cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konon von Samos
Er isch mit em Archimedes befründet gsi und mä dänggt, ass er die archimedischi Spirale entdeggt het. Vom Pappos und Appolonios vo Perge wäiss mä, ass er under anderem Schrifte über Konike und über Astronomii verfasst het. Die si aber alli verloore gange.
S Stärnbild «D Hoor vo dr Berenike»
Im Konon si Naame isch vor allem wäge dr Gschicht über d Hoor vo dr Köönigin bekannt, wo us dr Zit um 245 v. d. Z. überliiferet isch und vo wo s Stärnbild D Hoor vo dr Berenike (Coma Berenices) si Naame überchoo het.
Mörike-Preis der Stadt Fellbach
S Vrfahra fir d Vrgabe
S Vrgabe-Vrfahra ischt a bissle oogewehnlich: Zerscht wuud a Zwoi-Kepfiga-Jury bildet, wo uss-ma Vrtredder vom Deitscha Litradurarchiv Marbach ond uss-ma ordentlicha Litradurprofessr vo-ra deitsch-schbrôchiga Universideet bestôht. Dia zwoi wehlet a Vrtrauenspersoo aus, wo alloi da Preisträger bestemma kôô, ond schlaget dui Vrtrauenspersoo em Obrbirgermoischtr vor. Dr sell benennt nô dui Vrtrauenspersoo.
Konon von Samos
S Stärnbild «D Hoor vo dr Berenike»
Dr Ptolemaios und d Berenikes häi grad ghürootet gha, wo dr Köönig wägem e Verroot gege d Seleukide in Chrieg zooge isch. D Köönigin häig denn iiri Hoor dr Liebesgöttin Aphrodite versproche, für dass dr Ptolemaios gsund wider wurd häi choo. Si het d Hoor zum Tämpel am Kap Zephyrion brocht, aber churz druf si si verschwunde, und niemer het gwüsst, was bassiert isch. D Berenike und au dr Köönig, won er zrugg gsi isch, sige seer bestürzt gsi. Doch dr Hoofastronom Konon het drfür en Erkläärig ghaa:
S Opfer häig de Götter sovil Fröid gmacht, ass si d Hoorlocke in Himmel uufe glüpft häige, und dört chönn mä sä as nöiji Stärngrubbe gsee. Das Stärnbild bestoot nume us schwechere Stärn und gseet schon e chli gwälleled us.
Mörike-Preis der Stadt Fellbach
S Vrfahra fir d Vrgabe
Dr Preisträger muaß folgende Voraussetzonga erfilla: Er muaß a deitsch-schbrôchiger Schriftsteller sei, wo durch d Qualideet vo seim Schaffa fir wirdich ghalda wuud, em Nama vom Eduard Mörike geehrt zo werra. Dr Ferderpreis kô abr au an-en fremd-schbrôchiga Autora vrgeaba werra. Wer dô drfir en Frôg kommt, bestemmt dr sell, wo da Hauptpreis kriagt.
Konon von Samos
S Stärnbild «D Hoor vo dr Berenike»
Eso isch die Stärngrubbe, wo mä hüte as e lugge offnige Stärnhufe aaluegt, e chliises Stärnbild im Früeligshimmel zwüschen em Löi und em Bäärehüeter (Bootes) worde. Dr Kallimachos het e Gedicht, D Locke vo dr Berenike, drüber gschriibe und dr Catull het das uf Latiinisch übersetzt.
S Gedicht vom Kallimachos verzelt au, ass dr Konon e Stärncharte zäichnet häig, aber über die isch sust nüt bekannt.
Mörike-Preis der Stadt Fellbach
D «Mörike-Reed»
An bsondrer Bestanddoil vo dera Preisvrleihong isch de so gnannde Mörike-Rede, wo dr Preisträger d Kurv vo seim Schaffa zo sellem vom Mörike schlägt. Des Ereignis ischt emmer em Merz, wenn d Stadt Fellbach zo ihre Litradur-Däg eiladet.
Fellatio
D Fellatio (lat. fellare „suuge“) isch e Form vom Oralverchehr, wo dr Penis drbii mit em Muul, dr Zunge und de Lippe – bim sogenannte Deepthroating au dur d Racheregion – vom Sexualpartner stimuliert wird. Umgangssproochligi Begriffe si under anderem «öbberem eine bloose», «Sex uf französisch» oder «Blowjob» (Blosarbet), wo us em Änglische übernoo isch.
Wenn dr Partner, wo dr Blowjob überchunnt, ehnder aktiver isch as dä, won en git, redet mä mänggisch vo Irrumation (vo lat. irrumo, wo s latiinisch-dütsche Wörterbuech PONS (Klett Verlag, 1994) keusch mit fascinum in os alterium insero (dütsch «dr Penis in s Muul vom ene andere iinedue») 'übersetzt'.
Kontext
Hüfig wird d Fellatio bim Vorspiil braktiziert, zum die sexuelli Lust z steigere und au zum en Erektion überzchoo. Bi Jugendlige und junge Erwachsene isch si e Form vom Petting. Manne mit schwache Erektione, wo wäge däm vaginal oder anal nit chönne penetriere, chönne dank dr Fellatio mänggisch drzue brocht wärde, Sex mit Penetration chönne z haa. Näbe dr physische Erregig chas au e Zsämmehang mit psychische und soziale Komponänte gee, wo in sonige Fäll d Fellatio no attraktiver macht. D Dominanz, d Kontrolle und d Macht wo dä het, wo penetriert, und d Higoob vo däm oder dere, wo bloost, chönne e Rolle spiile. Au d Vorstellig, ass män öbbis Verbotnigs macht oder e Tabu bricht, chönne d Erregig vergrössere. Manne, wo bsunders glänkig si, chönne sich sälber oral befriidige. Dere Form vo dr Masturbation sait mä Autofellatio, aber nume 2 bis 3 ‰ vo de Manne si imstand drzue.
Risike
D Fellatio isch e Form vom Sexualkontakt, wo s Risiko bestoht, ass Gschlächtschrankheite überdrait wärde drbii. En Ejakulation ins Muul isch en Infektionsrisiko für HIV und klassischi Gschlächtschrankheite wie Syphilis und Gonorrhoe, bsunders für dr Partner, wo sugt. S Risiko isch no grösser, wenn s Gaumefleisch verletzt isch. Institutione wie die Deutsche AIDS-Hilfe oder d Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung empfähle, bi Sexualkontakt grundsätzlig bestimmti Safer-Sex-Regle iizhalte, zum s Risiko vo Infektione z verchliinere. Zum e HIV-Infektion bi Fellatio z verhindere, wird empfohlen, äntwäder e Kondom z bruche oder drfür z sorge, ass kei Sperma ins Muul chunnt; s Infektionsrisiko für HIV dur s Präejakulat und dur e Speuz isch relativ chli. Zum Schutz vor andere sexuell übertragbare Chrankheite hälfe aber nume Kondom.
Metaphysik
D Metafüsik (latiinisch metaphysiöbbe, vo griechisch μετά, metá, „nochhär, hinder, enned“, und φύσις, phýsis, „Natur, natüürligi Beschaffehäit“) isch e Grunddiszipliin vo dr Filosofii. Metafüsischi Süsteementwürf behandle in iire klassische Forme die zentraale Brobleem vo dr theoretische Filosofii: d Beschriibig vo de Fundamänt, Vorussetzige, Ursache oder „erste Gründ“, de allgemäinste Struktuure, Gsetzligkäite und Brinzipie und vom Sinn und Zwäck vo dr ganze Wirkligkäit bzw. vo allem Sii.
Konkret bedütet das, ass die klassischi Metafüsik „letzti Frooge“ verhandlet, zum Bischbil: Git s e letzte Sinn, worum d Wält überhaupt existiert? Und drfür, ass si grad eso isch, wie si isch? Git s e Gott oder Götter und wenn joo, was kchönne mr über iin oder si wüsse? Was macht s Wääse vom Mensch us? Git s so öbbis wie „Gäistigs“, bsunders e grundleegende Underschiid zwüschen em Gäist und dr Materie? Het dr Mensch en unstärbligi Seel oder e Freie Wille? Duet sich alles ändere oder git s au Sache und Zämmehäng, wo immer gliich bliibe?
Geegeständ vo dr Metafüsik sige noch em klassische Erkläärigsaaspruch d Beriich vo dr Wirkligkäit, wo nit dur empirischi Äinzelundersuechige zuegänglig si, sondern deene iiri Basis si. Dr Aaspruch, überhaupt Erkenntniss usserhalb vo de Gränze vo dr sinnlige Erfaarig z formuliere, isch vilmol au kritisiert worde. Aasätzvon ere allgemäine Kritik vo dr Metafüsik begläite die metafüsische Süsteemversuech vo Aafang aa. Si häi sich bsunders im 19. und 20. Joorhundert entwicklet und mä het si hüfig as e Kennzäiche vo dr modärne Wältaaschauig verstande.
Andrersits het mä Frooge noch eme letzte Sinn und eme „groosse Ganze“, wo systematisch cha beschriibe wärde, as e „Bedürfnis, wo nid cha hinderdriibe wärde“ verstande (Kant). Mä het dr Mensch sogar as „animal metaphysicum“, as e „Lääbewääse, wo Metafüsik dribt“ bezäichnet (Schopenhauer). Drotz dr klassische analytisch-empiristische und kontinentaale Metafüsikkritik düen Filosofe, wo analytisch gschuelt si, sit dr Middi vom 20. Joorhundert wider komplexi süstemaatischi Debatte über metafüsischi Brobleem abhalte.
Eratosthenes
Dr Eratosthenes vo Kyrene (* zwüsche 276 und 273 v. d. Z. z Kyrene; † um 194 v. d. Z. z Alexandria) isch en ussergwöönlig vilsitige griechische Gleerte in dr Blüetezit vo de hellenistische Wüsseschafte gsi.
Er isch dr erst antiki Gleerti gsi, wo sich as Filoloog bezäichnet het. Under Filologii het er nit nume d Beschäftigung mit dr Sprooch- und Litratuurwüsseschaft gmäint, sondern e vilsitigi Gleersamkäit im ene allgemäinere Sinn. Es isch für sini umbefangeni Haltig iigwurzlete Überzüügige gegenüber charakteristisch gsi, ass er au Dichder kritisiert het, wo wie dr Homer as höggsti Autoridääte aagluegt worde si. Vo däm, wo dr Homer gschriibe het het er dänggt, as nid vil dra woor sig, wil s Ziil vo dene Gschichte Underhaltig sig und nit Beleerig.
Sizilien
Sizilie ( und sizilianisch Sicilia, früener Trinakria) isch die grössti Insle im Middelmeer. Si het e Flechi vo 25'426 km², d Küste isch 1152 Kilometer lang. Zämme mit e baar chliinere Insle vor iirer Küste bildet Sizilie die Autonomi Region Sizilie vo dr Italiänische Republik.
D Insle Sizilie lit südwestlig vom „Spitz vom Stiifel“ vo Italie und isch was von ere Landbrugg übrigbliibe isch, wo emol Öiropa und Afrika verbunde het. S geografisch markantiste Merkmol vo dr Insle isch dr Vulkan Etna. Die grösste Stedt si Palermo, wo au d Hauptstadt vo dr Autonome Region Sizilie isch, Catania, Messina und Syrakus.
Aube (Moselle)
Aube (ditsch Alben) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Aube ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1145.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Aube ìsch. Aube ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Aube ghert zem Lorrain.
Martin Heidegger
Dr Martin Heidegger (* 26. Septämber 1889 z Meßkirch; † 26. Mai 1976 z Friburg im Brisgau) isch e dütsche Filosof gsi. Er isch in dr Dradizion vo dr fenomenologii (vor allem vom Edmund Husserl) gstande, dr Lääbesfilosofii (bsundrigs die vom Wilhelm Dilthey) und dr Existänzdütig vom Søren Kierkegaard, won er in ere nöije Ontologii het welle überwinde. S wichdigste Ziil vom Heidegger isch d Kritik an dr oobeländische Filosofii gsi und er het welle dr Grund für e nöis Wältverständnis leege.
Wärk
1926 isch si ersts Hauptwärk Sein und Zeit erschiine, wo die filosofischi Richdig vo dr Fundamentalontologii festgläit het (uusechoo 1927).
Die metafüsischi Wältuffassig häig in dr modärne Technik iire Gipfel gfunde. Mit dam Begriff het er nit nume, wie sust üüblich isch, e nöitrals Middel gmäint, wo mä mit em sini Zwäck cha erräiche. Er het brobiert z bewiise, ass d Technik von ere veränderete Uffassig vo dr Wält begläitet wurd. Noch em Heidegger gsieng mä d Ärde dur d Brülle vo dr Technik vor allem under em Gsichtspunkt, wie mä sä chönn usnütze. Wil d Technik uf dr ganze Wält verbräitet sig und mit ere e schonigslosi „Vernutzig“ vo de natürlige Ressurce wurd zämmehänge, het dr Heidegger in ere e Gfoor gsee, wo mä nid chönn abwiise.
Dr Technik het er d Kunst gegenübergstellt und het vom Ändi vo de 1930er Joor aa u. a. anhand vom Hölderlin siine Dichdige Alternative zum ene räin technische Wältbezug usgarbäitet. In spoote Teggst vo 1950 aa het er sich sterkter de Frooge noch dr Sprooch gwidmet. Deren iire Riichdum an Beziejige, wo gschichtlig gwaggse isch, häig sölle metafüsischi Aisitigkäite vermiide. Dr Heidegger het welle, ass dr Mensch nüm im Zentrum vo dr Wält stieng, sondern het brobiert iin im Gsamtzämmehang von ere Wält z gsee, won er em „Geviert“ gsäit het. Anstatt ass über d Ärde wurd herrsche, söll dr Mensch in iire as stärblige Gast woone und si schone.
E bräiti Rezepzion het us em Heidegger äine vo dr iiflussriichste Filosofe vom 20. Joorhundert gmacht, aber sis Wärk sich inhaltlig umstritte. Au wien er mit em Nazionalsozialismus verbandlet gsi isch, isch bis hüte dr Geegestand vo kontrowärse Debatte.
Dr best Kenner vo de Schrifte und Gedankegäng vom Martin Heidegger isch si fümf Joor jüngere Brueder Fritz gsi. Da het us de Manuskript, wo schweer lääsbar gsi si, alli Teggst, wo zu Läbzite vo sim Brueder veröffentligt worde si, in Typoskript transkribiert.
Schrifte
D Martin-Heidegger-Gsamtusgoob erschiint im Verlag Vittorio Klostermann. Si isch uf 102 Bänd aagläit. E Verzäichnis vo alle Schrifte vom Heidegger (7609 Nummere) het s in: Heidegger-Jahrbuch 1. Freiburg/Münche 2005, S. 429–578, ISBN 3-495-45701-1.
Sekundärlitratuur
Wegweiser durch die Heidegger-Literatur / Universitätsbibliothek Freiburg im Breisgau
Korinthischer Bund
Dr Korinthisch Bund isch ä Bündnis vo alle griechische Schdaate usser Schbarta gsi, wo 337 vor dr Zitewändi z Korinth abgschlosse worden isch.
Dr Bund isch de Grieche vom König Philip II. vo Makedonie ufzwunge worde, nochdäm d Athener und Thebaner d Schlacht vo Chaironeia im August 338 gege d Makedonier verlore hai. Dr Füehrer vom Bund isch dr makedonisch König gsi. Alli allgemeine Aglägeheite, au die ussebolitische, si im „Root vo de Grieche“ z Korinth behandlet worde. Dä Root het us Delegierte vo alle Bündnispartner beschdande, und jede Schdaat het Delegierti broportional zu siiner militärische Schderki gha. D Autonomii vo alle Schdaate isch garantiert worde.
An dr erschde Versammlig im Johr 337 het dr Bund beschlosse, Chrieg gege Persie z mache, und het dr Philipp II. zum Afüehrer (Hegemon) vo dr Armee gwehlt. Won er aber 376 ermordet worden isch, isch si Sohn, dr Alexander III. (dr Grooss) Füehrer vom Bund worde. D Begeischderig vo de Grieche für d Blän vo de Makedonier het sich in Gränze ghalte, und ihri Biidräg zu de Kampanie vom Alexander si entschbrächend chlii bliibe.
In Griecheland sälber het dr Bund d Thebaner noch ihre Ufschdänd 336 und 335 versklavt und ihri Gebiet an die andere Schdaate verdeilt.
Dr Korinthisch Bund isch noch em Dod vom Alexander em Groosse 323 vor dr Ziitwändi ufglöst worde. Drei Johrzähnt schböter isch er vom Demetrius II. im Johr 302 für churzi Ziit widr hergschdellt worde.
Main-Tauber-Kreis
Der Main-Tauber-Chrais isch dr nèèrdligschd Landchrais z Baade-Wiirdebäärg. Är ghèèrd zue dr Region Haalbrunn-Frangge im Regierigsbezirk Stuagert.
Er gränzd im Noorde ùn Oschde an Bayere. Im Noorde ùn Noordweschde an dr Landchrais Miltenberg ùn dr Landchrais Main-Spessart, im Noordoschde an dr Landchrais Wirzburg, im Oschde an dr Landchrais Neustadt-Bad Windsheim ùn dr Landchrais Ansbach. Im Siide gränzd er an dr Landchrais Schwebisch Hall ùn dr Hohelohchrais ùn im Weschde an dr Neckar-Oodewald-Chrais.
Schded ùn Gmaine
Zem Main-Tauber-Chrais ghèère elf Schded ùn siibe Gmaine.
Volleyball-Weltmeisterschaft der Männer 2022
D’ Volleybàll-Waltmaischterschàft vu da Manner 2022 hàt vum 26. Àuigscht bis àm 11. Septamber ìn Poola un Sloweenia schtàttgfunda. Ìnsgsàmt hann 24 Mànnschàfta àn dr Andrunda tailgnumma. Àls Tìtelvertaidiger ìsch d’ polnischa Mànnschàft ufftratta. Waltmaischter ìsch Itàlia wora.
Shire
E shire isch e adminischtrativs Gebiet in Australie. In Grossbritannie chunt si no in Nämme vor, d Einheit sälber heisst sit dr normannische Eroberig county.
D erschte shires sin vun de Angelsachse im hitige Änglond un im Sidoschte vun Schottland grindet worre. E shire isch vun eme kiniglige Maa kontrolliert wore, de het shire reeve oder neuänglisch Sheriff gheisse. Hischtorisch wärre d Shires in 100er Teil iiteilt; hit wärre si in Dischtrikt iiteilt.
Shires in Grossbritannie
In Grossbritannie wird de Usdruck shire county fir nit-schtädtischi Countys bbrucht.
Di meischte hitige counties wäre noch em Houptort gnonnt, und s Grundwort shire isch zur Endig wore, wo numme no -e usgsproche wird (Cheshire, Lancashire, Oxfordshire, Yorkshire usw.).
Shires in Änglond
Bedfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Cambridgeshire, Cheshire, Derbyshire, Gloucestershire, Hampshire, Herefordshire, Hertfordshire, Huntingdonshire, Lancashire, Lincolnshire, Leicestershire, Northamptonshire, Nottinghamshire, Oxfordshire, Shropshire, Staffordshire, Warwickshire, Wiltshire, Worcestershire, Yorkshire.
Vun däne sin alli usser Huntingdonshire un Yorkshire au adminischtrativi Countys (wänn au d Grenze e bissel onderscht sin). Huntingdonshire wird jetzert als e Dischtrikt vun Cambridgeshire verwaltet, un Yorkshire isch ufteilt zwische Oscht, Nord, Sid un Wescht Yorkshire.
D Countys vun Devon, Dorset, Rutland un Somerset wäre au mol mit dr Endung shire bbrucht. Des isch aber dr alte Sprochgebruch.
Shires in Schottland
Aberdeenshire, Ayrshire, Banffshire, Berwickshire, Clackmannanshire, Cromartyshire, Dumfriesshire, Dunbartonshire, Inverness-shire, Kincardineshire, Kinross-shire, Kirkcudbrightshire, Lanarkshire, Morayshire, Nairnshire, Peeblesshire, Perthshire, Renfrewshire, Ross-shire, Roxburghshire, Selkirkshire, Stirlingshire, Wigtownshire.
Sutherland wir au mänkmol Sutherlandshire gnennt, aber s git kei Schtadt Sutherland. Des gilt au fir Bute als Buteshire un Argyll, wu au Argyllshire gnonnt wird. Morayshire wird au Elginshire gnonnt.
Shires in Wales
Brecknockshire, Caernarvonshire, Cardiganshire, Carmarthenshire, Denbighshire, Flintshire, Monmouthshire, Montgomeryshire, Pembrokeshire, Radnorshire.
In Wales sin d Countys vu Merioneth un Glamorgan au mit de shire bbruucht worre. S einzig walisisch County, wu nie mit shire verbunde gsi isch, isch Anglesey.
Shires, wu kei County sin
S git au Shires, wu numme no e Dischtrikt sin. Om Onfong hets nit so di stark Verbindung mit County gäbe. Aber Hexhamshire un Winchcombeshire sin als Countys ogsehne worre. S Gebiet vu Richmondshire in North Yorkshire isch hit e local government district. De Term shire kunnt us de Zyt vor de Countys un het au ebis mit ere ertlige Verwaltung z du.
Bedlingtonshire, Norhamshire un Islandshire sin Exklave vum County Durham gsi, bis si 1844 zue Northumberland kumme sin. D Endung isch au fir Hundertschafte, Waffengemeinschafte un freyji wie Allertonshire, Blackburnshire, Howdenshire, Leylandshire, Powdershire, Pydenshire, Salfordshire, Triggshire, Tynemouthshire, West Derbyshire un Wivelshire, counties corporate wiä Hullshire, un ondri Dischtrikte wiä Applebyshire, Bamburghshire, Bunkleshire, Carlisleshire, Coldinghamshire, Coxwoldshire, Cravenshire, Halfshire, Hallamshire un Yetholmshire gnumme worre.
Shires in Australien
Shire isch s meischt brucht Wort in Australien fir d kleinscht Verwaltungseiheit. Im Staat vun New South Wales, Victoria, Queensland un Western Australia wird shire dodefir verwendet. South Australia un Tasmania verwende district. E shire het di glyche Recht wie e Schtadt.
Shires in Virginia
1634 sin acht Shires in de Kolonie vun Virginia uf Onordnung vum änglische Kinig grindet worre. E paar Johr schpäter het mer si dann in Countys umgnennt. Des si gsi:
Vun dänne hän no fimf in ihre domolige Verwedung in Virginia bis hit iberlebt, wänn au d Grenze in de letchte 400 Johr gändert worre sin.
Mallobaudes
De Mallobaudes isch en fränkische König (rex) gsii, wo im 4. Joorhundert im römische Heer dient het. Es isch umstritte, öb d Quele ai Person oder zwoo Persone mitem gliiche Name nenet.
Im Joor 354 hett de Mallobaudes as tribunus armaturarum im Römische Heer dient und e Joor spöter het er mitem Malarich zäme de Silvanus vorem Gricht vertaidigt.
Im Joor 378 het en Mallobaudes as comes domesticorum s Römische Heer ide Schlacht vo Argentorate (Horwrig) zum Siig öber d Alemane gfüert, wobi de alemannischi König Priarius gfalen isch. Spöter het er de alemannischi König Makrian tötet, wo is Land vode Franke iigfalen isch.
Viktorina Kapitonova
D Viktorina Kapitonova (🇷🇺; * 30. Juni 1985 z Tscheboksary) isch e russischi Ballerina. Syter anne 2018/2019 schafft s as Erschti Solischti bim Boston Ballet.
Lääbe un Wirke
D Viktorina Kapitonova het an d Ballettschuel Kasan un an dr Bolschoi Theater Akademy z Moskau studiert. Si isch Gwinneri vum Wettbewärb «Jung russisch Ballett» un vum Arabesque-Wettbewärb 2008 gsii. Am Dschalilja-Operehuus z Kasan het si syter 2005 Solopartie in Schwanensee, Dornröschen, Don Quichotte, La Bayadère, Coppélia un Der Nussknacker danzt. In dr Saison 2008/09 isch si Mitglid vum Stanislawski-Ballett z Moskau gsii.
Syter 2010 isch si Mitglid vum Ballett Züri wore. Do het si u. a. d Odette/Odile in „Schwanensee vum Heinz Spoerli danzt, Solopart in s Spoerlis „Ein Sommernachtstraum“, „Wäre heute morgen und gestern jetzt“, „...und mied den Wind“ un „Goldberg-Variationen“,d Rosetta in s Christian Spucks „Leonce und Lena“ un d Amme in s Spucks „Romeo und Julia“. Derzue het mer si in Choreografie vu Yury Grigorovich, Derek Deane, Wayne McGregor, Hans Van Manen, Edward Clug, Patrice Bart, Paul Lightfoot, Nacho Duato, George Balanchine, Mats Ek, William Forsythe, Jiří Kylián, Douglas Lee un Martin Schläpfer chenne sää.
Im Rame vu dr Raie Ballett Zürichs «Junge Choreografen» het si iri Choreografy „Two Bodies – One Soul“ bresäntiert.
In dr Saison 2014/2015 het si d Titelroll in s Christian Spucks Anna Karenina danzt. In dr nämlige het d Kapitonova dr Danzbryys vu dr Frynd vum Ballett Züri gwunne.
Zur Saison 2018/2019 isch si zum Boston Ballet gwägslet.
Kirche Bergdietikon
Di Chile Bärgdietike isch di reformiirti Dorfchile in de Gmeind Bärgdietike im Schwiizer Kanton Aargau. De Chilebau isch im 1960 aagfange worde und im 1961 isch d Iiweihig gsi.
Chilebau
S Gebäud het de Architekten Zschokke entworfe und bauet. De Chileruum het d Form vo eme Zält und de Chileturm stoht frei denebe. Im Turm sind viir Glocke, wo d Näme vo de vier Evangelischte übercho hei. In de Chile het's Glasfaischter vo eme Schpreitebacher Künschtler. D Orgle isch vo de Firma Metzler Orgelbau us em benachbarte Dietike bauet worde. Di letzscht Renovation vo de Chile isch im 1985 gsi.
Athalia (Oratorium)
Athalia (HWV 52) isch en Oratorium in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Es isch am 10. Juli 1733 im Sheldonian Theatre z Oxford urufgfüert worde.
S Libretto isch vom Samuel Humphreys verfasst worde noch dr Dragödie Athalie vom Jean Racine und basiert uf ere Gschicht us de Büecher vo de Köönig (2 Kön 11) und dr Chronik (2 Chr 22) in dr Bible.
Kanton Belle-Île
Dr Kanton Belle-Île isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Lorient im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Le Palais gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Yves Brien gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Gmaine
Zum Kanton hän vier Gmaine ghert:
Gorgier
Gorgier (frankoprovenzalisch ) isch en Ortschaft im Kanton Nöueburg.
Geografi
Gorgier lyt am Nöieburgersee. Zu der alte gmeind hän au no dr Wyler Chez-le-Bart un s nei Quartier Derrière-Moulin  ghert. Dr früener Gmeindbann het 33 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 58 Prozänt Wald und 9 Prozänt Sidligsflechi umfasst.
Uf em Piet vu Gorgier ligt de grescht Dail vum Creux du Van.
Gschicht
D Burg vo Gorgier chunt us em Middelalter. Si isch s Zäntrum vo der Grundherrschaft Gorgier gsi. 1344 isch Gorgier an Nöieburg cho.
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Ufe erscht Jänner 2018 het Gorgier zäme mit de Nochbergmeinde Bevaix, Saint-Aubin-Sauges, Montalchez, Vaumarcus und Fresens die nöji grossi Gmeind La Grande Béroche bildet. Derby isch d Roose im Wappebild, wo vo der alte Herrschaft vo Stäffis här chunt, au is nöie Gmeindwappe vo der Grossgmeind übernoo worde.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 3,9 Prozänt.
Religion
58,8 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 23,4 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,0 %, CVP 1,3 %, FDP 30,0 %, Grüeni 11,3 %, PdA 1,5 %, SP 21,6 %, SVP 17,1 %.
Wirtschaft
Gorgier isch es tradizionells Puuredorf. Es git Räbbärge und uf de Jurabärgen obe Alpsennereie.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1775 Yywohner 97,7 Prozänt Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1 Prozänt Dytsch, 0,3 % Italienisch un 1 Prozänt anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Hawangen
Hawanga (amtlich Hawangen) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Geografi
Hawanga leit rond faef Kilometer eschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba. Vo dr Gmarkong send 70,1 % Landwirtschaftsfleche, 19 % Wald, 9,5 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Hawanga ghert au no dr Weiler Moosbach.
Gschicht
Hawanga haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,7 % gleage.
Religion
92,8 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 4,9 % evangelisch.
Verwaltong
Hawanga haut mit em Markt Ottobeire ond dr Gmoend Beea a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Oeschenbach
Öschebach (amtlech Oeschenbach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Hawangen
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Hawanga isch dr Martin Heinz.
Oeschenbach
Geografi
Öschebach ligt imene Sitetau vom Langetetau. D Gmeindsflächi bsteit us 65,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 30 % Waud, 4,4 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Urschebech, Wauterswiu, Winige u Ochleberg.
Hawangen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Oeschenbach
Gschicht
Öschebach isch zum erschte Mal gnennt worde zwüsche 841 un 872 aus Eschibach. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,7 % gläge.
Religion
92,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,1 %, CVP 1,6 %, EVP 17,9 %, FDP 1,0 %. GLP 0,9 %, GP 3,8 %, SP 5,1 %, SVP 45,1 %, Suschtigi 6,5 %.
Gmeindspresidänt vo Öschebach isch dr Peter Haslebacher (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 279 Ywohner 98,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Öschebach ghört zum Hochalemannisch.
Ischmael Hakohen Tanudschi
Dr Ischmael Hakohen Tanudschi isch e tunesische Rabbiner und Autor im 16. Joorhundert gsi.
Dr Ischmael Tanudschi isch, wie s usgseet, dr erst rabbinisch Gleerti und Autor z Tunis gsi. Verwandti von em si dr Rabbi Samuel haKohen und si Soon Judah gsi, wo bäidi z Jerusalem Rabbiner gsi si. Wo die politischi Situazioon z Tunis schwiirig worde isch, het dr Tanudschi s Land verloo und isch uf Egüpte. Dört het er 1543 si Sefer haSikaron (ספר הזיכרון), e Sammlig vo halachische Entschäidige, fertig gschriibe. Noch däm was in gwüsse Response wie zum Bischbil die vom Elijah b. Ḥayyim, 2 Däil, Nummere 55 gseet us, wie wenn er Oberrabbiner vo Egüpte worde isch. Dr Kabbalist Abraham ben Mordechai Azulai (1570–1643) het verzelt, ass es dört e Sünagooge uf si Naame gäb, wo dr Ischmael din bätet het.
Mittelalemannisch
Mittelalemannisch chan e Uusdruck fir s Alemannisch syy, wu zwischen em 11. un em 14. Johrhundert gschwätzt woren isch. Dää Uusdruck orientiert sich an dr gängige sprochwisseschaftlige Terminologii fir zytligi Stapfle vu dr Entwicklig vu europäische Sproche un isch analog bildet zu dr Zyylede Althochdeutsch – Mittelhochdeutsch – Neuhochdeutsch, Altenglisch – Mittelenglisch – Neuenglisch, Altfranzösisch – Mittelfranzösisch – Neufranzösisch usw.
Mängi Dialäktologe bruuches aber as en andere Uusdruck firs Bodeseealemannisch. Dää Uusdruck orientiert sich an dr geografisch basierte Stapfle Nideralemannisch – Hochalemannisch – Hegschtalemannisch. Vu däm Mittelalemannisch isch i däm Artikel do aber nid d Red.
Begriff
Di ander Bedytig vu Mittelalemannisch het dr Wiener Dialäktolog Peter Wiesinger ufbrocht. Bi ihm sin di mittelalemannische Mundarte die, wo zwische de hochdytsche und de schwöbische sten. Anderi Lyt säge dere Gruppe Bodeseealemannisch. Oberrhyalemannisch und Bodeseealemannisch, wo klassisch zäme s Nideralemannisch bilde, hän sprochlich wenig mitenand z tue, un em Wiesinger sy Terminology hed drum dr Vordail, das me d Bizaichnig Nideralemannisch cha uf s Oberrhyalemannisch beschränke und d Bizaichnig Mittelalemannisch dodemit firs Bodeseealemannisch bruuche. Eso chunt me d Raie Nideralemannisch – Mittelalemannisch – Hochalemannisch – Hegschtalemannisch yber, wo terminologisch in sich gschlosse ischd.
Zytligi Yyornig
In dr eltere germanistische Literatur wäre drej zytlige Stapfle vu dr dytsche Sproch unterschide: Die Yydeilig setzt e klari Gränze zwischen em mittelalterlige un em nejzytlige Dytsch, as wichtigschte Yyschnitt wird d Bibelibersetzig vum Luther aagsäh.
Wel d Sprochwisseschaft het chenne zeige, ass die Sprochforme, wu dr Luther brucht het, in mitteldytsche un bairische Kanzleisproche scho vil friejer ufdrätte sin, deilt di hitig Germanistik d Entwicklig vu dr dytsche Sproch in vier Stapflen yy: Mit däre Yydeilig wäre au literaturgschichtlig Aschpäkt berucksichtigt, z. B. ass vu dr Mitti vum 12. Jh. bis um 1350 di meischte Handschrifte in ere iberregionale Sprochform gschribe sin un wenig lokali Eigeheite zeige, derwylscht ab dr Mitti vum 14. Jh. wider in lokale oder regionale Dialäkt gschribe woren isch.
Analog cha mer d Entwicklig vu dr alemannische Dialäkt au in vier Stapflen yydeile. Dr Vordeil vu däre Yydeilig in vier statt drej Stapflen isch, ass Veränderige, wu im Alemannisch ab em 13./14. Jh. beleit sin, wie d Diphthongierig, d Entrundig oder d Konsonanteschwechig, au e zytlige Stapflegränz markiere un dodermit Yyschnitt, wu fir d Gschicht vu dr alemannische Dialäkt seli wichtig isch.
Derwylscht in dr althochdytsche Handschrifte no di große Dialäktryym erkännbar sin (Altalemannisch, Altbairisch, Altostfränkisch usw.), sin mittelhochdytschi Handschrifte vilmol in ere iberregionale mittelhochdytsche Dichtersproch gschribe, wu e Mischig isch us alemannische un oschtfränkische Sprochforme. S Brobläm doderby isch au, ass d Minnelieder un di mittelhochdytsche Epe nit in dr originale Handschrifte vu dr Dichter iberliferet sin, sundern in Abschrifte, wu vil speter, zem Deil iber hundert Johr speter gschribe wore sin, wu mer dr Schryybort bzw. dr Schryyber un syy Härchumft vilmol sälte cha sicher zueordne. D Sprochform vu sonige Handschrifte wird zmeischt no dr noogwisene Unterschid us spetere Zyte eme Dialäktruum zuegwise.
Vum Mittelalemannisch zuem Frienejalemannisch
Di klassische Veränderige, wu vum Mittelhochdytsch zuem Frienejhochdytsch fiere, findet mer au im Alemannisch, aber in unterschidligem Maß.
Bstimmti Veränderige sin näben em Alemannisch au wyt verbreitet in andere dytsche Dialäkt, aber nit in dr Standardsproch:
Diphthongierig
Dur di nejhochdytsch Diphthongierig sin di mhd. Langvokal î, iu, û zue ei, eu/äu, au wore (mhd. îs, fiur, hûs > Eis, Feuer, Haus). Im Alemannisch cha mer die Diphthongierig syt em 13. Jh. noowyyse, am friejeschte z Augschburg anne 1283. Im Lauf vum 14. bis 16. Jh. het sich d Diphthongierig vu mhd. î, iu, û vor Konsonant derno im Schwebisch durgsetzt. Au s Nideralemannisch un s Hochalemannisch chänne d Diphthongierig vu mhd. î, iu, û: im Uuslut un vor Vokal (im Hiatus). Numme im Hekschtalemannisch git s kei Diphthongierige (mit einzelne Uusnahme, z. B. Eischeme, wu aber wahrschyns uuabhängig entstande sin). Derzue chunnt, ass in vile schwebische Dialäkt alli mhd. Langvokal diphthongiert sin:
Wänn d Diphthongierig im Hiatus un im Uuslut im Hochalemannisch un im Nideralemannisch ufdrätten isch, isch schwirig z sage, wel bis im 16. Jh. di monophthongische Schryybige vorheersche. Erscht im 16. Jh. chemme di erschte Schryybige mit Diphthong, aber in dr glyche Zyt setze sich di nejhochdytsche Diphthong allgmein in dr Schryybig au in dr Schwyz, im Elsass un z Sidbade dur.
Monophthongierig
Di nejhochdytsch Monophthongierig vu dr alte mhd. Diphthong ie, üe, uo (mhd. lieb, müede, Bruoder) zue dr nhd. Langvokal /iː/, /yː/, /uː/ (nhd. lieb, müde, Bruder) chunnt im Mitteldytsch scho im 11. Jh. uf, im Alemannisch het si sich nume in eme chleine Biet zwische Bade-Bade un Raschti un im nerdlige Elsass chenne dursetze, sunscht hän alli alemannische Dialäkt di alte Diphthong erhalte (wider mit einzelne Uusnahme, z. B. Eischeme, wu aber au do uuabhängig entstanden isch).
mhd. â
In vile vu däne Ortschafte findet mer näbe <o> au d Schryybig <au>, e Form, wu im Weschte ender d Verdumpfig aazeigt, aber im Oschte im Zämmehang stoht mit dr Diphthongierig vu mhd. â im Schwebisch zue /au/: Konschtanz: 1282, Stroßburi 1315: au, Basel 1360, Ràppschwihr 1362, Colmar 1362, Milhüüse 1364, Rhyfälde 1394, Kuur 2. H. 14. Jh., Bärn 1483, Glarus 1498, Schwyz 1498.
Im Oberryyalemannisch setze sich syt em 14. Jh. di fränkische Forme gên, stên 'gehen, stehen' dur gege di alemannische Forme gân, stân: Stroßburi 1362, Ewernàhn 1424, Colmar 1444, Milhüüse 1469, Ràppschwihr 1471. Beleg fir d Schryybig, git s z Milhüüse bis um 1600.
Entrundig
D Entrundig vu mittelalemannisch ö, ü, oe, iu, öu losst sich syt em 14. Johrhundert noowyyse:
Milhüüse 1317, Basel 1423, Holzhausen 1423, Chränzech 1433, Eistett 1451, Mille 1464, Kippene 1490
Kippene 1325, Stroßburi 1392, Hàwenau 1435, Colmar 1450, Dänzlinge 1466, Milhüüse 1467, Basel 1490, Mille 1492, Eistett 1492, Merzhuuse 1497, Chränzech 1528
Ràppschwihr 1413, Basel 1446/53, Mille 1469
Ràppschwihr 1464, Stroßburi 1494, Mille 1533, Kippene 1537, Basel 1565/70, Milhüüse 1590, Chränzech 1594
Palatalisierig
Im Zämmehang mit dr Entrundig stoht d Palatalisierig vu mhd. û, uo, ou zue /ü/, /üe/, /öi/, wu im Wallisertiitsch, im Allgaierisch un im weschtlige Oberryyalemannisch verbreitet isch. Scho im 13. Jh. leen sich Schryybige wie <hús> oder noowyyse. Im spote Mittealter sin die Palatalisierige vil wyter verbreitet gsi wie im hitige Alemannisch, z. B. au im Schwebisch oder in dr nerdlige Schwyz.
Züri 1265, Friiburg im Briisgau 1281, Basel 1282, Murbach 1286, Wettige 1288, St. Galle, 1276, Schaffuuse 1291, Lozärn 1290, Stuegert 1479, Dibenge 1410, Kirche 1283
Schaffuuse 1260, Friiburg im Briisgau 1265, St. Galle 1275, Klingenau 1278, Züri 1282, Staufe 1282, Stroßburi 1286, Basel 1287, Kappel am Albis 1287, Rhyfälde 1290, Milhüüse 1300, Augge 1367, Ràppschwihr 1372, Ehrestette 1381, Murbach 1391, Alpirschbach 1417, Adelhuuse 1423, Chränzech 1451, Stuegert 1460, Mille 1464,
Ràppschwihr 1289, Milhüüse 1300, Stroßburi 1314, Basel 1340, Colmar 1396, Ulm 1407, Dibenge 1410, Chränzech 1425, Rautweil 1443, Stuegert 1483.
Chirzig vu Langvokal
Chirzige vu Langvokal drätte scho im 13. Jh. uf mit schryybige wie, , <Sitte>: Stroßburi 1262, Basel 1282, Schlettstàdt 1300, Seltz 1310, Ràppschwihr 1311
mhd. ei
D Entwicklig vu mhd. ei zue oe im Bodeseealemannisch un im Schwebisch losst sich syt em Aafang vum 14. Jh. noowyyse dur bstimmti Falschschryybige. Im Biet zwische Donaueschinge, Duttlinge, Dibenge, Calp un Freidestadt sin in dr hitige Dialäkt d Lut o vor r, uo vor Nasal, â vor r un ei in eme /ɔə/ zämmegfalle. Des schlat sich syt em 14. Jh. in hyperkorrekte Falschschryybige nider. Fir alli vier Lut chemme Schryybige vor wie <a>, <ai>, <uo>, <o>: fir mhd. tor, fir mhd. korn, <Blaim> fir dr FN Bluom.
Apokope
Dr finnisch Spochwisseschaftler Kaj Lindgren het in syyre Dissertation anne 1953 ufzeigt wie sich d Apokope vu mhd. –e in verschidene mittelhochdytsche Schryblandschafte duregsetzt het:
Konsonanteschwechig
Di binnehochdytsch Konsonanteschwechig cha mer scho im 13. Jh. noowyyse im Biet vum Oberryy mit Schryybige wie, , : Friburg 1265, Ginterschtal 1272, Basel 1273, Villinge 1274, Schuttere 1276, Colmar 1282, St. Bläsi 1290
Spirantisierig
D intervokalisch Spirantisierig (Frikativierig) vu b zue w findet mer au scho im 13. Jh. in Schryybige wie (Bade-Bade 1283).
Walserdytsch
Fir s Wallisertiisch un d Dialäkt vu dr Walser fähle Schrifte us dr Zyt vu dr Abwanderig, aber us dr sprochgeografische Verhältnis un em Ablauf vu dr Wanderige, wu deilwyys historisch gsicheret isch, leen sich e baar Pinkt fescht halte:
1. Veränderige, wu scho vor dr Abwanderig vu dr Walser im 12./13. Johrhundert im Wallisertiitsch mien yydrätte syy: Au verschideni Unterschiid zwische dr Dialäkt vum untere un em obere Dytschwallis, z. B. bi mhd. ae (unters Dytschwallis: Cheesch 'Käse', Oberwallis: Chääsch), mien scho vor dr Abwanderig vorhande gsi syy, wel si sich bi dr Sidwalser un au bi dr Bündner Walser furtsetze.
2. Veränderige, wu erscht no dr Abwanderig mien yydrätte syy:
Serapis
Ägypte
Wo de Ptolemäus I. Soter (323-283 v. Chr.), de Begründer vode ptolemäische Dynasti, vom Alexander de Gross d Herrschaft öber d Satrapi Ägypte öbernoo het, het er im Hailigtum z Memphis e Beerdigung vomene Apis-Stier gstiftet. Ufgrund vomene Tromm het er de Kult mit griechische Element vermischt und de Serapis zum Riichsgott erchlärt. So isch de Serapis den au Bestandtail vom ptolemäische Königsaid gsii. De Ptolemäus het z Alexandria en noije Tempel, es Serapeum, gstiftet und de Serapis zum Schutzgott vo Alexanria ernennt. Sini Noofolger hend da Serapeum tüchtig uusbaut.
Griecheland und Rom
De Serapis het in Griecheland schnell Ahänger gfunde, so z Athen, z Korinth, z Sparta, uf Rhodos und au au uf de hailige Insle Delos isch er vereert worde. Z Rom isch er im 1. Jh.v. Chr. zerst zäme mit de ägyptische Göttin Isis verert worde. Well Ägypte d Chornchammere för s Römische Riich gsii isch, isch de Serapis denn no zum Schutzgott vode Schiff worde, wo s Getraide öber s Meer transportiert hend. I de römische Kaiserzit isch er zudem no mitem Sunegott glichgsetzt wore.
Wo im Joor 391 n. Chr. s Christetum zude ainzige Staatsreligion vom Römische Riich erchlärt worden isch, hetmer s Serapeum z Alexandria under chirchlicher Ufsicht zerstört.
De Serapis werd as en bärtige ältere Maa dargstellt, wo uf sim Chruselchopf en Chorb mit Chornähre trait und vomene Stier biglaitet werd oder vom Kerberos, em Hadeshund. De Serapis isch mit de griechische Götter Hades, Dionysos und Asklepios gliichgsetzt worde, wa uf de chthonischi Charakter vom Gott hiiwiist, da haisst er isch nöd nu Chornspender gsii, sondern au Totegott und Hailgott wo Blindi ghailt het, währed d Gliichsetzig mitem Zeus und em Helios sin Herrschercharakter bitonet. Die Verbindig vo Lebe und Tod, Volch und Herrscher, het natürli dezue gfüert, dass de Serapis au zumene Mysteriegott worden isch.
Pythagoras von Samos
Dr Pythagoras vo Samos (* um 570 v. d. Z. uf Samos; † noch 510 v. d. Z. z Metapont in dr Basilicata) isch en antike griechische Filosoof (Vorsokratiker) gsi und dr Gründer von ere iiflussriiche religiös-filosofische Beweegig. Won er vierzgi gsi isch, het er sini griechischi Häimet verloo und isch uf Süditalie usgwanderet. Dört het er e Schuel gründet und isch au politisch däätig gsi. Er ghöört au hüte no zu de rätselhaftiste Persönligkäite vo dr Antike. Mänggi Historiker zele en zu de Pionier vo dr griechische Filosofii, vo dr Mathematik und dr Naturwüsseschaft, anderi mäine, er sig vor Allem oder nume e Verkünder vo religiöse Leere gsi. Es isch mööglig, ass er die Beriich het chönne verbinde. D Pythagoreer, wo si Naame witerdräit häi, si au noch sim Dood kulturgschichtlig bedütsam bliibe.
Hägendorf
Hägedorf (amtlich Hägendorf) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Hägedorf isch es Bachziiledorf am Jurasüdfuess mit Ströisidlige uf em Voguberg und em Eggberg. D Gmeindsflächi umfasst 28,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 59 % Waud und 12,9 % Sidligsflächi.
Pythagoras von Samos
Bekannt worde isch v. a. siin Pythagoras-Satz.
Hägendorf
Geografi
Nochbergmeine si Houestei-Ifetau, Rickebach, Chappu, Gunzge und Egerchinge im Kanton Soledurn und Langebrugg und Eptige im Kanton Basel-Landschaft.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 19,6 % gläge.
Religion
27,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 52,5 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,6 %, CVP 17,5 %, EDU 0,3 %, EVP 2,2 %, FDP 17,8 %. GLP 5,9 %, GP 3,1 %, SP 17,1 %, SVP 29,2 %, Suschtigi 1,3 %.
Gmeindspresidänt isch dr Eduard Gerber (Stand 2012).
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 4178 Iiwohner 91 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,6 % Französisch, 2,3 % Italienisch und 6,1 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Hägedorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Tägerig
Tägerig isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Rüüsstal.
Geografii
S Dorf ligt uf ere Gländeterrasse, wo vom Rüüsgletscher gformt worden isch, am Nordosthang vom Wagerain, eme langgstreckte Hoger, wo d natürlich Gränze zum Bünztal biudet. Uf däre Äbeni, öppe einehalb Kilometer südlech vo Tägerig, ligt uf ere Höchi vo 485 Meter dr Wiiler Büschike.
D Nachbargmeinde sind Mellinge im Norde, Stette im Oschte, Niderwil im Südoschte, Hägglinge im Süde un Wohleschwyyl im Nordweschte.
Gschicht
Tägerig isch zum erschte Mal im Jahr 1189 Tegeranc in ere Urkunde gnännt worde.
Im Merz 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiert u hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Tägerig isch e Gmeind im churzläbige Kanton Bade gsy, syt 1803 ghört si zum Kanton Aargau.
Jakob Meyer
Jakob Meyer isch dr Naame vo deene Persoone:
* Nazionaalroot Jakob Meyer (1880–1948), e Schweizer Leerer und Politiker
Cennino Cennini
Dr Cennino Cennini (* um 1370 z Colle di Val d’Elsa, Floränz; † um 1440 z Floränz; au Cennino d'Andrea Cennini) isch en italiänische Mooler gsi. Er isch in dr Dradizioon vom Giotto di Bondone gstande, wo mä as dr Gründer vo dr italiänische Rönessans Moolerei aaluegt. In de Urkunde daucht er 1388 zum erste Mol uf as Mooler vo Freske über s Lääbe vom Häilige Stefan in dr Chille San Lucchese bi Poggibonsi.
Aber er isch as Verfasser vom ene Handbuech über d Moolerei, em Libro dell'arte o trattato della pittura, berüemt worde. Er het s gege 1400 gschriibe und es isch zerst dur Abschrifte verbräitet worde. Es isch s iiflussriichste Leerbuech über d Moolerei im Spootmiddelalter worde. Au hüte het s no riisigi kulturgschichtligi und kunstgschichtligi Bedütig.
Liddratuur
nöijeri Usgoob:
Kanton Belz
Dr Kanton Belz isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Lorient im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Belz gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Gérard Le Tréquesser gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Gmaine
Zum Kanton hän fimf Gmaine ghert:
Hörfunk
S Radio isch s eltiste elektronische Massemedium. Im Gegesatz zum Färnsee sändet s nume Brogramm zum loose, im Dütsche säit men em dorum vilmol Hörfunk oder Donrundfunk. Radio cha uf dr ganze Wält mit Radiogräat empfange wärde.
Radio wird verbräitet: D Radiosignal chönne analog oder digital si. S digitale Verfaare, wo besseri Doonkwalideet het, ersetzt nodino s analoge.
In de mäiste öiropäische Staate häi die erste regelmässige Sändige in de 1920er Joor aagfange, zum Bischbil in Dütschland 1923. In dr Schwiz si in dere Zit lokali und regionali Sänder ufdoo worde, bis dass 1931 d SRG gründet worde isch und alli regionale Sänder veräinigt het.
S Radio as Medium
Lang isch s Radio s "schnällste Medium" gsi, hüt isch zum Däil s Internet schnäller, vor allem wil vilmol d Kwalideetskontrolle nid so hooch isch wie bim Radio. S Radio isch uf dr ganze Wält aber immer no am populärste und d Zuehöörer häi starki emozionali Bindige zuen em. Es isch nid nume spontaan, es het bin em sogar Ruum für Browokazioone, was vor allem bi junge Lüt guet aachunnt. Wil s im Geegesatz zum Färnsee oder zur Zitig e Medium isch, wo mä nääbebii cha loose, cha s sini Zuehöörer mit Theme konfrontiere, wo si sich bim Zitiglääse zum Bischbil nid wurde d Zit nee drfür.
Helene Bossert
Lebe
D Helene Bossert isch d Dochter vom Walter Bossert, eme Wägmacher, Chlibuur un Posamenter, und vo der Elise geb. Schneider, ere Posamäntere, gsi. No de Primarschuel z Zunzge het si e sprochpädagogischi Uusbildig gmacht un het als Huushältere un in Fabrike gschafft. Anne 1944 het si de Ulrich Fausch ghirote, e Schlosser vo Buchs SG.
D Helen Bossert isch in eifache Verhältnis uufgwachse und hät sich müese durs Läbe kämpfe. Sogar politischi Problem het si gha. Für s Radiostudio Basel het si Hörspiil gschribe.
Will si 1953 uf e Studiereis in d Sowjetunion gfahre isch und wel ihre Maa e Kommunischt oder wenigschtens e kommunistische Sympatisant siig, isch si vom Radio Studio Basel nüm iiglade worde. Si het au Churzgschichtli gschribe und e bizli gschauspileret.
1988 het si dr Baselbieter Literaturbriis übercho. E baar vo ihre Gedicht ("Was wäiss e Möntsch vom andere?", "Frooge") si vom Peter Escher (1915–2008) in de 1990er Johr verdont worde.
Äs Gedicht
Ihri Gedicht decke ä ziemli wiiti Palette ab.
Was wäiss e Möntsch vom andere?
Quellä: A druckts Falltblatt zu Ihrem Abläbä. Copyright Vermerk: Dä Sohn, Alleinerb, Urheberrechtsbsizer, Johann Ulrich Fausch (wohnhaft in CH-1283 La Plaine bi Gämf), isch iiverschtandä dass das Gedicht ins GNU-GFL chunnt.
Mauchen (Stühlingen)
Muuchè (amtlich Mauchen) lyt in èm Sitèdobel vom mittlerè Wuètèdal zwǜschè Stuèlingè un Obbereggingè, S Dorf lyt im obberè Dail vom Dobel, wo dè Muuchèbach durab bis a d Wuètè abbè gòt. Sit 1974 isch Muuchè èn Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg.
Geography
Muuchè lyt uff Höchi vum obberè Drittel vum Muuchèbachdal. Dè Muuchèbach entschpringt am Weschtrand vo dè sog. Alb, èn Höhèzug zwǜschè Bõõdorf im Nordweschtè un Stüèlingè im Südoschtè. Dè Muuchèbach mündet südlich vo Untereggingè i d Wuètè. Muuchè lyt bezogè uff d Oscht-Wescht-Dimension am öschtlichè Rand vum Südschwarzwald, historisch gsää also au vum Albgau. Dè Muuchèbach deilt s Albgau zwǜschè Steina un Wuètè, dòrum lyt Muuchè a dè Vobinding zwǜschè Stüèlingè un Obbermettingè im Steinadal bzw. in Volängerig Ühlingè im Schlüèchtdal. Bedütend für Muuchè isch d Laag am Südoschtrand vum Großholz, èm zämmèhängendè Waldgebièt uff dè Höchi zwǜschè Bettmedingè, Obbermettingè un Muuchè, well uff dè Muuchemer Gemarkig è großes Stugg vo dem Waald lyt. Zuè Muuchè dezuè ghöred au è baar Höf un èn Zinkè, wo Muuchemer Sidlung heisst un zwǜschè dè Stüèlinger Schlossbärgsidlung un èm Zinkè uff dè Unterè Alb lyt, sowiè dè letschtgnannte Zinkè sèlber, wellè im Quällberych vom Muuchèbach uff dè Alb in èrè Höchi vo öppè 730 m lyt. Nördlich vo dè Unterè Alb hört d Gmarkigsgränz vo Muuchè no vor dè Albhof Mittleri Alb uff. Am unterè Dorfrand vo Muuchè lyt in èm Sitèdobel vom Muuchèbachdal dè Wohnblatz Petersbärg.