cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Florian Seiberlich
Lääbe
In syre Freizyt macht dr Seiberlich Musik, 2019 het er e CD uusebrocht, wun er alemannischi Gedicht vum Johann Peter Hebel druf vertont het mit dr Gitarre.
Rauweiler
Ruuwiller (frz. Rauwiller, dt. Rauweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Ruuwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Wirtschaftsgymnasium Basel
S Wirtschaftsgymnasium Basel setzt sich sit 2011 us em Gymnasium, dr Wirtschaftsmittelschuel und dr Informatikmittelschuel zsämme. Früehner isch es in vier Schuele gliideret gsi, ins Wirtschaftsgymnasium, d Handelsmittelschuel, d Informatikmittelschuel und d Verchehrsschuel.
S Gymnasium
S Ziil vom Wirtschaftsgymnasium isch d Schüeler uf s Schdudium an erä Hochschuel vorzbereite. S Maturzüügnis ermögligt s Fachschdudium an alle Schwiizer Universitäte, an dr ETH und Deilnahm an Primarlehrerkürs am Pädagogische Inschdidut.
Bruefsmöglikeite:
Betriebswirtschafter, Volkswirschafter, Jurischt, Ober- und Mittellehrer, Versicherigsmathematiker, Mediziner, Ingenieur ETH.
D Wirtschaftsmittelschuel
S Ziil vo dr Wirtschaftsmittelschuel, früehner dr Handelsmittelschuel, isch de Schüeler ä solidi Allgemeinusbildig z vermittle, vor allem in Schbrooche. S Abschlusszüügnis isch s eidgenössisch anerkennte kaufmännische Fähigkeitszügnis und d Bruefsmaturität.
Bruefs- und Wiiterbildigsmöglikeite:
D Informatikmittelschuel
Ihr Ziil isch d Schüeler mit dr Applikationsentwicklig familiär z mache. Dr Abschluss isch s eidgenössische Fähigkeitszüügnis Informatiker. Imenä zuesätzlige Praxisjohr macht mä die kaufmännisch Bruefsmaturität.
Kaisheim
Koisi (amtlich Kaisheim) ischt a Märt em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Koisi leit en dr Blanongsregion Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 40,9% Landwirtschaftsfleche, 47,1 % Wald, 10,1 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Koisi gheret dr Hauptort Kaisheim, d Pfarrderfer Altisheim ond Sulzdorf, d Kirchderfer Bergstetten, Gunzenheim, Hafenreut ond Leitheim, s Dorf Neuhof, dr Weiler Bertenbreit ond d Gheft Lehenweid, Quellgut ond Riedelbergerhof.
Gschicht
Koisi goht zrugg uf a Zisterzienserkloschter, mo em Johr 1134 grendet worda ischt.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,2 % gleäge.
Religion
85,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,2 % evangelisch.
Verwaltong
Koisi ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Koisi ischt dr Martin Scharr.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Strohgäu
S Straohgae (vo Gae bzw. vom middlhaochdeitscha göu fir a „Gegend, Biet“ ond Straoh fir dr „Fruuchtaabau“) isch oane vo de Gaelandschafda en Bade-Wirddeberg. S’leit em Weschda vom Näggorbegga ond sae Kernzoon isch ohgfähr deggongsgleich mit em hischdorischa Glemsgau. Mr saed ao S’Ondre Gae – als Gegaschdigg zum Obra Gae.
Geografi
S’Straohgae ghaert zu de Näggor- und Toubor-Gaebladda ond isch an Doal vom Näggorbegga. Sell isch a Hoachflech en dr Midde vom bade-wirddebergische Ondrland, wo vo Flussdälor zrschnidde isch. Sellere Landschafd fend mr zom Beischbial au en dr Haohalohe, blos sen d’Dälor do a Weng diafor. Zum greaschda Doal leit s’Straohgae em Landkroas Ludwigsburg, aber auch d’ nerdliche Schdadddoal vo Schduagerd (Mihlhousa, Zazahousa, Zuffahousa, Stammhoam ond Weilemdorf), ond an gloanor Zibbfl vom Landkroas Bebleng (Leoberg, Hefeng, Geborscha) zählt mr zur Kernzoon drzua. Mr saed, dass s’Straohgae em Oschda dur dr Näggor ond em Norda dur d’Enz begrenzd wird. Selle Fliss deen’s au endwässra. Dr wichdischde Fluss isch abr d’Glems, wo vo Leobärg bis zur Mindung en Riexenga middla durch s’Straogae fliaßd. Em Sida kommat noch em Straouhgae d’Keiborberg vom Glemswald ond em Weschda leit s’Heggagae wo dur dr Schdrudlbach vom Schdraohgae abgreazt werre kâ.
Selle Grenzverlaef sen ed arg bräzias ond mr ka streida, ob zom Beischbial Bissenga, Ingerscha ond Freiberg em Nordoschda abr au Eldeng ond Ruedemsa em Sidweschda no drzuaghaerat odr ed.
Geologie ond Klima
Es Straohgae-Pladeau leit em Durchschnidd ogfähr 300 Meder haoch iber em Meer ond beschohd ous Lettakeibor ond Muschelkalk wo zom greaschda Doal vo Less ibordeggd isch, am moaschda uf em sognannda “Langa Feld.” Ous sellem Less hend sich dui erdragreiche Beda endwigglad wo es Straohgae zu oaner vo de fruchtbarschde Gegende en ganz Deitschland machat. Flussdälor em Leddakeibor send eher woache Dalmulda, em Muschelkalk abor schdeile ond diafe Oaschnidd. A guads Beischbial isch dr Leidlsbach bei Greanenga, wo zarscht durch a weide Mulde fliasst, nerdlich vo dr Landesstroß 1671 sich aber durch a schdeils Dal zwengd (d’Geologa saget do drzua “Klinge”). S’ Glemsdal drennd s’ Straohgae en an weschdlicha ond an eschdlicha Doal.
Weil s’ Straohgae eschdlich vom Schwarzwald leit, duads eher wenig rägra (Rägaschadda). Do drfir sen d’Durchschniddsdembraduara ond d’Sonnascheidauor reladif haoch.
Geologisch gsea ghaerat dui weidor oba erwehnde Randgebiade also ganz aedeidig zom Straohgae drzua. En dr Wahrnehmong vo de Aehaemische isch des abor ned relevant.
Altsiedlland
Wega saene fruchtbare Lessbeeda ond em ginschdicha Klima isch’s Lange Feld schao en dr Jongstoazeit grodet ond aggorbaulich gnutzt worra. Em Middlaldor hen’s d’Leit “Paradies uf Erda” ghoaßa. A de sonnaexponierde Siidheng von de Flissdälor on am Asperg sen schao fria als Wengert gnutzt worra. Em Straohgae git’s en Haufa Wischdonga, alde Derfer, wo aus verschiedene Grend ufgäa worra sen. Oa Beischbiel isch’s ehemalige Derfle Vehenga zwischa Schwieberdeng ond Megleng.
D’wichtigschd Stadt isch d’ehemalig Reichs- ond wirttembergisch Amtsstadt Greaneng (heit Merkgreaneng) gwä. Sellor Amtsbezirk hot ogfähr d’Kernzone vom heitiga Straohgae omfassd. Drnäba isch’s au Sitz vom a Kirchaschprengl gwä, was mr heit no a dr graoßa Bartholomäuskirch mit ihre zwoa Tirm säha ka.
Verkehr
S’Straohgäu isch frihor schao verkehrsmäßig guad abonda gwä. D’Bondesstroßa 10 ond 27 vrlaufat heit no entlang vo alde Handlsstroßa. Em 20. Johrhondort sen d’B 295 ond d’Audobahna A 8 ond A 81 drzuakomma.
An Eisabahstregga git’s zom oana d’Frankabah, wo vo Schduegerd iber Kornweschda, Ludwigsburg ond Biedicha weiter noch Heilbronn ond Wirzburg weidor laufd ond s’Straohgae em Oschda tangierd. Uf derra Stregg fahrat S-Bahna, Regional- ond Güdorzüg, ond ab ond zua - wenn d’Neibaustregg vo Mannhoam noch Schduegerd gschperrt isch - au ICEs, TGVs ond ICs. Des kommt abor eher selda vor. D’Neibaustregg fangt mit em a Tunnel onderm Langa Feld bei Kornweschda a ond lauft faschd grad durchs Straougae. Dr oazigschd Bahhof isch en Vaeheng. D’Viadukt ibor s’Enz ond s’Glemsdal kah mr faschd ned iborsäha.
D Straohgae-Bah fihrt vo Korndal ibor Mecheng, Schwiebordeng ond Hemmeng noch Hoamordeng. S letschd Schdigg noch Weissich isch huior nemme en Bedrieb. D Wirddembergische Eisabah Gsellschaffd (WEG) betreibt dr Personaverkehr, en de letzschde Johr isch d’Stregg emmr wiedor ausbaut ond erneiort worra.
A weidore Bahstrecka isch d’Wirddembergisch Schwarzwaldbah vo Schduegerd noch Leoberg ond Weil dor Stadt. Uf sellra Stregg fahrat huior S-Bahna ond Güdorzüg vom Daimlor med Autos fir dr Export, wo deshald au “Millionazigla” ghoaßa werrat. Dann git’s no d’Schuschdorbah, wo Kornweschda med Undortürkhoem vrbend ond aktuell faschd auschliaßlich fir dor Güdorverkehr gnutzt wird, selles soll sich en de näggschde Johr abor endra. Au d’Stregg vo Ludwigburg noch Margreaneng soll reakdivierd werra em Rahma vo dr planta Stadtbah Ludwigsburg. Ganz em Siada fahrat au Stadtbahna vo Schuegerd noch Gerleng ond Stammhoam.
Wirtschaft ond Siedlonga
Wega saene fruchtbare Beda ond em midla Klima isch s’ Strohgae bekannt for saene ertragreiche Landwirtschaft, bsonders fir Getraede ond Zuggorriaba. Aber d’Zahl vo de Bedriab isch en de ledschd fuffzg Johr oenawäg dramatisch zruggganga. Uf dr oana Seit wega em Strukturwandel, uf dr andra Seit wega dr graoßa Konkurrenz om d’ Flächa em Verdichtungsraum Schduagerd.
D’ moaschde Derfla em Strohgae hend sich in de letschde Johrzehnt vo Bauraderfer zu Wohngmoanda gwandelt, wo dui viele Leit wohnat, wo Älldag noch Schduagerd naependlat. Aber au em Strohgae selber geit’s emmr mae Niederlassunga vo graoße Firma, z. B. Thales in Ditzeng oder Bosch en Schwieberdeng. Dementsprechend send d’ Aewohnorzahla en de moaschde Kommuna noch em Zwoada Weltkriag explodiert, bsonders in dene wo en Bahnanschluss z Schduagerd hend.
Burg Stallegg
D Burg Stallegg, au Stacheleck gnännt, isch e Burgruine bim Ortsdeil Geschwyyler vu dr Stadt Leffinge im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Gschicht
D Burg isch im 13. Johrhundert böue wore un im Bsitz vu dr Herre vu Firschtebärg gsi. Anne 1525 isch d Burg im Buurechrieg gschlisse wore. Vu dr friejere Burgaalag isch nyt meh erhalte.
Altishofen
Autishofe (amtlech Altishofen) esch e politeschi Gmeind im Wahlkreis Willisou vom Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Autishofe liid am Wauwilermoos. Vo dr Gmeindsflechi send 51 % Landwirtschaftlechi Flechi, 38,5 % Waud, 10,1 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Autishofe send Nebike im Oschte, Schööz, Zell ond Fischbach im Süde, Grossdietu ond Autbüre im Weschte, Räide im Nordweschte ond Dammersöue im Nordoschte.
Gschicht
Autishofe esch zom erschte Mau gnamsed worde 1184/90 aus de Alteloshovin ond de Altiloshovin (1190 Alteloshoven). Uf en 1. Jänner hed Äbersecke met Autishofe fusioniert.
Emma Watson
D Emma Watson (15. April 1990 z Paris) isch e englischi Schauspilerin. Ihre vollständig Name isch Emma Charlotte Duerre Watson. Sie isch bekannt worde dur ihri Darstellig vo dr Hermione Granger (dt. Hermine Granger) i de Harry-Potter-Film.
Altishofen
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 13,8 % gläge.
Religion
75 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,8 % evangelisch-reformiert.
Emma Watson
Frües Läbe
Sie isch am 15. April 1990 z Paris uf d Wält cho. Det het sie au di erste 5 Jahr vo ihrem Läbe verbracht. Si het en französischi Grossmueter. 1995 isch si denn mit ihrere Muetter Jaqueline und ihrem 2e halb Johr jüngere Brüeder Alex nach Oxford zoge, will sich ihre Vater (Chris) und ihri Muetter, beidi Ahwält, scheide lo hend. Ihre Vater isch denn uf London zoge. Sie lebd bis hüt in Oxford.
Altishofen
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0 %, CVP 52,0 %, FDP 14,0 %, GLP 2,1 %, GP 5,0 %, SP 5,5 %, SVP 17,1 %, Süschtigi 3,2 %.
Dr Gmeindspräsident vo Autishofe vor dr Fusion esch dr Urs Kaufmann gsi. Uf e 1. Jänner 2020 esch dr ehmolig Gmeindspräsident vo Äbersecke, dr Thomas Roos, Gmeindspräsident vo dr Fusionsgmeind Autishofe worde.
Emma Watson
Frües Läbe
Ide Dragon School het d Emma s erschte Mal ihres schauspielerische Könne zeigt. Bevor sie dur d Harry Potter Film id Kino cho isch het sie i mehrere Uffüerige im Schueltheater d Hauptrolle gspilt. Wo sie sibni gsi isch het sie ihre erschti Priis gwune, bimene Gedichtvortragswettbewerb.
Altishofen
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2 % gläge.
Emma Watson
Frües Läbe
Vor de Harry Potter Verfilmige het si no bi keim professionelle Film mitgspilt gha.
Altishofen
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1279 Iiwohner 90,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 9,3 % anderi Sprache.
Emma Watson
Harry Potter
Wo si nüni gsi isch het ihre Theaterlehrer si zum Casting vo Harry Potter und de Stei vo de Weise agmeldet, will er ihres grosse Potential gseh het. Si hed sich denn au duregsetzt und d Rolle vo de Hermione Granger übercho.
Im Johr 2000 wo si zähni gsi isch het sie mit de Drüllarbeite zum erschte Harry Potter agfange. Nachdem de ersti Film is Kino cho isch und sehr grosse Erfolg gha het, sind die drüü Hauptdarschteller, d Emma Watson (Hermione Granger), de Daniel Radcliffe (Harry Potter) und de Rupert Grint (Ron Weasly) zu Weltstars worde.
Altishofen
Sprach ond Dialäkt
Z Autishofe redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Emma Watson
Harry Potter
Zwüsched 2001 und 2011 het sie au bi de Drüllarbeite vo de andere Bänd vo de Harry Potter Büecher d Rolle vo de Hermine Granger gspilt. Mit dene Film isch sie no bekannter worde. De erscht Teil vom Film iber de sibt und letscht Harry Potter-Band isch 2010 in d Kinos cho, de zweit Teil 2011.
Anderi Role
Si het im Johr 2007 eini vo de Hauptrolle, d Pauline Fossil, ide Verfilmig vo Ballet Shoes gspilt. Ballet Shoes isch es Drama wo über d Wienachte uf BBC zeigt worde isch. Es isch de erschti Film wo si mitgspilt hed, wo nöd zur Harry Potter Serii ghöört het.
Im Dezember 2008 isch de Trickfilm The Tale of Despereaux usecho. Dete het si de Prinzässin Pea iri Stimm gä.
Anders
Vo 2009 bis 2010 het d Emma Watson au als Model für di britisch Modemarke Burberry gschafft. Mit ihre Mitwirkig an dr Früehjahrs- und Summerkollektion 2010 vom Öko-Label People Tree will si s Bewusstsii vo ihre Altersgnosse an fair ghandlete Mode schärfe
D Watson het d Schuel mit sehr guete Note abgschlosse. Vo 2009 bis 2011 het si Literatur a de Brown University i de USA studiert. 2011 het si ihre Studium Worcester College a de Universität vo Oxford furtgsetzt. Im Mai 2014 het si vo de Brown University ihre Bachelor-Abschluss in änglischer Literatur übercho.
Uszeichnige
Jaar Organisazion / Uszeichnig / Film
Nominierige
Jaar Organisation / Uszeichnig / Film
Camors
Camors (bretonisch Kamorzh) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Camors lyt 28 km vu Vannes un 29 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 27 m un 137 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Baud, Pluvigner un La Chapelle-Neuve.
Gschicht
Camors isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1204 as Camor (1228: Kemorz, 1286: Quemors, 1286: Quemorz, 1288: Kemortz, 1387: Camorz, 14. Jh.: Camorez, 1439: Kermorz, 1553: Camorch, 1630: Champel).
Verwaltig
vu Camors isch. Camors ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Camors ghert zum Bretonisch.
Rechtenstein
Reächteschtõẽ (dt. Rechtenstein) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 43,8 % Landwirtschaftsfleche, 42,4 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 2,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Reächteschtõẽ gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
D Burg Reächteschtõẽ ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1331.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Romy Wurm.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Reächteschtõẽ ghert zom Schwäbisch.
Camila Cabello
D’ Karla Camila Cabello Estrabao ( uff Anglisch, uff àmerikànisch Schpànisch; * 3. März 1997 z’ Havanna) ìsch a kubanisch-US-àmerikànischa Sangera, Liadermàchera un Schàuischpìelera. Bekànnt worra-n-ìsch sa àls Mìtglìed vu dr Girl-Grupp Fifth Harmony, wo aina vu da ärfolgriichschta Maidla-Gruppa vun àlla Zitta worra-n-ìsch. D’ Grupp hàt sa àm 18. Dezamber 2016 fàraloo.
Ìhr äärscht Àlbum àls Solokìnschtlera, Camila, ìsch ìm Janner 2018 ärschìena un ìsch uff Plàtz 1 ìm Billboard 200 ànakumma. S’ Àlbum mìt Làtino-Müüssik ìsch vu dr Kritik globt worra un ìsch ìn da USA Plàtin-Schàllplàtta worra. D’ Sìnggel Havana (2017) ìsch ìn mehrera Lander, unter àndrem ìm Verainigta Keenigraich un ìn da Verainigta Schtààta, Nummer-Ains-Hit worra. D’ nachschta Sìnggel Never Be the Same ìsch ìm Top-10 ìn mehr àss zeh Lander gsìì. Ìhra Sìnggel Señorita, wo sa ànna 2019 zamma mìt’m Shawn Mendes uffgnumma hàt, ìsch eewafàlls uff Plàtz 1 ìm Billboard Hot 100 ànakumma. Ìhr zwait Schtüdio-Àlbum, Romance (2019), ìsch uff Plàtz 3 ìn da USA un uff Plàtz 1 ìm Kànàdà ànakumma; d’ Sìnggel My Oh My ìsch uff Plàtz 12 ìm Billboard Hot 100 ànakumma, so wia-n-ìm Top-10 ìn zàhlriicha Lander.
Rexingen (Unterelsass)
Rexinge (frz. Rexingen, dt. Rexingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Camila Cabello
Ànna 2021 hàt d’ Cabello ìhra äärschta Rolla-n-àls Schàuischpìelera ghàà àls d’ Hàuiptfigur ìm Müüsikfilm Cinderella. Àm 8. Àwrìl 2022 hàt sa ìhr dritt Àlbum Familia veräffentligt, wo siina äärschta Sìnggel Don't Go Yet (Jüüli 2021) Plàtin-Schàllplàtta ìn dräi öiropäischa Lander worra-n-ìsch (ìm Itàlia, Schpània un Portügàl). D’ zwaita Sìnggel vum Àlbum, Bam Bam, ìsch ìm März 2022 ärschìena un ìsch ìm Billboard Global 200 Chart bis uff Plàtz 5 glunga —dàs ìsch ìn dr Cabello-n-ìhra bäschta Plàtziarung ìn salla Chart gsìì. S’ Àlbum Familia-n-ìsch jedoch numma-n-uff Plàtz 10 vum US Billboard 200 ànakumma, so wia-n-uff Plàtz 6 ìm Kànàdà un uff Plàtz 9 ìm Groossbritànnia.
Uff da Online-Müüssikplàttforma hàt d’ Cabello mehrera Milliarda Streams ghàà. Uff’m Internet ìsch s’ Liad Havana d’ maischverkàuifta Sìnggel vum Joohr 2018 gsìì. Züadam hàt d’ Cabello zàhlriicha Müüssikpriisa bikumma, drunter zwai Latin Grammy Awards, fìmf American Music Awards un ain Billboard Music Award. Ìm Oktoower 2021 ìsch Havana ìn da USA àls Diàmànt-Schàllplàtta-n-üüsszaichent worra —doo drbii ìsch d’ Cabello d’ äärschta wiibliga schpànisch-àmerikànischa Kìnschtlera worra, wo dia Üüsszaichnung bikumma hàt.
Rexingen (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rexinge ìsch. Rexinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Rexinge ghert zem Rhinfrankisch.
Reduit
S Réduit isch en verschtärchte Verteidigungsbau, wo zum Rückzug für d Besatzig dient hät, falls dr Find dr vorglagereti Verteidigungswall überwunde hät. S Réduit (s Chernwerch) lit im Innere vom ene Verteidigungswall. Vermehrt zum Iisatz sinds bi de detachierte Werch vo dr Neupreussische/Neudüütsche Befeschtigungsmanier vom 19. Jahrhundert choo. Sie ghörted zu de schtärchschte Feschtigsaalage und hätted sölle e hartnäckigi Verteidigung möglig mache. D Zitadelle zum Bischpil isch s Reduit beziehigswiis s Rückszugswerch innerhalb von ere Feschtig.
S Réduit i de Schwizer Alpe (Réduit National)
Zu Einzelheite lueg bim Artikel Schwizer Reduit.
Während em 2. Weltchrieg isch s Réduit zum Begriff vom Widerschtand vo dr Schwiz gege s Dritte Riich worde, uf dr einte Site vo ihrem geischtige Widerschtand, uf dr andere vom ene konkrete militärische Widerschtand vo dr Schwizer Armee i dr Alpefeschtig. Vo dr Grenze durs Mittelland hett im Chriegsfall nur no en Verzögerigskampf sölle gfüehrt werde. S dichtbevölkerete Mittelland und demit alli wirtschaftliche Zentre vom Land wär notfalls priisgeeh worde.
D Zentralruumschtellig hät im wesentliche de Alperuum ohni de grösseri Teil vo Graubünde und witgehend au ohni s Tessin umfasst, wobii di nördlichi Grenze im Berner Oberland dur de Hohgant, Heiligeschwendi und de Thunersee, und de Underlauf vo dr Chander und d Stockhornchetti bildet worde isch.
Zu de wichtigschte Feschtige vom Réduit händ d Feschtigswerch Sargans und St-Maurice und dr Sankt Gotthard als Zentrum vom Réduit ghört.
August Benz
Dr August Benz (* 26. Septämber 1901 z Lohr; † 1975) isch e dytsche Lehrer un Haimetdichter gsii. Är het as Beruefsschuellehrer gschafft. Dernäbe het er Gedicht uf Alemannisch gschribe, as Buech publiziert het er aber nyt.
Vongnes
Vongnes isch e französeschi Gmaind mit Iiwohner (Stand ) im Département Ain i de Region Auvergne-Rhône-Alpes. D Gmaind ghört zum Kanton Belley im Arrondissement Belley.
D Chile Saint-Oyen isch uf de Lischte vo de Monument historique.
D Räbbärg, wos z Vongnes hät, ghöred zum Bugey, e Herkumftsbezaichnig, wo zur Wiibauregion Savoie ghört.
29. Dezember
Dr '''29. Dezämber''' isch dr 363. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 364. in Schaltjohr), dodermit blybe no 2 Däg bis zum Änd vum Johr.
Cugnasco-Gerra
Cugnasco-Gerra isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno.
Geografi
Cugnasco-Gerra lyt am Rand vu dr Magadinoebeni. Zue Cugnasco ghere d Fraktione Boscioredo, Bosco, Cugnasco, Massarescio, Medoscio, Moncucco, Pianrestello un Sciarana. Zue Gerra ghere d Enklave Gerra Piano un Agarone in dr Ebeni un Gerra Valle uf 826 m im Verzascadal.
Gschicht
D Gmai Cugnasco-Gerra isch entstande am 20. April 2008 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Cugnasco un Gerra (Verzasca).
Cugnasco isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1374 as Cunyascho. Di eltschte Sidlige sin d Maiesäss vu Ditto un Curogna im Verzascadal, d Sidlige in dr Ebeni, wu vilmol vu Wildbäch un em Fluss Tessin iberschwämmt wore sin, sin erscht speter entstande. D Ortschaft Cugnasco isch vu Hirte grindet wore, wu als mit ihrem Vih in dr Magadinoebeni iberwinteret hän. Im 13. un 14. Jh. sin e Hufe Lyt us em Verzascatal un vu dr Maiesäss Ditto un Curogna in d Ebeni zoge.
Gerra isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Giera. Bis 1852 het s Dorf zue Brione ghert. D Enklave Gerra Piano un Agarone sin anne 1920 zue Gerra chuu, wu d Steibsitz Locarno, Minusio un Mergoscia im Biet vu dr Terricciole ufghobe woren isch.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cugnasco-Gerra ghert zum Ticinese.
Philharmonisches Orchester Freiburg
S Philharmonisch Orcheschter Fryburg isch e dytsch Sinfoniorcheschter us dr Stadt Fryburg. S spiilt im Konzärthuus Fryburg unter anderem Sinfonikunzärt un s Neijoorskunzärt, bi Ooperevoostellige spiilt s im Stadttheater Fryburg.
Gschicht
S Philharmonische Orcheschter Fryburg isch anne 1887 grindet woore un syt däre Zyt mit scho mit Chinschtler*ne wie dr Clara Schumann un em Richard Strauss zämegschafft. Scho voorhäär het s dr vum Hermann Dimmler 1877 grindet Philharmonisch Verain gee, wu bekannti Muusiker un Kumpenischte wie dr Eugen d’Albert un dr Franz Liszt uf Ryburg ghoolt het. Syter 1867 het s dr Poschte vum stedtische Kapällmaischter gee, wu s Theaterorcheschter uf Militeermuusiker un Laie glaitet ghaa het. Zum Zytpunkt vu dr Grindig vum Orcheschter het dr Kapällmaischter Giesecker s Ensemble glaitet. Dr eerscht Ufdritt vum neie Philharmonische Orcheschter isch am 4. Oktober 1887 unter Laitig vum Kapällmaischter Wilhelm Bruch gsii. Zum Brogramm hän unter anderem em Wagner sy Tannhäuser-Ouvertüre, Stuck us dr Oopere „König Manfred“ vum Karl Reinecke un di 2. Rhapsodi vum Franz Liszt gheert. Vu 1890 bis 1919 isch s Orcheschter vum Gustav Starke glaitet woore, mit em Schwäärpunkt uf Oopere.
Anne 1910 isch dr Theaterböu ufgmacht un s Ensemble uf 60 Mitgliider uusgwytet woore. Noch em Eerschte Wältchrieg isch d Aarbet vum Camillo Hildebrand fuurtgsetzt woore. Anne 1924 isch dr Max Krüger dr nei Intendant woore un är het dr Ewald Lindemann (1924–1929) as eerschte Generaalmusikdiräkter (GMD) vum Orcheschter ghoolt. Är isch 1929 vum Hugo Balzer abgleest woore, wu 1933 Franz Konwitschny noogfolgt isch. Wu Franz Konwitschny 1938 Fryburg verloo het, isch dr Bruno Vondenhoff chuu. Ab 1945 het dr Wilhelm Schleunig d Laitig ghaa, wu 1951 vum Heinz Dressel abgleest wooren isch. Dr Hans Gierster het 1956 d Laitig ibernuu. No im isch 1966 dr Leopold Hager chuu un 1969 dr Thomas Ungar. Di chinschtlerisch Laitig vum Orcheschter un dr Oopere hän derno die Dirigänte (GMD) ghaa: Marek Janowski (1973–1975), Klauspeter Seibel (1975–1978), Klaus Weise (1978–1981), Ádám Fischer (1981–1983), Eberhard Kloke(1983–1989), Donald Runnicles (1989–1993), Johannes Fritzsch (1993–2000), Kwamé Ryan (2000–2003), Karen Kamensek (2003–2006), Patrik Ringborg un Gerhard Markson. Syter anne 008 isch der franzeesisch Dirigänt Fabrice Bollon Generaalmusikdiräkter.
Dradizionäll bstoot s Repertoire us Oopere un Kunzärt us ere uusgwoogene Mischig zwische Klassik un Modäärni. S Philharmonisch Orcheschter Fryburg engaschiert si au scho syt langem in dr Chinder- un Juugedaarbet.
John Webber
Dr John Webber, äigentlig Johann Wäber (* 6. Oktober 1751 z London; † 29. April 1793 z London), isch en änglische Mooler vo schwizerischer Härkumft gsi.
Lääbe
Dr John Webber isch dr Soon vom Bärner Bildhauer Abraham Wäber gsi, wo uf London usgwanderet isch, und isch dört uf d Wält choo. Vo 1757 aa het er z Bärn gläbt bi sinere umverhürooteti Dante Rosina Wäber, wo d Schwöögere vom Ebenist Mathäus Funk gsi isch. Vo 1767 bis 1770 isch er Leerling bim Landschaftsmooler Johann Ludwig Aberli gsi und het denn an dr Académie Royale z Bariis studiert. E groosse Däil vo sinere Zit het dr Webber z London gläbt.
Vo 1776 bis 1780 isch er as Zäichner uf die dritti Südsee-Expedizioon vom James Cook gange. Zrugg us dr Südsee het dr Webber bi Ustellige vo dr Royal Academy sini Wärk zäigt, und isch 1791 en R.A. (Köönigliche Akademiker) vo dr Royal Academy worde. Er het vor allem Landschafte gmoolt, mänggisch mit Gstalte din wie im Bild A Party from H.M.S. Resolution shooting sea horses, wo 1784 in dr Royal Academz usgstellt worde isch, und si The Death of Captain Cook isch as Stich bekannt worde.
Dr Webber isch 1793 z London gstorbe.
Bolazec
Bolazec (bretonisch Bolazeg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Bolazec lyt im Oschte vum Regionale Naturpark Armorique uf ere Hechi zwische 124 m un 268 m iber Normalnull, 63 km vu Quimper un 67 km vu Brest.
Gschicht
Bolazec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1448 as Botglazec (1536 Botlasec, 1536 Botglasec, 1591 Botgasel en Servignac, 1679 Botlazec).
Verwaltig
vu Bolazec isch. Bolazec ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Bolazec ghert zem Bretonisch.
Kyburg
Kyburg im Name händ folgendi Persone:
Lueg au:
Museum.BL
Museum.BL isch dr nöi Naame vom Kantonsmuseum vo Basel-Landschaft.
Es stoot zmitzt i dr Altstadt vo Lieschtel. Das grosse Huus, wos drinn isch, isch früener s kantonale Züghuus gsi.
S Museum schaffet i de Fachberych Gschicht, Natur und Volchskund. Es wott als Forum für d Kultur mit synen Uusstelligen und andere Aktiviteete über wichtegi Sache usem Kanton informiere.
Es psunders kantonals Theema isch d Induschtry, und do het s Museum.BL e gueti Samlig zu dr Härstellig vo Sydebänder.
Notker Balbulus
De Notker Balbulus, uf Tütsch Notker de Staggeli oder Notker I. (* um 840 z Jonschwil; † 6. April 912 im Chlooster Sanggale) isch en glehrte Mönch gsii, wo im Mittelalter im Chloster Sanggale gwörkt hett. Sis Lebe het de Ekkehard IV. uufgschribe. De Notker isch e Fründ vom Ratpert und vom Tuotilo gsii.
Werch
De Notker isch e bignoodete Dichter und Lyriker gsii, wo uf latiinisch gschrebe und tichtet hett. Sini Gesta Karoli Magni imperatoris („d Taate vom Chaiser Karl de Groossi“) usem Joor 883 wert zu de schönste Erzälige vom tütsche Mittelalter grechnet. Er isch au de Autor vonere Vita sancti Galli („s Lebe vom Hailige Gallus“) und de Dichter vom Sermo sancti Galli („Galluslied“) gsi. Denn het er au d Gschicht vom Erzmärtyrer Stefan mitem Name De sancto Stephano („Vom Hailige Stefan“) gschribe und no anderi Werch. Von im sind au vill chlinneri Gedicht. Er het um 884 s Liber hymnorum („Hymnebuech“) dichtet, vierzg gaistlichi Lieder, won er gad ono vertont het, drum zellt er au zu de wichtigste Lyriker vo de mittellatiinische Literatuur. Degege wert agnoo, ass s Werch Media vita in morte sumus nöd von em isch, sondern um 750 z Frankriich entstanden isch.
D Leerer vom Notker Balbulus sind de Iso und de Moengal gsii und zu sinene Schüeler ghööret de Apt Salomo (890-920), dem sin Brüeder Waldo und d Mönch Ekkehard I. und de Notker Pfefferchorn.
Schleifenbergturm
Der Schleifebäärgturm isch en Ussichtsturm z Lieschtel.
Dr Turm isch e Konstrukzioon vo Fachwärk us Staal. Er isch anne 1900 bout worde. Vorhäär isch a däre Stell uf em Schleifebäärg, em Bäärg öschtlich vo dr Stadt Lieschtel, scho nüün Joor lang e chleinere hölzige Ussichtsturm gsi.
Emil Müller
Dr Emil Müller (* 10. Merz 1893 z Gälterchinde; † 7. Hornig 1974 z Lieschtl) isch e Schwizer Architekt und Politiker gsii. Är isch reformiert und Bürger vo Langebrugg gsi.
Sys Läbe
Dr Emil Müller isch dr Soon vom Emil Müller, Leerer, und dr Anna Schäublin gsi. Im Joor 1947 het är d Antonia Naldoni vo Palazzuolo, Italie ghürotet. Är isch in d Bezirksschuel z Böckte gange.
Sy Bruef
Dr Emil Müller isch z Lieschtl in e Bouzeichnerleer gange, drno het är am Technikum z Burgdorf es Architekturschtudium gmacht. Drufabe het är bi Boufirmene z Lieschtl als Architekt gschafft. In de früeje 40er Joore het är denn z Gälterchinde es eiges Architekturbüro ufdoo. Är isch Schetzigsbeamte vo dr Geböideversicherig Baselland gsi.
Fritz Gysling
Dr Fritz Gysling (* 28. Juli 1895 z Züri as Friedrich Gysling, † 20. Juli 1984 z Züri) isch e Schwyzer Schbroochforscher gsii.
Läbe
Ùf d Wäld chùù ùn ùfwagse isch dr Fritz Gysling z Züri, Bùùrger vù Züri isch er aber èèrschd ane 1918 woore. Syyni Eldere sin dr Karl Gysling ùn d Marie geb. Schlegel gsii.
Ùf d Volchsschuel gangen isch er z Züri. Noch dr Schuel isch er an s Lèèrerseminar Küsnacht gange ùn hed am 22.09.1921 d Abschlùsbriefig as Primarlèèrer gmachd.
Im Èèrschde Wäldchrieg isch er yyzooge woore ùn hed syyni Uusbildig miese ùnderbräche. Wän er als Urlaub ghaa hed vùm Dienschd, hed er as Huuslèèrer bi dr Familie vùm Fiirschd vù Liechdeschdai im Palace Hotel z St. Moritz ùnderriichded.
Podgorica
Podgorica (Uussprooch []; dytsch veraltet Podgoritz) isch d Hauptstadt vu Montenegro. D Stadt het 185.937 Yywohner (Stand: 2011). Vu 1946 bis 1992 het d Stadt noch em Josip Broz Tito Titograd ghaiße.
Fritz Gysling
Läbe
Im SS 1918 hed er an dr Universideed Züri aagfange Romanischtik z schdudiere. Abgschlose hed er syy Schduudiùm mid ere Dokteraarbed bim Profässer Jakob Jud iber di romaanische Dialäkt vù dr Valle Anzasca im Piemont.
Podgorica
Geografy
Podgorica lyt in ere wyte Ebeni an dr Mindig vu dr Zeta in d Morača, wu vu Norde no Side dur Podgorica fließt.
Fritz Gysling
Läbe
Noch syynem Abschlùs am Lèèrerseminar hed er vierzg Joor lang an dr Wengi-Schuel z Züri as Sekundarlèèrer ùnderriichded
Podgorica
Gschicht
Anne 1326 isch Podgorica s erscht Mol as chlaini Sidlig gnännt wore. Langi Zyt isch si im Schatte vu Shkodra, Medun un dr Kischtestedt Bar un Budva gstande, speter derno au vu Cetinje. Ab dr Mitti vum 14. Johrhundert het d Stadt zum serbische Rych vum Zar Stefan Dušan ghert, derno zue dr Firschtedum vu dr Balšić (bis 1421), Lazarević/Branković (1421–1439/1444–1452) un dr Crnojević (bis 1466).
Fritz Gysling
Läbe
Am 8. Dezämber 1923 hed er d Ida Grossmann (1893–1960) ghyroode. Mid iire hed er zwee Siin ghaa. Noch em Dood vùn ere ane 1960 hed er derno am 11. Jäner 1968 d Lilli Sturzenegger (1917–1986) ghyroode.
Podgorica
Gschicht
Ab 1466 isch Podgorica Dail vum Osmanische Rych gsii. D Osmane hän do ne großi Feschtig böue. Uf em Berliner Kongräss anne 1878 isch Podgorica em Firschtedum Montenegro zuegsproche wore.
Fritz Gysling
Foorschig
Im Sùmer 1929 hed er zäme mid em Rudolf Hotzenköcherle Toonùfnaame vù dr Walserord z Italie vorberaided. Die Ùfnaame sin im Oktober 1929 vùm Wilhelm Doegen gmachd woore, verefendligd hän dr Gysling ùn dr Hotzenköcherle die Ùfnaame mid Abschdrifde derno ane 1952.
Zins
Zins (lat. census ‚Vermöögensschetzig‘) isch s Entgält, wo dr Schuldner em Glöibiger zaalt, für dass er em vorübergehend Kapital überloot. Die rächtligi Grundlaag doodrzue si Gsetz oder Verdrääg. D Hööchi vo Zinse, wo verdraaglig veriibart si, wird in ere Määrtwirtschaft grundsetzlig noch em Brinzip vo Aagebot und Noochfroog bestimmt. D Hööchi vo gsetzlig bestimmte Zinse cha vom Gsetzgäber festgläit wärde.
Podgorica
Gschicht
Im Erschte Wältchrieg isch Podgorica vu 1916 bis 1918 under eschtrychischer Bsatzig gstande. Ab 1918 het d Stadt mit en Chenigrych Montenegro zum Chenigrych Jugoslawie ghert. Im Zweete Wältchrieg isch d Stadt vu dr Italiener (1941–1943) un vu dr Dytsche (1943–1944) bsetz wore.
Zins
Begriff
S Wort Zins stoot emol für e Zinssatz, wo in Brozänt pro Zitintervall aagee wird, z. B. 5 Brozänt bro Joor. Doodrvo mues mä dr Zinsbetraag underschäide, also dr konkreet Gäldbetraag, wo bi Kreditzins us dr Hööchi vom verdleente Kapital und em veriibarte Zinssatz berächnet wird. Zinseszins isch dr Zins uf e Zins, wo zum Kapital drzue chunnt. Mathematisch wird in däm Zämmehang zwüsche dr äifache oder lineare Verzinsig und dr exponenzielle Verzinsig (Zinseszins) underschiide.
Fritz Gysling
Foorschig
Im romaanische Dialäkt vù Urnafasch, ital. Ornavasso, hed er iber 300 Läänwèèrder gfùnde ùn bschriibe, wù no us em friejere Walserdialäkt schdame, wù z Urnafsch bis in s 19. Jh. gschwäzd wooren isch.
Podgorica
Gschicht
Syt em 2. Apriu 1992 haißt d Stadt wider Podgorica.
Zins
Begriff
Nominalzins isch dr Zinssatz, wo für e Kredit veriibart oder zaalt wird, Realzins dr Zinssatz noch em Abzug vo dr Inflazioonsroote. Es cha vorchoo, ass dr Nominalzins negativ isch. Dr Realzins cha au bim ene positive Nominalzins negativ si, wenn d Inflazioonsroote hööcher isch als dr Nominalzins. Dr Effektivzins isch dr Zinssatz, wo mä überchunnt, wemm mä dr Nominalzins und witeri Faktore, wo dr Briis bestimme wie z. B. Gebüüre, iibeziet.
Fritz Gysling
Foorschig
Im Zäntrum vù dr Forschig isch fir dr Gysling aliwyyl dr Mänsch gsii, syyni Gschiichd, syyni Bryych, syyni Schbrooch. E guedi Sachchändnis vù dr Lääbenswyys, vù dr Wäärchzyyg ùn Gschiirer, vùm Huusböu, vù dr Landschafd mid iire Dier- ùn Bflanzewäld isch fir iin imer d Voruussezig gsii fir e äärschdhafdi Schbroochwiseschafd.
Zins
Begriff
As Zinsstruktur bezäichnet mä d Abhängigkäit vom Zinssatz vo dr Duur von ere Gäldaalaag.
Podgorica
Partnerschafte
Podgorica het Partnerschafte mit deäne Stedt:
Fritz Gysling
Foorschig
Wän sich dr Gysling mid dr Walserdialäkt z Italie bschefdigd hed, hed er des nie us ere nostalgische Sentimentalideed uuse gmachd: ''Mir hyyle dääre Vergangehaid nid noo. Was is blybd, was mir chene due, was mir sole due, isch: d Schbroochräschd vù dr siidwalserische Gmainschafde sorgfäldig samle ùn sichde.'' (Zitat ibersezd us: Die Alpen 49, 1973, S. 81).
Grossmünster
S Grossmöischter isch e reformierti Chile, wo i de Altschtadt vo Züri, südlich vom Dörfli steit. So wie vom Fraumöischter uf de andere Siite vo de Limmet sin de Felix un d Regula d Patrön vo dere Chile, sit em 13. Johrhundert zämme mitem Exuperantius. )
S Grossmöischter mit de guet erhaltene romanischen Architektur und de beide Türm, wo me wyt über d Stadt hi gseht, isch es wichtigs Boudänkmol vo Züri, und der Karlsturm isch de bescht öfentlech zuegänglech Ussichtspunkt zmitzt i de Stadt.
Name
De Name «Grossmöischter» chunt us de Ziit vom 14. Johrhundert. I de eltischte Urkunde wird d Chile uf latinisch Turicina ecclesia gnennt, was uf Dütsch «Chile vo Züri» heisst.
S latinische Wort für Möischter, Monasterium, findt sich zum erschte Mol im Johr 1272 und d Variante Grosses Münster sitm Johr 1322. 1639 schribt der Johann Jakob Breitinger Unsers Grosse Münster. )
Legände
D Gründigslegände stammt usem früene 9. Johrhundert und isch imene Buech vo de Stiftsbiblioteek Sanggalle überliferet. Di beide Namenspatrön vo de Chile, de Felix un d Regula, hei nach dere Legände im 3. Johrhundert zu de Thebäische Legion ghört, wo ma z Saint Maurice (latinisch: Agaunum) im Wallis als Chrischte hiigrichtet hät. Em Felix un de Regula isch d Flucht uf Züri glunge, wo se denn d Römer doch verwütscht und umprocht hei.
Dete, wo hüt d Wasserchilen isch, sind si nach de Legände enthauptet worde, si händ ihri Köpf aber gnoo un sind – wie s im ene Pricht heisst – «vom Fluss 40 Ellen weit bergan bis zur Stätte, wo sie begraben werden wollten, 200 Ellen vom Kastell entfernt,» gloffe.
Gschicht
Ab em 8. Johrhundert cha ma a de Stell, wo hüt s Grossmöischter stoht, en Erinnerigsbuu an di beide Märtyrer vermuete. Au en chline Konvent, wo sich um d Pilger gkümmeret hät, häts gää. Dur archäologischi Untersuechige weiss ma vo eme römische Gräberfäld ums dä Platz umme. I de Chile hets noch kei Grabige in dere Beziehig gäh.
Um s Johr 870 umme het Karl de Dicki de Konvent in es Chorherreschtift la umwandle. Das het en Uufwertig vom Grossmöischter bedüütet, und i säbere ziit wird au d Gründigslegände ufgschribe worde sii. En Teil vo de Relikwie vom Felix un de Regula het me dänn im Johr 853 is Fraumöischter praacht. So isch en Wallfahrtswäg vom Grossmöischter, wo s Grab vo de Heilige nach de Legände isch, über d Wasserchile, wo di beide si hiigrichtet worde, und d Limet bis zum Fraumöischter entstande, wo d Hauptrelikwie vo de beide uufbewahrt worde sind.
Bim Grossmöischter isch es bedüütends Chorherrestift vom Bischtum Konstanz gsi. Um 1100 het me z Züri unter em Propst Rudolf II. vo Hombärg s noi Möischter afange baue. Fertig worde isch es öppe zwüsche 1220 un 1230. De Aafang vom romanische Noibau het d Krypta un de Chor gmacht. D Altär sin 1104 un 1107 gweiht worde. Zwüsche 1120 un 1130 het ma dänn rund um de bschtehendi Bau zerscht d Süd-, dänn d Wescht- und zum Schluss d Nordmuur boet. Uf de Weschtsiite isch dänn zwüsche 1130 un 1150 d Frontsiite entstande, wo uf zwei Türm isch aaglägt gsi. De südlich Turm het ma z erscht numme bis uf d Höchi vo de Empore bauet, us em nördlich het ma 1150 s erscht Mol s volli Glüt ghört. I de zwäite Helfti vom 12. Johrhundert het me i de noie Chile di letschte Räscht vom Vorgängerbau, wo immer no do gsi sind, abgrisse. In ere sechste Bauetappe het me bis 1220 oder 1230 no e paar Änderige vorgnoh un de Südturm no e chli höcher gmacht. Uf d Initiative vom Hans Waldmann isch in de Johr 1488 bis 1492 de Südturm uf di gliichi Höchi wi de Nordturm baut worde un me het d Pyramidedächer dur Nadelhelm ersetzt. 1501/1502 het ma de Dachriter, wo bim Brand 1498 kabut gangen isch, in sinere hütige Form wider ufbaut.
Im 13. Joorhundert het de Konrad vo Mure als Chorherr am Grossmöischter gwürkt. Er isch Lehrer a dr Stiftsschuel, Kantor und Autor vo verschidene Schrifte gsii. Im 15. Joorhundert isch dr Felix Hemmerlin e wytume bekante Chorherr vom Grossmöischter gsii. D Chile isch für de Afang vo de Reformation z Züri wichtig, wil sit em 1. Jänner 1519 de Huldrych Zwingli de Lüütprieschter am Grossmöischter gsii isch – drumm fiiret Züri anne 2019 s Jubilèèum «500 Johr Zürcher Reformation». 1524 sin alli Altarbilder us de Chile usegnoh worde, 1525 au s Chilegrät. S Huus vom alte Stift vom Grossmöischter isch denn sid am 16. Johrhundert als Schuel bruucht worde; das isch s Collegium Carolinum gsi, wo im 19. Jorhhundert druus d Uni Züri entstanden isch; die hät bis hüt in ihrem Logo s Bild vo der Grossmöischter-Turmfassaade.
Nach eme witere Brand im Johr 1763, wo wägemene Blitzschlag im Gloggeturm entstanden isch, het ma 1770 beidi Türm e chli umbaut, un 1781 bis 1786 sin Turmabschlüss so gmacht worde, wi me se hüt no gseht.
1933 het de Augusto Giacometti grossi farbegi Fäischter für in Chor gmacht.
Bis im Johr 2018 isch s Stadtgebiet rund um s Grossmöischter als eigeni Chilegmeind organisiert gsi. Ufe 1. Jänner 2019 isch die i de noie grosse reformierte Chilegmeind vo de Stadt Züri uufggange, wo 32 bisherige Chilegmeinde mitmache. D Grossmöischterpfarrei ghört zum erschte Kreis vo de nöie Chilegmeind.
Guggisberg
Guggischbärg (amtlech Guggisberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Guggischbärg ligt im Voralpepiet, zwüsche Schwarzwasser u Seise. D Gmeindsflächi bsteit us 52,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 39,1 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Schwarzeburg, Rüschegg, Oberwiil, Plaffeie u Auterschwüu.
Gschicht
Guggischbärg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1076 aus Mons Guchani. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Schwarzeburg ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,6 % gläge.
Religion
82,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,4 %, CVP 0,6 %, EVP 3,9 %, FDP 1,9 %. GLP 2,8 %, GP 5,4 %, SP 8,3 %, SVP 53,3 %, Suschtigi 9,4 %.
Gmeindspresidänt vo Guggischbärg isch dr Jakob Schmied (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1660 Ywohner 98,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Guggischbärg ghört zum Höchstalemannisch.
Notker Piperisgranum
De Notker Piperisgranum oder uf Tütsch Notker Pfefferchorn und au Notker II. (* um 905; † 12. November 975 im Chlooster St. Galle) isch e Mönch und Arzt im Chlooster Sanggale gsi.
De Notker isch birüemt gsii weg sinene guete Kentniss i de Hailchund und isch drum au vom Chaiser Otto I. gförderet wore. Von im sind au Illustratione vo Büecher bikannt und au e paar latiinischi Versli. Sii Neff, de Nokter, isch vo 971 bis 975 Apt vom Chlooster Sanggale gsii.
Über sin Öbername „Pfefferchorn“ gits verschidnig Mainige, di ainte seget er hebi de Name weg sim Medizinchästli, anderi wel er en scharfe Verstand gha hebi, dritti weg sim Temperament und vierti wel er furchtbar asketisch glebt ha söll.
Íñigo Ortiz de Retez
Dr Íñigo Ortiz de Retez isch e spanische Seefahrer un Entdecker im 16. Johrhundert gsii.
Am 16. Mai 1545 isch dr Ortiz de Retez as Kommandant vu dr San Juan vum Hafe vu Tidore, ere Insle vu dr Molukke, losgsäglet. Im Juni isch er zue dr Insle Neiginea chuu un isch an dr Nordkischte lang gsäglet. Am 16. Juni isch er an drei Insle verbychuu, wun er La Sevillana (Supiori Island), La Callega (Biak Island) un Los Martyre (Numfor Island) gnännt het.
Am 20. Juni isch er dr Mindig vum Mamberamo glandet, wun er San Augustin gnännt het. Är het d Insle fir di spanisch Chrone in Bsitz gnuu un si „Nueva Guinea“ gnännt, wel ihn d Kischte un d Yywohner an die vum weschtafrikanische Ginea gmahnt het.
Dr Ortiz de Retez isch derno no Norde un schließli wider uf Tidore zruckgsäglet, wun er am 3. Oktober 1545 aachuu isch.
Rottenacker
Rottenacker, ao Rotteacker (dt. Rottenacker), ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 68,6 % Landwirtschaftsfleche, 6 % Wald, 19,3 % Sidlongsfleche ond 6 % sonschticher Fleche.
Nochbergmeode
D Nochbergmoede vo Rottenacker send Eenge, Mõndergenge ond Õnderschtẽä.
Verwaltong
Rottenacker hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge ond Reächteschtõẽ zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Karl Hauler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Rottenacker ghert zom Schwäbisch.
Zinsverbot
Mit Zinsverbot isch s Verbot im Alte Testamänt vo dr Biible und im Koran gmäint, Zinse z verlange. Daas Verbot het lang au im Christedum gulte, isch denn aber im spoote Middelalter abgschwecht und schliesslig ganz ufghoobe worde. Au ganz ufghoobe isch s Zinsverbot in dr Bahai-Religion worde, aber s Brinzip vo dr Grächtigkäit und vom rächte Maass isch e Bedingig drfür. Im Islam gältet s Zinsverbot immer no.
Gschicht
Christligi Undernäämer häi aber immer mee Gründ und Usreede erfunde, wiso mä doch Zinse döf nee: wie zum Bischbil wenn im Gäldverdleener e Schaade chönnt entstoo, oder wenn er e Vordäil chönnt verliere. Im 16. Joorhundert het denn s wältlige Rächt in immer mee Länder s Zinsverbot ufghoobe: Z Ängland 1545, oder d Riichsabschiid im Dütsche Riich in de Joor 1500, 1548 und 1577, wo e Zins vo fümf Brozänt für gsetzlig erkläärt häi. Die Zinsroote isch im Westfäälische Friide 1648 bestäätigt worde. Hüte isch vom Zinsverbot in westlige Gsellschafte nüm vil übrig: es git Staate, wo dr Zinseszins und dr Wuecher beschränke.
Die islamischi Scharia verbietet Zins bis hüte. Aber s islamische Bankewääse het au do Mööglikäite gfunde. Mä daf am ene Handel oder ere Investizioon verdiene, au Handelsfinanzierige, Kredit uf Risikokapital, Vermietige, Leasing und dr Roostoffhandel si erlaubt. Die üübligsti Form vo dr Inwestizioon isch aber s Chaufe vo Akzie vo brivaate und öffentlige Undernääme; denn Diwidände gälte nit as Zinse, wil d Akzionäär nid umbedingt Diwidände uszaalt bechömme.
Wald (Begriffsklärung)
Wald stoot för:
Wald isch de Name vo folgende Gmeinde:
Botmeur
Botmeur (bretonisch Boneur) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Wald (Begriffsklärung)
Wald isch en Ortsteil z Östriich:
Botmeur
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Wald (Begriffsklärung)
Wald isch au:
Botmeur
Geografi
Botmeur lyt im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique), am sidlige Rand vu dr „Monts d'Arrée“ uf ere Hechi zwische 225 m un 382 m iber Normalnull, 45 km vu Quimper un 42 km vu Brest.
Gschicht
Botmeur isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1444 as Botmeur.
Meghan Trainor
D’ Meghan Elizabeth Trainor (* 22. Dezamber 1993 uff Nantucket, Massachusetts) ìsch a àmerikànischa Popsangera un Liadermàchera. Bekànnt worra-n-ìsch sa ànna 2014 mìt ìhrer äärschta Sìnggel All About That Bass, wo Nummer-Ains-Hit ìn da Verainigta Schtààta worra-n-ìsch. Ìn dr Walt ìsch d’ Sìnggel mehr àss 11 Millioona Mol verkàuift worra. Insgsàmt hàt d’ Trainor biim Label Epic Records viar Schtüdio-Àlba veräffentligt. Sa hàt mehrera Priisa bikumma, drunter dr Grammy Award 2016 vum „Bäschta Näija Kìnschtler“.
Botmeur
Verwaltig
vu Botmeur isch. Botmeur ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Botmeur ghert zem Bretonisch.
Martina Clavadetscher
D Martina Clavadetscher (* 1. Augschte 1979 z Zoog) isch e Schwyzer Autori.
Tiernamen Rheinbischofsheim
Tiernäme vo Besche i de Stadt Rhinai
Martina Clavadetscher
Lääbe
D Martina Clavadetscher isch z Brunne ufgwagse un vu 1994 bis 1998 uf s Gimnasium im Kollegium Schwyz gange. Derno het si Dytschi Literatur, Linguischtik un Filosofy an dr Uniwersideet Fryburg i. Üe. studiert. Anne 2006 isch am Lozärner Theater ire eerscht Theaterstuck Drei Frauen urufgfiert wore (Reschy: Sophie Stierle). Anderi Theaterstuck sin Gemeinsam, wu 2009 am Schauspielhaus Hamburg urufgfiert woren isch, un 2013 s Stuck Deliver My Heart!, wu im Südpol Lozärn Premiere ghaa het.
D Clavadetscher schrybt un liist regelmäßig d Radio-Kolumne Apropos fir s Schwyzer Radio SRF 1. Anne 2012 isch ere dr Kulturferderbrys vum Kanton Schwyz verlihe wore. In dr Theatersaison 2013/14 isch d Clavadetscher im Rame vum Ferderbrogramm «Stücklabor Neue Schweizer Dramatik» Huusautori am Lozärner Theater gsii. S Ufdragsstuck My only friend, the end, wu um des Zyt entstande isch, isch im Merz 2014 urufgfiert un in dr Juni-Uusgab vu dr Fachzytschrift „Theater der Zeit“ abdruckt wore.
2014 isch ire Prosa-Debüt Sammler erschine, wu si zum Ufdritt Schwyz demit an d Buechmäss Leizig yyglade woren isch.