cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riley Reid
Jugendsjoohra
D’ Ashley Mathews ìsch ànna 1991 z’ Loxahatchee bii Palm Beach ìm Florida-n-uff d’ Walt kumma. Sa hàt a villfaltiger ethnischer Hìntergrund: müattersitts schtàmmt d’ Groossmüatter üss’m Irlànd, Diitschlànd un Nììderlànd, un dr Groossvàtter üss da Ìndiànervälker Cherokee un Chickasaw. Ìhra Groossmüatter vàttersitts schtàmmt üss Puerto Rico un dr Dominikànischa Repüblik. Ìn ìhra Jugendsjoohra hàt d’ Mathews zamma mìt ìhrer Fàmìlia ìn mehrera Schtädt vu Florida glabt: z’ Tampa, Carol City, Miami un Fort Lauderdale. Sa hàt ain Joohr làng Seelakunda àn dr Internàzionààla Üniwärsitäät vum Florida gschtudiart, fìr Lehrerin wara. S’ Schtudium hàt sa üss finànziällem Grund müassa unterbracha. Fìr ìhra Schulda z’ruckzàhla hàt sa ìn’ma Schüahlààda gschàfft, un àui a pààr Moneeta làng àls Àbblättertanzera. Doo hàt ìhr a Kolleega-n-ämpfoohla, Pornodàrschtällera z’ wara.
äärschta Schrìtta ìn dr Pornoìndüschtrii
Ìhra Pornokàrriar hàt d’ Mathews ànna 2010 mìt 19 Joohra-n-ààgfànga. Sa hàt z’äärscht unter ìhrem Geburtsnamma gschpììlt. Ìhra äärschta Porno-Szääna-n-ìsch ìm Nowamber 2010 biim Schtüdio College Rules ärschììna; därt hàt sa d’ Rolla vun’ra Schtudanta gschpììlt, wo àn’ra Orgia mìtmàcht. D’rnooh hàt sa unter’m Nàmma Paige Riley (odd’r àlternàtiiv Riley Paige) gschpììlt. Ànna 2011 ìsch sa àls Naawadàrschtällera ìn da Folga 8 un 9 vu dr Seria In the VIP vu Reality Kings z’ sah gsìì, wu sa kää Säx ghàà hàt. Schpeeter hàt sa a Vertrààg bii dr Modäll-Àgantüür Mark Spiegel Agency unterzaichent. Ànna 2011 hàt sa àui ìm Eddie Powell siim Film Lollipop Girls un ìm Porno Dan siim New Girl In Town gschpììlt, wo weeniger Ärfolg ghàà hann. Ànna 2012 hàt sa zamma mìt’m Tommy Pistol a Szääna ìm Film Brand New Faces 36: Natural Newbies Edition vu Vivid Enterainment dräijt — doo ìsch sa zem äärschta Mol uff dr Schàkätta vu’ma DVD gsìì. D’ Szääna hàt a güata Kritik bikumma un dr Film ìsch ànna 2013 mìt’ma AVN Award üsszaichent worra. Ànna 2012 hàt d’ Riley d’ Rolla vu dr Gina ìn’ra Szääna-n-ìm Eddie Powell siim Film Friend Zone dräijt, wo-n-eewafàlls güata Kritik bikumma hàt. Dr Film ìsch fìr zàhlriicha Priisa nominiart worra.
Ìm Film Ultimate Fuck Toy: Riley Reid vum Jules Jordan hàt d’ Reid d’ Hàuiptrolla ìn àlla fìmf Szääna gschpììlt. Dr Film hàt sehr güata Kritik bikumma, bsunderscht fìr d’ Dräijer-Szääna zamma mìt dr Lily Lane un em Jules Jordan. D’ lätschta Szääna zamma mìt’m Voodoo-n-ìsch ànna 2013 fìr dr AVN Award vu dr „Bäschta Säx-Szääna zwìscha’ma Büa un ema Maidla“ nominiart worra.
Ànna 2012 hàt d’ Reid a läsbischa Szääna zamma mìt dr Ashley Jane un dr Leilani Leeanne ìm Harry Sparks siim Film Revenge of the Petites gschpììlt; fìr dia Szääna-n-ìsch sa ànna 2012 fìr dr Urban X Awards vu dr „Bäschta Dräijer-Szääna“ nominiart worra, so wia fìr dr AVN Award vu dr „Bäschta Gruppsäx-Szääna zwìscha Fràuija“ ànna 2013. Ìm Àwrìl 2012 ìsch sa ìm Film Slut Puppies 6 z’ sah gsìì. Ìn dr Szääna mìt’m Steve Holmes hàt sa d’ Rolla vu’ma Maidla gschpììlt, wo d’haim a Diitschlehrer ämpfàngt. Ìhr Ufftrìtt ìm Film hàt positiiwa Kritik bikumma.
Ìm Jüüni 2012 ìsch d’ Riley Reid vu dr Zittschrìft Adult Video News unter da zeh bäschta näija Pornodàrschtällerinna glischtet worra.
Mandingo Massacre 6 un äärschta Üüsszaichnunga
Ìm Gonzo-Film Mandingo Massacre 6 vum Jules Jordan hàt d’ Riley Reid ànna 2012 ìhra äärschta gmìscht-ethnischa Säxszääna dräijt, zamma mìt’m àfroàmerikànischa Dàrschtäller Mandingo. D’ Szääna hàt güata Kritik bikumma un ìsch mìt’m AVN Award 2014 fìr d’ „Bäschta Säx-Szääna zwìscha’ma Büa un ema Maidla“-n-üsszaichent worra. Bii dr gliicha Priisverlaihung ìsch sa àui ìn dr Kàtegorii „Bäschta Säx-Szääna zwìscha zwai Maidla“ üsszaichent worra, dàsmol fìr ìhra Ufftrìtt zamma mìt dr Remy LaCroix ìm Film Girl Fever vu März 2013. D’ Szääna hàt relàtiiv güata Kritika bikumma ghàà. Ìn dr Kàtegorii „Bäschta Dräijer-Szääna: Maidla/Maidla/Büa“ ìsch eewafàlls d’ Reid üsszaichent worra, dàsmol fìr ìhra Szääna mìt dr Remy LaCroix un em Manuel Ferrara ìm Film Remy 2 vu März 2013. D’ Szääna hàt eewafàlls relàtiiv positiiwa Kritik bikumma. Dr gsàmta Film ìsch àui fìr àndra Priisa nominiart worra, àwwer hàt sìe nìt gwunna. Bii da AVN Awards 2014 ìsch züadam d’ Reid fìr sììwa àndra Priisa nominiart worra, unteràndrem ìn da Kàtegoria „Bäschta Grupp-Säxszääna zwìscha Fràuija“ (fìr The Seduction of Riley Reid), „Bäschta Grupp-Säxszääna“ (fìr Manuel Ferrara's Reverse Gangbang) so wia àls „Bäschta Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“. Àls Bäschta Wiibliga Dàrschtällera-n-ìsch sa àui bii da XRCO Awards nominiart worra. Bii da AVN Awards ìsch àui dr Film Anikka 1 mehrmols üsszaichent worra, wu d’ Reid zamma mìt dr Anikka Albrite un em Manuel Ferrara z’ sah ìsch — d’ Reid salbscht ìsch àwwer fìrs Wark nìt nominiart worra.
Bii da XBIZ Awards 2014 ìsch d’ Reid dräimol üsszaichent worra. Fìr ìhra Ufftrìtt ìm Film The Submission Of Emma Marx (2013) hàt sa dr Priis vu dr „Bäschta Naawadàrschtällera“ bikumma, un fìr ìhr Mìtmàcha-n-àm Film Grease XXX: A Parody ìsch sa àls „Bäschta Pàrodii-Dàrschtällera“ üsszaichent worra. Üsserdam ìsch sa àls „Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“ kreent worra. Naawadràà ìsch ìhra Wark The Seduction of Riley Reid àls „Bäschter Läsbischer Film vum Joohr“ üsszaichent worra.
Ànna 2015 hàt d’ Reid wìchtiga Priisanominiarunga bikumma, ìsch àwwer nìt üsszaichent worra. Bii da AVN Awards 2015 ìsch sa fìr ìhra Ufftrìtt ìm Film Sweet Petite ìn da Kàtegoria „Bäschta Säx-Szääna zwìscha’ma Büa un ema Maidla“ un „Bäschta Solo/Àbblätter-Ufffiahrung“ nominiart worra; d’rzüa ìsch sa fìr ìhr Schpììl ìn Cum Crossfire fìr d’ „Bäschta Orààl-Säxszääna“ nominiart worra — dr Film salbscht hàt a Nominiarung àls „Bäschta Orààl-Üssgààb“ bikumma. Mìt’m Ufftrìtt ìm Film Oil Overload 11 hàt sa ìhra zwaita AVN-Nominiarung ìn dr Kàtegorii „Bäschta Dräijer-Szääna: Maidla/Maidla/Büa“ ghàà. Üsserdam ìsch d’ Reid àls „Bäschta Wiibliga Dàrschtällera“, wia àui fìr dr Ààhanger-Priis vu dr „Wiibliga Liablìngs-Pornoschtar“, nominiart worra. Bii dr XBIZ-Priisverlaihung vum gliicha Joohr hàt d’ Reid viar Nominiarunga gsìchert, drunter zem zwaita Mol ìn dr Kàtegorii „Bäschta Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“. Mìt ìhrer Rolla ìm Film Lollipop (2013) ìsch sa zem zwaita Mol àls „Bäschta Naawadàrschtällera“ nominiart worra – ìnsgsàmt hàt dr Film sììwa Priisanominiarunga bikumma. Àui bii da XRCO Awards 2015 hàt d’ Reid ìhra zwaita Nominiarung àls „Bäschta Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“ bikumma.
Ànna 2013 d’ àmerikànischa Zittschrìft LA Weekly d’ Riley Reid ärwäähnt unter da „10 Pornoschtar, wo d’ nachschta Jenna Jameson känna wara“. Ànna 2014, 2015 un 2016 ìsch d’ Reid vum Farnsahsander CNBC unter da „bediitendschta Pornoschtar“ glischtet worra.
Regionalps
D Regionalps (RA), Eigubezeichnig RegionAlps, isch es Verchersunernähmu im Kanton Wallis, wo schine Gschäfftssitz z Martigny het. D im Jahr 2003 gigründut Tochtergschellschaft vo de Schwizerischu Bundesbahne (SBB) und vo de Transports de Martigny et Régions (TMR) sind am Afang mit Fahrzig vo de beidu Besitzerbahne gfahru. Schi betribunt der Regionalvercher vor allum im Rhonetal zwischum Oschtufer vom Genfersee und Brig.
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ànna 2015 ìsch dr Gonzo-Film Being Riley ärschììna; ’s ìsch ìn dr Reid ain vun ìhra wìchtigschta Wark. Ìm Film hàt sa mìt’m Mick Blue ìhra äärschta Ànal-Szääna un zamma mìt’m Erik Everhard un em James Deen ìhra äärschta Doppelpenetràzioons-Szääna dräijt. Dr Film hàt säcks wìchtiga Priisa bikumma, drunter fìmf AVN Awards. Baida Szääna sìnn ànna 2016 mìt AVN Awards ìn ìhra jewiiliga Kàtegoria-n-üüszaichent worra („Bäschta Ànal-Säxszääna“ un „Bäschta Doppelpenetràzioonsszääna“). Ìm Film ìsch àui a läsbischa Szääna zamma mìt dr Aidra Fox, wo-n-eewafàlls bii da AVN Awards üüsszaichent worra-n-ìsch.
Regionalps
Unernähmu
D Regionalps SA isch im Jahr 2003 vo de Schwizerischu Bundesbahne (SBB) und der Transports de Martigny et Régions (TMR) als gmeinsams Tochterunernähmu fer der Personuvercher im Wallis gigründut wordu. Als dritte Aktionär isch 2009 der Kanton Wallis ins Unernähmu igstigu; siter haltunt d SBB 70 %, d TMR 18 %, und der Kanton Wallis 12 % vom Aktiekapital.
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ìm Septamber 2015 ìsch d’ Reid ìn a gmìscht-ethnischa Szääna-n-ìm Film Interracial Ambush zamma mìt’m Jon Jon un em Moe Johnson z’ sah gsìì. D’ Szääna ìsch vu da Kritiker globt worra; d’rzüa ìsch sa bii da AVN Awards 2016 àls „Bäschta Dräijer-Szääna zwìscha zwai Büa un ema Maidla“ nominiart worra. Ìm Nowamber 2015 ìsch dr Film Hot Chicks Big Fangs 2 bii Digital Playground ärschììna, wu d’ Reid a Orgia-Szääna zamma mìt fìmf àndra Dàrschtällerinna gschpììlt hàt. D’ Szääna hàt gmìschta Kritik bikumma, àwwer dr Film hàt mehrera Nominiarunga fìr verschììdana Priisa bikumma. Ìm Film Saving Humanity (2015) hàt d’ Reid àn zwai Szääna mìtgmàcht. Bii da XBIZ Awards 2016 ìsch ìhra Szääna mìt’m Anthony Rosano àls „Bäschta Szääna ìn’ma Schpììlfilm“ nominiart worra, un ìhra Gruppsäx-Szääna àls „Bäschta Szääna ìn’ma Gonzo-Film“. Witterscht hàt d’ Reid bii da XRCO Awards 2016 ìhra drìtta Nominiarunga àls „Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“ ghàà.
Regionalps
Liniunetz
Z Netz vo de betribenu Linie setzt schich üsra langu Heuptstrecki und zwei churze Näbustreckine zämmu:
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ìm Septamber 2017 hàt d’ Reid ìm Film The Submission of Emma Marx: Evolved d’ Rolla vu dr Nadia ìwwernumma. Doo ìsch sa zamma mìt’m Van Wylde ìn’ra Szääna z’ sah. D’ Szääna hàt bii da XBIZ Awards 2018 a Nominiarung ìn dr Kàtegorii „Bäschta Säx-Szääna ìn’ma Schpììlfilm“ bikumma; üsserdam ìsch d’ Reid fìr ìhra Rolla ìm Film nochamol àls „Bäschta Wiibliga Naawadàrschtällera“ nominiart worra — ìhra Laischtung hàt sehr güata Kritik ghàà.
Ärenzdallgemeng
Ärenzdallgemeng (dt. Ernztalgemeinde, frz. Commune de la vallée de l'Ernz) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ìm Oktoower 2017 ìsch d’ Reid àls „Vixen Angel“ vum Moneet vu dr Erootik-Websitta Vixen ärnännt worra.
Ärenzdallgemeng
Ortsdail
Zue dr Ärenzdallgemeng ghere d Ortschafte Eppelduerf (Eppeldorf), Folkendeng (Folkendingen/Folkendange), Iermsdref (Ermsdorf), Keiwelbaach (Keiwelbach ), Kitzebur, Marxbierg, Miedernach, Ousterbur (Osterbour), Pletschette, Steën (Stegen) un Suewelbur (Savelborn).
Riley Reid
2018–2019: wittera Filma un I Am Riley
Ànna 2018 ìsch d’ Reid ìn wittera Filma-n-ufftratta. Fìr ìhra Mìtmàcha-n-àm Film Cursed XXX ìsch sa bii da XBIZ Awards 2019 àls „Bäschta Dàrschtällera ìn’ma Schpììlfilm“ nominiart worra — dr Film salbscht hàt zàhlriicha wittera Nominiarunga ghàà. Ìhra Szääna zamma mìt dr Angela White un em Tommy Gunn ìm Film New Year's Lay ìsch bii da XBIZ Awards àls „Bäschta Säx-Szääna ìn wirtüäller Reàlitäät“ nominiart worra. Üsserdam ìsch sa bii da AVN Awards so wia bii da XBIZ Awards nochamol àls „Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“ nominiart worra — dia Priisa hàt sa nìt gwunna. Sa hàt jedoch bii da AVN Awards dr Ààhanger-Priis vum „Schtar uff da Soziààla Nätzwark“ bikumma.
Ärenzdallgemeng
Verwaltig
Iermsdrëf ghert zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Iermsdrëf isch dr André Kirschten. Scheffe sin dr Bob Bintz, dr Jean-Pierre Schmit un dr Jeff Feller. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Regionalps
Rollmaterial
Inzwischu kehrt Regionalps 16 driteiligi NPZ Domino (Trieb- und Steuerwagen ex SBB) und 4 RABe 525 (ex TMR).
Der Domino RA14 treit situm 23. Juli 2022 en Vollwerbig fer de Walliser Fernseh-Sender Kanal 9.
Riley Reid
bii ReidMyLips.com un Onlyfans
Ums Joohr 2015 hàt d’ Riley Reid ìhra Pornowebsitta ReidMyLips.com grìnda, wu sa ìhra aigena Ainzelszääna veräffentligt. Uff dr Websitta sìnn hàuiptsachlig Solo- un läsbischa Szääna z’ fìnda. Ànna 2019 ìsch därt d’ Szääna Human ärschììna, wu d’ Reid zamma mìt dr transsäxüälla Dàrschtällera Natalie Mars gschpììlt hàt; ’s ìsch ìhra äärschta Trans-Szääna gsìì. Ànna 2020 ìsch dia Szääna fìr dr AVN Award vu dr „Bäschta Transsäxüälla Ains-zu-Ains Säx-Szääna“ nominiart worra. Ànna 2019 un 2020 ìsch uff ReidMyLips.com d’ Pornoseria Sluts in Stockings ärschììna mìt fìmf Folga. Zwai drvu sìnn fìr d’ AVN Awards nominiart worra: z’äärscht d’ zwaita Folga ànna 2020 fìr d’ „Bäschta Dräijer-Szääna zwìscha zwai Maidla un ema Büa“, un drnooh d’ drìtta Folga fìr d’ „Bäschta Säx-Szääna zwìscha’ma Büa un ema Maidla“ ànna 2021. Àui ìhra Ufftrìtta ìn da Szääna Birthday Wish (2017), Killer Blowjobs (2017), New Year’s Kiss (2017), Love Spell (2018), Space Sluts (2018), Roller Girls (2019), Girl’s Day (2019) un Lethal Lust 2 (2020) sìnn fìr a AVN Award nominiart worra. Ànna 2020 hàt d’ Reid ìhra Websitta loo umschtàlta un hàt a Warbungkàmània-n-iigfiahrt. Ärschtällt worra-n-ìsch d’ Websitta dur d’ kàlifornischa Gsällschàft Elevated X.
Sitter dr Äffnung vum Soziààla Nätzwark OnlyFans àm And vum Joohr 2010 hàt d’ Reid noh z’ noh a waasentliger Tail vun ìhra-n-Àktiwitääta därt verlààgert. Ànna 2021 ìsch sa aina vu da Inhàltärschtällera gsìì, wo maischt Gald verdiant hàt. Ìm Àuigscht 2021 hàt ìhra OnlyFans-Konto mehr àss 1.5 Millioona-n-Àbonnanta ghàà, un jeeder Àbonnant hàt d’rfìr moneetlig 25 US-Dollar müassa bezàhla.
Ärenzdallgemeng
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu dr Ärenzdallgemeng ghert zum Moselfränkisch.
Riley Reid
bii ReidMyLips.com un Onlyfans
Ànna 2021 hàt d’ Reid ìhra aigena Berootungsunternamma grìnda, wo ìn da Erotikmodälla mìt ìhra Schtràtegii uff da soziààla Nätzwark — bsunderscht uff OnlyFans — hìlft.
ìhra Prìwààtlaawa
Ìm Àwrìl 2021 hàt sìch d’ Riley Reid mìt’m litauischa Parkour-Ränner Pasha Petkuns verlobt. Ìm Jüüni 2021 hàt sa ’na ghiiroota. S’ Pààr labt ìm Viartel Linda Vista z’ Pasadena grààd neerdlig vu Los Angeles, ìn’ra modärna Villa, wo d’ Reid fìr 4,8 Millioona Dollar kàuift hàt. Vorhar hàt d’ Reid ìm San Gabriel Valley bii Los Angeles glabt.
Wahrem greeschta Tail vun ìhrer Pornokàrriar ìsch d’ Reid leedig gsìì. Sa hàt mehrmols ìwwer ìhra Schwiarigkaita grädd, sii Laawa-n-àls Säxàrwaitera mìt dr Meegligkait z’ verbìnda, làngfrìschtiga Liawesbeziihunga z’ bàuia. Sa hàt àui zittawiis gschpànnta Beziihunga zu ìhra Äältra un Gschwìschter ghàà, wial sa ìhra Berüafswàhl un ìhra-n-Ààsìchta nìt ààgnumma hann. Sa bedüürt, àss vììla Litt sìe àls Mänsch un ìhr Rollaschpììl vor àn dr Kàmerà nìt unterschaida. Wagadam maint sa, àss a Fràui a schtàrka Salbschtwartgfüühl soll hàà, fìr ìn dr Pornoìndüschtrii schàffa. Ànna 2016 hàt sa a Videoblog uff YouTube gäffnet, wo-n-ìm Jüüli 2022 mehr àss 300.000 Àbonnannta ghàà hàt. D’ Reid salbscht lüagt Pornogràfii ìn Zaichentrickform.
D’ Riley Reid ìsch gottloos. Wia vììla àmerikànischa Pornodàrschtäller*na ràuicht sa Marihuana — sitter 2018 ìsch’s legààl ìm Kàlifornia. Sa hàt behàuipta, àss dàs ìhr ghulfa hàt, ìhra Enärgii liichter z’ kontrolliara. Uff ìhra Rucka-n-ìsch a Hüütmoolaräi mìt da kineesischa Schrìftzaicha fìr dr Sàtz „Wänn s’ Laawa dir Zitroona gìtt, màch Limonààda drüss“. Dàs versìnnbildligt ìhra Mainung, àss maa-n-àui Schwiarigkaita ìn äbbis Positiiv kààt umwàndla. Dr Täkscht ìsch a Zitààt üss ìm Dale Carnegie siim Büach How to Stop Worrying and Start Living. D’ Reid hàt gsajt, àss sa kää Scheenhaitsoperàzioon ghàà hàt, un nìa aina wìrd hàà. Ìn ìhra Àuiga-n-ìsch Pärseenligkait wìchtiger àls üüssera-n-Ärschiinungsbìld.
Àn dr àmerikànischa Presidàntschàftswàhl vu 2020 hàt d’ Reid dr Joe Biden geega dr Donald Trump unterschtìtzt.
Filmkritika
<references responsive group=K />
Füassnoota
<references group=N/>
Die Insel ohne Ufer
Die Insel ohne Ufer isch e Schwizer Dokumentarfilm us em Johr 2018.
Inhalt
En alte Maa verzellt, wie er während em Chrieg uf Frachter sini erschte Seereise gmacht het. Glichzitig schtigt in Vietnam en junge Offizier a Bord vom ene ganz neue Schwizer Schiff. In ere Reihe vo Begägnige zeigt de Dokumentarfilm d Schwizer Hochseeflotte und Läbesmittelresärve. Es wird au zeigt, dass d Schwiz plant het, im Chriegsfall Monaco z annektiere, um ane Mittelmeerhafe z cho.
Odern
Odere (frz. Oderen, dt. Odern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Wickersheim-Wilshausen
Wickersche-Wiltzhüse (frz. Wickersheim-Wilshausen, dt. Wickersheim-Wilshausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Odern
Gschìcht
Odere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1253 àls Ader.
Wickersheim-Wilshausen
Gschìcht
Wickersche-Wiltzhüse isch àm 1. Janner 1973 entstànde durich d Füsion vun dr Gmeine Wickersche und Wiltzhüse.
Odern
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Wickersheim-Wilshausen
Gschìcht
Wickersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 788 àls Wigfridasheim, Wiltzhüse ànne 1077 àls Willingishusen.
Odern
Verwàltung
vun Odere ìsch. Odere ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Odere ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wickersheim-Wilshausen
Verwàltung
vun Wickersche-Wiltzhüse ìsch. Wickersche-Wiltzhüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Confessio Augustana
Mit dr Confessio Augustana (CA), au Augsburger Bekenntnis (A.B.) oder Augsburger Konfession, häi die lutherische Riichsständ iire Glaube definiert und sä am 25. Juni 1530 uf em Riichsdaag z Augsburg vor em Kaiser Karl V. öffentlig gmacht. Uf dere Grundlaag si die interkonfessionelle Religionsgsprööch abghalte worde, isch dr Schmalkaldisch Bund abgschlosse worde und isch dr Augsburger Religionsfriide verkündet worde. No hüte ghöört si zu de verbindlige Bekenntnisschrifte vo de lutherische Chille, in dr Fassig vo dr Confessio Augustana Variata us em Joor 1540 au vo de reformierte Chille.
Wickersheim-Wilshausen
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wickersche-Wiltzhüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Confessio Augustana
Hauptpünkt
Es git en äinzigs göttligs Wääse, wo us drei Persone bestoot. Alli Mensche, wo gege die Entschäidig vom Konzil vo Nicäa verstoosse si verdammt. Doodrzue ghööre Manichäer, Valentianer, Arianer und Eunomianer, aber au d Juude und d Muslim, wo d Dreifaltikäit ableene. Jeede Mensch chunnt in Erbsünd uf d Wält, das häisst ooni dr woor Glaube, und müesse dorum dauft und im Häilige Gäist widergeboore wärde. Dr Jesus Christus isch dr Soon vo Gott und mit em wääsensgliich. Er isch as Mensch uf d Wält choo und am Chrüz gstorbe, zum d Sünde vo de Mensche uf sich nee. Noch dr Uferstehig vo de Doote duet er über alli Mensche richde. Em Mensch wärde sini Sünde nume ufgrund vo sim Glaube vergee, mä cha sä nid dur gueti Wärk verdiene. Es git äi häiligi christligi Chille, wo us de Häilige und Glöibige bestoot. Bim Oobemool si dr woor Liib und s woore Bluet vom Christus gegewärtig. Dr Mensch het kä absolut freije Wille, und er cha nid dur si Wille grächt wärde, sondern nume dur dr Häilig Gäist.
Storkensohn
Storksoh (frz. Storckensohn, dt. Storkensohn) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Badische Christlich-Soziale Volkspartei
Di Badisch Chrischtli-Sozial Volksbartei (dt. Badische Christlich-Soziale Volkspartei, BCSV) isch e Vorlaiferbartei vu dr CDU z Sidbade gsii.
Storkensohn
Gschìcht
Storksoh ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1216 àls Storkisowe.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Sankt Amarin
Sàntàmàrì (frz. Saint-Amarin, dt. Sankt Amarin) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Storkensohn
Verwàltung
vun Storksoh ìsch. Storksoh ghert zem Kommünàlverbànd.
Badische Christlich-Soziale Volkspartei
Gschicht
Drotz dr Bildig vum Bundesland Bade-Wirttebärg anne 1952 het s dr Landesverband Sidbade vu dr CDU no bis 1971 gee, voreb er im Landesverband vu dr CDU Bade-Wirttebärg ufgangen isch. Erscht in sällem Johr isch e ainhaitlige bade-wirttebärgische Landesverband grindet wore. Dr erscht Vorsitzer isch dr bishärig Schef vu dr sidbadische CDU, dr Minischterbresidänt Hans Filbinger wore, wu 1966 Noofolger vum Dichtel as Vorsitzer woren isch.
Sankt Amarin
Gschìcht
Sàntàmàrì ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 7. Jh. àls Doroangus (1135 de sancto Amarino).
Storkensohn
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Storksoh ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Sankt Amarin
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sàntàmàrì ìsch. Sàntàmàrì ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sàntàmàrì ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Waltenheim an der Zorn
Wàltne, oder àui Wàltene (frz. Waltenheim-sur-Zorn, dt. Waltenheim), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wàltne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 889 àls Waltikhove.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wàltne ìsch. Wàltene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàltne ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schwindratzheim
Schwìngelse (frz. Schwindratzheim, dt. Schwindratzheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Schwìngelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 737 àls Suinderaldowilla.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Schwìngelse ìsch. Schwìngelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Schwìngelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Babeli Giezendanner
D Anna Barbara Aemisegger-Giezendanner (* 29. Mai 1831 im Bendel, Chappel; † 18. Oktober 1905 z Hemberg SG) isch e Schwiizer Moleri ond Vertretteri vo de Appezöller ond Toggenborger Puuremolerei gsi. Im Volksmund isch si «s’Giezedanners Babeli» gsi und isch drom mit erere Molerei onder em Name Babeli Giezendanner bekannt wore.
Läbe
S Babeli Aemisegger-Giezendanner isch 1831 im Toggeborg als dritts vo nüün Chind vom Lehrer und Landwirt Joseph Giezendanner ond vo de Anna, geboreni Brunner us Wattwil gebore wore. 1861 het si z Chappel de Schuehmachermeister Ueli Aemisegger ghürote. D Famili het viermol eren Wohnsitz gwechslet. 1873 isch eren Maa bimene Unfall gstorbe. Als Witwe mit drüü Chind het si vo säbere Ziit aa dr Underhalt für d Famili mit de Handweberei ond em Zeichne ond Mole möse verdiene. 1876 het si iri Liegeschaft z Ebnet verchauft und het iren 13-jööhrige Sohn Johannes zruggloh. Si isch mit erne beide Söhn Ulrich ond Jakob of Wanderschaft ggange. Wered 25 Johr isch si zu vilne Hushaltige vo de hütige Gmänd Ebnet-Chappel ggange. Im Herbst 1901 isch si zu irem Brüeder Abraham Giezendanner-Künzler, wo z Rhynegg d Wirtschaft zur Toggeborg gfüehrt het, zoge. Noch drüü Johr isch si is Hemberger Armehuus Im Bächli gwechslet ond het döt bis zu irem Tod mit 74 Johr gläbt.
Werch
S Babeli Giezendanner het s Zeichne vo erem Vatter glehrt. Si het gueti Kenntnis vom perspektivische Zeichne gha, wo ires Werch kennzeichnet. Wyters het si z Liestig emol bim Lithograph Johan Georg Schmied gschaffet. Stilistischi Bezüchige zum Werch vom Schwiizer Puuremoler Johannes Müller us Stèè sind nochhwisbar. Er dörfti eis vo erne Vorbilder gsèè si.
S Schaffe vo de Künstleri isch vielfältig ond umfangriich, s Inventar umfasst rond 100 Werch. Dezue ghööred d Darstellig vo Hüüser ond Dörfer, Alpufzüüg ond Vehschaue. Si het menge Melchchübel ond Erinnerigsbletter für Geburt, Taufi, Hochsig ond Tod bemolt. Für Gedenkalbene het si noch Uftrag Bilder gmolet ond Sinnsprüchli dichtet. D Bemolig vo Regeschirm ond Zifferbletter vo Uhre isch zwar im Volksmund öberliferet, aber nöd nochwisbar.
De Toggeborger Hämetforscher Otmar Widmer het zuefällig zwei Werch vo ere entdeckt. Drofabe het er mit alte Puurelüt gredt, wo s Babeli no kennt hend. Das het em gholfe, d Läbesgschicht vonere z rekonstruiere, woner im Johr 1937 veröffentlicht het. Hüt hanget vili vo erne Gmäld ond Zeichnige im Toggeborger Museum z Liestig ond im Museum Ackerhus z Ebnet-Chappel.
Heinrich Steinlin
Dr Ridder Heinrich Steinlin isch dr erst Bürgermäister vo Baasel gsi.
Lääbe und Amt
Dr Steinlin isch vo Murbe khoo und het z Blotze Bsitz gha. Er het s gliiche Wabbe wie d Riich gfüert. Er isch e Ministerial gsi und het e baar Joorzäänt z Baasel gläbt, bevor er im Joor 1253 under em Bischof Berthold vo Pfirt as dr ersti Bürgermäister vo dr Stadt erwäänt wird. Öb er wie d die spöötere Bürgermäister vom ene Waalkollegium gweelt worde isch, wäiss mä nid.
Dr Bürgermäister het sich in dr Macht mit eme Vogt däilt, wo bis zur Iifüerig vom Amt vom Bürgermäister dr äinzig Representant vo dr Stadt und Vorsitzend vo de consules gsi isch. Dr Vogt isch sit em Aafang vom 13. Joorhundert us dr Baasler Ridderschaft khoo, wo alli Wasalle vom Baasler Fürstbischof gsi si. Bis in d 1260er Joor het sich e Gwaltedrennig uusebildet: In Grichtsurkunde kunnt vilmol nume dr Vogt vor, wääred in administrative Aagläägehäite dr Bürgermäister s Sääge gha het, bis schliesslig im Vogt sini Vollmachte uf d Grichtsbarkäit beschränggt gsi si.
Wasserspeicher
Stauseè
Stauseè sin künschtlich aaglaiti Stillgwässer, wo für s Spychèrè vo Wasser bruucht wörd.
Dǜèfbhälter
Dè Wasserschpygel vom Reservoir lyt dǜèfer, wiè s èm Vosorgungsdrugg entschpricht. Für d Vosorgung muè einèwäg s Wasser us èm Bhälter hoch bumpt wörrè. Dǜèfbhälter sin dōhèr Suugbhälter für Bumpwärchaalaagè un diènèd èm Uusglych zwǜschè Quällèzuèlauf odder Brunnèvorförderung un dè Wasserschpysung i s Vosorgungsnetz. Bi Druggbhälterbumpwärch hèn si dèzuè Deiluffgaabè vo dè Hochbhälter, wiè Uusglych vo Vobruuchsschwankungè odder Spycherung vo Löschwasser z übbernää.
Löschwasserschpycher
Zimli hüüfig un bi chlynèrè Landgmeindè fascht immer notwèndig isch d Spycherung vo Löschwasser in bsundèrè Löschwasserschpycher für d Füèrweer, z. B. wenn kei zentrali Wasservosorgung vorhandè isch odder dè Wasservorrõt im Hochbhälter für Großbränd nit uusreicht. Well keini bsundèrè hǜgiènischè un technischè Aaforderungè a s Wasser gschtellt wörrèd, cha für s Ufffüllè au Obberflächèwasser bruucht wörrè. Im allgemeinè wörrèd vorhandeni Wyèr mit Yrichtungè für s Löschwasser vosää odder künschtlichi Löschwasserberych aaglait. In vodichtètè innerörtlichè Baugebièt sin dègegè unterirdischi Löschwasserreservoir sinnvoller.
Hochbehälter
Am hüüfigschtè un bi dè meischtè zentralè Wasservosorgungsaalaagè vorhandè isch d Wasserschpycherung in Hochbhälter. Es sin d Wasserschpycher bzw. Wasserbhälter, wo dè Wasserschpygel höcher wiè s Vosorgungsgebièt lyt un sèllèwäg s Wasser mit nadürlichem Gefälle i s Vosorgungsnetz abbèlaufè duèt. Si diènèd zum Uusglych vo Vobruuchsschwankungè, im glychmäßigè Yhaltè vom Drugg im Vosorgungsnetz, dè Notvosorgung un dè Spycherung vom Wasservorrõt für Löschzwèck, bi Pipelines un Gruppè-Wasservosorgungsaalagè als Unterbrèchbhälter un Zonèbhälter.
Wörd dè Hochbhälter in entschprèchender Höchi aagordnèt, isch dõdemit dè Vosorgungsdrugg gää. Eventuèll chönnèd Hochbhälter uff unterschydlichè Höchè aagordnèt wörrè, um voschidèni Druggschtufè z bediènè (buggliges Gläuf). Bhälter diènèd allerdings nit nu zum Uffbau vom Wasserdrugg, sondern ggf. gnauso dè Druggreduzyrung, vor allem in Vosorgungsnetz mit großèm Höèunterschyd wörrèd sognannti Durchflussbehälter ygsetzt, well suscht dè Drugg am dǜèfschtè Pungt vom Vosorgungsnetzes z groß wörrè würd.
Èrdhochbhälter
Dè Wasserschpycher wörd an èm höèmäßig un örtlich günschtigè Blatz zum übberwygendè Teil unterirdisch ybaut un mit Èrdrych übberdeggt. Sèlli Form vom Hochbhälter wörd hüüfig favorisyrt, well si am wǜrtschaftlichschtè un bedrybssicherschtè isch. thumb|Hochbhälter ond Wasserturm näbenand
Schwappwasserbhälter
In Hallebäder git s Schwappwasserbhälter, au Rohwasserschpycher dauft. Dè Nammè Schwappwasserbhälter isch zschtand chò, well z. B. in Schwimmbeggè s Wasser übber è Übberlaufrǜnni schwappt, bevor s im eigèntlichè Bhälter aachunnt. Dè Schwappwasserbhälter isch also èn Ruum, wo sich s Wasser aasammlè duèt un widder entnõ wörrè cha.
S Nutzvolumé vom Rohwasserschpycher setzt sich uss voschiddènè Aadeil zämmè, ìm Vodrängungsvolumè vo dè Badegäscht, èm Schwappwasservolumè durch d Wällé, wo durch d Badegäscht gmacht wörrèd, bi-nèm Huufè ältèrè Aalaagè au no us èm Spüèlwasservolumè, wo für d Filterschpüèlung vorghaaltè wörd. Gnaui Formlè für d Berèchnung vo dè einzelnè Volumina stôn im Deil 1 vo dè DIN 19643.
S-Bahn Bern
Mit circa nün Millione Zugkilometer jährlich isch d S-Bahn Bärn d zweitgröchsti S-Bahn vo der Schwiz. Ds Streckenetz isch ca. deckigsglich mit der Metropolregion Bern.
Vorloufer
Scho am 31. Mai 1964 füehrt d RBS-Vorgängergsellschaft Vereinigte Bern–Worb-Bahnen (VBW) uf der Bahnstrecke Worb Dorf–Worblaufen der schwizwit erscht Taktfahrplan ii. Der isch zum 26. Mai 1974 schliesslich ou uf de Strecke Zollikofen–Bern und Solothurn–Worblaufen usdehnt worde, wo uner der Bezeichnig Plan 74 der erscht integrale Taktfahrplan (ITF) vom Land entstande isch. Gleichzeitig isch ou feschti Liniebezeichnig und Kennfarb igfüehrt worde, wobi letzteres tilwis bis hüt gältet. Es verchere folgendi vier Linie, wobi churzgfüehrti Kürs zuesätzlich miteme rot gstrichebe Liniesignal kennzeichnet gsi sind:
Linie u Rollmaterial
D S-Bahn Bärn bsteit us 13 Linie. Uf gwisse Abschnitt ergänze sich mehreri Linie zume Viertel- oder Halbstundetakt. Mit Ussnahm vo der S31, wo nur vo Mäntig bis Fritig und nur bis 21.00 Uhr fahrt, verchere alli Linie mindestens stündlich. Zuesätzlich verchere uf bestimmte Teilabschnitt Verstärcher ohni Linienummer, wo teilwis ned alli Zwüschehalt bediene.
Partner
D S-Bahn Bärn wird im Uftrag vom Kanton Bärn, sine Nachbarskantön und vom Bund gmeinsam betribe vo de Bahngsellschafte
Zum Fahrplanwächsu am 12. Dezember 2004 hei sich d Schwizerische Bundesbahne (SBB) usem S-Bahn-Betrib ds Bärn zrügzoge, hei aber darfer de Färnvercher vo der BLS vollständig überno. Abem Fahrplanwächsu 2011 isch d SBB aber mit ihre RegioExpress-Züg vo/uf Bärn verchert, wobi d Linie vorher als InterRegio gfüehrt worde si. D Linie wärde hüt wider als InterRegios vo der BLS gfüehrt. Im Dezember 2020 het d BLS de Uftrag (Konzession) für witeri zäh Jahr, bis zum 14. Dezember 2030, becho.
Neutral
neutral bzw. Neutralität (lat. ne-utrum wörtlig ‚ keins vo beide‘, im Sinn vo unbarteiisch, gschlächtslos, unglade, usgwooge‘) bezeichnet:
Zürich E-Prix
Dr Züri E-Prix isch es Autorönne, wo z Züri duregfüert worden isch.
Lützelhardt
D'Burg Lützelhardt (au Lützelhard) isch e Ruine vunere mittelalterliche Burg im Oschde vun Seelbach im Ortenaukreis. Sie isch e Felseburg und lejt uf 460 Meter. Dr Name geht uf's Althochditsche lucilinhart (kleiner Wald) zruck, was im ditsche Sprochraum oft vorkummt.
Zürich E-Prix
Es isch es Rönne uf ere Rundstrecki mit Elektroauto im Programm vo dr FIA-Formel-E-Meisterschaft. Es isch organisiert worde vo dr Firma Swiss E-Prix Operations AG. Der Verein E-Mobil Züri het d Fääde zoge, zum dä Aalass i d Schwiiz z hole. D Stadt Züri het das Rönne für 2018 und 2019 erlaupt. Wage Widerstand bi de Bevölkerig im Quartier, isch s Rönne im 2019 nüme erlaupt worde und es Ersatzrönne isch i säbem Johr z Bärn düregfüert worde.
Lützelhardt
Beschribung
Die drei Deil vun dr Burg leje uf drei unterschiedlich große, bis zu 10 Meter hohe Felse und sin urschpringlich wahrschins mitere Palisade verbunde gsin. Die ufgehende Mure gehn greschdedeils uf Usgrabunge un Rekonschtruktione vun 1926 bis 1929 zruck. Bsonders idrucksvoll sin d'Reschd vum Haupthus mit romanische Palasfenschtre uneme Dracherelief. Im Haupthus isch e mittelalterlichi Zischtern. E Hufe Funde were im Museum der Stadt Lohr ufbewahrt.
Zürich E-Prix
Am 10. Juni 2018 isch s Rönne s erschte Mol über d Büüni ggange. Me het drfür im Zürcher Kwartier Ängi im Chreis 2 e Rännstrecki abgspeert. Bi däm Wettkampf het dr Brasilianer Lucas di Grassi vom Audi-Team gwunne. Zwei Schwiizer sind am Start gsi: dr Sébastien Buemi vo Renault e.dams isch uf e föift Platz cho und dr Edoardo Mortara vom Venturi Formula E Team isch usgschide. Dr Tüütsch Nick Heidfeld, wo z Schtääfe wohnt, isch hinder em Buemi Sächste worde.
Lützelhardt
Geschichte
Urschpringlich het die Burg wahrschins d'Paßschtroß ins Kinzigdal gsichert. D'südlich Ortenau isch ab em 11. Johrhundert immer meh in dr Ifluß vun dr Zähringer kumme. Die sin wahrschins au verantwortlich fir dr Bau vun dr Burg im friehje 12. Johrhundert. Desdrum isch si wahrschins au vuneme Zähringer Minischterialegschlecht bewirtschaftet wore. S'isch awr faschd nix uffgschriebe wore. Ineme Strit zwische dr Staufer und Stroßburger Bischof isch d'Burg ums Johr 1235 von dr geroldsecker verbrennt wore, weil die uf dr Sit vum Bischof gsin sin. Dodenoch hän d'Geroldsecker d'Sicherung vun dr Paßschtroß iwernumme.
Sage
Vun dere Burg gits e Sage vum Grüselhorn; dert soll einer vun Geroldseck uf Lützelhardt enntführt wore sin, weil er awr e Hornruef ghert het, wu er kännt het, isch em ufgange, daß er uf Lützelhardt isch un het sich befreie kenne. Dodenoch wär d'Lützelhardt dann verbrennt wore.
Martin Koepp
Dr Martin Koepp (* 1929; † 2016) isch e Schwiizer Architekt und Heimatschützer gsi.
Läbe
Dr Koepp isch z Berlin ufgwachse, het dört s Gymnasium „Zum Grauen Kloster“ bsuecht und sich nochär an der Technische Hochschuel (hüt TU Berlin) als Architekt usbilde loo. Dank der Vermittlig vomene Kolleg isch er in de 1950er Johr nach Basel cho. Dört het er sich für d Erhaltig vo der Altstadt igsetzt, wo in de Johr vo der Hochkonjunktur rasant dezimiert worde isch. Nach ere sächsjöhrige Tätigkeit bim Basler Baudepartement het är sich als Architekt sälbschtändig gmacht. Sini Spezialität sind Umbaute, Restaurierige und Berotige gsi.
In de 1970er Johr isch er Mitglied vo der SP-Sachgruppe “Wohnliche Stadt“ gsi, wo die vor allem dur e Verkehr unwirtlech wordeni Schtadt Basel wider wohnlech het welle mache.
1984 isch der Koepp in d Grossratskommission für Dänkmolsubventione gwählt worde; bis 2001 isch är Mitglid vo dere Kommission gsi. Er isch au no Mitglid vom Bürgerrat gsi. Johrelang het er dr Invalideverband beroten und au diversi Wohngnosseschafte. Är isch Mitglid im Stiftigsrat vom Alters- und Pflägheim „Holbeinhof“ gsi.
Dr Koepp isch vom johrzähntelang Mitglid vom Basler Heimatschutz-Vorstand gsi und eini vo sine Hauptschdtütze. Im Zwanzigschte Johrhundert het dr Koepp zu de engagierte Mitkämpfer bi de diverse Volksabstimmige in Sache Basler Altstadterhaltig ghört. In de 1980er Johr het er d Ufgab gha, d Bauisproche für e Heimatschutz z schribe. Usserdäm isch er Mitglid vo der Bauteprämierigskommission gsi.
Wilwisheim
Wìlse (frz. Wilwisheim, dt. Wilwisheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wìlse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1074.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wìlse ìsch. Wìlse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìlse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Oyapock
Dr Oyapock odd’r Oiapoque ìsch a Fluss ìn Südàmerikà.
Ar hàt siina Kwalla neerdlig vu dr Hoocheewana Serra Uassipein ìm bràsiliànischa Bundesschtààt Amapá. Ar bìldet uff 403,4 Kilomeeter d’ Granz zwìschem Frànzeesch-Guayana un Bràsilia, bis’r ìn dr Àtlàntik mìndet.
BAZ
Baz stoht für Baz isch dr Familiename vo de folgende Persone:
Oyapock
D’ Granz wìrd dur d’ Polizäi un d’ Främdalegioon üss Kourou bewàcht. Zollamter gìtt’s z’ Saint-Georges-de-l’Oyapock un z’ Camopi.
BAZ
D Abchürzig baz stoht für:
D Abchürzig BaZ stoht für:
Kanton Faulquemont
Dr Kànton Faulquemont ìsch e Kànton ìm Arrondissement Boulay-Moselle ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere sitt em 1. Janner 2015 61 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Faulquemont (Falkenberg).
Basler Rheinschwimmen
S Baasler Rhiischwümme isch en öffentligi Sportveraastaltig in dr Stadt Baasel. D Däilnäämer schwümme (oder lön sich lo driibe) öbbe fufzää Minute lang dr Rhii aabe vo dr Münsterfääri am Chläibaasler Rhiiufer bis zum undere Rhiiwääg. Si wärde drbii vo Böötli und Rettigsschwümmer begläitet. D Streggi isch öbbe 1,8 Kilometer lang.
S Baasler Rhiischwümme findet sit 1980 jedes Joor am erste Zistig noch de Baasler Schuelferie statt, oder wenn das nid goot, e Wuche spööter. Es wird vo dr Schwizerische Lääbensrettig-Gsellschaft (SLRG) Sekzioon Baasel organisiert. S Schwümme foot am säggsi z Oobe am Kläibaasler Rhiiufer bi dr Münsterfääri aa. Wääred em Schwümme isch dr Rhii für e Schiffsverkeer gsperrt. Es mache vo meerer hundert bis meerere Duusig Schwümmer mit. Im Joor 2000, wo dr Summer bsundrigs häiss gsi isch, si s öbbe fümfduusig gsi. 2007 het mä zum erste Mol s Rhiischwümme wäge Hoochwasser müesse absääge.
Usser däm offizielle Rhiischwümme organisiert s Sportamt Baasel zwischen em 6. Juli und em Ändi vom August jeede Zistig e begläitets Rhiischwümme vo dr Solitüüd bim Tinguely-Museum bis zur Wettstäibrugg. Es chönne aber maximal 60 Schwümmer mitmache. Näbe dene organisierte Aaläss isch s Schwümme im Rhii an warme Summerdääg e beliebts Baasler Hobby, aber sogar im Winter gits immer wider emol e Hampfle Schwümmer, wo sich nid lön lo abschregge. Es wird empfoole, em Nordufer nooch uf dr rächte Rhiisite z schwümme, und dört het mä au blaui Boje aagmacht, wo die sicheri Zone markiere. Äigetlig nume im Beriich vom Rhiihaafe und vom Kraftwärk und dr Schlöise z Birsfälde isch s Schwümme ganz verbote. Vo de Rhiibrugge us daf mä nid ins Wasser gumpe. Es git Schilder am Ufer und Website, wo uf d Gfoore ufmerksam mache. Wäge de Schiff, de Pfiiler vo de Brugge und dr Ströömig sötte aber nume gueti Schwümmer im Rhii go schwümme.
Urbis
Urwes (frz. Urbès, dt. Urbis) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Urwes ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1216 àls Orbeiz (1303 Urbeiz, 1304 Urbis).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Urwes ìsch. Urwes ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Urwes ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wingersheim
Wìngersche (frz. Wingersheim, dt. Wingersheim) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). Zem 1. Janner 2016 ìsch sa mìt Àtzne, Gìngse un Mìttelhüse zur Commune nouvelle Wingersheim-les-Quatre-Bans füsioniert.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Wìngersche ìsch dr Bernard Freund gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìngersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Stimmloser palataler Frikativ
De stimmlosi palatali Frikativ (au „ich-Luut“) isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. Er isch als Phonem relativ sälte, ùn chùnt nùmme in öbe 5% vo allene Sprooche vor. Als Allophon vo [] oder [] isch er wyter verbreitet. S Zeiche im IPA defür isch, ùn in dr Teuthonista es grosses X. In ere strängi Usslegig vo dr Dieth-Schryybig schryybt mer defür ĉh.
Dörrbirne
Hutzla (döörti Bire schwizertütsch, Kletze im bairisch-östriichische Sprochruum) send Bira, mo mr trocknat hot. Se werdat zom Beispierl en dr Schwäbischa Kiche verwendet.
Nama
Dr Nama kommt aus em mittelhochdeutsch "verhützeln" ond moint "kloi werra".
Bschreibong
Zu Hutzla nemmt mr kloine Bira, wo ma net gern isst, beischbielsweis Holzbira, Palmischbira (Würteberg) oder d Rote Pichlbira (Oberöstriich). Vor ällem so alte Sorta, dia ma nemme apflanzt, dia aber a raues Klima guat abkennat.
Dia Birna sottet reif sei, aber net iberreif. Da Stil ond da Butza sott ma wegnemma. D Schal bleibt dra. Danoch werdet se trocknet. Am oifachsta isch, se en dr Luft z drockna, entwedr auf ara Hurt odr auf Fäda aufzoga. In dr Steiermark send früher d Birna, wo ma drus d Kletze macht, „geklözt“ (gspalte) wora, heut wörend si ganz ond samt em Stil trocknet.
Qualidäd
Wemma Hutzla selbr machat, no wois mr, dass se natierle gwachsa send ond koi Chemie druff isch. Wemma se kauft, send se oft gschwäflt, damit se bessr haltat. Manchmol wurd sogar Öl dazua geba, dami se net ananander klebat. Weisse Krischtall auf de Hutzla kommat vom Zucker.
Zöbersdorf
Zäwerschdorf (frz. Zœbersdorf, dt. Zöbersdorf) ìsch bìs 2017 e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin. Sit em 1. Janner 2018 ghert sa züe dr neie Gmein Gäiswiller-Zäwerschdorf.
Nàme
Dr Nàme Zäwerschdorf kunnt vun gàllo-romanisch *Separium.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Zäwerschdorf ìsch dr Jean-Georges Hammann gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zäwerschdorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Theodor Bibliander
Dr Name Bibliander  isch e gleerti Kunschtform vom Familiename, wo dr Wüüseschaftler vo Geburt gha het; dä isch Buchmann gsi, und wie s bi de Humanischte Mode gsi isch, het er ne antikisiert: Buech heisst uf Griechisch Βιβλίο, und Maa Άνδρας, und do druss het er ebe Bibliander gmacht.
Er isch als Soon vom Rootsherr Hans Buchmann z Bischofszäll uf d Wält cho. Z Züri het er d Latynschuel psuecht und derby au alti Sprooche gleert. 1526 het er z Basel bim Konrad Pellikan und em Johannes Oekolampad wyter Theology gstudiert. Vo ane 1527 bis 1529 het er a dr Hochschuel z Liegnitz underrichtet.
Ane 1531 isch er uf Züri cho, und im nögschte Joor isch er am Grossmöischter Profässer worde. Im 1532i het er d Rosine Rordorf (1515–1564) ghürootet. Er het z Züri Vorlääsige ghalte über s Alte Teschtamänt. Die Aart, wien er die heiligi Schrift usgleit het, isch guet achoo, und er het zu de bedüütende gleerte vo dr Zürcher Hochschuel «Collegium Carolinum» ghöört. Er het die alte Sprooche und bsunders au s Hebräisch guet beherrscht, und 1543 het er z Basel die eerscht Usgab vom Koraan als trukts Buech useprocht. Er het an ere Übersetzig vo dr Bible mit gschaffet und au archäologischi Sache vo Jerusalem beschribe.
Wil sech dr Bibliander nid immer no dr z Züri grad vorherschende refermierte Leermeinig grichtet het, sondern au öppe d Uuffassige vom Erasmus von Rotterdam verträtte het, isch er in e Striit mit em Zürcher Profässer Peter Martyr Vermigli groote und scho ane 1560 früe pensioniert worde. Im Joor 1564 isch er im Alter vo 55 Joor wäge dr Pescht gstorbe.
Gerundeter offener Hinterzungenvokal
De grundet offnig Hinterzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA defür isch. In mangi alemannischi Dialäkt wie em Züridütsche, gits de Luut.
Wildenstein (Oberelsass)
Wìldastei oder Wìldstei (frz. Wildenstein, dt. Wildenstein) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Owerelsàss ìn der Region Grand Est (bis 2015 Region Elsàss). D'Gmeinda gheert zum un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vu Wìldastei ìsch. Wìldastei gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Der elsassischa Dialekt vu Wìldastei gheert zum Owerrhinàlemànnisch.
Augsburger Reichs- und Religionsfrieden
As Augsburger Riichs- und Religioonsfriide wird e Riichsgsetz vom Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazioon bezäichnet, wo de Aahänger vo dr Confessio Augustana für immer iiri Bsitzständ und freiji Usüebig vo iirer Religion zuegstande het. S Abkomme isch am 25. Septämber 1555 uf em Riichsdaag z Augsburg zwüschen em Ferdinand I., wo si Brueder Kaiser Karl V. verdrätte het, und de Riichsständ abgschlosse worde.
Dr Augsburger Riichs- und Religioonsfriide gältet as e wichdigs Verfassigsdokumänt vom Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazioon. Es setzt sich us zwäi Däil zämme, de Reeglige, wo usschliesslig s Verheltnis vo de Konfessione bestimmt häi (Augsburger Religioonsfriide, §§ 7–30), und dene, wo allgemäineri politischi Beschlüss gsi si (Riichsexekuzioonsornig, §§ 31–103).
Mit em Augsburger Religioonsfriide si zum erste Mol die grundlegende Bedingige für e friidligi und duurhafti Koexistänz vom Luthertum und Katholizismus im Riich festgsetzt worde. Doodrzue het uf dr äinte Site ghöört, ass dr Gliichhäitsgrundsatz und mit em d Paritäät vo de Konfessioone festgläit worde isch, und uf dr andere Site implizit e Landfriide verkündet worde isch. Mit em Augsburger Abkomme isch au d Idee vom uniwersale christlige Kaiserdum ändgültig begraabe worde, aber es het nid usgschlosse, ass sich spööter emol die bäide Konfessioone wider wurde veräinige. Im Allgemäine wird dr Augsburger Religioonsfriide as dr vorlöifig Abschluss vom Reformazioonszitalter in Dütschland aagluegt, wo 1517 mit dr Veröffentligung vo de religiööse These vom Augustinermönch Martin Luther aagfange het.
D Verhandlige si lang und schwiirig gsi, bis mä sich schliesslig uf s ius reformandi gäinigt het: Mit dr Formle Cuius regio, eius religio, wo spööter iigfüert worde isch, het dr Augsburger Riichsabschiid de Fürste vo de Länder s Rächt gee z bestimme, was d Religioon vo iire Underdaane sig; aber gliichzitig häi die s ius emigrandi bechoo, s Rächt iir Land z verloo. Näbe dene äifache und liichtverständlige Grundsetz het s aber au komplizierti Sonder- und Usnaamereeglige gee, wo sich nit sälte widersproche häi und us em Religionsfriide e komplizierts Verdraagswärk gmacht häi. Es isch denn au immer wider zu Kontrowärse cho.
Recep Tayyip Erdoğan
Dr Recep Tayyip Erdoğan [] (* 26. Februar 1954 z Beyoğlu, Provinz Istanbul) isch e dirkische Boltiker. Syt em 28. Augschte 2014 isch er dr zwelft Bresidänt vu dr Republik. Vu 1994 bis 1998 isch er Oberburgermaischter vu Istanbul un vu Merz 2003 bis Augschte 2014 Minischterbresidänt vu dr Dirkei gsii. Bis 2014 isch er Vorsitzer vu dr muslimisch-konservative Partei fir Grächtigkait un Ufschwung (Adalet ve Kalkınma Partisi, AKP) gsii. Em Erdoğan wird vorgworfe, d Prässefreihait in dr Dirkei sistematisch yyzschränken un e Re-Islamisierig vu dr Dirkei z dryybe.
Dr Erdoğan isch syt em 4. Juli 1978 mit dr Emine Erdoğan geb. Gülbaran ghyrote. Si hän zäme zwee Sihn, Ahmet Burak un Necmeddin Bilal, un zwoo Dechtere, Esra un Sümeyye.
Wipkingertunnel
S Wipchingerdunäll isch es Ysebaandunäll z Züri.
S Dunäll isch eis vo de eerschte, wo i dr Schwiiz für d Ysebaan gmacht worden isch. Es isch es zwöispuurigs Bouwärch vo dr Linie vom Haupaanhof Züri uf Örlike, wo d Nordoschtbaan, d NOB, ygrichtet het. Ane 1856 isch s uftoo worde.
Sid 1902, wo d Baane i dr Schwiiz meerheitlech verstaatlichet worde sind, ghört s Dunäll vo Wipchinge de SBB.
Uf dr Südsyte vom Dunäll isch dr Baanhof Züri Wipchinge, und vo dört fahre d Züüg über d Limet, a dr Müli vo dr Swissmill verby und sid 1894 über de Viadukt vo Ussersyl zum Haupaanhof. Vorher isch d Streki chürzer gsi und mit ere lange Kuurfe vom Haupaanhof e Rampen uuf uf Wipchinge ggange; die alti Linie isch hüt no im Verlauf vo dr Röntgestraass z gseh.
Wil immer mee Züüg vo Züri is Glattdaal und id Oschtschwiiz faare, sind im 20. Joorhundert für d Baanstrecki Züri-Winterthur no drü anderi Dunäll düre Hügel bout worde. Grad bim Nordportaal vom Wipchingerdunäll sind au d Ygäng zum Chäferbèèrgdunäll und zum Wyybèèrgdunäll.