cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cheiry
Geografi
Cheiry liit ùf, 12 km südweschtlich va Payerne i de fryybùrgischen Exklave Surpierre im Tal va de Lembe. Zue de Gmiin Cheiry ghööre o d Wyyler Chapelle, Coumin-Dessous ù Coumin-Dessus. Va de Gmiinflechi si 67,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 25 % Waud, 7,1 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Cheiry si Prévondavaux ù Surpierre im Kanton Fryybùrg ù Forel-sur-Lucens, Granges-près-Marnand, Sassel, Combremont-le-Grand ù Combremont-le-Petit im Kanton Waadt.
Gschicht
Cheiry isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1185 aus Chirie (1295 Zeiry, 1668 Cheirier).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 4 % gläge.
Religion
68,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 18,7 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 267 Yywoner 89,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,9 % Tüütsch ù 4 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 2 va de 267 Yywohner ggredt.
Kornwestheim
Kornweschte (dt. Kornwestheim) isch a Stadt z Bade-Wirttebärg. Si isch no Ludisburg un Biedge-Bissenge di drittgrescht Stadt vum Landchreis Ludisburg un bildet zämme mit Ludisburg Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. April 1956 isch Kornweschte ne Großi Chreisstadt.
Geografii
Kornweschte lyt im sidweschtlige Neckerbecki am Oschtrand vum Strohgai im sognännte Lange Feld. Im Stadtgebiet fließt dr Holz- oder Gänsbach no Oschte zum Necker.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Kornweschte (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Meglenge, Ludisburg un Remseck (alli Landchreis Ludisburg) un Stuegert (Stadtchreis)
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Kornweschte bstoht us dr Chärnstadt un em Stadtdeil Pattonville. Dää isch erscht aafangs 1990er Johr Deil vu dr Stadt Kornweschte wore. Urspringli het er zum Baan Aldenge (hite: Remseck) ghert. Anne 1954 isch die Sidlig vu dr US-Armee böue wore. Noch em Abzug vun ene im Summer 1993 het a Zwäckverband s Gländ vum Bund abgchauft un het s uf d Stadt Kornweschte un d Gmei Remseck ufdeilt. Derno isch dr nej Stadtdeil zivil bsidlet wore. Dr weschtli Deil ghert zyterhär zue dr Stadt Kornweschte, dr greßer, erschtli Deil zue dr Stadt Remseck.
In der Chärnstadt Kornweschte unterscheidet mer zem Deil no wyteri Wohngebiet oder Stadtdeilbezeichnige (Oschtstadt, Weschtstadt), wu d Nämme sich im Lauf vu dr Zyt yyburgeret hän. D Gränze sin aber do zmeischt nit gnau feschtgleit. In dr letschte Johr sin im Oschte vu dr Stadt neji Wohn- un Gwärbbiet entstande, in dr Hauptsach uf dr ehmolige Standort vu dr Ludendorff- un dr Wilkin-Kasärne, wu bis aafangs 1990er vu amerikanische Druppen brucht wore sin. Im Weschte vu dr Stadt isch s Salamander-Areal entstande uf Deil vu dr Schuefabrik.
Uf em Biet vu Kornweschte lige di abgangene Ortschaften Hoftstätt, Birglingen, Heiynoltz oewe, Lieberheim un Wihingen. D Wohnblätz Laborierbau, Solitudeallee un Tambour sin anne 1973 ufghobe wore.
Ruumblanig
Kornweschte bildet mit dr nerdlige Nochberstadt Ludisburg a Mittelzäntrum in dr Region Stuegert, s Oberzäntrum vu däre isch d Stadt Stuegert. Zum Mittelberaich Ludisburg/Kornweschte ghere no d Stedt un Gmeine im Side un Oschte vum Landchreis: Affelterbach, Aschberg, Bennenge, Biedge-Bissenge, Erdmeschhosue, Freiberg, Baodmer, Hemmenge, Marbach, Markgrẽänenge, Meglenge, Murr, Oberschtefeld, Bleidelse, Remseck, Schwiewerdenge,Schtõẽne un Tamm.
Verwaltong
Kornweschte ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
D OberSchuldese vo Kornweschte ischt d Ursula Keck.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kornweschte ghert zom Schwäbisch.
Mahabharata
S Mahabharata (Sanskrit, महाभारत, n., „die groossi Gschicht vo de Bharatas“) isch s bekanntiste indische Epos. Mä nimmt aa, ass es zum erste Mol zwüsche 400 v. d. Z. und 400 n. d. Z. ufgschriibe worde isch, aber uf eltere Dradizione basiert. Es umfasst öbbe 100'000 Dobbelvärs.
Dr Inhalt
S Mahabharata isch in achzää Kapitel und äi Appendix iidäilt. Es bestoot us ere Hauptgschicht und hunderte vo Nääbegschichte und chliinere Episode. Grundsätzlig beschäftigt sich s Epos mit alle Theme, wo im Hinduismus wichdig si: mit em Lääbe vo de Gschöpf, mit em Dood und dr Widergeburt, mit Karma und Dharma (Rächtschaffehäit), beschribt Glück und Läid, d Ergäbniss vo de guete und de schlächte Daate, s Opfer, und die verschiidene Zitalter, es beschäftigt sich mit de Götter und überliiferet uralti Hümne.
D Handlig beschribt dr Kampf vo zwäi verwandte Königsfamilie, de Kauravas und de Pandavas, uf em Schlachtfäld z Kurukshetra (nördlig vo Delhi). Es ist seer woorschinlig, ass es sich im Kärn um e historischs Eräignis handlet, e Hufe Inder lueg es as e Daatsach aa. Dr Kampf wird as schrecklge Bruederchrieg daargstellt, wo vili Opfer gforderet het. Er isch au dr dramaturgisch Hindergrund vo dr Bhagavad Gita („Gsang vo Gott“). D Pandavas gwünne d Schlacht, wo si aber e baar Joor spööter e Pilgerräis in d Himalaya mache, stärbe si äine noch em andere bis uf e Yudhishthira, wo as grächt gulte het. E Hündli foot em afo noochlaufe, bis dass er zum Himmelsdoor chunnt. Denn chunnt d Brüefig vom Yudhishthira und er muess sini Liebe under Kwaale in dr Höll go finde. Won er sä gfunde het, ziet er s vor, mit sinere Frau, sine Brüeder und em Hund in dr Höll z bliibe, as ooni die in Himmel z goo. Er verliert druf si menschlig Körper und er merkt, ass das alles nume e Däil vo sinere Brüefig gsi isch.
Weblinks
Text:
Übersetzungen:
Sonstiges:
Leonhardskirche (Basel)
D Lienertskiirche isch en evangelisch-reformierti Kiirche in dr Stadt Baasel. Es isch e gotischi Stadt- und Stiftkiirche und isch em häilige Lienert gweiht. Si stoot in dr Groossbaasler Altstadt am Lienertskiircheblatz. Vom alte Stadtkärn chunnt mä über e langi Stääge uf e Lienertsbärg zur Kiirche, wo uf eme Hügelsporn vom Baasler Westblatoo lit, 17 Meter über em Barfüesserblatz. Si isch Däil vo dr Befestigungsaalaag vom innere Muurering vom 12. Joorhundert gsi, was mä dr riisige Westwand hüt no cha aagsee.
Chronik
Mä wäiss nid, wenn mä mit em Bau von ere St. Lienertskiirche aagfange het. D Arbet an dr dreischiffige romanische Basilika het um s Joor 1080 aagfange und 1118 isch si gweiht worde. Vo däm Bau existiert hüte no d Krypta mit e baar Wandmoolereie us em 12. Joorhundert und Greeber us sällere Zit.
Im Joor 1135 het mä zur Pfarrkiirche en Augustiner-Choorheere-Stift draabaut und s Kloster isch zum ene umfangriiche Geböidkomplex gwaggse.
S Baasler Ärdbeebe vo 1356 het e groosse Däil vo dr Kiirche und vo de Klostergeböid zerstöört. 1360 het mä denn uf de Drümmer vo dr alte Kiirche e hochgotischi Basilika baut. Über d Krypta het mä e flach deckte Langchor und zwäi Kapälle (Mariekapälle, Kapälle vom Häilige Theobald) baut. Nääbedraa het mä e Gloggedurm konstruiert, won e Drätraad din isch.
1481 het mä aagfange d Kiirche in e dreischiffigi gotischi Hallekiirche umzbaue und s Kiircheschiff het e Stärngewölb überchoo. S Baue isch nume langsam vorwärts choo. Es git en Inschrift am ene Pfiiler us em Joor 1492, und denn isch mä nonig fertig gsi. Vo 1487 bis zu sim Dood 1493 isch dr Hans Niesenberger Baumäister gsi. 1496 het dr Baumäister Hans Nussdorf dä Boste übernoo. Erst 1521 het mä an dr Wölbig vom Langhuus afo baue.
D Stadt Baasel het am 31. Januar 1525 s Kloster und d Kiirche kauft. 1529, wo Baasel d Reformazioon iigfüert het, si d Altäär, d Bilder und no vil mee zerstöört worde und d Lienertskiirche isch näben em Münster, dr Peters- und dr Martinskiirche äini vo de vier protestantische Kiirche vo dr Stadt Baasel worde.
D Orgle us em 18. Joorhundert stammt vom Johann Andreas Silbermann.
Dr Loonhoof
Vom Joor 1668 aa isch dr Loonhoof in de ehemoolige Klostergeböid dehäi gsi. Dr Vorsteher über s Bauwääse isch si Diräkter gsi und het dört de Handwärker vo dr Stadt iiri Köön zaalt, und vo doo isch dr Naame vo däm Komplex abgläitet. Um 1821 het d Bolizei d Klostergeböid übernoo, aä umbaut und s stedtische Gfängnis do ufdoo. 1995 het mä e nöis Gfängnis baut, und im Loonhoof si e Hotel, e Restorant, s Muusiginstrumäntmuseum und e Chällertheater, die Baseldytschi Bihni, underbrocht worde.
D Kiirche hüte
Vo de Geböid vom ehemoolige Kloster isch nume no d Friidhoofshalle vo 1450, wo die grad im Norde glääge isch, übrig. In de Joor 1964 bis 1968 het mä archeologischi Undersuechige und e Totalsanierig vo dr Lienertskiirche gmacht.
Hüte finde in dr Kiirche au Konzärt statt. Musiker häi 2009 mitghulfe, s Klangverhalte in dr Krypta z ermiddle.
Schriesheim
Schriesheim (pfälzisch Schriese) isch e Stadt im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Schriesheim lyt an dr Bärgstroß am weschtlige Uusgang vum Schriesheimer Dal us em Odewald am Kanzelbach. Nochbergmaine vu Schriesheim sin Ladenburg, Hirschberg, Weinheim, Heiligkreuzsteinach, Wilhelmsfeld, Heidelberg un Dossenheim. Uf em Ölberg iber dr Stadt lyt d Strahlenburg.
Dr Baan bstoht us 27,5 % Landwirtschaftsflechi, 58,6 % Wald, 13,3 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Schriesheim ghere d Stadtdail Altenbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Kohlhof un em Wohnblatz Röschbacherhof), Schriesheim (mit dr glychnamige Stadt un em Ort „Stammberg, Altersheim“ un Ursenbach (mit em glychnamige Dorf un em Ort Ursenbacherhof).
Gschicht
Schriesheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 764.
Verwaltig
Schriesheim ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
Dr Burgermaischter isch dr Hansjörg Höfer.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Hiri Motu
Entwicklig
D Sproch het sich us dr Handelssproch vu dr Motu, wu in dr Provinz Central läbe, entwicklet. Scho vor dr Kolonialzyt hän d Motu e veraifachti Form vu ihre Sproch brucht uf ihre draditionälle Hiri-Handelsfahrte. Aber bsundersch dur d Roll as Sproch vu dr Kolonialbolizei het sich d Sproch schließli wyt iber s aigetli Stammesbiet uuse uusbraitet.
D Sproch isch au vum Änglisch, vum Tok Pisin un vu Polynesische Sproche us dr Region beyyflusst. Us dr Motu-Sproch stamme aber 90 Brozänt vum Wortschatz.
Großer Heuberg
Dr Haibärg (amtl. Großer Heuberg odr bloß Heuberg) isch a denn bsiedelte Hochfläch uf dr Schwäbischa Alb. Är isch dr heischte ond sid-wäschtlichschte Doal vo dr Schwäbischa Alb. Dr heischt Bärg isch dr Lemberg mit. Sein Nama verdankt dr Haibärg em Hai, wo det doba vo bsonders guater Qualität sei soll ond dees bis huit no s Landschaftsbild uff'm Haibärg prägt.
Hiri Motu
Entwicklig
S git zwee Dialäkt, s Austronesisch Hiri Motu un s Papuanisch Hiri Motu.
Großer Heuberg
Bsiedlong
Sälle Gmoanda keeret zom graußa Haibärg:
Hiri Motu
Hitigi Situation
Hiri Motu het je no Quälle zwische 120 000 un 200 000 Sprächer, v. a. im sidlide Dail vum Land, wu friejer britischi Kolonii gsii isch. D maischte Sprächer bruche d Sproch as Zwoot- un as Verchehrssproch. Muetersprochler git s fascht kaini. Rund segs Brozänt vu dr Bevelkerig chenne d Sproch läsen un schryybe.
Großer Heuberg
Bsiedlong
Kreis Duttlenga: Bärenthal (Bäradal), Böttingen (Bettenga), Bubsheim (Bubsa), Egesheim (Egesa), Gosheim (Gausa), Irndorf, Kolbingen (Kolbenga), Königsheim (Kingsa), Reichenbach am Heuberg (Reichabach), Renquishausen, Wehingen (Wähenga), Mahlstetten (Mohlstetta)
Hiri Motu
Hitigi Situation
Hite wird s Hiri Motu au im Barlament brucht. Im staatlige Radio git s e baar Sändige uf Hiri Motu. As Verchehrssproch verliert s Hiri Motu aber gegeniber em Tok Pisin an Bedytig.
Sprochbyschpel
Dr Aafang vu dr Genesis in Hiri Motu
Großer Heuberg
Bsiedlong
Zollera-Albkrais: Meßstetten (Meschtetta, mit da Oartsdoal Hoaschdetta, Harta, Hossenga, Direnga, Oberdigasa, Ontrdigasa), Nusplingen (Nuschplenga), Obernheim (Oberna)
Dialäkt
Dr Haibärg keert zom schwäbischa Sprochraum. Är leit a dr Grenz zom Niederallemanischa. So sait ma zom Beispiel uf am eschtlicha Haibärg "du hoscht", "Sonna" ond "gsei" während ma em Wäschta "du häscht", "Sunna" ond "gsi" sait.
Gschiicht
Bis afang vom 20. Johrhondert isch dr Haibärg one vo da eermschta Regiona z Deitschland gsei. Mit em Bau vom Lochapass ond dr Haibärgbah hät sich dees genderet. Ee da 1920er Johr häts uf am Haibärg a Wiirtschaftswonder gea, wo vill kleine ond mittelständische Onternehma grendet worra send.
Tristan Tzara
Dr Tristan Tzara, äigentlig Samuel Rosenstock (* 16. April 1896 z Moinești, Rumänie; † 24. Dezämber 1963 z Bariis) isch e rumäänische Schriftsteller und Mitbegründer vom Dadaismus gsi.
Lääbe
1912 het er as Gümnasiast d Zitschrift „Simbolul“ mit Hilf vom Marcel Janco und vom Ion Vinea veröffentligt. Er het 1916 mit em Hans Arp und em Hugo Ball d Zürcher Grubbe vom Dadaismus gründet. Dr Tzara het die erste Dada-Text (under anderem La Première aventure céleste de Monsieur Antipyrine, 1916; Vingt-cinq poèmes, 1918: Sept manifestes Dada, 1924) gschriibe und het bi de Uffüerige im Cabaret Voltaire mitgmacht. Er het s Simultangedicht erfunde, zum Bischbil s Wärk L'Amiral cherche une maison à louer.
1919 isch dr Tzara uf Bariis züüglet und het bi de Aktividäte vom Bariiser Dadaismus mitgmacht, under anderem mit em André Breton, em Philippe Soupault und em Louis Aragon. Die Grubbe het d Öffentlikäit schockiert, wil si brobiert het, d Sproochstruktur usenanderznee. Öbbe um 1930 isch er mee konstruktiv worde, won er sich em Surrealismus zuegwändet het (1931: Essai sur la situation de la poésie, Der approximative Mensch, 1933: L'Antitête, 1935: Grains et issues).
Sis Talänt und sini Aktividäte si vor allem uf d Organisazioon vom Dada grichdet gsi, weniger uf bliibendi künstlerischi Darstellige.
Dr Tristan Tzara isch uf em Cimetière Montparnasse z Bariis begraabe.
Nébing
Nébing (ditsch Nebingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Nébing lijt fìmf Kilometer sìdweschtlich vun Albestroff uf re Heche zwìsche 227 un 296 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Ìm Drissgjehrige Kriej ìsch s Dorf gànz gschlìsse worre.
Verwàltung
vun Nébing ìsch. Nébing ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Nébing ghert zem Lorrain.
Grauspitz
De Grauspitz isch mit 2599 Meter de höchsti Bärg vom Fürstetum Liechtestei. De Doppelgipfel vom Grauspitz bestaht us em Hindergrauspitz (2574 m), au Schwarzhorn gnännt, und em Vordergrauspitz (2599 m). Er ghört zue de Bärggruppe vom Rätikon und liit uf de Gränze zum Schwiizer Kanton Graubünde.
Selena
D Selena Quintanilla-Perez (* 16. April 1971 z Lake Jackson, Texas; † 31. Merz 1995 z Corpus Christi, Texas) isch a US-amerikanischi Schouspiilerin u Sängerin gsi. Si het ihr ersts Album gmacht, wo si zwölfi gsi isch. 1987 isch si be de Tejano Music Awards zur beste Sängere vom Johr gwehlt worde. Si isch vor allem in Länder, wo me Spanisch schwätzt, beliebt gsi. 1995 isch si vo dr Bresidäntin vo ihrem Fanklub, dr Yolanda Saldivar, ermordet worde. Zwei Wuche druf, am 12. April, het dr George W. Bush, wo denn Gouverneur vo Texas gsi isch, ihre Geburtsdag zum "Selena Day" erklärt.
Ihr Läbe isch 1997 in Selena vo Warner Bros. verfilmt worde, mit dr Jennifer Lopez in dr Hauptrolle. Au es Musical het me gschriibe über se, Selena Forever, wo d Veronica Vazquez din d Selena gspiilt het. Im Mirador de la Flor z Corpus Christi, Texas, het men e Statue von ere ufgstellt, wo jede Dag vo Hunderte vo Fans bsuecht wird.
Triosonate
D Triosonate isch äini vo de wichdigste Gattige vo dr Kammermuusig in dr Zit vom Barock vo öbbe 1600 bis 1750 gsi. Es git e Hufe Druck und Nöiuflaage scho us dr früeste Zit wo bewiise, wie beliebt die Gattig gsi isch. Si isch bi de bürgerlige wie au bi de aadlige Muusigliebhaber aber au bi de Virtuose populäär gsi.
Charakterisierig
Am Aafang si d Melodiistimme fast usschliesslig mit Violine, Viole und Zinke (Cornetto) bsetzt worde, im 18. Joohrhundert si hüfig Holzbloosinstrumänt iigsetzt worde. D Bassstimm isch gwöönlig vom ene Dschello, ere Bass-Gambe, eme Fagott, Violone oder Theorbe gspiilt worde. D Harmoniifüerig, wo durch d Bezifferig vorgee worde isch, si as Improwisazioon vom ene Dschembalo, ere Orgle oder Laute interpretiert worde. Au wenn dr Naame vo dr Gattig uf drei Instrum'nt hiiwiist, si mäistens mee as drei Spiiler drbii gsi, und au s zitgenössische Uffüerigsmaterial dütet druf aane, ass au d Melodiistimme äntwääder dur s ganze Stück duure oder nume in Passaasche meerfach bsetzt worde si und d Triosonate so zum Experimentierfäld für s Concerto grosso worde isch, wo gege s Ändi vom 17. Joorhundert ufblüet isch.
Grabeneck-Brunnen
Dr Graabenegg-Brunne isch en öffentlige Brunne uf em Petersblatz uf dr Site vom Petersgraabe in dr Stadt Baasel. Er stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und isch e Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het.
Dr Brunne isch sit 1779 in Betriib. Si Naame het er vom Huus «Zum Graabenegg» überkhoo, wo 1767 baut worde isch.
Dr achteggigi Brunnedroog us Stäi isch äine vo de grösste in dr Stadt. Uf sine Kante het s Blüetemuster. Wisawii vom Brunnestogg het s e chliins Brunnedröögli. Uf em Brunnestogg stoot en Urne mit ere Knospe oobe druf.
Mä kaa im Brunne baade, aber wäge de vile alte Böim zringsume bekunnt er nid vil Sunne üüber.
Fruchtbarkeit
As Fruchtbarkäit oder Fertilität wird im Allgemäinen d Fähigkäit vom ene Organismus, Noochkomme (also Frücht) z haa.
Trélex
Trélex (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Trélex isch e Hufedorf am Jurafueß an dr Stroß Nyon-Saint-Cergue. D Gmaiflechi umfasst 53,7 % landwirtschaftligi Flechi, 32,8 % Wald un 13,5 % Sidligsflechi.
Gschicht
Trélex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1145 as Trailai.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,8 % gläge.
Religion
43,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 24,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,8 %, CVP 11,1 %, FDP 17,2 %, GLP 7,9 %, GP 10,9 %, SP 15,6 %, SVP 21,3 %, Sunschtigi 2,6 %.
Dr Burgermaischter vu Trélex isch dr Antonio Bilardo (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1113 Yywohner 78 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 8,6 % Dytsch, 1,4 % Italienisch un 12 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Victoriasee
Dr Victoriasee (au Viktoriasee, friejer Ukerewesee; Luo: Nam Lolwe; Luganda: Nalubaale; Kinyarwanda: Nyanza) lyt z Oschtafrika un isch Dail vu dr Staate Tansania, Uganda un Kenia.
Är isch dr drittgrescht See vu dr Wält noch em Kaspische Meer un em Obere See un dr zwaitgrescht Sießwassersee vu dr Wält. Dr Victoriasee isch dodermit dr grescht vu Afrika. Är het e Yyzugsbiet vu 193.000 km² un e Oberflechi vu 68.800 km², was uugfehr dr Flechi vu Bayern oder Irland entspricht. An syyne Stade hän anne 2007 rund 30 Millione Mänsche gläbt.
Geografi
Dr See lyt in dr oschtafrikanische Hochebeni. D Flechi vum See daile sich d Staate Tansania (49 % vu dr Seeflechi), Uganda (45 %) un Kenia (6 %). Syy Stadelinie het e Lengi vu 450 km, 1750 km dervu z Tansania, 1150 km z Uganda un 550 km z Kenia.
Derwylscht dr Victoriasee im Weschte vum Kagera-Nil gspyst wird, lyt syy Abfluss im Norde, dr Victoria-Nil. Di grescht Insle isch mit 560 km² Ukerewe vor em Sidstade. Wyti Streckine vu sym Stade wäre vu uusdehnte Papyrussimpf gsuumt.
D Region um dr Victoriasee isch relativ niderschlagsrych un wird mit durschnittli 1015 Millimeter pro Johr aagee. 85 % vum Seewasser chunnt dr Victoriasee vu Niderschleg iber, 15 % vu Zuefliss, u. a. dr Fliss Kagera, Nzoia, Sio un Yala. D Verdunschtig isch hoch un entspricht 85 % vum Wasser, wu us em See abfließt.
Dr Victoriasee isch ärdgschichtlig e ender junge See, syy Alter wird uf weniger wie ai Million Johr gschetzt. Vor 14.700 Johr isch er s erscht Mol ganz uusdrechnet. Zue syyne Zuefliss ghere au dr Pindibo un dr Adabo-Fluss vu Burundi.
Vum natyrlige See zum Stausee
S Stausee-Volume lyt bi 204,8 km³ un syy Gsamt-Volume bi 2760 km³. Syy ehmoligi natyrligi Greßi isch aber dur dr Böu vum Owen-Falls-Damm, wu anne 1954 bi Jinja am Victoria-Nil fertiggstellt woren sich, chinschtlig vergreßeret wore. Wäge däm isch dr natyrlig See un au di friejer e weng nerdlig vum Nordstade glägene Owen- un Ripon Falls vum Wasser vum Stausee – „Victoria Reservoir“ gnännt – iberfluetet wore. D Wasseroberflechi lyt bi Vollstau uf 1134 Meter Hechi, dr See isch no verschidene Aagabe maximal 81 Meter oder 85 Meter dief.
Nodäm anne 2002 Uganda e zwait Wasserchraftwärch in Bedrib gnuu het, isch dr Wasserstand vum See im Johr 2006 uf e Rekorddiefstand chuu, wien er s letscht Mol vor 80 Johr gmässe woren isch.
Dier- un Bflanzewält
Dr Victoriasee wyst e große Arterychtum uf. Näb em Flussbfärd git s im Victoriasee rund 550 verschideni Arte vu Fisch in zwelf Familie un in 28 Gattige. Dergege het s z ganz Europa nume e weng mee wie 200 Sießwasserfischarte. Vor allem git s e Huffe verschideni Buntbarsch (Cichlide), wu gmässe an dr relativ churze Zyt syt dr letschte Uusdricknig e arg hochi Artezahl ufwyse. Dää Arterychtum isch wäge däm e beliebt Forschigsobjäkt vu dr Evolutionsbiologi. Bis 1995 sin iber 400 Buntbarscharte im Victoriasee bschribe wore.
Ökologischi Kataschtrof
In dr 1960er isch dr Nilbarsch (Lates niloticus) as allochthoni Art im Victoriasee aagsidlet wore go ne kommerziäll guet verwärtbare Spysfisch z zichte. No syyre rasante Vermehrig isch dr erwartet Ufschwung vu dr exportorientierte Fischinduschtri chuu, si het aber uf dr andere Syte zuen ere nit erwartete Kataschtrof gfiert, wel dr Nilbarsch fir s Uusstärbe vun eme Großdail vu dr Buntbarscharte mitverantwortli gsii isch un di yyhaimisch Druckefischinduschtri ruiniert het. Hite git s dr Nilbarsch as „Viktoriabarsch“ im internationale Fischhandel. D Hintergrind vu däre Entwicklig thematisiert dr Film Darwin's Nightmare. Dur konsequänte Konsum isch dr Nilbarsch aber wider stark dezimiert wore, doderdur hän di andere Fischarte wider meh Läbesruum.
Dur di dicht Bsidlig an syyne Stade het dr See hite mit massive Umwältbrobläm wie z. B. Verdräckig un Suurstoffmangel z kämpfe. Wäge däm het dr Global Nature Fund dr Victoriasee zum „bedrohte See vum Johr 2005“ ergchlert.
Gschicht
Dr Victoriasee isch anne 1858 vum britische Entdecker John Hanning Speke fir di weschtlig Wält entdeckt un no dr domolige Chenigi vu Großbritannie, Victoria, gnännt wore. 1875 isch dr Sir Henry Morton Stanley uf em See mit eme Schiff graist un jhet e aimol ganz umrundet.
Weblink
zue dr Ökologi
zue dr Fauna
Castaneda
Castaneda isch de Name vo däne Ortschafte:
Castaneda isch de Familiename vo däne Persone:
René Magritte
Dr René François Ghislain Magritte (* 21. Novämber 1898 z Lessines in dr wallonische Brovinz Hennegau, Belgie; † 15. August 1967 z Brüssel) isch e belgische Mooler vom Surrealismus gsi.
Lääbe
Dr René Magritte het zwei Brüeder ghaa, dr Raymond, 1900 geboore, und dr Paul, 1902 uf d Wält choo. 1910 isch d Familie Magrittes uf Châtelet züüglet, wo dr René Magritte im Alter vo zwölfi mit em Moolen und Zäichne aagfange het. Si Mueter het sich im Joor 1912 us umbekannte Gründ s Lääbe gnoo, en Eräignis, wo für dr jungi Magritte traumatisch gsi isch. Druf isch dr Vater mit sine drei Söön uf Charleroi züüglet, ere Industriistadt, wo s Lääbe seer hert gsi isch. Dört isch dr René ufs Gümnasium und het sich in d Wält vo de Fantômas-Romään und vo dr Litratuur vom Robert Louis Stevenson, Edgar Allan Poe, Maurice Leblanc und vom Gaston Leroux zruggzooge.
Dr Magritte het beschlosse, „d Geegeständ nume no mit iire augefellige Detäi z moole“. Erst vo 1926 aa het er festi Verdrääg mit dr Brüssler Galerii „Le Centaure“ ghaa, und het sich usschliesslig uf die künstlerischi Brodukzioon chönne konzentriere. In däm Joor het er Dr verloornigi Dschocki gmoolt, sis erste surrealistische Bild. 1927 het er si ersti Äinzelusstellig in dr Galerii „Le Centaure“ gha mit vorwiegend abstrakte Bilder. Schlüsselbilder us siner ghäimnisvolle „Schwarze Periode“ si die mit groosse schwarze Manne druf. „Dr Maa vom Meer“ oder „D Diebin“ us em Joor 1927 ghööre zu de Wärk, wo vom Filmheld Fantomas inspiriert si. Im gliiche Joor isch er uf Le-Perreux-sur- Marne bi Bariis züüglet, und het dört bis 1930 gläbt. Z Bariis häi en vor allem die metaphüsische Bilder vom Giorgio de Chirico beiidruckt, vor allem s „Lied vo dr Liebi“. Vo 1930 aa isch dr Magritte wider z Brüssel gsi und Middelpunkt vom ene kulturintressierte Kräis vo Fründ. Zu sine Fründ häi dr André Breton, dr Paul Éluard, dr Joan Miró, dr Hans Arp und spööter au dr Salvador Dalí und dr Dräibuechautor Claude Spaak zelt, und däm si Frau Suzanne Spaak, won er bortretiert het. . Er het e baar Wärk in dr Exposition Internationale du Surréalisme ufghängt gha, wo 1938 in dr Galerii Beaux-Arts z Bariis stattgfunde het.
1967 het män em vorgschlaage, meereri vo sine Gmäld as Skulpture lo usfüere. Er het d Entwürf zäichnet, d Gussforme gmacht und d Modäll signiert. Churz druf isch er unerwartet am 15. August 1967 in siner Woonig z Brüssel am Chräbs gstorbe. Dr René Magritte isch uf eme Friidhoof z Brüssel-Schaarbeek begraabe. Si letschts Bild isch nid fertig gmoolt und isch bis zum Dood vo siner Frau 1986 uf dr Staffelei bliibe stoo. Er het sis ganze Lääbe lang e seer bürgerligi Existänz gfüert und und isch kuum us sim Heimetort uuse.
Kornhaus
E Kornhuus isch e Geböid, wo für e Handel und d Laagerig vo Korn brucht worde isch.
Helike (Mond)
D' Helike (Jupiter XLV) isch einer vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Bahndate
Helike umkraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 21.263.000 km in 634 Däg, 18 Stund un 29 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1558 uf. Mit ere Naigig vu 154,773° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond bweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund fu de Bahnaigeschafte wird Helike de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Helike bsitzt ä Durmesser vu etwa 4 km. Ihr Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Si isch vermuetli iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait btrait 18,7m.
Wake
Wake isch es Atoll im Pazifik, wo as Ussepiet zu den USA ghört.
Es lyt im Meer zwüsche Hawaii und de Nördleche Marianeinsle. Es isch en Inslegruppe, wo us drüü Koralleninsle bestoot, wo en Chreis rund um di grossi Lagune umme bilde. Die het e Flechi vo öppe zää Kwadratkilometer. D Insle mache zämezelt e Bodeflechi vo öppe sibe Kwadratkilometer uus. D Hauptinsle isch Wake Island, die andere heisse Peale Island und Wilkes Island.
S Meer mit de Insle ghört zum Naturschutzpiet Pacific Remote Islands Marine National Monument.
Der Spanier Álvaro de Mendaña y Neira het d Insle anne 1568 as erschte Öiropäer entdekt. Wo ane 1796 s änglische Schiff Prince William Henry dörthi cho isch, het men em Atoll wäge däm sim Kapitään, em William Wake, der Name gää, wo sider gilt. 1899 isch d Inslegruppe vo den USA in Psitz gnoo worde, zum druff e Telegrafestazion yzrichte. Im Zwöite Wältchrieg isch der amerikanische Milidärposchte vo de Japaner ane 1941 eroberet un bis 1945 bsetzt worde.
Pommersches Wörterbuch
S Pommersch Werterbuech (dt. Pommersche Wörterbuch, churz PWB) isch e großlandschaftlig Dieläktwerterbuech, wu dr niderdytsch Wortschatz vu dr ehmolige preußische Provinz Pommern (in dr Gränze vu 1936) erfasst, wisseschaftlig bearbeitet un in eme drejbändige Wärch dokumäntiert.
Schāhnāme
Schāhnāme ( / Šāhnāma; au Šāhnāme), s Köönigsbuech (oder au s Buech vo de Köönig), isch s Lääbenswärk vom persische Dichder Abū ʾl-Qāsim Firdausī (940/41-1020); dr Dichder verzelt, er häig 35 Joor drfür brucht. Es gältet as Nazionalepos vo dr persischsproochige Wält und isch äins vo de berüemtiste Wärk vo dr persische Litratuur und dr Wältlitratuur. Es bestoot us fast 60'000 Värs in dr Form vo Distichon und isch mee as dobblet so umfangriich wie im Homer sini Epos und mee as säggsmol so lang wie s Nibelungelied.
Pommersches Wörterbuch
Im Gegesatz zue dr urspinglige Absicht het dr Umfang vum PWB uf eppe d Helfti mieße verringeret wäre. Wäge däm stoht dr dieläktal Allgmeinwortschatz vum 20. Johrhundert im Mittelpunkt vum Inträssi.
Schāhnāme
Dr Inhalt
S Schāhnāme het noch em Firdausī us 62 Saage in 990 Kapitel mit fast 60'000 Värs bestande. D Edizione wo s git verzele 50 Saage und häi e chli mee as 50'000 Värs.
Pommersches Wörterbuch
Gschicht
Anne 1925 het dr Wolfgang Stammler an dr Universitet Greifswald s PWB grindet mit em Ziil, e mehbändig großlandschaftlig Dieläktwerterbuech fir d Provinz Pommern z schaffe.
Derno het e intänsivi Sammeltetigkeit aagfange. As Vorarbete sin zwische 1928 un 1937 e baar Ortsmonografie erschine. 1934 het dr Kurt Mischke di erschte lutgeografisch Charte vu Pommern vereffetligt. S gsamt Wortarchiv isch aber in dr Noochriegswirre verlore gange.
Schāhnāme
Dr Inhalt
D Hauptfigure si dr müthisch Held Rostam, Brinz vo Zabulistan, wo d Gränze vom antike Iran gege sini Find, bsundrigs gege d Turaner verdäidigt het, und d Köönig, wo in de verschiidene Saage von ene verzelt wird. S Schāhnāme isch nit nume e beiidruckends Dänggmol vo dr persische Dichtkunst, sondern au e Stück Gschichtsschriibig, wil dr Firdausī din ufschribt, was är und sini Zitgenosse as d Gschicht vom Iran aagluegt häi.
Pommersches Wörterbuch
Gschicht
Diräkt derno sin aber neji Erhebige aagfage wore unter dr Leitig vum Hans-Friedrich Rosenfeld. Fir s ehmolig Hinterpommern isch doderbyy numme no d Megligkeit bstande, Vertribeni z befroge. anne 1948 het d Dytsch Akademii vu dr Wisseschafte z Berlin s PWB ibernuu. Anne 1968 het an dr Dytsche Akademii vu dr Wisseschafte z Berlin di sognännt Akademiireform aagfange. Ziil isch es doderby gsi, di wisseschaftspolitische Grundsätz vu dr SED an dr Akademii. D Dieläktwerterbiecher sin derby vu Aafang aa in s Visier vu dr SED-Kritik grote, un mer het im Bezug uf die Forschige feschtgstellt, ass si ''„für die sozialistische Gesellschaft irrelevante Fragestellungen der bürgerlichen Wissenschaften des 19. Jahrhunderts aufarbeiten“''. S Pommersch Werterbuech in derno anne 1969 yygstellt wore. Angaschierti Lyt hen aber s Quällematerial au nochane wyter usboue.
Erscht im Johr 1992 het wider e neji Arbetsstell bi dr Sächsische Akademii vu dr Wisseschafte z Leipzig chenne yygrichtet wäre. Syt 1999 ghert s PWB zue dr Ernst-Moritz-Arndt-Universitet z Greifswald. D Rusgeberi isch syt 1992 d Renate Herrmann-Winter, syt 2007 zämme mit em Matthias Vollmer.
Schāhnāme
Dr Inhalt
S Epos foot in dr Zit vo de Urköönig aa, wo sich die menschligi Zivilisazioon rasch entwigglet het. Mit dr vierte Saag foot e Gschicht mit Mord und Chrieg aa. Au wo dr Zarathustra si nöiji Religion het afo verkünde, isch druf e Chrieg usbroche, wo dr Esfandiyar, dr Soon vom Köönig Goschtasp, für die nöi Religion kämpft het. Wo si Vater em Esfandiyar befiilt, dr Rostam go fange, schiesst em dä e Pfiil ins Aug und döödet en, und das, wil wo dr Esfandiyar e Baad gnoo het won en sött unverwundbar mache, bim Baade d Auge zuedoo het. Dr Rostam sälber chunnt bald druf au um. Denn chömme Gschichte vom Alexander em Groosse und vo de Sassanide bis zum Undergang vom Perserriich in dr Schlacht vo Kadesia.
Pommersches Wörterbuch
Quällen un Matrialgrundlag
S Wortarchiv vum PWB umfasst ca. 1.100.000 alfabetisch gordneti Belegzetel, wu vor allem uf umfangryychi Frogelischte un Literaturexzerpte berueje.
Publikationsstand
Der erscht Band (A–K) isch vo 1997 bis 2016 gschribe wore. Vom zwaite Band sin bis jetz (2022) elf Liferigen usechoo (Striepwark – utfrågen).
Hallenbad Rialto
S Hallebaad Rialto isch en öffentligs Hallebaad an dr Birsigstrooss 60 / Viaduktstrooss 43–45 in dr Stadt Baasel. Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het. S Hallebaad wird vom Erzieigsdepartemänt vom Kanton Baasel-Stadt verwaltet.
Iirichdige
Im Hallebaad het s e Schwümmbeggi, wo 10 uf 25 Meter grooss und zwüsche 1,4 und 3,6 Meter dief isch mit eme Sprungbrätt, und e Beedli zum Schwümme leere. Es biete au Wellnessdienst aa wien e Whirlpool, e Biosauna, e Solarium oder e Sunneterrasse. Für Sportler het s Kraftgräät, Dischdennis und anders.
S Geböid
S Rialto isch vo 1932 bis 1934 vo de Archidekte Emil Bercher und Eugen Tamm baut worde und isch vo dusse ganz mit wisse Blättli verkläidet. Dr Bau het s Thema vo dr Baadfunkzioon ufgriffe, wo Hügiene, Sport und Erhoolig verbindet. Zu sällere Zit isch das vil diskutiert worde.
S Geböid bestoot us drei Baukörper, und das isch d Folg vo Zwäck und Topografii. Unde isch dr Soggel mit dr wite, stützefreije Schwümmhalle, im Middelstück oobedraa, wo mit em Wiadukt verbunde isch, e Restorant und anderi Iirichdige und zooberst uf drei Stöck e Woonblock.
Nils Feigenwinter
De Nils Feigenwinter, i de Mundart Figewinter (* 24. Juni 2000), isch e junge Schwizer Medieundernähmer und ehemalige Chindermoderator.
Läbe
De Figewinter isch vo 2010 bis 2013 für s Schwizer Radio und Färnseh bim Chinderprogramm Zambo im Isatz gsi. Debi het er churzi Sändige moderiert und spöter au sälber Biträg produziert, wo unter anderem uf SRF zwei zeigt worde sind. Mit 13 Johr het er s Webradio DieFreezer gründet, wo über zäh Jugendlichi us dr ganze Schwiz Radiosändige gstaltet händ.
Er wohnt z Büüre und het s Gymnasium z Lieschtel bsuecht, mit em Schwärpunkt uf Wirtschaft. An dr Frankfurter Buechmäss 2018 isch er mit em Young Talent-Award uszeichnet worde.
Bruefliche Wärdegang
Im August 2015 het de Nils Figewinter denn s einzige Online-Magazin i de Schwiz mitgründet, wo vo und für Jugendlichi gmacht wird. D Websyte Tize.ch erreicht monatlich knapp 15 Tuusig Jugendlichi und jungi Erwachseni. De Figewinter het im ene Interview uf em Radiosender SRF 3 gseit, dass er Tize i Zuekunft zum ene Mediehus usbaue möcht, wo näb eme Magazin au no es Musig-Label und es Filmstudio umfasst. Am 8. Dezember 2017 hät de Nils Figewinter sin Poschte als Leiter em 16-jährige Tristan Scherer abgee und bi Alas Entertainment de Poste vom CEO übernoh. Alas Entertainment entwicklet Chinder- und Jugendunterhaltig und kümmeret sich um Lizenze vo Chinder- und Jugendbrands.
Nach sinere Matura isch de Figewinter hüt witerhin in unterschidlichsti Medieprojäkt involviert, unter anderem im Europa-Park z Rust.
Im Johr 2020 verloht de Figewinter sini Astellig im Europa-Park, zum als Gschäftsfüerer vo Bling Card z Berlin chöne schaffe.
Chénens
Chénens (patois [a tsɛ̃ˈnɛ̃]; tüütsch Geiningen) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Chénens liit ùf, 14 km südweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im Tal va de Glâne. Zue de Gmiin Chénens ghöört o de Wyyler Les Essinges. Va de Gmiinflechi si 68,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 22,7 % Waud ù 8,6 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Chénens si La Brillaz, Autigny, Villorsonnens ù La Folliaz.
Gschicht
Chénens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1138 aus Cheineis (1143 Cheinens, 1214 Chinins, 1215Cheneins; 1449 Geiningen).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11,9 % gläge.
Religion
86,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,3 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 554 Yywoner 93,9 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,8 % Tüütsch ù 2,3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 13 va de 554 Yywohner ggredt.
Huahine
Huahine isch en Atoll im Pazifische Ozean und ghört zu de Gsellschaftsinsle, eim vo de fümf Archipel vo Franzöösisch_Polynesie. Es isch s östligste Atoll vo dr Grubbe vo de Insle under em Wind.
Geografii
Huahine lit öbbe 175 Kilometer nordwestlig vo Tahiti, wo die grösst Insle vo Franzöösisch-Polynesie isch, und öbbe 50 km östlig vo Raiatea. S Atoll bestoot vor allem us zwäi zentrale Vulkaninsle, wo nume dur e seer schmaale und säichte Kanal vonenander drennt si: Die gröösseri häisst Huahine Nui und die chliineri Huahine Iti. Die Landflechi vo de Insle isch öbbe 74 km². Die höggsti Erheebig uf Huahine Iti isch 460 m über em Meer, uf Huhine Nui isch s dr Mont Turi, wo 669 Meter hooch isch.
Gschicht
Die franzöösischi Kolonialmacht het d Insle über em Wind mit Tahiti in de 1880er Joor übernoo, d Insle under em Wind erst im Joorzäänt druf. S Köönigriich vo Huahine und Maia'o, wo bis denn unabhängig gsi isch, isch erst 1895 annektiert und Däil vom hütige Franzöösisch-Polynesie worde.
D Bevölkerig
Huahine het 5'999 Iiwooner (Stand: August 2007) und isch e Gmäind (frz. commune) in de Gsellschaftsinsle. Dr Hauptort vo dr Gmäind und dr grösst Ort uf dr Insle isch Fare an dr Nordküste vo Huahine Nui. Dört in dr Nööchi isch dr Flughaafe Huahine-Fare.
Wirtschaft
D Insulaner bedriibe Ackerbau und Fischfang. Zu de landwirtschaftlige Brodukt ghööre Vanille, verschiideni Melonesorten und Kopra.
Dr Turismus isch isch au e bed[tende Wirtschaftszwiig.
Lörrach-Hauingen
Wappe
Mitti vom 19. Johrhundert hät die dörtmols selbständigi Gmeind e Wappe ygfiehrt mit de Beschrybig in gspaltenem Schild vorne in Gold e rote Schrägbalke, hinde in Blau e silberni Haue (=Hacke). D Hacke hät "Bewegig" ins Wappe bringe solle, de badisch Schrägbalke erinnert dra, dass Hauinge mol zu de Markgrafschaft Bade-Durlach ghört hät. D Wappéfarbe sin uff Vorschlag vom Generallandesarchiv 1905 festglegt worde.
S Ehrémol z Hauinge
Ihre 63 gfallene und 9 vermisste Soldate vom erschte Weltkrieg hän d Hauinger 1921 e würdigs Denkmol uss rotem Sandstei gwidmet mit de Wort zum ehrenden Gedenken unserer im Kriege Gefallenen. Noch de Nyderlag im zweite Weltkrieg hät mer 1952 zwei neui Sandstei dezüe do und hät d Nämme vo de Vermisste und Dote anégschrybe, dryber stoht ''Lasst euch das Schweigen gefallen. Lasst euch gefallen den wortlosen Dank der Lebenden''.
Gwerbegebiet Entébad
Sell Gebiet mit Klei- und Mittelbetrieb lígt südöstlich vo Hauinge, deilwís au uff Brombacher Bode. S ganzé Gebiet isch 11,65 ha groß. 27 Firme mit 483 Beschäftigte bruche dodemit fast s ganzé Gebiet. 1983 hät mer mit de Planig agfange, s erschté Richtfest vo me Betrieb isch 1986 gsi.
Concepción (Chile)
Concepción, offiziäll La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo, isch e Stadt in dr Region Biobío z Chile mit 212.000 Yywohner (Stand: 2005).
Näbe dr Hauptstadt Santiago de Chile bildet Concepción s Zäntrum vu aire vu dr wichtigschte Agglomeratione vum Land. Di gsamt Agglomeration het 936.100 Yywohner (Stand: 2004) un giltet no Santiago as zwaitwichtigscht Wirtschaftszäntrum vu Chile.
Geografii
Concepción lyt rund 500 Kilometer sidli vu Santiago am Fluss Bío-Bío, wu do 1,8 Kilometer brait isch, churz vor dää in dr Pazifik mindet. Hafestadt, un glyychzytig Marinebasis, isch s benochbert Talcahuano.
Gschicht
Concepción isch anne 1550 am Blatz vu dr hitige benochberte Hafestadt Penco vum Pedro de Valdivia grindet wore.
1947 isch dr Campus Concepción grindet worde, wo denn 1988 d Universität Bío-Bío drus worden isch.
29. August
Dr '''29. Augschte''' isch dr 241. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 242. in Schaltjohr), dodermit blybe no 124 Däg bis zum Änd vum Johr.
Gottesmord
D Usdrück Gottesmord (griech. theoktonia, lat. deizid) und Gottesmörder (au Christusmörder, Häilandsmörder) bezäichne in dr Gschicht vom Christedum en aagääbligi Kollektivschuld vo de Juude an dr Chrüzigung vom Jesus vo Nazaret, wo as dr Soon vo Gott aagluegt wird. Dr Begriff isch im Joor 160 entstande, wo dr Bischof Melito vo Sardes gsäit häig: „Gott isch ermordet worde.“
Dä Schuldvorwurf isch e zentrals Stereotüp vom christlige Antijudaismus. D Chille het mit em sit em 2. Joorhundert die religiösi „Verwärfig“ und „Enterbig“ vom Juudedum begründet (Substituzionstheologii) und die soziali Diskriminierig, Underdrückig und Verfolgig vo jüdische Minderhäite im Middelalter und in dr früeje Nöizit grächtfertiget. S Bild vo de Juude as „Volk vo de Gottesmörder“, wo in dr Volksfrömmikäit verankeret gsi isch, het wääsentlig drzue biidräit, ass d Juudefindlikäit e „kulturelle Kod“ in dr Gschicht vo Öiropa worde isch. Der Vorwurf vom Gottesmord het au dr modärn Antisemitismus begünstiget, wo sit öbbe 1860 entstande isch, und het zu „akute Forme vo dr Komplizeschaft“ vo de Groosschille mit dr nazionalsozialistische Juudeverfolgig biidräit so dass es mööglig worde isch, ass dr Holocaust vor allem vo christlig daufte Dääter usgfüert worde isch.
D Chille häi das und anderi antijudaistischi Stereotüp noch 1945 langsam offiziell as Irrdum und Schuld anerkennt und häi sich drvo entfärnt.
Rückholz
Rück (amtlich Rückholz) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Rück leit eschtlich vo dr Wertach im Seeland am Fuaß vo dr Allgaier Alpe. Vo dr Gmarkung sin 24,8 % Landwirtschaftsfleche, 37,7 % Wald, 3,9 % Sidlungsfleche un 33,6 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Rück gheret d Derfer Eiterberg und Holzleuten, d Weiler Batzengschwenden, Goldhasen, Guggenmoosen, Höhen, Holz, Luimoos, Schönewald, Schwalten, Seeleuten, Treffisried und Trollen und d Gheft Fischhaus, Hirschbühl, Hollen, Kessa, Lerchegg, Luimoosmühle, Oberprost, Otten, Prestle, Schloßhof, Schwaltenmühle, Sommer, Stadels, Stelle und Unterprost.
Gschicht
Rück hot seit 1474 zum Kloschter Sankt Mang Füessa ghert un isch mit em Reichsdeputationshauptschluss 1803 an d Firschte Oettingen-Wallerstein un 1806 mir dr Rheibundakte 1806 zum Kenigreich Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 0,6 % gleage.
Dialekt
Dr Dialekt vo Rück ghert zum Oschtschwäbisch.
Sahara
D Sahara isch mit nyyn Millione Quadratkilometer di grescht Druckewieschti vu dr Ärd. Des entspricht uufgehr dr Greßi vu dr gsamte USA oder dr 26-fache Greßi vu Dytschland. Si goht vu dr afrikanische Atlantikkischte bis zue dr Kischte vum Rote Meer un bildet e Trapez mit ere Uusdehnig vu 4500 bis 5500 Kilometer in Wescht-Oscht- un 1500 bis 2000 Kilometer in Nord-Sid-Richtig. Si ghert zue dr Wändechraiswieschtine.
D Sahara isch zem greschte Dail e Staiwieschti oder Felswieschti (Hammada), oder au e Chiis- bzw. Grellwieschti (Seri]). Di bekannt Sandwieschti (Erg) macht mit rund 20 Brozänt nume ne chlainere Dail vu dr Sahara uus.
Etymologi
In dr altägyptische Sproch het d Sahara dr Name „dscheret“ („Wieschti“) ghaa; in dr arabische Sproch widergee mit fir „Wieschti“. D Tuareg nänne d Sandwieschti in dr sidlige Sahara Ténéré, was ibersetzt „Land dert dusse“ oder au „Wieschti“ haißt. Im Arabische wird d Sahara wäge däm gnauer, „di (seli) groß Wieschti“ gnännt. Zem Dail findet mer au dr Name, „Meer ohni Wasser“ (vgl. Sahel fir „Stade“).
D antike Remer hän s Land sidlig vu Karthago Terra Deserta uubwohntes/verlosse Land gnännt. Im Mittelalter het mer dr Sahara aifach Großi Wieschti gsait. Erscht im 19. Johrhundert het sich dr Name Sahara duregsetzt.
Estienne Roger
Dr Estienne Roger, är het si Naame sälber vilmol Étienne Roger gschriibe (* 1665 oder 1666 z Caen, Frankriich; † 7. Juli 1722 z Amsterdam) isch e franzöösisch-niiderländische Drucker und Verleger gsi.
Sahara
Lag
D Sahara lyt im Norde vu Afrika un goht vu dr Atlantikkischte bis zue dr Kischte vum Rote Meer. Z Ägypte wird si dur d Flussoase vum Nil unterbroche. Im Norde lyt dr Maghreb (Marokko, Algerie, Tunesie un Libye), im Side lyt d Sahelzone. Saharastaate sin (ganz oder dailwys): Ägypte, Libye, Mali, Niger, Tschad, Sudan, Mauretanie, Weschtsahara, Marokko, Algerie un Tunesie.
Geologi
Forscher schließe us dr Lag vu unterschidlige Gstaischichte, dass sich in däre Wieschti im Lauf vu mehrere Johrmillione mehfach druckeni un fychti Phase abgwäslet hän. Dur Datierige vu Fossilie in Bodenprobe us em Tschahdbecki isch dr Noowys glunge, dass d Sahara scho vor sibe Millione Johr zmindescht zytwys e Wieschti gsii isch. Unter däne analysierte Bodeschichte sin ai no mee un elteri Sandstaischichte gfunde wore, wu nume dur Windverwaajige unter Wieschtebedingige hän chenne entstoh. In dr Pluvialzyte isch d Sahara wasserrycher un grien gsii, wie au e Huffe Felsmolereie us dr spetere Periode un d Druckeflussbette (Wadi) bewyse, wu vu dr Gebirg uusgehn un bis zue d 1000 km lang sin. Neischti Forschige vu dr Universitet vu Illinois z Chicago vu anne 2004 hän ergee, dass s Grundwasser unter Ägypte un Libye bis zue aire Million Johr alt isch. S fließt langsam in eme unterirdische Syschtem vu Nubie uus mit ere Gschwindigkait vu ain bis zwee Meter pro Johr nordzues.
Estienne Roger
Lääbe und Wärk
Wo s Edikt vo Nantes 1685 ufghoobe worde isch, isch d Familie vom Roger, wo Hugenotte gsi si, uf Amsterdam gflüchdet. Dört het dr Roger s Druckerhandwärk gleert.
Sahara
Geologi
D Wieschti lyt im Subtropische Hochdruckgirtel, si isch also ne Wändechraiswieschti. Wel di nidsigändige Luftbewegige fir e Wulkenuflesig sorge, git s e uughindereti Yy- un Uusstrahlig vu Liecht un Wermistrahlig.
Estienne Roger
Lääbe und Wärk
As Verleeger het er sich uf Gschichtsbüecher, Grammatike, Lexika und vor allem Musikalie konzentriert. Zwüsche 1696 und 1722 het er under anderem Wärk vom Albicastro, Albinoni, Bassani, Bonporti, Caldara, Corelli, Pepusch, Scarlatti, Somis, Torelli, Valentini, Veracini und Vivaldi uusegee.
Sahara
Geologi
In dr Sahara het s e baar Gebirgschette, wie zem Byschpel s Hoggargebirg un s Tibestigebirg. Di hegscht Hebig isch dr Emi Koussi im Tibesti mit 3415 m ü. NN. S git au ne baar großi Meteoritenyyschlagkrater in dr Sahara. Dr grescht bishör gfunde Krater isch dr Kebira-Krater mit eme Durmässer vu 31 km.
Klima
S Klima isch arg drucke un haiß. Zmaischt waait s ganz Johr dr Passat, wu wenig Niderschlag bringt. Dr ainzig Duurfluss isch dr Nil. Di extreme Tämperaturschwankige vu am Dag bis zue 60 °C – znacht bis zue 30 °C weniger – drage u. a. zue dr Wieschtebildig byy. Im Winter cha mer znacht bis zue −10 °C mässe. Di durschnittlige Niderschlagsmängine in dr Sahara lige bi rund 45,5 mm. In mänke Johr rägnets aber gar nit. Dr Yyfluss vu dr Sahara uf as global Klima isch nume dailwys gchlert. Vor allem dr Staub us dr Sahara sich schynts näbe Vulkanuusbrich e wichtigi Quälle vu Aerosol, wu s Wätter un s Klima beyyflusse.
Bodeschetz
In dr Sahara findet mer au wichtigi Bodeschetz. In dr algerische un libysche Sahara sin großi Ärdel- un Ärdgasfälder entdeckt wore. Anderi Bodeschetz sin: Salz, Chohle, Chupfer, Gold, Mangan, Yyse, Uran, Blei, Wolfram, Titan, Zinn un Phosphat.
Bevelkerig
Di gring yyhaimisch Bevelkerig bstoht in dr Hauptsach us Araber, Berber unMaure. Dernäbe git s chlaini Gruppe wie d Tubu (au Tibbu) un Tuareg. Näbe dr Viihaltig isch bis zum 19. Johrhundert dr Transsaharahandel e wichtigi Läbesgrundlag fir die Bevelkerigsgruppe gsii, wu au as Yalla bekannt sin.