cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lesotho
Britischi Chronkolony Basutoland
Rund 20.000 Soldate vu Basutoland hän uf dr Syte vu dr Alliierten am Zweete Wältchrieg dailgnuu. As Folg dervu isch s Sträbe noch ere Unabhängigkeit vu Basutoland gwachse un het 1943 bis 1950 zur Yyrichtig un Sterkig vu District Council gfiert, wu s erscht Mol frei gwehlti Verdrätter din gsii sin, un ab 1952 zur Grindig vu mehrere Barteie. Doderzue hän dr panafrikanisch Basutoland African Congress (BAC), speter Basutoland Congress Party (BCP), un di Basutoland National Party (BNP), speter Basotho National Party, ghert, wu dr remisch-katholische Chilche nochgstande sin un aafangs e sidafrika-fryndligi Bolitik verdrätte hän. Au d Grindig vum Pius XII College 1945 z Roma, wu speter d National University of Lesotho drus woren isch, het s Sträbe no Unabhängigkait sterker gmacht. D Regänti het dr Machtverluscht vu dr barena aktzäptiert. 1959 isch di erscht Kolonialverfassig unterzaichnet wore, anne 1960 sin di erschte freie Wahle vum Land durgfiert wore, wu d BCP gwunne het. D Helfti vum Basutoland National Council sin aber no barena gsii, wu ihre Mandat dur Ernännig iberchuu hän. 1960 isch au s Chrenigsjohr vum Moshoeshoe II. gsii, eme Ururänkel vum Moshoeshoe I. un em Verwandte vu dr’Mantšebo. D Wahle anne 1965 fir di neig schaffe Nationalversammlig het d BNP mit 31 vu 60 Sitz gwunne, d BCP het 25 Sitz iberchuu, di monarchistisch Marematlou Freedom Party vier. Dr BNP-Vorsitzer Leabua Jonathan het aber kai Sitz gwunne. Erscht wun er e Barteifrynd zum Ruggdritt drängt ghaahet, het er no dr fellige Noowahl däm sy Sitz chenne ibernee. Go dr Jonathan stirze, het dr sidafrikanisch Minischterbresidänt Hendrik Verwoerd 100.000 Säck Frucht gspändet.
D BNP het Basutoland am 4. Oktober 1966 unter em neie Name Lesotho in d Unabhängigkait gfiert. As Staatsform isch e konschtituzionäll Monarchy gwehlt wore, erschte Premierminischter vu Lesotho isch dr Jonathan wore.
Herrschaft vu dr Basotho National Party un Militerdiktatur
Noch em Wahlsiig vu dr oppositionälle BCP unter em Ntsu Mokhehle in dr Wahl vu het dr Premierminischter Jonathan s Ergebnis annulliert, d Verfassig usser Chraft gsetzt, dr Uusnahmzuestand uusgruefe un dr Chenig Moshoeshoe II. zytwys in s Exil in d Niderlande driibe. D Police Mobile Unit – di speter Armee – het ghalfe d Opposition z unterdrucke – rund 1000 Oppositionälli sin umbrocht wore. Di verblibene Oppositionälle hän no dr Verchindig vun ere Ibergangsverfassig 1973 e Exilregierig uusgruefe, wu aber wie di vu dr BCP grindet Guerilla-Gruppe Lesotho Liberation Army (LLA) ohni großi Bedytig bliben isch. D LLA isch aber vu Sidafrika as Druckmittel gege Lesotho un gege d Mitglider vu dr z Sidafrika verbotene Anti-Apartheid-Bewegig African National Congress (ANC), wu z Lesotho gläbt hän, brucht wore. Di wyss Minderhaitsregierig vu Sidafrika het Sanktione gege s wirtschaftli stark vum große Nochberland abhängig Chenigrych verhängt un het Militeraktione gege Lesotho durgfiert. Am 9. Dezämber 1982 sin bi me Aagriff vu sidafrikanische Bodedruppe z Maseru 42 Mänsche un s Lääbe chuu.
Anne 1985 sin Barlemäntswahle aagchindet wore, wu aber vu dr Oppositionsbarteie boykottiert wore sin. Ass dr Jonathan sy gwaigeret het, em ANC d Unterstitzig z entzie un en us Lesotho z verdrybe, un au dr all greßer Yyfluss vu nordkoreanische Beroter uf d Bolitik hän aafangs 1986 derzue gfiert, ass Sidafrika d Gränze vu Lesotho blockiert het. Am 20. Jänner 1986 isch d Regierig in eme uubluetige Militerbutsch dur dr General Justin Metsing Lekhanya gstirzt wore. Di letschte ANC-Flichtling hän Lesotho am 25. Jänner 1986 mieße verloo. D Nationalversammlig isch ufglest, Barteie verbote un e sechschepfige Militerrot mit em Lekhanya am Sitz bildet wore. Im nämlige Johr sin di yyflussryche Ex-Minischter Desmond Sixishe un Vincent Makhele un au ihri Fraue in e Hinterhalt glockt un ermordet wore. Di zwai Mitglider vu dr Militerjunta Sekhobe Letsie un Ngoanatloana Lerotholi sin doderfir 1990 vor Gricht gstellt un verurdailt wore. Scho bal no dr Machtibernahm hän d Regierige vu Lesotho un Sidafrika d Verdreg iber s Lesotho Highlands Water Project unterzaichnet, wu Sidafrika mit Wasser het solle versorge. Anne 1988 het mit em Johannes Paul II. zum erschte Mol e Papscht Lesotho bsuecht. Dr Chenig Moshoeshoe II. isch noch em Butsch mit umfangryche exekutive un legislative Rächt gsterkt wore, faktisch isch er aber vu dr Militerregierig abhängig gsii un isch 1990 wider in s Exil in s Verainigt Chenigrych dribe wore.
Im nämlige Johr isch dr Letsie III., dr elter Suhn vum Moshoeshoe II., zum neie Chenig gchrent wore. Im Johr druf isch dr General Lekhanya vum Oberscht Elias Phisoana Ramaema abgsetzt wore. Dr Ramaema isch derno neue Vorsitzer vum Militerrot wore un het anne 1993 d Bildig vun ere neie, demokratische Verfassig yyglaitet.
Demokraty un bolitischi Inschtabilitet
Di erschte freie Wahle vu 1993 het d BCP unter em Ntsu Mokhehle gwunne. Nume ai Johr speter, im Augschte 1994, het dr Chenig Letsie III., unterstitzt dur s Militer, s Barlemänt wider ufglest un Dail vu dr Verfassig usser Chraft gsetzt. D Regierig vu dr Butschischte unter em Hae Phoofolo isch aber no rund aim Monet wider ussenanderbroche un dr alt Regierig isch wider yygsetzt wore. 1995 isch dr Chenig Moshoeshoe II. retuur uf dr Droon chuu, isch aber 1996 bi me Autuufall verunglickt, wäge däm het sy Suhn Letsie III. am 31. Oktober 1997 d Chenigswird wider zruggkriegt. D Wahl 1998 het d Lesotho Congress for Democracy (LCD), en Anspaltig vu dr BCP, unter em Bethuel Pakalitha Mosisili gwunne. Wäg em Meehaitswahlräächt het d Bartei 79 vu dr 80 Barlemäntssitz gwunne. D Oppositionsbartei hän des nit welle akzeptiere un hän in bluetige Ufständ s Land lahm glait. Us Furcht vor eme neue Butsch sin Druppevu Sidafrika un Botswana uf Bitte vum Premierminischter in s Land gruefe wore, go d Lag stabilisiere („Operation Boleas“). Noch ere Zyt vu dr Entspannig un ere Änderig vum Wahlräächt hän d letschte Soldate 2001 s Land wider chenne verloo. D Wahle vu 2002, wu dr Premierminischter Mosisiliwider gwunne het, sin vu Opposition un eme braite Mee vu dr Bevelkerig anerkännt wore. Bi dr Barlemäntswahle 2007 het d LCD unter em Mosilili 62 vu dr 120 Sitz gwunne, dodermit het si chenne wyterregiere. No dr Wahle 2012 isch zum erschte Mol zuen re Koalitionsregierig unter em Thomas Thabane (All Basotho Convention, ABC) vu ABC, LCD un BNP chuu. Anne 2014 isch s zuen ere Staatskrise chuu, wu dr Premierminischter Thabane d Nationalversammlig ufglest het gon eme Missdröuesvotum vu sym Koalitionspartner LCD z entgoo. D Armee het derno versuecht, dr Thabane un d Bolizei z entmachte. Erscht dur s Yygryfe vu dr Southern African Development Community (SADC) un ere vorzogene Wahl het d Krise vorlaifig chenne entscherft wäre. Bi dr Wahle 2015 het d ABC derzue gwunne, s isch aber zuen ere Koalition us Democratic Congress (DC), LCD un fimf chlainere Barteie unter em Bethuel Pakalitha Mosisili chuu.
Am1. Merz 2017 isch d Regierig vum Mosisili dur e Missdröuesvotum gstirzt wore, d Neiwahl am 3. Juni im nämlige Johr het dr Thabane gwunne, wu derno e Koalitionsregierig su vier Barteie bildet het.
Dischtrikt
Lesotho isch in zeh Dischtrikt ufdailt:
Stedt un Gmaine
Zue dr erschte Kommunalwahl vu Lesotho ane 2005 sin 129 Community Councils yygfiert wore. Di mit Abstand grescht Stadt z Lesotho isch Maseru mit ere Yywohnerzahl vu 330.760 (Stand 2016). Dodermit kunzäntriere si rund 17 Brozänt vu dr Bevelkerig vum Land in dr des Hauptstadt.
Kanton Hagenau
Dr Kànton Hàwenau ìsch e Kanton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Hàwenau.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Hàwenau ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Hàwenau.
Geogràfi
Dr Kànton hàt bis März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Werth und Sulz ìm Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Bischwiller ìm Side un Sidweschte àn d Kànton Brumath un Hochfelden ìm Arrondissement Strasbourg-Campagne un ìm Nordweschte àn dr Kànton Nìderbrunn.
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Hàwenau 14 Gmeine:
Fleischwangen
Floeschwãnga (dt. Fleischwangen) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 69,1 % Landwirtschaftsfleche, 22,1 % Wald, 8,1 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Floeschwãnga gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Floeschwãnga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 808 als Flinxwangun.
Verwaltong
Floeschwãnga hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Oechschdäga, Guggahausa, Hosskirch, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Timo Egger.
Bezirk Kreuzlingen
Gmainde
Zum Bezirk ghööred die 14 Gmainde: Stand: 1. Jänner 2011
Fleischwangen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Floeschwãnga ghert zom Schwäbisch.
Klimbach
Klimbàch (frz. Climbach , dt. Klimbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Klimbàch lijt weschtlich vun dr Stàdt Waisseburch, hìnter em Buckel Col du Pigeonnier, àm Rànd vum Owere Mundatwàld und eschtlich vum Lämbacher Wàld.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Klimbàch ìsch. Klimbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Klimbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bettborn
Bettborn isch dr Name vu däne Ortschafte:
Pilatus (Begriffsklärung)
Pilatus isch dr Name:
Kanton Niederbronn
Dr Kànton Nìderbrunn ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Hàwenau im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Waisseburch grindet worre.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Hàwenau.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn d Kànton Waisseburch un Werth im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Sidoschte àn dr Kanton Kànton Haguenau, ìm Side un Sidweschte àn dr Kànton Buxwiller un dr  Kànton Lìtzelstään ìm Arrondissement Zàwere un ìm Weschte àn dr Arrondissement Bitche ìm Arrondissement Sarreguemines ìm lothringische Département Moselle.
Gmeine
D greschte Gmeine vum Kànton sìn (mìt meh we 3000 Inwohner ànne 1999) gsin:
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Nìderbrunn 19 Gmeine ghet:
Höhronen (Berg)
De Höhrone isch en Berg mit ere Höchi vo über 1'000 m ü.M. im Kanton Schwyz, en Teil devoo isch au uf Bode vom Kanton Zug und Züri. Er liit zwüsched Biberbrugg und Hütte, am Nordrand vom ene uusdehnte Hochmoor und südlig vo de Sihl. Di nächschte andere Berge sind dr Etzel, dr Gottschalkeberg und dr Rossberg.
Sendeturm
Endi vo de 1980er-Jahre hät die damaligi Telecom (Vorgängeri vo de Swisscom) de Bedarf ghaa, uf em Höhrone en 45 Meter höche Sendeturm z baue. A dem Turm sind Richtfunk-Antenne befeschtiget gsii, wo i verschideni Richtige Funk-, Radio- und TV-Signal gsändet händ. Mit der laufend besser werdende Technik isch der 1'100 Tonne schweri Turm scho bald nümme bruucht worde und nach langen hin und her isch er schlussendlich am 10. November 2004 mit 13 Kilogramm Schprängschtoff gschprängt worde. Wemme jetzt de Höhrone aalueget, gseeht mer wider die natürliche Bergsiluette.
Wasser
D Korporation vo Wollerau bezieht en Teil vo ihrem Wasser, wo si dr Bevölkerig verchauft us em Gebiet vom Höhrohne. Deet nutzed si 5 Quelle, wo s Frischwasser lifered.
Alexios IV. (Byzanz)
Lääbe
Er het 1201 chönne flüchte und isch zu sim Schwooger Philipp vo Schwoobe, wo mit sinere Schwöster Irene verhürootet gsi isch, gange. Dört het er däm si Gusäng, dr Bonifatius vo Montferrat aadroffe, wo dr Füerer vom Vierte Chrüzzuug gsi isch. Dr Bonifatius und dr Alexios häi abgmacht, ass dr Chrüzzuug zerst uf Konstantinopel wurd go und dr Alexios III. wurd verdriibe. Drfüür het dr Alexios versproche, ass er d Armee vo de Chrüzfaarer mit byzantinische Soldaate wurd versterke und Venedig 200'000 Silbermark wurd gee für iiri Usgoobe.
Wo dr Alexios im Joor 1203 zämme mit de Chrüzfaarer uf Konstantinopel cho si, het dr Kaiser Alexios III. nid welle abdangge, sondern isch uf Thrakie gflüchdet. D Byzantiner häi denn aber wider dr Isaak iigsetzt, wo aber noch siner lange Gfangeschaft in schlächtem Zuestand gsi isch. Er het si Soon as Alexios IV. zum Mitkaiser ernennt.
Dr Alexios het jetz müesse d Verspräche iilööse, won er de Chrüzfaarer gmacht het, het aber bald uusegfunde, ass Byzanz weder gnueg Soldaate no gnueg Gäld het. Dorum si d Chrüzfaarer z Konstantinopel bliibe. Dört si si bi dr Bevölkerig immer verhasster worde. Am 25. Januar 1204 het denn dr Aafüerer vo dr byzantinische Bardei, dr Alexios Murtzuphlos, die bäide Kaiser abgsetzt. Dr Alexios isch am 28. Januar ermordet worde, si Vater Isaak isch under unkläärte Umständ gstorbe. Am gliiche Daag isch dr Nikolaos Kanabos zum nöije Kaiser gweelt worde, aber nume e baar Dääg spööter het dr Alexios Murtzphlos as Alexios V. sälber de Droon bestiige.
Nus
Nus (frankoprov. Nus) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Nus ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Nus lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Arlian, Blavy, Champagne, Clémensod, Cret, Fognier, Issologne, La Plantaz, Lavanche, Lignan, Mandollaz, Marsan, Martinet, Mazod, Messigné, Petit-Fénis, Pesse, Plane, Plaisant, Plantayes, Porliod, Praille, Praz, Ronchettes, Rovarey, Sacquignod, Tholasèche, Val, Vénoz. Nochbergmaine sin Bionaz, Fénis, Oyace, Quart, Saint-Marcel, Torgnon un Verrayes
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Nus dr italienisiert Name Noce di Aosta drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Nus isch dr Elida Baravex.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Nus ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Nus sin 99 Froogebeege wider retuurchuu.
S/2003 J 18
S/2003 J 18 isch ain vu de ussere Zwergmonde vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 18 isch am 6. Februar 2003 von den Astronomen Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Lynne Allen, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermond sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 18 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 18 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.514.000 km in 596 Däg, 14 Stund un 10 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,0221 uf. Mit ere Naigig vu 146,104° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planete.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 18 de Ananke-Gruppe, bnennt noochem Jupitermond Ananke, zuegordnet.
St.-Jakobs-Kirche (Basel)
D St.-Jakobs-Kiirche isch e evangelisch-reformierti Kiirche in dr Stadt Baasel. Si befindet sich im Dalbe-Kwardier und isch em Jakobus em Eltere gweiht. D Kiirche zelt as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
S/2003 J 18
Physikalischi Date
S/2000 J 18 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert.
St.-Jakobs-Kirche (Basel)
Baugschicht
In dr Nööchi vo dr Brugg über d Birs, wo um s Joor 1100 zum erste Mol erwäänt wird, het sich woorschinlig scho im 11. Joorhundert e Kapälle befunde, wo im Apostel Jakobus em Eltere, em Schutzpatron vo de Räisende, gweiht gsi isch.
Us em 13. Joorhundert git s die erste Ufzäichnige zum Siechehuus, wo denn zumol dusse vor dr Stadt glääge isch und wo leprachranki Lüt us Baasel gläbt häi. S Siechehuus und d Kapälle si dur d Schlacht bi St. Jakob an dr Birs 1444 bekannt worde, won e chliises äidgenössischs Kontingänt vo dr franzöösische Armaniakearmee dört massakriert worde isch. Noch dr Schlacht het mä d Geböid wider ufbaut. 1837 het dr Christoph Meriaa d Kiirche und d Liigeschafte drum ume ufkauft und si spööter as Däil vo dr Christoph Meriaa Stifdig dr Stadt Baasel vermacht.
1894 isch s Geböid vo Grund uf ernöijeret worde. Vom Langhuus im Weste het mä d Sitemuure und e baar Äinzeldäil wider bim Nöibau verwändet und het s uf Oste aane mit eme Kweerhuus vergrösseret. Im Oste het mä no en Altarruum aabaut und d Vorhalle im Weste abbroche. Die ganzi Innenusstattig und dr Dach- und Durmufbau stamme us em spoote 19. Joorhundert. D Freske an dr Fassade het dr Alfred Heinrich Pellegrini 1919 gmoolt und zäige dr Arnold Schick, wien er in dr Schlacht vo 1444 em Burkhard VII. Münch, wo choo isch zum d Äidgenosse z verspotte, e Stäi aagheit, und dä isch denn e baar Dääg spööter draa gstorbe. In dr Fassaade isch au e Gedänkdaafele, wo an d Schlacht vo 1444 erinneret.
Euporie (Mond)
D' Euporie (Jupiter XXXIV) isch ein vu de chleinschte bekannte ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
Euporie isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre und het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 10 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf Euporie, aini vu de Hore us de grichische Mythologi.
Bahndate
Euporie umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 19.304.000 km in 550 Däg, 17 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1432 uf. Mit ere Naigig vu 145,767° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird Euporie de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet. Si isch de innerste Verträtter vu sällere Gruppe.
Physikalischi Date
Euporie het ä middlere Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gmuetmaßt, sofern si ierwiigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Euporie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinar Helligkait betrait im Middel 23,1m.
Pilatus
Dr Pilatus isch es Bärg­massiv in dr Schwiiz bi Luzärn, im Gränzberiich vo de Kantön Luzärn, Nidwalde und Obwalde.
der Name
Der Bärgname chunt scho im Middelalter vor, won er öppe Mons pileatus oder Pilatusbärg gheisse het. Das chunt vo de zwöi latynische Wörter “mons”, wo «Bärg» bedütet, und “pila” für «Pfyyler». En andere Name vonnem isch Fräkmünt gsi, was «verbrochene Bärg» bedütet, wider vo “mons” und vo “fractus” (= «verbroche»).
Geografii
Noch dr Iideilig vom Schwiizer Alpeclub liit der Bärg in de Luzärner Voralpe, eme Deil vo de Zentralschwiizer Voralpe, noch anderen Iideilige in de Ämmedaaler Alpe. Dr höchst Gipfel isch s Tomlishorn, wo 2128.5 m hoch isch. Drzue ghöre d Gipfel Esel (2118.7 m), Klimsehorn (1907.2 m), Matthorn (2041.3 m) und Widderfeld (2075.2 m).
Wiiteri geographischi Bezeichnige vo Bedütig si: Kulm, Oberhaupt (2106 m), Chriesiloch, Fräkmüntegg (1416 m), Chrienseregg (1026 m), Chasteledosse (1883 m), Gemsmättli, dr ehemolig Pilatussee, Mondmilchloch, Galtige, Chrummhorn (1254 m), Renggpass (886 m) und Lopper (839 m).
Im Weste setzt sich d Chetti vom Mittaggüpfi (1916.6 m, au Gnepfstei) über d Stäfeliflue (1922.2 m) bis zum Risetestock furt.
Der Bärgstock bestoot zmeischt us Chalchgschtei.
Touristik
Dr Pilatus isch e beliebts Usflugsziil für Touriste. D Pilatusbahn, die steilsti Zahnradbahn uf dr Wält, füehrt mit ere maximale Stiigig vo 48 Prozänt vo Alpnachstad uf Pilatus-Kulm, wo uf 2073 Meter über Meer liit. Vo Luzärn us chame ufe Bärg mit ere Panorama-Gondelbahn (Chriens-Chrienseregg-Fräkmüntegg) und ere Luftseilbahn (Fräkmüntegg-Pilatus). Das macht e iidrückligi Rundreis möglig vo Luzärn uf e Pilatus (Seilbahn oder Wanderig), denn mit dr Zahnradbahn noch Alpnach und mit em Dampfschiff übere Waldstettersee zrugg noch Luzärn.
Vo alne Syte het’s Wanderwääg, wo me ufe Pilatus cha goo.
Fronreute
Frõreide (dt. Fronreute) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 68 % Landwirtschaftsfleche, 22,4 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Frõreide ischt entstande am 1. September 1972 durch dr Zammeschluss vo Blitzereide ond Frōhofe.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Oliver Spieß.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Frõreide ghert zom Bodeseealemannisch.
Adam Smith
Dr Adam Smith (täift am 5. Junijul./16. Junigreg. 1723 z Kirkcaldy, Grofschaft Fife, Schottland; † 17. Juli 1790 z Edinburgh) isch e schottische Filosoof gsi und e Pionier vo dr politische Ökonomii. Er isch äine vo de wichdigste Verdräter vo dr schottische Ufkläärig. Am bekanntiste isch dr Adam Smith für sini zwäi Wärk: Die Theorie der ethischen Gefühle (The Theory of Moral Sentiments) (1759) und Wohlstand der Nationen – Eine Untersuchung seiner Natur und seiner Ursachen (The Wealth of Nations, An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) (1776). Wohlstand der Nationen wird as si magnum opus aagluegt und isch s erste modärne Wärk über Ökonomii. Dr Smith ghöört au hüte no zu de iiflussriichste Dänker in däm Fäld.
Dr Smith het Filosofii an dr Uniwersidäät Glasgow und am Balliol College, Oxford studiert, won er äine vo de erste Studänte gsi isch, wo vo de Stipändium profitiert het, wo dr John Snell iigfüert het. Won er fertig studiert het, het er an dr Uniwersidäät Edinburgh mit Erfolg öffentligi Vorlääsige abghalte und denn wäärend dr schottische Ufkläärig mit em David Hume zämmegschafft. Dr Smith isch z Glasgow Brofässer für Filosofii worde und het si Die Theorie der ethischen Gefühle afo schriibe. Spööter isch er dur ganz Öiropa gräist und het die Intellektuelle vo sinere Zit kennegleert. Wider dehäi het er denn zää Joor lang am Wohlstand der Nationen gschafft und es isch 1776 uusechoo. Er isch 1790 im Alter vo 67 gstorbe.
Werk
Voll-Faksimile-Uusgab
Tennenbronn
Dennebronn (amtl.: Tennenbronn) isch än Stadtdoal vo Schramberg im Bade-Wirttebergische Landkroas Rottwil. Bis zum 30. April 2006 hot de Ort ne oargeschtändige Gmoand bildet; d`Ingliederung noach Schramberg isch oanfangs 2006 per Bürgerentschiid b´schlosse worre. Dennebronn isch domit d`erscht Gmoand in Bade-Wirtteberg sitt de Verwaltungsreform in de siebzger Joahr, wo d`Selbständigkoad ufge hot.
Geographi
Dennebronn liâgt oberhalb vo Schramberg im Berneckdal im middlere Schwarzwald zwischâ 460 un 943 Meder. D`hegschd Stell in Dennebronn un im Landkroas Rottwil isch`d Brunnhelzer Hèh (Brunhölzer Höhe), wo 943m hoch überm Meeresschpiegel isch. Nochborgmoande sin im Norda Luddrbach (Lauterbach), im Nordoschde Schramberg, im Oschde Hardt, im Siudde Buecheberg (Buchenberg), St. Giorge (St. Georgen), im Suidweschde Langeschilta (Langenschiltach) un im Nordweschde de Richeba (Reichenbach).De lengscht Fluss in Dennebronn isch`d Schilta (Schiltach). Sie entschpringt in de Langeschilta und mündet in`d Kinzig.
Igmoandung no Schramberg
Nachdem d´ Gmoand zunnemend Schwierigkoate ghett hett, d´ kommunale Infraschruktur z´ finanziere, isch ab Sommer 2005 verschärkt d´ Ufgab vo de kommunalen Selbständigkoat betribbe worde. Am 15. Januar 2006 henn d´ Bürger mit 61,61 % für d´ Ingemoandung no Schramberg gstimmt, wo zum 1. Mai 2006 vollzogge wore isch. Us em konservativen Umfeld vo de Gmoand het es dagege en erhebliche Widerschand gee. Damit isch Dennebronn sitt 1977 d´ erscht Gmoand in Bade-Wirtteberg, wo ihre Selbständigkoat uffgebe het.
Hoamethus in Dennebronn
Mit de Eröffnung vum Dennebronner Hoamethus im Rahme vo àm Inweihungsfescht am Wochenend vum 23./24.10.2010 isch en lang ersehnte Wunsch in Erfüllung gonge. Im Hoamethus ka mâ sich über d´G´schicht vo Dennebronn informiere. Mo ka vo de erscht Erwähnug vo Dennebronn über d Veroanigung vo Evangelisch- und Katholisch Dennebronn bis zum hittige Schdant ebbis erfahre.
Öffnungszitte:
Basler Totentanz
Dr Basler Dotedanz, au as Dod vo Basel bekannt, bezeichnet e Bild, wo im Spootmiddelalter z Basel uf dr Innesite vo dr Friidhofsmuure bi dr Predigerchille gmoolt gsi isch und dr Dotedanz zeigt het. S Gmäld isch e memento mori, d. h. es erinneret dra, ass dr Dod jede, ohni Rücksicht uf si Stand, plötzlich cha us em Läbe risse.
Entstehig
S Gmäld het sich uf dr Innesite vo dr Friidhofsmuure, wo sächzig Meter lang und zwei Meter hoch gsi isch, vom Laiefriidhof vom Predigerkloster befunde und isch mit Temperafarbe uf e Verputz gmoolt worde. Dr Friidhof het de Dominikaner ghört. S Fresko het us em 15. Johrhundert gstammt, vermuetlig vo 1440, si genaui Entstehigsgschicht oder wär s in Ufdrag gee het, si unbekannt. Dr Basler Dotendanz het am Aafang e Predigtbild und am Bildändi dr Sündefall und d Darstellig vom Jüngste Gricht enthalte. Das het dere Darstellig e biblischi Dimension gee. Än elteri Darstellig vom Dotedanz het sich im Kloster Klingedal uf dr Kleibasler Rhiisite befunde, aber au sälle Danz isch nüme erhalte. Dr Emanuel Büchel het aber zwüsche 1766 und 1768 Abzeichnige gmacht und het gmerkt, ass en ängi Verwandtschaft zwüsche dene beide Bilder bestoht. Dr Klingedaler Dotedanz het aber nume dr eigetlig Danzreige zeigt.
Die ersti Restaurierig
Dr Basler Dotedanz het dr Basler Bildersturm vo 1529 überläbt. 1568 het dr Root vo Basel em Mooler Hans Hug Kluber dr Ufdrag gee, s Gmäld noch em domolige Zitgschmack z renoviere. So isch dr ursprünglig Dotedanz au inhaltlig veränderet worde: Dr Prediger het d Gsichtszüg vom Basler Reformator Johannes Oekolampad übercho, d Chleider vo de Figure hai dr domolige Mode entsproche, d Skelett si anatomisch gnauer gmolt gsi und am Ändi het dr Mooler Kluber sich und sini Familie umge vo zwei Skelett drzuezeichnet.
Die zweiti Restaurierig
Vo 1614 bis 1616 het dr Emanuel Bock dr Dotedanz no einisch restauriert, het aber s Bild weniger stark veränderet. Nume die fleischig-wulstige Gsichter schiine vo ihm entworfe worde si.
D Chupferstich vom Matthäus Merian em Eltere
Sofort noch dere Restaurierig het dr Matthäus Merian dr Elteri dr Dotedanz abzeichnet und en zsämme mit de Värsli in Chupferplatte gstoche. Im Johr 1621 het dr Johann Jakob Merian die Stich zum erste Mol in Buechform usegee und es isch no zwei Mol ufgleit worde. Aber erst wo dr Matthäus Merian d Chupferplatte überarbäitet het und die 4. Uflag uusechoo isch, isch s Bild wiit über d Gränze vo Basel bekannt und au in Reisebricht erwähnt worde. Im Kunstmuseum Basel cha mä im Merian siini Platte in ere Neuuflag vo 1744 bschaue.
Die dritti und vierti Restaurierig
1657 bis 1658 und 1703 isch s Bild nonemol restauriert worde, aber im 18. Johrhundert si d Lüt em Bild und em ganze Friidhof gegenüber gliichgültig worde.
D Kopii vom Emanuel Büchel und dr Abbruch vo dr Muure
Vo 1770 bis 1773 het dr Topograph Emanuel Büchel im Ufdrag vom Basler Bauamt mit Fädere, Bimsel und Wasserfarb e Kopii vom Danz und de Värs gmacht. Die Kopii het er im ene Album bunde, wo uf jeder Site e Danzpäärli mit em Värs, wo drzue ghört, abbildet isch.
D Muure und s Bild si immer meh verwaarlost und am 5. und 6. August 1805 het mä dr 'Schandfläck' abbroche und s Bild zerstört. Basler Kunstfründ hai 23 Bild- und 3 Teggstbruchstück grettet. Dr Daniel Burckhardt-Wildt het säggs Fragmänt kauft: dr Rootsheer, dr Arzt, dr Kaufmaa, d Äbtin, dr Herold und dr Äisiidler, dr Brofässer Johann Rudolf Faesch d Königin, dr Vogt, dr Groof und dr Herzog, dr Rootsheer Peter Vischer-Sarasii d Herzogin, dr Buur und dr Ueli, dr Dietrich Iseli-Rhyner, äine vo de Iniziante vom Abbruch vo dr Muure, dr Kaiser, dr Kardinal und dr jung Maa, dr Stiftsverwalter Johann Konrad Dienast-Buurget dr Choch, dr Sklavehändler Johann Christoph Buurget dr Bischof, dr Chrüppel und dr Fall vom Mensch, und e Heer Rüffel dr Aadlig, die Aadligi und dr Apfikaat. S billigste Fragmänt, dr Fall vom Mensch, het 37 Franke kostet, s düürste, dr Buur, 111 Franke.
Mit dr Zit si 19 drvo wider in dr öffentlig Bsitz cho. Die si hüte im Historische Museum Basel usgstellt.
Lembach (Unterelsass)
Gschìcht
Leembàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 786.
Verwàltung
vun Leembàch ìsch. Leembàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Leembàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Grünkraut
Grĩgraut (dt. Grünkraut) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,8 % Landwirtschaftsfleche, 21,4 % Wald, 11,1 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Grĩgraut gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Grĩgraut ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1236 als Gruonechrut.
Verwaltong
Grĩgraut hot sich mit dr Gmoene Burnegg, Schliar ond Waldburg zum Gmoeverwaltongsverband „Gullen“' miz Sitz en Grĩgraut zammegschlosse.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Grĩgraut ghert zom Bodeseealemannisch.
Zell im Wiesental
Geografi
Zell im Wiisedal bildet s Zentrum vom Zeller Bergland, wo im sidlichschte Teil vom Schwarzwald uf ere Höchi vo 425 bis 1300 m.ü. NN zwüsche Basel un em Feldberg im große Wiisedal lit. Nebe de Stadt selber zelle ihri Ortschafte Adelschberg (Adelsberg), Atzebach (Atzenbach), Gräsge (Gresgen), Maabech (Mambach), Pfaffeberg (Pfaffenberg) un Riediche (Riedichen) un d Gmei Häg-Ehrsberg zue d Region.
Gschicht
Um s Johr 1000 hen Mönch vum Fridolinschloschter z Säckige uf em Bann vum hittige Zell e chleini Holzkapell un e Wohnstätt als Mission grindet. Die sognännt Cella isch dr Usgangspunkt vu dr Entwicklig gsi, wu deno zum erschte Mol 1275 erwähnt worre isch un Ursprung vum Name. Zell het in sellere Zit zum Chloschter Säckige ghört un isch vo de Herre vo Stei verwaltet wore.
1409 isch dr Ort zämme mit em Chloschter Säckige zum Huus Habsburg choo. Zell isch bis ins 19. Johrhundart e vorderöschtriichischi Ortschaft bliibe. Noch em Friide vo Pressburg isch de vorderöschtriichisch Bsitz zue Bade choo.
In dr Zit vo dr demokratische Ufstände 1848/49 isch Zell e paar Mol Schauplatz vu Ussenandersetzige gsii. De Friedrich Hecker, wu mit em Struve de badisch Ufstand aagfiert het, isch im April 1848 mit 1000 Maa in Zell imarschiert un het e Red an s Volch ghalte. Wenig speter isch dr Freischarfierer Franz Sigel mit 2000 Maa igruckt. Bal druf sin württebergischi Truppe im Kampf gege di Ufständisch dur Zell zoge, gfolgt vom Revolutionsdichter Georg Herwegh mit sinere "Ditsche Demokratische Legion", wu bal druf in dr Schlacht vo Dossenbach gschlaa wore isch.
Igmeindige
In de Johr 1972 bis 1975 sin im Rame vo dr Gmeireform d Ortschafte Adelsberg (1. Jänner 1974), Atzebach (1. Jänner 1975), Gresge (1. Oktobar 1974), Maabech (1. Jänner 1975), Pfaffeberg (1. Jänner 1975) un Riediche (1. März 1972) igmeindet worre.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Musee
S Wiisedäler Textilmuseum, wo 1996 ufgmacht wore isch, informiert iber d Entwicklig vo dr Textilinduschtri, wo sit dr Middi vum 19. Johrhundart dr wichtigscht Wirtschaftssektor in dr Region dargstellt het. Zue dr betribsbereite Usstelligsstuck us dr Gschicht vo dr Textilproduktion ghöre mechanischi Webstiel, Spinnmaschine, Schuss-Spulmaschine un Färbereimaschine. In ere Bilddokumentation were d Entwickligsetappe vo dr Heimarbet iber d Manufakture zue dr induschtrielle Produktion dargstellt.
Verchehr
D Stadt isch mit dr Bahnlinie S6 mit Löörech un Basel verbunde. Driber uuse het si e baar lokali un regionali Busverbindige. Si ghört em Regio Verkehrsverbund Lörrach aa.
David Last
De David Last (* 25. August 1969 z Köln) isch langi Zit im Bündnerland Pfarrer gsii und hüt isch er s im Sanggalisch-Appezällische.
Er isch Autor vo zahlriiche dütsche Wikipedia-Artikel über Bündner reformierti Chilegebäud. Des het zu eme Medieecho in de Reformierte Press gfüert, e Zitschrift, wo schwiizwit verbreitet isch.
Läbe
De David Last isch ursprünglich vo Dütschland. Er isch z Bergisch Gladbach ufgwachse und het nach em Abitur in Münster, Tübinge und Züri evangelischi Theologii gstudiert. Sini ersti Pfarrstell het er im 1997 im Bündnerische Ramosch gha. Dänn isch er drüü Jahr z Brig und dänn foif Jahr z Tschiertsche gsi. Ab em 2008 isch er z Pontresina Pfarrer gsi und ab em 2014 z Sagogn.
Nachane het er am Hochalpine Inschtitut Ftan as Religions- und Arbetstechniklehrer gschaffet. Sit 2022 isch er Pfarrer i de Chilegmeind Thal-Lutzeberg.
Näbe Dütsch redt er au Romanisch. Er isch ghürote mit dr Karin Last-Flammer, wo us em Thurgi stammt, und zäme händ s vier Chind. Sini Frau schaffet hüt as Diakonin.
Guggenhausen
Guggahausa (dt. Guggenhausen) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 70,5 % Landwirtschaftsfleche, 22,7 % Wald, 4,5 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Guggahausa gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Guggahausa ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1251 als Guginhusin.
Verwaltong
Guggahausa hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Oechschdäga, Floeschwãnga, Hosskirch, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Jochen Currle.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Guggahausa ghert zom Schwäbisch.
Mittleres Reich (Ägypten)
S Middlere Riich isch die klassischi Zit vom alten Ägypte gsi. D Schbrooch, wo mä denn gredet het, het sich zwar entwicklet im Lauf vo de Johrhundert, aber immer wider hai sich die ägyptische Literate, wo schbööter gschafft hei, vo neuem lo beiiflusse vom Middleren Ägyptisch. D Literatuur isch bischbilhaft bliibe und Generatione vo altägyptische Schuelchinder hai die Middelägyptische Wärk müesse abschriibe und uswändig lehre. D Gsellschaft het sich zwar erholt vo de Hungersnöt wääred dr Erste Zwüschezit, aber d Erinnerig isch schtark bliibe und het uf d Wältaschauig iigwürkt, wo pessimischtischer worden isch. Au s soziale Gwüsse vo der Elite het sich entwicklet, und in Grabteggscht, wo s Läbe vo de Dote zsämmegfasst hei as Bewiis für d Götter, dass dr Dot würdig sig, es ewigs Läbe dörfe zfüehre, wird d Hilf immer wider hervorghobe, wo mä dene gä het, wo si bruucht hai. In dr blaschtische Kunscht, wo scho im Alte Riich hoch entwicklet gsi isch, het mä d König, wo me früehner as ruehig-heiter dargschdellt het, ehnder as Mensche zeigt, wo d Verantwortig schwer gno hai.
Die 11. Dynaschtii
Die 11. Dynaschtii wird mänggisch au zum Middlere Riich zellt, aber eigendlig cha mä erscht vom Mentuhotep II., 2040-2010, a vom enä ägyptische König rede, wil erscht in sim 32. Regierigsjohr s Land wider vereinigt gsi isch. Dr Mentuhotep III., 2010-1998, het si Minischter Henu (au Hennu oder Henenu) mit 3000 Manne dur s Wadi Hammamat an s Rote Meer gschickt, und dört hai si s Schiff zsämme gsetzt, wo si usanandergno und dur die Bärgwüeschti gschleppt hai. Denn si d Matrose nach Punt gseglet. Öb dr Henu mitgfahren isch, isch nach em einzige Teggscht, wo d Exbedition beschribt und won er im Wadi Hammamat as Dänkmol hinderlo het, nid ganz klar.
Dr Mentuhotep IV., 1998-1991, weiss me nume wenig. Er het ä Wesir gha, wo Amenemhet gheisse het und wo mögligerwiis identisch isch mit em erschte König vo dr 12. Dynaschtii.
Die 12. Dynaschtii
Dr Amenemhet I (au Ammenemes I), 1991-1962, isch mögligerwiis dr Wesir (so säge d Ägyptologe em altägyptische Bremierminischter) vom Mentuhotep II gsi, het d Macht ganz übernoh und die 12. Dynaschtii begründet. Er het Chrieg gfüehrt gege d Libyer und d Sinaibeduine und het as Schutz gege ihri Agriff ä befeschtigeti Linie, d Muure vom Brinz, in dr Nöchi vo de Bittere Seä an dr öschlige Gränze lo baue. Im nubische Kerma het er ä Handelsstation iigrichtet und as Hauptschdadt Itschtawi in Middelägypte gwehlt. Me nimmt aa dass er ermordet worden isch, wie s in dr Gschicht vom Sinuhe beschriiben isch. Si Nochfolger isch si Sohn Senusret I (Sesostris), 1971-1928, gsi, wo d Kolonisation vo Nubia iigleitet het. Er het die nordnubische Schdämm underworfe und Feschtige am Nil nooch baut und aagfange s Gold abzbaue, wo s dört ge het. Für zum sicher si, ass si Sohn Amenemhet ihm uf em Droon folgt, het er en zu Läbzite zum Mitherrscher gmacht.
Under dr Regierig vom Amenemhet II isch Nubie im groossen und ganze friidlig gsi, und sini Mineralie si vo den Ägypter usgnutzt worde.
Dr Senusret II het vo 1897 bis 1887 gregiert. Si Regierig isch friidlig gsi, au innebolitisch isch er guet mit de Adlige uuscho. Under ihm isch d Schdadt Senusrethotep (hüt el Lahun) gründet worde, wo d Arbeiter gwohnt hai, wo si Pyramide baut hai. D Schdadt isch vom Flinders Petrie uusgrabe worde.
Dr Senusret III, 1878-1843, het Nubie bis südlig vom zweite Katarakt eroberet und het Kampanie gege d Libyer in dr weschtlige Wüeschti und gege d Iiwohner vo Kanaan gfüehrt. Innebolitisch het er d Macht vom König den Adlige gegnüber verschterkt.
Dr Amenemhet III (Nimaatre),1817-1772, het d Bewässerig vom Fayum verbesseret und Chupfer im Sinai gförderet. In Brief, wo mä gfunde het, wird beschriibe, wie er Nubier Ässe gschickt het, wo an erä Hungersnot glitte hai, für zum z verhindere, ass si nach Ägypte chömme.
Die 13. und 14. Dynaschtii
Die beide Dynaschtie zellt me im allgemeine nüm zum Middlere Riich. Mä weiss von enä nid vil meh as ä baar Näme vo König.
Lueg au
Allgemein: Gschicht:
Ollomont
Ollomont ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Geografi
Ollomont lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Balme, Barliard, Bas, Calpey, Chef-lieu, Chanté, Chez-Collet, Cognein, Creton, Croux, Fontane, Glassier, La Cou, Morion, Rey, Vaud, Vesey, Vevey, Vouéces Dessous, Vouéces Dessus. Nochbergmaine sin Bagnes (CH-VS), Bionaz, Bourg-Saint-Pierre (CH-VS), Doues, Étroubles, Oyace un Valpelline
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Ollomont dr italienisiert Name Ollomonte' drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Ollomont isch dr Joël Créton.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Ollomont ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Ollomont sin 50 Froogebeege wider retuurchuu.
Kanton Molsheim
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre. Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Molse ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Molse.
Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn d Kànton Wàssle granzt, ìm Oschte an dr Kànton Gaispìtze ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Ruuse un dr Kànton Schirmeck un ìm Weschte àn dr Kànton Lorquin un dr Kànton Sarrebourg ìm Arrondissement Sarrebourg ìm Département Moselle (Lothringe).
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Molse 31 Gmeine:
Alla Borissowna Pugatschowa
D Alla Borissowna Pugatschowa (* 15. April 1949 z Moskau) isch e russische Popsängeri un Songschryyberi.
D Pugatschowa gältet as d Mueter vo dr russische Pop-Kultur und isch en Ikone vo dr russischen Popmusig. In de 1970er und 1980er het si mit iirem „Theater vom Lied“ nöiji Melodie und Daarstelligsforme iigfüert, wo in Ostöiropa bis denn umbekannt gsi si. Si het sich für d Liberalisierig vo dr Kunst in dr Sowjetunion iigsetzt und mee Individualismus und Kreatividäät uf dr Büüni gforderet. D Pugatschowa hat mit iire nöije Musigforme brobiert, westligi Rhüthme mit russische Melodie z verbinde. Si het au griisse Wärt gläit uf s Nivoo vo dr Lürik in iire Songs. Charakteristisch für iir Wärk isch d Vilsitigkäit; zum nöiji Forme finde het si mit verschiidene Liederarte experimentiert – vom Volkslied und dr Romanze bis in d Nööchi vom Hard-Rock.
D Popularidäät vo dr Pugatschowa isch in dr Sowjetunion am Aafang vo de 1980er Joor riisig gsi, iire Songs si joorelang uf de obere Blätz in de Tscharts ufgfüert worde. Sie het e Hufe Briis und Uszäichnige überchoo, het als ersti sowjetischi Sängere Wältturneä gmacht und het under anderem mit ABBA, mit em Udo Lindenberg und mit em Joe Dassin zämmegschafft.
Sit em Ändi vo de 19080er Joor angaschiert sich d Pugatschowa für d Noochwuggs-Sänger, si isch in verschiidene soziale Beriich däätig (under anderem für d Opfer vo Tschernobyl), aber au im brivatwirtschaftlige Beriich.
Im Merz 2022 het si mit irem Maa Russland verloo wäg em russische Aagriffschrieg gege d Ukraine und wohnt sithär z Israel.
Festung Aarburg
D Festig Aarburg isch e mächtigi Burg im Südweschte vom Kanton Aargau.
Si stoot hööch über em Stedtli Aarburg uf eme länge und steile Felssporn. D Feschtig isch us ere mittelalterlige Burg entstande, wo d Ängstell an dr Aare kontrolliert het, und si het as Sitz vom Aarburger Landvogt dient.
Dr Oort ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau. Hüte befindet sich in dr Festig s Kantonale Jugendheim, wo Jugendligi, won e Jugendstrof abbüesse, verwahrt wärde.
Gebäud
Uf em schmale, lang gstreckte Fälsgroot stöhn dr Bärgfriid und dr Palas wo dr Chärn vo dr Alage bilde. Beidi Gebäud si vom Afang vom 13. Johrhundert. Dr Bärgfriid, wo 3 bis 3,5 Meter dicki Muure het, bestoht vollständig us Chalchstei; dr underst Stock isch us em Felse useghaue worde. S zältartige Satteldach isch 1557 ufgsetzt worde. Au d Muure vom Palas bestöhn us Chalchstei. 1621/22 isch uf dr Südsiite e zuesätzlige Wohndrakt mit eme Stägedurm abaut worde. An dr Nordost- und Westsiite befinde sich monumentali Befestigungsbauwärk. An dr Südostsiite isch dr Zälledrakt vo dr Zwangserziehigsastalt für Jugendligi us em 19. Johrhundert gsi, wo 1954/55 mit eme Wohnhuus für d Erziehigsastalt ersetzt worden isch, wo sich harmonisch in die historischi Bausubstanz iifüegt.
Court BE
Court (Franc-comtois [kuɔ]) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Court isch es Strassedorf im Vallée de Tavannes. D Gmeindsflächi bsteit us 34,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 61,3 % Waud, 4,3 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Romont, Sorvilier, Champoz, Moutier u Eschert im Kanton Bärn sowie Gänsbrunne, Söuze u Gränche im Kanton Solothurn.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6 % gläge.
Religion
67,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 20,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 3,5 %, CVP 3,0 %, EVP 5,3 %, FDP 8,1 %. GLP 2,1 %, GP 3,4 %, SP 16,3 %, SVP 45,6 %, Suschtigi 12,7 %.
Ruswil
Ruusmu (amtlech Ruswil) esch e politischi Gmeind em Wahlchreis Sursee em Kanton Lozärn i de Schwiiz.
Bekannt esch Rusmu ou as gröschti Buuregmeind vo de Schwiiz. De Chelepatron vo de grosse Barockchele esch de Moretz. Rusmu hed 7 Schuele ond no meh Kapelle.
Geografi
Ruusmu liid im obere Teil vom Rottau. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Wiiler Merzenberg, Hunkelen, Ziswil, Holz, Grofenhusen, Buholz, Rüediswil, Sigigen ond Werthenstein-Unterdorf. Vo dr Gmeindsflechi send 72,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 20,9 % Waud, 6,2 % Sidligsflechi ond 0,2 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ruusmu send Budishouz, Mänznou, Mauters, Nottu, Nöiechöuch, Wärtischtei ond Wouhuuse.
Gschicht
Ruusmu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1233 aus Ruswil.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 7 % gläge.
Religion
83,5 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,6 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9%, CVP 34,7% , FDP 14,0% , GLP 3,7% , GP 3,7% , SP 6,7% , SVP 30,5% , Süschtigi 5,8%.
Dr Gmeindspräsident vo Ruusmu esch dr Leo Müller (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 6262 Iiwohner 95,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 0,7 % Italienisch ond 3 % anderi Sprache.