cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaiserreich Nikaia
D Widererooberig vo Konstantinopel
1260 het dr Michael Konstantinopel afo aagriffe, was sini Vorgänger nonig häi chönne mache. Er het sich mit Genua verbündet, wäärend si Fäldheer Alexios Strategopoulos möönetlang Konstantinopel beobachtet het. Im Juli 1261 isch Armee vo de Latiiner nid in dr Stadt gsi, und dr Alexios het d Wache chönne überreede, d Stadtdoor ufzmache. Sobald sini Drubbe in dr Stadt gsi si, het er s venezianischen Kwardier lo aazünde, wil Venedig dr Viert Chrüzzuug uf Konstantinopel glänkt het und au no e Find vo Genua gsi isch, wo mit Nikaia verbündet gsi isch. Dr Michael isch e baar Wuche spööter zum Kaiser kröönt worde und gältet dorum as dr Widerhersteller vom Byzantinische Riich. Mistra isch bald druf erooberet worde, aber Trapezunt und Epiros si unabhängigi byzantinischi Staate bliibe. S Riich isch au vom Osmanische Riich bedroot worde, wo das vo de Seldschuke abglööst het. S widerhäärgstellte Byzantinische Riich isch aber nume non e Schatte gsi vo sinere früenere Macht und het si alti Stellig as Groossmacht nüm chönne iinee. D Schääde, wo d Chrüzfaarer aagrichdet häi, si z dief gange: Konstantinopel isch vollkomme usblünderet worde und het nüm gnueg finanzielli Middel ghaa, zum s Riich in Stand z halte. Drzue isch no cho, ass es in meereri Staate zersplitteret gsi isch und ass die lokale Föidalheere immer sterker worde si. Wäge däm isch vo denn aa Byzanz nume no äi Macht under vile uf em Balkan gsi.
Balerna
Balerna (dytsch veraltet Balern) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Balerna im Bezirk Mendrisio.
Geografi
Balerna bstoht us dr Fraktione Caslaccio, Mercole, San Antonio, Bisio, Pontegana un Passeggiata. D Nochbergmaine sin Chiasso, Morbio Inferiore, Castel San Pietro, Coldrerio un Novazzano. Balerna ischt hite ne Vorort vu Chiasso. Dr Gieterbahnhof vu Chiasso lyt zum Dail uf em Balerner Bann.
Gschicht
Balerna isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1115 as Barerna.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Balerna isch dr Paolo Grassi Gian.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Balerna ghert zum Comasco-Lecchese.
Bern
Bärn ([], amtlech Bern, französisch Berne [], italienisch Berna [], RMS Berna , frankoprovenzalisch Bêrna ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.
Z Bärn isch dr Sitz vom Schwizer Parlamänt. Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni.
Geografy
Im Norde gränze d Quartier Breiterein u Lorraine a ds historische Zäntrum, im Oschte dr Obschtbärg, d Schosshaude und im Süde ds Chiuchefäud, ds Murifäud u dr Mattehof. Wyter usse im Weschte lige Bümpliz u Bethlehem.
Altstadt
D Bärner Altstadt isch uf ere Aareschloufe. Si geit vo dr Nidegg bis zum Bahnhofplatz. Dert si ds Bärner Münschter und ds Bundeshuus.
Breiterain
Dr Breiterain, me seit o Breitsch, u dr Spitalacker bilde der Chärnteil vom Nordquartier. Hüt wird dä Teil aus Breiterain bezeichnet, wo zwüschem Spitalacker, Lorraine, Wyler und Wankdorf ligt. Ar Aare unger der Chornhuusbrügg isch dr Autebärg bis zum Bäregrabe. D Trennig zwüsche Breiterain und der Lorraine/Wyler isch dr Nordring, wo vor Lorrainebrügg us chunnd. Dr Spitalacker isch um di 1930 bout worde, wo d Chornhuusbrügg isch errichtet worde. Denn hets dr Breiterain, d Lorraine u z Wyler scho ggäh.
Aui bärnische Militäralaage si im Breiterain und o verschideni Rossschtallige. Im Breiterain hets viu Alleeböim, drum isches schön grüen im Kwartier. We me vor Innestadt i Breitsch geit, so chunnt me am Viktoriaplatz verbii, wo dr eigetlch Kwartieriigang isch. Am Viktoriaplatz schteit ds BKW-Geböide. Linggs vom Viktoriaplatz, we me gäge Norde luegt, isch z Viktoriarainkwartier. Öppis tüpisches füre Breiterain isch ds Nüünitram, wo via Viktoriaplatz übere Breitschplatz bis zum Guisanplatz fahrt. Dr Schuttklub vom Breitsch heisst FC Breitenrain und si Schuttplatz isch bir Spitalackerschueu, früecher isch dört der Platz vo de Bärner Young Boys gsii. Es git aber o no e zwöiti Mannschaft, nämlech dr FC Wyler. Zwüsche dene gits e rächti Konkurränz, aber meh im fridleche Sinn. Wiiter obe im Norde, ar Ändschtazion vom Nüünitram, isch dr Guisanplatz, wo ds BEA-Expogländ isch, wo jedes Jahr d BEA-Mäss stattfindet. Ganz ir Nechi isch ds Stade de Suisse, wo 2008 drü EM-Fuessballspiil schtattgfunde hei.
Chiuchefäud
Im Chiuchefäud si es baar Museeä, vil Botschafte vo usländische Staate, und ungedra isch s Däälhölzli, e Dierpark ar Aare.
Gschicht
Bi Bärn isch e Sidlig vo de Helvezier gsi. Uf eme Metallplättli, wo me gfunge het, steit der alt Name: Brenodor.
Bärn chunt zum erschte Mau inere historische Kwelle vor im Jahr 1191. Es heisst dert Berna, im Jahr 1218 den burgum de Berno. Mä het em Ort so gseit, wiu nach ere Legände dr Stadtgründer, dr Herzog Berchtold der Füft vo Zähringe, beschlosse heig, das ds Tier, wo me da aus erschts faat, söu dr Stadt dr Name gää, u me het aus erschts ä Bäär gfangen u drum sigi o ds Wappetier ä Bäär.
Bevöukerig
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 23,2 Prozänt gläge.
Religion
49,1 Prozänt vo de Iiwohner si evangelisch-reformiert, 24,5 Prozänt si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.
Gmeindspresidänt vo Bärn isch sid em Jänner 2017 dr Alec von Grafferied.
Wirtschaft
Bärn het e längi Gschicht als Stadt vo dr Industrii. Es het do Boufirmene, e Siidefabrigg, Maschinefabrigge, di Schoggifabrigg Tobler, Druckereie und no anders gha. Die meischte si im Länggasskwartier gsi.
Sprach u Dialäkt
Bir Voukszeuuig 2000 hei vo de 128634 Iiwohner 81,2 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 3,6 % Französisch u 3,9 % Italienisch.
Es Wörterbuech vom Bärndütsche het d Ruth Bietehard gmacht.
Dr Mani Matter isch aus Bärner Troubadur schwyzwit berüemt worde. Es git o bekannti bärndütschi Musig, zum Byschpiu vo Züri West, Patent Ochsner oder vom Gölä.
Ir Matten a der Aare unge redt me s Mattenänglisch.
Übernäme
Bärn isch o bekannt für sini vile, spezieue und abgänderete Näme, wie zum Bischpiu Mätu (Matthias) oder Chrigu (Christoph oder Christian). Aber o ir Autagsschpraach het me viu Übernäme, wie zum Bischpiu "e hiube hinech" (schöne Abe) oder "iu/iuo" (ja) aber nia fragend. Me seit o die teilwys luschtige Übernäme hei mir am "Chrachzwackerchrigu" z vrdanke, e Bärner, wo dä typisch Bärner-Dialäkt revoluzioniert het. Är het im 17. Jahrhundert z Bärn aus Schuemacher gläbt. Sy Name, wo die hütige Übernäme prägt, het er übercho, wüu er immer Krach het gmacht u id Schuesole Negu "inezwackt" het, drum Chrachzwackerchrigu (Schuemacher).
Süschtigs
Z Bärn gits s Münschter, der Zytglogge, dr Chäfigturm, der Bäregrabe, e nöi renovierte Bahnhof.
Z Bärn hets d Waudou, ds Psychatrische Unispitau vo Bärn. Z Bärn gits o no d Rythaue. U im Summer isch der Badeplousch ir Aare bim Marzili unübertroffe.
D Bärner Loube si einzigartig u schütze gäbig vorem Räge, we me wot lädele.
Im Herbscht, immer am vierte Mäntig vom Novämber, isch der Zibelemärit, eis vo de gröschte Vouchsfescht vor Schwyz.
Es git dr Spruch: "E Bärnerschädu isch auso nid öppe us Plastigg" – d Ywohner vo Bärn sy uf ne sehr humorvoui Art rächt urchig u bodeschtändig.
Burladingen
Burrladenga (dt. Burladingen) ischt a Stadt em Zollrealbkrois en Bade-Wirttaberg.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 42,7 % Landwirtschaftsfleche, 48,1 % Wald, 8,2 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Burrladenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 772.
Verwaltong
Burrladenga ghert zue koem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes ischt dr Harry Ebert.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Burrladenga ghert zom Schwäbisch.
Sandgrube (Basel)
S Landguet «Sandgruebe» isch e barocks Geböid an dr Riechestrooss 154 z Baasel. Es stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.
D Geböid
Dr Baasler Archidekt Johann Jacob Fechter het vo 1745 bis 1751 s Landguet «Sandgruebe» vor de Door vom Chläibaasel für e Siidebandfabrikant Achilles Leissler baut. S Landguet isch im barocke Stiil und gliideret sich in meereri Äinzelbaute. Vor em Hauptbau in dr Richdig zur hütige Riechestrooss het s e Hoof mit ere Muure drum ume und zwei Pawillion uf bäide Site vom Iigang.
Noch em Dood vom Leissler und vo sinere Witwe isch s Guet dr Summersitz vom Kaufmaa Johann Jakob Merian worde, wo denn äine vo de riichste Baasler gsi isch. Noch sim Dood isch si Soon, dr Henri, ins Guet züüglet. Dä het denn 1868 an dr Nordostsite e gröössere Aabau draghänggt und denn au uf dr Südwestsite e chliinere.
1905 het dr Rudolf Merian s Guet gerbt und won er gstorbe isch, isch s vo Hand zu Hand gange, bis es dr Staat 1931 für 4,5 Millione Franke kauft het. Uf em Gländ het mä 1949 zwäi Schuelhüüser baut und 1956 mit em Bau vo dr nöije Gwärbschuel am Blatz vo dr Orangscherii grad nääbedraa agfange. Im alte Landguet het mä s Kantonale Leererseminar welle ikwardiere. Im Herbst 1957 het mä dorum mit em Umbau aagfange und d Aabaute vo 1868, wo gstöört häi, wider abgrisse und d Iigangsstääge us Chalchstäi uf bäide Site vom Geböid, wo im 19. Joorhundert nöi baut worde si, mit Sandstäistääge ersetzt, wie s vorhäär gsi isch. Au s Merian-Wabbe im Giibel isch wider uusegnoo worde.
Hüte isch in dr «Sandgruebe» s Forschigs- und Studiezentrum für Pedagogik Baasel dehäi.
Noflen
Noflen isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz:
Alemannische Woche
Di Alemannisch Wuche isch e Veraastaltig, wu syter anne 1996 all Johr im Spotjohr z Oberried stattfindet, zmaischt in dr erschte Oktoberwuche.
Veraastaltige
D Idee zue dr Alemannische Wuche het dr domolig Oberrieder Burgermaischter Franz-Josef Winterhalter ghaa, wu syter anne 2007 Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft isch. Im Lauf vu däne zee Däg git s verschideni Veraastaltige un Aaläss rund um di regionali Kultur, dr alemannisch Dialäkt, draditionäll Bruuchtum, Musik, Chunscht, Literatur, regional Ässe. Organisiert wird di Alemannisch Wuche vu dr Oberrieder Verain un dr Buure vu dr Waidgnosseschaft Erlebach.
D Wuche fangt fascht all Johr mit eme Konzärt vum Oberrieder Mannegsangverain aa, s git e Mundarttheater, e Kulinarische Oobe, e Buuremäärt un e Chunschthandwärchermäärt. Zäme mit dr Muettersproch-Gsellschaft het s au scho Mundartwettbewärb gee, au Chorwettbewärb sin scho duregfiert wore.
Hegschtpunkt all Johr isch dr Viiabdriib vu dr Waidgnosseschaft. Dr Viiabdriib as Volksfescht isch e Dradizion us dr Alpe, im Schwarzwald het mer des friejer nit eso gfyyrt. Mittlerwyli wird d „Alpabfahrt“ aber in mänke Ortschafte au im Schwarzwald as Fescht gfyyrt, ufchuu isch des wohl in dr 1990er Johr. Di rund 120 Chie vu dr Waidgnosseschaft wäre wie in dr Alpe mit Blueme gschmickt un d Lyt laufe mit dr Chuehäärd vu dr Erlebacher Waid aabe in s Dorf.
Brogramm 2008
As Byschpel fir s Brogramm vu dr Alemannische Wuche git s do ne vollständigi Ufzellig vu allne Veraastaltige us em Johr 2008:
Forschungs- und Studienzentrum für Pädagogik Basel
S Forschigs- und Studiezentrum für Pedagogik Baasel (FSP) isch en akademischs Instidut, wo mit dr Uniwersidäät Baasel und dr Pedagogische Hoochschuel vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz affiliiert isch. Es befindet sich im ehemolige Landguet «Sandgruebe» an dr Riechestrooss 154 in dr Stadt Baasel.
S Zentrum het drei Läitigsorgan, d Zentrumsläitig, dr Zentrumsroot und d Zentrumskomferänz. Es bietet de Studänte e Masterstudiegang in Pedagogik aa, d Absolväntinne und Absolvänte chönne denn an dr Uni Baasel witerstudiere. In dr Forschig wärde bildigstheoretischi, allgemäinpedagogischi und schuelpedagogischi Brobleem undersuecht. S Zentrum het en äigeni chliini Fachbibliothek.
Buch (Begriffsklärung)
Buch (alem. Buech) stoot für:
Buch isch e Familiennaame
Buch isch dr Naame vo dene Ortsdäil z Dütschland:
Bade-Württebärg:
Bayre:
Berlin:
Nordrhii-Westfale:
Sachse-Anhalt:
Buech isch dr Naame vo dene Ortsdäil in dr Schwiz:
Johann Jacob Fechter
Wärk
Dr Fechter het e Hufe Geböid für öffentligi und brivati Ufdraaggääber in und um Baasel baut, drunder:
E Hufe kiirchligi Geböid in dr Region, au im Markgrööflerland und am Hoochrhii (z. B. z Lörrach, Stette, Hauige und Wehr) si vom Fechter bearbäitet bzw. baut worde.
Zämme mit em Basler Chronist Daniel Bruckner (1707–1781) isch dr Fechter im Mai 1755 uf e Vermässigs-Expedizioon vom Baasler Mathematiker und Füsikers Daniel Bernoulli uf d Wanneflue (östlig vo Langebrugg) gange, wo as die eltisti barometrischi Hööchimässig in dr Baasler Landschaft gältet. Dr Geometer Fechter isch dr Vermässer gsi und het denn au e Charte vom Resultaat zäichnet.
Z Freiburg-Ebnet git s e Johann-Jakob-Fechter-Wääg, wo noch iim benennt isch. Dr Schwizer Bordretmooler Sigmund Barth (1723–1772) het 1767 e Gmäld gmacht, wo woorschinlig dr Johann Jacob Fechter zäigt (noch dr Doris Huggel, S. 26). Dr Baasler Zäichner, Aquarellmooler, Radierer und Chupferstächer Franz Feyerabend (1755–1800) het dr Fechter in sine «Imagines basilienses», won e Serii vo Karikature vo bekannte Persönligkäite in dr Stadt am Ändi vom 18. Joorhundert isch, daargstellt.
Bösingen
Bösingen isch de Name vo däne Ortschafte:
usserdem:
Bergün Filisur
Bergün Filisur isch de Name von ere Fusionsgmaind im Kanton Graubünde i de Schwiz. Di neu Gmaind isch uf de 1. Jänner 2018 us de politische Gmainde Bergün/Bravuogn und Filisur entstande.
Gschicht
A de Gmaindsversammlige vom 9. April 2014 z Bergün/Bravuogn und z Filisur isch d Grundsatzfrog von ere mögliche Fusion vo de beedne Gmainde erstmols traktandiert worde. Z Bergün hät me de Verhandligsufnahm zuegstimmt, d Bevölkerig vo Filisur aber bschlüüsst, de Gmaindsvorstand mües zerscht bi de Gmaind Schmitte aafroge. Wil aber Schmitte es Johr vorher i me Grundsatzentschaid sich gegen e Fusion mit de Gmainde im vordere Albulatal entschide hät, isch z Filisur a de Gmaindsversammlig vom Früelig 2015 d Uufnahm vo Verhandlige mit Bergün guetghaisse worde.
I de zwaite Fusionsbroschüre, wo im Juni 2016 vo de Fusionsarbetsgruppe veröffentlicht worden isch, werd vorgschlage, as de Name vo de neue Gmaind «Bergün Filisur» sii und s Wappe vom ehemolige Chrais öbernee wärde söll.
Geografii
D Gmaind Bergün Filisur liit im oberen Albulatal und zum Gebiet vo de Gmaind ghöred d Dörfer Filisur und Bergün/Bravuogn, die beede Fraktione Stugl und Latsch wie au die beede Wiiler Preda (mitsamt de Maiesäss Naz) und Chants. D Gmaind hät dodemit e Flächi vo 190,14 km² und zellt knapp tuusig Iiwohner.
Berné
Berné (bretonisch Berne) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Berné lyt 60 km vu Vannes un 28 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 36 m un 166 m iber Normalnull.
Verwaltig
vu Berné isch. Berné ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Berné ghert zum Bretonisch.
Württembergische Blätter für Kirchenmusik
Bei de Württembergische Blätter für Kirchenmusik, uff Schwäbisch Wirdabergische Bledder fir d Kirchamusik, handlet sich’s om a Zeitschrift, wo vom Verband evangelische Kirchenmusik in Württemberg, Verband der Chöre, Kirchenmusikerinnen und Kirchenmusiker e. V. rausgäa wuud. En jedem Jôhr erscheinet sechs Heftla mit rond 40 Seida. Dui Zeitschrift hôt a Ufflag vo 2.800 Exemplar (Stand 2013). Fir dia Leid, wo em Vrband Mitgliid send, wuud dr Bezugspreis mit-em Mitgliidsbeitrag abgolda. Wer et Mitgliid ischt, muaß fir a oinzls Heftle (Stand 2013) 3,50 Euro zahla.
Inhalt
En dera Zeitschrift werdet vo namhafte Autora grondsätzliche Thema vo dr Kirchamusik behandlet ond diskudiirt. Au fir Erenneronga an Persona, wo mit dr Kirchamusik vrbonda send, zom Beischbiil Kombonischda, Interpreda, Instrumendabauer, wuud genigend Platz eigreimt. Drneaba hôt’s folgende reglmäßige Rubriga:
Seit 1996 hôt dui Zeitschrift au an Ôzeiga-Doil, wo vom Carus-Verlag en Leifelda-Echdrdenga betreit wuud. Do gôht’s zom Beischbiil om d Ausschreibong vo Stella, Konzertangebot ond neie Biacher ond CDs, wo mit dr Kirchamusik en Vrbendong brôcht wend.
Ludwigsburg
Ludisburg, jenger au Ludigsburg oder Ludwigsburg, (aml. Ludwigsburg), isch a Stadt z Bade-Wirttebärg, rund zwelf Kilometer nerdlig vu dr Innestadt vu Stuegert. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Ludisburg, un no Esslenge am Necker di zwotgrescht Mittelstadt vu Bade-Wirttebärg. Zämme mit Kornweschte bildet Ludisburg a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. April 1956 isch Ludisburg a Großi Chreisstadt. S Stadtbild isch bregt dur s Residänzschloss.
Geografii
Ludisburg lyt am so gnännte Lange Fäld uf ere Hochflechi vum Neckerbecki, zwisch em Neckerdal un em Hohenaschperg. Dur s inner Stadtgebiet fließt dr Tälesbach, wu eppe drej Kilometer nordeschtlig in dr Necker mindet. Neckarweihenge, Hoheneck un Poppeweiler, wu mittlerwyyli as Stadtdeil yygmeindet sin, lige diräkt am Necker. Dr hegscht Punkt vum Stadtgebiete isch uf 365,1 Meter iber Normalnull uf em Lemberg. Dr diefscht Punkt lyt am Necker uf 196 Meter Hechi.
Nochberort
Weschtlig vu Ludisburg lige d Ortschafte Meglenge, Aschberg un Tamm. Im Norde gränze Freiberg, Bennenge, Marbach un Erdmeschhouse an s Stadtgebiet. Eschtlig vu Ludisburg hinter em Lemberg, wu zem greschte Deil zue dr stadt ghert, lyt Affelterbach. D Städt Remseck un Kornweschte lige sidlig vu dr Stadt zwische dr Stadtgebiet vu Ludisburg im Norde und Stuegert im Side.
Alli Nochberort ghere zum Landchreis Ludisburg.
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Ludisburg bstoht us dr Chärnstadt un sibe Stadtdeil. D Chärnstadt wird in d Stadtbezirk Mitti, Wescht, Nord, Oscht un Sid unterdeilt. Wyteri Stadtdeil sin Aosweil, Boweiler, Egelse, Grẽäbiil, Haonich, Neckerweienge un Pfluegfelde.
Gschicht
Ludisburg ischt entstanda oms Residenzschloss, mo dr Herzog Eberhard Ludwig vo Wirttebärg ab 1704 hot baue lau.
Verwaltong
Ludisburg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr OberSchuldes vo Ludisburg ischt dr Werner Spec.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ludisburg ghert zom Schwäbisch.
Laubach (Unterelsass)
Laubàch (frz. Laubach, dt. Laubach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Laubàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 745.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Laubàch ìsch. Laubàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Laubàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hochdorf (Riß)
Hochdorf (dt. Hochdorf (Riß)) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 60,2 % Landwirtschaftsfleche, 26,6 % Wald, 11,1 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Hochdorf gheret d Ortsdoel Hochdorf, Schweinhausen ond Unteressendorf.
Gschicht
D Gmoe Hochdorf ischt entstande am 1. Jenner 1975 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoene Hochdorf, Schweihause ond Unteressedorf.
Verwaltong
Hochdorf hot mit dr Stadt Bibra ond dr Gmoene Addaweiler, Maslhõẽm, Middlbibra, Õmmadorf, Waarthausa ond Zäll a e Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Klaus Bonelli.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hochdorf ghert zom Mittelschwäbisch.
Bedano
Bedano (lombardisch Bedan) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Taverne im Bezirk Lugano.
Geografi
Bedano lyt am rächte Stade vum Vedeggio.
Gschicht
Im Mittelalter isch Bedano unter dr Grichtbarkait vum Mailänder Chloschter S. Ambrogio gstande, dr Zehnt het em Bischof vu Como ghert.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Bedano isch dr Gerardo Rigozzi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Bedano ghert zum Comasco-Lecchese.
Freidorf (Muttenz)
S Freidorf isch e blanti, gnosseschaftligi Siidlig in dr Baselbieter Gmeind Muttez in der Schwiz.
Gschicht
D Wohnsiidlung Freidorf isch der bedütendsti Siidligsbau in der Schwiz us der Ziit zwüsche de Wältchrieg. Si isch vom Verband vo de schwiizerische Konsumverein as Modellprojekt vom e soziale Wohnigsbau gstiftet worde. Dr Initiator isch dr Gnosseschafter Bernhard Jäggi gsi.
Um e zentrale Dorfplatz si rasterförmig 150 Reihehüüser agordnet, wo jedes drvo chliini Vorgärte und Nutzgärte hinter em Huus gha het. Die ganzi Siidlig isch mit Baumreihe bepflanzt und eso schön grüen. In der Dorfmitti isch e Blatz, wo au vo Bäum beschattet isch und as Spiilmatte plant gsi isch. Er isch mit eme Brunne und eme Obeliskdänkmol gschmückt. Am Blatz stoht s sogenannte „Gnosseschaftshuus“, wo vo 1922 bis 1924 baut worden isch und ursprünglich als Beiz, Lade, Schuel und Seminar dient het. Afangs 1921 isch d Dramlinie vo Basel noch Muttez eröffnet worde, wo diräkt am Freidorf vorbiigoht, so dass au d Verchehrsabindig günstig gsi isch.
S Freidorf isch e Höhepunggt in der Entwicklig zum sogenannte Wohngartestil in der Schwizer Gartekunst vom 20. Johrhundert, wo d Funktion über die strängi Orientierig an formale Gstaltigsprinzipie gsetzt het im Gegesatz zur zitgenössisch Stilrichtig vom architektonische Garte, wo denn vorherrscht het. En eigene private Garte hät nüm sölle s Privileg vom riiche Bürgertum si, sondern d Fortsetzig vom Wohnruum im Freie und gstalterisch offe für wächselndi Aktivitete (wie d Konzept vom Harry Maasz z Dütschland).
S Ortsbild vom Freidorf isch vom Bund und au vom Kanton Basel-Landschaft im Zug vom Inventar vo de schützenswärte Ortsbilder in der Schwiz (ISOS) klassiert worde, ass es vo nationaler Bedütig sig (en entsprächendi Bundesrots-Verornig (VISOS) isch sit em 1. Oktober 1981 in Chraft).
Z Münchestei isch zur gliiche Ziit, vo 1920 bis 1921, d Wasserhuus-Siidlig baut worde. Dr Hans Benno Bernoulli het d Entwürf gmacht und noch deene het dr Architekt Brodtbeck d Blään gmacht. Die Siidlig isch e privatwirtschaftligi Alternative zur gnossenschaftlig finanzierte Siidlig Freidorf gsi.
Eriz
Eriz (amtlech Eriz) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Eriz isch e Bärggmeind nördlech vor Zulg, am Südhang vor Honegg u am Weschthang vom Hohgant. D Gmeindsflächi bsteit us 45,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 44 % Waud, 2,6 % Sidligsflächi u 8,4 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Eriz isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1320 aus Erarze. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3 % gläge.
Religion
88,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 1,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 11,6 %, CVP 0,2 %, EVP 1,1 %, FDP 1,4 %. GLP 0,5 %, GP 1,1 %, SP 3,8 %, SVP 77,0 %, Suschtigi 3,3 %.
Gmeindspresidänt vo Eriz isch dr Daniel Jost (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 502 Ywohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Eriz ghört zum Hochalemannisch.
Ralph Giordano
Dr Ralph Giordano (* 23. Merz 1923 z Hamburg; † 10. Dezämber 2014 z Köln) isch e dütsche Schurnalist und Schriftsteller gsi.
(13025) Zürich
(13025) Zürich isch en Planetoid. Er isch am 28. Jänner 1989 vom Schwizer Astronom Paul Wild im Observatorium Zimmerwald bi Bern entdeckt wore und het di provisorische Bizaichnig 1989 BA öberchoo. Ane 2001 isch er noch de Stadt Zöri binamst wore.
Ralph Giordano
Im Giordano si Vater isch Italiäner und si Mueter isch jüüdisch gsi. Wäge däm isch er vo de Nazi verfolgt worde. Wääred em Zwäite Wältchrieg het sich d Familie im Chäller vom ene Fründ versteckt. Dr Giordano isch druf e Kommunist worde, het sich aber vom Stalinismus distanziert und het im Joor 1957 die Kommunistischi Bardei vo Dütschland verloo.
(13025) Zürich
Er isch e stainige S-typ Planetoid miteme Dorchmesser vo rund fööf Kilometer und ghört zo de Phocaea-Famili. Im November het de amerikanische Astronom Brian Warner photometrisch d Rotationszitt vom Planetoid chöne bistime. Si duured 18 Stunde und 53 Minute.
Ralph Giordano
1964 isch dr Giordano as Schurnalist zum WDR und het dört bis 1988 gschafft. Denn isch er e freie Schurnalist worde und het e Hufe Ardikel drüber gschriibe, was er im Dritte Riich erläbt het, über d Neonazi-Beweegig und über en Islam won er as Bedroig aagluegt het: im ene Interwiuu in dr New York Times het er sich 2007 gegen e nöiji Moschee z Köln stark gmacht und het d Moscheä z Dütschland as e Sümbol von ere Paralleelgsellschaft bezäichnet. Er het au gsäit, ass d Integrazioon vo de Muslim z Dütschland e Misserfolg sig.
Edi Bär
De Edi Bär (* 17. Oktober 1913 als Edwin Bär z Ötwil am See; † 11. Februar 2008) isch en Schwiizer Kapällmäischter, en Komponischt und en Klarinette- und Saxofonspiler us Mänidorf gsi. Er hät Ländler gspilt. Scho won er 12i gsi isch, hät er agfange Mandoline z spile und es Jaar spööter Klarinette. Säb hät er au am Konservatorium z Züri gstudiert. Won de Edi Bär zwänzgi gsi isch, hät er d Ländlerkapäle Edi Bär gründet. Er hät öppe 500 Tänz komponiert. De bekanntischti isch de Schottisch Puurechilbi. Anderi bekannti Stückli sind de Geburtstags-Schottisch, s Polka-Lied Bärghäimet und s Walzer-Lied I suech e Maa. Beed Lieder sind vo de Gschwüschterti Pfänniger gsungen worde. De Edi Bär hät aber au für Blasmusige komponiert und Chilemusig für Klarinette und Orgle.
Goms (Begriffsklärung)
Goms isch de Name vo däne geografische Objekt:
GOMS isch en Abchörzig:
Reckingen
Reckingen isch de Name vo däne Ortschafte:
Lueg au:
Konrad I. von Zähringen
Dr Konrad I. vu Zährige (* um 1090; † 8. Jänner 1152 z Konschtanz) isch Herzog vu Zährige gsi un ab 1127 Rektor vu Burgund. Är het anne 1120 zämme mit syym Brueder Berthold III.s Stadträcht an Fryybeg vergee.
Dr Konrad isch noch em Dod vu syym Brueder Berthold III.anne 1122 Herzog vu Zährige wore. Är het si di meischt Zyt vu syym Läbe gege d Machtuusbreitig vu dr Staufer gstellt un het si doderzue mit dr Welfe verbindet.
Anne 1127 isch er in e Ussenandersetzig mit em Rainald vu Burgund grote, wel beedi Aaspruch gstellt hän uf di burgundische Besitzige vu s Konrads Näffe Wilhelm vu Burgund, wu umbrocht woren isch. Doderby het dr Zähriger vu dr Situazion brofitiert, wu dr dytsch Chenig din gsi isch: wel dr Lothar III. Unterstitzig brucht het gege d Staufer, syyni Rivale, isch er fir d Aasprich vum Konrad yydrätte. Die vu dr Gegesyte het er abglähnt mit dr umstrittene Begrindig, dr Rainald sej syyre Verbflichtig zur Aawäseheit am Hof nit noochuu. Glyychzytig het er an dr Konrad dr Titel vun eme Rektor vu Burgund vergee, e Art cheniglige Stellverdrätter.
Wu dr Konrad III. anne 1138 d Chenigschrone un dodermit d Macht ergriffe gha het, het sich s Verhältnis zue dr Staufer wider entspannt, un eso hän d Zähriger bis in di spote 1150er Johr zue dr drejschte Barteigänger vu sällene ghert.
Dr Konrad isch anne 1152 gstorbe un isch im zährigische Huuschloschter Sankt Peter byygsetzt wore.
Eh un Chinder
Konrad isch ghyrote gsi mit dr Clementia vu Luxemburg-Namur (Huus Namur). Är het mi ihre die Chinder gha:
Liste der Mitglieder des Württembergischen Landtages 1928 bis 1932
Die Lischt git e Iberblick iber d Mitglider vu dr Landdag vum freie Volksstaat Wirttebärg in dr 3. Legislaturperiod vu 1928 bis 1932.
Clementia von Zähringen
D Clementia vu Zährige († um 1167) isch vu 1147 bis 1162 d Frau vum Heinrich em Leeb gsi.
Si isch d Dochter gsi vum Konrad I. vu Zährige un dr Clementia vu Luxemburg-Namur. Ihi Hochzyt mit em Welf Heinrich isch e bolitischi Machtdemonschtrazion vu dr Zähriger gege d Staufer gsi un het dr Feschtigung vu dr Machtgrundlag vu dr Zähriger dient.
In ere zwoote Eh het d Clementia dr Grof Humbert III. vu Maurienne ghyrote. Des isch däm syy dritt Eh gsi un isch chinderlos blibe.
McDonnell Douglas F/A-18
En omfassendi Wiiterentwecklig stöut d F/A-18 Super Hornet dar, si esch om öpe 30 % grösser aus d orspröngleche Hornet ond het e starch modärnisierti Avionik. Dr Erstflog vu dere Variante het im Novämber 1995 statt gfonde ond im Johr 1999 esch d Super Hornet i Dienst gstöut worde.
Saint-Pierre (Aostatal)
Saint-Pierre (frankoprov. Sen-Pière) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Saint-Pierre ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Geografi
Saint-Pierre lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Saint-Pierre dr italienisiert Name San Pietro' drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
D Burgermaischteri vu Saint-Pierre isch d Daniela Lale-Diémoz.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Saint-Pierre ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Saint-Pierre sin 102 Froogebeege wider retuurchuu.
FC Arsenal
Dr FC Arsenal isch ä Fuessballverein us London in England, wo i dr Premier League spiilt. D Vereinsfarbä si rot-wyss. Dr FC Arsenal isch im Johr 1886 gründet worde. Är zählt näbe Manchester United, FC Chelsea und em FC Liverpool zu de grosse Vier vo dr Premier League. Dr Klub spiilt im Emirates Stadium, es het 60.355 Plätz. Zu de bekannte ehemolige Fuessballer ghöret de Thierry Henry, Dennis Bergkamp, Patrick Vieira, Jens Lehmann und de Tony Adams.
Assyrien
Assyrie isch es Land in Mesopotamie gsi, wo vom 17. Johrhundert BCE bis ins 7. Johrhundert BCE ä wichtigi Rolle in dr Region gschbiilt het.
Mä underscheidet drei gschichtligi Periode: s altassyrische Riich vo 1800 bis 1375 BCE, s middelassyrische Riich vo 1392 bis 1076, und s neuassyrische Riich vo 883 bis 608, wo ä Groossdeil vom Middlere Oschde und ziitwiis Ägypte beherrscht het.
In dr Gäägewaart verstoot me under Assyrer en ethnischi Minderhäit im Noochen Oschte, wo Syrisch-Aramääisch reedet und em syrische Christendum aaghöört. Me sott die bäide Begriff drum nid verwäggsle.
Kultur
Urschbrünglig hai d Assyrer än akkadische Dialäkt, s Assyrisch, gschwätzt, schbööter Aramäisch, aber d Amtsschbrooch isch s Assyrische bliibe, wo me in Keilschrift uf Dondafele gschriibe het. Sie hai eini vo de früeche Hochkulture ufbaut, won ä Hochpunkt under em Assurbanipal (668 bis 627) erreicht het und vo de Sumerer, de Hurriter, Hethiter und Perser beiiflusst gsi isch. Ihr Haupgott isch dr Assur gsi, dr Schutzgott vo dr Schdadt Assur.
S altassyrische Riich
Nach em Niidergang vo Südoschdmesopotamie wo währed em dritte Johrdusig vor dr Ziitwändi d Hegemonie über d Gegend gha het, hai d Babylonier und d Assyrer z Assur d Glägeheit usgnutzt und d Gebiet under ihrer Kontrolle erwiiteret. Assyrie het zwar under em Schamschi-Adad I. über s nördlige Mesopotamie Macht gha, aber Mesopotamie as Ganzes isch zum gröschde Deil vo Babylonie dominiert worde.
S middelassyrische Riich
In dr Middi vom zweite Johrduusig het s im Middlere Oschde drei Grossmächt gha: Ägypte, d Hethiter in Chliiasie und Mitanni. Dr König vo Mitanni Sauschtatar het im 15. Johrhundert Assur eroberet und Assyrie isch a mitannische Vassalleschdaat worde. Aber vom Weschde us si d Mitanni vo de Hethiter und vo Oschde vo de Assyrier agriffe und immer schwecher worde, au wenn Ägypte sii politisch underschdützt het. Dr Assur-uballit I. (1365-1330) het Assyrie unabhängig gmacht und Babylonie gschwecht. Wo dr babylonisch König, wo mit erä Dochter vom Assur-uballit verhürotet gsi isch, vo Adlige umbrocht worden isch, isch dr assyrisch König in Babylon iigmarschiert und het dr Kurigalzu zum König gmacht. Mitanni het dr Adad-nirari I. am Afang vom 13. Johrhundert eroberet, und dr Salmanassar I. het d Hauptschdadt nach Kalach verleit und Assyrie nach Weschde bis nach Karkemisch erwiiteret. Si Sohn, dr Tukulti-Ninurta I., het dr babylonisch König Kadaschman-Buriasch abgsetzt und dr alt Titel "König vo Sumer und Akkad" agnoh. Aber denn het sich Babylon gege dr Tukulti-Ninurta erhobe und schböter het Assyrie de babylonische König Melischipak II. und Marduk-apal-iddin I. müesse Tribut zahle. Nochdäm s Hethiterriich sehr schwach worden isch, het dr Assur-resch-ischi I. dr babylonisch König Nebukadrezar I. in erä Schlacht gschlage und Assyrie weschwärts vergrösseret. Dr Tiglat-Pileser I. isch bis ans Middelmeer vorgschdosse und het Phönizie eroberet, isch zweimol in Babylonie iimarschiert, het aber dr babylonisch König nid chönne absetze. Au är het dr Titel "König vo Sumer und Akkad" drait. Noch em Tiglat-Pileser I. isch s Assyrische Riich währed faschd zwei Johrhundert vo schwache König beherrscht worde und verfalle.
S neuassyrische Riich
S neuassyrische Riich het mit dr Thronbeschdiigig vom Adad-nirari II. im Johr 911 agfange, und noch ihm hai assyrischi König wie dr Adad-nirari II. s Gebiete vom Königriich nach Weschde vergrösseret, dr Asurnasirpal II. (883–859) bis zum Middelmeer, dr Salmaneser III. (858–823) het Babylonie underworfe und Urartu bekämpft. Vo 823 bis 745 isch Assyrie militärisch weniger aktive gsi, aber dr Tiglat-Pileser III. (745–727) isch bis zur Sinai Wüeschti vordrunge und het Ägypte bedroht. Dr Esarhaddon (681–669) het in Ägypte die kuschitische Pharao bekämpft bis si sich nach Nubie zruggzoge hai. Noch em Dod vom Assurbanipal (669–627) isch Assyrie erschöpft gsi und siis Riich isch in churzer Ziit verfalle. Die chaldäischi Dynaschtii us Babylon het s eroberet und im Johr 612 si Ninive und die andere groosse assyrische Schdedt zerschdört worde.
Tiana Angelina Moser
D Tiana Angelina Moser (* 6. April 1979 z Züri) isch e Schwiizer Umwältwüsseschaftlere und Politikere. Si isch Nationalröötin vo de Grüenliberale.
Dr Moser ihre Bürgerort isch d Gmeind Würelos im Aargau; si het e vier Joor elteri Schwöschter und isch z Wislig ufgwachse und id Schuel ggange. Si het s Gimnasium z Winterthur psuecht und drufabe a dr Uni Züri und z Barcelona studiert. Ihri Studiefächer sind d Politikwüsseschaft, d Umwältwüsseschaft und s Staatsrächt gsi. Ane 2006 het si z Züri s Liz gmacht. Vo 2005 bis 2010 het si am Poly am Departemänt für Umwältsischtemwüsseschafte gschaffet. 2018 isch si d Presidäntin vom Fachverband vo de Schwiizer Elektroaparatebouer FEA woorde: däm het si vorhär scho bi ökologische Frooge zu sine Gräät ghulfe. Si woont z Züri-Witike.
Ane 2004 isch d Tiana Moser dr Grüenliberale Partei byträtte und 2007 isch si vom Zürcher Stimmvolch i Nazionalroot gewäält worde. Sid 2011 isch si d Scheffin vo dr dozmol nöi ufgstelte glp-Frakzioon vom Bundesparlamänt. Privat sind si und dr Nazionalroot Matthias Aebischer es Paar.
Adalbert I. von Teck
Adalbert I. vu Teck, au Adalbert vu Zährige, (* um 1135; † um 1195), isch e Suhn vum Konrad vu Zährige un dr Clementia vu Luxemburg-Namur gsi.
Syy Suhn isch dr Adalbert II. gsi.
Ingoldingen
Engaldenga (dt. Ingoldingen) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 63,6 % Landwirtschaftsfleche, 26,6 % Wald, 8 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Engaldenga gheret d Ortsdoel Ingoldingen, Grodt, Muttensweiler, Winterstettendorf ond Winterstettenstadt.
Gschicht
Engaldenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1083.
Verwaltong
Engaldenga hot mit dr Stadt Schussariad a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Jürgen Schell.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Engaldenga ghert zom Mittelschwäbisch.
Eriswil
Eriswiu (amtlech Eriswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Eriswiu ligt im obere Langetetau. D Gmeindsflächi bsteit us 67,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,9 % Waud, 6,4 % Sidligsflächi u 0,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Luutere u Ufhuuse im Oschte, Huttu im Norde, Wiisseche im Westen u Sumiswaud im Süde.
Gschicht
Eriswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1256 Erolzwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Trachsuwaud ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,2 % gläge.
Religion
82,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,0 %, CVP 1,2 %, EVP 4,7 %, FDP 3,1 %. GLP 5,5 %, GP 4,4 %, SP 12,6 %, SVP 39,7 %, Suschtigi 12,8 %.
Gmeindspresidänt vo Eriswiu isch dr Hans Kleeb (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1439 Ywohner 97,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Eriswiu ghört zum Hochalemannisch.
Morsbronn
Morschbrunn (frz. Morsbronn-les-Bains, dt. Morsbronn) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Facebook
Facebook isch e Websyte zum Bilde un Unterhalte vu soziale Netzwärch, wu vu dr Firma Facebook Inc. mit Sitz im kalifornische Palo Alto bedribe wird.
Morsbronn
Gschìcht
Morschbrunn ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1219.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Morschbrunn ìsch. Morschbrunn ghert zem Kommünàlverbànd.
Facebook
Organisazioon
Di greschte Aadeilseigner sin 2012 no dr Schwyzer Handelszeitung dr Mark Zuckerberg (28,2 %), Accel Partners (10 %), dr Dustin Moskovitz (7,6 %),d Mail.ru Group (5,4 %), dr Eduardo Saverin (4 %), dr Sean Parker (4 %), dr Peter Thiel (2,5 %), d Sheryl Sandberg (1,8 %), Microsoft (1,5 %) un Greylock Partners gsii. Im dritte Quartal 2015 het d Plattform no eigene Aagabe wältwyt 1,5 Milliarde aktivi Nutzer gha.
Morsbronn
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Morschbrunn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Facebook
Funkzioone
Jede Benutzer het e Profilsyte, wun er sich druf cha vorstelle un Foto oder Video cha uffelade. Uf dr Pinnwand vum Profil chenne Bsuecher effetli sichtbari Nochrichte hinterloo oder Notize/Blog vereffetlige. Alternativ zue effetlige Nochrichte chenne sich Benutzer persenlgi Nochrichte schicke oder tschätte.
Frynd chenne zue Gruppe oder Event yyglade wäre.
Facebook het derzue au no ne Märtblatz, wu Benutzer Chleiaazeige chenne ufgee un bschaue. Dur e Beobachtigslischt wird mer iber Nejs informiert, z. B. neji Pinnwandyydreg uf dr Profilsyte vu Frynd. D Benutzer uf Facebook sin in Universitets-, Schuel-, Arbetsblatz- un Regionenetzwärch yydeilt.
Kritik
Facebook chunt wäge dr ibergrosse Macht vu dr Syte im Internet und dr Verbreitig vo schädlichen Inhalt immer wider in Verruef.
Gschicht
Dr Mark Zuckerberg het Facebook zämme mit dr Studänte Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz un Chris Hughes im Februar 2004 an der Harvard University entwicklet, ursringli nume fir di dertige Studänte. Speter isch d Websyte fir Studänte in dr Vereinigte Staate frejgee wore. Wyteri Expansionsschritte hän d Aamäldmegligkeit au uf High Schools uusdehnt un uf Firmemitarbeiter. Im Septämber 2006 hän si au Studänte an uusländische Hochschuele chenne aamälde, speter isch d Websyte fir alli Nutzer frejgee wore. Im Friejohr 2008 isch d Websyte au in dr Sproche Dytsch, Spanisch un Franzesisch aabote wore, ab em zweite Quartal 2008 sin wyteri Sproche derzue chuu, hite wäre 84 Lokalisierige aabote.
alemannischi Nääme
Im alemannische Ruum sin verschidni scherzhafti Wörter für Facebook uffcho. Die Begriff sin meischt Lehnübersetzige vum änglische face ‚Gsicht‘ un book ‚Buech‘. So het's im „Züri-Slängikon“ d Yyträg „s Fratzebuech“ un „s Gsichtsbuech“. In de Basler Zytig isch im Februar 2011 en Artikel zur Sproochsituation im Elsass erschiene, mit em Titel Sogar auf dem Fràtz Büech lebt das Elsässisch. Und en pänsionierte Idiotikon-Mitarbeiter, de Noldi Hammer, het di scherzhaft Ibersetzig „Faxebuech“ uffbroocht.
Schwarzwald
Dè Schwarzwald isch s högschtè Mittelgebirge vo Dütschland un lyt im Südweschtè vom Dütschland bzw. èm dütschè Bundesland Badè-Württèbärg.
Geography
Dr Schwarzwald het e Längi vo ca. 160 km vu Pforze im Norde bis Waldshuet im Süde vo Dütschland. Er isch chuum meh wie 20 km breit im Norde un ca. 60 km im Süde und deckt ä Flechi vo 6.009 km². D'Gipfel vum Schwarzwald erreiche Höche vu 1166 m (Hornisgrinde) im Nordschwarzwald bis zue 1493 m (Feldberg im Schwarzwald) im Südschwarzwald. Im Weste fallt dr Schwarzwald steil ab zue dr Oberrhyebeni, ab uf e Höchi vu chuum meh wie 200 m, wogege er im Oste samft in Richtig Done- un Neckardal bis uf e Höchi vu ca. 600 m goht. Vo siiner Schdruktur und Topografii uus isch er s Gegeschdück zu de Vogese, wo weschdlig vom Rhiidaal ligge. Beidi Gebirgszûûg sin durch dè Oberrhygrabbè vonènand drènnt worrè.
Uffgrund vo sinèrè Längi un dè unterschidlichè Nadurräum biètet s sich aa, dè Scharzwald in drei Deil z glidèrè:
EuroVelo
EuroVelo ìsch a europäisch Netz vu lànga Velo-Waga. Ìm gànza ìsch dàs Netz mehr às 70 000 Kilometer làng, 's enthàltet àcht Nord-Süd-Waga, viar West-Oscht-Waga un zwei Rundwaga. S Projakt steht unter dr Veràntwortung vu dr ECF (European Cyclists’ Federation).
Gschìcht
D Idee vu'ma ìnternàtionàla Stroßanetz fer d Velo ìsch ànna 1995 entstànda. Àm Ààfàng ìsch's vu da ECF, „De Frie Fugle“ (Dänemàrk) un Sustrans (UK) igfiahrt worra. Zitter Àuigscht 2007 ìsch d ECF allei fer dàs Projakt veràntwortlig.
Schwarzwald
Geography
Diè topographischè Vohältnis im Schwarzwald hèn nèbbè touristischè Erwägigè d Bezeichnig Hochschwarzwald hinèfürrè bròòcht. Dõmit sin diè högschstè Berych vo Südschwarzwald ( u. a. s Feldbärg-Massyv) un dè südlichè Deil vom mittlerè Schwarzwald inklusyv beidi Wangè vum Simonswälder Dal gmeint.
EuroVelo
Gschìcht
Ìm Dezamber 2012 hàt s Europäischa Pàrlamànt bschlossa, àss s EuroVelo-Netz ìns Projakt TEN („Trans-European Networks“, uf Anglisch) ufgnumma sott wara.
Schwarzwald
Name
Au wenn de Schwarzwald längeri Zit zum Römische Riich ghört het, werd er nu wenig i de antike Literatur gnennt (lat. Mons Abnoba; ). Im Schwarzwald selber isch d Waldgöttin Abnoba verehrt worde. De Ammianus Marcellinus brucht dagege de Name Marciana silva, und so au d Peutingersche Tafle (Tabula Peutingeriana).
EuroVelo
Ààforderunga
As gìtt a pààr Regel, fer àss a Ràdwag àls EuroVelo-Route kààt ààgnumma wara:
Schwarzwald
Name
De Name ghört alefalls zu ahd. marcha „Grenze“ oder zu altengl. mierce „dunkel“.
Geologii
Dr Schwarzwald isch im Grosse es Hoochland us Gneis und Granit, im Norde het s bewaldeti Gebiet us Sandschdei, und ganz im Südoschte ä dünne Schdreife vo Chalchschtei, wo zwüsche de Steina ab Bõõdorf un de Wuete ab Achdorf lyt. A sinere Oschtflanke gränzt de feschti Stei vum Schwarzwald a de weiche Chalchschtei vu de Schwöbische Alb.
Gwässer
Im Schwarzald entspringe zahlriichi Flüss un chleineri Bäch. Am wichtigschte sin zuem Bispil d Brigach und d Breg, wo lut em Volksmund „d Donau zwäg“ bringe. Witteri Flüss, die ihri Quälle im Schwarzwald hän sin d Dreisam, wo durch Friiburg fließt, d Elz, d Enz, d Schudder, d Kinzig, d Murg und nomol d Murg, d Nagold, d Wuètè, d Schiltach, d Wehra un d Wiise. D Wiise, wo am Feldberg entspringt, stürzt sich zwische Todtnau un Aftersteg 97 Meter in d Tiefi un bildet dodemit ein vo de höchschte Naturwasserfäll in Dütschland. Si fließt drno durch Schönau, Zell, Schopfe un Lörrach um deno z Basel in de Rhi zfließe.
Näbe däne Flüss gits im Schwarzwald aber au mehreri Seee. Die bekannteschte vo denen sin wahrschiinlich de Feldsee uf em Feldberg, de Titisee un de Schluchsee.
Bärg
Die höggschde Bärg im Schwarzwald si im Süde. Dr Fäldbärg isch dr höggschd mit erä Höchi vo, s Herzogehorn und dr Belche. Mit isch d Hornisgrinde, dr höggschd Bärg im Nordschwarzwald, dütlig niidriger.
Luèg au Lischte vo Bärg un Büggel im Schwarzwald.
Klima
Klimatisch underscheidet sich ä Gebirg vo de Gebiet zrings um dur niidrigeri Tämprature und höcheri Niiderschleg. Dr Schwarzwald het Mittelgebirgscharakter mit regelmässige Niiderschleg währed em ganze Johr. D Tämpratur nimmt aber nit gliichmässig ab und dr Räge nimmt au nit eso zue je grösser d Höchi isch. D Niiderschleg waggse relativ meh in diefe Lage und si schderker an dr Weschdsiite.
Räge- und Schneemängene
Die höggschde Niiderschleg git s im Nordschwarzwald, wo de füechte atlantische Weschdwind frei usgesetzt isch. Do rägnet s bis zu 2.200 mm im Johr. Im Middlere und Südliche Schwarzwald rägnet s weniger, wil d Weschdwind ihri Füechdikeit scho über de Vogesen ablade. Uf dr Oschdsiite vom Middlere Schwarzwald isch s no drochener. Do falle nume öbbe 750 mm Räge im Johr. Im Winter isch d Schneeschicht dicker und bliibt lenger lige umso höcher mä isch.
Tämprature und Sunneschiin
Thermisch zeichne sich die höchere Lage vom Schwarzwald dur relativ chliini Johresschwankige und dämpfti Extremwärt us. Gründ si im Summer die liichte Wind, wo hüfig ufdräte und schderkeri Bewölkig. Im Winterhalbjohr füehrt die hüfigeri Hochdruckwätterlag zu Sunnenschiin uf de Gipfel, währed d Dääler in Seä vo Chaltluft under erä dichte Näbeldecki verschwinde. (Inversionswetterlag).
Pflanzewält
Ä groosse Deil vo de höchere Lage bis zu 1.200 m isch mit Dannewälder bedeckt, wo im Gebiet si Name ge hai. An de diefere Abhäng si Bueche und Eichewälder.
Wirtschaft
Es wird Forschdwirtschft driibe und Holzverarbeitig und es git liichti Induschdrii (Uhre, Schbiilzüg). Dr Turismus und dr Winterschbort si guet entwicklet und d Mineralquelle und Badort wie Bade-Bade und Bad Wildbad ziehn Lüt vo uswärds a.
Schdedt
Die wichdigschde Schdet im Schwarzwald si Friburg im Brisgau, Raschti und Lohr.