cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katarina Barley
Bolitik
Anne 1994 isch d Barley Mitglid vu dr SPD wore. Syt 2005 isch si Mitgild im Chraisvorstand vu dr SPD Trier-Saarburg, syt 2010 Vorsitzeri. Bi dr Bundesdagswahl 2013 isch si Diräktkandidati im Bundesdagswahlchrais Trier gsii un isch uf 31,1 Brozänt vu dr Erschtstimme chuu. Iber Blatz 7 vu dr Landeslischt isch si in dr Bundesdag yyzoge.
Gebirge
E Gebirg, elter mundartlich Gibirg, Pirg, Birg, isch e Rölief vo dr Ooberflechi vo dr Ärde, wo us ere flachere Umgääbig uusestoot, zämmehängt, und e Gebirgsfuess het.
Dr Begriff
Under eme Gebirg verstoot mä im allgemäine Sproochgebruuch äntwääder e Grubbe vo Bärg, wo as Gebirgsgrubbe oder Gebirgszug zämmegfasst wärde oder e gebirgigi geografischi Region, e Gebirgsland.
D Geologii aber beziet sich bim Definiere vom ene Gebirg uf e „Gebirgsfuess“, das isch, wemm men en cha gsee s Grundgebirg und isch bi de jüngere Gebirg no vom Deckgebirg überlaageret und wird vilmol dief aabe druckt bis in d Moho). E Gebirg isch eso en „Äihäit vo Gstäi“.
Hochländer, wie zum Bischbil Tibet, gälte nit as Gebirg, wil s dört nume chliine Hööchiunderschiid git. Im Gegesatz doo drzue cha aber vilmol e Gebiet an ere Stäilküste as gebirgig gälte, au wenn s nid hooch über em Meer lit.
Katarina Barley
Bolitik
As Juschtiziari vu dr SPD-Bundesdagsfraktion isch d Barley Mitglid im gschäftsfierende Vorstand vu dr Fraktion. Im Bundesdag ghert si as ordeli Mitglid däne Uusschiss un Gremien aa: Derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Rächtsuusschuss.
Gebirge
Dr Begriff
Bekannti Gebirg si under anderem dr Himalaya, d Alpe, d Balkangebirg, d Pyrenäe, s Trodos-Gebirg und s Krimgebirg, wo alli Däil vom alpin-himalayische Gebirgsgürtel si und in de letschte vierzig Millione Joor entstande si, und d Ande, wo zum pazifische Füürring ghööre, und die eltere Jura (Faltejura, Daafeljura) und Ural.
Katarina Barley
Bolitik
Im Novämber 2015 isch d Barley as Generalsekretäri vu dr SPD vorgschlaa wore. Am 11. Dezämber 2015 isch si uf em SPD-Bundesbarteidag zur Generalsekretäri gwehlt wore un het s Amt im Jänner 2016 aadrätte.
Am 2. Juni 2017 isch si as Noofolgeri vu dr Manuela Schwesig Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged wore. Am 14. Merz 2018 isch si in dr neie Bundesregierig Bundesjuschtizminischteri wore.
Burckhardt (Basel)
Gschicht
Dr Stammvater vo dr Baasler Patrizierfamilie isch dr Duech- und Siidehändler Christoph (Stoffel) Burget (1490–1578) us em Münsterdaal im Schwarzwald, wo 1523 Baasler Bürger und 1553 Mitgliid vom Groosse Root worde isch, wo d Familie bis hüte ununterbroche verdräte gsi isch. Dr Christoph Buurget isch en erfolgriiche Duech- und Siidehändler gsi. 1518 in het er d Ottilie Mechler ghürootet und 1539 d Gertrud Brand, d Dochder vom spöötere Bürgermäister Theodor Brand. Us dere Eh het er säggs Söön gha, wo alli usser em Hieronymus, wo Schaffner vom Dütschorde gsi isch, au mit Duech und Siide ghandlet häi, wie dr Vater Mitgliid in zwäi Zümft gsi si und sich mit Döchder us de erste Baasler Familie verhürootet häi. Im 17. und 18. Joorhundert si d Buurgets mit alle Familie vom Daig, de Iseliys, de Meriaas, de Saresys, dr Stäächelys, de Vischers und de Wettstäis verschwöögeret gsi. Vo 1603 aa, wo dr Bernhard Buurget in dr Chläi Root gweelt worde isch, het d Familie bis zur Reform vo 1875 immer e Verdräter in dr Regierig ghaa und dr Isaac Isely het sä wäge iirer politische Macht mit de Medici vergliche. Aber nid nume Politiker und Kauflüt si si gsi, meereri Familiemitgliider si Brofässer an dr Universidäät worde. Äine, dr Johann Ludwig Buurget isch as Forschigsräisende und Entdecker in ganz Öiropa bekannt worde.
Tübach
Gschicht
Zwüsched 1744 und 1746 isch d Pfarrcherche Mariahilf baue wore.
Burckhardt (Basel)
Gschicht
S Familiewabbe vo de Buurgets isch gääl mit eme schwarze S und eme schwarze Chrüz druf.
Xouaxange
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Tübach
Gschicht
Ane 1905 hät s Kapuzinerinnechloschter St. Scholastika, wo 1616 z Rorschach gründet woren ischt, uf Tübach züglet.
Dietrich Schwanitz
Schweiz. Liebesprobe jenseits der Baumgrenze
Mit däm Buech macht dr Schwanitz si literarischs Uusechoo (coming out) as Alemann. Des dinn Bändli isch vergriffe, uf em Brüchti-Biächer-Märkt zahlt mer 40€/60Fr drfir, wämmers iberhaüpt bikunnt.
Xouaxange
Geogràfi
Xouaxange lijt sìdlich vun Sarrebourg àm Rhin-Marne-Kànàl uf re Heche zwìsche 255 un 341 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer La Forge (dt. Oberhammer).
Gschìcht
Xouaxange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1240 àls Schwekesingen.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Gebhard Müller
Dr Gebhard Müller (* 17. April 1900 z Füramoos, Oberamt Waldsee; † 7. Augschte 1990 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (CDU), Staatsbresidänt vu Wirttebärg-Hauezollre, Minischterbresidänt vu Bade-Wirttebärg un no as Jurischt vu 1959 bis 1971 Bresidänt vum Bundesverfassigsgricht gsii.
Familie un Uusbildig
Dr Gebhard Müller isch as fimft Chind vum oberschwebische Volksschuellehrer Johannes Müller (1865–1945) un syre Frau Josefa geb. Müller (1871–1958) uf d Wält chuu un isch aafangs in sym Geburtshuus Füramoos ufgwagse, ab 1906 am neie Wirkigsort vum Vater z Ludwigsburg. Är isch uf di kadolisch Volksschuel z Ludwigsburg gange un speter uf s humanistisch Gimnasium z Rautweil. Im letschte Johr vum Erschte Wältchrieg isch er zum Militär yygruefe wore un isch in dr Ludwigsburger Feierseekaserne bi dr 3. Ersatzbattery vum Fäldartilleryregimänt 29 stationiert gsii, ohni ins Fäld uusrugge z mieße. Ab 1919 het dr Müller zerscht kadolischi Theology, Gschicht un Philospophy an dr Universitet z Dibenga studiert, isch aber zue Rächtswisseschaft un Staatswisseschaft gwägslet. No dr Erschte Jurischtische Staatsbriefig z Dibenga (1926) het er drei Johr speter di Zwoot Staatsbriefig gmacht zum Dr. iur. z Dibenga promiviert; Thema vu syre Dissertation vum 13. Dezämber 1929 isch Die strafrechtliche Bekämpfung des Wuchers in der Geschichte, im geltenden Recht und in den Entwürfen zu einem Allgemeinen Deutschen Strafgesetzbuch gsii. Z Dibenga isch er Mitglid vu dr kadolische Studänteverbindig KStV Alamannia gsii, z Berlin, wun er 1923 studiert ghaa het, bi dr Verbindig KStV Askania-Burgundia im KV. Speter isch er no Ehrephilischter vu dr Verbindige vum KV Ripuaria-Heidelberg un Laetitia-Karlsruhe gsii unh Ehremitglid vu dr kadolische Studänteverbindige AV Guestfalia Tübingen un AV Cheruskia Tübingen, boodi CV.
Sy Referendariat het dr Müller bim Amtsgricht Ludwigsburg, bim Landgricht un bi dr Staatsaawaltschaft Stuegert, bim Oberamt Ludwigsburg un in ere Rächtsaawaltschanzlei absolviert. No syre Promotion isch er ab Juni 1929 zerscht stellverdrättende Amtsrichter z Stuegert un z Dibenga gsii, voreb er zum 1. Septämber 1930 im Rame vun ere Beurlaubig uf Zyt vum Staatsdienscht as Styyrreferänt in d Verwaltig vu dr Diezese Rauteburg gwägslet isch. Bis 1933 het er wie scho sy Vater dr Zäntrumsbartei aaghert un isch däre ire Orts- un Bezirksvorsitzer z Rauteburg gsii.
Arlesheimer Dom
Dr Arleshäimer Dom stoot in dr Baaselbieter Gmäind Arlese in dr Schwiz und isch 1681 gweiht worde. D Chille und d Domherrehüüser am Domblatz si vo 1679 bis 1792 Sitz vom Domkapitel vom Bistum Baasel gsi. Dr Dom isch zum Woorzäiche vo Arlese worde. Au d Orgle vom Johann Andreas Silbermann us em Joor 1761 isch berüemt.
Gebhard Müller
Zyt vum Nationalsozialismus
Im Friejohr 1933 het er si noch em Änd vu syre Beurlaubig entschide, in Staatsdienscht retuurzgoo un isch stellverdrättende Amtsrichter z Geppenga un bim Amtsgricht Woeblenga wore. Ab 1934 isch er Amtsgrichtsrot am Amtsgricht Geppenga gsii. Är het em Bund vu Nationalsozialistische Dytsche Jurischte (BNSDJ) un dr Nationalsozialistische Volkswohlfahrt (NSV) aaghert un isch Ferdernd Mitglid vu dr SS gsii. Drotz syne staatlige Ämter in dr NS-Zyt un syre Zuegherigkait zue NS-Organisatione isch er nie Barteimitglid wore un ihm isch e strenge Rechtlichkeit bschynigt wore. Är het bi dr Volksabstimmig iber dr Aaschluss vu Eschtrych mit Nai gstimmt un derno Nooforschige vu dr Gestapo nidergschlaa. Bi dr Rychspogromnacht 1938 het er Aazaig gege ne Landrot un anderi Yysatzlaiter gstellt, wu d Yysatz vu dr Fyyrwehr geg d Brunscht vu dr Geppenger Synagog abglähnt hän, un isch druf as Landgrichtsrot an s Landgricht Stuegert versetzt wore.
Arlesheimer Dom
Gschicht
Dr Bischof vom Fürstbistum Baasel isch no vor em Bildersturm vom 9. Februar 1529, wo d Reformazioon z Baasel iiglütet het, us dr Stadt gflüchdet, zerst uf Altkirch und denn uf Pruntrut. S Domkapitel isch bald noch dr Verkündig vo dr Reformazioonsornig am 1. April 1529 in Baasler Hoof z Freiburg im Brisgau züüglet. 1679 häi dr Bischof und s Kapitel beschlosse, z Arlese e nöiji Residänz iizrichde. Uf Pruntrut, wo dr Sitz vom Fürstbischof gsi isch, het mä s Kapitel nit chönne verleege, wil d Stadt chirchlig zur Erzdiözese Besançon und nit zum Bistum Baasel ghöört het. Arlese hingege isch nit nume im Bistum glääge, sondern au in dr Nööchi vom Elsass, vo wo s Kapitel die mäiste Iikümfte bezooge het.
Gebhard Müller
Zyt vum Nationalsozialismus
Churz vor em Zweete Wältchrieg isch dr Gebhard Müller zur Wehrmacht yyzoge wore isch as Schryber bim Frankrychfäldzug derby gsii. No syre Ruggchehr het er 1940 d Marianne Lutz ghyrote, d Dochter vun eme Geppenger Bierbröuer un Gaschtwirt. Mit ire het er drei Sihn ghaa: Wolfgang (* 1941), Peter (* 1946) un Thomas (* 1951). 1944 isch er nomol zue dr Wehrmacht yyzoge wore, wun er as Unteroffizier vu dr Flak-Ersatz-Abdailig 45 z Rautweil stationiert un im Friejohr 1945 in dr Nechi vu Berlin im Yysatz gsii isch. Im Mai 1945 isch er bi dr bairisch-eschtrychische Gränze in Chriegsgfangeschaft grote, isch er aber no wenmige Däg wider frei chuu, wel er dr hiigrichtete wirttebärgisch Staatsbresidänt un Widerstandskämpfer Eugen Bolz gchännt het.
Arlesheimer Dom
Gschicht
1792, im Lauf vo dr Franzöösische Revoluzioon, isch dr Fürstbischof Sigismund vo Reoggebach ins Exil uf Konstanz gflüchdet. 1793 häi die letschte Domherre Arlese verloo und Freiburg im Brisgau isch wider dr offiziell Sitz vom Domkapitel worde. Dr Dom, d Domherrehüüser und dr beweeglig Bsitz isch verstäigeret worde und e hufe isch verloore gange, under anderem dr Chilleschatz, e baar Glogge und s kunstvolle Chorgitter us Schmiidiise. Dr Dom isch e zitlang als Abstellruum und Rossstall brucht worde. Sit 1812 ist er d Pfarrchille vo dr Gmäind Arlese.
Gebhard Müller
Staatsbresidänt, Minischterbresidänt, Bundesverfassigsgricht
Vu dr Bsatzigsmächt isch er as ObersAtaatsaawalt un schließli as Minischterialdiräkter vum Juschtizminischterium yygsetzt wore. Anne 1947 isch er z Bibra zum Landesvorsitzer vu dr CDU Wirttebärg-Hauezollre gwehlt wore, churz druf isch er as Verdrätter vum Wahlkrais Dibenga Mitglid vum Landdag wore, wun er bis 1952 aaghert het.
Lindenplatz (Altstetten)
Gschicht
De Lindeplatz, wie mer en hüt kännt, isch i de 1950er-Jaar planet worde. D Züri-Ziitig säit sogar, es seg es Muschterbiischpiil für e Quartierplaanig us säbere Ziit.
Arlesheimer Dom
Archidekduur
Dr Dom isch 1679–1681 noch Blään vom Franz Demess baut worde, wääred für d Domherrehüüser dr Misoxer Baumäister Jakob Engel (1631–1714) und däm si Brueder Karl verantwortlig gsi si. Am 26. Oktober 1681 isch dr Doom mit ere Fiir iigweiht worde, und im Juli 1682 si d Glogge ufzooge worde.
Gebhard Müller
Staatsbresidänt, Minischterbresidänt, Bundesverfassigsgricht
Am 13. Augschte 1948 isch er as Noofolger vum gstorbene Lorenz Bock zum Staatsbresidänt vum Land Wirttebärg-Hauezollre gwehlt wore. Des Amt het er bis zue dr Grindig vu Bade-Wirttebärg 1952 ghaa. Im Demontagestryt mit dr Franzose, wu vu April 1948 bis April 1949 gange isch, het si dr Gebhard Müller e Name gmacht. Är het in syre Amtszyt d Begnadigung vum 28-jehrige Merder Richard Schuh abglähnt, däm sy Hiirichtig am 18. Februar 1949 in dr Juschtizvollzugsaastalt Dibenga isch di letscht dur e weschtdytsch Gricht aagornet Hiirichtig gsii.
Arlesheimer Dom
Archidekduur
Dr barocki Bau isch seer äifach und sträng. Näben em Äihäitsruum het s Kapälle ghaa, und d Wänd si dur niidrigi Empore beläbt, wie mä sä in Jesuitechille aadrifft. Am Ändi vom Middelschiff het s e witi Apsisrundig, wo nid abgsetzt isch. Stuckature und schweeri Chränze an dr Decki häi dr Iidruck vo Äifachhäit vom Ruum e chli abgschwecht.
Lindenplatz (Altstetten)
Gschicht
De emaligi Dorfchärn vo Altstette am hüttige Lindeplatz isch zwüsched 1945 und 1960 abproche worde. Als Ersatz isch mit eme äinhäitliche Konzäpt de hüttigi Platz poue worde. Uf de Weschtsiite staat de dominanti trapezförmigi Saal vom Hotel Spiirgarte. Es isch am 20. Novämber 1957 iigweit worde. Dademit isch die zwäit Etappe vo de Lindeplatzüberbouig abgschlosse gsi. Det isch hüt aus Quartierzäntrum drin. Säb Hotel isch vom bekannte Zürcher Architekt Werner Stücheli poue worde. Anderi Hüüser mit Läde, Kafi und Reschtorants stönt uf de Süd- und de Oschtsiite. D Kafi und Reschtorants sind uf de Platz use offe und gänd em e gwüssi Wiiti.
Gebhard Müller
Staatsbresidänt, Minischterbresidänt, Bundesverfassigsgricht
Am 25. April 1952 isch aber nit dr Gebhard Müller as Vorsitzer vu dr sterkschte Landdagsfraktion Minischterbresidänt vum neie Bundesland wore, nai, dr Reinhold Maier, wu ne Koalition us SPD, FDP/DVP un dr Flichtlingsbartei BHE gege d CDU gschmidet het. Dr offiziäll Grund isch gsii, d CDU sei nit gschlosse fir dr Sidweschtstaat yydrätte.
Arlesheimer Dom
Dr Umbau vo 1759
Wil dr Dom 1680 so schnäll baut worde isch, si scho bald schweeri Schääde ufdräte, und scho 1759, noch erst 80 Joor, isch en umfassendi Restaurierig nöötig worde. Dr Dom isch im Stiil vom Rokoko dinne und dussen ernöijeret und witgehend veränderet worde.
Lindenplatz (Altstetten)
Gschicht
Zwüsched em Chräisgeböi, als letschtst am 18. Juni 1958 zäme mit em Platz mit eme Fäscht igweit worde, und em Saal vom Spiirgarte isch extra e Lugge. Dur die Schnäise gseet mer schön zum Chilehügel ufe. De Platz sälber isch mit zwäi verschidefarbige Stäi gstaltet. Das isch d Idee vom Stücheli und sim Kolleg, em Robert Landolt gsi. De alti Brune isch de erschti Dorfbrune vo 1773. Er isch früener a de Badenerstraass gstande. Er erinneret dra, das Altstette es Puuredorf gsi isch. Sit 2006 staat de Platz under Dänkmalschutz.
Gebhard Müller
Staatsbresidänt, Minischterbresidänt, Bundesverfassigsgricht
Noch em Wahlsiig vu dr CDU bi dr Bundesdagswahl 1953, wu dr Müller in Bundesdag gwehlt woren isch, isch er am 30. Septämber 1953 zum Minischterbresidänt vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore un het wäge däm scho am 11. Novämber 1953 sy Bundesdagsmandat niderglait. Är isch bis 1958 ere „ibergroße Koalition“ us CDU, SPD, FDP/DVP un BHE vorgstande. Bi dr Wahl 1956 isch d KPD – wenig Monet vor irem Barteiverbot – as ainzigi Oppositionsbartei us em Landdag gheit, eso het dr Müller ab do ne Allbarteiekoalition gfiert. In syre Amtszyt as Minischterbresidänt isch s Verfahre geg dr Ludwig Sprauer uusgsetzt wore, wu dr ainzig Medizinalbeamte gsii isch, wu wäge dr Euthanasiemaßnahme vu dr Nationalsozialischte zuen ere lääbeslange Strof verurdailt woren isch. In eme Schrybe an s Juschtizminischterium vum 23. Juli 1954 schryt dr Müller: ''„Der noch nicht verbüßte Teil der umgewandelten Gefängnisstrafe bleibt weiterhin gemäß der Verfügung der Staatsanwaltschaft Freiburg vom 24. Februar / 14. April 1951 ausgesetzt.“'' Dr Müller het dodriber uuse au no em Sprauer e monetligi Unterhaltszahlig vu 450 DM bewilligt. Näb em Sprauer het dr Müller au em Psychiater Arthur Schreck ab 1954 en monetlige Unterhalt vu 450 DM bewilligt, wu zue lääbeslänglig un zuesätzli zeh Johr Zuchthuus verurdailt, aber scho aafangs 1951 us dr Haft entloo woren isch.
Arlesheimer Dom
Dr Umbau vo 1759
Bim Umbau het mä dr Dom verlengeret und d Siteniigäng witer gegen e Chor verschoobe, dr Inneruum isch e bitz umgstaltet worde, mä het die chliine Empore wäggnoo und dr Dom het e Gruft under em Chorboode bechoo. Au s Üssere vo dr Chille het mä überarbäitet, Bi dr Fassade si die wertikale Elimänt versterkt worde, was sä liichter gmacht het, und mä het Schnörkel an d Fänster draadoo zum sä verschönere.
Lindenplatz (Altstetten)
Nutzig
Uf em Lindeplatz isch am Mittwuch und am Samschtig ab de sächse de Wuchemäärt. Deet gits Frücht und Gmües, Olive, Brot, Fisch und Fläisch, Pflanze und Blueme, Honig, italienischi Spezilitäte und Pilz.
Gebhard Müller
Staatsbresidänt, Minischterbresidänt, Bundesverfassigsgricht
Wu dr Gebhard Müller am 13. Novämber 1958 vum Bundesdag zum Richter Erschte Senat un am 14. Novämber vum Bundesrot zum Bresidänt vum Bundesverfassigsgricht gruefe woren isch, isch er am 9. Dezämber as Minischterbresidänt zruggdrätte. Zum 1. Jänner 1959 het er sy Landdagsmandat niderglait, wun er syter 1952 fir dr Wahlkrais Dibenga ghaa het. Sy Noofolger isch dr Jakob Krauss wore. S Amt as Verfassigsgrichtsbresidänt het er am 13. Februar 1959 aadrätte, 1971 isch er in Ruestand gange.
Arlesheimer Dom
Dr Umbau vo 1759
1932 isch s Innere und 1954/1955 s Üssere vo dr Domchille renowiert worde.
Lindenplatz (Altstetten)
Nutzig
Rund um de Platz häts näbed em Hotel mit Kafi und Reschorant zwe Läbesmittelgschäft, zwäi Chläidergschäft, en Fotilade, en Kiosk, s Chräisgeböi (Schalter vo de Stadtverwaltig), en Apiteeg und d Bibliothek. Uf de andere Siite vo de Tramhaltistell sind no es Schuehgschäft, en Guafför, nomal es Kafi, zwe Läbesmittelläde und en Natellade. D Quartierwach vo de Stadtpolizei, zwe Banke, es Reschtorant und en Sportlade sind grad es Huus wiiter um de Egge.
Gebhard Müller
Ehrige
In sym Geburtsort Eberhardzell git s d Gebhard-Müller-Schuel. 2006 isch d Gebhard-Müller-Stroß z Charlsrue noch em gnännt wore.
Arlesheimer Dom
Silbermann-Orgle
D Orgle isch äini vo de letschte Orgle vom Silbermann, wo s in dr Schwiz no git und het doorum Sältehäitswärt. S Domkapitel het am 2. Novämber 1759 em bekannte Orglebaumäister Johann Andreas Silbermann us Stroossburg dr Ufdraag gee, en Orgle z baue. Die isch uf dr Empore über em Iigang iibaut und am 31. August 1761 fertig worde. 1962 het sä s Undernääme Metzler Orgelbau restauriert. 1998 het mä in dr Orgle wider en originaldröiji Silbermannschi Keilbalg-Aalaag iibaut. Im Juni 2005 isch e nöiji Restaurierig vo dr Orgle z Änd gange.
Lindenplatz (Altstetten)
Kunscht
De wiissi Bank wo mer nöd cha drufsitze isch vom Jeppe Hein. Er isch us de Serie Modified Social Bench. De Künschtler wet d Lüüt zum tänke aarege über di stedtischi Umgäbig und di soziale Funktione vo de Stadt. Mit dem visuelle Stolperstäi isch em das warschindli glunge.
Gebhard Müller
Ehrige
Z Stuegert drait e Chryzig, wu mer nit cha hiilaufe, dr Name Gebhard-Müller-Platz. Si lyt im Zäntrum vu dr Stadt zwische Schillerstraße–Wagenburgtunnel un dr B 14.
Arlesheimer Dom
Silbermann-Orgle
D Orgle het die Disposizioon:
Arcangelo Corelli
Dr Arcangelo Corelli (* 17. Februar 1653 z Fusignano; † 8. Januar 1713 z Rom) isch en italiänische Komponist und Violinist im Barock gsi.
Im Corelli sini Wärk häi e groosse Iifluss uf d Entwicklig vo dr Kammermuusig, vo dr Chille- und Kammersonate gha und uf d Gattig vom Concerto grosso, wo dr Corelli massgääblig bi sinere Entwigglig gsi isch. Er het e virtuose Musizierstil ghaa, wo zur Grundlaag vo dr modärne Violintechnik vom 18. und 19. Joorhundert worde isch und het e Hufe Komponiste beiiflusst.
Mittlach
Mìttlàch oder Mìttla (frz. Mittlach, dt. Mittlach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Mìttlàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1571 àls Mitla.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Mìttlàch ìsch. Mìttlàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìttlàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Reinhard Keiser
Dr Reinhard Keiser (dauft 12. Januar 1674 z Teuchern; † 12. Septämber 1739 z Hamburg) isch e dütsche Komponist und Operebroduzänt gsi.
Lääbe
Im Keiser si Vater isch Organist z Teuchern gsi und isch zwüsche 1674 und 1675 verschwunde. Dr Reinhard isch uf d Thomasschuel z Leipzig gange, won er Muusig gleert het. 1693 isch z Braunschweig si ersti Opere Basilius in Arkadien ufgfüert worde und im Joor druf isch er dört zum Cammer-Componist ernennt worde.
1697 isch er uf Hamburg züüglet und het an dr Opere am Gansmäärt sini Opere Mahumet II. und Der geliebte Adonis ufgfüert. Vo 1703 bis 1707 het er zämme mit em Dramaturg Drüsicke d Opere gläitet.
Am 3. Januar 1712 het er die bekannti Sängere Barbara Oldenburg ghürootet. Vo 1719 bis 1720 isch er z Stuttgart gsi het aber dürt käi Stell gfunde. 1721 isch er zrugg uf Hamburg und denn uf Kopehaage, won er dr Königlich Dänisch Kapällmäister worde isch und d Opere Ulysses het lo uffüere. 1723 isch er ändgültig zrugg uf Hamburg und het wider Opere für s Huus am Gansmäärt komponiert, wo dr Georg Philipp Telemann denn Diräkter gsi isch. 1728 isch er Kantor am Hamburger Dom worde und het sich vo denn aa vor allem dr Chillemuusig gwidmet.
Dr Reinhard Keiser gältet as äine vo de bedütendste dütsche Operekomponiste im Barock.
Bläsheim
Blaase (frz. Blaesheim, dt. Bläsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Schweizerisches Bundesarchiv
S Schwizerische Bundesarchiv (BAR) (,, RMS Archiv federal svizzer (AFS)) z Bärn het di gsetzlichi Ufgaab, archivwürdigi Underlage vo de schwizererische Bundesversammlig, vom Bundesrat, de Bundesverwaltig und de Schwizer Verträttige im Ussland z sichere, z erschliesse, z vermittle und uszwärte. Es leistet dademit gmäss Bundesgsetz über d Archivierig e Bytrag zur Rächtssicherheit, zur kontinuierliche und rationelle Verwaltigsfüehrig und macht staatlichs Handle nachvollziehbar. Es isch verwaltigstechnisch em Eidgenössische Departement vom Innere (EDI) aaglideret. Direktor vom Bundesarchiv isch syt 2018 de Philippe Künzler.
Bläsheim
Gschìcht
Blaase ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1050.
Schweizerisches Bundesarchiv
Gschicht und Beständ
Di ältiste Beständ vom Archiv gönd uf s Zentralarchiv vo de Helvetische Republik zrugg, wo am 18. Dezämber 1798 ggründet worden isch. Nach dem chömet s Archiv vo de Mediationszyt (1803 bis 1813), de Tagsatzigsperiode (1814 bis 1848) und em Bundesstaat (syt 1848). Au diversi Privatarchiv vo Persone vo gsamtschwizerische Bedüütig lagered im Bundesarchiv. Di meiste vo dene Underlage sind fry zuegänglich. Für Underlage us jüngerer Zyt gilted i de meiste Fäll e Schutzfrist vo 30 Jahr. Zum no gschützti Underlage chönnen aaluege, cha es Yysichtsgsuech as Bundesarchiv gstellt wärde. Für d Bewilligung isch denn meistens die Stell zueständig, wo d Underlagen erstellt het.
Bläsheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Schweizerisches Bundesarchiv
Gschicht und Beständ
Aktuell hets im Bundesarchiv ca. 60‘000 Laufmeter analogi und über 15 Terabyte digitali Underlage. Wäge der Umstellig vo de Bundesverwaltig uf di digitali Gschäftsverwaltig (GEVER) wärded zuekünftig fast nume no Underlage i digitaler Form archiviert. Analogi Beständ, wo bsunders gfragt sind, wärded teilwys digitalisiert und online zur Verfüegig gstellt.
S Archiv isch im ene Archiv- und Bibliotheksgebüü a de Archivstrasse 24 im Bärner Chiuchefäudquartier underbracht, wo vo 1896 bis 1899 under em Theodor Gohl puue worden isch. Bis 1931 het s Archiv syni Rüüm mit de Schwizerische Nationalbibliothek teilt. 1980 bis 1985 isch s Gebüü vollständig renoviert und um ne underirdische Magazintrakt erwyteret worde, wo hüt de wytuus gröschti Teil vo de Beständ drin lageret.
Bläsheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Blaase ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pfalz (Region)
D Pfalz, histoorisch au d Underpfalz, isch e Regioon im Süüde vom Land Rhiiland-Pfalz in Südwestdütschland. Si het sit dr Abdrennig vo dr Saarpfalz 1919 e Flechi vo 5451,13 km²- Hüte lääbe dört öbbe 1,4 Millioone Iiwooner.
Geografii
Im Weste gränzt d Pfalz an s Saarland, im Nordweste an dr Hunsrück, nordöstlig an s rhiihessische Alzeyer Hügelland, die östligi Gränze zu Hesse und Baade (mit dr hütige Regioon Kurpfalz) bildet dr Rhii, und im Süüde si s die franzöösische Landschafte Elsass und Lothringe.
Weissenstein (Jura)
Dr Wissestäi isch e Bärgrugge im Schwizer Jura nördlig vo dr Stadt Soledurn, wo bis zu hooch isch. Er gält as dr Husbärg vo dr Stadt. Sit 1977 isch dr Wissestäi im Bundesinwentar vo de Landschafte und Naturdänkmööler, wo nazionali Bedütig häi.
Bis im Novämber 2009 het mä mit ere Sässelibaan, wo zwäi Sekzioone gha het 2'339 m lang gsi isch, vo Oberdorf zum Kurhuus uufe chönne faare. Dr Dunell vo dr Iisebaanlinie Soledurn-Moutier vo Oberdorf uf Gänsbrunne uf dr andere Site vom Wissestäi isch im Joor 1908 eröffnet worde und isch 3701 m lang. D Sässelibaan het d Iisebaanlinie vo dr Soledurn-Münster-Baan, wo hüte e Däil vo dr BLS AG isch, grad vor em Dunelliigang krützt; und eso öbbis het s bin ere normalspurige Iisebaanlinie in dr Schwiz nid no äinisch gee.
Öbbe 2 km westlig vom Kurhuus befindet sich in dr Nööchi vom Hindere Wissestäi s Niidleloch. Das isch e wit verzwigts Höölisüsteem (7,5 km lang mit 418 m Hööchiunderschiid), wo s fast überall nid allzu gföörlig isch, durezgoo.
Grad bim Kurhuus cha mä gratis e botanische Garte mit Pflanze, wo für e Standort tüpisch si, go bschaue und au es Wintersportmuseum. Näben em Kurhuus stöön die «drei hellste Soledurner», drei starki Schiinwärfer, wo ins Daal lüüchte und wo mä vo witem in dr Nacht guet cha gsee. Dunde am Kurhuus het mä 1984 e Bärgkapälle baut, wo im Häilige Brueder Chlaus gweiht isch. Über Balmbärg und Gränchebärg cha mä jeede Daag uf e Wissestäi, Im Summer faart en Autibus am Wuchenänd vo Oberdorf ab. Vom Kurhuus het s e Wanderwääg em Blanetewääg Wissestäi nooch über d Haasematt bis uf Gränchebärg oder au zum Balmbärg.
Sit 1994 findet uf em Wissestäi jedes Joor s äiwöchige Uhuru Wältmuusig-Festiwal statt.
Düppigheim
Dìppje (frz. Duppigheim, dt. Düppigheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dìppje ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 951.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dìppje ìsch. Dìppje ghert zem Kommünàlverbànd.
Operette
A Operedde ischt a Theaderstick mit viil Musik (Instrumental ond Gsang) ond gschbrochene Dialog, oft au mit Ballett-Eilaga. S Wort „Operedde” hot seine Wurzla em Ladeinisch-Italienischa ond hoißt uff Deitsch „kleine Oper”. Musikalisch vorherrschend send en de Operedda de jeweils akduelle Tanzrhytma, z. B. dr Cancan ond dr Galopp bei dr Pariser Operedde, dr Walzer ond d Polka bei dr klassischa Wiiner Operedde, ab de 1920er Johr moderne Mode-Tenz wia Foxtrott, Slowfox, Shimmy ond Blues.
18. bis Midde 19. Johrhondert
Ursprenglich hot mr als Operedde a Oper bezeichnet, wo zemlich kurz – en de meischde Fäll a Einakder – gwäa ischt. Ob dui tragisch oder komisch gwäa ischt, hot dobei koi Roll gschbiilt. Als Beispiil seiet gnannt: Die zwei Worte oder die Schreckensnacht, Feodore ond Die Verjüngerungs-Essenz, älle drei vom Conradin Kreutzer (1780–1849) us-em Johr 1808 bis 1838. Dr Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) hot sei Sengspiil Die Entführung aus dem Serail a Operedde gnannt.
Düppigheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dìppje ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Operette
Goldene Ära
Mit-em Uffkomma vo de Bihnawerk vom Jacques Offenbach (1819–1880) hot dr Begriff „Operedde” – vo heit aus gsäha – a ganz neia Bedeidong kriagt, au wenn mr selle Werk domols noh et als „Operedde” bezeichnet hot. Als Geburtsdag vo dera neia Musikgaddong gilt dr 5. Juli 1855 mit dr Uruffihrong vom Offenbach seim Einakder Die beiden Blinden. Em Lauf dr Zeit send noh an Haufa Einakder drzuakomma, z. B. Lieschen und Fritzchen, bis sich dr Offenbach schliaßlich drzua durchgronga hot, abendfillende Werk zo schreiba. Zo seine bekanndeschde gheeret Orpheus in der Unterwelt, Die schöne Helena, Ritter Blaubart ond Pariser Leben. Dia zeichnet sich dodurch aus, dass-se zom Doil sella „grand-opéra” vom Giacomo Meyerbeer (1791–1864) parodiiret, indem se da Pomp ond s Pathos vo dera „Graußa Opr” lächerlich machet. Zom Doil wuud au dui korrumbiirda Gsellschaft vom Zwoida Kaiserreich mit ihre Hofschranza ond Birokrada uff scharmanda Weis uff d Schibbe gnomma. Dr Offenbach hot dera Gsellschaft da Narraspiegel vorghalda ond se so zwonga, ibr sich selber zo lacha. Neabem Offenbach zehlet dr Hervé (Florimond Ronger) (1825–1892) ond dr Charles Lecocq (1832–1918) zo de Hauptvortredder vo dr klassischa Pariser Operedde.
S hot et lang dauret, bis dr Erfolg vo sellra neia Musikgaddong noch Wiin nomgschnabbt ischt. Dr erschde Einakder noch-em Vorbild vom Offenbach hot dr Franz von Suppé (1819–1895) komboniirt: Zehn Mädchen und kein Mann, wo mr heitzodag kaum noh kennt. Erhalda bliiba vom Suppé send drgega sei Einakder Die schöne Galathée ond sei abendfillendes Werk Boccaccio. Da Hehepunkt aber hot dui klassischa Wiiner Operedde mit-em geniala Johann Strauß (Sohn) (1815–1899) erreicht. Deam sei Fledermaus ischt wahrscheinlich dui Operedde, wo weltweit am heifigschda uffgefihrt wuud. Weitre herausragende Werk vo deam Moo send Der Zigeunerbaron ond Eine Nacht in Venedig. Neabe deane zwoi Kombonischda zehlet noh zo de Hauptvortredder vo dr klassischa Wiiner Operedde dr Carl Millöcker (1842–1899) mit Der Bettelstudent ond Gasparone, dr Carl Michael Ziehrer (1843–1922) mit seine Landstreicher, dr Richard Heuberger (1850–1914) mit-em Opernball sowia dr Carl Zeller (1842–1898) mit seim Vogelhändler.
Alberto Contador
Dr Alberto Contador Velasco (* 6. Dezember 1982 z Madrid) isch e spanische Velorennfahrer.
Operette
Goldene Ära
Bei de klassische Operedda isch d Abgrenzong zor komischa Opr oft fließend. Manche Werk werdet manchmol so ond manchmol so bezeichnet, z. B. Der Zigeunerbaron vom Strauß ond Boccaccio vom Suppé.
Alberto Contador
Karriere
Si ersten Erfolg het dr Contador im Johr 2002 gha, won er 19 Johr alt gsi isch und die spanischi U-23-Meisterschaft im Zitfahre gwunne het.
Operette
Silberne Ära
Mit-em Ofang vom 20. Johrhondert hot dr eschtreichisch-ungarische Kombonischt Franz Lehár (1870–1948) mit seira Luschdiga Witwe (1905) a neis Operedda-Zeitalder eigleidet, was oft als „Silberne Operettenära” bezeichnet wuud. Vo do oo hot dr Lehar fascht jedes Johr a nuis Werk rausbroocht, was emmer wia a bsondrs Ereignis gfeiret worra ischt. Seine erfolgreichschde send Der Graf von Luxemburg (1909), Eva (1911), Frasquita (1922), Paganini (1925), Der Zarewitsch (1927), Friederike (1928), Das Land des Lächelns (1929) ond Giuditta (1934).
Mit seine Spätwerk ab Paganini hot dr Lehár als erschder Kombonischt Operedda gschaffa, wo wuchdige Finale em zwoida Uffzug ond tragische Element am Schluss ghet hend ond ohne a Happy End hend auskomma miaßa. Domit send dia Werk abr en a gfährlicha Nähe zor ernschda Opr groda, ond selle zwoi Gaddonga missdet sich eigentlich gegaseidich ausschliaßa. Bei dr Abgrenzong zor Komischa Opr bestoht des Problem et.
Weitre nennenswerde Werk aus dera Epoche send Der fidele Bauer (1907), Der liebe Augustin (1912), Die Rose von Stambul (1916) ond Madame Pompadour (1923) vom Leo Fall (1873–1925) sowia Ein Walzertraum ond Der letzte Walzer vom Oscar Straus (1870–1954). Neaba deane Großmoischdr vo dr Wiiner Operedde muaß au noh dr Ungar Emmerich Kálmán (1882–1953) erwehnt werra, wo da Csárdás, da Nazionaldanz vo seira Hoimet, zor Wiiner Operedde beigschdeiret hot. Em Kálmán seine greeschde Erfolg send Die Csárdásfürstin (1915) ond Gräfin Mariza (1924) gwäa.
Alberto Contador
Karriere
Währed ere Etappe bi der Asturie-Rundfahrt im Mai 2004 het dr Contador Chrampfafäll übercho und isch umgfalle. D Ärzt hai bin im e Kavernom im Hirni diagnostiziert, wo churz druf operativ uusegnoh worden isch. Dr Contador isch für dr Räst vo der Saison usgfalle.
Operette
Berliner Operedde
An ganz oigena Operedda-Typus ischt om Johrhondertwende vom 19. zom 20. z Berlin entstanda. Was s Theater an der Wien mit seine viile Uruffihronga für Eschtreich gwäa ischt, ischts Berliner Metropoltheater fir de deitsch Hauptstadt worra. D Operedda, wo deet entstande send, send a Weidrentwicklong vo dr spritziga ond zogleich a bissle sendimendala Berliner Posse mit ama Haufa Schwankelement gwäa. En dr Musik hend d Marschrhytma dominiirt. Zo de erfolgreichschde Werk gheeret Frau Luna (1899) ond Im Reiche des Indra (au 1899) vom Paul Lincke (1886–1946) sowia Wie einst im Mai (1913) ond Drei alte Schachteln (1917) vom Walter Kollo (1878–1940). Als Dridder vom Berliner Kombonischda-Kreis sei noh dr Eduard Künneke (1885–1953) erwehnt, wo mit seine Werk Der Vetter aus Dingsda (1921) ond Glückliche Reise (1932) riisige Erfolg hot feira kenna.
Alberto Contador
Karriere
2005 het dr Contador si Durchbruch gha: er het en Etappe bi der Tour Down Under gwunne und ei Etappe und s Gsamtklassemänt bi der Katalanische Wuche. Bi de ProTour-Renne Baskeland-Rundfahrt und Tour de Romandie het er bi jedem ei Etappe gwunne und isch Dritte bzw. Vierte in der Ändwärtig worde. Au 2006 het er wider en Etappe in der Tour de Romandie gwunne und isch dasmol Zweite im Gsamtklassemänt worde.
Im Johr 2007 isch dr Contador für s amerikanische Discovery-Channel-Team gfahre. Am 18. März 2007 het er d Abschlussetappe und d Gsamtwärtig bim Paris–Nizza gwunne. Am 22. Juli 2007 het er die 14. Etappe vo der Tour de France gwunne. Wo am 25. Juli 2007 der Gsamtfüehrendi Michael Rasmussen vo sim Team suspendiert wordem isch, isch dr Contador im Gsamtklassemänt vo der Tour de France Erste worde.
Operette
Ausklang
Gega Ende vo de 1920er Johr send wiidr andre Operedda-Forma entstanda. So hend zom Beispiil dr Ungar Paul Abraham (1892–1960) ond dr Eschtreicher Ralph Benatzky (1884–1957) en ihre Werk stark mit-em Jazz symbadisiirt, wo domols vo Amerika noch Eiropa romschwabbt ischt, ond oft hend se au ihre Operedda stark mit dr Revue vormischt. Als erfolgreichschde send zo nenna Viktoria und ihr Husar (1930) ond Blume von Hawaii (1931) vom Abraham sowia Die drei Musketiere ond Im weißen Rössl vom Benatzky. Dr Ledschdere hot abr au mit a baar vo seine Operedda s Gegadoil gschaffa, nemlich a ganz intima Form fir wenich Mitwirkende ond fir kloine Instrumentalgrubba, z. B. Meine Schwester und ich (1930) ond Bezauberndes Fräulein (1933).
Alberto Contador
Karriere
Ändi 2007 isch s Team Discovery Channel ufglöst worde, und dr Contador isch zsämme mit vile vo sine Teamkollege zum kasachische Team Astana gange, und er het mit em am 1. Juni 2008 dr Giro d’Italia gwunne. Wil s Astana Team nit het döfe an der Tour de France 2008 mitmache, het er si Siig vo 2007 nit chönne verteidige.
Operette
Ausklang
Drei Operedda en franzeesischer Sproch us dera Zeit stammet vom schweizerisch-franzeesischa Kombonischda Arthur Honegger (1892–1955): Les aventures du Roi Pausole (1930), La belle de Moudon (1931) ond Les petites Cardinal (1938).
Werk fir kloine Theader ond wenich Mitwirkende send aus dr Nochkriagszeit em Just Scheu (1903–1956) seine musikalische Luschtspiil, wo mit dr Gaddong Operedde vorwandt send, allen voran Der Mann mit dem Zylinder (1950) ond Ein Engel namens Schmitt (1953). De selle send fir Schauspilerinna ond Schauspiler vorgseha, wo au a bissle s Talent zom Senga hend. Drom hot dr Scheu au koine bestimmde Stemmlaga vorgschriiba. S ischt au koi Orkeschtr vorgseha; zwoi Klaviir reichet aus, wo noch Beliiba noh mit-ra Gídarr ond ma Kontrabass begleidet werra kennet.
Alberto Contador
Karriere
Im Juli 2009 het er die 15. Etappe vo der Tour de France souverän gwunne und het d Füehrig im Gsamtklassemänt übernoh. In der 17. Etappe het er si Vorsprung wiiter usbaut. Nume ei Dag druf isch er Erste im Zitfahre worde mit 3 Sekunde Vorsprung uf dr Fabian Cancellara. Er het denn zum zweite Mol d Tour de France gwunne. Im 2010 het er no einisch d Tour de France gwunne, aber ohni bin ere einzige Etappe Erste z sii.
Operette
Ausklang
Em Ibriga isch d Operedde a abgschlossena musikalischa Gaddong. Seit dr Midde vom 20. Johrhondert send koine nennenswerde neie Werk meh drzuakomma. Dr Reclam-Opereddafihrer vom Anton Würz, wo de “lebensfähige” Operedda chronologisch noch ihre Kombonischda ond innerhalb vo de Kombonischda noch-em Datum vo dr Uruffihrong glischdet send, werdet als ledschde entstandene Werk em Burkhard sei Feuerwerk ond em Berliner Gerhard Winkler (1906–1977) sei Operedde Die ideale Geliebte us-em Johr 1957 – wo heitzodag vorgessa isch – gnannt.
Alberto Contador
Karriere
Am 2. August 2010 het dr Bjarne Riis bekannt gee, ass dr Contador e 2-Johr Verdrag bi siner Mannschaft Saxo Bank unterschriibe haig.
Operette
En dr englischa Sproch
Au England koo mit-ra Operedda-Tradizioo aufwarda. Ihre Urspreng send en dr Gaddong Ballad Opera zo suacha. S berihmdeschde Beispiil do drfir, wo heit noh en viile Lender uffgfihrt wuud, isch The Beggar’s Opera vom Johann Christoph Pepusch (1667–1752). Weitre Vorlaifer aus dr klassischa Zeit send selle Komische Opra vom Arthur Sullivan (1842–1900). Em deitsch-sprochiga Raum ischt vo sellem Moo haupsächlich sei Mikado (1885) bekannt worra. S gleiche gilt fir The Geisha (1896) vom Sidney Jones (1861–1946). Em deitschsprochiga Raum werret dia Werk als Operedde bezeichnet.
Alberto Contador
Dopingvorwürf
Vom Contador sait me, ass er Kontakt zum Eufemiano Fuentes gha haig und eso im Dopingskandal Fuentes verwigglet gsi siig. Me het en verdächtiget, under dr Abchürzig „A.C.“ in der Kundekartei vom Arzt registriert gsii si. In er überarbeitete Version vo dr Fuentes-Liste, wo churzi Zit druf veröffentligt worden isch, chunnt er aber nüme vor. Contador sälber het alli Doping-Vorwürf ständig bestritte.
Operette
En dr englischa Sproch
Sogar en dr Hoimet vo dr Gaddong Musical, also en de USA, hot’s en dr Vor-Musical-Zeit Operedda geba, au wenn mr bei de selle et vo-ra langa Tradizioo sprecha koo; denn bis zom Ende vom 19. Johrhondert hend au en de USA de eiropäische Operedda d Spiilplee vom Broadway beherrscht. Dr erschde amerikanische Operedda-Kombonischd vo Rang isch dr Reginald De Koven (1859–1920) gwäa. Seine wichdigschde Werk send The Begum (1887) ond Robin Hood (1890). Dr Gustav Luders (1865–1913), a gebirdiger Bremer, hot 1903 mit The Prince of Pilsen a erfolgreichs Stick uff d Bihne brocht, dr Rudolf Friml (1879–1972) 1924 mit Rose Marie, em Johr druff mit The Vagabond King ond 1928 mit The Three Musketeers. A bsonders gfeierder amerikanischer Kombonischt isch dr gebirdige Ungar Sigmund Romberg (1887–1951) gwäa. A baar vo deam seine Werk hend sogar da Weag noch Eiropa gfonda, hauptsächlich The Student Prince (1924), wo d Handlong uff-em Wilhelm Meyer-Förster (1862–1934) seim Theaderstickle Alt Heidelberg basiirt. Des wuud seit 1974 mit-ma graußa Erfolg en dr Originalfassong bei de Heidelberger Schlossfestspiele uffgfihrt.
Alberto Contador
Dopingvorwürf
Bi Dopingprobe, wo am 21. Juli 2010 während dr Tour de France durgfüehrt worden isch, isch e positive Befund von ere gringe Mengi Clenbuterol in dr A- und dr B-Probe festgstellt worde. Noch em Reglement vo dr UCI isch e vorläufigi Suspendierig vom Contador erfolgt, wo aber sii Saison scho Endi September abgschlosse gha hät. Dr Contador hät uf di gring Mengi vum festgstellte Stoff hiigwise un vermuetet e Nahrigsmittelveruureinigung als möglichi Ursach. Am 30. September 2010 isch dr Contador gsperrt worde.
Operette
En dr spanischa Sproch
A typisch spanischa Musikgaddong, wo mit dr Operedde vorgleichbar ischt, hoißt en Spanien Zarzuela. Dui Bezeichnong soll doher komma, dass dui Musikgaddong em Keniglicha Luschtschloss La Zarzuela en El Pardo em 17. Johrhondert entstanda ischt. Dr Ondrschiid zor Operedde bestoht doren, dass en-ra Zarzuela zuasätzlich zo dr Originalmusik noh an Haufa Melodia vo Volksliader eifliaßet. Als Glanzpunkt gildet El Barberillo de Lavapiés vom Francisco Asenjo Barbieri (1823–1894), wo ondrem Titl Lamparilla hin ond wiider au uff deitsche Bihna oozotreffa ischt. Laut-em Opereddafihrer von Steger / Howe gilt des Werk als Fledermaus Spaniens.
En dr tschechischa Sproch
Bedeidende Operedda aus dr Tschechoslowakei, wo en-ra Ibrsetzong da Weag en da deitscha Sprochraum gfonda hend, send z. B. Polská krev (Polenblut) (1913) vom Oskar Nedbal (1874–1930) ond Na tý louce zelený (Auf der grünen Wiese) (1936) vom Jara Benes (1897–1949).
Alberto Contador
Erfolg
2002
Operette
En dr russischa Sproch
Hin ond wiider fendet mr uff deitsche Spiilplee d Operedde Moskau, Tscherjomuschki (1959) vom Dmitri Schostakowitsch (1906–1975). Dui stellt a bissiga Satire auf polidische Zuastend em domoliga sowjedischa System dar. Tscherjomuschki isch dr Nama vo-ma Moskauer Vorort mit-ra graußa Pladdabausiidlong. Em Schostakowitsch sei Musik ischt durchweg tonal ond leicht eigängich.
Alberto Contador
Erfolg
2003
2005
Operette
A Auswahl vo Operedda
(Soweit en dr alemannischa Wikipedia an Ardikl exischdiirt, chronologisch g’ordnet noch-em Johr vo dr Uruffihrong)
Alberto Contador
Erfolg
2006
2007
2008
2009
2010
2011
'''Noch dr Dopingverurdäilig isch dr dr Contador im Joor 2011 gsperrt gsi. Sini Resultat us däm Joor zelle nid.'''
2012
2013
2014
Kurt Dobler
D´r Kurt Dobler (* 7. April 1907 enn Sduagord-Bad Cannsdadd; † 15. Mai 1979 z Waesdadd-Graoshebbach) isch a Mascheena-Bauingeneer gwäa. 1932 hådd-or āgfanga schwäbische Gedichd zomm schreiba. Nåch-m Zwåeda Wäldkriag hådd-or näabahär vorschiidene Cher dirigird ond Beidräg firr Lokal- ond Fachzeidonga voreffendlichd. 1950 isch sae aersds Gedichdbiachla rauskomma.
Läaba
Uffgwaggsa ond enn d Schual ganga isch d´r Kurt Dobler enn Fällbach. 1935 hådd-or d Elise Danner aus Graoshebbach gheiradad. Viir Jår druffnā send-se enn dära ir Hoemed ommzoga. Vo 1932 ā bis 1939 hådd-or enn d´r Cannsdaddor Zeidong ibor 90 Gedicht voreffendlichd. D Gmaende Graoshebbach hådd-m 1957 d Anärkennong als "Verdienter Bürger der Gemeinde Großheppach" vorliija. Am 20. Oktobor 2006 hådd-mor emm Vorānsdaldongssaal vo d´r Waesdeddor Sdaddbibliotheg d´r Nãma "Kurt-Dobler-Saal" gäa.
Biachor
(Liste unvollständig)
Bezirk Vevey
Dr District de Vevey (alem. Bezirk Vevey) isch bis zum 31. Dezämber 2007 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz gsii. Hauptort isch Vevey gsii. Dr District isch in d Cercles (alem. Chrais) Montreux, La Tour-de-Peilz, Vevey un Corsier ufdailt gsii. Zum District hän 22 Gmaine ghert, är isch 97.22 km² groß gsii un het Ändi 2006 70'566 Yywohner ghaa.
Mühlbach im Elsass
Mìlbe (frz. Muhlbach-sur-Munster, dt. Mühlbach im Elsass) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Mìlbe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 896 àls Melin (1057 Mulebac'').
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Mìlbe ìsch. Mìlbe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìlbe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Achdorf (Blumberg)
Achdorf isch èn Ortsdeil von èrè Gmeind am öschtlichschtè Punkt vum Wuètèdal. Sie isch am 1. Januar 1972 dè Gmeind Blummbärg (Schwarzwald-Baar-Chreis, Badè-Württèbärg) aagliderèt worrè.
Gliderig
Zum Hauptort Achdorf ghöred d Ort Aselfingè un Überachè im Wuètèdal un d Ort Eschach un Opferdingè im Krottèbachdal, èm sognanntè Obberdal. Im ehemõligè Gebièt vo Achdorf sin diè Wüschtungè Helzèhofè un Katzaunschtaigi südlich vo Achdorf, Weschbach un Müllifingè weschtlich vo Aselfingè, Bachreuthòf un Dampfhuusè nördlich vo Aselfingè im Aubachdal, Zimmerè un Keglingè im Dreiegg Opferdingè, Eschach un Berringè im Waald. Diè Wüstungè sin hüt no Bschtanddeil vo Landschaftsnämmè.
Geografy
Achdorf lyt im Wuètèdal an èrè Stell, wo s Dal èn breiti Dalsollè uffwyst, èm Dalbeggi, wo mit Wuètèknüè bezeichnèt wörd. Flussobsi vo sellem Beggi erschtreckt sich d Wuètèschlucht, nõch èm Rächtsknick vo öppè 100 Grad, wo d Wuètè bim Wuètèknüè beschrybt, lyget in südweschtlicher Richtig, also flussabsi, d Wuètèflüè. Öschtlich vom Dorf erhebt sich diè link Dalwangè zu dè sognanntè Blummbärger Pfortè. D Pfortè isch diè Stell, wo vor bis zuè nèrè Zit vor ca. 70.000 Johr s Urschtròmdal vo dè Donau gu Oschtè gschtreebt isch. D Wuètè sich bis zu dèmm Zitpunkt also dè Obberlauf vo dè Urdonau gsi. Hüt flüèßt in Gegèrichtig, also nõch Weschtè, s Schleifèbächle vo Blummbärg obbè abbè. D Pfortè bildet èn nidrigè Pass, wo flankyrt wörd vom Eichbärg im Nordè bzw. Nordoschtè vo Achdorf, un èm Buèchbärg im Südè bzw. Südoschtè vo Achdorf.
Gschichtè
D Gründig vom Ort Achdorf gòt ca. uff s Johr 750 zrugg. D Gründig vo dè anderè, hüt no exischtent! Ort, gòt uff d Johr 802 (Aselfingè), 10. Johrhundert (Eschach un Opferdingè) un ca. 1300 (Überachè) zrugg. Genaueri Aagaabè lôn sich dört natürlich nimmi drèffè, well Hischtoriker nu Vomuètigè aaschtellè könned.
D Gmeind Achdorf isch durch villi Händ gangè. Vom 18. Johrhundert bis 1806 hèt d Gmeind zum Kloschter Sankt Bläsy ghört. Vom Johr 1806, nõchdèmm Napoleon Dütschland überrennt hèt, bis is Johr 1972 isch Achdorf è eigèschtändigi Gmeind im Landchreis Donaueschingè gsi. Nõch dè Chreisreform sin Deili vo dè ehemõligè Gmeind èm Landchreis Waldshuèt zuèkeit, wa dè betroffenè Bewooner vom Wyler a dè Wuètèmülli bis hüt missfallè duèt, well s für d Achdorfer un Ewèdinger gu Donaueschingè übber Huusè vor Waald vill nôcher isch wiè uff Waldshuèt.
Infraschtruktur un Wûrtschaft
Achdorf isch stark landwûrtschaftlich brägt; es wörred abber nu no wènnigi Höf im Haupterwèrb gfüürt.
Strõßè
Vo Nord nõch Süd durchschnydet d K 5742 dè Ort. Si vobindet d Ortschaftè Achdorf, Eschach un Opferdingè mit dè Nõchbõrört Fiètzè im Südè, un Huusè vor Waald im Nordoschtè. Dè Strõßèabschnitt Achdorf-Fiètzè stòt ußerdèmm unter Denkmõlschutz un wörd vo dè Yheimischè nit nu wegè dè intresantè Streggèfüürig gèrn als Wellblèchwäg bezeichnèt. D Chreisstrõßè 5747 un 5743 sin d Strõßè vo Achdorf gu Blummbärg bzw. in Richtig Wuètèmülli bis zu dè Chreisgränz, wo obber- un unterhalb vo dè Wuètè bildet wörd, d K5744 vobindet Opferdingè mit Berringè. Ußerdèmm git s meereri Gmeindstrõßè, wo s Achdorfer Dalbeggè mit dè Ort Luusä, Blomegg un Ewèdingè im Landchreis Waldshuèt vobindè.
Bolitik
Z Achdorf git s èn Ortsvorschteher, wellè im dotal sechsköpfigè Ortschaftsrõt vo Achdorf vorschtòòt.
Tourismus
Achdorf vofüègt übber è Huus für Feriègäscht, wo Haus des Gastes betitlèt isch. Witerhy fungyrt s Dorf am Wuètèknüè sit dè Widderentdeckig vo dè Wuètèschlucht als touristischi Attraktion als unterè Èndpunkt für Tourè i d Wuètèschlucht. Selli Bosition isch sit dè Eröffnig vo dè Wanderroutè Schluchtèschteig witer gfeschtigèt worrè, well diè 2. Etappè diräkt am Aafang durch Achdorf durrè füürt.
Jeutz
Jäitz (lothrìngisch; frànzeesch Yutz, ditsch Jeutz) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Jäitz lijt àn dr Mosel vis-à-vis vun Thionville uf re Heche zwìsche 147 un 217 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Jäitz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls Comitatus Judiacensis, 844 àls Judicium.
Verwàltung
vun Jäitz ìsch. Jäitz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Jäitz ghert zem Moselfrankisch.