cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neuburg an der Kammel
Geografi
Vo dr Gmarkong send 47,9 % Landwirtschaftsfleche, 39,5 % Wald, 9,5 % Sidlongsfleche ond 3,1 % sonschtige Fleche.
Religion
92,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5 % evangelisch.
Verwaltong
Neiburg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Neiburg ischt dr Rainer Schlögl.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Neiburg ghert zom Schwäbisch.
Folklingen
Folklinge (lothrìngisch; frànzeesch Folkling, bis 1950 Folckling, ditsch Folklingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Folklinge lijt uf re Heche zwìsche 233 und 373 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer Gaubiving (lothr. Biwinge. dt. Biwingen)
Gschìcht
Folklinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1266 àls Folchelinga (1280: Fourkelinges, 1365: Folcklingenn, 1395: Folkelingen, 1544: Folkelinga), Gaubiving ànne 1365 àls Bibingen (18. Jh. Gaubibingen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Folklinge ghert zem Rhinfrankisch.
Communauté de communes du Bouzonvillois
D Communauté de communes du Bouzonvillois isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 21 Gmaine Kanton Bouzonville im Arrondissement Boulay-Moselle aaghert hän.
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Stadt Bouzonville (Busendorf), wu au dr Sitz vum Verband gsii isch. Är isch am 31. Dezämber 2004 grindet wore. Presidänt isch dr Alphonse Masson gsii.
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Felsmalerei
Felsemoolereie si e Schaner vo de Felsebilder, wo mit Farbe uf e Felseooberflechi gmoolt si ooni zuesätzligi Verdiefige im Felse. Si si uf frei ligende Felsefleche oder under Abri gmoolt und underschäide sich eso vom Schaner vo dr Höölemoolerei. Für s Moole si Pigmäntfarbe brucht worde, vor allem roote, gääle oder bruune Ocker (Limonit), Rötel (uf ere Hämatit-Basis) oder ere Mischig us bäide Mineralstoff. Für Schwarz isch mäistens Holzchoole oder sältener Mangandioxid brucht worde. S Alter vo Holzchoole und eso vom Bild cha mä mit Radiochoolestoffdatierig diräkt bestimme.
Abgränzig
Wenn d Motiiv iigritzt, in Stai iine gschlaage oder graviert si, reedet mä nid vo Felsemoolerei sondern vo Petroglüfe, „Ritzzäichnige“ oder Gravierige. Wil s in Middel- und Nordöiropa vil räägnet si d Felsebilder dört immer Petroglüfe, wie die skandinavische Felsebilder us dr nordische Bronsezit (zum Bischbil d Felsritzige vo Himmelstalund) oder die alpine Felsebilder im Valcamonica.
Zämmehang und Interpretazioon
Mä nimmt aa, ass d Bilder im Zämmehang mit rituelle Trance-Räise, müthische Uffüerige und Dänz entstande si und ass drbi nit s Bild, sondern dr rituelli Akt im Vordergrund gstande isch. Das isch aber nume äini vo vile Theorie. In e Hufe Fäll cha mä d Bilder scho nid richdig datiere und wäiss dorum nid, us weelem kulturelle Konteggst si chömme. Mit dr Interpretazioon vo Felsebilder, bsundrigs de afrikanische, beschäftigt sich die kognitivi Archeologii.
Geegewart
Mänggisch wärde au hüte no Felsezäichnige bzw. -moolereie gmacht, z. B. vo de südafrikanische San. Anderi Felsezäichnige us historischer Zit git s vo de Aborigines z Australie (zum Bischbil z Ubirr).
Bartreng
Bartreng (dt. Bartringen, frz. Bertrange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Bartreng ghere d Ortsdail Bartreng-Gare, Boufert, Findelshaff, Gréiwels, Helfenterbréck, Luerenzscheier, Nidert un Tossebierg.
Verwaltig
Bartreng ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Bartreng isch dr Frank Colabianchi (DP). Scheffe sin dr Emile Krier un dr Michel Reuland. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Bartreng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1184 as Bretingen (1192: Birtinga).
Vu 1823 bis 1849 isch d Nochbergmai Stroossen zue Bartreng yygmaindet gsii.
Deckungssignal
S Deckigssignaal (Abkürzig: Dksig) isch è Ysebaasignaal un ghört zu dè Hauptsignaal. S stòt vor Gfòòrèschtellè im Gleis, z. B. vor beweglichè Bruggè in Haffègebièt, als Zugdeckigssignaal a Baanschteig odder au vor höchèglychè Baanschteigzuègäng, bi dennè d Faargäscht zum Y- un Uusschtygè s Gleis übberquerè müèn. S Deckigssignaal isch ènèrè Deckigsschtell zuègordnet. Wenn d Deckigsschtell d Uffgabè von èrè Blockschtell wòòrnimmt, isch s Deckigssignaal zglych Blocksignaal.
Vor beweglichè Bruggènè odder im Fäärbetrièb wörd au s Schutzsignaal Sh 2 als Deckigssignaal in èrè klappbarè Version vowendet.
Punjab (Pakistan)
Dr Punjab (Punjabi pañj „fünf“ + āb „Gewässer“) isch e pakistanischi Provinz. E Provinz z Pakistan isch nid numme e Verwaltigseinheit, s isch en Gliedstaat.
Dr Punjab het e Flächi vu 205.344 km² un ebba 110.000 Millione Iwohner. Er isch demit die bevölcherigsriichst Provinz vu Pakistan. D Hauptstadt vum Punjab isch Lahore.
Geographi
Dr Punjab gränzt z Pakistan an d Provinze Sindh un Belutschistan, an d Stammesbiet under Bundesverwaltig, an d Provinz Khyber Pakhtunkhwa (früener: Nordwestlichi Gränzprovinz) – mit dere umschliesst s s Hauptstadtterritorium – un ans deilautonom Azad Kaschmir un gäge Indie an die drei Bundesstaate Jammu un Kashmir, (Indisch-)Punjab un Rajasthan (im Uhrzeigersinn, aagfange im Südweste).
Gschicht
Wo Indie 1947 däilt worde isch, isch dr gröösseri westligi Däil vom Punjab mit dr Hauptstadt Lahore an dr nöij Staat Pakistan gfalle. Bi dere Däilig isch s zu bürgerchriegartige Zueständ choo: Hindus si gege Oste gflüchdet und Moslems gege Weste. Bäidi Site häi e paar Wuche lang e Hufe Massaker an dr jewiils andere Gruppe begange.
In de Chrieg vo 1965 und 1971 isch dr Punjab dr Schaublatz vo meerere gröössere Gfächt gsi. Die pakistanischi Armee het wichdigi Stützpunkt z Sargodha und z Rawalpindi ufdoo und s pakistanische nukleare Brogramm wird in dr Browinz vorwärtsdriibe. Mit em Friidensbrozäss, wo 2004 aagfange het, het sich d Laag afo entspanne.
Stettfurt
Stöpfert (amtlich Stettfurt) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Zue de Gmaind ghöred d Ortstail Vorstatt und Brüel, d Wiiler Hummerbärg und Chöll und s Schloss Sonnenberg. D Gmaindsflechi bstoht us 66,7 % landwirtschaftlicher Flechi, 25,2 % Wald, 7,8 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Gschicht
Stöpfert isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 827 as Stetivurt.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 6,3 % gläge.
Religion
55,7 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,4 %, CVP 15,6 %, FDP 11,9 %, GLP 6 %, GP 7 %, SP 10,1 %, SVP 38,9 %, Sustigi 5,1 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 971 Iiwooner 97,2 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 0,4 % Italienisch und 2,1 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Stöpfert ghöort zum Oschtschwizerisch
Glottaler Konsonant
Mit eme glottale Konsonant meint mer in de Foneetik en Artikulationsort. Ùn zwar die Konsonante, wo mit de Stimmritze (Altgriechisch  γλωττίς glōttís) artikuliert werde.
In de alemannische Dialäkt chùnt ei glottale Luut vor, ùn zwar de stimmlosi glottali Frikativ, also [] (wie in Huut). Zum Deil chùnt au de Glottisschlag ([]) vor, aber in de meischte Dialäkt nùmme in Ussdrügg wie nöh öh oder äänlichem.
Uss de Sprooche vo de Wält sin die glottali Luut als eigeständigi Foneem bekannt:
Cerniat
Zum di ehmolig Gmeind vo de äbefalls ehmolige, homophone Waadtländer Gmeind Cerniaz z unterscheide, wird vo de Bundesbehörde au s Kantonschürzel FR bruucht.
Geographi
Cerniat lait am Fuess vo de Fryybùrger Voralpe im Greyerz im Javroztal, eme Näbedal vùm Jaunbachdal, öbe 8 km Lùftlinie öschtlich vum Bezirkshauptort Bulle ewäg. D Gmeind het aa nüün andri Gmeinde gränzt. Vo Oschte uss: Charmey, Crésuz, Châtel-sur-Montsalvens, Botterens, Corbières, Hauteville ùn La Roche im Greyerzbezirk ùn Plasselb ùn Plaffeie im Seisebezirk. Diräkt gägenüber vo Cerniat ùff de andre Dalsyte lait de Wyyler Les Ciernes, wo zue Charmey ghört.
Im Nordoschte isch s Gmeindsbiet über de Chamm vo de Berra bis ins Quellbiet vo de Ärgera mit dem Plasselbschlund ùn de Höchezüg vùm Kapberg ùn La Patta  gange. Di nordöschtlichsti Gränz isch de Höllbach gsii, wo en Zuefluss vo de Ärgera isch. En chlyne Deil vùm Gmeindsbiet isch im Yyzugsbiet vùm Schwarzsee gläge. De nordöstlichi Deil vo de Gmeind isch vo de Yywohner vo Cerniat zum Deil gar nit sälber gnùtzt worde, sundern vo Buure uss em Seiseland.
Grùndsätzlig muess mer zwüsche Cerniat sälber (em südliche Drittel vo de Gmeind) ùn em Wyyler La Valsainte unterscheide. D Bewohner vo Cerniat werde debi au als ceux en bas du pont ‚die ab de Brùgg‘ bezeichnet, ùn sin friener zum Gottesdienst in d Chilche im Dorf. D Bewohner vo La Valsainte sin dergege in s Chloschter zum Gottesdienst gange, ùn hen ceux en haut du pont ‚die ob de Brùgg‘ gheisse.
Beidi Dörfer bestande uss mehrere Wyyler ùn Einzelhöf. Vum Süde uss sin des Les Utsets, wo di erscht Siidlig nooch Crésuz isch, deno Le Borgeat, Le Closy ùn Entre-deux-Ruz churz vor de Hauptsiidlig, wo eifach als au village bezeichnet wird ùn wo de Grossdeil vo de Yywohner läbe. Noochem Dorf befinde sich wyteri Wyyler ùn Höf, bis zum Wyyler Les Riaux, wo d Gränz zue La Valsainte isch. La Valsainte sälber het kei Dorfchern, s Dorf bestoot uss mehrere Wyyler wie Les places, La Savoleire, La Cierne, Les Curtils, Les Mossettes ùn wyteri. Dernäbe befindet sich s Chloster La Valsainte ùff em Biet vo La Valsainte. Dernäbe befinde sich ùff em Biet vo de ehmolige Gmeind no vili wyteri Einzelhöf un Alphütte, wo aber zumene grosse Deil nit ganzjährig bewohnt sin.
Insgsamt isch s Gmeindsbiet 33,8 km² gross gsii. Devo sin 1,8 % Siidligsflächi, 41,1 % Landwirtschaftsflächi, 54,5 % bewaldet ùn 2,6 % sin unproduktiv.
Ortsname ùn Wappe
De Name vo Cerniat goot ùff s latiinisch circinare zrugg, wo warschnyts ursprüngli e Waldliechtig gmeint het. Im Greyerzer Patois isch de Name vùm Ort Thèrnya oder Tharnya, wo je nooch Person als , , oder  ussgsproche wird. Ùff Dütsch luutet de Name vùm Ort Scherni, wo in de dütschsproochige Nachberschaft no bruucht wird, sùnscht aber chuum.
S Wappe vo Cerniat wird vum ene wyyse (silbrige) Band uff eme rote Grund vo obe links uff unte rächts in zwei Hälfte teilt. In de obere Hälfti isch e goldigs Zepter mit eme Chrüüz, un in de untere en goldige Chessel. Si wysi Band uff em rote Grund stoot für d Herrschaft Corbières, wo Cerniat friener dezue ghört het, s Zepter symbolisiert d Kartause La Valsainte un de Chessel zum chäse stoot für d Milchwirtschaft, wo für de Ort sehr wichtig gsi isch. Di heraldischi Beschrybig vum Wappe uff Französisch luutet eso: « De gueules à la bande d’argent accompagnée en chef d’un monde d’or, ceintré et croisé du même, et en pointe d’un chaudron également d’or ».
Gschicht
Wänn gnau s Javroz-Tal zum erschte Mool bsiidlet worde isch weiss mer nit gnau. Warschynts hen di erschte Rodige scho vor em Joor 1000 aagfange. Di erscht Siidlig isch warschynts de Wyyler Le Borgeat in de Nööchi vo Crésuz gsi. Erwäänt worde isch de Ort zum erschte Mool im Joor 1288 als Sernia. De Ortsname leitet sich vum latiinische circinatus (umzüünt) ab. Wo 1294 s Chloschter La Valsainte gründet worde isch, isch die Talsyte uff jede Fall scho lenger bewohnt gsi. S Chloschter het e wichtigi Roll in de Gschicht vo de Gmeind gspiilt, un im 15. Joorhundert d Herrschaft über en grosse Deil vum Tal ussgiebt. Als Deil vo de Herrschaft Corbières isch Cerniat im Joor 1553 vo Savoye unter d Oberhoheit vo Fryburg cho. Dertemool het de Ort öbe 300 Yywohner gha.
D Chapelle de la Trinité des Pelleys isch 1605 baut worde. Im Joor 1615 isch e eigni Pfarrgmeind gründet worde un d Kappelle St. Jean et Paul 1618 zunere Chilch ussbaut worde. Im Joor 1778 isch d Kartause La Valsainte vo de Herre vo Fryburg uffglööst worde, deno aber 1861 wiider hergstellt. Hüt isch es s einzig Kartäuserchloschter in de Schwyz.
D Gmeind isch meemools vo Bränd zerstört worde. So isch 1700 de Wyyler Le Borgeat völlig abebrännt un 1799 de Dorfchern sälber. D Kartause het 1381 un 1732 brannt un d Chilch St. Jean et Paul isch Wyynachte 1838 mitsamt em Dorfarchiv abebrännt. Derwyylscht de Helvetische Republik het Cerniat zur Unterpräfektur Corbières ghört, wo 1803 zumene Bezirk erhobe worde isch. Syt 1848 isch Cerniat deno Deil vum Greyerzbezirk.
E Fusion vo de „quatre-C“ Cerniat, Charmey, Crésuz ùn Châtel-sur-Montsalvens zun ere neue Gmeind, wo Val-de-Charmey söll heisse, isch scho lenger diskutiert worde, isch 2010 aber zerscht emool am Stimmvolch vo Crésuz ùn Châtel-sur-Montsalvens gschyyteret. Am 3. Merz 2013 hei d Bürger vo Cerniat dr Fusion mit de Gmeind Charmey zuegstùmme. Uf de 1. Jänner 2014 händ Cerniat un Charmey zur nöie Gmeind Val-de-Charmey fusioniert.
Bevölcherig
Cerniat het 327 Yywohner gha (Stand 31. Dezämber 2009) un isch demit eini vo de chlynste Gmeinde vum Kanton Fryburg nooch Yywohnerzaale gsii. In de Volchszäälig vo 2000 hen 62,7 % aagee dass si im Alltag numme Französisch schwätze, 15,1 % hen Französisch un Dütsch aagee, 13,3 % Französisch un Patois, 5,4 % Französisch un e andri Sprooch, 1,8 % numme Patois un de Rescht numme Schwyzerdütsch, Änglisch oder kei Angabe. In de Volchszäälig vo 1990 isch de Aadeil vo denne, wo im Alldaag Patois schwätze, no bi 26,4 % gläge. Cerniat isch demit die Gmeind im Greyerz un em ganze Kanton Fryburg, wo de hööchst Aadeil vo Patois-sproochige het.
Vo de Yywohner sin im Joor 2000 21,7 % unter 19 Joor alt gsi, 62 % sin zwüsche 20 un 64 Joor alt gsi un 16,3 % älter wie 64. Insgsamt het's 2000 128 Huushalt gee. Vo de Yywohner hen 46,1 % kei noochobligatorischi Schuelbildig gha, 42,4 % hen d Sekundarstuf II absolviert un 10,5 % e tertiäri Ussbildig (Stand 2000).
D Yywohnerzaal isch im 19. Joorhundert allbot aagstyyge un het 1910 mit 749 Yywohner de Hööchepunkt erryycht. Deno het aber e starki Abwanderig yygsetzt wyl d Landwirtschaft nümm attraktiv gsi isch un es au kei freii Parzelle mee gee het. Mit em Ussbau vo de Gmeindsstrooss im Joor 1970 het d Abwanderig deno chönne gstoppt werde un vili Yywohner hen als Pendler chönne vor Ort wohne. Uff Französisch sait mer de Yywohner vo Cerniat Cerniatins.
Infrastruktur & Wirtschaft
D Gmeind isch langi Zit numme über en Bergpfad uff Crésuz mit de Ussewält verbunde gsi. 1877 isch deno e Verbindig zur Hauptstroos Bulle-Boltige fertiggstellt worde. 1970 isch die Verbindig bis zum Dorf ussbaut un asphaltiert worde, un ab 1976 uff de ganze Längi bis uff La Valsainte. Uffem Gmeindsbiet befinde sich insgsamt über 60 km Stroosse un Fuessgängerpfäd. Zwüsche La Valsainte un de Hauptstrooss vercheert e Postauto. Uff de Hauptstrooss bestoot deno e Haltestell vo de Buslinie Bulle-Boltige un Fryburg-Jaun vo de Transports publics Fribourgeois. Mit Charmey uff de andere Stroossesyte isch Cerniat numme über d Hauptstrooss verbunde; über de Javroz fiere aber mehreri Fuessgängersteg.
Bis in d zweiti Hälft vum 20. Joorhundert isch Cerniat vor allem durch d Landwirtschaft prägt gsi. Wyl wägem Klima chuum Ackerbau mögli isch, isch vor allem Milch- un Viewirtschaft betrybe worde. In La Valsainte het d Landwirtschaft ersch mit em Bau vo de Strooss in de 70er-Joor aa Bedütig verlore. Au hüt no isch d Landwirtschaft mit 35 Bschäftigte (Stand 2008) aber de wichtigst Erwerbszwyyg vo de Gmeind. Dernäbe git's no Arbetsblätz im Chlygwerb un im Dienstleistigssektor. Di meiste Yywohner sin aber Pendler (im Joor 2000 chnapp 65%) in de Region Bulle. De Tourismus spiilt z Cerniat kei grossi Roll un bestränkt sich uff di zaalryche Wanderpfäd un mehreri Feriehüüser. Im Dorf git's en Hotel wo glychzitig s einzig Café-Restaurant vum Ort isch, un uff de Wanderpfäd git's mehreri Gaststätte.
Langi Zit het's in de Gmeind zwei Postbüros gee, je eis im Dorf un in La Valsainte. D Poscht vo La Valsainte isch aber 1984 gschlosse worde. Usserdäm befindet sich z Cerniat e Filiale vo de Raiffise-Bank, wo eimool in de Wuche offe het. Usser eme chlyni Dorflade sin di näggste Yychaufsmögligkeite z Charmey. Dörte isch au s näggsti Altersheim. Friener het's z Cerniat allerdings fümf bis seggs Läde un Beck gee.
Z Cerniat erschynt syt 2003 e Gmeinds- ùn Pfarrblatt, wo Reflets de Cerniat: Bulletin paroisial et communal de Cerniat heisst. Devor het es scho en Pfarrblatt gee, wo Bulletin paroissial de Cerniat gheisse het. Des Heftli erschynt vier Mool im Joor ùn enthält näbe Mitteilige uss de Gmeind au sunschtigi Byyträg vo Yywohner.
Bildig
Ursprüngli het's z Cerniat insgsamt drüü Schuele gha. Im Dorf het's e Buebe- un e Maidlischuel gee, un im Wyyler La Valsainte e gmischti Schuel. D Maidlischuel isch vo de Ingebohler Schwöschtere glaitet worde. Im Joor 1971 sin die drüü Schuele deno zämmeglait worde un di erschte drüü Klasse vo de Schwöschtere, die 4-6 Klass dergege vum Dorflehrer unterrichtet. Syt 1975 het Cerniat zämme mit de „quatre-C“ Charmey, Crésuz un Châtel-sur-Montsalvens en Schuelverband. Drum bsueche d Chinder uss dänne Gmeinde abweggselnd z Cerniat, Charmey un Crésuz d Schuel.
Verein & Kultur
Drnäbe git es no wyytri Verein ùn Zämmeschlüss, wo änder en gwerbliche Charakter hen, so verschidni Viezüchter- ùn Forschtverbänd.
Familie ùn Persönligkeite
D Bevölcherig vo Cerniat stammt ursprüngli vo zehn Familie ab. S Bürgerächt vo de Gründig vo de Chilchegmeind bis 1900 hen gha: d Andrey, Bochud, Bourret, Buchs, Charrière, Genoud, Maradan, Meyer, Overney ùn Tissot. Au hüt verdeile sich die meiste Näme ùff die Familie, au wenn dur d Zuewandrig ùn s neui Namensrächt au viil neui Näme in d Gmeind cho sin. Über 4000 Lüt hen z Cerniat ihr Heimeträcht.
Vor 1900 hen au d Familie Faës, Genoud, König ùn Sudan s Bürgerrächt gha, zwüsche 1600 ùn 1700 usserdäm d Belfrare, Chollet, Dupont, Gonsset, Pillenit ùn Morard, ùn nooch 1800 d Jaquiet, Jaquenoud, Rouvenaz ùn Thomet, wo aber alli hüt nümm verträte sin.
Zue bekannte Lüt vo Cerniat zääle:
Nossikon
Nossike (amtlich: Nossikon) isch än ehemaligi Zifilgmeind und äs Quartier fo dä Stadt Uschter im Kanton Züri.
Sehäswürdigkäite
Im alte Dorfchern von Nossike isch foralläm s alti Gaschthuus Chrone bemerkenswert, wo im Schtil vomänä herrschaftliche Schloss ghalte isch. Gägänübär fo dä Chronä isch Töpferei Burg imäne alte Rigelhuus und s alte Schuälhuus mit dä Schuälhuusuur.
Vercheer
Nossike isch mit dä Buslinie 813 as öffentliche Transportnetz aagschlosse. Die Linie faart vom Bahnhof über Kirchuster uf Nossike und chèèrt det, bevor si zrugg zum Baanhof faart. Nossike isch so guät mit äm Schtattzäntrum verbunde. Di nöchschti Uuffaart uf d Oberlandautbaan isch Uschter-Oscht in Oberuschter inäre Entfernig fo 1 km öschtlich.
Infraschtruktur
In Nossike gits än Volglade und s Gaschthuus Chrone mit dä Chegälbaan, wo s wirtschafltiche und kulutrelle Zäntrum vom Quartier bildet.
Welschenrohr
Wäutscheror (amtlich Welschenrohr) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Thal im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Wäutscheror liit nördlich vor Dünnere, in ere breite Talmuelde, am Nordfuess vor Wissesteichette im Soledurner Jura. D Gmeindsflächi umfasst 35,3 % langwirtschaftlichi Flächi, 58,7 % Waud, 4,9 % Sidligsflächi un 1,2 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Herbertswiu, Baum, Rütene, Oberdorf und Gänsbrunne.
Gschicht
Wäutscheror isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1179 aus Rore (1439 Welschen Ror).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,6 % gläge.
Religion
26,6 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 61,5 % römisch-katholisch.
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,4 %, CVP 17,3 %, EDU 0,6 %, EVP 3,5 %, FDP 19,7 %. GLP 5,0 %, GP 6,3 %, SP 20,4 %, SVP 21,0 %, Suschtigi 1,9 %.
Gmeindspresidänt isch dr Stefan Schneider (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 1171 Iiwohner 94,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,9 % Französisch, 0,3 % Italienisch u 4,4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Wäutscheror ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Oberstaufen
Schtoufe (amtlich Oberstaufen) isch a Markt im Landkrois Oberallgai in Bayern.
Geografi
Schtoufe liit nerdlich vo dr Weißach am Staufner Berg. Vo dr Gmarkung sind 51,2 % Landwirtschaftsfleche, 40,6 % Wald, 4,1 % Sidlungsfleche und 4,1 % sunschtige Fleche.
Gschicht
Schtoufe isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 868 als Stoufun.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 7,2 % gleage.
Religion
76,6 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 16,4 % evangelisch.
Verwaltung
Schtoufe ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Schtoufe isch dr Martin Beckel.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Schtoufe ghert zum Bodeseealemannisch.
Buchenbach
Geographi
D'Gmei befindet sich im Naturpark Südschwarzwald öppe 12 km (Luftlinie) östlich vu Friburg im Brisgau. Dert breitet sie sich am undere Ende vum Hölledal, wo vum Rotbach durflosse wird, un im Dal vum Wagesteibach us. Numme eweng westlich vu Buechebach vereinige sich die beide Gebirgsbäch zue dr Dreisam, wodur es am obere Afang vum Dreisamdal lit.
Falkesteig
Am Afang vum 12. Johrhundert isch vu dr Herre vu Falkestei die nammensgäbbend Burg Falkestei erbaut worre, wo 1388 vu Bürger vu dr Stadt Friburg im Brisgau zerstört worre isch. Im 17. Johrhundert got s'Gebiit in dr Besitz vu dr Herre vu Pfirt iber un chummt später zue Bade. E Versuech vu ere Vereinigig mit Buechebach scho im 19. Johrhundert schiteret.
Himmelriich
Himmelrrich mit em Bahnhof an dr Hölledalbahn isch um 1980 vu Chilchzarte an Buechebach chumme.
Underibedal
Underibedal wird um ebba 1120 gründet un understot dr Zähringer. Später wird es mit Stäge zu ere Gmei vereinigt. 1827 wird dr Ort aber wiider selbständig. Noochdem Underibedal 1806 an Bade fallt, wird es im Amtsbezirk Friburg zuegordnet.
Wagesteig
Wagesteig wird erstmols 1125 urchundlich erwähnt, als es zum Chloster Maria-Zell uf em Schwrzwald ghört. Nooch dr Säkularisierig dur dr Riichsdeputationshauptschluss chummt es zue Bade un dert 1819 zum Amtsbezirk Friburg.
Wisneck
Wisneck isch dr äldist Deil vu Buechebach. Die dert gläge Burg isch erstmols 1079 urchundlich erwähnt worre. Si isch im Bsitz vu dr Grafe vu Haigerloch-Wisneck gsi. 1118 het Bruno vu Haigerloch-Wisneck s'Chloster St. Märge gründet, bevor s'Gschlächt um 1170 usgstorbe isch. Dr Besitz isch an e Linie vu dr Zollere gfalle, wo sich ab dert als Grafe vu Hoheberg bezeichnet hän un ihn 1293 wiider verchauft hän. 1577 isch si an d'Friherre vu Sickinge-Hoheburg ibergange. Um die Burg, wo 1121 vu dr konkurrierende Zähringer un 1646 vu dr Franzose im Drissigjährige Chrieg zerstört worre isch, het sich e chleine Ort entwicklet, wo 1837 nooch Buechebach igmeindet worre isch. Noochdem dr Ort staatsrächtlich an Bade gfalle isch, het Wilhelm Friherr vu Sickinge au die private Rächt am Ort an dr badische Staat verchauft. D'Sidlig wird hüt nimmi als eigeständiger Ortsdeil gfüehrt, sundern zellt zum Hauptort Buechebach.
Burgemeischter
Dr Kaiser Ralf isch sit 2020 Burgemeischter vu Buechebach. Bi dr Wahl am 2. Februar 2020 het er gli im erschte Wahlgang mit 75,2% vu dr Stimme gwunne. Si Vorgänger, dr Reinhard Harald, isch numme uf 14,3% ku. Es usserdem noch zwä witteri Kandidate gä. D'Wahlbeteiligung isch bi 74,0 % gläge.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Iberem grüene Driberg gspalte; vorne in Silber(Wiiss) e grüeni Bueche uf em vordere Hüegel vum Driberg, hinde in Rot e silberne (wisse) Wellebalke. Flagge: Grüen-Wiss (Grüen-Silber)
1848er-Revolution in Frankreich
Di liberale
1848 hän di Liberale z Frankrych druff gwartet, dass de Chönig Louis-Philippe stirbt, wyl si dänkt hän, dass es noch sinem Dod züe-n-re politische Liberalisierig chunnt. Er isch aber erscht 1850 gstorbe, wo d Revolution scho usbroche gsi isch.
Als Dank für d Ruckkehr vo de Bourbone uff Waterloo hät s Volk e Carta vo de Freiheite kriegt, wo jetz nümme eso chlar demit umgange wird. Obwohl d Franzose e freii Prässe und e freis Gschworenegricht gha hän, hän numme d Landbsitzer dürfe wähle. Des hät witi Deil vo de Bürgerlige usgschlosse.
De Alexis de Tocqueville hät beobachtet: mr schlofe uff em Vulkan ... e Luft vo de Revolution blost, de Sturm isch am Horizont. Ohni s Wahlrächt sin di Bürgerlige unzfryde gsi, was durch Sprüch vom Premier wie werret rych, deno chönne au ihr wähle no gsteigert worre isch. Korruption isch bim Premier wie bi de chleine Landbsitzer ieblig gsi.
Witschaftligi und politischi Yflüss
Di französischi Mittelschicht hät d Änderige z Großbritannie mit Uffmerksamkeit verfolgt. De Reform Act vo 1832 hät au de chräftige Stürzahler s Wahlrächt ge, wo vorher numme d Landbsitzer gha hän. Di freii Präss z Frankrych isch ganz interessiert gsi. Obwohl's d Arbeiter e bitz besser gha hän wie z Britannie, sin d Gsetz gege Chinderarbet missachtet worre und d Facharbeiter sin durch Arbetslosigkeit zum Proletariat abecho.
Im Johr 1846 hät's e finanziälli Kryse und schlächti Ernte ge, wo e starchi wirtschaftligi Depression für s nächste Johr füregrüefe hät. D Ysebahn hät Hilf verhindert und Uffständ vo de Landeigene sin blüetig underdruckt worre.
D Februarerigniss
E Bankätt für s zwölfte Arrondissement isch im Quartier Latin plônt gsi, deno aber uff s andere Ufer vo de Seine glegt worre. D Pryse sin uffegange, wo di eifache Lüt nit hän züelüege chönne.
S Uffmische vo dem Fest isch deno abgsait worre. S Gsetz und d Ordnig sin gwahrt worre, obwohl d Studänte mit Fürwaffe bewaffnet gsi sin. S isch bis zum Zischdig nüt bassiert, d Revolution isch aber in de Luft gläge.
Im Februar isch de Premier Guizot zruckträtte und ball druff au de Kini. Nochdem use gsi isch, dass de Priemier eweg isch, hän sich Masse vor em Usseministerium versammelt. E Offizier hät befohle, nit durezgoh, aber d Lüt hän sich vo hinde druckt. De Offizier hät befohle, d Baionette uffzsetze, um nit gly schieße z mieße. I me Unfall isch im Soldat aber d Waffe losgange und anderi hän deno drufflosgschosse. Dodeby sin fuffzig Lüt umcho.
Ballisch d Stadt züebarikadiert gsi, s Gschirr isch züe-n-re Barrikate worre und mer hät vyli Bäum gfällt. Für sin glegt worre; d Börger sin gege de Palast marschiert. Wäge dem isch de Chönig uff Ängland gflüchtet.
Di zweiti Republik
Im Johr 1848 sin 479 neui Zitige gründet worre. D Azahl vo Gschäfter z Paris isch um über d Hälfti gsunke, wyl di meiste Ryche gflüchtet sin. De Handel mit Luxusgieter isch zruckgange und Kredit hät's keini meh ge. Zum Verhindere vo me witere soziale Fall sin nationali Werkstätt für s Rächt z Schaffe ygrichtet worre. Sälle Plan isch aber fehlgschla.
D Regierig isch uszoge, um e neui Wirtschaft z stabilisiere und soziali Dienscht azbiete. Neui Stüre sin für d Landbsitzer und d Bure ygfiehrt worre. Dodemit hät d Stütze für di arbetslosi Bevölcherig in de Städt zahlt werre solle. D Stüre sin an vyle Ort eifach ignoriert worre und d Regierig hät Understützig vo de Landbevölkerig verlore. S Landvolk hät mit siner Arbet nit für di Arbetslose in de Städt wölle uffcho. E baar neui Arbetsplätz hät's zum Bispyl im Stroßebau ge, was aber bi Witem nit glängt hät.
D Nationalwerkstätte und s Rächt, z schaffe, sin deno uffghobe worre. Uffbrochti Arbeter hän zu de Waffe griffe, was zum Juniuffstand gfiehrt hät. Vorher hän d Arbeter und s Chelbürgertum zämmegschaft, des isch jetz aber umme gsi.
S gemeine Wahlrächt isch für alli Manne am 2. März ygfiehrt worre, des hät über nün Millione neui Wähler ge.
De Afang vo de Gegerevolution
E Koalition vo de Volksrevolution hät sich gege s Volk gwändet. E Volksfest isch für de spote Mai plant worre und d Organisatore sin gly ykäscht worre. D Nationalversammlighät d Nationalwerkstätte uffge, di spötere Juniuffständ sin mit de Bolizei zämmegschlosse worre und über 1400 Lüt sin deby umcho. Die wo überläbt hän, hät mer uff Algerie usgschafft. D Elite hät d Juniuffständ entweder als roti Gfohr empfunde oder als e starks Zeiche für e Massekonflikt. Di meiste Uffständische sin uss em Chleibürgertum gsi, e Drittel vo de Arbeterchlass.
S Änd vo de zweite Republik
D Politik isch noch rächts driftet und d Ära vo de Revolutione isch z Frankrych z Änd gange. De Louis Napoléon isch deno drachound hät di alti Ordnig widder ygsetzt und d Republikaner gschasst.
Witerläse
1848er-Revolution bi de Habsburger
Gampel-Bratsch
Gampìl-Braatsch  (amtlich Gampel-Bratsch) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Leik im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Gampìl-Braatsch lit üfer rächte Siita vaner Lonza, am Üsgang vam Leetschutal, Zer Ggmeind gcheerunt d Deerfer Gampil un Braatsch und d Wiiler Jeizinen, Änggersch, Getwing und Niedergampel. Vannr Ggmeindsflechi sint 30,6 % landwirtschaftlechi Flechi, 38 % Wald, 3,5 % Sidligsflechi und 28 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Gampìl ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1238 als Champilz; Bratsch 1228 als Praes (1309 Prahcs, 1322 Praes, 1357 Prayes, 1408 Prages, 1532 Bratsch).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 11 % glägu.
Religion
90,4 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Gampìl-Braatsch ischt dr German Gruber (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu Iwonru 93,4 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,9 % Franzeesisch, 1,2 % Talienisch und 4,5 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Gampìl-Braatsch gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Aimé de Palézieux
Dr Pierre Aimé Dolben de Palézieux (gnännt Emme, * 1946 z Basel; † 2014 z Waldshuet) isch e bekannt Fryburger un Waldshueter Orginaal gsii.
Um 1999 isch er wider retuur gange uf Waldshuet un het dert en aigene Kurierdienscht ufgmacht.
Anne 2014 isch dr de Palézieux im Alter vu 68 Johr gstorbe. Är het e Suhn ghaa.
Neckarwestheim
Neckarweschte (amtlich Neckarwestheim) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ). D Gmoed ischt iberregional bekannt fir s Kernkraftwerk Neckarweschte.
Geografi
Neckarweschte leit am Necker am Rand vo dr Metropolregion Stuegert. D Nochbergmoede vo Neckarweschte send Lauffen am Neckar, Ilsfeld, Großbottwar, Mundelsheim, Besigheim, Gemmrigheim ond Kirchheim am Neckar.
Vo dr Gmarkong send 39,3 % Landwirtschaftsfleche, 31,4 % Wald, 26,6 % Sidlongsfleche ond 2,6 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Neckarweschte gheret dr gleichnamig Ortsdoel, dr Hof Leuchtmannshof, s Schloss Liebenstein ond dr Wohnblatz Pfahlhof.
Gschicht
Neckarweschte ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1123 als Westheim.
Verwaltong
Neckarweschte hot mit dr Stadt Lauffen am Neckar ond dr Gmoed Nordheim a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Neckarweschte ischt dr Jochen Winkler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Neckarweschte ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Alagnadeutsch
Foorschigsgschiichd
Im Land isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle im Oktober 1951 gmachd woore.
Dr Lannjer Giovanni Giordani hed ane 1891 e uusfierligi Ortsgrammatik iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto.
Im friene 20. Joorhùnderd hed dr Karl Bohnenberger Ùfnaame gmachd ùn si in syn BSG-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch.
In dr sälbe Zytt hed dr cand. phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale). D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s Schwyzerisch Idiotikon hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.
Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller Emil Balmer. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis.
D Fluurnäme vùm Land hed dr Paul Zinsli ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em Paul Scheuermeier, im Augschte 1961 mid em Max Waibel ùn em E. Schorno ùn im Juni 1983 mid em Heinrich Welf. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band Ourdnome van Im Land usechù.
Vakuum
S Wort Wakuum (vo ‚ leer) bedütet ‚e Ruum, wo fast ganz leer isch‘, wo s also käi Materie git. Zum e Wakuum z mache, isch s wichdig, vor allem Gaas us em Woluume uuse z bumpe. Wenn dr Gaasdruck aber nume seer vil chliiner isch as dr atmosfäärischi Druck, denn reedet mä nid vom ene Wakuum, sondern vom ene verchliinerete oder reduzierte Druck, oder eme Underdruck.
Füsikalischi, chemischi und thermodünamischi Äigeschafte
Liecht und alli elektromagnetische Wälle überhaupt wie d Wermistraalig, Däili, elektrischi, magnetischi und Grawitazionsfälder bräite sich im Wakuum us; Schallwälle hingeege bruche e materiells Medium und chönne sich im Wakuum nid usbräite und au d Wermiströömig (Konvekzioon) und d Wermiläitig (Kondukzioon), das häisst, d Arte vo Wermiüberdräägig, wo an Materie bunde si, verchliinere sich, wenn dr Druck niidriger wird. Das Fenomeen wird usgnützt in Thermosfläsche, Dewar-Gfääss und zum Tank für Flüssiggas (Suurstoff, Argon, Stickstoff, Helium) z isoliere.
Alagnadeutsch
Foorschigsgschiichd
Ane 2008 hed dr Sergio Maria Gilardino, wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd.
Schryybwyys
In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in Dieth-Schryybig gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird gschriibe.
Genitiv
Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd.
Vakuum
D Wirkig vom Wakuum uf Lääbewääse
Lääbewääse chönne im Wakuum nid lang lääbe, wil si für iire Stoffwäggsel uf Materie aagwiise sin, aber Bakteriespoore, Pflanzesoome usw. chönne e Zit im Wakuum überlääbe. Au hööcheri Lääbewääse wie dr gsundi Mensch stirbt im ene Wakuum nid sofort. Mä het Experimänt mit Vöögel gmacht und s Bluet foot nit sofort afo choche, wie vili dängge. Au bim ene Zwanzigstel vom normale atmosfäärische Druck si d Hut und s Gwääb stark gnueg für zum dr Dampfdruck vo de Körperflüssigkäite uszhalte. Aber e verchliineret Druck cha zur Dekompressionschranket oder Hööchichranket füere.
Alagnadeutsch
Pronomina
Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd.
Adjektiv
Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.
Suppletiv: vil, mei, maischt - grouss, meir, maischt - likke, minder, mindschtu - guat, besser, besschtu
Langverbe
Konjugation vù dr schwache Verbe
«Gerundium» (Infinitiv II)
Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel z no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood.
Zwifolts Partizip
Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs. Bispïlj:
Woordbildig
Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix:
Woordschaz
Meintog, Ziischtog, Mittwuchu, Froontog, Friitog, Samschtog, Sunnatog
Yyflis us em Romanisch
Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr Fritz Gysling hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ops’la ts ái (Gras mähen)“ usw.
Hagenbuch ZH
Hagebuech (amtlich Hagenbuch) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Gschicht
Hagebuech isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 856 als Haganbuah und Sneita.
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 9 % (Stand 2011).
Religion
49,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,3% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,4 %, CVP 4,4 %, EDU 1,8 %, EVP 4,1 %, FDP 3,0 %. GLP 8,0 %, GP 4,9 %, SP 8,9 %, SVP 59,5 %, Suschtigi 1,0 %.
Gmäindspresidänt isch de Karl Sommer (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Hagebuech ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
Leopold II. (HRR)
Fascht bemerkenswärter isch siini vorherigi Regierigsziit als Regent vom damals zur Habsburgermonarchii (nitt zum HRR, wo vorab fascht alli düütschschprochige Gebiet und Böhme, Mähre und Schlesie umfasst het) ghörende Grossherzogtum Toskana vo 1765 bis 1790 gsii. Er het dört nämlich als erschte absolutistische Herrscher überhaupt im Rahme vom Uufklärte Absolutismus es Verfassigs-Projekt erarbeite loo, wo siini absoluti Macht als Herrscher dur nes Parlamänt als Legislative iigschränkt hätti. Allerdings het die Verfassig es Zensuswahlrecht ghaa, wo teils nur die bsitzende Schtänd hätte dörfe uusüebe, teils aber au alli Schtänd beteilgt hätti. Immerhin hätti die Verfassig s erschte Mal d Todesschtraf für politischi Delikt abgschafft und d Willkür vo Herrscher und Beamteapparat iigschränkt. Dr Entwurf vo 1782 isch denn aber wege uusse- und innepolitische Schwierigkeite nie in Chraft trete.
Andersiits het sich dr Leopold als Brueder von dr Marie Antoinette mit Preusse gege die Französischi Revolution verbündet.
Communauté de communes du Pays d’Erstein
D Communauté de communes du Pays d’Erstein ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 28. Dezember 1995 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 10 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Eerstain gsìì, Präsidant dr Jean-Marc Willer. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes du Rhin un Communauté de communes de Benfeld et Environs zum neie Verbànd Communauté de communes du Canton d’Erstein füsioniert wore.
Vietnam
Vietnam (vietnamesisch: Việt Nam, Bedütig: Viet im Süden amtlig Sozialistischi Republik Vietnam, vietnamesisch: Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa) isch ä Schdaat in Südostasie. Er gränzt an China, Laos, Kambodscha und s Südchinesische Meer.
Ho Chi Minh Stadt isch die grösst Stadt im Land.
Bevölkerig
D Bevölkerigszahl vo Vietnam wird uf öbbe 85,5 Millione Mensche gschetzt. D Bevölkerig isch im Schnitt sehr jung: Landeswiit si öbbe 30 % vo de Mensche under 14 Johr alt, und nume öbbe 5 % si über 65. S Bevölkerigswachstum wird uf 1,3 % bis 1,4 % gschetzt. Tendenziell sinkt d Geburteroote, währed wäge de verbesserete medizinische Bedingige d Dodesroote au sinkt. D Läbenserwartig lit momentan bi 64 Johr für d Manne und 68 Johr für d Fraue.
D Mehrheit vo der Bevölkerig läbt in de dicht besiidlete Gebiet vo de Mündigsdelta vom Rote Fluss und vom Mekong, in wele d Landwirtschaft vorherrscht. Trotz dr agrarische Brägig läbe scho rund 25 % vo de Vietnamese in de urbane Regione vo de groosse Schdedt, und d Zuewanderig us de wirtschaftlig wenig entwicklete ländlige Gebiet nimmt schdändig zue.
Öbbe 88 % vo dr Bevölkerig si ethnischi Vietnamese (Việt oder Kinh). Drnäbe si 53 ethnischi Minderheitegruppe anerkennt. Die gröschte drvo si d „Uslandschinese“ (vietnam.: Hoa), ihri Zahl wird uf öbbe 1,2 Millione gschetzt. D Mehrzahl vonenä si Nachfahre vo Iiwanderer, wo 1644, noch em Zsämmebruch vo der Ming-Dynaschdii, ins Land cho si. Wiiteri Volksgruppe si d Thai, Khmer (vor allem im Süde, dr Region vom Mekong-Delta, wo über Johrhundert zu Kambodscha ghört het) und d „Bärgvölker“ (Montagnards), ä Sammelbezeichnig für d Bewohner vo de Bärgregione. D Montagnards gälte as die ursprünglige Bewohner vom kontinentale Südoschtasie. Si si im Lauf vo dr Gschicht z Vietnam, Thailand, Myanmar und Laos vo de zuegewanderete Mehrheitsvölker us de fruchtbarere Regione vo de Flussebene und Küschte in die unzuegänglige Bärgregione verdrängt worde. Die Völker si bis hüt vo dr wirtschaftlige Entwicklig vo dene Länder wiitgehend abgschnitte und läbe in relativer Armuet. Kultur und Schbrooche vo de Minderheite unterscheide sich meischtens sehr schtark vo dene vo de Vietnamese.
Wil Aghörigi vo de „Bärgvölker“ im Indochinachrieg uf dr Siite vo Frankriich und im Vietnamchrieg uf dere vo der USA kämpft hai, het s noch dr Wiidervereinigung vo Vietnam Repressione gege die Völker ge und si si in der Gsellschaft deils nit guet aagseh; aber au Minderheitevölker, wo uf dr kommunistische Siite kämpft hai, finde kuum positivi Beachtig.
Blocksignal
È Bloggsignaal (Abkürzig: Bksig) isch è Ysèbaasignaal un ghört zu dè Hauptsignaal. Es begränzt èn Zugfolgeabschnitt vo dè freiè Streggi. In èm Zugfolgeabschnitt darf sich jewyls nu ein Zug befindè, wa uff Hauptbaanè un dè meischtè Nebbèbaanè durch dè Streggèblogg gwôôrleischtet isch. Dè Streggèblogg haaltet s Bloggsignaal solang unter Voschluss vo dè nägschstè Zugfolgeschtell (Bloggschtell odder Baanhof), bis dè dèzwûschè ligende Zugfolgeabschnitt vom Zug grummt isch, wo nèn zletscht befaarè hèt. Signaal a Abzwygschtellè un Übberleitschtellè vo dè freiè Streggi wörred ebbèfalls als Bloggsignaal benamst.
È Bloggsignaal an èrè Ysèbaaschtreggi mit sèlbschttätigèm Streggèblogg heißt Selbschttätigs Bloggsignaal (Sbk). Es wechslèt durch Zugywûrkung in Vobindig mit dè Fungtionè von èrè Streggègleisfreimeldeaalaag sèlbschttätig sy Signaalbild.
Vereinigte Arabische Emirate
Die Vereinigte Arabische Emirat (arabisch الإمارات العربيّة المتّحدة), churz VAE, si ä Bundesschdaat, wo uf der Arabische Halbinsle lait, im Süde und Weschte an Saudi-Arabie, im Oschte an Oman und über d Hoheitsgwässer an Katar gränzt. Im Norde schmiegt sich s Land an Südboge vom Persische Golf, fascht bis zur üsserschte Landspitze an der Schdrooss vo Hormus. Dört het s au Zuegang zum Golf vo Oman. D Landgränze si nit exakt feschtgleit; au d Küschtelinie am Persische Golf cha nit genau beschtimmt wärde, wil si sich dur d Verlagerig vo Sand und Schlickmasse schtändig ändert. S Land beschtoht us de Emirate Abu Dhabi, Adschman, Dubai, Fudschaira, Ras al-Chaima, Schardscha und Umm al-Qaiwain. Es isch ä chli chliiner as Öschdriich.
Sed
sed steht fir Stream EDitor un isch e bekonnt Unix-Wärikziig, wu Textdateie mit gändert werre kinne. sed isch wie jedes Unix-Wärikziig e Programm, wu d automatisiert Manipulation vun de Kommandozeil us ermegligt im Gegesatz z. B. zue new interaktive Texteditor wie em vi.
Typischi Onwendungsbispil
E typisch Onwendung isch s Ersetze vun Usdrick:
Au s Ersetze vun mehrfache Leerzeiche durich e einzigs isch meglig:
De Trick dodra isch, dass die gsuecht Zeichefolg nit immer 1:1 ibernumme wird, sundern e Regulärer Usdruck darschtellt. In dem Fall steht s  fir ei- oder mehmol s vorig Zeiche, un mit dem solle nit nur ei Leerzeiche, sundern au mehreri hinterenonder ersetzt werre.
Zum d Änderunge in de Datei vorznemme, ohni iber e temporäri Hin- un Herzschiebe, gits sitter de Version 4
Trotz de iigschränkte Megligkeite werre sogar Spiil wie sokoban oder arkanoid un ondri onspruchsvolli Programm wie debugger mit sed gschribe. Fir komplexeri Ufgabe werre normalerwys awk oder Perl gnumme.
S GNU-Projekt het e Version vum sed als freji Software uff jedem Betribssyschtem verfügbar.
Wenkerbogen von Wyhl
Dr Wenkerboge vu Wyhl isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Crassier
Crassier (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Crassier isch e Dorf an dr Stroß Nyon-Divonne. D Gmaiflechi umfasst 72,5 % landwirtschaftligi Flechi, 11,8 % Wald, 15,7 % Sidligsflechi.
Weinfelden
Wiifälde (dt. Weinfelden) isch e politischi Gmeind und de Hauptort vom gliichnamige Bezirk im Kanton Thurgau im Nordoschte vo de Schwiiz.
Crassier
Gschicht
Crassier isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1123 as de Craceio.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 30,2 % gläge.
Religion
36,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 34,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Weinfelden
Schuel und Chile
D Bildigsstätt umfassäd für di obligatorischi Schuelziit Chindergärte, Primar- und Oberstufeschuel. Dänäbed isch Wiifälde Schuelort vom gröschte Bruefsbildigszentrum vom Kanton Thurgau; Mittel- und Hochschuele sind i Pendlerdistanz erreichbar. Nöd vogässe dörf me au nöd s Chinderhuus Wiifälde, und d Jugendmusigschuel.
Crassier
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,7 %, CVP 6,7 %, FDP 24,2 %, GLP 6,9 %, GP 9,4 %, SP 14,7 %, SVP 22,3 %, Sunschtigi 2,9 %.
Dr Burgermaischter vu Crassier isch dr Serge Melly (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,6 % gläge.
Weinfelden
Kultur und Sport
Sit 1998 gits au es Kino mit drei Liinwänd und im ganze 450 Sitzplätz. Gad näbed em Kino isch de Uusgangskomplex «Firehouse», was äbefalls no vili Jugendlichi aalockt am Wuchenänd isch s «La Luna».