cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konfuzius
Dr Konfuzius isch dr Begrinder vum Konfuzianismus gsi. S zäntral Thema vu syne Lehre isch di mänschlig Ornig gsi, wu no syre Meinig dur Achtig vor andere Mänschen un Ahneverehrig cha verwirkligt wäre. As Ideal het em Konfuzius dr „Edle“ (君子 junzi) gulte, e moralisch yywandfreje Mänsch. Edel cha dr Mänsch syy, wänn er sich in Harmonii mit em Wältganze bfindet: „Dr Angelpunkt z finde, wu unser sittlig Wäse mit dr allumfassende Ordnig, dr zäntrale Harmonii vereint“, het dr Konfuzius as s hegscht mänschlig Ziil aagsää. „Harmonii un Mitti, Glyychmuet un Glyychgwicht“ hän em as erstrebenswärt gulte. As Weg dert ane het dr Konfuzius vor allem d Bildig gsää.
Cartoon
E Cartuun isch e Grafik, wo e komischi und/oder satirischi Gschicht in äim Bild verzelt und vilmol e Puänte het. Ursprünglig het mä bim Bildwitz käini Wörter verwändet. Kommentar zu was in dr Politik bassiert, wärde, wenn d Absicht kritisch isch, as Karikatur bezäichnet. Dr Übergang isch aber fliessend. De Bildgschichte über meereri Panels säit mä Comik. Kartuuns erschiine vor allem in Daageszitige und Zitschrifte.
Dr Begriff Cartuun stammt vom französische carton = Karton und het ursprünglig Entwürf für Freske und Tapisserie bezäichnet, wo uf Karton zäichnet gsi si.
Bordeaux
Bordeaux [] (okzitanisch Bordèu) isch en Universidäätsstadt und e politischs, wirtschaftligs und gäistigs Zentrum im Südweste vo Frankriich.
Iiri Iiwooner nenne sich Bordelais. D Stadt isch bsundrigs wägen em Bordeauxwii und iirer Chuchi berüemt worde, aber au wäge iirem baulige und kulturelle Erb. Bordeaux isch dr Sitz vo dr Prefektuur vom Departemänt Gironde und d Hauptstadt vo dr Regioon Neu-Akwitanie. Au e Erzbischof het si Residänz dört.
Bordeaux sälber het 236'725 Iiwooner (Stand 1. Jan. 2009)). Dr ängeri Balligsruum Bordeaux chunnt uf öbbe 720'000 Iiwooner und umfasst 26 Kommune zringsume, wo im Kommunalverband Communauté Urbaine de Bordeaux (CUB) organisiert si. Dä Verband isch sälber Däil von ere Agglomerazioon mit eme Iizugsberiich vo 51 Kommune und so uf fast 840'000 Iiwooner chunnt . D aire urbaine, wo mä mit ere Metropolregion cha vergliiche, het sogar mee as 1,11 Mio. Iiwooner . Bordeaux isch die grössti Stadt im Departemänt Gironde und in dr Regioon Neu-Akwitanie und die nüüntgrössti Stadt in Frankriich. D Agglomerazioon isch die säggsgrössti z Frankriich. Vo Bordeaux us wird au s  Arrondissement Bordeaux verwaltet, wo us 33 Kantöön bestoot.
Leo XIII.
Dr Leo XIII. (làtiinisch Leo XIII, itàlianisch Leone XIII; aigentlig dr Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci ; * 2. März 1810 z’ Carpineto Romano; † 20. Jüüli 1903 z’ Rom) ìsch vu 1878 bis 1903 Pàpscht vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì.
Dr Leo XIII. ìsch àls „politischer Pàpscht“ ìn d’ Gschìcht inagànga. Noh dr Äkläärung vu dr Pàpschtliga Unfahlbàrkait ànna 1970 hàt maa gmaint, àss dr Leo XIII. näija Dogma üssschpraacha wurd; dàs hàt’r jedoch nìt gmàcht. Trotzdam kààt maa’ne àls dr äärschta „Enzüklikapàpscht“ ààlüaga: Ar hàt 86 vu dana pàpschtliga Rundschriibs verfàsst, drunter älf ìwwer dr Màriavereehrung. Ar hàt vor àllem s’ Roosakrànzgebat befäärdert un hàt dr Thomischmus àls d’ offiziälla Gotteslehr un Filosofii vu dr Kìrìch bschtìmmt. Üsserdam hàt’r wälla, àss d’ Kìrìch a klààra Schtällung geega-n-ìwwer wìchtiga gsällschàftliga un politischa Äntwìcklunga vu dr Näizitt hàt. Ainersitts hàt’r a hochmìttelàlterliga Ordnung vu Kìrìch un Schtààt befìrwortet, àndersitts hàt’r d’ äärschta Soziààlenzüklika vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gschrììwa un hàt domìt d’ kàthoolischa Soziààllehr uffgwarta. Ìn siinera bekànnta Enzüklika Rerum novarum vum Joohr 1891 hàt’r d’ Wìrda vu da Àrwaiter unterschtrììcha un hàt sowohl dr Soziàlìschmus wia àui dr Laissez-faire-Liberàlìschmus verurtailt. Dàs Gschrììwana wìrd àls s’ äärschta Dokümant vu dr modärna kàthoolischa Soziààllehr ààglüagt. Wial’r àn soziààla Frooga Ààtail gnumma hàt, ìsch dr Leo XIII. àls „Àrwaiterpàpscht“ un „Soziààler Pàpscht“ bekànnt gsìì.
Dr Leo XIII. ìsch dr zwaitältschta Pàpscht ìn dr Gschìcht vu dr kàthoolischa Kìrìch gsìì. Ar hàt àui s’ viartlängschta Pontifikààt ghàà noh-n-em Petrus, em Pius IX. un em Johànnis Pooli II. Noh siim Tood ànna 1903 ìsch’r ìn da Vàtikànischa Grotta beardigt worra, àwwer ànna 1924 hàt maa sii Grààb ìn d’ Làteràànbàsilika versätzt.
Las (Lakonien)
Las (bim Homer: Λάας, Lăas m.) isch en antiiki Periökestadt und e wichtige Hafe vo Sparta gsii, wo spööter zo de Eleutherolakone ghört hett. De Name vo de Stadt bidüttet nochem Stephan vo Byzanz „Fels“, isch aso en Ablaitig vom griechische Wort láas m. (λᾶας) „Stai, Fels“. D Iiwooner wered Laer (agr. Λᾶοι, Lāoi m.Pl.) gnennt. Am Ort vo de antiike Akropolis isch im Mittelaalter d Festi Passava gstande.
Laag
Di antiiki Stadt Las werd nordöstlich vom hüttige Dorf Chosiári (Χωσιάρι) i de Kato Mani identifiziert, wo südwestlich vo de Stadt Jýthio (Γύθειο) litt, wo aidüttig mitem antiike Gythion identifiziert were cha. Di antiiki Akropolis vo Las werd ufem Högel Passavá (Πασσαβά) lokalisiert, wo im Mittelaalter d Frangge e Festi baut hend, wobii de süüdöstlich Tail vo de antiike Stadtmuur i di fräänggischi Muur integriert woren isch. Süüdlich vo dem Högel isch e Quelle, wo weleweeg d Galako isch und denebet hets Spuure vomene gröössere hellenistische Bau, velicht d Öberrest vom Gymnasion. Ahand fo de späärliche Fünd litt di antiiki Stadt innere chliine Ebni zwösched drai Högel: im Noorde Passavá, im Süüdoste Mastroléo (Μαστρολέο) und im Weste Mýtikas (Μύτικας). De Fluss Smenos haisst hütt Turkóvrysi (Τουρκόβρυση „Törggebrune“). De antiiki Hafe vo Las isch a de Bucht vo Vathý (Βαθύ) glege. Antiiki Fünd het mer do vor alem im Süüdoste vo de Bucht gmacht. Uf Luftufnaame und Sattelitebilder chamer guet di röömischi Hafemoole erchene, wo hütt underem Wasser litt, well sich d Chüste nodisnoo absenkt. S Vorpirg wo die Hafebucht bildet haisst hütt Ajeranó (Αγερανός) und me ninnt aa, ass de moderni Name de antiiki fortsetzt. De Tempel vo de Diktynna dörst uf dem Vorpirg gstande sii und d Archäologin Chelsea schloot voor, as die antiike Öberrest östlich vo de Chile A. Nikolaos vom antiike Diktynnaion stamid. S Piet vom antiike Las isch archäologisch nie systemaatisch erforscht woore und d Fünd sind schlecht dokumentiert. E gnoieri Bischriibig isch de vom Edward S. Forster im Band 13 vom Annual of the British School at Athens.
Vorgschichtlichi Zitt
De Högel Passavá isch scho i de Staizitt uufgsuecht wore, wien e Stugg Obsidian zaigt, wo do gfunne woren isch, und nume vo Mentsche do ane broocht wore si cha. Us em Helladikum (1400–1100 v. Chr.) sind e paar wenigi Scherbe gfunde wore und verlicht no Staiblögg. Allerdings chönd die Fünd nöd gnau datiert were. De Högel vo Passavá isch vo sinnere Aart und Laag her e typische Ort, wo i de mykenische Zitt Sidlige baut wore sind.
Griechischi Antiiki
Di antiiki Stadt cha ahand vo archäoloogische Fünd vo de Protogeometrische Zitt (10. Jh. v. Chr.) bis i d Röömerziit datiert were. Us de archaische Zitt (8.–6. Jh. v. Chr.) stamed meeriri intressanti Objekt, allne voraa e Herme, wo inen Widderchopf endet. S isch guet mögli, as die Herme de Hirtegott Karneios darstellt, wo mitem Apollon verschmolzen isch. si chönnt aber o di vom Pausanis bischribnigi altertüümliche Staatue vom Hermes sii. Us de gliich Zittperioode stammt e Bronzestatuette vom Pan, ebefalls e Hirtegott. O de underi Tail vomene lakoonische Helderelief isch gfunde wore. Si zaigt, wie die andere Relief vo dere Art, e Maa imene Chiton, wo ufeme Thron mit Loiefüess sitzt. Au en Inschrift stammt us de archaische Zitt, si nennt de Manename Erymnidas. Las isch doozmool e Periökestadt vo Sparta gsii und e wichtige Hafe. Nochem Ephoros sai Las under de erste Herakliide, da sind d Könige vo Sparte, ais vo de sechs Piet vo Sparta gsii und sai vo dene zom Haafe uusbaut wore.
Z erstmool gnennt werd Las vom Homer im Schiffkatalog vo de Ilias. Druus chamer schlüüsse, as Las im 9. Jh. v. Chr. e wichtige Oort gsii isch:
Us de Klassische Zitt (480–330) stammt zimmli vill Keramik vom Högel Passavá. Im Peloponnesische Chrieg (431–404 v. Chr.) isch er de Chriegshafe vo de spartanische Flotte gsii. Öppe i dem Zittruum isch vermuetli d Akropolis vo Las mittere polygonale Muur bifestigt woore. Nochdem glii drufabe de Hafe vo de Nochburstadt Gythion, wo nume sibe Kilometer nördlich litt, uusbaut woren isch, hett Las a Bidüttig verloore.
Au us de hellenistische Zitt (323–146) chunnt recht vill Keraamik vom Högel Passavá. Us Vathý stammt e Marmoorsteele mit Bluememuster. Ebefalls vo doo stammt e Graabstai us dere Zitt, wo vier Näme drufgschrebe wore sind. Ane 219/8 v. Chr. isch im Makedonisch-Röömische Chrieg de makedonischi König Philipp V., nochdem er Sparta eroberet het, miteme Heer bis as Vorpirg Tainaron zoge. S makedonische Heer isch bi Asine, vermuetli bim hüttige Skutári glege, zruggschlage wore und hett bim Karnion glaageret. Dodemit isch woll s Hailigtum vom Apollon Karneios bi Las gmaint. D Laer hend e Tail vom makedoonische Heer, wo sich vom Hoptheer glööst ghaa hett, öberwältigt und d Sigestrophäe uf de Akropolis uufgstellt.
Well de spartanischi König Nabis (ermordet 192 v. Chr.) Geld bruucht het für sini Chriegsplään, het er afange die riiche Börger vo Sparta uusquetsche. E paar vo dene sind uf Las gfloche. 195 v.Chr. hett de Römer Titus Flamininus Gythion eroberet und de Nabis hett müese kapituliere. Drufabe hend sich meriri Städt, vor alem die a de Chüste, vo Sparta loosgsait und de Bund vo de Eleutherolakonen („fraiji Lakone“) ggründet. Die 24 Städt sind vo de Röömer, wo doozmool chräftig i de griechische Politik mitgmischlet hend, under de Schutz vom Achäische Bund gstellt wore. D Spartaner aber, wo jetzt kann aigne Hafe mee ghaa hend, hend ane 189 v. Chr. znacht Las öberfale, aber d Laer hend sich erfolgriich gweert.
Röömmerzitt
Ane 146 v.Chr isch d Peloponnes zo de römische Provinz Macedonia choo. Debii isch Las witter e Mitgliid vom Bund vo de Eleutherolakone blebe. I de römische Chaiserzitt het Las e Uufschwung erlebt und s hett as en aigeständigi Polis afange aigni Bronzemünze prääge. Di aalti Stadt ofem Högel Asia isch uufggee wore und i de Ebeni süüdlich vom Hügel isch e noiji Stadt entstande miteme Gymnasion. Us de Röömmerzitt stammt e Graabstai vomene Chind, wo mit drizeni gstoorben isch und mit Ebhoimuster verziert isch. Di letschte historische Zügnis sind d Münze usem iigende 3. Jh. De Chaiser Diokletian (284 bis 305) hett de Bund vo de Eleutherolakone uufglööst. S groossi Erdbebe vo 375 mue bim Hafe groossi Schäde agrichtet haa, d Stadt selber isch möglicherwiis weniger hert troffe wore. Wen d Stadt uufgee woren isch, cha nöd bistimmt were.
Passava
I de Chrützzüüg hend d Franzoose uf de Peloponnes s Förstetuum Achaia ggründet. Debii isch d Mani em Baron Jean de Neuilly as Lehe ggee wore. De het a de Stell vo de antike Akropolis vo Las d Festi Passava (griech. Κάστρον Πασσαβᾶ, Kástron Passavá; osman. Pasova kalesi) baue loo. Lang hett sini Famili d Festi nöd chöne bhaalte, denn scho 1262 isch d Mani wider zum Byzantinische Riich choo. D Festi isch strategisch guet glege, a de wichtigste Strooss vom Lakonische Golf an Messenische Golf öber de Taygetos. D Burgmuur vo Passava isch hütt no guet erhaalte. Si isch tailwiis uf de antiike Stadtmuure vo Las uufbaut wore. I de Festi sind no Spuure vonere Moschee und anderne Baute erhaalte.
d Baronii Passava
Passava isch im 13. Joorhundert e Baronii vom fränkische Förstetum Achaia gsii. Um 1230 het de Först Geoffroy II. de Villehardouin zwölf Baroniie vergee. Debii het de Jean de Nully d Baronii Passava (Passavant) öberchoo und isch zodem no zom Erbmarschall vo Achaia ernennt wore. De het ane 1219 am Chrützzug vo Damiette tailgnoo ghaa und isch drufabe in Tienst vom Först vo Achaia trette. Er hett i sinnere noi Baronii e Festi baut, woner Passavant gnennt hett, ageblich nochem französische Schlachtruef passavant! (passe avant! „förschi!“, oder pas avant „nöd witter!“). D Festi dörst geg 1250 fertig baut gsii sii, denn 1248 isch es em Guillaume II. de Villehardouin gglunge, ganz Lakonie z underwerfe. Er het debii nebet Mistrá (Mizithrá) no zwoo Burge uf de Mani errichte loo, um d Melinger, e slawische Stamm, wo i de Berge glebt hend, under d Kontrole bringe.
D Marguerite de Passavant hett öber zee Joor as Gaissle z Konstantinopel glebt. Wo si zrugg cho isch, het si müese um ere siis Eerb chämpfe, denn ere siin Onkel, de Gautier de Rosière, isch öppe zwai Joor vorene gstoorbe und het ere d Baronii Akova vermacht. Erst, nochdem si 1276 de Jean de Saint-Omer ghüroote hett, isch ere e Tail vo Akova öbergee wore. De Jean de Saint-Omer hett den vo sim Schwigervatter de Titel Marschall vo Achaia gerbt. Da Paar het e Soo ghaa, de Nicola III. vo Saint-Omer, wo denn spööter de Titel Marschall vo Achaia gerbt het. Passava isch aber offebaar byzantinisch blibe.
1460 het de osmaanischi Sultan Mehmed II. de Eroberer Mistra ignoo und dodemit d Peloponnes underworffe. D Venediger hend sich aber no chöne zwanzg Joor uf de Mani halte und erst im Vertraag vo 1479 isch d Mani ade de Osmaane öbergee wore. Doch d Grieche hend scho länger underem Griech Kladá gege di noie Herre rebelliert. Bi de Iinaam vo de Festi Passava dör d Osmaane söll noch de lokaale Öberliferig, d Töchter vom Burgherr usem Fenster ggumpet sii, demit si nöd i Gfangeschaft grooti.
Passava werd denn erst wider im Joor 1601 gnennt, wo e spanischi Flotte d Mani agriffe und debii o Passava öberfale und plünderet hett.
Im Vorfeld vom Venezisch-Törggische Chrieg isch Passava vo de Osmaane uusbaut wore. Nochdem aber d Venediger underem Doge Francesco Morosini (1688–1694) Passava ignoo hend, hend die d Festi gschliffe. Aber scho 1715 hend d Törgge Passava zruggeroberet und si hend d Festi ernoieret. Bim Orlow-Uufstand ane 1770 hend griechischi Rebele under anderem o Passava ignoo, nochdem d Törgge eri Truppe abzoge ghaa hend. De Uufstand isch im Uuftrag vo de russische Zarin Katharina II. vo de russische Groofe Orlow aazettlet woore um s Osmaanische Riich z schwäche. För d Russe isch d Rechnig uufggange aber d Maniote sind witter bim Osmaanische Riich blibe und d Törgge hend d Festi Passave stärcher uusbaut.
1780 hend d Osmane s Hopt vo de maniotische Famili Grigorákis gfangegnoo und hiigrichtet. Die Famili isch doozmool die mächtigsti i de nordöstliche Mani gsii. Us Raach hend d Maniote drufabe Passava gstürmt und afange ali törggische Mane, Fraue und Chind z ermoorde. D Törgge hend aber e politische Schachzuug gmacht und de Zanet Grigorákis, de Neff vom Hiigrichtete, zwunge, de Bey vo de Mani z weere. Passava isch sitt denn nöme biwont und baufälig wore.
Guéblange-lès-Dieuze
Guéblange-lès-Dieuze (ditsch Güblingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Guéblange-lès-Dieuze lijt ìm Saulnois, rund vier Kilometer sìdlich vun Dieuze uf re Heche zwìsche 202 und 263 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ghert zem Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Guéblange-lès-Dieuze ìsch. Guéblange-lès-Dieuze ghert zem Kommünàlverbànd.
Matthijs van Zwieten de Blom
De Matthijs van Zwieten de Blom (* 1970) isch en Schwiizer Pfarrer. Er isch sit em 1. Jänner 2019 Presidänt vom Pfarrkapitel vo de Reformierte Landeschile Aargau.
Lääbe
Er isch as gebürtige Niderländer i de Schwiiz ufgwachse und het z Züri d Matura gmacht. Vo 1990 bis 1997 het er a de Universitäte vo Amsterdam und Züri Theologii gschtudiert und vo 2001 bis 2006 a de Uni Bärn Betriibswirtschaft.
Vo 1998 ist 2022 het er als Pfarrer gschaffed, zerscht in verschidnige Chilegmeine im Kanton Bärn, unter anderem z Linech und z Diemtige, und vom September 2011 bis zum Sommer 2022 im Aargau, won er sini Pfarrstell in de Chilegmeind Rei ja het (mit de Gmeinde Rüfenach, Villige, Remige und Würelinge und em Brugger Ortsteil Lauffohr und Siggetal-Station).
Im Oktober 2018 isch dr Matthijs van Zwieten de Blom zum Presidänt vom aargauische Pfarrkapitel gwählt worde, als Nochfolger vom Rudolf Gebhard. Wo er im Sommer 2022 sis Pfarramt abgeh het, isch er au als Presidänt vom Pfarrkapitel zruckträte. D Nachfolg hend d Maja Petrus und d Kristin Lamprecht imene Co-Präsidium aaträtte.
16. Mai
Dr '''16. Mai''' isch dr 136. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 137. in Schaltjohr), dodermit blybe no 229 Däg bis zum Änd vum Johr.
Appenweiher
Appewihr (IPA: ; frz. Appenwihr, ditsch Appenweiher) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Appewihr ghört im Kommunalverband a.
S Wappe vu der Gmàind zàigt uf sélbrigem Grund e griens Màiglèckle, wu wissi Bliete dràit. Owedréwer ésch s Gwàih vun eme Hérsch.
Geographi
Appewihr lijt am Hardt, em Waldgebit im Elsass, im Zentrum vu dr Ebene zwische Ill und Rhin. Èstlig dervu légt der Kastewald.
Gschichte
Es ésch én Appewihr e hallstattischi Sédlung gfunde wore, üsserdàm gét's méhrere Grabhégel üs der Bronze- un üs der Isezit. Witere Üsgrabunge vu do sén ém Müséum én Kolmer üsgstèllt. Anno 884 isch dr Ort zum erschte Mol erwähnt worde als Abbunuuileri. Ém èlfte Johrhundert ésch Appewihr an s Kloster vu Basel kumme, spéter hat's zum Léhe vu Horburg ghért. 1535 ésch én Appewihr d Réformation igfiehrt wore, es gét héte noch e gotische Kérch mét-e-me alte Glocketurm un eme Kércheschéff üs em 16. oder 18. Johrhundert. Im Drissigjährige Krieg isch di Gmeind komplett zerstört worde. Anno 1752 isch sell, dismol wegenem grosse Brand, wiider passiert.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Am 5. Februar 1945 isch Appewihr durch US-Truppe von dr ditsche Besatzermacht im Zweite Weltkrieg befreit worde, drei Tag nach Colmer.
Verwàltung
vo Appewihr isch. D Gmeind ghert zum Gmeindsverband.
Wértschaft
Én Appewihr wérd Getràide aboie. Zudàm wérd Dierzucht bedrébe, es wàre vor allem Rénder un Soi ghalte.
PH-Wert
Dr pH-Wärt isch e Maass für dr suuri oder basisch Charakter von ere wässrige Löösig. Er isch dr negativi dekadischi Logarithmus (= Zäänerlogarithmus) vo dr Wasserstoffione-Aktiwidäät: Es handlet sich um e dimensionslosi Zaal.
Es gältet
Bi verdünnte Löösige entspricht dr pH-Wärt öbbe em negative dekadische Logarithmus vom Zaalewärt vo dr stoffmängikonzentrazioon c vo de Oxoniumione (H3O+) in Mol pro Liter:
Kanton Belfort-Nord
Dr Kànton Belfort-Nord ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratterin ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1998 d Marie-José Fleury gsìn.
Dr Kànton ìsch ànne 1967 entstànde, wie dr friejer Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch.
Kanton Belfort-Ouest
Dr Kànton Belfort-Ouest ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 1979 dr Christian Proust gsìn.
Iechternach
Iechternach, im lokale Dialäkt Eechternoach (dt. Echternach, frz. Echternach), isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Saragossa
S Woorzäiche vo Saragossa isch d Basílica del Pilar. Z Saragossa het d Expo 2008 stattgfunde. D Universidäät Saragossa isch 1542 gründet worde und het hüte mee as 32'000 Studänte.
Iechternach
Ortsdail
Zue dr Stadt Iechternach ghere Belair, Fielsbuch, Fielsmillen, Iechternach, Kefferbur, Lauterbur, Lauterburer Millen, Lëschen (Lütschen), Manertchen, Melicksbierg, Melickshaff, Neimillen, Nonnemillen, Roudenhaff, Specksmillen, Tull, Uelegmillen un Wann.
Geografi
Iechternach lyt nordeschtlig vum Iechternacher Séi, eme chinschlige Stausee, wu Ändi 1970er Johr ufgstaut woren isch. D Stadt isch dr Hauptort vu dr Chlaine Luxeburger Schwyz (Kleng Lëtzebuerger Schwäiz/Petite Suisse luxembourgeoise).
Verwaltig
Iechternach ghert zum Kanton Iechternach im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Iechternach isch dr Théo Thiry (CSV). Scheffe sin dr André Hartmann (DP) un dr Francis Reuter (DP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
In dr Remerzyt het z Iechternach e Villa rustica gee. S hitig Iechternach isch grindet wore anne 698 as Beneditinerchloschter vum Hl. Wilibrord (698; Epternacus, 704: Epternacum, 752: Aefternaca, 762: Hepternaca, 817-18: Esternach, 819: Aphternacus, 895: Efternaca, 947: Efternacha, 973: de Efternaco, 980: Aefternacus, 992: in Ephternaco, 993: Efternacus, 1023: Efdernach).
Anne 1236 het Iechternach s Stadträcht iberchuu.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Iechternach ghert zum Moselfränkisch.
Bezugssystem
E Bezuugssüsteem in dr Füsik isch e Konstrukt us Ruum und Zit. Mit em cha mä äidütig und vollständig beschriibe, wie sich füsikalischi Gröössene verhalte, wo vom Ort abhängig si. D Laag und d Beweegig vo füsikalische Körper chönne nume relativ zum ene Bezuugssüsteem aagee wärde. Zum e Bezuugssüsteem definiere, weelt mä e Bezuugspunkt, legt d Ruumrichdige fest und bestimmt e füsikalische Brozäss, für zum d Zit mässe. Mit däm isch automatisch festgläit, was mä under „Stillstoo“ und „Beweegig“ verstoot, und zwar Stillstoo und Beweegig relativ zum e Beobachder in däm Süsteem. Das isch nöötig, wil verschiideni Beobachder dr gliich füsikalisch Vorgang underschiidlig beschriibe. Zum Bischbil chönnt e bsoffnige Autifaarer behaupte, ass e Baum uf iin zuechoo sig, wääred e Fuessgänger am Rand vo dr Strooss eender wurd sääge, ass dr Autifaarer gegen e Baum gfaare isch.
Plinius der Ältere
Dr Gaius Plinius Secundus Maior, churz Plinius dr Elter (Latiinisch Plinius maior) (* öbbe 23 z Novum Comum (em hütige Como); † 25. August 79 z Stabiae) isch e römische Gleerte gsi, wo mä nid mit sim Adoptivsoon Gaius Plinius Caecilius Minor sött verwäggsle, wo dur sini Brief bekannt worde isch.
Leben und Werk
Dr Plinius chunnt von ere vermöögende römische Ridderfamilie. Er isch uf Rom gange, het dr Publius Pomponius Secundus, e Dragödiedichter und Fäldheer, kenne gleert und isch bekannt gsi mit de beste Familie. Er isch Offizier worde in de Browinze und isch im Joor 52 zrugg uf Rom choo. Er het nie ghürootet und het wo si Schwöster gstorben isch, deren iire Bueb adoptiert, wo als Plinius dr Jünger bekannt isch.
Dr Plinius e natuurwüsseschaftligi Enziklopedii, d Naturalis historia (Natuurgschicht) verfasst, wo 37 Bänd het und sis äinzige Wärk isch, wo erhalte isch. Er schribt din über Anthropologii, Arzneie us Pflanze- und Diersubstanze, Botanik, Ethnografii, Gaartebau, Geografii, Kosmologii, Kunstgschicht, Medizin, Metallverarbäitig, menschligi Füsiologii, Mineralogii, die Schöne Künst und Zoologii. D Fakte het er us öbbe 2000 Büecher vo 100 verschidnige Autore zämmedräit. Sini andere Wärk, wie e Biographii vo sim Fründ Quintus Pomponius Secundus und Gschichtsbüecher si nid erhalte.
Dr Plinius isch im Joor 79 bim Usbruch vom Vesuv bim ene Rettigsversuech in dr Nööchi vom Vulkan am ene Härzinfarkt gstorbe.
Mont-Terrible
dr Name
De Name vom Departemänt chunt vom Pultbärg bi Saint Ursanne, wo uf französisch Mont Terri heisst. Der Bärg ligt südlich vo Cornol im Elsgau, also zmits im Gebiet vo dem Departemänt.
d Gschicht
Im 1793 het Frankrich di Raurakischi Republik, wo im Dezember 1792 us Teil vom Fürschtbistum Basel entschtanden isch, anektiirt. S anektiirti Gebiet isch zum 84. Departemänt vo de erschte französische Republik worde. Im Johr 1800 isch s Departemänt em Oberelsass zuedeilt worde und dodermit vo de Landchart verschwunde. Bim Wiener Kongress ane 1815 isch de gröschti Teil vom Mont-Terrible denn zum Kanton Bärn cho.
s Biet und d Organisation
S Departemänt du Mont-Terrible het am Aafang us de Dischtrikt vo Pruntrut und Delschbärg beschtande. De Dischtrikt Pruntrut isch in acht Kantön unterteilt gsi, dä vo Delschbärg in füüf. Im 1797i sind noch gwüssi Biet um Mömpelgard zum Departemänt cho und de Rescht vo de ehemolige Bsitzige vo de Fürschtbischöf vo Basel im Südjura. S Departemänt het in dere Ziit 210 Gmeinde gha und öppe 77'000 Iiwohner, gliichwohl het Frankriich s Gfühl gha, s Departemänt sigi z chlii und so isch es ebe im 1800 zum Département Haut-Rhin cho.
Brauerei
Vereinzelnt redt me ou vo nere Bierfabrig, das bsunders im öschtrychische Sprachruum.
Ou Sojasauce u gwüssi alkaholfrei Erfrüschigsgetränk wärde nach em Brauereiverfahre härgstellt. Bi der Sojasauce wo uf verschideni wyse cha härgstellt wärde isch d vorussetzig für z glyche verfahre, dass si Traditionell fermentiert wird. Bi andere alkaholfreie Erfrüschigsgetränk, ds alkaholfreie Bier u Panasch mal us gno, isch d Vorussetzig e Fermentierig (Gärig). Öb aber z glyche Verfahre derhinder Steckt muess im einzelne überprüeft wärde. Wil ou Wy wird fermentiert u trotzdäm wird Wy nid brout sondern kelteret.
Es git verschideni Type vo Brauereie, wo underschidlechei Sorte vo Bier nach verschidene Verfahre mit unterschiidlechem Outomatisierigsgrad härstelle.
Gschicht
Im Mittelalter het ds Braue vo Bier no zur Huusarbeit ghört. Für d Froue isch ds Braue den so Sälbstverständlech gsi, wi ds Bache vo Brot. In 9. Jahrhundert hei du d Chlöschter i der Schwyz afa Bier härstelle. Berüehmt worde isch e Plan vom Chloschter St. Gallen us em Jahr 820 wo grad drei Brauereie druuf yzeichnet sy gsi. Im 15. Jahrhundert hei du d Landesfürschte de Chlöschter der öffentlech Verchouf vom Bier verbotte. Das het du der Wäg afa äbne für di moderni Brauerei. Im 17. Jahrhundert het du der Kanton Bärn e vorryter Rolle übernoh. Bärn het nämlech erstmals e Gnämigung zur Gwärbsmäsige Härstellig vo Bier erteilt. Richtig i Schwung cho sy d Brauereie mit der erfindig vo der Dampfysebahn.
Der gröschti Technologischueb het d Brauereitechnologie 1876 mit der Yfüehrig Lindi’sche Ammoniakkompressore bracht. Das isch e Chüelmaschine gsi. Mit dere Maschine hei d Brauereie jitz z ganze Jahr chönne Bier i gueter Qualität lifere. Ungefähr 17 Jahr später het me i der Schwyz mit der Fläscheabfüllig agfange. 1885 hei d Schwyzer Brauereie der Wy als Nationalgetränk dür ds Bier verdrängt.
Di gröschti Brauerei uf em Kontinent isch Ändi vom 19. Jahrhundert z Schwechat bi Wien gstende, es paar anderi grossi Brauerei hei sech z Mainz, z Wien u z Münche befunde. Di Wältwyt gröschti Brauerei isch dennzumal aber z Ängland gstande. Im Gebiet vo der dütsche Broustürgmeinschaft (zu dere ghört nid: ds Chönigrych Bayern, ds Chönigrych Württembärg, ds Grossherzugtum Bade, Elsass-Lothringe u Luxeburg) sy 1879 insgesamt 12.743 Brauereie vorhande gsi. Vo dene sy 10.117 gwärblech gsi u 1750 nid gwärblech. Zäme sys also 11.867 Betribe gsi. 875 Betribe hei den grueht. Währed 1872 i 14.157 Brauereie 16.102.179 Hektoliter Bier isch produziert worde, isch es im Jahr 1878/79 no i 11.867 Brauereie 20.371.925 Hektoliter Bier produziert worde. Im gsamte Dütsche Rych isch i däm Jahr di produzierti Bierqote uf rund 38.464.000 Hektoliter agäh worde.
Öschtrrych-Ungarn het 1879 i 2297 Brauereie 11.180.681 Hektoliter Bier braut, gäge 1878 sys no 142.763 Hektoliter weniger gsi. Grossbritanie u Irland hei 45.000.000, Belgie 7.866.000, Frankrych 7.500.000, Russland 2.214.000 u Holland 1.528.000 Hektoliter Bier produziert. I de Vereinigte Staate, wo me sech Ändi vom 19. Jahrhundert nur uf d Produktion vom Porter u Ale beschränkt het, verbreitet sech d Brauereie wo bayrischi u öschtrychischi Biersorte härstelle langsam. 1875 sy bereits 2783 Brauereie tätig gsi.
I der Schwyz het der Buur Matthias Wüethrich us Olsbärg di bekannti Brauerei Fäldschlössli gründet. Die Brauerei isch hüt e Tochter vo Carlsbärg. Eini vo de wenige Brauereie wo us em ne Chloschter entstande isch, wo’s i der Schwyz hüt no git isch d Brauerei Eichhof z Luzärn. Ihri Gschicht geit bis i ds Jahr 1300 zrügg. Eichhof ghört hüt der Brauerei Heineke.
Nach der dütsche Wiidervereinigung sy fasch alli Oscht-Brauereie vo weschtdütsche oder usländische Investore überno worde, so zum bispil d Köstritzer Schwarzbierbrauerei vo der Bitburger Brauerei, d Brauerei Potsdam vo der Berliner-Kindl-Schultheiss-Brauerei, d Brauerei Jena vo der Warsteiner Brauerei, d Schlossbrauerei Gotha vo der Oettinger-Brauerei, d Fäldschlössli Brauerei Chemnitz (nid z verwächsle mit Fäldschlössli i der Schwyz) vo der Mönchshof-Brau Kulmbach, d Hesseröder Brauerei Wernigerde vo der Gilde Brauerei Hannover usw.
Syt Mitti vo de 1990er Jahr isch d Azahl vo de z Dütschland betribene Brauereie wytgehend glych blibe (1995: 1282, 2003: 1275, 2006: 1289, 2010: 1325). Trotzdäm isch bi necherer Betrachtig e Umschichtig dütlech erchenbar. So isch lediglich bi de chlynere Brauereie (mit ere Jahresproduktion vo weniger als 5000 hl) e Zuewachs z verzeichne (1995: 643, 2003: 773, 2006: 822, 2010: 901). Bi de Brauereie mit ere mittlere Grössi (5000 bis 0,5 Mio. hl) u d Grosse Brauereie (ab 0,5 Mio. hl) isch e gägelöifige Trend z erchenne, (1995: 585/54, 2003: 450/52, 2006: 420/47, 2010: 381/43).
D Azahl vo de Huusbrauereie isch syt de 1990er Jahre dütlech agstige. Ou d Eigehärstellig vo Bier im Huushalt nimmt a Bedütig zue, da so der Gschmack uf ds individuelle Bedürfnis cha abgstimmt wärde.
I der Schwyz stärbe wäret dere Zyt einigi Brauereie will si nümm konkuränzfähig si. Da drunder isch d Cardinal Brauerei, d Gurte Bier Brauerei oder d Zürcher Brauerei Löwebröi. Gurte u Cardinal überläben nur als Marge, will Carlsbärg d Härstellig bis hüt garantiert.
D Eigehärstellig vo Bier im Huushalt isch i der Schwyz zwar erloubt, aber nur we ds Bier unentgältlech abgä oder konsumiert wird u e bestimmti Usstossmängi nid überschrytet, für Privatpersone lyt sy bi 400 Liter pro Person respektive bi 800 Liter pro Jahr für Vereine. Alles was drüber isch oder ou der Verchouf muess bi der Eitgenössische Zollverwaltig als Brauerei Agmäldet wärde.
Brauereie Wältwyt
Lut Ratebeer exischtiere wältwyt über 22.000 Brauereie. Zwar kontroliere d Grosskonzärne bzw. Brauereigruppene Anheuser-Busch InBev, Heineke, China Resources Beweries, Carlsbärg u d Molson Coors Brewing Company fascht 60% vom Wältmarkt. Aber speziell i der USA entwickletsech e Gägebewegig gäge ds Einheitsbier. Bereits 1979 het der US-Presitänt Jimmy Carter e Erlass underschriben wod Härstellig vo Bier dür Privatpersone i chlymängene erloubt. Aber ersch zur Jahrtuusigwändi entwicklet sech dadruus e Boom, d Craft-Beer-Bewegig. Allei i der USA isch d Azahl Brauereie vo öppe 80 im Jahr 1979 uf inzwüsche 7450 im Jahr 2020 agstige.
Brauereie z Europa
Lut der Brewers of Europe isch d Azahl vo der Brauereie bis i z Jahr 2020 uf 10.154 agstige. Ou das lat sech nur dür d Gründig vo vilne Chlybrauereie erchläre, wo Spezialbier (Craft, IPA etc.) härstelle. I der Schwyz ghört zum Byspil d Brauerei Locher us Appezäll zu dene Chlybrauereie wo Spezialbier härstelle. Deilwys chöme ihri Bier soger e Alemannische Name über wi zum Byspil der Brandlöscher. Di gröschti Azahl vo Brauereie git’s z Grossbritannie.
Bierbraue
Der i der Brauerei abloufendi Prozäss zur Härstellig vom Bier isch ds Bierbraue. Informatione zu de härgstellte Sorde finde sech im Artikel Bier.
Essertines-sur-Rolle
Essertines-sur-Rolle (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Essertines-sur-Rolle umfasst s glychnamig Dorf un dr Wyler Bugnaux. D Gmaiflechi umfasst 72 % landwirtschaftligi Flechi, 21,6 % Wald, 6,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Essertines-sur-Rolle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1152 as Essartinis.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 26,6 % gläge.
Religion
49,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 25,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,4 %, CVP 4,7 %, FDP 17,0 %, GLP 7,8 %, GP 8,0 %, SP 18,4 %, SVP 26,5 %, Sunschtigi 5,8 %.
Dr Burgermaischter vu Essertines-sur-Rolle isch dr Samuel Dufour (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 496 Yywohner 78,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 8,3 % Dytsch, 1,6 % Italienisch un 11,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Tagebuch
E Daagebuech, au Diarium (lat. diarium) oder Memoire (frz. mémoire „schriftligi Daarlegig“, „Dänkschrift“), isch en autobiografischi Ufzäichnig, also e Sälbstzügnis in chronologischer Form. Es isch im allgemäine vo brivater Natur und wird nid mit em Gedanke gschriibe ass es emol veröffentligt wurd. Publizierti Daagebüecher si vilmol für dä Zwäck verfasst worde und bilde zämme mit literarische oder fikzionale Wärk in dere Form d Gattig vo dr Daagebuechlitratuur.
D Vorlöifer vom hütige Daagebuech si assyrischi Doondaafelekaländer us em säggste Joorhundert BCE mit Notize über Määrtbriis, Wasserständ, Wätterverheltniss und Äänligem. S Schriibe vo Daagebüecher im hütige Sinn het in Öiropa mit dr Rönessans aagfange, wo s Bewusstsii vom äigene Iich gwaggse isch. D Lüt häi welle nöiji Iidrück verarbäite und nid nume ufschriibe, was grad bassiert isch.
Kanton Belfort-Sud
Dr Kànton Belfort-Sud ìsch bìs 2015 a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté gsìn. Dr Kànton ìsch üs me Deil vun dr Stàdt Belfort bstànde. Verdratter ìm conseil général vum Départements ìsch zitter ànne 2008 dr Samia Jaber gsìn.
Dr Kànton ìsch ànne 1982 gebìldt worre.
Dschunke
Dschunke (au Dschonke; chin. 中国帆船 oder 戎克船 = „róngkè chuán“, „tschuan“) bezäichnet e Hufe Sorte vo Segelschiff mit äim oder meerere Mast, wie si dradizionell z China baut wärde. Dr dütsch Naame stammt vom änglische Naame für Dschunke „Junk“ und da isch vo de malaiische Bezäichnige „Dgong“ oder „Jong“ abgläitet.
D Dschunke faare as Handels-, Last- oder Fischereischiff uf de chinesische Flüss, de Küste nooch und uf dr Hochsee. Vilmol wärde si as Husboot brucht. Die gröössere Dschunke häi e Fassigsvermööge vo 400 bis 500 Registerdonne.
Bauwiis und Iisatz
Mä cha d Dschunke nume zum Däil mit öiropäische oder arabische Schiff vergliiche, wil es sich bin ere um e so genannts Chasteboot handlet. Si het käi Kiil, e flache Boode und d Sitewänd si fast sänkrächt. D Blanke si in dr Klinkerbauwiis aagmacht, aber mä foot vo oobe aa si aazmache, anders as bim öiropäische Schiffbau. D Ändi von e Hufe Dschunke si uufezooge, so dass s Schiff fast d Form von ere Banane het.
As Seegel wärde Dschunkeseegel brucht, wo an Bambus-Stange aagmacht si und vo deene gspräizt wärde. So wärde d Chreft, wo uf e Mast wirke guet verdäilt und dä bricht weeniger schnäll. Au chönne d Dschunkeseegel vom Deck us liicht bedient wärde. Im Allgemäine het s zwüsche de Mäst käini Wante und Stag, so dass mä d Seegel zringsum cha schwänke. Wenn s Schiff uf Kurs isch, hebe Backstag die elastische Mäste gege hinde. D Mäst von ere Dschunke müese nit umbedingt in dr Middi vom Schiff stoo, si chönne im Bezug uf d Kiillinie au assümetrisch aagordnet si.
Es git e Hufe Underschiid zwüsche de verschiiden Bautüpe, wo regional si oder drvo chömme, wie mä s Schuff benützt. D Dschunke vom Norde häi e stumpfe, löffelförmige Bug und gseen schweerfelliger us as d Dschunke vom Süde.
Historischs
Heckruder (spöötistens 1. Joorhundert) und wasserdichti Kwer- und Lengsschotte (2. Joorhundert) si scho früe iigfüert worde. Vom 8. Joorhundert aa het mä Siteschwärt brucht zum d Stabilideet vom Kurs z verbessere.
Dr Marco Polo (um 1254–1324), wo sälber im 13. Joorhundert uf Dschunke mitgfaare isch, het von ene in sim Bricht „Il Milione“ gschriibe, ass si us Danneholz baut sige und nume en äinzigs Deck häige und under däm sig dr Ruum in öbbe sächzig chliini Kajüte iidäilt, mänggisch mee, mänggisch weeniger, je nochdäm, wie grooss s Schiff isch. Si häige vier Mäst und vier Seegel, und es gäb sonigi mit nume zwäi Mäst. Die grösste Schiff häige e Bsatzig vo dreihundert, anderi vo zwäihundert Lüt und mä chönn uf son e Schiff fümf bis säggsduusig Chörb Pfäffer laade. Für wenn s käi Wind het, häige d Dschunke Böötli wo mä sä mit ene chönn zie.
Mit ere Flotte vo sonige Schiff isch dr Marco Polo 1294 vo China bis in d Strooss vo Hormus gseeglet.
Scho im 12. Joorhundert häi d Chinese in militärische Komflikt Schiff mit Schuufelraadadriib uf em Yangtsekiang iigsetzt. Vili Dschunke si öbbe 60 m lang und 9 m bräit gsi und häi 400 oder 500 Donne chänne dransbordiere. D Dschunke wo uf dr Hoochsee iigsetzt worde si im Handelsvercheer zwüsche China und Indie, si 3000 bis 4000 Donne groossi Seegler gsi, wo Fracht und au Bassaschier dransbordiert häi. Dr arabisch Wälträisendi Ibn Battuta beschribt, wie si Kabine in verschiidene Gröösse ghaa häi, vo äifache Zimmerli bis zu Suite mit meerere Rüüm, Baadzimmer und Dualette. Uf ere Dschunke het s Blatz für bis zu 300 Bassaschier ghaa und si häi e 600 Maa starki Bsatzig ghaa und no 400 Armbrustschütze.
Die grösste Dschunke si die sogenannte Schatzschiff vom Admiral Zheng He im früeje 15. Joorhundert. Si si dure en Indisch Ozean bis zur Ostküste vo Afrika cho.
Vor vierhundert Joor het d Dschunketechnik ufghöört sich witer z entwiggle. Hützutags git s in China au Flussschiff, wo e chli wie Dschunke usgseen, wo aber dr Rumpf uf eme Kiil ufbaut isch und wo mängglisch au no e Fockseegel iisetze.
Ingrid Alexandra von Norwegen
D Ingrid Alexandra, d'Prinzessin vo Norwege (* 21. Jänner 2004 in Oslo), isch d'Tochter vom norwegische Chronprinz Haakon und siinere Ehefrau, de Chronprinzessin Mette-Marit. Sii isch es Mitgliid vom Huus Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, enere Nebelinie vom Huus Oldenburg.
Lebe
D'Prinzessin Ingrid Alexandra isch am 21. Januar 2004 im Rikshospitalet in Oslo gebore wurde und isch s'erst gmeinsame Chind vom Chronprinz Haakon und de Chronprinzessin Mette-Marit vo Norwege.
D'Prinzessin heisst Ingrid weg de Grossmuetter vo de Mette Marit und weg de Königin Ingrid vo Dänemark (1910–2000). Und Alexandra isch si tauft worde, will de König Olav V. vo Norwege (1903–1991) früener mal Prinz Alexander vo Dänemark gheisse het.
D'Ingrid Alexandra isch am 17. April 2004 i de Schlosschile vom Königliche Schloss in Oslo tauft worde. Iiri Göttis und Gottene sind de König Harald V. vo Norwege, de Chronprinz Frederik vo Dänemark, d'Chronprinzessin Victoria vo Schwede, de König Felipe vo Spanie, d'Prinzessin Märtha Louise vo Norwege und iiri Grossmuetter, d'Marit Tjessem.
Kabinett Hoffmann (Baden)
D Regierig Bekk/Hoffmann isch am 14. Mai 1849 vum Amand Goegg im Zug vu dr Badische Revolution zue Gunschte vu dr Exekutivkummission vum Landesuusschuss fir abgsetzt erklert wore. D Exekutivkummission het jetzt an dr Stelöl vu dr gflichtete großherzoglige Regierig d Landesgschäft ibernuu. Am 3. Juni 1849 het dr Großherzog Leopold, wu au gflichtet gsii isch, z Frankfurt d Mitglider vu dr bishärige badische Regieriug Bekk/Hoffmann entloo. Nume dr Chriegsminischter Hoffmann isch offiziäll no bis zum 8. Juni 1849 im Amt blioe.
Michael Sailer
*
Johannes Helmle
Dr Johannes Helmle (* 26. Februar 1984) isch e dytsche Gschäftmann un alemannische Dialäktautor.
Lääbe
Dr Helmle het z Ditisee-Neistadt Abitur gmacht un fiert hite mit syre Muetter Johanna Helme zäme z Neistadt e Fachgschäft fir Bette un anderi Meebel („Helmle Wohfühlen“).
Syt 1991/92 isch er aktiv Mitglid im Haimetverain Lenzkirch-Kappel un syter 1993 isch er Mitglid im Musikverain Titisee-Jostal, syt 2010 spiilt er dert d Tuba. Im Schueljohr 1994/95 isch er Regionalsiiger (Draisemdal/Hochschwarzwald) bim Vorlääs-Wettbewärb „Alemannisch vortrage” vum „Verein zur Förderung der Landeskunde in den Schulen” wore. Im Johr 1996 het er d Hauptroll vum Matthias Faller in junge Johr bi dr Jostäler Freiliechtspiil im Stuck „Der Bildhauer vom Fallengrund” gspiilt.
Anne 2003 het dr Helmle bi dr erschte Uusgab vum Gerhard-Jung-Wettbewärb mir syre Gschicht „Dialekt-Probleme oder: Schuel-Alemannisch“ dr dritt Prys in dr Kategory Prosa gwunne. Syterhär duet er ab un zue ufdrätte mit alemannische Gedicht un Gschichte vu Autore aus dr Region, zem Byschpel vum Gerhard Jung. Dr Helmle isch Mitglid in dr Muettersproch-Gsellschaft
Salze
As Salz bezäichnet mä chemischi Verbindige, wo us positiv gladnige Ione (Katione) und negativ gladnige Ione (Anione) ufbaut si. Die Ione si dur ionischi Bindig verbunde. Bi anorganische Salz wärde d Katione hüfig vo Metall und d Anione hüfig vo Nitmetall oder deren iiri Oxid bildet. Als Feststoff bilde si gmäinsam en Ionegitter. As organischi Salz bezäichnet mä alli Verbindige, wo bin ene mindestens äi Anion oder Kation en organischi Verbindig isch.
Äigeschafte vo Salz
S (s) wiist uf e Feststoff aane und (aq) markiert, ass s Ion hüdratisiert isch.
John B. Long
Dr John Benjamin Long (* 8. Septamber 1843 z' Douglass, Texas; † 27. Àwril 1924 z' Rusk, Texas) ìsch a àmerikànischer Pflànzer, Politiker un Zittungsverlager gsìì. Ar hàt vu 1891 bis 1893 dr Bundesstààt Texas ìm US-Repräsantàntahüs vertratta, un schpeeter vu 1913 bis 1914 s’ Cherokee County ìm Repräsantàntahüs vu Texas.
si Lawa un sina Kàrriar
Dr John Benjamin Long ìsch àm 8. Septamber 1843 z' Douglass, ìm texanischa Nacogdoches County, uf d' Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum William T. un vu dr Elizabeth Long geborena Payne. Ànna 1846 hàt’r mìt sina Ältra uf Rusk ìm Cherokee County gwàndelt. Sìe sìn aina vu da dräi ärschta Fàmìlia gsìì, wo z' Rusk iwàndelt han. Doo ìsch dr John Long ìn d' Priwàtschüala gànga. Wahrem Sezessionskriag hàt’r ìm 3rd Texas Cavalry Regiment vum Heer vu da Konfederiarta Schtààta bdiant un ìsch zwaimol schwar verlätzt worra. Noh-n-em Kriag hàt’r Racht gschtudiart un ìsch àls Rachtsànwàlt züagloo worra, àwer ar hàt nia àls Jurischt gschàfft. Schtàttdässa ìsch’r Pflànzer worra. Dr’züa ìsch’r Mìtglìed worra vu dr Demokràtischa Pàrtäi.
Àn da Kongresswàhla vu 1890 ìsch dr John Long ìm 2. Wàhlbezirk vum Texas àls Mìtglìed vum àmerikànischa Represantàntahüss gwählt worra. Ìm Represantàntahüss ìsch’r àb em 4. März 1891 ìm William Harrison Martin si Nohfolger gsìì. Ànna 1892 ìsch’r àwer fìr d' Kongresswàhl nìtt nominiart worra; ar hàt àlso noh sinera ainziga Àmtszitt dr Kongress àm 3. März 1893 müassa fàraloh.
Ànna 1874 ìsch dr Long Mìtglìed worra vu da Patrons of Husbandry (d' „Grange“), un ìsch ànna 1891 àls Laiter vum Grange vu Texas gwählt worra. Üsserdam ìsch’r ànna 1883 Biigordneter gsìì bim dr National Cotton Planters Association z' Vicksburg ìm Mississippi. Vu 1886 bis 1905 ìsch’r Verlager gsìì vu dr Zittung Standard Herald z' Rusk. Ànna 1895 ìsch’r Laiter gsìì vum „Agricultural and Mechanical College of Texas“ (hitt d’ Texas A&M University). Vu 1913 bis 1914 hàt ar s' Cherokee County vertratta ìm Represantàntahüss vu Texas. Ar hàt d' Prohibition befìrwortet.
Dr Long ìsch àui a Fräimürer gsìì, so wia a Mìtglìed vum Independant Order of Fellows, un àui àb 1867 a Älscht vu dr Cumberland Presbyterian Church. Mìt sinera Fràui Emma Wiggins hàt ar sewana Kìnder ghàà.
Dr John Long ìsch àm 27. Àwril 1924 z' Rusk gschtorwa un ìsch àui doo beardigt worra.
Seebezirk
Seebezirk isch de Name vo däne Bezirk i de Schwiz:
Ferdinand Barlow
Dr Ferdinand Barlow (àui Fred Barlow, * 2. Oktoower 1881 z’ Mìlhüüsa, Raichslànd Elsàss-Lothrìnga; † 3. Janner 1951 z’ Boulogne bii Pàriis) ìsch a elsassischer Kùmponìscht gsìì.
sii Laawa
Dr Ferdinand Barlow ìsch ànna 1881 z’ Mìlhüüsa ìm Owerelsàss uff d’ Walt kumma. Ìn dara Zitt hàt s’ Elsàss zem Diitscha Kaiserraich gheert. Sii Vàtter ìsch dr anglischa Inscheniöör Sydney William Barlow gsìì; siina elsassischa Müatter ìsch d’ Tànta vum Kùmponìscht Charles Koechlin gsìì.
Àm 7. Mai 1904 hàt’r z’ Lozärn d’ Martha Julia Schuhmacher ghiiroota. Àm 18. Dezamber 1915 hàt sìch s’ Pààr loo schaida. D’rnooh hàt dr Barlow àm 26. Àuigscht 1916 z’ Saumur d’ Ella Petersen (1890–1970) üss Amiens ghiiroota. Zamma mìt ìhra hàt’r fìr frànzeescha un üsslandischa Schtudanta dr Kwääker-Verain Cercle international de jeunesse grìnda.
Guébling
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Guébling lijt ìm Saulnois, nerdlich vun Dieuze uf re Heche zwìsche 216 und 333 m ìwer em Meeresspiejel.
Verwàltung
vun Guébling ìsch. Guébling ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Guébling ghert zem Lorrain.
Communauté de communes du Pays de Phalsbourg
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Region um d Stadt Phalsbourg. Zum Verband ghere usser Phalsbourg sälber alli andere 25 Gmaine im Kanton Phalsbourg im Arrondissement Sarrebourg.
Är isch am 13. Dezämber 1994 grindet wore. Sitz vum Verband isch Mittelbronn, Presidänt isch dr Dany Kocher.
Männedorf
Mänidoorf (amtlich Männedorf) isch e politischi Gmäind im Bezirk Mäile im Kanton Züri, i de Schwiiz.
Gschicht
Mänidoorf isch im Jaar 933 s erscht Maal inere Urkund gschribe worde, wil d Ruppertsmatt in loco Mannidorf verchauft worden isch. Di säb Wise isch de Mänidorfer Zipfel vome grössere Gebiet, won z Üetike Oberschtmatt ghäisst – aber nöd uf de Mänidorfer Gmarchig.
Im Alte Zürichrieg isch es am 29. Oktober 1445 bi Mänidorf zunere Seeschlacht zwüsched Züri und Rapperschwil gäge Schwyz cho.
Nach de Explosion vom indonesische Vulkan Tambora im April 1815 und em Jahr oni Summer 1816 häts e Hungersnot ggee. Drufabe händ de Gmäindrat und de Stillstand – eso häd zu säbere Ziit di (reformierti) Chilepfläge ghäisse – am 13. April 1817 di hüttigi Sozialbehörde gründet. Zerscht hät die e Suppechuchi betribe, zwäi Jaar spöter es Armehuus pout, es Waisehuus, Bourbakisoldate und Asylbewärber betreut und isch au bis 2012 fürs Vormundschaftswese zueständig gsi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
2011 sind 18.7% vo de Iiwooner Uusländer gsi.
Religion
40,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,1% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 het s das Ergebnis gee: BDP 2,5 %, CVP 6,4 %, EDU 4,4 %, EVP 3,6 %, FDP 15,2 %. GLP 13,4 %, GP 10,3 %, SP 16,4 %, SVP 27,4 %, Suschtigi 0,6 %.
Gmäindspresidänt isch de André Thouvenin (Stand 2012).
Wirtschaft
Im Jaar 2010 sind 3,2% vo de Lüüt arbetslos gsi.
Kultur
Mänidorf häd sit 1949 es Kino. S isch s äinzige Kino zwüsched Züri und Rapperschwiil. S Kino Wilde Maa isch im groosse Saal vom Hotel Wilde Maa, zwüsched e Hotel und em Rosehof gsi. Sit 1997 isch s i de Remise vom Wilde Maa.
Dialäkt
Z Mänidoorf redt mer züritüütsch. De Dialäkt ghört zu de Seemundarte. Aber hüt ghört me käi Underschiid me zu anderne Dörfer oder de Stadt.
Astarte
D Astarte isch en altsyrischi Göttin vo de Liebi, Fruchtbarkait und vom Chrieg gsii. Si isch äänlich wi di mesopotamischi Ištar, beed Göttine sind au urverwandt.