cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neubabylonisches Reich
Gschicht
S Riich isch vom Nabopolassar gründet worde, wo vo 614 bis 610 v. d. Z. Assüürie erooberet het. Si Noochfolger Nebukadnezar II. (605–562 v. d. Z.) het mit de üüblige Methoode (d Zerstöörig vo wite Rüüm und d Verschleppig vo Iiwooner) d Chläistaate in Süürie und dr Levante underworfe. Si Aasee in dr domoolige Wält isch so grooss gsi, dass er zwüsche verfindete Stämm as Friidenstifter het chönne fungiere. Si Soon Amel-Marduk het e konsolidierts Riich gerbt, isch aber scho zwäi Joor druf vo Ufstandische döödet worde. Dr babyloonisch Generaal Neriglissar het druf dr Droon bestiige. Er isch 555 v. d. Z. vom Nabonid, wo vo assüürischer Abstammig gsi isch, gstürzt worde. Dä het aber d Briesterschaft gege sich gha und het in s Exil müesse. Won er gmerkt hat, ass d Perser immer mee Iifluss in Babylon überchömme, isch er zrugg, aber in ere churze Schlacht häi d Perser iin besigt und si am 6. Oktober 539 v. d. Z. kampflos in Babylon iimarschiert, was s Ändi vom Nöibabyloonische Riich bedütet het.
Kwelle
Dr Ardikel «Neubabylonisches Reich» uf dr dütsche Wikipedia
Hans Brunner (Dichter)
Dr Hans Brunner (* 19. April 1931 z Löörech) isch e dytsche Haimetdichter.
Lääbe
Dr Brunner isch z Broomech as Suhn vun eme Buechhalter ufgwachse un au dert uf Schuel gange. No dr Schuel het er e Lehr as Friseer gmacht. E baar Johr het er im Beruef gschafft, isch aber derno in d Textilbranche gwächslet, wun er bis zue syre Ränte 42 Johr lang gschafft het.
Dr Brunner schrybt uf Alemannisch, syni erschte Ufdritt mit Sketsch un Schnitzlebänk het er uf Bedribsfescht vu Firma ghaa. Insgsamt het er acht chlaini Biechli mit alemannische Gedicht, Gschichtli, Witz un Sprich vereffetligt.
Är isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft, isch au langi Johr im Vorstand vu dr Regionalgruppe „Dreiländereck“ gsii, derzue isch er Mitglid im Hebelbund Löörech. Iber 40 Johr het er In verschidene Mannecheer gsunge. Är molt au Bilder un macht mit bim Verain „Bildpunkt Brombach“.
Am 9. Augschte 1952 het dr Brunner d Betty Läuger, wu vu Huuse gsii isch un Naajeri gleert ghaa het. Si hän zäme zwai Chinder, e Suhn un e Dochter. Syter 1994 lääbe dr Brunner un sy Frau z Wittlige. Anne 2012 hän si chenne d Diamant-Hochzyt fyyre.
Plancus
Plancus isch s Cognomen vo dene Persone:
Konrad II. von Württemberg
Dr Konrad II. († 1143) isch Herr vu Wirtemberg vu 1110 bis 1143 gsii. Är isch ghyrote gsii mit dr Hadelwig.
Em Konrad sy Vater isch nit bekannt, mer vermuetet aber, dass er us em Althausen-Veringer Grofegschlächt chuu isch, wel d Wobe vu dr Grofe vu Veringen un vu dr Grofe vu Wirtemberg. Zimli ähnlig sin. Wäge däm wird dervu uusgange, dass baidi Adelshyyser stammverwandt sin. Em Konrad sy Mueter Liutgard vu Beutelsbach isch e Schweschte vu syym Vorgänger Konrad I. gsii.
Abtei Oelenberg
S Kloschter vum Eelabarg ìsch a Kloschter ìn dr Gegend vu Reiniga, noch vu Milhüsa, ìm Departement Owerelsàss. Sa ìsch zitterm XI. Johrhundert a Geischtzantrum ìm Elsàss. Dàdo wohna Tràppìschtmìncha ìn dr Àbtei.
Sahnswìrdigkeita
Ma sìeht ìn da Gebäi un ìn dr Üsstàttung Spura vu dr Gschìcht vu mehrera Johrhunderta. D Kìrch vu dr Àbtei hàt Teil vu mehrera Bàuistyl: Romànisch (XII. Johrhundert), Spotgotisch (1486) un Bàrock (1755). Ìn dr Üsstàttung fìndet ma Warka vu verschìedena Zitta: vum XII. Johrhundert (Prozessionskriz), vum XIV. Johrhundert (Kruzifix), vum XV. Johrhundert (Stàtüta vu dr Heiliga Maria) un vum XVIII. Johrhundert (Stàtüta vu dr Heiliga Maria). Ìn da drèi Kàpalla, St. Michael, St. Leo un Mont des Oliviers (Eelabarg), sìn Teil vum XII. Johrhundert un vum Johr 1486. Do ìsch aui a Gmälda un drèi Reliquschriina wo vum ehmàliga Lützel Kloschter kumma; dàs Kloschter ìsch wahrend dr Frànzeescha Revolution ufgleest worra.
Generalstände
D Generalständ, franz. États-généraux, si die ständischi Verdrätig vom französische Volk vor dr Revolution vo 1789 gsi. As Verdräter vom freie Volk hai si ihri Zuestimmig zu neue Stüüre, zue Chriegserklärige oder ussepolitische Verdräg müesse ge, hai aber kei gsetzgäbendi oder richterligi Rolle wie d parlements gha.
Zsämmesetzig
D Generalständ sich us drei drennte Versammlige zsämmegsetzt, d Versammlig vo de Abgeordneti vom Klerus, die vom Adel und die vom Dritte Stand, em gwöhnlige Volk. Jede Stand het drei- bis sächshundert Abgeordneti gha und het für sich dagt und denn siis Votum as Stand abge. Wenn sich d Ständ nit hai chönne einige wie under em Louis XIII., wo si im Johr 1614 über d Chäuflichkeit vo de Ämter diskutiert hai, und wil die Adlige nit uf keini vo ihre Privilegie hai welle verzichte, het dr Dritt Stand dr Abschaffig vo dr Ämterchäuflichkeit nit zuegstimmt, isch alles bim alte bliibe.
Gschicht
D Generalständ gönge zrugg uf die ständische Verdrätige vom 13. Johrhundert. Die ersti nationali Versammlig isch im April 1302 vom Philip em Schöne iiberuefe worde, wil er Understützig in siiner Usenandersetzig mit em Papst Bonifaz VIII. bruucht het. Es het non e baar sonigi Versammlige ge in dr erste Helfti vom 14. Johrhundert, aber scho bald het mä gmerkt, ass si uf dr nationale Ebeni z kompliziert, und us dr Sicht vo dr Regierig au z widerspängstig, gsi si für zum ständigi Legislative z wärde. Drzue isch cho, ass dr bürgerlig Reformer Étienne Marcel ermordet worden isch, und d Provinze hüfig nit zfriide gsi si mit ihre Entscheid. Si si zwar nit ufghobe worde, aber es si regionali Versammlige gsi, wo ihri Rolle übernoh hai.
Nochdäm d Personestüür, d taille, as ständigi diräkti Stüür iigfüehrt gsi isch, si d König noch 1500 in normale Ziite guet z rächt cho ohni d Generalständ. Dr François I. (1515 bis 1547) het se nit es einzigs Mol iiberuefe, und au spöter si si nume in Kriseziite brucht worde, wie währed de Religionschrieg im 16. Johrhundert. Die absolutistische König vom 17. und 18. Johrhundert hai uf d Iibereufig vo de Generalständ ganz verzichtet.
Zum letzte Mol si d Generalständ 1789 vom Louis XVI. iiberuefe worde, für zum über Massnahme entscheide wo dr Staatsbankrott chönnte abwehre. Dr Dritt Stand het sich, mit dr Unterstützig vom ä Deil vom Klerus, zur Nationalversammlig erklärt und so die Französisch Revolution iigleitet.
Elisabeth II.
D Elisabeth II. (* 21. April 1926 als Elizabeth Alexandra Mary z Mayfair, London; † 8. September 2022 im Balmoral Castle, Aberdeenshire, Schottland) us em Huus Windsor isch in Personalunion d Königin vom Vereinigte Königriich vo Grossbritannie und Nordirland und Staatsoberhaupt vo dene Commonwealth-Königriich (Stand 2022; früener sind do no anderi Länder drbii gsi): Antigua und Barbuda, Australien, Bahamas, Belize, Grenada, Jamaika, Kanada, Neuseeland, Papua-Neuguinea, Salomonen, St. Kitts und Nevis, St. Lucia, St. Vincent und d Grenadine und Tuvalu gsi. Uf de Kanalinsle het si as Duke of Normandy und uf der Isle of Man as Lord of Mann gherrscht. Si isch au s Oberhaupt vo dr anglikanische Chile gsi und het dr Ditel «Fidei Defensor» gha (Verdaidiger vum Glaube).
D Elisabeth isch de vierzgischt Monarch uf em änglische reschp. britische Thron sit em Wilhälm em Eroberer gsi. Si isch di eltisti Dochter vom König Georg VI. und dr Elizabeth Bowes-Lyon gsi. Am 6. Februar 1952, em Dodesdag vo ihrem Vater, isch si vom Dronfolgroot zur Königin proklamiert worde. Ihri Chrönig het 16 Mönet druf, am 2. Juni 1953, in dr Westminster Abbey stattgfunde. Ghürote het si dr Philip vo Griecheland und Dänemark (1921–2021); är isch echli spööter zum Herzog vo Edinburg ernännt worde. Chind het si vier gha: dr Charles (* 1948; de hüttig König Karl III.), d Anne (* 1950), dr Andrew (* 1960) und dr Edward (* 1964).
Bolitisch isch si neutral, si herrscht as parlamäntarischi Monarchin. Numme sälten emool isch es glych duuredrunge, was si eso über wäär und waas dänggt. 2022 hed si ires diamantig Regierigsjubilääum chönne fiire – si isch doozmool sit 70 Joor Königin gsi. Wäret irer lange Regierigszit het si 15 verschideni britischi Premierminischter ghaa (T stoot für Tory, L für Labour): de Winston Churchill (T), de Antony Eden (T), de Harold Macmillan (T), de Alec Douglas-Home (T), de Harold Wilson (2mol; L), de Edward Heath (T), de James Callaghan (L), d Margaret Thatcher (T), de John Major (T), de Tony Blair (L), de Gordon Brown (L), de David Cameron (T), d Theresa May (T), de Boris Johnson (T) und d Liz Truss (T).
Si hed as Königin zwai Woope gha:
Montpellier
Montpellier [, ] (Okzitanisch; Montpelhièr) isch e Schtadt z Frankriich. Si ligt im Süde vom Land, nöd wit ewäg vom Mittelmeer und ghört zur Region Okzitanie. Si isch Sitz vo de Préfecture vom Departement Hérault und bis Endi 2015 d Hauptstadt vo de Region Languedoc-Roussillon gsi. Früener het me derte nume Okzitanisch gredt.
D Stadt het öppe 275'000 Iiwohner und het e berüemti Universität. Zämme mit Paris und Strassburi ghört Montpellier zu de Schtädt z Frankriich, wo ne evangelisch-theologischi Fakultät an de Uni hei.
Wetzikon
Wetzikon (schwiizertüütsch Wetzike) isch dr Naame vo däne bäide Oortschafte in dr Schwiiz:
Lommerange
Lommerange (lothrìngisch Lumréngen, ditsch Lommeringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Lommerange lijt rund 15 Kilometer weschtlich vun Thionville àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle uf re Heche zwìsche 230 un 327 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Lommerange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1049 àls Laumeringa (1127 Lomeringa, 1308 Lomeranges).
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lommerange ìsch. Lommerange ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Lommerange ghert zem Lorrain.
Gedankenstrich-Krieg
Als Gedankestrich-Chrieg (tschechisch: „pomlčková válka“, slowakisch: „pomlčková vojna“) händ tschechoslowakischi Medie d Diskussion über d Namesgebig für d Tschechoslowakei nach m Ändi vo de kommunistischen Herrschaft und de Tschechoslowakische Sozialistische Republik bezeichnet. De Konflikt isch eine vo de Gründ für d Teilig vom Land ksi und isch bis hüt i de Literatur umstritte.
Geschicht
D Strit um de Name häd e langi Vorgschicht kha. So hät mer scho vo 1918 bis 1920 e slowakischi Version vom Name kha: Česko-Slovensko (Tschecho-Slowakei). Durd Verfassig vo 1920 isch de Bindestrich entfernt worde. Disi Handlig händ d Slowake verurteilt, händ aber 1925 em Konflikt bigleit. Durs Münchner Abkomme isch im Dezember 1938 wider en Bindestrich igfügt worde. Nach de Besetzig vom Land (1939-1945) isch de Bindestrich per Dekret vom tschechoslowakische Präsident Dr. Edvard Beneš wider us de Verfassig verschwunde. Das isch bis 1990 blibe, döt hät mer die Änderig rückgängig kmacht. De Strit isch aber nach 1990 vil vilfältiger worde; d Abgordneti händ über es grosse S oder es chline s nach em Bindestrich gstrite. Der Strit hät de offizielli Name (die sog. Langform) und au d Churzform vo de Landesbezeichnig umfasst.
Stephan Rothlin
De Stephan Rothlin (* 1959 z Lache) isch en Schwiizer Wirtschaftsethiker, Jesuit und Dozänt für Wirtschaftsethik a de Universität für Ussewirtschaft und Handel (UIBE) z Peking und a de Sankt-Josephs-Universität z Macao. Deetä isch er au Leiter vom Macao Ricci Institut. Als Wirtschaftsethiker isch de Stephan Rothlin sowohl i de Forschig und Lehr wie au im Consulting tätig.
Studium
Nach em Bsuäch vom Gymnasium z Einsidlä und Nuolä hät de Rothlin vom 1979 bis 1981 a dä Päpstlichi Universität Gregoriana in Rom und a dä Hochschuel für Philosophie z Münchä Philosophie studiert und Musig mit Schwärgewicht Klavier a de Scuola di Musica Tommaso Ludovico da Victoria. Vom 1984 bis 1987 hät de Rothlin in Paris studiert, Soziologie, und Theologie am Centre Sèvres und Medizinethik am Centre Laennec. Vom 1988 bis 1992 hät de Rothlin Wirtschaftswüsseschafte, Philosophie und Wirtschaftsethik a de Universität Innsbruck studiert und 1991 zum Thema "Gerechtigkeit in Freiheit: Darstellung und kritische Würdigung des Begriffs der Gerechtigkeit im Denken von Friedrich August von Hayek" promoviert.
Bruefliche und wüsseschaftliche Iisatz
Vo 1992 bis 1998 hät de Rothlin s Akademikerhuus z Züri gleitet. Sit 1998 läbt und schafft er z Peking, Hongkong und z Macao, wo er zäme mit Kollege Verein und Forschigszäntre zur Förderig vo Wirtschaftsethik gründet hät.
Vom 2004 bis 2013 isch de Rothlin Generalsekretär vom CIBE (Center for International Business Ethics) a de Universität für Ussewirtschaft und Handel (UIBE) z Peking gsi. 2013 hät er sini eigeti Beratigsfirma Rothlin Ltd z Hongkong und Peking gründet, um Wirtschaftsethik im asiatische Ruum z erforschä und die druus gwunnene Iisichte z verbreite.
Sit 1999 haltet de Rothlin Gastvorläsige a de University of Madras z Chennai (Indie), a de University of Texas at San Antonio, a de KEDGE Business School z Bordeaux, a de Insead Business School z Singapur, a de Katholische Fu-Jen-Universität z Taipei und a zahlriche chinesische Universitäte (Renmin-Universität, Tsinghua-Universität, Universität Hongkong). Er würkt als Forschigsmitarbeiter a de Universität Züri und am CREMA (Center for Research in Economics) vo de Universität Basel.
Sis 2004 uf Chinesisch und Änglisch erschinene Buech „Becoming a top-notch player: 18 rules of international business ethics“ git än Iiblick i Fragestelligä vo de internationalä Wirtschaftsethik wie au vo de Arbetsbedingige und äm Arbetsrächt im chinesische Kontext.
Er würdiget s kulturellä Erbi vo Asie, bsonders d Wiisheitstraditione vo China us de Quälle vom Konfuzianismus, vom Buddhismus, vom Taoismus, vom Islam und vom Christetum für d Grundlegig vo de Wirtschaftsethik und isch gliichziitig fescht verwurzlet i de weschtliche Philosophie und Sozialethik. Sis Engagement als Wirtschaftsethiker beschränkt sich nöd numä auf d Untersuechig vo China, sondern analysiert au die interkontinentale Verflächtige vo de Globalisierig. De Stephan Rothlin isch dävo überzüügt, dass China nöd numä es grosses wirtschaftlichs Potenzial hät, sondern au ä triibendi Chraft im Beriich vo de Ethik werde chann.
Ramona Pop
D Ramona Pop (* 31. Oktober 1977 z Temeschwar, Rumänie) isch e rumänisch-dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt em 8. Dezämber 2016 Burgermaischteri vu Berlin un Senatori fir Wirtschaft, Energy un Bedrib. Dervor isch si ab 2009 Vorsitzeri vu dr Fraktion Bindnis 90/Di Griene im Berliner Abgordnetehuus gsii.
Lääbe
D Pop chunnt us ere rumäniedytsche Familie (Banater Schwobe) un isch z Rumänien ufgwachse. Ihri Famili isch anne 1988 uf Dytschland zoge. Noch em Abitur am Wilhelm-Hittorf-Gymnasium z Münster (Westfalen) anne 1997 het d Pop bis 2003 an dr Weschtfälische Wilhelms-Universitet z Münster un dr Freie Universitet Berlin Bolitikwisseschaft studiert un het s Studium am am Otto-Suhr-Inschtitut als Diplom-Bolitologin abgschlosse. Si het di rumänisch un di dytsch Staatsburgerschaft.
Syter 1997 isch d Ramona Pop Mitglid bi Bindnis 90/Di Griene. In dr Bartei het si verschideni Ämter ghaa. Si isch vu 1998 bis 2000 Kraisvorstandsmitglid z Münster un vu 2000 bis 2001 Bundessprächeri vu dr Griene Juged gsii. Syt Novämber 2001 isch si Mitglid vum Berliner Abgordnetehuus (MdA)- Si isch aafangs jugedbolitischi Sprächeri vu dr Fraktion gsii, derno stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri un arbetsmärtbolitischi Sprächeri. Si isch Mitglid im Hauptuusschuss, im Unteruusschuss Huushaltskontroll un im Uusschuss fir Integration, Arbet, Beruefligi Bildig un Sozials. Si ghert zum Realo-Fligel vu dr Bartei.
Im Oktober 2009 isch si zue dr Noofolgeri vu dr Fraktionsvorsitzeri Franziska Eichstädt-Bohlig gwehlt wore, wu us Altersgrind zruggdrätten isch. Bis zum Änd vu dr 16. Legislaturperiod (2011) het d Pop mit em Volker Ratzmann e Doppelspitz bildet. Im Septämber 2011 het si bi dr Abgordnetehuuswahl z Berlin s Diräktmandat im Wahlkrais Mitte 1 gwunne. D Pop un dr Ratzmann sin as Fraktionsvorsitzer widergwehlt wore. Noch em Ruggdritt vum Volker Ratzmann vum Fraktionsvorsitz am 15. Novämber 2011 het d Pop die Funktion zerscht ellai uusgiebt. Syt Oktober 2012 het s wider e Doppelspitz us dr Ramona Pop un dr Antje Kapek. Fir d Berlin-Wahl im Septämber 2016 isch d Pop uf Platz Ais vu dr Landeslischt gstande. Di Griene sin zue dr Wahl mit ere Viererteam us dr Bartei- un Fraktionsspitz aadrätte. No dr Wahl hän di Griene zäme mit dr SPD un dr Linle ne Koalition bildet. D Pop isch Senatori fir Wirtschaft, Energy un Bedrib wore.
D Pop isch Kuratoriumsmitglid vum Berliner Lette-Verain.
Oron VD
Oron (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Orung ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Oron lyt im Dal vu dr Broye im eschtlige Jorat. D Gmaiflechi umfasst 71,5 % landwirtschaftligi Flechi, 19,1 % Wald, 9,2 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Oron isch zum 1. Jänner 2012 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Bussigny-sur-Oron, Châtillens, Chesalles-sur-Oron, Ecoteaux, Oron-la-Ville, Oron-le-Châtel, Palézieux, Les Tavernes, Les Thioleyres un Vuibroye.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 16,3 % gläge.
Religion
52,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 27 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,6 %, CVP 2,3 %, FDP 17,1 %, GLP 3,7 %, GP 13,4 %, SP 24,5 %, SVP 27,5 %, Sunschtigi 3,7 %.
Dr Burgermaischter vu Oron isch dr Philippe Modoux (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,6 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 91,5 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,5 % Dytsch, 0,7 % Italienisch un 4,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Communauté d’agglomération Portes de France-Thionville
D Communauté d’agglomération isch am 1. Jänner 2004 grindet wore. Sitz vum Verband isch Thionville, Presidänt isch dr Patrick Weiten. Im Johr 2007 hän d Gmaine zämme 78.514 Yywohner uf 156 km² ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Richard Nixon
Dr Richard Milhous Nixon (* 9. Januar 1913 z Yorba Linda, Kalifornie; † 22. April 1994 z New York) isch en US-amerikanische Politiker vo dr Republikanische Partei und vo 1969 bis 1974 dr 37. Presidänt vo de Vereinigte Staate gsi. Er isch bis jetzt dr einzig Presidänt vo de Vereinigte Staate, wo us siim Amt zruggdräte isch. Dr Grund für das isch d Watergate-Affäre gsi.
Austronesische Sprachen
Di austronesische Sproche bilde ne seli wyt verbraiteti Sprochfamilie mit insgsamt rund 1150 Sproche, wu vu rund 300 Millione Mänsche gschwätzt wäre. No dr Aazahl vu dr Sproche wird s Austronesisch nume no vum afrikanische Niger-Kongo iberdroffe, no dr Zahl vu dr Sprächer isch s di fimftgrescht Sprochfamilie uf dr Ärd. Vu allne het s di grescht geografisch Uusdehnig vu Madagaskar bis zue dr Oschterinsle, vu Taiwan bis Neiseeland. Noch em Paul K. Benedict bildet s zämme mit dr Tai-Kadai-Sproche d Makrofamilie Austro-Tai. Dernäbe git s dr Vorschlag di austronesische Sproche mit em Austroasiatisch zue dr Makrofamile Austrisch zämmezfasse (wie dr Vorschlag vun eme Eurasiatisch noch em Joseph Greenberg). Die These hän aber nume wenig Aahänger in dr Fachwält.
Urhaimet un Uusbraitig vu dr Austronesier
No neiere Forschige (z. B. Adelaar 2005) ergit sich fir d Gliderig vum Austronesische e aigeartigi Situation: s git acht bis zeh primäre Zwyyg vum Austronesisch, wu alli uf Taiwan gschwätzt wäre un zämme nume 21 Sprachen mit 330.000 Sprächer umfasse (lueg unte: Klassifikation). Alli andere austronesische Sproche ghere zue aim ainzige Primärzwyyg, em Malayo-Polynesisch mit iber 1.100 Sprochen un rund 300 Millione Sprächer. Dodrus cha mer schließe, ass s Biet, wu d Sproche entstande sin, oder zmindescht s Zäntrum vur dr Uusbraitig vum Austronesisch d Insle Taiwan un d Nochberbiet uf em chinesische Feschtlands – Fujian, Guangdong – gsi sin. E 6.000 Johr alti neolithischi Kultur uf Taiwan un em benochberte Feschtland mit ere spezifische Keramik wird mit dr frieje Austronesier in Verbindig brocht. Vu dert uus hän sich di austronesische Sproche un ihri Sprächer mitsamt ihre agrarische Kultur in eme Prozäss uusbraitet, wu mehreri Johrdöusert gangen isch:
Richard Nixon
Ussepolitisch het dr Nixon sich um en Entspannig im Chalte Chrieg bemüeht. Er het d SALT (Gspröch über d Beschränggig vo de strategischi Waffe) mit dr UdSSR abghalte, wo 1972 mit em ABM-Verdrag, em Verdrag zur Begränzig vo Rageteabwehrsystem, abgschlosse worden isch. Er het 1972 Staatsbsüech in dr Volksrepublik China und in dr Sowjetunion gmacht und het mit China d Beziehige normalisiert.
Austronesische Sprachen
Urhaimet un Uusbraitig vu dr Austronesier
Uf em chinesische Feschtland sin hite kai Spure vu austronesische Sproche me z finde. Des lyt am kulturällen und sprochlige Druck, wu d Chinese dert syt iber 2.500 Johr uusiebe. Au uf Taiwan – wu dää Druck erscht speter yygsetzt het – stelle d Austronesier nume no ne arg chlaini Minderhait vu 330.000 gegeniber 23 Millione Chinesisch-Sprächer.
Richard Nixon
Innepolitisch isch d Inflation e grosses Problem gsi. Dr Nixon het e Ziit lang e Planwirtschaft iigfüehrt, wo d Löhn und d Priis gsetzlig iigfrore het. Er het au neui staatligi Ämter gründet, drunder e nationali Umwältbehörde, d Environmental Protection Agency (EPA).
Austronesische Sprachen
D Hauptzwyyg vum Austronesisch
Lueg dr Hauptartikel Klassifikation vu dr Austronesische Sproche
Richard Nixon
Was im Nixon zum Verhängnis worden isch, isch si missdrauischi Natur gsi. Er het d Rolle vom Kabinett verchliineret und sich ganz uf siini Verdraute verlo. Die hai en in dr Abhörskandal, wo as Watergate-Affaire bekannt worden isch, verwigglet, und dr Nixon het d Undersuechigskomission aglooge drwäge. Schliesslig het er am 9. August 1974 müesse zruggdräte. Dr Gerald Ford isch si Nochfolger worde und het en brompt begnadigt, was so unpopulär gsi isch, ass es em mögliigerwiis d Widerwahl gege dr Jimmy Carter im Johr 1976 kostet het.
Austronesische Sprachen
D Hauptzwyyg vum Austronesisch
Di austronesische Sproche wäre in dr aktuälle Forschig in zeh Hauptzwyyg klassifiziert. Dodervu sin nyyn Zwyyg nume z Taiwan verdrätte („Formosa-Sproche“, 330.000 Sprächer), dr zeht – no syyre Sprächerzahl mit Abstand wichtigscht – isch s vu Madagaskar bis zue dr Oschterinsle verbraitet Malayo-Polynesisch:
Richard Nixon
Literatur
Sekundärliteratur
Austronesische Sprachen
Literatur
Ganz vil Biecher un Ufsätz zum Thema Austronesischi Sproche het ibrigens dr Luzerner Sprochforscher Renward Brandstetter gschribe.
Ruanda
Ruanda [] (Kinyarwanda u Rwanda, []) isch ä dicht bevölkerete Binneschdaat in Oschdafrika. Er gränzt an Burundi, die Demokratischi Republik Kongo, Uganda und Tansania. Wäge siiner Landschaft, wo zum ä groosse Deil hügelig isch, sait men em au s „Land vo de duusig Hügel“. Uf siim Schdaatsgebiet isch die afrikanischi Hauptwasserscheide zwüsche de Iizugsgebiet vom Nil und vom Kongo. Vo 1884 bis 1916 isch Ruanda ä dütschi Kolonii gsi, 1962 het s si Unabhängigkeit vo der UNO-Mandatsmacht Belgie übercho.
Jagstzell
Geografi
Jagschtzell leit em Virngrund an dr Jagscht. D Nochbergmoede vo Jagschtzell send Frankenhardt, Stimpfach, Fichtenau, Ellenberg, Ellwangen ond Rosenberg.
Ruanda
Nit zletscht wäge de Komflikt zwüsche de Volksgruppe vo de Hutu und de Tutsi – wo im Völkermord an de Tutsi 1994 gipflet het – zelt s Land zu de ärmschde in Afrika, au wenn in de letschte Johr Fortschritt gmacht worde si. .
Geografy
Dr Großtdail vu Ruanda isch e Hochland mit ere durschnittlige Hechi vu 1500 Meter. S goot vu rund 1000 Meter bis zum 4507 Meter hoche Karisimbi (Virunga-Vulkan im Norde). Vu dr oschtafrikanische Kischte isch s Land 1200 Kilometer wyt ewäg, dient aber wäge sym guete Stroßenetz ainewäg as Transit fir mänki Export us dr Demokratische Republik Kongo.
Jagstzell
Geografi
Vo dr Gmarkong send 31,3 % Landwirtschaftsfleche, 61,4 % Wald, 6,1 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Jagschtzell gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Dankoltsweiler, Dietrichsweiler, Eichenrain, Finkenberg, Grünberg, Hegenberg, Kellerhof, Riegelhof, Riegersheim, Ropfershof, Rot, Rothof, Schweighausen, Spielegert ond Winterberg, d Hef Buchmühle, Bühlhof, Kreuthof, Ratzensägmühle ond Rennecker Mühle ond d Wohnblätz Dankoltsweiler Sägmühle, Eulenmühle, Finkenhaus, Hahnenmühle, Hegenstadt, Keuerstadt, Neumühle, Orrot, Rotbachsägmühle ond Walser.
Ruanda
Geografy
Ruanda wird gärn s „Land vu dr döusert Biel“ gnännt (frz. Pays de Mille Collines), dur di bucklig Landschaft, vor allem im Weschte vum Land.
Klima
Wäg dr Hechi isch s Klima drotz dr Equatornechi ender mild-fycht. S haiß equatorial Dageszyteklima wird vum johreszytlige oschtafrikanische Klima iberlageret un dur di groß Hechelag gmildet. Di mittler Dagestämperatur lyt bi 18 °C. S git kaini große Tämperaturschwankige iber s Johr, d Tämperaturen variiere aber mit dr Hechelag. S het zwoo Rägezyte, no dr oschtafrikanische Monsunräge: umuhindo zwische Septämber un Dezämber (durschnittli 27 % vu dr Johresniderschlagsmängi) un itumba zwische Februar un Aafangs Juni. Zwische Merz un Mai gheie 40 % vu dr jehrlige Niderschleg. S Klima un vor allem d Niderschleg wysen aber großi Uuregelmäßigkaite uf. Anormali Drickine, Rägeschutt un Hagel sin all Ritt e Gfohr fir d Ärne un sorge fir Hungersneet.
Jagstzell
Gschicht
Jagschtzell ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1170.
Ruanda
Fliss un Geology
Ruanda gränzt im Norden an Uganda, im Oschten an Tansania, im Siden an Burundi un im Weschten an di Demokratisch Republik Kongo. Do verlauft uf 3000–4000 Meter Hechi di Afrikanisch Hauptwasserschaide zwische dr Quällbiet vum Wysse Nil un em Kongo. Dr grescht Dail vu dr Weschtgränze vu Ruanda bildet dr Kiwusee, wu zum Sischtem vu dr oschtafrikanische Grabebrich ghert un wäge däm seli dief isch. Im Gränzbiet zue Kongo un Uganda lige di bis 4500 Meter hoche Virunga-Vulkan, wu uf mittlerer Hechi si sältene Berggorilla läbe. Im Oschte bilde di uusdehnte Akagera-Simpf ne langi Zyylete vu See natyrligi Gränze zum hitige Tansania.
Ruanda isch bregt vu zwee Nilzuefliss, em Akanyaru, wu vum Burundi-Gränzbiet här chunnt, un em Nyabarongo, wu us em sidweschtlige Bärgland (Naturpark Nyungwe-Wald) här chunnt. Dr Nyabarongo entspringt as Rukarara uf 2700 Meter Hechi in dr Nechi vu dr Wasserschaide zum Kongo un fließt wie sy Näbefluss Mwogo zerscht vu Side no Norde, un chehrt derno nit wyt vu dr Virunga-Vulkan no Sidoschte zue dr Hauptstadt Kigali. Dää abrupte Rank erklere d Geologe dur tektonischi Verschiebige vu dr Ärdkruschte bim Entstoo vum Oschtafrikanische Grabe un dr Virunga-Vulkan.
Jagstzell
Verwaldong
Jagschtzell hot mit dr Stadt Ellwãng ond dr Gmoede Adelmannsfelde, Elleberg, Nuiler, Raenao, Roäseberg ond Weert a Verwaldongsgmoeschaft vereibart.
Ruanda
Fliss un Geology
Dr Nyabarongo, wu bi Kigalischo schiffbar isch, un dr Akanyaru veraine si sidli vu dr Stadt uf rund 1500 Meter Hehe zum Akagera (Kagera), wu no Oschte dur s Land fließt un dr Passage vum Rwerusee rund 250 Kilometer lang d Landesgränze zue Tansania bildet. Dr Fluss, wu do nordzues fließt, chehrt am Dreiländereck zue Tansania un Uganda nomol scharf no Oschte un fließt speter in dr risig Viktoria-See.
Jagstzell
Verwaldong
Dr Schuldes vo Jagschtzell ischt dr Raimund Müller.
Ruanda
Di drei Großlandschafte
Ruanda cha mer in dr Hauptsach in drei Groß- un e baar chlaineri Landschaften unterdaile: Dr (sid-)eschtli Sank, s zäntral Hochland un d Kongo-Nil-Wasserschaide bilde drei Großlandschafte.
Im Zäntrum vu Ruanda isch s zäntral Hochplatoo. S lyt zwische 1500 un 2000 Meter hoch un goot vu dr Kongo-Nil-Wasserschaide biszum siderschrlige Sank. S isch verschnitte vu Hyfe Wasserlaif un representiert vor allem im Aastiig zue dr Kongo-Nil-Wasserschaide s sprichwertli „Land vu dr döusert Biel“. Wäg dr guete Versorgung mit Oberflechewasser un Niderschleg, dr gmäßigte Tämperature un rächt fruchtbare Bede wird do scho lang intensiv buurt. Di urspringli Waldvegetation isch scho lang grytet.
Di Virunga-Vulkan im Norde sin di hegscht Hebige. Derno schließe si s Bärgland vu Buberuka un s vulkanisch Biet im Nordweschte vu Ruanda aa. S isch dur e fychtchalt Klima mit zum Dail extreme Rägefäll gchännzaichnet. Di vulkanische Äsche- un Schlackebede sin arg fruchtbar u s wird do intensiv buurt. Do isch e Zäntrum vum Härdepfelaaböu vu Ruanda. Vor allem in dr Lava-Ebeni versickeret s Wasser aber waidli un chunnt erscht wider an ihrem Rand as Quälle firi.
Näbe dr Virunga-Vulkan chunnt au d Kongo-Nil-Wasserschaide, wu im Weschte am Kiwusee no Norde no Side lang lauft, Heche vu fascht 3000 Meter, im mittlere Dail nur bis zue 1200 Meter un im Side wider bis zue 2700 Meter. Sich gchännzaichnet dur gächi Schluchte un spitzi Gipfel. S Klima isch im Oschten dur d Räge, wu ufestyge, fycht, im Weschte dur Fehnwind e weng weniger. Friejer sin die Bärg mit tropischem Hecherägewald deckt gsii. Dää isch aber dur s Bevelkerigswachstum extrem reduziert. Bis Ändi vu dr 1990er Johr het s no Rägewaldräscht z Gishwati (Norde), z Mukura (Zäntrum) un z Nyungwe (Side) gee. Gishwati un Mukura sin dur Bsiidlig mit Langzytflichtling, w uno 1994 retuurchuu sin, fascht ganz gschlisse wore. Dr Nyungwe-Wald dergege isch no rächt uusdehnt. In allne tropische Hochgebirgs-Näbelwälder läbe Chlaiaffe, Chlai-Antilope, früiejer au Waldelifante un e Hufe Vegel un Chlaidierarte. Di Pflanzevylfalt isch ainzigartig un groß.
Dr Stade vum Kiwusee isch bregt vu diefe Buchte un gääche Haale. Dur Fehnbildig an dr Weschthaale vu dr Kongo-Nil-Wasserschaide sin Niderschleg do gringer wie uf dr Oschtsyte vum Gebirg. S Wasser vum Kiwusee isch rund 23,5 °C warm. S Klima het ender mildi Tämperature. Uf dr fruchtbare Beden im Siden un Norde wird scho syt langem intensiv buurt, uf dr weniger fruchtbare Bede in dr Hechi vu Kibuye (Zäntrum) isch dergege traditionäll Vii ghalte wore.
Im Sidweschte vu Ruanda (Impara un Imbo) het s zum Dail au seli fruchtbari Bede, wu in dr haiße diefe Lage un au in dr chiele Bärg intensiv buurt wird.
Dr eschtli un sideschtli Sank mit Hechelage zwische 1000 un 1500 Meter lyt weschtli vu dr uusdehnte Ruckstausimpf vum Akagerafluss un dr vyle See. Si isch bregt dur e druckehaiß Klima, poresi Bede un Lateritkruschte un Buschsavanne. Klima, Bede un di stark Verbraitig vu dr Tsetsemucke mache die Landschaft wenig gaignet fir Ackerböu un Viihaltig. S chunnt alli Ränn zue uusdehnte Druckezyte, wu in dr bsidlete Dail zue Hungersnet fiere. Di belgisch Verwaltig het 1934 in däm dinn bsidlete Biet dr Akagera-Nationalpark as Wildreservat yygriichtet. Sidli dervu het s Jagdbiet un Privatranche gee. Die Jagdbiet un Dail vum Akagera-Park sin no Juli 1994 fir Ruckcherer (Filchtling) fir dBsidlig frei gee wore. In dr sideschtli Dail, dr Bugesera-Dischtrikt, sin syt Ändi vu dr 1950er Johr zerscht Tutsi us verschidene Landesdail zwangsumgsidlet wore, speter sin Hutu us em Norde vum Land derzue chuu.
D Nidrige vu dr Region Mayaga am Akanyaru-Fluss un dr Papyrussimpf lang, sin friejer dr Rinderherde vu dr Tutsi as Waide vorbhalte gsii. Si sin erscht im Lauf vum 20. Johrhundert fir Ackerböue bruucht wore.
Flora un Fauna
D Hochgebirg z Ruanda sin bregt dur bsundrigi Ekosischtem mit ainzigartie Dier- un Pflanzenarte, wu dur s näblig-fycht-chiel tropisch Klima entstande sin. Zem Byschpel het s im Nyungwe-Wald as ainzigem verblibenem Bärgrägewald e großi Biodiversität mit vyl endemische Arte.
Im trucke-haiße Oschte het s dr Akagera-Nationalpark mit Gras-Baum-Savanne, Sumpfbiet un See. Im Park het s bis 1994 e Hufe großi Herde vu Zebra, Impala, Topi un Wasserbiffel un anderi Antilopen-Arte in chlainere Herde gee, wenig Elefante un derzue Giraffe, wu vu Tansania yygfloge wore sin. Leebe het s vyl gee, derzue Leoparde. In dr Gwässer hän Flusspfärd un Krokodil gläbt. Au het s e vylfältigi Vogelwält gee. Dur dr Chrieg isch dr Dierbstand – vor allem vu drLeebe un Antilope  – seli stark dezimiert wore.
E Bsunderhait sin di wenige Bärggorilla, wu s no in dr Virungavulkan git. D Bärggorilla, wu vum Uusstärbe bedroht sin, sin dur Schutzmaßnahme (unter anderem e Jagdverbot) gschitzt. Mer chännt si wältwyt dur d US-Forscheri Dian Fossey un dr Film Gorillas im Nebel, wu ihre Läbe mit dr Gorilla z Ruanda zaigt.
Umwältschutz
Syt 2005 git s z Ruanda ne Umwältschutzgsetz. Anne 2006 isch d Umweltbeherde REMA grindet wore. Si git em Land d Richtlinien in Sache Umwältschutz vor un het s gschafft, ass Ruanda hite allne andere afrikanische Länder e Vorbild im Umwältschutz isch. Kigali giltet as aini vu dr suuferschte Stedt z Afrika. Chutterdrännig isch z Ruanda per Gsetz vorgschriben, wird aber nonig in dr Flechi iberall umgsetzt. Wämer Chutter illegal entsorgt, mueß mer zmindescht 1.500 Dollar Strof zale oder chunnt bis zue zwai Johr in s Gfängnis. Blaschtikgugge sin z Ruanda mittlerwyli verbote. Turischte wäre uf Blatschikgugge untersuecht, wänn si in s Land yyraise. Stattdäm bruucht merz Ruanda Gugge us Babyyr.
DR-Baureihe 50
D Einheits-Güèterlokomotyvè vo dè Baureiè 50 mit èrè füürendè Laufachs un füüf Kuppelachsè, wo ab 1939 baut worrè sin, zellet zuè dè glungenschtè Konschtruktionè vo dè Dütschè Rychsbaan (DR).
Selli Baureiè isch im Raamè vo dè Chriègsvorbereitig z Dütschland beschafft worrè. Bis 1948 sin 3164 Maschinnè vo dèrrè 80 km/h schnellè Baureiè 50 von beinah allè europäischè Lokomotyvfabrikè – zletscht als Übbergangschrièslokomotyv 50 ÜK – baut worrè.
Am Ènd vo dè Dampflokära isch si zu dè Universalgattig worrè, wo dank dè nidrigè Achslascht au uff Nebbèbaanè mit lychterem Obberbau ygsetzt wörrè hèn könnè. Well s im Nebbèbaannetz nit überall für derartig langi Maschinnè uusreichend dimensionyrti Drèèschybè gää hèt, sin d Lokomotyvè für è Gschwindigkeit vo 80 km/h in beidi Richtungè uusglait worrè. Auffälligs Merkmõl isch deshalb è Schutzwand mit Fenschter a dè Vordersitè vom Tender (2’2’ T 26).
Ruanda
Umwältschutz
Z Ruanda het s drei Nationalpark.
Religione
Scho sit dr dütsche, vor allem aber sit dr belgische Kolonisation noch em Erschde Wältchrieg isch s Land chrischdlig missioniert worde, was zu rä Dominanz vom Katholizismus, wo z Belgie d Hauptreligion isch, gfüehrt het. No churz vor em Völkermord si öbbe zwei Drittel vo der Bevölkerig katholisch gsi, hützudag si s no 55 %.
DR-Baureihe 50
Dütschi Rychsbaan
Ab 1937 isch è neui Einheitslokomotyvè entwicklèt worrè, wo diè voaaltetè Länderbaan-Güèterzuglokomotyvè uff Nebbèbaanè ablösè hèt söllè. April bis Juli 1939 sin diè èrschtè zwölf Lokomotyvè vo Henschel & Sohn uusgliferèt worrè. Dè Aafang vom Zweitè Wältchrièg hèt dè Bedarf a Güèterzuglokomotyvè aaschtygè lõ, so dass si in großer Stüggzaal baut worrè. Ab 1942 isch è voeifachti Übbergangs-Chriègslokomotyv baut worrè, ohni Windleitblèch, Frontschürzè un zweitem Füürerhuussitèfenschter, deilwys au mit Schybèräder a dè Vorlaufachsè un èm eckigè Sandkaschtè. Dè Übbergang isch flûèßend, so dass sich unterschidlichi Uusfüürungè findè lônn.
Ruanda
Religione
D Proteschdante, rund 38%, si mit verschieden Chille verdräte (Anglikaner, Presbyterianer, Adventischde, Methodischde und Baptischde). Zum Islam bekenne sich rund 5 % vo de Ruander. Au charismatischi Gruppe, Adventischde und vili neui Chille (Wiidergeboreni Chrischde und Erweckigschille) hai sich sit em Völkermord chönne usbreite.
DR-Baureihe 50
Dütschi Bundesbaan
Bi vill Loks sin d Wagner-Windleitblèch nõch èm Chrièg durch söttigi vo dè Bauart Witte ersetzt worrè. Bi 735 Maschinè vo dè DB sin dè Tender mit èrè Zugführerkabinè uusgrüschtet worrè, woby nu s Kollèkaschtèvolumè reduzyrt wörrè hèt muèsè. Well diè Dütsch Bundesbaan übber gnuèg Güèterzùglokomotyvè vofüègt hèt, sin d Loks vo dè DR-Baureiè 52 schnell übberflüssig gsi, mit dènnè irè Kessèl sin diè nit alterungsbeschtändigè Kessèl vo dè Baureiè 50 ersetzt worrè. Au d Wannètender vo dè Chriègslokomotyvè sin u. a. bi dè Baureiè 50 witervowendet worrè.
Ruanda
Demografii
Ruanda het schetzigswiis 8,9 Millione Iiwohner. Dr Bevölkerigsadeil vo de Under-14-Jöhrige isch 42,3 %, dä vo de 15-bis-64-Jöhrige 55 % und dä vo de Über-65-Jöhrige 2,7 %.
DR-Baureihe 50
Dütschi Bundesbaan
I dè 1950er Johr hèn è baar Lokomotyvè vo dè Baureiè 50 als Vosuèchsdräger diènt. So hèn 35 Maschinnè dè Kessèl mit Henschel-Mischvorwärmer statt dè Obberflächèvorwärmer undTurbo-Spysbumpè erhaaltè, un d 50 1503 isch mit èm Giesl-Ejektor uusgrüschtet worrè. Zu dè Kollèerschparnis hèn 1959 zee Lokomotyvè èn Kessèl mit chlynerer Roschtflächi chriègt.
Ruanda
Demografii
Mit durchschnittlig 314 Iiwohner pro Quadratkilometer isch Ruanda s Land z Afrika, wo am dichteschde bevölkeret isch. Der hochi Bevölkerigsdruck isch im Ruanda si Hauptschdrukturproblem, wil s Land kuum Induschdrie und käini nennenswärte Ressource het. Belaschdet wird s Land au vo dr hoche Zahl vo Flüchtling, wo vor allem us dr Demokratische Republik Kongo nach Ruanda chömme. S Bevölkerigswaggsdum bedrait öbbe 2,1 % jöhrlig, ä Frau bringt im Durchschnitt 5–6 Chinder uf d Wält. Es beschdöhn dorum Blän auf dr politische Ebeni ä „Drei-Chinder-Politik“ iizfüehre.
DR-Baureihe 50
DB-Baureiè 50.40
1954 isch è Lokomotyv als Franco-Crosti-Lok umbaut worrè, wegè dè guètè Erfaarigè sin ab 1958 30 witeri Maschinnè gfolgt.
Ruanda
Demografii
Uf äi Arzt chömme 24.697 Iiwohner. Die durchschnittligi Läbenserwartig isch öbbe 46 Johr – für d Manne 44, für d Fraue 47 Johr. 31 % vo de Fraue nähme Gsundheitsdienschd bi dr Geburt in Aschbruch. 24 % vo de under 5-jöhrige Chinder si fehlernährt. D Schdärbligkeit vo de Chinder under 5 Jöhr isch öbbe 18–20 %. D HIV-Prävalen in der Gsamtbevölkerig wird mit 5,1 % age; sie isch in de sexuell aktive Bevölkerigsdeil aber höcher.
DR-Baureihe 50
DB-Baureiè 050, 051, 052 un 053
I s neue EDV-Baureiènschema sin no 1452 Lokomotyvè uffgnõ worrè. Allerdings sin devò 88 Stugg scho z-gschtellt. Well d Ordningsnummer nu no dreischtellig sy hèn dürfè, sin zuèsätzlich zu dè Nummerè 050 d Bezeichnigè 051, 052 un 053 ygfüürt worrè. I dèmm mò diè èrschti Stell vo dè Ordnungsnummerè i d Baureièbezeichnig uffgnõ hèt, hèt mò sicherschtellè könnè, dass dõ diè wòri Identidät vo jedèrè Lok erkennbar blibbè isch. Bi dè DB sin diè letschtè Lokomotyvè 1977 im Bw Duisburg-Wedau uusgmuschterèt worrè.
Ruanda
Demografii
D Alphabetisierigsrote lit bi de Manne um 65 %, bi Fraue ä chli drunter. D Iischueligsquote vo de Maitli het mä 2004 dere vo de Buebe chönne abasse.
Jagstzell
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Jagschtzell ghert zom Schwäbisch.
Ruanda
Zsämmesetzig vo der Bevölkerig
Z Ruanda läbt ä Volk mit erä gmeinsame Schbroch und Kultur. D Kolonialmächt, zerschd die Dütsche, denn d Belgier, hai beschlosse, dur indirekti Herrschaft z regiere und hai nit welle än eigene Verwaltigsapparat ufbaue. S hai zerschd die herrschende Elite vo de Tutsi underschdützt und brobiert si für ihri Zwäck z bruuche. D Kolonialmächt hai die gsellschaftlige Kategorie von „Hutu“, „Tutsi“ und „Twa“ als „Schdämm“ definiert, und se noch rassischdische Kriterie bezüglig em üssere und em agäblige Charakter definiert, und noch dr Wirtschaftbasis (Tutsi = Rinderzüchter; Hutu = Buure; Twa = Jeger/Sammler, Döpfer). Dütschi Forscher (Rassetheoretiker) hai am Ändi vom 19. Johrhundert im Geischd vo dr Rassekund die „hamitische Hypothese“ erfunde und ä viilfältig vermischti afrikanischi Gsellschaft, wo deren ihri Volksgruppe Schbrooch, Sitte und Traditione deilt hai, in „Schdämm“ sortiert: uf dr einte Siite d Minorität vo de Tutsi, wo agäblig us em Nildal iigewanderet siige, ä hochwüggsigi, hellhüütigi, blaublüetigi, hamitischi Rasse, uf dr andere Siite die autochthoni Mehrheit vo de undersetzte, negroide, servile, büürlige Hutu us dr Bantufamilie. D Hamite siige d Dräger vo der kulturelle Entwicklig vo Afrika gsi und siige überhaupt ä überlägeni „Herrerasse“, so d Hamitetheorii vom John Hanning Speke. Die „Ethnie“ oder „Rasse“ ghöre zum Gschichtsmythos vo de Kolonialherre, wo zum ä wichdign ideologische Inschdrument vo dr Kolonialpolitik worden isch. D Tutsi, so zu säge „schwarzi Wiissi“, si im koloniale Herrschaftssyschdem privilegiert gsi; si hai gärn ä Theorii übernoh, wo ihri Überlägeheit hischdorisch „bewiise“ düen.
1934/35 isch vo dr belgische Kolonialmacht ä Volkszelig duregefüwhrt worde. D Zueghörigkeit zu de Tutsi oder de Hutu isch u. a. vo der Zahl vo de Rinder definiert worde, wo öbber gha het. Alli Familie mit meh as 10 Rinder si Tutsi gsi, alli mit weniger Hutu. Wär keini Rinder gha het, isch as Twa iigeschdueft worde. D Kolonialmächt hai zerschd mit de riichere Tutsi verhandlet, zu wele s Königshuus und die draditionelle Elite gehört hai.
Im Johr 1939 hai die belgische Kolonialischde dr Vermerk vo der ethnische Zueghörigkeit im Personalusweis vorgschriibe. Dr poschdulierti Unterschiid – dr Völkerkundler Claude Meillassoux redet von erä „imaginäre Ethnographii“ – isch zum Naturzueschdand erklärt worde und het as tribalischdischs Schdereotyp d Vorschdelligswält vo de Ruander vergiftet.
Vor de erschde Massaker, Verdriibige und der erschde Fluchtwelle vo Tutsi im Johr 1959 isch dene ihre Adeil an dr Bevölgerig uf 12–13 % gschetzt worde. Dä Adeil söll bis zum Völkermord dur wiiteri Fluchtwälle und Verdriibige uf öbbe 9–10 % abgnoh ha. Au dr Adeil vo de Twa schiint sit de 1930er Johr die ganz Ziit gsunke z si. Es het immer ä Adeil vo Lüt ge, wo ä gmischti odr unsicheri ethnischi Identität hai, au wenn d Ethnizität amtlig regischdriert worden isch.
Bim Völkermord si mindeschdens drei Viertel, villicht au über 90 % vo de Tutsi, wo z Ruanda gläbt hai, ermordet worde. Wäge dr Rückwanderig von erä grosse Zahl vo Exil-Tutsi möche d Tutsi widr wäsentlig meh as 1–3 % vo der Bevölkerig us, wie mä erwrtet gha het. Neueri Zahle zur Ethnizität si kuum erhältlig.
DR-Baureihe 50
DB-Baureiè 050, 051, 052 un 053
Well diè wènigè vpblibbenè Loks vo dè Baureiè 52 bi dè Dütschè Bundesbaan bis 1968 schu uusgmuschterèt worrè sin, isch dõ kei Umbenennig i d Baureiè 052 nötig gsi. Selli Bezeichnig isch somit frei gsi für d Loks '50-2nnn'. Ei einzigi Lok vo dè Baureiè 52 isch übber diè Dütsch Rychsbaan, zwischèzitlich zu dè DR-Baureiè rekonschtruyrt, i dè Besitz vo dè Dütschè Baan AG cho un isch als 052 134 ygreiht worrè. Mit sellèrè Uusnaam isch è „Zweièfuffzg mit èrè füürendè Null un èrè aghängtè Brüèfzifferè“, also è ehemòligi „Fuffzig“ uss Beschtänd vo dè Dütschè Bundesbaan hèr cho.
Ruanda
Zsämmesetzig vo der Bevölkerig
Die „hamitischi Hypothese“ isch bis hüt sehr beliebt, wil si es eifachs Erklärigsmodell für ä Genozid liiferet.
DR-Baureihe 50
Dütschi Rychsbaan (DDR)
Dè Dütschè Rychsbaan i dè DDR sin nõch èm Chrièg nu 350 Exemblaar vo dè Baureiè 50 blibbè. Well au vo dè stärkerè Baureiè 44 nu èn chlynè Deil i dè Oschtè vo Dütschland glangt isch, isch dört in villnè Gegendè d Baureiè 52 diè dominyrendi Güèterzùglok gsi.
Ruanda
Schbrooche
D Mutterschbrooch vo fachd alle Ruander isch d Bantuschbrooch Kinyarwanda. 88 % vo de Iiwohner beherrsche usschliesslig die Schbrooch. Wiiteri offizielli Amtsschbrooche si Französisch (sit der belgische Kolonialziit) und (sit Mitti 1994) Änglisch (vor allem vo de Langziitflüchtling iigefüehrt, nochdäm si vo Tansania und Uganda zruggcho si ). In de Handelszäntre wird au Kiswahili gschwätzt, wo ebefalls zu de Bantuschbrooche ghört und wo z Ruanda as Fremdschbrooch glehrt wird.
DR-Baureihe 50
Dütschi Rychsbaan (DDR)
Drübberusè sin 208 Stugg vo dè Baureiè 50 zu dè Baureiè 50.35 umbaut worrè. D Altbaulokomotyvè sin vo allem im Sûdè gloffè. Sit Mitti vo dè 1970er-Johr sin si voschtärkt uusgmuschterèt worrè, sodass si i dè 1980er Johr absoluti Raritätè gsi sin. Trotzdèm hèt diè letscht iren aktivè Diènscht 1987 gmeinsam mit dè Rekoloks uffghört.
Ruanda
Gschicht
Mer goht hit dervu uus, ass im Biet vu dr hitige Staate Ruanda un Burundi urspringli d Vorfahre vu dr Twa gläbt hän, eme Volk, wu hit in baide Länder nume no ne seli gringe Aadail an dr Bevelkerig het un praktisch kai Yyfluss ghaa het uf di sozial un di bolitisch Entwicklig.
Mer waißt nit gnau, wie d Velkerwanderigsbewegig un di sozial Entwicklig abglofe sin, wu zue dr hitige gsellschaftlige Strukture gfiert hän. Bi vor e baar Johr isch mer no dervu uusgange, ass es Biet zerscht vu dr Gruppe bsidlet wore isch, wu mer Hutu nännt, un as speter in ere andere Migrationsbewegig d Tutsi us em Biet vum hitige Ethiopie oder em hitige Egypte derzue chuu seie un des in zwoo Wälle, doderdur het mer di boode unterschidlige Gruppe innerhalb vu dr Tutsi erklert, wu speter dailwys verfyndet gsii sin. Die Erklerig vu dr Herrschaftsstruktre wu mer im 19. Johrhundert gfunde het, stammt vu dr Rasseforscher vu dr Johrhundertwändi um 1900 un isch in dr 1920er un 1930er Jahren wyterentwicklet wore. Die Rassetheoretiker hän d Ursach vu dr gsellschaftlige Strukture in dr Aachumft vun ere „iberläägene Rasse“, ebe dr Tutsi, gsääne.
DR-Baureihe 50
Dütschi Rychsbaan (DDR)
I dè DDR isch zwar ab 1970 au s Nummerèsischteem gänderèt worrè un dõby u. a. è Brüèfzifferè aaghängt worrè, abber diè zwei Zifferè „50“ ooni füürendi Null sin uvoändert blibbè. Inzwischè sin etlichi Museumloks widder mit irè aaltè Vorchriègsnummerè kennzeichnèt. Bi Exemblaar uss dè DDR wörd abber zum Deil diè nõch 1970 vogäen „neui“ Nummerè bibhaaltè, wo jò inzwischè au schu widder historisch isch.
Ruanda
Gschicht
Aafangs vu dr 1990er Johr, wu d Region wäg dr boltische Entwicklig in dr Blickpunkt vu dr Forschig groten isch, isch di scho lenger bekannt These verbraitet wore, ass es kai ethnischi Unterschid zwische dr Hutu un dr Tutsi git un ass die erscht in dr Kolonialzyt poschtuliert wore seie. No dr neiere Vorstellig leen si d Unterschid zwische dr Hutu un dr Tutsi strukturäll erklere: D Gruppe seie aafangs nume funktionäll unterschide wore (Tutsi maint „rych an Rinder“, was gsellschaftli au yyflussrych gmaint het, derwylscht Hutu e Person gmaint het, untergordnet gsii sei). Mit dr Zyt hebe si die funktionäll unterschidene Gruppe aagfange separiere, Hyrote zwische Mitglider mit ere unterschidlige soziale Härchumft sin sältener wore. En anderi Mainig schließt unterschiidligi lokali Urspring vu dr Gruppe nit uus, merkt aber aa, ass die nit länge fir e Erklerig vu dr hitige Gruppezuegherigkait.
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.35
Bi dè Dütschè Rychsbaan i dè DDR sin 208 Lokomotyvè zu dè Baureiè 50.35 umbaut worrè. Durch dè Umbau hèn d Loks unter anderem neui, leischtungsfähigeri Kessèl mit èm Mischvorwärmer erhaaltè. Aalass vo sellèm Umbau isch gsi, dass mò oonehy Kessèl uss nit alterigsbeschtändigem Staal St 47 ersetzè hèt mûèsè.
Ruanda
Gschicht
Speter het si ne Staat unter dr Fierig vun eme Mwami (Chenig) rusbildet. Insgsamt het s rund dreihundert Tutsi-Clan gee, wu aber nume e baar dervu d Rächt vun eme Mwami iberchuu hän: d Bataga (Titel Mutaga), d Bezi (Titel Mwezi), d Bambutsa (Titel Mwambutsa) un d Batare (Titel Ntare). Us allne Tutsi-Clan isch dr Hochadel chuu (Ganwa). Die Adlige sin uf lokaler Ebeni rächt unabhängig gegeniber em Chenig gsii. Unterhalb vu dr Adelsschicht sin di gwehnlige Mitglider vu dr Tutsi gsii, di ainzige, vu Rächt am Boode un Großvii ghaa hän. D Untertane, d Hutu, hän buurt. Im Verlauf vu dr Johrhundet hän si an dr Wirtschaftsform lang ethnischi Gränze uusbildet: Die, wu Vii ghaa hän, hän as Tutsi gulte, d Ackerbuure sin d Hutu gsii. Baidi hän Kirundi gschwätzt.