cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hermann Sernatinger
Lääbe
Dr Sernatinger het vyl uf Hochdytsch gschribe, aber au als uf Alemannisch. Fir ais vu syne erschte Wärch, s hischtorisch Feschtspiil „Anno 1489“ iber di friejer vordereschtrychisch Stadt Briilinge het er 1906 vum eschtrychische Chaiser Franz Joseph I. s Guldi Verdienschtchryz iberchuu. Noch em Manfred Bosch het dr Sernatinger schyns z kämpfe ghaa mit em Zölibat. In e Dail Gedicht findet mer Aadytige vu unterdruckte erotische Fantasie. Zem Byschpel handlet dr Gedichtband „Es war ein Traum“ (1907) vun ere „Liebi, wu im Dod Erlesig vum Lyd gfunde het“. Dr Gedichtband „Aus Dämmerstunden“ vu 1908 het er syre „lieben Mutter“ gwidmet um umfasst Gedicht, wu s Glick vu dr Chindhait bschrybe. Im Band „Blut und Blüten“ (1912), gwidmet em Vater, het s ender schwäri, melancholischi Gedicht. Mit Sage „Blumegg-Tannegg“ (1912) un „Eine Immortelle auf’s Grab der Mutter“ (1917) hert syni literarisch Schaffeszyt uf. Populär isch bis hit sy letscht Buech „Jiszapfe zum Schlozze“ vu 1938 mit 15 Gedicht im Radolzellfer Dialäkt.
Dr Sernatinger het in Artikel fir Zytige au gege d Modärni aagschribe. Scho 1896 het er in dr katholische Radolfzeller „Freie Stimme“ unter em Titel „Fin de siècle“ di „total abgelebte, abgestumpfte Weltmüdigkeit“ un „Blasirtheit“ vum 19. Johrhundert kritisiert un sy Zyt en Epoche vu „Geschmacksverirrungen und Absonderlichkeiten“ gnännt. Des lägi am e „Ungehorsam gegen eine Autorität“, gege „Sitte, oder Gewohnheit, oder Wohlanstand, oder Vernunft, oder Staatsgesetz, oder Kirchengebot, oder Gotteswille“. Gege die „allgemeine Weltkrankheit ‚Unzufriedenheitʻ“ un dr „Pestgeist“ vu dr Modärni het dr Sernatinger e anti-urban Haimetkonzäpt gsetzt mit ere regionalbewusste Bodeständigkait. Mit dr „Haimet“ het er welle di gsellschaftlige Veränderige verhebe, wun er gferchtet het. Anne 1919 het er d Draachtegruppe Radolfzell grindet, 1921 dr Draachteverain Boor un 1922 di di sozialkonservativ Zytschrift „Jetz Grüeß Gott!“, wu si yygsetzt het fir dr Dialäkt, fir Huuswoobe, Buuremeebel un Volksdänz. Dr Bosch schrybt in dr „Badische Biografien“: „Heimat- und Trachtenfeste galten Sernatinger als ein Aufbäumen der Volksseele gegen die Einﬂüsse fremder Moden und welscher Sitten, gegen die er Vorträge hielt und Versammlungen mobilisierte.“ Är het fir dr Radolfzeller Draachteverain d Radhuubedraacht entworfe (1921), Uustellige wie „Volkskunst und Volkskultur der Baar“ oder „Welt der Bildniskunst“ veraastaltet (1922) un d 1100-Johr-Fyyr vu Radolfzell mitorganisiert (1926).
Im Johr 1928 isch er us Gsundhaitsgrind in Ruestand gange, im Vorjohr het er e Huus uf dr Mettnau diräkt am Stade vum Bodesee gchauft. Anne 1949 isch er in e chlaini Wohnig im Radolfzeller Chrankehuus zoge, sy Huus het er dr Stadt vermacht. Anne 1950 isch dr Sernatinger im Alter vu 79 Johr gstorbe.
Ihm z Ehre isch z Radolfzell e Stroß gnännt un an sym Geburtshuus hangt e Mahndafle.
Frankoprovenzalische Sprache
S Frankoprovenzalisch odder Arpitanisch (Eigebezeichnige: patouès, francoprovençâl, arpitan, arpetan) isch e galloromanischi Sproch, wu z Frankriich, z Italie un in de Schwiz gschwätzt wird. Es wiist Gmeinsamkeite mit em Französische un em Okzitanische uff.
Frankoprovenzalisch
De Usdruck „Frankoprovenzalisch“ – oder au „Franko-Provenzalisch“ – goht uff de italiänisch Linguist Graziadio Isaia Ascoli zruck, wu 1873 gschribe hät:
Zur Chlorheit un für d'Uuabhängigkeit vu de Sproch vürezhebe, isch s Wort meischtens ohni Bindestrich gschribe wore. Die Schriibig soll au d'Aanahm vermiide, dass s Frankoprovenzalisch numme e Kombination vu langues d'oïl un langues d'oc isch.
S Wort „Provenzalisch“ hät zur Zit vum Ascoli nit numme d'Sproch vu de Region Provence bezeichnet, sundern s Okzitanisch als Ganzes, wu vor sinem hüttige Namme zerscht „limousin“ un deno „provençal“ gheiße hät.
“Romand”
Sälle Namme isch sit em 15. Johrhundert als Bezeichnig für s Frankoprovenzalisch belèggt. Er daucht zum erschte Mol i'me-ne Dokumänt us Friiburg im Üechtland uff, wu de Notar erlaubt, ihri Brief uff Dütsch un Frankoprovenzalisch z schriibe („faire des lettres en teif [= allemand] et en rommant“). Z Friiburg isch die romanischi Umgangssprooch sid dänn also en ofizielli Landessprooch gsi. In der Waadt un z Friiburg daucht der Naame au während em 17. un 18. bis ins 19. Johrhundert immer wider uff, er hät's abber nie übber d'Schwizer Gränze uuse gschafft.
Arpitanisch
Arpitan odder arpian isch als nöie Kunschtnaame entstande, wiil de Begriff Frankoprovenzalisch au chly verwirrt hät. Es bedütet ursprünglig „Bärgbewohner“ un gliichzitig „Hirt“. Es chunnt vu de indogermanische Wortwurzle alp- (vgl. Alpe). Im Frankoprovenzalische bedütet s Wort arp allerdings nit „Bärg“, sundern es bezeichnet d'Bärgweide, wu d'Herde anedribe were gò de Summer verbringe, also d Alpweid. Au in viile Ortsnämme und Fluernämme findet mer s Grundwort verstreut übber s ganze Sprochgebiet widder, wie bi Arp z Bionas im Augschttaal, Arpetta bi Mase im Wallis oder Arpille bi Ormont-Dessus im Kanton Waadt. Variante devuu gitt's au z Dütschland un z Östriich.
Der frankoprovenzalisch Radiosänder, wo ane 2007 gründet worden isch, het der Name Radiô Arpitania.
Gschicht
Als romanischi Sproch leitet sich s Frankoprovenzalisch einewäg in erschter Linie vum Latiin ab. De Pierre Bec nümmt aa, dass es de erscht Zwiig gsi isch, wu sich vu de Langues d'oïl unterschide hät, un setzt die Spaltig im 8. odder 9. Johrhundert aa. Eso wär s Frankoprovenzalisch e konservatiivi Sproch, während sich di westlig glägene Langues d'oïl viil witer entwickelt hänn. Eso hät's e Reihe vu mittelalterlige Wörter biibhalte (bayâ für frz. donner „gee“; pâta für frz. chiffon „Lappe“; s'moussâ für frz. se coucher „gò schlofe goh“). Gwüssi phonetischi un vokabularischi Veränderige vu de Lagues d'oïl hät s Frankoprovenzalisch zwar mitgmacht, neueri Entwicklige abber keini. Was d'Morphologii bedrifft, lönn sich Gmeinsamkeite mit em Okzitanisch feststelle.
Hüttigi Verbreitig
Bsunders z Frankriich isch s Frankoprovenzalisch (genauso wie di andere Sproche un Dialäkt vu Frankriich) scho lang abglähnt wore un isch sällewäg au schnäll am Verschwinde. Ähnlig isch es in de Schwiz, wo die Sproch in de Zit vum 18. bis 20. Johrhundert fascht ganz verschwunden isch; me findt si hütte in erschter Linie no im Greyerzerland (e Charte dodezue hets im Artikel Frybùrger Patois) un in de abglägene Deil vum Kanton Wallis, wu's vor allem Lüt ab 60 im Alldag bruuche. Am läbigschte i d Sproch no im Aostadal. Z Frankriich un in de Schwiz wird s Frankoprovenzalisch nit vum Staat als Regionalsproch aaerkännt, z Italie isch es eini vu de Minderheitesproche.
E größere Aadeil Chinder, wu's vu ihrer Familie no lehre, findet sich numme z Evolène im Wallis un i gwisse Däler im Aostadal. Dass s Frankoprovenzalisch im Aostadal so güet erhalte blibe isch, hät boliitischi Gründ. Bis zum 19. Johrhundert isch in säller Region d'Bevölcherig zweisprochig gsi, wubii s Französisch s Frankoprovenzalisch all meh abglöst hät. Noch de Vereinigung vu Italie im Johr 1861 isch s Französisch abber gächtet un usdribe wore, viili Frankophoni sin uff Frankriich usgwandert. S „patois“ (was in demm Fall für Frankoprovenzalisch stoht) isch degege duldet wore, solang's kei negatiive Iifluss uff s Italiänisch gnuu hät, wu Unterrichts- un Amtssproch gsi isch. Hütt hät d'Regionalsproch im Aostadal e Aadeil vu 27 Prozänt, isch allerdings zimmli ruckläufig.
Sit 2004 bemieht sich de gränzübberschritend Verei Arpitania – Aliance culturèla arpitana drum, dass s Frankoprovenzalisch „für d'Öffentligkeit sichtbar“ wird. S Programm umfasst e Verlag, Lehrmethode, d'Verbreitig vu-n-ere eiheitlige Schriibig, zweisprochigi Stroßeschilder un e arpitanischs Internetradio. Si verbreitet de Namme „Arpetanisch“ anstell vu „Frankoprovenzalisch“, wiil er als eidütiger weder dää iigstuft wird.
Trotz denne Verei isch s Frankoprovenzalisch im Alldag nit viil meh presänt: In de Region Rhône-Alpes z Frankriich zum Bispil hänn's 2009 uff em Land zwei Prozänt vu de Lüt regelmäßig bruucht, in urbane Regione praktisch niemer meh.
2015 sind d Region Rhone-Alpes und d Regierig vom Augschttal übery cho, für d Enwicklig vo der gmeinsame Sprooch d Charta de la lengoua arpitana z verabschide.
Der Schwiizer Bundesroot het am 7. Dezämber 2018, wie vom Öiroparoot empfohle, bschlosse, ass i der Schwiiz s Frankoprovenzalisch als Minderhäitesprooch anerchänt isch.
Dokumäntation
Dokumäntiert wird dr frankoprovenzalisch Wortschatz vu dr Westschwiz vom Glossaire des patois de la Suisse romande, wo a der Uni Nöieburg dehei isch.
2019 isch noch 25 Johr Aarbet dr digital Atlas linguistique audiovisuel du francoprovençal valaisan (ALAVAL), wo mer am Centre dialectologique au z Nöieburg uusgschaffet het, publiziert wore.
Lueg au:
Merchmol
Charakterisdisch für s Frankoprovenzalisch sin vor allem:
E fundierti Übersicht über s Frankoprovänzalisch in dr Schwyz findt mer im Geografische Läxikon vu dr Schwyz.
Vergliich
In derre Tabälle wird s Frankoprovenzalisch mit modärne romanische Sproche un em Latiin vergliche. Si zeigt vor allem d Evolution vum latiinische p zu v, vum c/g zu y un s Verschwinde vu t un d. Allgemein isch es im Französisch am nöchste.
Frankoprovenzalischi Literatuur
S Frankoprovenzalisch hät nie Literatuur chönne vürebringe, wu im gliiche Maß bekannt gsi wär wie die in sine dräi große benochberte Sproche Französisch, Okzitanisch un Italiänisch. Dodezüe hänn bsunders d'Uffdeilig uff dräi Länder, d'Usbreitig vu de französische Sproch (gradd in de Stedt) un d'Umsidlig vum Land in d'Stedt gfiehrt.
De eltist bekannt Tekscht uff Frankoprovenzalisch chunnt us em 12. Johrhundert. Es handelt sich um de Aafang vu'me-ne Gedicht übber de Alexander de Groß un er bstoht us 105 Vers. Us demm un de Johrhundert denoch sin witeri Tekscht übberliefert wie de lang Tekscht Vie de sainte Béatrice d’Ornacieux vu de Marguerite d’Oingt, wu im 13. Johrhundert im Dialäkt vu Lyon gschribe wore isch. Us em 14. Johrhundert sin viil Tekscht vu Friiburg erhalte, wiil sällemols s Frankoprovenzalisch Amtssproch vu de Stadt gsi isch; es sin Protokoll vu Rothuussitzige, Dokumänt vu Notär uvm. Scho vorhär hät mer bi de Verwaltig s Latiin uffgee. Im 14. Johrhundert isch au e größeri Zahl Lieder un Gedicht uff Frankoprovenzalisch gschribe wore.
S Frankoprovenzalisch verschwindt sit em 19. Johrhundert. Kulturälli Institutione hänn drum zu derre Zit aagfange, Gschichte, Sprichwörter un Legände bi de Dialäktsprächer z sammle. Modärneri Literatuur uff Frankoprovenzalisch sin d'Übbersetzig vum Büech Le petit prince (Lo Petsou Prince) vum Antoine de Saint-Exupéry, de Comic Le rebloshon que tyouè ! vum Félix Meynet un em Pascal Roman un d'Übbersetzige vu dräi Usgobe vu de Comicheftli Aventures de Tintin. Trotz sälle Bemiehige blibt s Frankoprovenzalisch bsunders noch de Industrialisierig un de Mobilitet vu de Bevölcherig, wu dodemit verbunde isch, hauptsächlig e gsprocheni Sproch.
Henniez VD
Henniez (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Henniez lyt am rächte Stade vu dr Broye. D Gmaiflechi umfasst 59,2 % landwirtschaftligi Flechi, 23,5 % Wald, 13,5 % Sidligsflechi un 3,8 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Henniez isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1380 as Ennyt (1668 Ignie, 1781 ''Ingniez').
Religion
62,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 27 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,1 %, CVP 4,5 %, FDP 13,8 %, GLP 2,6 %, GP 4,8 %, SP 19,4 %, SVP 35,3 %, Sunschtigi 1,6 %.
Dr Burgermaischter vu Henniez isch dr Yannick Escher (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 230 Yywohner 94,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,9 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 0,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Bündnis 90/Die Grünen
Z Weschtdytschland un Wescht-Berlin het d Bartei Die Grünen, wu am 12./13. Jänner 1980 z Charlsrue grindet woren isch, ihri Wurzlen in dr Anti-Atomchraft- un Umwältbewegig, dr Neie Soziale Bewegige un dr Neie Linke us dr 1970er Johr. Bi dr Bundesdagswahl 1983 isch dr Griene dr Yyzug in dr Bundesdag glunge un vu 1985 bis 1987 hän si in ere rot-griene Koalition z Hesse mit em Joschka Fischer zum erschte Mol e Landesminischter gstellt. No dr Widerverainigung sin di Griene bi dr Bundesdagswahl 1990 an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe.
E zwooti Entwickligslinie goht uf d Burgerbewegig in dr DDR zruck. In dr Zyt vu dr bolitisch Umbrich im Spotjohr 1989 hän si d Initiative Frieden und Menschenrechte, Demokratie Jetzt un Dail vum Neuen Forum zum Bündnis 90 zämmegschlosse. No dr Bundesdagswahl isch s Bindnis 90 as Barlemäntsgruppe in dr Bundesdag yyzoge. Nodäm di Grüne Partei in der DDR scho diräkt no dr Bundesdagswahl 1990 mit dr weschtdytsche Griene fusioniert hän, hän s Bindnis 90 un Griene dää Schritt anne 1993 vollzoge.
Noch em Wideryyzug as Fraktion in dr Bundesdag 1994 isch Bindnis 90/Di Griene vu 1998 bis 2005 in ere rot-griene Koalition zum erschte Mol in dr Bundesregierig gsii. Vu 2005 bis 2021 sin Bindnis 90/Di Griene wider Oppositionsbartei im Bundesdag gsii. Bi dr Bundesdagswahl 2021 het d Bartei mit eme Stimmaadail vu 14,8 Brozänt s bescht national Ergebnis vu ihre Gschicht iberchuu un isch no dr Wahl e Ample-Koalition uf Bundesebeni mit SPD un FDP unter em Bundeschanzler Olaf Scholz yygange. S bescht international Ergebnis hän di Griene bi dr Europawahl 2019 mit 20,5 % ghaa. Z Bade-Wirttebärg stellt Bindnis 90/Di Griene syt em Maie 2011 mit em Winfried Kretschmann zum erschte Mol e Minischterbresidänt, wu noch ere grien-rote syt 2016 ere grien-schwarze Koalition vorstoht. Derzue dien di Griene uf Landesebeni in ere rot-rot-griene Koalition unter eme linke Minischterbresidänt Bodo Ramelow z Thüringe mitregiere, in ere rot-rot-griene Koalition unter ere SPD-Minischterbresidänti z Berlin bzw. eme SPD-Minischtebresidänt z Bremen, in ere Kenia-Koalition mit dr CDU un dr SPD z Sachse un z Brandeburg, in ere rot-griene Koalition z Hamburg, ere Ample-Koalition mit dr SPD un dr FDP z Rhyland-Pfalz, in ere schwarz-griene Koalition z Hesse un in ere Jamaika-Koalition mit dr CDU un dr FDP Schleswig-Holstein.
Vorgschicht
Di Griene sin in dr Bundesrepublik Dytschland as Zämmeschluss vun eme braite Späktrum vu bolitische un soziale Bewegige in dr 1970er Johr entstande. In dr Hauptsach isch d Barteigrindig vu dr Umwält-, dr Anti-Atomchraft-, dr Frides- un dr Frauebewegig drait wore. Di bolitisch Bandbraiti isch vu dr yyflussryche K-Gruppe im Gfolg vu dr Studäntebewegig vu dr 1960er Johr bis zue rächtskonservative Umweltschitzer. Bi Landdags- un Kommunalwahle sin syter anne 1976 verschideni Barteien un Wahlbindnis us dr Ekology- un Anti-Atomchraft-Bewegig wie di Grien Lischt Umwältschutz z Nidersachse, di Grien Lischt Schleswig-Holstein, di Grien Aktion Zuechumft, d Aktionsgmainschaft vu Unabhängige Dytsche un bsundersch in dr Großstedt linksorientierti Alternativi un Bunti Lischte aadrätte. Di meeschte vu däne Wahllischte sin an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe, zem Byschpel bi dr Landdagswahle z Nidersachsen un z Bayern anne 1978. Bi dr Europawahl 1979 isch di „Sunschtig bolitisch Verainigung“ Di Griene mit dr Petra Kelly un em Herbert Gruhl as Spitzekandidaten aadrätte un het 3,2 Brozänt vu dr Stimmen iberchuu. D Wahlchampfcheschtenerstattig vu iber 4,5 Millione DM het di finanziäll Grundlag fir d Organisation vun ere Bundesbartei bildet. Mit 5,1 Brozänt vu dr Wehlerstimmen isch dr Bremer Griene Lischt (BGL) anne 1979 zem erschte Mol dr yyzug in e Landesbarlemänt glunge.
Grindig vu dr erschte Landesverbänd 1979 un dr Bundesbartei 1980
Am 30. Septämber 1979 het z Sendelfenge ne Dräffe vu rund 700 Aahänger vu dr ekologische Bewegig stattgfunde, wu in dr Grindig vu dr Griene z Bade-Wirttebärg as erschtem Landesverband resultiert het. Derzue isch am 16. Dezämber 1979 z Hersel bi Bonn e Landesverband z Nordrhy-Weschtfale grindet wore.
Am 13. Jänner 1980 isch z Charlsrue d Bundesbartei „Di Griene“ grindet wore. Uf em Grindigskongräss het s Ussenandersetzige gee um di brogrammatisch Uusrichtig un um d Megligkait vun ere Doppelmitglidschaft bi dr Griene un in ere K-Gruppe, wu am Änd abglähnt woren isch. S erscht Bundesbrogramm het di Grienen as „sozial, ekologisch, basisdemokratisch, gwaltfrei“ bschribe. Noch em Sälbschtverständnis sin di ne „Anti-Barteie-Bartei“ gsii. E Gruppe um dr ehmolig CDU-Bundesdagsabgordnete Herbert Gruhl het sich wäg em Zuestrom vu linke Aktivischte bal us dr Bartei zruckzoge un het zwai Johr speter d Grindig vu dr Ökologisch-Demokratische Bartei (ÖDP) initiiert. Mit 1,5 % vu dr Stimme bi dr Bundesdagswahl am 5. Oktober 1980 hän di Griene nit in dr Bundesdag chenne yyzieg, sin aber derno bi dr Landdagswahle z Berlin (1981), z Hamburg, z Hessen un z Nidersachse (1982) iber di Fimf-Brozänt-Hurd gumpt.
Etablierig im Bundesdag (1983–1990)
Anne 1983 sin di Griene mit 5,6 Brozänt vu dr Zwootstimme un rund Abgordnete zum erschte Mol in dr Dytsch Bundesdag yyzoge. In dr Johr dernoo hän vor allem di heftige un dailwys kaotische Fligelchämpf zwische dr Fundamentalischte (d „Fundi“) un Realbolitiker (d „Realo“) um s Verhältnis zum gsellschaftlige Syschtem vu dr Bundesrepublik di effetli Wohrnähmig bstimmt. Hauptstrytpunkt isch gsii, eb di Griene Regierigsbedailigunge sotten aasträbe - un dodermit au Kompromiss in dr Bolitik yygoo - oder sich uf e strikti Oppositionsroll sotte feschtlege. Anne 1985 isch zue dr erschte rot-griene Koalition z Hesse chuu un dr Joschka Fischer isch hessische Umwältminischter wore.
Grieni un Bindnis 90 in dr DDR
Im Spotjohr 1989 sin in dr DDR verschideni bolitischi Barteien un Gruppierigen entstande. Fir d Volkschammerewahl 1990 hän si Burgerbewegige „Demokratie Jetzt“, „Initiative Frieden und Menschenrechte“ un „Neues Forum“ am 7. Februar zue dr Lischtenverainigung Bindnis 90 zämmegschlosse. Drotz ass d Burgerbewegige d Wändi stark bregt gha hän, isch ihri gsellschaftli Bedytig schnäll gschwunde un s Bindnis 90 het mit nume 2,9 Brozänt vu dr Stimme 12 Mandat iberchuu. Di „Grien Bartei in dr DDR“ het 2,0 Brozänt un acht Mandat iberchuu.
Debakel bi dr Bundesdagswahl 1990, Fusion mit Bindnis 90 un Reschtrukturierig (1990–1998)
Dr Fall vu dr Muure anne 1989 isch au fir di weschtdytsche Grienen e historische Yyschnitt gsii. Bi dr Bundesdagswahl 1990 sin d Stimmen in dr alte Bundesländer mit em ehmolige Wescht-Berlin un in dr neie Bundesländer mitsamt Oscht-Berlin in drännte Wahlbiet uuszellt wore. Die aimolig Sunderregelig hän di Griene erscht sechs Wuche vor dr Wahl dur e Chlag vor em Budesverfassigsgricht duregsetzt ghaa– un sin jetz dodraa hange blibe. Andersch wie di anderen im Bundesdag verdrättene Barteie hän si nit vor dr Wahl mit ere „Schwesterbartei“ fusioniert, Di Griene sin z Weschtdytschland aadrätte un e Lischt Bindnis 90/Grieni – Burgernebewegig z Oschtdytschland. Fir d Meehait vu dr Griene het s vor em Muurefall kai „Dytschi Frog“ gee. D Zweestaatligkait isch no bis zue dr Volkschammerewahl 1990 nit in Frog gstellt wore, ere Widerverainigung het mer skeptisch gsääne oder abglähnt. Bi dr Bundesdagswahl 1990 hän di weschtdytsche Griene mit em Slogan „Alli schwätze vu Dytschland. Mir schwätze vum Wätter“ gworbe. Si hän dodermit di Wältwyt Klimaufwermig welle thematisiere, sin aber bi dr Wehler nit dermit aachuu. Mit 4,8 Brozänt vu dr Stimme hän si dr Yyzug in dr Bundesdag verbasst. Im oschtdytsche Zellbiet het Bindnis 90/Grieni dergege 6,0 Brozänt un acht Bundesdagsmandat iberchuu. Ai Dag no dr Bundesdagswahl 1990 hän di wescht- un oschtdytsche Griene fusioniert un am 21. Septämber 1991 isch dur d Verainigung vu „Demokratie Jetzt“, dr „Initiative Frieden und Menschenrechte“ un Dail vum „Neuen Forum“ d Bartei Bindnis 90 entstande.
No dr Bundesdagswahl 1990 isch iber en Änd vu dr Bartei spekuliert wore. S Wahldebakel un di aagsträbt d Fusion mit em Bindnis 90 hän di Griene zuen ere Iberbriefig vu ihre brogrammatischen Uusrichtig un ihre, innerbarteilige Strukture zwunge. D Kurkorrekture, wu vorgnuu wore sin, hän 1990/1991 zue Barteiuusdritt vu brominänte Verdrätter vu dr Fundi un dr Ekosozialischtegfiert (unter anderem d Jutta Ditfurth, dr Rainer Trampert un dr Thomas Ebermann), wu bishär zamischt d Meehait im Bundesvorstand un uf dr Bundesdelegierteversammlige gstellt ghaa hän. Dr Uuszug vun eme Dail vum linke un radikalekolosche Fligel het uf dr andere Syte derzue gfeirt, ass d Neioriäntigerig vu dr Bartei no schnäller gangen isch.
Am 14. Mai 1993 hän si Bindnis 90 un Di Griene zue dr Bartei Bindnis 90/Di Griene zämmegschlosse. Gegen alli Hoffnige bi dr Fusion hän ehmoligi DDR-Burgerrächtler bal iber e Marginalisierig vu dr oschtdytsche Landesverbänd kritisiert.
Bi dr Bundesdagswahl 1994 isch di fusioniert un reorganisiert Bartei Bindnis 90/Di Griene uf 7,3 Brozänt un 49 Mandat im Bundesdag chuu. Fraktionsvorsitzer sin dr Joschka Fischer un d Kerstin Müller wore, mit dr Antje Vollmer hän di Griene zem erschte Mol e Vizebresidänti vum Dytsche Bundesdag gstellt.
Wu di Griene uf ihrem Barteidag z Magdeburg d Forderig no dr Lupfig vum Benzinbryys uf fimf DM pro Liter ufgstellt ghaa hän, isch s in dr Folg zuen ere vierjehrige Serie vu Wahlniderlage chuu.
Rot-grieni Bundesregierig (1998–2005)
E nei Kapitel isch mit dr Bildig vu dr erschte Rot-Griene Koalition uf Bundesebeni no dr Bundesdagswahl 1998 ufgschlaa wore, wu Bindnis 90/Di Griene 6,7 Brozänt vu dr Stimme iberchuu het. Dr Joschka Fischer isch Usseminischter un Vizechanzler wore, d Andrea Fischer Gsundhaitsminischteri un dr Jürgen Trittin Umwältminischter. No dr BSE-Krise (Rinderwahn) im Jänner isch d Andrea Fischer zruckdrätte un isch dur d SPD-Bolitikeri Ulla Schmidt ersetzt wore, derfir isch d Renate Künast Noofolgeri vum Bundeslandwirtschaftsminischter Karl-Heinz Funke (SPD) woren as Bundesminischteri fir Verbruucherschutz, Ernehrig un Landwirtschaft.
In dr 14. Wahlperiode (1998–2002) sin d Ekostyyr, Reforme vum Staatsaagherigkaitsrächt, di Yydrait Läbespartnerschaft, dr mittelfrischtig Uusstiig us dr Atomenergy un s Erneierbari-Energie-Gsetz (EEG) bschlosse wore. Heftigi Kritik het s unter dr aigene Mitglider un Wehler an dr Remilitarisierig in dr Ussebolitik gee mit dr Bedailigung am Kosovochrieg un em Afghanistanchrieg, derzue au an e huffe Kompromis mit dr SPD. Dr „Atomkonsäns“, wu ne Uusstiig bis 2021 vorgsääne het, isch innerhalb vu dr Bartei as nit schnäll gnue kritisiert wore. S isch in dr Folg zuen ere Wälle vu Barteiuusdritt chuu. E Stimmigsumschwung het sgee, wu d Bundesregierig 2002 s abglähnt het, bim Irakchrieg mitzmache.
Churz vor dr Bundesdagswahl 2002 isch e nei Grundsatzprogramm mit em Titel „D Zuechumpft isch grien“ verabschidet wore, wu d Eckpinkt vu griene Positione zue dr Themene Ekology, Demokraty un Wrtschaft nei bstimmt het. Bi dr Bundesdagswahl im Septämber 2002 hän di Griene 8,6 Brozänt vu dr Stimme iberchuu. Dodermit het s wider fir e Regierigsbildig mit dr gschwechte SPD glängt. Dr Hans-Christian Ströbele het im Berliner Wahlchrais Friedrichshain-Kreuzberg-Prenzlauer Berg-Oscht s erscht Diräktmandat fir Bindnis 90/Di Griene gwunne. Bis zue dr Landdagswahl z Schleswig-Holstein im Februar 2005 hän di Griene bi allne Landdagswahlen un bi dr Europawahl 2004 derzuegwinne chenne, ainewäg hän si bis 2005 sämtligi Regierigsbedailigunge in dr Länder verlore. Bi dr Landtagswahl z Sachse 2004 sin di Grien mit 5,1 Brozänt zum erschte Mol syt 1998 wider in e oschtdytsch Landesbarlemänt yyzoge (abgsääne vu Berlin). Kritik het s aber gee an dr vu dr Griene mitdraite Agenda 2010, speziäll an dr sozialbolitische Hartz-Reforme, au wel die ohni greßeri gsellschaftligi Debatten as „alternativlos“ verchindet wore un im Widerspruch zum Etatismus vu dr vorhärige Wahlchämpf un dr Forderige in dr Oppositionszyt gstanden isch.
Bindnis 90/Di Griene 2005–2013
Bi dr Bundesdagswahl 2005 het d Bartei ihre Ergebnis vu 2002 nume knapp verfählt, Rot-Grien het aber klar d Meehait verlore, sällewääg isch s zue dr Bildig vun ere Große Koalition unter dr Fierig vu dr CDU chuu. Mit 51 Sitz hän di Griene jetz näbe dr FDP un dr Linke di chlaischt vu dr drei Oppositionsfraktionen im Dytsche Bundesdag bildet.
Mit dr Wahl zue dr Bremische Burgerschaft 2007 sin si zum erschte Mol syt 2005 wider in Regierigsverantwortig uf Landesebeni chuu. No dr Burgerschaftswahl z Hamburg 2008 isch s zue dr erschte schwarz-griene Regierigskoalition uf Landesebeni unter em Ole von Beust chuu, wu im Novämber 2010 aber vu dr Griene ufglest woren isch.
Bi dr Bundesdagswahl 2009 hän Bindnis 90/Di Griene mit 10,7 Brozänt vu dr Zwootstimme s bescht Ergebnis in ihre Gschicht iberchuu, dur d Schwechi vu dr SPD hän si aber kai Machtoption ghaa. Wel d FDP un di Linke no sterker gsi sin, hän di Griene wider di chlaischt vu dr fimf Fraktionen im Bundesdag gstellt. Di bode Spitzekandidate, d Renate Künast un dr Jürgen Trittin, sin Fraktionsvorsitzer wore.
No dr Bundesdagswahl hän di Griene bi fascht allne Landdagswahle un in dr Umfroge arg zueglait. Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg im Merz 2011 händ i Griene mit 24,2 Brozänt vu dr Stimme s bescht Ergebnis uf Landesebeni iberhaupt iberchuu. Noch em Abschluss vun eme Koalitionsverdrag mit dr SPD, wu hinter ene glägen isch (23,1 Brozänt), isch dr Winfried Kretschmann dr erscht grien Minischterbresidänt vu Dytschland wore. Koalitione mit dr SPD sin di Griene zwische 2010 un 2013 au z Nordrhy-Weschtfale, z Rhyland-Pfalz, z Schleswig-Holstein un z Nidersachsen yygange. Vu 2009 bis 2012 hän d CDU, d FDP un di Grieni im Saarland di erscht sognännt Jamaika-Koalition bildet. Syt dr Landdagswahl in Mecklenburg-Vorpommern 2011 sin di Griene zum erschte Mol in allne 16 dytsche Länderbarlemänt verdrätte.
Recherche vum Spiegel im Barteiarchiv vu dr Grienen un e effetligi Debatte zue dr Verleihig vum Theodor-Heuss-Bryys 2013 an dr Daniel Cohn-Bendit hän im Mai 2013 e Debatte um d Roll vu dr Bundesarbeitsgemeinschaft Schwule, Päderasten und Transsexuelle (BAG SchwuP) in dr Bartei in dr frieje 1980er Johr uusglest. Dr Barteivorstand het uf di effetli Diskussion reagiert, indäm er em Bolitikwisseschaftler Franz Walter im Juni 2013 dr Ufdrag gee het, dr Yyfluss vu Pädophilegruppe in dr achtzger Johr uf d Bartei z untersueche. D Bartei unterstitzt s Forschigsprojäkt vu dr Universitet Göttingen mit rund 200.000 Euro. Dr Bricht soll Ändi 2014 vorlige.
Bundesdagswahl 2013
Wu di Grienen im Spotjohr 2010 un im Friejohr 2011 in e Dail Umfroge vor dr SPD gläge sin un glychtzytig Rot-Grien e Meehait ghaa het, isch s in dr Medie ne churzi zue Spekulationen iber e griene Chanzlerkandidat fir d Bundesdagswahl 2013 chuu, wu vu dr Bartei aber zruckgwise woren isch.
Vor allem d Haltig vu dr Griene iber drei Johrzehnt zum Atomstrom het no dr Nuklearkatastroph vu Fukushima derzue gfiert, ass di Grienen in Umfroge 2011 as di glaubwirdigscht Bartie gulte hä nun as diejenig, wu d Wehler am beschte wisste, was fir Positione si verdrätte duet. Näbe Fukushima het au d Finanzkrise ab 2007 Zwyfel an ere Bolitik vum bloße Wytermache gsterkt. In dr Sunntigsfrog hän di Griene im Friejohr 2011 Ergebnis vu bis zue 28 Brozänt iberchuu, eso vil wie no nie, un sin zytwys bis zue fimf Brozäntpinkt vor dr SPD gläge. Die Wärt hän nit nume derzue gfiert, ass d Effetligkait zum erschte Mol iber e griene Chanzlerkandidat dischpetiert het, sunder au ass di Griene as e neji Volksbartei aagsääne wore sin, was grieni Bolitiker aber zruckgwise hän.
Wu ne chlaine Barteidag im April 2012 d Urwahl vun eme quotierte Spitzeduo megli gmacht het, hän di baide Vorsitzer vu dr Bundesdagsfraktion, dr Jürgen Trittin un d Renate Künast, d Barteivorsitzeri Claudia Roth, d Bundesdagsvizebresidänti Katrin Göring-Eckardt un elf Basisverdrätter ihri Kandidaturen aagchindet. Bi dr Wahl im Oktober 2012 hän di 59.266 Barteimitglider maximal zwoo Stimmechenne abgee, doderby het zmindescht ai Stimm fir e Frau mießen abgee wäre. D Wahlbedailigung isch bi dären Urwahl, wu zum erschte Mol e dytschi Bartei ihre Spitzekandidat bstimmt het, bi 61,73 Brozänt gläge. Dr Jürgen Trittin un d Katrin Göring-Eckardt sin gwehlt wore.
Derwylscht Beobachter no dr Urwahl no vun ere meglige Effnig zue dr Union uusgange sin, wu d Wahl vu dr Göring-Eckardts derfir stiend, isch mit dr Verabschidig vum Wahlbrogramm im April 2013 e dytlige Linksruck vu dr Bartei un e Positionierig klar links vu dr SPD festghalte wore. Am 8. un 9. Juni 2013 isch in eme wytere Mitgliderentschaid driber abstimmt wore, was fir Themene bi dr Bundesdagswahl 2013 in s Zäntrum vum Wahlkampf solle gstellt wäre. Näbe ere schnällen Energywändi, dr Yyfierig vu Mindeschtehn, dr Abschaffig vum Bedrejigäld, dr Abschaffig vu dr private Chrankeversicherige un dr Yyfrierig vun ere Burgerversicherig, ere strängere Kontroll vu dr Finanzmärt, em Verbot vu dr Massedierhaltig, wän di Griene neji Chännzahle fir Wohlstand un Läbesqualitet, wu nit nume s Wirtschaftswachstum berucksichtige, d Rischtigsexport strikter bschränke un dr Rächtsextremismus sterker bekämpfe.
Bi dr Wahl zum Dytsche Bundesdag am 22. Septämber 2013 het d Bartei im Verglych zue dr Bundesdagswahl 2009 2,3 Prozäntpinkt verlore un isch uf 8,4 Prozänt vu dr Stimme chuu. S Ziil vun ere Regierigsbildig mit SPD isch verfählt wore. Di baide Barteivorsitzer Claudia Roth un Cem Özdemir hän vorgschlaa, dass dr sechschepfig Vorstand gschlosse zruckdritt.
No dr Bundesdagswahl 2017 hän di Griene mit CDU un FDP zum erschte Mol iber e gmainsami Regierigskoalition uf Bundesebeni verhandelt, mit em Rugggzug vu dr FDP us dr Verhandlige sin die Gsüpträch aber zum Änd chuu.
Bi dr Bundesdagswahl 2021 hän Bindnis 90/Di Griene mit dr Annalena Baerbock zum erschte Mol e Chanzlerkandidati nominiert. Bi dr Wahl sin si mit 14,8 % uf s bescht Ergenbnis vu ire Gschicht chuu un hän derno ne Ample-Koalition mit SPD un FDP unter em Chanzler Olaf Scholz bildet.
Bundestagsfraktion
E wichtig Machtzäntrum in dr Bartei isch d Bundesdagsfraktion. Im 17. Dytsche Bundestdg vu 2009 isch Bindnis 90/Di Griene mit 68 Abgordnete verdrätte, 37 dervu sin Fraue. D Fraktionsvorsitzer sin d Katrin Göring-Eckardt un dr Anton Hofreiter. Dr Volker Beck isch erschte Barlemäntarische Gschäftsfierer.
Dörzbach
Dörzbach (oschtfränkisch Därzbach) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Bündnis 90/Die Grünen
Bundestagsfraktion
D Bundesdagsfraktion vu dr Grien het aafangs drei glychbrächtigti Sprächer ghaa, wu alljohr gwächslet hän. Des het si no dr Bundesdagswahl 1990 gänderet, wu Bindnis 90 un di Griene mit nume acht Abgordneten as Gruppe im Barlemänt verdrätte gsii isch, wu dr Werner Schulz dr Sprächer vun ene gsii isch. Syt Bindnis 90/Di Griene anne 1994 wider as Fraktion in dr Bundesdag yyzoge sin, hän si zwai fir di gsamt Legislaturperiod gwehlti Vorsitzer.
Dörzbach
Geografi
Dörzbach lyt im Dal vu dr Jagst. Dr Baan bstoht us 60 % Landwirtschaftsflechi, 25,4 % Wald, 11,8 % Sidligsflechi un 2,8 % sunschtiger Flechi.
Bündnis 90/Die Grünen
Koalitionen uf Länderebeni
Fascht alli Regierigsbindnis uf Bundes- un Landesebeni sin di Griene mit dr SPD yygange. Rot-Grien het as Gsellschaftsprojäkt vu dr 68er-Generation gulte, wu dr Rudi Dutschke scho anne 1967 d Parol vum „Marsch dur d Inschtitutione“ derfir uusgee ghaa het. As realistischi Machtoption isch e Regierigszämmenarbet zwische Sozialdemokraten un Griene konkreter wore, wu dr SPD-Bundesvorsitzer Willy Brandt in dr Bonner Rundi no dr Landdagswahl z Hesse 1982 vun ere Meehait uf dr häänere Syte vu dr Union („Mehrheit diesseits der Union“) gschwätzt ghaa het. Rot-Grien het em linke Lager syterhär as Projäkt gulte, as „konkreti Utopy vu Poschtmaterialismus“. S Berliner Programm vu dr SPD un ihre Chanzlerkandidat Oskar Lafontaine hän si Ändi 1980er Johr griene Positione dytlig aagneecheret ghaa. Innerhalb vu dr Grienen isch d Haltig zue Regierigsbedailigigen aber dr umstrittescht Dissänspunkt gsii zwische dr Realos un dr Fundi. An däre Frog het Bartei doole ussenander z bräche. Zue dr erschte rot-griene Koalition isch 1985 bis 1987 z Hesse chuu. Vor allem di erschte Regierigsbedailigunge sin arg konfliktrych verloffe. In dr Johr 1990/91 het si dr realbolitisch Fligel duregsetzt un rot-grieni Landesregierige sin all hyfiger wore.
Dörzbach
Gmaigliederig
Zue Dörzbach ghere d Gmaindsdail Dörzbach (mit em glychnamige Dorf un dr Wohnblätz Birkenhöfe un St. Wendel zum Stein), Hohebach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Eisenhutsrot, Heßlachshof un Wendischenhof), Laibach un Meßbach.
Bündnis 90/Die Grünen
Koalitionen uf Länderebeni
Noch em Änd vu dr rot-griene Bundesregierig 2005 het s zerscht chuum no Aasatzpinkt fir e Neibeläbig vu Rot-Grien gfiert. Doderfir hän di bolitische un au di arithmetische Voruussetzige gfählt. Alli rot-griene Regierige sin bis 2005 abgwehlt wore un z Berlin, wu 2006 e Regierig mit dr Bindnisgriene megli gsii wär, het dr Klaus Wowereit e Koalition mit dr PDS vorzoge. Erscht anne 2007 hän SPD un Grieni z Bremen wider e Regierig bildet. Die isch syter anne 2011 glychzytig e großi Koalition, wel SPD un Bindnis 90/Di Griene di boode greschte Fraktionen in dr Burgerschaft stelle. Di rot-grien Zämmenarbet in chlaischte Bundesland het aber nit as koalitionsbolitisch Modäll dient. Erscht 2010/2011 isch s zuen ere Renaissance mit Regierigsbildige z Nordrhy-Weschtfale, Rhyland-Pfalz un Bade-Wirttebärg chuu, wu di Griene syt 2011 mit em Winfried Kretschmann in dr erschte grien-rote Koalition dr Minischterbresidänt stelle.
Dörzbach
Gschicht
Dörzbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1230 as Torzebach.
Bündnis 90/Die Grünen
Koalitionen uf Länderebeni
Derwylscht Regierigsbindnis mit dr SPD as „Schnittmängekoalitione“ gälte, wäre sonigi mit dr Union as „Ergänzigskoalitione“ gsääne. E Zämmenarbet zwische CDU un Griene hangt in dr Hauptsach vu dr Spitzenakteur ab. Derwylscht di bishär ainzig schwarz-grien Koalition z Hamburg dr griene Basis 2008 vor allem wäg dr Person vum großstedtisch-liberale Ole von Beust z vermittle gsii uisch, isch si scho churz no dr Amtsibernahm dur dr Christoph Ahlhaus 2010 am Änd gsii. Z Hessen isch dr Griene ne Regierigsbedailigung unter em konservative Hardliner Roland Koch as Minischterbresidänt uumegli gsii, drotz ass si vu dr hessische CDU un dr FDP no dr Landdagswahl 2008 heftig umworbe wore sin.
Dörzbach
Verwaltig
Dörzbach het si mit dr Stadt Krautheim un dr Gmai Mulfingen zum Gmaiverwaltigsverband „Krautheim“ mit Sitz z Krautheim zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Dörzbach isch dr Andy Kümmerle.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Bündnis 90/Die Grünen
Koalitionen uf Länderebeni
Vu 2009 bis 2012 hän CDU, FDP un Griene im Saarland di erscht sognännt Jamaika-Koalition bildet. Die isch vu dr CDU ufgchindet wore, d Minischterbresidänti Annegret Kramp-Karrenbauer het as Grund derfir dää Schritt Personalquerelen in dr FDP aagee, wu d Handligsfähigkait vu dr Koalition belaschtet heeb.
Vu 2012 bis 2017 hän di Griene z Schleswig-Holstein zämme mit dr SPD un em Sidschleswigsche Wehlerverband (SSW), dr Bartei vu dr Däne un Frise, in ere sognännte „Däne-Ampel“ regiert.
Vu 2016 bis 2021 het s z Sachse-Anhalt di erscht „Kenia-Koalition“ us CDU, SPD un Griene uf Länderebeni gee.
Kommunalbolitik
No dr hessische Kommunalwahle 1981 isch s z Kassel un im Landchrais Groß-Gerau zu dr erschte rot-griene bindnis chuu, z Marbugr zuen eme Ampelbindnis. Uufsää hän Mitti 1990er Johr schwarz-grieni Koalitione in mehrere Ruhrbietsstedt uusglest, wu as Experimänt oder Modäll fir sonigi in dr Landes- un Bundesbolitik aagsää wore sin. Speter sin Bindnis mit dr CDU unter anderem z Saarbrücken, z Kiel, z Frankfurt am Main un z Hamburg chuu.
Dr erscht grien Burgermaischter z Dytschland isch anne 1991 dr Elmar Braun im bade-wirttebärgische Maselheim gsii. Vorhär isch scho im Mai 1990 dr Hans-Jürgen Zimmermann vum Neie Forum zum Burgermaischter vu Ludwigslust z Mecklenburg-Vorpommern gwehlt wore, speter isch er Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene wore. Bsundersch bekannt isch dr Sepp Daxenberger, wu vu 1996 bis 2008 z Waging am See dr erscht grien Burgermaischter vu Bayern un ab 2002 au Landesvorsitzer vu dr bayrische Grien gsii isch, voreb er anne 2008 Vorsitzer vu dr Landdagsfraktion woren isch. As bodeständigem Biobuur isch s glunge, im CSU-Stammland Oberbayern duurhaft uf e dytligi Meehait z chuu. Z Berlin isch dr Franz Schulz Bezirksburgermaischter vu dr Friedrichshain-Kreuzberg. Mit ihm un dr Elisabeth Ziemer het s scho 1996 zem erschte Mol zwai Bezirksburgermaischter z Kreuzberg un z Schöneberg gee.
Europäisch Barlemänt un internationali Mitglidschafte
Uf europäischer Ebeni isch Bindnis 90/Di Griene mit andere griene Barteie zur Europäische Griene Bartei zämmegschlosse, wu d Mitglider dervu im Europäische Barlemänt zur Fraktion Di Griene/Europäischi Freji Allianz (Grieni/EFA) ghere. Derzue isch Bindnis 90/Di Griene Mitglid vu dr Global Greens un im Netzwärch Europäischi Bewegig.
Bi dr Europawahl 2009 het Bindnis 90/Di Griene 12,1 Brozänt un dodermit 14 Abgordnetesitz iberchuu, wu in dr Gsamtfraktion Grieni/EFA e dytschi Delegation bilde. Delegationslaiter isch dr Reinhard Bütikofer, wu au ain vu sibe Stellverdrätter vu dr Fraktionsvorsitzer isch. Dr Daniel Cohn-Bendit isch e Integrationsfigur vu dr europäische Griene. Är isch Mitglid vu dr dytsche un au vu dr franzesische Griene. Dr Cohn-Bendit isch syter anne 1994 Mitglid vum Europabarlemänt. Z Dytschland isch er 2004, z Frankrych 1999 un 2009 griene Spitzekandidat gsii. Syt 2002 isch ain vu dr baide Fraktionsvorsitzer, syt 2009 zämme mit dr Rebecca Harms, au vu Bindnis 90/Di Griene.
Vu 1999 bis 2004 isch d Michaele Schreyer in dr Kommission Prodi Huushaltskommissari gsii. Si isch dodermit di erscht un bishär ainzig Verdrätteri vu Bindnis 90/Di Griene in dr Europäische Kommission gsii.
Kuntillet 'Adschrud
Kuntillet ‘Adschrud (arabisch: كونتيلة عجرود Kūntīllat ‘Ajrūd) isch en Ort uf de Sinai-Halbinsle z Ägypte ganz nöch a de Gränze zu Israel. Archäologe hei derte in de 1970er Johr Usgrabige gmacht. Höchschtwahrschinlich isch Kuntillet Adschrud e Karawanserei gsi, uf em Wäg vo Kadesch Barnea Richtig Elat und Ägypte. Bekannt worde-n-isch de Ort, wil me bi de Usgrabige Inschrifte und Zeichnige uf Tonkrüg gfunde hät, wo vom "JHWH ... und sinere Aschera" d Red isch.
Geographii und Name
Kuntillet ‘Adschrud heisst einsamer Hügel vo de Wasserquelle. Hüt wird de Ort Ḥorvat Teiman gnennt. Er ligt öppe 50 km südlich vo El-Quseme uf eme Plateau.
Archäologischi Usgrabige
S archäologisch Inschtitut vo de Universität vo Tel Aviv het in der Johr 1975 und 1976 Usgrabige gmacht. Bi dene Usgrabige sind Gebäuderäst entdeckt worde, wo uf d früheri Exischtenz vo ere Karawanserei hiidüte und us zu Zit zwüsche 850 und 750 v. Chr. schtammet. Zum Teil hei d Archöologe und Theologe d Meinig verträte, s Gebäude sig es Heiligtum gsi, aber es si kei Altär oder ähnlichs gfunde worde, wo di These chönnt stütze. Im Iigangsberich isch aber vermuetlich en Aadachtsruum gsi. Derte het me nämlich uf zweine Pithoi di Tekscht gfune, wo Kuntillet Adschrud so bekannt gmacht hei. Au Abbildige sind uf de Pithoi gsi.
Lettner
Dr Lettner (vo lat. lectorium „Lääsipult“), oder Doxale, isch en Abdrennig us Stäi oder Holz, wo vor allem in Dom, Kloster- und Stiftskiirche dr Ruum für s Briester- oder Mönchskollegium vom übrige Kiircheruum, wo für d Laie gsi isch, abdrennt het.
Kuntillet 'Adschrud
D Bilder vo Kuntillet Adschrud
De Pithos A zeigt e Frau wo ufeme Thron sitzt und e Lyre spillt und zwee Bes, zwergehafti ägyptischi Götter. Denebet wered au Tier, so e Chue miteme Chalb, zwee Staiböck öbereme Loi und anderi Tier abbildet. D Inschrift öberlappt s Bild vomene Bes. Do de Stil vo de verschidnige Zaichnige variert isch, werd agnoo, as de Chrueg vo merere Mensche bimoolt und bischriftet woren isch und ass kann Zämehang zwösched de Inschrift und de Bilder bistot. De Pithos B zaigt e Zeremonii mit merere Mensche. .
Lettner
In Abteikiirche (wie z. B. bi dr Zisterzienserabtei Pforta) het dr Lettner d Briestermönch vo de Läiemönch (de Konweerse) drennt.
Kuntillet 'Adschrud
D Tekscht vo Kuntillet Adschrud
Es isch einisch vo JHWH vo Samaria und einisch vo JHWH vo Teman d Red, wo jewils in e Beziihig zu Aschera gestzt werdet. Di Tekscht sind in ere früene Form vo de althebräischer Schrift verfasst.
Lettner
Er isch e Witerentwigglig vo dr früechristlige Chorschranke. Er het sich in dr Spootromanik entwigglet, het in dr Gotik e Blüetezit ghaa und isch denn in sinere Funkzioon as Lectorium nodinoo vo dr Kanzle ersetzt worde.
Kuntillet 'Adschrud
D Tekscht vo Kuntillet Adschrud
Übersetzig: Es spricht ’... ...: Sprich zu Jehalle..., und zu Jo‘asa und ...: Ich segne euch bei/vor JHWH von Samaria und seiner Aschera.
Lettner
Vor em Lettner isch dr Chrüzaltar gstande. Dorum isch uf de Lettner vilmol d Passion vom Christus daargstellt gsi. Hinder em Lettner isch dr Ruum für e Klerus mit em Chorgstüel gsi, mit Bischofs- oder Abtssitz und em Hauptaltar, wo im Allgemäine an dr Stirne vo dr Apsis gstande isch.
Kuntillet 'Adschrud
D Tekscht vo Kuntillet Adschrud
Übersetzig: Es spricht Amarjaw: Sprich zu meinem Herrn: Geht es dir gut? Ich segne dich bei/vor JHWH von Teman und seiner Aschera. Er möge segnen und dich behüten und mit meinem Herrn sein ... Übersetzig: ... bei/vor JHWH von Teman und seiner Aschera ... was immer er von jemandem erbitten wird, er gewährt es ... und JHWH gibt ihm nach seiner Absicht.
Oberreichenbach (Schwarzwald)
Oberreichabach (amtlich Oberreichenbach) ischt a Gmoed em Landkroes Calb en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Oberreichabach leit em Nordschwarzwald am Reichebach. D Nochbergmoede vo Oberreichabach send Bad Liabazell, Bad Daenach-Zavlschdoe, Bad Wildbad, Calb, Nuiweiler ond Schemmbärg.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 19,6 % Landwirtschaftsfleche, 74,5 % Wald, 5,6 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zua Oberreichabach gheret d Gmeodsdoel Igelsloch, Oberkollbach, Oberreichenbach ond Würzbach.
Gschicht
Di heitich Gmoed isch am 1. Jänner 1975 entstande durch dr Zammeschluss vu dr Gmoede Oberreichabach ond Würzbach. Oberkollbach ond Igelsloch send scho zom 1. Dezember 1974 zua Oberreichabach eigmoedet worde. thumb|Bonkereigang Ogfähr vo 1970 bis 1990 hod d Landesregierung vo Baden-Württemberg em ‚Jägerhaus‘ ihran Ausweichsitz für Krisafäll ghed.
Verwaltong
Oberreichabach hot mit dr Stadt Calb a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dialekt
Dr Dialekt vo Oberreichabach ghert zom Schwäbisch.
Herny
Herny (ditsch Herlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Herny lijt rund 27 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 225 und 303 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Herny ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1409 àls Hernex.
Ìm Johr 1552 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Herny ìsch. Herny ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Herny ghert zem Lorrain.
Messing
Messing, älter au Mösch, isch eini vo dè bekannteschtè Kupferlegyrigè mit Zink als Legyrigsmedall. Allè Messingartè, siged s Gussmedall odder Knetlegyrigè, isch gmeinsam, dass iri Basis diè Medalle Kupfer un Zink sin, zuè dennè je nõch volangtè Eigèschaftè no witeri Legyrigsmedall in gringerè Aadeil als Zink legyrt wörred.
D Farb vom Messing wörd hauptsächlich vum Zinkghaalt beschtimmt: Bi Zinkghaalt bis 20 % isch Messing brüünlich bis brüünlich-rötlich, bi Ghaaltè übber 36 % hellgäll bis fascht wyßgääl.
D Voarbeitungseigèschaftè vo Messing wörred durch Aadeil vo Blei odder Zinn wesèntlich beyflusst, d Korrosionseigèschaftè durch Nickel.
Tûpischi Gusslegyrigè sin Gäälguss un Rotguss mit èm zuèsätzlichè Legyrigsmetall Blei.
Zu dè witerè bekanntè Kupferlegyrigè, wo nit als Messing bezeichnèt wörred, ghöred byschpillswys Bronze mit Zinn, sowiè Neusilber mit Nickel, wyßè Tombak mit Arsen un Siliciumtombak mit Silicium als charakteristischem Legyrigsmetall, wo au Zink, abber in gringerem Aadeil als im Messing, enthaaltè duèt.
Eigèschaftè
Messing isch öppis härter als reines Kupfer, abber nit so hart wiè Bronze. Dè Schmelzpunkt lyt nidriger wiè dè vo Bronze un voringerèt sich mit stygendem Zinkaadeil. Ein d Qualidät vom Gussschtugg abbèsetzendè Gasghalt vo dè Schmelze isch im Gegèsatz zu Kupfer odder Aluminium nit gää. Dè bi Temperaturè um 900 °C vorhandeni Dampfdruck vom Zink wûrkt glych ènèrè Spüèlentgasig. S uustrètende Zink wôrd a dè Luft sofort zu feinflockigem Zinkoxid umgwandlèt, wo als Zinkrauch bim Gièßè stört, zuèdèmm isch es bim Yatmè gsundheitsschädlich (Metalldampffièber). È schützendI Abdeckig mittels geignetèm Gmisch wûrkt dèm entgegè.
Messing isch nöd magnetisch, wôrd also im allgemeinè durch magnetischi Fèlder nit beyflusst, un schlàt keini Funkè. Dõher wörd s für spezièlli Wärchzüüg vowendet.
Im Gegèsatz zu dè Staal- un Aluminiumlegyrigè isch Messing durch Wärmibehandlig nit uushärtbar. Diè erzylbarè Feschtigkeitswärt sin vo dè Legyrigszämmèsetzig beschtimmt.
Bi nèm Zinkghaalt vo bis max. 37 % sin d Legyrigè kaalt voformbar, well nu d Alpha-Phasè vorlyt (Knetlegyrigè). Mit zuènemmendem Zinkaadeil trètted d Beta-Phasè uff, un s isch nur Warmvoformig bi > 600 °C möglich.