cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brunnadern (Weilheim)
Brunnõdèrè isch dè högschtglègene Ortsdeil vo dè Gmeind Wyylè im Landchrais Waldshuèt z Baddè-Württèbärg. Brunnõdèrè isch bis zuè dè Gmeindsreform im Johr 1975 èn Ortsdeil vo Remetschwyl gsi.
Geografy
Brunnõdèrè lyt im Südschwarzwald i dè Region Hochrhy, 8 km nordweschtlich vo Wyylè un obberhalb vo dè Alb im Weschtè un im Abschtand vo 1,4 km zuè Remètschwyl im Südè. S Dorf lyt i dè Nôchi vom Firscht vom Höchèschwander Bärg, wo s nördliche Nõchbòrdorf Dièfèhüsèrè, 1,1 km vo Brunnõdèrè entfèrnt, deheim isch. D B 500 füürt a Dièfèhüsèrè vorby, Brunnõdèrè lyt 400 m weschtlich devò, un dõdemit am obberè Rand vo dè Weschtflankè vom Höchèschwander Bärg un lycht abhäldig gegè s Albdal Sellèwäg hèt mò vo Brunnõdèrè è guèti Fèrnsicht i s Albdal un uff dè Hotzèwaald in Höchi vom Daggsbärg sowiè bi günschtiger Wetterlaag uff d Schwizer Alpè.
Kirche
Zmitts z Brunnõdèrè stòt d Dorfkapellè, wo im Heiligè Sankt Martin gwidmèt isch.
Gschicht
Èrschti Erwäänung hèt Brunnõdèrè in èrè Urkundè, datyrt uff s Johr 1266, vom Rudolf vo Habsburg gfundè. Brunnõdèrè isch zèrscht unter dè Hèrrschaft vo dè Hauèschteiner Grõfè gsi, spôter isch Brunnõdèrè a d Einig Höchenschwand übbergangè. Im Johr 1809 widderum hèt mò Brunnõdèrè dè Vogtei vo Immèeich im Albdal zuègschlagè. In geischtlichè Belang isch d Pfarrei Waaldkirch für Brunnõdèrè, glych wiè bi Remètschwyl, zuèschtändig gsi
Bezirk Bremgarten
Brämgarte isch e Bezirk im Kanton Aargau, im Norde vom Freiamt, im Rüüss- und Bünztal.
Brunnadern (Weilheim)
Vokeersaabindig
Brunnõdèrè lyt im Abschtand vo 400 m weschtlich vo dè B 500. Vo Brunnõdèrè füürèd zwei Strõßè a d B 500. Südlich gòt d Dorfschtrõß als K 6552 uff Remètschwyl abbè. wo vom Rank èwäg èrscht uff Brunnõdèrè un denn witter a d B 500 gòt. Nõch Weschtè gòt dè Schützèwäg vo dè Dorfmitti i s Loch abbè Richtung Albdal, um a dè Dalwangè i d K 6551, wo vo Remètschwyl dehèr chunnt, übber z gò, selli Strõß vohürõtet sich bi dè Niddermülli mit dè Albdalschtrõß L 154.
Bezirk Bremgarten
Iiwohnergmeinde
Zum Bezirk Brämgarte ghöred 22 Iiwohnergmeinde (politeschi Gmeinde) (Stand 2017):
Matthias Gastel
Dr Matthias Gastel (* 26. Dezämber 1970 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (Bindis 90/Di Griene) un Undernämer.
Uusbildig un Beruef
Dr Gastel het e chaufmännischi Uusbildig gmacht uns y Zivildienscht in ere Jugedhilfsyyrichtig mit Sonderschuel abglaischtet. Är het e aijehrigi Uuasbilid in dr Altepfääg gmacht un derno z Reidlenga Sozialpedagogik studiert. Är hetz eh Johr lang in dr stationäre Jugedhilf (Haimerziehig) gschafft un näbehär e Färnstudium in Bedribswirtschaft gmacht. Anne 2006 het er si as Personaldienschtlaischter sälbschtständig gmacht. Wu sy Bedrib vun eme ander Undernäme furtgfiert woren isch, het er si wider sälschtständig gmacht as Wirtschaftsmediator. Derzu schafft er as Praxislehrer in dr Uusbildig vu Erzieher.
Bolitik
Anne 1989 isch dr Matthias Gastel in d Bartei „Di Griene“ (hite Bindis 90/Di Griene) yydrätte. Vu 1994 bis 2014 isch er Mitglid vum Gmairot z Filderstadt gsii, bis 2014 as Fraktionsvorsitzer vu syre Bartei. Vu 1999 bis 2014 isch er derzue au er Mitglid vum Chraisdag z Esslenga gsii. Bi dr Landdagswahl 2011 het er as Zweetkandidat vum Winfried Kretschmann kandidiert.
Är isch Mitglid im Uusschuss fir Verchehr un digitali Infrastruktur un dert bahnbolitische Sprächer vu syre Fraktion.
Hildegard
Namensdag: 17. Septämber
Bleona Qereti
D Bleona Qereti (* 14. Mai 1979 z Korça) isch e albanischi Popsängeri, wo hüt z Tirana und i de USA läbt.
Biografi
D Bleona Qereti het scho als Chind und Teenager gsunge. So het sie i de früehne 1990er Jahr widerholt Uftritt als Sängeri und Moderatorin am Theater vo Elbasan gha. Mitti vo de 1990er Jahr het sie a verschidne Festival und Tournee im In- und Ussland teilnäh chönne und isch zue nationaler Bekanntheit cho. 1994, im Alter vo 14 Jahr, het sie ihren erst Uftritt am Festivali i Këngës, em bedüütendste Musigaalass vo Albanie gha. 1998 isch ihres erste Album mit em Titel Kam qejfin tim (Ich ha mi Spass) erschine. 1999 het sie es Studium a de Kunstakademie Tirana aagfange, wo sie im Juni 2002 als Schauspieleri abgschlosse het.
Ihres dritte und vierte Album, wo i de Jahre 2001 und 2002 erschine sind, hend sich z Albanie sehr guet verchauft. S füfte Album mit em Titel Ti nuk di as me ma … lyp (Du weisch nid emal… wie me mich aamacht) het sich z Albanie über 300'000 Mal verchauft.
I ihrere Heimet gilt sie mit ihrem visuelle Stil und ihrere Attitüde als ‘albanische Madonna‘.
Syt 2010 schafft sie in de USA u. a. mit em Timbaland zäme und singt uf Änglisch.
Bernd Tauber
Dr Bernd Tauber (* 7. Mai 1950 z Gebbenga) ischt a deitscher Schauschbiler, wo sich hin ond wiidr au als Senger betädigt.
Aus seim Leaba
Dr Bernd Tauber kommt am 7. Mai 1950 z Gebbenga uff d Welt, wo-nr au uffwechst. Sei Vadder isch a behmischer Glasschleifer ond sei Mueder a Ibrsetzere. Vo 1970 bis 1972 lôôt’r sich an dr Staatlicha Hochschuel fir Musik ond darstellenda Kunscht en Stuegert zom Schauschbiiler ausbilda. Deet send seine Leischdonga so hervorragend, dass sei Zwischapriafong glei als Abschlusspriafong gilt. Dô drnôch hôt’r fir a kurza Zeit a Engagement am Hessischa Staatstheater z Kassel. Vo Januar bis Auguscht 1973 bildet’r sich weider am Teatr Laboratorium en Breslau, wo dr Jerzy Grotowski sei Lehrer ischt. Dô drnôch folget weitre Engagements ond Turneea en Deitschland, Eschtreich ond en dr Schweiz.
Emma broidra Publikom wuud dr Bernd Tauber 1976 bekannt durch sei Roll als Beckerlehrleng Werner Wild em Film Das Brot des Bäckers vom Erwin Keusch. 1980 schbiilt’r em Film Soweit das Auge reicht, wo-nr au a baar oigene Liadr dren sengt. An graußa Erfolg hôt’r em Jôhr 1981 mit seira Roll als Obersteiermann en Das Boot vom Wolfgang Petersen. A Millionapublikum wuud uff-en uffmerksam, wia-nr en de erschde 156 Folga vo dr ARD-Endlos-Serie Lindenstraße da Benno Zimmermann schbiilt, wo schliaßlich an AIDS stirbt. Au sonscht stôht’r noh bei an Haufa Fernseh-Produkziona vôr dr Kamera, zom Beischbiil en einige Folga vo de Seria Tatort, Die Kommissarin ond Polizeiruf 110.
Neaba seira Tädichkeit als Schauschbiiler wirkt dr Tauber au als Heerschbiil-Schbrecher mit ond vrfasst freche ond kridische Liader-Tekscht. Mit-em Konrad Haas, ama ehemaliga Mitglied vo dr Grubbe Steinwolke, tridd’r mit dr Bänd Die Hausmeister auf. Mit dr sella hôt dr Tauber au scho a baar CDs uffgnomma.
Guggenbühl (Begriffsklärung)
Guggenbühl – i der Düütschschwiizer Mundart Guggebüel – isch:
der Familiename vo däne Persone:
Tea-Party-Bewegung
D Tea-Party-Bewegig isch e bolitischi, rächtspopulistischi, konservativi Broteschtbewegig in dr Vereinigte Staate, wu anne 2009 as Reaktion uf Bankerettigsversuech un Konjunkturpaket dermit aagfange het, ihri Aahänger z mobilisiere gege Styyrbolitik un anderi Maßnamme vu dr Bundesregierung z Washington. Dr Namme vu dr Bewegig beziet sich uf d Boston Tea Party vu 1773. E wichtige Uusleser sin di große Rettigspaket vu dr amerikanische Regierig gsi, wu im Zämmehang mit dr Finanzkrise bunde wore sin.
Zämmesetzig
D Bewegung setzt sich us ere Vilzahl vu Gruppe zämme, au wä sich di vum Dick Armey gfiert Stiftig FreedomWorks zuen ere informälle Dachorganisation entwicklet het.
Noch ere Umfrog vu dr New York Times un CBS News lige d Aahänger vu dr Bewegig vum Wohhlstand un Bildigsnivoo här iber em US-Durschnitt un hän Angscht vor em sozialen Abstig. Si sin konservativer yygstellt wie d Republikaner in ihrem Gsamtdurschnitt; si bschryybe sich sälber as „seli konservativ“ un Bresidänt Obama dergege as „seli links“. Derwylscht Republikaner im Allgmeine sage, si seje mit dr Bolitik z Washington uuzfride, sage d Aahänger vu dr Bewegig, si seje wietig uf en Washington. Ihri Hauptsorg bstoht dodrin, ass em Obama syy Bolitik meh druf grichtet sej, d Inträsse vu dr Unterschichte z verdrätte wie die vu dr Mittelschichte oder die vu dr Ryyche. D Aahänger vu dr Bewegig sin zue 90 % Wyssi. (Zum Vergleich: Di Wysse stelle rund 74 % vu dr Bevelkerig. D Aahänger sin zue zwei Drittel iber 45 un zue 29 % iber 65 Johr alt.
Positione
As e Art Getti vu dr Bewegig giltet dr Kongress-Abgordnete Ron Paul. Dr Paul het sich in dr Vorwahle zue dr US-Bresidäntewahl 2008 um d Nominierig dur di republikanisch Bartei beworbe. Syy Kampagne doderzue het dr Bewegig as Vorbild dient. D Bewegig wird in e Zämmehang brocht mit em Yyflussverluscht vu dr Neokonservative un dr religiese Rächte in dr Republikanische Bartei. Doderdur sej di libertär Richtig, wu dr Paul derfir stoht, wider in dr Vordergrund drätte, wu syt em Eisenhower bi dr Republikaner ender in Hintergrund gsi isch. D Bewegig rekrutiert sich näbe Libertäre au us em Lager vu Aahänger vu dr Bolitik vum Ronald Reagan oder au vu dr Dradition vum Barry Goldwater.
D Bewegig setzt sich fir Styyersänkige un d Reduzierig vum Staatsdefizit yy. Zuesätzli isch e Katalog vu bolitische Positione uusebrocht wore, wu zeh Pinkt umfasst un wu Bolitiker acht mien dervu erfille, ass si vu dr Bewegig unterstitzt wäre. Dää „Reinheitstescht“ (purity test) umfasst s Yystoh fir d Briefig vu dr Verfassigsmäßigkeit vu jedem neje Gsetz, Styyrsänkige un –vereifachige, d Reduzierig vum Defizit, d Ufhebig vu dr Gsundheitsreform un e Verringerig vu dr Macht vum Staat. D Tea-Party richtet sich in dr Hauptsach gege di demokratisch Regierig unter em Obama, lähnt aber au d Bolitik vu syym republikanische Vorgänger George W. Bush ab. D Tea-Party-Bewegig wird nit as Uusdruck vu dr gsamte amerikanische Gsellschaft gsähne, sunder as Uusdruck vu Bewegige in dr Republikaner; doderbyy wändet sich dr konservativer Deil vu dr Republikaner gege gmäßigteri Verdrätter vum Establishment vu dr Bartei.
Represäntante vu dr Bewegig wyyse ne rassistischi Positionierig zruck, e empirischi Untersuechig chunnt dergege zum Ergebnis, d Aahänger vu dr Bewegig seje in dr Rassefrog nit neutral.
As e Symbolfigur vu dr Bewegig giltet d Sarah Palin. Dr Färnsehmoderator Glenn Beck, wu fir Fox News Channel schafft, giltet as Gsicht un Stimm vu dr Tea-Party-Bewegig.
Wirkig
As erschte bolitische Erfolg vu dr Bewegung giltet d Wahl vum Republikaner Scott Brown zum US-Senator as Noofolger vum verstorbene Edward Kennedy im sunscht ender liberale Massachusetts am 19. Jänner 2010.
D Erfolg in dr Vorwahle wären as Zeiche gsähne, ass d Tea-Party-Bewegig, gege d Aanamme vu republikanische Stratege, nit eifach as Wahlkampfdruppe cha yygsetzt wäre, si nimmt au e große Yyfluss uf d Personalentscheidige vu dr Republikaner. Im Bundesstaat Maine isch s dr Tea-Party-Bewegig glunge, s Barteibrogramm vu dr Republikaner z ändere. S Barteibrogramm siht jetz e Bechänntnis vor zue dr absolute freje Märtwirtschaft, erklert d Abschaffig vu dr amerikanischen Notebank un vum US-Bildigsminischterium zum Ziil, lähnt Uflage bi Elbohrige, d US-Gsundheitsreform un d UNO-Konvention iber d Rächt vu Chinder ab. D Erfolg wäre aber au as Gfohr fir di republikanisch Bartei gsähne, wel radikaleri Verdrätter bi Wahle schließli chennte unterlige.
D Wahle in dr Vereinigte Staate 2010 hän e dytlige Suiig vu dr Republikaner brocht. Vor allem d Wahle fir s Rebresäntantehuus sin erfolgryych gsi, wu d Republikaner e Mehrheit iberchuu hän, derwylscht d Demokrate im Senat d Mehrheit grad hän chenne bhalte. Des chennt zuen eme boltische Stillstand in dr USA fiere, vor allem wäg dr radikale Forderige vu dr Tea-Party. Zum Eine wird dr Erfolg vu dr Republikaner uf d Mobilisierig dur d Tea-Party, zum Andre aber s Verfähle vu dr Senatsmehrheit au uf d Ufstellig vu extreme Kandidate wie zem Byschpel Christine O'Donnell, Ken Buck oder Sharron Angle zruckgfiert.
Finanzierig
Zue dr Hauptfinanzierer vu dr Tea-Party-Bewegig wäre di beede Milliardär David Koch un syy Brueder Charles Koch grächnet, wu ihre Vermege dr Firma Koch Industries verdanke. D Süddeutsche Zeitung folgeret dodrus: „Die Kochs wollen den totalen Kapitalismus, und sie sind bereit zu kämpfen – gegen ein staatliches Gesundheitssystem, gegen den Klimaschutz und alles andere, das sie für Auswüchse des Sozialismus halten.“
Roche
Roche chan folgendi Bedütige ha:
Roche isch de Name vo däne Ort:
Roche isch de erschti Namesbestandteil vo däne Ort:
Lueg au:
Bugatti
Bugatti esch e ehemolige franzeescher Automobilkonstrukteur, wo jetz e Filial vu de Volkswagen-Gruppe esch. Des Unternemme esch em Johr 1909 vum Autopionier Ettore Bugatti üs Mailand ze Molse gegrendt worre. Er het prestigevolli Renn- un Luxusautos gebäut, wo em des Sprichwort "Nix esch ze scheen un nix esch ze diir" ingebrocht het. De Bugatti het üsserdem ewer döuissich Patente fer meschànische Leesunge inschrywe lonn.
Hans Guggenbühl (Schriftsteller, 1924)
De Hans Guggebüel (* 3. Jänner 1924; † 6. Nofämber 1990) isch e Schwiizer Germanischt gsi..
Er isch vo Meile gsi und hät z Herlibèèrg gläbt. A der Uni Züri hät er d Germanistik und d Slawistik studiert und derno z Züri as Gimnasiallehrer gschaffet.
As Schriftsteller hät er über d Literaturgschicht publiziert und eigeni Romään gschribe. Und er isch sälber private Rusgäber vo divärse Schrifte vo tüütsche und Schwiizer Autore gsi, und er het au russischi Büecher is Tüütsche la übersetze.
De Guggebüel isch im Vorstand vom Zürcher Schriftstellerverband und au i däm vom Verband vo de Oschtschwiizer Autore gsi.
Me tarf en nöd verwächsle mit em Zürcher Schriftsteller Hans Guggebüel, wo vo 1893 (?) bis 1939 gläbt hät.
Granges (Veveyse)
Granges (Veveyse) (patois [a grɑ̃dzə]) isch a politischi Gmiin im Vivisbachbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Granges liit ùf, 7 km nördlich va Vevey am Nordrand vam Mont Pèlerin. Va de Gmiinflechi si 70,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 20 % Waud, 9,2 % Sidligsflechi ù 0,4 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Granges (Veveyse) si Bossonnens ù Attalens im Kanton Fryybùrg ù Chardonne, Puidoux ù Oron im Kanton Waadt.
Gschicht
Granges isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1155 aus de Grangiis.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 13,7 % gläge.
Religion
65 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 20,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 629 Yywoner 92,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,7 % Tüütsch ù 3,8 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 2 va de 629 Yywohner ggredt.
Erster Lord der Admiralität
Dr Erst Lord vo dr Admiralidäät (First Lord of the Admiralty) het am Ändi vom 19. und Aafang vom 20. Joorhundert dr Vorsitz über s ganze Board of Admiralty ghaa. 1964 isch dr Boste abgschafft worde. Me sött dä Boste nid mit däm vom Erste Seelord verwäggsle, wo en Admiral gsi isch und für die milidäärischi Füerig vo dr Royal Navy zueständig gsi isch.
D Funkzioone
Mäistens isch dr Erst Lord e Politiker vo dr Regierigspartei gsi, und es isch üüblig gsi, ass er Mitgliid im Kabinett gsi isch. Vo 1806 aa isch immer e Zivilist Erste Lord gsi. Er isch politisch für d Royal Navy verantwortlig gsi. As Mitgliid vom Kabinett und Oberbefäälshaaber vo dr Marine het er e Scharnierfunkzion zwüsche dr zivile Staatsfüerig und dr milidäärische Instituzion vo dr Marine ghaa. Er het d Royal Navy vor em Parlamänt verdrätte und isch zueständig gsi für iir Büdsche.
Bekannti Ersti Lords vo dr Admiralidäät
Bekannti Ersti Lords vo dr Admiralidäät si u. a. dr Edward Marjoribanks, 2. Baron Tweedmouth (1906–1908), dr Reginald McKenna (1908–1911), dr Winston Churchill (1911–1915 und 1939–1940), dr Arthur Balfour (1915–1916), dr Sir Austen Chamberlain (1931), dr Alfred Cooper (1937–1938) und dr Brendan Bracken (1945) gsi.
Lore Fischer (Dichterin)
D Lore Fischer geborena Pflug (* 12. Mai 1934 z Dibenga; † 27. Juni 1983 z Balenga) isch a schwäbischa Dichdere gwäa. Se hådd z Rosafäld em Graes Balenga gläabd. Ir Vaddr isch dr Max Pflug gwäa, Buachdruggrmåeschdr, ir Muadr d Albertine Pflug geborena Bühler. Am 24. Dezember 1952 hådd se da Eberhard Fischer aus Aschaffaburg gheiråd.
Gschriiba hådd-se zwåe Gedichdbändla: Von Adam ond Eva bis zu de Schwoba ond So semmer halt. Ihre Gediichd send humorvool ond guad zomm läasa. Emm aersda Biachle diichded-se ibr Gschiichda aus dr Bibel gnaoso wia ibr Vorfäll aus-m Remischa Reich, ond selbsdvorsdendlich ibr kuriose Szena aus-m schwäbischa Alldad. Ir zwåeds Biachle gåd de Jåreszeida nåch ond isch a Sammlong vo de Gediichd, dia må ibr a leengora Zeid emm Zollern-Alb-Kurier rauskomma send.
Analytische Geometrie
[[Datei:Punktkoordinaten.PNG|mini|Die zämmegfasste Koordinate vo Pünkt bilden im ebene Fall [[Geordnetes Paar|gordneti Bäärli]]. Jedem Punkt P ordnet mä en Ortswektor 0P zue, das isch e Wektor, wo dr Ursprung 0 vom Koordinatesüstem mit P verbindet. In däm konkrete Fall, wo x=2 und y=-1,5 isch, schribt mä das eso:
]] Die analütischi Geometrii (au Vektorgeometrii) isch e Däilgebiet vo dr Geometrii, wo mit algebraische Hilfsmiddel (vor allem us dr lineare Algebra) geometrischi Brobleem lööst. Dank iire cha mä in vile Fäll geometrischi Ufgoobe räin rächnerisch lööse, ooni dass mä d Aaschaujig brucht.
Im Gegesatz wird d Geometrii, wo iiri Setz ooni Bezug zum ene Zaalesüsteem uf ere axiomatische Grundlaag ufbaut, as sünthetischi Geometrii bezäichnet.
Oriocourt
Oriocourt (ditsch 1915–18 un 1940–44 Orhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Oriocourt lijt sìdeschtlich vun Metz ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 228 un 296 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Oriocourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1195 àls Oricourt (1211 Orioucourt, 1310 Oriencourt).
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Oriocourt ìsch. Oriocourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Oriocourt ghert zem Lorrain.
Oberrheinkonferenz
D' Oberrhykonferenz (preziser: Dütsch-französisch-schwizerischi Oberrhykonferenz) bildet dr inschtitutionelli Rahme vo dr gränzüberschritende Zämmearbet im Oberrhygebiet uf regionaler und regionalstaatlicher Ebeni. Es goht dorum, gränzüberschritendi Frogestellige ufzugriffe, z'bearbeite und ere Lösig zuezfüehre zum Wohl vo de Bevölkerig uf beidne Site vom Rhy.
Iizugsberich
Dr Wirkigsperimeter vo dr Oberrhykonferenz isch naturrümlich begränzt durch d Vogese, dr Schwarzwald und dr Schwizer Jura und umfasst folgendi Teilrüüm: Bade und d Südpfalz in Dütschland, s Elsass uf französischer Site sowie d Nordweschtschwiz.
Ufbau und Organisation
Die gränzüberschritendi Zämmearbet im Rahme vo dr Oberryhkonferenz isch pyramideförmig ufbaut und kennt folgendi Gremie:
Projäkt
Dä rund 50 Arbetsgremie vo dr Oberrhykonferenz sind zahlriichi Projäkt entsprunge. Sie hälfe mit, dass Gränze abbaut und dr Oberrhy als gmeinsame Läbensruum wohrgnoh wird. Bischpiel sind dr Oberrhynischi Museumspass, s'Forum Junior, dr Oberrhynischi Lehrertag, s'Euregio-Zertifikat, d'Internetplattform Luftqualität am Oberrhy, d'Statistikbroschüre Oberrhy,... Als Impulsgäber für Projäkt am Oberrhy chönne zuedem die ungfähr alli zwei Johr duregführte Dreiländerkongräss aagluet wärde. Dr letschti Dreiländerkongräss het am 27. Juni 2012 unter em Motto "Rendez-vous régional - Zivilgesellschaft im Dialog mit..." z'Landau in dr Pfalz stattgfunde. Vieli Projäkt sind schliesslich nur dank dr Kofinanzierig us dr Schwiz und em INTERREG-Programm vo dr Europäische Union z'Stand cho.
RegioTriRhena
Ùnderm Dach vù dr Oberryykonferränz hän 1995 d Verain Regio Basiliensis, Regio du Haut-Rhin ùn d RegioGesellschaft Schwarzwald-Oberrhein dr RegioTriRhena-Rat grinded. D RegioTriRhena isch e Europaregion, wù iber d Ländergränze wäg d Zämeaarbed in dr Wirdschafd, in dr Kultur ùn in dr Gselschafd sol verbesere.
Philadelphia
Philadelphia isch e Stadt im amerikanische Bundesstaat Pennsylvania. Si het 1'526'006 Iiwooner (Stand: 2010) und isch die fümftgrössti Stadt in de Veräinigte Staate und die grössti im Bundesstaat Pennsylvania. An dr Ostküste isch Philadelphia noch Nöi Zork am zwäitgrösste. D Stadt lit am Delaware River im Zentrum vo dr Metropolregion Delaware Valley.
In dr Gschicht vo de USA isch Philadelphia äini vo de bedütendste Stedt. Noch Nöi York und vor Washington isch si vo 1790 bis 1800 d Hauptstadt vo dr Nazioon gsi. Si isch die grössti Stadt vo de USA gsi und noch London die zwäitgrössti änglischsproochigi Stadt uf dr Wält. Z Philadelphia het dr ersti und zum Däil au dr zwäiti Kontinentalkongräss dagt und dr Verfassigskonwänt vo 1787. Die Amerikanischi Unabhängikäitserkläärih isch do verkündet und d Verfassig beschlosse worde.
In dr Umgangssprooch häisst Philadelphia vilmol nume Philly. Au City of Brotherly Love säit män ere, was von ere Übersetzig vom griechische Naame Philadelphia chunnt (φιλíα philia ‚Liebi‘ und ἀδελφός adelphos ‚Brueder‘).
Villarzel VD
Villarzel (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Villarzel lyt uf Hechine am rächte Stade vu dr Broye. D Gmaiflechi umfasst 71 % landwirtschaftligi Flechi, 24,3 % Wald un 4,7 % Sidligsflechi.
Simon Vatré
Der Simon Vatré isch e Schwiizer Lexikograaf. Me weiss vo sym Lääbe nid vill, ussert, dass er am 2. Juli 1888 z Vendlincourt uf d Wält choo und am 4. Septämber 1972 gstorben isch. Vendlincourt isch es Doorff im Nordoschte vo Pruntrut, a der Landesgränze vo der Schwiiz zu Frankrych.
Villarzel VD
Geografi
Zue dr Gmai ghere La Ville un Sédeilles  mit em Gheft Champs Paccot, Rossens  un e baar Ainzelhef. Nochbergmaine sin Valbroye un Henniez im Kanton Waadt un Châtonnaye, Villaz-Saint-Pierre, La Folliaz un Romont (FR) im Kanton Friburg.
Simon Vatré
Der Vatré het es eigets Wörterbuech vo der Mundart, wo men im Elsgau redt, zämegstellt. S Patois vo dere Regioon rund um Pruntrut isch e Teil vo der Grafschäftler Sprooch, wo zum Areaal vo der Langues d’oïl ghöört. Em Vatré sys Buech, wo drinn d Elsgauer Dialäktwörter mit der französische Bedüütig erkläärt wärde, heisst Glossaire des patois de l’Ajoie et des régions avoisinantes. Anne 1947 het die jurassischi Kulturgselschaft Société jurassienne d’émulation em Vatré sys Wäärch mit emene Vorwort vom Jules Surdez usegää.
Villarzel VD
Gschicht
Villarzel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Vilarsel (1346-47 Villarse levesque, 1453 Villarsel Levesque). Im Johr 2006 sin Rossens un Sédeilles zue Villazel yygmaindet wore. Rossens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1176 as Rossens, Sédeilles anne 1190 as Sideles (nit gsicheret) (1336 Sedilles), La Mothe im 14. Jh. as La Mottaz..
Simon Vatré
Der Simon Vatré isch im 1955 nöi gründete  Comité central jurassien de la défense du patois der eerscht Presidänt gsi.
Villarzel VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 4,7 % gläge.
Simon Vatré
Der Vatré het au über d Gschicht vo sym Doorff gschribe.
Villarzel VD
Religion
64,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,9 %, CVP 4,6 %, FDP 21,9 %, GLP 3,7 %, GP 10,1 %, SP 18,3 %, SVP 31,5 %, Sunschtigi 0,5 %.
Dr Burgermaischter vu Villarzel isch dr Max Blaser (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 92,4 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5 % Dytsch un 2,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Birkhäuser Verlag
Dr Birkhüüser Verlaag us Baasel isch vo öbbe 1900 bis 2012 e Schwizer Wüsseschafts- und Fachbuechverlaag gsi.
D Archidektuur- und Disäintitel si 2009 an dr spanisch Verlaag Actar vrchauft worde. Wo dä insolwänt worde isch, het De Gruyter 2012 die Brogrammsegmänt übernoo und het für sä witer s Imprint Birkhüüser brucht. Anderi bedütendi Brogramm vo naturwüsseschaftlige Büecher und Zitschrifte (Mathematik, Wüsseschaftsgschicht, Bio- und Ärdwüsseschafte) si sit 1985 bim Springer Basel AG (jetz Springer International Publishing) bliibe, wo für die Ditel s Imprint Birkhäuser Science brucht.
Gschicht
Dr Emil Birkhüüser (1850–1930) isch vo Thüringe as junge Schriftsetzer in d Schwiz choo und het 1879 z Baasel en äigeni chliini Druckerei ufdoo. Us dere het sich churz vor 1900 dr Birkhüüser Verlaag entwigglet. 1884 isch er z Baasel iibürgeret worde, und zum Dank an d Schwiz, won em s mööglig gmacht het, erfolgriich chönne z schaffe, het er welle e „patriotischer Werk … von bleibendem Wert“ uusegee. Das isch Bilder aus der Schweizergeschichte vom Historiemooler Karl Jauslin gsi.
Am Aafang het Birkhüüser hauptsächlig Regionallitratuur uusegee, in de 1920er Joor si Fachzitschrifte, Monografie und Leerbüecher drzue choo. In de 1940er Joor isch s Wüsseschaftsbrogramm stark erweiteret worde, wil e Hufe Autore us Dütschland us politische Gründ dört nüme häi chönne publiziere. Im Verlaag si Renommee isch bald wältwit gsi. Spööter si auh Publikazioone zur Ääscheniöörwüsseschaft drzuechoo. Am Aafang vo de 1950er Joor isch e Niiderlassig z Stuttgart gründet worde, 1989 z Cambridge/Massachusetts (U.S.A) und z Boston mit Schwerpünggt in de Beriich Mathematik und theoretischi Füsik.
1985 isch dr Birkhüüser Verlaag an dr Springer-Verlaag verkauft worde, d Druckerei isch an d Baasler Zitig Medie gange, und die het sä 1990 mit de Graphische Betriebe Coop zur Birkhäuser + GBC AG zsämmegschlosse. 1995 het Birkhüüser s Archidektuurbrogramm vom "Artemis – Verlag für Architektur'' übernoo und in Verlaag integriert. 2002 isch d Disäinzitschrift "form" übernoo worde.
Ändi 2009 het Springer dr Beriich Archidektuur und Disäin an dr spanisch Archidektuurverlaag "Actar", (Barcelona), verkauft wo dr Naame "Gruppe ActarBirkhäuser" aagnoo het. Sit denn het Springer dr Imprint Birkhäuser Science und ActarBirkhäuser dr Imprint Birkhäuser. Über dr Imprint Birkhäuser isch s am 6. Merz 2012 zum e Konkursverfaare choo. Am 24. April 2012 het dr Berliner Verlaag De Gruyter gmäldet, ass er dr Verlaag Birkhüüser as Imprint übernimmt. Sit denn ghöört er zur Undernäämensgrubbe De Gruyter; dr Sitz vo Birkhüüser isch immer no z Baasel.
Zwischen zwei Welten
Zwischen zwei Welten isch e 1942 under em Pseudonym Hans Moehrlen veröffentlechti outobiografischi Novälle vom Hans Martin Sutermeister, wo worschinlech z Basu schbilt. Si verzellt d Entwicklig vom junge Martin zum erwachsne Hans und isch in Nazidütschland verbote worde. In ire wird s proteschdantische Milieu kritisiert.
Inhalt
Dr „Martin wachst i re Pfarrerfamilie n uf, wie dr Christoph Blocher, wie dr Moritz Löiebärger“, wi der Anton Schaller (2012) schribt. Dr „Martin schert us, unterbricht s Schdudium, nimmt Abschid vom Eltere-, vom Pfarrhus, suecht dr Kontakt zum eifache Läbe, zu de n einfache Mönsche, suecht s Läbe. Är versuecht sech as mittumässige Giger, schaffts ines Hotelorchester trotz sim bescheidene Musikertalänt, schliesst sech ere reisende Musigchapälle n a, suecht der Kick, suecht das, was s Läbe n i der Wält alles zu biete het: Alkohol, Froue n u Partys“.
S Buech schdellt di „vollzogni Revolution vo der Gsellschaft, …d Besitigung vo Vorurteile u würklechkeitsfremde, veraltete Traditione, …d Rückkehr zum Wäsentleche i de Beziehige vo de Mönsche zunang“ dar; es isch „guet im Schdil und meischderhaft i der Schilderung“, „d Revolution vo der bürgerleche Gsellschafd, im ene Land, wo der Chrieg verschont het, vollzoge n imne n einzige junge Mönsch“, wi der Carl Heinrich (1947) gschribe het.
D „Novälle nimmt … die ebe um 1940 Red, wo denn langsam afot, vo de «Konformischde» as de gsellschafdlech Apasste vorwäg. Und der Protagonischd Martin macht für 1942 e gradzue typische nonkonformistische n Usbruchsversuech.“
Bischoffingen
Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 1. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse.
Dr Ort lit 1,7 km nördlich vo Oberrothwil un het zämme mit Burge e Haldepunkt an dr weschtliche Kaiserstuehlbahn.
Mit ca. 234 Hektar macht d Räbflächi uffem Bischeffinger Bann guet e Sechstel vu dr Räbe vu dr Gsamtgmei us.
Bischeffinge isch erschtmols anno 1010 as e Gschenk an dr Bischof z Basel schriftlich erwähnt. Doher leitet sich au dr Ortsnamme ab.
In dr Nechi vum Ort stoht d Burg Bischeffinge.
Geographisches Lexikon der Schweiz
S Geografische Lexikon vo der Schwiiz isch es Nochschlagewäärch mit Informazioone zu der Landeskund vo der Schwiiz.
Es isch dank der Iniziatyve vo der Société neuchâteloise de géographie gmacht worde und vo anne 1902 bis 1920 z Nöieburg bim Verlag vom Victor Attinger usecho. Es het sächs Bänd.
Es git au e französischi Versioon, der Dictionnaire géographique de la Suisse, wo glychzytig entstanden isch.
Das Lexikon bringt vil Sache zu de Kantöön, de Regioone und de Bezirk, zu geografischen Objäkt wie öppe de Bäärge, de Flüss un de Seeè, und den Ortschaften im Land, vo de Stedt und de Gmeinde bis zu de Döörfli und de Wyyler. Zu allne Sache chame i den Artikle geografischi, politischi und wo’s basst au soziali und gschichtlechi Informazioone finde. En bedütende Aschpäkt für d Behandlig vo den Objäkt isch d Wirtschaftsgschicht gsi.
Es chöme meh weder 37'000 Nääme vor: Orts- und Fluernääme, Regioonenääme, Bärgnäämen und Gwässernääme; und s Lexikon het 32'893 Artikel.
Son es umfassends und grüntlechs Übersichtswäärch vo der Schwiiz het’s sider nümme gää, und s Geografische Lexikon isch au hüt no e gueti Informazioonsquelle – wo bis jetz (2019) zu vilne Sache meh büütet weder öppe d Wikipedia.
Mutschellen
Dä Mutschälle (hochdytsch Mutschellen) isch än Schwiizär Pass im Kanton Aargau a dä Gränze zum Kanton Züri.
Frauenstimmrecht in der Schweiz
S Froueschdimmrächt i der Schwiz (Stimm- u Wahlrächt) uf eidgnössischer Ebeni isch dür en eidgnössischi Abschdimmig am 7. Februar 1971 igfüehrt worde. Formell ischs Froueschdimmrächt am 16. Merz 1971 würksam worde. D Schwiz isch so eis vo de letschden europäische Länder gsi, wo sire wibleche Bevölkerig di volle Bürgerrächd zugschdande hei, aber si isch s erschde Land gsi, wo s dür e Vouchsabschdimmig (vom männleche Deil vo der Bevölkerig) bassiert isch.
Mutschellen
Well dä Pass sehr tüüf liit (551 m ü.M.) isch är au als tüüfschtglägenschti Pass vo Europa bekannt. Ufm Mutschälle ligät viär Gmeindä: Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg, Widä und Obärwil-Liäli. Letschteri het aber kein Aateil am Pass sälber.
Frauenstimmrecht in der Schweiz
Uf der Ebeni vo Schuel- und Chile hei d Kantöön s Froueschdimmrächt hüüffig scho früener iigfüert gha. Uf politischer Ebeni si di eerschte Kantön mit Froueschdimmrächt d Waadt u Nöieburg (beidi 1959) u de Gämf (1960) gsi. Bis zur Ifüehrig vom Froueschdimmrächt i allne Kantön si allerdings no witeri 20 Jahr vergange: Am 27. Novämber 1990 hets Bundesgricht ere Chlag vo Froue us em Kanton Appezäll Innerrode Rächt gä und het drmit d Verfassigswidrigkeit vo der Innerrhoder Kantonsverfassig i däm Punkt beschdätigt. So het Appezäll Innerrhode as letschde Kanton s Schdimmrächt für Froue uf kantonaler Ebeni igfüehrt, gäge Mehrheitsentscheid vo de Männer a der Landsgmeind am 29. April 1990.
Mutschellen
Uf em Mutschälle sin d Gmeindegränze, bsunders zwüsche Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg un Widä kum z erkänne. S Gebiet isch über d Gmeindegränz überbaut. So gits au immer wider Diskussione über e Fusion vo de drei Gmeinde. Konkreti Plän defür gits im Momänt aber nöd.
Frauenstimmrecht in der Schweiz
Dr Houptgrund für di verglichswis schboti Umsetzig lit im politische Syschdem vo der Schwiz. Bi Vorlage, wo d Verfassig bedräffe, entscheidet elei s schdimmberächdigte Volk zäme mit de Ständ (Kantön). Um s Schdimmrächt uf de verschidne Ebine ifüehre zu chönne, hets immer d Mehrheit vo de schdimmberächdigte Männer brucht. Uf nationaler Ebeni isch zuedäm s Schdändemehr nötig gsi, aso d Mehrheit vo de zueschdimmende Kantön.
Rudolfstetten-Friedlisberg
Ruädistettä-Friedlisbërg (amtlich Rudolfstetten-Friedlisberg) isch ä Gmeind im Bezirk Bremgartä im Schwiizär Kanton Aargau. S Dorf liit am öschtlichä Hang vom Mutschälle-Pass, a dä Gränze zum Kanton Züri. D Gmeind gränzt a d Gmeindänë Widä und Berikä.
Politik
Diä 5 Gmeinderöth sind dä:
S Bezirksgricht Brämgarte stellt d Judikativä. Ruädischtettä-Friedlisbërg kört zum Fridnsrichtärchreis Brämgartë.
Wirtschaft
Am nordöschtlichä Dorfrand vo Ruädistettä gitz ä chliini Induschtrizonä. D Mehrheit vo dä ärwërbstätigä Bevölkärig schaffët allärdings i dä Schtat Züri odr im naeglägänë Limmättal (z. B. z Diätikä, Schliärë, Schpreitäbach usw.).
Värcheer
D Gmeind wird durch d Brämgarte–Diätikä-Bahn erschlossä; äs git zwei Haltischtelä (Ruädischtettä und Ruedischtettä-Hofackär). D Hauptschtraas Wohlä–Brämgartë–Diätikä, wo zmitzt dur d Gmeind füärt isch eini vo dä wichtigschtä Hauptschtraasä vo dä Schwiiz. Dä Autobahnaschluss Urdorf isch öppe 4 km entfërnt. Dä Ortsteil Friedlisbërg isch nöd mit öffäntlichä Värcheersmitl ereichbar.
Bildig
Z Ruädischtettä gits 5 Chindrgärtä und ei Primarschuäl für diä 1. bis 6. Klass. D Chind us Friedlisbërg hend früehnr e eigeti Schuel gha, wo s bis zu dä 3. Klass bsuecht hend. Die isch aber ufglöst worde und jetz gönds uf Ruädischtettä id Schuel.
D Oberstufä (Realschuäl, Sekundarschuäl, Bezirkschuäl) esch i dä Gmeind Berikä. Det gönd ned nur d Schüäler vo Ruädistettä i d Schuäl, sondern au diä vo dä umligendä Gmeindä: Berikä, Widä, Zufikä. Sit em Jahr 2007 esch au d Realschuäl i dä KSM (Chreisschuäl Mutschälle). Voranä sind d Chind immr i dä eigenä Gmeindä i d Real gangä.
Heinz Däpp
Dr Heinz Däpp (* 1942) isch e Schwizer Satiriker und Journalischd.
I der zwöite Helfti vo de 1960er Jahr het dr Däpp z Bärn zu de sognannte Nonkonformischde ghört und isch under anderem i der Junkere 37 ufdrätte. Vo 1995 bis 2010 hed er satirischi Wucherückblick «uf e Polit-Alltag» im Regionaljournal Bärn Friburg Wallis vo Radio DRS gmacht. 2005 het er dr «Bärner Bäredräckprys» brcho. Hüt dritt er uf Chlichunschdbünene n uf.
Hohe Gerichtsbarkeit
Schtroftate
Für gwüssi Schtroftate het's mittelaterlichi Rächt drakonischi Schtrofe vorgsäh. Raub, Mord, Diebschtahl, sexuelli Beläschtigung, Notzucht, homosexuelle Gschlächtsverchehr, Hexerei und Zauberei sind mit em Tod beschtroft worde. D Methode, mit dere en Verurteilter isch hiigrichtet worde het sich unterschiide, je nach dem zu wellem Schtand und zu wellem Gschlächt di Person ghört het und was s Verbräche gsi isch.
Au d Verschtümmelig isch e Schtrofform gsi, wo zu de hochi Grichtsbarkeit ghört het, vom Brandmarke und em Uspeitsche bis zum Abschniide vo Körperteili, wi Ohre oder Zunge.
Hirichtige
Für Todesurteil het's in de hochi Grichtsbarkeit verschidnige Methode gäh. Fraue, wo es Chind umbrocht hei, het me ertränkt, Notzucht het zum Gang uf de Schiiterhuufe gführt und Mord zum Flächte ufs Rad. Adligi, wo schweri Schtroftate begange hei, het me meischt köpft und s Risko zum Tod verurteilt z wärde isch bi Bsitzlose und eifach Mönsche ungliich vil höcher gsi, wi bi aagsähene Bürger.
Mechthild von der Pfalz
ihres Läbe
D Mechthild isch d Dochter vom Kurfürscht Ludwig em Dritte vo der Pfalz und däm sinere Frau, der Gräfin Matilda vo Savoie-Achaia gsi. Wo si erscht grad acht Möönet alt gsi isch, het me se mit em Graf Ludwig vo Württebärg verlopt.
Hohe Gerichtsbarkeit
Hirichtige
S Ziil vo de Hiirichtige isch gsi, d Lüt abzschräcke. Um di Wirkig z erhöche, het me d Hiirichtige meischt in de Öffentlichkeit düregfüürt und d Liichnam oft no länger la ligge oder la hange, damit mer si möglischt guet gseh het.
Inhaber vo de hochi Grichtabarkeit
Di hochi Grichtsbarkeit isch im mittelalterliche Feudalsyschtem vom Herrscher meischt an bstimmti Grichtsort verliihe worde oder isch vom jewilige Fürscht usgüebt worde. In freie Riichsschtädt, wo für gwöhnlich de Fürschte gliichgschtellt gsi sind, isch s Hochgricht gwöhnlich bi de Schtadt gsi.
Mechthild von der Pfalz
ihres Läbe
I der Jugedzyt het d Mechthild meischtens z Häidelbärg gläbt, wo di alti Burg vo ihrere Familie gsi isch, dört wo hüt d Ruyne vom Häidelbärger Schloss stoot. Ane 1436 isch es dänn so wyt gsi, ass si wie früener abgmacht der Württebärger Ludwig ghürootet het, wo scho sid 1426 d Grafschaft Württebärg regiert het. S Hochsig isch z Stuegert gsi. Die het der Graf Ludwig ane 1442 mit sim Brueder, em Graf Ulrich, deilt, und jetz isch Aurich d Residänz vo der Grafefamilie Württebärg-Aurich gsi. S Schloss vo Aurich cha me hüt no go aluege. Die beide hän föif Chind gha. Aber scho 1450, wo si erscht grad einedriissgi gsi isch, isch ere der Maa wäge der Pescht gstorbe. Vo doo aa het si e Zyt lang uf der Burg z Bööblinge gwohnt; dä Oort und s Piet rundumme isch ere im Verlobigsvertrag für dä Fall versproche gsi. So isch si di rächtmässigi Herrin und Richterin vo Bööblinge, Sendlfenge, Dagersche und anderne Plätz im Land südlech vo Stuegert worde. Bööblinge lyt öppe hundert Kilometer südöschtlech vo Häidelbärg.
Gly drufabe het d Mechthild nomol ghürootet. Der Erzherzog Albrecht dr Sächsti vo Öschtryych (1418–1463), dr Brueder vom Kaiser Friedrich em Dritte, het se zur Frau gnoo. S Hochsigsfäscht, wo am 10. Augschte 1452 gsi isch, mues e grandioosi Sach gsi sy; me erineret sech no hüt a die legendääri Fyyr as Bööbliger Fürschtehochsig. Do drmit isch d Mechthild em Rang noo die zweithöchschti Frou im Rych gsi.
Me verzelt sech, es sig d Mechthild gsi, wo dur ihre Maa ane 1457 für s Land Vorderöschtryych d Universiteet z Fryybeg heig lo gründe. Si het jo scho z Häidelbärg gseh, wie das goot mit ere Uni; di pfälzischi Häidelbärger Hochschuel het ihre Urahn, dr Kuurfürst Ruprecht dr Eerschti, notabene as zweiteltischti Uni im düütschsproochige Ruum noch dere vo Wien, scho ane 1386 gründet gha.
Ane 1463 isch aau ihre zwöit Maa gstorbe, und jetz het d Mechthild z Rotteburg gläbt, das isch e Stadt grad näbe Tübinge. Dört het si vil für d Kunscht und d Kultur too. 1477 het si ihre Soon, dr Eberhard, derzue procht, ass er d Uni vo Tübinge gründet het; so het jetz au s Württebärgische Land sone Schuel gha.
Gstorben isch d Mechthild ane 1482 mit drüesächzg Joor z Häidelbärg. Ihres Grab isch i dr Stiftschile z Tübinge.
Die amerikanischi Künschtlerin Judy Chicago het iire Naame im grosse frauegschichtliche Wäärch The Dinner Party ufgschribe.
Kulinarisches Erbe der Schweiz
S Kulinarische Erb vo de Schwiz (,, romanisch Patrimoni culinar svizzer) isch e mehrsprochigi Enzyklopädii vo de tradizionelle Schwizer Chuchi. Me cha d Datebangg im Internet abrüefe.
Gschicht
Aagfange hät alls im Johr 2000, wo dr Nazionalrot Josef Zisyadis es Postulat im Parlamänt iigraicht hät, wo verlangt hät, es sell es Inventar vom kulinarische Erb vo de Schwiz zämegstellt wärde. Verschideni turisteschi und landwirtschaftlechi Chrais händ da Aalige understützt, i de Hoffnig die regionale Produkt besser z vermarkte und di kulinarischi Vilfalt z erhalte.
Im 2004 isch dr Verein Kulinarisches Erbe der Schweiz gründet worde. Finanziert worde isch die Organisazion dur Subvenzione vom Bundesamt för Landwirtschaft und vo de Kantön, aber au dur Spände vo verschidnige witere Organisazione und Undernehme. De Verein hät dänn e Gruppe vo Forscher, drunder au Ethnologe und Historiker, beuftrait d Artikel z schrybe und d Fäldforschig bi Schwizer Beck, Metzger, anderne Kulturhistoriker und Püürinne und i de Archiiv z mache. Sit em 9. Dezember 2008 isch die Datebank i de vier Landessproche chostelos de Öffentlichkait zuegänglich. I däm Online-Inventar sind rund 400 Produkt erfasst (Stand: November 2016).
Bedingige
Damit es Läbesmittel i die Datebank ufgnoo wird, muess es folgendi Vorussetzige ha:
Uswaal
S Projekt Kulinarischs Erb vo de Schwiz lait de Schwärpunkt uf verarbaiteti Produkt, und es umfasst i erster Linie Produktgattige. Dezue chömed no ainzelni unverarbaiteti Produkt mit ere bsundrigs höche regionale und kulturelle Verankerig. Nöd i de Datebank dinne send Wy, ganzi Gricht und Rezäpt. Us däm Grund isch zum Byspil de Rhintaler Ribelmais as es Produkt, wo vom Fäld und us de Mühli chunt, uf däre Liste, de Ribel as Gricht hingege nööd.
Lischte
A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat
B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei
C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu
D → Dörrboone
E → Elmer Citro • Emmetaaler
G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs
H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras
K → Chüddiger Rüebli
L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole
M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli
O → Ovomaltine
R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte
S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot
T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel
V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles
Z → Zigerchrapfe
Nikki D
D Nikki D isch en US-amerikanischi Rapperin. Zersch isch si e Mitglid vom Ice-T sym Rhyme Syndicate gsi; spöter hed si sich dr Queen Latifah und ihrer Flavor Unit aagschlosse. Ire worschynlig bekanntischte Track isch "Daddy's Little Girl" gsi, inschpiriert vo "Tom's Diner" vo dr Suzanne Vega. Dr Durchbruch isch ere drotzdäm verweert blibe; vilicht grad well si sich nid hed chönne zwüsche Hardcore und Mainstream entschaide. Ir Début-Album hed irrefierenderwys wi "Daddy's Little Girl" ghaisse, obwoll alli andere Stügg überhaupt kai kommerziellen Appeal ghaa hänn. Broduziert hänn unter anderem d Leaders of the New School, dr Smooth Ice und dr Sam Sever.
Si hed unter anderem Gaschtufftritt bi der Alyson Williams und em Apache gha. Zum letschte Moll hed si mit irem Uffdritt uf der CD "The Rapsody - Hip Hop Meets Classic" uf sich uffmerggsaam gmacht. Broduziert isch die CD vo de dütsche Voelker Brothers gsi.
Josephine Cochrane
D Josephine M. (Garis) Cochrane (* 8. Merz 1839 z Ashtabula County, Ohio; † 3. Augschte 1913 z Cook County, Illinois) vu Shelbyville (Illinois) giltet as Erfinderi vu dr erschte bruuchbare Gschirrwäschmaschiin. S erscht Batänt uf e sonig Grät het dr Joel Houghton scho anne 1850 iberchuu, säll het aber chuum funktioniert un het si nit duregsetzt.
Ihre Vater John Garis isch Böuingenieur gsii, ihre Urgroßvater isch dr Erfinder John Fitch gsii. Am 13. Oktober 1858 het si dr Grichtsschryber un Bolitiker William A. Cochran (1831–1883) ghyrote. No dr Hochzyt het si ihre Nochname europäisiert, indäm si ne -e an en draaghänkt het.
Erfindig vu dr Gschirrwäschmaschiin
As rychi Frau het d Cochrane regelmäßig Party veraasstaltet, het si aber driber gärgeret, ass ihri Aagestellte bim Gschirr wäsche als wärtvoll Gschirr hii gmacht hän. S Gschirr sälber wäsche, het si bal läschtig gfunde un het aagfange ne Maschiin fir die Ufgab z entwickle. Noch em Dod vu ihrem Mann het si 1883 em Yysebahnmechaniker George Buttler dr Ufdrag gee, ihri Entwirf umzsetze.
D Maschiin isch us eme wasserdichte Chupferchessel gsii, wu s Gschirr uf Drohtcherb dryygstelölt wore isch. Zerscht im Handbedrib, speter mit eme Metor, isch d Cherb uf eme Laufrad drillt wore go d Saipfelauge, wu iber e Diise yyglofen isch, glychmäßig verdaile.
Am 28. Dezämber 1886 isch die Gschirrwäschmaschiin uf ihre Name batäntiert wore. Uf dr Wältuusstellig z Chicago 1893 het d Josephine Cochrane dr Bryys fir „di bescht mechanisch Konschtruktion, Haltbarkait un Zwäckentsprächig“ kriegt.
Ihri erschte Maschiine sin bi me Ufdragsfertiger z Indiana böue wore, wu si si aber bal verstritte het. Si het d Firma Cochran’s Crescent Washing Machine Company grindet, wu speter in Hobart ufgange isch. Chunde sin aafangs Reschtaurant un Hotel gsii. Anne 1949 het Hobart e Modäll fir dr normal Huushalt yygfiert.
Andreas Zeller
De Andreas Zeller (* 8. Juni 1955, heimatberechtigt z Zweisimme) isch en Schwiizer Theolog und Pfarrer. Er isch Präsident vom Synodalrot vo de Reformierte Chilene Bärn-Jura-Soledurn.
Läbe
Im Aaschluss a d Maturität Typ C am Gymnasium Bärn-Noifeld im 1974i het de Andreas Zeller bis ins 1980i evangelischi Theologi an de Universität Bärn gschtudiirt und isch im 1981i ordiniirt worde. Im 1998i het er promoviirt, mit ere neutestamentlich-konfessionskundlichen Arbet. Vom 1981i bis ins 1987i isch er Pfarrer z Flamatt gsi, wo in dere Zit noch zu de reformierte Chilegmeind vom Seisebezirk (Kanton Fryburg) gehört het. Danach isch er bis ins Johr 2007 Pfarrer z Münsige im Kanton Bärn gsi, bevor er uf de 1. Oktober 2007 sis Amt als Synodalrotspräsident aaträte het. Scho sit em 1999i isch er im Näbeamt Mitglid vom Synodalrot gsi.
De Andreas Zeller isch sit em 1982 ghürote mit dr Rosalia Zeller-Mejia.
Ormersweiler
Omerschwiller (lothrìngisch; frànzeesch Ormersviller, ditsch Ormersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Omerschwiller lijt àn dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 242 un 376 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Nordvogese.
Gschìcht
Omerschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1304 àls Ormeswilre (1308 Ormerswylre, 1483 Ormersweiller, 1544 Ormesweiler, 1550 Ormsweile, 1624 Ormerschweiller).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Omerschwiller ìsch. Omerschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Omerschwiller ghert zem Rhinfrankisch.