cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean-Jacques Waltz
Im Jean-Jacques Walz si Läbe bis 1918
Anne 1909 isch dr Waltz zum erschte Mol wäge re Karrikatür vor Gricht gstande un zu 500 Mark Strof verurteilt wore.
Z Paris isch er mit franzesische Nationalischte üs dr "Ligue des patriotes" un andere im Kontakt kumme. Dr schafft mit dr Zitschrifte Marches de l'Est, Gil Blas un La libre Parole zämme - diä letscht isch s Haüptorgan vum Pariser Antisemitismus gsii. Si L'Histoire d'Alsace racontée aux petits enfants par l'oncle Hansi (= D Gschicht vum Elsass, verzellt in dr gleine Kinder vum Unkel Hansi), wu ebefalls si ditschfeindligi Haltung zeigt, isch 1912 kurz vorm Krieg rüskumme. Si isch z Épinal in 55.000 Exemplar druckt wore. Do isch Frankrich schengfärbt wore bis zum Goht-Nimmi, d Ditsche wäre mit Spott iberschittet oder mit Glischee un Stereotype dargstellt - si seige "des lâches, des brutes, des voleurs et des rustres" ("Feigling, brutali Kärli, Diäb un Büüredrampel"). Fir dr Waltz isch dr Rhiin zwische Ditschland un em Elsass e Gränz zwische zwoo Rasse un Kültüre. (Lueg aü äxtra Gsätzli unte.)
Eso e "antithetischi Gegeniberstellung" kännzeichnet aü sini spetere Wärk "Mon Village" ("Mi Dorf"), "Le paradis tricolore" (1918, "S Paradis unter dr Tricolore"), "L'Alsace heureuse" (1919, "S glicklig Elsass").
Anne 1913 isch er nommol zu 900 Mark verurdeilt wore un im März 1914 zum e Viärteljohr Gfängnis - dr het uf em Sitzplatz vum e ditsche Offiziär Zucker mit Alkohol azunde - zum dr Gstank ewäg bringe, wu e "boche" (Schimpfwort fir diä Ditsche) zwangsläifig hinterlosst. E Viärteljohr speter isch er wäge "Aufreizung zur Revolte und Beleidigung der Lehrer und Gendarmen im Elsaß" zu 15 Monet verurdeilt wore, het aber kenne in d Schwiz verdwitsche. Vu derte isch er uf Frankrich gange un het sich as Freiwillige zum e Infantrii-Regimänt gmäldet. Im Septämber 1914 isch dr Waltz zum "Landesverräter" erklärt wore, zwei Johr speter isch em d Staatsagherigkeit vu Elsass-Lothringe aberkännt wore.
Im Erschte Wältgriäg het dr Jean-Jaques Waltz bi de Franzose as Dolmetscher bi Verheer vu ditsche Griägsgfangene un as Bropagandischt diänt.
Zwische dr große Griäg
Noch em Griäg hän sini Publikatione dr Siig vu dr Franzsoe gfiirt. In "L'Alsace heureuse" (1919) isch e Bild, wu franzesischi Soldate gmiätlig dur Rapperschwihr laüfe. Kinder laüfe aü rum - mit Tricolore un Lambion oder danze im Ringelrum. E Dransparänt begriäßt s Militär mit "Enfin! vous voilà" ("Ändlig! sin er doo") Maidli mit Schlupfkappe gehn Arm in Arm mit Soldate. Im e Hüüs mit dr Ufschrift "Gottlieb AG" sin d Schiibe iigworfe; iber em kabüttige Schaüfänschter hängt s groß Dransparänt "Maison de sale boche" ("Hüüs vum e dräckige Ditsche").
Wellendingen
Welledinge (amtlich Wellendingen) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Jean-Jacques Waltz
Zwische dr große Griäg
Am 14. Jülli 1919 het em dr Präsident Millerand dr Orde "Offiziär vu dr Ehrelegion" iberreicht.
Wellendingen
Geografi
Welledinge leit uf em „Gloene Heibärg“ am Fueß vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Rottweil em Weschte, Schömberg em Zollernalbkroes em Nordoschte, Deilinga em Oschte, Gausa em Sidoschte ond Friddlinga em Side, älle drei em Landkroes Duttlinga.
Jean-Jacques Waltz
Kampf gege Ditsch un Elsässisch
Dr Waltz het bi dr franzesische Bherde ufs Verbot vum Theater in ditscher Standardsproch hiigschafft, het aber aü gege s elsässisch Dialäkttheater kämpft. Im e Briäf vum 19. 1. 1919 het er an dr Albert Carré gschriibe (üs em Franzesische ibersetzt):
Wellendingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,3 % Landwirtschaftsfleche, 35,7 % Wald, 12,7 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Welledinge gheret d Gmoedsdoel Wellendingen (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Stungen ond dr Hef Katzensteig, Untere Mühle ond Ziegelhütte) ond Wilflingen.
Jean-Jacques Waltz
Kampf gege Ditsch un Elsässisch
Dr Waltz isch drfiir iidrätte, ass in dr Volksschuel ellei franzesisch unterrichtet wird. 1926 er gschriibe un vorhär scho verdrätte (ibersetzt):
In dr Zwischegriägszit hets e "Prix de Français en Alsace" gha, wu an zwo Verastaltunge in dr Depatemänt Haut-Rhin un Bas-Rhin an diä beschte Franzesisch-Schiäler verdeilt wore isch. Do isch d "Elite vu dr Pariser Journalischte un d groß Prässi" drbii gsii; dr Briis isch als im Hansi si "Histoire d'Alsace" gsii - dr Waltz isch als esälber drbii gsii un het bi däne Biächer, wu e Brivatperson gstiftet het, ufs Autorehonorar verzichtet.
Wellendingen
Gschicht
Welledinge ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1258.
Jean-Jacques Waltz
Witteri Wärk
In dr Zit zwische dr zwee Wältgriäg, unter franzesischer Herrschaft, isch im Waltz bishärigs Hassobjäkt üs em Elsass verschwunde gsii. Jetz het er, wiä dr Schneider schribt, si Kampf gege d elsässische Autonomischte glänkt. Diä sin sällemols stark gsii, un e Deil vunene hän sogar zu sinene ehmolige Freijnd vu vor em erschte Wältgriäg zellt. Vum e elsässische Partikularismus het dr Waltz jetz uf eimol nyt meh welle wisse.
Wellendingen
Verwaltong
Welledinge hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
Jean-Jacques Waltz
Witteri Wärk
Wu d Freid vu dr Elsässer iber ihre Ruckkehr zu Frankrich abgebbt gsii isch, isch aü d Popularität vum Hansi zruckgange. Si Parteinahm fir dr franzesisch Zentralismus un gege dr elsässisch Partikularismus isch nit so guet akumme, sini Wärk "Le Voyage d'Erika en Alsace française" (1921; "D Reis vum Erika im franzesische Elsass") un "La Fresque de Geispolsheim" (1935; "D Fräske vu Geispolsheim"), wu in däm Geischt gsii sin, hän ke Resonanz gfunde.
Wellendingen
Verwaltong
Dr Schuldes vo Welledinge ischt dr Thomas Albrecht.
Jean-Jacques Waltz
Witteri Wärk
Anne 1923 isch dr Jean-Jacques Waltz Konservator im Unterlinde-Museum z Colmer wore. Näbe andere Biächer het er aü e Buech mit Wappe gschaffe ("L'Art heraldique en Alsace" - mit 400 Stadtwappe u. a., wun er üs Urkunde rüszeichnet het). S isch erscht noch em Griäg fertig wore.
Wellendingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Welledinge ghert zom Schwäbisch.
Jean-Jacques Waltz
Im Zweite Wältgriäg
Wu dr Zweit Wältgriäg agfange het, het dr Waltz miäße d ditsch Eroberung ferche, het sich üs em Elsass abgsetzt un isch schliäßlig uf Agen (Bourgogne, Südfrankrich) kumme, wu d Bräfektür vum Haut-Rhin ani evakuiärt gsii isch. Was em do bassiärt isch, bschribt dr Gerhard Schneider eso: Dr seig im Abril 1941 mit gnapper Not im Dot ab dr Schüüfle gumpt, "als - wie es heißt - drei Totschläger in deutschem Sold (Louis Kubler schreibt: "des émissaires de la Gestapo") ihn niederschlugen und für tot liegen ließen." Do druf isch dr Waltz in d Schwiz gflohe.
Noch en Griäg - Ehrunge, Dot
Erscht anne 1946 isch er wider zruck uf Colmer - si Hüüs isch unter dr Nazi-Herrschaft verwiäschtet un blinderet wore. Jetz isch er Ehrebirger vu Colmar un "Kummandeer vu dr Ehrelegion" wore un het witteri Ehrunge bikumme.
Anne 1950 isch si letschts Wärk, "Souvenirs d'un annexé récalcitrant" ("Erinnerunge vum e widerspängschtige Annektiärte") rüskumme. Do drin fallt uf, ass er - zum erschte Mol - differenziärt zwische hochnäsige hoche ditsche Beamte un arme gleine Arbeiter un Agstellte - diä letschte siiht er ass "armi Deifel" a. Un dr git zue, ass si beschte Freijnd in sinere Kindheit e gleine Ditsch gsii isch.
Am 10. Jünni 1951 isch dr Hansi gstorbe; uf sinere Licht sin e Hüffe Colmarer, dr Minischter vu dr Veterane un verschiidini Delegatione drbii gsii.
Dr Jean-Jacques Waltz het e großes Wärk mit mindschtens 300 Boschtkarte, Dutzedi vu Radiärunge, Lithographiä, Plakat, Bilderbiächer un Drucksache hinterlo.
Üs em Hansi sinere "Histoire d'Alsace"
S Gschichtsbild, wu dr Jean-Jacques Waltz alias Hansi in dr Kinder vermittlet, isch nit numme schebs, wänns d Germane oder d Ditsche im Allgmeine betrifft. Aü d Elsässer un d Badener wäre in ere radikale Eisittigkeit falsch dargstellt. Diä Zitat, wu jetze folge, sin üs dr "Histoire d'Alsace", Untertitel: Vum Unkel Hansi in dr Kinder verzellt. Des Buech seig "aujourd'hui réédité et disponible dans tous les espaces libraires de qualité" - seig wider ufglegt wore un seig in allene guete Buechhandlunge verfiägbar. "Surtout ne le manquez pas!"
Dr Hansi git do un an andere Stelle also s elsässisch Alemannisch as Keltisch üs.
Dr Waltz un si Wärk hit
Stroßburg het e "rue Jean-Jacques Waltz", Milhüüse e "Rue Hansi"; do un in verschiidene andere Ortschafte hets Stroße, Blätz, Institutione usw., wu an dr Waltz erinnere. Z Colmer, z Makelse un z Pfaffstadt hets Waltz-Schuele. Hansi-Üsstellunge sin landuff, landab ke Sälteheit. "Sini Figüre bevelkere iberal im Elsass Tasse un Dischdeckene. Kei Flohmärkt, wu nit si großformatigi Gschicht vum Elsass oder L'Alsace Heureuse, s glicklig Elsass, z finde sin." Im elsässische Buechhandel sin mehreri prunkvolli Hansi-Bänd verfiägbar; z Ditschland isch "Mein Dorf, das Elsass, wie es einstmals war" anne 2008 vum e Stuttgarter un eme Stroßburger Verlag zämme uf ditsch rüsgä wore.
Z Richewihr isch anne 1992 e Hansi-Museum ufgmacht wore; dr Initiator isch dr Jacques Feger gsii, e wittlose Verwandte vum Waltz. D Zitschrift Land un Sproch het zum Bedänke gä: "Dr Hansi isch in d Gschicht iigange as e franzesische Chauvinischt (...), wu as Karrikaturischt ke guete Fade an dr Ditsche glo het un d Gschicht vum Elsass ufs Liädrigscht verdrillt het (L'Histoire de l'Alsace racontée aux enfants usw.)" Im Waltz si Wärk diäg "zu keinere Velkerverständigung un aü nit zum Abboi vu elsässische Komplex fiähre". D Bärbel Nickels schribt in dr Badische Zittig: "Viele Elsässer taten und tun sich mit Hansi und seinem widersprüchlichen Universum schwer, auch nach seinem Tod 1951. Er passte nicht mehr in ein vereintes Europa. Wohl deshalb wollte lange niemand seine politische Folklore in einem Museum sehen."
En Colmar gibts seit 2001 a Denkmal zue Ehre vom „Onkel Hansi", gegenüber seim letzta Haus, am Boulevard du Champ de Mars. Dr Blatz, wu des Dänkmol stoht, heißt "Square Hansi".
Wu des Dänkmol iigweiht wore isch, hets e Aktion vu Mitgliider vu dr Elsässische Volksunion gä, in ihrene Flugbletter hets gheiße: "Il est scandaleux de voir sa statue ici, alors que ce personage a fait tant de mal à l'Alsace, a prêché la haine du voisin dans ses dessins." (= S isch e Skandal, ass mer si Statuä do siiht; wu dä Mann doch eso viil Beeses im Elsass adue het un dr Hass uf dr Nochber in sinene Zeichnunge bredigt het.) Dr Henri Scherb, dr Bräsidänt vu dr Association Heimetsproch un Tradition, het d Ufstellung vum Hansi-Dänkmol z Colmer mit dr "érection du «phallus erectus» de Turenne" z Tirke vergliche - anne 1935 isch in däre Stadt e Turenne-Dänkmol ("eregiärte Penis") ufgstellt wore, drotz ass si bi dr Eroberung dur dr Turenne unter em Ludwig XIV. heb miäße "voils, massacres et incendies" verliide - Vergwaltigunge, Massaker un Bränd. Un grad aü do - vu dr Iinahm vu Tirke - diäg dr Hansi in sinere "Histoire d'Alsace" s glatt Gegedeil schriibe. "Hansi est un fossaire!" ("Dr Hansi isch e Fälscher!")
In dr franzesische Wikipedia heißts iber dr Waltz: "Wänn sini Wärk hit fir iberdriibe ghalte wäre, spiägle si aber nit minder d Emotione vu sinere Zit wider. Mer mueß sage, ass anti-franzesischi Ibertriibunge bi dr Kinschtler vu dr andere Sitte nit wenniger stark gsii sin. (...) S Wärk vum Hansi mueß im soziale un hischtorische Kontext vu sinere Zit dargstellt wäre." Witter unte heißts friili: "Im Hansi sini Zeichnunge findet mer iberal im Elsass. Drgege sin anderi Zeichner wiä dr Simplizius hit afange vergässe - dr Simplizius isch dr bekanntscht anti-franzesisch elsässisch Zeichner zwische dr Griäg gsii."
Kreuzzug
Chrüzzüg vor 1096
Praktisch alli wesentliche Kriterie fer ä Chrüzzug erfüllt d'Gegeoffensive vum byzantinische Kaiser Herakleios im letzte Perserchrieg ab 622 noch Christus.
Persie het vom Johr 610 aa Syrie, Palästina un Ägypte vum Römisch-Byzantinische Riich eroberet und großi Dail vu Chlaiasie bsetzt. Us Jerusalem het mer aini vu de wertvollste Reliquie - s'Hailig Chrüz Christi - entfeehrt. Byzanz het gliichzittig de größt Dail vum Balkan an Slawe un Aware verlore, so dass s'Riich zittwiis 90% vu sinem Territorium verlore gha het.
628 het er d'Perser vernichtend gschlage. Alli verlorene Provinze het Byzanz zruckgwunne un de Kaiser sälber het's Hailig Chrüz in d'Stadt Jerusalem wiider nitrage.
Aber Persie wie Rom/Byzanz sin noch 20 Johr Chrieg erschöpft gsi. Aber nit de Islam, wo in sällere Zit vu baide Großmächt völlig ubmerkt die arabisch Halbinsel eroberet het. Fimf Johr später isch no de Usbruch vu de Araber us de Wüste erfolgt un Persie, Syrie, Ägypte un s'Heilig Land sin wie ä riifi Fruucht in d'Händ vum Islam gfalle, womit de Gegesatz Christetum - Islam in de Welt gsi isch, wo d'Ursach fer die aigentliche Chrüzzüg het gä solle.
Konstantinopel gege Rom: s'morgeländisch Schisma
Nochem Selbstverständnis vum Middelalder het s'Römisch Riich nie z'bstoh ufgheert. S Frankeriich het sich immer als Dail vum udailbare Römische Riich ufgfasst. In dem Riich het im latinische Weste de Papst in Rom d'Herrschaft vergä, im grichische Oste in Byzanz/Konstantinopel (offizielle Namme Nei-Rom) degege de Kaiser.
Ums Johr 1000 isch s'Byzantinisch Riich de mächtigst Staat in Europa gsi. D'Russe hän grad s'orthodox Christetum us Byzanz agnumme un in Dytschland het mit Otto III. de Suhn vu de byzantinische Prinzessin Theophanu (de erste Frau, wu Dytschland regeert het) gherrscht. Konstantinopel isch s'Zentrum vu de christliche Welt gsi un vum ä Riich, wo vu Venedig im Weste bis zue Kaukasus, Tigris un Palästina im Oste graicht het. Byzanz - wo sich sälber immer staatsrächtli korrekt als s'Imperium Romanum verstande het (de Namme Byzanz fers Ostriich isch ä Bzaichnig vum Humanismus) - het sogar islamischi Vasallestaate gha.
Oberwiesen (Schleitheim)
Obberwisè (amtlich: Oberwiesen) isch èn Ortsdeil vo dè Gmein Schlaatè im Kanton Schaffuusè.
Geografy
Obberwisè isch èn Wyler, wo ca. 1,5 km weschtlich vo Schlaatè bzw. i dèselbè Dischtanz nordöschtlich vom Ortszèntrum vo Stüèlingè lyt. Obberwisè lyt diräkt am linkè Ufer vo dè Wuètè. Mit Schlaatè isch Obberwise durch è schmals Dääli im Oschtè vom Wyler vobundè, durch welles dè Schlaatemer Dorfbach nõch Weschtè uss èm Schlaatemer Dalbeggi i d Wuètè entwässerè cha. D Staatsgränz zwischè dè Schwiz un Dütschland volauft uff Höchi Obberwisè i dè Mitti vo dè Wuètè un au am Südrand vom Wyler, wo d Gränz z mitts im Schinderwald d Haaldè uè bis zum Georgs-Blatz füürt, wo s EKS è Stròmleitig obbè abbè füürt. Im Nordè ghörds linke Ufer vo dè Wuètè, wo als Nadurschutzgebièt uusgwisè isch, zu Obberwisè dezuè. D Dalflankè im Nordè vo Obberwisè wörd von èrè Högerchetti bildet, di bi Obberwisè mit èm Flüèli aafangt, sell isch èn ca. 80 m hochè Flüè am Nordoschtrand vo Obberwisè.
Vokeer
Obberwisè lyt a dè Hauptstrõß, wo in sûdöschtlicher Richtig dè Gränzübbergang Schlaatè-Obberwisè mit dè Stadt Schaffuusè vobindèt. Selli Hauptschtrõß gildet als Volängerig vo dè dütsche Bundesschtrõß 315, um d Fèrnvobindig vo Fryburg bis Schaffuusè z vollèndè. Dè Gränzübbergang hèt nõch 1839 è wichtigi Rollè gschpillt, well diè nägschtè beidè Gränzübbergang, diè Reisebüss un dè Schwervokeer abfertigè hèn könnè, z Èrzingè im Südè bzw. Neuhuus im Nordè gsi sin, beidi öppè 17 km entfèrnt. Ènnèt vom Gränzübbergang biètet sich mit dè dütschè Bundesschtrõß 314 für dè Vokeer ab Obberwisè è diräkti un schnelli Aabinding a d Kantön Züri, Aargau un alli Kantön weschtlich devò aa. Vo 1905 bis 1964 isch Obberwisè sogar a s wältwite Schinnènetz aaghängt gsi, idèmm d Strõssèbaa Schaffuusè–Schlaatè (StSS) Obberwisè als Èndpunkt cha hèt. Ab dè Stilllegig vo derrè Ysebaa isch Obberwisè mit Schinnèersatzvokeer a dè öffentliche Vokeer abundè worrè, un zwar durch d Autobüs vom Regionalvokeer Schaffuusè (RVSH), wo früèner Autoverbindig Schaffhuuse-Schlaatei (ASS) gheissè hèt. A Aabindig vo dè StSS a diè ca. 400 m èntfèrnt volaufendi Wuètèdalbaan bim Stüèlinger Baanhof übber d Gränz durrè isch leider niè realisyrt worrè. Schlièßlich git s no èn Velowäg, wo am Weschtfuèß vom Flüèli aafangt, un unterhalb am Wybärg bis zum weschtlichè Dorfrand vo Schlaatè gòt.
Wûrtschaft
Z Obberwisè gits zwei Induschtrybetrièb, ei internationali Spedition sowiè zwei Tankschtellè. Diè ufffallend hochi Aazaal vo Tankschtellè isch nur durch dè Tanktourismus z erklärè. Früèner hèn beidi Tankschtellè übber èn Kiosk vofüègt, hüt (Stand: Juni 2014) isch nu no ein devò übrig. Ebbeso vofüègt Obberwisè no übber è Gaschthuus. Bis i d 1980er Johr isch übrigens au no s Migros-Wägeli nõch Obberwisè cho. Nit vogessè söll au dè Wybärg wörrè, dè sich a dè rächte Dalwangè vom schmalè Däli befindet, sich also diräkt öschtlich as Flüèli aaschlièßt.
Gschicht
D Obberwisè hèn bis 1530 in vollem Umfang zu dè Landgrõfschaft Stüèlingè ghört. Im Johr 1530 isch Obberwisè zämmè mit Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schaffuusè im Uusduusch übbergangè, woby mò nit druff gachtet hèt, dass für Obberwisè die nideri Juschtiz bi dè Landgrõfè vo Stüèlingè voblibbè isch, lediglich die hoch Juschtiz isch dört a d Schaffuuser gangè. Konkreet hèn d Obberwisemer un d Schlaatemer in irem unterè Dorfbach nit fischè un in irè Wälder i dè Gwann Weschterholz un Gatterholz kei Wild jagè dürfè. Diè unbefridigendi rächtlichi Situation vo dè sogenanntè Hoschtiz isch mit dè Gränzbereinigung 1839 per Staatsvotrag glöst worrè. Sitdem giltet d Mitti vo dè Wuètè vom Nordè vo dè Gmeind Schlaatè bis zum südlichè Rand vo dè ehemooligè Hoschtiz als Staatsgränz zwischè dè Schwiz un Dütschland. Vo 1839 bis öppè 1910 isch d Flussmitti bi nèm wüètigè Fluss wiè dè Wuètè, diè irè Bett dûnamisch gwäält hèt, zimli relativ gsi, èrscht ab dè Begradigung ca. 1910 isch d Mitti gnau feschtzlegè gsi. S schwizer Zollhüsle isch nõch èrè massyvè Voschybig vom Flussbett bis 1964 uff dütschem Boddè gschtandè. Èrscht è witeri Gränzkorrektur i sellem Johr hèt gsorgt, dass d Staatsgränz zwischè Dütschland un dè Schwiz widder in Wuètèmitti volauft. Im übrigè isch diè hütig Bebauig z Obberwisè èrscht ab 1872 in Form von èm Induschtry- un Gewerbegebièt entschtandè. Domòls hèt mò diè Wasserchraft vo dè Wuètè übber Kanääl für dè Betrièb von èrè Gipsmülli sowiè mechanischi un holzvoarbeitendi Betrièb sowiè ènèrè Leinèschpinnerei gnutzt. Letschteri isch 1918 gschlossè worrè. Usserdèmm isch Obberwisè Standort vom Uusbildigszèntrum für Zivilschutz un èm Füèrinschpektorat vom Kanton Schaffuusè.
Sehenswürdigkeitè
Diè gröscht Sehenswürdigkeit vo Obberwisè isch es Gipsmuseum, wo in èm uffgäbenè Gipsbärgwärch unter m Flüèli ygrichtet worrè isch. S Flüèli sèlbscht isch èn idealè Uusichtspunkt uff s Wuètè-Dalbeggi vo Stüèlingè.
Kreuzzug
Die Türkischi Völcherwanderig
Byzanz het an sinere Ostgrenze ab em 7. Johrhundert christlichi Wehrbure (oft Armenier) mit de Vertaidigig buftrait. Sälli akritai hän miesse wenig bis gar kai Styr zahle, sin hochmotiveert gsi un hänn d Grenze uf de Tauros-Euphrat-Linie fer dri Johrhundert effektiv vertaidigt.
Am End vum 10. Johrhundert sin d Araber an de Ostgrenze dur die seldschukisch Invasion erhebli schwächer worre, was Byzanz zue ere Verschiebig vu de Grenze um öbbe 500 km noch Oste gnutzt het.
Dur d'Verschiebig vu de Grenze noch Oste hän die Wehrbure ihri militärisch Funktion ibießt un sin vu Großgrundbsitzer abhängig worre. Kaiser Basileios II. het des zwar bis zum End vu sinere Herrschaft z'verhindere versuecht, aber noch sinem Dot 1025 het de Landadel sich duregsetzt und d'Feudaliseerig vum Riich isch furtgschritte. Statt uf Wehrbure z'setze het s'Riich jetz verstärcht usländischi Söldner agworbe, bispilswiis us sinere Iflusssphäri in Russland oder haidnischi bzw. christianiseerti Turkvölcher us de Regione nördli vum Schwarze Meer.
D'Vertaidigig vu de Südostflanke vum Riich isch no ab 1025 vu Antiochia in Syrie (hüt in de Türkei gläge) us organiseert worre in ere Art un Wiis, die mer hützudag als Scheckbuechdiplomatii bzaichne dät. Des het dezue glängt, dass die arabische Fürste in Syrie - wie Aleppo - byzantinischi Vasallestaate worre sin, aber d'Seldschuke het des wänig be-idruckt.
D'Moral vu de byzantinische Söldnertruppe isch wesentlich schlechter gsi wie d'Moral vum vorherige Volchsheer. so dass ab etwa 1055 die türkische Raubzüg ins grichisch Klaiasie starch zuegnu hän, denn d'Seldschuke hänn ihr Grenzvertaidigig nochem alde Muster vum Byzantinischi Riich gstaltet - nur dass dene Grenztruppe uf byzantinischer Syte jetz de Gegepart gfählt het.
D'Wehrchraft vu Byzanz het sich im 11. Johrhundert dodur rapid verschlechteret un de Bruch mit Rom isch gmacht worre under de Illusion vu äre militärische Stärchi, wo 1054 scho nimmi bstande het.
Die Normannischi Expansion
Des het sich in Süditalie zaigt. Sin 1054 noch Regione kaini 250 Kilometer vu Rom äweg under de Herrschaft vu Konstantinopel gstande, so hän vu 1050 bis 1071 d'Normanne die gsamte grichische un au arabische Bsitzige eroberet un dodemit d'Griche verdrängt. D'Position vu Byzanz isch dodur erhebli schlechter worre. Venedig, offiziell noch immer ä Dail vum Byzantinischi Riich, isch um sälli Zitt de facto uabhängig worre, au säll het mer in Konstantinopel aifach ignoreert un d'Venezianer witter wie Landslüt bhandlet - was sälli gern agnu hänn, denn dodemit hän si mitem grichische Muetterland anderst als d'Genuese zollfri handle chänne.
Dr Machtverlust vo Byzanz
Um 1070 het de Seldschuke-Sultan Alp-Arslan s'Hailig Land eroberet un s'Fatimide-Kalifat vu Kairo in Ägypte agriffe, während sini Grenztruppe im Nordweste immer verheerenderi Raubzüg ins grichisch-armenisch Chlaiasie undernumme hän. Byzanz un Kairo schließe in dere Zitt folgerichtig ä Allianz gege d'Seldschuke.
1071 entschließt sich Kaiser Romanos dorum zue eme Gegeschlag, um Chlaiasie gege seldschukischi Überfäll z'schütze. Alp-Arslan haltet der fer ä grichische Entlastigsagriff zu Gunste vu de Ägypter. Baidi Gegner in dem Chrieg wähne sich ironischerwiis in de Abwehr. Uf baide Syte stehn sich - au säll ä Ironi - hauptsächli türkischi Truppe gegeniber: muslimischi Seldschuke gege christlichi Kumane un Petschenege bi de Byzantiner. Bi Mantzikert am Van-See in Ostanatolie kummt's zue ere Schlacht, wo de Kaiser drin gfange gnu wird. Gege ä Lösegeld wird er aber wiider fri glo un s'Riich het au kaini territoriale Verluste, aber noch dere Niderlag chummt's zue eme Militärputsch, Romanos wird abgsetzt un verschidini Generäl dränge mit ihrene Truppe noch Konstantinopel um d'Macht z'ibernämme. In de Folg devu bricht d'Vertaidigig vu Chlaiasie vellig zämme un die seldschukische Grenztruppe mache jetz kaini Raubzüg meh, sundern fange a, sich azsidle. Bis 1080 entglaitet Konstantinopel d'Kontroll iber Chlaiasie fast komplett.
Im Weste erobere d'Normanne 1071 Bari, de letzt grichisch Stützpunkt in Italie und fange a, noch Epiros iberzgriffe, mitem Zil, Konstantinopel z'erobere. Byzanz, 1025 noch an allene Grenze in de Offensive, isch nooch 1071 in ere fast tödliche Umklammerig: De Oste mit de Rekruteerigsgebiite an d'Seldschulke verlore - die aber diplomatisch bherrschbar sin - ussem Weste degege ä normannischi Invasion, wo im Riich sälber an de Krage will.
Fadenwürmer
Kennzäiche
D Hut vo de Faadewürm bestoot nid us äinzelne Zälle, sondern us ere Masse vo zellulärem Material, wo nit dur Membrane in äinzelni Zällen iidäilt isch und meereri Zällkärn het. Zum sich beweege het dr Wurm nume Lengsmuskle. S Närvesüsteem isch seer äifach. Es bestoot us eme circumfaryngeale bzw. circumoesofageale Ring, wo sich von em e dorsale und e ventrale Hauptstrang gege hinde zien. Es isch in dr Laag, verschiideni äifachi Räiz woorznää und z verarbäite. Im Chopf het s en Art brimitivi Auge umd e muskulööses Muul. Dr Darm isch en äifache Schluuch, wo d Naarig verdaut und diräkt dur si Zällwand an d Körperzälle witergit. Dr Wurm het käni Lunge und nimmt dr Suurstoff dur d Hut uf und git en diräkt an d Körperzälle witer. D Faadewürm pflanze sich sexuell furt, mäistens mit zwäi drennte Gschlächter.
Kreuzzug
Dr Erst Chrüzzug und s Entstoh vo de Chrüzfahrerstaate
Wo die verschiidene Chrüzfahrerarmeä Ändi 1096 die byzantinischi Hauptstadt Konstantinopel erreicht hai, si wiiteri Problem ufdrätte: d Byzantiner hai eigetlig kei Chrüzzug welle, sondern nume ghofft, ass Söldner us Europa chieme. Si hai de Chrüzfahrer missdraut, nodäm mänggi vo dene, wie die unteritaliänische Normanne, früehner gege Byzanz kämpft hai. Dr Alexios het se zerst aber doch understützt, nodäm si ihm e Dreueid gschwore hai und d Chrüzfahrer uf e Kaiser aagwiise gsi si. Im Früehlig 1097 het sich d Armee uf e Wäg gmacht, und bald scho hai sich die erste Erfolg iigstellt, wie d Eroberig vo Nikaia, wo vertragsgmäss de Byzantiner überloo worden isch. Noch schwere Kämpf, under anderem bi der Iinahm vo Antiochia, isch dä Chrüzzug mit der Eroberig vo Jerusalem, wo s zu bluetige Massaker an de überläbende Bewohner, drunder au Christe, cho isch, im Juli 1099 z Änd gange. Denn si d Chrüzfahrerstaate gründet worde. Byzanz het zwar Deil vo Chlaiasie wider zruggübercho, isch aber gegenüber de Staate im Heilige Land, wo vo Byzanz unabhängig gsi si, misstrauisch bliibe. Das het scho bald zu Kämpf mit em Fürstedum Antiochia gfüehrt.
Fadenwürmer
Kennzäiche
Vili Faadewurmarte si Parasite und chönne Pflanze oder Dier schaade. Au dr Mensch cha vo gwüsse Arte befalle wärde wie vom Medinawurm, vom Madewurm und vom Päitschewurm.
Kreuzzug
D Situation vo de Chrüzfahrerstaate
Die so genannte Chrüzfahrerstaate si uf Duur em moslemische Druck nit gwachse gsi: die meisten Adlige si scho churz noch em Fall vo Jerusalem wider heimgfahre; und die wo bliibe si, hai nit nume zur Elite ghört. Die lokali Bevölkerig isch zwar zur Mehrheit christlig gsi, aber die römisch-katholische Eroberer hai, vo de Lokale Franke gnennt, sich mit dene kuum vermischt, und ihri Staate hai e koloniale Charakter übercho. Noch den erste Exzess gegenüber de Muslim het me sich aber afo arrangiere und relativ friidlig zsämmegläbt. D Muslim hai ihri Religion wiitgehend frei döfe usüebe und hai ihri eigeni Grichtsbarkeit gha. Au die östlige Christe si vo de Europäer in Rueh gloo worde und d Jude hai in de Chrüzfahrerstaate e wäsentlig besseri Stellig gha as in Europa und si in Outremer, im Gegesatz zu Europa noch der Eroberig vo Jerusalem au nie me Opfer vo Pogrom worde.
Dr Zweit Chrüzzug
Au wenn s de Chrüzfahrer zum Deil sogar glungen isch, die verfindete muslimische Riich, wo um se ume gsi si, gegenenander uszspiile (d Fatimide z Ägypte und d Seldschuke zum Bispil si sich findlig gsi), so isch die militärischi Situation doch immer üsserst schwiirig gsi. Der Zweit Chrüzzug (1147-1149), wo letztändlig erfolglos gsi isch, het s Ziil gha, die bedrängte Chrüzfahrerstaate noch em Fall vo der Grafschaft Edessa z entlaste. Noch der Schlacht vo Hattin 1187, wo s ganze militärischi Ufgebot vom Königriich Jerusalem gschlage worde isch, isch sogar Jerusalem wiider in muslimischi Händ gfalle.
Dr Dritt Chrüzzug
D Chrüzzüg, wo denn cho si und die die Entwicklig hätte sötte umchehre, hai wenig Erfolg gha, zum Deil isch d Planig unzuereichend gsi oder me het strategischi Fehler gmacht, zum Deil wil sich d Christe bi der Füehrig vom Oberkommando nit hai chönne einige, wie öbbe bim Dritte Chrüzzug, wo der Hauptdeil vo der Armee us Franzose und Ängländer bestande het, won enander findlig gsinnt gsi si. Dr Philipp II. vo Frankriich, dr Richard I. vo Ängland und dr Friedrich I. Barbarossa, Kaiser vom Heilige Römische Riich, si d Aafüehrer gsi und hai nume d Eroberig vo der Stadt Akkon zwäg brocht, was aber immerhii verhinderet het, ass s Königriich Jerusalem vom Saladin ganz usglöscht wurd. Dr Kaiser Friedrich I. isch im Lauf vo däm Chrüzzug ums Läbe cho.
Im Barbarossa si Soon, dr Heinrich, het as Kaiser 1197 e nöije Chrüzzuug aagstoosse, dr sogenannt Dütsch Chrüzzuug. Är sälber isch aber no z Messina gstorbe. D Armee, wo aber scho underwägs gsi isch, het no die libanesischi Küste zruggerooberet und isch denn zrug uf Öiropa.
Dr Viert Chrüzzug
Der Viert Chrüzzug 1204 isch nit emol bis noch Ägypte cho, wo eigetlig s Ziil gsi wer, und isch mit der Eroberig und Plünderig vo Konstantinopel dur d Chrüzritter z Änd gange. Die hai dört s Latiinische Kaiserriich errichdet, währed d Byzantiner griechische Noochfolgerstaate gründet hai. Dr wichdigst vo dene isch s Kaiserriich Nikaia gsi, vo wo us si 1261 Konstantinopel zruggerooberet hai. Der Papst het zwar d Gräueldate vo de Chrüzfahrer verurdeilt, si hai aber einewäg d Chillenunion mit der Orthodoxii praktisch unmöglig gmacht.
Dr Fümft Chrüzzug
Der Fümft Chrüzzug oder au dr Chrüzzug vo Damiette in de Johr 1217 bis 1221 isch vo der Chille gförderet worde, zum Jerusalem vo de muslimische Ayyubide zruggzerobere. D Chrüzfahrer si in Ägypte iigfalle, wo si noch ere lange Belagerig d Stadt Damiette eroberet hai. Denn si aber im Nildelta gschlage worde und hai d Stadt wider müesse ufgee. Dä Chrüzzug wird meistens zsämme mit em Chrüzzug vom Friedrich II. as Fümfte Chrüzzug zelt. Uf däm hai d Chrüzzfahrer zwar dank em Stauferkaiser siiner diplomatische Kunst e letzte Erfolg gha, sust si aber alli Asträngige erfolglos bliibe oder hai sogar in militärische Katastrophe gändet.
D Chriegsfolge
D Republik Venedig het mit dr Plünderig vo Konstantinopel ihre grösst Konkurränt im Orienthandel uf Duur gschwecht, der Nimbus vo de Chrüzzüg het aber Schade gnoh. S Byzantinische Riich isch von ere intakte Grossmacht zun ere Regionalmacht abgstiige. Usserdäm isch s Verheltnis vo de orthodoxe Völker zu Westeuropa für Johrhundert schwer belastet bliibe. So hai sich d Russe lang fast vollständig vo Europa abgwändet, und de Gegesatz Katholisch - Orthodox het sich bis in de jugoslawisch Bürgerchrieg fortgsetzt.
Villars-Sainte-Croix
Villars-Sainte-Croix (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Ouest lausannois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Villars-Sainte-Croix isch e Dorf uf ere Hochflechi am Sidrand vum Gros de Vaud im Waadtländer Mittelland. D Gmaiflechi umfasst 57,8 % landwirtschaftligi Flechi, 9,6 % Wald un 32,5 % Sidligsflechi.
Kreuzzug
D Chriegsfolge
Mit de Chrüzzüg het di katholisch Chilche weder ä durendi christlich Beherrschig vum Hailig Land erraicht, noch d'Wiiderverainigig mit de Ostchilche. Si hai ihr ursprüngligs Motiv, d Zruggeroberig vom Heilige Land, ängültig verlore.
Villars-Sainte-Croix
Gschicht
Villars-Sainte-Croix isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1227 as inter sanctam Crucem (1543 Villaret).
Kreuzzug
Osteuropa
«Die Gaister, woni gruefe ha, die werri nimmi los» - so cha mer d'Uswirkig vu de Chrüzzüg uf die orthodoxe Völcher vu Europa zämmefasse. Die große Verleerer vu de Chrüzzüg sin zwifellos d'Griche. Si verleere in oder in Folg vu de Chrüzzüg ihr Riich, ihr Hauptstadt un ihr Rolle als feehrends christlich Kulturvolk. Statt Hilf gege die türkisch Invasion z'kriege wird ihr Riich, under de Feehrig vu ere abtrünnige aigene Provinz, plünderet un no s'erst Kolonialriich vu Westeuropa, de Reststaat militärisch so gschwächt, dass er gege d'Türke nix meh het entgegesetze chänne.
Türke
D'Türke sin d'Gwinner vu de Chrüzzüg. D'Zerstörig vom Byzantinische Riich dur westeuropäischi Chrüzfahrer 1204 machtene s'Door noch Europa uf. D'Abnaigig vu de Orthodoxe Völcher gege d'Katholike wird nochem veerte Chrüzzug so groß, dass si ä türkischi Herrschaft äre katholische vorziege: Lieber de Turban vum Sultan als d'Tiara vum Papst. In Arabie sin die muslimische Nochberstaate vu de Chrüzfahrer so gschwächt. dass si ebefalls liicht vu de Türke bherrscht werre chänne.
Araber
D'Araber verleere d'Vorherrschaft in de islamische Welt an d'Türke bzw. in Ägypte an d'Mameluke. Si sin machtpolitisch wie d'Griche d'Verleerer vu de Chrüzzüg. Si verleere bis etwa 1500 ihr staatlichi Selbständigkait an d'Türke bis uf de usserste arabisch Weste.
Wiiteri Chrüzzüg im Mittelalter
Der Albigänserchrüzzug (1209–1229) het wie anderi, ähnligi Undernähme gege Christe drzue bidrait, ass d Chrüzzüg hüfig nume as e politischi Waffe vom Papsttum begriffe worde si. Sogar Fäldzüg gege d Ghibelline, de Ahänger vom Kaiser z Italie, si no zu Chrüzzüg erklärt worde. Im Kontrast hai d «Chrüzzüg» vo der Reconquista uf der iberische Halbinsle de facto schon e nationale Charakter gha.
Villars-Sainte-Croix
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 6,5 %, FDP 15,3 %, GLP 3,1 %, GP 5,4 %, SP 16,7 %, SVP 37,4 %, Sunschtigi 4,3 %.
Kreuzzug
Wiiteri Chrüzzüg im Mittelalter
D Chrüzzüg in dr Levante si 1291 mit em Fall vo Akkon, der letzte Chrüzfahrerbastion, z Änd gange. D Chrüzzüg in s Baltikum si no bis ins 14. Johrhundert wiiter gange. D Litauerzüg hai vor allem der Missionierig dient und si vo de Adlige, wo mitgmacht hai, au as „gsellschaftligs Ereignis“ begriffe worde.
Villars-Sainte-Croix
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Villars-Sainte-Croix isch dr Georges Cherix (Stand Merz 2014).
Kreuzzug
Chrüzzüg nooch 1500
Au noch em Ändi vom Mittelalter het me immer wider Militäraktione as „Chrüzzüg“ deklariert, so der Versuech von ere Invasion vo Ängland dur dr katholisch König vo Spanie, Philipp II., und au d Schlacht vo Lepanto isch von ere so genannte „Chrüzzugsliga“ gfüehrt worde. S Papsttum het no im 17. Johrhundert ähnligs brobiert, het aber im beste Fall nume vorübergehendi Erfolg drmit gha.
Literatur
''Säll Buech wendet sich de interesseert Laie, wo ä riichli illustreerti un flüssig gschribeni Übersicht will. S'isch s'Bglaitbuech zue ere Fernsähserie vum Hessische Rundfunks.'' ''Standardwerk us de 50er Johr, uf hohem literarische Niveau verfasst. Dailwiis aber romantiseerend.'' Chnappi un günstigi Ifeehrig.
Villars-Sainte-Croix
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 602 Yywohner 88 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,2 % Dytsch, 5,1 % Italienisch un 2,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Gesellschaft für deutsche Sprache und Literatur St. Gallen
D Gselschaft für tüütschi Sprooch und Literatur Sanggalle isch e Verein z Sanggalle, wo sech für s Schaffe vo Schriftsteller i dr tüütsche Sprooch und psunders vo Oschtschwiizer Autoren und Autorinnen ysetzt.
D Gselschaft, wo eini vo de eltischte Sanggaller Kulturinstituzioonen isch, het ane 1911 mit em Paul Oetli, wo über d Düütschschwiizer Namenskund gforschet het, z Sanggalle agfange. I dr früeche Zyt isch de Iniziante psunders d Pflääg vo dr Mundartliteratur wichtig gsi. Bedüütendi Schriftstellerinne, wo im Tieläkt vo dr Stadt Sanggalle gschribe händ, sind d Frida Hilty-Gröbly und d Clara Wettach gsi. Sid anne 1918 isch dr Sanggaller Gymilehrer Hans Hilty, dr Maa vo dr Frida Hilty-Gröbly, dr Vereinspresidänt gsi. Vo iim sind es par Schrifte über d Pflääg vo dr Mundart und är het anne 1928 im Uuftrag vo dr Sproochgselschaft und au vo dr Sanggaller Heimetschutzvereinigung s Samelwärch ''“Sanggallerland – Sanggallerbruuch. Lieder, Gedichte, Prosa”'' useggää.
Sid dr Middi vom 20. Joorhundert het sech dr Verein grad au mit em Literaturprofässer und Mundartschriftsteller Georg Thürer wyters für die alemannische Tieläkt und drzue au algemein für die aktuelli düütschi Literatur ygsetzt. Dr Schriftsteller und Redakter Hans-Rudolf Hilty (1925–1994), wo dr Soon vo Hans und Frida Hilty gsi isch, und dr Theatermacher, Lehrer und Schriftsteller Fred Kurer, wo anne 1936 uf d Wält cho isch, händ als Presidänte mit vil Schriftsteller i dr Schwiiz und im ganze düütsche Sproochruum ztue gha. Dr Hilty hät anne 1957 z Sanggalle dr Dritt Internazionaal Schriftstellerkongräss organisiert. 1978 het dr Veräin z Sanggallen es Träffe vo Lyrik-Autoore us verschidene Länder uf d Bei gstelt. Um d Joortuusigwändi isch dr Sanggaller Dichter Christian Mägerle (1946–2014) dr Vereinspresidänt gsi. Öppe 2010 het d Gruppe ume Mägerle tänkt, es sig mit dr Sproochgselschaft wäge der aktuelle Laag vo dr Sproochkultur jetz dänn gly fertig, es isch drno aber mit iniziatyve Lüüt glych no wyterggange, und hüt (anne 2018) leitet d Autorin Rebecca C. Schnyder, wo 1986 z Züri uf d Wält cho isch und z Sanggalle läbt und schaffet, dr Vereinsvorstand.
2008 het dr Veräin, wo tradizionell e Verbindig mit em Lehrstuel für tüütschi Sprooch und Literatur a dr Uni Sanggalle und mit der Kantonsbiblioteek Vadiana het, mit dr Feschtreie Sanggaller Literaturtääg “Wortluut” agfange, und sid 2016 macht er sini Veraastaltige under em Label Literatur i dr Hauptposcht. Und er understützt s Sanggaller Theater Chällerbüüni.
Er het e psunderi Plattform für Autooren us dr Oschtschwiiz ufbout und het die under em Titel Literaturnetz Oschtschwiiz is Internet gstelt. Dört findet men Informazioonen über s Läben und s zytgnössische Schaffe vo de Schriftsteller und Schriftstellerinnen us dr Regioon.
Wurmberg
Wurmberg isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Wurmberg lyt im Heckegai uf dr Platte, rund zeh Kilometer vu Pforze.
Dr Baan bstoht us 55,4 % Landwirtschaftsflechi, 21,5 % Wald, 22,3 % Sidligsflechi un 0,8 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Wurmberg ghere s glychnamig Dorf un dr Wyler Neubärental.
Gschicht
Wurmberg isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1221.
Verwaltig
Wurmberg het si mit Frialza, Mẽẽsa, Wearscha, Wimsa un dr Stadt Heimsa zum Gmaiverwaltigsverband „Heckegai“ zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Wurmberg isch dr Jörg-Michael Teply.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Wurmberg ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Jakarta
Jakarta (bis 1972 Djakarta) isch d Hauptstadt vo dr Republik Indonesie. Mit 9,58 Millione Iiwooner (2010) in dr Stadt sälber (das häisst ooni dr Vorortgürtel) isch si die grössti Stadt in Südostasie und mit öbbe 28 Millione Iiwooner (2010) in dr Metropolregion dr grösst Balligsruum im Land. D Stadt het dr Status von ere Browinz und wird vom ene Guvernöör regiert.
Jakarta isch s politische, wirtschaftlige und kulturelle Zentrum vom Land und e Verkehrsknotepunkt mit Uniwersidääte, Hoochschuele, Theater und Museum. D Härkumft vo dr Bevölkerig vo dr Stadt isch vilfältig. So läbe in Jakarta Löt vo malaiischer, arabischer, indischer, niiderländischer und chinesischer Abstammig.
Ringzug
Dè Ringzug odder 3er-Ringzug isch è Schinnèpersonènaavokeerssischteem i dè Landchrais Duttlingè, Rautweil un Schwarzwald-Baar im südlichè Baddè-Württèbärg. Dè Ringzug hèt sin regulärè Bedryb am 31. Auguscht 2003 uffgnõ un wörd sit èm 12. Dezembèr 2004 i sinèrè hütigè Form bedribbè. Konzäpt vum Ringzug isch èn votagtetes un uff è Villzaal vo andrè Bus un Baanè abgschtimmtes S-Baan-äänlichs Aagebot im ländlichè Raum z schaffè. Im März 2006 hèt dè Faargaschtvoband Pro Baan dè Ringzug als vorbildlichs Naavokeerssischteem mit èm „Fahrgastpreis 2006“ uuszeichnèt. Dè Ringzug hèt übber d Region usè witti Beachtung gfundè un cha uff toujours stygèndi Bassagyrzaalè vorwysè, dè Zuèschussbedarf wörd immer wènniger.
Bezeichnung
D Bezeichnung „Ringzug“ isch gwäält worrè, well sini Streggèfüürung urschprünglich èn Ring bildè hèt söllè, unterbrochè wörd er abber nõch wiè vor durch d Luggè zwǜschè Immèdingè un Eschingè. Vovollschtändigt wörd s Netz durch Streggè, wo nit Deil vum Ring sin. Dèzuè ghörèd d Drossinger Ysèbaa sowiè Deile vo dè Brägdalbaan, d Aitrachdalbaan un dè Baanschtreggi Duttlingè-Inzikofè. Diè alternatyvi Benamsung „3er-Ringzug“ söll druff hywyysè, dass sich drei Landchrais am Brojèkt bedeiligt hèn.
Uusgangslaag
Dié Dütsch Bundesbaan hèt i dè 1970er- un 1980er-Johr èn Großdeil vo dè Baanhööf un Haltepüngt im Ringzug-Gebièt wègèm sognenntè eilzugmäßigè Faarè uffglõ, d Naavokeerszüüg sin witgehend ygschpart worrè. Uff èm 28 Kilometer langè Gäubaan-Abschnitt zwǜschè Duttlingè un Rautweil isch dè Baanhof Spaichingè dè einzige Zwǜschèhaalt blibbè. Sèlbscht i dè 7500-Ywooner-Chlyschtadt Aldingè hèt kei Zug mee ghaaltè, wa d Pendler un Schüèler i sèllèm Gebièt endgültig uff d Strõß (Auto, Bus) dribbè hèt.
Uff dè Baanschtreggi Mabä-Diirä isch dè Personèvokeer schu 1953 uffgää worrè, d Heubärgbaan isch 1966 draa chò un s nördliche Deilschtugg vo dè Wuètèdalbaan, d Aitrachdalbaan, isch ab 1967 ooni blaanmäßigè Personèvokeer gsi. Sit 1972 hèt sèll au für d Brägdalbaan Furtwangè-Hifingè goltè. D Drossinger Ysèbaa hèt nõch eim 1996 gfasstè Bschluss vum Drossinger Gmeinderõt sogar ganz stillglait wörrè söllè.
Lediglich im Berych vum Nadurpark Obberi Donau zwǜschè Duttlingè un Fridingè isch mit èm „Donaudal-Modèll“, wo im Septembèr 1990 gschtartet isch, vum Landchrais Duttlingè é Rüggvolagerung von èm Deil vum Schüèlervokeer uff di Schinnè hèrrè brocht worrè. Dèvor sin d Schüèler mit èm Bus durch d Gegend karrèt worrè.
Wèg sèbbèm Rüggzug uss dè Flächi sin dè Region Schwarzwald-Baar-Heubärg nu no übberregionali Vobindungè erhaaltè blibbè, dõdèvo zwei im Schinnèpersonèfèrnvokeer. Uff dè Schwarzwaldbaan sin näbb dè Eilzüüg Interregio-Züüg im Zwei-Stundè-Tagt zwǜschè Hamburch un Konschdanz gfaarè. Uff dè Gäubaan sin ußer dè Eilzüüg D-Züüg bezièungswys EuroCitys vo Stuègètt übber Züri gu Italiè gfaarè. Ußerdèmm git s langlaufendi Eilzüüg uff dè Relationè Ulm–Duttlingè–Eschingè–Neuschtadt im Schwarzwald un Rautweil–Villingè–Eschingè–Neuschtadt im Schwarzwald.
Bolitischi Entscheidungè uff èm Wäg zum Ringzug 1995–2001
Im Januar 1995 hèt dè Regionalvoband Schwarzwald-Baar-Heubärg d Studiè „Integraler Taktfahrplan Bus und Bahn für die Region Schwarzwald-Baar-Heuberg“ vorgschtellt, wo vum Tibinger Naavokeersberater Gerd Hickmann gmacht worrè isch. I sèllèrè Studiè isch vorgschlagè worrè, èn integralè Tagtfaarblaan i dè Region yzfüürè un Schinné- un Busvokeer mitènand z vochnüpfé. Rügggròt vo sèllèm neuè Vokeerskonzèpt hèt èn „Ringzug“ sy söllè. Im Aaschluss vom Hickmann sinèrè Studiè hèt sin Kolleeg, de Grosse Ulrich, s Konzèpt witter bedrèut un diè bolitisch Voantwortlichè bis zuè dè Umsetzung berõtè. Schu im Januar 1996 hèn die Landrôt vo dè Landchrais Duttlingè un Rautweil sowiè vum Schwarzwald-Baar-Chrais i dè asè benamstè „Trossinger Vereinbarung“ bschlossè, d vorbreitete Konzèpt umzsetzè. Dè dõmòlige Minischterbräsidènt Erwin Teufel, wo i dè Region gwoont hèt, hèt als Vodrètter vum Land Baddè-Württèbärg zuègsicherèt, s neu yzfüürende Naavokeerssischteem fördèrè z wellè.
Nõch dè Drossinger Voybarung hèn sich diè drei Chraisdääg mit ém Konzèpt befasst un sèllèm 1999 zuègschtimmt. Druffhy hèt s Land Baddè-Württèbärg aagfangè, mit èrè Priisaafrõg nõch èm Bedriiber für s Ringzug-Sischteem z suèché. Unter meerèrè ygangenè Aagebot vo insgsamt vyr Ysèbaavokeersunternammè, drunter au è Aagebot vo dè Dütschè Baan AG, hèt sich Èndi 1999 schlièßlich diè Hoèzollerischi Landesbaan (HzL) mit yrèm Aagebot durrègsetzt. Vo 1999 bis 2001 hèt s gharzèt bi dè witterè Blaanung, well zwǜschè dè Landchrais èn Stritt übber d Vodeilung vo dè Bedrybskoschté uffchò isch. Sèllè Konflikt isch 2001 glöst worrè, im glychè Johr isch au dè Finanzyrungsvodraag mit èm Land Baddè-Württèbärg abgschlossè worrè. Im Dezembèr 2001 isch dè Zwèckvoband Ringzug is Läbbè gruèfè worrè, dèm sin èrschtè Vorschtand dè dõmòlige Duttlinger Landrõt Hans Volle worrè isch.
Vobesserung vo dè Vokeersinfraschtruktur 2001–2003
D Streggè, wo deilwys sit Johrzeentè stillglait gsi sin, un diè fäälendè Haltepüngt hèn massyvi Inveschtitionè i d Vokeersinfraschtruktur nötig gmacht. Au d Sicherungstechnig, wo deilwys uss dè Früèzit vum 20. Johrhundert gstammt hèt, hèt grundsätzlich sanyrt wörrè müèsè un isch schlièßlich durch è computergschtüèrtes Sischteem ersetzt worrè. Dõdemit sin elegtronischi Stellwärch ygfüürt worrè, wo nõch dè Sanyrung uss Karlsruè fèrngschtüèrèt wörrèd. Insgsamt hèn allei diè neu Sicherungstechnig, d Haltepüngt un s sanyrte Streggènetz (Obberbau, Gleis, technisch gsicherti Baanübbergäng) circa 67 Millionè Euro koschtet. S neue Rollmatriaal hèt 33 Millionè Euro koschtet, dèsèll Chlutter isch für diè 20 uusgliferte Regio-Shuttles aafangs 2003 uusgää worrè, wo sit dèm s neue Streggènetz vum Ringzug befaarèd. D HzL hèt für d Ringzug-Kompositionè è neus Bedrybswärch südlich vo dè Weschtuusfaart vum Bhf. Immèdingè baut.
Ygeschränktè Ringzug-Bedryb 2003/2004
Urschprünglich isch dè 15. Dezembèr 2002 als Start vum Ringzug vorgsää gsi. Massyvi Voschpôtungè bi dè Sanyrungsarbètè hèn dè Bedrybsaafang uff dè 31. Auguscht 2003 vozögerèt. Well allerdings au zuè sèllèm Zitpungt d Infraschtruktur no nit vollschtändig in Bedryb gsi isch, isch es mit èm ygschränktè Bedryb losgangè. Vill vo dè blaantè neuè Haltepüngt sin no nit fèrtiggschtellt gsi, sèllèwäg hèt si è baar Mönèt lang aafaarè chönnè. Ußerdèmm hèt wègè dè Umschtellung uff elegtronischi Stellwärch dè Abzwyg vo dè Aitrachdalbaan vo dè Schwarzwaldbahn èwäg, wo urschprünglich a dè Weschtuusfaart vum Hintschinger Baanhof glègè isch, znägscht nit mit i d Ringzug-Streggi mit uffgnõ wörrè chönnè. Dè Ringzug isch also ooni Südzipfel un z wènnig Haltepüngt in Bedryb gangè, wa zum Ysatz vo Büss gfüürt hèt, wo im èrschtè Bedrybsjohr no barallel zuè dè Baanschtreggè gfaarè sin.
Integryrti Streggè
S Ringzug-Streggènetz bschtòt uss folgendè sibbè Ysèbaaschtreggè:
Nit eini vo dè uffglischtètè Baanstrèggè ghört zum Stammnetz vo dè HzL. Bim Großdeil vo dè Strèggè isch d DB Netz AG s zuèschtändige Ysèbaainfraschtrukturunternämmè, d Drossinger Ysèbaa ghört im Stadtwärch vu Drossingè, d Aitrachdalbaan dè Baanbedryb Blummbärg (BB) un dè Abschnitt Hifingè–Briilingè dè Südweschtdütschè Vokeers-AG (SWEG). Diè beidè Letschterè sin für dè Ringzug reaktivyrt worrè, nõchdèm si schu è baar Dekadè lang stillglait worrè sin. Uff dè drei Streggè, wo nit zum DB-Netz ghörèd, vokeert hüt uusschlièßlich dè Ringzug als ganzjöhrigs Regelaagebot im Personèvokeer. Uff dè übbrigè Streggèabschnitt vokeerèd zuèsätzlich au Züüg vo dè Dütschè Baan.
Luggè zwǜschè Eschingè un Immèdingè
Zwǜschè Immèdingè un Eschingè bschtòt è Luggè im Sischteem, sèllèwäg hèt mò dè Ring für dè Ringzug sèlber nit zuèmachè chönnè. D Ursach dõdèfür isch d Faarblaangschtaltung Mitti vo dè 1990er-Johr, wo s Konzèpt entwicklèt worrè isch. Zuè sèllèrè Zit sin d Interregio-Züüg uff dè Schwarzwaldbaan zwǜschè Eschingè un Immèdingè gnau zuè dènnè Zitè gfaarè, wo dè dè Ringzug bruucht het. Dõrum isch znägscht dèvu abgsää worrè, d Streggi i s Konzèpt uffznää. Statt sèllèrè hèt mò sich dèfür entschiddè, d Aitrachdalbaan im vohältnismäßig dünn bsidlètè Aitrachdal bzw. uff dè Längi i dè Ringzug yzbeziè. Sèll hèt zuè dè urschprünglich nit blaantè Reaktivyrung vom 1967 stillglaitè Abschnitt, zuè dè providurischè Eksischtenz vo sèllèrè Luggè im Ring un schlièßlich zum Offenè-Ring-Zug gfüürt.