cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wahlbach
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàhlbi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
19. April
Dr '''19. April''' isch dr 109. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 110. in Schaltjohr), dodermit blybe no 256 Däg bis zum Änd vum Johr.
Antonio Loprieno
Dr Antonio Loprieno (* 1955 z Bari, Italie) isch en italiänisch-schwizerische Egyptolog und Universitätsprofässer.
Dr Loprieno het siis europäische Abitur (Baccalauréat Européen) im Johr 1972 an dr Europäische Schuel z Brüssel gmacht. Drnoch het er Egyptologii, Sprochwüsseschaft und Semitistik an dr Universität Turin studiert, won er 1977 promoviert het und bis zum Johr 1981 as Assistänt gschafft het. Denn isch er mit eme Stipändium vo dr Alexander-von-Humboldt-Stiftig an d Universität Göttinge gange und het sich dört im Johr 1984 habilitiert. Vo 1983 bis zum Johr 1986 isch er Dozänt an dr Universität Perugia gsi, deilwiis gliichziitig vo 1984 bis 1987 an dr Universität Göttinge.
D Universität Perugia het en 1987 zum usserplanmässige Profässer für hamito-semitischi Sprochwüsseschaft ernennt. Er het dört glehrt und gforscht, bis dass er vo 1989 bis zum Johr 2000 ordentlige Profässer für Egyptologii und Leiter vom Department for Near Eastern Languages and Cultures an dr University of California, Los Angeles, worden isch. In dere Ziit isch er au Gastprofässer an dr Hebräische Universität z Jerusalem gsi, an dr École Pratique des Hautes Études z Paris und an dr Universität Heidelberg.
Im Johr 2000 isch dr Loprieno ordentlige Profässer für Egyptologii an dr Universität Basel worde und in dere Funktion isch er Studiedekan vo dr Philosophisch-Historische Fakultät, Presidänt vo dr Planigskommission und Presidänt vo dr Bibliothekskommission gsi. Im Juli 2005 isch er für d Amtsziit 2006 bis 2010 zum Rektor vo dr Universität gwehlt worde.
Am 8. Mai 2008 het en d Rektorekonferänz vo de Schwiizer Universitäte (CRUS) zu ihrem neue Presidänt gwehlt. Am 1. August 2008 het er s Amt vo siim Vorgänger Prof. Dr. Hans Weder adrätte.
Dr Loprieno isch Mitgliid vo dr «Akademie der Wissenschaften zu Göttingen», vom Dütsche Archäologische Institut (DAI) und andere international bedütende wüsseschaftlige Gsellschafte. Er isch au Mitherusgäber vo dr «Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde» (ZÄS) und Redakteur vo dr Zitschrift «Lingua Aegyptia – Journal of Egyptian Language Studies» (LingAeg).
Im Joor 2015 isch dr Antonio Loprieno as Räkter vo dr Baasler Uni zruggdrätte.
Kirchhofen
Kirchhofen heiße
Bad Wimpfen
Wimpfe (amtlich Bad Wimpfen) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Wimpfe leit auf dr lenke Seit vom Necker, rond 10 km nordnordweschtlich vo Haalbrunn. D Nochbergmoede vo Wimpfe send Heilbronn, Bad Rappenau, Offenau, Bad Friedrichshall, Untereisesheim ond Neckarsulm.
Vo dr Gmarkong send 66 % Landwirtschaftsfleche, 13,3 % Wald, 18,1 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Wimpfe gheret d Stadtdoel Wimpfen am Berg ond Wimpfen im Tal, s Dorf Hohenstadt, d Hef Allmend-Siedlung, Erbach ond Höhe-Siedlung ond dr Wohnblatz Fleckinger Mühle.
Gschicht
Wimpfe ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 829 als Wimpina
Verwaltong
Wimpfe ghert zua koem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes vo Wimpfe ischt dr Claus Brechter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Albgau (Südschwarzwald)
Dr Albgau (au Alpgau) isch e Gaugrofschaft im Herzogtum Schwobe gsi. Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge. D Oschtgränzè vom Bärgland im Südschwarzwald isch durchs Wuètèdal definyrt, im Südè gränzt dè Hochrhy s Albgau gegè s Aargau mit dè südlichè Vorhuèt vom Waald (Albgau), dè Waaldeshuèt, ab. Nördlich markyrt d Wuètèschlucht d Gränz zwûschè Albgau un dè Baar so brägend, dass mò sich bis hütt nò gegèsitig als Ènnèwuètler bezeichnè duèt.
D Worthèrkumpft isch umschtrittè, mengi luèget s Flissli Alb, wo d Weschtgränzè zum Hotzèwaald hy bildet, als Nammensgäbber aa. Wòòrschinlicher isch, dass entwedder è Gau mit Albè odder im Bärgland demit gmeint isch.
Dr Albgau isch anne 781 s erscht Mol gnännt wore, verschwindet aber no 1120 wider; d Grofschaft het derno Landgrofschaft Stüelige gheiße.
Dr Albgau isch äng mit andere Gau in dr Nochberschaft verbunde gsi. Zem Byschpel isch dr Ulrich (780–804) au Grof im Thurgau gsi, dr Adalbert II. au Grof im Thurgau un im Hegau, dr Chadaloh II. 891 au Grof im Aargau, un dr Liutho 929 im Zürigau. Dr erscht Landgrof im Albgau isch dr Rudolf vu Lenzburg im 12. Johrhundert gsi.
Grofe
Grofe im Albgau sin gsi:
Zupfinstrument
Zupfinstrumänt si Säiteinstrumänt (Chordofoon), wo mä mäistens mit de Fingerschbitze oder eme Plektrum d Säite aarisst oder aaschloot und so in Schwingig versetzt. Es git Zupfinstrumänt, wo mä d Säite mit em Finger verchürzt und eso d Hööchi vom Doon veränderet. Je noch dr Art vom Instrumänt macht mä daas mit oder ooni e Griffbrätt. Bi andere Instrumänt verchürzt mä d Säite nid, sondern es het für jeede Doon mindestens äi Säite. Die ersti Grubbe vo Zupfinstrumänt si d Lauteinstrumänt, zu dr zwäite ghööre d Ziddere, d Harfene und Leiere.
S Cembalo het Säite, wo dur Plektre in dr From vo Dörn aagrisse wärde, es zelt aber nid zu de Zupfinstrumänt, sondern zu de Dasteinstrumänt. Au Striichinstrumänt wärde mänggisch zupft; däm säit mä pizzicato.
En öiropäischs Zupforchester isch mit de Stimme 1. Mandoliine, 2. Mandoliine, Mandola, Gitaare und Kontrabass, wo im Allgemäine au zupft wird, bsetzt.
Aichen
Aiche (amtlich Aichen) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Begin
Begin bezäichnet:
Amphibien
D Amphibie (Amphibia) si stammesgschichtlig die eltisti Klass vo de Landwirbeldier (Tetrapoda). Vili Arte verbringe zerscht e Larvestadium im Wasser und fange noch ere Metamorphose aa am Land afo z läbe. Ufgrund vo dere Eigeschaft hai si dr wüsseschaftligi Name Amphibia übercho (, bildet us em griechische Präfix, amphi = „uf beide Siite“ und em griechische Substantiv , bios = „Läbe“ → „doppelläbig“). Die erwachsene Dier bewohne im Johresverlauf hüfig aquatischi und au terrestrischi Habitat; dr gross Deil vo de Arte isch mindestens zu gwüsse Ziite uf d Existänz vo Süesswasserasammlige (Gwässer) agwiise. Vili Amphibie si nachtaktiv, zum sich vor Frässfinde z schütze und Wasserverlust über d Huut gring z halte.
Aichen
Geografi
Aiche leit en dr Region Donau-Iller.
Begin
Begin oder Bégin isch dr Familienaame vo deene Persone:
Amphibien
Evolution
Di rezänte Amfibie mit ire drei große Untergruppe Froschlurch (Anura, Salientia), Schwanzlurch (Urodela, Caudata) un Schlychelurch (Gymnophiona, Caecilia) nännt mer zäme mit ire uumittelbare fossile Verwandte au modärni Amfibie (Lissamphibia). Si sin, wie au di modärne Reptilie, d Vegel un d Saiger, evolutioneri Noofahre vun ere bstimmte Gruppe vu Chnochefisch, wu im Oberdevon ab eppe 380 Millione Johr aagfange het, ire Läbesruum uf d Landflechine in dr uumittelbare Umgebig vu Binnegwässer uuszdehne. Wäge däm wäre d Amfibie zäme mit Reptilie, Vegel un Saiger in d Gruppe vu dr Landwirbeldier (Tetrapoda) yygornet.
Aichen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 58,6 % Landwirtschaftsfleche, 29,1 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 1,9 % sonschtige Fleche.
Amphibien
Evolution
Innerhalb vu dr Landwirbeldier gälte d Amfibie as di urspringligscht („primitivscht“) Gruppe, unter anderem wel si bi dr Furtpflanzig uf Gwässer aagwiise sin, wel verschidenei Dail vu irem Skelett nit verchnechere un wäg dr relativ gringe Laischtigsfähigkait vu ire Lunge un irem Härz-Chraislaufsischtem. Dodin unterschaide si si vu dr „hechere“ Landwirbeldiere, dr Sauropside (mitsamt dr Vegel) un Saiger, wu zäme Amniote gnännt wäre.
Aichen
Gmoendsgliderong
Zua Aiche gheret d Derfer Aiche, Memmenhausen, Obergessertshausen ond Ruhfelden ond d Weiler Bernbach ond Nachstetten.
Amphibien
Evolution
In ire Urspringligkait ähnele di modärne Amfibie in eme gwisse Maß dr lengscht uusgstorbene frieje Landwirbeldier, wu vylmol au „Amfibie“ gnännt wäre.D Vorstellig, di modärne Amfibie seie diräkti Noofahre vu dr erschte Landwirbeldier, isch aber iberholt. Statt döm handlet s si um Forme, wu dr Furtpflanzigsmodus un d Läbeswys vu dr erschte Landwirbeldier bybhalte hä nun wäge däm allno Gmainsamkaite mit däne hän, wu aber, vor allem mit dr Froschlurch un dr Schlychelurch, stark abglaiiteti Verdrätter firibrocht hän, wu si in vyl Aschpäkt stark vu dr frieje Landwirbeldier unterschaide.
Aichen
Gschicht
D heitich Gmoed isch entstande zom 1. Jenner 1976 durch dr Zammeschluss vo Memmahausa ond Obergessertshausa.
Amphibien
Evolution
Dr Ursprung vu dr modärne Amfibie isch ais vu dr am maischte umstrittene Themene in dr Wirbeldierpyaläontology. In dr Iberliferig vu dr Fossilie cheme si erscht in dr frieje Trias vor, iber 100 Millione Johr no d erschte Landwirbeldier un iber 50 Millione Johr no dr erschte Amniote. Mer het d Härchumft vu dr modärne Amfibie uf zwoo Großgruppe vu frieje Landwirbeldier chenne yyhage, d Temnospondyle („Schnittwirbler“) un d Lepospondyle („Hilschewirbler“). Mer waiß aber nit, us welere vu däne boode Gruppe di modärne Amfibie firigange sin un eb iri Vorfahre ächt nume in aire vu dr boode Gruppe z sueche sin.
Aichen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,5 % gleäge.
Amphibien
Böu vum Lyyb
Amfibie hän e brait Greßespäktrum. Si stelle mit chuum acht Millimeter Lyyblengi bi me uusgwagsene Individuum vu dr neigineische Froschgattig Paedophryne s chlaischt Wirbeldier, wu mer chännt. Riisesalamander, di greschte rezänte Amfibie, cheme uf bis zue anderthalb Meter Lengi, di maischte Arte cheme abner nit uuse iber 20 Zäntimeter. Di drei Großgruppe vu dr Amfibie unterschaide in irem Habitus relativ stark vonenander. Des hangt unter anderem zäme mitr dr unterschidlige Art, wie si si furt bewege: Derwylscht Schwanzlurch an Land dappe oder chrobsle, dien Froschlurch zmaischt hopse oder gumpe. Derzue git s e Dail Schwanz- un au Froschlurcharte, wu uf Baim chläätere. E baar wenig Froscharte chenne sogar churzi Streckine im Glaitflug zrugglege. Vyl Schlychelurch nuele si dergege bewege dergege dur dr Bode. Im Wasser schwimme un duche dien Schwanzlurch, idäm si mit irem Wadel schlängele, un d Fresche mit Hilf vu ire lange, chreftige Hinterbai.
Pokémon
Pokémon sind Fantasiiwesä, wo sehr erfolgriich als Computerspiil und Chartä-Spiel sind, abär au d Film und Anime Folgä sind sehr beliäbt.
Amphibien
Böu vum Lyyb
Frosch- un Schwanzlurch hän e flache un relativ uffige, Schlychelurch e verhältnismäßig hoche, kompakte un chydelfermige Schädel. As ais vu dr wichtigschte gmainsame Merkmol vu dr modärne Amfibie, wu si au vu dr frieje Amfibie, dr „Ur-Lurch“, unterschaidet, giltet dr speziäll Böu vi ire Zehn: E zmaischt mit Zahnschmelz iberzogeni Chrone sitzt uf ere Basis us Dentin, em sognännte Pedikel, wu im Chiferchnoche verankeret isch, zwische Chrone un Pedikel het s schwach mineralisierti Zone. Där Zahnböu nännt mer pedicellat. Zahnwägsel het s, wie bi dr urspringligere Landwirbeldier (au bi dr modärne Reptilie) allgmain gängig, meefach im Verlauf vum Läbe (Polyphyodontie). Vergliche mit em Grundböublan vu dr Landwirbeldier sin im Schädel vu dr modärne Amfibie vyl Chinche verlore gange, au sonigi, wu modärne Reptilien in dr Regle no vorhande sin. Des giltet fir Elemänt vum Schädeldach (Jugale, Postorbitale), vum Gaumedach (Ectopterygoid) un vum Hirnschädel (Supraoccipitale, Basioccipitale, Basisphenoid) un au fir s Epipterygoid.
Gerechter unter den Völkern
Grächte under de Völker isch en Eerediddel für nitjüüdischi Persoone, wo z Israel noch dr Gründig vom Staat 1948 iigfüert worde isch, zum Persoone z eehre, wo under dr nationaalsozialistische Herrschaft wääred em Zwäiten Wältchrieg iir Lääbe riskiert häi, zum Juude vor dr Ermordig z rette.
Aichen
Religion
97,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 1,3 % evangelisch.
Amphibien
Böu vum Lyyb
Bi Schwanzlurch sin di baide Gliidmaßebaar ender glych lang, bi Froschlurch dytli unterschiidli lang uusbildet. An jedere Hand het s in dr Regle vier Finger, an dr Fieß fimf Zääche. Bi dr Schlychelurch sin d Gliidmaße vollständig zruggbildet. Au innerhalb vu dr Schwanzlurch het s bi dr Armmolch un Oolmolch e partiäll bzw. vollständigi Reduktion vu dr Gliidmaße. S chnochig Rumpfskelett isch im Verglych zue dr Amniote dailwys reduziert. D Rippe sin zem Byschpel allgmain churz, bilde kai richtige Rippechorb un e Bruschtbai isch nit vorhande. D Froschlurch, wu dr Habituis vun ene generäll stark abglaitet isch, hän vylmol gar kaini Rippe. Derzue wyse d Froschlurch nume fimf bis nyyn Hals- un Ruggewirbel uf, derwylscht s bi dr Schwanzlurch mit ihrem endr konservative Habitus zwische 10 un 60 sin. S Glänk zwische Halswirbelsyyli un Schädel isch iber e baarigi Hinterhauptskondyle bildet – dr urspringli Zuestand bi Landwirbeldier isch e ainzelne mediane Condylus. S Becki isch – wänn imfall nit zruggbildet – an dr Quärfurtsätz vun eme ainzelne Beckewirbel aagheftet.
Pokémon
S wohl bekantischt Pokémon isch dä Pikachu. Bi dä Pokémon gits 18 Typä, nämli: de normal Typ, de Kampftyp, de Flugtyp, de Gifttyp, de Bodetyp, de Steityp, de Chäfertyp, de Geisttyp, de Stahltyp, de Füürtyp, de Wassertyp, de Pflanzetyp, de Elektrotyp, de Psychotyp, de Iistyp, de Drachetyp, de Unliechttyp und de Feetyp. De letschtgnannti Typ isch mit de sächste Generation vo Pokémon iigfüehrt worde.
Gerechter unter den Völkern
Dr biiblisch-jüüdisch Hindergrund
Dr Usdruck stammt us ere alte Dradizioon vom Juudedum. Me findet sä im Talmud:
Die Uffassig basiert uf dr spezifisch biiblische Theologii: Noch dr exiilisch-noochexiilischen Brofetii vom Deuterojesaja sölle Gojim, das häisst Nitjuude, am Riich vo Gott, wo chunnt, Däil haa, wenn si d Äinzigk#it vo JHWH, em Gott vo Israel, und sine wichdigste Gsetz (Tora) wurde anerkenne. Vo doo chunnt, ass d Juuden sit em Aafang vo dr oobeländische Ziträchnig mit däm Usdruck gueti, gottesfürchdigi Nitjuude bezäichne. Die „Gottesfürchdige“ müesse nid alli 613 Gebot und Verbot in dr Tora und iirer mündlige Usleegig, wo in dr Mischna und Gemara gsammlet worde si, iihalte. Es längt, wenn si de ethische Brinzipie folge, wo witer gfasst si und Noachidischi Gebot häisse.
Amphibien
Hut un inneri Organ
D Hut isch dinn, nackig un chuum verhornt, fycht un glatt oder au drucke-„wärzig“, d Unterhut isch rych an Schlyym- un Giftdrise- un Pigmäntzälle. Si spilt e wichtigi Roll bim Schnuufe, bim Schutz vor Infektione un Fynd un au bim Wasserhuushalt. Amfibie drinke nit, si näme dur d Hut Wasser uf un spychere des Lymphsäck unter dr Hut un in dr Blotere. Dur d Bloterewand cha s speter wider em Organismus zuegfiert wäre.
As Larve hän d Amfibie Ohre, as uusgwagseni Dier aifachi Lunge, wu au wie s Schnuufe iber d Hut em Gasuusdusch diene.
Amfibie sin wägselwarm, des haißt, ass si kai konschtanti Lyybtämperatur ufwyse, die hangt vu dr Umgebigstämperatur ab. Ire Häärz bstoot us zwoo separate Vorchammere un aire Hauptchammere ohni Schaidwand, des haißt dr Lunge- un Lyybbluetchraislauf sin nume dailwys drännt.
Dr Darmuusgang, d Exkretions- un di innere Gschlächtsorgan minde alli zäme in ere ainzige buuchsytige Lyybeffnig, dr Kloake.
Sinnesorgan
Fir vyl Arte sin d Auge wichtigi Sinnesorgan un guet entwickelt. Reglosi Objäkt wäre aber weniger wohrgnuu, Bewegige bilde dergege starki Raiz – bi dr Nahrigssuech, bim Chänne vu Fynd un au bim Finde vu Sexualpartner.
S Mittelohr vu dr Frosch- un Schwanzlurch het zwai Chnocheelemänt, wu potenziäll dr Schall laite:: dr Stapes (Columella) un s Operculum. S Operculum isch in s Foramen ovale vum Inneohr yybasst un dr Stapes, e aifach Chnochestäbli, längt mit sym „hintere“ Änd (Fueßblatte) an s Operculum un cha mit däm verschmulze syy. Fir d Laitig vum Schall zueständig isch dr Stapes aber nume bi dr Froschlurch, wel nume die hän e Drummelfäll. S stoht, wie au bi Reptilie un Vegel, mit em „vordere“ Änd vum Stapes in Kontakt. S Drummelfäll vu dr Froschlurch isch aber wahrschyns nit homolog zue däm vu dr Amniote. Bi Schwanzlurch wird dr Schall vor allem iber d Vordergliidmaße wohrgnuu: S Operculum isch iber permanänt aagspannte (tonische) Muskel (Musculus opercularis) mit em Agselgirtel verbunde, doderdur wäre Bodevibratione (Substratschall) zum Inneohr glaitet. Där sognännt Opercularapparat git s au bi Froschlurch, dient dert aber villicht nit oder nume weniger fir d Wohrnämig vum Schall. Bi Schlychelurch fählt s Operculum, wahrschyns wel si kai Agselgirtel hän. Bi ihne fungiere vermuetli d Lyybhehli un dr Schädel as Schalllaiter.
Dr Gschmackssinn isch vor allem bi Schwanzlurch rächt hoch entwicklet.
Ähnli wie Fisch hän d Larve vu dr Amfibie un au die Arte, wu im Wasser läbe, ne Syteliniesieschtem. Bi Larve vu Schlychelurch un Salamander sin Eläktrorezäptore noogwiise, wu ähnli sin wie di Lorenzinische Ampulle vu Hai.
Baarig
Vor allem d Männli vu vyl Froschlurch hän e Repertoire vu Lut zum s Revier abgränze un zum Aalocke vu Wybli. Die Ruef mache si mit Schallblotere, irem Chälchopf un dr Lunge.
Fascht alli Arte lege Aier, sognännte Laich oder au Maltere, in gallertige Hille ab; e Dail mache Bruetpfläg. D Befruchtig findet in dr Hauptsach erscht usserhalb vum Mueterlyb statt; di maischte Schwanzlurchhän dergege ne indiräkti inneri Besomig un Befruchtig.
Abhängigkait vum Wasser
Fir d Furtpflanzig mien di maischte Ampfibie s Wasser ufsueche – au d Arte, wu an Drickeni aabasst sin. D Larve, wu si im Wasser entwickle un vor allem bi Frosclurch Rosschepfli gnännt wäre, schnuufe zerscht mit Usseohre. Erscht noch ere gwisse Zyt git s e Metamorfos, wu si si, gstyrt vu Hormon, zum e Dier umfrome, wu mit Lunge schnuuft un s Gwässer chaa verloo.
E baar Arte oder Exemplar vu Arte blybe lengerfrischtig oder sogar fir immer in eme Larvenstadium (sognännti temporäri, parziälli oder vollständigi Neoteny, au Pädomorfy). Si läbe duurhaft im Wasser, wie zem Byschpel dr Axolotl.
Nume seli wenig Amfibie, wie zem Byschpel dr Alpesalamander, sin vivipar, des haißt, si lege kaini Aier, derfir bringe si Jungi uf d Wält, wu scho fertig entwickelt sin. Mänki andere Amfibie, wie zem Byschpel d Antille-Pfyffresche oder vyl Lungelosi Salamander, hän si au unabhängig vu uffige Gwässer gmacht, indäm bi ihne e diräkti Larvenentwicklig in dr Aier stattfindet. Do schlupfe also fertigi Jungdier us dr Aier, wu an Land abglait sin.
Metamorfos vu dr Larve
E wichtige Punkt bi dr Metamorfos vu dr Larve, wu imWasser läbe, isch d Ruggbidlig vu dr Ohre un d Verlagerig vum Schnuufe zur Lunge un zur Hutoberflechi. D Hutstruktur veränderet si, zum dr Wasserverluscht an Land z verringere. Derzue git s e Verchnecherig vu vorhär chnorpeliger Subschtanz un d Entwicklig vu Glidmaße – bi Molchlarve cha mer zerscht s vorder, derno s hinter Baibaar sää, bi dr Rosschepfli vu dr Fresche isch s umgchehrt. Dr Ruederschwanz vu dr Larve bildet si in dr letschte Faas vu dr Metamorfos bi Froschlurch nodisno ganz zrugg; Schwanzlurch bhalte dr Schwanz. In dr Regle entwickle si AugenlidAugedeckel (usser bi mänke Forme, wu voll-aquatisch lääbe) un s entsteen Drummelfäll, wu usse liige – z letschter nume bi dr Froschlurch. Am ergschte isch dr inner un usser Gstaltwandel zwische dr Larve un em metamorfosierte Dier bi dr Froschlurch.
Nahrig
Derwylscht d Rosschepfli vu dr Froschlurch vor allem pflanzligi Nahrig frässe oder Detritus, aber au an Aas geen, sin Molchlarve un alli metamorfosierte Amfibie raini Flaischfrässer. Im Allgmaine wird läbigi Byt ufgnuu un im Ganze verschluckt, vor allem Insäkte, Gliderdier, Waichdier un Spinnobele. Vyl Arte hän zum Fange vu dr Byt e bäppigi Zunge, wu im vordere Dail vum Muul verwagse isch un wu si chenne firi schnäppere. Greßeri Amfibie chenne au anderi chlaini Wirbeldier fange, derzue isch au Kannibalismus nit sälte. Wel si ne poikilotherme Stoffwägsel hän, sin si as Jeger aber weniger aktiv, si luure mee uf d Byt.
Frässfynd
Lurch ghere zum Bytschema vvu vyl Dier un bilde zum Dail di wichtigscht Nahrigsgrundlag vun ene. Di uusgwagsene Exemplar sin Nahrig vu vyl Saiger, Vegel un Reptilie, mänkmol au vu greßere Wirbellose. Abgsää vu ire zum Dail seli wirksame Hutgift chenne si Lurch chuum aktiv verdaidige, wie zem Byschpel mit scharfe Zehn oder mit Chralle. Vylmol verdröue si uf Tarnig, Verbärge oder Flucht, mänkmol au uf Imponierverhalte wie s Ufblaie vum Lyyb oder s Ufrysse vum Muul.
Laich un Larve im Wasser wäre vum „raiberische“ Insäktelarve, vu Fisch un Wasservegel gfrässe, aber au vu andere Amfibie. Us däm Grund mien Lurch fir e arg groß Zahl vu Noochuu sorge, wel nume us eme winzige Bruchdail vu dr produzierte Aier un Larve wäre speter gschlächtsryfi Amfibie.
Systematik un Taxonomie
Uf hecherer taxonomischer Ebeni wird zmaischt e Unterdailig in drei Ornige mit aktuell – je no Ibersicht – 54 bis 61 Familie vorgnuu:
Verbraitig
Amfibie cheme uf allne Kontinänt mit Uusnahm vu Antarktika vu dr chalt-gmäßigte bis in di tropische Zone vor. Ass di maischte abhängig sin vum Sießwasser (e Dail chenne au Brackwasser toleriere) gränzt ire Lääbesruum yy. In Druckebiet chenne nume wenig Spezialischte lääbe, wie zem Byschpel di Amerikanische Schuufelfueßchrotte, wu d Rosschepfli vun ene di chirzerscht Entwickligszyt hän, wu mer bi Amfibie chännt. Au chalti Hochgebirg sin kai gaignete Lääbesruum fir di maischte Arte.
D Schlychelurch (Blindniele) sin uf d Trope vu Afrika, Asie un Amerika bschränkt. D Verbraitig vu dr Salamander un Molch kunzäntriert si – mit wenige Uusnahme z Sidamerika – uf d Nordhalbchugle. Froschlurch cheme in fascht allne Ärddail un uf vyl Insle vor.
Schwärpinkt vu dr Artevylfalt het s in dr subtropische un tropische Zone, dr Neotropis, Paläotropis un dr auschtralische Region. Di biogeografisch Region vu dr Holarktis isch verglychswys artenarm – bsundersch d Paläarktis vu Eurasie.
Grind, wurum s z Europa eso enig Arte het
Uf em europäische (Sub-)Kontinänt mitsamt syne Insle het s relativ wenig Amifibienarte. Vu dr iber 7000 Arte wältwyt sin nume knapp 90 haimisch, 40 Schwanzlurch- un zmindescht 48 Froschlurcharte (inklusive drei Hybrid bi dr „Wasserfresche“). Derfir drätte die Arte aber nit sälten in umfangrychere Verbraitigsbiet un greßere Bständ uf wie sonigi in Wältgegnige mit ere extrem hoche Artevylfalt.
E wichtige Grund fir di gring Diversitet vor allem z Mitteleuropa sin di verschidene pleistozäne Chaltzyte 1,8 Millione bis rund 10.000 Johr vor hite gsii. D Vergletscherige vu Zäntraleuropa un vu dr Hochgebirg hän näbe andere Dier au d Amfibie in Refugialryym uf d Iberische Halbinsle, am Mittelmeer un am Schwarze un Kaspische Meer verdrängt. Dur die Versplitterig im Ruum isch aber au d artbildig gferderet wore. In dr Warmzyte sin e Dail Arte wider uf Mitteleuropa vordrunge, hän aber dur orografische „Pforte“ zwische dr Gebirge mieße dure. As sonigi Uusbraitigskorridor hän im Sidweschte unter anderem d Passasch zwische dr Oschtpyrenäe un em Mittelmeer un im Sidoschte s Donau-Diefland gwirkt.
Wäge däne biogeografische Hintergrind het s au uf dr Iberische Halbinsle un z Frankrych zäme iber 60 Brozänt vum europäische Arteninventar vu dr Amfibie un dr Reptilie.
Tabälle Schwanzlurch z Europa
D Schwanzlurcharte z Europa (ohni Kaukasie un Anatolie) no dr doo bruuchte Sischtematik un Nomenklatur. Spalte „FFH-Aahang“: Schutzstatus no dr Fauna-Flora-Habitat-Richtlinie vu dr EU. (Alli europäische Lurcharte sin derzue noch em Bundesnaturschutzgsetz „bsundersch gschitzt“ bzw. „sträng gschitzt“.) Bi Arte mit Vorchuu z Dytschland, z Eschtrych un/oder in dr Schwyz (Name isch faist firghebt) wäre di aktuälle Yystufige in dr jewylige nazionale Rote Lischt ufgfiert.
Abchirzige:
FFH-Aahang: II = mer mueß aigeni Schutzbiet fir die Art yyrichte; IV = Art vu gmainschaftligem Inträssi, wu mueß sträng gschitzt wäre; V = Art vu gmainschaftligem Inträssi, wu Gegestand vu Verwaltigsmaßnahme cha syy.
Aichen
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Aiche ischt dr Alois Kling.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Aiche ghert zom Schwäbisch.
Gerechter unter den Völkern
Zaal vo de „Grächte“ noch Nazionalidääte
Im Januar 2020 si 27'712 Mensche iischliesslig iiri Familieaaghöörige, wo gmäinsaam Juude bim Überlääbe ghulfe häi, mit dere Eerebezäichnig geert worde. Si stöön für mee as 8'000 authentischi Bricht von ere Rettig.
(Stand 1. Januar 2020)
Amphibien
Tabälle Schwanzlurch z Europa
Roti Lischt: 0 (Schwyz/Eschtrych: RE) = uusgstorbe oder verscholle; 1 (CR) = vum Uusstärbe bedroht; 2 (EN) = stark gfehrdet; 3 (VU) = gfehrdet.
R = Art mit geografischer Reschtriktion; G (DD) = Gfehrdig aaznee, aber d Datelag längt nit; NT = potenziäll gfehrdet/Gfehrdig droht (kai gegewärtigi Gfehrdigs-Kategori); V = Vorwarnlischt (kai gegewärtigi Gfehrdigs-Kategori).
Tabälle Froschlurch z Europa
D Froschlurcharte z Europa (ohni Kaukasie un Anatolie; ohni regional etablierti Neozoe wie Nordamerikanischer Ochsenfrosch un Glatter Krallenfrosch) no dr doo bruuchte Sischtematik un Nomenklatur. Spalte „FFH-Aahang“: Schutzstatus no dr Fauna-Flora-Habitat-Richtlinie vu dr EU. (Alli europäische Lurcharte sin derzue noch em Bundesnaturschutzgsetz „bsundersch gschitzt“ bzw. „sträng gschitzt“.) Bi Arte mit Vorchuu z Dytschland, z Eschtrych un/oder in dr Schwyz (Name isch faist firghebt) wäre di aktuälle Yystufige in dr jewylige nazionale Rote Lischt ufgfiert.
Abchirzige:
FFH-Aahang: II = mer mueß aigeni Schutzbiet fir die Art yyrichte; IV = Art vu gmainschaftligem Inträssi, wu mueß sträng gschitzt wäre; V = Art vu gmainschaftligem Inträssi, wu Gegestand vu Verwaltigsmaßnahme cha syy.
Roti Lischt: 0 (Schwyz/Eschtrych: RE) = uusgstorbe oder verscholle; 1 (CR) = vum Uusstärbe bedroht; 2 (EN) = stark gfehrdet; 3 (VU) = gfehrdet.
R = Art mit geografischer Reschtriktion; G (DD) = Gfehrdig aaznee, aber d Datelag längt nit; NT = potenziäll gfehrdet/Gfehrdig droht (kai gegewärtigi Gfehrdigs-Kategori); V = Vorwarnlischt (kai gegewärtigi Gfehrdigs-Kategori).
NE = nit beurdailt; n (LC) = nit in dr Rote Lischt/nit gfehrdet. Läär Fäld bi „Roti Lischt“ = die Art/Unterart chunnt do nit vor.
Ballrechten-Dottingen
Ballrächte-Dottige (amtlich Ballrechten-Dottingen) isch e Gmei am Ibergang vun Markgräflerland zum Hochschwarzwald an dr Häng vum Schwarzwald un lit ebba 20 km südlich vu Friburg im Brisgau. D'Gmei bestot us dr Ortschafte Ballrächte un Dottige.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Verchehr
Vu 1894 bis 1969 het d'Minschterdalbahn Ballrächte-Dottige mit Bad Chrozige un Sulzburg verbunde.
Bildigsirichtige
Mit dr Sunnebergschuel bestot e Grundschuel am Ort. Usserdem git's e Chinderschuel un e Chinderschuel nooch em Montessori-Prinzip.
Gebäude
Iber em molerische Wi- un Erholigsort erhebt sich dr Castellberg, wo sich uf em Gipfel von em noch d'Reste vu ere keltische Festig befinde.
Kuschana
D Kuschana häi zwüsche 100 und 250 n. d. Z. (gnau wäiss mä s nit) über e Riich in Zentralasie und Nordindie gherrscht. Wo s am grösste gsi isch, isch s öbbe vom Gebiet vom hütige Staat Tadschikistan zum Kaspische Meer gange und vom Gebiet vom hütige Afghanistan bis aabe ins Indusdaal und s Ganges-Yamuna-Zwäistroomland. S Riich isch vo Abkömmling vo de Yuezhi us dr hütige chinesische Browinz Gansu gründet worde. Es het diplomatischi Kontakt mit em Römische Riich, em sassanidische Persie und em Kaiserriich China ghaa.
École normale supérieure (Paris)
D École normale supérieure de Paris (au ENS Paris, ENS Rue d’Ulm oder churz ENS Ulm) isch e Hochschuel in dr Rue d’Ulm im Pariser Quartier Latin. Si isch aini vu dr wichtigschte Grandes écoles z Frankrych un zellt zue dr beschte Universitete vu Europa.
D ENS isch anne 1794 grindet wore mit em Zyl vu dr Uusbildig fir Forschig un Lehre an Gimnasie un Universitete. D Universitet zellt insgsamt 13 Nobelprysdreger (dodrunter acht im Fach Physik) un elf Fields-Medaille-Prysdreger, derzue d Helfti vu aollne Lyt, wu d Verdienschtmedaille vum Centre national de la recherche scientifique kriegt hän un e Hufe Bolitiker un Staatspresidänte as Alumni.
Asine
Asine isch de Name vo drai antike Stedt uf de Peloponnes:
École normale supérieure (Paris)
Si isch Dail vu dr Université de recherche Paris Sciences et Lettres un ghert dodermit zue dr beschte Universitet vu Frankrych.
Oekingen
Ökinge (amtlich Oekingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Ökinge isch es Strossedorf ar Oesch. D Gmeindsflächi umfasst 64,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 24,1 % Waud un 11,8 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Subige, Horriwiu, Drei Hööf, Haute, Chriegstette u Däredinge.
Gschicht
Ökinge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1263 aus Otechingen (1264 Othichingen, 1274 Otkingen, 1401 Oedkingen, 1450 Oeigkingen, 1730 Oeckhingen).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,9 % gläge.
Religion
42,9 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,4 % römisch-katholisch.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 658 Iiwohner 97,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,6 % Französisch, 0,2 % Italienisch un 1,8 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Ökinge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
England
Ängland isch e Deil vom Vereinigte Kenigrych. Mit sinne 130.000 km² isch es dr Hauptdeil vom Kenigrych. Es läbe dert au yber 85 % vu dr Brite, eppe 56 Millione (2018). Geografisch gsee isch es dr gröscht Deil vo dr Insle Grossbritannie.
Andersch as Schottland, Wales und Nordirland isch Ängland aber ekäi politischi Gebietskörperschaft, s isch äifach e hischtorischi und emotionali Landschaft. Di traditionell änglischi Hauptstadt isch London. Immerhin gits Gsetz, wo nu z Ängland gälted, aber die erlaat s Parlamänt vom Veräinigte Königrych – en änglischs Parlamänt gits nöd. Di andere, autonome Regione händ degäge äigeni Parlamänt und chönd drum au äigeni Gsetz erlaa. Nu für di anglikanisch Chile, wo z Ängland d Staatschilen isch, isch es würkli e Gebietskörperschaft. Ängland hät au en äigene Faanen (s root Georgschrüüz uf wyssem Grund) und en äiges Wappe (drei goldigi Löien uf rootem Grund).
Wil England dr Rest vu Grossbritannie eroberet (Wales, Nordirland) oder mit em fusioniert (Schottland) het, wirds – zum Leidwese vu dr Waliser und vor allem vu dr Schotte – hüffig umgangssprochlich mit Grossbritannie gliichgsetzt.
Englische Gschichd
D eigedliche Engländer, des send d Nachfahre von de Angelsachse. Dia send älle mit de Jüta ond angeäblich au oinige Sueba em 5. Johrhundert anno Domini nach England usgwanderet. Da hent se na s Chrischdetum aagnomma. Im Johre 1066 send dia Normanna us dr Normandii nach England gseegelet. Da hent se onder ihrem Keenig Wilhelm, „William the Conqueror“ gnannt, s Land vo de Angelsachsa erobert.
Ruine Werrach
D Ruine Werrach, au Bärefels oder Wäär gnännt, isch e Burgruine bi Wäär im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt am Uusgang vum Wääredal uf ere Aahechi iber dr Stadt.
Gschicht
Ändi vum 13. Johrhundert isch d Burg an d Habsburger gange. Dr Rudolf vu Habsburg het d Burg em Walther von Klingen as Läche gee, im 14. Johrhundert isch si vu dr Freherre von Schönau ibernuu wore, wu sich speter e Schloss unter dr Burg böue hän, s Alt Schloss Wäär. Ab em 16. Johrhundert isch d Burg verfalle un as Steibruch brucht wore.
Aalag
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no greßeri Räscht vu dr Ussemuure vum Burghof erhalte.
Gutach im Breisgau
Guetich im Brisgau isch e Gmei im südliche Schwarzwald in Bade-Württeberg, öppe 15 km nordöschtlich vu Friburg im Brisgau.
Geographischi Lag
Guetich lit im Elzdal am Zämmefluss vu dr Wilde Gutich un em Sigelbach in d Elz, eme rechte Näbefluss vum Rhi. D Gmei erstreckt sich in d Richtig vum Kandel, zum Hörnliberg un mit zahlriche Wiler durs Sigelauerdal bis Oberspitzebach zwische 280 un 900 Meter Höchi.
Nochbergmeinde
Die unmiddelbar angrenzede Gmeinde sin dalabwärts Waldkilche mit sine Stadtdeile Siensbe un Kollnau im Südweschte un 5 km dalufwärts in Richtig uf Elze d Gmei Winde im Elzdal nordöschtlich vu Guetich. Im Südoschte grenzt d Gmei Simonswald a, im Weschte Freiamt un ganz im Norde Biederbach.
Gmeigliderig
D Gmei Guetich im Brisgau bestoht us em Ort Guetich, sowie us dr früeher selbständige Gmeinde Blibich un Sigelau, wo anno 1974 igmeindet worre sin.
Gschichte
Dr Ortsdeil Blibich isch zerscht Mol anno 1178 in ere Bulle vum Pabscht Alexander II. as Besitztum vum Kloschter St. Margareta zue Waldkilche as Plybach erwähnt worre. Vu ere Kilche in Blibich isch s erscht Mol anno 1350 as e Filiale vu dr Pfarrei St. Peter in Waldkilche gschwätzt worre.
Sigelau isch s erscht Mol anno 1251 as Sigilnowe urkundlich erwähnt worre. Anno 1360 isch no vu ere Kilche im Ort berichtet worre.
Die erschtmolig urkundlich Erwähnig vu Guetich findet sich anno 1309 im e topographische Wörterbuech as Guota. Anno 1315 isch no Guetich zämme mit Blibich un Segelau in dr Besitz vu dr Schwarzeberger uf Kastelberg kumme. Vu ere Kapelle in Guetich isch erscht anno 1699 berichtet worre.
Im 16. Johrhundert sin d Gmeinde Guetich, Blibich un Sigelau vorderöschtrichisch worre un demit au nooch dr Reformation katholisch blibe. Si hän zue dr Landgrafschaft Brisgau ghört bis si no 1805 im Grossherzogtum Bade zuegschlage worre sin.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Tourismus und Freizit
Güetich litt im Naturapark Südschwarzwald, im gröschte Naturapark vo Dütschland. D Ortsdeil Sygelau, Oberspitzebach und Bleibach sin beliebtesti Wanderzyl bi Toure durch de Naturapark. Bleibach isch als Erholigsort staatlig aerkännt.
Güetich isch Mitglyd vom Tourismusverband „ZweiTälerLand“, wo sich um di touristischi Vermarktig vo de Gmeinde vom Elzdal und em Simonswälder Dal bemieht. Dodefür isch am 1. Januar 2000 d Elztal&Simonswäldertal Tourismus GmbH & Co.KG gründet worre. Gsällschafter sin näbe Güetach no fümf Gmeinde, wo in Abhängigkeit vo ihre Ywohner- und Übernachtigszahle d Gsällschaft finanziere.
De Walderläbnispfad (3 km) am Hörnleberg im Ortsdeil Bleibach isch e Mischig uss Lehrpfad und Ökoralley, wo uff spylerischi Wis über alli Sinne Wüsse über s Ökosystem Wald vermittle soll.
De Golfclub Gütermann Gutach e. V. und e Freibad mit Beachvolleyball-Fäld ergänze s Freizitprogramm.
Hermann I. von Baden
Dr Hermann I. vu Bade (* um 1040; † 25. April 1074 z Cluny) isch vu 1061 bis 1074 Markgrof vu Verona gsi, Grof im Bryysgau un dr Grinder vu dr Linie vu dr Markgrofe vu Bade.
Dr Hermann isch dr eltscht Suhn vum Berthold I. vu Zährige gsi. Syy Titel as Markgrof vu Verona goht uf d Zuegherigkeit vu dr March Verona zum domolige zährigische (Titular-)Herzogtum Kärnte zruck, derwylscht d Grofschaftsrächt im Bryysgau Familiebsitz gsi sin. Vu syyre Frau Judith weiß mer nume dr Vornamme, us wellere sidweschtdytsche Adelsfamilie si chuu isch, isch nit bekannt.
Noch dr Chrieg im Investiturstryt, wu d schwebische Stammland vu dr Zährige verwieschtet gha het, het sich dr Hermann I. 1073 in s Chloschter Cluny zruckzoge, het d Ordensglibd abgleit un isch Laiebrueder wore. Är isch dert im Johr derno gstorbe. D Katholike dänke an dr selige Markgrof Hermann I. vu Bade am 25. April.
Us dr glyche Grind het si jingere Brueder, dr Berthold II. vu Zährige ab 1079 dr Schwärpunkt vu syyre Herrschaft an dr Oberryy verlageret.
In dr Zellig vu dr Markgrofe vu Bade het Hermann no kei Ornigszahl, in dr Zyylede vu dr Dreger vum Name Hermann isch er dr erscht. In dr Zyt derno isch dr Name Hermann schyns alliwyl fir dr eltscht Suhn brucht wore, zem Deil het sogar e jingere Suhn dää Name ibernuu, wänn dr elter Brueder as Dreger vum Name gstorben isch.
Us dr Eh mit dr Judith sin die Chinder firigange:
Ħ
De Büechstabe Ħ bzw. chlei ħ ("h quer") isch e Büechstabe uss em maltesische Alphabet. Er isch ursprünglig e stimmlose pharyngale Frikativ gsi und wird hütt als stimmlose velare Frikativ  usgsproche; zudëm chunnt er im stumme Digraph għ vor. Sini klassisch-arabischi Entsprächig isch s ح.
In de Physik stoht s Zeiche ℏ für s reduziert Planksche Wirkigsquantum; s Planksche Wirkigsquantum wird durch e normals h bezeichnet:
ISO 8859
In de Codierige vo de iso-8859-Familie chunnt s Ħ numme im ISO 8859-3 vor. De Großbüechstabe Ħ hät d Position A1 und de Chleibüechstabe ħ d Position B1.
TeX und LaTeX
De maltesisch Büechstabe Ħ isch nit im Standard-TeX und -LaTeX dinne. Mit de fc-Schrifte cha mer en durch d Makros \B{H} für s großë Ħ und \B{h} für s chlei ħ darstelle.
S TeX-Makro für s Planksche Wirkigsquantum ħ isch \hbar und isch numme im mathematische Modus vom TeX erreichbar. 'S ghört zum Standard-Umfang vom TeX.Mit de AMS-Symbol isch e besseri Darstellig (durch e eiges Schriftzeiche) möglig.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
D Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (Päpschtiligi Katholischi Universitet vu Minas Gerais, churz PUC-MG) isch e privati katholischi Universitet z Belo Horizonte im Bundesstaat Minas Gerais, Brasilie.
Si isch am 12. Dezämber 1958 grindet wore.
D PUC-MG bietet Kurs un Uusbildigsprogramm uf verschidene Ebene vu dr sekundäre un tertiäre Bildig. Yygschribe sin an dr PUC-MG rund 63.500 Studänte.
Freienbach SZ
Freiebach (amtlich Freienbach) isch e politischi Gmeind im Bezirk Hööf vum Kanton Schwyz i de Schwyz. Si bestaaht us de Ort Freiebach, Pfäffike, Hurde, Bäch und Wiile. Freiebach isch i de Aglomeration vo Züri und hauptsächlich uf d Stadt Züri usgrichtet. Dr Hauptort vor Gmeind Freiebach isch Pfäffike.
Geografi
Freiebach lit am lingge Ufer vom Zürisee, grad uf de Höchi vom Seedamm, wo uf Rapperschwil übere füert. Zum Gebiet vo de Gmeind ghöred u. a. dia beide Insle Ufnau und Lützelau, wia au d Halbinsle Hurde uf em Seedamm. Nachbersgmeinde vo Freiebach sind Rappi-Jone, Wollerau, Feusisberg und Altedorf.
Vercheer
Freiebach hät en Aaschluss a d Autobahn A3 (Züri-Chur) und lit a de Hauptstross Nr. 8 (Sangalle-Luzärn). Uf em Gmeindsgebiet sind sächs Bahnhöf. A de Zürcher S-Bahn sind d Stazione Bäch, Freiebach SBB und Pfäffike. Mit de Südostbahn werded d Bahnhöf Wollerau, Wiile, Freiebach SOB, Pfäffike und Hurde bedient. Dä Bahnhof Pfäffike lit a beidne Linie und vom Bahnhof Wollerau sind s Stazionsgebäude und di östlige Glaisaalage uf Freiebacher Bode.
Gschicht
Erschtmaligi gschichtlichi Erwähnig: Insle Ufnau und Lützelau 741 inere Urkund vom Chloster Sangalle. D Dörfer Freiebach, Pfäffike und Bäch 965, bzw. 972 i de Schänkigsurkunde vo de Kaiser Otto I. und Otto II. as Kloster Einsiedeln.
Entwicklig i de letschte Johr
Freiebach isch Ändi 20. Jaarhundert fescht gwachse. Gründ defür sind:
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 I der Iiwohnerentwicklig gseht mer guet, dass Freiebach emal as chliises Puuredorf gsii isch und wo i de 60er Jahre d Autobahn A3 bout worde isch, dänn isch es au mit der Iiwohnerzahl zügig obsi gange. De Uusländeraateil isch 2010 bi 24,6 % gläge..
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 13055 Iiwoner 87,9 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 12,1 % anderi Spraache.
De Tieläkt vu Freyebach ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Schtüürpolitik
De Kanton Schwyz und d Gmäind Freiebach im psundere sind bekannt defür, das si psunders wenig Stüüre iitriibe tüend. Drum züglet vill riich Lüüt wie de Martin Ebner mit siner BZ-Bank det ane, wils eso vil Gäld chönd spare und trotzdem nöche vo de Stadt Züri sind won en grosses kulturells Aagebot und mäng Arbetsplätz häd. Das entspricht ere liberale Haltig; im Kanton Züri isch die Entwicklig aber mit Argusauge verfolgt worde. D Zürcher wärfed Freiebach vor, z schmarotze. Freiebach segi nume attraktiv, wil Züri e so nöch segi, wils aber ime andere Kanton liggi nöd über de Finanzusgliich hälfi d Zäntrumslaschte mitzträäge.
Exekutive
Dr Gmeindrat behandlet di laufende Gschäft, underbreitet die Gschäft dr Gmeindsversammlig und füehrt d Beschlüss vo dr Gmeindsversammlig und vo de Urneentscheid us. Dr Gmeindrat beschtaht us 9 Mitgliider. Jede Gmeindrat, jedi Gmeindrätin schtaht eim oder mehrere Verwaltigszwiig vor. S politische Amt füehred mit Uusnahm vom Gmeindspräsident sämtliche Ratsmitgliider im Nebeamt us. Dr Gmeindspräsident isch sit em Urneentscheid vo 2004 im Halbamt aagschtellt.
Libanonkrieg 1982
Dr Libanonchrieg 1982 het vor em Hindergrund vom Libanesische Bürgerchrieg stattgfunde; het nid unwääsentlig drzue biidräit, ass dä eskaliert het und het dr Verlauf von em maassgääblig beiiflusst.
Politischi Folge
En israelischi Undersuechigskommission het im Februar 1983 festgstellt, ass dr Brömieeminister Begin sini Undergääbene nid gnueg überwacht het, und het s Verhalte bsundrigs vom Verdäidigungsminister Ariel Scharon und vom Stabschef Rafael Eitan schwer kritisiert. Bäidi häi iiri Böste müesse ufgee und dr Begin isch im Septämber 1983 zruggdräte.
Dr Iifluss vo Sürie im Libanon isch noch de Niiderlaage, won e d Israeli zuegfüegt häi, dütlig chliiner worde, aber die sürischi Regierig het es propagandistisch usgschlachdet, ass nume si d Palestinenser understützt häig.
Israel het dr südlig Libanon mit bis in Februar 1985 bsetzt und denn dört e als „Sicherhäitszone" iigrichdet, wo vo sine verbündete christlige Milize kontrolliert worde isch. D Rageeteaagriff uf Nordisrael häi aber nid ufghöört, und die radikali, schiitischi Hisbollah, wo vo Iran understützt worde isch, het d Macht in Südlibanon übernoo, wo Israel sich us em Land zruggzooge het.
Weiler (Vorarlberg)
Wiiler (hochdütsch Weiler) isch a Gmoand mit Iiwohner im Bezirk Fealdkirch am Oschtrand vom Vorarlberger Rhital.
Gaografi
Regional khört Wiiler zum Vorderland, wo im Norda vo da Hüglrucka Tschütsch und Sattlberg, im Weschta vom Rhi und im Oschta vo da Häng vom Fröschastock igrenzt würd. I dera Gegend mit guatm Klima lit dia Gmoand inara Seehöhe vo 445 bis 749 Meter uf a Fläche vo 309 Hektar, s Ortszentrum lit uf 486 Meter. Nochburgmoanda vo Willer sind Kluus, Röötis, Viktorschberg und Fraxera.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Wiiler ischt dr Dietmar Summer.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Wiiler khört zum Bodeseealemannisch.
Pfarrkircha
Wiiler hot a renoviirte römisch-katolische Pfarrkircha, wo 1875/76 im neugotischa Stil vom schwäbischa Dombaumoaschtr Friedrich vo Schmidt baut wora isch, wo o da Baumoaschtr vom Wianer Roothus gsi isch.
Hanaberg-Schlössle
Däs Schlössle Hanaberg hot ma 1600 als Asitz vo Fealdkircher Patrizier uf am Hügel obrhal vom Dorf baut. 1850 ischs abbrennt, nocherd ischs zunam Landsitz umbaut wora.
Ruina Altmontfort
Dia Burg nordöstlich vom Ort i dr Nöhe vo dr Fraxner Grenz, s erscht mol 1206/08 urkundlich gnennt, hot da Hugo vo Tübinga am End vom 12. Johrhundert baua loh. Er hot die Burg „Montfort“ gnennt, was soviil wia „starker Berg“ odr „starke Burg“ hoaßt. Noch deam neua Mittlpunkt vo sinara Herrschaft hot er sich vo döt aweag „Grof vo Montfort“ gnennt. Im Appazeallerkriag 1405 isch dia Anlag komplett zerstört wora, hüt git as blös no a paar Muerreschte wo ma seaha kah.
Kesslschlucht
I deam tüf igschnittna Tobel vom Ratzbach gits an khöriga Wasserfall, dia Schlucht isch as „schützenswertes Biotop“ itret wora.
Waltenheim
Wàltene (frz. Waltenheim, dt. Waltenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wàltene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1135 àls Waltenheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wàltene ìsch. Wàltene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàltene ghert zem Hochàlemànnisch.
Wasserspinne
D Wasserspinne (Argyroneta aquatica) oder au Silberspinne isch die äinzigi Spinnenart, wo nit an Land, sondern under Wasser läbt. Si isch verbräitet vo de Britische Insle im Weste bis noch Japan im Oste. D Dier bevorzuge suuberi See oder Gwässer, wo langsam fliesse. Wil d Wasserkwalidäät vilerorts dur Gülle und Pestiziid us dr Landwirtschaft schlächt isch, wärde si immer weeniger. D Wasserspinne stoot uf dr Roote Liste vo de gfäärdete Arte in dr Kategorii „Stark gefäärdet“.
S Usgsee
Die männligi Wasserspinne isch fast am ganze Körper beesch-gääl. An de undere Bäi isch si eender dunkelroot. S Wiibli isch bruun.
D Lääbenswiis
D Wasserspinne cha underwasser nume lääbe, wil si d Luft, wo si zum Schnuufe brucht, under eme dicht gspunnene Netz in dr Uferzoone sammlet. Für zum d Luft hoole streckt d Spinne iiri hindere Bäi und e Däil vo iirem hindere Liib us em Wasser und daucht mit eme Ruck wider ganz under. Drbii nimmt si d Luftblootere, wo zwüsche de Hoor und de Bäi iigschlosse isch und dr hinderi Liib silbrig glänzend loot lo usgsee, mit sich in s Wasser aabe. Si zieet sich am ene Signalfaade abwärts zu iirem Luftdepoo und sträift d Luftblootere dört in iirer „Daucherglogge“ ab, wo me as füsikaalischi Kieme bezäichnet. In däm Luftspiicher spiilt sich dr grösst Däil vom Lääbe vo deere Spinne ab. Dur Diffusioon wird dr Suurstoff us dr Luftblooter, wo brucht worde isch, zum Däil wider ersetzt.
D Baarig
S Männli isch 1,0 bis 1,5 cm grooss, nume e chli gröösser as s Wiibli (0,8 bis 1,5 cm). Noch dr Baarig frisst s Wiibli s Männli nid uf, wie vilmol behauptet wird, sondern bäidi lääbe denn no e Zitli zämme.
Bsundrigs
Wäge iirer ussergwöönlige Lääbenswiis und dr starke Gfäärdig vo dr Art isch si im Logo vo dr Arachnologische Gsellschaft daargstellt. Si isch im Joor 2000 as ersti Art in die nöiji Kategorii vo dr „Spinne vom Joor“ gweelt worde.
Herdern TG
Hèèrdere (amtlich Herdern) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Hèèrdere liit uf em Seerugge zwüsched Frauefeld und em Untersee. Zue de Gmaind ghöred d Dörfer Lanzenneunforn und Herdern und d Wiiler Wilen, Ammenhausen, Kugelshofen und Liebenfels. D Gmaindsflechi bstoht us 67,3 % landwirtschaftlicher Flechi, 28,1 % Wald, 4,5 % Sidligsflechi und 0,1 % sustiger Flechi.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 7 % gläge.
Religion
45,2 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 41,4 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,5 %, CVP 15,9 %, FDP 7,4 %, GLP 3,6 %, GP 4,3 %, SP 17,7 %, SVP 41,3 %, Sustigi 4,3 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Hèèrdere ghöort zum Oschtschwizerisch