cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacques Rogge
Funktionär vo Olympische Kommittee
Vo 1989 bis 1992 isch er Presidänt vom belgische Olympische Kommittee gsi und vo 1989 bis 2001 vom Europäische Olympische Kommittee. Im Johr 1991 isch er Mitgliid vo dr IOC worde und 1998 vo dr IOC-Exekutive. Am 16. Juli 2001 isch er an dr 112. Sitzig vo dr IOC zum Nochfolger vom Juan Antonio Samaranch, wo sit 1980 Presidänt gsi isch. Dr Rogge isch intressiert dr, ass au Entwickligsländer die Olympische Schbiil sötte halte und will das möglig mache dur neui IOC-Richtlinie in Bezug uf wie die Olympische Schbiil abghalte wärde.
Änderige im olympische Brogramm si au gmacht worde. So si Baseball und Softball as Diszipline an dr IOC-Sitzig im Juli 2005 z Singapur falle glo worde für d Olympiade vo London 2012. Dr Rogge het aber gsait, ass die beide Schbortarte denn chönne es Gsuech schdelle, widr ufgnoh z wärde. In siinere Amtsziit hets 2010 zum erschte Mol Olympischi Summer-Jugedschbiil und 2012 Olympische Winter-Jugedschbiil gee. An de Jugedschbiil chönne Schbortler vo 14i bis 18i teilnäh.
Anne 2013 isch dr Thomas Bach zue siim Noofolger als IOC-Präsident gwählt worde. Er isch 2021 mit 79 Johr gschtorbe.
Nagezahn
As Nagzehn bezeichnet mä d Schniidzehn vo Nager und Hasenartige. Si stöhn baarwiis im Ober- und Unterchiifer, und es handlet sich drbii um funktional und morphologisch spezialisierti, meisselförmigi Zehn, wo s ganze Läbe nochwachse. Si si wurzellos oder hai chliini, offeni Zahnwurzle und d Zahnhöhli isch gege s Zahnfach ane offe. Bi Nager isch nume d Vordersiite mit Zahnschmelz überzoge, bi Hasenartige au d Rucksiite. Die Hasenartige hai usserdäm hinder de eigentlige Nagzehn im Oberchiifer non e chliine Nag- oder Stiftzahn. D Zehn wärde vom Nage an herte Sache, wie Nüss usw., vom Grabe bi underirdischen Arte und wil si sich an de Zehn gegnüber abriibe, abgnützt, und ihri Lengi bliibt immer öbbe gliich. Dr Nagdriib isch unabhängig vo Hunger und Nahrigssuechi. Wenn d Möglichkeit von ere Abnützig fehlt, z. B. bim ene Hächtgebiss oder wil s Fueter wo d Lüt ihre Heimdier gään, z weich isch, denn wachse die Zehn wiit us dr Muulhöhli use. D Lag vom Dier verscherft sich wäge dr Eigedynamik vo däm Prozäss, wil denn s Nage und dr gegesiitig Zahnabriib immer ummögliger wärde, und schliesslig verhungeret s Dier.
Komede-Scheuer
Die Komede-Scheuer isch a Volksbihn, wo dr Otto Braig 1985 en dr Mäulesmühle grindet hot. Se ligt em Sibamihladal bei Leifelda-Echderdenga.
Die Komede-Scheuer isch so populär, dass d Vorschtellunga a halbs Johr on no lenger em Voraus ausverkauft sen.
En dr Komede-Scheuer senn die boide Konschtfigura Hannes und der Bürgermeister entschtanda. Zu Lebzeita vom Otto Braig hot s bloss zwoi Sketch gebba mit Hannes ond em Bürgermoischter, ond zwar en denne Programm "Kraut ond Riaba" oin, ond em Programm "Kartoffelschnitz ond Spätzla" oin.
Seit 1994 tritt dr Albin Braig mit´m Karlheinz Hartmann reglmäsich en dr Komedereih "Hannes und der Bürgermeister" uff.
Enzwischa produziet dr Bastian Braig (dr Enkl vom Otto Braig) dia ganze Sendunga ond Theatrschtickla.
Bauteil (Technik)
Im Allgemäine ghöört zu äinere Funkzioon au genau äi Baudäil. E Ziil in dr Konstrukzioon, wo doodrüber uusegoot, isch s, Funkzione z integriere, dass also jedes Baudäil meereri Funkzioone usfüert. Vom e sonige Baudäil säit mä, es sig multifunkzional.
D Lääbesduur vom ene Baudäil wird vilmol bestimmt drvoo, wie stark er mechanisch beaasprucht wird. Wenn die mechanischi Belastig über d Belastigsgränze uusegoot und s Baudeil füllt si Funkzioon nüme us, denn reedet mä vom ene Versaage.
E Grubbe vo Baudäil, wo zämme e Funkzioon erfülle (sozusage e Baudäil us Baudäil), bezäichnet mä au as Baugrubbe.
Maria (Mutter Jesu)
D Maria (hebr./aram. מרים Mariam) isch noch em Nöije Testamänt d Mueter vom Jesus Christus gsi. Noch em Markus 1,9 u. a. het si als glöibigi Jüdin mit iirem Maa Josef und witere Aaghöörige in dr Chläistadt Nazareth in Galiläa gläbt. Noch em Matthäus 1,18–25 het si käi Gschlächtsvercheer mit iirem Maa gha bis zur Geburt vom Jesus, was vilmol as unwoorschiinlig aagluegt wird, wil im Juudedum dr Gschlächtsvercheer en integraale Däil vom Lääbe vom ene Ehepaar gsi isch. Ass si dr Messias wurd gebääre, isch ere vom Ängel Gabriel verkündet worde (Lk 1,28).
Vor allem in dr katholische Chille het sich e Kult um d Maria entwigglet, wo d Aahänger drvo glaube, ass si as Mueter vom Jesus bsundrige Iifluss uf en häig.
Ulm
Ulm (au Olm, älter Ulem) isch a kroisfreie Universidädsschdad an dr Donau en Bada-Wirddabärg, Deitschland, wo a weng meh als hondrdzwanzgdausad Aiwoanr hôd. D Donau isch en Ulm gleichzeidig au d Grenz zwischa Bada-Wirddaberg ond Boyra ond drennd Ulm vo Nei-Ulm. Em Ausland isch Ulm bsonders fr s Menschdr, d Kirch mid am heggschda Krchdrm, ond als där Ort, wo dr Albert Einstein auf d Wäld komma isch, bekannd.
Gschicht
Ulm isch am zwoiazwanzigschda Julai 854 zom erschda Môl en dr Gschicht erwäahnd worra, wo dr Keanig Luadwig vom Hoiliga Reamischa Reich d Keanigspfalz Hulma mid am ladainischa Satz «Actum Hulmam palatio regio in Dei nomine feliciter. Amen» am a Flägga grendad hôd, wo sällamôle bloß a baar Heisla vo schaffige Handwärgr gschdanda send. Dui Siadlong isch schnäll ooz wichtig em Reich worra: Bis ens 12. Jôhrhondert hend d Schdaufr Ulm scho zômm Haubdort en ihrem Härzogduam Schwôba ausbauad ghed. Ulm isch sällich a ächda „Handelsmetrobool“ gwäa.
Krz vor am Großa Schweerbriaf hend d Ulmer am 30. Juana 1377 midda en dr Schdadt da Grondschoi fir ihr Menschdr glaid, nôchdeam dui alt Schdadtkirch außerhalb vo dr Schdadtmauer gwäa isch, was vor ällam bei Belageronga abr au sondschd arg obragdisch war. Ulm war dômôls so reich, dass es als Schdad, wo sällamôl grad amôle om de 10 000 Aiwohner ghett hôd, a Kirch fir zwanzgdausad Leit planad hot. Koi Frschd, Koi Bischoff ond koi Koisr odr Keanig hend drfir zald, noi, säll mords Dromm vo Krch isch ganz alloi mid de Spenda vo de Birgr bauad worra. Gleichzeidig hod Ulm noch Nirnberg s zwoidgreaschde Territorium vo älle Reichsschdädd em Hoiliga Reamischa Reich ghed. Zmoischde drvo hod Ulm iabrigens edd durch Griag ond Händl, sondrn durch Dausch, Schuldvrschreibonga ond Kaufa griagd. 1501 hod dr Koisr Maximilian I. bei dr Neiordnong vo saine Reichskrois Ulm sogar zôm „Haubd“ (also zur Haubdschdadd) vo ganz Schwôba gmacht. An Tiddl dean Ulm enoffiziell scho seid dr Zeid vo de Schdaufr ghed hod.
Loidr hend dia guade Zeida edd ewig ghalda. Mid dr Endeggong vo Amerika hend sich zerschd dia Handelsschdream, ond noch au s Gäld an da Adlandigg vrschoba. Zu ällam Iabrfluss send Ulmr 1531 au no Prodeschdandisch worra ond hend bei der Gläagaheid au glei ihr ganz Menschdr ond au faschd älle andre Kircha en am Bildrschdurm ausgraimd. Bloos an ganz gloinr Doil vo de Konschdwärg, dia amôle dô warad, isch sällamôl ibrigbliaba. Au am Koisr Karl V. hod s garedd basst, dass oi vo saine wichdigschde Reichsschdädt evangelisch worra isch. Wo d Ulmr sich nô au no als firende Pardei em Schmalkaldischa Kriag geaga an gschdelld hend, hod r d Ulmr dôdraufnâh en saim hoiliga Zoora 1548 bsuachd (ma kennd au saga hoimgsuachd), mächdig âhgschdrôfd, da Großa Schweerbriaf aikassierd, de Patrizier wiadr d Mehrhoid em Raad gea ond au glei no sämbdliche Zenft aufgleasad (ledschdre sen nooch dr Abdanggong vom Karl 1557 zwar wiadr grendad worra, abr zom saga hend se en dr Schdad nix me ghed). Wirglich schlemm ischs abbr erschd em Dreißgjähriga Kriag worra. Zwischa 1634 ond 1635 send in Ulm rond 5000 Leid an dr Peschd vreggd. Au auf am Ulmr Land hod s edd guad ausgsäa. Ganze Landschdrich warad menschaleer ond en ville vormôls wuaslige Ordschafda vom Reichsschdäddischa Derridoriom war am End vom Kriag koinr meh am Leaba. Drodzdeam hôd ma midda em Kriag 1641 des äldeschde schdäddische Theadr vo ganz Deitschland grendad.
Wirklich aufwärds ganga isch s nôch sällam firchdrlicha Kriag abr mid Ulm drodzdeam edd. 1704 hend d Bayra ond Franzosa d Schdadd em Schbanischa Ärbfolgegriag fr a krza Zeid bsedzd ond dôdrbei vo dr Schdad ond de Birgr so vil Geld erbressd, dass am End vom oischdmôls riasiga Reichdum vo dr Schdadd nix meh dô war. So schlemm war d Lag, dass ma sogar eddliche Flägga sambd de Leid an andre Härschafda hod vrkaufa missa. Annà 1802/3 hôd no d Freia Reichsschdadt Ulm durch da Reichsdeputationshauptschluss sai jahrhondrdealda Oigestendichkoit vrlora. S ulmische Gebiat isch zerschd amôle na noch Boyra komma ond Ulm isch en Âhleanong an sain alda Tidl zur Haubdschdadt vom neia Regierongsbezirg Bayerisch-Schwôba worra (erschd nochdeam Ulm an Wrddabärg komma isch, isch säll Augschburg worra). Em Oktober 1805 hôd bei Ulm d Schlacht vo Ulm stattgfunde, wo d Franzosa mid de Boyra gega d Eschterreicher gsiagt hend. 1810 isch noh dr nerdlich vo dr Donau glegene Doil vo dr eahemaliga Reichsschdadt gega dà Willa vo de Aiwohner nôch Wirddaberg komma. Dr Doil siadlich vo dr Donau, wo dôdrmid vo Ulm abdrennt worra isch, isch bei Boyra bliaba ond hôd sich em Lauf vo dr Zeit zur Schdadd ond am Landkrois Nei-Ulm entwiggelt. Em 19. Jôhrhondrd isch en Ulm a großa Bundesfeschdung baut worra. Oine vo de greaschde Feschdongsalaaga vo Eiropa. Au am Menschdr hod ma noch ra Ondrbrächong seid dr Reformatio wiadr weidrbauad. Dr Bau isch 1890 als Kirch mid am heggschda Kirchdurm auf dr Wäld abgschlossa worra. Endlich isch s wiadr aufwärds ganga mid dr Schdadd ond s hod vo gluage Kepf, Erfendr ond guade Kaufleid en Ulm bloß so gwemmlad. So hod dr Ärnschd Guschdaff Leibe en de 1830er Jôhr als erschdr seid dr Antige wiadr richdiga Zemend härgschdelld ond isch mid dem Produggd ond saine Schdoibrig reich worra. 1879 isch dr Albert Einstein en Ulm auf d Wäld komma. 1873 hod Conrad Dietrich Magirus Magirus die Ulmer Loidr fr d Feirwehr erfonda ond dodrmid da Grondschdoi vr d Magiruswerge gleagt. Dr Karl Kässbohrer, a Nochfahre von am alda Ulmr Fischr- ond Schiffrgschlecht, hod da erschda Omnibus endwigglad ond 1922 da erschda Laschdwagaahengr mid Gommiroifa. Dia von am grendada Firma hod schbädr au no da Kuaglglagrda Dräahkranz (1929), da Gelenkomnibus ond da Pistenbully (1967) endwigglad.
Gleichzeidig war Ulm em 19. ond fria 20. Jôhrhondrd wäaga dr Bondesfeschdong a wichdiga Garnisionsschdadt en där emmr mehrere Dausad Soldada aus ganz Deitschland schdadsioniert warad - Ebbas was de an sich weanig kriagrische ond emmr no reichsschdäddisch-tollrand präagde Ulmr garedd gfalla hod.
Nachdeam scho dr Erschde Wäldkriag vl vom Aufschwong vom 19. Jôhrhondrd wäggno hod, ischs frd Schdad drnoch faschd bloos no abwärds ganga. So wondrds edd, dass Ulm scho sähr fria a Hochburg vo de Nazis worra isch ond ma auf am Obra Kuaberg scho em Novembr 1933 a Konzendradionslaagr fr 600 Leid en dr Alda Feschdong aigrichdad hod. Edd älle Ulmr warad fr d Nazis. So send dr Hans ond d Sophie Scholl, Midgliadr vo dr Wiadrschdandsgruppe vo dr Weißa Rose, aus Ulm komma. Loidr hod s vo solche Leid au en Ulm vil zweanig gea.
Nôch em Kriag isch z Ulm en Haufa auf oimol bassiert: Zom Beischbial hend se s Donaudaal zom Induschdriegebiad gmacht ond 1955 hôd dr Otl Aicher zamma mid em Schweizr Max Bill d Hoachschul fir Gschdaldung am Kuahberg grindet. Loidr isch dia 1968 scho wiadr schlossa worra, weil sich d Loidong mid am Land ond dr Schdadd ed ibr d Finanza ond d Organisatio vom Lährbetriab ainiga konnd.
1981 isch noch d Universidäd grendad worra ond hod vieale kluage Kepf nach Ulm zoga.
Au sondschd isch Ulm noch am Zwoida Wäldkriag mächdig gwachsa ond hod heid faschd 120.000 Aiwohnr (Schdand: 31.12.2013)
Geografisches
Ulm isch en 17 Schdadtdoil aidoilt: Schdadtmitte, Beefenga, Donaudaal, Eggenga, Oisenga, Ermenga, Eselsberg, Gegglenga-Donauschdedda, Gremmlfenga, Jongna, Lähr, Mährenga, Oschdschdadt, Seeflenga (mit Hardhausa), Ondrweilr, Weschdschdadt ond Wiblenga. Donauschdedda ond Gegglenga hend sich erschd 1989 zammagschlossa.
Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig, Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.
Gmainderôôt
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
Toggenburg (Begriffsklärung)
Toggenburg (alem. «Toggeburg») isch de Name vo folgende Persone:
Toggeburg (geografisch):
Toggenburger:
Flaz
De Flaz (rätoromanisch oder au RMS undefined = Flazbach) isch en Fluss im Oberengadin und en Näbefluss vom Inn.
Der Afang het er im Zäntrum vo dr Gmaind Pontresina, a dere Stell, wo der Berninabach und der Rosegbach zämeflüsset. Das isch im Taal unde zwüschet em Dorf Pontresina und em Baanhof vo de Räätische Baan. De Berninabach chunt durs Berninataal vom Berninapass oben abe und dur di ängi Schlucht bi Pontresina dure in Taalbode. Über d Schlucht goot d Punt Ota. Dr Rosegbach het syn Louf vom Roseggletscher under em Piz Roseg dur s Rosegtaal uf Pontresina abe und chunt noch em letschte Taalabschnidd Clavadels zum Berninabach.
Vom Zämefluss vo de beide Oberlöif a heisst de Bach Flaz. Die Stell liit uf 1755 Meter über Meer. Öpe hundert Meter spöter chunt vo linggs d Gmaindgränze zwüsche Pontresina und Celerina an Flaz und louft vo do aa zwöiehalb Kilometer im Fluss. Dä louft unden am Wiiler Muragls verby, het drü Brugge vo de Kantonsstroosse und zwöi vo de Räätische Baan und chunt denn noch der Taalstazioon vo de Muottas Muragl-Baan und bi Acla usem Taal vo Pontresina uf d Ebeni vo Samaade use. Uf dr Oschtsyte vom Flugplatz vo Samaade verby goot er em Bärgfuess vom Muottas Muragl noo bis Gianda Naira (rätoromanisch gianda heisst uf dütsch Gröllhalde) und mündet grad vor em Champagnabach in Inn; d Ymündig liit uf de Höchi vo 1695 Meter.
S alte Flussbett vom Flaz isch vor dr Flusskorrekzioon, wo dr Kanton Graubünde ane 2004 wäg de Hoochwassergfoor gmacht het, vo Acla aa mee gäge Nordweschte ggange und het de Inn scho oben a Samaade erreicht. Dere Linie noo goot no jetz die alti Gmaindgränze vo Celerina und Samaade.
Sousaphon
S Sousaphon bzw. Sousafon [] isch è spezièlli Bauform von èrè Tuba, wo Èndi vom 19. Johrhundert uff d Initiativè vom amrikanischè Komponischt John Philip Sousa erschtmòls baut un au nõch ym benamst worrè isch. S Inschtrumänt isch vo dè Fungtion un dè Mensur hèr è Basstuba bzw. Kontrabasstuba in Grundschtimmig F, Es bzw. C un B mit drei odder vir, sèltè au füüf Ventyl.
Bauwys
D Bauform vom Sousaphon stammt vom z Europa früèner favorisyrtè Helikon ab, dèm sin (chlynerè) Schallbècher allerdings sitlich links zu dè Laufrichtig un hinter dè linkè Schulter vom Spiller uusgrichtet isch. Es wörd im Gegèsatz zu dè Tuba nit vor, sondern um dè Körper drait, well s Hauptroor ringförmig wiè bim Helikon gformt isch. Dè hochuffragende Schallbècher vom Sousaphon mit nèm churzè, abber zimli wit uusladendèm, um öppè 90° nõch vornè grichtem Schalldrichter (Durchmessèr öppè 65-70 cm) isch abnèmbar. Bim originalè Sousaphon hèt dè Drichter allerdings nõch obbè zeigt, dõrum hèt mò sèllèm au Raincatcher (Règèfänger) gsait. Sousa hèt èn dirèkt is Publikum abschtraalendè Bass nit wellè, drum isch s hüt gebrüüchliche Modell mit èm nõch vornè grichtetè Drichter unter sinerè persönlichè Leitig niè bruucht worrè isch.
Kunschtoffysatz
Sit dè 1960er Johr sin au Sousaphöner uss Kunschtoff in Modi chò, dènnè iri Schalldrichter un letschti Roorwindig uss Gründ vo dè Gwichtserschparnis uss wyß ygfärbtem Faservobundwärchschtoff (glasfaservoschtärkts Epoxidharz) bschtòt. S Gwicht un diè gringerè Abküèlig, mit dèrè s Inschtrumänt düèfer intonyrt, sin diè einzigè Vordeil vo dè Kunschtoff-Sousaphöner. Èn gravyrendè Nõchdeil chunnt bim Schwingvohaltè vom Matriaal zum Dräägè, well dè Kunschtoff schlèchter un mit èm andrè Klang mitschwingt. D Vollmèssing oder -neusilber-Sousaphon hèn èn wesètlich besserè Klang resp. Dòn. D Kunschtoff-Sousis hèn unter dè Sousaphon-Schpiller deshalb dè Spitznammè Joghurt-Becher vobasst chriègt.
Ventyltechnig
Moderni Spiller, wiè znägscht dè Kirk Joseph, hèn uff èm Inschtrumänt è Beweglichkeit erreicht, diè ènèrè Drumbeetè glych chunnt. Sell isch möglich worrè durch so gnannti Short-Action-Ventyl, also Bumpventyl mit vokürztem Ventylwäg, wo bi jeddem Druggè vom Ventyl vo allèm uff èm Ruggwäg i d Uusgangsschtellig Zit sparèd. Im Gegèsatz zum Helikon hèt s Sousaphon generèll Bumpventyl un keini Drèèventyl, wa ganz eifach draa lyt, dass s Sousaphon i dè amrikanische Blõsmusig-Szenè entschtandè isch, un au z Europa aafänglich nu i dè weschteuropäischè Länder (Ängland, Frankrych, Benelux-Staatè) ygsetzt worrè isch, wo traditionèll Bumpventyl für Ventylinschtrumänt bruucht wörred.
Ysatz i dè Blõsmusig
S Sousaphon wörd meischtens in Marching Bands, Milidärorcheschter un Guggènè ygsetzt. Nadürlich isch è Sousaphon vill lychter zum Dräägè, well è normali Tuba vor èm Spiller drait wörred, wa bi längere Ysätz guèti Bruscht- un Schultermuskulatur erfordèrè duèt. Dè wènniger volle Klang wèg dè ängèrè Mensur gegèübber dè Tuba odder Kontrabasstuba würd d Blõsorcheschter dezuè zwingè, sich beidi Bauformè, d Tuba un s Sousaphon, aazschaffè, wa mitunter für d Vorein nit finanzyrbar isch. I dè meischtè Fäll entscheidet mò sich gegè s Sousaphon, un setzt d Tuba mit Bruschtgurt y, a wellèm d Tuba befeschtigt wörd. Für Sondereffèkt wörd abber trotzdèmm s Sousaphon ygsetzt, zu Byschpill bim Ufffüürè vo Dixieland-Stüggle.
Internationales Olympisches Komitee
S Internationale Olympische Komitee (IOK; aber au im Dütsche wird hüfig die änglisch Abchürzig IOC bruucht) isch ä nitschtaatligi Organisation, wo sich um d Organisation und dr Ablauf vo de Olympische Schbiil kümmeret.
Rechtlig handlet es sich um ä Verein, wo im Handelsregischter iidrait isch noch em Art. 60 ff. vom Schwizer Zivilgsetzbuech. Er het si Sitz sit 1915 z Lausanne. S IOC leitet die Olympische Bewegig und het Aaschbruch uf alli Rächt an de olympische Symbol, wie Fahne, Mottos und Hymne, und au an de Schbiil sälber. Si Hauptverantwortig lit in der Betreuig und Organisation vo de Summer- und Winterschbiil.
Burg Tunsel
D Burg Dunsel isch abgangeni Burg bi Dunsel, eme Ortsdeil vu dr Stadt Chrozige im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Räbbärg im Nordweschte vu Dunsel gläge.
Die Hecheburg isch im 13. Johrhundert vu dr Herre von Tonsul böue wore. Anne 1256 wird si s erscht Mol gnännt. Hite isch vu dr ehmolige Burgaalag nyt me erhalte.
Ulmer Zelt
S Ulmr Zeld isch a großes Zeld-Feschdivel, wo jeds Johr en dr Ulmr Friedrichsau schdadd fend.
Des Feschdivel gibds seit 1987. S fendad emmr so von Mai bis Juli schdadd. Träger vom Feschdivel isch dr gemeinnützige Verein zur Förderung der freien Kultur Ulm e. V.
2005 zom Beischbil sen so Bands wia "Saga", "Schandmaul", "Biermösl Blosn", "Chris Thompson", "Krokus" on "Adam Green", abr au so Leit wia "Georg Schramm" on "Ganz schön feist" uffdredda. Im 2008 war dr Alan Parsons und 2009 dr Gary Moore am Zeld-Feschdivel.
S isch also koi reins Musikfeschdivel, sondrn durchaus au mol mit Comedy odr Kabrett gschbickd. Jeds Johr schnupped über 70.000 Bsuecher d Zeldluft uf em Feschtgländ.
Bezirk Rheinfelden
De Bezirk Ryfälde isch en Bezirk im Kanton Aargau, wo us em Nordweschte vom Kanton besteit. De Bezirk mit em Hauptort Ryfälde isch 112,09 km² gross, het 40'434 Iiwohner (End 2005) un bsteht us em untere Fricktal. D Bevölkerigsdichte liegt bi 361 Iiw./km². Vo de 14 Iiwohnergmeinde vom Bezirk zählet 8 (mit ugfähr 88 % vo de Bevölkerig) zur Agglomeration vo der Stadt Basel.
George W. Smyth
Dr George Washington Smyth (* 16. Mai 1803 ìm North Carolina; † 21. Hornung 1866 z’ Austin, Texas) ìsch a Politiker vum Texas gsìì. Ar ìsch Mìtunterzaichner gsìì vu dr Unàbhangigkaitsärklärung vun Texas, un schpeeter vu 1853 bis 1855 àmerikànischer Represantànt fìr dr Bundesschtààt Texas gsìì.
si Lawa un sina Kàrriar
Ìn sina ärschta Johra ìm Texas ìsch’r vu dr mexikànischa Regiarung unteràndrem àls Faldmasser ernannt worra. Ànna 1835 ìsch’r Biigordneter gsìì àn dr Consultation vum Texas, wo sìch d’ provisorischa Regiarung vum Texas gbìldet hàt. Ànna 1836 ìsch’r Mìtglìed gsìì vu dr Texas-Versàmmlung, wo d’ Unàbhangigkait vum Texas ärklärt hàt. Dr Smyth hàt d’ Verfàssung vu dr Republik Texas unterzaichnet. Ar ìsch Mìtglìed gsìì vu dr texànischa Regiarung, àls Kommissär fìr d’ texànisch-àmerikànischa Granza. Ànna 1844 isch’r Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss vu dr Republik Texas. Doo hàt’r d’ Ànnexion unterschtìtzt. Dernoh hàt’r àm Uffsàtz vu dr näija Verfàssung vum Bundesschtààt Texas tailgnumma.
Àb März 1848 ìsch dr Smyth wahrend viar Johra Beufftràgter vum „General Land Office“ gsìì. Üsserdam hàt’r àls demokràtischer Mìtglìed vum Electoral College àn dr Presidantswàhl vu 1852 fìr dr Franklin Pierce gwählt. Vum 4. März 1853 bis àm 3. März 1855 hàt’r dr ärschta Wàhlbezirk vum Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Stààta, ìm 33. Kongress. Ar hàt àwer àn dr Wàhl vu 1855 nìt mìtgmàcht. Obwhohl ar 28 Sklàva uf sim Làndwìrtschàftsbetriib ghàà hàt, ìsch’r wahrem Sezessionskriag gega d’ Sezession gsìì. Sina Sehna han àwer ìm Konfederiarta Heer gekampft. Noh-n-em Kriag ìsch dr Smyth ànna 1866 Biigordneter gsìì vum texànischa Verfàssungskongress z’ Austin.
Dr George Smyth ìsch wahrend’ra Sìtzung vu dam Kongress gschtorwa, àm 21. Hornung 1866. Beardigt worra ìsch’r uf em Texas State Cemetery z’ Austin.
Dr George Smyth hàt mìt sinera Ehafràui Frances M. Grigsby sewana Kìnder ghàà.
Karl May als Musiker
Vom Karl Friedrich May (* 25. Februar 1842 en Ernstthal, + 30. März 1912 en Radebeul) wisset fascht älle Leit, dass’r a deitscher Schriftsteller gwäa isch, wo hauptsächlich durch seine Abenteierbiacher ond d Figura wia dr Winnetou, dr Old Shatterhand, dr Kara ben Nemsi ond dr Hadschi Halef Omar bekannt worda isch. Dass abr der Kerle au hochmusikalisch gwä isch ond etliche Kombositiona henterlau hot, wisset de wenigschde. Sei Vorbild beim Komboniera isch dr Schwob Friedrich Silcher gwäa. Deshalb wuud dr Karl May gelegentlich au als dr „sächsische Silcher“ bezeichnet. Dr folgend Artikl befasst sich schwerponktmäßig mit-em Musiker Karl May.
Kendheit, Jugend ond Ausbildong
Dr Karl May wuud am 25. Februar 1842 im sächsischa Ort Ernschtthal ganz en dr Nähe vom Erzgebirge gebora. Er isch s fuffde Kend vom Weaber Heinrich August May ond dr Hebamm Christiane Wilhelmine geborene Weise. Bald noch dr Geburt wuud der Bua blend. Damit sei Fandasie o‘gregt wuud, liest em sei Oma viel Gschichda aus ma alda orientalischa Märlesbuach vor. Erscht en seim fuffda Lebensjohr hot em Karle sei Muadr so viel Geld o’gschbart, dass se ihrn Soh en Dresden oberiera lau ko, ond was et viel fir meglich haldet: Dui Obratio glengt. Dr Karle ko wieder gugga.
Berolle
Berolle (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Karl May als Musiker
Kendheit, Jugend ond Ausbildong
Wia dr Karle sechs Johr alt ischt, schickt en sei Vaddr uf d Rekdoratsschual en Ernschtthal. Er isch en ganz ufgwecktr Schialer, so dass’r koine Problem beim Lerna hot. Scho bald ko-nr Leasa ond Schreiba. Sei Vaddr ischt ehrgeizig ond will, dass es em Karle emol besser goht wia ehm. Dr alde May schleppt en Haufa Biachr hoim: Vrschiedene Sprochlehra, erdkondliche ond filosofische Wälzer, abr au Biacher vo ra suschbekda Leihbiacherei, ond der Bua verschlengt älle ganz gierig.
Berolle
Geografi
Berolle lyt am Jurafueß. D Gmaiflechi umfasst 35,1 % landwirtschaftligi Flechi, 61,2 % Wald, 2,9 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Karl May als Musiker
Kendheit, Jugend ond Ausbildong
Sonndichs goht dr Karle oft en d Kirch. Dr Kantor vo dera Kirchagmoid, dr Samuel Friedrich Strauch, merkt bald, was fir a grauß musikalischs Talent en dam Bua schlommret. Deshalb geit’r em Onderricht em Orglspiela, em Dirigiera ond en dr Musiktheorie.
Berolle
Gschicht
Berolle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1235 as Birula (1453 Birolaz).
Karl May als Musiker
Kendheit, Jugend ond Ausbildong
Noch seira Konfirmatio (16. März 1856) dät dr Karle am liabschda uf a Gimnasium ganga, abr der Wonsch wuud et erfillt; seine Eltra hend et gnuag Geld. Stattdessa bsuecht’r s Lehrerseminar en Waldaburg. Om seira Familie zo Weihnachda 1859 a Freid z machet, nemmt’r vo dr Schual sechs Kerza mit. Des kommt bei dr Leidong raus ond dr Karle fliagt vo dr Schuel. Zo seim Glick ko-nr nochher sei Ausbildong en Plauen em Vogtland weidrmacha. 1861 wuud’r fertig ond ischt jetzt Schualamtskandidat.
Dui Zeit als Lehrer
Em gleicha Johr kragt’r a O’stellong an ra Fabrikschual en Altchemnitz. Wia-nr en de Weihnachtsferia zo seira Familie aufbricht, loht’r vo seim Zemmergenossa a Dascha-uhr mitganga. Des wuud em abr als Diebstahl ausglegt ond’r muaß sechs Wocha ens Gfengnis. Dass’r deshalb nadirlich sei Stell als Lehrer nemme bhalda ko, isch koi Frog. D Folge fir en send schwere Debressiona.
Berolle
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14,5 % gläge.
Religion
59,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Karl May als Musiker
Dui Zeit als Lehrer
Wia dr Karl wieder en Freiheit isch, geit’r privade Onderrichtsstonda, haubtsächlich en Musik. Er grindet a kleina Instrumentalkabell, schreibt fir dui oigene Kombositiona ond fihrt se bei „musikalisch-deklamadorische Obadonderhaldonga“ auf.
Beim Gsangverei „Lyra“
1863 wuud dr Karl May Dirigent vom Gsangverei „Lyra“ en Ernschtthal. Deet entstandet seine erschte Kombositiona fir Männerchor. Nochdem dia bei de Leit guad o’kommet, verfolgt’r 1864 a graißers Ziel: er will a Posse mit Gsang ond Danz en acht Bildr schreiba ond komboniera. „Die Pantoffelmühle“ soll des Stick hoißa. En deam Stick ghot’s do drom, dass dr Miller Simson ondrem Pantoffl vo seim Weib Adeline ond seira Schwägere Hermine stoht. De erschd wuud vom Miller „Lärmine“ ond de zwoit „Krakehline“ ghoißa. S gheit Tekscht fir Cheer ond Couplets, a baar musikalische Entwirf ond a baar Kombositiona, wo ganz fertig send. A gschlossena Konzeptioo ka mr abr et erkenna. Dui Posse bleibt a Fragment.
Berolle
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 1,8 %, FDP 13,5 %, GLP 3,4 %, GP 11,0 %, SP 30,9 %, SVP 31,0 %, Sunschtigi 0,1 %.
D Burgermaischteri vu Berolle isch d Fabienne Coderey (Stand Merz 2014).
Karl May als Musiker
Musik em Arbeitshaus Schloss Oschterstein
1864/1865 tritt dr Karl May en verschiedene Gmoida als Hochstabler auf. Dobei geit’r sich als Augaarzt, als Seminarlehrer ond als Notastecher aus, om sich sein Lebensondrhalt zo erschwendla. Am 8. Juni 1865 verurteilt en s Bezirksgricht Leipzig zo vier Johr ond oin Monat Arbeithaus. Ableischda muaß’r dui Strof em Schloss Oschtrstein. Dobei wuud dr Karl May em Aufseher Göhler onderstellt. Deam isch s Musik- ond Bläserkorps vo älle Gfangene o’vertraut. Wenn d Sträfleng em sonntichs da Gottesdenscht bsuechet, mueß’r mit seine Bläser deane ihr’n Gsang begleida ond mit em Chor vo de Gfangene da Gottesdenscht musikalisch auflockra. Bald fendet dr Karl May Ufnahm bei dr Kabell ond em Chor, ond s zeigt sich, dass der meh vo dr Musik vorstoht als dr Göhler. Der neidet’s em abr et, sondern ondrstützt en kräftig bei seine Fähigkeita. So kommt’s, dass dr Karl May neie Musika fir d Kabell arrangiert ond fir da Chor Kombositiona beisteiret. Mr vormudet, dass en deara Haftzeit ondr anderem sei dobblcheeriga Weihnachtsmotett „Siehe, ich verkündige euch große Freude“ entstanda ischt.
Lonza
Lonza chan folgendes bedüte:
Karl May als Musiker
Musik em Arbeitshaus Schloss Oschterstein
Noch drei Johr wuud dr Karl May begnadigt ond goht wieder hoim noch Ernschtthal. Abr scho zwischa März ond Juni 1869 wuud’r erneit stroffällig. Er geit sich mehrmols als an hoher Bolezeibeamter aus, wo dr Auftrag hot, noch Falschgeld zo suacha. Uf dui Weis erleichtret’r a baar Mol leichtglaibige Ondertana om ihre Erschbarnis. Er stiehlt au an Haufa Zuig, wo fir ehn eigentlich ganz o’nitz isch, zom Beischbiel an Kendrwaga, a Schirmlamp, Billardkugla ond oimol au an Gaul. Wia-nr vorhafdet wuud, zerbricht’r seine Fessla ond haut ab ens Behmische. Noch a baar Monat wuud’r deet aufgriffa ond noch Sachsa ausgliefret. S Bezirksgricht Mittweida verurteilt-en zo vier Johr Zuuchthaus.
Musik em Zuuchthaus Waldheim
Des Zuuchthaus hot a Kirch mit zwoi Gmoida: a evangelischa ond a kadolischa. Dr kadolisch O’staltslehrer muaß am Sonndich während dr Mess emmr au d Orgl schbiela. Weil em abr en letschder Zeit emmer meh Arbet ufglada worra ischt, hot’r eigentlich gar koi Zeit meh, om au noh jeda Sonndich an dr Orgl zo sitza. Desweaga isch’r scho lang uf dr Suach noch ma Stellvertretr. Wia sich romschbricht, dass dr Häftleng Karl May a musikalischa Vorbildong hot, wuud’r a-ma scheena Dag en d Kirch glada, an d Orgl gsetzt ond kriagt Noda vorglegt. Dr Karl May fangt o zo schbiela ond dui strenga Kommissioo, wo-nem zuaheert, ischt hin ond hergrissa, was der Kerle so ällas ko. Er wuud zom Direktr vo dr Ostalt gfiert ond ganz offiziell zom Organischda bschdellt.
Wieder uf freiem Fuaß
Wia dr Karl May aus em Zuuchthaus entlassa wuud, isch er 32 Johr alt. So ganz langsam goht’s aufwärts mit ehm. Er konzentriert jetzt sei ganza Kraft ufs Schreiba vo Abenteierbiachr. Zom Doil hot’r domit au scho em Gfängnis o’gfanga ghet. S Komboniera schbielt jetzt koi so graußa Roll meh, abr d Musik goht em nadiirlich trotzdem et aus em Senn. Des merkt mr au seine Biachr o, wo emmer mol wieder vo dr Musik dui Red ischt.
Am 30. März 1912 stirbt dr Karl May. Sei Grab fendet’r uf em Friedhof vo Radebeul.
Weltliche Werk
Aus dr „Pantoffelmühle“ send erhalda (zom Doil mit Orkeschtrbegleidong):
Weblinks
Noda vo a baar Chorsätz:
Berolle
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Kommunismus
Kommunismus (vom ‚gmäinsam‘) bezäichnet politischi Leere und Beweegige, wo zerst d Güetergmäinschaft zum Ziil hi, im witere Sinn die klasseloosi Gsellschaft, wo s Brivatäigedum an de Brodukzioonsmiddel din ufghoobe isch und d Brodukzioon vo dr Gsellschaft rational und gmäinschaftlig blaant und duuregfüert wird.
Noch em Lorenz von Stein isch dr franzöösischi Revoluzionäär François Noël Babeuf dr ersti Kommunist gsi. Dr bekanntist Verfächter vom Kommunismus isch dr Karl Marx. Noch dr Theorii vom Marx und däm sim änge Kumpaan Friedrich Engels isch dr Kapitalismus e Gsellschaftsform, wo sich d Kapitalisteklass und d Arbäiterklass (s Broletariat) as Gegner gegenüberstöön (Klassekampf) und zerst müess sich us em Kapitalismus e revoluzionääri Übergangsgsellschaft (d Dikdatuur vom Broletariaat, Sozialismus) entwickle, wo denn dr Kommunismus wurd drus uusewaggse. Im Kommunismus söll die ökonomischi Klasseherrschaft, s Brivaatäigedum an de Brodukzionsmiddel und d Usbütig, wo mit däm Hand in Hand goot, ufghoobe wärde, das häisst, d Arbäiterklass wurd, wenn si an d Macht chunnt, d Brodukzioonsmiddel, wo sich in de Händ vo de Kapitaliste befinde, vergsellschafte und d Brodukzioon gmäinschaftlig blaane und usfüere (zentrali Blaanwirtschaft). Noo di noo wurde noch dere Theorii alli Klassegeegesätz verschwinde. Bi däm Übergang zum klasseloose Kommunismus wurd dr Staat, wo e Brodukt vo de polit-ökonomische Verheltniss und Usdruck vo dr politische Klasseherrschaft isch, nit abgschafft, sondern däät abstärbe, wenn er nüm nöötig isch, also überflüssig wärd. Wie d Gsellschaftsform vom Kommunismus, also die klasseloosi Gsellschaft, gnauer söll usgsee, het dr Marx nit vorgschriibe, sondern wurd sich, noch dr Theorii vom Marx, entwickle wenn sich öbbis in dr Gsellschaft wurd ändere und d Widersprüch wo drus uuse waggse, glööst würde. Dr Marx het dr entwickleti Kommunismus gsee as e Gsellschaft, wo riich isch und wo s Brinzip gältet„Jede git noch sine Fähigkäite, und bechunnt noch sine Bedürfniss!“. Dr Marx het dr Kommunismus au as s Ändi vo dr Vorgschicht vo dr Menschhäit bezäichnet, wil d Mensche erst in dere Gsellschaftsform iiri Gschicht bewusst und sälbstständig chönni gstalte, as dass si vo de historische Gsetzmäässigkäite vo de früenere Gsellschaftsforme hinder iirem Rugge bestimmt däät wärde.
Basler Kantonsteilung
D Basler Kantonsteilig isch d Ufteilig vom Kanton Basel im Joor 1833 in e Kanton Baselschtadt und e Kanton Baselland.
Basel vor 1830
Bis 1830 isch dr Kanton Basel no unteilt gsi. Im Grosse Rot het s Bürger vo dr Schtadt und us de Gmeine vom Baselbiet gha. Mer als d Helfti vom Grosse Rot si aber Schtadtbürger gsi, obwol s Land vill mer Ywoner gha het. E Zyt lang isch das guet gange, aber im Joor 1830 isch im Baselbiet es grosses Misstraue gegenüber der Schtadt ufcho.
D Versammlig im Bad Buebedorf
Eergizigi und unzfrydeni Manne hei das Misstraue welle beände. Im Bad Buebedorf si am 18. Oktober 1830 an ere Versammlig 25 Manne zämecho, wo dr Stephan Gutzwiller, wo 1827 in dr Basler Grooss Rot gwehlt worden isch, drbi gsi isch. Si hei in ere Bittschrift an die „hochgeachteten Herren und Oberen in Basel“, die vollschtändigi Glychberächtigung vo Schtadt und Land gforderet. Si hei welle, dass wyt mer als d Helfti vo de Mitglyder im Grosse Rot Bürger vo de Gmeine vom Land müese si.
Die eigeni Regierig
D Schtadt het das abgleent. S Misstroue isch drmit bim Landvolk no grösser worde und zwar isch e so ne Hass gege Basel entschtande, dass d Schtadt Angscht gha het, si chönnti agriffe wärde. In Lieschtel hei e paar Landschäftler e nöiy Regierig bildet mit em Stephan Gutzwiller as Vorschdand und zu yrem Schutz 3`000 bewaffneti Manne ufbote. Das hei sich d Schtädter nid lo biete. Si si am 16. Jänner 1831 mit ere Mannschaft go s Schtädtli Lieschtel bsetze und hei die nöiy Regierig vertrybe. Es Zytli isch denn Rue gsy und alli hei gmeint dr Fryde wärdi blybe. E paar Mönet schpöter isch aber die alti Findschaft wider ufgflakeret.
E paar Dörfer, zum Byschpil Gälterchinde, Reigoldschwil, Ammel und Buebedorf hei aber immer no troy zu Basel ghalte, trotzdem as si vo de Ufschtändige schwer bedroot worde si. Dur s ganze Joor 1832 hets mehreri Unrue uf dr Landschaft gee, unter Anderem z Gälterchinde dr Gälterchinder Schturm, beid Site hei Ungrächtigkeite begange und 1833 isch s nid besser worde.
Hülfteschanz
Am 3. Augschte 1833 si über 1.200 Maa vo de Basler Truppe mit 14 Kanone gege Lieschtel vorgrukt, si hei welle wie 1831 s Schtädtli go bsetze. Im Hülfteschänzli (zwüsche Prattele und Fränkedorf), isch s zum ene Gfächt cho. D Landschäftler si in dr Übermacht und besser positioniert gsi, und häi d Aagriff vo de Baasler Stänzler abgweert. D Basler häi druf dr Rükzug aträtte. Si si über d Schwyzerhalle zrugg und hei denn welle dur d Hard uf Basel. Hinter de Boim und Büsch uf beide Site vo der Stross hei ene aber die Ufschtändische us em Birstal ufgluret und hei ene schweri Verluscht zuegfüegt. Gegen e Obe si d Schtadttruppe wider in Basel gsi. Si hei in yrem Chriegszug wo 11 Schtunde duret het, über 60 Ma verlore. 33 Soldate si uf em alte Frydhof bi der Chille z Muttez beärdigt. Yres Grab mit Inschrift isch no hüt z gse.
D Trennig und d Ufteilig
Nach em schröckliche Ändi vo dem Bürgerchrieg het die oberschti schwyzerischi Behörde, die Eidgenössischi Tagsatzig, am 17. Augschte 1833 d Trennig vom Kanton Basel usgschproche. Vo de Landgmeine het dr neu Kanton Baselschtadt numme die rächtsrhiinische Ortschafte Rieche, Bettige und Chleihünige übercho. Die übrige Gmeine hei dr noi Kanton Baselland bildet.
Leider isch bi dere Ufteilig vil usenander grisse worde wo eigentlich zäme ghört; zum Byschpil dr Münschterschatz.
Ändi füfzger Joor vom 19. Joorhundert het de Teiligsschtryt no es jurischtischs Noschpyl gha. Es isch um d Feschtigsalage gange, wo uf baselschtedter Gebiet gläge si und 1835 no militärisch gnutzt worde si. Wo die Feschtige ufghobe worde si, si die Flechene teilwys zu Bouland gmacht worde. Dodure het d Schtadt Gäld ygno und het d Landschaft nach em Schuldschpruch vo 1833 uszaalt. Stryttig isch aber d Frog gsi, öb au für die Flechene öppis z zahle sigi, wo nume zu Parks, Schtrosse oder süschtige öffentliche Flechene gmacht worde si. De Schtryt isch unter dr Beteiligung vo de Rächtswüsseschaftler Dernburg und Jhering gfüert worde und unter em Name „Basler Schanzenstreit“ e Muschterfall für s Rächt in öffentliche Sache gsi. S Schwyzerische Bundesgricht het die Chlag vom Kanton Baselland am 29. Oktober 1862 abgleent.
Communauté de communes du Pays de Ribeauvillé
D Communauté de communes du Pays de Ribeauvillé ìsch a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch). Sa ìsch àm 30. Mai 1996 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 16 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Ràppschwihr, Präsidant ìsch dr Umberto Stamile.
Max Mundwiler
Dr Max Mundwiler (* 9. April 1956) isch e Baselbieter Schansonniee.
Lääbe und Wärk
Dr Max Mundwiler isch gleerte Baufüerer und het e Zimmerei mit elf Mitarbäiter und säggs Leerling.
Sit über eme Vierteljoorhundert macht er Mundartlieder und duet in dr ganze Nordwestschwiz ufdräte. Sini Lieder si humorvoll und hindersinnig. Er het drei Zeedee uusegee: Es Stück vo mir (MC, 1986), Gedanken im Ohr (CD Studio Multipelufnaam, 1990) und Underwägs (CD Läifufnaam im Theater, 1994).
Wertschöpfung
D Wertschöpfigs-Analyse in dr Wirtschaft beantwortet d Frog: Wie viil Wert isch im ene Produkt drin, wo uuf em Markt chann erworbe werde?
De Wert wird z. B. ermittlet in Form von dr Verrechnig vo Rarität vom Grundschtoff (z. B. wertvolls Metall) und vom Arbeits- und Realkapital-Uufwand, wo im ene Produkt drin isch. Berechnet wird de Wert in Geld-Einheite, und betriebswirtschaftlich manifeschtiert er sich in dr Priis-Kalkulation vom betreffende Produkt. Wobii dr Endpriis letschtlich immer au abhängig isch von dr jewiilige Angebots-Nachfrag-Situation am Markt. Auch Dienschtleischtige schtelle natürlich en Wertschöpfigs-Akt dar.
Volkswirtschaftlich gaht d Wertschöpfig vom ene ganze Land immer ins Bruttoinlandsprodukt iine.
Karl May
Dr Karl Friedrich May (* 25. Februar 1842 z Ernstthal; † 30. Merz 1912 z Radebeul; äigetlig Carl Friedrich May) isch e dütsche Schriftsteller gsi. Er isch äine vo de produktivste Autore vo Abentüürromään gsi und isch äine vo de Schriftsteller uf Dütsch, wo am mäiste glääse wird. Noch dr UNESCO isch er au äine vo de dütsche Schriftsteller, wo am hüfigste übersetzt worde si. D Uflaage vo sine Wärk uf dr ganze Wält wird uf 200 Millione Exemplar gschetzt, öbbe 100 Millione von ene z Dütschland.
D Abentüürromään
Er isch vor allem wäge sine sogenannte Räiseerzäälige bekannt worde, wo vor allem im Oriänt, in de Veräinigte Staate und im Mexiko vom 19. Joorhundert aagsiidlet si. Bsundrigs berüemt si d Gschichte um dr Indianer Winnetou, wo in drei Bänd zämmegfasst si. E Hufe vo sine Wärk si verfilmt, für d Büüni adaptiert, zu Höörspiil verarbäitet oder as Comics umgsetzt worde.
Dr Karl May het sis Wüsse über fremdi Länder us Lexikon und Räisebricht vo andere übernoo, sälber isch er erst 1898 und 1900 im Oriänt gsi und erst 1908 in Nordamerika.
Rotbühelspitze
D Rotbühlspitz isch an hoha Berg z Vorarlberg und ligt im hintera Muntafu und uf dr Schwizr Sita in Graubünda. Übr da Gipfl loft oh dia Grenz zwüschat Öschterrich und dr Schwiz. Da Berg bildet d Grenz zwüscha Rätikon und Silvretta.
Euskadi Ta Askatasuna
D Abchürzig ETA isch au e baskischs Wort, wo uf Dütsch „und“ bedütet.
Rotbühelspitze
Im Winter isch as a Schitour vo Gargella, ma startat in Vergalda, gohts Wintertal hintere und des ganze goht eppa 4,5 Stund.
Euskadi Ta Askatasuna
Ziil
D Organisazioon will e sozialistische baskische Staat gründe, wo vo Schbanie unabhängig isch. Dä Staat söll die schbanische autonoome Regioone vom Baskeland und Navarra umfasse und drzue au s franzöösische Baskeland. Z Frankriich het d ETA lang käini Terrorakt usgfüert, het s Land aber joorelang as Rückzuugsgebiet brucht.
Cappel (Lothringen)
Kapple (lothrìngisch; frànzeesch Cappel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Burg Üsenberg
D Burg Isebärg (dt. Burg Üsenberg) isch e isch e abgangeni Burg uf em Isebärg bi dr Stadt Brysach im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Karl May
Allegorischi Wärk
Noch sinere Räis in Oriänt het dr May aagfange, literarischer z schriibe und komplexi allegorischi Teggst z verfasse, wo zum Sümbolismus zelt wärde. Er isch Pazifist worde und het welle s Guete im Mensch sterke.
Cappel (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kapple lijt zwìsche em Quallbàch vun dr Ditsche Nied un em Rimmelhoffenbach, wie ìwer dr Mutterbach ìn d Albe fließt. Nochbergmeine vun Kapple sìn Seingbouse ìm Norde, Farschviller ìm Nordoschte, Loupershouse ìm Oschte, Hoste ìm Sìdoschte un Sìde, Barst un Biding ìm Weschte un dr Barster Ortsdeil Marienthal ìm Nordweschte.
Gschìcht
Kapple ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1544 àls Capplen (1594: Kappeln, 1681: Kappellen).
Karl May
Früewärch
Früeni Verzellige Zum Früewärch ghöre au naturphilosophischi Betrachtige und populärwisseschaftlichi Täxt über Gschicht und Tächnik (z. B. Schätze und Schatzgräber, 1875), Gedichte (z. B. Meine einstige Grabinschrift, 1872) und Läserbriefantworte und Rätsel.
Spotwärch
Zum Spotwärch ghöre au chürzeri Verzellige (z. B. Schamah, 1907), Essay (z. B. Briefe über Kunst, 1906/07) und verschideni Prozess- und Verdaidigungsschrifte (z. B. „Karl May als Erzieher“ und „Die Wahrheit über Karl May“ oder Die Gegner Karl Mays in ihrem eigenen Lichte, 1902).
Sustigi Wärch
Vorträg:
Cappel (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kapple ghert zem Rhinfrankisch.
Burg Üsenberg
Die Hecheburg isch vu dr Herre von Üsenberg im 11. Johrhundert böue wore. Am Änd vum 12. Johrhundert wird si s erscht Mol gnänn. Anne 1291 isch si scho as Burgstall, d. h. as abgangeni Burg, bezeichnet wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt mer erhalte.
Karl May
Sustigi Wärch
Noch sim Dod sin Sache us sim Nooloss publiziert worde: Fragmänt vo Verzellige und Drame, Gedicht (z. B. d Sammlig Eine Pilgerreise in das Morgenland vo 1899), Kompositione, si Bibliotheksverzeichnis un vor allem Brief.
Karl May uf Alemannisch
2003 het de Michael Rudloff vo Gundelfinge zwei Gschichte vom Karl May (De Schatz im Silbersee und De Ölprinz) uf Alemannisch übersetzt.
Euskadi Ta Askatasuna
S Ändi vom Komflikt
Am 5. Septämber het d ETA e Waffestillstand erkläärt. Am 10. Januar 2011 isch drus e "duurhafte" und "allgemäine" Waffestillstand worde und am 20. Oktober 2011 het d ETA s ändgültige Ändi vo iire bewaffnete Aktividäate verkündet. Am 8. April 2017 het d ETA mit dr Übergab vo dr Waffe an d Behörde aagfange. Noch ere Befrogig vo dr 287 z Frankrich und z Spanie inhaftierte Mitglider het d ETA am 2. Mai 2018 ihri Sälbstuflösig verchündet.
Communauté de communes Pays de Rouffach, Vignobles et Châteaux
D Communauté de communes Pays de Rouffach, Vignobles et Châteaux ìsch a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch). Sa ìsch àm 14. Dezember 1993 grìnda worra àls Communauté de communes du Pays de Rouffach. Zum Kommünàlverbànd gheera elf Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Rufàch, Präsidant ìsch dr Jean-Pierre Toucas.
Peter Struck
Dr Peter Struck (* 24. Jänner 1943 z Göttingen; † 19. Dezämber 2012 z Berlin) isch e dytsche Bolitiker un Vorsitzende vum Vorstand vu dr Friedrich-Ebert-Stiftig gsii. Syt 1964 isch dr Struck Mitglid vu dr SPD gsii. Är isch vu 2002 bis 2005 Bundesminischter vu dr Verdaidigung un vu 1998 bis 2002 un vu 2005 bis 2009 Fraktionsvorsitzende vu syre Bartei im Dytsche Bundesdag gsii.
Läbe
Noch em Abitur anne 1962 am Felix-Klein-Gymnasium het dr Struck Rächtswisseschaft z Göttingen un z Hamburg studiert. Är het s Studium 1967 mit em erschte Staatsexame abgschlosse. Noch em zwaite juristische Staatsexame 1971 het er im nämlige Johr zum Dr. jur. promoviert mit dr Arbet Jugenddelinquenz und Alkohol. Ä isch derno as Regierigsrot in di Hamburgisch Verwaltig yydrätte. Bis 1972 isch er persenlige Referänt vum Bresidänt vu dr Universitet Hamburg gsii, derno het er churz in dr Finanzbeherde vu dr Freie un Hansestadt Hamburg gschafft. Ab 1973 het er as stellverdrättende Stadtdirektor vu dr nidersächsische Stadt Uelzen amtiert. Syt 1983 isch er as Rächtsaawalt zuegloo gsii.
Dr Peter Struck isch am 13. Dezämber 2010 zum Vorsitzende vu dr Friedrich-Ebert-Stiftig gwehlt wore. Är isch Mitglid vum Beirot un vum Wirtschaftsrot vu Borussia Dortmund gsii. Drzue isch er Schirmherr vum Verain MEHRSi gsii, wu sich fir dr Schutz vu Motorradfahrer yysetzt.
Burgruine Weisswasserstelz
D Burgruine Wysswasserstelz isch e Burgruine uf eme Biel am rächte nerdlige Stade vum Hochryy bi Hochetenge im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.
Peter Struck
Läbe
Dr Peter Struck isch ghyrote gsii un het drei Chinder un sibe Änkel ghaa. Är het z Uelzen gwohnt. Syy Frau Brigitte Struck (SPD) isch stellverdrättendi Burgermaischteri z Uelzen. Anne 2005 isch er zum Ehreburger vu dr Gmai Seedorf ernännt wore.
Är isch am 19. Dezämber 2012 im Alter vu 69 Johr an dr Folge vun eme Härzinfarkt in dr Berliner Charité gstorbe, wun er am Vordag dry yygliferet woren isch.
Burgruine Weisswasserstelz
Gschicht
Dr Standort vu dr Burg isch scho in dr Urnefelderzyt (Spoti Bronzezyt) fir e Sidlig gnutzt wore.
Peter Struck
Abgordnete
Vu 1980 bis 2009 isch dr Struck Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Do isch er vu 1990 bis 1998 Barlemäntarische Gscheftsfierer vu dr SPD-Bundesdagsfraktion gsii. Scho vu 1998 bis Juli 2002 isch er Vorsitzende vu dr SPD-Bundesdagsfraktion gsii, au wider vum 21. Novämber 2005 bis zum 29. Septämber 2009. Är isch zletscht mit 94 Brozänt vu dr Stimme in syym Amt bstetigt wore.
Burgruine Weisswasserstelz
Gschicht
Die Higelburg Wysswasserstelz isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Wasserstelz böue loo wore, anne 1170 wird in ere Urkund e Wernherus de Wasserstelze gnännt. D Herre von Wasserstelz sin wahrschyns Minischteriali vum Chloschter Ryychenau gsi. Im Johr 1330 het dr Lütold von Krenkingen vu dr Gueteburg d Burg vu dr Margerethe von Wasserstelz gchauft. Im Dryssgjehrige Chrieg isch d Burg anne 1639 gsprängt wore. Dur Erbschaft isch si an d Grofe von Falkenhayn chuu, 1754 gege ne Pfandsumme an s Hochstift Konschtanz. D Burg Wysswasserstelz isch derno verfalle, 1779 isch e Ussemuure zämmeghejt, 1781 het s Dach deilwyys gfählt.
Peter Struck
Abgordnete
Bi dr Bundesdagswahle vu 1980 bis 1994 isch dr Struck iber d Landeslischt Nidersachse in dr Bundesdag yyzoge. 1998, 2002 un 2005 isch er im Bundesdagswahlkrais Celle – Uelzen diräkt in dr Bundesdag gwehlt wore, zletscht het er do 46,7 Brozänt vu dr Stimme iberchuu.
Tschuwaschische Sprache
D Tschuwaschische Sproch (Чӑваш чěлхи, au Chuwash, Chovash, Chavash, Çuaş, Tschuwasch) isch e Turksproch im Weschte vum Ural im zentrale Russland. S isch d eigeständigschte vun alle Turksproche. Tschuwaschisch isch d Muettersproch vun de Tschuwasche un e offizielli Sproch z Tschuwaschie. S wird vu ugfähr 2 Millione Lit gsproche.
Peter Struck
Abgordnete
Am 28. April 2008 het dr Struck aagchindet, ass er 2009 nimi fir dr Dytsch Bundesdag kandidiert un isch dodermit mit dr Konschtituierig vum 17. Dytsche Bundesdag am 27. Oktober 2009 us em Barlemänt uusgschide.
Tschuwaschische Sprache
S Alphabet kummt vum Kyrillische, s brucht alli Buechstabe vum Russische un no vier extra:.