cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Two and a Half Men
Charlie Harper
De Charles Francis „Charlie“ Harper isch en erfolgriche Werbejingle-Komponischt und verdient so relativ locker sis Geld. I de füüft Staffle muess er jedoch ufs komponiere vo Chinderlieder umstige, well sich mit Werbejingles nümm gnueg Geld verdiene lad. Er lebt bis zum Ihzug vo sim Brüeder elei i sim Strandhuus zMalibu Beach und gniesst sis Lebe als Fraueheld. Ihm sind Gefühl vo Fraue so zimlich egal und es gahd ihm vorallem um Sex, was ihn i zahlrichi peinlichi Situatione bringt. Nur für drü Fraue isch de Charlie bisher bereit gsi Kompromiss izgah: fürd Lisa, dMia und Chelsea. Mit de Mia und Chelsea heder sogar welle hürate, es isch jedoch beidi mal öbis dezwüsche cho. Er trinkt recht hüfig Alkohol und hed au es offesichtlichs Glückspiilproblem. Typischerwiis heder es Bowling-Hemd und Shorts ah. De Charlie versuecht engeri Beziehige zvermiede. Das lied da dra, das si Vater sehr jung gstorbe isch und de Charlie und de Alan drufhi einigi Stiefväter gha hend. D’Muetter hed ihri Männer stets dominiert und gedemüetigt. Drum ischer bis hüt nid sehr guet uf si zspreche.
Alan Harper
De Dr. Alan Jerome Harper isch vo Bruef Chiropraktiker und hed en eigeni Praxis. Am Afang vo de erscht Staffle wird er vo sinnere Frau Judith usem gmeinsame Huus grührt und er muess zu sim Brüeder Charlie zügle. Vo dert ah muess er sinere Ex-Frau Underhalt zahle und drum cha oder wott er nümm bim Charlie uszieh. De Charlie isch aber au nid völlig unschuldig das de Alan so viil Aliment und Underhalt muess zahle, well er hed mit de Scheidigsawältin vom Alan gschlafe und si nachher abserviert. Si rächt sich, indem si vor Gricht i de Judith hohi finanzielli Understützig zugestad. De Alan isch svollige Gegeteil vom Charlie: Er isch en langwilige, kontollierte, sparsame und mängisch es bitzli tollpatschige Mönsch. Mit de Fraue heds de Alan eher chli schwirig und er wird vo de meischte chum beachtet. Er wott nid eifach nur Sex sondern suecht d'Frau fürs Lebe. Insgeheim beniidet er aber si Brüeder mängisch für sini lockeri Lebensart.
Jake Harper
De Jacob David „Jake“ Harper isch de Sohn vom Alan und de Judith Harper. Er isch am Afang vo de Serie 10-jährig und en pummelige, underdurchschnittlich intelligente Bueb. Er intressiert sich chum für d'Schuel, defür umso meh für Ässe und Fährnseh luege. Trotzdem hed neh de Charlie sehr gern und liebt neh für sini schlitzohrigi Art und sim trochne Humor. Er gid ihm vor allem i spötere Staffle immer wider Tipps für de Umgang mit Fraue. Mit sim Vater Alan hed de Jake hüfig typisch pubertäri Stritereie.
Evelyne Harper
D’Evelyne Harper isch Immobiliemaklerin und d’Muetter vom Alan und em Charlie. Si isch recht wohlhabend, das liid aber vor allem dra, das si scho zahlrichi verstorbeni richi Ehemänner hed. Si achtet sehr uf ihres Üssere und hed scho mehreri Schönheitsoperatione hinder sich, was si natürlich vehement bestriitet. Ihri Beziehig zu ihrne Söhn isch eher schlecht, vor allem well de Alan und de Charlie finded, das si dur ihres egoistische Verhalte und ihri dominanti Art gegenüber vo Männer ihri Chindheit zerstört hed. Si versueched jede Kontakt z'vermiede und vergliched si oft mit em Tüfel. Das enttüscht si sehr aber si suecht trotzdem de Kontakt zu ihne, eifach underem Vorwand, nur ihre Enkel Jake welle zgseh. Sobald si aber elei mitem isch, isch si schnell überfordert und gad wider.
Judith Harper
D’Judith Harper isch de Ex-Frau vom Alan und d’Muetter vom Jake. Si hed de Alan usem Huus grühert und sich vo ihm trennt, well si s’Gfühl gha hed z'ersticke. Well de Charlie en Affäre mit de Scheidigsawältin vom Alan hed und die Affäre während de Grichtsverhandlig beendet, gad si uf alli Forderige vo de Judith ih. S’Huus wird ihre zugsproche und de Alan muess ussergwöhndlich viil Alliment und Unterhaltszahlige leischte. Er isch drum sehr froh, wo d’Judith i de vierte Staffle de Chinderarzt vom Jake, de Herb Melnick, hüratet.
Berta
D’Berta isch d’Huushältnerin vom Charlie. Si hed insgeheim s'Säge im Huus und de Alan und de Charlie folged ihre brav. Das mag au drah ligge, das si einigi Ziit im Gfängnis verbracht hed und das au immer wider verzellt. Si isch sehr sarkastisch und hed es „grosses Muul“. Si könnt jedoch de Charlie ganz genau und weiss wie si ihm au mal nuchli zusetzlichs Geld cha abluchse. Im Alan hingege gid si immer wider Tipps zur Erziehig vom Jake, si isch selber Muetter vo drü Chind.
Besetzung und Synchronisation
Sortiert nach em Istiig vo de Darstellär
Ustrahlig
Die dütsch Synchronfassig isch zum erschte Mal am 12. März 2005 uf Prosiebe und ORF 1 underm Titel Mein cooler Onkel Charlie usgstrahlt worde. Sid em Afang vo de zwöit Staffle lauft si aber uf ProSiebe underem amerikanische Orginaltitel Two and a half Men.
Uszeichnige/Nominierige
D'Sitcom hed bisher diversi Priise gwunne und nu meh Nominierige becho, under anderem 23 Emmy Nominierige und 2 Nominierige für de Golden Globe.
Minseln
Meisele (IPA: ) oder jünger Minsle (amtlich Minseln) isch e Dorf im Landkreis Lörrach un sytem 1. Januar 1972 en Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde.
Geografy
Meisele ligt uff 349 Meter über de NN im Dürrebachdal uff em Dinkelberg und hät e Flächi vo 9,45 Quadratkilometer. Um s Dorf umme hät s Äcker und Weide. S Dorf isch friehner no in Under-, Mittel- und Obermeisele underglydert gsi; d Gränze sin hütt aber nümmi klar erkenntlig.
Gschicht
Als Minsilido wird de Ort erschtmools 754 in re Urkunde vom Cauzbert (Kloschder St. Galle) erwähnt.
D Ritter vo Epdinge sin Bsitzer vom Fronhof gsi und dodemit di wichtigste Grundherre vom Dorf. Trotzdem hät s au e eigene Dorfadel ge. S Rittergschlächt wird zwüsche 1283 und 1358 erwähnt und ursprünglich sin ihri Aaghörige wahrschints Ministeriali vom Kloster St. Galle gsi.
Meisele het frieh zu de Grafschaft Rhyfälde ghört. Bi fast allne Chrieg am Hochrhy isch de Ort e Opfer vo Plündrige und Brandschatzunge gsi. Abber vor allem im Drißigjährige Krieg während de Belagerig vo Rhyfälde durch d Schwede (1634) het Minsle schwer lyde mieße.
Vor de Industrialisierig hät d Meisler Bevölkerig vor allem vo de Landwirtschaft gläbt, noch säller hän sich aber vyli Fabrike in de Gegend agsydelt. Hütt hät s z Meisele weniger wie zä Familie wo im primäre Sektor schaffe.
Sit 1972 isch Meisele e Ortsdeil vo Rhyfälde. Im gnännte Johr isch es ygmeindet worre und hät sither zwei (am Afang drei) Gmeindröt und e Ortschaftsverfassig.
Wappe
S Wappe vo Meisele git s sit 1902. De goldig Schlüssel und s goldige Schwert uff rotem Grund repräsentiere d Kirchpatrone Petrus und Paulus.
Kultur
Im örtliche Roothuus isch s Dachgschoß vo Mitglieder vom Fördervorein för d Iirichdig vo me ne Heimatmuseum zu me Ussstellungsruum ussbaut. Dört isch sitt de Eröffnig im Johr 2000 e heimatkundlichi Sammlig z seh: S Dinklbergmuseum. D Schwerpunkde vo derre Sammlig sinn landwirtschaftlichi und husswirtschaftlichi Grätschafte vo vor und nooch de Mechanisierung und usserdem Trachde und andri Kleidigsstücke. Reglmäßig werde Sunderusstellige zeigt.
E Moler, Holzschniider und Dichter, de Alban Spitz, isch in Meisele uff d Welt koo und het dört gwirkt. Di ördlichi Voaastaldigshalle isch nooch ihm benennt.
De seealemannisch Dialektdichter Thomas Burth het die letschte Johr vor sim Tod z Meisele glebt.
Zuzgen
Zuzge (, amtlig hochdütsch Zuzgen) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal öbbe drei Kilometer südwestlig vo dr Gränze mit Dütschland und gränzt an Kanton Basel-Landschaft.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1900 bis 2000:
Am hai  Lüt z Zuzge gwohnt, drvo 9,7 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 54,2 % römisch-katholisch, 27,2 % reformiert, 6,9 % christkatholisch und 1,2 % muslimisch gsi; 0,5 % hai anderi Religione aagee. 97,8 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,1 % Albanisch.
Dr Dialäkt, wo z Kaiseraugst gredt wird, ghört zum Nordweschtschwyzerdütsch.
Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Zuzge ghört zum Friidensrichterkreis Wägestette.
Alemannische Tiernamen (nach Systematik)
Alemannischi Tiernäme, gornnet noch de zoologische Systematik
Ufgfüert sind bis jetz Tiernäme vo/vom:
Osteichthyes (Chnochefisch)
Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil
Falconiformes (Griifvögel)
''Griiffvögel wered nöd immer gnau underschide, vor alem de Name Hüenervogel u.ä. cha meriri Arte bizaichne.''
Strigidae (Üüle)
''Üüle und Chüuz wered hüüffig verwechslet und wered selte gnau underschide. Mengisch werd z. B. d Wiggle (Waldkauz) as Wiibli vo de Nachtüüle (Waldohreule) aagluegt! De Name Tootevogel u.ä. cha underschidsloos meriri Arte bizaichne.''
Hirundinidae (Schwalbe)
D Rauchschwalbe und d Meelschwalbe wered selte gnau underschide.
Muridae (Langschwanzmüüs)
Müüs wered i de Regle nöd gnau underschide.
Bad Rippoldsau-Schapbach
Ribbeldsau-Schaba (amtlig Bad Rippoldsau-Schapbach) ischt e Gmai im Landkrais Fraidestadt z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Alemannische Tiernamen (nach Systematik)
Literatur
En Tail vo de Literatur und zom Tail detaillierteri Aggobe findsch bi de lokale Siite vo Tiernäme, wo do ufgfüert sind.
Bad Rippoldsau-Schapbach
Geografi
Ribbeldsau-Schaba lit im Wolfdal am Sidabhang vom Kniebis. D Gmarkung setzt sich zämme us 6 % Landwirtschaftsflech, 90,8 % Wald, 2,6 % Sidlungsflech un 0,7 % sunschtiger Flech.
Gmaigliderung
Zua Ribbeldsau-Schaba ghere d Ortsdail Ribbeldsau (mit em Wiler Klösterle, dr Zinke Absbach, Burgbach, Dollenbach, Holzwald, Reichenbach, Vor Seebach un Wolf, dr Sidlong Althaus un dr Wohnblätz An der Talstraße, Beim Bad, Bergle, Gaisbach, Grafenbach, Kastelbach, Schwabach, Tös, Vor Burgbach un Vor Dollenbach) un Schaba (mit em glichnamige Dorf, dr Zinke Glaswald, Hirschbach, Holdersbach, Salzbrunnen, Seebach, Sulz un Wildschapbach, dr Gmaidsdail Obertal un Untertal un dr Wohnblätz Bäch, Kupferberg, Löchle, Rinke, Schwarzenbruch, Settig, Steig un Vor Seebach).
Gschicht
Ribbeldsau ischt 1179 zum erschte Mol gnennt wore im Johr 1179, Schaba 1220.
Verwaltung
Ribbeldsau-Schaba het mit dr Stadt Freidestadt un dr Gmai Seewald e Verwaltungsgmaischaft veriibart.
Dr Birgermaischter vun Ribbeldsau-Schaba isch dr Bernhard Waidele.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vun Ribbeldsau-Schaba ghert zum Owerrhinalemannisch.
The Body Shop
S Unternähme mit em Name The Body Shop verchauft Schminkartikel und Pflegeprodukt für de Körper und d Haar. The Body Shop isch im Jahr 1976 vo de änglische Dame Anita Roddick, en Mönscherächtsaktivistin, gründet worde. Si isch am 10. September 2007 gschtorbe. Ihres Unternähme hed meh als 2'800 Gschäft i 65 Länder vo de Wält. Im Jahr 2006 isch de Body Shop vom Grossunternähmer L'oreal ufgchauft worde.
Philosophii
D Philosophii vo The Body Shop bestaht us füf ethische Grundwärt: De gerächti Handel, de Tierschutz, d Sälbstachtig, de Umwältschutz und d Mönscherächt. Alli Kampagne vo The Body Shop sind uf dene füf Grundwärt ufbaut. Es gid en Stiftig wo The Body Shop Foundation heisst und 1990 gründet worde isch. D Foundation dued Gruppe finanziell unterstütze wo die gliiche Ziil verfolged, zum Biispil Mönscherächtsprojekt oder Umwältschutzgruppe.
Tierschutz
The Body Shop macht sini Produkt ohni Tierversüech und isch für das au scho mit em Humane Cosmetics Standard für sini Tierschutz-Politik uszeichnet worde.
Gerächte Handel
De Grundsatz vom gerächte Handel heisst Hilfe durch Handel. Es gaht drum, nachhaltigi Entwickligsprojekt vor Ort z unterstütze und de Handelspartner Löhn z zahle wo ihne de Läbensunterhalt sichered. Es wärdet möglichscht vili Inhaltsstoff für ihri Produkt vo Hilfe durch Handel-Partner gchauft.
Sälbstachtig
The Body Shop leid Wärt uf Produkt wo die natürlichi Schönheit und s Wohlbefinde förderet. Usserdem isch ihri Meinig, dass mer sich au guet cha fühle, wenn mer guets dued und sich für anderi iisetzt. Drum wärdet de Mitarbeiter Möglichkeite für Freiwilligearbeit bote.
Umwältschutz
S Unternähme achtet uf de nachhaltigi Umgang mit de Rohstoff vo dere Wält. S Ziil isch d Umwält mit gschiider Nutzig vo de Energie und Wiederverwändig vo Fläsche und Iichaufstäsche z schütze.
Mönscherächt
Mit Hilf vo Gäldspände wärdet Fraue und Chind über s Thema vo de hüüsliche Gwalt ufklärt. Au de Kampf gäge HIV, Aids und Mönschehandel wärdet vo The Body Shop finanziell unterstützt.
Gründig
D Gründerin isch d Anita Roddick. Sie hed im Jahr 1976 in Brighton z Ängland de erscht Lade vo The Body Shop ufgmacht. Ihre Lade hed immer meh Umsatz gmacht und später sind anderi Filiale uufgange. Sit 1984 isch ihres Unternähme au i de Börse notiert. Ihri Idee isch gsi, mit natürliche Inhalststoff umwältfründlichi Kosmetik z mache. Sie hed sich vo ihrne Erfahrige und Beobachtige vo ihrere Wältreis la inspiriere.
Anita Roddick
Si isch im Jahr 1942 uf d Wält cho und z Ängland ufgwachse. Nach ihrere inspirierende Wältreis hed sie in Brighton de erst The Body Shop eröffnet. Sie isch die Ersti gsi wo umwältfründlich verpackti Kosmetikprodukt verchauft hed, wo ohni tierversuech gmacht worde sind und nur natürlichi Sache drinn gha hend. Sie isch au die Ersti gsi wo im Einzelhandel gschaffed hed und uf ethischi Wärt gluegt hed. Mit ihrem Iisatz gäge Tierversüech hed sie grosse Respäkt vo de PETA becho.
Produkt
D Produkt wo The Body Shop verchauft sind sehr vielfältig. Sie gönd vo Schminkartikel über Parfum zu Haarshampoo, Körpercreme und Duschmittel. Es gid Artikel für Fraue sowie au für Männer. Au d Düft sind sehr abwächsligsriich. Sie sind fruchtig wie Ärdbeeri, frisch wie Zitrone, eher natürlich wie Sheabutter oder Olive oder au sehr usgfalle wie Hanf. S Sortiment wechslet immer wider und es gid jewiils passendi Kollektione vo neue Produkt zu de Jahresziite.
Schwiiz
De erst Lade vo The Body Shop Switzerland isch in Züri und es gid ne sit 1976. I de Schwiiz gids jetz öppe 37 Filiale. D Schwizer Zentraalè vo dè Body Shop isch z Uschter ZH. De Coop hed sämtlichi Schwiizer und Liechtesteiner Läde übernoh. Er wird aber als unabhängigs Unternähme wiitergfüert und d Mitarbeiter hend ihri Stelle chönne bhalte. Luut Coop passed d Produkt vo The Body Shop guet is Sortimänt und es wird wiiterhin uf sini Grundwärt gluegt.
Dischingen
Discheng (dt. Dischingen) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,4 % Landwirtschaftsfleche, 36,3 % Wald, 10 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Discheng gheret d Ortsdoel Dischingen, Ballmertshofen, Demmingen, Dunstelkingen, Eglingen, Frickingen ond Trugenhofen.
Gschicht
Discheng ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 1049.
Eigmoedonga:
Verwaltong
Schuldes vo Discheng:
Dialekt
Dr Dialekt vo Discheng ghert zom Oschtschwebisch.
Tolna
Tolna (Ussproch:, dt. d Tolnau) isch e Komitat im Südweste vo Ungarn. Es gränzt im Norde an Fejér, im Oste an Bács-Kiskun, im Süde an Baranya und im Weste an Somogy. De Komitatssitz isch Szekszárd.
Geografy
Z Tolna git's verschydeni Hügel. De höchst devo isch de Dobogó, wo d'Spitze uff 593 Meter über em Meer litt. S Komitat isch arm an Bodeschätz.
S Chlima vo Tolna bildet e Übergang zwüsche de Chlimas vo de Große Ungarische Diefebeni und Dransdanubie.
Di gröschte Flüss sin d'Donau, de Kapos und de Sió.
De Wald vo Gemenc isch bekannt für sini Rothirsch-Bständ. Im Reservat vo Gyulaj git's usserdem vyl Damwild.
Gschicht
E (hütt historischs) Komitat Tolna hät's scho zur Zit vom Stephan I. gee. Es isch um s Schloss vo Simontornya umme entstande. Wo i-n-re Blietezit d'Türke ygfalle sin, isch s Komitat fast vollständig entvölchert worre. S Wappe hät's im Johr 1699 vom Chönig Lipót I. griegt. Bis 1779 isch Simontornya de Komitatssitz gsi, ab dänn Szekszárd (wo allerdings d'Stadträcht erscht im Johr 1905 d'Stadträcht griegt hät. In sine hüttige Gränze isch s Komitat im Johr 1950 als Folg vo de Komitatsreform entstande.
Wirtschaft
Z Paks (im Oste vom Komitat) stoht s einzig Atomchraftwärk vo ganz Ungarn. Do wird d'Hälfti vo de eläkdrische Energy broduziert, wo z Ungarn verbrucht wird. De Rychdum an Flüss stellt e güeti Bedingig für d'Landwirtschaft dar.
Di beide gröschte Undernämme noch Erdrag sin im Johr 2006 gsi:
1. Paksi Atomerőmű Zrt. (s Atomchraftwärk; landeswit Blatz 110), 2. Tolnagro Kft. (landeswit Blatz 423).
Bevölcherig
In relativ vyle Dörfer spyle d'Draditione für s Volk no e wichtigi Rolle. Säll isch bsunders usbrägt in de Dörfer Őcsény, Decs, Sárpilis und Alsónyék (alli im Südoste vo Tolna), wo mit em Oberbegriff "Sárköz-Dörfer" zämmegfasst werre.
Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Tolna
Stockente
D Wildente (Anas platyrhynchos; alemanischi Näme) isch e Wasservogel, wo zo de Schwümmente ghört. Si isch di hüüffigsti Entenart vo Europa und brüetet i de Alpe bis zo 2000 müM. Vo de Wildente stammt d Huusente ab. Die maiste Ente bliibet öber de Winter am Stammplatz, e paar züchet aber abem Augste i wäremeri Gegete und cheeret denn mitti Mai zrugg.
Uussie
S Wiibli, au Wudle gnennt, vo de Wildente isch bruu gfleckt. De Entrich wechslet sis Chlaid. Vom Juli bis Oktober gsiet er äänlich wie s Wiibli uus, isch aber dunkler und underschaidet sich vom Wiibli dor sin geele Schnabel. Im Winter und Früelig het er denn e glänzige grüene Chopf mit eme wiise Halsband und e bruuni Brust. Am Schwanz het er zwai gchrüsleti Federli. Baid Gschlechter hend die för Wildente typischi blaui glänzigi Flügelfedere und orangschi Bai mit Schwimmhüüt. Wildente wered 50 bis 60 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 80 bis 95 cm und wöget zwöschet 850 und 1400 Gramm.
Lebeswiis
D Wildente cha uf jedem Gwässer vorchoo, vom chlinnste Tümpel bis zom groosse See oder Fluss. Znacht flüügt si mengisch uf Felder und Wise, wo si Söömli, Chörner und Aichle findet, si tüend aber au grääse. D Wildente isch e Schwümmente, wo nöd taucht. Si cha sich ufem Wasser kippe und gründelet denn mit dem Schnabel de Grund vom Gwässer ab, wo sii Wasserpflanze, Waichtier und Chlichrepsli findet. Si schnederet au i füechte Wise, wo si Schnegge und ander Waichtier suechet. Wildente sind gselig und gwaaget bi jedere Glegehait.
D Wildente brüetet under Büsch oder im Gstrüpp und au i Bommhöölene. Si sind wääred de Bruetziit anenand troi, mengisch au meriri Joor, anderi Individue wechslet nocheme Joor de Partner. S Wiibli lait öppe acht Aier. Früsch gschlüpfti Entli sind hüüffig chnüütschgeel und wered denn spööter bruu. Vili jungi Entli chömed aber um oder wered gfresse und nu wenigi wered erwachse.
Bsundrigs
D Wildente isch im alte Ägypte spöötistens ab de 18. Dynastii domestiziert wore. Si isch de hailig Vogel vo de Göttin Hathor. Ente sind wegem bunte Federchlaid scho immer biliebti Sujet gsii i de Kunst, und scho i de Bronzeziit sind au Gfääss i Enteform hergstellt wore.
Grieche sucht Griechin
Grieche sucht Griechin ischt a deitscher Schpiilfilm us-em Jôhr 1966 vom Rolf Thiele mit-em Heinz Rühmann ond dr Irina Demick en de Hauptrolla. D Vôrlag isch d Prosakomeede mit-em gleicha Titl vom Schweizer Autor Friedrich Dürrenmatt. D Ussa-Uffnahma send z Montreux em Kanton Waadt vo dr Schweiz, z Offaburg en Bada-Wirdaberg bei dr Firma Burda, d Schluss-Szene en Griichaland ond d Enna-Uffnahma en de Bavaria-Filmstudios z Grünwald dreht wôrra.
Handlong
Der Film schbiilt zwar em-ma Fandasiiland, abr s ischt et zo ibrseha ond zo ibrheera, dass dô drmit d Schweiz gmoint ischt, zomôl als Erzehler (mit dr Stemm us-em Off) dr Friedrich Dürrenmatt fungiirt.
Als Folge vo kriagerische Usnandrsetzonga send em brava Schbiaßbirger Archilochos seine griichische Ahna vôr rond 700 Jôhr en dr kalda Bergwelt vo de Alba hangabliiba. Abr drotzdem fihlt sich dr Archilochos emmr noh als Griiche, au wenn’r sei Sehnsuchtsland selber noh gar nia persenlich gsäa hôt, sondrn bloß vo de Bildr her kennt. Seit viile Jôhr schafft der guade Môô als kloiner Ondrbuachhaldr en dr Geburdszanga-Abdeilong vo-ma riisiga Betriib, wo-nr – stadd mit seim Nama – bloß mit-ra Nommer gruafa wuud. Sei „Familie“ – falls mr so saga kôô – bestôht us-ma nixnutziga Bruadr ond deam seine et weniger talendiirde zahlreiche Nôchkomma. Am-ma scheena Dag geit dr Archilochos mit Hilfe vo dr Wirdin vo seim Stammlokal a Heiratsôôzeig uff: Grieche sucht Griechin. Er will schliaßlich et amôl sei Leaba als Jong-Gsell beenda ond dauernd bloß vo seira Vrwandtschaft ausgnutzt werra. Ohne dass’r’s will, setzt dr Archilochos mit seira Ôôzeig a baar Ereignis en Gang, wo-nen zerscht en hemmlische Heha ond schbätr en de diafscht Vrzweiflong fihret.
Et bloß dr Archilochos, au d Chloé ischt vrzweiflet, weil se en dr Zwischazeit dadsächlich gmerkt hôt, wia schee des sei kôô, wenn mr an Menscha so richdich môôg, ond wia gern se jetzt wiidr mit ihrem „Griicha“ zamma wär. Drom schiddet-se dr Wirdin vom Archilochos seim Stammlokal ihr Herz aus. De sell empfihlt-ra, nôch Hellas zo reisa; sui selbr dät scho drfir sorga, dass-ra dr Archilochos nôchkommt ond-se deet fendet. So kommt’s, dass dr Archilochos am-ma scheena Dag mit-ma Schbada en dr Hand em Land vo seine Vorväddr uffdaucht ond deet zom Graba ôôfangt. Stadd alde Scherba buddlet’r abr ebbes andrs aus: Sei Frau! So fendet dui Gschicht doch noh zo-ma glicklicha Schluss.
Champorcher
Champorcher (frankoprov. Tsampourtséi) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Champorcher ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Rose.
Geografi
Champorcher lyt im Valle di Champorcher, eme Sytedal vum Augschtdal.
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Champorcher dr italienisiert Name Campo Laris drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Champorcher isch dr Mauro Gontier.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Champorcher ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Kuckuck
De Gugger (Cuculus canorus; alemanischi Näme) isch e Zugvogel, wo nöd selber brüetet, sondern sini Aier i frömdi Nester lait. I Mitteleuropa isch er vom April bis in Augste aztreffe, won er sini Aier i Nester vo Singvögel vertailt. Im Spootsummer flüügt er uf Afrika, won er öberwintert. I de Alpe chunnt de Gugger bis 2600 nüM vor.
Lebeswiis
De Gugger chunnt in Europa i de Berge, im Wald, i Füechtpiet und im Kulturland vor und fresst vor alem Raupe, Chefer, Hoigümper und Augeschüüsser. Siin Ruef guggu isch guet bikannt und typisch.
Wiibli suechet Nest vo Singvögel uus, wos sini Aier ablege tuet, wobii jedes Wiibli im Joor öppe 25 Aier lait. Jedes Wiibli het au e Vorliebi för ai spezielli Wirtvogelart. Em hüüffigste uusgsuecht wered Nester vom Roosrspatz, vom Flüügeschnäpper, vo de Wasserstelze und au vom Huusröötel. S Wiibli lait ai Ai is Nest vom Wert und fresst dodeför en Ai vom Gleeg uuf. Merkt de Wert, as e Guggerai i sim Nest litt, ghait ers use oder baut en anders Nest. De jungi Gugger schlüüfft noch 12 Taag und rüert denn ali andere Aier usem Nest und loot sich loo füettere.
Bsundrigs
De Gugger isch e populääre Vogel und s gitt vill Lieder öber de Gugger, bsunders Früeligslieder. Er werd au hütt no, wenn au mee spilerisch, as Woorsegevogel bruucht. Asevill de Gugger guggu rüeft, ase vill Joor goots no, bis mer hüürootet oder ase vill Chind chunnt mer öber und so wiiter.
I de Antiki het de Gugger nöd nu as Woorsegevogel tienet, sondern au i Faable, Saage und Mythe e Rugel gspillt. Er isch uf em Schild vo de Hera abbildet, well de Zeus sich an ere zerscht as e Gugger zaiget hett, bevoor er si ghüüroote het.
Stimmhafter labiovelarer Approximant
De stimmhafti labiovelari Approximant isch en Luut wo in zirka 76% vo de Sprooche vo dr Wält vorchunt. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch.
De Luut [w] wird oft als s halbvokalischs konsonantischs Gegestugg zum Vokal aagluegt; also als en Luut, wo im Gägesatz zum /u/, nit de Gipfel vunere Silbe bildet. Was debi gnau de Unterschid isch, isch umstritte.
Es isch also Definitionssach ob mer de Luut in alemannischi Wörter wie baue oder Bärndütsch aut („alt“) als [w], oder als nit-silbischs [u̯] aaluegt. In Sprooche wie em Alemannische isch de Luut aber kei Phonem, wyl es kei Unterscheidig zwüsche /w/ un /u/ wie zum Byspil im Änglische woos vs. ooze git.
Dr einzig alemannisch Dialäkt, wo s e stimmhafte labiovelare Approximant as Phonem git, isch s Eischemtöitschu im italienische Eischeme: Unter em Yyfluss vum Romanisch het sich do s germanisch w zuen eme stimmhafte labiovelare Approximant entwicklet, so dass im Eischemtöitschu dütlich unterschide wird zwisch em verschobene germanische p, wo as stimmlose labiodentale Frikativ [f] gsait wird (z. B. in schloafen [ʃloafen] 'schlafen'), em germanische f, wu as stimmhafte labiodentale Frikativ [v] gsait wird (z. B. in Vuus [vuːs] 'Fuß') un em germanische w, wo as stimmhafte labiovelare Approximant [w] erschyynt (z. B. in Woald [woald] 'Wald'
Bleiken bei Oberdiessbach
Bleike (amtlech Bleiken bei Oberdiessbach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz gsi, wo zum 1. Jänner 2014 mit de Gmeind Oberdiessbach fusioniert het.
Geografi
Zu Bleike ghööre d Wiiler Chiuch, Eggle, Leen, Ober- und Niderbleike. D Gmeindsflächi bsteit us 58,4 % landwirtschaftlecher Flächi, 36,1 % Waud, 5,3 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Buechouterbärg, Faarni, Bränzikofe, Heerblige u Diessbech.
Gschicht
Bleike isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1337 aus Bleikon. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,3 % gläge.
Religion
85,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 7,1 %, CVP 1,0 %, EVP 0,8 %, FDP 4,4 %. GLP 4,5 %, GP 2,9 %, SP 8,6 %, SVP 53,6 %, Suschtigi 17,1 %.
Gmeindspresidänt vo Bleike isch dr Pietro Valsangiacomo (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 378 Ywohner 97,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Bleike ghört zum Hochalemannisch.
Fluxus
Dr Fluxus (lat. flux/fluere = fliessend, vergänglig) isch e Kunstrichdig, wo in de 60er Joor vom 20. Joorhundert seer bekannt gsi isch und isch vo naamhafte Awangardekünstler wie sine Gründer George Maciunas und Nam June Paik und vom Bazon Brock, John Cage, George Brecht, Mary Bauermeister, Wolf Vostell, Arthur Køpcke, Benjamin Patterson, Emmett Williams, Dick Higgins, Ludwig Gosewitz, Alison Knowles, Yoko Ono, Robin Page, Tomas Schmit, Ben Vautier, Robert Filliou, Joseph Beuys und Charlotte Moorman wääsentlig brägt worde. Noch em Dadaismus isch dr Fluxus dr zwäiti elementaari Aagriff uf s Kunstwärk gsi, wo im häärkömmlige Sinn negiert worden isch und as bürgerliger Fetisch gulte het. Was zelt het, isch die schöpferischi Idee gsi.
Tüpisch für e Fluxus isch die künstlerischi Diräkthäit in jedem Medium. So beschribt d Fluxuspublikazioon „How We Met: Or A Microdemystification”, wie die äinzelne Künstler sich s erste Mol drofe häi. D Beschriibig isch gliichzitig d Umsetzig vom ene fluxustüpische Konzept vom George Brecht für die 16. Usgoob vom Magazin AQ us em AQ-Verlag und e kunsthistorischi Sälbstdefinizioon. S Magazin bestoot us Aagoobe und Materiaalie zu de erste Dräffe zwüsche AY-O, Ben Vautier, George Brecht, Robert Filliou, Dick Higgins, Joe Jones, George Maciunas, Takako Saito, Mieko Shiomi, Daniel Spoerri, Robert Watts, Emmett Williams, erwäänt aber au Begeegnige mit vile andere bekannte Künstler und Musiker im Umkräis vom Fluxus.
Süleyman I.
Süleyman I.,, gnennt „dr Brächtigi“ und spööter ; (* 6. Novämber 1494, 27. April 1495 oder Mai 1496 z Trabzon; † 7. Septämber 1566 vor Szigetvár) het vo 1520 bis 1566 as dr zäänt Sultan vom Osmanische Riich regiert und gältet as äine vo de bedütendste Osmaneherrscher. Wääred sinere Herrschaft, wo mee as vierzig Joor duurt het, isch s Osmanische Riich uf em Hööpunggt vo sinere Usdeenig und Macht gsi.
Lääbe
Wo si Vater, dr Selim I. am 21. Septämber 1520 gstorben isch, het dr Süleyman dr Droon bestiige. Grad won er Sultan worden isch, het er e Fäldzuug gege Ungarn gmacht und Schabatz, Semlin und 1521 Belgrad eroberet. 1522 het er d Insle Rhodos iignoo und het d Johanniter wo sä verdäidigt häi, lo abzie. Die häi sich 1530 uf Malta niidergloo und häi denn 1565 en Aagriff vom Süleyman erfolgriich abgweert. Im April 1526 isch er mit 100'000 Maa und 300 Kanone mo äinisch gege d Ungare zooge. Am 29. Augusthet er sä in dr Schlacht bi Mohács gschlaage, und am 10. Septämber häi Pest und Buda (Ofe) kapituliert. Dr gröösser Däil vo Ungarn isch an d Osmane gfalle, dr chliiner an d Habsburger. Us däm het sich denn spööter die ööstriichisch-ungarischi Monarchii entwigglet.
Im Osmanisch-Safawidischen Krieg vo 1532 bis 1555 het en Armee under em Groosswesir Ibrahim d Festige Erciş, Ahlat und Van iignoo und am 13. Juli 1534 die persischi Hauptstadt Täbris. Au Bagdad isch no am 4. Dezämber in däm Joor bsetzt worde und vo dört us häi d Osmane s eroberete Land organisiert.
1547 häi d Habsburger mit de Osmane e Waffestillstand für fümf Joor abgschlosse und dr Süleyman het denn zwäi Joor lang wider gege Persie Chrieg gmacht und vo 1551 wider gege Ungarn.
1566 het dr sibzigjöörig Süleyman non e Mol d Ungare aagriffe, isch aber am 5. Septämber wääred dr Belaagerig vo Szigetvár gstorbe. Dr Droonfolger isch si Soon Selim II. gsi.
Innepolitik und Rächtswääse
Dr Süleyman het Ornig gmacht in dr Staatsverwaltig. Er isch e wichdige Gsetzgääber gsi und het drfür dr Biinaame Kanuni überchoo. Dr Kodex vom Süleyman het vor allem s Finanz-, Stüür- und Booderächt kodifiziert und zum erste Mol au s Gwoonhäitsrächt.
Die vile Chrieg häi d Staatskasse gleert und immer mee Sonderstüüre si erhoobe worde. Au anderi Instituzioone wie dr Waqdf häi hööcheri Abgoobe afo verlange und e Hufe Buure häi iiri Hööf verloo und häi sich vilmol zu Bande zämmegschlosse. Es het so vil Unzfriideni gee, ass 1555 dr falsch Brinz „Mustafa“ mit 40'000 Ufständische het chönne dur Rumelie zie.
Bayern
Bayern, amtlich Freistaat Bayern, bairisch Boarn (wänn d Bayre hütt au Bayern säged, isch das jung und us de Schriftspraach gnaa) isch e Bundesland östlig vo Bade-Württeberg und mit rund 70.000 km² s gröschte Bundesland vo Dütschland. D Hauptstadt isch Münche.
Geografy
Bayern litt ganz im Südoste vo Dütschland. S gränzt im Weste an s Bundesland Bade-Württeberg, im Norde an Hesse, Thüringe und Sachse. An de Ostkante git s e Gränze zu Tschechie und im Süde bis Südoste eini zu Östrych. Di gröschte Flüss sind d Donau, de Leach und de Inn.
Bayern bestoht us 7 Bezirk:
Di gröschte Städt z Bayern sin:
Gschicht
Zur Zit vom Römische Rych isch Bayern vo de Kelte besidelt gsi. Wo s Römische Rych zerfalle isch, hät sich uss Germane, Romane und Kelte de Stamm vo de Bayern bildet. Säll nennt mer Bajuware.
Ersti Beleg für d Existänz vo Bayern under de Agilolfinger chömme uss em Johr 555. Vo dört bis 788 isch es e Stammesherzogtum gsi. Vo 1180 a isch Bayern als Territorialherzogtum vo de Wittelsbacher regiert worre. In dr napoleonische Zyt isch es starch vergrößeret worre, es het geistligi un preußischi Biet überchuu, un s Land isch 1806 es Königrych worre.
Am 8. Novämber 1918 het dr König Ludwig III. wäge de Novemberunrueh am Schluss vom Erschte Wäldchrieg abdankt, un Bayern isch en „Freistaat“ (das heißt e Republik) worre. 1946, noch em Zweite Wäldchrieg, hen d Bsatzigsmächt d Rhypfalz abtrännt und ins neu Land Rhyland-Pfalz yglideret. Syd 1949 isch Bayern e Teil vo de neue Bundesrepublik Dütschland.
Legislative
D Gsetz mache und d Verwaltig überwache tuet de Bayerisch Landtag. Er wird all föif Jaar vom Volch gwäält (bis 1998 all vier Jaar). Bis Ändi 1999 hät Bayre as äinzigs tüütsches Land es Zwäichammerparlamänt ghaa, aber dänn hät me de Senat abgschaffet.
Aber au s Volch cha tiräkt mitrede. Daadefüür gits s «Volchsbigeere». Für esoo äis müend zeerscht 25.000 Stimmbirächtigti der Aatraag stele, und dää mues dänn vo 10 Prozänt vo allne Stimmbirächtigten understützt wäärde.
Exekutive
Di oberscht Bhöörden isch di Bayerisch Staatsregierig. De Landtag wäält amig en Minischterpresidänt, und dää ernännt dänn d Staatsminischter und vertäilt dänen iri Uufgabe.
Dialäkt
Z Bayern schwätzt mer verschiideni Dialäkt:
Alexander Bonde
Dr Alexander Bonde (* 12. Jänner 1975 z Fryybeg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Vu Mai 2011 bis Mai 2016 isch er Landesminischter fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz z Bade-Wirttebärg gsii.
Läbe un Beruef
In syre Schuelzyt isch dr Bonde as Stipändiat vum Barlemäntarische Getti-Programm vum US-Kongräss un vum Dytsche Bundesdags an dr Kahuku High School uf Hawaii gsii un het dert anne 1993 s High School Diploma gmacht. Noch em Abitur 1995 am Theodor-Heuss-Gymnasium z Fryybeg het dr Bonde syy Zivildienscht glaischtet as Bedreier vu Schwärschtbehinderte un het derno anne 1996 e Studium vu dr Rächtswisseschaft an dr Universitet Fryybeg aagfange. Im Johr 1999 isch er fir e Studium zum Diplom-Verwaltigswirt (FH) an d Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig vum Land Bade-Wirttebärg z Kähl gwägslet. Anne 2001 het er des Studium ufgee un het derno as persenlige Referänt vu dr bade-wirttebärgische Landdagsabgordnete Heike Dederer un as Kampagnelaiter fir verschideni Burgermaischterwahlkämpf gschafft. D Wahlkampfagäntur public-office - Wahlmanagement & Strategieentwicklung GbR, wu dr Bonde mit eme Kolleg doderzue anne 2002 ufböue ghaa het, isch no syre Wahl in dr Bundesdag no im glyche Johr ufglest wore.
Dr Bonde isch evangelisch un mit dr CDU-Bolitikeri Conny Mayer-Bonde ghyrote. Di baide hän e Suhn un e Dochter un läbe im Baiersbronner Ortsdail Mitteldal.
Bolitik
Em Bonde syy bolitisch Engaschmänt het unter anderem aagfange as Sprächer vu dr Regionale Schuelerverdrättig z Fryybeg. Vu 1994 bis 1996 isch er Vorsitzende vum Landesschuelerbyyrot Bade-Wirttebärg gsii, wun er as Verdrätter vu dr sidbadische Gymnasie dryygwehlt woren isch. Im Studium isch er zwai Mol fir s Bindnis vu dr uuabhängige Fachschafte (BUF) in dr Große Senat vu dr Universitet Fryybeg un dodermit in dr Allgmaine Studierende Uusschuss (ASTA) gwehlt wore.
Bartei
Dr Bonde isch scho as Schueler 1993 Mitglid bi Bindnis 90/Di Griene wore. Är het sich zerscht in dr Griene Juged engaschiert un isch vu 1993 bis 1996 un vu 1997 bis 1998 im bade-wirttebärgische Landesvorstand vun ere gsii. Vu 1994 bis 1995 isch er derzue Mitglid im Bundesvorstand vu dr Griene Juged gsii un vu 1998 bis 2001 Landesvorsitzende vu dr Griene Juged z Bade-Wirttebärg. Vu 1995 bis 1997 un wider syt 1999 isch dr Bonde Mitglid vum Landesvorstand vu dr Griene z Bade-Wirttebärg.
Abgordnete
Vu 2002 bis 2011 isch dr Bonde Mitglid vum Dytsche Bundesdages gsii. Do isch er zletscht Mitglid im Huushaltsuusschuss un Fraktionssprächer un Obmann vu dr Griene fir Huushaltsbolitik gsii. Derzue isch er stellverdrättende Vorsitzende vu dr USA-Barlemäntariergruppe vum Dytsche Bundesdag un stellverdrättend Mitglid im Verdaidigungsuusschuss gsii, wun er bis aafangs 2008 as ordelig Mitglid aaghert ghaa het. Ab Oktober 2009 isch er au stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Landwirtschaft, Ernehrig un Verbruucherschutz gsii.
Syt Novämber 2008 isch dr Bonde Mitglid im Gremium zum Finanzmärtstabilisierigsfond no §10a vum Finanzmärtstabilisierigsgsetz gsii, wu in ghaime Sitzige d Arbet vum 480 Mrd. Euro schwäre Sonderfond Finanzmärtstabilisierig (SoFFin) kontrolliert. S Gremium soll au di zuechimftig Finanzmärtbolitik mit entwickle.
Bonde isch in dr Bundesdag alliwyl iber d Landeslischte Bade-Wirttebärg yyzoge. Aadröätte isch er au als as Diräktkandidat im Wahlchrais 284 Ämmedinge-Lohr. Bi dr Bundesagswahl 2002 isch er fir dr Cem Özdemir noogruckt, wu uf dr Lischte ufgstellt gsii isch, aber syy Mandat aber wäg dr Bonusmyyle-Affäre nit aagnuu ghaa het. Bi dr Listenufstellig vu dr bade-wirttebärgische Griene fir d Bundesdagswahl 2005 het er uf Blatz 4 dr Oswald Metzger gschlaa. Bi dr Landeslischte fir d Bundesdagswahl 2009 het er sich am 11. Oktober 2008 uf Blatz 8 gege dr designiert Bundesvorsitzend Cem Özdemir durgsetzt.
2015 het dr Bonde aagchindet, ass er zue dr Landdagswahl im Merz 2016 gege sy Barteifrynd Reinhold Pix um dr Wahlkrais Friburg I wett kandidiere. Noch ere heftige innerbarteilige Ussenandedrsetzig het er aber bal zruggzoge.
Landesminischter
Am 12. Mai 2011 isch dr Bonde as Minischter fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz vu Bade-Wirttebärg im grien-rote Kabinett vum Winfried Kretschmann veraidigt wore.
In syre Amtszyt het dr Bonde d Yyrichtig vum erschte Nationalpark z Bade-Wirttebärg firschidribe. Derzue het er si erfolgrych fir e Verhinderig vum Yysatz vu gentechnisch veränderete Pflanzen in dr Landwirtschaft yygsetzt, het s bade-wirttebärgisch Jagdgsetz modärnisiert un het e modärn Verbandchlagsrächt uf dr Wäg brocht.
No dr Landdagswahl 2016 het dr Bonde verchindet, ass er fir s Minischteramt un anderi Spitzenämter nimi z Verfiegig stoht.
Gerstetten
Gäärschtett (dt. Gerstetten) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 61,1 % Landwirtschaftsfleche, 27,6 % Wald, 10,7 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Gäärschtett gheret d Ortsdoel Gerstetten, Dettingen am Albuch, Gussenstadt, Heldenfingen, Heuchlingen ond Sontbergen.
Gschicht
Gäärschtett ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 986.
Eigmoedonga:
Verwaltong
Gäärschtett ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.
Dialekt
Dr Dialekt vo Gäärschtett ghert zom Oschtschwebisch.
Neue Fricktaler Zeitung
Die Neue Fricktaler Zeitung isch e regionali Zitig us Rhiifälde und Frick für s ganze Frickdaal, wo dreimol in dr Wuche as abonnierti Zitig erschiint. D Donnstigusgoob wird as Gratisusgoob an alli Huushalt im Frickdaal verdeilt. D Uflag isch öbbe 10'000 Exemplar (22'000 Läser) bi de zahlte Usgoobe und öbbe 36'000 Exemplar (42'000 Läser) bi dr Gratisusgoob.
D Eigedümer si d Herzog Medie AG us Rhiifälde (58 % vo de Aktie), d Binkert Druck AG us Laufeburg und d Basler Zeitung Medien us Basel (beidi je 21 %).
Die Neui Frickdaaler Zitig isch am 13. April 2005 us dr Fusion vo dr Fricktaler Zeitung und vom Fricktaler Boten entstande. Dr eltisti Vorläufer vo dr Zitig isch d Volksstimme aus dem Fricktal, wo 1861 gründet worden isch.
Charvensod
Charvensod (frankoprov. Tsaensoù / Tsarvensoù) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Charvensod ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Charvensod lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Félinaz, Plan-Félinaz, Pont-Suaz, Ampaillan, Péroulaz, La Giradaz, Roulaz, Saint-Pantaléon. Nochbergmaine sin Aosta, Brissogne, Cogne, Gressan un Pollein
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Charvensod ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Charvensod sin 104 Froogebeege wider retuurchuu.
Wenslingen
Wäislinge (hochdytsch Wenslingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Gschicht
Vom Ortsname us, wo 1280 s erscht Moll erwäänt wird, nimmt me d Gryndig vo Wäislinge im 8. Joorhundert a. Erschti Spure vo menschliche Tätigkeite sin aber elter, so gitts e römischs Brand-Gräberfäld im Gebiet Heid. Am Ändi vom 10. Joorhundert hän d Grafe vo Homberg-Thierstai weschtlig vom Dorf e grossi Burg baut, wo aber scho 1180 widr verloo worde isch (Ödenburg). 1372 hett dr Ort zer Herrschaft Farnsburg gheert, isch denn aber 1446 vo de Grafe vo Falkestai emene Basler Bürger verpfändet worde und 1461 in Bsitz vo dr Stadt Basel ko. En erschti Schuel isch uffs Joor 1757 beläit. Im 2. Wältkrieg isch Wäislinge wie so mängi Baselbieter Gmeind Truppestandort gsi. Die stationierte Truppe hän vor allem Verteidigungsalage gege en allfällige Aagriff vo Hitler-Dytschland baut.
Höhlene
Z Wäislinge befinde sich meereri grösseri Höhlene vo regionaler Bedytig.
Perseenligkeite
Traugott Meyer, 1895–1959, Dichter und Schriftsteller
Valide Sultan
Valide Sultan (amtlig ) isch dr tradizionelli Ditel vo dr Königinmueter vom regierende Sultan im Osmanische Riich gsi.
D Königinmueter het e Hufe informelli Macht ghaa wäge iirer offizielle Posizion im Harem, und es het Zite gee, wo d Valide Sultan die zwäitmächdigsti Person noch em Sultan im ganze Osmanische Riich gsi isch.
Bsundrigs im sibzääte Joorhundert het s e Räije vo Sultan gee, wo as Chinder uf e Droon choo si oder sich für s Regiere nid intressiert häi. Denn het d Valide Sultan de facto d Heerschaft über s Land ghaa. Dere Periode in dr türkische Gschicht säit mä d Zit vo dr Wiiberheerschaft.
Die Königinmüeter si nid sälte Sklavinne gsi und häi vilmol käi türkische Hindergrund ghaa.
Selim II.
Dr Selim II. (* 30. Mai 1524; † 13. Dezämber 1574 z Konstantinopel) isch vo 1566 bis zu sim Dood Sultan vom Osmanische Rich gsi. Wil er Alkohol e chli z gärn gha het, het er dr Biinaame Sarhoş Selim, „Selim dr Süffel“ überchoo.
Eberbach bei Selz
Äwerbàch (frz. Eberbach-Seltz, dt. Eberbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Äwerbàch geht zrick uf dr Äwerhof, wie ànne 995 vun dr Benediktineràbtei Selz grindet worre ìsch.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Äwerbàch ìsch. Äwerbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Äwerbàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
BDWM Transport
D BDWM Transport AG (kurz BDWM, Abchürzig vo Brämgarte Dietike Wohle Mäisterschwande) isch en Verchehrsbetrib im Kanton Aargau mit Sitz z Brämgarte. Entstande isch si us de Brämgarte–Dietike-Bahn und de Wohle–Mäisterschwande-Bahn, wo die im Johr 2000 fusioniert hend. Si betribt d Schmalschpurstrecki vo Dietike uf Wohle, und es baar Buslinie.
Gschicht
D Brämgarte–Dietike-Bahn isch sit 1920 d Betribsgsellschaft vo de 1916 eröffnete Wohle–Mäischterschwande-Bahn gsi. Sit de Schlüüsig vo dere Normalschpurstrecki 1997 betribt d BD en Buslinie zwüsched Wohle und Mäischterschwande.
2002 hed d BDWM d Uusschribig für es Netz vo sächs Buslinie im Limmattal zwüsched Züri und Spräitebach bechoo. Am 1. Jänner hed drum d Tochtergsellschaft Limmatbus de Betriib uufgnoh.
Im gliiche Johr hed d BDWM au de Zueschlag für elf Buslinie i de Region Wiggertal bi Zofige becho. Eigentlich hetti di neu Tochtergsellschaft Wiggerbus mit em Fahrplanwächsel am 12. Dezämber 2004 sölle de Betriib ufnee, si hed sich aber dur en Beschwerde vo de Postauto Aargau um zwei Johr verzögeret.
D Linie im Aargau sind im Tarifverbund vu de A-Welle.
Strecki
D Bahnlinie füehrt vo Dietike im Limmattal dor d Gmeinde Ruedistette-Fredlisbärg, Berike, Wide und Zufike über de Mutschälle is Rüsstal nach Brämgarte und vo det is Bünztal uf Wohle.
Vom SBB-Bahnhof z Dietike füert d Strecki zerscht dors Gebiet vo de Innetstadt, chrüzd d Stross eimal bis zum Halt a de Schöneggstross. Vo det füert si rächts vo de Hauptstross ufwärts zu de Statione Bergfride und Stoffelbach. Nach em Halt in Stoffelbach traversiert si d Hauptstross und blibt denn bis churz vor em nöchschte Halt uf de linke Siite vo de Stross.
Wen si nomol d Hauptstross traversiert hed, erreicht si d Haltstell Reppischhof, die isch i de nöchi vo de Soudronic und werd drumm vor allem vo Pändler am morge und obig brucht. dän chunt si gly uf Rudolfstette. Wiiters gaats uf de linke Strassesite und de nöchsti Halt isch bi Hofacker, wo au no zu Rudolfstette ghört.
Nach dem Halt chunt en erschti 180°-Kurve, bevor mer nocher zu de Station Berike-Wide und uf d Passhöchi vom Mutschälle chunt. Vo det füehrt d Strecki, wiiterhin de Hauptstross folgend, über d Halt Belvedere, Heinrüti Rank und Hammerguet und wiitere drei 180°-Kurve uf Zufike.
Nach ere 90°-Kurve erreicht mer de Halt Bibenlos wo au s Ändi vom Abstig isch. Z Brämgarte isch de Sitz vo de Verwaltig und au s Depot vo de Bahn. De nöchscht Halt isch bim Obertor, direkt vor em Spittelturm und de Rüüsbrogg. Nach der Überquerig vo de Rüüs, em Halt im Iselauf und zwei wiitere Enge Kurve chunt d Baan zum Bahnhof Brämgarte West, ab det isch d Strecki drüügleisig, för de Personevercher schmalschpurig und för de Güetervercher normalspurig. Si füehrt dur de Wald zwüsched Brämgarte und Wohle, haltet det för Uusflügler eimal a de Haltstell Ärdmannlistei i unmittelbarer Nöchi zu dere Steiformation. Nach em Halt Wohle Oberdorf erreicht d Linie de SBB-Bahnhof vo Wohle.
Zuekumpft
Dr Kanton Aargau als Hauptaktionäär wott, ass d BDMW mid de Wyynedaal- und Suhredaalbaan (WSB) zämegoot.