cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hermann Abert
Aus seim Leaba
Dr Hermann Josef Abert, wia-nr mit seim ganza Nama ghoißa hôt, ischt am 25. März 1871 z Stuegert uff d Welt komma. Sei Vadder isch dr Kombonischt ond Hofkabellmoischtr Johann Josef Abert ond sei Mueder d Anna Abert geborene Dittenberger gwäa. Scho en seira Kendheit isch der Bua musikalisch vo seim Vadder, wo hauptsächlich Sinfonia ond Opra komboniirt hôt, wo heit abr vrgessa send, gferdret wôrra. Glei nôch-em Abidur hôt’r an dr Musikhochschual vo seira Hoimetstadt ôôgfanga, Musik zo studiira, bald abr omgsaddlet zom Studiom vo dr klassischa Filologii an de Universideeda Diibenga ond Berlin (1890 bis 1895). Dô drnôch hôt’r z Berlin Musikwissaschaft studiirt ond uff sellem Gebiet 1902 en Leipzig habilidiirt. Uff-ra Studiareis nôch Italia hôt’r sich intensiv mit dr italienischa Opr ausanandrgsetzt. Em Jôhr 1910 schliaßlich isch dr Abert Professr z Halle an dr Saale wôrra. 1920 hôt’r an Lehrstual fir Musikwissaschaft an dr Uni Leipzig ond drei Jôhr schbätr oin en Berlin kriagt. Neaba seira Lehrtädichkeit hôt’r noh an Haufa Ehraämdr vrwaldet, so zom Beischbiil ischt’r Präsident vo dr Deitscha Musik-Gesellschaft gwäa.
Em Hermann Abert sei bedeidenschda Arbet isch dui velliga Neigeschdaldong vom Otto Jahn (1813 bis 1869) seira Mozart-Biografii, wo-nr fascht drei Jôhr drô gschafft hôt (1919 bis 1921). Am 13. Auguscht 1927 hôt’r en seira Hoimetstadt seine Auga fir emmer gschlossa; 56 Jôhr alt isch’r wôrra.
Sichuanesische Sprache
Pronome
Bi Sache, wo organisch zue eim ghöre (wommer also nit cha abgee oder ablege; Alienabilität), isch de Possesivpartikel optional. Byspil sin 我妈妈 ngo3 ma1ma1 ‚mys Mammi‘ oder 他头痛 ta1 tou2 tong ‚syn Chopf macht weh‘.
Au bi Froogepronome cha 的 draghängt werde:
Ussagesätz
Normalerwys isch d Wortstellig Subjekt-Verb-Objekt. Mer gseet des in dänne Satz wie:
Froogesätz
Jo-oder-nei Frooge chönne ùff viili verschiidni Arte gstellt werde. Zum eine cha de Modalpartikel 吗 ma aa s Änd gstellt werde. Zum Byspil:
Antworte duet mer ùff sonigi Frooge meischt mit de Wiiderholig vùm Verb bzw. mit em Wort für nei ùn em Verb:
Mer cha zwar au eifach mit eme 不 bu2 ‚nei‘ antworte, des wirkt deno aber änder unhöflig.
Die Art e Froog z stelle, wird im Sichuanesische im Alldaag aber änder weenig bruucht. Meischt wird e Jo-oder-nei Froog als "A-nit-A"-Froog formuliert. Devo git es rächt viili Mögligkeite. Zum Byspil:
Wänn e Verb uss meerere Silbe bestoot, wird am Aafang nùmme de erschti Deil vùm Verb gsait. E Byspil isch s Wort 好吃 haoci2, wo wörtlig „guet ässe“ luutet, ùn ‚lecker, guet schmöcke‘ heisst:
Nùmme bim Verb 有 you3 ‚ha‘ wird statt 不 bu2 mit 没 mo2 (neueri Ussprooch: mei4) verneint. Des Verb wird vorallem für Frooge bruucht, ob öbis scho passiert isch.
Gebäude
E Geböid, in dr Umgangssprooch säit mä vor allem chliinere Geböid Huus, isch e Bauwärk, wo zum Schutz vo Mensche, Dier oder Sache dient, wo mä cha drin iine goo und wo s din Rüüm het. E Geböid het nit umbedingt Wänd oder e Chäller, aber immer e Dach. Es isch wie die mäiste Bauwärk im Allgemäine fest mit em Bode verbunde, also en Immobilie. Hüfig zelle as Geböid nume sonigi Bauwärk, wo wenigstens e Däil drvo überirdisch isch.
Sichuanesische Sprache
Froogesätz
E wyteri Mögligkeit isch, dass hinter e Ussag e Refrainfroog gsetzt wird (öbe wie im Alemannisch „nit/gell/oder?“) zume Zuestimmig oder Ablänig z erfrooge. Devo git es meereri Forme, zum Byspil 好不好 hao bu2 hao ‚guet nei guet‘, 是不是 si4 bu2 si4 ‚sy nei sy‘ oder 对不对 dui4 bu2 dui4 ‚woor nei woor‘.
Zum Byspil:
Gebäude
Geböid si vor allem historisch us Lätt, Stei und Holz baut worde, hützudags brucht mä hüfig Beton, Metall und Glas. Mit de modärne Materialie het mä vil hööcheri Strukture chönne baue, wo drzue au no stabiler si.
Sichuanesische Sprache
Froogesätz
oder:
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
S Max-Planck-Inschtitut fir Entwickligsbiology (dt. Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie, MPI EB) isch e usseruniversiteri Forschigsyyrichtig unter dr Dregerschaft vu dr Max-Planck-Gsellschaft mit Sitz z Dibenga. S Inschtitut drybt vor allem Grundlageforschig uf em Biet vu dr Entwickligsbiology, Biochemy, Genetik, Evolutionsbiology un Molekularbiology.
Sichuanesische Sprache
Theater
Näbe volchstümlige Gsangs- ùn Theaterforme, oder Gschichte, het s Sichuanesisch e langi Tradition als Sprooch vo de Sichuan Oper (川劇; Sichuanesisch: Cuan1ju4; Standardchinesisch Chuānjù), wo eini vo de regionale Forme vo de Chinesische Oper isch. Es handlet sich debi ùm e Musiktheater, wo aber änder volchstümelig isch. Es isch e Mischig uss Gsang, Schauspiil, Dänz ùn Musik. Meischt finde d Ùffierige in de Teehüüser vo Chengdu statt, aber es git au Theater, wo es aapasst aa Tourischte gspiilt wird. De Gsang ùn Dialog sin ùff Sichuanesisch, aber viilmool verstöön au Sichuanese nit alles, wäge de hooche Gsangsstimme ùn de veraltete Sprooch.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Gschicht
S hitig Inschtitut goht zrugg uf d Grindig vun ere „Arbeitsgemeinschaft Kaiser-Wilhelm-Institute für Biochemie und für Biologie zur Pflege der Virusforschung“ anne 1937 z Berlin-Dahlem. Us däre isch 1941 e „Arbeitsstätte für Virusforschung“ entstande, wu 1943 uf Dibenga verlageret un 1945 in d „Abteilung für Virusforschung“ am Chaiser-Wilhelm-Inschtitut fir Biochemy z Dibenga umgwandlet woren isch.
No dr Neigrindig vu dr Max-Planck-Gsellschaft as Noofolgorganisation vu dr Chaiser-Wilhelm-Gsellschaft anne 1948 isch 1954 us dr „Abteilung für Virusforschung“ s „Max-Planck-Institut für Virusforschung“ wore. Di erschte Diräkter sin dr Hans Friedrich-Freksa (Abdailig 1, Physikalischi Biology), dr Gerhard Schramm (Abdailig 2, Biochemy), dr Werner Schäfer (Abdailig 3, Dier-Virology) un ab 1960 dr Alfred Gierer (Abdailig 4, Molekularbiology) gsii. Anne 1972 isch dr Friedrich Bonhoeffer Laiter vu dr Abdailig 1 (Physikalischi Biology) wore un bal druf dr Uli Schwarz Laiter vu dr Biochemy un dr Peter Hausen Diräkter vu dr neie Abdailig 5 (Zällbiology).
Sichuanesische Sprache
Theater
2017 het de Theaterregisseur Li Liuyi, wo uss Sichuan chùnt, s Theaterstùgg „Teehuus“ (茶馆; ängl. Teahouse) ùff Sichuanesisch übersetzt ùn ùffgfiert. Des Theaterstùgg isch 1957 vùm Lao She gschriibe worde. In de Kulturrevolution isch es eis vo de Werch gsi, wo vo de Roote Garde am wietigschte verùrdeilt worde isch, ùn de Lao She het 1966 Sälbschtmord begange.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Gschicht
Anne 1984 het s Inschtitut sy hitige Name „Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie“ iberchuu wäge dr in dr Zwischezyt neie Schwärpinkt. D Christiane Nüsslein-Volhard isch 1985 Diräkteri vu dr Abdailig 3 fir Genetik im umgnännte Inschtitut wore.
No dr Emeritierig vum Gierer un vum Bonhoeffer sin neii Schwärpinkt enstande, 1999 d Abdailig 4 (Integrativi Evolutionsbiology) unter em Ralf J. Sommer, 2001 d Abdailig 1 (Proteinevolution) unter em Andrei Lupas un 2002 d Abdailig 6 (Molekularbiologie) unter em Detlef Weigel. Die Abdailig 6 isch ans MPI EB chuu, wu s Max-Planck-Inschtitut fir Biology z Dibenga zuegmacht woren isch. Neii Schwärpinkt hän au 2005 d Abdailig 2 (Biochemy) unter dr Elisa Izaurralde gsetzt, 2008 d Abdailig 5 (Zällbiology) unter em Gerd Jürgens un 2016 d Abdailig 3 (Mikrobiomforschig) unter dr Ruth E. Ley.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
Au wänn di allermeischte Film ùn Serie, wo z China produziert werde, ùff Standardchinesisch sin (ùn es syt öbe 2005 au wiider schwieriger worde isch, Filmproduktione, wo nit ùff Standardchinesisch sin, aa de Zensur vorbi z bicho), git es mehreri Film, wo zum Deil oder ganz in regionale Sprooche oder Dialäkt sin, so au ùff Sichuanesisch.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Forschig
D Forschigsschwärpinkt vum Inschtitut glidere sich in die Beraich:
Där Beraich untersuecht d Evolution vu dr Protein vu dr Urzyt bis in d Gegewart. S wird dervu uusgange, ass di erschte Vorfahre vu dr hitige Protein churzi, nit-gfalteti Peptid gsii sin, wu vun ere primitive RNA-basierte Wält as Cofaktore dient hän. Us däre Gruppe vu vorzytlige Peptid hän si nodisno kompläxeri Protein dur Repetition, Fusion un Rekombination entwicklet. Derzue bescheftigt si där Beraich mit em Stammbaum vu dr Protein. Wel Protein (bzw. däre iri Gen) nit sterker an en Organismus bunde sin wie dää an sy Ekosischtem, chunnt s all Ritt vor, ass Protein nei Organisme kolonisiere oder in irem Ursprungsorganismus dur anderi Protein verdrängt wäre.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
E zytlang sin viili ussländischi Zeichetrickfilm ùn Serie ùff Sichuanesisch synchronisiert worde (au sonigi, wo im Orginal gar kei Dialog vorchùnt, sin deno dur neue Dialog aapasst worde). Dezue ghöre Tom & Jerry, Bugs Bunny, Crayon Shin-chan ùn Popeye. E Fernsehsänder uss Chongqing het au sichuanesischi Versione vo Serie gmacht, wo ursprüngli ùff Standardchinesisch oder Kantonesisch gsi sin, zum Byspil vo de Serie Flirting Scholar uss Hongkong. Im Joor 2004 het die Staatlichi Verwaltig für Radio ùn Fernsehe aber offiziel ùntersait, ussländischi Serie in regionale Sprooche ùn Dialäkt z zeige. Demit sin die Versione ussem Fernsehe verschwùnde.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Forschig
Dr Beraich Biochemy bscheftigt si mit dr poschttranskriptionale Mechanisme vu dr Genexpression, doderby lyt dr Schwärpinkt uf dr RNA-Biology. Doderzue wird e interdisziplinäre Aasatz bruucht, wu d Biochemy un Bioinformatik mit dr Struktur-, Molekular- un Zällbiology kombiniert.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
De erschti Film ùff Sichuanesisch isch 抓壮丁 (Standardchinesisch: zhuā zhuàngdīng, Sichuanesisch: zua1 zuang4din1, ùff Änglisch als The Conscription ussecho) im Joor 1963 gsi. Bi derre Komödie goot es ùm Zwangsrekrutierige z Sichuan derwyylscht em Japanisch-Chinesische Chrieg.
Viil Dialog in sichuanesische Dialäkt chùnt au in de franko-chinesische Produktion vo 2002, Balzac et la Petite Tailleuse chinoise vùm Regisseur Dai Sijie (dütsch: Balzac und die kleine chinesische Schneiderin; 巴尔扎克与小裁缝), wo inere Bärggegend vo Sichuan zur Zyt vo de Kulturrevolution spiilt.
Au de Film Dam Street (红颜) ussem Joor 2005 vo de Regisseurin Li Yu isch zum grööschte Deil ùff Sichuanesisch. De Film spiilt inere Gegend vo Zentralsichuan ùn d Hauptdarstellerin Liu Yi isch e bekannti Schauspiilerin vo de Sichuan Oper.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Forschig
Där Beraich bscheftigt si mit dr genetische un molekulare Analyse vu dr Evolution vu Entwickligsprozäss in Fadewirm (Nematoda), wu frei läbe. Bi Fadewirm cha mer Entwickligsprozäss uf genetischer un molekularer, aber au uf zällulärer Ebeni analysiere. Dr evolutionär Verglych vum Modellorganismus Caenorhabditis elegans un em studierten Satellitenorganismus Pristionchus pacificus git Yyblick in d Veränderig vu zälluläre, genetische un molekulare Ainhaite.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
Z Chengdu spiilt de Film Thirteen Princess Trees (十三棵泡桐) ussem Joor 2006 vùm Regisseur Lü Yue. De Film isch ùff Standardchinesisch ùn Sichuanesisch ùn zeigt die soziali Verdeilig vo de Sprooche: d Szene wo zum Byspil in de Schuel spiile sin ùff Standardchinesisch, derwyylscht sùnscht änder Sichuanesisch gschwätzt wird.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Forschig
E langfrischtig Zyl vu dr molekularbiologische Forschig am Inschtitut isch s, Variation in adaptive Merkmol z verstoh. As e Voruussetzig doderfir mien Gen idäntifiziert wäre, wu in Wildpflanze un -dier phänotypischi Vylfalt verursache. As negschte Schritt solle derno Yysichte in di adaptiv Kunsequänz vu variable Eigeschafte mit eme mechanistische Verständnis vu genetische Netzwärch vercnipft wäre. Des sott s megli mache, funktionäll ussenanderentwickleti Allel vu wichtige Gen in Populatione vu Wildpflanze un -dier dur Sequänzanalyse z idäntifiziere.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
Bim Film Let the Bullets Fly vo 2010 (dütsch: Tödliche Kugeln, 让子弹飞) vùm Regisseur Jiang Wen sin sogar zwei verschiidni Versione gmacht worde. D Romanvorlag für de Film isch vùm Ma Shitu gschriibe worde, wo uss de Nööchi vo Chongqing chùnt, ùn d Ursprùngsversion vùm Film isch eso au ùff Sichuanesisch drait worde. Für de Rescht vo China isch aber e Synchronfassig ùff Standardchinesisch gmacht worde.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Stammsammlige
In däre Stammsammlig het s circa 1700 Linie, di maischte dervu Mutante. In dr Zebrafisch-Stammsammlig het s circa 400 mutanti Zebrafischlinie.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
De Film 24 City (2008, 二十四城记, Standardchinesisch: èrshísì chéng jì; Sichuanesisch: er4si2si4cen2ji4) vùm Regisseur Jia Zhangke spiilt z Chengdu ùn de Groossdeil vùm Dialog isch ùff Sichuanesisch. De Film isch e Mischig uss eme Dokumentarfilm ùn eme Spiilfilm, ùn verzäält die Gschichte vo verschiidni Generatione, wo e staatlichi Fabrik abgwigglet wird ùn dörte moderni Wohnblöck baut werde. D Arbeiter vo de Fabrik schwätze in däm Film e Mischig uss em Dialäkt vo Chengdu ùn däm vo Shenyang im Nordoschte vo China, wo d Fabrik friener emool gsi isch bevor si ùff Chengdu verlait wird.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
International Max Planck Research School (IMPRS)
S MPI macht mit dr International Max Planck Research School from Molecules to Organisms. E IMPRS isch e änglischsprochig Doktorandeprogramm, wu ne strukturierti Promotion megli macht. Anderi Partner sin s Friedrich-Miescher-Laboratorium, Dibenga, un verschideni Inschtitut vu dr Universitet Dibenga. Sprächer*ne vu dr IMPRS sin d Elisa Izaurralde vum MPI fir Entwickligsbiology un dr Alfred Nordheim vu dr Universitet Dibenga.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
Die Spanisch-chinesischo Trilogi Invisible Chengdu (oder ùff Spanisch: El Chengdu Invisible) vo de Regisseur Roberto Fernandez Canuto ùn Xu Xiaoxi, wo z Chengdu spiilt, bruucht au vorallem s Sichuanisch. Die Trilogi bestoot uss de Film Ni Jing: Thou Shalt Not Steal (2013, 逆境; Span. Ni Jing: No Robarás), Floating Melon (2015; 浮果, Span. Sandía amarga) ùn Sunken Plum (2017, 沉李). Die Film handle vo Persone, wo z China änder versteggti Existenze mien fiere oder diskriminiert werde, wie z. B. homesexuelli ùn transgender Mänsche. Die Film hen meereri Prys bi Filmfestival übercho, sin aber z Chengdu sälber chuum zeigt worde, wyl des wäge de staatliche Zensur nit mögli gsi isch.
Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie
Infrastruktur
Ändi 2006 hän insgsamt 295 Lyt am Inschtitut gschafft, dodrunter 75 Wisseschaftler*ne un 80 Noowugswisseschaftler*ne; doderzue sin im Berichtsjohr 58 Drittmittelbschäftigti un 6 Gaschtwisseschaftler*ne chuu.
Sichuanesische Sprache
Film ùn Serie
Au hauptsächlig ùff Sichuanesisch isch s Komödi-Drama A Cool Fish (无名之辈) vo 2018 vùm Rao Xiaozhi. Im Film Sister (2021, 我的姐姐) vùm Regisseur Yin Ruoxi, wo z Chengdu spiilt, wird au di hütigi Diglossi abbildet, wyl d Persone je nooch däm ùff Sichuanesisch schwätze oder ùff Standardchinesisch.
Usserdäm chùnt s Sichuanesisch ab ùn zue in Film vor, wo nùmme e paar Darsteller, wo uss Sichuan sölle cho, ihre Dialäkt schwätze. Byspil defür sin d Film Crazy Stone (2006, 疯狂的石头) vùm Ning Hao, de Film Still Life (2006, 三峡好人) vùm Jia Zhangke, Blind Mountain (2007, 盲山) vùm Li Yang, wo d Hauptdarstellerin uss Sichuan chùnt in en andre Deil vo China entfiert wird zume dörte zwangsverhüürootet z werde, oder Lost and Love (2015, 失孤) vùm Regisseur Peng Sanyuan.
Mangmool, wie bim Film Blind Mountain, isch d Sproochwahl zum d Persone authentischer darzstelle. Bi ondre Film cha des au für humoristischi Effekt sy. Des isch bim Film Crazy Stone eso, wo die Darsteller mit ihrem Dialäkt oder Akzänt eme bstimmte regionale Stereotyp entspräche. So schwätzt in däm Film ei Person, wo elegant ùn ussgfeilt söll wirke, de Chengdu-Dialäkt, eine vo de Chlyganove schwätzt de Dialäkt vo de Provinz Henan (wo de Ruef het, arm ùn gföörlich z sy), de Chef vo ere internationale Bande schwätzt Standardchinesisch mit eme Hongkong-Akzänt, ùn de ryychi Immobiliehai schwätzt Standardchinesisch.
Hüüfig isch de Bruuch vùm regionale Dialäkt aber au e bewùssts Stilmittel, wyl die Film sich mit de Lüt am Rand vo de Gsellschaft bschäftige. Mit eme regionale Dialäkt wirke die Film eso authentischer. So het d Li Yu, d Regisseurin vo Dam Street gsait, wo si gfroogt worde isch, warum si de Film nit ùff Standardchinesisch drait het:
Rapmusik
E Zytlang isch Chengdu eis vo de Zentre vùm chinesischsproochige Rap gsi. Viile vo dänne Rapper hen ùff Sichuanesisch grappt, wo zum Deil deno au ihr Markezeiche worde isch. Eini vo de erschte sonigi Grùppe isch Big Zoo gsi, wo zwüsche 2006 ùn 2011 aktiv gsi isch.
Zue wytere bekannte Rapper, wo ùff Sichuanesisch rappe, ghört zum Byspil au de Fat Shaddy (谢帝, Xie Di), wo 2014 mit sym Lied 老子明天不上班 (Lǎozi míngtiān bù shàngbān, ‚Morn gangi nit zum Schaffe‘) bekannt worde isch. Er isch allerdings deno mit 瓜老外 (gua1 nao3wai4, ‚blöde Ussländer‘), wo gäge hoochnöösigi Expats z Chengdu grichtet gsi isch) au in en Trend vo ere all gröössere Ussländerfeindlichkeit ùn Nationalismus gcho. Nooch 2018 isch Rap deno sowiiso all mee zensiert oder grad verboote worde, oder aber in de Dienscht vo de staatliche Propaganda gstellt worde.
E wyteri Grùppe uss Chengdu, wo di sichuanesischi Sprooch viil bruucht, sin A.T.M. (顶级玩家, Dǐngjí wánjiā). Im Musikvideo für ihre Rap 当地人 (dang1di4ren2, ängl Local ‚Yyheimische‘) duen si zum Byspil au mit typische ältre Manne uss Chengdu s Spiil Mah-Jongg spiile. Au z erwääne wär no de Rapper GAI (eigetli 周延, Zhōu Yán), wo Sichuanesisch, Sichuanesischs Standardchinesisch ùn Standardchinesisch als Stilmittel bruucht.
Symbol
Dr Begriff Sümbool (us em Griechische: öbbis zämmedue) oder au Sinnbild wird im Allgemäinen für Bedütigsdrääger (Zäiche, Wörter, Geegeständ, Vorgäng etc.) verwändet, won e Vorstellig bezäichne (vo öbbis, wo nit muess geegewärtig si). Weeli Vorstellig denn mit dm Wort „Sümbool“ konkret assoziiert (verbunde) wärde soll, wird in de verschidnige Aawändigsgebiet im Äinzelne speziell definiert.
In alle Lääbensberiich brucht mä Sümbool. In dr Bolitik (Faane, Farbe wie grüen für en Islamismus, oder Zäiche wie s Hoggechrüz), in dr Religioon (s Chrüz vo de Christe, dr Halbmond bi de Muslim oder dr Davidstärn bi de Juude), in dr Wüsseschaft (mathematischi Formle, Strukturformle in dr Chemii,  technischi Zäichnige usw.), im Vercheer, im Sport, in dr Kunst, dr Litratuur usw. Em Süsteem vo de Sümbool im ene gwüsse Beriich säit mä Sümboolik usser bi Sümbool wo vor Allem für die braktischi Verständigung im Alldaag brucht wärde, wie Buechstaabe, Vercheerszäiche usw.
Stadion Brügglifeld
S Stadion Brögglifäld esch s Stadion vom Fuessballveräin FC Aarau und stoht uf Bode vo de Gmäind Sohr.
Gschecht
I de erschte 22 Johr nach de Veräinsgröndig vom 26. Mäi 1902 het de FC Aarau all sini Häimspeel im Aarauer Schache uusträit. Es het weder Goal no Hääg oder Garderobe gäh ond hend för jedes Speel weder uuf- ond abbout mösse wärde. Wo d Ortsbörgergmäind vo Aarau grüens Liecht för e neue Fuessballplatz im Brögglifäld gäh het, hend es paar Metgleder ond Frönd vom FC Aarau en Gnosseschaft för d Erstellig ond Finanzierig vo de Aalag gröndet. Am 12. Oktober 1924 esch s neue Stadion Brögglifeld met emene Fröndschaftsspeel gäge de amtierendi Schwiizer Mäister FC Züri fiirlech iigwäiht worde.
Wenkerbogen von Klingnau
Dr Wenkerboge vo Chlingnau isch es Blatt vo dr grosse Ufnaam vo dr dütsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert agfange hed. Wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 en Dütsche Sproochadlas vorbereitet hed, hei alli Schuele im domolige dütsche Rych e Froogeboge übercho mid de glyche vierzg Muschdersätz, zum se i dr lokale Mundart ufzschrybe.
Stadion Brügglifeld
Weblink
d Siite Brögglifäld uf de Homepage vom FC Aarau
Wenkerbogen von Klingnau
Dr Boge
D Schrybwys vom Ortsname hed dr Laube aggee as Chlingnau (und derzue d Variante Chlengnau). Bi deilne Wöörter hed er zwo Forme vo dr Uussprooch vo de Vokaal ufgschribe. Dr Satz 35 hed er nid gschribe.
D Sätz und d Wörter sin do unde eso gschribe wie vom Laube ufem Froogeboge, au di chlyne und di grosse Afangsbuechschtabe un d Satzzäiche. Wo em Laube zwo Schrybarte für d Usschprooch i Sinn cho si, hed är das meischtends so notiert, ass er der ander Vokaal über der erscht gsetzt hed; das isch do als ganzi Wörter in Chlammere usdütscht.
Trégourez
Geografi
Trégourez lyt 22 km vu Quimper un 56 km vu Brest uf ere Hechi zwische 85 m un 227 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Coray, Edern, Langolen, Laz un Leuhan.
Gschicht
Trégourez isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Trechoruus (1395 Tregoures, 1400 Tregoures, 1501 Tregours, 1516 Tregourez, 1536 Tregoures).
Verwaltig
vu Trégourez isch. Trégourez ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Trégourez ghert zem Bretonisch.
César Keiser
Dr César „Cés“ Keiser (* 4. April 1925 z Basel; † 25. Februar 2007 z Züri; eigetlig Hanspeter Keiser), Bürger vo Basel und Zug, isch e Schwiizer Kabarettist gsi.
Läbe und Wärk
Dr César Keiser isch z Basel ufgwaggse. Noch em Gymnasium het er an dr Kunstgwärbeschuel Basel en Usbildig zum Zeichnigslehrer gmacht. Er het im Studäntekabaret Kikeriki mitgspiilt. 1951 het men en ans Cabaret Fédéral uf Züri gholt. Dört het er d Schauspiilere und Dänzere Margrit Läubli (* 1928) kenneglehrt und het sä 1956 ghürotet. Dr César Keiser het as Reisekorrespondänt im Mittlere Oste gschafft und as Autor bi dr Reklamefirma Cefi.
S Keisers hai zwai Söhn gha, dr Lorenz (* 1959), wo au as Kabarettist duet ufdrätte, und dr Mathis (* 1958). 1962 si dr César Keiser und d Margrit Läubli zsämme in eigene Kabarett-Broduktione ufdrätte. Dr Keiser isch mänggisch humorvoll, denn wider bissig sarkastisch oder skurril gsi, aber nie ghässig. Er het e baar Mol Uszeichnige vo de Litraturkommissione vo dr Stadt und vom Kanton Züri überchoo. 1990 hai d Läubli und dr Keiser dr grooss Cornichon-Briis vo de Oltener Kabarettdääg überchoo, 1999 dr Salzburger Ehrestier z Leipzig, 2004 d Ehre-Prix Walo vo dr Show-Szene Schwiiz für ihr Läbeswärk.
Dr César Keiser isch im Alter vo 81 Johr am ene Härzversage gstorbe. Er isch uf em Friidhof Züri Änzebüehl (FG 81182) begraabe. Zu dr blaante Abschiidstournee mit Nummere, Szene und Dialog, won är und si Frau für 2007 blaant gha hai isch s nümme choo.
Phallus
As Fallus (latinisierti Form vom ) bezäichnet mä hüte bsundrigs in kultuurgschichtlige Zämmehäng dr erigierti Penis vom Mensch. In dr Embryologii isch dr Fallus en Übergangsstadium vom Genitalhöcker zur Klitoris bzw. zum Penis.
Dr Fallus gältet sit Joorduusige as Sümbool für Chraft und Fruchtbarkäit.
Kultischi Vereerig
Die kultischi Vereerig vom Fallus het s in alle Däil vo dr Wält gee. Us Nordöiropa si jungstäizitligi Felszäichnige vo Figuure mit erigiertem Gliid erhalte. D Menhire wärde eebefalls as Fallussümbool vom e Fruchtbaarkäitskult dütet.
In Egüpte het s e fallischi Sümboolik vor allem im Kult vom Fruchtbarkäitsgott Min gee und au dr Ba-Vogel, en Art Seel vom Mensch wird hüfig mit eme Fallus daargstellt.
Im antike Griecheland wird dr Fallus vor allem mit em Dionysos und dr Demeter in Verbindig brocht, so dass er dört en äidütigi Fruchtbarkäitssümbolik het. Eebefalls z Griecheland und spööter au im Römische Riich het mä im Zämmehang mit em Kult vom Priapos groossi Statue mit enorme, erigierte Gliider ufgstellt. As Ithyphallus bezäichnet mä, wenn dr Fallus stark vergröösseret isch; hauptsächlig in dr griechische Antike.
Im Hinduismus isch dr Fallus under em Naame Linga e Sümbool vom Gott Shiva. D Religioonswüsseschaftler si sich nid äinig, öb das dr Iifluss von ere prehinduistische Stäikult-Sümbolik isch; d Lingaform us Stäi weer denn ursprünglig nit spezifisch as Fallus, sondern allgemäin as magische Ort oder Götterwoonsitz vereert worde.
E baar Völker in Südethiopie (wie d Burji, d Hamar und d Konso) drääge bi bestimmte animistische Zeremonie e fallusartige Geegestand us Holz (Kallacca) uf dr Stirne, wo as Überdrääger vo dr kosmische Energii söll fungiere. Dur ethnologischi Beschriibige in dr erste Helfti vom 20. Joorhundert wird das Objekt as Fallussümbool in dr wüsseschaftlige Litratuur begriffe und au hüte dänke das die wo s aahäi eso. Eso chönne s d Kallaccas besser de Turiste verchaufe.
Mänggisch het dr Fallus as Fascinum au aberglöibischi Bedütig as Schutz gege dr „Böös Blick“ oder au e räin sexuelli Sümboolik ghaa: Im Pompeii vom 1. Joorhundert isch er e Wäägwiiser zu Bordell gsi.
Psüchoanalüse
Dr Fallus as dialäktischs Zäiche (Signifikanz) vom Körper het in dr Psüchoanalüse vom Lacan e bsundrigi Bedütig. D Dialektik lit do in dr Äihäit vom „Erhaabene“ (vo dr Züügig) und em „Niidere“ (em Uriniere). Dr Fallus bezäichnet do nit s Orgaan, sondern stoot as Zäiche für en Usgliich vom Feele (Kastrazioon) im Sümboolische.
S Fallusmuseum
Em Thema Fallus isch s Isländische Fallusmuseum (isl. Hið Íslenzka Reðasafn) z Húsavík gwidmet.
Ursula Meier
D Ursula Meier (* 24. Juni 1971 z Besançon) isch e franzöösisch-schwizerischi Filmreschissöörin und Filmschauspiilere.
Churzbiografii
D Ursula Meier isch as Dochder von ere franzöösische Mueter und eme Schwizer Vater z Besançon uf d Wält choo, und isch bi Gämf ufgwaggse. Si het drei elteri Gschwüsterti. Si isch z Ferney-Voltaire uf s Lyzeum gange und het denn vo 1990 bis 1994 Reschii am Institut des Arts de Diffussion im belgische Ottignies-Louvain-la-Neuve studiert. Hüte läbt d Meier im Stadtdäil Louvain-la-Neuve.
Karriere
Usser as Reschissöörin het d Meier bis jetzt in drei Film as Schauschbiilere mitgmacht, drunder 2004 im Coming-of-Age-Filmdrama Garçon stupide.
Uszäichnige
2012 e Silbrige Bäär bi dr Berlinale für L’enfant d’en haut
Freinet-Pädagogik
D Freinet-Pädagogik [fʀeˈnɛ-] isch e pädagogischi Bewegig. Si ghört zu de Reformpädagogik und isch 1920 vom Célestin Freinet z Frankriich gründet worde. Zäme mit sinere Frau, de Elise Freinet hät er probiert, d Schuel vo ine z verändere. Im Mittelpunkt vo der Freinet-Pädagogik isch immer s Chind.
De Gründer vo de Freinet-Pädagogik, de Célestin Freinet (1896-1966) isch en französische Leerer gsi. Er hät es Konzept entwicklet, won d Chind sälber schaffe tüend. Da dezu gits verschidnigi Wärchzüg und Arbetsegge, won d Chind eläige oder i chline Grüppli schaffed. S sälbständige Lärne funktioniert bim Freinet i allne Fächer: Wüsseschaft, Technologie, Huusufgabe, Kunst, Spraach oder Mathematik. Leerer won mit de Freinet-Pädagogik schaffed gits vor alem z Frankriich, z Belgie, z Holland, aber au z Tüütschland, z Öschtriich oder i de Schwiiz und i vilne andere Länder.
Herkommen der Schwyzer
S Herchoo vo de Schwyzer, chorz au nume Herchoo gnennt, isch en alti Saag, wo d Abstamig vo de Schwyzer, Underwaldner und Haslitaler us Schwede bihandlet und au erchläärt, wie die Länder zo erem Woppe choo sind. D Saag isch im 15. Joorhundert entstande und scho denn vo de Historiker kritisiert wore. Si isch i de 1490er Joor literarisch verarbaitet wore. Vo dem Tegscht sind zwoo latinischi Versione und sechs tütschi Versione erhalte. Denebet gits no verschidnigi Nebetöberlifrige, en usfüerlichi Variante stammt vom vom Historiker Petermann Etterlin († um 1509). Uf de Schwyzer Landsgmaind ane 1531 isch bischlosse wore, as d Schwyzer nochem Bete ono em schwedische Herchoo gidenke sölid.
s Herchoo
Zo de Ziit vom schwedische König Cisbert (Gisbertus) und em ostfriesische Herzoog Cristoffel (Cristoferus) isch e groossi Tüüri und Hungersnoot uusbroche. S Volch isch zämechoo und isch öberichoo, as e Tail uuswandere söll, wo dör Löösle bistimmt weri. Zo de 6000 Schwede hend sich 1200 Ostfriese gsellt.
Die Schaar isch denn geg Süüde gwanderet, mit em Ziil Room. Wo si an Rhii choo sind, hend ene d Franke under de Herzöög Priamus (Priamus Francus) und Peter von Mos (Petrus de Paludibus) de Weeg verstellt, miteme Heer, wo viermool gröösser gsii isch, as s Heer vo de Schwede. D Schwede hend as Hoptmane de Schwyter (Suicerus) und de Remus gwäält und d Ostfriese de Wadislaus vo de Stadt Hassnis. Die hend d Franke bisigt und sind deno de Rhii no ufe gwanderet und denn is Lampartisch Pirg choo, bim Berg Freckmünd (Fractis Mons, Brochen Birg).
Wo d Schwede is Tal vo Brunne choo sind, hend si wöle iischiffe, för uf Room. Aber do isch e mächtige Föö uufchoo, wo nöd het wöle ufhöre. Do sind si im Tal umegloffe und hend gfunde, as es äänlich wie eri schwedischi Haimet usgsächi und bischlosse do z blibe. Doch do sind sich de Schwyter und sin Brüeder Schey i d Hoore groote, no welem vo dene baidne da Land binennt were söli. S isch zom Zwaichampf choo und debii het de Schwyter sin Brüeder Schey töött.
De Remus het mit sinene Lüüt s Land Underwalde bisidlet und d Ostfriese sind öber de Brünig is Taal vo de Aar gwanderet und hend da Tal Hasli gnennt, noch de Haimetstadt Hassnis vom Herzog Wadislaus.
d Faanelegende
Noch dem de Eugenius - e Haid - z Room de Chaiserthron usurpiert het, hebid de Poopst und de rechtmäässig Chaiser Theodosius I. d Schwyzer um Hilf grueffe. Wäred de Schwyter und de Remus Loiestadt (Leonia) iignoo hebid, hebi de Wadislaus em Gotekönig Alarich I. gholfe, d Stadt Room z erobere um de haidnischi Eugenius z vertriibe und de Poopst z rette. Do wege de Haslitaaler und de Schwyzer ase Room för s Christetum grettet wore sai, hebid de Poopst und de Chaiser ene versproche, eri Wünsch z erfüle.
D Schwyzer hend bette, as si im Land Schwyz för immer lebe töörid und riichsfrai bliibid. Dezue wöled si e roots Banner mit eme chliine wiisse Chrütz, as Zaiche för eri frommi Hilf bi de Rettig vom christliche Room. D Haslitaaler hend ebefalls um d Riichsfraihait bette und im Banner de Chaiseradler wöle haa, well si de Chaiser grettet hebid. Die Bitte saied denn erfüllt wore.
Variante
Di literarischi Variante verzichtet uf de Brüederchampf. E bsundrigi früeni Version findet sich bim Sigismund Meisterlin († um 1488) i sim Chronicon Norimbergense (Nüreberger Chronik). Denoo hebid sich nochem Tod vom Attila i de Berge Hune niderloo. De Hopma Switter heb im Taal und siin Brüeder Senner uf de Alp z Säge ghaa. Noch dene beede wörid di ante Bergsenn und di andere Schweitzer gnennt.
Spööteri Versione nened de Füerer vo de Underwalndner Rumo astell vom Reums de vo de Haslitaler Resti astell vom Wadislaus.
D Faanelegende isch nooträglich ergänzt wore. Deno het de Remus, de Füerer vo de Underwaldner, drum bette, as im Woppe de Schlössel vom Petrus abbildet wöre. Wo d Underwaldnaer haiwärts zoge sind, het s aber de Popst graue, as er di pööpstliche Insignie vergee het und het e Pott loosgschickt, um d Underwaldner zruggzhole. Doch die sind schneller gsii und wo de Pott i d Berge choo isch, hets en gförcht und isch uf Room zrugg, ooni siin Uuftraag uszfüere.
Uursprung vo de Saag
De Ursprung vo de Faanelegende und em Herchoo sind verschide.
D Faanelegende isch i sim Chern - nämli as d Schwyzer em Poopst im Champf gege Haide ghulfe ha söled - scho im früene 15. Joorhundert griiffbar. Di rooti Faane isch sitt grob um 1300 bizüügt, s Eggquartier mit de Arma Christi isch um 1400 dezeuchoo. Erst mit de glehrte literarische Verarbaitig vom Herchoo um 1490 isch d Faanelegende mit eme Text usem 14. Joorhundert verbunde wore, em Liber Augustalis vom Benvenutus de Rambaldis (1338?-1390).
S Herchoo isch echli spööter i de Mitti vom 15. Joorhundert entstande. D Ursach törst im Konzil vo Basel (1431-1445) lige. Dozmol hend sich d Förste gstritte, wer am beste Platz im Konzil sitze tööri. De Nicolaus Ragvaldi, de Sprecher vom schwedische König, het inere Reed am 12. November 1434 a de christliche Welt dütli gmacht, as d Gote no vor de Röömer s Christetum agnoo hebid und as de schwedischi König as König vo de Schwede und vo de Gote drom de vorneemsti Först sai. Offebar isch as e Folg vo dere Reed s "Gotetum" noi entdeckt und verherrlicht wore und d Spanier hend schnell entdeckt, as si as Noofaare vo de Westgoote di echte Erhalter vom Christetum saied. D Äänlichkait vom domoolige latinische Name vo Schwede (Suecia) und vo Schwyz (Suicia) isch offebar bi de Aidgnosse ruchbar wore, und drus use isch möglicherwiis denn s Herchoo us Schwede entstande. Ane 1443 het s Basler Konzil versuecht im Alte Zörichrieg zwöschet Zöri und Schwyz z vermittle, wa ebefalls e wittere Uuslöser vo de Saag sii chönnt, scho nume drum, wel asigi Saage imene Chrieg gern uufgnoo wered.
Zerstmool schriftlich erwäänt werd d Saag im Wiisse Buech (1470/72) vom Hans Schriber:
Interessanterwiis isch au z Schwede selber öber e Verwandtschaft zwösched de Aidgnosse - wo denn scho mengisch au Schwiizer gnennt wore sind - und de Schwede spekuliert wore. De schwedischi Historiker Ericus Olai het 1486 sis Werch Chronica regni Gothorum (Gschicht vom Goteriich) useggee und gschribe, as Schwede früener us fööf, denn us zwai Königriich bistande hebi, nämli us Schwede (schwed. Sverige) und usem Goteriich (schwed. Götland). Drum werdi Schwede Zwerike »Zwai Riich« (duo regna) gnennt und dodevo sai Zurik entstande und uf latiinisch Turegum, wa au »Zwai Riich« bidüüti. Und d Aidgnosse wered noch Schwede (Suecia) au Sueci gnennt.
Woringen
Woaringa (amtlich Woringen) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Herkommen der Schwyzer
Politischi Wörkig
I de 1520er Joore het Schwyz e Sittemandat usegee, wo sich geg d Reformation ggrichtet het. So sind religiösi Diskusione verbotte wore und di völigi Troiji gegenöber em Bischof vo Chostez isch gforderet wore. De Paragraph 11 verlangt debii, as jede bim Mittag- und Bettlüüte föf Paternoster, föf Avemareje und s Apostolischi Credo bette söll, under anderen au »zum Andenken, wie unsere Altvorderen aus Schweden in dieses Land kommen sind«.
Woringen
Geografi
Woaringa leit en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba an dr Stadtgrenze vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 60,5 % Landwirtschaftsfleche, 26,3 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Woaringa ghered au no s Dorf Darast ond d Weiler ond Gheft Eglofs, Enzers, Frohnhart, Holder, Holzmühle, Lippenbauer Pfaule, Molzen, Obersteinbühl, Ölmühle, Rappenloh, Rohr ond Untersteinbühl.
Herkommen der Schwyzer
Politischi Wörkig
Am 10. Aprile 1531 sind d Schwyzer zonere usserordetliche Landsgmaind uf de Weidhueb zämecho und hend s Adenke a s Herchoo bstätigt: Die Bistimig isch aistimig agnoo wore. Am gliiche Taag isch z Zöri de Städtetag zämechoo, wo drai Taag lang duuret het. D Zörcher hend dozmol bischlosse a de Föf Orte de Chrieg z erchlääre, wa zom Zwaite Chappelerchrieg gfüert het. I dere gspannte Stimig het d Saag vom Herchoo bi de Schwyzer e bsundrigi Chraft und Wörkig gune.
Woringen
Gschicht
Woaringa isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 948.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 24 % gleage.
Herkommen der Schwyzer
Früeni Kritik
Humanistischi Historiker usem spoote 15. und em 16. Joorhundert hend d Uusinigkait vo de Faanelegende und au vom Herchoo sachlich widerlege chöne oder si hend d Saag ase umgmodlet, ass si is domoolige Gschichtswösse passt het.
Woringen
Religion
23,3 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 73,3 % evangelisch.
Verwaltong
Woaringa haut mit em Markt Grenabach ond dr Gmoend Wolfertschwenda a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Woaringa isch dr Volker Müller.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Woaringa ghert zom Oschtschwäbisch.
Herzog
Herzog, vo althochdüütsch: herizogo "wo vor em Heer zieht", isch en Adelstitel.
Früemittelalter
Urschprünglich sind Herzög germanischi Heerfüehrer gsii, wo für d Duur vomene Chriegszug vo Schtammesfürschte dur Wahl oder dur Los beschtimmt worde sind.
I dr Merowingerzit sind Herzög königlichi Amtsträger mit vor allem militärische Uufgabe, wo dr König es Herzogtum mit Oberhoheit über Land- und under Umständ Markgrafschafte as Lääche vergee hät.
Hochmittelalter
Im Heilige Römische Riich händ sich im 12. und 13. Jahrhundert d Schtammesherzogtümer immer mee in Territorial- und Titular-Herzogtümer gwandlet. En Herzog isch denaa Herrscher über beschtimmti Territorie gsi, wo rüümlich vilmol nit zämmehängend gsi si, oder e Träger vom e Adelstitel, won er vom König übercho het. D Herzogswürde isch vom König als Lääche vergeeh worde und hät au wider entzoge werde chönne (lueg bi Heinrich dr Löi und iim sini Absetzig in Sachse und Bayre 1180).
Uf die Wiis isch dr Titel vom ene "Herzog vo Sachse", wo sich urschprünglich uf es Schtammesgebiet bezoge het, nach 1180 ufgschpalte und regional neu zuegordnet worde: Dr Erzbischof vo Köln hät vom dütsche König de Titel vom ene "Herzog vo Weschtfale" bechoo (ere Region, wo bis denn zu Sachse ghört het, quasi Wescht-Sachse), während s Fürschtehuus vo de Askanier de Titel vom ene "Herzog vo Sachse" für de Oschtteil vom bisherige Schtammesherzogtum bechoo het (sit 1356 als Kurfürschte vo Sachse mit Sitz in Witteberg). Wo d Witteberger Askanier 1423 usgstorbe si, isch dr Kurfürschte- und sächsischi Herzogstitel an d Wettiner, d Markgrafe vo Meisse wo no vil witer öschtlich gherscht häi, gange, und durch das isch dr Herzogstitel, wo urschprünglich ufs hütige "Niidersachse" zentriert gsi isch, und dr Landesname is hütige "Land Sachse" um Dresden und Meisse graate, won er bis denn überhaupt nüt demit z tue ghaa hät.
Während sich in Bayre dr schtammesbezogeni Herzogstitel sit 1180 beschränkt hät uf d Ländereie vo de Wittelsbacher, wo ihn sitheer gfüehrt händ, isch dr Titel vom ene Herzog vo Schwabe sit em Uusschterbe vo de Hoheschtaufe 1268 überhaupt nüm in Gebruuch. Dr "Herzog vo Franke" hät als Ehretitel vom Fürschtbischof vo Würzburg bis 1802/03 es Schattedaasii gfüehrt.
Schpaatmittelalter
Gliichzitig aber sind im Schpaatmittelalter dur Rangerhebige vo verschiidene Fürschte neui dynastisch-territorial definierti Herzogtümer dezue choo: De Aafang händ 1180 d Welfe gmacht, wo d Schtammesherzogtümer Sachse und Bayre verlore händ, wo si früeher gha händ, und wo im 13. Jahrhundert für ihri Erbbsitz in Norddütschland de Titel vom ene "Herzog vo Braunschweig" bechoo händ. Im 14. Jahrhundert sind au di slawische Fürschte vo Meckleburg, im 15. Jahrhundert dr Graf vo Württeberg vom Kaiser zu Herzög "beförderet" worde.
Neuziit
I dr früehe Neuziit het die Form vo dr Rangerhöhig ufghört; aber sither händ einigi Herzög versuecht, de höcherwertigi Kurfürschte-Titel (mit em Recht a dr Kaiserwahl mitzstimme) z erlange, was em Herzog vo Braunschweig-Lüneburg 1692 glunge isch, em konkurrierende Herzog vo Württeberg erscht 1803.
Wo s "Heilige Römische Riich vo dr Düütsche Nation" zwüsched 1801 und 1806 ufglööst worde isch und d Napoleon I. über Düütschland het afo hersche, isch e wiiteri Folg vo Rangerhöhige für aapassigsbereiti dütschi Fürschte cho: Herzög sind - wie de vo Württeberg - zerscht zu Kurfürschte, dänn zu König beförderet worde, Fürschte - wie di diverse Linie vo Anhalt - zu Herzög ufgschtiige. Nach em Siig vo de Allierte über e Napoleon hät 1815 dr Wiener Kongress zunere witere, letschte Welle vo dernige Rangerhöchige gfüehrt. Meischtens het s von ere Verwandtschaft mit mächtige Monarche vo Europa abghängt, bsunderigs mit em russische Kaiser oder em König vo Preusse, und eso sind in Dütschland einigi bisherigi Herzög 1815 zu "Großherzög" ufgschtiige (Sachse-Weimar-Eisenach, Oldeburg, Meckleburg-Schwerin und Meckleburg-Strelitz, Luxeburg). Au dr Markgrof vo Bade isch zerscht Kurfürscht (1803) un deno e Großherzog wore (1806).
Grossherzög händ au s Recht uf gwüssi königlichi Privilegie gha (öppe Nobilitierige). Ihri Titulatur isch dorum au königlichi Hoheit gsii. Hüt füehrt nur no dr Monarch vo Luxeburg de Titel vom ene Grossherzog. Als Bsunderheit hät bis 1918 in Öschterriich d Titulatur vom ene Erzherzog exischtiert. Die isch 1359 iigfüehrt worde (gfälschts Privilegium Maius) und hett di hervorghobeni Schtellig vo de Herzög vo Öschterriich gegeüber de andere Riichsfürschte symbolisiere sölle und hät als Pendant zur Würdi vomene Kurfürscht dient (aber ohni Königswahlrecht). Zerscht händ nur di jewiilige Vorschteher vom Huus Habsburg de Titel gfüehrt, nachdem s Usus worde isch en Habsburger zum dütsche König und römische Kaiser zwähle, händ alli habsburgische Prinze de Titel vom ene Erzherzog gfüehrt.
Regierendi Herzög in Dütschland (mit em Prädikat "Hoheit") sind zwüsched 1815 und 1918 gsi: dr Herzog vo Braunschweig (Linie Wolfebüttel bis 1886, Linie Hannover ab 1913), dr Herzog vo Anhalt (ab 1863, devoor mehreri Teil-Herzogtümer), de Herzog vo Nassau, wo nur bis 1866 as Herzog vo Nassau regiert hät, aber 1890 s souveräne Grossherzogtum Luxeburg gerbt hät, König vo Dänemark, wo bis 1864 als Herzog vo Schleswig, Holstäi und Laueburg regiert hät und in dene drei Schtaate vom König vo Preusse abglöst worde isch (dä hät au no Nassau annektiert) und di wettinische Herzög vo Sachse-Coburg und Gotha, Sachse-Meininge und Sachsen-Alteburg.
Regierendi Monarche vo höcherem Rang händ au Adligi in Herzogschtand erhebe chönne (Titularherzög). Während s hüfiger vorchoo isch, dass niidrigere Adel zu Grofe oder Fürst gmacht worde isch, isch di bekannteschti Erhebig zum Herzog die vom Otto vo Bismark zum "Herzog vo Laueburg" dur de Wilhelm II. gsii; en Titel, won er aber - us Protescht gege dä won en em gee het - nöd gfüehrt hät.
In Europa usserhalb vo Dütschland händ ab 1815 souveräni Herzogtümer in Italie (Modena, Parma und Piacenza, Lucca, Guastalla, Massa und Carrara) exischtiert. Alli die Schtaate sind 1859/60 im Zuug vo dr italienische Einigung verschwunde. S Herzogtum Genua, wo 1815 aschtell vo dr einschtige Adelsrepublik Genua gschaffe worde isch, isch im Vorus en unselbschtändige Bestandteil vom Königriich Sardinie gsii.
In vile europäische Monarchie händ königlichi Prinze zuesätzlich historischi Herzogstitel dräit (mit Ländereie und Iikünfte, aber ohni Herrschaftsrecht) und das isch in gwüsse Länder immer no eso. Das hät bis zum Endi vo dr Monarchii für Frankriich (1848/70) und für Italie (1946) gulte, es gilt hüt no für Schpanie, Schwede und Grossbritannie.
Kanton Saint-Jean-Brévelay
Dr Kanton Saint-Jean-Brévelay isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Pontivy im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Saint-Jean-Brévelay gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Guénaël Robin gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän siibe Gmaine ghert:
ע
Ajin oder Ayn isch de sechzehnt Buechschtab im Hebräische Alphabet. Er het de Zahlewert 70.
Gschicht
S hebräisch Ajin het de gliche historische Hintergrund wia s phönizisch Ajin, wu urspringlig di bildlig Darstellung vu eme Aug mit eme Punkt in de Mitte gsi isch. Usem semitische Konsonant isch im Griechische de Vokal Omikron, wu sich s griechisch Omega un s latynisch O drus entwickelt hen.
Rumendingen
Rumedinge (amtlech Rumendingen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Rumedinge isch es Dorf im Chänerichtau. D Gmeindsflächi bsteit us 59,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 33,5 % Waud, 6 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Auchischtoorf, Winige, Chiuperg (BE), Eersige, Oberösch u Niderösch.
Gschicht
Rumedinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 886 aus Rumaningun. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,3 % gläge.
Religion
91,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,9 %, CVP 0,3 %, EVP 1,0 %, FDP 3,0 %. GLP 6,0 %, GP 0,3 %, SP 2,0 %, SVP 66,0 %, Suschtigi 4,5 %.
Gmeindspresidänt vo Rumedinge isch dr Paul Schmutz-Arni (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 136 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,7 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Rumedinge ghört zum Hochalemannisch.
Gebrauchsanweisung für die Schweiz
Des Buach Gebrauchsanweisung für die Schweiz mit seine 206 Seida vom Zircher Schurnalischda Thomas Küng, ama freia Autor, wo hauptsächlich Filmkridika fir vorschiidene Publikaziona ond Heerschbiil schreibt, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit Gebrauchsanweisung für … ôôfanget. Mit dera Biacher-Serie werdet älle megliche Lender, Regiona ond Städt em En- ond Ausland emma entressiirda Leaserkreis näher brôcht. Jedes vo selle Werk hôt a bissle ebbes vo-ma Reisefihrer, ischt abr koiner, denn erschdens fehlet d Bilder, zwoidens a Regischder ond driddens isch der Tekscht et emmer neitral, sondern meischdens ganz persenlich, lakonisch ond ironisch.
Wen schbricht des Buach ôô?
En erschder Linie wendet sich des Buach an soddiche Deitsche, wo sich näher enformiira wellet ibrs Weasa vo de Schweizer, wia des Velkle ticket, was dia Leit fir Vorliaba hend ond et zledscht was es so mit ihrem Dialekt uff sich hôt. En dr Sendong QUER vom Schweizer Fernseha hôt dr Thomas Küng uff d Frôg, wôrom de Deitsche a Gebrauchsôweisong fir d Schweiz needich hend, ondr andrem wia folgt gantwordet: ''Ja, ganz eindeutig. Für die Deutschen sind ja die Schweizer ein Volk, das sie irgendwie zu kennen glauben, aber sie sind für sie völlig exotisch, und wenn sie dann zu uns kommen, sind sie überrascht, dass sie die Schweizer eben doch nicht kennen. Also wir schauen regelmässig das Deutsche Fernsehen, wir wissen, wie die Deutschen Politiker sich gegenseitig nieder machen und wir völlig konsterniert dasitzen und denken, das kann doch nicht sein, dass auf der einen Seite nur die Idioten sitzen, und auf der anderen Seite nur die Cleveren, also dass man irgendwie was zusammen machen muss. Also wir kennen euch sehr gut, aber die Deutschen haben von uns eigentlich keine Ahnung, deshalb brauchen Sie eine Gebrauchsanweisung.'' Als oiner vo de Grend fir sella Ahnongslosichkeit fihrt dr Küng dô druff zruck, dass mr en Deitschland koin Schweizer Fernsehsender empfanga kôô (abgseha vo de deitsche Ort en Grenznähe).
Abr wahrscheinlich kennet au manche Eiheimische durch des Buach ebbes ibr sich selber erfahra, was-se bisher noh et gwisst hend.
Uff was wuud eiganga?
Dr Thomas Küng behandlet en seira Gebrauchsôweisong ondr andrem de folgende Thema:
פ
Pe isch de siebzehnt Buechschtab im Hebräische Alphabet. Im moderne Ivrit wird Pe ôm Silbeofong noch Konsonant un om Wortofong als [] gsproche (in punktierter Schrybwys mit em Punkt (Dagesch) in de Mitte vum Buechschtabe), in alli ondri Fäll als []. Er het de Zahlewert 80.
Freie Wähler Landesverband Baden-Württemberg
Dr Freiji Weeler Landesverband Baade-Württebärg e. V. isch dr grösst Dachverband vo freije Weelergrubbe in Baade-Württebärg, aber käi Bardei. Die Freije Weeler si in Baade-Württebärg sterker verankeret as in jeedem andere Bundesland. Bi Gmäindirootwaale bechömme si reegelmäässig die mäiste Stimme und Sitz, zletscht 31 % im Joor 2019 (e baar unabhängigi örtligi Weelergrubbe si do iigschlosse).