cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eragon
Das Vermächtnis der Drachenreiter
Der Eragon läbt mit sim Onku Garrow und däm si Sohn Roran am Rand vom Dörfli Carvahall, das ligt ds Alagaësia. Eines Tages, wo dr Eragon wider einisch uf der Jagt im Buckel, ämnä Gebirgszug, isch, erschiint plötzlech mit emne Knau e schöne, glänzende Schtei vor im. Wüetend, wiu vom Knau aues Wiud wäggrent isch, nimmt dr Eragon dä Schtei mit itz Dorf, vilech chaner dä ja gägä Gäut tusche. Doch d Händler im Dorf hei no nie so öppis gse. Miz ir Nacht schlüpft de us däm Schtei ä blaue Drache. Wone dr Eragon berüert, fangt sini Handflächi merkwürdig afa z lüchte, es isch d Gedwëy Ignasia, di siubrigi Hand, wo se zu Drache und Riter macht. Är nennt se Saphira. Früecher si Dracheriter zueschtändig für Rächt und Ordnig gsi, aber die Zite si längscht verbi. Aus nöi Dracheriter bedrohe si itze dr Galbatorix, säuber Dracheriter, dr grausam Herrscher vo Alagaësia. Dä isch nume at Macht cho, wiu er aui andere Dracheriter umbracht het. Eines Tages touche d Ra`zac, grausami Scherge vom Chünig, z Carvahall uf und schteue Frage nach em Dracheei. Si töte dr Garrow, dr Eragon und dr Roran chöme mit em Läbe dervo. Dr Eragon beschliesst de Ra`zac z fouge und si Onku z räche. Dr Brom, ä Gschichteverzeuer, chunt äbefaus mit. Är lernt ne ungerwägs viu übere Schwärtkampf und über Magie. So faat es ungloublechs Abetüür aa...
Der Auftrag des Ältesten
Im zwöite Teil geit dr Eragon mit dr Saphira, em Orik und dr Arya nach Du Weldenvarden, äm Verschteck vo de Elfe, um sini Usbiudig aus Dracheriter z beände. D Zyt drängt, die Mächtige vo Alagaësia ringe um jede Meter...
Schtiuu
Das Buech isch es tüpischs Fantasy-Buech mit Ritter, Drache, Magie u. a. Zuäsätzlich sind nu äs par ander Velker wo schusch sältä ir Fantasy-Literatuir vor chemid erfunde wordä. Zum Biispill Urgals oder d Ra’zac.
Der Auftrag des Ältesten, Site 660: ''Das finstere Meer wogte unter der Drachenschwinge auf und ab und trug das Schiff zum nächsten schäumenden Wellenkamm empor. Dort verharrte es einen Moment lang schaukelnd, um anschliessend wieder in den dahinter liegenden Meeresschlund hinabzustürzen. Weisse Gischtwolken sprühten durch die Luft, während der Wind stöhnte und heulte wie ein gespenstisches Ungeheuer.''
Dr Christopher Paolini versuecht immer wider, d Umgäbig am Läser gnauschtens z vermittle. Auerdings erkennt dr Herr vo de Ringe -kenner einigi Sache wider, wie zischendi, brutali Urgals oder dr gheimnissvou aut Brom mit vorliebi fürs Rouchringe mache.
Buech drü und vier
Ds dritte Buech isch am 20. September 2008 uf Englisch erschine, di dütsch Übersetzig am 25. Oktober 2008 usecho. Der viert und letscht Teil isch am 8. November 2011 uf Englisch und am 19. November 2011 uf Dütsch erschine.
Fium
20th Century Fox het dr erscht Band vom Eragon verfiumt. Är isch am 14. Dezember 2006 in d Kinos cho. Dräiort isch Ungarn gsi.
Autor
Am Christopher Paolini (* 17. Novämber 1983) sini Liideschaft für Fantasy und Science Fiction hei ne für Eragon – Das Vermächtnis der Drachenreiter inschpiriert, woner mit 15 gschribe het. Är isch deheim vo sire Muetter ungerrichtet worde.
Charibert II.
Dr Charibert II. (* öbbe 614; † 8. April 632), isch vo 629 bis 632 e merowingische Underkönig vo Aquitanie gsi und het si Sitz z Toulouse gha.
Läbe
Dr Charibert II. isch e Sohn vom fränkische König Chlothar II. gsi. Noch em Dod vo siim Vater 629/630 isch s Frankeriich nit wie s bis denn gängig gsi isch under de beide Söhn ufdeilt worde, sondern dr Dagobert I., dr elter vo beide, het s ganze Riich gerbt. Under em Druck vo neustrische Adlige agfüehrt vom Brodulf, siim Unggle müeterligersiits, het dr Charibert en Underkönigriich z Aquitanie übercho. Zu siim Riich hai d Stedt Toulouse, Cahors, Agen, Perigueux und Saintes ghört. Vo dört us het er mit Erfolg d Baske in dr Gascogne bekämpft.
Si Unggle Brodulf, won en understützt het, isch im Johr 630 bi dr Daufi vom Sigibert III., em Bueb vom Dagobert und dr Ragnetrude, drbi gsi und isch vom Dagobert z Saint-Jean-de-Losne im Burgund ermordet worde.
Si Dod und dr Dod vo siim Sohn Chilperich
Dr Charibert isch am 8. April 632 z Blaye gstorbe, me dänggt er siig vo siim Halbbrueder Dagobert ermordet worde. Churz noch siim Dod isch s Underkönigriich wider ufglöst worde, wil si Sohn Chilperich churz noch ihm gstorben isch. Dr Fredegar verzellt, ass er no as Buschi gstorbe siig. Er isch mögligerwiis vom Dagobert I. ermordet worde, so dass er Aquitanie wider wurd zruggübercho.
Dr Charibert II. isch in dr Chille St. Romain z Blaye an der Gironde begrabe worde.
Konrad Kärn
Dr Konrad Kärn (* 2. Novämber 1950 z Fryburg; † Oktober 2013) isch e dytsche Lehrer un Autor gsii.
Lääbe
Dr Kärn het an dr Uniwersitet Fryburg Germanischtik un Volkskund studiert. Ab 1978 het er as Realschuellehrer z Ditisee-Neistadt schafft. Anne 1985 isch er an dr Uni Fryburg mit dr Arbet „‘Destroyer‘ als Imageangriffe. Zur Pragmatik, Poetik und kommunikativen Ethik der Sprache menschlicher Aggression“ zum Dr. phil promowiert wore. Zletscht het er an dr Karl-Brachat-Realschuel z Villinge unterrichtet.
Näbe unterrichtspedagogische Fachschrifte het er au Essay un Gedicht vereffetligt, näbe Dytsch au uf Alemannisch, in Zytschrifte (u. a. „Allmende“), in Zytige (u. a. dr Basler Zytig) un Anthologie (u. a. in „Mei Sproch – Die Red“).
Dr Kärn het z Neistadt gläbt.
Hofmohr
Hofmohr (au Chammermohr) hät im dütsche Schprachruum sit em 18. Jahrhundert en Diener bi Hof mit schwarzer Hutfarb bezeichnet.
Mänsche mit schwarzer Hutfarb us em Orient, Afrika und Amerika sind sit dä Kolonialzit öppe als Chammerdiener oder Page nach Europa gholt worde. Dä Begriff isch als offizielle Terminus erschtmals 1747 im sächsische Codex Augusteus beleit.
Dä prächtig usschtaffierti und livrierti Hofmohr hät Härrscher, chirchliche Würdeträger oder wohlhabende Kauflüüt als exotisches Prestigeobjäkt und Schtatussymbol dienet. Vor allem hät dä Chammerdiener die weltwiite Fernhandels- und Machtbeziehige vo sim Eigetümer verdüütlicht.
14. März
Dr '''14. Merz''' isch dr 73. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 74. in Schaltjohr), dodermit blybe no 292 Däg bis zum Änd vum Johr.
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (17. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 17. bade-wirttembergische Landdag''' (2021–2026) mit Fraktionszuegherigkait, Wahlkrais un Stimmenaadail.
Zämmesetzig vum Landdag
No dr Landdagswahl 2021 setzt si dr Landdag eso zämme:
Walter Zwingli
Dr Walter Zwingli (* 28. Septämber 1925 z Sanggale; † 10. Juli 2018 z Rhinegg; haimetbrächtigt z Nesslau) isch e Schwyzer Bolitiker (FDP) gsii.
Lääbe
D Walter Zwingli het vu 1941 bis 1947 uf Buureheef un an dr kantonale-landwirtschaftlige Schuel z Flawil Buur glehrt. Ab 1948 het er an dr ETH Züri Ingenieur-Agronomy studiert un mit em Diplom (Dipl. Ing.-Agr.) abgschlosse. Anne 1956 isch er dert bim Rudolf Koblet un em Albert Frey-Wyssling zum ''Dr. sc. nat.'' promoviert wore. Är isch vu 1958 bis 1977 Diräkter vu dr kantonale Landwirtschaftsschuel Custerhof z Rhinegg un vu 1977 bis 1984 vu dr Landwirtschaftsschuel Rhiihof z Salez gsii. Vu 1984 bis 1990 het er as Landwirtschaftslehrer gschafft.
Vu 1964 bis 1970 isch er Vorstandsmitglid un vu 1970 bis 1973 Bresidsänt vu dr Landwirtschaftlige Gsellschaft vum Kanton Sanggale gsii. Vu 1973 bis 1981 isch er zerscht Vizebresidänt, vu 1981 bis 1989 Bresdidänt vum Sanggalische Buureverband gsii.
Dr Zwingli isch Mitglid vu dr FDP gsii. Är het vu 1976 bis 1984 em Große Rot vum Kanton Sanggale un vu 1984 bis 1991 em Nationalrot aaghert.
Dr Zwingli het si vor allem fir s Boderächt vu dr Buure un fir s landwirtschaftli Bildigswäse un au dr Uusböu vu dr Rhydal-Bahnlinie engaschiert. 1988 isch er ain vu dr Mitorganisatore vu dr erschte OLMA-Agrargspräch gsii.
Kabinett Späth III
S Kabinett Späth III het s in dr 9. Wahlperiod vum Landdag vu Bade-Wirttebärg no dr Landdagswahl 1984 gee.
Brütten
Brütte (amtlich Brütten) isch e politischi Gmäind im Bezirk Winterthur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Brütte liit uf em Hochplateau westlich vom Kempt- und Tösstaal. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Struubike (Strubikon), Birch, Äich (Eich) und siit 1922 Oberäich (Obereich). S Piet vo de Gmäind umfasst 59,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 29,9 % Wald, 7,2 % Sidligsflechi, 2,9 % Vercheersflechi und 0 % Gwässerflechi.
Chamblon
Chamblon (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Brütten
Gschicht
Brütte isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 876 als Pritta.
Chamblon
Geografi
Chamblon isch e Dorf uf eme Vorsprung uf dr Oschtsyte vum Mont de Chamblon iber em Nöieburgersee. D Gmaiflechi umfasst 55,7 % landwirtschaftligi Flechi, 23,3 % Wald, 20,2 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Brütten
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 6,1 % (Stand 2011).
Chamblon
Gschicht
Chamblon isch zum erschte Mol gnännt wore am Aafang vum 12. Jh. as Chamblon.
Brütten
Religion
53,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 20,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,2 %, CVP 2,8 %, EDU 3,3 %, EVP 3,2 %, FDP 16,5 %. GLP 18,1 %, GP 7,7 %, SP 10,5 %, SVP 32,3 %, Suschtigi 1,3 %.
Chamblon
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,7 % gläge.
Brütten
Politik
Gmäindspresidänt isch de Martin Graf (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,5 % gläge.
Chamblon
Religion
53,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 24,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Brütten
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Brütte ghört zue de Unterländer Mundarte.
Chamblon
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 5,0 %, FDP 19,6 %, GLP 5,8 %, GP 8,5 %, SP 26,7 %, SVP 21,9 %, Sunschtigi 2,9 %.
Dr Burgermaischter vu Chamblon isch dr Max Holzer (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Dranse
Dranse isch de Name vo däne Flüss:
Bauke Mollema
Dr Bauke Mollema (* 26. Novämber 1986 z Groningen) isch e niiderländische Velorennfahrer.
Dr Mollema het 2006 en Etappe bi dr Vuelta a León gwunne. Denn het er aagfange, für s Continental Team Löwik Meubelen as Stagiaire z fahre. Sit 2007 isch er bi Rabobank Continental gsi, wo s Farmteam vo dr ProTour-Mannschaft Rabobank. Bim Circuito Montañes 2007 het er en Etappe gwunne und isch Erste im Gsamtklassemänt worde. 2008 isch er zur Rabobank ProTour-Mannschaft choo und isch bi de wichdigere Renne drbii gsii. Bi dr Tour de Romandie 2008 isch gstürzt, het sich s Schlüsselbei broche und isch usgschiide. Bi dr Dütschland Rundfahrt im gliiche Johr isch er d Nummere Eis vo dr Mannschaft gsi und uf e sibt Blatz choo. 2010 isch dr Giro d’Italia si ersti Grande Tour gsi. Im Johr druf isch er Fümfte bi dr Tour de Suisse worde und denn au no bi dr Tour de France mitgfahre.
Delme (Moselle)
Delme (ditsch 1915-18 und 1940-44 Delm) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Delme lijt ìm Saulnois, 30 Kilometer sìdeschtlich vun Metz und 26 Kilometer nordeschtlich vun Nancy. D Nochbergmeine vun Delme sìn Xocourt ìm Norde, Viviers ìm Oschte, Donjeux ìm Sìdoschte, Lemoncourt ìm Sìde, Craincourt ìm Weschte und Puzieux ìm Nordweschte.
GNU-FDL
D GNU-Lizenz für freii Dokumentation (oft au GNU Freii Dokumentationslizenz gnännt, englischi Originalbezeichnig GNU Free Documentation License, Abchürzige: GNU FDL, GFDL) isch eini vo de gebrüüchlichschte Lizenze für so gnännti Freii Inhält. Usegeeh wird die Lizenz vo dr Free Software Foundation, dr Dachorganisation vom GNU-Projekt.
Delme (Moselle)
Gschìche
Delme ìscht entstànde üs re remische Poschtstation àn dr Remerstroß vun Metz (Divodurum Mediomatricum) uf Stroßburi (Argentorate). Dr Nàmme vun Delme ìscht zem erschte mol gnannt àls Ad Duodecimum uf dr Peutingersche Dàfle (990: Duodecimum villa, 1016 als Dodeismes).
GNU-FDL
Wenn en Urheber bzw. Copyrightinhaber (Lizenzgeber) es Werch under die Lizenz schtellt, büütet er demit jedermann sehr wiitgehendi Nutzigsrecht a dem Werch aa: Die Lizenz gschtattet d Vervielfältigung, Verbreitig und Veränderig vom Werch, au zu kommerzielle Zwecke. Im Gegezug verpflichtet sich dr Lizenznehmer zur Iihaltig vo de Lizenzbedingige.
Delme (Moselle)
Gschìche
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
GNU-FDL
D Lizänzbedingige
Wer sich nöd a di Lizenzbedingige haltet, verlüürt demit automatisch die dur die Lizenz iigrüümte Recht.
Delme (Moselle)
Verwàltung
vun Delme ìsch. Delme ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Delme ghert zem Lorrain.
GNU-FDL
Äwändig un Gritik
D GNU-Lizenz für freii Dokumentation isch urschprünglich gschaffe worde, um Dokument, wie biischpiilswiis Handbüecher, wo im Rahme vom GNU-Projekt verfasst worde sind, under e ähnlichi Lizenz z schtelle wie d Software selber und demit entschprechend em Geischt vo dr Bewegig für Freii Software e freii Verfüegbarkeit und d Bekanntgaab und Überträgig vo Rechte für jedi Person z garantiere. S Pendant vo dr GNU-Lizenz für freii Dokumentation us em Software-Bereich isch d GNU General Public License.
Di umfangriichschti Sammlig vo Inhalte, wo under dr GFDL lizenziert sind, findet sich i dr freie Enzyklopädie Wikipedia, wo mittlerwiile meeh als ei Million Artikel in über 100 Schpraache umfasst. Insbesunderi d Nutzig vo dr Lizenz in dem und ähnliche Projekte (usserhalb vom Bereich vo dr Software-Dokumentation, für de die Lizenz urschprünglich gschaffe worde isch) hät i de letschte Jahre zu einiger Kritik a dere Lizenz gfüehrt. Bemänglet wird debii vor allem, dass die Lizenz im Vergliich zu andere, schpäter entschtandene Lizenze für Freii Inhalt z kompliziert sei. Vor allem d Pflicht, de vollständigi Lizenztext z veröffentliche, erschwert die Übernaahm vo chürzere Texte erheblich. Usserdem liit d Lizenz nur inere englischschpraachige Fassig vor – es git lediglich inoffizielli, nöd rechtsverbindlichi Übersetzige.
Drum finded zuenehmend di Lizenze vo Creative Commons Verbreitig, wo düütlich eifacher sind und sogar verschiedene nationale Gsetzgebige berücksichtige. Allerdings isch für viili under dr GFDL aagfangeni Projekt en Lizenzwechsel praktisch unmöglich, wil hierfür d Zueschtimmig vo allne Urheber bzw. Copyright-Inhaber iigholt werde müessti. Us dem Grund bemüeht sich d Free Software Foundation derziit drum, zumindescht einigi Kritikpunkt a dr GNU-Lizenz für freii Dokumentation dur e neui Version vo dr Lizenz z besiitige. Öb demit e vollschtändigi Kompatibilität mit dr sehr ähnliche Creative-Commons-Lizenz Namesnännig, Wiitergaab under gliiche Bedingige (CC-BY-SA) erreicht werde chann, isch allerdings unklar. Usserdem isch d Arbet anere neue Version vo dr GFDL offebar zugunschte vom uufwändige GPL-Version3-Projekt zrugg gschtellt worde.
En wiitere Kritikpunkt betrifft di sogenannte unveränderliche Abschnitt (englisch invariant sections). D GFDL erlaubt em Urheber, für beschtimmti Abschnitt d Modifikation z uncersäge, falls die wiitere Informatione über d Autore bzw. Herausgeber enthalte. Kritiker bemängled, dass das em Gedanke vo dr Software-Freiheit zuwwiderlauft, allerdings mached usser dr FSF nur wenigi Urheber vo dere Klausle Gebruuch. I dr Vergangeheit hät das biischpiilswiis dezue gfüehrt, dass d GFDL vom Debian-Projekt e Ziit lang als unfrei aagluegt worde isch. Im März 2006 isch das jedoch uf Dokument mit invariant sections iigschränkt worde.
Umberto II. (Italien)
De '''Umberto II. vo Italie', volle Name Nicola Tomaso Giovanni d'Italia'' (* 15. Septämber 1904 z Racconigi, Piemont; † 18. März 1983 z Gänf, Schwiz) us em Huus Savoye isch de letzti König vo Italie und Marschall vo Italie ksi.
Läbe
1924 isch de Umberto II. als Kronprinz i mehreri südamerikanischi Länder greist. 1929 isch uf ihn z Brüssel en Attentatsversuech underno worde: De Täter hät mit de Worte „Niider mit em Mussolini!“ uf en gschosse, hät de Umberto aber nit troffe. Am 8. Januar 1930 hät de Umberto II. in Rom d Marie José vo Belgie khüratet und hät mit ere vier Kinder ka: d Maria Pia (* 24. September 1934), wo nach em Zweite Wältchrieg en jugoslawische Prinz khürate hät; de Viktor Emanuel (* 12. Februar 1937), Herzog vo Savoye; d Maria Gabriella (* 24. Februar 1940), Gräfin de Balkany; d Maria Beatrice (* 2. Februar 1943), Senora Corvalan.
De Umberto II. hät d Okkupation vo em Teil vo Frankriich mit Korsika gläitet und hät denn 1942 de militärischi Rang Marschall vo Italie und 1943 de Titel Luogotenente Generale del Regno erhalte.
Nach em Sturz vom Mussolini 1943, hät de Umberto II. 1944 alli politische Rächt vo sim Vater wohrgno und de Oberbefähl über d Königlich Italiänischi Armee überno. Dä Viktor Emanuel III. isch aber formal witerhin König blibe. Am 9. Mai 1946 isch de Umberto II. sim Vater nach sinere Abdankig als König vo Italie und Herzog vo Savoye nachgfolgt. Bis zum formale Ändi vo de Monarchii am 18. Juni 1946 isch er für 40 Tag de letzti König vom Land ksi.
Am 15. Mai 1946 hät er s Sonderstatut für die Autonomi Region Sizilie erla und hät demit die ersti autonomi Region vom Land gschaffe.
Am 2. und 3. Juni 1946 isch über die künftig Staatsform (Biphaltig vo de Monarchii oder Umwandlig i e Republik) abgstimmet worde. De Umberto II. hät aber s Land uf Druck vo de Regierig De Gasperi am 13. Juni s Land verla, no bevor s Resultat festgstande isch. Mit de Verkündig vo de Ergäbniss vom Referändum am 18. Juni hät de Umberto II. offiziell als abgsetzt gulte und d Monarchii in Italie isch für beändet erklärt worde.
Im Exil hät sich de Umberto II. witerhin König vo Italie gnännt und hät d Italiänischi Republik nöd aerkännt. Die Haltig, won er bis zu sim Tod nöd ufgä hät, hät s ihm unmöglich gmacht, als normale Bürger zrug uf Italie z goo. In de Verfassig vo 1948, wo massgäblich vo de USA mitbeiflusst worde isch, isch festgschriebe worde, dass die Aghörige vom Huus Savoye nit uf Italie zrugchönne und dass de italiänischi Adel abgschaffet isch. Im Exil hät sich de Umberto II. vo sinere Frau trännt.
Am 18. März 1983 isch de Umberto II. z Gänf gstorbe. Er isch i de Abtei Hautecombe in Frankriich beerdigt worde. I sim Testamänt hät er s Turiner Grabtuech, wo sich sit 1453 im Bsitz vo de Familie vo Savoye befunde hät, em Bapst und sine Nachfolger hinterloo.
Titel
Vo 1860 bis 1946 hät de König vo Italie die folgende Titel gfüert:
Christoph Anton Walser
Dr Christoph Anton Walser (* 9. Juni 1783 z Breagaz; † 28. Mai 1855) isch e Vorarlbärger Prieschter un Dichter gsii.
Lääbe
Dr Walser isch z Breagaz uf d Volksschuel gange un no vu 1795 bis 1801 z Fealdkirch un z Linz uf s Gimnasium. No dr Matura het er vu 1801 bis 1806 z Innschbruck Filosofy un Theology studiert. Är isch in s Prieschterseminar z Meersburg ufgnuu wore un am 8. Merz 1807 zum Prieschter gweit wore. No isch er Beneficiat z St. Gallenstein z Breagaz wore, wun er bis zue sym Dood am 28. Mai 1855 bliben isch. Anne 1809 isch er Katechet vu dr Volksschuel wore, 1817 Director vu dr k. k. Kraishauptschuel. Anne 1825 isch er Stadtpfaarer vu Breagaz wore, 1836 Decan un k. k. Districtsschulinspector un speter gaischtlige Root vu Brixen. Anne 1853 het dr Walser z Breagaz di erscht Chinderschuel z Vorarlbärg ufmache loo, dodmol het mer die no „Kinderbewahranstalt“ gnännt.
Näbe syre gaischtlige Arbet het er au Gedicht gschribe, in sym Breagazer Dialäkt un au uf Hochdytsch. Vereffetligt het er nume anonym, erscht no sym Dood isch e Dail vu sym Nooloss im Vorarlbärger Volkskaländer unter sym Name erschine, vyl isch au verlore gange. Dr Walser giltet as erschte Dialäktdichter z Vorarlbärg. Mer chännt en vor allem fir sy Gedicht „Frühling“ un fir sy Mundart-Epos „Ehrgutta“, wun er d Saag vu dr Ehrgutta ufgnuu het, wu d Stadt Breagaz anne 1408 vor dr Belagerig dur d Appezäller grettet heeb. Des Epos isch anne 1827 im Allgemeine Nationalkalender für Tirol und Vorarlberg erschine. Syni Pfarrchronik, wun er vu 1825 bis 1855 gfiert het, het dr V. Kleiner ab 1909 im Vorarlberger Katholische Volkskalender uusegee. Sy Nooloss lyt im Vorarlbärger Landesmuseum.
E Suhn vu syre Schweschter isch dr Kaspar Hagen (1820–1885) gsii, wu mer au as Dialäktdichter chännt.
Walser
D Walser sind e Volksgruppe, wo im Mittelalter vom Wallis uus in verschideni Bärgtäler vo den Alpe ggange sind.
wär si sind
Si sind us verschidene Gmeinde vom Oberwallis über d Bärge is Augstertal und i anderi Tääler vom Piemont, is Tessin, is Bündnerland und bis is Sanggaller Rhintel und is Vorarlbärg choo.
wo si sind
Abem 13. Joorhundert hend tütschsproochige Biwoner vom Oberwallis afange i abglegne Bergregione noiji Sidlige gründe:
us ihrere Gschicht
Vïr vil hunderk jori šind d Walser im Gomstol, im Wallis gstande. Dua haind d Ljit im Wallis Walliser ghaisse. Fun d Berge haind si dan Boude gpflanzud und haind Chüa, Gais und Schof ufgzouche. Wa si šind fast ormi und nid frij gsi. D Eidilmanna haind da Walliser d Frihait und niwws Land z pflanzu in da fremdi Berge versproche. So haind d Walser ds Gomstol verlo und šind in Länder um dan Gourner gfore. Uber d Pass šind ši im Piemont cheme und haind niwwu Hišer und niwwu Deirfer gbuwwe: Pomat und Makinjò. Darnoh šind si van Makinjò uber ds Tïrlji Im Land g'gange. Auch hia haind d Walser niwwu Hišer und Deirfer gbuwwe. Zerst šind z Kantmud gstande. D Laindra šind darnoh vam Land bis in Rimu g'gange. D andru Walliser šind im Liachtestai und im Öisterich gfore. D Walser šind aiford im jor im Wallis erwunde und haind šich in Fairu ongtroffe. Do haind ši ihru Dingi ghandlud. Hit ontraffind šich allji Walser jedri dri Jori im Walsertreffe.
Literatur
Algemein:
Uf d Südwalser konzäntriert:
Literatur zu äinzelne Oort und Tääler findt mer i den Oorts- und Gebietsartikel und under de verschidene Artikel über Äinzelmundaarte; lueg für daas i de Kategorie:Walser und i de Kategorie:Walsertiitsch naae.
Wüsseschaftsgschichtlich wichtig:
Communauté de communes de Bischwiller et Environs
D Communauté de communes de Bischwiller et Environs ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 18. Dezember 2000 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han sechs Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Bìschwiller gsìì, Präsidant dr Raymond Gress. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes de la Région de Haguenau, Communauté de communes de la Région de Brumath un Communauté de communes du Val de Moder zum neie Verbànd Communauté d’agglomération de Haguenau füsioniert wore.
Straßburger Eide
D Stroossburger Äid vom 14. Februar 842 si e zwäisproochigs Dokumänt uf Althoochdütsch und Altfranzösisch bzw. wie die modärni Sproochwüsseschaft hüt dänggt in ere romanische Sprooch (Langues d’oïl) und eme westgermanische, fränkische Dialäkt. Es isch umstritte, öbbs e Kontinuitäät zu de modärne Nazionalsprooche git.
D Äid si überliiferet as Zitat in ere latiinische Chronik, wo iirersits in ere Abschrift us em 10. Joorhundert erhalte isch. Die befindet sich in dr Bibliothèque nationale de France (BnF) z Bariis. Die altfranzösischi Wersion gältet as s erste erhaltene Schriftstück in dere Sprooch überhaupt. As ufgschribnigi Äid häi si dr Charakter vo Urkunde und gälte as die eltisti volkssproochlig überliifereti Urkunde, wo e sproochligi Drennig zwüschen em Ost- und em Westfrankeriich bezügt.
Dr gschichtlig Hindergrund
Noch em Dood vom Kaiser Ludwig em Fromme 840, em Soon vom Karl em Groosse, häi sini Söön und Erbe Lothar, Karl dr Kaali und Ludwig dr Dütsch um d Vorherrschaft im Kaiserriich kämpft. Dr Lothar het as dr Eltist dr Middeldäil vom Riich und dr Kaiserditel gerbt. Si Brueder Ludwig, wo dr östlig Däil vom Riich überchoo het und si Halbbrueder Karl, dr Erb vom westlige Däil, häi sich zämmedoo und dr Lothar 841 in dr Schlacht vo Fontenoy gschlaage.
Inhalt
Bald druf häi dr Karl und dr Ludwig mit de Stroossburger Äid iir Bündnis no äinisch beschwoore. Iigschlosse im Verdraag si d Wasalle vo de bäide Köönig gsi und doorum het dr Ludwig in dr Sprooch vo de Underfüerer vom Karl, also Altfranzösisch, gschwoore und dr Karl uf Althochdütsch oder gnauer im rhiifränkische Dialäkt, so dass en im Ludwig sini Manne verstande häi. Denn häi d Underfüerer as Grubbe in iirer äigene Sprooch gschwoore. In welere Sprooch d „Originalwersion“ abgfasst gsi isch, wäiss mä nid, villicht uf Latiinisch, wo d Wasalle andersch as iiri Köönig woorschinlig nid verstande häi.
Dr Wortlut vo de Äid:
Dr Ludwig dr Dütsche het gschwoore:
Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo, et in adiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dist, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid numquam prindrai qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit.
Dr Karl dr Kaal het gschwoore: In godes minna ind in thes christanes folches ind unser bedhero gehaltnissi fon thesemo dage frammordes so fram so mir got geuuizci indi mahd furgibit so haldih thesan minan bruodher soso man mit rehtu sinan bruodher scal in thiu thaz er mig so sama duo indi mit ludheren in nohheiniu thing ne gegango the minan uillon imo ce scadhen uuerdhen.
Aquitanien
Aquitanie (franz. Aquitaine []) isch e historischs Gebiet, wo hüte zur Region Neu-Àquitània im Südweste vo Frankriich ghört.
Straßburger Eide
Inhalt
Für d Liebi vo Gott und vom christlige Volk und für d Erlöösig vo uns bäide, vo däm Daag aa, sowit mir Gott Wüsse und Macht git, wird ich mim Brueder Karl biistoo, mit Hilf und au in jeder andere Aagläägehäit, so wie mä sim Brueder söll bistoo, für dass är mir gegenüber genauso wurd due, und i wird nie en Abkomme mit Lothar iigoo, wo für mi Brueder Karl zum Schade wurd.
Aquitanien
Geografii
S Klima isch – abgseh vo de Hochlage – s ganze Johr duure mild. An dr Atlantikküste bedräit d Johresdurchschnittstämpratur über 15 °C, z Bordeaux öbbe 14 °C, an dr Gränze zum Limousin immer no 11 °C. Die Underschiid siis Resultat vo de milde Winter in dr Nöchi vo dr Küste. D Niiderschleg si relativ hoch und nähme gege Süde zue immer meh zue. Si falle vor allem im Winterhalbjohr.
15. März
Dr '''15. Merz''' isch dr 74. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 75. in Schaltjohr), dodermit blybe no 291 Däg bis zum Änd vum Johr.
Rochefort
Rochefort isch de Name vo däne Ortschafte:
Rochefort isch de Name vo däne Verwaltigsgebiet z Frankrych:
Rochefort isch im Name vo däne Adelsgschlächter:
Federsee
Dr Fädersee (dt. Federsee) bi Bad Buechau, ere Stadt weschtlig vu Biberach an der Riß z Oberschwobe, isch mit 1,4 km² dr drittgrescht See z Bade-Wirttebärg. Är lyt zmittsen im mit 33 km² greschte Moos z Sidweschtdytschland.
Seegschicht
Dr hitig Fädersee isch dur e nochyyszytlige Verlandigsprozäss entstande, wu ohni mänschligi Yygriff zum vollständige Verschwinde vum See fiere deet. In dr Mindelyyszyt (vor eppe 400.000 Johr) hän di nerdlige Uuslaifer vum Alperyyglätscher e 150 Meter diefe Drog gschaffe. No dr Wirmyyszyt isch dr Abfluss no Side dur Ändmoräne abgschnitte wore. Doderdur het sich e Yysstausee mit ere Flechi vu uugfehr 30 km² un ere Diefi vu bis zue 40 Meter bildet, Dr Abfluss goht syterhär no Norde zue dr Duene. Noch em Abschmilze vum Yys isch dr Zuefluss us em Side versigt un e Verlandigsprozäss het doderdur aagfange, ass di abgstorbene Pflanze un Alge uf dr Grund vum See abgsunke sin, un dr Seebode langsam mit dr Zyt hecher woren isch.
Bis vor uugfehr 200 Johr het dr See no ne Flechi vu uugfehr 11 km² gha, dr isch bis zue dr Derfer drum ume gange. Derno het dr Mänsch yygriffe mit em Ziil vun ere Landgwinnig. Di erscht Seefellig (dt. Seefällung) het s 1787/88 gee, doderbyy isch d Seeflechi dur e Verdiefig un Kanalisierig vum weschtlige Abfluss Kanzach uf 7 km² verringeret wore. Di zwot Seefellig 1808/1809 isch noch eme Befähl vum Chenig Friedrich vu Wirttebärg durgfiert wore un het d Seeflechi uf nume no 2,5 km² reduziert, d Diefi uf 5,4 Meter. Dr Verlandigsprozäss het bis anne 1911 zuen ere wytere Verringerig vu dr Flechi uf 1,5 km² gfiert. Zyterhär het dää Prozäss dur Verbesserige im landwirtschaftlige Dingeryysatz un in dr Abwasserchlärtächnik stark chenne verlangsamt wäre.
Fäderseegebiet
Im Fäderseegebiet läbe 265 Vogelarte, dodervu 107 Bruetvogelarte. Au iber 200 Bruetbäärli vum Bruunkääleli un 18 Bruetbäärli vu dr Rohrweih git s am See. Iber d Bedytig un d Gschicht vum Moos informiere ne Museum, s Fäderseemuseum, un e NABU-Zäntrum. S Fäderseegebiet isch e Vogelschutzgebiet no dr europäische Flora-Fauna-Habitat-Richtlinie un Deil vum europäische Biotopverbund Natura 2000.
S Fäderseebecki isch bekannt as archäologischi Fundlandschaft mit Sidligshinterlosseschafte vor allem us em Jungneolithikum un dr Bronzezyt bzw. dr Urnefälderzyt.
Wel s dur dr Schilf- un Moosgirtel fascht niene ne diräkte Zuegang zum uffige Wasser git, git s z Bad Buechau dr 1,5 Kilometer lange Fäderseestäg, wu vum Parkplatz vum Fäderseemuseum dur s Schilf bis zum uffige Wasser fiert. Dert het s Beobachtigsplattform un e Bootsverleih. Ußerdäm fiert vum Parkplatz vum Fäderseemuseum e Stäg dur s Baangebiet Staudacher uf Moosburg. Em Wasser am negschte lyt Diefebach. Wänn dr nume zwe Meter dief Fädersee im Winter gfroren isch, cha mer vu Diefebach us zum Fäderseestäg uf Bad Buechau laufe.
Aaligergmeine
Am Federsee lige Bad Buechau, Moosburg, Brackehofe, Alleshuse, Seekirch, Diefebach un Oggelshuse.
Au Kanzach, Allmannswyler, Betzewyler un Dirnau ghere zum Fäderseegebiet.
Naturschutzprojäkt
Wel s Regierigspräsidium Dibenge dr Aatrag ReHa Federseemoor vorglait het fir e Renaturierig vu andere Deil vum Fäderseemoos stehn ab 2009 uugfehr 1,3 Millione Euro z Verfiegig.
D Helfti vu dr Cheschte drait di Europäisch Union, di ander Helfti s Land Bade-Wirttebärg, dr NABU Bade-Wirttebärg, dr Landkreis Biberach, di Staatlig Vermege- un Hochböuverwaltig Bade-Wirttebärg un d Stiftig Naturschutzfonds Bade-Wirttebärg.
Schattenhalb
Schattenhaalb (amtlech Schattenhalb) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Schattenhaalb ligt im untere Haslital un geit uffe bis zum Roselauigletscher u dr hochalpine Gipfu Dosse un Wellhore. D Gmeindsflächi bsteit us 26,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 39 % Waud, 1,7 % Sidligsflächi u 32,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Meiringe, Innerkirchen u Grindelwald.
Gschicht
Schattenhaalb isch im Jahr 1834 gschaffe worde us dr Büürte Willige, Geissholz, Falchere u Luege. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Oberhasli ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 13,5 % gläge.
Religion
77,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 16,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 24,9 %, CVP 0,2 %, EVP 0,3 %, FDP 4,9 %. GLP 2,0 %, GP 8,3 %, SP 10,7 %, SVP 45,5 %, Suschtigi 3,2 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 574 Ywohner 92,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Schattenhaalb ghört zum Höchstalemannisch.
Burgund
S Burgund (französisch Bourgogne []) isch bis Endi 2015 e Verwaltigsregion im Zentrum vo Frankriich gsii. Es het e Flechi vo 31.741 km² und öbbe 1,61 Mio. Iiwohner gha. D Regionalhauptstadt isch Dijon gsi. S Territorium vo dr Region entspricht öbbe däm vom historische Herzogtum Burgund.
Geografii
Im Oste gränzt s Burgund an d Region Franche-Comté, im Norde an Champagne-Ardenne und Île-de-France. Westlig liit d Region Centre, währed im Süde d Regione Auvergne und Rhône-Alpes agränze.
S Burgund isch mit em Morvan, eme Usläufer vom Zentralmassiv Deil vo de alte Kristallingebiet. Sust bilde mesozoischi Sedimänt (die meiste us em Jura) dr Undergrund. An dr Ostflanke leite Bruchstufe zur Saône-Furche über.
Früehgschicht
Die hütig Region Burgund isch scho im Palaeolithikum vo Mensche besiidlet gsi. Fund am Felse vo Solutré wiise scho für d Ziit um 15.000 v. Chr. e dichti Besiidlig noch.
Vom 6. Johrhundert v. Chr. bis dass d Römer cho si, isch die keltischi Kultur vo de Gallier vorherrschend gsi, vor allem die vo de Häduer und de Mandubier, wo scho dr Caesar im De bello Gallico erwähnt. Bedütendi Asiidlige vo de Stämm si Bibracte in dr Nöchi vom hütige Autun und Alesia bi Dijon.
D Römerziit
Um 59 v. Chr. hai d Römer under em Julius Caesar d Helvetier und anderi gallischi Stämm bi Bibracte, em hütige Mont Beuvrai zwüsche Autun und Le Creusot, gschlage. Im Johr 52 v. Chr. het d Armee vom Caesar bi Alesia, em hütigen Alise-Sainte-Reine, dr gallisch Ufstand under em Vercingetorix nidergschlage. Denn isch Gallie ins Römische Riich igliideret worde und die langsami sprochlichi und kulturelli Romanisierig vo siine Iiwohner het agfange.
Um 43 v. Chr. isch Augustodunum (Autun) gründet worde. Gege s Ändi vom dritte Johrhundert het dr Wiibau in dr Region agfange.
S Riich vo de Burgunder 443–532
Im Zug vo dr Völkerwanderig im 4. Johrhundert het dr germanisch Stamm vo de Burgunder dr Rhii überschritte und het sich schliesslig im Beriich vo dr hütige Westschwiiz, Savoye und der Franche Comté niiderglo und denn s Schtammesherzogtum Burgund gründet. Wil er aber zahlemässig der asässige keltoromanische Bevölkerig unterläge gsi isch, het er zwar e Herreschicht chönne bilde, wo sich um ihre König versammlet het, isch aber bald romanisiert worde.
Im Lauf vom 5. Johrhundert het s Königriich d Räste vo dr römische Verwaltig vo de Burgunder übernoh, und um 507 isch zum erste Mol dr Name Burgundia as Bezeichnig vom neue Riich bruucht worde. D Burgunder hai noch em Zsämmebruch vom Weströmische Riich wiiteri Gebiet um ihr Kärnland eroberet, nördlig bis in d Gegend vo Troyes, westlig bis an d Loire, südlig bis Orange und im Oste bis an dr Alpekamm bzw. an dr Rhii und an d Aare.
S fränkische Deilriich Burgund
Im Johr 534 hai die germanische Franke d Burgunder underworfe. Im 6. und 7. Johrhundert isch bi Erbdeilige zweimal e fränkischs Deilriich Burgund entstande, wo aber beidi Mol wider mit em Gsamtriich vereint worden isch. Innerhalb vom Frankeriich isch Burgund immer non e Riichsdeil bliibe.
Wo 843 s Fränkische Riich wider emol ufdeilt worden isch, isch die territoriali Eiheit vo dr alte Burgundia z Änd gsi: D Gebiet östlig vo dr Saône si zum Riich vom Lothar cho, die westlige, wo öbbe dr hütige Region Bourgogne entspräche, si ans westfränkische Riich gfalle. Es het no meh Deilige ge und uf em Gebiet vom historische Burgund si neue Herrschaftsberiich vo de Dynastie vo de Buvinide und vo de Welfe entstande: 879 het sich dr Boso vo Vienne zum König vo Niiderburgund, 888 dr Welf Rudolf zum König vom Hochburgund lo wehle. Die beide Herrschafte si spöter under em Konrad III. im Königriich Arelat vereint worde, si aber 1033 als Erb an s Heilige Römische Riich gfalle. Dä Deil vom Burgund, wo under dr Herrschaft vom Westfränkische Riich bliiben isch, het zerst no Regnum Burgundiae gheisse. Dr Richard dr Grichtsherr as Verdräter vom karolingische Königdum het 918 e Herzogtum gründet, wo zerst persönlig gsi isch. Erst sit 1075 cha me e gebietsbezognigs Herzogdum Burgund nochwiise.
Hoch- und Spotmittelalter
910 isch s Benediktinerchloster Cluny gründet worde. Vo do us het sich d Chlosterreform über ganz Europa usbreitet.
1016 het dr französisch König Robert II. d Erbe vom Herzog Henri le Vénérable gschlage. 1031 het zweit Sohn vom französischen König Robert II. us em Huus vo de Kapetinger, dr Robert, s Herzogtum Burgund as Apanage übercho. Vo denn bis 1361 hai Kapetinger-Herzög im Herzogtum Burgund gregierte.
1131 isch die grossi Chlosterchille vo Cluny gweiht worde, won e Ziit lang die grössti Chille gsi isch.
In dr Ziit vo dr Grosse Pest 1348 isch öbbe d Helfti vo de Iiwohner vom Burgund an dr Chrankhet gstorbe. .
Vo 1404 bis 1419 het dr Herzog Johann Ohnefurcht gregiert, zwüsche 1419 und 1467 dr Herzog Philipp dr Guet und vo 1467 bis 1477 dr Herzog Karl dr Küehn.
Währed dr Philipp dr Guet s verstande het, siis Territorium mit vil politischem Gschick z arrondiere und z konsolidiere und zletzt über e riiche und mächtige Staat regiert het, het si Nochfolger, dr Karl, brobiert d Expansion mit militärischer Gwalt furtzsetze. Zwüsche 1474 und 1477 isch er im Chrieg mit dr Schwiizer Eidgenosseschaft gsi. 1475 het er s Herzogtum Lothringe, wo zwüsche siine nördlige und siine südlige Gebiet glägen isch, militärisch bsetzt. 1477 isch er in der Schlacht vo Nancy vo de Eidgenosse und Lothringer gschlage worde und umcho.
1477 het im Karl si Dochter, d Maria vo Burgund, dr spöter römisch-dütsch Kaiser Maximilian vo Habsburg ghürotet. Dr französisch König Ludwig XI. het druf s Herzogtum Burgund, s Mâconnais, s Auxerrois und s Charolais zu heimgfallene Lehene erklärt und die Gebiet bsetzt. Dr Maximilian het brobiert, se militärisch zrugzgwünne (1513 z. B. isch Dijon vo kaiserlige Druppe belageret worde), isch aber schlussändlig erfolglos bliibe. Sitt denn ghört Burgund definitiv zu Frankriich.
Toxin
E Toxiin (vo ) isch e Gift, wo vom ene Lääbewääse sünthetisiert wird. Die wüsseschaftligi Diszipliin, wo sich mit alle mööglige Gift beschäftigt, isch d Toxikologii. Für s Däilgebiet vo dr Toxikologii, wo sich speziell mit Toxiin beschäftigt, het sich im Änglische d Bezäichnig toxinology duuregsetzt. Die dütschi Entsprächig Toxinologii wird im dütsche Sproochruum immer mee brucht.
Wie si chemisch zsämmegsetzt si und wie si würke
Toxiin vo Dier si mäistens Peptiid oder Protein, wääred in Pflanze und Alge hüfig Alkaloid und Polyether verantwortlig si für d Wirkig vo de Gift (alkaloidi Insekte- und Amfibietoxiin chömme vo dr pflanzlige Naarig vo de Dier und dr Akkumulazioon vom Gift und mänggisch sim Umbau). Si wärde vo Organisme härgstellt, zum sich z verdäidige oder zum iiri Büti z bedöibe oder dööde und stööre oder beschäädige die grundlegende zellulääre Brozäss vo andere Organisme. Zum Bispil blockiere mänggi bakterielle Toxiin d Proteinbiosünthese an de Ribosoom. D Toxiin, wo vo Bakterie us dr Grubbe vo de Clostridiaceae broduziert wärde, Botulinumtoxiin und Tetanospasmin - bäides Protein und e Hufe Gift vo Amfibie – wie Batrachotoxin (e Steroid-Alkaloid) und Tetrodotoxin (en Alkaloid) und au d Toxiin vo Skorpion, wo uf Protein basiere – si starki Närve gift. Vili Schlangegift si Protease, d. h. Protein, wo anderi Protein abbaue.
Eschlikon
Eschlike (amtlich Eschlikon) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Eschlike liitrund sechs Kilometer weschtlich vo Wil SG. D Gmaindsflechi bstoht us 63,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 18,7 % Wald, 17,9 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Religion
45,2 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 38,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 3,5 %, CVP 17,3 %, FDP 9,5 %, GLP 9,3 %, GP 6,4 %, SP 9,5 %, SVP 37,7 %, Sustigi 6,8 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,4 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3133 Iiwooner 92,8 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 1,9 % Italienisch und 5 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Eschlike ghöort zum Oschtschwizerisch
Hazy Osterwald
Dr Hazy Osterwald (* 18. Februar 1922 als Rolf Erich Osterwalder z Bärn, † 26. Februar 2012 z Luzärn ) isch e Schwizer Musiker, Sänger und Orchesterläiter gsi. Zu sine bekanntiste Stück ghööre dr «Kriminal-Tango» und dr «Konjunktur-Cha-Cha»
Lääbe
Dr Osterwald isch dr Soon vom Fussballnazionaalschbiiler und Buechhalter Adolf Osterwalder gsi, wo eebefalls dr Spitznaame Hazy gha het. Vo 1940 aa isch er uf s Konservatorium und het bim Albert Moeschinger Komposizioon und Theorii gleert und näbebii Drombeete gschbiilt. 1940 het er für e Orchesterläiter Teddy Stauffer und anderi arrangschiert. 1941 het er in dr Bänd vom Fred Böhler Drumbeete gschbiilt. Bim Eddie Brunner isch er 1944 au no am Klavier gsi. Denn het er si äignigi achtchöpfigi Combo mit dr Sängere Kitty Ramon gründet und 1949 si Sextett, und het in däm Joor uf em Festival International 1949 de Jazz z Bariis gschbiilt,  wo au dr Charlie Parker und dr Sidney Bechet ufdräte si.
S Hazy Osterwald Sextett het vil im Färnseeä gschbiilt und isch bi de Olümpische Schbiil 1972 z Münche und 1976 z Innsbruck die offizielli Bänd gsi. Dr Osterwald het in de 1970er Joor si äignige Blatteverlaag und e baar Nachtklüb in dr Schwiz ghaa. Die het er denn müesse verchaufe, wo d Diskotheke bobuläär worde si. Er isch denn e Zit lang nüme ufdräte bis 1984, won er mit Hazy Osterwald and the Entertainers au as Vibrafonist ufdräte isch und wider mee Jazz het afo schbiile.
Briis und Uszäichnige
1974 het dr Osterwald dr Prix Walo überchoo, 2001 dä Ehren-Prix-Walo und am 27. Juni 2009 z Ascona dr Swiss Jazz Lifetime Achievement Award für si Läbenswärk.
Nuglar-St. Pantaleon
Nugle-Bäntlion (amtlich Nuglar-St. Pantaleon) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Dornegg im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Nochbergmeine si Büüre un Gämpe im Kanton Soledurn un Fränkedef, Lieschtel, Sältischbrg un Lupsige im Kanton Basel-Landschaft.
Gschicht
Nugle isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1147 aus Nugerolo, Bäntlion 1284/85 als ad Sanctum Pantaleonem).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,9 % gläge.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,1 %, CVP 19,5 %, EDU 0,2 %, EVP 1,3 %, FDP 13,8 %. GLP 5,6 %, GP 10,4 %, SP 14,6 %, SVP 29,1 %, Suschtigi 2,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 1314 Iiwohner 96,3 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,5 % Französisch, 0,7 % Italienisch un 2,5 % angeri Sproche.
Zeittafel zur Geschichte der Kernphysik
Bi dere chronologische Darschtellig von der Gschicht von der Kernphysik chann me grob zum eine d Phase von der Forschig und von der Anwendig und zum andere der militärisch und der zivili Bereich unterscheide.
Literatur
F. Klemm: Geschichte der Technik
Amtsdelikt
Amtsdelikt oder au Amtswillkür bezäichnet e stroofbare Akt vo Willkür dur en Amtsdrääger in ere Behörde. Mänggisch reedet mä allgemäin au vo Amtsmissbruuch, e Stroofdaat, wo under däm Naame im dütsche Stroofrächt zum Bischbil nüme vorchunnt.
Dr Drääger vom ene öffentlige Amt isch wäge sinere bsundrige Macht- und Verdrauensstellig verpflichdet, die hohäitlige und öffentlig-rächtlige Ufgoobe, won er drfür zueständig isch, unbardeijisch uszfüere, d. h. er muess alles mit bsundriger Sorgfalt und Nöitralidäät entschäide. Die Pflicht söll Handlige verhindere, wo vo dr Faarlässikäit bis zur Sälbstjustiz chönne goo.
D Arte vo Amtsdelikt
Amtsdelikt si immer Offizialdelikt, d. h si müesse immer, au oni ass e Stroofaadraag gstellt wird, vo Amt us verfolgt wärde. Z Dütschland underschäidet mä zwüsche ächte und unächte Amtsdelikt. In andere demokratische Länder isch d Terminologii andersch, aber d Delikt si öbbe die gliiche.
Unächti Amtsdelikt
As unächti Amtsdelikt bezäichnet mä Delikt, wo allgemäin stroofbar si, wo Amtsdrääger aber hööcheri Stroofe überchömme. Z Dütschland ghööre do drzue d Körperverletzig im Amt, d Befreijig vo Gfangene im Amt, Stroofe im Amt z veritle, Verwaarigsbruch im Amt, sexuelle Missbruuch und Nöötigung, wo d Amtsstellig drbii usgnützt wird,
Informatikmittelschule
D Informatikmittelschuel (IMS) isch en Usbildigsirichtig i de Schwiiz, wo mer derte nach de obligatorischr 9 Schueljahrene bsueche chan. Als Abschluss bechund mer, nebe em Eidgenössische Fähigkeitszügniss als Informatiker Fachrichtig Applikationsentwicklig, wie mers au bei ere absolvierti Lehr bechunt, no e Kaufmännischi (nöd Technischi) Bruefsmatura. D Schuele hend e Frauequote, um e geziilti Förderig für Fraue i de Informatik z biete. Sit em Summer 2008 cha mer d Mittelschuel au im Kanton Aargau bsueche. Die erschti Klass wird in Bade unterrichtet. Bi gnüegend Anmeldige wird au sit em Summer 2009 in Aarau unterrichtet.
Usbildig
S Usbildigsweg glideret sich folgendermasse i zwei Teil:
Weblink
Kanton Züri:
Kanton Aargau:
Kanton Thurgau:
Denting
Denting (lothrìngisch; frànzeesch Denting, ditsch 1871-1918 und 1940-44 Dentingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Denting lijt àm Kàltbàch zwìsche Coume und Boulay-Mosel.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Denting ìsch. Denting ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Denting ghert zem Moselfrankisch.
Romanisch
Mit Romanisch meint mer eini vo denne Sache:
Ossi Reichert
D Rosa „Ossi“ Reichert (* 25. Dezämber 1925 z Gunzesried; † 16. Juli 2006 ebe dert) isch e dytschi Schyyrännlaiferi. D Reichert het zue dr dytsche Sportass vu dr 1950er Johr zellt un isch Olympiasiigeri im Riiseslalom bi dr Olympische Winterspiil 1956 z Cortina d’Ampezzo gsii. Si isch di erscht dytsch Schyy-Olympiasiigeri noch em Zweete Wältchrieg gsii.