cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rishi Sunak
Dr Rishi Sunak (* 12. Mai 1980 z Southampton) isch e britische Bolitiker (Conservative Party). Är isch syt dr Unterhuuswahl 2015 Mitglid im House of Commons fir dr Wahlkrais Richmond (Yorkshire). Vum 13. Februar 2020 bis zue sym Ruggdritt am 1. Juli 2022 isch er britische Finanzminischter gsii. Syt em 24. Oktober 2022 isch er Barteifierer vu dr Konservative Bartei un syt em 25. Oktober dr Premierminischter vum Verainigde Chenigryych.
Familie un Beruef
Dr Sunak isch syt Augschte 2009 ghyrote mit dr Akshata Murthy, dr Dochter vum N. R. Narayana Murthy, em Mitgrinder vu Infosys, un dr Sudha Murthy. Si hän si bim Studium an dr Stanford University chänneglehrt. D Murthy isch Diräkteri vu dr Investmentfirma vu irem Vater Catamaran Ventures. S Baar het zwoo Dechtere un läbt im Herrehuus Kirby Sigston Manor im Dorf Kirby Sigston in dr Nechi vu Northallerton.
Bolitik
Bi dr britische Unterhuuswahl am 7. Mai 2015 het dr Sunak im Wahlkrais Richmond (Yorks) kandidiert un mit 51,4 % vu dr Stimme ne Sitz im Unterhuus (House of Commons) gwunne. Bi dr vorzogene Unterhuuswahl am 8. Juni 2017 het er im nämlige Wahlkrais 63,9 % un bi dr Unterhuuswahl am 12. Dezämber 2019 63,6 % vu dr Stimme iberchuu.
Noch em Ruggdritt vum Boris Johnson isch dr Sunak no dr Liz Truss in dr Urwahl unter dr Mitzglider vu dr Konservatitische Bartei mit 42,6 % gege 57,4 % unterläge.
Andreas Vesalius
Dr Andreas Vesalius (au: Andreas Vesal) (* 31. Dezämber 1514 z Brüssel; † 15. Oktober 1564 uf Zakynthos; äigentlig Andreas Witinck) isch e flämische Anatom in dr Zit vo dr Rönessans gsi und gältet as dr Begründer vo dr nöizitlige Anatomii und vom morfologische Dänke in dr Medizin. Er isch dr Liibarzt vom Kaiser Karl V. gsi und vom Philipp II. vo Spanie.
Lääbe
Dr Vesalius het an dr Uniwersidäät Löwen Sprooche und Wüsseschafte studiert und vo 1531 aa Medizin. 1533 isch er uf Bariis, wo s Seziere vo Liiche verbote gsi isch, und het mit em Miguel Serveto under em Jacques Dubois (Jacobus Sylvius) und em Johann Winter galenischi Medizin und Anatomii studiert. Denn isch er zrugg uf Löwen und het im Ghäime d Liiche vom ene Hiigrichtete seziert. 1537 het er si ersti öffentligi Sekzion usgfüert. 1537 het dr Vesalius si Paraphrasis ad nonum librum Rhazae uusegee.
Denn isch er uf Norditalie. Am 3. Dezämber 1537 het er z Padua bromowiert und am neggste Daag isch er zum Brofässer für Chirurgii und Anatomii ernennt worde. Noch säggs Joor z Padua isch er uf Venedig und isch dört Brofässer für Chirurgii worde. 1538 het er d Tabulae anatomicae sex uusegee, denn e Nöiusgoob vo de Institutiones anatomicae vom Johann Winter. Im Vesalius si Aderlassbrief isch 1539 erschiine, 1541 drei Draktaat zun ere Usgoobe vom Galen.
De humani corporis fabrica libri septem
Vo 1538 bis 1542 het dr Vesalius sis groosse Wärk verfasst und mit em die nöizitligi Anatomii begründet. In dr Fabrica het s öbbe 200 Illustrazioone. S Wärk isch 1543 z Baasel bim Verleger Johannes Oporinus erschiine. Dr Vesalius isch sälber uf Baasel und het im Mai 1543 en anatomischs Kolloquium abghalte und e Skelett vorgfüert, wo hüte no as s Vesalsche Skelett in dr anatomische Sammlig z Basel isch.
1555 isch die zwäite, verbessereti Uflaag vo dr Fabrica erschiine. Dr Vesalius isch dr Liibarzt vom Philipp II. worde, isch 1564 ins Häilige Land bilgeret, und isch uf dr Räis zrugg z Zante gstorbe.
Weblingg
Originalwärk:
Hémilly
Hémilly (Patois Hemly, ditsch 1915–18 und 1940–44 Hemelich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hémilly lijt rund 25 Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 238 und 293 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn bsteht zem große Deil üs Wàld (Forêt de Rémilly), sìdlich vum Dorf lijt s Gheft Galonnier (Gallenhof).
Gschìcht
Hemly ìsch zem erschte Mol gnannt worre àls Hemming.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Hémilly ghert zem Lorrain.
Towel Day
De Towel Day (alem. Handtuech-Tag) isch en Gedenktag zur Ehr vom britische Autor Douglas Adams, wo am 11. Mai 2001 gstorbe isch. De Towel Day findet sither jedes Jahr am 25. Mai statt.
A dem Tag träged d Fans es Handtuech mit sich ume, das isch en Remineszänz as Buech Per Anhalter durch die Galaxis, wo Handtüecher vom Autor drin als ungemein praktischi Sache beschribe werded und so zimlich s Nützlichschte sind, was mer uf Reise durs Universum debi chan ha.
Ursprung vum Zitat
S'Originalzitat, wo sich uf d'Grossartigkeit vu Handtüecher beziegt, findet sich im 3. Kapitel vu im Adams sinem Buech The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (dt. Per Anhalter durch die Galaxis).
In sällem ultimative Reisefüehrer un Wikipedia-Vorbild stoht zum Lemma 'Handtuech' (do in dr alemannische Ibersetzig vom englische Original):
25. Mai
Be der Uuswahl vom Tag hed keis historischs Datum en Rolle gspilt, vilmeh isches en Kompromiss gsi us em Wunsch, möglichscht bald nachem Tod de Gedenktag z begoh, un de Notwendigkeit, gnue Ziit z ha zum die Nachricht um de Globus zschicke. De 25. Mai hed sich uf das abe als Towel Day etabliert.
Anderi möglichi Termine
Anderi Termin, wonen Bedütig in Bezug uf de Douglas Adams hend sind de 11. Februar (de 42. Tag vom Joor), sin Geburtstag (11. März) oder sin Todestag (11. Mai). Die send für 2002 als noii Termin für de Towel Day diskutiert worde, aber ned akzeptiert.
17. Juni
Dr '''17. Juni''' isch dr 168. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 169. in Schaltjohr), dodermit blybe no 197 Däg bis zum Änd vum Johr.
Bezirk Bernina
Da Bezirk Bernina isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Bernina ersetzt worda.
Badisch Sibirien
De Vowis uff Sibirie kummt zuem eine vun de im Vogleich zuem Oberrhin harsche klimatische Vohältniss in de Gegend her, zuem ôndre abr au vun ihre hischtorisch wiä geographisch bedingte wirtschaftliche Ruckständigkeit un ihre nidrige Sidlungsdicht.
Bezirk Bernina
Krais und Gmainda
Zum Bezirk Bernina händ die Krais und Gmainda im Puschlav khört: Stand 31. Dezember 2015
Badisch Sibirien
Wite Teil vun de Gegend sin yber Johrhundarti vum Fischtbischtum Würzburg beherrscht worre, ärscht anne 1806 isch s Gebiet ons Grossherzogtum Bade gfalle. Doher fiehle sich d „badisch Sibirier“ bis hit ändr zue Franke als zue Bade zuegherig. Au vun de Konfession her nimmt s erzkatholisch Badisch Sibirie im mehrheitli evangelische Bade ä Sonderstellung i.
E ander Gebiet z Baade, wo mer Badisch Sibirie nännt, isch d Boor.
Voglichbari Bezeichnunge
Sonigi Sibirie-Voglich sin au in ônderi ditsche Regione votrete. Als Schwäbisch Sibirie werre beispilswis unterschidlichi Gebiet bezeichnet (bsunders: De Rum zwische Heilbronn un Crailsheim, di Schwäbische Alb odr au nur ä Teilrum, s Härtsfeld).
Gellertkirche (Basel)
D Gellertkiirche isch en evangelisch-reformierti Kiirche in dr Stadt Baasel. S Geböid befindet sich im Gellert-Kwartier in dr Dalbe und isch dänggmolgschützt.
Architekduur
D Gellertkiirche isch 1964 vom Kurt Peter Blumer, wo dr Architekduurwettbewärb gwunne het, baut worde und gältet as e hervorragends Bischbil für wie mä in sällere Epoche Kiirche baut het. Si bildet s Zentrum vo dr Überbauig vom Gellertfäld in de 1960er Joor, und isch e beachtligi stedtebauligi Läistig vo dr Baasler Noochkriegsmodärne. Dr Geböidtüp vo dr Kiirche isch abgläitet vom Tipi, em Zält vo de nordamerikanische Indianer. Über eme nüüneggige Grundriss het s e zentrale Ruum, wo d Uffassig vom domoolige Sakralbau widergit. D Material wo am und im Geböid dominiere si Holz, Beton und Glaas. Es isch brägt vom Dach us Kupfer, wo wäge dr Geometrii nit überall gliich stotzig isch, und vo de Liechtgiibel, wo us dr Dachflechi uusestöön. Dr vierzig Meter hoochi Durm stoot frei und setzt e markante Akzänt, wo im Dialog mit em Geböid stoot. Im Bardeer und im Chäller het s e Hufe Nääberüüm wo scho denn vil vo dr Gmäind brucht worde si. Wil d Aasprüch aber no gwaggse si, het mä d Gellertkiirche in de Joor 2007 und 2008 dur e zuesätzlige Gmäindisaal erwiteret.
Syrakus
D Stadt Syrakus (italiänisch: Siracusa, sizilianisch:Saraùsa; altgriech.: Συράκουσαι Syrakusai) lit an dr Ostküste vo Sizilie. Si isch d Hauptstadt vo dr Browinz Syrakus i dr italiänische Regioon Sizilie. In dr Antike isch Syrakus e baar Joorhundert lang die mächdigsti Stadt vo dr Wält, wi mä sä denn kennt het, gsi. Dr Cicero het si as „die grössti und schönsti vo alle griechische Stedt“ bezäichnet. Vo 269 bis 215 v. d. Z. isch dr Hieron II. König vo Syrakus gsi.
Gwyneth Paltrow
D Gwyneth Katherine Paltrow (* 27. Septämber 1972 z Los Angeles, Kalifornien) isch e US-amerikanischi Schauspiileri un Sängeri.
Läben und Karriere
D Paltrow isch as Dochter vum Regisseur un Färnsehproduzänt Bruce Paltrow un dr Schauspiileri Blythe Danner uf d Wält chuu. D Vorfahre vu ihrem Vater sin oschteuropäischi Jude gsii, ihri Mueter stammt us ere pensilfaanische Quäkerfamilie. Ihre Brueder Jake isch Regisseur.
Wu d Paltrow 15 Johr alt gsii isch, isch si ai Johr as Uusduschschueleri z Spanie gsii. No dr High School het si an dr University of California, Santa Barbara Chunschtgschicht studiert, het s Studium aber abbroche, wel si aagfange het mit dr Schauspiilerei.
Ihri erscht Filmrolle het si in Shout (1991) an dr Syte vum John Travolta gspiilt. Anne 1998 isch ere dr international Durbruch mit dr Hauptroll vu dr Viola De Lesseps in dr Liebeskumedi Shakespeare in Love glunge, wu si di fiktiv Freindin vum William Shakespeare (Joseph Fiennes) gspiilt het. Dr Film isch bi Kritiker un au bim Kinopublikum e große Erfolg gsii, un d Platrow het fir ihri Roll unter anderem dr Oscar as Beschti Hauptdarstelleri un e Golden Globe as Beschti Hauptdarstelleri – Musical oder Kumedi iberchuu. Am 13. Dezämber 2010 isch si mit eme Stärn (Nr. 2427) uf em Walk of Fame z Hollywood gehrt wore.
No Beziehige mit em Brad Pitt (vu 1995 bis 1997 verlobt) un em Ben Affleck (vu 1998 bis 2000 liiert) het d Paltrow am 5. Dezämber 2003 z Kalifornie dr Chris Martin ghyrote, dr Sänger vu dr britische Band Coldplay. Am 14. Mai 2004 isch di gmainsam Dochter uf d Wält chuu. Am 9. April 2006 het d Paltrow z New York ihr zwait Chind uf d Wält brocht. Am 25. Merz 2014 het d Paltrow d Drännig vu ihrem Mann Chris Martin bekannt gee.
Im Jänner 2018 het si ihri Verlobig mit em TV-Produzänt Brad Falchuk bekannt gmacht, im Septämber 2018 hän si ghyrote.
Uuszaichnige un Nominierige (Uuswahl)
Oscar
Bambi
British Academy Film Award
Emmy
Golden Globe
Erweckungsbewegung
As Erweckigsbeweegige wärde Ströömige im Christedum bezäichnet, wo bsundrigs d Bekeerig vom Äinzelne und e daagdäägligi christligi Lääbeswiis bedoone. Gmäinchristligi oder konfessionelli Dogme si weniger wichdig as en ursprüngligs Verständnis vom Evangelium, wo diräkt us dr Bible chunnt. Erweckigsbeweegige göön drvoo us, ass e gläbts Christedum afoot, wenn dr Mensch uf e Ruef vom Evangelium loost, umzkeere und sich gäistig z ernöijere.
Dr Begriff chunnt vo : „Wach auf, der du schläfst, und steh auf von den Toten, so wird dich Christus erleuchten.“ Wil nume dr Glaube ins ewige Lääbe füeri, sig d Existänz vom Unglöibige em ewige Dood gweiht. Sich zum Glaube aanewände bedütet also sich zum Lääbe aanewände bzw., in ere Analogii zur Uferstejig vo Christus, isch s en Erweckig vom Dood.
Mühlbach
z Frankrych:
z Dytschland
z Eschtrych:
z Italie
z Belgie
z Rumänie
z Tschechie
z Pole
Mühlbach isch dr Namme vu däne Gwässer:
Mühlbach isch dr Name vu däne Persone:
Lueg au:
Wasserburg
Wasserburg stoht fir:
Wasserburg isch dr Name vu däne Ortschafte:
Wasserburg isch dr Name vu däne Persone:
Kanton Bern
Dr Kanton Bärn isch e Kanton im Weschte vor Schwyz. Bärn isch flächemässig (nach Graubünda) u bevöukerigsmässig (nach Züri) aube dr zwöitgröschti Kanton vor Schwyz.
Bärndütsch: Bärn; dütsch: Bern; französisch: Berne; italiänisch: Berna; rätoromanisch: Berna.
Geografii
Dr Kanton Bärn het di gröschti Nord-Süd-Usdehnig vo aune Kantön. Är geit vom Jura über ds Mittuland bis i d Aupe. Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.
Dr Bärner Jura ghört zum Fautejura, d Houptstadt isch Moutier.
Südlech dervo befindet sech zwüschem Bieuersee, em Murtesee u der Stadt Bärn im Aaretau ds Bärner Seeland, wo dür d Juragwässerkorrekzioon vo Sumpfland zum Gmüesgarte vor Schwyz isch worde.
Im Nordoschte vor Stadt Bärn ligt d Region Oberaargou (wo nid zum Kanton Aargou ghört). D Houptstadt vom Oberaargou isch Langete. Dr Oberaargou isch im Süüde sehr hügelig u geit natlos is Ämmitau über. Im Norde isches eher flecher, respektive weniger hügelig, wöu de d Landschaft i soledurnisch Jura übergeit. Besidlet isch de Oberaargou houptsächlech im Norde ir Region Langete/Buchsi/Wange a dr Aare. Dür das wird dr Oberaargou ir Regu aus Randregion agluegt. De Dialäkt vom Oberaargouer wird mängisch vo de räschtleche Bärner aus Soledurnisch u vo de Soledurner aus Bärndütsch woorgno. Di wichtigschte Gwässer vom Oberaargou sy d Langete, wo am Langetetau u ar Schtadt Langete de Name git, u d Aare. Im Gränzgebiet zue Soledurn het de Oberaargou zuesätzlech no de Äschisee. D Gränze vom Oberaargou heisech mit de Kantonsverwautigsreform verschobe. Das het zur Foug, dass ehemalegi Oberaargouer Gmeinde hüt zum Ämmithau ghöre und umgchert (z. B. Walterswil, Huttwil, Wyssachen, Eriswil). Berüehmt isch de Oberaargou ir Vergangeheit für syni Rüebene gsii u hüt isch de Oberaargou houptsächlech aus innerbärneschi Schtüüreoase bekannt.
Öschtlech vor Stadt Bärn ligt ds Ämmitau, wo dr südlech Deil drvo scho zu de Voraupe ghört u vo wo dr Name vom berüemte Ämmitaler Chäs chunt. Im Oschte wirds vom Napf abgschlosse. Di gröschti Stadt vom Ämmithau isch Burtlef. Houptort (und Sitz vom Regierigsstatthauteramt) im Verwautigskreis Ämmitau isch nach der nöie Reform aber Langnou. D Verwautigskreise Ämmitau und Oberaargou büude zäme d Verwautigsregion Ämmitau-Oberaargou. Im Dialäkt vom Ämmitau, wo im Unger- u Ober-Ämmitau verschiden isch, sy viu urauti Wörter erhaute blibe, wie «Charrä» für Outo oder «Bänne» für e Höiwaage. De Dialäkt vom Ämmithau basst sech auerdings immer wie meh ar Region Bärn a so das schtärbe die ursprüngleche Wörter vom Ämmithau immer wie meh us. De Dialäkt vom Ämmithau giut usserhaub vom Ämmithau ou aus eher grob.
Im Süde vom Kanton ligt ds Bärner Oberland. Daderzue ghören im Oschte ds Haslital, der Brienzersee, der Thunersee u ds Jungfrougebiet, im Weschte d Regione Saanenland, Simmedaal, Frutigland (Adelboden) u Lötschberg.
Religion
Es git im Kanton Bärn vrglychswys viu Mitglider vo proteschtantische Freichilene, bsungers im Ämmitau u im Bärner Oberland.
Verfassig
Di gäutendi Kantonsverfassig datiert vom 1993.
Legislative
Der Bärner Gross Raat trifft sech nid wöchentlech, wi s by mänge andere Kantonsparlamenten üeblech isch, sonder i viertujährliche Sessione.
Judikative
Oberschts kantonaus Gricht isch ds Obergericht; ihm ungergordnet sy d Kreisgricht. Wyteri Gricht sy d Verwautigsgricht, ds Wirtschaftsgricht u ds Jugendgricht.
Parteiesyschtem
Der Kanton Bärn isch e traditioneu bürgerlech usgrichdete Kanton, wo d SVP (in Bärn zum grosse Teu no di traditioneui Buure- u Gwärbpartei) di dominierendi Roue spiut. Di evangelische Parteie EVP (Mitti) u EDU (wyt rächts) sy im reformiert prägte Bärn hert starch, umgchehrt isch di (aus katholischi empfundeni) Bundesratspartei CVP im Kanton Bärn e Chlypartei. Augemein sy im Kanton Bärn viu Chlyparteie verträte.
Gschicht
Zur Eidgnosseschaft zueghörig syt 1353: Bärn ghört da dermit zu de Acht Aute Orte vor Eidgnosseschaft (Uri, Schwyz, Unterwaude, Luzärn, Zug, Glarus, Züri, Bärn).
Dr modärn Kanton Bärn isch 1803 us em aute Stadtstaat piudet worde.
Verwautigsregione u -chreise
Syt 2010 isch dr Kanton Bärn i die Verwautigsregione u -chreise glideret:
Früecherigi Ämter
Lueg ou: Amtsbezirke (frz. districts) vom Kanton Bärn
Verchehr
Bärgbahne: Bärgbahn Lutterbrunne-Mürre, Schynigi-Platte-Bahn
Näbe der Bahn spiut ds Poschtouto e grossi Roue, einisch by der Erschliessig vo de Sytetäler, denn aber ou für di berüemte touristische Linie über Grimsupass, Suschtepass oder di Grossi Scheidegg.
Mexiko
Mexiko (Spanisch: México, Nahuatl: Mexihco ), amtlech Vereinigti Mexikanischi Staate, span. Estados Unidos Mexicanos, isch e Bundesrepublik in Nordamerika mit 31 Bundesstaate und em Houptstadtdistrikt Mexiko-Stadt. Im Norde gränzt Mexiko a di Vereinigte Staate vo Amerika (USA); im Süde u Weschte a Pazifisch Ozean; im Südoschte a Guatemala, Belize u ds Karibische Meer; im Oschte a Golf vo Mexiko. Mit ere Gsamtflächi vo fasch zwöi Millione Quadratkilometer isch Mexiko ds füftgröschte Land ufem Amerikanische Doppelkontinänt, u wältwyt ligt Mexiko a vierzähter Stell. Über alli Länder gseh ligt Mexiko mit ere Bevölkerigszahl vo öppe 110 Millione Mönsche uf Platz elf.
Landesname
Ds Land isch nach der Houptstadt vo de Azteke, Mexico-Tenochtitlan (jitz Mexiko-Stadt), benennt. Für d Härkunft vo dr Bezeichnig Mexico (mēĭ'co) gits verschideni, aber unbefridigendi Erklärige. Eini drvo seit dr Teil mē stammi vo mĕtl, wo für d Agavepflanze (o: Maguey) steit. Dr Teil xĭ söll vo xīctli (Nabel) abgleitet sy u zäme mit em im Nahuatl hüffigen Ortssuffix co beziehigswys ko d Bezeichnig Dr Platz, wo dr Nabel (dr Mittelpunkt) vom Maguey ligt ergä. Di Ableitig isch unmüglech, wüll i de erschte beide Fäll d Vokallängi, wo im Nahuatl e Bedütigsunterschid usmacht, verschiden isch. En anderi Variante leitet der Ortsname, regelmässig bbildet, vo dr i de Quelle guet beleite Volksbezeichnig mēĭ'tin (Plural) ab. D Etymologi vo dere Bezeichnig isch aber wie bi änleche Namen undurchsichtig.
Alli di Wörter u vili witeri geografischi Näme basiere i ihrer latinische Schrybwys uf der (kastilische) Transkription vo de Spanier, de erschte Europäer, wo dört sy gsi. Si schrybe der -Lut vo der Nahuatl-Sprach wi dennzumal bi ihnen üblech us x. Sithär het sech d'Ussprach vom Spanische allerdings gwandlet u ds alten x wird / usgsproche - glych wie j und g (vor e, i) wo früecher tönt hei. Hüt wärde all die Wörter mit j oder g gschibe (Don Quixote wird zum Bispiel zu Don Quijote) u der x tönt ähnlech wie ds ch im Dütsche. Näme sy aber nume teilwys a di neue Zueordnig vo Buechstabe u Lute aapasst worde, wi me das o i anderne Sprache het chönne beobachte. Trotzdäm fingt me i spanische Texte o d'Schrybwys Méjico anstatt México. In Mexiko sälber leit me allerdings sehr Wärt uf d'Schrybig mit x, wüll me so d'Loslösig vo der Kolonialherrschaft cha understryche. Di chüniglech-spanischi Akademie (Real Academia Española) wo für d'Feschtlegig vo der spanische Orthografie zueständig isch, lat beidi Schribwyse zue. Dernäbe wird dr x teilwys us oder  usgsproche, zum Byspil bi „Xola“ u „Xochimilco“ (gsproche wi „Schola“ u „Sotschimilko“).
Physischi Geografi
Dr gröscht Teil vo Mexiko (88 %) ghört zum nordamerikanische Kontinänt, dr südlech Teil zellt aber scho zur zentralamerikanische Landbrügg. Ds Land isch mit ere Flächi vo 1.972.540 km² fasch füfzg Mal so gross wi d Schwyz. Vo dere Flächi sy 49.176 km² Wasser, also es Gebiet grösser als di ganzi Schwyz. Über 5.000 km² sy unbewohnti Insle. Mexiko ligt punkto Flächi wältwyt uf em 14. Platz. Ds Land isch über 3.000 km läng u 200 km bis 2'000 km breit. Im Nordweschte isch d'Halbinsle Niederkalifornie mit ere Längi vo 1.200 km, im Oschte gränzt isch dr Golf vo Mexiko und a d'Halbinsle Yucatan, wo sech Mexiko mit Guatemala u Belize teilt.
Im Norde gränzt Mexiko a d USA mit ere Gränzlängi vo 3.326 km und im Südoscht a Guatemala mit 962 km u Belize mit 250 km. Es het usserdäm 12.540 km Meeresküschte, dervo 8.200 km Küschtelinie am Pazifik u 3.200 km am Atlantik. Ds Hoheitsgebiet u d Nutzigsrächt vo Mexiko göh bis 200 Seemeile (370 km) vor Küschten ewäg. D Landesgränze isch insgesamt 4.538 km läng. Ds Land geit über drü Zytzone. Dr höchscht Punkt vo Mexiko isch mit 5.747 Meter dr Vulkan Citlaltépetl ar Gränze zwüsche de Bundesstaate Puebla u Veradruz u dr tiefscht Punkt mit 10 Meter unger em Meeresspiegu Mexicali, d Houptstadt vom Bundesstaat Baja California.
Di gröschte Stedt vo Mexiko, alles Millionestedt, Mexiko-Stadt, Guadalajara, Monterrey, Ecatepec de Morelos, Puebla, Nezahualcóyotl, Ciudad Juárez, Tijuana, León und Zapopan.
Geologie
Dr gröscht Teil vo Mexiko beschteit us emene Hochlandblock, wo a markante Bruchlinie im Oschte und Weschte useschteit. D Randgebirge sy sehr ungerschidlech gschtaltet: D Sierra Madre Oriental im Oschte setzt sech us parallel strychende Faltezüg u steil ufragende Schichtrippe vo dr Jura- u Chrydeformation zäme. U d Sierra Madre Occidental im Weschte bout sech us flach ligende vulkanische Dechine vom Tertiär uuf. Beidi erschyne vo de hügelige Küschtetiefländer uus us höchi Gebirgsmure.
Ds Hochland isch i wyti Becki gglideret, wo ar Gränze zu den USA bis uf 1.200 m über Meer chöme. A d Sierra Madre Occidental schliesst sich südlich d Cordillera Neovolcánica aa, wo us vulkanische Ablagerige us dr Zyt vom Pliozän bis zum Quartär besteit. Si isch nid nume dür Risevulkän, sondern o dür ne Vilzahl vo vulkanische Cheglen u Kratern pprägt u bildet der Südrand vom Hochlandblock, wo in ere Bruchstuefezone rund 1.000 m tief zur Senki vom Río Balsas abbricht. Im Süde befindet sech d Sierra Madre del Sur weschtlech vor Sierra Madre de Chiapas. Nordöschtlich isch d Halbinsle Yucatán vorgglageret, vo dere dr gröscht Teil zu Mexiko ghört. Si besteit us ere Chalchsteitafele, wo sit em Tertiär us em Meer isch useghobe worde.
Di höchschte Vulkän vom Land sy dr Citlaltépetl (är heisst o Pico de Orizaba), mit 5.610 m glychzytig dr höchscht Bärg in Mexiko, dr no aktivi Popocatépetl mit 5.452 m u dr Iztaccíhuatl mit 5.286 m.
Bevölkerig
D Bevölkerig setzt sech zämen us 60 % Meschtize, 30 % indigene Völker (nach anderen Aagabe 13 % bzw. 7 %), unger anderem Maya und Nahua, Nachkomme vo de Azteke, und ca. 9 % Europäischstämmige (meischtens Spanier). Di übrige eis Prozänt sy angeri Bevölkerigsgruppe (gröschteteils us Afrika).
Nach dr Volkszählig vo 2005 rede 5,8 % vo dr Bevölkerig indigeni Sprache. Weniger als eis Prozänt rede ke Spanisch. Di meischt ggredte Sprache sy Nahuatl (öppe 1,6 Millione) u Mayathan (öppe 900.000). Sit 2003 sy 62 indigeni Sprachen in Mexiko als sog. Nationalsprache anerkennt.
D Mehrheit vo de schwarze Mexikaner het sech i de letschte 200 Jahr ir Meschtizebevölkerig ufglöst. Im Bundesstaat Veracruz u ar Weschtküschte fingt me aber no es paar vone. Ds einzige Kreol, wo uf mexikanischem Bode gredt wird ist ds Gullah. Rede tües di Aaghörige vo de schwarze Seminolen ir chlyne Gmeind Nacimiento de los Negros (ir Nöchi vo Muzquiz, Coahuila).
Religion
87 % vo de Mexikaner sy Katholike. Dernäbe gits e wachsendi protestantischi Minderheit (7,5 %). Wyteri 2 % zelle sech zu anderne chrischtleche Gloubensrichtige. 3,5 % säge sy ghöri kere Religionsgemeinschaft aa u nume grad 0,36 % sy vo anderne Religione (Stand 2000). D Religion het i gewüsse Schichte vor mexikanische Gesellschaft e grossi Bedütig, vol allem unger der ländleche Bevölkerig u vil weniger für d Ywohner vo de Grossstedt.
Gschicht
I de Jahr 1517 u 1518 erreiche di erschte spanische Expeditione unger em Francisco Hernández de Córdova u em Juan de Grijalva d Halbinsle Yucatán. Di neu „entdeckte“ Hochkulture u di rychleche Guldgägeschtänd mache d tierra firme, ds Feschtland, für d Spanier intressant. I de Jahr 1519 bis 1521 schaffts dr Hernán Cortés, ds so genannte Azteke-Rych mit Hilf vo zahlrychen indigene Verbündete z stürze. Ds hütige Mexiko wird zum Vizekönigrych Neuspanie.
Im Jahr 1810 het Mexiko d Unabhängigkeit vo Spanie erklärt. Das het e lange Chrieg zur Folg gha u schliesslich zur tatsächlechen Unabhängigkeit gfüehrt. Ds erschte Staatsoberhoupt isch dr Agustín de Iturbide gsi, wo ds Land ab 1822 als Kaiser regiert het. Gly drufabe isch ds mexikanische Rych düre Verchouf vo grosse Gebiet u dür d Invasion vo de USA geschrumpft.
I de 1860er Jahr isch ds Land bsetzt gsy dür Frankrych, wo i dere Zyt dr Kaiser Maximilian I. (Habsburg) ygsetzt het. Dr Präsidänt Benito Juárez, wo mit Ungerstützig vo de USA d Franzose us em Land vertribe het, het der Maximilian hiigrichtet u so ändgültig d Ära vom mexikanische Kaiserrych beändet.
Di lang durendi Diktatur vom Porfirio Díaz het 1910 zur Mexikanische Revolution gfüehrt u 1911 zu sym Rücktritt. Di revolutionäre Chräft hei zwar d Armee gschlage, hei sech aber ungerenang zerstritte u so ds Land zwänzg Jahr Lang i ständiger Unrue ghalte. Nähär het dr Partido Revolucionario Institucional (Partei vo der Institutionalisierte Revolution, PRI) ds Land bis zum Ändi vom zwänzigschte Jahrhundert kontrolliert.
Mexiko isch ds einzige Land vo 17 Mitglider vom Völkerbundrat gsi, wo am 19. März 1938 lut gäge Aschluss vo Öschtrych a Dütschland proteschtiert het u dermit wältwyt früe Flagge gäge de Nationalsozialismus zeigt het. Mexiko het greit, was d Folge füre Wältfide chöi sy, we me d Pflichte us dr Völkerbundssatzig u usem internationale Rächt nid yhaltet. Us Anekennig für di Tat heisst hüt in Wien e Strassenabschnitt Mexikoplatz.
Hylas
De Hylas isch i de griechische Saag e dryopische Jüngling und e Gliebte vom Herakles oder vom Polyphemos. Er het i de mysische Stadt Kios e Kult ghaa.
Saag
De Herakles hett denn de Soo vom Theiodamas, de Hylas, ufs Schiff Argo entfüert und en zo sim Gliebte gmacht. Wo s Schiff bi de Stadt Kios z Mysie glandet isch, isch de Hylas loosgschiggt wore, Wasser z hole. Bi de Quele hend sich Nymphe an Jüngling anegmacht und en is Wasser zoge und er isch för immer verschwunde. De Herakles und de Polyphemos hend de Hylas afange sueche und d Argo isch ooni die Helde wittergfaare. De Hylas isch för immer verschwunde blibe. De Polyphemos isch z Mysie blibe und hett d Stadt Kios gründet, de Herakles isch witterzoge.
Haie
D Hai (Selachii) si Fisch us dr Klass vo de Chnorpelfisch. Uf dr ganze Wält si öbbe 500 verschiideni Arte bekannt. S Wort Hai stammt vom niederländische haai ab. Das sälber chunnt vom isländische Wort haki, wo Hogge bedütet und en Aaläänig an die hoggeförmigi Schwanzflosse vo de Hai isch. In dr Umgangssprooch säit mä dä Hai vilmol Haifisch.
Die mäiste Hai frässe Fisch und anderi gröösseri Meerdier; aber dr Walhai, wo bis zu 14 m lang und 12 t schwer cha wärde, dr Riisehai und dr Riisemuulhai ernääre sich im Wääsentlige vo Plankton. Au wenn im Joor nume öbbe fümf Mensche wäge Haiaagriff stärbe, gälte d Dier as chaltblüetigi Killer und Menschefrässer. Dr Bestand vo vile Haiarte isch wägen ere übermässige Befischig bedroot.
Fort-Louis
For-Lui (frz. Fort-Louis, dt. Fort-Louis) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
For-Lui ìsch àb 1688 àls Feschtung böie worre vum Kinni Ludwig XIV. vun Frànkrich.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun For-Lui ìsch. For-Lui ghert zem Kommünàlverbànd.
Diàlakt
Dr elsassisch Dialekt vun For-Lui ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hütten
Hütten isch de Name vo dene Persone:
Zeneggen
Zeneckù (aalt öi Eckuderfji; amtlich Zeneggen) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Zeneckù lit uf ru Hochterrasse am Iigang vam Vischpertal. Zer Ggmeind gcheerunt d Wiiler Alt Zeneckù, Egga, Im Esch, Gstei, Schulmatta, Sisetsch, Stadlu, Trolera, Unnerbiel, Widum und Wiichelried und d Alp Hellela. Vannr Ggmeindsflechi sint 22,2 % landwirtschaftlechi Flechi, 69,5 % Wald, 3,7 % Sidligsflechi und 4,5 % süschtigi Flechi.
Hütten
Gmeinde:
Zeneggen
Gschicht
Zeneckù ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1283 als Eccun (1297 als Zen eccon).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 6,2 % glägu.
Hütten
Ortsteil i de Schwiz:
Ortsteil z Dütschland:
Zeneggen
Religion
89,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5,5 % evangelisch-reformierti.
Hütten
Ortschaft z Öschtriich:
Zeneggen
Politik
Dr Ggmeindspresident va Zeneckù ischt dr Andreas Imstepf (Stant Oktober 2017).
Hütten
Hütten isch de Name vo dene witere Ort:
Zeneggen
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 235 Iwonru 95,3 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,4 % Franzeesisch, 0,4 % Talienisch und 3,9 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Zeneckù gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
18. Juni
Dr '''18. Juni''' isch dr 169. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 170. in Schaltjohr), dodermit blybe no 196 Däg bis zum Änd vum Johr.
Haiterbach
Haederbach (amtlich Haiterbach) ischt a Stadt em Landkroes Calb en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Haederbach leit am Weschtrand vom Heckegäu an dr Waldach.
Gmoedsgliderong
Zua Haederbach gheret d Stadtdoel Beihingen, Haederbach, Oberschwandorf ond Unterschwandorf.
Gschicht
Haederbach ischt zom erscht Mol gnennt worde em Johr 1099.
Verwaltong
Haederbach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Haederbach ischt dr Andreas Hölzlberger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Haederbach ghert zom Schwäbisch.
Höhlen der Mani
Kalamakia
D Hööli isch im mittlere Paläolothikum (Altstaizitt) vo Neanderthaler biwonnt wore. Die ältiste Fund sind öppe 100 Tuusig und die jüngste Fund 39 Tuusig Joor alt. Meriri Zää und Tail vo Chnöche vom Neanderthaler sind gfunde wore. Si ghööred zo mindestens acht Individue. Die Hominide hend Moustérien-Werchzüüg hergstellt und Muschle (Callista chione) as Schaber bruucht. Si hend voralem Damhirsch (Dama dama), Staibogg (Capra ibex) und Rothirsch (Cervus elaphus) gjagt. De Fund vo grüenem Andesit us de Staibrüch vo Krokees z Lakonie, guet 30 Kilometer östlich glege, zaigt as die Population vermuetli Verbindige zo de zitgliiche Neanderthaler i de Lakonis-Hööli ghaa het, wo wenig südwestlich vo dene Staibrüch litt. Degege sind d Fund vo de Apidima-Hööline südlich vo de Kalamakia-Hööli, düttli älter; die möged Vorfaare vo de Kalamakia-Neanderthaler gsii sii.
I de Hööli sind au vili fossili Tierfund gmacht wore, drunder öber driissg Süügerarte, öber zwanzg Reptilie- und Amphibie-Arte, mit uuffälig vill Schildchrotte (Testudo marginata). S sind au öppe zwanzg Vogelarte identifiziert wore. Die Fund wiised uf e milds Klima i de Staizitt hii, mit Macchia und Wald.
Apidima
D Apidima-Hööline (Απήδημα) liged südlich vo de Kalamakia-Hööli, westlich vo Areopoli. Die Hööline sind bsunders wichtig, well do zwee Schädel gfunde wore sind, wo zo Vorgänger vom Neanderthaler ghört hend. Dezeu chunt no e jüngers Fraugraab usem Paläolithikum.
Di zwee Schädel sind mitem Gstai scho verwachse gsii, womer si gfunde hett. Si sind zwösched 300 und 100 Tuusig Joor alt und ghöred zonere Zwöschedform vom Homo erectus und em Neanderthaler. I de griechische Froschig wered sie hüüffig as Homo taenarius gnennt, nochem Vorpirg Tenaro a de Südspitz vo de Mani. Di beede Schädel sind kultisch deponiert wore und ufe Bett us Chiselstaili bettet wore. De Rest vo de Körper isch nöd gfunde wore und müend amene andere Ort bistattet wore sii.
Xepapadianika
D Xepapadianika-Hööli (Ξεπαπαδιάνικα) litt bim Dorf Diros. Si isch 27 Meter lang und bistoot us drai Chammere, wo neolithischi (Jungstaizitt) Keramik gfunde woren isch.
Alepotrypa
D Alepotrypa-Hööli (Αλεπότρυπα »Fuchsloch«) litt bim Ort Diros. D Hööli isch ane 1958 entdeckt wore, wel e Hund e Fuchs gjagt het und i de Hööli verschwunden isch. D Bsitzer vom Hund hend denn de engi Iigang uufbroche und ase di birüemti Hööli entdeckt. Si ghört zo am vo de wichtigste (jung)staizitliche Fundplätz vo Griecheland. Drum isch sitt ane 1970 för Touriste gsperrt wore.
D Alepotrypa litt 20 Meter öber em Meerspiegel und isch rund 300 Meter lang. I de Hööli hets meriri Seeje; s Wasser isch trinkbar aber nöd ganz suber. D Temepratur i de Hööli litt bi 18 Grad.
D Hööli isch im spöötere Neolithikum (5000–3200 v. Chr.) vo Mensche biwonnt gsii. Me hett Menschechnöche vo mindestens 161 Individue gfunde. Di maiste Chnöche sind i zwai Ossuarie niderglait wore, ai Ossuarium isch grad bim domoolige Iigang glege, s anderi echli witter ine. De See litt hinder de Woonhööli.
Ahand vo de Chnöche chamer feststele, ass d Mane im Dorschnitt 170 cm, d Fraue 154 cm grooss wore sind. D Chindersterblichkait bis Zeni isch hööch gsii, di mittleri Lebeserwartig vo de Erwachsne isch bi 30i glege, de Ältiste sind öppe mit Föfzgi gstorbe. En uuffälig grosse Tail vo de Schädel wiist guet uusghailti Riss und Brüch uuf, wo nöd lebesgföörli gsii sind. Da gelt as e Hiiwiis druff, ases mengisch zo wüeste Rauferaie choo isch, wo Mane und Frau im gliiche Maas Opfer wore sind. Well vili Skelett uf Underernäärig düütet, ninnt me aa, as s wenige Esse zo sozialem Stress gfüert het, mit alem dromm und draa. Au isch Anämii wiit verbraitet gsii, entweder wege de schlechte Ernäärig oder alefalls au wege Inzucht. Die Population het voralem pflanzlichi Naarig ggesse und Chorn aabaut, wa zomene Abriib vo de Zää gfüert het, wege de chliine Staichörnli vo de Malstai. Si hend au Huustier ghaa, voralem Schööff und Gaisse, aber au Rindvech, Soi und Hünd. Obwoll d Hööli a de Chüste litt, hendsi uffälig wenig Fisch ggesse.
Héming
Héming (Patois Heinming, ditsch Heming, 1940–44 Hemingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Höhlen der Mani
Alepotrypa
En Erdbebe het denn de urprünglich Iigang verschüttet und de Zuegang zom See isch zämebroche. Offebar sind e paar Mensche debii i de Hööli igschlosse wore und am Ort wo si gstorbe sind ligeblibe.
Glyphada
D Glyphada-Hööli (Γλυφάδα) oder Vlychada (Βλυχάδα) lit nume grad 220 Meter westlich vo de Alepotrypa-Hööli. Si zällt zo de prächtigste Hööline vo de Welt und si isch s längsti Höölesystem vo Griecheland. Si isch touristisch guet erschlosse, cha aber nume mit Füerer, wo d Bsuecher uf Böötli dör d Hööli faared, bsuecht were.
D Hööli isch 1923 entdeckt wore. De grösst Tail vo de Hööli isch en underirdische Fluss, mit zwee Hoptärm und chlinnere Nebetarme. Di komplexi Hööli isch no nöd völig untersuecht und s wered au immer noji Gäng gfunde. Mitere Längi vo öber 15 Kilometer isch si s längsti Höölesystem vo ganz Griecheland. Di touristisch Strecki isch öppe 2800 Meter lang, me faart ann Gang i d Hööli ine und denn dör e chünstlichi Verbindig in zwaite Arm und chunnt so wider zom Uusgang. S Wasser isch zom Tail bis 80 Meter tüüff. D Wassertemperatur litt bi 14 Grad, d Lufttemperatur zwösched 16 und 19 Grad.
Héming
Geogràfi
Héming lijt àm Rhin-Marne-Kànàl, rund àcht Kilometer sìdweschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 255 und 322 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Höhlen der Mani
Glyphada
Im trochnige Tail bim Iigang isch mittelhelladischi Keramik (2000–1600 v. Chr.) gfunde wore, wo zom Tail mitere Töpferschibe gmacht wore isch.
Piräus
Piräus ( m. Sg. [], Pireas,, Peiraieus) isch e Gmäind in Attika, e wichdigs Industriizentrum in Griecheland und dr drittgrösst Hafe am Middelmeer. Die äigentligi Gmäind het 2011 163'910 Iiwooner ghaa, zämme mit de übrige Gmäinde vom Regionalbezirk Piräus 449'070, dr ganzi Balligsruum Athen-Piräus het öbbe 3,5 Millione Iiwooner.
Höhlen der Mani
Kataphygi
D Katafygi-Hööli (Καταφύγι Διρού »Fluchthööli«) litt 800 Meter westlich vo de Alepotrypa und 25 Meter öberem Meerspiegel. Si isch rund 700 Meter lang und hett e grossi Chammere. Ere Name hett si, well si vom spöötere Mittelalter bis i d Noizitt as Fluchthööli bruucht woren isch. Keramikfünd zaiget aber, ass die Hööli au i de Antiki uufgsuecht woren isch, vo de klassische Ziitt bis i di Römischie Chaiserzitt.
Héming
Verwàltung
vun Héming ìsch. Héming ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Héming ghert zem Lorrain.
Höhlen der Mani
Vythaka
D Vythaka-Hööli (Βύθακας) litt a de Langadaki Bucht, süüdlich vom Dorf Charouda. Die Hööli isch 115 Meter lang und hett zwoo Hoptchammere. Do isch neolithischi Keramik gfunde wore. Di maiste Fund stamed us de Antiki, und zwoor vo de klassische Zitt bis i die römischi Chaiserzitt. Bsundrigi Fund sind e guets erhaltnigs hellenistisches Trinkgfäss (kantharos) und e Pfiilspitz us Ise. Au drai antiki Bronzemünze sind gfunde wore, doch sind die ase verwitteret, as me nöme chan erchene, vo welere Stadt die ursprüngli stamed.
Koukourotrypa
D Koukouri-Hööli (Κουκούρι) litt a de Bucht vo Koukoura. Die Hööli het en enge Iigang und die erste Meeter meumer chrable. Noch 35 Meter chunnt sibe Meeter tüüffer glege e groossi Hale miteme See. I dere Hale isch früe- und mittelbelladischi Keramik (3000–1600 v. Chr.) gfunde wore und d Wänd sind vom Füür zom tail gschwärzt. Au Mensche- und Tierchnöche stamed us dere Hööli.
Tainaron
Die Hööli litt uf em Vorpirg Matapan, ganz am Süüdspitz vo de Mani. Si messt nume 11 x 15 Meter und d Deli isch hütt zom Tail iigfale. I de Antiki isch vor die Hööli de Poseidon-Tempel gstande. Noch de antike Saag, isch si ann vo de Iigäng in Hades und de Herakles söll vo do de Höllehund Kerberos ufebroocht ha.
Lakonis
D Lakonis-Hööli litt drai Kilomeeter nördlich vo Gythio am östliche End vom Tal vo Selenitsa. Si litt grad a de Chüste vo de Lakonische Bucht und isch öppe 500 Meter lang.
Aeschenschwibbogen
Dr Aescheschwibbooge (mä het em zerst Aeschedoor, spöter au s Innere Aeschedoor gsait) isch en ehemoligs chlises Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr innere Basler Stadtmuure gsi. Er isch dr Vorläufer vom Aeschedoor gsi, wo noch dr Stadterwiiterig im 14. Johrhundert witer usse baut worde isch, und isch 1841 abgrisse worde.
Höhlen der Mani
Lakonis
Di archäologische Fund stamed usem mittlere Paläolithikum (44 bis 38 Tusig Joor alt) und bistönd vor alem us Staiwerchzüüg. E Bsunderhait isch de Zaa vomene Neanderthaler, wel er as de ersti gsichreti Noowiis vom Neanderthaler z Griecheland gelt.
Melissa
Die Melissa-Hööli litt oberhalb vom Dorf Melissa im Landesinere, öberem Fluss Vardounia. nordwestlich vo Gythio. Si isch 80 Meter lang. I dere Hööli isch Keramik gfunde wore us de Jungstaizitt. Witteri Keramik stammt us de hellenistische Zitt.
Aeschenschwibbogen
Dr Aescheschwibboge isch zum erste Mol im Johr 1261 as "Eschmerdoor" urkundlig erwähnt worde. Dä Name goht vermuetli zrugg uf e Doorwärter, wo Eschmar gheisse het und in dr Nöchi vom Door gwohnt het. Scho in dr Middi vom 16. Johrhundert het s am Door schon en Uhr gee. Dr Doordurm isch bis 1545 dopplet so hoch gsi, aber es het Riss im Muurwärk gee und mä het en müesse weniger hooch mache. Mit em Bau vo dr üssere Stadtmuure und vom Aeschedoor het dr Aescheschwibbooge sini ursprüngligi Funktion verlore. Er isch aber einewäg bis 1841 erhalte bliibe, und denn het men en abgrisse.
1703
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Bezirk Imboden
Da Bezirk Imbode (RMS undefined) isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Imbode ersetzt worda.
Krais und Gmainda
Zum Bezirk Imbode händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015
Walliswil bei Wangen
Waliswiu (amtlech Walliswil bei Wangen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Waliswiu isch es Strassedorf am rächte Stade vor Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 51,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 34,5 % Waud, 10,1 % Sidligsflächi u 4,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Berke, Heimehuse, Wangeried, Wangen an der Aare, Wiedlischbach u Walliswiu bi Niderbipp.
Gschicht
Waliswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1356 aus Walaswille. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,7 % gläge.
Religion
78,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,1 %, CVP 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 6,6 %. GLP 4,4 %, GP 3,3 %, SP 17,4 %, SVP 38,3 %, Suschtigi 6,8 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 551 Ywohner 98,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,5 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Waliswiu ghört zum Hochalemannisch.
Liste von Brückenbauten in Basel
Brugge z Basel isch e Liste vo de groosse Basler Rhiibrugge und vo alle bedütende innerstedtische Viadukt und Stääg.
D Rhiibrugge
Sit de antike Brugge bim römische Augusta Raurica, wo dr Julius Cäsar die ersti het lo baue, isch s bis ins spoote Middelalter gange, ass es wider e festi Rhiibrugg zwüschen em Boodesee und dr Nordsee gee het. Scho im 12. Joorhundert het mä z Rhiifälde afo Rhiibrugge baue, wo aber immer wider wäggspüelt worde si. 1225 het dr Basler Bischof Heinrich vo Thun z Basel e Brugg lo baue, wo denn langi Zit die äinzigi bliibe isch, wo die ganz Zit bassierbar gsi isch, usser wenn si grad wider emol vom ene Hoochwasser beschäädigt worden isch und mä sä het müesse flicke.
Hüte git s z Basel eläi siibe Brugge über e Rhii. Rhiiabwärts vo Oste uf Norde si das:
Grad under em Dreiländeregge befindet sich d Dreiländerbrugg, wo 2006 baut und im Summer 2007 eröffnet worden isch. Es isch e Fuessgänger- und Velobrugg, wo s dütsche Wiil am Rhii mit em französische Hüünige verbindet, am Blatz, wo sit em 19. Joorhundert bis 1944 e Schiffbrugg gsi isch, wo au für d Bevölkerig vo Basel wichdig gsi isch.
Es het früener z Basel no anderi Rhiibrugge gee, wo denn abbroche worde si:
In de 1960er Joor het s Blään gee, non e Brugg östlig vom Chraftwärk Birsfälde z baue, wo denn Birsfälderbrugg ghäisse hätt. Mä het s aber ufgee zerst wäge de enorme Chöste und denn wäge de Naturschääde im Naturschutzgebiet Rhiinau, wo mä vorusgsee het. Im Stadtbild cha mä aber immer no gsee, wie d Stärnefäldstrooss z Birsfälde und d Hörnliallee z Basel mit dere Brugg im Sinn blaant und baut worde si.
Zum über e Rhii z cho, cha mä aber au äini vo de vier Basler Fäärene bruuche.
19. Juni
Dr '''19. Juni''' isch dr 170. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 171. in Schaltjohr), dodermit blybe no 195 Däg bis zum Änd vum Johr.
Liste von Brückenbauten in Basel
Anderi Brugge und Wiadukt in dr Stadt
Über e Birsig git s drei Wiadukt. Bachabwärts si daas:
Über d Birs git s meereri Brugge. Das si bachabwärts:
Über Iisebaangläis git s die Brugge z Basel:
Vom SBB-Baanhoof in Richdig Schwiz: Vom SBB-Baanhoof in Richdig Frankriich:
B
B(be) isch dr zwaiti Buechschtabe vom latynischen Alfabeet. Im Etruskische isch är nid seer hüffig benutzt worde, d Etrusker hänn en aber drotzdäm de Römer wyterggää. D Etrusker hänn s B us em Griechische übernoo, Dr griechischi Name isch bêta, und är stammt - wie au dr Buechschtabe sälber - us em semitische, wo är bet haisst (wi no hütt im hebräische). Di griechische Näme vo de erschte zwai Buechschtabe vom Alfabeet, alpha und bêta, hän em Alfabeet sy Name ggää. Dr Lutwärt vo < b > isch in de maischte Sprooche //, im Neugriechische und z. T. au im Spanische aber []. Im Alemannische und andere germanische Sprooche, vor allem em Isländische und em Dänische, isch /b/ immer stimmloos un wird mit [] transkribiert.
Villiers
Villiers chan folgendes bedüte:
i de Schwiz:
z Südafrika:
z Frankrych
z Frankrych (mit Nameszuesatz)
Lueg au:
Colla
De Name Colla bezaichnet
Colla isch de Familiename vo folgende Persone:
Géisdref
Géisdrëf (dt. Goesdorf, frz. Goesdorf) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Géisdrëf ghere d Ortschafte Boukels (Bockholtz), Bitscht (Büderscheid/Buderscheid), Dol (Dahl), Géisdref, Giewelsmillen, Maasseler (Masseler), Nacher (Nocher) un Nacherstrooss (Nocher-Route).
Verwaltig
Géisdrëf ghert zum Kanton Wolz im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Géisdrëf isch dr Arthur Schockmel. Scheffe sin dr Roger Brachmond un dr John Hermes. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Bitscht isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1195 as Budereseth.
Antimonmine
Rund ai Kilometer weschtlich vu Géisdrëf im Wald lyt di ehmolig Antimonmine vu Géisdrëf. D Gruebe isch anne 1354 s erscht Mol gnänn t wore un isch vu 1743 bis 1938 in Bedriib gsii. S git e geologische Orientierigspfad unter em Titel "Auf der Spur des Antimons". Syt e baar Johr wird vor em Yygang zue dr Mine s "Minnefest" gfyyrt.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Géisdrëf ghert zum Moselfränkisch.
Goldvreneli
S Goldvrenili isch e bekannti Schwizer Goldminz, wu anne 1897 zum erschte Mol rüskumme isch. Uf dr Rucksitte vu däre Minz ischs e jung Fraüevolk druf, wu s Vrenili gnännt wird.
Zwische 1897 un 1949 sin in dr Schwiz fascht 60 Millione 20-Franke-Stickli in Gold prägt wore. Diä Minze enthalte 5,8064 Gramm reins Gold (dr Goldateil vum Gsamtgewicht lit phäb an 22 Karat oder 900/1000). Drnäbe sin aü 10- un 100-Frankestickli mit em Vreneli druf rüskumme - aber in gleinerer Zahl.
Des Gäldstickli isch giltigs Zahlungsmittel, aber wu 1936 dr Schwizer Franke abgwärtet wore isch, isch zum Biispiil d 20-Franke-Minz uf eimol 28 Franke wärt gsii. Siter dert wird si gsammlet un as Wärtalag agsähne. Si isch hit iber 150 Franke wärt.
D Goldfranke, wu zwische 1945 un 1947 prägt wore sin, hän d Johrszahl "L 1935" – des het mer gmacht, zum üsdrucke, ass do no dr alt Goldghalt drin isch, wu vor 1936 vorgschriibe gsii isch.