cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feldkirch
Im alemannische Sprochruum gits e paar Ortschafte, wo Feldkirch heisse:
Reinacherhof
Mit Rinacherhoof cha gmäint si
Patriarch von Konstantinopel
As Patriarch vo Konstantinopel amtiere hüte zwäi Chilleoberhöipter:
In dr Vergangehäit het s no gee
Wildberg
Wildberg chan för folgendi geografischi und astronomischi Objekt stoo:
Gmeindsteil:
Bärge:
wie au:
Wildberg isch de Name vo folgende Persone:
lueg au
Echidna
Echidna (Altgriechisch: Ἔχιδνα) bezeichnet
Alte Maße und Gewichte
Alti Mäss und Gwicht sind Mäss-System, wo hüt nüme bruucht werde.
För die verschidnige System lueg do:
Cranach
Cranach isch dr Familienaame vo deene Persoone:
Virus
S'Wort Virus (latiinisch; virus,-i. Pl. vira (neutr.), fer Gift, Schleim, Saft) bezaichnet:
Palataler Nasal
De palatali Nasal isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo in mange Sprooche vorchùnt. Di bekannteschte devo sin Spanisch ùn Französisch. S Zeiche im IPA defür isch.
Plural
Als Plural bezeichnét mer in dé Fachsproch d Mehrzahl vo Nomé, Adjektive und d Prónomé in dé 4., 5. und 6. Person. S Wort "Plural" leitét sich vom lateinisché Verb "plus" (im Sinn vo "mehrerí") ab.
Nomé
dé Band - d Bänd d Band - d Bands s Band - d Bänder
An Fremdwörter und Abkürzígé wird oft d Endíg s aghängt. Bíspiele:
D Pluralform wird in dé Regel nit an d Fäll (Akkúsativ oder Dativ) apasst.
Adjektive
D Pluralform vo Adjektive kann normalerwíß anhand vo dé folgendé Tabellé bstimmt werdé. Es git fast keini Úßnahmé. D Tabellé gilt für dé Fall dass kei Artíkel do isch (wenn dóch, kunnt in jedem Fall d Endíg -é, je noch Schriebíg au -e)
(*) je noch Schriebíg au -e, Úßsproch: /ə/, im mänké Regíoné au /ε/)
Persónalprónomé
D Persónalprónomé im Singúlar, alsó ich, du, er, sie und (e)s hän au Pluralformé: ich → mir (Akk., Dat. uns) du → ihr (Akk., Dat. euch) er, sie, (e)s → sie, (Akk., Dat. sie)
Hochdýtsch
Wie im Alemannisché isch dé Plural au im Hochdýtsché nur mithilf vo wenígé Reglé z bstimmé. Ob a, o und u zu dé Umlúte ä, ö bzw. ü werdé, isch nit vorúßzsagé. Zu dé Bstimmíg vo dé Endígé ka die folgendí Regel agwendét werdé:
Bíspiele:
Englisch
In fast allné Fäll wird -s aghängt.
Wenn s Nomé uff -y endét, wird die Endíg zu -ies.
Wenn s Nomé uff -fe endét, wird die Endíg zu -ves.
Französisch
Es wird immer d Endíg -s aghängt.
Spanisch
An Nomé wo uff é Vókal endét, wird immer d Endíg -s aghängt. Wenn s Nomé uff é Konsónant endét, wird
Úngarisch
An Nomé wo uff é Vókal endét, wird immer d Endíg -k aghängt. Für Nomé uff é Konsónant gelté die folgendé Reglé:
Samantha Fox
D Samantha Karen Patricia Fox (* 15. April 1966 in London, England) isch e britischi Sängeri un Photomodell.
Läbe
Bekannt worre isch si, wo si sich im Alder vu 16 Johr dr Läser vum britische Boulevardblatt The Sun als s Maidli vu Site 3 (als Nackigmodell) präsentiert het. Si het e Müsikkarriere agstrebt, wo si scho zwei Johr devor agfange gha het, wo si mit Schuelfründe zämme e Band gründet gha het. Gli s erst Album Touch me isch e Hit worre. Sitdem nimmt si in meh oder wäniger regelmässige Abstände Albe uf, aber dr Erfolg vu Touch me het si nimmi erreicht.
Balaklawa
Balaklawa (ukrain. und russ. Балаклава, Balaklava; krimtat. Balıqlava [balɯqˈlava]) isch e Hafenort uf de Krim und sit 1957 e Stadttail vo Sewastopol.
Gschicht
De Hafe am Schwarze Meer isch scho i de Antiki aagfaare wore und het Symbolon limen (Συμβόλων λιμήν) ghaisse. De Hafe het zerscht a de Taurer ghört und isch denn zum Piet vo de griechische Kolonii Chersonesos Herakleia (h. Sewastopol) cho. Bi de Bucht isch au de Ort Palakion (Παλάκιον) glege.
Im 15. Jh. het de Ort underem Name Cembalo zu Genua ghört, isch denn aber au Schauplatz vom Chrieg zwüschet de Genuese und em Först vo Theodoro gsii.
1774 isch d Stadt zum Krimchanat choo und 1783 zu Russland. D Russe hend scho ane 1778 ali Christe us de Stadt deportiert ghaa und d Tatare sind i d Türkei uugwanderet. 1802 isch d Stadt verödet gsii und nume e paar Verwaltigsbiamti und e griechisches Infanteriibataillon sind do stationiert gsii.
Im Krimchrieg (1853-1856) isch Balaklawa e Basis vo de Brite gsii, wo en Iisebaanlini uf Sewastopol glait hend, um di französische und britische Truppe z Versorge wo Sewastopol belageret hend. 1949 het de Stalin i de Bucht vo Balaklawa en U-Boot-Atombunker baue loo. Sit 1991 ghört Balaklawa zu de Ukraine.
Sumpfmeise
S Dreckmaisli (Parus palustris; alemanischi Näme) isch e Singvogel, wo i Mitteleuropa dor s ganz Joor döre vorchunnt. I de Alpe huusets bis 2000 müM.
Uussie
Bim Dreckmaisli sind de Rugge, de Schwanz und d Flögel bruu. De Buuch isch “dreckig”-wiiss, de Chopf wiiss mittere schwarze Chappe bis zo de Auge und eme schwarze Tupf underem chorze Schnabel. Mandli und Wiibli gsiend gliich uus. S Dreckmaisli werd 11 bis 13 cm grooss, het e Spannwiiti vo 18 bis 19 cm und wögt 9 bis 12 Gramm.
Lebeswiis
S Dreckmaisli lebt i Laub- und Mischwälder, Bommert, Pärk und i Sidlige mit alte morsche Bömm. Sis Nest bauts i Bommhöölene und Vogelhüsli, wo s mit Mies und Hoor uuschlaidet. Dreckmaisli fresset Insekte, Spinne und Söömli. För de Winter laits Vorrööt aa, wo aber mengisch vo Chöllerli plünderet wered.
Pieter Claesz
Dr Pieter Claesz (* 1596/1597 z Berchem bi Antwärpe in de schbanische Niiderland; † vor em 1. Januar 1661 z Haarlem, Holland) isch e niiderländische Mooler vo Stilllääbe im Barock gsi und mä zelt en zu de bedütendste Verdräter vo däm Schãr.
Lääbe und Wärk
Dr Pieter Claesz isch öbbe 1596/1597 z Berchem bi Antwärpe uf d Wält choo. S Datum vo siner erste Hüroot isch umbekannt; si Frau het vermuetlig Hillegont ghäisse.
Er het si Learzit woorschiinlig z Antwärpe gmacht. Sini früeje Wärk häi vor allem zu dr Clara Peeters und zum Osias Beert stilistischi Äänligkäite. Mä vermuetet aber, er häig au d Haarlemer Stilllääbemooler Nicolaes Gillis, Floris van Dyck und Floris van Schooten kennt. Im Joor 1634 isch dr Pieter Claesz as Mitgliid vo dr Haarlemer St.Lukas-Gilde beläit, wo d Mooler din zämmegschlosse gsi is. Sini Bildkonstrukzioonen si nöiartig gsi und häi us em äine vo de innovativste Stilllääbemooler gmacht, so dass en 1628 au dr Samuel Ampzing in sim Rüemgedicht uf d Stadt Haarlem erwäänt het.
Ärnsthafte Konkurränz het dr Pieter Claesz z Haarlem erst vo 1628 aa überchoo, wo dr Willem Claesz. Heda, wo sich stark an iim orientiert het, alli sini Nöierige noochgmacht het. In sine früeje Wärk het dr Claesz no mit ere monochrome Balette in Grau-, Bruun- und Grüendöön gschafft, sini spoote Brunkstilllääbe si dütlig farbiger.
Dohle (Vogel)
D Tule (Corvus monedula; alemanischi Näme) isch e Singvogel wo zom Tail i Mitteleuropa öberwinteret, zom andere Tail aber in Süüde flüügt.
Erlenzeisig
S Ziisli (Carduelis spinus; alemanischi Näme) isch e Zugvogel, wo i Mitteleuropa vom März bis in November lebt. I de Alpe chunnts bis 2600 m ü.M. vor, s feelt aber im Flachland.
Samantha Fox
Läbe
Johrelangi Grücht, si sei lesbisch, het si selber in ihrer Autobiographi vo 2003 bestätigt. Sit 2003 isch si mit ihre Managerin Myra Stratton († 2015) liiert gsi.
Erlenzeisig
Uussie
S Ziisli isch e grüegeele chliine Vogel mit graue Flecke. Mandli hend e schwarzes Chäppli. D Flögel sind schwarz-geel gstraifflet. Ziisli wered 11 bis 13 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 20 bis 23 cm und wöget 10 bis 14 Gramm.
Misteldrossel
De Mistler (Turdus viscivorus; alemanischi Näme) isch e Zugvogel, wo vo mitti Horner bis mitti November i Mitteleuropa vorchunnt und i de Alpe bis 2600 müM verbraitet isch. Er cha liecht mit de Trostle verwechslet were, isch aber echli gröösser.
Blaumeise
S Bloieli oder s Blaumaisli (Parus caeruleus; alemanischi Näme) isch e Singvogel, wo s ganze Joor dore i Mitteleuropa vorchunnt. I de Alpe chas bis biobachtet were.
Ostern
Oschtere ischs hegscht Fäscht vu dr katholische und orthodoxe un eine vu dr hoche Fyrtig i dr evangelische Chrischteheit. Dä Fäschtdag ghört zu de bewegliche Firdig und wird immer am Sunndig nochem Früeligsvollmond gfyred.
Blaumeise
Uussie
S Bloieli isch e bunte Vogel. S het e blaui Chappe, blaui Flögel und e blaue Schwanz. De Chopf isch wiiss mit eme dünne schwarze Straiffe öber de Auge ine und e dünne schwarze Bruststraiffe. D Brust selber isch geel, de Rugge grüe. Bloieli wered 10 bis 12 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 17 bis 20 cm und wöget 9 bis 12 Gramm.
Ostern
Christliche Sinn
A Oschter fyrt mer d Uferestehung vum Jesus Chrischtus, wun er dr Tod drmit besigt het. Diä Uferstehung gildet au as dr letscht Bewiis drfir, as dr Jesus nit numme e Mänsch gsii isch, sundern au Gott. Dr Oschtersunndig isch dr letscht und glychzytig dr Höhepunkt vo de drei heilige Däg, wo mit em Karfrydig aagfange hend.
Blaumeise
Lebeswiis
S Bloieli lebt i Laub- und Mischwälder und au i Auewälder, Pärk und Gärte. Sis Nest bauts us Grääshälm und Mies i Bommhöölene, Murlöcher oder Vogelhüsli, und polsterets mit Federe, Hoor und Wulen uus. Bloieli fresset Insekte, Spinne, Söömli, Beeri, Chnospe und Blüete. Im Winter chunnts as Fuetterhüsli.
Chiaroscuro
Chiaroscuro (italiänisch: „hell-dunkel“), Hell-Dunkel-Moolerei, au franz.: Clair-obscur, bezäichnet e Gestaltigsmiddel vo dr Grafik und dr Moolerei, wo in dr Spootrönessans und im Barock entwicklet worden isch. Es zäichnet sich dur starki Hell-Dunkel-Kontrast us und isch iigsetzt worde zum s Rüümlige und dr Usdruck z stäigere.
Ostern
Bruuchtum
Mit Oschtere sin verschiidini wältligi Brich verbunde. Wyt verbreitet isch dr Brüch, as mer Oschtereier amolt un dr Kinder schänkt.
Chiaroscuro
Verwändig und Wirkig
Dr Künstler het s Liecht und dr Schatte brucht, zum Körper und Forme dütliger modelliere und in iirer Rüümligkäit bedoone. Eso si die dramatische Effekt gstäigeret oder d Stimmig isch usdrucksvoller worde. D Nüanse in dr Abstuefig vo de Helligkäitswärt si vo erhööte Däil bis zu Schbitzliechter und Schlagschatte gange.
Ostern
Bruuchtum
Am Karsamschtig z Nacht wird vor katholische Kirche e Fyr gmacht un d Oschterkerz dra azunde. Zu däm Brüch gits e wältligi Kunkeränz: in verschiidene Gegende, so z Nordditschland wäre großi Fyr in dr Landschaft azunde un drum rum gfäschtled.
Im Alperaüm wäre – noch em Uferstehungsgottesdiänscht am Samschtig z Nacht – großi Fyr uf Bärg oder in dr Däler azunde.
Chiaroscuro
Moolerei
E bsunders dramatischi Form, wo men em Tenebrismo säit, het dr Caravaggio churz vor 1600 entwicklet. Er het herts, grichtets Liecht iigsetzt, zum d Figuure us dr Umgääbig uusebringe und iiri innere Spannige sterker usdrucke. Dr Rembrandt het d Helldunkeleffekt in e Hufe vo sine Grafiken und Gmäld brucht, bsunders zum die seelischi Verfassig usdrucke. Dr Georges de la Tour, dr Peter Paul Rubens, dr Francisco de Zurbarán und dr Diego Velazquez si au Mäister vo deere Technik gsi.
Jörg Haider
De Jörg Haider (* 26. Januar 1950 z Bad Goisern, Oberöschtriich; † 11. Oktober 2008 z Köttmannsdorf, Kärnte) isch en öschtriichscher Politiker gsi. Vo 1999 bis zu sim Tod isch er Landeshauptmann von Kärnte gsi.
Läbe
D Volksschuel het de Haider z Bad Ischl bsuecht un danach d Mittelschuel 1968 mit de Matur abgschlosse. Vo 1969 bis 1973 het er z Wien a de Universität Jus un Stattswüsseschfte studiirt. Bis 1976 het er zerscht als wüssenschaftliche Mitarbeiter, denn als Assischtent a de gliiche Uni gschaffet. Scho früe het er sich politisch engagiirt. un isch 1979 s erscht mol i de öschtriichisch Nationalrot gwählt worde, wo er de jüngscht Abgordnete gsi isch. Vo 1983 bis 1986 isch er i de Kärntner Landesregirig gsi, dann wider bis 1989 im Nationalrot. Im Johr 1989 isch de Jörg Haider dann zum erschte mol Landeshauptmann vo Kärnte worde. Des isch er bis 1991 blibe. Vo 1992 bis 1999 ich er dann wider im Nationalrot gsi, bis er 1999 wider s Amt vom Landeshauptmann übernoh het. Des Amt het er bis zu sim Tod usgüebt. Parteipolitisch het de Jörg Haider zerscht de FPÖ aaghört, wo en innerparteilecher Striit zu sim Ustritt un de Bründig vo de BZÖ gführt het.
Är isch am friehe Morge vom 11. Oktober 2008 bimene Verkehrsunfall ums Läbe ko, will er stark alkoholisiert bi meh als em dopplete vo dr erlaubte Gschwindigkeit sis Auti nymmi hett kenne kontrolliere.
Rebecca St. James
D Rebecca St. James (* 26. Juli 1977 z Sidney in Australie) isch ä chrischtliche Rocksängere, wo in dr chrischtliche Musikszene arg bekannt isch. Räächd heißt se Rebecca Jean Smallbone.
Jörg Haider
Läbe
De Haider isch ghürete gsi un het 2 Chind gha.
Rebecca St. James
Läbe un Karriere
Ihre Eltre sin dr David Smallbone un d Helen Smallbone. D Rebecca ischs eldescht vu 7 Kinder: Elizabeth, Luke, Joel, Daniel, Joshua un Benjamin. Wo se 14 Johr alt gsi isch, hät se in Australie ihr erschds Album "Refresh My Heart" vereffentlicht. 1991 isch d Familie in d USA nach Tennessee/Franklin uusgwandert. Dr Rebecca ihr negschd Album isch dann gli, wo se 16 Johr alt gsi isch, in de USA ruskumme. Noochenand sin insgsamt 9 Albums vu ihre ruuskumme. Fir ihr Album "Pray", wo 1998 kumme isch, hät se en Grammy griegt (Best Rock Gospel Album). "Pray" isch dennoo ain vu ihre beschdverkaufde Albe gsi, usserdem noch "Transform", wo im Johr 2000 ruskumme isch. D Rebecca isch au scho oft uf Tour in Amerika, Europa un au Australie gsi. Sie hädd scho mehrere Biacher gschribbe. D Rebecca isch no leedig.
Neuntöter
De Nüütööter (Lanius collurio; alemanischi Näme) isch e Singvogel
Rebecca St. James
Musigstil
Die erste Albe sin maischdns wäng Rock, Pop un Dance gsi. Späder hät se weng alles diafer uusprobiert, so isch z. B. s Album "Pray" viil Pop, "Transform" isch en Abstecher, wo se Rock un Pop e wäng liege losst un viil mit Striicher un Spezialeffegd macht. "God" (1996) un "If I had one Chance to tell you something"(2005) sin rockiger. Anschunschde häts au ä baar Liader, wo nu Akkuschdiggidarre als Begleidung hän.
Zwiebelwähe
D Ziibelewaje isch äins vo de dradizionelle Baasler Fasnachtsgricht. Mä säit eso au am Hochrhy bis über e Hotzewaald äwäg. Witer östlich säit mä Zibèlèdünnè. As Zibelechueche wird si z Bäärn wääred em Zibelemärit as Oobenässe serviert. Si wird aber au im Räschd vo dr alemannische Schwiz, z Baade-Württebärg und im Schwoobeland gässe. Am Kaiserstuehl isch si as Zibelekuachä und im Elsass as Quiche odr Quiche alsacienne bekannt.
E Friehjohr fer unseri Sproch
2001 ìsch s "Europäische Johr vu da Sproocha" gsìì. Àn dara Glagaheit hàt d Zitung "L'Ami du Peuple hebdo" (dr Volksfrìnd) dr Verein ufbàuia: "E Friehjohr fer unseri Sproch". Sitter 2002 gìt's àn jedem Friahjohr Faschter un verschìedena Manifeschtationa um`s Thema: "Mìr rede Elsassisch". Ma fìndet do verschìedena Ereignissa: Théàterstìck, Gsàng, Kunferanz, sogàr Massa ìn dr Kìrch... nàtirlig ìmmer uf Elsassisch. D´Àktion ìsch gfiahrt un tràga durch dr Verein ( e Federation) "E Friehjohr fer unseri Sproch". Dr Symbol vu dara Operàtion ìsch a Schwalmala, d "Friehjohrsschwälmele".
Jörg Haider
Kritik
Politisch isch de Haider sehr umstritte gsi. Sin Populismus het er nie verheimlichet. Au sini mängisch rassistische un antisemitische Sprüch hei en zu ere sehr umstrittene Persönlechkeit gmacht.
Zwiebelwähe
E Waje isch ä Chueche us erä dünne Underlaag vo Wajedäig, wo mä fiini Ziibeleschiibli und je noch Gebiet und Vorliebi Schbägg odr Luuch drufduet und mänggisch mit Chäs überbacht. Es isch am beschde d Ziibele vo Hand z schniide, wil, wenn si von erä Maschine gschnäzlet wärde dr Belag z matschig wird.
Rebecca St. James
Vereffentlichunge
Albe
EPs/Singles
Mozilla Firefox
Mozilla Firefox [] isch e freie Webbrowser vor alle Dinge zum Aluege vun Internetsite, wo us em Mozilla-Projekt hervorgange isch. Er lauft uf dr Gecko-Rendering-Engine, wo au fier d'Darstellig vu graphische Benutzeroberfläche verwendet werre cha (un im Firefox au defir verwendet wird).
Rebecca St. James
Vereffentlichunge
Video/DVDs
Zwiebelwähe
In de Wiibaugebiet isst mä sä bsundrigs hüfig wääred dr Wiiläsi. Mä dringgt drzue Suuser odr ä drochene Wisswii wien ä Riisling.
E Friehjohr fer unseri Sproch
Dr Sìnn vu dam Friahjohr
Dr elsassischa Dialekt wìrd noch vu ìwer 500 000 Persona gredt, àwer 's ìsch trotzdam a Sproch ìn Gfohr: ìm Elsàss hàt sa scho vìel abgnumma, wahrend àss d frànzeescha Sproch ufgnumma hàt. Wagadam gìtt's a Erwàchung vum Dialekt, fer'na wìder mehr reda un lehra, un retta vor äb'r verlohra geht. D Litt wo ebbis bsunders fer d Unterstìtzung vum Dialekt gmàcht han, känna a Priis bikumma (wo àui a "Schwälmele" ìsch).
Misteldrossel
Uussie
De Mistler isch e bruune Vogel. Sini Undersiite isch wiiss mit bruune Tupfe. Mandli und Wiibli gsiend gliich uus. Er werd 26 bis 29 cm grooss binere Spannwiiti vo 42 bis 48 cm und eme Gwicht vo 110 bis 140 Gramm.
Mozilla Firefox
Bschriibig
Ufgrund vu dere Eigeschaft isch es sehr liicht, eiheitlichi Zuesatzprogramm (addons) fer dr Browser z'schribe, unabhängig vum Betribssystem, wo säller druf lauft.
Niedermichelbach
Geogràfi
D Gmei lijt àm Sìdoschtrànd vum Sundgöi, in dr Neh züe dr Schwiz, rund zeh Kilometer nordweschtlich vun Basel.
Mozilla Firefox
Bschriibig
Eis vo de gröschte Merkmol isch s "Tabbed Browsing", wo im Benutzer erlaubt, mehreri Websiitene i 1 Fenschter offe zha. Mit Strg + Tab chamer ganz eifach vo Tab zu Tab springe. Es giit massehaft sogenannti Themes fier de Firefox, wo s Uusehe vom Browser veränderet. Anno 2011 het Mozilla s'Versionsschema im Chrome fier Google agliche un bringt jetz alli sechs Wuche e neji Hauptversion rus.
Niedermichelbach
Geogràfi
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Linux
Linux oder GNU/Linux isch es freis Betriebssystem für Computer. S GNU Projekt isch vom Richard Stallman 1983 gstartet worde u wird itz vo tusige vo freiwillige Programmierer entwicklet. Ab 1991 het dann dr finnisch Programmierer Linus Torvalds dr Linus Kernel entwicklet. Er koordiniert bis hüt d Witerentwicklig vom Linux-Kernel.
Urkanton
D'Schwyzer Urkantön sin d drei erschte Kantön vo dr Eidgnosseschaft, also Uri, Schwyz un Unterwalde. Diä drei Urkantön hanged mit dr Tellsgschicht zäme. Diä drei Kantön händ nämlich mitgholfe, de Gessler z bekämpfe.
Linux
Di einzige Bedingige zum s bruuche sind i de GNU-Lizenz beschribe. Drum isch au de ganz Programmcode öffentlich.
Misteldrossel
Lebeswiis
De Mistler mag Wälder, Pärk und Gärte, aber au Waide und Wise mit Bömm. Er baut sis Nest i Astgable. De Name het de Mistler, well er gern d Beeri vo de Mistle fresst. D Cherne tuet er mit em Vogeldreck wider uusschaide und trait so a de Verbraitig vo de Mistle e wichtige Biitraag. De Mistler fresst aber au anderi Fröcht und au Insekte, Regewörmer und Schnegge.
Neuntöter
Uussie
S Mandli vom Nüütöter het e bruuni Obersiite, sini Undersiite isch wiisslich. Er het e chorze schwarze Schnabel und e schwarze Straiffe um d Auge und e graui Chappe. S Wiibli het au e bruuni Obersiite, d Undersiite aber isch wiiss-bruu gschegget. Nüütööter wered 16 bis 18 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 24 bis 27 cm und wöget 22 bis 27 Gramm.
Gericht (Speise)
Ä Gricht, dr Begriff isch im 13. Johrhundert vo richte im Sinn vo „aarichte, herrichte“ bildet worde, isch än aagrichteti odr zuebereiteti Schpiis. Es beschdoht im allgemeine us mehrere Zuedate. Traditionelli Gricht, wo nach Rezäpt kocht si, hai meischdens feschti Näme, wo aber hüfig vo Region zu Region verschiide si.
Gartenrotschwanz
De Garteröötel (Phoenicurus phoenicurus; alemanischi Näme) isch e Zugvogel, wo i Mitteleuropa brüetet. I de Alpe chan er bis 2400 müM vorchoo. Afangs Oktober flüüget d Garteröötel i di afrikanischi Sahelzoone. D Mandli cheeret im iigende Aprile zrugg und suechet gaigneti Bruethööline, wo denn echli spööter vom Wiibli uusgsuecht weret. Debii vertriibets au anderi Vögel, wo sich scho i guete Höölene iigrichtet hend.
Edikt von Kanopus
Im Edikt vu Kanopus isch am 6. März 237 v. Chr. die wichtigst Schaltdagregle vum gregorianisch-julianische Kalender igfüehrt worre, dass nämlich s'Sunnejohr in dr Regel 365 Däg het, aber alli vier Johr 366.
Neuntöter
Lebeswiis
De Nüütöter lebet i tornige Strüücher und Büsch, wie Hageldorn, Schleche oder Hagröösli. Si hocket ufeme Pfool und jaget Insekte, wo si i de Torne uufspiesset. Au chliini jungi Vögeli und Süügerli fönd si und mengisch au Aidechsli. S Nest bauet s i de Törn us Grääs, Mies und Federe.
Louvre
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Dr Louvre (frz. Palais du Louvre) z Bariis isch früener e franzöösische Köönigsbalast gsi und het zämme mit em zerstöörte Palais des Tuileries s Bariiser Stadtschloss bildet. S Geböid lit im Zentrum vo Bariis zwüschen em rächte Ufer vo dr Seine und dr Rue de Rivoli. Si Innehoof lit uf dr historische Aggse, wo bim Gloggedurm vo dr Chille St-Germain-l’Auxerrois aafoot und über d Iigangspüramide us Glaas vom Louvre bis zur Grande Arche in La Défense goot; iir Kärnstück si d Champs-Élysées.
Im Louvre isch hüte s Museum Musée du Louvre dehäi, wo 8,3 Millione Bsuecher im Joor het. Es het mee Bsuecher as jedes andere Museum und isch dr Usstelligsflechi nooch s drittgrösste Museum uf dr ganze Wält.
Kraichgau
De Kraichgau isch e Hügellandschaft im Norde vo Bade.
Edikt von Kanopus
Es handelet sich bim Edikt um e Gedenkstei vum Chönig Ptolemaios III. Euergetes, wo am 15. April 1866 in Ägypte entdeckt worre isch. Wie au dr berüehmt Stei vu Rosetta isch au s'Edikt vu Kanopus in grichischer Schrift un in Hieroglyphe gschribe un demit e wichtigi Hilf fer d'Entzifferig vu dr alde ägyptische Schrift gsi.
Gartenrotschwanz
Uussie
Bim Garteröötel underschaidet sich d Mandli und d Wiibli starch vonenand. S Wiibli het e bruuni Obersiite und de helle Buuch miteme Rosastich, de langi Schwanz isch röötsch. S Mandli het e graue Rugge und bruuni Flögel. De Chopf und s Chüni sind schwarz, öber de Auge isch e wiisse Straiife, d Chappe isch grau. De Buuch und de Schwanz sind rostroot. Garteröötel wered 13 bis 15 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 20 bis 24 cm und wöget 12 bis 20 Gramm.
Urkanton
Us däm Bund het sich im Louf vo de Jôhrhundart durch witri Bündniss un teilwis au durch kriegerischi Expansion d Schwyz in ihrem hitige Umfông entwickelt.
E Friehjohr fer unseri Sproch
Offiziell Website
Netzsite vum V´raan E Friehjohr fer unseri Sproch mét Termine
Eugène Borel
Er isch am 7. Dezember 1872 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1875 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Poscht- und Telegraphedepartement vorgschtande.
Linux
Verschideni Distributione
Ursprünglich isch mit Linux nur de Chern vom Betriebssystem gmeint gsi.
Eugène Borel
Er isch Vizepräsident gsii im Jahr 1875.
Niedermichelbach
Verwàltung
vun Niedermìchelbe ìsch. Niedermìchelbe ghert zem Kommünàlverbànd.
Rebecca St. James
Vereffentlichunge
Biacher
Linux
Verschideni Distributione
Verschideni Firme u Persone mache drum Zämestellige vo Chern u andere freie Programm, sogenannti Distributione, u verchoufe si oder steue si i ds Internet zum abelade.
Edikt von Kanopus
Hindergrund
Im alde Ägypte isch sit mindistens 3000 v. Chr. e Sunnekalender mit eme Johr zue gnau 365 Däg igfüehrt gsi. Wil aber s'tropisch Johr (vu einem Früehligsafang zum nächste) 365,2422 Däg lang isch, sin die astronomische Date in ebba 1450 Johre, dr sognennte Sothis-Periode langsam durs Kalenderjohr gwanderet.
Dottikon
Dottike (amtlich Dottikon) isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Bünztal.
Linux
Verschideni Distributione
Di bekanntischte sind:
Zwiebelwähe
Rezäpt für vier Persone
Für ä Deig nimmt mä 200 g Wissmähl, ä halbe Teelöffel Salz und vermischd s, duet 80 g Anke, Säufett odr Margarine drzue und verriibt s, bis dr Deig gliichmässig isch. 5 bis 6 Ässlöffel Wasser und 10 g Hefi wärde drin verrüehrt, zum enä homogene Deig knätet und, zuedeggt, lot me s währed erä halbe Schdund lo ufgoh. Denn duet me s noch em Uusrolle ins iigfettete Bläch und verschdicht dr Bode mit erä Gable.
Linux
Verschideni Distributione
Distributione underscheided sich vor allem i de Uswahl vo verschidene, ufenand abgstimmte Programm.
Gericht (Speise)
Abgleiteti Begriff si s Hauptgricht as zentrale Beschdanddeil vom enä mehrgängige Menü zwüsche Vorschpiise und Nochschpiise, s Schdammgricht oder Schdammässe as Gricht, wo schdändig in erä Beiz aabote wird (au as Schpezialität vom Huus) im Unterschiid zum Dagesgricht, wo däglig wäggslet, bzw. as „miis Schdammgricht“ as persönligs Lieblingsgricht, s Nationalgricht as typischs „Lieblingsgricht“ vom enä Land, wo hüfig au as Schbitzname für däm siini Iiwohner bruucht wird (z. B. „Krauts“ vo Suurchruut, wo d Ängländer de Dütsche oder „Spaghettis“, wo die Dütsche de Italiener gsait hai), oder Dällergricht as Gricht, wo in Portione uf em Däller serviert wird. Ufwändig dekorierti Schaugricht si im antike Rom, in der Renaissance und im Barock beliebt gsi, wo mä chliineri Dier in groossi Broote vo ganze Dier gsteckt het, mänggisch lääbigi Singvögel, wo bim Tranchiere uusegfloge si.
Dottikon
Geographii
De Gmeindsbann isch 389 Hektare gross, dodervo sind 87 Hektare Wald und 115 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 549 Meter, der tüüfschti uf 406 m. Nochbargmeinde sind Hägglige im Nordoschte, Wohle im Südoschte, Villmerge im Süde, Händschike im Weschte und Otmarsinge im Nordweschte.
Genthod
Genthod (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Reinacherhof am Münsterplatz
Dr Riinacherhoof isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt am Münsterblatz 18 und stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt. Hüte isch s e Brimarschuelhuus, wo zur Brimarstuefe Peter ghöört.
Louvre
Im Nordflügel vom Louvre isch d Instituzioon Les Arts Décoratifs mit drei Museum: Musée des Arts décoratifs, Musée de la Mode et du Textile, Musée de la Publicité und de Bibliothèque des Arts décoratifs.
Linux
Grafischi Oberflächi
Linux wird zwar sehr hüfig für Server igsetzt u dert installiert me kei grafischi Oberflächi, wöu me möglichst wenig Systemuslaschtig vom Betribssischtem här möchti ha. Es brucht natürläch ou viu weniger Platz, wenn mä kei grafischi Oberflächi het (bes zo 8GB weniger) und wenn mäs beherrscht, chame Linux sehr guet mit Texschtbefähle stürä. Aber wer Linux de Heimä wot bruche, verzichtet sälte uf die grafischi Oberflächizum s wie es Windows oder es Mac Betribssischtem isetzä.
Louvre
Film
Wie entstoot en Usstellig im Louvre? Dr Film wirft e Blick hinder d Kulisse vom Louvre, zäigt die underirdische Archiiv und git en Iiblick in d Organisazioon.
Linux
Grafischi Oberflächi
Uf em Linux gits ganz viu verschideni grafischi Oberflächine, me cha die öppe mitem Ungerschid zwüsche XP und Vista vergliche; je nach dem, weli das me druf tuet gseht ds Sischtem komplett angers us und es git 100erti. We me Luscht het, chame e grafischi Oberflächi ou säuber compiliiere, das isch nidemau so schwirig, bruucht aber viu Ziit. Eifachi Oberflächinen wie Fluxbox bruuche nid viu Ziit, grossi wie KDE oder GNOME de äbe scho.
Genthod
Geografi
Genthod lyt am rächte Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere s Dorf Genthod un d Wyler Malagny un Creux-de-Genthod. Dr Bann umfasst 37 % landwirtschaftligi Flechine, 8 % Wald, 47 % Sidligsflechine un 7 % Vercheersflechine.
Reinacherhof am Münsterplatz
Baugschicht
Dr Riinacherhoof isch wie die andere Geböid am Münsterblatz e spootgotischs Bauwärk gsi und 1545 grad ooben am Huus zur Mugge entstande. Ursprünglig het er Katharinehoof ghäisse und isch d Residänz vom Bischof Berthold vo Pfirt gsi. 1603 het en dr Andreas Ryff, dr Baasler Hauptmä, wo 1593 dr Rappekrieg zum e friidlige Änd brocht het, kauft und für 2000 Gulde lo umbaue. No im gliiche Joor isch dr Ryff gstorbe und dr Hoof isch in Bsitz vom Daniel Buurged kho, wo 1592 im Ryff si sächzääjöörigi Dochder Susanna ghürootet het. Im 18. Joorhundert häi dr Johann Jacob Fechter und dr Samuel Werenfels vili vo de Hüüser in dr Groossbaasler Altstadt im Stil vom Barock renowiert. Drei het mä denn lo si: s Sigristehuus (Nr. 13), dr Schürhoof (Nr. 19) und dr Riinacherhoof am Münsterblatz 18. Wo dr Martin Bachofen-Heitz (1727-1814) si Siidebandfabrigg vo dr Petersgass uf e Münsterblatz züüglet het, het er dr Riinacherhoof, dr Schürrhoof und dr Rollerhoof kauft, aber denn nume dr Rollerhoof vom Fechter zum ene eligante Woonsitz lo umbaue.
Genthod
Geografi
Nochbergmaine sin Versoix, Bellevue un Collex-Bossy.
Zwischenwasser
Zwischawasser (amtlich Zwischenwasser) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.
Genthod
Gschicht
Genthod isch zum erschte Mol gnännt wore im 14. Johrhundert as Gentouz, Malagny anne 1295 as Malagnier.
Reinacherhof am Münsterplatz
Baugschicht
1798 isch dr Riinacherhoof in Bsitz vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft Baasel khoo. 1808 het si em Achilles Huber dr Ufdraag gee, s Huus umzbaue, und dä het das im Stiil vom Klassizismus gmacht. Wo d Lääsigsellschaft sich 1832 am Münsterblatz 8 im ehemoolige Domheerehuus iigrichdet het, het si dr Riinacherhoof für 41'000 Franke dr Uniwersidäät verkauft.
Im 19. Joorhundert isch d Buebesekundarschuel ins Geböid kho, hüte isch d Brimarschuel Münsterblatz din. In de spoote 1930er Joor het mä dr Riinacherhoof renowiert und d Laube und d Rönessans-Holzpfiiler vo iirer Verschaalig befreit. 2013 het mä wäge dr Schuelharmonisierig Umbaute gmacht.
Lueg au
Es git no zwäi historischi Riinacherhööf z Baasel, äine an dr Santihanns-Vorstadt 3 und äine an dr Augustinergass 6-8.
Freilichtmalerei
D Freiluftmoolerei oder Pleinairmoolerei (französisch: en plein air: under freiem Himmel) bezäichnet e Moolerei, wo dr Künstler drbii in natürligem Liecht und natürligem Umfäld sis Objekt moolt. Die Form vo dr Moolerei stoot im Geegesatz zur Atelieemoolerei.
Kraichgau
D Landschaft
De Kraichgau isch e Region im nördliche Bade. Im Norde grenzt er a de Odewald im Süde a de Schwarzwald im Weschte an d Oberrhynisch Tüfebeni un im Oschte an di höchere Hügellandschafte vom Strombärg un em Heuchelberg un a de Zabergäu. Di gröschte Schtädt sin Sinse, Eppinge, Bad Rappenau, Brette un Brusel. Es bsunders Kennzeiche vo de Hügellandschaft sin di vile Dörfer, wo zum gröschte Teil scho im Mittelalter bsidelt wore sin. Näbe de Schtädt sin die gröschte Gmeinde Kraichtal, Bad Schönborn, Oberderdinge, Meckse un Neckarbischofse.
Rechthalten
Rächthaute (amtlich Rechthalten; franzöösisch Dirlaret, Patois ) isch a Gmiin im obere Seisebezirk.
Achilles Huber
Dr Achilles Hueber (* 9. Februar 1776 z Sissach; † 7. Juli 1860 z Baasel) isch e Schwizer Archidekt gsi.
Rechthalten
Geografii
Rächthaute het über tuusig Iiwohner, wa im Dorf u verschidene Wiiler wii im Entemoos oder i de Woufiich wohne. Ds Dorf ligt am Südhang vam Pfuffuhubu, wa di rächti Hauta va dem chline Bärg isch – va dete isch o de Name vam Dorf abgleitet. D Galtera, a chlina Bach wa z Fryburg i d Saane mündet, het z Rächthaute sina Quäla. D Nachpurgmiine va Rächthaute sy Santursche, Brünisried, Plaffeie, Plassäub u Güffersch.
Kraichgau
D Landschaft
Di wichtigschte Bäch un Flüss, wo durch de Kraichgau düent flüsse, sin de Kraichbach, wo de Kraichgau sin Name her het un d Elsenz.
Achilles Huber
Lääbe
Dr Achilles Hueber isch am 9. Februar 1776 z Sissach as Soon vom Pfarrer Johann Jakob Hueber uf d Wält choo. Es cha si, ass er si erste Underricht bim Johann Ulrich Büchel z Baasel überchoo het. Denn het er e vierjöörigi Leer zum Stäimetz bim Wärkmäister Niklaus Sprüngli z Bärn gmacht. In de Joor 1798 bis 1802 het er für verschidnigi Archidekte z Züüri, Stroossburg und Karlsrue gschafft. Z Karlsrue isch er e Schüeler vom Friedrich Weinbrenner gsi, won e groosse Iifluss uf en ghaa het.
Denn het dr Hueber en äignigs Baugschäft z Baasel ghaa und isch 1803 Mitgliid vo dr Zumft zu Spinnwätter worde. Hüte schribt men em nume no drei Baute zue. Mä het von em au e baar Archidektuurzäichnige und en Entwurf für e Theater uf em Petersblatz z Baasel us em Joor 1813.
Rechthalten
Gschicht
S erscht Mol isch de Näme vom Ort in ere Urkunde vo 1142 ufgschribe cho. Derte isch di romanisch Form Drallaris gnennt, 1180 isch Dreit Laris gnennt. Di dütsch Schribig Rehhalton findt sich s erscht mol im Johr 1250.
Achilles Huber
Lääbe
1804 het dr Achilles Hueber d Susanna Catharina Beck ghürootet. Er isch am 7. Juli 1860 im Alter vo vierenachzig z Baasel gstorbe.
Dottikon
Gschicht
S erschti Mol taucht s Dorf in ere Urkund us em Johr 1179 uf. In eme Schutzbrief vom Papscht Alexander III. für s Chloscher Muri wird Totinchon gnennt. Wo d Herre vo Tottikon im 13. Johrhundert in d Innerschwiiz abgwandert sind, hei si ihre Bsitz an d Habsburger verchauft. Im 1415 hei d Eidgnosse de Aargau erobert und Dottike isch en Teil vo de Freie Ämter, ere gmeine Herrschaft worde.
Kraichgau
D Landschaft
Geologisch isch de Kraichgau us ere Muelde zwüschem Odewald un em Schwarzwald entstande, wo sich Löss anglageret het. De Löss im Kraichgau het e Dicki bis zu 30 Meter. Wegem Löss, wo en sehr fruchtbarer Bode isch, cha ma im Kraichgau intensive Ackerbau betriibe un wil au s Klima sehr mild isch, gits Lüt, wo de Kraichgau – grad so wiis Markgräflerland – badischi Toskana düent nenne. Di höchschti Erhebig vom Kraichgau isch de Steinsbärg i de Nöchi vo Sinse-Weiler, wo vo de Burg Steinsbärg krönt isch. De Bärgfriid vo dere Burg nennt ma au de „Kompass vom Kraichgau“.
De Näme
Im Frühmittelalter isch im Lorscher Codex vo 769 de Kraichgau zum erschten Mol in ere Urkunde erwähnt worde. Derte wird er als Creichgowe bezeichnet, schpäter heissts in Urkunde au Chrehgauui (773) oder Craichgoia (778).
De Name Kraich, wo en Bach bezeichnet, wo vo Oscht nach Wescht durch de Kraichgau flüsst, chunnt vermutlech vom keltische Wort Creuch, wo Schlamm un Lehm meint. S Wort Gau stoht ursprünglech e offnigs waldfreis Gebiet.
Linux
Grafischi Oberflächi
Di bekanntischtä grafische Oberflächine si KDE und Gnome, bi de meischte Distributione si beidi mitgliferät, be CD-Distributione wie Knoppix oder Mandriva-One nur eini. Es KDE bruucht meh Platz als es GNOME, drum si GNOMEs be CDs meh verbreitet.
Dottikon
Gschicht
Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Dottike isch zum Kanton Bade cho und bi sinere Uflösig im 1803 zum noie Kanton Aargau.
Gartenrotschwanz
Lebeswiis
De Garteröötel lebt i Wädli, Bommert, Pärk und Gärte i Sidligsnööchi. S Nest bauets us Grääs und polsterets mit Mies, Federe und Hoor. Mandli wo sich paart hend singet nume i de Morgedämmerig, di andere Mandli de ganzi Taag.
Echidna (Mythologie)
Echidna isch ä Gschtalt uss de griechische Mythologie, wu d Muetter vun vile Ungheuer gsii isch.
Als "ä unsagbars Scheusal, halb schönäugigs Mädle, halb grusigi Schlong, risig, buntgfleckt un gfräßig" (Hesiod, Theogonie 295-332), isch s onschinend nit nur ä furchtbars, sundern au ä fruchtbars Ungheuer. Typhon – wu d Gaia vum Tartaros empfange ghet het, um sich om Zeus z räche, so dass do, falls sichs ums selbe Ungheuer ghendelt het, womöglich ä Gschwischterehe gschlosse worre isch – het mit ihre de zweyköpfig Orthos, de dreyköpfig Höllehund Kerberos, un d Hydra, wu au als d "lernäisch Schlong" bezeichnet wird, zigt.
Ihr Sohn Orthos het denn mit ihre d Chimaira, d Sphinx, de Nemeische Löwe un d Phaia, ä ungheure, wietigi Sau, wu schliesslich vum Theseus umbrocht worre isch un au als d kromyonisch Sau bekonnt worre isch.
Zwiebelwähe
Rezäpt für vier Persone
Für d Füllig nimmt män ä Ässlöffel Öl oder Säufett und duets erwerme in dr Pfanne, 100 g Schbäckwürfeli wo mä drin brötlet bis si hellbruun si, und git denn 500 g Ziibele drzue, wo in Schdreifli gschnitte si, dämpft s ganze, lot s lo abküehle und verdeilt s uf em Deig.
Echidna (Mythologie)
Literatur
Lueg au: Stammbaum vo de griechische Götter
Wilhelm Matthias Naeff
De Wilhelm Matthias Naeff (* 19. Februar 1802 z Altschtätte, SG; † 21. Januar 1881 z Muri bi Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Markgrafschaft Baden-Durlach
D Markgrafschaft Baden-Durlach isch es Territorium, wo in de frühe Neuziit im Heilige Römische Riich Bschtand het gha un zwar i de Johr 1535 bis 1771.
Apollofalter
De Apollo (Parnassius apollo) isch e groosse Summervogel wo i de Alpe haimisch isch. S gitt meriri lokaali Underaarte, wo e bitzeli andersch uusgsiend.
Zwiebelwähe
Rezäpt für vier Persone
Für ä Guss nimmt mä 2 dl Rahm, 1 dl Milch, 2 Eier, 1 Teelöffel Salz und ä Bitz Pfäffer, vermischd alles und giesst s über d Füllig.
Markgrafschaft Baden-Durlach
Gschicht
Am Aafang isch d Markgrafschaft Bade gschtande. Durch e Erbteilig isch di Markgrafschaft im Johr 1535 teilt worde un so sin d Baden-Baden un d Markgrafschaft Bade-Durlach entschtande. Wiil de erscht Marggraf vo Bade-Durlach Ernscht gheisse het, red ma au vo de Ernestinische Linie, wo d Herrschaft z Bade-Durlach übernoh het. Im Gägesatz zu Bade-Bade, wo katholisch blibe isch, het de Markgraf Karl II. im Johr 1556 d Reformation iigfüert. Wichtig für d Markgrafschaft isch au d Verlegig ve de Residenz im Johr 1565 gsi, wo d Herrscher vo Pforze uf Durlach züglet sin. Vo 1594 bis 1622 het Bade-Durlach die oberi Markgrafschaft (Bade-Bade) zwangsverwaltet. Wo aber de Markgraf Georg Friedrich 1622 d Schlacht vo Wimpfe verlore het, isch es mit de Zwangsverwaltig vorbi gsi. E schweri Ziit für d Markgrafschaft isch d Ziit vom Pfälzische Erbfolgechrieg gsi. Durlach un Pforze sin niderbrönnt worde. Au deswäge het sich de Markgraf Karl Wilhelm entschide es nois Schloss zbaue. Ab 1715 isch im Hardtwald zwüsche Durlach un em Rhy des Schloss bauet worde un e chli spöter di noi Stadt Karlrue derzue. Im Johr 1771 het de Markgraf Karl Friedrich d Markgrafschaft Bade-Bade geerbt nach em Uussterbe vo de Albertinische Linie, wis im Erbvertrag vo de beide Linie isch vorgsäh gsi. So het d Markgrafschaft Bade-Durlach im 1771 es End gfunde.
Zwiebelwähe
Rezäpt für vier Persone
Mä bacht d Wäje währed erä halbe Schdund oder a Bitzeli meh im vorgheizte Ofe bi 220 Grad.
Markgrafschaft Baden-Durlach
Territorium
Zu de Markgrafschaft Bade-Durlach hei d Gebiet am mittlere Oberrhy rund um d Städt Pforze un Durlach ghört, ausserdem d Herrschaft Hachberg um Emmedinge un s Markgräflerland.
Antoni Grabowski
Uusbildig und Bruef
De Grabowski isch i sehr ärmliche Verhältnis uufgwachse. D'Familie vom Grabowski isch scho churz nach sinere Geburt vo Nowe Dobre uf Torun züglet. Well sini Eltere nöd gnueg verdient hend, het er na vorem Abschluss vo de Primarschuel d'Schuel müesse uufhöre und id Fabrik go schaffe. Im Selbschtschtudium het er sich nach de Arbet uf d Gymiprüefig vorbereitet und si mit Uuszeichnig bestande. Er het zwoo Klasse chöne überspringe. Well sich d Finanzlag vo sine Eltere verbesseret het, het er nach em Abschluss vom Gymi chöne a de Uni Wrocław Naturwüsseschafte und Philosophii studiere. Wäred sim Stuudium het er als Chemie-Ingeniör in Zawiercie gschaffet. Dank sine vilne technische Erfindige und Publikatione isch er als Techniker in de Fachwelt in ganz Europa berüemt worde. Er het au s erschti polnische Fachwörterbuech über Chemitechnologie mitverfasst.
Apollofalter
Verbraitig
De Apollo chunnt nume i de Alpe und i de Voralpe vor und isch bis uf 2000 müM z finde. Im Noorde goot sis Verbraitigspiet bis zu de Donau und de Schwööbische Alb. Er mag sunnigi Häng, felsigi Gegete und bivorzugt chalkigi Böde. Er suugt a de Blüete vo Tistle (Carduum sp.) und Gaisszötteli (Centaurea sp.).
Rembrandt van Rijn
Dr Rembrandt Harmenszoon van Rijn (* 15. Juli 1606 z Leiden; † 4. Oktober 1669 z Amsterdam; bekannt under sim Vornaame Rembrandt) gältet as äine vo de bedütendste und bekanntiste niiderländische Künstler vom Barock. Er het wääred em Goldige Zitalter vo de Niiderland gschafft, wo s Land e bolitischi, wirtschaftligi und künstlerischi Blüetezit erläbt het. Dr Rembrandt het bim Pieter Lastman studiert, 1625 z Leiden si ersts Ateliee ufdoo und scho bald d Ufmerksamkäit vo de Lüt uf sich zooge. 1631 isch er uf Amsterdam züüglet, won er sich zum ene gfiirte Künstler entwicklet het. Drotzdäm het er immer wider groossi finanzielli Brobleem ghaa und isch 1656 in Konkurs gange und isch schliesslig in Armuet gstorbe.
Hippodrom
Als Hippodrom (grich.: Pferderennbahn) bezeichnet mer e ovali Pferderennbahn, wie sie im antike Gricheland un im Byzantinische Riich fer d'Verastaltig vu Pferde- un Wagerenne gnutzt worre isch.
Prostitution
Prostituzioon (vo latiinisch prostituere „noch vorne/ zur Schau stelle, briisgee“) bezäichnet sexuelli Handlige für Gäld. Wenn d Prostituzioon unfreiwillig isch, reedet mä vo Zwangsprostituzioon. Prostituzioon git s in braktisch jeeder Kultur. Iiri gsellschaftligi Bewärtig und Akzeptanz isch vo kulturelle, ethische und religiööse Wärt abhängig und cha sich im Lauf vo dr Gschicht stark ändere. Mä underschäidet zwüsche dr wiiblige und dr männlige Prostituzioon.
Hippodrom
D'Sittelängi vu dr Rennbahn isch meistens chnapp 400 Meter gsi. E Hippodrom het Zueschauertribüne umfasst, wo mitunder mehrere Hunderttusend Lüt Platz botte hän. In dr früehe Nöizitt isch d'Bezeichnig Hippodrom fer Grossbaute un Johrmärktzelte ufgriffe worre, wo vor Publikum un bi Müsik Akrobatik mit Rösser vorgfüehrt worre isch.
Fuzhou
Fuzhou, oder Futschou, isch d Hauptstadt vo dr chinesische Browinz Fujian. Fuzhou isch e bezirksfreiji Stadt und e wichdigi Haafestadt an dr Südostküste vo China. Si het Zuegang zum Pazifik über d Taiwanstrooss. Z Fuzhou befinde sich die wichdigste Universidääte und Behörde vo Fujian. Mä säit Fuzhou au Banyan-Stadt wäge de vile Banzan-Fiige, wo mä dört scho 900 Joor bflanzt und wo s iidrucksvolli Exemplar drvo im Innestadtgebiet git.
Antoni Grabowski
Literatur und Esperanto
Scho werend sim Studium het er sini grossi Liebi zur Literatur entdeckt. Er ischt Mitgliid vo de Literarische Slawische Gsellschaft gsii. Er het sich aber nöd nur für polnischi Literatur interessiert sondern au nüün fremdi Sprache glernt und sich für d Idee vo de Internazionale Spraach interessiert. So het er Volapük glernt. Er het aber gmerkt, dass me Volapük weg sine villne Zungebrecher praktisch nöd chan rede und sich schliesslich vo de Idee von ere internazionale Plansprach abgwendet.
Apollofalter
Uussie
De Apollo isch e wiisse Summervogel, wo uf de Vorderflügel schwarzi Tupfe het. Uf de Hinderflügel het er rooti Tupfe mit eme schwarze Rand und eme wisse Fleck i de Mitti. Bi de Wiibli sind di hindere Flecke eener oraasch. De Körper isch grau. Sini Spannwiiti bitrait 70 bis 85 mm.
Antoni Grabowski
Literatur und Esperanto
1887 het er denn s Leerbuech Lingvo Internacia vom Dokter Esperanto, wo grad erschine gsi isch, kauft und isch so fescht  vo dem Werk beiidruckt gsi,  dass er sofort het aafange Esperanto lerne. Er isch uf Warschau greist und het de Zamenhof troffe.
Fuzhou
Fuzhou isch s Zentrum vo dr Mindong (闽东, lit. Oste vo Fujian) Regioon, wo sich sproochlig und kulturell vom Räst vom Land underschäidet.
Apollofalter
Jooreszyklus
Im Augste wered d Aier glait. E Tail vo de Raupe schlüüfft no im Herbst, de ander Tail schlüfft erst im Aprile. Si fressed nume wenn d Sune schiint und hocked de Rest vo de Zitt under Stai. Im Juni verstecked si sich under Stai und Mies und tüend sich verpuppe. De Falter schlüüfft i zwoo bis vier Wuche und flügt bis in September.
Fisherman's Fall
Fisherman's Fall sin e Musikgruppe us em Kaiserstuehl wo alemannischi Liedli schriibe un vertone duet.
Apollofalter
Raupe
D Raupe werd 50 mm lang und isch schwarz und het uf de Siite e Raie vo oraasche Tupfe und chorzi schwarzi Hoor. D Raupe isch uf d Wiissi Muurpfeffer (Sedum album) spezialsiert, mengisch fresst si au a de Huusroose (Sempervivum tectorum). Si fresst nume wenn d Sune schiint.
Rembrandt van Rijn
Im Rembrandt sini Bilder si scho zu sine Läbzite kopiert worde. Noch sim Dood het mä sini koloristischi Moolwiis in dr Kunstkritik und Kunstliddratuur vom Klassizismus negativ bewärtet, aber sini Wärk si bi de Sammler seer beliebt gsi und düür verchauft worde. Im 18. Joorhundert het dr Rembrandt Noochfolger under de dütsche und änglische Künstler ghaa. Si Lääbe isch in dere Zit müstifiziert und mit Legände usgschmückt worde; erst in dr Middi vom 19. Joorhundert het mä us däm Rembrandt-Bild dur Kwelleforschig si Lääbe rekonstruiert. Sit de 1970er Joor beschäftigt sich s Rembrandt Research Project mit dr Erforschig vo de Wärk vom Rembrandt und het deren iiri Authentizität undersuecht. So isch d Zaal vo de Bilder, wo cha bewiise wärde, ass si dr Rembrandt sälber gmoolt het, uf öbbe 350 gsunke.
Kümmel
Chümmi (Carum carvi; alemanischi Näme) isch e Gwürz. Me benutzt vorwiegend d Soome, wo riich an ätherischem Öl sin.
Freilichtmalerei
Bedütig
Scho in dr Rönessãs häi sich d Künstler mit em natürlige Liecht beschäfdigt. Dr Leonardo da Vinci het sich mit em Thema in sim „Traktat über die natürligi Moolerei“ befasst. Die niiderländische Mooler vom 16. und 17. Joorhundert häi zwar noch Studie im Freie gschafft, aber alli witere Arbäite am Gmäld häi si im Ateliee gmacht. D Darstellig vo dr Landschaft isch drbii witgehend unabhängig vom Vorbild vo dr Natur noch Komposizioonsregle ufbaut worde.
Hippodrom
Hippodrom vu Konstantinopel
S'Hippodrom vu Konstantinopel isch iber die gsamt Zitt vum Byzantinische Riich (wie mer zum Imperium Romanum Christianum hüt sait) vu 330 - 1453 s'Zentrum vum gsellschaftliche Läbe gsi. S'Volk het sich dert - wie au scho im alde Rom - in dr Zirkusparteie organisiert. Es isch demit au s'Zentrum vu innere Uruehe im Riich gsi. Au under dr osmanische Herrschaft sit 1453 isch's Hippodrom (türk. Atmeydani) witterhi e Zentrum vum städtische wie politische Läbe blibe, au wenn's nimmi fer Pferderrenne gnutzt worre isch.
Fisherman's Fall
Ihri Musik isch e Mischig us lockere un luschtige Hymne wi Liebe vergeht, Hektar besteht un flotti Rockmusik.
Antoni Grabowski
Grabowski de grossi Literaturübersetzer
Genau wie de Zamenhof het de Grabowski sofort erchennt, dass d Entwicklig vom Esperanto eng mit de Entwicklig vo de Literatur verbunden isch. Und das het sis wiitere Schaffe prägt. Berüemt worde isch de Grabowski vor allem als de Übersetzer vom polnische Nationalepos Herr Taddäus vom Adam Mickiewicz is Esperanto, won er nach em Erste Weltchrieg im russische Exil gmacht het. Mit dere Übersetzig het er di grossi Tradizion vo Übersetzige vo wichtige Schlüsselwerk us de Weltliteratur is Esperanto begründet. Nebscht em Mickiewicz het de Grabowski au Werk vom Johann Wolfang Goethe und vom Alexandr Puschkin übersetzt.
Wilhelm Matthias Naeff
De Naeff hät zu dr Sibnergruppe ghört, wo d Bundesverfassig vo 1848 usgschaffet händ und isch dänn am 16. November 1848 in Bundesrat gwählt worde. Dem hät er während 27 Jahr aaghört, wesentlich länger als siini damalige Amtskollege.
Bregenzerwald
Dor Breogozarwold ischt a Region z Voralbearg (Öschtriich), gnauor i anama gebirgigo Woldgebiet südöschtlich vo Breogoz, in dor Nöhe vom Bodasee.
Helvetik
Mit Helvetik cha gmeint si
Kümmel
Chümmi isch eini vo den älteschte Gwürzpflanze und syt em Altertum bekannt.
Beliebt isch Chümmi in Kombination mit schwere oder blaiende Spyse (z. B. Kohlgricht). Er wird bsunders gärn zu Chäs (z. B. Münschterchäs) serviert. Er wird au zu Schnaps bzw. Likör (Aquavit) verarbeitet.
D Inhaltstoff vom Chümmi (vor allem Carvon und Limone) sölle d Verdauig aarege, gege Blaiige und Kolike wirke und dr Appetit aarege. Nit wisseschaftlig belayt isch d Wirgig by Menstruationsbeschwärde und als milchtriibends Mittel.
Hippodrom
witteri Ereignisse
Im Hippodrom sin Ufständischi higrichtet wie au gstürzti Kaiser vum Pöbel vu dr Stadt glyncht worre. Es isch immer wiider s'Zentrum vu Ufstände gsi, zledscht bi dr türkische Revolte vu 1909.
Fisherman's Fall
Gschicht
Ihre erste Uftritt hen d Fisherman's Fall im Johr 1992 gha.
Bregenzerwald
Geografii
Dor Breogozarwold grenzt im Weschto a d Region Bodasee, dio im Rhytal ischt, im Südo a d Alperegion um Bludez, im Südoschto a s Arlberggebiet und im Nordoschto a s Kleinwalsertal. Dor Breogozarwold grenzt ou an Bayern (Dütschland); s Oberallgäu ischt im Nordoschto, s Westallgäu (Landkreis Lindau) im Nordo.
Zwischenwasser
Geografi
Zwischawasser lit uf 525 Meter Höhe und heat dr Nama ufgrund dr Lag zwüschad drm Bach Frutz und dr Frödisch. Dr höchste Berg isch dr Hohe Fröscha mit 2004 Meter Höhe über Adria. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,4 % Landwirtschaftsfläch, 69,9 % Wald, 5,9 % Alpa, 1,8 % Sidlungsfläche und 3,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Zwischewasser siand Viktorsberg, Laterns, Rankweil, Sulz, Röthis und Dornbirn.
Rembrandt van Rijn
E baar vo sine Wärk
In dere Liste het s 27 Wärk vom Rembrandt, won e representative Kwerschnitt dur si moolerischs Wärk daarstelle. D Uswaal orientiert sich am Buch Rembrandt vom Michael Kitson, wo 2007 bi dr Phaidon Press z Nöi York erschiine isch.