cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubai
Dubai-Stadt lit am Nordrand vom Emirat Dubai rund um e Dubai Creek, e Bucht vom Persische Golf, wo 100 bis 1300 Meter bräit und öbbe 14 Kilometer lang isch. Früener si dört d Stedt Daira uf dr Nord- und Bur Dubai uf dr Südsite gsi. Brugge git s nume e chlii usserhalb vom Ortskärn; für Fuessgänger hets chliini Personefäärine (Abras) zum uf die anderi Site vo dr Bucht z choo.
Obersept
Obersept (frz. Seppois-le-Haut, dt. Obersept) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Obersept lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Làrg, drizäh Kilometer sìdlich vun Àltkìrech un fìmf Kilometer weschtlich vun dr Schwizer Granz. Nochbergmeine vun Obersept sìn Bìsel ìm Oschte, Moos-Neederlàrg ìm Sìdoschte, un Pfatterhüse ìm Sìdweschte, Sept ìm Weschte un Làrgìtze ìm Norde.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Obersept ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schröcken
Schrecke (amtlich Schröcken) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Schrecke lit am Tannberg südöschtlich vom Bodesee uf 1269 Meter Höhe, am Fuaß vom Hochtannbergpass. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 3,8 % Landwirtschaftsfläch, 14,9 % Wald, 57,1 % Alpa, 0,3 % Sidlungsfläche und 24,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Schrecke siand Schoppernau, Mittelberg, Warth, Lech und Sonntag.
Gschicht
Schrecke ischt um 1300 vo Walser gründt worra.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Schrecke ischt dr Herbert Schwarzmann.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Schrecke khört zum Walserdütsch.
Schliengen
Schlienge (IPA: ['ʃliəŋə], amtlig Schliengen) isch e Gmeind im Landchreis Lörrach.
Geografy
Schlienge litt zwüsche Mülle und de Chreisstadt Lörrach. S Gmeindegebiet erstreckt sich vo de Oberrhyebeni in 225 Meter über NHN bis zum Gipfel vom Hochblaue in 1165 Meter Höchi.
D Gmeind gränzt im Norde an Augge, im Nordoste an de Ortsdeil Fäldberg vo de Stadt Mülle, beidi im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald, im Oste an Malschburg-Marzell, im Süde an d Stadt Chander und de Kurort Bad Bellige im Landchreis Lörrach und im Weste an de Ortsdeil Steinestadt vo de Stadt Neueburg am Rhy, widder im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald.
Gmeindeglyderig
D Gmeind Schlienge bstoht uss de fümf Ortsdeile Liel, Mauche, Nydereggene, Obereggene und Schlienge (offiziell: Liel, Mauchen, Niedereggenen, Obereggenen, Schliengen). Mer nännt si offiziell Schlienge-Liel, Schlienge-Mauche etc. Di rümlige Gränze vo de Ortsdeil sin idäntisch mit sälle vo de glychnamige ehemolige Gmeinde. D Ortsdeil bilde glychzitig Wohnbezirk im Sinn vo de bade-württebergische Gmeindeordnig und mit Usnahm vom Ortsdeil Schlienge sin allne Ortsdeil Ortschafte im Sinn vo de bade-württebergische Gmeindeordnig mit jewyls eigenem Ortschaftsroot und Ortsvorsteher als sy Vorsitzende ygrichtet.
Zum Ortsdeil Liel ghöre s Dorf Liel und d Höf Charlshof, Erlebode, Fohleweide. Züe de Ortsdeil Mauche und Nydereggene ghöre jewyls numme di glychnamige Dörfer. Zum Ortsdeil Obereggene ghöre d Dörfer Obereggene und Schallsinge, s Schloss Bürgle, Schloss, d Höf Lippisbacherhof und s Hus Blauehus. Zum Ortsdeil Schlienge ghöre s Dorf Schlienge, de Hof Altigermiehli und d Hüser Bahnstation Schlienge.
Im Ortsdeil Schlienge lige d Wiestige Gotones vilare, Kutzmiehli und Lielmiehli. Im Ortsdeil Mauche lige d Wiestige Hofe und Wettlige. Im Ortsdeil Obereggene lige d Wiestige Am brennte Buck, Bützihoff und Gorgedorf und di abgangeni Burg Grieneck. Im Ortsdeil Schlienge litt s abgangene Dorf Altige, wo hütt numme no d Altigermiehli devo bstoht.
Gschicht
Schlienge isch 820 als Sliingas zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. S hät friehner zum Fürschtbistum Basel ghört, wo s Sitz vo de Landvogtei Schlienge gsi isch. Sälli isch 1719 züe-n-re Obervogtei erhobe worre. Di langi Züeghörigkeit zum Bistum Basel isch au am Baselstab in de linke Wappehälfti abzläse. Noch de Säkularisierig wägem Rychsdeputationshauptschluss vo 1803 isch de Ort an s Großherzogtum Bade cho. De morderne Schyneverchehr hät Schlienge am 15. Juni 1847 erreicht, wo de Abschnitt Mülle - Schlienge eröffnet worre isch. Z Bade hät Schlienge lang zum Landchreis Mülle ghört, isch aber 1973 zum Landchreis Lörrach cho.
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Schlienge ghert zuem Markgreflerische. En Iidruck vom Schliengener Dialäkt un dem vo Noochberört, wie er am Änd vom 19. Johrhundert gsprochen worden isch, gänn e baar Wenkersätz üssem Wenkerboge vo Schliéngé.
Politik
Bürgermeister vo de Gmeind isch de Werner Bundschuh (FDP/DVP)
Sit 1989 git s e offizielli Städtpartnerschaft mit de Stadt Nidau, Schwiz.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
S Schloss Bürgle
S Schloss litt hoch über de Wyberg vom Markgräflerland, mitte in Chirschbäum, Fälder und Wälder. S isch im 11. Johrhundert als Chirch baut und 1100 als Chloster gnutzt worre.
1762 isch de Bau vom Franz Anton Bagnato uff Veralassig vom Propscht Aloysius Mader und vom Fürschtabt Meinrad Troger vom Chloster St. Blasie, vo d Probschtei dezüe ghört hät, im friehklassizistische Styl mit Rokoko-Usstattig neu errichtet worre. 1920 hät d Versteigerig vom Schloss droht, wo durch d Gründig vom Bürgle-Bund hät verhindert werre chönne. S Schloss isch hütt in Privatbsitz und wird durch Spendegälder und de Bürgle-Bund erhalte und restauriert. Dodeby hät under anderem de Fryburger Restaurator Andreas Bauernfeind mitgwirkt. Rund um s Schloss isch e 80 m² große Rosegarte, wo e Blick über d Vogese, Basel und d Sauseburg-Ruine bietet.
Hütt finde uff em Schloss vor allem im Summer Verastaltige statt. Säll sin under anderem Dagige, Seminär, Konzert und Fest.
Verchehr
Durch d Rhydalbahn (Manne-Charlsrüe-Basel) isch Schlienge an s überregionals Schynenetz agschlosse. Nächstglägeni Fernverchehrsbahnhöf sin Fryburg im Brysgau und Basel. Durch d Bundesstroß B3 (Buxtehude-Wyl am Rhy) bstoht au e Verbindig zum überregionale Stroßenetz.
Asässigi Undernehme
Z Schlienge isch di erschti Markgräfler Winzergnosseschaft Schlienge-Mülle e.G., wo mit ihrem Wy immer widder bi Bundes- und Landeswyprämierige under de erschte Plätz z finde isch. D Winzergnosseschaft isch 1908 vom dörtmolige Ortspfarrer, em Leonard Müller, zämme mit 36 Winzer gründet worre. Sit 1971 deile sich alli agschlossene Gmeinde d Räblag mit em Namme Sunnestück.
Geheimrat
Dr Ghäimi Root isch in de Territorie vom Häilige Röömische Riich und de spöötere dütsche Monarchie e Kollegium vo Rööt gsi, wo diräkt under em Fürst gstande isch und mäistens au under däm sim Vorsitz über die wichdigste Aagläägehäite vom Land beschlosse het, bsundrigs über s Erloo vo Verordnige. In freije Riichsstedt het dr sogenannt Chläi Root as Ghäime Root gulte. Dä isch für die ganzi Finanz- und Ussepolitik vo dene Stadtstaate zueständig gsi.
D Mitgliider vom Ghäime Rootskollegium häi dr Ditel Ghäime Root oder au Ghäimroot dräit.
Z Baasel het dr Drizäänerroot as Ghäime Root gulte. Er het us acht bis fuffzää Haimlige vom Root bestande, im Underschiid zu de Haimlige vo Burger, das häisst vom Groosse Root.
Oberdorf (Oberelsass)
Oberdorf (frz. Oberdorf, dt. Oberdorf) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).
Weschheim
Weschum (lothrìngisch; frànzeesch Vescheim, ditsch Weschheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Weschum lijt rund 15 Kilometer nordeschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 237 un 295 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Tobias
Tobias isch e Vorname fir Manne. Eso haiße z. B. die Lyt:
Weschheim
Verwàltung
vun Weschum ìsch. Weschum ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Weschum ghert zem Rhinfrankisch.
Oberdorf (Oberelsass)
Gschìcht
Oberdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1346 àls Oberdorf.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. Janner 2016 ìsch sa mìt dr Gmeine Haiflìnge un Granzìnge züe Ìlltàl füsioniert worda.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Oberdorf ìsch bìs 2015 dr Christian Lerdung gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Oberdorf ghert zem Hochàlemànnisch.
Cagnetta
De Süesswasser Schliimfisch oder d Cagnetta (Salaria fluviatilis) isch e Süesswasserfisch wo im Mittelmeerruum vorchunnt und au im Tessin haimisch isch.
Uussie
D Cagnetta isch e längliche Fisch, wo 8–10 cm lang werd. Mandli und Wiibli gsiend verschiden uus. S Wiibli isch geel und het bruuni Straiffe, s Mandli isch eener blau mit dunkle Straiffe, doch cha d Farb individuell noch Standort und Luune ändere. Baidi hend e tüpflete Chopf und wiissi Punkt um d Auge und am Hals. D Ruggeflosse bildet a schmaals Band. D Cagneta het kai Schuppe, deför e schliimigi Hutt.
Verbraitig
D Cagnetta chunnt rund um s Mittelmeer vor, vom Maghreb öber Spanie, Italie, Adria, Griecheland, Törkai bis uf Zypere. Si lebt em liebste i klare langsame Flüüssgwässer mit eme stainige Grund, cha aber au i chüstenööche Lagune miteme chliine Salzghalt vorchoo. Zudem lebt si in e paar Seeje am Alpesüdrand, so im Langesee, im Luganersee und im Gardasee.
Lebeswiis
D Cagnetta lebt under Stai und fresst Insektelaarfe, chliini Chrustetier und au ganz chliini Fischli. Mandli bauet e Hööli undereme Stai und hend e Revier, wo si vertaidiget. D Laichzitt goot vom April bis in Juli, wenn Wassertemperatur öber 18 Grad stiigt. S Wiibli lait 200 bis 300 Aier i d Hööli vom Mandli und sterbt i de Regle drii drufabe. S Mandli biwacht de Laich. D Laarfe, wo nochere Wuche schlüüffet, lebet vo Plankton. D Cagnetta cha 5 Joor alt were.
Sursee
Soorsi esch e Stadt im Kanton Lozärn.
Si het rond 9160 Iiwohner (Ändi 2013) ond esch der Houptort vom Waauchreis Soorsi (früecher s Amt). Soorsi hed e historeschi Autstadt met eme berüehmte spotgotische Roothuus.
Geografi
Soorsi liid a dr Suure am nordweschtlechen Änd vom Sämpechersee. Es chlyses Stück vom See ghört zum Gmeindbann vo der Stadt. Uf der Gletschermoräne isch der alt Ortsteil Mariazäll, und noch derby s Kantonsspital. Uf der Halbsinsle Zällmoos isch d Ruyne vo der uralte Chile, wo öpen im elfte Joorhundert bout worden isch. Bi Soorsi chunt der Chommlibach ad Suuren abe. Und uf der Nordweschtsyte vo der Stadt isch der gross Soorsiwald.
Vo dr Gmeindsflechi send 30,7 Prozänt Puureland, 21,8 Prozänt Waud, 46,8 Prozänt Sidligsflechi ond 0,7 Prozänt süschtigi Flechi.
Schild
Schild stoht fir:
Sursee
Geografi
D Nachbergmeinde vo Soorsi send Göiesee, Chnuutu, Mouesee, Oberchöuch ond Schänke.
Schild
Ort:
Sursee
Gschicht
Soorsi esch zom erschte Mou gnamsed worde im Jahr 1036 aus Surse. Im Santurbehoof, em Huus vom Chlooschter Santurbe, isch am Voroobe vor de Schlacht bi Sämpech de Herzog Leopoud der Dritt vo Öschtrich ygcheert. Be de Schlacht hend denn d Eidgnosse s öschtrichisch Heer z Bode grecht.
Schild
Schild chau au ne Familiename syy, eso haiße z. B. die Lyt:
Sursee
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Schild
Lueg au:
Sursee
Bevölkerig
Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 15 Prozänt gläge.
Religion
74,5 Prozänt vo de Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 9,8 Prozänt evangelisch-reformiert.
Politik
Bi de Nationaurootswahle 2015 hed s das Ergebnis ggää: BDP 1,2 Prozänt, CVP 24,7 Prozänt, FDP 17,5 Prozänt, GLP 5,9 Prozänt, GP 8,8 Prozänt, SP 15,8 Prozänt, SVP 19,6 Prozänt, Süschtigi 6,5 Prozänt.
Dr Stadtpräsident vo Soorsi esch dr Beat Leu (Stand Februar 2016).
Else
Else isch e Vorname fir Fraue. Eso haiße z. B. die Lyt:
Franz
Franz isch e Vorname fir Manne. Eso haiße z. B. die Lyt:
Ilse
Ilse isch e Vorname fir Fraue. Eso haiße z. B. die Lyt:
Schruns
Schruu (amtlich Schruns) ischt a Marktgmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Schruu lit uf 690 Meter Höhe im Montafon an dr Litz, eme Neabefluss vo dr Ill. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 25,0 % Landwirtschaftsfläch, 44,8 % Wald, 19,6 % Alpa, 3,2 % Sidlungsfläche und 7,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Schruu siand Bartholomäberg, Silbertal, Sankt Gallenkirch und Tschagguns.
Gschicht
Schruu ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1317 als Schirun (1400 Scherun, 1410 St. Josen in Schiruns, 1430 Schruns).
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Schruu ischt dr Jürgen Kuster.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Schruu khört zum Bodeseealemannisch.
Stadtkommando Basel
S Schtadtkommando Baasel isch im Zwäite Wältchrieg e Verband vo dr Schwizer Armee under em Kommando vom Oberscht Hans De Bary (1894-1968) gsi, wo speziell für d Verdäidigung vo dr Schtadt Baasel ufgstellt worden isch. D Schtadt Baasel isch mit iire Rhiibrugge e wichtige schtrategische Stützpunkt gsi, wo mä s Witerchoo vom ene Gegner lengeri Zit hätt chönne verzöögere.
D Sperrstell Baasel-Rhiiufer gilt als e milidäärhistorischs Dänggmol vo nazionaaler Bedütig.
Voorgschicht
Vo 1080 bis 1860 het s drei Schtadtmuurering um d Schtadt Baasel ume gee: die vom Fürstbischof Burkhard vo Fenis, die Inneri und die Üsseri Muure. An dr Innere und Üssere Schtadtmuure isch mä dur Door und Schwibbööge in d Stadt iine und uuse. Vo dene Befestigunge exischtiere hüt no s Santihansdoor, s Dalbedoor und s Spaaledoor und e churzes Stügg vo dr Muure im «Dalbeloch», was hüte alles dänggmolgschützt isch.
D Bunker vom 20. Joorhundert si bi dr Letzischanze mit dr middelalterlige Stadtmuure kombiniert worde oder stöön uf em ehemoolige Schlachtfäld bi St. Jakob an dr Birs.
Gschicht
Vor dr Allgemäine Chriegsmobilmachig uf e 2. Septämber 1939 si am 28. August 1939 d Gränzdrubbe und am Daag druf d Baasler Territorialregimänter 73 (Territorialbatallioon 127, 129) und 86 (Ter Bat 128, 179) ufbote worde, zum s Stadtgebiet vo Baasel z verdäidige. Dört häi si under em Kommando vo dr Gränzbrigade 4 afo Barrikade, Hinderniss und Bewachigsaalaage ufbaue. Middi Septämber si d Territorialdrubbe em Stadtkommando Baasel understellt worde, wo uf e 1. Oktober bildet und dr 4. Diwisioon zuedäilt worde isch.
D Stadt Baasel isch vor dr Verdäidigungsstellig vo dr Schwizer Armee (Limmatstellig) glääge und s Chläibaasel (mit em dütsche Baadische Baanhoof) und de Gmäinde Rieche und Bettige nördlig vom Rhii. D Stadt isch strategisch schwiirig zum verdäidige gsi und d Middel, für zum drus e vorgschoobnige, befestigte Stützpunkt z mache, si beschränkt gsi. Die äigentligi Verdäifigung vom Land isch an strategisch günstigere Stelle blaant worde. S Armeekommando het am 20. April 1940 d Bsatzig versterkt, für dass dr Abschnitt Baasel gegen e Überfall und e Handsträich sicher weer und Baasel uf dr Widerstandslinie wurd bliibe. Bim ene Aagriff hätte Huus um Huus und Strooss um Strooss müesse verdäidigt wärde.
Bodmer
Bodmer heissed die Lüüt:
Kulturzentrum Bremgarten
S Kulturzäntrum Brämgarte (KuZeB) isch es Autonoms Zäntrum und Veraastaltigsort, wo 1992 usere Huusbsetzig entstande isch. Es liit a de Zürcherstrass 2 in Brämgarte und zellt als symbolträchtige Ort vo de Autonome-Szene im Kanton Aargou und als Träffpunkt vo überregionale soziale, kulturelle und politische Aktivitäte vo de Links-Alternative. Regelmässig finde Veraastaltige vo allerlei Arte statt, wie Konzärt, Läsige, Diskussionsrundine, Informations- und Beratigsabige.
Es sind Giböid vo de ehmalige Chleiderfabrik Meyer & Co., wo 1893 gründet worde isch. Ds Ensemble bestaht usem 1838 baute Wohnhuus und de beide Fabrikgebäude.
Pfetterhausen
Pfatterhüse (frz. Pfetterhouse, àlt aui Pérouse, dt. Pfetterhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Pfatterhüse lijt ìm Sundgöi, direkt àn dr Granz zum Département Territoire de Belfort un dr Schwizer Kànton Jura. Nochbergmeine vun Pfatterhüse sìn Bonfol und Beurnevésin ìn dr Schwiz un Sept, Obersept, Deerlersterf, Moos-Neederlàrg und Courtavon ìm Elsàss.
Gschìcht
Pfatterhüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 731 àls Petrosa (1139 Perosa, 1296 Pheterhusen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Pfatterhüse ìsch. Pfatterhüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Pfatterhüse e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfatterhüse ghert zem Hochàlemànnisch.
Ghiozzo
De Ghiozzo (Padogobius bonelli) isch e Süesswasserfisch wo z Norditalie endemisch isch und au im Tessin vorchunnt.
Uussie
De Ghiozzo isch e dünne längliche Fisch, wo 5 bis 7 cm lang werd. Mandli und Wiibli gsiend verschiden uus. S Wiibli isch hellbruu-dunkelbruu gfleckt und het dorsichtigi Flosse. Mandli sind dünkler und hend groossi bloilichi Flosse.
Verbraitig
De Ghiozzo isch en endemische Fisch im Iizugspiet vom Po, aso i Nordiatalie, im Tessin, aber au z Kroatie. Er mag subers Wasser und lebt i Flüüsgwässer und Standgwässer mit eme Grund us Chiselstai, wo au vill Wasserpflanze drinn wachset.
Lebeswiis
De Ghiozzo isch e Bodefisch, wo Wirbelloosi fresst. D Laichzitt goot vom April bis in Juni, wenn d Wassertemperatur öber 20 Grad stiigt. S Wiibli chlebt sini Aier under Stai oder a Muschle und s Mandli biwacht deno de Laich. Er verdaitig sis Revier mit Grüüsch. De Ghiozzo werd noch aim Joor gschlechtsriiff.
Stadtkommando Basel
Gschicht
Noch dr alliierte Landig und em Vormarsch Richdig Dütschland im Herbst 1944 isch dr milidäärisch Schutz vo de Rhiibrugge wider aktuell worde. Vom 6. Septämber aa isch öbbe e Diwisioon uf Baasel verlegt worde: Es si Drubbe vo dr Fäldarmee und vom Gränzschutz mit Infanterii, Artillerii, Panzerabweer und Sappöör choo. D Kommandante vo dr 4. Diwisioon und dr Gränzbrigade 4 häi sich z Baasel iikwardiert.
Im Chalte Chrieg isch mit dr Drubbenornig TO 51 wider e Stadtkommando Baasel vorgsee gsi und uf e 1. Januar 1954 e Kommandant ernennt worde (Pikettstellig). Mit dr Armee 61 (TO 61) isch dr Territorialdienst nöi organisiert und s Stadtkommando Baasel 211 bildet worde, wo im Territorialkräis 21 understellt gsi isch. Bim erste gmäinsame Dienst im Mai/Juni 1975 mit em Kommandobostestandort Sissach si em Stadtkommando für e Kampfufdraag Nöitralidäätsschutzdienst (NSD) äi Batallion, Scheniiformazioone und für die territorialdienstlige Ufgoobe drei Füsilierkompanie, drei Hilfsbolizeikompanie, vier Bewachigsdetaschemänt, zää Bedröijigsdetaschemänt und zwäi Sanidäätsdetaschemänt zur Verfüegig gstande.
Ändi 1986 isch s Stadtkommando von sine Kampfufgoobe vollständig entlastet worde und het nume no territoriali Dienstläistige müesse erfülle. Uf en 1. Januar 1989 isch s Stadtkommando in Rang vom ene Ter Kräis erhoobe worde. Für e Ärnstfall het mä für e Nöitralidäätsschutz e Kampfdrubbekommandant mit eme chliine Staab uf Pikett gstellt. D Stadt Baasel het vo 1939 bis 2003 die äinzigi territorialdienstligi Struktur in dr Schwiz gha, wo als Stadtkommando bezäichnet worde isch.
Evakuazioon
Aafangs Septämber 1939 het dr Regierigsroot d Zivilakzioon Baasel (ZEB) lo organisiere, wo s Kantonsiiwooner, wo sich s finanziell nid hätte chönne läiste, hätt sölle mööglig mache, in sichereri Landesgegende z züügle. Alli andere, wo Baasel hätte welle verloo, hätte daas uf s äigene Risiko und uf äignigi Köste müesse mache. Am 14. Mai 1940 het s Stadtkommando wäge de Mäldige vom milidäärische Noochrichdedienst über dütschi Drubbebeweegige jeden Augebligg mit eme dütsche Aagriff grächnet und het die höggsti Alarmberäitschaft usglööst. E Däil vo dr Zivilbevölkerig isch zum Däil panikartig us dr Stadt gflüchdet, am Baanhoof het s bis zum 16. Mai e riisigi Druggede gee und beladnigi Brivatfaarzüüg si ins Landesinnere gfaare. Wo d ZEB d Evakuazioon mit 27 Iisebaanzüüg noch em 15. Mai hätt chönne aafoo, het s scho en Entwarnig gee. Noch zitgenössische Schetzige häi im Mai 1940 öbbe 100'000 Persone die nördlige Gränzgebiet verloo, vo deene zwüsche 20'000 bis 30'000 d Stadt Baasel.
Am 20. Juni 1940 het dr General Guisan die Instrukzioon an d Bevölkerig uusegee: Wer keinen Befehl zum Weggehen erhält, hat an seinem Wohnort zu bleiben. Freiwilligi häi zwar döfe goo, solang d Flüchtlingsström milidäärischi Operazioone nid behinderet hätte. Am 4. Novämber 1940 het dr Kommandant vom 2. Armeegoor e Ghäimbefääl an d Territoralkommandante gschiggt, ass si unerlaubti Evakuazioone sölle verhindere. E baar Firmene häi vorgesorgt und häi wichdigi Akte und Personal in dr Reduitruum brocht.
Sursee
Wirtschaft
Zwüsche der Altstadt und der Autobaan und der Ysebaan und ännet der Autobann i der Allmänd isch es grosses Gwärbkwartier. Bim Gwärbverein vo Soorsi mache öpe drüühundert Firmene mit, bi der Induschtry- und Handelsvereinigung Soorsi-Willisau meh as hundertdryssg.
Landeskirche
E Landeschile (usgsproche: Landes-Chile) isch nach hütiger Uffassig in de Regel en territorial abgrenzte Zämmeschluss vo volkskirchliche Gmeinde.
Landeschilene im Mittelalter
I de Ziit vor de Reformation het me mit em Begriff «Landeschile» d Organisation vo de Chile in eme bschtimmte Territorium gmeint. I de Regel isch si ere höchere Autorität (em Papscht oder em Patriarch) unterstellt gsi, aber gliichwol het si e bstimmti Selbschtschtändigkeit gha, bsunders was di inner Struktur un s Verhältnis zum jewilige Herrscher aagange isch. D Tatsach vo ere eigene Landeschile isch bsunders im frühe Mittelalter wichtig gsi für d Abgrenzig vo andere Territorie.
Sursee
Wirtschaft
Z Soorsi sind vier Woonbaugnosseschafte aktiv.
Landeskirche
Landeschilene i de Schwiiz
I de Schwiiz isch s Veehältnis zwüsche de Chile un em Schtaat uf kantonaler Ebeni greglet. Abgsäh vo de Kantön Neueburg un Gänf gits überall öffentlich-rechtlich aaerkannti Chilene. In all dene Kantön sin des di römisch-katholische un di evangelisch-reformierte Chilene. In e paar Kantön isch au di christkatholisch Chile aaerkannt. Di drü gnannte Chilene, bsunders di evangelische reschpektiv di reformierte werdet hüfig als Landeschilene bezeichnet. I de Kantön Basel-Stadt, Fryburg un St. Galle het me d israelitische Gmeinde de Landeschilene glichgstellt.
Sursee
Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de 8059 Iiwohner 86,9 Prozänt Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,3 Prozänt Französisch, 2,5 Prozänt Italienisch ond 10,3 Prozänt anderi Sprooche.
Kulturzentrum Bremgarten
Gschicht vo de Chleiderfabrik
Die beide Fabrikgiböid Meyer & Co. in Brämgarte sind 1928/1929 nach de Plän vom Zürcher Architekt Johann Emil Ganz baut worde. Sie sind wichtigi und früechi Züüge vo de architektonische Modärni im Kanton Aargou. De kubischi Betonskelettbau mit straffe Fassaderaster, grossflächige Verglasige und Flachdach isch a de Forderige vom Nöie Baue orientiert gsi und het grössteteils d Ursprungsbausubstanz mit de querrächteckig gsprosste Fänschter bhalte. De Fabrikbau het die gsamti Fabrikation ufgno, au Zueschiderei und s Näiatelier. Im Giböide hets zwei durchgehendi, 12 × 19,6 Meter grossi und guet belüchteti Arbetssääl, die fürd Fabrikation grundlegend wichtig gsi sind. Es isch es Biispil für di vormoderni Fabrikarchitektur und es bezügt die riichi Fabrikationsgschicht vo de Chleiderfabrik.
Landeskirche
Evangelischi und evangelisch-reformierti Landeschilene
In de Kantön Gämf und Noieburg gits kei Chilene mit em offizielle Status Landes-Chile meh.
Lalaye
Lela (Patois, frz. Lalaye, els. Lààch, dt. Laach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Kulturzentrum Bremgarten
Gschicht vo de Chleiderfabrik
Hüt zeigt sich de Giböidkomplex imene eher uneinheitliche Erhaltigszuestand. Er stoht im Inventar vo de schützenswertä Ortsbilder vo de Schwiiz (ISOS) vo nationaler Bedüütig und dokumentiert es Stück Kulturgschicht vo Brämgarte.
Gschicht vom Kulturzäntrum
Im Juni 1990 händ es paar jungi Lüüt de bis denn 16 Jahr lang verwaisti Giböidekomplex bsetzt. Es isch en ehemaligi Chleiderfabrik gsi, vo dere de Wohnteil vorher jahrelang vom ne Spanierclub und eim private Mieter brucht worde isch. D Bsetzer hend die Giböid ine autonome Ruum verwandlet, wo si im Cheller en Halfpipe für Skater und zwei Bandrüüm iigrichtet händ. De Max Meyer, eine vo de zwei Eigetümer, isch vo de Behörde uf die Umnutzig vo de alte Chleiderfabrik informiert worde, hät aber nüt undernoh, so dass Behörde au nüt hend chöne mache. S Projekt vo de Fabrik isch so bis aafang 1991 ohni grossi Problem wiitergloffe.
Rümigsdrohig
Im Früelig 1991 sind Bsetzer id Offensive gange und hend zum erschte mal de «Verein Kultur Zentrum Bremgarten KuZeB» gründet. Si hend sich vorgno, mit de Eigetümer en Mietvertrag uuszhandle. Aber die Verhandlige mit de Brüeder Meyer und de verschidene Behörde sind nöd erfolgrich gsii. Im April 1991 het d Stadt mitere polizeiliche Rümig droht.
Ide Mönet nacher sind trotz städtische Verbot regelmässig guet bsuechti Fiire ide alte Chleiderfabrik gmacht worde, wo de Enthusiasmus fürs Projekt wider verstärkt hend. Zure Eskalation isch es cho, als am 7. Dezember 1991 die Rechtsradikal Mutschellenfront (RMF) id Chleiderfabrik iidrunge isch und für ihri Zwäck missbrucht händ. Weg dem Vorfall hend Brüeder Meyer vode Stadt d Ufforderig becho, d Ligeschaft bis zum 15. Februar 1992 zuezmuure. Gliichzitig het d AEW Energie droht, die vom Stromnetz z trenne.
Gründig vom «Verein KulturZentrum Bremgarten»
Um em Druck standzhalte, händ d Aktiviste de Verein «KuZeB» so wie es ihn hüt no git neu gründet. Es Nutzigskonzept isch gmacht worde und de Eigetümer und de Behörde übergä worde. Gliichzitig het d Stadt en Offerte fürd Zuemuurig vode Giböide in Uftrag gä. D Aktiviste händ e Iisprach iigreicht, was zuere mündliche Zuesag vo de Eigetümer gfüert hät. Das isch vo de Bevölkerig positiv uufgno worde und de Stadtrat hät gseit, dass er eigentlich nie öppis gäge e Mietvertrag gha hätti.
Mietvertrag
E positivi Resonanz uf de Pfingstmäärt, uf dem vom KuZeB Informationsständ und es Punkkonzärt uf em Fabrikdach organisiert worde sind, hät vil Inträsse gweckt. Im August 1992 sind neui Möglichkeite entstande, wo de Spanierclub uuszoge isch. Am 27. August 1992 het de Verein de Mietvertrag underschribe, allerdings isch er nie gägezeichnet worde. Trotzdem si d Erbe vom ehemalige Textilfabrikant Meyer bis hüt zfride, dass si e chlini Mieti fürd Parkplätz und e Teil vom Giböide bechömed. Dr Rest isch bis heut öbbe bliibe. Nach dere lange Verhandligsphase het s erarbeitete Nutzigskonzept Schritt für Schritt umgsetzt werde chönne.
Lalaye
Gschìcht
Lela ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1200.
Kulturzentrum Bremgarten
Mietvertrag
Hüt ischs KuZeB s ältischte Autonome Kulturzäntrum vo de Schwiz, wo ganz ohni öffentlichi Subventione uschunt.
Sursee
Sprooch ond Dialäkt
Z Soorsi redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Lalaye
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Sursee
Kultur
Alljoor am 11. Novämber, em Martinstag, git’s z Soorsi der traditionell Gansabhouet, wo vilech a Martinizeistaag vo de Buure ad Grundheere chönt erennere, wie teil Lüüt säge. Be dem Vouchsfäscht werd e toti Gans über der Gass amene Droht ufghänkt ond moss met eme Sabu blend abegschlage wärde. De Schleger leid do derför e traditionelli Sonnemasgen aa. – Dä Bruuch stoot i der Schwiizer Lischte vo de «Läbige Tradizioone».
För bsonderi Verdienscht oms Ortsböud hed d Stadt Soorsi vom Schwiizer Heimatschotz anne 2003 de Wakkerpriis öbercho.
Lalaye
Verwàltung
vun Lela ìsch. Lela ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Lela ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.
Fahrradbrücke (Konstanz)
Gschichtè
Dè dritti Rhyübbergang z Konschtanz (nõch un zwǚschè dè Aaltè Rhybrugg un dè Schänzlebrugg) isch für d Entlaschtung vo dè Aaltè Rhybrugg 400 m witer öschtlich dè Rhy durab errichtet worrè. Im Septembèr 1989 hèt dè Gmeindrõt dè Bau vo dèrrè Brugg beschlossè, im Februar 1990 hèt dè Bau aagfangè un am 29. Juni 1991 isch d Brugg ygweiht worrè. I dè Bruggèmitti isch für d Radfaarer è 4,0 m breiti Faarbaan aagordnet, beidsitig ußerdèmm 2,0 m breiti Trottoir. S Bauwärch isch auch für d Befaarbarkeit durch Krankèwägè un bis zu 12 t schwèrè Füèrweerfaarzüüg uusglait worrè. S hèt i dè Vertikalebèni è bogeni Gradièntè mit èm Höhèunterschyd vo öppè 4 m zwǜschè dè Widderlager un Bruggèmitti. Uff d Bruggègschtaltig isch bsunderes Augèmerk glait worrè, vo allem bi dè Gländer un dè Belüchtung, abaer au bi dè Schlankheit vom Bruggèübberbau. D Faarradbrugg isch hauptsächlich für dè zuènèmmènde innerstödtische Faaradvokeer am Èndi vo dè 1980er Johr baut worrè. S hèt dört scho è separati Spur übber diè aalt Rhybrugg gää, selli hèt diè Huufè Fahrräder abber eifach nimmi schluckè mögè. Dè Faarradvokeer isch nit nu vom zuènèmmendè ökologischè Bewusstsy vo dè Konschtanzer Ywohner chò, sondern au vo dè zuènèmmèndè Aazahl vo Studentè a dè beidè Hochschuèlè z Konschtanz, nit umschuscht isch selli Brugg dirèkt bi dè FH Konschtanz aaglait worrè. Dõmit hèt mò d Radfaarer vo dè FH a d Uni Konschtanz un retour übber s weschtlichè Petershuusè leitè un dòdemit vo dè aaltè Rhybrugg fèrnhaaltè chönnè. Ußerdèmm hèt mò d Radfaarer so guèt wiè möglich vo dè Konschtanzer Laubè bzw. èm komplettè Altschtadtring fèrnhaaltè.
Kulturzentrum Bremgarten
Konflikt
Am 7. Juni 2002 het d'Kantonspolizei Aargou im Kulturzäntrum Brämgarte e Huusdursuechig gmacht. Debi isch e Transparent, wo am Huus feschtgmacht isch gsi, beschlagnahmt worde. S het e durchgschtricheds Hakechrüz im ne Verbotszeichä zeigt. Grund isch e Strafazeig gsi, wege widerhandlig gäge d Rassimus-Strafnorm. S Kulturzäntrum Brämgarte het d Aktion im ne Communiqué als grotesk und als politischi Satire beschribe.
S KuZeB isch vermehrt unter Druck vo de Behörde cho. Zum de Freiruum z kontrolliere het de Kanton e Verfüegig gmacht, wo het wölle, dass s Autonome Zäntrum unters Gastgwärbegsetz söll gstellt wärde. Di finanzielle, rechtliche und organisatorische Konsequänze hätte s Ändi vom nöd-kommerzielle Projekt bedütet. S kantonale Departemänt für Inneres het festgstellt, dass es bis denn kei verglichbari Fall het gä, und drum mues Präjudiz gschaffe wärde. De Regierigsrat het aber entschide, dass s KuZeB nöt mit kommerzielle Betrieb glichgstellt wärde cha und drum nöd unters Gastgwärbegsetz fallt.
Am 29. Mai 2018 het es Kommando vode Polizei im Rahme vomene Rechtshilfegsuech us Dütschland e Huusdursuechig gmacht. De jung Aargauer, wo wege schwerem Landfriedebruch und Brandstiftig im Zämehang mit de G20-Krawall z Hamburg verdächtigt wird, isch zu dem Zitpunkt gar nöd in Bremgarte gsi, sondern isch denn im Ruum Winterthur feschtgno worde. Trotzdem het Polizei sini Wohnig und s Kulturzäntrum dursuecht und verschideni Dateträger beschlagnahmt.
De SVP-Hardliner Andreas Glarner wott s KuZeB loswerde. De hütig Eigetümer, Max Meyer, hät scho Intressänte gha, gset aber kei Grund zums verchaufe. Brämgarte isch 2013 id Schlagziile cho, wil Asylsuechende de Zuegang zu öffentliche Iirichtige verweigert worde isch. De Glarner het denn droht, das Giböid zchaufe, zum verhindere, dass Asylsuechendi is KuZeB chönd, und het sini Kritik am Kulturzäntrum verschärft, nachem Unbekannti s Tagigslokal vor SVP-Generalversammlig versprayt gha händ.
Hütigs Aagebot
S kulturelle Aagebot vom KuZeB langet vo Konzärt vor Alternativ- und Subkultur internationale Formats bis zu Läsige, Filmvorfüerige und politische Vorträg. Zwei Bühni mit Bars, es Kino, en Hackerspace, en Gratisladen, e Läsothek, Ateliers zum Näie, Drucken und Malen, e Holz- und Metallwärkstatt, e Mehrzwäckhalle mit Skaterrampe und Fitnessbereich, e Proberuum für Bands, aber au en grosse Garte und verschidensti Lagerrüüm sind hüt alli Teil vom Autonome Zäntrum, wo me sich uustobe oder verschideni Aktivitäte mache cha.
S KuZeB will anderi und nöii Gsellschafts- und Läbensforme erprobe, wo alli Beteiligte di giiche Rächt un Pflichte, aber au die gliichi Verantwortig hend. D Grundpfiiler sind Menschlichkeit, Solidarität, Meinigsfreiheit, Vertraue, Integration, Vilfalt un Offeheit. Die Forme sötte konkreti Alternative ufzeige und Signalwirkig nach dusse ha. Für das bietet de Verein es Experimentierfeld für junge Mensche mit kreative Idee.
Fahrradbrücke (Konstanz)
Übberbau
S Brüggle isch è 163,4 m langi Staalkonschtruktion mit drei Öffnungè un Stützwitè vo 46,7 m i dè beidè Randfälder sowiè 70,0 m im mittlerè Fäld. In Längsrichtung isch dè Durchlaufdräger als Bauwärckssischteem vorhandè. Diè insgsamt 8,2 m breiti Konschtruktion bschtòt uss eim einzèlligè Hoolkaschtèquerschnitt, wo è voänderlichi Konschtruktionshöchi uffwyst. D Kaschtèhöchi bedrait übber m Pfyler 3,0 m un 1,3 m in Stròmmitti. D Kaschtèschteeg wysèd è konschtanti Neigung uff, wodurrè d Boddèblattèbreiti uffgrund dè voänderlichè Drägerhöchi variyrt. D Quervoschteifungè sin uss gschtalterisché Gründ ußè aagordnet, si hèn èn Abschtand vo öppè 3,9 m.
Bim Übberbau isch wetterfeschtè Staal aagwendet worrè, wa z Dütschland sèltè as Baumatriaal vowendet wörd. Well d Eigèfrequènz vo dè Staalbrugg um 1 Hz i dè Nöchi vo dè durch Fuèßgänger voursachtè Schwingungè lyt, sin i jedem Bruggèfäld zwei Schwingungsdämpfer aagordnet worrè.
D Hèrschtellung vom Übberbau isch im erschtè Schritt durch d Vormontage vo dè zwei Bruggèhälftè am Seerhyufer erfolgt. Aaschlièßend sin diè beidè Deil mit Schiff ygschwommè worrè, uff dè Stròmpfyler un Widderlager in erhöhtem Zuèschtand abgsetzt un mitènand voschweißt worrè. Dè Abschluss vo dè Montage isch durch s Absenkè vo dè Brugg in iri endgültigi Laag vollzogè worrè.
Unterbautè
Diè Unterbautè wysèd uffgrund vo dickè Donschichtè mit weichbreiigè bis styfer Konsischtenz è Düèfgründig uff. Dõdeby wörred d Stròmpfyler vo 8,2 m langè un 4,5 m breitè Pfaalchopfblattè drait, unter dènnè èn hochè un schmalè Pfaalbock, uss jewyls 14 Rammpfôôl bschtön, aagordnet isch. D Rammpfôôl hèn 0,5 m Durchmesser, Längè vo bis zu 30 m un sin schäbs nidderbrocht worrè.
Adelstitel
Dr Aadelsditel het dr Rang vom ene Aadlige in dr gsellschaftlige Hierarchii aagee. Ursprünglig häi e hufe von ene e Funkzioon bezäichnet.
Vom Aadelsditel muess mä uf dr äinte Site dr Bredikatsditel (d Aareed) underschäide, und uf dr ander s Aadelsbredikaat (im Dütsche s vo, also dr Naamezuesatz as Kennzäiche vo dr Aadligkäit).
D Aadelsditel, wo do im Rang nooch vom höggste zum niidrigste ufzelt wärde, bezieen sich uf Öiropa im Middelalter und in dr Nöizit.
Erbligkäit
D Titel Kaiser, Köönig und Groossherzoog si Amtsbezäichninge si nume regierende Suwerään zuegstande. Wenn dr Droon verloore gange isch, isch dr Ditel nid witergee worde. Erbe häi d Ditel wie Brinz (Brinz vo Pröisse), Herzoog (im Fall vo de Noochfolger vom Köönig vo Württebärg) oder Markgroof (für en Erb vom Groossherzoog vo Baaden) brucht.
Weißenburg (Unterelsass)
Waisseburich (els. Wisseburi, frz. Wissembourg [], dütsch Weißenburg) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin).
Gschicht
De Ursprung vo de Schtadt Waisseburich ligt im Chloschter, wo uf Veraalassig vom damalige Bischof vo Speyer, vermuetlich em Dragobodo in de Ziit um 660 gründt worden isch. S Chloschter het bald grossi Bsitzige im Elsàss, de Pfalz un au in Bade gha.
Um s Chloschter umme het sich d Schtadt Waisseburich entwicklet, wo ab 1306 e freii Reichsschtadt isch gsi. Zwüschem 17. un em 20. Johrhundert het Waisseburich e paar Mol müesse d Schtaatszugehörigkeit wechsle. Zerscht isch d Schtadt mit ihrem südliche Umland mit em Weschtfälische Fride vo 1648 a Frankriich cho, nach em dütsch-französische Chrieg vo 1870/71 wider an Dütschland. Mit em End vom erschte Wältchrieg isch Waisseburich zämme mim reschtliche Elsàss wider an Frankreich gfalle un während de Bsetzig vo Frankriich im zwaite Wältchrieg durch Nazi-Dütschland anektiirt worde. Site m End vom zwaite Weltchrieg ghört Waisseburich zu Frankriich.
Politik
vo Waisseburich isch. D Gmeind isch Mitglied im Gmeindsverband.
Dialekt
Dr südfränkisch Dialekt vo Waisseburich ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch).
Bernhard Meyer zum Pfeil
Dr Junker Bärnhard Meyer zum Pfiil (* 1488 z Baasel; † 1558 z Baasel), isch e Duechhändler, Ghäime Staatsroot und Gsandte vom Kanton Baasel gsi und vo 1548 bis 1558 Bürgermäister z Baasel. Bim Milidäär het er dr Rang vom ene Hauptmä und Bannerherr ghaa.
Härkumft
Bernhard Meyer zum Pfiil isch vom Gschlächt vo de Meyer zum Pfiil abgstammt, wo eso ghäisse het, wägen em Pfiil im Familiewabbe. Es het scho im 15. Joorhundert zu de riiche Familie vo Baasel ghöört. Im 15. und 16. Joorhundert häi sini Mitgliider dr Junkerditel gfüert. Er isch e Soon vom Humanist Nikolaus Meyer zum Pfeil († 1500) und vo dr Barbara zum Lufft gsi und e Brueder vom Junker Adelbärg Meyer zum Pfiil (1474–1548), wo grad vor iim dr Bürgermäister vo Baasel gsi isch.
Wirke
Vo 1529 isch er reformiert gsi. Er het as Gwandmaa und Wäggsler gschafft und isch vo 1530 bis 1548 Rootsher vo dr Zumft zum Schlüssel gsi, äinere vo de „Herrezümft“ und as Drizääner Ghäime Staatsroot. 1548 bis 1558 isch er Bürgermäister z Baasel gsi, und under anderem au Dreier, Siibner und „Wardein“ (Münzbrüefer) an dr „Goldige Münze“. Er isch Mitgliid vom Stadtgricht, (Fümfergricht) und vom Apellazioonsgricht gsi. Im Milidäär het er as Hauptmä und Bannerher dient. Dr Bärnhard Meyer zum Pfiil het zu de füerende Ussepolitiker vo Baasel ghöört. Er isch an 190 Baasler Gsandtschaftsmandat in dr Äidgenosseschaft und im Baasler Umland drbii gsi und het e füerendi Rolle bi de Gsandtschafte ins nööchere und witere Beziejigsfäld vo Baasel gspiilt.
D Familie
Dr Bärnhard Meyer zum Pfiil isch in erster Ee mit dr Helena Bär, ere Dochder vom Duechhändler Hans Bär verhürootet gsi, wo 1515 in dr Schlacht ni Marignano as dr Baasler Bannerher gfalle isch, Zumftmäister vo dr Baasler Zumft zu Safre und Schwooger vom Baasler Bürgermäister (1516–1521) Jakob Meyer zum Haas (1482–1531) gsi isch. In zwäiter Ee isch dr Bärnhard Meyer zum Pfiil mit dr Maria Wölflin verhürootet gsi, dr Dochder vom Gwandmaa Wilhelm Wöflin.
Äine vom Bärnhard Meyer zum Pfiil sine Nöwöö isch dr Hans Ludwig Meyer zum Pfiil (1539–1607) gsi, e Baasler Drizääner. Vo 1559 aa isch dr Hans Ludwig mit dr Anna Frobenius (1541–1576) verhürootet gsi, dr Dochder vom bedütende Baasler Verleger Hieronymus Frobenius (1501–1563), eme Fründ vom Erasmus vo Rotterdam, und eso e Schwooger vom Ambrosius Frobenius (1537–1595).
Meisengott
Gschìcht
Maisegott ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1303.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Maisegott ìsch. Maisegott ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Maisegott ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Poseidon (Wasserachterbahn)
D'Poseidon isch e Wasserachterbahn im Europa-Park in Rust. Sie isch im Joor 2000 eröffnet worde. Domols isch Sie einzigartig gsi in Europa. Bis jetzt gits im Gardaland no e Wasserachterbahn vom Härsteller Intamin AG mit em Name Fuga de Atlantide. Dr Europa-Park bsitzt sogar 2 Wasserachterbahne. D'Poseidon und die wesentlich höheri Atlantica SuperSplash.
Gschicht
D'Poseidon isch im Joor 2000 vom Härsteller Mack Rides im Themeberych Griecheland zum 25-jährige Jubiläum vom Park eröffnet worde.
Technischi Date
D'Poseidon bsitzt 22 Boot. Jedes Boot bsitzt 4 Reihe, in jedere Reihe hän 2 Persone Platz. Pro Schtund bsueche ca. 1'600 Persone d'Poseidon. Insgesamt bsitzt d'Bahn 4 Hügel. Dr letschti isch dr Höhepunkt.
Fahrt
Z'erscht fahrt dr Wage usem Tämpel ins Wasser. Denn gohts ruhig dur e vergässeni oder versunkeni griechischi Stadt. Denn wächslet s'Boot uf Schiene und wird uf 20 Meter ufezoge. Denn gohts liecht inere zweifache Kurve durab und wieder duruf. Nochhär gots inere vierfache Kurve durab und duruf. Alli Kurve hän bis hetzt noch links gfüehrt. Denn gohts inere eifach Kurve noch links durab, inere eifache Kurve noch rächts liecht duruf und wieder durab ins Wasser. Denn fahrts Boot langsam durs Wasser und wird nochhär sogar uf 23 Meter ufezoge. Es folgt e zweifachi Kurve noch rächts und denn gohts ganz durab. Ins Wasser. Es folgt e kurzi Wasserfahrt und denn gohts wieder in d'Station.
Lutz Fischer-Lamprecht
De Lutz Fischer-Lamprecht (* 1. Novämber 1967 z Karlsrueh, heimatberechtigt z Wettige) isch en reformierte Schwiizer Pfarrer, Politiker (EVP) und Mundart-Autor. Er isch Mitglid vom Grosse Rot vom Kanton Aargau, Präsident vo de reformierte Synode und betriibd sit em September 2015 zämme mit em Fabian Schmid es Mundartnochrichteportal für Wettige. Er isch mit de Kristin Lamprecht ghürate un si hend 5 Chind. De Axel Fischer isch sin ältere Brüeder.
Usbildig
De Lutz Fischer isch 1967 z Karlsrueh uf d Wält cho u z Schdudesee ufgwachse. Dert het er au d Schuel bsuecht un 1987 mit em Abitur am Thomas-Mann-Gymnasium abgschlosse. Sin Wehrdienscht het er z Philippsburg bim Raketeartelleriibatalion 122 abgleischtet. Theologii het er z Neuendettelsau, z Marburg un z Münche studiirt. I de Johr 1995 bis 1997 het er sis Vikariat z Sandhuuse i de Nöchi vo Heidelbärg absolviert. Im Aaschluss do dra het er im Ussedienscht gschaffet, wo er Versicherige verchauft het un gliichzitig en Usbildig zum Versicherigsfachmaa abgschlosse het. Zudem het er betribswirtschaftlichi Usbildig (CAS für Nichtbetriebwirtschaftler vo de FHNW).
Pfarramt
Im Johr 1998 isch er mit sinere Familie i d Schwiiz cho, wo er sini erschti Pfarrstell z Rächthaute im Kanton Fryburg gha het. Er het dete im Senioreteam vom FC Rächthaute tschutet und isch Mitglied vom Vorstand gsi. D Fryburger Chile het ihn im Juli 2000 z Murte ordiniirt. Vom Kanton Fryburg isch er im Auguscht 2002 i de Aargau cho. Bis im März 2008 isch er z Birmischtorf Pfarrer gsi, wo zu de Chilegmeind Birmischtorf-Gäbischtorf-Turgi ghört. Sit em April 2008 isch er reformierte Pfarrer in de Chilegmeind Wettige-Noiehof. In dere Funktion het er im 2011 en Gottesdienscht gleitet, wo uf SRF 1 live übertrait worde isch.
Landeschile
Vo Mai 2007 bis Endi Juni 2013 isch de Lutz Fischer-Lamprecht zämme mim Dominique Baumann und ab Oktober 2012 zämme mit em Ruedi Gebhard Co-Präsident vom Aargauische Pfarrkapitel gsi. Im Auguscht 2009 isch er Präsident vo de neugründete Synodefraktion vo de Fraktionslose worde und isch in de Amtsperiode 2015–2018 Vizepräsident vo de Fraktion gsi. Vom Novämber 2011 bis zum Dezember 2018 isch er Mitgliid vo de Gschäftsprüefigskommission (GPK) vo de Synode gsi, sit em Jänner 2015 zudem Vizepräsident vo de GPK. In de Amtsperiode 2019–22 isch er Vizepräsident vo de Synode gsi und in de Amtsperiode 2023-2026 isch er de Präsident vo de Synode
Politik und Mandat
In sinere Wohn– und Heimatgmeind Wettige isch de Lutz Fischer-Lamprecht vom Januar 2014 bis Endi März 2016 in de Iibürgerigskommission gsi und isch sit em 17. März 2016 Mitgliid vom Iiwohnerrot. Dete isch er au vom Januar 2018 bis Januar 2020 Präsident vo de Gschäftsprüefigskommission gsi, 2020/21 Vizepräsident und 2022/23 het er s Amt vom Iiwohnerrotpräsident inne. Zudem isch er in zwei Wettiger Stiftigsröt und zwar in de Joseph und Franz Probst– und in de Familie Fluck–Bernhard Stiftig. Es dritts Mandat het er im Stiftigsrot vo de Pensionskasse vo de Reformierte Landeschille Aargau gha, wo er vom 2017 bis zum Mai 2020 Präsident isch gsi. Vom April 2014 bis zum November 2018 isch er im Verwaltigsrat vom Alterszentrum St. Bernhard gsi. Er isch Mitgliid vo de EVP und vo August 2016 bis Februar 2022 Präsident vo de Regionalpartei Wettige–Limmattal gsi. Über Wettige usse politisch wahrgnoh worde isch er durch e Petition, wo er lancierd hed un wo vom Bundesrot e Zuesicherig an de Edward Snowden gfordered het, dass er bin ere Ireis i d Schwiz Asyl däd übercho. Bi de Grossrotswahle am 23. Oktober 2016 isch er uf em zweite Lischteplatz vo de EVP im Bezirk Bade gstande und het en au verteidiged. Er isch nach em Rücktritt vo de Lilian Studer, wo am 20. Oktober 2019 in de Nationalrot gwählt worde isch, am 19. November 2019 in de Grossi Rot nochegrütscht. Bi de Nationalrotswahl am 20. Oktober 2019 het er uf em 10. Lischteplatz vo de Hauptlischte vo de EVP kandidierd. Bi de Aargauer Grossrotswahle vom 18. Oktober 2020 isch er widergwählt worde.
Riespach
Rieschbi (frz. Riespach, dt. Riespach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rieschbi lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vum Rieschbàch, wie àls Geischbàch in d ower Ill mìndet, 13 Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 25 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Rieschbi sìn Granzìnge ìm Norde, Oberdorf ìm Nordoschte, Wàldighoffe un Roppezwiller ìm Oschte, Àlt-Pfìrt ìm Sìde, Chäschli un Hìndlìnge ìm Sìdweschte un Falbi ìm Weschte.
Gschìcht
Rieschbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1270 àls Rodensbach (1271 Rudenspach, 1289 Ruedispach, Riespach).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Wiebersweiler
Wiberschwiller (lothrìngisch; frànzeesch Vibersviller, ditsch Wiebersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Riespach
Verwàltung
vun Rieschbi ìsch. Rieschbi ghert zem Kommünàlverbànd.
Wiebersweiler
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Wiberschwiller lijt ìm Saulnois sìwe Kilometer eschtlich vun Albestroff àn dr Granz zem Elsàss uf re Heche zwìsche 216 un 266 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui dr Willer Sainte-Elisabeth.
Gschìcht
Ìm 13. Johrhundert hàt d Ortschàft züe dr Seigneurie Fénétrange-Schwanhals ghert. Ànne 1565 ìsch z Wiberschwiller d Reformation ingfiert worre. Ìm Drissgjehrije Kriej ìsch s Dorf gschlìsse worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wiberschwiller ìsch. Wiberschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Gewandschneider
D Gwandschniider, au Wandschniider, si Kauflüt im Middelalter gsi, wo mit Duech vo uswärts ghandlet häi. Iiri Handelswaare si zerst us dr Toskana, us de Niiderland und Flandere choo, spööter au us Schwoobe, Aache oder Ängland. Si häi d Waar as Balle oder im "Usschnitt" verkauft. S Rächt zum Usschnitt, also Duech z verschniide und eso z verkaufe, het vilmol zu Händel mit de Kröömer, de Wääber und de Schniider gfüert. D Gwandschniider häi iiri Briis sälber chönne festleege und si eso scho früe riich worde und häi sich mit de Patrizier verbandlet. In e hufe dütsche Stedt si si im Root gsässe und häi eso an politischem Iifluss gwunne. D Wandschniider si im Middelalter in Gilde und Zümft organisiert gsi und d Gilde vo de Wandschniider het mäistens au Rootsmitgliider gstellt.
In de verschiidene Stedt
Z Hamburg, Dortmund und Lübeck si Wandschniider as bürgerligi Mitgliider vom Root verbürgt.