cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paläogen
Paläogeografii
Im Paläogen hän d Kontinänt uugfehr di hitige Lage yygnuu. Nord- un Sidamerika sin nonig dur Mittelamerika verbunde gsi, un au zwische Afrika un Eurasie isch no s schwyynig Meer Thetys gsi. Auschtralie un d Antarktis sin scho drännt gsi, aber no noch byynander gläge. Di Indisch Platte het aagfange geg di Eurasisch z stoße, dr Himalaya het sich bildet. Großi Flechine z Nordamerika, z Eurasie un z Afrika sin verlandet, us dr Inselwält Europa het sich alngsam e zämmehängigi Landflechi bildet.
Argenbühl
Argebihl (dt. Argenbühl) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoendsgliderong
Zue Argebihl gheret d Ortsdoel Eglofs, Eiseharz (Eisenharz), Geddleshofe (Göttlishofen), Grischdazhofa (Christazhofen), Ratzariad (Ratzenried) ond Sigga (Siggen).
Gschicht
Argebihl ischt am 1. Jenner 1972 entstande durch dr Zammeschluss vo dr Gmoene Christazhofen, Eglofs, Eisenharz, Göttlishofen, Ratzenried ond Siggen.
Verwaltong
Argebihl ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Roland Sauter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Argebihl ghert zom Bodeseealemannisch.
Kappadokien
Kappadokie (türkisch Kapadokya, griechisch Καππαδοκία, dt. au Kappadozien) isch e Landschaft in Zentraalanatolie in dr Türkei.
Groucho Marx
Dr Julius Henry Marx, bekannter als Groucho Marx (* 2. Oktober 1890 z New York City; † 19. August 1977 z Los Angeles) isch e amerikanische Enterteiner, Pantomiim und Schauspiiler gsi. Zämme mit sine Brüeder Chico, Harpo, Zeppo und Gummo si si as d Marx Brothers berüemt worde. Si häi im Vaudeville, am Broadway und im Kino groosse Erfolg ghaa. 1974 het er en Eerenoscar für si Lääbenswärk überchoo.
Kanton Linth
Dr Kanton Linth isch e Kanton vo dr Helvetische Republik 1798–1803 gsi. Noch em Zsämmebruch vo dr alten Eidgenosseschaft 1798 hai sich verschiidnigi ehemoligi Gmeini Herrschafte und zuegwandti Ort in dr Ostschwiiz zu eigeständige Kantön erklärt. Mit dr Schaffig vo dr Helvetische Republik si die Gebild wider ufglöst und in de Kantön Linth und Säntis zsämmegfasst worde. Noch em Vorbild vo de französische Departemänt si Fluss- (Linth) bzw. Bärgnäme (Säntis) zur Bezeichnig usgwehlt worde.
Dr Kanton Linth isch am 4. Mai 1798 gründet worde. Er het us em ehemolige eidgenössischen Ort Glarus und siim Undertanegebiet Wärdebärg, ehemolige Undertanegebiet vom Ort Schwyz (Höf, March, Eisiidle) und vom Ort Züri (Herrschaft Sax), den ehemolige gmeine Herrschafte Uznach, Gaster, Sargans, dr Stadt Rapperswil und em Obertoggeburg bestande, wo vorhär zur Fürstabtei Sanggalle ghört het. Dr Hauptort isch zerst Glarus gsi, denn noch dr Widerhärstellig vom Kanton Glarus Rapperswil.
Dr Kanton Linth het siibe Distrikt umfasst: (lueg Charte)
Dr Kanton Linth isch in dr Mediationsakte vom Napoleon vo 1803 wider ufglöst worde. Si Gebiet isch uf d Kantön Schwyz (Hööf, March, Eisiidle), Glarus und Sanggalle (Rapperswil, Uznach, Gaster, Sargans, Wärdebärg, Sax, Obertoggeburg) ufdeilt worde.
Wurfmesser
Äs Wurfmässer isch ä Wurfwaffe, wo mit ere spezieue Form u ere gnaue Gwichtsverdeilig eso konstruiert isch, dass es cha gworfe wärde.
Beschribig
Wurfmässer sy für di spezieue Aforderige apasst: Si sy us ämene Materiau, wo gnue flexibu isch, für das es o bi ungünschtigem Ufträffe uf herti Ziu nid bricht. Guet geignet sy Fäderstausorte.
Je nach Awändig wärde schtumpfi (Sport) odr scharfi (Jagd) Klingäne brucht. Dr Schwärpunkt isch öpe ir Mitti vom Wurfmässer, für ä glychmäsigi Flugeigeschaft z erzile. Nid usbalancierti Mässer nimmt me grundsätzlech am liechtere Ändi i d Hang. Wurfmässer unger 200g a Gwicht wärde vo professionelle Sportler nid brucht, wiu dr Flug schwär z kontrolliere isch. I dr USA wärde schwäri Wurfmässer bevorzugt, wo viufach vorderlaschtig u scharf sy. Afrikanischi Wurfmässer sy traditioneui Waffene. Dene iri Form isch sehr ungerschidlech.
Şehzade-Moschee
D Şehzade-Moschee (Şehzade Mehmet Camii, Prinzemoschee) – 1543-1548 z Istambul isch e frües Mäisterwärk vom osmanische Archidekt Sinan.
Acht Alte Orte
Die Acht Alten Ort (französisch Huit anciens Cantons, italiänisch Otto vecchi Cantoni, rätoromanisch: Otg Chantuns vegls) si sälli Kantön vo der Schwiiz gsi, wo zwüsche 1353, wo d Stadt Bärn em Bund bidrätten isch und 1481, em Johr vom Biidritt vo de Stedt Freiburg und Solodurn, Deil vo dr Alten Eidgenosseschaft gsi si.
Die acht Ort si gsi (in Chlammere s Johr vom Biidritt):
D Eidgenosseschaft vo de Acht Alten Ort isch entstande wo s Bündnis vo de Urkantön um fümf Ort erwiiteret worden isch. Es isch en üsserst heterogene Staatebund gsi, wo sich uf e Reihe vo Verdräg gstützt het, wo zum Deil nit alli Ort underschriibe hai. Drotzdäm het sich us däm Bund noh di noh e schwiizerischi Eidgenosseschaft as eigeständigs politischs Gebild innerhalb vom Heilige Römische Riich entwigglet.
Am Ändi vo dere Epoche isch s Stanser Verkommnis gstande. Das het dr Komflikt innerhalb vo der Eidgeossenschaft greglet, wo wägen em Biidritt vo Solodurn und Freiburg zwüsche de Landort und de Stadtort entstanden isch. D Expansion vo der Eidgenosseschaft, wo druf cho isch, het zu dr Drizähörtige Eidgenosseschaft gfüehrt.
Hummer H2
Dr Hummer H2  isch e SUV-Modell vo dr US-amerikanische Automarke Hummer.
Dr H2 isch e Versuech vo GM, d stigendi Nochfrog nach Sports Utility Vehicles (SUV) z nutze und dr bi glichtzitig vo dr Popularität vom militärische Hummer z profitire. So isch dr H2 technisch eng verwandt mit sine konzernbrüedern Chevrolet Tahoe und Cadillac Escalade, ähnelt jedoch optisch mehr em H1, wenn er au nit sini kompromisslosi optik ufwisdt. So sind die bim H1 uf dr Motorhube vorhandeni Air Lift Hooks (zum Transport per Heli odr Kran) bim H2 numme no 2 Bügel us Kunsstoff zum öffne vo dr motorhube. Dr H2 bsitzt gueti gländeeigeschaffte, die jedoch denne vom H1 nit erreiche. D Hummer H2 Modell sind userdem in vilne Film vorhande wie z. B. in CSI: Miami als Polizeifartzüg.
Usstatig
Dr H2 bietet seriämäsig Bordcomputer, Doppelairbag, vorne Klimaautomatik und e Heizig, Radio mit Kasseterekorder und CD-Spieler, Automatikschaltig Multifuktionslenkrad, Tempomat, Zentralverriglig, elektrischi Fenschterheber, achtfach verstellbari Ledersitz (Speicherbari Istellige für dr Fahrersitz) und viles mehr!!!
Witeri Karroserievariante
Dr Hummer ``H2 SUT`` (Sports Utility Truck) isch 2005 erschine & het e längere Radstand als s Grundmodell, er het e Ladeflächi statt emene Kofferrum.
Pris
Obwohl dr H2 nit offiziel in Dütschland abote wird, sind trotzdem einigi Fahrzüg uf em Markt vorhande. In dr USA ligt dr Grundpris für dr H2 bi öpe 67.000 $!
Hummer H2 Modelljohr 2008
Dr für 07 planti, verbesserti Hummer H2 bsitz e 293 kW (398 PS) starke 6,2-l-Vortec-6200-V8-Motor. A de Gländeeigeschafte het sich nüt gänderet, allerdings het dr H2 jetzt e verbesserte Innerrum und bsitzt jetzt au e vollständigi dritti Sitzreihe. A dr Karroserie gits nur minimali Änderige am Küehlrgrill.
Verkaufsstart isch 2007 gsi, dr Pris isch bi knapp 70`000 € gsi. Dr Pris für e Importierte Hummer H2 08 beginnt bi ca. 60`000 €.
Jovençan
Jovençan (frankoprov. Dzoénsàn / Dzonsàn) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Jovençan ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bren, Champailler, La Prému, Turc, Verméneusaz, Pré Cognein, Turlin, Rollandin, Mont-Corvè, Plot de la Corne, Montrosset, Pendine, Gros Beylan, Les Adam (chef-lieu), Jobel, Turille, Pompiod, Pingaz, Grummel dessous, La Plante, Le Clou, Pessolin, Étral, Rotin, Chandiou. Nochbergmaine sin Aymavilles, Gressan un Sarre
Politik
Dr Burgermaischter vu Jovençan isch dr Sandro Pepellin.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Jovençan ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Jovençan sin 70 Froogebeege wider retuurchuu.
Dichten im Dialekt
Dichten im Dialekt het e Seerie vu Biecher mit Dialäktliteratuur ghaiße, wu zwische 1987 un 1994 im Verlaag Johann van Acken z Krefeld uusechuu isch.
Iiberblick
Uusegee het die Seerie s Internazionaal Dialäkt-Inschtitut (IDI) as Noofolgeri vu dr Mundartliterarische Reihe (MLR), wu zwische 1966 un 1979 im Verlaag J. P. Peter, Gebr. Holstein z Rothenburg ob der Tauber uusechuu isch. Um des Zyt isch dr Julian Dillier Bresidänt vum IDI gsii. Är het au ne Band in dr Mundartliterarische Reihe publiziert ghaa, wu anne 1980 yygstelölt wooren isch, wel dr Verlaag J. P. Peter, Gebr. Holstein s ganz Buechbrogramm ufgee het. Im IDI het mer bschlosse ghaa, e Noofolgeri vu dr MLR uusezgee un het schließli mit em Krefelder Verlaag van Acken e Paartner gfunde. S Kunzäpt vu dr Raie Dichten im Dialekt isch s nämlig gsii wie bi dr MLR: bibliophiili Biecher mit ere neie, modäärne Dialäktdiichtig uf eme hooche literaarische Niwoo im Formaat 20 x 21 cm, derzue ne Schallblatte (speeter e CD), wu dr Autoor en Uuswahl vu syne Sache druf voorliist. Us em Alemannische isch nume dr Julian Dillier mit eme Band verdrätte gsii.
d Bänd vu dr Raie Dichten im Dialekt
Dichten im Dialekt. Herausgegeben vom Internationalen Dialektinstitut Wien, Basel, Neuss. Johann van Acken, Krefeld
Aulendorf
Auladorf (dt. Aulendorf) ischt a Stadt em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 56,4 % Landwirtschaftsfleche, 31,1 % Wald, 11,3 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Auladorf gheret d Ortsdoel Auladorf, Blẽariad (Blönried), Dãhausa (Tannhausen) ond Zollareide (Zollenreute).
Gschicht
Auladorf ischt zom erschte Mol gnennt worre em 10. Johrhondert als Aligedorf.
Verwaltong
Auladorf ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Matthias Burth.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Auladorf ghert zom Schwäbisch.
Dreizehn Alte Orte
Die Drizäh Alten Ort si sälli Kantön vo der Schwiiz gsi, wo vo 1513, em Johr vom Biidritt vo Appezäll, bis 1798, em Afang vo der Helvetik, die Alti Eidgenosseschaft bildet hai.
Nit mitzehlt si sälli Deil vo der Eidgenosseschaft, wo nit gliichberächtigt gsi si, nämlig die zuegwandten Ort, d Unterdanegebiet vo de einzelne Ort und die gemeine Herrschafte.
Busswil bei Melchnau
Buesu (amtlech Busswil bei Melchnau) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Buesu ligt im Oberaargou im Schwizer Mittuland. D Gmeindsflächi bsteit us 52,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 42,6 % Waud u 5,3 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Obersteckhouz, Langete, Mäuchnou, Madiswiu u Lotzu.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7 % gläge.
Religion
87,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,4 %, CVP 0,1 %, EVP 4,1 %, FDP 4,2 %. GLP 4,0 %, GP 2,7 %, SP 6,5 %, SVP 58,1 %, Suschtigi 5,9 %.
Gmeindspresidänt vo Buesu isch dr Beat Jost (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1891 Ywohner 97,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,5 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Buesu ghört zum Hochalemannisch.
Waffe
As Waffe wärde im Allgemeine alli Gegeständ bezeichnet, wo mä drmit cha Läbewäse in ihrer Handligsfähigkeit iischränke oder handligsunfähig mache, physisch oder psychisch verletze oder döde. Au die Middel zele drzue, wo mä mit ene Gegeständ oder immaterielli Güeter cha beschädige, zerstöre oder gebruuchsunfähig mache.
Zu de Waffe zele au Sportgrät, wo für e sportlig Wettkampf bestimmt si und äntwäder us Waffe entwicklet worde si oder s Gfährdigspotential von ere Waffe hai.
Us soziologischer Sicht si Waffe Gegeständ vo dr materiale Kultur, wo d Körperchraft bi Gwaltaawändige umsetze und/oder steigere bzw. ersetze und so bi bestimmte Forme von ere Usenandersetzig mit Jagdwild oder Gegner vo dr eigene Spezies zum ene Vorteil sölle füehre. Die Definition entspricht witestgehend em allgemeine Sproochgebruuch.
Im wiitere Sinn wärde au Gegeständ, wo zum Schutz diene as Waffe bezeichnet. Mä redet denn vo passive oder Schutzwaffe.
La Chapelle-Caro
La Chapelle-Caro (Gallo La Chapèll-Carotz, bretonisch Chapel-Karozh) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2016 isch si mit dr Gmaine Le Roc-Saint-André un Quily zue dr Commune nouvelle Val d’Oust fusioniert wore.
Waffe
Mä cha dr Begriff „Waffe“ au im nit-materielle Sinn definiere. In dr psychologische Chriegfüehrig chönne zum Bispil alli Mittel, wo chönne drzue diene d Moral vo de gegnerische Soldate, aber au vo dr Zivilbevölkerig vom Gegner, as Waffe bezeichnet wärde. Wiiterhii chönne alli Middel vo dr Information, Desinformation, Underwanderig, Sabotage und Usüebig vo psychologischem Druck uf Kombattante, wo dr Chriegs- und Kampfiisatz understütze, as Iisatz vo Waffe bedrachtet wärde.
La Chapelle-Caro
Geografi
La Chapelle-Caro lyt an dr N 166, 35 km vu Vannes un 72 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 15 m un 117 m iber Normalnull. Iber dr Bann goht dr Canal de Nantes à Brest.
Waffe
Au Computerprogramm chönne as Waffe diene. Dr Iisatz vo Malware (Vire, Würmer, Trojaner, usw.) as elektronische Aagriff uf Dateverarbeitigsaalage dient dr Zerstörig vo Date oder vo materielle Aalage, wie s mit em Stuxnet Computerwurm z Iran bassiert isch, wo vermuetlig Uranzentrifuge zerstört worde si.
Jeger bezeichne au d Hauer vo de Wildsäu as „Waffe“ oder „Gwehr“ (je noch Sproochruum); au s Gweih oder d Hörner vom ene Dier chönne as „Waffe“ oder „Spiess“ bezeichnet wärde.
La Chapelle-Caro
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu La Chapelle-Caro ghert zum Gallo.
Achalm
D Achl (dt. Achalm, ), dr „Huusbärg“ vu dr Stadt Reitlenga, Bade-Wirttebärg isch e Zyygebärg vum nordeschtlige Vorland vu dr mittlere Schwebische Alb z Sidweschtdytschland.
D Oschtsyte vu dr Achl lyt uf em Baan vu Ẽnenga ondr dr Achl, ere diräkte Nochbergmei vu Reitlenga.
Dr Uusichtsdurm, wu um 1838 as Nooböu vum mittelalterlige Bärgfrid vu dr ehmolige Burg Achl böue woren isch, bietet e Rundblick iber Reitlenge, Ẽnenga, Pfullenga, s nerdlig Albvorland un dr Nordrand vu dr mittlere Schwebische Alb – dr Albtrauf. Mer siht au no Dibenga, dr Scheabuech un – bin ere guete Sicht – bis zue dr Hornisgrinde im nerdlige Schwarzwald.
Geologii
As sognännte Zyygebärg siht d Achl mit ihre karakteristische Chegelform ähnlig wie dr Georgenberg, wu 105 m niderer isch un rund 2,5 km sidweschtli lyt, uus wie ne verloschene Vulkan. Im Gegesatz zum Georgenberg het d Achl aber kei vulkanische Ursprung, si bstoht us bruunem un wyssem Jura wie d Uuslaife vu dr Schebische Alb, wu rund 4 km eschtli lige.
Name
Noch ere Legänd soll dr Name vum Bärg bzw. vu dr friejere Burg uf di letschte Wort vum Burgheer Grof Egino zruckgoh, wu noch eme Mordaaschlag gstorbe isch. In syym Dodeschampf seje syyni letschte Wort gsi Ach Allm…, doderby het er dr Uusruef Ach Allmächtiger! nimi chenne fertig sage un sej gstrobe.Die Legänd isch vum Romantikdichter Ludwig Uhland in dr elfte Strofe vu dr Ballade Die Schlacht bei Reutlingen ufgriffe wore, doderbyy het dr Uhland im Hauptzämmehang vu däre Ballade dr Iberfall uf d Ryychsstadt Reitlenga dur s Ritterheer vum Grof Uelrich vu Wirttebärg bschribe, wu rund 200 Johr speter– in dr Mitti vum 13. Johrhundert – stattgfunde het.
Dr Germanischt Hermann Fischer vermuetet e vorgermanische Ursprung vum Name.
Burg Achl
Uf em Gipfel vu dr Achl het s e baar Räscht vum dr Fundamäntmuure vu dr glyychnamige mittelalterlige Burg Achl, em ehmolige Herresitz vum uusgstorbene Adelsgschlächt vu dr Grofe vu Achl. Die Burg isch im 11. Johrhundert vu dr Grofe Egino un Rudolf böue wore. D Burg isch scho im 15. Johrhundert verfalle, einzelni Gebej sin aber no bis zum 17. Johrhundert bewohnt gsi. Hite sin nume no weni Muurräscht erhalte, derzue dr Bärgfrid, wu um 1838 as Uussichtsdrum wider ufböue woren isch.
Projäkt Scheibegipfeltunäll
Am 18. Augschte 2009, 42 Johr no dr erschte Iberlegige vun ere Stadtumgehigsstroß, isch mit dr Böuarbete vum Scheibegipfeltunäll dur d Achl aagfange wore. Dervor het s langi zem Deil heftigi kommunalbolitischi Ussenandersetzige zue däm Projäkt gee.
D Vorbereitigsarbete setze vor em Sidportal (March zue Pfullenge) aa an dr Zuefahrt fir d Tunällbohrig. Dr Tunällböu sälber soll ab 2011 in ere bärgmännische Arbetswyys durgfiert wäre.
D Tunällstroß wird d Verchehrchnepf Efeu (im Norde vum Bezirk Reitlenga-Mitti) un Sidbahnhof (im Sidoschte) mitenander verbinde. Si het dodermit Aaschluss an d Bundesstroße in Richtig Dibenga (B 28), Neckardal/Beblenga/Stuegert (B 464) un Metzgenga/Ermsdal (B 312 / B 313) im Norde, un Pfullenge bzw. im wytere Verlauf s Echazdal no Side (B 312/B 313) un Ẽnenga no Oschte (Landstroß 380). Die Querspange wird insgsamt rund 3,1 km lang syy, dodervu verlaufe 1,2 km oberirdisch.
Manuel I. (Byzanz)
Dr Manuel I. Komnenos (, * 28. Novämber 1118; † 24. Septämber 1180) isch vo 1143 bis 1180 dr byzantinisch Kaiser gsi. Er gältet as äine vo de letschte bedütende Herrscher vo Byzanz.
Lääbe
Dr Kaiser Johannes II. het churz vor sim Dood 1143 sim jüngste Soon Manuel d Chroone sälber uf e Chopf gsetzt und het denn sini Generääl lo schwööre, d Droonfolg z anerkenne.
Die byzantinischi Bolitik gegenüber Öiropa
Dr Manuel het uf em Balkan energisch iigriffe und het Chläiasie zerst eender e chli vernoochläässigt. Noch eme Fäldzug in de Joor 1149–1150 het er Serbie under d Chnutte überchoo. Im Strit um Dalmazie und Kroazie häi d Ungare 1167 d Schlacht bi Sirmium gege d Byzantiner und d Raszier, wo mit ene verbündet gsi si, verloore. Mit däm isch die ganzi westligi Balkanhalbinsle byzantinisch worde. Denn het dr Manuel I. d Donaugränze afo befestige. Dr Kaiser het gueti Bezieige zu de Staufer ghaa, bsundrigs zum Konrad III., won er wäärend em Zwäite Chrüzzuug kennegleert het und 1148 z Thessaloniki e Bündnis abgschlosse het. Das isch gege d Normanne in Underitalie grichdet gsi, und dr Manuel het sä vo 1147 aa in meerere Gfächt bekämpft. Noch em Dood vom Konrad si d Bezieige schlächter worde, wo d Byzantiner z Ancona glandet si, was im römisch-dütsche Kaiser Friedrich I. nid grad gfalle het. 1158 het dr Manuel sini Drubbe zruggzooge und sich denn mit em normannische Sizilie gegen e Friedrich verbündet und au die oberitaliänische Stedt in iirem Kampf gegen e Barbarossa understützt het. Dr Manuel het s denn e Zitli lang mit em Babst ghalte, und denn wider mit em Barbarossa, aber nüt isch vo däm uusechoo.
Die byzantinischi Bolitik im Oste
Drfür isch s em denn im Oste umso besser gloffe. Er het Kilikie gwunne. Denn isch noch eme Komflikt mit em Chrüzfaarerstaat Antiochia s Fürstedum Antiochia e byzantinischs Lääche worde. Dr General Johannes Axuch isch gege d Türke erfolgriich gsi. Dr Iifluss vo Venedig, wo immer sterker worde isch, hätt e Bündnis mit Genua und Pisa sötte iischränke. Dr Manuel het die byzantinischi Posizioon in Anatolie sterker gmacht, het denn aber 1176 d Schlacht vo Myriokephalon gege d Türke verloore und mit ere Chäiasie.
Keffenach
Keffenàch (frz. Keffenach, dt. Keffenach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Keffenàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1312.
Verwàltung
vun Keffenàch ìsch. Keffenàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Keffenàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Bad Waldsee
Waldsee (dt. Bad Waldsee) ischt a Stadt em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 56,8 % Landwirtschaftsfleche, 29,3 % Wald, 12,6 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Waldsee gheret d Ortsdoel Waldsee, Goesbeira (Gaisbeuren), Hoeschderkirch (Haisterkirch), Michelweniga (Michelwinnaden), Reide (Reute) ond Urba (Mittelurbach).
Gschicht
Waldsee ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 926 als Walahsé.
Verwaltong
Waldsee hot mit dr Gmoe Bärgatreide a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Roland Weinschenk.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Waldsee ghert zom Schwäbisch.
Karbon
S Karbon isch in dr Ärdgschicht s fimft chronostratigrafisch Syschtem bzw. di fimft geochronologisch Period vum Paläozoikum. S Karbon fangt vor rund Millione Johr aa un hert uf vor rund  Millione Johr. S wird vum Perm iberlageret un vum Devon unterlageret.
Hitzkirch
Hetzchöuch, amtlech hochtütsch Hitzkirch, esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Hofdere, Kanton Lozärn (Schwiiz).
Karbon
Gschicht un Name
S Karbon isch scho anne 1822 vum William Daniel Conybeare un em William Phillips z Ängland as geologisch Syschtem (= Period) yygfiert wore (Carboniferous Series). Dr Name chunnt vu dr wältwyt verbraitete Chohlefleez vor allem im Oberkarbon (vu latynisch carbo – Chohle). In dr dytschsprochige Literatur wird zum Dail au dr Name „(Stein-)Kohlezeitalter“ brucht.
Hitzkirch
Aafangs 2009 hend sech Gäuflige, Hämike, Mose, Müüswange, Rätschwil ond Souz zäme met Hetzchöuch zo de neue Gmeind Hetzchöuch zämegschlosse.
Karbon
Definition un GSSP
D Untergränz vum Karbon (un glychzytig au vu dr Mississippium-Serie un vu dr Tournaisium-Stapfle) wird dur s Erschtufdrätte vu dr Conodonta-Art Siphonodella sulcata in dr Entwickligslinie vu Siphonodella praesulcata zue Siphonodella sulcata definiert. D Obergränz un dodermit d Untergränz vum Perm bildet s Erschtufdrätte vu dr Conodonte-Art Streptognathodus isolatus. S offiziäll Referänzprofil vu dr Internationale Kommission fir Stratigrafi (Global Stratotype Section and Point, GSSP) fir s Karbon isch s La Serre-Profil in dr sideschtlige Montagne Noire (Frankrych). S handlet sich um e rund 80 cm diefe Schurf am Sidabhang vum Bärg La Serre, rund 125 m sidlig vu dr Gipfel (252 m), rund 525 m eschtlig vu dr Maison La Roquette, 2,5 km nordeschtlig vu dr Ortschaft Fontès (Département Hérault, Cabrières, Frankrych).
Hitzkirch
Geografii
Hetzchöuch esch im Lozärner Seetal zwöschem Hallwilersee und em Baldeggersee. Es esch au zwösche de beide Högle Erlose ond Lendebärg im Tal iibettet. Vo dr Gmeindsflechi send 67,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 23,8 % Waud, 8,8 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi.
Karbon
Untergliderig vum Karbon
S Karbon wird international in zwai Subsyschtem un sechs Serie mit insgsamt sibe Stapfle unterdailt.
Hitzkirch
Nochbergmeinde
Hetzchöuch hed sed de Fusion neui Nochbergmeinde öbercho. Es gränzt neu a Aesch, Autmis, Möischter, Ärmisee, Hohneri, Römerswiu und Schonge im Kanton Lozärn. Zuesätzlech gränzts au a Boiel im Freiamt, Buttu und Gäutwil im Kanton Aargau.
Karbon
Untergliderig vum Karbon
Regional sin no anderi Untergliderige gängig. S mitteleuropäisch Karbon isch in Dinantium (Unterkarbon) un in Silesium (Oberkarbon) unterdailt wore. D Gränz zwische mitteleuropäischem Unter- un Oberkarbon un internationalem Unter- un Oberkarbon differiert aber. Au d Obergränz vum Silesium stimmt nit zämme mit dr internationale Karbon-Perm-Gränz, sundern lyt no dytlig in dr Gzhelium-Stapfle vu dr internationale Gliderig. S russisch Karbon isch in Ober-, Mittel- un Unterkarbon unterdailt wore.
Hitzkirch
Gschecht
Die ältischte Fond stammed vo 8'000–5'000 v. Chr. Onder de Chele z Hetzchöuch het me Räschte vomne römische Guetshof ond Alemannegräber usem 7./8. Johrhundert gfonde. Im Johr 1084 werd s erschte Mol es Gotteshuus erwähnt. Die erschti Erwähnig vom Ortsname fendet mer im Johr 1230. De Name Hiltis-chilche chond inre Hüürotsurkund vom Graf Hartmann em Ältere vo Kyburg vor. D Kyburger hend vo 1173 bes 1263 gherrscht. Noch ehrem Usstärbe hend d Habsburger d Herrschaft öbernoh. Im Johr 1415 hends die allerdings müesse abgää. D Gägend esch denn nämlech vo de Stadt Lozärn erobert worde. Die Vorherrschaft hed aber ned lang duured, scho 1425 hend d Lozärner ehri Herrschaft weder müesse abgäh.
Karbon
Untergliderig vum Karbon
Di biostratigrafisch Zonegliderig beziet sich vor allem uf marini Wirbellosi: Goniatita (e Gruppe vu dr Ammonite), Conodonta (zahnähnligi Hertdail vu schädellose Chordadier), Armfießer (Brachiopoda), Koralle un Großforaminifere. Im Oberkarbon fueßt di biostratigrafisch Gliderig fir di terrestrische Ablagerige zum Dail au uf Landbflanze.
Neue Wilde
As Nöiji Wildi oder Nöiji Heftigi, wärde Künstler bezäichnet, wo in de früeje 1980er Joor mit ere subjektive, umbekümmerete und lääbensbejooende Moolerei z Dütschland und in Östriich an d Öffentligkäit dräte si. Dr Naame häi si überchoo, wil si an die franzöösische Fauves, d. h. Wilde, erinneret häi, wo am Aafang vom 20. Joorhundert z Bariis Furore gmacht häi. Die Nöije Wilde häi mit iire Wärk die gnormte Wärtmaassstääb vo de bürgerlige Vorstellige kommentiert. Si häi mit iire Bilder, wo vilmol in dunkle Döön ghalte si, gege d Apathii vo de 1980er Joor, wo us em Woolstand choo isch, revoltiert. Si häi dr dradizionelli Kunstbegriff demontiert und si eso in dr Dradizioon vom Dada und Fluxus gstande.
Hitzkirch
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 14,8 % gläge.
Karbon
Paläogeografi
Scho im Silur isch s zum Zämmestoß vu dr boode Kontinäntmasse Laurentia (Nordamerika) un Baltica (Nordeuropa un Russischi Dafele) chuu. Die blattetektonisch Eraignis nännt mer au kaledonischi Orogenes. Dr nei bildet Kontinänt drait dr Name Laurussia oder au Old-Red-Kontinänt. Zwische Laurussia un em Großkontinänt vu Gondwana (Afrika, Sidamerika, Antarktis, Auschtralie un Indie) wyter im Side het s e Meeresruum ghaa mit verschidene Terran, chlainere Masse vu kontinentaler Kruschte. Erschti Kollisione in däm Beraich hän scho im untere Devon di variszisch Orogenes yyglaitet. Im Verlauf vum Unterkarbon het sich d Konvergänz vu Laurussia un Gondwana furtgsetzt un het an dr Wänd vu Unter- un Oberkarbon e erschte Hegschtpunkt ghaa. Die Kontinänt/Kontinänt-Kollision isch d Ursach vu dr variszische Orogenes z Europa. Im Oberkarbon het sich dr Beraich zwische Nordweschtafrika un Nordamerika gschlosse, d Bildig vu dr Appalache isch dodermit zum Abschluss chuu. Mit em Aaschluss vum sibirische un Kasachstan-Kraton an Laurussia (doderby isch s Ural-Gebirg entstande) sin schließlig im Perm alli große Kontinäntmasse zue aim Superkontinänt, dr Pangaea, veraint gsii. Dr Ozean, wu d Pangaea umgee het, wird Panthalassa gnännt.
Neue Wilde
Stilistischi Kennzäiche
E Hauptmerkmol vo dr Kunstrichdig si die groossformatige Bilder mit iirer bedoont moolerische Moolwiis und iirer ziilte Formlosigkäit, eme schwungvolle und heftige Bimselstrich und chreftige Farbe. D Bilder chönne expressiv abstrakt si, sinnlig geegeständlig, neon-grell, odr mit Graffiti-Elemänt dursetzt. Si si us de individuelle Empfindige vo de Künstler und iirem Sälbstdarstelligsbedürfnis entstande.
Hitzkirch
Religion
74,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 10 % evangelisch-reformiert.
La Magdeleine (Aostatal)
La Magdeleine (frankoprov. La Madéléna) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Karbon
Klima
Am Aafang vum Karbon isch dr Sidspitz vu Afrika im Beraich vum Sidpol gläge. Im wytere Verlauf vum Karbon het sich Gondwana im Uhrzaigersinn drillt, am Aafang vum Perm isch d Antarktis iber em Sidpol gläge. Im Unterkarbon hän sich scho erschti Verglätscherige bildet, d Yysuusbraitig isch aber erscht an dr Gränz Karbon/Perm zum Hegschtpunkt chuu. Hiiwys uf die permo-karbone-Veryysig finde sich uf allne Dail vum Gondwana-Kontinänt in Form vu Tillite (Moräneablagerige) in mehrere sedimentäre Horizont. Des losst uf e mehfache Wägsel vu Warm- un Chaltzyte schließe. Ai Ursach in dr wytverbraitete Chohleablagerige vum Oberkarbon chaa in glazio-eustatische Meeresspiegelschwankige gsää wäre, wu dur widerholti Bildig vu große Inlandsyysmasse im Sidberaich vu Gondwana fiirigruefe wore sin. In Äquatornechi hän subtropischi Bedingige d Karbonlandschaft bregt. Dr Suurstoffaadail vu dr Luft isch arg hoch gsii un isch bi bis zue 35 % gläge. Des het e Risewachstum bi Insekte un andere Gliderdier megli gmacht.
La Magdeleine (Aostatal)
La Magdeleine ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Geografi
La Magdeleine lyt im Valtournenche, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Artaz, Brengon, Clou, Messelod, Vieu. Nochbergmaine sin Antey-Saint-André, Ayas, Chamois un Châtillon
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het La Magdeleine dr italienisiert Name La Maddalena d’Aosta drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu La Magdeleine isch dr Edi Dujany.
Karbon
Entwicklig vu dr Dierwält
Am Änd vum Devon isch s zuen eme Massenuusstärbe chuu, wu 50 % vu allene Arten uusgstorbe sin, dodrunter Fisch, Koralle un Trilobite. S sin au ne Huffe Riffböuer unter dr Korallen uusgtorbe. Des het as Folg ghaa, ass d Zahl vu dr Koralleriff abgnuu het. E Dail Wisseschaftler maine, dass doderdur dr Suurstoffghalt im Wasser gsunken isch, was e Aastoß fir d Entwickligslinie vu dr Amphibie chennt gsii syy. Erscht im mittlere Unterkarbon isch s wider zuen ere greßere Radiation chuu. Di fossilienarm Zyt vu vor 360 Millione bis vor 345 Millione Johr wird noch em Paläontolog Alfred Romer „Romer-Lucke“ gnännt.
La Magdeleine (Aostatal)
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu La Magdeleine ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Karbon
Läbe in dr Ozean
D Placodermi, wu in dr Ozean vum Devon vorgherrscht hän, hän sich nit erholt vum Massenuusstärben an dr Wändi Devon/Karbon. D Entwicklig isch zue bewegligere Forme vu dr Strahleflosser gange. Au d Trilobite, wu syt em Kambrium wichtigi Laitfossilie gsii sin, hän im Karbon nume mit wenig Arte iberläbt un hän ihri bishärig Bedytig verlore.
Hitzkirch
Politik
D Zämeleggig met 10 andere Gmeinde (Aesch, Autmis, Ärmisee, Gäuflige, Hämike, Mose, Müüswange, Rätschwil, Schonge, Souz) esch am 21. Mai 2006 anere Urneabstemmig abglehnt worde.
Karbon
Läbe in dr Ozean
Anderi Organismegruppe, wu Gstai bildet hän, sin Moosdierli (Bryozoa, verneschtleti oder fecherfermigi Dier, wu Kolinie bilde) un Forme vu dr Foraminifere, d Großforaminifere (vor allem Schwagerina un Fusulina us dr Ornig vu dr Fusulinida). Großforaminifere sin aizälligi, amöboidi Läbewäse, wu benthisch gläbt hän un bis zue 13 cm groß hän chenne wäre.
Läben uf em Land
Di eltschte, fligellose Insekte (Insecta) sin scho us em Unterdevon bekannt. Di eltschte gfliglete Insekte stammen us em Oberdevon. Im Oberkarbon sin di gfliglete Insekte scho arg divers entwicklet. Wäg em hoche Suurstoffghalt vu dr Atmosphäre hän sich im Lauf vum Karbon unter dr Insekte Riiseforme uusbildet, so dr Deifelsnagel Meganeura.
Di ainzige Wirbeldier, wu im Karbon an Land gläbt hän, sin basali Tetrapode gsii, also vor allem Amphibie un di erschte Reptilie, dodrunter d Protorothyrididae. Vil Forme, wie Crassigyrinus, hän aber e aquatischi oder zmindescht e semiaquatischi Läbeswyys byybhalte. D Amphibie hän an Land kai Nahrigskonkurränte ghaa un hän vilfältigi Forme entwicklet. E Dail Arte sin bis zue sechs Meter groß wore.
Di erschte Reptilie sin an dr Basis vum Oberkarbon gfunde wore. Vermuetlig het sich im Oberkarbon au s sognännt Amnion-Ai mit ere feschte Usseschale un zwee Dutterseck usbildet. Wel s Amnion-Ei ne abgschlossene Flissigkaitslyyb darstellt, het s e greßeri Unabhängigkait vum Wasser bi dr Furtbflanzig bedytet.
Entwicklig vu dr Bflanzewält
S Karbon, zmindescht s Oberkarbon, cha mer au s Zytalter vu dr Farn nänne. In wytuusdehnte Chohlesimpf sin di wältwyt greschte Vorret an Staichohle entstande. Vorgherrscht in dr Chohlesimpf hän d Gattige Lepidodendron (Schuppebaim) un Sigillaria (Siigelbaim), baumartigi Bflanze, wu zue dr Bflanzenabdailig vu dr Bärlappbflanze (Lycopodiopsida) zellt wäre. D Verdrätter vu boode Gattige sin bis zue 40 Meter groß wore un hän e Stammdurmässer vu bis zue aim Meter ghaa.
D Gruppe vu dr Gfeßsporebflanze (Pteridophyta), wu scho im Devon erschinen sin, hän mit Glossopteris (uf em domolige Sidkontinänt Gondwana) au baumartigi Forme fiiribrocht. Die Bflanze hän Johresring zaigt, was uf d Gondwana-Veryysig im Oberkarbon zruckzfieren isch.
Syt em Oberkarbon leen sich di erschte Verdrätter vu dr Nacktsomige Bflanze (Gymnospermae) noowyyse. Bekannti Byschpel fir karbonischi Somebflanze sin d Farnsomer un d Cordaitales, wu Nodle ghaa hän. Die Nodelbaim hän s Massenuusstärbe im Perm nit iberläbt. D Gattige Lebachia un Walchia, wu zue dr Voltziales zelle, drätte erscht im oberschte Oberkarbon uf.
Variszischi Orogenes
Bim variszische Gebirg handlet s sich um e kompliziert böue Decke- un Faltegebirg. Di enorm Kruschteverchirzig macht sich in starke Verfaltige un intärne Iberschiebige bemerkbar. Dr Name stammt vu dr Varisker, eme im Vogtland aasässige Volksstamm. S mitteleuropäisch Variszikum wird vu Norde no Side in die Zone yydailt:
Di erschte Kollisione vu Terran (chlaineri Masse vu kontinentaler Kruschte) hän scho im Devon stattgfunde. Zue dr Hauptfaltigsphase vu dr variszische Orogenes isch s an dr Gränz Unter/Oberkarbon chuu, au sudetischi Phase gnännt. Bis ins Perm isch in dr mitteleuropäische Variszide tektonischi Aktivitet noowyysbar.
Hitzkirch
Politik
Die Gmeinde wo zuegstemmt hend, hend sech de im ne Folgeprojekt, Hetzchöuch 7, zämegschlosse. Die neui Abstemmig öber d Fusion vo Gäuflige, Hämike, Hetzchöuch, Mose, Müüswange, Rätschwil Sulz) esch am 25. November 2007 aagnoh worde. Druufabe send die 7 Gmeinde im Johr 2008 zämegfüehrt worde.
Uf e 1. Januar 2009 esch de Fusion onderem Name Hetzchöuch vollzoge worde.
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4%, CVP 28,8% , FDP 15,1% , GLP 3,8% , GP 4,8% , SP 8,5% , SVP 32,1% , Süschtigi 5,7%.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 0 Iiwohner 91,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 0,6 % Italienisch ond 7,5 % anderi Sprache.
Devon (Geologie)
S Devon isch in dr Ärdgschicht s viert chronostratigrafisch Syschtem bzw. di viert geochronologisch Period im Paläozoikum. S het vor rund Millione Johr aagfange un vor rund  Millione Johr ufghert. S Devon chunnt noch em Silur un wird vum Karbon iberlageret.
Gschicht un Name
Syy Name laitet sich ab vu dr britische Grofschaft Devon. Dr Name isch anne 1839 vu dr änglische Geologe un Paläontologe Roderick Murchison un Adam Sedgwick in di wisseschaftlig Literatur yygfiert wore. Si hän 1839 dr Chärn vum Devon im hitige Sinn as Gstaibildige zwisch em silurische un em au nei yygfierte karbonische Syschtem uusgschide.
Definition un GSSP
Dr Aafang vum Syschtem Devon (un vu dr Stapfle vum Lochkovium) isch mit em Erschtyysetze vu dr Graptolithina-Art Monograptus uniformis definiert. D Obergränz bzw. d Devon-Karbon-Gränz isch dur s Yysetze vu dr Conodonta-Art Siphonodella sulcata definiert. Dr sognännt GSSP (Global Stratotype Section and Point, Globaler Aichpunkt fir Stratotype) isch am Biel Klonk bi Suchomasty im Okres Beroun sidweschtli vu Prag (Tschechie). Dert erschynt Monograptus uniformis zum erschte Mol in dr Bank 20.
Untergliiderig vum Devon
S Syschtem vum Devon, wu rund 57 Millione Johr umfasst, wird in drei Serie unterdailt:
Fir alli Stapfle un Serie vum Devon sin scho GSSP-Pinkt feschtglait un verabschidet wore.
Paläogeografi
Dur d Kollision isch s kaledonisch Gebirg gwagse, wu d Bildig dervu scho im Silur aagfange ghaa het. Zwische Laurussia un em dailwyys iber em Sidpol glägene Superkontinänt Gondwana isch dr Rheisch Ozean gläge.
La Magdeleine (Aostatal)
Sproch und Dialäkt
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu La Magdeleine sin 38 Froogebeege wider retuurchuu.
Soral GE
Soral (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Soral isch di sidligscht Gmai vum Kanton un lyt an dr Gränz zue Frankrych. Dr Bann umfasst 83 % landwirtschaftligi Flechine, 4 % Wald, 10 % Sidligsflechine un 3 % Vercheersflechine.
Nochbergmaine sin Bernex, Avusy un Laconnex un di franzesische Gmaine Saint-Julien-en-Genevois un Viry.
Gschicht
Soral isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1236 as Sorraz. Bis 1816 het d Gmai zu Savoye ghert, derno isch s si dur dr Turiner Vertrag zum Kanton Gämf chuu. Vu 1816 bis 1847 isch s Dorf Dail vu dr Gmai Avusy-Laconnex-Soral gsii, ab 1847 het s zue dr Gmai Laconnex-Soral ghert. Anne 1850 isch Soral schließlig e aigeständigi Gmai wore.
Tisis
Tisis isch an Ortsteil vo da Stadt Fealdkirch in Vorarlberg. Da Ort heat eppa 4.800 Iwohner (Stand 2004) und liet a da Grenz zum Liachtastoa.
Da Ort sich us anera bürlicha Siedlig zum Begi vom 13. Johrhundert entwicklt. 1925 isch as zum Zemmaschluss vo da Landgemaindana Altastadt, Toschters und Tisis zu Groß-Fealdkirch ko. Tisis heat an oagna Bahoof und s Landeskrankahuus stoat o im Ort.
E-Helvetica
e-Helvetica isch der Name vo de digitale und digitalisierte Sammlige vo der Schwizerische Nationalbibliothek und em Schwizerische Webarchiv. e–Helvetica isch usem glichnamige Projäkt, wo d Nationalbibliothek vo 2001 bis 2006 realisiert het, entschdande. Übere Dienscht vo der e-Helvetica chöi sit 2012 die digitale Sammlige vo der Nationalbibliothek abgfrogt wärde. D Sammlig umfasst historischi Website, elektronisch veröffentlechti Büecher, Periodika, Hochschuelschrifte und Amtsschrifte.
Soral GE
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 19,4 % gläge.
Religion
15,6 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 52,4 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 24,8 %, CVP 18,3 %, GLP 3,2 %, GP 8,2 %, MCR 10,4 %, SP 13,4 %, SVP 14,6 %, Sunschtigi 7,1 %.
Schlacht bei Frastanz
D Schlacht bi Frastanz am 20. April 1499 isch währed em Schwobechrieg zwüsche Druppe vo der schwiizerischen Eidgenosseschaft und em Schwöbische Bund bi Frastanz in der Nöchi vo Fäldchirch gschlage worde.
Soral GE
Politik
Gmaindspresidänt isch dr Raul Florez (Stand 2017).
Devon (Geologie)
Paläogeografi
Im Obersilur isch s Hun-Superterran vum Nordrand vu Gondwana abbroche isch no Norde driftet uf Laurussia zue. Zwisch em Hun-Superterran (bzw. Armorica) un Gondwana isch doderdur e nei Meer ufgange, d Paläotethys. Scho im Lauf vum Unterdevon sin Dail vum Hun-Superterran, d Armorica-Gruppe unter Subduzierig vum Rheische Ozean mit erschte Kruschtescholle vu Laurussia kollidiert, wu vu Laurussia abbroche sin. Do het sich im Lauf vum Devon e Meer bildet (bzw. e ozeanisierti kontinentali Kruschte), dr Rhenoherzynisch Ozean. Dää Beryych isch im Lauf vum Devon dur d Kollision vu Gondwana mit Laurussia langsam wider zuegange.
Jerusalem
Gschicht
Jerusalem isch eini vo de ältischte Stedt vo de Wält. Si isch wahrschinlich sit 5000 Jahr immer bewohnt gsi, aber zum erschte Mol im 19. Johrhundert vor dr Ziitwändi erwähnt worde. Urschbrünglig isch si d Hauptstadt vo de Jebusiter gsi, und denn noch einere vo de Gschichte in dr Bibele vom israelitische König David eroberet und vom Salomo vergrösseret worde. Für das git s aber keini archäologische Bewiis. 587 vor dr Ziitwändi isch d Sdadt vom babylonische König Nebukadnezar zerstört worde, und me het siini Iiwohner si nach Babylonie ins Exil gschickt. Nach dr Eroberig vo Babylon dur dr Perserkönig Kyros dr Grooss hai d Jude widr zrugg dörfe und Jerusalem widr chöne ufbaue; Jerusalem isch s religiöse Zäntrum vom Judedum und under de Haschmonäerkönig au d Landeshauptstadt gsi. Noch dr Ziitwändi isch Judäa vo de Römer beherrscht worde, und d Jude hai sich gege se ufglähnt und im Johr 70 het dr Kaiser Titus se underworfe und Jerusalem zerstört. D Stadt isch nach em Ufstand vom Bar Kochba, wo vo 132 bis 135 duurt het, as römischi Stadt mit em Name Aelia Capitolina vom Kaiser Hadrian widr ufbaut worde.
637 hai d Araber Jerusalem eroberet und 1099 d Chrüzritter, won äs schreckligs Bluetbad under de Verdeidiger agrichtet hai. Denn isch Jerusalem d Hauptstadt vom Chrüzritterstaat Jerusalem gsi, bis es vom ägyptische Sultan Saladin ane 1187 eroberet worden isch. Sid 1517 isch s Deil vom osmanische Riich gsi, bis es 1917 a d Ängländer gfallen isch. Jerusalem isch jetz s Verwaltigszäntrum vom britische Mandat in Paläschtina gsi und hätt noch em Deiligsblan vo dr UNO söte än internationali Stadt wärde. Ane 1948 isch dr Staat Israel ggründet worde und d Landesgränze isch kwer dur Jerusalem gloffe. D Araber hai d Deilig nid agnoh, und nach em israelische Unabhängikeitschrieg, wo Israel en Landkorrdoor vom Underland uf Jeruslem eroberet het, isch d Stadt doch deilt blibe; dr Weschte het definitiv zu Israel ghört und Oschtjerusalem isch vo de Jordanier verwaltet worde.
Devon (Geologie)
Klima
S Klima isch im Devon wältwyt ender warm un drucke gsii. D Tämperaturunterschid zwische dr Polarbiet un dr Äquatorregione sin gringer gsii wie hite. Dr Meeresspiegel isch wäg dr gringe Mängi an Inlandyys rächt hoch gläge. Uf em hitige Sidpol isch Sidamerika gläge mit em hitige Amazonasbecki. Do hän sich in hechere Gebirgslage wäg dr nidere Tämperature Glätscher chenne bilde. D Polarbiet sin aber drotz ass si chieli Tämperature ufgwise hän, nit vu Yys deckt gsii. Z Gondwana uf dr sidlige Ärdhalbchugle in sidlige Braitine het e warm gmäßigt Klima gherrscht.
Jerusalem
Gschicht
Au dr Oschtdeil vo dr Stadt isch im Sächstagechrieg ane 1967 vo Israel erobert worde, un 1980 hei d Israeli ganz Jerusalem durch es Grundgsetz, s so gnänte «Jerusalemgesetz», zur «unteilbare Hauptstadt» vo ierm Land usgruefe. Gege des Gesetz un gege d Usweitig vo israelischem Recht uf de Oschtteil vo de Stadt gits internationali Vorbehalt, wie au gege d Erwiterig vo de Stadtverwaltigsgrenze un gege de israelisch Hauptstadtstatus. D Paläschtinenser beaspruchet de Oschtteil vo de Stadt als Hauptstadt von eme zuekünftige Staat Palästina.
Devon (Geologie)
Entwicklig vu dr Dierwält
D Fisch hän sich im Devon in ere große Vilfalt entwicklet, vor allem Panzerfisch] (Placodermi). Wäge däm wird s Devon au as „Zytalter vu dr Fisch“ karakterisiert. Dr grescht Fisch un glychzytig au s grescht bekannt Dier in däre Zyt isch Dunkleosteus, e Panzerfisch us em spote Devon, wu zue dr Arthrodira zellt un uf e Lengi vu bis zue nyyn Meter chuu isch. Derzue sin d Stachelhai (Aconthodii) zum Hegschtpunkt vu ihre Artevilfalt chuu. Erschti gsichereti Fund vu däne Fisch us dr Iberklasse vu dr Chiifelmyyler stamme us em Silur, im Perm sin si uusgstorbe. D Quaschteflosser un de Lungefisch erschyyne zum erschte Mol im Devon.
Gege Änd vum Devon drätte di erschte Landwirbeldier (Tetrapoda) uf. Gattige wie Ichthyostega (vor rund 370 Millione Johr) un Acanthostega hän e amphibischi Lääbeswyys ghaa. Si ghere zue dr friejer as „Labyrinthodontia“ zue dr Amphibie gstellte Vierfießer, wu sich no Fossilfund vu Grenland im Devon us dr Quaschteflosser entwicklet hän.
Jerusalem
Architektur
Zu de bedütende Bouwärch vo Jerusalem zellet:
Devon (Geologie)
Entwicklig vu dr Dierwält
Im Oberdevon sin wahrschyns di erschte gfliglete Insekte entstande. In dr Gruppe vu dr Chopffießer sin ab em Emsium d Ammonite entstande, wu fir di stratigrafisch Gliderig vum Mittel- un Oberdevon scho ne wichtigi Roll gspiilt hän.
Schlacht bei Frastanz
Im März 1499 hai Druppe vom Schwöbische Bund im Rahme vom Schwobechrieg e Raubzug über e Rhii in die eidgenössische Herrschafte Rhiidal und Sax-Forstegg gmacht. D Eidgenosse hai wäge däm zsämme mit de verbündete Drei Bünd öbbe 9000 Ma bi Azmoos zsämmebrocht. Dorum si die kaiserlige Druppe, wo vor allem us habsburgische Druppen us em Tirol und Vorderöstriich bestande hai, zrugg über e Rhii zoge in befestigti Stellige hinder dr Stadt Fäldchirch, wo si bi dr Illklamm mit ere Letzi de Eidgenosse dr Wäg in d Dalschafte vom Montafon versperrt hai.
Devon (Geologie)
Entwicklig vu dr Bflanzewält
D Mieschart Pallaviciniites devonicus us em Oberdevon isch ain vu dr erschte gsicherete Fund vu dr Miesch. Die Art wird dr Läbermiesch zuegrächnet, gnauer dr Unterklasse Metzgeriidae (au as Ornig Metzgeriales ufgfasst). D Misch mien sich scho friejer entwicklet haa, aber fossilierti Fund sin arg sälte.
Schlacht bei Frastanz
D Eidgenosse hai denn mit der Belagerig vo der Burg Guetebärg agfange, wo si aber, wil si kei Artillerii gha hai, nit hai chönne iinäh. Denn het dr erfahreni Urner Söldnerfüehrer Heini Wolleb d Gegend usspioniert und dr Agriff auf d Letzi bi Frastanz isch beschlosse worde. Si hai aber nit blant, d Vordersiite azgriffe, wo stark verdeidigt gsi isch, sondern d Letzi z umgoh über e Royasattel ooben an Galmis und Fellegatter, und d Flanke azgriffe, wo weniger befestigt gsi isch.
Soral GE
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 597 Yywohner 542 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 18 Dytsch, 3 Italienisch un 34 anderi Sproche.
Schlacht bei Frastanz
Die eidgenössisch Armee isch für das in drei Deil ufdeilt worde. 2000 Soldate, wo dr Wolleb usgsuecht het, hätte zerst sölle dr Royabärg vo de habsburgische Druppe sübere. D Hauptmacht vo fast 5000 Ma under em Kommando vom Ulrich vo Hohesax hai underdesse über dr Westhang vom Royabärg dur e Wald noch Fellegatter sölle zieh. S bündnerische Kontingänt vo öbbe 1600 Ma hät d Garnison vo Fäldchirch sötte beschäftige.
Dr Agriffsplan het zerst usgseh, wie wenn er nit wurd grote, wil em Wolleb siini Druppe bim Vorderen Älpli vo öbbe 300 habsburgische Büchseschütze und 1500 tirolischi Erzknappe ufghalte worden isch. Noch eme heftige Kampf si d Tiroler aber überwunde und dr Bärg ab driibe worde, wo si vo dr eidgenössische Hauptmacht ufgriibe worde si. Bi Fellegatter hai sech die beide Kontingänt wider vereinigt. D Druppe vom Schwöbische Bund si em Bach Samina noch de Eidgenosse entgegezoge und hai ihri starki Artillerii in Stellig brocht. Wil s dr Iidruck gmacht het, ass d Eidgenosse us in ihrer überhöhte Position nit welle agriffe, hai d Schwobe agriffe. Drbi het aber d Riterei nit chönne mitmache, wil si grösstedeils uf dr andere Siite vo der Ill gsi isch. Die schwöbischi Artillerii het afo schiesse und bald isch ihri ganzi Armee in ere Rauchwolke verschwunde. Denn hai d Eidgenosse agriffe und ihri überlägene Spiesskämpfer mit ihrem Gwalthufe hai die schwöbisch Schlachtreihe zerstört. Die schwöbische und habsburgische Landschnächt hai sich afo zruggzieh, si aber am Ufer vo der Ill niidergmetzlet worde oder in dr Ill verdrunke. D Eidgenosse hai numen öbbe elf Ma verlore, währed über 3000 Ma vom Schwöbische Bund ums Läbe cho si.