cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tansania
Kolonialzyt
1886 un 1890 hän Großbritannie un s Dytsch Rych di Änglisch-Dytsche Verdreg gschlosse, wu di britische un dytsche Yyflussberaich z Oschtafrika un an dr Kischte greglet hän, wu vorhär vum Sultan vu Sansibar bherrscht wore sin. Sansibar un Pemba sin e britisch Protektorat wore, di britisch Herrschaft isch bis noch em Zweete Wältchrieg wyter dur e Sultan uusgiebt wore.
Im Gegezug isch d Nordseeinsle Helgoland zum Dytsche Rych chuu un dr Caprivi-Zipfel im hitige Namibia isch e dytsch Protektorat wore.
Anne 1891 het di dytsch Regierig au offiziäll di diräkt Verwaltig vum Biet vu dr Dytsch-Oschtafrikanische Gsellschaft ibernuu un het e Guverner mit Hauptsitz z Daressalam ernännt. Di dytsch Kolonialverwaltig het versuecht e Infrastruktu ufzböue mit Stroße un Yysebahne.
Di europäisch Herrschaft het dr Widerstand vu dr Afrikaner uusglest. Zwische 1891 un 1894 het d Schutzdruppe dr Widerstand vu dr Hehe unter ihrem Chief Mkwawa gege di dytsch Expansion mieße bräche. Dr Mkwawa het dr Kolonialarmee e erschti Niderlag byybrocht, isch noch ere Period vu Guerillachrieg derno sälber in dr Hinterhalt grote un het anne 1898 Sälbschtmord begange.
Dr Widerstand het vu 1905 bis 1907 syy Hegschtpunkt im Maji-Maji-Ufstand gfunde. Dää Ufstand, wu e Zytlang e Huffe Stämm im Side veraint ghaa het, isch erscht z Änd gange, wu rund 120.000 Afrikaner im Kampf oder am Hunger gstorbe gsii sin. Z Tansania giltetet er vilfach as erschts Zaiche vum Ufchuu vun eme oschtafrikanische Nationalismus. D Forschig het zaigt, dass draditionälli Fyndseligkaite e großi Roll gspiilt hän im Ufstand.
Di dytsch Koloni isch unter dr Siiger ufdailt wore. Belgie het Ruanda un Burundi iberchuu, ibrig Biet isch as „Tanganyika Territory“ unter eme Velkerbundmandat an Großbritannie chuu.
Noch em Zweete Wältchrieg isch Tanganjika UNO-Mandatsbiet unter britischer Herrschaft wore. Ab 1947 isch s Schaublatz vum Tanganyika Groundnut Scheme gsii, em greschte agrarinduschtriälle Brojäkt vu dr Kolonialgschicht gsii. Doderby sin Infrastrukturmaßnahme durgfiert un d Stadt Mtwara grindet wore. Wäge schwäre Blaningsmängel het s s Brojäkt vertschätteret un isch schließlig im Jänner 1951 yygstellt wore. beendet.
Unabhängigkait
Anne 1954 het dr Julius Nyerere, e Schuelmaischter – ain vu nume zwee Tanganjikaner mit Hochschuelbildig, e bolitischi Bartei grindet, d Tanganjika African National Union (TANU). Im Mai 1961 isch Tanganjika autonom wore un dr Nyerere dr erscht Bremierminischter unter ere neie Verfassig. Di voll Unabhängigkait het s Land am 9. Dezämber 1961 iberchuu. Dr Nyerere isch zum Bresidänt gwehlt wore un Tanganjika isch e Republik im Commonwealth wore.
Sansibar isch am 10. Dezämber 1963 unabhängig wore as konschtitutionälli Monarchi. Vu Aafang aa isch s aber vu diefe Konflikt bregt gsii, wu schließlig am 12. Jänner 1964 zue dr sansibarische Revolution gfiert hän. Dr Sultan un di grad nei gwehlt Regierig sin gstirzt un döuserti arabisch- un indischstämmigi Burger sin umbrocht wore. D "Volksrepublik Sansibar un Pemba" isch unter em Bresidänt Sheikh Abeid Amani Karume uusgruefe wore. Dr Karume het derno bal Verhandlige mit em Bresidänt Nyerere vu Tanganyika aagfange iber e Zämmeschluss vu baide Länder.
Di verainigt Republik vu Tansania
Am 26. April 1964 isch Sansibar mit Tanganjika verainigt wore. Us dr beede Ländername sin d Silbe Tan un San mit dr Ändig vu dr historische Bezaichnig Asania zum neie Name Tansania verainigt un am 29. Oktober 1964 di Verainigt Republik vu Tansania proklamiert wore. In dr bolitische Union mit Tanganjika het d Regierig vu Sansibar e großi regionali Autonomi bhalte.
Dr Nyerere het d TANU am 5. Februar 1977 mit dr Afro-Shirazi Party (ASP), wu z Sansibar regiert het, veraint zue dr Chama Cha Mapinduz Revolutionary Party (CCM), wu derno elai regiert het. Anderi Barteie sin nit zuegloo gsii. Die Fusion isch dur d Unionsverfassung vu 1982 un nomol in dr Verfassig vu 1984 bstetigt wore.
Anne 1985 het dr Nyerere d Macht an dr Ali Hassan Mwinyi vu Sansibar ibergee, het aber as Vorsitzende vu dr CCM bis 1990 wyter d Zigel in dr Hand bhalte.
Wäge dr schwäre Wirtschaftskrise syt dr spote sibzger Johr het mer Reforme mieße durfiere. 1986 sin Veryybarige mit em Internationale Währigsfonds IWF un dr Wältbank droffe wore. Di staatlig kontrolliert Ökonomi isch allmee in e liberali Märtwirtschaft umgwandlet wore. Uusländische Inveschtore isch dr Märtzuegang lychter gmacht, s Schuelwäse isch privatisiert wore.
Murray River
Dr Murray River isch e Fluss z Australie, wo 2'375 Kilometer lang isch. Er isch dr wasserriichsti Fluss im Land und dr zwäitlengsti noch sim gröösste Nääbefluss, em Darling River. Mit em Darling River het dr Murray e gmäinsame Underlauf vo 828 Kilometer Lengi. S Flusssüsteem isch 3'672 Kilometer lang (noch andere Kwelle 3'750 Kilometer) bis zur Mündig in dr Indischi Ozean. Es entwässeret e Gebiet vo 1'058'549 km² im Süüde vom Land.
Tansania
Di verainigt Republik vu Tansania
D Aibarteiregierig isch anne 1995 mit dr erschte barlemäntarische Wahle z Änd gange, wu dr Benjamin Mkapa mit ere große Mehrhait gwunne het. Är isch am 23. Novämber 1995 veraidigt wore.
Anne 2005 isch dr Muslim Jakaya Mrisho Kikwete zum 4. Bresidänt vu dr Verainigte Republik vu Tansania gwehlt wore.
Verwaltig
Tansania isch in 26 Verwaltigsregionen (mkoa) glideret, dervu fimf im Dailstaat Sansibar:
Stedt
Di greschte Stedt vu Tansania sin (mit dr Yywohnerzahle vum Zensus 2002 ):
Haldenstein
Haldestäi isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
Sy lit in dr Region Plessur uf dr lingge Syte vom Rhy. Näbedra isch d Stadt Chur. Uf dr Weschtsyte isch über em Dorf dr Bärg Galanda.
Gschicht
Dr Name vom Dorf chunt in ere Urkunde vo ane 1149 indiräkt s erschte Mol vor.
Sid 1803 khört Haldestäi zum Kanton Graubünde.
Tatort: Kennwort Fähre
Tatort: Kennwort Fähre ischt a deitscher Fernsehfilm us-em Jôhr 1972 vom Reschisseer Theo Mezger, wo am ond uff-em Bodasee schbiilt. S Drehbuech vorfasst hôt dr Wolfgang Menge. Uruffgfihrt wôrra isch der Film am 3. April 1972 em Erschda Programm vo dr ARD. Dô drbei hôt der Stroifa a Eischaltquode vo 64 % ghet.
Handlong
Bei dr nächtlicha Fahrt mit-ra Bodasee-Fähre vo dr Schweiz nôch Deitschland fellt d Edith Reiser iber Bord. Zwar wuud glei a Suechaktioo eigleidet, aber dui bleibt erfolglos. D Tempradur vom Wasser ischt saumäßich kalt. Drom isch-es zemlich oowahrscheinlich, dass dui Frau ibrleaba hôt kenna. D Kriminalbolezei ondrsuacht dean Fall aber trotzdem, om ausschliaßa zo kenna, dass a Vorbrecha vorligt.
Vo dr Vormissda ihrem Môô erfehrt dr Kriminalhauptkommissar (KHK) Lutz, dass er zom frôglicha Zeitponkt z Friedrichshafa bei dr Bootsmesse gwäa wär ond somit a Alibi häb. Neababei kriagt dr Lutz aber au noh mit, dass dui Vormissda a hoha Lebensversicherong abgschlossa ghet hôt ond dass sich dr Robert Reiser gern ond oft em Schbiilkasino uffhalda dät. Dô druff kommet-em Zweifel am Ofalldod vo dr Edith Reiser. Seine Zweifel vorsterket sich, als sich raustellt, dass dr Robert Reiser a Geliibde hôt. De sell, d Vera Beermann, behaupdet au, dass d Edith Reiser vorooglickt wär.
Bei seine Ermiddlonga kriagt dr KHK Lutz raus, dass dr Vrtrag ibr d Lebensvorsicherong a Klausel hôt, wonôch d Vorsicherongssumme en de erschde drei Jôhr nôch-em Vortragsabschluss bei Selbschtmord et auszahlt wuud, enzwischa aber dui Frischt om zwoi Monet ibrschridda wär. Merkwirdich kommt em Lutz au vor, dass dr Reiser bloß mit 200.000 DM vorsichret ischt, sei Frau aber mit-ra halba Millioo!
Em Rahma vo seine Ermiddlonga erfehrt dr Lutz, dass dr Reiser am Ôbed vo sellem Vorfall ohne a Krawadd ens Schbiilkasino hôt ganga wella, obwohl’r als Gwohnheitsschbiiler wissa hôt miaßa, dass mr so a Kleidongsstick braucht. Drom wär’r weggschickt wôrra ond schbäder mit-ra Krawadd wiider komma. Dr Lutz kombiniirt, dass dui Zeitschbanne hedd langa kenna, om ans Schweizer Ufer ibrzosetza ond wiider zruckzokomma. A weiders Indiz fir a Vorbrecha isch dui Tatsach, dass dr Reiser erscht kirzlich an Neopren-Ôzug kauft hôt, womit mr’s au guat a lengera Zeit em kalda Wasser aushalda kôô.
Bald druff wuud dr Lutz en dr Vera Beermann ihr Wohnong gruafa, weil de sell dod en dr Badwann leit. Sichergschdellt wuud a Fehn, wo entweder vo selber en d Wann gfalla oder vo ebber andersch absichtlich ens Wasser gschmissa wôrra ischt.
D Schbur fihrt jetzt d Kriminalbolezei nôch Zirich, wo sich dr Reiser s Geld aus dr Lebensvorsicherong auszahla lôôt. Dr Reiser brengt’s ferdich, em Lutz zo entkomma. Dô druff geit’s a Vorfolgongsjagd mit-ma VW-Käfer durch Zirich. Zamma mit de eidgenessische Kollega schafft’s dr Lutz, da Reiser zo stella. Wia nô aber au d Edith Reiser us-em Auto steigt, send älle Vorfolger ganz baff. Jetzt kommt ans Licht, dass des Ganova-Pärle dean Vorsicherongsbetrug eigfädlet hôt, weil dr Reiser riisige Beträg em Kasino vorschbiilt hôt. Sei Freindin hôt dr Reiser om d Ecke brôcht, weil se Vordacht gschepft hôt, dass ihr Liibhaber dr Merder vo seira Frau sei kennt.
Au des muaß noh gsait werra
D Ussa-Uffnahma send en de Städt Friedrichshafa, Lindau, Romanshorn, St. Gallen, Zirich, Tettnang, Stuegert ond Frankfurt am Main dreht wôrra ond d Ennauffnahma en de Studios vom Siddeitscha Rundfunk.
Kutzenhausen
Kutzahausa (amtlich Kutzenhausen) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Kutzahausa leit rond 20 Kilometer weschtlich vo Augschburg em Naturpark Augschburg-Weschtliche Wälder.
Vo dr Gmarkong send 57,5 % Landwirtschaftsfleche, 31,3 % Wald, 10,1 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtige Fleche. Nochbergmoede send Horgau em Norda, Diedorf em Nordoschta, Gessertshausen em Oschta ond Sidoschta, Fischach em Sida, Ustersbach em Sidweschta ond Dinkelscherben em Nordweschta;
Gmoendsgliderong
Zua Kutzahausa gheret dr gleichnamig Hauptort, d Pfarrderfer Agawang ond Rommelsried, d Kirchderfer Buch ond Maingründel, s Dorf Unternefsried, d Weiler Boschhorn ond Katzenlohe ond d Brunnenmühle.
Gschicht
Di heitich Gmoed isch zom 1. Mai 1978 entstande aus em Zammeschluss vo dr Gmoeda Kutzahausa, Agawang, Buch, Rommelsried ond Maingründel.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,8 % gleäge.
Religion
74,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 20,6 % evangelisch.
Verwaltong
Kutzahausa ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Kutzahausa ischt dr Silvia Kugelmann.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Kutzahausa ghert zom Schwäbisch.
Smartphone
Es Smartphone ([]; [] AE, [] BE) (änglisch, öppe „schlaus Telefon“) isch es Mobiltelefon (umgangssprachlich Handy) mit umfangryche Computer-Funktionalitäte und Konnektivitäte. De Begriff dient dr Abgränzig vo härkömmliche („reine“) Mobiltelefon. Früehni Smartphone-Vorläufer hend am Ändi vo de 1990er-Jahr d Funktione vomene Personal Digital Assistant (PDA) bzw. Organizers, mit dem me z. B. Kontäkt und syni Kaländer verwalte het chönne, mit de Funktionalität vomene reine Mobiltelefon verbunde. Spöter het me dem kompakte Gräät au no d Funktione vomene transportable Medienabspilgräät, vonere Digital- und Videokamera und vomene GPS-Navigationsgräät dezuegfüegt worde. Zentrali Merkmaal sind Touchscreens zur Bedienig und Computer-ähnlichi Betriebssystem. En Internetzuegang isch wahlwys per mobiler Breitbandverbindig vom Mobilfunkaabieter oder per WLAN möglich.
Di erste Smartphones hets scho in de spate 1990er-Jahr gäh, aber erst ab dr Yyfüehrig vom iPhone im Jahr 2007 isch es zu nännenswärte Määrtaateil cho. De Begriff Smartphone stammt vo de Firma Ericsson, wo irem Modäll R380 mit Touchscreen, Internetbrowser und Kaländer um d Jahrtuusigwändi de Name gäh het. Hüt sind di meiste verchaufte Mobiltelefon Smartphones. Dur de permanent mitgfüehrti Internetzugang isch e Wandel im Internet-Nutzigsverhalte usglöst, bsunders bi soziale Netzwärch wie Facebook. Nüüi Kommunikationsmöglichkeite wie WhatsApp und Instagram sind entstande. Syt de 2010er-Jahr isch Android s hüüfigste Smartphone-Betriebssystem mit eme Määrtaateil vo 86,6 % im Jahr 2019, mit einigem Abstand gfolgt vom nume uf Apple-Gräät yygsetzte Apple iOS mit 13,4 %.
Marne (Fluss)
D’ Marne (làtiinisch Matrona) ìsch a Fluss ìn Frànkrììch. Sa äntschprìngt àn dr Hoocheewana vu Langres, ìm Gmaindagebiat vu Balesmes-sur-Marne, àn’ra Heecha vun äbba 420 Meeter. Sa fliasst àm Ààfàng ìn Rìchtung Nordwäschta, dräijt schpeeter uff Wäscht un Südwäscht un mìndet noh äbba 514 Kilomeeter bii Charenton-le-Pont, südeschtlig vu Pàriis, àls rachter Naawafluss ìn d’ Seine.
Noh dr Marne sìnn mehrera frànzeescha Départements gnännt, naamlig d’ Départements Haute-Marne, Marne, Seine-et-Marne un Val-de-Marne.
Gschìcht
Ìn dr Àntika hàt dr Fluss Matrona ghaissa, noh dr nàmmensgliicha kältischa Flussgättin. Ìn da Àuiga vum Julius Cäsar ìsch d’ Matrona mìt’m Unt’rlàuif vu dr Sequana (Seine) d’ Granz zwìschem Volk vu da Belger un da aigentliga Gàllier.
Àn dr Marne sìnn ìm Äärschta Waltkriag d’ diitscha Truppa gschtoppt worra — dàs hàt m’r d’ „Marne-Wunder“ gnännt. Bis 1918 hann zàhlriicha Schlacht ìn dam Gebiat schtàttgfunda.
Schìfffàhrt
Ìm Unt’rlàuif vu dr Marne kààt maa mìt Schìffa fààhra. Witter flussuffwarts känna m’r uff Kànaal fààhra, wo s’ Wàsser vu dr Marne bnutza. Dàs sìnn: Üsserdam ìsch d’ Marne dur àndra Kànaal mìt’m Rhii, dr Maas, dr Mosel, dr Aisne un dr Saône verbunda.
Toce
D Riiss ( Toce, lombardisch Tuss, piemontesisch und dütsch Tosa) isch de 76 km langi Hoptfluss vom Eschetal i de italienische Provinz Piemont.
Geografii
D Riiss entstoot underhalb vom Griesspass us de beide Quellbech Rio del Gries und Rio del Sabbione. De jungi Bergbach flüsst zerscht dur s Morascotaal, won er s Wasser vom Ronibach ufnimmt, wo vom San Giacomopass heerchunt, und stürzt bi Frütt (ital. La Frua) is Tal vo Pumatt (ital. Val Formazza) abe.
Di wichtigste Nebeflüss sind de Deverobach, wo vom Albrunpass abeflüsst, de Chrummbach (ital. Diveria), wo us der Schwiiz, vom Simplon her chunt, d Visp (ital. Anza) usem Vispertal, d Strünnu (ital. Strona) usem Strönertal, de Isornobach us em Isornotaal und de Melezzobach us em Vigezztaal. Di wichtigste Ortschafte sind Tüem (ital. Domodossola) und Ornavasso. D Riis mündet bi Fondotoce, zwüsche Baveno und Verbania, in Langesee.
Wasserchraft
A dr Riiss het di iteliänischi Stromgsellschaft Enel es baar Wasserchraftwärch bout.
Christophoruskirche (Basel)
D Christophoruskiirche isch e römisch-katholischi Kiirche in dr Schwizer Stadt Baasel. Si befindet sich im Stadtdäil Gläihünige.
Vorgschicht
Wo Gläihünige iigmäindet worde isch und sich dört Industrii aagsiidlet und mä d Haafenaalaag baut het, häi sich im Stadtdäil mee und mee Arbäiter niidergloo und under iine au nid wenig Katholike. Dorum het mä näbe dr evangelisch-reformierte Pfarrkiirche au e katholischi Kiirche brucht. 1935 isch dr Grundstäi für d Christophoruskiirche gläit und 1936 isch si iigweiht worde.
Schma Jisrael
S Schma Jisrael ( Sch’ma Jisrael, Schᵉma Jisrael oder churz Schma ‚Loos, Israel!‘) und d Värs us dr Tora, wo denn ufgsäit wärde, si zentrali Bestanddäil vom dääglige Gebät vo de Juude: Schacharit (hebr. ), das isch s jüüdische Morgegebät, und Maariw (hebr. ), das isch s jüüdische Oobegebät.
S Schma Israel
Dr hebräisch Teggst vo däm zentrale Satz isch: Es isch dr eltist Usdruck vom jüüdische Sälbstverständniss und si Thema isch d Äihäit und Äinzigkäit vo Gott und meerere zentrale Gebot vom Juudedum:
S Schma Jisrael as Züügnisusdruck im Gebät
Dr Teggst wird uf Hebräisch zwäimol am Daag bätet, am Morge früe noch em Ufstoo am Oobe vor em Schloofe. Es bestoot us 5. Buech Mose 6,4, eme Satz us dr Mischna (mJoma 6,2) und de Toraabschnitt 5. Buech Mose 6,5–9, 11,13–21 und 4. Buech Mose 15,37–41.
Skathi (Mond)
Entdeckig
D'Skathi isch am 23. September 2000 vu de Astronome John J. Kavelaars un Brett Gladman entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2000 S 8 erhalde.
Benennt worre isch si nooch Skathi, ere Riisi us de nordische Mythologi.
Fer der Mond wird oftmols au die Bezaichnig Skadi verwendet, säller Namme isch au zuenächst veröffentlicht worre. Die International Astronomisch Union IAU het sich aber entschlosse, die offiziell nordisch Schriibwiis z'verwende.
Bahndate
D'Skathi umchraist de Saturn uf ere exzentrische Bahn ime middlere Abstand vu 15.641.000 km in rund 728 Däg un 4 Stunde.
D'Bahnexzentrizität betrait 0,3336. D'Bahn isch 152,621° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gnaigt un isch demit retrograd, d. h., der Mond lauft entgege vu de Rotationsrichtig vum Saturn um de Planet.
Ufbau un physikalischi Date
D'Skathi chönnt möglicherwiis ä Bruchstuck vum Mond Phoebe si, wo bi eme Impakteraignis abgsprengt worre isch.
Mit ere schinbare Helligkait vu 23,6m isch si ä usserst leechtschwachs Objekt.
Fjodor Michailowitsch Dostojewski
Lääbe
Dr Vater vom Dostojewski isch Arzt gsi. Wo si Mueter gstorbe isch, isch er 1837 uf St. Petersburg und het dört vo 1838 bis 1843 an dr Militärisch ääscheniöörtechnische Uniwersidäät Bauääscheniöör studiert. 1839 soll si Vater uf em haimische Landguet dur Liibaigeni ermordet worde si.
Er het 1846 si ersts Wärk, Arme Leute (Бедные люди), veröffentligt und isch uf äi Schlaag berüemt worde. Im Joor druf isch er Mitgliid bi de revolutionäre Petraschewze worde und isch 1849 zum Dood verurdäilt worde. Dr Zar Nikolaus I. het en churz vor dr Hiirichdig begnadigt und er isch für vier Joor uf Sibirie verbannt worde. Z Omsk het mä bin em Epilepsii diagnostiziert.
1854 isch er zum Milidäär iizooge worde 1856 isch er zum Offizier beförderet worde. 1859 isch er us dr Armee entloo worde und isch uf St. Petersburg zrugg. 1859, no in dr Verbannig z Sibirie, het er si Roman Onkelchens Traum (Дядюшкин сон) und denn Aufzeichnungen aus einem Totenhaus (1860) gschribe. Er het d Zitschrift Zeit (Wremja, russisch: Время) gründet, aber scho 1863 isch si vo dr Zensur verbote worde. Er isch e baar Mol uf Westüiropa gräist und 1865 het er bim Rulett im Kasino z Wisbaade si ganzi Räisekasse verspiilt. Das Erlääbnis het er im Roman Der Spieler (Игрок) verarbäitet, wo 1866 erschiine isch.
In däm Joor isch au si erst grooss Roman Schuld und Sühne (Преступление и наказание – in dr Nöiübersetzig vo dr Swetlana Geier Verbrechen und Strafe) uusechoo.
Wäge sine Schulde isch er 1867 ins Usland gflüchdet und het e Zit z Dresde gwoont. Denn isch er vier Joor z Gämf und Vevey gsi. 1868 isch sis zwäite groosse Wärk, Der Idiot (Идиот) erschiine. Im Usland het er vil in Kasino gspiilt, au wenn d Summe, won er verloore het drbii, nid allzu grooss gsi si. 1871 isch er uf Russland zrugg.
Er het denn sini bäide letschte groosse Wärk, dr Roman Der Jüngling (Подросток; in dr Nöiübersetzig Ein grüner Junge) und schliesslig dr Roman Die Brüder Karamasow (Братья Карамазовы) uusegee.
Dr Fjodor Michailowitsch Dostojewski isch 1881 z Sankt Petersburg am ene Lungenemfüseem gstorbe; zu sim Begräbnis si 60'000 Lüt choo. Er isch uf em Tichwiner Friidhoof vom Alexander-Newski-Kloster begraabe.
Iifluss
Dr Iifluss vom Dostojewski uf d Litratuur vom 20. Joorhundert, bsundrigs uf die existentialistische und expressionistische Strömige, isch grooss gsi. Zu de Autore, won er beiiflusst het, ghööre dr Friedrich Nietzsche, dr André Gide, dr William Faulkner, dr Albert Camus, dr Franz Kafka, dr Henry Miller, dr John Cowper Powys, dr Gabriel García Márquez und dr Ernest Hemingway.
Si Wärk het au uf e Sigmund Freud groosse Iidruck gmacht. und uf e Alfred Adler.
Wiehre (Freiburg)
D' Wiehri isch e Stadtdeil, wo uf dr andere Site vu dr Dreisam südlich vu dr Aldstadt vu Friburg im Brisgau lit. D'Wiehri isch hüt e sehr beliebts Wohngebit, vor allem wäge ihrem riche Aldbaubestand un dr vergliichswiis ruehige Strosse. D'Wiehri wird gege Weschte dur d'Rhidalbahn Karlsrueh-Basel, gege Norde dur d' Dreisam un d'Schwarzwaldstross, gege Oschte dur dr Stadtdeil Waldsee un im Süde dur dr Sternwald am Bromberg un d'Uslaifer vum ebefalls zue Friburg ghörige Dorf Günterschdal begrenzt. Die ald Landstross uf Günterschdal un uf dr Schauinsland, wo vom Friburger Martinstor usgoht, durschnidet d'Wiehri, uf ihre verlauft au d'Strossebahn bis Günterschdal.
Dr Stadtdeil Wiehri bestoht us dr vier Stadtbezirke 421 Oberwiehri, 422 Middelwiehri, 423 Underwiehri-Nord un 424 Underwiehri-Süd.
D'Wiehri isch mit iber 20.000 Iwohner dr gröscht Friburger Stadtdeil.
Infrastruktur
Yber dr Bahnhof isch d'Wiehri mit dr Helledalbahn zwische Friburg un Titisee verbunde, vier Strossebahnlinie verbinde d'Wiehri mit dr Innenstadt, Günderschdal, em Quartier Vauban, Hasle un Riselfeld sowie Littewiler. S'Walter-Eucke-Gymnasium un s'Rotteckgymnasium, d'Turnsee-, d'Loretto- un d'Lessingschuel bestimme d'Bildigslandschaft. Au git's e Waldorfschuel un d'Gertrud-Luckner-Gwerbschuel. Am Lorettoberg git es e Schwimmbad, s'Lorettobad.
Wurd
Wurd oder au Wyrd isch en germanische Begriff wo s allgemeine Schicksal beschriibt, primär das vo de Mensche, sowohl s persönlich als au das vo de ganze Gmeinschaft. I de hochmittelalterliche, isländische, mythologische Dichtig vo de Edda wird de Begriff als Urðr au i Hiisicht ufs Schicksal vo de Götter benutzt.
Vorstellige
Dass de Begriff vom Wurd i de vorchristliche, heidnische germanische Gsellschafte vo Bedütig gsi isch, wird dütlich wemer di etymologisch Bedütig und di pagane Vorstellige vo de Römer und Grieche aluegt. Das Ganze muemer im polytheistische Weltsystem verstoh, wo sowohl d Mensche als au d Götter als Teil vom Lauf vo de Welt dem untergordnet sind, und d Götter nur ziitlich begrenzt und mit bestimmte Funktione beschränkt handle chönd.
I de ältere Forschig vo de germanische Philologie sind fälschlichi Anahme konstruiert worde, zunere künstliche und spezifische Vorstellig vomene konkrete „Germanische Schicksalsglaube“. Seb het vorallem i de Nazi-Ziit bi de Ideologä im Bezug ufd Chriegs- und Durchhalte-Propaganda en fruchtbare Bode gfunde, was dur zahlriichi nöd nur pseudowüsseschaftlichi Literature gförderet worde isch.
Etymologie
Altsächsisch wurd, althochdütsch wurt, angelsächsisch wyrd und altnordisch urðr hend ihre Ursprung im germanische *wurðiz. Es ghört zu de indoeuropäische Wurzle *uert für dreie, wende und isch en Abstraktbildig vo werde, verwandt mitem latinische vertere.
Schicksal i de Germanische Mythologie
Wyrd isch es wiiblichs Nome, und s altnordische urðr isch, nebed de Bedütig für „Schicksal“, au de Name vo einere vo de Norne. Urðr isch wortwörtlich „da wo vergange isch“, Verðandi (de Name vo de zweite Norne) isch „was gad am passiere isch“ (s Partizip Präsens vom verwandte Verb weorþan) und Skuld (dritti Norne) bedütet „Schuld“ (vo de germanische Wurzle *skul- „schulde“, zfinde au im englische shall). Seb wird au interpretiert als „was de Zuekunft gschuldet isch“, also was no söll cho.
D Norne webed s Schicksal. I de Strophe 20 vo de Völuspa tüend di drü Norne „Gsetz entwerfe“ und „über d Lebe vo de Chinde vo de Ziit entscheide“. D Frigg im Gegesatz, wo „alles gseht“, „seit selber nüt“. (Lokasenna 30)
Bose-Einstein-Kondensat
S Bose-Einstein-Kondensat (noch Satyendranath Bose und Albert Einstein; Abchürzig BEK, ängl. BEC) isch en extreme Aggregatzuestand vom ene Süstem vo Däili, wo mä nid cha vonenander underschäide. Bim BEK isch dr grösst Däil vo de Däili im gliiche kwantemechanische Zuestand. Das isch nume mööglig, wenn d Däili Bosone si und dorum sich noch dr Bose-Einstein-Statistik benämme. Bose-Einstein-Kondensat si makroskopischi Kwanteobjekt, wo die äinzelne Bosone in ene vollständig delokalisiert si. D Woorschinlikäit ass mä jedes Boson am ene bestimmte Punkt cha aadräffe, isch also innerhalb vom Kondensate überall gliich grooss. Dr Zuestand cha doorum mit ere äinzige Wällefunkzioon beschriibe wärde.
Vo doo chömme Äigeschafte wie Suprafluididäät, Supraläitig oder Koheränz über makroskopischi Distanze. Dank dere Koheränz cha mä Interferänz experimänt mit Bose-Einstein-Kondensat mache und  Atomleiser baue, wo druf basiert, ass mä e Däil vo dr Materiewälle us dr Falle, wo s Kondensat din isch,  kontrolliert uskopplet.
Ferrera GR
Ferrera (RMS Farera) isch e Gmaind im Ferrerataal i der Region Viamala vom Kanton Graubünde. Si isch am 1. Jänner 2008 entstande, wo sech die ehemolige Gmainde Innerferrera, wo uf Rätoromanisch Calantgil gheisse het, und Usserferrera, rätoromanisch Farera, zämetoo hend.
Geografy
D Gmeind lyt im underen Abschnidd vom Taal vom Òòfner Rhy, wo bi Ferrera dr romanisch Name Rein da Ferrera (Ferrerarhy) het und undedra im Biet vo dr Nochbergmaind Andeer in Hinderrhy mündet.
Zu dr Gmaind ghört en Exklave im Leitaal, wo süsch fasch ganz im Gmaindbann vo dr iteliänische Gmeind Plurs isch. Das isch wäg em Bou von dr Staumuur vom Lei-Stausee so cho.
Linggs vom Ferrerarhy lyt uf em Biet vo Ferrera s Taal Niemet, wo im Süüde bim Niemetpass am Piz Timun, wo uf dr Landesgränze isch, afoot. Dört goot en Pfad dure uf Madesimo z Italie.
Die chlynere lingge Sytetääler sind s Bäretaal und s Nurserataal. Uf dr rächte Syte vom Ferrerarhy sind d Sidlige vo dr Gmaind: Farera, Calantgil, Cresta und Starlera. A de Bärgen obe und i de Sytetääler ligge die grosse Alpweide: d Alp Lambegn, d Alp Tobel, d Alp Andies, d Alp Mos, d Alp Sut Fuina, d Alp Samada Sut, d Alp Samada Sura, d Alp Starlera (oben am Dörfli Starlera), d Alp Sura (am Starlerapass und under em Cucalner Guggernüll) und d Alp Plan.
S Gmaindbiet vo Ferrera isch im Perimeter vom Naturpark Beverin.
s Wappe und der Name
S Wappe vo Ferrera zeigt en zwöifarbige Pickel uf em gwächslet zwöifarbige schwarz-Wysse Hindergrund. Das Bild erinneret a d Bärgwärch, wos früener im Ferrerataal gha het.
Gschicht
D Arbet i de Bärgwärch vo Ferrera, wo me Chupferärz gwunne het, isch sid em Afang vom 17. Joorhundert bezügt. S Bärgboumuseum vo Innerferrera informiert do drüber. Me cha no hüt d Ruine von ere Schmelzi us em 19. Joorhundert gseh, won e ängleschi Firma ygrichtet gha het.
Sprooch
Ferrera isch e Gmaind vom Rätoromanische Sproochruum. Me het do die sutselveschi Sprooch gredt. Wärend em 20. Joorhundert isch s aber nodisno so cho, ass die meischte Lüüt die düütschi Sprooch, e Tieläkt vom Alemannische rede.
Festkörper
Festkörper (au Feststoff) bezäichnet in de Naturwüsseschafte Materie im feste Aggregatzuestand. Im ängere Sinn verstoot mä drunder au e Stoff, wo bim ere Tämpratuur vo 20 °C im e feste Aggregatzuestand isch. Dodrbii isch d Bezäichnig Feststoff in däm Fall stoffspezifisch, aber nit tämpraturspezifisch. Festkörper häi im technische Sproochgebruuch e gwüssi 'Mindest-Usdeenig'', die isch aber nit scharf definiert. Si si also makroskopischi Körper – im Geegesatz zu mikroskopische Körper. Zum Bischbil gältet mäistens e Makromolekül für sich elläi nonig as Festkörper. Materie im Übergangsberiich bezäichnet mä as Cluster.
Reali Festkörper si dur Chreft e chli verformbar (elastisch oder blastisch), im Geegesatz zu idealisierte starre Körper. Denn vo alle Festkörper cha mä sich vorstelle, ass si us Baustäi zämmegsetzt si. Sonigi Elementardäilu chönne äinzelni Atom oder Molekül si, aber au Grubbe von ene. Wenn alli Baustäi gliichartig si, so sschwätzt mä vo Monostrukture, im andere Fall vo Heterostrukture. D Äigeschafte vo de Festkörper underschäide sich wäge dr gegesitige Wäggselwirkig vo de Baustäi vo dr Materie erheblig vo de Äigeschafte vo freije Däili oder Löösige. E besunders Kennzäiche vo Festkörper isch ass d Ornig (amorph oder kristallin) vo iire Baustäi beständig isch. En andere Ufbau vo de gliiche Baustäi – d Modifikazion – beiiflusst d Äigeschafte vom Festkörper maassgääblig.
D Festkörperfüsik befasst sich mit dr Füsik vo Materie im feste Aggregatzuestand, as Spezialfall vo dr kondensierte Materie, wo Flüssikäite iischliesst. D Materialwüsseschaft beschäftigt sich hauptsächlig mit de füsikalische und chemische Äigeschafte vo Festkörper. D Festkürperchemii isch näbe dr chemische Zämmesetzig vo Materialie intressiert, bsundrigs aber au  an dr Sünthese vo nöije Stoff. D Diszipline si underenander nid scharf abgränzt und au nid zur Mineralogii, zur Metallurgii und zur Kristallografii.
François Hollande
De François Gérard Georges Nicolas Hollande [] (* 12. Àuigscht 1954 z Rouen) ìsch en französische Politiker. Vom 15. Mai 2012 bis 14. Mai 2017 isch er Präsident vo de Französische Republik und Co-Fürst vo Andorra gsi.
Läbe
De François Hollande isch z Rouen in de Normandie uf d Wält cho. Nach em Bsuech vom Lycée Pasteur z Neuilly het er Rächtswüsseschafte an de Universität Paris II schtudiirt und er het am Institut für Politischi Studie, de Handelshochschuel HEC und de École nationale d’administration (ENA) z Paris Abschlüss gmacht. Scho im 1974 het er de François Mitterrand aktiv im Wahlkampf unterstützt. Ab em 1980, nach sim Abschluss an de ENA, het er am Rechnigshof gschaffet. An de ENA het er d Ségolène Royal kenneglehrt gha, mit er nöd ganz 30 Johr in ere Bezihig gläbt het und mit der er viir Chind het. Im 2007 hei sich di beide trännt. Im 1979 isch er Mitgliid vo de Parti Socialiste (PS) worde und 1981 het er s erschti Mol für en Sitz im Parlament kandidiirt, het aber gäge de Jacques Chirac verlore.
Im 1983 isch de Hollande Büroleiter vom Pressesprecher vo de Regiirig vom Pierre Mauroy worde und im gliiche Johr Gmeindrot vo Ussel (Corrèze). D Wahl zum Maire het er verlore. Im 1988 het er sis erschte Parlamentsmandat gwunne und zwar im Département Corrèze, aber in eme andere Wahlchreis wi 1981. Au im 1988 isch er Professor für Ökonomie worde, für d Studente, wo an de SciensesPro im dritte Studiejohr si gsi. Di Professur het er bis uns 1991 gha. Im 1989 het er vom Gmeindrot vo Ussel uf Tulle gwächslet, wo er au Beigordnete vom Bürgermeischter worde-n-isch. Im 1993 het de Hollande sis Mandat im Parlament verlore und im 1994 isch er in de PS Parteisekretät für Wirtschaftfroge worde und im 1995 Pressesprecher vom Lionel Jospin während dem sinere Präsidentschaftskandidatur. Nach dere Wahl het er di gliich Funktion bi de PS übercho. Im 1997 isch er dann wider ins Parlament gwählt worde und zum Parteivorsizende vo de PS. Vom Juni 1999 bis zum Dezember im gliiche Johr isch er au Abgeordneter im Europäische Parlament gsi und er isch zum Vizepräsident vo de Sozialistische Internationale gwählt worde. Im 2001 isch er dann Bürgermeischter vo Tulle worde.
Im 2007 het sini damaligi Läbespartnerin, d Ségolène Royal für d Präsidentschaft z Frankriich kandidiirt, aber nach ihre Wahlniderlag gäge de Nicolas Sarkozy hei di beide sich trännt. Im März 2008 het de Hollande dann no einisch als Bürgermeischter vo Tulle kandidiirt, aber s Amt nach sinere Wahl niderglägt, wil er Präsident vom generalrot vo Corrèze worde-n-isch und en Amtsbeschränkig ihn zu dem Schritt zwunge het. Im November 2008 het de Hollande nach 11 Johr nüm für de Parteivorsitz vo de PS kandidiirt und d Martine Aubry isch sini Nochfolgerin worde.
Am 31. März 2011 het de Hollande bekannt gäh, dass er innerhalb vo de PS für Präsidentschaftskandidatur wot aaträte und sini Partei het in im 2011 zum Herusforderer vom Sarkozy gwählt. Am 6. Mai 2012 het er sich im 2. Wahlgang mit 51,9 % gäge de Sarkozy durchgsetzt und am 15. Mai het er sis Amt als Präsident vo de Französische Republik aaträte.
Giovanni Battista Bononcini
Lääbe
As Chind het dr Bononcini musikalische Underricht vo sim Vater Giovanni Maria Bononcini überchoo, wo z Modena Chillemusiker gsi isch. Wo dä 1678 gstorbe isch, het dr Bononcini bim Giovanni Paolo Colonna z Bologna gleert. Zää Joor spööter isch er dört Chillemusiker worde. Dr Librettist Silvio Stampiglia het für en Libretti gschriibe und dr Bononcini het vo 1692 bis 1696 fümf Opere komponiert.
1692 isch er uf Rom 1696 über Venedig uf Wien. Er isch Mitgliid in dr Hoofkapälle vom Kaiser Leopold I. worde und het as Komponist Erfolg gha. 1702 isch z Berlin d Uruffüerig vo sinere Opere Polifemo gsi, wo groosse Erfolg gha het. Bis 1711 isch er z Wien bliibe, denn isch er uf Venedig und Rom und dört het en s italiänischi Operehuus in London angaschiert, won er e Riwaal vom Händel worde isch. Vo 1720 bis 1724 isch er bi dr Royal Academy of Music in London gsi, wo au dr Händel und dr Attilio Ariosti as Komponiste gschafft häi. Wo dr Bononcini 1727/28 behauptet het, äär häig s Madrigal In una siepe ombrosa gschriibe, wo aber vom Antonio Lotti gsi isch, het er käini Ufdrääg me überchoo und isch uf Bariis. 1735 isch für e Joor z Lissabon gsi.
1737 het er dubioosi Spekulazioone gmacht und vil Gäld verloore. Spööter isch er zum Hoof uf Wien, und het vo 1741 aa vo dr Kaisere Maria Theresia e Bangsioon überchoo. 1747 isch er z Wien gstorbe.
Wärk
Sustigs
Ohrwürmer
D Ohrewürm (Dermaptera) si en Ordnig vo de Insekte und ghöre zu de Fluginsekte (Pterygota).
Dr Name
Im Kanton Züri seit mer em Ohrwurm 'Ohreniggel', 'Ohremüggel' oder 'Ohreniggeler'. D Appezäller säged au Ohreglüngger, Ohreniggel oder Ohrenöggel, z Baasel und im Südbadische si s Ooregrübler. Im Idiotikon wärded au die Begriff 'Ohreschlüffer', 'Öhreler', 'Gäbeli-Gigger', 'Ohregrübel', 'Hurrliä', 'Ohremüggler' und 'Ohreschlieffen' uufzellt.
Allgemäins
D Körperlengi vo de Dier isch mäistens zwüsche 10 und 20 Millimeter, e baar Arte chönne au dütlig gröösser wärde, zum Bischbil dr Riesenohrwurm (Titanolabis colossa) wo bis zu 50 Millimeter lang wird. Dr St.-Helena-Riesenohrwurm (Labidura herculeana), wo mä scho lang nüm gsee het, isch bis zu 80 Millimeter lang worde.
D Vorderflügel vo de Ohrwürm si hard und churz (in Derma(to)ptera bedütet (gr.) derma so vil wie „Lääder“). Si decke nume dr vorderst Däil vom Abdomen. D Hinderflügel si dünn wie Hut und wärde under die Deckflügel gfaltet. Nume wenigi Arte vo de Ohrewürm fliege, e baar häi d Flugmuskulatur und au d Flügel komplett zruggbildet. Am Ändi vom Hinderliib si e Bäärli vo Hinderliibsfäade (Cerci), wo zun ere Zange umbildet si. Bi männlige Dier si die stark booge, bi wiibligen eender graad. Die Zange wärde für d Jagd und d Verdäidigung brucht und hälfe bim Entfalte vo de Hinderflügel und bi dr Begattig. Die mäiste Arte häi guet usbildeti Fassetteauge. Punktauge (Ocelle) si aber immer reduziert.
Sustigs
Mer seit aber au emene Musigstuck, wo eim guet im Ohr bliibt, en 'Ohrwurm'.
Slawen
[[Datei:Slavic_europe.png|thumb|right|300px|Länder, wo e slawischi Mehrheit hai und wenigstens ei slawischi Sproch Nationalsproch isch
]] D Slawä si ethnisch und linguistisch e Deil vo de indoeuropäische Völker und läbe vor allem im östlige Middeleuropa und in Osteuropa.
Gschicht
Die hütige slawische Völker hai sech us mehrere Stämm, wo zu eim Volk ghört händ, entwicklet. Si sind vorallem dur iri Spraach mitenand verbunde gsi.
D Urheimet vo de Slawe isch nonig klärt. Si händ in dr erste Helfti vom erste Johrduusig im Biet vom hüttige Pole und dr Ukraine gläbt, mögligerwiis au im östlige Dütschland und westlige Russland. Si si in änge Kontakt mit de Gote und de iranisch schwätzende Alane, Sarmate und Skythe cho und hän sich mit dene vermischt.
D' Slawä sind i de Vergangehäjt nöd so es chriegerisches Volk gsii, händ aber gäge 500 n. Chr. d' Römer aafange plündere.
Im 6. Johrhundert sin d'Germane us de benochberte Gebiet abgwandert un wohrschints isch es säll gsi, was au bi de Slawe e Wanderig usglösd hät. Si sin in di uubewohnte Gebiet iigwandert, hauptsächlig in westligi un südligi Richtig. Sällemols sin si nò nit in di hüttige Völcher unterdeilt gsi. E witeri Wanderig isch uff d'Iiwanderig vu de Aware ins Karpatebecke gfolgt, wiil d'Position vu Byzanz durch si gschwächt wore isch un si uff de Balkan hänn chönne iiwandere. An derre Stell sin di dräi Stämm entstande: West-, Ost- un Südslawe.
Soziali Ornig
Die slawischi Gsellschaft isch uf dr Sippe (rod) ufbaut gsi. Mehreri vo dene hai e Stamm bildet, wo si Afüehrer in Wahle bestimmt het. D' Slawe händ Stammeseltischte (starosta) und kei Herrscher gha, und Bezeichnige für Könige und Kaiser si us andere Spraache übernoh worde: Kral vom Karl em Grosse, Cejsar vom Julius Cäsar oder Knjež vom germanische kuning. D Slawe hai Volksversammlige (wetsche) kennt, z Russland isch d Dorfversammlig (mir) vo Bedütig gsi.
Mythologii
Nume wenig isch bekannt über dr ursprünglig Glaube vo de Slawe. Sie hai e Sunnegott gha, dr Dashbog, e Gwittergott, dr Perun, und e Füürgott, Swarog. Si hai an vili übernatürligi Gstalte glaubt, Vampir, Huusgeister wo bi de Russe Domowoj gheisse hän, Naturdemone und Feä. Wenigstens e Deil vo de Slawe hai en Ahnekult kennt, sie hai de Götter Opfer brocht, mänggisch au Menscheopfer. Priester het s nume bi de Elb- und Ostseeslawe ge.
Panslawismus
Es hät mehreri Versüche ghä es Panslawistisches Land z gründe. Im Süde het sich noch em Erste Wältchrieg under dr Füehrig vo Serbie Jugoslawie bildet, wo aber noch em Fall vom Kommunismus in de 1990er Johr noch johrelange Bürgerchrieg uusenanderbroche isch. Au d Union vo Tschechie und Slowakie het dr Kommunismus nit lang überläbt und d Sowjetunion het sich 1991 ufglöst.
Religion
D' Slawä sind uursprünglich es heidnischs Volk gsii, sind sit em 6. Johrhundert z Pannonie, im 9. Johrhundert z Kroatie, Serbie, Bulgarie, dr Tschechei und Slowakie zum Chrischtetum konvertiärt. D Russe und Pole si vo Byzanz, respektiv vo Rom us im 10. Johrhundert christianisiert worde, d Wende erst im 11. und 12. Johrhundert. Die westlige Slawe ghöre ehnder zur römisch-katholische, die östlige und südlige in dr Mehrheit zu orthodoxe Chille. D Reformation het sich nume under gwüsse westslawische Völker wie de Sorbe, Masure, Tscheche und Slowake verbreitet. Under em Iifluss vo de Türke si Deil vo de Serbokroate, Bulgare und Mazedonier muslimisch worde.
Slawischi Sproche
Die hüttige slawische Spraache sind all zimli ähnlich zu änand. E wichtigi Rolle vor allem bi dr Ost- und Südslawe bildet debi s'im 9. Johrhundert in dr Gegend vu Thessalonike entstande Altchilcheslawisch (au Altbulgarisch), wo vo de Slaweapostel Kyrillos und Methodios bruucht worden isch, für zum die heilige Schrifte z übersetze. Im 12. Johrhundert het sich s Chilleslawisch afo verändere und sich de Volkssproche afo abasse. S Chilleslawisch isch währed Johrhunderte e Literatursproch gsi, wird aber hützudag nume no in dr Liturgii benutzt.
Hütt underscheidet mer zwüschä Ostslawische (Russisch, Wiisrussisch, Ukrainisch), Weschtslawischä (Polnisch, Tschechisch, Slowakisch, Kaschubisch, Sorbisch) und Südslawische Spraache (Slowenisch, Kroatisch, Serbisch, Makedonisch, Bulgarisch). D' Spraache sind all zimli äänlich, so das schriftlich öppä füfzg Prozänt chöned erchänned werdä.
D Slawe bruuche hauptsächlig zwei Schriftsystem: die Völker wo vo Byzanz uus christianisiert worde si benutze kyrillischi, die andere latiinischi Buechstabe.
Etymologii
Byzantiinischi Historiker erwähne d'Slawe im 6. un 7. Johrhundert unter de Nämme Sklabenoi un Antoi zum erste Mol. De Iordanes nännt in siner Getica d'Nämme Sclaveni, Venethi un Antes für einzelni Gruppe. Ußerdem chömme d'Slawe als Saqaliba in arabische Quälle vor. D'Theorii, dass de Namme vu slava (Rüehm, Ehr) chunnt, wird wüsseschaftlig nümi unterstützt, sundern ehner als Ergäbnis vu nationale Bewegige un de Romantik im 18. un 19. Johrhundert aaglüegt.
Ei Dütig besait, dass d'Wortwurzle slov-, wu mehreri Bedütige gha hät, in ihrer Übbersetzig als Wort de Ursprung vum Namme isch. Noch derre Dütig hänn d'Slawe dodemit wölle sage, dass sì e verständligi Sproch gschwätzt hätte, während si anderstsprochigi als nyemec (stumm) bezeichnet hänn. Sälle Namme hät sich am Aafang uff alli andere Völcher, spöter un bis hütt uff di Dütsche bezoge.
Di zweiti Mögligkeit isch, dass slow- au für Moor gstande isch un d'Ändig -en in Verbindig dodemit zwüsche de Moor dodrus gmacht hät. Derre Vermüetig noch bezieht sich des uff d'Uurheimet vu de Slawe.
Di obe gnännte Nämme Antes un Venethi hänn wohrschints kei slawische Ursprung un es isch nit bekannt, uff weli ethnischi Gruppe si sich bezoge hänn.
Aramäer (Christentum)
Aramäer (aramäisch ܣܘܪ̈ܝܝܐ) sind einersits e ethnischi Volksgruppe, wo bis i d Bronzezit zrugg nochwisbar sind, und anderersits e christlichi Religionsgmeinschaft, us em Noche Oste, wo sich as Noofaare vo de historische Aramäer gsiend.
Geografii
S historisch Volk vo de Aramäer hät z Mesopotamie gläbt, eme Land zwüsched de Flüss Euphrat und Tigris im vordere Orient. Hützutags wohned d Aramäer im Gränzgebiet vo de Türkei, Syrie und em Irak. I de erst Hälfti vom 1. Joortuusig v. Chr. hend sich d Aramäer im Nööche Oste uusbraitet und meriri chliini Fürstetümer bildet. Wichtig Stämm us dere Zitt sind d Bīt-Baḫiani, d Bīt-Adini (um Masuwara), d Bīt-Agusi (um Arpad) und Bīt-Gabbar z Samʼal gsii.
Sproch
S Aramäisch, wo d Aramäer no reded, isch d Sproch, wo Jesus gredt hät. Aramäisch isch dozmol e Lingua franca im Vordere Orient gsi. Es git hüt no christlichi Kirchene (Orthodoxi- und Ostkirchene), wo d Sproch Alt-Aramäisch i ihrer Liturgii bruched.
Bedrohige
Sit em Völkermord a de Aramäer i de Johre 1915 bis 1917 im damolige Osmanische Riich gits immer wider Problem för da Volk, wo uf mehreri Länder im vordere Orient verstreut isch.
Aramäer z Europa
Es git z Europa chlinneri Gmeinschafte vo Aramäer, under anderem z Dütschland, z Östriich und i de Schwiz. Z Arth am Zugersee händ Aramäer 1996 s ehemolige Kapuzinerchloster überno und betreued vo döt us di syrisch-orthodox Chirche i de Schwiz.
Rezeption
D Forschigsstell fir Aramäischi Studie isch im Fachberych Gschicht un Soziologii vu dr Universitet Konschtanz igliideret.
Risch
Risch chan folgendes bedüte:
Risch isch de Familiename vo däne Persone:
Livia
Livia isch en wibliche Vorname, wo hützutags vorallem in Italie, de Schwiz, Rumänie und andere oschteuropäische Läder vor chunt.
Herkumft und Bedüütig
Livia isch die wiiblichi Form vu Livius oder hüt modern Livio. De ursprünglich latiinischi Name Livius bedüütet öpper vu de Familie vu de Livier. Zudem cha Livia abgleitet werde vo Olivia = Ölbaum.
Fasnachts-Comité
S' Fasnachts-Comité (Oft numme Comité, aber au Offiziells Fasnachts-Comité) isch dr offizielli Organisator vo dr Basler Fasnacht.
Uffgoobe vom Comité
S' Fasnachts-Comité organisiert e jedes Joor dr Cortège am Fasnachts-Mäntig und -Mittwuch Noomidaag. Usserdäm bemieht me sich fyr die ganzi Fasnacht vernympftigi Raahmebedingige schaffe z' kenne. Yber d' Ussgoob vonnere Fasnachtsblaggedde und Bättelaggzione duet s Comité die aagschlossene Grubbe leischtigsbezooge subvenzioniere (Lies au: Problematigg)<BR> Usserdäm wird jedes Joor, kurz vor dr Fasnacht, e Heftli namens "Rädäbäng" druggt, wo alli Grubbene mit ihrem Sujet und witterfierende Informatione uffglischtet sin.
Rund um d' Fasnacht
Vor dr Fasnacht isch s' Comité verantwortligg fyr d' Organisation und Ussfiehrig vom Monstre-Drummelkonzert (Drummeli) und hets Patronat bim offizielle Bryysdrummle und -pfyffe. Noo dr Fasnacht findet denn die erschti Lektion statt, e Noochwuggsfeerderig, wo mit zahlriiche Mitmach-Aggzione fyrs Larve-kaschiere und -moole, fyrs Ladärnemoole und nadyyrligg fyrs Drummle und Pfyffe duet wärbe.
Fyr neu zuezoogeni Exil-Zyrcher und sunschtigs fasnachtsfremds Fuessfolgg bietet me Informationveraastaltige aa.
Nadyyrligg gheerts au zue de Uffgoobe vom Comité d' Beziehig zue de aggtive Fasnächtlerinne und Fasnächtler uss allne Grubbierige z' pfläge.
Witter isch me allewyl im Gspreech mit de Gremie vo de Inträsseverein (IG Gugge, FG Gugge, IG Wage, IG Tambouren- und Pfyffergrubbe, IG Chaise und au em Schnitzelbank-Comité) und hegt frindschaftliggi Kontaggt mit Beheerden und andre Inschdituzione (Regierig, Polizey-Deppartemänt, BVB, Baudepartemänt, Basel Tourismus).
S' Comité fiehrt e aiges Fasnachtsarchiv und ybergit alte Grimpel em Staatsarchiv zur wittere Uffbewaarig (Änd-Deponii).
Problematigg
Nid alli Clique und Fasnachts-Grubbierige hänn sich unterem Fasnachts-Comité zämmegschlosse. E wichtige Bestandteil vo dr Basler Fasnacht isches, dr Obrigkeit dr Spiegel vor d' Naase z' hebe und uff alles ufmerksaam z' mache was nid eso guet lauft in dr Wält. Drumm hänn ainigi Grubbe Mieh sich ere Organisation unterzstelle wo reguliert, bewärtet und kontrolliert. Anderi sinn mit em Fasnachts-Comité nid z'friede und hänn aigeni Comités grindet (z. B.: Comitée2000 )<BR> Die organisierti Fasnacht bringt e Huffe Struktur aber au Vorschrifte und Richtlinie mit sich wo do und deerte uf Wiederstand stoosse. So wärde zem Bischpiel Cortège Marschroute und -ziite pingeligg gnau vorgschriibe und yberwacht. E wittere Punggt wo allewyl fyr viel Unmuet sorgt isch die leischtigsbezoogeni Subvenzionierig, wo noneme verworrene Syschtem dr Ufftritt vonnere Grubbe an dr jewilige Fasnacht bewärtet und dämentsprächend au subvenzioniert. Ifluss hän unter anderem d' Waahl vom Sujet und d' Umsetzigg drfoo.
Gschicht
mini|E Blakaat für e Quodlibet Masgeball vo 1931 D Fasnacht isch früener emol seer vil chläiner und unorganisierter gsi. Quodlibet, e Groossbaasler Veräin, wo 1858 gründet worde isch und sich under anderem em Singe und Theaterspiile gwidmet het, het um d Joorhundertwändi in dr Fasnachtszit afo Maskebäll und Umzüüg organisiere. aber es het witer sälbständigi Clique und Schnitzelbängg gee, wo uf äigeni Fust dur d Stroosse und Bäize zooge si. 1910 het sich s Baasler Turismusbüro mit Quodlibet und em Chläibaasler Wurzegraaber-Kämmerli zämmedo und si häi s Fasnachts-Comité gründet.
Châtillon
Châtillon isch de Name vo däne Ortschafte:
i de Schwiz
z Italie
z Frankriich
Gmeinde:
Gmeinde mit Châtillon als Namesbestandteil:
Kantön:
Ortschafte:
Châtillon isch de Familiename vo däne Persone:
Zähringen (Freiburg)
Gschicht
Anno 1080 wird ime Bericht vum Otto von Freising s'erstmol e Burg Zähringe erwähnt, erstmols urkundlich erwähnt wird si anno 1128. Ihr Entstehigsgschichte bis dertna ligt ebeso im Dunkle wie sälli vum dezueghörige Ort. D'Endig inge losst aber uf e früehi alemannischi Besidlig schliesse.
Kurz vor dr Igmeindig het Zähringe 2.185 Einwohner gha (1904) Am 1. Jänner 1906 isch no d'Igmeindig zue Friburg vollzoge worre.
Diveria
De Chrummbach (ital. Diveria) isch e Nebefluss vo de Riiss (ital. Toce) im Eschetaal.
Flusslauf
De Bach het sini Quele bim Simplonpass i de Walliser Gmeind Simplu. Bim Wiiler Gabi ninnt er d Laggina uuf. Er flüüsst denn i dr Gmeind Zwischbèrgù dör d Gondoschlucht und verloot noch em Dörfli Ruden, wo s Grossu Wasser us em Zwischbèrgùtaal abe chunnt, s Wallis. Im Piemont flüüsst er a de Dörfer Iselle und Varzo verbii und mündet bi Crevoladossola i d Riiss.