cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preiswerk (Basel)
Gschicht
Briiswärks het s im 15. Joorhundert z Colmar und z Freiburg im Brisgau gee. Dr Stammvater vo de Baasler Briiswärks isch dr Mathias Brysswerck vo de Colmarer Briiswärks gsi. Er isch vor 1517 woorschinlig z Colmar uf d Wält khoo. Am 13. Juni 1540 isch er uf Baasel khoo. Er isch scho am 14. August 1540 Baasler Bürger worde und am Daag druf Zumftbrueder zu Spinnwätter und het öbbe e Wuche spööter e Husstand gründet. Er isch e Dischler gsi, wie au dr jüngst vo sine Buebe, dr Hans Jakob, wo aber ooni Chinder gstorbe isch.
D Hooselismer
Dr eltischt Soon vom Mathias, dr Johannes, isch scho kä Händwärker me gsi, sondern Schaffner vom ehemoolige Johanniterklooster worde, und sini Chinder häi Karriere z Dütschland gmacht. Dr middleri Bueb, dr Andreas, isch dr erst Strumpffabrikant vo dr Familie worde und d Briiswärks si as Hooselismer im 16. und 17. Joorhundert berüemt gsi. Es isch in dere Zit zum ene Lismer«chrieg» zwüsche de Baasler und de Vorderööstriicher cho, wo si sich geegesitig mit alle mööglige Mätzli bekämpft häi. Gege s Ändi vom 16. Joorhundert isch in dr Stadt dr Strickstuel ufchoo, uf em Land isch aber immer no vo Hand gstrickt worde.
Dr Andreas isch 1627 gstorbe und alli sini vier Söön, dr Mathias, dr Johannes, dr Andreas und dr Niklaus, si Strickermäister gsi.
D Verleeger
Dr Niklaus het aber hööcheruuse welle und isch zu Saffre zümftig gsi, und si Soon Johannes (1628-1699) isch Fabrikant und Händler worde. Mit iim häi sich d Briiswärks afo uufeelleböögele. Verleeger wie dr Johannes Briiswärk und anderi häi die ermere Handwärksmäister in dr Stadt vo sich abhängig gmacht und häi in dr Umgääbig vo dr Stadt überall e chli Häimarbäiter gha, wo für sä gschafft häi. 1671 het dr Briiswärk 70 Strickstüel uf em Land verströit gha. Aber au anderi häi dr Brofit gsee und dr Hans Heinrich Gernler het e Strumpfmanufaktur ufdoo, wo nume mit Stümpler (Akkordarbäiter) gschafft het. So het er au d Waisechinder chönne usbüte, wil s Waisehuus in dr Kartause sich sälber het müesse drääge. D Baasler Strickmäister, und mit iine au dr Johann Briiswärk, häi gege d Strumpffabrik im Waisehuus reklamiert, aber dr Root het iiri Supplication abgleent. D Handwärker häi druf dr Briiswärk zwunge, ganz zum Fabrikant z wärde, und as sonige het er in dr Stadt sälber sini Brodukt nüm döfe verkaufe.
S Ufchoo vom wirtschaftlige Liberalismus
Ass d Fabrikante in dr Stadt sälber nüme mit ene häi chönne konkurriere, het de Strickermäister aber uf lengeri Zit nit ghulfe, bsundrigs wil under em Louis XIV. z Frankriich Siidestrümpf Moode worde si und d Verleger sich de nöije Bedingige uf em internazionaale Määrt besser häi chönne aabasse. Au in dr Zumftstadt Baasel isch d Laag vo de Zümft immer schwiiriger worde und wirtschafts-liberaali Idea häi sich mee und mee bräit gmacht. So het 1670 dr Achterusschuss vom Root in s Brobleem vo de Strickstüel in dr Siidebandfabrikazioon gluegt und in sim Bricht uuseghoobe, ass d Industrii sich nume in Freihäit chönn entwiggle. Die wirtschafts-liberaali Iistellig het sich schliesslig duuregsetzt und im 19. Joorhundert s Masseneländ vom Pauperismus verursacht.
D Familie Briiswärk chunnt aa
Im Johannes sini Noochkomme häi scho zum Daig ghöört und Fraue us de Patriziergschlächter ghürootet. Si Soon Niclaus het e Dochder vom Hans Rudolf Faesch-De Barry ghürootet und isch zum Stammvater vo alle Briiswärk worde, wo im 19. und 20. Joorhundert gläbt häi. Drei vom Niclaus sine Änkel häi s Familiegschäft «Johannes Preiswerk und Söhne» an dr Schniidergass witergfüert. Uf s Ändi vom Ancien Régime zue isch d Blüetezit vo dr Strumpffabrikazioon ume gsi. Dr Johannes Briiswärk-Buurget het d Familiefirma de nöije Bedingige aabasst und sich afo uf e Siidehandel konzentriere.
En anderi Linie vo dr Familie het mit em Lucas Briiswärk-Buurget as Speditöör und Bankiee Karriere gmacht. 1805 het er sis Gschäft vo dr Freije Strooss in dr Andlauerhoof am Münsterblatz züüglet. D Familiemitgliider häi sich denn mee und mee mit dr Siidebandfabrikazioon abgee und d Firma «Lucas Preiswerk» isch uf dr ganze Wält bekannt worde. Die Linie isch am Ändi vom 19. Joorhundert usgstorbe.
D Familie hüte
Zwäi Linie vo de Briiswärks häi bis ins 21. Joorhundert überläbt, die vom Johann Rudolf Briiswärk-Stäächeli und die vom Alexander Briiswärk-Buurget, wo nüt me mit Handel z due ghaa het. 17 Theolooge si vom Alexander abgstammt, dr bekanntist von ene isch dr Antistes Samuel Briiswärk gsi.
Victor Ruffy (SP)
Dr Victor Ruffy (11. Jänner 1937 z Bärn, 19. Merz 2016 z Riex, VD) isch e Schwyzer Bolitiker (SP) gsii.
Lääbe
Dr Victor Ruffy isch us ere Bolitikerfamilie gstammt: sy glychnamige Urgroßvater Victor Ruffy un sy Großvater Eugène Ruffy sin bedi Bundesret gsii. Im Unterschid zue syne freisinnige Vorfahren isch er Mitglid vu dr sozialdemokratische Bartei gsii.
Dr Ruffy het si uf allne Ebene vu dr Bolitik engaschiert, vu dr Gmai bis zum Europarot. Är isch anne 1974 in d Gmaibolitik vu Morrens yygstigen un het vu 1978 bis 1983 em Waadtländer Kantonsbarlemänt aaghert. Vu 1982 bis 1999 het er dr Kanton Waadt im Nationalrot verdrätte. Är het e Schwärpunkt in dr Ussebolitik gsetzt un isch Mitglid in dr Ussebolitische Kommission vum Nationalrot un dr barlemäntarische Delegation vum Europarot gsii.
Im Amtsjohr 1989/1990 het er d Sitzige vum Nationalrot as däm sy Bresidänt glaitet.
Au no sym Ruggzug us dr Bundesbolitik isch er aktiv blibe. Zum Byschpel het er e Gruppe vu Wahlbeobachter vum Europarot bi Gmaidnswahlen im Kosovo glaitet.
Vu Albaner in dr Schwyz isch sy Yysatz fir d Mitglidschaft vu Albanien im Europarot un sy großi Unterstitzig fir di albanisch Diaspora in dr Schweiz firighobe wore.
Niedersulzbach (Oberelsass)
Nìdersulzbàch (frz. Soppe-le-Bas, dt. Niedersulzbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Nìdersulzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Suspa, 1185: Sulcebach, 1302: Sulzebach Inferior.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nìdersulzbàch ìsch. Nìdersulzbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìdersulzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Tilo Frey
D Tilo Frey (* 2. Mai 1923 z Maroua, Kamerun; † 27. Juni 2008 z Nöieburg; haimnetberäächtigt z Brugg) isch e Schwyzer Bolitikeri (FDP) gsii. Si isch vum 29. Novämber 1971 bis zum 30. Novämber 1975 as eerschti Schwaarzi Nazionaalreeti gsii.
Lääbe
D Tilo Frey isch e Doochter vum Schwyzer Paul Frey un dr Fula Fatimatou Bibabadama vu Kamerun gsii. Si isch anne 1923 z Maroua, Kamerun, uf d Wält chuu un isch mit fim Johr mit irem Vater in d Schwyz chuu, wu si v u dr Katscha Frey geb. Schindler, adoptiert wooren isch.
Vu 1938 bis 1941 het si s Lehrerseminaar z Nöieburg gmacht un isch vu 1943 bis 1971 Lehreri an dr École de commerce fir chaufmännischi Fächer gsii. Vu 1972 bis 1976 isch si Diräkteri vu dr École professionnelle de jeunes filles gsii. Zletscht isch het si vu 1976 bis 1984 as Lehrchraft an dr École professionelle commerciale gschafft.
S eerscht bolitisch Amt het d Frey anne 1964 ibernuu, wu si Abgoorneti im Conseil général (Legislative) vu dr Stadt Nöieburg gsii isch. Im Johr 1969 isch si in Grooße Root vum Kantoon Nöieburg gwehlt woore. Bi dr eerschte Barlemäntswahle no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt in dr Schwyz isch d Frey im Oktober 1971 as aini vu dr elf eerschte Fraue un as eerschti Person of Color in Nazionaalroot gwehlt woore. In eme Zytigsinterview het d Frey gsaiut:"«Ich wollte beweisen, dass eine Frau, und dazu noch eine Nicht-Weiße, im Beruf und in der Politik ebenso gut ihre Aufgaben erfüllen kann wie ein Mann.» An ere andere Stell het si gsait: «Als ich acht Jahre alt war, tat es mir weh, wenn mir Kinder ›Negerin‹ nachriefen. Heute liesse es mich kalt.»"Im Nazionaalroot het si d Frey fir d Lohnglyychhait vu baide Gschläächter yygsetzt, fir d Entkriminalisierig vu dr Abdryybig un fir e versteerkti Zämenaarbet mit dr Entwickligsländer. In dr Johr 1972 bis 1974 isch si Deligerti in dr Interbarlemäntaarische Unioon gsii. Anne 1973 isch si us em Grooße Root vu Nöieburg uusgschiide, 1974 isch si us em Generaalroot zruckdrätte un ai johr speeter isch s nimi in Nazionaalroot gwehlt woore.
Si isch anne 2008 im Alter vu 85 Jahren dur Stäärbehilf dur Exit us em Lääbe gschiide. Vorhäär het si ire ganz perseenlig Archiiv gschlisse ghaa.
Ehrig
Anne 2019 isch dr zäntraal Blatz vu dr Uniwersiteet Nöieburg vu Espace Louis-Agassiz, gnännt noch em Natuurfoorscher un Rassetheoreetiker Louis Agassiz, in Espace Tilo-Frey umgnännt woore. Dr Espace Tilo-Frey isch bishäär dr ainzig Blatz in dr Schwyz, wun ere Person of Color gwidmet isch.
Anne 2022 isch verchindet woore, ass mer chimftig am Giibelfäld vum Bundeshuus z Bärn e zytgnessisch Chunshtwäärch mit Name TILO cha bschaue. S Kunzäpt un d Idee zum Chunschtwäärch stamme vu dr Chinschtleri Renée Levi un isch e Hommage an d Tilo Frey.
Leporello
Leporello cha aini vo däne Bedütige ha:
Lueg au:
Kabinett von Kahr II
S Kabinett von Kahr II isch vum 16. Juli 1920 bis 11. Septämber 1921 d Landesregierig vu Bayern gsii.
Liste von Fluggesellschaften
Dies isch e Liste von aktive Fluggesellschaften. E Fluggesellschaft (auch: Luftverkehrsgesellschaft, Fluglinie oder Airline) isch es Unternehmen, das Persone oder Frachtguet gäge Bezahlig transportiert. Si bsitzt (im Eigentum oder gemietet) Flugzeuge, mit denen der Transport ermöglicht wird. Besunders Forme vo de Fluggschellschafte sind d Billigfluggesellschaften und d Charter-Fluggesellschaften.
Erklärungen
Wenn e genaui Iordnig ned möglich isch → P
Hoffmann-La Roche
D F. Hoffmann-La Roche AG, churz Roche, isch e Pharmakonzärn und Härsteller vo Reagänzie und Grät zur medizinische Diagnostik, wo wältwit dätig isch. Si het ihre Hauptsitz z Basel. Aktuell forscht Roche bsunders uf de Gebiet Onkologii, Virologii und Transplantationsmedizin. Im Wältränking vo de 20 Undernääme mit de höggste Usgoobe für Forschig und Entwigglig (F&E) isch d Roche im Joor 2014 (noch Microsoft und vor Novartis) uf em fümfte Blatz gsi.
Firmedate
D Roche beschäftigt wältwit meh as 81'500 Mitarbeiter, drvo öbbe 10'000 in dr Schwiz und mehr as 12'000 z Dütschland. Dr Konzärn het 2009 en Umsatz vo 49,051 Milliarde Schwizer Franke und e Reingwünn vo 8,510 Milliarde Schwizer Franke gha.
D Roche blant, bis 2011 si Stammsitz z Basel für 550 Mio. Franke uszbaue. Mä het druf verzichdet, dr Bau 1 z baue, wo d Form von em an d Doppelhelix us dr Biochemii hätt sötte erinnere. Stattdesse isch im Dezämber 2009 dr neui Bau 1 vorgstellt worde. S neue Hochhuus wird mit 175m s höchste Gebäud in dr Schwiz und 21m höcher as dr Doppelhelixentwurf si.
S Historische Archiiv
S historische Archiiv Roche isch e Baasler Kulturguet, wo nazionali Bedütig het.
Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace
S Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace (ISAE-SUPAERO) isch e Technischi Hochschuel z Toulouse (Frànkrich). Es isch Mitgliid vo der Conférence des Grandes Ecoles und vo de Gruppe des écoles aéronautiques.
S Institut isch im 2007 gründet worde. Es isch en Zämeschluss vo de École Nationale Supérieure de l'Aéronautique et de l'Espace (SUPAERO/ENSAE), wo 1906 gründet worden isch, und de École nationale supérieure d’ingénieurs de constructions aéronautiques (ENSICA), wo 1946 gründet worden isch. D Hochschuel bildet innerhalb vo drü Johr Ingenieur för d Luftfahrt us.
Gerundeter fast geschlossener Hinterzungenvokal
De grundet fascht-gschlossnig Hinterzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch. In vile alemannische Dialäkt gits de Luut. Mer bezeichnet en im Alemannische meischt als „offnigs-u“.
Oberkirch LU
Oberchöuch (amtl. Oberkirch LU) isch en politischi Gmeind im Wahlchreis Sorsi vom Kanton Lozärn i de Schwiz.
Geographi
Oberchöuch lid am Nordwest Ändi vom Sempachersee a de Sohre ond es esch im Norde med de Stadt Soorsi zämmegwachse. Näbst de Hauptsedlig geds au no d Ortsteili Seehüsere (im Norde; 506 m ü. M.) ond Chotte (westlech vo Surssi). Beidi send med Soorsi verwachse. De Weiler Ranzige/Sennhof (667 m ü. M.) ond de Ortsteil St. Margrethe (523 m ü. M.) ghöred au zo Oberchöuch. De zwöit gröschti Ortsteil es de Unteri Leidebärg (541 m ü. M.). Vo dr Gmeindsflechi send 74,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 13,4 % Waud, 12,1 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. D Nochbergmeinde vo Oberchöuch send Soorsii (Norde), Eich ond Schänke (Oste), Nottu ond Buddishouz (Süde), und Grosswange (Weste).
Gschicht
Oberchöuch esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1036 aus ecclesia superior (1217 Oberenkilchun).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Am Endi vom 19. Johrhundert is d Bevölkerig stark zrog gänge wäge de Industralisierig. Am Afang vom letzte Johrhundert hed den Bevölkerig weder zugno, uf gut 1000 Iwohner. Die Zahl hed sech bes Mitti Johrhundert ned gross erhöt. Ab 1941 es den en rechtig Wachstum entstande bes 2007 is d Iwohnerzahl um 230 % gstege.
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2661 Iiwohner 92,7 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,1 % Italienisch ond 5,7 % anderi Sprache.
Z Oberchöuch redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Religione
82,1 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.
Nationalitäte
Em 2007 hed Oberchöuch en Usländeateil vo 11,47 % gha. Die meiste vo Ehne chömmed us Serbien-Montenegro, Italie, Portugal, Dütschland und Kroatie.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,1%, CVP 23,8% , FDP 23,7% , GLP 5,8% , GP 8,0% , SP 9,5% , SVP 21,5% , Süschtigi 6,6%.
Dr Gmeindspräsident vo Oberchöuch esch dr Ernst Roth (Stand Februar 2016).
Gisela von Spiegelberg
D Gisela vo Spiegelbärg, wo öppe 1170 uf d Wält cho und nach em 7. Dezämber 1221 gstorben isch, het als Äptissin s Fraumöischter z Züri gleitet.
Wo ane 1218 d Familie vo de Zähringer, dozmol Rychsvögt vo Züri, usgstorben isch, het dr König Friedrich II. d Zürcher Vogtei ufdeilt. D Kyburger sind praktisch Landesherre im Züribiet worde, aber d Stadt Züri het dr König für s Rych diräkt bhalte. Und jetz isch d Fraumöischteräptissi vom König als Stadtherrin ygsetzt worde.
Oberkirch LU
Verchehr
Oberchöuch lid a de Bahnlinie Olten-Luzern und hed en eigene Bahnhof, dä werd aber nomme dor d S-Bahn betribe. De nöchst grösseri Bahnhof es Sorsi. Usserdem hed Oberkerch au en Busaschloss vom Dorf via Sorsi a Bahnhof. De Autobahnaaschluss Sorsi vo de A2 befendet sech nomme 3 km vom Dorfchärn vo Oberchöuch entfärnt. D Hauptstrasse nach Luzärn-Zofige und Lozärn-Sorsi gönd dorch Oberchöuch.
Gisela von Spiegelberg
D Gisela vo Spiegelbärg isch die erschti gsi i dere nöie Dopelrolle. Si isch ane 1218 vom Konvänt vom Fraumöischter gwählt worde, und dr König het se im wichtigen Ampt bestätiget. Mit ire het e Reie vo acht Äptissinne agfange, wo alli us em Tuurgau cho sind.
Oberkirch LU
Varia
Im Restorant Hirsche z Oberchöuch schaffed drü Brüeder uf ganz spezielli Art zäme. Da hät d Silvia Häselbarth bewoge de Dokumentarfilm Drei Brüder à la carte z draie.
Gisela von Spiegelberg
Drü Joor lang isch d Gisela em Fraumöischter vorgstande, bis si ane 1221 gstorben isch. D Adelheid vo Murkart isch iri Nochfolgerin gsi.
Oberkirch LU
Varia
Sit 2005 bsetzt Oberchöuch au en Golfplatz med ere 6-, ond 18 Loch-Alag.
De Schwizer Baumeisterverband hed sit 1972 es grosses Usböldigszentrom z'Oberchöuch.
Literatur
Oberkirch gestern, heute, morgen, Bossard Carl (1986)
Kabinett Held I
S Kabinett Held I isch vum 27. Juni 1924 bis 30. Juli 1928 d Landesregierig vu Bayern gsii.
Credit Suisse Group
D Credit Suisse Group AG (CS) – früehner Schweizerische Kreditanstalt SKA – isch eins vo de grösste wältwiite Finanzdienstleistigsundernähme und het si Hauptsitz z Züri. S äigetlich Bankgschäft macht d Tochtergsellschaft Credit Suisse AG und s schwiizerisch Gschäft sit em Novämber 2016 d Credit Suisse (Schweiz) AG.
Gschicht
Di Schwiizerisch Kreditaastalt isch 1856 vom Zürcher Wirtschaftsmaa und Politiker Alfred Äscher ggründet woorde, zum der Isebaan bou chöne finanziere. Mit dère Bank isch Züri naadisnaa zum Wirtschaftszäntrum vo de Schwiiz woorde.
1982 isch d CS Holding gschaffe woorde, wo di verschidene Bitäiligunge vo de Schwiizerische Kreditaastallt zämegfasst hät, drunder di amerikaanisch Bank First Boston z Nöi-York. 1989 isch d Kreditaastallt as Tochter i d CS Holding integriert woorde. 1990 hät d Kreditaastallt d Bank Leu und 1993 die Schwiizerisch Volksbank übernaa. 1997 sind d CS Holding und d Versicherigsgsellschaft Winterthur en Alianz iiggangen und händ d Credit Suisse Group ggründet (2006 isch d Winterthur dän aber a d AXA-Gruppe verchaufft woorde). Nach ere Nöiorganisazioon, wo d Kreditaastallt al iri Töchteren integriert hät, isch si ab em Jänner 2006 nöi under em äinzige Maarggename Credit Suisse uufträtte, as globaali Bank mit drei Gschäftsbiräich: Investment Banking, Private Banking, Immobilienmanagement. Sit doo isch de Name Schwiizerischi Kreditaastallt Vergangehäit gsii.
Nach ere schwèère Kriise hät mer am 19. Mèèrz 2023 bikannt ggèè, dass d Konkurräntin UBS d Credit Suisse im Lauff vom Jaar 2023 übernäm. De Bundesraat hät de Chauff vermittlet und per Nooträcht e Finanzgarantii vo 9 Milliarde Franke paraatgstellt.
Undernähme
Dr Credit Suisse beschäftigt as Grossbank wältwit öbbe 50'500 Mitarbeiter, drvo öbbe 21'000 in dr Schwiiz (Stand Septämber 2010). S Undernähme isch in d Sparte Investment Banking, Private Banking und Vermögnsverwaltig iideilt. Am Ändi vo 2009 het dr Credit Suisse e Bilanzsumme vo 1'031,4 Milliarde Schwiizer Franke und e Reingwünn vo 6,411 Milliarde Franke usgwiise. D Kundevermöge hai sich uf 1'406,2 Milliarde Franke beloffe. CEO vo dr Credit Suisse Group isch dr Tidjane Thiam, Presidänt vom Verwaltigsroot isch sit em 29. April 2011 dr Urs Rohner.
D Aktie vom Credit Suisse (CSGN) si an dr Schwiizer Börse SIX Swiss Exchange und as American Depositary Share (CS) an dr New York Stock Exchange (NYSE) kotiert.
Dr Credit Suisse isch as Universalbank in de Beriiche Investment Banking, Private Banking und Vermögensverwaltig (Asset Management) dätig. Zur Credit Suisse Gruppe ghöre under anderem de Privatbank Clariden Leu, die Neue Aargauer Bank und d Bank-now, wo uf Privatkredit und Leasing spezialisiert isch. Drüber us isch d Credit Suisse Group mit dr Dochtergsellschaft Wincasa im Immobilieberiich dätig.
Niederbruck
Nìderbrucke (frz. Niederbruck, dt. Niederbruck) ìsch e frànzeesche Gmein gsi ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).
Gschìcht
Nìderbrucke ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1482 àls Niederbrucklen.
Am 1. Januar 2016 hàt d Gmein mit Màsmìnschter zer Gmein Masevaux-Niederbruck fusioniert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Nìderbrucke ìsch dr Jean-Luc Reitzer gsi. Nìderbrucke hàt zem Kommünàlverbànd Communauté de communes de la Vallée de la Doller et du Soultzbach ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderbrucke ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Sechseläuten
S Sächsilüüte isch es Früeligsfäscht z Züri, wo all Jaar am dritte Mëëndig vom April stattfindt; je noch dëm, wänn d Tagundnachtglychi vom Früelig isch, cha s Sächsilüüte au am zwäiten oder vierte Mëëndig vom April sy. En Hauptpunkt isch s Verbräne vom Böögg, me künschtliche Schneemaa, wo mit Holzwule und Knallkörper gfüllt isch und de Winter simbolisiert.
De Name vom Bruuch chunt vo daa, wel nach em Raatsbschluss vom 11. Merz 1525 nach de Taagundnachtglychi Ändi Merz di zwäitgrööscht Glogge vom Groossmöischter zaabig am sächsi de Fyraabig im Sumerhalbjaar verchündt hät; im Winterhalbjaar isch der Aarbetsschluss zaabig am föifi gsy. «Himne» vom Aalass isch de Sächsilüütemarsch.
Ablauff
S offiziell Sächsilüüte hät die föif Täil:
Voranen und nachane chas natüürli au scho Programm gëë, die gstalted aber d Zöift oder d Zöifter sälber. Nach em Uuszuug gits zum Byspil:
Alexia Djilali
D’ Alexia Djilali (* 27. Oktoower 1987 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Volleybàllschpìelera, wo-n-àls Üüssa-n-ààgrìffera schpìelt. Àls Profischpìelera ìsch sa z’äärscht vu 2004 bis 2014 biim Mìlhüüser Verain ASPTT Mulhouse gsìì, un drnooh vu 2014 bis 2018 biim Vandœuvre Nancy VB ìm Lothrìnga. Züadam hàt sa àb 2007 38 Mol ìn dr frànzeescha Nàzionààlmànnschàft gschpìelt.
ìhra Kàrriar
Ànna 2004 hàt d’ Djilali ìhra äärschta Vertrààg àls Profischpìelera biim ASPTT Mulhouse unterzaichnet. Träniart ìsch sa z’äärscht vum Martin Panou worra, un drnooh vu dr Magali Magail. Obwohl sa aina vu da Dianschtältschta-n-ìm Verain gsìì-n-ìsch, ìsch sa numma Ärsàtz-Schpìelera gsìì. Àm And vun ìhra äärschta zwai Joohra z’ Mìlhüüsa ìsch dr Verain àm 3. Plàtz vum Frànkriich-Pokàl ànakumma. Vu 2007 bis 2012 ìsch d’ Djilali mìt Mìlhüüsa jeeds Joohr àm 2. Plàtz vu dr Frànzeescha Maischterschàft ànakumma, so wia-n-àm 2. Plàtz vum Frànkriich-Pokàl ìn da Joohra 2009, 2010 un 2012; jedsmol ìsch dr Verain vum RC Cannes gschlààga worra. Ìm Joohr 2011 hàt sìch d’ Djilali àn dr Àcksla verlätzt un hàt müassa operiart wara. Wagadam hàt sa àm Ààfàng vum Schportsjoohr 2011/2012 nìt känna mìtmàcha. Ärsätzt worra-n-ìsch sa dur d’ bülgàrischa-n-Ààgrìffera Polina Stojnewa. Ànna 2013 ìsch d’ Djilali mìt’m ASPTT Mulhouse àm 3. Plàtz vu dr Frànzeescha Maischterschàft ànakumma. Ìm Dezamber 2013 hàt sìch àwwer d’ Djilali nochamol wahrend’ma Tränìng àn dr Àcksla un àm Füassknächla verlätzt. Sa hàt àlso bis ìm Janner 2014 nìt känna schpìela. Ànna 2014 hàt jedoch dr ASPTT d’ Bronza-n-üsszaichnung biim Challenge Cup, em drìttheechschta-n-Öiropàpokàl, bikumma.
Noh-n-em And vum Schportsjoohr 2013/2014 ìsch d’ Djilali ìn dr lothrìngischa Verain Vandœuvre Nancy VB gànga ge schpìela. Doo ìsch sa gliich Fäschtschpìelera worra. Ìhra äärscht Joohr mìt’m Verain hàt sa ìn dr B-Nàzionààlliga gschpìelt, wu dr Verain àm 1. Plàtz ànakumma-n-ìsch. Ìn da zwai folgenda Joohra ìsch ìhra Verain àm 10. Plàtz vu dr A-Liga gsìì, un àm 9. Plàtz ìm Joohr 2018. Ìm Frànkriich-Pokàl ìsch d’ Djilali mìt Vandœuvre Nancy zwaimol àm 5. Plàtz ànakumma (ànna 2015 un 2017). Àm And vum Schportsjoohr 2017/2018 hàt d’ Djilali mìt 30 Joohra ìhra Kàrriar Schluss gmàcht. Sitter 2021 schpìelt d’ Djilali ìn dr zwaita Mànnschàft vum Vandœuvre Nancy VB, ìn dr 2. Nàzionààlliga.
Ìn dr Frànzeescha Nàzionààlmànnschàft hàt d’ Djilali àb’m Joohr 2007 mìndeschtens 38 Mol gschpìelt. Doo hàt sa zamma mìt da Mìlhüüsera Armelle Faesch, Anna Rybaczewski, Christina Bauer un Déborah Ortschitt gschpìelt. Ànna 2007 ìsch sa mìt dr Nàzionààlmànnschàft àm 8. Plàtz vu dr Öiropäischa Maischterschàft gsìì. Ìm salwa Joohr ìsch sa mìt Frànkriich àm 13. Plàtz vu da Walthoochschüalschpìeler z’ Bangkok ànakumma. Ànna 2009 ìsch sa àm 4. Plàtz vu dr Öiropäischa Guldiga Liga un àm 14. Plàtz vu dr Öiropäischa Maischterschàft gsìì. Ànna 2011 hàt àwwer d’ Djilali waga-n-ìhrer Verlätzung uff ìhra Nominiarung ìn dr Nàzionààlmànnschàft müassa verzìchta. Ìm Joohr 2014/2015 hàt sa nochamol àn dr Kwàlifikàzioon fìr d’ Öiropäischa Maischterschàft tailgnumma.
D’ Alexia Djilali hàt àui amol Beach Volley gschpìelt: Ànna 2008 hàt sa zamma mìt dr Aurélie Goux àn dr Schtudanta-Waltmaischterschàft mìtgmàcht. Doo sìnn sa àm 25. Plàtz ànakumma.
D’ Alexia Djilali hàt z’äärscht Hàndel un Kommünikàzioon àm IUT vu Kolmer gschtudiart. Schpeeter hàt sa a Àbschluss vum Hailhàndàrwet bschtànda. Sitter 2020 schàfft sa àls Ergotherapeutin bii Nancy.
Oberbruck
Gschìcht
Owwerbrucke ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1482 àls Oberbruggen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Owwerbrucke ìsch. Owwerbrucke ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Owwerbrucke ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schloss Lehen (Freiburg)
S Lehemer Weiherschloss isch e bfeschtigte Herrehof im Fryybeger Stadtdail Lehe in dr Bundschuestroß rund 60 Meter sidlig vu dr barocken Chilche St. Cyriak.
Gschicht
Zum erschte Mol gnännt wird dr Lehemer Herrehof anne 1478 as „Curtis zu Leheim“, wu dr Jakob Widergrün von Staufenberg s Dorf Lehe mit em Weiherhuus vum Erzherzog Sigismund as eschtrychisch Läche iberchuu het. Villicht beziet sich au e Urkund vu anne 1427 uf s Weherschlessli, wu dr Herzog Friedrich vu Eschtrych dr Heinrich Bangergeben vu Fryybeg z Lehe mit „Stock, Haus und Geseß“ beläänt het. Wär s Wasserschloss het böue loo, losst sich nit noovollzie. Wahrschyns stammts us dr Zyt no dr Zähringer, wel s z Lehe im 11. Un 12. Johrhundert nit zue dr Bildig vun eme Ortsadel chuu isch. No dr Widergrün isch s Schloss im Bsitz vum Balthasar vu Blumeneck gsii. In dän syre Zyt isch au anne 1513 dr Ufstand vum Bundschue z Lehe gsii. Im Verzaichnis vu dr Hyyserr, wu im Buurechrieg anne 1525 zerstert wore sin, isch s Wasserschloss wahrschys as Huus vu dr Witfrau vum Balthasar vu Blumeneck ufgfiert (item i hus ist junkers Baltisirs frawen). D Noofolger vu dr Blumeneck, d Familie von Stadion het s Dorf, s Schloss un dr Burgstall 1587 an d Stadt Fryybeg fir 24000 Gulde verchauft. In dr Verchaufsurkund wäre au d Grebe, dr Weiher un e Fron- un Schutzhof mit neiböute Staigebei gnännt. Dää Hoft git s hite no un isch as Hof zu tutsch bekannt. Noch em Verchauf isch s Dorf vu dr Stadt verwaltet wore. S Weiherschlessli wird im Hyyserverzaichnis vu 1863 uubewohnbar un nume Hochhaus gnännt. No dr Instandsetzig isch s d Unterchumpft vum stedtische Jeger z Lehe gsii. S Lehemer Schlessli isch anne 1870 an e Privatmann verchauft wore un isch au hite no bewohnt un in Privatbsitz
Böu
Dur d Fänschtergwänd, s Vollwalmdach un syni drei Fänschterachse wirkt s wie ne Barockgebei. Dr dreigschossig Böu mit syym durmartige Ufböue losst aber uf e dytlig elteri Böusubschtanz schließe. E wytere Hiiwys dodruf isch, dass dr eschtlig Dail vum Gebei massiver böue isch, wie fir e Durm mit ere Greßi vu 10 x 10 Meter. Iber dr Dire isch s Bindeschild z sääne, wu d Woppe vu Fryybeg un Vordereschtrych zaigt.
D Bfeschtigung isch vu dr Aalag här e Dief- bzw. e Wasserburg gsii. S Wasser vum eme Dreisamarm isch um s Herrehuus gflosse, wu wahrschyns uf ere chlaine Insle as Uuslaifer vum Lehemer Bärgli e weng hecher gstanden isch. Dr Zuegang zue däre Aalag, wu mit ere zeunige Muure umgee gsii isch, isch iber e Bruck an dr Nordsyte här gsii.
Rietheim
Rietheim isch de Name vo däne Ortschafte:
Rila
S Rila-Gebirg (bulgar. Рила) isch es Gebirg im Südweschte vo Bulgarie. De höchsti Gipfel isch de Musala mit ere Höchi vo 2925 m. Rila isch s höchsti Gebirg uf de Balkanhalbinsle.
Rietheim
z Dütschland:
i de Schwiz:
Rila
De Artenrychtum im Gebirg isch gross. Me gfindt u. a. Bäre, Wildsüü, Luchs, Geisse, Hirsche, Falke und Adler.
Im Rila befindet sich meh als 150 Seee i Höchene zwüsche 2100 und 2500 m. De höchsti See liit uf 2709 m am Fuess vom Musala. S Rila-Gebirg isch de Ursprung vo de Flüss Mariza, Iskar und Mesta.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Hochbautè
Näbbèm Empfangsbau (EG) mit èm Güèterschuppè sowiè Dampflokbehandlungsyrichtunge wiè èn Wasserkran un èm Wasserturm hèt s z Zollhuus au è Remisè für è Draisinè gää.
Gleisaalaag
Urschprünglich sin z Zollhuus drei Gleis für dè Personè- un Güètèrvokeer zur Vofüègung gschtandè:
Ettendorf (Unterelsass)
Attedorf (frz. Ettendorf, dt. Ettendorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Signaal
Wiè bi allnè Baanhööf uff dè Sauschwänzlebann sin z Zollhuus Flügelsignaal vo dè baddischè Bauart inschtallyrt gsi. Vomuètlich zuè DB-Zitè sin diè baddischè Flügelsignaal mit dütschè Standard-Flügelsignaal vosää worrè. Au nõch dè Reaktivyrung vo dè Aitrachdalbaan sin d Signaal a dè Oschtyfaart nit mit Lichtsignaal ersetzt worrè. Ebbèso im Gegèsatz zuè dè reschtlichè Baanhööf sin d Flügelsignaal nõch èm Übbergang zuè nèrè Museumsbaan nit für ungültig erklärt un schu gar nit abbaut worrè. Um d Signaal abber stellè z chönnè, hèt mò sèllèwäg s Stellwärch in Bedryb glõ.
Ettendorf (Unterelsass)
Gschìcht
Attedorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 766.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Yfaarsignaal
S weschtliche Yfaarsignaal isch è zweiflügligs Flügelhauptsignaal, wo by km 45,55 stòt. Dè Durchrutschwäg a dè weschtlichè Yfaart bedrait also 310 m, well d Yfaartsweichè bi km 45,86 lyt. Dè relatyv churze Durchrutschwäg isch einèwäg lang gnuèg gsi, well d Züüg bi Yfaart vo Weschtè uff èm letschtè Räscht vo dè Bärgschtreggi dèhèr chömmèd un dõrum rächt langsam sin. S Streggègleis vor èm weschtliché Gränz vom Baanhof volauft in èm Vyrtelchrais-Rächtsbogè mit èm flachè Höger uff dè Innèsitè, wa zuè nèrè Bsunderheit bim Yfaarsignaal gfüürt hèt: S weschtliche Yfaarsignaal stòt links vom Streggègleis, wa (korrekterwys) mit èrè Schachbrèttdaflè Ne4 aazeigt wörd. Uumittelbar vor èm Yfaarthauptsignaal stòt s Uusfaartsvorsignaal, wo ebbèfalls als Formsignaal uusgfüürt isch. I dè Mitti vom Chraisbogè un in èm Abschtand vo 360 m vor èm Hauptsignaal stòt s Yfaarvorsignaal, wo us ènèm Formvorsignal bschtòt. Sèll Vorsignaal stòt rächts vom Gleis, well s vom Lokfüürer guèt gsää wörrè cha. Bsunders a sèllèm Vorsignaal isch è Holzbodeschtli am Signalfuèß. S Vorsignaal stòt in èm Drainagegräbele, bi Unterhaltsbüèz am Signaal würd s Personal suscht nassi Füèß chriègè. S öschtliche Yfaarsignaal stòt bi km 46,85 un hèt dõdemit èn Durchrutschwäg vo 410 m bis zuè dè öschtlichè Yfaarweichè.
Stellwärch
Wiè bi allnè Baanhöf uff dè Sauschwänzlebaan vofuègt d Station z Zollhuus übber è Stellwärch, wo i dè Mitti vom EG uff dè Gleissitè stationyrt isch. Wié für è Näbbèbaan-Station generèll üblich, handlèt sich s dõdeby um è mechanischs Stellwärch, wo wèg dè Museumsbaan bis hüt (Stand: 2018) dört isch un no in Bedryb isch.
Ettendorf (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Baanübbergang a dè B 27
Als bsunderi Infraschtruktur z Zollhuus git s èn beschrankté BÜ bi km 45,878 hinter dè weschtlichè Uusfaarsignaal. Dèsèll BÜ isch bis hüt in Bedryb, um d B 27 vom dütsch-schwizer Gränzübbergang Neuhuus-Bargè bis zum Autobaanzuèbringer a d A 81 bi Eschingè odder z Geisingè z füürè. Wiè unter Umbautè für d Museumsbaan schu erwäänt, isch dèsèll BÜ mòl volait worrè. Well vill Vokeer übber dèsèll BÜ rollt, isch er nit nu mit doppeltè Halbschrankè, sondern au mit èrè Lichtzeichèaalaag uusgrüschtet. Ußerdèmm git s a sèllèm BÜ, wiè èbbèfalls schu erwäänt, è Schällè, um dè Strõßèvokeersdeilnämmer au akustisch z warnè.
Lichtsignal (Eisenbahn)
Ysebaa-Lichtsignaal sin elektrischi Ysebaasignal, bi wellè dè Signalbegriff durch Lüüchtmittel aazeigt wörd, im Gegesatz zum Formsignaal.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Ysèbaanmuseum
Dè rasch stygende Güèterumschlag hèt dezuè gfüürt, dass am Oschtgybel vom EG dè Güèterschuppè aabaut worrè isch. Sèllè Aabau isch è Steilvorlaag gsi, um dört drin è Ysèbaamuseum vo dè Sauschwänzlebaan unterzbringè, s asè daufte Museum der Wutachtalbahn isch im Güèterschuppè unterbrocht worrè. S Baanmuseum isch vo zwei Blummbärger Lehrer ygrichtet worrè, un enthaltet èn Huufè historischi Fotos vom Bau un Bedryb vo dè Sauschwänzlebaan un diversi Gegèschtänd us èm Bäänleralldaag. Ußerdèm git s no è nõchbauts Diènschtbüro von èm Baanhofsvorschteher un è Modèllaalaag vo dè Sauschwänzlebaan. Multimediales chunnt au nit z churz, è spezièlles Video mit èm Hagè vo Ortloff als Moderator wörd dört zeigt (Stand: 2018).
Lichtsignal (Eisenbahn)
D Lichtsignaal hèn nōch èm Zweitè Wältkrièg d Formsignaal Zuug um Zuug vodrängt, was im diräktè Zämmehang mit èm Wechsèl vo Mechanischè- uff Relaisschtellwärk stôt. Bis hüt hèn sich d Lichtsignaale als Standardmethodè für d Zugsicherigssischteeme ghaaltè. Erscht diè stetig zuènemmendi Vobreitig vom Hochgschwindigkeitsvokeer im Schinnèvokeer wörd diè hèrkömmliche Signaaltechnik, un dõdemit au d Lichtsignaal, in mittelbarer Zuèkunft vodrängè. -
Ettendorf (Unterelsass)
Verwàltung
vun Attedorf ìsch. Attedorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Ritterstellwärch
S Ritterschtellwärch isch au è bsunderi Infraschtruktur, wenn s au nǜmmi in Bedryb isch. Sèll Stellwärch isch in baddischer Bauart uusgfüürt un im Original in èm bruunè Holzdòn dehèr chu. Zuè DB-Zitè isch s Stellwärch denn grau gsi. S Stellwärch isch sit 1886 langi Zit als mittleres Stellwärch im Konschdanzer Baanhof in Bedryb gsi. Nõch dè Ablösung durch s Zentralschtellwärch im Johr 1988 isch es dört abbaut worrè. Dènõch isch diè "graui Muus" im DB-Museum z Nürnbärch 10 Johr yglagèrèt gsi, un 1998 widder i dè bruunè Originalfarb im mittlèrè Deil vom Gleis 3 widder uffbaut worrè. Sèll Stèllwärch zeichnèt sich vor allem durch diè ußèligendè Spannhebèl un Umlänkrollè uus. Ußerdèmm stòt s Stellwärch hüt unter Denkmòlschutz.
Lichtsignal (Eisenbahn)
Technik
Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin bi dè neugründete Dütschè Bundesbaan d Stellwärk zuènemmend vo mechanischè uff elektromechanischi umgschtellt worrè. Im Zuug vo dèrè Umschtellig hèt mo d Signaallichter eifach vom Flügelsignaal übbernõõ, d Flügel inklusyv Mechanik wegglô. Stromversorgig un Kabel sin meischtens schu vorhandè gsi. I dè letschtè Johr hèt mo d Signalbelüüchtig uff wartungsarmi Lüüchtdiodè umgschtellt, wo bi vorhandnè freiè Kabelõderè us èm Netz, suscht dezentral durch Solarzellè un Akkus betribbè worrè sin.
Ettendorf (Unterelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Attedorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Gschichtè
Dè Baanhof Zollhuus-Blummbärg isch im Johr 1889 baut worrè un isch znägschst nur übber diè weschtichi Yfaart uss Richtung Füètzè/Wizä, also vo dè Bärgschtreggi vo dè Sauschwänzlebaan erreichbar gsi. È Jahr spôter isch diè Strategischi Umgehungsbaan vo Zollhuss bis Hintschingè witter gfüürt un dört a d Schwarzwaldbaan un Donaudalbaan aagschlossè un dõdemit fèrtig gschtellt worrè. Well dè Baanhof bis hüt uff ènèm Hochmoor mit èm Nammè Blummbärger Rièd stòt, isch er uff 224 Fichtèstäckè druff uè baut worrè. Sèlli hèn 25 cm Durchmesser un 4 m düèf i dè Torfboddè iègrammt worrè.
Dè dägliche Personèvokeer uff èm Mittelabschnitt vo dè Kanönlebaan isch schlièßlich uss Rentabilidätsgründ ab èm 1. Dezèmbèr 1955 uff Schinnèersatzvokeer umgschtellt un am 1. Januar 1976 (uff dè Schinnè) formèll ygschtellt worrè. Dèvor hèt mò wôrènd èm Summerfaarblaan vom 22. Mai 1955 bis äbbè sèbbèm 1. Dezèmbèr dè Schi-Schtrõ-Bus uff dè gsamtè Streggi Obberlauchringè-Immèdingè ygsetzt. Dè Schi-Schtrõ-Bus isch dõdeby vo Obberlauchringè bis Luussä-Blomegg uff dè Schinnè, vo Luussä-Blomegg bis Zollhuus-Blummbärg uff dè Schtrõß un schlièßlich vo Zollhuus-Blummbärg bis Immèdingè widder uff dè Schinnè vokeert. Sèllè Bedrybsablauf hèt abber zweimòliges Umrüschtè erforderèt, eimòl im Wyler un eimòl z Zollhuus. Z Zollhuus isch ergo immer én längèrè Bedrybshalt im Summer 1955 nötig gsi, s Umsetzè hèt normalerwys 3-4 Minutè duèrèt.
Lichtsignal (Eisenbahn)
Dütschland
Wiè in Ysebaasignaal z Dütschland beschribbè, sin d Lichsignaal uff èm Netz vo dè Dütschè Bundesbaan bis 1994 im H/V-Sginaalsischteem betribbè worrè, d Signaal sin also in Haupt- (Hp) un Vorsignale (Vr) unterschiddè worrè. Um Vor- un Hauptsignaaal unterscheidè z könnè, hèt mo Wegè m langè Bremswèg vo Züüg zeiget Vorsignaal d Stellig vo dè Hauptsignaal in uusreichendèm Abschtand (je nõch gfaarener Gschwindigkeit 400–1500 Metèr) aa, dômit èn Zug rächtzitig vor èm haltzeigendè Hauptsignaal zum Stõõ kunnt.
Schwedè
Z Schwedè wörred fascht uusschlièßlich für Lichtsignaal ygsetzt.. Schwedischi Signaal sin uff dè linkè Streggèsitè uffgschtellt.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Gschichtè
Annè 1977, zee Johr nõch dè Yschtellung vom regulärè Personèvokeer, isch uff dè Sauschwänzlebaan Wizä–Zollhuus-Blummbärg è Museumsbaan eröffnèt worrè, wo inzwǜschen nit nu unter Baanfans übberregional bekannt isch. D Museumsbaan hèt bis 2006 übber zwei Millionè Faargäscht bförderèt.
Zum Fahrplanwechsel 2004/2005 am 11. Dezember 2004 isch uff dè Aitrachdalbaan Blumberg-Zollhuus bis Immèdingè dè so gnannte „3er-Ringzug“, è S-Bahn-äänlichs Aagebot i dè Landchrais Duttlingè, Rottwyl un Villingè-Schwenningè, in Bedryb gangè. Sitdèm wörd dè Bhf. Zollhuus widder im Tagtfaarblaan mit Schinnèpersonènòòvokeer aagfaarè. Im Summerhalbjohr samschtigs un sunntigs wörd dè Bhf. Zollhuus-Blummbärg sit 2014 vo beidè Sitè mit Personèzüüg aagfaarè, wan è Umschtygè möglich macht. Zitglych isch dè Baanhof Zollhius-Blumbärg wèg dè bessèrè Orièntyrung in Blummbärg-Zollhuus umbenamst worrè.
Lichtsignal (Eisenbahn)
Schwiz
Sit dè 1940er Johr isch s Signaalsischteem L (Lichtzeichè) un sit 1986 s Signaalsischteem N (numerischi Gschwindigkeitsaazeig) im Ysatz.
Öschterrych
Z Öschterrych sin Nachtzeichè durch Lichtpünkt abgschafft worrè. Dè Trybfaarzügfüürer erkennt iri Stellig durch Uusschtraalè mit dè Fahrzüügbelüüchtig. Möglich isch sell durch d Uusrüschtig vo sämtlichè Trybfaarzüüg un Stüèrwagè mit leischtungsfähigè Schywòrfer.
Bahnhof Blumberg-Zollhaus
Vokeer
Blummbärg isch i dè Vokeersvobund Schwarzwald-Baar (VSB) ygliedèrèt.
Regèlvokeer
Mit èm Schittèrè vom Schi-Schtrõ-Bus isch dè Baanhof am Scheitelpungt nümmi vo dè Sauschwänzlebaan hèr mit Personezüüg aagfaarè worrè. Bis zum 28. Mai 1967 hét s witterhy faarblaanmäßigi Personèzüüg uff dè Aitrachtalbahn un im Bhf. Zollhuus-Blummbärg gää. Ab 31. Dezèmbèr 1975 hèt s formèll keini reguläri Personèzüüg im Bhf. Zollhuus-Blummbärg gää.
Sit 2004 isch Blummbärg-Zollhuus a s Ringzug-Sischteem aaghängt, dõdemit isch Blummbärg u. a. widder mit Immèdingè, Duttlingè, Rottwyl, Villingè-Schwenningè un Eschingè vobundè. Dè Ringzug wörd vo dè Hohenzollerischè Landesbaan AG (HzL) bedribbè.
Ußerdèmm isch dè Baanhof Zollhuus-Blummbärg Aafangs- bezièungswys Èndpungt vom Naturpark-Èxprèss, wo im Summerhalbjohr übber d Aitrachdalbaan vokeert un au vo dè HzL bedribbè wörd. Dè Faarblaan vom Naturpark-Èxprèss isch uff d Vokeerszitè vo dè Museumsbaan abgschtimmt.
Museumsbaanvokeer
Im Summerhalbjohr vokeert sit èm Jahr 2014 zwǜschè Blummbärg-Zollhuus un Wizä d Blummbärger Baan (BB) als eigèschtändiges EVU. D BB fungyrt au als Ysèbaainfraschtrukturunternämmè (EIU) für diè gsamti Wuètèdal- un Sauschwänzlebaan.
Güètervokeer
Bis 1934 isch dè Güètervokeer z Zollhuus übberschaubar gsi un hèt uss Stüggguètvokeer un Volaad vo landwǜrtschaftlichè Brodukt bschtandè. Sèllèwäg hèt s a dè Strōßèsitè vom Güèterschuppè ganzi Reiè vo Ring gää, um d Vycher aazbindè. Ab 1934 hèt mò dè induschtrièlle Abbau vo Doggerärz a dè gegèübberligendè Haaldè vom Aitrachdal bedribbè. S Doggerärz isch zum Volaad mit èrè Matriaalseilbaan quer übber s Aitrachdal transportyrt worrè un am Ostchopf vom Zollhuuser Baanhof voladdè worrè. Durch sèllèn Bärgbau, wo 1942 uffgää worrè isch, hèt nit nu s ehemòlige Buèrèdorf Blummbärg brofityrt, sondern au dè Baanhof Zollhuus-Blummbärg sèlber, zmòl sich näbb èm Baanhof i dè Nõchchriègszit èn stattlichè Induschtrybedryb mit moderatem Güètervokeer z Zollhuus etablyrt hèt. Am Weschtänd, geg Blummbärg zuè, hèt s èn Induschtryaaschluss gää, wo vum Gleis 2 uus witter bis zuè nèm chlynè Induschtrygebièt am Stadtrand gfüürt hèt. Nõchdèm mò sèllèn Aaschluss usè grissè hèt, isch bis hüt nò s Abschtellgleis 2 Wescht übbrig blibbè. Am 31. Oktobèr 1995 isch zwǜschè Immèdingè un Zollhuus-Blummbärg dè Güètervokeer uff dè Aitrachdalbaan ygschtellt worrè. Sitdèm git s z Zollhaus-Blummbärg kein Güètervokeer mee.
Busverkehr
D SBG bedrybt s Busvokeersnetz in un um Blummbärg ummè.
Wanderungè
Dè Baanhof Zollhuus-Blummbärg isch Uusgangspungt vo dè beidè Wanderwäg Sauschwänzle-Wäg un Sauschwänzle-Entdeckungstour, wo beidi a dè Sauschwänzlebaan nõch füürèd.
Witteri Haltepüngt z Blummbärg
Dè Baanhof Blummbärg-Zollhuus isch dè wichtigschte Baanhof z Blummbärg. Näbbè sèllèm git s no dè Ringzug-Haltepungt Blummbärg-Rièdöschingè è baar Kilometer aitrachabsi vo Zollhuus. Dè Hp Blummbärg-Rièdöschingè isch bi dè Streggèrenovyrung 2004 uugfäär 200 m unterhalb vom ehemòligè Baanhof Rièdöschingé aaglait worrè.
A dè Sauschwänzlebaan ligèd die Halt im Bhf. Epfèhoffè, Bhf. Füètzè un èm Haltepungt (Hp) Wuètèbligg. Bi dè èrschté beidè Stationè hèt s zweigleisigi Baanhööf un dé letschte isch èn eifachè eingleisigè Haltepungt. D Züüg vo dè BB haaltéd gmääß èm aktuèllè Faarblaan (Stand: 2018) nu uff dè Talfaart (Richtung Füètzè), nit abber uff dè Bärgfaart (Richtung Epfèhoffè) am Hp Wutachbligg. Uusnaamè sin diè im Johr 2018 ygfüürtè Wanderzüüg vo dè BB, wo uff Volangé au uff dè Bärgfahrt im Hp Wutachbligg haaltèd. Grund für dè nõchdrägliche Bau vom Haltepungts Wuètèbligg isch dè dirèkte Zuègang zuè dè Wuètèflüè bzw. zum Obbère un Mittlèrè Flüéwäg.
Sihlwald
Der Sylwald isch es Naturschutzgebiet im Kanton Züri.
S Waldgebiet lyt im undere Taal vo der Syl uf em Gebiet vo de Gmeinde Adliswil, Langnau am Albis, Horgen, Oberriede, Rüüschlike und Thalwil.
Es isch die gröschti zämehängendi Flechi mit Mischwald vo Laubböim im Schwiizer Middelland. Der Wald isch öppe zwölf Kwadratkilometer gross. Es het bsunders Danne, Fööre, Bueche, Ösche, Äibe, Ahorn und Ulme i däm Wald.
D Stadt Züri het im spoote Middelalter das Waldgebiet a sich zoge, wil si s Holz für d Bouwirtschaft und zum Füüre bruucht het. D Trämel sind uf der Syl i d Stadt abe gschwemmt worde. Im 18. Joorhundert het men agfange, der Wald so z bruuche, ass sech en usglichene Bestand vo de Böim ergää het. Mit der Zyt isch druus e nachhaltigi Arbet vo de Förschter worde. Ane 1864 het d Stadt Züri en Wärchhof bout und 1876 isch en eigeni Waldysebaan ygrichtet worde, zum s Holz liechter usezbringe. 1991 isch der Betriib, wo s Holz wyter verarbeitet het, zuetoo worde.
Sid 1985 wird s Projäkt «Naturlandschaft Sylwald» umgsetzt. Es entwicklet sech e ganz e natürleche Wald, wo deils als Naturschutzgebiet definiert isch; dört tarf me gar nid inegoo. De Psuecher vom Wald git d Stiftig Naturlandschaft Sylwald es Aagebot für verschideni Erläbnis im Waldgebiet, wo zäme mit em Wildpark Langebèèrg als «Wildnispark Züri» gfüert wird.
Alteckendorf
Geogràfi
S Stroßedorf lijt ìn dr Nordvogese, umgan vun dr Biel Koppenberg (256 m. ì.M.), Englischberg (288 m. ì.M.) un Schyrberg (250 m. ì.M.).
Gschìcht
Àltackedorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 752 àls Mazonivilare, unter em Nàme Altdorf erscht ànne 1331. Ackedorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 744 àls Ecchenheim (764: Ecchenheimomarca).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Àltackedorf ìsch. Àltackedorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àltackedorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Mellikon
Melike (amtlich Mellikon) isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau.
Geografii
S Dorf liit am Rand vom Dafelejura am südleche Ufer vom Rhy, uf der schmale Gländterrasse zwüschem Fluss und de Hügel obe dra. Bim Oberbärghof isch d Höchi Güggehübuck.
Am Hang liit en grossi Schteibruch vo de Zimäntfabrigg vo Räkige. Bi Melike mündet der Tägerbach, wo vo Siglischterf und Wislike abe chunt, in Rhy.
Gschicht
Bi Melike isch i der Zyt vo de Röömer en Wachtdurm am Rhy gstande.
Dreisamtal
S Draisemedal isch e Dal eschtli vu dr Großstadt Friburg im Naturpark Sidschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Dur s Draisemedal fließt dr glychnamig Fluss. S Dal isch dur Sedimäntablagerige vu dr Bäch bildet wore, wu zue dr Draiseme zämecheme. Dr ebe Dalbode isch zum Dail e Wasserschiuetzbiet.
Geografischi Lag
S Draisemedal fangt e baar Kilometer eschtli vu Friburg aa un wytet sich uf zuen eme braiten ebene Dalgrund, em Zartener Becki. Hauptort vum Dal isch Kilchzarte mit em Ortsdail Zarte, wu uf s keltisch Tarodunum zrugggoht. Anderi Ortschafte sin Stäge, wu s Eschbachdal vu St. Peter här mindet, Buechebach, wu s Wagestaigdal vu St. Märge här un s Helledal vu Hinterzarte här minde, un s Oberried, wu s Oberrieder Dal vum Notschrei här mindet. Dernäbe zellen au d Friburger Stadtdail Kappel, Ebnet un Littewiiler zum Draisemedal.
Verchehr
Dur s Draisemedal fiere B 31 un d Helledalbahn, wu bodi vu Friburg uus in dr Schwarzwald fiere.
Turismus
Bi vyl Turischten isch s Draisemedal in dr Hauptsach bekannt fir syni Wander- un Mountainbikewäg dur dr Schwarzwald. D Nechi zue Friburg un d Nechi in s Elsiss mache s Draisemdal zuen eme beliebten Uusflugszyyt. Mer chunnt au guet vum Dal uus uf dr Schauinsland un dr Fälberg, dr hegscht Bärg im Schwarzwald.
Di vier Gmaine Kilchzarte, Stägen, Buechebach un Oberried hän si zämegschlosse go zäme turistischi Wärbig mache fir s Draisemedal.
Alfred Stern (Musiker)
Dr Alfred Stèèrn het d Grundschuel im iteliänische San Remo und vom Joor 1914 a d Bezirksschuel und derno d Kanti z Aarau psuecht. Denn isch er uf Züri as Konsi go Musig studiere. Ane 1927 het er d Klara Müller (1901 bis 1999) ghürootet.
Dr Stèèrn het drü Joor als Musigleerer z Tüüringe gschaffet und isch denn uf Züri zruggchoo, won er Musigküürs a dr Volkshochschuel, a dr Huushaltigsschuel, a dr Schwöschtereschuel vom Roote Chrüüz, am Leereseminaar und am Chindergärtnerineseminaar ggää het. Er het s Jugendorcheschter vom CVJM Züri, dr Volchsliederchoor «Maibaum» und dr Chilechoor Balgrischt gläitet. Dezue ane isch er für e Singkräis vo Sanggale tätig gsi. Und er het als Privatmusigleerer gschaffet.
Als Komponischt het dr Alfred Stèèrn eigeni Stück gschribe und Gedicht vo vilne Dichter verdoont. Er het für s Singe mit sine Chöör und als Redakter vo Liederbüecher alti und nöji Schwiizer Volchslieder gsuecht und deils nöi bearbeitet. Er het mit sine Wèèrch au s Musiziere i de Familene welle fördere.
Wahlkreis St. Gallen
De Waalchrais Sanggale isch e Underainhait vom Kanton Sanggale i de Schwiz, wo noch de nöie Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 bildet worde isch.
Liste der Kulturgüter von kantonaler Bedeutung in Zürich
S nazionale Verzeichnis isch uf dr Grundlaag vo der KGSV i allne Kantöön und für jedi Gmeind gmacht worde. Me underscheidet i däm Syschteem d A-Objäkt, wo as nazionaal, und d B-Objäkt, wo als kantonaal wärtvoll agluegt wärde. Über d Zuedeilig vo gwüssne Objäkt i die eint oder anderi Kategory isch me sech bi der Redakzioon vo dr Lischte nid äinig gsii.
Wahlkreis St. Gallen
De Waalchrais bestoht sit em 1. Januar 2003 us de ehemolige Bezirk Sanggale und Goosse, und au no e Gmaind us em früenere Bezirk Rorschach (Eggersriet). En Hoptort gits offiziell nööd. S Kraisgricht isch z Sanggale, wo im ehemolige Bezirk Sanggale de Hoptort gsi isch.
Liste der Kulturgüter von kantonaler Bedeutung in Zürich
Das sind d Objäkt i der Stadt Züri (gmèèss dèm Verzeichnis vom Bund):
Wahlkreis St. Gallen
Er umfasst folgendi Gmainde:
Kabinett Held II
S Kabinett Held II isch vum 31. Juli 1928 bis 10. Merz 1933 d Landesregierig vu Bayern gsii.