cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Remaufens
Geografi
Remaufens liit ùf, 8 km nordnordöschtlich va Vevey im Südweschte vam Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 69,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 25,6 % Waud ù 4,9 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Remaufens si Châtel-Saint-Denis ù Attalens im Kanton Fryybùrg ù Corsier-sur-Vevey ù Maracon im Kanton Waadt.
Chlefelen
Me cha ganz verschidni Rytme und Chlapperfigure mit de Chlefeli mache, und das bruuched gwüssi Musiggruppe als Begleitig. Me cha eis Paar vo Chlefeli nume i ei Hand nää oder au zwei Paar i beide Händ glychzytig spile (grad wie bi de Kastagnette z Schpanie).
Remaufens
Gschicht
Remaufens isch zum eerschte Maul gnamset choo im 13. Jh. aus Romulfens (1309 Remofens, 1367 Remuffens, 1462 Remouffens).
Chlefelen
Chlefele isch e alte Bruuch im Kanton Schwyz. I dr Faschtezyt vom Äschermitwuch bis zum Karsamschtig gönd Chind uf d Strasse go Chlefele, so wie früener mit de Rätsche.
Remaufens
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 14,5 % gläge.
Chlefelen
Z Schwyz gits syt 1964 es jährlichs Priis-Chlefele als Wettkampf für Chind, wo sich für de Bruuch interessiered. Sind das früehner nume Buebe gsi, sinds hüt ehner d Meitli, wo de Bruuch am Läbe bhaltid. Ane 2017 isch s Chlefele is Schwiizer Inwäntar vo de läbige Tradizioone ufgnuu worde.
Remaufens
Religion
74,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 11,7 % evangelisch-reformiert.
Chlefelen
En Erwachsne, de Julius Nötzli us Wange, tritt als «Dä Nötzli mit de Chlötzli» bi Aaläss uuf und schpilt schnäll und teils doppelhändig Melodie us underschidliche Musigschtil wiä Rock, Pop oder Country. Ane 2016 isch er bi de Färnseh-Castingshow «Die grössten Schweizer Talente» i Final cho.
Remaufens
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 744 Yywoner 94,8 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,1 % Tüütsch ù 4,1 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 11 va de 744 Yywohner ggredt.
Schwieberdingen
Schwiewerdenge (amtlich Schwieberdingen) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Schwiewerdenge leit uf ere Hochfleche em Sidweschte vom Naturraum Neckerbecke. D Nochbergmoede vo Schwiewerdenge send Markgröningen, Möglingen, Korntal-Münchingen, Hemmingen ond Eberdingen.
Gmoendsgliderong
Zua Schwiewerdenge gheret s gleichnamig Dorf, dr Weiler Hardthof, s Gheft Nippenburg ond dr Wohnplatz Neumühle an dr Glems.
Gschicht
Schwiewerdenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1304 versus Swiebertingen
Verwaltong
Dr Schuldes vo Schwiewerdenge ischt dr Nico Lauxmann.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schwiewerdenge ghert zom Schwäbisch.
Ananke (Mond)
D' Ananke (Jupitermond XII) isch einer vu dr ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Ananke isch am 28. September 1951 vum Astronom Seth Barnes Nicholson am Mount Wilson Observatorium in Kalifornie entdeckt worre.
Daift worre isch der Mond uf Ananke, ere Gliebte vum Zeus us de grichische Mythologi. Ihr offizielle Namme het si 1975 erhalde, vocher isch si aifach als Jupitermond XII bezaichnet worre, wil si de zwölft entdeckt Mond bim Jupiter gsi isch.
Alain Delon
Dr Alain Delon (* 8. Novamber 1935 z Sceaux, Île-de-France) ìsch a frànzeescher Filmschàuispìeler. Bsunderscht ìn da 1960er un 1970er Johra, hàt ar bi da wìchtigschta Perseenligkeita vum Frànkrìch gheert. Ar hàt meischtens ìn Àktionfilm gspìelt, wo-n-ar àls stàrker un mannliger Held vorgstellt wìrd.
Ananke (Mond)
Bahndate
D'Ananke umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 21.276.000 km in 629 Däg, 18 Stund un 29 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2435 uf. Mit ere Naigig vu 148,889° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond bweggt sich entgege vu de Rotationsrichtg des Jupiter um de Planet.
Alain Delon
Jugend
Sina Eltra han gscheida, wo dr Alain Delon viar Johr àlt gsìì ìsch. Ar ìsch àlso ìn era àndra Fàmìlia ufgwàchsa, wo dr Vàter ìm Gfangnis vu Fresnes gschàfft hàt, un speeter ìn dr kàtolischa Pànsion vu Saint-Nicolas d'Igny, wahrend sinera Jugend. Zìmlig undizipliniart àls Schüeler, ar ìsch sechs mol vu verschìedena Schüela furtgschìckt worra.
Ananke (Mond)
Bahndate
D'Ananke isch die Nammenspatroni vu ere Gruppe vu Mond, wo sich uf ähnliche Bahne um de Jupiter bwege. D'Ananke-Gruppe umfasst acht bis sechzehn Mond, wobi Ananke s'größt Mitgliid isch. Es isch aznämme, dass d'Mond vu de Ananke-Gruppe alli Bruchstücker vume größere Körper sin, wo dur Ischläg zerbroche isch.
Physikalischi Date
D'Ananke het ä middlere Durmesser vu etwa 28 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Si isch vermuetli iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut (was etwa sälli Dichti het). Ananke wiist ä sehr dunkli Oberflächi mitere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait btrait 18,8m.
Amalthea (Mond)
D' Amalthea isch ein vu dr innere Mönd vum Planet  Jupiter. Si isch am 9. September 1892 vum Astronom Edward E. Barnard am 91 cm Refraktor vum Lick Observatorium entdeckt worre. Si isch dr erst nöi entdeckt Jupitermond noch dr Entdeckig vu dr Galileische Mönd anno 1610 gsi. Dribernus isch si dr letzt Mond gsi, wo dur visuelli Teleskopbeobachtige entdeckt worre isch, späteri Entdeckige sin mitphotographische Ufnahme gmacht worre.
Alain Delon
Jugend
Wo sina Müeter a Metzger àls zweita Ehe ghirota hàt, ìsch dr Alain Delon bim Pààr ge wohna un hàt glehrt fer Meztger wara un s Gschaft vu sim Stiafvàter witterscht namma, àwer ohna großa Begeischterung.
Amalthea (Mond)
Daift worre isch si uf dr Namme vu dr Nymphe Amalthea us dr grichische Mythologi, wo dr Zeus mit Geissemilch ufzoge het. Dr Namme "Amalthea", wo uf e Vorschlag vum französische Astronom Camille Flammarion zruckgoht, isch vu dr Internationale Astronomische Union IAU erst anno 1975 offiziell vergä worre, obwohl er scho sit Johrzehnte inoffiziell in Bruuch gsi isch. Vor 1975 isch dr Mond meistens eifach als "Jupiter V" bezeichnet worre.
Alain Delon
Jugend
Mìt 14 Johr àlt hàt'r ìn'ma kurzer Film gspìelt, „Le Rapt“, dreiht dur a Frìnd vu sim Vàter.
Amalthea (Mond)
Bahndate
Amalthea umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 181.400 km in 11 Stund un 57 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,0031 uf un isch 0,388° gegenyber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt.
Alain Delon
Jugend
Ànna 1952, mìt 17 Johr àlt, ìsch'r Màrinesoldàt worra, ar ìsch uf Saïgon wahrend em Indochina-Kriag.
Amalthea (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
D'Amalthea isch e sehr uregelmässig gformte Körper mit ere Usdähnig vu 270 × 168 × 150 km, wobi d'Längsax uf dr Jupiter grichtet isch. Ihri Dichti isch mit 0,86 g/cm3 sehr gring. Si spricht doher fer e poröse Körper us Wasseriis. Möglicherwiis handelet es sich um e "zuegloffes" Objekt, wo entweder im ussere Jupitersystem oder in grossem Sunneabstand entstande un dur d' Schwerchraft vum Jupiter igfange worre isch.
Alain Delon
Jugend
Ànna 1956 ìsch'r uf Pàris zruck kumma, ar hàt gschàfft irgend wo-n-a Glagaheit gsìì ìsch, zum Beispiel uf em großa Gmiasmarkt „Les Halles“. Do hàt'r d Unterwalt lehra kenna, mìt Gàngster un Gigolos. Si traffa mìt dr Schàuispìelera Brigitte Auber un sina Scheenheit han ìhm àwer a àndra Rìchtung màcha z'namma: ar hàt ìm Pàrisser Viartel Saint-Germain-des-Prés dr Jean-Claude Brialy ààtroffa, wo'na àm Festival de Cannes iglàda hàt, un do hàt'r mìt Erfolg a erschter Kontàkt mìt em Schàuispìeler-Berüef känna màcha.
Matterhorn (Begriffsklärung)
Matterhorn isch dr Name vo dene Bärg:
Amalthea (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
D'Amalthea het e sehr dunkli, diefrot gfärbti Oberflächi mit ere Albedo vu 0,09, d. h., numme 9 % vum ifallende Sunneliecht werre reflektiert. D'Rotfärbig isch möglicherwiis uf Ablagerige vu Schwäfel zruckzfüehre, wo vum Mond Io bi Vulkanusbrüch in dr Weltruum gschlüderet worre isch. Drybernus sin helli grüenlichi Muster sichtbar, dere ihr Ursprung allerdings noch ubechannt isch.
Dr Amalthea ihr Oberflächi isch starch verkrateret. Einigi vu dr Ischlagskrater sin im Vergliich zue ihrer Grössi sehr usdähnt. Pan, dr grösst Krater, besitzt e Durmesser vu 100 km un isch 8 Kilometer dief. Gaea het e Durmesser vu 90 km un isch vermuetli 16 km dief. Zwei Birgszüg, Mons Lyctas un Mons Ida, erhebe sich ebba 20 km.
Alain Delon
Karriar
Dr Alain Delon hàt ànna 1957, dur sina Frìndin Michèle Cordoue, dr Filmmàcher Yves Allégret lehra kenna. Da hàt ìhm d Glagaheit gaa, ìn sim erschta Film z spìela: „Quand la femme s'en mêle“, mìt dr Schàuispìelera Edwige Feuillère. Uf em Rot vum Yves Allégret, hàt sìch dr jung Schàuispìeler nàtüral benumma, wia ìm normàla Lawa.
Noochhar hàt'r ìm Film „Sois belle et tais-toi“ vum Marc Allégret gspìelt, mìt da Schàuispìeler Mylène Demongeot, Henri Vidal un Jean-Paul Belmondo.
Amalthea (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
D'Amalthea rotiert in 11 Stund un 57 Minute um die eige Ax un wiist dodemit, wie dr Mo un die ybrige innere Jupitermönd, e bundini Rotation uf.
Alain Delon
Karriar
Wahrend em Film Christine, ànna 1958, hàt'r mìt dr ditscha Schàuispìelera Romy Schneider gspìelt. Sa han sìch verliabt un 22. März 1959 verlobt. Beida sìn sallamols a Symbol vu Jugend, Scheenheit un Erfolg gsìì.
Amalthea (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
Ihri schinbar Helligkeit betrait 14,1m.
Alain Delon
Karriar
Dr Alain Delon ìsch àwer erscht mìt da Film „Faibles Femmes“ vum Michel Boisrond un „Plein Soleil“ vum René Clément a rìchtiga Star worra, un si Erfolg hàt sìch ìn da 1960er Johra entwìckelt. Dr Film Rocco et ses frères, vum Luchino Visconti, wo-n'r dr Hàuiptrolla ghàà hàt, hàt dr Sunderpriis vum Jury ìm Festival vu Venedig gwunna ànna 1960. Dr Film L'Éclipse, vum Michelangelo Antonioni, wo dr Delon mìt dr Monica Vitti gspìelt hàt, hàt ànna 1962 dr Sunderpriis vum Jury ìm Festival de Cannes bikumma. Dr Film Mélodie en sous-sol, vum Henri Verneuil, hàt d Palme d'Or ìm Festival vu Cannes bikumma; ìn dam Krimifilm hàt dr Alain Delon dr Beriahmta Schàuispìeler Jean Gabin lehra kenna.
Port-Valais
Port-Valais isch e Gmeind im Kanton Wallis i dr Schwiiz. Si ghört zum Bezirk Monthey im Unterwallis und isch französischsprochig.
Alain Delon
Karriar
Dr Alain Delon ìsch nìt numma a Schàuispìeler: ar hàt ànna 1960 a Restaurant z Nizza kàuift, un ar hàt ànna 1964 Film fànga à harstella, bsunderscht fer engagiarta Àuitorfilm. Speeter, ànna 1968, hàt'r d Produktionsfirma Adel Productions grìnda.
Port-Valais
Geografii
D Gmeind ligt am obere Ändi vom Gämfersee, dört, wo d Roone zunderscht im Wallis in See mündet. Zu dr Gmeind ghöre zwo Ortschafte: Le Bouveret, wo diräkt am See ligt, und Les Evouettes, vier Kilometer südlech vom See im Roonetaal. Am Ufer bi Le Bouveret hed s en Schiffländi.
Alain Delon
Karriar
Àla Schàuispìeler, hàt'r aui a ìnternàtionàla Kàrriar pràwiart: ìn Anglànd, mìt „The Yellow Rolls-Royce“ un „Girl on a Motorcycle“, ìn Àmerikà z Hollywood, wo àwer dr Erfolg nìt so kumma ìsch wia erwàrta.
Amalthea (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
Wie d'Io git d'Amalthea meh Wärmi ab, wie si vu dr Sunne empfangt. Säll chännt uf elektrischi Ström zruckzfüehre si, wo bi dr Bwegig vum Mond dur s'Magnetfeld vum Jupiter induziert werre.
Port-Valais
Geografii
Di beide Dörfer sind am Fuess vom Bärg Le Grammont, wo im Weschte vom Taal näbem Gämfersee stoot und 2172 Meter höch isch. Dr Bärg chunt im Joor 1306 in ere Urkunde mid em latynische Name grandis mons, was höche Bärg heisst, vor.
Oben a Les Evouettes isch uf halber Höchi am Bärghang d Alpsidlig Chalavornaire in ere Rodigsinsle im Wald. Vo dr Alpweid us gseet me wyt übere Gämfersee, und drum isch dä Ussichtspunkt i der Weschtschwiiz seer bekannt. A däre Stell, wo sech au Wanderwäg chrüze, hed s en Bärgwirdschaft. No wyter oben isch d Alp La Dérotchie.
Alain Delon
Karriar
Ar hàt aui ìm Theàter gspìelt, zum Beispiel ìm Stìckla „Le Samouraï“ ànna 1967 oder „Les Yeux crevés“ ànna 1969.
Port-Valais
Geografii
Bi der erste Roonekorrekzion vom Kanton Wallis, wo nach enere grosse Überschwmmig im Roonetal ane 1860 pschlosse worden und vo 1863 bis 1894 gangen isch, hed d Roone es neus Flussbett westlich vom alte Hauptlauf übercho, wo mid Dämm abgsicheret isch. Do derby isch au d Gmeindgränze vo Port-Valais apasst worde. D Gmeinde i der Ebeni und psunders s Dorf Les Evouettes sind aber no immer starch vo mögleche Hochwasser vo der Roone gfährdet. Drum söll i der dritte grosse Roonekorrekzion, wo ane 2016 agfange het, au d Mündig vom Fluss in Gämfersee bi Port-Valais veränderet wärde. Zerscht tuet der Kanton jetz zum Schäde bi wytere Hochwasser z verhindere der alt Roonedamm bi Port-Valais mit Betonibaute versterche.
Gschicht
Dr Blatz vo dr alte Sidlig Port-Valais ligt zwüsche de beide hütige Dörfer Les Evouettes und Le Bouveret uf emene chlyne Felsvorschprung über em Taalbode. Dört isch bi dr alte Pfarrchille im Middelalter dr Woonsitz vom Prior vo Port-Valais gsi. Dä hed d Rächt vom Chloschter Sankt Michael im Susatal im Piemont verwaltet, wo dr Bsitzer vo dr Pfarrei gsi isch.
Alain Delon
Karriar
Dr Alain Delon ìsch aui Filmharsteller worra, ànna 1981, mìt sim „Film Pour la peau d'un flic“. Speeter, ànna 1983, hàt'r dr Film „Le Battant“ hargstellt.
Port-Valais
Gschicht
Vo 1651 bis 1659 hed der Handelsmaa Chaschper Stockalper vo Brig i der Rooneebeni vo Collombey über Vouvry und Port-Valais bis an Gämfersee e Schiffkanaal lo baue, zum für sin Handelsvercheer e bessere Wäg z ha als d Roone im wyte, sumpfige Gebiet vor em See. Der Kanaal isch aber über Collombey use nid fertig gmacht worde und het nume es baar Joor chönne brucht wärde. Dä schmal Grabe isch hüt no z gsee; er isch mid em Name Stockalper-Kanaal bekannt und sammlet s Wasser vo de Bärgbech uf der lingge Syte vom Roonetal.
Alain Delon
Karriar
Ànna 1984, hàt'r sina Polizist-Rolla verloo fer ìm Film „Un amour de Swann“ dr Baron de Charlus z spìela, ohna großa Erfolg. A Johr speeter, hàt'r a Garagiste ìm Film „Notre histoire“ vum Bertrand Blier gspìelt, un hàt derfer dr César vum beschta Schàuispìeler bikumma.
Port-Valais
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 24,5 % glägu.
Alain Delon
Karriar
Ànna 1999 hàt'r gsajt àss'r a And àn sinera Kino-Kàrriar màcht. Trotzdam hàt'r doch noch ìn teil Film un sogàr Television-Serie dreiht. Ìn da Television-Serie „Fabio Montale“ (2001) un „Franck Riva“ (2003 un 2004) hàt'r wìder a Polizist gspìelt. Ar hàt aui Theàter gspìelt, ìn da Stìckla „Sur la route de Madison“ (2007), „Love Letters“ (2008) un „Une journée ordinaire“ (2013) wo-n-'r mìt sim Tochter Anouchka gspìelt hàt.
Port-Valais
Religion
60 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 19,6 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Port-Valais ischt dr Pierre Zoppelletto (Stant Oktober 2017).
Alain Delon
Privàtlawa
Vu 1959 bis 1964 hàt'r a Beziehung mìt dr ditscha Schàuispìelera Romy Schneider ghàà.
Grüezi
Grüezi, Grüessech oder Grüessi isch e typische Schwizer Gruess, wo imene groose Tail vo de Tütschschwiz bruucht werd.
Alain Delon
Privàtlawa
Vu 1964 bis 1968 ìsch'r mìt dr Nathalie Delon (Francine Canovas, mìt ìhrem rìchtiga Nàmma) ghirota gsìì. Sa han a Suhn bikumma: Anthony (* 30. September 1964).
Vu 1969 bis 1983 hàt'r a Beziehung mìt dr Mireille Darc ghàà.
Ànna 1987 hàt'r s nìederlàndischa Top-Model Rosalie van Breemen lehra kenna. Ìhra Beziehung hàt bis 2002 düürt. Sa han zwei Kìnder bikumma: Anouchka (* 25. November 1990) un Alain-Fabien (* 18. März 1994).
Wark
Lischta vu da Film vum Alain Delon, mìt dr Präsentation:
Johr: Nàmma un Harsteller vum film: Rolla vum Alain Delon
Grüezi
Gschicht
De Gruess isch e Abchörzig vo Gott grüez-i,  werd aber volksetymologisch as 1. Person Singular uufgfasst. D Endig -i isch s nödbitoonti enklitische Pronome för oi, do früener s Iirze üblich gsii isch, astell vom hüttige Siize.
De Gruess isch scho im Mittelalemannische as Got grüeze üch bruucht wore. D Duzform isch abem 16. Joorhundert as Gott grüez dich öberliferet, im Dialekt isch si aber mit Gott grüez i zemegfalle.
Forme
D Iirzform (Gott) grüez-i isch allgimain verbraitet, wääred d Duzform (Gott) grüez-di seltniger bruucht werd. Im Toggeborg werd Grüezi au as Duzform bruucht.
I Piet, wo grüesse statt grüeze gsait werd, aso i de Westschwiz, luutet d Form entsprechend (Gott) grüess-ech und (Gott) grüess-di. Hüt werd s Wort Gott i de Regle ganz ewegg loo.
I de Ostschwiz werd die Begrüessig au umkehrt pruucht, aso Grüess Gott. Bi eltere Appezäller chame au ghöre Grüess Gott wohl.
Verbraitig
Im 19. Joorhundert und im früene 20. Joorhundert het Grüezi as e «reformierte Gruess» ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland. S git aber au Uusnaame, i de reformierte Stadt Basel isch Grüezi o nöd bruucht wore und i de Ostschwiz isch Grüezi au i katolische Piet bruucht wore.
D Uursach litt vermuetli dodrii, as ane 1728 de Poopscht empfole het, sich mit Gelobt sei Jesus Christus z grüeze, wa i Taile vo de katolische Schwiz au bruucht woren isch: Globt s Jesis Christ u. ä.
Adrasteia
Adrasteia (Altgriechisch: Άδράστεια; Latin: Adrastea) isch in de grichische Mythologi:
Nach Adrasteia sin in de latinisierte Form Adrastea bnennt
Port-Valais
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 2364 Iwonru 80,5 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 4,5 % Titsch, 1,4 % Talienisch und 13,6 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Port-Valais gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Vercheer
Bi Evouettes isch die letschti Strossebrügg vor em Gämfersee über d Roone. D Stross füert uf Chessel und Noville, de beide Waadtländer Nochbergmeinde vo Port-Valais. Vo Le Bouveret us gids über d Roone en Fuessgängerstäg, wo me is Naturschutzpiet Les Grangettes a der Alte Roone und am Grand Canal chunt.
Sid em Joor 2016 laufe d Bauarbete am Dunnel für d Umfahrig vo Evouettes, wo en Deil isch vo der Walliser Kantonsstrooss H21Bo uf St-Gingolph. Die Strooss isch wichtig für d Verbindig vo der Autobaan A9 as südleche Ufer vom Gämfersee.
Freizytagebot
Im Dorf Le Bouveret isch dr Freizytpark Swiss Vapeur Parc. I däm faare chlyni Dampflokine mid Züg, wo Turischte chönd mitfaare. Chli witer gege d Roonemündig füre isch de Aquaparc, en Vergnüegigspark wos e Badi und Wasserrutschene hät.
Hinterrhein (Begriffsklärung)
oder
Chamonix-Mont-Blanc
Chamonix-Mont-Blanc – so heisst der Oort sid 1921 offiziell, me seit em normalerwys eifach Chamonix – isch e Gmeind und e Stadt z Frankrych mit öppe nüüntuusig ständige Ywooner. Es isch eis vo de grosse Reisezyl für d Turischte i den Alpe.
Im Frankoprovenzalische heisst der Ort Chamoni.
Chamonix lyt zmitzt i de Hööchalpe, ganz im Südoschte vo Frankrych und im Departemänt Hochsavoie (uf Französisch: Haute-Savoie).
Geografy
Ringsume het’s höchi Bärge: im Süde s Massyv vom Mont Blanc mit em Gipfel uf 4810 Meter über Meer; das isch der höchscht Punkt vo den Alpe und vo ganz Weschteuropa; anderi ganz höchi Bärge bim Mont Blanc sind d Aiguille du Midi, d Aiguille du Géant, der Dôme du Goûter und der Mont Dolent, wo sech druffe d Landesgränze vo der Schwiiz, vo Italien und Frankrych träffe. Und uf der Nordsyte vom Tal stoot d Bärgchetti vo de Aiguilles Rouges, wo als Ganzes es grosses Naturschutzpiet isch.
Im Gmeindbann sind näbe der Agglomerazioon Chamonix sälber no sächzää anderi Ortschafte, so wie Argentière, Le Tour, Les Bossons und Les Tines.
Vo Chamonix us goot en Ysebaanlinie uf Vallorcine und sid anne 1901 wyter über d Landesgränze id Schwyz, uf Martinach im Wallis. Und dur nes Dunäll under em Mont Blanc dure chame uf Italie, uf Courmayeur im Augschttal durefahre. S Mont-Blanc-Dunäll het e Lengi vo elfehalb Kilometer; es isch am 19. Juli 1965 uufggange.
D Passtrooss vo Chamonix is Wallis goot übere ‘’Col des Montets’’ und der Forclaz-Pass.
Gschicht
Ane 1019 chunt der Name vo der Ortschaft i der latinisierte Form Campum munitum s erschte Mol imene Dokumänt vor, wo der Graf Aimo vo Gämf s Tal vo Chamonix em Chlooschter Sacra di San Michele im Piemont gschänkt het.
Sid em Middelalter het s Taal vo der Arve em Herzogtum vo Savoie ghört; 1792 isch s Gebiet vo Frankrych annektiert worde. Vo 1814 bis 1860 isch Savoie wider es Königrych Sardinie cho, und sid 1860 isch es bi Frankrych.
Turismus
Me cha i verschidene Gägende vom Tal schyfaare. Und i der Ortschaft sind s französische Schysport- und Alpinismus-Zäntrum und d Hochgebirgsschuel vo der französische Armee dihei. Es het es bar Seilbahne uf d Bärge. Eini dervo goot mit es bar Zwüschestazioone hööch über d Bärge bis uf Italie übere.
I de Bärge ringsume git’s vil grossi Rute zum Chlättere und für alpini Hochtuure; me cha derby i de vile Bärghütte uf de Häng obe ycheere. Der schwirigscht Wäg isch dä ufe Mont Blanc, und e berüempti Tuur isch d Haute-Route, wo bis uf Zermatt goot. All Joor git’s z Chamonix der Mont Blanc-Marathon. Chamonix seit vo sich sälber, es sig d «Hauptstadt vom Alpinismus». Anne 1786 sind s erschte Mol Lüüt ufe Gipfel vom Mont Blanc ufe gange, der Jacques Balmat und der Michel Paccard usem Dorf Chamonix. 1821 het me der Bärgfüererverein vo Chamonix gründet. Us em Tal vo Chamonix isch au der Bärgfüerer Michel Croz gsi, wo bi der Erschtbeschtyygig vom Matterhorn am 14. Juli 1865 derby gsi und a dämm Tag ums Läbe cho isch. Z Chamonix git’s es Alpemuseum.
Im Joor 1770 het die erschti Herbärg z Chamonix uftoo, s Hôtel d’Angleterre, und 1816 s erschte Luxushotäl, s Hôtel d’Union. Und im nünzääte und em zwänzigschte Joorhundert sind no vil wyteri Unterkümpft derzuechoo. Wo anne 1901 d Ysebaan is Tal ufe cho isch, het das no vil meh Turischte uf Chamonix brocht.
1924 sind die Olympische Winterspiili z Chamonix gsi.
Alte Rheinbrücke Rheinfelden
Die Alti Rhybrugg vo Rhyfälde isch es Bauwärch, wo zwüsche dr Stadt Rhyfälde im Kanton Aargau i dr Schwiiz uf dr lingge Syte vom Fluss und dr Stadt Baadisch Rhyfälde uf dr rächte Syte übere Rhy goot. Si überkweert au d Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Dütschland. Die Brugg git s sid em Joor 1912, und si heisst Alti Brugg, wil ane 2006 zwöiehalb Kilometer flussabwärts die nöji Rhybrugg vo dr dütsche Bundesautobaan A 861 i Betrib gnoo worde n isch.
D Brugg isch ane 1445 im Alte Zürichrieg kabutt gange, und au d Burg uf der Insle het me druf abe abbroche. Die neui Rhybrugg isch im Drissgjöörige Chrieg beschädiget worde, wo d Schwede ane 1634 d Stadt Rhyfälde eroberet hei; und im Holländische Chrieg isch d Brugg ane 1678 vo de franzöösische Druppe nomol abebrönnt worde.
Uf em Felschopf noch bim rächte Rhyufer het der Böckerdurm de Zuegang zu der Brugg dekt, und ufem Land vordra isch im 18. Johrhundert zu yrem Schutz no en Baschtioon gsi.
1807 hed dr Boumeister Blasius Balteschwiler vom aargauische Laufeburg die letschi grossi Holzbrugg z Rhyfälde gmacht; vo dere isch am 12. Juni 1897 dr Schwiizer Deil abebrönnt. Druf abe hed me zerscht en eifachi Notbrugg us Yse bis zum Inseli gschlage; und vo 1911 bis 1912 hei der Ingeniöör Robert Maillart und s Architekturbüro Joss & Klauser us Bärn d Betonbrugg baut. Es isch e Boogebrugg, und si isch 147 Meter läng und 10,5 Meter breit.
Wo fascht hundert Joor spööter di neui Autobaanbrugg für e Vercheer frei gsi isch, hei ane 2008 d Stedt s Faare über d Brugg mid private Motorfaarzüg verbote.
Bezirk Freiberge
De Bezirk Freibärge (frz. District des Franches-Montagnes) isch en Bezirk im Schwiizer Kanton Jura. Zum Bezirk ghöred s Gebiet vo de Freibärge un de südlich Teil vom Clos du Doubs. D Gmeinde Epiquerez un Epauvillers hei uf de 1. Januar 2009 mit Nachbargmeinde us em Bezirk Pruntrut zur Gmeind Clos du Doubs fusioniirt un ghöred jetzt zum Bezirk Pruntrut. S Gebiet vom Bezirk im Clos du Doubs isch so es guets Schtück chliiner worde.
De Hauptort vom Bezirk Freibärge isch Saignelégier.
Bistum Basel
S römisch-katholische Bistum Basel (uf Latiinisch Dioecesis Basileensis) isch eini vo de sechs Diözesene i de Schwizer Bischofskomferänz. Es umfasst zää Kantöön und het sin Sitz in dr Stadt Soledurn.
Bezirk Freiberge
Gmeinde
Zum Bezirk Freibärge ghöre selli Gmeinde: Stand: 1. Januar 2009
Bistum Basel
Name
S Bistum Basel isch s einzige Bistum uf de Wält, wo hütte d Stadt im Name vom Bistum nöd glichzytig au de Sitz vom Bischof isch. Da isch us historische Gründ so; um s Johr 400 wird Basilia zum erste Mol as Bischofsstadt erwähnt. S Bistum het dr Name bhalte, wo d Stadt Basel im früene 16. Joorhundert reformiert worden isch, und wo dr Bischof 1528 uf Pruntrut im Jura züglet isch. Sit 1828 isch d Stadt Soledurn dr offizielli Amtssitz vom Bischof vo Basel und die früehklassizistischi St. Ursekathedrale z Soledurn isch d Hauptchile vom Bistum. Vo 999 bis 1802 isch dr Bischof vo Basel au de Fürstbischof im glichnamige Fürstbistum gsi, er isch also Bischof und gliichzitig Fürst im Heilige Römische Riich gsi und as sonige isch er dr wältlig Landesherr im hütige Kanton Jura, im Bärner Jura, im Birsegg und im Laufedaal gsi.
Hüte het s Bistum Basel e Flechi vo 12'585 km². Drzue ghöre d Kantöön Aargau, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Bärn, Jura, Luzärn, Schaffhuuse, Soledurn, Thurgau, und Zug. Öbben e Drittel vo dr Bevölkerig im Bistum, das si ane 2007 öpe 1'070'500 Lüüt gsi, isch katholisch. S Bistum het 470 Diözesanpriester, 256 Ordespriester und 102 Diakoon.
Aafäng vom Bistum Basel
Dr erst bekannt Bischof in dr Region isch dr Justinianus Rauricorum gsi, wo bi de Konzil vo Sardica ane 343 und Köln ane 346 drbii gsi isch. Er het si Sitz im Römerkastell z Augst gha. Um 400 isch d Residänz uf e Basler Münsterhügel verleit worde, vermuetli wil d Alemanne übere Rhy ins römische Gebiet iigfalle si. Dr erst Bischof vo Basel, wo mä kennt, isch dr Pantalus gsi, aber no 618 het dr Ragnacher us em Chloster Luxeuil dr Titel vom Bischof vo Basel und Augst drait.
Sit dr Herrschaft vom Frankekönig Pippin III. († 768) kennt men alli Basler Bischöf. Under em Haito, wo zur Zit vom Karl em Grosse Bischof gsi isch, het Basel en erste Höhepunggt erläbt und me het s erste Basler Münster afo baue. Dr Haito isch au no Abt vom Chloster Riichenau gsi und e Verdraute und Berooter vom Kaiser. 811 isch er für en as Gsandte uf Byzanz greist.
Zit vom Fürstbistum
Wo dr König Rudolf III. vo Burgund im Basler Bischof d Benediktinerabtei Moutier-Grandval, s Stift St. Ursanne und s Münsterdaal im Jura gschänggt het, isch dä au e wältlige Fürst worde. As Fürstbischöf hai d Basler Bischöf zur Zit vom Bischof Burkard (1072–1107) au über de Sisgau und de Buchsgau gregiert und au über Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Istei und Chliibasel, wo nit emol alli Deil vo dr Basler Diözese gsi si. Im Bischof si wältligi Macht het aber scho im 13. Johrhundert afo abbröckele, und denn het sich z Basel in de 1520er Johr d Reformation afo duuresetze und dr Bischof het si Sitz uf Pruntrut verleit, wo zum Fürstbistum ghört het, wo aber chirchlig em Erzbischof vo Besançon understanden isch. Wäge däm het dr Basler Bischof für alli chirchlige Handlige, won er in siiner Residänzstadt aagordnet het, en Erlaubnis vom übergordnete Bischof müesse yhole.
sid dr Widererrichtig vom Bistum Basel
1828 isch s Bistum Basel mit em Bischofssitz z Soledurn dank eme Konkordat zwüsche Basel, Luzärn, Solodurn und Zug vom Papst Leo XII. neu gründet worde und au Bärn isch drbii bedeiligt gsi. S alte Kollegiatsstift St. Urs und Viktor z Soledurn isch zum Kärn vom neue Domkapitel worde und het us je drei Kapitular us de Kantöön Luzärn und Bärn und eim us em Kanton Zug bestande. D Kantöön, wo bedeiligt si, üebe sit denn i dr Diözesankomferänz d Ufsicht us. Jede Kanton het bi dr Komferänz zwei Verdrätter, äntwäder vo dr Regierig oder vo dr Landeschille us.
Am 23. August 1828 isch dr ehemolig Fürstbischof Neveu z Offeburg gstorbe und s Domkapitel het dr Generalprovikar für e Kanton Soledurn, dr Joseph Anton Salzmann, zu sim Nochfolger gwehlt. D Kantöön Aargau und Thurgau hai sich im Johr druf em Konkordat aagschlosse, und 1864 au dr Kanton Bärn, wo siini Gebiet linggs vo dr Aare bis denn zum Bistum Lausanne ghört hai.
1888 isch s Bistum Lugano ygrichtet und juristisch mit em Bistum Basel verbunde worde, es isch aber no vom ene apostolische Verwalter gleitet worde. Dr Bischof vo Basel het sit denn bis 1971 dr Ditel «Bischof vo Basel und Lugano» gfüert.
Sit 1967 verdrätte zwei Diözesanrööt d Inträsse vo de Gläubige und vo de Seelsorger em Bischof gegenüber.
D Zuekumft vom Bistum
Sit de 1970er Johr diskutiert mä, wie mä s Bistum Basel neu chönnt ordne, wil s sehr vil grösser isch as alli andere Schwiizer Bistümer und drzue in zwei Deil, wo nit zsämmehange, ufdeilt isch. Mä redet bsundrigs über e mögligi Abspaltig vo de Gebiet vo de Kantön Thurgau, Schaffhuuse und Luzärn, het aber no nüt beschlosse.
D Bischofswahl
D Bischofswahl im Bistum Basel verlouft uf en bsundrigi Aart: wie früener im Fürstbistum, wo 1803 undergangen isch, duet s Domkapitel au hüte no dr Bischof wehle. An andere Ort cha dr lokali Klerus nume e Kandidat vorschloo, im Bistum Basel wehlt er dr Bischof, und dr Papst cha en derno nume no bestätige. Das git’s uf dr ganze Wält sust nume no im Bistum Sanggalle. Usserdäm häi im Baasler Bistum au d Kantöön e Stimm. Wenn die achtzää Domherre iiri Liste mit säggs mööglige Kandidate usgmacht häi, cha d Diözesankomferänz, wo jeede vo de Kantöön, wo zum Bistum ghöört, zwäi Verdräter het, äinzelni Nääme as «minder gnääm» bezäichne und si vo dr Liste striiche. Die Kandidate chönne nüm gweelt wärde.
Dr Bischof
Sid em Joor 2010 isch Bischof vo Basel dr Felix Gmür.
Mont Dolent
Der Mont Dolent isch e Bärg vo de Weschtalpe.
Uf em Bärg träffe sech die drüü Landesgränze zwüsche der Schwiiz, Italie und Frankrych. Der Bärg stoot uf der Weschtsyte vo der Walliser Gmeind Ursere.
Am 9. Juli 1864 sind dr A. Reilly, dr Edward Whymper, dr Michel Croz, dr H. Charlet und dr M. Payot als erschti Alpinischte ufe Bärg ufe ggange.
Montfaucon JU
Falkebärg isch e Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghert zum Bezirk Freibärge.
Geografii
Falkebärg liit uf ere Hechi vu und 5 km nordöschtlech vum Bezirkshauptort Saignelégier (Luftlinie). S Dorf isch uf ere Hochebeni vu de Freibärge im Jura, südlech vum tüüf iigschnittene Tal vum Doubs.
Zu Falkebärg ghört de gliichnamig Ort, s Dorf Montfavergier ganz im Nordoschte, d Sidlig Les Sairains a de Hoptstrooss, wo vo Glovelier unen ufe chunnt, und de Wiiler Pré-Petitjean i de Sänki südlech vum Dorf bim Baanhoof und es paar einzelni Puurehööf.
D Nochbergmeinde sind Hübschebärg, Les Enfers, Soubey, Clos du Doubs, Sankt Brix, Lajoux und Les Genevez im Kanton Jura und Tramlige im Kanton Bärn.
Bevölkerig
D Gmeind het Iiwohner (Stand ) und isch dodermit eini vu de chliinere Gmeind vum Kanton Jura. Vu de Bewohner sind 91,8 % franzesischsproochig, 7,2 % dütschsproochig und 0,4 % schpanischsproochig (Stand 2000).
Wirtschaft
D Gmeind isch vorwiegend landwirtschaftlech prägt mit Milchwirtschaft und Viizucht. Wiiteri Arbeitsplätz gits i de Beriiche vu de Mechanik und Uureherställig. Ane 1968 isch bi Falkebärg es Feriedorf vu de Schwiizer Räisekasse (Reka) erstellt worde, wo de Region Freibärge zum ene wesetliche touristische Entwickligsschub verholfe hät. Vil Erwerbstätegi sind ou Wägpändler.
Gschicht
Di erscht Nennig vu Falkebärg isch us em Joor 1139, wo in ere Urkund vum Papscht Innozenz II. de Ort als Mons Falconis gnennt wird. S het zur Herrschaft Freibärge ghert, wo em Fürschtbistum Basel understande isch. I de Joor 1793 bis 1815 het d Gmeind zu Frankriich ghert, zerscht zum Departemänt Mont-Terrible, denn ab 1800 zum Departemänt Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zum Kanton Bärn chunnt. Sit de Gründig vum Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghert d Gmeind zu dem Kanton.
D Chiuche Saint-Jean Baptiste isch ane 1831 bout worde.
Uf de 1. Jänner 2009 isch di nordöschtlich Nochbergmeind Montfavergier per Fusion zue Falkebärg chuu.
Alamania punicea
D Alamania punicea isch en Orchidee.
Si isch die einzigi Art vo dr Pflanzegattig Alamania. Die Blueme wachst nume i de Eichenwälder vo Mexiko. Me dänkt, ass si vo Kolibri bestäubt wird.
D Alamania punicea isch ane 1825 vo Botaniker s erschte Mol beschribe worde. Dr Name vo dr Gattig chunt vom Familiename vom Lucas Alamán; dr Zuesatz puniceus bedüütet „purpurrot“.
Maierhöfen
Moierhef (amtlich Maierhöfen) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.
Geografi
Moierhef liit im Weschtallgai. Vo dr Gmarkung sin 63,7 % Landwirtschaftsfleche, 29,4 % Wald, 6,4 % Sidlungsfleche un 0,4 % sunschtige Fleche.
Gmuindsdoil
Zua Moierhef gheret d Derfer Moierhef, Biesen, Happach, Riedholz un Ringenberg d Wiiler Anderhalbs, Beeren, Birkach, Büchlenberg, Ehrhafts, Flucken, Hochberg, Hochstädt, Kitzensberg, Linden, Neppen, Obersteig, Reute, Schweinebach, Straß, Untersteig, Vorholz, Warmhalden un Wolfbühl un d Gheft Bengel, Buchers, Greit, Grub, Gschwend, Nagelringen, Raschenberg, Schanz, Scharfentöbele, Schwarzen, Steinlishof un Stockach.
Gschicht
Moierhef ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1290 als Maierhof, 1474 Maigerhof ze Maigerhofen.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 2,7 % gleage.
Religion
82,5 % vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 13,2 % evangelisch.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Moierhef ghert zum Bodaseealemannisch.
Sür un Siess
Sür un Siess isch e Fernseh-Sändung uf France 3 Alsace gsii, wu sitter 1995 alli Samschtig z Mittag no dr fimpfe uf Elsässisch vum Simone Morgenthaler moderiärt wore isch; dr Gaschtronom un Sternä-Koch Hubert Maetz het als kocht. Do isch d kulinarisch Dradition vum Elsass im Mittelpunkt gstande. Dr Stitzpunkt vu dr Sändung isch e Kuchi, e Kochstudio gsii. In däne 471 bishärige Sändunge sin als Lit üs em ganze Elsass vorgstellt wore un Ufnahme üs ihrem Läbensumfäld gmacht wore; eso sin aü anderi regionali Informatione wiä numme zum Koche un Bache iigflosse.
Anne 2008 no dr Summerpaus isch diä Sändung abgschafft wore. Do druf sin e Hüffe Lit wiätig wore oder sin drüürig gsii.
Im Internet hets e Petition, wu iber 3.300 Mänsche gege d Abschaffung vu däre Sändung broteschtiärt hän. Do drbii muess mer bedänke, ass d meischte eltere Zuelueger vu däre Sändung gar ke Internetaschluss un ke Megligkeit zum unterschriibe hän. Viil Unterschriiber hän Kommentar abgä, so dr Adrien Fernique vu Stroßburg:
Hinterrhein
Der Hinterrhy isch e Fluss im Bündnerland und der südlicheri vo de beide Hauptkwellflüss vom Rhy.
Geografy
Der Hinterrhy isch öppe 64 Kilometer lang und do dermit e chli kürzer weder der Vorderrhy, der anderi Hauptkwellfluss vom Rhy.
Är chunnt vo der Oschtflangge vom Rhywaldhorn obenabe, wo z’oberscht im Tal und ganz im Weschte vom Dorf Hinterrhy i der Gmeind Rhywaldlyt. Am Rhywaldhorn und de andere Bärge rund ume Talchessel entstoot der Rhy us verschidene Bärgbech. D Hauptkwelle isch under em Paradiesgletscher, und der Bärgspitz obedra heisst Rhykwellhorn.
Der Fluss goot dur sis schmale Taal bi Zappoort verby, wo en Bärghütte vom SAC stoot, und näben em grosse Schiessplatz vo der Schwiizer Armee dure zu der Groossmatte vom Dorf Hinderrhy. Bis dohi isch der Rhy vo der Kwellen a scho öppe drizää Kilometer wyt gloffe.
Unden a Hinderrhy muess der Fluss s erschte Mol dur en änggi Stell vom Taal; das isch bim Casanawald. Er flüüsst denn witer dur Nufenä, wo der Aureuabach vo Süüde zuen em chunt, und dur Medels und uf Splüügen abe, wo vo Süüde här dur s Taal vom Hüscherabach d Strooss vom Splüügepass obenabe chunt. Zwöi Kilometer unden a Splüüge isch der Rhy in ere chlyne Schlucht bim Scabürawald und är louft denn grad in Suferser Stausee ine.
Chly undedra foot die änggi Rofflaschlucht a, wo der Oofner Rhy vo rächts här in Hinderrhy mündet und denn grad undedra s chraftwärch Bäreburg stoot. Unden am Hoger vo der Bäreburg louft der Rhy id Ebeni vom Schams use, a de Dörfer Andeer, Clugin, Donat und Zillis verby, und bi Raische foot d Viamala-Schlucht a.
Der Rhy flüüsst denn vo Thusis us dur s Domleschg. Bi Sils chunt d Albula, der gröscht Näbefluss, in Rhy, wo denn wyter under em Heinzebärg dure im kanalisierte Flussbett nach Norde flüsst. Bi Rootebrunne isch er nomol imene ängge Taalabschnitt, wo wyt obe dra d Burgruine vo Hochjuvalt stoot. Zwüsche Bonaduz und Ems het der Hinderrhy dur die mächtegi Bärgsturzlandschaft es kurverychs Tobel grabe, und das goot bis uf Rychenau. Do trifft der Fluss ufe Vorderrhy, won är zämme mitem der grooss Rhy bildet, wo der erscht Abschnit derfo bis zum Bodesee abe «Alperhy» heisst.
Name
I der sutselvische Mundart vom Rätoromanische heisst der Fluss Rein Posteriur.
Korrekzioon
Der Rhy mit syne Näbeflüss het früener immer wider schlimmi Hochwasser gha. Im 19. Joorhundert het men en unden a Thusis vo der Rhynau bis zu der Waldau und der Underau verbout zum s Land im Domleschg z schütze. Der Plan derzue het der Bündner Inscheniöör Richard La Nicca gmacht, und 1832 het men agfange mit däm Bou.
Vercheersgschicht
Em Hinterrhy noo het’s sid der antike Zyt bedüütendi Stroosse zu den Alpepäss ufe. D Schluchte und psunders d Via mala – was uf düütsch «der schlächt Wääg» heisst – sind sid der alte Zyt schwiregi Oort gsi zum duregoo.
Vo Rychenau bis uf Thusis lyt au e Linie vo der Räätische Baan.
Über dä Fluss het mä vo Hinderrhy bis Bonaduz vil Stroossebrugge bout und bi Rychenau und Thusis au Brugge für d Ysebaan.
Herbsheim
Geogràfi
Herbse ìsch e Strossedorf àn dr Zembs weschtlich vum Rhin-Rhone-Kànàl.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Herbse ìsch. Herbse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Herbse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
8. Oktober
Dr '''8. Oktober''' isch dr 281. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 282. in Schaltjohr), dodermit blybe no 84 Däg bis zum Änd vum Johr.
Rammerech
Rammerech (dt. Rambruch, frz. Rambrouch) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Rammerech ghere d Ortschafte Uerschdref (Arsdorf), Bungeref (Bigonville), Bilschdref (Bilsdorf), Éischent (Eschette), Foulscht (Folschette), Holz (Holtz), Hueschtert (Hostert), Kietscht (Koetschette), Pärel (Perlé), Rammerech (Rambrouch), Rombech (im lokale Dialäkt Roumicht, dt./frz. Rombach) Schwiddelbrouch (Schwiedelbrouch), Uewermaarteleng (im lokale Dialekt: Uewermaartel, frz. Haut-Martelange), Wolwen (Wolwelange).
Verwaltig
Rammerech ghert zum Kanton Réiden im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Rammerech isch dr Antoine Rodesch (CSV). Scheffe sin dr Marcel Maack un dr Paul Schaack. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Geografi
Rammerech lyt im Weschte vu Luxeburg an dr Gränze zue Belgie.
Gschicht
D Gmai Rammerech isch entstande am 1. Jänner dur d Fusion vu dr Gmaine Uerschdref, Bungeref, Foulscht un Pärel.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Rammerech ghert zum Moselfränkisch.
Hexental
S Hexedal isch e dur d Hauptbruchzone vum Oberrhigrabe bildets Dal umiddelbar südli vu Friburg im Brisgau, wo s Schimbergmassiv mit Schimberg un Hohfirst im Weschte vum Schwarzwald im Oste abtrennt.
Am Nord- und Südend lits uf ebba 250m, in dr Middi bi Wittnau uf ebba 400m. Nooch Süde hi wirds dur d Meehlin entwässeret.
Näbe Sidligsbiite gits Wald an dr Berghäng, am Schimberg bsunders bi Wittnau am Chapuzinerbuck un am Eelberg bi Bollschwil au Räbe.
Im Norde bilde Merzhuse, Au, Horbe, Wittnau mit Biezighofe un Sailede d Verwaltigsgmeinschaft Hexedal. Im Süde schliesst sich Bollschwil mit Ellighofe a. Güetighofe ghert sowohl zue Bollschwil als au – wie Ehrestette am Südend vum Dal, zue Ehrechilche.
Verchehrsmässig erschlosse wirds Hexedal dur d L123, wo bis uf Wittnau iberall Ortsdurfahrte het, Denäbe verchehrt d Buslinie 7208 vu dr Südbadebus.
Fier Aluegensswürdigkeite lueg au under dr einzelne Ortschafte.
anderi Bezeichnige
Uf dr andere Site vum Schimberg sait mer zum Hexedal numme s Däli un e Redewendig, um d Sau rüs zlo, isch ins in Däli go Latschare go.
Owen
Wäaga dor bsondora Aussbråch vom Ordsnāma gegenibor dor offiziälla Schreibweis wird "Owen" enzwischa em Duden exdra erweend. D Aehaemische weered sich gega d falscha Aussbråch mid demm Värsle: "Auen für die Schlauen, Owen für die Doofen".
Geografi
Aoa leid em Daal vo dor Laudor ondor dor Burg Teck, em middlora Vorland vo dor Schwäbischa Alb. Nochbergmaendena send Deddenga em Norda, Bissenga em Oschda, Lennenga ond Weiler em Siida ond Beira em Wäschda (älle em Landgraes Esslenge). Dor Bärg vo dor Burg Teck ond dor Hohabol dorvor send Vulkankegl vom vorloschena Schwäbischa Vulkan.
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 25,8 % Landwirdschafdsfleche, 8,6 % Wald, 6,3 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonsdichor Fleche.
Gmaendegliderong
Zo Aoa ghaerd d Sdadd Aoa ond d Burg Teck.
Gschicht
Aoa wird zom aerschdamål gnennd em Jår 1261 enn-ra Urkond vom Klosder Salem am Bodasee. Em 13. ond 14. Jårhondord håd Aoa onder de Härzeg von dor Teck a Bliadezeid gheed, abor am End hend-se wäaga ire Schulda 1385 d Sdadd an d Wirddabärgor vorkaofa miasa. Em Jår 1525, em Baurakriag, isch d Burg Teck nondorbrennd wårda ond isch seiddem nemme uffbaud wårda. (Dees was-mor haed siid, dor Turm ond d Gaststädde, gåd uff dor Schwäbische Albvorae zrugg.) Mid dor Reformazio em Herzogtum Wirddaberg isch Aoa evangelisch wårda. Ănna 1899 håd Aoa on Eisabãāschluss griagd, må d "Teckbã" vo Kirchhaem nåch Oborlennenga ferdich wårda isch.
Wirdschafd ond Vorkeer
Aoa håd a ausglichena Wirdschafdssdrugtur mid viile Middlsdandsbedriib. Älle Aekaofsmegllichkaeda firr dor Alldag send vorhanda. Landwirdschafdliche Bedriib biaded bsondore "Biosphärenprodukte" ã, weil Aoa zomm Biospärareservat Schwäbischa Alb ghaerd. Dor Fremdavorkeer sbiild a wichdicha Roll, vor ällem am Wochaende, wenn aus Sduagord ond Omgäbong ozäliche Ausfliglor Richdong Alb ond Burg Teck ausschwermed. Durch d "Teckbā" isch Aoa äll Sdond mid Kirchhaem vorbonda. Dord kā-mor diräggd en d S1 nåch Sduagord omsdeiga.
Verwaltong
Aoa håd sich mit de Gmaendena Lennenga ond Weiler zom Gemeindeverwaltungsverband Lenningen mit Sitz en Lennenga zsẽmagschlossa. Birgormmåesdore isch d Verena Grötzinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Michael Arne
Dr Michael Arne (* 1740 oder 1741, gstorbe 14. Januar 1786) isch en änglische Komponist, Dschembalospiiler, Organist, Sänger und Schauspiiler gsi. Er isch dr Soon vom Komponist Thomas Arne gsi und vo dr Sopranistin Cecilia Young us dr Musikerfamilie vo de Youngs, wo im 17. und 18. Joorhundert berüemt gsi isch. Wie si Vater het au dr Michael Arne vor allem Muusig für d Büüni gschriibe und Kunstlieder. Er het meereri Lieder für d Londoner Lustgäärde komponiert, s bekanntiste von ene isch Lass with the Delicate Air (1762) gsi. Dr Arne het nüün Opere komponiert und isch Mitarbäiter an mindestens fufzää andere gsi. Si erfolgriichsti Opere, Cymon (1767), isch no zu sine Läbzite und bis ins früeje 19. Joorhundert immer wider äinisch ufgfüert worde.
Wärk
Usser de nüün Oper won er eläi gschriibe het und de fufzää, won er mitgschafft het an ene, het er au Muusig für Zwüschespiil im Theater komponiert und siibe Sammlige vo Lieder veröffentligt. Er het au e baar Stück für s Dschembalo und d Orgle gschriibe, won e Däil von ene 1761 uusechoo isch. Wi dr Vater het er im galante Stiil gschriibe, wo denn populäär gsi isch und het sich do und dört vo dr änglische Volksmuusig und dr italiänische Opere lo beeiflusse.
Liedersammlige
Dr Arne het in sinere Karriere fast 200 Lieder gschriibe, die mäiste für d Lustgäärde z London. E Hufe vo dene Lieder si in Anthologie uusechoo, aber öbbe fufzig si nie veröffentligt worde.
Inchenhofen
Inchenhofen (bairisch Leahad, vo dr Wallfahrtskirch St. Leonhard) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Inchenhofen leit auf me Landrigge zwischem Donaumoos ond em Paardal.
Vo dr Gmarkong send 75,4% Landwirtschaftsfleche, 14,9% Wald, 8,9% Sidlongsfleche ond 0,8% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aichach, Hollenbach, Kühbach ond Pöttmes.
Gmoendsgliderong
Zua Inchenhofen gheret d Ortsdoel Ainertshofen, Arnhofen, Ingstetten, Oberbachern, Unterbachern Sainbach, Taxberg, Ried, Reifersdorf ond Schönau.
Gschicht
Inchenhofen ischt zom erschte Mol gnennt worda em 11. Johrhondert als Imichinhouen.
Zom 1. Januar 1972 ischt Oberbachern zua Inchenhofen eigmoedet worde, zom1. Januar 1978 Sainbach ond Doel vo Haslangkreit ond Unterbernbach.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,9 % gleäga.
Religion
93,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3 % evangelisch.
Verwaltong
Inchenhofen ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Inchenhofen ischt dr Karl Metzger.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Inchenhofen ghert zom Mittelbairisch
9. Oktober
Dr '''9. Oktober''' isch dr 282. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 283. in Schaltjohr), dodermit blybe no 83 Däg bis zum Änd vum Johr.
Retonfey
Retonfey (ditsch 1915–18 un 1940–44 Raitenbuchen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Retonfey lijt e bààr Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 215 un 286 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Retonfey ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1189 àls Ritunfait (1190: Retonfait, 1201: Ritunfait, 1255: Retonfeyt, 1281: Retonfays, 1307: Retonfayt, 1404: Artonfayt, Rettonfayt, 1429: Retonfeys, 1481: Rettonfay, 1429: Restonfeys, 1535: Artonfey, 1544: Artonfay Artonfai, Retonfay, 1610: Retenfay, 1756: Retonfaye, 1869: Retonfey).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Retonfey ìsch. Retonfey ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Retonfey ghert zem Lorrain.
Überlingen
Iberlinge (dt. Überlingen) isch e Stadt am nerdlige Stade vum Bodesee. Si isch no Fridrichshafe di zwotgrescht Stadt vum Bodeseechreis un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Jänner 1993 isch Iberlinge ne Großi Chreisstadt.
Mit dr Gmeine Owinge un Sipplinge het d Stadt Iberlinge ne Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Iberlinge (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Sipplinge (Bodeseechreis), Bodman-Ludwigshaffe, Stocke (bodi Landchreis Konschtanz, Owinge, Frigginge, Salem un Ulldinge-Milofe (alli Bodeseechreis).
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Iberlinge bstoht us dr Chärnstadt un dr friejer sälbständige Gmeine, wu im Ramme vu dr Gebietsreform vu dr 1970er Johr yyglideret wore sin: Bamberge, Bonndorf, Disedorf, Hedinge, Lippertsrite, Nesselwange un Nußdorf. Die Stadtdeil sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.