cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
EHC Bülach
Gschicht
Dr EHC Bülach isch 1942 gründet worde und het am Aafang im ene Wald in dr Nööchi vom Stedtli gspiilt. Spööter isch er ins Sportzentrum Hirsle züüglet. E baar bekannti Spiiler stamme us em Noochwuggs vom EHC Bülach, z. B. dr Reto Pavoni, d Chlote-Legände Felix Hollenstein oder dr Severin Blindenbacher. In dr Sesong 2009/10 isch d Mannschaft bis in Viertelfinal cho, wo si gege dr EHC Winterthur verloore het. In dr Sesong 2011/12 isch si bis ins Playoff-Final cho, und het au dört gege dr EHC Winterthur verloore.
I de Sesong 2013/14 isch d Florence Schelling, Gooli vo de Schwizer Fraue-Hockey-Nati, im Gool vo de 1. Mannschaft gstande.
S Stadion
Dr Veräin spiilt sini Häimspiil im Sportzentrum Hirsle, wo hüte (2011) bis zu 3'100 Zueschauer Blatz häi. Dr Zueschauerrekord bim ene Häimspiil vom EHC Bülach isch 3'400, won er gege d ZSC Lions gspiilt het.
Bagnères-de-Luchon
Bagnères-de-Luchon (au Luchon, okzitanisch Banhères de Luishon) isch e franzöösischi Gmäind und e Häilbad im Departemänt Haute-Garonne in dr Région Midi-Pyrénées. Es lit im Daal vo dr Pique, dört wo iire lingg Näbefluss Neste d’Oô, wo do au One häisst, in sä iinefliesst, zmidst in de franzöösische Pyreneä, südlig vo Montréjeau und Saint-Gaudens nooch bi dr spanische Gränze. Bagnères-de-Luchon het Iiwooner (Stand ).
Warth
Warth isch de Name vo folgende geografische Objekt:
Ortstail:
Gebäude:
Bärge:
Warth isch de Name vo folgende Persone:
Altheim (bei Ehingen)
Aalde (dt. Altheim) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoedsgliderong
Zue Aalde gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Aalde ischt zom erschte Mol gnennt worde em 14. Jh.
Verwaltong
Aalde hot mit dr Gmoe Allmendenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Robert Rewitz
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Aalde ghert zom Schwäbisch.
Bundesstraße 34
D Bundesstrõßè 34 (Abkürzung B 34) isch è Bundesschtrõß z Dütschland. Si füürt vo Basel am rächtè Hochrhyufer un s Chläggi un s Reièt un dè südliche Hegau gu Ludwigshaffè am Boddèsee.
D Bundesstrõß fangt am Gränzübbergang Gränzach-Wyylè bim Gränzacher Horn aa, un gòt am Hochrhy nõch am Nordufer uèzuès übber Rhyfäldè, Säckingè un Waldshuèt bis Ärzingè. Dort gòt si witter als Schwizer H 13 übber Territorium vom Schaffuuserland, gnauer am linkè Rand vo dè Chläggirünni gu Schaffuusè un vo dört als Schwizer A4 nõch Tääingè i s Reièt. Als dütschi Bundesstrõß füürt si witter übber Gottmèdingè, Singè un Radolfzèll bis Ludwigshaffè am Boddèsee, wo si uff d B 31 drǜfft.
Zwüschè Rhyfäldè un èm Gränzübbergang Ärzingè/Traadingè sowiè zwǜschè m Gränzübbergang Tääingè/Biètingè un dè Aaschlussschtell Gottmèdingè a dè A 81 isch d B 34 è Deilschtugg vo dè E 54 Paris-Münchè.
Urschprung
D Fèrnstrõß vo Basel nõch Konschtanz, d Hochrhyschtrõß, isch i dè früè Neuzit als Könnigsschtrõßè benamst worrè un um 1767 zuè nèrè Chaussee uusbaut worrè. Dörtzmòls sin au neui Bruggè übber d Steina, d Wuètè un Schlüècht baut worrè. 1780 isch è zweimòl wöchentlich vokeerendi Boschtkutsch zwüschè Basel un Konschtanz ygrichtet worrè.
Früèneri Streggè un Bezeichnungè
D Landschtrõß vo Basel nõch Schaffuusè isch 1901 als ''Badischi Staatsstrõß Nr. 48'' bezeichnèt worrè. Witter isch si gangè übber s Hèrblingerdal i s Reièt un s Hegau bi Singè, Stockach un Mäßkirch uff Ulm, sèlli Strõß isch 1901 als ''Badischi Staatsstrõß Nr. 62'' bezeichnèt worrè.
Bi dè urschprünglichè Nummeryrung 1932 isch diè dõmòlig Fèrnvokeersschtrõß 34 (FVS 34), 1934 in Rychsschtrõß 34 (R 34) umbenamst, nu vo Basel bis Singè gangè. Dört isch si uff diè hütig B 33 droffè, wo dörtzmòls nõch Ludwigshaffè am Boddèsee witter gangè isch.
Wôrend èm Zweitè Wältchrièg isch d R 34 õßi s sit 1940 unter dè Zivilvowaltig vom Dütschè Rych stehende Obberelsass volängerèt worrè un isch dört vo Belfort chò un übber Chavannes-sur-l’Étang (Schaffnèt am Wyèr) un Altkirch gloffè, wo diè dõmòlig Rychsstrõß 396 chrützt worrè isch, zum Rhy bi Saint-Louis (Haut-Rhin) (Sankt Ludwig) am Oberrhy nördlich vo Basel.
Ersetzunge
È Deilschtugg bi Radolfzèll isch durch d B 33 ersetzt worrè.
È witters Deilschtugg isch zwǜschè Säckingè un Albrugg durch d dõ als Chraftfaarschtrõß klassifizyrti A 98 ersetzt worrè, vo allèm d Ortsdurchfaarè Luttingè, Laufèburg mit èm Heiliggeischtbuckel un Hauèschtei.
Tourismus
D B 34 vobindet s Obberelsaß mit dè Boddèsee-Region, beides sin attraktyvi touristischi Deschtinationè. Im Volauf vo dè B 34 sin witeri Zyl z erreichè, welli für Tourischtè relevant sin:
Aamerkig
<references group="Anm." />
Liste der Kulturgüter in Zürich
D Lischte vo de Kulturgüeter z Züri isch es Verzaichnis vo däne Sache i de Stadt Züri, wo gmäss em Schwizerische Inventar vo de Kulturgüeter für d Schwiz wichtig sind.
Das nazionale Verzaichnis isch uf de Grundlaag vo de Haager Konvenzion zum Schutz vo Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em ''Bundesgsetz vom 20. Juni 2014 über de Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt und de Verornig vom 29. Oktober 2014 über de Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt'', i allne Kantön und für jedi Gmaind gmacht worde. Me underschaidet i däm Syschtem d A-Objäkt, wo as nazional, d B-Objäkt, wo als kantonal, und d C-Objäkt, wo as regional wärtvoll aglueget wärded.
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva (* 27. Oktober 1945 z Caetés, Pernambuco) isch e brasilianische Politiker. Är isch vom 1. Jänner 2003 bis zum 1. Jänner 2011 Bresidänt vo Brasilie gsi und isch das wider sit em 1. Jänner 2023.
Er isch e Gründigsmitgliid vo dr brasilianische Arbeiterpartei Partido dos Trabalhadores. 2002 isch er zum Staatsbresidänt gwehlt worde. Im Johr druf het er s Amt adrätte. Bi dr Bresidäntschaftswahle im Oktober 2022 isch er wider gwelt wore.
Dr Lula isch as Luiz Inácio da Silva uf d Wält cho. Spöter het er si Spitzname „Lula“ (Lula, Lulu und Lu si Spitznäme vo „Luis“) offiziell in si Namen ufgnoh. Bi dr brasilianische Bevölkerig isch er as Lula bekannt.
Rinquelle
D Rinkwelle liit bim Dorf Amde im Kanton Sanggale. Es isch e Charschtkwelle.
D Kwelle isch zwüsche mächtige Schichte vo Chalchstei in ere Felswand über em Waalesee entstande. S Wasser, wo sech im Bärgmassiv zwüsch em Speer und de Churfirschte i underirdische Klüft sammlet, lauft a däre Stell us ere grosse Hööli use. Wenn s uf de Bärge starch grägnet het, chunt us der Kwelle e schöne Wasserfall, wo 40 Meter höch abegheit. S Wasser lauft in Beerebach, wo vom Arvebüel abeflüsst und i der Nöchi vo der Rinkwelle no wyteri Wasserfäll het. Zunderscht mündet der Bach bi Betlis in Waalesee.
Wenn s i der Hööli wenig Wasser het, undersueche Hööletaucher d Gäng im Bärg hinder der Kwelle. Bis jetz kännt me dervo e Streki vo 1920 Meter.
Willi Keller
Dr Willi Keller (* 1952 z Petersdal) isch e dytsche Schurnalischt un Autor. Mer chännt en in dr Region vor allem as Sage-Sammler.
Lääbe
Dr Keller isch z Petersdal uf d Wält chuu un z Ibach-Löcherberg bi Oppenau ufgwagse. No dr Volksschuel z Löcherberg het er Schuel het er im Internat vu dr Haimschuel Lender z Sasbach 1971 s Abitur gmacht. Är het dernoi z Heidelberg un z Fryburg Bolitik, Gschicht un Germanischtik uf Lehramt studiert. .uf Lehramt studiert. Wel er kai Stell as Referendar kriegt het, het er e Volontariat bim SWF im Heerfunk un Färnsee aagfange. Är het derno bis zue syre Ränte as Nochrichteredakteer bim SWF gschafft. Hit läbt dr Keller bi Offeburg.
Wu dr Oppenauer Apetheker Rainer Fettig Aafangs 1980er Johr fir dr Historisch Verain Oppenau e Vordrag iber lokali Sage het solle halte, het där dr Keller gfrogt, eb är d Sage chennt lääse. Dodermit het em Keller sy Inträssi an Sage us dr Region aagfange, iber d Johr het er e großi Sammlig mit iber 1000 Sage ufböue. Är het in alte Sagebiecher un Ortschronike noogläse, het in Archiv un Bibliotheke recherchiert, het mit Yyhaimische gschwätzt, un d Johrgäng 1907 bis 1969 vu dr Renchtal-Zytig duregluegt. Anne 1985 het er sy erscht Sage-Buech publiziert, d „Sagen des Renchtals“. Insgsamt het er bis 2015 siibe Biecher mit Sage us dr Region uusegee, d Sage dodin het nit in dr Orginalsproch publiziert, nai, är het si in di hitig Sproch un Schrybwys iberdrait.
Mittlerwyli het er aagfange Krimi („Schwarzwaldkrimi“) schrybe, sy erscht Krimi „Irrglaube“ isch 2018 uusechuu, dr zweet, „Tannenruh“, 2020.
Dernäbe schrybt er au Gschichte un Gedicht uf Alemannisch. Anne 2016 het er bim Díaläktwettbewärb Lohrer Murre zäme mit dr Anita Vogel un dr Anette Zirlewagen-Burzlaff uf dr zweet Blatz in dr Kategory Prosa chuu. 2018 het er bim nämlige Wettbewärb mit dr Gschicht De Loimebuckel dr erscht Bryys in dr Kategory Prosa gwunne un 2019 dr erscht Bryys in dr Kategory Lyrik mit em Gedicht Raimlosi Zidde. 2021 het er mit em Gedicht „Noch de Mahd“ wider dr erscht Bryys in dr Kategory Lyrik gwunne.
D Willi Keller isch syt vyl Johr Mitglid vu dr SPD. Är isch vu 1987 bis 2012 Vorsitzer vum SPD-Ortsverain Oppenau/Bad Petersdal-Griesbach gsii, vu 1980 bis 1991 un vu 1999 bis 2009 Mitglid im Gmairot vu Oppenau un ab 1989 Mitglid vum Kraisdag. emeinderat
Diaspora
Mit Diaspora (vo griechisch διασπορά, Verschtreutheit) meint mä Gmeinde vo religiöse oder ethnische Gmeinschafte wo as Minderheite verschdreut under Anderschgläubige oder Aaghörige vo ethnisch verschiidene Gmeinschafte läbe und d Gebiet sälber wo si wohne.
Die jüdischi Diaschbora
Urschbrünglig isch dr Begriff Diaschbora für die jüdische Siidlige wo im babylonische Exil entschdande si. Dr Uusdruck isch zum erschde Mol in däm Zsämmehang in dr Septuaginta, dr altgriechische Übersetzig vom hebräische Tanach, wo die ältischti Übersetzig vom ganze Tanach isch, bruucht worde.
Hützudag meint me drmit alli Jude wo nit z Israel läbe. S hebräische Wort Galut (גלות) wird öfters bruucht in däm Zsämmehang, vor allem wenn mä än unfreiwilligi Exilierig meint, susch bruucht mä im allgemeine s Wort Diaschbora.
Die katholischi Diaschbora
Mä redet vo erä katholische Diaschbora, wenn im ä Gebiet d Katholike weniger as ä Drittel vo dr Bevölkerig uusmache, in Nord- und Nordweschdütschland, in de skandinavische und emä Deil vo de angelsächsische Länder.
Die armenisch Diaschbora
Im Lauf vo ihrer Gschicht si d Armenier immer widr vo Eroberer, vor allem vo de Perser, de Araber, de Mongolen und de Türken, underdruckt und verdriibe worde. Die Überläbende si in d Länder vom Middlere Oschde, Europa und Amerika gflüchtet, wo si Gmeinde bildet hai.
Die irisch Diaschbora
Im 19. Johrhundert si vili Ire vor allem wäge Hungersnöt nach Ängland und in die Vereinigte Schdaate uusgwanderet.
Nufringen
Nufrenge (dt. Nufringen) ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 45,2 % Landwirtschaftsfleche, 26,8 % Wald, 26,3 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Nufrenge gheret kone weitere Ortsdoel..
Gschicht
Nufrenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1182.
Verwaltong
Nufrenge hot mit dr Stadt Haerebärg ond dr Gmoed Deckepfrõnn a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Schuldese ischt d Ulrike Binninger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Bréhan
Bréhan (Gallo Berhaund-Lódeyac, bretonisch Brehant-Loudieg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Bréhan lyt 45 km vu Vannes un 62 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 45 m un 158 m iber Normalnull.
Gschicht
Bréhan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1269 as Brehant Lodoiac (1330: Brechant Loudeac, 1424: Breant, 1453: Brehant Loudeac, 1516: Brehant-Loudeac, 1779: Brehand-Loudéac).
Verwaltig
vu Bréhan isch. Bréhan ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Bréhan ghert zum Gallo.
Converso
As Conversos (Pl. vo Converso) het mä im spanische und bortugiisische Sproochruum Juude bezäichnet, wo zum katholische Christedum konwertiert häi, und deren iiri Noochkomme. De Konwertite us dr maurische Bevölkerig, wo vom Islam zum Katholizismus konwertiert häi, het mä Moriscos (uf Dütsch: Moriske) gsäit.
Zerst häi d Conversos scho nume wägen iirem Akt vo dr Waal as usgezäichneti Christe gulte. In de mäiste Fäll het d Konwersioon aber under Zwang stattgfunde und d Conversos si vilmol under em Verdacht gstande, ass si Krüptojuude sige und iiri alti Religioon witer wurde usüebe. Vom 13. Joorhundert aa isch en Antisemitismus gege die Nöi-Christe (cristianos nuevos span. / cristãos novos port.) ufchoo. Die Spannige, wo au vo wirtschaftlige Inträsse vo de Alt-Christe (cristianos viejos span. / cristãos-velhos port.) cho si, si denn am Ändi vom Middelalter zun ere Verfolgig vo de Conversos dur die Spanischi Inkwisizioon worde. Vom 15. bis ins 19. Joorhundert het jeede, wo z Spanie e hööchers Amt het welle iinee, uf en Uniwersidäät het welle go studiere oder eme Orde het welle biidräte, müesse bewiise, ass si Bluet räin sig, das häisst, ass er nit vo Juude oder vo Muslime wurd abstamme.
Converso und Marrano si in dr hütige Forschig die gängige Bezäichnige für Juudeoconversos mir ere iberische Härkumft und deren iiri Noochkomme.
Lueg au
Marrane
Zählwort
In e baar Sprooche si Zelwörter obligatorisch, si müesse bi jedere Aagoob von ere Mängi verwändet wärde. Zu deene Sprooche ghööre under anderem die sinotibetische Sprooche (zum Bischbil Chinesisch) und d Kam/Tai/Sprooche (zum Bischbil Thai). Dört bilde d Zaal und s Zelwort zämme e Zaalwort. Je noch dr Bedütig vom zelte Begriff (wie langi Gegeständ, flachi Gegeständ, Dier, Mensche, Buechsite, Bärg usw.) muess mä e bassends Zelwort weele. S Japanische het e Hufe Zelwörter us em Chinesische übernoo.
Im Dütsche git s no Räst vo Bildige, wo früener üüblig gsi si: zwäi Laib Broot oder zwäi Glas Milch (statt zwäi Gleeser Milch). Anderi Bischbil im Dütsche si Blatt, Bund, Gramm, Kilo, Maa, Baar, Pfund, Sack, Schuss und Stück.
Luddi
Luddi (aigeni Schryybwyys: LUDDI) isch e Rockband us em Schwaarzwald, wu sälber gschriibeni Lieder uf Alemannisch spiilt.
Gschiicht
Luddi isch um d Brieder Manuel un Christopf Dörflinger vu Birchedorf entstande. Di beede un di andere drei Bandmitgliider, dr Jürgen Schmidt, dr Thilo Rebmann un dr Simon Frommherz, chänne si, syter as si Chinder gsii sin und hän friejer zäme in dr Draachtekapäll Birchedorf gspiilt.
Ire eerscht Ufdritt as Rockband hän si am 25. April 2002 vor Schueler*ne vum Klettgau-Gimnasium z Düenge im Rame vum 50-jehrige Landesjublieum vu Baade-Wiirtebäärg ghaa. Scho im eerschte Johr hän si au ire eerscht Album „FÜÜRIOO“ uusebrocht.
Stilistisch spiile si ne Mischig us Rock, Blues, Brass, Funk un Ballaade. Im Lauf vu dr Johr hän si Hunderti vu Ufdritt z Baade-Wiirtebäärg, aber au in dr Schwyz un z Frankryych ghaa.
Anne 2005/2006 hän si bim Gerhard-Jung-Wettbewäärb mitgmacht und en erschte Bryys in dr Kategory Lied gwunne. Im Johr 2014 hän si bim renommierte Chlaichunschtbryys Baade-Wiirtebäärg en Feerderbryys iiberchuu.
Bandmitgliider
Mänkmol spiilt au dr Martin Bürger am Bass as „Verstärkungs-LUDDI“ mit.
Bürglen TG
Bürgle isch e Gmeind im Bezirk Wiifelde im Kanton Thurgau.
Gmeind Bürgle
E Brugg über d Thur verbindet Istighofe im Süde mit Bürgle. Wiiter ghöred die früenere Ortsgmeinde Opfershofe (nöd z verwechsle mit Opfershofe SH) und Leimbach im Nordoste zur politische Gmeind Bürgle. Zum Dorfbild ghört s Schloss Bürgle, wo zum Teil die eint Primarschuel beherbergt, und de chli alti Dorfchern, wo sich am Fuess vum Schloss erstreckt.
Fasnacht
En Gheimtipp isch au d Bürgler Fasnacht. Alljöörlich dur d Schlosshüüler organisiert, gilt z Bürgle wääred 6 Tag – jewiils Ziischtig bis Sunntig – Usnaamezuestand. Seis a de traditionelle Metzgete, a de bekannte Beizefasnacht, am Bürgler Maskeball oder am Fasnachtsumzug, d Bürgler und vili anderi sind gern debi und frööned di fasnächtlichi Kultur.
Alpeland
Alljöörlich findet im Mai s Alpelandfestival statt. S gits sit em 2003 und s durt 4 Täg, jewils vom Dunnschtig bis Sunntig. Gäst sin zum Bispiil d Francine Jordi, d Blaumeise (beidi 2006) und de Hansi Hinterseher (2005) gsi.
Amstetten (Württemberg)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 54,4 % Landwirtschaftsfleche, 36,3 % Wald, 8,6 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Amschtette gheret d Ortsdoel Amschtette, Brãẽnesse (Bräunisheim), Hofschtett (Hofstett-Emerbuch), Reide (Reutti), Schalkschtett (Schalkstetten) ond Schtubersche (Stubersheim).
Gschicht
Amschtette ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1275.
Metallocen
Ä Metallocen isch ä chemischi Verbindig wo us eme Metall-Ion bstoht, wo zwische zwai aromatischi Ring sitzt. Di maischde bekannde Metallocen wos hitt gitt sin Komplex mit zwai Cyclopentadienyl-Ligande.
Amstetten (Württemberg)
Verwaltong
Amschtette hot sich mit dr Gmoe Lõãse zom Gmoedverwaltongsverband „Lõãse - Amschtette“ mit Sitz en Lõãse zammegschlosse.
Metallocen
D Metallocen-Komplex werde vilmol iigsetzt, zum Baispiil bi LEDs, Katalysatore oda als Zusätz in Benzin.
Amstetten (Württemberg)
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Jochen Grothe.
Metallocen
De Ernst Otto Fischer und de Geoffrey Wilkinson hän 1973 de Nobelprais fir Chemii kriigt, wil si ruskrigt hän, wiä d Bindig in sellene Komplex funktioniire.
Amstetten (Württemberg)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Metallocen
Gschicht
S erscht Mol wo ä Metallocen hergschdellt wore isch, nämlich Ferrocen, isch 1951 gsi, wo de Tom J. Kealy un de Peter L. Paulson probiert hän, Fulvalen us Iise(III)-klorid un Cyclopentadienylmagnesiumbromid z moche. Do däbii hän si aber nit Fulvalen ruskrigt, sondern ebbis, wo on de Luft nit kabutt gonge isch un wo sich hätt licht sublimiire losse.
Amstetten (Württemberg)
Dialekt
Dr Dialekt vo Amschtette ghert zom Schwäbisch.
Metallocen
Gschicht
Wiä sie ä Elementaranalyse gmocht hän, hän si gmerkt, dass si nit Fulvalen gmocht hän, un wiä sie wing grechnet hän, sin si uf d Summeformel C10H10Fe kumme. S isch aber schwiirig gsi, s Iise wo drin isch richtig zum undersuäche, wil d Verbindig so schdabil gsi isch.
S hätt au onderi gä, wo au Ferrocen gmocht hän, nämlich de Samuel A. Miller, de John A. Tebboth un de John F. Tremaine bi de British Oxygen Company. Di hän ihr Sach sogar vor de ondere bi nere Zittschrift iigraicht, aba Kealy un Paulson hän ihri Ergebnis bi de Nature iigraicht un di hätts schneller veröffentlicht. De Miller hät au emol gsait, dass er s Ferrocen sogar noch dräi Johr friier gmocht hätt. S könnt sogar sii, dass si bi de Union Carbide Ferrocen noch friier gmocht hän, wiä si probiert hän, in eme Iiserohr Cyclopentadien zum spalte. Des hän si detmols aba nit widderschd aguckt un analysiirt.
Gertrud Böhler
D Gertrud Böhler (* 5. Oktober 1919 z Wäär as Gertrud Loritz; † 9. Juni 2005) isch e dytschi Haimetdichteri gsii.
Lääbe
D Gertrud Loritz isch z Oberwäär mit zwee Brieder ufgwachse. Anne 1942 het si dr Josef Böhler ghyrote. Si hän zämme drei Chinder ghaa, dr Suhn Klaus isch frie bi me Verchehrsuufall um s Läbe chuu. Ihre Mann isch churz no dr Guldine Hochzyt gstorbe.
D Böhler het d Wäärer Fröschezunft mitgrindet un het speter au d Ehremitgliidschaft iberchuu.
Literarisch Schaffe
D Gertrud Böhler het Gedicht un Verzellige uf Alemannisch gschribe un drei Biecher vereffetligt. Mit em Schrybe het si scho in ihre Schuelzyt aagfange. Si isch au ne aktiv Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft gsii.
Dr Klaus Poppen schrybt im e Nooruef zue ihre Literatur:
Fir ihri Verdienscht um d Bewahrig vu dr Wäärer Mundart isch si mit dr Verdienschtmedallie vu dr Stadt Wäär uuszaichnet wore.
Emirat von Granada
S Emiraat vo Granada, au bekannt as Köönigriich Granada oder Sultanat Granada, isch e muslimischs Staatswääse in Andalusie im hütige Spanie gsi. Es het vo 1238 bis 1492 bestande. Si Hauptstadt isch Granada gsi. Es isch vo dr Dünastii vo de Nasride gründet und beherrscht worde. Si letscht Herrscher isch dr Muhammad XII. „Boabdil“ gsi, wo dr Droon am 2. Januar 1492 an die Katholische Köönig verloore het. Mit em Emiraat vo Granada isch s letschte muslimisch beherrschte Territorium uf dr Iberische Halbinsle (al-andalus) verschwunde. Bi dr Kapitulazioon häi d Kastilier de Muslime zwar Religionsfreihäit versproche, aber muslimisch Ooberschicht isch bald uf Afrika usgwanderet und d Moriske, wo no bliibe si, si zum Däil zwangsbekeert worde oder noch d Ufständ vo 1499 bis 1571 us Spanie verdriibe worde (1609, 1611).
Gertrud Böhler
Schrifte
Derzue het si no ne Huffe Gschichte, Gedicht, Anekdote, Sketsch un Theaterstuck verfasst, wu nit publiziert wore sin.
Emirat von Granada
D Herrscher vo Granada
D Köönig vo Ziri
D Emiir vo de Nasriide
Leibeigenschaft
D Liibeigeschaft bezeichnet e wiit verbreiteti, persönligi Abhängigkeit vo de Buure vo ihrne Grundherre im spote Middelalter und der früehje Neuziit z Europa; d Erbunterdänikeit isch e weniger strängi, regionali Form vo der Liibeigeschaft, wo me sit 1709 vor allem in Ostdütschland kennt het. Die liibeigene Buure hai uf Höf buurt, wo ihre Grundherre ghört hai, und hai drfür Pacht (Gült) müesse zahle. Drzue si si verpflichtet gsi, Frondienst z leiste, und wenn dr Grundherr us em Klerus gsi sich, hai si ihm non e Zähnt müesse ge. Im Gegesatz zur Hörigkeit, wo d Abgobe- und d Fronpflichte an s bewirtschaftete Guet bunde gsi si, isch d Verpflichtig bi Liibeigene persönlig. Dr Umfang vo de Dienst isch aber im Gegesatz zur Sklaverei begränzt und genau festgschriibe gsi. Usserdäm hai die Liibeigene, im Gegesatz zu de Sklave, döfe Privateigedum ha, wenn au keini Immobilie.
Au wenn d Liibeigeschaft theoretisch und traditionell vo dr Sklaverei underschiide wird, het s Ziite und Umständ ge, wo me se praktisch nit vo dr Sklaverei im hütige Sinn vom Wort cha underscheide.
Rächt und Pflichte
D Liibeigeschaft isch grundsätzlig as gegesiitigi Verpflichtig z begriife. Dr Liibherr git em Liibeigene militärische und juristische Schutz; s Letztere bedütet, dass wenn dr Liibeigeni vor e fremds Gricht glade wird, er ihm e Rächtsbiistand muess stelle. Drfür isch dr Liibeigeni zu Abgobe an e Liibherr verpflichtet. Jedes Johr wird e Liibhuehn, meistens as „Fastnachtshuehn“, as Zeiche vo dr Anerkennig vo dr Liibeigeschaft fellig, drzue chunnt im Dodesfall vo männlige Liibeigene s Besthaupt, s beste Stück Veh, und vo wiiblige Liibeigene s Bestchleid.
Heinrich Brennwald
De Heinrich Brennwald (* 1478 z Mänidorf; † 26. April 1551 z Züri) isch e Kleriker und Chronischt gsi.
Öpe i de 1510ner Jaare hät er en groossi Schwiizer Chronik gschribe. Die hät vier Deil:
Das Wärch isch in ere alte Kanzläispraach gschribe, wo deilwys vo de alemannische Mundart prägt isch.
1518 hät de Raat vo Züri de Brennwald ufe Poschte vom Probscht am Choorherrestift Embrach gsetzt. Wo das Huus bi de Refermazioon uufghobe worden isch, das isch am 19. Septämber 1524 bassiert, hät sech de Brennwald em Zwingli sinere Bewegig aagschlosse. Är hät d Margareta Lautenschlager us Embrach ghüraate. Z Züri hät er spööter d Ämpter vom Almooseobme und vom Amme im Chlooschter Töss überchoo.
Wo de Heinrich Brennwald ane 1551 gstorben isch, häpmen bi de Predigerchile begrabe, wo dän wäge de Refermazioon scho nümm as Chile pruucht worden isch und wo hüt zu de Zäntraalbiblioteek ghöört.
Kriegsvölkerrecht
As Chriegsvölkerrächt wärde zwäi verschiideni Aspäkt vom internazionale öffentlige Rächt bezäichnet: zum äinte s Rächt zum Chrieg (ius ad bellum), also was d Legalidäät vom ene Chrieg überhaupt agoot, zum andere s Rächt im Chrieg (ius in bello), also d Reegle, wie mä mit Kombattante, Nitkombattante, Kulturguet und anderem umgoot, so dass s Liide und d Schääde, wo mit eme Chrieg verbunde si, so chlii wie mööglig bliibe. Dä Däil vom Chriegsvölkerrächt wird au as humanitäärs Völkerrächt bezäichnet.
S Rächt zum Chrieg (ius ad bellum)
Chrieg si hüte grundsetzlig völkerrächtswidrig. Noch em Ardikel 2 Ziffre 4 vo dr Charta vo de Veräinte Nazione musee alli UN-Mitgliider druf verzichte in internazionale Beziejige Gwalt gegen en andere Staat z bruuche oder drmit z droe.
Das isch bis zum Kellogg-Pakt vo 1928 andersch gsi. Denn het e suweräne Staat äigetlig s Rächt gha, Chrieg z füere, vor allem wenn s e casus belli gee het, also e Chriegsgrund.
Au hüte git s no Usnaame im Verbot. So daf mä im ene Staat interweniere, wenn dä zuestimmt. Noch em Ardikel 51 vo dr UN-Charta daf sich e Länd sälber verdäidige wenn s aagriffe wird, bis dass dr Sicherhäitsroot Maassnaame drifft, wo em Aagriff en Änd setze. Öb aber e Staat e prewentivs Rächt zur Sälbstverdäidigung het, isch umstritte. Dr Sicherhäitsroot cha milidärischs Iigriffe legitimiere (Kapitel VII vo dr UN-Charta) zum dr Friide wider härzstelle. E milidärischi Interwenzion isch au umstritte, wenn e Staat äigeni Bürger will rette.
S Rächt im Chrieg (ius in bello)
Groossi Däil vom Rächt im Chrieg wärde hüte under dr Bezäichnig vom Humantäre Völkerrächt zämmegfasst. Chrieg daf nume gfüert wärde in de Gränze vo de völkerrächtlige Veriibarige vo de Haager Abkomme, bsundrigs vo dr Haager Landchriegsornig, und de Gämfer Abkomme über d Verbesserig vom Schiggsal vo de Verwundete, Chranke und Schiffbrüchige vo de bewaffnete Chreft, über d Behandlig vo Chriegsgfangnige und über e Schutz vo Zivilpersone in Chriegszite. Verstööss drgege zele as Chriegsverbräche.
Koreferenz
Koreferänz (au Referänzidentidäät) isch e Begriff us dr Sproochwüsseschaft und allgemäin us dr Semiotik. Mä reedet vo Koreferänz, wenn in ere Üsserig mit zwäi verschiidene sproochlige Usdrück s gliiche bezäichnet wird. Dä, wo die Üsserig macht, beziet sich mit de bäide Usdrück uf die gliichi ussersproochligi Entidäät. Die bäide Usdrück bezien sich in däm Konteggst uf s gliiche, das häisst si häi dr gliich Referänt. Im ene Teggst si Koreferänzbezieige e Middel vo dr Teggstkohäsioon.
Bischbil: Im Satz "Dr Chlaus het gsäit, är schriibi für d Wikipedia." si Chlaus und är koreferänt, wemm mit är dr Chlaus sich sälber gmäint het. Wenn hingege scho vo öbber anderem d Reed gsi isch, wie zum Bischbil, wemm mer vom Peter greedet häi und dr Chlaus het gsäit, är (und mit är het dr Chlaus dr Peter gmäint) schriibi für d Wikipedia, denn si Chlaus und är nid koreferänt.
Landfrieden
In dr europäische feudale Gsellschaft vom Midelalter und dr früehje Neuzit si Zentralgwalte, wie König und Kaiser, hüfig z schwach und z langsam gsi, für zum in lokali Händel chönne iigrife. Für dass d Gwaltawändig nit überhand nähm, hai verstriteni Parteie mit enand Verdräg abgschlosse, wo hüfig zitlig begränzt gsi si. D Parteie hai chönne natürligi oder juristischi Persone si: Adligi, Gmeinde oder Bünd. Landfriide si mänggisch au vo Herrscher proklamiert worde. Die si aber hüfig ineffektiv gsi. So isch s Fehdeverbot im Heilige Dütsche Riich, wo im Ewige Landfriide vo 1495 verkündet worden isch, witgehend misachtet worde, und Fehde het s no lang bis ins 16. Johrhundert ge.
Heiligs Römischs Riich
Historischi Landfriide im Gebiet vom hütige Dütschland:
Wölflinswil
Wölfliswil (amtlich Wöflinswil) esch e Dorf im Kanton Aargau. Es liit im Fricktal, grad nebe Ooberhoof und Wiitnauu. Es isch e politischi Gmeind met öppe 1000 Iiwohner und het en eignigi Primarschuel. Grad näb de Schuel ged s au no e Badi. S Doorf isch öppe 7 Kilometer vo Frick und öppe 14 Kilometer vo Aarau empfernt.
Asselfingen
Aoschtelfenge, ao Aosselfenge (dt. Asselfingen, ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 79,8 % Landwirtschaftsfleche, 11,4 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Aoschtelfenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Aoschtelfenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1143.
Verwaltong
Aoschtelfenge hot sich mit dr Stadt Langenao ond dr Gmoede Aalde, Bääreschtadt, Balledorf, Beerschlenge, Broedenge, Ellenge, Hoolzkirch, Nääreschtett, Nẽẽschtett, Rammenge, Setzenge ond Weideschtett zom Gmoedverwaltongsverband „Langenao“ mit Sitz en Langenao zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Armin Bollinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Aoschtelfenge ghert zom Schwäbisch.
Johann Wilhelm (Pfalz)
Dr Johann Wilhelm Joseph Janaz vo dr Pfalz (au „Jan Wellem“ gnennt, * 19. April 1658 z Düsseldorf; † 8. Juni 1716 z Düsseldorf) het zur jüngere Nöiburger Linie vo de Wittelsbacher ghöört. Sit 1679 isch er as Johann Wilhelm II. Herzog vo Jülich und Bärg und vo 1690 aa au Erzschatzmäister vom Häilige Römische Riich, Pfalzgroof-Kurfürst vo dr Pfalz und Pfalzgroof-Herzog vo Pfalz-Nöiburg gsi. Er isch zwäimol verhürootet gsi, het aber käini Chinder gha, won en überläbt häi. Si Noochfolger isch si jünger Brueder Karl Philipp gsi.
Im Spanische Erbfolgchrieg isch dr Johann Wilhelm für e Zitli wider in Bsitz vo de früenere kurpfälzische Territorie (Oberpfalz und Groofschaft Cham 1707–1714) choo und het dr Boste vom ene Erztruchsess vom Riich usgfüllt.
Tigris
Dr Tigris isch e 1.900 Kilometer lange Fluss in Vorderasie. Er entstot wo dr Maden Çayı und Dibni Çayı inenanderfliesse, wo vo dr Dicle-Daalsperri ufgstaut wärde. D Kwelle si im Südost-Taurus im Oste vo dr Türkei. Der Tigris fliesst zerst uf Süüde und spööter gege Oste dur d Brovinz Diyarbakır. Spööter bildet er uf ere churze Strecki d Gränze zu Sürie. Denn fliesst er dur en Irak und veräinigt sich dört mit em Eufrat zum Schatt al-Arab, wo in dr Persisch Golf mündet. Zämme mit em Eufrat bildet dr Tigris, wo s Iizugsgebiet 375.000 km² grooss isch, s Zwäistromland, wo sich e baar vo de erste Hochkulture entwigglet häi.
Dr Naame Tigris
In de Sprooche vo dr Region het dr Fluss die Nääme: akkadisch Idiglat, Aramäisch: Deqlath, Didschla, altpersisch: Tigrā,, Hebräisch: חידקל, Hiddekel oder Chidekel,  Tigris, türkisch/kurdisch: Dicle. In vile Länder im Nooche Oste brucht mä dr Naame Ditjle, wo vom aramäische Deqlath stammt. Au d Nääme Tigris oder Tikrit wärde brucht.
Die altpersische Bezäichnig vom Tigris isch Tigrā. Wil dr Fluss us vile Nääbeflüss bestoot, dängge e baar Linguiste, ass Tigris d Bluralform vo Tigrā isch, wil im Altpersische dr Blural mit eme „s“ bildet worde isch.
Ascot (Berkshire)
Ascot isch e chliine Ort im Parish Sunninghill and Ascot im Borough Windsor and Maidenhead, Berkshire, Ängland. Er isch in drei Gebiet iidäilt: Ascot, North Ascot und South Ascot. Er het öbbe elf duusig Iiwooner.
Baschi
Baschi chan folgendes bedüte:
Stimmhafter palataler Plosiv
De stimmhafti palatali Plosiv isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo in de Sprooche vo dr Wält sehr sälte isch. Des hängt warschynts demit zämme dass es physiologisch relativ schwer isch, mit de Zùng ùn em Harte Gaume de Mund ganz z verschliesse. S Zeiche im IPA defür isch.
Wyl ächti palatali Plosiv dermasse sälte sin, wird s IPA-Symbol oft au für e palatisierts  bruucht oder für bstimmti Affrikat.
Marie Heim-Vögtlin
D Marie Heim-Vögtlin (* 7. Oktober 1845 z Böze, Kanton Aargau; † 7. Novämber 1916 z Züri) isch di erscht Schwyzer Dokteri gsii. Si isch di erscht Schwyzeri gsii, wu an dr Universitet Züri e Medizinstudium absolviert het, un si isch Mitgrinderi vum erschte Schwyzer Frauespital gsii.
Lääbe
D Marie Vögtlin isch e Dochter vum Julius Daniel Vögtlin gsii, em Dorfpfaarer vu Böze, un däm syre Frau Henriette geb. Benker. Anne 1868 het si verchindet, ass si Medizin studiere wett un e Dokteri wett gee. Des het e schwyzwyte Skandal verursacht. Bis dert hän si nume ne baar Uusländerne an dr Universitet Züri, wu as erschti Universitet z Europa Fraue zum reguläre Studium zuegloo het, chenne immatrikuliere, di erscht isch d Russi Nadeschda Suslowa gsii. D Verlobig vu dr Vögtlin mit ihrem Kusäng Friedrich Erismann, wu au Medizinstudänt gsii isch, isch vu däm no zwai Johr ufglest wore.
Ass d Marie Vögtlin 1873 zum Exame zuegloo woren isch, het ihre Vater e schriftligi Bewilligung mieße yyhole. Noch em Exame het si si z Leipzig zur Gynäkologi spezialisiert un het e baar Monet in ere Entbindigsklinik z Dresden gschafft. Am 11. Juli 1874 het si z Züri ihri Doktorpriefig abglait mit dr Dissertation Über den Befund der Genitalien im Wochenbett.
Fir en aigeni Dokterpraxis z Züri isch si erscht 1874 noch widerholte Intervention vu ihrem Vater zuegloo wore. Aafangs nume zeegerli konsultziert – un uusschließli vu Fraue, het si d Vögtlin bal e guete Ruef chenne schaffe un isch zue are vu dr beliebtsche Dokterne in dr Region wore.
Am 11. Juli 1899 isch dr Grundstai glait wore zum Frauespital, wu vu dr von Marie Heim-Vögtlin zäme mit dr Anna Heer blant woren isch, mit ere aagliderete Schwyzerische Chrankeschweschterschuel. In dr Zürcher „Pflegi“ an dr Carmenstroß 40, wu 1901 ufgamcht woren isch, het si d Chinderabdailig glaitet.
Näbe ihren Arbet as Gynäkologi het si d Heim-Vögtlin aktiv fir s Frauestimmrächt yygsetzt un isch au in dr Abschtinänzbewegig aktiv gsii. Si isch am 7. Novämber 1916 an ere Lungechranket gstorbe un isch uf em Zürcher Fridhof Sihlfeld vergrabe.
Die amerikanischi Künschtlerin Judy Chicago het iire Naame im grosse frauegschichtliche Wäärch The Dinner Party hiigschribe.
Dreissig
Dryssg – oder i anderne alemannische Mundarten au Drissig – wo me als Zaal 30 schribt – isch e natürlechi Zaal. Si chunt nach em Nüünezwänzgi und vor em Einedryssgi; und es isch e graadi Zaal.
Im althochdüütsche het’s drīzuc gheisse. Im latynische isch es triginta.
I der Gschicht chunt d Zaal öpe bi de Dryssg Türanne, ere Gruppe vo de spootrömische Soldatekaiser, und im Name vom Dryssgjöörige Chrieg vor.
I der Geometry git’s Dryssgegg und e Körper mit dryssg Syte, wo Rhombetriakontaeder heisst.
Das dreißigste Jahr isch e Gschichtereie vo der Ingeborg Bachmann vo ane 1961.
Tastatur
E Tastatur isch ä Deil vo dr Schnittstell oder Interface vomene Computer.
Totensonntag
Dr Dootesunntag (lithurgisch Ewigkeitssonntag/Totensonntag) isch in dr evangelische Chilche z Dytschland un in dr Schwyz e Gedänkdag fir di Verstorbene. Är isch dr letscht Sunntig vor em erschte Adväntssunntig un dodermit dr letscht Sunntig vum Chilchejohr. Är lyt zwisch em 20. un em 26. Novämber.
Tastatur
Hauptsächlich wird e Tastatur brucht zum Zeiche und Text iigeh. Es het aber au 12 Funktionstaste (F1-F12), denn gits no veschiedeni Befehl zu de Cursor stüüre (Pfiiltaschte, Home, End, Page Down, Page Up) und en Zahleblock zum schnell irgendwelchi Zahle iizgeh.
Totensonntag
Syt dr Entwicklig vum Chilchejohr im Mittelalter sin mit dr letschte Sunntig vum Chilchejohr liturgischi Lääsige zue dr „Letschte Ding“ verbunde. Derwylscht am drittletschte Sunntig s Thema „Dood“ im Mittelpunkt stoht, het dr vorletschte Sunntig d Thematik „Jingschts Griicht“ un dr letscht „s Eebig Lääbe“.
Tastatur
Di hütige Computer-Tastature sind us den alte Schribmaschine entstande. D Buechstabe sind glich agordnet. Das het de Vorteil gha, dass Lüüt, wo dozmol scho's 10-Finger-System hend chöne, nöd hend müse umlerne für d PC-Tastatur.
Totensonntag
Dradizionäll thematisiert dr letscht Sunntig im Chilchejohr in bsunderer Wyys d Erwartig vum Jingschte Daag. Doderzue ghert as Sunntigsevangelium s „Glychnis vo de zäh Meitschi“ (Matthäus 25). S bildet d Grundlag fir s Wuchelied, dr Choral vum Philipp Nicolai Wachet auf, ruft uns die Stimme (EG 147) un d Bachkantate mit glychem Name (BWV 140).
Tastatur
In englisch-sprochige und andere Gebiet sind QWERTY-Tastature üblich, d. h. dass uf de Tastatur d Buechstabe Y und Z ihri Plätz tuschd händ. I Frànkrich und Belgie sind AZERTY-Tastature üblich, d. h. gegenübber der QWERTY-Tastatur händ A und Q sowie Z und W ihri Plätz tuschd.
Totensonntag
Wie dr Dootesunntig entstanden isch
Dr Chenig Friedrich Wilhelm III. vu Preuße het dur Kabinettsorder vum 24. April un Verornig vum 25. Novämber 1816 fir di evangelisch Chilche in dr preußische Biet dr Sunntig vor em 1. Advänt zum „allgemeinen Kirchenfest zur Erinnerung an die Verstorbenen“ bstimmt. Di andere evangelische Landeschilche hän die Bstimmig derno ibernuu.
Staatlige Schutz
Dr Dootesunntig isch in allne dytsche Bundesländer bsundersch gschitzt. Ußer z Hamburg isch er in allne Länder e „Druur- un Gedänkdaag“, e „stille Daag“ oder e „stille Fyyrtig“, doderzue ghere zem Byschpel Verbot vu Musikuffierige in Gaschthyyser oder Danzverbot in Diskotheke.
Bruuchtum
In dr maischte Chilchegmainde wäre am Dootesunntig di Verstorbene vum vergangene Chilchejohr vorglääse. In vile Gmaine wäre di Aagherige zue Gottesdienscht uf dr Chilchehef yyglade. Verbraitet isch au dr Bruuch, d Greeber mit Gsteck oder Blueme z schmicke.
Dr letscht Sunntig im Johres-Chrais in andere Chilche
In dr remisch-katholische Chilche wird dää Sunntig syt dr Liturgireform vum Zwaite Vatikanische Konzil as Chrischtchenigssunntig begange, im altkatholische Kaländer wird er „Sonntag vom wiederkommenden Herrn“ gnännt. S Fescht betont d Chenigsherrschaft Christi in Eebigkait un wyst dodermit Parallele zum Ewigkaitssunntig uf. Au änglischsprochigi lutherischi Chilche, wu noch em Revised Common Lectionary gehn, fyyre dr Chrischtchenigssunntig. S Dootegedänke findet in dr katholische Dradizion an Allerseele statt.
Ballendorf
Balledorf (dt. Ballendorf) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,8 % Landwirtschaftsfleche, 29,3 % Wald, 7,7 % Sidlongsfleche ond 0,1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Balledorf gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Balledorf ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1143.
Verwaltong
Balledorf hot sich mit dr Stadt Langenao ond dr Gmoede Aalde, Aoschtelfenge, Bääreschtadt, Beerschlenge, Broedenge, Ellenge, Hoolzkirch, Nääreschtett, Nẽẽschtett, Rammenge, Setzenge ond Weideschtett zom Gmoedverwaltongsverband „Langenao“ mit Sitz en Langenao zammegschlosse.
D Schuldese ischt dr Renate Bobsin.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Balledorf ghert zom Schwäbisch.
Durstel
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Durschtel ghert zem Rhinfrankisch.
Golaten
Golate (amtlech Golaten) isch es Dorf ir Gmeind Chaunach im Verwautigs-Chreis Seeland vom Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Golate ligt uf ere Terrasse über em Stausee Niderried un em Zämmefluss vor Saane un Aare. D Gmeindsflächi het bis Endi 2018 us 52,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 23,7 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 16,9 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Radufinge, Mülibäärg, Wiileroutige, Cherzers u Chaunech gsii.
Gschicht
Golate isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 983/993 aus Gulada, 1277 Golatun. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört, ab 2010 zum Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland. Uf en 1. Jänner 2019 isch di politisch Gmeind Golate ufghobe u zu Chaunech iigmeindet worde. Golate het drmit i Verwautigs-Chreis Seeland gwächslet.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,3 % gläge.
Religion
86,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,9 %, CVP 1,1 %, EVP 3,5 %, FDP 6,6 %. GLP 5,7 %, GP 6,8 %, SP 4,4 %, SVP 43,5 %, Suschtigi 10,5 %.
Gmeindspresidänt vo Golate isch dr Hansjörg Tüscher gsii (Stang 2018).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 331 Ywohner 94,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Golate ghört zum Hochalemannisch.
Gérard Leser
Dr Gérard Leser (* 14. Mai 1951 z'Mìnschter) ìsch a elsassischer Schrìftsteller, Dìchter, Marlaverzehler un Expert ìn wàs regionàla Gschìcht un Folklore ààbelàngt. Si Hàuiptziel ìsch, s elsassischa kültürella Erbgüet z'sàmmla un ìn àndra Litt màcha z'kenna, dur Vorträg un Biacher. Dr elsassischa Dialekt un sina Riichtum gheera aui zu sina Forschungsthema.
Laweslàuif
Ànna 1971 hàt'r mìt em Eugène Maegey dr Duo „D'Luschtiga Malker“ grìnda, fer Malker-Liader üs em Mìnschtertàl z'sìnga. Dàs Bànd hàt bis ànna 1988 gspìelt.
Vu 1989 bis ànna 1995 ìsch dr Gérard Leser ìm Gmeinrot vu Mìnschter gsìì, veràntwortlig fer d Gschìcht un s kürtürella Erbgüet.
Ar schàft aui àn dr „UP“ (Volksuniversität) vu Milhüüsa, do màcht'r Vorträg un Fiahrunga ìn dr Gegend (Elsàss, Bàsel...), sogàr uf Elsassisch wenn s Publikum gnüe dialektsprochig ìsch fer nohz'kumma.
Biacher
Dr Gérard Leser hàt vìel Biacher gschrìewa, allei oder ìn Pàrtnerschàft mìt àndra Auitora.
Renningen
Rẽnnenge (dt. Renningen) ischt a Stadt em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 46,5 % Landwirtschaftsfleche, 32,4 % Wald, 19,4 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Rẽnnenge gheret d Stadtdoel Malmsheim ond Renningen.
Gschicht
Rẽnnenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 991.
Verwaltong
Rẽnnenge ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Wolfgang Faißt.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Claudia Roth
D Claudia Benedikta Roth (* 15. Mai 1955 z Ulm) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syt em 8. Dezämber 2021 isch si Staatsminischteri fir Kultur un Medie im Kabinett Scholz.
Vu Oktober 2013 bsi Dezämber 2021 isch si Vizebresidänti vum Dytsche Bundesdag gsii. Vu 2004 bis 2013 isch si aini vu zwai Bundesvorsitzende vu ihre Bartei gsii, vu 2004 bis 2008 zämme mit em Reinhard Bütikofer, derno mit em Cem Özdemir.
Juged un erschti Beruefsdetigkait (1955–1985)
D Claudia Roth isch z Babehause bi Memmenge ufgwachse. Ihre Vater isch Zahnarzt gsii, ihri Mueter Lehreri. Anne 1974 het si am Simpert-Kraemer-Gymnasium z Grombach s Abitur gmacht. No zwai Semeschter het si s Studium vu dr Theaterwisseschaft z Minche abbroche, derno het si as Dramaturgi-Assischtänti am Landestheater Schwobe z Memmenge gschafft un derno au as Dramaturgi-Assischtänti an dr Stedtische Bihne z Dortmund un am Hoffmanns Comic Theater (HCT) z Unna. Ab 1982 isch d Roth Manageri vu dr Rock-Band Ton Steine Scherben um dr Rio Reiser gsii, bis die sich anne 1985 ufglest ghaa het.
D Roth isch anne 1980 us dr katholische Chilche uusdrätte, wel si d Haltig vu däre zue dr Roll vu dr Frau abglähnt het.
Fries Bartei-Engaschment un Mitglid vum Europäische Barlemänt (1987–1998)
Vu 1971 bis 1990 isch d Claudia Roth Mitglid vu Jungdemokrate gsii. Syt 1987 het si der Bartei Di Griene aaghert (d. i. syt 1993 Bindnis 90/Di Griene). Vu 1985 bis 1989 het d Roth as Brässesprächeri vu dr Bundesdagsfraktion vu dr Griene fungiert.
Vu 1989 bis 1998 isch d Claudia Roth Mitglid vum Europäische Barlemänt, wu si ab 1994 Vorsitzendi vu dr Griene-Fraktion gsii isch. Mitggschafft het si do im Uusschuss fir Burgerligi Freihaite un Inneri Aaglägehaite, im Uuswertigen Uusschuss un in zwee Untersuechigsuusschiss. Dernäbe isch si Vizebresidänti vum barlemäntarische Uusschuss EU-Tirkei gsii. Anne 1994 het s Barlemänt dr sognännt Rapport Roth zue dr Glychbrächtigung vu Homosexuälle verabschidet. E anders vu ihre zäntrale Aalige isch dr Kampf fir meh Rächt vu dr kurdische Minderhait in dr Tirkei gsii. No dr Europawahl 1994 het d Roth z Istanbul e Regionalbiro yygrichtet. Wu si sich bim Staatsminischter Ayvaz Gökdemir iber d Mänscherächtslag het wellen informiere, het dää si as Proschtituierti bschimpft. D Roth het geg dää Aagriff gchlagt un e Schadenersatz iberchuu. S Gäld het si em tirkische Fraueverain Mor Çatı gspändet, wu sich syt Johre gege Diskriminierig un Gwaltaawändig gege Fraue engaschiert. D Roth setzt sich noodrickli derfir yy, ass d Tirkei in d EU ufgnuu wird.
Bundesdag un erschtmolige Barteivorsitz (1998–2002)
Anne 1998 isch si in dr Dytsch Bundesdag gwehlt wore. Do het si dr Vorsitz vum Uusschuss fir Mänscherächt un humanitäri Hilf ibernuu.
Am 9. Merz 2001 isch si zum erschte Mol zue dr Bundesvorsitzende vu Bindnis 90/Di Griene gwehlt wore. Dernäben isch si au frauebolitischi Sprächeri vu dr Griene gsii. Wäg ihre Wahl zue dr Bundesvorsitzende vu Bindnis 90/Di Griene isch si am 31. Merz 2001 us em Bundesdag uusgschide. Wel d Roth uf ihre bi dr Bundesdagswahl 2002 erlangt Mandat nit nit het welle verzichte un d Bundesdelegiertekonferänz e Abchehr vum Prinzip vu dr Drännig vu Amt un Mandat nit het welle vollzie, het si im Dezämber 2002 nit nomol fir s Amt vu dr Bundesvorsitzende kandiert.
Wider im Bundesdag un Arbet fir s 2. Schröder-Kabinett (2002–2004)
Syt 2002 isch d Roth wider Mitglid vum Dytsche Bundesdag un dert stellverdrättend Mitgliid um Uuswertigen Uusschuss un im Unteruusschuss Verainti Natione. D Claudia Roth isch immer iber d Landeslischt Bayern in dr Bundestag yyzoge. Ihre Wahlchrais isch Augschburg-Stadt.
Vu Merz 2003 bis Oktober 2004 isch si Beufdraiti vu dr Bundesregierig fir Mänscherächtsbolitik un Humanitäri Hilf im Kabinett Schröder II gsii.
Wider Barteivorsitzendi (2004–2013)
Am 23. Mai 2003 isch e Lockerig vu dr Drännig vu Amt un Mandat bschlosse wore, wäge däm het d ss Claudia Roth bim Barteidag vu dr Griene am 2. Oktober 2004 wider as Bundesvorsitzendi kandidiert. Si isch mit 77,8 % vu dr Stimme zämme mit em Reinhard Bütikofer wider zue dr Bundesvorsitzende vu Bindnis 90/Di Griene gwehlt wore. Am 2. Dezämber 2006 isch si mit 66 % widergwehlt un am 15. Novämber 2008 mit 82,7 % – näb em nei gwehlte Cem Özdemir – im Amt bstetigt wore. Am 20. Novämber 2010 isch si mit 79,3 % vu dr Stimme wider im Amt bstetigt wore.
Am 10. Novämber 2012 het sich d Roth bi dr Urwahl vu dr Griene-Barteimitgliider fir s Spitzeduo bi dr Bundesdagswahl 2013 mit 26 % der Stimmen dytlig em Jürgen Trittin un dr Katrin Göring-Eckardt mieße gschlaa gee. D Wahl, wu d Roth as amtierendi Barteivorsitzendi hinter dr Renate Künast uf dr viert Blatz chuu isch, isch vu Beobachter as barteiintärni Niderlag un megligi Neiufstellig vu dr Bartei fir die Barlamäntswahl gwertet wore. Ainewäg het d Roth aagchindet, ass si wider fir dr Bundesvorsitz kandidiert. Si isch uf em Barteidag am 17. Novämber 2012 mit 88,5 % im Amt bstetigt wore. Noch em schlächten Abschnyde vu dr Griene bis dr Bundesdagswahl 2013 isch dr gsamt Bundesvorstand zruckdrätte. Uf dr Bundesdelegiertekonferenz im Oktober 2013 isch d Roth nimi aadrätte.
Vizebresidänti vum Dytsche Bundesdag (2013-2021)
Am 22. Oktober 2013 isch d Claudia Roth zue aire vu sechs Vizebresidänte vum Bundesdag gwehlt wore. Derzue isch si Vorsitzeri vum Elteschterot vum Bundesdag gsii un Mitglid im Uusschuss fir wirtschaftligi Zämenarbet un Entwicklig un Obfrau vum Unteruusschuss „Uuswärtigi Kultur- un Bildigsbolitik“. As stellverdrättend Mitglid ht si em Uuswärtigen Uusschuss aaghert.