cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich-Wilhelm von Herrmann
Lääbe
Dr von Hermann isch z Potsdam un z Berlin uf d Schuel gange un het no Philosophi, Germanischtik un Gschichte an dr Freie Uniwersitet Berlin studiert. Anne 1957 isch er an d Uniwersitet Fryburg gwägslet, wun er 1961 bim Eugen Fink mit ere Arbet iber Die Selbstinterpretation Martin Heideggers promowiert woren isch. No syre Promozion het er vu 1961 bis 1970 as Wisseschaftlige Assischtänt vum Eugen Fink an dr Uniwersitet Fryburg gschafft. Anne 1970 het er si z Fryburg mit ere Arbet iber Phänomenologische Untersuchungen zur Temporalität des Seinsverständnisses habilitiert. Dr von Herrmann isch Privatassischtänt bim Martin Heidegger gsii vu 1972 bis zue sällem sym Dod 1976. Im nämlige Johr isch er zum usseplanmäßige Profässer ernännt wore. 1979 het er e ordeligi Profässur an dr Uniwersitet Fryburg iberchuu. Syter anne 1999 isch dr Friedrich-Wilhelm von Herrmann emeritiert gsii.
Dr Friedrich-Wilhelm von Herrmann isch no Aagabe vu syre Wittfrau, dr Veronika von Herrmann (geb. Müeller-Osthaus), im Alter vu 87 Johr in ere Klinik z Fryburg an dr Folge vun eme Härzinfarkt gstorbe.
Wisseschaftligi Arbet
In syre wisseschaftlige Arbet het si dr Friedrich-Wilhelm von Herrmann mit grundlegende Probläm vu dr Hermeneutik un dr Phänomenologi bscheftigt. Sy Dänke isch unter starkem Yyfluss vum Martin Heidegger gstande, dr von Hermann het no dr Gsamtuusgab vum Heidegger im Verlag Vittorio Klostermann wisseschaftli gluegt. In syne Schrifte het si dr von Herrmann bsundersch mit verschidene Theme un Grundfroge vu dr Wärch vum Edmund Husserl un em Martin Heidegger ussenandergsetzt.
Zue syne Schueler*ne het d Philosophi Paola-Ludovika Coriando.
Meter
Aktuelli Definition
S'Meter isch definiert als die Strecki, wo s'Liecht im Vakuum in ere Zitt vu 1/299.792.458 Sekunde zruckleggt. Zue dr d'Umstellig vu dr Längi vume standardisierte Messstab uf die zittbasiert isch's chu, wil d'Messig vu Zitte zwischezittlich wäsetlich gnauer erfolgt wie d'Messig vu Längene.
Helli Stehle
D Helene «Helli» Louise Stehle (* 6. Dezämber 1907 z Basel; † 27. Augschte 2017 ebe dert ) isch e Schwyzer Schauspiileri un Radiomoderatori gsii. Si isch ab 1939 di erscht wybli Nochrichtesprächeri vu dr Schwyz gsii.
Meter
Aldi Definitione
Dr Definition vum Meter sin einigi Vorschläg vorusgange, e universelli Längeeiheit z definiere, wo nit – wie domols yblich – vu dr Abmessige vu dr Glidmasse vum jewilige Herrscher abgleitet gsi isch. So het dr Abt Jean Picard bispilswiis 1668 vorgschlage, als Längeeiheit d Längi vume Pendel z verwende, wo e halbi Periodeduur vu ere Sekunde gha het (Sekundependel). E sonigs Pendel het d Längi vu 0,994 m un chäm demit dr hütige Definition vume Meter ziemli nooch. Dr Begriff Meter fer sälli Längeeiheit isch allerdings zum erste Mol vum Tito Livio Burattini anno 1675 verwendet worre. Er het d Längi vum Sekundependel als Metro Cattolico (katholische Meter) bezeichnet.
Helli Stehle
Lääben un Karriere
D Stehle isch z Basel ufgwachse un het in dr 1920er-Johr am Konservatorium Basel bim Oskar Wälterlin, dr Lucie Lissl un dr Rosalia Chladek en Uusbildig as Schauspiileri gmacht. Derno het si 1929 bis 1932 am Stadttheater Basel gspiilt. Ab dr spote 1920er-Johr, het si bim Radiostudio Basel vum Schwyzer Landessänder Beromünschter gschafft. Zerscht isch d Stehle bi dr Heerspiielgruppe vum Studio Basel gsii, wu si Gedicht rezitiert oder bi Heerspiil mitwirkt het. Dernäbe het d Stehle versuecht, as Schauspiileri au an dytsche Bihnine Fueß z fasse.
Meter
Aldi Definitione
Anno 1793 isch s Meter no als dr 40-millionst Deil vu dr Längi vum Erdmeridian, wo Paris druf lit, also uf dr zehnmillionste Deil vu dr Entfernig vum Pol zum Äquator, festglegt worre. Anno 1795 isch e Prototyp vu sällem Meter in Messing, anno 1799 schliesslich als Urmeter in Platin gosse worre. Fer d Bestimmig vu dr Längi vum Urmeter hän d Ergebniss vu dr vum Jean-Baptiste Joseph Delambre un vum Pierre Méchain zwische 1792 un 1799 vorgnummene Vermessig vum Meridianboge zwische Dünchilche un Barcelona dient. Genaueri Vermessige vu dr Erde sin aber später zum Ergäbnis chu, dass s Urmeter eweng z churz grote gsi isch.
1889 isch vum zwischezittlich gründete BIPM e nöie Standard igfüehrt worre. Dezue isch dr international Meterprototyp agfertigt worre, e Stab mit chrüzförmigem Querschnitt us ere Platin-Iridium-Legeirig im Verhältnis 90:10 un e Meter isch festglegt worre als dr Abstand vu dr Middelstrich vu zwei Strichgruppe bi ere Temperatur vu 0 °C. Dodemit het sich s Meter nimmi nooch dr Vermessig vu dr Erde grichtet. Kopie vu sällem Meterprototyp sin an d Eichinstitute in viile Länder vergä worre.
Helli Stehle
Lääben un Karriere
Noch em Uusbruch vum Zweete Wältchrieg isch d Stehle fescht bim Radiostudio Basel engaschiert wore un het in dr Chriegsjohr as erschi wybligi Aasageri un Nochrichtesprächeri gwirkt, wel ihri männlige Kollegen in dr Aktivdienscht yyzoge wore sin. Noch em Chrieg isch d Stehle as Aasageri bim Radio bliben un isch schließli zue dr Schefsprächeri beferderet wore. In däre Funktion het d Stehle au jungi Nochrichtesprächer uusbildet. Derzue het si bi verschidene Radioheerspiil mitgwirkt un het bi ne Dail au Reschy gfiert. Dernäbe het mer d Stehle au als as Schauspiileri chenne sää, zem Byschpel anne 1966 mit em Heinrich Gretler in De Tod uf em Oepfelbaum. 1967 isch si pänsioniert wore.
D Stehle het si e Lääbe lang fir s Baseldytsch un s Schwyzerdytsch im Allgmaine engaschiert. Vor ihrem Dod im Alter vu 109 Johr isch si di letscht läbig Schwyzeri gsii.
Meter
Aldi Definitione
Vu 1960 bis 1983 isch s Meter s'1.650.763,73-fach vu dr Wellelängi vu dr sich im Vakuum usbreitende Strahlig gsi, wo vu Atome vum Nuklid Krypton-86 bim Ibergang vum Zuestand 5d5 zum Zuestand 2p10 usgsendet wird.
Sit 1983 wird s Meter als die Strecki definiert, wo s Liecht im Vakuum in ere Zitt vu 1/299.792.458 Sekunde zruckleggt. Dr Grund fer sälli Nöidefinition isch, dass middlerwiili d Zitt (mit Atomuhre) viil gnauer messbar isch wie Streckenr. Säll het au zue dr Folg, dass d Liechtgschwindigkeit im Vakuum jetz nimmi gmesse werre cha, sundern als Konstanti festglegt isch mit 299.792.458 m/s.
Abglaititi Maßainhaite
Im folgende werre ainigi Bispiile fer verschidini Länge beschribe. Zue de Vorsilbe lueg au d'Liste fer d'Vorsilbe fer Maßainhaite.
Kilometer
Ei Kilometer, abgchürzt km, entspricht 1.000 Meter: 1 km = 103 m.
Zentimeter
Ei Zentimeter (au Centimeter), abgchürzt cm, entspricht ime Hundertstel vume Meter: 1 cm = 10-2 m oder 0,01 m.
S'Zentimeter isch d'cgs-Ainhait vu de Längi. Lueg au: Zoll
Millimeter
Ei Millimeter, abgchürzt mm, entspricht ime Tusendstel vume Meter: 1 mm = 10-3 m oder 0,001 m.
Mikrometer
Ei Mikrometer (veraldet au Mikron nooch sinere alde Bezeichnig, oder My nooch em grichische Buechstabe µ), abgchürzt µm, entspricht ime Millionstel vume Meter: 1 µm = 10-6 m = 0,000 001 m. Oder 1 µm = 10-3 mm, also ei eitausendstel Millimeter.
My bezeichnet dodribernus im umgangssprochliche Gebruuch oft chleinsti Längene, wo grad noch erchennbar sin, obwohl ei Mikrometer eigetlich nit mit friem Aug wohrgnu werre cha.
Nanometer
Ei Nanometer, abgchürzt nm, entspricht ime Milliardstel vume Meter: 1 nm = 10-9 m. Oder 1 nm = 10-6 mm, also ei millionstel Millimeter.
Ei Nanometer entspricht ime Stuck Metall ugfähr ere Strecki vu vier benochberte Atome. Die chleinste mit eme Liechtmikroskop erchennbare Strukture sind öbbe 500 nm gross. Zue dr Undersuechig vu Strukture underhalb vu 500 nm verwendet mer Rasterelektronemikroskope, Rastertunnelmikroskope oder Rasterchraftmikroskope.
lueg au: Nanotechnologie
Pikometer
Ei Pikometer (au Picometer), abgchürzt pm, entspricht ime Billionstel vume Meter: 1 pm = 10-12 m.
S'Pikometer isch geignet fer Messige innerhalb vu Atomhülle. E Atom het e Durmesser zwische 50 un 600 pm. Dr Durmesser vume Atomchern lit um 0,01 pm. 100 pm = 1 Ångström.
Femtometer
S'Femtometer isch früeher in dr Atom- un Chernphysik au als Fermi bezeichnet worre; si Verwendig füehrt zue ibersichtliche Zahlewerte bi dr Agab vu Atomchern-Durmesser. Denn dr Durmesser vume Atomchern betrait öbbe 10 fm. Protone un Neutrone hänn e Durmesser vu öbbe 1,6 fm. Die chleinste Atomradie messe 51000 fm = 51 pm.
Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
S Eidgenössische Ysèbaadepartement hèt schu früè einheitlichi „Serièbezeichnigè“ für d Faarzüüg vo dè konzessionyrtè Ysebaanè vorgschtellt. Au diè 1902 gründetè Schwizerischè Bundesbaanè hèn sell Sischteem aawendè müèsè. Sell Bezeichnigssischteem isch immer widder neuè Bedürfnis aabasst worrè. Diè letscht Modifikation isch 1968 mit èm (letschtmoligè) Uusègää vom „Verzeichnis des Rollmaterials der Schweizerischen Privatbahnen“ durch s Eidgnössische Amt für Vokeer erfolgt (hüt: Bundesamt für Vokeer).
Für d Wägè isch ab 1966 sukzessiv s Bezeichnigssischteem übbernõ worrè, wo durch d UIC feschtglait worrè isch. D Drybfaarzüüg hèn vorerscht iri aaltè schwizerischè Tûpenbezeichnigè odder Serièbezeichnigè bhaaltè. 1989 hèn diè Schwizerischè Bundesbaanè è neus Bezeichnigssischteem ygfüürt, welles diè aalt Serièbezeichnig, Bauartnummer un Fahrzüügnummer voeinigt, abber znägscht nu für neui Faarzüüg vowendet worrè isch (als erschti d SBB Re 450 000). Bald sin diè normalschpurigè Brivatbaanè dèm Byschpill vo dè SBB gfolgèt, sellèwäg hèt mo è Uffdeilig vo dè Nummerèberych voybart.
D Schmalschpurbaanè hèn diè aaltè Schwizer Serièbezeichnigè für Drybfaarzüüg un Reisezugwägè weitgehend bybhaaltè. Es sin abber no individuelli Ergänzigè vom Sischteem erfolgt.
Im folgendè isch s Bezeichnigssischteem beschribbè, wiè s bis 1989 vowendet worrè isch.
Lokomotyvè
In èm zämmègsetztè Drybzug, wo d Wägè nit entkopplet wörrè könnè, wörred alli Achsè brücksichtiget, z. B. RABDe 8/16 (Drybzug mit 4 Wägè).
Zugreiè
D Kombination vo H un G isch möglich. HG würd demnõch è Schmalschpurlokomotyv mit gmischtem Adhäsions- un Zaaradaadryb sy. S amtlichi Rollmatriaalvozeichnis definyrt abaer HG i dè Uusgaabè bis 1939 generell als „Lokomotive für Reibungs- und Zahnradantrieb“ un hèt diè normalschpurigè RHB-Dampfloks als HG 1/2klassyrt. Bi Drybwägè un Traktorè bedütet he odder hm sit 1966 reinè Zaaradaadryb, eh odder mh gmischtè Adhäsions- un Zaaradaadryb. D Kombination vo dè Reiè A, B, C, D, E, G, R un T unterènand isch nit vorgsää.
Tenderlokomotyvè hèn immer è E erhaaltè, d Gschwindigkeitsschtufè isch mit èm Chlybuèchschtabè aazeigt worrè. È Ea 3/6 isch ergo è Tenderlok mit vmax > 80 km/h, drei kupplètè Achsè un drei Laufachsè. Bi Dampfloks sin drennti Drybwärk aazeigt, è Malletlok hèt deshalb G 2x2/2 odder G 2/3+2/2 un nit G 4/4 odder G 4/5 gheissè.
Bis 1920 hèn normalschpurigi Elegtroloks dè Buèchschtabbè F un èn Chlybuèchschtabbè für d Gschwindigkeitsschtufè erhaaltè. D Be 5/7 hèt also Fb 5/7 un diè èrscht Be 4/6 bi dè Abliferung nõ Fb 2x2/3 gheissè.
John Hall Stephens
Dr John Hall Stephens (* 22. Nowamber 1847 ìm Shelby County, Texas; † 18. Nowamber 1924 z’ Monrovia, Kàlifornia) ìsch a àmerikànischer Rachtsànwàlt un Politiker gsìì. Vu 1897 bis 1917 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
Zugreiè
D Zugreiè R (für rapid) isch urschprünglich für Loks mit èrè Achslascht vo unter 16 Tonnè vorgsää gsi. Selli Lychtlokomotyvè beaaschprucht bi Kurvè d Schinnè wènniger un hèn vo dèmm hèr mit erhöhter Gschwindigkeit faarè dürfè (z. B. 125 km/h statt 110 km/h). Mit dè Yfüürig vo dè Re 4/4II isch d Achslaschtbeschränkig nõch uusdeentè Vosuèchsfaartè unter dè Tisch keit. Voschidni Drybfaarzüüg hèn denõch d Zuèlassig für erhöhti Kurvègschwindigkeit erhaaltè, ohni dass iri Tûpèbezeichnig nõ aabasst worrè isch (z. B. d BLS ABDe 4/8 odder d Hochleischtigsdrybwägè).
John Hall Stephens
sii Laawa un Kàrriar
Dr John Stephens ìsch ànna 1847 ìm Shelby County ìm Oschta vum Texas uff d’ Walt kumma. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu Mansfield gànga, so wia ìns Mansfield College ìm Tarrant County. Ar hàt drnooh Racht àn dr Cumberland-Üniwärsiteet z’ Lebanon ìm Tennessee gschtudiart, un ìsch ànna 1872 àls Rachtsànwàlt züaglooh worra. Àls Ànwàlt hàt’r àb 1873 z’ Montague ìm Texas gschàfft, un z’ Vernon àb 1889. Gliichzittlig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1889 bis 1893 ìsch’r Mìtglìed ìm Senàt vum Texas gsìì.
Àn da Kongrasswàhla vu 1896 ìsch dr Stephens ìm 13. Wàhlbezirk vum Texas ìns àmerikànischa Represantàntahüüs z’ Washington, D.C. gwählt worra, wu-n-’r àb’m 4. März 1897 àls Noohfolger vum Jeremiah V. Cockrell gsìì-n-ìsch. Ar ìsch niinamol wìedergwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1917 ìm Kongrass blìewa. Àb 1911 ìsch’r Vorsìtzender vum Ìndiànerüssschuss gsìì. Wu-n-’r Kongrassàbgoordneter gsìì-n-ìsch, ìsch dr Schpànisch-Àmerikànischa Kriag vu 1898 gsìì. Ìm Joohr 1913 hàt dr Kongrass dr 16. un dr 17. Verfàssungszüasàtz ràtifiziart.
Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
Traktionsart
D Zuèsatzbuèchschtabbè für d Traktionsart könned au in Kombination ufftrètè. Byschpill: Gea, Tem, Gmf
Zu dè Unterscheidig: Bi reinè Zaanradfaarzüüg kummt s h a dè èrschtè Stell nõch dè Grossbuèchschtabbè, bi kombinyrtem Adhäsions- un Zaaradaadryb am Schluss. (Byschpill: Zaaraddrièbwägè Bhe 4/4,  Gmischt Beh 4/4 )
Uusschtattig
En elgtrischè Drybwagè mit Erscht-, Zweit- un Gepäckabteil würd d Bezeichnig ABDe erhaaltè, wenn er au mit erhöhter Kurvègschwindigkeit faarè darf, so würd er mit RABDe bezeichnet wörrè. Abwychend vo dè dargschtelltè Reglè hèt mo d TEE-Drybzûûg nur als RAm bzw. RAe benamst, obwoll si au Gepäckabteil, Reschtaurant un voschidni witeri Sonderyrichtigè gha hèn.
Bi Drybwägè mit Zaaradaatrièb gilt è gsunderti Regelig. Handlet s sich um è reins Zaaradfaarzûûg, wörd dè Kennbuèchschtabbè h vor dè Kennbuèchschtabbè d Aadrybsart gschtellt. Byschpill: Bhe 2/4 vo dè Gornergratbahn.
John Hall Stephens
sii Laawa un Kàrriar
Dr John Stephens ìsch Fräimüürer un Mìtglìed ìn dr Presbyteriànischa Kìrch vu Cumberland gsìì. Ànna 1873 hàt’r d’ Annie Chrisman vu Mansfield ghiiroota ghàà. Mìt ìhr hàt’r sewana Kìnder ghàà. D’ Annie ìsch ànna 1906 gschtoorwa, un dr Stephens hàt ànna 1911 d’ Lizette Bristow Keenan üss Portland ìm Oregon ghiiroota.
Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
Uusschtattig
Ka s Faarzûûg au im Adhäsionsbetrièb vokeerè, wörd dè Kennbuèchschtabbè h hinter dè Kennbuèchschtabbè vo dè Aadrybsart gschtellt. Byschpill: ABDeh 8/8 vo dè Matterhorn Gotthard Bahn.
John Hall Stephens
sii Laawa un Kàrriar
S’ Stephens County ìm Oklahoma ìsch noh-n-ìhm gnännt.
Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
Uusschtattig
D Bezeichnig XTm isch scho lang für selbschtfaarendi Diènschtwagè aagwendet worrè. Neuerdings isch abaer bi sellènè un bi selbschtfaarendè Containertragwagè s aalti Schwizer Bezeichnigssischteem zum Deil mit dè UIC-Güterwagèbezeichnigè gmischt worrè:
Traktionsart
''Luèg witer obbè unter „Lokomotyvè“. Es geltet diè glychè Bezeichnigè.''
Byschpill
Zu dè Verdütlichung wörred dõ Byschpill uffzeigt:
Entschtehig
Endi vo dè 1980er-Johr hèt d SBB mit dè Uusarbeitig von èm neuè EDV-tauglichè un UIC-konformè Nummerèschema für iri Drybfaarzüüg aagfangè. Vo allem d Indices (Re 4/4IV, V, VI…) hèn bi dè blaantè EDV-Erfassig Brobleem gmacht. Sell hèt 1988 zum èrschtè Entwurf von èm UIC-Nummerèschema gfüürt, welles allerdings letschtendlich niè voll zur Aawendig kõ isch. Blaant isch gsi, bi „glychè“ Baureiè d Indices durch diè zweit Ziffer im neuè Schema z ersetzè. Diè èrscht Ziffer sött d Aazaal vo dè Drybachsè aazeigè (also Re 4/4II = 420) un bi Lokomotyvè mit Laufachsè sött dè Bruchschtrich vo dè aaltè Bezeichnig durch è 9 ersetzt wörrè (also Ae 4/7 = 497).
"UIC-konform" isch sell Schema insofärn, wiè d Sälbschtkontrollziffer nõch dè Vorschriftè vo dè UIC berechnet worrè isch. Dõgegè isch druff vozichtet worrè, d Nummerè zwölfschtellig im für Drybfaarzüüg vorgsähenè Format 9x 85 x xxx xxx - x für d SBB un 9x 63 x xxx xxx - x für d BLS z bildè. Diè èrschtè füüf Zifferè sin per Definition mit Null ygsetzt, wiè s au voschidni anderi europäischi Baanè gmacht hèn. Asè bildeti Nummerè hèn nu national vowendet wörrè könnè, wa uss dõmoliger Sicht gnüègend gsi isch.
Als èrschti Neubaufaarzüüg hèt ab 1989 d SBB Re 450 selli Bezeichnig übberchò; d Loknummerè (10500 ff.) sin durch Laufnummerè 000 ff. ersetzt worrè un d Achszaal isch nõ i dè aaltè Bruchform vorangschtellt (Re 4/4 450 000 ff.). Au diè èrschti SBB Re 460 hèt bi irè èrschtè Ufftritt 1991 Bezeichnigè nõch èm glychè Muschter kaa.
S Schema isch 1992 grundlegend übberarbeitet worrè. D Aagaab vo dè Achszaal i Bruchform isch uffgää worrè, d Aagaab vo dè Traktionsart abber bybhaaltè worrè. Diè aalt Faarzüügnummerè isch für è neui Laufnummerè komplètt uffgää worrè, wo mit 000 aafangt – diè neu Nummeryrig sött alli Faarzüüg berüggsichtigè, welli 1988 no bi dè SBB im Betrièb gschtandè sin. Dò devoor unfallbedingt uusgschideni Faarzüüg sin bi dè Neuvogaab vo dè Nummerè grundsätzlich nimmi berüggsichtigt worrè. D Bedütig vo dè Zifferè a dè einzelnè Stellè isch witer diversifizyrt worrè un isch ohni ei Schlüsseltabellè nimmi ohni witeres nachvollzièbar. Drübber usè sin au d Schwizer Privatbaanè un brivati Faarzüügbsitzer (Baufirmè, Aaschlussgleisbsitzer) im zweitè Entwurf brüggsichtiget worrè. Selli wörred ahand dè drittè un virtè Stellè im Schema identifizyrt (50–59 BLS, 60–89 übrigi Gsellschaftè). Zuè sellem Zitpunkt hèt d SBB schu è Traktorseriè nõch neuem Schema nummeryrt, wo nu Nummerè drait hèt, diè dè BLS zuèdeilt worrè sin. Allerdings hèn selli Tm 235 000–014 (Robel 1991–92) iri urschprünglichè Nummerè bis zu dè Uusrangyrig bhaaltè.
Dè Èntwurf '92 isch bi Neukonschtruktionè ab 1992 bis öppè 2004 konsequènt aagwendèt worrè, bschtehendi Lokomotyvè un Drybwägè hèn diè neuè sibbèschtelligè Nummerè allerdings langi Zit nu in Vobindig mit Umbautè im Raamè vo Hauptrevisionè (RABDe 510, RBe 540). Diè 1996 bi Revisionè vom RBDe 4/4 in RBDe 560 umzeichneti èrschti Seriè vo sèllènè Faarzüüg isch lang è Uusnaam blibbè – d Nachbau-Seriè vo sèllènè Faarzüüg hèt sit dè Abliferig schu neui Nummerè un diè „aalt“ Seriè isch deswegè draa aaglichè worrè. Sit öppè 2003 wörred bi SBBC d Lokomotyvè bi Neuaaschtrich konsequènt umzeichnet (Re 420, Re 620, Ae 610), dõgegè hèt d SBB Personèvokeer bishèr no kei einzigi Re 4/4II umzeichnèt. Bi dè neueren Umzeichnigè vo beschtehendè Baureiè (d. h. usser bi dè RBe 540) isch abber entgegè dè Definition vo 1992 druff vozichtet worrè, d Faarzüüg ab 000 neu z nummeryrè. Es sin diè letschtè zwei (Re 620) odedr drei Zifferè (Re 420/421, Ae 610, Ee 934) vo dè aaltè Nummerè übbernõ worrè.
Durch selli Umzeichnig, wo nu zögerlich durrègfüürt wörd, faared bis hüt mengi Drybfaarzüüg no unter irè „aaltè“ Nummerè. D SBB chömmed dõher bis hüt grundsätzlich nit drum ummè, diè älterè Faarzüüg no unter irè aaltè Bezeichnigè z füürè un s isch aaznää, dass vill Drybfaarzüüg no mit irè aaltè Nummerè uusrangyrt wörred.
D BLS hèt alli Drybwägè un diè meischtè Traktorè umzeichnet, nu d ex-RM-Faarzüüg hèn iri aaltè Nummerèberych bhaaltè. Alli neuè odder dezuèkauftè Loks faared mit neuè Nummerè, diè bruunè Loks hèn abaer diè neuè Nummerè (insbes. Re 425 161 ff) no nit aagschribbè chriègt.
Vill Privatbaanè hèn iri Faarzüüge rächt konsequent umzeichnèt. Allerdings isch es üblich, dass diè letschtè zwei odder drei Zifferè witerhy als interni Nummerè gelted, wo nit zweimal belait wörred. Bi einzelnè chlynè Unternemmè isch allerdings kei Spur vo dè neuè Nummerè z findè.
Uffbau
D Zugsreiè bzw. Uusschtattig sowiè d Traktionsart wärd wiè obbè beschribbè, gemäss èm aaltè Schema, dè UIC-Nummerè witerhy voraagschtellt (RABDe 500 odder Re 460).
D Nummerè wörred als zwei dreiteiligi Zifferègruppè dargschtellt, ergänzt durch è Prüèfziffer, welli durch èn Bindeschtrich vo dè Nummerè drènnt wörd. Diè èrscht dreischtelligi Zifferègruppè diènt als Bezeichnig vo dè Faarzüügseriè (RABDe 500 008–8 oder Re 460 003–7). Fungtional wörd d UIC-Nummerè in drei Zweiergruppè deilt:
Erschti un zweiti Zifferè: Fahrzüügtûp/Tragtion
Dritti un virti Zifferè: Eigètümergsellschaft
''Diè grossè Baanè (vor allem d SBB, fèrner au BLS) hèn uffgrund vo irè grossè Fahrzüügseriè, au entschprèchend grossi Nummerèchreis (SBB 00–49, BLS 50–59), diè chlynerè Privatbaanè könned degegè nu Seriè vo bis zu 100 Faarzüüg (00–99) nummeryrè, wa allerdings i dè Regèl uusreicht. Sit 2003 sin diè uffgschtelltè Grundsätz meefach durchbrochè worrè, idèm Faarzüüg, wo is Eigètum vo dè SBB übergangè sin, iri Nummerè im Berych 60-69 bhaaltè hèn un Faarzüüg vo Privatè odder Privatbaanè Nummerè uss èm SBB-Berych erhaaltè hèn (bsunders BLS Re 420 501-512)''
Füüfti un sechsti Zifferè: laufendi Nummeryrig
D Faarzüügnummerè könned bi 00 reschpektyv 000 aafangè, sofèrn diè virt Stell nimmi mit èrè Fungtion belait isch. BLS un diè meischtè anderè Brivatbaanè hèn entwedder Laufnummerè vogää, wo bi 01 aagfangè hèn odder hèn gly diè aaltè Betrièbsnummerè bybhaaltè, um intern mit dè aaltè Nummerè witerschaffè z könnè. Sit öppè 2004 nummeryrt au d SBB iri Drybfaarzüüg ab 001.
Byschpill: Re 460 003–7, virti Lokomotyvè vo dè Seriè Re 460 (diè èrscht hèt d Laufnummerè „000“). Re 465 003–2 isch dõgegè diè dritt Lok vo dèrrè Seriè. SOB BDe 576 048 bis 059, urschprünglich BT 50–53 un SOB 80–87, diè beidè älteschtè SOB-BDe 80 un 81 hèn bi dè Fusion SOB/BT d Laufnummerè 48 un 49 erhaaltè, diè neuerè 54–59, sell entschpricht zimlich gnau dè Abliferigsreièfolg. SOB Re 456 096 isch diè sechst Lokomotyv vo dè Seriè, urschprünglich BT 91–96.
Aawendig sit 2005
Wôrend d Drybfaarzüüg znägscht nõch dè aaltè UIC-Regel durch Verwendig vo dè zweitè Stellè als Uusglychszifferè mit zwölfschtelligè Nummerè vosää worrè sin, welli allerdings nu in Vozeichnis z findè gsi sin, so sin sit öppè 2008 TSI-konformi Nummerè vogää worrè, wo (zmindescht bi dè BLS) diè füüft Zifferè als Uusglychszifferè bruucht hèn. D Uusglychszifferè wörd so berechnet, dass diè zwölfschtelligi und diè sibbèschtelligi Faarzüügnummerè diè glychi Kontrollzifferè hèn.
Byschpill:
Well jetzt alli Drybfaarzüüg è sinnvolli zwölfschtelligi Nummerè erhaaltè müèn, wörred au sear spezièlli Faarzüüg is Sischteem "ybasst", so z. B.
Kanton Plouigneau
Dr Kanton Plouigneau (breton. Kanton Plouigno, frz. Canton de Plouigneau) isch e Kanton im Arrondissement Morlaix im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Plouigneau.
Gmaine
Dr Kanton Plouigneau bstoht us 16 Gmaine:
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Botsorhel, Guerlesquin, Lannéanou, Plouégat-Moysan, Plougonven, Plouigneau (Hauptort) un Le Ponthou.
1608
gstorbe
Datum nit bekannt:
Universidade Tecnológica Federal do Paraná
D Universidade Tecnólogica Federal do Paraná (UTFPR) isch e staatligi brasilianischi Universitet mit Sitz z Curitiba im Bundesstaat Paraná. Grindet woren isch Universitet am 7. Oktober 2005 un het anne 2010 rund 1.393 Professore ghaa. UTFPR isch di grescht tächnisch Universitet z Paraná. Am Hauptstandort z Curitiba un an dr Dependance z Apucarana, z Campo Mourão, z Cornélio Procópio, z Dois Vizinhos, z Francisco Beltrão, z Londrina, z Medianeira, z Pato Branco, z Ponta Grossa un z Toledo studieren iber 20.000 Studänte.
Fakultete
D UTFPR bstoht us acht Fakultete:
You’re My Best Friend
You're My Best Friend isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid John Deacon gschribe worde.
D Ufnaam
Dr Deacon het dr Song für si Frau Veronica Tetzlaff gschriibe. In dr Studioufnaam spiilt er näben em E-Bass e Wurlitzer E-Piano, wo mit sim tüpische Doon s Lied brägt. Bi Live-Ufdritt het dr Freddie Mercury e Flüügel anstatt vom E-Piano brucht. D Pop-Ballade isch in C-Dur gschriibe und verwändet e gmäässigte 4/4 Takt.
Goulven (Finistère)
Goulven (bretonisch Goulc'hen) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Wittenbach SG
Wittebach (amtlech Wittenbach) isch e Gmeind im Kanton Sanggale i dr Schwiiz. Vo doo chunnt de Sales Hueber.
Goulven (Finistère)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Wittenbach SG
Geografii
S Dorf liit nördlig vu dr Stadt Sanggale.
Goulven (Finistère)
Geografi
Goulven lyt an dr Flèche am Atlantik, 72 km vu Quimper un 30 km vu Brest uf ere Hechi zwische 1 m un 66 m iber Normalnull.
Wittenbach SG
Geografii
D Gmeind bstoot us de Derfer Kronbühl, Bruggwaldpark und Hinterberg.
Goulven (Finistère)
Gschicht
Goulven isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1364 as Goulchen (1448 Goulhen, 1630 Goulhan).
Wittenbach SG
Geografii
D Nachbergmeinde sind Roggwil, Bèèrg, Mörschwil, Sanggale, Waldcherch, Gaiserwald und Häggeschwil.
Goulven (Finistère)
Verwaltig
vu Goulven isch. Goulven ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Goulven ghert zem Bretonisch.
Wittenbach SG
Vercheer
Am 3. Oktober 1910 isch d Bodesee-Toggeburg-Baan (BT) mit em Bruggwaudtunnel, wo zumene großi Deil i dr Gmeind Wittebach liit, ufgmacht worde.
Ostfrankenreich
S Ostfrankeriich (latiinisch regnum francorum orientalium), isch s östlige Riich gsi, wo bi dr Deilig vom Fränkische Riich im Johr 843 em Ludwig em Dütsche zuegsproche worden isch. Es isch e Vorläufer vom Heilige Römische Riich gsi.
Gschicht
Mit em Verdrag vo Verdun hai im Johr 843 d Söhn vom Ludwig I. em Fromme, wo 840 gstorbe gsi isch, dr Lothar I., dr Karl II. dr Kahl und dr Ludwig II. dr Dütsch em Kampf um d Macht im Frankeriich en Ändi gmacht und sich in d Herrschaft deilt. Dr Lothar het dr mittleri, dr Karl dr westlig und dr Ludwig dr östlig Deil vom Riich übercho. Scho 870 hai dr Karl und dr Ludwig ihri Riich vergrösseret, wo si im Verdrag vo Meerse s middlere Riich under sich ufdeilt hai. Es het denn immer no d Mögligkeit bestande, ass sich d Deilriich wie früehner under de Merowinger wider under eim Herrscher wurde zum ene Ganze vereinige. Noch em Dod vom letzte ostfränkische Karolinger isch im Jahr 911 dr Konrad I., wo zwar e Frank aber kei Karolinger gsi isch, zum König gwehlt worde. Mit dere Wahl isch ei Band zum Westfränkische Riich zerstört worde. Mit dr Königswahl vom Otto Herzog vo Sachse 936 isch zum erste Mol sit Johrhunderte kei Frank meh Herrscher gsi. 962 isch dr Otto I. denn zum Kaiser krönt worde und me gseht das as s Ändi vom Ostfrankeriich und dr Afang vom Heilige Römische Riich.
St. Johann (Württemberg)
Sãnkt Johãnn (dt. St. Johann) ischt a Gmoe em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 45,7 % Landwirtschaftsfleche, 45,2 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Sãnkt Johãnn gheret d Ortsdoel Bloechschdedda (Bleichstetten), Gächenga (Gächingen), Lõsenga (Lonsingen), Õnaschdedda (Ohnastetten), Upfenga (Upfingen) ond Widenga (Würtingen).
Gschicht
Sãnkt Johãnn ischt entstande am 1. Jenner 1975 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Bleichstetten, Gächingen, Lonsingen, Ohnastetten, Würtingen ond Upfingen. D Gmoe ischt am 1. September 1976 noch em Gaulhof St. Johann gnennt worde.
Upfingen, Ohnastetten ond Würtingen send zom erschte Mol gnennt worde anne 1138, Bleichstetten 1102, Lonsingen 1268 ond Gächingen 1275.
Verwaltong
Sãnkt Johãnn ghert zue koenem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes ischt dr Florian Bauer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Star Wars
Star Wars [] (dt. Krieg der Sterne, wörtlech: Stärnchriege) isch ä Science-Fiction-Sag, wo vom Drehbuechautor, Produzänt und Regisseur George Lucas uusdänkt worde isch. Äs hät aagfange mit em Film Krieg der Sterne (Neu Titel siit 1997: Star Wars: Episode IV - Eine neue Hoffnung). Är isch am 25. Mai 1977 i di amerikanische u am 2. Februar 1978 i di westdüütsche Chinos cho. Dr Film hät sich zu eim Phänomen vo dr hütige Popkultur entwicklet. Füüf wiiteri Filme si gfolgt, sowie ä Reihe vo lizänzierte Büecher, Comic-Hefter, Videospiil, Näbefilm, Fernsehserieä, Spiilzüüg, Koschtüm u angeri Produkt. 2012 si witeri Film aagchündet worde.
Star Wars handlet vom ewige Kampf zwüüsche Guet und Böös. Dä Kampf spiilt „vor langer Zyt“, in ärä „wiit, wiit entfärnte Galaxii“.
Benno Malfèr
Dr Benno Malfèr OSB (* 20. Dezämber 1946 als Christian Malfèr z Boze-Gries; † 28. Augschte 2017 z Boze) isch e Benediktinermönch us em Südtirol gsi. Sid 1991 isch èr dr Apt vom Chloschter Muri-Gries bi Boze gsi.
Dr Malfèr isch z Gries bi Boze ufgwachse und het im Gümnasium vo de Franziskaner z Boze d Matuur gmacht. Ane 1966 isch èr is Chloschter Muri-Gries yträtte, won èr 1971 zum Prieschter gweit worden isch. Z Münche und z Rom het èr Theologii studiert. A der päpschtleche Schuel Sant’Anselmo het èr promoviert, und vo 1981 bis 1991 isch èr a dere Schuel Profässer gsi.
Ane 1991 isch dr Malfèr zum Apt vo Muri und do dermit au zum Prior vo Muri-Gries gwäält worde. Vo 1997 bis 2015 isch èr Abtpräses vo der Schwiizerische Benediktinerkongregation gsi, und vo 2003 bis 2012 het èr d Äbtekomferänz vo Salzburg gleitet.
D Vorsteher vo Muri-Gries gälte jewyls au als Äpt i dr Tradizion vom ehemolige Chloschter Muri im Aargau. Der Apt Benno isch mängmol uf Muri cho und hät dänn amel för e paar Täg au döt gwohnt. Ane 1992 het èr ghulfe d Vereinigung vo de Fründe vo der Chloschterchile vo Muri z gründe.
The Doors (Album)
The Doors isch s Debütalbum vo dr amerikanische Rockband The Doors. Es isch am 4. Januar 1967 uusechoo. S Muusigmagazin Rolling Stone het s uf e 42. Blatz in dr Liste vo dä 500 beste Album vo alle Zite do. Es gältet in dr Rockmuusig as äins vo de iiflussriichste Album.
S Cover vo dr Platte zäigt dr Jim Morrison in ere Groossufnaam, die andere drei Mitgliider vo dr Band stöön vor eme schwarze Hindergrund.
Karl der Kühne
Dr Karl I. dr Küehni (französisch: Charles Ier le Téméraire oder le Hardi, niiderländisch: Karel de Stoute, änglisch: Charles the Bold) (* 10. Novämber 1433 z Dijon; † 5. Januar 1477 bi Nancy) isch Herzog vo Burgund und Luxeburg gsi. Er het us dr burgundische Sitelinie vom französische Königshuus vo de Valois gstammt. Sini Eltere si dr Philipp III. «dr Guet» und d Isabella vo Portugal gsi. Zu Läbzite vo siim Vater het er dr Ditel vom ene Groof vo Charolais drait. Er isch dr berüehmtist und letzt Herzog us em Huus Valois-Burgund.
Är isch eine vo de mächdigste Monarche in Europa gsi, bis er sich mit dr «Niidere Vereinigung», wo die vier Riichsstedt Stroossburg, Basel, Colmar und Schlettstadt, d Fürstbischöf vo Stroossburg und Basel, d Eidgenosseschaft und dr Herzog Siegmund vo Östriich drzue ghört hai, verstritte het. Die hai 1474 e burgundischi Armee in dr Schlacht bi Héricourt vernichtend gschlage. Wo im Johr druf im Karl siini Verbündete, d Ängländer z Calais glandet si, het er se nid understützt, wil er dra gsi isch, Lothringe z underwärfe. Dr französisch König Louis XI. het de Ängländer Gäld zahlt und sich so Friide verschafft. 1476 het dr Karl d Eidgenosseschaft aagriffe. Am 28. Februar 1476 het er Grandson bsetzt und die ganzi Garnison lo ufhänke, d Bärner hai en aber in dr Schlacht bi Grandson churz druf in d Flucht gschlage und si ganzi Ardillerii erbütet. Mit ere neu ufgstellte Armee isch dr Karl uf Murte zoge, wo vo de Bärner bsetzt gsi isch, und het s Stedtli afo belagere. In dr Schlacht bi Murte am 22. Juni 1476 hai d Eidgenosse und ihri Verbündete em Burgunderherzog e vernichtendi Niiderlag bibrocht, si in d Waadt zooge, wo vo de Verbündete vom Karl, de Savoyer beherrscht worden isch und die hai mit ene Friide gschlosse. Im Herbst 1476 isch dr Karl mit ere neue Armee gege s Herzogdum Lothringe zoge. Er het die lothringischi Hauptstadt Nancy afo belagere. Am 5. Januar 1477 isch en Armee vo 8000 eidgenössische Söldner, wo vom Herzog René vo Lothringe aagworbe gsi isch, mit em Ufgebot vo dr «Niidere Vereinigung» bi Nancy achoo und het die burgundischi Armee vernichdet. Dr Karl dr Küehn het in dr Schlacht si Läbe verlore.
Thomas Arnold Hammer
De Thomas Arnold Hammer oder äifach Noldi Hammer (* 31. Juli 1942 z Altstette SG) isch en Schwyzer Gërmanischt, wo Redakter bim Schwyzerischen Idiotikon gsy isch und sich au i de Namedüütig anngaschiert.
Läben und Schaffe
De Hammer isch im Stettli Altstetten im Sanggaller Ryntel uufgwachse, wo syni Familie vo s Mueters Syte sit vilne Gänerazioone s bescht Huus am Platz, de «Frauehoof», gfüert hät. S Gimnaasium hät er im Kolegi Maria Hilf z Schwyz bsuecht. Nachanen isch er a d Uniwërsitëët Züri, zum deet Gërmanischtik, Nordischtik (skandinaavischi Spraache) und Verglychendi Gschicht vo de gërmaanische Sprache studiere; für zwäi Semeschter isch er au z Reykjavík uf Island gsy. Promowiert hät er 1972 bim Stefan Sonderegger mit eren Aarbet über d Oorts- und Fluernämen i synere Häimet.
1971 hät er as Hülfschraft am «Schwyzerischen Idiotikon» aagfange, und 1973 isch er deet i d Redakzioon yträtte. Gröösseri und wichtigeri Wortfamilie, won er im Wöörterbuech abghandlet hät, sind öppe trëffen, drǟi(j)en, trullen, trinken, Tropf/tropfen, dreschen, Drāt, wie, Wĩb, Wãffen, Wagen, Wegg(en), Wǟijen/wǟijen, Wal/welen, walch, Wald, wälsch, Wannen/wannen, wēnig, Wandel, wãr, War I, Wërch/Wërg und Wirt.
Näbetdure isch er Mitgliid gsy vo de beede Kumissioone, wo sich i de Stadt Züri nöii Straassenämen uustänkt und wo im Kanton Züri d Schrybig vo de Fluernäme feschtläit.
2008 isch de Hammer am «Idiotikon» pänsioniert woorde; syn Naachfolger isch de Martin H. Graf. Er hät aber glych für d Redakzioon na bis i s 17i bi de Namenerchlëërigen am Schwyzer Raadio SRF mitgmachet. Drüberuse hät er au as Fachbiraater für s «Sanggaller Namebuech» mitgwürkt und deet all Artikel durekorigiert (abgschlosse 2016), und er isch au Läktor vom «Schwyzer Namebuech» gsy, wo 2012 usechoo isch. Im Momänt schaffet er an ere groosse Gschicht über 550 Jaar «Frauehoof» und de süüdlich Täil vom Stedtli Altstette.
Frank Huttelmeier
De Frank Huttelmeier (* 7. Jänner 1943 z Friburg) isch e ditscher Dialektautor.
Lewe
De Huttelmeier isch z Friburg ufgwachse. Er het langi Johr as Laitende Aagstellte bi de Friburg Energi- un Wasserversorgigs-AG (FEW) gschafft. Sit er in Rente isch, lebt er mit sire ditsch-franzesische Frau Regina Huttelmeier-Ciccione di meischt Zit im Johr im sidfranzesische Tourves.
Anne 2010 het er bim Dialäktwettbewärb „s menschelet“, wu d Muettersproch-Gsellschaft, di Badisch Zytig un de SWR mitenander veraastaltet hän, mit de Verzellgi „D Steuersünder“ de 1. Priis in de Kategori Prosa gwunne. Im nämlige Johr het er e Uuswahl vu Anekdote un autobiografische Verzellige unter em Titel „Mir Alemanne“ im Friburger Lavori-Verlag uusegee. Er schribt zum Deil au uf Markgreflerisch un orientiert si do an de lange Tradition vu de Markgrefler Dialektliteratur. Zum Dialekt in sim erschte Buech „Mir Alemanne“ het er emol gsait: „Sprachlich habe ich mich an dem orientiert, was rheinaufwärts von Freiburg gesprochen wird. Man kann ja einen Schwarzwälder Bauern nicht Freiburgerisch schwätzen lassen, das glaubt einem ja niemand.“ Newe sine Gedicht, Witz un Schnurre uf Alemannisch schribt er au uf Hochditsch. Im Johr 2015 het er e zwait Biechli mit Gschichte unter em Titel „Ich wander us“ vereffentligt.
E mänkmol dritt de Huttelmeier zäme mit em Hans-Peter Burget uf, wu eigene Lieder im Markgräfler Dialekt vordrait.
Beinwil SO
Beibel (amtlich Beinwil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Beibel isch es Dorf mit Einzelhöf ohni Zentrum. Zue dr Gmein ghöre Unter- und Oberbeibel. D Gmeindsflächi umfasst 43,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 53,8 % Wald, 2,3 % Sidligsflächi und 0,7 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Mümliswiu, Ädmischdorf, Erschbel, Mältige und Nunnige im Kanton Soledurn, Bretzwil und Lauwil im Kanton Basel-Landschaft, Schelte im Kanton Bärn und Mervelier und Montsevelier im Kanton Jura.
Gschicht
Beibel isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1147 als Benwilre (1156 Beinwilare, 1174 Benvilare, 1212 Beinwilre, 1219 Beunwilre, 1252 Beinwilr, 1253 Benwilr)
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 2,3 % gläge.
Religion
20,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 70,1 % römisch-katholisch.
Pan (Mond)
Dr Pan (oder Saturn XVIII - 1990S18, 1981S13) isch dr innerscht bekannt Mond vum Planet Saturn. Daift worre isch der Mond uf dr Pan, dr Suhn vum Hermes, Stammvadder vu dr Satyre un Hirte- un Herdegott, wil er as Schäfermond d'Struktur vu dr Saturnringe stabilisiert.
Beinwil SO
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,8 %, CVP 23,9 %, EDU 0,2 %, EVP 0,4 %, FDP 48,2 %, GLP 1,8 %, GP 2,3 %, SP 5,1 %, SVP 16,3 %, Suschtigi 1,1 %.
Pan (Mond)
Entdeckig
Dr Pan isch am 22. August 1990 vum Astronom Mark R. Showalter in dr Saturnringe entdeckt worre, wo er älderi Ufnamme vu dr Rümsonde Voyager 2 vu anno 1981 usgwertet het.
Beinwil SO
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Hans Kübli (Stand 2012).
Pan (Mond)
Bahndate
Dr Pan umchreist dr Saturn uf ere praktisch chreisrunde Bahn in 133.583 km Abstand in 13 Stund un 48 Minüte, wobi d'Bahn gnau in dr Äquatorebeni vum Planet lit. Der Mond lauft in dr Encke-Dailig vum A-Ring um dr Planet. Er isch debi as Schäfermond wirksam un bewirkt mit sinere Gravitation, dass d'Encke-Dailig noochzue fri vu Ringpartikle isch.
Beinwil SO
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,7 % gläge.
Pan (Mond)
Bahndate
D'Existenz vume Mond innerhalb vu dr Encke-Dailig isch scho 1985 vorusgsait worre, noochdem 1980/81 d'Voyagersonde dr Saturn passiert hän. Uf dr Ufnamme hän sich Wellemuschter im Ringsystem zeigt, wo uf gravitativi Störige higwiise hän.
Beinwil SO
Sproch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 311 Iiwohner 97,4 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 1 % Französisch und 1,6 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Beibel ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Pan (Mond)
Bahndate
Showalter un anderi Astronome hän 1986 berechnet, weller Himmelskörper fier die Störige verantwortlich si chännt. Si hän e zilich präzisi Vorhersag iber dem si Bahn un Masse troffe un hän gfolgeret, dass sich numme ei Mond innerhalb vu dr Dailig bewege chännt.
Der Mond isch später innerhalb vu 1° vu dr vorusberechnete Position gfunde worre. Debi sin alli Voyager-2-Photos usgwertet worre, wobi wiiderum middels Computer berechnet worre isch, under wellene Bedingige de Mond uf jedem Bild am beschte erchennbar si müesst.
Dr Pan isch schliesslich uf elf Voyager-Ufnamme sichtbar gsi. Jedi Ufnamme mit ere Uflösig besser wie 50 km pro Pixel het der Mond chlar erchenne lo,
Ufbau un physikalischi Date
Dr Pan besitzt e Durmesser vu numme 20 km. Sini middler Dichti isch mit 0,6 g/cm3 wesentlich gringer als die vu Iis
Lukjaniwka (Browary)
Lukjaniwka (ukràinisch Лук’янівка; ehamààlig uff Rüssisch Лукьяновка) ìsch a Dorf (selo) ìm Rajon Browary ìn dr Oblast Kiew ìm Norda vu dr Ukràina. S’ hàt 678 Iiwoohner (Schtànd: 2020).
Gschìcht
S’ Dorf Łukianow wìrd uff ìm Beauplan siinera „schpeziälla un üssfiahrliga Kàrta vu dr Ukràina“ vum Joohr 1650 ärwäähnt, so wia-n-uff schpeetera-n-Ukrunda.
Àm And vum 17. Joohrhundert ìsch s’ Dorf Tail vum Bsìtz vum Owerscht Rodion Dmitraschko gsìì.
Wahrem Holodomor, em Hungersnoot vu 1932–1933, sìnn 387 Iiwoohner vu Lukjaniwka gschtoorwa.
Beväälkerung un Schprooch
Noh-n-em Zänsüs vu dr Ukràinischa Soziàlischta Sowjetrepüblik vu 1989 sìnn z’ Lukjaniwka 498 Iiwoohner gsìì —295 Fràuija un 203 Manner.
Biim Zänsüs vu 2001 sìnn 849 Iiwoohner gsìì. Doo hann 99,29 Prozant vu da Iiwoohner ukràninisch àls äärschta Müatterschprooch grädd, un 0,71 Prozant rüssisch.
Ànna 2020 hann z’ Lukjaniwka 678 Litt gwohnt.
Kabinett Goppel II
Das Kabinett Goppel II isch vum 5. Dezämber 1966 bis zum 8. Dezämber 1970 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. Bi dr Landdagswahl am 20. Novämber 1966 het d CSU 110 vu dr insgsamt 204 Sitz gwunne un het druf chenne ellai regiere.
Gruppe des Periodensystems
Onder eme Groppe vom Periodesystem verstoht mer i de Chemii jedi Spalte vom Periodesystem. Alli Elemänt vonere Groppe hend di gliich Aazahl vo Valenzelektrone ond hend wäg dem gliichi chemische Eigeschafte. Es ged insgesamt 18 Groppe, acht (Groppe 1, 2 ond 13-18) ghörid zo deHauptgroppe ond zäh (Groppe 3-12) ghörid zo de Näbegroppe. I de Näbegroppe send d'Öbergangsmetall iigorndet. Vo obe noch onde stiigt d'Atommasse vo de Elemänt. D'Elektronegativität nemmt ab, de metallisch Charakter nemmt zue. Mehreri Groppene wärdid zo Blöck zämegfasst.
IUPAC-Konvention
D'Nommerierig vo de Groppe met arabische Zeffere (1 bis 18) folgt ide göltig IUPAC-Konvention (International Union of Pure and Applied Chemistry) ond sett d'Verwändig vo de alt IUPAC-Konvention ond de CAS-Konvention ablöse.
Groppename
Do gwössi Elemänt vonere Groppe ähnlechi chemischi Eigeschafte hend, hend es paar Groppe spezielli Näme.
IUAPC alt
I dere Spalte esch die alt IUPAC-Nommere, wo sech uf das so genannte Langerperiodesystem bezieht, aagäh. S'alte IUPAC-System esch in Amerika verbreitet gsi; A esch för die lengg Siite ond B för die rächt Siite vom Periodesystem gstande.
CAS-Groppebezeichnig
Vom Chemical Abstracts Service (CAS) bis zom Johr 1986 aagwändeti Benennig, wo sech ufs Kurzerperiodensystem bezieht. D'CAS-Groppebezeichnig esch hött no in Europa wiit verbreitet.
De Buechschtabe A stohd done förd Hauptgroppeelemänt ond B förd Näbegroppeelemänt.
Tabälle: D'Groppene vom Periodesystem
Zuesätzlech wärdid wäg de ähnleche chemische Eigeschafte oft au d Lanthanoide, ond d Actinoide als Groppe betrachtet. Bi dene werd sukzessiv s'f-Orbital gföllt.
Die no ned gfondene Elemänt mit de Ordnigszahl 121 bis 138 beldit en Groppe wo Superactinoide gnännt wärdet. Bi dene werd die füüft Schale uufgföllt. All die Elemänt send wahrschinlech sehr instabil ond radioaktiv.
Pädagogische Hochschule Heidelberg
Di Pedagoogisch Hoochschuel Haidelberch isch e bildigswisseschaftligi Hoochschuel z Haidelberch.
Si isch aini vu dr segs Pedagoogische Hoochschuele z Baade-Wiirtebäärg. Di andere sin z Charlsrue, z Fryburg, z Ludisburg, z Waegaade un z Gmend.
Profiil
D PH Haidelberch isch spezialisiert uf Leer, Foorschig un Wissetransfer in dr Bildigswisseschafte, in dr Fachwisseschafte un -didaktike vu dr Unterriichtsfächer vu dr allgmainbildende Schuele, in dr berueflige Bildig, in dr Sunderpedagoogik un in dr Kompetänzfälder Frieji Bildig, Gsundhait, Mediebildig, wisseschaftligi Wyterbildig un Lääbeslangs Leere.
Di leeramtsbezoogene Bachelor- un Master-Stuudiegäng im Primaar- un Sekundaarberaich un in dr Sunderpedagoogik bilde dr Chäärn vu ire Stuudienaagebot. Si gstaltet derzue mit dr Universiteet Haidelberch im Rame vu dr Heidelberg School of Education (HSE) en gmainsame leeramtsbezoogene Masterstuudiegang mit dr Profiil Sekundaarstapfle I un Gimnaasium.
D Hoochschuel bietet e Promozioonsprogramm un poschtgraduaali Qualifikazioone, wie zem Byschpel d Habilitazioon bzw. d Juniorprofessur, aa.
Fakulteete
Di Pedagoogisch Hoochschuel Haidelberch isch in drei Fakulteete mit dääne Inschtitut un Abdailige gliideret:
Fakulteet fir Erzieigs- un Soziaalwisseschafte (Fakultet I):
Fakulteet fir Kultuur- un Gaischteswisseschafte (Fakulteet II):
Fakulteet fir Natuur- un Gsellschaftswisseschafte (Fakulteet III):
Stuudiegäng
Leeramtsbezoogeni Stuudiegäng
Bildigswisseschaftligi Stuudiegäng
Uuswytigsstuudium vu bsundere Uuswytigsfächer un Kontaktstuudie:
Aarbetsstelle un Kompetänzzäntre
Die Yyriichtige sin Dail vu dr Pedagoogische Hoochschuel Haidelberch:
E An-Inschtitut vu dr Pedagoogische Hoochschuel Haidelberch isch d
Voorgschiicht
Voorlaifer vu dr PH Haidelberch sin verschiideni Leererseminaar gsii. Am 8. Augschte 1904 isch in dr „Villa Frieda“ (Bergstraße 70) s Voorseminaar fir mannligi Leerer ufgmacht woore, eerschte Laiter isch dr Ooberlerer Adolf Soiné gsii. Us däm Voorseminaar isch e baar Joor speeter s grooßhärzoogli Leererseminaar woore (Yyweiig am 2. Oktober 1909 in dr Keplerstraße). S Leererseminar isch anne 1932 ufgleest woore. Noch em Änd vum Zweete Wältchrieg isch am 22. Oktoober 1945 z Haidelberch wider e Leererbildigsaastalt ufgmacht woore, wu zwaijeerigi Kiirs fir Abituriänt*ine aabote woore sin. Wu anne 1952 s Land Baade-Wiirttebäärg grindet wooren isch, sin di bishäärige Leererbildigsaastalte landeswyt in „Pedagoogischi Inschtitut“ umgnännt woore.
Grindig vu dr PH Haidelberch am 10. Mai 1962
Im Juuli 1958 het s „Gesetz über die Ausbildung der Volksschullehrer“ z Baade-Wiirttebäärg d Waiche fir d Grindig vu aigeständige Pedagoogische Hoochschuele gstellt woore, wu wisseschaftligi Foorschig un Leer mit dr Aafoorderige vu dr Schuelpraxis het solle verbinde.