cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sulzbach ZH
Gschicht
Bis Aafang nünzäts Jahrhundärt isch Sulzbach än äigäni Zifilgmeind gsy. Am 9. Juli 1927 sind id ehemalige Zifilgmeinde fo Uschter zur politische Gemind Uschter feräint worde.
Kanton Quimper-3
Dr Kanton Quimper-2 (breton. Kanton Kemper-3, frz. Canton de Quimper-3) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Gschicht
D Stadt Quimper isch vu 1793 bis 1973 ai Kanton gsii. Anne 1973 isch d Stadt in d Kanton Quimper-1 un Quimper-2 ufdailt wore. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Quimper un e baar Vorortgmaine in d Kanton Quimper-1, Quimper-2 un Quimper-3 isch anne 1985 gschaffe wore gsii.
Versam
Versam (im yheimische Walsertieläkt Frsam ; RMS Versomi ) isch es Dorf i dr politische Gmeind Safietaal im Kanton Graubünde.
Bis ane 2012 isch Versam en eigeti Gmeind gsi. Den het sech s Dorf mid de domolige Nochbergmeinde Valendas, Safie und Tenna zämetoo zum die neui grossi Gmeind z bilde.
S Dorf Versam, wo vo Walser bewoont worden isch, lyt uf ere Gländterrasse rächts vom Vorderrhy drüühundert Meter über dr grosse Rhyschlucht Ruinaulta. Näbem Dorf lauft der Fluss Rabiusa us em Safietaal dur ne töifi Schlucht, s Versamertobel, zum Rhy abe. Der Bärghang oben am Rhy heisst Islaplangge. Vo Bonaduz us chunt e Strooss zu dr Rabiusa und bi de beide Brugge vom Versamertobel uf Versam übere. Do verzwigt si sech i d Safietaalstrooss und d Ruute uf Ilanz. Uf Safie-Platz ine sinds öpe füffzää Kilometer.
Zu Versam ghöre d Wiiler Areze, Egga, Calörtsch, Hüschera, Bandur und Sculms, wo früener e Deil vo dr Nochbergmeind Bonaduz gsi isch. Zum vo Versam uf Sculms z goo muess me uf dr Tobelbrugg über d Rabiusa und dur s Gmeindgebiet vo Bonaduz s Taal y.
Versam het e refermierti Dorfchilche, wo ane 1710 uf em Hübel am Ruinaulta-Tobel bout worden isch und under Dänkmolschutz stoot, und ganz i dr Schlucht unde a dr Linie vo dr Räätische Baan dr abglägnig Baanhof Versam-Safie. Me chunt mid ere schmale Strooss, wo drüehalb Kilometer lang isch, dure Bannwald abe ufe Zug.
FC Wettingen
De FC Wettige isch en Tschutiverei us Wettige vom Schwiizerische Fussballverband SFV. De Verei isch im Johr 1931 gründt un 1993 wäge Konkurs ufglöst worde. Mit em Name FC Wettingen 93 isch de Verei im gliiche Johr noi gründt worde.
Gschicht
De FC Wettige isch 1969 Erschter vo de Nationalliga B worde un so s erscht mol in d Nationalliga A ufgstige. Aber scho am End ve de Saison isch de Verei wider abgschtige. De zweit Ufschtig isch Wettige im Johr 1982 glunge. Diesmol het sich de Verei länger chönne in de Nationalliga A halte. De Abschtig isch im 1987 gsi. Aber scho eis Johr druf isch de FC wider erschtklassig gsi un d Saison 1988/89 isch di erfolgriichschti uf nationler Ebeni worde. De Verei het d Saisom uf em virte Platz abgschlosse un sich uf däm Wäg für de UEFA-Cup qualifiziirt (lueg witer unte). Im Johr 1993 isch de FC Wettige zum dritte Mol us de Nationalliga A abgschtige. Us finanzielle Gründ het de Verei nach de Saison 1992/93 müesse ufglöst werde un het mim noie Name FC Wettige 93 in der 5. Liga wider aafange tschute.
FC Wettingen 93
De Verei het hüt ugfähr 600 Mitglider. In de Saison 2006/07 het de Verei de Aargauer Cup gwunne un isch in d ''2. Liga interregional'' ufgstige, aber am End vo de Saison 2007/08 wider abgstige. Näbe de 1. Mannschaft het de FC noch 21 witeri Mannschafte, dodervo 17 Nachwuchsmannschafte.
Unterwalden
Underwoudä sell dr Legändä na scho bi dr schwyyzer Staatsgrindig uf äm Rütli, äm Rütli-Schwur däbiä gsey syy. Uf äm Bundäsbriäf, wo ja so quasi als Grindigsuirkund vo dr Schweyz giut, hät aber nur dä Kanton Nidwoudä underschribä.
In dr nèie Uusgoob vù dr Schwyzer Bùndesverfassig (BV) vù ane 1999 wääre Obwalde ùn Nidwalde nimi as Houbkanteen zeld. Im Artikel 1 BV wääre d Kanteen vù dr Schwyz ùfzeld ùn doo wääre si aifach «die Kantone … Obwalden und Nidwalden» gnänd. Im Artikel 142 Abs. 4 BV haisd s, as d «Kantone Obwalden, Nidwalden» ejeede ne halbi Standesstimm hän.
S «Under-» im Name bidyted nid eppe «drunder», sondern «zwische», wie i de Näme Unnerbäch (zwische Milibach und Löübbach), Unterseen (zwische Thunersee und Brienzersee), Unterschächä (zwische Äsch- und Brunnischache) und Underwasser (zwische Wildhuuser-Thur und Säntisthur). Drum luutet dr Name im Spaatmittelalter au uf Latynisch Inter Silvas, aso «zwische de Wälder».
Ogy-Montoy-Flanville
Ogy-Montoy-Flanville ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
D Nochbergmeine sìn Noisseville, Retonfey, Maizery, Colligny, Marsilly, Coincy un Vantoux.
Gschìcht
Ogy-Montoy-Flanville ìsch zum 1. Janner 2017 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Ogy un Montoy-Flanville.
Verwàltung
vu Ogy-Montoy-Flanville ìsch. Colligny-Maizery gheert zum Kommünàlverbànd.
Buchberg
Buchberg isch de Name vo däne Ortschafte:
Ortsteil:
Bärg:
Liste der internationalen Kraftfahrzeugkennzeichen
D Liste vo de Nationalitätszeiche hät d Nationalitätszeiche vo de Länder dinne, wo bi de Chraftfahrzüg vorgschribe sind.
<br/ > Erlütrige zu de Liste:
*  nöd-offizielli Abchürzige
''** Do isch e Verwechslig mitem internationale Zaiche för s Diplomatischi Korps (CD = corps diplomatique) mögli
Fisch
Fisch chan folgendes bedüte:
Fisch isch de Familiename vo folgende Persone:
Lueg au:
Sprache
Sproch im Allgmaine isch d Fähigkait zum Leere un Bruuche vu kompläxe Kommunikationssischtem, bsundersch d Fähigkait vu Mänsche doderzue. E Sproch im speziälle isch e spezifisch Byschpel vun eme sonige Sischtem. D Wisseschaft, wu si mit Sproch un Sproche bscheftigt, isch d Sprochwisseschaft.
S git au Tiärsproche un Programmiärsproche. Im däm Artikel gots aber um di mänschlig Sproch.
Sproch im Allgmeine
Sproch isch e Mittel, wu zwische Mänsche zum Usdusch vu Gedanke brucht wird. D Vorussetzig vu Sproch isch Dänkfähigkeit.
D Sproch bstoht us Werter un Sätz, si wäre
E bsunderi Aart vo Werter sin d Nääme.
Sproch dransportiärt Sinn. Wänn e Bubbili Lut stammlet, wu nit verstande kenne wäre, redet mer nit vu Sproch.
Einzelni Elemänt vu dr Sproch kenne veränderet wäre, zum Biispiil
Nordmazedonien
Nordmazedonie, mängisch au Nordmakedonie, isch e Staat z Südoschteuropa.
Sprache
Sproch im Allgmeine
Dur diä Veränderig gän d Werter e andere Sinn.
Nordmazedonien
der Name vom Staat
Er hat derzitt zwei offizielli Nämme. Die amtlich Eigebezeichnig isch bis am 11. Februar 2019 gsi: mazedonisch Република Северна Македонија Republika Serverna Makedonija, in dr Sproch vu dr albanische Minderheit Republika e Maqedonisë).
Sprache
Sproch im Allgmeine
Diä Elemänt kenne in unändlig viil Variatione mitenander verbunde wäre, Biispiil:
Nordmazedonien
der Name vom Staat
Vu dr UNO, dr Europäische Union un andere internationale Organisatione isch dr Staat sit 1993 völkerrechtlich provisorisch under dr Bezeichnig Former Yugoslav Republic of Macedonia (abchürzt F.Y.R.O.M. au FYROM, uff alemannisch Ehemoligi Jugoslawischi Republik Mazedonie) anerkannt gsi.
Sprache
Bsunderi Sproche
Diä einzelne Bstandteil vu dr Sproch miän in Konventione entspräche, suscht wäri si nit verstande. Bi allene Sproche sin d Konventione in dr Sprächer bekannt. Bi mänke Sproche sin e Deil Konventione au in Grammatike un Werterbiächer verzeichnet.
Nordmazedonien
der Name vom Staat
Die amtlich Selbschtbezeichnig isch zwische dr griechische un dr slawisch-mazedonische Regierig umstritte gsi, dorüber hän joorelangi Vermittligsbemüehige under dr Schirmherrschaft vu dr Vereinte Nationen stattgfunde.
Sprache
Bsunderi Sproche
Dr Satz mit em Sinn „Dr Hans duurt mi“ ka noch standardditsche Konventione usgfiährt wäre as „Ich habe Mitleid mit Hans“, no dr tirkische „Hansa aciyim“. Dr Tirk verstoht s Ditsch nit, dr Ditschsprochig dr Tirk nit. Sonigi Sproche, wu unterenander nit verständlig sin, sin Främdsproche zue enander.
In ere Sproch oder im e Sprochsystem, zum Biispiil in dr ditsche Sproch, unterscheidet mer verschiidini Sprocharte und Varietääte oder Variante: un anderi.
Wemme so Sprocharte unter en ibergordnet Begriff iiorndet, isch das e Tachsproch. Uf dr andere Sitte ka mer au einzelni Variante, z. B. d Standardsproch oder dr alemannisch Dialäkt as Sproch fir sich uffasse. Die Abgränzige sind aber vilmol nid eidütig.
Jedi vu däne Sprocharte isch vu dr Megligkeite här vollständig un ka prinzipiäll alles usdrucke wo me cha dänke. Aber mänki Sproche miän oder wänn ihre Repertoir bi andere Sproche uffille.
Sproche unterscheide sich dur d gsellschaftlige Bedingige:
Nordmazedonien
der Name vom Staat
Am 11. Jänner 2019 het s Parlamänt pschlosse, die Abmachig aznää. Am 25. Jänner 2019 het au s griechische Parlamänt em Vertrag mit em Nochberland über dä nöi Name Nordmazedonie zuegstumme. Sid em 12. Februar 2019 isch dr nöi Name Nordmakedonie gültig.
Geographischi Lag
Nordmazedonie lyt ufem Balkan. Es grenzt an Serbie, dr Kosovo, Bulgarie, Griecheland und Albanie.
D Hauptstadt isch Skopje.
Dr gröscht Deil vom Land sind Landschafte mit Bärge und Höger. Dr Golem Korab iasch dr höchscht Bärg, sin Gipfel isch uf 2764 Meter über Meer.
Grossi Flüss im Land sin dr Vardar und dr Schwarz Drin. Dr Korab-Wasserfall isch 139 Meter hölch; es isch dr högscht Wasserfall vo Südoschtöiropa. D Landschaft bi Ohrid zellt zum Wälterb vo dr UNESCO.
Gschicht
Es isch die südlichscht Deilrepublik vum früehere Jugoslawie gsi un het eweng später wie Kroazie un Slowenie si Unabhängigkeit usgruefe.
Schribwiis vom Name
Im dütsche Sprochruum het sich in dr ledschde Johre e Underschidig zwische Mazedonien, wo über s Latiinisch iidütscht isch, für di ehmolig jugoslawisch Deilrepublik un dr Bezeichnig Makedonien, wo direkt us em Griechisch übernoh isch, für di historisch Region un di hütig griechisch Provinz ussibildet. Die Unterschidig isch numme e Schribempfählig – wo in dr Regel au d'Regierige z Ditschland, z Öschterrich un dr Schwiz verwendet hän – aber in andere Sproche nüt gängig. Grad in älterer ditschsprochiger Literatur (vor dr Gründig vom Staat Mazedonie un in dr erschte Johre nooch dr Unabhängigkeit) werre Mazedonien un Makedonien sowohl fier die ehemolig jugoslawisch Republik wie au die griechisch Provinz un die gsamt Region verwendet.
Bevölkerig
Z Nordmazedonie wohne Lüüt vo verschidene Völker. Näbe de Mazedonier sälber läbe vil Albanier im Land; es sind öppe 25 Prozänt vo der Bevölkerig. Derzue chöme chlyneri Minderheite vo Türgge, Rumäne, Serbe und anderne Gruppe.
Bobingen
Boobenge (amtlich Bobingen) ischt e Stadt im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Boobenge leit rond zwelf Kilometer sidlich vo Augschburg an dr Fliss Wertach ond Singold.
Vo dr Gmarkong send 40,2 % Landwirtschaftsfleche, 39,8 % Wald, 17,7 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Boobenge gheret dr Boobenge, d Pfarrderfer Reinhartshausen, Straßberg ond Waldberg, d Derfer Burgwalden ond Kreuzanger ond d Sidlong Bobingen-Siedlung.
Gschicht
Boobenge ischt zom erscht Mol gnennt worda om 993 als Pobinga.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,1 % gleäge.
Religion
87,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,3 % evangelisch.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Boobenge ischt dr Bernd Müller.
Entlebuch
Entlebuch chan folgendes bedüte:
Variation (Musik)
In dr Muusig bezäichnet mä mit Variazioon e Däil von ere Komposizioon, wo e Thema in ere Serii vo melodische, harmonische und rhüthmische Abwandlige usfüert.
Gy
Gy chan folgendes bedüte:
Gy isch de Familiename vo folgende Persone:
.gy isch d Top Level Domain vo Guyana
Saturn (Planet)
Dr Saturn isch dr sext un zweitgröscht Planet in unserem Sunnesystem. Si Zeiche isch. Er wird zue dr jupiterähnliche (iovianische) Planete (Gasriise) grechnet un isch dr wittist vu dr Sunne entfernt mit blossem Aug sichtbar Planet (Dr Uranus isch bloss theoretisch sichtbar). Doher isch er scho im Aldertum bekannt gsi.
Umlaufbahn
Dr Saturn lauft uf ere liicht elliptische Umlaufbahn mit ere Exzentrizität vu 0,0565 um d'Sunne. Si sunnenächschter Punkt, s'Perihel, lit bi 9,041 AE un si sunnefernschte Punkt, s'Aphel, bi 10,124 AE. Si Umlaufbahn isch mit 2,485° liicht gege d'Ekliptik gneigt. Fier ei Umlauf um d'Sunne bruucht dr Saturn 29 Johr 166 Däg un 22 Stund.
Ufbau
Dr Saturn ghört zue dr grosse Gasplanete. Si Atmosphäri enthaldet wie sälli vum Jupiter iberwigend Wasserstoff un Helium, aber in ere andere Zämmesetzig. Si middleri Dichti isch mit numme 0,687 g/cm³ die mit Abstand gringscht vu allene Planete un au die einzig bi eme Planet im Sunnesystem wo under dere vum Wasser lit.
Während d'Jupiteratmosphäre d'Elemente Wasserstoff un Helium im gliche Verhältnis wie d'Sunne enthaldet, isch dr Heliumadeil bim Saturn wäsetlich gringer. Säll hängt mit dr nidrigere Temperatur vum Saturn zämme, wo s'Helium dedur gröschtedeils het uskondensiere chänne. Die eher detailarm, gälich-brun Wolkedecki enthaldet iberwigend gfroreni Ammoniakkristall.
Mit zuenämmender Diefi vu dr Atmosphäre, wo wie bim Jupiter hauptsächlich us Wasserstoff bestoht, goht sälli, ufgrund vum hoche Druck, us em gasförmige Zuestand in dr flüssig Zuestand iber. Säll gschiht allerdings ohni r Phaseibergang, so dass kei definierti Oberflächí existent isch, wil dr Druck in dr Diefi vu dr Atmosphäri jensits vum kritische Punkt astigt. Under sällene Bedingige isch d'Underschidig zwische Gas un Flüssigkeit nimmi möglich. Witter in dr Diefi goht no dr Wasserstoff schliesslich in die metallisch Form iber. Sälli Schichte hän aber im Gegesatz zum Jupiter ufgrund vu dr chleinere Masse anderi Dickeverhältnisse. So fangt im Saturn die metallisch Schicht erst bi ere Diefi vu 47 Prozent vum Radius a (Jupiter: 25 Prozent). Si Gsteichern het aber e Masseadeil vu 25 Prozent, sälle vum Jupiter numme 4 Prozent, d. h. dr Gsteichern vum Saturn isch massiver wie sälle vum Jupiter. S'Inner vum Gsteichern isch sehr heiss, es herrscht e Temperatur vu 12.000 Kelvin. Als Grund defir wird under anderem dr Kelvin-Helmholtz-Mechanismus (langsami gravitationsbedingti Kompression) agnu.
Rotationsverhalte
Dr Saturn rotiert nit wie e starre Körper. D'Äquatorregione rotiere schneller (ei Rotation in 10 Stunde, 13 Minute un 59 Sekunde) wie d'Polregione (10 Stunde, 39 Minute un 22 Sekunde). D'Äquatorregione werre as System I un d'Polregione als System II bezeichnet. Us Vor-Ort-Messige vum Saturnmagnetfeld vu Ruumsonde isch fier s'Saturninnere e noch eweng langsameri Rotationsperiode vu 10 Stunde, 45 Minute un 45 Sekunde hergleitet worre. Si Drillax isch 26,73° gege si Umlaufbahn gneigt.
Saturnring
Dr Saturn umgit e sehr uffälligs Ringsystem, wo scho ime chleine Teleskop e grandiose Ablick isch. Es beschtoht uus meteorartige Körper und Gschteis-Brocke.
Mönd
Ibersicht vu allene Saturnmönd: Liste vu de Saturnmönd
Vu dr mindischtens 60 Mönd isch dr Titan dr mit Abstand gröscht mit eme Durmesser vu 5.150 km und au dr einzig, wo zue dr grosse Mönd vum Sunnesystem zellt.. Die viir Mönd Rhea, Dione, Tethys un Iapetus besitze e Durmesser zwische 1.050 km un 1.530 km. Telesto, Thetys un Calypso bewege sich debi, mit jewils 60 Grad Versatz, uf deselbe Bahn um dr Saturn. E Bsunderheit isch au dr Mond Helene (Saturn XII - 1980S6), wo sich widerum e Bahn mit 60 Grad Versatz mit dr Dione deilt.
Dr nooch em Titan interessantischt Mond isch aber dr bloss 500 km gross Enceladus, wo dr chleinscht bekannt geologisch aktiv Himmelskörper im Sunnesystem isch. Des vu dr Geysir uf em Enceladus ins Vakuum blose Wasser bildet Iiskristalle, wo sich entlang vu dr Enceladusbahn verdeile un no dr dünn E-Ring vum Saturn bilde.
E echti Bsunderheit stelle au d'Mönd Janus un Epimetheus dar. Si tusche alli viir Erdejohre ihri Umlaufbahn us.
Gschichte vu de Erforschig
Anno 1610 het de italienisch Mathematiker, Physiker un Astronom Galileo Galilei an si Bekannte Giuliano de Medici ä als Anagramm verschlüsselti Noochricht vu folgendem Inhalt gschickt: Smaismrmilmepoetaleumibunenvgttavrias.
Säller het mit dem Anagramm aber nix afange chänne, un het Galilei sälber d'Lösig noochlifer müesse. Si lutet:
Galilei het churz devor erstmols de Saturn dur ä Fernrohr beobachtet gha un glaubt, zwai Mond vum Saturn entdeckt zu ha.
1656 het de niderländisch Physiker un Astronom Christiaan Huygens (1629–1695) bim Blick dur ä laistigsstärchers Fernrohr s'Phänomen enträtsle chänne: Galilei het d'Ringe vum Saturn in sinem chlaine Fernrohr nit dütlich gnueg erchennt un ihn fer Saturntrabante ghalde.
Forschigsmissione
Als ersti Sonde iberhaupt isch Pioneer 11 am 1. September 1979 in 21.000 km Entfernig am Saturn vorbi gfloge. Trotz de sehr primitive technische un wisseschaftliche Usrüstig vu de Sonde sin circa 400 Photos sowie anderi Messige vum Saturn glunge.
Noochdem am 13. November 1980 d'Ruumsonde Voyager 1 de Saturn bsuecht gha het, isch chnapp e Johr später am 26. August 1981 d'Schwestersonde Voyager 2 bim Ringplanete aku. Beidi Sonde hän erschtmoligi un eimoligi Bilder us dr nächste Nächi vum Saturn, sine Ring un sine vile Mönd gliferet.
Juif (Saône-et-Loire)
Juif ìsch a frànzeescha Gmainda-n-ìm Département Saône-et-Loire ìn dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté. Sa gheert zem Arrondissement Louhans ùn zem nàmmensgliicha Kàntoon. D’ Gmainda hàt Iiwoohner (Schtànd ).
Saturn (Planet)
Forschigsmissione
Fascht e Virteljohrhundert später im Juni 2004 het d'Ruumsonde Cassini-Huygens s'Saturnsystem nooch sibejährigem Flueg erreicht. Dr Orbiter (Cassini) het e zuesätzlichi Landigssonde (Huygens) mit sich gfüehrt, wo am 14.Jänner 2005 uf em Mond Titan weich glandet isch.
Sichtbarkeit
Hauptartikel: Saturnpositione bis 2021
In dr folgende Tabelle sin d'Sichtbarkeite vum Saturn fer d'Johre 2009 bis 2012 agä. Näbenem Datum vu dr Opposition isch jewils au die schinbar Helligkeit, dr Abstand zue dr Erde un dr Winkeldurmesser vum Saturn bi dr Opposition agä.
Kulturgschicht
Wil dr Saturn mit blossem Aug sichtbar isch un as Wandelstern uffallt, isch er scho im Aldertum mit mythologische Dütige belegt worre.
Bi dr Römer isch er mit em Gott Saturn un im antike Gricheland mit em Gott Kronos assoziiert worre.
D'Astrologi het fier d'Dütig vum Saturn insbsundere die charakterliche Symbolisierige vu de Eigeschafte Abgrenzig, Verfestigung un Erstarrig ibernu, wie si sich us dr grichisch-römische Mythologi fier d'Götter Saturn bzw. Kronos ergä hän.
Video
Us de Fernsehsendig Alpha Centauri:
Hochschule Aalen
D Hoochschuel Oola – Tächnik un Wiirtschaft isch e Hoochschuel fir Aagwändti Wisseschafte (friejer e Fachhoochschuel) mit tächnisch-wiirtschaftlige Schwäärpunkt z Oola im Oschte vu Baade-Wiirtebäärg. An dr Hoochschuel studiere rund 6000 Studänte*ne.
Gschiicht
Di hitig Hoochschuel Oola isch am 1. Oktoober 1962 as Staatligi Ingenieurschuel Oola grindet woore. Im Jänner 1963 isch d Ingenieurabdailig fir Metallvereedlig un Wäärchstoffkund z Gmend aagliiederet woore. Am 1. April 1963 het d Ingenieurschuel offiziäll ire Leerbedriib in behelfsmääßige Baracke ufgnuu. Ändi 1968 isch si an dr vum Günter Behnisch böuene Standoort „Beethovenstraße“ umzooge. Anne 1971 isch di Staatli Ingenieurschuel e Fachhoochschuel woore un 1997 in  Hoochschuel Oola – Tächnik un Wiirtschaft umgnännt woore. Anne 2006 sin d Fakulteete „Elektroonik un Informaatik“ un „Optik un Mechatroonik“ an neie Standoort „Burren“ zooge. Anne 2010 isch d Hoochschuel derno ne Hoochschuel fir Aagwändti Wisseschafte woore.
Stuudiegäng
D Hoochschuel Oola het insgsamt rund 60 Stuudiegäng in dr Beraich Tächnik un Wiirtschaft. Noch em Bachelorabschluss chenne si d Stundänte*ne in eppe 30 Masterstuudiegäng wyter qualifiziere. Rund 150 Profässer*ne un e Hufe anderi Dozänte*ne leere an dr Hoochschuel Oola. Uusgangspunkt sin d Fachberaich Maschiineböu un Oberflechetächnik mit fimf Diploom-Stuudiegäng gsii.
Fakulteet Elektroonik un Informaatik
Fakulteet Maschinenbau un Materialwissenschaft un Werkstofftächnik
Fakulteet Optik un Mechatroonik
Fakulteet Wiirtschaftswisseschafte
Wyterbildigsakademy
Anne 2009 isch d Wyterbildigsakademy vu dr Hoochschuel Oola as gmainnitzigi GmbH grindet woore. Zyyl vu dr Akademy isch d Feerderig vu dr berueflige Wyterbildig. Dr Feerderverain vu dr Hoochschuel un au d Hoochschuel sälber sin d Gsellschafter vu dr Akademy. Näb dr Bachelorstuudiegäng Maschiineböu, Mechatroonik un Bedriibswiirtschaftsleer cha mer näb em Beruef au dr Masterstuudiegang Maschiineböu mit Schwärpunkt Simulazioon un Validierig mache un akadeemischi Seminaar.
Graduate School Oschtwiirtebäärg
D Graduate School Ostwürttemberg GmbH isch anne 2010 as gmainnitzigi GmbH grindet woore mit em Zyyl, di berueflige Wyterbildig in dr Regioon z feerdere un vor allem e Stuudienaagebot näb eme Beruef fir d Steerkig vum Fierigschreftnoowugs in dr Region aazbiete. D Gsellschafter vu dr GmbH sin d Hoochschuel Oola un di Dual Hoochschuel z Hoedna, un d erain vu dr Frynd un Feerderer vu boode Hoochschuele. Unter em Dach der Graduate School Oschtwiirtebäärg wird syter 2010 s Stuudium zum Master of Business Administration aabote.
Muzzano TI
Muzzano (lombardisch Müzàn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Agno im Bezirk Lugano.
Geografi
Muzzano lyt weschtlig vu Lugano am Lago di Muzzano. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Muzzano, Agnuzzo, Piodella un Molini. Nochbergmaine sin Agno, Bioggio, Collina d’Oro, Lugano un Sorengo.
Gschicht
Muzzano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1189 as Muciano.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Muzzano isch dr Oliver Korch.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Muzzano ghert zum Comasco-Lecchese.
Sufers
Sufers (RMS Sur) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
D Gmaind lyt in dr Region Viamala und am underen Änd vom Rhywald. Dr Rhy flüsst bi Crestawald dur di ängi Rofflaschlucht. Obedra lyt dr Sufnersee, e Stausee, wo mit em Leisee zämehangt. Im Süde isch s Surettataal mit dr Surettaalp, im Norde sind d Steileralp und d Cufercalalp.
Rosie
Rosie isch en wibliche Vorname.
Bekannti Trägerinne sind folgendi Persone:
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
D Hoochschuel fir Jiidischi Studie Haidelberch (HfJS) isch e 1979 grindeti privaati, staatli anerkännti Hoochschuel z Haidelberch. Si wird vum Zäntraalroot vu dr Juude z Dytschland drait un dur Bund un Länder finanziert. Si kooperiert äng mit dr Ruprecht-Karls-Universiteet un stoot uf fir Bewäärber*ne us allne Kunfessioone.
Gschiicht
Scho anne 1971 het dr doomoolig Baadisch Landesrabbiner, dr Nathan Peter Levinson, d Idee ghaa, ne Uusbildigsstätt fir Rabbiner, Kantoore un Religioonsleerer yyzriichte. S Inschtitut het in dr Dradizioon vu dr „Leeraaschtalt fir d Wisseschaft vum Juudeduum“ z Berlin solle stoo un di jiidisch Gleersamkait z Dytschland wider nei etabliere.
Ai Joor druf het dr Ooberroot vu dr Israelite vu Baade ne Memorandum erloo, wu Haidelberch din as Sitz vu dr Yyriichrtig un glyychzitig e Kooperazioon mit dr Ruprecht-Karls-Universiteet vorgschlaa wooren isch. Dr Zäntraalroot vu dr Juude z Dytschland het d Idee ufgriffe, aber bschlosse, iber di kunfessionäll Uusriichtig uuse ne wisseschaftlige Stuudiegang yyzriichte, wu fir alli Inträssierte so ufstoo.
Anne 1979 schließli, noch eme Bschluss vum Zäntraalroot vu dr Juude z Dytschland, isch d Hoochschuel fir Jiidischi Studie Haidelberch grindet woore, mit aafangs 16 Studänte*ne. As akadeemischi Yyriichtig kunzipiert, isch s iire erkleert Ziil – doodmool wie au hite – ire jiidische un nitjiidische Studänte*ne, „die Vielschichtigkeit und Faszination des Judentums zu vermitteln und wissenschaftliche Akzente zu setzen“. Zwai Joor noo dr Grindig isch d Hoochschuel staatli aanerkännt woore un 1995 het si s Promozioonsräächt iiberchuu. Dodriiber uuse isch si syter 2007 Mitgliid vu dr Hoochschuelräkterkumferänz un isch anne 2009 dur dr Wisseschaftsroot inschtituzionäll akkreditiert woore. In dr Zyt vum Ufböu in dr 1980er Joor hän Profässer*ne vu andere Universiteete gleert. Hite het d Hoochschuel fir Jiidischi Studie Haidelberch elf Professuure un glyych vyyl Assischtänzstelle. Mit grooßer Bitterkait het dr Landesrabbiner Levinson 1996 in syne Memoire iber d Hoochschuel fir Jiidischi Studie Haidelberch gurdailt, si sei ne „Rabbinerseminar für Christen“ woore, zue kaire Zyt sei ne Orientierig uf Rabbineruusbildig äärnschthaft glunge.
Zichyújfalu
Zichyújfalu isch e Ort im Komitat Fejér z Ungarn.
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
Gschiicht
Si isch s europäisch Kumpetänzzäntrum in irem Fach un dient as Aasprächpaartner fir Bolitik, Meedie, Chilche un Schuele.
Di Jiidische Stuudie wääre hite z Haidelberch in ere Vylzaal vu Daildiszipliine unterriichtet. Die decke nit nume dr Chäärnberaich vu dr Jiidische Stuudie ab, nai, si leere au Chunscht, Bolitik, Literatuure, Sproochwisseschaft, Religioon un d Stuudie vum Nooche Oschte.
Zichyújfalu
Geografi
S Dorf lyt rund zeh Kilometer sideschtlig vum Velencer See.
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
Gschiicht
D Hoochschuel bietet derzue au ne europawyt ainzigaartig intensiivi Sproochuusbildig in allne Sproochstapfle vum Hebräisch un verwandte Sprooche aa.
D HfJS unterhaltet wisseschaftligi Bezieige mit uusländische Universiteete z Israel, z Eeschtryych un z Schweede. Si organisiert wisseschaftligi Daagige un git e wisseschaftligi Zytschrift uuse, d Trumah.
Zichyújfalu
Gschicht
Zichyújfalu isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1239 as villa Nowa, dertemol het s zue dr Länderei vu dr Vérteser Csákok ghert. Im johr 1447 isch s im adlige Vorsatz as Wyfalw (= Újfalu „Neidorf“) gnännt wore.
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
Stiftigsleerstiel
Där Leerstuel isch anne 2001 yygriichtet woore un foorscht zue allne Facette vum europäische Juudeduum vu dr Antiiki bis zur Geegewaart unter Yyschluss vu dr Diaschpora vu europäische Gmaine z Iibersee.
Zichyújfalu
Gschicht
D Familie Zichy isch scho in dr Zyt vu dr Tirkeherrschaft as Guetsbsitzer z Újfalu erschine.
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
Stiftigsleerstiel
Dr Leestuel isch anne 2001 yygriichtet woore un isch em Maane an dr langjeerig Voorsitzer vum Zäntraalroot vu dr Juude z Dytschland, dr Ignatz Bubis (1927–1999), gwidmet. Syter 2002 isch dr Leerstuelinhaaber dr Johannes Heil.
Där Stiftigsleerstuel, wu vum Land Baade-Wiirtebäärg finanziert wiird, bscheftig si in Foorschig un Leer mit em Staat Israel as Dail vu dr Regioon vum Voordere Oriänt. As Bruggeprofessur zwische dr Hoochschuel fir Jiidischi Studie Haidelberch un dr Universiteet Haidelberch riichtet si d Leer grundsätzli an alli Studänte*ne vum Hoochschuelstandoort Haidelberch.
Hoochschuelrabbinaat
An dr HfJS git s en Hoochschuelrabbiner un e Beth Midrasch.
Petersdom
De Petersdom in Rom (au: Peterschilche; Basilika St. Peter; Petersbasilika; Vatikanischi Basilika, italienisch: Basilica di San Pietro in Vaticano) isch die zwaitgrößt christlich Chilche vu de Welt, nooch de Basilika Notre-Dame de la Paix in Yamoussoukro im Staat Elfenbeinküste, un fasst 60.000 Persone. Er isch d'Grabeschilche vum Apostel Simon Petrus un dodemit ä zentrals Hailigtum vu de römisch-katholische Chilche un aini vu viir römische Patriarchalbasilike. Entgege ere verbraitete Uffassig isch er aber nit d'Kathedrale vu Rom. Säll isch San Giovanni in Laterano (Lateran). Sit im 14. Johrhundert de Hauptwohnsitz vum Papst vum Lateranpalast an de Vatikan verlegt worre isch, isch im Petersdom ä gstaigerti Bedütig zue.
Nufenen GR
Nufänä (uf RMS Nuainas, au Nueigna oder Novagnas, uf ) isch a Dorf, wo zur Gmaind Rhywald im Kanton Graubünda ghört.
Geografy
S Dorf lyt im Gebiet vom Rhywald, wo zur Region Viamala ghört, zwüschet da Dörfer Hinderrhy und Schpliigä.
D Bärge im Norde sind s Valser Horn, s Tällihorn, s Bäärehorn und dr Schollegraat; im Süde sind dr Piz Cavriola, s Eishorn (mit de högscht Punkt vor ehmolige Gmaind ), wo so heisst, wil me zmittag am Eis d Sune uf dem sym Spitz gseet, und dr Guggernüll. Dä Bärgname, wo dr Paul Zinsli als „Bärgchopf“ düütet, isch vo de Walser a verschidenen Oort eso uffellige Gipfel, wo gueti Ussichtspünkt sind, ggä worde, zum Bischpiil au z Arosa, im Saafietaal und z Mäiefäld.
S Mittaghorn ganz im Weschte a dr ehmolige Gmaindgränze zeigt d Sune zmittag für s Dorf Hinderhy aa.
Gschicht
S Wappe vo Nufänä zeigt uf em roote Fäld es Bieli mit eme guldige Griff; das sell dra erinnere, ass s Gebiet vom Dorf früener im Wald het müesse groodet wärde. Im spoote 13. Joorhundert sind Walser, wo us em Pomatt gsi sind, über d Päss i das Taal cho.
Im ene Dokumänt vo ane 1343 chunt s Dorf s erschte Mol vor. Dr latyynisch Ortsname Novenas wird vo de Namenschundler eso düütet, ass er ”neus Land“ oder ”Rodig“ meint.
Oben em Dorf sind d Alpgebiet Heuboda, Tällialp, Steinigboda und Butzstafel, im Areua dänne d Horneralp und s Stockner Alpli, und wyter im Weschte no d Alp Cardiola. Dä Name so wie dr Dorfname sälber und au ”Areua“, ”Cassana“, ”Scarpiola“ und ”Tossa“ sind alti Fluernääme, vermuetli no us dr eltere Zyt vor de Walser, wo s Rhywald na vo Lüüt, wo Romanisch gredt hend, bewirtschaftet worden isch.
Uf de 1. Jänner 2019 händ di bishärige Gmeinde Nufänä, Hinderrhy und Splüüge zur neue Gmaind Rhiiwald fusioniert. Nufänä hät zletscht en Stüürfuess vo 105 Stürprozänt gha.
Siloturm Basel
Dr dänggmolgschützti Silodurm, au Bernoullisilo, isch e Geträidsilo im Basler Gwardier Kläihünige am Haafebeggi 1 vom Rhiihaafe dört. Er isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
Beschriibig
Uf em Silodurm het s au en Ussichtsblattform, vo wo us mä e guete Bligg uf e Stadthaafe Kläihünige und uf s Gebiet zringsum het, sig s in dr Schwiz, z Frankriich oder z Dütschland. Im Silo het s 25 Zälle und 20 Schüttbööde, wo zämme e Woluume vo öbbe 14'200 m3 häi und fast 11'000 Donne Geträid wie Haafer, Wäize, Sojaboone, Gärste und Rogge din Blatz häi. Dr Betriiber isch d Rhenus Port Logistics.
Gschicht
S Silogeböid isch im Joor 1923 vom Archidekt Hans Bernoulli zämme mit em Ääscheniöör Oskar Bosshardt für die Schwizerischi Reedereigsellschaft baut und 1926 in Bedriib gno worde. Es isch us Beton mit eme Mantel us Bachstäi. Es isch s erste Geträidsilo im Kläihüniger Haafe gsi und isch archidektonisch wäge sinere Bländbogenornig vo hoocher Kwalideet. Dr Mantel us Bachstäi isch für d Isolazion do, aber au wäge dr Esthetik, und mä gseet in em dr domoolig Zitgäist, wo mä Nutzbaute hinder eme historisierende Umschlaag versteggt het. Dr Bernoulli het sich bim Üssere vo dr Hamburger Spiicherstadt lo inspiriere.
1926 isch für die ersti Binneschifffaartsusstellig d Ussichtsblattform ufdoo worde, und mä het mit eme brovisorische Usselift uufe chönne. Im Zwäite Wältchrieg isch doobe e Fliegerbeobachdigsboste vo dr Schwizer Armee und vom Betriibsluftschutz vom Haafe gsi. Spööter het mä innenooch e Lift iibaut, wo d Mechanik von em im Dürmli uf dr Blattform oobe isch.
Wo s noch mee as 80 Joor usgsee het, wie wenn d Terrasse vom Silodurm wurd iistürze, isch si 2006 zämme mit dr eebefalls baufellige Bassarelle über d Haafestrooss zum Silo 3 renowiert worde.
D Ussicht
Nit wit äwägg vom Bernoulli-Silo isch s Schifffaartsmuseum Verkehrsdrehscheibe Schweiz und unser Weg zum Meer.
Võro
Võro (Eigebezeichnig võro kiiĺ) isch e fìnno-uugrischi Sprooch odder nooch draditionäller Meinig e Dialäkt vùm Estnische. Es hät 70.000 Sprächer, si läbe vor allem ìm Sǜde vù Estland, was em Võro au d'Bezeichnig Sǜǜdestnisch iibrocht hät; s Verbreitigsgebiet Võromaa ùmfasst genau gseh d'Gmeinde Karula, Harglõ, Urvastõ, Rõugõ, Kanepi, Põlva, Räpinä ùn Vahtsõliina (Landchreis Võru, Põlva, Valga ùn Tartu).
Võro gnießt z Estland d'Förderig als indogeni Minderheitesprooch.
Gschicht
Võro hät am wenigste Iiflùss vù de Dialäkt ìm Norde vù Estland erfahre, wùù di estnischi Standardsprooch bräägt hän, ùn au gegenǜbber andere sǜǜdestnische Dialäkt hän sich vili Bsunderheite erhalte. Friehjer hän au Gebiet ìm Sǜde ùn Oste vùm Võromaa zùm Verbreitigsgebiet ghöört, sälli lìge hǜtt z Lettland ùn z Rùssland.
Schall
Füsikalisch gsee isch Schall e mechanischi Deformazion im ene Medium, wo sich as Wälle usbräitet. In Gas und Flüssigkäite, wo sich nid beweege, isch Schall immer e Longitudinalwälle, also in ere Nööherig au in dr Luft. Die allgemäini Wällegliichig für dreidimensionali Schallfälder in fluide Medie isch:
Võro
Rächtschribig ùn Usssprooch
Wie sinni nechste Verwandte Fìnnisch ùn Estnisch wird s Võro mìt em latinische Alphabet gschrìbe. D'Usssprooch deckt sich zùm gröschte Deil mìt derre ùf Standardestnisch, nùmme s q mìt de Usssprooch als Glottisschlaag ùn s y als zendralisierts i  wiiche doodevùù ab (entgege de fìnnisch-estnische Usssprooch als  bzw. ). Zùdem chönne alli Konsonante usser j ùn q palatalisiert wèrre, was durch de Akzänt Akut kännzeichnet wird (z. B. h́, ḱ, ĺ, ń, ś, ť). Wùù sonigi Zeiche nìt chönne daargstellt wèrre, wird viilmool (esoo au bi de Zittig Uma Leht) e Apostroph dehinder gsetzt.
Underschììd zùm Estnische
Esoo-n-e doppelti Vèrbkonjugation gìt's ìn de ostseefìnnische Sprooche nùmme no ìm Setukesische ùn ìm Karelische.
Schall
Schallarte
Schematischi Oszilloskopbilder vo de vier Schallarte:
Gelber Fluss
Dr Geel Fluss (,, Huanghe, Wade-Giles: Hwangho, Huang Ho, Huangho; mong. Hatan Gol) isch e as Strom klassifiziert Fließgwässer im Norde vu dr Volksrepublik China. Noch em Jangtsekiang isch er dr zweetlengscht Fluss vu China un dr viertlengscht Fluss vu dr Ärd. Zue ssyre Lengi git s abhängig vum Mässverfahre unterschidligi Zahle: 4.845 Kilometer isch di gängig Aagab un diejenig, wu in verschidene Lexika z finden isch; di grescht in diverse Medie gnännt Lengi isch 5.464 Kilometer. Syy Yyzugsbiet umfasst 752.000 km².
Syy Name drait dr Fluss wäg syre geellächte Farb, wu dur abdraite Less entstoht, wu iber Bäch un Näbeärm in dr Flusslauf chemme.
Quäll
D Quäll vum Geele Fluss lyt im Hochland vu Tibet, rund 200 Kilometer nerdlig vu dr halbe Luftliniew zwische Lhasa, dr Hauptstadt vum Autonome Biet Tibet, un Xining in dr tibetisch bregte Region Amdo. Dert lyt si im Gebirgszug Bayankara Shan (sidlig vum Kunlun Shan) rund 450 Kilometer eschtlig vum Quällbiet vum Jangtsekiang, im Weschte vu dr See Ngoring Tsho un Kyaring Tsho un nordweschtlig vum „Stärnemeer“ (Xingsuhai), eme felsig-steppenartige Biet.
Flusslauf
Vu syre Quäll uus durquert dr Geel Fluss ersch di beede See Kyaring Tsho (Tsaring-nor) un Ngoring Tsho (Ngoring-nor). Derno fleißt er in dr Hauptsach no Oschte unter em tibetischen Name Ma-chu (རྨ་ཆུ་ „Fluss vum Pfau“, ) im Zick-Zack-Kurs dur e stark gwunde Hochgebirgsdal, in dr Nechi vum hailige Bärg A'nyê Maqên.
Syy wytere Lauf fiert derno no Norde, wun er bis an d Gränz vu dr Innere Mongolei fiirisdtoßt. Dert goot er im e riisigie Booge um s Ordos-Platoo, bis er, jetz wider in Richtig Side, in dr Stausee vu dr Sanmenxia-Dalsperri  mindet. In däm See fließt ihm us dr Region vu dr alte Chaiserstadt Xi’an dr Wei He zue.
Nerdlig vum Funiuschan-Gebirg biegt er um 90° no Oschte ab. Vu dert uus fließt dr Geel Fluss all in Richtig Oschte iber d Xiaolangdi-Dalsperri, durquert in dr Provinze Shanxi un Shaanxi e Lessplatoo un verlosst nodno s schluchterych Bärgland.
Rund 45 Kilometer no dr Stadt Kaifeng (au Khaifung gnännt) wändet sich dr Strom no Nordoschte un fließt dur d Diefebenbi, wu us syne Ablagerige bildet isch. Guet 500 Kilometer no Kaifeng mindet dr Huáng Hé zwische Tianjin un dr Halbinsle Shandong in dr Golf vu Bohai (au Tschili oder Petschili gnännt), e Randberaich vum Geele Meer.
Sedimänt, Stausee un Flussverlagerige
Dr Geel Fluss fiert vil Less mit sich, wu guet isch fir d Landwirtschaft an syne Stade, wu aber au großi Schäde verursacht dur Erosion un Sedimäntation. Unter dr große Fliss vu dr Ärd het dr Geel Fluss mit ere durschnittlige Sedimäntfracht vu 35 kg/m³ di hegscht Schwäbfierig. E Huffe Uudiefe mache d Schifffahrt schwär, bi Stausee goht s dur d Ablagerige zmaischt nume ne churzi Zyt, bis si ufgfillt sin.
Am Geele Fluss git es unter anderem die Stausee: Iber dr Chaiserkanal het s e Verbindig zum Jangtsekiang.
Dr Geel Fluss isch in dr Nordchinesische Diefebeni e Dammstadefluss, d. h. dass syy Bett dur di ständige Ablagerige wäg dr natyrlige Dämm hecher lyt wie d Ebeni drumumme. As Folg dodervu git s regelmäßig großi Iberschwämmige un vilmol au ne Verlagerig vum Flussbett. Scho dr Ta Yü, dr Grinder vu dr Xia-Dynaschti soll um 2200 v. Chr. di erschte Schutzdämm haa böue loo. No Ufzaichnige het dr Strom syter anne 602 v. Chr. insgsamt nyyn Mol s Bett im Mindigsberaich verlageret, zum letschte Mol anne 1938. Syterhär sin bis zue zeh Meter hochi Dämm böue wore go Hochwasser verhindere. S Bett lyt dailwyys fimf Meter iber em Nivoo vu dr Ebeni, wäge däm chenne Näbefliss nimi in dr Geel Fluss minde. Aber au die Maßnahme hän di große Hochwasser nit duurhaft chenne verhindere.
Wäg dr all greßere Wasserentnahme fir Drinkwasser chemme hite nume no 30 Brozänt vu dr Wassermasse vum Fluss bis an dr Mindig. Im Unterlauf stoht s Bett hitigsdags zum Dail e halb _Johr drucke.
Wagensteigbach
Dr Wagestygbach isch dr rächte bzw. nördlich Quellfluss vu dr Dreisam im Südschwarzwald.
Er entspringt im Naturpark Südschwarzwald uf dr Gmarkig vu Sankt Märge und fließt de L128 entlang. In de Wagestygi mündet de Holzschlagbach uff etwa 700 Meter über de NN in de Wagestygbach. Er fliesst denooch südwestwärts uff Buechebach un nimmt s'Wasser vum Ibebach uf, wo d'Quelle zwische St. Märge un St. Peter het. Wänig später erreicht dr Wagestygbach Chilchzarte, wo er sich in dr Nächi vu dr Bruck vu dr Landesstross "L 127" vu Chilchzarte nooch Stäge mit em Rotbach zue dr Dreisam vereinigt.
Rotbach (Dreisam)
Dr Rotbach (im Oberlauf Zartebach, im Middellauf Höll(e)bach gnennt) isch dr link bzw. südlich Quellfluss vu dr Dreisam im Südschwarzwald (Bade-Württeberg, Dütschland).
Als Zartebach entfliesst er im uf dr Gmarkig vu Hinderzarte südwestlich vum Ortsdeil Oberzarte glägene Mathisliweiher, wo sich im Naturpark Südschwarzwald südlich vum 1.209 m hoche Windeck befindet un vu churze Gebirgsbäche gspiist wird. Vu dert fliesst dr Zartebach iber Ober- nooch Hinderzarte nordwärts zum Hölledal, um - jetz Höllebach gnennt - am Dalafang dr Löffeldalbach ufznämme, wo vu Oste her us em Naturschutzgebit Hinderzartener Moor chummt. Wänig später mündet vu Norde her us dr Ravennaschlucht dr Ravennabach i. Denooch durfliesst dr Höllebach s'Dal in Richtig Nordweste. Im undere Dalberiich - jetzt Rotbach gnennt - fliesst er dur d'Buechebacher Ortsdeile Falkestiig un Himmelriich uf d'Gmarkig vu Chilchzarte, wo er sich in dr Nächi vu dr Bruck vu dr Landesstross "L 127" vu Chilchzarte nooch Stäge mit em Wagesteigbach zue dr Dreisam vereinigt.
Aloys Wilhelm Schreiber
Dr Aloys Wilhelm Schreiber (* 12. Oktober 1761 z Bihl; † 21. Oktober 1841 z Oos) isch e dytsche Lehrer, Brofässer fir Eschteetik, Hofhischtoriker, Schriftsteller un Raisebuechautor gsii.
Lääbe
Dr Schreiber isch am 12. Oktober 1761 z Bihl uf d Wält chuu um an nämloge dag in dr Bfarrei Kappelwindeck daift wore. Sy Vater Ignaz Schreiber (†1787) isch Chaufmann un Zumftmaischter vu dr ertlige Chreemerzumft gsii. Sy Mueter isch d Maria Katharina Seuther (1737-1819) gsii. Dr Schreiber isch dr eltscht Suhn vu nyyn Chinder gsii. As Chind isch er uf s Gimnasium z Bade gange. Ab 1781 het dr Schreiber an dr Universitet Fryburg uf Wunsch vu syne Eltere Theology studiert. Ab 1784 het er as Brofässer fir Eschteetik an sym friejere Gimnasium glehrt, 1788 het er des ufgee un isch Hofmaischter un Huuslehrer in dr Familie vum Groof vu Westphalen-Fürstenberg z Mainz wore, wu um des Zyt Kurmainzer Staatsminischter gsii isch. Im Johr 1790 isch er mit em junge Groof uf Stroßburi un an d Oschtsee graist. Im Summer 1791 het dr Aloys Schreiber uusdehnti Raise am Rhy lang gmacht. Die Erfahrige het er in vyl Raisebricht ufgschafft. 1801 het dr Schreiber e Lehrufdrag as Brofässer vu dr klassische Literatur am Lyzeum z Bade ibernuu. Am 22. Jänner 1804 het er dr Kurfirscht Karl Friedrich vu Bade in eme Schrybe um dr Lehrstuel fir Eschteetik an dr Universitet Haidelberch bäte, wun er derno bis 1813 ghaa het. Anne 1807 het dr Schreiber zum Dokter vu dr Filosofy promoviert. Um die Zyt het en e Fryndschaft mit em Heinrich Voß, em Suhn vum Johann Heinrich Voß verbunde. Anne 1809 isch er zum Dekan vu dr filosofische Fakultet z Haidelberch ernännt wore. Im Johr 1813 isch dr Schreiber Hofhischtoriograf z Charlsrue wore un het dodermit sy Stell z Haidelberch gchindet. Dert het er intänsivi Fryndschafte zum Friedrich Weinbrenner un zum Johann Peter Hebel bflägt. Am 16. Septämber 1825 isch dr Schreiber in Pänsion gange un 1826 wider uf Oos retuurzoge. Dert isch er am 21. Oktober 1841 gstorbe.
Familie
Am 3. Februar 1787 hän dr Schreiber un d Maria Anna Joubert (1770–1852) z Oberöwisheim ghyrote. Am 8. Februar 1788 isch dert s erscht Chind, d Maria Anna Elisabeth, uf d Wält chuu. Insgsamt het dr Aloys Schreiber mit syre Frau sechs Sihn (dodrunter dr Mathematiker Guido Schreiber (1799-1871)) un e Dochter ghaa. Drei vu ihre Chinder sin scho ase chlai gstorbe.
Wärch
Sy brait Wisse het dr Schreiber guet in Sachbiecher chenne umsetze un d Theme aaschauli darstelle. Bsundersch erfolgrych sin d Raisebschrybige am Rhy lang gsii. 1806 isch s Burch Malerische Ansichten des Rheins von Mainz bis Düsseldorf uusechuu, un ai Johr speter di franzesisch Ibersetzig Voyage pittoresque sur le Rhin depuis Mayence jusqu'à Düsseldorf. Die Biecher sin gärn gläse wore vu Lyt, wu graist sin. Wäge däm gälte die Wärch as e Vorlaifer vu dr Raisefierer vum Karl Baedeker mit kulturhistorischem Wärt.
In anderi wichtige Wärch het er iber d Gschicht vu Dytschland un vor allem vu Bade gschribe. Derzue het er Gschicht un Sage gsammlet.
Fir s Buech „Allemannische Lieder und Sagen“ vu 1817 het er 33 Gedicht un ai Sag im alemannische Dialäkt vu Kappelwindeck verfasst.
Illertissen
Dissa (amtlich Illertissen) ischt a Stadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Dissa leit an dr Iller zwischa Memmenga ond Ulm. Vo dr Gmarkong send 58,7 % Landwirtschaftsfleche, 11,8 % Wald, 25,8 % Sidlongsfleche ond 3,6 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Dissa ghered d Stadtdoel Au, Bedlinshausa, Doraweila, Jedeshoam ond Diefabach ond d Weiler ond Gheft Aumühle, Binsengraben, Bruckhof, Jungviehweide, Ölmühle, Tannenhärtle, Untere Mühle, Unteres Ried ond Ziegelstadel. Dissa grenzt an Bellenberg, Weißenhorn, Buch, Unterroth, Altenstadt an der Iller, Balzheim ond Dietenheim ond s gmoedfrei Gebiat „Auwald“.
Gschicht
Dissa ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 954 als Tussa.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 7,2 % gleäge.
Religion
76,4 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,8 % evangelisch.
Verwaltong
Dissa ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Dissa ischt dr Jürgen Eisen.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Dissa ghert zom Schwäbisch.
Johann Heinrich Füssli
Läbe
Sin Vatär, dä Johann Caspar Füssli, isch Maler und Schriftstellär gsi. Im Altär vo 20 Jâr isch de Son z Züri Pfarrär wordä, aber im Jâr 1763 hät er mit sim Vater Krach bicho und d Schwîz und d Chilä verla. Drkufabe isch er dur Europa greist. Im Jâr 1779 hät är fürs zürchär Râthûs dä Rütli-Schwur gmalät. Später isch är uf Ängland zogä und hät det als Profässer für d Royal Academy of Arts gschaffät, aber d Schwîz hät er immer wider psuächt.
Werk
De Füessli het nîn Gmäldi zu Boydellsche Shakespeare-Galerie un ä Zyklus vun 47 Bilder zue s Miltons «S verloreni Paradies» gmacht. Witeri Werk sin: De Bund vo de Schtifter vo dä schwizerische Freyheit (ufm Zürcher Rathus), Theseus, om Igang vum Labyrinth vun Ariadne wu Abschid nimmt; De Zug vo de Schatte im Elysium, noch Lukians Beschribig un Ugolino im Hungerturm
Jesiden
D Jeside (kurdisch ئێزیدی, Êzîdî; alternativ: Yezide, Ezide ) si e religiösi Minderhäit bi de Kurde. Iiri ursprünglige Hauptsiidligsgebiet si im nördlige Irak, in Nordsyrie und in dr südöstlige Türkei. Hüte si Jeside aber dur Migrazion au in andere Länder verbräitet.
Die jesidischi Religion
Im Zentrum vom monotheistische jesidische Glaube stöön dr Melek Taus, wo dr Ängel isch, wo im Ufdraag vo Gott d Wält erschaffe het, dr Scheich ʿAdī ibn Musāfir († 1162/3) und die sogenannte „siibe Müsterie“. S Grab vom Scheich ʿAdī z Lalisch bildet s Haupthäiligdum vom Jesidedum, und es isch s Ziil von ere jöörlige Wallfaart, wo jede im Herbst stattfindet. S Jesidedum isch kä Religion, wo missioniert. Mä cha nume as Jesid uf d Wält choo und bäidi Eltere müesse Jeside si. Wenn e Jesid en Andersglöibige hürotet, bedütet das, ass er us sinere Religionsgmäinschaft usdrätet.
Totengrien
S Dootegrien isch es Naturschutzpiet bim Dorf Istei vo der Gmeind Efrige-Chilche.
Ane 1972 het d Gmeind das Gländ der Ortsgruppe Istei vo der Bärgwacht Schwarzwald ggä, und die tuet s jetz nach Wysig vo der Bezirksstell Friiburg für Naturschutz und Landchaftspfläg underhalte.
S Dootegrien liit im Land, wo früener, vor der grosse Rhykorrektur, vom Fluss immer wider überschwemmt worden isch. Der Name Grien het me de Insle im Fluss ggä gha, wo bi Hochwasser veränderet worde sind und wo druff nonig Wald gwachsen isch.
So Lüt, wo men nid i de Friidhööf bi de Chilche het dörfe begrabe, bsunders für die unbekannte Doote, wo der Rhy do hi treit het, het d Gmeind zerscht en Platz unden am Isteiner Chlotz gha. Spööter isch dä Grebtplatz uf es Grien verleit worde, und däm het me den Dootegrien gseit.
I däm Areaal mid ere schüttere Grasdechi wachse sälteni Pflanze, bsunders vil Orchideè.
Altägyptische Religion
Die altägyptischi Religion het zue de polytheischdische Religione ghört. Si isch die urschbrüngligi Religion vo de Ägypter, wo se währed de Johrduusig us dr Verehrig vo Dier und Bäum zun erä Burereligion mit kosmische Gottheite entwicklet und mit Opfergabe materiell underschdützt hai. Wie die meischde polytheischdische Religione isch si nid missionarisch gsi und het au mit Liichtikeit Götter vo andere Völker in ihr Pantheon ufgnoh. Mid dr Eroberig vo Ägypte dur dr Alexander dr Grooss het ä Brozäss agfange, wo ägyptischi Kült dr griechisch-römische Wält bekannt gmacht hai. Dr Isiskult zum Bischbil isch im römische Kaiserrich wiitverbreitet gsi. Aber wenn sich die altägyptischi Religion zerscht au uusbreitet het, isch si schliesslig doch undergange und vom Chrischdedum abglöst worde.