cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selbstporträt mit Charlotte Berend und Sektkelch
Rolleverständnis un Bsitznahm
Wie bi andere Sälbschtbildniss vum Corinth isch s bim Bild Sälbschtporträt mit dr Charlotte Berend un Säktglas vor allem um d Darstellig vun eme Läbesabschnitt gange, in däm Fall um dr Aafang vun eme gmainsame Läbesabschnitt mit syre spetere Frau Charlotte Berend. Drotz ass s Bild un anderi sonigi em Corinth „den Ruf eines der Sinnenfreude hemmungslos hingegebenen Lebensgenießers eingetragen“ heebe, het dr Heise 1958 där Ruef zmindescht bi däm Bild falsch gfunde. Au är beziet s uf s Doppelporträt vum Rembrandt un schrybt, ass do „nichts von dem bramarbasierenden Hochgefühl des Holländers zu finden ist, vielmehr eine Innigkeit des Gefühls, die durch die Nacktheit der Frau nicht geschmälert, sondern nur noch erhöht wird.“ Är siit do ne Läbesfraid in „häuslicher Glückseligkeit“, unterstriche vum „funkelnden Stilleben“ vum Disch mit dr Fricht un em lucke Hintergrund. „Das Gewagte des Motivs mag zur Zeit seiner Entstehung als aufreizend modern empfunden worden sein, für den Betrachter von heute wird im Fluidum der leuchtenden Pinselschrift ein Ewigkeitszug offenbar.“ Dr Michael F. Zimmermann het s Bild in Kuntäxt vu andere Bilder im Familiekrais gstellt. Är schrybt, ass dr Corinth in allne Porträt mit syre Frau un syre Familie alliwyl „mehr als ein stummer Augenzeuge“ isch.
Dr Gerhard Leistner het s as e „Entwurf eines Verlobungsbildes aus der Sicht des Mannes: der Künstler in seiner Beziehung zu und auch Abhängigkeit von der Frau als Lebensgefärtin, Muse und Modell“ bschribe. No ihm isch d Charlotte Berend „das Objekt der Betrachtung, des Studiums und der Begierde“ un dr Corinth lait „in besitzergreifender Pose […] seinen rechten Arm um die junge Frau, umfasst ihre rechte Brust und stellt zwischen zwei Fingern bewusst ihre Brustwarze zur Schau.“ Doderby hebt dr Moler in syre linke Hand statt eme Bänsel e Säktglas, un „prostet uns zu“. In dr zytgnessische Monografy zum Corinth vum 1913 het dr Georg Biermann s Bild e Dänkmol vun ere „neuen beruhigten Stimmung, die das Schaffen des Künstlers in jenen Augenblicken häuslichen Glückes überkommt“ gnännt. Är het uf di „frohe Sinnlichkeit“ hiigwiise un uf di „auf Lebensbejahung und Daseinsfreude eingestellte Note der Szene“. No sym Verständnis sin „Künstlernaturen wie Corinth“ „in jeder Beziehung Vollblutmenschen, und es wäre völlig verkehrt, gegenüber einer solchen Schöpfung, die aus einem starken Glücksgefühl herausgewachsen ist, irgendwie Bedenken sensibler Art zu äußern.“
Dr Gert von der Osten het s Sälbschtporträt mit dr Charlotte Berend un Säktglas in Kontrascht zum beriemte Sälbschtporträt mit Skelett vum Corinth vu 1896 gsetzt un het s as Dail vun ere Serie vu Sälbschtbildnis mit wyblige Modäll dargstellt. No syre Darstellig isch s Bild „die volle Antwort auf [Corinths] Einsamkeit mit dem Skelett“: „Hier ist nicht der Arbeitskäfig geschildert, nicht die Industrie- und Stadtlandschaft des Fensterausblicks, sondern das Sekt- und Weintraubenstilleben eines behaglichen Interieurs, die sinnenfrohe Begegnung mit der Geliebten vor dem Spiegel, dessen Widerschein er in ein Gemälde verwandelt.“ Är het s au in e Zylede mit dr Allegory vum Avalos vum Tizian gstellt, ere Darstellig vum Alfonso d’Avalos, wu sy Frau an d Bruscht längt. Doderzue schrybt er: „Was etwa in Tizians Allegorie des Avalos als denkwürdige Gebärde der Besitznahme erscheint, wird bei Corinth zum Griff an die unverhüllte weibliche Brust. Ein Bekenntnis zum leiblichen Begehren und Innehaben der Geliebten.“ Är bschrybt au dr Gsichtsuusdruck vum Corinth as „jovial“ un „heidnisch“, „dumpf glühend“ un „beschattet“, stellt aber au klar, ass „diese äußerste, manchmal mißverstandene Sprache Corinths dennoch von einer natürlich Reinheit“ sei. Dr Sabine Fehlemann kunzäntriert si uf d Charlotte Berend, wu no irem Yydruck kritisch un uugwiss irem Schicksal entgegeluegt, „während er schon siegesgewiß den Sektkelch an ihrer Seite hochhält“. Si spiilt au aa uf s Obststillläbe im Hintergrund „als die Andeutung eines vielversprechenden, reich gedeckten Tisches“ un reflektiert die uf di blutt Frau. Dr Zimmermann nännt dr Corinth en „wissend Lächelnden“, wu sy Chopf an d Agsle vu syre Gliebte schmucklet, derwylscht er seli demonschtrativ iri Bruscht chnuttlet. Au är nimmt s Stillläbe im Hintergrund in die Szene un schrybt: „Umschmeichelt wird das Paar von goldwarmem Licht, als hätte das Stillleben im Hintergrund mit Wein, Obst und Blumen seine Düfte in den Raum entlassen.“
Dr Peter Kroppmanns het 2008 in syre Corinth-Biografy doderzue gschribe, dr Lovis Corinth die si d Charlotte Berend „mit seiner rechten umfassend und mit seiner Hand ihre Brust in Besitz nehmend“ darstelle. Dr Alfred Kuhn het d Bezieig zwisch em Corinth un dr Berend scho 1925 as „Bsitz“ karakterisiert un gschribe: „Das Glück des ersten Besitzes hat der Maler in einer Reihe von beziehungsreichen Bildern verewigt.“ Die „Besitzergreifung“ vu dr Charlotte Berend dur dr Corinth stoht au im Mittelpunkt vun ere Karakterisierig vum Bild un dr Porträt vu syre Frau dur d Simone Streck. Fir sii wird in däm Bild wie au in spetere Porträt d Rollenverdailig vu baide Persone dytli. D Charlotte isch fir dr Corinth Frau un Muse un wird vu ihm in däre Roll verankeret, ohni ass si zuesätzli in ire aigene chinschtlerische Entwicklig un Karriere gferderet wird. No ire Aasicht isch di demonschtrativ Zurschaustellig vu dr Charlotte uffällig, zäme mit dr Uussag, är heb si „sozusagen fest im Griff“:
Dur dr Blick vu dr baide Persone diei au d Bezieig zwische ihne dytli wäre. Ire schyche Blick stoht im Kontrascht zue syre ärnschte un bstimmte Mine un ass er s Säktglas lupft, was d „Eindeutigkeit dieser Verbindung“ zuesätzli unterstryche diei.
D Charlotte Berend goht in däre Rolleverdailig uf. No dr Sabine Fehlemann duet si ire Uusdruck in dr chimftige Gmäld vun neckisch uusicher bis verantwortigsbewusst un voller Liebi ändere. Noch em Zimmermann wird des scho im 1903 gmolte Sälbschtporträt mit Ruckenakt dytli, wu d Charlotte dargstellt wird, „wie sie sich rücklings nackt an den Malenden schmiegt“ und sich damit „vollends in die Rolle der schützenden Muse [begibt], die sie trotz ihrer hohen Begabung als Künstlerin zeitlebens für Corinth gespielt hat.“
Uusstellige un Proveniänz
D Proveniänz vum Bild isch nume uuvollständig dokumäntiert. Noch em Wärchverzaichnis het s zerscht em Chunschthändler Oskar Moll z Breslau ghert un speter em Werner Rolfes z Frankfurt am Main. Dr Gert von der Osten schrybt in syre Corinth-Biografy anne 1955, ass dr Verblyb vum Bild nit klar sei un het dr Rolfes as letschte Bsitzer, wu mer chännt, fir s Johr 1926 aagee. Im Juli 1979 isch s Bild zmols in eme Auktionskatelog vu Christie’s z London ufdaucht. Anne 2008 isch im Uusstelligskatelog vu dr Uusstellig Lovis Corinth und die Geburt der Moderne d Chunschtgalery Nathan Fine Arts as Bsitzer aagee wore.
Anne 1908 isch s Bild mit em Titel Selbstporträt mit Akt in dr Zytschrift Kunst und Künstler: illustrierte Monatsschrift für bildende Kunst und Kunstgewerbe zäme mit Hufe andere Bilder vum Corinth zum erschte Mol abbildet wore. In irem Wärchverzaichnis het d Charlotte Berend-Corinth nume wenig Uusstellige glischtet, wu s Bild zaigt woren isch. Anne 1913 het mer s bi re Johreuausstellig vu dr Berliner Sezession chenne sää un 1926 in dr Nationalgalerie in Berlin bi re Retroschpektiv uf dr Chinschtler, wu im Vorjohr gstorben isch, un im nämlige Johr au bi re Uusstellig vum Chunschtverain Frankfurt. In neiere Uusstelligsverzaichnis chunnt s Bild relativ regelmäßig vor, zum Byschpel isch s bi dr Uusstellig im Von der Heydt-Museum z Wuppertal 1999 un dr gmainsame Retroschpektiv Lovis Corinth und die Geburt der Moderne im Musée d’Orsay z Paris, em Museum der bildenden Künste z Leipzig un em Kunstforum Ostdeutsche Galerie z Regensburg 2008 bis 2009 zaigt wore.
Nicole Hoffmeister-Kraut
Nicole Hoffmeister-Kraut (* 9. Oktober 1972 z Balenga) isch e dytschi Bolitikeri (CDU). Si isch Abgordneti im Landtag vu Bade-Wirttebärg un syt Mai 2016 Landesminischteri fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu.
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur am Gymnasium Balenga het d Hoffmeister-Kraut ab 1992 an dr Universitet Dibenga BWL studiert. Si het as Diplom-Chauffrau abgschlosse un 2001 an dr Universitet Würzburg mit dr Dissertation ''Unternehmensanalyse in mittelständischen Industrieunternehmen. Konzepte – Methoden – Instrumente'' promowiert.
2001 bis 2002 isch si Praktikanti bi dr Investmentbank Morgan Stanley z London gsii, derno bis 2005 Beroteri im Beraich Mergers & Acquisitions bi Ernst & Young z London un Frankfurt.
D Hoffmeister-Kraut isch syter anne 1998 Gsellschafteri un syt 2014 Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr Bizerba GmbH & Co. KG, wu im Basitz vu dr Grinderfamilie Kraut isch.
Bolitischi Laufbahn
D Hoffmeister-Kraut isch 2009 in d CDU yydrätten un isch im nämlige Johr Mitglid vum Gmairot vu dr Stadt Balenga wore. Syt 2014 isch si Mitglid im Chraisdag vum Zollrealbchrais.
Sunschtigs
D Hoffmeister-Kraut engaschiert si as Elterebyrotsvorsitzeriam Gymnasium Balenga, im Ferderverain Sichelschuel Balenga, as Chilchegmaireti vu dr evangelische Gsamtgmai Balenga un im Byrot vu dr Balenger Dafele.
Privatläbe
D Hoffmeister-Kraut isch ghyrote, het drei Dechtere un wohnt z Balenga.
James Clerk Maxwell
Dr James Clerk Maxwell (* 13. Juni 1831 z Edinburgh; † 5. Novämber 1879 z Cambridge) isch e schottische Füüsiker gsi. Er het e Satz vo Gliichige, die Maxwellsche Gliichige entwigglet, wo d Grundlaage vo dr Elektrizideetsleer und vom Magnetismus bilde. Er het au d Gschwindigkäitsverdäilig vo Gasmolekül, d Maxwell-Verdäilig entdeggt. Im Joor 1861 het er die ersti Farbfoti veröffentligt, as Bewiis für d Theorii vo dr additive Farbmischig.
Dr Maxwell isch dr letschti Verdräter vo dr jüngere Linie vo dr bekannte schottische Familie Clerk of Penicuik. Mit siibenezwanzig het er d Katherine Mary Dewar ghrootet. Si häi aber käini Chinder ghaa. Dr Maxwell isch mit achtevierzgi z Cambridge an Maagechräbs gstorbe.
Ambraser Heldenbuch
S Ambraser Heldebuech isch e handschriftligi Sammlig vo middelalterlige Heldenepos und chliinere höfische Gschichte us em 12. und 13. Joorhundert; es umfasst u. a. s Nibelungelied, s Kudrunlied, im Hartmann vo Aue si Erec, Biterolf und Dietleib und s Chlagebüechli und Meier Helmbrecht. E hufe Wärk in dr Sammlig si sust niene anders überliiferet – und vo do chunnt die riisigi Bedütig vom Kodex für d Gschicht vo dr dütsche Litratuur.
Dr Kodex isch im Riiseformat vo 46 x 33,5 cm und umfasst 243 Pergamäntbletter. Jeedes Blatt het drei Spakte und an de Ränder het s blüemledi Dekorazioone. D Sammlig isch im Ufdraag vom Kaiser Maximilian I. 1504–1516/17 vom Zollschriiber Hans Ried z Booze im Südtirol gsammlet und kalligraafisch ufgschriibe worde. Zerst isch dr Brachtkodex uf Schloss Ambras im Tirol ufbewaart worde; sit 1806 befindet sich d Handschrift in dr Ööstriichische Nazionalbibliodek z Wien (Signatur Cod. Ser. nova 2663).
Zsa Zsa Gabor
D Zsa Zsa Gabor [] (* 6. Februar 1917 z Budapest, Eschtrych-Ungarn as Sári Gábor, au as Zsuzsanna Sári Gábor; † 18. Dezämber 2016 z Los Angeles, Kalifornie ) isch e US-amerikanisch-ungarischi Schauspiileri gsii. Si het in Film wie Moulin Rouge un Im Zeichen des Bösen mitgspiilt, mer het si aber in dr Hauptsach gchänt dur ihr glamouröses Privatlääbe mit acht Manne.
Lääbe
D Zsa Zsa Gabor isch as zwooti Dochter vum ungarische Garde-Offizier Vilmos Gábor (1884–1962) un syre Frau, dr Schauspiileri Janci „Jolie“ Tilleman Gábor (au Jólie Sári, 1896–1997), uf d Wält chuu. Baidei Elter sin Jude gsii. Si het zwoo Schweschtere ghaa, d Magda Gabor (1914–1997) un d Eva Gabor (1919–1995). Anne 1936 het di dodmol 19-Jehrig e Scheniwettbewärb zur Miss Ungarn gwunne. Noch ere Uusbildig an dr Wiener Musikakademy het dr Richard Tauber ere ne Roll in dr Operette Der Singende Traum gee.
Anne 1941, noch em Änd vu ihre erschte Eh mit eme tirkische Diplomat, isch si wie ihri Schweschter Eva uf Hollywood gange, go dert as Schauspiileri z schaffe. D Gabor het ab 1952 in rund fufzg zmaischt chlainere Film un in e Huffe Färnsehproduktione mitgwirkt, doderfir isch si 2004 mit dr Mitglidschaft in dr B-Movie Hall Of Fame gehrt woree. Im Film Moulin Rouge vu 1952, wu s Lääbe vum Moler Henri de Toulouse-Lautrec dargstellt het, het d Zsa Zsa Gabor d Sängeri Jane Avril gspiilt.
Mer chännt si aber vor allem dur e Huffe Affäre, Skandal, Schaidige un Belaidigungsprozäss, wun ere sogar e 3-dägige Gfängnisufenthalt brocht ghaa hän. D Gabor het sin vylmol churze Ehe mit Millionär e Vermegen iberchuu, wu vor allem us Immobilien un Schmuck bstanden isch. Ihri Sälbschtdarstellig het derzue gfiert, ass si in The Film Encyclopedia vum Ephraim Katz di dyyrscht Kurtisane syt dr Madame de Pompadour gnännt woren isch. Am 27. Novämber 2002 isch d Gabor in e Verchehrsuufall uf em Sunset Boulevard z Los Angeles verwicklet gsii. Si het zwai Mio. US-Dollar Schadesersatz iberchuu. Derno isch si im Rollstuel ghockt un isch vor allem wäge verschidene Chrankehuusufenthalt in dr Medie gsii.
Am 18. Dezämber 2016 isch d Zsa Zsa Gabor noch ere lange Chranket 50 Däg vor ihrem 100. Geburtsdag in ihre Villa z Los Angeles an dr Folge vun eme Härzinfarkt gstorbe.
Ehe
Anne 1982 het d Zsa Zsa Gabor dr Felipe de Alba (1924–2005) ghyrote. Die Hochzyt isch aber uugiltig gsii, wel d Gabor no mit em Michael O’Hara ghyrote gsii isch un d Zeremony vun eme Schiffskapitän, aber nit in internationale Gwässer durgfiert woren isch.
Perpignan
Perpignan (katalanisch: Perpinyà) isch e Stadt mit öbbe 120'000 Iiwooner in Südfrankriich und e Präfektur vom Departemänt Pyrénées-Orientales.
I de Universitätsstadt Perpignan gits es paar historeschi Gebäu, wo maischtens im gotische Stiil baut sind. D Stadt isch es Handelszentrum för Wii und anderne landwertschaftliche Produkt.
Maire isch Louis Aliot.
Tristan und Isolde
D Gschicht vom Tristan und dr Isolde isch näbe dere vom Gral oder dere vom Köönig Artus und sinere Daafelrunde äine vo de Stoff, wo in dr verzelende Litratuur vom oiropäische Middelalter immer wider bearbäitet worde isch. E hufe Dichder vo de underschidligste Volkslitratuure – bsundrigs z Frankriich und Dütschland – häi dä spannigsriich Stoff gstaltet.
D Handlig
Dr Tristan isch dr Soon vom Riwalin, em Köönig vo Lohnois, wo im ene Chrieg ums Lääbe choo isch, und vo dr Blanscheflur, dr Schwöster vom Köönig Marke vo Cornwall, wo us Seensucht noch iirem Maa Riwalin au gstorbe isch. Dr Tristan isch bim Rual le très loyal, eme Fründ vom Riwalin, ufgwaggse. Won er sibni worde isch wird dr Tristan ins Usland gschiggt, zum Sprooche go leere. Spööter holt men en wider zrugg, so dass er die wichdige Here in sim Land cha kenneleere. Dr Tristan wird mit sim Knappe Kurvenal entfüert und in Cornwall wider freigloo. Bim Köönig Marke erfaart er vo sinere aadlige Härkumft und will dr Dood vo sim Vater räche. So drifft er uf e Morgan, wo si Vater umbrocht het, und döödet en.
Dr Morold, dr Soon vom Köönig vo Irland, forderet si jöörlige Dribut vo Cornwall. Dr Tristan forderet aber dr Morold zum Zwäikampf uuse und gwünnt, wird aber vom Morold sim Schwärt vergiftet. Er faart uf Irland, wil er wäiss, dass nume d Isolde, d Schwöster vom Morold, iin cha häile. Won er aachunnt, verzellt er, er häissi Tantris. Für zum ghäilt wärde, muess er dr Köönigin Isolde uf dr Harfe voorspiile und deren iirer Dochder, wo au Isolde häisst, Underricht gee.
Ruth Bietenhard
D Ruth Bietehard (* 11. Jänner 1920 z Bärn; † 19. Februar 2015 z Thun), isch e Schwiizer Lehrerin, Dialäktoloogin, Autorin, refermierti Pfaarersfrou und Schurnalischtin gsi.
Me könnt vonere no hüt s Bärndüütsche Wörterbuech und d Übersetzig vo der Bible is Bärndüütsche.
Tristan und Isolde
D Handlig
Dr Tristan goot uf Irland, zum im Naame vom Köönig Marke um d Hand vo dr schööne Isolde aazhalte. D Familie stimmt zue, aber nume, wenn si au Köönigin vo Ängland wird. So gönge dr Tristan und d Isolde zrugg zum Marke. Dr Isolde iiri Mueter, d Köönigin Isolde, het vor dr Abfaart non e Liebesdrank kocht, und git en dr Brangaine, ere Verwandte, mit. Wenn denn dr Köönig Marke und d Isolde dä zämme wurde drinke, wurde si sich für ewig gärn haa. Wo aber d Brangaine nit druf ufbasst, drinke dr Tristan und d Isolde äine noch em andere us em Gfääss. Si verliebe sich inenander und fange aa, sich häimlig afo dräffe.
Ruth Bietenhard
s Läbe und s Schaffe
D Bietehard het vo ledig Lehmann gheisse und isch von ere Bärnburger Familie gsi. Si het z Bärn s Seminaar Muristalde, die Nöji Meitlischuel und s Freie Gymnasium bsuecht, und ane 1938 het si d Matuur gmacht. Drufabe het si z Bärn, z Gämf und z Paris d Romanischtik gstudiert und denn s Diplom als Gymilehrerin für romanischi Sprooche und Latyn übercho und ane 1949 d Dokterprüefig gmacht. 1946 het si der Theoloog Hans Bietehard ghürootet und mit iim zäme isch si z Stäffisburg im Pfaarhuus gwoont. Si het z Thun und au an anderen Oorte Schuel ggää und i der Redakzioon vo der refermierte Zytschrift Saemann mitgmacht.
Tristan und Isolde
D Handlig
Mit ere Hinderlist wird d Isolde entfüert, aber dr Tristan cha sä zrugg zum Köönig bringe. Dr Tristan und d Isolde dräffe sich jetz immer öfter, bis si entdeggt wärde. Mä stellt ene Falle, aber si wärde nie verwütscht. Dr Köönig Marke glaubt scho nüm an die Gschichte, aber denn merkt er halt doch, ass si inenander verliebt si. Er loot sä lo si, bis er si z Nacht emol im Bett verwütscht. Dr Tristan flüchdet druf uf Dütschland.
Ruth Bietenhard
s Läbe und s Schaffe
Prueflech het d Ruth Bietehard au uusert der Schuel vil mit de Sprooche z tue gha. Si het für s Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana und für s Glossaire des patois de la Suisse romande und mit dere rychen Erfyaarig denn am ene Wörterbuech für s Bärndüütsche gschaffet. Us de Sache vo iirem Grossunggle, em Uniprofässer und Sproochforscher Otto vo Greyerz, wo ane 1940 gstorben isch, het si 1969 d Dokumänt, wo dää für so nes Bärner Dialäktwörterbuech gsamlet het, übernoo. Das Material het si sälber no erwyteret und dermit s fertige Wärch gmacht, wo ane 1976 bim Francke-Verlag z Bärn usecho isch; sider het me das bärndütsche Wörterbuech scho achtmol nöi trukt. Es dokumäntiert d Mundart vom Aaretaal vo Thun bis Bärn und vom Ämmitaal oben a Burgdorf, so wie si zu irere Zyt im zwänzigschte Joorhundert gsi isch.
Tristan und Isolde
D Handlig
In Dütschland isch Chrieg. Dr Tristan drifft uf e Herzog Jovelin und däm si Familie, d Frau Karsie, d Dochder Isolde aux mains blanches und dr Sohn Cahedin le noble. Die bäide verbünde sich und zien in Chrieg. Dr Tristan gseet jetz d Isolde aux mains blanches immer hüfiger, und si erinneret en an d Isolde z Ängland. Aber schliesslig verliebt er sich in d Isolde aux mains blanches. Er wird in ere Schlacht vom ene vergiftete Speer verletzt und cha nume mit dr Salbi vo dr Köönigin vo Irland grettet wärde, wo s Ghäimnis von ere au dr Isolde vo Ängland kennt.
Ruth Bietenhard
s Läbe und s Schaffe
Zäme mit irem Maa und teils mit em Benedikt Bietehard, ihrem Sohn, het si s Nöie und au Deil vom Alte Teschtamänt vo der Bible id Bärner Mundart übersetzt.
Driissg Joor lang het d Bietehard i der Mundartkolumne «Im Stübli» für d Zytig Der Bund churzi Gschichte zu bärndütsche Wörter und ire volchskuntlech Zämehang gschribe. Die Sachi het si ane 1999 im Buech ''Wörter wandere dür d Jahrhundert. Bärndütschi Spracherläbnis'' gsamlet. Si dänkt i dene Uufsätz drüber noo, wie s der Mundart i der hütige Zyt goot und wie sech d Sprooch veränderet. Es sind föifefüfzg Wortgschichte, vo Aare bis Züpfe, und d Ruth Bietehard erklärt drin, was so farbigi bärndütschi Wörter wie öpe Chacheli und Fädilätsch bedüüte, und bi jedem Einzelfall erklärt si churz und bündig grad no es ganzes sproochkuntlechs Theema; die Prichte heigen au öpis autobiografisches, seit d Bietehard. Am Afang vom Buech luegt si zrugg uf d Mundartliteratur vom Bärnbiet, wo mit em Kuen, em Tavel, em Greyerz, em Grunder und em Gfeller e feschti Form gfunde und i der jüngere Zyt tank begabten Autooren und Musigmacher vil Freiheit gwunne heig.
Tristan und Isolde
D Handlig
Dr Tristan schiggt si dröije Begläiter Kurvenal uf Ängland, zum d Isolde vo Ängland zu iim z bringe. Si mache ab, ass er e wisses Seegel wurd hisse, wenn er mit dr Isolde zruggchiem und sust e schwarzes. Wo s Schiff zruggchunnt, liegt d Isolde aux mains blanches dr doodchrank Tristan aa und verzelt em, ass s Seegel schwarz sig. Das macht si, wil si dr Tristan nid an d Isolde vo Ängland will verliere. Dr Tristan het druf kä Hoffnig me und stirbe. Wo d Isolde vo Ängland aachunnt und dr doot Tristan gseet, wird si schweer chrank und stirbt glii druf sälber.
Ruth Bietenhard
s Läbe und s Schaffe
Für iri Verdienschte um d Sproochkultur het ere d Stadt Bärn d Burger-Medaille gschänkt, und d Uni Bärn der Eeredokter.
Tristan und Isolde
Ursprung
Mä cha dr Ursprung vo dr Tristan-Legände nit zueverlässig rekonstruiere, vor allem isch e keltische oder e germanische oder en orientalische Ursprung mööglig.
Ruth Bietenhard
s Läbe und s Schaffe
Am 19. Februar 2015 isch d Ruth Bietehard z Thun im Altersheim gstoorbe.
Tristan und Isolde
Ursprung
Die keltischi Ursprungstheorii isch die woorschinligsti, wil s e hufe lokali und historischi Bezüüg git (Drystan fab Tallwch, Diarmuid und Gráinne und Scéla Cano meic Gartnáin, „D Gschicht vom Cano, em Soon vom Gartnán“). In Cornwall het mä e Stele us em 6. Joorhundert gfunde mit em Naame Drustanus druf, was villicht e latinisierti Form vom Naame Tristan isch.
Mä vermuetet, ass dr Stoff us keltische Lais zerst in nordfranzösischi und anglonormannischi Spiilmaadichdige übernoo worde isch. Si sin alli nume in Fragmänt überliiferet, wie d Romään vom Béroul, wo im 12. Joorhundert entstande si, die kunstvolleri Bearbäitig vom anglonormannische Thomas vo Ängland und e Tristan-Fassig vom Chrétien de Troyes, ebefalls us em 12. Joorhundert, wo aber d Existänz von ere umstritte isch. Vo do us isch d Saag in die spanischi, italiänischi, dütschi, skandinavischi, slawischi und sogar in die griechischi Litratuur ufgnoo worde.
Im Ganze cha mä drvo usgoo, ass sich der Stoff im Lauf vo de Joorhundert us de verschiidenste Kwelle entwigglet het, so dass es kä Teggst git, wo mä von em chönnt sääge, as är dr ursprünglig sig.
Bearbäitige
Die ersti dütschi Bearbäitig vom Tristan-Stoff stammt vom Eilhard vo Obärg. Si Tristrant isch woorschinlig am Ändi vom 12. oder am Aafang vom 13. Joorhundert entstande. Us em 12. Joorhundert si nume drei Pergamänt-Bruchstück vo sim Teggst erhalte. Drei Babbiir-Handschrifte, wo us em 15. Joorhundert stamme und vermuetlig uf e Bearbäitig vom Teggst us em 13. Joorhundert zruggönge, überliifere dr vollständig Teggst.
Uf dr Wersioon vom Thomas vo Ängland basiert au dr fragmentarisch Värsroman Tristan vom middelhoochdütsche Dichder Gopfriid vo Stroossburg us em 13. Joorhundert, wo as die „klassischi“ middelalterligi Daarstellig vom Stoff gältet. Dr Ulrich vo Türheim und au dr Heinrich vo Freibärg häi Fortsetzige gschriibe, zum im Gopfriid si Fragmänt abzschliesse. En Übersetzig vom französische Prosa-Tristan isch e Tristanroman, wo im 15. Joorhundert entstande und in Bruchstück überliiferet isch. Um 1400 häi dr Franz und dr Niklaus Vintler us Booze e Däil vo iirem Summerhuus uf iirem Schloss Runkelstäi mit Terraverde-Freske zum Motiv vom Tristan und dr Isolde lo usmoole.
Über s Middelalter uuse häi e hufe witeri Schriftsteller, bildendi Künstler und Komponiste Tristan-und-Isolde-Bearbäitige gmacht, wie dr Hans Sachs (Dragödie, 1553), dr Karl Immermann (e Dragödie, 1840, wo dr Ludwig Tieck bearbäitet und fertig gschriibe und 1841 veröffentligt het), dr Richard Wagner (Tristan und Isolde, Opere, 1859) und dr Thomas Mann, wo d Nowälle (Tristan, 1901) von em uf d Opere vom Wagner aaspiilt, aber kä Tristan-Gschicht isch. Dr John Neumeier het die Nowälle 2003 in e Ballett umgsetzt: Tod in Venedig. Dr Bernard Cornwell het s Thema in sini Arthus-Chronike ufgnoo. Dr Choreograf David Dawson het 2015 s erste komplette Tristan und Isolde-Ballett erschaffe.
In dr Metal-Muusig und au in dr Muusig vo dr Mittelalterszene isch s Thema ufgriffe worde, wie zum Bischbil vo Blind Guardian (The Maiden and the Minstrel Knight uf em Album A Night at the Opera, 2002), vo Grave Digger (Tristan’s Fate uf em Album Excalibur, 1999) oder vo Qntal, wo dr Thematik 2003 s ganze Album Qntal III – Tristan und Isolde gwidmet häi.
Max Planck
Dr Max Karl Ernst Ludwig Planck (* 23. April 1858 z Kiel; † 4. Oktober 1947 z Göttinge) isch e bedütende dütsche Füüsiker uf em Gebiet vo dr Theoretische Füsik gsi. Er gältet as dr Begründer vo dr Kwantefüsik. Für d Entdeckig vom plancksche Wirkigskwantum het er 1919 d Nobelbriis für Füsik vom Joor 1918 überchoo.
Dr Planck het z München und Berlin studiert, isch 1885 uf Kiel, 1889 uf Berlin. Dört het er sich mit dr Straalig vo Schwarze Körper beschäfdigt. 1900 het er si Straaligsformle vorgstellt, wo die Straalig zum erste Mol richdig beschriibe het. Mit däm het er dr Grundstäi für die modärni Kwantefüsik gläit.
Libertas
Libertas isch s latiinische Wort für Freihäit. Es cha sich bezieh uf
Libertas isch dr Naame
Libertas isch dr Vornaame vo deene Persoone:
Dirk Baldinger
Dr Dirk Baldinger (* 27. Augschte 1971 z Fryburg) isch e ehmolige dytsche Radrännfahrer.
Karriere
As Amateur isch er fir dr Verain TSV Betzingen gfahre. Anne 1993 isch dr Dirk Baldinger Zweete vu dr Gsamtwärtig vu dr Rhyland-Pfalz-Rundfahrt wore. Im Johr druf isch er dytsche Meister im Stroßeränne vu dr Amateur wore un het dr Giro delle Regioni gwunne.
Anne 1995 isch dr Baldinger Profi wore, isch zerscht fir s Radsportteam Polti un speter fir s Team Telekom un s Team Nürnberger gfahre. 1995 un 1996 isch er bi dr Tour de France gstartet, het aber d Rundfahrt baidi Mol nit chenne bis zum Änd fahre. Sy Uusschyde anne 1995 isch unter dragische Umständ gsii: Am 18. Juli, uf dr 15. Etappe, isch dr Baldinger in e Massesturz verwicklet gsii, wu dr italienisch Radrännfahrer Fabio Casartelli dedli verunglickt isch. Dr Baldinger sälber isch mit eme Beckebruch ins Chrankehuus yygliferet wore. Bi däre Tour het e ai Dag lang s Wyss Trikot fir dr bescht Noowugsfahrer drait. Anne 2002 het er ufghert mit syre aktive Radsportlaufbahn.
Em Radsport isch dr Baldinger verbunde blibe as Erschte Vorsitzer vum Radfahrverain Edelwyss Märdinge 1923. Au het er si in dr Lokalbolitik engaschiert. Anne 2016 het er di sportli Laitig vum UCI Women’s Team Cervélo Bigla ibernuu, wun er anne 2015 scho assistierende Sportlige Laiter gsii isch. 2018 isch er as Sportlige Laiter zue WNT Rotor Pro Cycling gwägslet.
Eberhard Peter Flamm
Dr Eberhard Peter Flamm (* 1957 z Känzinge) isch e dytsche Handelslehrer un Coach.
Lääbe
Dr Flamm isch z Wyhl ufgwagse. No dr Schuel het dr Flamm vu 1976 bis 1978 e Lehr zum Bankchaufmann gmacht un derno an dr Universitet Mannem Bedriibswirtschaftslehr un Pedagogik studiert un as Diplom-Handelslehrer abgschlosse. Vu 1983 bis 1986 het er bi dr Wirtschaftsbriefigsgsellschaft Price Waterhouse z Frankfurt am Main gschafft un vu 1986 bis 1997 as Laiter Personalentwicklig un Uusbildigsverantwortlige vu dr Duale Hochschuel. Syter anne 1997 isch er sälbschtständig as Trainer un Coach fir Fierigschreft un Uusbilder.
Wun er in dr 1980er Johr e baar Johr z Hameln z Nidersachse gläbt het, het dr Flamm aagfange im Kaiserstieler Alemannisch schrybe. Är het uusgläseni Gedicht un Gedanke anne 1994 unter em Titel „Vu ganzem Herze“ publiziert, derzue het er au Gedicht puliziert in verschidene Anthologie. Zäme mit dr Lore Haag vu Wiswil, dr Carola Mutschler vu Kiechlischbärge un em Harald Noth vu Rothwil het er im Biechli „Mogge Mogge Nuss ... un dü bisch duss“ traditionälli Chindervärsli zämegstellt. Anne 2014 het er e alemannischi Ibersetzig vum Markus-Evangelium vereffetligt. Anne 1996 het dr Flamm aagfange as „Reblüs“ e alemannisch Kolumne „D Reblüs“ in dr Gratis-Wuchezytig Reblandkurier z schrybe. Vier Johr lang het er fir dr Radiosänder SWR4 as „Manni vum Kaiserstuehl“ Gschichtli vum Chaiserstuel verzellt.
Dr Flamm wohnt im Neiburger Stadtdail Zienke.
Literarischs
Derzu Gedicht in verschidene Anthologie, unter anderem in weleweg selleweg.
Emil Mundhaas
Dr Emil J. Mundhaas (* 24. Mai 1935 z Konschtanz; † 21. Merz 2017) isch e dytsche Ingenieur un Haimetautor gsii.
Lääbe
Dr Mundhaas isch us ere alte Fischer- un Schiffmannsfamilie im Konschtanzer Stadtdail Staad chuu un isch auf do ufgwagse. No dr Schuel het er Färnmäldetmechaniker gleert un derno z Iberlinge, z Säckige un z Waldshuet gschafft. Är het e Qualifikation zum Färnmäldetächniker (1960 z Fryburg) un an dr TU z Darmstadt dr Ingenieur Nochrichtetächnik (1972) gmacht. Är het dr Vorberaitigsdienscht mit Exame 1974 gmacht un isch bim Färnmäldeamt Konschtanz in ghobene Färnmäldetächnische Dienscht as Projäktverantwortlige fir Funktächnology yydrätte. Speter isch er bi dr Konschtanzer Niderlossig vu dr Telekom Ressortlaiter mit Etatverantwortig gsii. Anne 1996 isch er no 46 Arbetsjohr in Ruestand gange.
Dr Mundhaas het si scho frie fir Gschicht inträssiert. In sym Ruestand het er si mit Familiegschicht un dr Regionalgschicht bscheftigt un hte doderzue verschideni Artikel in Zytschrifte un au Biecher publiziert. Är het Familiechronike vu Allmannsdorfer Burgerfamilie verfasst un si im Aigeverlag uusegee uh au ne Chronik vu Allmannsdorf het er gschribe, wun er aber nimi het chenne publiziere. Fir s Manuskript vum 2. Band (Schifffahrt und Fischerei im alten Staad) het er 2008 bim Landesbryys fir Haimetforschig e Anerkännigsurkund iberchuu.
In dr Stadt Konschtanz het er no bis ins hoch Alter Fierige zue dr Gschicht gmacht un au im Seemuseum z Chrüüzlinge het er Fierige gmacht.
Im Februar 2017 isch er mit dr Ehrenoodle vum „Arbeitskreis Alemannische Heimat“ uuszaichnet wore.
Welf VI.
Dr Welf VI. (* 1115; † 15. Dezämber 1191 z Memminge) us em Gschlächt vo de Welfe, Übernaame dr Mild Welf, isch Markgroof vo Tuszie (Toskana) und Widersacher vom staufische König Konrad III. gsi.
Lääbe
Dr Welf isch 1115 as dr dritt Soon vom Heinrich em Schwarze, Herzog Heinrich IX. vo Bayre, uf d Wält choo. Noch em Dood vo sim Vater 1126 isch si Brueder, dr Heinrich dr Stolz, Oberhaupt vom welfische Aadelsgschlächt worde. Dr Heinrich het dr Welf mit dr Uta vo Schaueburg, dr Dochder vom Pfalzgroof bi Rhii Gopfriid vo Calw, wo käni Söön gha het, verhürootet. Wo dr Gopfriid gstorbe isch si alli sini Bsitz an d Welfe gfalle.
Wo dr Staufer Konrad III. 1138 zum Köönig gweelt worde isch, isch s zum offene Komflikt zwüsche de Staufer und de Welfe choo. Dr Konrad het im Heinrich em Stolze d Herzogdümer Bayre und Sachse wäggnoo und im Welf VI. d Markgroofschaft Tuszie. 1139 isch dr Heinrich dr Stolz gstorbe; und dr Welf het si Nöwöö Heinrich dr Löi, wo nonig mündig gsi isch, verdräte und het für d Bsitz vo dr Familie, vor allem Bayre kämpft.
1142 häi d Welfe Sachse zrugbechoo, aber Bayre het witer de Babebärger ghöört. 1147 isch dr Welf under em Konrad III. uf e Zwäit Chrüzzug gange. Wo d Chrüzfaarer im Summer 1148 uf Akkon cho si, het dr Konrad entschiide, ass er Damaskus wurd belaagere. Dr Welf het das abgleent und isch häim gange. Dr Ufstand vo de Welfe isch 1150 zämmebroche und dr Heinrich dr Löi het d Füerig vo dr welfische Bardei übernoo und sich schliesslig z Bayre duregsetzt.
Welf VI. und dr Friedrich I. Barbarossa
1151 het dr Nöwöö vom Köönig, dr Friedrich III. vo Schwoobe, wo spööter as Barbarossa Kaiser worde isch, zwüschen em Konrad und em Welf vermiddlet und dä het druf s bedütende Riichslääche Mertinge bechoo.
Noch em Dood vom Konrad, im Februar 1152, het dr Welf VI. d Kandidatur vo däm sim Nöwöö Friedrich vo Schwoobe understützt. Dä isch denn am 4. Merz 1152 z Frankfurt zum nöije Köönig gweelt worde. Dä het em denn am Hofdaag im Oktober 1152 s Herzogtum Spoleto z Italie, d Markgroofschaft Tuszie (die hütigi Toskana) und anderi italiänischi Güeter zum Lääche gee.
DR Welf isch eso zum Herr vom grösste Däil vo Middelitalie worde, het aber sini Bsitz im Schwoobeland nid vernoochlässigt. 1167 isch im Welf si äinzige Soon, dr Welf VII., z Italie an dr Malaria gstorbe. Dr Welf het druf ufghöört, sich um sini Bsitz z kümmere. Er het sini italiänische Bsitzige em Kaiser Friedrich verchauft. Mit em Gäld het er sini nöije Liideschafte finanziert: d Dichtkunst, d Gschichtsschriibig und dr Bau vo Chille. In dere Zit isch d Historia Welforum entstande, die ersti middelalterligi Chronik, wo usschliesslig dr Gschicht vom ene Aadelsgschlächt gwidmet gsi isch.
Zwüsche Pfingste 1175 und Herbst 1176 isch s zum ene Erbverdrag zwüschen em Welf VI. und em Heinrich em Löi cho, aber dr Heinrich het sim Unggle s Gäld, wo din stipuliert gsi isch, nid uszaalt. Druf het dr Friedrich 1178 im Welf sini Bsitz nördlig vo de Alpe abkauft und si denn im Welf as kaiserligi Lääche überloo. 1191 isch dr Welf gstorbe und in dr Chille St. Johannes Baptist im Chlooster Stäigade, won er gstifdet het, begraabe worde.
Dänkmol
Im Fuggergarde unden am Schwizerbärg z Memminge stoot sit 2010 e Riterstandbild vom Welf VI., wo dr Helmut Ackermann 2003 gmacht hete.
Höllentalbahn (Begriffsklärung)
Lueg au:
Schang Hutter
Dr Jean Albert «Schang» Hutter (* 11. Augschte 1934 z Soledurn; † 14. Juni 2021 z Soledurn) isch en Schwyzer Bildhauer gsii.
Lääbe
Vu 1950 bis 1954 het dr Hutter e Lehr gmacht im Staimetzbedrib vu syne Eltere un isch näbehär uf d Chunschtgwärbschuel z Bärn gange. Anne 1954 isch er uf Minche zoge un het dert u. a. bim Charles Crodel un Josef Henselmann bis 1961 an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht studiert. Anne 1961 isch er in Kanton Soledurn retuurchuu, wun er in dr Hauptsach z Chüttigkofe gläbt het. 1969/70 isch er z Warschau gsii. Ab 1978 isch er dr erscht Bresidänt vu dr gaschtronomische Gnosseschaft Baseldor gsii.
Am 28. Februar 1998 het dr Hutter im Rame vun eme Skulpturewäg zum 200. Jubiläum vu dr Helvetik vor em Bundeshuus z Bärn sy Yyseplaschtik Shoah ufgstellt. Wel er des drei Meter näb em urspringli veryybarte Standort gmacht het, isch si in ere Nacht-un-Nebel-Aktion am 4. Merz 1998 vu dr Freiheits-Bartei vu dr Schwyz abtransportiert un vor d Wärchstatt vum Chinschtler brocht wore, dodruf het s e heftigi effetligi Debatte aagfange. D Skulptur isch derno z Züri, z Basel, z Aarau, z Soledurn un z Glaris uusgstellt wore un stoht hite z Langete.
Ab 1999 het dr Hutter z Genua gläbt, mit sporadischem Wohnsitz im schwyzerische Däredinge. Permanänt uusgstellt sin syni Wärch in ere alte Fabrikhalle z Huttwil un uf em eme Fabrikareals z Langenthal BE. 2005 sin in dr Chunschtrevue Trou bis dert nit vereffetligti Arbete vum Schang Hutter un sy Täxt «Shoah II» uf dytsch un uf franzesisch.
Zum 80. Gebursdag vum Hutter het d Ute Winselmann Adatte im Tramdepot Burgernziel z Bärn vum 10. Augschte bis 10. Novämber 2014 e großi Jubiläumsuusstellig organisiert un kuratiert. Uf 5000 qm sin 800 karakteristischi Wärch us dr vergangene 60 Johr zaigt wore. Glychzytig isch e umfangrychi Monografy zue Läbe un Wärch erschine, Schang Hutter: Der Verletzlichkeit Raum geben vum Hanspeter Gschwend.
Mitti Juni 2021 isch dr Schang Hutter im Alter vu 86 Johr gstorbe.
Domschule
Domschuele oder Kathedralschuele si an katholische Bischofssitz in Westöiropa vom 8. Joorhundert aa entstande und häi noodinoo die eltere Chloosterschuele ersetzt.
Middelalter
D Chloosterschuele häi bsundrigs vom 11. Joorhundert aa an Bedütig verloore wäge de Chloosterreforme, wo sich gege d Verwältligung und d Kontakt mit dr Wält usserhalb vo de Chlööster grichtet häi. An stedtische Domschuele häi mee Buebe chönne go leere, au sonigi, wo nit häi welle Kleriker wärde. D Usbildig vo Kleriker isch aber iir Hauptzwäck bliibe. Dr Karl dr Grooss het mit dr Admonitio generalis vo 789 e Vorschrift erloo, ass bi de Bischofschille Schuele müesse ufdoo wärde und dört Singe, Lääse, Schriibe, s Berächne vom Ostertermin und latiinischi Grammatik sölle underrichdet wärde.
Bedütendi fränkischi oder dütschi Domschuele häi sich zum Bischbil z Utrecht, z Lüttich, z Köln, z Speyer, z Würzburg, z Bambärg, z Magdeburg, z Hildeshäim und z Freising befunde. In dr salische und dr staufische Zit het sich zum Bischbil d Domschuel z Speyer, wo vom Bischof Balderich (970–986) noch em Vorbild vo Sanggalle gründet worde isch, zun ere Usbildigsstett für Diplomate und Statthalter bzw. Funkzionäär vom Riich entwigglet.
Z Italie häi sich us e baar Domschuele vom 12. Joorhundert aa die erste Uniwersidääte entwigglet: z Bologna, Padua und Siena, z Frankriich z Bariis und z Toulouse. Si sin as däilautonomi Gnosseschafte vo de Leerende und de Studierende entstande. D Leer isch an e bestandnigs Exame bunde gsi. Die Leerende häi vo 1233 aa die so genannti facultas hic et ubique docendi vom Babst («Leerbefuegnis doo und überall») müesse ha, zum Ketzerei z verhindere.
Sit em Hoochmiddelalter si näbe de Domschuele chliineri Latiinschuele an de stedtische Pfarreie entstande, wo immer mee vo de Kommune verwaltet worde si (Kommunalisierig). Im Spootmiddelalter si au no brivati dütschi Schribschuele für bürgerlig-kaufmännischi Bildigsinträsse ufdoo worde, wo hüfig as Winkelschuele existiert häi und vo de Behärde nid anerkennt worde si.
Dr Underricht
An de Domschuele si die Siibe freie Künst underrichdet worde. Die si iidäilt gsi in s Trivium (sproochligi Fächer Grammatik, Dialäktik und Rhetorik), und s Quadrivium (mathematischi Fächer Arithmetik, Geometrii, Astronomii und Muusig).
Nöizit
E hufe Domschuele si mit em Spootmiddelalter und dr Reformazioon iigange, so z Köln und z Bambärg. E baar häi dr Naame bhalte, si aber protestantischi Schuele worde (z. B. Magdeburg oder d Domschuel Güstrow). Anderi si zu Jesuiteschuele worde wie d Hildesheimer Domschuel und s Gümnasium Theodorianum z Paderborn).
Es git au Domschuele, wo erst im 18. und 19. Joorhundert gründet worde si und die si weniger bekannt und elitär bliibe. So häi Hugenotte, wo us Frankriich gflüchdet si, z Berlin in de Rüüm vom Franzöösische Dom uf em Gendarmenmarkt e Domschuel as en Elementar- und Middelschuel iigrichdet, mit je söggs Klasse für Buebe und Mäitli.
Michael Bassett
Dr Michael Edward Rainton Bassett (* 28. Àuigscht 1938 z’ Auckland) ìsch a ehamààliger näiseelandischer Politiker vu dr Labour Party. Ar ìsch Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss, un hàt mehrera Minìschteramt üssiawt ìn dr viarta Labour-Regiarung. D’rzüa ìsch’r Hischtoriker gsìì un hàt mehrera Biacher um d’ politischa Gschìcht vum Näiseelànd gschrìewa, drunter Laawesbeschriiwunga vu da Premierminìschter Peter Fraser, Gordon Coates un Joseph Ward.
vor dr Politik
Dr Michael Bassett ìsch ànna 1938 z’ Auckland uf d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn vu dr Clare Bassett (geborena Brown) un vum Edward Bassett. Ìn d’ Schüala gànga ìsch’r uf d’ „Owairaka School“, d’ „Dilworth School“ un d’ „Mount Albert Grammar School“. Ar hàt dernoh àn dr Ünivärsitet vun Auckland gschtudiart, wo-n-’r dr Schtudia-n-Àbschluss „Master of Arts“ (MA) ìm Fàch Gschìcht bschtànda hàt. Àb ànna 1961 hàt’r àn dr Ünivärsitet Duke gschtudiart, ìn da Verainigta Schtààta. Doo hàt’r a Dokterwìrda (PhD) vu dr àmerikànischa Gschìcht ämpfànga mìt sinera Hàbilitàzionsschrìft „The Socialist Party of America, 1912–1919: Years of Decline“.
ìn Politik
Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1966 ìsch dr Bassett ärfolglooser Kàndidàt gsìì ìm Wàhlkrais North Shore. Ärfolgloos ìsch’r ewafàls gsìì àn dr Wàhl vu 1969 ìm Wàhlkrais Waitemata.
Ànna 1971 hàt ma dr Bassett gwählt àls Gmaindarot vun Auckland. Ìm nachschta Johr, àn dr Pàrlamantswàhl vu 1972, ìsch’r ìm Wàhlkrais Waitemata gwählt worra, àls Kàndidàt vu dr Labour Party. Noh dara Wàhl ìsch a Labour-Regiarung äntschtànda, zum ärschta Mol zitter 1960. Noh-n-em Tod vum Premierminìschter Norman Kirk ànna 1974 sìn dr Bassett un sina Pàrtäi àn da Pàrlamantswàhl vu 1975 gschlààga worra. D’ dritta Labour-Regiarung hàt dr Bassett bschrìewa àls aina vu da „àktivschta un gsällschàftlig veràntwotligschta Regiarunga vum 20. Johrhundert“. Wahrend dara Zitt ìsch’r ain vu da àktivschta Àbgordneta gsìì; ar hàt em Henry May, em Minìschter fìr d’ Lokàla Regiarung, ghulfa, fìr d’ lokàla Regiarungsgebiater zammaschliassa.
Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1978 hàt ma dr Bassett gwählt ìm Wàhlkrais Te Atatū. Àn dam Sìtz ìsch dr Bassett gblìewa bis ìm Johr 1990. Kurz noh sim Z’ruckkumma ìm Pàrlamant hàt ma ìhn ärnännt ìm Schàttakàbinätt àls Minìschter vu da Ìnnera Ààglagahaita, Minìschter vu dr Lokàla Regiarung un Minìschter vum Schport un Zittvertriiwer. Ìm März 1981 ìsch a Regiarungsumbìldung gsìì; doo hàt ma dr Bassett ärnännt àls Gsundhaitsminìschter vum Schàttakàbinätt. Dr Bassett hàt dr Vorsìtzender vu dr Pàrtäi Jim Anderton häftig kritisart, vor àllem nohdam àss dr Anderton üs sim Àmt ìm Fluggsällschàft Air New Zealand üssgschlossa worra ìsch. Dr Bassett hàt gsajt, àss’r ìhn üssafordra wìrd fìr d’ Presidantaschàft vu dr Pàrtäi. Dàs hàt a äffner Konflikt üssgleest ìnnerhàlb vu dr Pàrtäi. Àlso hàt dr Bassett sina Àkìndigung z’ruckgnumma. Dam äntschprachend ìsch’r ìm Hornung 1982 üss em Schàttakàbinätt üssgschlossa worra.
Noh dr Wàhlgwìnn vu 1984 hàt d’ Labour Party a viarta Regiarung gebìldet, wo bis ànna 1990 gwährt hàt. Dr David Lange hàt dr Bassett ärnännt àls Gsundhaitsminìschter un Minìschter fìr d’ Lokàla Regiarung. Àls Minìschter fìr d’ Lokàla Regiarung hàt’r a Reform iigfiahrt, wo d’ „at-large“-Wàhlkraisa dur „wards“ ärsätzt hàt. D’ Regiarung hàt a wìchtig Progràmm vu wìrtschàftliga un soziàla Reforma uff’s Wark gmàcht. D’ wìrtschàftliga Àschpakta hàt ma schpeeter d’ „Rogeromics“ bnännt. Unter d’ soziàla Reforma ìsch d’ Äntkriminàlisiàrung vu dr Homosäxüàlitet gsìì, dur s’ „Homosexual Law Reform Act 1986“. Dia soziàla Reforma hàt dr Bassett vollkumma unterschtìtzt.
Nohdam àss dr Bassett wìder àls Àbgordnet’r gwählt worra ìsch, hàt’r numma s’ Àmt vum Minìschter fìr d’ Lokàla Regiarung b’hàlta, un ìsch d’rzüa ànna 1987 ärnännt worra àls Minìschter fìr d’ Ìnnera Ààglagahaita, àls Minìschter fìr d’ Zivila Vertaidigung un àls Minìschter fìr d’ Kunscht un Kültür. Züadam ìsch’r Vorsìtzender gsìì vu dr New Zealand Lottery Grants Board un vu dr 1990-Kumission, wo d’ Ehrunga vorbàuija hàt fìr d’ Ehrung àn dr 150. Johra vu dr Unterzaichnung vum Vertrààg vu Waitangi. Àls Minìschter fìr d’ Ìnnera Ààglagahaita hàt’r ghulfa, fìr d’ Faijerligkait vum Waitangi Day umschtälla un sìe färdra ìm gànza Näiseelànd.
noh dr Politik
Vu 1994 bis 2004 ìsch dr Bassett Mìtglìed gsìì vum Waitangi-Grìchtshof, wo d’ Verlätzunga vum Vertrààg vu Waitangi untersüacht.
Züadam ìsch dr Bassett Kronìscht gsìì fìr The Dominion Post z’ Wellington bis àm Ànd vum Johr 2006, un àui fìr The Press z’ Christchurch.
Landgrafschaft Klettgau
D Landgrõfschaft Chlèggau odder Landgrõfschaft Chläggi isch èn spòtmittelalterlichè un früèneuzitlichè Hèrrschaftsberych mit èrè territorialè Uusdèènung am Hochrhy zwǜschè Schaffuusè un Dǜèngè, wo sich übber d Johrhunderte gändèrèt hèt. Dè Chlèggau lòt sich nõch dè Quällèlaag ab 1315 als Landgrõfschaft datyrè. Si eksischtyrt wèg dè Mediatisierung nǜmmi, well dörtdèwègè s Gebièt 1806 a s Großherzogtum Baden gangè isch. D Landgrõfschaft Stüèlingè, wo im Wuètèdal nordöschtlich vo Dǜèngè lyt, isch vo 1112 bis 1250 Bschtanddeil vo dè Grõfschaft Chlèggau gsi.
Michael Bassett
noh dr Politik
Ain Àrtikel vum Bassett in The Northland Age hàt s’ NZME ìm März 2021 àbgezoga, wial dr Bassett d’ „verdàckelta Mooda“ kritisiart hàt, Wärter üss dr Maori-Sprooch z’ nutza, wia zum Bischpìel s’ Wort „Aotearoa“ fìr s’ Näiseelànd z’ nàmma. Da Àrtikel hàt ma àls ràssasechtig betràchta.
Landgrafschaft Klettgau
Namensbildung
Èrschtmòls schriftlich uffzeichnèt isch dè Nammè i dè Formle Actum in pago Chlegouve im zwoote Johr vo dè Regyrig vum Ludwig, wo zuè dè Zit vum Pabscht Sergius II. 844 gläbbt hèt, aalässlich von èm Güèterduusch zwǜschè nèm Rinloz un èm Kloschter Rhynau. D Benennung i dè Divisio Regnorum vo 806, èm »Teschtament« vum Karl dè Große, wo sich dè Trudpert Neugart druff bezieèt, bschtimmt d Ängi zwǜschè Neuhuusè un Beringè als Gränzè zwǜschè m Chletgowe un Hegowe un dõdemit als Gränzè vo dè Machtberych zwǜschè sinè Söön Karlmaa un Pippin. Dè Ägidius Tschudi dauft vo dè Latobriger als Urbevölkerig, vo dèm leitet sich au dè Nammé ab. Johann Jakob Rüeger bschtätigt sèll, meint abber uffgrund vo dè Fruchtbarkeit vu sellrè Gegènd sèbbèrè »Lättègau« sägè z dürfè. Au vodrèttè (u. a. durch dè Jäger Georg) wörd diè Aasicht, dè Aargau wörd vo dè Aarè un asè dè Chlèttgau vo dè Glatt abgleitet, also eigéntlich »Glattgau«. Dè Franz Josef Mone leitet dè Nammè vo Chleigh, im keltischè Wort für Höger ab, also »Högergau«. Dè Rüèger erwäänt au d Aasicht vum Josias Simmler, wo diè aalt Grõfschaft Altèburg im gallischè »Latobrigi« un dõdemit im dütsche »Altobrogo« dinnè sièt, wa hüe abber als nit richtig aagluègèt wörd.
Michael Bassett
si Privàtlawa
Ànna 1964 hàt dr Bassett d’ Judith Petrie ghirota. D’ Petrie ìsch schpeeter Hischtorikera gsìì àn dr Ünivärsitet vun Auckland, un Mìtgliìed vum Regionàlrot vun Auckland. Sa ìsch àui Mìtglied gsìì vum Auckland Hospital Board. S’ Ehapààr hàt zwai Kìnder ghàà.
Landgrafschaft Klettgau
Namensbildung
Zuè dè Hèrkumpft un Bedütig vum Nammè „Chleggau“ git s meereri witteri Dütungsversionè, wo bis hüt nit abschlièßend klärt sin. Wôrènd villfach d Aasicht vodrèttè wörd, dè Chleggau (auch Clecgouva, Chlegowe, Clegove, Clechgouwe, Cleggovia), hebbe sin Nammè vo Cleg (Schiffle, Weidling) un Geu (Landschtrich) – womit woll uff d Laag am Rhy abgschtellt wörd, hèt dè Emil Müller-Ettikon è witteri Theory entwicklèt, wo uff s mittel- bzw. althochdütsche, urschprüngliche Schallverb klecken hywyst, un dè Chlèggau als Gau am Rhyfall aagluègèt hèt, wo urschprünglich auch als Chleckgow gschribbè wörrè isch.
Früèni Bsidelung
Nõch Aegidius Tschudi isch d Gegènd zwüschè m Wuètèdal un èm mittlerè Hochrhy vo dè „Latobriga“ (Latobriger), èm Keltèschtamm, besidlèt worrè. Spôter isch s Chlèggau Sidligsgebièt vo dè Alemannè gsi, dèvor isch dè mittlere Hochrhy zwǜschè Schaffuusè un Waldshuèt znägscht römisch bsetzt gsi. 537 hèt dè Witigis als Gegègaab für Hilfsleischtungè gegè d Bǜzantiner Brovinzdeil Deile vum Alpèvorland a dè Theudebert I. abgää. Anno 585 isch s Bischtum Konschdanz vo dè Vindonissa losglöst worrè. D frängisch-karolingischi Neuydeilig vum Rych in Gaugrõfschaftè hèt im 8. Johrhundert zuè dè Nammensgäbbig vum Gebièt gfüürt, wo sich zwǚschè Hochrhy, Wuètè un Randè-Massyv lyt. Im Nordè hèt d Rychshèrrschaft Bõõdorf, wo im Kloschter St. Bläsy untergordnèt gsi isch un im Weschtè s Damèschtift Säckingè è wichtigi Rollè gschpillt. S Gebièt isch vo 911 bis 1268 Beschtanddeil vum Herzogdum Schwõbè gsi.