischti, wu vor allem as Interpreti vu Oratorie un Passione (bsundersch vum Johann Sebastian Bach) beriemt wiren isch un as Opersängeri mit dr Roll vu dr Erda us Das Rheingold un Siegfried identifiziert woren isch.
Kloster St. Leonhard (Basel)
S Baasler Lienertklooster isch e Augustinerklooster am Koolebärg in dr Groossbaasler Altstadt gsi, wo noch dr Reformazioon ufghoobe worde isch. Vo sine Geböid wärde hüte vor allem no d Lienertskiirche und dr Loonhoof brucht.
Marga Höffgen
Lääben un Karriere
No dr Schuel in ire Haimetstadt Mülheim an der Ruhr het d Marga Höffgen an dr Folkwang-Hochschuel z Essen bi dr Anna Erler-Schnaudt studiert, derno an dr Hochschuel fir Musik Berlin bim Hermann Weißenborn un het 1952 as Kunzärt-Altischti z Berlin in ere Uffierig vu dr Matthäuspassion vum Johann Sebastian Bach unter dr Laitig vum Wilhelm Furtwängler debütiert. Ai Johr speter het si 1953 z Wien in ere Uffierig vu dr glyche Passion unter dr Laitig vum Herbert von Karajan mit dr Wiener Philharmoniker wider en große Erfolg gfyer. Dodermit het iri groß Karriere as Oratorie- un Liedsängeri aagfange.
Kloster St. Leonhard (Basel)
Uf em alte Kloosterareal befinde sich unter anderem s Muusigmuseum, wo im Herbst 2000 iigweit worde isch, e Hotel, e Restorant, die «Baseldytschi Bihni» und e Dschääsklub. Im alte Pförtnerhuus am Iigang isch e Kinderkrippe iigrichdet worde.
Gschicht
Zerst isch d Lienertskiirche baut worde, wenn genau wäiss mä nid. D Arbet het um s Joor 1080 aagfange und 1118 isch si gweiht worde. Vo däm Bau existiert hüte no d Krypta mit e baar Wandmoolereie us em 12. Joorhundert und Greeber us sällere Zit.
Dr Bau vom Klooster
Im Joor 1135 het mä en Augustiner-Choorheere-Stift an d Pfarrkiirche draabaut und s Kloster isch druf zum ene umfangriiche Geböidkomplex gwaggse.
Am Aafang vom 13. Joorhundert het s Stift Sakramäntsverwaltig und Seelsorg döfe driibe, in dr zwäite Helfti vom Joorhundert isch e Brobstgricht drzuechoo und am Ändi vom Joorhundert e Friidhoof.
Im Baasler Ärdbeebe vo 1356 isch e groosse Däil vo dr Kiirche und vo de Klostergeböid zerstöört worde. 1360 het mä denn uf de Drümmer vo dr alte Kiirche e hochgotischi Basilika baut.
Marga Höffgen
Lääben un Karriere
Zue ire andere Bihnerolle hän d Filipjewna im »Eugen Onegin« vum Tschaikowsky un d Arnalta in s Monteverdis »Incoronazione di Poppea« ghert.
Familie
Si isch ghyrote gsii mit em Dirigänt vum Fryburger Bachchor Theodor Egel (1915–93) un het mit ihm z Mille gläbt. Di jingscht Dochter Barbara Egel-Nicolescu (Altischti) het au ne erfolgrychi Karriere as Sängeri ghaa. Ire Zwillingsbrueder Thomas Egel-Goldschmidt isch Brofässer fir Violine an dr Musikhochschuel Würzburg un schafft näbehär as Moler un Bildhauer in sym Atelier z Mille. Dr Martin Egel, en andere Suhn, isch au ne erfolgryche Sänger wore. Dr eltscht Suhn Hanspeter Egel-Fischer het as Sänger, Regisseur un Dramaturg an verschidene Theater gschafft un letscht as Schefdramaturg am Bremer Theater.
Kloster St. Leonhard (Basel)
Dr Bau vom Klooster
Im früeje 14. Joorhundert isch s im Stift guet gange. Es isch woolhabend gsi und het e groossi Rolle wääred em Baasler Konzil gspiilt. Under anderem het dr erst Vorsitzend, dr Kardinallegat Giuliano Cesarini, im Klooster gwoont und d Kongregazioone häi sich im Refektorium im Lienert versammlet.
Dr Niidergang
Aber denn si die guete Zite ume gsi. 1448 het s nid emol me sini Stüüre und Schulde chönne zaale und schliesslig si nume no zwäi Stiftheere übrig gsi. Dr Bischof Arnold vo Rotbärg het denn e nöje Brobst iigstellt, dr Stephan de Vasis und dä het s Klooster nöi organisiert.
1462 het dr Bischof Johann vo Vennige s Stift em Generalkapitel vo Windeshäim understellt. Vo denn aa si die mäiste Mönch vom Niiderrhii choo. Mä het au ufghöört Laie im Chrüzgang z begraabe und drfür im üssere Friidhoof e Friidhoofshalle baut. Im spoote 15. Joorhundert het s Stift ghulfe anderi Klööster z reformiere, aber das het iir äignigs Huus schliesslig nid grettet. Es het immer weniger Mönch gha, schliesslig nume no säggs. Am 30.Januar 1525 het dr Root beschlosse, ass jetz dr Ooberzumftmäister Jakob Meyer zum Hirze und dr Mäister vo dr Gäärber- und Schuemacherzumft, dr Urban vo Brunn, die nöije Pflääger vom Lienert wurde si. Am Daag druf häi d Chorhere freiwillig d Kiirche und d Pfarrei mit alle Rächt und Iikümft dr Stadt übergee.
Noch dr Ufheebig vom Klooster
De Chorhere het d Stadt denn e Ränte zaalt, 128 Gulde bro Joor für e Prior Rollebutz und 64 für die andere Chorhere. Derzue häi si au witer im Stift döfe woone. 1529 isch d Lienertkiirche reformiert worde. Mä het sä usgruumt und nume d Skulture lo si, wo Däil vom Geböid gsi si. Im 16. Joorhundert isch denn au d Hallekiirche fertig baut worde, wo s Langhuus ersetzt het, mit dr Vorhalle vom Hauptportal. 1555 isch d Kiirche renowiert worde, und mä het e Lettner us Holz an dr Westwand iibaut. 1642 het mä e nöiji Orgle installiert. 1719 isch d Vorhalle wäge ere nöije Orgle hööcher gmacht worde, so dass mä s Fänster oobedraa nüm gsee het. Hüt isch die Änderig zrugbaut worde und es gseet wider us wie vor em Iibau vom nöije Orglegeblöös.
IP-Adresse
IP-Adressa erloubed a logische Adressierung vo Computer in IP-Netzwerke (z. B. em Internet). En Host bsitzt drbi mindeschtens ui iiditige IP-Adress pro Netzwerkschnittstelle. IP-Adressa vo dr IP Version 4 erscheined normalerwiis als Folga vo vier Zahle, wo durch an Punkt trennt werred, z. B. 130.94.122.195 oder 127.0.0.1.
Kloster St. Leonhard (Basel)
Noch dr Ufheebig vom Klooster
E Schaffner, wo under de Pflääger gschafft het, het d Iikümft verwaltet. 1669 si d Schaffneie vo Lienert, Martin, de Breediger und de Augustiner zämmegläit worde. Scho im Joor vorhär het dr Loonher si Sitz im früenere Klooster gha, vo wo us er s Bauwääse vo dr Stadt mit de Wärkhööf gläitet het. Er het dört de Handwärker iire Loon zaalt und s Geböid het dr Naame Loonhoof übercho, wo hüt no brucht wird.
1688 het mä sich wider an dr Kiirche z schaffe gmacht und under anderem die drei owale Fänster under em Lettner an dr Westwand usebroche. 1693 het mä im Dürm zwäi nöiji Glogge ufghänggt.
1821 isch d Bolizei im Loonhoof iizooge und 1835 het mä dört d Stroofaastalt iigrichdet, wil immer mee Gfängnis in de Dürm vo dr Stadtmuure ufgee worde si. 1840 het s 24 Gfängniszälle gha. 1844 isch d Bolizeidiräkzioon iizooge. Dr Loonhoof isch denn bis 1853 no äinisch umbaut worde und dr Stadtbaumäister Amadeus Meriaa het en däm aabasst, wo d Bolizei brucht het. 1897 het mä dr Chrüzgang abgrisse und 100 Zälle baut.
1995 isch s Undersuechigsgfängnis im Loonhoof ufghoobe worde und au d Staatsaawaltschaft het dr Loonhoof verloo. Und sidder wärde die alte Kloostergeböid für verschidnigi zivili Zwägg brucht.
Liste der Kulturgüter in Brugg
D Lischte vo de Kulturgüeter z Brugg zeigt schützenswärti Sache i der Gmeind Brugg im Kanton Aargau.
I dr Lischte sind die Objäkt, wo me gmäss em ''Bundesgsetz vom 20. Juni 2014 über de Schutz vo de Kulturgüeter in bewaffnete Komflikt'' in es Infäntaar ufgnoo het, und au no anderi Sache, wo als wichtegi Kulturgüeter und Dänkmööler für d Brugger und d Aargauer Gschicht – und deils sogar für d Schwiizer Gschicht – gälte und müesse blibe stoo.
Wil d Stadtgmeind Brugg sech in jüngschter Zyt mit de ehemolige Nochbergmeinde Uumike zämetoo het, isch d Zahl vo de wärtvolle Kulturgüeter grösser worde, und s glyche bassiert am 1. Jänner 2020 nomol, wenn Brugg und d Gmeind Schinznach-Bad wie bereits pschlosse tüend fusioniere.
Albisrieden
Albisriede isch es Quartier vo Züri und liit underem Üetlibëërg. S Quartier bildet zäme mit Altschtette de Chräis 9. Bis 1934 isch es en äigni Gmäind gsii und isch dänn i d Schtadt Züri iigmäindet worde.
Albisriede hät na e richtigs alts Dörfli mit Rigelboute usem 16. Jaarhundert. Au s Ortsmuseum und d Müli, wo no en alts Wasserrad hät, sind alti Rigelboute. Es git drei Chile, zwoo reformierti und äi katolischi. Z Albisriede liit au d Badi, wo de Max Frisch entworfe hät.
Uf Albisriede faart vom Hauptbaanhoof uus de Drüüer.
Hedemora
Hedemora isch de Hauptort vo dr glichnamige Gmeind i dr südschwedische Provinz Dalarna und dr historische Provinz Dalarna. Dr Ort hät 7 273 Iwohner und e Flächi vo 612 Hektare (2010). Hedemora ligt im Landesinnere, öpe 175 km nordweschtlich vo Stockholm ewägg. De Ort isch öber d Hoptstross Nr. 70, wo vo Enköping uf Borlänge füert, und mit de Isebahn erreichbar. I de Nöchi flüsst de öber 250 km langi Dalälven verbii.
Benoît Mandelbrot
Dr Benoît B. Mandelbrot (* 20. November 1924 z Warschau, † 14. Oktober 2010 z Cambridge, Massachusetts ) isch e Mathematiker gsi.
Läbe
Dr Benoît Mandelbrot isch z Warschau uf d Wält cho in ere Familie mit litauisch-jüdische Wurzle, wo en usprägti akademischi Tradition gha het. Im Johr 1936 isch er mit sine Eltere uf Paris usgwanderet, het währed em Zweite Wältchrieg im Süde vo Frankriich Ross ghüetet. Noch em Chrieg het er an dr École Polytechnique z Paris studiert, spöter isch er denn in d USA und het dört dr Master am California Institute of Technology gmacht. Er isch denn zrugg uf Paris zum 1952 siis Doctorat in Mathematik z mache, denn isch er an s Institute for Advanced Study z Princeton, N.J. zum Mathematiker John von Neuman. Er het e baar Johr am Centre National de la Recherche Scientifique z Paris gschafft, bevor er 1958 am Thomas J. Watson Research Center z Yorktown Heights, N.Y. het afo schaffe. Er het z Harvard and am Massachusetts Institute of Technology Underricht gee, und vo 1987 aa an dr Yale University. Dr Mandelbrot het bis zu sim Dod in de Vereinigte Staate gläbt.
Wärk
Dr Mandelbrot het mit vile Wüsseschaftler us de verschiidenste Diszipline zsämmegschafft und in Gebiet so underschiidlig wie Geologii, Medizin und Kosmologii Biidräg gmacht. Er het wägwiisendi Arbeite zur Fraktale Geometrii und zur Chaosforschig veröffentligt. Siini bekanntisti Entdeckig isch die fraktali Mandelbrot-Mängi. Er het d Geometrii vo de Fraktale bruucht zum under anderem z erkläre, wie Galaxie sich zsämmedüen, wie dr Briis vo Weize sich mit dr Zit veränderet, und wie d Hirni vo de Süüger sich in Falte legge, wenn si wachse. Er het au e Buech gschriibe über die fraktale mathematische Strukture an de Finanzmärt. und dr Wirtschaftsbuechpriis vo dr «Financial Times Deutschland» drfür überchoo.
Nambsheim
Nambse (IPA: [], frz. Nambsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Si lijt am Weschtufer vum Rhin bzw. Rhinsidekanal (Grand Canal d'Alsace). Si isch e Mitglid im Gmeindbund.
Geographi
Die elsässisch Gmeind erstreckt sich in dr Ewene weschtlich vum Owerrhin, wo do d'Staatsgrenz zue Ditschland (bzw. Bade-Wirdebàrig) bildet. Si lijt jewils guet 20 km südöschtlich vu Colmer un südweschtlich vu Friburg im Brisgau. Im Oschte het Nambshe Ateil am Rhinsidekanal mit dr Insle vu Chembs uf Brisach.
Noochbergmeinde
An d'Gmarkung grenze Haitre im Norde, Geiswasser im Nordoschte, Harte (Ditschland) im Südoschte, Balgäu im Südweschte sowie Ruschtehart im Weschte.
Gschicht
Einigi Grabstätte us reemischer un merowingischer Zit uf dr Gmarkung gäwe e Hinwiis uf e prähistorischi Besidelung bi Nambse. Die erscht urkundlich Erwähnung vum Dorf isch gegenem End vum 10. Johrhundert erfolgt, wo dr Bischof Widerold vu Strossburg in dr benediktinische Abtei vu Eschau Ländereie z'Nambse iwerlo het.
Am ehemolige Rhinarm öschtlich vu Nambse het sich früeher e Hafe befunde. S'Dorf het sit em 13. Johrhundert in dr Habsburger ghört, wo dert e Zollstation fier dr rhinländische Handel unterhalte hän, wo im Schloss Zollbüehl (frz. hit Motte du Péage) unterbroocht gsi isch. Debi het es sich eigetlich um s' Schloss Nambse ghandelet, wo im 16. Johrhundert s'erscht Mol erwähnt worre un im 19. Johrhundert us dr Urkunde verschwunde isch.
1389 – jetz isch s'Dorf e Lehe vum Wernher vu Ratolzdorf gsi – isch Nambse vum Bernhard vu Bebleheim plünderet worre. 1513 het dr kaiserlich Schatzmeister Jakob Villinger vu Schöneberg s'Schloss un Grossteil vum Dorf käuft. Scho 1536 het si Witwe d'Güeter vum Dorf an d'Stadt Colmer verkäuft, wo si an dr Peter Scheer us Schwarzeberg witterverkäuft het. In dr Folg isch Nambse nooch un nooch in d'Händ vu dr adelige Familie vu Landeck, vu Rappoltstei, vu Klug, vu Greiff, vu Schaueberg und vu Anthes iwergange.
Im 17. Johrhundert isch dr Ort, ohni dass sell an dr Feudalherrschaft ebbis geänderet hätt, unter franzeesche Souveränität kumme, awer erscht mit dr Revolution vu 1789 het mer die franzeesch Verwaltung ingfüehrt un dr ledscht Feudalherr enteignet. Vu 1871 bis 1919 het Nambse wie s'gsamt Elsass zum Ditsche Riich im Riichsland Elsass-Lothringe ghört. Anno 1910 het mer z'Nambse 355 Seele zellt. . Im Zweite Weltkrieg isch d'Bevölkerung 1939 uf Bouglon im Département Lot-et-Garonne evakuiert worre un nooch dr franzeesche Kapitulation im Herbscht 1940 wiider zruckkehrt. 1945 isch dr Ort vu dr naziditsche Besatzung befreit worre. Im Läuf vu sinere Gschicht isch s'Dörfel mehfach Grossbränd zum Opfer gfalle, so anno 1632, 1914, 1615, 1790 un 1915.
Verwàltung
vun Nambse ìsch. Nambse ghert zem Kommünàlverbànd.
Sehenswürdigkeite
D'Kìrech Sankt-Stephan datiert üs em 19. Johrhundert, dr hitig Kìrechturm stammt vu anno 1937.
Verkehrsabindung
Durch dr Bann verläufe d'Départementstrosse 52 (öschtlich vu dr Ortschaft parallel zum Rhisidekanal) un 468. D'Bundesautobahn 5/Europastross 35 lijt als iwerregionali Verkehrsodere direkt uf dr andere Rhinsite in Ditschland. Die dert gläge Aschlussstell Harte/Heitersche (Hartheim/Heitersheim) befindet sich numme 5 km südöschtlich vu Nambse, un isch iwer die allerdings fier dr Schwerlastverkehr gsperrt 2006 eröffnet Rhinbruck bi Fàssene guet erriichbar, sodass d'Ortschaft sehr guet an s'Strossenetz abunde isch.
Friedrich Glück
Dr Johann Ludwig Friedrich Glück, wia-nr mit-em ganza Nama ghoißa hôt (* 23. Sebdembr 1793 z Obrensenga – heitzodag a Stadtdoil vo Nirdenga em Kreis Esslenga –, † 1. Okdobr 1840 z Schornbach – heit a Stadtdoil vo Schorndorf em Rems-Murr-Kreis) ischt a deitscher Pfarrer ond Kombonischt vo volkstimliche Liadr gwäa.
Aus seim Leaba
D Friedrich Glück kommt am 23. Sebdembr 1793 en Obrensenga uff d Welt. Sei Vadder isch dr Pfarrer vo sellem Derfle. Nôch-em Bsuach vo dr Kloschdrschual Maulbronn dät’r gern d Offiziirslaufbôh eischlaga, abr uff Drenga vo seim strenga Vadder studiirt’r Theologii am Diibenger Stift. Weil’r scho seit seira Kendheit a graußer Freind vo dr Musik ischt ond au a Talent hôt, om oigene Melodia zo erfenda, isch’r oft uff dr Suach nôch Tekscht, wo-nem gfallet ond wo-nr a Melodii drzua schreiba kôô. Irgendwann kommt-em deet des Buach Deutscher Dichterwald ondr d Fenger, wo vom Justinus Kerner ond andre Romandiker rausgäa wôrra ischt. En sellem Werk hôt's em ganz bsondrs des Gedicht Das zerbrochene Ringlein vom Joseph von Eichendorff ôôdoa, wo mit de Werder In einem kühlen Grunde, da geht ein Mühlenrad ôôfangt. Dô drzua schreibt’r a eigengiga Melodii, wo bald om de ganz Welt ganga soll.
Nôch seira Vikarszeit z Neuenhaus em Aichtal kriagt’r 1825 sei erschda Stell als Garnisonspfarrer uff-em Hoha-Aschberg. Deet muaß’r sich abr et bloß om d Soldada vom wirdabergischa Milidär, wo deet stazioniirt send, kimmra, sondern au om de Gfangene en dr Feschdong. Bald druff freindet’r sich mit deane Freiheitsideea vo dr franzesischa Revoluzioo ôô, wo em Vormerz au ibr da Rhei en de deitsche Lender romschwabbet. Drom grôdet’r bald en Konflikt mit seira Obrichkeit, was zor Folg hôt, dass’r 1829 en da piedischdischa Flegga Schornbach em Remsdal zwangsvrsetzt wuud. An seim nuia Wohnort tridd dr Friedrich Glück bald en da Liadrkranz ei ond komboniirt fir dean oigene Liadr. En sellem Vorei fihlt’r sich abr et bloß wohl, weil deet gsonga wuud, sondern au, weil der Vorei – wia des au bei viile Turner-Bind em Vormerz dr Fall ischt – a Zelle vo freiheidliche Ideea ischt. Soddiche Gedanka dauchet au en seine Predigda auf. Mit seim Eisatz fir soziale Vrbesseronga gwennt’r zwar an Haufa Simbadiia bei seine „Schäfla“, doch wachset au d Neider ond Denunzianda. So grôôdet’r bald uff-nen Kollisionskurs mit dr weltlicha ond dr kirchlicha Obrichkeit. Troscht erfehrt’r vo seine Freind Berthold Auerbach, Hermann Kurz ond Nikolaus Lenau.
1840 erkrankt dr Friedrich Glück zerscht an-ra Kehlkopfentzendong ond schbätr kommt noh d Bruschtwassersucht mit-ra ôôschliaßenda Lehmong drzua. Des älles fihrt zo seim friha Dod em Aldr vo 47 Jôhr. Sei ledschda Ruha fendet’r uff-em Schornbacher Friidhof. Abr scho sechs Jôhr schbätr wuud sei Grabstell uffgleest, om Platz fir-en nuia Vrstorbena zo macha.
A Anekdood
Dr Friedrich Glück ischt a gselliger Mensch gwäa ond hôt da Remsdäler Wei et vrachdet. Wia-nr ama scheena Samschdich bis schbät en d Nacht nei mit a baar Freind em Dorfwirtshaus zecht hôt, hôt’r deane a Wett vorgschlaga: Wenn er môrga en seira Predicht dreimôl kurz hendranandr oin vo seine Mitzecher beim Nama nenna dät, nô miaßt-em dr sell drei Flascha Wei schbendiira. Falls’r des abr et schaffa sodd, dät er drei Flascha kriaga. – Wia am andra Dag dia Mitzecher – drondr dr Forschtwart Retter – en d Kirch komma send, hôt dr Glück grad mit dr Predicht ôôgfanga ond a feiriga Red gega da ibrmäßiga Genuss vom Alkohol ghalda. Uff oimôl drehnt’s vo dr Kanzl raa: Ich aber sage euch: Der Retter wird kommen, der Retter ist nahe – der Retter ist da!
A kloina Auswahl vo seine kombosidorische Werk
Mit seira Melodii zom Eichendorff-Gedicht In einem kühlen Grunde, da geht ein Mühlenrad isch dr Friedrich Glück gewissermaßa oosterblich wôrra, au wenn de meischde Leit sein Nama mit sellem Liad ibrhaupt et vrbendet. Ond nomôl a Mihlaliad wuud uff dui Melodii gsonga: Dort unten in der Mühle saß ich in guter Ruh … nôch-em Justinus Kerner seim Gedicht Der Wanderer in der Sägemühle. Vroinzlt wuud em Glück au d Vrtonong vom Gedicht Schweizerheimweh vom Schweizer Filosofiiprofessr Johann Rudolf Wyss zuagschriiba. Au zo dr Ballade Bertrands Abschied vo-ma oobekannda Vrfasser hôt dr Friedrich Glück a Kombosizioo beigsteiret.
Poschtume Ehronga
Zo seine Leabzeida ischt em Friedrich Glück koi bsondra Ehr zodoil wôrra. Erscht an Haufa Jôhr nôch seim Dod isch em Pfarrhaus vo Schorndorf-Schornbach a Gedenkstedde fir-en errichdet wôrra. Lueg dô drzua da Ardikl Friedrich-Glück-Gedenkstätte. D Stadt Nirdenga hôt a Halle, a Schual ond a Strôß nôch-em benannt. Em Mai 1983 hôt dr Schorndorfer Hoimetvorei en dr Brühlhalle a Ausstellong zom Gedenka vom Glück seim 190. Geburtsdag ereffnet. Dui ischt ondrem Moddo gstanda: Ludwig Friedrich Glück – Pfarrer, Bürger und Komponist im Vormärz.
Kohlenstoffdioxid
Choolestoffdioxid oder Chooledioxid isch e chemischi Verbindig us Choolestoff und Suurstoff mit dr Summeformle CO2. Wenn s in Wasser glööst isch säit men em vilmol – bsundrigs im Zämmehang mit chooledioxidhaltige Getränk – Cholesüüri, was ungnau isch.
Choolestoffdioxid isch e unbrennbars, suurs, farb- und gruchloses Gas, wo guet in Wasser lööslig isch. Mit basische Metalloxid oder -hüdroxid bildet es zwei Arte vo Salz, wo men e Carbonat und Hydrocarbonat säit.
Choolestoffdioxid isch e natürlige Bestanddäil vo dr Luft. Im Joor 2013 het s e middleri Konzentrazion vo 0,040 Volumebrozänt (400 ppm) ghaa. Die Konzentrazioon isch sit em Aafang vo dr Industrielle Revoluzioon gwaggse und wil s Chooledioxid e wichdigs Driibhuusgaas isch, warne Klimaforscher vor ere Klimakatastroofe. S Choolestoffdioxid entstoot, wenn choolestoffhaltigi Substanz vollständig verbrennt wärde. Im Organismus vo Lääbewääse isch s e Brodukt vo dr Zällatmig. Pflanze, Alge sowie mönggi Bakterie und Archaeä wandle Choolestoffdioxid dur Fixierig in Biomasse um. Bi dr Fotosünthese entstoot us anorganischem Choolestoffdioxid und Wasser Glucose. Choolestoffdioxid isch e wichdige Bestanddäil vom globale Choolestoffzüklus. Es cha toxischischi Uswirkige ha, aber d Konzentrazioon in dr Luft länge nid für daas und au nid wemm mä Glüürliwasser drinkt. Chooledioxid wird technisch vil aagwändet. In dr chemische Industrii wird s zum Bischbil brucht zum Harnstoff broduziere. Gfroore wirds as Froocheniis als Chüelmittel verwändet, überkritischs Choolestoffdioxid wird as Lösigs- und Extraktionsmiddel iigsetzt.
Bezirk Burgdorf
Dr Amtsbezirk Bùùrdlef isch bis zum 31. Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn mit Houptort Bùùrdlef gsi. Är het 24 Gmeinde umfasst:
Dr Amtsbezirk Bùùrdlef het 46'127 Ywohner (Stang 31. Dezämber 2008) uf 205 km² gha.
Sit em 1. Jänner 2010 ghöre 23 Gmeinde zum Verwautigskreis Ämmitau, Bäriswiu zum Verwautigskreis Bärn-Mittuland.
Lengelsheim
Lengelse (lothrìngisch; frànzeesch un ditsch Lengelsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Lengelse lijt uf re Heche zwìsche 265 un 388 m ìwer em Meeresspiejel. Durich s Dorf fließe dr Bittenbach un dr Himersbach, wie bi dr Kìrich zem Breidenbach zàmmekumme. Züe dr Gmein ghert àui no dr Bersiederhof.
Gschìcht
Lengelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1414 àls Lengeniss (1594: Lengissheim, 1681 Lenglisheim).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lengelse ìsch. Lengelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Lengelse ghert zem Rhinfrankisch.
Qing-Dynastie
D Qing-Dünastii (mandschurisch daicing gurun; ), au Mandschu-Dünastii, isch 1616 vo de Mandschu under em Nurhaci gründet worde. Si het vo 1644 aa im Kaiserriich China gherrscht. Si het d Ming-Dünastii abglööst und iir Ändi isch 1911 choo, wo d Republik China am 1. Januar 1912 errichdet worde isch.
D Qing-Dünastii isch noch dr mongolische Yuan-Dünastii die zwäiti Dünastii z China gsi, wo nit vo Han-Chinese gründet worde isch. Si het uf em Ufstiig vom Volk vo de Dschurdsche basiert, wo as Jin Dünastii vo 1125 bis 1234 und spööter as die Spöötere Jin in Nordchina gherrscht häi. 1635 häi d Dschurdsche sich afo Mandschu nenne. Vo 1636 aa het d Dünastii sälber Qing ghäisse.
Christkind
Verbreitig
S Grischtkind isch noch em „Atlas der deutschen Volkskunde“ (erhobe ab 1928) bekannt un aktiv z Weschtditschland (ab Oldeburg noch Süde un weschtlig vu Breme, Hildesheim, Göttinge, Erfurt un Weimar), z Südwescht- un z Südditschland, z Böhme un z Schlesiä (gsii). Üsserdäm isch des Kind mit sinene Gobe aü im Elsiss, in dr alemannische Schwiz un z Eschtrich verbreitet. Noch em „Atlas der schweizerischen Volkskunde“ (erhobe ab dr 30er Johr) heißt s Grischtkind z Basel, im Baselbiät, im ganze Bärnbiät un im weschtlige Aargau aber Wiehnächtchind – so aü viilmol im ditsche Markgräflerland, z. B. bim Johann Peter Hebel im Gedicht „Eine Frage“.
Nach der Uskumft vom Schwyzerische Idiotikon isch s Chrischtchind i Teile vo de refermierte, aber auch de katholische Schwyz allerdings jung. Na im 18. und 19. Jahrhundert hät zum Byspil a mängen Orte de Chlaus Gschänkli praacht. S Chrischtchind isch i de Schwyz offebar en Import us em Südtüütsche.
Konfessionelle Iifluss
Dr grescht Deil vum draditionälle Verbreitunggebiit vum Grischtkind isch katholisch. Aber ürspringlig isch s Grischtkind in broteschtantische Gegende as Konkurränz zum „katholische“ Bischoff Nikolaus ufkumme – dr Nigelaüs stellt jo dr Heilig Nikolaos vu Myra dar. Agäblig solls vum Luther esälber iigfiährt wore sii (Beleg?). Dr Nigelaüs alias Samichlaus het bis zu dr Reformation iberal am 6. Dezämber d Gschänkli brocht – an Wihnächte hets bis dert nyt gä. Ass dä Bischoff sich e Urteil iber Guet un Bes am Mänsch amaßt un belohnt oder stroft, het noch dr lütherische Vorstellung nit derfe si, des diäg allei im Grischtus zuestoh. Zuedäm isch d katholisch Heiligeverehrung vum Proteschtantismus abglähnt wore. Diä Landschafte in dr Schwiz, wu s Grischtkind Wihnächtskind heißt, ghere zu dr reformiärte Gebiit, so aü s badisch Markgräflerland. I der öschtliche Schwyz aber hät sowohl i verschidene refermierte wie i de katholische Regione na bis is 19. Jahrhundert de Chlaus Gschänkli praacht. Hüt isch deete aber au s Chrischtchind de Überbringer – und gheisst au esoo.
S Grischtkind bzw. s Wihnächtskind het sich also in dr katholische un evangelische/reformiärte Gegende im Weschte un Süde vum ditsche Sprochgebiit as Gschänklibringer an Wihnächte kenne etabliäre, im Nigelaüs si Termin isch am 6. Dezämber bliibe – so kummi si guet anenander verbei.
S Grischtkind wird zruckdrägt
Konkurränz het s Grischtkind in dr letschte Johrzehnte aber vum Wihnächtsmann bikumme, dä rot-wiss Gsell isch noch em „Atlas der deutschen Volkskunde“ eigentlig im Nord- un Oschtditsche drheim, aber d Werbe-Induschtii duete mit Macht aü im Süde verbreite. Im Elsiss heißt dr Wihnächtsmann Père Noël; diä meischte elsässische Kinder känne s Grischkindli nimmi.
Burg Fürstenberg (Hüfingen)
D Burg Fischtebärg isch e Burgruine bi Firschtebärg, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hiifinge im Schwarzwald-Boor-Chrais z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf 918 Meter iber Normalnull uf em Firschtebärg
Gschicht
D Burg isch wahrschyns im 11. Johrhundert böue wore. Anne 1175 s erscht Mol gnännt wore, dr Herzog Berthold IV. von Zähringen het d Burg in ere Fehde mit dr Grofe von Zollern eroberet. Wu d Zähringer im 13. Johrhundert uusgstorbe sin, isch d Burg an dr Heinrich I. von Urach chuu, wu si derno Grof von Fürstenberg gnännt het, d Burg isch dr Stammsitz vu dr Firschtebärger wore. Im Dryssgjehrige Chrieg isch d Burg gschlisse un schließli um 1790 abbroche wore. D Burg isch bis zuen eme Brand anne 1841 d Stadtburg vu dr friejere Stadt Fischtebärg uf em Firschtebärg gsi. No däre Brunscht isch Firschtebärg am Fueß vum Bärg wider ufböue wore, hite isch s e Stadttdeil vu Hiifinge.
Aalag
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no gringi Räscht erhalte.
Lohn
S Wort Lohn maint:
Lohn isch de Name vo folgende Örtlichkaite:
usserhalb vom Alemannische Sprochruum:
Lohn isch de Name vo folgende Persone:
Lueg au
Landesvereinigung Freie Wähler Bayern
D Landesveräinigung Freiji Weeler Bayre isch e Landesverband vo dr Bardei Freiji Weeler. Si isch 1997 as Veräinigung vo Weeler us dr Middi vom Landesverband der Freien Wähler gründet worde, wo as Dachverband vo Weelergrubbe nit an de Landdaagswaale het chönne mitmache. Dr Landesvorsitzend isch dr Hubert Aiwanger, sit Mai 2019 isch d Susann Enders die nöiji Generaalsekretäärin, dr Felix Locke isch dr stellverträtend Generaalsekretäär.
Grundsetz
Die Freije Weeler verdräte, je noch em Thema, zum däil liberaali (s Versterke vo de Bürger- und Menscherächt, d Förderig vom Middelstand, en öffentligi Hushaltsdiszipliin), zum däil konservatiivi (Vergröösserig vo de Sicherhäitschreft, d Bekämpfig vo Drooge), zum däil sozialliberaal (staatligi Existänzvorsorg, Chanssegliichhäit in dr Bildig, d Fürderig vom Woonruum) oder ökoloogisch-alternatiivi Ziil (Energiipolitik, Wasserwirtschaft). Das het de Freije Weeler immer wider dr Vorwurf vo dr Beliebigkäit oder vom Populismus brocht; für d Bardei sälber isch das e Zäiche vo Pragmatismus.
Programmatik
Schweerpünkt in dr bayrische Landespolitik si sit 2008 d Bildigs- und Hoochschuelpolitik (Abschaffig vo de Studiebidrääg und s Abitur noch dr 12. Joorgangsstuefe (G8)), d Förderig vo ernöierbaare Energie, s Infroogstelle vo Groossbrojekt (Flughaafe Münche, dr Donauusbau, die zwäiti Stammstrecki vo dr S-Baan Münche). oder in den Leitlinien der Landesvereinigung zur Landtagswahl 2013.
Kwelle
Dr Ardikel «Landesvereinigung Freie Wähler Bayern» uf dr dütsche Wikipedia
Heidi Wiesler
D Heidi Wiesler (* 28. Merz 1960 z Minschterdal) isch e ehmoligi dytschi Skirännlaiferi. Si fahrt fir dr Skiclub Minschterdal.
D Wiesler het bi dr Junioreneuropamaischterschaft 1977 d Bronzemedallien im Riiseslalom gwunne un het johrelang zue dr Nationalmannschaft vum Dytsche Skiverband ghert. Ihri Sterkine sin vor allem in dr schnälle Diszipline wie dr Abfahrt un em Super-G gläge. Ihre bescht Wältcupergebnis het si in dr Saison 1982/1983 im Abfahrtsränne vu San Sicario (ITA) mit eme dritte Blatz hinter dr boode Franzesine Caroline Attia un Claudine Emonet ghaa. Anne 1985 het d Wiesler di Dytsch Maischterschaft im Abfahrtslauf gwunne. Im Merz 1987 het si ihre Ruggdritt vum Skirännsport bekannt gee.
Niederhaslach
Ìngerhosle (frz. Niederhaslach, dt. Niederhaslach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Ìngerhosle ìsch. Ìngerhosle ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìngerhosle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Labiodentaler Konsonant
Mit labiodental meint mer in de Phonetik en Artikulationsort. Un zwar die Konsonante, wo mit de Unterlippe (lat. labia) un de Obere Zään (lat. dentes) artikuliert werde. Zum Byspil duet mer bim /f/ in „Fisch“, d Oberzään aa d Unterlippe drugge.
S Alemannisch het je nooch Dialäkt bis zue fümf labiodentali Konsonante: de labiodentale Fortis wie in offe, di labiodentali Lenis wie in Ofe, de labiodentale Approximant wie in Wasser, s labiodentali Affrikat wie in Pfiil un allophonisch de labiodentale Nasal wie in Gämf.
FC Bayern München
Dr Fußball-Club Bayern, München e. V., churz FC Bayern München, isch e Sportverain us er bairische Landeshauptstadt Minche. Är isch am 27. Februar 1900 grindet woren un isch mit iber 251.000 Mitglider dr zwaitgrescht Sportverain vu dr Wält.
Bekannt woren isch dr FC Bayern München dur syni professionäll Fueßballabdailig, wu mittlerwyle in d FC Bayern München AG uusglideret isch. Di erscht Herremannschaft spiilt syt dr Saison 1965/66 ohni Unterbrächig in dr Bundesliga un isch mit 26 Maischtertitel dr dytsch Rekordsiiger, derzue mit 17 Pokalsiig dytsche Rekordpokalsiiger. Au uf dr internationale Ebeni isch dr Verain mit mit acht Europapokalsiig, dodervu sächs in dr Champions League bzw. em Europapokal vu dr Landesmaischter, ain vu dr erfolgrychschte Verain vu Europa. Zwaimol het dr FC Bayern München dr Wältpokal un aimol d FIFA-Klub-WM gwunne. Dr grescht Erfolg isch em Verain anne 2013 un 2020 glunge mit em Triple. Di erscht Mannschaft drait ihri Haimspiil syter anne 2005 in dr Allianz Arena uus.
Zum FC Bayern ghere au no anderi Abdailige: d Fueßballfraue sin 1976 un 2015 Dytsche Maischter un 2012 DFB-Pokalsieger wore. D Basketballer sin drei Mol Maischter un aimol Pokalsiiger wore, d Schachabdailig het nyyn Dytschi Maischterschafte un ain Europapokal gwunne un d Durner sin vier Mol Dytschi Maischter wore.
1998 bis 2001 Di nationali Dominaz u der Gwinn vo der Champions League 2001
Vier Tag später hei d Münchner 25 Jahr nach em letschte gwinn vom Europapokal vo de Landesmeischter u zwöi Jahr nach em dramatische Finale z Barcelona der Title zum vierte Mal chönne gwinne. Ds Champions League-Finale zwüschem FC Bayern u em FC Valencia het z Mailand stattgfunde u isch mit 5:4 im Elfmeterschiesse entschide worde. Der Oliver Kahn isch der Held vom Abe worde wil är drei Elfmeter pariert het.
2013 bis 2019 D Meischterschaftsserie u der Abschid vom Schwinschteiger em Lahm u em Robbery
D Saison 2018/19 isch di erschti Saison vom Niko Kovač als Trainer u glychzytig di letschti Saison vom Franck Ribéry u em Arjen Robben bim FC Bayern. Sys erschte Pflichtspiil em Supercap gwinnt der Niko Kovač mit em ne 5:0 gäge sy Ex-Verein. Är gwinnt di erscht 6 Spiil i der Bundesliga denn chunnts zu nere Krise. Am 19. Oktober 2018 het's d Bosse vom FC Bayern du verjagt wäg de Mediebrichte. Si hei du e Pressekonfeänz gä wo du allerdings komplett us em Rueder glufen isch. Uf das abe hei d Bosse d Konferänz abbroche. Nach däm sech der FC Bayern Münche wird het gfange gah, het d Manschaft d Ufholjagt gstartet u sogar Borussia Dortmund überholt. Am Ändi vo der Saison het der Niko Kovač du ds Dubel gholt. I der Champions League isch Bayern gäge Leverpool em Champions League Siiger usgschiede.
Syt 2019 Gägewart
I der Summerpouse 2019 hei mit em Rafinia, em Arjen Robben u der Franck Ribéry grad drei Stütze wo im bim Tripel gwinn sy der bi gsi der Verein verla. U ou der Uli Hoeness het im Ougust sys langjärige Amt als Presidänt ab gä. Am 10. Spiltag vo der Saison 2019/20 het der FC Bayern e 5:1 Niderserlag gäge Eintracht Frankfurt kassiert. Es isch die höchsti Niderlag vo de letschte 10 Jahr gsi. Das het der Niko Kovač du derzue veralasst de Bosse sy Rücktritt azbieten u so isch es du cho, dass es nach chly meh als em ne Jahr zur Trennig zwüschem Niko Kovač u em FC Bayern Münche isch cho. Vor sym Poste bim FC Bayern het der Niko Kovač Eintracht Frankfurt trainiert. Nachdäm der Hansi Flick ds Training überno het, hei d Bayern 4 mal hinderenand gwunne. Am 21. Dezämber 2019 gwinnt der FC Bayern gäge Wolfsburg geit uf Platz 3 i d Winterpouse. Wäret der Winterpouse het me du entschide, das der Hansi Flick bis zum Ändi vo der Saison Trainer blibt. Im April isch sy Vertag bis i z Jahr 2023 verlengeret worde.
Gwunneni Title
Di erschti Mannschaft vom FC Bayern Münche spilt syt der Saison 1965/66 i der Bundeliga. Es isch der erfolgrychsti Club z Dütschland u isch dütsche Reckortmeischter. Syt der 20. Meischterschaft täge d Spiiler uf em Trigo vier Stärne. Der FC Bayern isch der erschti Club wo's gschaft het, es Double erfolgrych z verteidige.
Weblink
Offiziälli Websyte vum FC Bayern Münche
Abtsgmünd
Abtschgmẽnd (amtlich Abtsgmünd) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Abtschgmẽnd leit am Zammafluss vo Lein ond Kocher. D Nochbergmoede vo Abtschgmẽnd Adelmannsfelden, Neuler, Hüttlingen, Aalen, Heuchlingen, Schechingen, Obergröningen, Eschach ond Sulzbach-Laufen.
Gmoedsglidrong
Zua Abtschgmẽnd gheret d Gmoedsdoel Abtsgmünd, Hohenstadt, Laubach, Neubronn, Pommertsweiler ond Untergröningen.
Gschicht
Abtschgmẽnd ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1136 als 839 Gemunden.
Verwaldong
Abtschgmẽnd ghert zua koenere Verwaldongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Abtschgmẽnd ischt dr Armin Kiemel.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Abtschgmẽnd ghert zom Schwäbisch.
Maximilian von Pappenheim
Maximilian vo Bappèheim (* 1580; † 14. Februar 1639) isch dè Landgrõf vo Stüèlingè im Landgrõfschaft Stüèlingè un Rychserbmarschall.
Läbbè
Maximilian vo Bappüheim isch dè Sohn vom Conrad vo Bappèheim († 1603) un sinèrè Gemahlin Catharina vo Lambärg († 1599). Uffgrund vom hohè Alter vom Alexander II. vo Bappèheim hèt er in Vodrèttig scho ab 1607 s Rychserbmarschallamt uusgübt. Uss sellèm Grund hèt er 1611 am Kurfürschtèdaag z Nürnbärch sowiè 1612 am Wahl- un Krönigsdaag vom Kaiser Matthias z Frankfurt deilgnòò. È Johr spôter, 1613, isch er Deilnèmmer uff èm Rychsdaag z Rägensburg un a dè Krönung vom Kaiser Ferdinand II. gsi. Am Kurfürschtèdaag z Rägensburg 1630, wo dè Wallèschtei entlòò worrè isch, hèt er ebbèfalls deilgnõ. Ab 1635 hèt er schlièßlich offizièll s Seniorat vo dè Bappèheimer übbernõ.
Um sin aaschpruchsvollè Läbbènsschtyl uffrächtzerhaaltè, isch dè Maximilian vo Bappèheim zwungè gsi, Deile vo sim Bsitz z voüßèrè. Im Johr 1613 hèt er für 88.500 Guldè diè „hoche Forscht- Gelait- un Land-Grichtlichi Obrigkeit“ übber St. Bläsy vokauft, 1621 hèt er für 130.000 Guldè d Hèrrschaft Gräfèthal vokauft. Zu sèllèrè Zit, vo 1620-1624 hèt d Stüèlinger Burg zuè nèm Schloss umbaut, dèm mò hüt Schloss Hohèlupfè sait un übber Stüèlingè als Wòrzeichè thront. Bim Umbau hèt er druff beschtandè, dass dè Durm, èn aaltè, zimli gschlissènè Bärgfryd, zuè nèm Schlossdurm mit èm achteggigè Sockel un èrè abschlièßendè welschè Durmschpitzè uusbaut worrè isch. Letschteres dütet druff hy, dass dè Maximilian vo Bappèheim vom welschè Bauschtyl gsi isch. D Landgrõfschaft Stüèlingè isch im Bappèheimer übbrigens vum dütsche Kaiser als Lehè für sini treuè Diènscht übberdrait worrè, nõchdèmm sèll Lehè nõch èm Uusschterbè vom Lupfener Gschlècht öppè 30 Johr lang vowaist gsi isch.
Insgsamt isch dè Maximilian vo Bappèheim dreimòl vohürõtet gsi. In èrster Ehe hèt er 1600 d Elisabeth, Döchter vum Grõf Ludwig I. vo Sayn-Wittgèschtei ghürõtet, welli abber no im glychè Johr gschtorbè isch. Zwei Johr spôter hèt d Juliana, Döchter vum Grõf Hermann I. vo Wyd ghürõtè. Sèlli Ehe hèt abber au nur zwei Johr ghaaltè, bis d Juliana 1604 gschtorbè. I dè drittè un letschtè Ehe hèt er 1606 Maria Ursula, Döchter vum Grõf Ludwig vo Leiningè-Leiningè zur Frau gnò. Nõch sèllèrè irem Dòt 1638 hèt dè Maximilian vo Bappèheim èm Versuch für è virti Ehe mit dè Anna Sophia, è Döchter vum Pfalzgrõf Auguscht vo Sulzbach, unternõ. Sèll isch abber am Dòt vum Maximilian 1639 gschitterèt. Obwoll sèlli Ehe nimmi zschtand chò isch, hèt dè Maximilian am 6. Dezèmber 1638 no è Teschtamènt vofasst, wo d Anna Sophia begünschtigt worrè isch un irè unter andrem d Hèrrschaft Mettingè bi Stüèlingè vomacht, mit èm Sitz uff dè Burg Untermettingè.
Mit èm Abläbbè vom Maximilian isch diè Bappèheimischi Linniè Allgäu-Stüèlingè erloschè, welli vum Heinrich XI. vo Bappèheim aagfangè worrè isch. Im Aadenkè a dè Maximilian vo Bappèheim isch èn Epitaph i dè Pfarrkirchè z Bappèheim errichtet worrè, ebbèso è Doppelgrab uss Marmor i dè Stadtkirchè z Èngè.
Nõchkommèschaft
Uss sinèrè drittè Ehe hèt er drei Kinder ghaa, wo er alli übberläbbt hèt:
Sonnenuhr
Es Sunnezyt isch es Zyt, wo mit em Sunneliecht azeigt, was für ne Tageszyt ass es isch.
Das Zyt gseht so uus: Bi der normale Form het s i der Middi en Stäcke, wo am Bode oder amene Huus agmacht isch, und drumume e halbrunde Chreis vo Margge uf dere Syte, wo der Schatte vom Stäcke higoot – wänn d Sunne tuet schyne. Die Zeiche sind d Zifferedafele vom Zyt und es het immer eis für jedi Stund; das git en Skala. Wie s Bild vommene Zyt usgseht, ergit sech wäge de astronomische Konstelazioon und us der geografische Laag und em Platz, wo s stoot; es git flachi und rundi, grossi und chlyni Zifferedafele, und der Schatte vom Stäcke isch eigentlech der Zeiger vom Sunnezyt, wo sech bewegt fasch wie dä vo de mechanische Zyt. Meischtens macht me d Sunnezyt an ere Huuswand a, wil me se eso vo wytem gseht.
Gnau gnoo luegt me bi der Funkzioon vo vilne Sunnezyt nume uf en einzige Punkt; das isch s Ändi vom Stäcke oder bi andere Forme en chlyni Chugele; die heisst der «Nodus», und präzys dört wo däm syn punktförmige Schatte higoot cha me d Zyt mässe.
Me chan au umgcheert es Loch imene Bläch oder emene Stei mache und luege, wo der Sunnestraal derdur higoot, und so tuet d Sunne mit däm Punkt vo ihrem Liecht ufem Ziffereblatt d Zyt azeige.
D Sunnezyt könnt me scho sid der antike Zyt, wo der Sunneschatte vo de alten Ägipter, de Mesopotamier und de Chineese gmässe worden isch; der Vitruv het i sine Büecher vo de Sunnezyt und au vom Turm vo de Wind z Athen, wo hüt no stoot und wo grad acht so Zyt a sine Muure het, gschribe, und der römisch Kaiser Auguschtus het anne 10 vor Chrischtus ufem Marsfäld z Rom en Obelisk us Ägipte lo ufstelle und mit däm sym Schatte d Tageszyt agluegt. Sunnezyt sind no lang brucht worde, wo me für d Zytgloggetürm vo de Stedt scho die mechanische Zyt gha het, und es git se jo no hüt. So Sunnezyt cha me a Chile, a Schlösser und au a chlynere private Hüüser gseh. Bi vilne vonne sind zu de Stundezeiche no Figuure und Ornamänt ufgmoolet, und es git au Wärch mit Sinnsprüüch derby, wo öppe mit em Sunneliecht oder eifach mit der Zyt z tue händ.
Es git vil Aarte vo Sunezyt; modärni Konstrukzioone zeige no meh Sache als nume grad d Tageszyt, öppe d Jooreszyt, wo d Sunne immer wider underschidlech hööch überem Horizont stoot, und au der Stand vo de Stärnzeiche.
S Fachgebiet wo mit de Sunnezyt z tue het isch d Gnomonik.
Golf von Bengalen
Dr Golf vo Bengale wird im Weste vo Sri Lanka und Indie begränzt, im Norde vo dr Region Bengale, wo im Golf dr Naame gee het und wo us em Staat Bangladesch und em indische Bundesstaat Westbengale bestoot, und im Oste vo Myanmar, Thailand und Indonesie. Im Süde isch er mit em Indische Ozean verbunde; as Gränze zwüschen em Golf und em Ozean cha mä d Linie zwüschen em Südspitz vo Sri Lanka und em Nordspitz vo dr indonesische Insle Sumatra nee.
Hääfe
Chittagong und Mongla in Bangladesh, Chennai (Madras) und Kolkata (Kalkutta) z Indie und Yangon (Rangun) in Myanmar, si die grösste Hääfe. Witeri indischi Hääfe befinde sich in:
Leiningen (Lothringen)
Läning (lothrìngisch; frànzeesch Léning, ditsch Leiningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Läning lijt àn dr Albe, vier Kilometer nordweschtlich vun Albestroff uf re Heche zwìsche 216 un 300 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Läning ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1240 àls Lendingen (1510: Lenningen-Altdorf, 1587: Leiningen, 1626: Léning-les-Hingsanges, 18. Jh.: Léning).
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Läning ìsch. Läning ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Läning ghert zem Rhinfrankisch.
Zürcher Oberland
Es hät zwee See-e, de Gryffesee und de Pfäffikersee. D Glatt flüüsst dur de Gryffesee, de grööscht Fluss vom Züri-Oberland isch aber d Tööss. Im Oschte sind hööchi Bëërg, so de Bachtel, s Hörndli und s Schnebelhorn.
S grööscht Oort isch Uschter, wo nach Züri und Winterthur di drittgrööscht Schtadt vom Kanton isch. Schtëërnebëërg isch lang di hööchstgläge Gmäind gsii vom Kanton Züri (sit 2015 ghöörts zu Baume). Im Züri-Oberland liit au d Chybuurg, und bi Pfäffike isch s Röömerkaschtell Iirgehuuse. Z Aatel isch s bikannt Dinosaurier­museum.
Dan Gertler
De Dan Gertler (* Dezember 1973) isch en israelische Gschäftsmaa und Gründer und Präsident vo de Dan Gertler International (DGI), ere Gruppe vo Firme. Bsunders aktiv isch er im Beriich vo Diamante und Kupfermine in de Demokratische Republik Kongo.
Läbe und Gschäft
De Dan Gertler isch es Grosschind vom Moshe Schnitzer, wo di israelischi Diamantebörse gründt het und ihre erschte Präsident gsi isch. Vo sim Grossvater und sim Vater het er viil über de Handel mit Diamante glehrt und im Aaschluss an sini drüjährigi Dienschtziit bi de Israelische Armee het er sini eigedi Diamanthandelsfirmaa aafange ufbaue. Im 1996 het er dann sini Firmegruppe DGI gründt. Im 1999 het di israelisch Ziitig Yedioth Aharonoth brichtet, de Dan Gertler heti im 1997 Diamante z Liberia und z Sierra Leone im Ustuusch vo militärischem Training und Waffeliferige kauft. Au über sis Engagement in de Demokratische Republik Kongo git's immer wider Hiwiis und Vorwürf in de Medie. So soll de Gertler im 2000 für numme 20'000'000 US-Dollar s Monopol für de Export vo de kongolesische Diamante übercho ha, obwohl di Lizemnz öppe 600 Miilione US-Dollar wert sigi. De Grund für di guete Wirtschaftbezihige soll di gueti Beziehig vom Dan Gertler zum Laurent-Désiré Kabila gsi si. Au mit em Sohn und Nochfolger vom Kabila, em Joseph Kabila, het er schints guete Bezihige. Wil de Gertler und sini Firmene sälber kaum Erfahrig in de Usbütig vo Mine hei, fungiirt er meischt als Zwüschehändler und eini vo de Firmene, wo hüüfig als Gschäftspartner vom Dan Gertler gnennt wird, isch in im schwiizerische Kanton Zug aasässigi Firma Glencore. D NZZ het Glencore und Gertler im 2009 au als «strategische Partner» bezeichnet.
Saane (Begriffsklärung)
Saane chan folgendi Bedütig ha:
Lueg au:
Chapel Royal
D Chapels Royal (ängl. [ˈtʃæpɘlz ˈɹɔɪɘl] „kööniglichi Kapälle“) si zwäi Kapälle im St. James’s Palace z London: Die äigentligi Chapel Royal und d Queen's Chapel. Zur Chapel Royal ghöört au dr kööniglichi Choor, wo bi Gottesdienst in de Chapels Royal und bi köönigliche Festakt ufdritt.