cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mais
Vegetativi Merkmol
D Laubbletter stöön wäggselständig am Halm. S Blatthütli (Ligula) isch 3 bis 5 Millimeter lang und het Schlitz oder Wimpere. S äigetlige Blatt isch äifach, dunkelgrüen, liicht ruuch, und het mänggisch chliini Höörli. Es isch bis zu 1 Meter lang und 4 bis 10 Säntimeter bräit, flach und wällelig am Rand.
Püttlingen (bei Diedenhofen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Mais
Generativi Merkmol
Dr Kulturmais isch äihüüsig drenntgschlächtlig (monözisch). Am Spitz vo dr Sprosse befinde sich die männlige Blüeteständrispe. Si setze sich us Äärli zämme, wo in Bäärli an de Rispenäste sitze und jedes zwäi männligi Blüete het. Am undere und middlere Däil vom Halm waggse äi bis drei wiibligi Blüetestände Blattaggsle. Die Chölbe häi churzi Stiil und si ganz under Hüllebletter versteckt. Si häi Bäärli vo Äärli in 8 bis 16 Ziile dr Lengi nooch. Jedes Äärli het zwäi Blüete, aber immer nume äini isch voll entwicklet. Dr Fruchtchnoote isch nume 3 Millimeter chlii, het bim Blüeje Griffel, wo 20 bis 40 Santimeter lang si. Spööter luege die verdröchnete Griffel as brüünligs Bündeli zwüsche de Blattschäide am Spitz vom Cholbe uuse. Wil sich d Deck- und Vorspelze vo de wiiblige Blüete nit witerentwickle, chönne d Frücht ooni Spelz uusestoo.
Püttlingen (bei Diedenhofen)
Geogràfi
Pëttléngen lijt ìn dr Neche vun dr frànzesch-luxemburjische Granz rund dräi Kilometer sìdlich vun Bad Mondorf z Luxeburi uf re Heche zwìsche 165 un 258 m ìwer em Meeresspiejel. D Gmein bsteht üs dr Ortsdeil Pëttléngen, Haléngen oder àui Haléng (frz. Halling, dt. Hallingen bei Pütlingen) un Himeléng, àui Himléng oder Himléngen (frz. Himeling, dt. Himmelingen).
Mais
Generativi Merkmol
Dr Fruchtstand het d Form vom ene Cholbe wo wenn er rif wird Maischörner (Karyopse) druf si, und die si je noch dr Sorte wisslig, goldgääl, rot oder au schwarzveielett.
D Zaal vo de Chromosome vom Mais isch 2n = 20 (40, 80).
Püttlingen (bei Diedenhofen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Kirchheim am Neckar
Geografi
Kirche leit am Necker, zwische Haalbrunn ond Ludisburg. D Nochbergmoede vo Kirche send Brackenheim, Lauffen am Neckar, Neckarwestheim, Gemmrigheim, Walheim ond Bönnigheim.
Vo dr Gmarkong send 68,1% Landwirtschaftsfleche, 4 % Wald, 22,4 % Sidlongsfleche ond 5,5 % sonschtiche Fleche.
Püttlingen (bei Diedenhofen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Pëttléngen ghert zem Moselfrankisch.
Kirchheim am Neckar
Gmoendsgliderong
Zua Kirche gheret s gleichnamig Dorf ond s Gheft Römerhof.
Gschicht
Kirche ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1003.
Verwaltong
Dr Schuldes vo Kirche ischt dr Uwe Seibold.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kirche ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Arvernorix
De Mercurius Arvernus, aimol au Arvernorix, isch de Name vomene römerzittliche Gott, wo möglicherwiis vo de Kelte und de Germane vereert woren isch. De Name isch Gallisch und bidütet »Arverner« bzw. »Arvernerkönig«. Allerdings isch bis hüt usem Piet vo de Arverner nume ananzigi Ischrift, wo em GENIO ARVERN (Puy-de-Dôme) gwidmet isch, gfunde wore. Ali andere Inschrifte stamet us de Provinz Germania inferior und de Decumates agri. Er isch mit em römische Gott Mercurius gliichgsetzt wore. De Altoor us Roermond zaigt en mitem Caduceus und emene Geldbüttel, belgaitet werd er vomene Gaissbock und emene Güggel.
Apartheid
Hüte wird dr Begriff mänggisch au as Sünonüüm für rassistischi Segregazion im Allgemäine verwändet. E Politik, wo d Iifüerig vom ene Aparthäidsüsteem förderet gältet hüte as Stroofdaatbestand im internazionale Rächt.
Hermann Vortisch
Dr Hermann Vortisch (* 18. Juni 1874 z Löörech; † 2. Mai 1944 ebedert) isch e dytsche Dokter un Schriftsteller gsii,
Lääbe
Dr Vortisch isch e Suhn gsii vum Reinhard Vortisch (1844-1920), eme Bankdiräkter, un syre Frau Bertha geb. Raillard (1849–1922). Är het sibe Gschwischter ghaa.
No dr Schuel het er ab 1895 Medizin studiert z Stroßburi, z Basel, z Minche, z Greifswald un z Dibenga. Anne 1901 isch er z Dibenga promoviert wore mit dr Dissertation „Über Sehnervenerkrankungen bei Turmsschädel“. Vu 1901 bis 1903 isch er Assischtänzdokter am Diakonissespital z Bärn an am Frauespital z Basel gsii. Dernoi isch er as Missionsdokter an d Goldkischte z Afrika gange un 1906 uf China. Dert het er anne 1908 het er d Honyen e Polyklinik grindet. Bis 1913 isch er Diräkter vu däm Chrankehuus gsii. Wäg dr bolitische Situation z China un wel er seli chrank woren isch, isch er in sällem Johr retuur gange uf Dytschland un het derno vu 19014 bis 1928 am dr Aastalt fir Epileptiker z Kork gschafft.
Anne 1906 het er d Theodora van Vloten (1878–1917) ghyrote. Mit ihre het er vier Dechtere ghaa: Adleheid (1908-2001), Esther (1910–2000), Helmtrud (1913–2008) un Sieghild (1916–1953).
As Schriftsteller het er au d Pseudonym „Hermann van Vloten“, „Hermann Grether“ un „Grether Vortisch“ bruucht. Är het alemannischi Gedicht in dr Mundart vum Johann Peter Hebel gschribe, derzu e Huffe Schrifte, wu im Rame vu syre Arbet entstande sin, iber d Mission z Afrika, iber China un anderi. Är het au Schauspiil gschribe, unter anderem iber d Hugenotte un d Salzburger Proteschtante, aber au iber regionali Theme wie dr Johann Peter Hebel un dr Hans Thoma.
Martin Weinek
Dr Martin Weinek (* 30. Juni 1964 ds Leoben, i dr Steiermark) isch en öschtriichische Theater- und Filmschauspiiler und Regisseur. Er het d Rolle vum Inspektor Kunz i dr Fernsehsery Kommissar Rex gspillt.
Dr Weinek hett vu 1983 bis 1986 es Schauspiilschtudium bim Peter P. Jost gmacht.
Vu 1986 ah hett er zersch bi dr Theater Gruppe 80 i Wien gschaffet und het sini erscht chlini Filmrolle im Film „Nachsaison“ kah, won er e Liftboy gspillt hett.
1987 hett er bi de Ruhrfeschtspiil ds Recklinghuuse mit em Georg Mittendrein as Regisseur im Film „Der Lechner Edi schaut ins Paradies“ und en Kerichtmah im Film „Müllomania“ mit em Dieter Berner as Regisseur. Druff hii hend mehreri Tätigkeite as Regisseur und Engagements gfolgt. Drzwüschet hett Weiner immr widr im Film oder Fernseh gschaffet, zum Biischpil 1989 i dr sechsteiligi Fernsehsery „Calafati Joe“.
Mit sinre Frau Eva, wo nach em Theaterwüsseschafts Studium zersch as Dramaturgin gschaffet hett, isch er au Wyybuur. Di beide hend 1993 as Hobbywinzer ahgfange und bewürtschaffet bi Heiligebrunn drüü Hektare a Wyyguet.
Ottendorf
Ottendorf isch de Name vo däne Ortschafte:
Gmainde:
historeschi Ortsnäme:
Lueg au:
Meyriez
Meyriez (patois [mɛːˈriː]; tüütsch Merlach; alem. Mèrlech) isch a politischi Gmiin im See/Lac im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Meyriez liit ùf, 1 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte am Südufer vam Mùùrtesee. Va de Gmiinflechi si 6,1 % landwirtschaftlichi Flechi, 6,1 % Waud, 81,8 % Sidligsflechi ù 6,1 % schüschtigi Flechi. Di iinzig Nachpuurgmiin va Meyriez isch Murten.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,2 % gläge.
Religion
60,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 evangelisch-reformiert gsii, 26 % römisch-katholisch.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 547 Yywoner 81,2 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 13,5 % Franzöösisch ù 5,3 % anderi Spraache.
Uerdinger Schienenbus
Ürdinger Schinnèbus isch diè umgangssprõchlichi Bezeichnung vo Schinnèbüs, wo vo dè Waggonfabrik Ürdingè entwicklèt worrè sin. S handlèt sich um zweiachsigi Drybwägè in Lychtbauwiis mit unterflur aagordnetèm Diselmotor(è). Bsunders dè VT 95 (spôteri Baureiè 795) un VT 98 (spôteri Baureiè 798) vo dè früènèrè Dütschè Bundesbaan sin mit sèllèm Begriff vobundè. Sèlli Ordnungsnummèrè hèt mit èrè „9“ aagfangè, wo für mechanischi Chraftübberdragung gschtandè isch, sèllèwäg isch si au als VT 95.9 etc. benamst worrè.
D VT 95–98 sin im Personèzugdiènscht uff nu wènig rentablè Näbbèschtreggè ygsetzt worrè, um Dampflokomotyv- odder Diselzugbedryb z ersetzè. Vo 1950 bis 1971 sin yschlièßlich vo allnè Lizänzbautè 1492 Drybfaarzüüg baut worrè. Inklusyv Bei- un Stüèrwägè hèt s 3306 Wägè gää.
Diè meischtè Faarzüüg sin vo dè Waggonfabrik Ürdingè sèlber gmacht worrè. Wèg dè hochè Stuggzaalè sin Faarzüüg au vo andrè Waggonfabrikè baut worrè, obwohl sèlli Fabrikè eigèni Schinnèbustǜpè aabiètè hèt chönnè, wié z. B. d MAN dè MAN-Schinnèbus.
Prototǜpè
Diè Dütsch Bundesbaan hèt 1950 zwölf eimotorigi Prototǜpè in zwei Uusfüürungè in Diènscht gschtellt. Zee Faarzüüg hèn èn Achsschtand vo 4,5 Meter un è Yschtygsdürè uff jeddèrè Sitè ghaa, wo diagonal zum Füürerschtand rächts aagordnèt gsi isch (wiè bi nèm Strõßèbus, dè elfte bi glychem Achsschtand hèt zwei Yschtygsdürè je Sitè ghaa, ergo uff beidè Sitè vom Füürerschtand je eini. Dè zwölft Drybwagè hèt èn Achsschtand vo 6,0 Meter un zwei Yschtygsdürè je Sitè ghaa, gnau èso wiè s denn bi dè Serièfaarzüüg zum Standard worrè isch.
Brèmst worrè sin d Prototǜpè vom Chauffeur mit èrè Fuèßbrèms. D Dürè sin zweiflüglig gsi. D Prototǚpè hèn d Bedrybsnummèrè VT 95 901 bis 911 un 912 ghaa; dè Letscht hèt spôter d Bedrybsnummèrè VT 95 9112 chriègt. Zuè dè Drybwägè sin passendi Beiwägè in Diènscht gschtellt worrè.
Serièfaarzüüg
Uss dè gwunnènè Erfaarungè isch dè VT 95 entwicklèt worrè, wo ab 1952 vo dè Waggonfabrik Ürdingè in Zämmenarbèt mit MAN glifèrèt worrè isch. Baut worrè sin 557 eimotorigi Motorwägè vo dè Baureiè VT 95 sowiè 564 dèzuèghörigi Beiwägè VB 142 mit èm Achsschtand vo 4,5 Meter. Letschteri sin vo voschiddènè Hèrschteller glifèrèt worrè. D Waggonfabrik Fuchs uss Heidelbärg hèt ußerdèm insgsamt 60 Einachsaahänger vo dè Baureiè VB 141 für dè Faarrad- un Gepäckdransport abglifèrèt.
D Drybwägè VT 95 9112 bis 9269 sin mit zwei Obberlichtfenschter a dè Stirnsitè uusgliefèrèt worrè. Alli wittèrè Faarzüüg sin ooni sèlli Fenschter glifèrèt worrè, well sèlli bi hochèm Sonnenstand dè Drybfaarzüügfüürer nit vor èm Blèndè gschützt hèn. Spôter sin d Obberlichter bi allnè Drybwägè übberschtrichè worrè. 1956 isch s Dreilicht-Spitzèsignaal ygfüürt worrè. D Drybwägè ooni Obberlichter hèn èn integryrtè drittè Schyywerfer im Dach chriègt, wôrend bi dè andrè èn Autoschyywerfer als drittes Spitzèsignaal ygsetzt worrè isch.
Ab èm VT 95 9270 sin alli Drybwägè serièmäßig mit ènèrè Magnetschinnèbrèms uusgrüschtet worrè, älteri Faarzüüg sin nõchgrüschtet worrè. D Faarzüüg vofüègèd übber èn Büssing-Diselmotor un èn Sechs-Gang-Gedrybe. Si hèn Mittelbufferkupplungè un Stoßfèddèrbügel statt dè normale Buffer.
Dè Drybwägèfüürer bediènt mit dè linkè Hand dè Schalter vo dè voeifachtè Sifa (Dotmannchnopf) a sim Faarersitz, mit èm Pedal wörd Gas gää. D Brèmsè vo dè Serièfaarzüüg sin durch è Füürerbrèmsventyl bediènt worrè. Well dè Füürerschtand baulich nit vum Faargaschtruum drènnt isch, cha dè Füürertisch mit èm hölzèrnè Rollo zuègmacht wörrè. Dè Handgriff un s Füürerbrèmsventyl sin ußerhalb vum Rollo aabrocht, asè wörd bim Füürerschtandswechsel dè Handgriff vom Drybfaarzüügfüürer ebbèso wiè dè Gangwaalschalter mitgnõ.
D Yrichtung isch zimli eifach un glycht sèllèrè von èm Omnibus, sèllèwäg dè Nammè „Schinnèbus“: èn Großruumwagè, i dèm au dè Drybfaarzüügfüürer hoggt. D Ruggèlèènè vo dè Faargascht-Sitzbänk, wo quer zuè dè Faartrichtung in 2+3-Aaordnung stän, chönnèd durch d Faargäscht je nõch aktuèllem Bedarf umklappt wörrè, z. B. um in Faartrichtung z hoggè, un macht dõdemit au alternatyv komplètti Reiè- odder Vis-a-Vis-Beschtuèlung möglich. D Belüchtung erfolgt mit unvokleidetè Glüèlampè.
15 Schinnèbüs VT 95 mit 15 Beiwägè VB 142 sin 1956 a d Ysèbaanè vom Saarland glifèrèt worrè. Si hèn diè rot Lackyrung vo dè Dütschè Bundesbaan mit dè Uffschrift SAAR drait. Geg diè üblichi Bedrybspraxis hèt dè VT 95 im Saarland mit zwei VB 142 ygsetzt wörrè dürfè. Mit dè Ygliderung vom Saarland i d Bundesrepublik sin sèbbi Faarzüüg vo dè Dütschè Bundesbaan übbernõ worrè.
1968 hèn d Faarzüüge diè neui Baureiènummèrè 795, d Beiwägè 995, chriègt.
VT 98 Seriè (BR 798 un BR 796, zweimotorig)
Dè VT 98 sin us èm VT 95 entwicklèt worrè, wo für vill Streggè mit nur eim Faarmotor z schwach motorisyrt worrè isch. Dè VT 98 hèt dõhèr zwei Faarmotorè. Well d Drybwägè Bufferboolè mit Schruubèkupplungè hèn, sin si i dè Laag gsi, als Schleppdrybwagè anderi Waggons mitnää z chönnè, ußerdèm chönnèd si as Ènd vo andrè Züüg kupplèt wörrè, um mit frèmder Chraft zogè z wörrè.
In allnè Schinnèbustǜpè sin Unterflurmotorè vom Tǜp U 10 vo dè Büssing AG ybaut worrè. Sèll isch dè glyche Diselmotor wiè bi dè Bèrliner Doppeldeggerbus vom Tǜp D2U. S Sechs-Gang-Gedrybe isch vo dè ZF Fridrichshaffè AG glifèrèt worrè. Statt èm Gaspedal vofüègèd sèlli Drybwägè übber èn Handgashebbl links am Faarersitz.
D Drybwägè VT 98 9531–9553 un 9571–9600 hèn Yrichtungè für dè Steilschtreggèbedryb chriègt.
1968 isch d Bauartnummèrè vo dè zweimotorigè Drybwägè in 798 gändèrèt worrè, d Beiwägè hèn d Nummèrè 998.0–3 un Stüèrwägè 998.6–9 chriègt. Bi dè Stüèrwägè sin dõdeby d Ordnungsnummèrè um 600 uè gsetzt worrè (VS 98 001 isch denn zuè 998 601 worrè).
È baar Exemblaar sin modernisyrt un hèn è Sonderlackyrung in wyß-minzgrüè. Sèlli Schinnèbüs vokeerèd im Chymgau (Aschau–Pryn), ebbèso d Faarzüüg vom Ulmer Spatz. Suscht hèn d Schinnèbüs bis zum Bedrybsschluß s tǜpischè Dunkelrot vo DB-Drybwägè ghaa.
1988 sin 47 Drybwägè, 23 Beiwägè un 45 Stüèrwägè uff Eimannbedryb umbaut worrè. Si hèn pneumatischi d Dürè zuèmachè chönnè un Zaaldisch für dè Drybfaarzüügfüürer ghaa. Sèlli Drybwägè hèn d Baureiènummèrè 796 ghaa.
Sonderbauart VT 97 (BR 797, Zaaraddrybwagè)
Dè VT 97 901 isch am Aafang 1964 is Bw Passau vosetzt worrè un hèt vo 1964 bis 1965 wègè fäälendè Lokomotyvè sogar im Güètervokeer uff dè Streggi Passau–Wägscheid vokeert. Asè sin zwei witteri Drybwägè für d Streggi nõch Wägscheid bschtellt worrè. Am 28. Januar 1965 hèt èn Felsschturz dèfür gsorgt, dass mò uff dè Streggi it durrè chò isch. Dè Schinnèbus isch denn im Bw Tibinga stationyrt gsi un hèt zum 1. Januar 1968 diè computergrächti Fahrzüügnummèrè 797 901-6 chriègt. Zum glychè Datum sin au d VT 97 902–908 i d Baureiè 797 902–908 umzeichnèt worrè. D VT 97 907 un 908, wo schu bschtellt gsi sin, sin nõch dè Aaliferung im Johr 1965 dirèkt zum Bw Tibinga gangè.
Nõch Uffgaab vo dè Zaaradschtreggè isch dè Zaaradaadryb zwǜschè 1970 un 1973 uusbaut worrè. D Faarzüüg sin ab èm 1. Januar 1973 als 797 501–508 benamst worrè. Irè Ysatzgebièt isch dènõch unter andrem d Näbbèschtreggi uff Göppingè–Boll (Voralbbaan) gsi, bis sèlli Streggi am 27. Mai 1989 stillglait worrè isch. Drei Drybwägè (797 502, 797 503 un 797 505) sowiè zwei Stüèrwägè (VS 97 604 un VS 97 605) sin im Bsitz vo dè Fründ vo dè Zaaradbaan Honau-Lichtèschtei e. V.
Regèlvokeer
D Schinnèbüs sin uff fascht jedèrè Näbbèbaan un im Zuèbringerdiènscht uff vill Hauptschtreggè unterwägs gsi. Bis 1999 hèt s Ysätz uff dè Ammerdalbaan im Streggèdiènscht bi dè Dütschè Baan AG vom Bw Tibinga uus gää. Sèll sin zweimotorigi VT 98 gsi. Diè meischtè einmotorigi VT 95 sin schu 1980 ußer Diènscht gschtellt worrè, well si z schwach motorisyrt gsi sin. Z Köln-Nippes isch èn 795er no bis 1983 für Baanbediènschtete im Ysatz gsi.
Baandiènschtfaarzüüg
Voeinzelti witteri umbauti Ürdinger Schinnèbüs wörrèd no hüt als Schinnèbrüèfzug, Gleismesswagè, LZB-Messwagè, Gerätedrybwagè odder Signaaldiènschtwagè ygsetzt.
Museumsfaarzüüg
Èn Huufè vo sellnè robuschtè un belièbtè Faarzüüg sin vo Ysèbaavorein un Ysèbaamuseè kauft worrè un wörrèd no hüt im Museumsbedryb ygsetzt.
È Garnitur, wo i dè Regionalbaan-Farbè lackyrt isch, isch bis 2013 a dè Summerwochèèndè im Tourischtikvokeer uff dè Schwôbischè Albbaan un dè Donaudalbaan zwǜschè m Ulmer Hauptbaanhof un Chlyängschtingè. Sèlli Faartè hèn diè Schienenbusfreunde Ulm e. V. durrègfüürt. Si sin dõdeby als reguläri Regionalbaanè vokeert. Dõdèzuè isch dè èrschte Wagè mit èm Schild „im Uffdrag vo dè DB“ kennzeichnèt gsi. Konsequènterwys isch au dè reguläre DB-Naavokeerstaryf bezièungswys dè Vobundtaryf NALDO un dè DING-Taryf gültig gsi. Zum Ysatz sin diè ehemòligè Chymgaubaan-Schinnèbüs sowiè witteri Schinnèbüs chò, wo im mintgrüènè Farbschema vo dè Bundesbaan lackyrt worrè sin. Sèlli Garnitur isch au Ulmer Spatz benamst worrè.
Betrièbsfähigi Museumsfaarzüüg sin bi folgendè Bedryber vorhandè:
Nit bedrybsfähigi Faarzüüg ghörèd folgendi Inschtitutionè:
Neufaarzüüg
Au é baar Brivatbaanè hèn Ürdinger Schinnèbüs. Diè Hoèzollerischi Landesbaan hèt drei Drybwägè vo dè Vorseriè vom VT 95 (VT 95 911) entschprochè. D Vorortsbaan Wilhelmshavè hèn übber èn Drybwagè vofüègt, wo dè Serièuusfüürung vom VT 95 glych chò isch.
Schlièßlich hèt s au zwei Seriè-VT-98 bi dè Kaalgrundbaan gää.
Gebruuchti Faarzüüg
Vill Brivatbaanè hèn gebruuchti Ürdinger Schinnèbüs vo dè Dütschè Baan aagschafft. Gebruuchti Drybwägè vo sèllèm Tǜp sin unter andrèm vo dè Ysèbaanè un Vokeersbedryb Elbe-Weser GmbH un dè AKN Ysèbaan AG im Naavokeer ygsetzt worrè.
1993 hèt d Düremer chraisbaan GmbH (DKB) zee VT 98 kauft, sèlli modernisyrt un hèt si in neuer wyß-blauer Lackyrung uff dè Rurdalbaan bis zuè dè Übbernaam vom Vokeer durch dè RegioSchprinter 1995 ygsetzt.
Dè VT 98 203 isch vo dè Dürèmer Chraisbahn a d Museumsysèbaan Hümmlinger Kreisbahn e. V. vokauft worrè. Dè Museumsbaan-Vorein hèt dè Drybwagè mit dè DB-Nummèrè 798 514 bedrybsfähig uffgschafft un hèt yn i sinèrè Urschprungslackyrung für Sonderfaartè im Ruum Willelmshavè ygsetzt.
Witteri bruuchti VT 98 sin vo dè Prignitzer Ysèbaa GmbH kauft worrè, sowoll bi dè Dütschè Baan wiè au bi dé DKB, un in èrè blau-rotè Lackyrung uff sèllè Streggè z Brandèburg un z Mecklèburg-Vorpommèrè ygsetzt worrè. Ab 2003 sin d Schinnèbüs dört abber au durch Regio-Shuttle RS1 ersetzt worrè, nu no ein Drybwagè (T11) isch è Zit lang witterhy für Sonderfaartè bedrybsfähig vorghaaltè worrè. Diè meischtè Schinnèbüs sin mittlerwyl a Museums- odder andri Brivatbaanè vokauft worrè.
Diè Dütsch Regionalysèbaan hèt im Johr 2007 d Dübener-Heidè-Baan zwǜschè Wittèbärg un Bad Schmydebärg im Regèlvokeer mit èm Ürdinger Schinnèbus ygsetzt, wo drübber usè zitèwys mit Stüèrwägè im Saisonvokeer i dè Johr 2005 bis 2008 bi dè Nyderlausitzer Ysèbaan ygsetzt worrè isch. Sit 2016 sin beidi Faarzüüg bim Fördervorein Wisentadalbaan e. V. uff dè Streggi Schöbärg-Schleiz im Ysatz gsi. Drübber usè isch dört sit 2014 èn ehemòligè MAN-Indusimessdrybwagè im Einsatz gsi, wo vo dè AKN Ysèbaan kauft worrè isch, un bi Bedarf zämmè mit dè andrè beidè ygsetzt worrè isch.
Au d Sächsisch-Böömischi Ysèbaagsellschaft (SBE) hèt bis Dezembèr 2010 uff dè Mandaubaan vorwiègend Ürdinger Schinnèbüs vo dè Muèttergsellschaft Hochwaldbahn ygsetzt.
Vowandti un Nõchfolger
I dè DDR sin äänlichi Faarzüüge baut un als Baureiè VT 2.09 ygreyt worrè.
Konschtruktyv äng mit èm Ürdinger Schinnèbus sin diè beidè Obberleitungs-Tǜpè ÜHIIs un ÜHIIIs sowiè diè Linnièbüs vo dè Bauart Büssing-Ürdingè 6500 T vowandt.
Als Nõchfolger sin Aafang vo dè 1970er Johr d Baureiè 627 un Baureiè 628 entwicklèt worrè, vo dennè abber nu d Baureiè 628 vo 1986 bis 1995 in Seriè gfertigt worrè.
Mittlerwyl sin au sèlli Drybwägè durch moderneri Faarzüüg wiè Stadler RS1 (ab 1996), Bombardier Talènt (ab 1996), Alstom Coradia LINT (ab 1999) un Siemens Desiro (ab 1999) ersetzt worrè.
Frucht
D Frucht (vo ) von ere Pflanze isch d Blüete wo dr Soome rif worde isch.
D Frucht bestoot us alle Organ, wo von ere Blüete chömme, und wo d Soome umschliesse bis dass si rif si. Brinzipiell bilde nume die Pflanze Frücht, wo e zuenige Fruchtchnoote häi (Bedecktsoomer = Angiosperme); bi de Nacktsoomer (Gümnosperme, z. B. Noodelböim oder Ginkgo-Böim) entstöön nume freiji Soome.
E Frucht cha usser us em Fruchtblatt au no us deene Organ bestoo: Aggsegwääb (zum Bischbil dr Blüetebode), Blüetehülli, Spelz. Pflanze mache Frücht zum sich usbräite: Dier frässe d Frücht und schäide denn d Soome mit em Gaggi wit äwägg vo dr Mueterpflanze us. Je nochdäm, öb d Soome vo dr Frucht iigschlosse oder im rife Zuestand freigsetzt wärde, underschäidet mä zwüsche Schliess- und Öffnigs- bzw. Ströifrücht.
Im allgemäine Sproochgebruuch wird under Frücht au Obst verstande und d Lüt mache mäistens kä Underschiid zwüsche de Soome und dr Frucht.
Ittersweiler
Itterschwiller (frz. Itterswiller, dt. Ittersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Itterschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Pier Giacomo Grampa
Dr Pier Giacomo Grampa (* 28. Oktober 1936 z Busto Arsizio, Provinz Varese, Italie) isch vo 2004 bis 2013 remisch-katholische Bischof vu Lugano gsi.
Ittersweiler
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Itterschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pier Giacomo Grampa
Läbe
Dr Grampa het zerscht am Prieschterseminar vu Venegono studiert, derno an däm vu Lugano un schließlig an dr theologische Fakultet vu dr Universitet Innschbruck. Am 6. Dezämber 1959 het er vum Francesco Maggi, em Titularbischof vu Terme, in dr San-Nicolao-Chilche vu Lugano d Prieschterweih iberchuu. Vu 1965 bis 1975 isch er Vizeräktor vum Diözesangymnasium un vum Collegio Papio z Ascona gsii, wun er Religion, Philosophi un Gschicht ghaa het, un isch 1975 Pfaarer vu Moghegno un Aurigeno im Maggiatal wore.
Anne 1979 isch er as Noofolger vum Amédée Grab Räktor vum Collegio Papio wore un het dernäbe in Religion, Ethik un Staatskund unterrichtet. Am 16. Augschte 1995 isch er zum Kaplan Vu Synere Hailigkait (Monsignore) ernännt wore. 2001 isch er zum Erzprieschter vu Ascona ernännt wore.
Dr Papscht Johannes Paul II. het dr Pier Giacomo Grampa am 18. Dezämber 2003 zum Bischof vu Lugano ernännt. Am 25. Jänner 2004 het er d Bischofsweih vum Pier Giacomo De Nicolò, em Ernesto Togni, em Grampa syy Vorgänger as Bischof vu Lugano, un vum Amédée Grab, em Bischof vu Kuur iberchuu. Em Grampa syy Wahlspruch isch Patiens in Adversis (latynisch fir „In Widrigkaite geduldig“).
Dr Pier Giacomo Grampa isch syter anne 1998 Mitglid vum Ritterorde vum Hailige Grab z Jerusalem un vu däm dr Großprior vu dr Schwyzerische Statthalterei.
Lenningen
Lẽnnenge (dt. Lenningen) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Lẽnnenge leit am Rand vo dr Schwäbische Alb uf 397 bis 827 Meter Heh. Nochbergmoede send Wisestoeg em Oschte (Landkroes Geppenge), Remerschdõẽ ond Grabestette em Side (boede Landkreis Reutlingen), Weiler em Weschte, Aoe em Nordweschte ond Bissenge ond Neidlenge em Norde (älle Landkroes Esslenge). Mit me ganz kloene Stroefe L ẽnnenge au no an Weschderhõẽ (Alb-Done-Kroes).
Gmoedsgliderong
Zue Lẽnnenge gheret d Ortsdoel Gueteberg (mit em Weiler Krebsstoe), Oberlẽnnenge (mit em Ortsdoel Haochwang), Schlattstall, Schopfloch ond Onderlẽnnenge (mit em Ortsdoel Brucke ond dr Diepoldsburg)
Gschicht
Lẽnnenge ischt entstande am 1. Januar 1975 dur d Fusion vo Gueteberg, Oberlẽnnenge (mit Hochwang ond Schlattstall), Schopfloch ond Onderlẽnnenge (mit Brucke).
Verwaltong
Lẽnnenge hot sich mit dr Gmoe Weiler ond dr Stadt Aoe zom Gmoeverwaltongsverband Lẽnnenge mit Sitz en Lẽnnenge zammegschlosse.
Bistum Konstanz
S Bischtum Konschtanz mit sym Sitz z Konschtanz am Bodesee het's vo öppe 585 bis zu synere Uflösig 1821 gäh. Die hüt dütsche Gebiät sind denah zu de nüü gründete Bischtümer Fryburg und Rotteburg-Schtuegert cho. D Schwiizer Gebiät sind de Bischtümer Chur und Basel zur Verwaltig underschtellt worde. S Bischtum isch e Teil vo de sogenannte Pfaffegass, also de katholische Gebiät entlang em Rhy, und s Chärngebiät vom Herzogtum Schwabe gsi.
Lenningen
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Michael Schlecht.
Bistum Konstanz
Diözesangebiät
Am Ändi vo de Salierzyt im 12. Jahrhundert het s Heilige Römische Rych 42 Bischtümer i sächs Chileprovinze umfasst. D Grössi vo de dütsche Bischtümer het mit durchschnittlich 13.000 km2 bi wytem die reschtliche Bischtümer übertroffe. Die gröschte Bischtümer sind im 12. Jahrhundert Prag (52.000 km2), Salzburg (40.000 km2) und Konschtanz (36.000 km2) gsi.
Lenningen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Lẽnnenge ghert zom Schwäbisch.
Bistum Konstanz
Diözesangebiät
Bi sym Höhepunkt im 15. Jahrhundert isch s Bischtum Konschtanz definitiv s gröschte dütsche Bischtum gsi, nur im Mittelalter isch es vo Passau übertroffe worde. Mit rund 45.000 km2 isch es grösser als die hütigi Schwiiz mit 41.300 km2 oder s Land Bade-Württemberg mit 35.750 km2 gsi. Flechemässig sind d Diözesene Passau und Konstanz öppe glych gross gsi. Hingäge het Konschtanz meh als dopplet so vili Pfarrye, Geischtlichi und „z betrüüendi Seele“ wie Passau gha. Im Jahr 1249 het’s im Bischtum Passau öppe 920 Pfarrye, z Konschtanz im Jahr 1439 aber über 1700 Pfarrye gäh.
S Konschtanzer Diözesangebiät, wo zu de Chileprovinz Mainz ghört het, het sich im Wesentliche vom Gotthardmassiv bis zu de obere Donau, em obere und em mittlere Neckar, em Rhy und de Iller erschtreckt. Au de Brisgau, de Bregänzerwald und d Nord-, Zäntral- und Oschtschwiiz hend dezue ghört. D Diözese isch (ab 1275) i 64 Dekanat und zäh Archidiakonat underteilt gsi: Schwarzwald, Rauhe Alb, Allgäu, Illergau, Burgund, Chleggau, Briisgau, Thurgau, Zürigau, Aargau. Die sogenannti „Schwiizer Quart“ vom Bischtum het wyti Teil vo de hütige Schwiiz umfasst, drunder der grösser Teil vom Kanton Aargau, d Gebiete vo de Kantön Bärn und Solothurn rächts vo de Aare, d Kantön Uri, Schwyz und Ob- und Nidwalde sowie fast vollständig d Kantön Luzärn, Zug, Glarus, Züri, Schaffhuuse, Thurgau, St. Galle und die beide Appizäll. Vom Kanton Basel het nur de rächtsrhynischi Teil vo Schtadt Basel zum Konschtanzer Diözesangebiät ghört.
Puttigny
Puttigny (ditsch 1915–18 Püttingen, 1940–44 Pütten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bistum Konstanz
Erschti Missionar am Bodesee
Äbefalls im 7. und 8. Jahrhundert isch s Chrischtetum i s mainfränkische Gebiät cho. Det sind’s bsunders de Heiligi Kilian und de Heiligi Bonifatius mit ihrne Hälfer gsi, wo de Bode für d Chile bereitet hend. E grossi Uusschtrahlig het i dere Zyt s Benediktinerinnechloschter z Tauberbischofsheim vo de Heilige Lioba gha, wo syt öppe 750 Äbtissin gsi isch.
Alemannebischtum
Zum d Alemanne z missioniere, isch im 6. Jahrhundert, vermuetlich 585 s Bischtum Konschtanz gründet worde. De Bischofssitz isch vo Vindonissa (Windisch) nach Konschtanz verleit worde. Bis zum Jahr 780/782 het d Diözese zur Chileprovinz Besançon ghört, ab dem Zytpunkt zur Chileprovinz Mainz.
Puttigny
Gschìcht
Puttigny ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1280 àls Petitgneit (1445 Puthegney), Hédival 1296 àls Hudival.
Bistum Konstanz
Alemannebischtum
Eine vo de wichtigschte Bischöf vom frühne Mittelalter isch de „Alemannebischof“ Konrad vo Konschtanz (Amtszyt 934–975) gsi.
Puttigny
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Puttigny ìsch. Puttigny ghert zem Kommünàlverbànd.
Bistum Konstanz
Alemannebischtum
Im 7. Jahrhundert wird zum erschte Mal e Bischofschile erwähnt. Mit em Buu vom Münschter het me 1054 aagfange, nach em Iischturz vo de ottonische Vorgängerchile.
Wo im 11. Jahrhundert s Chloschter Cluny im Burgund de Uusgangs- und Mittelpunkt vonere radikale Reform vom Chloschterläbe worde isch, het sich d Ernüerigsbewegig vo de Cluniazenser vom Chloschter Hirsau uus im südweschtdütsche Ruum usbreitet und het under anderem zur Gründig vom Chloschter St. Peter im Hochschwarzwald gfüehrt, wo hüt s Prieschterseminar vom Erzbischtum Fryburg underbracht isch. Im Gefolg vo de zweite, no radikalere Reformbewegig vo Zischterziänser im 12. Jahrhundert sind under anderem die yflussryche Rychsabty Salem, s Chloschter Tennebach und s Chloschter Liechtethal.
Konzil vo Konschtanz
Am Aafang vom 15. Jahrhundert isch d Bischofsschtadt Konschtanz i s Zäntrum vom chirchlich-politische Gscheh grückt. Det het vo 1414 bis 1418 s Konzil vo Konschtanz taget. Es isch vom Kaiser Sigismund yberüefe worde, um nach de Rückkehr vo de Päpscht us Avignon die umschtritteni Frag nach em rächtmässige Papscht z kläre gsi isch. D Wahl isch uf de Kardinal Colonna gfalle, wo sich als Papscht Martin V. gnännt het. Die chirchliche Bischöf sind au wältlichi Herre vom Fürstbistum Konschtanz gsi.
Reformation und Gägereformation
I de erschte Helfti vom 16. Jahrhundert het mit em Martin Luther d Reformation aagfange, wo sich sehr schnell im reitete sich im südweschtdütsche Ruum usbreitet het. De Markgraf vo Bade-Durlach und de z Heidelbärg residierendi Churfürscht vo Pfalz hend zu de bedüütendschte Regänte ghört, wo d Reformation in ihrne Gebiät ygfüehrt hend. Konschtanz sälber isch 1527 reformiert worde. De Bischof isch drufabe nach Meersburg gfloche.
Konschtanz isch aber nid lang reformiert blybe: 1548 hend d Habsburger d Schtadt zur Rekatholisierung zwunge. Sie het ihre Schtatus als fryi Rychsstadt verlore und isch nach Vorderöschtriich ygliederet worde. De Bischof isch zwar offiziell nach Konstanz zruggkehrt, syni Residänz isch aber bis zum Änd vom Bischtum z Meersburg blybe. Um 1600 hend vor allem d Jesuite, wo nach Konstanz gholt worde sind, für s Wiedererschtarche vom katholische Glaube gsorget.
Säkularisation und Uflösig
Die rationalistischi Geistesschtrömig us de zweite Helfti vom 18. Jahrhundert und de vor allem dur de Kaiser Franz II. Joseph gefördereti ufgchlärti Absolutismus hend sich über die vorderöschtriichischi Schtadt Fryburg im südweschtdütsche Ruum usbreitet. 1802 isch es dur die Napoleonische Chriäg und d Säkularisation zumene Umbruch cho. Die politischi Nüüornig im Südweschte vo Dütschland het e Nüüornig vo de rychschirchliche Territorie zur Folg gha. S Hochschtift Konschtanz isch nach § 5 vom Rychsdeputationshauptschluss (RDH) vom 27. April 1803 a d Markgrafschaft Bade gfalle. Bereits dur es Patänt vom 16. September 1802 het de Markgraf vo Bade s Hochstift provisorisch i sy Bsitz gnuu.
Z Konstanz het im Sinn vom ufklärerische Josephinismus vor allem de Generalvikar Ignaz Heinrich von Wessenberg under em Bischof Karl Theodor von Dalberg gwirkt. Nach em Dalbärg sym Tod het s Domkapitel 1817 de vo Wessebärg als Nachfolger gwählt. De Papscht Pius VII. het die Wahl nicht anerchännt. D Bulle Provida solersque vom 16. August 1821 het denn s Bischtum Konstanz für ufglöst erchlärt. Es hät sölle i zwei nüü z gründende Bischtümer, em Erzbischtum Fryburg und em Bischtum Rotteburg, ufgah. Die schwiizerische Teil vom Bischtum Konschtanz isch zerscht provisorisch vom Abt vo Beromünschter verwaltet worde und denn de Bischtümer Basel und Chur underschtellt worde. De Wessebärg het sys Amt als Bischtumsverweser under em Schutz vo de badische Landesherre no bis 1827 usgüebt, wil d Nachfolgebischtümer Fryburg und Rotteburg erscht 1828 nach em lange politische Ringe zwüschet Bade und em Vatikan hend chönne bsetzt wärde.
Wiä überschtürzt s gröschte Bischtum vo de römisch-katholische Chile uf de Alpenordsyte ufgelöst worde isch, zum de Wessebärg loszwärde, zeigt d Tatsach, dass d Schwiizer Kantön Glarus, Ob- und Nidwalde, Uri und Züri bis uf de hütig Tag als Gebiät vom ehemalige Bischtum Konschtanz vom Bischof vo Chur provisorisch adminischtrativ verwaltet wärdid. De Kanton Thurgau isch zum Bischtum Basel cho, de Kanton St. Gallen bildet syt 1823/47 s Bischtum Sanggalle. Die beide Halbkantön vo Appizäll sind ihm als Aposchtolischi Adminischtratur underschtellt.
Adelzhausen
Adelzhausen (bairisch Aelshausen) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Adelzhausen leit an dr Ecknach in dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 64,9% Landwirtschaftsfleche, 22,7% Wald, 10,9% Sidlongsfleche ond 1,5% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Dasing, Sielenbach, Altomünster ond Eurasburg.
Gmoendsgliderong
Zua Adelzhausen gheret d Ortsdoel Adelzhausen, Burgadelzhausen ond Heretshausen.
Gschicht
Adelzhausen ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 782 als Adalhelmshusir.
Zom 1. April 1972 ischt Heretshausen zua Adelzhausen eigmoedet worde, zom 1. Juli 1976 Doel vo Burgadelzhausen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3 % gleäga.
Religion
90,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5 % evangelisch.
Verwaltong
Adelzhausen hot mit Dasing, Eurasburg, Obergriesbach ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Adelzhausen ischt dr Lorenz Braun.
Mézières FR
Mézières (patois [a mɛˈʒiːrə]) isch a politischi Gmiin im Glâne im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Mézières liit ùf, 2 km südsüdöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont ùber de Glâne im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Mézières ghööt o ds Dorf Berlens. Va de Gmiinflechi si 81 % landwirtschaftlichi Flechi, 13,4 % Waud ù 5,6 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Mézières si Romont, Villaz-Saint-Pierre, Massonnens, Vuisternens-devant-Romont ù Siviriez.
Gschicht
Mézières isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1161 aus Maseres (1179 de Maseriis).
Religion
87,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,9 % evangelisch-reformiert.
Herrliche Zeiten im Spessart
Herrliche Zeiten im Spessart ischt a deitscher Schbiilfilm us-em Jôhr 1967 vom Regisseur Kurt Hoffmann mit dr Liselotte Pulver ond em Harald Leipnitz en de Hauptrolla. Der Stroifa isch sozusaga a loosa Fortsetzong vo sellem siiba Jôhr vorher entstandena Film Das Spukschloß im Spessart, wo wiiderom als Fortsetzong vom Wirtshaus im Spessart ôôzoseha ischt. Desmôl isch s Drehbuach vom Günter Neumann alloi vrfasst wôrra. Zom erschda Môl ens Kino komma isch des Werk en dr Bundesrepublik Deitschland am 21. Sebdembr 1967.
Mézières FR
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 18 va de 911 Yywohner ggredt.
Herrliche Zeiten im Spessart
Om was-es en deam Film gôht
D Anneliese von Sandau ischt d Besitzere vo-ma Hodell em Spessart. Vorlobt ischt-se mit-em Frank Green, ama amerikanischa Soldada. D Hochzeit stôht kurz bevor, dô platzt vo dr Armeefihrong dui Nôchricht rei, dass dr Frank sofort en d Staada zruckkomma muaß. Dr Ôlass ischt a ganz eiliger Fall, wo der Kerle ooabkemmlich ischt. Kaum isch dr Frank abgreist, landet uff-em Dach vom Hodell a Raket. Aussteiga dent a baar Goischter, wo fenf Jôhr lang em Weltraum romgfloga send. Dia geabet sich dr Anneliese zo erkenna, worauf-en de sell ihr Leid klagt. Dô druff beschliaßet dia Geschbenschder, deam Mädle zo helfa ond ihrn Breidigam zo suacha. Schnell steigt-se mit ihre Helfer ei en d Raket – ond los gôht dui Reis. Dô drbei diiset-se durch Raum ond Zeit: Nôchanander landet-se bei de alde Germana, wo dauernd en Stabreim schwätzet, en de Wirra vo dr Reformazioo, en dr Zeit vo de Minnesenger ond de Kreizziig ond schliaßlich noh em 21. Jôhrhondert. Abr ibrall brengt des Liaba nit groß Freud, ond drom ischt-se froh, wia-se wiider 1967 en ihrem Hochzeitsjôhr landet, wo’s mit dr Eheschliaßong endlich au klabbt – trotz NATO-Maneever.
Daressalaam
Daressalaam (arabisch دار السلام, Dār as-Salām wo "Huus vom Friide" bedüted), ursprünglig Msisima, isch die grösst und riichst Stadt z Tansania und e wichdigs regionals wirtschaftligs Zentrum. Grösser Daressalaam het noch dr offizielle Volkszellig 2002 e Bevölkerig vo 2'497'940 Iiwohner gha.
Herrliche Zeiten im Spessart
Was sonscht noh erwehnenswert ischt
D Ussa-Uffnahma zo deam Film send en dr hessischa Stadt Heppenheim an dr Bergstrôß, em Odawald on em frenkischa Mildaberg entschdanda, d Enna-Uffnahma en de CCC-Studios z Berlin-Spandau. D Elisabeth Urbancic ond d Nikola Hoeltz hend d Koschdiim beigschdeiret. Dia Bauda vo deam Stroifa send vom Szena-Bildner-Ehepaar Werner ond Isabella Schlichting entworfa wôrra.
Daressalaam
Verwaltig
1974 het d Stadt dr Status vo dr Hauptstadt an Dodoma verlore, isch aber dr Sitz vo dr Landesverwaltig bliibe. Daressalaam isch en administrativi Brovinz und bestoht us drei Distrikt: Kinondoni im Norde, Ilala in dr Middi und Temeke im Süde.
Herrliche Zeiten im Spessart
Kridik
De meischde Filmkridiker stuafet dean dridda Spessart-Film als soddicha ei, wo am wenigschda glonga ischt. So moint zom Beischbiil dr Evangelische Film-Beobachter, dr Drehbuachschreiber hett seine Pointa en dean Stroifa wia Zibeba en-an Kuacha neigschossa, abr an Zibeba-Kuacha sei halt a Frôg vom Gschmack. A baar vo seine Liadla kennt mr als ganz nett eistuafa ond a graußer Doil vom Dialog kennt sich heera lau. Vo de Mitwirkende dädet dia, wo bloß Randfigura vorkerpret, an bessra Eidruck macha wia d Hauptdarsteller. Zammagfasst wär der Film a harmlosa Ondrhaldong fir s Familiakino an dr Eck. S Lexikon des internationalen Films fasst sei Urteil so zamma, der Film wär a Luschtschbiilulk, wo emma middlmäßiga Kabarettstiil vortraga wuud. A bessra Moinong vo deam Stroifa hôt d Online-Filmdatenbank'. Dui moint, sella Gschicht, wo em Film vorzählt wuud, wär zom Doil klamaukhaft, dät aber au manchmôl nôchdenklich stemma. Se wär nia langweilich ond durchaus drzua ôôdoa, subversive Energia freizosetza, wia stell dr vor, s ischt Kriag, ond koiner gôht nô.
Daressalaam
Wirtschaft und Verkehr
Über si natürlige Seehafe, wo au vo de Nochberstaate Uganda, Ruanda, Burundi, Sambia, Malawi und der Demokratische Republik vo Kongo bruucht wird, exportiert Tansania dr grösst Deil vo siine mineralische und landwirtschaftlige Produkt. Lokal härgstellt wärde Seifi, Farb, Zigarette, Schueh und Textilie, Metall- und Glasbrodukt.
D Ware zue und vom Kongo wärde zwüsche Daressalaam und em Kongonäbefluss Lualaba mit dr Iisebahn dransbortiert. D Stadt isch per Iisebahn au mit Kigoma am Tanganjikasee und Mwansa am Viktoriasee verbunde. Noch Sambia füehrt d Tanzam Railway.
Dr Flughafe wird vo nationale und internationale Linie agfloge. Daressalaam isch e beliebte Turistenort worde dank siim molerische Hafe, siine schöne Stränd und em rege Nachtläbe.
Gschicht
Daressalaam isch 1862 vom Sultan vo Sansibar gründet worde am Ort wo s Dorf Msisima gstanden isch. Es isch e chliini Hafestadt bliibe, bis die Dütschostafrikanischi Gsellschaft 1887 si pachtet het und 1890 kauft het. Im Johr druf het sech bis 1916 die dütsch Kolonialverwaltig dört niiderglo. 1907 isch vo Daressalaam us d Iisebahn baut worde. Noch em Erste Wältchrieg hai d Ängländer die dütsche ostafrikanische Kolonie as Mandat übernoh. Daressalaam isch noch dr Unabhängikeit vo Tanganjika 1961 d Landeshauptstadt worde und es au noch dr Vereinigung mit Sansibar zu Tansanie bis 1974 au bliibe. 1998 hai islamischi Militanti im e Terroragriff uf die US-amerikanischi Botschaft zäh Iiheimische dötet und Dutzendi verletzt.
Cimbrianus
De Mercurius Cimbrianus oder Cimbrius isch e germanische, velicht aber au e keltische Gott gsii, wo wäred de Römerzitt am Limes und i de Umgebig vo Mainz vereert woren sich. Em sind im 2. Joorhundert sechs Inschrifte gwidmet wore.
Name
De Name laitet sich vom germanische Stamm vo de Kimbre ab. Drum werd vermuetet, as bim Odewald Reste vo de Kimbre gsidlet hend, scho nume drum, well uf de andere Siite vom Limes bi Milteberg Toutoni glebt hend, velich Reste vo de Teutone.
Do de Gott i de Inschrifte mitem römische Mercurius gliichgsetzt werd, cha ufgrund vo de Interpretatio Romana agnoo werde, ases sich um e früeni Form vom germanische Gott Wuotan handlet. Deför sprecht au, as s Hailigtum ufem Hailigeberg bis is 6. Joorhundert bsuecht woren isch und im 9. Joorhundert isch bim antike Tempelbezirk d Cherche St. Michael gründet wore. De Hailigi isch aber hüüfig a Stell vom germanische Wuotan trete.
1984
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Graben-Neudorf
Grabe-Noiorf (im örtliche Dialekt: Graawe-Neidorf) isch e Gmeind im Landchrais Karlsrue in Bade-Wirttebärg. Entschtande isch di Gmeind us de zwei Dörfer Grabe und Noidorf, wo sehr unterschidlich prägt sind und bis zum Aafang vom 19. Johrhundert zu verschidnige Territorie ghört hei.
Geografi
Graben-Neudorf lyt rund elf Kilometer weschtli vu Brusel.
Vum Bann sin 40,1 % Landwirtschaftsflechi, 39,3 % Wald, 17,6 % Sidligsflechi un 3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Grabe-Noidorf isch mit de Gmeindsreform z Bade-Wirrtebärg am 1. Jänner 1972 us em Zämmeschluss von de vorher unabhängige Gmeinde Grabe und Noidorf entschtande. Grabe isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1306, Noidorf anne 1497. Noidorf isch ursprünglich katholisch prägt, wil es früehner zum Bischtum Speyer ghört het, während Grabe zu de Markgrafschaft Bade-Dorlach ghört het und lutherisch gsi isch.
Verwaltig
Graben-Neudorf het mit dr Gmai Dettenheim e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Dr Burgermaischter vu Graben-Neudorf isch dr Christian Eheim.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Graben-Neudorf ghert zum Sidfränkisch
Texas State Historical Association
D Texas State Historical Association (TSHA, die Histoorischi Gsellschaft vom Staat Texas) isch e gmäinnützigi Bildigsorganisazioon, wo sich dr Dokumentierig vo dr Gschicht vom Staat Texas widmet. Si isch am 2. Merz 1897 z Austin, Texas gründet worde, Vom Novämber 2008 aa het si iiri Büüro an dr Uniwersidäät vo North Texas z Denton ghaa. 2015 isch d Organisazioon an d Universidäät vo Texas z Austin züüglet. D Gsellschaft git wüsseschaftligi und populääri Wärk uuse, wo Texas bedräffe, und organisiert Bildigsbrogramm, zum d Gschicht vom Staat de Lüt nööcher bringe.
Michelbach
z Frankrych
Texas State Historical Association
Publikazioone
D Gsellschaft git e baar Publikazioone uuse:
Michelbach
z Eschtrych
Michelbach isch dr Name vu däne Gwässer:
Michelbach isch dr Name vu däne Persone:
Pan bagnat
Pan bagnat (Nissart-Dialäkt fìr „nàss Broot“, „gschwämmt Broot“; àui pan banhat gschrìewa; uff Frànzeesch falschligerwiis pain bagnat) ìsch a tràdizionälla-n-Assschpeziàlitäät üss Nizza-n-ìm Süüdfrànkrììch. ’S ìsch a runder Schenkabroot mìt da saalwa Züatààta wia ìn dr Nizza-Sàlààt —àlso Ràuikoschta mìt Ànschovis odd’r Thunfìsch, gekochta-n-Aijer, Oliveel, Sàlz un Pfaffer.
wu maa s’ Grìcht kààt fìnda
Z’ Nizza wìrd Pan bagnat ìn fàscht àlla Bäckaräija verkàuift. Ìm Nizzer Schtàdtzäntrum sìnn àui a pààr Hiisla un Schtroossahandler, wo vor àllem Pan bagnat verkàuifa. S’ Grìcht wìrd àui tràdizionäll z’ Monaco gassa. Pan bagnat fìndet maa-n-àui ìn ainiga Bäckaräija-n-ìm Elsàss un Lothrìnga.
Gschìcht
Ìm 19. Joohrhundert ìsch Pan bagnat s’ „Broot vu da àrma Litt“ gsìì. Vor àllem Fìscher un Àrwaiter hann’s àn dr Morgapàuisa àm niina Ühr gassa. Ìm Làuifa vu da Joohrhunderta hàt maa-n-ìm Broot ìmmer mehr Züatààta züagfiagt. Sallamols hàt maa kää Thunfìsch züagfiagt, dänn’s ìsch züa diir gsìì. Schtàttdässa hàt maa numma Ànschovis bnutzt. Fìr Pan bagnat-n-ìsch kää bsunder Rezapt gsìì; ainiga Litt hann Sàlààdgmìsch (mesclun) züagfiagt, wänn sa drfìr hann känna bezààhla. Oliveel ìsch sallamols àui diir gsìì, àlso hann d’ Litt manckmol s’ Broot numma ìns Wasser iigwaicht.
wia maa-n-’s kocht
Fìr a Pan bagnat fìr aina Pärsoon kocha, brüüchsch a Brootschtìck vun äbb 20 cm Durschnìtt. Brüüchsch àui nàdììrlig Ràuikoschta —dräi Tomààta, zwai Zewala, a hàlber grianer Pàprìkaknolla, a pààr Raadigala un Sàuibeehnla, zwai Artischocka so wia-n-a klaina Zälriiaschtla. Drzüa brüüchsch a gekocht Ai, ain Anschovis-Filet odd’r a hàlba Doosa Thunfìsch mìt Eel, a pààr schwàrza-n-Oliiva, Keenigskrüüt, Sàlz, Pfaffer un Oliveel.
wänn un wia maa-n-’s ìss
Pan bagnat wìrd vor àllem ìm Summer gassa. Gweehnlig ìss maa s’ Grìcht zamma mìt Kolleega, Fàmìlia odd’r Frììnda.
ìn dr Kültüür
Pan Bagnat ìsch a Bschtàndtail vu dr Nizzer Kültüür un Idäntitäät. Vìela Nizzer meega ’s nìt, wänn Kuchaschäff un Bäcker s’ Rezapt vum Pan bagnat ändra. Sitter 1991 vertaidigt dr Verain Commune libre du Pan bagnat („fräija Gmaind vum Pan bagnat“) s’ tràdizionälla Rezapt vum Grìcht ìn dr Nizzer Regioon. Dr Verain hàt mehrmols „Pan bagna-Faschter“ (Pan bagna Festa) orgànisiart, fìrs Grìcht färdra. Z’ Saint-Laurent-du-Var ìsch jeedsjoohr àm 1. Mai a Fascht, wu maa-n-a rììsiger Pan bagnat kocht.
Jeedsjoohr sitter 2017 fìndet ìm histoorisch Zäntrum vu Nizza d’ Pan-Bagnat-Waltmaischterschàft. Z’ Drap ìm Nizzer Hìnterlànd hann ànna 2019 äbb 80 Litt dr längscht Pan bagnat ìn dr Walt härgschtällt: ar ìsch 270 Määter làng gsìì, fìr 754 kg. Ànna 2022 hàt dr Bäckerbund vum Alpes-Maritimes mìt’ma Pan bagnat vu’ma Durchschnìtt vun 1,04 Määter dr Waltrekord gbrocha.
Jeedsjoohr veräffentligt d’ lokààla Zittung Nice-Matin noh-n-era Mainungsumfroog a Lischta vu da bäschta Härschtäller vum Pan bagnat ìn dr Nizzer Regioon. S’ tràdizionälla Rezapt vum Pan bagnat trajt s’ Label „Nizzer Kucha, Räschpakt vu dr Tràdizioon“ (Cuisine Nissarde, respect de la tradition). Ànna 2019 ìsch Pan bagnat ìns frànzeescha nìt-màteriälla Kültüüräärwa iitrajt worra, àls Tail vu dr Nizzer Kochkunscht.
Interpretatio Romana
Interpretatio Romana isch en Uusdruck, wo de römisch Historiker Tacitus zerstmol bruucht het, woner d Alcis mit de Dioskure vergliche het. Bim Bischriib vo de germanische Religioo bruucht er denn mengisch au die römsiche Götternäme und nöd die germanische.
Germane
D Interpretatio Romana bezüglich germanische Gotthaite cha ainersits us de Näme vo de Wuchetääg erschlosse werde, andersits us literarische und epigraphische Zügnis us de Antiki und usem früene Mittelalter. S Material isch nöd zaalriich. De Tacitus schriibt i de Germania, as d Germane bsundrigs de Mercurius, de Mars und de Hercules verert hebid und en Tail vo de Suebe heb no d Isis vereert.
Kelte
De Cäsar bischribt im Gallische Chrieg die Gallische Gottheite ebefalls mit römische Näme, ooni as er die gallische Neme agitt. Nebet e paar wenige antike Autore, stammet die maiste Interpretatione us de zaalriiche epigraphische Zügnis. Mengi Götter werdet mit verschidnige römische Götter vergliche, wie do Cocidius, wo mitem Silvanus und mitem Mars vergliche woren isch. Mit de Romanisierig vo de Kelte hend sich au d Götter a die Römische aggliche.
Kriegsberg
Dr Kriegsberg isch a Weiberg midda en Schduagrd, glei beim Hauptbahhof.
Se händ en 1259 zom erschde mol erweehnt. Er isch no anderthalb Hektar groß ond steil.
1938 händ d Freihärra Moser von Filseck den Weiberg a d IHK verkauft, die baut zsemma mit dr LBS haubtsächlich Trollengr drauf a. Am obera End (ma ka abr ed nauf laufa) isch dr chinesisch Garta uf 353 m.