cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burg Bielenstein
Die Hecheburg isch im Gwan Riedle uf em Birgstei (Bielstei) uf rund 450 Meter iber Normalnull gläge, di gnau Lag isch nit bekannt. Wahrschyns het si as Fluchtburg dient. Si isch im Bsitz vu dr Herre von Bilenstein un isch im Buurechrieg zwische 1524 un 1525 gschlisse wore.
Von dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Polykaon (Sohn des Lelex)
De Polykaon isch i de griechische Mythologi de Maa vo de Messene.
De Polykaon isch de Soo vom Lelex gsii, wo de erst König vo Lakonie gsii isch. Noch em Tood vo sim Vatter isch sin ältere Brüeder Myles König woore. Da hett d Messene nöd möge liide, drum hend si und de Polykaon e Heer gsammlet mit Lütt us Argos und Lakonie und hend mit dene Messenie bsidlet, wo dozmool no mentscheleer gsii isch. De Polykaon und d Messene hend denn i de Stadt Andania as Königspaar gherrscht.
Isaak Bowe
Biografii
Dr Bowe isch as Soon vom Hans Bowe und dr Veronika Schärer 1615 z Brätzwil uf d Wält cho. Er isch e Buur und Müller gsi und isch mit dr Margreth Weber us Brätzwil verhürootet gsi.
In dr Zit vor em Usbruch vom Buurechrieg im Joor 1653 het er vilmol Versammlige vo de Baaselbieter gläitet und isch as Redner uusegstande. Bi de Verhandlige mit dr stedtische Obrikäit und an de groosse Landsgmäinde z Sumiswald und z Huttwil het er d Baaselbieter Underdaane verdräte. Er het hinder vile Beschwärde und Bittschrifte an d Obrigkäit gsteggt: Von iim stamme zum Bischbil d Chlaage vo dr Vogtei Ramstäi in dr Bittschrift vom 30. Merz 1653, dr erst Däil vo dr Supplikazioon vom 9. Mai 1653, won er din begründet, wiso si sich em Buurebund aagschlosse häi, und d Underwärfigserklärig vom Amt Ramstäi,, wo dr Ufstand zämmegschlaage gsi isch. Dr Bowe het d Inträsse vo de Buure ooni Gwalt welle duuresetze, im Raame vom Bruuchdum wo bestande het uf em Land und wo legitimi Wiise vom Widerstand anerkennt het.
Wääred anderi Baaselbieter Aafüerer wie dr Uli Schad noch dr Ändi vom Ufstand vo dr stedtische Obrigkäit festgnoo und umbrocht worde si, isch dr Bowe am 9. Juni 1653 über s Soledurnische dr Rhii uf uf Schaffuuse gflüchdet und vo dört gege Norde uf Nördlinge und Eberbach am Neckar, 30 Kilometer vo Häidelbärg äwäg. Im Februar 1654 isch er zruggchoo und het sich dr Baasler Obrigkäit übergää, und die het en e baar mol verhöört. Im Herbst 1654 het si en freigloo, aber en für eerlos und weerloos erkläärt und en in sim Woonort iibannt. Im Vergliich zu wie d Buurefüerer grad noch em Ufstand bestrooft worde si, isch das seer mild gsi. Zää Joor spööter isch er denn ändgültig begnadigt worde.
1495
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt
Tränenbein
S Dränebei (Os lacrimale) isch eine vo de Schädelchnoche bi de Wirbeldier und Deil vom Gsichtsschädel. Es handlet sich um e dünns Chnocheplättli, wo as Baar vorchunnt und e Deil vo dr Augehöhli und vo dr siitlige Nasehöhliwand bildet.
Carl-Henrik Hermansson
Dr Carl-Henrik Hermansson (* 14. Dezämber 1917 z Bollnäs; † 26. Juli 2016) isch e schwedischer Bolitiker vu dr Vänsterpartiet (Lingsbardei). Er isch vo 1964 bis 1975 Vorsitzender dr Kommunischtische Partii Schweedens (SKP)/Lingsbardei - Kommunischte (VPK) und vo 1963 bis 1985 Abgeordnäter im Schweedischen Riichsdag gsi.
Tränenbein
S Dränebei bildet (bim Menschen zsämme mit em Oberchiifer) d Dränesackgruebe (Fossa sacci lacrimalis, wo au als „Dränedrichter“ bezeichnet wird), wo dr Dränesack din liit. Usserdäm bildet s e Deil vom Dräne-Nase-Kanal (Canalis lacrimalis), wo dr Dräne-Nase-Gang (Ductus nasolacrimalis) din isch. Dr Iigang zum Dräne-Nase-Kanal isch s Foramen lacrimale. Bi Wiiderchäuer isch s Dränebei ventrokaudal wien e Blootere zur Bulla lacrimalis ufdriibe.
Carl-Henrik Hermansson
Lääbe
Dr Carl-Henrik Hermansson isch as Sohn vom Kaufmann Gottfrid Hermansson und vo dr Frou Hilma Johanna Hermansson, geb. Melander, uf d Wält kumme. Er isch verheiradet met dr Märta Krantz (1916-2001) und Vati vo zwöi Döchter.
Tränenbein
Bi Baarhuefer isch s Dränebei pneumatisiert. Dere Nasenäbehöhli sait mä Dränebeihöhli (Sinus lacrimalis). Bi Ross chunnt d Chiiferhöhli, wo sehr gross isch, bis in s Dränebei ine.
D Lengi vom Dränebei wird bin e baar Dierarte zur Identifikation vo Underarte bruucht. Das isch zum Bispil bi de Wildsäu dr Fall.
Département Finistère
Geografi
Finistère isch s weschtligscht Département vu Frankrych. Typisch fir d Region sin langi Sandstränd im Side, Méander un chlaini Buchte im Norde un e gächi Felskischte im Weschte. Vu dr 283 Gmaine lige 118 an dr Kischte.
Wappe
Bschrybig: S Wappen isch in Gold un Blau gspalte. Vorn e schwarze no links gwändete Leeb un hinte ne silbrig Schof mit gudine Bewehrig, wu gumpt. S Schildhaupt het fimf Hermelin.
Sproch
Im Département Finistère wird draditionäll Bretonisch gschwätzt.
Stedt un Gmaine
Di greschte Gmainen im Département Finistère:
Verwaltigsgliderig
S Département wird in Nord- un Sid-Finistère unterdailt, Brefäktursitz sin Quimper im Side un Brest im Norde.
Klimadate
Mässstation: Île d’Ouessant, Meereshechi (im Norde vum Département)
Däg pro Johr mit
Mässstation: Penmarc’h zwische Audierne un Pont-l’Abbé, uf Meereshechi (im Side vum Département)
Stand 1991
Messene (Mythologie)
D Messene isch i de griechische Mythologi d Personifikation vo Messenie gsii.
D Messene isch d Töchter vom Triopas, em Soo vom Phorbas us Argos. Si hett de Polykaon, de Soo vom Lelex ghüroote. Well er ass de jünger Brüeder vom Myles nöd König wore isch, hett si Lütt us Argos und Lakonie gsammlet und hett mit dene Messenie bsidlet, wo dozmool no mentscheleer gsii isch. De Polykaon und d Messene hend denn i de Stadt Andania as Königspaar gherrscht.
Wo de Kaukon vo Eleusis uf Messenie choo isch, hett er d Messene i d Mysterie vo de Groosse Göttinne iigfüert. D Messene und de Polykaon hend au d Vereerig vom Zeus Ithomatas ufem Berg Ithome iigfüert.
D Messene hett i de Stadt Messene e Hailigtum ghaa, wo si as Heroine vo Messenie vereert woren isch.
Akronym
Än Akronym isch a künschdligs Word, wo us de Afangsbuechschdabe vo mehere Wörter zsämmegsetzt isch. Dr Begriff isch in de 1940er Johr brägt worde, us griechisch akron (Ändi) und onoma (Name). „USA“ wär es Bischbil.
Mänggisch cha mä die Abchürzige wien es Wort uschbräche, z. B. „Laser“ odr „Aids“. Denn wird im allgemeine nume no dr Afangsbuechschdabe grooss gschriibe, wie im enä konventionelle Wort. Mä redet hüfig au vo Akronym wenn mä meh as nume d Afangsbuechschdabe vo de abkürzte Wörter bruucht. D Groos- und Chliischriibig isch nit eiheitlig. Es git Akronym wo wie normali Subschdantiv nume mit emä Groossbuechschdabe am Afang gschriibe wärde: „Interpol“ vo International police odr „Gestapo“ vo Geheime Staatspolizei; anderi wie „KaDeWe“ (Kaufhaus des Westens) erinnere an die urschbrünglige Worter.
Christian Friedrich Laué
De Christian Friedrich Laué (* 1740 oder 1741 z Lippehne, Pommere, Preusse; † 1813 z Wildegg), reformiert, isch e zeerscht dütsche und spöter Schwiizer Textilfachmaa gsii.
Lääbe
De Christian Friedrich Laué esch 1740 oder 1741 z Lippehne i Mittelpommere (hött Lipiany z Pole) uf d Wält choo. 1774 het er z Frankfurt am Main met em Johann Jakob Hollweg s Komissionsgschäft «Hollweg und Laué» för Indiennedrock gröndet. 1781 isch er z Yverdon-les-Bains iibörgeret worde. Im gliiche Johr het er en Indiennedruckerei in Wildegg ide Schwiiz kauft. Die esch wäge ihm schnäll sehr erfolgriich worde.
De Gschäftsnochlass vo Laué und Co. esch es Zügniss för t Früehinduschtrialisierig im Aargau. Osserdem esch es s ältischste Firmearchiv im Staatsarchiv Aargau. Es omfasst Gschäftskorrespondänz met Teilhaber, Rezäptbüecher för sini Indiennedruckerei ond Wareverzeichniss.
De Christian Laué esch met verschednige bekannte Politiker i Kontakt gstande, ohni sälber ide Politik bsonders aktiv gsii zsii. Er esch au en Gönner vom Johann Heinrich Pestalozzi gsii, wo dää uf dem «Neuhof» z Birr gwörkt het.
De Laué esch 1813 gstorbe. Sis Gschäft esch denn vo sim Sohn, em Johann Laué, ond sim Schwegersohn, em Adolf Laué, öbernoh worde.
Wenkerbogen von Bosco Gurin
Wenkerboge vu Grii
Wenkersätz
Vorbemerkige:
Lehrer Hans Sartori
ar wonat in Gurin.
Quelle
Melinda Nadj Abonji
D Melinda Nadj Abonji (* 22. Juni 1968 z Bečej, SFR Jugoslawie, hite Serbie) isch e Schwyzer Schriftstelleri, Musikeri un Performeri.
Läbe
D Melinda Nadj Abonji het ihres Studium an dr Universität Zürich 1997 mit em Lizenziatsgrad abgschlosse. Si verfasst literarischi Text un het 2004 am Ingeborg-Bachmann-Wettbewärb z Klagenfurt teilgnoo. Si tritt au als Solo-Performeri uf und zämme mit em Rapper Jurczok 1001 als Musikeri (Gsang und Gyge). D Abonji läbt syt vil Johr z Züri.
D Melinda Nadj Abonji isch Mitglid vom Verband Autorinnen und Autoren der Schweiz. Si het u. a. die Uuszeichnige überchoo: 1998 d Kulturell Uuszeichnig vom Kanton Züri, 2000 e Ufenthaltsstipendium vom Literarische Colloquium Berlin, 2001 dr Hermann-Ganz-Priis, 2004 e Anerkennigsgab vo dr Stadt Züri, 2006 e Wärchbytrag vo dr Stiftig Pro Helvetia und e Grenzgänger-Stipendium vo dr Robert Bosch Stiftig.
2010 isch ihre Roman Tauben fliegen auf veröffentlicht worde, wo si vo dr Familie Kocsis brichtet, wo zue dr ungarische Minderheit im Norde vo Serbie ghört un uf Züri übersidlet. Dr Roman isch mit em Dütsche Buechpriis 2010 und mit em Schwyzer Buechpriis uuszeichnet worde.
Alcina
Alcina (HWV 34) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Es isch si dritti Opere, wo uf em Ariost sim Orlando furioso basiert. Alcina isch noch Ariodante die zweiti Opere vom Händel gsi, won er nüm am King's Theatre am Haymarket het lo uffüere. Wie Ariodante isch au Alcina e Ballettopere, denn in Covent Garden isch im Händel d Ballett-Drubbe vo dr Marie Sallé zur Verfüegig gstande; si isch allerdings am Ändi vo dr Summersäsong 1735 abgräist.
Irene Widmann
D Gudrun Irene Widmann (* 2. Dezember 1919 en Reitlenga, † 28. Oktober 2010 en Reitlenga) isch a bedeidenda Reitlenger Molere ond Zoichnere gwä.
Aus ihrem Leaba
D Irene Widmann ischt am 2. Dezember 1919 z Reitlenga uff d Welt komma. Noch ihrem Schuelabschluss hot-se an de Kunschtakademia vo Stuegert, Dissldorf ond Wien studiert. Hendrher ischt-se wiider en ihr Hoimetstadt zruckkomma. Wia no em Zwoida Weltkriag Reitlenga vo de Alliirde gheerich bombardiirt worra ischt, hot so a Bomb au s Haus vo dr Irene Widmann ihre Leit troffa, wo de meischde vo ihre Bilder glagred gwäa send. Drom ischt a Graußdoil vo ihre Werk fir emmer vornichdet worra.
1951 hot d Irene Widmann zamma mid em HAP Grieshaber, Karl Langenbacher, Erich Mönch ond Hadwig Münzinger da Kinschtlerkreis Die Ellipse grindet. Des ischt a Zammaschluss vo Reitlenger ond Diibenger Kinschtler gwäa. Acht Johr schbäder hot-se da Reitlenger Schriftsteller Gerd Gaiser gheiradet. Vo do oo hot sich dui Frau hauptsächlich om ihr Familie kemmret, sodass-se fir ihr Kunscht nemme viil Zeit ghet hot. Des hot sich erscht gendret, nochdem ihr Moo em Johr 1976 s Zeitliche gsegnet hot. Vo do oo hot-se sich wiider vorsterkt ihrer Kunscht widma kenna. Am 28. Okdober 2010 hot dui Frau ihre Auga fir emmer gschlossa. Stolze 96 Johr alt ischt-se worra.
Auszoichnonga
1994 hod d Irene Widmann da Gabriele-Münter-Preis griagt. Do drbei handlet’s sich om an Kunschtpreis, wo seit 1994 ausschliaßlich an Fraua vorliha wuud, wo ihr 40. Lebensjohr ibrschridda hend. Ausglobt wuud seller Preis vom Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen ond Jugend.
Amergonga
<references group="A" />
Gravis
Gravis stoht für:
Eugen Zimmermann
De Eugen Zimmermann (* 19. August 1907 z'Villinge; † 12. November 1990 z'Lörrach) isch e dütsche Moler und Kunsterzieher gsi.
Lebe un Werk
1907 isch de Eugen Zimmermann z'Villinge uf d'Wält chu. Zwische 1927 un 1932 het er an de Kunstakademie Karlsrueh unter em Georg Scholz, em August Babberger un em Hermann Gehri studiert, wu alli in de Zit vum Nationalsozialismus als „entarteti“ Künstler vu ihrem Lehramt entloh worde sin.
Nach ere Zit an der Universität Berlin, wu er zwische 1937 und 1939 Kunstgschicht studiert het, isch er Lehrer am Hans-Thoma-Gymnasium z'Lörrach gsi. 1942 het er bim Wilhelm Pinder in Berlin promoviert, het aber dann bis 1945 zum Militär müesse. D'Tätigkeit als Kunsterzieher z'Lörrach het er unterbreche müesse.
Ab 1948 bis 1977 isch er wieder als Kunsterzieher am Hans-Thoma-Gymnasium gsi und isch Mitgliid im Künstlerkreis Lörrach gsi. 1990 isch er z'Lörrach gstorbe.
33 Werk vum Künstler sin im Museum am Burghof z'Lörrach usgstellt. De gegenständlichi, abstrahierti Molerei vum Zimmermann isch vum dütsche Expressionismus prägt gsi. Zum 100. Geburtstag het ihm s'Museum am Burghof e Einzelusstellig gwidmet, wu au e Katalog dezue gmacht worde isch.
In de ExpoTriRhena, de Erlebnisusstellig vu de Drei-Länder-Region und ihrer Geschicht im Museum am Burghof, isch si Bild vum „Fischerdorf“ Rhiwiler vu 1948 duuerhaft usgstellt.
Pfäfers
Pfäfers (oder Pfääfers, uf Rätoromanisch ) isch e politeschi Gmeind vom Kanton Sanggalle i dr Schwiiz.
Sprooch
S Taminataal isch hüt en Deil vom dütschsproochige Gebiet im Sargaaserland. Im Middelalter het s zum nördleche Berych vo Chuurräzie und zum rätoromanische Sproochgebiet ghört. Under dr Verwaltig vom Chloschter Pfäfers und de dütschsproochige Chloschervögt het sech di alemannischi Sprooch im Taal immer wie mee duregsetzt, und vo de Walser, wo e Zyt lang im obere Deil vom Taminataal, im Kalfeis, gwoont hend, isch mit yrem Walsertütsch no en höchschtalemannischi Sproochform is Taal cho.
Uf der Bärgchetti im Süde vom Gmeindgebiet vo Pfäfers isch d Sproochgränze vom Alemannische zum Rätoromanische Sproochruum, und do dervo grad zu zwo romanische Sproochgruppe: d Gmeind Trin ghört zum Piet vom middelbündnerische Sutselvisch und Flims isch di nördlechschti Gmeind vom Surselvisch, also vom Oberländer Romanische.
Im ganze Gmeindbann vo Pfäfers sind no hüt vil Ortsnäme – Pfäfers sälber und den au Vättis, Vasön, Vadura – und Fluer- und Bärgnäme us der rätoromanische Zyt bekannt. Di dütsche Fluernäme vom Taal vo Pfäfers chöme meischtens vo de Walser här.
Landschaft
Für d Geografii isch z sääge, ass dr Gmeindbann vo Pfääfers us acht verschidene Landschaftsdeil zämegsetzt isch: das sind s Taminataal, d Gländterrasse vom Dorf Pfäfers mit em Chloschter, s höche Platoo vo Sankt Margreetebärg, s Piet vo Valens, dr Taalbode vo Vättis, s undere Görbsbachtaal, s Kalfeisetaal und dr hinderscht Deil vo Kalfeis mit der Sardonaalp.
Zu der hütige Gmeind Pfäfers ghöre siben Ortschafte: s Doorff Pfäfers, Sankt Margretebärg, Vadura, Vättis, Gassaura, Valens und Vason.
Der Gmeindbann foot chly über dr Rhyebeni aa und goot bis höch ufe zum Ringelspitz, wo der Gipfel uf der Höchi vo 3200 Meter über Meer lyt und wo der höchscht Bärggipfel vom ganze Kanton Sanggallen isch. Uf der Oschtsyte vo der Gmeind stoot s Bärgmassiv vom Galanda. Im Nordweschte isch d Kreete vo de Graue Hörner und em Pizol.
Vo Vättis us goot d Stroos übere Gunggelspass uf Tamins im Bezirk Imbode vom Bündnerland übere. Im Weschte chunt d Gmeind Pfäfers bim Sardonamassiiv, wo zum Berych vo der geologisch ganz inträssante Glarner Houptüberschiebig ghört, bis an Kanton Glarus.
s Chloschter Fabaria
S Chloschter am Bärg obe isch im früene 8. Joorhundert gründet worde. S erschte Mol chunts ane 762 in ere gschichtleche Kwelle vor mit em Name Fabarias. 877 het em dr dütsch Chönig en Schirmbrief ggä. Es isch am Afang – näben em Bischofssitz z Chur – s wichtigschte chirchleche Zäntrum vo Churräzie gsi. Mit sym strategisch guete Platz über em Rhytaal und am Gunggelswäg isch s Chloschter für Chönige und regionaali Landesherre wichtig gsi. Im 13. Joorhundert het der Apt vo Pfäfers am Wäg uf s Platoo vo Pfäfers d Burg Warteschtei als Chloschterfeschtig lo boue.
Ane 1483 hend d Äidgenosse d Herrschaft Sargans übernoo und wäg däm au d Schirmherrschaft über s Chloschter Pfäfers usgüebt. Am 19. Oktober 1665 isch s Chloschter ganz abebrönnt, und mit iim di alti Chloscherbiblioteek. S Archiiv mit wichtige Dokumänt sid em früene Middelalter isch erhalte blibe, wils s Chloschter das immene guet gschützte gmuurete Ruum im Chilledurm ypschlosse gha het. Im 18. Joorhundert isch s Chloschter so, wie me s hüt no gseet, im barocke Stiil wider ufbout worde.
Am 9. Jänner 1838 het s Chloschterkapitel entschide, äs well dr Papscht z Rom afrooge, öb er nid s Chloschter, wo wirtschaftlech schlächt gstanden isch, chönt uufhebe. Do het dr Gross Root vom Kanton Sanggalle nit lang gwartet und vo sich uus scho am 20. Februar 1838 pschlosse, s Chloschter ufzlöse. Dr Kantoon het do dermit d Chloschtergüeter übernoo, und im ehemolige Konväntgebäud 1847 d Heil- und Pflägastalt Sankt Pirminsbärg ygrichtet. S ehemolige Chloschterachiv mit de bedütende historische Manuskript, wo einzigartigi Kwelle für d Region Raezie sind, und de grosse Urbaarbüecher vo de Dörfer im Taminataal sind is Staatsarchiv vo Sanggalle cho, die alti Chloschterchile het d Pfarrei vo Pfääfers als Dorfchile übercho.
s Wildbad Pfäfers
I dr Taminaschlucht inne stoot s alte Bad vo Pfääfers, es Heilbad, wo scho im Middelalter bekannt und beliebt gsi isch; der Chorherr Felix Hämmerli vo Züri het ane 1424 gschribe, das Bad sig uralt. Me weiss, ass under am Pfäferser Apt Hugo ane 1242 s Bade a der Tamina bi dene warme Quelle, wo dört us em Bode chöme, ufcho isch. D Psuecher händ dozmol nume mit Seili oder länge Leitere i s änge, teufe Tobel abe chönne go. Oben am Rand vo der Felswnd hets es Trätrad gha, zum mid emene Seili Waare und au d Lüüt is Taal abe z loo. Der Apt Johann hed denn um 1380 s erschte chlyne Badhuus i der Schlucht lo mache. Aber erscht im Johr 1543 het der Apt Johann Jakob em Zimmerman Valentin Schmid der Uftrag ggä, e Holzstäge über die höche Felse abe lo baue, ass me en eifachere Wäg i d Schlucht zum Bad gha het. Die spektakuläre Stäge gseht me uf de alte Bilder vom Bad Pfääfers.
s Dorf Pfääfers
S Dorf Pfääfers isch als chlyni Sidlig vo Chloschterlüüt noch bim Chloschter entstande. Di hütig politeschi Gmeind het sech ane 1803 bildet, wo di alte Gmeinde Pfäfers, Vättis und Valens zämeggange sind. Zu dr Frakzioon Pfääfers ghöre s Dorf mid däm Name und di beide Wiiler Sankt Margretebärg und Vadura. Zwüsched Pfääfers und Valens isch vom Früelig 2013 bis in Winter 2016/17 d Taminabrugg baut worde. Si isch aini vo de gröschte Bogebrugge vo de Schwiz und Endi Juni 2017 fiirlich eröffnet worde.
Vättis
S Dorf Vättis liit wyt im Taminatal hine, dört, wo uf der Weschtsyte s Kalfeistaal mit de Tamina abechunt und de Görbsbach ufninnt. Der Name vo der Ortschaft isch im Johr 1220 s erschte Mol i der Form Vetins dokumäntiert. S Tal het em Chloschter Pfääfers ghört und isch i däm sym Name vom ene Amme verwaltet worde.
D Vättner Pfarrchille vom Sankt Anian isch scho ane 1274 s erscht Mol in ere Urkund erwäänt. Ires Patrozinium, wo uf e Heilig Anian, der Bischof vo der französische Stadt Orléans im vierte Johrhundert, zrugggoot, isch sid em 15. Johrhundert bekannt. Im Chloschter Pfääfers sind scho im 9. Johrhundert Reliquie vom Heilige Anian gsi. D Anians-Chille z Vättis isch ane 1695 neu baut worde.
d Walser im Kalfeis
Oben a Vättis liit im Bärgtal die alti Walsersidlig Sankt Martin. S Chloschter Pfääfers het die Alplandschaft im Bärg ine im Johr 1282 de Freiherre vo Rhäzüns verchauft, und vo dene isch das Tal spöter in Psitz vo der Herrschaft Freudebärg bi Ragaz cho. Die Herre vo Freudebärg hend im 14. Joorhundert Lüüt us em Wallis is Kalfeis lo cho, wo den dört öpe zwölf chlyni Bärgdörfli bout hend. Der Apt Hermann vo Pfäfers het de Walser derzue d Sardonaalp ane 1346 z Läche ggä. D Chille vom chlyne Walserdorf Sankt Martin isch im Johr 1432 erwähnt. Im 16. Johrhundert sind d Walser denn wider us em Kalfeisetal wäggzoge. Ane 1859 het me d Kapälle, wo hüt no stoot, der Pfarrei z Vättis zuedeilt.
Valens
S Dorf Valens liit im vordere Taminataal, zwüsche Vättis und Ragaz, gad gegenüber vom Dorf Pfäfers. D Pfarrchile vo de Patron Sankt Philipp und Sankt Jakob het em Chloschter Pfäfers ghört. 1704 isch si nöi bout worde. Z Valens stoot sit 1970 en grossi Kurklinik, s Rehazäntrum Valens mit em ene eigete Thermaalbad, wo s Wasser us dr Taminaschlucht ufepumpt.
Vasön
Vasön, uf de gliiche Site wie Valens, aber chli witer hine im Taminataal, isch en eigeti Ortsgmeind und ghört hüt au zu dr politische Gmeind Pfääfers. Früener het s zur Gmeind Valens ghört. 1385 hed der Apt vo Pfääfers s Hofguet vo Fusuns, wie der Name vom Dorf denn gheisse het, de Walser, wo dobe im Kalfeis gwoont händ, als Läche ggä. Z Vasön stoot d Chappele vom Heilige Johannes em Täufer, wo ane 1711 gweit worden isch.
Appenzeller Alpenbitter
Appezöller Alpebetter isch en Better-Liggör us de Ostschwiz, gnauer gsäät, us em Appezöllerland.
Meltingen
Mältige (amtlich Meltingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Appenzeller Alpenbitter
Gschecht
De Emil Ebneter vo Appezöll hät 1902 s erstmol en Magebetter hergstöllt. Scho 1907 hät er de Name «Appenzeller Alpenbitter» schütze loo. Sit 1908 hät de Emil Ebneter zämme mit sim Schwoger, em Beat Kölbener, de Alpebetter witer entwickled. Si händ sich au bi Chlööster, wo sich mit Hailchrüter uskännid, erkundiged. Im Johr 1916 händs a chli osserhalb vo Appezöll a de Settere a Ligeschaft chöne chaufe, dai drus e Fabrik mit Brännerai gmacht um de Alpebetter z produziere. Noch de 1940er Johr isch s Rezäpt vo dem Getränk nome gross veränderet worde. Di letschti Änderig goot i d 1960er Johr zrogg, wo d Alperoose i de Schwiz gschützt worde isch und dromm nome hät döre verarbaitet wärde.
Meltingen
Geografi
Mältige isch es Ziieldorf am obere Ibach. D Gmeindsflächi umfasst 39,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 54,7 % Wald un 5,6 % Sidligsflächi.
Appenzeller Alpenbitter
Herstöllig
D Familie Kölbener und Ebneter händ för de Appezöller Alpebetter nu natürlechi Zuetate bruucht. No hüt verwändet d Firma Ebneter & Co. AG di gliche Zuetate, wia doozmol. De Emil Ebneter hät früener di maiste vo däne Chrütli und Worzle sälber im Alpstai gsammled, hüt wärdet dia 42 verwändete Zuetate vorwigend importiert. Under anderem sind en Brand us Worzle vom gääle Enzian, es Destilat us Stern-Anis und Wacholder för de typisch Gschmack vom Appezöller wichtig. S gnaui Rezäpt isch ime Schlüüsfach uf ere Bank und nume zwe Persone us de Gründerfamilie händ de Zuegang. De Appezöller Alpebetter hät 29 Wolumeprozänt Alkohol.
Meltingen
Geografi
Nochbergmeine si Zubel, Nunnige, Beibel, Erschbel, Biesserach un Feere.
Appenzeller Alpenbitter
Varia
Me trinkt de Appezöller Alpebetter us em zwe oder vier Centiliter Gläsli puur. Ma chan en au mit chli Iis oder als Mixgetränk gnüüsse. Wär en im Kafi ine mag, dä bstellt im Restorant en Kafi Biberflade (vgl. Biberflade).
Meltingen
Gschicht
Mältige isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1302 als Meltingen.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,1 % gläge.
Religion
6,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 83,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,9 %, CVP 27,3 %, EDU 1,1 %, EVP 0,2 %, FDP 35,7 %, GLP 4,8 %, GP 4,0 %, SP 5,2 %, SVP 16,3 %, Suschtigi 1,4 %.
Gmeindspresidänt isch dr Werner Hänggi (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Mältige ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Kaukasus
Dr Kaukasus (🇷🇺, Kawkas;, K'avk'asioni, , Kowkas, (vo ), , vo ) isch e Hoochgebirg in Öiraasie zwüschen em Schwarze und em Kaspische Meer, wo wääred dr alpidische Orogeneese entstande isch. Es isch öbbe 1100 Kilometer lang und goot vo Westnordwest noch Ostsüdost. Es isch Däil vom Alpidische Gebirgssüsteem und bestoot us drei Gebirgschettene, dr Grooss Kaukasus, dr Chlii Kaukasus und s Talysch-Gebirg. Die gröösst Hööchi vom Kaukasus isch 5642 Meter über em Meeresspiegel und si middleri Hööchi 602 Meter. Er befindet sich uf de Territorie vo Russland, Georgie, Armenie, Iran und Aserbaidschan. Im Joor 2000 häi öbbe 30,6 Millioone Lüt in däm Gebirg und sinere nööchere Umgääbig gläbt. D Regioon vom Kaukasus isch scho im Alterdum e wichtigi Dräischiibe für e Handel gsi.
D Gränze zwüsche Öiropa und Asie
In dr Antike het dr Kaukasus e zitlan as d Gränze zwüsche Öiropa und Asie gulte. Im 18. Joorhundert häi vili afo dängge, ass d Kuma-Manytsch-Niiderig, wo öbbe 300 km nördlig vom Groosse Kaukasus ligt, die logischeri Gränze zwüsche de bäide Kontinänt weer. Aber hüte wird au z Russland dr Kaukasusgroot as d Kontinäntgränze aagluegt.
Gwässer
Kaukasusgebirg wird vor allem radial entwässeret. Die gröössere Flüss häi iiri Kwelle im Kaukasus:
Dr Sewansee isch äine vo de gröösste See in dr Regioon.
Basler Friedhöfe
D Friidhööf hüte
Hüte git s z Baasel nume no drei Friidhööf, zwäi in dr Stadt sälber und dr kantonal Zentralfriidhoof vo Baasel in dr Vorortgmäind Rieche.
Dr Friidhoof am Hörnli
Dr Friidhoof am Hörnli isch dr Zentralfriidhoof vo dr Stadt Baasel. S Brojekt isch 1919 vom Groosse Root gnäämigt und zwüsche 1926 und 1932 noch Blään vo de Archidekte Bräuning, Burckhardt, Klingenfuss, Leu und Suter baut worde. Am 1. Juli 1932 het män en iigweiht. Dr Friidhööf lit am Rand vo dr Stadt am Fuess vom e Bärgli in dr Gmäind Rieche, isch 50 Hektare grooss und het Blatz für öbbe 40'000 Greeber, Nische und Familiegreeber. Er isch as e sümmetrischi Gartenaalaag aagläit und zwölf Grabfälder iidäilt. Zwüsche deene git s Underschiid in däm wie si gnutzt wärde, wie si architektonisch gordnet und aapflanzt si. D Greeber mache nume öbbe 22 % vo dr Flechi us, 53 Brozänt isch Grüen- und Waldflechi. Vom höggste Punkt us het män en Ussischt über die ganzi Stadt Baasel.
Im Hörnli si e hufe Persönligkäite begraabe wie:
Uf em Friidhof wärde im Joor durchschnittlig 500 Lüt begraabe und 2000 kremiert.
Für Muslim het s äigeni Grabfälder, wo noch em islamische Ritus cha begraabe wärde. S erste isch 2000 iigrichdet worde, hüte git s e zwäits Fäld. Für s rituelle Wäsche vo de Liiche het s e guetiigrichdete Wöschruum. Uf em Friidhof befindet sich au s Museum Sammlig Friidhoof Hörnli, won e hufe bedütendi Objekt vo dr Baasler und Schwizer Begraabligskultur zäigt.
Dr Wolfgottesacker
Dr Wolfgottesacker lit im Oste vo dr Stadt uf stedtischem Gebiet näbe de Gläis vo dr SBB und bildet e grüeni Insle im Industrii- und Gwärbgebiet zwüschen em Rangschierbaanhoof «Wolf» und em Dramdepo «Dreispitz».
Dr israelitisch Friidhoof
Lueg au dr Ardikel Israelitischer Friedhof Basel
Dr israelitisch Friidhoo isch im August 1903 iigweiht worde und lit nooch an dr franzöösische Gränze im Weste vo dr Stadt. Wil s jüdische Gsetz Ewigi Rue für die Dooten verlangt und mä dorum e jüdische Friidhoof nie cha ufheebe, häi d Baasler Juude 1902 en äigene Friidhoof überchoo.
Kiirchegreeber
Näbe de Greeberfälder git s in de Baasler Kiirche doo und dört non e baar Grabdänkmööler.
Baasler Münster
Im Basler Münster befinde sich e hufe Grabmööler vo berüemte Baasler und vo andere Persöönligkäite, wo mit dr Stadt verbunde si.
Under deene si:
Ufghoobnigi Friidhööf
Mit dr Iiweijig vom Friidhoof am Hörnli im Joor 1932 het mä in alle andere Gottesäcker vo Baasel usser em Wolfgottesacker ufghöört, z begraabe, und het sä denn ufghoobe.
La Strasbourgeoise
La Strasbourgeoise („D’ Schtroossburjera“) ìsch a frànzeesch Militäärliad, wo noh dr Nììderlààg ìm Diitsch-Frànzeescha Kriag kùmponiart worra-n-ìsch. S’ Liadtäckscht hann dr Gaston Villemer un dr Lucien Delormel gschrììwa, d’ Melodii hàt dr Henri Natif gmàcht. Ìm Liad wìrd vu’ma Schtroossburjer Maidala grädd, wo-n-ìhr Vàtter vu pröissischa Soldààta geteedet worra-n-ìsch. S’ Liad nännt maa-n-àui L’Enfant de Strasbourg („S’ Kìnd vu Schtroossburi“) un La Mendiante de Strasbourg  („D’ Battlera vu Schtroossburi“). ’S gheert zem Repertoire vu da „Ràchaliader“ (uff Frànzeesch chansons de la revanche).
Hìttz’tààgs gìtt’s mehrera Wärsioona vum Liad. D’ hìttiga militäärischa Wärsioon — wo maischtens ohna Müüsik gsunga wìrd — düet sìch schtàrk vu dr Originààlwärsioon unterschaida. D’ Originààlwärsioon ìsch numma-n-ìm Café-concert z’ loosa gsìì. Vor 1914 ìsch s’ Liad nìt ìn militäärischa Liaderbiacher z’ fìnda gsìì. Wahrem Äärschta Waltkriag ìsch’s ìn d’ Vergassahait groota. ’S ìsch àwwer àb da Joohra 1960 ìn Feriahaimer glehrt worra un schteht sitter’m Ààfàng vu da Joohra 2000 ìn da militäärischa Liaderbiacher. S’ Liad ìsch ìm Joohrgàng 2000/01 vu da Cadets de Saumur vum Pàriiser Prytanée National Militaire uffgnumma worra, un d’rnooh ànna 2004 vum Vanbremeersch-Joohrgàng vu dr Schpeziààla Militäärschüal Saint-Cyr. Ànna 2002 ìsch’s ìns Liaderbüach vum 43. Infàntriiregimant gedruckt worra.
Feldis/Veulden
Feldis/Veulden (dütsche un bis 1943 offizielle Name: Feldis, rätoromanisch Veulden) isch e Dorf i de politischi Gmeind Domläschg, wo zum Chreis Domleschg (bis Ändi 2017) bzw. i de Region Viamala vom Kanton Graubünde ghört.
Geografii
Feldis lait uffenere Terass am Hang vo de Stätzerhornchette un isch de nördlichscht Ort im Domleschg. Di ehemooligi Gmeind het e Gröösi vo 758 Hektare ghaa un hät aa Domat/Ems, Rothebrunne un Scheid gränzt.
Gschicht
De Ort wird 1290/98 als Felden zum erschte Mool erwäänt. Am Änd vum 13. Joorhundert isch e Guet vo de Bischöf vo Chur bekannt, un im 14. Joorhundert hen d Herre vo Rietberg de Zehnte bezoge. 1527 het sich Feldis uss de Herrschaftsrächt ussgchauft. 1583 isch es zum reformierte Glaube überträtte. Im Joor 1774 isch de Ort vumene Brand fascht ganz zerstört worde. Bis zum Bau vunere Strooss über Schaid uff Tumegl/Tomils im Joor 1904 isch Feldis di isoliertescht Gmeind vum Domleschg gsi. Im Joor 1958 isch au e Seilbaan uff Rhäzüns baut worde. Bis zum 20. Joorhundert isch d Viiwirtschaft un de Ackerbau de wichtigscht Erwerb gsi, syt em Bau vo de Strooss isch Feldis di einzig Gmeind vum Domleschg, wo au de Tourismus e Roll spiilt.
Uf de 1. Januar 2009 hät Feldis zämme mit Scheid, Trans un Tumegl/Tomils zur Gmeind Tomils fusioniert. Syt em 1. Januar 2015 ghört Tomils zämme mit Almens, Paspels, Pratval und Rodels zur neue Gmeind Domleschg. Feldis isch hüt also e Frakzion vo Domleschg.
Wappe
S Wappe vo Feldis zeigt uffeme silbrige (wysse) Grund, übereme rote Dreiberg, en blaue Vogelgryyf mit rote Chralle un Schnabel. De Gryyf isch s Familiewappe vo de Tscharner, un de Dreiberg isch e beliebts Motif in de schwiizer Heraldik, wo uff d Lag in de Berg hywyyst.
Bevölcherig
Di ursprünglig Sprooch vo Feldis isch de rätoromanisch Dialäkt Sutsilvanisch, wo hüt aber numme no vunere Minderheit gredt wird. De Sproochweggsel z Feldis isch guet dokumentiert, un isch vum Mathias Kundert in sym Buech „Der Sprachwechsel im Domleschg und am Heinzenberg“ zämmegfasst worde. Bis zum Aafang vum 20. Joorhundert isch de Ort wohl ganz romanisch gsi, so dass en Schuelinspektor im Joor 1885/96 schrybt, dass d Chinder usserhalb vo de Schuel kei Wort Dütsch würde höre. In de Verwaltig, de Chilch un in de Schuel isch s Dütsch aber scho lenger verbreitet gsi. Scho im 18. un 19. Joorhundert isch de Grossdeil vo de schriftliche Dokumänt uff Dütsch. D Protokoll vo de Gmeindsversammlige sin zwüsche 1889 un 1907 uff Romanisch gschribe worde, syt däm numme uff Dütsch. Di mündlichi Sprooch vo de Versammlige isch aber bis in d 1960er Romanisch gsi, un isch ersch syt 1970 numme no Dütsch. Dass de Feldiser s Romanisch als Schriftsprooch främd gsi isch, het sich au 1970 zeigt, wo d Formular vo de Volchszäälig zerscht uff Romanisch verdeilt worde sin, aber vo niemerm hen chönne ussgfüllt werde. S Chilchebuech het am Aafang vum 19. Joorhundert vum Latiinische zum Dütsche gweggslet, un ab 1907 het es kei Pfarrer mee gee, wo uff Romanisch predigt het. 1918 isch deno s romanischi Gsangsbuech ersetzt worde. De Otto Paul Tscharner brichtet au vumene Pfarrer uss Dütschland, wo 1934 uff Feldis cho isch, un wonner het welle Romanisch lehre, uff Abläänig gstosse isch. In de Schuel het es im 19. Joorhundert schynts vo de Lehrperson abghänge, wie vil uff Dütsch un Romanisch unterrichtet worde isch. Im Schuelbricht vo 1854 heissts sogar: „Der deutschen Sprache ist der Lehrer selbst nicht mächtig.“ Ab 1899 isch de numme no Dütsch unterrichtet worde. In däm Joor het en Lehrer uss Almens d Stelle überno, wo Schieler, wo in de Schuel Romanisch gredt hen, bestrooft het. Imene Bericht vumene Feldiser wo 1908 uff d Wält cho isch, heisst's:"„Wenn in der Pause ein Kind ein Wort Romanisch sprach, musste es zehn Rappen Busse bezahlen. Die Situation war schwierig für Kinder, die kaum ein Wort Deutsch konnten. Da war es meist still auf dem Pausenplatz.“" In beide Fäll vo de Schuel un de Chilch, isch d Usschaltig vum Romanisch schynts vo de Gmeind sälber betrybe worde. Ab 1922 bis 2002 sin deno wiider 2–3 Romanischstunde pro Wuch erteilt worde, allerdings mit Unterbrächige, wyl d Gmeind zitewys nit-romanischi Lehrchräft aagstellt het.
Bis in de 1920er isch s Romanisch di einzigi Umgangssprooch, wo "uff de Gass" gredt worde isch, gsi, un d Chinder hen bim Schuelyytritt in de Regle kei Dütsch chönne. Gäänderet het sich des deno mit enere Zuewandrig in de 1920er, un mit em Uffcho vum Tourismus in de 30er. Ab öbe 1950 sin d Chinder deno in de Regel zweisproochig uffgwaggse. Bis in d 1960er isch s Romanisch aber als Alltagssprooch no presänt gnue gsi, dass au d Chinder vo Dütschsproochige Romanisch glehrt hen. In de 1980er het mer deno in fascht allene Familie mit de Chinder uff Dütsch gredt; de Mathias Kundert berichtet 2007 no vo einere Familie, wo au mit de Chinder Romanisch gredt wird. Hüt isch s Romanisch no d Sprooch vo einzelne Familie un Fründeschreis, wo im Private oder als e Art „Gheimsprooch“ gredt wird.
Sehenswürdigkeite
Di reformierti Dorfchilch vo Feldis stoot unter Denkmoolschutz.
Coin-sur-Seille
Coin-sur-Seille (ditsch 1915–18 und 1940–44 Selzeck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geografie
Coin-sur-Seille lijt àn dr Seille, uf hàlwem Waj zwìsche Metz und Pont-à-Mousson.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Coin-sur-Seille ìsch. Coin-sur-Seille ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Coin-sur-Seille ghert zem Lorrain.
Badische Volksnamen von Pflanzen (Walther Zimmermann 1913/1915)
In de folgende Lischde sinn alli Pflanzenämme zämmegfaßt, wu de Walther Zimmermann 1913 bis 1915 underm Titel Badische Volksnamen von Pflanzen (Mitteilungen des Badischen Landesvereins für Naturkunde und Naturschutz) vereffendlicht het.
Dodebi handlets sich nit primär um alemannischi Dialektnämme us Bade, wänn aü ne Großdeil vu de Lit alemannisch üsgsproche worre sinn. Ne Deil vu dänne Nämme stammt aü üssem fränkische Sproochgebiet.
Im Ufboi vu de Lischde sin e baar Glättunge vorgnumme wore. D Syschdematik isch an d Oberdorfer Exkursionsflora (1970) aglähnt, sowit dess d Gfässpflanze betrifft. Aü d bodanische Pflanzenämme sin agliiche. Sowit de Zimmermann ne andere Namme verwändet hat, hani där hinder de "Oberdorfer-Namme" gschdellt - so kammer d Quälle besser novollziege. D Nämme vo de Pilz richte sich, sowit därt ufgfiert, no Jülich 1984.
Pteropsida
Eine Unterscheidung einzelner Arten findet meist nicht statt. Farn, Frarnkraut in nur mundartlichen Abweichungen geht überall als Sammelbegriff neben wenigen anderen, so z. B. Als grobe Trennung: Stockfarn (Wiesental) für buschige, vielwedlige Arten gegenüber solchen vom Wuchs des Pteridium aquilinum, die dann Farn heissen.
Polypodiales
Ohne Unterscheidung (s. Mitt. 1913, 287-288, 5. 287): Farm (Freiburg, Achkarren); Farekraut (Rappenau); Schlangekraut (Renchen).
Alismatales
In Schelingen dient der Blütenkolben des Aronstabes, der im Volksglauben nur alle 7 Jahre blühen soll, als Orakel für das Jahreserträgnis an Kirschen, Frucht, Kartoffeln und Wein. Seine Teile werden bezeichnet: oberer Kolbenteil - Kirsche; die Verschlusshaare des Eingangs - Frucht; die staminaten Blüten – Kartoffeln (Erdöpfel); die carpellaten Blüten - Trauben. Je nach dem Grad der Ausbildung, wie das Volk meint, was in Wirklichkeit der blütenbiologische Zustand ist, schliesst man auf gute oder mindere Ernte der einzelnen Erzeugnisse. 1914 sollte nach Ansicht der mitteilenden Bauernfrau sich folgendermassen gestalten: Kirsche, Kartoffel und Wein gut, die Frucht mager.
Orchidales
Orchidaceae
Saxifragales
Crassulaceae
Rhamnales
Es ist verständlich, dass in einem Weinlande wie Baden und bei dem Gemisch seiner Volkszusammensetzung, besonders bei dem Gemütsreichtum dieses Volkes, auch die verschiedenen Weinsorten Benennungen erhalten, von denen ein Gutteil echte Volksnamen sind. Ich muss hier leider dem Buche von Pritzel-Jessen folgen, als der fast einzigen Quelle, die ich über Rebennamen fand. Und in der Einleitung sagte ich schon, dass man diesem Werke Verlässlichkeit abspricht. Die Anteilnahme an meiner ersten Arbeit von Seiten der Mitglieder lässt mich hoffen, dass meine Bitte, mir Bezeichnungen für Rebsorten zukommen zu lassen, auf ebenso geneigten Boden fällt. Ich bitte - wenn eine andere Bestimmung mir nicht mitgeteilt werden kann - stets die Farbe der Traube, die des daraus gewonnenen Weines und dessen Handels- (und Volks-) namen, kurz eine erkennende Angabe zu machen, die ermöglicht, die Kulturrase feszulegen.
Aus Pritzel-Jessen (zur geneigten Nachprüfung):
Teile der Pflanze:
Apiales
Im grossen und ganzen kaum einige Unterschiede. Alle weissblütigen Umbelliferen heissen in der Baar Bocherle, selbst Chümmi (Kümmel) hörte ich als Sammelbegriff, meist aber Rosskümmi. Weiterer Sammelname für weissblühende Arten: Schätele (Markdorf); Schierling (St. Georgen). Die Stufenleiter der wirtschaftlichen Beliebtheit nach Wert oder Unwert ist etwa folgende: Bange (Beispiel: Heracleum sphondylium) - Rosschümmi (etwa von der Stärke der Anthriscus-Arten) — Chümmi (Carum carvi) (Breitenfeld).
Segeten
Segete oder Sägädä (uff Hochdütsch Segeten) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo de Gmeind Gerbel. Zum Ort ghöre näbem Dorf Segete no s Ghöft Hetzlemühli (Hetzlenmühle) und s Hus Sägi (Säge).
Segete litt im Weste vo de Gmeind Gerbel, westnordwestlig vom Ortskern, und gränzt im Oste an de Ortsdeil Strittmatt und im Weste an d'Gmeind Herrischried.
Segete wird zum erschte Mol im Johr 1491 als „Segeden“ erwähnt und spöter no mol als „Segenthal“. Es hät zu de Grafschaft Hauenstein und zu de Einig Gerbel ghört. De Johann Wasmer us Segete, wo bi de Salpetererunrujje zu de Afiehrer ghört hät, isch no vor siner Verbannig uff Ungarn im Gfängnis gstorbe. Im 19. Johrhundert isch de Joseph Schäuble eine vo de rund 300 witere Ywohner gsi, wo in d'USA usgwandert sin. Er hät spöter z St. Benedict (Louisiana) e Chloster gründet und isch dört Abt gsi. Vor de Igliederig i d' Gerbler Gmeind (Gde. Görwihl) 1975 isch de Josef Stoll de letschd Bugemeischder gsii.
Segete isch im Gerbeler Ortschaftsroot mit em Klaus Kaiser und de Claudia Hueba verdrätte.
Johann August Sutter
Dr Johann August Sutter (aigentlig Suter) isch am 23. Hornig 1803 z Chandre (Baden) uf d Wält cho und am 18. Juni 1880 z Washington, D.C. gschtorbe. Me het em au Gän(n)eral Sutter oder John Augustus Sutter oder dr Keiser vo Kalifornie gseit. Är isch e kalifornische Ländereyebsitzer gsi mit Schwyzer Abstammig und het Nöi-Helvezie gründet.
D Gschicht
Im Sutter si Heimetort isch Rünebrg im (Baselbiet) gsi. Syni Vorfare si us em badische und elsässische cho und si woolhabendi Bsitzer vo Bapiir fabrike und Drukereye gsi.
Dr jung Sutter het in dr Thurneysen'schen Drukerey und Verlagsbuechhandlig z Basel e kaufmännischi Leer gmacht und isch um 1824 nach Burgdorf im Kanton Bärn cho. Är het als Handelscommis bi Salzfaktor Aeschlimann gschafft und het spöter es eiges Tuechwaregschäft an der Schmidegass betrybe. Am 24. Oktober 1826 het är in Burgdorf d Annette Dübold ghürotet. Dr erschti Soon, Johann August, isch am nöchschte Tag, am 25. Oktober 1826 uf d Wält cho. Si hei no vier Chinder gha, drey Buebe und es Meitli.
Wo syner Firma Johann August Sutter & Co dr Konkurs droot het und är zuedem nach eme Betrug an der Firma vo sym Vater vo de Schwyzer Behörde gsucht worden isch, isch är im Mai 1834 über Frankrych und Hawaii nach Kalifornie usgwanderet und het sy Frau und d Chinder der öffentliche Fürsorg überloo.
Dr Sutter het 1839 im Sacramento-Tal es grosses Gebiet kolonisiert und het im Name vo dr Obrigkeit d Indianer vertrybe. Sym Gebiet, wo so gross gsi isch wie dr Kanton Baselland het är Nöi-Helvezie gseit. Är het s vom Vizekönig vo Mexiko übercho. Dr Sutter het uf sym Land buuret und het 1841 e Befeschtigung (Sutter’s Fort) gege d Indianer boue. 1848 het dr James W. Marshall uf em Gländ vom Sutter Gold gfunde. Do isch e Goldrusch usbroche. Dr Aaschturm vo de Goldgräber het em Sutter sys Imperium ruiniert – alles het är verloore und isch völlig verarmt. Är het zwar vor Gricht Schadeersatz erschtritte, het de aber nie übercho.
Aeugst am Albis
Oigscht (amtlich Aeugst am Albis) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Öigscht liit uf ere Hangterrasse am Öigschterbäärg. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Wängi (Wengi) un Öigschtertaal (Aeugstertal) im obere Reppischtaal
S Piet vo de Gmäind umfasst 51,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 30,9 % Wald, 7,6 % Sidligsflechi, 5 % Vercheersflechi und 3,7 % Gwässerflechi.
Gschicht
Öigscht isch zum eschte Mal gnennt worde im Jaar 876/887 als Ousta (1277 Oeugsten).
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 13,6 % (Stand 2011).
Religion
44,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,0 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,6 %, CVP 1,3 %, EDU 4,1 %, EVP 8,5 %, FDP 13,0 %. GLP 9,2 %, GP 11,8 %, SP 15,4 %, SVP 29,1 %, Suschtigi 1,0 %.
Gmäindspresidänt isch de Rudolf Müller (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,5 % gläge.
Dieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Oigscht ghört zue de Ämtler Mundarte.
Amriswil
Amerschwiil (amtlich Amriswil) isch e politischi Gmaind im Bezirk Aarbe im Kanton Thurgau, Schwiz.
Zungenbein
S Zungebei (Os hyoideum) isch e chliine bogene Chnoche am Muulbode under dr Zunge. Es isch nit mit em rästlige Skelett verbunde, sondern nume an Muskle und Bänder ufghängt und mä cha s dur d Huut gspüre. S Zungebei het d Form vom ene U und isch bim Mensch öbbe 2 bis 3 cm gross. Embryonal entstoht s Zungebei us de Chnorpel vom 2. und 3. Kiemeboge.
Amriswil
Gschicht
Amerschwiil isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 799 as Amalgeriswilare.
Religion
39,1 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 36 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,4 %, CVP 12,5 %, FDP 16,5 %, GLP 4,1 %, GP 6 %, SP 11,1 %, SVP 39 %, Sustigi 6,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 3,1 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 11357 Iiwooner 83,2 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 4,5 % Italienisch und 12 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Amerschwiil ghöort zum Oschtschwizerisch
Ithome (Messenien)
D Ithome (, Ithomi) isch e Berg z Messenie. De Berg hett früenner Vurkano (Βουρκάνο) ghaiisse und hett erst wider i de Noizitt de alti antiki Name öberchoo. Er isch wiitume guet sichtbar und büütet e natürlichi Festig.
D Ithomi isch e Berg us Chalchstai und hett zwee Gipfel, de hööchsti Punkt mit 802 m.ü.M. isch de Ithome im Nordeweste, wo uf allne Siite gääch isch. Er isch öbere Sattel mit de Eua verbunde, mite Cherche Ajios Vasilios ufem Gipfel. D Ithomi litt westlich vom Fluss Mavrozumenos und het i de Antiki d Akropolis vo de Stadt Messene bildet, wo ane 369 v. Chr. gründet woren isch. Die litt im Weste vo de Ithomi underhalb vom hüttige Dorf Mavromati (Μαυρομάτι). Di antike Stadtmuure schlüüset d Ithomi und au s hüttige Dorf ii und laufet de Sattel durab gege d Eua, wo uf Passhöchi s "Lakonische Tor" isch. D Eua isch aber usserhalb vo de Muure.
Ufem Gipfel vo de Ithomi stoot s Chloster Vurkano oder Vulkanu (Μονή Βουλκάνου). Da isch i de byzantinische Zitt gründet wore und irgetainisch verloo wore. I der 1990er Joor isch noi renoviert wore.
Zeus Ithomatas
Noch de messenische Saag isch de Zeus nöd uf Kreta uf d Welt choo, wies di aalte Grieche globt hend, sondern z Messenie und er isch vo de Nymphe Neda und Ithome uufzoge wore. D Ithome hett den em Berg de Name gee, d Neda aber em gliichnamige Fluss, wo im Norde vo Messenie flüüsst und wo de Zeus zerstmool badet woren isch, nochdem er uf d Welt choo isch. De Zeus Ithomatas isch uf messenische Münze abbildet, as e blutte bärtige Maa wo gege rechts lauft und e Donnerstrool i de lingge Hand hebt. Uf siner rechte Hand, woner geg före streggt sitzt en Adler. Zu sinene Eere isch s Fest Ithomaia (Ἰθωμαῖα) gfiiret wore.
Gschicht
Im Heloteufstand nochem groosse Erdbebe ane 464 v. Chr. hend sich di uufständische Messenier uf de Ithome verschanzt, und sind dai zee Joor lang vo de Spartaner bilageret wore. Nochdem si bisigt wore sind, hend d Spartaner ene fraie Abzuug abotte, aber si hend müese s Land verloo und sich den z Naupaktos niderloo.
Wo 370 v. Chr. de Epameinondas d Spartaner bisigt hett und dene Messenie eweggnoo hett, hett er bi de Ithome e groossi Stadt alegge loo, mit mächtige Muure. Die Stadt hett z erst Ithome ghaiisse, spööter aber isch si underem Name Messene bikannt gsii.