cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ungarische Minderheiten
Mit Ungarischi Minderheite (uff Ungarisch határon túli magyarok ‚Ungare äne vu de Gränze‘) sin Aaghörigi vo de ungarische Volchsgruppe (also Mänsche wo Ungarisch schwätze un/oder sich als Ungarn bezeichne) gmeint, wo usserhalb vo Ungarn läbe. Vor 1920 hen praktisch alli Ungarn innerhalb vum Chönigrych Ungarn gläbt, wo si öbe d Hälfti vo de Bevölcherig gstellt hen. Nooch 1920, noch em Verdrag vu Trianon, hät sich s Territorium vu Ungarn uff de mittler Deil vum Karpatebecke begränzt. Öbe e Drittel vo de Ungarn hen jetz usserhalb vo Ungarn gläbt, derwyyl in Ungarn numme no 7,9% zue andri Volchsgruppe ghört hen. Hüt läbe öbe 2,5 Millione Ungarn usserhalb vum ungarische Staat, un zwar vorallem z Östriich, de Slowakei, de Ukraiine, Rumänie, Serbie, Kroatie un Slowenie.
Hüttigi Situation
Di ungarischi Verfassig lègt fest, dass d'Republiik Ungarn sich für s Schicksal vu de Ungare äne vu de Gränze verantwortlig fiehlt un d'Pfläg vu ihre Kontakt zu Ungarn unterstützt.
In de Ussebolitiik fiehrt d'Frog vu de ungarische Minderheite vor allem dört zu Komflikt zwüsche Ungarn un em jewiilige Land, wu d'Ungare in größerer Zahl läbe (Slowakei, Rumänie, Serbie). In alle Länder hänn d'Minderheite bedütendi boliitischi Institutione un Partäie iigrichtet.
Di demographischi Grössi vo de ungarische Minderheite cha vorallem uss Volchszäälige entnoo werde. Die Zaale sin aber nit immer ganz zueverlässig, zum eine wyl meischt numme ei Antwort mögli isch, was bi Zweisproochige dezue fiert, dass mer sich für d Zueghörigkeit zue einere Ethnie muess entscheide, zum andre wyl mangmool bewusst falschi Aagabe gmacht werde. Usserdäm werde Frooge zur Sprooch, un zur ethnische Identität mangmool vo dr glyche Person nit glych beantwortet.
Die Zaale wo folge, basiere uff de Volchszäälige vo de Länder, wo ungarischi Minderheite läbe.
Rumänie
An de Versammlig vu Gyulafehérvár im Johr 1918 isch d'Vereinigung vu Sibebürge mit em Chönigriich Rumänie bschlosse wore. Infolg vum Verdrag vu Trianon isch no e Großdeil vu de östlige Diefebeni un de Oste vum Banat dezüechuu. Do hät z Rumänie e Bolitiik iigsetzt, wu uff d'Assimilierig vu de Minderheite abziilt hät, si isch noch em Zweite Wältchrieg no intensiiver wore. Obwohl vum Verdrag festglègt wore isch, dass d'Ungare in sälle Gebiet, wu si meh wie 20 Prozänt vu de Bevölcherig stelle, hätte aaerkännt were mieße, hät sich Rumänie dodraa nit ghalte: Viili Ungare sin Opfer vu Rächtentzug, Bsitzenteignig un sogar Mord wore.
Während em Zweite Wältchrieg hät sich Ungarn di meiste vu de ungarisch bewohnte Gebiet chönne zruckhole. Si hänn abber numme vier Johr zu Ungarn ghört un noch em Chrieg sin si widder zu Rumänie chuu. Als Büeß hänn di rumänische Chauviniste viili Ungare umbrocht, viilmol hät's scho glängt, wenn öbber ungarisch gschwätzt hät.
1946 hät di kommunisdischi Partäi z Rumänie d'Macht übbernuu, nochdemm si d'Wahle durch Betrug gwunne gha hät. Vu do aa hät's zwar keini gege Ungare grichtete Mord meh gee, abber de Verfolgige vu Regierigsgegner sin au zahlriichi Ungare zum Opfer gfalle. Unter em Stalinismus sin viili vu-n-ene us boliitische Gründ ins Gfängnis chuu un dört nit sälte gfoltert wore. Wu im Johr 1956 de Ungarisch Volchsuffstand usbroche isch, sin vu neuem viili Ungare (hauptsächlig Studänte un Intellektuälli) festgnuu un deilwis au hiigrichtet wore. Erst nochdemm d'Sowjetunion ihri Truppe 1958 us Ungarn un Rumänie abzoge gha hät, hänn sich d'Umständ unter de Diktatuur gmildert.
1965 isch de Nicolae Ceauşescu an d'Macht chuu. Är hät di boliitischi Unterdruckig gsteigert un sich offe gege di ungarischi Minderheit usgsproche. Gliichzitig hät Rumänie e wirtschaftligi Entwicklig duuregmacht un isch in de 70er-Johr eins vu de riichste Länder vum Ostblock gsi. D'Assimilierig vu de ungarisch bewohnte Gebiet isch witergange.
D'Revolution vu 1989 isch vu Ungare un Rumäne unterstützt wore, di beide Völcher hänn sich abber schnäll widder gspalte, nochdemm bi Unrüehje z Marosvásárhely dräi Ungare un zwei Rumäne umchuu sin. In de 90er-Johr hänn sich d'Chämpf glègt, allerdings gitt's all no monetlig Nochrichte vu gwaltsame Usenandsetzige.
Slowakei un friehjeri Tschechoslowakei
Di ungarisch-slowakischi Gränze isch nit uff Basis vu ethnische, sundern strategische, wirtschaftlige un verchehrstechnische Gränze zoge wore. Eso sin rund 1.070.000 Ungare zu de Tschechoslowakei chuu, unter de abdrättene Gebiet isch au Transkarpatie, hütt Ukraiine, gsi. Zehdausendi Ungare sin us de Tschechoslowakei usgwise wore; mer hät ihri Dänkmöler zerstört, ihri Schüele zum Deil züegmacht un ihri Sproch als zweitrangig aaglüegt. Trotz allem hänn d'Ungare zwüsche de beide Wältchrieg boliitischi Partäie, wichtigi kulturälli Institutione un e eigeni Präss gha.
1938/39 isch d'Tschechoslowakei usenandghäit. Noch em Erste Wiener Schidsspruch am 2. Novämber 1938 sin 11.927 Quadratkilometer zruck zu Ungarn chuu, vu de rund 1 Million Iiwohner sin öbbe 84 Prozänt Ungare gsi. Rund 67.000 hänn abber während em Zweite Wältchrieg in de Slowakische Republiik gläbbt; si sin durch d'Magyar Párt (Ungarischi Partäi) representiert wore, de János Esterházy isch allgemein als ihr Presidänt aaerkännt wore.
Mit de Samtene Revolution (17. Novämber 1989) isch in de Gschicht vu de ungarische Minderheit in de Slowakei e neus Kapiitel uffgschla wore. Sit 1990 hät mer ihri Rächt sysdematisch erwitert, ihri Iirichtige sin widderhärgstellt un usbaut wore. Am 1. Jänner 1993 hät sich d'Slowakei vu Tschechie drännt, allerdings hät des für d'Ungare widder schlächteri Zite bedütet, erst 1998 isch d'Partäi Magyar Koalíció Pártja gründet wore, wu in de Bolitiik au e entscheidendi Rolle gspilt hät. Ab do hänn sich d'Rächt vu de Minderheite widder verbessert, nit zletscht durch de gliichzitig Biitritt vu Ungarn un de Slowakei zu de Europäische Union. S Sprochgsetz, wu s slowakisch Parlamänt 2009 aagnuu hät, bedütet für d'Ungare allerdings e großi Benochdeiligung.
Hüt läbe öbe 520.000 Ungarn in de Slowakei (Volchszäälig vo 2001), wo si mit 9,7% di gröschti ethnischi Minderheit sin. Di meischte devo läbe im Süde vum Land, aa de Gränz zue Ungarn.
Transkarpatie
Transkarpatie isch d'Verlängerig vum slowakische Felvidék (ehemoligs Oberungarn), d'Bezeichnig isch am Änd vum Erste Wältchrieg entstande. Es hät im Lauf vu de Gschicht zu folgende Staate ghört:
Hüt läbe öbe 150,000 Ungarn in de Ukraine (Volchszäälig vo 2001). D Minderheit läbt relativ kompakt (über 70% läbe in Gmeinde, wo d Ungarn in de Mehrheit sin) un isch zum gröschte Deil ländlich (öbe 70%). Traditionellerwys sin d Ungarn d Bewohner vum Flachland gsi, derwyyl d Ukrainer im Hochland gläbt hen. Des isch hüt aber nümm so dütlich.
D Region Transkarpatie het im Verglych zue Ungarn un zue andri Gegende vo de Ukraine en niidrige Läbenstandard, was d Usswanderig begünschtigt. Im Bezirk Berehove/Beregszász, wo d Ungarn 67% vo de Bevölcherig stelle, git's ungarischi Grundschuele.
Serbie
D'Iiwohner vu Südungarn sin noch em Verdrag vu Trianon zämme mit denne im hüttige Kroatie un Slowenie e Deil vum Chönigrych Jugoslawie wore. Dört sin di ungarische Schüele abgschafft wore, numme z Belgrad hät's e Schüel für züechümftigi Lehrer gee, wu's Religion un de ungarisch Sprochunterricht au uff Ungarisch gee hät. Zudemm hät's sechs Schüele gee, wu uff Ungarisch glehrt wore isch, allerdings isch mer automatisch in e serbischi Schüel chuu un hät nit chönne wechsle, we'mer e Namme mit slawischem Chlang gha hät, au we'mer sich als Ungar bezeichnet hät. Eso hät mer wölle d'Assimilierig vorwärtsdriibe. Usserdäm het e Usswandrig vo Ungare in de neue ungarische Staat yygsetzt. Wääred de ungarisch Aadeil vo 1880 bis 1910 gwaggse isch (vo 22.6% im Joor 1880 uff 28.1%) un d Dütschi als zweitgrööschti Minderheit abglööst gha het, isch de Aadeil zwüsche de Wältchrieg uff öbe 24% gfalle.
Wo Nazidütschland 1941 Jugoslawie überfalle un bsetzt het, isch d Vojvodina vo Ungarn annektiert worde. Vili Serbe, Jude un Roma sin druff vertriibe oder ermordet worde. Di ungarischi Bevölcherig isch im Chrieg gspalte gsi. En Deil het di ungarische un dütsche Bsatzer unterstützt, derwyyl vili andri Ungare sich de kommunistische Partisane aagschlosse hen. 1944 isch d Vojvodina deno un d Kontrolle vo de Partisane un de Sowjets cho, wo sich aa tatsächlichi oder verdächtigte Kollaborateur grächt hen. D Zaal vo Opfer isch umstritte, mer goot vo 20.000 - 25.000, to 50,000  bis 35.000 Opfer uss. Die Ungare, wo s neui Regime unterstütz hen, sin dergäge aa de Verwaltig un in de Armee beteidigt worde.
Im Joor 1974 isch de Vojvodina e hoche Grad vo Autonomi innerhalb vo Jugoslawie verliehe worde. Mit dere Reform isch Ungarisch als Amtssprooch vo de Vojvodina yygfiert worde, un ungarischi Schuele un Verwaltige sin yygrichtet worde. Wie im ganze Jugoslawie sin kulturelli Aktivitäte dertemool erlaubt gsi, derwyyl nationalistischi Aktivitäte streng unterdrüggt worde sin.
Ungarischi Grundschuelklasse werde dört aabotte, wo mindeschtens 15 Schieler es beantrage. Uff de Sekundarschuel wird de Unterricht unregelmässig vo Joor zue Joor uff Ungarisch aabotte. Vo de ungarische Chinder bsueche öbe 80% e ungarischi Grundschuel, un 40% e ungarischi Sekundarschuel. In de Praxis sin vili ungarischi Schuele eigetli zweisproochig, un de Unterricht wird je nooch Fach au uff Serbisch abghalte oder ab enere bstimmte Stufe uff Serbisch umgstellt.
Kroatie
Obwohl's im hüttige Kroatie 1910 no 208 Gmeinde mit meh wie hundert Ungare gha hät un insgsamt 70.000 Ungare dört gläbbt hänn, hät ihri Aazahl starch abgnuu, sodass 1921 numme no 108 Gmeinde vu meh wie hundert vu de 52.000 bewohnt gsi sin. Zwüsche de beide Wältchrieg sin alli ungarische Grundschüele abgschafft wore.
Während de Jugoslawiechrieg isch de Nordoste vu Kroatie vu serbische Truppe bsetzt gsi un di Serbischi Krajina isch gründet wore. D'Soldate hänn näbe Kroate au Ungare umbrocht, sällewäg hät au Ungarn de Kroate Hilf aabotte, indemm si d'Gränze für Flüchtling uffgmacht un im kroatische Militär Unterstützig gschickt hänn. Unter de Fiehrig vum Ante Gotovina sin d'Serbe widder verdribe wore. Sit em Chrieg wird d'Minderheit dank de ungarische Unterstützig nümi als fiindlig aaglüegt un Übbergriff wäge ethnische Problem gitt's praktisch keini meh.
Slowenie
In de 90er-Johr hät sich d'Situation witer verbessert, vor allem wiil Slowenie d'Beziehjige zu Ungarn hät wölle pfläge. D'Ungare were (zämme mit de Italiäner) in de Verfassig als Minderheit uffgfiehrt, im slowenische Parlamänt wird ene ei Sitz züegsproche. Trotz allem nümmt d'Aazahl all meh ab, wiil sich d'Ungare assimiliere. Z Prekmurje sin 1921 vu de rund 90.000 Iiwohner zwüsche 20.000 un 25.000 Ungare gsi, bis 1991 isch ihri Zahl uff ca. 8.500 gsunke un im Johr 2002 hänn sich numme no 6.200 als Ungare bezeichnet. Rein ungarischsproochigi Schuele git's z Slowenie nit. Es git zwar zweisproochigi Schuele, wo aber s Slowenisch di grösseri Roll spiilt.
Östriich
Im Burgeland isch de Aadeil vu de Ungare durch Assimilierig starch gsunke, ihr Aadeil isch 1910 no bi 9 Prozänt gläge, 1923, also noch em Verdrag vu Trianon, bi 5,3 un 1991 bi 2,5 (6.763 Persone). Di meiste vu-n-ene läbe z Felsőőr (Oberwart, 17,5 %), Alsóőr (Unterwart, 54 %), Felsőpúlya (Oberpullendorf, 22 %) un Őrisziget (Siget in der Wart, wu zämme öbbe 2.500 Ungare läbe.
Altstetten
Altstetten isch de Name vo folgende Ort:
Lueg au:
Lignol
Lignol (bretonisch An Ignol [niˈjoːl]) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Lignol lyt 57 km vu Vannes un 33 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 93 m un 187 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Ploërdut im Norde, Guémené-sur-Scorff im Nordoschte, Persquen im Oschte, Kernascléden un Saint-Caradec-Trégomel im Weschte.
Gschicht
Lignol isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1304 as Lignol (1327: Lingnol, 1387: Lignoll, 1630: Mimor lege Ninior).
Verwaltig
vu Lignol isch. Lignol ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Lignol ghert zum Bretonisch.
Andreas Merian
Dr Andreas Merian (* 19. Septämber 1742 z Buus; † 25. Februar 1811 z Basel) isch e konservative Basler Politiker und Landamma vo dr Schwiiz währed dr Mediationsziit gsi.
Läbenslauf
Dr Andreas Merian isch 1742 z Buus uf d Wält cho as Sohn vom reformierte Pfarrer vo Buus, em Andreas Merian, und vo dr Dorothea Beck. Dr Merian het Philosophii und Rächt an dr Basler Uni gstudiert. 1768 isch er Sekretär vo dr stedtische Kanzlei worde. 1771 het er d Margaretha Iseli, d Dochter vom Johann Lukas Iseli, ghürotet. 1776 isch er Sächser vo dr Zumft zu Räblüt worde und 1782 Wiischriiber und Ingrossist (Hypothekebuechfüehrer). Der Gross Root het en 1783 im ene widerrächtlige Verfahre zum Stadtschriiber gwehlt und 1790 isch er Oberstzumftmeister worde. Währed dr Basler Revolution vo 1798 isch er zum Rückdritt zwunge worde und het sich uf si Landguet z Rieche zruggzoge. Vo 1799 bis 1800 hai en d Franzose in politischer Geiselhaft ghalte. Won er freigloo worden isch het er d Wahl in d Munizipalität und in d Gemeindikammere abglehnt. Währed em antihelvetische Putsch 1802 het er z Basel as Presidänt vo de stedtische Behörde amtiert und isch as kantonale Abgsandte uf die föderalistischi Dagsatzig z Schwyz gschiggt worde. Wo Frankriich sich iigmischt het, isch dr Merian in s Badische gflüchtet und isch erst noch em Erlass vo dr Mediationsakte zruggcho. Dr Grooss Root het en 1803 und no einisch 1806 zum Bürgermeister gwehlt, e Boste won er bis zu siim Dod bsetzt het. 1806 isch er Landamma vo dr Schwiiz gsi. Siini Beziehige mit em Napoleon si sehr agspannt gsi. Dä het em Merian und siiner Familie vorgworfe, z brobiere d Kontinentalsperri umzgoh (Neueburger Affäre).
Dr Andreas Merian isch 1811 z Basel gstorbe.
Si politischi Haltig
Dr Merian isch 1777 zwar bi dr Gründig vo dr Basler Gsellschaft zur Ufmunterig und Beförderig vom Guete und Gemeinnützige (dr GGG) vom Basler Ufklärer Isaak Iseli drbii gsi, sust isch er aber eine vo de reaktionärste Politiker z Basel gsi. Er het sich hartnäckig gwehrt gege alli Reforme, wo d Revolution z Basel und denn d Helvetik in dr ganze Schwiiz het welle iifüehre. Das het en in de konservative Kreis, wo noch em Sturz vo dr Helvetische Republik an s Rueder cho si, sehr populär gmacht. Bi de Neuerer wie em Peter Ochs und au bi de Franzose isch er allerdings verhasst gsi. In d Geiselhaft isch er aber nit wäge siine konterrevolutionäre Dätigkeite cho, sondern wil er sich der Republik gegenüber verweigeret het. As Bürgermeister het dr Merian zwar groossi Macht gha, het die aber kuum bruucht zum d Restauration z fördere, sondern het sich druf verstifft, ass s Ancien Régime d Neuerige letztändlig wurd überstoh.
Ḫannaḫanna
D Ḫannaḫanna isch e hethitischi Muettergöttin und ghört zo de wichtigste Gotthaite. Ere Name isch e verdoppelig vo hethitisch ḫanna- „Groossmuetter“. Si isch waise und d Götter frööget si um Root. As Muettergöttin isch si för d Giburt zueständig und werd dromm hüüffig i hethitische Giburtsritual aagrueefe. Si luegt aber nöd nume för de menschlichi Noowuchs. Öberhopt isch si eng mit Fruchtbarkait verbunde und för si isch e Sichelfest gfiiret woore und e Fest vo e erste Feldfrücht. Ere Bott isch d Biine.
Imene Mythos werd brichtet, wie verschidnigi Gotthaite inere Stadt ere Sitz nemed, d Ḫannaḫanna aber heb ere Sitz i de Mentschhait gnoo:
Birne (Begriffsklärung)
Bire chan eini vo däne Bedütige ha:
Bhälter, wo bim produziere vo Stahl bruucht wörd:
Cha (Arabischer Buchstabe)
Ḫāʾ oder Cha ( خاء ) isch de sibet Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 600. I de Früezit isch de Buechstabe nöd vom Ḥāʾ underschide worde, denn het mer aber zur gnaue Underschaidig bim Ḫāʾ en Punkt drüber gschribe.
Luutwert und Umschrift
S Ḫāʾ isch en stimmlose velare Frikativ (IPA //) und entsprecht em alemannische "ch" im Wort "Struuch". D DMG-Umschrift transkribiert de Buechstabe mit "ḫ", aso e "h" miteme Bögli unedra. I de nödwüsseschaftliche Literatur werd er im Tütsche mit "ch" widergee und im Französische und Englische mit "kh". I Domainname und Internetfore werd de Buechstabe nöd selte mit de Zaal 5 widergee.
Altdorf (bei Böblingen)
Aldorf (dt. Altdorf) ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 31,4 % Landwirtschaftsfleche, 61,1 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 0,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Aldorf gheret s Dorf Altdorf ond dr Wohnblatz Altdorfer Mühle.
Gschicht
Aldorf ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1204 als Alcdorf.
Verwaltong
Aldorf hot sich mit dr Stadt Holzgerlenge ond dr Gmoed Hildrizhause zom Gmoeverwaltongsverband „Holzgerlenge“ mit Sitz en Holzgerlenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Erwin Heller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Aldorf ghert zom Schwäbisch.
Intergluteale Spalte
D Fudispalte isch d Spalte zwüsche de bäide Backe vom Fudi. Si foot grad under em Chrüzbäi aa und goot bis zum Perineum und lit ooben am Fudiloch.
Sinus pilonidalis
Dr Sinus pilonidalis isch e chronischi Entzündig in dr Fudispalte, wo men ere au Stäissbäifistle, Pilonidalzyste oder Sacraldermoid säit. Es git e Mäinig, ass iigwaggsinigi Hoor in dr Fuudispalte Hoorfollikel chönne verstopfe, und das füeri zun ere Abweerreakzioon und e Sinus pilonidalis chönn sich entwiggle. Anderi Mäinige göön drvo us, ass es en aageboreni (kongenitali) Missbildig isch.
Dal (Arabischer Buchstabe)
Luutwert und Umschrift
S Dāl bizaichnet de stimmhafti dentali Plosiv (IPA: //) und werd uusgsproche wie s Hoochtütsche "d" im Wort "Dorn". S werd i de DMG-Umschrift mit „d“ transkribiert.
Deutsche Reichsbahn (1920–1945)
Diè Dütsch Rychsbaan, kurz DR, isch s staatliche dütsche Ysebaaunternèmmè vo dè Zit vo dè Weimarer Republik bis zu dè umittelbarè Nõchchriègszit.
Dè Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, wellè sich nõch 1945 i dè Sowjetischè Besatzigszonè befundè hèt, isch im Ufftrag vo dè Sowjetischè Milidäradminischtration z Dütschland (SMAD) witer betribbè un 1949 zu dè Staatsbaan vo dè Dütschè Demokratischè Republik worrè. D Bezeichnig „Dütsche Rychsbaan“ isch dört bybhaaltè worrè, wôrend dè andere Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, welli i dè dè drei anderè Bsatzigszonè glègè sin, mit dè Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland im Septembèr 1949 i dè Dütschè Bundesbaan uffgangè isch.
Dütschi Rychsysebaanè (1920 bis 1924)
Diè èrschtè im Eigètum vo dè 1871 gründetè Dütschè Rych befindliche Ysebaa isch d „Rychsysebaa“, derrè iri Kaiserlichi General-Direktion vo dè Ysebaanè vo Elsass-Lothringè iren Sitz z Straßburg gha hèt. Si isch entschtandè, nõchdèmm Frankrych 1871 s Gebièt vom Elsaß-Lothringè a s Dütsche Rych abdrettè hèt müèsè un diè sich graad bildendi Dritti Französischi Republik s dörtige Netz formal vo dè Französischè Oschtbaan-Gsellschaft (Compagnie des chemins de fer de l’Est) käuflich erworbè un denn widder im Dütschèr Rych vokauft hèt. Nõch èm Ènd vom èrschtè Wältchrièg isch selli staatlichi Rychsysèbahn widder an Frankrych zrugg gangè.
I dè übrigè dütschè Länder hèn diè jewyligè staatlichè Eisenbaanè dõgegè witerhy dè Landeshoheit unterschtandè, nõchdèmm Otto vo Bismarck vogeblich vosuècht hèt, d Hauptysnbaalinniè für s Rych z erwerbè. Sell isch ebbèso am Widerschpruch vo dè Mittelschtaatè gschyterèt, wiè dè 1875 vom Albert vo Maybach im Bundesrõt vorglaite Èntwurf von èm Rychsysèbaagsetz.
Dütschi Rychsbaan-Gsellschaft (1924 bis 1937)
Dè 1924 entwicklete Dawes-Plan hèt unter anderem vorgsää, d Rychsysebaanè komplett a diè Reparationsgläubiger z vopfändè. D Rychsregyrig hèt dõher am 12. Februar 1924 d Voordnig übber d Schaffig von èm Staatsunternèmmè „Dütschi Rychsbaan“ erlõ, welles diè im Eigèdum vom Dütschè Rych stehendè Ysebaanè bedrybè un vowaaltè hèt söllè. Dõdurrè isch s Dütsche Rych Eigèdümer vo dè Rychsysebaanè blibbè.
Well dè Reparationsgläubiger selli Maßnaamè nit wit gnuèg gangè sin, isch am 30. Auguscht 1924 s „Gesetz über die Deutsche Reichsbahn-Gesellschaft (Reichsbahngesetz)“ (RGBl. II S. 272) erlõ worrè. Durch sell Gsetz hèt s Dütsche Reich è Körperschaft vom öffentlichè Rächt mit èm Nammè „Deutsche Reichsbahn-Gesellschaft“ zum Bedryb vo dè Rychsysebaanè gründet. Dõdurrè isch s Staatsunternemmè „Deutsche Reichsbahn“ widderum uffglöst worrè.
Glychzitig mit èm Rychsbaagsetz isch d Gsellschaft mit èrè Schuldvoschriibig zugunschtè dè Syger in Höchi vo elf Milliardè Goldmark belaschtet worrè, wôrend s Grundkapital fuffzee Milliardè Goldmark bedrait hèt. D Wältwûrtschaftskrisè un diè ständigè Geldabflüss durch d Reparationè (öppè 660 Millionè Reichsmark jöhrlich) hèn d Rychsbaan erheblich belaschtet. Èrscht 1932 isch d Rychsbaan uff dè Konferènz vo Lausanne vo dè finanzièllè Vopflichtigè befreit worrè.
Wôrend sellèrè Zit isch diè Dütsch Rychsbaan durch folgendi Ereignis erwiterèt worrè:
Dè Aafang vo dè Dütschè Rychsbaan-Gsellschaft isch durch d Entwicklig von èm Faarzüügtûpèprogramm kennzeichnet gsi, um dè zimli heterogene Faarzüügpark vo dè Länderbaanè durch d Einheitsdampflokomotyvè z harmonisyrè. Daatsächlich isch d Faarzüügbeschaffig abber uss finanzièllè Gründ un uffgrund vo Vozögerigè bim Uusbau vo dè Streggè uff höcheri Achslaschtè znägscht nit i dè gwünschtè Stuggzaalè erfolgt. Bis zum Èndi vo dè 1930er Johr iè hèn diè übbernòènè Baureiè vo dè Länderbaanè dominyrt, bsunders diè preußischè Baureiè. I dè èrschtè Johr vo dè Rychsbaanzit sin einigi Länderbaalokomotyvè witerbaut worrè, wiè byschpillswys diè preußischi P8 (BR 38.10-40), diè preußischi P 10 (BR 39), diè preußischi G12 (BR 58.10), so wiè diè preußischi T 20 (BR 95). D S 3/6 (BR 18.5) isch sogar no bis 1930 baut worrè.
Èrscht mit èm Beschaffigsprogramm für d Chriègslokomotyvè sin Güèterzuglokomotyvè in großè Stückzaalè baut worrè – vo dört aa abber uffgrund vo anderè Zylsetzigè.
S Streggènetz hèt 1935 insgsamt 68.728 Kilometer umfasst, devò 30.330 km Haupt-, 27.209 km Nebbè- un 10.496 km Chlybaanè. Im Fèrnvokeer vo dè spòtè 1930er Johr isch vor allem d Gschwindigkeits-Entwicklig mit Schnelltrybwägè wiè dèm Fligendè Hamburger forcyrt worrè. Zvor sin zu sellem Zweck Stromlinniè-Dampflokomotyvè baut worrè, diè allerdings wûrtschaftlich hinter dè Schnelltrybwägè zruggblibbè sin. Zwar hèt au d Borsig-Stromlinnièdampflok 05 002 1936 bi nèrè Vorfüürfaart d 200 km/h Markè knackt, abber d Rychsbahn hèt dè Trybwägè uff irem Schnellvokeersnetz dè Vorzug gää. S Potential vo dè Schnelltrybwägè hèt schu dè Schinnèzeppelin mit sinèrè Rekordfaart vom 21. Juni 1931 mit dè erreichtè Gschwindigkeit vo 230,2 km/h uffzeigt.
S Vokeersnetz isch vor èm Zweitè Wältchrièg vorneemlich in Oscht-Wescht-Richtig organisyrt gsi. D „Rennstreggè“ vo dèrrè Zit sin dörtzmòls diè Preußischi Oschtbaan, wo durch dè polnische Korridor voloffè isch (dört durch dè schlèchte Zuèschtand vo dè Gleis langsamer), d Streggè vo Berlin nõch Hamburg, übber Hannover is Ruurgebièt, übber Frankfurt nõch Südweschtdütschland, uff wellenè d Diselschnèlltrybwägè vokeert sin, un diè Schlesischi Baan vo Berlin uff Breslau.
Gruppèvowaltig Bayern
Witgehend selbschtändig isch d Gruppèvowaltig Bayern gmääß § III 14 vo dè Gschäftsordnig vo dè Dütschè Rychsbaan-Gsellschaft gsi mit eigenem Zentralamt (Zentrales Maschinnè- un Bauamt). Sie isch voantwortlich gsi für d Elegtrifizyrung vo villnè Streggè nõch Uffnaam vo dè Baanschtròmerzügig im Walchèseechraftwärch un für d eigèschtändigi Erprobig un Beschaffig vo Lokomotyvè un Reisezugwägè. D Gruppèvowaltig hèt u. a. Lokomotyvè vo dè Baureiè E 32 un Trybwägè vo dè Baureiè ET 85 in Diènscht gschtellt.
1933 isch d Gruppèvowaltig uffglöst worrè. D Vowaltig isch vo dè Dütschè Rychsbaan übbernõ worrè.
Leitig vo dè Rychsbaan
A dè Spitzè vo dè Rychsbaan isch èn Generaldirektor gschtandè.
Ständigè Stellvodrètter vom Generaldirektor isch vo 1926 bis 1933 dè Wilhelm Weirauch gsi.
Durch s Rychsbaangsetz vom 11. Juli 1939 isch dè Rychsvokeersminischter von Amts wegè Generaldirektor vo dè Rychsbaan. Dorpmüller, dè sit 1937 au s Amt vom Rychsvokeersminischter uusgüèbt hèt, isch dõmit au nõch 1939 uff gänderter Rächtsgrundlaag im Amt vom Generaldirèktor blibbè.
Dütschi Rychsbaan (1937 bis 1945)
Mit èm Gsetz für d Neuregelig vo dè Vohältnis vo dè Rychsbank un dè Dütschè Rychsbaan vom 10. Februar 1937 isch diè Dütsch Rychsbaan-Gsellschaft unter Rychshoheit gschtellt worrè un hèt widder dè Nammè „Dütschi Rychsbaan“ erhaaltè.
D Rychsbaan hèt è wichtigi logistischi Rollè bi dè schnellè Volegig vo Truppè vo dè Weermacht, zum Byschpill: In allnè bsetztè Länder hèt sich d Rychsbaan bemüèt, d erbütetè Baanè (rollendes Matriaal + Infraschtruktur) in irè Sischteem ièzfüègè. Sèlbscht gegè Chriègsèndi isch irè s no glungè, Truppèvobänd z volegè. So sin z. B. für diè letscht größeri Offensivè, d Ardennèoffensivè (ab 16. Dezember 1944) no Panzervobänd uss Ungarn abzogè un i d Ardennè volait worrè.
Diè vo dè Generaldirektion vo dè Oschtbaan vowalteti Ysèbaa isch aafangs dè im so gnanntè Generalgouvernement glegeni Deil vo dè Polnischè Staatsbaanè (PKP) bezièhigswys ab Novembèr 1939 d Oschtbaan gsi.
Bi dè Feldzüüg gegè Polè, Dänemark, Frankrych, Jugoslawiè, Grychèland etc. hèt s dörtige Normalschpurnetz brobleemlos (witer)gnutzt wörrè könnè. Degegè hèt sich nõch èm Aafang vom Übberfall uff d Sowjetunion am 22. Juni 1941 s Brobleem ergää, die dörtig Breitschpur uff diè dütsch Normalschpur umzschpurè bzw. umznaglè. Entgegè dè dütschè Blaanungè isch es dè sowjetischè Truppè un Ysebaaner glungè, èn Großdeil vom Rollmatriaal bi irem Rüggzùg mit sich z füürè odder z vonichtè. Dõher hèt jetzt s uff Normalschpur uusglaite dütsche Matriaal dõ zuèsätzlichi Logischtikuffgabè übbernää, wa abaer d Volegig vo dè Schinnè uff Normalschpur voruusgsetzt hèt. Dõ isch èn seer hochè Uffwand dribbè worrè: dè Rychsbaaner un dè Ysebaantruppè vo dè Weermacht isch es glungè, zwûschè 22. Juni un 8. Oktober 1941 insgsamt 16.148 Kilometer vo dè sowjetischè Gleisaalaagè uff diè dütsch Normalschpur umznaglè.
D Logischtik vo dè Rychsbaan isch bedeutend für d Durchfüürig vo dè Aagriffschrièg, d Vorbereitig zum Yfall i d Sowjetunion söll dè gröschte Ysebaauffmarsch i dè Gschichtè gsi sy. Bi dè Vonichtung vo dè Judè isch d Logischtik vo dè Rychsbaan ebbèfalls èn wichtigè Bauschtei. Diè jüdischè Menschè sin vo dè Dütschè Rychsbaan wiè Vyh mit gschlossenè Güèterwägè in èm Zugvoband i d Vonichtigs- un Konzentrationslager brocht worrè. Selli Transpört mit Vyhwagè zum Byschpill us èm Güèterbaanhof vo dè Frankfurter Großmarkthallè hèt dõher è bedütendi Rollè bi dèm Völkermord innerhalb vo dè Vonichtigsmaschinnery vom Holocaust gschpillt. Sit 1997 erinnerèt dört è Gedenkdaflè daran.
Charakteristisch für diè èrschtè sechsèhalb Johr vo sellèm Zitraum isch s rasante Wachstum vo dè Dütschen Rychsbaan, wo fascht uusschlièßlich durch Übbernaamè vo anderè Ysebaanè zuèschtand cho isch. Sell hèt sowoll fremdi Staatsbaanè (z Öschterrych diè gsamti Staatsbaan) i dè a s Dütsche Rych aaglidertè Gebièt, wiè au Brivatbaanè im Kèrnland un i aaglidertè Gebièt:
Dütschi Rychsbaan (nõch 1945)
Nõch Endi vom Zweiten Weltkrieges 1945 sin Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, wo ußerhalb vo dè im Potsdamer Abchõ feschtglaitè neuè dütschè Gränzè glegè sin, i s Eigèdum un d Vowaltig vo dè jewyligè Staatè übber, auf dennè irem Territorium si sich ab 1945 befundè hèn. Drübber usè hèn d Bsatzigsmächt dè Betrièb vo dè voblibbènè Dütschè Rychsbahn i dè jewyligè Bsatzigszonè, so dass au d Organisation vo dè Dütschè Rychsbaan znägscht in vir Berych uffdeilt worrè sin.
I dè amrikanischè Zonè sin d Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Règensburg un Stuègètt (für d Baanè z Württèbärg-Badè) vo dè Obberbetrièbsleitig United States Zone z Frankfurt am Main unterschtellt. D Rychsbaandirektionè Essè, Hamburg, Hannover, Köln, Münschter (Westfalè) un Wupperdal sin i dè Rychsbaan-Generaldirektion i dè Britischè Zonè unter Generaldirektor Max Leibbrand z Bylefäld zämmègfasst. Entsprèchend èr Bildig vo dè Bizonè isch 1946 druss diè Hauptvowaltig vo dè Ysèbaanè vo dè amrikanischè un britischè Bsatzigsgebièt. Si hèt 1947 iren Sitz nõch Offèbach volait un hèt sich „Dütschi Rychsbaan i dè Voeinigtè Wûrtschaftsgebièt“ tauft.. Nõch Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland isch d Umbenennig in „Dütschi Bundesbaan“ erfolgt.
I dè französischè Besatzigszonè sin d Ysebaanè i dè Betrièbsvoeinigung vo dè Südweschtdütschè Ysebaanè mit Sitz z Speyer zämmègfasst worrè. D Betrièbsvoeinigung hèt diè Ysebaandirektionè Karlsruè (i dè US-Zonè glegè), Mainz un Saarbrüggè ebbèfalls umfasst. Nõchdem s Saarland uss dè französischè Zonè usèglöst worrè isch un è eigeni Staatsbaan – die Ysebaanè vom Saarland – erhaaltè hèt, isch s reschtliche Netz vo dè Ysèbaadirektion Saarbrüggè uff diè neu Direktion z Tryr übbergangè. Nõch dè Umbenennig in Dütschi Bundesbaan isch d Betrièbsvoeinigung mit sellèrè voeinigt worrè.
D Staatsbaan i dè sowjetischè Besatzigszonè – ab 1949 DDR – hèt d Bezeichnig „Dütschi Rychsbaan“ uss statusrächtlichè Gründ bybhaaltè. Im Potsdamer Abkommè isch feschtglait worrè, dass d Betrièbsrächt z Bèrlin allei dè Dütschè Rychsbaan oblègè hèn. È Umbenennig hette zum Voluscht vo dè Betrièbsrächt z Wescht-Bèrlin gfüürt. So hèt diè Dütsch Rychsbaan d Betrièbsrächt für dè Ysèbaavokeer yschlièßlich dè S-Baan im Weschtdeil vo Bèrlin bhaaltè. Si hèt d Rychsbaandirektionè vo Bèrlin, Cottbus, Dresdè, Erfurt, Greifswald, Halle, Magdeburg un Schwerin umfasst.
Bezeichnigè un Faarzüügbeschriftigè
Wôrend irer gsamtè Exischtenz isch s Kürzel für Dütschi Rychsbaan „DR“. Sell isch abber bis 1937 witeschtgehend vomiddè worrè, well Abkürzigè ußerhalb vom innerbetrièblichè Schriftvokeer ehnder vopönt gsi sin. Zu dè wènnigè Aawendigsberych vom Kürzel „DR“ hèn unter anderem s RIV-Raschter un s Kfz-Kennzeichè vo dè Rychsbaan-Chraftfaarzüüg i dè 1930er un 1940er Johr zellt.
Faarzüügkennzeichnig ab 1924
S 1924 ygfüürte Embleem vo dè Dütschè Rychsbaan zeigt diè stilisyrti schwarzi Silhouettè vom Rychsadler uff chreisförmigem gäälem Hintergrund, wo von èm schwarzè Ring umgää isch, uff dèmm dè ringförmigi gääle Schriftzug „Dütschi Rychsbaan“ stòt. Sell Embleem isch uff dè Sitèwänd vo Gepäck-, Personè- un Trybwägè aabrocht gsi. D Lokomotyvè sin mit èm einzeiligè Schriftzug „Deutsche Reichsbahn“ kennzeichnèt gsi. A dè Wägè vom hochwertigè Personèvokeer isch deilwys dè einzeilige Schriftzug zuèsätzlich zum Embleem abrocht gsi.
Faarzüügkennzeichnig ab 1937
Mit dè Änderig vo dè Rächtsform vo dè Dütschè Rychsbaan im Johr 1937 isch au s Embleem un Deile vo dè Personèwagè-Beschriftigè gänderèt worrè. S denn ygfüürte Embleem zeigt dè uff èm Lorbeerchrantz mit Hòkèchrütz stehende Rychsadler mit uusbreitetè Schwingè. S Embleem isch üblicherwys als Aluminium-Hoolguss uusgfüürt gsi, a dè Rhyngoldwägè in Bronze gformt odder für älteri Waggons als pryswertes Abzièbild aagfertigèt gsi. Vowendig hèt sell Embleem bi dè Dütschè Rychsbaan bi Lokomotyvè, Tryb- un Personèwägè gfundè, deilwys bi Chraftfaarzüüg un uff bsunderè Güèterwaggon.
A dè Sitèwänd vo Tryb- un Personèwägè isch s Embleem zmeischt um d Abkürzig DR ergänzt worrè, woby s D unterhalb vom eintè, s R unterhalb vom anderè Flügel, beidi uff Höchi vom Hòkèchrütz aabrocht worrè sin.
D Chraftfaarzüüg vo dè Dütschè Rychsbaan hèn witerhy dè aalt Schriftzug drait, abber hèn ab dört dè neu Rychsadler ooni diè Buèchschtabbè DR sowiè èn neuè Farbaaschtrich in RAL 46 (schwarzgrau, hüt RAL 7021) erhaaltè.
Faarzüügkennzeichnig ab 1945
Nõch Èndi vom Zweitè Wältchrièg sin a allè Faarzüüg vo dè Dütschè Rychsbaan d Embleem entfèrnt worrè, d Wagèkennzeichnigè (Gattigszeichè, Gattigsbezirk, Wagènummer) sin abber bis öppè 1948 erhaaltè blibbè. I dè sowjetischè Besatzigszonè sin abber d Nämmè vo dè Gattigsbezirk, dennè iren Nammensgèber Städt bzw. Direktionè gsi sin, wo jensits vo dè Oder-Neiße-Linniè glegè sin, ersetzt worrè durch unvofänglichi Städtenammè. D Abkürzig DR hèt witerhy dè Eigètumskennzeichnig vo Tryb-, Personè- un Güèterwägè diènt, wôrend dè einzeilige Schriftzug Deutsche Reichsbahn nu a dè Lokomotyvè bybhaaltè bezièigswys neu abrocht worrè sin. Ab 1948 sin a dè meischtè Faarzüüg s sognannti Zonèkennzeichè abrocht worrè, sell isch dè Nammè vo dè Besatzigszonè, i wellerè d Faarzüüg beheimatet worrè sin (Brit-US-Zonè, Zonè-Fr., USSR-Zonè). Ab 1949 hèt mò i dè weschtlichè Besatzigszonè mit dè Umzeichnig vo dè Faarzüüg uff dè neue Eigètümer, diè Dütsch Bundesbaan, aagfangè. Èrscht ab 1951 isch diè vollschtändigi Umzeichnuig vo dè Faarzüüg vo dè Dütschè Demokratischè Republik übber d Bünni gangè, woby d Eigètumskennzeichnig DR bybhaaltè worrè isch.
Adamsweiler
Àdàmswiller, oder àui Willer (frz. Adamswiller, dt. Adamsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geografie
S Stroßedorf lijt àm Rànd vum Nàtürpàrk Nordvogese.
Gschìcht
Àdàmswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777 àls Adimartia villa.
Verwàltung
vun Àdàmswiller ìsch. Àdàmswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Àdàmswiller ghert zem Rhinfrankisch.
Cadro
Cadro (lombardisch Cadru) isch e ehemolegi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert.
Limerzel
Limerzel (Gallo Lismèrzer, bretonisch Lizmerzher) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Cadro
Geografi
De Ort lyt am Fueß vu dr Denti della Vecchia im Cassaratedal. Nochbergmaine sin Canobbio un di italienisch Gmai Valsolda gsi.
Limerzel
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Cadro
Gschicht
Cadro isch zum erschte Mol gnännt wore anne 735 as Cadelo. Zue Cadro het friejer au no dr Wyler Dassone ghert, wu no anne 1591 bewohnt gsii isch un wahrschyns noch ere Peschtepidemi ufgee woren isch.
E Zämmeschluss mit dr Stadt Lugano hän d Stimmburger am 30. Septämber 2007 mit 585 gege 542 Stimme abglähnt.
Sit em 14. April 2013 isch Cadro e Quartier vo de politische Gmai Lugano.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cadro isch dr Fabrizio Beretti gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cadro ghert zum Comasco-Lecchese.
Limerzel
Geografi
Limerzel lyt 31 km vu Vannes un 77 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 1 m un 97 m iber Normalnull.
Gschicht
Limerzel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1272 as Ylismerzer vulgo Limerzel (1273: Ylismerzel, 1387: Limerzel, 1422: Lesmerzer, 1441: Lismarzel, 1453: Ecclesie Martyrum, 1464: Illimerzel, 1516: Ecclesia Martyrum alias Lismerzel, 1630: Limerzech, 1654: Limerzer).
Verwaltig
vu Limerzel isch. Limerzel ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Limerzel ghert zum Gallo.
Dhal (Arabischer Buchstabe)
Ḏāl oder Dhal ( ﺫال ) isch de nüüt Buechstabe im arabische Alphabet und het de Zaalewert 700. De Buechstabe werd vom Dal underschide, indem e Punkt dröber gsetzt werd. I de Früezit sind baid Buechstabe nöd underschide worde.
Ḫedammu
De Ḫedammu isch e Seetraach, wo im hurritsche Mythos d Götter und d Welt bidroot. De Mythos isch e Tail vom Kumarbi-Zyklus.
Inhalt
De Kumarbi, uuzfride, wel er vom sim Soo Tessub enthront woren isch, zügt mit de Serdapsuruḫi, de Töchter vom Meer, de Ḫedammu. De wachst im Meer uuf und werd e riisigs Monster, wo tuusigi vo Tier uuffresst und d Chüste verwüestet. D Liebesgöttin Sauska gsiet en und rennt verschreggt zo erem Brüeder Tessub. Er merggt as näbis nöd stimmt und fröögt si, wa loos sai, si aber sait nume: »I ha Angst vor Schlange!« D Götter versuechet si uufzmuntere und si verzellt denn, wa si gsie hett. De Tessub förchtets und foot a gränne.
Dhal (Arabischer Buchstabe)
Lutwert und Umschrift
S Dhal bezaichent de stimmhafti, dentali Frikativ (IPA: //) und entsprecht em englische "th" im Wort "this" oder "father". I de DMG-Umschrift werds as e understrichnigs "d" (ḏ) widergee. I nödwüsseschaftliche Werch bruucht mer maist "dh".
Ḫedammu
Inhalt
De Eya, de Gott vo de Waishait, goot zom Kumarbi und frööget en, wiso er denn d Menschhait vernicht wöll: „Wenn Du d Menschhait zerstörsch, wer werd denn no a de Götter opfere? Niemert mee werd a der Broot opfere und Trankopfer. D Tessub werd müese e Pflueg i d Hand nee und d Ḫebat und d Sauska wered s Chorn selber male müese.“ D Sauska, wo sich wider erholt hett, griift zonere List. Si macht sich schöö und goot an Strand, zäme mit de Tiennerine Ninatta und Kulitta. Si zücht sich vorem Ḫedammu uus und zaigt em eri Brüst, si sprüet em Parföö aa und foot afe mitem flörte. Er chunnt sofort e riise Erektion öber und chrüücht lüstern as Land. S End vom Mythos isch nöd öberliferet, aber s sich klaar, de Ḫedammu werd woll vom Tessub töödt.
Verwandti Mythe
En ugaritische Mythos, wo z Ägypte uufgschribe woren isch, verzellt, wi de Meergott Yamm vo de Götter Tribut verlanget. D Liebesgöttin Astartu goot an Strand und verwicklet en ines Gsprööch. Au de biblisch Leviathan und de griechisch Typhon ghööred zo dem Myytetyp.
Dhal (Arabischer Buchstabe)
Lutwert und Umschrift
S Dhal isch e Sunebuechstabe, da haisst de Artikel al- werd assimiliert: aḏ-ḏahab »s Gold«.
Caroline von Brandenburg-Ansbach
D Wilhelmina Charlotte Caroline vo Brandeburg-Ansbach (* 1. Märzjul./11. Märzgreg. 1683 z Ansbach; † 20. Novemberjul./1. Dezembergreg. 1737 z London) isch as Markgrööfin vo Brandeburg-Ansbach geboore und as d Frau vom Georg II. vo 1727 aa Köönigin vo Groossbritannie und Irland gsi und au Kurfürstin vo Hannover.
Lääbe
D Eltere vo dr Caroline si dr Johann Friedrich, Markgroof vo Brandeburg-Ansbach und d Brinzässin Eleonore vo Sachse-Eisenach gsi. Wo d Caroline drei gsi isch, isch iire Vater gstorbe. D Vormundschaftsregierig, wo für iire Halbbrueder Christian Albrecht regiert het, het d Caroline mit iirer Mueter und iirem jüngere Brueder Wilhelm Friedrich uf Crailsheim gschiggt, wo si in ermlige Verheltniss gläbt häi.
Denn het iiri Mueter 1692 dr sächsisch Kurfürst Johann Georg IV. ghürootet, dä isch aber scho zwäi Joor spööter gstorbe. 1696 isch au no d Mueter gstorbe. D Sophie Charlotte het sä denn ufzooge, bis au si 1705 gstorbe isch, und d Caroline isch zu iirem Brueder uf Ansbach go lääbe. Am 2. Septämber 1705 het d Caroline z Herrehuuse dr Georg, dr Soon vom Kurfürst vo Hannover ghürootet. Wo 1714 die änglisch Köönigin Anna gstorbe isch, isch dr Vater vo iirem Maa as Georg I. Köönig vo Groossbritannie und Irland worde.
Wo iire Schwiigervater denn gstorbe isch, isch iire Maa 1727 als Georg II. Köönig vo Groossbritannie worde. Dä het zerst emol dr Walpole entloo, wo Brömieeminister under sim Vater gsi isch, aber d Caroline het s fertig brocht, ass dr Walpole doch wider as Brömiee iigsetzt worde isch. Si het groosse Iifluss uf d Regierig ghaa, und wenn dr Georg II. wider emol furt gsi isch (1729, 1732, 1735 und 1736–37) het si d Staatsgschäft zämme mit em Walpole gfüert. Si het e Reform vom änglische Stroofrächt aagstoosse, aber au e Brohibizionsgsetz gförderet, dr sogenannti Gin Act, was sä nid grad populär gmacht het.
1737 isch si am ene Gschwüür im Buuch gstorbe.
Iir Inträsse an dr Kunst und Wüsseschaft
D Caroline het e Hufe wüsseschaftligi und künstlerischi Inträsse ghaa. Si het under anderem mit em Leibniz und em Thomasius korrespondiert. Si het dr Voltaire understützt, wo dä vo 1726 bis 1729 z Ängland im Exil gsi isch, und dä het er zum Dank sini Henriade gwidmet. D Caroline isch au äini vo de grösste Förderinne vom Komponist Georg Friedrich Händel gsi, won ere si Wassermuusig gwidmet het.
Laupen BE
Loupe (amtlech Laupen, frz. Loyes) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Loupe ligt am rächte Stade vor Seise oberhaub vor Mündig i d Saane. D Gmeindsflächi bsteit us 40,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 29,7 % Waud, 24,8 % Sidligsflächi u 5,4 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Die ersti urkundligi Erwähnig stammt us em Johr 1032 (Loupa). Im Johr 1264 isch d Ortschaft vom Rudolf vo Habsburg eroberet worde. 1267 isch dr Peter vo Savoye noch Loupe cho, aber scho im Johr 1269 isch s vom Rudolf zruggeroberet worde. 1339 het der Loupechrieg zwüsche de Bärner und de Herre vom Burgund und vo Habsburg gwüetet, wo Bärn gwunne het.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10 % gläge.
Religion
68,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 18,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,9 %, CVP 3,3 %, EVP 1,7 %, FDP 7,9 %. GLP 6,2 %, GP 8,8 %, SP 24,6 %, SVP 23,3 %, Suschtigi 4,3 %.
Gmeindspresidänt vo Loupe isch sit 2010 dr Urs Balsiger (Stang 2017).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Loupe ghört zum Hochalemannisch.
Sport
Z Loupe het s vili verschiideni Sportverein. Der FC Loupe spiilt sini Heimspiil uf dr Gillenau, grad näben em Schwümmbad. Dr Spiilplatz vom SC Loupe (Unihockey) isch in der "Golden Globe-Arena" an dr Schützestross. Dr HBC Sense (Handballclub, 3. Liga) isch in dr neue Sporthalle vo Neuenegg dehei.
Buddhistische Zeitrechnung
Die Buddhistischi Ziträchnig (au: Buddhist Era / B.E.) wird vor allem in de Länder vom „südlige Buddhismus“ (Sri Lanka, Myanmar, Thailand etc.) verwändet und foot mit em Doodesjoor vom Siddhartha Gautama (544 v. d. Z. ) aa.
Die buddhistischi Ziträchnig verwändet e Lunisolarkaländer, wo d Möönet Mondmöönet si, s Joor aber e Sunnejoor. E Joor het im allgemäine zwölf Möönet und wil d Möönet abwäggselnd nüünäzwanzig und drissig Dääg lang si, het s im e normale Mondjoor 354 Dääg. Zum d Mondjoor de Sunnejoor aazbasse, wärde im e Züklus vo 57 Joor elf zuesätzligi Dääg iigschaltet und im e Züklus vo nüünzää Joor siibe zuesätzligi Möönet vo drissig Dääg. Eso häi 57 Joor im buddhistische wie im gregorianische Kaländer 20819 Dääg.
D Abchürzig B.B.E. (Before Buddhist Era) wird verwändet, zum Joor vor dr Buddhistische Ziträchnig aazgee (z. B. d Geburt vom Siddhartha Gautama 80 B.B.E).
Wil s in buddhistische Länder seer underschidligi Vorstellige über s „Nöijoor“ git, cha e Joor vo dr buddhistische Ziträchnig am 1. Januar, mit em erste Früeligsnöimond (Tet-Fest, Chinesischs Nöijoor), mit em vierte Vollmond vom Mondjoor (Vesakh), oder eme andere Daag aafoo.
Sit de 2500-Joor-Fiire zum Buddha Jayanti Year im Joor 1956 het sich aber uf dr ganze Wälr die buddhistischi Ziträchnig mit eme Jooresaafang am 1. Januar afo duuresetze.
Hüfingen
Hifinge (dt. Hüfingen) isch e Stadt im Schwarzwald-Baar-Kreis z Bade-Wirtteberg. D Stadt hot Iiwohner (Stand: ). Hiifinge isch e staatlich anerkennte Erholungsort.
Geografi
Nochbergmoande sin Eschinge im Norde, Geisingen im Oschte, Blumberg un Wuete im Side un Löffingen un Bräunlingen im Weschte.
Gmondsgliderig
Zue Hifinge ghere d Ortsdoal Belle (dt. Behla), Firschdeberg (dt. Fürstenberg), Huuse (dt. Hausen vor Wald), Mulefinge (dt. Mundelfingen) un Sumpfohre (dt. Sumpfohren).
Gschicht
Iigmoandunge:
Wappe vo dr iimoandete Stedt un Gmoande:
Verwaltung
Burgermoaschter siit 1826:
Dialekt
Dr Dialekt vo Hifinge ghert zum Bodeseealemannisch.
Ullikummi
S Lied vom Ullikummi isch e hurritische Mythos, wo de Champf zwöschet em Staimonster Ullikummi und de Götter bischribt. Es isch e Tail vom Kumarbi-Zyklus. De Mythos isch uf hethitisch öberliferet, aber offesichtlich en Öbersetzig vom ene hurritische metrische Lied, wo z Syrie entstanden isch. Di wichitgste Schauplätz sind s Mittelmeer und de Berg Ḫazzi, wo i de antiki Kasion ghaisse hett und hütt Jabal Aqra oder Keldag.
Inhalt
De Ullikummi werd vom Impaluri, da isch de Wesir vom Meer, zo de Irsirra-Gotthaite broocht, di setzed en i d Underwelt uf di recht Schultere vom Riis Ubelluri. Er wachst zimmli schnell usem Meer use. De Sunegott Simigi gsiet en as erste und wert tooteblaich. Er goot zom Tessub und verzelltem waner gsie hett. De Tessub stiigt mit sinene Gschwüsterti, em Tasmis und de Sauska uf de Berg Ḫazzi und verschreggt und foot a gränne. D Sauska aber macht sich schöö und goot an Strand um de Ullikummi sexuell z errege, e List wo si scho vorene bim Ḫedammu erfolgriich döregfüert hett. E Seewele redt sii aa und sait zonere, si sölis grad vergesse, de Ullikummi sai taub und blind und heb kai Liideschaft.
De Astabi chämpft as erste gege de Ullikummi stürzt aber mit sim Wage und sibezg Götter is Meer. De Ullikummi wachst und wachst und wachst. D Götter sind rootlos und frööged de Eya, de Gott vo de Waishait um Root. De waiss onöd wa abgoot und goot i d Underwelt und chunnt den zum Riis Ubelluri. De verzellt em, as er dozmol, wo d Erde und de Himmel uf baut wore sai, do heger nünt gspürt, und wos d Erde und de Himmle mitere chopfrige Sichle abenandgschnitte hebid, do heg er o nünt gspürt. Aber jetz, jo jetz tüeg im di recht Schultere e bitzeli wee, er wössi aber nöd, wele Gott da sai. De Eya wörft sin Bligg uf d Schultere vom Riis und gsiet dai e Ullikummi. Er goot zo de Altvordere Götter und saitene si söled d Sichle förehole, wo si dozmol bruucht hend, um d Erde und de Himmel abananghaue, demit si de Ullikummi vo de Schultere vom Ubelluri abschniidid. De Ullikummi verlüürt sini Chraft und d Götter sind grettet.