cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mika (Musiker)
Läbä
Dr Mika isch vo 2013 bis 2015 Juror vo dr italiänische Usgoob vo X Factor gsi und vo 2014 bis 2019 i dr Jury vo The Voice gsässe. 2016 und 2017 het är bi Rai 2 sini eigeni Unterhaltungsshow Stasera Casa Mika moderiert. Im Septämber 2017 isch s Programm von der Europäische Rundfunkunion i der Kategorii „Unterhaltig“ mit em Priis „Rose d’Or“ uszeichnet worde.
Dr Mika isch sit meh als zää Johr mit em Filmemacher Andreas Dermanis zämme.
Uszeichnige und Rezeption
Bi de World Music Awards 2007 het dr Mika i de Kategorie „Best Selling British Artist“, „Best Selling New Artist“, „Best Selling Male Entertainer“ und „World’s Best Selling Pop-Rock Male Artist“ e Uszeichnig becho. Im Februar 2008 isch er sowohl mit emne Echo i der Kategorie „Newcomer international“ als äu mit emne BRIT Award als beste Newcomer uszeichnet worde. Im Januar isch är er scho mit emne NRJ Music Award als beste internationale Newcomer uszeichnet worde. 2010 isch är vom französische Kulturminister Frédéric Mitterrand zum „Chevalier des Arts et des Lettres“ ernennt worde. Em Mika si Song Relax, Take It Easy wird sit es paar Johr in der Fernseh- und Radiowäärbig vom Reiseunternähme Alltours bruucht.
Diskografie
Studioalbe
Schlacht bei Hattin
D Schlacht bi Hattin (mänggisch au Hattyn, Huttin, Hittin oder Hittim) am 4. Juli 1187 isch die grössti milidäärischi Niiderlaag vo de Chrüzfaarer gsi. As Folg si groossi Däil vo dr Outremer an d Muslim verlore gange, drunder s Köönigriich Jerusalem.
Eisenbahnstrecke
Iisebaanstrecki säit mä de Iisebaangläis, wo zwäi Örter mitenander verbinde. Im Geegesatz doodrzue bezäichnet dr Begriff Iisebaanlinie dr Vercheer, wo uf ere sonige Strecki reegelmäässig stattfindet. So chönne uf äinere Strecki meereri Baanlinie vercheere oder äi Baanlinie uf meerere Streckine. Iisebaanstreckine wärde vom Persoone- wie au vom Güetervercheer brucht.
In dr Schwiz wird sünonüüm für Iisebaanstrecki au dr Begriff Baanlinie in dr Bedütig vom franzöösische Begriff la ligne de chemins de fer verwändet.
S Drassee von ere Iisebaanstrecki cha mit äim oder meerere Gläis, mit Signaalaalaage, Hochbaute, Kilometrierig, Wäiche und Chrüzige usgstattet si, und mit Bahnhööf und Haltstelle für e Persoone- und Güetervercheer, ere Ooberläitig für e Betriib mit elektrische Lokene und elektrische Motoorwääge. Tüpisch isch ass scho in dr Früezit vom Iisebaan-Streckibau näbe de Gläis Deligraaf- und mänggisch au Elektrizidäätsverbindige aagläit worde si. Daas isch nit nume für e Noochrichdevercheer für e Iisebaanbetriib nützlig gsi, sondern het au andere dennzumol modärni Telekommunikazioon mööglig gmacht.
D Gläis (dr Ooberbau) vo dr Iisebaan si uf eme Underbau konstruiert, wo d Stabilidäät vom Ooberbau gwäärläistet, indäm er d Chreft vo de Baanfaarzüüg ufnimmt. Usserdäm füert er s Räägewasser ab, sodass au bi Frost und vil Rääge d Stabilidäät nid gfäärdet isch. S Gläisbett isch mäistens us Schotter und druf isch dr Ooberbau, d Schiine, wo d Faarkante von ene d Baanfaarzüüg in dr Spur halte.
Römische Wasserleitung von der Ergolz nach Augusta Raurica
Die röömischi Wasserleitig vo dr Ergolz uff Augusta Raurica isch en Kanal us der Röömerzyt. Me het au scho gseit, es sig s lengschte röömische Bouwäärch im Piet vo dr hütige Schwiiz.
Eisenbahnstrecke
Quälle
Dr Ardikel «Eisenbahnstrecke» uf dr dütsche Wikipedia
Schlacht bei Hattin
S Schlachtfäld het sich zwüsche Akkon und em See Genezareth befunde, südlig vo de böide Hügelspitz, wo men e d Hörner vo Hattin gsäit het. Mä cha vo dört us dr See Genezareth gsee.
Römische Wasserleitung von der Ergolz nach Augusta Raurica
Me het d Leitig am Afang vom erschte Joorhundert noch Chrischtus gmacht zum Wasser us der Ergolz i die röömischi Stadt Augusta Raurica z bringe. Der Kanal foot uf em Bann vo der hütige Baselbieter Stadt Lieschtel aa und lauft rächts vo dr Ergolz s Tal zdurabb und uff Augscht. Dr grööschti Teil vo dr Leitig, wo öppe sächsehalb Kilometer lang isch, lyt underem Bode. Es isch es ganz usgmuurets Bouwäärch mit eme runde Innegwölb, wo i der antike Zyt öppe vierezwänzgstuusig Kubikmeter Wasser drduur i die römischi Stadt gloffe sind. Wo’s im dritte Joorhundert mit dr Stadt Augusta Raurica wäge den Alemanne iirnen Agriff nodisno nidsi gangen isch, het men au die Leitig nümme pflägt und si het mit dr Zyt ufghört funkzioniere.
Schlacht bei Hattin
Nume wenigi Ritter häi us dr Falle, wo dr Saladin de Chrüzfaarer gstellt het, chönne usbräche. Dr Köönig Guido und dr Groossmäister vo de Tämpler, dr Gérard de Ridefort, si gfangegnoo worde. Alli Ordensritter, wo überläbt häi, het dr Saladin lo umbringe.
Römische Wasserleitung von der Ergolz nach Augusta Raurica
Sid em sächzääte Joorhundert het men uf de Fälder und spöter bi Bouarbete i de Gmeinde dr Kanal gseh, und si isch bis jetz an öppe füfzg Stelle gnöier undersuecht. Z Lieschtel het men em underirdische Gang Heideloch gseit, was au dr Fluername vom ene Platz bi der Stadt und de vommene Stadtkwartier gää het; dä Naame chunt scho anne 1329 in ere Urkunde vor.
Schlacht bei Hattin
Wil d Christe fast alli Ritter us de Festige abzooge häi, isch d Erooberig groose Däil vom Häilige Land für e Saladin liicht gsi. D Schlacht bi Hattin isch dr Aafang vom Ändi vo dr Chrüzritterherschaft im Häilige Land gsi.
S/2003 J 10
S/2003 J 10 isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 10 isch am 6. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna un Yanga R. Fernández entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 10 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 10 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.041.000 km in 716 Däg un 6 Stund. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,4295 auf. Mit ere Naigig vu 165,086° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 10 de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet.
Physikalischi Date
S/2000 J 10 besitzt ä Durmesser vu etwa 3 km. D'Dichti vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,6m.
Ettingen
Ettigä, amtlig hoochdütsch Ettingen, isch e Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Ettigä ligt im Leime- bzw. Birsigdaal uf 342 m ü.M. am Fuess vom Blaue. Sini Nochbergmeinde sin Blaue, Pfäffige, Aesch, Därwyl und die beide soledurnische Dörfer Witterschwiil und Hoofstette-Flüe. S Dorf ligt an de BLT-Dramlinie 10 und 17 (Rodersdorf-Basel). D Flechi vom Gmeindgebiet isch 635 Hektar grooss, drvo sin 35 % Landwirtschaftsgebiet, 50 % Wald und 15 % Siidligsgebiet.
Wappe
S Wappe isch in zwei blaui und zwei wissi Flächene däilt. Im obere rächte, wisse Egge befindet sich e rots Krüz. Säll erinnert draa, ass s Dorf emol zum Kloster Reichenau ghöört het. D Ufdeilig in blaui und wissi Viertelflächene stammt us em Wappe vom Gschlächt vo de Fürstesteiner, wo über em Dorf in ere Burg gwohnt het, mit em aber weder rächtlig no politisch verbunde gsi sin.
Gschicht
Im Bütteloch hän sich scho vor 12'000 Joor yyszitligi Mensche uffgholte, vo 4500-1800 vor Chrischtus hän dört jungsteizytlige Sippe gsiidlet.
S jetzige Dorf isch im 5. oder 6. Joorhundert em Dorfbach nooch entstande (dr Lauf vom Bach hüt isch unterirdisch). Es het sich in drei Höf gliideret (Ober-, Mittel- resp. Pfand- und Niiderhof). Dr Füerer vo dr alemannische Sippe, wo die Höf uffbaut het, dr Etto oder Atto, het em Dorf dr Name gee.
S Dorf Ettigä het zem Fürschtbischtum Basel ghört, bis sich das ufglöst het, d Grichtbarkeit hett der Bischof zytwyys de Grafe vo Thierstei resp. em Kloster Reichenau übertreit. D Güeter und d Mensche hän verschiidene Chlöschter vor Stadt Basel ghöört. Uf em Wiener Kongräss 1815 isch Ettigä em Kanton Basel zueteilt worde, 1833 bir Kantonstrennig isch es zum Baselbiet cho.
Haut-Léon Communauté
D Haut-Léon Communauté (bretonisch Gorre-Leon Kumuniezh) isch e franzesische Kommunalverband im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 entatand us dr Fusion vu dr Kummunalverbänd Baie du Kernic un Pays Léonard un bstoht us 14 Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Saint-Pol-de-Léon.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Muttertag
Dr Mueterdag isch e Fyrtig zue Ehre vu dr Mueter. Är het si syter anne 1914, vu dr USA uus, in dr weschtlige Wält etabliert. Im dytschsprochige Ruum un vylne andere Länder findet er am zweete Sunntig im Mai statt.
Am Mueterdag git s im Bluemehandel fi greschte Umsätz vum Johr.
Gschicht
Dr Mueterdag in syre hitige Form isch in dr änglische un US-amerikanische Frauebewegig bregt wore. D US-Amerikaneri Ann Maria Reeves Jarvis het anne 1865 versuecht, e Mieterebewegig mit Name Mothers Friendships Day z grinde. An dr Mothers Day Meetings, wu vun ere organisiert wore sin, hän si Mietere zue aktuälle Froge chennen uusdusche. Anne 1870 het d Julia Ward Howe mit ere Mietere-Fridesdag-Initiativ unter em Schlagwort peace and motherhood aagfange, wu s Zyl ghaa het, ass d Sihn nimi in Chrieg solle gopferet wäre.
Ab dr 1860er-Johr sin au z Europa verschideni Frauebewegige un Fraueverain entstande, wu näbe Fridesprojäkt un mee Frauerächt au fir besseri Bildigsschanse fir Maidli yygsetzt hän. I dr 18090er Johr isch dr Frauewältbund grindet wore, wu in internationale Frauekongräss au fir mee Anerkännig vu dr Mietere yydrätten isch.
Ursprung in dr USA
As Begrinderi vum hitgige Mueterdag giltet d Methodischti Anna Marie Jarvis, d Dochter vu dr Ann Maria Reeves Jarvis. Si het z Grafton (West Virginia, USA) am 12. Mai 1907, em Sunntig noch em zweete Dodesdag vu ihre Mueter, e Memorial Mothers Day Meeting veraastaltet. Im Johr derno isch uf ihre Dränge wider am zweete Maitsunntig in dr Methodischtechilche z Grafton allne Mietere ne Aadoocht gwindet gsii. Vor dr Chilche het si 500 wyssi Nägeli an Mietere uusdaile loo.
Si het si ab do hauptberuefli em Zyl gwidmet, en offiziälle Mueterdag z schaffe, un het Brief an Bolitiker, Gschäftslyt, Gaischtligi un Fraueverain gschribe. D Bewegig isch waidli gwachse. Scho anne 1909 isch dr Mueterdrag in 45 Staate vu dr USA gfyrt wore. Am 8. Mai 1914 het dr US-Kongräss mit dr Joint Resolution Designating the Second Sunday in May as Mother’s Day dr Mueterdag schließlig as nationale Fyrtig yygfiert.
Schwyz
In dr Schwyz hän si zwoo Gruppierige fir d Yyfierig vum Mueterdag yygsetzt: d Unions Chrétiennes de Jeunes Gens de la Suisse romande un d Hailsarmee. Bis in Zwanzger Johr sin die Initiative aben uf chlaini Krais bschränkt blibe. Derno hän si di schwyzerische Verbänd vu dr Florischte, Gärnter un Konditor fir dr Mueterdag engaschiert. Mit Ufruef in dr Präss, Flugbletter, s Radio un Schaufänschter hän si am zweete Maisunntig anne 1930 e Mueterdag propagiert un em Dag eso zum Durbruch ghulfe.
Dytschland
Z Dytschland isch dr Mueterdag 1922/23 vum Verband vu Dytsche Bluemegschäftsinhaber mit Plakat „Ehret die Mutter“ in dr Schaufänschter etabliert un as Dag vu dr Bluemewinsch gfyrt wore. Mit Plakat in Schaufänschter, chlainere Wärbekampagne un Veraastaltige isch am 13. Mai 1923 dr erscht Mueterdag z Dytschland propagiert wore. Ab 1926 het d „Arbeitsgemeinschaft für Volksgesundung“ d Kampagne ibernuu go „Chilche un Schuele z gwinne un d Regierig derzue z bringe, dr Mueterdag am zweete Sunntig im Mai as offiziälle Fyrtig feschtzlege“.
In dr DDR isch dr Mueterdag nit offiziäll begange wore, statt däm isch dr International Frauedag am 8. Merz gfyrt wore.
In dr Bundesrepublik isch dr Mueterdag kai gsetzlige Fyrtig, het aber e Sunderstatus wel d Bluemeläden an däm Sunntig derfen ufmache.
Cookinseln
D Cookinsle (ENS Cook Islands, Cook Islands Maori Kūki 'Āirani; anderi Nääme: Cook-Archipel, Mangaia-Archipel, Hervey-Insle) si en unabhängige Inselstaat in „freier Assoziierig mit Nöiseeland“ und e Inselgrubbe im südlige Pazifik. Iiri Flechi isch 242 km² grooss und si häi öbbe 18'600 Iiwooner, wo fast alli Cook Islands Maori si. D Hauptstadt isch Avarua uf dr Insle Rarotonga.
Geografii
D Cookinsle bestöön us ere südligi Grubbe, wo vom James Cook entdeckt worde isch, mit dr Hauptinsle Rarotonga und de Insle bzw. Inselgrubbe Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Palmerston und Takutea und us ere nördligi Grubbe mit de Insle Manihiki, Nassau, Penrhyn, Pukapuka, Rakahanga und Suwarrow. Die nördligi Grubbe häisst in dr eltere Litratuur au as Manihikiinsle oder Roggeveen-Archipel (z. B. Meyers Konversationslexikon).
Rückeroberung von Konstantinopel 1261
D Zruggerooberig vo Konstantinopel dur d Byzantiner isch am 25. Juli 1261 bassiert. Im Geegesatz zu de Erooberige 1204 dur d Chrüzfaarer und 1453 dur d Osmane isch 1261 d Stadt Konstantinopel im Handstreich erooberet worde, das häisst, es het käi Belaagerig gee.
Cookinseln
Geografii
E baar si niidrigi Insle, wo wäge iire Koralleriff schwer zuegänglig si. Die übrige si hooch und es waggst üppigi Vegetazioon uf ene: Kokospalme, Brotfruchböim und Pisang. Die nördligi Grubbe bestoot fast nume us Atoll.
Rückeroberung von Konstantinopel 1261
Vorgschicht
D Chrüzfaarer und d Venezianer häi im Joor 1204 wäärend em Vierte Chrüzzuug Konstantinopel erooberet und blünderet und denn s Latiinische Kaiserriich gründet, e katholische Staat, wo as Lehensverband ufbaut gsi isch. Gliichzitig si meereri byzantinischi Noochfolgerstaate entstande, wo dr mächdigst von ene s Kaiserriich Nikaia gsi isch. Dört het d Laskaride-Dünastii gherrscht. Die het dank iire Siig über d Seldschuke, d Latiiner und die andere byzantinische Däilstaate iir Gebiet rasch chönne vergröössere. Gliichzitig isch s Latiinische Kaiserriich aber immer schwecher worde. Es het milidäärischi Niiderlaage erlitte und inneri Machtkämpf usgfochte, Misswirtschaft het gherrscht, die griechisch-orthodoxi Bevölkerig het Widerstand gläistet, und Venedig und die andere westöiropäische Staat häi s kuum understützt. Bald isch s Riich nume no uf s Land rund um d Hauptstadt beschränkt gsi. 1235 häi nicäische und bulgarischi Drubbe zämme Konstantinopel nelaageret, häi d Stadt aber nit chönne eroobere.
Zu dere Zit het s e Waffestillstand gee zwüsche Nikaia und em Latiinische Riich. Dr Michael VIII. het aber mit de Genueser, wo d Erzriwaale vo de Venezianer gsi si, e gmäinsame Aagriff uf Konstantinopel abgmacht. Für dass d Genueser dr Aagriff mit iirer Flotte wurde understütze, bechieme si d Handelsbriwilegie vo de Venezianer.
Dr Alexios Strategopulos z Thrakie
Im Summer 1261 het dr Kaiser Michael dr General Alexios Melissenos Strategopulos, wo zum Cäsar ernennt worden isch, uf Thrakie gschiggt, zum dört uf d Gränze zu Bulgarie und Epirus ufzbasse und er het au no sölle d Sterki vo de Verdäidigungsaalaage vo Konstantinopel iischetze und im Land um d Stadt ume Unrue stifte. Wil mä käni gröössere Gfächt erwartet het, het im Alexios si Armee nume us öbbe 800 bithynische Riter und äinige Fuesssoldate bestande, es git Aagoobe, ass es sich drbii um kumanischi Söldner ghandlet het.
In dr thrakische Siidlig Selymbria in dr Nööchi vo Konstantinopel het dr Alexios vo de Buure ("thelematarioi") ghöört, ass fast die ganzi latiinische Armee zämme mit dr venezianische Flotte under em Befääl vom venezianische Podestà Marco Gradenigo, em Verwalter vo dr örtlige venezianische Kolonii, wo erst churz vorhär aachoo isch, d Stadt verloo het, zum d Stadt Daphnusia, wo 1000 Stadie ewägg gsi isch, z überfalle. Das isch e nikäische Stützpunkt gsi, wo uf ere Insle zwüsche Thrakie und Bithünie gläägen isch und wo d Iifaart vom Schwarze Meer in Bosporus kontrolliert het. Mä het im Alexios Strategopulos au verzellt, ass es e ghäimi Düüre in dr Stadtmuure vo Konstantinopel gääb, und dorum het er beschlosse uf äignigi Fust d Schanse usznütze und mit sine baar Soldaate d Stadt z überrumple.
D Erooberig vo Konstantinopel
Am Oobe vom 24. Juli het dr Alexios sini Druppe im Dunkle an die üsseri Stadtmuure gfüert. E baar vo sine Soldaate si dur die ghäimi Düüre uf d Muure gstiige, häi d Wache, wo zum Däil gschloofe häi, umbrocht und sä vo dr Brüstig aabe gheit. Denn häi si häimlig s Goldige Door ufgmacht und denn die andere Stadtdoor. Am früeje Morge vom 25. Juli isch die nikäisch Armee in d Stadt iine, und dr Alexios het sofort s venezianische Viertel lo aazünde.
Dr latiinisch Kaiser Balduin II. het zu dere Zit im Blachernebalast gschloofe. Wo men em vom Aagriff veryellt het, het er sofort d Flucht ergriffe. Er het sini Riichsinsignie, drunder s Kaiserschwäärt und s Szepter, zrugggloo, isch z Fuess zum chliine Bukoleon-Haafe und isch mit eme venezianische Handelsschiff uf Euböa (Negroponte) ins Exil gflüchdet.
Wo die franzöösische und italiänische Bürger vo dr Stadt gmerkt häi, ass si aagriffe wärde, isch ene schnäll klaar worde, ass es z spoot gsi isch, zum Widerstand z läiste. Panik isch usbroche und die katholischi Bevölkerig isch us iirem brennende Kwardier zum Haafe gflüchdet. Grad denn isch die venezianischi Flotte mit dr latiinische Armee vo Daphnusia zruggchoo. Wo d Drubbe an Bord d Menschemasse am Haafe gsee häi, häi si agnoo ass d Stadt verloore sig, häi dorum non e baar Flüchtling ufgnoo und si denn uf Venedig gseeglet. Die fränkischi Bevölkerig, wo zruggbliibe isch, het in de Chlöster Schutz gsuecht oder brobiert, sich z verstecke. S Massaker, wo si as Raach für 1204 erwartet häi, isch aber usbliibe. Usser dass s venezianische Kwardier aabebrennt worden isch, isch s sust zu käine Aagriff uf die fränkischi Bevölkerig choo. Es si no öbbe duusig Latiiner in dr Stadt gsi und wo dene klaar worde isch, ass ene nüt wurd bassiere, häi si iiri Güeter zum Haafe brocht und si uf venezianische Schiff, wo denn no aachoo si, uf Euböa gseeglet. Wil si aber nid gnueg Broviant an Bord ghaa häi, si e Hufe von ene underwägs verhungeret.
Dr Iizug vom Kaiser
Dr Michael VIII. Palaiologos isch dreihundert Kilometer ewägg im chläiasiatische Meteorion gsi, won er die überraschendi Siigesbotschaft überchoo het. Er het s zerst nit eso ganz glaubt, erst won er im Balduin sini kaiserlige Insignie überchoo het, isch er sicher gsi. Am 15. August 1261 isch er denn fiirli in si nöiji Hauptstadt iizooge. Bi dr Brozessioon, wo mä bewusst schlicht ghalte het, isch z vorderst e Hodegetria-Ikone dräit worde, wo aagääblig vom Apostel Lukas gmoolt worde isch. Si isch dur s Goldige Door in d Stadt choo und vo dört zur Hagia Sophia, wo e Dankgottesdienst abghalte worden isch. Dr Patriarch Arsenios Autoreianos het denn dr Michael VIII. zum zwäite Mol kröönt, gliichzitig aber au si Frau Theodora iire chlii Soon Andronikos. Dr Johannes IV. Laskaris, wo dr Michael für en Regänt gsi isch, het mä z Nikäa gloo, und churz druf het en dr Michael lo blände, was s Ändi für d Dünastii vo de Laskaride bedütet het.
John Entwistle
Dr John Alec Entwistle (* 9. Oktober 1944 z London, Ängland - † 27. Juni 2002 z Las Vegas, USA) isch e britische Musiker. Er isch als dr Bassist vo dr britische Rockband The Who bekannt worde.
Terwingen
D Terwinge (latynisch Tervingi oder Thervingi) sind e germanisches Volch gsii und au Vesegothi (Weschtgote) gnennt wore. De Name isch nume im 4. Joorhundert bruucht wore.
Gschicht
Noch de Tailig vo de Gote i zwee Stämm hend sich di westliche Gote Terwingi gnennt. Si hend zwöschet de Flüss Pruth und Donau gwoont, aso öppe im hütige Rumänie. Scho ane 291 zerstmoll gnennt, sind si 324 as Verbündeti vom Römische Riich uuftrette. Ab 332 hend si zu de Verbündete (foederati) vo de Chaiser Konstantin de Gross und Konstantius II. ghört. Doch ane 367 hend si s Römische Riich agriffe und hend gege de Chaiser Valens gchämpft.
Wo d Hune ane 375 geg Europa anegrennt sind, hend d Terwinge eri Sitz verloo und sind under de Füerig vom Alaviv und Fritigern öber d Donau is Römische Riich ggange. As Flüchtling und Landloosi sind si ufem Balkan umezoge und am 9. Augste 378 ischs zu de Schlacht vo Adrianopel choo, wo di römisch Armee verlore het und de Valens umchoo isch.
Ends 380 hend si e Vertrag mitem Chaiser Theodosius gschlosse und hend i de Provinz Thrakie Woonsitz öberchoo. Abem 5. Joorhundert isch de Name Terwinge nömm brucht wore.
D Terwinge sind vo merere Chliikönige biherrscht wore, die maiste sind us de Famili vo de Balthe choo. De Wulfila isch vo 341 bis 383 de Bischof vo de Terwinge gsii.
Florence Brenzikofer
D Florence Brenzikofer (* 15. April 1975 z Binnige; haimatberächtigt z Fränkedef) isch e Schwyzer Bolitikeri (GPS).
Lääbe
D Florence Brenzikofer isch z Sältischbrg, z Lupsige un z Lieschtel im Kanton Basel-Landschaft un z Nantes z Frankrych, em Haimetland vu ire Mueter, ufgwagse. Si het e Uusbildig zur Sekundarlehreri an dr philosophisch-historische Fakultet vu dr Universitet Bärn absolviert. Mit ire Familie het si zwaiehalb Johr in dr bolivianische Ande gläbt, wu si in dr Lehrerfurtbildig gschafft het. D Florence Brenzikofer schafft as Sekundarlehreri an dr Sekundarschuel Burg z Lieschtel. Si isch ghyroote, het drei Chinder un läbt z Oltige.
Bolitik
D Florence Brenzikofer isch vu 2003 bis 2005 Mitgliid vum Landrot vum Kanton Basel-Landschaft gsii. No ire Rugchehr vu Bolivie het si 2013 fir di zrugdrätte Sarah Martin in Landrot chenne noorugge. Si isch drei Johr lang Vizebresidänti vu dr Gschäftsbriefigskummission un derno vier Johr Mitglid vu dr Bildigs-, Kultur- un Sportkummission gsii. Syter anne 2019 isch si Mitglid vu dr Finanzkummission, wu si au bresidiert.
No dr Wahl vu dr Maya Graf in Ständerot im Novämber 2019 isch d Florence Brenzikofer in Nationalrot noogruggt.
D Florence Brenzikofer isch Vizebresidänti vu dr Griene Schwyz un Vorstandsmitglid vu dr Griene Basel-Landschaft. Vu 2012 bis 2017 isch si Bresidänti vu dr Griene Basel-Landschaft gsii. Derzue isch si Vorstandsmitglid vum Baselbieter Heimatschutz, vum Theaterfestival Basel un vum Verain Nie Wieder Atomkraftwerke NWA. Si isch au Delegierti vum Lehrerinnen- und Lehrervereins Baselland LVB.
Giuliana Farfalla
Lääwe
D Farfalla stammt vu Härwelze im Brisgäu. Si isch als Bue uf d Wält kumme, im Alter vu 16 Johr het si di erschte gschlächtsaaglichende Operatione ghet.
Aafangs 2017 isch si Kandidati vu dr zwelfte Stapfle vu Germany’s Next Topmodel gsii, wu si uf dr elft Blatz kumme isch. Im Jänner 2018 isch si di erscht Transsexuäll uf em Cover vum ditsche Playboy gsii un isch im im sälwe Monet Dailnämmeri bi dr zwelfte Stapfle vu dr Sändung Ich bin ein Star – Holt mich hier raus! gsii. Si het am 6. Dag s Camp als erschti Dailnämmeri verlosse.
Gourin
Gourin (bretonisch Gourin) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Gourin lyt 83 km vu Vannes un 48 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 83 m un 301 m iber Normalnull.
Gschicht
Gourin isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Gurvreæn (1108: Gorwrein, 1163: Gorurein, 1163: Goruurein, 1284: Gourvin, 1368: Goururein, 1630: Gorin).
Verwaltig
vu Gourin isch. Gourin ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Gourin ghert zum Bretonisch.
Sigmaringendorf
Semmerengadorf (dt. Sigmaringendorf) ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 39,5 % Landwirtschaftsfleche, 36,3 % Wald, 18,9 % Sidlongsfleche ond 5,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Semmerengadorf gheret s Dorf Semmerengadorf ond dr Ort Laocherdal (Laucherthal).
Gschicht
Semmerengadorf ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1249.
Verwaltong
Semmerengadorf hot sich mit dr Stadt Semmerenga ond dr Gmoede Beira, Bengga, Enzkofa ond Grauchawiis zom Gmoeverwaltongsverband „Semmerenga“ mit Sitz en Semmerenga zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Philip Schwaiger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Semmerengadorf ghert zom Schwäbisch.
Mackenheim
Mackene (IPA: ; frz. und dt. Mackenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Si lit uf 175 Metter iber em Meer im Riäd – 14 Killemetter südeschtlig vu Schlettstadt un nit ganz 4 km vum Rhiin.
Gschicht
Mackene isch zem erschte Mol gnännt worre anne 1064, dr Ort isch aber scho im 8./9. Johrhundert entstande. Zwische nem 14. un em 18. Johrhundert isch s Dorf ufdeilt gsii: s Oberdorf het zum Gloschter St. Stefan z Stroßburg ghert, s Unterdorf zum Bischof vu Stroßburg. D alt Pfarrkich – hit numme no d Kapälle vum Gottsacker – isch romanisch (üs em 12. Johrhundert).
Bevelkerungsentwìcklung
S Dorf het hit noch gnapp 700 Iiwohner; diä meischte schaffe üswärts.
Iber s Dorf
D groß landwirtschaftlig Flächi vu däm Dorf (iber doisert Hektar) wird numme no näbeberueflig bewirtschaftet. Eigini Induschtrii hets nit. E Wagstum vu dr Bevelkerung het nit kenne stattfinde, wel noch ere Flurbereinigung in dr 80er Johr kenni kummunale Boiplätz am Rand vum Ort hän kenne üsgwiise wäre. Vu däne fascht 700 Iiwohner sin hit ungfähr 50 Ditschi un ca. 50 Tirke un anderi Üsländer. Mackene het e Gsangverein, e Theaterverein (mit elsässische Uffiährunge) un e Sportverein. Dr Theaterverein macht alli Johr e Gaschtspiil z Wyhl un z Däninge uf dr andere Sitte vum Rhiin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mackene ghert zem Oberrhinalemannisch.
S Riädminschter
D Kirch isch im neogotische Stil ghalte un in viil Lit dunkt si fir eso e glei Dorf viil z groß. Mer nännt diä Kirch mit Rächt s Riädminschter. Im Innere isch si sparsam bemolt; si het ihre ürspringlig Charakter aü noch em 2. vatikanische Konzil bhalte un wird hit gschitzt.
Bsunders isch aü s Glitt vu dr 6 Kircheglocke, wu mer am Sunntig am Zwelfi ka here. Zum d Keschte vu dr Kirch kenne zahle wäre aü elimol wältligi Konzert drin verastaltet.
Dr israelitisch Friidhof
Vu dr Mackenemer Jude sin in dr 80er Johr diä letschte furtzoge. D Synagog isch inne nimmi sakral gnutzt un üsgstattet, si isch jetze e Kinderschuel (école maternelle). Sitter e baar Johr isch dr Judefriidhof üsserhalb vu Mackene ins Inträssi vu dr Effentligkeit un vu dr Wisseschaft gruckt un vu sinem mannshoche Bewugs frei gmacht un härgrichtet wore. Do sin sitter 1669 Grabstei erhalte, dr Friidhof isch aber scho lenger benutzt wore. Dä Blatz isch vu verschiidene elsässchische israelitische Gmeine gnutzt wore, aber aü vu dr alt-Briisacher Jude vu dr andere Sitte vum Rhiin.
Fir jedes, d Kirch un dr Judefriidhof gits e äxtra Verein, wu sich fir dr Erhalt iisetzt.
Quälle
E Vortrag vum Burgemeischter (Maire) Jean-Claude Spielmann am 14. Mai 2006 im Riädminschter un e Vortrag vum Günter Boll am gliche Dag uf em Judefriidhof.
Martinstor
S Martinsdoor (dt. Martinstor, im Mittelalter au Norsinger Tor) in dr Chaiser-Joseph-Strooß isch im Verglyych zum Schwoobedoor dr elter vu dr beede no erhalten Doordiirm vu dr mittelalterlige Stadtmuure vu Fryburg.
Gschiicht
Dur dendrochronoloogischi Untersuechige vu dr Holzbalke uf s Joor 1202 datiert, isch s Door as „Porta Sancti Martini“ 1238 zum eerschte Mool in ere Uurkund gnännt woore. D Grundflechi het 10 uf 11 Meeter. D Muuresteerki zum Siide zues lyt unte bi 3,10 m un im Obergschoss 2,70 m; d Sytemuure sin e weng schwecher. S Martinsdoor isch friejer bindig in d Stadtmuure yygfiegt un mit em Weergang hinter dr Zinne vu dr Muurechroone verbunde gsii. An dr Oschtsyte vum Martinsdoor cha mer die eemoolig Effnig in e baar Meeter Heechi no sääne.
Im Lauf vu dr Joorhundert isch s meefach umböue woore. Zytwyys het s au as Gfängnis dient, vu dr Gfangene het mer gsait, mer heeb ene „dr Martinsmantel umghänkt“.
Syt em 17. Joorhundert isch d Stadtsyte mit eme Bildnis vum Hl. Martin gschmickt gsii. D Verbindig zue dr Voorstedt het s Martinsdoor um die Zyt verloore dur dr Feschtigsböu dur dr Sébastien Le Prestre de Vauban un wel d Voorstedt doderby gschlisse woore sin. Jetz het d Salzstrooß as Zuefahrt us em Helledaal dient.
Bis Ändi 19. Joorhundert isch s Martinsdoor chuum veränderet woore. Doodmool hän jetz Dail us dr Buurgerschaft us vercheerstächnische Grind dr Abriss vu dr beede no erhaltene Stadtdoor gforderet. Dr Ooberbuurgermaischter Otto Winterer het si aber derfiir yygsetzt, si z erhalte un uuszgstalte. Im Juni 1896 het e Wettbewäärb unter dytsche Architäkte aagfange, go ne Entwuurf fir d Uusgstaltig vum Martinsdoor un vum Schwoobedoor uuszweele. S Privaathuus an dr Weschtsyte vum Door het zwar mieße stoo blyybe, s het aber e Duurfaart im eerscht Stock solle kriege. An dr Oschtsyte het s Door, wu bishäär frei gstanden isch, mit em Noochberhuus chenne verbunde wääre. Näb em Winterer sin dr Josef Durm, dr Carl Schäfer, dr Max Meckel un e Mitgliid vum Stadtroot d Bryysriichter gsii. S isch aber emänd kaine vu dr Wettbewäärbsbyydreeg umgsetzt woore. Statt däm het d Stadtverwaltig dr Meckel un dr Schäfer um Aagebot bäte, wel si d Brogrammbedingige gänderet ghaa hän. Anne 1899 isch nämli dr Böu vu dr eläktrische Fryburger Strooßebaan bschlosse woore un dodermit hän d Privaathyyser mieße zruggsetzt wääre, wu an di baide Door gränzt hän. Dr Schäfer het en Ufstockig vum Martinsdoor vu 22 uf 66 Meeter voorgschlaa, bim Schwoobedoor vu 26 uf 65 Meeter. As Grund het er di in dr Zwischezyt heechere Hyyser drumume gnännt. Sy Entwuurf het d Böudail us em frieje 13. Joorhundert mit spootgootische Ufböu us em 15. Joorhundert kumbiniert. Im Summer 1901 isch dr Umböu dur dr Fryburger Böumaischter Eugen Schmidt duurgfiert woore. Am 28. Augschte 1901 isch bi baide Stadtdoor Riichtfescht gfyyrt woore, voreb si am 14. Oktoober feertig woore sin, wu d Strooßebaan in Bedriib gnuu wooren isch. Fir dr Fueßgängerwääg an dr Oschtsyte vum Door het dr Schäfer im April 1902 dr Ufdraag fir e Iberdachig iberchuu, dr Entwuurf het er im Mai 1902 feertig gmacht. Di blaant Iberböuig dur zwai massiivi Gschoss un e dritts, wu an dr Noordsyte as Fachwäärchkonschtrukzioon uusgfiert woore sin, an dr Siidsyte aber massiiv het solle syy, isch aber nit umgsetzt woore. Grund dooderfiir isch waarschyns gsii, wel des d Bsitzer vu dr Hyyser drum abgläänt ghaa hän. Au vum Schäfer stammt dr vierdailig Hyyserkomplex Chaiser-Joseph-Strooß 250–256, wun er viersteckig het uusfiere loo, d Voorgängerböu hän e Stockwäärch weeniger ghaa.
Ab 2013 isch dischpetiert woore, eb wider e Bild uf em Martinsdoor soll aabroocht wääre. Näb em Hl. St. Martin vum Simon Göser sin Daarsztellig vum Martin Luther King un em Joß Fritz dischkeriert woore. Die Voorschleeg sin au kritisiert woore. Dr Gmairoot het im Mai 2013 bschlosse, ass e Chunschtkummissioon soll yygriichtet wääre, wu im zwaite Halbjoor 2013 driber soll entschiide wääre. Die Chunschtkummissioon het im Friejoor 2015 d Aarbet ufgnuu un isch im Dezämber zum Schluss chuu: S Door soll ooni Bild blyybe. Dr Gmairoot het si dääre Emfäälig aagschlosse.
Uf dr Innestadtsyte het s näb em Doorbooge as Maanig an Häxeverbrännige z Fryburg e Schriftdaafele. As Stellverdrätterne fir di ermoordere Fraue sin di drei Fryburger Buurgerne Marghareta Mößmer, Catharina Stadelmann un Anna Wolffart gnännt, wu anne 1599 hiigriichtet woore sin.
S Martinsdoor ais vu vier histoorische Stadtdoor im dytschsproochige Ruum, wu vu Strooßebaane durfaare wääre, näb em Schwoobedoor z Fryburg sin des no Nauener Tor z Potsdam un dr Chefiturm z Bärn.
Idir
Dr Idir (* 25. Oktower 1949 z Ait Yenni ìn Algerià; † 2. Mai 2020 z Pàris) ìsch a àlgerischer Sìnger un Komponischt gsìì. Ar hàt ìn dr Kàbylischa Sproch gsunga, dr Berbersproch vu Nord-Àlgerià.
Jugend
Idir ìsch si Nàmma àls Kìnschtler gsìì, si rìchtiger Nàmma ìsch Hamid Cheriet gsìì. Ar ìsch dr Suhn vu'ma Schafer gsìì. Ar ìsch ìn'ma Dorf ìn da Djurdjura Barga ufgwàchsa, ìn'ra Fàmìlia wo d Berberischa Kültür sehr làwandig gsìì ìsch.
Ìn dr Schüel hàt dr Idir Geologii glehrt. Ànna 1973 ìsch'r plätzlig àls Sìnger bekànnt worra, wo-n'r uf Radio Alger s Liad „A Vava Inouva“ (Mi Pàppa) gsunga hàt. 's ìsch a Schlofliadla fer d Kìnder gsìì, komponiart noh'ma Text vum Dìchter Ben Mohamed.
Kàrriar
Ànna 1975, noh sim Militärdianscht, ìsch'r uf Pàris gànga fer a Album bim Musikverlàger Pathé Marconi z produziara. Sina Liad „A Vava Inouva“ ìsch nohdam a ìnternàtionàler Erfolg worra.
Ìn sinera Kàrriar hàt'r gliichzittig sina tràditionnella Kültür un Sproch unterstìtzt, àwer aui d Frìndschàft mìt àndera Lander un Kültür entwìckelt.
Si Album „Identités“ ìsch, ànna 1999, ìn Pàrtnerschàft mìt beriahmta Kìnschtler erstellt worra. Bi dana sìn zum Beispiil dr Manu Chao, dr Dan Ar Braz, dr Maxime Le Forestier un dr Gilles Servat gsìì, un aui d Müsikgrupp Gnawa Diffusion, Zebda un Orchestre national de Barbès. 's ìsch aui a großer Erfolg worra.
Ludiano
Ludiano isch bis Endi Merz 2012 e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz gsii. Si hät zum Chrais (circolo) Malvaglia im Bezirk Blenio ghert.
Gschicht
Ludiano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1211 as Luguilano.
Am 1. April 2012 hät Ludiano mit de Gmaine Malvaglia und Semione zu de nöie Gmain Serravalle fusioniert.
Eschburg
Eschburi, oder àui Eschburich (frz. Eschbourg, dt. Eschburg), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Ludiano
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Ludiano ghert zum Ticinese.
Eschburg
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Eschburi ìsch de Étienne Wagner (2020-2026). Eschburi ghert zem Kommünàlverbànd.
Graufdàl
E Ortsdeil vun Eschburi isch Graufdàl (frz. Graufthal oder Krauffthal), wie ànne 1141 s erscht Miol gannt worre ìsch àls Crouhdal. Z Graufdàl hàt s Wohnunge, wie in d Felse ninböie sìn und wie bìs ànne 1858 no Litt drin gwohnt han.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Eschburi ghert zem Rhinfrankisch.
Diktynna
D Diktynna (altgriechisch: Δίκτυννα) isch e westkretischi Göttin vo de Jagd und Fischerai. Si werd hüüffig mit de ostkretische Britomartis und mit de Artemis gliichgsetzt. S wichtigste Hailigtum isch ufem kretische Vorpirg Tityros gstande. De Kult hett sich spööter uf s Festland verbraitet, bsundrig uf Lakonie, wo gegenöber vo Westkreta litt.
Name und Saag
De Name Díktynnă, seeltniger o Diktýnnē, isch vo antiike Autoore vom Wort díktyon n. (δίκτυον) „Netz“ abglaitet wore oder mitem ostkretische Berg Dikta i Verbindig broocht wore. Doch ninnt mer hütt aa, as de Name vorgriechisch isch. De Kallimachos vo Kyrene het i de Hymne a d Göttin Artemis gschrebe, as d Kydone d Diktynna bsundrigs vereerid und as si die saied, wo ere de Name ggee hebid. Er sait oo, as d Kydone d Diktynna mit Chrenz us Tannechrees eerid.
Noch de Saag hett si zerscht Britomartis ghaisse und isch e Töchter vom Zeus und vo de Karme. De König Minos, wo sich i sii verlueget hett, het si dör di kretische Berge verfolgt, bis si uus Verzwiiflig isch Meer gumpet isch. Fischer hend si denn mit Fischernetz grettet und si werd sitt denn wege dem as d Göttin Diktynna vereert. Nochem Diodor vo Sizilie söll si s Netz erfunde haa.
D Diktynna isch nöd nume mit der Artemis und de Britomartis gliichgsetzt wore. Imene ägyptische Papyros (Pap. Oxyrhynchi XI 1380) werd si mit de Isis gliichgsetzt, so saits au de Apuleius i de Metamorphose.
Hailigtümer & Vereerig
E Hailigtum vo de Diktynna isch i de westkretische Stadt Lissos gsi, wo a de Südküste am Libysche Meer glegen isch und de Hafe vo Elyros gsii isch. Nochem Herodot söll de Tempel vo de Diktynna z Kydonia (hütt: Chaniá) um 520 v. Chr. vo de Samier baut wore sii, wo sich do niderloo hend.
S wichtigste Hailigtum vo de Diktynna aber isch uf de Halbinsle Tityros (hütt: Rodopou) glege und hett nochem Strabon zom Piet vo de Stadt Polyrrhenia ghört. S antiike Diktynnaion (Δικτύνναιον) litt öppe fööf Kilomeeter südöstlich vom nördlichste Punkt vo Kreta a de Menies-Bucht, wo guet gschützt isch und i de Antiiki e Zwöschestatio för Schiff gsii isch, wo fo Kreta uf d Peloponnes oder anderschume gfaare sind. D Öberreste vo dem Hailigtum chönd i di hellensitischi und i d Römerzitt datiert were, doch gits Spuure, wo druf hiiwiiset, as do scho im 7. Jh. v. Chr. e Hailigtum gsii isch. Di ältisti Keramik vo dem Ort datiert is 9. oder 8. Jh. v.Chr. D Diktynna werd mengisch uf antiike Münze vo westkretische Städt dargstellt.
Uf de Peloponnes isch s Hailigtum vo de Diktynna bi Las, de aalte Hafestadt vo Sparta, ebefalls ufeme Vorpirg gstande und d Göttin hett, wie de Pausanias gschrebe hett, e jöörlichs Fest ghaa. De Tempel isch vermuetli ufem Vorpirg Ajeranós (antiik Araïnos) gstande, bi de Bucht Vathy, wo underem Wasser antiiki Haabmuure sichtbar sind. Noch de Gardner chöntid di antiike Öberreste östlich vo de Chile St. Nikolaos vom Diktynnaion sii. En anders Hailigtum vo de Diktynna z Lakonie isch im Landesinnere gstande, öppe halbwegs vo de Stadt Geronthrai (hütt: Jeráki) uf Sparta und aine no i de Stadt Sparta i de Nööchi vo de Stadtmuure.
De Kult vo de Diktynna het sich im Weste bis uf Massilia (hütt: Marseille z Franggriich) uusbraitet, wo d „Gmaind vo Massilia“ a der Göttin Dikty(n)a e Stele gwidmet hett (CIG III 6764). Di östlichste Inschrift isch die vom König Antiochos I. (69-36 v.Chr.) vo de Kommagene, wo am obere Euphrat litt. Er nennt innere Inschrift de Apollon und d Artemis Diktynna.
Tirano
Tirano isch en iteliäneschi Stadt i dr Provinz Sondrio.
Geografy
Dr Oort lyt im Vältlyn am Fluss Adda. Bi Tirano chunt s Sytedaal vom Poschiavino, s Val Poschiavo, is Vältlyn abe. Dur das Daal und d Schwiizer Gmaind Poschiavo goot d Strooss übere Berninapass is Engadin, und dur s Daal lauft au d Berninabaan, e Zwäiglinie vo dr Räätische Baan.
Gschicht
Im 12. Jaarhundert isch Tirano e freji Gmäind gsi. Vo ane 1335 aa het d Stadt zu Mailand ghört, bis si ane 1512 vo de Bündner eroberet worden isch.
Bündnis 90/Die Grünen Baden-Württemberg
Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg (dt. BÜNDNIS 90/DIE GRÜNEN Baden-Württemberg) isch ain vu dr Landesverbänd vu dr Bartei Bindnis 90/Di Griene. Mit iber 14.900 Mitglider isch dr Landesverband no Nordrhy-Weschtfale un Bayern dr drittgreescht vu dr griene Bartei z Dytschland.
Gschicht
Dr Landesverband vu dr Griene z Bade-Wirttebärg isch am 30. Septämber 1979 z Sendelfenga grindet wore. Vorlaifer sin verschideni Burgerbewegige gsii, wu mer zue dr Anti-Atomchraft-Bewegig cha zelle. Bsundersch stark isch d Bewegig gege s z Sidbade blant Chärnchraftwärch Wyhl gsii. Bi dr Landdagswahl am 16. Merz 1980 isch mit 5,3 Brozänt vu dr Stimme dr erschtmolig Yyzug in Landdag vu Bade-Wirttebärg glunge, wu glychzytig au dr erscht Yyzug vu dr Griene in e Landdag in eme dytsche Flecheland gsii isch. Syt 1980 sin di Griene bi jedere Landdagswahl iber d Fimf-Brozäönt-Hurd chuu. Syt 2016 stelle di Grien im Landdag sdi sterkscht Frakzion.
Am 5. Merz 1983 isch dr Griene zum erschte Mol dr Yyzug in Bundesdag glunge. Iber d Landeslischt Bade-Wirttebärg hän vu 1983 bis 1985 d Marieluise Beck-Oberdorf, dr Wolfgang Ehmke, dr Willi Hoss, d Christa Reetz un dr Walter Schwenninger e Bundesdagsmandat ghaa. Wäge em dodmol gältende Rotationsprinzip sin si in dr Helfti vu dr Legislaturperiod vu irem Mandat zruggdrätte un sin dur fimf Noorugger*ne uusduscht wore.
Dr Landesverband het vu Aafang aa ne im Verglych mit andere Bundesländer hoche Adail an realbolitisch uusgrichtete Proatgonischte*ne ghaa. Dr realbolitisch Chärn het d Fierig vu dr Landdagsfrakzion bildet. Vu 1980 bis 1984 sin des dr Wolf-Dieter Hasenclever un dr Winfried Kretschmann gsii, no bsundersch dr Fritz Kuhn un dr Rezzo Schlauch. Doderby isch des strategisch Zäntrum um d Landdagsfraktzon in dr 1980er Johr in mänki Stryt mit em zum Dail fundamentalistisch bsetzte Landesvorstand un em fundamentalistisch dominierte Bundesvorstand verwicklet gsii.
Uf dr Landesdelegiertekumferänz im Juli 1986 z Asperg isch dr Fundi-Realo-Stryt uffe uusdrait wore. Di sachbolitische Theme wie Friide], Tschernobyl, Frauebolitik, Landwirtschaft un Finanzen sin gegeniber dr Frog, weli Kandate*be u dr Landeslischt zur Bundesdagswahl 1987 hän soll blatziert wäre, ganz in in Hintergrund drätte. D Jutta Ditfurth het s nit gschafft, e uussichtsryche Blatz uf dr Lischt z iberchuu. Zum Änd vum Jorzehnt hän si d Realo ändgiltig gege d Fundi duregsetzt. Die Entwicklig isch au doderdur gferderet wore, ass di Griene syt Mitti 1980er Johr in vyl Gmairet un Kraisdäg vu Bade-Wirttebärg stark verdrätte gsii sin.
Im Septämber 1987 het dr Fritz Kuhn in eme Posizionsbapyr iberlait, eb di Griene dur di parziäll Tolerierig in wägselnde Meehaite e megligi CDU-Minderhaitsregierig no 1988 chennte unterstitze un dodemit bolitisch mee grieni Inhalt chennte duresetze wie in dr bishärige Opposizionsroll. Bi dr Landdagswahl am 20. Merz 1988 het d CDU aber nonemol s absolut Mee vu dr Mandat chenne verdaigige, wäge däm si d Iberlegige vum Fritz Kuhn nimi wyter dänkt wore.
Vu 1988 bis 1990 isch d Landdagsfrakzion unter dr Fierig vu dr Birgitt Bender versterkt mit umwältbolitische Theme firidrätte, zem Byschpel anne 1989 mit Laitlinie fir e Öko-Abgab. Im Wahlkampf fir d Landdagswahl 1992 het bi dr Griene d Frauebolitik dominiert, 1996 d Bildigs- un Hochschuelbolitik. Noch em Yybruch vu dr CDU bi dr Landdagswahl 1992 wär e schwarz-grieni Koalizion rächnerisch megli gsii, bi dr Gspräch doderzue isch aber nyt uusechuu, wäge däm het dr Minischterbresidänt Erwin Teufel mit dr SPD ne Großi Koalizion mieße bilde.
Anne 2010 het d Bartei e wichtigi Roll bim Brotescht gege Stuegert 21 gspilt un isch mit 24,2 Brozät as zwootsterkschti Bartei us dr Landdagswahl im Johr druf firigange. Am 12. Mai 2011 isch mit em Winfried Kretschmann zum erschte Mol en Griene zum Minischterbresidänt gwehlt un di erscht grien-rot Landesregierig z Bade-Wirttebärg bildet wore. Im Kabinett Kretschmann II hän di Griene 2016 bis 2021 e grien-schwarzi Regierig aagfiert. Si sin 2016 mit 30,3 % zur sterkschte Bartei im bade-wirttebärgische Landdag gwehlt wore. Bi dr Landdagswahl 2021 hän di Griene ire Ergebnis uf 32,6 % chenne staigere un si wider sterkschti Chraft im Land wore.
Z Bade-Wirttebärg het s au verschideni Stedt, wu vu griene Burgermaischter*ne regiert wäre. Brominänti Byschpel sin d Oberburgermeister Horst Frank z Konschtzanz (1996–2012), Dieter Salomon z Fryburg (2002–2018), Boris Palmer z Dibenga (syt 2007), Stefan Belz z Beblenga (syt 2018) un Alexander Maier z Geppenga (syt 2020), Bi dr Kommunalwahle am 7. Juni 2009 sin di Griene z Stuegert mit 25,3 % vu dr Stimme un 16 Mandat zum erschte Mol sterkschti Frakzion im Gmairot vun ere Landeshauptstadt wore. Am 21. Oktober 2012 isch s em Fritz Kuhn mit sym Wahlsiig z Stuegert glunge, erschte griene Oberburgermaischter vun ere dytsche Landeshauptstadt z wäre.
Organisazion
Dr Landesverband organisiert si in Ortsverbänd, wu zue 46 Kraisverbänd zämegfasst sin. An dr Spitz vum Landesverband stoht dr Landesvorstand. Dr Landesvorstand setzt si us em dreichepfige Gschäftsfierende Landesvorstand (GLV) un em 17-chepfige Barteirot zäme. Dr GLV bstoht us dr baide glychberächtigte Landesvorsitzer*ne un em Landesschatzmaischter zäme. Dr Landesvorstand wird in dr Regle all zwai Johr uf ere Landesdelegiertekumferänz nei gwehlt.
Im April 1991 het e aigene, aafangs no barteiunabhängige Jugedverband („Grün-Alternative Jugend“) entstande. Erscht 1999 isch di Grüne Jugend Baden-Württemberg e offiziälli Dailorganisazion vu dr Bartei wore.
Mitglider
No dr Grindig vum Landesverband anne 1979 isch d Aazahl vu dr Mitglid waidli vun e baar hundert uf rund 4000 Mitglider anne 1983 gwagse. Bis anne 1987 isch d Zahl uf bis zue 7000 Mitglider gstige. Vor em Hintergrund vu dr all greßere Ussenandersetzige zwische dr Fundi un dr Realo in dr Bartei uf Bundesebeni un dr bolitische Großwätterlag um di Dytsch Widerverainigung isch d Zahl vu dr Mitglider vum Landesverband no 1987 lycht rugglaifig gsii un isch bis anne 1992 uf rund 5500 gsunke. In dr letschte Johr vu dr Ära Kohl het si dr Trend gchehrt un d Zahl vu dr Mitglider isch wide4r aagstige. In dr Johr 1998 un 1999 isch d Zahl dytli iber 7000 gläge. In dr Zyt vu dr Regierig Schröder isch d Zahl wider gsunke un isch 2009 bi rund 6800 Mitglider gläge. Im Septämber 2010 isch d Mitgliderzahl iber dr Rekordwärt vu 7378 uf 7390 gstige. Im Oktober 2011 het mer 8700 Mitglider zellt, Ändi 2015 sin s 8900 gsii. Im Oktober 2017 hän di Griene uf em Landesbarteidag s 10.000 Mitglid gfyrt, im Juli 2019 sin s scho 12.500 Mitglider gsii.
Vorsitzer*ne
Vu 1979 bis 1980 isch dr Wolf-Dieter Hasenclever erschte Landesvorsitzer vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii. Anne 1980 het d Marieluise Beck-Oberdorf dr Vorsitz im Landesvorstand ibernuu. Uf dr Landesdelegiertekumferänz vum 26. bis 27. Juni 1982 z Bade-Bade isch e Gschäftsfierende Landesvorstand gwehlt wore, wu us fimf glychberächtigte Persone mit zuesätzli vier Beisitzer bstanden isch. Sprächer vu dr Landesvorständ vu 1982 bis 1991 sin zem Byschpel bis 1984 d Christine Muscheler-Frohne, dr Jürgen Gneiting (1985–1987) un di speter Sprächeri vum Bundesvorstand Heide Rühle gsii, wu vu 1987 bis 1990 in gschäftsfierend Landesvorstand gwehlt woren isch.
Die Lischt nännt di gwehlte Sprächer*ne syt dr Landesdelegiertekumferenz z Fryburg vum 15. bis 17. Merz 1991 bzw. di syt dr Landesdelegiertekumferänz z Brusel vum 11. bis 13. April 1997 gwehlte baide Vorsitzer*ne vum Landesverband:
Wallerstein
Wallerstoi (amtlich Wallerstein) ischt a Märt em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Wallerstoi leit en dr Blanongsregion Augschburg em Rias.
Vo dr Gmarkong send 81,2% Landwirtschaftsfleche, 2,9 % Wald, 15,2 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Wallerstoi gheret dr Hauptort Wallerstein, d Pfarrderfer Birkhausen ond Munzingen, s Kirchdorf Ehringen ond d Gheft Fasanerie ond Fischmühle.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,5 % gleäge.
Religion
71,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 26,1 % evangelisch.
Verwaltong
Wallerstoi hot mit dr Gmoede Moeng ond Marktoffing a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Wallerstoi ghert zom Schwäbisch.
Abel Tasman
Dr Abel Janszoon Tasman (* 1603 z Lutjegast, Browinz Groningen; † 10. Oktober 1659 z Batavia, Java) isch e niiderländische Seefaarer gsi. Er het Entdeckigsräise gmacht, isch drbii um e australisch Kontinänt gseeglet und isch am 13. Dezämber 1642 as erste Öiropäer uf Nöiseeland choo.