cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahnhof Hattingen (Baden)
Hischtörle
Nõchdèm dè gränzübberschrittènde Abschnitt vo dè Donaudalbaan zwǜschem Baddischè un Württèmbärgischè Strèggènetz anno 1870 in Bedryb gnõ worrè isch, isch mò wäg èm bedryblich uffwändigè Chopfmachè z Immèdingè peu à peu mit dè Idee von èrè dirèktè Vobindung zwǜschè Duttlingè un Ängè schwanger gangè. Diè Schwangerschaft hèt sich allerdings vozögèrèt, well mò bis 1918 ehnder sparsam mit Vobindungè zwǜschè dè beidè Dütschè Länder Baddè un Württèbärg umgangè isch. Nõch èm Ärschtè Wèltchrièg sin diè Dütschè Länderbaanè i dè Dütsche Rychsbaan-Gsèllschaft (DRG) ab 1920 uffgangè. Wells abber i dè Weimarer Republik massyv am Chlutter gmanglèt hèt, isch diè Vobindungskurvè èrscht im Drittè Rych im Johr 1934 baut worrè. Dōdemit hèt mò dè gsamte Zugvokeer uff dè Relation Stuègètt-Boddèsee un Schwyz dütlich beschlünigè chönnè. Mit èm Aaschluss vo dè Vobindungsschtrèggi am Südchopf vum Hattinger Baanhof isch diè bedryblichi Bedütung vum Hattinger Baanhof dütlich gschtygè, wôrènd dè Immèdinger Baanhof sini Bedütung als Gränzbaanhof un deilwys au als Abzwygbaanhof yybüèßt hèt.
Z Hattingè isch s Dorf un dè Baanhof nit vom Zweitè Wältchrièg voschont blibbè. Dè Hattinger Baanhof isch am 13. Februar 1945 zum Zyl vo alliièrtè Bomber worrè, woby sich im Hattinger Baanhofstunnel dè Heinrich Himmler uffghaaltè haa söll. Am 21. April 1945 isch Hattingè vo dè französischè Truppè bsetzt worrè.
Sit èm 25. Septembèr 1977 isch sowoll d Schwarzwaldbaan wiè auch d Hattinger Vobindungskurvè elegtrifizyrt worrè. Obwoll schu sit èm Summerfaarblaan 1980 im Hattinger Baanhof keini Personèzüüg mee ghaltè hèn, hèrrscht bis hüt (Stand: 2023) èn ydruggsvollè Bedryb uff èm Hattinger Baanhof. Nò i dè 1990er Johr hèts z Hattingè nò è Laddegleis gää, wo unter andrèm historischi Landmaschinnè voladdè worrè sin.
S mechanische Stellwärch, wo im EG unterbròcht gsi isch, hèt d Bauform Bruchsal J ghaa un isch vom Johr 1932 bis zum 4. Septembèr 2004 in Bedryb gsi. Ab denn hèt mò d Hattinger Gleisaalaagè i s ESTW Immèdingè integryrt, wo hüt vo Karlsruè uus fèrngschtüèrèt wörd. Well diè DB s EG ab 2004 nǜmmi bruucht hèt, wörd s EG bis hüt brivat bruucht.
Aalaagè
Dè Baanhof Hattingè bschtòt uss drei Bedrybsdeil, èm Südlichè Baanhofschopf, èm Gleisfäld un èm Nördlichè Baanhofschopf.
Südlichè Baanhofschopf
Am südlichè Baanhofschopf lyt d Abzwygung vo dè eingleisgè Hattinger Vobindungsschtrèggi vo dè zweigleisigè Trassè vo dè Schwarzwaldbaan. Vor èm Abzwyg isch uff dè Schwarzwaldbaan è Üst ybaut, dòmit cha dè Vokeer in beidi Richtungè yy- un uusgfädlèt wörrè. D Üst widderum lyt am Obbèrè Änd vo dè Hegaurampè, mit wèllèrè d Schwarzwaldbaan vum Hegau is Donaudal übbèrèglupft wörd. Südlich vo dè Üst un ußerhalb vum Baanhof lyt dè Hattinger Tunnel, mit dèm d Wasserscheidè übberquert wörd. Bedryblich gsää lyt dè Scheitelpungt vo dè Strèggi zwüschè dè Üst un dè Abzwygweichè am Ändi vo dè Rampè. Die ängè Blatzvohältnis im Yschnitt vo dè Rampè am Obbèrè Portal vum Hattinger Tunnel hèn è spezièlli Befeschtigung vo dè Obberleitigsmaschtè a dè Tunnelwand nötig gmacht.
Nördlichè Baanhofschopf
D Nordhälfti vum Hattinger Baanhof bschtòt im wesèntlichè uss dè Drènnung vo dè Vobindungsschtrèggè- un dè Schwarzwaldbaan-Trassè, wo dört nǜmmi mitnand vobundè sin. Vobundè wörred abber diè beidè Gleis vo dè Vobindungsschtrèggi un sèllèwäg eingleisig am Nordchopf i s Strèggègleis übberfüürt. Bim Möhringer Tunnel, wo d Trassè vo dè Schwarzwaldbaan vum Donau- i s Hattinger Sitèbachdal übberfüürt, isch d Obberleitung in Standardbauform uusgfüürt worrè. Am Aafang vo dè Vobindungskurvè, wo us èm Sitèbachdal übbers Einöddalviadugt i s Donaudal übbergòt, lyt d Eigèdumsgränz vo dè Hattinger Vobindungsschtrèggi. Sèlli Gränz wörd durch è Schild aazeigt, wo dè Zuèschtändigkeitberych vo dè BD Karlsruè sowiè Stuègètt feschtlait. Beidè Baanhofsgleis, wo d Vobindungschtrèggi bis zum Aaschluss a d Schwarzwaldbaan-Trassè volängèrè düèn, ghörèd wiè dè Hattinger Baanhof zuè dè BD Karlsruè.
Vokeer
Dè Reisevokeer wörd hüt durch Linnièbüs bediènt. D Buslinniè 410 vobindet Hattingè mit èm hüt nò im Personèvokeer bedièntè Immèdinger Baanhof, wo u. a. Ringzug-Aaschlüss gu Duttlingè un Rautweil sowiè RE-Aaschluss gu Donaueschingè bschtön.
Uff dè Hattinger Vobindungsschtrèggi dominyrèd IC-Züüg uff dè Relation Stuègètt–Züri, wo im Wechsèl mit Intercity 2 un dè konvèntionèllè Garniturè mit dè Elloks vo dè DB-Baureiè 101 un dè ÖBB-Baureiè 1016 (Taurus) beschpannt wörd. Uff dè Vobindungsschtrèggi vokeerèd au Regionalzüüg, wo meischtens mit dè DB-BR 426 (Stand: 2017) gfüürt wörrèd. Uff dè Schwarzwaldbaan sorgèd RE-Doppelstockzüüg Karlsruè–Konschdanz mit Stüèrwägè für è dichti Zugfolgè. Ußerdèm git s uff beidi Streggè èn bis hüt rächt intensyvè Güètervokeer, öfters au Ganzzüüg. Schu sit dè Elegtrifizyrung sin immer widder intressanti Faarzüüg im Bhf. Hattingè ufftaucht: I dè 1980er Johr diè letschtè Altbau-Elloks vo dè Baureiè 194, i dè 1990er Johr d RABe EC vo dè SBB un i dè ärschtè Johr vom neuè Johrtausend d Neigetechnikzüüg ETR 470 vo dè FS un d ICE-Baureiè 415 vo dè DB. Wèg dèm läbhaftè Baanvokeer isch dè Hattinger Baanhof bi Baanfans zimli belièbt.
Ruderatshofen
Ruatshofa (amtlich Ruderatshofen) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Ruatshofa leit norweschtlich vo Marktoberdorf. Vo dr Gmarkung sin 74 % Landwirtschaftsfleche, 19,4 % Wald, 5,1 % Sidlungsfleche un 1,5 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Ruatshofa gheret d Kirchderfer Apfeltrang und Immenhofen, s Dorf Hiemenhofen, d Weiler Geisenhofen, Heimenhofen und Leichertshofen und d Gheft Bergbauer, Dionis, Fleischer, Fuchs, Hefele, Hummel, Krauser, Nettengrub, Säckler, St. Walburg und Tronsberg.
Gschicht
Ruatshofa isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 839 als Hruodoldishoua.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 1,2 % gleage.
Religion
88,7 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 8,4 % evangelisch.
Verwaltung
Ruatshofa hot mit d Gmoande Aitrang, Bidinga und Biessahofa a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Ruatshofa isch dr Johann Stich.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Ruatshofa ghert zum Oschtschwäbisch.
Andlauerhof
Andlauerhoof isch dr Naame vo dene Bauwärk
Lëntgen
Lëntgen (dt. Lintgen, frz. Lintgen) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Lëntgen ghere d Ortschafte Gousseldeng (Gosseldingen/Gosseldange), Lëntgen un Pretten (Prettingen) un s Gheft Plankenhaff.
Geografi
Weschtlig vu dr Gmai fließt d Alzette.
Verwaltig
Lëntgen ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Lëntgen isch dr Henri Wurth, Scheffe sin dr dr Georges Herr un dr Thierry Larsel. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Lëntgen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 896 as Lindiche (962: Linniche, 1140: Linneche).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Lëntgen ghert zum Moselfränkisch.
Treycovagnes
Treycovagnes isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Treycovagnes lyt zwische Yverdon-les-Bains un Orbe. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Stroßerdorf un d Wyler Le Châtelard un Les Uttins. D Gmaiflechi umfasst 84,9 % landwirtschaftligi Flechi, 1 % Wald, 13,7 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Treycovagnes isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Trescovanes.
Religion
50 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 29,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 3,9 %, FDP 15,8 %, GLP 7,0 %, GP 9,0 %, SP 33,6 %, SVP 24,1 %, Sunschtigi 2,5 %.
Dr Burgermaischter vu Treycovagnes isch dr Stéphane Baudat (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 458 Yywohner 93,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,8 % Dytsch, 1,5 % Italienisch un 2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Nikita Sergejewitsch Chruschtschow
Noch em Dood vom Stalin im Merz 1953 isch er Bardeischef (nominell dr erst Bardeisekretär) vo dr KPdSU worde. Am XX. Bardeidaag vo dr KPdSU 1956 het er e Ghäimreed riskiert und din dr Stalin agriffe und eso d Entstalinisierig iigläitet. Er isch druf dr sowjetisch Politiker mit em grösste Iifluss gsi. 1958 isch er au Ministerbresidänt worde und het e hufe Reforme aagstoosse, vor allem in dr Gsellschafts- und dr Wirtschaftspolitik, dr Bildig und dr Kultur. Ussepolitisch isch er für e friidligi Koexistänz mit em Weste gstande, het aber nit Rageetetechnik und Ufrüstig dr UdSSR die globali Füerigsrolle welle verschaffe. Eso isch s 1962 zur Kuba-Krise mit de USA cho, doch isch dank dr Ghäimdiplomatii mit em Bresidänt John F. Kennedy e Dritte Wältchrieg vermiide worde.
Wäge sinere Bardeireform und dr Politik vo dr Aanööcherig an d Bundesrepublik Dütschland het er e hufe Aahänger verloore und isch 1964 vom Leonid Breschnew gstürzt und 1966 us em Zentralkomitee usgschlosse worde. E Joor vor sim Dood si 1970 sini Memuaare Khrushchev remembers erschiine, er het aber us Rücksicht uf d Bardei nie zuegee ass är dr Autor gsi sig. Si Soon Sergej Chruschtschow isch in dr Sowjetunion Ruumfaartääscheniöör gsi und läbt hüt in de USA.
31. August
Dr '''31. Augschte''' isch dr 243. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 244. in Schaltjohr), dodermit blybe no 122 Däg bis zum Änd vum Johr.
Siebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch
S Sibeburgisch-Sächsisch Werterbuech (dt. Siebenbürgisch-Sächsisches Wörterbuch) erfasst dr Wortschatz vu dr rund 250 sibeburgisch-sächsische Ortsdieläkt in ihre lutlige, grammatikalischen un bedytungsmäßigen Eigeart. D Gstaltung vum Werterbuech isch in dr Hauptsach uf Bedytigsanalyse, lutlig-grammatikalischi Froge, Wortbildigsmuschter un Synonymik uusgrichtet. D Anornig vu dr Lemmata isch alfabetisch. D Werterbuechartikel bstehn grundsätzlig us drej Deile: em Lutchopf mit sämtlige beleite Lutforme, ere semantische Gliderig mit Satzbyyschpel, ere Ufzellig vu dr Zämemsetzig. Synonymehiiwyys schließen an di jewyylige Bedytigen aa. Handlet s sich um Entlähnigen us andere Sproche, zmeischt us em Rumänisch un em Ungarisch, wird am Änd vum Wortartikel di Etymologii aagee.
Iberblick
E Bsunderheit vu dr Werterbuechgstaltig isch ass di sibeburgisch Urkundesproch yybezogen sich (vu dr Mitte vum 13. Johrhundert bis 1848). Die Beleg wäre unter em Gsichtspunkt vu ihrer Bedytig fir dr dialäktal Yyfluss uf di dytsch Schriftsproch z Sibeburge un au fir d Gschicht vu dr dytsche Sproch brocht.
S Werterbuech beleit dr Allgmeinwortschatz in alle Läbesberaich vu dr Buure, s berucksichtigt d Volks- un Chunschtdichtig im Dieläkt, erfasst Sprichwerter, Retsel un Chinderspiil un Entlähnige us em Rumänisch un em Ungarisch. Derzue chemme vu dr Eigenämme alli toponomastische Bezeichnige im wyteschte Sinn, aber keini Personenämme, ußer sonige Vornämme, wu e Hufe Varianten dervu git oder wu au as Gattigsnämmen ufdrätte.
S Werterbuech, wu d Dieläkt dokumäntiert, wu am Uusstärbe sin, isch au fir di binnedytsch Dieläktforschig inträssant, wel s Sibeburgisch-Sächsisch vil altertimligi Sprochzig bewahrt het, wu di binnedytsche Dieläkt nimmi chenne belege. Dodermit isch s Sibeburgisch-Sächsisch Werterbuech e Nooschlagwärch fir Sprochwisseschaftler, Volkskundler, Soziologe, Historiker un fir alli, wu am Dieläkt vu däre dytsche Sprochinsle inträssiert sin.
Gschicht
Grundlag fir s eigetlig Werterbuech sin sibeburgisch-sächsischi Werterbuechproben un -vorarbete (ab dr zwote Helfti vum 19. Johrhundert). S Zetelmatrial, wu vum Johann Wolff (1844–1893) gsammelt woren isch (26 Mappe mit rund 10.000 Zetel), isch em Adolf Schullerus (1864–1928) ibergee wore, wu d Werterbuecharbet, wu derno aagfange het, bis zue syym Dod bstimmt gha het. Di einzelne Buechstabe sin uf verschideni Bearbeiter verdeilt wore, wäge däm sin zwische 1924 un 1931 d Buechstabe vu A–F un vu R–Salarist bearbeitet wore. Wu die Mitarbeiter gstorbe sin, isch d Publikation vum Werterbuech fir 40 Johr unterbroche wore.
Anne 1956 het e nej Stadium in dr Werterbuechgschicht aagfange. S Sibeburgisch-sächsisch Werterbuech isch syt 1956 Gegestand vun eme wisseschaftlige Abkumme zwische dr Rumänische Akademii z Bukarest un dr Dytsche Akademii vu dr Wisseschafte z Berlin, syt 1980 vu dr Sächsische Akademii z Leipzig. S wird im Ramme vum Forschigsinstitut fir Geischteswisseschafte z Hermannstadt dra gschafft. S Institut isch dr Rumänische Akademii unterstellt.
S Zetelarchiv vum Werterbuech isch Eigetum vu dr Rumänische Akademii. 1957 het dr Prof. B. Capesius d Werterbuechleitig ibernuu, d Buechstabe G, H, I, J un K wäre gschribe un zwische 1971 un 1975 vereffetligt. Im Johr 1973 isch dr Prof. Capesius in dr Rueistand gange un d Anneliese Thudt het d Leitig vum Werterbuech ibernuu. D Buechstabe L, M, N, O, P wäre gschribe. 1986 wird d Anneliese Thudt pensioniert, un d Sigrid Haldenwang wird Leiteri vum Werterbuech. D Buechstabe Qu, R wäre gschribe; 1993 wird dr Band 6 (L) publiziert, 1998 dr Band 7 (M), 2002 dr Band 8 (N–P), 2006 e Nejbearbeitig vum Band 9 mit dr Buechstabe Q–R. Syt aafangs 1996 wird s Werterbuech finanziäll unterstitzt dur e Programm, wu vu dr dytsche Volkswagestiftig geferderet wird un wu dr Ufböu vu dr Germanistik an dr Lucian-Blaga-Universitet z Hermannstadt verfolgt. S Werterbuech isch as Deilprojäkt miterfasst. D Ferderig findet statt im Ramme vun ere wisseschaftlige Zämmearbet zwische Universitet Hermannstadt un dr Mainzer Akademii vu dr Wisseschaften un dr Literatur.
Quällen un Materialgrundlag
S Wortschatzarchiv, wu im Lauf vu eppe hundert Johr zämmedrait woren isch vu gschuelten un nit gschuelte frejwillige Sammler, umfasst eppe 2 Millione Zetel.
Der Sonntag (Badische Zeitung)
Der Sonntag isch e cheschtelosi Sunntigszytig, wu regional im sidbadische Ruum mit ere Uflag vu rund 330.000 Exemplar uusechunnt.
Bschrybig
S het vier regionali Uusgabe: aini fir dr Ruum Fryburg, aini fir dr Landchrais Ämmedinge („nördlicher Breisgau“), aini fir dr Landchrais Löörech („Dreiland“) un aini fir s Markgreflerland. E Zytlang het s au ne Uusgab fir dr Ruum Säckige gee („Hochrhein“). D Zytig erschynt syter anne 1997 un het dr Schwärpunkt uf lokali Bolitik, Wirtschaft, Kultur, Ärsse, Frezyt un Sport. Dernäbe git s au Artikel zue iberregionale Theme, wie Pop, Lifestyle, Film un Computer. D Sonntag Verlags GmbH ghert zue dr Badisches Pressehaus GmbH & Co. KG, ere Holdinggsellschaft vu dr Verleger vu dr Badische Zytig.
Redaktionsbiro het d Zytig z Fryburg, z Löörech un z Mille.
Johannes XIV. (Papst)
Dr Johannes XIV., aigetli Petrus Canepanova, († 20. Augschte 984 z Rom) isch vu 983 bis 984 Papscht gsii.
Der Sonntag (Badische Zeitung)
Bschrybig
Anne 2013 isch Der Sonntag mit em Ralf-Dahrendorf-Bryys fir Lokaljournalismus vu dr Verleger vu dr Badische Zytig uuszaichnet wore: Dr Daniel Gräber vum Sonntag het si mit em Wolfgang Messner vu dr Stuttgarter Zeitung r dritt Bryys dailt. Beedi hän di dubios Privatisierig vu dr Hochrhein-Eggberg-Klinik z Säckige ufgschafft. Uuszaichent wore isch doderby au s Zämespiil vu zwai unterschidlige Medie us zwee verschidene Verlag.
Johannes XIV. (Papst)
Är isch Erzchanzler vum Otto II. gsii un ab 966 Bischof vu Pavia. Im Novämber oder aafangs Dezämber 983 isch er Papscht wore. Wu dr Otto im no nämlige Johr gstorben isch, het dr Gegepapscht Bonifatius VII., wu anne 974 uf Byzanz verbannt woren isch, im April 984 retuur chenne chuu uf Rom. Mit dr Hilf vu dr Crescentier het er dr Johannes gfangenee un in dr Ängelsburg yyspeere loo, wun er am 20. Augschte 984 verhungeret isch. Dr Otto III. isch as Chenig unter dr Regäntschaft vu syre Mueter Theophanu Noofolger vu sym verstorbene Vater, em Chaiser Otto II., wore.
Dr Johannes XIV. het sy richtige Name abglait un si ne andere Papschtname gee, wel er si nit as wirdig gnue empfunde het, unter sym Geburtsname Petrus wyter z agiere un si dodermit uf ai Stapfle mit em Aposchtel Petrus z stelle.
Sinsheim
Sinsheim (sidfränkisch Sinse) isch e Stadt im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Sinsheim lyt an dr Elsenz im Kraichgau an dr sidlige Uuslaifer vum vordere Odewald. Nochbergmaine vu Sinsheim sin Bad Rappenau, Kirchardt, Ittlingen un Eppingen (alli Landkrais Haalbrunn), Östringen (Landkrais Charlsrue) un Angelbachtal, Mühlhausen (Kraichgau), Dielheim, Zuzenhausen, Waibstadt un Neckarbischofsheim (alli Rhy-Necker-Krais).
Dr Baan bstoht us 55,1 % Landwirtschaftsflechi, 25,5 % Wald, 17,9 % Sidligsflechi un 1,5 % sunschtiger Flechi.
Joseph Rossé
Dr Joseph Rossé (* 26. Aügüscht 1892 z Montreux-Vieux (Alt-Menschtral), † 24. Oktober 1951 z Eysses) isch e strittbare Katholik, e regionalischtische Politiker, e Deputiärte vu dr franzesische Nationalversammlung, e Journalischt un e Verleger gsii. Dr isch unter dr franzesische Herrschaft wäge sinem Iidräte firs Elsiss verfolgt wore un het sibe Johr in Gfängnisser un Zuchthiiser zuebrocht. Unter dr naziditsche Herrschaft isch er hofiärt, reglemäntiärt un zum Schluss verfolgt wore. Dr het in e Hüffe Mänsche gege d Nazi gholfe. Si Alsatia-Verlag isch mit sinene chrischtlige Publikatione e Bollwärk gege dr nationalsozialischtisch Geischt gsii. Im e Zuchthüüs z Eysses im franzesische Département Lot-et-Garonne isch er mit 59 Johr gstorbe.
Sinsheim
Gmaigliderig
Zue Sinsheim ghere d Stadtdail Adersbach, Dühren, Ehrstädt, Eschelbach, Hasselbach, Hilsbach, Hoffenheim, Reihen, Rohrbach, Sinsheim, Steinsfurt, Waldangelloch un Weiler. Zue Adersbach ghert näb em glychnamige Dorf no d Ortschaft Rauhof, zue Dühren näb em glychnamige Dorf dr Wohnblatz Dührener Mühle, zue Ehrstädt näb em glychnamige Dorf d Ortschafte Eulenhof un Jägerhaus, Schloss un Haus Neuhaus un dr Wohnblatz Mühle, zue Hilsbach näb em glychnamige Dorf d Ortschaft Junghof un d Wohnblätz Eichmühle un Mettelmühle, zue Hoffenheim näb em glychnamige Dorf, dr Wyler Siedlung am Balzfelderwald un d Wohnblätz Am Krähenberg un Mühle Kolb, zue Sinsheim näbe dr glychnamige Stadt d Ortschaft Frankenhof, dr Wyler Immelhäuser Hof un dr Wohnblatz Walkmühle un zue Weiler näb em glychnamige Dorf no d Ortschaft Hammerau un d Heef Birkenauerhof un Buchenauerhof (Ziegelhof).
Joseph Rossé
Dr Joseph Rossé ase jung
Dr Joseph Victor Rossé isch am 26. Aügüscht anne 1892 z Montreux-Vieux (elsässisch: Alt-Menschtral; ditsch: Altmünsterol) uf d Wält kumme. Montreux-Vieux isch e Zipfel vum franzesische Sprochrüüm, wu ins Elsiss (dertemol: Reichsland Elsass-Lothringen) niiragt. Si Familiä het in eifache Verhältnis gläbt; si Vatter Joseph isch Beck gsii, si Mueter isch d Eugénie geb. Spielmann gsii. S Rossés hän 13 Kinder gha. In däm Dorf im Sundgaü isch er aü bis zum 14. Läbensjohr (= 1906) in d Schuel gange. Mit dr Hilf vu sinem Lehrer het er kenne e staatligs Stipendium bikumme un sich üswärts witter üsbilde, bis er anne 1913 z Alt-Menschtral Grundschuellehrer wore isch. Der Erscht Wältgriäg isch üsbroche un Montreux-Vieux im Aügüscht 1914 vu dr Franzose bsetzt wore.
Sinsheim
Gschicht
Sinsheim isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 770 as Sunnisheim.
Joseph Rossé
Dr Joseph Rossé ase jung
Ab Novämber 1914 isch dr Rossé z Colmer un bal druf an verschiidene andere Ort im Elsass an hechere Schuele as Hilfslehrer un Lehrer iigsetzt gsii.
Sinsheim
Verwaltig
Sinsheim het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Gmaine Angelbachtal un Zuzenhausen
Joseph Rossé
Dr Joseph Rossé ase jung
Im Erschte Wältgriäg isch er zerscht üs gsundheitlige Grind freigstellt gsii, ab Novämber 1916 aber aü iizoge un an dr russische Front iigsetzt wore.
Sinsheim
Verwaltig
Dr Oberburgermaischter isch dr Jörg Albrecht.
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Ab 1919 het dr Rossé e großi Roll bi dr sälbständige Organisiärung vu elsässische un lothringische Lehrer gspiilt. Dr isch 1920 Bräsidänt vum "Groupement professionnel des instituteurs du Bas-Rhin" wore un Bräsident vu dr "Fédération des fontionnaires d'Etat et des instituteurs s'Alsace et de Lorraine" wore. Dr isch aü Redakteer vu dr "Elsass-Lothringischen Schulzeitung" gsii. D elsässische Lehrer sin noch em Griäg liädrig dra gsii: S sin e Hüffe Lehrer üs Innerfrankrich agworbe wore, wu d Leitungspositione bikumme un Sonderzuelage bikumme hän; d Elsässer sin uf niidrigschten Nivoo steh bliibe.
Friedrich Wilhelm Zachow
Dr Friedrich Wilhelm Zachow oder Zachau (dauft am 14. Novämber 1663 z Leipzig; † 7. August 1712 z Halle) isch e dütsche Komponist im Barock gsi.
Sinsheim
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Sinsheim ghert zum Sidfränkisch.
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Ebefalls anne 19 isch er in d Elsässisch Volksbartei (Union populaire républicaine - UPR) iidrätte un 1921 scho Ersatzmitgliid vum Leitungsgremium vu däre Bartei wore. Diä isch d wichtigsch elsässisch Bartei gsii, het am meischte Sitz in dr Nationalversammlung gha un isch grischtlig, regionalischtisch, zum Deil aü autonomischtisch gsii. Dr Rossé un sini Barteifreijnd hän aber niä e Abdrännung vu Frankrich welle. Si hän, wiä diä meischte Elsässer, welle franzesisch bliibe, hän aber welle ihre Eigeart un Sproch bhalte.
Friedrich Wilhelm Zachow
Zu sine Schüeler häi dr Georg Friedrich Händel, dr Gottfried Kirchhoff, dr Johann Krieger und dr Johann Gotthilf Ziegler ghöört.
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
1924 het er am Schuelkampf deilgnumme, wus um d Verteidigung vum kirchliche Iifluss uf d Schuele un gege d Unterdruckung vum Ditsche in dr Schuel gange isch.
Friedrich Wilhelm Zachow
Häärkumft
Dr Zachow isch dr ersti Soon vom Leipziger Giiger Heinrich Zachow gsi, wo ursprünglig us Cölln an dr Spree gstammt het und vo 1676 Stadtpfifer z Eilenburg gsi isch, und däm siner zwäite Frau Elisabeth geb. Maune, ere Dochder vom Stadtpfifer vo Halle Gottfried Maune. Dr Zachow isch in dr Nikolaichille z Leipzig dauft worde.
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Anne 1926 isch er üs em Schueldiänscht rüsgworfe wore, well er e Ufruef vum autonomischtische elsässisch-lothringische „Heimatbund“ unterschriibe het. Do drin ischs ebefalls um Sälbschtverwaltung fir s Elsäss gange, um sprochligi un religieesi Freiheite, wiä mer s in dr ditsche Zit, bsunders vu 1911 bis 1918, scho durgsetzt gha het.
Friedrich Wilhelm Zachow
Usbildig
Noch em Johann Gottfried Walther sim Musicalisches Lexikon het dr Zachow näbe dr Schuel Organist und Pfifer gleert. Er isch uf äini vo de bäide Leipziger Latiinschuele gange, woorschinlig uf d Thomasschuel. Wo si Vater z Eileburg Stadtpfifer worde isch, het dr Zachow Orgleunderricht bim Eileburger Organist Johann Hildebrandt überchoo. Dr Kantor Johann Schelle (vo 1677 aa Thomaskantor z Leipzig) und dr Basilius Petritz (vo 1694 bis 1713 Kantor vo dr Dresdner Chrüzchille häi en aagregt.
Karriere
1675 het dr Heinrich Zachow e Boste as Stadtpfifer z Eileburg an dr Mulde aagnoo und het, wie mä s denn in dr Zumft gmacht het, meereri Leerling fümf Joor lanf in dr Musizierkunst usbildet. Si Soon Friedrich Wilhelm het von em verschideni Stadtpfiferinstrumänt gleert (wie zum Bischbil Drumbeete, Zinck, Discant, Kweerpfife, Dulcian, Quart posuune, Kornett und Fagott).
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Noch em Beruefsverbot isch er im Journalismus tätig wore; dr isch Chefredakteer bim „Elsässer Kurier“ wore. In däre Dageszittig vu dr Elsässische Volksbartei im Departmang Oberrhin isch er fir e Zämmeschluss vu dr elsässische Barteiä im Kampf um e greßeri Autonomii iidrätte. Ab 1930 het er zum Verwaltungsrat vum Verlagshüüs Alsatia ghert. Im Mai 1932 isch er politische Diräkter vum Elsässer Kurrier un vu dr katholische Pressegruppe Alsatia wore.
Friedrich Wilhelm Zachow
Karriere
Dr Friedrich Wilhelm Zachow isch am 11. August 1684 dr Noochfolger vom Samuel Ebart worde, wo gstorbe isch, as Organist vo dr Mariechille z Halle. Das isch s bedütendsti musikalischi Amt z Halle gsi. Er het au d Chillemusike mit em hallische Stadtchoor und de Stadtmusikante gläitet und d Diräkzioon vom stedtische Chorus musicus übernoo.
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Im Dezämber 1927 isch er im Zämmehang mit dr Affaire Sapart iigsperrt wore, mit dr Begrindung, dr heb dr Staat finanziäll gschädigt (atteinte au crédit de l’état). Noch segsehalb Monet het er miäße wider freiglo wäre, wels kenni Bewiis gä het.
Friedrich Wilhelm Zachow
Karriere
Sine Schüeler, wie zum Bischbil em Georg Friedrich Händel het dr Zachow Underricht in Komposizioon gee und au uf em clavier (gmäint si Dasteninstrumänt).
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Im April anne 1928 isch dr Joseph Rossé as Abgordnete vum Arrondissement Colmar in d franzesisch Nationalversammlung gwehlt wore - un zwar drotz ass er im Gfängnis gsässe isch. Aü bi dr negschte zwo Wahle 1932 un 1936 isch er wider gwehlt wore. Dr isch sogar in ere Kummission vum Griägsminischterium gsii un het in Griägskredit zuegstimmt. Dr Rossé hets gschafft, ass d Mehrheit vu dr elsässische Deputiärte sich keinere franzesische Bartei agschlosse hän, si hän e autonomi Fraktion bildet.
Friedrich Wilhelm Zachow
Brivaats
Dr Zachow isch sit em 24. Oktober 1693 mit dr Maria Dorothea Anschütz, ere Dochder vom Eileburger Stadtrichter und Bürgermäister Georg Anschütz, verhürootet gsi und het mit ere drei Söön und zwäi Döchder ghaa.
Fessenheim (Begriffsklärung)
Fessenheim isch dr Name vu däne Ortschafte:
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
Diä Verurdeilung hets aber meglig gmacht, im Rossé (un im Eugène Ricklin) s Deputiärtemandat abzerkänne un des isch im Oktober 1928 gschähne. Wäge dr Amneschtii 1931 het er aber anne 32 wider kenne adrätte un isch wider gwehlt wore. Aü si Wahl zum Generalrat vu Colmar anne 1928 isch vu dr Bherde anne 29 annulliärt wore - umesuscht: im gliche Johr het-e s Wahlvolk wider zum Generalrat gmacht.
Dr Rossé isch eine vu dr Politiker mit em greschte Iifluss in dr Elsässische Volksbartei un im Elsass iberhaüpt wore. Dr het e Volksfront-Bolitik betriibe, des heißt, dr het mit andere autonomischitsche un regionalischtische Barteie un mit dr Kumminischte zämme gschafft. S Zämmegoh mit dr "Klerikale" im Kampf fir elsässischi Inträsse het bi dr KP 1929 zun ere Spaltung gfiährt - diä elsassfteije Kräft hän sich Kommunistische Partei-Oppostition (KPO) gnännt. 1935 isch dr Rossé mit dr Unterstitzung vu dr KPO zum Generalrat vum Kanton Wìnzne gwehlt wore.
In dr Üssebolitik het er e Anächerung mit Ditschland verdrätte, dr isch iberzeigte Pazifischt gsii. Dr her im Daladier si Regiärung üssepolitisch unterstitzt un s Minchner Abkumme guet gheiße. Dr het Angscht vor eme neije Griäg im Elsass gha un het dä welle verhindere.
Üs sinere katholische Iberzeigung rüs isch er e scharfe Gegner vum Nationalsozialismus gsii. Dr Gabriel Andres schribt: „In ere Zit, wu soviil franzesischi Intellektuelli im Nationalsozialismus dr Hof gmacht hän, het dr Rossé si anti-nazischitschi Meinung uffe plakatiärt“ un zitiärt üs eme Artikel vum Rossé im „Elsässer Kurier“ vum 6. 10. 1936, wus unter anderem heißt:
Dr Politiker un Verleger Rossé het viil Kontakt zum Üsland gha, so isch er anne 1923 zum Kongräss vu dr Demokratische Internationale z Friiburg im Üechtland gange, 1929 un 1937 uf dr ditsch Katholikedag z Friiburg im Briisgaü. Sini Üslandkontakt hän 1938 zun ere Pressekampagne gfiährt un des vorbereitet, was im Johr druf bassiärt isch:
Am 9. Oktober anne 39 isch er feschtgnumme wore, do drbii isch si parlamentarischi Immunität ibergange wore. Dr isch aglagt wore wäge „Spionasch“ un „Hochverrat“ zum Vordeil vu Ditschland. Uf des ani isch er niin Monet im Gfängnis z Nancy gläge – in dr Zälle näbem Dr. Charles Roos, e elsässische Autonomischt, wu vu dr franzesische Juschtiz zum Dot verurdeilt un im Febber 1940 hiigrichtet wore isch.
Am 14. 6. 1940 isch s Gfängnis z Nancy evakuiärt wore, wel d diä ditsche Druppe in d Nächi kumme sin. Do sin är un anderi Gfangini uf Südfrankrich verlegt wore, z letscht uf Privas im Departmang Ardèche. Diä Verlegunge mittle im Griäg sin unter katastrophale Bedingunge verloffe; dr Rossé un sini Mitgfangene sin vu Gfängniswärter as Lit vum ditsche Griägsfeijnd agsähne un bhandlet wore; am Rossé sin Schiinexekutione üsgfiährt wore.
Z Privas isch dr Rossé un sini Nanziger Mitgfangene schliäßlig am 15. Jülli 1940 vu dr Schandarme vum franzesische Vichy-Regim in dr Ditsche ibergää wore, „e baar Dag, bevor mi Brozäss mit ere Verurteilung zum Dot abgschlosse wore wär“, wiä dr Rossé schribt.
Hofiärt, reglemäntiärt un verfolgt unter dr Nazi
D Gfangene, wu z Privas vu dr Ditsche rüsgholt wore sin, hän nit derfe heim, nai, si sin uf Drei-Ähre (Drei-Ähren/Trois Épis) gschafft wore, wu d Gauleitung e Sitz gha het, „zur Erholung“ – do hän si solle zun ere proditsche Avantgard ufboije wäre. Si hän miäße e Petition verfasse un do drin vum Hitler e Anexion vum Elsass un Lothringe dur Ditschland fordere. Des isch unter Druck bassiärt, vor em Versammlungsraüm sin Soldate vu dr Wehrmacht poschtiärt gsii. Alli pschologische Drick sin agwändet wore: Mer het däne Gfangene gsait, dr Griäg seig rum un Frankrich heb in ere Abgab vum Elsass scho zuegstimmt.
Zentrum für Geschlechterforschung der Universität Basel
S Zentrum für Gschlächderforschig vo dr Uniwersidäät Baasel befindet sich am Rhiisprung 21 z Baasel mit dr äinzige Bibliotheek für interdisziplinääri Forschigsliddratuur im Beriich vo dr Gschlächterforschig und dr Feministische Theologii in dr Schwiz.
Joseph Rossé
Hofiärt, reglemäntiärt un verfolgt unter dr Nazi
Anderscht wiä diä ibrige Gfangene hän dr Rossé un sini Freijnd vu dr URP (Marcel Stürmel, Jean Keppi, Joseph Oster un Jacques Brauner) welle diä Resolution, wänn si scho unvermeidbar isch, dur Zuesatzforderunge torpediäre:
Zentrum für Geschlechterforschung der Universität Basel
S Geböid am Rhiisprung 21
S Geböid isch under Dänggmolschutz und stoot am Abhang vom Münsterhüügel uf e Rhii zue. Dr Iigang isch uf em Hüügel im ooberste Stock. Vom Rhii us gsee het s Geböid säggs Stöck.
S Geböid stammt us em 15. Joorhundert und isch emol s stedtische Kornhuus gsi. 1817 het s dr Siidefabrikant Peter Bischoff kauft und zun ere Woonig und Fabrikazioonsrüüm umbaut. Gege s Ändi vom 19. Joorhundert het dr Kantoon d Liigeschaft erworbe und für s Baudepartemänt brucht. Spööter het er s dr Uniwersidäät überloo für s Mathematische Institut. Wo daas mit em Instidut für Informatik zsämmedoo worde isch und 2014 an d Spiegelgass 1 züüglet isch, het d Bausubstanz e grundleegendi Sanierig und Aabassig an die gältende Norme brucht wie Brand- und Ärdbeebeschutz, Zuegang für Behindereti usw. 2015 bis 2016 isch s Geböid renowiert worde.
Joseph Rossé
Hofiärt, reglemäntiärt un verfolgt unter dr Nazi
Si hän dr Annexion numme unter drei Vorbehalt, wu nit erfillbar gsii sin, welle zuegstimme:
Dr Rossé un si Fraktion sin schliäßlig dur s Fänschter abghaüe, hän sich aber wider zruckbringe lo, wel ene droht wore isch, ass s Wohl vu dr elsässische Bevelkerung (un d religiees Freiheit) drvu abhängt, eb si sich fiäge oder nit. Do hän d Katholike unter em Rossé ufgä, numme ei Punkt hän si no durbrocht: ass d Formuliärung gänderet wird, wu d franzesisch Griägserklärung (= Verteidigung) as "criminelle" bezeichnet wore isch.
Dr Lothar Kettenacker kummäntiärt diä Änderung, s "verdient festgehalten zu werden, daß die sogenannten «Klerikalen» um Rossé und Keppi auf Änderung des Textes bestanden, um so Frankreich in der Stunde der Niederlage vor allzu viel Schmach zu bewahren."
Dr Hitler het kurz druf in sinere Richstagsred ke Gebrüch vu däre Resolution gmacht. E formälli Annexion vum bsetzte Elsiss dur dr Hitler het niä stattgfunde.
As negschtes sin diä ehmolige Gfangene vu Nancy uf Berlin kumplimäntiärt wore, wu si unter anderem mit em Heinrich Himmler zämmedroffe sin. Diä Reis het dr Rossé drin bstärkt, gege d Nazi z schaffe, dr het gsähne un gfercht, ass alles Franzesisch im Elsiss sott üsgrottet wäre, zuedäm seige d Ditsche drzue entschlosse gsii, wiä dr Rossé notiärt het,
Dr Rossé het, wiäner schribt, e Entscheidung droffe, wu fir si Familiä un ihne numme schmärzlig het kenne wäre: Si privilegiärti Stellung, wun er dur d Gfangeschaft z Nancy im Hintenii erworbe het, üsznutze, zum d Ditsche im Elsiss z bekämpfe.
Noch dr Üssag vum Depütiärte Thomas Seltz isch dr Rossé mehrfach vum Elsiss ins Gebiät vum Vichy-Regime greist (dä Deil vu Frankrich, wu nit bsetzt gsii isch). „Il se savait guetté par la Gestapo et par notre police“ – dr heb gwiist, ass d Gestapo un „unser Bolizei“ uf e lüüre un seig arg vorsichtig gsii. Im Summer 1941 het, wiä dr Seltz schribt, dr Rossé d gheim Nochricht uf Vichy brocht, ass dr Regiärungsschef François Darlan im „abandon des trois dépatements“ will zuestimme, ass also d Departmang Haut-Rhin, Bas-Rhin un Moselle an Ditschland solle abgä wäre. Des het sich aü dur lokali Indiskretione z Vichy bstätigt un zun ere große Unruehj unter dr Elsässer im Vichy-Exil gfiährt – si hätte nämlig drno sotte zruck ins Elsiss oder gar ins Rich. Des het drzue gfiährt, ass dr Maréchal Pétain, dr Staatschef, wach wore isch un wennigschtens halbhärzig gege diä Abdrättung ufdrätte isch.
Anne 1941 sin d elsässische Deputiärte vu dr franzesische Nationalversammlung vu dr Nazi zwunge wore, "freijwillig" vu ihrem Mandat zruckzdrätte. Dr Rossé het si Entlassungsgsuech as Kopii zwar an dr Gauleiter Robert Wagner gschickt, aber nit uf Paris, sodass es nit rächtsgräftig wore isch. Drno isch er uf Vichy greist, un het glargstellt, ass diä Demissioniärunge verzwunge sin un nit sotte aerkännt wäre. Uf Grund vu däm het d franzesisch Waffestillstandsdelegation bi Verhandlunge z Wiesbaden am 28. Jülli 1941 gege dä Vorgang broteschtiärt. Vu dr Nazi isch des as Hochverrat ufgfasst wore; dr Rossé isch verdächtigt un vu dr Gestapo verhert wore, het sich aber kenne rüswinde.
Wanderung uf dr Schniide vum Mässer
Wäge sinere Verfolgung unter dr Franzose het dr Joseph Rossé bi dr Nazi as Märtyrer golte. Aber si glars Ziil isch gsii, dr Alsatia-Verlag in dr Händ z bhalte, ass er nit in d Händ vu eberem kunnt, wune zum e Propaganda-Inschtrümänt vu dr ditsche Bsatzer macht. Mit däm Ziil, so schribt dr Gabriel Andres, het er nit kenne sich vollständig üs em politische Läbe fernhalte – wun er scho jede Ehreposchte abglähnt heb, wun em d Nazi hän welle gä. In däre Lag heb er zuegstimmt, bim e Unternämme mitzmache, wu sich „Die große Wende“ gnännt het. Des sin Kumferänze gsii, wu d „Nanziger“ (d ehmolige Gfangene vu Nancy) hän solle d „Verdiänscht“ vu Naziditschland lobe un iber d „Versäimnis“ vu Frankrich hän solle wättere.
Dr Rossé het noch am 30. Jülli 1940 bi dr Gaupropagandaleitung gege diä Brichterstattung broteschtiärt un e Richtigstellung verlangt – umesuscht. Vu do ab isch dr Rossé uf keinere politische Verastaltung meh z säh gsii. Friili het si Kampf um e elsässischi Prässi, wu grischtligi un antinazischtischi Schrifte rüsbrocht het, aü witter do oder derte gforderet, ass er sich mit dr Bsatzungsmacht einigt.
Dodrzue ghert, ass er im Novämber anne 40 d Ufnahm in d Partei beatragt het; bal druF isch er ufgnumme wore. Des het in dr Nazi sicher gfalle, si hän sich friili kenni zue starki Illusione iber dr Rossé gmacht. Im Gauleiter Wagner hän d Beziähunge vum Rossé zum religieese Millieu un si persenlige Glaübe nit gfalle, dr het-e aber 1940 fir "deutschbewusst und heimattreu" ghalte. Anne 43 sin dr Rossé un dr Stürmel im e interne Bricht as "Ultramontani" (bewussti Ahänger vum Pabscht) un "gschworini Feijnd vum Nationalsozialismus" agsähne wore. Im e Propaganda-Report an dr Gestapo-Chef im Elsass am 30. Jünni 1944 isch dr Rossé wäge sinene „jesuitische Asichte“ aprangert wore.
Dr Rossé isch, wiä dr Aügeziig Adolphe Lichtlé schribt, dr Meinung gsii, ass mer sich um ke Briis üs em Elsass sott üs üswiise lo oder abhaüe, "pour continuer à occuper les places qui, sans cela, seraient prises par des nazis, que c'était abandonner nos compatriotes au moment précis du danger..." ("zum diä Blätz witter bsetzt z halte, wu suscht vu Nazi däte iignumme wäre; dodermit dät mer unseri Landslit im Momänt vu dr hegschte Gfohr im Stich lo...")
Mit em Alsatia-Verlag im Zitgeischt widerstande
Dr Alsatia-Verlag isch vu dr Nazi wäge sinem „klerikale Charakter“ ghasst wore. Vor eb diä Ditsche z Colmer iimarschiärt sin, isch dr bishärig Leiter gflohe. Diä neije Herre hän gschnäll d Händ noch em Verlag üsgstreckt; in däre Lag het dr Verwaltungsrat dr Joseph Rossé beufdrait, d Inträsse vu dr Alsatia bi dr Ditsche z verdrätte; in däm Momänt isch er no z Drei-Ähre in dr Händ vu dr Gauleitung gsii. Am 7. Aügüscht 1940 isch dr Rossé vum Verwaltungsrat zum Generaldiräkter ernännt wore.
Dr Rossé het dr Verlag nit kenne vor Verluscht schitze, aber d Gsamtbilanz ka sich sähne lo. Scho im Novämber anne 1940 het d Alsatia sich miäße vu segs Zittunge dränne, zwei drvu, s Mülhauser Tagblatt un dr Elässer Kurier sin vu dr Nazi witter gfiährt wore, dr Elsässer Kurier unter em Namme Kolmarer Kurier.
E Versuech, dr Alsatia-Verlag glichzschalte, isch gsii, wu ner hätt sotte mit em elsässische „Hünenburg-Verlag“ verschmolze wäre, e Verlag, wu in dr Ditsche necher gstande isch. Dr Rossé het abglähnt; drno het mer em s Publikationsrächt fir fimpf Volkskaländer entzoge.
Dr Charles Roos, dä elsässisch Autonomischt, wu im Feber 1940 vu dr Franzose hiigrichtet wore isch, isch drno vu dr ditsche Propaganda as Nazi anigstellt wore. Dr Rossé het im „Der Sonntag“, e illustriärti Wuchezitschrift üs em Alsatia-Verlag mit 50.000 Uflag, am vum 9. Febber 1941 im Roos si geischtigs Teschtamänt vereffentligt, wu drüs rüszläse gsii isch, ass er nit as Nazi, nai, aber as Katholik gstorbe isch. Ebefalls 1941 her er iber 140.000 kunfisziärti franzesischi Biächer vor dr Vernichtung grettet. Mit däne Sache het dr Rossé d Gauprobagandaleitung im Wuet versetzt, si het drno drei vu dr viär Revüe verbotte, wu dr Alsatia-Verlag rüsgä het, un im „Sonntag“, in dr viärte, isch d Berächtigung, as religieeses Magazin ufzdrätte, abgsproche wore.
Im Ditsche Rich sin alli religieese Verlag zuegmacht gsii; dr Alsatia-Verlag isch dr einzig gsii, wu het kenne witter publiziäre. D Babierzuedeilung isch sträng begränzt gsii; dr Rossé hets alliwiil gschafft, s drei- oder viärfach rüszbringe, wel er in sinene Mitarbeiter „aktivi Komplize“ gha het. Unter anderem sin aü Statischtike, wu an diä Ditsche hän miäße abgliiferet wäre, zrächt boge wore; im Fall vum Reinhold Schneider, wu ab 1940 e Publikationsverbot gha het, het dr Rossé d Verträg vordatiärt. Zu dr Biächer mit oppostionällem Geischt, wu im Alsatia-Verlag vum Reinhold Schneider rüskumme sin, ghere „Das Vaterunser“ (1941), „Der Kreuzweg“ (1942), "Die dunkle Nacht" (1943") un sini "Sonette", wu z Ditschland un an dr Oschtfront as Gebättbiächer benutzt wore sin. S "Vaterunser" het e Rekorduflag vun ere halbe Million erreicht. Dr Verleger het Funktionär, wu vu Berlin oder vo Stroßburg gschickt wore sin ge kuntrolliäre, mit guetem Ässe, Wii un Ligeer „neijdralisiärt“. Eso sin d Katholike im Elsiss, z Ditschland un z Zentraleuropa mit ere andere Literatür versorgt wore, as wiäs dr Goebbels gärn gha hätt.
Z Paris het d Alsatia-Gsellschaft e Filial gha. Ass derte het kenne franzesischi Literatür broduziärt wäre, isch diä Filial vum Rossé zum e Verlag ufgwärtet wore; im Elsiss ischs nit meglig gsii, ebis franzesischs z drucke. Dr Elsässer Rossé isch also aü unter em Nationalsozialismus fir d franzesisch Literatür iidrätte.
Zu dr Mittel vum Rossé hän sogar Sabotasch ghert: Wu im Novämber 1944 d Ditsche afange hän mit ihrini Sache üs Colmer evakuiäre bzw. plindere, hätte aü sotte d erheblige Papiirmengene furtgschafft wäre, wu im Käller gsii sin, wu dr „Kolmarer Kurier“ (e Nazi-Zittig) druckt wore isch. Diä Druckerei het zu dr Alsatia ghert, si het des Blatt zwangswiis miäße drucke. Dr Rossé het drfir gsorgt, ass dr Laschteufzug kapütt gmacht wird un ke Zuegang zu däm Babiir un andere Matrialiä meh gsii isch. Fir eso ebis isch, wänns rüskumme isch, as Strof standrächtligi Erschiäßung vorgsähne gsii.
Wu Colmer befreit wore isch, hän im Rossé sini Lit in dr Franzose kenne e intakte Großverlag un e Druckerei in d Händ gää, wu het kenne fir Frankrich witerschaffe; numme är sälber isch ins Gfängnis kumme.
Im e Briäf an dr franzesisch Untersuechungsrichter vum 19. 10. 1945 ziägt dr Rossé Bilanz: 34.332 Biächer (segs Titel) sin unter dr ditsche Bsatzung im Alsatia-Verlag rüskumme, wu dr ditsche Propaganda diänt hän un wu notwändig gsii sin, ass d Alsatia het kenne ihrini andere 230 Publikatione mache: Biächer, wu zämme e Uflag vu 3.106.009 Exemplar gha hän un wu „grosso modo“ gege d Naziregiärung grichtet gsii sin.
Verfolgti bikumme Arbet
Wu d Schuelschweschtere vu Rappschwihr üs ihrene Schuele verjagt wore sin, het dr Rossé e Deil drvu im Diänscht vum Verlag bschäftigt. Eimol het er sich z Berlin fir diä Schuelschweschtere vu Rappschwihr iigsetzt un het wäge däm e Hüüsdurchsuechung vu dr Gestapo an dr Hals bikumme.
As Ziige im Brozäss gege dr Rossé wiist dr Rupert Gießler druf ani, ass dr Rossé Wärk vu Autore vereffentligt het, wu vu dr Nazi verfolgt wore sin: dr Katholisch Philosoph Th. Haecker, wu vu wäge Verstrickung mit em Widerstand vu dr Minchner Stüdänte (= Weiße Rose) vu dr Gestapo verfolgt wore isch; dr Prof. Carl Muth, Redakeur vu dr verbottene „Hochland“, un dr Jesuite-Vatter Delp, wu zum Dot verurteilt un anne 1944 hiigrichtet wore isch.
D Irmgard Gießler, im Rupert Gießler si jüdisch-stämmigi Fraü, het am 10. Jülli 1945 as Ziige agää, ass dr Rossé ihre jedi Hilf abotte het, zum si vor dr drohende Deportation un Iiliiferung ins KZ schitze.
Firsproch fir Verfolgti
Zu däne, wu dr Rossé dur Interventione bi Bherde gholfe het, ghert dr Georges Gissy vu Saint Louis. Dr isch viärmol vum Rossé vum Zuegriff dur d Ditsche grettet wore, zletscht, wun er im KZ z Schirmeck un z Gaggenau gsii isch. Im Rossé ischs do glunge, dr Gauleiter Wagner un dr Gestapo-Chef gegenenander üszspiile un dr Gissy rüszhole; dr het im KZ 20 Kilo verlore gha. Dä un mehreri anderi, wu dr Rossé golfe het, sin drno im Brozäss gege dr Rossé as Ziige ufdrätte.
Dr Fall Albert Buhl zeigt, ass dr Rossé aü fir politischi Gegner iidrätte isch. Dr Buhl isch e Fiährer vu dr KP gsii un e Gegner vum Rossé. Im Buhl si Wittwe beziigt, ass dr Rossé versuecht het, ihre Mann z rette, un aü erreicht het, ass s Verfahre gegen-e widerufgnumme wird. Aber dr Gauleiter het umbedingt e Exempel welle statuiäre un dr Buhl isch am 6. Novämber anne 42 hiigrichtet wore. Sitter em 24. Febber anne 43 isch elsässischi Bevelkerung üs em Sundgau ins Rich deportiärt wore – des isch vum Gauleiter betriibe wore, gege dr Rot vum Sicherheitsdiänscht un vu dr Bolizei. Vorüsgange isch, ass e Hüffe jungi Elsässer in d Schwiz abghaüe sin, zum sich im Militärdiänscht entziäge. Am 6. März isch dr Rossé bim Gauleiter vorstellig wore un het kenne erreiche, ass dä diä Massedeportatione iistellt. Ass er des iberhaüpt mitbikumme un iberblicke het kenne, do drzue hän em sini parlamentarische, kirchlige und gschäftlige (Alsatia-Verlag) Kontakt gholfe.
Am 20. Aügüscht anne 44 sin z Colmer d sozialischtische un kumminischtische Mitgliider vum Stadtrat iigsperrt wore, aber aü bstimmti Mitgliider vum Rossé sinere Bartei. Do het dr Rossé nomol in Verhandlunge mit em Kreisleiter, eme Minischter un mit em Kummedant vum Sicherheitsdiänscht (SD) kenne erreiche, ass diä meischte vu sinene Kollege vu dr UPR-Volkspartei freiglo wäre un d Fäll vu dr Sozialischte individuäll iberbriäft wäre; Granki un Alti hän solle frei glo wäre.
Colmarer Kreis; Verhandlung mit em Stauffenberg
Im Zämmehang mit sinene Diänscht fir katholischi Hitler-Gegner het dr Rossé viil Kontakt mit verschiidene Regimegegner gha. Glichzittig het er mit em Alsatia-Verlag e Organisation gha, wu het kenne unuffelige Dräffe ermeglige. So ischs im Rossé miigli gsii, e Greis um sich z sammle, wu z sich Gedanke iber s Elsass noch dr Nazi-Herrschaft gmacht het un wu diä notwändige Schritt iigleitet. Diä Arbeit vum Rossé un em Colmarer Kreis wär as Vorbereitung zum Hochverrat agsähne wore, wänn si entdeckt wore wär. Dr Colmarer Kreis het mit em ditsche Widerstand zämme gschafft. Dr Rossé het in däm Zämmehang aü Kontakt mit em von Stauffenberg, em Kopf vum Widerstand vum 20. Juli 1944 gha. Dä Staatsstreich isch bekanntlig gscheiteret un bluetig grächt wore.
Im Diänscht vu sinem Land het dr Joseph Rossé normalerwiis e 16-Stunde-Dag im Verlag absolviärt; viilmol het er aü miäße reise – ge z Berlin, z Stroßburg, z Paris, z Vichy mit Funktionär verhandle, viilmol, ge in Verfolgte hälfe. Bi einere vu däne Reise isch er zum Aügeziige wore, wiä im bsetzte Paris am 16. Jülli 1942 d Jude in ere Großrazzia vu dr franzesische Bolizei abgolt un in Richtung Ditschland abdransportiärt wore sin. Dr Rossé het im M. Kuhlmann gsait, er heb in sinem Läbe sälte grüüsigeri Szene gsähne.
Flucht in dr Untergrund
Am 2. Dezämber anne 1944 isch d Gestapo bim Rossé ins Hüüs kumme, ge ne abhole. Dr het gsait, dr packt no dr Kuffer un isch dur si Garte un e Hiähnerhof vu Nochbere verdwitscht. No het d Gestapo si Hüüs, si Büro bi dr Alsatia un Wohnunge vu Bekannte durchsuecht, wu in Frog kumme sin, ass er derte unterschlupft. Si Fraü, d Josephine Rossé geb. Sonntag, isch mitgnumme wore, aber am andere Dag "böse mitgenommen" wider freiglo wore. Dr Rossé het iber zwoo Wohnunge schliäßlig in ere dritte, bin ere Fraü Dr. Sittler, e Kamrädli üs alte Zitte, e Zueflucht gfunde. In däne zwee Monet im Untergrund het er s "Journal meines Exils" gschriibe, wu nächeri Umständ bschriibe sin.