cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2001: Odyssee im Weltraum
Dr Film isch im berühmte welthistorische „Umbruchjoohr“ 1968 erstmols in d Kinos chu un isch ufgrund vu sinem fer Science-Fiction-Filme eher utypische mystisch-philosophische Charakter schnell zue eme Kultfilm vu dr Hippie- un New-Age-Bewegig avanciert. Noch hüt sorgt dr Inhalt fer Diskussione. Si Faszination isch villiicht au dodur bedingt, dass er viili Interpretatione zuelosst un meh Froge stellt wie beantwortet. Trotzdem losst sich d Gsamtussag vum Film am End grob so formuliere: E Parabel yber d Evolution vum intelligente Läbe un e Gratwanderig zwische Bewunderig vu dr technologische Errungeschafte un dr Kritik an dr rationalisierte menschliche Zivilisation.
D Kritik het im Film aber au „gedanklichi Yberfrachtig“ vorgworfe – so in dr Rezension vum Dark Star vu John Carpenter. Säller Film sei e Parodi uf „gedanklich yberfrachtiti“ Film wie 2001.
D Fortsetzig 2010: S Johr, wo mir Kontakt ufnämme (änglisch 2010: The Year We Make Contact) vu 1984 chummt an 2001 nit dra, isch aber trotzdem e solide un passable Science-Fiction-Film. Gegenyberm Roman vum Clarke (wo fer 2010 d Chinese als nöii Supermacht in Konkurrenz zue verbündete Sowjets un Amerikaner siht) reduziert säller Film dr Plot leider uf dr klassisch Ost-West-Konflikt.
Beidi Film – un meh noch die wittere, no nit verfilmte Furtsetzigsromane vum Clarke, 2061 un 3001, berucksichtige immer dr aktuellst Stand vu dr Forschig un stelle s Jupitersystem insofern im Rahme vu dr aktuelle wisseschaftliche Theorie koorekt dar.
Hägglingen
Hägglige (amtlech Hägglingen) isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Kanton Aargau.
Geografii
S Dorf ligt am öschtliche Rand vom Bünztaal am Wagerain. Öppe en Kilometer östlech vom Dorfzäntrum isch d Wasserscheidi zwüschem Bünztaal und em Rüüsstaal. Öppe anderhalb Kilometer nördlich vom Dorf ligt der Wiiler Igelweid (508 Meter über Meer), im Taal zwüschem Maiegrüen un em Ringlisbärg, und zwe Kilometer südöschtlech drvo dr Wiiler Rüti.
D Nochbergmeinde vo Hägglige sind Mägewil un Wooleschwil im Norde, Tägerig im Nordoschte, Niderwil im Oschte, Woole im Süde, Dottike im Weschte un Otmisinge im Nordweschte.
Ufem Bärg Maiegrüen, em höchschte Punkt im Gmeindbann mit 589 m ü. M., wo au Hochwacht heisst, isch en Uussichtsdurm.
Gschicht
Am 26. April 1798 isch es uf der Höchi vo Ämmet bi Rüti zumene Gfächt zwüsche französische Druppe und de Eidgnosse, vor allem Zuger und Freiämter, cho. As Gfächt bi Hägglige erinneret es Dänkmol uf em Hügel, s Ämmetchrüüz.
Am Rand vom Waldstück Saalhau stoot sit em Joor 1947 es Dänkmol füre Brueder Chlaus.
Gebäu
D Chile Sankt Michael vo Hägglinge isch eini vo de eltischte, wo me gchönnt im Freiamt. Si isch im Joor 1036 inere Urkunde erwäänt, wo se dr Graf Ulrich von Länzbig dermit em Choorheereschtift vo Möischter gschänkt het.
Oberwil-Lieli
Geografii
D Gmeind ligt uf em Holzbirrlibärg, eme sanft gwellte Bärgrugge öschtlech vom Rüüsstal. Fascht mit Oberwil zämegwachse sind d Sidlige Buechimoos un Augewiid. Öppe en Kilometer nordöschtlech vo Oberwil, trennt dur de Falterhauwald, ligt s Dorf Lieli.
D Nachbergmeinde sind Berike im Norde, Biirmischtoorf im Nordoschte, Aesch im Oschte, Arni im Südoschte, Underlunkofe im Süde un Zufike im Weschte.
A tergo
Mit a tergo (au: coitus a tergo, lat. „Gschlächtsverchehr vo hinde“) fasst mä alli Arte vom Gschlächtsverchehr zsämme, wo dr aktivi Partner dr Rugge vom passive im Blick het.
D Hündlistellig
Bi dr Hündlistellig chneulet dr passiv Partner uf allne Viere, dr aktiv Partner chunnt vo hinde und füehrt si Penis ii. Drbii chönne d Vagina oder au dr Anus penetriert wärde. D Eichle vom Maa wird drbii stark stimuliert, gradso wie dr G-Punkt vo dr Frau in dr Scheide inne. Wil dr penetrierendi Partner bi dere Stellig beidi Hände frei het, chan er zuesätzlig d Brüst, d Klitoris und anderi erogeni Zone vom passive Partner stimuliere.
Dr Name vo dere Stellig chunnt vo do, ass si sälle ähnlig isch, wo mä bi dr Begattig vo Hünd (und vile andere Dierarte) cha beobachte.
Löffelistellig
Bi dr Löffelistellig lige d Partner uf dr Site, und dr aktiv Partner penetriert dr Anus oder d Vagina vom passive Partner vo hinde.
Kanton La Gacilly
Dr Kanton La Gacilly isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Zum Kanton hän nyyn Gmaine. Dr Hauptort isch La Gacilly gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Yannick Chesnais gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
A tergo
Löffelistellig
Dr Name vo dere Stellig chunnt vo däm, ass es usgseht wie wenn zwei Löffel zunenandergleit wärde. E Vordeil vo dere Stellig isch die grossi Intimität, wil dr Körperkontakt eso gross isch, wenn sich dr Partner an enander schmiege. Beidi Partner chönne sich zuesätzlig an erogene Zone stimuliere, wil d Ärm nit brucht wärde, zum sich abzstütze. Au in dr Schwangerschaft isch d Löffelistellig e Position, won e Hufe Fraue vorziehn.
Ultraviolettstrahlung
ltraveielettstraalig, churz Ultraveielett oder UV-Straalig, in dr Umgangssprooch au ultraveieletts Liecht oder Schwarzliecht isch en elektromagnetischi Straalig, wo für e Mensch unsichtbar isch, mit ere Wällelengi, wo chürzer isch as die vom Liecht, wo für e Mensch sichtbar isch, aber lenger as die vo dr Rönggestraalig.
D Bezäichnig ultraveielett (öbbe „uf dr andere Site vo Veielett“) chunnt drvoo, ass s UV-Spektrum afoot mit ere Wällelengi, wo e chli chürzer isch as die, wo dr Mensch grad no as d Farb Blauveielett cha gsee.
Spektrum und Bezäichnige
Vor allem s Nooche UV-A und s Middlere UV-B si für e Mensch gföörlig, wil si dr Hut chönne schaade und Chräbs (Melanom bi UV-A, Basalzellkarzinom und Plattenepithelkarzinom bi UV-B) chönne verursache. Chliini Doosierige vo UV-B si aber wichdig, für dass d Hut cha s anti-rachitische Cholecalciferol (Vitamin D3) bilde.
François Villon
Dr François Villon (* 1431 z Bariis; † noch 1463; er het vermuetlig richdig François de Montcorbier oder François des Loges ghäisse) gältet as dr bedütendsti Dichder vom franzöösische Spootmiddelalter.
Ultraviolettstrahlung
Natüürligi Kwelle
Die mäiste Stärn, Pulsar, aagregti Gaswolke und anderi Himmelsobjekt straale im UV-Beriich. Für e Mensch bsundrigs wichdig isch d Ultraveielettstraalig vo dr Sunne, wo zwar e groosse Däil drvo in dr Atmosfääre absorbiert wird, aber immer no gnueg duurechunnt, ass si Lääbewääse cha schaade. Au s Polarliecht straalt im Ultraveielette. Irdischi Kwelle si Blitz vo Gwitter und Elmsfüür.
Suchoi
Suchoi oder Sukhoi (vo russ. Сухой) isch eis vo de bekanntischte Flogzügentweckligsbüros z Russland, sin Name heds dör de ehemalig Chefkonstrukteur Pawel Ossipowitsch Suchoi becho. Berüemt isches vor allem dör sini Suchoi Su-27 Flogzügfamilie wo em Beriich vo de Wendigkeit bes jetzt ongschlage isch. Suchoi macht vor allem militärischi ond Konschtflog-Flogzüg, im akrobatische Bereich hends met de Su-26, Su-29 ond Su-31 bes etzt 330 Medallie gwonne. Zor Ziit schaffeds met Boeing zäme amene Passagierflogzüg, dr Suchoi RRJ. D'Firma isch starch uf Export agwise, do s'russische Militär kei Gäld hed, imene Interwiuu hed en Offizier mol gseid si chened sech einehalb Flogzüg pro Johr leischte. Dä Satz verdütlicht guet d'Schwierigkeite wos zor Ziit in Russland hend, die wechtigschte Exportländer för Suchoi send China ond Indie.
Ultraviolettstrahlung
Künstligi Kwelle
Ultraveielettstraalig entstoot in Kwäcksilberlampe, in industrielle UV-Straalersüsteem bi dr Fotolithografii, bim Usherte vo Harz und Lagg oder für zum Wasser desinfiziere, in Hööchisunne, Solarie, Schwarzliechtlampe, Ultraveielett-Leiser (Excimerleiser, nöierdings au Diodeleiser), und UV-Lüüchtdiode.
François Villon
In sine bäide parodistische Testamänt und in e Hufe Ballade het er d Erlääbniss us sim abentüürlige Lääbe as Scholar, Vagant und Kriminelle verarbäitet. D Zitgenosse häi sich vermuetlig vor allem für die satirische Stroofe uf zitgenössischi Bariiser Honoraziore intressiert, sit dr Romantik schetzt men en hingeege wäge sinere iidringlige Gstaltig vo Theme, wo immer aktuell si: Liebi, Hoffnig, Entdüschig, Hass und Dood, bsundrigs im erste Däil vom Groosse Testamänt.
Wärk
Französischi Gsamtusgoob: François Villon, Poésies complètes, éd. [...] par Claude Thiry (Paris: Livre de poche/ Lettres Gothiques, 1991)
Ultraviolettstrahlung
Künstligi Kwelle
Kwelle, wo d Ultraveielett-Emission nume e Begläiterschiinig isch, si Gaasentlaadigslampe, wo kä Gfoor binene bestoot, s Liechtboogeschwäisse, wo Schutzchläidig seer wichdig isch und Brozäss, wo ionisierti Gaas ufdrätte oder seer hoochi Tämpratuure (z. B. Leiser-Materialbearbäitig, Ionekwelle, Funkestreckene usw.)
Suchoi
D Suchoi-Kampfjets sind v. a. berüehmt-berüchtigt worde, wo en Su-21 am 1. September 1983 z Nacht mit ere Rakete en Jumbo-Jet von der Korean Airlines, wo im ene militärisch sehr sensible Meeresgebiet zwüsche der Sowjetunion und Japan vom Kurs abgwiche isch, abgschosse het und alli Insasse ums Läbe choo sind.
Ekschterne Syte
Link zom Suchoi Entweckligsbüro
Tabletop
Als Tabletop bezeichnet mer äs Strategiispiilsystem, wo mer mit chlinä Miniature, meistens us Zinn oder Kunststoff, uf ufwändig gstalltäte Tisch (TableTop) spilt. T Spilfläche isch meistens mit sogennantä Gländestück versehe, wie Hügel, Wälder, Ruine und ähnliche Modellbaugländ. Gschpilt wird i de Regel mit Massband und Würfel. T Figure werdet oft i detailierte Bausetz kauft und werdet den nach em zämebaue meistens ufwändig bemolt.
Gschicht
Gschicht vom Tabletop goht scho bis zum 19. Johrhundert zrug und isch us dä damolige Chriegspiel entschtande.
Bettina Jarasch
D Bettina Jarasch (* 22. Novämber 1968 z Augschburg as Bettina Hartmann) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si isch vu 2013 bis 2018 Mitglid im Bundesvorstand vu ire Bartei gsii un vu 2011 bis 2016 Landesvorsitzeri vu dr Berliner Griene. Syter 2016 isch si Mitglid vum Abgordnetehuuse vu Berlin.
Familiie, Uusbildig un Beruef
D Jarasch isch mit em Schurnalischt Oliver Jarasch ghyrote, wu Abdailigslaiter bim rbb isch, un het zwai Chinder.
Bolitik
Vu 2000 bis 2009 het d Jarasch as Referänti vu dr griene Bundesdagsfraktion gschafft, bis 2005 fir d Christa Nickels un zletscht as Vorstandsreferänti vu dr Renate Künast. Syter 2009 isch si Mitglid im Berliner Landesvorstand un Sprächeri vu dr Landesarbeitsgemeinschaft Bildung gsii.
Am 6. Merz 2011 isch d Jarasch zäme mit em Daniel Wesener zur Vorsitzeri vum Landesverband gwehlt wore. Si giltet as Verdrätteri vun ere realbolitische Stremig in dr Griene.
Syter anne 2013 isch si Bysitzeri im Bundesvorstand vu Bindnis 90/Di Griene gsi. Iri Schwärpinkt im griene Bundesvorstand sin Familiebolitik un Religionsbolitik gsii. Si het di grien Kummission „Religionsgmainschafte, Wältaaschauige un Staat“ glaitet, wu dr Bundesvorstand im Dezämber 2013 yygsetzt ghaa het.
Bi dr Wahl zum Abgordnetehuus vu Berlin 2016 het si in eme vierchepfige Spitzeteam hinter dr Ramona Pop, dr Antje Kapek un vor em Daniel Wesener uf Lischteblatz 3 vu dr Landeslischt vu ire Barteiu kandidiert un isch iber die ins Abgordnetehuus vu Berlin gwehlt wore. Im Jänner 2017 het si aagchindet, ass si as Berliner Spitzekandidati fir d Bundesdagswahl 2017 wett aadrätte, si het si bi dr Kandidateufstellig fir dr Lischteblatz 1 im Merz aber nit gege d Lisa Paus chenne duresetze.
Am 5. Oktober 2020 isch verchindet wore, ass d Jarasch as Kandidati vu dr Griene fir s Amt vu dr Regierede Burgermaischter in Wahlkampf fir d Berliner Abgordnetehuuswahle 2021 ziet.
Engaschmänt in dr Chilche
D Jarasch isch langjehrigi Vorsitzeri vum Bfarrgmairot vu dr kadolische St. Marie-Liebfraue-Gmai z Berlin-Kreuzberg. S Zäntralkumitee vu dr dytsche Kadolike het si im Novämber 2016 as aini vu 45 Lyt zum Mitglid gwehlt. Si isch am 24. Novämber 2017 zur Sprächeri vum Sachberaich „Bolitischi un ethischi Grundfroge“ im Zäntralkumitee gwehlt wore.
Mit acht andere Lyt – Theologe*ne un bekannte Kadolike*ne – het si ne Uffige Brief an Kardinal Reinhard Marx grichtet, wu am 3. Februar 2019 in dr Frankfurter Allgmaine Sunntigszytig vereffetligt woren isch. D Unterzaichner*ne hän en „Neustart mit der Sexualmoral“ gforderet mit ere „verständigen und gerechten Bewertung von Homosexualität“, „echte Gewaltenteilung“ in dr Chilche un dr Abböu vu dr Iberhechige vum Weiamte un ass s Weiamt fir Fraue ufgmacht wird. Si hän an di Dytsch Bischofskumferänz appelliert, Diözesanprieschter d Wahl vu ire Lääbesform freizstelle, „damit der Zölibat wieder glaubwürdig auf das Himmelreich verweisen kann“.
Centre commercial Porte Jeune
S’ Centre commercial Porte Jeune (ìm Àlltàg sajt maa-n-aifàch „Porte Jeune“ odd’r kurz „PJ“) ìsch a Iikàuifszäntrum ìm Jung-Tor-Viartel z’ Mìlhüüsa. ’S lììgt àm Füass vum Öiropàturm àn dr Dentschaschtrooss. ’S zeehlt äbb 30 Gschafter un ziag jeedsjoohr mehr àss 4 Millioona Kunda àà.
wu ’s ìsch
S’ Iikäufszäntrum Porte Jeune befìndet sìch ìm Jung-Tor-Viartel ìm Süüda vum Schtàdtbezirk Europe – Näijer Bäcka, grààd àn dr Grànz vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum. ’S lììgt àm Dentschaschtrooss 1, àm Füass vum Öiropàturm, em heechschta Hoochhüüs vu Mìlhüüsa. Grààd vorna àm Iigàng vum Zäntrum ìsch d’ Tràmschtàzioon Porte Jeune, wu àlla dräi Linia vum Mìlhüüser Tràm so wia dr Tràm-Train fàhra. Uff dr àndra Sitta vu dr Schtàzioon fàngt d’ Wìldamànnsgass ìm Schtàdtzäntrum àà.
Grààd hìnter àm Porte Jeune, àm Ààfàng vu dr Rue de Metz, lììgt dr ehamààliga Iikàuifszäntrum Centre Europe.
Gschìcht
Àn dr Schtälla vum Porte Jeune ìsch sallamols a groossa Täkschtilfàwrìk vu dr Kompànii Schlumberger gsìì. Ànna 1955 ìsch d’ Fàwrìk vu dr Schtàdt Mìlhüüsa ìwwernumma worra, un ìn da Joohra 1960 ìsch sa àbgrìssa worra. Doo hàt ma dr Öiropàturm un dr Place de l’Europe bàuia. Dr Plàtz hàt ma ànna 2007 àbgrìssa, fìrs Iikàuifszäntrum Porte Jeune bàuia.
Mìt’m Bàui vum Iikàuifszäntrum Porte Jeune ìsch s’ Mìlhüüser Schtàdtzäntrum wììder àttràktiv worra. Naamlig sìnn ìm Mìlhüüser Schtàdtrànd dräimol so vììl Gschafter gsìì àls ìm Schtàdtzäntrum. Mìt’m näija-n-Iikàuifszäntrum hàt ma-n-àui nàdììrlig dr Place de l’Europe wälla ärsätza, dänn’r hàt kää Ärfolg ghàà un ìsch oft mänschalaar gsìì.
Schun ìm Joohr 2003 ìsch fìrs Iikàuifszäntrum dr frànzeescha Bàuitrààger Altarea Cogedim gwählt worra. Fìr d’ Bàuiplànzaichnung hàt maa-n-a Wättbewarb orgànisiart, wu 32 Kàndidààta mìtgmàcht hann. S’ Wättbewarb hàt dr Pàriiser Àrkitäcktbüroo Reichen & Robert gwunna. Dr Grundschtai ìsch ìm Septamber 2007 gsätzt worra. Dr Bàui vum Zäntrum hàt äbb 44 Millioona Euro koschta —65 % vu dr Koschta hàt d’ Altarea bezàhlt, s’ Raschtla hàt d’ frànzeescha Depositakàssa ìwwernumma.
S’ Iikàuifszäntrum Porte Jeune ìsch àm 15. Oktoower 2008 gäffnet worra. Maa hàt a jaahrliger Umsàtz vu 70 Millioona Euro ärwàrtet. Ìn da äärschta zehn Joohra hàt àwwer s’ Iikàuifszäntrum kää voller Ärfolg ghàà: 12 odd’r 13 vu da 47 Gschaftsschtälla sìnn laar blìewa —dàs ìsch a Flächa vun äbb 3,500 Kwàdràtmeeter, wo nìt benutzt worra-n-ìsch. Ìm Nowamber 2018 ìsch s’ Zäntrum vu dr Société des Grands Magasins (SGM) üss Lyon ìwwernumma worra.
s’ Gebäi un d’ Iirìchtunga
S’ Gebäi vum Iikàuifszäntrum Porte Jeune hàt dr frànzeescha Bàuiplànzaichner Bernard Reichen vum Pàriiser Àrkitäcktbüroo Reichen et Robert zaichent. Doo drbii hàt àui dr Schtroossburjer Àrkitäcktbüroo TOA Architectes Associés mìtgmàcht. S’ Gebäi hàt d’ Form vu’ma Wìnkel un ìsch wia dr Sockel vum Öiropàturm. S’ hàt a fütürìschta, tìrkischroota un griana Fàssàda —s’ Root ärìnnert àns Mìlhüüser Täkschtil.
S’ Iikàuifszäntrum hàt zwai Schtäck fìr a Gsàmtflächa vun 18,820 Kwàdràtmeeter. Ìm Kallergschoss ìsch a groosser Pàrkplàtz mìt äbb 1,400 Schtällplatz, wo vu dr Gsällschàft Indigo bewìrtschàftet wìrd. Dr Iifàhrt vum Pàrkplàtz lììgt àm Ààfàng vu dr Rue d’Anvers. Naawa-n-em Pàrkplàtz ìsch a koschtapflìchtiger Fàhrràdàbschtällplàtz —dàs ìsch dr äärscht Cyclopark z’ Mìlhüüsa gsìì.
Üsserdam ìsch ìm Iikàuifszäntrum a Kabinä, wo fräi züaganglig ìsch.
Appenzeller Siedwurst
D Appezäller Südworst (au Grüeni Worst oder aifach Südwooscht) isch e hälli Brüeworst, wo grüe (roh), kocht oder pasterisiert als Spezialität us de Ostschwiiz verchauft werd. Si gseht fascht us wi a grossi Münchner Wiisworst.
Centre commercial Porte Jeune
Gschafter
Ìm Zäntrum Porte Jeune kààt maa vor àllem Klaider, Üssrìschtung un Verziarunga kàuifa, wia zem Baischpìel biim Nike Factory Store, Primark, New Yorker, Nature et Découvertes, Søstrene Grene un Monoprix. Vorhar ìsch àui a Gschaft vu dr nàzionààla Büachgmainschàft France Loisirs gsìì. Ìm Iikàuifszäntrum kààt maa-n-àui assa, wia zem Baischpìel bii dr lokààla Bäckaräijakätta Poulaillon odd’r biim Fast-Food-Gàschthüüs KFC. Ànna 2014 hàt maa-n-ìm Iikàuifszäntrum a Schportshàlla gäffnet.
Appenzeller Siedwurst
Gschicht
Scho 1873 isch ime Brief inne gschribe gsi, as im Appezällische Rindsdärm als Worsthüt bruucht worde segid. Zum s ganz fiine Brät vo de Südworst z mache bruchts Maschinene als Hilfsmittel. Us dem Grund werd d Enstehig vo de Appezäller Südworst im 19. Johrhundert aagsidlet.
Centre commercial Porte Jeune
Gschafter
S’ Iikàuifszäntrum hàt a jaahrliger Umsàtz vun äbb 33 Millioona Euro.
Appenzeller Siedwurst
Härstellig
För d Härstellig vo de Appezäller Südworst brucht me Rinds-, Schwii- und Chalbflaisch. Da Flaisch werd mit em Flaischwolf ganz fii gmale. I da Brät chunnt no Späck, Iis, Chochsalz und Gwörz (Chümmi, Chnoble und so witer). Dia Masse werd inen Rindsdarm abgfüllt. A jedem Endi vo de Worst gits en Chnopf in Darm, mit ame Holzspiessli, wo verhinderet as de Chnopf wieder uufgoht. Je noch Metzger werds au aifach mit ere Schnuer zue punde, öperemol werds mit Metallspangen zuegmacht, wia bi anderne Wurstwaren (wia mängmol bim Särwela).
Centre commercial Porte Jeune
Kundschàft
Jeedsjoohr kumma-n-äbb 4,4 Millioona Litt uff Porte Jeune. D’ Kunda kumma hàuiptsachlig vu dr Mìlhüüsergejend, àwwer ’s sìnn àui Kunda-n-üss Diitschlànd, bsunders àn da Wuchanander un àn da diitscha Fiirtiga.
Appenzeller Siedwurst
Zueberaitig
D Appenzäller Südworst, wo maistens als Päärli verchauft wärded, muess me öpa 20 bis 25 Minute i uugfär 70 Grad heissem Wasser züche loo (nöd z haiss - susch verjagt ses). Dia wo bim Chaufe scho koched oder pasterisiert sind, müend nu no haiss gmacht wärde. D Südworst werd als Hoptmohlzit, als Znüüni oder z Väsper gässe.
Varia
D Appenzäller Südworst hät en tüpische Chümi- und Chnoblegschmack und werd tradizionell mit Chäshörnli, Chäschnöpfli oder Älplermagrone, zäme mit Öpfelmues gässe. Zum Znüüni langed e Püürli dezue und Sänf isch nöd nötig, wil d Wurst sälber gnueg gwürzt isch.
D Fachlüt send si nöd ainig wie mer d Südworst söll richtig ässa. Di ainte schniided ais Endi aa und drucked de Inhalt uf de Täller use, di andere schniided si längs uf (dänn rutscht d Huut fasch vo sälber ewägg) oder wider anderi schniided d Worst i Rädli und lösed d Huut ainzeln ewägg. Wichtig isch, as me de Südworst sofort noch dem me si us em haisse Wasser use hät, d Huut wäg ninnt. Je länge me warted, je schwiriger isches.
März
Dr März isch dr dritti Monet com Jahr im Gregorianische Kalender.
Er hät 31 Tääg und isch nach em römische Chriegsgott Mars benännt, drum händ en d Römer Martius gnännt.
Dr alti düütschi Name isch Lenzing bzw. Lenzmond, e veralteti Schriibig isch Märzen.
Am 20. März (früeher au 21. März) isch d Tagundnachtgliichi - d Sunne schtaht gnau über em Äquator und gaht demit gnau im Oschte uf und gnau im Weschte under.
Dr römischi Kalender hät uurschprünglich mit em März als erschtem Monet aagfange.
Dr März fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr November und in Nöd-Schaltjahre au wie dr Februar aa.
Liste ägyptischer Götter
Die Liste vo ägyptische Götter umfasst näbe de bekannte und weniger bekannte Götter vom Land au Götter vo einzelne Gebiet und Gau (Nome) und au Dämone, wo in verschiidene Gstalte und Forme in der ägyptische Mythologii erwähnt wärde. Ufgfüehrt si au „vergöttligti“ Mensche usser de Pharaone, wo göttliche Rang gha hai und in ihre Totentempel im Rahme vom Totenkult verehrt worde si. Si si in der Liste vo de Pharaone aufgfüehrt.
Listedetail
D Liste isch alphabetisch noch de bekanntiste Näme mit Hieroglyphe, Umschrift, erä churze Beschriibig und wiitere Variante vom Name agleit. Die alternative Näme si do nit verlinggt. D Götternäme in Hieroglyphe si fast usschliesslig ohni Ideogramm oder Determinativ gschriibe.
D Götternäme
Wie bi de ägyptische König, so git s au bi de Götter gräzisierti Schriibwiisen (z. B. Osiris oder Isis) und sonigi, wo vo de Hieroglyphe abgleitet si (Aker oder Bastet). Wil die ägyptischi Schrifte vor em Koptische keini Vokal kennt het und die ursprüngligi Usprooch unbekannt isch, bruucht mä für d Überträgig in unser Schriftsystem ä Transliteration. Mit em Iisetze vom enä „E“ zwüsche de Konsonante wärde d Näme denn läsbar (än Art Transkription.) D Umsetzig vo de Konsonante in die verschiidnige moderne Sproche het zu no meh alternative Näme gfüehrt.
Ä chliis Biispil: der ägyptisch Gott wpj-w3wt. D Ägyptologe läse und säge Wepwawet, und wil ä W hüfig au as U gläse wird, entstoht so ä wiiteri Läsart: Upuaut.
Wartenberg (Muttenz)
Dr Wartebärg isch es markants Wohrzeiche vo dr Baselbieter Gmeind Muttez. Uf em Bärg befinde sich d Ruine vo drei mittelalterlige Burge, wo au Wartebärg heisse.
Wasserkraft
Wasserchraft (au: Hüdroenergii) isch e regenerativi Energiikwelle. Si bezäichnet – füsikalisch ungnau – d Umwandlig vo dr potenzielle oder dr kinetische Energii vo Wasser über e Wasserchraftmaschine in Rotazionsenergii. Bis zum Aafang vom 20. Joorhundert het mä die mechanischi Energii hauptsächlig in Müüline gnützt. Hüte erzügt mä drus fast immer elektrische Stroom mit Hilf vo Generatore. 15,58 Brozänt vo dr Stroomerzüügig uf dr Wält isch 2011 vo dr Hüdroenergii choo und si isch noch dr Verstroomig vo Choole und Ärdgaas und vor dr Kärnenergii die drittbedütendsti Form vo dr Stroombrodukzion.
Lueg au
Talsperri
Radar
Radar isch d Abchürzig für Radio Detection and Ranging (frei übersetzt: „Radioortig und -abstandsmässig“), e Zitli lang au Radio Aircraft Detection and Ranging (frei übersetzt: „funkbasierti Flugzüügortig und -abstandsmässig“) und isch d Bezäichnig für verschiideni Erkennigs- und Ortigsverfaare und -gräät uf dr Basis vo elektromagnetische Wälle im Radiofrekwänzberiich (Funkwälle).
Wartenberg (Muttenz)
Befestigungsaalage
D Höchi und Form vom Wartebärg eignet sich vorzüglich für militärischi Zwäck und an der högschte Schtell het mä ä Aalage us dr Bronzeziit gfunde, wo as Refugium benutzt worden isch. Mä het Pfiilschpitze, ä Lanze, Mässer und Sichle, Duusigi vo Schleuderschdei für d Verdeidigung und verschiednigi Grät us Schdei. Vo dr Aalag sälber het mä keini Überräscht gfunden wäge de Burge, wo schböter baut worde si.
Radar
Allgemäins
E Radargräät isch e Gräät, wo bündleti elektromagnetischi Wälle as sogenannts Primärsignal ussändet, und d „Echo“, wo vo Objekte reflektiert wärde, as Sekundärsignal empfangt und noch verschiidene Kriterie uswärtet. So chönne Informazioone über die Objekt gwunne wärde. Mäistens handlet es sich um en Ortig (Bestimmig vo dr Entfärnig und vom Winkel). Es git je noch em Zwäck unterschiidligi Radarprinzipie wie s Wätterradar, s harmonische Radar und s Überhorizontradar.
Wartenberg (Muttenz)
Befestigungsaalage
Im Middelalter isch en Aalag mit drei Burge uf em Groot vom Wartebärg baut worde, wo im Grosse Ärdbebe vo Basel 1356 grösstedeils zerstört worde und churz druf ufgee worde si.
Naturschutzgebiet
Dr Wartebärg isch um d Burgruine ume e Naturschutzgebiet, wo mit Wanderwäg guet erschlosse isch. Es waggst dört e Mischwald vo Bueche, Linde, Eiche, Föhrene und andere Baumarte. In de früehnere Steibrüch uf dr Süd- und Ostsite vom Bärg findet mä Pflanze, wo Wermi gärn hai, und Reptilie.
Radar
Allgemäins
Us de Wälle, wo vom Objekt reflektiert und vom Ragargräät empfange wärde, cha mä u. a. die Informazioone überchoo: S Brinzip vo dr Reflexion vo elektromagnetische Wälle an metallische Ooberflechene isch scho im spoote 19. Joorhundert bekannt gsi und 1904 het dr Christian Hülsmeyer sogar e Badänt für d Ortig mit Radiowälle überchoo. Denn isch d Technik aber bis churz vor em zum Zwäite Wältchrieg in Vergässehäit groote, bis dass dr Sir Robert Alexander Watson-Watt, FRS FRAeS (1892–1973) und anderi dr modärn Radar entwigglet häi. E groosse Schritt isch am Aafang vo 1940 d Erfindig vom Magnetron an dr Uniwersidäät Birmingham gsi, wo denn in alle spöötere Radaraawändige iigsetzt worde isch.
Islisberg
Islischbärg (amtlech Islisberg) isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. Die öschtlichscht Gmeind vom Bezirk a dr Gränze zum Kanton Züri gits eerscht sit 1983, vorane het si zur doozmoolige Gmeind Arni-Islischbärg ghört.
Geografii
S Dorf ligt zoberscht uf eme Hügel, wo e Fortsetzig vom Holzbirrlibärg isch.
Henri Dubuis
Dr Henri Dubuis (* 4. Novämber 1906 z Ravecchia, Burger vu Savièse un Granges (VS); † 13. Jänner 2003 z Biel) isch e Schwyzer Architäkt gsii.
Islisberg
Geografii
D Nachbergmeinde sind Aesch im Norde, Baustette im Oschte, Hedige im Süde un Arni im Weschte.
Henri Dubuis
Läbe
Noch em Schuelabschluss am Progymnasium z Baden im Aargau het dr Dubuis bi sym Unkel Muurer glehrt. No dr Böuschuel z Aarau het er an dr Ecole Technique Superieure z Lausanne Architäktur studiert. Noch em Studium het er sechs Johr lang z Paris bim Le Corbusier gschafft, zehrscht Lehrling, speter as Mitarbaiter. Anne 1931 isch er retuur gangen in d Schwyz. Unter dr Laitig vum Eduard Lanz het er anne 1932 mitgwirkt bim Böu vum Volkshuus z Biel, wu hite unter Dänkmolschutz stoht. Ai Johr speter het er in dr Gartestadt Mülifäud z Biel e Flachdach-Sidlig böue. Anne 1936 het er sy aige Biro grindet, zerscht z Biel, derno z Evilard im Kanton Bärn.
In dr 1930 Johr isch er au in d SP yyrätte un het si bis in s hoch Alter in dr Bartei engaschiert.
Februar
Dr Februar ( vo februare "reinige") isch sit dr Julianische Kalenderreform im Jahr 45 v. u. Z. dr zweiti Monet vom Jahres-Kalender. Er isch nach em römische Reinigungsfescht Februa benännt worde. Im süddüütsche Schpraachruum, insbesonderi in Öschterriich, Südtirol und dr Pfalz, wird er au Feber gnännt.
Dr Monet umfasst sit dr Auguschteische Kalender-Reform im Jahr 8 in Gemein-Jahre 28 Tääg und in Schaltjahre 29 Tääg. Bis dänn hät dr Februar in Schaltjahre 30 Tääg und in Gmeinjahre 29 Tääg umfasst.
Dr Schalttag isch eigentlich dr 24. Februar, d. h. in Schaltjahre wird nach em 23. Februar en Tag iigschobe, was jedoch nur für di chirchliche Fiirtääg und Namestääg vo Bedüütig isch, wo sich vom 24. Februar und de folgende Tage in Schaltjahre uf de 25. Februar etc. verschiebed. Dr alti düütschi Name wo i viili Deil vum alemannische Sprochruum no bruucht wird isch Hornig, wil dr riifi Rothirsch in dem Monet siis "Ghörn" (Gweih, Schtange) abwirft und demit aafangt es neus Gweih z schiebe. Wiiteri gebrüüchlichi Näme sind Schmelzmond und Sporkel oder Spörkel gsii. Bi de Gärtner isch früeher d Bezeichnig Taumonat (Taumond) üblich gsii.
D Bezeichnig Narrenmond für de Februar rüehrt daher, dass in dere Ziit di alte Vorfrüehligs- und Fruchtbarkeitsritual abghalte worde sind, um d Dämone vom Winter z vertriibe. Under em Iifluss vo dr Chrischtianisierig sind die uusglassene Fiirlichkeite als Fasnacht uf d Tääg vor em Aschermittwoch beschränkt worde, so dass d Narreziit immer im Februar endet.
Im römische Kalender isch dr Februar uurschprünglich dr letschti Monet gsii. Us dem Grund sind genau dem Monet damals überzähligi Schalttage aaghängt worde, en Bruuch, wo sich dur di julianischi und gregorianischi Kalenderreform dure erhalte hät.
Dr Februar fangt in Nöd-Schaltjahre mit em gliiche Wuchetag wie dr März und dr November aa, in Schaltjahre wie dr August.
Dr Feber in Öschterriich
Feber isch di offizielli Bezeichnig vom zweite Monet vom Jahr in Öschterriich und wird biischpiilswiis vo de Bhörde verwendet. Dur düütschi Iiflüss isch d Verwendig vom Uusdruck sit em Zweite Weltchrieg teilwiis zrugg drängt worde, sodass sich im Gegesatz zum Januar hüt Februar bereits hüüfig verwendet wird und sich i d Umgangsschpraach iigschliche hät.
Chavornay
Chavornay isch de Name vo däne Ortschafte:
Dalmatien
Dalmazie (in de südslawische Sprooche Dalmacija / Далмација, latiinisch Dalmatia, italiänisch Dalmazia) isch e geographischi und historischi Region an dr Ostküste vo dr Adria. Si lit im Weste und Südweste vo Kroazie und im südwestligste Montenegro. Si goot vo dr Insle Pag im Norde bis über d Bucht vo Kotor im Süde. S südlige Dalmazie gränzt im Oste an Bosnie und Herzegowina. Die wichdigste Stedt si Split, Zadar und Dubrovnik.
De Name Dalmazie git s sit em 1. Joorhundert und goot uf e Naame vo de Delmate (Dalmate) zrugg, eme Stamm vo de Illyrer. Es isch e Provinz vom röömische Rych gsi.
Mais im Bundeshuus
Mais im Bundeshuus isch en Schwizer Dokumentarfilm us em Jahr 2003.
Inhalt
De Film wirft en Blick hinter d'Kulisse vom Parlamentsbetrieb im Bärner Bundeshus und begleitet füf Nationalrät us verschidne Parteie währed de Debatte um es neus Gsetz zur Gentechnik («Gen-Lex»). Es handlet sich um d'Liliane Chappuis (SP/FR), d'Biobüüri Maya Graf (Grüeni/BL), de Elektrotechnikprofässer Jacques Neirynck (CVP/VD), de Landwirt Josef Kunz (SVP/LU) und de Novartis-Mitarbeiter Johannes Randegger (FDP/BS). Si sind alli i de Legislaturperiode 1999–2003 i de Wüsseschaftskommission vom Nationalrat gsi. Währed sich die einte für es strikts Verbot starch machet, wönd die andere d'Gentech-Forschig uf kei Fall beiträchtige. Diskutiere, lobbyiere, überrede, striite … de Weg zum fertige Gsetz isch langwirig. Im Film wird er de Laie als spannende Thriller gschilderet. Bi de Plenumsabstimig vom Nationalrat im Herbst 2002 wird schlussändlich es füfjährigs Moratorium, wo vo de Gentechkritiker i d Kommission ibracht worden isch, knapp abglehnt.
Fortsetzig usserhalb vom Film: Im 2005 wird s Moratorium in ere eidgenössische Volksabstimmig hingäge aagnoo und isch underdesse verlängeret worde.
Orpund
Orpung (amtlech Orpund, frz. Orpond odr verautet Orpondes) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Orpung ligt am linke Stade vom Nidou-Büüre-Kanal. D Gmeindsflächi bsteit us 38,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 37,2 % Waud, 22 % Sidligsflächi u 2,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Saafnere, Schüüre, Schwaadernou, Brügg u Biel/Bienne.
Gschicht
Orpung isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1255 aus Orpunt. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 15 % gläge.
Religion
67,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,3 %, CVP 1,8 %, EVP 2,6 %, FDP 6,5 %. GLP 4,8 %, GP 5,2 %, SP 23,5 %, SVP 35,2 %, Suschtigi 7,1 %.
Gmeindspresidänt vo Orpung isch dr Jürg Räber (Stang 2013).
IR
I.R. stoot as Abchürzig für:
Orpund
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
IR
Ir stoot as Abchürzig für:
Orpund
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2502 Ywohner 86,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 6,6 % Französisch u 1,5 % Italienisch.
IR
.ir stoot as Abchürzig für:
Orpund
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Orpung ghört zum Hochalemannisch.
Affe (Begriffsklärung)
S Wort Aff (althochdütsch affo, mögligerwiis us em Altrussische) meint:
Chemisches Element
Chemischi Eliment sind Stoff wo sich chemisch nüme witer lo zerlege lönd.
Si bestönd nu us Atom wo mit glichige Aazahl vo Protone zämegsetzt sind. Wie die chemische Verbindige ghöret si zu de Rainstoff, wo physikalisch nüme witer zerlait werde chönet, im Gegesatz zude Stoffgmisch. D Eliment werdet noch de Chernladigszahl (Ornigszahl) und de Elektronenkonfiguration vo irne Atom im Periodesystem vode Eliment (PSE) in Gruppe und Periode agornet. Da Periodesystem isch vom Russ Dmitri Iwanowitsch Mendelejew im Johr 1869 usgschafe worde.
D Element werdet miteme Chürzel vo aim oder zwe Buechstabe (zB. Cu = Chupfer) kennzaichnet, wobi ide Regle de latinisch Name d Vorlag bildet (Fe = Ferrum / Ise).
Chernladigszahl und Masse
De Grund werum d Massezahl nöd exakt s Villfachi vo de Masse vom Wasserstoffatom isch, well d Protone und d Neutrone, wo de Haupttail vo de Masse bildet, nöd ganz gnau glich schwer sind.
Natürlichi Eliment bestönd usere Mischig vo Atom mit unterschidliche Neutronezahl (Isotop), wobi maistens i de Natur ai Isotop überwiegt.
Rain- und Mischeliment
De Chern vom Wasserstoffatom bestoht fast immer us aim Proton. Wasserstoff mit emene Proton und emene Neutron im Chern (Deuterium) chunnt ide Natur imene Atail vo 0,015 % vor.
De Heliumchern bestoht us zwai Protone und zwai Neutrone. S git aber au Heliumchern mit zwai Protone und nu aim Neutron. De Aatail vo dem im natürliche Helium isch gad nume 0,000137 %.
D Entstehig vo de Eliment
Bim Urchnall sind die liechte Eliment Wasserstoff (öppe 75%) und Helium (öppe 25%) entstande, zäme mit ere munzige Mengi vo Lithium und Beryllium.
Dreizehner
Drizääner cha si
Stähelin
D Familie vo de Stähelin (au Staehelin, Baaseldütsch Stäächely) si e Baasler  Patriziergschlächt.
Ursprünglig stammt d Familie us Riadlenga oder Reidlenga im Schwoobeland. Dr erst Stäächely z Baasel isch dr Säiler Hans Stäächely gsi. Er isch 1519 Mitgliid in dr Zumft zu Gartner worde und im Joor druf Baasler Bürger. 1542 isch er as Säggser vo de Gartner in dr Grooss Root cho. 1555 isch er gstorbe.
Sit sim Änkel Johannes (1555-1615) si d Stäächely ains vo de regimäntsfähige Rootsgschlächter gsi. Bis zum Ändi vo dr Alte Äidgenosseschaft 1798 si zääh Stäächely im Root gsässe oder Zunftmäister gsi und säggs si Drizääner worde. D Familie isch mit andere Familie vom Däig, mit de Meriaas, de de Barys, de Buurgets, de Vonder Mühlls, de Socins und de Christs verschwöögeret gsi. Bis ins 19. Joorhundert häi die mäiste Stäächelys Handel driibe, vilmol mit Iisewaare, aber es het au Fabrikante under ene ghaa und Brofässer an dr Uniwersidäät. Vor allem vom 19. Joorhundert aa si mee und mee von ene Akademiker worde, under iine Mediziner wie dr Alfred (1834-1912), wo die ersti Augeklinik in dr Dütschschwiz gründet het, oder reformierti Theologe wie dr Rudolf oder dr Ernst.
Wie s im Fromme Baasel gääb gsi isch, häi au Stäächelys doo und dört wooldäätigi Wärk gmacht. Dr Balthasar Stäächely (1675-1746) het 1739 en Armefonds ufdoo, wo hüte as dr Staehelinschi Familiefonds überläbt. D Sophie Zaeslein-Stähelin het us iirem Landguet Hofmatt en Erholigshäim für Armi gmacht.
Juliane Vogel
D Juliane Vogel (* 1959 z Mainz) isch e dytschi Literaturwisseschaftleri un Brofässeri fir Neieri Dytschi Literatur un Allgmaini Literaturwisseschaft an dr Universitet Konschtanz.
Lääbe un Wirke
D Juliane Vogel het vu 1978 bis 1987 Germanischtik un Anglischtik an dr Universitete Wien un dr Fryburg studiert. Anne 1987 isch si z Wien in Neierer Dytscher Literatur promoviert wore mit ere Arbet iber „Philologische Idyllen. Antike in Wissenschaft und Literatur der Jahrhundertwende in Wien“. Vu 1989 bis 2000 het si as Universitetsassischtänz am Germanistische Inschtitut vu dr Universitet Wien gschafft. In dr Johr 1994 bis 1996 het si derzue ne Erwin Schrödinger-Stipendium (FWF) am Inschtitut fir Dytschi Literatur an dr Tächnischi Universitet Berlin ghaa. Ab 1999 het si ne Assischtänzbrofässur am Germanistische Inschtitut vu dr Universitet Wien ghaa. Anne 2001 het si dert mit ere Arbet iber „Die Furie und das Gesetz. Zur Dramaturgie der großen Szene in der Tragödie des 19. Jahrhunderts“ habilitiert, im nämlige Johr isch si zur Usserordelige Brofässeri am Wiener Germanistische Inschtitut ernännt wore.
2002/2003 isch si Research Fellow am Internationale Forschigszäntrum Kulturwisseschafte (IFK) z Wien gsii, 2004 isch si as IFK-Forschigsstipendiati am Department of German, University of California at Berkeley gsii. 2003 bis 2004 het si ne Gaschtbrofässur am Inschtitut fir Dytschi Philology vu dr Ludwig Maximilian Universitäet Minche ghaa. 2006 het si ne Gaschtbrofässur an dr Princeton University ghaa, vu 2007 bis 2011 dert derno ne permanenti Gaschtbrofässur.
Anne 2007 isch d Vogel as Brofässeri fir Neieri Dytschi Literatur un Allgmaini Literaturwisseschaft an d Universitet Konschtanz gruefe wore. 2014 het si ne Gaschtbrofässur an dr University of Chicago ghaa, syt 2017 duet si dert regelmäßig lehre. Im Johr 2016 het si an dr Johns Hopkins University z Baltimore e Max Kade Distinguished Visiting Professorship ghaa. 2018 isch si Fellow in dr DFG-gferderete Kolleg-Forschigsgruppe „BildEvidenz. Geschichte und Ästhetik“ vu dr FU Berlin un vu 2018 bis 2019 het si as Fellow am Wisseschaftskolleg z Berlin gforscht. Ruef an d Universitet Erfurt (2003), d Princeton University (2009), d LMU München (2010) un d Universitet Wien (2010) het si abglähnt
Zue ire Forschigsschwärpinkt ghere:
as Rusgeberi
Syt 2013 isch si Mitrusgeberi vu dr Dytsche Vierteljohrsschrift fir Literaturwisseschaft un Gaischtesgschicht.
Wartenberg
Wartenberg (zu Wart ‚Wacht‘) isch dr Name vo dene geographische Objekt
Ortschafte:
z Dütschland
z Tschechie
Burge:
Bärg:
Wartenberg isch dr Name vo:
Persone:
Made in Heaven
Made in Heaven isch s fufzääte Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. Es isch s letschte, wo under em Naame „Queen“ veröffentligt worde isch. S isch 1995 erschiine. Uf em Album si die letschte Lieder, wo dr Freddie Mercury, wo 1991 gstorbe isch, gsunge het. Das si You Don’t Fool Me, e Popsong, wo vom Disco beiiflusst isch, A Winter’s Tale, won e winterligs Idüll beschribt, und Mother Love, wo explizit sich druf bezooge het, wie s em Freddie Mercury gange isch: „I’m a man of the world and they say that I’m strong / But my heart is heavy and my hope is gone.“ „I long for peace before I die.“ Wil dr Mercury Mother Love nüm het chönne fertig ufnee, het dr Brian May die letschti Stroofe gsunge.
Mederich
De Mederich (lat. Mederichus; alem. *Mêdarîk „Lohnkönig“) isch de Vater vum Agenarich-Serapio un de Brueder vum Chnodomar gsii.
Er het longi Zyt als Geisle in Gallie glebt un isch dert griechische Gheimlehre nochkonge. Dorum het er schpäter au sinner Sohn Agenarich in Serapio umbnännt. De Serapis isch dert ä griechisch-ägyptische Mysteriegott gsi.
Umschrift
Transkription und Transliteration
Mä underscheidet zwüsche Transkription im ängere Sinn, wo d Wörter so umschriibt, ass si vom Läser vo dr Umschrift öbbe äso usgschbrooche wärde, wie si in dr Originalschbrooch gsait wärde, und dr Transliteration, wo mä jedem Schriftzeiche in dr Originalschrift ä Schriftzeiche in dr Umschrift zuewiist.
Transkription
In Teggstübersetzige wärde Näme und Wörter, wo kei genaui Übersetzig hai, transkribiert, wil s Wäsentlige isch, ass dr Läser es Wort vor Auge het, wo sproochlig Sinn macht. Wil aber hüfig die gliiche Luut in de verschiidene Sproche, wo s gliiche Schriftsystem bruuche, mit unterschiidlige Buechstabe oder Buechstabekombinatione gschriibe wärde, si au d Transliteratione vo Sprooch zu Sprooch verschiide.
Transkribierti Begriff wärde mänggisch as Fremdwörter in dr allgemein Wortschatz ufgnoh, zum Biispil us em Russische Glasnost und Perestroika, us em Arabische Muslim oder Dschihad, us em Hebräische Kibbuz und Moschaw, usw.
Für d Sprochwüsseschaft si sonigi ad-hoc Transkriptione vo gringem Wärt, wil si weniger druf usgrichtet si, d Luut genau wiiderzgee, as fremdi Begriff in ä Sproch z integriere. Dorum het d International Phonetic Association s Internationale Phonetische Alphabet, abkürzt IPA, entwigglet, wo hüt s Luutschriftsystem isch, wo am wiitiste verbreitet isch. Es isch uf em latiinische Alphabet ufbaut, bruucht aber zu de normale Buechstabe no Dotzedi zuesätzligi Zeiche, wo dr Luutwärt vo jedem so genau wie möglig definiert isch.
Normierig
Für ä Deil vo de Umschrifte git s Normierige—deilwiis international—anerkennti Regle, noch wele mä umschriibt. Mit dr ISO 9 isch d Umschrift vom Kyrillische in s latiinische Alphabet für die meiste slawische und kaukasische Sprooche greglet, mit ISO 7098 für s Chinesische Pinyin, ISO 259 für s Hebräische, mit DIN 31635 oder ISO 233 für s Arabische, usw.
Weblingg
ISO Normierige für ä baar Transliteratione (uf Änglisch)
Zeller See (Salzburg)
De Zeller See lit z Öschtriich im Pinzgau und isch 3,8 km lang und 1,5 km brait. Er isch eppe vor 10.000 bis 16.000 Jôhre durch Iismasse vo de Glöcknergrupp uusgschürft worre. D hitig Flächi vum See isch ä Überblibsel vun d ursprünglich Wasserflächi, wo ursprüngli im Norde bis nôch Saalfelde groicht het un im Süde au ä Teil vum Salzachtal usgfüllt het.
D Fisch im Zeller See
Im Zeller See kumme viili verschiidni Fischarte vor. Bekônnt isch er vor allem fyr siine Renke, Brachse, Rotauge, Zander un Barsch. Ôm Zeller See gelte Gesetzi vum Salzburger Fischereiverbônd.
Marcia Haydée
D Marcia Haydée, aigetli Márcia Haydée Salaverry Pereira da Silva, (* 18. April 1937 z Niterói, Brasilie) isch e brasilianischi Dänzeri, Choreografi un Ballettdiräkteri. Si giltet as aini vu dr große Ballerine vum 20. Johrhundert.
Lääbe un Wirke
D Marcia Haydée isch z Rio de Janeiro as Dochter vun eme Dokter ufgwagse. Iri international Karriere het mit em Debüt z Rio de Janeiro anne 1953 aagfange. Noch eme meejehrige Engaschmänt bim Grand Ballet du Marquis de Cuevas isch d Marcia Haydée 1961 uf Stuegert chuu. Si het e Engaschmänt vum Generalintendant Walter Erich Schäfer am Stuegerter Ballett aagnuu, wu si unter dr Laitig vum John Cranko Primaballerina woren isch.
Dr Durbruch zum Wältruem isch ere 1962 in Romeo und Julia glunge, zäme mit em Richard Cragun. D Stuegerter Compagnie isch aini vu dr wichtigschte Ballettdruppe uf dr ganze Wält wore. Noch em Dod vum John Cranko het 1974 zerscht dr US-Amerikaner Glen Tetley d Diräktion vu dr Druppe ibernuu, 1976 isch d Haydée zur Ballettdiräkteri ernännt wore. Si het au mit andere zytgnessische Dänzer un Choreografe zämegschafft – zem Byschpel em John Neumeier, wu ire sy Ballett Kameliendame gwidmet het, un em Maurice Béjart. Z Stuegert het si dr Noowugs gferderet wie zem Byschpel dr William Forsythe, hite ain vu d wichtigschte Choreografe uf dr Wält. Si het au aigeni Choreografie zaigt: 1987 Dornröschen un 1989 Giselle. Vu 1994 bis 1996 het si näbe dr Stuegerter Ballett-Compagnie au die vu Santiago de Chile glaitet. D Marcia Haydée het anne 1996 Abschid gnuu vum Stuegerter Ballett. Syter 2002 laitet si wider s Ballett vu Santiago de Chile im Teatro Municipal, si goht mit em Ensemble wältwyt uf Tournee un zaigt jetz Danztheater. Im Merz 2009 isch d Haydée mit em Große Verdienschtchryz mitStärn uuszaichnet wore.
Si het unter anderem mit em Rudolf Nurejew, em Mikhail Baryshnikov un em Richard Cragun zäme danzt.
D Marcia Haydée het 16 Johr lang mit em Richard Cragun zämegläbt. Anne 1995 het si ire Yoga-Lehrer Günther Schöberl ghyrote.
Urdorf
Urdorf isch e politischi Gmai im Bezirk Dietike vùm Kanton Züri in der Schwyz.
Urdorf isch es Dorf, wo früäner mal us 4 chlinere Dörfli zämegschlosse worde isch. Dazmal hets Oberurdorf, Niederurdorf und no es paar wiiteri wyler-ähnlichi Dörfli gä. Drum gits au no hüt d Bezeichnig Niiderurdorf, für alles, was eher richtig Schliere, Dietike gaht und Oberurdorf, für de Teil Richtig Üdikä, Birmensdorf.
Wappe
Blasonierig: In Silber, e schwaarze Mùùnichobf, wù häärluegd.
D Urdorfer-Flage isch in Schwarzwiss ghalte und s letscht mal 1991 oder 92 überarbeitet worde.
Geografii
Urdorf lyd am weschdlige Rand vù dr Schdad Züri in eme Daal, wù dùr dr Reussglätscher gfoormd wooren isch. S hed Findlig us reedligem Gschdai, wäge däm mues es au ne Arm vùm Linthglätscher in dr Geegnig gee haa. Hinder em Hohneret ùn dr Egg lyd s Reppischtal, wù dùr d Mörääne good.
Vù dr Gmaiflächi sin 32 % landwirschafdligi Nùzflächi, 32.7 % sin Wald, 25.9 % sin Siidligsflächi ùn 8.8 % sin Verchèèrsflächi. 0.4 % sin Gwäser.
Gschiichd
S èèrschd Mool gnänd wird Urdorf dùr dr Konrad vù Sellebüre in ere Schdifdigsuurchùnd vùm Chlooschder Engelberg us em Joor 1179 als predium Urdorf.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 20,7 % (Stand 2011).
Religion
33,3% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 35,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,8 %, CVP 7,1 %, EDU 0,7 %, EVP 4,3 %, FDP 14,3 %. GLP 7,6 %, GP 7,7 %, SP 20,9 %, SVP 32,5 %, Suschtigi 2,2 %.
Gmäindspresidäntin isch d Sandra Rottensteiner (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,2 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Uurdoorf ghört zue de Ämtler Mundarte.
Sùschdigs
Syder ane 1996 gid s e Hilfsyyriichdig fir Droogeabhängigi, s "Urdörfli", wù vùm Bfaarer Sieber grinded wooren isch.
Urdorf het e eigeti Badi, es Halläbad, e Kunschtiisbahn, es Curlingcenter, en wintertaugliche Tennisplatz, en Lokalsender (Teletext-Stil) und e eigeti Kantonsschuel.
Es git zwei Bahnhöf: "Urdorf" und "Weihermatt".
Heimertingen
Hoimertinga (amtlich Heimertingen) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Geografi
Hoimertinga leit direkt an dr Stadtgrenze vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 59,9 % Landwirtschaftsfleche, 23 % Wald, 13,4 % Sidlongsfleche ond 3,8 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Hoimertinga ghered au no d Weiler Reutehof ond Sennhof.
Gschicht
Hoimertinga isch bis zom Reichsdeputationshauptschluss vo 1803 Amtssitz vom Firschtetom Fugger-Babahausa gwea. Mit dr Rheibondakte (1806) isch dr Ort zom Kenigreich Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,4 % gleage.
Religion
86,4 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 8,4 % evangelisch.
Verwaltong
Hoimertinga haut mit dr Gmoende Boos, Felle, Riada ond Pleß a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Hoimertinga isch dr Jürgen Schalk.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Hoimertinga ghert zom Weschtschwäbisch.
Alter Orient
Dr Begriff Alte Oriänt bezäichnet dr geografisch und zitlig Ruum, wo vo dr vorderasiatische Archeologii und dr Altorientalistik erforscht wärde, und d Kulture, wo in däm Ruum entstande si, bsundrigs d Hoochkulture. En äihäitligi Definizioon vom Ruum und vo dr Zitspanne vom Alte Oriänt existiert nit. Sini Kärngebiet umfasse Mesopotamie und sini Noochbere, dr Iran, Anatolie und d Levante.
Noch em geegewärtige Forschigsstand het d Menschhäit im Alte Oriänt meereri Entwiggligsschritt früener as in jeder andere Region vo dr Wält gmacht. Doodrzue ghööre bsundrigs d Neolithisierig, d Urbanisierig und d Entwigglig vo dr Schrift, wo dr Übergang vo dr Prehistorie zur Gschicht markiert.
Im Alte Oriänt höi sich im Lauf vo de Joorduusige meereri Hoochkulture usbildet. Vo dene si d Sumerer, d Babylonier, d Assyrer, d Hethiter und d Perser bsundrigs berüemt worde. Die letschti altorientalischi Hoochkultur, die vo de Sassanide, isch mit dr Usdeenig vom Islam undergange, was e nöiji kulturelli Faase in däm Ruum markiert.