cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tour de Suisse 2010
Die '''74. Tour de Suisse''' het vom 12. bis 20. Juni 2010 stattgfunde. S Organisationskomitee vo der Schwiizer Landesrundfahrt het am 31. Juli 2009 d Etappenort bekannt gee. D Gesamtlengi isch 1353,1 Kilometer gsi. Die zweiti Etappe het e churzes Stück über italiänischs Gebiet gfüehrt und d Fahrer hai drbii dr Simplonpass überquert. Die sächsti Etappe, die sogenannti Königsetappe, isch über e Suste-, Oberalp- und Albulapass gange. D Tour het z Lugano mit em Prolog aagfange, si het mit eme abschliessende Zitfahre vo Liestel uf Basel und wider zrugg uf Liestel gändet. . Zum erstemol sit Johre het kei Etappe e Bergakumft gha.
Favorite
Zu de Favorite vo dr Tour de Suisse 2010 hai dr Andy Schleck, Fränk Schleck, Fabian Cancellara vom Team Saxo Bank ghört, dr Lance Armstrong vom Team RadioShack, dr Mark Cavendish vom Team HTC-Columbia und dr Thor Hushovd  vom Cervélo TestTeam.
Bernhard Fütterer
Dr Bernhard Fütterer (* 17. Augschte 1931 z Lohr) isch e dytsche Dialäktdichter.
Lääbe
Dr Bernhard Fütterer schrybt uf Elzdäler Alemannisch. Anne 1992 het er unter em Titel „Unvergässe“ en Uuswahl mit Gedicht uusebrocht. Syterhär het er e baar Biechli mit Gedicht un au ne Schauspiil uf Alemannisch publiziert.
Lambert von Spoleto
Dr Lambert vo Spoleto (* öbbe 875; † 15. Oktober 898 z Marengo) isch dr Sohn vom Herzog Guido vo Spoleto us em Huus vo de Widone, Vorfahre vo de Salier, gsi, wo 889 as König Guido II. vo Italie zum ene Nationalkönig worden isch und 891 dr Papst Stephan V. zwunge het, ihn zum Kaiser z chröne.
Si Vater het im Februar 892 dr neu Papst Formosus drzue brocht, dr Lambert zum Mitkaiser z ernenne. Dr Guido isch zwei Johr spöter gstorbe. Dr Lambert het d Chrone gerbt, het se aber scho 896 an dr Arnulf vo Kärnte, wo dr Formosus noch Italie grüeft het, wil ihm d Widone z mächtig worde si, verlore. Noch em Abzug vom Arnulf het dr Lambert Pavia zruggeroberet und dr Graf vo Mailand, dr Maginulf, wo dr Arnulf understützt het, lo chöpfe. Im Herbst het er dr Berengar vo Friaul bi Pavia droffe, und die beide hai Norditalie under sich ufdeilt. Dr Berengar het s Gebiet zwüsche dr Adda und em Po übercho und dr Lambert dr Räscht, so wie s bis 889 gsi isch. Noch em Dod vom Formosus 896 het sich dr Lambert im Johr druf vom Stephan V. zum Kaiser lo chröne und dr dot Formosus für verschiidnigi Verbräche lo verurdeile. Im Arnulf si Salbig isch vom neue Papst Johannes IX. annulliert worde, aber dä het au dr Formosus rehabilitiert. Sibzig Bischöf het dr Lambert z Ravenna versammlet, und die hai d Constitutio Romana vom Lothar I. vo 824 wider bestätigt, wo d Awäseheit vom Kaiser bi dr Papstwahl vorgschriibe het.
Dr Lambert het denn immer no mit em Berengar und em Adalbert vo dr Toscana z due gha. 898 isch dr Adalbert gege Pavia zoge. Dr Kaiser isch südlig vo Mailand in dr Nöchi vo Marengo gsi, het dr Adalbert überrascht und bi Borgo San Donnino gschlage und en as Gfangene noch Pavia brocht. Won er zrugg uf Marengo isch, isch er umcho, mögliigerwiis ermordet vom Hugo, em Maginulf siim Sohn oder im ene Unfall. Er isch z Piacenza begrabe.
Literatur
Georg Gresser: »Lambert v. Spoleto« in Lexikon für Theologie und Kirche, Band 6, Freiburg 1997, Sp. 617-618
Silvester III.
Dr Silvester III. (vorhär Giovanni de’ Crescenzi Ottaviani oder Johannes, Bischof vu Sabina; † vor em Oktober 1063) isch no dr Verdrybig vum Benedikt IX. uf Druck vu syre Familie, dr Crescentier, wu um d Johrdöusertwändi iber Rom gherrscht hän, am 13. oder 20. Jännr 1045 zum Papscht gwehlt wore.
Lääbe
D Bartei vu dr Patrizierfamilie vu dr Crescentier het iri Macht 1012 an s Gschlächt vu dr Tuskulaner verlore ghaa un het mit dr Hebig vum Silvester zum Papscht ire Yyfluss welle zruggwinne. Dr Johannes isch vor syre Wahl Bischof vu Sabina gsii, d Wahl zum Papscht het er schyns nit gärn aagnuu, wel er het mieße aanee, ass dr Benedikt allno ne Hufe Aahänger ghaa het. Anderi Quälle sachrybe, dr Silvester III. heeb sy Amt gchauft.
Un wirkli isch dr Silvester uf dr Synod vu Sutri, wu am 20. Dezämber 1046 aagfage het, dur d Bartei vu dr Tuskulaner zum »Yydringling« erklert wore, am 24. Dezämber abgsetzt un zue Chloschterhaft verurdailt wore.
D Verurdailig isch aber schyns ufghobe wore, wel er ni bis zue sym Dood s Bischtum Sabina verwaltet het.
Vu verschidene Quälle wird dr Silvester III. e legitime Papscht wie aber au e Gegepapscht gnännt. D Legitimitet vu sym Pontifikat cha mer hite nimi ufklere.
Sigl
Sigl isch dr Familienamme vu däne Persone:
Lueg au:
Rheinaue
Rhyaue isch
«Rheinaue» oder «Rheinauen» heisse die geografische Sache:
Marie Sallé
D Marie Sallé (* um 1707; † 27. Juli 1756) isch e franzöösischi Dänzere, Zitgenossin und Rivalin vo dr Marie Camargo gsi.
D Sallé isch im Miliöö vom Bariiser Joormäärttheater ufgwaggse. Iire Vater isch en umbedütende Joormäärtdänzer oder -akrobat gsi. 1718 het si uf dr Foire Saint-Laurent z Bariis in dr komische Opere „La Princesse de Carisme“ vom Alain Lesage debütiert. Spööter isch si Schüelere vo dr Françoise Prévost worde.
Vo 1725 bis 1727 isch si z London gsi. Erst wo si dört mit iirem Erfolg Ufseä erregt het, isch si an d Bariiser Opere anggaschiert worde. Iir Debüü in dr Opere het si am 14. Septämber 1727 gee, im ene Pas de deux mit em David Dumoulin.
Eberhard III. von Württemberg (Graf)
Dr Eberhard III., gnännt „dr Mild“, (* no 1362 vermuetli z Stuegert; † 16. Mai 1417 z Geppenge) isch Grof vu Wirttebärg vu 1392 bis 1417 gsii. Är isch dr Suhn vum Grof Ulrich vu Wirttebärg (* no 1340; † 1388) un dr Elisabeth vu Bayern (* 1329; † 1402), Dochter vum Chaiser Ludwig em Bayern gsii.
Anne 1380 het er d Mailänder Grefi Antonia Visconti ghyrote, d Dochter vum Bernabò Visconti. S ainzig Chind us däre Eh, wu elter woren isch, isch dr speetere Grof Eberhard IV. gsii. Noch em Dod vu dr Antonia am 26. Merz 1405 het dr Eberhard d Elisabeth vu Nirnberg ghyrote, d Dochter vum Burggroof Johann III. vu Nürnberg, (Ehabred am 27. Merz 1406, Bylager erscht 1412).
Syy Regierigszyt isch bregt gsii dur syni Bindnisbolitik mit andere Firschtehyyser un Rychsstedt go dr Friid z halte, zem Byschpel s Bindnis mit 14 oberschwebische Stedt, wu am 27. Augschte 1395 gschlosse woren isch, un dr Marbacher Bund vu 1405. E wichtige militerische Erfolg isch dr Siig gege dr Schleglerbund anne 1395 bi Heimsheim gsii. Di wichtigscht territorial Erwärbig vum Eberhard isch d Grofschaft Mömpelgard gsii, wu dur d Verlobig vu sym Suhn, em spetere Grof Eberhard IV. mit dr Henriette vu Mömpelgard zstand chuu isch. D Henriette isch di eltscht un erbbrächtigt Dochter vum Grof Heinrich vu Mömpelgard gsii. Dr Eberhard III. het d Grofschaft Mömpelgard bis 1409 regiert un het si derno an sy Suhn Eberhard IV. ibergee.
Luins
Luins isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Luins lyt in dr Wyyregion vu dr Waadtländer Côte. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Stroßedorf un dr Wyler Combes. D Gmaiflechi umfasst 76,8 % landwirtschaftligi Flechi, 12 % Wald, 10,9 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Luins isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1115 as Luins.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 31,9 % gläge.
Religion
47,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 33,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 6,0 %, FDP 13,0 %, GLP 4,2 %, GP 8,0 %, SP 9,4 %, SVP 47,4 %, Sunschtigi 4,1 %.
Dr Burgermaischter vu Luins isch dr Jean-Marc Sordet (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 322 Yywohner 79,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,4 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 16,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Bad Mergentheim
Bad Mergentheim (oschtfränkisch Märchedol) isch e Großi Chraisstadt im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Zweisimmen
Geografi
Zwüüsimme ligt am Zämmefluss vor Grosse u Chliine Simme. D Gmeindsflächi bsteit us 56,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,9 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 7,8 % süschtigi Flächi.
Zürichsee
De Zürisee, wo in ere latynische Urkunde vo ane 610 lacus Tureginensis und uf düütsch 744 dänn Zurihsee heisst, liit i de Kantön Züri, Schwyz und Sanggallä. D Oberflechi vom See isch uf 406 Meter über Meer, syn Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid men em Fluss Limmet.
Bad Mergentheim
Geografi
Bad Mergentheim lyt an dr Tauber an dr Yymindig vu dr Wachbach un in dr Sytedäler vu dr Tauber. Nochbergmaine sin Assamstadt, Boxberg, Lauda-Königshofen, Igersheim, Weikersheim, Niederstetten, Mulfingen un Dörzbach.
Dr Baan bstoht us 52 % Landwirtschaftsflechi, 33,8 % Wald, 12,7 % Sidligsflechi un 1,5 % sunschtiger Flechi.
Zweisimmen
Gschicht
Zwüüsimme isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Duessimenes, 1257 Zweinlixhenun. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Obersimmetal ghört.
Bad Mergentheim
Gmaigliederig
Zue Bad Mergentheim ghere d Stadtdail Althausen (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Üttingshof), Apfelbach (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Staatsdomäne Apfelhof), Bad Mergentheim, Dainbach, Edelfingen, Hachtel, Herbsthausen, Löffelstelzen, Markelsheim, Neunkirchen, Rengershausen, Rot (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Dörtel un Schönbühl), Stuppach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Lillstadt un Lustbronn) un Wachbach.
Zweisimmen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge.
Religion
82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Bad Mergentheim
Gschicht
Bad Mergentheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1058 as Mergintaim.
St. Märgen
Sankt Märge isch e Gmei im middlere Schwarzwald (Bade-Württeberg) un ghört zum Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald. Dr heilklimatisch Kur- un Wallfahrtsort isch rund 25 km vu Friburg im Brisgau ewägg.
Bad Mergentheim
Verwaltig
Bad Mergentheim het mit dr Gmaine Assamstadt un Igersheim e Verwaltigsgmainschaft veryyrbart.
St. Märgen
Geographischi Lag
St. Märge lit uf eme Bergsporn. Dr usdähnt Bann erstreckt sich gröschtedeils uf ere Hochflächi vum Thurner im Süde bis an die östliche Usläufer vum Kandel im Norde zwische 570 un 1132 Meter Höchi. Im Weschte un Oschte grenze einigi dief igschnitteni Däler d'Gemarkung ab.
Ortsgliderig
In dr gschlossene Ortschaft läbt ca. d'Hälfti vu dr Bevölkerung. Die ibrige Iwohner verdeile sich witt verstrait uf kleini Asidlunge, Hofgruppe un Einzelhöf, wo nohzue s'gsamt Gmeigebiet bedecke.
Bad Mergentheim
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Bad Mergentheim ghert zum Oschtfränkisch.
St. Märgen
Gschicht
Zwische 1115 un 1118 isch vu Graf Bruno vu Haigerloch-Wisneck, Chanzler vu Heinrich V. un Strossburger Domprobst s'Augustinerchloster Maria-Zell uf em Schwarzwald als Konkurrenz zum noh glägene zähringische Chloster St.Peter uf em Schwarzwald errichtet worre. In dr 1460er Johre sin d'Mönche ufgrund furtgsetzter Schwirigkeite in s'Augustinerchloster in Friburg im Brisgau umzoge. Ab 1716 isch e barocki zweitürmigi Chlosterchilche erbaut und s'Chloster wiiderbeläbt worre, bis es 1806 endgültig ufglöst worre isch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Zweisimmen
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,0 %, CVP 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 7,6 %. GLP 4,7 %, GP 4,4 %, SP 10,2 %, SVP 47,7 %, Suschtigi 5,3 %.
Zürichsee
Im extrem chaltä Winter 1962/1963 isch dä See zum letztä Mal zuegfrorä. D Seegfrörni hät Hunderttusigi uf d Isflächi glockt.
Zweisimmen
Politik
Gmeindspresidäntin vo Zwüüsimme isch d Anne Speiser (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2970 Ywohner 94,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Zwüüsimme ghört zum Höchstalemannisch.
Zürichsee
Es jöhrlichs Highlight isch d Stadtzürcher Seequëëri oder Seeüberquërig. Im undere Seebecki isch all drüü Joor s Züri Fäscht.
Geografii
De See hät zwee Täil: Der Obersee und de Zürisee. Die beede Seetäil trännt de Seedamm zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde. Am Uusfluss vo de Limet us em Zürisee liit Züri.
De Zürisee hät e langzogeni, echly pogeni Form. Er isch bis Rapperschwiil öppe 30 Kilometer lang, zäme mit em Obersee im Ganze öppe 40 Kilometer. A de bräitischte Stell zwüsched Stääfe und Richterschwiil isch er 3,85 Kilometer bräit. Siini tüüffscht Stell liit bi 136 Meter zwüsched Herrliberg und Oberriede. D Uferlengi betreit 87,6 km.
Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat. Zwüschet Mäile und Horge gits en Autofähri, und über de Seedamm gönd sit 1878 d Iisebahnlinie vo de SOB und en Autostraass. Denäbet gits sit 2001 en Stääg für Pilger zum Chlooschter Äisidle. Er isch en Täil vom Schwiizer Jakobswääg. De hüttig Stääg staat deete, wo s im Mittelalter und i de eltere Neuziit scho emaal äine ghaa hät.
De sunige Nordsite vom Zürisee säit me wäge de vile Villene, wo deet stönd, au Goldchüschte, d Südsite degäge scherzhaft Pfnüselküschte.
Gschicht
Wäred de Yszyt isch s ganz Gebiet vom Zürisee und s Taal na wyter abe bis zu de Lägere vom Gletscherys bideckt gsii. Nume de Albis im Süde het über de gletscher use glueget. Wo sich öppe um 17'000 vor Chrischtus s Ys het afange zruggzie, het sich s Wasser, wo vom Linthgletscher abgflosse isch, a de Endmoräne gstaut, so as de Zürisee entstanden isch.
Ab em 6. Jahrtuusig hend sich die erste Mensche am undere Zürisee aagsidlet, wo Jäger, Fischer und Sammler gsii sind. Im Neolithikum (Noistaizit, ab 4500 vor Chrischtus) het d Bevölkerig am Nordufer vom Zürisee starch zuegnaa. D Mensche hend aafange chlini Dörfer uf Stelze am Seeufer z baue, werum me vo Pfahlbauer redt. Die hend scho Chorn und Flachs aabaut und Huustier ufzoge. Ab 2800 vor Chrischtus händ Schnuercheramiker am Zürisee gwoont, e Volch, wo beraits e guet usbildeti Kultur bsesse het (si händ s Rad kännt und kunschtvolli Keramik gmacht). Im 8. Jahrhundert vor Chrischtus, am End vode Bronzezit verschwindet d Seeufersidlige.
Wo d Römer d Helvetier unterworfe hend, isch d Stadt Züri, wo dazmal Turicum ghaisse het, nume e chliini Zollstation gsii, wo d Güeter uf Schiff verlade worde sind. Die oberi Station isch am Obersee bi Tugge glege und uf de Insle Ufenau isch e galloromanische Viereggtempel gstande. Im grosse und ganze isch aber au währed de Römerzit s Gebiet vom Zürisee nu schwach besidlet gsii.
Im früene Mittelalter isch d Stadt Züri entstande und die erschte Alemanne hend sich im Sylfeld ide Nächi vo de Stadt nidergloo. So isch s Land am Zürisee wider meh besidlet worde. Doozmal het de See zum Thurgau ghört, später isch dee aber uftailt worde in Thurgau und in Zürigau (e kwäle schribt Zurihgauuia). D Stadt Züri het sich zumene regionale Zentrum entwicklet.
Fisch
Im Zürisee lebet vil Fischarte: die wichtigschte devo sind:
Schifffahrt
Früener isch de Zürisee de wichtigschti Vercheerswääg i dere Gägend gsi. Im Südoschte isch mer wiiter über d Linth und de Walesee gäge s Püntnerland zue, im Weschte über d Limmet und de Rhy gäge Basel und Holland abe gfahre.
Sit 1834 faared Tampfschiff uf em See. Di erschti Gsellschaft, wo so Schiff betribe hät, isch d Caspar, Lämmlin & Co gsi. Scho 1838 hät si Zürisee-Walesee AG ghäisse und mit de 1837 gründete Linth-Escher AG fusioniert. D Republikaner AG vo 1839 hät 1842 mit de Zürisee-Walesee AG fusioniert. Die hät sich 1869 mit de 1864 gründete Tampfbootgsellschaft lings Ufer zu de Tampfbootgsellschaft für de Zürisee zämegschlosse. Im 1874i häd d Nordoschtbaan (NOB) die Gsellschaft überna.
St. Märgen
Bauwerker
Beherrschends Bauwerch isch die im Gmeiwappe stilisiert dargstellte ehemolig Chlosterchilche. Si un die 1 km vum Ortschern entfernt, uf eme Bergsporn gläge Ohmechapelle sin Wallfahrtszile vu römisch-katholische Gläubige. Die nohgläge Rankmühli isch e beliebts Usfluegszil un Photomotiv.
Schwalldorf
Schwalldorf isch an Stadtdoal vo Râodaburg am Neggr (hâodeitsch Rottenburg am Neckar) em Kreis Dibenga en Bada-Wirttaberg (Deitschland).
D Geografi
Schwalldorf leit sieba Kilometer siadweschtlich vo Râodaburg uf dr Gäuhochfläch rechts vom Neggr. D Schwalldorfer Gmarkung hôt a Heie vo 360 bis 492 Meter, s Dorf leit augfähr uf oara Heie vo 470 Meter.
St. Märgen
Sport
St. Märge isch dr Sitz vum Club Thurnerspur, wo s'gliichnammig „Langlaufzentrum fer Jederma“ underhaldet. Denäbe verfüegt St. Märge sit 2004 iber e professionelli Mountainbike-Strecki.
Mähren
[[Datei:CZ Cechy Morava kraje.gif|mini|D Landesteil vo Tschechie:
Schwalldorf
D Gmarkung
Schwalldorf hôt a Gmarkungsfläch vo 581 Hektar. Vo dene werrat 65,1 % fir d Landwîrdschaft gnomma, 25,6 % davõ send Wald, uf s Dorf ond d Stroaßa endfallad 8,7 %, ond dr Rescht mâcht 0,7 % aus.
Mähren
]]
Zürichsee
d Schiffstazione vom Zürisee
Das isch e Lischte vo de Schiffstazione. D Jaareszaal gid s Jaar vom Beleg a. - käi Kürs im Fahrplan me + ufghobe / nüme im Fahrplan
Mähren
Mähre (au Morawie), tschech. und slowak. Morava;, lat. Moravia, isch eis vo de drei historische Länder vo Tschechie und vo de füf vo de tschechoslowakische Staate. Im 9. Jahrhundert hät Mähre gmeinsam mit de Gebiet vo de Slowakei und Karpatenukraine en eignständige slawische Staat bildet, wu näbed em Bulgarische Riich und de Kiewer Rus zu de älteste slawische Riich ghört hät. Am Afang vom 11. Jahrhundert isch Mähre Deil vom Königriich Böhme worde. 1918 isch s nach langer Zit bi Ostriich-Ungarn zu de Tschechoslowakei cho. Dur s Münchner Abkomme hät Mähre 35 % vo sinere Flächi verlore und isch 1939 Teil vom Protektorat Böhme und Mähre gsi. Nach em Zweite Wältchrieg isch s Land wider an tschechoslowakische Staat agschlosse worde und isch sitdem wider in tschechischem Bsitz.
Geographii
Mähre ligt östlich vo Böhme und isch hüt Teil vo de Tschechische Republik. De tschechisch Name vom Land isch gliich wie dr tschechischi Name vom Fluss Morava. Mähre gränzt im Norde an Pole, im Süde an Östriich und im Oste a d Slowakei.
Schwalldorf
D Nochberflegga
D folgende Flegga grenzat â Schwalldorf, se werrat em Uhrzeigrsenn vo Norda â gnannt: Bad Niedernâo, Weiler, Deddenga, Hirlenga, Frommahausa, Birenga ond Obernâo (elle em Kreis Dibenga). Elle Flegga, nõ Hirlenga et, send Stadtdoal vo Râodaburg.
D Leit
En Schwalldorf wonat 781 Leit (Jenner 2008). Dorom isch Schwalldorf oas vo da kloinere Dörfer vo Râodeburg. Bei ra Fläche vo 5,81 km² macht des a Bevölkerungsdichte vo 134 Leit uf da Quadratkilometer.
Religiõ
Dia meischda Leit vo Schwalldorf send kadolisch. Friher hôt Schwalldorf blâoß Kadolische ghedd, weil des Dorf 425 Jor zo Vordereschtreich gheart hôt. Heit leabat augfähr hondert Evangelische em Dorf.
D Gschîcht
Schwalldorf isch om 1100 rom em Codex vom Kloschter Hirsau zom erschta Mol gnannt worra. Em Codex isch au an Edelmâ mit em Nama Fridericus de Swaldorf gnannt worra. Dia erscht urkondlich Nennong kommt abr vo ra Schenkongsurkond vom 7. Juli 1304. Dr Vogt vo da Grafa vo Hohaberg, dr Heinrich dr Amman hôt da Dominikanernonna vo Kirchberg a Stuck Land en Schwalldorf gschégt. Drom hôt dear Flegga 2004 d'700 Joarfeier ghedd.
Se moined abr, dass dr Flegga gherig elder isch. Weg am "-dorf" em Nama gôht ma vo ra Grendong em 7. oder 8. Joarhondert aus. Des wud au durch an Haufa Ausgrabunga ondermauret. Dia Urkond vom 7. Juli 1304 isch abr dr oazig Bweis.
Em Joar 1357 isch zom erschta Mol a Kabell gnannt worra. Zo dera Zeit isch Schwalldorf abr an doal vo dr Pfarrei Dettenga gwea, die zur Johanniterkommend Hemmadorf gheart hôt. Era Urkond vom 14. Auguschd 1437, en dera a Kuratkaplanei en Schwalldorf grendet wud, hôt ma erschtmols dr Heilig Andreas gnannt. Seit 1507 hent Schwalldorfer a oagne Pfarrei. Dia Kabell hôt ma zur Pfarrkirch erhoba.
Dr Flegga hôt vo 1381 bis 1806 zo dr Landschaft Niederhohaberg en dr Grafschaft Hohaberg gheart. Dr Graf Rudolf III. vo Hohaberg hôt dia Grafschaft 1381 a Vordereschtreich verkaufd. So hôt dear Flegga vo det â zom Habsburgr Reich gheart, bis r mit dr Grafschaft Hohaberg 1805 onder m Pressburgr Frieda zo Wirtaberg komma isch. Em Joar 1807 isch dr Flegga zom neia Oberamt Râodaburg komma. Râodaburg isch au a eschterreichisches Oberamt gwea, bevor s zo Wirtaberg komma isch. Nõch dr Uflösong vom Oberamt Râodaburg, des seit 1924 dr Kreis Râodaburg gsei isch, isch dr Flegga 1938 zom Kreis Dibenga komma. Am 1. Januar 1972 isch die Gmoand Schwalldorf nõ zo dr Stadt Râodaburg komma.
Wintershausen
Wìnterschhüse (frz. Wintershouse, dt. Wintershausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wìnterschhüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742.
Verwàltung
vun Wìnterschhüse ìsch. Wìnterschhüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìnterschhüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Uetikon am See
Üetike am See (amtlich Uetikon am See, bis 1977 Uetikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Meile im Kanton Züri, Schwiiz.
Kappelkinger
Kappelkinger (frànzeesch Kappelkinger) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Uetikon am See
Geografi
Üetike liit uf de rächte Siite vom obere Zürisee. Zue de Gmäind am obere rechten Zürichseeufer ghööred d Sidlige Chliidoorf (Kleindorf), Groossdoorf (Grossdorf), Langebaum (Langenbaum), Oberschtmatt (Oberstmatt), Grüt, Rundiräi (Rundirain) und Wäid (Weid). S Piet vo de Gmäind umfasst 40,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 16 % Wald, 35,6 % Sidligsflèchi, 7,7 % Vercheersflèchi und 0,3 % Gwässerflèchi.
Gschicht
Üetike isch zum eerschte Maal um 1150 ume als Uotinchova gnamset woorde.
Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005
Kappelkinger
Geogràfi
Kappelkinger lijt uf dr sìdliche Sitte vun dr Albe uf re Heche zwìsche 213 un 247 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Kappelkinger ghert àui no dr Ortsteil Iwwerkinger (frz. Uberkinger, dt. Überkinger). Nochbergmeinde vun Kappelkinger sìn Hilsprich ìm Norden, Wentzviller ìm Oschte, Hazembourg ìm Sìdoschte, Vittersbourg ìm Sìde, Insming ìm Sìdweschte, Nelling ìm Weschte un Petit-Tenquin ìm Nordweschte.
Uetikon am See
Bevölkerigsentwicklig
De Ussländeraatäil liit bi 17,1 % (Stand 2011).
Kappelkinger
Gschìcht
Kappelkinger ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1150 àls Curbera.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Uetikon am See
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 3,3 %, CVP 4,0 %, EDU 2,5 %, EVP 3,3 %, FDP 17,4 %. GLP 11,1 %, GP 8,9 %, SP 16,2 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 0,2 %.
Gmäindspresidänt isch de Urs Mettler (Stand 2012).
Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,6 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Üetike ghöört zu de Seemundaarte.
Kappelkinger
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kappelkinger ghert zem Rhinfrankisch.
Affenbrunnen
Dr Affebrunne isch e Baasler Stadtbrunne uf em Andreasblatz mit ere Skulptur vom ene aazognige Aff uf em Brunnestock. Dr Brunne isch dänggmolgschützt und stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo regionali Bedütig häi.
Gschicht
Scho 1393 isch en Affebrunne in dr Stadt erwäänt worde. Dä isch bim alte Spiddaal am Spittelsprung, em hütige Münsterbärg, gstande. Mä nimmt aa, ass er 1585 abbroche worde isch.
Öb mä die alti Affefigur vom Brunnestock zum Aeschevorstadtbrunne versetzt het, wäiss mä nid. Uf jeede Fall isch dr Naame Affebrunne für e Brunne am Egge vo dr Aeschevorstadt und dr Elisabethestrooss us em Joor 1657 bekannt. Dä Brunne stammt us em 17. Joorhundert und d Affeskulptur isch woorschinlig gliich alt. 1838 isch er abbroche worde und e nöije Brunne ganz in dr Nööchi baut worde. Dr Brunne het en achteggige Brunnestock überchoo und dr alt Aff isch oobe drufgsetzt worde. 1860 het mä dr Brunnedroog für z grooss ghalte und e chliinere aanegstellt und dr Droog in d Petersgass versetzt. 1866 het mä dr Brunne umbaut und dr Aff isch verschwunde.
Im Joor druf isch dr Brunne uf em Andreasblatz entstande und uf e Brunnestock het mä dr alt Aff us dr Aeschevorstadt gsetzt. 1895 het er en Umfall ghaa und en Arm verloore. Er isch überhaupt schon e chli alt und am usenandergheije gsi. Dorum het mä 1916 em Jean Hym dr Ufdraag gee, e Kopii vom Aff zmache, und s Original isch in s Historische Museum choo.
Nikephoros I.
Dr Nikephoros I. (* um 760; † 26. Juli 811 im Warbizapass bi Preslaw) isch vo 802 bis 811 byzantinische Kaiser gsi.
Kanton Kaysersberg
Dr Kanton Kaiserschbarig (frz. Canton de Kaysersberg) isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Ràppschwihr (Ribeauvillé) im Département Owerelsàss (Haut-Rhin) in dr Region Elsàss z Frànkrich gsi.
Nikephoros I.
Lääbe
Under dr Kaiserin Irene isch dr Nikephoros Logothetes vom Genikon gsi, also e läitende Finanzbeamte. Er het bin ere Verschwörig mitgmacht, wo d Irene Ändi 802 abgsetzt het. D Irene isch verbannt worde und dr Nikephoros het dr Droon bestiige. Wie das genau zuegange isch, wäiss mä nid.
Der General Bardanes Turkos het sich 803 gegen e Nikephoros erhoobe und isch drbii vo zwäi spöötere Kaiser (Leo V. und Michael II.) understützt worde. Dr Nikephoros het dr Ufstand niidergschlaage und dr Bardanes isch in e Chloster verbannt worde. D Verschwöörig vom Patrizier Arsaber het en äänligs Resultat ghaa.
Kanton Kaysersberg
Gschicht
Bi dr Grindung vun dr Arrondissements am 17. Februar 1800 sin no die frànzeesche Kantoon nej züegschnitte worre. Dr Kanton Kaiserschbarig isch Teil vum domolige Arrondissement Colmer worre.
Nikephoros I.
Lääbe
Dr Nikephoros het brobiert d Finanze z reformiere und d Stüüre uufezdue, und das het en seer umbobuläär gmacht. Denn het s au no Komflikt mit em Klerus gee, vor allem wo dr Kaiser fr Boste vom Patriarch vo Konstantinopel 806 nüi bsetzt het. Der neue Patriarch, ebenfalls mit Namen Nikephoros, musste erhebliche Widerstände gegen seine Person überwinden.
Kanton Kaysersberg
Gschicht
Sitem 28. Jüni 1919 isch s Gebiet wider frànzeesch un dr Kanton Teil vum neje Arrondissement Ràppschwihr (Ribeauvillé).
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Nikephoros I.
Lääbe
Es het zwäi byzantinische Flottenexpedizioone gee, bevor s zum ene Verdraag mit em Karl em Groosse choo isch, wo d Gränze vo de bäide Riich festgläit het. Venedig, Istrie, Dalmazie und Süditalie häi Byzanz ghöört, Rom, Ravenna und d Pentapolis em Frankeriich. Au het dr Nikephoros dr Kaiserditel vom Karl, wenn au nid «Kaiser vo de Römer», anerkennt, öbbis wo sich d Irene entschiide drgeege gweert het. Im Oste het dr Kalif Harun ar-Raschid e baar Erfolg gege Byzanz ghaa. Dr Nikephoros het denn sälber en Armee aagfüert, het aber 804 bi Krasos in Frügie e schweeri Niiderlaag erlitte. D Araber si druf im Joor 806 in Chläiasie iigfalle. Zum Friide überchoo het dr Nikephoros 30'000 Nomismata pro Joor müesse zaale und non e bsundrigi Chopfstüür für sich und si Soon.
Kanton Kaysersberg
Geogràphi
Dr Kanton hàt im Norde un Weschte àn dr Kanton Ràppschwihr (Ribeauvillé) granzt, im Sidoschte àn dr Kanton Colmer Nord im Arrondissement Colmer, im Side àn dr Kanton Winzene, ewefàlls im Arrondissement Colmer und im Weschte àn dr frànzeesischsprochig Kanton Lapoutroie (Schnierlàch).
Gmeinde bis März 2015
Dr Kanton besteht üs zwelf Gmeinde. Di greescht Ortschaft isch mit fàscht 5000 Inwohner Ìngerse; dr Höiptort vum Kanton isch Kaiserschbarig.
Nikephoros I.
Lääbe
Er het d Slawe e baar Mol gschlaage und d Bolitik vo dr Umsiidlig vo Slawe vom Balkan (Sklawinie) uf Chläiasie witergfüert. Noch em Dood vom Harun ar-Raschid im Joor 809 isch s im Oste rueiger worde und dr Nikephoros het en Armee gegen e bulgarischi Chan Krum gfüert, won en in dr Schlacht am Warbiza-Pass am 26. Juli 811 gschlaage het. Dr Nikephoros isch in dr Schlacht gfalle.
Dr Noochfolger vom Nikephoros isch si Soon Staurakios gsi, wo aber in dr Schlacht vo Pliska schweer verwundet worden isch. Mä het en dorum abgsetzt und si Schwooger Michael Rangabe isch Kaiser worde.
Krum Khan
Dr Krum († 13. April 814 z Konstantinopel) isch vo 803 bis 814 Chan vom Erste Bulgarische Riich gsi. Er isch dr Noochfolger vom Khan Kardam gsi.
Under em Khan Krum isch s Bulgareriich vo dr Gränze vom Riich vom Karl em Groosse im Weste bis fast an d Muure vo Konstantinopel im Oste gange. In siner Regierigszit häi d Franke vom Nordweste us und d Bulgare vom Südoste s Awarische Khanat zerstöört. Dr Khan Krum het 807 die bäide bulgarische Riich uf em Balkan, wo bis denn dur s Gebiet um d Via Militaris drennt gsi si, veräinigt. Im Norde het er s Gebiet vom Riich bis zur Theiss erwiteret und im Oste bis zum Fluss Dnestr (in dr hütige Ukraine). Bulgarie isch mit däm zu äim vo de drei mächdigste Staate in Öiropa worde.
Konrad Bänninger
Der Konrad Bänninger (* 15. Septämber 1890 z Züri; † 25. Augschte 1981 z Bülach) isch e Schwiizer Dichter gsi.
sis Lääbe und Wärch
Der Konrad Bänninger isch anne 1890 im Ängikwartier z Züri uf d Wält cho. Er het s Lehrerseminar psuecht und a der Uni Züri d Sprooch Sanskrit studiert. Dänn het er als Lehrer z Uschter gschaffet, und vo 1925 aa het er als freie Schriftsteller z Züri und e Zytlang au z Wien und z Schottland gläbt und spööter wider als Seklehrer gschaffet.
Em Bänninger sini Gedicht und filosofischen Uufsetz, wo fasch alls uf Hochdüütsch gschriben isch, sind gly wytume bekant gsi.
Es Mundartgedicht vo ihm isch der Värs vom Spilzüügschiffli:
I han e chlyses Schiffli, i gahne mit zum See und gib em dänn es Püffli, dänn fahrt s devo, juhee! Im Schiffli staht en Fahne, de fladeret hin und her, es tuet mi ganz dra mahne, wie wänn s es Dampfschiff wär.
Kedingen
Kedéngen oder Kiedéngen. (lothrìngisch; frànzeesch Kédange-sur-Canner, bìs 1947 Kédange, ditsch Kedingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Flagge Israels
D Faane vo Israel bestoot us eme blaue Davidstärn in dr Middi zwüsche zwäi woogrächte blaue Sträife uf wissem Grund. Si isch vom David Wolffsohn zum Aalass vom zionistische Wältkongräss 1897 z Baasel entworfe worde. Noch dr Gründig vom Staat Israel 1948 isch si zur Nazionalfaane worde.
Broporzioone
S Hööchiverheltnis vo de Sträife, wo überenander aagordnet si, isch 3:5:16:5:3, d Gsamthööchi vo dr Faane isch also 32 Hööchiäihäite. Wil d Faane 44 Hööchiäihäite lang isch, het si e Siteverheltnis vo 32:44 = 8:11.
Kedingen
Verwàltung
vun Kedéngen ìsch. Kedéngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kedéngen ghert zem Moselfrankisch.
Assamstadt
Assamstadt (oschtfränkisch Assemstadt) isch e Gmai im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Assamstadt lyt im Taubergrund, ere Buckellandschaft zwische Tauber un Jagst. Nochbergmaine sin d Stadt Boxberg im Norde, d Stadt Bad Mergentheim im Oschte, Dörzbach im Siden un d Stadt Krautheim im Weschte..
Dr Baan bstoht us 63,7 % Landwirtschaftsflechi, 24,1 % Wald, 11,7 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtiger Flechi.
Uitikon
Üüdike (amtlich Uitikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Üüdike liit im untere Reppischtaal am Übergang ins Limmettaal, an de Weschtsiite vom Üetlibèèrg. Zue de Gmäind ghöört au na de Wiiler Ringlike (Ringlikon). S Piet vo de Gmäind umfasst 36,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 32,6 % Wald, 24,9 % Sidligsflechi und 5,9 % Vercheersflechi.
Assamstadt
Gmaigliederig
Zue Assamstadt ghere kaini wytere Ortsdail.
Uitikon
Gschicht
Üüdike isch zum eschte Mal gnamset worde vor 1227 als Uetinchon, 1259 Utinchon.
Assamstadt
Gschicht
Assamstadt isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228.
Uitikon
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 14,1 % (Stand 2011).
Assamstadt
Verwaltig
Assamstadt het mit dr Stadt Bad Mergentheim un dr Gmai Igersheim e Verwaltigsgmainschaft veryyrbart.
Uitikon
Religion
39,9% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,8 %, CVP 4,3 %, EDU 1,8 %, EVP 0,8 %, FDP 28,8 %. GLP 9,0 %, GP 11,0 %, SP 8,4 %, SVP 33,3 %, Suschtigi 0,9 %.
Assamstadt
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Assamstadt isch dr Joachim Döffinger.
Uitikon
Politik
Gmäindspresidänt isch de Victor Gähwiler (Stand 2012).
Assamstadt
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Uitikon
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,3 % gläge.
Assamstadt
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Assamstadt ghert zum Oschtfränkisch.
Wittersheim (Unterelsass)
Wìttersche (frz. Wittersheim, dt. Wittersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wìttersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 994.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wìttersche ìsch. Wìttersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìttersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Steina (Wutach)
D Steina isch èn Fluss, wo uff dè Höchi vom Süèdschwarzwald, im dünn bsidlètè Gebièt zwischè Lènzkirch un Schluchsee nördlich vo Roothuus, Gmeind Grõõfèhuusè entschpringt un zwischè Lauchringè un Waldshuèt-Düèngè i d Wuètè mündet.
Geografy un Topografy
D Steina entschpringt i dè Hochwälder vom Süèdschwarzwald öppè 2,5 km nordöschtlich vo dè Ortschaft Schluchsee uff èrè Höchi vo übber 1060 m ü. NN. Scho nõch öppè 2 km lyt s Flussbett in èm beachtlichè Dal von fascht 100 m Düèfi. Dè witere stark gwundene Volauf blybt fascht bis zu dè Mündig in èm düèfè Dalyschnitt mit znägscht mäßig gächè bewaldetè Haaldè un einzelnè Auè. Im unterè Lauf vom Fluss zwischè Untermettingè un Detzlè schnydet s Dal d Uusläufer vom Grundgebirge vom Süèdschwarzwald, wa sich in èm bis zuè nèrè Schlucht voèngendè Dal mit steilè Felswänd manifeschtyrt. Am Uusgang vo sèllèrè Schlucht wittet sich s Dal obberhalb vo Detzlè un lauft mit ènèm ebènè, abber schmalè Dalboddè bis Unterlauchringè uus. Nördlich vo Unterlauchringè, dört vo Breitèfäld vom letschtè Zipfel vo dè rächtè Steinahaaldè obbè abbè grüèßt, gòt s Steinadal im Wuètèdal uff, d Steina flǜeßt übber dè Lauffè-Bord gegèübber vo dè Lauffèmülli gu Düèngè abbè, wo si im öschtliche Düèngemer Stadtgebièt i d Wuètè mündet. D Steina gòt also vom Schluchsee im Hochschwarzwald durch dè Südschwarzwald (fascht) bis zum Hochrhy abbè.
Vokeerserschlièßig
Durch s Dal vo dè Steina füürt d Landstrõß 159 vo dè B 34 z Waldshuèt-Düèngè bis zu dè Steinasägi, Gmeind Bõõdorf, wo si uffgnõ wörd vo dè L 170, diè vo Bõõdorf kunnt un s Steinadal durchquert. Diè rèschtlichè ca. 9 km vom Dal wörd dè Bach fascht uff dè ganzè Längi von èrè Gmeindestrõß begleitet, wo abber nu deilwys für dè öffentliche Kraftfahrzüügvokeer freigää isch.
Burgè im Steinadal
S Dal vo dè Steina isch im Mittelaalter wegè sinerè Laag am Übbergang von Schwarzwald zum Chläggi strategisch für dè Bau vo Burgè intressant gsi. Folgendi Burgruinè liget im Dal vo dè Steina: Lage: Lage: Lage:
Münch
D Münch si e Basler Familie gsi, wo vom 13. bis ins 15. Joorhundert äins vo de iiflussriichste Gschlächter in dr Stadt und ihrer Umgääbig gsi isch.
Gschicht
Dr Naame Münch isch zum erste Mol im Joor 1185 ufdaucht. Dr Hugo Monachus I. wird zwüsche 1185 und 1202 e baar Mol in Urkunde erwäänt, und zwar als "Hugo cognomento", "Hugo cognomine Monachus" oder "Hugo Monachus". Er isch dr Stammvater vo dr groosse Münch-Sippe. Vo sim erste Sohn, em Hugo II., si d Münch vo Münchestäi, die vo Münchsbärg, und die vo Büre/Sterefels abgstammt. Vo sim zwäite Sohn, em Konrad II., si d Münchs vo Landskron und die vo Stettebärg/Elsass abgstammt.
Die verschidnige Zwiig si z Basel und in dr Umgääbig vo groosser Bedütig gsi. D Münchs si zu Dienstmanne vom Bischof vo Basel ufgstiige, Si si userlääseni Diener und Berooter gsi und häi dorum e Hufe Vorrächt gnosse. Wo dr Bischof vom Joor 1227 de Dienstmanne s Privileg gee het, Lääche überzchoo, häi si chönne in Ridderstand ufstiige. Näbe de Münch si das au d Reich und d Schaler gsi, wo in churzer Zit zu de bedütendste Ridderfamilie vo Basel zelt häi. Dr erst Ridder Münch isch 1232 erwähnt worde und het uf Burg gläbt. Das isch dr vornähmsti Däil vo dr alte Stadt gsi, näben em Basler Münster und em Sitz vom Bischof.
Dr Konrad Münch II. isch dr ersti bekannti Münch gsi und het vo 1221 bis 1239 s Amt vom Schulthäiss (dr bischöflig Grichtsvorsteher) bsetzt. D Münch si mit dr Zit immer riicher und mächtiger worde und im Joor 1258 isch dr Ridder Konrad Münch III. vo Münchsbärg Mitgliid vom Root worde. D Münch si äini vo de füerende Familie in dr Aadligegsellschaft vo de Psitticher gsi, wo in dr zwäite Helfti vom 13. Joorhundert mit de Heere vom Stärn um d Macht in dr Stadt grunge häi. Um 1267 isch dr Heinrich I. Münch, dr Vater vom Hartung Münch, as Basler Bürgermäister erwähnt worde. 1271 häi d Psitticher d Stärner us dr Stadt verdriibe.
In dr Middi vom 13. Joorhundert häi d Münch ihre gmäinsaame Bsitz am Petersbärg überchoo oder baut. Si hän em vo denn aa Münchhof gsäit und under däm Naame isch er in d Gschicht vo dr Stadt Basel iigange. Im Münchhof isch under anderem 1265 dr umstrittnigi Bischof vo Basel, dr Hartung Münch uf d Wält choo und um 1300 isch s Palä s Zentrum vo de Fründ vo de Habsburger worde.
Vo de Familielinie si scho im 14. Johrhundert die erste usgstorbe: die vo Stettebärg 1310 und die vo Münchsbärg 1356.
Die vo Landskron
Bis ins 14. Joorhundert häi die vo Landskron zu dr Basler Elite ghöört, si si im Root gsässe und drei von ene si Bürgermäister worde. Dr Domherr Hartung isch vo 1325 bis 1328 Bischof vo Basel gsi und au dr Konrad isch vo 1393 aa zwäi Joor lang Bischof gsi. Vo dr Middi vom 14. Joorhundert aa si d Münch immer weniger in de Gschäft vo dr Stadt involviert gsi und häis vorzooge de Habsburger as Rööt und Landvögt z diene. 1444 isch dr Brueder vom Johans IX., dr Burkart VII. in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Birs ums Lääbe choo, won er as Verhändler zu de Äidgenosse gangen isch. Während d Münchestäiner nöitraal bliibe si, häi die vo Landskron d Habsburger gege d Basler und d Äidgenosse understützt, und wo dr Burkart gsee het, wie d Armanjake dra gsi si, alli Äidgenosse umzbringe, het er die no usgspottet. Do het em äine vo d Äidgenosse e Stäi an Chopf gheit, und e baar Dääg druf isch er denn an dr Verletzig gstorbe. D Landskron-linie isch 1460 erlosche, wo dr habsburgisch Ministerial Johans IX. gstorbe isch.
Die vo Münchestäi
Zu dr zwäite Hauptlinie häi die vo Münchestäi, Löjebärg und Stärnefels ghört. Vo deene si mehreri in dr Schlacht bi Sämpach und uf dr letschte Chrüzfahrt 1396 bi Nikopolis im Balkan gfalle. Vo denn aa häi au d Münchstäiner kuum meh e Rolle gspiilt in dr Basler Bolitik. Dr Hartmann isch vo 1418 bis 1422 Bischof vo Basel gsi, aber d Familie het immer meh wirtschaftligi Brobleem gha. Dr Konrad VIII. het 1470 Münchestäi und Muttez verpfändet, und 1526 häi dr Hans Thüring II., dr Jakob I. und dr Matthias II. d Herrschaft Löjebärg an d Abtei Lützel verchauft. Es si nä no e baar Güeter im elsässische Sundgau bliibe und Ämter am Hof vom Bischof vo Basel. D Münchestäiner si 1759 usgstorbe.
Dr Stammsitz
D Münch wie anderi Ridder au häi e freis Ridderlääbe welle gniesse, und so häi si um 1260 s Dorf Geckige, wo zum Domkapitel Basel ghöört het, kauft und über em het dr Hugo III. Münch d Burg Münchestäi baut und rings um d Burg und s Dorf e Muure. Vo denn aa hai si sich Ridder Münch vo Münchestäi gnennt.
D Münch häi aber weder s Dorf und no d Burg lang as Äigebsitz chönne bhalte. Scho um 1270 isch s in d Händ vo de Groofe vo Pfirt choo, wo s aber de Münch as Lääche zrugggee häi.
Vom Joor 1279 aa erschiint s ehemoolige Dorf Geckige in de Urkunde under em Naame Münchestäi und het dorum uf sim Wabbe au dr Mönch, wo lauft, vo de Ridder Münch vo Münchestäi.
Bsitz/Läächene
D Münch häi verschidnigi Bsitz und Burge gha oder sä as Lääche überchoo:
D Bischöf
S Gschlächt vo de Münch isch au in chirchlige Aagläägehäite guet verdräte gsi. Es het Bröbst, und Briester gee, und e baar häi sogar dr Sprung uf e Bischofssitz vo de Bistümer Basel und Lausanne fertig brocht:
Wabbe
Ursprünglig isch uf em Wabbe vo de Münch no um 1237 e laufendi Meerchatz druf gsi. Mä vermuetet, ass das uf s Huus Gliss zrugggange isch. 1232 si d Münch Ridder worde, und vo denn aa het sich immer meh s Wabbe mit eme Mönch in schwarze Chleider und ere Kabbutze, wo aabehängt, duuregsetzt. Dä Mönch het rooti Schueh aa und bättet bim Laufe. Dr Hindergrund vom Wabbe isch wiss. Das isch schliesslig s Familiewabbe und s Siigel vo de Münch worde und isch hützudags s Wabbe vo dr Gmäind Münchestäi.
Landri de Mont
Dr Landri de Mont († 10. April 1237), au bekannt unter em Name Landrich von Mont, isch vu 1205/06 bis 1237 Bischof vu Sittu gsii.
Läbe
Dr Landri isch us ere waadtländischen Adelsfamilie chuu, wu ihre Stammsitz z Mont-le-Grand ghaa het. Syy Vater Louis giltet as Grinder vu dr Kartuuse Oujon z Arzier. Dr Landri isch anne 1205 oder 1206 zum Bischof vu Sittu gwehlt wore. Im Johr 1217 het er s erscht Sittumer Stadträcht erloo, het 1215 am 4. Laterankonzil dailgnuu un het 1219 e Diözesansynod yybruefe. Dr Landri het anne 1219 e Burg z Savièse un 1232 d Burg La Bâtiaz z Martigny böue loo. Mit dr Abtei Saint-Maurice het er sich anne 1215 iber d Rächtsprächig in mehrere Gmaine vu dr Waadt gainigt. 1224 un 1233 het dr Bischof in Verdreeg Savoye däm sy Vorrangstellig im Unterwallis mießen anerkänne. Är het anne 1236 dr Papscht Gregor IX. us Altersgrind um d Entbindig vu syne Amtspfilchte bätte, bis zue syym Dood isch aber kai Noofolger gwehlt wore.
Fornjot (Mond)
Dr Fornjot (au Saturn XLII) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
Dr Fornjot isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2004 S 8 gfüehrt worre. Im April 2007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d Rifferiis Fornjotr, em Vadder vum Ägir (au Ægir oder Hlér), vum Logi (au Loge) un vum Kari, us dr nordische Mythologi daift worre.
Bahndate
Dr Fornjot umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in guet 1491 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,206, wobi d'Bahn mit 170,4° gege d'Ekliptik gneigt isch. Er wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.
Ufbau un physikalischi Date
Dr Fornjot het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern er e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät er dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.
Freies Theater Basel
S Freije Theater Baasel isch s Danzstudio vom Danzbüro Baasel an dr Güeterstrooss 145 im Baasler Gundelikwardier. Si Ziil isch s, e Blatz für zum Schaffe und Experimentiere für freischaffendi Büünekünstler us alle Sparte si. Im Freije Theater git s verschidnigei Danzkürs, Konzärt und anders.
S Studio het e Fuäjee, WC und Duschi. Dr Danzruum isch öbbe 120 m² grooss und het e Schwümmparkettboode, wo d Glänk schoont. Es isch usgstattet mit Ballettstange, Gümnastikmatte, Schiinwärfer, eme Flüügel und eme CD-Spiiler mit Mischpult und Lutsprächer und cha gmietet wärde.
S Danzbüro Baasel
S Danzbüro Baasel isch e gmäinnützige Veräin. Er isch 1993 as d Inträssegmäinschaft IG Tanz gründet worde. 1999 isch s Danzbüro Baasel am Claragraabe as Informazions- und Berootigsstell ufdoo worde und isch e Dräffpunkt vo dr Danzszeene in dr Region. Dr Veräin het öbbe 150 aktivi Mitgliider und GönnerInne und wird vom ene Bresidium und eme säggschöpfige Vorstand gläitet.
20. Juli
Dr '''20. Juli''' isch dr 201. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 202. in Schaltjohr), dodermit blybe no 164 Däg bis zum Änd vum Johr.
Strom
Strom chan folgendes bedüte:
Strom ist der Name folgender Personen:
Strom, Werktitel: -->
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Dr Flugblatz Baasel-Stärnefäld isch vo 1920 aa dr erst Flugblatz vo Baasel in dr Schwiz gsi. Er isch östlig vo dr Stadtgränze in dr Gmäind Birsfälde glääge. 1950 ische er stillgläit worde, wil er nüm het chönne erwiteret wärde, und isch dur e Flughaafe Baasel-Mülhuuse ersetzt worde.
Boxberg (Baden)
Boxberg (oschtfränkisch Boxberich) isch e Stadt im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Voorgschicht
Am 21. Juni 1919 het dr Oskar Bider z St. Jakob bi Baasel mit zwäi Bassaschier zum ene Flug rund um d Schwiz gstartet. Noch 7½ Stunde isch dr Dobbeldecker wider am Usgangspunkt glandet, und eso isch d PR-Akzioon, wo d Zitig «Baasler Noochrichde» organisiert het, vo Erfolg kröönt worde. Druf häi innovatiivi Persöönlikäite e Veräin zur Förderig vo dr Ziviilluftfaart in dr Regioon Baasel gründet. Dr Veräin het Aviatik beider Basel ghäisse und het Flugdääg organisiert und e Lotterii veraastaltet. Eso het er s Gäld zämmenbrocht, wo nöötig gsi isch, zum s Stärnefäld, en eebnigs Gländ zwüsche Birsfälde und em Rhii, z pachte und dört e chliine Hangar z baue. Dr Balloonfaarer Eugen Dietschi isch äine vo de Gründer vom Flugblatz gsi.
Boxberg (Baden)
Geografi
Boxberg lyt im Bauland im Dal vu dr Umpfer un em Schüpfer Grund.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Dr Flugblatz
1920 isch en äifachs Flugfäld für e milidäärische und ziviile Flugbedriib iigrichdet worde. Am 12. Septämber 1920 isch die offizielli Iiweijig mit eme grooss ufzoogene Flugmiiting gsi. Witeri Flugmiiting het s in de Joor 1921 und 1923 ge mit em Ziil s Gäld für e Pachtzins iiznee und e baar äifachi Geböid´chönne baue. Nodinoo het sich e beschäidnige Luftvercheer afo entwickle. Ab em 16. August 1923 het dr Flugblatz Stärnefäld zu de wichdigere in Öiropa ghöört, wo Handley Page Transport, d Fluggsellschaft vo dr Handley Page Aircraft Company, iiri Linie London–Bariis uf Düübedorf bi Züüri verlengeret het mit ere Zwüschelandig z Birsfälde. E Joor druf isch die belgischi Sabena mit iirem Kursflug Amsterdam–Brüssel–Baasel–Bäärn uf s Stärnefäld choo.
Boxberg (Baden)
Geografi
Dr Baan bstoht us 60,3 % Landwirtschaftsflechi, 28,9 % Wald, 9,9 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtiger Flechi.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Dr Flugblatz
1924 het Baasel scho Luftverbindige mit vier wichdige öiropääische Metropoole ghaa. Dr Usbau vo de Aalaage isch dringend nöötig worde, aber für Brivaati vil z düür gsi. Doorum isch dr Veräin Aviatik beider Basel in däm Joor zun ere gmischtwirtschaftlige Flugblatz-Gnosseschaft, wo sich d Kantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft mit 60 bzw. 10 Brozänt dra bedäiligt häi. Mit em zuesätzlige Kapitaal het s Rollfäld uf 80 Hektaare chönne erwiteret wärde und e gröössere Zivilhangar, e Verwaldigsgeböid us Holz und e Tanklaager baut wärde. Usserdäm het mä zwäi Milidäärhangar z Düübedorf abbaut und uf Birsfälde brocht.