cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rebeuvelier
Gschicht
Rippertschwiiler isch eis vu de 13 freji Derfer i de Herrschaft Dälschberg gsii, wo im 1271 i de Bsitz vum Fürschtbistum Basel chuu sin. I de Joor 1793 bis 1815 het d Gmeind zu Frankrych ghert, zerscht zum Département Mont-Terrible, denn ab 1800 zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zum Kanton Bärn chunnt. Syt de Gründig vum Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghert s Dorf zu dem Kanton.
Franc-comtois
S Franc-comtois (in de Sprooch sälber: Frainc-comtou) isch e Langue d'oïl, wo im Oste vo Frankrych und im Weste vo de Schwiz gschwätzt wird. Es wird uff Französisch au comtois, comtois d'oïl oder patois gnännt; do si au im Jura bräsänt isch, existiere au d Näme Jurassisch und Franc-comtois-Jurassisch. D Sproch ghört zu de glyche Sprochgruppe wie Pikardisch, Wallonisch und Lorrain. Mit sälle drei Sproche hät's gwüssi Gmeinsamkeite wie zum Bispyl e Yfluss vo de germanische Sproche.
Elias Gottlob Haußmann
Dr Elias Gottlob Haußmann (au Haussmann und Hausmann, * 1695 z Gera; † 11. April 1774 z Leipzig) isch e dütsche Mooler im Spootbarock gsi.
Franc-comtois
Verbreitig
S Franc-comtois wird z Frankrych in de Départements Haute-Saône, in de Umgäbig vo Beffert und em Doubs, im Norde vom Kanton Jura, in e baar Gmeinde vom Département Haut-Rhin, im Sundgau und im Bärner Jura. De Dialäkt vo sällem französischsprochige Deil vo Bärn bildet de Übergang zum Frankoprovenzalische. D Gränze zwüsche denne beide Sproche entspricht zu me Großdeil derre zwüsche Bailliage d'Aval und Bailliage du Milieu.
Elias Gottlob Haußmann
Lääbe
Dr Elias Gottlob Haußmann isch dr Soon vom fürstlig hessische Hoofmooler Elias Haußmann (1663-1733) gsi. Wie dr Vater isch au dr Soon in d Dienst vom Landgroof iidräte und dä het em e Studieräis dur Dütschland zaalt, won er dr räisend Bordretist Francesco Carlo Rusca us Lugano kennegleert het und si Schüeler worde isch. Vo 1720 aa isch dr Haußmann dr offizielli Bordretmooler vo dr Stadt Leipzig gsi, het 1722 d Stadt aber verloo, woorschinlig wägem e Strit mit dr Moolerzumft vo Leipzig. 1723 isch dr Haußmann z Dresde zum königlig polnische und kurfürstlig sächsische Hofmooler ernennt worde. 1725 isch er zrugg uf Leipzig.
Franc-comtois
Verbreitig
An s Sprochgebiet gränzt säll vom Frankoprovenzalische im Süde, vom Burguignon und em Champenois im Weste und em Lorrain im Norde.
Elias Gottlob Haußmann
Wärk
Bekannti Wärk vom Haussmann si d Bordret vom Drumbeetevirtuoos Gottfried Reiche (1726), vo dr Dichtere Luise Adelgunde Victorie Gottsched (Gottschedin) (um 1750) und vom Johann Sebastian Bach (1746).
Franc-comtois
Gschicht
Obwohl s Franc-comtois vor allem gschwätzt und weniger gschribe worre isch, git's ab em 16. Johrhundert schriftligi Zügniss vo-n-em. S ältst devo isch s Lied vom Rosefäls (chant de Rosement). Sälli Ballade uss em Johr 1525 verzällt uss de Erinnerige vom Généry (Jean Neury) und em Richard Prévôt, wo Fiehrer vo-n-re Gruppe vo Bure im Burechrieg gsi isch. E Schrift uss em Johr 1668 isch de Dialogue de Porte Noire et de Pilory sur la prise de Besançon par les Français.
Elias Gottlob Haußmann
Weblingg
Über e Stich noch em Haußmann]
Franc-comtois
Gschicht
Obwohl s Französisch agfange hät, sich im Sprochgebiet vom Franc-comtois i der alte Grafschaft Burgund z verbreite, isch d Sproch vom Volk über Johrhundert s yheimische Franc-comtois ülibe. Im 19. und 20. Johrhundert hät allerdings d Sprächerzahl z Frankrych wie in de Schwiz massiv abgnoh. Säll litt vor allem dra, dass s Französisch als Schüelsproch hät solle ygfiehrt werre. S Franc-comtois underlitt sither vor allem uff lexikalischer Ebeni im Französische. Hütt isch d Sproch im öffentlige Läbe chum no azdräffe. Numme wenigi Mänsche hän si no als Müetersproch.
Der Schwiizer Bundesroot het am 7. Dezämber 2018, wie vom Öiroparoot empfohle, pschlosse, ass i der Schwiiz s Franc-Comtois (und au s Frankoprovenzalische) als Minderhäitesprooch anerchänt isch.
Dialäkt
Es glideret sich hauptsächlig in sächs Dialäkt. Am witste entwickelt und am bekanntste isch dodevo de Ajoulot-Dialäkt, wo au no am meiste gschribe wird.
Im Jura git's sechs geografischi Zone, vier devo chönne im Franc-comtois züegordnet werre. Zu sälle sechs Zone cha mer e sibti dezüedüe, nämlig s Bärner Jura, wo sich de Dialäkt vo dem im Kanton Jura underscheidet.
Au de Dialäkt vom Quartier Battant (Besançon) underscheidet sich dütlig vo de andere, wyl er nöcher mit em Französische verwandt isch und vyl weniger germanischi Yflüss erfahre hät. In dem Dialäkt git's Literatur sit em Änd vom 17. Johrhundert.
Rächtschrybig
Es git für s Franc-comtois kei Standardsproch mit re Rächtschrybig, wo mit derre vo andere Langues d'oïl (Normännisch, Gallo oder Wallonisch) verglychbar isch. D Sproch kännt au kei Schrybig, wo für d Notation vo de diverse Variante dänkt wär – d Sprächer benutze für d Transkription oft ihri persönligi Schrybig.
D Lut // (im Norde vom Sprochruum) und // (nasalierts //), wo's im Französische nit git, werre noch re Konvention als <çh> bzw. <ïn> gschribe. De Lut // (im Französische oft als <qu> gschribe) wird oft durch e <tçh> ersetzt.
In hisdorische Tekscht findet mer de Büechstabe <ë>; er verlängert de Vokal vor em. Säll wird vor allem vo de Sprächer z Besançon agwändet.
Erforschig
Di erschti bekannti Forscherin isch d Marie Marguerite Brun-de Maison-Forte gsi, wo im Johr 1755 s Wörterbüech Essay d’un dictionnaire comtois-françois veröffentligt hät. Au während em 19. Johrhundert isch d Sproch in Studie über d Region berucksichtigt worde, dodemit au s Ussterbe, wo ihre droht hät, und dass d Dörfer als Folg vo de Veränderige in de Industry weniger isoliert gsi sin. Bekannt sin d Studie vom Fallot, em Contejean und em Vautherin über s Franc-comtois vo de Montbéliarder Region, vom Vatré über de jurassisch Dialäkt, vom Roussey über de Dialäkt im frankophone Deil vom Kanton Bärn und vom Beauquier über de Dialäkt in de Doubs-Region.
In de jüngste Zit hän d Colette Dondaine und ihr Ma, de Lucien Dondaine, zu de Erforschig vom Franc-comtois bydrage; si hän in mehreri Wärk über d Verbreitig und s Sprochgebiet veröffentligt. Usserdëm hät im Johr 2007 de Jean-Marie Moine e 1700-sitigs Wörterbüech (Französisch-Jurassisch) veröffentligt, wo bisher s gröscht Wörterbüech vom Norde vom Sprochgebiet isch.
Altenriet
Alderiet (dt. Altenriet) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Alderiet leit em Schebuech am Rand vom Neggerdal. Nochbergmoede send Schloedorf em Norde, Neggerdẽnzlenge em Oschte ond Side (boede Landkroes Esslenge) ond Walddorfhäslach em Weschte (Landkroes Reitlenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 9,3 % Landwirtschaftsfleche, 1,9 % Wald, 3 % Sidlongsfleche ond 0,1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Alderiet gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Alderiet ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr om 1100 als Riet.
Verwaltong
Alderiet hot sich mit dr Gmoene Aldorf, Bempflenge, Neggerdaelfenge, Neggerdẽnzlenge ond Schloedorf zom Gmoeverwaltongsverband Neggerdẽnzlenge mit Sitz en Neggerdẽnzlenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Bernd Müller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Alderiet ghert zom Schwäbisch.
Buch Hosea
S Buech Hosea in dr Bible wird im Hosea (au: Hoschea, in dr Vulgata Osee), Soon vom Beeri zuegschriibe. Dä isch noch em Tanach, dr hebräisch-aramäische Bible, e Brofeet gsi, wo zwüschen öbbe 750 und 725 v. d. Z. im Nordriich Israel gwirkt het.
S Buech Hosea isch s erste Buech im Zwölfbrofeetebuech im Tanach mit dr Gschicht über e Gottesbild, wo dr Hosea uf dr Basis vo dr äigene läidvolle Liebeserfaarig entwigglet het, und wo die verzwiifleti Liebi zu Israel söll daarstelle. Er chlagt d Briester aa, wo die äigentlige Verderber vom Volk sige, wil si d Tora vo Gott wurde vergässe und bestächlig sige. Wie dr Brofeet Amos forderet er soziali Grächtigkäit und e Veränderig vo dr Gsellschaft (Hos 10,12f), er stellt aber d Kritik am Opferkult und an de Briester in dr Vordergrund.
Im Hosea si Wärk wird under de zwölf chliinere Brofeete iigräiht. Dr Naame Hosea (hebräisch הושע) bedütet er rettet.
Konterrevolution
As Konterrevoluzioon (lat. contra = gege) bzw. Geegerevoluzioon bezäichnet mä d Chreft, Klasse und Aktividääte, wo däatsächlig oder vermäintlig gegen e Revoluzioon agiere, und au d Persoone, Grubbe oder Staate wo gegen e Staat, wo us ere Revoluzioon usegwaggse isch, oder si System grichtet si. S Ziil vo dr Konterrevoluzioon isch, d Errungeschafte von ere Revoluzioon rückgängig z mache, die alti Staatsmacht z restauriere, und hüfig au mit dr Revoluzioon bluetig abzrächne.
Dr Begriff vo der Konterrevoluzioon isch zum erste Mol im Zämmehang mit dr Französische Revoluzioon vo 1789 erschiine und het d Besträäbige vo iire Gegner Joseph de Maistre, Louis de Bonald u. a. bezäichnet, wo die gstürzti Monarchii wider häi welle härstelle.
Die realsozialistische Süsteem, wo sich as Staate verstande häi, wo us dr proletarische Revoluzioon uusegwaggse si, häi die inneri Opposizioon, wo gege sä grichdet gsi isch, vilmol als konterrevoluzionär bezäichnet - au wenn d Staatsgründig scho Joorzäänt zruggglääge isch, und die daatsächlige bolitische Posizioone vo de jewiilige Opposizionelle häi käi Rolle gspiilt. Das isch immer non e so in dr Volksrepublik China, Nordkorea und Kuba.
Tafelberg
Dafèlbärg hèn im Grundriss meischtens è länglichi Form, des heißt d Hochflächi hèt in ei Richtig è gringeri Uusdeenig. Tûpischi Dafèlbärg findet sich zum Byschpill im Elbsandschteigebirge sowiè i dè Fränkischè un Schwôbischi Alb sowiè im Dafèljura, wo si è Folgi vo Schichtschtufè sin.
È anderè Tûpus sin d Dafèlbärg, wo dè Gipfelflur uss èrè Lavadeggi beschtôt. Dört isch d Bärgform wènniger è Folgi vo flachè Sedimentyrig, sondern vo dè Härti vom Stei.
Grissheim
Grisse (amtlich Grißheim) isch es Dorf, wo sit em 1. Jänner 1974 politisch zue dr Stadt Neiburg am Rhi ghört. Es het knapp 1400 Iwohner und ligt im bade-württebergische Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald.
Alemannisch
Grisse ghört ursprünglich zum hochalemannische Dialektgebiet.
Politik
Grisse het e eigene Ortschaftsrot mit eme Ortsvorsteher.
La Sonnaz
La Sonnaz isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
La Sonnaz liit 4.5 km nordweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrgi Tal va de untere Sonnaz. Zue de Gmiin ghööre Lossy, Formangueires, La Corbaz, Cormagens ù La Sonnaz. Va de Gmiinflechi si 67,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 22,5 % Waud, 5,7 % Sidligsflechi ù 4,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va La Sonnaz si Granges-Paccot, Givisiez, Belfaux, Misery-Courtion, Courtepin ù Düdingen.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,8 % gläge.
Religion
79,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,8 % evangelisch-reformiert.
Bönnigheim
Geografi
Bẽngge leit am Rand vom Stromberg ond em Zabergäu.
La Sonnaz
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 817 Yywoner 88,6 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 9,1 % Tüütsch ù 2,3 % anderi Spraache.
Bönnigheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 60,5% Landwirtschaftsfleche, 21,7 % Wald, 16,8 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Bẽngge gheret gheret d Stadtdoel Bẽngge, Hofen ond Hohenstein.
La Sonnaz
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 14 va de 817 Yywohner ggredt.
Bönnigheim
Gschicht
Bẽngge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Lorscher Codex em Johr 793.
Verwaltong
Bẽngge hot sich mit dr Gmoede Erlge ond Kirche zom Gmoedverwaltongsverband Bẽngge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Bẽngge ischt dr Kornelius Bamberger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bẽngge ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet. Bẽngge ischt a Aufnahmeort vom Sprochatlas vo Nord-Bade-Wirttebärg gwea.
Badische Zeitung
D Badisch Zittig isch 1946 z Friiburg im Briisgau gründet worde. Die Regionalzittig isch siterher in Familiebsitz. Anno 1950 isch d Freiburger Zeitung in d Badisch integriert worde - die isch scho im 19. Johrhundert gründet worde un het 1943 müeße stillglegt werde. D Badischi erschiint hüt (2005) mit 21 Regionalusgabe un erreicht iber 400.000 Läser (Uflag 153.000). Die Usgabe hän de überregionali Teil gmeinsam - er het d Theme Politik, Wirtschaft, Aus Land und Region, Sport un anderi. De Lokalteil isch natürlich überall bsonders, de gröschti het Friiburg, er nännt sich Freiburger Zeitung.
Si erschint in dr „Badischer Verlag GmbH & Co. KG“, wu rund 490 Mitarbeiter het. Muetergsellschaft vu dem Verlag isch d BZ.medien GmbH & Co. KG, wu selber e Dochter vu dr Poppen & Ortmann Druckerei und Verlag KG isch.
Verbreitig 2005
Ihre Verbreitig isch im Süde un Weschte vom Rhii begränzt, im Oschte un Norde goht si bis zum e Umkreis vo Waldshuet, Bonndorf, Donaueschinge, Furtwange, Waldkirch un Offeburg. In däne Randgebiit het si Konkurränz vo andere Regionalzittige. Des sin vo Süd noch Nord s Oberbadischi Volchsblatt, de Südkurrier, de Schwarzwälder Bott, d Lohrer Zittig, s Offeburger Tagblatt un chliineri anderi. Im Großraum Friiburg (Friiburg, Mülle, Briisach, Emmedinge) het d BZ e Monopolstellig. Do het si Konkurränz numme durch wöchentlich koschtelos verteilti Werbeblätter (zum Teil mit redaktionällem Teil zu regionale, sältener iberregionale Theme). D verkauft Uflag isch (noch ere BZ-Azeig vom 10. 2. 2001) "in Freiburg und Umgebung" 64.317 für d BZ, 3.227 für d FAZ, 2.027 für d Süddütsch Zittig un 818 für d taz. Uf em Azeigemärkt kooperiert d Badischi Zittig mit de Basler Zittig un mit de L'Alsace.
Politischi Usrichtig un Widerständ
Im e so gnannte "Grundgesetz der Badischen" heißts: "Verleger und Redaktion stellen sich nicht einseitig in den Dienst politischer, konfessioneller, wirtschaftlicher oder anderer Gruppen und Einzelinteressen." (BZ-Extrablatt 9. 10. 98) Aber e links-liberali Grundtendenz isch bi de meischte (nüt alle) Redaktör un Korrespondente, wo zum Zug chömme, nüt zum übersäh. Des wird bsonders im Großruum Friiburg, wo d Badischi e Monopolstellig het, vo mänke Läser bitter empfunde. Traditionelli Verein füehle sich gegenüber bstimmte politische Initiative in der Berichterstattig benochteiligt. In de Gegende, wo d BZ kei Monopolstellig het, chaufe sich die, wo sich vo de Badische nüt guet verträtte füehle, eifach e anders Regionalblatt. S Meinigsmonopol vo däre Zittig wird relativiert durs Forum, des isch d Läserbriefsitte, wo alli Dag e halbi Sitte, bi bsondere Aläss aber au e ganzi oder meh Sitte umfasst. Au d Lokalteil hän ab un zue oder immer Läserbriefspalte. Eso e Alass isch im April 2000 gsii, do isch d BZ mit Läserbrief bombardiert worde, wel si e diffamierende Artikel über de Altkanzler Kohl brocht heig. Im Mai 2001 hän sich viili Müetere dur de Artikel "Sind Mütter die besseren Menschen?" verletzt gfüehlt un sich in viile Läserbrief gwehrt. Allerdings dominiere au im Forum viilmol linki Meinige, wel des dur s Läser- un Schriiber-Publikum im Ruum vo de Universitätsstadt Friiburg so chömmt, während uf em Land hüffiger konservativi Mänsche läbe, wo nit so gärn zu de Fädere griffe. D universitäts-städtischi Läserschaft weißt sich z wehre. So het si 1997 in ere Unterschrifte-Kampagne d Entlassig vom Kulturredaktör Gerhard Jörder verhinderet. Mer het befürchtet, dass d BZ im Kulturteil meh uf Unterhaltigsjounalismus mache will. Hunderti Professore un Doktere hän do in große Azeige in dr BZ Front gege si Entlassig gmacht un hän sich durchgsetzt.
Kolumne Lueginsland
Siter 1976 het d Badischi Zittig alli zwee Samschtig e alemannischi Spalte gha - des isch im Zug vo de Wiiderbeläbig vom Dialäkt in de ökologische Bewegige cho. 1997 hätt die Kolumne sotte abgschafft werde. Do hän sich alemannischi Läser in ere Azeige-Kampagne mit ca. 200 Unterschrifte gwehrt - do sin au namhafti Persönlichkeite us Politik un Kultur drunter gsii. Siterher wird die alemannischi Spalte unterem Namme Lueginsland alli Wuche am Samschtig witergfüehrt. Si erschiint im Teil Aus Land und Region un het meischtens regionali Theme oder bringt Gschichte us em Läbe un Umfeld vo de Autore. In de Usgab vum 12.11.2005 het de Kolumnist vu dere Rubrik vu de Badische Zittig de Alemannische Wikipedia zum 2. Burtsdag am 13.11. gratuleert und debi de Chlämens us Rhiifelde, d/de Melancholie un de J.'mach'wust lobend erwähnt
Alemannisch in Kommentare
Alemannisch in Kommentare isch in de Badische Zittig unerwünscht. Si betrachtet d'Sproch vu de Iheimische als "Fremdsproch" und ihr Benutzig als Verstoss gege d' "Netiquette", wil si nit vu allene Läser verstande würde. Alemannisch het fier des Blatt also nur e folklorischtische Charakter. Redakteure sin au nit in dr Lag, Schwäbisch vu Oberrhialemannisch z'underschiide.
Journalischtischi Qualität
D journalischischi Qualität vo de BZ isch überregional anerchannt, si het für des scho verschiidini Priis übercho. Si wird in dr Presseschaue vo große Rundfunkastalte gärn zitiert. De ehemalig FDP-Politiker un s jetzig Mitgliid vom britische Oberhuus, de Lord Ralf Dahrendorf, isch offizielle Beroter vo de Badische Zittig.
Internet-Usgab
In de Internet-Usgab (www.badische-zeitung.de oder www.baden.de) chänne alli Artikel vu de underschidliche Drucküsgabe au ufgruefe werre. Allerdings isch dr frei Ufuef ohni Online-Abo uf zehe Artikel im Munät beschränkt. Dodezue wird e Textchrimmeli (Cookie) mit eme Zeller im Browserprofil vum Bsuecher ablegt. Lösche vu dr Textchrimelli oder Verwendig vu Sitzigschrimmeli setze dr Zeller aber au scho vorcher uf 0 zrugg.
Im Online-Uftritt sin iber "iframe"-Technik oder anderem Ibau vu Multimedia-Inhalte au Internetsite vi Drittabieter ibunde: chartbeat.com, moneyspecial.de, online-verlag-freiburg.de, google-analytics.com, googleadservices.com, facebook.net, ioam.de. Vergliche mit andere Abieter isch des rächt wänig, doch isch bi dr Google-Dienste in Verbindig etwa mit agmeldeten Google-Konto e personalisierti Verfolgig vum Surfverhalte liicht meglich, selbschtverständlich s'gliich au bi Facebook.
Erlinsbach SO
Ärlischbach (amtlich Erlinsbach, umgangsprochlich oft au Speuz) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Gösge im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Gschicht
Ärlischbach isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1173 aus Arnlesbah (1276 ze Obern [...] Ernlispach).
Bis zum 31. Dezember 2005 isch Ärlischbach i zwei Teil gsi: Oberärlischbach und Niderärlischbach. Si hei denn uf e 1. Jänner 2006 fusioniert.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 14,3 % gläge.
Religion
32,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 47,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,3 %, CVP 20,2 %, EDU 0,8 %, EVP 2,1 %, FDP 11,3 %. GLP 5,8 %, GP 7,0 %, SP 16,6 %, SVP 30,0 %, Suschtigi 2,1 %.
Gmeindspresidänt isch dr Markus von Arx (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,8 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 2282 Iiwohner 90,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1 % Französisch, 2,3 % Italienisch und 5,8 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Ärlischbach ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
1644
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Maria Goeppert-Mayer
D Maria Gertrude Goeppert-Mayer (* 28. Juni 1906 z Kattowitz, Oberschlesie; † 20. Februar 1972 z San Diego, Kalifornie) isch e dytsch-amerikanischi Physikeri gsii. Si isch di zwoot Frau gsii, wu dr Nobelbryys fir Physik iberchuu het.
Lääbe
D Maria Goeppert isch anne 1906 as ainzig Chind vum spetere Pädiatrybrofässer Friedrich Göppert (1870–1927) un syre Frau Maria Göppert, ere Lehreri fir Sproche un Musik, uf d Wält chuu. Ihre Großvater isch dr Jurabrofässer Heinrich Robert Göppert (1838–1882) gsii, en Urgroßvater dr Botanikbrofässer Heinrich Göppert, un scho ne Ururgroßvater isch Brofässer fir Pharmazy gsii. Mit ihre Eltere isch si 1910 uf Göttingen zoge. Fir ihri Eltere sich s sälbschtverständli gsii, ass si noch em Abitur 1924 studiert het. Zeerscht het d Goeppert welle ne Mathematikeri gee, isch aber no drei Johr in d Physik gwächslet. 1930 het si Über Elementarakte mit zwei Quantensprüngen bim spetere Nobelbryysdreeger Max Born promoviert. Wie wichtig in dr Wisseschaft d Universitet Göttingen dodmol gsii isch, het si au doodraa zaigt, ass bi ihrem Rigorosum au dr James Franck un dr Adolf Windaus derby gsii sin. Si het dr Franck-Mitarbaiter Joseph Edward Mayer (1904–1983) ghyrote, dr speter Besidänt vu dr American Physical Society, un isch mit em anne 1930 in d USA gange. S Baar het zwai Chinder ghaa,. Vu 1930 bis 1939 het si ohni Gäld an dr Johns Hopkins University un vu 1939 bis 1946 an dr Columbia University glehrt un het zäme mt ihrem Mann 1940 s Buech Statistical Mechanics publiziert. In dr 1930er Johr het si äng mit em Karl Ferdinand Herzfeld zäme gschafft. Au bim Atomwaffeprogramm het si mitgschafft. Eerscht ab 1946 isch si ordeligi Brofässori an dr University of Chicago im Argonne National Laboratory wore. Anne 1950 isch si zum korreschpondierende Mitgliid vu dr Haidelbärger Akademy vu dr Wisseschafte gwehlt wore. Ab 1960 het si ne Lehrstuel fir Physik an dr University of California ghaa. 1956 isch si zum Mitgliid vu dr National Academy of Sciences gwehlt wore un 1965 isch si in d American Academy of Arts and Sciences ufgnuu wore.
Laischtige
Si het anne 1949 uf Aaregig vum Enrico Fermi in dr starke Spin-Bahn-Kopplig d Erklerig fir di magische Zahle gfunde, wu mer scho lenger vun ene gwisst het, ass si wichtig sin fir d Stabilitet vu dr Atomchärn. Zytglych un vellig unabhängig het au dr J. Hans D. Jensen d Lesig gfunde. Zäme hän si 1955 s Buch Elementary theory of nuclear shell structure iber ihri Theory gschribe.
D Goeppert-Mayer het si 1963 mit em J. Hans D. Jensen ai Helfti vum Nobelbryys fir Physik dailt „fir ihri Entdeckig vu dr nukleare Schalestruktur“, di ander Helfti isch an dr Eugene Paul Wigner gange.
Ehrige
Maria-Goeppert-Mayer-(MGM)-Brofässure fir d Sterkig vu dr Genderforschig an nidersächsische Hochschuele – mit Schwärpunkt uf em Uusböu vu internationale Forschigsbeziehige – wäre vum Nidersächsische Minischterium fir Wisseschaft un Kultur im Rame vum Maria-Goeppert-Mayer-Programm gferderet.
No dr Goeppert-Mayer isch Ändi 2010 e Stroß z Braunschweig gnännt wore. , au im Lübecker Stadtdail St. Jürgen het s syter anne 2003 e Maria-Goeppert-Stroß. un au im Norde vu dr Stadt Minche.
Reynold Tschäppät
Dr Reynold Tschäppät (* 3. September 1917 z Malleray; † 3. Juli 1979 z Bärn) isch e Schwiizer Bolitiker (SP) gsi.
Dr Tschäppät het e Dokdertitel i Jura ghaa. 1948 isch er i Bärner Schdatrat gwählt worde, u zwo Jaar schbäter i Gross Rat vom Kantoon Bärn. 1963 hed er das Mandaat abgäh, wiler i Nationalrat gwählt worde n isch, won er bis zu sim Läbesänd gsii isch. 1966 isch er Bärner Schdatbresidänt worde, waarschindlech dr populärschdi wo Bärn jee ghaa hed. Dr beliebti «Schdatvatter», wi me n iim gseit hed, hed einisch emol gseid: ''«Für mii isch Bärn di schönschdi Schdat vor Wält. I weiss, dass das jede Schdatpresidänt vo sire Schdat seid. Der Ungerschiid isch: Z Bärn schdimmts!»''
Basler Kaufhaus
S Baasler Kaufhuus isch e wirtschaftligi Iirichdig in dr Stadt Baasel gsi, wo vom spoote Middelalter bis ins 19. Joorhundert existiert het. Zämme mit andere Hüüser, wien em Salzhuus, em Kornhuus und em Mueshuus, isch s e Waarelaager gsi, wo d Kauflüt iiri Waare häi müesse deponiere, wo si zum verkaufe in d Stadt brocht häi. In dr Nööchi vom Kaufhuus isch d Froonwoog gstande, wo d Waare häi müesse gwooge wärde. Im Huus häi stedtischi Beamti gschafft: Verwalter, Schriiber und Zöllner.
S erste Kaufhuus in dr Stadt isch s Salzhuus gsi, wo grad näben em Rhiihaafe an dr Schiffländi gstanden isch. Dört isch nid nume Salz glaageret und verkauft worde, sondern fast alles, wo per Schiff in d Stadt khoo isch usser de Teggstil und Gwürz. Mä wäiss, ass es sit 1354 e Salzhuus in dr Stadt gee het, wo im Root vo dr Stadt understande isch.
S Kaufhuus an dr Rüdegass
Dr Handel und au s politische Zentrum vo dr Stadt het sich denn noodinoo vo dr Birsigmündig bachuf zum Määrtblatz verlaageret. Vo 1376 bis 1378 isch s Kaufhuus an dr Rüdegass baut worde isch, wo hüte d Hauptbost isch, und mä het d Fronwoog dört aane züüglet.
As Instiduzioon isch s Kaufhuus vo dr Stadt genau reguliert worde. Us em 16. Joorhundert isch e Kaufhuusornig überliiferet. 1593 isch dr Erlass zur Baasler Zoll- und Kaufhuusornig uusekhoo und 1837 non e Kaufhuus- und Zollornig.
S Kaufhuus am Barfüesserblatz
Im 19. Joorhundert häi die groosse Umwälzige aagfange, sige si gsellschaftlig, politisch oder wirtschaftlig. In de 1830er Joor het mä sich uf dr gröösser Verkeer afo vorberäite, wo d Dampfschifffaart und d Iisebaan wurde bringe. Mä het d Schiffländi usbaut und s Salzhuus vergröösseret und e Löösig für s Kaufhuus gsuecht, wo au z chlii worde isch.
1843 het dr Chläi Root dr Bau vom ene nöje Kaufhuus uf em Gländ vom ehemoolige Barfüesserklooster beschlosse. D Kaufhuuskommission het im Christoph Riggenbach, wo spööter au d Elisabethekiirche baut het, dr Ufdraag gää, s Kaufhuus z baue mit eme Verwaltigsflügel am Stäinebärg. Nääbedraa isch e Laadblatz bis zur Barfüesserkiirche gsi, wo zum e Laagerhuus umbaut worde isch. Drbii het mä in dr Kiirche Wandmoolereie us em Middelalter und verschidnigi Greeber zerstöört.
1846 isch mä ins nöije Kaufhuus iizooge. Wie im alte Huus häi au jetz d Grossiste iiri Ware ins Kaufhuus müesse bringe. Dört si si verzollt und denn an Zwüschehändler verkauft worde. Aber d Zit vom stedtische Kaufhuus isch äigetlig scho ume gsi. 1848 het dr Bund s Zollwääse übernoo und Zollämter an dr Landesgränze betriibe, und mit dr Iisebaan si d Waare vilmol diräggt witerdransbordiert worde und häi nüme Halt gmacht in dr Stadt.
S Ändi vom Kaufhuus
1865 isch denn s Kaufhuus zuedoo worde. S Geböid het mä vermietet, bis dass es 1874 abgrisse worde isch, und im Joor druf het mä aagfange, dört dr Muusigsaal baue. D Barfüesserkiirche het mä vo 1890 aa zum Historische Museum umbaut.
Vom Kaufhuus isch hüte nume no d Kaufhuusgass übrig, wo s emol gstanden isch.
De andere stedtische Kauf- und Laagerhüüser isch s äänlig gange. S Salzhuus isch 1861 zum Verkaufszentrum und Laagerhuus vo dr «Actiengesellschaft für eine Gewerbehalle» worde und zwäi Generazioone spööter het mä s abbroche. S Mueshuus isch scho vo 1840 aa vermietet worde und mit em Geträidhandel im Kornhuus het mä 1864 ufghöört.
Schlacht bei Neuenegg
D Schlacht bi Nöienegg het am 5. Merz 1798 bi Neuenegg im Bärner Mittelland zwüsche bärnische und franzöösische Drubbe stattgfunde. Si isch Däil vom Franzoseniifall in die Alti Äidgenosseschaft gsi.
Vorgeschicht
Am 2. Merz 1798 häi die freiburgische Drubbe ooni Kampf kapituliert und die franzöösische Armeä si denn vo Soledurn und Freiburg im Üechtland us in Richdig Bärn vorgstoosse. Die franzöösischi Armee z Freiburg under em Kommando vom Brigadegeneral Pigeon isch mit öbbe 10'000 Maa in Richdig Nöienegg zooge. In dr Nacht vom 4. uf e 5. Merz häi d Franzoose s chliine Bärner Kontingänt überwältigt, wo dr Übergang über d Sänse bi Nöienegg bewacht het. D Bärner häi no in dr Nacht dr Landsturm ufgrüeft. In dr Stadt Bärn het dr Generaladjudant Johann Weber die 2300 Soldate, wo vorhande gsi si, mobilisiert und isch am Morge vom 5. Merz 1798 in Richdig Nöienegg ufbroche.
D Schlacht
D Franzoose si denn scho z Oberwange gsi. Dört si si uf d Scharfschützekompanii Tscharner drofe, wo uf em Könizbärg glageret het und die het sä ufghalte. Wo dr Weber mit sine Drubbe iidrofe isch, häi d Bärner d Franzoose bis zur Ebeni vo Nöienegg driibe, wo si aber in s Füür vo meerere franzöösische Artillerii- und Infanteriibatallioone choo si. Si häi äinewääg e Sturmaagriff gmacht und drbii gröösseri Verlust ghaa.
D Franzoose häi sich afo über d Sänsebrugg in Richdig Freiburg zruggzieh und d Bärner häi sä die ganzi Zit mit drei Kanone beschosse. Am spöötere Nomidaag isch d Schlacht gwunne gsi und dr Weber het scho welle dr Befääl gee, d Franzoose z verfolge, wo us Bärn d Noochricht cho isch, ass d Schlacht am Grauholz verlore gange und dr General Schaueburg scho in Bärn iizoge sig. Dr Weber het doorum dr Rückzug befoole, was d Drubbe wüetig gmacht und gege iiri Offizier ufbrocht het.
Gedänke
An d Schlacht erinneret s Schlachtedänkmol vom Albrecht Haller oberhalb vo Nöienegg us em Joor 1866. Si Inschrift isch: «HIER SIEGTEN BERN'S TAPFERE KRIEGER ÜBER FRANKREICHS STOLZE SCHAAREN AM FÜNFTEN MERZ MDCCLXXXXVIII» und «DEN KAMPF GEWONNEN DAS VATERLAND VERLOREN!». In dr Aalag us em Joor 1863 si au 135 vo de Gefallene begraabe.
Zur Erinnerig an d Schlacht findet jedes Joor am erste Sunndig im Merz s historische Nöienegg-Schiesse statt.
(418) Alemannia
(418) Alemannia isch en Asteroid vom innere Hoptgörtel. Er isch em 7. September 1896 z Haidelberg vom Max Wolf entdeckt wore. De Adolf Berberich hett en denn noch de haidelbergische Burscheschaft Allemannia binennt.
De metallischi Asteroid vom M-Typ messt öpp 34 Kilomeeter im Dormesser. Sini Entferrnig zo de Sunne isch 2,3 bis 2,9 Astronoomischi Aihaite und bruucht 1526 Tag, da sind öppe vier Joor und zwee Mönet, um ainisch um z Sunne umezchraise.
Lingg
NASA
Xing
Xing isch:
s chinesische Wort und Schriftzeiche für Stärn
e chinesische Familiename
e geografische Name vo:
XING bedüütet:
Klaus Poppen
Lääbe
Dr Poppen stammt us dr Verlegerfamilie Poppen, wu z Fryburg bis hite d Druckerei Poppen & Ortmann un dodrmit di Badisch Zittig fiert. Dr Klaus Poppen isch mit drei Gschwischter ufgwagse, sy Brueder Edi het d Druckerei ibernuu. Iber d Sproch in syre Familie het er emol gsait: „Deheim hen mir nit alemannisch gschwätzt un s het sogar si könne, dass es gheiße het: Schwätz anständig oder sprich anständig! Gehobenes Bürgertum halt in Friburg. Me merkts bi mir jo jetz noch. I schrib besser alemannisch as dass i s schwätz.“ No dr Schuel het er z Fryburg un z Grenoble aafange Lehramt studiere, het s Studium aber abbroche un derfir bim Kölner Stadtanzeiger e Volontariat gmacht un derno dert no ai Johr as Redakteur gschafft.
Südamerika
No drei Johr z Köln isch er mit 5000 Mark uf Sidamerika gange un isch dert anderthalb Johr dur Chile, Kolumbie un Brasilie graist. Uf däre Rais het er e Dagebuech gfiert, wu hit im Dagebuecharchiv z Ämmedinge ufbhalte wird. Wun er uf Dytschland retuurchuu isch, het er z Fryburg bi dr Rhodia d Redaktion vu dr Wäärchszytig un d PR-Arbet ibernuu. Bi dr Rhodia het er bis zue dr Ränte gschafft. Im Johr 1962 het er ghyrote un isch mit syre Frau Christel (* 1937) uf Unteribedal z Buechebach zoge, wu si bis zue sym Dood gläbt hän. Si hän zäme zwee Sihn ghaa, Peter un Jörg.
Muettersproch-Gsellschaft
Im Merz 1972 isch er zum Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft gwehlt wore. Är isch dertemol no kai Mitglid gsii, dr Verain het aber e neie Bresidänt bruucht un het nieme sunscht gfunde. Wel er sälber ender Fryburger Umgangssproch schwätzt un kai alemannische Basisdialäkt, het er d Muettersprochler vorgwarnt: „I will Ihne nix vormache. Ich schwätz kei hochalemannisch, nur bächlibadisch“. Är isch bis anne 2002 Bresidänt gsii. In däne 30 Johr het d Muettersproch-Gsellschaft e große Ufschwung gnuu, vu aafangs 300 Mitglider bis uf iber 3000. Ihm isch vu Aafang aa in Sinn chuu, ass dr Verain nume ne Zuechumft het, wänn en mee Lyt chänne. Um des Zyt isch d Muettersproch-Gsellschaft in dr Hauptsach e Zämmeschluss vu Dichter un Dichterne gsii. Dr Poppen het d Door vum Verain welle ufmache fir alli Lyt, wu si fir s Alemannisch inträssiere. Vor allem s Bäpperli „Bi uns cha mer au Alemannisch schwätze“ vu 1975 isch e große Erfolg gsii. Dr Poppen het die Idee in dr Silveschternaacht 1974/75 ghaa. Des Bäpperli het iberaal im sidbadische Ruum sotte an Diire vu Biro un Gschäft hange un eso uf e simpatischi Art fir s Alemannisch wäärbe. Bis 1977 sin scho 38.000 Stuck vu däm Bäpperli verdailt oder verchauft gsii. Au d Zahl vu dr Mitglider isch waidli aagstige: vu 300 anne 1972 uf 1500 anne 1978 un 2000 anne 1979. Ab 1976 sin Regionalgruppe grindet wore, di erscht z Löörech. Dr Poppen sälber isch langi Johr Gruppelaiter vu dr Fryburger Regionalgruppe gsii.
Im Lauf vu dr Johr het dr Verain Anthologie mit Dialäktliteratur uusegee: „S lebig Wort“ (1978), „D Hailiecher“ (1987), „Welleweg, selleweg“ (1996) un „S Johr dure“ (2000), verschideni Schrybwettbewärb sin uusgruefe wore un Aktione rund ums Alemannisch durgfiert wore, wie d „Bächle-Regatta“ oder e „Fueßwäschete“. Im Johr 1982 het d Muettersproch-Gsellschaft im Rame vun ere Zueschauerinitiativ 37.000 Unterschrifte fir „Meh Mundart bi Funk un Fernsäh“ gsammlet un ai Johr speter isch zum erschte Mol d Alemanne-Antenne in Gold vergee wore.
Anne 2002 het dr Poppen s Amt vum Bresidänt abgee, sy Noofolger isch dr Walter Möll vu Singe wore. Vier Johr speter het er au d Redaktion vum Mitgliderheftli „Alemannisch dunkt üs guet“ an d Friedel Scheer-Nahor abgee, wu dertemol Gschäftsfiereri vu dr Muettersproch-Gsellschaft woren isch.
Dr Poppen isch au dr Pfadfinder verbunde gsii. Är isch aktiv gsii im Fryburger Elferrot un im Lions-Club.
Tod
D Friedel Scheer-Nahor schrybt in eme Nochruef uf dr Poppen in dr Badische Zytig:
Sinne Lebbenswisheite hot er so fir d Nachfahre feschtghalte: Alles ich en großes Spiel, ihr mund in Liebe läbbe, ihr mund immer großzüegig bliebe, suechet de Sinn vum Läbbe it nur in eu selbscht. Das wärs.
Er isch beigsetzt uf em Ruheberg in Oberried (Breisgau).
Schrifte
E Huffe Bydreg in „Alemannisch dunkt üs guet“, syt 1972
Achat
Agaatestai isch e Mineral und e Form vo Quarz. Er werd vor alem för Schmugg bruucht. Sini Faarb goot vo röötsch bis is Blaue ine und er isch maist bänderförmig gstraiflet. S gitt verschidnigi Arte vom Agaatestai, abhängig vom Piet woner herchunnt. Er chunnt i vulkanischem Gstai vor, woner i Kavitääte (Hoolrüüm) wachst.
BSU
Dr Busbetrieb Solothurn und Umgebung (BSU) isch en regionale Nahverkehrsbetrieb Kanton Solothurn i dr Schwiiz.
Achat
De Agaatestai isch zimmli hert und resistent gege Chemikalie wie Süürine. Drom werd er mengisch au i de Industrii bruucht, z. B. as Mörser. Er isch scho i de Bronzezitt abbaut woore und för Schmugg oder wertvolli Gfäss bruucht wore. Di ältisti schriftlichi Erwäänig findet sich bim Griech Theophrastes vo Eresos (371-287 v. Chr.), wo de Agaatestai nochem sizilianische Fluss Achates (hütt: Dirillo) gnennt hett.
BSU
Nün Linie mit ere Gesamtlängi von 108 Kilometer erschliesse d Stadt Solothurn mit em Umland.
Di erschti Linie isch am 13. November 1930 ih Betrieb gange. Sie isch zwische Solothurn und Recherswil gfahre. Inzwüsche ischs Netz natürlich um einiges grösser. Vili Linie wärde im 15min Takt betribe, angeri defür fahre nur 3 mal am Tag (Wie zb. Linie 16 uff Steihof) Uf dr Relation zwüsche Amthus und Bahnhof fahrt fascht alli 5 Minute e Bus, wobi me sege mues, dass si meischtens churz hinderenander fahre, und nacher wider e pause isch.
Klaus Poppen
Schrifte
As Rusgeber
Gerade
Synthetischi Geometrii
In siine Elemänt het dr Euklid en expliziti Definition von ere Grade ge, wo em aschaulige Bild entspricht. Für Setz und ihri Bewiis spiilt die Definition aber kei Rolle. Modärne Axiomesystem verzichte dorum uf e sonigi Definition. E Gradi isch in däm Fall e Begriff, wo die einzelne Axiom sich druf beziehn. E Bispil isch s erste Axiom us em Hilbert siim Axiomesystem:
D Bedütig vom Begriff Grade ergit sich us der Gsamtheit vo de Axiom. D Interpretation as e unändligh langi, unändlig dünni Linie isch nit zwingend, sondern nume e Aregig, was mä sich drunder chönnt vorstelle.
In der projektiven Ebeni si d Begriff Punggt und Grade sogar vollständig usduschbar (Dualität). Eso isch s do möglig, sich e Grade as unändlig chlii und e Punggt as unändlig lang und unändlig dünn vorzstelle.
Analytischi Geometrii
Mä brucht nume d Lag vo zwe Pünggt, für zum e Grade z beschriibe. Eine vo de Pünggt dient drbii as "Stützi" vo der Grade. Mä chönnt säge, si ligge uf em. Der zweit Punggt zeigt d Richtig vo der Graden a. D Richtig wird drbii vom Vektor vom "Stützpunggt" zum "Richtigspunggt" age. D Grade definiert sich denn eso:
Die affini Hülle vo zwei verschiidene Vektore x und y isch au e Grade.
Au der Lösigsruum vom ene (inhomogene) lineare Gliichigssystem mit n-1 linear unabhängige Gliichige isch en affine Underruum mit der Dimension Eins und eso e Grade. In zwei Dimensione chann e Grade aso mit ere Gradegliichig age wärde, wobii und äntwäder \alpha oder \beta ungliich Null muess si.
Dr chürzist Wäg
Im reelle euklidische Ruum lit der chürzist Wäg zwüsche zwei Pünggt uf ere Grade. Wenn mä die Eigeschaft vo der Grade uf krümmti Rüüm (Mannigfaltigkeite) duet verallgemeinere, so chunnt mä zum Begriff vo der geodetische Linie (Geodäte).
Bestimmig vo der Gliichig von ere Grade in der Ebeni
D Gliichig von ere Grade in der Ebeni cha mä uf drei verschiidene Wiise bestimme:
Punggt-Richtig-Gliichig:
Vorge siig e Punggt und der Neigigswinggel (Astiigswinggel) \alpha.
Vorge siig e Punggt und der Astiig m.
Zwei-Pünggt-Gliichig:
Vorgee siige zwei Pünggt und.
Bestimmig vo der Gliichig von ere Graden im dreidimensionale Ruum
Vorgee siige zwei Pünggt und.
Der Parameter \lambda cha alli reelle Zahle as Wärt aneh.
D Lag vo zwei Grade zunenander
Zwei Grade chönne die folgende Lagbeziehige zunenander ha. Si chönne:
Kloakentiere
D Kloakedier (Monotremata, vo gr. μονος monos „einzeln“, „einzig“ und τρεμα trema „Loch“, „Öffnig“), früehner au Gabeldier gnennt, si en Ornig vo de Säuger (Mammalia). Si si die einzige Verdräter vo dr Underklass vo de Ursäuger (Protheria) und unterscheide sich vo allne andere Säuger dur das, ass si kei läbige Nochwuchs uf d Wält bringe, sondern Eier lege. Das Taxon wird in zwei Familie underdeilt, d Ameisenigel (Tachyglossidae) und s Schnabeldier (Ornithorhynchidae), im Ganze umfasst es fümf rezänti Arte, wo alli nume in Australie und Neuguinea vorchömme.
Corpus Inscriptionum Latinarum
S Ziil vom CIL isch alli latinische Inschrifte, wo im Römische Riich gmacht wore sind, z erfasse. Es isch ane 1847 aagfange wore und werd ständig ernoieret. Bis jetzt sind s 17 Bänd. De Band erfasst all Inschrifte us de Republikanische Zitt, d Bänd  bis  sind die chaiserzittlichi Inschrifte, gornnet noch Provinze (z. B. Band  för Gallie, Germania inferior und Germania superior). D Bänd -  enthaltet spezielli Inschrifte, wie Mailestai oder Militärdiplom.
Sinclair ZX Spectrum
Dr Sinclair ZX Spectrum isch e Heimcomputer gsi wo 1982 vo dr britische Sinclair Research entwigglet und härgstellt worden isch. Er isch dr Nochfolger vom Sinclair ZX81 gsi.
As Prozässer isch e Zilog Z80 (Z80A mit 3,5 MHz) iigsetzt worde. S Spectrum het 16, 48 oder, as ZX Spectrum 128, 128kByte Arbetsspiicher und 16kByte ROM gha. As Datespiicher isch e gwöhnlige Compact Cassette-Recorder agschlosse worde. Dr Computer het e Slot gha für zum Hardwareerwiterige azschliesse.
Dr Ufbau vom Computer isch, wie bi allne Sinclair-Computer us dere Ziit, druf usgrichtet gsi, mögligst wenig z choste. So het me nume e Minimum an Baudeil für e komplett Apparat bruucht, was dr Briis gsänggt het. Au bi dr Uswahl vo de Baudeil isch gspart worde. Bim 48K-Spectrum si z. B. defekti 64-kilobit-RAM-Baustei iigsetzt worde, wo nume die funktionierendi Helfti agschlosse gsi isch.
Halacha
D Halacha [] (hebr. ; dütsch: „goo“, „wandle“) isch dr Naame vo dr Überliiferig vom Juudedum, wo sich im Underschiid zur Aggada mit rächtlige Frooge abgit.
Usleegig
In dene rächtligen Uslegige vom schriftlige Kanon vo dr Tora spiegle sich die underschidlige Mäinige vo de Rabbiner, Wäise und Gleerte. Iir Ziil si Regle ufzstelle für alli Situazione im Lääbe, wie sich die Glöibige müesse verhalte. Historisch isch d Halacha e Däil vom Talmud. Si ghöört zur sogenannte mündlige Überliiferig, wo z Jerusalem wie au z Babylon sit dr Zit noch dr Zerstöörig vom erste Jerusalemer Tämpel und em babylonische Exil festgläit worde isch.
D Underschäidig in de-oraita und de-rabbanan
E grundlegendi Underschäidig in dr jüdische Rächtsfilosofii isch d Underschäidig vo Gsetz, Vorschrifte und Verordnige (Halachot und Taqqanot) in sonigi, wo dr diräkt Ursprung von ene Gott isch, und die andere, wo us de spöötere Diskussione vo Rabbiner und Rächtsgleerte entstande si. Doo bedütet de-oraita, (aramäisch: דְאוֹרָיְת, ) us dr Tora und de-rabbanan (aramäisch:דְרַבָּנָן, ) vo de Rabbiner. Die Underschäidig isch vilmol nit äifach, wil zu de-oraita nit nume d Vorschrifte zelt wärde, wo in dr Tora schriftlig fixiert si, sondern au sälli, wo mit Hilf vo dr Usleegig (Midrasch, ) us em Teggst chönne abgläitet wärde, und d Gsetz vom Moses am Sinai, wo zur mündlige Überliiferig zelt wärde ( – Halacha le–Mosche mi–Sinai).
Baltmannsweiler
Balmerschweiler (dt. Baltmannsweiler) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Bundesratswahlen 2011
D Bundesrotswahle 2011 sind d Gsamternoierigswahle vom Schwiizer Bundesrot gsi, wo am 14. Däzember 2011 schtattgfunde hei. Mit Usnahm vo de Micheline Calmy-Rey, wo nöd wider aaträte-n-isch, hei alli amtiirende Bundesröt wider kandidiirt und sind au gwählt worde. Noi in de Bundesrot cho isch de Alain Berset.
Baltmannsweiler
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 18,1 % Landwirtschaftsfleche, 53,3 % Wald, 6,9 % Sidlongsfleche ond 0,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Balmerschweiler gheret d Ortsdoel Balmerschweiler ond Hauegehre.
Bundesratswahlen 2011
Usgangslag
D SVP het scho sit em Usschluss vo de Bündner SVP im 2008 dütlich gsait, dass sie ihre durch de Parteiusschluss vo de Eveline Widmer-Schlumpf verlorene Sitz wot zruck ha. Durch d Sitzverlüscht vo de SVP und de FDP bi de eidgnössische Wahle und Ufgrund vo verschidne Interpretatione vo de Konkordanz, hei die Mitteparteie CVP, glp, BDP und EVP den Aaspruch nöd aaerkannt. Ei diskutiirti Variante isch au d Wahl vo eme SVP-Verträter uf Choschte vo de FDP gsi, wo d SVP aber nöd het welle druf iigoh.
Erscht am 1. Däzember 2011 het d SVP bekannt gäh, mit wellne Kandidate si de Sitz vo de Eveline Widmer-Schlumpf wot "aagriffe" und het de Bruno Zuppiger und de Jean-Francois Rime vorgschlage. Wäge em Wältwuche-Artikel, wo im Zuppiger vorgworfe het, er heigi es Erb versuecht z untreschlah, het er uf sini Kandidatur verzichtet und d SVP het dafür de Hansjörg Walter nominiert. De Walter het im Vorfeld betont, er wär numme bereit für de Sitz vo de Eveline Widmer-Schlumpf zur Verfüegig stoh.
Baltmannsweiler
Gschicht
Balmerschweiler ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1299.
Bundesratswahlen 2011
Wahle
D Wahle hei, wie es üblich isch, nach em Ancienitätsprinzip schtatt gfunde. Des heisst es wird in de Reihefolg vom Amtswalter vo de amtiirende und wider aaträtende Bundesröt gwählt.
Baltmannsweiler
Verwaltong
Balmerschweiler hot sich mit dr Gmoene Haochdorf, Lichtewald ond Reichebach zom Gmoeverwaltongsverband Reichebach mit Sitz en Reichebach zammegschlosse.
Bundesratswahlen 2011
2. Wahl (Sitz vo de Eveline Widmer-Schlumpf, BDP)
D SVP het vor dere Wahl aakündt, dass si de Sitz vo de BDP wird aagriife und het bi de Wahl de Jean-François Rime und de Hansjörg Walter als Kandidate vorgschlage.
5. Wahl (Sitz vo de Simonetta Sommaruga, SP)
Vor dere Wahl het de Fraktionspräsident vo de SVP, de Caspar Baader, aakündt, dass de Jean-François Rime ab jetzt bi jedere Wahl dät kandidiire, wil alli andere Parteie willentlich d Konkordanz broche heige und d SVP sich us dem Grund au nümm an d Konkordanz gebunde fühli.
Baltmannsweiler
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Bundesratswahlen 2011
7. Wahl (Ersatzwahl vo de Micheline Calmy-Rey, SP)
Wil d Micheline Calmy-Rey nüm aaträte-n-isch, het di Wahl am Schluss schtattgfunde. D Calmy-Rey het scho am 7. September 2011 mitteilt gha, dass si nüm für e noii Amtsperiode wird kandidiire. D SP-Fraktion hetde im Fryburgsche wohnhafti Waadtländer Schtaatsrot Pierre-Yves Maillard und de Fryburger Ständerot Alain Berset für d Nochfolg Calmy-Rey vorgschlage und wi scho ober erwähnt, het au de Fryburger SVP-Politiker Rime kandidiirt.
Baltmannsweiler
Dialekt
Dr Dialekt vo Balmerschweiler ghert zom Schwäbisch.
La Verrerie
La Verrerie isch a politischi Gmiin im Vivisbachbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2004 entstane us de Fusion va de Gmiine Le Crêt, Grattavache ù Progens.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11,4 % gläge.
Religion
88,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 862 Yywoner 95,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1 % Tüütsch ù 3,8 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 29 va de 862 Yywohner ggredt.
Beutelsäuger
D Bütelsäuger oder Büteldier (Metatheria oder Marsupialia) bilde e Underklass vo de Säuger (Mammalia). Si underscheide sich vo de Höchere Säuger oder Plazentadier (Eutheria) under anderem in däm, ass d Jungdier im ene sehr früehje, embryoartige Stadium uf d Wält chömme. Denn wachse si hüfig im ene Bütel vom Mueterdier uf. Hüte läben in Australie und Amerika öbbe 320 Büteldierarte. Das si rund 6 Prozänt vo allne rezänte Säugerarte.
Sabine Hartmann-Müller
D Sabine Hartmann-Müller (* 4. Septämber 1962 z Memmenga) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt Oktober 2017 Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Lääbe
D Hartmann-Müller isch z Memmenga ufgwachse un dert uf d Grundschuel gange. Am Internat St. Maria z Kaufbeire het si dr Realschuelabschluss gmacht un anne 1982 an dr Fachoberschuel z Memmenga d Fachhochschuelryfi. Vu 1982 bis 1987 het si an dr Fachhochschuel Reidlenga Ussewirtschaft studiert un as Diplom-Bedribswirti (FH) abschlosse. Derno het si vu 1988 bis 2011 z Ludisburg, z Rhyfälde, z Löörech un z Käiseraugscht in verschidene Firmene im Personal-, Finanz- un Rächnigswäse/Organisation gschafft. Syter anne 1989 wohnt si z Rhyfälde-Herte.
S Sabine Hartmann-Müller isch ghyrote mit em Richard Müller un het mit ihm zwai Chinder. Si isch remisch-kadolisch.