cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Die Tribute von Panem
Verfilmige
E Verfilmig vum erschte Band mit dr Jennifer Lawrence un em Josh Hutcherson in dr Hauptrolle isch anne Jahr 2012 unter em Titel The Hunger Games (dt. Die Tribute von Panem – The Hunger Games) erschine. Anne 2013 isch d Verfilmig vum zweete Band The Hunger Games: Catching Fire (Die Tribute von Panem – Catching Fire) in d Kino chuu. S dritt Buech isch in zwee Dail verfilmt wore, dr erscht Dail The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 (Die Tribute von Panem – Mockingjay Teil 1) isch Ändi 2014 in d Kino chuu, dr zweet Dail The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 (Die Tribute von Panem – Mockingjay Teil 2) Ändi 2015.
Hugo Wingler
Dr Hugo Wingler (* 18. April 1869 z Elze; † 1924) isch e dytsche Haimetdichter gsii. Mer chännt en au unter em Name Hugo von der Elz.
Lääbe
Är isch e Suhn vum badische Notar Adolf Wingler gsii. Sy Familie isch 1875 uf Mille zoge, wu dr Hugo derno mit sechs Gschwischter ufgwachsen isch. Är isch uf d Millemer Burgerschuel gange un het dr Markgrefler Dialäkt vu dr Region glehrt. Wu dr Vater 1882 gstorben isch, isch d Mueter mit dr Chinder uf Fryburg zoge. Dr Hugo isch dert uf s Großherzogli Gimnasium gange, wun er mit em Zyygnis fir dr Aijehrige Dienscht abgschlosse het.
Är het e Lehr bi dr Rychsboscht gmacht un no vier Johr d Assischtäntebriefig gmacht. In dr Aafangszyt het er in verschidene sidbadische Ortschafte Dienscht glaischtet bis er schließli z Fryburg Oberboschtassischtänt woren isch, wun er derno bliben isch.
Unter em Pseudonym „Hugo von der Elz“ het er Gedicht gschribe, vor allem uf Alemannisch.
4. November
Dr '''4. Novämber''' isch dr 308. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 309. in Schaltjohr), dodermit blybe no 57 Däg bis zum Änd vum Johr.
Schëtter
Schëtter (dt. Schüttringen, frz. Schuttrange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Schëtter ghere d Ortschafte Iwwersiren (Uebersyren), Mënsbech (Munsbach), Neihaischen (Neuhäusgen), Schëtter un Schraasseg (Schrassig).
Geografi
Dur Schëtter fließt d Sir (Syr), e Bach, wu in d Mosel mindet.
Saaraltdorf
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Schëtter
Verwaltig
Schëtter ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Schëtter isch dr Claude Marson (LSAP). Scheffe sin dr René Hellers (CSV) un dr Frenz Krecké (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Saaraltdorf
Geogràfi
Saaraltroff lijt àn dr Sààr, rund fìmf Kilometer nerdlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 235 un 326 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Schëtter
Gfängnis
In dr Gmai Schëtter stoht d Strofaastalt vu Luxeburg, s Gfängnis Schraasseg (lb. Prisong vu Schraasseg, frz. Centre pénitentiaire de Luxembourg).
Saaraltdorf
Verwàltung
vun Saaraltroff ìsch. Saaraltroff ghert zem Kommünàlverbànd.
Schëtter
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Schëtter ghert zum Moselfränkisch.
ᛇ
îhwaz (ᛇ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de ï-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ýr, Altdänisch ᛁᚱ ir; Altenglisch éoh und im Hrabanische Alphabet ih. D Bidütig isch "Iibe". Z Skandinavie isch de Name aber uf d ᛉ|Elch-Ruune öbertrait wore.
D ï-Ruune isch die drizeet Ruune im Ruunealphabet und feelt im nordische Futhork. Si isch di füft Ruune im zwaite Ætt.
Luutwert
De gnaui Luutwert vo dere Ruune isch nöd bikannt, mue aber en i-äänliche Luut gsii si, drum werd er maist mit ï transkribiert. I de altenglische Tradition werd er entweder för de Vokal // oder de velari Frikativ // bruucht, ainisch au för //.
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Octave Mirbeau
Läbe
Dr Mirbeau het im Dytsch-Franzesische Chrieg kämpft un derno as Schurnalischt gschafft. Är het Theater- un Chunschtkritike aber au bolitischi Artikel fir verschiedeni Zytige z Paris gschribe. Anne 1885 isch dr Mirbeau Anarchischt wore, wun ere bis zue syym Dod bliben isch. As eine vu dr wichtigschte anarchistische Intelläktuälle het er regelmäßig Artikel verfasst fir sonigi Zytschrifte. In dr Dreyfus-Affäre het er d Strof zahlt, wu dr Émile Zola wäg syyre Schrift J‘accuse...! derzue verurdeilt woren isch.
Gabriela Hug
D Gabriela Hug-Glanzmann (* 22. Juni 1979 z Bade) isch e Schwyzer Eläktroinschenieeri. Si isch Brofässeri fir Informationstächnology un Eläktroinschenieerwääse an dr Aidgnessische Tächnische Hochschuel Züri.
Raspille
D Raspille isch en Bärgbach im Kanton Wallis. Si het i der Kantonsgschicht und i der Sprochgeografii vom Wallis e symbolischi Bedütig, wil si offiziell als Gränze zwüsch em dütschsprochige Oberwallis und em wälsche Underwallis gilt.
Octave Mirbeau
Läbe
Dr Mirbeau isch au ne wichtige Chunschtkritiker gsi, wu iber di impressionistische un avantgardistische Bewegige z Montmartre un z Montparnasse gschribe het, wun er fir d Grundlag vun ere Kulturrevolution z Frankryych ghalte gha het. D Académie Goncourt isch vu ihm mitgrindet wore.
Em Octave Mirbeau wird d Entdeckig vum belgische Autor un Nobelpryydreger Maurice Maeterlinck zuegschribe. Är het au ne wichtige Deil byydrait zue dr Karriere vum Camille Pissarro, em Auguste Rodin, em Claude Monet, dr Camille Claudel, em Aristide Maillol, em Félix Vallotton un vu andere wichtige Chinschtler vu syyre Zyt.
Näbei ber 2000 Churzgschichte un Artikel het dr Mirbeau au e baar Schauspil un Roman gschribe. Syyni bekannteschte Wärch sin Le Jardin des supplices (dt. Der Garten der Qualen, 1899), Le Journal d'un femme de chambre (dt. Tagebuch einer Kammerzofe, 1900) un Les affaires sont les affaires (dt. Geschäft ist Geschäft, 1903).
Raspille
Der Bach ghört zum Yzugsgebiet vom Rottu und bringt s Wasser vom ene Deil vo de Bärge uf der Nordsyte im middlere Wallis is Rhonetal abe. Der ganz Bachlauf isch 15 Kilometer läng. D Hauptquelle liit am Rand vom Plaine-Morte-Gletscher (uf Dütsch: Wildstrubelgletscher), ganz uf der südöschtleche Syte vo däm wyte Gletscherplatoo und im ene Gletschersee, wo sech dört hinder em Bärgsaddel Col de la Roue uf 2750 Meter Höchi mit Gletscherwasser bildet. Wenn der Gletscher i der nöchschte Zyt no wyter so starch zrugggoot, wie i de letschte Joore, flüsst denn gly s ganze Schmelzwasser uf d Nordsyte is Sibetal im Kanton Bärn abe, und es chunt kes Wasser me über e Bärg gäge Süde is Wallis, und d Raspille chönt ächt im obere Deil fasch uströchne.
Der oberscht Abschnitt vom Bach, wo 5,8 Kilometer läng isch, heisst Tièche, glych wie s Alpgebiet oben im Tal, im Gmeindbann vo Crans-Montana; s höchschte Sytetal, wo d Tièche zerscht dure chunt, isch s Alptal Les Outannes. Uf der Alp Tièche zweigt gäge rächts d Wasserleitig Bisse de Tsittoret ab, wo oben a der Alp Aprîli verby uf Randogne goot. D Tièche chunt denn in yrere Schlucht über ne höche Wasserfall abe, wo eini vo de beschte Sehenswürdikeite i däm Sytetal isch.
Der gröscht Sytebach vo der Raspille isch der Bärgbach La Pauja, wo vo der Weschtflanke vom Tschajetuhorn abechunnt. Am Afang lauft dä Bach über d Alpweide Murmiltangil und  Chumme oben a der grosse Alp vo Fare, gheit über e Wasserfall abe und chunt unde a dere Felswand zu der Rote Hittu, wo zwar uf em Biet vo Crans-Montana liit, aber au zu der Farualp ghört. No grad oben am Wasserfall zweigt die grossi Wasserleite Tschajetu ab, wo en Deil vom Wasser s Tal uf bis uf d Farualp übere bringt.
Die beide Quellbech chöme bim Bärgghöft Raspille uf der Höchi vo 1100 Meter zäme. Das Land bim chlyne Bärgdorf Cordona ghört zum Areal vo der ehemolige Gmeind Mollens, wo hüt en Deil vo Crans-Montana isch. Vom Fluername vo däm Platz hed der Bach vermuetli au sy Name übercho. Raspille, en alte romanische oder besser frankoprovenzalische Fluername, bedütet nämli uf Dütsch grodets Gebiet und beziet sech do dermit uf enes Landstück und erscht sekundär denn uf das Gwässer, wo dört dureflüsst.
Unden a Cordona zweige wider drü grossi Wasserleitige vo der Raspille ab, eini gäge Weschte uf Mollens und Venthône; die het der Name Bisse neuf oder Bisse de Planige, und zwöi gäge Salgesch und Fare, die Grossi Wasserleite und d Mengis-Suone. Denn flüsst d Raspille zwüsche de Gmeinde Salgesch im Oschte und Miège im Weschte steil dur nes Waldgebiet abe. Underhalb vo Tschampedü hed sech der Bach e töifi Schlucht im Felse ygrabe. Vo Tschampedü goot no ne chlyneri Leitig us em Bach zu de Räbe vo Tscharasina und mid ere Kanalbrügg über d Ysebaanlinie uf Mare und uf der andere Syte d Bisse de Marais zu de Räbbärge vo Miège. Am Schluss chunt der Bach dur s Räbgebiet vo Salgesch, Miège, Veyras und Siders, lauft under der Ysebaanlinie vo Siders uf Leuk und under der Kantonsstross dure und chunt bi Grächtaplangna i d Rhoneebeni. Der Russukanal mündet dört i d Raspille. D Mündig vo der Raspille i d Rhone isch öschtlech vo der Stadt Siders am Rand vom Naturschutzgebiet Pfynwald uf der Höchi vo 533 Meter.
Vo Cordona bis a d Roone liit i der Raspille d Gränze zwüsch em Bezirk Leik und em Bezirk Siders.
Aggada
Aggada (aram. ; dt. „Verkündig“, „Verzelts“, „Saag“, äigentlig: „Sammlig“) bezäichnet die homiletische und nitgsetzlige Inhalt vo dr antike rabbinische Litratuur. Si schliesse sich vilmol an biblischi Teggst und Stoff aa und spiegle und illustriere s religiöse Dänke, wärde aber nit as verbindligi Leere gwärtet. Vili Elimänt vo dr Aggada si über 2000 Joor alt. Zu de wichdigste Verfasser vo dr Aggada häi Tannaim, Amoraim, Savoraim und Geonim ghöört.
D Aggada stoot im Geegesatz zur Halacha. Säll si Teggst, wo gsetzestechnischi Ufgoobe mit Logik und talmudischer Dialektik löse.
Hormisdas (Papst)
Dr Hormisdas (au: Hormisda; * z Frosinone, Campagna Romana, Latium; † 6. Augschte 523 z Rom) isch vum 20. Juli 514 bis zue sym Dod Papscht gsii.
Lääbe un Wirke
Aini vu dr erschte Sorge vum Bischof isch s gsii, di letschte Spure vum Laurentianische Schisma us Rom uusezbutze un di ibrig blibene Abdrinnige in d Chilche retuurzhole. Dr grescht Dail vu sym Pontifikat het er si mit dr Hailig vum Schisma (Akakianisches Schisma) bscheftigt, wu syt 484 zwische Oscht- un Weschtchilche bstanden isch un uf dr Exkommunikation vum Acacius vu Konstantinopel grinde het, wu nem Gmainschaft mit Monophysite vorgworfe woren isch. Anne 519 isch mit Hilf vun eme Glaubesbekänntniss, dr Formel vum Hormisdas (formula Hormisdae), em Schisma en Änd gmacht un d Chilche vu Rom un Konstantinopel wider verainigt wore. Dr Hormisdas het des Schrybe 515 an Patriarch Timotheos I. gschickt ghaa, un 519 het s däm sy Noofolger Johannes II. Kappadokes akzeptiert retuurgschickt.
S isch au ne Briefwächsel zwisch em Hormisdas un em Patriarch Epiphanios vu Konstantinopel erhalte, em Noofolger vum Johannes Kappadokes, wu s um s definitv Änd vum Schisma goht.
Dr Hormisdas isch dr Schutzhailig vu dr Staal- un Rytchnäächt un vu dr Stadt Frosinone. Dr kadolisch Mahndag isch dr 6. Augschte, sy Dodesdag.
Heidweiler
Haidwiller (frz. Heidwiller, dt. Heidweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Haidwiller lijt ìm Sundgöi àm Rhin-Rhône-Kànàl, fìmf Kilometer nerdlich vun Àltkìrech un 15 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse.
Gschìcht
Haidwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 977 àls Heidewilare.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Saarburg (Lothringen)
Saarbuerj (lothrìngisch; frànzeesch Sarrebourg, Patois Sonlbo, ditsch Saarburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Stàdt ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Saarbuerj lijt àn dr Sààr uf re Heche zwìsche 244 un 325 m ìwer em Meeresspiejel.
Heidweiler
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Haidwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Saarburg (Lothringen)
Gschìcht
Saarbuerj ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 713 àls Castrum Saraburgum.
Ìm Johr 1661 ìsch d Stàdt züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Saarbuerj ìsch. Saarbuerj isch e Unterpräfektür vum Département Moselle un Verwàltungssìtz vum.
Araber
Mit m Wort Araber (arab. العرب /al-ʿarab/) moant ma a große Gruppa vo da Bevölkerig wo am Mittelmeer und im Nööche Oste lebt. S git unterschiidliche Definitiona, ob jemand als Araber zählt wird odar ned:
Oft träffend meerere oda alle vo deana Definitiona zua. Für Sir Hamilton Gibb sind Araber Menschen, "für die die Mission des Propheten Muhammad und die Erinnerung an das Arabische Reich das zentrale historische Faktum sind und die darüber hinaus die arabische Sprache und ihr kulturelles Erbe als ihre gemeinsame Wurzel betrachten und an ihr festhalten."
Arabisch-Islamische Expansion
Während irer Expansion im 7. und 8. Joorhundart hond sich d Araber von eanam ursprünglicha Gebiet uf da arabischa Halbinsel westlich uf Nordafrika, Spanie und Portugal und nordöstlich uf Palästina, Syrie und in Irak usbroatet. S isch ene o glunge d Macht öber wiiterr östlich glegni Länder z erlange, so Persie, Samarkand, s Industal und Indie. I dene Piet het sich zwor de Islam döregsetzt - z Indie nu zum Tail - d Bevölkerig isch aber nöd arabisiert wore.
Bedüütigswandel vom Wort Araber
Bevor da Islam als religiöses Definitionskriterium dazuaku isch, hot ma d Araber in Nomada und Beduina (اعراب /ʾaʿrāb/) und in Stadtbewohner (عرب /ʿarab/) und in usgeschtorbene Schtämm itoalt. Ußardäm isch untarschiida wora zwüscha da nördlicha Adnan-Schtämm und da südlicha Qahtan-Schtämm. Da gröschte Toal vo da Araber hot uf da arabischa Halbinsel gläbt, aba s hot o arabische Schtämm im Nil-Tal, im Römische Riich und z Persie gea. In da Zit vom Prophet Mohammed hot sich zersch mol a da Definition nix gändrat.
Falschi Verwendig vo da Bezeichnig Araber
Ußahalb vom Orient seet ma hüüfig o zu da Völker vom Iran, vo Afghanistan und Tadjikistan Araber. Des isch aber falsch, wil sich d Perser in eana Sproch, Sitta und Brüch, Politik, Ethnii und Lebesruum total andasch sind als d Araber. Us religiösa Gründ als Araber gältend fälschlicherwiis o Türka und dia muslimische Indonesier. Z Israel sin eppa 15% vu dr Staatsbürger Araber.
Um 641 hond dia Perser im Zug vo da islamischa Expansion dia arabische Schrift und da islamische Glaube agno. Im hütiga Iran sind eppa 3% vo da Bevölkerung Araber. Iranische und türkische Sayyids (4% vo da iranischa Bevölkerung) führend eana Schtammbaum sit 13 Jahrhunderte uf de Prophet Mohammed zruck. In da nöipersischa Sprooch Farsi und im Türkischa findet ma an Hufa arabische Leenwörter in wisseschaftlicha oder theologischa Bereich.
Konfessiona
D Meerheit vo da Arabe sind Muslim, und körend zu vaschiidena islamische Konfessiona.
Dia christlicha Araber körend zum gröschta Toal zu da altorientalischen Kirche, so zu da Kopte, zur Assyrischa Ostkirche oder zur Syrisch-orthodoxa Kirche. Z Syrie und in Palästina findet ma o viile Östlich-Orthodoxe und im Libanon katholische Maronite. In letschta Zit gits aba o klenere Gruppa vo Protestanta, meischt durch US-amerikanische Missiona.
Lisi Mangold
D Lisi Mangold (* 24. April 1950 z Böckte; † 4. Jänner 1986 au deert) isch e Schwyzer Schauspiileri gsii.
Leben
D Mangold het e Schauspiiluusbildig am Bühnestudio Züri gmacht.
Vu 1972 bis 1974 het si ne eerscht Engaschmänt am Schiller-Theater Berlin ghaa un het deert Wildwechsel vum Franz Xaver Kroetz mitgspiilt. Vu 1974 bis 1983 isch si Mitgliid vum Ensemble vu dr Münchner Chammerspiil gsii. Deert het si in verschiidene Inszenierige vum Ernst Wendt gspiilt, unter anderem 1976 d Wendla in Frühlings Erwachen vum Frank Wedekind, 1978 d Rita Grabow in Lovely Rita vum Thomas Brasch un d Luise in s Schillers Kabale und Liebe, 1979 d Titelroll in s Kleists Das Käthchen von Heilbronn (mit irem Lääbespaartner Charles Brauer as Chaiser), 1980 d Titelroll in s Strindbergs Fräulein Julie, 1981 d Prinzessin Leonore von Este in s Goethes Torquato Tasso (mit em Brauer as Antonio) un 1982 d Celia in s Shakespeares Wie es euch gefällt. Derzue het si an dr Münchner Chammerspiil unter anderem 1975 d Käthe in Einsame Menschen vum Gerhart Hauptmann (Reschy: Peter Palitzsch), d Hero in s Shakespeares Viel Lärm um nichts (Reschy: Friedrich Beyer) un d Elisabeth in Glaube Liebe Hoffnung vum Ödön von Horváth (Reschy: Michael Verhoeven), 1976 d Natascha in Nachtasyl vum Maxim Gorki (Reschy: Liviu Ciulei) un 1978 d Judith in Totentanz vum August Strindberg (Reschy: Harald Clemen) gspiilt.
ᛈ
perþô (ᛈ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de p-Ruune. Er lutet uf Altenglisch peorð und im Hrabanische Alphabet perth. D Bidütig isch schlichtweg nöd bikannt, d Vorschläg gönd vo »Fruchtbomm«, »Tanz«, »Gurgeli« bis zu »Penis« oder »Vulva«. Au de gotisch Buechstabe "p" (𐍀) haisst pertra, d Form isch aber s griechisch Pi.
D p-Ruune isch die vierzeet Ruune im Ruunealphabet und feelt im nordische Futhork, wo d ᛒ|b-Ruune deför bruucht werd. Si isch di sechst Ruune im zwaite Ætt.
Lisi Mangold
Leben
Zäme mit em Ernst Wendt isch d Mangold anne 1983 an s Dytsch Schauspiilhuus z Hamburg gwäglset, deert het si 1984 d Titelroll in Minna von Barnhelm vum Lessing) gspiilt. Gaschtiert het si au an dr Ruhrfeschtspiil Recklinghausen un am Schauspiilhuus Bochum.
ᛈ
Luutwert
D Ruune stoot i alne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi labiali Plosiv (IPA: //).
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Lisi Mangold
Leben
D Lisi Mangold isch mit 35 Johr an Chräbs gstoorbe. Si isch langi Johr bis zue irem Dood mit em Schauspiiler Charles Brauer liiert gsii.
Rätoromanisch (Begriffsklärung)
Mit Rätoromanisch meint mer:
Malaysia
Malaysia isch es Land z Südoschtasie und Mitgliid vo dr Schtaatevereinigung ASEAN. D Hauptschtadt heisst Kuala Lumpur.
S Schtaatsgebiet vo Malaysia erschtreckt sich vo dr Malayische Halbinsle bis zur Insle Borneo. Malaysia wird im Norde vo Thailand begränzt, im Süde vo Singapur und Indonesie. Drei (bis vier) Völker sin eigentlichi Schtaatsvölker: D Malaye, d Chinese, d Inder und d Orang Asli (das sin die Iigeborene/Uriiwohner).
Malaysia isch en Bundesstaat, wo us nüün Monarchye (acht Sultanaat und ein Staat mit eme Raja) und vier Staate ooni Herrscherfamilie zämegsetzt isch. Denäbed gits na drüü Bundesteritoorie, drunder d Hauptstadt. S Staatsoberhaupt vo Malaysia isch en König, wo all föif Jaar us de nüün Herrscher use gwäält wird.
Liechtensteiner Pflanzennamen
Die Liste zällt Näme vo Pflanze uuf, wo z Liachtastää bruucht weret. Abchörzige bidüütet:
Dreiländermuseum
S Dreiländermuseum isch es Museum z Löörech im Markgräflerland.
Es isch i verschidene, zämeboute Hüüser am Burghof z Löörech ygrichtet. Es het e modärni Uusstellig mit Sache vo der Region Dreyeckland im Südweschte vo Dütschland, im Oschte vo Frankrych und im Norde vo dr Schwiiz. Es tuet für sini Museumssammlig Gägeständ vo Löörech und us em Markgräflerland, Kunschtwärch vo Südbade und drzue ane au Objäkt us de noche Piet vo dene drü Länder zämeträge, also us em Süde vom ehemoolige Land Bade, em Oberelsass und dr Region Basel.
Gschicht
Im Joor 2002 isch s Museum wieder umbout worde, und sider cha me drin di internazionali Uusstellig gseh, wo bis 2012 ExpoTriRhena gheisse het. Hüt lauft si under em Titel «Hallo, Salut, Grüezi!». I dämm Joor 2012 het men em Huus grad als ganzes der nöi Name Dreiländermuseum ggää. Vom Löörecher Museum us tuet men au sid e bar Joor es Netzwärch vo vile Museeè i der wyte Region koordiniere, wo vo Zyt zu Zyt Uusstellige zum ene gmeinsame Thema mache.
s Museum und der Johann Peter Hebel
S Dreiländermuseum het au Sache us em Läbe vom alemannische Dichter Johann Peter Hebel (1760–1826), wo e Zyt lang grad i däm Huus, wo dozmol e Schuel gsi isch, gläbt und as Lehrer gschafft het. I der Samligsdatebank, wo men über s Internet cha abfrooge, chöme zum Name vom Schriftsteller 171 Yträäg zu so Gägeständ (Stand ane 2019), wo zeige, wie me sech i dr Region an Hebel erinneret. Es heig aber eigentlech meh als tuusig «Hebeliana» im ganze Museumsfundus, wie me nöime list. Und s Museum gältet offiziell als en «Ort vom literarische Adänke» z Bade-Württebärg.
Im «Hebelsaal» vom Museum cha me Sonderuusstellige gseh, ane 2018 au eini zu der Schwiizerreis vom Johann Peter Hebel ane 1805. Und dört i däm Ruum het dr Hebelbund Löörech, wo ane 1947 gründet worden isch, all Joor im Früelig zum Adänke an Schriftsteller sini Versammlig, s «Schatzkästlein». Do drby gitt er enere Person, wo sech für d Erinnerigskultur zum Hebel sim Läbe und Schaffe oder süsch für d Kultur vo der alemannische Gägend angaschiert het, dr «Hebeldank», und derzue verzelle die Lüüt denn jewyle öpis vo iirem Tue und öpen au dervo was üs dr berüemt alt Dichter hütte no bedüütet. 2019 het der Elsässer Schriftsteller Pierre Kretz im Museum dr «Hebeldank» übercho. Und ane 2018 het me die Uuszeichnig em Museumsleiter Markus Moehring sälber gää, wo der Hebelbund äng mit em zämeschaffet und wo schynts im Programm vom Museum vilmol gärn es Zeiche füre Hebel setzt. Em Hebelbund si Presidänt, dr Volker Habermaier, het uf e bekant Museumsmaa d Laudatio ghalte und sini Arbet für en internazional Platz vom Museum globt.
Und au sini regelmässige «Literarische Bigägnige» cha der Löörecher Hebelbund im Hebelsaal vom Dreiländermuseum mache, wie men uf der Website vo der Organisazioon und au uf em Museum sinere a vilnen Orte gseht. Zu dene Aläss chöme viermol im Joor Dichter und au Forscher vo dr Literatur us der Region und au vo wyt wägg uf Löörech cho lääse und über iiri Sache diskutiere.
Tour de France 2014
D Tour de France 2014, die 101. Uflaag vom wichdigste Etappevelorenne uf dr Wält, het vom 5. Juli bis 27. Juli 2014 stattgfunde. D Tour het z Leeds aagfange. Si isch 3656 km lang gsi und het 21 Etappe gha. Es isch s zwäite Mol gsi, ass si in Ängland aagfange het. Die erste drei Etappe si dur Groossbritannie gange und denn isch d Tour im Uurzäigersinn dur Frankriich, Belgie und Spanie gange.
Thiota
D Thiota isch en alemannischi Woorsegeri gsii, wo i de Fuldaer Annale gnennt werd. Si het im Joor 847 de Weltundergang verchündt. Religiooswösseschaftlich werd si mit em Chrais vo de germanische Woorsegerine vergliche.
Öberliferig
D Thiota („mulier Alamanorum“ »Frau vo de Alemane«) isch ane 847 i de Diözese vom Bischof Salomo vo Chostez uuftrete und het de Weltundergang und „anders Züügs“ verchündt. Si het sich dodebii uf aigni göttlichi Offebaarige („divinitus sibi revelatia“) biruefe und nöd nume bim aifache Volch, sondern au bi ordinierte Aghöörige vom christliche Klerus („sacri ordinis viri“) e grossi Wörkig erraicht. Z Mainz het di cherchlichi Bhörd denn e Verfaare gege die "faltschi Woorsegeri" („pseudoprophetissa“) eröffnet und d Thiota im Stift St. Alban vor Mainz under psychischem Druck zomene Gständnis zwunge. Si het denn uusgsait, ass d Offebaarige vomene witters nöd bikannte Presbyter stammid und si usere persönliche Gwünnsucht ghandlet heb. D Thiota isch den mit Ruete uuspaitscht wore.
Düütig
Zo de Zitt vo de Thiota hend scho mereri Wikingeröberfäll uf England, Spanie und is Fränkische Riich am Niderrhhii stattgfunde. Christlichi Gaistlichi hend Prophezaijige usem Buech Hesekiel vom Alte Testament, wo „Nordmane“ gnennt wered, as Hiiwiis uf d Endziit verwertet, wa bim verängstigte Volch im Raame vo de Volchfrömmigkait starche Achlang gfunde het. De Ånders Hultgard ninnt aa, as di starchi Wörkig vo de Thiota uf di dozmol no im Volch verworzleti pagani Traditio vo de altgermanische Woorsegerine zruggzfüere sai.
Time
Time (mänggisch mit Groossbuechstaabe: TIME), hüfig Time Magazine, isch e amerikanischs Noochrichtemagaziin, wo wöchentlig erschiint. Es wird vo Time Inc. uusebrocht. Si Hauptsitz isch New York City.
Salomonen
D Salomone (ängl. Solomon Islands) si en Inselstaat im Südweste vom Pazifik, östlig vo Neuguinea. Er bestoht zum grösste Deil us de Gebiet vo de südlige Salomon-Insle (wo früehner mänggisch au „Salomone“ gheisse hai) und de Rennell-Insle, de Ontong-Java-Insle und de witer östlig glägene Santa-Cruz-Insle. Die nördligen Insle vo de Salomon-Insle ghöre zum Staat Papua-Neuguinea.
Time
Time isch 1923 vom Henry Luce und vom Briton Hadden z Nöi York gründet worde. Die ersti Usgoob isch am 3. Merz erschiine. Scho glii het Time e bedütendi Rolle in dr amerikanische Presslandschaft afo spiile und isch s Vorbild für e ganzi Form vo Brichterstattig worde, z. B. z Dütschland het Der Spiegel d Time noochgmacht. Berüemt worde isch s Magazin under anderem dur sini Ditelbilder. E baar vo deene − wie öbbe d Darstellig vom Winston Churchill as e Bulldogg – si hüte e feste Bestanddäil vo dr Pop-Ikonografii.
Salomonen
D Salomone si Mitgliid vom Commonwealth of Nations. Zu de Nochberinsle zele Nauru, Kiribati, Tuvalu, Fidschi und Vanuatu.
Bevölkerig
Die indigeni Bevölkerig schwätzt zu 94,5 % melanesischi Sprooche, 3 % polynesischi Sprooche und 1,2 % mikronesisichi Sprooche. As Verchehrssprooch isch d Kreolsprooch Pijin verbreitet, wo mit Tok Pisin und Bislama verwandt isch. Näbe dr indigene Bevölkerig git s chinesischi, indischi, australischi und europäischi Zuewanderer.
Elsässer Kurier
Dr Elsässer Kurier isch e katholischi Dageszitung gsii, wu ihre Verbreitungsschwärpunkt im Oberelsass gha hat.
Vorgschicht
Noch dr Iigliiderung vu Elsass-Lothringe 1871 in s Ditsch Rich häns katholischi Zitunge bsunders in dr 70er un 80er Johr schwär gha. D Union un s St. Odilienblatt hän sich numme kurz kenne halte un sin 1884 unterdruckt wore; dr Volksfreund het - drotz Verfolgunge un Grichtsstrofe - ellei iberläbt un ab 1885 vum Elässer, dr erschte katholische Dageszitung, Verstärkung bikumme. 1892 isch s Mülhauser Volksblatt un s Journal de Colmar entstande, anne 1897 schliäßlig dr Elsässer Kurrier.
Ähnlig schwär wiä d katholisch hets d sozialischtisch Prässi gha.
Gschicht
Anne 1894 isch d Colmarer Zeitung grindet un im Alsatia-Verlag verlegt wore. Wu diä anne 1897 verbotte wore isch, isch si mit em Elsässer Kurier ersetzt wore, wu glichfalls z Colmer bi dr Alsatia as Dageszitung rüskumme isch. Dr Schefredakteer isch vu 1899 bis 1932 dr Abbé Haegy gsii.
Do drin, ass es verschiidini katholischi Zittige gä het, het sich e Meinungspluralismus widergspiäglet. D katholisch Prässi, wu im Widerspruch zu dr staatliche Autorität entstande isch, het bsunders im Erschte Wältgriäg nomol straki Iischränkunge, Zensur un zitwiiligi Verbot erläbt.
Noch em Griäg isch d ditschsprochig katholisch Prässi s grescht Hindernis zun ere schnälle Aglichung vum Elsass an dr Räscht vu Frankrich wore. Franzesischsprochigi Zitunge im Elsass sin eso in s Hinterdräffe grote, ass si nimmi iberläbensfähig gsii sin. So het dr Nouveau Rhin Français un dr Courrier de Strasbourg anne 1923 miäße zuemache. Des het dr Alsatia-Verlag welle uffange mit em Nouvelliste, aber aü dä het miäße 1930 ufgä.
Dr Elsässer Kurier (Oberelsass), Der Elsässer (Unterelsass) un d Lothringer Volkszeitung hän d Elsässisch Volkspartei verdrätte. Si sin im Kampf gstande gege dr Versuech vum franzesische Staat, dr Laizismus durzsetze, s Schuelwäse unter Kontroll z bikumme un d ditsch Volkssproch (ditschi Standardsproch un elsässische Dialäkt) z verdränge. Dr Elsässer Kurier isch obe dra gstande bi sällere Kampangne, wu drzue gfiährt het, ass dr Komplott-Brozäss zun ere Blamasch fi r franzsesisch Regiärung wore isch.
Zitewiis het dr Elsässer Kurier dr "radikal-heimaträchtlig" Fligel in dr Elsässische Volksbartei verdrätte, dr Elsässer drgege dr "gmäßigt-heimaträchtlig" Fligel. Beidi sin gege dr Nationalsozialismus iigstellt gsii, dr Elsässer Kurier het am Afang (1933) aber meh abgwartet un isch wenniger radikal gsii wiä dr Elsässer.
No dr ditsche Bsetzung vum Elsass im Summer 1940 sin d Dageszitunge im Gaupresseamt unterstellt wore un hän ihre Unabhängigkeit verlore. Am 9. Septämber anne 1940 isch dr Elsässer Kurier un fimpf anderi Zittige üs em Alsatia-Verlag vu dr nationalsozialischtische Phoenix-Prässi z Berlin ibernumme wore. D Nazi hän diä Zitung unter em Namme Kolmarer Kurier witergfiährt un in dr Alsatia-Druckerei drucke lo.
Catholicon (Jehan Lagadeuc)
Di franzesisch Nationabibliothek z Paris het e Manuskript vum Werterbuech unter dr Signatur „Latin 7656“.
Geschirr (Kochen)
Gschirr  brauchd ma zom Kocha ond zom Essa. S geid s en älle megliche Forma ond Materialie. Weil ma, bsondr zom Kocha ond Brota ebbes brauch, wo drmid ma ebbes mid Feur gara kaa ohne s z vrbrenna, hod s des scho bal nach em Gebrauch vom Feur aagfaanga z endwiggla.
Materalie
Holz hod ma zom Aufschbiaßa vom Essa ond om s ens Feur halda kenna gnomma. Om ebbes kocha z kenna hod s abr nix daugd. Lätte war oine vo de erschde Lösonga. Aus Metall gmachds Gschirr hod fir dia Aufgab no bessr daugd.
Bsondre Forma
S Kochgschirr isch fir Leid mo beim Militär warad, so wia en dr Schwiiz d Gamelle, a feschdr Begriff.
Amergonga
<references group="A" />
Kaffee
D Kaffiboone wärde us Stäifrücht vo verschiidene Pflanzenarte us dr Familie vo de Rubiaceae gwunne. Die bäide wichdigste Arte vo dr Kaffipflanze sin Coffea arabica (Arabica-Kaffi) und Coffea canephora (Robusta-Kaffi) mit vile Sorte. Je noch dr Sorte und won er aabaut wird, git s underschiidligi Kwalidäätsstuefe. Kaffi wird hüte in mee as 50 Länder aabaut, vor allem in Entwiggligsländer, und für e baar von ene ghöört er zu de wichdigste Exportbrodukt. Mä schetzt, ass uf dr ganze Wält öbbe hundert Millione Mensche vom Kaffi lääbe.
Gnuss
Kaffi isch ursprünglig seer düür gsi, und nume die Meebessere häi sich das chönne läiste. Ermeri Lüt und in Krisezite fast die ganzi Bevölkerig häi Ersatzkaffi drunke wie Malzkaffi oder Schiggoree.
In westlige Länder wird Kaffi vor allem as gmaalene Filterkaffi verchauft und drunke. Z Dütschland macht dä öbbe 70 Brozänt us. Espresso oder Cafe Crema mache öbbe 16 Brozänt vom Kaffiabsatz us. Instantkaffi, e dröchnete Kaffiextrakt, bekannt under em Name Neskaffi, het z Dütschland e Määrtaadäil vo nume öbbe drei Brozänt.
Dr Iifluss vom Kaffi uf d Gsundhäit
Wemm mä früener no dänggt het, ass Kaffi ganz schlächt sig für d Gsundhäit, isch d Mäinig vo de Wüsseschaftler hüte eender, ass koffeinhaltige Kaffi dank de Antioxidanzie im Groosse und Ganze e positive Iifluss het. Drei oder au mee Dässli im Daag si durchus gsund. Ufbasse sötte aber schwangeri Fraue, wäge dr Entwigglig vom Föötus, und wemm mä übermäässig Kaffi oder anderi koffeinhaltigi Getränk drinkt, cha mä Härzraase überchoo, s schweer ha bim Iischloofe oder sogar an Konwulsione afo liide.
Walensee
Dr Walesee isch e See i de Kantön St. Galle u Glarus.
Dr Name bedütet eigentlech "See vo de Welsche", wöu im Früemittuauter dr Walesee während langer Zyt d'Sprachgränze zwischen de im Weschte läbende Alemanne u de Rätoromane im Oschten biudet het. (Lueg ou: Walestadt.)
Dr See ligt uf 419 m.ü.M. u het e Oberflächi vo 24 km². Syni Tiefi betreit 151 m. Dür syni bsungeri Lag (inmitte emene Tau u uf beide Syte bis zu 1000 Meter höchi Steilhängine) isch d'Wassertemperatur am Walesee um nes paar Grad chäuter aus a benachbarte See. Är wird im Summer säute über 20 °C warm.
Dr Houptzuefluss isch d'Seez gsy. Syt dr Linthkorrektur i de Jahre 1807 bis 1811 isch d'Linth dr Houptzuefluss. D'Linth het vorhär de Walensee gar nid tangiert u isch vom Glarnerland us direkt i Richtig Zürisee gflosse.
Wichtigi Ortschafte am Walesee sy Walestadt, Weese, Quarte, Murg. By Tourischte am beliebteschte isch die nördlech vom Walesee glägeni outofreii Ortschaft Quinte, weli nume dür Schiff oder dür e mehrstündigi Wanderig z'erreiche isch u nes Mittumeerklima bietet. Nördlech vom Walesee befindet sech d'Sonneterrasse Amde u d'Bärgchetti Churfirschte. Südlech vom See befindet sech d'Winter- u Summer-Tourismusregione Flumserbärg u Kerenzerbärg.
Verkehrstechnisch isch dr Walesee e grossi Herusforderig gsy, wöus dört chuum Äbine git. So trassiere Ysenbahn wie ou Outobahn de Walesee dür Galerie u Tunnäus.
Liste der Mitglieder des Grossen Rates des Kantons Aargau in der Wahlperiode 2021–2024
I de Lischte vo de Mitglider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2021–2024 sind alli Grossröt ufgführd, wo bi de Wahle am 18. Oktober 2020 i de Grossi Rot vom Kanton Aargau gwählt worde sind. Rücktritt und d Nachfolgende sind ineme witere Abschnitt verzeichned.
Bi de Gsamterneuerigswahl gwählti Mitglider vom Grosse Rot
''Aamerkig: Am 18. Januar 2021 het d CVP Aargau de Name gwächsled und heisst jetzt «Die Mitte Aargau». Glichzitig isch d Fusion mit de BDP vollzoge worde. Wil d Grossröt vo de noie Partei no als Mitglider vo de CVP gwählt worde sind und bi de konstituierende Sitzig vom Grosse Rot no CVPler si gsi, sind si i dere Lischte no de CVP zuegordned.''
ᛊ
sôwelô (ᛊ) isch de erschlossni urgermanisch Näme vo de s-Ruune. Er lutet uf Altnordisch sól, Altdänisch ᛋᚢᛚᚢ soulu, Altenglisch sygil und im Hrabanische Alphabet suhil. D Bidütig isch »Sunne«. Au de gotisch Buechstabe "s" (S) haisst sugil, d Form isch aber die vom latiinische S.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi alveolari Sibilant (IPA: //).
Form
Die vierstrichig Form ᛊ isch di älteri Form und ufem Kontinent verbraitet. Denebet sind au füf- oder gär sechsstrichigi Forme bruucht worde. Spöter sind si dur di draistrichig Variante ᛋ ersetzt worde.
Wiiterlebe
E draistrichigi Variante vo de s-Ruune isch vode Nazi underem Name "Siegrune" bruucht worde. Si wird hit nôch m Hakekriz ôm ditlichschte mit d Nazi in Verbindung brôcht. Ä us zwey "Siegrunen" kombinierts Zeiche isch s Emblem fir d SS gsi. D eifach "Siegrune" isch au s Emblem vum „Dütsche Jungvolk“ in de Hitlerjuged gsi. Hit isch s Bruuche vo "Siegrune" stroofrechtlich verbote.
Bundestagswahl 1983
D Bundesdagswahl 1983 isch am 6. Merz 1983 gsii. D Wahl zum 10. Dytsche Bundesdag isch di erscht Wahl no dr Wahl vum Helmut Kohl zum Bundeschanzler. No dr Wahl het di schwarz-geel Koalition us us CDU/CSU un F.D.P. chenne wyterregiere. Dr Helmut Kohl isch Bundeschanzler blibe un het s Kabinett Kohl II bildet. Di Griene sin zum erschte Mol in Bundesdag yyzoge.
ᛊ
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d s-Rune Glyck.
Bundestagswahl 1983
Hintergrund
Bi dr Bundesdagswahl 1980 isch di sozialliberal Koalition us SPD un F.D.P. unter em Bundeschanzler Helmut Schmidt bstetigt wore. Wäge Differänze vor allem in dr Wirtschaftsbolitik sin di vier Minischter am 17. September 1982 zruggdrätte. D SPD-Minderhaitsregierig unter em Helmut Schmidt, wu derno bildet woren isch, isch am 1. Oktober 1982 dur e konschtruktiv Missdröueswotum abgwehlt wore, un dr Helmut Kohl isch zum Chanzler vun ere schwarz-geele Koalition us CDU/CSU un F.D.P. gwehlt wore. Wel di nie Koalition dr Regierigswägsel dur e vorzogeni Bundesdagswahl het welle legitimiere, het dr Helmut Kohl am 17. Dezämber im Bundesdag d Verdröuesfrog gstellt, wu si veryybart ghaa hän, ass d Union un d F.D.P. si enthalte dien. Dr Bundesbresidänt Karl Carstens het derno dr Bundesdag ufglest un Neiwahl aagsetzt. Dr Helmut Schmidt het druf verzichtet, nomol as Chanzlerkandidat aazdrätte, d SPD het derno dr ehmolig Bundesjuschtizminischter Hans-Jochen Vogel ufgstellt.
ᛊ
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Bundestagswahl 1983
Amtlig Ändergebnis
¹in Chlammere: Zahl vu dr am nämlige Dag vum Abgornetehuus vu Berlin gwehlte, nit stimmberächtigte Berliner Bundesdagsabgornete
En andere Berliner Bundestagsabgornete isch vu dr Alternative Liste (AL) gstellt wore.
Fatwa
E Fatwa (, pl. ) isch e Rächtsuskumft, won e muslimischi Autoridäät git uf e Froog wo an si gstellt worde isch. Iire Zwäck isch s, e religiöses oder rächtligs Brobleem z klääre, wo under muslimische Glöibige entstande isch. Däm, wo d Rächtsuskumft verfasst, isch mäistens e Spezialist in dr islamische Jurisprudänz (Fiqh]) und mä säit em Mufti; wär um d Rächtsuskumft bittet, wird as Mustaftī bezäichnet. D Instiduzioon vom Fatwa isch s islamische Gegestück zu de Responsa, wo d Rächtsuskümft vo de halachische Autoridääte im Juudedum si.
Äini vo de Fatwa, wo in dr nid-uslamische Wält am bekanntiste worde si, stammt vom iranische Ayatollah Khomeini. Am 14. Februar 1989 het dr Schiitefüerer festgläit, ass dr Schriftsteller Salman Rushdie wäge aagäbliger Gotteslästerig im Buech „Die Satanischen Verse“ und wäge Abfall vom Islam müess döödet wärde. Öb s Fatwa aber gültig isch, isch umstritte, vor allem under de Sunnite.
Senat (Frankreich)
Dr frànzeescha Senàt (uff Frànzeesch Sénat ) ìsch s’ Owerhüüs (frànzeesch chambre haute) vum frànzeescha Pàrlàmant; s’ Unterhüüs (frànzeesch chambre basse) ìsch d’ Nàzionààlversàmmlung.
D’ 348 Senàtoora (uff Frànzeesch sénateurs ) wara mìttelbààr dur äbba 150.000 Biigoordneta un Lokààlpolitiker gwählt. D’ Zàhl vu da Wähler üss’ra Regioon ìsch àbhangig vu dr Beväälkerungszàhl, àwwer nìt proporzionäll zu dr Beväälkerung: d’ landliga Regioona hann bii dr Wàhl ìm Verhältniss mehr Schtìmma-n-àls d’ Schtädt. D’ Senàtoora wara fìr säcks Joohra gwählt. Sa màcha àn dr Gsätzgaawung mìt, àwwer ìm Zwiifelsfàll kààt dr Senàt vu dr Nàzionààlversàmmlung ìwwerschtìmmt wara. Dr Senàt hàt numma klaina Kontrollrachta geega-n-ìwwer d’ Regiarung: ar hàt s’ Racht, sìe z’ befrooga un Brìchter z’ veräffentliga, àwwer kààt d’ Regiarung nìt schtroofa.
Ìn siinera hìttiga Form ìsch dr Senàt s’ Ärgabniss vu dr Verfàssung vu dr Fìmfta Frànzeescha Repüblik, wo d’ Màcht vu dr frànzeescha Schtààtspresidant un dr Regiarung gschtärkt hàt un s’ Pàrlàmant gschwächt hàt. D’ Regiarung därft àlso ìns ìnnera Verfààhra vum Senààt iigriffa. Wial dr Senàt d’ schwächara vu da baida Kàmmer ìsch, ìsch’r ìn dr Vergàngahait haftig kritisiart worra — ainiga Litt hann vorgschlààga, dr Senàt àbz’schàffa.
Ànna 2003 ìsch a Anderung gsìì, wo ìm Senààt mehr Otonomii gaa hàt, un wo d’ Àmtszitt vu da Senàtoora vu niina uff säcks Joohra verkìrzt hàt. Àui dr Mìndeschtàlter ìsch vu 35 uff 30 Joohra-n-àwagloo worra. Wial d’ Wählerschàft làndlig gepräägt ìsch, ìsch ìm Senààt zitter siinera Grìndung ànna 1959 fàscht ìmmer a bìrgerlig-konsärwàtiiwa Mehrhait gsìì.
Dr Senàtspresidant — hìtt dr Gérard Larcher — vertrìtt dr frànzeescha Schtààtspresidant, wänn’r waaga Krànkhait, Rucktrìtt odd’r Tood siina Gschafter nìt kààt üssiawa, bis a näijer Presidant gwählt ìsch. Dàs ìsch zem lätschta Mol ìm Joohr 1974 gsìì. Dr offiziälla Sìtz vum Senàt ìsch dr Palais du Luxembourg àm lìnka-n-Ufer vu dr Seine ìm 6. Arrondissement vu Pàriis. Wia d’ maischta wìchtiga Ìnschtitüzioona z’ Pàriis wìrd dr Senàt vu Repüblikànischa Gàrda bwàcht.
Bundesstraße
Als Bundesschtrõß wörred benamst: I dè Schwiz wörred d Übberlandschtrõßè als Hauptschtrõssè benamst.
Markolsheim
Màrkelse (frz. Marckolsheim, dt. Markolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bundesstraße
Dütschland
Luèg au: Lischtè vo dè dütschè Bundesschtrõßè
Markolsheim
Gschìcht
Màrkelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 770.
Bundesstraße
Dütschland
Bundesschtrõßè chönnèd je nõch Vokeersuffchò entwedder zwei-, drei- (z. B. B 27 a dè Bèlèmer Höh bi Behla), vir- odder sechsschtreifig (Rhybrugg Maxau im Zùg vo dè B 10 zwǜschè Wörth am Rhy un Karlsruè) mit drènntè Richtigsfaarbaanè uusbaut sy. Letschteri hèn denn èn autobaanäänlichs Uussää. Zämmè mit dè Autobaanè, Landesschtrõß un Chreisschtrõßè bildet d Bundesschtrõßè s übbergordnete Strõßènetz, wiè s byschpillswys im Land Bèrlin definyrt isch.
Markolsheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bundesstraße
Eigèschaftè
Diè Kurzbezeichnig bschtòt uss ènèrè fortlaufendè Nummerè mit èm Großbuèchschtabbè „B“ vornè draa (zum Byschpill B 3). D Kennzeichnig im Strõßèvokeer erfolgt lutt Strõßèvokeersorning durch chlyni, schwarzumrandeti, gääli Dafèlè mit dè Nummerè in èrè schwarzè Schrift. Bis zuè dè Novellyrig vo dè Strõßèvokeersorning vo 1970 hèt sèll Schild als Vokeerszeichè è Vorfaartsschtrõß aazeigt. D Kilometryrig erfolgt mit chlynè Schilder am Strõßèrand, wo z Dütschland als Stationszeichè benamst wörrèd.
Markolsheim
Verwàltung
vun Màrkelse ìsch. Màrkelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Bundesstraße
Eigèschaftè
I dè DDR hèt mò söttigi Strõßè Fèrnvokeersschtrõßè dauft, sèllèwäg sin si mit ènèm „F“ kennzeichnèt worrè. D Nummeryrung vo Rychs-, Fèrnvokeers- un Bundesschtrõßè sin bybhaaltè worrè, nu einzelni Strõßè sin zruggschtuft worrè (byschpillswys söttigi, wo durch barallel volaufèndi Autobaanè ergänzt worrè sin). Diè Bezeichnigè im früènèrè dütschè Rychsgebièt geltèd nǜmmi, well si nõch 1945 durch diè dörtigè Vowaltigè mit andrè Nämmè ersetzt worrè sin.
Markolsheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Màrkelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bundesstraße
Eigèschaftè
Diè normalè Gschwindigkeitsbegränzigè für motorisyrti Faarzüüg uff Bundesstrõßè bedrägèd:
D Strõßèbaulascht lyt bi dè Bundesrepublik Dütschland, wo d Uffdragsvowaltig abber a diè einzelnè Bundesländer abgit. Dõdemit isch d Strõßèbauvowaltig vo jeddèm Bundesland für dè Bau un dè Bedryb vo dè Bundesschtrõßè in yrèm Vowaltigsgebièt voantwortlich. Bi Ortsdurchfaartè im Zuug vo Bundesschtrõßè uff èm Gebièt vo Städt mit mee wiè 80.000 Ywooner lyt d Baulascht bi dè Kommunè. Bi Städt zwǜschè 50.000 un 80.000 Ywooner cha uff Volangè vo dè Kommunè d Baulast bi nèrè Zuèschtimmig vo dè obberschtè Kommunaluffsichtsbehördè uff diè jewyligi Gmaind übberdrait wörrè ( FStrG).
Sischtematik un Gschichte
Gegè Ändi vo dè Weimarer Republik hèt mò è einheitlichi Nummeryrig vo dè dütschè Fèrnschtrõßè in Aagriff gnõ, well d Motorisyrung peu à peu zuègnõ hèt un mò sèllèwäg blaant hèt, s Fèrnschtrõßènetz neu- un uuszbauè. In stärker motorisyrtè Länder wiè Frankrych odder dè USA isch sèbbi Nummeryrung zuè sèllèm Zitpungt schu realisyrt gsi.
Mit èm „Gesetz über die einstweilige Neuregelung des Straßenwesens und der Straßenverwaltung“ vum 26. März 1934 sin diè Fèrnvokeersschtrõßè übbernõ un in Rychsschtrõßè umbenamst worrè, mit dèrrè neuè Strõßèvokeersorning isch erschtmòls au hüt nò übliche chlyne gääle Schild mit dè Strõßènummèrè ygfüürt worrè. Rychsschtrõßè sin mit ènèm „R“ un èrè Nummèrè kennzeichnèt worrè. Als witteri Orningsklassè sin d Landstrõßè I. Orning un ''Landstrõßè II. Orning'' ygfüürt worrè. In èrè èrschtè Phasè sin diè aaltè Fèrnvokeersschtrõßè un diè Rychsschtrõßè, wo neu dèzuè chò sin, mit yrè aaltè Bezeichnungè witter gfüürt worrè. È Byschpill findet mò in èrè amtlichè Chraisbeschriibung vum preußischè, hüt rhyland-pfälzischè Chr ais Aarwyler, wo diè Rychs- un hütigè Bundesschtrõßè 9, 257, 266, 267 un 258 wiè folgt beschribbè worrè:
Diè zweit Phasè vo dè Nummeryrig hèt 1936 aagfangè, nõchdèm èn Erlass vum Generalinschpekteur für s dütsche Strõßèwesè vum 27. Februar 1936 d Nummeryrig vo allnè Rychsschtrõßè aagordnèt hèt, un isch uff dè Grundlaag vo dè Fèrnvokeersschtrõßè-Nummeryrig durrègfüürt worrè, isch abber a mèngè Stellè au abgänderèt worrè. Diè neuè Nummèrè sin ab 139 z Oschtpreußè los- un in umkeerter Richtig gu Weschtè wittergangè, dènõch denn widder vo Nord nõch Süd. I sèllèrè Phasè sin d Nummèrè 139 bis 327 vogää worrè. D Nummèrè 328 bis 432 sin vu 1938 bis zum Änd vum Zweitè Wältchrièg vodeilt worrè, un zwar uusschlièßlich für aaglydertè Gebièt un diè wichtigè Vobindigswäg dörthy. Aaglyderti Gebièt sin wèg èm (Aaschluss vo Öschterrych un dè Annexion vum Sudetèland sowiè dè Bsetzung vo dè sognenntè „Räscht-Tschechei“) vor èm Chrièg dèzuè chò, wòrènd èm Chrièg sin witteri Gebièt in Polè, Frankrych, Luxèburg un Belgiè) im Rychsgebièt yvolaibt worrè . En Huufè vo sèllnè Nummèrè vo 328 bis 432 exischtyrè nǜmmi odder sin neu vogää worrè. È baar Nummèrè wiè d 400 hèt mò im Lauf vo dè Zeit sogar meemòls neu gwidmèt. Bis hüt exischtyrèd nò churzi Deilschtugg vo dè B 378, dè B 388 un dè B 399. Nõch èm Zweitè Wältchrièg hèt d Nummeryrig witter goltè, znägscht nò mit dè Bezeichnig Rychsschtrõßè. Nõch Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland am 24. Mai 1949 hèn diè weschtdütschè Strõßè statt èm aaltè „R“ è „B“ für dè neue Begriff Bundesschtrõß vor dè Nummèrè chriègt, i dè DDR sin d Fèrnvokeersschtrõßè - jetzt mit èm Chürzel „F“ statt FVS - widder ygfüürt. Us dè R 1 vo Aachè bis Oschtpreußè isch asè im Weschtè diè B 1 vo Aachè bis Helmschtedt un witter vo Bèrlin-Wannsee bis zum Potsdamer Blatz worrè, un i dè DDR isch druus d F 1 vo Morsläbbè bis Potsdam sowiè vo Bèrlin-Mitte bis Kietz worrè. Well d DDR, trotz F-Chürzel, bis uff wènnigi Uusnaamè (F 96a, è 1964 un 1967 bauti breiteri Barallelschtrèggi zuè dè F 96 im hütigè Mecklèburg-Vorpommèrè sowiè d Umgehig vo Wescht-Bèrlin) d Nummeryrig vo dè Rychsschtrõßè witgehènd bybhaaltè hèt, sin mit èm Bydritt vo dè DDR zuè dè Bundesrepublik am 3. Oktober 1990 us dè F-Strõßè durch eifachi Umbezeichnig diè entschprèchèndè B-Strõßè worrè.
Nõch 1949 sin z Weschtdütschland d Nummèrè ab 399 vogää worrè. D Vogaab isch hauptsächlich ab 1960 durch d Uffwärtung vo zaalrychè Landesschtrõßè durrègfüürt worrè, woby au vill Bundesschtrõßè mit schu eksischtyrèndè Nummèrè volängerèt worrè. Ab 526 bis zuè dè högschtè Nummèrè 588 isch d Reiè zimli luggèhaft un cha witter uffgfüllt worrè. È Bsunderheit sin Bundesschtrõßè mit dè glychè Nummeryrig: So eksischtyrt d B 199 zum eintè z Meck-Pomm bi Butzow - Anklam), zum andrè z Schleswig-Holschtai Nièbüll - Flènsburch - Kappèlè. Auch d B 250 git s zweimòl, einersits diè urschprünglichi Rychsschtrõß 250 (Wanfried – Treffurt – Crützburch) un anderersits d Fèrnschtrõß 250 (Quèrfurt – Nebra – Bad Bibra – Eckartsberga), wo i dè DDR neu formyrt worrè isch.
Churzi Abzwyg vo Bundesschtrõßè wörred mèngmòl mit dè Bundesschtrõßènummèrè un èm nõchgschtelltè a benamst (zum Byschpill Bundesschtrõß 7a (Crützburch – Herleshuusè)). Näbbèby isch s au gebrüüchlich, für neu uusbauti Bundesschtrõßè hinter d Nummèrè è n z stellè (wiè B 27n) für d Schnellschtrõß Stuègètt-Dägerloch – Kircha bis Mitti vo dè 1990er Johr. S handlèt sich dõdeby um sognennti Ersatzbundesschtrõßè (churz EB).
Mussig
Müssig (frz. Mussig, dt. Mussig) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Müssig ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1361.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Müssig ìsch. Müssig ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Müssig ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bundesstraße
Sischtematik un Gschichte
Für dè mittlère Ring z Münchè isch d Bundesstrõßènummèrè 2 R (R für Ring) vogää worrè, z Nürnbärch Bundesschtrõßènummèrè 4 R.
Wòrend dè Deilig vo Bèrlin sin z Wescht-Bèrlin ersatzwys eigèni Bundesschtrõßèabschnitt uusgwisè worrè. Sèlli hèn für d Kennzeichnig abber keini Zaalè chriègt, sondern d Buèchschtabbè E, R, S un Z. Well s sich um innerschtädtischi Vobindungè ghandlèt hèt, isch d Grundfarb analog zuè dè Farbzuèorning, wo i dè Strõßèvokeersorning für d Unterscheidig vo übber- un innerörtlichè Wägwyyser diènt (Zeichè 419 un 432), d Grundfarb nit Gääl, sondern Wyyß.
Bundesschtrõßè A un S
D Bundesschtrõßè wörrèd èso ydeilt: D Yorning als Bundesautobaan odder Bundesschnèllschtrõß sait nüt drubber uus übber d Yorning nõch dè Strõßèvokeersorning. Mèngi Bundesschnèllschtrõßè sin Autobaanè im Sinn vo dè Strõßèvokeersorning (blaanfrei, drènnti Richtigsfaarbaanè, zuèlässigi Högschtgschwindigkeit 130 km/h statt 100 km/h).
È baar vo sèllnè Strõßèzüüg, wiè öppè d A26 un S8 sin èrscht in Blaanig odder im Bau, sin abber schu i d Vozeichniss vo dè Bundesschtrõßè uffgnõ worrè.