cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frédéric Chopin
Wärk
Dr Chopin het vor allem für s Klavier gschriibe. S Dschello isch in vier Komposizioone vorgsee, im Klaviertrio, wo am Ändi vo de 1820er Joor entstande isch, in dr Introduction et Polonaise brillante für Klavier und Violondschello, im Grand Duo über Theme us em Meyerbeer siner Opere Robert der Teufel, won er zämme mit em Dschellist Auguste Franchomme verfasst het und in siner spoote Sonate für Violoncello und Klavier. Er het e baar Lieder gschriibe, wo nid hätte sötte veröffentligt wärde, aber die häi nie d Bedütig überchoo, wie si zum Bischbil d Lieder vom Robert Schumann ghaa häi.
FC Basel
Gschicht
Dr Veräin, wo vo de Fans "Eff Cee Bee" gnennt wird, het im 20. Joorhundert syni stärchschti Zyt in de 1960er und 1970er Johr gha mit im Ganze sibe Mäischtertitel und drei Pokalsig. In de 1980er Johr aber isch der FCB zymlig erfolglos gsi und het 1988 sogar müesse us dr Nationalliga A, dr ehemolige erschte Fuessball-Liga vo dr Schwyz, abstyge. Erscht 1994 isch er ins Oberhuus zruggkehrt.
Frédéric Chopin
Wärk
Dr Chopin het e Hufe Poloneese, Masurke und Walzer gschriibe, aber nid für zum Danze. So wie s e baar anderi Komponiste zu sinere Zit au gmacht häi, si daas stilisierti und poetisierti Dänz, wo mä konzerdant duet uffüere, und nume dr rhüthmisch Gestus erinneret no draa, ass mä ursprünglig zu soniger Muusig danzt het.
FC Basel
Gschicht
Unter em Präsident René C. Jäggi isch dr gross Erfolg ins Schtadion "St.-Jakob-Park" zruggkho: 2002 het de Basler Verein s'Double mit Maischterschaft und Pokalsig gfyret. Druffabe isch em FCB als dr zwäite Schwyzer Fuessballmannschaft nach de Grasshoppers Züri, wo 1995 und 1996 an dr Champions League teilgno hän, d'Qualifikation zu de Champions League glunge. D'Basler hän drby überraschend d Zwüscherundi, wo unterdesse abgschafft worden isch, erräicht und hän unter anderem Celtic Glasgow und de FC Liverpool us em Wettbewärb gworfe.
Frédéric Chopin
Wärk
Au sini Etüde häi nüme die technischi und pedagoogischi Funkzioon, wo si früener bi andere ghaa häi. Bim Chopin sis hoochexpressivi Charakterstück, won er din d Usdrucksmögligkäite und die technische Vorussetzige vom Klavier süstematisch erforscht het.
FC Basel
Gschicht
2004 het dr FC Basel unter em Christian Gross dr 10. Maischtertitel scho vier Runde vor em Schluss gholt. In 36 Rundene hän si nur 3 Schpyl verlore. 2008 het er sin 12. Maischtertitel erscht im letschte Schpyl gholt. Doner 2008 au dr Cup gwunne hett, hett är s sogenannte "Double" gholt. 2010 het s mit em Trainer Thorsten Fink non emol e Double ge, wo dr FCB im Cupfinal gege Lausanne gwunne het und d Ligaspyl mit drei Pünggt Vorsprung vor YB Bärn beändet het. 2011 het dr FCB dr Maistertitel chöne verteidige.
Im August 2011 het d Bresidäntin Gisela Oeri iire Rückdritt zum Ändi vom Joor 2011 bekannt gee. Am 13. Oktober 2011 het dr Thorsten Fink si Verdraag mit em FC Basel glööst und isch zum Hamburger SV gange. Dr Assistänzdrääner Heiko Vogel het dr Dräänerdschob übernoo und dr FCB isch in dr Grubberunde vo dr Champions League Grubbezwäite worde mit eme Siig über Manchester United.
Frédéric Chopin
Wärk
Dr Chopin het 24 Préludes komponiert, für jeedi Doonart äins. Im Geegesatz zum Bach sim Wohltemperierte Klavier, wo chromatisch ufstigd und wo dr Chopin seer vereert und sine Schüeler witerempfoole het, si im Chopin sini Préludes noch em Quintezirkel ufwärts aagordnet, und d Dur- d Moll-Doonart wäggsle drbii ab.
FC Basel
Gschicht
Am 15. Oktober 2012 isch dr Murat Yakin, wo sälber vo 2000 bis 2006 für e FCB gspiilt het, Drääner worde. Im April 2013 het sich dr FCB im Viertelfinal vom Europacup gege Tottenham Hotspur duuregsetzt, het denn aber im Halbfinal gege dr FC Chelsea bäidi Spiil verloore (1:2, 1:3), drfür aber churz druf wider d Schwizer Mäisterschaft gwunne.
In dr Säson 2013-14 het dr FC Baasel in dr UEFA Europa League 2013/14 gspiilt, gege e FC Salzburg gwunne und isch in Viertelfinal choo. Er het s Häimspiil gegen e FC Valencia 3:0 gwunne, uswärts aber 0:5 verloore und isch usgschiide. Dr Schwizer Göpfinal het dr FCB gegen e FC Züri 0:2 verloore, aber d Mäisterschaft mit siibe Pünkt vor em FC Grasshoppers gwunne. Am Ändi vo dr Seson isch dr Murat Yakin as Dreener entloo und dr Bordugiis Paulo Sousa aagstellt worde.
Schtadion
Dr FC Basel schpylt sini Häimschpyl im "St. Jakob Park", wo vo de Lüt Joggeli gnennt wird. Es het e Fassigsvermöge vo guet 38'512 Sitzplätz, woby e Täil vo dr Oschtkurve ("Muttänzerkurve") by nationale Schpyl us Schtandplätz beschtoht. S'Schtadion isch zwüsche 1999 und 2001 vo de wältbekannte Architekte Herzog & de Meuron neu baut worde und isch momäntan s'gröschte Fuessballschtadion vo dr Schwyz. In dä Joohre 2006/2007 isch d'Kapazidät vom Joggeli vo 32'000 uf 38'512 erhöht worde, wobi me über em C-Sektor no än nöiä Sektor, dr Sektor G, anäbaut het.
Die 1. Mannschaft
{| class="wikitable" !Nummere !Spiiler !Nazionalidäät !Im Veräin sit !Letschte Veräin ! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Gooli
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Verteidigung
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Middelfäld
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Wallerchen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Walachen lijt àn der Nied, direkt nawe Bouzonville in dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 195 un 283 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Walachen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179 Valdraca un Waldraca (1210: Valdercka, 1314: Waldinga, 1319: Waldrick, 1450: Valdergyen, 1544: Walderca, Walderchen, 1594: Weyllingn, 1599: Valerchen, 1606: Valderchen, 1633: Vallerka, 1741: Vaudrechin, 1779: Vaudreching).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Walachen ìsch. Walachen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Walachen ghert zem Moselfrankisch.
Kültür
Àlljohr àn d Winachte wurd ìn dr Kìrich vun Walachen e große Winachtskrìppe ufgeböit, wie vil Bsüecher ànziet.
Reuthe
Rüte (amtlich Reuthe) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Rüte lit südöschtlich vom Bodesee uf 650 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 21,3 % Landwirtschaftsfläch, 51,9 % Wald, 18,9 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 7,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Rüte siand Schwarzenberg, Andelsbuch, Bezau, Bizau, Schnepfau, Mellau und Dornbirn.
Gschicht
D Habsburger händ dr Ort amol vom Tirol und amol vo Vorderöschtriich (Friburg) us regiert. Vo 1805 bis 1814 heat der Ort zua Bayern khört, denn wider zua Öschtriich. Zum Bundesland Vorarlbearg khört Rüte sit dr Gründung 1861. Vo 1945 bis 1955 ischt Toal vo dr französchie Bsatzungszone gsi.
Verwaltig
D Bürgermoaschtrin vo Rüte ischt d Bianca Moosbrugger-Petter.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Rüte khört zum Bodeseealemannisch.
Alter Rhein (Bodensee)
Dr Alt Rhy isch es Gwässer a dr Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Öschtrych. Es isch en 11,6 Kilometer längen Abschnidd vom alte Flussbett vom Rhy, wo bi Sammargreete afoot und bim Dorf Alterhy in Bodesee flüsst.
Gschicht
Bi dr Internazionaale Rhyregulierig isch im nördleche Deil vom Sanggaller Rhintel am Ändi vom 19. Joorhundert füre Alperhy vo Sammargreete us näbem Dorf Fuasche verby e breite Kanaal grabe worde, ass s Wasser gschnäller in See use chan flüsse und s zu weniger Überschwemige sell cho. Das isch dr Fuascher Durchstich.
Am Alte Rhy sind im Rhydelta grossi Naturschutzpiet entstande.
Bsundrigs
E chli witer oben am Rhy, zwüsche Widnau und Diepoldsau, isch de Rhy ebefalls begradigt wore und es isch döt wäg em Diepoldsauer Durchstich au en Alte Rhy öbrig blebe. Da Stuck wörd aber nöd zu däm Fluss dezue zellt, wo i däm Artikel beschrebe wörd. Hingege chömed zu de oben erwähnte knapp 12 Kilometer no die 23 Kilometer vom Rhyntaler Binnekanal dezue – sus wörs nöd lange, as de Fluss i d Lischte vo de lange Schwizer Flüss chunnt.
Dreistachliger Stichling
De Draistachligi Stichlig (Gasterosteus aculeatus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo wenig Aasprüch a s Gwässer het, woner lebt.
Uussie
De Stichlig isch e chliine längliche gfleckte Fisch, wo 6 bis 8 cm lang werd. I de Laichzitt sind d Mandli höbsch bunt. Stichlig hend kai Schuppe. Sin Name het er, well er ufem Rugge drai biweglichi Stachel het.
Verbraitig
De Stichlig isch a nördliche Chüsteregione vo Europa haimisch und cha bis 700 km landiiwärts vorchoo. Er lebt im Brackwasser und i Süessgwässer i de Chüstenööchi, schwimmt Flüss duruuf, so de Rhii, lebt i Gräbe, Waier und Tümpel. Wichtig isch, as gnueg Wasserpflanze ume sind.
Landwirt
Landwirt oder Puur (vo mhd. gebûre „Mitbewohner, Nochbr, Dorfgnosse“) isch en Pruef i de Landwirtschaft. En Puur produziert tiereschi oder pflanzlechi Produkt, wo maischtens als Nahrigsmittel gnutzt wärded. Er bewirtschafted landwirtschaftlechi Nutzflächene im Freie oder i Triibhüüser. Landwirt isch e moderni Bezaichnig für de Bruef vom Puur. S Wort werd bilded us Land, im Sinn vo „Landwirtschaft“ oder „Bode“ und Wirt im Sinn vo „Wirtschaftler“, „Huuswirt“ oder „Ökonom“. I de Dütschschwiz cha me e drüüjöhregi Lehr zum Landwirt mache oder es git en bruefsbeglaitende Lehrgang zur Püüri, wo zwo Johr duured.
Schweizerischer Evangelischer Kirchenbund
De Schwiizerisch Evangelisch Chilebund SEK (franz.: Fédération des Églises protestantes de Suisse FEPS) isch de Zämeschluss vo de reformierte Landes- bzw. Kantonalchilene un de Evangelisch-Methodistische Chile i de Schwiiz gsi. Sini Nochfolgeorganisation isch di Evangelisch-reformiert Chile Schwiiz (EKS), wobi es sich nach em Vereinsrächt um di gliich Organisation handled.
Gschicht
De SEK isch 1920 gründt worde. Vorher hets als gmeinsams Gremium vo de reformirte Chilene di evangelischi Tagsatzig ggää un sit em Johr 1858 di Schwiizerischi reformierti Chilekonferenz. 1925 isch de SEK Mitglied vom Reformirte Wältbund worde un im Johr 1940 vom Ökumenische Rat vo de Chilene. De SEK het 1946 s HEKS, s Hilfwärk vo de Evangelische Chilene vo de Schwiiz, gründt un 1963 s Sammelwärk Brot für Brüder, wo sit 1990 Brot für alle heisst. 1970 isch s Sozialethische Institut gründt worde, wo 2004 de Name Institut für Theologie und Ethik übercho het. Sit em Zämmeschluss vom Reformirte Wältbund mit em Reformirte Ökumenische Rat am 18. Juni 2010 z Grand Rapids im amerikanische Bundsstaat Michigan isch de SEK Mitgliid vo de noi gründete Wältgmeinschaft vo de Reformirte Chilene.
Organisazioon
De SEK het als Leitigsgremium en Rat mit nüün Mitglider gha, wo sich normalerwis einisch im Monat für zwei Täg z Bärn troffe het. Früeneri Mitglieder sin gsi de Thomas Wipf (Präsident), d Silvia Pfeiffer (Vizepräsidentin), d Irène Reday (Vizepräsidentin), d Helen Gucker-Vontobel, de Ruedi Heinzer, de Karl Kohli, d Kristin Rossier Buri, de Peter Schmid un de Urs Zimmermann. Für d Amtsperiode ab em 2011i het d Abgordenteversammlig vom SEK am 14. Juni 2010 z Herisau de Theoloog Gottfried W. Locher vo Bärn zum noie Präsident vom Rot gwählt. Di andere Mitglieder vom Rat sind ane 2018 gsi: de Pfaarer Daniel de Roche vo Fryburg, de Chilepolitiker Peter Schmid vo Basel, d Esther Gaillard us de Waadt, d Pfaarerin Sabine Brändlin usem Aargau, de Glarner Pfaarer Ulrich Knoepfel, d Ruth Pfister und de Daniel Reuter vo Züri.
D Geschäftsstell z Bärn het öppe 35 Aagstelti gha, wo in vier verschidne Abteilige gschaffet händ: D Leitig vo de Gschäftstell übernimmt nach de Pensioniirig vom Theo Schaad uf de 1. Jänner 2011 de Philippe Woodtli.
S höchschti Organ vom SEK isch d Abgordneteversammlig gsi, wo zweimol im Johr zämecho isch.
Ziger
Ziger (i gwüsse Dialäkt Ziiger) isch en Frisch-Chääs und d Schwyzer Bezeichnig für e Ricotta oni Nidel. Er wird us Schotte gmacht und beschtaht usem Eiwyss, wo dört no dinne isch.
Mä nimmt Schotte, git früschi oder entrahmti Chuemilch oder Ankemilch drzue, erhitzt s uf öbbe 90 °C und duet Süüri dri. Vilmol brucht mä Essigsüüri drfür. Ziger wird nit glaageret, sondern sofort früsch oder gräucheret verchauft. Er hebt öbbe zää Dääg.
Ziger losst sich au dehäi recht eifach mache. Mer stellt Milch in em e offene Hafe zwei, drei Tag am ä warme, dunkle Ort uff. Wenn denn d Milch grunne isch, schüttet mer die ganzi Sach in ä Siib un loßt des ä paar Stunde abtropfe. Würze, wenn me wot, öbbe mit Chümmi, un gniese (Wiesetäler Methode). Ziger passt beschdens zu gschwellde Grumbiere.
Litratur
J. L. Stein et al.: Milch und Milchprodukte. In: Ullmanns Encyklopädie der technischen Chemie. Band 16, 4. Auflage, Verlag Chemie, Weinheim, New York 1978, S. 702.
Langenbruck
Langebrugg (hochdytsch Langenbruck) isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Langebrugg liggt ganz am Änd vom Waldeburgertal südlich vo dr Passhechi vom Obere Hauestei uff 734 m. ü. M. Sie isch die heggschtglägeni und sydligschti Gmeind vom Kanton und zuedäm die einzig, wo "ännet" (sydlig) dr Juraketti liggt. Langebrugg gränzt im Norde an d Baselbieter Gmeinde Waldeburg, Oberdorf, Bämbel und Eptige. Vo de andere drei Sitte wird dr Ort vo de soledurnische Gmeinde Mümliswil-Ramiswil, Holderbank, Egerkinge und Hägedorf umschlosse. Langebrugg liggt au am Fuess vom Pass iber dr Belche, wo noch Eptige fiehrt. Dr eigentligi Astiig fangt bim Kloschter Schöntel a.
Gschicht
1145 isch Langebrugg als Villa Langenbruccho s'erschti Moll urkundlig erwähnt worde. Doch scho vil friener ischs Gebiet um Langebrugg wichtig gsi. So hän bereits 58 v. Chr. d Reemer dr Fuesspfad iber dr Oberi Hauestei zunere feschte Stroos zwische de Stedt Aventicum und Augusta Raurica usbaut. Do's Gebiet zimlig sumpfig gsi isch, hett me Hölzer näbenand quer gleggt, woruff dä Teil vo dr Stroos dr Name "zer lange Brugg" biko hett. Do drus isch spöter dr Name Langebrugg entstande.
Langebrugg isch im spoote 18. und friene 19. Joorhundert e bliehende Luftkurort vor allem für die riiche Herre uss dr Stadt Basel gsi. Drnäbe isch Landwirtschaft und Siidebandwäberei wichtig gsi.
Zue Langebrugg gheere au zwei Weiler:
Wappe
S Wappe stammt vo 1939. D Wappefarbe betone die frieneri Zuegheerigkeit zur Herrschaft Froburg. S Agnus Dei (Lamm Gottes) erinnert ans Kloschter Schöntel, wo aber nid em alte Kloschterwappe entspricht (Schutzpatronin isch die heiligi Maria gsi). Im undere Teil wird e langi Brugg stilisiert.
Turismus
No hytte isch Langebrugg e Turismusort mit regionaler Bedytig. Es isch drnäbe au dr einzig Wintersportort vom Baselbiet. Langebrugg hett e iber 100 km langs Wandernetz, Mountain-Bike-Trails, e Kneipp-Erläbnispfad, e Summerrodelbahn, e nordischs Skisprungzentrum, Langlaufloipe und zwei Skilift (Oberi und unteri Wanne; plus e Kinderskilift). Vor allem's Skifahre isch sehr beliebt und bietet au mit de beide Lift (Totallängi 1650m, Höhedifferänz 350m) einiges, fyr dass s Skigebiet sehr tief gläge isch. Und das isch au dr greescht Nochteil: Mit dr fortschrittende Klimaerwärmig wärde d Tääg, wo me z'Langebrugg iberhaupt no skifahre gha, immer weniger. Und villicht sin d Täg vom Wintersportort Langebrugg scho zellt...
Heimersdorf
Haimerschdorf (Patois Héméricoie, frz. Heimersdorf, dt. Heimersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Haimerschdorf lijt ìm Sundgöi, àcht Kilometer sìdlich vun Àltkìrech. Nochbergmeine vun Haimerschdorf sìn Hìrsinge ìm Norde, Rüederbi ìm Oschte, Bìsel ìm Sìde un Làrgìtze ìm Sìdweschte.
Gschìcht
Haimerschdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 708 àls Heimersdorf.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Haimerschdorf ìsch. Haimerschdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Haimerschdorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Alter Rhein
Alte Rhii oder Altrhii isch de Name vo däne Gwässer:
Lueg au:
Altenrhein
Altenrhein isch de Name vo däne Objekt:
Lueg au:
Schneider (Fisch)
S Schnyderli (Alburnoides bipunctatus; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch, wo wenig Aasprüch uf s Gwässer het, wos lebt.
Uussie
S Schnyderli isch e chliine silbrige Fisch, wo 13 bis 16 cm lang werd und öppe 30 Gramm wögt. S hett uf de Siite zwoo Raie mit dunkle Pünkt, wo zäme wiene Noot uusgsiend, drum sin Name. D Undersiite isch wiisslich, d Obersiite het e Grüestich, d Flosse sind eener geel oder wiiss.
Verbraitig
S Schnyderli chunnt im europäische Bineland vor, au i de Törkai, im Irak und im Iran isch s haimisch. S lebt i suurstoffriiche Flüüssgwässer mitere starche Ströömig, won e chiisige Grund hend.
Lebeswiis
S Schnyderli isch e Schwarmfisch wo i de Ströömig vom Fluss stoo bliibt und Alge, Plankton, Insektelaarfe und Chliichrepsli fresst. S gumpet aber au usem Wasser um chliini Tierli am Uufer z schnappe. D Laichzitt goot vom April bis in Juni binere Wassertemperatur zwösched 14 und 24 Grad. S Wiibli lait denn 800 bis 3000 Aier uf de chiisigi Grund. Schnyderli wered im zwaite Joor gschlechtsriiff und chönd 8 Joor alt were.
Kletterclub Üetliberg
De Chlätterclub Üetliberg KCÜ isch e Verain vo Bergstiiger us de Regio vo Zöri. Er isch im November 1978 ggründet wore.
Gschicht
De Chlätterclub Üetliberg isch vo junge Sportchlätterer is Lebe ggrueffe wore, wo i de Nagelfluefelse vom Üetliberg träniert hend. Zo de Gründer hend under anderem de Martin Scheel, de Gabriel Hueber, de Thomas Müller und de Roland Heer ghöört. Di anzig Bidingig ufgnoo z were isch gsii, as de Aawärter het müesse uf de 35 Meeter hööch Üetlibergturm chlättere, und da ooni Saili. Und dobe het er no de Schlussöberhang vo de Platform müese öberwinde.
De KCÜ isch im Umfeld vo de Zörcher Jugedbiwegig ane 1980 entstande. D Gründer vo dem Chlätterclub sind denn au Mitglider vo de anarcho-dadaistische Verainigung gsii.
Riefensberg
Rüüfeschbearg (amtlich Riefensberg) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Adolf Guggenbühl
Dr Adolf Guggebüel (Adolf Guggenbühl, * 21. Juni 1896 z Züri; † 21. Jänner 1971 z Olte) isch e Schwiizer Schriftsteller und Publizischt gsi.
Riefensberg
Geografi
Rüüfeschbearg lit südlich vom Bodesee uf 781 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 50,9 % Landwirtschaftsfläch, 32,2 % Wald, 13,8 % Alpa, 0,6 % Sidlungsfläche und 2,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Rüüfeschbearg siand Sulzberg, Krumbach, Hittisau und Oberstaufen.
Adolf Guggenbühl
s Läbe und s Schaffe
Dr Guggebüel het a de Universitëëte Züri und Bärn, a dr Humboldt-Universitëët z Berlin und dr Uni vo Montpellier studiert und het ane 1920 z Bärn zum Dr. rer. pol. promoviert.
Riefensberg
Gschicht
Rüüfeschbearg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1249 in als rivinsperc.
Adolf Guggenbühl
s Läbe und s Schaffe
Er het 1925 z Züri zäme mit synere Frau Helen Guggebüel-Huber und em Schwooger Fortunat Huber dr Verlaag Schwiizer Spiegel gründet und en Zytschrift mit em glyche Titel useggëë. Die Heft sind es Spraachroor vom konservatyve Dänke i dr Schwiiz während dr Zyt vo dr Geischtige Landesverteidigung vo de 1930er und 1940er Joor gsi.
Riefensberg
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Rüüfeschbearg ischt dr Ulrich Schmelzenbach.
Adolf Guggenbühl
s Läbe und s Schaffe
1938 het er mit em Zürcher Tieläktoloog Eugen Dieth dr Bund Schwyzertüütsch gründet. Er hät de Verein gleitet und derzue gluegt, ass er als Sekzioon in Schwiizer Heimetschutz uufgnoo worden isch. Im Schwiizer Vorstand vom Heimetschutz het sech dr Guggebüel bsunders für d Frooge vom Tieläkt ygsetzt. D Gruppe Züri vom Bund Schyzertütsch het en zum Eeremitglid gmacht.
Dr Adolf Guggebüel het Büecher zu dr Schwiizer Kulturgschicht gschribe und Samelbänd mit Mundartgedicht, so wie dr Schwyzer Meie und es Wörterbuech vom Züritüütsche useproocht.
Riefensberg
Dialekt
Dr Dialekt vo Rüüfeschbearg khört zum Bodeseealemannisch.
Adolf Guggenbühl
s Läbe und s Schaffe
Er isch befründet gsi mit em öschtrychische Physiker und Nobelpryystreeger Wolfgang Pauli, wo sid 1928 a dr ETH Züri gforschet het und im Zwöite Wältchrieg probiert het, s Schwiizer Bürgerrächt z überchoo.
Erster Weltkrieg
Der Erscht Wältchrieg isch vo 1914 bis 1918 in Europa, em Nöche Oste, in Afrika, Ostasie und uf de Wältmeer gfüert worde und hät rund 17 Millione Mänschelabe gforderet. De Chrieg hät mit de Chriegserklärig vo Österrich-Ungarn a Serbie im Juli 1914 agfange und mit de Niderlag vo Dütschland, Österrich-Ungarn, Bulgarie und em Osmanische Reich und em Sieg vo Frankrych, Grossbritannie, de USA, Italie, Japan, Serbie, Rumänie und wiitere Allierte im Novämber 1918 ufghört. De Chrieg hät Europa für immer verändertet und isch Nährbode für de Faschismus z Italie und de Nationalsozialismus z Dütschland ksi. Er hät schliesslich 1939 zum Zweite Wältchrieg gfüert.
Vorgschicht: Inträsse- un Machtkonstellatione vu dr Großmächt
Vor em 1. Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.
E Grundwiiderspruch isch zwische Ängland un Ditschland gläge: Ängland as stärkschti Induschtriination un as greschti See- un Kolonialmacht het d Vergreßerig vu dr ditsche Flotte un e greßeri Roll vu Ditschland uf em Wältmarkt nit welle akzeptiäre. Ditschland het im Fall vum e Chriäg si Gebiät z Mitteleuropa welle abrunde un gstärkt in dr Kampf um d Koloniä iidrätte.
Frankrich het sich mit em Verluscht vu Elsass-Lothringe 1871 nit kenne abfinde un isch entschlosse gsii, des friähjer oder speter wider zruckzhole un het si friähjeri Vormachtstellig z Europa welle zruckgwinne.
Russland het e Zuegang zum Mittelmeer iber d Dardanelle (Verbindig Schwarzes Meer Istanbul – Mittelmeer) gsuecht. Glichzittig hets slawischi Balkanvelker welle „befreie“ – diä sin zum Deil unter osmanischer und zum Deil unter eschtrich-ungarischer Herrschaft gsii (no 1908 hett Wien Bosnie annektiert). Wänns d Dardanelle gwunne hät, hätts e riisige strategische Vorteil gha. Des isch nit unmeglig gsii, wel sich s Osmanisch Rich im e Verfallsbrozäss befunde het. So sin Russland un Eschtrich-Ungarn uf em Balkan in Kollission mitenander gsii. Bis zu sinere Entlassig 1898 het dr ditsch Richskanzler Bismarck dur e Bindnissyschtem kenne verhindere, ass dä un anderi Inträssekonflikt eskaliäre.
Bindnissyschtem
Wu dr Erscht Wältgriäg üsbroche isch, sin diä Bindnis wirksam gsii, wo do ufzellt sin. Do drbii isch d strategisch Üsgangslag gsii, ass d Mittelmächt (mit Ditschalnd un Eschtrich-Ungarn) in dr Zange zwische Ängland un Frankrich im Weschte un Russland im Oschte gsii sin:
Sebelrassle un Friidenswille
Zwische 1912 un 1914 isch s zun ere verstäkte Ufrischtig in allne europäische Großmächt kumme. Ditschland het sich dur d – als rein defensiv bezeichnete – Bindnis vu Russland mit dr „Entente“ (Frankrich un Ängland) dur zwee Machtbleck iikesslet gsähne. Der Generalstabschef Helmuth von Moltke (der Jüngere) het schon 1912 uus militärischer Sicht grate, en Präventiv-Chrieg z füehre, bevor d Russe schtärker sii: „Je eher, desto besser.“ Aber au alli andere hän sich bedroht gfiählt. Alli hän Chriägsplän in dr Schublade liige gha. Ängland het sich am meischte zruckghalte, aber au derte het 1912 dr Flottechef e Präventivschlag gege d ditsch Kriägsflotte in ihrene Häfe verlangt gha. Andrersiits het der dütsch Staatssekretär Jagow noch am 25. Juli 1914 rapportiert: „Weder Russland noch Frankreich noch England wollen innenpolitisch und von ihrem Rüstungsstand her den Krieg.“
Wär in däre Situation d erscht Brandfackle gworfe het, het kenne sicher sii, ass es losgoht un d Bindnispartner folge.
Uf dr einte Siite hets in verschiidene Länder e Chriägsbegeischterig gä – uf dr andere Sitte aber aü e Friidenswille, wu sich in dr sozialischtische bzw. sozialdemokratische Parteie krischtalisiärt het. Am 24./25. Novämber 1912 het z Basel e üsserordentlige „Internationale Sozialischtekongräss“ stattgfunde. Bi däm Kongräss isch feschtgstellt wore: D sozialischtische Parteie hän verabredet, ass jedi in ihrem Land gege d Chriägsbsträbige vu dr eigene Regiärig kämpft. Friili hän si des nit durghalte; in verschiidene Länder hän si sich iigredet, ass s Vaterland z verteidige seig; so het d SPD z Ditschland im Parlamänt fir d Griägskredit gstimmt.
Vorgschicht: Alass un Eskalation
Am 28. Juni 1914 isch de Thronerb vo Öschterreich, Erzherzog Franz Ferdinand, de Sohn vom Kaiser Franz Josef und de Kaiserin Elisabeth (Sissi), mit sinere Frau z’ Sarajevo vom e serbische Attetäter verschosse worre. Di folgende Julikrise het durch diplomatischi Fähler, Fehliischätzunge und militärischi Inkompetenz im Lauf vo vier Woche zum e europäische Kriäg gführt.
Am 6. Juli het Diitschland de öschterreichische Regierung Unterschtützung zuegsicheret fer de Fall, daß Rußland zugunschte vo sim Verbündete Serbien militärisch interveniere tät. Zwei Woche später, am 23. Juli, het Öschterreich e 48stündigs Ultimatum a Serbien gschtellt. Serbien het des Ultimatum zwar zum Teil erfüllt, aber e paar Punkte nit akzeptiert und stattdesse e Teilmobilmachung aagordnet. Do druff het Öschterreich am 25. Juli di diplomatische Beziehunge abbroche und ebefalls mit ere Teilmobilmachung reagiert. Am gliiche Tag het Russland beschlosse, Serbie militärisch z unterschtütze. Am 27. Juli isch mit de Teilmobilisierung vo de russische Armee aagfange worre. Dr Zar het aber betont, er wärdi keini militärischi Handlige unternäh, solang die diplomatische Verhandlige zwüsche Öschtrich und Serbie im Gang sii. Zuedäm hett är vorgschlage, dä Konflikt vor de Interational Schiedsgrichtshof in Den Haag z bringe. Dütschland hett das abglehnt, mit der Begründig vo der russische Mobilmachig.
Da sich die öschterreichisch Regierung uff di militärisch Rückedeckung vo Diitschland verloh het, het si am 28. Juli Serbien de Kriäg erklärt. Sie het denn in der Folg von dem vereinzlet Flieger-Angriffe uuf Serbie gfloge. Am 30. Juli het Russland d Generalmobilmachung verkündet, wa die Diitsche als indirekti Kriägserklärung uffgfasst hand; als Reaktion het am 1. August Diitschland Russland de Kriäg erklärt und d Generalmobilmachung angordnet. Am 2. August isch Frankriich mit der Generalmobilmachig nochezooge.
De diitsche Generalschtab het 1914 nu ein onzige Uffmarschplan parat gha: de berühmt-berüchtigt Schlieffen-Plan. Seller Plan isch aber fer e Situation wiä im Summer 1914 völlig utauglich gsi. Erschtens isch er fer en Präventivkriäg gege e Koalition us Frankreich und Russland gmacht worre und nit fer en rein oschteuropäische Kriäg gege Russland und Serbien. Zweitens isch de Schlieffenplan vo de riskante Aanahme uusgange, dass England neutral bliebt, aber d Verletzung vo de belgische Neutralität het scho zwei Tag später de Kriägsiitritt vo England noch sich zoge. Drittens isch de Plan scho fascht 20 Johr alt gsi, und s het sich bald ussegschtellt, daß bim technische Stand vo 1914 en Verteidiger mit moderne Waffe, vor allem mit Maschinegwehr, de aagriifende Infanterie iberlege gsi isch, so daß jeder Bewegungskriäg früher oder später het müesse im Stellungskriäg steckebliebe. De geplante schnelle Vorschtoß geg Paris isch drum vo Aafang a zum Scheitere verurteilt gsi. Bezwäckt worde drmit isch, sech dür nes schnälls Kaltschtelle vo Frankriich („Blitzchrieg“) im Voruus der Rücke im Weschte freizhalte für en Kampf im Oschte gäge Russland. Für en Oschte hett me kalkuliert, dass d Mobilmachig uffgrund vo russische Rückständ i der logistische Erschliessig (Isebahn-Linie) en längeri Ziit wird duure. Dodermit het me sech vo somene Präventivschlag gäge Frankriich klari Vorteile verschproche. Im Extremfall hett me sech sogar imschtand gfüehlt, en Zwöifronte-Chrieg z füehre.
Nochdem s neutrale Belgien de Durchmarsch vo diitsche Truppe verweigeret het, isch es in Verletzig vom Völkerrächt angriffe worre, und als Reaktion het England Diitschland de Kriäg erklärt.
Dr Krieg fangt aa
Am 3. August 1914 erkläärt Dütschland Frankrich dr Krieg und am 4. Auguscht marschierets durs nöitrale Belgie um d Befeschtigungsahlage z Lothrige z umgah. Das het Ängland gar nid passt und s het de Düütsche dr Krieg erkläärt. Alli beteiligte Mächt glaubet an en churze Krieg. Dä Kaiser Wilhelm het dezue gseit: „Bis Weihnachten seid ihr wieder bei Muttern!“ D Düütsche chömed ziemlie schnell vorwärts aber nöd ohne zerscht (2 Schtunde nach Grenzübertritt) es paar Kriegsgreuel in Belgie z begah. Schlieslich hends dänn en Fähler gmacht und sind churz vor Paris am Fluss vor de Marne zum Stillstand cho. D Franzosse mobliliesered allie „Renault AX“-Taxis vo Paris zum d Soldate ad Front z transportiere. Die Front vo ganz obe vo Frankrich bis churz vor d Schwizer Gränze bi Basel isch den für die nächschte 4 Jahr stah blibbe.
Öschterich grifft währenddesse ab 12. August Serbie und ab 20. August Russland an und mues Niederlage ischtecke und verlüürt d Region Galizie. Russland griift ab 18. August Ost-Preuße an, verlüürt aber gäge die zahlemäsige unterlägene Truppe vo de Dütsche. Öschterich unternimmt en Versuech, Serbie-Montenegro anzgriffe, schiiteret aber. Während desse laufet Gheimverhandlige über de Kriegsiitritt vo Bulgarie und dr Türkei bzw. em Osmanische Riich.
ds Jahr 1915
Im Johr 1915 hend die Düütsche s erscht mal im belgische Ypere Giftgaas als Waffe usprobiert und ebbefals i dem Johr isch s düütsche Maschinegwehr 08/15 in Dienscht gstellt worde. Das het dezue gfüehrt, das dr Krieg immer grausamer worde isch.
Da Öschterich-Ungarn en Vilvölkerstaat gsi isch und e grosse Teil vo de Bevölkerig vo slavischer Abstammig gsi isch, het Öschterich es Problem gha mit sine eigede Soldate. Will die meischte Slave nöd hend wele gäge Russland kämpfe, sind si desertiert oder zu Russland überegloffe. Doch Russland isch schlächt usgrüschtet gsi und het Versorgigsproblem bi Waffe und Munition gha.
S Königriich Italie stiigt 1915 bi de „Alliierte“, de Entente-Mächt, bii und kämpft erfolglos gäge Öschterich.
Bulgarie triit de Mitelmächt bii und vertriibt zäme mit de Öschtericher d serbischi Armee us Serbie. Ängland und Frankriich marschiere durs nöitrale Griecheland, zum de Serbe z hälfe, und haltet d Balkanfront.
Ängland probiert z Galipoli eh nöii Strategii us – eh Amphiebie-Landigsahgriff mit Schiff und Infanterie zum d Türkei ahzgriffe. Bi derre Schlacht sind sich de nah jungi Admiral Winston Churchill und de Mustafa Kemal gegeüber gstande. Beidi sind nachne politischi Füehrer vo ihre Länder worde, dä Winston Churchil als Premierminischter während em 2. Wältchrieg, und de Mustafa Kemal het als Atatürk d moderni Türkei gründet. D Invasion isch es Fiasko gsi für d Ängländer, will die umboute Pasagierschiff, wo am Strand vo Gallipoli mit voller Fahrt ufgsandet hend, sind zwiit im Wasser gsi. D Soldate sind uf de ufmontierte Buggängway liechts Fueter für d Maschinegwehr vo de Türke worde. Äm Winston Churchill wird für das Debakel de Rang vom Admiral aberchänt. Er wird die Amphibie-Taktik jedoch im 2. Wältchrieg erfolgriich am D-Day isetze.
Im Atlantik wird im Johr 1915 dr amrikanisch Luxusliner Lusitania dur es düütsches U-boot versänkt, das wird denn d USA dezue bewege, 1917 au in Chrieg inzträtte.
Flugzüüg fanget a, wichtig z wärde ab 1915, das allerdings zerscht vor allem als Ufklärer, und das nur 12 Jahr nach em erschte motorisierte Flug.
ds Jahr 1916
A de Weschtfront probiere die Düütsche d Franzose bim chline Stätdli Verdun z zermalme. D Bedingige i de Befeschtigungsahlage vo de Fanzose si so brutal, das ganzi Truppeverbänd meuteret. Tschuld devür isch die „dicke Berta“, en übergrosse 42 cm-Mörser, wo nach dä Enkeltochter vom Alfred Krupp (dä Firmegründer vo dr Firma Krupp) benännt isch. Verdun wird als die schlimschtie Schlacht vom 1. Wältchierg id Gschichtsbüecher gah, mit abertuusige vo Todesopfer.
D Russe probiere d Mittelmächt us Galizie z vertiibe; das glingt ihne au, si werdet aber bald zruggschlagge.
Röns
Rös (amtlich Röns) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.
Erster Weltkrieg
ds Jahr 1917
Z Russland findet grad d Oktoberrevolution statt und es scheidet vom Chrieg us. Dedur chunt Italie ie Bedrängnis und wird bis nach Venedig zruggdrängt.
Im nöche Oschte gwüünet d Ängländer immer meh Bode vo de Türke, sie nämed Palästina und somit au Jerusalem ie. Demit hends de Grundstei für de hüütig Nahoscht Konflikt gleit, indems beide Bevölkerigsgruppe, de arabischstämige Palischtinänser und de Jude, meh Rächt als de andere Gruppe versproche hend.
Röns
Geografi
Rös lit uf 610 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 52,1 % Landwirtschaftsfläch, 36,8 % Wald, 6,9 % Sidlungsfläche und 4,2 % sunschtige Fläche gsi.
Erster Weltkrieg
ds Jahr 1917
Dur d Eroberig vo Paläschtina isch au de Lawrence vo Arabie berüehmt worde, er het d arabischie Beduinestäm im Dienscht vom Britische Gheimdienscht zämegfüehrt zum en Guerillakrieg gäge d Türke z füehre.
ds Jahr 1918
Dur s Wägfalle vo Russland stönd de Düütsche meh Truppe für d Weschtfront zur Verfüegig. Was sech allerdings dur de Chriegs-Iitritt vo de USA als würkigslos erwiist. Um e Katastrophe für die Düütsche abzwände, bittet d Oberbefehlshaber um en Waffestillstand. De Waffestillstand wird denn fascht genau uf de Tag 20 Jahr halte. Au d Matrose im Hafe vo Wilhelmshaven vom Kaiser Wilhelm II. machet Stunk: Will de Kaiser Angscht um sini Schiff gha het, het er si nöd welle uslaufe lah. Das het de Matrose gar nöd gfalle und si hend gschtreikt, was schlieslich au uf d Zivilbevölkerig übergange isch. Das het denn zur Abdankig vom Kaiser Wilhelm gfüehrt. D SPD rüeft vom Balkon vom Kaiserpalascht d Abdankig und d Revolution us, wo letschtlich 1919 zur Weimarer Republik gfüehrt het.
Röns
Gschicht
Rös ischt zum erschte Mol gnennt worra um 842.
Erster Weltkrieg
Pariser Vorortverträg
D Friidensverträg, wo in de Pariser Vorort unterzeichnet worde sind, sind sehr häärt für d Mittelmächt. Düütschland wird im Versailler Vertrag als allei schuldig erchläärt, verlüürt Teil vo sinem Staatsgebiet, allie Koloniee, und mues allie eroberte Gebiet abgäh. S mues Reperaturzahlige akzeptiere, wo in spötere Verträg feschtzlege sin. Mit Eschtrich wird z Saint Germain (e andere Vorort vu Paris) e Vertrag abgschlosse bzw. Eschtrich bikunnt-e ufdruckt: Öschterich-Ungarn wird in mehrerie chlini Staate ufteilt, Eschtrich verliärt Südtirol un anderi Gebiät.
Rheinbrücke Hemishofen (Eisenbahn)
D Rhybrugg Hemmishoffè isch è eingleisigi Ysebaabrugg a dè Baanschtreggi Etzwilè-Singè, wo i dè Schwiz bi Hemmishoffè dè Hochrhy übberschpannt. S Bauwärch stammt uss èm Johr 1875 un wörd als Denkmòl vo nationaler Bedütung ygschtuèft.
Erster Weltkrieg
Seechrieg
England hett i däm Chrieg praktisch s ganze Meer Adria und Atlantik kontolliert und so d Mittelmächt vom Wälthandel abgschnitte. Die Düütsche händ drumm vorallem uf de „uniegschränktie Unterseeboot-Krieg“ gsetzt.
Rheinbrücke Hemishofen (Eisenbahn)
Gschichte
Zum Bau vom gröschtè Ingenieurbauwärch a dè Baanschtreggi Winti–Singè hèt diè Schwizerischi Nationalbaan èn europawitè Wettbewärb durrègfüürt. Mit èm Bau vom Übberbau un dè Pfyler hèt si im Früèling 1874 dè Gwinner vom Wettbewärb, s Pariser Unternämmè Cail & Cie., beuffdraagt. Oft isch in älterè Publikationè uubachenerwys dè Gustave Eiffel als Konschtrukteur vo dè Brugg aagää worrè. D Gründung vo dè Brugg hèt d Wyner Firma Cless & Teyber uusgfüürt.
Röns
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Rös ischt dr Michael Ammann. Er isch vo dr Gmuandsvertreatung vo Röns am 19. Juni 2019 zum Nochfolger vom langjöhriga Bürgermoaschter Anton Gohm gwählt worra.
Rheinbrücke Hemishofen (Eisenbahn)
Gschichte
Im Dezembèr 1875 hèt dè Gründungsbüèz aagfangè, am 8. April sin d Sockel für d Pfyler fèrtiggschtellt gsi. Nõch èm Bau vo dè drei schmydeysernè, gsamt 110 Tonnè schwèrè Pfyler hèt im Mai d Montaage vom 445 Tonnè schwèrè Übberbau aagfangè. Sell isch mit Hǜlf von èm Holzlèèrgrüscht durrègfüürt worrè, wo z Stei am Rhy hèrgschtellt un abschnittswys uff èm Rhy zu dè Bauschtell gflösst worrè isch. Am 8. Juli 1875 isch d Probebelaschtig durrègfüürt, nüü Dääg spôter isch s Bauwärch in Bedryb gnô worrè. Stygende Zuglaschtè hèn im Lauf vo dè Zit zu mengè Voschtärkungsmassnaamè a dè Brugg gfüürt. So sin zwǜschè 1894 un 1901 d Längs-, Quer- un Hauptdrääger durch zuèsätzlichi Gurtlaschè voschtärkt worrè. Im Johr 1936 isch dè T-Träger uffgschweisst un 1964 d Knotèblèch voschtärkt worrè. Diè letscht umfangrych Inschtandsetzig isch im Johr 1980 durrèzogè worrè, um d Brugg für diè RoLa fit z machè.
Im Johr 1969 isch es zu dè Yschtellig vum Personèzug- un 2004 vom Gsamtzugvokeer chò. Im April 2006 isch d Stiftig Ysèbaabrugg Hemmishoffè gründet worrè, wo entschprèchend èm Stiftigszwèck d Rhybrugg vo dè SBB kauft hèt un selli im Raamè vom Museumzugbedryb widder urschprünglich als Ysebaabrugg bruucht hèt. D SBB hèt dõdeby mit 950'000.- SFr d Freischtellig vo dè Vopflichtungè bezüèglich im Unterhaalt, dè Sicherig un èm eventuèll eimòl notwendigè Rüggbau vom Bauwärch abgoltè hèt.
Röns
Dialekt
Dr Dialekt vo Rös khört zum Bodeseealemannisch.
Rheinbrücke Hemishofen (Eisenbahn)
Konschtruktion
Dè 254 m lange schweissyserne Bruggèübberbau wyst i dè Längsrichtig èn Durchlaufdräger mit èrè konschtantè Höchi als Bauwärchssischteem uff. D Stützwitè vo dè beidè Randfälder bedrait 57 m, diè beidè mittlerè Öffnungü spannèd sich 70 wit. In Querrichtig isch èn 4,5 m breitè un 6,0 m hochè Fachwärchskaschtè vorhandè. D Hauptdräger hèn è Rautèfachwärch mit Pfoschtè. È Bsunderheit isch, dass diè drei 15 m hochè, pǜramidèförmigè Pfyler Fachwärchkonschtruktionè sin. Si stôn mit Grundrissabmessungè vo 4,0 m uff 9,0 m uff 7,5 m hochè steivokleidetè Bedongsockel un sin i selli mit jewyls vir großè Schruubè von 3,0 m Längo voankerèt. D Gründig vo jedèm Pfyler bschtòt us 118 Holzpfôôl mit öppè 30 cm Durchmesser un Längè vo bis zu 8,0 m uff dèmm! d Pfòòlkopffundamänt aagordnet sin. D Hèrschtellig isch im Schutz vo dè Spundwänd un Fangdämm gmacht worrè.
Uuglück 1944
Am 17. Juni 1944 isch es im südlich vo dè Brugg glegènè Wäldle „Tschungel“ zu nèm folgèschwèrè Uuglück chò. Im Rhy nõch hèt für dè Fall von èm dütschè Aagriff è Reiè vo Voteidigungsschtellungè gää, vo wellènè unter andrem dè Maschinnègeweerbunker A 5522 am Nordufer unter dè Brugg Zügnis abgit. Für diè effiziènt Vominung vo dè Faarbaan uff dè Brugg sin, nit ganz vorschriftskonform, zee Panzerminè uff eim Brètt montyrt un d Sicherungè so vobundè worrè!, dass si durch Ziè vo dè Sicherung vo dè èrschtè Mynè glychzitig scharf gmacht wörrè hèn chönnè. Nõch èm Ylagerè vo zwei söttigè Minèbrètter isch es uss niè ganz klärtè Gründ zu nèrè Explosion chò. Dõdeby hèn zee Armeeaaghörigi vp dè Gz. S. Kp. II/261 dè Dot gfundè.
Ralph Kunz
De Ralph Kunz (im Dialäkt: Ralf Chuenz; * 10. November 1964 z Büüli) isch sit em Johr 2004 Professor für Praktischi Theologi a de Uni Züri.
Läbe
Im Johr 1964 isch de Ralph Kunz z Büüli uf d Wält cho. Ufgwachse isch er z Tielschdoorf. Vo 1985 bis 1991 het er z Basel, z Los Angeles un z Züri evangelischi Theologi studirt. Vo 1992 bis 1996 isch de Ralph Kunz Assischtent bim Prof W. Kramer gsi un het im Johr 1997 promovirte. S Thema vo sinere Promotion isch d Theori vom Gmeindufbau gsi. Dodernoch het er als Oberassischtent a de Uni Züri gschaffet. Habilitirt het sich de Kunz 2001 z Bonn mit ere Arbet zum Thema Gottesdienscht evangelisch reformiert. Für es Johr isch er dann Beuftraiter für de Berich Gmeindufbau bi de Zürcher Landeschile gsi un vo 2001 bis 2002 het er als Pfarrer z Seuzach gschaffet. Sit em Johr 2004 isch de Ralph Kunz Ordinarius für Praktischi Theologi mit de Schwärpünkt Homiletik, Liturgik un Poimenik a de Uni Züri.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Di Eidgenössischi Volksiniziativä «gägä d Abzockerei» (au «Abzocker-Iniziativä» oder «Minder-Iniziativä» gnännt) isch än eidgenössischi Volksiniziativä, wo 2005 vom Thomas Minder lanciert wordän isch. Dr Minder isch en Unternähmer us em Kanton Schaffhuusä, wo sit 2011 au Ständerat isch. D Iniziative isch ä Reaktion uf Vergüätigä vo äinzälnä Manager in grossä Schwyzär Untärnämä und Bankä gsy, wo mä als exorbitant empfundä hät. Us dä Sicht vo dä Iniziantä händ diä glychzitig di wältwyti Finanzkrisä ab 2007 mitverursacht und s wältwyti Finanzsischtem in Gfaar bracht. D Iniziativä isch am 3. März 2013 zur Abschtimmig choo und tüütlich aagnoo wordä.
Inhalt
D Iniziativä bezwäckt s Verbot vo Abgangsentschädigungä und Voruszaligä für Verwaltigsröt vo börsäkotiärtä Untärnämä, äs Verbot vom Organ- und Depotschtimmrächt und verlangt, dass d Pensionskassä im Sinn vo irnä Mitglidär a dä Generalversammlig abschtimmä müänd. Glichzytig forderät si di jährlichi Waal vom Verwaltigsratspräsidänt und vo dä äinzälne Verwaltigsratsmitglidär dur d Aktionär und verlangt d Ifüärig vo dä elektronischä Fernabschtimmig.
Iniziativtext
<div style="margin-left: 3em; margin-right: 3em; background-color: #F9F9F9; padding: 1em; border: 1px solid #F0F0F0;"> I
D Bundesverfassig vom 18. April 1999 wird wi folgt geändäret:
3 Zum Schutz vo dä Volkswirtschaft, vom Privateigentum und vo dä Aktionärinne und Aktionär sowiä im Sinn vonärä nachhaltigä Untärnähmäsfüärig reglät s Gesetz di im In- oder Usland kotiärte eidgenössischä Aktiägesellschaftä nach folgendä Grundsätz:
a. D Generalversammlig stimmt jährlich über d Gsamtsummä vo allnä Vergüätigä (Gäld und Wert vo dä Sachleischtigä) vom Verwaltigsrat, dä Gschäftsleitig und äm Byrat ab. Sie wählt jährlich d Verwaltigsratspräsidentin oder dä Verwaltigssratspräsident und einzeln d Mitglidär vom Verwaltigsrat und vom Vergüätigsuuschuss sowiä di unabhängigi Schtimmrächsechtsverträterin oder dä unabhängig Schtimmrächtsverträtär. D Pensionskassä schtimmäd im Intärässä vo irne Versichäräte ab und legäd offä, wiä si gschtimmt händ. D Aktionärinnä und Aktionär chönd elektronisch fernabschtimmä; d‘Organ- und Depotschtimmrächtsverträtig ischt verbotä.
Niederdorf
Dr schriftdytschi Ortsname Niederdorf bezeichnet:
Gmeinde:
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
b. D Organmitglidär bechömäd ä käi Abgangs- oder andäri Entschädigung, käi Vergütig im Voruus, käi Prämiä für Firmenchäuf und -verchäuf und ä käin zusätzlichä Berater- oder Arbätsvertrag vonärä andärä Gsellschaft vo dä Gruppä. D Füärig vo dä Gsellschaft cha nöd an ä juristischi Person delegiärt werdä.
Niederdorf
Gmeindsteil:
Lueg au:
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
c. D Schtatutä regläd d Höchi vo dä Kredit, Darlehä und Räntä a d Organmitglidär, iri Erfolgs- und Betäiligungsplän und d Aazal Mandat ussärhalb vom Konzern sowiä d Duur vo dä Arbätsverträg vo dä Gschäftsläitigsmitglidär.
Rue du Marché (Mülhausen)
S’ Màrktgassla (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Màrktgàsslà; uff Frànzeesch rue du Marché) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
d. Ä Widerhandlig gägä d Beschtimmigä nach Buächschtabe a-c wird mit ärä Freihäitsschtraf vo bis zu drüü Jaar odär änärä Gäldschtraf vo bis zu sächs Jahräsvergüätigä beschtraft.
Rue du Marché (Mülhausen)
wu sa lììgt
S’ Màrktgassla làuift uff äbba 100 Meeter vu dr Lambertgàss bis àn dr Südwäschtäcka vum Roothüüsplàtz. Uff ìhrer Làuifschträcka trìfft sa d’ Werkhofgàss. Àm Äcka vum Rothüüsplàtz fàngt àui d’ Bäckergàss àà.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
D Übärgangsbeschtimmigä vo dä Bundesverfassig werdäd wiä folgt ergänzt:
Rue du Marché (Mülhausen)
wu sa lììgt
Unter ema Hüüs àm Màrktgassla-n-ìsch àui a Durgàng, wo zem Roothüüsplàtz fiahrt.
Lauwil
Louel (hochdytsch Lauwil) isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
Art. 197 Ziffer 8 (noi)
Lauwil
Lag
Louel liggt im üsserschte Südweschte vom Oberbaselbiet. Nochbergmeinde sin Reigetschwyl und Brätzbl. Im Süde und und Weschte gränzt d Gmeind an die soledurnische Gmeinde Mümliswil-Ramiswil und Beiwil. D Gmeind isch inere kleine Mulde am Faltejura uff 634 m. ü. M. Louel isch nur vo dr Verbindigsstroos Reigetschwyl-Brätzbl uss z'erreiche und hett keinerlei Durchgangsverkehr.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
8. Übärgangsbeschtimmig zum Artikäl 95 Absatz 3
Lauwil
Wappe
S Wappe, wos sitt 1943 offiziell git, zaigt drei roti Flamme über emene grieni Fünfbärg uff silbrigem Grund. S Wappe erinnert ans frienere Woorzeiche vom Ort, d Hochwacht. In de Trennigswirre vom Kanton Basel afangs 1830er Joor hän verschideni Oberbaselbieter Gmeinde bir Stadt bliibe welle. Damit die stadtreue Ort hän kenne kommuniziere unterenand, v. a. um sich z'warne vor Baselbieter Freiheitskämpfer, hett me vo 1832-1833 uffem Vogelbärg en stark bewachte Wachposchte mit emene Höhefyyr errichtet.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
Bis zum Inchraftträtä vo dä gsetzlichä Beschtimmigä erlaat dä Bundäsrat innärhalb vomänä Jaar nach dä Aanam vom Artikel 95 Absatz 3 durchs Volk und d Schtänd di erfordärlichä Uusfüärigsbeschtimmigä.
Lauwil
Gschicht
1194 wird Louel als Luiwilre s'erschti Moll urkundlig erwäänt. S Dorf hett zur froburgische Herrschaft Waldeburg gheert. Aber au d Herre vo Ramstei und em Kloschter Schöntel bi Langebrugg hän Bsitz im Dorf gha. Im Mittelalter isch z Louel e Chile namens St. Romai gstande, wo vo de Reigetschwyler und Brätzbler brucht worde isch. Hytte hetts Chile in Brätzbl und Reigetschwyl, aber nymm in Louel.
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Geschicht
Am Aafang vom 21. Jahrhundärt isch äs i dä wältwyt tätigä Grossunternemä zu al wytumä als übärtribä empfundänä Entlöhnigä vo dä Manager i Form vo Vergüätigä und Abfindigä cho, währänd iri Unternemä oft Verlüscht gschribä händ. 2005 hät dä Schaffhuusär Chliuntärnemer Thomas Minder di Eidgenössischi Volksiniziativä gägä d Abzockerei lanciärt, wo schläisslich am 26. Februar 2008 mit 118'583 beglaubigtä Untärschriftä ygräicht wordän isch.
Rue du Marché (Mülhausen)
Gschìchta
Sallamols ìsch dia Schtrooss a Sàckgàssa gsìì. Vor 1798 ìsch sa unter’m Nàmma Roppoltgässlein bekànnt gsìì. Daa Nàmma schtàmmt vu dr Mìlhüüser Fàmìlia Roppolt, wo-n-a gross Aigatumm àm And vu dr Sàckgàssa ghàà hàt. Dur a klainer Durgàng biim Aigatumm hàt maa bis àn dr Hafalamàrkt känna làuifa.
Vaux (Moselle)
Vaux (ditsch 1915-18 un 1940-44 Wals) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).