cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolaus I. (Papst)
Läbe
Zur Zyt vum Pontifikat vum Nikolaus het d Slawemission aagfange, wu dr Kyrill un dr Methodius dr Ufdrag derfir kriegt hän. Des Engaschmänt z Sidoschteuropa het zue Spannige zwische dr Wescht- un dr Oschtchilche z Konstantinopel gfiert, wu si allmee zuegspitzt hän. Si sin uffig uusbroche, wu dr dodmolig Patriarch vu Konstantinopel Ignatios abgsetzt un dr Laietheolog Photios zum Patriarch ernännt woren isch. Dr Nikolaus het si bim byzantinischen Chaiser Michael III. beschwärt un het e Untersuechigskummission uf Konstantinopel gschickt. In ere Synod im Lateran (Augschte 863) het er dr Photios fir abgsetzt erklert un het en exkommuniziert. Anderi Händel het sbgee, wu si 866 d erscht chrischtli Herrscher vu dr Bulgare, dr Boris I., am Rom aaglähnt het. Dr Photios het dr Papscht Nikolaus in ere Synod z Konstantinopel im Septämber 867 fir abgsetzt erklert, wel dr Nikolaus aber no im nämlige Johr gstorben isch, isch där Stryt dodermit z Änd gsii. Dr Konflikt zwische Rom un Konstantinopel, wu dr Nikolaus uusglest het, het 1054 schließli zur Lesig vu dr remische Chilkche vu dr ibrige Gmainschaft vu dr Chrischthait gfiert, d. h. dr „aine, hailige, kadolische un aposchtolische Chilche“ (im griechische Orginal: „… μίαν, ἁγίαν, καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν ἐκκλησίαν“). Dergege het Rom die baide gschichtlige Eraignis speter „Photianisch Schisma“ un Morgeländisch Schisma gnännt. Derzue het dr remisch Bischof ab do uusschließli s aige Patriarchat „katholisch“ gnännt.
Dr Nikolaus I. giltet in dr neiere Forschig as e machtbewusste un chraftvolle Papscht, wu dr päpschtli Vorrangaaspruch bewusst artikuliert het. Är isch dodermit e Vorberaiter vum päpschtlige Universalaaspruch, wu no im Hochmittelalter bsundersch stark gulte het. Nume dr Gregor dr Groß wird vu dr Päpscht im Decretum Gratiani mee gnännt.
Eglingen
Eglingen isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Li Bai
Dr Li Bai (* 701; † 762), au Li Po, gältet näben em Dù Fǔ  as dr bedütendsti lüürischi Dichder vo China in dr Tang-Zit.
Lääbe
Dr Vater vom Lǐ Bái isch e riiche Kaufmaa gsi. Won er uf d Wält choo isch, wäiss mä nit. Won er fümfezwamzig gsi isch het er wien e faarende Gsell in China afo umerräise. 742 isch er in d Hauptstadt Chang'an choo. Dr kaiserligi Sekretariatsschef Hè Zhīzhāng het en em Kaiser Xuánzōng  empfoole und dä het dr Lǐ zum e Beamte an dr renommierte Hanlin-Akademii gmacht.
Dr Lǐ Bái isch 762 z Dangtu in dr Browinz Anhui gstorbe. Es wird verzellt, er sig verdrunke, won er im Suff brobiert häig, s Spiegelbild vom Mond uf eme Fluss z umarme. Anderi Kwelle verzelle er sig an ere Kwäcksilbervergifdig gstorbe wäge sine alchemistische Studie und no anderi, ass er wägen ere Alkoholvergifdig gstorbe siig.
Wärk
Im Lǐ Bái wärde öbbe duusig Gedicht zuegschriibe, drunder
Reinach AG
Rynech (amtlich Reinach) isch e Gmeind im Bezirk Chulm im Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf Rynech lyt im Wynedaal. Es het zwei alti Dorfzäntre, s Oberdorf und s Underdorf. D Sidlig vo Rynech hangt hüt ganz mit dere vo Mänzike zäme. Vo Rynech goot e Houptstrooss is Seetaal übere.
Ufem Hombärg im Norde vom Geindbann stoot e Ussichtsdurm uf dr Hochwacht.
D Nochbergmeinde sind Leimbech, Zetzbu, Birrbu, Böiu, Mänzike, Rickebach und Gonteschwyl.
Gschicht
Dr Name vom Dorf, Rinacha, isch in ere Urkunde vo 1036 s erschte Mol erwäänt.
Im 19. Joorhundert sind z Rynech verschidnegi Fabrigge bout worde. Ane 1887 isch d Ysebaanlinie vo Beibel uf Rynech, ane 1906 die vo Rynech uf Möischter und 1904 d Wynetaalbaan vo Aarau undenufe eröffnet worde.
Menziken
Mänzike (amtlich Menziken) isch e Gmeind im Bezirk Chulm im Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf lyt ganz oben im Wynedaal. Im Weschte, Süde und Oschte chunt d Gmeind uf ere Lengi vo öppe 13 Kilometer an Kanton Luzärn aa.
Im Usserdorf chöme dr Schwarzbach und dr Rickebach id Wyne abe.
Gschicht
Dr Ortsname isch in ere Urkunde vo ane 1045 s erschte Mol erwäänt. S Dorf het do Manzinchouen gheisse.
Ane 1729 isch die erschti chlyni Fabrigg z Mänzike bout worde, wo me Bauele verarbeitet het. Spöter sind no mee Industrybetrib i dr Gmeind gründet worde, bsunders begchannt isch lang d Alu Mänzike gsi.
1904 isch d Wynetaalbaan uf Mänzike cho, ane 1906 isch d Baanlinie uf Möischter ufggange.
Bad Wörishofen
Werishofe (amtlich Bad Wörishofen) isch a Stadt ond a Kneippkurortc em Landkroes Onderallgai en Bayern. Dr Sebastian Kneipp isch en Werishofe Pfarrer gwea ond haut do sei Kneipp-Kur entwickelt.
Geografi
Werishofe leit en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba, rond 35 km eschtlich vo Memmenga am Wörthbach, ma Nebafluss vu dr Mindel. Vo dr Gmarkong send 61,4 % Landwirtschaftsfleche, 20,5 % Wald, 15,2 % Sidlongsfleche ond 2,9 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Werishofe ghered d Stadtdoel Gartenstadt ond Unteres Hart, d Derfer Dorschhausen, Frankenhofen, Kirchdorf, Schlingen, Schöneschach, Stockheim, Unteres Hart ond Untergammenried ond d Weiler ond Gheft Hartenthal, Oberes Hart, Obergammenried, Sankt Leonhard, Sonnenbüchl, Tannenbaum, Waldmühle ond Zillertal.
Gschicht
Werishofe isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 1067 als Werenshova.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,7 % gleage.
Religion
75,3 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 17,7 % evangelisch.
Verwaltong
Werishofe ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Werishofe isch dr Paul Gruschka.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Werishofe ghert zom Oschtschwäbisch.
Lotario
Lotario (HWV 26) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Si isch die ersti Opere für die nöi gründeti sogenannti zwäiti Opereakademii, dr „Second-“ oder „New Academy”. D Opere isch uf Italänisch, isch öbbe drei Stunde lang und s Libretto isch vom Giacomo Rossi noch dr Vorlaag vom Antonio Salvi siner Adelaide us em Joor 1722. D Handlig spiilt in Pavia und sinere Umgääbig in de Joor 950/951 und stellt en Episode us em Lääbe vom dütsche Kaiser Otto I. daar.
D Opere isch am 2. Dezämber 1729 im King's Theatre, Haymarket, London urufgfüert worde.
Georgi Asparuchow
De Georgi Asparuchow (bulgarisch Георги Аспарухов, ängl. Transkription: Georgi Asparuhov; * 4. Mai 1943 in Sofia, † 30. Juli 1971) isch a gueta bulgarischa Schütteler gsi. Är isch vor auem us „Gundi“ bekannt.
Läbe
De Georgi Asparuchov, vo siner Ahänger Gundi gnännt, isch im ne Armeviertu vo Sofia, de bulgarische Houptstadt ufgwachse. Sis Debüt i de höchschti bulgarische Spüuklass het er mit 17 gä u het grad as Gou gschosse. Ärr het damaus für de bulgarisch Klub Lewski Sofia gschuttet. Het aber scho i de jäschti Saison wägem Gäud zu Botew Plodiw gwächslet. Nach es paar nit erfougriche Jahr isch är omi zrüg zu Lewski. Vo den an isch är zimlich berüemt cho. 1966 het er s i de Champions League (damaus no "Europapokal der Landesmeister") bis iz Viertusfinau gschafft wonner gäge Benfica Lissabon mit em Topstar Eusebio numme knapp verlore het. Grad derna het er z änziga Gou vo de Bulgare a de WM in Ängland gschosse. 1966 isch er bulgarischa Fussbaumeischter, Torschützekönig, Sportler vom Jahr cho u het no grad de Sowjetarmeepokau gwunne. Är het bis 1971 mehreri nationali Titu gwunne.
Server
E Server isch e Programm, wo uf d' Kontaktufnahm vom e Client-Programm wartet un noch Kontaktufnahme mit sällem Nochrichte ustuscht.
Georgi Asparuchow
Läbe
1971 isch är unter Alkoholyfluss mit em grösschte Nachwuchstalänt vom bulgarische Fussbau Outo gfahre u tödlich verunglückt mit sim Bifahrer.
Server
Bemerkige
Di Kommunikation erfolgt drbii noch em Client-Server-System. In dr Informationstächnik isch de Gegesatz zuem Client-Server-Prinzip es Peer-to-Peer-Prinzip.
Georgi Asparuchow
Läbe
No hüt chunnt de Gundi vo de Bulgare sehr verehrt.
Server
Bemerkige
Di Regle, wo 's Format sowie d' Bedütig vo dr zwüsche Server un Client ustuschte Nochrichte bschtimme, nennt me Protokoll.
D' Hardware, wo ei odr mehreri Server druf laufe, bezeichnet me als Hoscht.
Lut Hansen/Neumann, Arbeitshandbuch Wirtschaftsinformatik, 6. Aufl., S. 326 isch e Server au e Rächner, "wo e Serverprogramm druf lauft".
Bischpil
Server, wo 's HTTP-Protokoll implementiere, wärden als HTTP-Server bezeichnet. De Zuegriff erfolgt übr HTTP-Clients. Näbe nem HTTP-Protokoll gits no witeri sognennti Web-Protokoll wie z. B. HTTPS. Di bekannteschte interaktive Web-Clients sin zuer Zit dr Internet Explorer un dr Mozilla Firefox, wo alli gängige Web-Protokolle behärrsche.
Verfüegbarkeit un Clustering
E Server lauft entweder permanent (daemon mode) odr wird uf Afrag vo me Client gschtartet (vgl. man 4 inetd.conf). Um d' Usfallsicherheit un Leischtigsfähigkeit z'verbässere könne mehreri Server als Cluster zämmegschaltet wärde. Sälli könne sowohl uf einem als au uf mehrere Hoschts verteilt si. Gheie ei odr mehreri Server us, so übernämme di no vorhandene Server di Afroge vo dr Clients.
Ada Lovelace
D Augusta Ada Byron King, Countess of Lovelace, allgemäin as Ada Lovelace bekannt (* 10. Dezämber 1815 z London as Augusta Ada Byron, Dochder vom Dichder Lord Byron; † 27. Novämber 1852 z London), isch e britischi Mathematikere gsi. Wo dr Charles Babbage (1791–1871) si mechanische Kompiuter, die Analytical Engine, entworfe het, het d Lovelace en Algorithmus entwigglet, für zum druf Bernoulli-Zaale uszrächne. Si gältet dorum as die ersti Brogrammierere uf dr Wält und vor iire het s au käini männlige Brogrammierer gee.
D Brogrammiersprooch Ada und d Lovelace Medal häi iire zu Eere die Nääme überchoo.
Stanislas Wawrinka
De Stanislas Wawrinka (* 28. Novämber 1985 z Lausanne) isch en Schwizer Tennisspiiler. Dür sini Erfolg z Melbourne 2014 bi sim erschte GrandSlam Titel und z Paris 2015 bi de French Open het er sich a de Weltschpitze etabliert.
Karriere
Dr Wawrinka spiilt sit 2002 uf dr Brofiduur. Am 12. Mai 2008 isch er zum erste Mol in d Top 10 vo dr Dennis-Wältrangliste choo. Im gliiche Joor isch er mit em Roger Federer Olümpiasiiger im Manne-Dobbel worde. Sit em April 2013 wird er vom ehemoolige schweedische Dennisspiiler Magnus Norman dreniert, het am 26. Januar 2014 dr Ditel bim Australian Open gwunne. Dank däm Siig isch er uf dr Blatz drei in dr Wältrangliste klätteret, bis jetz si besti Blatzierig. Am 7. Juni 2015 het er dr Final vo Roland Garros un am 11. September 2016 d US Open gegen e Novak Đoković gwunne.
Er ziet Sand- und Hertblätz vor, und fast immer, wenn er in Final choo isch, isch s uf äim vo deene bäide Beleeg gsi. Si bsundrigi Sterki isch si äihändigi Rückhand, wo zu de beste uf dr Wält ghöört.
Gabriel Andres
Läbe
Dr Gabriel Andres isch am 25. Febber 1925 z Erschtei uf d Wält kumme. Si Vatter isch Schuelmeischter gsii; wu dr Gabriel 5 Johr alt gsii isch, isch d Familli uf Stroßburg umzoge. Vu sinem Vatter het er s Gigespiile glehrt un het scho ase jung dr Wunsch gha, Giigespiiler z wäre. 1942 het er z Stroßburg s Abitür gmacht.
1943 isch er zerscht in dr ditsch Arbeitsdiänscht un drno zu dr Wehrmacht iizoge wore un an verschiidene Ort im Iisatz gsii. 1944 het er im e Ürlaüb z Vorarlbärg Kontakt zu Wiiderständler bikumme un isch mit däne ihrere Hilf iber s Gebirg iber d Liächtesteiner Gränz un in d Schwiz kumme.
1945 het er afange Jura stüdiäre, si Beruefswäg isch aber in d Müssik gange; siter 1950 isch er ins Stroßburger Stedtisch Orcheschter (speter umbnännt in Philharmonischs Orcheschter, noch speter in Orchestre National) iidrätte un as Giiger engagiärt gsii. Siter 1983 isch e in Friähpension gsi.
Politischi Arbet
Dr Gabriel Andres isch Mitgliid vu der Elsässische Volksunion (EVU) sitter dr Afäng vu däre Partei anne 1988. Langi Johr (bis 2007) isch er im Vorstand gsii. Dr isch ab 1989 Redakteer vu dr Zitschrift Rot un Wiss gsii. 1997 het er as Chefredakteer e Brozäss bikumme – wäge me Artikel in dr Rot un Wiss Nr.209, März 1995, wu drin Tatsache im Zämmehang mit em KZ Struthof gleignet wore sii solle. Do isch er as Chefredakteer zruckdrätte, zum diä andere Mitarbeiter vu Rot un Wiss „üs em Grizfiir vu dr Mediä“ rüszhalte. In dr zweite Inschtanz isch er aber freigsproche wore.
Publikatione
Sini Biächer:
(274301) Wikipedia
Name
Dr Aschteroid isch noch em Onlinelexikon Wikipedia gnännt. Dr Vorschlag vum Name isch vum Andrij Makucha chuu, eme Vorstandsmitglid vu dr Wikimedia Ukraine,. Yygee wore isch dr Vorschlag vum Inhaber vum Observatorium, em Jurij Iwaschtschenko. Am 27. Jänner 2013 het di International Aschtronomisch Union (IAU) dr Name aistimmig akzeptiert un het het en vereffentligt.
Künstliche Intelligenz
Künstligi Intelligänz (KI, ENS artificial intelligence, AI) isch e Däilgebiet vo dr Informatik, wo sich mit dr Automatisierig vo intelligentem Verhalte befasst. Dr Begriff isch nit äidütig abgränzbar, wil es scho kä genaui Definizioon vo Intelligänz git. Doch wird dr Begriff in dr Forschig und Entwicklig aagwändet.
Im Allgemäine bezäichnet „künstligi Intelligänz“ dr Versuech, e menschenäänligi Intelligänz z simuliere, d. h., e Kompiuter z baue oder z brogrammiere, so dass dä äigeständig Brobleem cha bearbäite. Vilmol brucht me dr Begriff aber au für Effäkt, won e chli usgseen, wie wenn Intelligänz wurd drhinderstecke, au wenn si mäistens nume uf äifache Algorithme basiere.
Friederike Brion
Abstammong, Kendheit ond Jugend
An welem Dag d Friederike Brion uff d Welt komma ischt, woiß-mr et gnau, weil d Kirchabiacher vo ihrem Geburtsort en de Wirra vo dr franzeesischa Revoluzioo vrnichdet wôrra send. Drom ischt mr halt uff d Vrmuadong ôôgwiisa, dass des am 19. April 1752 dr Fall gwäa ischt. Ihr Vadder isch dr evangelisch Pfarrer Johann Jakob Brion ond ihr Muadr d Maria Magdalena geborene Schöll gwäa. Zamma hend dia zwoi fenf Kender ghet, wo ihr Geburt ibrleabt hend. D Friederike isch s dridde drvoo gwäa. Am Martinsdag (11. Novembr) 1760 hôt dr Jakob Brion a Stell als Dorfpfarrer z Sesaheim ôôgnomma. Deet hôt d Friederike ihr Kendheit ond Jugend vorbrôcht. Obwohl se scho en dera Zeit emmer môl wiidr krenklich gwäa ischt, hôt-se trotzdem ihr Leaba en volle Ziig gnossa.
S Liibesvrheltnis mit-em Goethe
Dr Pfarrer Brion hôt a eiserscht gaschtfreindlichs Haus gfihrt. Zo deane jonge Leit, wo deet hin ond wiidr eikehrt send, hôt ondr andrem au dr Strôßburger Jurastudent Johann Wolfgang Goethe – da Adlstitl hôt’r dômôls noh et ghet – aus Frankfurt am Main gheert. Wia dr sell em Herbscht 1770 mit seim elsässischa Freind Friedrich Leopold Weyland d Omgebong vo Strôßburg erkondet hôt, hôt dia zwoi dr Weag au en des Derfle Sesaheim gfihrt, wo bloß rond 40 Kilometr drvoo entfernt leit. A etlicha Zeit schbätr hôt dr Goethe sei erschda Begegnong mit dr Friederike so gschildret: In diesem Augenblick trat sie wirklich in die Türe; und da ging fürwahr an diesem ländlichen Himmel ein allerliebster Stern auf. Ond a bissle weidr: ''Schlank und leicht, als wenn sie nichts an sich zu tragen hätte, schritt sie, und beinahe schien für die gewaltigen blonden Zöpfe des niedlichen Köpfchens der Hals zu zart. Aus heiteren blauen Augen blickte sie sehr deutlich umher, und das artige Stumpfnäschen forschte so frei in die Luft, als wenn es in der Welt keine Sorge geben könnte; der Strohhut hing am Arm, und so hatte ich das Vergnügen, sie beim ersten Blick auf einmal in ihrer ganzen Anmut und Lieblichkeit zu sehn und zu erkennen.''
Künstliche Intelligenz
Überblick
Bi dr schwache KI goot s drum, konkreti Aawändigsbrobleem z lööse. Bsundrigs intressant si doo Aawändige, wo s noch allgemäinem Verständnis usgseet, wie wemm mä e Form vo „Intelligänz“ drfür bruchi. Schlussändlig goot s bi dr schwache KI drum, intelligänts Verhalte mit Middel us dr Mathematik und dr Informatik z simuliere und nid drum, Bewusstsii z schaffe oder zum e diefere Verständnis vo Intelligänz z choo. Die schwachi KI het wil si sich uf relativ äifachi Verheltnis beschränggt het, in de letschte Joor bedütendi Fortschritt gmacht.
Friederike Brion
S Liibesvrheltnis mit-em Goethe
En de nägschde Monat isch dr Goethe noh oft Gascht em Haus Brion gwäa ond hôt mit seira geliibda Friederike an Haufa Ausfliig en d Omgebong vo Sesaheim gmacht. Dô drbei send-se meischdens gridda. Manchmôl hend-se au a Fahrt mit-ma Kahn en de weidlaifige Rhein-Aua ondrnomma ond Bekannde vo dr Friederike bsuecht. En dera Zeit ischt Sesaheim fir da Goethe dr Nabl vo dr Welt gwäa. Des grauße Glick, wo-nr dô empfonda hôt, hôt-en au drzua inschbiriirt, nôch-ra lengera Paus amôl wiidr zo dichda. Entstanda send so dia Sesenheimer Lieder. Zo dera Sammlong gheeret ondr andrem s „Mailied“ (Wie herrlich leuchtet mir die Natur), „Willkommen und Abschied“ (Es schlug mein Herz ... ) ond sei ganz berihmts „Heideröslein“ (Sah ein Knab’ ein Röslein stehn), laudr Werk, wo en sei Sturm-und-Drang-Periode fallet.
Künstliche Intelligenz
Überblick
Näbe Forschigsresultaat us dr Informatik sälber brucht d KI au sonigi us dr Psüchologii, dr Nöirologii und de Nöirowüsseschafte, dr Mathematik und Logik, dr Koomunikazioonswüsseschaft, dr Filosofii und dr Linguistik. Umkeert het d KI iirersits Iifluss uf anderi Gebiet, vor allem uf d Nöirowüsseschafte. Das gseet mä draa, wie sich d Computational Neuroscience het afo entwiggle und dr Beriich vo dr Nöiroinformatik, wo zur biologiiorientierte Informatik ghöört. Mä muess doo au no dr ganz Zwiig vo dr Kognizionswüsseschaft erwääne, wo sich stark uf d Resultaat vo dr künstlige Intelligänz in Zämmenarbet mit dr kognitive Psüchologii stützt.
380-kV-Leitung Sils-Fällanden
Gschicht
Züri isch immer meh gwachse, und dur daas het au de Strombedarf zuegnoo. S EW Züri het in Erwäägig zoge, im Bündnerland äigeni Chraftwärch z etabliere. Ufgrund vu dr geografische Distanz isch klar gsii, ass ä Hochspannigsläitig bruucht, wu ungfäär 120 Kilometer lang isch. Mer hät nuch käi Erfaarig gchaa im Stromtransport über so wiiti Distanze. Bevor di Läitig fertig buut gsii ischt, het ä Puur muetwillig d Dräht duregschnitte. Er isch dr Mäinig gsii, mer häit ihn für d Entäignig z wenig entschädiged. Im Jaar 1909 isch dänn das Buuwerch fertig gsii. D Läitig isch zwii mal vergrössered wordä und cha hüt uf dr ganze Streggi ä Spannigsebeni vu 380 Kilovolt transportiärä. Zwüsche Niderurnä und Mels wird si vu dr SBB mitbenützt. Ihri äinzig Zwüschestaziuu het si z Bängge. Deet zwiigt d Läitig nach Mettlä ab.
Liniäfüerig
Si fangt z hinderscht im Domleschg aa und folgt dänn dr Rhiiebeni bi Chur. Im Sarganserland het si ä markanti Chrüüzig über s Wiistannetal. Si verlauft dänn wiitgehend i dr Ebeni vum Seeztal und folgt em linggä Waläseeufer. Si isch äini vu mindischtens füüf Hochspannigsläitige, wu zäme dur d Linthebeni füered. Ihri Fortsetzig verlauft rächts vom Zürisee und linggs vum Griiffäsee. S ändet a dr Dübedorferstrass bi Fällande.
Künstliche Intelligenz
Aawändige
In dr Vergangehäit si Erkenntniss vo dr künstlige Intelligänz mit dr Zit vilmol in de andere Gebiet vo dr Informatik ufdaucht: Sobald mä e Brobleem guet gnueg verstande het, het sich d KI nöiji Ufgoobe gsuecht. Zum Bischbil häi s Konstruiere vo Kompäiler oder d Kompiuteralgebra ursprünglig zur künstlige Intelligänz ghöört.
Friederike Brion
Dui Zeit nôch dr Freindschaft mit-em Goethe
Em Jôhr 1801 ischt d Friederike zor Ondrschditzong vo ihrer eldera krenklicha Schweschder Maria Salomea ens Pfarrhaus vo Diersburg zoga. Wia de sell viir Jôhr druff mit ihrem Môô ens badische Missennä omzoga ischt, isch au d Friederike mitganga. 1807 isch ihr Schweschder vom Dod weggrafft wôrra; abr d Friederike isch bei ihrem Schwôger wohna bliiba. Weil abr au sui selbr gsondheitlich arg ôôgschlaga gwäa ischt, hôt-se Ôfang 1813 ihr Schweschder Sofie biddet, se zo vrsorga, was de sell au doa hôt. Scho a kurza Zeit druff, am 3. April 1813, hôt d Friederike ihre Auga fir emmer gschlossa. 61 Jôhr alt ischt-se wôrra. Ihr ledschda Ruha hôt-se zwoi Däg schbäter uff-em Friidhof vo Missenä gfonda. S Grab ischt heit noh erhalda. Dr Grabstoi, wo abr erscht em Jôhr 1866 uffgstellt wôrra ischt, hôt folgenda Inschrift nôch-ma Vers vom eschtreichischa Dichter Ludwig Eckardt: Ein Stral der Dichtersonne fiel auf sie, so reich, daß er Unsterblichkeit ihr lieh!
Künstliche Intelligenz
Aawändige
E Hufe Aawändige si uf dr Grundlaag vo Technike entwigglet worde, wo äinisch Forschigsgebiet vo dr KI gsi si oder es immer no si. E baar Bischbil:
Binswangen
Bẽẽswanga (amtlich Binswangen) ischt e Märt em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Bẽẽswanga leit en dr Region Augschburg zwische Weartinga ond Dillinga.
Vo dr Gmarkong send 73,4% Landwirtschaftsfleche, 7,8% Wald, 12,3% Sidlongsfleche ond 6,5% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Bẽẽswanga gheret s gleichnamig Dorf ond dr Weiler Zollhaus.
Gschicht
Bẽẽswanga ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1182.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,9 % gleäge.
Religion
94,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2,5 % evangelisch.
Verwaltong
Bẽẽswanga hot mit dr Stadt Weartinga ond dr Gmoede Aalta, Longna ond Villabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Bẽẽswanga ischt dr Anton Winkler.
Edirne
Früener het si au die Nääme ghaa: thrakisch Odrysai, altgriechisch Orestia, latiinisch Hadrianopolis oder Hadrianopel. Spööter isch us däm Adrianopel worde und under de Osmane die hütigi Form Edirne.
Sulzfeld (Baden)
Sulzfeld (sidfränkisch Sulsfeld) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Edirne
Edirne isch e Zitlang d Hauptstadt vom Osmanische Riich gsi. Dreimol häi die osmanische Sultään dört wichdigi Friidensverdrääg abgschlosse: 1568 mit em Heilige Römische Riich, 1713 und 1829 mit Russland.
Binswangen
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Bẽẽswanga ghert zom Schwäbisch.
Sulzfeld (Baden)
Geografi
Vum Bann sin 68,7 % Landwirtschaftsflechi, 17,2 % Wald, 13,5 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Sulzfeld ghere s glychnamig Dorf, dr Wyler Neuhof, dr Ort Ravensburg un d Hef Egonmühle, Gießhübelmühle un Seemühle.
Gschicht
Sulzfeld isch zum erschte Mol gnännt wore im Hirsauer Codex anne 1075. Anne 1801 hän Sidler vu Sulzfeld ne Dorf im Oschte vu dr Stadt Łódź grindet, wu Neu-Sulzfeld gännt woren ischj. Hite isch s as Nowosolna e Dail vu Łódź.
Verwaltig
Sulzfeld het mit dr Gmai Zaisenhausen e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
D Burgermaischteri vu Sulzfeld isch d Sarina Pfründer.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Sulzfeld ghert zum Sidfränkisch
Romagny-sous-Rougemont
Romagny-sous-Rougemont (ditsch Welschenesch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Romagny-sous-Rougemont ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1565.
S Gebiet um Romagny-sous-Rougemont hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Romagny-sous-Rougemont ghert zem Franc-Comtois.
Host
Als Host (änglisch "Gaschtgäber") bezeichnet me
Josef Bürckel
Dr Josef Bürckel (* 30. Merz 1895 z Lingenfeld; † 28. Septämber 1944 z Neustadt an dr Wyystroß) isch e nationalsozialistische Gaulaiter un Birokrat in hoche bolitische Ämter gsii. Zwische 1935 un 1936 isch er „Reichskommissar für die Rückgliederung des Saarlands“, ab 1938 „Reichskommissar für die Wiedervereinigung Österreichs mit dem Reich“ un vu 1940 bis 1944 „Reichsstatthalter Westmark“ mit Sitz z Saarbrücken un derzue „Chef der Zivilverwaltung“ (CdZ) z Lothringe gsii. Dr Bürckel het anne 1939 Massedeportatione vu Wiener Jude, im Oktober 1940 mit em badische Gaulaiter Robert Wagner di Wagner-Bürckel-Aktion gnännt Deportation vu dr verblibene Juden us em Gau Baden un em Gau Saarpfalz un im Novämber 1940 d Uuswysig vu 60.000 Lothringer initiiert.
Abendmahl
Obigmohl oder Obedmohl chan folgendes bedüte:
Ferdinand Gehr
De Ferdinand Gehr (6. Januar 1896 z Niderglatt SG i de Gmaind Oberuzwil, † 10. Juli 1996 z Altstetta) isch en Schwizer Mooler gsi. Er gilt als de wichtigsti sakrali Mooler vo de Schwiz im 20. Joorhondert.
I sinera Schaffenszit vo öber siba Johrzänt hät är bedütendi sakrali Wärch, Freska, Glaasmoolereia gschaffa. Är isch aber au för sini Landschafta, d Bluamaaqurell und sini vila bemerkenswärta Farbholzschnett bekannt.
Läbe und Wärch
Vo 1911 bis 1922 hät er d Uusbildig zom Stickeraizaichner gmacht. Im Joor 1914 hät er dänn als Schüaler vom Mooler August Wanner a da Gwerbsschual Sanggalla aagfanga. Do hät er sich vorallem met da Wärch vom Emil Nolde befasst.
D 20er Joor send eigentlich d Grondlaag vo sinera künstlerischa Entwicklig. Aber au d Studiaufenthalt z Paris (bim André Lhote), z Dütschland und z Italia (Freskotechnika z Florenz) händ en wiiterbrocht i sim Läbaswärch.
Da Ferdinand Gehr zellt zo da massgebenda Erneuerer vor sakrala Kunst im 20. Joorhondert. Met afachschta Forma molt er s Wesentlichst vo Humanismus und Globa. Di chräftiga Farba und Forma lönd am d Liabi Gottes gspühra.
O sini Blumaaquarell und sini Landschafta, reduziart of afachschti Forma, aber ou met da chräftigsta Farba, vervollständiged sis Wärch. Alles zäma macht da Ferdinand Gehr zom ana hervorragenda Künstler im 20 Joorhondert.
Seriell
Seriell bedütet "(zitlich) nochenander". De Begriff wird als Ergänzig vo viele Fachbegriff brucht:
Finnland
Finnland isch a Land im Norda fa Europa. Es ghört zu Skandinavia. Finnland isch öppa 338.145 Kwadratkilometer gross und hät 5.336.458 Iwohner (2009). D Hauptstadt isch Helsinki. Wittere wichtige Städt sind Tampere, Oulu, Turku, Espoo und Vantaa.
Geografy
Finnland grenzt im Weschta an Schweda, im Norda an Norwega und im Oschta an Russland.
Sprooch
Ieber 94 Prozänt vo dr Bevölkerig schwätzt Finnisch, ä Sprooch wo zue dr Finno-ugrische Sproochgrubbe ghört. Im Süde vom Land wird mänggisch Schwedisch gschwätzt (sächs Prozänt). D Labbe im Norde schwätze Samisch.
Kirchenunion
As Chilleunion bezäichnet mä meereri historischi Versüech, wo mä sit 1054 gmacht het, zum d Christehäit, wo sich in en orthodoxi Ost- und e katholischi Westchille gspalte het, organisatorisch wider zämmezschliesse, mäistens under em Primat vom römische Babstdum.
Au wenn alli die Aasätz gschiiteret si, isch d Idee bin e baar Panslawiste (Križanić) vor allem in dr zwäite Helfti vom 19. Joorhundert (Solowjow) wider ufchoo, wäärend anderi Panslawiste si heftig abgleent häi.
UCI ProTour
D UCI het sehr churzfristig über die kompletti Neuornig vom Stroossevelosport beschlosse: Am Ändi vo der Stroossesaison 2004 si grundlegendi Frooge vom Reglemänt vo der ProTour no unklärt gsi. Das und d Plän für d Zuekumft het zu starke Widerständ gfüehrt, bsunders vo de Verastalter und de Mannschafte, wo nit zur kümftige ProTour ghört hai. So isch öbbe z Dütschland kritisiert worde, ass die Internationali Friidensfahrt und s traditionsriiche Eidagesrenne Rund um den Henninger-Turm nit derzue ghört hai. Aber au d Organisation vo der Tour de France het starki Bedänke gege d Plän vom Velosportwältverband gha.
2005 bis 2007
* D Strosse-WM isch kei offizieller Teil vo dr ProTour, wel an dr WM nur Nationalmannschafte, aber kei ProTour-Teams chönne teilnäh. S Einzelergebnis vo dr WM 2005 isch aber in s ProTour-Klassement iigange
2008
D Renne wo ASO, RCS-Sport und Unipublic organisiere, drunder näbe de grosse Rundfahrte Tour de France, Giro d’Italia und Vuelta a España au Eidagsrenne wie Paris–Roubaix und d Lombardei-Rundfahrt, ghöre sit 2008 nüme zur ProTour. Neu im Programm isch die australischi Rundfahrt Tour Down Under. S Mannschaftsziitfahre vo Eindhoven isch abgsait worde. Im Ganze umfasst d UCI ProTour 16 Renne, wo die 18 Mannschafte mit der ProTour-Lizenz startberächtigt si derbii. Die einzelne Verastalter dörfe aber au wiiteri Mannschafte per Wildcard iilade.
2009
D Dütschland-Tour wird sit 2009 nüm uustrait. Dodermit sin s nume no 14 Renne, wo zue dr UCI Pro Tour ghöre.
2010
Neu im Kalender vo dr UCI Pro Tour sin di beide Eidagsrenne z Montreal un z Québec.
Niederalemannisch
Niideralemannisch heißt mer i der eltere Dialäktologi diä alemannische Dialäkt, wu nerdlig vu dr Isoglosse k/ch (k/ch-Liniä) gschwätzt wäre. Dä Begriff wird do noch em Karl Bohnenberger un sinere Gliiderig 1924 verwändet. I der modärne Dialäktologi bruucht mer Niideralemannisch eener numme für s Oberrhiialemannisch; em Alemannisch bim Bodesee seit mer hüt gärn Mittelalemannisch. Noch em Bohnenberger ghert zum Niederalemannische s Elsass (üsser em Südoschtdeil vum Sunggaü), d Ortenaü, d Boor, s meischt vum Briisgaü, s ditsch Bodeseevorland un Konschtanz, s Allgai, dr grescht Deil vu Voradelbärg un fascht dr ganz Liächtestei. Do heißts also Kind anstatt Chind.
Dr alt Stadtbasler Dialäkt isch e niideralemannischi Insle im Hochalemannische, er isch jetz aber uf em Ruckzug. In dr Schwiz sin suscht numme no e baar Ortschafte im Nord-Oscht-Ecke vu dr Kanton Appezäll un St. Galle niideralemannisch – do heißts Khind oder Kchind – un z Graubünde sin 4 vu 34 Belegort vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz as niideralemannisch (Khind) üsgwiise – do drunter Chur.
Im ditsche Bodeseevorland gits e Ruckzug vum Bodeseealemannische, s Schwebisch dringt virschi.
Sundgau-Bodesee-Schranke
E ähnlige Verlaüf wiä d k/ch-Liniä hän verschiideni anderi Liniä, so d Liniä Hiiser/Hüüser (= Häuser). So isch Hiiser, Miis, Liis e ander Kennzeiche vum Niideralemannische, im Hochalemannische heißts Hüüser, Müüs, Lüüs (Üsnahme bstätige d Regel – im hochalemannische Sundgau heißts Fiir, im niideralemannische Vorarlbärg Füür)). Des Liniäbindel isch Sundgaü-Bodesee-Schranke gnännt wore.
Merkmol
Andersch wie in de allermeischte Schwizerdialekt wirrd de Lüt /r/ hit oft als [] un nit als e [] (Zungespitze-r) üsgsproche, fascht wie im Hochditsche. D Üsprooch unterschiidet sich eu dodrin dass s /r/ hit normalerwiis vokalisiirt wirrd. Des isch awer e neii Erschiinung, no bi de Ufnahme zum Sidweschtditsche Sprochatlas isch in de Rhinewene s /r/ nit vokalisiert wore un isch fascht iwerall als [r] üsgsproche wore un im Schwarzwald als [] (Zäpfli-r).
Im Owerrhinalemannisch wäre kai Fortis- un Lenis-Konsonante unterschide, si sin dur d Konsonanteschwechig in stimmlose Lenes zämegfalle, im Bodeseealemannisch wäre Fortes un Lenes awer wie au in de meischte Schwizerdialekt unterschide.
Mhd. â isch verdumpft: slâfen ('schlafen') > /ʃloːfɘ/ oder /ʃlɔːfɘ/.
Im weschtlige Owerrhinalemannisch sin mhd. /û/ un mhd. /ou/ palatalisiert zue // bzw. /ɑy/ o. ä.
Üsserdäm gildet im Niideralemannische d Vokalentrundung vun mhd. ü, ö, iu, oe, üe, öu zue [], [], [], [eː], [ɪɘ], [ai].
Do ka mer e paar Biischpiilwerter sähne, wu zeige was d Unterschiid vum Niideralemannische zuem Hochalemannische so sin (di niideralemannische Dialekt unterschiide sich natiirlig eu unterenand):
Zürcher Schriftsteller und Schriftstellerinnen Verband
Dr Zürcher Schriftsteller und Schriftstellerinnen Verband, Verband Ostschweizer Autorinnen und Autoren (ZSV) isch e Verband vo Schriftschdeller, wo mit Züri in Verbindig schdönd. Dr ZSV isch 1942 vom Max Gertsch, em Willi Stokar und em Jenö Marton under em Name Zürcher Schriftsteller-Verein gründet worde. Är git d Zitschrift WORT use.
== Lischte vo de PresidäntInne vom ZSV ==
Jüdisches Museum der Schweiz
S Jüüdische Museum vo dr Schwiz befindet sich z Basel an dr Kornhuusgass 8.
Es zäigt dr rychi kulturelli und historischi Schatz vo de Juude in dr Schwiz. Rituelli Geegeständ mache s jüüdische Lääbe aaschaulig. Die jüüdischi Leer, s jüüdische Joor und s dääglige Lääbe wärde anhand vo Objekt daargstellt. Zum Bischbil het s e Saal, wo ganz dr jüüdische Hochzit gwidmet isch.
wie s entstanden isch
Dr Beärdigungsveräin «Espérance» het d Iniziative zur Gründig vom ene Jüüdische Museum in dr Schwiz ergriffe, und ane 1966 isch s Museum z Basel ufdoo worde.
D Basis vo dr Sammlig si «Judaica» gsi, wo s Jüüdische Museum vom Schwizerische Museum für Volkskund (hüte Däil vom Museum vo de Kulture) übernoo het.
syni Sammlig
Vo dr Gschicht vo de jüdische Gmeind z Basel git s Schriftstück, hebräischi Druck us Basler Druckereie us em 16. bis 19. Joorhundert und Graabstäi us de Frdhööf vo de zwäi middelalterlige jüüdische Basler Gmäinde.
E wichdigs Usstelligsguet si d Dokumänt und Objekt vom erste Zionistekongräss, wo in dr Rhiistadt stattgfunde het. Au d Zit vom Zwäite Wältchrieg isch dokumentiert.
Drzue het s Objekt us em Alterdum, zum Bischbil e röömische Menora-Ring us em 4. Joorhundert, wo mä im Joor 2001 z Kaiseraugst gfunde het, und Keramik us biblischer Zit.
Reegelmässig tuet s Museum Sonderusstellige organisiere, wo s Wüsse über verschidnigi Beriich vom Juudedum ergänze und verdiefe.
S Museum organaisiert sit 1999 all Joor für d Schwiiz dr Europäisch Tag vo der Jüdische Kultur.
Rudolf II. von Hachberg-Sausenberg
Dr '''Rudolf II. vu Hachberg-Suseberg''' (* 1301; † 1352) isch vu 1318 bis 1352 Markgrof vu Hachberg-Suseberg, Herr vu Röttele un Landgrof im Bryysgau gsi.
Läbe
Dr Rudolf II. isch e Suhn vum Markgrof Rudolf I. vu Hachberg un dr Agnes vu Röttele gsi.
Host (Informationstechnik)
Als Hoscht (engl.: Wirt, Gaschtgäber) wird in dr Informationstächnik e Computer im ene Netzwärk bezeichnet, wo eine odr mehreri Server druf betribe wärde.
Rudolf II. von Hachberg-Sausenberg
Läbe
Wu syy Brueder Heinrich 1318 gstorben isch, het er zämme mit syym zweete Brueder Otto d Regäntschaft iber Herrschafte Röttele un Sueseberg ibernuu. D Residänz hän si vu dr Sueseburg uf d Burg Röttele verleit.
Im Spotjohr 1332 isch d Burg Röttele vu Druppe vu dr Stadt Basel belageret wore, wel ein vu dr beede Markgrofe vu Röttele dr Burgermeischter vu Basel verstoche gha het. D Burg isch aber nit eroberet wore, wel sich dr Adel vu Stadt un Land fir e Schlichtig yygsetzt gha het.
Eh un Chinder
Dr Rudolf II. het vor em 1. Novämber 1343 d Katharina vu Tierstein (21. Merz 1385) ghyrote, e Dochter vum Grof Waldemar II. vu Thierstein. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange:
Host (Informationstechnik)
Fälschlicherwis wärde Hoschts umgangsschprochlich hüfig als Server bezeichnet.
Physische Hoscht (Hardware)
Während in de Vergangeheit Rächner mit überdurchschnittlichem Spicherplatz un schnelle Prozessore igsetzt worde sin, isch d Hardware vo hüt verwändete Hoschts oft uf em Niveau vo durchschnittliche Arbetsplatz-Rächner. Noch obe sin allerdings, wie bisher, keini Gränze gsetzt. Hoschts laufed in dä Regel permanent. Wägä dem werded Komponentä igsetzt, wo für dä Durbetrib gmacht sind, wie zum Bischpil SCSI- anstatt vo IDE-Festplatte. Bi leischtigsfähigere Rächner chömme verbesserti Syschtem, z. B. mit mehrere Prozessore, RAID-Syschtem, USV, meh RAM un meh Feschtplattespicher zuem Isatz.
Im Prinzip cha jedä Compi als Hoscht igsetzt werdä. I Rechäzenträ werded Hoschts meischtens im 19"-Format brucht.
Provinz Varese
D Provinz Varese isch en Provinz i dr iteliänische Region Lombardei.
Dr Hauptort vo dr Provinz isch Varese. Im Norde chunt d Provinz an Schwiizer Kanton Tessin aa.
Geografy
Die grosse Gwässer im Gebiet vo dr Provinz sind die föif Seeè: dr Langesee, wo au dr zwöit Name Verbano het, dr Luganersee, dr Lago di Varese, dr Lago di Comabbio und dr Lago di Monate, und d Flüss Tessin, Olona, Margorabbia und Tresa.
Dr Mailänder Flughafe Aeroporto della Malpensa isch im Südweschte vo dr Provinz Varese noch am Fluss Tessin bout worde.
Unesco Wälterb
Ufem Gebiet vo dr Provinz git’s vier Sache, wo zum Wälterb vo dr UNESCO grächnet wärde:
Hans Schmid
Hans Schmid isch de Name vo folgende Persone:
Neuenburgerhandel
Dr Neueburgerhandel isch e Komflikt zwüsche dr Schwiz und em König vo Preusse Friedrich Wilhelm IV. in de Johr 1856 und 1857 gsii.
Vorgschicht
Sit em Wiener Kongräss vo 1815 het Neueburg en eigenartigi Doppelstellig gha: uf dr einte Site het s als Kanton zur Schwizerische Eidgenosseschaft ghört, uf dr andere isch es vo 1707 bis 1806 und wider sit 1814 as souveräns Fürstedum mit Preusse in Personalunion verbunde gsi.
Im Revolutionsjohr 1848 hai die radikal-demokratische Montagnards, wo vor Allem im Juragebirg Understützig gfunde hai, die konservativi Regierig gstürzt und hai am 1. Merz 1848 d Republik usgrüeft.
Dr Komflikt
Im Johr 1856 hai d Royaliste Differänze, wo s het afo gee in der radikale Bardei, wo bis denn gregiert het, und e Wahlusgang, wo für si günstig gschunne het, usgnützt. Si hai e gegerevolutionäre Putsch usgfüehrt, wo vo Neueburger und eidgenössische Druppe underdruckt worden isch. Mehreri hundert Royaliste si gfangegnoh und mit dr Dodesstroof bedroht worde.
Dr König vo Preusse het druf verlangt, ass di Ufständische freigloo wurde und het mit militärische Massnahme droht. Die eidgenössischi Regierig het en Amnestii für d Royaliste verweigeret, und Preusse und d Schwiz hai sich uf e Chrieg vorbereitet. Z Basel het mä sogar e zuesätzligi Brugg, d Dufourbrugg, über e Rhii baut, ass mä d Druppe schnäller über e Rhii chönnt bringe. D Eidgenosseschaft het drbii druf verdraut, ass d Bevölkerig vom Grossherzogdum Bade em ene Durchmarsch vo dr preussischen Armeä wurd Widerstand leiste, wil Preusse d Riichsverfassigskampagne dört 1849 brutal zsämmegschlage het.
Wil au die übrige europäische Grossmächt nid barat gsi si, dr Aaspruch vom preussische König uf d Restauration vom Ancien Régime z understütze, isch dr preussisch König zwunge gsii, im Pariser Vertrag vo 1857 uf alli Rächt über Neueburg z verzichde. Er het aber dr Ditel vom ene Fürst vo Neueburg bhalte. Drfür hai d Schwizer alli Royaliste freigloo. Faktisch isch die preussischi Herrschaft z Neueburg, wo staats- und völkerrächtlig 150 Johr duurt het und nume churz zwüsche 1806 und 1814 underbroche worden isch, dur d Usrüefig vo dr Republik im Johr 1848 beändet gsi, aber erst mit däm Verzicht isch Neueburg au de jure d Preusse loosworde.
The Miracle
The Miracle isch s drizähti Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch im Mäie 1989 erschine.
Roppe
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Roppe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 792.
S Gebiet um Roppe hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Roppe ìsch. Roppe ghert zem Kommünàlverbànd.
Masque
Die änglischi Masque isch e höfischs Maskespiil im 16. und 17. Joorhundert gsi und e diräkte Vorfaar vo dr barocke Opere z Ängland.
Form
D Masque isch verwurzlet gsi im franzöösische ballet de cour und dr masquerade. Si bildet en äigeständigi Gattig und isch z Ängland sit 1513 ufgfüert worde. In dr Masque si zum erste Mol Dichdig, Muusig, Danz, Gostüm, Büünieffekt und Archidektuur zämmechoo und si isch usschliesslig am Hoof vo Aaghöörige vom Köönig ufgfüert worde. Dr Schweerpunkt isch eender uf de Gsäng und Dänz glääge, wo tüpisch barock unnatürlig und pompös-virtuos gsi si, as uf dr dramaturgische Gschlossehäit; so si Drama und Muusig immer no vonenander drennt gsi und d Vokal- und Instrumentalmuusig het nüt zum Drama biidräit. 1609 het dr Dichder Ben Jonson zur Masque of Queens e sogenannti Antimasque drzue doo as Geegesatz zur hööfische Masque. Das isch e parodistisch-groteski Daarstellig gsi, wo vilmol au obszöön gsi isch und vo Bruefsschauspiiler ufgfüert worde isch.
Dr Ufbau
AM Aafang isch e Broloog cho und denn dr Ufzug vo de maskierte Daarsteller (Masquers). Druf isch en allegorischs Hauptstück cho, wo mänggisch e müthologische Inhalt ghaa het, mit gschwätzte Dialog, Dänz, Chöör (Madrigal), Sololieder, Pantomime und Airs (Lieder für d Lute). Am Schluss het s dr Main Dance gee, won en Art Ball gsi isch, wo die maskierte Daarsteller drbii iiri standesgmäässe Partner gweelt häi, senn isch d Demaskierig choo und schliesslig dr Schlussdanz, wo au s Publikum het chönne mitdanze.
Al'Leu
Dr Al'Leu bzw. Alois Josef Leu (* 26. Mai 1953 z Beiwil im Freiamt; † 5. Dezämber 2018) isch e Schwiizer Künschtler und Verleger gsi.
Biografii
1970 und 1971 het der Al'Leu e bildnerischi Grundusbildig a der École a.b.c. de dessin et peinture z Paris absolviert. Vo 1972 bis 1975 het er e Lehr as Schteibildhauer bim Eugen und Eduard Spörri und bim Franco Annoni absolviert. Nach Witerbildige und emne Galeriepraktikum het er 1978 d'Edition LEU gründet. Vo 1981 bis 1989 isch er Kulturjournalischt bim Aargauer Anzeiger und bir Freiämter Woche gsi. Vo 1993 bis 1994 isch er zerschmol Presidänt vom Zürcher Schriftsteller-Verbandes und des Verbandes Ostschweizer Autoren (ZSV) gsi. Vo 1991 bis 2017 het er e Lehruftrag im Beriich vo der Erwachsenebildig für Figurativi Plastik und Abstrakti Skulptur z Züri gha. Ab 2011 isch er Gmeindrot vo der Grüenliberale Partei vo dr Schdadt Opfikon / Glattbrugg gsi.
Arlbergromanisch
S Arlbêrgromanisch isch a rêtrromanischi Dialêktgruppa, wo hüt nömma gschwêtzt wört. As hôt sech oss dar Omgangsprôch vo da röömischa Kollonischta (vôrallam Legjoneer vo Gallia) entwigglat. Vôr tausat Jôôr isch Arlbergromanisch nô dia vôrrangig Sprôôch vo Vôraadlbêrg und Liachtastee gsii. Möttar Ziit ischas allig mee in Süda und in abglêgani Teelar trebba warra. Omma Sibzehhahundrt ommi haiand es dia letschta Lüüt nôch schwêtza könna.
Mêrkmôl
Zwôôr hôtss off dêrra Sprôch kee Littratuar gee, abr ma kaa bôdda vil rekônschtrueera. Im Allemannisch, woma jêtz i denna Gegata ninnt, sin an Huuffa romaanischi Wêrtar öbbreg blebba. Des latiinisch ‚c’ zom Biischpil isch aso blibba, apaar retrromanischi Dialêkkt hôn daförr ,ch’ wia i ‚chasa’. Of Adlbêrgromaanisch hêêssts ‚*casa’. Des kemmpa a Wêrtar ‚Schgalôsa’ (Schtôppla) ôdr da daarfnemma Gaschôrra (Gaschurn) und Gamprii (Gamprin). Z ‚c’ isch im Allemannische a ‚g’ warra. Dr Grond davörr isch dass’ romaanische ‚c’ wêêchr töönt wia des alemannischi ‚k’. Wêga’temm passads mee bemm ‚g’ dazua. Vôr ‚i’ unn ‚e’ isch ‚c’ wia mas vô Italjeenisch hêrra kennt.
Witr ischt aaznee das dr Endluut o bi mendliga Wêrtar arhaalta plibban isch. Wia ‚*manu’ statt rêtrromanisch ‚man’. Zo eenam Teel kunnt ees, wel Adlbêrgromanisch schô aalt isch und dia jüngra Entwiggliga ned mettgmahhat hôtt. Zomm andara kamma ofd Fluarnemma luaga, wo mid ‚au’ höörandi. Des isch off Retrromaanisch ned nomaal. Es lôt sech abbr arklööra drov, dass d Buastabba zwöschat ‚a’ und ‚u’ awêgg’falla gsii zii köntan. Latscháu (Lautschau) könt demmnôch vô ‚*langiatu’ kô. Gliifalls sen Fluarnemma möd ‚sau’ met ‚*sottu’ zemma z bringa. Dr Nôônamma ‚Bitschnau’ söll vom vôrnamma ‚Sebastian’ kô. Also ‚*Bastianu’ ôdar aso.
Toggenburgerkrieg
Dr Toggeburgerchrieg, au dr Zweiti Villmergerchrieg oder Zwölferchrieg gnennt, isch e chriegerische Komflikt in dr Eidgenosseschaft gsi, wo vom 12. April bis zum 11. August 1712 duurt het. Uf dr einte Site si die katholische «Innere Ort» und dr Fürstabt vo Sanggalle gstande, uf dr andere die reformierte Ort Bärn und Züri und d Underdane vom Fürstabt im Toggeburg. Dr Komflikt isch gliichzitig e Religionschrieg gsi, e Chrieg um d Hegemonii in dr Alten Eidgenosseschaft und en Underdanenufstand. Er het mit em Siig vo de Reformierte gändet und het e Neuordnig vo de bolitische Verheltniss in dr Eidgenosseschaft noch sich zoge.
Valentin Stocker
Dr Valentin Stocker (* 12. April 1989 z Luzärn) isch e Schwizer Fuessballspiler.
Dr Stocker spilt als lingge Mittelfäldspiler bim FC Basel. Är isch im Januar 2006 vom SC Kriens zum FC Basel ko und het döt an sim 18. Geburtsdaag e Profivrtrag unterschribe. Am 16. März 2008 het är gege dr FC Sion sis erschte Meischterschaftsgoal erziilt. Am 10. Mai isch är denn dr "Matchwinner" im entscheidende Spiel um d Meischterschaft gege d Young Boys gsi.
Bi sim Debüt in dr Schwizer Nationalmannschaft gege Zypere am 20. Auguscht 2008 het är nach 8 Minute grad sis erschte Goal gschosse.
Am 16. Septämber 2008 het är im 1. Grubbespil gege Schachtar Donezk sis Debüt in dr Champions League gää.
Dr Stocker het am 2. Dezämber 2008 si Vertrag, wo im Summer 2010 usgloffe wär, vorzitig um drey witeri Joor verlengeret.
Volkskunde
D Volchskund isch di akadeemisch Disziplyn vo de Gäischteswüsseschafte, wo di mäntschlich Altaagskultuur erforscht, dokumäntiert und vermittlet. Di verschidene Uniwersitëëte gchäned daadefür verschideni Näme; näbed Volchskund säit mer au Europëëischi Etnology («europëëisch» drum, zum d Volchskund vo der ussereuropëëische Völkerkund z underschäide), Populëëri Kultuure, Empyrischi Kultuurwüsseschaft, Verglychendi Kultuurwüsseschaft oder Kultuurantropology.
Hans Schmidt
Hans Schmidt isch de Name vo folgende Persone:
Volkskunde
Was mer eso gforschet hät und hüt forschet
Tradizionelli Forschigsgibiet sind Aarbetsgrëët, Brüüch, Volchslieder, Huusforschig und so wyter. Me hät sich aso uf di tradizionell püürlich Wält konzäntriert.
Hans Schmidt
Lueg au:
Volkskunde
Was mer eso gforschet hät und hüt forschet
I de 1960-er Jaar sind sozioloogischi Fraagen uufchoo, und me hät aagfange, di urbaan Wält erforsche: s Läben im Quartier, s Verhalte vom mändlichen und wybliche Gschlächt, d Meedien- und Komunikazioonswält, was mer isst, was me für Musig loset, wie men es Museeum yricht – und sottigs mee.
Für d Schwyz gits drüü volchskundlichi Grundlaagewëërch:
Zytschrifte, wo sich ganz oder täilwys de Volchskund widmet, gits im alemanische Ruum verschideni. I de Schwyz sind das bsunders d Publikazioone «Schweizerisches Archiv für Volkskunde» (sit 1897) und «Schweizerische Volkskunde» (vo 1911 bis 2019).
Volchskund und Spraach
Vil Gleerti sind doozmaal glychzytig Spraachwüsseschafter und Volchskundler gsy oder händ sich zmindscht für bäides intrissiert. Byspiil sind öppe di beede Grimm-Brüedere, de Julius Maximilian Schottky, de Friedrich Staub, de Ludwig Tobler, de Jakob Hunziker, der Aristide Baragiola, der Eduard Hoffmann-Krayer, der Otto von Greyerz, d Clara Stockmeyer, d Florence Guggenheim-Grünberg, de Marco Bauen oder de Max Waibel. Und byspilswys hät de Fritz Gysling e langs arimmerdytsches Gedicht vom Pietro Axerio drum im «Archyv für schwyzerischi Volchskund» praacht, wils drin um Hoochsigsbrüüch gaat. En bsundrige Fall isch der Emil Balmer, wo kän Gleerte gsy isch, aber syni Uufzäichnigen über d Lieder und Brüüch vo de Walser im Piemont us de Zwüschechriegszyt sind vo groossem Wärt.