cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schloss Rümligen
Ds Schloss isch am Ändi vom 11. Jahrhundert entstande als Sitz vo de Freiherre vo Rümmlige am östleche Hang vom Längebärg über em landschaftlech reizvolle Gürbetal. Dr eltist Teil isch dr höch Turm, wo hüt e Mansardedach het. 1515 isch es a Burkhard Schütz gfalle und isch 1709 zäme mit dr Herrschaft Rümlige vom Bärner Schultheiss Samuel Früschig (II.) kouft worde. Dä het um 1710 d Wohngebäude la boue und d Burg in es Barockschloss verwandlet.
Dr Johann Rudolf vo Früschig isch dür Hürat mit dr Elisabeth Sophie vo Früschig (vo Rümmlige) i Bsitz vom Schloss Rümmlige, vo dr Campagne Morillon und vom Früschig-Huus cho. Nach sym Tod im Jahr 1838 isch ds Huus a syni Tochter Alette Rosine Sophie vo Früschig und deren ihre Ma, dr Friedrich Ludwig vo Wattewyl, gfalle.
I de Jahr 1927 bis 1980 het ds Schloss dr Frou vo Meuron-vo Tscharner ghört u nächhär bis 2012 ihrer Enkelin Sibylle vo Stokar-Scherer-Castell.
Breisgau
De Brisgau isch e Landschaft in Bade-Württeberg in Dytschland. Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht. Im Norde het dr Brisgau an die alemannisch Gaugrafschaft vu dr Mortenau (hüt Ortenau) gränzt. Dr Namme vum Brisgau laitet sich vu dr Stadt Brisach am Rhi ab.
D Region reicht vum Rhi bis in dr Schwarzwald. Zentrum vu dr Region isch Friburg. Es handlet sich um die klimatisch wärmst Region in Dytschland, die middler Johrestemperatur lit bi 11° Celsius, die durchschnittlich Niderschlagsmengi bi ca. 900 mm je m² am Westhang vum Schwarzwald (dytlich wäniger in dr Rhiebeni).
Dr Brisgau umfasst:
Nooch dr Reformation sin die evangelisch worrene Ortschafte vum Brisgau als Markgräflerland zämmegfasst worre, wil si under dr Herrschaft vu dr Markgrafe vu Bade gstande sin. Wil lediglich d Region südlich vu Mülle bis Basel gschlosse evangelisch worre isch, isch dr Region nördlich vu Mülle bis nooch Emmedinge hi ä Flicketeppich vu katholische un evangelische Ortschafte, also us Markgräflerland un Brisgau, gsi.
hütigi Abgrenzige
D Abgrenzig vu Markgräflerland un Brisgau isch agsichts vu dr verwirrende historische Usgangslag dementsprechend underschidlich. So zellt sich Staufe us historische Gründ als ehemolige vorderöstriichische Verwaltigssitz zum Brisgau, degege betont s nördlicher gläge Ebringe eher dr Wiiabau un dorum – obwohl historisch au Brisgau – d Zueghörigkait zum Markgräflerland.
Vum Dialekt her miesst mer degege wiider dr Abgrenzig vum Wiibaugebiit folge, denn dr Brisgauer Dialekt isch Niider-, dr Markgräfler Dialekt degege Hochalemannisch.
Gebirge un Berg im Brisgau
Lueg au Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald
Trimbach (Unterelsass)
Drimbàch (frz. Trimbach, dt. Trimbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Drimbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1127.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Drimbàch ìsch. Drimbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Drimbàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Hinrichtung
D Hiirichdig isch die vorsätzligi Döödig vom ene gfangene Mensch dur d Justizbehörde vom ene Land, nochdäm er zur Doodesstroof verurdäilt worden isch. Mänggisch wird dr Begriff felschligerwiis au brucht, wenn e Persoon vo öbberem, wo nit vom ene Staat befuegt worden isch, wie zum Bischbil Terroriste und Kriminelli, umbrocht wird. De Verbräche, wo mit em Dood bestrooft wärde, säit mä au hüte no vilmol Kapitalverbräche, wil si mit em Abschloo vom Chopf bestrooft worde si.
Die mäiste westlige Staate füere käini Hiirichdige me us. Au in de USA wärde si sältener. Am mäiste Mensche wärde z China hiigrichdet, au in e baar islamische Länder isch d Hiirchdig nid sälte.
Dr Fantasii, wie mä öbber cha umbringe, si in dr Vergangehäit kuum Gränze gsetzt gsi, hützudags beschränkt mä sich uf öbbe acht Hiirichdigsarte: dr elektrisch Stuel, wo sit 1889 in de USA brucht wird, d Chöpfig mit eme Schwärt, s Hänke am Galge, wo dr Hiigrichdeti dur e Bruch vom Gnick stirbt, verstickt oder umchunnt, wil s Hirni käi Bluet me überchunnt, Verschiesse wo si em bim Milidäär Füsiliere sääge, d Stäinigung, e Doodesart wo in dr islamische Scharia vorgschriibe isch, und d Vergifdig antwääder in ere Gaaschammere oder dur e Giftsprützi.
Karl Münchinger
Dr Karl Münchinger (* 29. Mai 1915 z Stuegert, wo-nr am 13. März 1990 au gschdorba ischt) ischt a deitscher Dirigent ond Musik-Pädagog gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Karl Münchinger ischt am 29. Mai 1915 als Soh vom Archidekda Karl-Wilhelm Münchinger z Stuegert uff d Welt komma. En seira Hoimetstadt isch’r uff s Karls-Gimnasiom ganga, wo-nr au s Abidur gmacht hôt. Dô drnôch hôt’r en Stuegert an dr Hochschule für Musik und darstellende Kunst Musik studiirt. Finanziirt hôt’r sei Studiom zo-ma graußa Doil durch sei Tädichkeit als Chorleiter ond Organischt an dr Stuegerter Martinskirch. Schbäter isch dr Münchinger zom Professr Hermann Abendroth nôch Leipzig ganga ond hôt deet sei Studiom abgschlossa. Em Jôhr 1945 – also kurz nôch-em Zwoida Weltkriag – hôt’r en seira Hoimetstadt s Stuttgarter Kammerorchester grindet. S hôt et lang dauret, ond des Orkeschtr ischt en ganz Eiropa – bald au ibr sellen Erdteil naus – bekannt wôrra. Scho Viir Jôhr schbätr hôt’r mit deam Klangkerper z Paris sei erschts Konzert em Ausland dirigiirt. 1953 isch dr Münchinger zom Professr ernannt wôrra. Elf Jôhr nôch dr Grendong vom Stuttgarter Kammerorchester(1956) isch dr Münchinger mit seine Musiker uff Japan-Tournee ond 1961 uff a Tournee durch d Sowjetunion ganga.
Meckenbeuren
Meggebeire (dt. Meckenbeuren) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 61,7 % Landwirtschaftsfleche, 16,9 % Wald, 19,7 % Sidlungsflechi un 1,6 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Meggebeire ghere d Ortsdoal Meggebeire un Käala (Kehlen).
Verwaltig
Meggebeire ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
D Burgermaischtere vu Meggebeire ischt d Elisabeth Kugel.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialäkt vu Meggebeire ghert zum Bodeseealemannisch.
Aesch BL
Ääsch (hochdytsch Aesch) isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlise vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwyz.
Lag
Ääsch liggt an dr Birs uff 315 m ü.M. zwischem Faltejura (Blaue) und em Tafeljura (Gämpe). Dr Ort gränzt an Duggige, Pfäffige, Ettigä, Därwyyl, Ryynech und s soledurnische Dornech.
Wappe
S Ääscher Wappe, wo syt 1937 offiziell isch, zaigt uff silbrigem Grund en schwarze Speer us Yyse und rächts obe dra en rote Stärn mit säggs Straale. Es handlet sich doodrbyy ums Wappe vom usgstorbene Basler Adelsgschlächt Macerel, wo im 14. Joorhundert die elter Ääschburg (hitte Ruine Bärefels) als Lehe gheert het.
Gschicht
E jungstaizytlichs Dolmegrab, wo stärbligi Überräscht vo 47 Lyt dinne gsi sin, wyst uff e frieni Besiidlig vor Region hii. Im friene Mittelalter isch dr Ort relativ bedytend gsi, wie ryychi Grabfünd am Andlauerwäg (6./7. Jhd.) und am Salwäg (9./10. Jhd.) belegge. Am Saalwäg hett me au Spure vonere Kapälle uss karolinigischer Zyt gfunde. Bis ins 18. Joorhundert isch dr hitte normali Wäg ins Laufetal nid meeglig gsi, will d Birsschlucht bim Chessiloch z Grellige nid z überwinde gsi isch. Also isch dr Wäg ins (obere) Laufetal über dr Plattepass gange, wo au scho d Römer brucht hän. A däm Wäg, in dr Ääscher Klus, hetts Gschlächt «Ääsch» – e thiersteinischs Dienschtmannegschlächt, drei Burge, Münchsberg, Schalberg (Vorgänger Burg Engenstein) und Frohburg (au Tschöpperli gnennt) baut und dr Wäg so kontrolliert. S Gschlächt isch im 13. Joorhundert usgstorbe und ihrer Burge sin als Lehe an Bischof vo Basel ko. Bim grosse Ärdbebe vo Basel 1356 sin d Burge zersteert und verloo worde. Wäärend em Drissgjöörige Krieg isch s Dorf 1638 vo schwedische Truppe plünderet worde. 1792 ischs Fürschtbischtum Bsel uffghobe und als Raurakische Republik konstituiert worde. Die isch 1793 als Département du Mont-Terrible Frankryych yyverlybt worde, so dass d Ääscher kurzi Zyt Franzose gsi sin. 1815, noch em Wiener Kongräss, isch s Dorf definitiv zur Schwiizer Eidgenosseschaft ko.
öffentlige Verkeer
Ääsch liggt an dr Jurabahn Basel - Dälsbrg - Biel. Am Bahnhof, wo am linke Birsufer und dodrmit am Ortsrand gläge isch, haltet all halb Stund d Regio-S-Bahn Linie 3 (Dälsbrg-Laufe-Basel-Olte). In Ortskärn fahrt d Tramlinie 11 vo dr BLT, wo vo Basel kunnt und Ääsch als Ändstation hett. D Buslinie 65 fiehrt vom Bahnhof vo Dornach yyber Ääsch noch Pfäffige.
Strooss
D Schnällstroos J18 fiehrt vo Basel (Autibahn A2) bis noch Ääsch und heert am Dorfrand bim Schloss Angestai uff. D Hauptstroos vo Basel durs Laufetal fiehrt dur Ääsch.
Wahrscheinlichkeit
D Woorschiinligkäit (Probabilität) isch en Iistuefig vo Urdäil und Ussaage, vor allem Brognoose, noch em Grad vo dr Gwüsshäit, d. h. wie sicher mä cha si, ass es woor isch. In dr Mathematik het sich mit dr Woorschiinligkäitstheorii en äiges Fachgebiet entwicklet, wo Woorschiinligkäite as mathematischi Objekt beschribt, wo die formale Äigeschafte vo ene im dääglige Lääbe und in dr Filosofii au uf Ussaage und Urdäil überdräit wärde.
Uffassige vo dr Woorschiinligkäit
Es git verschidnigi Uffassige vo Woorschiinligkäite (Woorschiinligkäitsbegriff).
S Sümmetriibrinzip – die klassischi Uffassig vom Laplace
D Woorschiinlihkäit vom ene Eräigniss isch s Verheltnis vo de günstige Resultaat zu dr Zaal vo alle Resultaat. So isch zum Bischbil d Woorschiinligkäit, ass mä mit eme Säggserwürfel en ungraadi Zaal wirft 0,5, was ere relative Hüfigkäit vo 50 % entspricht), wil s säggs Ergäbniss git, wo alli drvoo gliich mööglig si und wo drei von ene die gnennti Äigeschaft häi.
Bischbil:
Bim ene „fääre“ Würfel (das häisst käi Ergäbnis wird dur en unsümmetrischi Masseverdäilig oder Äänligs bevorzugt) überlegt mä sich, ass jedi Zaal die gliichi Schansse het und dorum im ene Säggstel vo alle Versüech vorchunnt. D Woorschiinligkäit ass mä e „graadi Zaal“ würflet, rächnet mä eso us: Es git drei günstigi Ergäbniss (2, 4, 6), aber säggs möögligi Resultaat, dorum isch d Woorschiinligkäit für e graadi Zaal 3/6 = 0,5.
Äänlig beim e Glicksrad, wo z. B. dh Hälfde blau, ei Viertel gelb und`s andere Viertel grea isch. Dh Chance auf Blau isch 1/2, auf Gelb und Grea je 1/4.
S Hüfigkäitsbrinzip – die statistischi Woorschiinligkäitsuffassig
E Zuefallsexperimänt wird so vilmol wie mööglig widerhoolt, denn wärde die relative Hüfigkäite vo de jewiilige Elementareräigniss berächnet. D Woorschiinligkäit vom ene Eräigniss isch jetz dr Gränzwärt vo sinere relative Hüfigkäit bi (theoretisch) unändlig vile Widerhoolige. Das isch die so genannti ‚Limes-Definizioon‘ noch em von Mises. S Gsetz vo de groosse Zaale spiilt do e zentraali Rolle. D Vorussetzig isch ass mä s Experimänt so vilmol wie mä wil, cha widerhoole, und ass die äinzelne Durchgäng vonenander unabhängig si. En andere Name für das Konzept isch frekwentische Woorschiinligkäitsbegriff. Dä Woorschiinligkäitsbegriff isch zum Bischbil in dr Füsik bi dr Zerfallswoorschiinligkäit vom ene Radionuklid gmäint; d Experimänt si do die äinzelne Zerfäll vo de Atomchärn, wo vonenander unabhängig si.
Bischbil:
Die kwantemechanischi Woorschiinligkäitsuffassig
In dr nitrelativistische Kwantemechanik wird d Wällefunzioon vom ene Däili as sini fundamentali Beschriibig verwändet. S Integral vom Bedraagskwadraat vo dr Wällefunkzioon über eme Ruumgebiet entspricht dört dr Woorschiinligkäit, ass mä s Däili dört din aadrifft. Es handlet sich also nit um e Woorschiinligkäit, wo äifach nume statistisch isch sondern um äini, wo nit-determiniert isch.
Die subjektivistischi Woorschiinligkäitsuffassig
Bi äimoolige Zuefallseräigniss cha mä nume schetze und nid berächne, wie woorschiinlig es isch, ass si bassiere. Zentraali Gsichtspünkt si doo Expärtewüsse, Erfaarig und Intuizioon. Doorum reedet mä von ere subjektivistische Woorschiinligkäitsuffassig.
Antoni Pichot
Dr Antoni Pichot, au Antoni Pitxot (ənˈtɔni piˈtʃɔt) (* 5. Januar 1934 z Figueres, Katalonie) isch e katalanische Mooler. Er isch e Fründ und Mitarbäiter vom Salvador Dalí gsi.
Wahrscheinlichkeit
Die subjektivistischi Woorschiinligkäitsuffassig
Bischbil:
Wenn öbber verschidnigi Auti ghaa het, schetzt er d Woorschiinligkäit jee noch siner Erfaarig mit Auti von ere gwüsse Marke as hooch oder niidrig ii, ass er mit eme nöije Auti vo dere Marke wider wurd zfriide si. Soonigi Iischetzige wärde au vo Gschichte, won em Bekannti verzelle, Testreport, won er glääse het, oder vom Gschwätz vom Verchöifer beiiflusst.
Antoni Pichot
Lääbe und Wärk
Dr Salvador Dalí het scho früe dr Pichot afo understütze und het en denn iiglaade am Teatre-Museu Dalí z Figueres mitzschaffe. Er het dört au Blatz überchoo für e permanänti Ustellig vo sine Wärk. Noch em Dood vom Dalí isch dr Pichot Diräkter vom Theatermuseum Dalí worde.
Wahrscheinlichkeit
Die axiomatischi Definizioon vo dr Woorschiinligkäit
D Definizioon vo dr Woorschiinligkäit noch em Kolmogorow isch hüte für d Mathematik maassgääbend. Me betrachtet e Wahrschinlechkeitsruum. Drbi isch \Omega e Mengi, e Mengi vo Ungermengine vo \Omega und  e reellwertegi Funktion, wo fougendi Axiom erfüut:
Antoni Pichot
Lääbe und Wärk
2004 het dr Antoni Pichot e Goldigi Medallie vom schbanische Köönig überchoo as Anerkennig für sis Wärk.
Wahrscheinlichkeit
Stochastik
D Stochastik isch e Däilgebiet vo dr Mathematik, wo verhältnismäässig jung isch, und isch d Leer vo dr Hüfigkäit und Woorschiinligkäit. Im wiitere Sinn ghööre d Kombinatorik, d Woorschiinligkäitstheorii und die mathematischi Statistik drzue.
Antoni Pichot
Lääbe und Wärk
Dr Bruno Oro Pichot, e katalanische Schauspiiler, Sänger und Komödiant, isch im Antoni Pichot si Groosschind.
Wahrscheinlichkeit
Stochastik
Hüfig wird dr mathematischi Begriff vo Woorschiinligkäit brucht: D Woorschiinligkäitsrächnig oder d Woorschiinligkäitstheorii kümmere sich um die mathematischi Süstematisierig vo Woorschiinligkäite. Do wärde d Woorschiinligkäitsverdäilig, d Woorschiinligkäitsfunkzioon, die bedingti Woorschiinligkäit und e Hufe anderi Begriff underschiide.
Psychologie – s Iischetze vo Woorschiinligkäite
Es wird vilmol behauptet, ass dr Mensch e schlächts Gfüül für d Woorschiinligkäit häig, mä reedet in däm Zämmehang au vom „Woorschiinligkäitsidiot“.
Salomonensee
D Salomonesee oder Salomonsee isch e Näbemeer vum Pazifische Ozean zwische Neiginea im Weschte, Neibritannie im Norde un dr Salomon-Insle im Oschten. Im Side stoht si mit em Korallemeer in Verbindig, im Nordweschte mit dr Bismarcksee. Zwische dr Salomonesee un em Korallemeer lyt s Louisiade-Archipel. D Flechi vu dr Salomonesee lyt bi rund 720.000 km². Im Zweete Wältchrieg isch d Salomonesee dr Schaublatz vu große Schlachte zwische dr Alliierte un em Chaiserrych Japan, dodrunter d Schlacht um Guadalcanal uf dr Salomone.
Wahrscheinlichkeit
Psychologie – s Iischetze vo Woorschiinligkäite
Bischbil:
S Geburtsdaagsparadox: Uf eme Schuttblatz si 23 Persoone (zwäimol elf Schbiiler und äi Schiidsrichter). D Woorschiinligkäit, ass es mindestens zwäi Persoone het, wo am gliiche Daag Geburtsdaag häi, isch gröösser as 50 %.
Salomonensee
Im Norde vu dr Salomonesee verlauft dr Neibritannie-Bougainville-Grabe mit em Planetdief.
Wahrscheinlichkeit
Filosofii – Verständniss vo Woorschiinligkäit
Wäärend mä vo dr Mathematik us sich wiitgehend äinig isch, wie mä mit Woorschiinligkäite umgoot, het s nume weenig Äingkäit, wenn s drum goot, wo mä d Rächeregle vo dr mathematische Theorii dörf aawände. Eso chunnt mä zur Froog, wie dr Begriff „Woorschiinligkäit“ sött interbretiert wärde.
Salomonensee
Abgränzig
No dr Definition vu dr International Hydrographic Organization (IHO) bildet die Gränze zue dr Bismarcksee im Nordweschte ne Linie vum sidlige Änd vu Neiirland uf 4°50' sidlige Braiti bis zue dr Kischte vu Neibritannie, wyter an dr nerdlige Kischte vu däre Insle lang zue ihrem weschtligschte Punkt, vu dert uus zum nerdligschte Punkt vu dr Insle Umboi un schließli bis zum Teliata Point. D Abgränzig im Nordoschte zum Sidpazifik verlauft vum Sidspitz vu Neiirland zum Nordspitz vu dr Insle Buka, vu dert uus zum nordweschtligschte Punkt vu Bougainville, wyter an dr Sidsyte vu däre Insle un vu Choiseul, Santa Isabel, Malaita un Makira. D Gränze zum Korallemeer wird im Sidweschte dur Neiginea bildet.
Wahrscheinlichkeit
Filosofii – Verständniss vo Woorschiinligkäit
Mä brucht „Woorschiinligkäit“ vilmol in zwäi verschiidene Zämmehäng: Die Aleatorischi und epistemischi Woorschiinligkäit si luggi Woorschiinligkäitsbegriff, wo mit em frequentistische und em bayessche Woorschiinligkäitsbegriff assoziiert si.
Schultheiß
Dr Schultheiss oder Schuldheiss (vo althochdütsch: sculdheizo = "Dä wo d Leistig befiihlt", latinisiert (mlat.): scultetus oder sculteus) het e Beamte bezeichnet, wo in vile westgermanische Rächt vorcho isch, „dä wo d Schuld erheischt“, das heisst dä, wo im Ufdrag vom ene Herr (Landesherr, Stadtherr, Grundherr) d Mitgliider von ere Gmeind zur Leistig vo was si schulde. muess adriibe, also Abgabe iizieht oder für d Iihaltig vo andere Verpflichtige sorgt. Sprochligi Variante vom Schultheiss si Schulte, Schultes oder Schulze. Früehner het me zwüschen em Stadtschulze und em Dorfschulze underschiede. In dr stedtische Grichts- und Gmeindsverfassig isch er e Beamte gsi, wo vom stedtische Root oder vom Landesherr dr Ufdrag gha het sich um d Verwaltigshoheit und Rächtspfleg z kümmere.
Dr Schultheiss isch meistens au Richter vo dr niidere Grichtsbarkeit gsi. Im friesische und fränkische Rächt isch er e Hilfsbeamte vo de Grafe gsi, wo Gälder iizoge und Urdeil vollstreckt het, und meistens au no Hundertschaftsfüehrer gsi isch. Gliichartigi oder ähnligi Böste si-d Ufzellig isch alphabetisch und nit ziitlig-Ammaa, Fronbote, Meier, Vikar, Villicus, und Vogt gsi.
Im Französischen entspricht em Schultheiss dr Maire, im Änglische dr Bailiff oder Mayor.
Bedütig und Funktion in dr Schwiiz
In der Dütschschwiiz isch d Bezeichnig Schultheiss für dr Vorsitzend vo dr Stadtregierig über s Mittelalter us erhalte bliibe, vor allem in de Kantön, wo vo aristokratische Patriziate regiert worde si, denn aber au as Titel für dr Vorsitzend vo Stadtgricht und sunstigi Stadtämter.
Wasenbollwerk
S Waasebollwärk isch e früenöizitlige Basler Gschützstand für Kanone gsi und Däil vo dr Stadtbefestigung.
Gschicht
Vo 1872 bis 1874 het mä denn uf em Areal vom Waasebollwärk s Bernoullianum baut, wo d Aastalt für Füsik, Chemii und Astronomii dehäi gsi isch.
Tschufut-Kale
Tschufut-Kale isch hüt e Touristeattraktion und vill Baute sind restauriert wore. Nebet de Stadtmuure sind no Bethüser vo de Karaime erhalte und s Mausoleum vo de Nenekedschan Chanim, de Tochter vom Tochtamisch († 1405), emene Chan vo de Goldige Horde.
Gschicht
Tschufut-Kale lit ufeme Tafelberg im Krimgebirge öppe 2,5 km östlich vo Bachtschisaraj. De Ort isch scho im 6.Jh. bisidlet gsii, wien e alano-gotisches Gräberfeld zaigt. Vermuetli sind d Biwonner Alane gsii. En Aanaam vo de Forschig isch, as Tschufut-Kale mit de Stadt Phullai (Φουλλαι) z identifizieren isch, wo de krimgotischi Bischof Joannes ane 785 vo de Chazare isch d Gfängnis gsteckt woren isch. Denn wär de Ort im Mittelalter e Bischofsitz gsii.
Nochdem d Tatare d Krim underworfe hend, het de Ort Qirq-Yer ghaisse. De ältist Bileg vo dem Name Qirqri isch vom arabische Geograph Abu al-Fida ane 1321, wo schribt, as de Ort im Land vo de As ligi, womit d Alane gmaint sind. 1440 het sich de Hatschi Girej as unabhägige Chan vo de Krimtatare uusgrueffe und Qirq-Yer zu sinere Hoptstadt gmacht. Si Soo, de Mengli Girej († 1515) het denn aber i de Nöchi de Palast Bachtschisaraj (krimtat. Bağiçasaray »Gartepalast«) baue loo. Qirq-Yer isch den zum Ort wore, wo unliebsami Persone und Gaisle ghalte wore sind oder is Gfängnis gsteckt wore sind. I de Stadt sind au d Münze vom Krimchanat gschlage wore. Scho früe hend sich Karaime niderloo, e jüdischi Sekte, wo no hüt uf de Krim lebt, de Grund, wiso de Ort abem 17.Jh. au Tschufut-Kale gnennt woren isch. Die Jude, wo im nöche Bachtschisaraj as Diener vom Chan gschaffe hend, hend müese spötistens aber bi Iibruch vo de Dunkelhait uf Tschufut-Kale zrugg müese.
Nochdem Russland ane 1783 d Krim annektiert het, hend d Karaime afange d Stadt verloo und sich i de noije Städt niderloo. Im 19.Jh. isch de Ort denn ganz verloo wore und verfalle.
SCL Tigers
D SCL Tigers sy ä Ischhockeymannschaft us Langnou im Ämmitau. SCL het vo 1998 bis 2013/14 ir höchste Schwizer Hockeyliga nämlech ir NLA (National League A) gspiut, sider ir NLB.
Gschicht
D Tigers sy dr Nachvougerverein vom 1946 gründete Schlittschuh-Club Langnau. Dr Name "Tigers" chunnt vom langjährige Houptsponsor "Tiger Käse AG" (sit 2004 Emmi Fondue AG) wo sit dä 70er Jahr d Tigere sponseret.
Ir Saison 2010/11 heis d Tigers sit dr ifüerig vom nöie Modus mit Playoffs u Playouts ds erschte Mau id Playoffs gschaft.
Fans
Scho ir 1. Liga heisi ä Zueschouerschnitt vo über 4'000 Zueschouer pro Spiu gha. Abr nach mehrere Tiefschleg (2 mau Abstiig i d 1. Liga) u Höchine (Widrufstiig i d NLA 1998) isch d Fankultur zwüsche 2003 u 2005 ä chli zerbroche. D Gründ drfür si gsi Fäuentscheidige ir Vereinsfüerig, ds Verpassä vo de Playoffs u d Fäuichöif ir Mannschaft.
Doch d Fans vor Schlachthuuskurve ir Iufishaue bringä trotz dä Tiefschleg ä sehr gueti Stimmig is Stadion.
Bezirk Dorneck
Dr Bezirk Dornegg (amtlich Bezirk Dorneck) isch en Bezirk vom Kanton Soledurn in de Schwiiz. Är ligt im Schwarzbuebeland und ghöört zur Amtei Dornegg-Thierstäi. Hauptort isch Dornech.
SCL Tigers
Stadiä
- 1946 - 1959 Naturiischbahn Oberfäud - 1959 - 1975 KEB Langnou - 1976 Iufishaue Langnou
Bezirk Dorneck
Iiwoonergmainde
Zum Bezirk ghööre die 11 Gmeinde: Stand: 1. Jänner 2005
SCL Tigers
Gsperrti Trikotnummere
Nr. 12 Todd Elik, Nr. 17 Daniel Aegerter, Nr. 26 Martin Gerber,
Neukirch (bei Tettnang)
Neikirch (dt. Neukirch) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 64,9 % Landwirtschaftsfleche, 25,4 % Wald, 7,8 % Sidlungsflechi un 1,9 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Neikirch ghere d Derfer Gobbartschweiler (Goppertsweiler), Wilbatschweiler (Wildpoltsweiler), d Wiiler Bärnriad Bernried, Blũmegg (Blumegg), Elmanao (Elmenau), Gũnzaweiler (Gunzenweiler), Hendaressa (Hinteressach), Litzelmannshof, Matzaweiler (Matzenweiler), Oberlangensee, Oberrussariad (Oberrussenried), Sũmmara (Summerau), Uatschweiler (Uhetsweiler), Unterlangensee, Õnderurssariad (Unterrussenried), Vorderessa (Vorderessach), Widdabärg (Wittenberg'') un d Hef Aberlingsbühl, Bechenhütten, Bernaumühle, Ebersberg, Flunau, Hinterburg, Landolz, Neuhaus, Reisenbronn, Sackweiher, Schnaidt, Vorderburg un Zannau.
Vierwaldstättersee
Dr Vierwaldschtättersee (engl. Lake Lucerne, franz. Lac des Quatre Cantons, it. Lago dei Quattro Cantoni/Lago di Lucerna, romanisch Lai dals Quatter Chantuns) isch en vo höche Berge umgebene, fjordartige See i dr Zentralschwiiz (434 m ü. M., 114 km², bis 214 m tüüf).
Neukirch (bei Tettnang)
Gschicht
Neikirch isch zum erschte Mol gnennt wore anne 837.
Vierwaldstättersee
Geografii
Dr Vierwaldschtättersee wird vo dr Rüüss durchflosse; vo ihrer Iimündig bis zum Uusfluss isch er 38 km lang. Er isch in mehreri Becki gliideret: Luzerner Bucht, Küssnachter Bucht und Alpnachersee, d Buchte vo Horw, Schtansschtad, Weggis, Buochs, Gersau sowie dr Urnersee. D Küschtelinie beträit 115 km; s Iizugsgebiet isch 1831 km² gross.
Neukirch (bei Tettnang)
Verwaltig
Neikirch het mit dr Stadt Dettnãng e Verwaltigsgmainschaft veryybart.
Vierwaldstättersee
Geografii
D Rüüss chunnt als Bergfluss us em Gotthard-Massiv, bringt grossi Mengene Material us de Berge, Gschieb, so hät sich s Delta inzwüsche um 10 km wiiter nördlich in Urnersee verschobe. Dr Rüüssgletscher hät am Endi vo dr letschte Iisziit vor 12'000 Jahr de See hinderlaa, im Luzerner "Gletschergarte" verzellt e aaschaulichi Dokumentation d Gschicht vo de Alpe, de Iisziite und ihrne Gletscher.
Neukirch (bei Tettnang)
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Neikirch ischt dr Reinhold Schnell.
Vierwaldstättersee
Geografii
Im Bereich vom Rüüssdelta zwüsched Flüele und Seedorf wird dr See teilwiis wider uufgschüttet. So sind us em Uusbruchmaterial vom Umfahrigstunnel Flüele und vom Gotthard-Basistunnel wider Flachwasserzone entstande, wo dur de Chiesabbau verschwunde sind.
Neukirch (bei Tettnang)
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Vierwaldstättersee
Name
Siin Name hät dr Vierwaldschtättersee vo de vier "Waldschtätt", de Anrainer-Kantön Uri, Schwyz, Underwalde und Luzern.
Neukirch (bei Tettnang)
Dialekt
Dr Dialäkt vu Neikirch ghert zum Bodeseealemannisch.
Vierwaldstättersee
Gschicht
Di drei Schwiizer Urkantön Uri, Underwalde und Schwyz sälled sich am Vierwaldschtättersee uf dr Rütliwise aafangs Auguscht 1291 di ewigi Treui gschwore (Rütli-Schwur) haa. Settigi Schwurgmeinschafte vo benachbarte Orte sind i dr damalige Ziit durchuus üeblich gsii, diejenigi vo 1291 isch aber im Bundesbrief (uufbewahrt in Schwyz im Kanton Schwyz) bis hüt schriftlich beleit und wird i dr traditionelle und populäre Gschichtsschriibig als dr eigentlichi Aafang vo dr Schwiizer Eidgenosseschaft betrachtet.
Im "Ewige Bund" isch es dr lokale Elite drum gange, de Weg zum Gotthard vom allzu fremde Iifluss fernzhalte, sind doch d Waretransport für damaligi agrarischi Bergsidlige es üsserscht wichtigs Iikomme gsii. Dr Kaiser Friedrich II. hät für de Bergübergang Riichsfreiheit gwährt, wo wiiter – hauptsächlich gege d Habsburger Machtaaschprüch – verteidigt werde sölled. Doch de facto erscht 1648 – am Endi vom 30-jährige Chrieg – isch im Weschtfälische Fride d Eidgenosseschaft dänn definitiv us em Düütsche Riich entlaa worde.
Verchehr
Bis zum Bau vo dr Axeschtrass 1863 bis 1865 isch dr Wasserweg di einzigi möglichi Verbindig zum Kanton Uri gsii, zum Gotthardpass und demit au dr einzigi Weg vo de Hanseschtädt im Norden zu de Häfe und Handelsschtädt am Mittelmeer, öb Genua oder Venedig.
Nach em Bau vo dr Gotthardbahn und dr Gotthardautobahn isch d Gegend um de Vierwaldschtättersee immer meh en Verchehrschnoote, au wenn d Schiff vo dr Schiffahrtsgsellschaft vom Vierwaldschtättersee (SGV) meischt nur no für Vergnüegigsrundfahrte benutzt werded. Am Gotthard wird wiiter baut, dr neui Gotthard-Basistunnel isch ane 2016 ufggangen, und er isch mit 57 km Längi dr längschti Iisebahntunnel vo dr Welt.
Dr 1991 uf alte Verchehrswege aagleiti Wanderweg Weg der Schweiz füehrt rund um de südlichschti Teil vom See, de Urnersee.
Tourismus
Uf em Weg zum Orient händ abentüürluschtigi Engländer di malerischi Bergwelt vo dr Innerschwiiz entdeckt und händ deet Kur- und Badeorte ehtschtaa laa: Luzern, Küssnacht am Rigi, Weggis, Vitznau, Gersau, Buochs, Beckeried, Brunne, Seelisberg, Flüele. Im 18. Jahrhundert händ mit iiheimischer Hilf aagfange, aber au zur Verwunderig vo de Iiheimische, die ihne so exotisch erschiinendi Bergwelt z erobere, znächscht a dr Rigi (1797 m ü. M.), zerscht z Fuess, uf em Rugge vo de Muultier oder in Sänfte träit vo iiheimische Laschteträger. Schpäter hät mer hier di allererschti Zaaradbahn vo dr Welt erbaut, d Vitznau-Rigi-Bahn.
Di grossartigi Landschaft, s milde Klima und di fascht scho mediterrani Vegetation mached de Vierwaldschtättersee zu einere vo de meischtbsuechte Reisedeschtinatione vo Europa. Hie here chömed zahlriichi japanischi Paar zum hüürate oder ihri Flitterwuche z verbringe, hie drehed indischi Regisseur ihri Bollywood-Film, sitdem ihri heimischi Bergwelt in Kaschmir dur Unruehe und Chrieg heimgsuecht wird.
Sehenswürdigkeite
En Verein kämpft für de Erhalt vo de Dampfschiff, wo in ehrenamtlicher Arbet gwartet werded. Wil sie dur d Motorschiff längscht überholt worde sind, sinds nümme rentabel. Ihre planmässige Iisatz isch dennoch im offizielle Kursbuech uufgfüehrt. Uf em See verchehrt unregelmässig en miniaturisierte Nachbau mit Einmaa-Bsatzig. S südliche Endi vom See hät übrigens e düütlich mediterraneri Vegetation als s Luzerner Endi.
Flüele und Axeschtraass
In Flüele händ früeher di Reisende us em Süüde vom Muultier ufs Schiff gwechslet, dr Urnersee chann bim Föhnschturm Welle wie am Meer werfe, d Schiffsfahrt mit eim vo de 20 Motorschiff isch degäge hüt es reins Vergnüege, 5 alti, ehrwürdigi Raddampfer chrüüzed au s grosse Berggwässer. 38 km isch es vo hier uf Luzern. Links füehrt di vierschpurigi Autobahn dur de Seelisbergtunnel und dänn in nördlicher Richtig bis uf Basel und wiiter uf Hamburg oder Amschterdam. Am rechte Ufer füehrt di romantischi Axeschtraass, mit viile Tunnel, Kurve und Galeriä, immer an Schteischlaagwarntafele verbii, vo Flüele über Sisike uf Brunne. An dere Schtrecki trifft mer hüüfig Bauschtelle aa, wils hier oft zu Schteischlaag und Erdrutsche chunnt. D Bahnlinie füehrt fascht nur underirdisch vo Flüele uf Brunne. Vo Brunne uf Züri bruucht dr Intercity dänn no ei Schtund. D Fortsetzig vo dr Axeschtraass vo Brunnen in Richtig Küssnacht isch nöd weniger romantisch, hier gits au schöni Plätz zum Verwiile oder zum Schwimme. Hier wachsed Rebe, Fiige, Palme, Kiwis, ja au diversi Zitrusbäumli gedeihed in mänge sunnige Gärte. Prachtvolli Hotelbaute, viili wiit über hundert Jahre alt, mängi sehr schtilvoll reschtauriert, erinnered a di grosse Ziite vom uufkommende Tourismus. Doch recht viili vo dene Ziitzüüge sind zwüscheziitlich verchoo, verschwunde, oder aber sind dur Aa- und Umbaute verunschtaltet worde.
Luzern
D Rüüss verlaat i dr Schtadt Luzern de See. Jetzt scho en mächtige Schtrom under dr hölzerne Kapellbrugg, wo nöd nur für d Tourischte, nach em verheerende Brand vo 1993, wider uufbaut worde isch und wo jede Tag tuusigmal ufs Neue fotografiert wird.
S 1999 erbauti Kunst- und Kongresshaus Luzern (KKL) vom französische Schtararchitekt Jean Nouvel, mit eme wiit uschragende Dach isch nach viil Skepsis zum Schtolz vo de Luzerner worde. Es isch an erschtklassiger Laag, grad zwüsched em Hauptbahnhof und See glege.
Dr ehrwürdigi alti Bahnhof us dr Pionierziit vo dr Südbahn isch 1971 abebrännt und dur en schlichte Zweckbau ersetzt worde. Einzig der verglasti Portikus vom inzwüsche au scho international berüehmte schpanisch-schwiizerische Architekt-Ingenieur Santiago Calatrava isch e liecht verschpiilti und witzigi Uuflockerig. En Torbode vom Nordportal vom alte Gebäude und e Wandmalerei erinnered a di alti Herrlichkeit. Hier im Bahnhof treffed sich d InterCity-Verbindige zu de Agglomeratione vo dr Schwiiz und di rote Schmalspurzüüg vo dr Zentralbahn ufh Engelberg und über de Brünigpass üf Interlake. Letschteri isch Teil vo dr GoldenPassLine vn Zürich über Luzern, Brünigpass, Interlaken, Gschtaad zum Genfersee.
Pilatus und Bürgeschtock
Dr Huusberg vo de Luzerner isch dr Pilatus, mit ere Seilbahn und mit ere Zaaradbahn erreichbar, oft aber leider i de Wulche verschteckt. Wer weniger höch lieber hät und doch 440 m über em Vierwaldschtättersee gmüetlich tafle möcht, der chann mit em Schiff und ere Schtandseilbahn de Bürgenstock uufsueche, de Zauberberg für Millionär, es luxuriöses Hotel- und Kongresszentrum über ere schteile Seeklippe.
Verchehrshuus
Wil dr Verchehr am See schtets sehr wichtig gsii isch, isch au s Schwiizer Verchehrshuus in Luzern gläge. Hier chann mer di ganzi Verchehrsgschicht rekapituliere, Sänfte und Kutsche, Alpeposcht, Schiff, Bahne, Autos und Flugzüüg bewundere. Bis im Juli 2004 hät dr Fesselballon HiFlyer s Publikum id Höchi bracht. Nach eme Unfall bi stürmischem Wetter isch siin Betriib jedoch iigschtellt worde.
Pilgerweg
Am See händ scho früeher Pilgerweg verbii gfüehrt. Uf Rom gahts vo hie uus über de Gotthardpass. Au dr weschtwärts uf Santiago de Compostela füehrendi Jakobsweg füehrt vom schwiizerische Hauptsammelort Einsidle uf Brunne am Seeufer. Vo hie füehrt er wiiter weschtlich mit em Schiff uf Luzern oder über de Alpnachersee, in Richtig Süüde zum Brünigpass.
Au nach dr Schwiizer Reformation isch hie i de Berge d Urschwiiz treu katholisch blibe: In Underwalde hät dr Schwiizer Nationalheiligi und Eremit Brueder Chlaus siini Chlause gfunde und wiiter obe, am Endi vom Tal, em Himmel no es bitzli nächer, hät sich s Chloschter Engelberg (1050 m ü. M.) i siinere Pracht entfaltet.
Flugaktivitäte
Zwüsched Buochs und Ennetbürge bi Schtans liit en Flugplatz, wo früeher fascht nur vo dr Schwiizer Armee und de Pilatus Flugzüügwerche benutzt worde isch. Hüt isch dr Flugplatz für de zivili Flugverchehr offe.
A schöne Tage gseeht mer über de Berge rund um de See viili Hängegleiter und Gleitschirm am Himmel chreise, wil d Thermik vo de besunnte Felswänd de Luftschportler viili Uufwind beschered.
Wasserqualität
S Wasser verwiilt durchschnittlich dreieinhalb Jahr im Seebecki. D Qualität isch hüt hervorragend, zum grösschte Teil chann mer vo Trinkwasser rede. Di Eidgenössischi Forschigsaaschtalt für Limnologie der EAWAG, aagsidlet im luzernische Kaschtaniebaum, überwacht d Wasserqualität sehr akkurat und kontinuierlich, isch de See doch es grosses natürlichs Trinkwasserreservoir, wo einigi hundert Kilometer wiiter nördlich au no d Kölner, d Niderrheiner und d Niderländer trinke wänd.
Mr chann im Seewasser bade. Im Summer isch es bis 22 °C warm, im Winter es bitzli chälter (5 °C höchschtens).
In sehr chalte Winter (so in de Jahre 1929 und 1963) chönnd dr Alpnachersee und d Luzerner Bucht zuegfrüüre. Us em 17. und 19. Jahrhundert sind au Veriisige vom ganze Vierwaldschtättersee dokumentiert. 1684 und 1685 hät mer chönne s Gersauer Becki überquere.
Diverses
Nach em Erdbebe vo 1601 sind Tsunamis im Vierwaldschtättersee entschtande.
Gwerb
Sit unbekannter Ziit wird in Flüele dur d "Seegussler" Chiis und Sand us em See abbaut. Mer weiss dass nach em Dorfbrand in Altdorf d Flüeler e gwüssi Aazahl Kubik Sand und Chiis de Altdorfer gschenkt händ. Zuedem isch s Ratshuus in Altdorf au us Flüeler Sand baut. Sit 1891 baut d Firma Arnold+Aschwanden.Cie. (hüt Arnold+Co.AG) mit riisige Schwimmbagger gwerblich Chiis ab. Defür müend s dr Korporation Uri aber Chiisschtüür zahle. Hüt sind nur no dr vierti und fünfti Schwimmbagger us de Fünfziger und Sechziger Jahr in umbautem Zueschtand im Iisatz. D Flotte vo dr Arnold+Co.AG umfasst ca. 15 Naue. Im Volchsmund heisst d Firma "Kompanyy". Nach em Tod vom Firmeinhaber i de 70er, hät dr schpäteri Nationalrat Franz Steinegger d Firma übernaah, nachdem er d Witwe, wo sechs Söhn ghaa hät, ghüüratet hät. Uufsehe hät die Firma zwüsched 2001 und 2005 errecht wo mer im Urnersee mit Schutt us em Neatschtolle Amschteg und der Umfahrig Flüele sechs Insle errichtet hät.
Au in Beckeried und andere Orte im See wird hüt Chiis abbaut.
Hommage
Ursprünglig isch d Hommasch e feudaali Zeremonii, wo d Vasalle und Underdaane vom ene Leensherr däm iiri Dröiji versproche häi, d. h. si wurde siini Manne si.
Hützudags wird dr Begriff Hommasch vor allem im Kunstbedriib brucht. Mä gseet din alli Verwiis uf öbber anders as dr Künstler sälber, wo im Raame vo däm sim künstlerische Wärk vorchömme und won er drmit si Dank wil vermiddle. Kunstwärk als Ganzes si mänggisch explizit as Hommasch entworfe, und s Wort Hommage chunnt sogar im Ditel vor. Vilmol isch aber e sonigi Hommasch abhängig vo dr Interbretazioon. Es git zum Bischbil Kritiker wo sääge, ass im Woody Allen si Film Manhattan e Hommasch für Nöi York sig, oder s Album Abbey Road e Hommasch an s Doonstudio vo de Beatles.
Winzenbach
Wìnzebàch (frz. Wintzenbach, dt. Winzenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wìnzebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1084.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wìnzebàch ìsch. Wìnzebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Wìnzebàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Fontainemore
Fontainemore (frankoprov. Fountramora, töitschu Pischu) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Fontainemore ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Rose.
Geografi
Fontainemore lyt im Augschtdal, in dr Nechi vum Yygang zum Lystal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Barme, Borney, Chuchal, Clapasson, Coré, Espaz, Farettaz, Niana, Pian Pervero, Pillaz, Planaz, Plan Coumarial, Versaz. Nochbergmaine sin Andorno Micca (BI), Biella (BI), Issime, Lillianes, Pollone (BI) un Sagliano Micca (BI)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Fontainemore dr italienisiert Name Fenisso drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Fontainemore ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Fontainemore sin 60 Froogebeege wider retuurchuu.
Île-aux-Moines
Île-aux-Moines (bretonisch Enizenac'h) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Dr Bann umfasst di glychnamig Insle Île-aux-Moines, e sibe Kilometer langi un fimf Kilometer braiti Insle im Golf vu Morbihan, 10 km vu Vannes un 42 km vu Lorient. Dr Bann umfasst d Île-aux-Moines, e sibe Kilometer langi un fimf Kilometer braiti Insle im Golf vu Morbihan, 10 km vu Vannes un 42 km vu Lorient. Dr hegscht Punkt vu dr Insle lyt 31 Meter iber em Meeresspiegel. Zue dr Gmai ghere au d Insle Île Creïzic un e baar chlaini Insle.
Gschicht
Île-aux-Moines isch zum erschte Mol gnännt wore im 9. Jh. as Crialeis (9. Jh.: Enesmanach, 15. Jh.: Isle au(x) Moene(s), 1764: I. aux Moines, 1809: Isle aux Moines).
Verwaltig
vu Île-aux-Moines isch. Île-aux-Moines ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Île-aux-Moines ghert zum Bretonisch.
Jens BE
Jäiss (amtlich Jens) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn i dr Schwiiz.
Geografi
Jäiss ligt am Südhang vom Jäissbärg. D Gmeindsflächi bsteit us 69,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,4 % Waud, 7,6 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nochbargmeinde si Meerzlige, Bämung, Poort, Ägerte, Stude (BE), Worbe u Chapele.
Gschicht
Jäiss isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1229/30 aus Gens, 1335 Jensse. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
77,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Näbe Mitgliider vo Freichillene het s au e chliini Zahl Konfessionslosi.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,6 %, CVP 1,1 %, EVP 3,3 %, FDP 5,5 %. GLP 6,0 %, GP 6,4 %, SP 19,6 %, SVP 30,6 %, Suschtigi 6,9 %.
Gmeindspresidänt vo Jäiss isch dr Fritz Stauffer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Jäiss ghört zum Hochalemannisch.
Lüt
Zwei vo de bekannteste Jäisser si der Andreas Rickenbacher (SP), e Regierigsrot vom Kanton Bärn, und der Rennfahrer Neel Jani, wo 2008 d A1 Wältmeisterschaft gwunne het.
Performance (Kunst)
Mit Performans (ängl. performance) bezäichnet mä e künstlerischi Daarbietig vom ene Performer oder von ere Performansgrubbe. Si isch situazioonsbezooge, handligsbetoont und vergänglig (ephemere). D Kunstform hinderfrogt dForm von ere Waar vo de dradizionelle Kunstwärk und öb dr Künstler und sis Wärk chönni drennt wärde.
Dr Begriff „Performance Art” isch in de 1960er Joor in de USA ufchoo as Sammelbezäichnig für Kunst, wo dr Kontext vo de darstellende Künst („Performing Arts”) und vo de bildende Künst („Visual Arts”), wie mä sä denn kennt het, gsprängt het: Häppening, „Live Events”, Fluxuskonzärt, Stroosseakzioone und Demonstrazioone als öffentligi künstlerischi Eräignis.
Performanskünstler
Zu de Performer mit Beziejig zum dütschsproochige Ruum, wo internazionaal bekannt si, zele dr Al Hansen, d Nan Hoover und dr Nam June Paik.
Dr Nam June Paik het vo 1958 bis 1961 im Kölner Studio für elektronischi Muusig vom Westdütsche Rundfunk (WDR) mit em Komponist Karlheinz Stockhausen zämmegschafft. Er het zu de erste Künstler ghöört, wo z Dütschland performansäänligi Ufdritt gha häi und isch vo 1979 aa bis Middi 1990er Joor Brofässer an dr Kunstakademie Düsseldorf gsi, het aber hauptsächlig in de USA gläbt. D Nan Hoover isch wie dr Nam June Paik e Videopionier. Si het iiri ersti Liechtperformanf 1976 z Berlin zäigt und het vo denn aa mee und mee z Dütschland gwoont. In iirem Wärk si Video und Performanf zum Däil undrennbar verbunde. Charakteristisch für die stränge und kontemplative Performanse si Linie als Umriss vom ene Körper und die konzentrierti und langsami Beweegig vo dr Performere vor eme Video oder in ere minimalistische Liecht/Schatte Projekzioon.
Zu de dütschsproochigi Künstler, wo d Performans as Kunstrichdig brägt hai, ghööre dr Josef Beuys, d Valie Export, dr Jürgen Klauke, d Ulrike Rosenbach, dr Christoph Schlingensief und dr Helmut Schober.
In de Akzioone und Ufdritt in äigene Theaterbrodukzioone vom Christoph Schlingensief, bi öffentlige Aaläss und im Färnsee sit 1998 häi d Aasätz und d Methode vom Medium Performans e Wirkig ghaa, wo mögligerwiis die bräitisti im dütsche Sproochruum sit em Joseph Beuys gsi isch.
Oberteuringen
Direnge (dt. Oberteuringen) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 71,4 % Landwirtschaftsfleche, 16,2 % Wald, 11 % Sidlungsflechi un 1,4 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Direnge ghere d Ortsdoal Bibruck (Bibruck), Bitzahofa (Bitzenhofen), Hefigkofa (Hefigkofen), Neihuus (Neuhaus), Rãmmatshofa (Rammetshofen), Õnderdirenga (Unterteuringen), Vittenhag un Remette.
Gschicht
Direnge isch zum erschte Mol gnennt wore anne 752.
Verwaltig
Direnge het sich mit dr Stadt Markdorf un dr Gmaine Bermadinge, Deggehauserdal zum Gmaiverwaltigsverband „Markdorf“ mit Sitz z Markdorf zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Direnge ischt dr Ralf Meßmer.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialäkt vu Direnge ghert zum Bodeseealemannisch.
Gasthaus zum Bären, Holziken
Dr Bäre Houzike isch äs auts Burehuus un Gaschhof a dr Ifahrt vo Houzike im Aargou. S Boujahr vom Bäre z'Holizke isch 1755 u regumässig isch er saniert worde. Dr aut Stiu isch aber bis hüt erhaute blibe. Äs richtig schöns auts Burehus, wo traditionell sini Gescht begrüesst. Vorem Igang steit hüt ä Bärebrunne.
Geocaching
Sit 2012 isch dr Bäre o für Geocacher ä Startpunkt für ne Wanderig. Seubschtverständlech chame sech dört ganz am Afang scho sterchä.
Weme de witer wot, geit me vo dört us zu: 645517 241040. Dört gseht me scho wider ä Bär mit sini zwöi Chline. Ganz nach fingt me de o ä Wägname. Weme dört dr Wärt vo dä Buechstabe addiert u no 50 derzu zeut, de het me Distanz wo me mit 322 Grad tuet appeile.
Brüttelen
Brüttele (amtlech Brüttelen, frz. verautet Bretiège) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Gasthaus zum Bären, Holziken
Geocaching
5. Buechstabe - 1 / 9. Buechstabe - 1 / 12.Buechstabe / 6. Buechstabe + 2 / Null / 10. Buechstabe - 1 // 6. Buechstabe + 1 / 14. Buechstabe - 1 / Null / Letschte Buechstabe / Null / 6. Buechstabe
Brüttelen
Geografi
Brüttele ligt im Bärner Seeland am Rand vom Grosse Moos am Fuess vom Schauterein. D Gmeindsflächi bsteit us 70 % langwirtschaftlecher Flächi, 23,1 % Waud, 6,4 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Lüscherz, Feischterhenne, Treite, Müntschemier, Eiss u Vinelz.
Gasthaus zum Bären, Holziken
Geocaching
Wär das cha ausrächne (das "/" isch kei Operator, sondern eifach nur zum trenne) dä fingt ä schöni Letterbox, wo me o Sache tusche cha.
Brüttelen
Gschicht
Brüttele isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1142 aus Britinie, 1148 Britelgio, 1183 Britillo. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Erlech ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 13,3 % gläge.
Religion
80,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 22,8 %, CVP 0,5 %, EVP 0,7 %, FDP 4,2 %. GLP 5,1 %, GP 6,3 %, SP 14,4 %, SVP 42,6 %, Suschtigi 3,4 %.
Gmeindspresidänt vo Brüttele isch dr Kurt Weber (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 643 Ywohner 91,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 4 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Brüttele ghört zum Hochalemannisch.
Aseniden
S Huus Asen isch e bulgarischi Herrschaftsfamilie gsi. Iire Aaghöörige het mä au Asse, Assenide, Aseniter, Asenide und z Byzanz Asanes (Ασάνης) gsäit.
Gschicht
D Häärkumft vo dr Dünastii Asen isch umstritte. Mä vermuetet ass iire Ursprung walachisch oder kumanisch chönnt si. In Urkunde vom Zar Kalojan git s e Kontinuidäät zu de Herrscher vom erste bulgarische Riich.
Im Middelalter isch d Festig Lowetsch Sitz vom Boljare Asen worde, em Gründer vo dr Dünastii. 1185/1186 isch si uner sine Söön Iwan Asen I. und Theodor Peter IV. Asen Zentrum vom ene Ufstand gege dr byzantinisch Kaiser Isaak II. Angelos worde uf em Gebiet zwüschen em Balkangebirg und dr Donau. 1187 häi d Bulgare in Lowetsch mit Byzanz Friidensverdraag underschriibe, wo s Zwäite bulgarische Riich »de jure« anerkennt het. . D Stadt Tarnowgrad isch die nöiji Hauptstadt worde. Under dr Dünastii Asen isch s em zwäite Bulgarische Reiich glunge, uf e nöije Höhepunkt z choo. Es het d Balkanhalbinsle nit nume milidäärisch sondern au kulturell dominiert.