cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pazifismus
Pazifismus isch e Ideologie, wo chriegerischi Handlige ablehnt und drfür iistoot, dass Chrieg mit allne Mittel sötte vermiide und de Friide under allne Umständ erhalte wärde (im Gägesatz zum Bellizismus).
En Ahänger vom Pazifismus wird als Pazifist bezeichnet.
D Friidensbewegig hat zwar d Pazifiste immer i ihrne Reihe, jedoch sind nöd alli Ahänger vo de Friidensbewegig au Pazifiste, lehnet also z. B. en Verteidigungschrieg nöd ab.
Im Lauf vo de Gschicht händ sich innerhalb vom Pazifismus mehreri Strömige entwickelt. Es git hüt so z.b de bürgerlichi und de revolutionäri Pazifismus.
Bekannti Pazifiste sind z.b de Alfred Hermann Fried z Dütschland, d Bertha von Suttner us Österrich-Ungarn und de David Farbstein i de Schwiiz.
Hagals Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ|ᚺ haglaz, ᚾ|ᚾ naudiz, ᛁ|ᛁ isaz, ᛃ|ᛃ jera, ᛇ|ᛇ ihwaz, ᛈ|ᛈ perthro, ᛉ|ᛉ elhan un ᛊ|ᛊ sowilo.
Sankt-Johann-Kurzerode
Zischang-Kuerzrott (lothrìngisch; frànzeesch Saint-Jean-Kourtzerode, ditsch Sankt-Johann-Kurzerode) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Zischang-Kuerzrott lijt rund elf Kilometer eschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 270 un 338 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Zischang-Kuerzrott ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 14. Johrhundert.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Zischang-Kuerzrott ìsch. Zischang-Kuerzrott ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Zischang-Kuerzrott ghert zem Rhinfrankisch.
Kiribati
Kiribati isch en Inselstaat im Pazifik. Zum Staatsterritorium ghören e Hufe Insle in Mikronesie und Polynesie, wo verstreut über e wiits Gebiet nördlig und südlig vom Äquator lige.
Dr Nationalfiierdig isch dr 12. Juli, dr Johresdag vo dr Unabhängigkeit 1979.
Usdehnig
S Territorium het e West-Ost-Usdehnig vo öbbe 4.835 km (Luftlinie vo dr westligste Insle Banaba bis zur östligste Insle im Caroline-Atoll) und e Nord-Süd-Usdehnig vo öbbe 1.973 km (Luftlinie vo dr nördligste Insle Teraina (Washington Island) bis zur südligste Insle Flint Island) in eme Meeresgebiet vo rund 5,2 Mio. km².
Lag
S Staatsgebiet lit – ganz allgemein gsait – halbwägs zwüsche Hawaii und Australie in dr Mikronesische Region vom Südpazifik. Zwüsche de Gilbert- und Phoenixinsle verläuft dr 180. Längegrad und drmit, bis Ändi 1994, die internationali Datumgränze. So dass mä im ganze Staatsgebiet s gliiche Datum gha het, isch am 1. Januar 1995 d Datumsgränze so gänderet worde, dass ganz Kiribati westlig drvo lit. Die östligsti vo de Line Islands, Caroline Island, heisst sit em 1. Januar 2000 Millennium Island, wil uf dere Insle dr ersti Sunnenufgang vom Johr 2000 beobachtet worden isch.
Inselgruppe
Dr Inselstaat bestoht us 32 Atoll, wo mä cha in drei Inselgruppen zsämmefasse, und d Insle Banaba:
Dr Grossdeil vom Land befindet sich weniger as zwei Meter über em Meeresspiegel. En Usnahm isch d Vulkaninsle Banaba, wo mit 81 m über NN die höggsti Erhebig im Inselstaat isch. Lut eme Bricht vo de Vereinte Natione us em Johr 1989 wird Kiribati eins vo de erste Länder si, wo im 21. Johrhundert as Folg vom Klimawandel zum Grossdeil überfluetet wurd. Middi 1999 isch bekannt gee worde, ass zwei unbewohnti Koralleriff überfluetet worde si.
Bevölkerig
D Bevölkerig vo Kiribati isch ethnisch sehr homogen. Fast 99 % si Mikronesier. Usserdäm läben 0,8 % Polynesier und 0,2 % Europäer uf Kiribati.
Georg Gottfried Gervinus
Dr Georg Gottfried Gervinus (* 20. Mai 1805 z Darmstadt; † 18. Merz 1871 z Häidelbärg) isch e dütsche Historiker und nazionalliberale Politiker gsi.
Lääbe
Dr Gervinus het e Buechhändlerleer gmacht und denn vo 1825 bis 1827 an dr Uniwersidäät Giesse und denn bis 1829 an dr Universidäät Häidelbärg Gschicht, Filologii und Filosofii studiert. 1835 isch er z Häidelbärg Brofässer für Gschicht und Litratuur worde. 1836 isch er uf Göttinge. Er isch 1837 abgsetzt und usgschafft worde, wil er äine vo de Göttinger Siibe gsi isch, wo brotestiert häi, wo dr Köönig Ernst August s Staatsgrundgsetz vo Hannover ufghoobe het.
Zwüsche 1835 und 1842 het dr Gervinus si Hauptwärk, d Geschichte der deutschen Nationalliteratur veröffentligt. 1844 isch er z Häidelbärg Honorarbrofässer worde. Vo 1847 aa isch er dr Herusgääber vo dr Dütsche Zitig gsi, wo in deere Zit s Sproochroor vo de liberale Intellektuelle gsi isch. Vom 18. Mai bis zum 31. Juli 1848 isch er Abgeordnete für Wanzleben in dr Frankfurter Nazionalversammlig gsi.
Er het demokratischi Publikazioone (Einleitung in die Geschichte des neunzehnten Jahrhunderts) uusegee und isch dorum vom Mannheimer Hofgricht 1853 wäge Hoochverroot zu zwäi Mönet Gfängnis verurdäilt worde, s Urdäil isch aber churz druf annulliert worde. 1863 isch er e Mitgliid vo dr Bayrische Akademii vo de Wüsseschafte worde.
Dr Gervinus isch uusegstande, wil er nid wie anderi dütschi Historiker s Bismarcksche Süüstem nit unkritisch as legitim aagluegt het, und au wil er brobiert het, sich von ere nazionalstaatlige Sicht frei zmache und z verfolge wie sich d Restaurazionsepoche as Ganzes entwigglet.
1960 isch z Esse e Park noch iim benennt worde.
Bäumlihof
Dr Böimlihoof isch e Landguet mit ere Parkaalaag z Rieche bi Baasel, und wo dr Wänkehoof baut worde isch, het men em au Chläi Rieche afo sääge. Er isch äins vo de Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si.
Beschriibig
Dr Bsitz isch umfangriich und befindet sich südlig vo dr gschlossnige Ortslaag vo Rieche, im Beriich zwüsche dr Üssere Baaselstrooss/Riechestrooss (aber e chli äwägg von ere) und dr Böimlihoofstrooss. D Lindenallee (Chläiriechebromenade), wo zum Böimlihoof füert, foot grad an dr Gränze vom Baasler Stadtkwardier Hirzbrunne aa.
Gschicht
Noch ere Überliiferig isch dr Böimlihoof ursprünglig woorschinlig as Wiiguet vom Kloster Klingedaal gründet worde. S Herehuus, wo hüt no existiert, isch 1686 baut worde. Meereri Grundstügg si drzuekauft worde und mä het dr Bau erwiteret und sithär isch s mit ere Usnaam vo 14 Joor die ganz Zit dr Summersitz vo de Baasler Groossbürgerfamilie Buurged, Meriaa und Geigy gsi.
Dr Handelsundernäämer und Bankiee Samuel Burckhardt-Zäslin het s Guet luxuriös im spootbarocke französische Stiil usbaut, het d Woon- und Ökonomiigeböid zum ene Geböidkomplex zämmegschlosse und het 1735 hindedraa e barocke Lustgaarde mit eme axiale Bezug zum Hauptgeböid lo aalege. Dr architektonisch Hauptpunkt vom Gaarde isch e Gaardesaal mit Stuckornamänt us em Joor 1738 vo Johann Carl Hemeling gsi.
In dr Middi vom 18. Joorhundert isch dr Johann Jakob Meriaa (1741-1799), wo dr Nöi Wänkehoof baut het, dr Bsitzer vom Böimlihoof gsi.
Under em Husherr Samuel Merian-Kuder isch dr Gaarde noch de Blään Hofgärtner vo de badische Markgrööf, Johann Michael Zeyher (1770–1843) in en änglische Landschaftsgaarde umgänderet worde. Die alt Parkmuure und d Kesteneallee het mä lo sii. Im Zeyher si Blaan us em Joor 1802 isch erhalte. Verschidnigi chliini Bauwärk, z. B. e Biinehuus in dr Form vom ene dorische Tämpel, wo d Fassade von em mit Baumrinde verkläidet isch si im Park ufgstellt worde.
1865 het mä d Fassade vom Gaardesaal im nöibarocke Stiil umbaut. 1876 bis 1878 het dr Johann Rudolf Geigy-Merian e groosses Herehuus lo baue, das isch aber 1951 wider abbroche worde, zum dr ursprünglig Gsamtcharakter nit kabuttzmache.
Wo d Helene Geigy-Schlumberger gstorbe isch, si s Hofguet und dr Park under de Erbefamilie ufdäilt worde und s Ansamble het afo liide wäge de vile Iigriff wie Lääbheeg und modärni Iibaute. Dr Johann Rudolf Geigy-Rodriguez und d Elizabeth Geigy, wo d Bsitzer vo dr Villa „Zu de Hirze“ gsi si, wo im modärne Stiil im Bäumlihof-Areal baut worde isch, het 2003 (Bauherrschaft: J. Rudolf Geigy) am Blatz vom ene früenere Hirschgheeg dr „Hirze Bawillion“ as Ruum für Daagige und anderi exklusivi Veraastaltige lo baue. D Blääne zu däm modärne Geböid, wo wäge sine verglaaste Wänd relativ durchsichdig isch, si vom Bärner Archidekturbüro Gauer Itten Messerli (GIM) und vom Riechener Landschaftsarchidekturbüro Schönholzer+Stauffer gsi. Am Bawillion befindet sich e Skulptur vom israelische Bildhauer Rick Wienecke.
D „Stiftung Klein-Riehen“ isch 1997 noch em schwizerischem Stifdigsrächt ins Lääbe grüeft worde mit Sitz im Böimlihoof zum dr Erhalt vo de baulige und gärtnerische Aalaage vo „Chläi Rieche“ as e Baudänggmol, wo vo nazionaler und regionaler Bedütig isch, z understütze.
Vo de 1960er Joor aa het mä e Däilüberbauig vom Bäimlihoofareal blaant. D Lüt häi druf am Aafang vo de 1970er Joor en Iniziative „Dr Böimlihoof blibt grüen“ gstartet und in ere Abstimmig im Kanton Baasel-Stadt isch denn e Groossüberbauig abgleent worde. In ere andere Volksabstimmig isch dr Kanton 1983 verpflichtet worde, s Böimlihoofareal z kaufe und nume für naturschützerischi Zwägg z nutze. Wo d Kantonsregierig versproche het as s Gländ bis mindestens 2012 nid überbaut wurd, isch d Volksiniziative im Joor 2000 zruggzoge worde.
D Baute und d Gaardenaalaage vom Böimlihoof si im Brivatbsitz und nit öffentlig zuegänglig.
Maurice Goetschel
Maurice Goetschel (uf d Wält cho am 5. Dezämber 1858 z Delsberg; gstorbe am 19. November 1921 z Pruntrut) isch en Schwiizer Awalt und Politiker (FDP) ksi. Vo 1917 bis zu sim Tod hät er als erste Jud em Schwiizer Nationalrat akhört.
Läbe
Em Goetschel sin Vater isch e jüdische Tuechhändler us Neederhagethal im Elsass gsi und hät sich um 1840 z Delsberg niderla. Sin Sohn Maurice isch während sinere Jugend französische Staatsbürger ksi, bis er sich 1879 i de Gmeind Pleigne ibürgere la hät. Nachdem er d Kantonsschuel z Pruntrut absolviert hät, hät er Rächt a de Universitäte Bärn, Strassburg und Nancy studiert. S Awaltspatänt hät er 1882 überchoo und dänn e Kanzlei z Delsberg gfüert. Vo 1890 bis 1921 hät er als Vize-Regierigsstatthalter vom Amtsbezirk Delsberg gwirkt.
Isis (Begriffsklärung)
Isis chan folgendes bedüte:
Isis isch de Vorname vo:
Maurice Goetschel
Läbe
De Goetschel isch de ersti jüdischi Nationalrat vo de Schwiiz ksi. 1922 isch mit em David Farbstein wider en Jud in Nationalrat gwählt worde.
Isis (Begriffsklärung)
ISIS isch de Name vo:
ISIS isch es Akronym för:
Lueg au:
Bloch (Begriffsklärung)
Bloch chan folgendes bedüte:
Tys Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ|ᛏ tiwaz, ᛒ|ᛒ berkana, ᛖ|ᛖ ehwaz, ᛗ|ᛗ mannz, ᛚ|ᛚ laguz, ᛜ|ᛜ ingwaz, ᛞ|ᛞ dagaz un ᛟ|ᛟ othila.
Alfons Fügel
Dr Alfons Fügel (* 10. Auguscht 1912 z Bonlanda – heit a Stadtdoil vo dr Graußa Kreisstadt Filderstadt, † 10. Oktobr 1960 en Esslenga am Neggr) ischt a deitschr Opern- ond Konzertsengr gwäa.
Abstammong ond Ausbildong
Dr Alfons Fügel kommt am 10. Auguscht 1912 z Bonlanda uf de Filder uf d Welt. Glei nôch seira Schualzeit macht’r a Lehr als Pladdaleger. Dô macht’r’s seim Vadder Johann Georg Fügel nôch, wo au scho dean Beruaf ghet hot. Vom Vaddr hot’r abr et bloß de handwerkliche Fähichkeida, sondern au noh d Freid an dr Musik g’erbt. Sellr ischt nemlich dr Vorstand vom Sengerkranz Bonlanda 1866 e. V., ond wia’s halt so ischt, gôht dr Jong emmr fleißig mit seim Vaddr zor wechentlicha Chorprob. Au wenn dui Familie Fügel et grad s Geld em Ibrfluss hot, sorgt dr Vaddr drfiir, dass sei Bua au noh s Klaviirschbiila lerna kô. Dô drbei fellt em Klaviirlehrer uf, dass sei Schieler a ganz tolla Tenorstemm hot. Drom fädlet’r’s ei, dass sich dr jong Alfons mit-em Kammrsengr Fritz Windgassen, em Vaddr vom schbätr noh viil berihmdera Wolfgang Windgassen, treffa ond deam vorsenga kô. Dr Windgassa ischt ganz ôôdoa vom Alfons seira scheena Nadurstemm. Drom sorgt’r drfir, dass des jonge Talent a Stipendiom kriagt, wo-nr d Gsangsstonda bei-nem drmit zahla kô.
Beruflichr Ufstieg
Wia dr Alfons Fügel mit seira Ausbildong fertig ischt, kriagt’r em Johr 1937 a Angaschmôô am Ulmer Stadttheatr. Deet feiret’r grauße Erfolg als Kalaf en dr Opr Turandot vom Giacomo Puccini ond en dr Titlroll vom Adolphe Adam seira Opr Le postillon de Lonjumeau. S Johr druf heiradet’r d Mathilde Kieß (1912 bis 1969) vo Stuegert-Pliinenga. 1939 gôht’s wiidr a Stickle ufwärts mit seira Karriär: Jetzt därf’r am Opernhaus z Graz senga. S dauret abr et lang, bis-en dr berihmde Dirigent Clemens Krauss (1893 bis 1954) an d Minchner Staatsopr holt. Deet glenzt’r als Rodolfo en dr Puccini-Opr La Bohème, wo an Weihnachda 1940 em Radio ibrtraga wuud.
D Kriagszeit
Em Alfons Fügel sei Vrhengnis isch der furchtbare Zwoide Weltkriag. Hett Deitschland et ôôgfanga, dui Welt mit so-ra Kadaschtroof zo ibrzieha, nô kennt’r jetzt wahrscheinlich an de bedeidenschde Opernheiser em Ausland senga, abr so isch-em dui Meglichkeit vrsagt bliiba. Jetzt bleibt-em bloß noh ibrig, vor de Soldada zo senga, dass-se a dr Front da Muat et vrliiret, ond en dera beliabda Sendong Wunschkonzert em Großdeitscha Rondfunk ufzotredda.
Seine ledschde Johr
Wia dr Kriag schliaßlich aus ischt, schafft’s dr Alfons Fügel nemme, seine alde Erfolg wiidr ufleaba zo lau. Jetzt kô-nr bloß noh durch d Provinz tingla ond deet Konzert gäa. Em Johr 1950 ereffnet’r en seim Hoimetort a Café ond wuud Wirt. Hin ond wiidr tridd’r au noh uf ond sengt a baar vo seine beliabde Liadr, so au am 8. Oktobr 1960 z Esslenga. Wia-nr deet grad midda em Wolgaliad us dr Léhar-Opredde Das Land des Lächelns vom Franz Lehár ischt, erleidret’r an Herzinfarkt. Dô drvo erholt’r sich nemme. Zwoi Däg schbätr schliaßt’r em Krankahaus d Auga fir emmr. Grad amôl 48 Johr alt isch’r worra. Sei ledschda Ruha fend’r uf-em Friidhof vo Bonlanda.
Ufnahma
Da greeschda Erfolg uf Schallpladda hot dr Alfons Fügel mit-em Liad Wandern, ach wandern us dr amerikanischa Opredde The Rat-Charmer of Hamelin (Der Rattenfänger von Hameln) vom deitschstemmiga Kombonischda Adolf Neuendorff ghet. Dees ond au s Liad vo dr Rickseit, Zwei dunkle Augen, send noh viil Johr nôch seim Dood oft en de deitsche Wonschkonzert vrlangt worra.
ᚨ
ansuz (ᚨ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de a-Ruune. Er lutet uf Altnordisch óss, Altdänisch ᚭᚢᛋ aus und Altenglisch ós, het aber d Form ᚩ. D Bidütig isch "Ase"; da isch i de nordische Mythologi de Name vomene Göttergschlecht. Im gotische Alphabet haisst de Buechstabe "a" (𐌰) aza und bidütet möglicherwiis "Achse", d Form entsprecht em griechische Alpha (A) und au em latinische A.
D a-Ruune isch die viert Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die viert Ruune vom Freys ætt.
Im altfriesische und altenglische Futhorc het sich die Ruune i drai Variante uufgspalte: ᚫ æsc »Esche«; ᚪ ác »Aiche« und ᚩ ós »Ase«.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch volloffni Vokal, lang oder churz (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte. Im Spoturnordische und Altnordische för en Vokal, wo zwüschet /a/ und /o/ stoot, er werd allgemain i de Forschig miteme ghögglete "a" (ą) transkribiert (IPA: //). Di altenglische Ruune stönd för /a/, // und //.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d a-Ruune Botschaft, Extase und Wortgwandhait und werd mitem Gott Odin i Verbindig broocht, well er de Hoptgott vo de Ase isch. Im Ruuneyoga bildet me da Zaiche, indem mer baid Händ ase geg före, schräg abe hebt, so ases vo de Siite ussiet wie die Ruune.
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Misrachi
Misrachi (, hebr. המזרחי HaMizrahi, Akronym für Merkaz Ruhani, d. h. „Religiöses Zentrum“, oder Misrach „Oste“) isch e orthodox-zionistischi Bewegig, wo am 5. März 1902 z Wilna vom Rabbi Isaac Jacob Reines (1839–1915) gründet worde isch.
Nationali Misrachi-Organisatione im dütschsprachige Raum gits z Münche, z Wien und z Züri. Misrachi Wien hät ihre Sitz im Misrachi-Haus uf em Judeplatz. D Bne Akiwa isch d Jugendorganisation vom Misrachi und isch 1929 z Jerusalem gründet worde.
Misrachi sött mä nöd mit Misrachim verwächsle, wo die hebräisch Bezeichnig für orientalischi Jude isch.
Artolsheim
Àrtelse (frz. Artolsheim, dt. Artolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
S Dorf lijt àn dr Départementsstroß D 468 eschtlich vum Rhin-Rhône-Kànàl.
Gschìcht
Àrtelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 817 àls Artolsvesheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àrtelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
28. Oktober
Dr '''28. Oktober''' isch dr 301. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 302. in Schaltjohr), dodermit blybe no 64 Däg bis zum Änd vum Johr.
Olonetzische Sprache
S Olonetzisch oder Livvisch (olonetzisch livvi, eschtnisch livvi keel, finnisch aunuksenkarjala) wird vu rund 20.000 Mänschen in dr Republik Karelien im Nordweschte vu Russland nerdli vum Ladogasee gschwätzt. Derzue git s rund 5.000 Sprächer z Finnland. S Olonetzisch ghert zäme mit em Lüdisch un em Karelisch zue dr Karelische Sprochgruppe.
Derwlyscht s Olonetzisch in dr russische Sprochwisseschaft as Dialäökt vum Karelisch aagluegt wird, wird s in dr finnisch Sprochwisseschaft as aigeständigi Sproch gwärtet.
Alfabet
Syt 2007 wird s karelisch Alfabet bruucht, aber ohni s Ǯ ǯ.
S Sprochegremium empfiilt syt 2007, dr Buechstab <ü> nimi z bruuche un statt däm e <y> z schryybe- In e Dail Wärch wird aber allno s <ü> bruucht.
Altkirch
Àltkìrech (frz. Altkirch, dt. Altkirch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Olonetzische Sprache
Sprochligi Bsunderhaite
Unterschiid zum aigetlige Karelisch sin zum Byschpel
Altkirch
Geogràfi
Àltkìrech lijt uf eme Biel iwer em Flissel Ill un ìsch dr zentràl Ort vum Sundgöi. Uf Basel ìm Oschte sìn s rund 30 Kilometer, uf Belfort im Weschte 42 Kilometer un uf Mìlhüüse im Norde 19 Kilometer.
Nochbergmeine vun Àltkìrech sìn Ààschpi un Wàhle im Norde, Witterschdorf ìm Oschte, Hìrsinge un Hìrzbàch ìm Sìde un Kàrschbàch im Nordweschte.
Gschìcht
Àltkìrech ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1102 àls Altikirich. Ànne 1324 ìsch s dur e Hochzitt ìn dr Bsìtz vum Hüüs Habsburg kumme. Zytter em Weschtfälische Frìde (1648) ghert d Stàdt – mìt re Unterbrachung vun 1871 bìs 1919 – züe Frànkrich. Dr Kinni Ludwig XIV. het sa 1659 em Kardinal Mazarin gschankt.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Àltkìrech ìsch. Àltkìrech ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àltkìrech ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Totalitarismus
Mit Totalitarismus bezeichnet me in dr Politikwüsseschaft e diktatorischi Form vo Herrschaft, wo alli soziale Verhältniss wot kontrolliere oder wenigstens entscheidend beiiflusse, im Underschiid zu nere autoritäre Diktatur, wo sich mit dr Repression vo Widerstand gege s Regime begnüegt. Hüfig will e totalitäri Herrschaft e „neue Mensch“ forme noch ere bestimmte Ideologii. En autoritäri Diktatur will dr Status quo biibhalten, mit Gwalt, wenn s nit andersch goht, die totalitäri Diktatur, wo me nere au Despotismus sait, verlangt vo alle Beherrschte en aktivi Bedeiligung am Staatsläbe und däm si Wiiterentwicklig in ere Richtig, wo vo dr herrschende Ideologii bestimmt wird. Typisch für e Totalitarismus si d Mobilisierig vo de Mensche in Massenorganisatione und d Usgränzig und sogar d Vernichtig vo dene, wo gege dr totali Herrschaftsaspruch Widerstand leiste oder chönnte leiste. S politische Gegemodell zum Totalitarismus isch der demokratisch Rächtsstaat, wo d Freiheit vo de Staatsbürger gschützt si mit Grundrächt, Gewaltedeilig und hüfig ere Verfassig. Noch em Jacob Talmon cha sich aber au e demokratische Rächtsstaat zu nere totalitäre Demokratii entwiggle.
Rotauge
S Rootaug (Rutilus rutilus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Schwarmfisch, wo unempfindli uf Wasserverschmutzig isch. S werd hüüffig mit em Rottel verwechslet.
Uussie
S Rootaug isch e slibrige Fisch miteme brüünliche Rugge und rooten Auge. Au sini Buuchflosse sind röötlich. S werd 20 bis 35 cm lang und wögt maximal anderthalb Kilo.
Verbraitig
S Rootaug chunnt z Sibirie und i Europa vor, ooni Island, Norwege und onöd im Mittelmeerruum. S liebt warmi, suurstoffarmi aber näärstoffriichi Standgwässer oder Flüüssgwässer mitere langsame Ströömig und lebt au i strandnööche Lagune mit Brackwasser.
Lebeswiis
S Rootaug isch e Bodefisch, wo Wasserpflanze, Plankton und Wirbellosi fresst. S werd vo Raubfisch, bsunders vom Zander und Hecht, gjagt.
D Laichzitt isch im April und Mai bi Wassertemperature vo 10 bis 17 Grad. S Wiibli lait a flache Stele i Uufernööchi abertuusigi Aier, wo a Wasserpflanze und Stai chlebe bliibet. Noch 5 bis 14 Taag schlüüffet denn d Laarfe. Noch 2 bis 4 Joor wered di junge Fischli gschlechtsriiff, binere Längi vo guet 12 cm. Rootauge chönd 14 Joor alt were.
Zeittafel China
D Zitdaafele zur Gschicht vo China liiferet e schnälle Überblick über die langi und wäggselvolli Gschicht vo China. Si foot bi de antike Hoochkulture aa und goot über die langi Räije vo de Kaiser-Dünastie bis zur Zit vo de Republike und zu wichtige Daate im 20. und 21. Joorhundert.
Buddhismus
De Buddhismus ghört zude füüf wichtigschte Weltreligioone, wobi sich öppe 300 bis 450 Millione Mentsche zum Buddhismus bekenned, voralem im ostasiatische Ruum. De Name Buddhismus laitet sich vom Gründer Siddhartha Gautama ab, wo noch sinere Erlüchtig (Sanskrit: bodhi) de Titel Buddha (skrt. „Erlüchtete“) gfüert het. De gröössti Tail vo de buddhistische Schrifte isch uf Pali geschribe, zum Tail aber au uf Sanskrit.
De Buddhismus isch hütt kai aihaitlichi Religioo me, sondern s hend sich verschidnigi Richtige uusbildet. Die wichtigschte sind de Hīnayāna oder „de Chlii Wage“, de Mahāyāna oder „de Grooss Wage“ und de Vajrayāna oder „de Diamante-Wage“ (Tibetische Buddhismus). Em bekanntischte im Weschte isch hüt wegem Dalai Lama de tibetisch Buddhismus, aber au di japanischi Uusrichtig, de Zen-Buddhismus isch im Weste recht bekannt und denn no d Waldtradition, de Theravada. De Artikel befasst sich mitem ältischte Buddhismus, au Urbuddhismus gnennt.
Gschicht
De Begründer vode buddhischtische Weltaschauig isch de Siddhattha Gotama, e Königssoo, wo im 6. Jh. v. Chr. z Indie glebt het, a de Grenze zu Nepal. Nochdem er lang en asketisches Lebe gfüert het, isch er uf Bodhgaya cho und het dai underem Pippal-Baum (Ficus religiosa) noch langem Meditiere d Erlüchtig erlangt, im Alter vo 35 Joore. Er isch den uf Sarnath, en Ort ide nöchi vode indische Stadt Varanasi und het döt zerscht mol sini Lehr verchündet. Denn isch er mit sinene erschte Jünger i de Geget vom mittlere Ganges umegewanderet und het a de Lütt prediget und schnell vill Aahänger gfunde. Es sind meriri Chlööschter gründet wore, mit strenge Regle, wobii all Mönch gliichrangig gsii sind. De Vorsteher isch jewills de Mönch gsii, wo scho em längste im Chlooster glebt het. Mit achtzgi isch de Buddha denn gschtorbe. Churz noch sim Tood isch s erschti buddhistischi Konzil iberuefe wore, und me het aafange die erste Schrifte z verfasse.
De Buddhismus het sich denn öber Nordindie verbraitet. Won im 3. Jh. v. Chr. de indischi König Aschoka Buddhist woren isch, het er nöd nu i simm Riich die Lehr unterstützt, sondern er het Missionare i ali Welt gschickt, bis uf Ägypte und Makedonie. Im Verlauf vode Gschicht het sich de Buddhismus über Sri Lanka, Thailand und Kambodscha verbraitet. Im Norde het de Buddhismus im Tibet Fuess gfasst und isch vo dött uf China und witers uf Japan choo. Abem 6. Johrhundert het de Buddhismus z Indie selber a Bedütig verloore.
Grundsatz: Die drai Juweele
De Buddhismus baut uf de „drai Juweele“ (Pali: ti-ratana) uf, da sind de Buddha, dem sini Lehr (dhamma) und d Gmainschaft vode Mönche (sangha). S Bekenntnis zu dene drai Juweele werd „Drüfachi Zueflucht“ (ti-saraṇa) gnennt und werd drümol uf Pali gsunge: ''Buddhaṃ saraṇam gacchāmi. Dhammaṃ saraṇam gacchāmi. Sanghaṃ saraṇam gacchāmi.'' („I nimm Zueflucht zum Buddha. I nimm Zueflucht zum Dhamma. I nimm Zueflucht zum Sangha.“)
Noch dem Bekenntnis weret maistens no die füf Sitteregle (pañcasīla) gsunge:
Die füüf Sitteregle geltet für ali Buddhiste. A bsundrige Tääg, oder wemmer im Chlooster als Laie wohnt, geltet acht oder zee Regle. Mönch müend dagege 227 Regle befolge.
D Lehr
Die wichtigschte Grundzüüg vo de Lehr (dhamma) vom Buddha sind die „Vier Edle Woorete“ (cattāri ariyasāccani) und de „Edli Achtfachi Pfaad“ (ariya-aṭṭhaṅgika-magga) usem Liide. De Buddhismus isch kai theistischi Religioo, und stellt de Mentsch und sini Entwicklig is Zentrum. Götter spilet numen e bedingti Role und sind em Gsetz vom Karma (kamma) unterworfe, wie ali Wese öberhopt. Symbol vode Buddhalehr (dhammacakka) isch s Rad mit acht Spaiche, wo de Edli Achtfachi Weg darstelet.
Die Vier Edle Woorete und de Achtfachi Weg
Wer die vier Edle Woorete verstande het und de edli achtfachi Weeg befolgt, erraicht am End s Nibbāna (Sanskrit: nirvāṇa „Verwaaje“). Wer de Zuestand eraicht het, blibt witer am Lebe und blibt au a de unagneeme Sache vom weltliche Doosii usgsetzt, aber liidet nüm drunder. Bim Tood erraicht er denn Parinibbāna und isch denn befrait vo Widergeburt.
En anderi Schrift erklärt de Chraislauf vode Widergeburt: „Die zwölfglidrigi Chetti vom Bedingte Entstoo“ (paṭiccasamupppāda): S Nödwüsse (avijjā) isch Bedingig för s Entstoo vo Gstaltwerdig (saṅkhāra). Die isch Bedingig för s Bewusstsii (viññāṇa). Da isch Bedingig för Name und Form (nāmarūpa). Die sind Bedingig för die sechs Sinn (ṣaḍāyatana). Die sind Bedingig för d Berüerig (phassa) mit de üssere Objekt. Die sind Bedingig för s Emfpinde (vedanā). Da isch Bedingig för de Durscht (taṇhā). De isch Bedingig för s Ergriife (upādāna). Da isch Bedingig för s Werde (bhava). Da isch Bedinging för d Geburt (jāti). Die isch Bedingig för s Alter und de Tod (jarā-maraṇa).
Stetten AG
Schtette (offiziell: Stetten) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. D Gmeind ligt öpper i de Mitti zwüsche Bade u Brämgarte im Rüüsstal.
Geographii
S Dorfzentrum vo Schtette isch öppe en halbe Kilometer im Nordoschte vo de Rüüss in ere falche, licht gneigte Ebeni. D Industrii- u Gewerbezone im Nordochste isch mit Busslinge zämmegwachse. De Gmeindbann isch 441 Hektare gross, dodervo sin 123 Hektare bewaldet u 74 Hektare besidlet. Di höchschti Schtelle vo de Gmeind isch an de südöschtliche Gmeinsgränze uf 420 Meter u di tüüfschti isch mit 348 Meter a de Rüüss.
Johannsrohrbach
Gehonns-Roerboch (lothrìngisch; frànzeesch Saint-Jean-Rohrbach, ditsch Johannsrohrbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Stetten AG
Gschicht
Di erscht urkundlich Erwänig vo Schtette isch us em Johr 998. Im Mittelalter hets Dorf de Habsburger ghört un isch im 1415i vo de Eidgenosse erobert worde. Ma het Schtette em Amt Rohrdorf zugordnet. Schtette het zu de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft vo de Eidgnosseschaft. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Schtette het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.
Johannsrohrbach
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Gehonns-Roerboch lijt sìdweschtlich vun Sarreguemines uf re Heche zwìsche 219 un 271 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gehonns-Roerboch ìsch. Gehonns-Roerboch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gehonns-Roerboch ghert zem Rhinfrankisch.
1960
Was isch bassiert?
S Johr 1960 wird au s Afrikanisch Johr gnännt, wel 18 afrikanischi Kolonien unabhängig vu ihre Kolonialmächt wäre: Kamerun (1. Jänner), Togo (27. April), Madagaskar (26. Juni), d Demokratisch Republik Kongo (30. Juni), Benin (1. Augschte), Niger (3. Augschte), Burkina Faso (5. Augschte), d Elfebaikischte (7. Augschte), Tschad (11. Augschte), di Zäntralafrikanisch Republik (13. Augschte), d Republik Kongo (15. Augschte), Gabun (17. Augschte), Senegal (20. Augschte), Mali (22. Septämber), Nigeria (1. Oktober) un Mauretanie (28. Novämber), derzue Britisch-Somaliland (26. Juni) un Italienisch-Somaliland (1. Juli), wu si zum hitige Somalia zämmeschließe.
Autoritarismus
Dr Autoritarismus (franz. autoritaire, „befählerisch, herrisch“; lat. auctoritas, „Iifluss, Gältig, Macht“) zelt in der Politikwüsseschaft as Systemtyp sui generis, wo sich grundlegend vo dr Demokratii und em Totalitarismus underscheidet. Vo dr Abgränzig gege die beide Systemtype ergäbe sech noch em Juan J. Linz (1985) drei zentrali Definitionsmerkmol:
Zu (1): Me sött dr begränzt Pluralismus als zentrals Abgränzigsmerkmol gseh. Dr Handligsspiilruum vo politische und gsellschaftlige Akteur hängt wiitgehend vo dr autoritäre Staatsfüehrig ab.
Zu (2): Me sött bim Autoritarismus ehnder vo Mentalitäte als vo Ideologie rede, im Gegesatz zum Totalitarismus. D Mentalität isch noch em T. Geiger (1932) e „subjektivi Ideologii“ aber en „objektive Geist“. Mentalitäte si psychischi Prädispositione und funktioniere formlos.
Zu (3) S Fehle von ere klare Ideologii bewirkt e Verlust vo dr Mobilisierigsfähigkeit und d Bevölkerig het kei emotionali Bindig an s System. Dorum beschwöre autoritäri Regim allgemeini Wärt wie Patriotismus, Nationalismus, Modärnisierig, Ornig usw.
Rheinseitenkanal
Dr Kànàl vum Rhii ìm Elsàss ìsch a Sittakànàl, wo z Nèidorf ààfàngt un z Vogelgrian andet. S schmàla Gebìet zwìscha dr Àltrhii un dr Kànàl nennt ma „Rhiiìnsel“ („île du Rhin“, uf Frànzeesch).
Gschìcht
Ursprunglig ìsch dr Rhii a wìlder Fluss gsìì, wo Regelmaßig Ìwerschwemmunga ìn sinera Umgawung brocht hàt. Si Flussbett, mìt vìel Schlìnga, hàt mankmol gwachselt, Ìnsala sìn do un därt erschuna un wìder verschwunda.
Fer d Iwohner vu dr Gegend ìsch da wìlder Rhii gfahrlig gsìì un fer s Schìffsverkehr ìsch'r nìt güet geignet gsìì.
Zwìscha 1842 un 1876 hàt dr Bàdischa Ingenieur Johann Gottfried Tulla a großa Àrwet gmàcht fer s Flussbett vum Rhii gräder un kìrzer z'màcha, dur dr Bàui vu'ma Kànàl. Leider ìsch dàs a schlachta Leesung gsìì: dr Strom ìsch dernoh schnaller gloffa, s Flußbett ìsch dur d Erosion tiafer worra. Àn teil Orta, wia àn da „Isteiner Schwella“, sìn Felsa nìmm vum Wàsser bedeckt gsìì. S Schiffsverkehr uf em Rhii ìsch schwarer worra, dr Hàndel ìn da Hàfa vu Bàsel un vu Stroßburi hàt vìel àbgnumma. Àls schnalla Leesung sìn kìnschtliga Schlìnga wìder ànagmàcht worra, noh-n-era Idee vum Henri Girardon.
Ànna 1919, noh-n-em Versailler Vertràg, hàt s Frànkrìch s Racht bikumma, dr Strom vum Rhii uf sinera Sitta àbz'leita un z'benutza. Ànna 1928 hàt dr Bàui vu'ma Kànàl z'Kembs ààgfànga, unter dr Leitung vum Ingenieur René Koechlin. A lànger Kànàl vu Kembs bis uf Lüterburi war vorgsah gsìì, àlso dur d gànza Länga vum Elsàss, mìt mehrera Schliaßa, àwer dàs Projakt ìsch numma bis uf Vogelgrian (Briisàch, uf dr ditscha Sitta) gànga. Witterscht ìm Norda gìtt's kìrzera Schlìnga, mìt numma einera Schliaßa; dia Leesung reschpektiart mehr s Grundwàsser àm Rhii entlang.
Ànlàga uf em großa Kànàl
Fer s Schìffsverkehr un fer d Elektriproduktion sìn Schliaßa un Wàsserkràftwark bàuia worra.
Schliaßa un Kràftwark vu Vogelgrian
Witterscht ìm Norda (àlso nìmm uf em großa Kànàl) sìn d kleinera Schlìnga mìt'ra einziga Schliaßa, ìn da folgenda Orta: Màrckolsa, Rhinàui, Geerschte, Stroßburi, Gàmbse, Iffezheim (ìm Ditschlànd).
Àtomkràftwark
D frànzeescha Elektrifirma EDF produziart Strom mìt da Wàsserkràftwark, àwer aui mìt em Àtomkràftwark vu Fassena. As ìsch nìt witt vu dr Schliaßa vu Fassena; s Wàsserkràftwark kààt s Àtomkràftwark direkt mìt Elektri bsorga, un dr Kànàl ìsch s Mìttel wo d Kernreàktora àbkiahlt.
Umwalt
Zum Beispiel, a Teil àm Süda vu dr Ìnsel, wo ìn dr EDF gheert, lìgt jetz unter Nàtürschutzgebìet. Do sìn d ehmàliga Walschkornfalder àbgschàft worra un àm Plàtz gìtt's ìn dr Züekunft a mehr nàtürella Làndschàft, fàscht wia ursprunglig, vor eb dr Rhii kànàlisiart worra ìsch. Unter dr Leitung vum Verein „Petite Camargue Alsacienne“ ìsch noh 2010 a unregelmaßig Gràwa üsbàggert worra un mìt Rhiiwàsser gfìllt. Schìlf un Baim (Wiida, Büecha...) sìn pflàntzt worra, so àss Veegel (Seeschwalwa, Tàfelanta..), Fräscha un Fìsch wìder - wia ursprunglig - do kämma ku lawa un güeta Bedìngunga fìnda fer sìch vermehrera.
Ìm Projakt ìsch aui vorgsah àss dr Strom vum Àltrhii ufnìmmt: ar wìrd àm Trennungsort mehr Wàsser bikumma un dr üsbàggerta Kìes wìrd ìm Fluss zruckgschìtta, fer dur dr Strom witterschtgschleift wara.
Liechtensteiner Volksblatt
S Liechtensteiner Volksblatt isch di elter vu dr boode Daageszytige z Liechteschtaa. S wird vu dr Liechtensteiner Volksblatt AG uusegee un chunnt uf e Uflaag vu 9'000 Exemplar (2015). Am Dunschtig git s e Grooßuflaag vu 21'000 Exemplar verdailt. Dr Sitz vu dr Redakzioon isch z Schaan.
Gschiicht
D Zytig isch zum eerschte Mool am 16. Augschte 1878 uusechuu un isch vum Presseverein Liechtensteiner Volksblatt verlait woore. Iniztiatoor un eerschte Redakter (bis 1884) sich dr fiirschtli Hoofkaplaan Johann Fetz gsii. Bis 1918 isch s Volksblatt e Wuchezytig gsii, ab 1919 isch s zwaimool, ab 1927 dreimool, ab 1962 viermool, ab 1978 fimfmool in dr Wuche uusechuu. Ab em Jänner 1985 isch s all Daag uusechuu (usser am Sunntig).
D Zytig vum Ooberland giltet as kunservatiiv un em Fiirstehuus verbunde. Si stoht dr Fuurtschrittlige Buurgerbartei nooch. Syt em Septämber 2006 wird s Volksblatt vu dr Liechtensteiner Volksblatt AG uusegee, wu us em eemoolige Brässeverain entstanden isch. Im Oktoober 2006 isch dr Vorarlberger Medienunternämer Eugen Russ (Vorarlberger Mediehuus ) mit ere Minderhaitsbedailigung in s Verlaagshuus yygstiige. D Meehait vu dr Akzie isch derby aber als in liachtestaanischem Bsitz bliibe. Aafangs 2018 isch zum Choschterspaare di druckt Zyschtigsuusgaab yygstellt woore.
S Liechtensteiner Volksblatt isch finanziert dur Abonnemänt un dr Verchauf vu Inseraat. S wird uf Dytsch ufglait un bschrybt vor allem daagesaktuälli Theeme us dr Regioon Liachtastaa, Schwyz un Eeschtryych.
Ufböu
S Liechtensteiner Volksblatt hetz maischt die Rubrike:
Jesús Castillo
De Jesús Castillo [ˈʤiːzəs kasˈtiʝo] (* 11. Juni 2001 z Callao, Peru; volle Name Jesús Abdallah Castillo Molina) isch e peruanische Fuessballspiller. Er wird als offensive Mittelfäldspiler ygsetzt und staht bim Sporting Cristal under Vertrag.
Johann Heinrich Pestalozzi
Dr Johann Heinrich Pestalozzi (* 12. Januar 1746 z Züri; † 17. Februar 1827 z Brugg, Kanton Aargau) isch e Schwiizer Pädagog gsi. Usserdäm het er sich as Philanthrop, Schuel- und Sozialreformer, Philosoph und Politiker e Name gmacht.
Berenzweiler
Barezwiller (frz. Berentzwiller, dt. Berenzweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Johann Heinrich Pestalozzi
Si Ziil isch s gsi, „dr Mensch z sterke“ und ihn drzue z bewege, „sich sälber chönne hälfe“. Bsundrigs Inträsse het er an dr Elementarbildig vo de Chinder gha, wo scho vor dr Schuel in dr Familie sött afoo. Drbii isch s em druf aachoo, die intellektuelle, sittlig-religiöse und handwärklige Chreft vo de Chinder allsitig und harmonisch z fördere. Hüte wurd me säge, dr Pestalozzi haig e ganzheitlige Aasatz verdrätte. Siini pedagogische Ideä, won er 1801 in siim Buech Wie Gertrud ihre Kinder lehrt zum erste Mol systematisch beschriibe het, het er aasatzwiis scho in siiner früehje Armenaastalt uf em Neuhof (1774–1780) umgsetzt, spezifischer denn im Waisehuus z Stans (1799) und systematisch in siine Institut z Burgdorf (1800–1804) und z Yverdon/Iferte (1804–1825). Dr Inhalt vo siine zahlriiche politische und pädagogische Schrifte, wo hüte zum Deil alterdümlig und pathetisch dööne, isch noch wie vor aktuell. Vili vo siine Grundideä findet me in dr modärne Pädagogik wider.
Berenzweiler
Geogràfi
Barezwiller lijt ìm Sundgau àm Thàlbàch.
Gschìcht
Barezwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1270 àls Berotzwilr.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Barezwiller ìsch. Barezwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Barezwiller ghert zem Hochàlemànnisch.
Iselin
Iselin e Familiename. Z Baasel säit mä Iisely und es isch dr Naame von ere bekannte Familie us em Daig.
Spiegelberg
Schpiegelberg (amtlich Spiegelberg) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Iselin
Die Persone häisse eso:
Spiegelberg
Geografi
Schpiegelberg leit an dr Lauter en dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg. Nochbergmoede vo Schpiegelberg send Oppenweiler, Aspach, Oberstenfeld, Beilstein, Wüstenrot, Großerlach ond Sulzbach an der Murr.
Iselin
Iselin isch dr Name vo dene Ört:
Spiegelberg
Geografi
Vo dr Gmarkong send 24,2 % Landwirtschaftsfleche, 67,8 % Wald, 7,5 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschtiche Fleche.
Gschicht
Schpiegelberg ischt aus ra Glashitte entstanda, mo em Johr 1700 grendet worda ischt. 1827 ischt Großhöchberg eigmoedet worda, 1971 Jux ond Nassach, Dauernberg 1977.
Verwaltong
Schpiegelberg hot sich mit dr Gmoede Großerlich ond Sulzbach zom Gmoeverwaltongsverband „Sulzbach“ zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Schpiegelberg ischt dr Uwe Bossert.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Schpiegelberg ghert zom Schwäbisch.
Stetten
Stetten isch de Name vo denne Ört:
Bade-Württeberg: Bayere: Schwiz: Frankrych:
Remetschwil
Remetschwil isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt zwüsche Bade u-n-em Mutschälle.
Geographi
D Gmeind het drü Ortsteil. D Hauptsidlig Remetschwil ligt überm Rüüsstal am Weschthang vom Heitersbärg. E chli höcher, uf öpper 660 Meter en Kilometer witer im Oschte, isch de Wiler Sennhof. En Kilometer weschtlich, durch en tüüffe Tobel vo Remetschwil trännt, isch de Ortsteil Busslinge uf 410 Meter, wo mit de Nachbargmeind Schtette zämmegwachse-n-isch.
De Gmeindsbann isch 388 Hektare gross, dodervo sin 93 Hektare Wald u 63 Hektare überbaut. Di tüüfscht Stell vo de Gmeind ligt uf 405 Meter, di höchscht uf 695 Meter.
Nachbargmeinde sin Niderrohrdorf u Oberrohrdorf im Norde, Schpreitebach im Oschte, Bällike u Chünte im Süde u Schtette im Weschte.
Gschicht
Im 1948i het ma z Remetschwil es helvetischs Grab us em 1. Johrhundert n. Chr. gfunde, wo also us de Ziit vo de römische Besatzig isch. Ma het könne nachwiise, dass d Römer am Weschthang vom Heitersbärg Wii aapoue hei. D Alemanne hei ab em 7. oder 8. Johrhundert d Gegend besidlet. Di erscht urkundlichi Erwähnig vo Remirswilare isch us em Johr 1184 in eme Urbar vom Chloschter Engelbärg. D Landesherre sin zerscht d Kyburger gsi, schpöter – ab em 1264i – d Habsburger. Die gröschte Lehnsherre z Remetschwil sin s Chloschter Oetenbach z Zürich s Chloschter Wettige u s Schpital z Bade gsi. Au verschidnigi Bürger vo Bade hei Landbsitz z Remetschwil gha. De gröscht Lehnsherr z Busslinge isch s Chloschter Muri gsi.
Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert u e so het Remetschwil ab do zum Amt Rohrdorf vo de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiert u-n-hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Remetschwil het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 im noie Kanton Aargau ufgange isch. Im 1805i hei di Gmeinde Busslinge, Niderrohrdorf, Oberrohrdorf, Remetschwil u Staretschwil zu de noie Gmeind Roodlef (hochdütsch: Rohrdorf) fusioniert, u-n-am 22. Mai 1854 het ma Roodlef wider in drü Gmeinde teilt. Saretschwil isch do mit Oberroodlef un Busslinge bi Remetschwil blibe.
ᛒ
berkana (ᛒ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de b-Ruune. Er haisst uf Altnordisch bjarkan, Altdänisch ᛒᛁᛅᚱCᚭᚾ biercan; Altenglisch beorc und im Hrabanische Alphabet birich. D Bidütig isch nordisch «Bilechlaub« und sus »Bilche«. Au de gotisch Buechstabe "b" (𐌱) haisst wie d Ruune bercna, d Form entsprecht aber a em griechische Beta.
D b-Ruune isch di achzeet Ruune im alte Futhark und di drizeet im nordische futhork. Si isch di zwoot Ruune im Tys Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti labiali Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuneinschrifte und im altenglische Futhorc. Degege i de kontinentale Runeinschrifte nume för //.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d b-Ruune Neijbeginn, Schöpfung, Geburt un Wachstum.
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
News of the World
News of the World isch s fimft Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch anne 1977 uusechuu. Uf em Album si zwäi vo de bekanntiste Lieder vo Queen, We Will Rock You und We are the Champions. Dr Stil isch vo dr Punk-Muusig beiiflusst und isch rauer und rockiger as früeneri Album. Es git mee Gliichberächtigung in dr Grubbe und zum erste Mol bim e Queen-Album si zwäi Lieder vom Schlagzüüger Roger Taylor drbii und zwäi vom Bassist John Deacon. Drfür het s weniger Komposizione vom Freddie Mercury.
Demokratie
Demokratii isch en allgemeine Sammelbegriff für Herrschaftsforme, wo ihri Herrschaftsgrundlag vom ene wiitgfasste und pluralistische Volksbegriff ableite, mit umfassende Partizipationsrächt für alli erwachsene Bürger. Drzue ghöre z. B. die diräkti Demokratii, die representativi Demokratii, d Radikaldemokratii odr d Basisdemokratii.
Ursprung vom Begriff
Dr Begriff stammt us em antike Griecheland und het die diräkti Volksherrschaft (gr. Δημοκρατία, vo δήμος [démos], „Volk“, und κρατία [kratía], „Herrschaft“, bezeichnet. Under Volk het me denn nit alli Lüüt verstande sondern nur e bestimmti Gruppe vo Bürger. So hai in ere griechische Polis nume Manne an Volksversammlige dörfe deilneh.
Die rächtligi Lag
D Demokratii isch z Dütschland im Artikel 20 Abs. 1 GG, z Östriich i, Artikel 1 vom Bundes-Verfassigsgsetz und in der Schwiiz mit diräkter Demokratie (Urne-Abschtimmige, Landsgmein oder Gmeindsversammlige) in dr Präambel vo dr schwiizerische Bundesverfassig als tragends Verfassigsprinzip fest verankeret.
Wiltfeber
Dr Wiltfeber isch dr Romanheld vum e Buech, wu dr ditsch un alemannisch Dichter Hermann Burte 1912 rüsbrocht het. Dr vollständig Titel vu däm Roman isch: ''Wiltfeber – der ewige Deutsche. Die Geschichte eines Heimatsuchers. Glichzittig isch Wiltfeber'' dr Kurztitel vu däm Buech, wu sich im Sprochbrüch iibirgeret het.
Des Buech het zu sinere Zit e große Erfolg im ganze ditsche Sprochraüm gha. 1913 het dr Burte der Kleischtpriis drfir bikumme. Vu dr Nazibewegig isch des Buech – gege dr afänglig Widerstand vum Burte – üsgschlachtet wore. Verschiidini moderni Gritiker sähne in däm Buech dr Bewiis drfir, ass dr Burte scho ase jung s Ziig zum e Nazi gha heb.
Inhalt I: Handlig un wältanschaulige Ghalt
Dr Martin Wiltfeber kunnt as 27jährige noch 9 Johr Ufenthalt in dr Främdi zruck un misst si Dorf, si markgräfler Heimet am Basler Rhiinknii mit sinene neij gwunnene Maßstäb. S ziägt-e uf dr Gottsacker, dr liist üs dr Gstaltig vum Friidhof im Einzelne un im Ganze rüs, ass „der Glaube wirkungslos, die Gesellschaft vereinzelt, die Rasse verbastert und die Kunstkraft erloschen“ isch. S Dorf het si friähjeri Schenheit verlore, d Landwirtschaft un s Handwärk sin verlotteret, viil Lit sin furtzoge in d „Wiäschti üs Stei“ un aü s Dorf isch verstädteret. Dr Wiltfeber will Grichtsdag halte, innert einem Dag will er sich alles aluege un si Urteil abgä.
Dr Wiltfeber isch sich im Glare, ass si Mission an Paranoia gränzt: ''„Stehen nicht Ruhmestempel und Irrenhaus am Ende des selben Weges? Und erst die letzte Wendung entscheidet?“ Er gspiirt, ass er emol zum Opfer vu sinere Sach wird; e Stimm sait zuenem: „Du willst Dichter sein in Deutschland? wohlan, so mache dich bereit zur Marter!“''
Im Dorf gits numme no eine, wuner fir edel haltet: Dr Büür Wittich – däm verrotet er si Brojäkt un will si Urteil here. Dr alt Wittich sait: ''„Was hilft das Grübeln und Bohren? (...) Was ist die Dichterei? Flucht vor dem Leben! Was sind Gedanken? Träume mit offenen Augen!“'' Aber dr Wiltfeber blit bi sinem Wahn.
Dr Burte fiährt si Romanheld also as paranoide Heißsporn ii – dr Namme Wiltfeber bedittet „Wältfiäber“ erinneret nit umesuscht an „wilds Fiäber“. Dä Wiltfeber iberziägt d Zueständ un d Mänsche, wu ner do adrifft, mit ere schonigslose Gritik. Des bassiärt vum e elitäre Standpunkt üs – er bedüürt, ass d meischte Mänsche kenni Helde, kenni Schenheite usw. sin – är sälber isch aber eber mit gsundem Geischt un Kerper.
Diä Ideal un Abneigige, wu dr Burte sinem Romanheld ins Müül legt, sin kenni Erfindige vu ihm, si sin im literarische Expressionismus vu sinere Zit gängig gsii un speter im Nationalsozialismus wider ufgriffe wore.
Wänn dr Romanheld bim Sportfäscht mit Abstand dr Bescht isch un sich uf elitäri Art iber diä andere luschtig macht, losst dr Burte aber aü diä Unterlägene ihri Situation schildere: „Wenn du jahraus jahrein von morgens früh bis abends spät an drei englischen Webstühlen weben müßtest, auf dem Plättleboden, von den lausigen Zetteln und dem Lärmen und der Luft und dem Zittern vor den Augen nicht zu reden, so würdest du die Milch bald herabgeben (...)“
Diä iberlägene Mänsche miäßte sich in dr Theorii vum Wiltfeber zwar vor allem bim Adel finde, aber er findet aü diä Schicht as „deklassiert“ un „entrasst“ vor – dä Mänschetyp, wu däm Heißsporn vorschwäbt, exischtiärt fascht nit, so Lit len sich an einere Hand abzelle. Sogar im Kaiser wirft dr Romanheld vor, ass er schwach un e Dilettant seig. Iberlägini Mänsche diäge sich aber aü in werktätige Klasse finde. So schilderet dr Burte dur si Wiltfeber e bstimmte Handwärker as e brilliante Schepfer – nur seig dä Typ leider fascht üsgstorbe.
Dr Gritik vum Wiltfeber beziägt sich uf zitgnessischi Sachverhalt un Mänsche, er brücht aber alliwiil Decknämme: Karlsrueh heißt zum Biispiil „Fürstenschlaf“, dr Namme un dr Titel vum Kaiser („’Er’, dessen Name wir nicht nennen wollen“) wird nit umschriibe. Friili isch viil, was er gritisiärt, aü in dr hittige Gsellschaft noch vorhande un d Chrarakterbilder, wu ner zeichnet, hän sich sowiso nit gänderet.