cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elfingen
Geographie
D Dorf ligt öpper drei Kilometer nordweschtlich vom Bözbergpass in eme Sitetal vo de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura. S ligt de Marchwald im Norde, d Sennhütte  im Nordoschte u de Bränngarte (659 m) im Oschte. Am Südhang vom Marchwald isch de Elfiger Räbbärg mit ere Aabauflächi vo 13,5 Hektare.
Auto
Im 19. Johrhundert
D «Netphener Omnibusgsellschaft» het 1895 der ersti Omnibus, wo mit Benzin gfahren isch, in Betriib gnoh. Dr österiichisch Automobilhersteller Gräf & Stift het 1898 s erste Auti mit Frontaadriib härgstellt und het drfür 1900 e Patänt übercho.
Elfingen
Geographie
De Gmeindsbann het e Grössi vo 421 Hektare, dodervo sin 207 Hektare Wald u 13 Hektare überbaut. Di höchsti Schtell isch de Bränngarte, di tüfschti isch uf 430 Meter.
Nachbargemeinde sin Laufeburg im Norde, Müendl im Nordoschte Effige im Südoschte, Böze im Südweschte u Hornusse im Nordweschte.
Das Schloß Dürande (Oper)
Publikationsgschicht
Dr Walton wiist druf ani, ass im Schoech si bishärige Textdichter, dr Armin Rüeger, jetze vu viil Gritiker positiv gege dr Burte rüsghebt wore isch. Dr Rüeger heb jetz uf eimol meh Lob bikumme wiä fascht im e ganze Viärteljohrhundert vorhär. Dr vermuetet, ass mer dr Rüeger jetze eso globt het, wel er Schwizer gsii isch, un dr Burte drgege Ditsche un noch drzue e "notorische Nazisympathisant". Mer heb dr Schoeck nit diräkt agriffe, allewäg hebe sini Landslit numme schwär kenne verzeihje, ass ihre fiährende Komponischt s Libretto vum e Nationalsozialischt vertont het un sogar no zu dr Erschtuffiährig in d Haüpstadt vum e potentiälle Griägsgegner gfahre isch.
Lauingen (Donau)
Lauinga (amtlich Lauingen) ischt e Stadt em Landkroes Dillinga z Bayern.
Auto
Die erste Gschwindikeitsrekord
Dr ersti dokumentierti Gschwindigkeitsrekord vomne Auti isch 1898 vom Franzos Gaston de Chasseloup-Laubat mit 63,14 km/h im ene Elektroauto ufgstellt worde. 1899 isch dr Camille Jenatzy, au mit eme Elektroauti, dr La Jamais Contente, als Erste schnäller as 100 km/h gfahre.
Lauingen (Donau)
Geografi
Lauinga leit am Rand vo dr Schwäbische Alb im Donaudal. Nochbergmoede send Haunsa, Wittislinga, Gundelfinga, Dillinga, Gũũdremmaga, Oeslenga, Glött ond Holza
Auto
Die erste Gschwindikeitsrekord
Bis 1964 si Auti-Gschwindigkeitsrekord nume vo Fahrzüüg anerkennt worde, wo über d Reder adriibe worde si.
Lauingen (Donau)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 63,6% Landwirtschaftsfleche, 13,9% Wald, 15,9% Sidlongsfleche ond 6,7% sonschtige Fleche.
Les Verrières
Les Verrières (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf und e bolitischi Gmai vom Kanton Nöueburg.
Das Schloß Dürande (Oper)
Publikationsgschicht
Witteri Ufiährige vum Schloss Düante z Züri sin im Herbscht agsetzt gsii, diä sin aber wäge schlächtem Bsuech no dr dritte Vorstellig wider abgsetzt wore. Erscht 1993 isch des Stick wider ufgfiährt wore - z Berlin in ere stark kirzte Fassig unter em Gerd Albrecht.
Elfingen
Gschicht
S Dorf isch vermutlich im 5. oder 6. Johrhundert vo de Alemanne gründt worde. Grabfund us em Johr 1978 dünt des vermuete la. S erschti mol in ere Urkund wird Eolfingen im Johr 1245 gnennt, wo de Verchauf vo Güeter a s Chloschter Wettige beschtätigt worde-n-isch. De Ortsname bedütet «bi de Höf vom Agiwolf».
Auto
Im 20. Jahrhundert
Am Ändi vom 19. Johrhundert hai die verschiidene Adriibsarte für Automobil no sehr stark mitenander konkurriert, bevor sich dr Huebcholbemotor het chönne duresetze. Das zeige zum Bispil d Produktionszahle vo de amerikanische Automobilherstellig us em Johr 1900. Dört si im ganze 4.192 Auti vo 75 Härsteller produziert worde, drunder 1.688 Dampfautomobil, 1.575 Elektrofahrzüüg und 929 Fahrzüüg mit Benzinmotor.
Winterthur
Politik
De Stadtpresidänt isch de Michael Künzle (sid 2012).
Les Verrières
Geografi
Zue Les Verrières ghere dr Zäntralort Grand Bourgeau, d Wyler Belle-Perche, Le Crêt, La Croix-Blanche, Meudon, Mont des Verrières, Petits Cernets un Grands Cernets. Dr Bann umfasst 46 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 50 Prozänt Wald un 4 Prozänt Sidligsflechi.
Lauingen (Donau)
Gmoendsgliderong
Zua Lauinga gheret d Stadtdoel Ludwigsau, St. Leonhard, Faimingen, Frauenriedhausen, Obere Haidhofsiedlung, Untere Haidhofsiedlung ond Veitriedhausen ond d Weiler ond Hef Birkackerhöfe, Haidhof, Helmeringen, Hygstetterhof, Katharinenhof, Nenningshof ond s Wanderheim Pfannentalhaus.
Elfingen
Gschicht
Im Mittelalter isch Elfige en bedütender Ort weschtlich vom Bötzbärg gsi. S het en Dinghof vom Chloschter Murbach im Elsass im Dorf gha un Elfige isch au de Sitz vo de Pfarrei gsi, wo au Böze, Effige u Teili vo Zeihe u Linn drzue ghört hei. De Dinghof het verschidnigi Rächt i de nöchere Umgebig gha un isch im 1291i a d Habsburger verkauft worde. D Agnes von Ungarn het dann im 1322i de Bsitz em Chloschter Königsfälde gschenkt.
Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, wo au Böze derzu ghört het, übercho. So hei si sich de Pass über de Bözbärg chönne sichere, wo a de Gränze zu Vorderöschtriich gläge-n-isch. Elfige isch im Grichtsbezirk Böze vom Amt Schänkebärg gläge. Elfige het mit de Ziit me u me a Bedütig verlore. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Böze ghört sither zum Kanton Aargau.
Auto
Im 20. Jahrhundert
S Prinzip vom erste Auto het sich bis hüt nid veränderet, aber mit dr allgemeine Akzeptanz und dr Verbreitig vom Auto im 20. Johrhundert si vili technischi Neuerige drzuecho.
Elektrische Stromstärke
Die elektrischi Stroomsterki oder churz Stroomsterki git aa, wie vil elektrischi Laadig dur e definierte Kwerschnitt duuregoot, bezooge uf d Zit, wo si drfür brucht het. Dr Dransbort vo dr Laadig cha mä as grichdeti Beweegig von ere Zaal vo Elementarlaadige beschriibe, wo im Allgemäine vo Elektrone oder Ione dräit wärde; lueg au Elektrische Stroom.
Lauingen (Donau)
Gschicht
Lauinga ischt em 8. Johrhondert an s Kloschter Fulda komma ond ischt om 1150 staufisch worda.
Les Verrières
Geografi
D Nochbergmaine vu Les Verrières sin Val-de-Travers un La Côte-aux-Fées im Kanton Nöueburg un Verrières-de-Joux, Pontarlier un Les Alliés z Frankrych.
Das Schloß Dürande (Oper)
Sändig im Richsrundfunk; Publikation uf CD
S Schloss Dürande isch vum Rundfunk ufgnumme und in Üsziig üsgstrahlt wore; des was gfählt het, isch vum e Radio-Sprächer üs em Eichedorff-Originaltäxt vorgläse wore. Diä Ufnahm isch mehreri Johrzehnt verscholle gsii; dr Walton het si im Archiv vum Zürcher Radio entdeckt un anne 1994 as CD vereffentligt. Noch em Begleitheft vu dr CD isch diä Ufnahm vu dr Wältpremiäri, also vum 1. 4. 1943 gsii, aber dr Walton git aü a, ass do noch e anderi vu däne viär Uffiährige beteiligt isch, well d Explosion am Schluss fählt. Diä Explosion - s Schloss Dürande fliägt in d Luft - het bi dr Premiäri zu Panik im Publikum gfiährt gha, wel e Deil gmeint hän, diä Expolsion isch ächt. Berlin isch derte scho in Luftagriff üsgsetzt gsii.
Les Verrières
Gschicht
Les Verrières isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1344 as villa de Verreriis (dervor 1311 Myezour, 1337 Mey Joulz).
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 3 Prozänt gläge.
Religion
78,4 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 9,5 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Lauingen (Donau)
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 12,1 % gleäge.
Religion
79,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,1 % evangelisch.
Elektrische Stromstärke
D Stroomsterki wird im internazionale Äihäitesüsteem (SI) in dr Maassäihäit Ampere mit em Äihäitezäiche A aagee, noch em franzöösische Füüsiker und Mathematiker André-Marie Ampère. S Formlezäiche isch s I , es chunnt vo „Intensidäät“ (gmäint isch d Sterki vom Stroom). Zum r Zitabhängigkäit kennzzäichne, verwändet mä dr Chliibuechstaabe i für en Augeblickswärt.
Lauingen (Donau)
Verwaltong
Lauinga ghert zua koene Verwaltongsgmoeschaft.
Elektrische Stromstärke
Definizioon
Für e Laadigsfluss, wo zitlig konstant isch, gilt mit dr Laadigsmängi \Delta Q, wo in dr Zit \Delta t verschoobe wird, bzw. dr Stroomdichdi \vec J, wo dur e Flechenelimänt \mathrm dA duurefliesst.
Lauingen (Donau)
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Lauinga ischt dr Wolfgang Schenk.
Elektrische Stromstärke
Definizioon
Dr elektrischi Stroom wird as Dransport vo Elementardäili aagluegt, also as quantisierti Gröössi. Wenn iiri Zaal z grooss isch, zum sä abzzelle, denn gseet mä d Stroomsterki as stetigi und differenzierbari Gröössi; lueg Elektrischi Laadig. Für e Stroomsterki, wo sich zitlig veränderet, gilt also
Lauingen (Donau)
Dialekt
Dr Dialekt vo Lauinga ghert zom Schwäbisch.
Winterthur
de Dialäkt
De züritüütsch Dialäkt vo Wintertuur ghöört zu de Wintertuurer Mundarte. Im Vergliich zu de Stadt-Zürcher Mundaart underschäidet sich de Dialäkt nu in e paar wenige Wöörter. Wänn d Zürcher en Satz mit «nöd» vernäined, mached d Winterthurer das mit «nid». Au bi de Lèngi vo de Vokaal hät s früener Underschiid ggèè; so wird zum Biispiil bi de Wörter «Nase», «bade» und «Räge» der eerst Vokal z Winterthur sit alewiil churz usgsproche, im Süüdtäil vom Kantoon hät mer en aber früener lang gsäit: «Naase, baade, Rääge».
Sport
Z Winterthur sind vili chliineri un gröösseri Sportveräin dihäime.
Elektrische Stromstärke
Definizioon
E zitlig periodisch veränderligi Stroomsterki (z. B. bi Wäggselstroom) het e zitlig konstante Effektivwärt, wo au dur s Formlezäiche I kennzäichnet wird.
Winterthur
Sport
Gröösseri Veräin sind:
Auto
Im 20. Jahrhundert
Die meiste Fahrzüüg, wo am Afang vom 20. Johrhundert z Dütschland broduziert worde si, hai uf dr Grundkonstruktion vom Mercedes-Simplex (1906) basiert. Si hai dr Motor vorne gha, e Getriib und Aadriibswälle zu de Reder. Dr Begriff Simplex goht uf e Kaiser Wilhelm II. zrugg: won er sich 1906 uf ere Autiusstellig z Berlin dr Startvorgang vom Mercedes het lo erkläre, wo nume zäh Minute bruucht het, haig er das mit em müehsame Iispanne vo Ross an e Kutsche vergliiche und s as Simplex bezeichnet.
Jaunbach
Dr Louf vom Fluss
Der Jounbach het sini Kwelle imene höche Tääli, wo Joungrund heisst und nördlech vom Schneitgrat im Gmeindbann vo der Bärner Gmeind Saane liit. S Kwellpiet liit uf öpe 1700 Meter über Meer. Usem Näbetääli Gruebestudi und vo der Alp Ruedersbärg under der Wandflue chöme zwee Sytebech abe, und die drü Kwellbech vom Jounbach flüsse bi däm Stafel zmitzt im Wald, wo Hinderi Schwand heisst, uf der Höchi vo 1350 m.ü.M. zäme. Der Bach het do obe der hüpsch Name Jäunli.
Vom Joungrund bis unden am Fideritschi bi Abländsche folgt em Jäunli noo d Gmeindgränze zwüsche der Bärglandschaft vo Saane uf der lingge Syte und em steile Port under em Bärg Hundsrügg vo der Gmeind Boltige uf der rächte Syte.
Det wo de Büelsgrabe vo de Gaschtloose abe chunt, goot s Jäunli über d Kantonsgränze in Kanton Fryburg ine und chunt zerscht in Gmeinbann vo Joun. Vo beide Syte chöme vil churzi und es baar lengeri Sytebech vo de Bärghäng obenabe, vo der Underenegg und vom Jounpass, vo de Gaschtloose und vom Bäderhore, vom Münchebärg am Rote Chaschte und vom Euschelspass, und der Saddelbach usem Stillwasserwald under de Saddelschpitze, und so wird s Jäunli nodisnoo zumene rächt wilde Bärgfluss, und dä het de vom Dorf Joun abwärts der Name Jounbach.
Das Schloß Dürande (Oper)
Interpretationsgschicht
Das Schloss Dürande spiilt im revolutionäre Frankrich. D Kontrahende wäre erscht üs eme Wahn rüs zu Feind. S Schloss Dürande isch e "Symbol einer auf Wahn gegründeten Welt" Vu däm Wahn sin beidi Sitte ergfriffe. Am Schluss stoht dr Armand, dr Verdrätter vum Adel, wu hischtorisch unter goht, moralisch besser do wiä dr Armand, wu s rebällisch Volk verdrittet. Aber in dr Oper gehn bedi unter.
Jaunbach
Dr Louf vom Fluss
D Jogne flüsst drü Kilometer dur s flache Taal vo La Cierne, Bourlianda und La Tsintre, goot den dur d Schlucht vo Le Perré, wo si mit irem Wasser es chlyses Wasserchraftwärch aatribt, und flüsst in Schtausee Lac de Montsalvens. I däm See sind d Ymündige vo de Syteflüss Rue de Motélon und Javro versunke. Unden a der Staumuur vom See isch die tüüfi, spektakuläri Schlucht Gorges de la Jogne, und undedra goot der Louf vom Fluss nach em Chraftwärch vo der Schoggifabrigg bi Bro am Greyerzersee z Änd. Grad a dere Stell, wo der Jounbach, also d Jogne früener i d Saane gflossen isch, chunt dr Fluss jetz ufem Piet vo der Gmeind Botterens i dä gross Stausee.
Winterthur
Schuele
Z Winterthur gits näbed de Primar- und Sekundarschuel au no drüü Kanti, äini devoo mit ere Informatikmittelschuel. 1874 isch s Technikum Winterthur gründet worde, wo sit 2007 en Täil vo de Zürcher Hochschuel für Aagwandti Wüsseschafte isch. S früenerig Konservatorium Winterthur ghöört hüt zu de Zürcher Hochschuel vo de Künst.
Das Schloß Dürande (Oper)
Interpretationsgschicht
Diä Oper mit däm hischtorische Thema wird in dr Haüptstadt vu dr nationalsozialischtische Revolution gspiilt. Diä Revolution het 1933 gsiigt un sich gfeschtigt.
Dr Werner Vogel het gschribe, dr Schoeck heb alliwiil numme Text vertont, wu in sinere jewiilige Seelelag entsproche hän, wu sini Erfahrige, Erläbnis, Sehnsicht, Winsch un Hoffnige formuliärt hän - un des, wun er sich drab gfercht het, vun er Angscht gha het drvor. Wun er 1911 s Schloss Dürande vorgschlage bikumme het, isch dä Stoff nonit aktuäll gsii. "Jetzt, im Alter von 50, in unheildrohender Zeit, muß es soweit gewesen sein, dass er sich aufdrängte."
In däm Briäf an dr Hermann Burte (undatiärt, ungfähr Änds Spetämber 1937), wun er e "Happy End" fir diä Opere ablähnt, schribt dr Schoech aü:
Im Burte sin also d Absichte vum Komponischt bekannt gsii, dr het alli Vorschläg vunem umgsetzt.
1939 het dr Schoech an dr Hermann Hesse zum fertige Klaviärüszug vum Schloss Dürande gschriibe: "Es grollt und wetterleuchtet darin recht zeitgemäß!"
Noch am Dag vu dr Erschtuffiährig am 1. 4. 1943 z Berlin het dr Schwizer Botschafter Hans Fröhlicher in si Dagebuech gschriibe, des Stick seig e Spiägel vu däm, was hit z Ditschland gschiiht. Lueg unte Originalzitat.
Dr Chris Walton het d Interpretatione vu däm Operetext verfolgt un aü e eigini drzue gfiägt. Däm no hebs bal no dr Bremiäre Interpretatione gä, wu e antifaschtische Sinn in däm Wärk gsähne hän, mer heb im Schoeck un im Burte unterstellt, si hebe welle zeige, ass dr totaliär Wahn, wu z Ditschland gherrscht het, in d Katastroph fiährt. Dr Othmar Schoeck esälber heb in däre Interpretation zuegneigt.
Dr Müssikgritiker Hans Corrodi het 1943 in si Dagebuech gschriibe, dr Schoeck heb dr Nationalsozialismus, dr Burte aber dr Bolschewismus welle aditte. 1956 in sinere Schoeck-Biografii (3. Uflag) het dr Corrodi nomol im Schoeck si Sicht uf d Figür Renald dargstellt: Er seig e Verkerperig vum Wahn, e Bild vu dr falsche Heilsbringer un vu dr verbländete Doktrinär, wu im Dritte Rich am Wärk gsii sin.
Les Verrières
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 Prozänt, CVP 0,0 Prozänt, FDP 44,5 Prozänt, Grüeni 21,6 Prozänt, PdA 2,6 Prozänt, SP 14,2 Prozänt, SVP 6,0 Prozänt.
Das Schloß Dürande (Oper)
Interpretationsgschicht
1976 isch dur e Publikation vum Werner Vogel s Telegramm vum Göring an dr Intendant Tietjen bekannt wore un heb dr Vorstellig neiji Nahrig gä, ass dä Operetext antinationalsozialischtischi Elemänt enthaltet. Dr Walton meint drgege, ass dr Göring wohl nit üs politische Grind eso wiätig ka wore sii, wel dr Dichter sich jo "as treije Nationalsozialischt profiliärt" heb. Nai, dr Göring heb im Burte si Text eifach nit fir hochi Literatür ghalte, si Verriss heb dr Nagel meh oder wenniger uf dr Kopf droffe.
Berweiller
Bersch (lothrìngisch; frànzeesch Berviller-en-Moselle, ditsch Berweiller) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Das Schloß Dürande (Oper)
Interpretationsgschicht
Däm stoht entgege, ass dr Göring sait: "Der Textdichter muß ein absolut Wahnsinniger sein." Regt mer sich as Reichsmarschall wäge Knittelvers, wu mer fir vergrote haltet, eso uf? D Frog isch aü, wiä wit dr Göring dr Burte iberhaüpt kännt het, wänn er eso iber-e redet.
Les Verrières
Wirtschaft
Les Verrières isch es tradizionells Puuredorf, und es het au chly Gwärb und Induschtry dört. Es isch es Stroossedorf a der Hauptstrooss Nummere 10.
Das Schloß Dürande (Oper)
Interpretationsgschicht
Im Göring isch allewäg aü entgange, was dr Watson 2002 glaübt, gfunde z ha: Dr analysiärt dr Operetext uf politischi Iischleg un kunnt an einem Punkt zum Schluss, ass im Burte si Libretto "in direkter Nähe zur rassistischen Vernichtungsideologie der Nationalsozialisten" grote seig. Dr schribt 2002 an zwoo Stelle, iber s Burtes Libretto seig viil gspottet wore, aber ernschthaft untersuecht seigs no niä wore. Dämno het mer also dr "nationalsozialischtisch Ghalt" vum Text fascht 60 Johr lang ibersähne. Dr Grund, as niäme des Wärk untersuecht heb, seig dä, ass "das unbestreitbar schlechte literarische Niveau des Librettos quasi als dessen Schutzschild diente", alli hebe sich uf diä Schwäche gstirzt un niäme hebs fir netig ghalte, dr Inhalt nächer z untersueche.
Berweiller
Geogràfi
Bersch lijt eschtlich vun Bouzonville, direkt àn dr Granz zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 207 un 362 m ìwer em Meeresspiejel.
Das Schloß Dürande (Oper)
Orginalzitat
'''National-Zeitung Basel, 8. Jünni 1943:''' Schoeck "hat sich vom alemannischen Dichter Hermann Burte ein Textbuch zimmern lassen, dessen banale Knittelverse an sansculottischer Nonchalance und Grobheit nichts zu wünschen übrig lassen. (...) Wie war es möglich, dass" Schoecks "Klangphantasie sich an derartigen Abgeschmachtheiten entzünden konnte? Nun, das erklärt sich ganz einfach daraus, dass hinter alledem, was da in und um Dürande vorgeht, ein größerer steht, dessen Liedseele Hermann Burtes Feldwebeljargon nicht zu erschlagen vermochte, nämlich Eichendorff ..."
Les Verrières
Wirtschaft
Weschtlech vom Dorf isch e wichtige alte Gränzübergang und Zollposchte.
Johan Ludvig Heiberg
Johan Ludvig Heiberg isch dr Naame vo deene Persone:
Das Schloß Dürande (Oper)
Orginalzitat
'''Hermann Göring, im Hitler si Reichsmarschall, 14. April 1943:''' Habe soeben das Textbuch der zur Zeit aufgeführten Oper Schloß Durande gelesen es ist mir unfaßbar wie die Staatsoper diesen aufgelegten Bockmist aufführen konnte. Der Textdichter muß ein absolut Wahnsinniger sein. Jeder einzige, dem ich nur einige Zeilen vorgelesen habe verbittet sich das Weitere selbst zum Lachen, als absoluter Schwank ist es noch zu blöde. Ich wundere mich, daß unsere Mitglieder derartige Schafsrollen übernommen haben. Sie hätten sich insgesamt weigern sollen, diesen aufgelegten Bockmist zu singen. Ich nehme an, daß Sie selbst den Text noch nicht gelesen haben. Entweder ist der Dramaturg oder Professor Heger der Schuldige an diesem Skandal. Wie konnte Professor Heger mir in Rom davon derart vorschwärmen. Der Text dieser Oper reiht sich würdig dem Moritaten Gesang des Mörders von Treuenbrietzen an. Vielleicht wird auch dieser demnächst in der Staatsoper aufgeführt. Nach diesem Ereignis halte ich nunmehr nichts mehr für unmöglich Heil Hitler Göring Reichsmarschall
Berweiller
Gschìcht
Bersch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1293 àls Berwure.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bersch ìsch. Bersch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bersch ghert zem Moselfrankisch.
Das Schloß Dürande (Oper)
Orginalzitat
'''Hans Fröhlicher, Schwizer Botschafter, 1. April 1943:''' "Das Stück mit dem tragischen Ausgang, der Zerstörung des Alten, der Angehörigen, des vermeintlichen Gegners, aus totalem Ehrgefühl, aus krankhafter Übersteigerung an sich guter Eigenschaften, also die Katastrophe der Totalität, sie ist ein Spiegel von dem, was heute in Deutschland geschieht..."
Saint-Bernard
Saint-Bernard ìsch dr Nàmme vun denne Ortschàfte:
Les Verrières
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 735 Yywohner 95,9 Prozänt Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,7 Prozänt Dytsch un 1,4 Prozänt anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Auto
Im 20. Jahrhundert
1900 het sich Gräf & Stift z Wien dr Vorderradaadriib, wo si 1898 entwicklet hai, lo patentiere und hai zwei Prototype baut. E Johr druf het dr Frederick W. Lanchester e Patänt uf d Schiibebrämsi übercho; s erste Seriefahrzüüg mit Schiibebrämse isch aber erst dr Citroën DS vo 1955 gsi. Im Johr 1903 isch dr Spyker 60/80 HP baut worde, dr erst Sportwage mit Vierradaadriib. Im gliiche Johr het d Mary Anderson dr Schiibewüscher lo patentiere.
1914 isch s erste hydraulische Brämssystem uf e Märt cho. Chassis und Karosserie werden 1918 aus Stahl gefertigt. 1919 isch dr ersti Lastwage mit Diiselmotor baut worde.
Vo 1904 bis 1928 si im thüringische Apolda d Marke "Apollo" und s Rennauti "Piccolo" hergstellt worde, wo me au in d USA exportiert het.
Dr Afang vo dr Masseproduktion
1913 het Ford dank dr Fliessbandproduktion massehaft Auti afo herstelle, wo sogar Arbeiter hai chönne chaufe. In Europa het die Entwicklig bis noch em Erste Wältchrieg müesse warte. Z Dütschland het im Johr 1924 d Fliessbandproduktion vo Personenauti mit de Opel Laubfrosch agfange.
1926 hai d Firme «Benz & Co.» und «Daimler Motoren-Gesellschaft» zur «Daimler Benz AG» fusioniert. Fümf Johre spöter isch mit em DKW F1 dr Frontadriib igfüehrt worde. Dr Rotationscholbemotor isch 1933 entwicklet worde. Sibe Johr druf isch s Automatikgetriib igfüehrt worde.
Sit 1957 si Beckigürtel als Zuesatzusrüstig uf Wunsch ibaut worde. Sächs Johr druf, 1963, isch en Auti mit eme Wankelmotor (Kreischolbemotor) uf e Märt cho. Im Johr 1967 het me s elektronische Benziniisprützsystem afo iifüehre. Am 1. August 1970 isch en amerikanische Astronaut mit eme Mondauti uf dr Oberflechi vom Mond gfahre. S erste Strossefahrzüüg mit Vierradaadriib wo in Grossserie produziert worden isch, der Subaru Leone Station Wagon AWD, isch 1972 vorgstellt worde.
Im letzte Viertel vom 20. Johrhundert het me immer meh d Ufmerksamkeit uf d Schäde grichdet, wo die motorisierte Fahrzüüg arichte. Vo 1974 aa het General Motors Autokatalysatore für Benzinmotore entwicklet, 1978 het Mercedes in dr S-Klass s erste vollelektronische Antiblockiersystem (ABS) uf e Märt brocht. Die erste Fahrzüüg si sit 1980 mit Airbags usgrüstet worde. Vier Johr druf het me zum erste Mol Erdgasfahrzüg in Serii baut. Für zum d Emissione vo Schadstoff z verchliinere si 1990 Katalysatore für Diiselmotore entwicklet worde. Au Mängel in dr Strosselag het me afo behebe. 1995 isch s elektronische Stabilitätsprogramm (ESP) iigfüehrt worde, aber erst noch em Elchtest-Debakel vo dr Mercedes A-Klass im Johr 1997 het me s zerst in dr Luxusklass afo montiere und denn no di no au in billigere Auti. Me het au agfange klimafründligeri Auti z konstruiere, wo wenigstens deilwiis mit Ökostrom chönnte betriibe wärde. 1997 si Fahrzüüg mit Hybridadriib (Elektro- und Verbrennigsmotor) in Serii gange. Dr Vorriter isch do Toyota mit sine Prius-Modäll gsi.
Im 21. Johrhundert
Verschiidnigi Entwickligstendänzen löön sich zurziit beobachte. So wird zum Bispil d Informationselektronik versterkt integriert (Navigationssystem, Unterhaltigsmedie für Mitfahrer, usw.). S Hauptthema isch aber no dr Benzinverbruuch z verchliinere oder en mit ere alternative Energiiquelle z ersetze. Es git vili technischi Fortschritt uf em Gebiet vo dr Motortechnik und vom Liichtbau, was die an Energii spare, wird aber zum Deil vo de zuesätzlige Komfort- und Sicherheitsusstattige und de stärkere Motore vo de Fahrzüüge bruucht. Trotzdäm sinkt dr durchschnittlig Driibstoffverbruuch immer wiiter. 2003 isch er z Dütschland 7,35 l/100 km gsi und dr Gsamtabsatz vo Benzin und Diisel isch z Dütschland siit 1999 rückläufig.
Die wäsentlige Innovationsgebiet vo dr Fahrzügtechnik beträffe d Fahrerassistänzsystem, Steer-by-Wire/Brake-by-Wire, dr Adriib mit Brennstoffzälle, dr Elektroadriib und dr Hybridadriib. E hooche Ölpriis het drzue gfüehrt, ass es Elektroauti mit eme Achtel vo de Chöste vom ene Auti mit Verbrennigsmotor cha fahre. Wiiteri Entwickligsfälder si dr Fuessgängerschutz, s Recycling und die fahrerlose Fahrsystem. General Motors plant, ass s erste fahrerlose Auti noch 2015 chönnt testet wärde und 2018 chönnt in d Serieproduktion go.
Schwaben (Bayern)
Schwaabe isch zem aine e Bezirk zem andere e Regierigsbezirk z Bayre. Dr Bezirk ùn Regierigsbezirk umfasse s glyych Bied. Mer said au Bayrisch-Schwaabe, wel s dää Dail vù Schwaabe isch, wù zue Bayre ghèèrd. Verwaltigssitz vùm Bezirk ùn dr Regierigssitz vùm Regierigsbezirk isch Augschburg.
Gliiderig
Bezirk sin z Bayre Sälbschdverwaldigs-Chèrberschafde, wù Chrais sich derzue zämegschlose hän. Si sin e dridi kommunal Eebeni iber d Gmaine ùn dr Chrais, wù s esoo nùme im Bùndesland Bayre gid. Dr Regierigsbezirk isch e Bhèèrd vùm Land. Im Geegesatz zue dr Landraadsämder, wù glyychzidig e Bhèèrd vù dr Gmaine ùn vùm Land sin, isch di midler Verwaldigseebeni z Bayre in Bezirk ùn Regierigsbezirk ùfdaild.
Zem Regierigsbezirk Schwaabe ghèère vier chraisfrèii Schded ùn zee Landchrais:
Gliiderig vor der Chraisreform
Vor dr Landchraisreform am 1. Juli 1972 hed dr Regierigsbezirk Schwaabe zee chraisfrèii Schded ùn zwanzg Landchrais ghaa.
Gschichd
Ane 1803 isch di "Bairisch Provinz Schwaabe" ùnder ere Landesdirektion z Ulm us schweebsiche Bied bilded woore, wù dùr dr Ryychsdeputationshauptschlùss zue Bayre chùù sin. E Dail isch èèrschd noch em Friide vù Pressburg vù 1805 bayrisch woore. Ane 1808 isch Schwaabe in drèi Chrais gliidered woore: dr Oberdonauchrais, dr Lechchrais ùn dr Illerchrais. 1817 sin die drèi zämezooge woore zem Oberdonauchrais mid Augschburg as Verwaldigssitz. 1837 isch Neiburg derzue chùù, Aichach, Fridberg ùn Rain sin derfir zue Oberbayre. Dr Chrais isch derno ùmgnänd woore in Chrais Schwaabe ùn Neiburg. 1879 isch Rain wider zem Chrais Schwaabe ùn Neiburg chùù. 1939 isch dr Chrais in Regierigsbezirk Schwaabe ùmgnänd woore, 1944 isch no Fridberg derzuechùù.
Geografii
Bayrisch-Schwaabe lyd im Siidweschde vù Bayre. S good vùm Nerdlenger Ries im Noorde bis zem bairische Allgai im Siide. Im Weschde wird Bayrisch-Schwaabe vù dr Iller begränzd, im Oschde dùr dr Lech bzw. dùr dr Lechrain. Im Noorde gränzd s an Mittelfranke, im Osten an Oberbayre, im Siide an di eschdryychische Bùndesländer Tirol ùn Vorarlberg ùn an dr Schwyzer Kanton St. Galle. Im Weschde gränzd s an di baade-wiirdebäärgische Regierigsbezirk Stuagert ùn Diibenga.
Religion
Schwaabe isch wie Aldbayre in dr Haubdsach katholisch. S gid weenigi prodeschdandischi Bied, z. B. im Nerdenger Ries, Memmenge, bi Ulm, Bächenge, Burtebach ùn Hause. Di katholische Gmaine ghèère zem Bischtum Augschburg
Dialäkt
Dr Lech bilded zimli gnau d Gränz zwische dr alemannische ùn dr bairische Dialäkt. User em weschdlige Allgai, wù Boodeseealemannisch gschwäzd wird, ghèère Dialäkt weschdli vùm Lech zem Schweebisch. Im Landchrais Aichach-Fridberg ùf dr eschdlige Syde vùm Lech wääre bairischi Dialäkt gschwäzd.
D alemannisch Dialekt z Bayrisch-Schwaabe sin bschriibe im Schweebische Wèèrderbuech ùn im Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwaabe bzw. im Vorarlberger Schbroochatlas.
Zämesetzig
¹ 1954 und 1958 GB/BHE
Bezirkstagspräsidente
Syder em 16. Oktober 2003 isch dr Jürgen Reichert (CSU) Bezirkstagspräsident. Syyne Stellvertreter sin dr Alfons Weber ùn d Ursula Lax (beidi CSU).
Spezialitete
D traditionelle Kuche uf dr Schwäbisch Alb isch oifoch. An Haufa Gerichte sin als arme Leit Esse entstande. Gesse wore isch des, wo mer dahoim odr in dr Umgebig erwirtschaftet hed.
Molière
Dr Molière (bürgerlig Jean-Baptiste Poquelin; * vermuetlig 14. Januar 1622 z Bariis, dauft am 15. Januar 1622; † 17. Februar 1673 z Bariis) isch e franzöösische Schauspiiler, Theaterdiräkter und Dramatiker gsi. Dr Künstlernaame Molière het er sid öbbe 1643 brucht.
Er isch äine vo de groosse Klassiker und het us dr Komödie e Gattig gmacht, wo potenziell im gliiche Rang stoot wie d Dragödie. Vor allem aber het er us em Theater joorelang e Diskussionsforum gmacht für d Brobleem, wie mä sich in dr Gsellschaft vo sinere Zit „richtig“ und „falsch“ benimmt.
Lääbe
Dr Jean-Baptiste Poquelin isch 1622 z Bariis uf d Wält cho. Si Vater isch e woolhaabende Händler gsi. Won er zääni gsi isch, isch si Mueter gstorbe und fümf Joor spööter denn si Stiefmueter. Er isch uf s Bariiser Collège de Clermont vo de Jesuite gange, und het sich scho früe für s Theater afo intressiere.
Er het z Orléans Rächt studiert und isch z Bariis Aawalt worde. Er het Vorlääsige vom Naturforscher und Filosof Pierre Gassendi gloost und eso e gwüssi Distanz zu de Dogme vo dr Chille überchoo. Si Vater het welle, ass er wie är sälber emol Tapissier vom Louis em XIII. wurd. Dr Moliere het dä Boste aber sim Brueder überloo, het sich s Erb vo sinere Mueter lo uszaale und het under em Naame Poquelin am 30. Juni 1643 d Theatergruppe L’Illustre Théâtre gründet. Er het 1645 bankrott gmacht, isch e Zitli in Schuldhaft gsi und het sich dr Wanderdrubbe vom Schauspiiler Charles Du Fresne aagschlosse. Er isch denn dr Diräkter vo dr Drubbe worde und isch vom Prince de Conti, won er us dr Schuel här kennt het, gsponseret worde.
Vo 1655 aa het Drubbe au im Molière sini Wärk afo uffüere. 1658 het dr Molière z Rouen dr berüemt Dramatiker Pierre Corneille und vor allem „Monsieur“, d. h. dr jünger Brueder vom Louis em XIV., dr Herzog Philippe I. d’Orléans kennegleert. Dä het d Drubbe an Hoof z Bariis iiglaade, wo si im Corneille si Dragödie Nicomède und im Molière si Farse Le médecin amoureux (Der verliebte Arzt) ufgfüert het. Im Köönig het das gfalle und Drubbe het im Saal vom Petit-Bourbon grad näben em Louvre döfe spiile, wo au d Drubbe vom berüemte Komödiant Scaramouche ufdräten isch.
Im Novämber 1659 het dr Molière si erst grooss Erfolg mit dr Prosakomödie Les précieuses ridicules (Die lächerlichen feinen Damen) ghaa, denn isch aber 1661 dr kompletti Misserfolg vo dr Tragikomödie Dom Garcie de Navarre choo und 1662 enandere Driumf mit L’École des femmes (Die Schule der Frauen), ere Värskomödie, wo dr Molière din für d Fraue s Rächt us Liebi zhüroote bostuliert het. E Kontrovärse isch usbroche, und er het 1663 witergmacht in däm Sinn mit de Prosastück La Critique de l’École des femmes (Kritik der Schule der Frauen) und L’Impromptu de Versailles (Das Stegreifspiel von Versailles). Vom Köönig scheint het er drfür e jöörligi Pension vo 1000 Livres überchoo.
Vo 1663 bis 1665 het dr Molière dr Noochwuggsdramatiker Jean Racine, wo denn no umbekannt gsi isch, gförderet und im e Dragödie, ''La Thébaïde. Ou les frères ennemis (Die Thebais. Oder die feindlichen Brüder)'' in Ufdraag gee, wo aber denn 1664 wenig Erfolg ghaa het. Im Racine si Dragikomödie Alexandre le Grand het 1665 e chli mee Erfolg ghaa, dr Racine isch aber nid zfriide gsi und zu dr Druppe vom Hôtel de Bourgogne abgwanderet.
Dr Molière isch Vergnüegigsdiräkter vom Louis XIV. worde und het im Park vo Versailles d Komödie La Princesse d’Élide (Die Fürstin von Elis), Le Mariage forcé (Die Zwangsheirat) und Les fâcheux (Die Lästigen) ufgfüert und alles isch guet gange. Denn het er aber d Komödie Tartuffe uf d Büüni brocht und e Skandal isch usbroche. Der Köönig het s Stück verbote und joorelang het dr Molière denn für si Tartuffe gegen d Intrige vo de «Frömmeler», wien er ene gsäit het, kämpft. Dr Köönig het en nid ganz lo falle und im Summer 1665 si Joorespension vo 1000 uf 6000 Livres uufe doo und dr Drubbe dr Ditel Troupe du roi gee. Won er im Summer 1667 dr Tartuffe überarbäitet het und en as L’Imposteur (Der Schwindler) het welle uffüere, isch das sofort verbote worde und dr Erzbischof vo Bariis het em aadroot, er wurd en exkommuniziere. Erst wo d Köönigin Anna, wo d Frömmeler sich um sä gschaart häi, gstorben isch, isch s Stück as Tartuffe, ou l’Imposteur mit riisigem Erfolg ufgfüert worde und gältet as äins vo de groosse Eräigniss in dr franzöösische Theatergschicht.
Noch 1667 het er aber mee und mee Stück afo ufüere, wo wie d Ballettkomödie mit dr Muusig vom Lully populäär gsi si und käi Händel usglööst häi. Si Gsundhäit isch nüm die besti gsi und er het Brobleem mit siner Frau ghaa. Am Aafang vo 1672 isch d Madeleine Béjart gstorbe und e chli spööter im Molière si dritts Chind. Au brueflig isch s schwiirig worde. Dr Lully isch zu sim Riwaal worde und dr Köönig het en afo vorzie. Bi dr vierte Uffüerig vo Le Malade imaginaire am 17. Februar 1673 het sich dr Molière, wo d Hauptrolle gspiilt het, schlächt gfüült und isch churz druf in siner Woonig gstorbe. Sinere Frau Armande isch s fast nid glunge mit dr Hilf vom Köönig dr Erzbischof vo Bariis z überreede, ass iire Maa im ene chirchlige Friidhoof begraabe wurd.
D Armande het denn d Drubbe vom Molière gläitet, het sich aber bald dr Drubbe vom Théâtre du Marais müesse aaschliesse. 1680 het dr Louis XIV. befoole, ass si sich mit dr Drubbe vom Hôtel de Bourgogne wurde zämmedue und eso isch d Comédie-Française geboore, wo hüte no bestoot.
Wärk
Alfabetisch
Holzapfelweg
Dr Holzöpfelwääg isch die obersti Baasler Rhiibrugg. D Brugg verbindet Birsfälde mit em Gläibaasel und isch e Fuessgänger- und Welobrugg. Si füert vo dr rächte Rhiisite über s Weer vom Chraftwärk Birsfälde, wo 1954 in Bedriib gnoo worde isch, zur Chraftwärkinsle. Dört bechunnt dr Wääg dr Naame Hoofstrooss über und goot über d Schlöise im Nääbenarm vom Rhii uf Birsfälde.
D Chraftwärkaalaag stoot uf dr Liste vo de kulturelle Güeter in dr Schwiz, wo nazionali Bedütig häi.
Uf dr Chraftwärkinsle het s e grossi Matte und zämme mit em Birsköpfli e chli witer im Weste bildet si e Baasler Noocherhooligsgebiet.
Emission (Physik)
Als Emission (vu lat. emittere = ussende) bezeichnet mer in dr Physik zuemeist d'Ussendig vu sichtbarem Liecht un andere elektromagnetische Welle als Lüchte oder thermischi Emission (Wellestrahlig), oft au allgmeiner d'Ussendig vu atomare oder subatomare Deilli (Korpuskularstrahlig), insbesundere in dr Kern- un Deilliphysik. In dr Akustik schwätzt mer au vu Schallemission (bzw. Lärmemission), oder vu Gas- un Staubemission, vor allem in dr Astronomi, dr Umweltphysik un dr Biologi.
Emission vu elektromagnetische Welle
Festkörper un freii Deilli sende verschideni Arte vu elektromagnetische Welle us, wobi mer si nooch ihrem Spektrum (im sichtbare Beriich nooch ihrer Farb) un ihrer Entstehigsart klassifiziert.
Bettingen (Lothringen)
Bétting (lothrìngisch; frànzeesch Bettange, ditsch Bettingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Emission (Physik)
Emission vu elektromagnetische Welle
Zuesätzlich underschidet mer zwische dr spontane Emission, wo ohni usseri Iflüss stattfindet, un dr induzierte Emission, wo dur igstrahlti elektromagnetischi Welle usglöst wird. Insbesundere Laserliecht wird dur induzierti Emission erzügt.
Bettingen (Lothringen)
Geogràfi
Bétting lijt sìdwschtlich vun Bouzonville uf re Heche zwìsche 197 un 260 m ìwer em Meeresspiejel.
Emission (Physik)
Thermischi Emission
As thermischi Emission vu Strahlig bezeichnet mer s'Ussende vume kontinuierliche Spektrum vu elektromagnetische Welle ufgrund vu dr Wärmebewegig vu dr Atome. Ihri Spektralverdeilig hängt vu dr absolute Temperatur un ihre Absorptionseigeschafte ab. E ideal schwarzer Körper, sendet e Spektrum us, wo d'Intensitätsverdeilig dur s'Plancksche Gsetz beschribe wird, was in dr Physik grossi Bedütig bi vile Vorgänge het un dr Usgangspunkt vu dr Quantemechanik gsi isch.
Bettingen (Lothringen)
Gschìcht
Bétting ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1093 àls Betingia.
Emission (Physik)
Emissionslinie
Emissionslinie, also klar definierti einzelni Spektrallinie, werre vu Atome bim Ibergang vume Atoms oder Molekül vu eme höchere uf e nidrigers Energiniveau oder bim Ifang vume Elektron dur e Atom usgsendet. D'Emissionslinie sin debi charakteristisch fer e bestimmts chemischs Element. Insbesundere in dr Astronomi, wo zum Grossdeil uf dr Beobachtig vum Liecht vu unerriichbar witt entfernte Objekte fuesst, basiert e Grossdeil vum Wisse um unser Universum uf dr Analyse vu dr Spektrallinie. Exemplarisch defür sin d'Entdeckig vum Helium (vu grich. Helios fer Sunne) anhand unerwarteter Linie im Spektrum vu dr Sunne, wo mer erst denooch au uf dr Erde entdeckt het - un d'Entdeckig vu unerwartete Spektrallinie in Planetarische Näbel wo mer erst ime hypothetische Element Nebulium zugordnet het, no aber als sognennti verboteni Ibergäng vu scho bekannte chemische Elemente erchennt het.
Bettingen (Lothringen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Institut universitaire de hautes études internationales
Der einzigi Ort i der Schwiz, wome cha Internazionali Beziehige studiere, ischs Gämfer Hochschuelinschtitut für internazionali Studie (IUHEI oder eifach nume HEI). Das Inschtitut isch wältwit zimlech bekannt. Uf Französisch heisst die Schuel Institut universitaire de hautes études internationales. S'HEI isch es Inschtitut, wo unabhängig isch vo der (vil grössere) Universität Gämf. S'Geböide, wod Vorläsige schdattfinde und wod Verwaltig ire Sitz het, isch die sogenannti Villa Barton diräkt am Gämferseeufer. Die Schuel isch 1927 gründet worde vom Paul Mantoux und em William Rappard.
Emission (Physik)
Radiowelle
Emission vu Radiowelle trättet vor allem dert uf, wo elektrischi Wexelström fliesse (bspw. in Sendeantenne vu Funk- un Radiostatione), wil beschlünigti elektrisch gladeni Deilli vu elektromagnetische Welle ussende.
Bettingen (Lothringen)
Verwàltung
vun Bétting ìsch. Bétting ghert zem Kommünàlverbànd.
Emission (Physik)
Synchrotronstrahlog
Emission vu Synchrotonstrahlig cha iberall dert beobachtet werre, wo bewegti elektrisch gladeni Deilli in magnetische Felder abglenkt werre. Ihri Wellelängi hängt debi vu dr Gschwindigkeit vu dr Deilli un dr Stärchi vum Magnetfeld ab.
Institut universitaire de hautes études internationales
Z'Gämf gits nones anders Inschtitut, wome so internationali Theme studiert, und das ischs Institut universitaire d’études du développement (Abchürzig IUED); das wird ab 2008 mit em HEI zämeglegt; de gits drus es vil es grössers Inschtitut, wo denn Hochschuelinschtitut für internazionali Studie und Entwicklig (abgchürzt IHEID) heisst.
Emission (Physik)
Schallemission
Schallemission wird vu schwingende Körpern als Quelle erzügt un cha sich numme in Medie (gasförmig, flüssig, fest; lueg Aggregatzueständ) usbreite.
Bettingen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bétting ghert zem Moselfrankisch.
Emission (Physik)
Radioaktiver Zerfall
Bim radioaktive Zerfall cha mer näbe Gammaquante d'Emission vu Elektrone (Betastrahle), Heliumcherne (Alphastrahle), Positrone, Neutrone un Neutrinos beobachte.
Deillischauer
Bim Stoss vu sehr schnelle Deilli ufenander oder uf e ruehende Körper, werre sälli zertrümmeret un die Spaltprodukte un in Deilli umgwandelti Gammaquante, so gnennti Sekundärdeilli in Form vume Deillischauer emittiert. Insbesundere in Speicherringe, wie em DESY z'Hamburg un bim Stosse vu Kosmische Strahle uf d'Erdatmosphäri cha mer säll beobachte.
Gas- un Staubemission
Vu Gas- un Staubemission schwätzt mer iberall dert, wo Gase un feiner Staub usgsendet werre:
SpongeBob Schwammkopf
SpongeBob UsaPants (Originaltitel: SpongeBob UsaPants) isch e US-amerikanischi Zaichetrickserii, wo 1998 vom amerikanische Meeresbiolog und Trickfilmproduzänt Stephen Hillenburg entwicklet worden isch. Si isch bim Publikum vor allem i de USA, aber au im dütschsprachige Ruum, seer beliebt.
D Serie handlet vo de Erläbniss vom gliichnamige Schwamm (änglisch: spongebob UsaPants), wo mit wiitere Meerestier i de Stadt Bikini Bottom läbt, wo am Meeresgrund ligt.
SpongeBob UsaPants wird vom amerikanische Chindersänder Nickelodeon produziärt.
Absolute Helligkeit
Di absoluti Helligkeit isch e Hilfsgrössi i dr Astronomie, um di tatsächliche Helligkeite vo Himmelsobjekte (meischt Schterne) vergliiche z chönne.
Vo dr Erde uus gseeht mer en Schtern mit siinere schiinbare Helligkeit, wil sie dur siini Entfernig und interschtellare Materie beiiflusst wird.
Um di tatsächlichi Helligkeit vergliiche z chönne, schtellt mer sich di Schterne in einheitlicher Entfernig vor. Die betreit zehn Parsec (1 pc = 3,26 Liechtjahr). D Helligkeit, wo en Beobachter us dere Normdischtanz messe würdi, nennt mer absoluti Helligkeit. Bi Schterne, wo weniger als zehn Parsec entfernt sind, isch d schiinbari Helligkeit grösser als di absoluti Helligkeit und umgkehrt. Wie au bi dr schiinbare Helligkeit bedüütet en chliine Zahlewert grösseri Lüüchtchraft.
D Schriibwiis i dr Astronomie lüütet (bimene Schtern dritter Grösseklass) 3^M.0. Bi dr absolutee Helligkeit wird im Gegesatz zur schiinbare Helligkeit es grosses 'M' hochgschtellt.
Di absolut hellschte Fixschterne erreiched öppe -9^M (über 100.000-fachi Lüüchtchraft vo dr Sunne), di liechtschwächschte degäge +17^M (öppe en zehntuusigschtel vo dr Sunnenlüüchtchraft).
Bolometrischi Helligkeit
Hauptartikel: Bolometrischi Helligkeit
Entfernigsmodul
D Differenz zwüsched absoluter Helligkeit M und schiinbarer Helligkeit m wird Entfernigsmodul gnännt. D Formle für de Entfernigsmodul luutet: Debii isch r dr Abschtand vom Schtern i Parsec, π d Parallaxe devo. Mit Hilf vo dere für di Astronomie wichtige Formle chann für Schtern, wo d Lüüchtchraft bekannt isch (z. B. Cepheide oder Supernovae vom Typ Ia), dr Abschtand berechnet werded. (Uf die Wiis hät 1923 dr Abschtand vom Andromedanebel ermittelt werde chönne.)
Objekt im Sunnensyschtem
Bi Komete und Asteroide wird dr Begriff Absoluti Helligkeit abwiichend definiert, wil si nur Liecht reflektiered. Deet wird di i dr Realität unmöglichi Situation aagnaah, dass d Erde und d Sunne a einere Schtell sind und s Objekt (dr Komet oder Asteroid) gnau ei astronomischi Einheit entfernt schtaht. Di Helligkeit, wo das Objekt dann z gseeh wäri, wird als absoluti Helligkeit bezeichnet.
Lueg au
Schiinbari Helligkeit, Bolometrischi Helligkeit, Entfernigsbeschtimmig, Hertzsprung-Russell-Diagramm
Damis (Aipytide)
De Damis isch ane 724 v. Chr. im Erst Messenische Chrieg de Feldherr vo de Messenier gsii. Er stammt usem Gschlecht vo de Aipytide.
E Tail vo de Messenier isch usem Land gfloche. D Noofaare vom eemoolige ermordete messenische König Androkles hend aber vo de Spartaner s Piet Hyameia öberchoo. Im Land um Rhion hend d Spartaner d Asinäer agsidlet, wo churz vorene us de Argolis vertribe wore sind.
D Historizität vo de literarisch uusgschmückte Ereignis werd vo de Forschig kritisch biwertet und d Jooresaagoobe bim Pausanias wered as faltsch aglueget, und söttet öppe vierzg Joor spööter agesetzt were.
Rebévelier
Rebévelier (Franc-comtois [rbevˈliːe], dt. Ruppertswiler) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Rebévelier ligt im Schwizer Jura westlech vor Pichoux-Schlucht. D Gmeind umfasst d Wiiler Rebévelier u Les Cerniers. D Gmeindsflächi bsteit us 59,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 40 % Waud u 0,6 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Châtelat u Monible im Kanton Bärn u Lajoux, Saulcy u Undervelier im Kanton Jura.
Gschicht
Rebévelier isch zum erschte Mal gnennt worde um 1181 aus Robervilier. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
80 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 20 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Rebévelier isch dr Philipp Amstutz (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Rebévelier isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Derby (Derbyshire)
Derby [] isch e Stadt am Fluss Derwent i de Grafschaft Derbyshire im öschtliche Mittelland vo Ängland.
Derby isch de traditionelli Verwaltigssitz vo de Grafschaft Derbyshire gsi.
Gemeinden des Kantons Basel-Landschaft
De Kanton Basel-Landschaft hett 86 politischi Gmeinde, wo me Iiwoonergmeinde nennt. Kantonshauptstadt isch Lieschtel.
Die Lischte fiehrt Ort uss em Baselbiet uff. Näbem schriftdütsche (hochdütsche) Name stöön au die alemannische (baselbieterdütsche) Ortsnäme. D Schribwyys richtet sich noch de Agabe vom Internetuffdritt vom Kanton. In Klammere sin umgangssprochlichi Bezeichnige. D Lischte goot noch em Alphabet uff schriftdütsch. Bezirkshauptort sin fett useghobe.
Lueg au
Für Ortsnäme us andre Teil vum alemannische Sprochruum: Alemannischi Ortsnäme.
Mindelheim
Mindelhoi (amtlich Mindelheim) isch a Stadt em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Geografi
Mindelhoi leit en Mittelschwoba an dr Mindel. Vo dr Gmarkong send 55,8 % Landwirtschaftsfleche, 25,4 % Wald, 16,3 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Mindelhoi ghered d gleichnamig Stadt, d Derfer Gernstall, Heimenegg, Mindelau, Nassenbeuren, Oberauerbach, Unggenried, Unterauerbach ond Westernach ond d Weiler ond Gheft Bergerhausen, Doldenhausen, Jägersruh, Katzenhirn, Lohhof, Morau, Sankt Anna, Sankt Georg, Sankt Katharina, Weihermühle ond Wiesmühle.
Gschicht
Mindelhoi isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 1046.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 9,5 % gleage.
Religion
82 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 9,7 % evangelisch.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Mindelhoi isch dr Stephan Winter.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Mindelhoi ghert zom Oschtschwäbisch.
CELPE-Bras
CELPE-Bras (Certificado de Proficiência em Língua Portuguesa para Estrangeiros) isch es brasilianisches Schprachdiplom fürs brasilianische Portugisisch, und zwar s'einzige, wo offizieu in Brasilie anerkennt wird. S'wird gmacht vom brasilianische Bildigsminischterium. Es git vier Nivos: "Certificado Intermediário" (Mittuschtuefe I); "Certificado Intermediário Superior" (Mittuschtuefe II); "Certificado Avançado" (Oberschtuefe I) und "Certificado Avançado Superior" (Oberschtuefe II).
Me cha sech immer nur im Februar und im Auguscht nur diräkt übers Internet ischribe, und zwar da:. I der Schwiz isch es die Schwizerisch-Brasilianischi Gsellschaft z'Züri, wo me dä Tescht cha mache (aber me chane au a jedem süschtige Ort vo der Wält mache, wemme wot).
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (9. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 9. bade-wirttebärgische Landdag''' (1984–1988) mit Fraktionszuegherigkait un Wahlkrais.
Dr 9. Landdag isch am 25. Merz 1984 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 5. Juni 1984 gsii, di letscht am 4. Februar 1988.