cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sueskanal
Bewässerigskanaal bi Serapeum
Bi Serapeum unterquert èn Bewässerigskanaal dè Sueskanaal in èm Düker.
Ahmed-Hamdi-Dunnel
Dè Ahmed-Hamdi-Dunnel, èn Strõßèdunnel unter m Sueskanaal mit je einèrè Faarschpur, isch urschprünglich 1983 eröffnet worrè. Bald denõch hèn sich Undichtikeitè zeigt, wo umfangrychi Renovyrigsarbètè erfordert hèn, wo vo 1992 bis 1995 mit Unterschtützig vo Japan uusgfüürt worrè isch. Dè Dunnel stellt è Vobindig zwischè Kairo un dè Halbinslè Sinai hèr, lyt 17 km nördlich vo Sues un isch 1704 m lang sowiè 42 m düèf.
Freileitigschrützig
È 500-kV-Freileitig chrützt sit 1998 dè Sueskanaal uugfähr acht Kilometèr nördlich vo Port Taufiq (luèg au: Freileitigschrützig vom Sueskanaal). Well è Durchfaartshöchi vo 152 m gforderet worrè isch, hèn diè für selli Leitig vowendetè Maschtè 226 m hoch sy müèsè. Beidi Maschtè sin mit vir Traversè uusgschtattet worrè, drei Traversè für d Leitèrseil und è Zuèsatztraversè zum Abfangè vo abbèkeiendè Leiterseil im Fall von èm Isolatorèbruch.
Kanaalbauwärch im Altè Ägyptè
Schu im Altè Ägyptè isch dè Bubastis-Kanaal (au als Ismailia-Kanaal benamst) aaglait worrè, hèt abber nit s Mittelmeer mit èm Rotè Meer diräkt vobundè, defür abber s Nildelta übber s Wadi Tumilat un dè Timsah-See zum Rotè Meer.
Eher unwohrschynlich isch, dass sellè Kanaal scho im Mittlerè Rych vom Pharao Sesostris I. odder Sesostris III. odder im Neuè Rych vom Sethos I. odder Ramses II. baut worrè isch.
Sicher schynt abber, dass Necho II. (610 bis 595 v. Chr.) èn Kanaal vo Bubastis im öschtlichè Nildelta (èm hütigè Zagazig) durch s Wadi Tumilat baut hèt, sebbè abber nit hèt könnè fertigschtellè. Dè Perserkönnig Dareios I. (521 bis 486 v. Chr.) hèt d Vobindig zum Rotè Meer etablyrt un sell mit vir am Ufer vo sim Kanaalbau uffgschtelltè Stelè dokumentyrt. Unter dè Ptolemäer isch dè Kanaal mit deilwys anderer Streggèfüürig erneuerèt worrè, isch abaer zu dè Zitè vo dè Kleopatra widder voschlammt resp. vosandet.
Kaiser Trajan (98 bis 117 n. Chr.) hèt um 100 n. Chr. èn Vobindigskanaal vo Kairo zum Bubastis-Kanaal baut un sellè erneuerèt. Selli au vo sinè Nãchfolger unterhaaltene Kanaal schynt längeri Zit im Handel mit èm Südè un Oschtè benutzt worrè z sy.
Nõchdem d Araber Ägyptè eroberèt hèn, hèt dè Amr ibn al-As, èn Feldherr vom Mohammed, wo vo 641 bis 644 n. Chr. z Ägyptè gherrscht hèt, dè Kanaal widder herschtellè lõ, um diè arabischè Stättè mit Frucht z vosorgè un als Transportwäg für d Pilger. Al-Mansur, dè zweite abbasidische Kalif, soll abber 770 d Schlièßig vom Kanaals als Maßnaam gegè sini Feind z Medina befoolè haa.
Denõch isch dè Kanaal, wo vo Kairo bis Sues übber 200 km lang isch, nit widder hèrgschtellt worrè, wem mer devô absièt, dass è Deilschtreggi im 19. Johrhundert für dè Bau vom Süèsswasserkanaal (s.o.) vowendet worrè isch.
Idee un Vomessig
Èn Kanaal durch dè Isthmus vo Sues mit sinè flachè Büggele, Marschseè un Salzsänkè isch soz'sägè vo dè Natur vorzeichnèt. Deshalb isch diè Idee vom Kanaalbau durch diè Johrhunderte lebendig blibbè. D Venezianer hèn 1504 dè Osmanè èn Kanaalbau vorgschlagè, un diè Osmanè hèn irersits immer widder drübber nôdenkt. Gottfried Wilhelm Leibniz hèt 1671 in sellèm Sinn a dè Ludwig XIV. gschribbè. Aber diè Befürchtigè, dass es Rote Meer höcher lyt als es Mittelmeer un dass d Meeresschtrömig vor èm Delta èn Kanaal bald widder mit Nilschlamm voschtopfè würd, hèn d Uusfüürig vo dè Idee vohinderèt, nit zletscht au diè Übberlegig, dass èn Durchschtich nit nu dè eignè Interessè dienè würd, sondern au unerwünschti Erlychterungè für anderi Mächt bringè könnt.
Napoléon Bonaparte hèt diè Idee widder uffgriffè, um dè britische Handel mit Indiè z schtörè. Diè bi sinerè Ägyptischè Expedition 1799 vo Jacques-Marie Le Père unter schwirigè Umschtänd durrègfüürtè Vermessigè vom Isthmus sin abber zum falschè Ergebnis cho, dass es Rote Meer rund nüü Metèr höcher lige als es Mittelmeer.
Sell isch zwar aazwyflet worrè, abber erscht diè vo dè 1846 gründetè Société d'Études du Canal de Suez voaalasstè Arbètè, bsunders diè vum Paul-Adrien Bourdaloue erschtellti Vomessig un diè vom Alois Negrelli durrègfüürtè Untersuchigè, hèn sellèn Irrtum endgültig richtig gschtellt. Unabhängig devô hèt öppè zu dè glychè Zit dè i dè staatlichè ägyptischè Bauvowaltig tätige Franzos Linant de Bellefonds dè Isthmus erforscht un Übberlegigè übber èn Kanaalbau durrèblaant.
Lesseps kriègt Konzessionè zum Kanaalbau
Dè französische Jurischt un Diplomat Ferdinand de Lesseps hèt sich wòrend sinèrè Diènschtjohr z Alexandria un Kairo mit dè Ideè von èm Kanaal zwar befasst, si abber nit witer vofolgt. Als er im Alter vo 55 Johr schu im (unfreiwilligè) Ruheschtand gsi isch, hèt mo dè Muhammad Said, mit dèmm er uss jungè Johr befründet gsi isch, zum ägyptischè Vizekönig bschtellt. Lesseps hèt gratulyrt, isch sofort nõch Ägypten ygladè worrè un hèt dè Said nõch kurzer Zit so für diè Idee begeischterè kännè, dass Lesseps am 30. Novembèr 1854 è erschti Konzession für dè Bau vom Sueskanaal durch diè vo ihm zu gründendi Compagnie universelle du canal maritime de Suez erhaaltè hèt, wo aaschlièßend dè Kanaal wòrend dè nägschstè 99 Johr betrybè hèt söllè. D Konzession hèt allerdings nõ vo dè Hochè Pfortè z Konschtantinope gnemiget wörrè müèsè.
Großbritanniè hèt diplomatischè Druck uusgüèbt, um dè Bau vum Kanaal z vohinderè, hèt dè Lesseps abber nit abhaaltè könnè, witeri Uusarbeitigè durch Linant-Bey un d Übbeprüèfig vo dè Internationalè Kommission übber d Durchstechig vo dè Landängi vo Suez mit Expèrtè au uss Àngland z voaalassè, a dèrè widderum Negrelli beteiliget gsi isch.
Well s Großbritanniè glungè isch, d Gnemmigung vo dè Konzession witer z vohinderè, hèt sich dè Lesseps uss finanziellè Gründ zwungè gsä, d Flucht nõch vorne aaztrètè un am 15. Dezembèr 1858 d Compagnie universelle du canal maritime de Suez z gründè, è ägyptischi Gsellschaft mit Sitz z Alexandria un èrè Hauptvowaltig z Paris, wo uff è möglichscht internationali Beteiligung aaglait gsi isch. D Zeichnig vo dè Aktiè isch abber nit bsunders erfolgrych gsi. Lediglich è bitzeli übber 56 % vom Grundkapital vo 200 Mio. Francs sin zeichnèt worrè, übberwigend vo französischè Inveschtorè, so dass dè Vizekönnig hèt müèsè yschpringè un diè rèschtlichè 44 % übbernõ. Präsident vo dè Gsellschaft isch Lesseps gsi, Vizepräsident isch dè Triestiner Bankier Pasquale Revoltella worrè, wo ebbèfalls èn größerè Aktièaadeil ghaa hèt.
Baubeginn vom Sueskanaal
Am 25. April 1859 sin d Bauarbetè fièrlich uff èm Strandabschnitt eröffnet worrè, a dèmm spõter dè Ort baut worrè isch, wellè z Ehrè vo Said Pascha „Port Said“ benamst worrè isch.
Entsprèchend dè Vorschlääg vom Negrelli, wo am 1. Oktobèr 1858 gschtorbè isch, hèt d Blaanig vorgsää, dè Kanaal ohni Schlüüsè z bauè un diè nördlich Mündig vom Kanaal nit am südlichschtè Punkt vo dè Bucht vo Pelusium, sondern witer weschtlich bim Menzalehsee aazlegè.
Bauarbetè
S Kanaalbaubrojèkt isch woll s gröschti Baubrojèkt vo sinèrè Zit gsi, welles obbèdry im Wortsinn i dè Wüèschti un witab vo jedèrè Infraschtruktur durrègfüürt wörrè hèt müèsè. Znägscht hèt am Strand e Landigsschteeg, èn chlynè Lüchtturm, Lagerplätz un Baubarackè gschaffen wörrè müèsè, um überhaupt Matriaal un Gräät zu dè Bauschtell bringè z könnè. S ganz Trinkwassèr un d Verpfleegig hèt müèsè aatransportyrt wörrè, aafangs mit bis zu 1.800 Laschtkameeler. Alles Matriaal, alli Wärkzüüg, Maschinnè, Kollè, Ysè un jedès Stugg Holz hèt müèsè uss Europa gholt wörrè. Für dè Transport entlang dè Kanaalstreggi hèn muèsè Fäldbaanè mit Dampflokomotyvè ygrichtet wörrè, für welli Kollè un Wassèr breitghaaltè wörrè hèt müèsè. D Maschinnè für dè Uushub vo dè rysigè Sandmengè isch no am Aafang vo dè Entwicklig gsi un hèt erscht konschtruyrt un baut wörrè müèsè. Dè Uushub im Drochènè isch vo Hand gmacht worrè, idèmm diè bis zu 34.000 Büèzer Binsèkörb füllè und sebbi übber Menschèkettè zu dè Böschungskrone bringè hèn müèsè. Sobald dè Kanaal düèf gnuèg gsi isch, hèt mo Wassèr yglõ un dè witere Uushub mit Baggerschiff un neu entwicklètè, schwimmendè Förderbänder uusgfüürt. Am 18. Novembèr 1862 isch dè Wassèrydritt i dè Timsahsee gfyèrèt worrè.
Süßwassèrkanaal
Wiè schu i dè Konzessionè vorgsää, isch vo Aafang aa mit großèm Ysatz am Bau vom Süßwassèrkanaal gschaffet worrè, wo vom Nil durch s Wadi Tumilat zum Timsahsee gfüürt hèt un am 2. Februar 1862 fèrtiggschtellt worrè isch. D Abzwygig nõch Südè un dè Bau von èrè Roorleitig, wo mit Dampfbumpè betribbè worrè isch, gu Port Said sin aaschlièßend gfolgèt.
Diplomatischi Brobleem
Großbritanniè hèt immer widder durch diplomatischè Druck uff diè Hoch Pfortè brobyrt, bsunders nõch èm Tod vom Said Pascha, dè Bau yschtellè z lõ, well si immer no nit vum Sultan gnemigèt worrè sig. Sell hèt sowit gfüürt, dass dè Lesseps sich a dè Kaiser Napoléon III. gwendet un erreicht hèt, dass desell in èm Schydsschpruch d Vohältnis widder greglèt hèt un schlièßlich am 19. März 1866 dè Firman vom Sultan mit dè èndgültigè Gnemigung vom Kanaalbau voöffentlicht worrè isch – rund sibbè Johre nõch èm Aafang vom Bau.
Bauvollendig vom Sueskanaal
Nõch èm Schydsschpruch vom Napoléon hèt Ägyptè keini Büèzer mee a dè Kanaalbau abschtellè müèsè, so dass d Sueskanaal-Gsellschaft Lüt us èm ganzè Mittelmeerraum rekrutyrt un dè Ysatz vo dè mit Dampf aadrybbènè Gräät dütlich erhöht hèt.
Wòrend èm Kanaalbau isch am nördlichè Ènd dè Ort Port Said, am Timsahsee dè Ort Ismail Pascha errichtet worrè, wo nõch èm Nõchfolger vom Said Pascha benamst worrè isch. Am südlichè Ènd isch dè Ort Sues erheblich erwiterèt worrè.
È Ysèbaa isch vo Kairo un Alexandria nõch Ismailia gfüürt worrè, diè aalt Wüèschtèbaa Kairo-Sues isch uffgää worrè.
Vom 18. März bis zum 24. Oktobèr 1869 sin d Bitterseè mit Meerwasser gfüllt worrè.
Gsamt söllet wòrend dè zehnjöhrigè Bauzit 1,5 Mio. Menschè, hauptsächlich Ägypter, am Kanaalbau gschaffet haa. Diè hüüfig gnanntè hochi Zaal a Todesfäll (bis zu 125.000) sin durch nüt belait un dürftet stark übertribbè sy. Au diè Choleraepidemy im Juni/Juli 1865 hèt zwar dezuè gfüürt, dass d Büèzer d Bauschtell fluchtartig volõõ hèn, abaer woll nit zu größerè Opferzaalè.
Eröffnig
Am 17. Novembèr 1869 hèt i Aawesèheit vo villnè Fürschtè un villnè gladenè Europäer d Eröffnig vom Kanaal mit dreidägigè Feschtlichkeitè stattgfundè, wo dè Khedive 20 Millionè Francs koschtet haa sollè.
Aageblich hèt dè Giuseppe Verdi sini Operè Aida für sell Fescht komponyrt. Sellèm wörd abber widdersprochè, well d Aida èrscht 1871 z Kairo uruffgfüürt worrè isch. Mo hèt dè Verdi betè, è Hûmnè für d Kanaalyweihig z schrybè, wa er aageblich empört abgleent hèt – er hèt keini „Gelegèheitsstugg“ wellè schrybè. Well d Aida nit zum Eröffnigstermin fertiggschtellt gsi isch, hèt mo stattdessè sy Wärk Rigoletto uffgfüürt.
Baukoschtè
Bis zu dè Eröffnig vom Sueskanaal am 17. Novembèr 1869 sin Koschtè vo insgsamt 416 Mio. Francs uffglaufè, welli sich bis zu dè tatsächlichè Fèrtigschtellig am 15. April 1871 uff 426 Mio. Francs erhöht hèn. D Baukoschtè yschlièßlich dè i dè Beträäg enthaltenè Verwaltigskoschtè un dè Zinsè für d Aktionär sin schins durch s zeichnete Aktièkapital, diè gmäß voschidnè Voybarigè vo Ägyptè zaaltè Beträäg, enèrè Kredituffnaam un suschtigè Ynaamè vo dè Gsellschaft deckt worrè z sy.
Bis Èndi 1884 sin mit Yschluss vo dè Vobesserigè für dè Kanaal 488 Mio. Francs ussgää worrè, wogegè d Aktiva 76,7 Mio. Francs betrait hèt.
Ynaamè un Uusgaabè
D Ynaamè vo dè Gsellschaft hèn 1872 zum èrschtè Mõl èn Übberschuss vo 2 Mio. Francs ergää, wo 1887 uff 29,7 Mio. Francs gschtigè isch. D Ynaamè bezifferèt sich uff 60,5 Mio. Francs, d Uusgaabè uff 30,8 Mio. Francs.
Wûrtschaftlichi Bedütig
1887 hèn 3.137 Schiff mit dotal 5.903.024 Nettoregischtertonnè dè Kanaal bruucht. D Zaal vo dè Reisendè hèt 182.998 (yschlièßlich Soldatè) bedrait.
Entfèrnigserschparnis
D ygschparti Zit hèt im 19. Johrhundert für è aagnõèni Dampferfaart gu Bombay vo Brindisi un Trièscht 37 Dääg bedrait, vo Genua 32, vo Marseille 31, vo Bordeaux, Liverpool, London, Amschterdam un Hamburg 24 Dääg. Dènoch lot sich d Ziterschparnis i dè Faart nõch anderè Häfè berèchnè. Anno dubak hèt mo s au so aaluègè müèsè, ob dè Wärt vo dè Transportwaar bi dènnè koschtschpiligè Kanaalzöll rendyrt hèt. Manufakturè, Staal, feini Medallwarè, Sydè, Tee, Kaffee, Baumwullè etc. hèn als kanaalfähigi Güèter goltè, wôrend Güèter, wo è langi Faart vodräged, besser dè Wäg um s Kap vo dè Guètè Hoffnig gnõ hèn.
Dè Sueskanaal i dè bolitischè Usènandersetzig
Dè Bedryb vom Kanaal isch aafangs hochgradig unrentabel gsi. D Gebüürèynnaamè bis 1870 hèn grad mõl 4 Millionè Francs bedrait; Ägyptè isch vor èm Bankrott gschtandè. 1875 hèt d Regyrig dè Aktièaadeil vu Großbritanniè übbernõ, un hèt dõmit entscheidendè Yfluss uff dè Kanaal nèè könnè. Dè Widderschtand i dè Bevölkerig gegè dè Yfluss vo dè Britè hèt zu dè Urabi-Bewegig gfüürt, dèrè iri Nyderschlagig (1882) d Besetzig vo Ägyptè durch Großbritanniè zur Folg kaa hèt.
Am 29. Oktobèr 1888 isch durch d Konvention vo Konschtantinopel dè Sueskanaal zuè nèrè neutralè Zonè erklärt worrè un diè frei Durchfahrt für Handels- un Chriègsschiff proklamyrt worrè. Si hèt söllè im Fridè un im Chrièg geltè. D Schutzherrschaft isch Großbritanniè übberdrait worrè.
Glychwool isch s Kanaalgebièt im Èrschtè Wältchrièg zum Chriègsschauplatz worrè. Großbritanniè hèt am 29. Oktobèr 1914 z Ägyptè s Chriègsrächt uusgruèfè; d Mittelmächt hèn bis Mitti 1916 vosuècht, dè Britè d Kontrollè übber dè Kanaal strittig z machè.
Au nõchdèmm 1922 s Protektorat uffghobbè worrè isch un s Könnigrych Ägûptè errichtet worrè isch, hèt Großbritanniè d Kontrollè übber d Kanaalzonè bhaaltè. 1936 isch selli votraglich abgsicherèt worrè. Eigètümer un wûrtschaftlichè Nutznièßer vom Kanaal, wellè inzwischè hochi Gwinn abgworfè hèt, isch witerhy d Compagnie universelle du canal maritime de Suez blibbè.
Diè britisch Kontrollè übber dè Kanaal isch auch im Zweitè Wältchrièg erhaaltè blibbè. Aagriff vo Italiè im Septembèr 1940 un vom dütschè Afrikakorps ab Februar 1941 sin zrugggschlagè worrè.
Unter m ägûptischè Bräsident Nasser isch dè Kanaal am 26. Juli 1956 voschtaatlicht worrè, also zwölf Johr vor Ablauf vo dè Konzession vo dè Kanaalgsellschaft. Sell hèt d Sueskrisè uusglöst. Am 29. Oktobèr 1956 hèn israelischi, britischi un französischi Truppè Ägyptè aagriffè. Durch s Ygryfè vo dè UNO, dè USA un dè UdSSR isch d Usènandersetzig abber relativ schnell beendet un dè Chriègsschauplatz schu am 22. Dezembèr 1956 widder grumt worrè. Vosenkti Schiff hèn d Passage abber no bis 1957 voschpèrrt. Am 10. April 1957 hèt s italienischi Schiff Oceania als èrschtes dè für dè Schiffsvokeer widder zuègänglichi Sueskanaal uff sinèrè Faart nõch Auschtraliè bassyrt.
Im Sechsdagechrièg isch Israel am 9. Juni 1967 widder bis zum Kanaal vorgruggt un hèt sy Oschtufer vollschtändig bsetzt. Dè Kanaal isch für d Schifffaart gschlossè blibbè un hèt vo dört aa d Gränz zwischè Ägyptè un Israel dargschtellt. Israel hèt am Oschtufer è Voteidigungslinniè erschtellt, d Bar-Lew-Linniè. Im Jom-Kippur-Chrièg isch dè Kanaal am 6. Oktobèr 1973 vo ägûptischè Truppè widder gschtürmt un mit èrè neuè sowjetischè Pionyrtechnig, drunter vo allem schnell z errichtendi Pontonbruggènè vom Tûp PMP, übberwundè worrè. Dè Israelis isch ebbèfalls èn Gegèaagriff am 16. Oktobèr mit èm Bruggèschlaag übber dè Kanaal glungè. Am Chriègsènd hèt sich Israel am Südweschtufer feschtgsetzt, wôrend d ägûptischè Armeè am Oschtufer witgehend ygschlossè gsi sin un ènè s Uffrybè droht hèt. Nõch èm Waffèschtillschtandsabkommè hèn sich diè israelischè Truppè uff d Oschtsitè un vo dört è baar Kilometèr witer i dè Sinai zrugg zogè. Dè gsamti Kanaal isch asè widder vollschtändig unter ägûptischi Kontrollè kõ. Sell hèt d Widderöffnig vom Kanaal durch Ägûptè im Juni 1975 ermöglicht.
Bi dè Spèrrig vo 1967 isch è Gruppè vo 14 Schiff – diè Gääl Flottè – i dè Bitterseè im Kanaal feschtgsetzt worrè un hèt sellèn èrscht nǒch acht Johr, 1975 widder volõ könnè. Dõdrunter sin diè dütschè Schiff Nordwind un Münsterland gsi, welli im Mai 1975 uss eigner Chraft im Hamburger Hafè ylaufè hèn könnè.
Korb (Württemberg)
Korb (amtlich Korb) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Korb leit nordeschtlich vo Woeblenga an dr Buocher Heh am Rand vom Remsdal.
Vo dr Gmarkong send 49 % Landwirtschaftsfleche, 18 % Wald, 31,8 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Korb gheret d Ortsdoel Kleinheppach ond Korb.
Gschicht
Korb ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1270.
Verwaltong
Korb ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Korb ischt dr Jochen Müller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Korb ghert zom Schwäbisch.
Markgräfler Gutedelpreis
Dr Bryys isch zum erschte Mol anne 1995 vum Räbbuur Hermann Dörflinger un em Kabarettischt Matthias Deutschmann uusglobt un vu dr Stadt Mille vergee wore. Wu d Stadt 1997 ihri Unterstitzig zruggzoge het,, het d Markgräfler Guetedelgsellschaft d Uusrichtig vum Bryys ibernuu. Di gmainnitzig Gsellschaft isch vum Hermann Dörflinger, em Matthias Deutschmann un andere Millemer Burger grindet wore un duet all Johr zwische fimf un sechs Kabarettoobe veraastalte.
Bundestagswahl 1987
D Bundesdagswahl 1987 isch am 25. Jänner 1987 gsii. D Wahl zum 11. Dytsche Bundesdag isch di letscht Wahl vor dr Dytsche Widerverainigung gsii.
D Wahlgwinner sin di chlaine Barteie FDP un di Griene gsii, derwylscht vor allem d Unionsbarteie aber au d SPD verlore hän. No dr Wahl het di schwarz-geel Koalition us CDU/CSU un FDP chenne wyterregiere. Dr Helmut Kohl isch Bundeschanzler blibe un het s Kabinett Kohl III bildet.
Amtlig Ändergebnis
¹in Chlammere: Zahl vu dr am nämlige Dag vum Abgornetehuus vu Berlin gwehlte, nit stimmberächtigte Berliner Bundesdagsabgornete
Zwai anderi Berliner Bundestagsabgorneti sin vu dr Alternative Liste (AL) gstellt wore.
St. Anton (Wettingen)
D Chile Sankt Anton isch d Pfaarchile vo dr Pfarrei St. Anton i dr römisch-katolische Chilegmäind Weddige.
Si isch vo 1952 bis 1954 für die zwäiti Pfarrei vo Weddige bout worde. Die nöji Pfarrei hät me ygrichtet, wil s Dorf Weddige im 20. Joorhundert so gschnäll gwachsen isch ass die alti Dorfchile Sankt Sebastian nümme glanget hät. Am 18. Juli 1954 hät dr Bischof vo Basel, dr Franziskus von Streng, d Chile Sankt Anton gweit.
D Plään für e Bou hät dr Zürcher Architekt Karl Higi gmacht. Am Afang sind nid alli zfride gsi, ass me so ne modärni Chile ganz us Beton übercho hät. Grad au wäg em ungwoonte Wandbild vom Künschtler Ferdinand Gehr händ sech vili ufgregt. Dr Bischof hät sogar verlangt, das Bild müess für d Chilewey mit emene Vorhang vertekt wärde.
I dr Chile sind drüü gschnitzleti Figure vom Antonius vo Padua.
Im höche Durm vo dr Chile lüüte föif Glogge:
Himyar
Himyar (altsüdarabisch Ḥmyr, ) isch en altsüdarabischs Köönigriich im hütige Jemen gsi. Es het vom 1. Joorhundert v. d. Z. bis 570 n. d. Z. bestande. Si Zentrum isch d Stadt Zafar mit dr Königsburg Raydan gsi, wo sich in ere Hööchi vo 2800 Meter öbbe 14 Kilometer südöstlig vo dr hütige Browinzstadt Yarīm im jemenitische Hoochland befunde het. As dr letscht vorislamisch Staat im Jemen het mä dr Naame „Himyar“ bis ins 19. Joorhundert allgemäin für s vorislamische Südarabie brucht.
D Sprooch
Die bekannte Inschrifte us em himyarische Riich si in ere Wariante vom Sabäische, ere altsüdarabische Sprooch, gschriibe. Über s Himyarische wäiss mä nume das wo spööteri arabischi Autore us dr Zit noch dr Islamisierig verzelt häi. Si het sich vom Arabische znd au vom Altsüdarabische underschiide.
Patrioten (Helvetik)
As Patriote het sich in dr Alte Eidgenosseschaft und in dr Helvetische Republik e Grubbe vo Lüüt bezeichnet, wo die absolutischtischi Regierigsform vom alt-eidgenössische Ancien Regime hai welle abschaffe. Si hai dr Name vo de französische Revolutionäre übernoh, wo ihrersiits vo de Befürworter vo dr Unabhängikeit vo de drizäh nordamerikanische Kolonie vo Grossbritannie beiiflusst worde si.
D Patriote si Ahänger vo dr Ufklärig gsi, wo vo ihre Überzüügige gsait hai, ass si uf em Naturrächt wurde basiere. Si hai s Wohl vo dr Heimet und vo alle Bürger de Interässe vo de herrschende patrizische Familie voraagstellt. In dr Helvetik hai si sich radikalisiert im Vergliich zu de reformistische Republikaner, und hai d Iifüehrig vo dr indiräkte Demokratii und d Abschaffig vom Undertanedum und de Zähte mit ere Revolution duuregsetzt. Si si wältaschaulig dr französische Revolution noochgstande und politisch meh und meh vo Frankriich abhängig worde. Dorum hai si nit uf ere Volksabstimmig über d Iifüehrig bestande, wie si dr Peter Ochs ursprünglig in d Verfassig gschriibe het, wo aber d Franzose gstriche hai.
Philosophisch si die meiste Patriote für d Gliichheit vo alle Mensche gsi, in dr Praxis si si aber Mitgliider vo dr wohlhabende Elite bliibe, wo de ungebildete Buure und Arbeiter gegenüber missdrauisch bliibe isch. Die Radikalere von ene si hüfig uf em Land ufgwachse, wo me d Ungrächdikeit vom Ancien Regime am sterkste gspürt het. Liestel im Baselbiet zum Bispil isch es Zäntrum vo dr Revolution in dr Eidgenosseschaft gsi.
D Patriote as politischi Partei
D Patriote si bi dr Gründig vo dr Helvetische Republik im Parlamänt in dr Mehrheit gsi. Die gmässigte Republikaner, vom Napoleon undestützt, wo dänggt het ass en Eiheitsstaat in dr Schwiz kuum wurd funktioniere, hai im Erste Staatsstreich vom 8. Jänner 1800 de Patriote d Exekutive wäggnoh und im Zweite Staatsstreich am 8. August 1800 au d Legislative. Die Patriote wo noch däm non e Rolle in dr nationale Politik hai chönne spiile, hai sich de Unitarier aagschlosse. D Tessiner Patriote si sich uneinig gsi über d Zuekumft vo ihrem Kanton, e Deil von ene isch für en Aaschluss an die Cisalpinischi Republik gsi, die andere hai welle bi dr Helvetik bliibe.
Bedütendi Patriote
Zu de Patriote hai dr Peter Ochs zellt, wo d Verfassig vo dr Helvetische Republik gschriibe und as Mitgliid vom exekutive Direktorium währed eme Johr d Politik massgäbend beiflusst het, dr Waadtländer Frédéric-César de la Harpe wo im Juni 1798 Diräkter worden isch und dr Ochs 1799 gstürzt het und im Jänner 1800 sälber si Regierigsboste im e Staatsstreich verlore het, dr Jean-Jacques Cart, wo 1797 sich für en Aaschluss vo dr Schwiz an Frankriich usgsproche het und as Helvetische Senator dr Föderalismus bekämpft het, dr Bärner Philipp Albert Stapfer, wo die pedagogische Erneuerige vom Heinrich Pestalozzi z Burgdorf understützt het, au wenn dä sich vo de politische Radikale distanziert het, und vili anderi meh. Zerst hai si d Errichdig vo dr Helvetische Republik understützt, aber wo si gseh hai, ass die Staatsform z radikal isch für die meiste Schwizer und sich nit cha duuresetze, hai vili von ene dr Mediationsstaat akzeptiert, wo vo dr Helvetische Consulta z Paris erarbeitet worden isch.
Holland (Begriffsklärung)
Holland isch
Rüsdorf (Lothringen)
Réischtroff (lothrìngisch; frànzeesch Rustroff, ditsch Rüsdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Réischtroff lijt rund 16 Kilometer nordeschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 147 un 358 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1811 bìs 1880 ìsch Réischtroff züe Sierck ingmeindet gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Réischtroff ìsch. Réischtroff ghert zem Kommünàlverbànd.
Zucker
Zucker isch en Ooberbegriff für süessi Saccharide und d Handelsbezäichnig für Saccharose. Er wird as Naarigsmiddel und Gnussmiddel aagluegt und het kän Mindesthaltbarkäitsdatum.
S Wort „Zucker“ stammt ursprünglig us em Sanskrit-Wort शर्करा (śarkarā) für „süess“, wo as sukkar (, verb: sakkara) ins Arabische choo isch und vo dört in dr öiropäisch Sproochruum.
Dr Huushaltszucker het d Summeformle C12H22O11. Si füsiologisch Brennwärt isch 16,8 kJ oder 4,0 kcal pro Gramm (zum Vergliich: Alkohol liiferet 29,8 kJ pro Gramm, Fett öbbe 39 kJ pro Gramm), mit ere Dichdi vo 1,6 g/cm³ isch er schwerer as Wasser (1 g/cm³). Bi 20 °C si 203,9 g Zucker in 100 ml Wasser lööslig, bi 100 °C 487,2 g in 100 ml.
Hauptkwelle
Hauptquelle si s Zuckerroor, wo in de Droope, und d Zuckerrüebe, wo in gmässigte Bräite, z. B. Middelöiropa aabaut wird. 2012 si uf dr ganze Wält fast 270 Mio. Donne Zuckerrüebe und 1,7 Mrd. Donne Zuckerroor broduziert worde.
Die grösste Zuckerbroduzänte im Joor 2012 si Brasilie mit 38,6 Mio. Donne gsi, Indie mit 27,4 Donne, d Volksrepublik China mit 14,0 Donne, Thailand mit 9,9 und die Veräinigte Staate mit 8,2 Donne.
Gletscher
Ä Gletscher (vo lat. glacies »Iisch«) isch ä Iischmassä, wo us Schnee entstandä isch. I de Aupe tüei sich Gletscher dürä Druck vo ihrem eigete Gwicht s Taal ab bewegä.
Was es für Gletscher git
Es git zwe Arte vo Gletscher (auerdings mit Zwüscheforme):
Wien e Gletscher entstoot
Wes imänä Gebiet jährlech meh schneit, auses ma abtouä u verdunstä, samlet sech Schnee und Firn und es git druus ä Gletscher. Di Verwandlig vom Schnee zum Gletscher nennt mä o „Metamorphose“.
Früschä Schnee het no viu Luftrüüm. Dürä neuä Schneefau wärdä mit dr Zyt di Luftrüm zämädrückt und wärdä chliner und es biudet sich Firniisch. Schmeuzprozäss a der Oberflächi ungerstützä dä Vorgang. Us Firniisch wird zletscht Gletscheriisch.
Wie sech e Gletscher bewegt
Abärä Ischdicki vo 30 Meter faht ds Iisch ah sich ds bewegä, natürlich abwärts, wobis ungerwägs o liechti Stigigä cha überwindä. Ä Gletscher isch entstandä. D Eigäheit vom Fliessä ghört zur Definition vomä Gletscher. Solang sich ds Iisch no nid bewegt und äm Bodä agfrorä isch, giutets no aus Firn. Ds Fliässä isch äs Resutat vom Druck und dr Schwärchraft. Meistens wird d Gletscherzungä vodä neuerä Ischschichtä regurächt i ds Tau gschobä. Wägä der Form vom Ungergrund risst di zämähängendi Iischmassä uf und äs biudä sich Gletscherspautä.
Abtragig und Ablagerig
E Gletscher hed aber ou e Huufe Gebiet, wo är tued Materiau ablagere. Das passiert fasch am ganze Gletscherrand. Die dütlechschti Landschaftsform, wo är cha ufboue, sy d Sytemoräne, teilwys schön prismatisch gformt. Aber ou a synere Basis chas zu Ablagerige cho. So blybt bim Rückzug vom Gletscher d Grundmoränelandschaft zrugg. A teil Oorte het s dört druff rundi Höger (Drumlins) oder ähnliche Forme. Ou im Gletschersee, wo s vor mängem im Gletscher het, wird vöu Gschteismaterial abglagered, und i de Bärgbech, wo us em Gletscher chöme, isch trüebs und häus Wasser, wo «Gletschermiuch» heisst.
Gletscherschwund
Sit em Ändi vo der chlyne Iischzyt im 19. Jahrhundert si d Gletscher chlyner worde.
Vivid Curls
D Vivid Curls sin e dytsch Folkrock-Duo us em Allgai.
Gschicht
Anne 2002 hän sich d Irene Schindele (* 19. Oktober 1980 z Minche) un d Inka Kuchler (* 1. Merz 1977 z Kempte) chänneglehrt. Si sin boodi z Wiggeschbach bi Kempte ufgwagse. Wu si ihre gmeinsam Inträsse am Musik mache uusegfunde hän, hän si bschlosse mitenander dur Europa z reise un Stroßemusik z mache.
In dr Aafangsjohre hän si vor allem Coversongs gsunge, zem Byschpel vu dr Melisse Etheridge, vu dr Alanis Morissete un vu dr Beatles. Mit dr Zyt hän si aber au allmeh ihri sälber gschribene Lieder gsunge, vil dervu im Allgaier Dialäkt, e Deil au uf Änglisch oder Spanisch. Syt 2007 wäre d Vivid Curls vun ere Band begleitet.
Ihre erscht Album Allgäu hän d Vivid Curls anne 2008 uusebrocht. S het zwelf Lieder druf, nyyn dervu uf Allgaiisch, zwei uf Änglisch un eis uf Spanisch. S zweit Album Lebenstanz isch ganz unplugged gsi un isch 2009 uusechuu. Im dritte Album D'Aufstand, wu si 2010 uusebrocht hän, hän sich d Lieder uf sozialkritischeri Theme verlageret: iber dr Klimawandel, zem Konsumwahn, zue Religionschrieg. Au im zweite un dritte Album het s Lieder uf Änglisch un uf Spanisch, di meischte sin aber uf Allgaiisch.
Im Lauf vu dr Johr sin d Vivid Curls iber s Allgai uuse bekannt wore mit Ufdritt im SWR Färnseh, mit Konzärt im ganze siddytsche Ruum, zem Byschpel bim Tollwoodfestival z Minche
Uf ihrem Album Verlockung vu 2011 hän si Lieder vu andere interpretiert, in dr Hauptsach änglischi Lieder, aber au ai Lied uf Dytsch.
Im Johr 2016 hän d Vivid Curls dr Noowuchsbryys vu dr Hanns-Seidel-Stiftig kriegt.
Lieder im Dialäkt
D meischte vu ihre eigene Lieder singe d Vivid Curls mittlerwyyli im Allgaier Dialäkt. No dr bode Sängerne sej des d Sproch, wu si am ringschte chennte schwätze un wu dodermit au di persenligschte Text din dete entstoh. Si sächte dr Allgaier Dialäkt au as ebis Wärtvolls aa un mechte mit ihre Lieder derzue byydrage, ass er erhalte blybt.
Namme
Dr Namme Vivid Curls (ängl.: läbigi Locke) beziet sich uf di lange Locke vu dr bode Sängerne.
Bandmitglider
Ehmoligi:
Robert Mächler
De Robert Mächler (* 24. Dezämber 1909 z Bade; † 15. Februar 1996 z Aarau) in Unterentfälde) isch en Schwyzer Schriftschteller und Schurnalischt gsy.
Läbe
Nach Studien a der Uni Bärn hed är ab 1935 als Schurnalischt gschaffed, zersch by der Bärner Tageszytig De Bund, denn bis 1960 bim Badener Tagblatt. Von dänn aa bis zu sym Tod hed är als unabhängige «Chällerpoet» (Fredi Lerch) z Unterentfälde gläbt. Als Schriftschteller hed är sich bsunders em Schwyzer Dichter Robert Walser gwidmed, mit ere Biographie und als Mitherusgäber vo de Gsamtusgab vo de Wärch vom Walser.
Sys literarische Wärch wird syt sym Tod vo de Robert-Mächler-Schtiftig betreut, wo im übrige jedes Jahr en eigete Prys wott verleihe für Lüüt oder Organisatione, wo im Sinn und Geischt vom Robert Mächler dänked und schaffed.
Gemination
D Gemination (zu latynisch gemināre 'vertopple' vo geminī 'Zwillinge') bezeichnet längi Konsonante. Z underscheiden isch zwüsche der Gemination ir Ussprach u der Konsonantebuechstabe-Verdoppelig ir Orthographie, wo je nach Sprach e Gemination ir Ussprach cha bedüten oder o nid.
Im Hochdütsche
Öb e Konsonantebuechstab im Hochdütschen eifach oder vertopplet gschriben isch, bezeichnet ke Veränderig ir Ussprach vo däm Konsonant, sondern e Veränderig ir Ussprach vom Vokal. Der glych Konsonant, wo nach emne länge Vokal wi im Wort ich käme eifach gschribe wird, wird nach emne churze Vokal wi im Wort ich kämme topplet gschribe.
Historisch gseh hei vertoppleti Konsonantebuechstäben ursprünglech längi Konsonante bezeichnet. Wi ds Nöuhochdütschen isch entstande, sy aber di mügleche Type vo Silbe reduziert worde. Im modärne Hochdütsche sy nume no zwöu verschidnigi Silbebouplän müglech: Entweder het d Silben e länge Vokal u nähr en eifache Konsonantebuechstabe, oder si het e churze Vokal u nähr e geminierte Konsonantebuechstabe. D Vokallengi u d Gemination hänken also vonenand ab. Drum isch es müglech, das d Gemination d Chürzi vom Vokal cha bezeichne:
Uf eltere Sprachstuuffe sy dergägen o Silbe müglech gsy, wo en eifache Konsonant nach emne churze Vokal isch cho oder e geminierte Konsonant nach emne länge Vokal. D Vokallengi het also nüt z tüe gha mit der Gemination.
Im Alemannische
I vilnen alemannische Dialäkt bezeichnet e Vertoppelig vomene Konsonantebuechstaben e geminierti Ussprach. Anders als im Hochdütschen isch also d Ussprach vom eifache Konsonantebuechstabe nid di glychi wi die vom topplete Konsonantebuechstabe. Byspilswys bezeichnet der < g> im Wort jagen en andere Lut als der < gg> im Wort Jagge, oder der < l> im Wort male en andere Lut als der < ll> im Wort gfalle. Es git aber o hie Usnahme. By de Buechstäbe u je nach Dialäkt o by anderne änderet e Vertoppelig nüt ar Ussprach.
Vil alemannischi Dialäkt hei d Zahl vo de verschidnige Silbetype nid wi ds Hochdütsche reduziert. Anders als im Hochdütsche chömen o nach churze Vokalen eifachi Konsonante vor, und o nach länge Vokale geminierti:
I anderne Sprache
I Sprache wi em Italiänischen oder i teilne skandinavische Sprache hänkt d Vokallengi o vo der Gemination vom Konsonant ab, nume wird i dene Sprache der Konsonant o würklech ir Ussprach geminiert, vgl. di italiänische Wörter fato [ˈfaːto] 'Schicksal' vs. fatto [ˈfatːo] 'gmacht'.
I Sprache wi em Finnische oder em Japanische sy Vokallengi u Gemination unabhängig vonenand, vgl. di finnische Wörter:
Patrioten (Amerikanische Unabhängigkeit)
D Patriote, au bekannt as Whigs, Congress-Men oder us britischer Sicht Rebelle, isch dr Name gsi wo sich d Siidler vo de britische Drizäh Kolonie in Nordamerika ge hai, wo si sich währed dr Amerikanische Revolution gege d Chrone erhobe hai. Ihri Aafüehrer hai die amerikanischi Unabhängigkeit deklariert und eso die Vereinigte Staate vo Amerika gründet. D Patriote si vom John Locke und dr amerikanische Ufklärig, und vo dr politische Philosophii vom amerikanische Republikanismus beiiflusst worde, wo vom Thomas Jefferson, vom Alexander Hamilton und vom Thomas Paine formuliert worden isch.
As Grubbe hai d Patriote e wiits Spektrum vo politische Aasichte und gsellschaftlige Positione umfasst, vo konservative Föderaliste wie dr Alexander Hamilton über aristokratischi Plantagebsitzer wie dr Thomas Jefferson bis zu Sozialrevolutionär und Farmer us dr Underschicht wie dr Daniel Shays und dr Joseph Plumb Martin. Ihri Gegner under ihre Mitkoloniste si d Loyaliste gsi, wo dr britische Chrone dreu bliibe si. Vili Patriote si scho vor em Usbruch vom amerikanische Unabhängigkeitschriegs aktiv gsi, wie zum Bispil d Söhn vo dr Freiheit (Sons of Liberty). Die prominänteste Aafüehrer vo de Patriote wärde bis hüt vo de Amerikaner as d Gründerväter vo de Vereinigte Staate verehrt.
Gordon Brown
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Dr James Gordon Brown (* 20. Februar 1951 z Glasgow) isch e britische Politiker und isch vom 27. Juni 2007 bis zum 11. Mai 2010 Premierminister vom Vereinigte Königriich vo Grossbritannie und Nordirland gsi. Drmit isch er ex officio dr Erst Lord vom Schatzamt (Lord High Treasurer) und Mitgliid vom Gheime Staatsroot (Privy Council) gsi.
Dr Brown isch bis zue siim Rucktritt am 10. Mai 2010 au dr Vorsitzendi vo der Labour Party gsi.
Vo 1983 a isch er als dr Abgeordneti für e Wahlbezirk Dunfermline East im Unterhuus vom britische Barlamänt gsässe, sit ere Reorganisation vo de schottische Wahlbezirk im Johr 2005 duet er dr Wahlbezirk Kirkcaldy and Cowdenbeath in dr Grafschaft Fife verdrätte. Dr Brown isch vom Mai 1997 bis Juni 2007 Schatzkanzler in dr Regierig vom Tony Blair gsi und isch so der Schatzkanzler gsi, wo sit em Nicholas Vansittart (1812–1823) am längste amtiert het.
Funk (Musik)
Funk (funky chonnt us em Änglische: schmöckt komisch, het mängisch ou met Sexualität z tue); Funk-Musig esch en Amerika Ändi 1960er entstande, s Wort esch scho vorhär em Jazz brucht worde. Es get verschedeni schwarzi Worzle för die Musig, wo z. B. usem Soul ond Jazz chöme. Dr James Brown, Sly and Family Stone oder dr Herbie Hancock se velecht so die erschte Musiker gsy, wo s Wort funk(y) met ne e Verbendig brocht worde esch.
En Amerika hei Schwarzi denn grad för ehri Rächt kämpft. Dor das esch mee Ethno-Musig onder de Musiker glost worde. Es esch vöu "black power" e dere Musig drenn, wo ou no öbere Rhythmus ond s Tanze vermettlet werd. Die Musig het de Schwarze vöu Sälbstbewusstsy gää, "black is beautiful" ond "Afro-Look" esch denn grad modärn worde.
Z Europa esch zo dere Zyt meischtens chly s Lied met synere Botschaft em Vordergrond gstande; seg s bem Heino oder be de Led Zeppelin. Be dere nöie Funk-Musig esch s jetz mou nömm so ofs Lied drufacho, sondern ofe Rhythmus ond ofs Variiere vonere fascht belanglose Floskle: "make it funky" oder "sex-machine" het s tönt. D Botschaft esch of amächeligi Ufforderige zom Tanze reduziert worde, zogonschte vonere Musig wo ou der onder Teil vom Körper aaregt.
"Funky" besch, wenn ergendwie sältsam aagleit besch aber trotzdäm e guete Idrock aus schrege Vogu henderlosch. E der Schwyz esch die Mode ond Musig öppe so ab 1978 ufcho ond esch blebe, bis hött.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2001
D Wahl het emänd zuen ere Furtsetzig vu dr Koalition us CDU un FDP/DVP unter em Minischterbresidänt Terufel gfiert.
Villaz-Saint-Pierre
Villaz-Saint-Pierre (patois [a vəla]) isch as Dorf un a ehmalegi politeschi Gmiin im Glanebezirk vam Kanton Fribùrg.
Geografi
Villaz-Saint-Pierre liit ùf, 4 km nordöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont am nordweschtliche Rand vam Tal va de Glâne, im Fribùrger Mittelland. Zue de Gmiin Villaz-Saint-Pierre hed o ds Dorf Fuyens ghöört. Va de Gmiinflechi si 63,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 24,4 % Waud, 11,9 % Sidligsflechi ù 0,4 % schüschtigi Flechi gsi. Nachpuurgmiine va Villaz-Saint-Pierre si La Folliaz, Romont, Mézières, Massonnens, Villorsonnens ù Châtonnaye im Kanton Fribùrg ù Villarzel im Kanton Waadt gsi.
Gschicht
Villaz-Saint-Pierre isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1177 aus Villa. Vor am 2005 het sich d Gmiin na gagen a Fusion met Lussy u Villarimboud zur nüe Gmiin La Folliaz gweert. Uf en 1. Jenner 2020 hed denn Villaz-Saint-Pierre met La Folliaz zur nüe Gmiin Villaz fusioniert.
Religion
83,3 % va de Iiwoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 917 Iiwoner 89,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,8 % Tüütsch ù 7,9 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 14 va de 917 Iiwohner ggredt.
Osthausen (Unterelsass)
Ooscht (frz. Osthouse, dt. Osthausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. S Dorf bildet e Viereck mìt Nààrds (Nordhausen), Sundhüse (Sundhausen) und Weschthüse (Westhausen).
Verwàltung
vun Ooscht ìsch. Ooscht ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ooscht ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Linner Linde
D Lende vo Lenn (au Linner Linde) isch en alti Summerlende (Tilia platyphyllos), wo am Ortsiigang vo Lenn stoht. Si ligt, sit de Fusionierig vo Linn mit de Gmeinde Gallecherch, Under- und Oberbözberg, uf em Gmeindsbann vo Bözbrg im Kanton Aargau in de Schwiz.
Beschriibig
S Alter vom Baum isch nöd klar. Nach ere Legende isch er im 1668 vom letzschte überläbende Lenner uf em Grab vo de Iiwohner vom Dorf pflanzt worde, wo an de Pescht gschtorbe si. Aber de Baum het e Stammumfang vo 11 Meter, isch also vermuetlich dütlich älter. Mit dem Stammumfang isch d Lenner Lende de mächtigscht Baum im Aargou, und er het e Höchi vo öppe 25 Meter.
Varia
D Lende vo Lenn isch i de dritte und vierte Folg vo de föifte Staffle en Schauplatz vom Schwizer Krimi «Der Bestatter». För de Film hät me äxtra s Gitter ewäg gno, eso dass de Totegräber Luc Conrad (gspillt vom Mike Müller) i di hohli Lende ine goh chan.
L.A. Woman
L.A. Woman isch s sechst Studioalbum vu dr US-amerikanische Rockband The Doors un s letscht, wu d Band ufgnuu het vor em Dod vum Jim Morrison. S isch am 9. Februar 1971 bi Elektra Records uusechoo.
Degerfelden
Degerfälde, amtlig Degerfelden, isch einer vo de Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde z Bade-Württeberg, Dütschland.
De Ortsdeil erstreckt sich uff 9,9 Quadratkilometer Flächi, litt nordwestlig vo de Rhyfälder Chernstadt und westlig vo Nollinge. Südlig devo litt Herte. Durch Degerfälde fiehre d B316, wo s Dorf mit Rhyfälde und Lörrach verbindet, d B34 in Richtig Grenzach bzw. Erzinge und d L143. D A98 verlauft am Dorf vorby.
Gschicht
Die erschte menschliche Besydelige gönn bis in d Jungsteizit zruck. De Hagebacher Hof, wo zum Dorf dezüe ghört, isch de Überrest von re Sydlig uss em Johr 800, usserdem hät mer e Burgruine uss em 10. Johrhundert (Fliehburg) gfunde. 1281 isch Degerfälde als Tegervelt erwähnt worre, uss de folgende Zit hät s no meh Erwähnige. D Bäch, wo durefließe, hän de Bau vo Miehle ermöglicht (erschti Erwähnig von re Miehli: 1370), wo jetz aber nümmi brucht werre. Bis 1806 hät de Ort zu de Herrschaft Rhyfälde ghört. Im Johr 1810 hät mer d Sydlig Geitlikon zwüsche Degerfälde und Eichsle uffdeilt. Am 1. Januar 1972 isch Degerfälde uff Badisch-Rhyfälde ygmeindet worre.
Wappe
S Wappe vo Degerfälde zeigt e vor allem wiße Adler mit rote Fieß und rotem Schnabel uff blauem Grund. S erinnert an d Züeghörigkeit zu de Herrschaft Rhyfälde (bis 1806).
Hippolyt von Rom
Dr Hippolyt (Hippolytos, Hyppolitus, Ἱππόλυτος; * um 170 vermuetlig im Oschte vum remische Rych; † 235 uf Sardinie) het ab ebbe 192 as Presbyter wahrschyns z Rom gwirkt. Dr Schueler vum Irenäus vu Lyon giltet as dr wichtigscht weschtli Chilchevater vu syre Zyt un isch ab 217 z Rom e stränge Gegebischof vum e bitzeli liberalere Calixt I. In dr katholische Chilche giltet er dodermit as ain vu dr erschte Gegepäpscht vu dr Gschicht. S isch aber nit ganz sicher, ass es des Schisma wirkli gee het.
Är het in griechischer Sproch unter anderem e Wältchronik gschribe, wu bis 234/235 goht, exegetischi Kommentar zum Buech Daniel un zue dr Apokalypse, dogmatischi un chilcherächtligi Abhandlige un e Kampfschrift gege d Gnoschtiker (Refutatio omnium haeresium, „Widerlegig vu allne Häresie“). E Großdail vu syne Schrifte sin nume in altslawische Ibersetzige erhalte.
Är isch dr Patron vu dr Stadt St. Pölten, vu Sàmpìlt (frz. Saint-Hippolyte) im Elsass, dr Schutzhailg vu dr Stadt Zell am See, dr Patron vu dr Gfängniswärter un dr Ross. Är wird bi Schwechi aagruefe. Sy Name bedytet „dr Rossbefreier“.
Sy Gedänkdag isch dr 13. Augschte (katholisch) bzw. dr 30. Jänner (orthodox).
Mittelrheinkreis
Dr Mittelrhyychrais (amtli Mittel-Rheinkreis) isch e Mittelinschtanz vu dr Staatsverwaltig vum Grooßherzogtum Baade gsii, wu s vu 1832 bis 1864 gee het.
Gschiicht
Zum 1. Mai 1832 sin di bishärige segs Chrais ufgleest woore un us Cheschtespargrind dur vier nei grindeti Chrais ersetzt woore. D Beheerd het derzue au nimi Kreisdirektion ghaiße, sundern Kreisregierung. Us dr Ämter vum Murg- un Pfinzchrais un dr Ämter vum Kinzigchrais (ußer Ättene, Hornberg un Triberg) isch dr nei Chrais mit em Sitz z Raschti bildet woore, ab 1847 isch dr Sitz z Kallsruh gsii.
E jeede vu dr Chrais het e Chraisregierig kriegt, wu ne Regierigs-Diräkter voorgstande isch. Zue dr Chraisregierig hän derzue au Regierigs-Reet un Regierigs-Assessoore gheert.
D Chraisregierige sin fir alli Sachbiet verantworli gsii, wu zue dr Staatsverwaltig gheert hän: Ufsiicht iber d Ämter (Bezirksämter), Ufsiicht iber dr greescht Dail vu dr Lokaal- un Beziirksstiftigfe, Indigenatserdailig (Haimeträächt), Gwäärbskunzessioone, Dienscht- un Stroofbolizei un anderi.
Mit em Gesetz, die Organisation der innern Verwaltung betreffend vum 5. Oktoober 1863, wiirksam zum 1. Oktoober 1864, sin di vier alte Chrais ufgleest un dodermit di mittler Verwaltigseebeni abgschafft woore. An d Stell vu dr Mittelinschtanze sin d Landeskommissärbezirk as raini Ufsiichtsorgaan drätte. S Biet vum eemoolige Mittelrhyychrais isch em Landeskommissärbezirk Kallsruh zuegoornet woore.
Di baadische Chrais im Verglyych
Dr Mittelrhyychrais isch vu dr Flechi här dr zweetgreescht vu dr vier Chrais gsii un vu dr Yywohnerzahl greescht.
1968
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Antoine de Saint-Just
Dr Louis-Antoine-Léon de Saint-Just (* 25. August 1767 z Decize bi Nevers; † (higrichtet) 28. Juli 1794 z Paris) isch e französische Revolutionär gsi.
Er isch sit 1792 im Nationalkonvent gsi, er het Deil gha am Sturz vo de Girondiste und vom Danton, und isch en Ahänger vom Robespierre im Wohlfahrtsusschuss gsi. Am 27. Juli 1794 (9. Thermidor vom Johr II noch em Revolutionskaländer) isch er zsämme mit em Robespierre gstürzt und am neggste Dag guillotiniert worde.
Läbe
Dr Louis Antoine de Saint-Just isch am 25. August 1767 as Sohn vom ene Kavalleriihauptma z Decize bi Nevers uf d Wält cho. Siini Jugend het er z Blérancourt (Département Aisne) verbrocht und isch uf die höcheri Schuel vo der Oratorier z Soissons gange, und het denn sis Jurastudium an der Universität vo Reims agfange.
Er het alti Klassiker und d Schrifte vom Jean-Jacques Rousseau gläse und het sech für die republikanischi Staatsform afo begeistere. Am Afang vo 1789 het er satirischi, antiaristokratischi Värs gschriibe under em Titel Organt au Vatican. Er het sech afo politisch engagiere, und wil er z jung gsi isch het er über siis Alter gloge und isch so Mitgliid vo der Wahlversammlig vo siim Bezirk worde. 1790 het dr Saint-Just mit em Robespierre afo korrespondiere und dank däm siiner Empfählig isch er 1792 vom Departement Aisne in dr Nationalkonvent gwehlt worde.
Im Hochverrotsprozäss gege dr Louis XVI. het er für e Dod ohne Ufschueb und Appellation gstimmt. D Gründ het er im Rousseau siim „Contrat social“ gfunde, won es Wärk über d Legitimität vo dr Macht isch. Siiner Meinig noch siig dr König usserhalb vom „Contrat social“ gstande, und dorum müess er vo dr gsetzgäbende Versammlg und nid vom ene Gricht verurdeilt wärde.
Au am Sturz vo de Girondiste Ändi Juli 1793 und vo de Hébertiste im März 1794 isch er massgäblig verwigglet gsi.
Als Mitgliid vom Wohlfahrtsusschuss isch er 1793 mit em Philippe Le Bas in s Elsass zur Überwachig vo de Druppe gschiggt worde. As dr Chef von ere sogenannte Volkskommission het d Armee reorganisiert und het drbii massehaft Lüt lo guillotiniere. Er het dr Robbespierre understützt in dr Vernichdig vom Danton und siine Ahänger. Wil er alles mit eme quasi religiöse Fanatismus gmacht het, het dr Dantonist Camille Desmoulins bemerkt: „Er dräit si Chopf wien e Heiligs Sakrament“. Dr Saint-Just haig druf gsait: „Und ich wird drfür sorge, ass är siine wie dr heiligi Dionysius dräit“ – dr Dionysos isch e Märtyrer gsi, wo gchöpft worden isch. Si Radikalismus het sich au in siim Usspruch zeigt: „Nit d Gfängniss sötten überfüllt si, sonder d Friedhöf!“.
Im April 1794 het dr Saint-Just d Nordarmee zu de Siig bi Charleroi und Fleurus driibe. D Generäl het er vor d Alternative gstellt, äntwäder z gwünne oder vor Wohlfahrtsusschuss müesse z erschiine. E churzi Ziit spöter het er mit em Robespierre und em Georges Couthon im Konvänt s allmächtige Triumvirat bildet.