cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalter Krieg
D Schuldfroog
D Froog, wär ass tschuld isch am Chalte Chrieg, isch bis hüte nid glööst. Uf dr äinte Site si die, wo dr Sowjetunion d Schuld gääbe, wil si ideologisch uf d Verbräitig vom Kommunismus mit alle Middel aanegschafft häig, uf dr andere Site luege Kritiker vom kapitalistische Süsteem dr Expansionsdrang vo de USA, wo sich nöiji Määrt het welle verschaffe, as Hauptgrund aa.
Botanik
D Botanik (griechisch βοτανική (επιστημή) botaniké (epistemé) ‘Bflanzekùnd’, vù βοτανή botáne ‘Waid, Fuederbflanze’) isch e Dailgebied vù dr Biologii, wù s Ryych vù dr Bflanzewäld erfoorschd. Dr Uusdrùg Botanik isch vùm Dioskurides im erschte Johrhundert breegd woore.
D Botanik bschäfdigd sich mid em Lääbenszyklus, em Schdofwägsel, em Wagsdùùm ùn em Ùfböu vù dr Bflanze, mid iire Inhaldsschdof, iire Ökologii ùn iirem wiirschafdlige Nùze.
Zue dr Bflanze im ängere Sin zele nääbe dr Gfeesbflanze au d Miesch ùn d Grienalge. Friejer hed mer au Schwim, Fläächde, Bakterie ùn Archaebakterie zue dr Bflanze zeld. Droz as mer hid wais, as die nid nèècher mid dr Bflanze verwand sin, wie au ali Alge (uuser dr Grienalge), wääre d Roodalge, d Chiiselalge, d Bruunalge, d Schwim ùn d Fläächde alno vù dr Botanik erfoorschd. Nùme d Bakterie (mid dr Blaualge) ùn d Archaebakterie ghèère midlerwyyli zem Foorschigsgebied vù dr Mikrobiologe.
Fachgebied
Wäg dr ùnderschiidlige Froogeschdelige ùn Methode hän sich fimf Chäärngebied endwigled:
Mid botanische Froogeschdelige bschäfdige sich au anderi Foorschigsriichdige vù dr Biologii ùn vù andere Wisseschafde wie:
Vyylmol wird s Fach Botanik au yydaild in d Dailgebied Algmaini ùn Speziäli Botanik. Au e Dailgebied Aagwandi Botanik wird ùnderschiide, wù sich mid botanische Froogeschdelige bschäfdigd ùnder em Aschpäkt vù dr Nùzig vù Bflanze dùr dr Mänsch, z. B. dùr Landwiirschafd, Foorschdwiirdschafd, Gaardeböu, Landschafdsbflääg ùn Ùmwäldschùz.
Lüsslingen
Lüsslige (amtlich Lüsslingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2013 het si mit Nennigkofen zur noie Gmeind Lüsslige-Nennigkofe fusioniert.
Geografi
Lüsslige liit am Nordhang vom Buechiberg. D Gmeindsflächi umfasst 55,9 % langwirtschaftlichi Flächi, 26,1 % Waud, 12,1 % Sidligsflächi u 5,9 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Biberischt, Lohn-Ammannsegg, Lüterkofe-Ichertswiu, Nennigkofe, Söuze u Bäuch.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 15,7 % gläge.
Religion
64,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 16,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 6,1 %, CVP 6,4 %, EDU 0,0 %, EVP 1,3 %, FDP 20,7 %. GLP 6,0 %, GP 12,1 %, SP 25,9 %, SVP 18,4 %, Suschtigi 3,1 %.
Gmeindspresidänt isch dr Michael Ochsenbein (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,9 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 445 Iiwohner 94,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,7 % Französisch, 0,9 % Italienisch u 4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Lüsslige ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Sternenberg
Sternenberg stoht fir:
Sternenberg isch dr Name vu däne Persone:
Schloss Wildenstein (Bubendorf)
S Schloss Wildestäi isch die äinzigi erhalteni Höchiburg im Baselbiet. Si lit südlig vo Buebedorf im ene Sitedaal vo dr Hindere Fränke und isch bis vor churzem no bewoont gsi.
Gschicht
1293 het dr Heinrich vo Eptige dr Naame „vo Wildestäi“ aagnoo. Under sim Soon Gottfrid häi d Bärner und Soledurner d Wildestäi wägen eme Landfriidensbruch vo sim Bsitzer 1334 gstürmt. Wie fest si denn und e chli spööter im Groosse Basler Ärdbeebe vo 1356 beschäädigt worden isch, isch nid bekannt. 1380 het dr Henmann vo Eptige d Burg an d Geschwüster Elsi, Götzmann und Markwart vo Baade verchauft. Spööter het si denn non e baar Mol dr Bsitzer gwächslet. In dr Nööchi vo dr Burg isch 1594 dr „Basler Rappechrieg“ güetlig biigläit worde.
2011 isch uusechoo, ass dr Kanton s Schloss welli verchaufe, für zum sini Schulde und Chöste verchliinere. Allerdings het s groosse Widerstand in dr Bevölkerig gee und mä het Underschrifte afo sammle drgeege.
Kelten um Asperg
D Kelta om da Aschperg hend ons en Haufa Schbura ibrigglassa vo dr Zeid, mo se gläbd hend – oogfähr 800 v. Ch bis om s Joor 0. Beischbiel sen a baar Gräbr en dr Gegend vom Aschberg.
Fürschdagrab Grafenbühl
S Fürschdagrab Grafenbühl, au Prunkgrab Grafenbühl ghoißa, isch 1964 vo oogfähr 500 v. Chr. em Wohngebiet Grafenbühl a Grab mid ama Duchmessr vo oogfähr 40 Metr gfonda worra. Trodsdem dass d Kammer scho blünderd war, hod ma no zwoi goldpladdierde Bronzefibela, Reschd vo ama Drenkgschirr ond zwoi bronzene Löwenfüaß vo ama Kesselgeschdell, Doil vo ama eiserna Waga, ond Sacha aus Bernstein, Elfenbein ond Knochen gfonda. Zwoi aus Boi geschnidsde Sphingen mit ufgesedsde Bernsteingesichtr warad au drbei.
Fürschdagrab vo Hochdorf
En Hochdorf, ama Ordsdoil vo Eberdenge hod ma a bsondrs großes Fürschdagrab mid ara Höh vo oogfähr sechs Metr ond ama Durmessr vo 60 Metr gfonda. Vom Grabhügel kaa ma da Aschberg seha, mo wahrscheinlich dr Fürschdasids war. S Grab war ned ausgraubd.
Fürschdagrab vom Kloiaschbergle
S Grab em Kloiaschbergle isch s jengschde Firschdagrab en dr Gegnd vom Aschberg. D Haupbdkammr isch ausgraubd worra, abr en ara Nebakammr hods se a Firschdagrab aus dr Frühlatènezeit gfonda, mo oogfähr us em Joor 420 v. Chr. schdammd. En dr Nebakammr war a Aschahäufle, dromrom hod s an Ring, a eiserne, Gürtelschnall mo mid Goldblech belegd isch, zwelf rond gschlagene Goldbläddle ond vier Goldblechschdroifa ghed. Hendr m Aschahäufle warad zwoi griechische Tonschaan ond goldene Trinkhörnle. Em Oschda zua warad vier Bronzegefäß: a großes Becka, mid ara Holzschala dren, a bronzene Schnabelkann, a Gefäß mi zwoi Henkele ond a geribbdr Oimer.
Kabinett Maier (Baden-Württemberg)
S Kabinett Maier isch in dr 4. Landdagssitzig vu dr Verfassiggebende Landesversammlig am 25. April 1952 diräkt no dr Wahl vum Reinhold Maier zum Minischterbresidänt ernännt wore. Am 29. Mai 1952 sin d Kabinettsmitglider schließli veraidigt wore. S Kabinett het bis zur Wahl vum Gebhard Müller zum Minischterbresidänt am 30. Septämber 1953 gamtet. Zwee Däg vorhär het s Kabinett im Liecht vu dr Ergebnis vu dr Bundesdagswahl 1953 sy Ruggdritt bschlosse.
Bottens
Bottens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bottens isch e Dorf im Gros-de-Vaud. D Gmaiflechi umfasst 73,8 % landwirtschaftligi Flechi, 19,6 % Wald un 6,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Bottens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1142 as Botens.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11 % gläge.
Religion
39,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 42,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Bottens isch dr Philippe Ruchat (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Hakan Yakin
De Hakan Yakin (* 22. Februar 1977 z Basel; türkischi Schriibwiis: Hakan Yakın) esch en Schwiizer Fuessballer met törkischer Abstammig. Er esch de Brueder vom Murat Yakin ond de Halbbrueder vom ehemalige Schwiizer Fuessballprofi Ertan Irizik.
Sini gröschte Erfolg send de Gwönn vo de Schwiizer Meisterschaft und de Cup-Siig mit em FC Basel im Johr 2002, d Uszeichnig als Fuessballer vom Jahr in der Schwiiz 2003 ond 2008 ond d Teilnahm a de EM 2004, a de WM 2006 und a de EM 2008 met de Schwiizer Nationalmannschaft. Em Hakan Yakin sine Lieblingsroggenommere esch s 10ni. Sini Spezialitäte sind Freistöss ond "tödlichi Päss". Momentan spielt är bim FC Lozärn i de Nati A.
Radolfzeller Aach
D Radolfzeller Aach (au Hegauer Aach gnennt) isch e Fluss im Süde vu Bade-Württeberg (Dytschland).
Wenkerbogen von Linden BE
Wenkerboge vu Linge'''
Radolfzeller Aach
Si entspringt bi Aach im 475 m ü. NHN glägene Aachhafe, dr grösste Quelle vu Dytschland. Denooch durchfliesst si dr Hegau, wo si zahlriichi Naturschutzbiite, under anderem s Radolfzeller Aachried un d Aachmündig, passiert. Erst in südlicher Richtig nooch Singe un no nooch Oste fliessend mündet si nooch 32 km mit ere middlere Abflussmengi vu 10 Kubikmeter pro Sekunde als viertgrösster Zuefluss vum Bodesee zwische Radolfzell am Bodesee un Moos in dr Nordwestdeil vum Undersee.
Wenkerbogen von Linden BE
Wenkersätz
Radolfzeller Aach
D Radolfzeller Aach entwässeret e Izugsbiit vu 261 km². Rechnet mer ufgrund vum Aachhafe s Izugsbiit vu dr Done dezue, entwässeret si an dr Vollversickerigsdäg vu dr Done e Izugsbiit vu ebba 1.560 km².
An dr Radolfzeller Aach liige d Städte un Gmeie Aach, Volkertshuse, Singe, Rielasinge-Worblinge un Radolfzell am Bodesee.
Wenkerbogen von Linden BE
Wörder im Wenkerboge
Radolfzeller Aach
Nutzig
In früehere Zitte isch d Wasserchraft vu dr schnell fliessende Radolfzeller Aach fer zahlriichi Müelene verwendet worre. Hüt befinde sich mehreri Wasserchraftwercher an ihrene Ufer. Usserdem versuecht mer in jüngerer Zitt, d Radolfzeller Aach erfolgriich z renaturiere.
Wenkerbogen von Linden BE
Quelle
Altnau
Altnau isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Altnau liit am Südstade vom Bodesee uf de Moräne vom früenere Rhiigletscher. D Gmaindsflechi bstoht us 70,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 15,4 % Wald, 13,9 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 18,1 % gläge.
Religion
51,5 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,8 %, CVP 10,8 %, FDP 13,6 %, GLP 5,4 %, GP 11,8 %, SP 12,1 %, SVP 38,4 %, Sustigi 3,1 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,1 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1804 Iiwooner 94,5 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,6 % Französisch 0,9 % Italienisch und 4 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Altnau ghöort zum Oschtschwizerisch
Buchsweiler (Unterelsass)
Buxwiller (frz. Bouxwiller, dt. Buchsweiler) ìsch e französischi Gmeind ìm Arrondissement  ìm Unterelsass (Bas-Rhin).
Gschicht
Buxwiller isch zum erschte Mol gnännt worde anne 724. D Gschicht vo Buxwiller isch eng mit em Gschlecht vo de Grafe vo Hanau-Lichtebärg verbunde. Wo im 1480i d Herrschaft Lichtebärg an d Grafe vo Hanau cho isch, isch Buxwiller einer vo de Hauptort worde. Buxwiller het sich us dem Grund zu ere Stadt entwicklet und het au s Stadträcht übercho.
Im 1528 isch z Buxwiller es Spital iigrichtet worde und im 1612 e Latinschuel. Im 1545i isch d Stadt zu de Reformation übereträte.
Obgliich in de Ziit vo de französische Revolution vili Gebäude in de Stadt zerschtört worde sind, gits au hüt no vili Rigelhüsser z Buxwiller.
Verwaltig
vun Buxwiller ìsch. Buxwiller ghört zum Kommunàlverband.
Dialekt
Dr elsässisch Dialekt vo Buxwiller ghört zum Oberrhiialemannisch.
Saastal
S Saastal ésch e Talschaft ém Owwrwallis, de ditschsprochig Oschtteil vum Kanton Wallis én d Schwiz. De Hoiptort ésch Saas-Grund. S Saastal ésch de öschtlich Zweig vum Vischpertàl, wos sich drin métm weschtlich geleje Mattertal, öi Zermattertal odr no Nikolaital, bim Ort Stalde vreint. Zsamme durchziihe selli Täler, wie bis zuem Matterhorn un de südlich vun de Mischabelkette geleje Monte Rosa (de zweitheechscht Alpegipfel) uffstige, de zweitgreescht Konzentration vun Véertöisichr én d Alpe noochm Mont Blanc-Massiv.
Bekannt isch s Saastal zeerscht dur de Skiort Saas Fee, de Nähe zuem Mattertal mit Zermatt un de Zuegang zue de alpinistisch interessanti Gebiete vun de Mischabelkette métm heechschte grenzferne Gipfel vu da Schwiz, de Dom.
Im Joor 1851 het de Domherr Peter Joseph Ruppen "Die Chronik des Thales Saas" gschribe, wo hüt no als da Standartwerch öbers Saastal gelt. Grundlaag bildet d Ufzaichnige vom Dekan Peter Joseph Zurbriggen. Spöter hend de Notar Alois Zurbriggen und de Pfarrer Imseng die Chronik erwiteret und ergänzt.
Bis zum Joor 1893 het s Saastal mit de Gmainde Almagell, Balen, Fee und Grund en anzigi Pfarrai bildet, mit de Chile im Saas-Grund.
Dialekt
"Es wird nit empfohle ins Saastal zga will da fascht zganz Jahr uber di Bärejagd am löife isch. In de Zit is relativ gfährlich in das Tälli zga, mu chennti entweder vo eme Bär human erschosse wärde oder aber vo eme Saasi zerfleischt wärde."
Christ Episcopal Church (Matagorda)
D' Christ Episcopal Church ìsch a Pfàrrkìrich vu dr Episkopàlkìrich vu da Verainigta Stààta z Matagorda ìm US-Bundesstààt Texas. Àls d' ältschta Episkopàlkìrich vun Texas ìsch sa zitter 1962 a Recorded Texas Historical Landmark un stànd üsseram uf em National Register of Historic Places.
Làga
D' Kìrich liagt àn dr Kritzung vu dr Cypress Street un dr Fisher Street, ìn dr Necha vu dr Matagorda United Methodist Church, wo d' ältschta mäthodischtischa Kìrich vu Texas ìsch.
Bschrìewung
Àm Wiahnàchta 1838 ìsch doo dr érschta Gottesdianscht vum Pfàrrer Caleb S. Ives vu Vermont gfihrt worra.
D' Pfàrrei ìsch ìn dr Zitt vu dr Republik vu Texas àm 27. Janner 1839 vum Rev. Ives grìnda worra. D' erschta Kìrich ìsch vum Bundesstààt New York igfiahrt worra un kurz vor Oschtra 1841 gbàuit worra. Dr Làndstìck ìsch vum Albert Clinton Horton un em Abner Lee Clements gaa worra. Sa ìsch d' südwäschtlischta Episkopàlkìrich vu Àmerikà gsìì. Sa hàt Fàssàda mìt Holzplàtta un rundbogiga Fanschter ghàà.
Ànna 1854 ìsch d' Kìrich dur a Orkàn zärschteert worra. A näier kléinerer Gebäi ìsch ànna 1856 gbàuit worra mìt em ursprunglìcha Àltar, Kommunionbànk, Krüzifix un Gstüahla. 'S hàt rundbogiga Fanschter un doppelta Lànzetta ghàà.
Ànna 1836 ìsch a hischtorischa Märkschtai (Texas Centennial Marker) vor dr Kìrich ààglegt worra. Ìm Janner 1849 ìsch a Versàmmlung ìn dr Christ Episcopal Church zammakumma, fìr d' Diézesa vu Texas z grìnda.
D' Christ Episcopal Church ìsch ànna 1962 a Recorded Texas Historical Landmark worra un ìsch uf dr National Register of Historic Places züagfiagt worra.
Mittelmeerraum
Dr Middelmeerruum isch d Groossregion rund um s Middelmeer.
Dr Middelmeerruum isch e dranskontinentali Regioon, wo s Middelmeer mit de Insle din und d Festlandregioone vo drei Kontinänt, wo in dr Nööchi vo dr Küste vom Middelmeer si, umfasst. Die Gebiet ghööre zu Südöiropa, Vorderasie und Nordafrika. Dr Begriff Middelmeerruum cha mä noch füsisch-geografische und politische, vor allem aber noch klimatologische und kulturelle Kriterie abgränze, wo sich zum Däil wäggselsitig bedinge.
D Fustreegle für d Bezäichnig vom Middelmeerruum isch s natürlige und potenzielle Verbräitigsgebiet vom Olivebaum. Mä reedet dorum au vo dr Ölbaumgränze. Die Definizioon identifiziert dr Middelmeerruum also mit dr Verbräitig vom Mittelmeerklima im Beriich vo Europa, Vorderasie und vom nördlige Afrika. Wil dr Olivebaum aber uf dr äinte Site nit überall waggst, won e tüpisch mediterrans Klima herrscht (z. B. in de Gebirg), andrersits e baar Küsteregione vom Middelmeer scho in ere andere Klimaregion lige, wird dr Middelmeerruum au witer gfasst. D Lüt si sich au äinig drüber, ass bestimmti Regioone, wo zwar e mediterrans Klima häi, aber z wit vom Middelmeer äwägg lige, nit zur Groossregioon ghööre. Das betrifft zum Bischbil Gebiet um s Schwarze Meer und s Zagros-Gebirg im Iran.
De Staate, wo Däil vo däm Ruum si, säi mä Mittelmeerländer. Die mäiste von ene, z. B. Frankriich, d Türkei oder d Länder in Nordafrika ghööre nume zum ene chliine Däil zum Middelmeerruum. Andrersits wärde Portugal und Jordanie us kulturelle und klimatische Gründ zur mediterrane Wält grächnet, au wenn si überhaupt käi Küste zum Middelmeer hai.
Chérisey
Chérisey (ditsch 1915–18 und 1940–44 Schersingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Chérisey lijt rund 15 Kilometer sìdlich vun Metz bim Flughàfe Metz-Nancy-Lothringe uf re Heche zwìsche 203 und 258 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Chérisey ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 775 àls Carisiacum (Cariziacum (993), Carisicum (1179), Cheriseum (1190), Charrixey (1219), Cherrexey (1292), Cherrixey (1301), Charizeum (1307), Charixey/Charisey (1325), Cerisey, Cheresy, Cherexey (1369), Charexey (1420), Charrixey (1423), Cherrezey (1430)).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Chérisey ìsch. Chérisey ghert zem Kommünàlverbànd.
Romeo und Julia auf dem Dorfe (Oper)
Romeo und Julia auf dem Dorfe (englischer Titl: A Village Romeo And Juliet) ischt a Musikdrama en sechs Szena vom bridischa deitschstemmiga Kombonischda Frederick Delius. Dr sell hot au – zamma mit seira Frau Jelka Rosen – s Libreddo vorfasst, wo uff dr gleichnamiga Novelle us-em Zyklus Die Leute von Seldwyla vom Schweizer Dichter ond Schriftsteller Gottfried Keller beruaht. Zom erschda Mol ibr d Bihne ganga isch des Werk am 21. Februar 1907 an dr Komischa Opr Berlin. En Großbritannien hot des Werk erscht am 22. Februar 1910 an dr Covent Garden Opera z London Premiere ghet. A Uffihrong dauret rond zwoiahalb Stonda.
D Musik vo dera Opr ischt bloß gemäßicht modern. D Tonalideet wuud nia volassa.
Orkeschtr
Firs Orkeschtr braucht-mr drei Fleeda, drei Obooa, a Englischhorn, drei Klarinedda, a Bassklarinedd, drei Fagodd, a Kontrafagodd, sechs Herner, drei Trombeeda, drei Posauna, a Tuba, a Schlagwerk, zwoi Harfa ond a graußa Streichergrubbe. Fir d Bihnamusik braucht mr a Geig, sechs Herner, zwoi Kornedd, zwoi Altposauna, a Trommel, Stahlpladda, Kirchaglocka ond a Orgel.
Ort ond Zeit
D Handlong vo dera Opr ischt em fikdiva schweizerischa Ort Seldwyla oogsiidlet, so om d Midde vom 19. Johrhondert rom. Zwischem erschda ond em zwoida Bild liiget sechs Johr.
S erschde Bild: A Brachland
S Vreneli ond dr Sali, d Kender vo de reiche Baura Marti ond Manz, send mitnander befreindet. Oiner vo ihre Lieblengsplätz, wo se sich gern zom Spiila zruckziaget, ischt uff-ma ganz vorwildrada Acker, wo sich genau zwischa de Grondstick vo ihre Vädder befendet. A-ma scheena Dag daucht deet a Kerle auf, wo vo älle Leit bloß als dr schwarze Geiger bezoichnet wuud. Dr sell behaupdet, der Acker wär sei Grondstick. Des wisset zwar au dia Vädder vo deane Kender, abr trotzdem dät jeder vo deane zwoi da Acker allzugern sich selber ondr da Nagl reißa. Dr schwarze Geiger ischt nemlich a Landstreicher ond zuadem au noh a oo-ehelichs Kend ond deshalb et en dr Lage, sei Recht durchzosetza. Drom soll des Brachland en nägschder Zeit effentlich vorsteigret werra. Weil dr Marti ond dr Manz sich gegaseidich beschuldiget, sich scho an Doil vo sellem Grondstick abzwackt zo hand, kriaget-se an firchderlicha Krach mitnander. Do druff befehlet-se Ihre Kender, sich da Omgang mitnander zo meida.
S zwoide Bild: Em Haus vom Marti
Enzwischa send sechs Johr vorganga. En dera Zeit hend sich dr Marti ond dr Manz weaga sellem vorwildrada Acker gegaseidich mit mehrere Prozess ibrzoga. Dia hend so an Haufa Geld vorschlonga, dass dia zwoi jetzt bloß noh arme Beierla send. Ihre Kender hend sich en dera Zeit nemme gsäha. Abr a-ma scheena Dag packt da Sali a so starks Vorlanga, dass’r sich aufmacht, oms Vreneli zo bsuacha. Dui frait sich ganz arg, wia-se da Sali siht. S dauret et lang, ond boide schweret sich, uff ewich anander trei zo sei. Se vorabredet sich, am Obed uff-em vorwildrada Acker zo treffa.
S dridde Bild: Wiider uff-em Brachland
Wia s Vreneli ond dr Sali uff-em voreinbarda Platz ookommet, treffet-se wiider uff da schwarza Geiger. Der fordret’s auf, sich ehm oozoschliaßa ond mit en d Ferne zo ziha. Do drzua hend abr dia zwoi jonge Menscha koi Luscht. Uff oimol kommt dr Marti drher, wo sei Dechterle suacht. Wia der siht, dass sich dui mit-em Soh vo seim Erzfeind en de Arm leit ond sich kissa loot, kriagt’r a firchterlicha Wuat ond probiirt, s Vreneli vom Sali wegzoraißa. Do abr groodet dr Sali ganz außer sich ond vorsetzt deam Baura an Schlag, dass der uff da Boda senkt.
S virde Bild: S Haus vom Marti ond d Kirch vo Seldwyla
S Vreneli hockt alloi em Haus ond ischt traurich. Ihrn Vadder hot-se weaga seirea Kopfvorletzong noch Seldwyla ens Krankahaus brenga miaßa. S Haus ischt enzwischa vorkauft worra, ond morga muaß des Mädle ausziaga, ohne zo wissa wo noo. Dr Sali kommt ond bereit sei Ausraschda uff-em Acker. S Vreneli zeigt Vorstendnis. Wiider fallet sich dia zwoi en d Ärm ond nemmet sich vor, vo jetzt oo emmer beianander zo bleiba. Wia-se eigschloofa send, hend-se boide da gleicha Troom: Se sehet sich als Brautpaar en dr Kirch vo Seldwyla.
S fenfde Bild: Uff-em Rommelplatz
S Vreneli ond dr Sali ganget ens Nochbordorf Berghald, wo d Leit d Kirchweih feiret. Uff-em Feschplatz standet a Schiaßbude, a Karussell, an Haufa Vorkaufsbuda, ond fahrende Hendler preiset ihre Wara oo, z. B. Lebkuacha ond oo-echda Schmuck. Allzu gern dät s Vreneli au ebbes kaufa, abr s Geld ischt halt knabb. Au a baar Leit aus Seldwyla treibet sich do rom. Wia de selle s Vreneli ond da Sali erkennet ond sich luschdich machet ibr dia zwoi, hend-se gnuag vo deam Fescht ond vorlasset da Rommelplatz.
S sechsde Bild: Em Gaschthaus «Zum Paradiesgarten»
Endlich hot des jonge Pärle an Platz gfonda, wo’s so guat wia koiner kennt: Em Gaschthaus «Zum Paradiesgarten». Deet stoßet-se jetzt scho zom dridda Mol uff da Schwarza Geiger. Der spiilt zom Danz auf ond vorbrengt en deam Wirtshaus a baar scheene Stonda mit seine Landstreicher-Gsella: em schlanka ond em wilde Mädle, em arma Hornischda ond em buckliga Bassgeiger. Wiider werdet s Vreneli ond dr Sali vom Fiidler uffgfordret, mit-em zo komma ond a freis hemmongslos Leaba zo fihra, abr dia zwoi wisset, dass-se fir so a Leaba et gschaffa send. So nooch ond nooch wuud’s-en bewusst, dass-se zwar zo-anander gheeret, abr ohne Geld ond ohne Hoimet koi Meglichkeit hend, a Leaba en Wirde zo fihra. Bloß em Jenseits koo-se koi Macht meh trenna.
Am Flussufer ischt a Boot oobonda, bis obanoo oogfillt mit Hei. En des steiget-se nei. Dr Sali bendet d Leine los ond ziagt da Stepsel raus.
Bündner Kalender
Dr Bündner Kaländer isch e Almanach, wu syter anne 1841 erschynt un Theme us em heutigen Kanton Graubünde un em ehmolige Freistaat vu dr Drei Bind bhandlet. Dr Bündner Kalender erschynt im Casanova Verlag z Kuur. D Autore sin zmaischt Dozänte, Lehrer, Hischtoriker un Publizischte, aber zum Dail au kulturgschichtlig inträssierti Laie.
Vorbild bi dr Grindig anne 1841 isch dr Neu Berner Kalender vum Jeremias Gotthelf gsii.
Heidy Forster
D Heidy Forster (* 6. September 1931 z Basel; † 2. Mai 2023 z München ) ischt a schweizerisch-deitscha Schauschbilere gwea.
Aus ihrem Leaba
En de 1970er Jôhr isch d Heidy Forster mit-em Theaterstick Wunschkonzert vom Franz Xaver Kroetz uff Auslandstournee ganga. Vo 1981 bis 1999 hôt-se beim Minchner Residenztheater a Engagement ghet, wo-se ondr de Reschii-Greesa Amélie Niermeyer, Anselm Weber ond Hans Neuenfels gschbiilt hôt. Jetzt ischt-se an de Minchner Kammerschbiil tädich.
D Heidy Forster hôt au en a baar Film mitgschbiilt, zom Beischbiil en Drei Tage im April, Der schwarze Spiegel, Vitus, Teddybär ond Rosenstiehl. Em Jôhr 2010 hôt mr se en dr Roll vo dr Birgit Kraft em Fernseh-Krimi Die Toten vom Schwarzwald ond 2012 en dr Folge Herbstzeitlose vo dr Serie SOKO Stuttgart seha kenna.
Schwobifying Proxy
Dr Schwobifying Proxy vu dr UNiMUT isch e gleins Programm, wu mer jedi Websitte in e kinschtligs Schwebisch drmit het kenne ibersetze. D UNiMUT isch d Zittig vu dr Heidelbärger Stüdänteverdrättung.
Do isch eifach dr hochditsch Satz gnumme wore, d Wortfolg biibhalte wore un alli Werter sin in e schwebischi Lütform (Luutform) iberdrait wore.
Änewäg isch des Brogramm arg beliäbt gsii. In dr beschte Zitte het dr Proxy 300.000 Ufriäf (Hits) pro Dag gha. Der Zuegang zum Schwobifying Proxy het mer kenne uf dr eigene Heimsitte inschtalliäre, un drno het mer zum Biispiil kenne d eige Heimsitte in ere "schwebische" Version abiäte oder Heimsitte vu "Die Zeit" ufriäfe un des Bildungsblatt uf Schwebisch läse. Im Prinzip hätt mer aü kenne d hochditsch Wikipedia iber dr Schwobifyer laüfe lo, d alemannisch Wikipedia wär dur des - näbe dr Hochditsche - mit einem Schlag zu dr zweitgreschte vu dr Wält wore.
Allerdings hän sich mänki Autore, wu ihrini Text jetz uf einmol im e soi-miserablige Schwebisch vorgfunde hän, uf dr Arm gnumme gfiählt un d Uni Heidelberg het sich bschwert, ass aü Nazi- un Sexsitte iber dr Proxy gloffe sin. Wäge däm het d UNiMUT dr Schwobifyer begränzt, jetz ka numme no uf dr UNiMUT-Websitte sälber Text iigää un ibersetzt wäre.
E Biispiil üs dr Braxis (alemannische Biispiilsatz):
Christoph-Martin-Wieland-Übersetzerpreis
Dr Christoph-Martin-Wieland-Ibersetzerpreis ischt a deitscher Litradurpreis, wo älle zwoi Jôhr em Sebdembr en dr Wieland-Stadt Biberach an der Riß fir herausragende Ibrsetzonga vrliha wuud. Benannt wôrra isch der Preis nôch-em deitscha Dichter Christoph Martin Wieland, wo am 5. Sebdembr 1733 en sellra Stadt uff d Welt komma ischt ond als erschdr a baar Drama vom William Shakespeare uss-em Englischa ens Deitsche ibrsetzt (ond au selbr inszeniirt) hôt. Finanziirt wuud der Preis vom Minischteriom fir Wissaschaft, Forschong ond Kunscht Baden-Württemberg ond ausgschriiba vom Freindeskreis zur endrnazionala Ferderong vo litrarische ond wissaschaftliche Ibrsetzonga e. V.
Dotiirt isch dui Auszoichnong mit 12.000 Euro.
Gleichgeschlechtliche Ehe
Di gliichgschlächtlich Ee, salopp au Homo-Ee gnännt, isch ä Ee, zivil oder religiös, wo beidi Partner s gliich Gschlächt händ. Wil die «gliichgschlächtlich Ee» ja nöd e bsunderi Ee isch, sondern die gliich für alli, redt me gärn und neutraler au vo de «Ee für alli» oder vo de «Öffnig vo de Ee».
S eerscht Land, wo d Ee au für di Homosexuelle legalisiert hät, isch Holland gsii, nämli im Jahr 2001. Sit 2023 gits 34 Länder, wo homosexuelli Paar chönd hürate: Andorra, Argentinie, Australie, Belgie, Brasilie, Chile, Costa Rica, Dänemark, Düütschland, Ecuador, Finnland, Frankriich, Holland, Irland, Island, Kanada, Kolumbie, Kuba?, Luxeburg, Malta, Mexiko, Neuseeland, Norweege, Öschterriich, Portugal, Schwede, Schwiiz, Slowenie, Spanie, Südafrika, Taiwan, s Vereinigt Königriich, diä Vereinigte Staate und Uruguay.
I andere Länder wie de Schwiiz, Italie, Griecheland usw. gits anderi Rächtsinschtitut, wo di gliichgschlächtliche Paar anerchänned, wo aber i de Gliichberächtigung mit de heterosexuelle Ee weniger wiit gönd.
Appenzeller (Käse)
Appezäller isch e Schwiizer Chässorte us de Ostschwiiz.
Gschicht
Im Appezällerland werd scho öber 700 Johr Chäs härgstellt, wia e Urkunde us em Johr 1282 erwäänt. D Milch werd roh vo de Puure rund um de Säntis produziert und vo villne chlinne und grössere Chäseraie zu Chäs verarbaitet. Im Sommer isch uf de Alpe da di ainzig Möglichkait gsi, d Milch haltbar z mache. Wo und wia as hüt de Appezäller Chäs gmacht werd, isch kai Ghaimnis; nu Zämesetzig vo de Chrütersulz blibt ganz wenige vorbehalte.
Under em gschüzte Name Appezäller Chäs produziered hüt rund 70 Chäseraie i de Kantön Appezäll Innerrhode, Appezäll Usserrhode und i Tail vo de Kantön Sangalle und Thurgau öber 8'600 Tonne Chäs im Johr. Öpa 60 Prozent vom Appezäller werd is Usland verchauft.
Herstellig
Grundsätzlich werd de Chäs us Rohmilch us de Region hergstellt. D Riifezyt betrait je noch Sorte zwüsched drü und nü Mönet. Wärend em Riifigsprozäss werd de Chäsliib mängmol mit de spezielle Chrütersulz us verschidnige Chrüter und Gwörz iigribe. Je länger de Chäs mit däre Chrütersulz pflägt werd, je feschter wird d Rinde und desto wörziger werd em Chäs sis Aroma.
Aigeschafte
De Appezäller ischt en Halbhertchäs. Z Dütschland wörd er as Hartchäs klassifiziert. De Liib vom Appezäller isch öpe 10 cm höch, hät en Durchmässer vo rund 30 bis 35 cm und wegt zwösche 6 und 7,5 kg. Sini Rinde isch ockergälb bis bruuroot und hät en hällgääle Taig mit wenig chlinne Löchli. Er hät je noch Sorte en chräftig wörzige Gschmack.
Hartmut Hutch Hensle
Dr Hartmut Hutch Hensle isch e dytsche Pianischt un Sänger, wu au uf Alemannisch singt.
Appenzeller (Käse)
Aigeschafte
Es git verschidnigi Wariante vom Appezäller:
Hartmut Hutch Hensle
Lääbe
Dr Hensle het sy musikalischi Uusbildig mit verschidene Privatlehrer*ne aagfange, unter anderem het er vu 1985 bis 1988 z Lohr Klavierunterricht bim Chris Weller ghaa un Gsangsunterricht z Mahlberg bi dr Burnetta Day-Mould. Derno het er an zwai johr lang an dr Jazz- un Rockschuel z Fryburg studiert un het dert unter anderem Gsangsunterricht bi dr Devianah Daudsah ghaa.
Är het in verschidene Band un Gruppe gspiilt, unter anderem Keyboard in dr Charlsruer Rockband Modulazione un bim Bo Katzmann (Basel), oder mit ere aigene Dytschrockband Hutch (1993 bis 1997). Är isch au Laiter, Arrangeur un Sänger vu dr vu dr Vokalband La Dolce Coro gsii, wu zwische 2015 un 2019 ufdrätten isch. Är het iber 30 Johr lang Solo-Ufdritt un mit verschidene Chinschtler*ne un Sänger*ne vu Siddytschland un us dr Schwyz ghaa, insgsamt iber 1000 Ufdritt, bis er si 2019 vu dr Bihni zruggzoge het.
Appenzeller (Käse)
Verwendig
De Appezäller Chäs esst me als Biilaag zu verschidnige Moolzyte. Me chanen au öber Taigware raffle oder för de Chäsflade bruche. Di milde Sorte aignet sich för Fondü oder Raclett.
Hartmut Hutch Hensle
Lääbe
Dernäbe git er Klavier- un Gsangsunterricht im Beraich Pop, Jazz, Boogie, Filmmusik, Rock, Latin bis Klassik/Neo-Klassik un het vu 2019 bis 2021 mit em PopVoice [Atelier] e Singalong un Chorprojäkt z Härwelze un z Lohr aabote.
Anne 2008 her er d CD „Vun drusse noch drinne“ uusegee, wun er aigeni Lieder uf Alemannisch druf gsunge het.
Dr Hensle läbt z Härwelze.
Plinius der Jüngere
Dr Gaius Plinius Caecilius Secundus, au Plinius dr Jüngeri, latiinisch Plinius minor (* zwüsche em 25. August 61 und 24. August 62 z Novum Comum, jetz Como, Oberitalie; † um 113 oder 115 woorschinlig in dr Browinz Bithynia et Pontus), isch en Aawalt und Senator in dr römische Kaiserzit under de Herrscher Domitian, Nerva und Trajan gsi.
Wie si Unggle, dr Naturforscher Plinius dr Elteri, isch er hüte vor allem wäge sim schriftstellerische Wärk, hauptsächlig de Plinius-Brief, vo Bedütig.
D Brief, wo zu sine Läbzite veröffentligt worde si, si e wichdigs Züügnis für s Lääbe und Dängge vo de füerende Kräis vo Rom wääred dere Faase vom Prinzipat. Näbe sinere Beschriibig vom uusbruch vom Vesuv anne 79 noch Chrischtus isch si Briefwäggsel, won er as Statthalter vo dr Browinz Bithynie-Pontus mit em Kaiser Trajan gfüert het und und won e erstrangigi historischi Kwelle zu Aspäkt vo dr domoolige römische Browinzverwaltig isch, wichdig.
Dr Plinius isch der erscht, wo privati Brief im Sinn von ere Autobiografy usegää het.
Morschweiler (Oberelsass)
Morschwiller oder Nìdermorschwiller (frz. Morschwiller-le-Bas, dt. Morschweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Morschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 àls Maurowiler (1260 Morswilr).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Morschwiller ìsch. Morschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Olympionike
En Olympionike isch i de Antiki d Bizaichnig vomene Olympiasiiger gsii. Si isch di höchsti sportlichi Uuszaichnig gsii und en Olympioniike isch wiitume geert wore. För en sind Ode dichtet wore, und Inschrifte uufgstellt wore und er hett hüüffig Privilegie gnosse, wo anderi nöd ghaa hend. De ersti bikannti Olympionike isch de Eleer Koroibos gsii und de ersti Olympioniike wo miteme Zwiig vom Ölbomm geert woren isch, isch de Messenier Daikles. Di ersti Frau, wone olympische Siig errunge hett isch d Spartanerin Kyniska.
Hütt werd da Wort mengisch faltsch generell för e Tailnemer aanere Olympiade bruucht.
ISO 639-3
ISO 639-3 isch e Deil vo dr Norm ISO 639. Säll isch en internationali Norm vo dr Internationale Organisation für Normig, wo Kod für Name vo Sprooche (Sproochcodes) definiert. D Norm bestoht us sächs Deilnorme. Fümf drvo enthalte Kod mit zwai Buechstabe (ISO 639-1), drei Buechstabe (ISO 639-2, ISO 639-3 und ISO 639-5) und vier Buechstabe (ISO 639-6), in eim Dail si d Richtlinie für d Aawändig enthalte (ISO 639-4).
Aawändig
D Kod, wo in dr Norm definiert si, wärde under anderem in dr Lexikografii, dr Linguistik, in Bibliotheke, Informationsdienst und im Dateusdusch verwändet. Si diene zur aidütige Aagoob vo Sprooche und ihrer Kennzaichnig in Dokumänt. Si si nid as Abchürzige iigefüehrt worde, wil s under anderem nid in jedem Fall en Ähnligkait mit dr bezaichnete Sprooch git.
D Sproochcodes vo dere Norm umfasse natürligi Sprooche und Blansprooche, aber kaini Sprooche, wo für die maschinelli Verarbaitig erfunde worde si, wie z. B. Brogrammiersprooche.
Deilnorme vo ISO 639
Die offiziell iigfüehrte Deilnorme si :
Bischbil
Darstellig vo dr Integration vo de ainzelne Sproochcodes us de verschidnige Deilnorme am Bischbil vom Manx. D Alpha-4-Codes stamme us em Entwurf vo ISO 639-6 und chönne, bevor si veröffentligt wärde, no gänderet wärde.
Weblingg
Nochschlagliste:
Lineare Funktion
Di linear Funktion isch zum berächne und zeichne vonnere Gerade.
Allgemeini Form
Di allgemein Form luutet
oder au
Stiigig
D'stiigig isch s'Verhältnis vo Δy und Δx (Δy / Δx).
Biispil
Zeichnemer jetzt zum Biispil e Geradi mit de Funktion und stelled si ois imene rechtwinklige Koordinatesystem vor. Wemmer jetzt en Bereich definiert, i mim Biispil vom Punkt P(0/0) zum Punkt Q(2/4) (beidi Pünkt müend natürlich uf de Gerade ligge), denn isch s'Δx d'Differenz vom X-Wert vom Punkt Q minus de X-Wert vom Punkt P, also 4. S'Δy rächnet mer analog und chunnt uf 2-0 = 2. Zum jetzt uf d'Stiigi cho müemmer no Δy / Δx rächne, was denn zu 4 / 2 chunnt was schlussändlich 2 ergit.
Weblinks
Rächner und Theorie über diä liniarä Funktionä
Vishnu
De Vishnu (Sanskrit: विष्णु, Viṣṇu m.; Pali: Veṇhu) isch en wichtige Gott im Hinduismus und bildet zäme mitem Brahma und em Shiva e Trinität, wo d Schöpfig (Brahma), d Erhaltig (Vishnu) und d Zerstöörig (Shiva) symbolisiert. I sinnere Funktion as Erhalter inkarniert sich de Vishnu meermoolund chunnt as Avatar uf d Erde um d Welt z rette. Obwols meriri Avatar git, wered hüüfig nume zee Avatar (dashavatar) gnennt.
Famili und Ikonografii
Em Vishnu sini Frau isch d Lakshmi, d Göttin vom Riichtum. S Chind vo baidne isch de Liebesgott Kama, wo aber kai wichtigi Role i de indische Mythologii spillt. De Vishnu werd mit blaue Huut dargstellt und het vier Ärm. I dene hebet er e Diskus (cakra) und e Muschelhorn. Sis Riittier (vāhana) isch de Adlermensch Garuda. Hüüfig werd de Vishnu dargstellt, wien er uf de Weltschlange Shesha uusruebe tuet. Us sim Nabel wachst e Lotusblueme und uf dere sitzt de Schöpfergott Brahma, wo mit de hailige Silbe Om d Welt kreiert.
Vereerig
De Hinduismus isch kai aihaitlichi Religio und isch i meriri Richtige gspalte. Di wichtigste devo sind d Shivavereerer (Shaivas) und d Vishnuvereerer (Vaishnavas). D Vishnuvereerer sind wie die andere Richtige i meriri Sekte uufglideret. E typisches Merchmool vo de Vishnuite isch d Gottesliebi (bhakti), wa bi de Gruppe, wo de Krishna as höchsti Form aalueget, em stärchste uusprägt isch. Si bitrachtet de Vishnu as höchsti Form vo Gott und vereeret en dör Gsäng und Tänz.
Georgette Tsinguirides
Lääbe un Wirke
D Georgette Tsinguirides het frie iri Mueter verlore un isch bi ire Großmueter Maria Weickh ufgwagse, wu Hofdame bi dr Chenigi Charlotte von Württemberg geb. zu Schaumburg-Lippe gsii isch. Mit sibe Johr het si ne Uusbildig aagfange an dr Ballettschuel vum Staatstheater Stuegert. Derno het si Unterricht gnuu bi dr Olga Preobrajenska un dr Madame Nora im Studio Wacker z Paris un an dr Royal Ballet School z London. Anne 1945 het si ire erscht Engaschmänt am Staatstheater Stuegert iberchuu, mit ere Gage vu 2250 Rychsmark. Unter dr Direktion vum Nicolas Beriozoff isch si 1957 Solischti wore. No voreb dr John Cranko 1961 d Laitig vu dr Compagnie ibernuu het, het si scho 1960 in sym Ballett Der Pagodenprinz danzt, speter u. a. in The Lady and the Fool un in Romeo und Julia.
Aach (Hegau)
Aach isch e Stadt im Landkreis Konstanz in Süde vu Baden-Württemberg. D'Stadt isch bekannt dur die grösst Quelle vu Dytschland (Aachquelle oder Aachhafe).
Georgette Tsinguirides
Lääbe un Wirke
Anne 1966 isch d Tsinguirides z Stuegert di erscht hauptberuefli Danzschrift-Experti vu Dytschland wore. Dr John Cranko het ere dr Ufdrag gee, syni Choreografie in ere internationale Danzschrift ufzzaichne. As Choreologi un Ballettmaischteri het si em Cranko sy Wärch mittlerwyli an e baar Generatione vu DänzerIne wytergee: Nit nume bim Stuegerter Ballet, nai, au wältwyt bi iber 30 andere Ballett-Compagnie.
Aach (Hegau)
Geographischi Lag
Aach lit am Rand vum Hegau, ere vulkanisch prägte Landschaft zwische Bodesee un em Schwyzer Kanton Schaffhuse. Nördlich schliesst sich hinder der obere Done die Schwäbisch Alb a. Wänigi Kilometer östlich bzw. südöstlich liige die Bodesee-Arm Überlinger See un Zeller See. D Grenze zue dr Schwyz isch im Südoste ca. 14 km entfernt.
Georgette Tsinguirides
Lääbe un Wirke
Uf Aaregig vum Cranko het d Tsinguirides 1966 s Studium vu dr Benesh Movement Notation z London mit eme Diplom abgschlosse. Derno het si dermit aagfange, alli große Wärch, wu dr Cranko z Stuegert gschaffe het, in däre Danzschrift ufzzaichne. Dodin wäre ainzelni Bewegige wie in ere Partitur prezis schriftlig ufzaichnet.
Aach (Hegau)
Geographischi Lag
D Gmarkig vo Aach setzt sich zämme us 42,6 % landwirtschaftlicher Flechi, 41,8 % Wald, 13,3 % Sidligsflechi un 2,3 % suschtiger Flechi.
Noochbergmeie
D Stadt grenzt im Norde an Eigeltinge, im Oste an Orsinge-Nenzinge, im Süde an Volkertshuse un im Weste an Mühlhuse-Ehinge un d'Stadt Enge.
Gschichte
Aach isch anno 1100 erstmols urkundlich erwähnt worre. Us em Johr 1150 isch dr Namme Oppidum Ach in Hegovia bezügt. S Stadträcht isch Aach anno 1283 dur König Rudolf I. verliihe worre. Aach isch fer die nächste Johrhunderte e Deil vu Vorderöstriich bliibe.
Anno 1499 isch do im Schwobekrieg zwischenem Schwäbische Bund un dr Schwyz um d Vorherrschaft in dr Region kämpft worre. Numme 26 Johre, 1525 später isch Aach Schauplatz im Dytsche Burekrieg gsi: Dr Hegauer Adel isch vor ufständische Bure in d Stadt gflohe, woruf sälli vu dr Ufständische bsetzt worre isch. Bereits im September vum Johr sin die Ufständ aber niidergschlage worre.
Georgette Tsinguirides
Lääbe un Wirke
Im Juli 2017 isch si in Ruestand gange un isch bi Ballett im Park am 8. Juli 2017 offiziäll verabschidet wore.
Aach (Hegau)
Gschichte
Am 25. März 1799 hän do Gfechte zwische dr Östriicher un dr Franzose in dr Koalitionskriege stattgfunde. Nooch dr Niiderlag vu Östriich im 3. Koalitionskrieg 1805 isch Aach zuenächst zue Württeberg, im folgende Johr nooch ernöier Gebiitsänderig schliesslich zue Bade kumme.
Politik
D Stadt ghört dr Veribarte Verwaltigsgmeinschaft vu dr Stadt Engen a.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Wappe un Flagge
Blasonierig: In Rot e doppelgschwänzter goldene Löwe mit dri zwische dr Pranke verdeilte sexstahlige silberne Sterne.
D Aacher Stadtfarbe sin Wiss-Rot.
Verkehr
Dr nächst Bahnhof lit 5 km entfernt in Mühlhuse-Ehinge. Aschluss an Fernzüge het mer vum 12 km entfernte Singe. Aach lit uwitt vum Autobahnkrüz Hegau. Yber d A 81, d A 98 sowie die zweispurige B 33 besten schnelli Verbindige in alli Richtige. D Stadt lit ausserdem an dr B 31 (Friburg im Brisgau–Lindau).
Sähenswürdigkeite
Dr Quellteich wird vum Wasser vu dr Done gspiist, wo in Richtig Norde ebba 12 km (Luftlinie) vu dr Aachquelle entfernt zwische Immedinge un Fridinge im verkarstete Kalch vum Wisse Jura versickeret (Doneversickerig) un im Aachhafe mit durschnittliche 8.300 l/s (Minimum 1.300 l/s, Maximum 24.100 l/s) Schüttig usträttet.
Obwohl d Aachquelle e rächt beidruckends Naturschauspil darstellt, wird sie numme vu relativ wänige Touriste bsuecht.
Vorstadtgesellschaft zum Hohen Dolder (Basel)
D Vorstadtgsellschaft zum Hooche Dolder isch e Korporazioon in dr Dalbevorstadt in dr Stadt Basel und zelt zu de Baasler Kulturgüeter, wo für d Regioon vo Bedütig si.
Gschicht
Bis ins 13. Joorhundert häi d Iiwooner vo dr Dalbevorstadt under em Schutz vom Dalbe-Kloster gläbt und häi dorum dr Stadt Basel käini Dienst müesse läiste. Dr Brobst vom Kloster isch iire Grichtsheer gsi und het d Beamte vo dr Gmäind ernennt. Fümf Äinigsmäister häi sich landwirtschaftligi Aagläägehäite kümmeret: s Wäide, d Wiilääsi, s Bstelle vom Zuchtmuuni und so witer. Es het fümf Füürbschauer gee, wo Bränd hätte sölle verhüete und und fümf Gschäidslüt, wo für d Gränze verantwortlig gsi si.
Wo d Stadt 1383 d Dalbevorstadt übernoo het, si die Beamte vom Kloster im Dienst vo dr Vorstadtgsellschaft gstande, wo d Müller und anderi im Dalbeloch, die sogenannte Lüt under em Bärg, no zur Zit vom Brobst gründet häi. Si het im «Huus zem Esel» e Drinkstuube gha und das isch au iire Gsellschaftsnaame gsi. D Handwärker, wo uf em ‹Bärg› dehäi gsi si, häi sich dere Gsellschaft aagschlosse.
D Gsellschaft hüte
Wie die andere Vorstadtgsellschafte bestoot dr Hoochi Dolder au nume useme siibechöpfige Vorstand, äi Vorstadtmäister und säggs Mitmäister, wo die Scharsche häi: Statthalter, Schriiber, Seckelmäister, Bannerheer, Bauheer und Stuubemäister. D Ufgoob vo dr Gsellschaft bestoot vor allem din, s Gsellschaftshuus «zum Hohen Dolder» an dr Dalbe-Vorstadt 35 z Basel in Stand z halte.
Kuisḫamassani
Kuisḫamassani (kailschriftluwisch: Kuišḫamaššani „irged e Gotthait“) isch e luwische Göttin. Dargstellt woren isch si as e Frau wo stoot und Truube i de rechte Hand hebt. Imene fragmentarische Tegscht werd ere e Kultmool us Ise versproche.
Literatur
Heinrich Otten: Kuišḫamaššani. In: Dietz Otto Edzard (Hrsg.): Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie. Band 6, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1980–1983, ISBN 3-11-010051-7, S. 301.
Luterbach
Luterbach isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Luterbach liit südöschtlich vom Zämmefluss vo Aare un Ämmi. D Gmeindsflächi umfasst 39,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 25,3 % Waud, 31,5 % Sidligsflächi u 4 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Deitige, Däredinge, Zuchu u Riedhouz.
Gschicht
Luterbach isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1052 aus lutere Bach (1319 ville Luterbach).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
33,2 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,7 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 6,4 %, CVP 17,9 %, EDU 0,4 %, EVP 0,8 %, FDP 13,8 %. GLP 3,5 %, GP 6,6 %, SP 23,5 %, SVP 25,0 %, Suschtigi 2,0 %.
Ariodante
Ariodante (HWV 33) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Es isch si zwäiti noch Orlando, wo uf em Ariost sim Orlando furioso basiert. In jedem Akt het s au Danzszeene, wo dr Händel für die berüemti Dänzere Marie Sallé und iiri Drubbe komponiert het.
D Opere isch am 8. Januar 1735 im Theatre Royal z Covent Garden in London urufgfüert worde. Si isch dreieviertel Stunde lang. S Libretto basiert uf em Antonio Salvi sinere Ginevra, Principessa di Scozia (1708). D Handlig spiilt z Edinburgh und sinere Umgääbig, im letschte Driddel vom 8. Joorhundert.
Luterbach
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 3112 Iiwohner 90,6 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,4 % Französisch, 2,9 % Italienisch u 6,1 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Luterbach ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Niederwihl
Nyderwihl (uff Hochdütsch Niederwihl) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo Gerbel. Es litt südlig vo Rüeßell und östlig vo Oberwihl und hät 479 Ywohner. Näb em Dorf sälber ghöre no d Zinke Schildbach und s Hus Sägehof zu Nyderwihl.
E erschti Erwähnig vo Nyderwihl findet mer im Johr 1275 als „Wile“; sällewäg vermüetet mer, dass es zämme mit em benochberte Oberwihl entstande isch. E „nidern Wile“ findet mer erscht im Johr 1328. Zwüsche sälle beide Ort isch d Sydlig Schlächewihl gläge, wo 1383 in re Urkunde uffdaucht. S Chloster St. Blasie hät scho frieh Höf z Nyderwihl gha.
Uff em Wappe vo de ehemolige Gmeind isch e grieni Danne uff silbrigem Grund und drunder e grieni Flächi. Links und rächts vo de Danne, wo uff d Züeghörigkeit zu de Grafschaft Hauenstein hywyst, sin d Büechstabe G und N z seh, wo für „Gemeinde Niederwihl“ stönn.
Sit em 1. Januar 1975 isch Nyderwihl e Ortsdeil vo Gerbel.
Nyderwihl wird im Gerbeler Gmeindroot vom Klaus Brunner und em Klaus Watzinger verdrätte.
11. April
Dr '''11. April''' isch dr 101. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 102. in Schaltjohr), dodermit blybe no 264 Däg bis zum Änd vum Johr.
Dotadas
Dotadas isch de Name vo:
Daikles (Olympionike)
De Daikles vo Messenie  hett ane 752 v. Chr. i de sibete Olympische Spiili de Stadionlauf gwune, wo dozmool di anzig Diszipliin gsii isch. Er isch, wie de Phlegon von Tralleis gschribe hett, as erste Olympioniike mitem Zwiig vom wilde Ölbomm kränzt wore. Und zwoor söll de eleischi König Iphitos s Delphische Oraakel aagfrögt haa, öb d Olympioniike noi kränzt were sölid und d Antwort isch gsii, as de Siiger nöd miteme Öpfer - oder Schoofwule, je noch Öbersetzig - geert were söli, sondern miteme Zwiig vom wilde Ölbomm.
Brahma
De Brahma (Sanskrit: ब्रह्मा, Brahmā m.) isch e Gott im Hinduismus und bildet zäme mitem Vishnu und em Shiva e Trias, wo d Schöpfig (Brahma), d Erhaltig (Vishnu) und d Zerstöörig (Shiva) symbolisiert.