cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Drey-Verlag
dr Verlag
S „Drey“ im Name vum Verlag stoht fir di drei Grinder, fir s Dreyeckland un – wel s au fir s Maßwärch vun eme gotische Minschterfänschter stoht – fir s Brogramm vum Verlag: Biecher us dr Region zwische dr Minschter Basel, Konschtanz un Stroßburi. D Ufgabe daile si die drei eso: Dr Wurth isch dr Verleger, dr Jung isch zueständig fir s Lektorat un dr Handschuh isch Grafiker.
Damaskus
Damaskus isch äini vo de eltiste Stedt uf dr Wält, wo ooni Underbruch bewoont gsi si. Si isch e kulturells und religiöses Zentrum vom Oriänt. In Sürie sälber säit mä Damaskus hüfig ; in dr rästlige arabische Wält brucht mä dä Naame vilmol für s Land Sürie. Historisch stoot er für d ganzi Levante.
Heuberg
e Ortschaft:
Drey-Verlag
dr Verlag
Mer lait Wärt uf e hochi Qualitet: D Biecher sin im Hardcover mit Fadebindig uf hochwärtigem Druckbabyr. D Lyrikbänd sin handgsetzt, doderfir het dr Wurth äxtra s Schriftsetze glehrt ghaa.
1944
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Damaskus
Die geografischi Laag
Damaskus lit 15 Kilometer östlig vo dr Gränze vo Sürie zum Libanon. Südwestlig vo Damaskus, 45 Kilometer äwägg, lige die sürische Golanhööchene, wo sit em Säggsdaagchrieg vo 1967 vo Israel bsetzt si. D Gränze zu Jordanie lit 100 Kilometer südlig vo Damaskus.
Sibylle Anderl
D’ Sibylle Stefanie Anderl (* 29. Nowamber 1981 z’ Oldenburg (Oldb) ìm Nìedersàchsa) ìsch a diitscha Astrophysikera, Filosoofa un Wìssaschàftsschurnàlischta.
Damaskus
Die geografischi Laag
Damaskus lit am Fuess vom Bärg Qasyun uf ere Hööchi vo 690 Meter im Barada-Daal. D Oase Ghuta, wo scho immer d Lääbesaadere vo dr Stadt gsi isch, wird dur e abflusslosi Barada bewässeret, wo d Kwelle von em im westlige Gebirg vom Anti-Libanon isch und s ganze Joor Wasser füert. Östlig vo Damaskus got die Sürischi Wüesti in Richdig Süüde bis zur Arabische Halbinsle.
D Gliiderig vo dr Stadt
D Hauptstadt bestoot us dr Altstadt, de nöijere Stadtbezirk und de Vorort Midan im Südweste, Sarouja im Norde und Imara im Nordweste. D Altstadt im Zentrum vo Damaskus isch vo änge Stroosse, Määrt mit Dächere drüber und dradizionelle Woonhüüser brägt. Dr Bezirk al-Merjeh, mit sine modärne Hoochhüüser, isch dr administrativi und wirtschaftligi Middelpunkt vo dr Stadt.
Titan
Titan bezeichnet:
Wenkerbogen von Altusried
Wenkerböga send au fir Kempte im Allgai –  Alteschried gmachd worra. Dr Boga hod d Nommr 40961.
Gabriele Reich-Gutjahr
D Gabriele Reich-Gutjahr (* 30. Juli 1957 z Stuegert) isch e dytschi Bolitikeri (FDP) un syt Mai 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Heuberg (Begriffsklärung)
Heuberg cha si
Damaskus
D Gliiderig vo dr Stadt
Zu de nöjere Stadtdäil, wo nördlig vo dr Altstadt lige, ghört Kasioun, wo scho vor dr Gründig vom Staat vor allem vo Kurde bewoont gsi isch. Im Stadtbezirk Yarmouk hingege lääbe sit 1955 e Hufe palästinensischi Flüchtling.
In dr zwäite Helfti vom 20. Joorhundert isch d Stadt vor allem im westlige Bezirk Mezze gwaggse, dr Barada-Sänki in Dumar im Nordweste und uf de Häng vo de Bärg bi Berze im Nordoste. Bsundrigs am südlige Stadtrand si in de letschte Joorzäänt e Hufe informelli Siidlige entstande, vilmol ooni offizielli Genämigung. Dört läbe e Hufe Binneflüchtling, wo wäge de schlächtere Lääbesbedingige uf em Land uf Damaskus züüglet si.
S Klima
Damaskus befindet sich in dr subtropische Klimazone. Die durchschnittligi Joorestämpratur isch 16,7 °C. Wil si östlig vom Anti-Libanon lit und eso im Räägeschatte vo däm Gebirg, fallen im Iizugsgebiet vo dr sürische Hauptstadt nume 194 Millimeter Rääge im Joor.
Die wermste Möönet si Juni bis August mit durchschnittlig 24,6 bis 26,6 °C, die cheltiste Dezämber bis Februar mit 6,2 bis 7,9 °C im Durchschnitt. Am mäiste Rääge git s vom Oktober bis April mit durchschnittlig 12 bis 46 Millimeter, am wenigste vom Mai bis September mit 0 bis 5 Millimeter im Durchschnitt.
Litratuur
Sachbüecher:
Belletristik und Räisebricht:
Wenkerbogen von Altusried
Dr Boga
Dr Boga hod zwoi Doil. Fr Süddeidschland send a baar Froga drzua komma.
Gabriele Reich-Gutjahr
Lääbe un Uusbildig
D Reich-Gutjahr isch z Reemshalde uf d Volksschuel gange un derno z Waistadt uf s Gimnasium, wu si s Abitur gmacht het. Vu 1976 bis 1982 het si an dr Ludwig-Maximilian-Universitet Minche Volkswirtschaftslehr, Bolitikwisseschaft, Kommunikationswisseschaft un Effetli Rächt studiert. Vu 1983 bis 2008 het si bi dr Robert Bosch GmbH gschafft, in verschidene Positione un Beraich, u. a. Elektrowärchzyg, Automotive, Telekommunikation, Zäntrale. Syter anne 2008 isch d Reich-Gutjahr Gschäftsfierendi Gsellschafteri vu dr ASKESIS GmbH & Co. KG z Stuegert. D Gabriele Reich-Gutjahr isch evangelisch un ghyrote.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''1 Im Winter fliegen die trockenen Blätter in der Luft herum. '' Im Winter flieget de dürä Blötter in dr Luft rum.
Gabriele Reich-Gutjahr
Bolitik
Syter anne 2008 isch d Reich-Gutjahr Mitglid bi dr FDP. Syter 2014 isch si Vorsitzeri vu dr FDP-Stadtgruppe Degerloch/Hoffeld un syt Merz 2015 Bysitzeri im Vorstand vum FDP-Chraisverband Stuegert. Si isch Mitglid im Liberale Mittelstand Bade-Wirttebärg e. V. un bi dr Liberale Fraue Bade-Wirttebärg.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''2. Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. '' S hört gléi auf z' schneiet, nu (no?) wird s Weatter wieder bösser.
Gabriele Reich-Gutjahr
Bolitik
Bi dr Landdagswahl 2016 isch si iber e Zwaitmandat im Wahlchrais Stuegert II in 16. Landdag gwehlt wore. Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft un im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu. Derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Ständige Uusschuss, im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Sozials un Integration, im Uusschuss fir Verchehr un im Uusschuss fir Europa un Internationals.
Heuberg (Basel)
Dr Höibärg isch e Strooss in dr Altstadt vo dr Schwizer Stadt Baasel und dr Naame vo dr Erheebig, wo d Strooss druf lit. Si foot bim Spaalebärg aa und verlauft öbbe parallel zum Lienertsgraabe, em alte Stadtgraabe vor dr Innere Stadtmuure.
Cavagnago
Geografi
Cavagnago lyt uf am linke Hang vum Valle Leventina an dr Strada Alta. Zämme mit Anzonico, Calonico un Sobrio bildet Cavagnago di sognännt Traversa.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''3. Tu Kohlen in den Ofen, damit die Milch bald zu kochen anfängt. '' Thua Kohla in Ofa, daß d Mill bald suit (= siedet).
4. Der gute alte Mann ist mit dem Pferd(e) auf dem Eis eingebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Dr guat alt Ma ischt mit seim Roß dur's Eis braha und ins kalt Wassar nei g'falla.
Ferdinand Hodler
Läbe
Z Thun het er 1868 e Lehr as Aasichtemooler gmacht. Mit 18i, won er Lehrling vom Vedutemooler Ferdinand Sommer gsi isch, isch er Ändi 1871 uf Gämf gange, het Firmeschilder gmoolt und Bilder im Musée Rath kopiert. Dört isch er schliesslig vom Barthélemy Menn entdeckt und däm si Schüeler worde. In de Johr druf het dr Hodler die Alte Meister studiert und sich an de grosse Künstler vo siiner Zit orientiert, so äbbe am Camille Corot und am Gustave Courbet. 1878/1879 het er e Reis uf Spanie gmacht, won er sich u. a. mit de Wärk vom Velázquez usenandergsetzt het. 1881 het er mit andere Menn-Schüeler am Bourbaki-Panorama vom Historiemooler Edouard Castres gschafft.
Heuberg (Basel)
Seenswürdikäite uf em Höibärg
Äins vo de schönste Rönessanshüüser z Baasel isch dr Spiesshoof an dr Nummere 5-7. Für d Sanierig dur e Christian Lang, wo scho s Hotel Les Trois Rois saniert het, het s 2010 vom Häimetschutz e Briis gee.
Anderi Seenswürdikäite am Höibärg si s gotische Woonhus «Zum Oobere Aarau» und s Frey-Grynaeum mit eme wunderschööne Gaardehoof in dr Nummere 33. Das isch dr Sitz vom Frey-Grynaeische Instidut vo dr Theologische Fakultäät vo dr Uni Basel, wo uf e Stifdig us em Joor 1747 zruggoot. S Instidut het e bedütendi historischi Uniwersalbibliothek vo meerere duusig Bänd vo de Aafäng vo dr Buechdruckkunst bis ins 19. Joorhundert.
Drey-Verlag
dr Verlag
Gäld verdiene dien si mit däm Verlag nit, s isch e chlaine Liebhaberverlag. D Autor*ne sin, mit wenige Uusnahme wie dr José F. A. Oliver, kaini, wu mer usserhalb vu dr Region chännt, d Uflage sin zmaischt im drei-, sälte mol au im vierstellge Beraich. D Autor*ne dien in dr Regle au ne Dail vu dr Uflag zum Vorzugsbrys ibernee un derno sälber verchaufe.
Ferdinand Hodler
Läbe
In dr Middi vo de 1880er Johr het dr Hodler sich von de künstlerische Vorbilder vo siine früehje Johr afo löse, ab 1885 si Bilder im Parallelismus'-stil entstande, won är sälber entwicklet het. Im Dezämber 1885 het er im Gänfer Cercle des Beaux-Arts si ersti Einzelusstellig gha, si zweiti 1887 im Kunstmuseum vo siiner Heimetstadt Bärn.
Tuberkulose
D Tuberkulose (churz TBC, früehner au Schwindsucht oder Morbus Koch, lat. „tuberculum“ = chliine Gschwulst) isch e wältwit verbreiteti bakterielli Infektionschrankhet, wo dur verschidnigi Arte vo Mykobakterie verursacht wird und bim Mensch am hüfigste d Lunge befallt. Wältwit isch si die dödligsti Infektionskrankhet. 2008 si, noch dr Schetzig vo dr Wältgsundheitsorganisation (WHO) vo 2009, über 1,8 Millione Mensche an dr Tuberkulose gstorbe.
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
D’ Anderl ìsch ìm Norda vu Ditschlànd ufgwàcksa. Ìhra Vàtter ìsch Kìnschtler gsìì. D’ Anderl hàt d’ Àbitüür bschtànda un hàt àb 2000 z’ Berlin gschtudiart: d’ Physik hàt sa àm Zäntrum fìr Astronomii un Astrophysik vu dr Täcknischa Üniwärsiteet vu Berlin gschtudiart, un d’ Filosofii àm Ìnschtitüüt fìr Filosofii, Wìssaschàfts- un Täcknikgschìcht vu dr salwa Üniwärsiteet; drfìr hàt sa Àbschlussàrweta ìm Braich Astrophysik un Filosofii vum Gaischt gmàcht. Naawa-n-ìhra Schtudia hàt sa pedàgoogischa Schrìfta fìr Kìnder ìwwer d’ Gsundhait bebìldert.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''6. Das Feuer war zu heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. '' S Fuir ischt z' schtark gwea, d' Datscha send ja unta ganz schwaz brennt.
Tuberkulose
Infektion
Z Dütschland wird si hüte am hüfigste dur s Mycobacterium tuberculosis, sältener – in abstiigender Folg – dur Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum oder Mycobacterium microti verursacht. Nume öbbe fümf bis zäh Brozänt vo de Lüt, wo mit Mycobacterium tuberculosis infiziert si, bechömme im Lauf vo ihrem Läbe Tuberkulose, bedroffe si bsunders Mensche mit gschwechtem Immunsystem oder ere genetisch bedingte Aafelligkeit. D Überdrägig bassiert im Allgemeine dur Dröpfliinfektion vo chranke Mensche in dr Umgäbig. Wemm mä Keim im Speuz (Sputum) cha nochwiise, redet mä von ere „offene“ Tuberkulose. Si Keim in andere Körpersekret nochwiisbar, redet mä von ere „potentiell offene“ Tuberkulose. Dur Hueste entstoht en infektiöses Aerosol, wobii d Erreger stundelang in dr Zimmerluft chönne bliibe. Wil Rinder au an dr Tuberkulose chönne chrank wärde, isch früehner Milch, wo nid pasteurisiert worden isch, e verbreiteti Infektionsquelle gsi.
Drey-Verlag
dr Verlag
Fir sy Brogramm het dr Drey-Verlag am 18. Jänner 2007 z Charlsrueh dr Landespreis für literarisch ambitionierte Kleinverlage vum Land Bade-Wirttebärg iiberchuu, wu mit 12.500 € dotiert gsii isch.
Semitische Sprachen
Die semitische Schbrooche si afro-asiatischi Schbrooche wo hischdorisch im Middlere Oschde und vom 1. Johrduusig vor dr Ziitwändi a z Äthiopie gschwätzt worde si. Hützudag isch s Arabische die wichdigscht semitischi Schbrooch und isch eini vo de sächs Amtsschbrooche vo dr UNO.
Heuberg
en Bärg:
Cavagnago
Gschicht
In ere Volksabstimmig im Merz 2004 hän d Burger vu Cavagnago d Fusion vu ihre Gmai mit Faido, Osco, Mairengo, Calpiogna, Campello, Rossura, Anzonico, Chiggiogna, Calonico un Sobrio aagnuu. Wel di andre Gmaine s Projäkt abglähnt ghaa hän, isch s aber nit zue däm Zämmeschluss chuu.
Drey-Verlag
s Buechbrogramm
S Brogramm bstoht us regionaler Literatur, Lyrik un Dieläkt vu Autor*ne us dr Region Ober- un Hochrhyy. Dr Drey-Verlag isch ain vu dr wenige Verlag z Bade-Wirttebärg, wu iberhaupt no Dieläktliteratur uusegit.
S erscht Buech, wu im Drey-Verlag uusechuu isch, isch anne 1995 „E himmlische Unterhaltig“ vum Jung gsii, wu si im Ibrige derno iber 1000 mol verchauft het. Anderi Biecher vum Jung sin „Zämme läse“ (1999), „verruckt kommod“ (2001), „am gääche rank“ (2004), „verfranslet diini flügel“ (2008), „gopaloni“ (2012), „Schluchten von Licht“ (2015), „Angekommen in Laufenburg“ (2020), „Wenn i e Rebschtock wär“ (2020) un „Vom Glück des Findens“ (2022).
Biecher vum Wurth sin syni alemannisch Ibersetzig vu „Abenteuer vom Huckleberry Finn“ vum Mark Twain (1997) un d Gedichtbänd „Erberzopfe forever“ (2004) un „Kreis kreißt kreis us kreis“ (2010).
Derzue hän au verschideni anderi alemannischi Autor*ne us dr Region Biecher im Drey-Verlag vereffetligt, unter anderem dr Hanspeter Wieland („Bappele hinterefier“ 1995, „Schineggler“ 1999, „Omma häckerlet de Gaate“ 2001), d Esther Strube („Täik it iisi. Us em Faadezainli” 1997), dr Thomas Burth („Immer der, wo fròget“ 1999), d Ulrike Ebert („Im Handchehrum“ 2006, „Warnlaute vom Tag“ 2018), dr Stefan Pflaum („Glitzerwelt un Schwangerschafte“ 2006, „Zwischenhimmel“ 2010), d Carola Horstmann („Katzegrabschtai“ 2007, „Däsche us Schnee“ 2011), d Nicole Keilbach-Schmittel „de schöfliwulken en schupf“ 2012), d Ulrike Derndinger („Weckli, Deckli, Schleckli“ 2016) un d Sandhya Hasswani („Chind un andri Ploge wo glücklich mache“ 2021).
Semitische Sprachen
Verbreitig
Die meischde Schbrooche vo dr semitische Schbroochfamilie si vom Arabische, wo sich vom 7. Johrhundert a au in Nordafrika uusbreitet het, verdränggt worde, und, vermischt mit Italienisch und andere europäische Schbrooche hüt au uf Malta as Maltesisch gschwätzt wird. Amharisch, d Nationalschbrooch vo Äthiopie wird vo 25 Millione Mensche gredet. Hebräisch isch im 20. Johrhundert as Neuhebräisch widr zur Umgangsschbrooch vo öbbe fümf Millione Lüt worde und wird au vo de meiste israelische Palestinenser as Zweitsproch beherrscht. S Aramäische wird no von ä baar hunderduusig Mensche im Middlere Oschde gschwätzt.
Heuberg
e Strooss:
Cavagnago
Gschicht
Am 1. April 2012 hät d Gmai mit de Gmaine Anzonico, Calpiogna, Chironico, Mairengo und Osco zu de bestehende Gmain Faido fusioniert und dodermit au de Bezirk gwächslet.
Verwaltig
Di gring Yywohnerzahl un di prekär finanziäll Lag vu dr Gmai hän derzue gfiert, ass dr Kanton Tessin im Novämber 2005 e Gmaindsverwalter fir Cavagnago ernännt het. Vu däm Zytpunkt a het d Gmai kai Exekutive me gha.
Schlösser der Loire
D Loire-Schlösser sind e Grubbe vo Burge und Schlösser z Frankryych.
An dr Loire und iire Nääbeflüss in de franzöösische Regione Pays de la Loire, Centre-Val de Loire und Burgund stöön me as vierhundert Burge, Schlösser und alte Feschtige. Grad au drum isch s Taal vo dr Loire vo Orléans bis zur Mündig vom Fluss in Atlantik zäme mit de Nääbetääler vo dr Indre und dr Cher äins vo de beliebtischte Räiseziil z Frankryych.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''8. Die Füße tun mir (so sehr) weh, ich glaube, ich habe sie (mir) durchgelaufen. '' D Füaß dumm mer wöh, i moi, i ho Blotara (Blasen) g'kriagt (= bekommen).
Schlösser der Loire
Vom Middelalter aa si do wääred alle Epoche vo dr öiropäische Kunschtgschicht Burge und Schlösser entstande, was in dere Vilfalt äimolig isch.
Ferdinand Hodler
Läbe
Si Sohn Hector isch 1887 uf d Wält choo. 1889 het er d Bertha Stucki ghürotet, isch aber scho 1891 wider gschiide worde.
Semitische Sprachen
Uuschbrooch
Die semitische Sproche hai urschbrünglig vil Kehllut und Gaumelut gha, wo deilwiis im Lauf vo dr Gschicht sich in anderi Lut veränderet hai. So kennt s moderne Hebräisch d Kehllut 'ain' und 'het' nüme, s 'ain' isch falle glo worde und s 'het' wird ähnlig wie s dütsche 'ch' in «ach» usgschbroche.
Cavagnago
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
Ìhra Dokteràrwet hàt sa unter’m Frank Bertoldi àm Argerlander-Ìnschtitüüt fìr Astronomii vu dr Rhainischa Friedrich-Wilhelms-Üniwärsiteet z’ Bonn gmàcht. Ànna 2013 hàt sa ìhra Dokterwìrda ìm Fàch Astrophysik bschtànda mìt’ma Àrwet um d’ Schtoosswalla-n-ìm ìnterstellàra Medium. Schuu wahrend ìhra Schtudia ìsch sa àns chileenischa Paranal-Observatorium gànga, wo vu dr Öiropäischa Südschtärnwàrta glaita wìrd.
Hyperion
De Namme Hyperion bezaichnet
Tuberkulose
Behandlig
Für d Therapii git s verschiidnigi Antibiotika, wo speziell gege d Tuberkuloseerreger wirksam si. Mä fasst sä under em Begriff Antituberkulotika zsämme. Die müesse mindestens e halbs Johr gnoh wärde, für zum Rückfäll und d Entwicklig vo Resistänz z vermiide, also vil lenger as dr Chrank Beschwärde het. D Impfig wo s git, isch nid gnueg wirksam und wird z Dütschland sit 1998 nüme empfohle wird und mä chä sä au nüm übercho. E primärprophylaktischi Behandlig mit eme antituberkulös wirksame Medikamänt git mä z Dütschland nume Chinder oder Kontaktpersone, wo immunologisch sehr schwer beiidrächdigt si. Bi immunkompetänte Erwachsene aber wird e Sekundärprophylaxe oder Prävention erst duregführt, wenn en Infektion erkennt worden isch. Wäge dr Überdrägbarkeit vo Dier uf Mensche zellt d Tuberkulose zu de Zoonose. In de westeuropäische Länder isch d Tuberkulose mäldepflichtig.
Semitische Sprachen
Wortbau
Die meischde Wörter hai as Wurzle drei, sältener zwei oder vier, Konsonante. In die Wurzle wärde Vokal an verschiidnige Schdelle iigsetzt, Konsonante verdobblet, oder Präfix, Suffix oder Infix drzue do, und eso chönne Wörter vo verschiidnige Arte gformt wärde.
Cavagnago
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cavagnago ghert zum Ticinese.
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
Vu 2013 bis 2016 ìsch d’ Anderl Forschera gsìì àm Ìnschtitüt vu Plànetologii un Àstrophysik vu Grenoble ìm Frànkrich, wo sa um d’ Äntschtehung vu da Schtärna un d’ Àstrokemii gforscht hàt. Drzüa hàt sa àm Interferometer (hitt em Noema) gschàfft un hàt ìm Rààhma vum CALYPSO-Projakt (Continuum And Lines in Young Proto Stellar Objects) mìt’ra Forschergruppa d’ molekülàra Schtràhlung um d’ Protoschtärn IRAM 04191+1522 beobàchtet. Ìn dam Ìnschtitüüt ìsch sa noch hìtt Gàschtwìssaschàftlera. Ìm Wìntersemäschter 2018 ìsch sa Profassera gsìì àn Üniwärsiteet vu da Kìnschta vu Berlin, un ìm Wìntersemäschter hàt sa àm Münchner Zäntrum fìr d’ Filosofii vu dr Màthemàtik vu dr Ludwig-Maximilians-Üniwärsiteet unterrìchtet.
Ferdinand Hodler
Läbe
Mit siim Gmäld Die Nacht (1889) isch im Hodler dr Durchbruch glunge: D Usstellig vom Bild, wo sich mit em Schloof, em Dod und dr Sexualität beschäftigt, im Musée Rath z Gämf isch in letzter Minute verhinderet und s Gmäld as sittewidrig verurdeilt worde. Er het s druf in ere privat Usstellig zeigt, und es sich e grosse Erfolg worde. Denn si Usstellige und Ehrige z Baris, Münche und Venedig cho.
Schlösser der Loire
D Schlösser und d Landschaft zwüsche de Stedt Sully-sur-Loire und Chalonnes-sur-Loire ghööre zum Wältkulturerb vo dr UNESCO.
Drey-Verlag
s Buechbrogramm
Au verschideni Antologie sin im Drey-Verlag uusechuu, unter anderem „Weleweg selleweg“ (1996) un „I mag di mog di mig di“ (2009).
Semitische Sprachen
Schrifte
Gschriibe wärde die meischde semitische Schbrooche mit Konsonanteschrifte ohni Vokal, au wenn s d Möglichkeit git wie im Arabische oder Hebräische d Vokal as diakritischi Zeiche drzue z schriibe.
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
Àb 2010 ìsch d’ Anderl fräija Mìtàrwaitera ìn dr Àbtailung Nàtüür un Wìssaschàft vu dr Frànkfurter Àllgmaina Zittung (FAZ) gsìì. Sitter 2017 ìsch sa doo Uffsätzera ìn dr Feuilleton-Àbtailung Nàtüür un Wìssaschàft. Ànna 2020/2021 hàt sa mìt’m Redàkzioonskolleeg Joachim Müller-Jung ärkläärt, wàs dr Coronavirüs SARS-CoV-2 ìsch. Ìn dr Anderl ìhra Uffsätzerkìrzel ìn dr FAZ ìsch „sian“. Züadam lààdt ma-n-oft d’ Anderl ìn Wìssaschàftssandungssandunga un uff Podia ii. Ìn dr Sandaraihja ARD-alpha vu dr Bairischa Rundfunk reedet d’ Anderl mìt Physiker, wo dr Nobelpriis bikumma han. Fìr d’ saalwa Sandung hàt sa fìmf Episooda gmàcht, wu sa d’ Gschìcht vu dr Mondforschung ärkläärt hàt.
Schlösser der Loire
Im Miniaturpark Loireschlösser (franzöösisch: Mini-Châteaux Val de Loire) z Amboise si Modäll vo vierevierzg vo de bekanntischte Schlösser an dr Loire im Maassstab vo 1:25 usgstellt.
Ferdinand Hodler
Läbe
1892 het er im Salon vo de Rosechrüzer z Baris s Gmäld Die enttäuschten Seelen usgstellt und sich dere Bewegig aagschlosse. Bis 1900 het dr Hodler bi über 200 Usstellige usgstellt. Uf dr Wältusstellig z Baris 1900 het dr Hodler d Goldmedaille für drei vo siine usgstellte Wärk übercho. Er isch jetzt eine vo de füehrende Mooler in Europa gsi, was au si wirtschaftligi Lag, wo bis denn ehnder prekär gsi isch, verbesseret het. No im gliiche Johr isch er Mitgliid vo dr Wiener und vo dr Berliner Secession, 1904 au vo dr Münchner Sezession worde.
Im Hodler siini spoote Landschaftsgmäld, wo eifach und expressionistisch anmuete, hai en au zu eim vo de bedütendste Mooler vo dr Alpelandschaft gmacht. Z Dütschland isch er 1914 us fast alle Künstlervereinigunge usgschlosse worde, won er e Protestbrief gege dr Beschuss vo dr Kathedrale vo Reims dur die dütschi Artilleri im Erste Wältchrieg underschriibe het. In siiner Heimet isch aber si Anerkennig gwachse: Scho 1911 si zwei Banknote mit Motiv vo siine Bilder (Der Mäher, Der Holzfäller) druckt worde, 1913 her er vo dr Universität Basel dr Ehredokter übercho und 1916 e Professur an dr Ecole des Beaux-Arts z Gämf. 1917 het s Kunsthuus Züri en ersti grossi Retrospektive veraastaltet. Im Johr, won er gstorben isch, isch er Ehrebürger vo Gämf worde.
Am 5. Juni 2007 isch Der Genfersee von Saint-Prex aus für 10,9 Millione Schwiizer Franke bin ere Auktion vo Sotheby's verchauft worde. Das isch dr höchst Briis, wo je e Gmäld vom ene Schwiizer Mooler erziilt het.
Semitische Sprachen
Grammatik
Ziite bi de Ziitwörder git s nid wie bi de indoeuropäische Schbrooche, sondern mä underscheidet än unvolländete und ä volländete Aschbäkt. D Verbe hai ä mehr odr weniger groossi Zahl vo Aktionsarte: intensiv, kausativ, reflexiv usw. D Konjugation vo dr imperfekte Form wird dur a Präfix, wo d Person adütet gmacht, bi dr perfekte Form dur ä Suffix.
D Subschdantiv wärde in de Alldagsschbrooche nüm dekliniert, das heisst si hai keini Kasusforme, wie das no bim Arabische im Quran gsi isch. D Funktion vo de indoeuropäische Fäll wird vo Brepositione übernoh. Es git dr status constructus, än Art vo Genitiv wo zwei Subschdantiv mitenand verbindet. Es git drei Arte vom Numerus: Eizahl, Zweizahl und Mehrzahl. Alli Subschdantiv si äntwäder männlig oder wiiblig. Männligi Wörter hai in dr Eizahl im Allgemeine kei Ändig, die wiiblige hai am Schluss meischdens '-a' odr '-at'.
Vokabular
Bim ä groosse Deil vo de Wörter isch dr gemeinsami Urschbrung offesichtlig.
Mänggisch het e gwüssi Wurzle en underschiidligi Bedütig in de verschiidnige semitische Sprooche. Zum Bischbil bedütet  uf Arabisch d Farb «wiiss» und au «Ei», uf Hebräisch aber numme «Ei». meint «Milch» uf Arabisch und «wiiss» uf Hebräisch. isch uf Arabisch «Fleisch», uf Hebräisch «Brot» und uf Ethiopisch «Chueh». Die ursprüngligi Bedütig isch wohrschiinlig «Ässe» gsi. Au medina vo dr Wurzle  meint nit immer s Gliiche: uf Amharisch isch s e «Groossstadt», uf Arabisch und klassischem Hebräisch «Stadt» aber im Neuhebräisch wird s für «Staat» brucht.
Und denn widerum entspräche sich mänggisch d Wurzle in de verschiidnige Sprooche gar nit. Im Hebräische het «Wüsse» d Wurzle ', im Arabische aber ' und ' und in de semitische Sprooche vo Ethiopie ' und .
Satzbau
Urschbrünglig isch s Verb (V) em Subjekt (S) vorusgange und am Schluss isch s Objekt (O) cho, das heisst d Reihefolg isch VSO gsi. D Wortreihefolg biim status constructus isch dr Bsitzer noch däm, won er besässe het. S Adjektiv isch noch em Subschdantiv cho, wo s beschriibe het.
In de moderne semitische Schbrooche isch d Reihefolg vo de Satzdeil im allgemeine Subjekt-Verb-Objekt (SVO). In dr ethiopische Chilleschbrooch Ge'ez isch die klassisch Wortfolg erhalte bliibe, währed in de modärne semitische Umgangsschbrooche vo Äthiopie dr Satzbau SOV isch, dr status constructus Bsitzer-s Besässene und s Adjektiv schdoht vor siim Subschdantiv.
Ostsemitisch
Under Ostsemitisch oder Nordostsemitisch werdet d Sproche vom alte Mesopotamie iigornnet, i zwoo Gruppe: s Assyrische mitem Akkadische und s Babylonische. De Sproochzwiig isch öppe im 5. vorchristliche Joorhundert uusgstorbe. Si sind inere Keilschrift gschribe wore.
Westsemitisch
Di ältisti Westsemitische oder Nordwestsemitische Sprooche sind s Eblaitische und s Ugaritische us de Bronzeziit, zwee guet öberlifreti Stadttielekt, und chlinneri schlecht öberlifreti Sprooche. Denn die Kanaanäischi Sproochgruppe mit Phönizisch rund um s Mittelmeer und sinere jüngere i de Römerziit uusgstorbne Form Punisch in Nordafrika, witters Hebräisch und Moabitisch. S Hebräische, scho im Altertum as gredti Alldaagssprooch uusgstorbe, isch bis hüt di hailig Sprooch vo de Jude. Di moderni Variante "Ivrit" isch im spoote 19. und im 20. Johrhundert vo Zioniste as Deil vo dr nationale Erneuerig us em middelalterlige Hebräisch entwigglet worde, het sich im ene Kulturkampf gege die jüdische Diasporasprooche duuregsetzt und isch zur erste Nationalsprooch vom Staat Israel erklärt wore. Zu de chlinnere schlecht öberlifrete Sprooche ghört s Moabitische. Di dritt Gruppe bildet s Aramäische, wo aini vo de Amtssprooche im Persische Riich gsii isch ("Riichsaramäisch") und drumm di alte nordsemitische Sproche verdrängt het. Hüt werd s Aramäische nur no i chliine verstroite Gmainschafte gredt. Mit Uusnaam vom Eblaitische sind die Sprooche jewils mitere aigne Konsonanteschrift gschribe wore.
Zentralsemitisch
De Begriff isch am maiste umstritte. Vertrete werd er dur s Arabische, ide Sproochwüsseschafte mengisch au gnauer as "Nordarabisch" bizachnet, wo as hailigi Sprooch vom Islam s Aramäische im Nööche Oste und anderi Sprooche in Nordarftika verdrängt het. Gwüssi Wüsseschaftler rechnet au s Kanaanäische mitem Hebräische zum Zentralsemitische. Di Arabischei Schrift isch e Konsonanteschrift.
Südsemitisch
Die südsemitische Schbrooche sind s Altsüdarabische im Yemen und sini moderne Noofolger, wie Mehri im Grenzgibiet vom Yemen und vo Oman und s Soqotri uf de Insle Soqotra. S Äthiopische werd i zwoo Gruppe iitailt und zällt öber 50 Sprooche: s Geez isch di klassischi Sprooch vo de äthiopische Christe und lebt hüt no im Tigre und Tigriña im eritrträisch-äthiopische Grenzgibiet witter. Di moderni Amtssprooch vo Äthiopie isch s Amharisch und ghört de zwoot Gruppe a. Die Sprooche werdet, wenn öberhopt, inere Konsonanteschrift gschribe, wo z Äthiopie zunere Art Silbeschrift erwitteret woren isch, indem d Buechstabe systematisch iri Form wechselt, jenochdem wele Vokal nochene chunnt.
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
Ìm Joohr 2017 ìsch ìn dr Anderl ìhra äärscht Büach, „Das Universum und ich“, üssagànga. Ìn dam Wark bschribt sa d’ Gmainsàmkaita zwìscha-n-Astrophysik un Filosofii.
Josef Wilhelm (Autor)
Dr Josef Wilhelm (* 1942 z Owerkirch) isch e dytsche Buur, Kommunalbolitiker un Dialäktautor.
Lääbe
Dr Wilhelm isch uf em Buurehof vu syne Eltere, em Lochhof, z Achre-Mäschbach ufgwagse, wun er hite no wohnt. Är het Buur gleert un het au dr Landwirtschaftsmaischter gmacht. Im Dorf chännt mer en as „’s Lochbuure Seppl“.
Sibylle Anderl
ìhra Laawa
Ànna 2019 hàt sa dr Hanno un Ruth Roelin-Priis fìr Wìssaschàftsschurnàlischmus vu dr Max-Planck-Ìnschtitüt fìr Astronomii gwunna.
D’ Anderl wohnt z’ Frànkfurt àm Main ìm Ditschlànd.
Josef Wilhelm (Autor)
Lääbe
Är isch vu 1977 bis 1999 Ortsvorsteher vu Mösbach gsii, vu 1973 bis 1999 Stadtroot z Achere un bis 1999 au Mitglid im Chraisdaag.
Dr Wilhelm schrybt Gedicht un Gschichtli uf Alemannisch. En Uuswahl het er in drei Biecher vereffertligt. Är isch Mitglid bim Autorenetzwärch Ortenau.
Antarktis
Sistematischi Erkundig uss dè Luft
Ein neui Ära vo dè Antarktisentdeckig hèt 1928 mit dè Expeditionè vom US-Amrikaner Richard Evelyn Byrd un vom Auschtralièr Hubert Wilkins aagfangè. Wilkin hèt am 16. Novembèr 1928 dè wältwit èrschtè Motoorflug i d Antarktis durrègfüürt un am 20. Dezembèr 1928 mit èm Carl Ben Eielson d Antarktischi Halbinslè übberflogè. Au uff dè zweitè Wilkins-Hearst-Expedition hèt dè Wilkins un witeri Pilotè zwǜschè Dezembèr 1929 un Januar 1930 mengi Flüüg übber m antarktischè Feschtland absolvyrt. Dè größerè Erfolg hèt abber dè Byrd uff sinèrè èrschtè vo füüf Antarktis-Expeditionè erzylè chönnè, wo s vom Bernt Balchen gschtüèrtè Flùgzüüg Floyd Bennett am 29. November 1929 dè Südpol erreicht hèt. Am 23. Novembèr 1935 isch dè US-Amrikaner Lincoln Ellsworth mit sinèm Pilotè Herbert Hollick-Kenyon (1897–1975) zum èrschtè erfolgrychè Trans-Antarktis-Flug gschtartet.
Bi sinè Erkundungè hèt dè Byrd s Hauptaugèmèrk uff Forschig glait. Bi dè vom Dezembèr 1946 bis April 1947 stattgfundendè Operation Highjump, dè gröschtè Antarktisexpedition vo allnè Zitè, hèt dè Byrd 4700 Menschè, 13 Schiff un 23 Flùgzüüg zum Stützpunkt Little America im McMurdo-Sund brocht un hèt mee als 70.000 Luftbilduffnaamè machè lõ. Im Byrd sini Expeditionè hèn d Basis glait für diè moderni Kartyrig un Erforschig vom südlichschtè Kontinènt.
1938 hèt è dütschi Expedition unter Vorsitz vom routinyrtè Polarkaptäns Alfred Ritscher d Reis zum Südpol blaant. Als Schiff hèt mò s Katapultschiff Schwõbèland uusgwählt, dè schwimmende Flùgzüügschtützpunkt vo dè Lufthansa, vo dèmm mò mit Hůlfi vo Dampfkatapülter 10 t schweri Dornier-Flùgboot vom Tǜp Wal startè hèt chonnè. Selli revolutionäri Technig hèt d Lufthansa schu sit 1934 für dè Luftposchtvokeer mit Südamerika ygsetzt. D Schwabenland isch no im Hèrbscht 1938 i dè Hamburger Werftè für d Expedition antarktistauglich gmacht worrè. Nõch dè Umbaumaßnaamè vo dè Schwabenland (sie isch vorher hauptsächlich i Trooè gwässer ygsetzt worrè isch) hèt si Hamburg am 17. Dezembèr 1938 volõ un hèt d Antarktis am 19. Januar 1939 erreicht. I dè folgendè Wuchè sin uff insgsamt 15 Flüüg vo dè beidè Flugboot Boreas un Passat fascht 600.000 km² Flächi übberflogè un fotografyrt worrè. Deby wurden sin Bilder gmacht worrè. Knapp 1/5 vo dè antarktischè Flächi isch asè èrschtmòls dokumentyrt worrè. Dè Nammè vom neuentdècktè Land isch Neuschwõbèland.
Nur emòl isch s i dè Antarkti tatsächlich zuè Kampfhandligè wegè Gebiètsaaschprüch chò: 1952 hèn argentinischi Soldatè uff britischi Forscher gschossè, als selli vosuècht hèn, è zerschtörti Forschigsschtation widder uffzbauè. Argentiniè hèt diè Antarktischi Halbinslè für sich beaaschprucht, well selli Landzungè a irem nördlichè Èndi nu öppè 1480 km vo dè Südschpitzè vo Südamerikas entfèrnt isch.
Nõch Amundsen un Scott sin èrscht am 31. Oktober 1956 widder Menschè uff èm Südpol gsi, wo dè US-amrikanische Konteradmiral George Dufek dört mit èm Flùgzüüg vom Tǜp R4D Skytrain glandet isch.
Dè Antarktisvodraag isch è internationali Übberykumpft, wo feschtlait, dass diè unbewoonti Antarktis zwǜschè 60 un 90 Grad südlicher Breiti uusschlièßlich für diè frydlichi Nutzig vorgsää isch, bsunders d! wǜssenschaftlichi Forschig, vorbhaaltè blibbè isch. Dè Vodraag isch uff dè Antarktiskonferènz 1959 vo zwölf Signatarschtaatè z Washington berõtè worrè un 1961 in Chraft drèttè. Er hèt großi bolitischi Bedütig chriègt, well er dè èrschti Vodraag nõch èm Èndi vom Zweitè Wältchrièg gsi isch, wo diè Brinzipiè vo dè frydlichè Koexischtenz zwǜschen Staatè vo unterschydlicher Gsellschaftsorning fixyrt hèt.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''9. Ich bin selber bei der Frau gewesen und habe es ihr gesagt, und sie sagte, sie wolle es auch ihrer Tochter sagen. '' I bi bei deam Weib gwea u. ho er's gsait u. se hot gsait, se wölls ihr Tochter sāge.
Antarktis
Sistematischi Erkundig uss dè Luft
Dè Antarktisvodraag isch am 1. Dezembèr 1959 unterzeichnet worrè un isch am 23. Juni 1961 in Chraft drèttè. Er hèt urschprünglich è Laufzit vo 30 Johr ghaa; 1991 isch er um witerei 50 Johr volängerèt worrè.
Religion
Mit dè zuènämendè Erschlièßig un Erforschig vom Kontinènt Antarktika isch au s Bedürfnis für diè (christlichi) Religionsuusüèbig vor Ort uffchò. 1947 isch i dè Nôchi vo dè chilenischè Arturo-Prat-Station è Statuè baut worrè, wo dè Unserè Liäbè Frau uff èm Bärg Karmel gwidmet isch, un als Denkmòl uss dè Zit vor èm Antarktisvodraag gildèt. Selli Statuè ghört zu dè gschütztè Antarktisdenkmôler. 1956 isch d Chapel of the Snows als übberkonfessionelli Kapellè i dè McMurdo-Station baut worrè. Sie isch nõch èm ganz uss Ys gmachtè Gebäude i dè argentinischè Belgrano II-Station dè südlichschte Sakralbau vo dè Wält.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''10. Ich will es auch nicht mehr wieder tun/machen. '' I wills numma möh thu.
''11. Ich schlage dich gleich mit dem Kochlöffel um die Ohren, du Affe. '' I schlag d'r glei d Kölla um d'Ohra, du Aff.
Antarktis
Gegèwart
Am 28. Novembèr 1979 isch dè Air-New-Zealand-Flug 901 wèg èm Navigationsfääler gegè dè Mount Erebus dätscht. Am 13. Novembèr 1998 isch è LC-130-Hercules-Maschinnè vo dè New York Air National Guard, wo sich uff ènèm Vosorgigsflug befundè hèt, in ènèrè Gletscherschpaltè steckè blibbè.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''12. Wo gehst du (denn) hin? Sollen wir mitgehen (mit dir gehen)? '' Wo gōscht na, solle mir au mit dir gau?
Antarktis
Gegèwart
1996 isch durch Satellitèuffnaamè èn rysigè See uss flüssigem Wasser entdeggt worrè. Dè Wostoksee lyt unter ènèm 3.600 Meter dickè Yspanzer i dè Nôchi vo dè russischè Station Woschtok.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''13. Das /es sind schlechte Zeiten. '' S' send schleachta Zeita.
''14. Mein liebes Kind, bleib hier unten stehen, die bösen Gänse beißen dich tot. '' Liabs Kind, bleib do dunta stau, dia kähla Gäuas beißat di tod.
''15. Du hast heute am meisten gelernt und bist artig gewesen, du darfst früher nach Hause gehen als die anderen. '' Du hoscht heunt am moischta gleanat, d' deafscht friher hoin gau as d' andara.
Antarktis
Gegèwart
Dè antarktische Vokeer orientyrt sich hauptsächlich a dè klimatischè Bedingigè, um dè ökologische Fuèßabdrugg so gring wiè möglich z haaltè.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''16. Du bist noch nicht groß genug, um eine Flasche Wein allein auszutrinken, du mußt erst noch wachsen und größer werden. '' Du bischt no it groß gnua, um a Fläscha Wei aus z'trinkat, du muascht öscht no a bizla wachsa u. größar weara.
Antarktis
Gegèwart
1998 isch è internationals Umwältschutzabchò für dè Schutz vo dè Antarktis in Chraft drättè, wo dè Kontinènt vorläufig für 50 Johr vor allnè Artè vo Rohschtoffabbau schützè duèt. S Abchò isch vo voschidnè Umwältschutzorganisationè am Aafang vo dè 1980er-Johr unter m Titel „Wältpark Antarktis“ is Läbbè gruèfè un bsunders vo Greenpeace witerentwicklèt un forcyrt worrè.
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''17. Geh, sei so gut und sag deiner Schwester, sie soll die Kleider für eure Mutter fertig nähen und mit der Bürste rein machen. '' Gang, bis so guat u. sag' deinr Schwöschtr, sie soll d' Kleider für usr Muattr förtig näha u. ausbüschta (ausbürsten).
Antarktis
Diverses
<!--
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''18. Hättest du ihn gekannt! Dann wäre es anders gekommen, und es täte besser um ihn stehen. '' Hättescht n' kennt! No wärs anderscht komma u. 's thät bössar um 'n stau.
Antarktis
Diverses
-->
Kartè
<!--
Wissenschaftliche Literatur
-->
Wenkerbogen von Altusried
Seid 1
''20. Er tat so, als hätten sie ihn zum Dreschen bestellt (sie haben es aber selbst getan). '' Er hot so thau als ob 's 'n zum Dröscha bschtöllt höttet, 's honts aber seal thau.
''21. Wem hat er (denn) die neue Geschichte erzählt? '' Weam hot nar dia nui Gschicht verzöllt?
''22. Man muß laut schreien, sonst versteht er uns nicht. '' Mr muaß laut schreia sonscht vrschtoht ear eus it.
''23. Wir sind müde und haben Durst. '' Mr send müad u. hend Duscht.
''24. Als wir gestern abend heim/zurück kamen, da lagen die anderen schon im Bett und waren fest eingeschlafen/am schlafen. '' Wia m'r nächt z' Nacht hoi kemma send, do send d' andara scho im Bött gleaga u. hand föscht gschlofa.
''25. Der Schnee ist diese Nacht liegen geblieben, aber heute morgen ist er geschmolzen. '' Dr Schnö ischt heunt Nacht bei uns liega blieba, aber heut a Moarga ischt ear gschmolza.
''26. Hinter unserem Hause stehen drei schöne Apfelbäume /drei Apfelbäumchen mit roten Äpfeln/Äpfelchen. '' Hinter euseram Haus stand 3 schöna Öpfelbäumla mit rota Öpfala.
''27. Könnt ihr nicht noch einen Augenblick /ein Augenblickchen auf uns warten? Dann gehen wir mit (euch). '' Kennat d'r it no an Augablick wata, no gam m'er au mit ui.
''28. Ihr dürft nicht solche Kindereien treiben. '' Dr deafat it so kinderlag sei.
''29. Unsere Berge sind nicht so (sehr) hoch, die euren sind viel höher. '' Eusara Bearg sind it gar hoh, d' uira send viel höhar.
''30. Wieviel Pfund Wurst und wieviel Brot wollt ihr haben? '' Wia viel Pfund Wuscht u. wie viel Brot wend d'r han?
''31. Ich verstehe euch nicht, ihr müßt ein bißchen lauter sprechen. '' I verschdand ui it, ihr müaßat a bizla lauter schwätza.
''32. Habt ihr kein Stückchen weiße Seife auf meinem Tisch(e) gefunden? '' Hont d'r it a Stückla weißa Soifa gfunda f'nr mi uf meim Tisch?
''34. Das Wort kam ihm von Herzen. '' Dös Woart ischt 'm vom Heaza komma.
''36. Was sitzen da für Vögelchen oben auf dem Mäuerchen? '' Was sitzat do für Vögala dö't daba uf dem Mäuerla?
''37. Die Bauern hatten (fünf) Ochsen und (neun) Kühe und (zwölf) Schäfchen vor das Dorf gebracht, die wollten sie verkaufen. '' D Baura hond fünf Ochsa u. neun Küah u. 12 Schäfla voars Doarf brocht, dia wend 's verkaufa.
''38. Die Leute sind heute alle draußen auf dem Feld(e) und mähen. '' D Leut send heunt all uf 'm Feald duß beim Mäha.
''39. Geh nur, der braune Hund tut dir nichts. '' Gang allat, der braun Hund thuat d'r nix.
''40. Ich bin mit den Leuten da hinten über die Wiese ins Korn gefahren. '' I bin mit d' Leut do hinta über d Wies ins Karn gfahra.
Seid 2
Schulort Altusried Ober-, Bezirksamt etc. Kempten Regierungs-Bezirk etc.: Schwaben Staat: Bayern
Name des Lehrers: Joh. Michael Hölzle. Geburtsort des Lehrers (im Ober-, Bezirksamt etc., Staat) Hohenraunau  bezirksamt Kaufbeuren i Krumbach, Schwaben, bayern
Fragen
1. Geschah die Übersetzung durch Schüler oder den Lehrer? Durch den Lehrer, der den Dialekt genau kennt.
''2. In welchen von den mundartlichen Wörtern für 1. biegen, 2. tragen, 3. fragen, 4. legen, 5. Ziegel, 6. Kugel, 7. sorgen, 8. folgen, 9. Schlag, 10. Berg, 11. Weg, 12. fertig, 13. ruhig lautet das g wie in gut, ganz (in Nr.in allen-), in welchen wie eine Art leises ch? (in Nr. in keiner ..)''
''3. Ist ein deutlicher Unterschied in dem g von Kugel fragen und dem g in Kegel, kriegen, biegen, zeigen oder sind diese g in der Aussprache fast gleich? '' Sind sämtlich gleich.
4. Lautet sp und st in den mundartlichen Wörtern fasten, Brustkasten, fest, Mist, Post,  lautet nur '' scht, schp oder wie ßt, ßp? ''
''5. In welchen von den mundartlichen Wörtern für 1. Sichel, 2. gestrichen, 3. brechen, 4. stechen, 5. sticht, 6. Recht, 7. Bäche, 8. es wächst, 9. riechen, 10. kriechen, 11. Milch, 12. Kirche, 13. lachen, 14. suchen lautet das ch genau wie in Bach, gestochen und gebrochen? ( in Nr. '' in allen wird das 'ch' ohne Unterschied gleich gesprochen.
''6. Wird das r in roth, rund mit der Zungenspitze oder hinten im Munde gebildet? Mit der Zungenspitze.
7. Unterscheiden die Schüler von selbst oder erst, nachdem sie ausdrücklich darauf aufmerksam gemacht worden sind, die Laute: ''a. g und ch in zeigen und Zeichen von selbst? nein? b. s und ß in reisen und reißen von selbst? nein? c. dr und tr in drehen  und drüber, treten  und trauen  von selbst? nein? treten, trauen wird wie dreten, drauen gesprochen. d. gr und kr in Greis und Kreis von selbst? nein? ''
''8. Ist in Ihrem Schulorte eine nichtdeutsche Volkssprache üblich? Und welche? wie stellt sich etwa das Zahlenverhältnis zwischen den von Haus aus Deutschsprechende und Nicht-Deutschsprechenden?''
''9. Haben die Einwohner Ihres Schulorts noch eine ausgeprägte Volkstracht? (kurze Beschreibung wäre erwünscht) a: die Männer b: die Frauen '' Eigentümliche Tracht ist fast ganz verschwunden.
''10. Wie lautet der Name des Schulortes a. alleinstehend: ='' Altesriad b. in dem Satze: er wohnt in ... = ebenso wie in a.:  er wohnt z' (= zu) Altesriad.
''Wie lauten in Ihrem Schulorte folgende Wörter:
''NB: Alle sonstigen Notizen über besondere Eigenthümlichkeiten in Sitte, Hausanlage, Lebensgewohnheiten e.t.c. sind sehr willkommen. Immer aber bleibt die Übersetzung, dann die obigen Fragen die Hauptsache auf die es ankommt. – Sollte in Ihrem Schulorte eine deutsche Mundart gar nicht ortsüblich sein, so bitte ich die Sätzchen in die ortsübliche fremde Sprache durch Eingeborne übersetzen zu lassen. –
_____________________________________________________________________________________ ABCDEFGHIKLMNOPQRSTUVWXYZ                                                 0123456789
Aamergonga
<references group="A" />
Villmergerkrieg
Dr erscht Villmergerchrieg
Zum erschte Villmergerchrieg isch es choo, nachdem i de Jahre 1654/55 dr Versuech vonere Bundesreform (Bundesprojekt vo 1655) dur di reformierte Ort am Widerschtand vo de katholische Ort geschiiteret isch. Züri hät druufabe im Jahr 1656 siini Verbündete zum Chrieg gege d Katholike drängt. Züri hät en Schtriit mit em katholische Schwyz um de Bsitz und d Recht vo einige Neugläubige, wo us Arth gflüchet si, gnutzt, um e gsamteidgenössischi Entscheidig z erzwinge. Am Aafang vom Jahr 1656 sind zürcherischi Truppe vor Rapperschwiil grückt, wo aber erfolglos belageret worde isch. Underdesse händ di katholische Ort mit ihrne Truppe d Verbindig zwüsched Züri und Bern abgschnitte und händ d Berner am 24. Januar 1656 bi Villmerge gschlage. D Kampfhandlige sind aber erscht am 20. Februar endgültig iigstellt worde.
Dr Dritti Landfride
Dr Villmerger oder Dritti Landfride vom 7. März 1656 hät di alte Zueschtänd wider hergschtellt, wie si dur de Zweiti Kappeler Landfride vo 1531 gschaffe worde sind. Demit isch di katholischi Hegemonie i dr Eidgenosseschaft gesicheret worde.
Dr zweit Villmergerchrieg
1712 händ Bern und Züri en Schtriit zwüsched dr Fürschtabtei St. Galle und ihrne reformierte Undertaane im Toggeburg und di günschtigi ussepolitischi Situation vo dere Ziit gnutzt, wil Frankriich und Habsburg dur de Spanischi Erbfolgchrieg militärisch gschwächt gsii sind, um di katholische Ort nomal aazgriife. Im so genannte Toggeburgerchrieg oder zweite Villmergerchrieg händ Bern und Züri dank gueter Vorbereitig gwunne.
Dr Vierti Landfride
Es isch dr Vierti Landfride gfolgt, wo d Vormachtschtellig vo de katholische Ort i dr Eidgenosseschaft beendet hät.
Emerkingen
Eemerkenge (dt. Emerkingen) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 80,3 % Landwirtschaftsfleche, 8,2 % Wald, 10,3 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Eemerkenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Eemerkenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 805 als Antarmarhinga.
Verwaltong
Eemerkenge hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Paul Burger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Eemerkenge ghert zom Schwäbisch.
Weil im Schönbuch
Weil (dt. Weil im Schönbuch) ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 38 % Landwirtschaftsfleche, 44,3 % Wald, 16,9 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Weil gheret d Ortsdoel Breitenstein, Neuweiler ond Weil im Schönbuch.
Gschicht
Weil ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1188 als Weyl im Schaienbuch.
Verwaltong
Weil ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Wolfgang Lahl.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Weil ghert zom Schwäbisch.
Melchior Berri
Dr Melchior Berri (* 20. Oktober 1801 z Baasel; † 12. Mai 1854 z Baasel) isch e Schwizer Archidekt us Baasel.
Biografii
Dr Berri isch dr Soon vom Melchior Berri, Pfarrer z Münchestäi, gsi und vo dr Appollonia Streckeisen. Er isch z Baasel und z Münchestäi ufgwaggse. Zwüsche 1817 und 1823 het er sich under anderem bim berüemte Archidekt Friedrich Weinbrenner z Karlsrue lo usbilde. Denn het er bim Archidekt Jean-Nicolas Huyot z Bariis gschafft und an dr Akademii studiert.
1826 isch er zämme mit em Josef Berckmüller uf Italie gange , wo er sich für d Baute und d Wandmoolereie z Pompeii intressiert het, aber au für d Rönessans-Baläst z Rom. Er het s Handwärk vo de Stäimetz, Gipser und Muurer gleert, sich im Landschafts- und Figurezäichne güebt und bautechnischi Fächer studiert.
1828 het dr Melchior Berri z Baasel e Baugschäft und e Bau- und Zäicheschuel ufdoo. Si überregionali Bedütig het er zerst em Baasler Museum an dr Augustinergass verdanggt, wo dr äinzig Monumentalbau von em isch, wo erhalte bliibe isch, aber au sine Entwürf für e Zürcher und e Bärner Roothuus und sine Kwardierblään für Luzärn und Baasel. 1829 het er vom Ludwig August Sarasin dr Ufdraag überchoo, iim e Summerhuus z baue, dä isch aber scho 1831 gstorbe, bevor s Huus fertig gsi isch. Äini vo de bäide Sarasin Döchder het en Ehinger ghürootet und eso isch s Summerhuus in Bsitz vo dr Familie Ehinger choo und hüte as Villa Ehinger bekannt.
Zu de früeje Wärk vom Berri ghört au s Blömlitheater an dr Theaterstrooss z Baasel, won er 1829/31 baut het und wo die letschte Räst von em 1969 ganz verschwunde si. En anders isch d Abdankigskapälle in dr hütige Roosedaalaalaag us em Joor 1832. Es isch emol im eltiste Däil vom Gottesacker gstande und isch hüte s äinzige Bauwärk uf em Friidhoof.
1832 het dr Berri d Margaretha Simone Burckhardt vo Baasel ghürootet. Im gliiche Joor het er an dr Malzgass e zwäistöckigs Woonhuus baut, wo 1842 mit eme Aabau erwiteret worde isch.
Dr Berri isch Mitgliid vom Baasler Groosse Root gsi, vo dr Baukommission und isch 1841 Bresidänt vom Veräin vo de Schwizerische Ääscheniöör und Archidekte (SIA) worde. As Archidekt vo dr klassizistische Stiilrichdig isch er über d Schwiz uuse bekannt worde und isch as Dr. h.c. Eeremitgliid vo zwäi britische Archidektuurverbänd worde.
Dr Berri het an Depressioone afo liide und het sich 1854 s Lääbe gnoo.
Phoibe
Phoibe (altgriech. Φοίβη; lat. Phoebe; "die Helli", "die Lüchtendi" isch
Usserdem isch Phoebe/Phoibe