cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melano
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Melano ghert zum Comasco-Lecchese.
Jörg Immendorff
Dr Jörg Immendorff (* 14. Juni 1945 z Bleckede bi Lüneburg; † 28. Mai 2007 z Düsseldorf) isch e dütsche Künstler (Mooler, Bildhauer, Grafiker und Akzioonskünstler) und Kunstbrofässer gsi. Sit em Aafang vo de 1980er Joor isch er äine vo de bekanntiste dütsche Künstler vo dr Geegewart.
Lääbe und Wärk
Dr Immendorff isch uf s Ernst-Kalkuhl-Gymnasium z Bonn-Oberkassel. Er het denn in de 1960er-Joor an dr Kunstakademii Düsseldorf zerst Büünebild bim Teo Otto und denn Kunst bim Joseph Beuys studiert. 1968 het er zämme mit em Chris Reinecke s Akzioonsbrojekt „LIDL“ gründet und het mit browokante Akzioone für Ufseä gsorgt. Wähe sine neodadaistische Akzioone isch er 1969 vo dr Akademii usgschlosse worde. Er isch bolitisch in dr usserparlamentarische Opposizioon engaschiert gsi und isch Mitgliid in dr maoistische KPD/AO worde. Er het Organisazioone wie s Nazionaale Vioetnam-Komitee, d Liga gegen e Imperialismus und d Veräinigung vo sozialistische Kunstschaffende (VSK) understützt.
Vo 1968 bis 1981 isch dr Immendorff Kunstleerer gsi und isch denn freie Künstler worde. Im Geegesatz zun e Hufe andere dütsche Mooler, wo sich noch 1945 dr geegestandslose Kunst zuegwändet häi, het er geegeständligi Bilder mit bolitisch-gsellschaftskritische Inhalt gmoolt. Die Wärkgruppe mit iire blakative Bilder us de früeje 70er Joor wird as „Agitprop“ bezäichnet. 1972 isch er mit e baar vo sonige Gmäld an dr documenta 5 z Kassel drbiigsi.
Dr Immendorf isch schliesslig zum Verdräter von ere nöije Historiemoolerei in Dütschland worde. 1976 het er an dr Biennale vo Venedig mitgmacht und het sich dört für en internazionale Künstlerusdusch stark gmacht und gege s antidemokratische Süstem in dr DDR brotestiert. In däm Joor isch er e Fründ vom Künstler A. R. Penck worde, wo denn no in dr DDR gläbt und dört offiziell verpöönt gsi isch. Zämme häi si die dütsch-dütschi Froog thematisiert.
Dr Immendorff isch vor allem dur e Serii vo 16 groossformatige Bilder, wo dr Ditel „Café Deutschland“ häi, bekannt worde. Si zäige Szeene mit e Hufe Figuure wo sich uf eme büünenartige Ruum abschbiile und si vom Renato Guttuso sim „Caffè greco“ inspiriert worde. As Vorbild für d Rüüm in de „Café Deutschland“-Bilder het er d Düsseldorfer Diskothek „Revolution“ brucht, und deren iiri fiktive bolitische und kulturelle Gest häi dr domoolig Ost-West-Komflikt symbolisiert. 1982 isch dr Immendorff bi dr Ustellig "Zeitgeist" und mit dr Skulptuur Brandenburger Tor bi dr documenta 7 drbii gsi, 1984 bi dr Ustellig Von hier aus – Zwei Monate neue deutsche Kunst in Düsseldorf. Im däm Joor het er in St. Pauli d „La Paloma“-Bar ufdoo und e Blastik vom Hans Albers gmacht. E Zit lang isch er e baar Mooler vo de „Junge Wilde“ noochgstande, wo iin zum Vorbild gnoo häi. Er isch Gastdozänt an de Kölner Wärkschuele worde, 1989 Brofässer an dr Staatlige Hoochschuel für Bildendi Künst – d Städelschuel z Frankfurt am Main und 1996 Brofässer an dr Kunstakademii Düsseldorf.
Näbe sine Bilder het dr Immendorff au Büünebilder gmacht, öbbe für d Festschbiil z Salzburg, an dr künstlerische Gstaltig vom „Luna Luna“-Vergnüegigspark vom André Heller (1987) gschafft und expressivi Blastike gmacht. Für d Kanzlergalerii im Bundeskanzleramt het er e Bordret vom Gerhard Schröder gmoolt und d Bible vo dr BILD-Bibel illustriert.
Dr Jörg Immensee isch am 28. Mai 2007 z Düsseldorf gstorbe.
Bharadvaja
De Bharadvaja (Sanskrit: भरद्वाज, Bharadvāja m.) isch im Hinduismus ann fo de sibe Waise (saptarṣi).
De Bharadvaja isch de Soo vom Brihaspati. Sini Muetter isch gliichzittig schwanger gsii vo ere siim Ehimaa Utathya und vo ere simm Gliebte Brihaspati. Wells im Buuch vo de Muetter echli eng woren isch, hett de Dhirgatamas, de ehelich Soo vom Utathya siin Halbbrüeder Brihaspati usem Buuch use ggingget. Nochem indische Epos Ramayana hett de Bharadvaja as Aisidler i de Nööchi vo Prayaga glebt und isch fom Rama und fo de Sita uufgsuecht wore,
Maschinengewehr
E Maschinegweer (churz MG, in dr Schwizer Armee Mg) isch e vollautomatischi Schusswaffe, wo mit Gweermunizion schiesst.
Maschinegweer föngen afo schiesse, wemm mä am Abzug ziet und schiesse so lang, bis mä dr Abzug wider loos loot, bis dass d Munizion usgoot oder bis es stecke blibt. Dr Mechanismus vom automatische Lade wird äntwääder dur e Gasdruck vo de Bulvergaas, dur d Chraft vom Rückstooss oder dur en Aadriib vo usse wie zum Bischbil en Elektromotor realisiert.
Die tüpische Mg-Kaliber gönge vo 5,56 mm bis öbbe 15 mm bzw. maximal bis 20 mm. Maschinegweer, wo fest iibaut bzw. uf Lafette montiert si mit eme Kaliber vo 12 bis under 20 mm wärde as schweeri Maschinegweer bezäichnet. Automatischi Schusswaffe mit eme Kaliber vo 20 mm aa si Maschiinekanone und schiesse mäistens Granate anstatt vo Massivgschoss. Maschinegweer, wo mit Bistolemunizion schiesse, wärde as Maschinebistole bezäichnet und si im allgemäine chliiner as Maschinegweer.
Ambérieu-en-Bugey
Ambérieu-en-Bugey isch e französischi Gmeind und e Stadt mit Ywooner (Stang ) im Département Ain i dr Region Auvergne-Rhône-Alpes. Si isch Hauptort vom Kanton Ambérieu-en-Bugey im Arrondissement Belley und Mitglied im Gmäindverband Plaine de l’Ain.
Geografii
Ambérieu-en-Bugey liit i dr Landschaft Bugey zwüsche Lyon und Gämf, am Iitritt vom Fluss Albarine is breite Flusstal vom Ain, wo zwei Kilometer weschtlech vo Ambérieu durelauft.
D Gmeind het en Baanhof a de Baanstreggi Lyon-Gämf, wo vo TER-Rhône-Alpes-Züüg bedient isch. Vo Ambérieu us goot die Streki uf Culoz a dr Rhone und en anderi Linie gäge Norde uf Bourg-en-Bresse.
Im Nordweschte liit de glychnamig Milidäärflugblatz Base aérienne 278, wo ane 1944 s erschte Mol betribe worden isch.
Partnerschaft
Syt 1973 bsteht e Gmeindpartnerschaft mit Mering z Bayern.
Christine Badertscher
D Christine Badertscher (* 11. Jänner 1982 z Sumiswaud; haimetberächtigt z Luperschwiu) isch e Schwyzer Bolitikeri (GPS).
Uusbildig un Beruef
D Christine Badertscher isch im Ämmitau uf eme Buurehoof ufgwagse. Si het e chaufmännischi Leer gmacht un derno fir lengeri Zyt z Kamerun gläbt. Wider in dr Schwyz het si z Wädischwiil Umwältinscheneeriwääse studiert un derno as perseenligi Mitarbaiteri vum doomoolige Nazionaalroot Alec von Graffenried bi dr Griene Bartei Schwyz gschafft. An dr Hoochschuel fir Agraar-, Foorscht- un Lääbesmittelwisseschafte z Zollikofe het d Badertscher derno Agraarwissenschafte studiert mit eme Master as Abschluss. Nääbehäär het si uf em Bioohoof vu dr Eltere z Madiswiu gschafft. Noch em Studium het si vier Joor bim Schwyzer Buureverband im Beryych Agraar- un Handelsbolitik un derno bi Swissaid gschafft]. D Christine Badertscher läbt z Madiswiu.
Bolitik
D Christine Badertscher isch 2011 bis 2018 Mitgliid vum Gmairoot (Exekutive) vu Madiswil un Bresidänti vu dr Kummissioon fir effetligi Sicherhait gsii.
Bi dr nazionaale Barlemäntswaale vum 20. Oktoober 2019 isch d Badertscher fir di Griene in Nazionaalroot gweelt woore.
D Badertscher isch vu 2013 bis 2018 Bresidänti vu dr Griene Ooberaargau gsii un syter 2019 isch si Vizebresidänti vu dr Griene Kantoon Bärn. Si isch syter 2017 Bresidänti vum Ooberaargauische Buureverain, Voorstandsmitgliid vum Bärner Buureverband un Voorstandsmitgliid vum Verain Identität Oberaargau. Syter 2018 isch si Vizebresidänti vum Verein Förderung junger Personen in der Gemeindepolitik FJG un Mitgliid im Länkigsgreemium International Certification Bio AG. Syter 2019 isch si Stiftigsreeti vu dr Stiftig WBM Madiswil un Mitgliid vu dr agraarbolitische Kummissioon vum Schwyzerische Byyrene un Landfraueverband SBLV.
Alva (Band)
ALVA isch e Popduo vu Fryburg. Ire musikalische Stil stoht zwische Art Pop, Folktronica un modärnem Jazzpop.
Alva bstoht us dr Jannike-Linn Herr un em Jan Henrik Rau. Si hän si z Fryburg chänneglehrt, wu si baidi vu 2011 bis 2015 am International Music College (hite Macromedia Hochschuel) studiert hän. Derno hän si baidi vu 2015 bis 2018 z Dublin studiert, dr Rau het am Newpark Music Centre e Bachelor of Jazz Performance (Gitarre) bi Ronan Guilfoyle, Tommy Halferty un Chris Guilfoyle gmacht, d Herr an dr Dublin City University e Bachelor of Jazz Performance mit Schwärpunkt Gsang bi Phil Ware, Jenna Harris un Aleka Potinga.
Z Lanzarote hän si d Idee zu ire erschte EP „Winter“ ghaa. Unter em nämlige Titel hän si im April 2022 ire erscht Album uusebrocht. Si hän alli Inschtrumänt sälber gspiilt un s Album derhaim ufgnuu.
Trockenmauerwerk
E Trochemuur isch e Muur, wo nume mit Steine ohni Pflaschter zwüschedrin uufbigen isch.
Ane 2018 het d UNESCO die tradizionelli Boukunscht vo dene Muure, so wie si in acht Staate von Öiropa vorchunt, i d Lischte vom Immaterielle Kulturerb vo der Mönschheit ufgnoo. Es goot um d Erfahrig mit dere uralte Technik, wo z Kroazie, z Züpere, z Frankrych, z Griecheland, z Italie, z Sloweenie, z Spanie und i der Schwiiz no läbig isch.
Technik
Sötigi Muure sind i der Kulturlandschaft a vilnen Oort z finde, öpen im Wallis bi de Wybäärge, wo men am steile Bärg Terrasse gmacht het, ass d Äärde nid abrütscht, und im Jura, wo me s «Weidmuure» uf d Gränze zwüsche de Matte stelt. I den Alpe het me uf de Bärge au so Gränzmuure bout und döört het me derby grad au no d Steine, wo vo de Bärge abegheit sind, vo de Alpmatte wäggruumet, ass dört meh Gras cha wachse für s Veh. Mit eifache Muure het men au d Wänd vo de alten Alphütte und vo de Pfeerch zum s Veh yzspeere gmacht.
Für vil alti Stroosse het men i de Bärge so ufgschichteti Muure bruucht.
Scho sid 2005 zelt d Landschaft vo de Wybäärgen am Gämfersee im Lavaux-Gebiet zum UNESCO-Wälterb; do sind aber vil Muure mit Pflaschter gmacht, und es sind also nid alles Trochemuure.
I der Architekturgschicht het me mit trochen uufgschichtete Muure ganzi Hüüser gmacht so wie bi de gwölbte Durmhüüser vo der Bronzezyt und öpen au bi de Stedt vo de Inka z Südamerika; es berüempts Wältkulturguet isch d Stadt Machu Picchu uf emene Bärg i den Ande. Au d Schächt vo de Soodbrünne sind tradizionell teils us trochnigem Muurwärch gsi.
D Kunscht isch die, dass me d Steine so ufenand leit, ass si über die ganzi Muur zämehebe und ass d Muur grad so tick isch dass si guet stoot, abr au nid z tick süscht bruucht me vil z vil Steine.
Muure us Steine mit Löcher zwüschedrin sind für d Böde und für d Biodiversität guet. S Wasser und d Luft cha liecht derdur goo, und i de Chlüft läbe vil chlyni Dier.
Gfoore
Trochnigi Muure mues men all Joor flicke und putze, ass si guet blybe. Und mid de chlyne Terrasse, wo s druff het, isch au d Arbet vo de Buure nid so liecht wie uf grosse Flechene. Drum sind die Strukture bi Meliorazionsprojäkt i vilne Gebiet verschwunde, und anderi sötigi Kulturlandschafte wärde gar nümme bruucht und es wachse druff Strüücher und Wald.
S Land Baade-Würtebärg het d Landschafte mit Trochemuure im Inträssi vom Naturschutz uf die Rooti Lischte vo de Biotop too, wil me se a vilnen Oorte nümme pflegt und für ne razionelleri Landwirtschaft kabut gmacht het.
Dettingen an der Erms
Deddenga (dt. Dettingen an der Erms) ischt a Gmoe em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoedsgliderong
Zue Deddenga gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Deddenga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Bempflinger Vertrag vo 1089/1090.
Verwaltong
Deddenga ghert zue koenem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes ischt dr Michael Hillert.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Sonja Sutter
D Sonja Ingrid Emilie Hanna Sutter (* 17. Jänner 1931 z Fryburg; † 2. Juni 2017 z Baden, Niidereeschtryych ) isch e dytschi Film- un Theaterschauspiileri gsii, wu mer vor allem dur ire Engaschmänt am Burgtheater z Wien chännt.
Dettingen an der Erms
Dialekt
Dr Dialekt vo Deddenga ghert zom Schwäbisch.
Sonja Sutter
Lääbe
D Sutter isch z Fryburg ass Doochter vun eme Bankier ufgwagse. Drotz ass d Sonja Sutter d Rudolf-Steiner-Schuel wäg em Chrieg nume mit ere yygschränkte Schueluusbildig verloo het, het si speeter Griechisch un Latyynisch studiert. Um des Zyt het si si entschlosse, Schauspiileri z gee.
Ire Biinedebüt het si anne 1950 am Fryburger Stadttheater gee, speeter het si z Stuegert, am Hamburger Schauspiilhuus un am Staatstheater z Minche gschafft. Bi Broobufnaame fir e Haimetfilm vum un mit em Luis Trenker isch dr DEFA-Reschisseer Slatan Dudow auf d Sutter ufmerksaam woore un het si fir syy Spiilfilm Frauenschicksale (1952) chenne engaschiere, wu si d Hauptroll gspiilt het.
Anton Egloff
Der Anton Egloff (* 11. Juli 1933 z Wettige, Kanton Aargou) isch e Schwiizer Bildhouer. Är wohnt und schaffet sit 1964 z Lozärn.
Biografii
Vo 1957 bis 1959 het der Egloff en Usbildig i der Bildhouerklass vo der Schuel für Gstaltig Lozärn gmacht. Nochär het er bis 1964 a der Schtaatleche Kunschtakademie Düsseldorf bim Manfred Sieler schtudiert, won er aschliessend Assischtänt worde isch. Är het Arbetskontäkt mit em Joseph Beuys und em Gotthard Graubner gha.
Sonja Sutter
Lääbe
Anne 1959 isch si eme Ruef an s Burgtheater z Wien noogange, wu si iiber 40 Joor lang aagheert het. Au isch si bis Aafangs 1990er Joor reegelmääßig bi dr Salzburger Feschtschpiil ufdrätte un het Gaschtrolle an dytschsproochige Biine ibernuu, zem Byschpel em Hamburger Schauspiilhius, dr Dytsche Oopere am Rhyy z Düsseldorf, em Zürcher Schauspiilhuus oder bi dr Feschtspiil z Breagaz un Bad Hersfeld.
Anton Egloff
Biografii
Vo 1964 bis 1990 isch der Egloff Lehrer a der Schuel für Gstaltig z Lozärn gsi. Dört het er d Abteilig Freie Kunst ufbout, wo ner bis 1990 gleitet het.
Sonja Sutter
Lääbe
D Sonja Sutter het syt Aafangs 1960er Joor fascht uusschließlig in Fäärnseeprodukzioone mitgwiirkt – Kinofilm sin d Uusnaam bliibe, dodrunter 1976 dr Ingmar Bergman-Film Das Schlangenei, wu glyychzytig dr Sutter iri letscht Kinoaarbet gsii isch. Syter anne 1975 isch si alli Ränn in Kriminaalseerie wie Derrick un Der Alte ufdrätte. 2005 het mer si zum letschte Mool voor dr Kamera chenne sääne.
Anton Egloff
Biografii
Verschidnigi Schtudieufenthält hei dr Egloff is Usland gfüert. So isch er unter anderem 1991 z London (Atelierufenthalt vo der Kulturschtiftig Landis & Gyr, Zug) und 2005 z Prag (Atelierufenthalt vom Aargouer Kuratorium) gsi.
Dhimmi
As Dhimmi bezäichnet mä in dr islamische Rächtsdradizioon Monotheiste, wo vom Staat duldet und gschützt wärde, aber en iigschränkte Rächtsstatus häi. Alli Mensche, wo weder Muslim no Dhimmi gsi si, si as Harbī („die wo zum Chrieg ghööre“) bezäichnet worde, as Völker, wo sich s Huus vom Islam mit ene im Chrieg befunde het.
Im Koran chömme die nitmuslimische Religionsgmäinschafte vor: d Juude (al-yahūd bzw. banū Isrāʾīl = „d Chinder vo Israel“), d Christe (an-naṣārā), d Zoroastrier (al-maǧūs), d Sabier (aṣ-ṣābiʾa), d Mandäer und d Polytheiste (al-mušrikūn). Die, wo scho in dr Zit vor em Islam häiligi Büecher gha häi, d. h. d Tora (at-tawrāt), d Psalme (az-zabūr) und s Evangelium (al-inǧīl – immer im Singular), si d ahl al-kitāb, d „Schriftbesitzer“. „D Chinder vo Israel“ wärde im Zämmehang mit dr biblische Gschicht vom Juudedum erwäänt und au im Bezug uf d Juude in dr Umgääbig vom Mohammed, wäärend dr Begriff al-yahūd im Koran nume für d Juude vo Medina und Umgääbig verwändet wirde, wo dr Mohammed mit ene Kontakt gha het. In dr Jurisprudänz wird bi dr Daarstellig vom Umgang mit Schutzbefoolene nume d Bezäichnig al-yahūd brucht.
Dr Jurist und Theolog Ibn Qayyim al-Ǧauziyya († 1350) zelt fümf nitislamischi Gmäinschafte uf: d Juude, d Christe, d Zoroastrier, d Sabier und d Polytheiste. Dr Ibn ʿAbbās säit:
S Osmanische Riich het under Druck vo de öiropäische Staate im 19. Joorhundert noodinoo dr Status vom Dhimmi abgschafft. In andere Länder wie zum Bischbil z Indie häi d Kolonialmächt dr Dhimma en Änd gmacht oder si isch dur e nazionali Verfassig, wie zum Bischbil z Persie, abgschafft worde. Es git au Länder wie Saudi-Arabie, wo dr Status nüm relewant isch, wil d Bevölkerigsdäil verschwunde si, wo under d Bestimmige vo dr Dhimma gfalle si.
Jackson Pollock
Dr Paul Jackson Pollock (* 28. Januar 1912 z Cody, Wyoming; † 11. August 1956 z Springs-East Hampton, Nöi York) isch e amerikanische Mooler vo dr New York School vom Abstrakte Expressionismus gsi.
Wärk
Dr Jackson Pollock gältet as äine vo de bedütende Künstler vom 20. Joorhundert. Er het nit nume die amerikanischi, sondern au die öiropäischi Kunst beiiflusst. In nume fümf Joor, zwüsche 1946 und 1951, het er Wärk gschafft, wo d Kwelle von em sääge ass es "erstuunlig gschlosse und usserordentlig innovativ" sig. Beiflusst worde isch er vo sim Leerer Benton, de populär kommunistische Wärk vo de mexikanische Muraliste, vom katalanische Mooler Miró, und vom Pablo Picasso. Äänlig wie dr Kubismus vom Braque und Picasso, wo vo de "brimitiven" bzw. ursprünglige Forme vo dr afrikanische Skulptuur usgange isch, het sich dr Pollock uf indianischi und Inuit- (Eskimo)Motiiv bezooge. In de müthologische, totemistische Zäiche vo de Indianer het er d Verbindig vom Umbewusste und em künstlerische Usdruck gsee.
Action Painting
Vo 1946 aa het dr Pollock si Dripping-Technik entwickler, won er Farbe uf d Liinwand, wo uf em Boode glööge isch, het lo dröpfle und lo fliesse. Mit dene Gmäld het er Kunstgschicht gmacht und isch äine vo de bedütendste amerikanische Künstler vo dr Modärne worde. Sini Bilder lääbe vom Kontrast und wäi eso dr widersprüchlig Geegesatz vo Körper und Seel usdrucke. Wie bi alle Künstler vom Action Painting isch dr Brozäss s Wichdigste wie s Kunstwärk gmacht wird.
Noch 1950 het er groossi Komposizioonen in Schwarzwiss afo mache, het uf de Liinwänd chrüz und kweer bruuni und schwarzi Farblinie gmoolt. Zu de Wärk us dere letschte Schaffensperiode ghöört Die Tiefe, hüte im Museum Springs, Long Island. D Fotene, wo dr Fotograf Hans Namuth zu dere Zit vom Künstler bi der Arbet gmacht het, si legendär worde und häi mitghulfe dr Müthos Pollock z gründe. Vo 1953 aa het dr Pollock wider mit em Bimsel afo schaffe und isch zur figurative Moolerei zrugg. 1954 het er s Moole ganz ufgee.
Burgunderkriege
Dr Burgunderchrieg – oder wie me tradizionell au seit: d Burgunderchriege – isch (oder sind) e schwääre politische und militärische Komflikt im füffzääte Joorhundert gsi. Im Chrieg isch uf der einte Syte s Herzogtum Burgund gstande, und däm syni diräkte Gägner sind die schwiizerische Äiggnosse und die Nideri Vereinigung am Oberrhy gsi. Im Hintergrund hän dr französisch König und Chreft im Heilige römische Rych mitgmischlet. D Chriegszyt sälber isch vo anne 1474 bis 1477 ggange.
Dr Herzog Sigmund vo Öschtryych het anne 1469 mit em Herzog Karl em Muetige vo Burgund e Vertrag gmacht, ass dää (dr Karl) iim sell hälfe gäge d Äiggnosse; drfüüf überchiemt er s Elsass und s Brysgau zum Pfand.
Jetz isch es em französische König Ludwig em Elfte gglunge, d Äiggnosse uf syni Syte z zie; är het scho lang welle s mächtigen, kulturell höchstehende und ryche Burgund underwäärffe. Und bi de Bäärner het me s burgundische Herzogtum au als Gfoor für d Uswytig vom eigete Territorium aglueget. Für es paar vo den andere äiggnössische Ständ wäär Burgund tradizionell e guete Partner gsi, aber das het jetz i dr nöie politische Konschtellaziioon nüüt me ggulte.
1473 und 1474 isch e Pund zwüsche de Rychsstedt Strossburg, Basel, Colmar und Schlettstadt, de Bischöf von Strossburg und Basel, de Äiggnoossen und em Herzog Sigmund vo Östryych als Gägegwicht gäge Burgund gmacht worde.
Anne 1474 het sech dr König vo Frankrych mit emene Soldvertrag d Hilf vo de acht äïggnössischen Oort und no vo de Stedt Fryburg und Soledurn gsicheret. Und so isch es drzue cho, ass no im glyche Joor die Nideri Vereinigung mit Bäärn und de Stedt im Elsass dr Chrieg gäge d Burgunder sind go azettle. I der Schlacht bi Héricourt isch s burgundische Heer gschlage worde. Bäärn und Fryburg sind is savojische Waadtland ymarschiert, wil die savojischi Herzogin Jolanda nid vo iirem Bündnis mit em burgundische Herzog het welen abstoo. Dr Bischof Walter Supersaxo vo Sitte het sini Walliser Soldate is savojische Underwallis und bis uff Saint-Maurice abe gschickt und das Land sym Fürschtetum yverleibt.
1475 isch dr Herzog Karl vo Burgund gäge s Herzogtum Lootringe go chriege. Und im nöchschte Joor isch er gäge d Äignosse ggange. Är het so zimli die modärnschti Armee vo säbere Zyt gha. Im Februar 1476 het er Grandson im Waadtland zruggeroberet. Am 2. März 1476 sind aber d Bäärner mit em äiggnössischen Uszug drhäär cho, und dr burgundische Armee, wo nid ufbasst het, isch d Schlacht bi Grandson verloore ggange. Die ganzi schwääri burgundischi Artillery mit öppe vierhundert Kanoone händ d Schwiizer a sich gnoo.
Es paar Mönet spööter isch s burgundische Heer scho wider füre Chrieg paraat gsi, es isch vo Losann häär gäge Bäärn marschiert. Bim burgundische Fäldläger vor der Stadt Murte isch es de Äignosse scho wider glunge, überraschend uf d Burgunder z toorff z goo, am 22. Juni 1476 isch die bluetigi Schlacht bi Murte gsi, wo ganz schlimm für d Burgunder usechoo isch; öppe zäätuusig vonne siget tödet worde, het me verzellt.
Jetz isch dr Herzog Karl im Winter wider uff Lootringe. Sis nöie Heer het die lootringischi Hauptstadt Nancy belaageret. Und au döört hi isch en äiggnössische Uszuug zäme mit Soldate vo der Nidere Vereinigung choo, und wider isch s für d Burgunder e böösi Sach gsi: I der Schlacht bi Nancy het dr Herzog Karl der Muetig sälber au s Lääbe gloo.
Ushanas
De Ushanas oder Kavya Ushanas (Sanskrit: उशनस्, Uśanas m.) oder Shukra (Sanskrit: Śukra m. „Glänzige“) isch im Hinduismus e göttliche Waise (Rishi) und de Gott vom Planeet Venus. Er isch de Soo vom Waise Bhrigu und vo de Puloma.
Mythos
Im Rigveda hett de Kavya Ushanas em Donnergott Indra im Champf gege de Dämoon Shushna gholffe, indem er em de Donnerkail Vajra bsorgt hett und en mitem Ruuschtrank Soma Muet iigflööst hett.
Im indische Nationaalepos Mahabharata werd verzellt, wie de Ushanas herti Askeese güebt hett und ase zo öbernatüürlichi Chräft choo isch. Er hett denn em Kubera sii Wille ewegg gnoo und all dem sini Schätz. De Shiva, wo vom Kubera um Helf bette woren isch, hett den de Ushanas verschluckt, well er nöd i de Laag gsii isch, en z tööte. De Ushanas isch drufabe im Liib vom Shiva umegwanderet und hett debi Hymne uf de Shiva gsunge. Noch file Joore isches em gglunge us de Öffnig vom Penis is Fraiji z choo. Wege demm werd er Shukra gnennt, wa im Sanskrit „glänzig, wiiss“ aber oo „Sperma“ bidüttet. De Shiva hetten doo zwoor wöle tööde, aber d Uma, sini Frau, het emm da verbotte und gmaint, as er, wel er us siim Penis choo sai, folglich sii Soome und dodemit siin Soo weer.
Schweizer Fussballnationalmannschaft der Frauen
D Schwiizer Nazionalmannschaft vo de Fraue im Schutte isch es Tiim vo Fraue im Schutte vom Schwiizerische Schuttverband.
Ushanas
Kauui Usan
Im iraanische Avesta werd zwaimool de Kauui Usan (altpers.: Kay Ūs) gnennt, wo im Shahnameh vom Firdausi as mythische König Kay Kāvūs witterlebt. Wie de indisch Kavya Ushanas isch de avestisch Kauui Usan im Bsitz fo maagische Chräft (Yasht 14,39) und hett dromm d Herrschaft öber ali Mentsche und Dämoone gwune (Yasht 5,45ff). Baidi Gstaalte gönd ufe gmainsaame indoarische Vorgänger zrugg und chöntet sogäär indogermanischi Worzle haa. Gmainsaamkaite wo di indischi, di avestischi und di spööteri persischi Gstaalt hend, sind die:
Schweizer Fussballnationalmannschaft der Frauen
Gschicht
D Mannschaft isch ane 1972 bildet worde. Ihres erschte Länderspiil ane 1927 het si z Basel gäge Frankrych gha, und das isch unentschide mit zwöi zu zwöi Gool usggange.
I der jüngere Zyt händ si 2011 gege d Russinne gwunne, derno aber gege Itaalie verloore. Am Züpere-Cöp 2010 und au 2013 sind d Schwiizer Fraue je ufe viert Platz und am Züpere-Cöp 2017 uf e erscht Platz choo. A der Wältmeischerschaft 2015 z Kanada isch s Tiim im Achtelsfinaal usgschide. 2016 het sech d Nazionalmannschaft s erschte Mol für en Öiropameischterschaft kwalifiziert.
I dr Wältranglischte vo dr FIFA sind d Schwiizer Schüttelerinne uf em sibezääte Platz (Juni 2018).
Treener
D Treener vo der Frauenazionalmannschaft sid 1972 sind gsi:
Länderspiili (Uswahl)
Gääge Düütschland
Gäägen Öschtrych
Dichte
D' Dichti, Formlezaiche: ρ (grichisch: rho), isch ä physikalischi Aigeschaft vume Material. Si isch iber s'Verhältnis vu de Masse m vume Körpers zu sinem Volumen V defineert: in Wörter:
Dr Chährwert vu de Dichti haißt spezifischs Volume un spilt vor allem in de Thermodynamik vu de Gase un Dämpf ä Rolle.
Bi poröse Stoffe wird zuedem zwische de Raudichti (Hohlrüüm inclusiv) un de Raindichti (Volume ohni Hohlrüüm) underschide.
Ainhait
Die abglaitet SI-Ainheit vu de Dichti isch Kilogramm pro Kubikmeter (kg/m3). Witt verbraitet un bsunders bi Feststoffe gebrüchlicher isch zuedem d'Agab in g/cm3. Witteri in Spezialfälle gnutzti Ainhaite sin Gramm pro Liter (g/l) bzw. Gramm pro Kubikdezimeter (g/dm3). Dodebi giltet:
1.000 kg/m3 = 1 kg/dm3 = 1 kg/l oder 1 g/cm3 = 1 g/ml. Alli sälli Größe stelle d'Bezugsdichti vu Wasser dar.
Fer Feststoffe wird d'Dichti iblicherwiis in g/cm³ bi 20 °C agä un fer gasförmigi Stoffe in g/l bi 0 °C un eme Luftdruck vu 1.013,25 hPa = 101.325 Pa (Normalbedingige).
Bispil
D'Dichti vu Kupfer bestimmt mer experimentell wie folgt: D'Stoffprobe wigt z. B. 35 g. Jetz füllt mer ä Reagenzglas dailwiis mit Wasser; nämme mir bispilswiise 16 ml. Jetzt losst mer de Stoff itauche un liist de Füllstand 17,7 ml vum Wasserspiegel ab. D'Differenz vu de baide Füllmenge betrait 1,7 ml. Also cha fer d'Dichti vu Kupfer d'Näherig: ermiddlet werden.
Aigeschaften
D'Dichti vu Flüssigkaite hängt dütlich vu de Temperatur ab, bi Gase zuesätzlich vum Druck. Ä Bispiil dodefir isch d'Temperaturabhängigkait vu de Luftdichti im undere Abschnitt. D'Dichti vu hygroskopische Stoffe wie zum Bispil Holz isch zuedem vu de Luftfüchti (Wirkig uf d'Holzfüchti) abhängig. Um dere ihri Messergebniss vergliche z'chänne, beziegt mer sich uf ä sognennts Normalklima.
Körper in ere Flüssigkait, wo ä gringeri Dichti wie sälli hän, stige entsprechend dem archimedische Prinzip nooch obe (Uftriib), bis si irgendwenn ä Glichgwichtszuestand erraiche (schwimme). Körper mit ere größere Dichti sinke entsprechend nooch unde bzw. hän ä höchere Diefgang wie Körper mit gringere Dichte. Insbsunder cha doher s'wäniger dicht Iis uf em Wasser schwimme un verdrängt debi gnau s'Volume an Wasser, des die gliich Masse wie s'Iis het.
In Gase gilt entsprechends. Ä mit Helium gfüllts Luftschiff schwebt in de Luft, wil s'Helium bi glichem Druck un glicher Temperatur ä geringeri Dichti wie Luft het. Die dichtist uf de Erde natürlich vorchummend Substanz isch Iridium mit etwa 22.650 kg/m3. Neutronesterne degege chänne ä Dichti vu etwa 1014 kg/m3 ha.
Temperaturabhängigkait vu de Luftdichti
D'Wirkig vu de Temperatur uf d' Luftdichti, d'Schallgschwindigkait un d' Schallkennimpedanz isch in folgender Tabelle dargstellt. De Luftdruck het uf d'Schallgschwindigkait kai Ifluss, au wenn sälli Fählagabe in vile Büecher z'finde isch.
Größe:
Messmethode
Vume Körper mit exakt bekannter Geometri cha d'Dichti middels Masse un berechnetem Volumen bestimmt werre.
Nooch em Prinzip vu Archimedes erfahrt ä Körper in de Umgäbig vu ere Flüssigkait gnau so vil Uftribschraft, wie die vu sinem Volumen verdrängt Flüssigkait an Gwichtschraft usüebe dät. Alli direkte Dichtimessverfahre beroie noch hüt uf sällem Prinzip un chänne au uf d'Dichtibestimmig vu Gase ibertrage werre. Bi bekannter Dichti vu de Flüssigkait, losst sich au s'Volume vum itauchte Festkörper un schließlich au si Dichti bestimme.
Bispil fer d'Bestimmig vu de Dichti vume Festkörper:
S'Gwicht vum Festkörper wird an Luft gmesse. Aigentlich müesst mer d'Messig im Vakuum durchfüehre, wil de Festkörper au in Luft ä gwisse Uftrib erfahrt. Mer erhaldet. Aschließend wird de Festkörper in Wasser itaucht un gwoge. Er schint lichter z'si als an de Luft. Mer erhaldet. Nooch em Prinzip vu Archimedes isch d'Masse vum verdrängte Wasser. S'Volume vum verdrängte Wasser isch gliich em Volume vum Festkörper. Es isch bekannt, dass fer d'Dichti vum Wassers giltet. Dur Isetze un Umforme erhaldet mer folglich:
Im letzte Schritt erhaldet mer somit fer d'Dichti vum Festkörper:
Dichte vu Flüssigkaite werre mit eme Aräometer gmesse. Dichte vu Festkörper werre z. B. mit eme Pyknometer gmesse oder iber indirekti Bestimmigsverfahre, wie de Isotopemethode ermiddlet. De Biigeschwinger ermöglicht es mit Hilf vume mit Messflüssigkait gfüllte U-Rohr, d'Dichti vu flüssige Rainstoffe un binäre Mischige exakt z'ermiddle.
D'Dichti vu Holz cha mer mit eme Resistograph bestimme.
Bispile
Wasser
Wasser het ä sehr selteni Aigeschaft, indem es bi 3,98 °C die größt Dichti besitzt (Anomali vum Wasser). Es dähnt sich bi witerem Abchüehle us, die abnämmend Dichti bewirkt ä Volumenusdähnig. Dodur trätte Frostschäde bispilswiis bedingt dur d'Frostverwitterig uf. Bi zuegfrorene See befindet sich so au s'3,98 °C warm Wasser am Seebode, während chälters Wasser mit gringerer Dichti nooch obe stigt. Des verhinderet s'Zuefreere vu Gewässer bis uf de Grund un ermöglicht es erst de Läbewese in See und Meere au bi Oberflächetemperature under 0 °C z'iberläbe.
Atmosphäri
In de Atmosphäri stige erwärmti un dodemit wäniger dichti Luftschichte vum Bode uf (Konvektion). Si chüehle debi aber ab, wobi Wasserdampf kondenseere cha un sich dorufhi Wolke usbilde. Entsprechend sinke chüehleri Luftschichte wiider ab.
Abgeleitete Bezeichnungen
In Analogi werre au anderi Größe pro Ruumainhait als Dichte bezaichnet, zum Bispil d'Daillidichti, d'Ladigsdichti oder d'Wohrschinlichkaitsdichti.
Dailwiis wird de Begriff Dichti au fer Größe pro Flächeainhait verwendet (Stromdichti, Strahligsstromdichti, elektrischi un magnetischi Flussdichti).
Ä spezifischi Dichti isch API-Grade fer Raueel.
Witteri Analogie (näbe de scho gnennte):
Globus (Begriffsklärung)
Globus (vom. ladeinischa globus „Kugel“) moind:
Reipertsweiler
Ripertswiller (frz. Reipertswiller, dt. Reipertsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ripertswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1120 àls Rapertiwillare.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ripertswiller ìsch. Ripertswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ripertswiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rüthi
Rüthi (bis 1994 offiziäll Rüthi (Rhintl) gnännt) isch e Gmeind im Waalkrais Rhintl im Kanton Sanggale i de Schwiz.
Geografii
S Dorf liit am Fuess vum Bärg Höche Chaschte im Rhiital zwüsched Altstetta und Buchs.
D Nachbergmeinde sind Oberriet im Norde und d Exklave Lienz, wo zu Altstetta ghört, im Süde. De Rhii bildet d Gränze zu Öschtriich mit Fealdkirch und Moanege.
Iidrücklich isch de Hirschesprung, da isch di eng Stell zwüsched em Blattebärg und em Brunnebärg, wo d Hoptstrooss mit de Nummere 13 nordwärts öber de Rechig und s Moos uf Oberriet füert. De Hirschesprung isch o im Wappe vo Rüthi abbilded. D Autobahn A 13 und d Isebahn gönd zwüsched em Blattebärg und em Rhii nordwärts.
Gschicht
S Dorf isch als Reuti ane 820 in ere Urkund vum Chloschter Sanggale s erschte Mol erwäänt.
Ane 1538 het d Chloschterherrschaft dur Verchouf a d Hoflüüt vu Rüthi ufghört.
Zwüsched 2006 und 2008 isch e Projäkt zum Hochwasserschutz und Renaturierig vum änge Kanal realisiert worde.
Josef Viktor Widmann
Dr Josef Viktor Widmann, wo am 20. Februar 1842 z Nennowitz (hüt en Ortsteil vo Brünn, Tschechie) uf d Wält cho und am 6. Novämber 1911 z Bäärn gstorben isch, isch e Schwiizer Schriftsteller und Journalischt gsi.
s Lääbe
Dr Widmann het i synere Jugend z Lieschtel gläbt, wo sy Vatter Joseph Otto Widmann dr Stadtpfarrer gsi isch. Bi dr Familie isch dr jung Carl Spitteler vil z Bsuech gsi.
Dr Josef Widmann het z Basel, z Heidelbäärg un z Jena Theology und Filosofy studiert. 1865 het er d Sophie Brodbeck, geb. Ernst (1836–1911) ghürootet. 1868 isch er dr Diräkter vo der Meitlischuel z Bäärn worde, dä Poschte het er anne 1880 aber wider verloore, wil me bi dr Schuelbehörde gwüssi vo syne Schrifte nit gärn gseh het. Dr Widmann isch de Redakter für s Feuilleton vo der Zytig Der Bund woorde.
Er het als Literaturkritiker i dr Schwiiz e bedütendi Rolle gspiilt. Und sälber het er Theaterstuck, Verzellige, Värsromään und es paar Büecher vo syne Reise gschribe. Iim syn literarisch Nachlass lyt im Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel und i dr Burgerbiblioteek Bäärn.
Es Lied vom Widmann het dr Otto vo Greyerz i synere Liedersamlig Im Röseligarte abtrukt. Zum an bekannt Schwiizer Dichter maane het me z Bäärn 1914 am Hirschegraabe dr Widmann-Brunne ufgstellt, 1946 z Lieschtel s Dichtermusuem uftoo und 1961 bim Sekundarschuelhuus au z Lieschtel nomol en Widmann-Brunne häregstellt. I dr Stadt Lieschtel un z Thun git’s Widmann-Stroosse.
Crozon
Crozon (bretonisch Kraozon) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Crozon lyt uf dr glychnamige Halbinsle am Atlantik, 40 km vu Quimper un 16 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 102 m iber Normalnull. Zue dr Gmai ghere d Ortsdail Aber de Crozon, Tal-ar-Groas, Le Fret, Morgat un Saint-Hernot.
Gschicht
Crozon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1038 as Craozon, (11. Jh. Crauthon, 11. Jh. Plueu Crauton, 1172 Crauzon, 1173 Croazon, 1199 Croathon, 12. Jh. Craozon).
Verwaltig
vu Crozon isch. Crozon ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Crozon ghert zem Bretonisch.
Makale
Makale sin e türkischs HipHop-Duo vo Basel. D Mitglider sin dr Casus (* 13.11.1983; si Pseudonym bedütet 'Spion') und dr Cesaret (* am 16.4.1982 als Evren Sakariya; si Pseudonym bedütet 'Muet'). Noch irem erschte Uffdritt uf dr Compilation "Dar Beïda 04" hän si ir Début-Album mit em Name "Kingztanbul" usebrocht. Das isch di erschti türkischschpoochigi HipHop-CD us dr Schwyz. Broduziert isch si vor allem vom Makale und em Pat Jabbar worde.
Valentinian I.
Dr Valentinian I. (Flavius Valentinianus; * 321 in Cibalae [hüte Vinkovci], Pannoonie; † 17. Novämber 375 im Legioonslaager Brigetio bi Komárom im hütige Ungarn) isch vo 364 bis 375 dr röömisch Kaiser im Weste vom Imperium gsi. As si Hauptverdienst gältet d Sicherig vo dr Rhii- und Donaugränze. Si Entschäidig, d Herrschaft im Riich zwüsche zwäi Kaiser, wo jeede si äignig Hoof und Verwaltigsapparat het, ufzdäile, het d Riichsdäilig vo 395 vorusgnoo.
Si Regierigszit
Wo dr Kaiser Julian 363 wääred eme Fäldzug gege s Riich vo de Sassaniide gfalle, und churz druf si Noochfolger Jovian blötzlig gstorbe isch, häi am 26, Februar 364 d Drubbe dr Valentinian zum Kaiser usgrüeft. Er het denn si erste Frau Marina Severaverstoosse, d Mueter vo sim eltisten Soon Gratian, und het d Kaisere Justina ghürootet, und mit ere e zwäite Soon ghaa, dr Valentinian II..
Er het si Brueder Valens zum Mitkaiser (Augustus) gmacht, und iim dr Ostdäil vom Imperium öberloo, won er die persische Sassaniide vor allem in Armenie het müesse abweere. Wäge dr innere Schwechi vom Röömische Riich in de 350er Joor häi sich Germaane in Gallie afo bräitmache und 365 isch dr Valentinian dört aane, zum d Alamanne und d Burgunde z verdriibe. Er het meereri Schlachte gege d Germaane gwunne und d Gränzfestige am Rhii und dr Donauund uf em Balkaan versterkt.Gallie isch meer oder weeniger sicher gsi bis 406, wo d Verdäidigung vo dr Rhiigränze zämmebroche isch.
In Britannie het dr Flavius Theodosius, dr Vater vom spöötere Kaiser Theodosius I, d Überfäll vo de Pikte und Skote gstoppt und Rue in s Land brocht.
Wo 372 in Africa e Rebellioon under em Firmus usbroche isch, het dr Flavius Theodosius au die zämmebrätscht.
Dr Valentinian het brobiert au in Ungarn für Rue z sorge und isch dört in sim Hauptkwardier im Legionslaager Brigetio am 17. Novämber 375 gstorbe.
Fuessnoote
Dr Ardikel «Valentinian I.» uf dr dütsche Wikipedia
Feuerwaffe
E Füürwaffe isch e Schusswaffe, won e Projektil mit Hilf vo häisse Gaas, wo sich schnäll usdeenene, dur oder us ere Rööre oder eme Lauf gschosse wird. Die Gaas wärde bim Verbrenne vom ene entsprächende pürotechnische Driibmiddel wie Schwarzbulver, Schiessbulver oder Sprängmiddel erzügt. S Spektrum vo de Füürwaffe goot vo dr Fustfüürwaffe bis zu de Gschütz vo dr schwere Artillerii. Noch de Definizione vo dr Füsik zele si zu de thermische Chraftcholbemaschine us dr Grubbe vo de Fluidenergiimaschine. Us waffetechnischer Sicht wärde si hauptsächlig in drei Grubbe iidäilt: Gschütz, Granatwaffe und Handfüürwaffe. Si wärde brucht as Wärkzüüg bi dr Jagd, as Chriegswaffe, Verdäidigungsmiddel und Sportgrät (Handfüürwaffe). Drüber uuse häi si, wie anderi Waffen au, zum Däil e kulturelli Bedütig.
Gschicht
Die erste, unsichere Hiiwiis, ass Gschütz in Öiropa brucht worde si, stamme us em 13. Joorhundert. Sicher isch, ass Füürwaffen in Öiropa churz noch dr Entwigglig vom Schwarzbulver vo 1324 aa mit em pot de fer z Metz zum Iisatz cho si. Scho 1326 erwäänt dr Walter de Milimete, ass Schwarzbulver in Waasegschütz vom änglische König Eduard II. iigsetzt worde isch Zum erste Mol noochgwiise isch dr Iisatz vo Füürwaffe in Dütschland wääred dr Eltzer Fehde vo 1331 bis 1336, wo mä Pfiilbüggse brucht het. Zerst emol si Füürwaffe aber vor allem in statische Situazione zum Iisatz cho, vor allem bi dr Verdäidigung oder dr Belaagerig vo feste Posizione. Dr wichdigst Grund für das isch gsi, ass es im Middelalter seer schwiirig gsi isch, Fäldgschütz wäge iirer Gröössi und iirem Gwicht z dransbordiere. Au häi sich e Hufe Oobrikäite die nöiji Waffetechnologii wäge de Spezialiste und dr Infrastruktur, wo nöötig gsi si, nid chönne läiste. Bald het mä aber liichteri Waffe wie s Handroor entwigglet und Gschütz si uf Lafette montiert worde und eso mobiler worde. Eso isch e ganz nöiji Art vo dr Chriegsfüerig ufchoo. Wenn vor dr Iifüerig vo de Füürwaffe dr persönlig Kampf vo Maa gege Maa oder vo Gwalthufe gege Gwalthufe entschiide het, so häi sich, wil Füürwaffe über groossi Distanze chönne wirke, ganz nöiji Taktike entwigglet.
Beastie Boys
D Beastie Boys sin e Hip-Hop-Trio us Brooklyn, New York gsii. Di drey 'Boys' sin dr MCA (Adam Yauch), dr Mike D (Michael Diamond) und dr Ad Rock (Adam Horovitz) gsii. Nach em Tod vom Adam Yauch im Mai 2012 hed sich d Band ufglöst.
Iri erschti LP isch in Zämenarbet mit em Rick Rubin und z. T. Run DMC entschtande. Das hed drzue gfiert, das "Licensed to Ill" (1986) so vil Heavy Metal Samples wi kai anderi Rap-LP zu däre Zyt gha hed. Aagfange hän d Beastie Boys als Punk-Gruppe; dr Rock-Yfluss isch also e ganz natürligi Sach gsi. Uf irer zwaite LP, "Paul's Boutique", broduziert gröschtedails vo de Dust Brothers, hets zwoor weniger Rock-Yflüss druf gha, aber drfür gilt die LP allgemain als Sampling-Gsamtkunschtwärk. Uf "Check your Head" hets Live-Inschtrumänt druf und au wider me Rock-Yflüss - zu däre Zyt hän au immer mee anderi Bands aagfange, Rock und HipHop z vermische, was letschtlig zum ene neue Stil names Rapcore gfiert hed. Au iri Punk-Wurzle hän d Beastie Boys scho bald wider entdeckt ("Sabotage", "Heart Attack Man"), und uf "Hello Nasty" hän si sich sogar mit brasilianischer Musig versuecht. "To the 5 Boroughs" schliesslig isch wider wi "Paul's Boutique" e rains Rap-Album; dasmol zum erschte Mol vo de Beastie Boys in Aigeregie broduziert. Ufffallend isch der schtarke Old School-Yfluss.
Tank
Tank stoot für:
Persone:
Ort:
Brihaspati
De Brihaspati (Sanskrit: हस्पति, Bṛhaspati m.), mengisch oo Brahmanaspati, isch im Hinduismus de Priester vo de Götter und ghöört zo de Navagraha, da sind die nüü Planeete i de hinduistische Astrologii. Er entsprecht em Planeet Jupiter.
Mythologie
Im Rigveda helft de Brihaspati em Donnergott Indra im Champf gege de Dämoon Vala. Debii bifrait er mit Hilff fo Zauberlieder d Chüe, wo dee gfange bhaalte hett. Spööter isch de Brihastpati zom Gott vom Planeet Jupiter wore und isch de Soo vom Waise Angiras. De Brihaspati hett d Tara („Stern“) ghüroote. Die aber isch vom Moogott Chandra graubt wore. Dromm isches zom Chrieg choo. De Indra und d Götter hend mitem Brihaspati gchämpft, de Rudra, de Ushanas und d Danava und d Daitya hend de Chandra onderstützt. Im End hett de Brahma bifole, as si Frede schlüsse müend und as d Tara wider zom Brihaspati gfüert weri. Si isch aber schwanger gsii und hett e Bueb, de Budha uf d Welt broocht, wo de Gott vom Planet Merkur isch. Drufabe isch es wider zom Striit choo, well baidi, de Brihaspati und de Chandra gsait hend, si saied de Vatter. D Tara hett den zueggee, as de Chandra de Vatter isch. De Brihaspati hett mit de Mamata de Waisi Bharadvaja züügt.
Schweizerblut
Schwizerbluet isch dr Naame vom ene Baasler Rootwii gsi, wo z Sankt Jakob an dr Birs bis in die zwäiti Helfti vom 19. Joorhundert aabaut und usgschänkt worde isch. Dr Wii, wo dr Naame von em uf d Schlacht aaspiilt, wo 1444 dört zwüsche Äidgenosse und Franzoose gschlaage worde isch, isch überregionaal bekannt gsi und sogaar literaarisch veraarbäitet worde.
Aabau
Dr Räbbau in und um Baasel het sit em Middelalter e langi Dradizioon ghaa und bis ins 18. Joorhundert e groossi Bedütig, wirtschaftlig (Wii as Grundnaarigsmiddel) und au fortifikatoorisch (d Räbstöck si unregelmäässig vor de Stadtmuure aapflanzt worde, zum Aagriff uf d Stadt schwiiriger mache). Dr Hööhepunkt isch im 17. Joorhundert gsi, im 18. Joorhundert het dr iihäimisch Wii as eender minderwärtig gulte und as Getränk für die äifache Lüt. D Baasler Ooberschicht het sich iire Wii us em Elsass, em Markgrööflerland und us andere Regioone vo dr Schwiz lo choo.
Bi St. Jakob an der Birs isch dr Räbbau woorschinlig erst in dr Nöizit ufchoo. E Räbacker git s zum erste Mol uf de Chartebilder vom Georg Friedrich Meyer us dr zwäite Helfti vom 17. Joorhundert. Es isch zerst e Fäld vo anderthalb Jucharte gsi, wo e hoochi Muur drum ume gsi isch. Die isch iigstürzt am Ändi vom 18. Joorhundert und nit wider ufbaut worde, sondern mä het e Haag drum ume pflanzt, wo weeniger Schatte gworfe het und d Bedingige für e Räbbau verbesseret het. Zum Räbbau vom Guet St. Jakob, wo im Baasler Waisehuus ghöört het, si no anderi Grundstück im Umfang vo im Ganze öbbe zää Jucharte choo. Wil dr dr Flechinutze vo Räbland hööcher gsi isch as vo andere Aapflanzige und s für e Handel mit Äigegwäggs käini Zunftbeschränkige gee het, het sich die Kapitaalaalag für s Waisehuus seer gloont. Es isch vil mee Wisswii as Rootwii aabaut worde. D Wiiärnt vom Joor 1802 zum Bispil isch 16 Suum roote und 80 Suum wisse Wii gsi.
D Ufsicht über dr Räbbau z St. Jakob het dr Läächemaa vom Wirtshuus vo St. Jakob gfüert. Um d Aarbet sälber häi sich vier bis fümf Räblüt und iiri Familie kömmeret, also äine für öbbe zwäi Jucharte. Dr Loon het us Gäld und Naturaalie (Wisswii und Geträid, gratis Logii und Befreijig vo Frondienst) bestande. Dr Verdienst us dere Aastellig het zerst as guet gulte, aber im 19. Joorhundert isch s noodinoo schlächter worde. Es isch immer schwiiriger worde, gäignets und willigs Personaal für e Räbbau z finde, und vo 1835 het mä Räbstöck afo usreisse. Wil nöiji Siidlige, Stroosse und Iisebaanlinie d Landwirtschft mee und mee zruggdrängt hsi, het au spöötistens uf s 20. Joorhundert zue dr Räbbau bi St. Jakob ufghöört.
D Bekannthäit vom Schwizerbluet
Z Baasel isch s Schwizerbluet dr bekanntist iihäimisch Wii gsi, au wenn d Brobleem wägen em begränzte Nutze bekannt gsi si. Mä het offesichtlig uswärtige Rootwii müesse drzuechaufe, für dass s Wirtshuus vo St. Jakob gnueg Wii gha het. E chli maliziöös isch in der Historisch-topographischen Beschreibung der Stadt Basel vom W. Th. Streuber us em Joor 1856 gschriibe: „Der zu St. Jakob als Schweizerblut verabreichte rothe Wein dürfte meistentheils gerade aus dem Lande stammen, woher 1444 die Feinde der Schweizer gekommen sind.“
Im Merck’s Warenlexikon vo 1884 isch s „Baseler Schweizerblut“ zu de bekanntiste Schwizer Wii zelt worde. Woorschinlig isch dr Rootwii mit sim bemerkenswärte Naame sit em äidgenössische Schützefest und dr 400-Joor-Fiir vo dr Schlacht bi St. Jakob vo 1844 über d Regioon uuse bekannt worde. Er isch e Laagerwii gsi, im Geegesatz zum Wisswii, wo as Most drunke worde isch und het het vo dr Kwalidäät us für guet gulte. Dr Gopfriid Käller het en as Hochzitsgoob in sinere Nowälle Das Fähnlein der sieben Aufrechten eso erwäänt:
1920 het dr amerikaanisch Autor Edward Alexander Powell in sim Räisebricht The New Frontiers of Freedom immer no s Schwizerbluet erwäänt, het s aber uf e Wii us Murte und d Schlacht bi Murte im Joor 1476 bezooge.
Nääme und Dradizioone
Dr ursprünglig Naame vom Räbacker mit dr Muure drum, wo wie e Fäld nääbedraa ghäisse het, isch Schäärchessel gsi. Dä Fluernaame läitet sich möögligerwiis vo de Bezäichnige Schäär für e Muulwurf und Chessel für sini Baute ab. In de Akte vom Baasler Waisehuus dauche au nume d Begriff Schäärchessel und Schäärchesselwii uf. Schwizerbluet as Übernaame für e Wii isch jünger und het sini Wurzle woorschinlig in dr Früezit vo dr nazionaale Gschichtsschriibig, wo im 18. Joorhundert aagfange het. Wäge dr Stäimuure ume Räbacker het mä dänkt, ass das dr Blatz gsi sig, wo fast alli äidgenössische Drubbe in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Birs vo 1444 umchoo si; noch dr Überliiferig het an de Muure vom Siechehuus vo St. Jakob dr Ändkampf stattgfunde. Grad näben em Schäärchessel isch en andere Räbacker gsi, wo si Naame Im Delfin noch em franzöösische Dauphin, wo d Armee vo de Armaniake aagfüert het, üüberchoo het. Mä vermuetet ass dr Baasler Filologii- und Gschichtsbrofässer Johann Jakob Spreng, wo 1748 die ersti öffentligi Gedächtnisreed uf dr Schlacht vo St. Jakob ghalte het, mit em Name Schwizerbluet füürechoo isch. 1750 het dr Lokaalhistoriker Daniel Bruckner in siner Beschreibung historischer und natürlicher Merkwürdigkeiten der Landschaft Basel gschriibe: