cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birmensdorf
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,3 %, CVP 8,9 %, EDU 1,8 %, EVP 2,2 %, FDP 16,3 %, GLP 7,9 %, GP 8,7 %, SP 14,5 %, SVP 36,0 %, Suschtigi 1,5 %.
Gmäindspresidänt isch de Bruno Knecht (Stand 2019).
Phyle
Dr Begriff Phyle stoot für:
Birmensdorf
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,1 % gläge.
Liddes
Liddes isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz.
Birmensdorf
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Biirmischtoorf ghört zue de Ämtler Mundarte.
Liddes
Geografii
Di Gmei liggut im Taal vaner Dranse d'Entremont aner Höiptstraass 21, wa va Martinach zum Grossu Sankt Bernhard emüf geit. Witer ferüs im Taal Entremont liggut di Gmei Orsières, witer feri liggut Sankt Petersburg.
Üsserum Doorf Liddes-Ville gcheerunt zer Gmei öi nu di Bärgdeerfjini Chandonne, Dranse, Rive-Haute, Fontaine-Dessous, Fontaine-Dessus, Les Moulins, Vichères, Fornex, Chez-Petit und Palasuit.
Daana dum Bäärg Mont Brulé, entlang dum Füesswäg uberu Pass Col de Mille, geit ds Gmeigibiet witer uber d Wasserscheida emuber in ds Taal vam Bach Torrent des Places, wa uf Versegères im Bangistaal embri geit. Zobrusch im Taal het Liddes en Alpa mit dum Namu Les Plans.
Im Oschtu verlöift di Gmeigärnza bis zum Schneefääld am Gipfel vam Petit Combin uf uber 3600 Meter. Witer unnena am Bäärg liggut dr Gletscher Glacier de Boveire. Boveire isch dr Flurnamu vam Alpugibiet unnerhalb vam Gletscher.
Visavi vam Doorf Liddes liggut ufer anner Sita vam Bach ds Deerfi Dranse. Va daa geit mu in ds Situtelli Combe de l'Â. In dem chleinu Telli mit dum Bach Torrent de l'Â liggut d Alpa Vouasse, und va da fiert en Füesswäg uberu Col du Névé de la Rousse feremuber in ds Ferrettaal. Di ganz Combe de l'Â isch es groossus Natüürschutzgibiet.
Gschicht
Inu Felsu oberhalb vaner Alpa Boveire d'en haut liggunt d Uberräschte vanera uraaltu Trochumüüra und d Ruiine vanera Sidlig. Dische Oort hent dr Gschichtsforscher und Dichter Theo Lathion va Liddes und annri sit Jaarzääntu vilfach bischribu, und sit 2006 chuntsch vanera eigunu Organisazioo, dr RAMHA, mit der Hilf va Universitääte iner Weschtschwiz erforscht. Mu het bi Üsgrabige Sache gfunnu üser Zit churz vor dr Erobrig vam Wallis durch d Röömer und öi nu Sache va spääter. Di güet gschützt Alaag wit embrüf inu Bäärga het scho sit Langum dr volkstümlich Namu Mur d'Annibal.
Ds Doorf Liddes chunt scho sit dum 12. Jh. in Dokumänt vor. Im Jaar 1228 hets schi vaner frienru Gmei Orsière gleest, fer en eiguni Gmei z bildu. Äs het dum Bischof va Sittu und nu churz naam Mittelaalter dum Härzog va Savoju gcheert.
Di Doorfchircha vam Sankt Georg isch im Bsitz vam Hoschpiz vam Groossu Sankt Bernhard gsi.
Iwoner
Quälla: Bundesamt fer Statistik 2005 Dr Üsländerateil isch 2010 bi 6,9 % glägu.
Religioo
90 % vanu Iwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsi, 3,3 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeipresidänt va Liddes isch dr Stève Lattion (Stand Oktoober 2017).
Landser (Oberelsass)
Làndser (frz. Landser, dt. Landser) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Làndser ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1246 àls castro dicto Landiser.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Làndser ìsch. Làndser ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Làndser ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Attischer Seebund
Dr Attischi Seebund (au Delisch-Attischi oder Attisch-Delischi Seebund) isch e Bündnissüsteem zwüsche Athen und vile Poleis in Chläiasie und uf de Insle vor dr Küste vo Anatolie im 5. Joorhundert v. d. Z. gsi.
Gschicht
Dr Attischi Seebund isch as Folg vo de Perserchrieg ins Lääbe grüeft worde, wo 480 v. d. Z. dur dr Siig vo de verbündete Grieche under dr Füerig vo Athen in dr Seeschlacht bi Salamis vorentschiide worde si. D Gründig vom Seebund 478/77 v. d. Z. het s Ziil ghaa, d Perser us dr Egeis mit iire griechisch besiidlete Insle und Randzone uusezhalte und wichdigi Seehandelswääg z schütze. D Athener häi drbii in milidäärischer und organisatorischer Hiisicht vo Aafang aa e gwüssi Füerigsrolle gspiilt und häi die im Zuug vo iirer innergsellschaftlige demokratische Umgstaltig zun ere Vormachtstellig usbaut. D Originalbezäichnig vom Seebund isch denn au gsi: „D Athener und iiri Mitkämpfer“ (hoi Athenaíoi kai hoi sýmmachoi).
Dr Ersti Attischi Seebund
Wo in dr Middi vom 5. Joorhundert d Gfoor, wo vo de Perser usgange isch, chlii usgsee het, isch s Seeriich, wo vo Athen beherrscht worde isch, zun ere immer gröössere Uuseforderig für die griechischi Landmacht Sparta und für dr Peloponnesisch Bund, wo si aagfüert het, worde. D Riwalidäät vo de bäide griechische Groossmächt het schliesslig zum Peloponnesische Chrieg gfüert. Die athenischi Herschaft über d Mitgliider vom Seebund isch denn absolut worde bis Athen dr Chrieg gege Sparta verloore het und dr Ersti Attischi Seebund ufglööst worde isch.
Dr Zwäiti Attischi Seebund
379/78 v. d. Z. isch e zwäite Attische Seebund gründet worde und das bewiist, ass d Schutzfunkzione grad bi de chliinere Poleis im Bund immer no gschetzt worde si, und dass immer no au wil Athen seer vil schwecher gsi isch und si Vormachtstellig nüme absolut gsi isch. Dr Ufstiig vo Makedonie zur griechische Groossmacht het denn dr Iifluss vo Athen in der Egeis no chliiner gmacht und Bundesgenosse häi afo abfalle. Wo Athen und sini Verbündete d Schlacht vo Chaironeia 338 v. d. Z. gege d Makedonier velore häi, het das s Ändi vom Zwäite Attische Seebund bedütet.
Waggis
Dr Waggis isch e traditionells Goschtyym bi dr Basler Fasnacht, wonen Elsässer Tagleener ir Wärktigstracht vomene Gmiesbuur us em Elsass sell darstelle: e blaaus Hemli, wyssi Sogge, rooti Grawatte, wysse Kraage, (zue) grossi Holzschue und mängisch e Zipfelmutz. Typischi Assessoirs sin d Kokarde in de Farbe vor franzeesische Trikolore (blaau-wyss-root) und e Yykaufsnetz mit Gmies, mängisch au e Gnoche (in letschter Zytt hyffiger z gsee) oder e andere Knippel.
Die friener rooti Naase hett solle verdyttlige, ass d Elsässer gäärn aarg dief ins Wyyglas gluegt hän. Mit dr Zytt isch aber die numme lyycht greesseri Naase aleyyl greesser und greesser woorde, so dass si jetzt zumene zimlige Monschter verkoo isch. Die hyttig Fasnachtslarve isch doodrmit aigentli e Persiflaasch uff d Persiflaasch.
Dr Waggis isch e eender groobi Figuur und wird drumm vor allem vo Waageclique und Ainzelmasgge drait. Aber au d Bynggis hän si aarg gäärn. Bi de Drummler und Pfyffer isch d Waggislarve drgeege nid yyblig.
Etymologyy
Waggis – es Woort, wos i de dytsche Dialäggt wytt umme git, kunt kuum vo latyynisch vagus «Landstryycher»), wie mer au scho gmaint het. Vyl eender kunts vum dytsche Dialäggtwort wagge(n), wacke(n) «sich hin und häär biweege, waggle, schwanke». E Waggis isch also aine, wo ummewagglet, ummeziet, ummelungeret, nyt daugt. S Wort bidytet nämli nid numme «Elsässer», nai, i männge Mundaarte haissts au «Bleeterlibueb, Nytskärli, Stryzi, Grobian, Strolch».
S Woort, wo erschtmols 1870 im Ruum Basel ka belegt wäärde (noch em Rudolf Suter: Baseldeutsch-Wörterbuch, Basel, 1984) und hyffig abschetzig bruucht wiird, isch e umgangssproochlige Begriff fir d Bewooner us em Elsass (franzeesisches Département 68 „Haut-Rhin“ bzw. Oberelsass). Hytte aaber wiird dr Begriff vo de Baasler in deere Bedyttig numme no sälte und wenn im Gspaass bruucht.
Im Zämmehang mit em hyffige Staatewächsel vom Elsass goots Bonmot ume, die Dytsche hätte vo 1871 bis 1919 de Elsässer Wackes gsait, worus d Franzoose vo 1919 bis 1940 vaches (Kieh) gmacht hege. Druffabe hege die Dytsche vo 1940 bis 1945 Küh gsait und drumm haisse syt 1945 d Elsässer bi de Franzoose culs (Ärsch).
Fir wytteri Erlytterige lueg bim niideralemannische Wackes.
Dalstein
Doolschten oder Duelsten (lothrìngisch; frànzeesch Dalstein, ditsch Dalstein) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geografie
Doolschten lijt zwìsche Thionville und Saarlouis, rund elf Kilometer weschtlich vun Bouzonville.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Doolschten ìsch. Doolschten ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Doolschten ghert zem Moselfrankisch.
Bezirk Bülach
De Bezirk Büüli (hochdütsch Bülach) isch en Bezirk im Nordweschte vom Schwiizer Kanton Züri. Er umfasst im Wäsentliche s under Glatttal und s Rafzerfeld. S Hauptort isch Büüli.
Zivilgmainde
Bi der Abschaffig von de Zivigmäinde 2006 häts na die ggèè:
Bütschwil-Ganterschwil
Bötschwil-Gantertschwil (amtl. Bütschwil-Ganterschwil) isch e politeschi Gmaind im Toggeborg, Kanton Sanggalle i de Schwiz.
Geografii
D Gmaind Bötschwil-Gantertschwil ghört zom Wahlchrais Toggeborg. Nochbergmainde send Lütischborg, Moslig, Wattwil, Liechtestaig, Oberhälfetschwil und Neckertal (bis Endi 2012 au Krinau).
S Dorf Bötschwil lit uf de lingge Site vo de Thur ond häd en Bahof a de Linie Wil-Wattwil vo de Südostbahn. S Dorf Gantertschwil lit uf de rächte Site vo de Thur, iibetted zwösche de Thur ond em Negger. Zur Gmaind ghört au no s Dorf Dietfurt, chli witer oben a de Thur, und d Wiiler Chängelbach, Zwisele und Grämige, wo früener ali zu Bötschwil ghört händ.
Gschicht
D Gmaind isch uf de 1. Januar 2013 entstande, wel di bisherige Gmainde Bötschwil und Gantertschwil fusioniert händ.
Jurakische Sprache
D jurakisch Sproch (Oschtnenzisch, au Jurazisch gschribe) isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie.
Jurakisch ghert zue dr nordsamojedische Sprochegruppe. S isch in dr sibirische Tundra weschtlig vum Jenissei un in dr Region Taimyr eschtlig vum Ural gschwätzt wore. Jurakisch isch e dialektali Bruck zwisch em Enzisch un em Nenzisch gsii, wird aber zaischt as aigeständigi Sproch aagsääne.
Top Secret Drum Corps
S Top Secret Drum Corps isch e Basler Drummlergrubbe (ängl. Drum Corps).
D Grubbe isch 1990 us dr Drummeldradizion vo dr Basler Fasnacht uusegwaggse. Iire Stiil isch vom amerikanische und schottische Drummle beiiflusst worde und ganz äigenartig. Charakteristisch für d TSDC isch iir schnälls und aaspruchsvolls Drummle, und visuelli Effekt, wie wenn si d Schleegel schongliere und sich zuegheije oder s stroboskopische Liecht, wo si iiri Drummle am Edinburgh Tattoo vo 2012 vo inne belüchdet häi drmit. In de Medie wird si as äini vo de füerende Drummelgrubbe uf dr ganze Wält bezäichnet.
S Top Secret Drum Corps isch reegelmäässig an internazionale Veraastaltige drbii, wie am Basel Tattoo, am Edinburgh Military Tattoo, wo si äini vo de erste nid militäärische Grubbe gsi isch, oder am Berlin Tattoo.
D Mitgliider
D Mitgliider vo dr Grubbe si nid brofessionelli Musiker, und üebe jeede Daag in iirer Freizit. Wil s Drummle uf ere internazionaale Eebeni d Drummler rasch verschlisst, änderet sich d Zämmesetzig vom Corps die ganz Zit.
Haupthistokompatibilitätskomplex
Dr Hauptgwääbverdräägligkäitskomplex oder Haupthistokompatibilitätskomplex (Abk. MHC vo änglisch major histocompatibility complex) umfasst e Grubbe vo Geen bi Wirbeldier, wo Protein kodiere, wo für d Immunerkennig, d Verdrääglikäit vo Gwääb (Histokompatibilität) bi Dransplantazioone und dr immunoloogische Individualidäät wichdig si.
MHC-Regioone git s bi alle Wirbeldier vo de Chnorbelfisch (Hai, Roche) aa. Bim Mensch si die Geen mäistens uf em churzen Arm vom Chromosoom 6. D Brodukt vo dene Geen, d MHC-Proteiinkomplex, si körperäigeni Antigeen uf dr Oberflechi vo Körperzälle (z. B. uf wisse Bluetkörperli cha mä sä liicht finde). Si si doo, für zum die körperäigene Zälle z identifiziere. Vo doo chunnt au d Bezäichnig HLA-Süsteem (Human Leucocyte Antigen, menschligs Löikozüteantigeen) für s Regulazioonssüsteem vo dr menschlige Immuunabweer, wo dr wichdigst Bestanddäil drvo dr MHC isch.
Under anderem wärde vom Haupthistokompatibilidäätskomplex d MHC-Klass-I- und MHC-Klass-II-Proteiinkomplex kodiert, wo für d Funkzioon vom Immuunsüsteem e zentraali Rolle spiile.
Für dass d T-Lümfozüte d Antigeen chönne erligge, müesse si zerst baraat gmacht wärde und uf d Klass-I- und d Klass-II-Rezeptoore, wo dr MHC kodiert, uf dr Ooberflechi vo de Zälle presentiert wärde. Däm Fenomeen säit mä d MHC-Restrikzioon.
Für iiri Entdeckige „zur Spezifität der zellulären Immunantwort“ (MHC-Restrikzioon) häi dr Peter C. Doherty und dr Rolf Zinkernagel 1996 dr Nobelbriis für Füsiologii und Mediziin üüberchoo.
Die drei Klasse vo de MHC-Komplex
Über dr Wääg vo dr MHC-Klass-I wärde infizierti und entarteti Zälle, wo körperfremdi Proteiin häärstelle, de Antigeen bresentiert und denn vo T-Killerzälle (CD8+) identifiziert und eliminiert. Über dr Wääg vo dr MHC-Klass-II chönne T-Hälferzälle (CD4+) d Brodukzioon vo speziifische Antikörper und d Aktiwidäät vo Fagozüte stimuliere, wo Chrankheitserreeger in Körperflüssigkäite inaktiwiere und eliminiere (humoraali Immuunantwort). S adaptiive Immuunsüsteem drennt also zwüsche intra- und extrazellulääre Pathogeene. D MHC-Klass-III-Komplex si Däil vom so gnennte Komplemäntsüsteem, won e Däil vom humoraale Immuunsüsteem isch, wo mä drmit uf d Wält chunnt und won e Biidraag macht zur Eliminazioon vo zellulääre Antigeen (z. B. Bakterie). Die schweeri Chetti vo de MHC-Klass-I-Komplex wie au d α- und β-Underäihäit vo de MHC-Klasse-II-Komplex dräte bim Mensch in seer vile Alleele uf (genetische Polymorfismus). Das isch maassgääbend für d Bedütig vom Haupthistokompatibilidäätskomplex bi dr Verdrääglikäit co Gwääb.
Burg Schiedberg
D Burg Schidbärg isch hüt nur no en Ruiine, wo von ere middelalterliche Burg i dr Gmaind Sagens im Kanton Graubünde übrig bliben isch. Vo 1964 bis 1968 het me d Burgstell uusgrabe.
Si het dr Name Schidbärg erscht sid em 16. Joorhundert. Vorhär het me ere immer eifach casti gseit, was es rätoromanischs Wort isch für Burg und uf s latynische Wort castrum zrugg goot.
Was me bi de Uusgrabige gfunde het, zeigt, ass uf däm Hügel scho im 8. Joorhundert en Burg gsi isch. Und das basst zu der gschichtleche Kwelle us em Joor 765, wo Teschtamänt vom Bischof Tello heisst. De Tello, Bischof vo Chur, het d Burg zäme mit em Dorf Sagens den em Chloschter Disentis gschänkt.
Sid em 14. Joorhundert het niemer mee i dr Burg gwoont, und si isch nodisno e Ruiine worde.
Lymphozyt
Lümfozüte (Äizaal: dr Lümfozüt; vo latiinisch lympha „klaars Wasser“ und altgriechisch κύτος kýtos „Höölig“, „Gfääss“, „Hülle“ ) si Zälle im Bluet. Si umfasse d B-Lümfozüte, d T-Lümfozüte und d NK-Zälle (natürlige Killerzälle) und ghööre zu de sognennte «wisse Bluetkörperli» (Löikozüte). Bi Erwaggsene mache d Lümfozüte öbbe 25 bis 40 Brozänt vo de Löikozüte im perifeere Bluet us, also usserhalb vo de Orgaan, wo s Bluet bilde.
Scho 1656 het dr Mathematiker und Füsioloog Giovanni Alfonso Borelli in dr Lümfe und im Bluetserum wissi Bluezälle (Löikozüte) beobachdet, wo men e spööter Lümfozüte gsäit het.
D Hauptufgoob vo de Lümfozüte isch s Erkenne vo Fremdstoff – wie zum Bispil Bakterie und Wiire – so dass si mit immunoloogische Methoode chönne unschäädlig gmacht wärde.
Berner Fachhochschule
D Bärner Fachhochschuel (dt. Berner Fachhochschule, BFH; frz. Haute école spécialisée bernoise, ängl. Bern University of Applied Sciences) isch e aawändigsorientierti Hochschuel, wu anne 1997 grindet woren isch. Si bstoht us sibe Departemänt un dr Aidgnessische Hochschuel fir Sport Magglingen EHSM, wu dr BFH aaglideret isch.
Departemänt
D Studiegäng Sport, Agronomy, Waldwisseschafte, Holztächnik, Automobiltächnik, Ernehrig un Diätetik, Literarisch Schrybe un Medizininformatik sin in dr Dytschschwyz oder sogar schwyzwyt ainzigartig.
Schalunen
Schaluune (amtlech Schalunen) isch bis Endi 2013 e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz gsi. Uf de 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Büüre, Etzukofe, Froubrunne, Graferied, Limpech, Möuchi u Zauggeried zur Gmeind Froubrunne fusioniert.
Geografi
Schaluune isch es Dorf im Nordoste vor politische Gmeind Froubrunne u lit am Tauhang über em Ungerlauf vor Urtene. Di ehemalig Gmeindsflechi het us 57,9 % langwirtschaftlecher Flechi, 30,7 % Waud u 11,4 % Sidligsflechi bestange. D Nachbergmeinde si Bätterchinge, Froubrunne, Büüre zem Hof u Limpech gsi.
Gschicht
Schaluune isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1249 aus Chaluna. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört. Uf de 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Büüre, Etzukofe, Froubrunne, Graferied, Limpech, Möuchi u Zauggeried zur Gmeind Froubrunne fusioniert.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 11,1 % gläge.
Religion
74,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,7 %, CVP 1,5 %, EVP 2,1 %, FDP 5,7 %. GLP 4,6 %, GP 7,0 %, SP 14,3 %, SVP 42,2 %, Suschtigi 1,9 %.
Gmeindspresidänt vo Schaluune isch dr Markus Lüscher gsi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 350 Ywohner 95,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Schaluune ghört zum Hochalemannisch.
Bad Krozingen
Bad Chrotzige (amtlich Bad Krozingen) isch e Stadt (sit 1. September 2005) un e Churort im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg (Dytschland). D'Stadt isch in dr ledschde Johre starch gwachs. Mit middlerwil Iwohner (Stand: ) isch es die gröscht Gmei vum Landchreis un het au d'Mindischtgrössi fir e „Grossi Chreisstadt“ erreicht. Sälle Titel isch aber anno 2018 no nit offiziell.
Geographi
<mapframe text="Charte vu Bad Chrotzige" width=400 height=400 zoom=14 latitude=47.9132 longitude=7.7069 lang="gsw/> Bad Chrotzige lit im Brisgau, guet 15 km vu Friburg im Brisgau un 45 km vu Basel entfernt. D'Stadt bildet gmeinsam mit Staufe im Brisgau e Middelzentrum. Im Markgräflerland gläge, isch Bad Chrotzige landschaftlich reizvoll vu (allerdings entfernter glägene) Räbberge umgä.
Ortsteile
Näbe dr Chernstadt Bad Chrotzige mit em Kurgebit, dr Innestadt, Oberchrotzige un Chems ghöre zue Chrozige au einigi bis zue dr grosse Verwaltigsreform in dr 1970er Johre selbständigi Gemeinde, zum Deil mit eigene Ortsdeile.
Bienge
Bienge (amtlich Biengen) isch erschtmols anno 770 urchundlich erwähnt worre. Zue Bienge ghört au dr Wiler Dottighofe, wo us ere sehr gringe Azahl vu ehemalige Burehöfe un em Gottsagger vu Bienge bestoht. Su dr Biengemer Sportplatz isch dert. D'Igmeindig zue Chrotzige isch anno 1971 erfolgt.
Hüse an dr Möhli
Hüse an dr Möhli (amtlich: Hausen an der Möhlin) isch erschtmols anno 1147 urchundlich erwähnt worre. D'Igmeindig zue Chrotzige isch no anno 1973 erfolgt.
Schlatt
Schlatt isch erschtmols anno 1130 urchundlich erwähnt worre un isch au anno 1973 zue Chrotzige igmeindet worre.
Dunsel
Dunsel (amtlich: Tunsel) isch erschtmols anno 852 oder 860 urchundlich erwähnt worre. D'Igmeindig zue Chrotzige isch anno 1974 vollzoge worre. Zue Dunsel ghört au dr Wiler Schmidhofe.
Sähnswürdigkeite
In dr Glöcklihofchapelle (baut im 10./11. Johrhundert) git's Freske mit einere vu dr äldischte Christusdarstellige nördlich vu dr Alpe.
Gschicht
Es git einigi Funde, wo druf hiwiise, dass d'Region scho in dr junge Steizitt besidelet gsi isch. Au Kelte und Römer sin do sesshaft gsi. Dr Ortsnamme sälber zeigt aber durch d'Endig -ige, dass Chrotzige sälber im Gfolg vu dr alemannische Landnahm im 3. un 4. Johrhundert gründet worre si muess.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
In Blau iber ere goldene Weltchugel e vu Strahle umgäbes goldigs Goddsaug.
Städtpartnerschafte
Sit 1985 bestot mit dr südfranzösische Kommune Gréoux-Les-Bains un Esparron-de-Verdon e Städtepartnerschaft.
Städtefründschafte
Städtefründschafte besten sit 1989 mit Naoiri in Japan un sit 1993 mit Bojnice in dr Slowakei.
Kurbetrieb
Mit dr Erbohrig vu dr erschte Thermalquelle 1911 het d'Entwicklig zum Chur- un Badeort agfange. 1933 het dr Ort s'Churortsprädikat „Bad“ erhalde, un witteri Bohrige sin gfolgt. Im Lauf vu dr Johre isch e Gsundheitszentrum mit vilfältige Agebote un gueter Infrastruktur enstande (Vita Classica-Therme, Churpark, Reha-Klinike, Herzzentrum etc.). S'Mineral-Thermalwasser het eini vu dr höchste Chohlesüri-Konzentratione in ganz Europa.
Kesselfleisch
Chesselfleisch odder Wellfleisch sait mò zum kochtè Buuch- un Chopffleisch von èrè Sau sowiè deilwys d Innereiè von èrè Sau (wenn sèlli nit schu für s Wurschtmachè vobruucht worrè isch). S Chesselfleisch wörd traditionèll uumittelbar nõch èm Metzgè in èm Chessel gmacht. Mit witterè Zuètatè wiè nèrè frischè Bluèt- un Läbberwurscht isch s Chesselfleisch Deil von èrè Schlachtblattè.
Für s Chesselfleisch wörrèd folgendi Fleischsortè un Innereiè bruucht:
Zuèbreitung
D Zuètatè wörrèd je nõch Kochzit nõchènand in lycht sǜdendes Wasser gää, gwürzt wörd denn uff èm Deller mit Saalz, Pfeffer, Zwiblè, Majoran un eventuèll Knoblich.
Je nõch Region un Gschmack wörd Chesselfleisch mit Härdöpfel un Sùùchrutt (z. B. z Fròngn odder Sachsn) odder nu mit Brot (z. B. im Obberbayrischè) servyrt. Dezuè wörd hüüfig Sempf odder Meerettich dezuè gää.
Dubplate
Ds Dubplate isch e spezielli Schallplatte, wo u. a. vo DJs brucht wird und als Einzelstück oder inere sehr chline Stückzahl presst wird.
Ursprünglich hets nume Lack-Dubplates ghä. Die Dubplate bestönd usere dünne Aluminiumplatte, wo mit Acetat beschichtet isch, dert dri wird ds Audiomaterial gschnitte. Es Lack-Dubplate het e begrenzti Lebesdur, je nach Nutzig/Abnutzig. Mittlerwile gits au Vinyl-Dubplates. Das isch e echti langlebigi Vinyl-Schallplatte, wo sich binere professionelle Herstellig nid vo presstem Vinyl underscheidet. Im Gägesatz zu Lack-Dubplates nützt sich die Platte düre Gebruch wesentlich weniger ab.
Begriff
Dr Name isch zemegsetzt us de Wörter dub (lueg bi Dub) und plate (dütsch: Platte, Schibe, Blech). Ds Dütschland sind d Forme "d Dubplate" und "de Dubplate" au gebrüchlich. Ir Schwiz seitme hingegä eher "ds Dubplate" Seltener bruchtI Synonym sind: Plate, One-Off (dütsch: eimalig) und Softwax (dütsch: weichs Wachs). Di trennt gschribeni Variante Dub Plate und Dub-Plate werde au verwendet.
Awendig
Dr Nachteil vo Lack-Dubplates isch, dass sich die nur igschränkt zum Scratchen eigned. Zum einte sind si schwerer als Vinyl-Schallplatte und chöi somit uf dr Slipmat vom Plattenspieler nid so liecht bewegt werde. Zum andere wird d Beschichtig bim Scratche sehr schnell zerstört. Aber au bim normale Abspiele lidet ds sehr weiche Material, so dass es Lack-Dubplate je nach Qualität vo de verwendete Abtastnadle nach mehrere Abspilvorgäng dütlich schlechter tönt. Vinyl-Dubplates (lueg Abschnitt Herstellig), eigned sich zum Scratche und hei di glich Haltbarkeit und bi fachgrechter Herstellig au di glich Qualität wie handelsüblichi, pressti Schallplatte.
Herstellig
D Herstellig vomene Dubplate bezeichnet me als Schnide (englisch: to cut a dubplate), ds Grät zum Schnide nennt me Cutter. Dr Vorgang isch im Prinzip umgekehrt zum Abspile vonere Schallplatte. Ds Dubplate ligt ufere rotierende Plattform, ähnlich wie ä Plattenspieler. Es git au Dubplate-Cutter, wo enfach uf e handelsübliche Plattenspieler ufgesetzt werde. D Audiosignal bewege e Graviernadle us Saphir. Bim Vinyl-Dubplate wird mit emene Schnidediamant d Rille i de Vinylrohling i horizontaler und vertikaler Richtig gschnitte. Ds Resultat isch e hochwertigi, extrem haltbari und einzigartigi Stereo-Vinylschallplatte. Dr Vorgang vom Schnide erfolgt i Echtzit das heisst es duret solang wie d Längi vom Musigstük. Meistens werde Lack-Dubplates mit eme Durchmesser vo 10 Zoll gmacht. Verwendet werde aber au 12 Zoll (LP-Format) und 7 Zoll (Single-Format). Sie chöi entweder eisitig oder beidsitig bespielt si. Vinyl-Dubplates chöi ebefalls i allne gängige Größe/Format gschnitte werde.
Ds Schnide von Vinyl-Dubplates wird sit einigr Zit als Alternative zu de azetatbeschichtete bzw. Lack-Dubplates abote bzw. Dubplate-Cutter chöi inzwüsche beidi Materialie schnide (lueg au: Vinylrecorder). Will die gschnittene Vinyl-Schallplatte (Vinyl-Dubplates) nid wie reguläri Schallplatte presst werde, werde sie au als Dubplate bezeichnet.
Bedütung i de Musigszene
Sehr wit verbreitet sind Dubplates bi Reggae-Soundsystems, di lönd sich bekannti Stück vo bekannte Interprete i abgändereter Form isinge. Bim Text vo dene gänderete Versione wird ds jewilige Soundsystem vom Interpret usgibig erwähnt und priese. Insofern hei hie Dubplates no es erhöhts Statussymbol und spiele vor allem i sog. Soundclashes e entscheidendi Rolle. Jamaikanischi Reggae-Künstler verdiene mittlerwile e wesentliche Teil vo ihrem Ikomme mit em Isinge von Dubplates.
Sexau
Säxoi - amtlich Sexau - isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg öppe 15 km nördlich vu Friburg im Brisgau.
Geographi
Säxoi lit am Afang vum Brettedal am Übergang vum Schwarzwald in d'Rhiebeni.
Gschichte
Urkundlich erschtmols erwähnt isch Säxoi anno 862 worre as e Gschenk vum König Ludwig dem Dütsche an sin Suhn Karl. Später isch dr Ort über d'Markgrafe vu Bade-Hachberg in dr Besitz vu dr Markgrafe vu Bade kumme, wo anno 1783 d'Leibeigeschaft ufghobe hän. Sitz vu dr Bade-Hachberger isch d'Hochburg oberhalb vu Säxoi gsi.
Us dr ursprüngliche Ideilig vu dr Gmei in sex Aue entstammt ihr hüttige Namme Säxoi.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Hohenzollern
S Huus Hoochezollere isch äini vo de bedütendste dütsche Dünastie gsi. S Adelsgschlächt bestoot in dr Gegewart us dr königliche brandeburgisch-pröissische und dr fürstlige schwööbische Linie. D Hoochezoller wärde zum erste Mol 1061 in einer Chronik erwäänt; die schwööbische Stammland befinden sich im hütige Baade-Württebärg. E Zwiig vo dr Familie het vom Aafang vom 13. Joorhundert d Burggroofschaft Nürnbärg beherscht und vom Aafang vom 15. Joorhundert aa d Mark Brandeburg. D Hoochezoller häi am Aafang vom 16. Joorhundert d Macht über s Herzogdum Pröisse übernoo und das ab 1618 in Personalunion mit dr Mark gfüert. Wo 1701 Pröisse zum Königriich erhoobe worde isch, het die brandeburgisch-pröissischi Linie vom Gschlächt bis 1918 die pröissische König gstellt. Dr Friedrich Wilhelm I. und dr Friedrich dr Grooss häi us Pröisse im 18. Joorhundert en öiropäischi Groossmacht gmacht. Dr Wilhelm I. isch noch em Dütsch-Franzöösische Chrieg im Joor 1871 Kaiser im nöi gschaffnige Dütsche Riich worde. Dr letscht Kaiser, dr Wilhelm II. het noch dr Novämberrevoluzioon abdankt, wo am 9. Novämber 1918 d Republik usgrüeft worde isch.
D Stammburg Hoochezollere lit öbbe 30 Kilometer südlig vo Tübinge uf dr Gmarch vo Bisinge bi Hächinge im Zolleralbkräis. Uf em Gebiet vom hütige Regierigsbezirk Tübinge het s bis 1849 zwäi chliini sälbstständigi Fürstedümer gee: s Fürstedum Hoochezollere-Hächinge mit de Stammland vom Gsamthuus und sit 1534 Fürstedum Hoochzollere-Sigmaringe. Bäidi hoochezollerische Fürstedümer si 1850 an Pröisse gfalle und zu de Hoochezollerische Land worde. Aaghörigi vom Huus Hoochezollere-Sigmaringe si vo 1866 bis 1947 König vo Rumänie gsi.
Böotischer Bund
Dr Böotisch Bund isch e Bund vo 15 Poleis in dr middelgriechische Landschaft Böozie under dr Füeríg vo Thebe gsi und het vom 6. bis zum 4. Joorhundert v. d. Z. im antike Griecheland existiert. Si grössti politischi und militärischi Bedütig het er noch dr Schlacht vo Leuktra im Joor 371 v. d. Z. ghaa, wo e böotischi Armee under dr Füerig vom thebanische Fäldher Epaminondas d Spartaner, wo bis denn alli von ene dänggt häi, ass si in ere offene Fäldschlacht nid chönni verliere, vernichtend gschlaage het.
Dr Bund isch in 11 Bezirk iidäilt gsi, wo jeede vom ene gweelte Böotarch regiert worde isch. Thebe het as die bedütendsti Stadt im Bund vier Böotarche gstellt, Orchomenos und Thespiai je zwäi und Tanagra äine. Zwäi Beamti häi die übrige, chliinere Stedt verdrätte.
Dr Bund isch in sinere Gschicht mänggisch e Bündniss vo Poleis gsi, wo im Brinzip gliichberächtigt gsi si, mänggisch e Machtinstrumänt vo dr sterkste Polis Thebe. Under de Staatsmänner Gorgidas, Epaminondas und Pelopidas het Thebe vo öbbe 380 v. d. Z. immer mee d Rolle vo dr Füerigsmacht übernoo, und es isch sogar drzue choo, ass si Bündnispartner, wo abgfalle si nid nume mildäärisch underworfe het, sondern vo öbbe 375 aa iiri Stedt zerstört (Plataiai und Thespiai) und iiri Stimme für d Bundesversammlig übernoo het. Wo sich Thebe bim Friidenskongräss z Sparta 371 gwäigeret het, d Bündner äinzeln lo schwöre und eso iiri Autonomii z anerkenne, isch s zum spartanische Fäldzug cho, wo Thebe noch em d Füerigsrolle in Hellas für e baar Joor het chönne übernee.
Skanda
De Skanda (Sanskrit: स्कंद, Skanda m.) isch de Chriegsgott im Hinduismus. Er isch de Soo vom Shiva. Bi de Tamile isch er mitem alte tamilische Gott Murugan verschmolze.
Giburt und Ikonografii
De Skanda het e ussergwöönlichi Giburt: de Soome vom Shiva is nämmli is Füür tropfet. De Füürgott Agni het denn de in Fluss Ganges ine gworffe. D Flussgöttin Ganga het de im Himalaya as Land gschwemmt und drus use isch de Skanda entstande. Di sechs Krittikas (Plejade) hend en as Zögling agnoo, werum er sechs Chöpf und sechs Müüler het und au Karttikeya gnennt werd. Er hett au zwölf Ärm. Sini Waffe sind de Speer und de Pfiilboge und de Güggel isch sis Faanezaiche. Siis Riittier (vāhana) isch aber de Pfau, woner vom Garuda öbercho het.
Friedhof
A Friidhoof isch a Fläche, wo Doode begraba wärdet.
Dr Nama kommd vo der Eifriedong. Heit vrschtoht ma n meischdens als Frieda. En chrischdlichem Umfeld liegat d Friidhööf oft om a Kirch rom ond werdat Kirchhof gnannt –  au die, wo koi Kirch dabei ischd.
Auf manche Friidhööf geits extra jidische, muslimische odr evangelische Abteilonga.
Mit rund 40'000 Gräber und ere Flächi vo öpe 50 Hektare isch de Friidhoof am Hörnli vo de Stadt Basel z Rieche de gröscht Friidhoof vo de Schwiz.
Schangnau
Geografi
Schangnou isch e Ströisidlig im Quellbiet vor Ämmi. D Gmeindsflächi bsteit us 52,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,3 % Waud, 2,3 % Sidligsflächi u 9,6 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Eggiwiu, Marbach, Flüeli, Habkern, Eriz u Röötebach.
Gschicht
Schangnou isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1306 aus Schoengowe. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Signou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,4 % gläge.
Religion
90,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,4 %, CVP 0,3 %, EVP 0,5 %, FDP 2,6 %. GLP 1,1 %, GP 2,8 %, SP 2,8 %, SVP 74,6 %, Suschtigi 1,9 %.
Gmeindspresidänt vo Schangnou isch dr Ulrich Gfeller (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 910 Ywohner 98,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,1 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Schangnou ghört zum Hochalemannisch.
Scuola universitaria professionale della Svizzera italiana
D Scuola universitaria professionale della Svizzera italiana (SUPSI, Fachhochschuel vu dr italienische Schwyz) isch e Fachhochschuel im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Si isch anne 1997 grindet wore un het rund 3000 Studänte*ne.
Burg Hundsfeld
D Burg Hundsfäld isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Kähl im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.
D Burg isch im 11. Johrhundert vu dr Herre von Hundsfeld as Diefburg böue wore. Im 11. Johrhundert isch si au in ere Urkund gnännt wore. Um 1400 isch die Niderigsburg derno ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Dranse (Wallis)
D Dranse isch e Fluss im Kanton Wallis i dr Schwiiz.
Dä Fluss isch mid de Kwellflüss 44 Kilometer läng und bringt s Wasser us de Tääler ganz im Südweschde vom Wallis bi Martinach i d Roone. Dr eifach Name Dranse hed dr Fluss eigetli erscht im underschde Deil, wo öppe zwölf Kilometer läng isch, vo Sankt Brancher a. Dört chöme d Bärgbech us de Tääler vom Bezirk Entremont zäme. Dr lengschd, wo us em Bangistaal chunnt, heisst Dranse de Bagnes. Är foot am Otemmagletscher a und isch vo dört bis uf Sankt Brancher 31 Kilometer läng. Oben im Taal lit dr Mauvoisin-Stausee.
Vom Bass uf em Bärnhardsbärg flüsst der Taalbach Dranse d’Entremont über Orsières abe. Dä isch 25 Kilometer läng und hed oben am Dorf Sankt Petersburg dr Stausee vo Toules.
Bim Dorf Orsières chunnt i d Entremont-Dranse vo dr lingge Syte der Bach us em Ferrettaal; er heisst Dranse de Ferret und hed e Lengi vo 19 Kilometer. Dä Bach foot bi de Uuslöifer vom Mongblang a dr Gränze zu Itaalie a.
Bonstetten ZH
Bauschtette (amtlich Bonstetten) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Bauschtette isch es Huuffedoorff am Rand von eme Taalchessel. S Piet vo de Gmäind umfasst 55,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 28,6 % Wald, 10,2 % Sidligsflechi, 5,4 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi. Zue de Gmäind ghööred d Täil Dorf und Schachen. Naachbergmäinde sind Wettschwiil am Albis im Norde, Stalike im Oschte, Hedige im Süde und Islischbèrg und Biirmischtoorf im Weschte.
Gschicht
Bauschtette isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1120 als Buonstetin (1184 Bowensteden).
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 12,6 % (Stand 2011).
Religion
40,4 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,3 %, CVP 2,1 %, EDU 2,2 %, EVP 5,1 %, FDP 12,8 %. GLP 14,8 %, GP 12,1 %, SP 17,8 %, SVP 26,6 %, Suschtigi 1,2 %.
Gmäindspresidänt isch de Bruno Steinemann (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Bauschtette ghört zue de Ämtler Mundarte.
Mutter Courage und ihre Kinder (Film)
Mutter Courage und ihre Kinder ischt a deitscher Schbiilfilm (DDR) en Schwarz-Weiß us-em Jôhr 1960 vom Regisseur ond Brecht-Schialer Peter Palitzsch. Dr sell hôt au s Drehbuach gschriiba. Des entschbricht abr weitgehend em gleichnamiga Theaterstick vom Bertolt Brecht. En dr DDR isch der Stroifa zom erschda Môl am 10. Februar 1961 ond en dr Bundesrepublik Deitschland am 12. März 1965 ens Kino komma.
Handlong
Der Film schildret a Chronik us-em Dreißgjähriga Kriag vo-ra Marketendere, wo vom ond durch da Kriag leaba will, aber emmer durch a Handls-Entresse ois vo ihre drei Kender vrliirt. Was de näher Handlong ôôgôht, wuud uff da Hauptartikl Mutter Courage und ihre Kinder vrwiisa, wo em Brecht sei Theaterstick behandlet.
12. März
Dr '''12. Merz''' isch dr 71. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 72. in Schaltjohr), dodermit blybe no 294 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kunstfälschung
E Kunstfelschig isch, wenn e Wärk vom ene Künstler noochgmacht, gänderet oder kopiert wird, und d Absicht drhinder bedrüegerisch isch. D Restaurierig vo Kunstwärk isch hüte, wo dr Restaurator nüme wie früener brobiert, drzue choo ass s Wärk wurd usgsee wie s ursprünglig usgsee het, nüme so nooch zur Felschig wie in dr Vergangehäit. Kopiere daf mä im Allgemäine, solang d Absicht nid bedrüegerisch isch. Aber vom Urheeberrächt us cha e Kopii vo gäistigem Äigedum as Urheeberrächtsverletzig e Stroofdaat si.
Larve
E Larve (vo lat. lar, Plural: lares (römischi Schutzgottheite) – bedütet ursprünglig Maske oder Gspängst) isch in dr Zoologii e Zwüscheform in dr Entwicklig vom Ei zum Erwachsenestadium, wo bi Dier vorchunnt, won e Metamorphose duremache.
Die bekanntiste Diergruppe mit eme Larvestadium si d Insekte und d Amphibie. De Larve vo de Froschlurch sait me Rosschöpf, bi de Insekte heisse si under anderem Made oder Rupe; as Finne bezeichnet me s Larvestadium bi Bandwürm.
Larve gsehn ganz anders us as s usgwachsene Dier und hai hüfig au e ganz anderi Läbenswiis. So läbe zum Bispil d Larve vo Schnoogge oder Libälle im Wasser, währed s usgwachsene Insekt (Imago) uf em Land und in dr Luft läbt. Wenn die junge Dier keini eigene Larvalmerkmol hai, so redet me von ere Nymphe.
Nit immer isch s Larvestadium nume e churzi Übergangsphase; es cha durchus dr grösst Deil vom Läbe vom ene Dier usmache. So läbt dr Maiechäfer zwei bis fümf Johr as Larve (Ängerling), as usgwachsene Chäfer numen e baar Wuche. No extremer gseht s bi de Eidagsfliege us. Noch dr Umwandlig zum Imago läbe mänggi Arte nume non e baar Stunde. Denn git s no Arte, bi dene wärde scho d Larve gschlächtsrif und si füehre d Verwandlig nie dure (die so genannti Neotenii), zum Bispil dr mexikanischi Axolotl-Molch.
Aargauer Klosterstreit
De Aargauer Chloschterstriit isch en Usenandersetzig zwüsche de staatliche Behörde und de katholische Chile im Kanton Aargau gsi, wo ane 1841 sin Höhepunkt het gha. Dä Komflikt het Spannige übere Kanton use zer folg gha.
wie s derzue cho isch
Im Kanton Aargau, wo im 1803 gründt worde-n-isch, sind reformiirti Gebiet (de früheri Bärner Aargau) und katholischi Gebiet (s Freiamt, d Grafschaft Bade und s Fricktal) in eim Hoheitsgebiet vereinigt worde. Vo Aafang aa hets zwüsche dene Bevölkerigsgruppe Spannige gäh. Beidi Konfessione hei öppe de gliich Bevölkerigsaateil gha – mit eme liichten Übergwicht vo de Reformiirte – und so isch me im junge Kanton uf en Uusgliich vo de Interesse aagwise gsi. Us dem Grund het d Verfassig vo 1831 d Parität zwüsche de Katholike und de Reformiirte feschtgschribe gha. In dere Verfassig isch aber au feschtgläit gsi, dass si innerhalb vo zää Johr muess revidiirt wärde.
Di Verfassigsrevision het zu immer wie meh Spannige gfüürt. Di konservative Katholike hei d Parität unbedingt welle biibhalte und für Chile- und Schuelfroge de Grossi Root welle nach Konfessione tränne.
Di Reformiirte hei sich mit liberale und radikale Katholike zämegschlosse und sind so zäme gäge di katholischi Chile vorgange.
Im 1835 het de Grossi Root bschlosse, d Chlöschter im Kanton unter staatlichi Verwaltig z stelle. Von de Regiirig sind e chli vorher d Chloschterschuele ufghobe worde und d Chlöschter hei keini Novize me dörfen ufnäh. De erschti Entwurf für e noii Verfassig isch im Joor 1840 abglehnt worde, vo beidne Siite.
s Johr 1841
Nach de Ablehnig vom erschte Verfassigsentwurf het de Grossi Root bschlosse, de Grundsatz vo de Parität ufzgäh. De noii Verfassigsentwurf isch im Volk vorgläit worde und am 5. Jänner 1841 hei 58 Prozänt vo de Schtimmende d Verfassig aagnoh. Wil si Angscht vor Unrue hei gha, het d Regiirig es paar konservativi Katholike präventiv laa verhafte. Di Verhaftige hei dezu gführt, dass d Katholike erscht rächt rebeliirt hei. Im Freiamt isch de Landschturm ufgschtellt worde, isch aber in de Nöchi vo Villmerge militärisch gschlage worde.
D Situation het sich witer zugschpitzt, wo de Augustin Keller, e Katholik aber au e scharfe Kritiker vo de römisch-katholische Chile, am 13. Jänner im Grosse Rot d Ufhäbig vo allne Aargauer Chlöschter verlangt het. De Aatrag hät e groossi Mehrheit gfunde und so het der Staat acht Aargauer Chlöschter ufghobe. D Nonne hend acht Täg Ziit übecho, um d Chlöschter z verlah, d Mönch numme 48 Stund um usem Kanton furtzgah. De Chloschterbsitz isch vom Staat yzoge worde.
D Tagsatzig vo de Eidgnosseschaft het sich gstützt uf de Artikel 12 vo de Bundesverfassig vo 1815 de Bschluss vo de Chloschterufhäbig für ungültig erklärt. D Bundesverfassig het nämlich de Fortbeschtand vo de Chlöschter garantiirt.
s Ändi vom Chloschterstriit
Nach vile witere Verhandlige und Usenandersetzige het de Grossi Root vom Aargau en Kompromiss bschlosse: D Mannechlöschter, do drunter au d Chlöschter Muri und Wettige, selle pschlosse bliibe, d Chile het aber di vier Frauechlöschter (u. a. Fahr und Hermetschwil) wider dörfe uftue. D Tagsatzig het in erer Sitzig vom 31. Augschte 1843 bschlosse, dass au us eidgnössischer Sicht de Chloschterstriit dodermit z Änd sigi.
D Spannige zwüsche de Konfessione sind aber witer gange und hei denn viir Johr spöter im Sonderbundschrieg ihre Höhepunkt erreicht.
Cricket
Cricket (ängl. []) isch isch e Mannschaftssportart, wo zu de Schlagballspiil ghöört und vor allem in de Länder vom Commonwealth seer beliebt isch, eso beliebt, ass es in e baar dr Nazionalsport isch.
Dr Matsch
D Fäldspiiler us dr Mannschaft vom Bowler brobiere d Balle z fange. Wenn si d Balle fange, bevor si uf em Boode ufgumpt, isch dr Schlagmaa caught und schäidet us. Sust gheit mä d Balle so schnäll wie mööglig zum Wicket zrugg, wo dr Wicket-keeper stoot. Dä gheit mit dr Balle s Wicket um, wenn dr Batsman nonig zrug hinder sinere Schlaglinie isch, und dr Batsman isch denn dusse (dismissed) und wird vom neggste Spiiler us sinere Mannschaft ersetzt.
Jedi Mannschaft spiilt äi oder zwäi Innings, wo si s Schlagrächt het bis dass si all out isch oder erklärt, ass si gnueg Runs häig. D Mannschaft, mit mee Runs gwünnt dr Matsch.
Niedermagstatt
Màschgetz (frz. Magstatt-le-Bas, dt. Niedermagstatt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Màschgetz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 788 àls Magestet.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Màschgetz ìsch. Màschgetz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Màschgetz ghert zem Hochàlemànnisch.
Loki (Begriffsklärung)
Loki chan folgendes bedüte:
Erlen TG
Eerle, au Eierle (amtlich Erlen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Wiifèlde im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Zue de Gmaind ghöred d Ortstail Erlen, Buchackern, Engishofen, Ennetaach, Kümmertshausen und Riedt. D Gmaindsflechi bstoht us 71,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 14,8 % Wald, 13,3 % Sidligsflechi und 0,8 % sustiger Flechi.
Gschicht
Eierle isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1413 as Erlen.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 20,2 % gläge.
Religion
50,8 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Eierle ghöort zum Oschtschwizerisch.
Mörburg
D Merburg isch e abgangeni Burg weschtlig vu Hefe, eme Ortsdeil vu dr Gmei Schutterwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.
Die Wasserburg isch aafangs 12. Johrhundert vu dr Herre von Geroldseck böue wore un anne 1129 s erscht Mol gnännt wore. Im Dryssgjehrige Chrieg un nomol anne 1755 un 1759 isch si derno gschlisse wore. Wyteri Bsitzer sin dr Herre von Böcklin gsi un d Herre von Nassau-Saarwerden. 1882 isch dr Burghigel yygebnet wore. Vu dr ehmolige burgaalag isch hite nyt me erhalte.
FIFA
D FIFA isch e gmeinnützige Verein im Sinn vom Artikel 60 ff. vom Schwizerische Zivilgsetzbuech und si isch im Handelsregischter ytreit. Ire Präsident isch sit em 26. Februar 2016 de Gianni Infantino.
D FIFA organisiärt Fuessball wettbewärb, drunter d Manne-WM- und d Fraue-Fuessball-WM.
Gschicht
D FIFA isch anne 1904 z Paris gründet worde. D Gründigsmitgliider sind d Tschuttverbänd vo dr Schwiiz, vo Dütschland, Dänemark, Frankrych, Holland, Belgie, Schweeden und Spanie gsi.
Anne 1930 isch die erschti Tschutt-Wältmeisterschaft usträit worde.
Sit de 2000er Joor isch d FIFA mee und mee in d Kritik cho. Es isch vo Korrupzioon d Reed gsi, aber erst im Mai 2015 isch s zun ere Stroofverfolgig cho, wo s amerikanische Justizministerium hoochi FIFA-Funktionär het lo festnee. Am 8. Oktober 2015 het d Ethikkommission vo dr FIFA bekannt gee, ass dr FIFA-Bresidänt Sepp Blatter und au si Verdräter, dr Michel Platini, gspert sige. Am 21. Dezämber 2015 isch dr Sepp Blatter vom FIFA-Ethik-Komitee für acht Joor vo alle Ämter usgschlosse worde.
Nennigkofen
Nennigkofe (amtlich Nennigkofen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2013 het si mit Lüsslingen zur noie Gmeind Lüsslige-Nennigkofe fusioniert.
Geografi
Nennigkofe liit im buechiberger Aaretau im Soledurner Mittuland. D Gmeindsflächi umfasst 67 % langwirtschaftlichi Flächi, 23,1 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi und 2,4 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Söuze, Lüsslige u Lüterkofe-Ichertswiu im Kanton Soledurn sowie Löizige im Kanton Bärn.
Gschicht
Nennigkofe isch zum erschte Mou gnennt worde im 14. Johrhungert aus Hächelkofen (1368 Hechelkofen, 1392 Nennikofen, 1440 Nennikoffen).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge.
Religion
64,6 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 14,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,7 %, CVP 7,6 %, EDU 0,0 %, EVP 0,6 %, FDP 30,9 %. GLP 7,8 %, GP 18,0 %, SP 13,3 %, SVP 13,4 %, Suschtigi 3,6 %.
Gmeindspresidänt isch dr Herbert Schluep (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 480 Iiwohner 96,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1 % Französisch, 0,2 % Italienisch un 1,9 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Nennigkofe ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch, aber au zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Honigbuck
Dr Hùùnibùg (dt. Honigbuck oder Hunnenbuck) isch e Bäärgli im Mooswald zwische Haasle ùn Obfige. Är lyd eschdlig vù dr Audobaan A5 ùf em Baan vù Sandjèèrge ùn löegd rùnd 13 Meeder us em Draisemschotter uuse, dr Hegschdpùnggd lyd uf 225 m NN.
Geologyy
Dr Hùùnibùg isch wie dr Dùùnibäärg oder s Leemer Bäärgli e Schole vù dr Voorbäärgzoone, wù bi dr Absänggig vùm Ooberyygraabe weeniger dief abgsùngge isch. Dr Hùùnibùg bschdood us Jura-Gschdai, wù mid Lees iberdegd isch.
Flora
Am Föes vùm Hùùnibùg lyd e 4 ha groos Versùmbfigsmoor mid bis zöe 2,6 mächdige Brùchtoorfschiichde. Des Moor isch dailwyys mid Brùchwald degd, dailwyys mid Wyyde oder Hoochschduude
Name ùn Saage
Dr Name Hùùnibùg chùnd vilichd vù dr Imewaid, wù friejer e Rol gschbiild hed (> Honigbuck).
Bregl da Heida
Uf em Hügel Bregl da Heida i de Bündner Gmaind Sagens isch im früene Middelalter es chlyses Dorf mit ere Chilche und anderne Hüüser gstande. Der Platz liit 300 Meter im Oschte vom Dorf Sagens über em töife Tobel vom Mülibach. Noch drby liit d Ruiine vo de Burg Schidbärg.
Es isch d Chilche, wo ane 765 i der Urkunde vom Bischof Tello vo Chur vorchunt, wo Teschtamänt vom Bischof Tello heisst. Dr Bischof het den s Dorf Sagens mit der Burg und vil Güeter bi dr Chilche em Chloschter Disentis gschänkt. I dr Urkund stoot, ass d Chilche s Patrozinium vom Häilige Columban gha het.