cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Science-Fiction
was es isch
D Science-Fiction dänkt sech uus, was in dr Zuekumft oder wit äwäg vo der Äärde chönt mööglig sy, und si brobiert mit spannende Gschichte z beschrybe, wie s denn oder döört zuegoot. Me tuet reali wüsseschaftligi und technischi Sache mit fikzionale Erfindigen aarychere.
Bi de Macher vo Science-Fiction- Wärch sy so Sache ganz beliebt wie: mönscheäänlichi Roboter und künschtlichi Intelligänz, s Umereise im Wältall, Begägnige mit usserirdische Kulture, höch entiwckleti Medizin, Reisen i anderi Zytepoche, aber au schlimmi Kataschtroofe und wie me derby chan überlääbe. Bi vilne Gschichte chunt s Militäär und der Chrieg vor.
Gwüssi Motyv chöme vo der scho zimli alte Literatur, wo en Utopie beschrybt.
was underscheidet se vo der Fantasy-Litratuur?
D Science-Fiction underschäidet sich vo Fantasy, wil bi dere d Fenomeen käi Bezug zu de naturwüsseschaftlige Bedingige häi. Fantasy-Autoore bruuche au Elimänt vo dr fantastische Litratuur.
Es git au Wärch, won e Mischig vo beidem bringe, de schwätzt mä mäistens vo „Science-Fiction/Fantasy“, „SciFi-Fantasy“ oder von „Science Fantasy“. Hüfig brucht mä aber in dr Science-Fiction klassischi Fantasy-Elimänt und git ene e nöiji Interpretazioon. So macht men us dr Magy vo dr Fantasy in dr Science-Fiction hüfig «Psi-Chreft», und d Götter oder Gäischter wärde dur Lääbensforme ersetzt, wo i der Evoluzioon vill wyter sy.
Quinto
Quinto chan folgendes bedüte:
Ortschafte und administrativi Einheite:
Persone:
Sunschtigs:
Rundturm
E Runddurm isch e Durm, won e runde Grundriss het. Er cha frei stoo oder Däil vom ene gröössere Baukomplex si.
Ufbau, Form und Wirkig
D Form cha us esthetische oder us funktionelle Gründe eso gwehlt si. So si bi Befestigungsaalaage eggigi Dürm meh und meh von de Runddürm verdrängt worde wo d Kanoone ufchoo si, wil e Runddurm, wenn en e Kanoonechuugele vo dr Site drifft, weniger stark beschädigt wird. Hüfig si dr Donjon oder dr Bärgfriid uf ere Burg as Runddurm baut worde. Im Allgemäine si si Weeraalaage und Rückzugsort vo dr Burgbesatzig im Fall von ere Belaagerig gsi. In mängge Burge isch in ene aber au d Woonig vom Burgherr gsi (Woondurm). E sonigs Bischbil si d Burg Bonaguil und d Burg Coucy z Frankriich oder Bothwell Castle in Groossbritannie. Runddürm het mä au as Däil vo Stadtbefestigunge und Ringmuure baut. Si si Eggpünkt vo dr Verdeidigung gsi oder häi häikli Pünkt beschützt wie öbbe s Door. Für das häi si hüfig Weergäng und Weererker ghaa.
Korinthischer Krieg
Gründ für e Chrieg
Dr Grund für e Chrieg isch d Entdüschig vo de spartanische Bundesgenosse Theebe und Korinth gsi drüber, ass iiri Inträsse noch em Ändi vom Peloponnesische Chrieg nit berücksichtigt worde si. Die bäide Poleis häi sich mit iire ehemoolige Gegner Athen und Argos zämmedoo, zum verhindere, ass Sparta in dr Egeis si Vormachtstellig chönn usbaue. Gliichzitig si au in Chläiasie Kämpf zwüsche Sparta und em persische Achämenideriich usbroche, wil sich d Spartaner gwäigeret häi, die griechische Stedt de Perser z überloo, wie es no im Verdraag vo 412/11 v. d. Z. vorgsee gsi isch.
Dr Verlauf vom Chrieg
Zerst isch s de Thebaner glunge, 395 v. d. Z. in dr Schlacht vo Haliartos in Böotie e spartanischi Bsetzig vo dr Stadt Haliartos z verhindere. Bi däm Überfall isch dr spartanisch Chriegsheld und Fäldher Lysander umchoo. Aber Sparta het 394 v. d. Z. in dr Schlacht vo Nemea dr Vormarsch vo iire Gegner uf die peloponnesischi Halbinsle gstoppt und im gliiche Joor häi d Spartaner under em Köönig Agesilaos II. d Schlacht vo Koroneia am Helikon gwunne. Dr Agesilaos isch schweer verwundet worde und het zrugg uf Sparta müesse. D Athener häi aber wenig chönne usrichde, wil iiri Fäldhere Konon und Thrasybulos mitenand ghändlet häi. Es het denn e baar chliineri Fäldzüüg vo de Spartaner vor allem im Gebiet vo dr Stadt Korinth gee, mit ere Schlacht bi Korinth im Joor 392. 390 v. d. Z. häi d Athener under em Iphikrates d Spartaner in dr Schlacht bi Lechaion gschlaage. Persie het sich denn wider mit Sparta verbündet und dr Athener Haafen Piräus blockiert, bis dass Athen, wie scho am Ändi vom Peloponnesische Chrieg, d Friidensbedingige het müesse aanee, wo dasmol vo Persie diktiert worde si.
D Folge
Nume für Persie het öbbis us däm Chrieg uusegluegt. D Grieche si erschüpft gsi und im Köönigsfriide (au Antalkidasfriide) isch iiri Oberhohäit über die griechische Stedt in Chläiasie anerkennt worde, wääred im griechische Mueterland dr Status quo ante wider häärgstellt worde isch.
Kabinett Hoffmann I (Bayern)
S Kabinett Hoffmann I isch vum 17. Merz bis zum 31. Mai 1919 d Landesregierig vu Bayern gsii. Am 7. April isch dr Johannes Hoffmann zwunge gsii, wäg dr Uusruefig vu dr Münchner Räterepublik mit sym Kabinett un em Landdag uf Bamberg uuszwyche.
Ton
Ton chan folgendes bedüte:
vo germanisch þanhōn, þāhōn „Tonärde, Lehm“:
englisch för „Tonne“ (Gwichtsmaass):
Ton haissed folgendi geografische Objekt:
Ton isch de Familiename vo folgende Persone:
TON isch d Abchürzig för:
Josef Munzinger
De Martin Josef Munzinger (* 11. November 1791 z Olte; † 6. Februar 1855 z Bärn; meischtens Josef Munzinger gnännt) isch Chaufmaa, Revolutionär, Politiker und eine vo de erschte Bundesrät vom Schwiizer Bundesschtaat gsii.
Komplexe Zahl
Die komplexe Zaale erwitere d Mängi vo de reelle Zaale eso, ass d Gliichig x^2 + 1 = 0 e Löösig het. Für daas wird e nöiji Zaal \mathrm i iigfüert, wo d Äigeschaft het. Die Zaal \mathrm i wird as imaginääri Äinhäit bezäichnet.
Josef Munzinger
Privatlebe
Siin Sohn Walther 1830-1873 isch Jurischt, Chilerechtler und eine vo de Gründer vo dr Chrischtkatholische Chile gsii.
Siin Sohn Werner 1832-1875 isch Orientalischt und Afrikaforscher gsii und und hät em Schriftschteller Alex Capus Stoff für de historisch Roman Munzinger Pascha (1997) bote.
Komplexe Zahl
Komplexi Zaale wärde mäistens in dr Form daargstellt. a und b si doo reelli Zaale und \mathrm i die imaginääri Äinhäit isch. Mit komplexe Zaale won eso daargstellt wärde cha mä die üüblige Rächereegle für reelli Zaale bruuche, und mä cha drbii \mathrm i^2 immer mit −1 ersetze und umkeert. Für d Mängi vo de komplexe Zaale wird s Sümbool \mathbb C (Unicode U+2102: ) verwändet.
Josef Munzinger
Politischi Karriere
Bi dr Reschtauration 1814 hät er gege d Machtübernaahm vom Patriziat kämpft und isch zu drei Jahre Landesverwiis verurteilt worde. Ab 1830 isch er wider i dr Politik gsii, het dr Balschdaaler Daag gläitet und dört e nöiji, demokratischeri Verfassig vorgschlage, isch als Vertreter vo dr liberale Opposition is Solothurner Parlament und dänn au i d Regierig gwählt worde, wo er em Kanton 15 Jahr als Landammä vorgschtande isch. Er hät als härte Politiker gulte, wo siis scharfe Duregriife en konservative Putsch verhinderet hät.
Er isch am 16. November 1848 als Vertreter vom Kanton Solothurn in Bundesrat gwählt worde und isch im Amt verschtorbe. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Als Bundesrat hät er d Währigsreform vom neue Bundesschtaat gleitet.
Alfred Widmer
Dr Alfred Widmer (1879–1942) isch e Schwizer Archidekt gsi.
Rückenmark
[[Datei:Gray 111 - Vertebral column-coloured.png|thumb|110px|Wirbelsüli vom Mensch.
]] S Rüggemarch isch en Teil vom zentrale Nervesyschtem vo Wirbeltier und verlauft im Wirbelkanal. S Rüggemarch isch ebeso wies Hirni vo de Hirnhüüt umgäh.
Funktion vom Rüggemarch
Im Ruggemarch verlaufet wichtigi Nervebahne sowohl vom Hirni abwärts in Körper als au umgekehrt vo de Peripherie zum Hirni.
S Rüggemarch isch also gwüssermasse d Verbindig vo eusem Hirni zum Körper und darum extrem wichtig für alli Bewegige und Vorgäng i eusem Körper.
Schädigunge vom Rüggemarch
Schädigunge vom Rüggemarch cha s gää dur
Torres-Straße
D Torres-Strooss (au Strooss vo Torres; Änglisch: Torres Strait) isch e Meerängi zwüsche dr nordostaustralische Halbinsle Cape York und dr Südküste vo Neuguinea, gnauer vo dr Western Province vom Staat Papua-Neuguinea. Si isch öbbe 150 km bräite aber maximal nume 12 m dief.
Im Weste vo dr Torres-Strooss lit dr Golf vo Carpentaria, wo sälber maximal nume 53 Meter dief isch.
In dr Torres-Strooss het s überall Koralleriff, Klippe, Sandbänk und Insle. Im Iigang vo Oste und vo Weste si d Klippe so nooch zämme, ass nume e schmale Wääg frei isch. Uf dr Ostsite lit s Great Barrier Reef. An de westlige Iigäng, us em Golf vo Carpentaria und dr Arafurasee, lit d Endeavour-Strooss. Dr Kanal nördlig vo dr Prince-of-Wales-Insle, wo 1803 vom Matthew Flinders entdeckt worde isch, isch sicherer.
Klaus Groth
sis Läbe und Schaffe
Der Klaus Groth isch der Soon vom Müller und Puur Hartwig Groth (1791–1860) gsi un z Heide im weschtholschteinische Piet vo Dithmarsche ufgwachse, wo uf der Schleswig-Holschteinische Geest lyt. Mit Vierzääni isch er noch der Konfirmazioon der Schryber bim Chilevogt vo Heide worde, und vo 1838 bis 1841 het er s Lehrerseminar psuecht, wo z Tondern, i dr eltischte dänische Stadt, gsi isch. Er het denn z Heide Schuel ggää und isch dört au Organischt gsi; i sinere Heimetstadt het er der Verein Heider Liedertafel gründet. Ane 1849 het er d Schuel wägen ere Chranket müessen uufhöre, und derno het er e Zytlang bim Lehrer Leonhard Selle, sim Fründ, uf der Insle Fehmarn i der Oschtsee gläbt.
Ane 1853 het der Klaus Groth sis erschte Gedichtbuech mit em Titel Quickborn useggää, wo i der Zyt vo der Erholig uf Fehmarn entstanden isch. Es het 58 Gedicht i sim nordniderdüütsche Dialäkt dinn. Es sind grymete Erzählige, Chinder- und Liebeslieder, gschichtlechi Lieder und Ballaade, wo zäme es schön komponierts Bild vom Dithmarscher Land moole. Das Wärch isch bi de Lääser im Norddütsche un bi de Känner vo der düütsche Literatur unerchant guet achoo und es zelt zum beschte wo s i der düütsche Lürik vo der Middi vom 19. Joorhundert gitt. Die Gedichtsamlig isch vom Universalglehrte Alexander von Humboldt (1769-1859), em grosse holschteinische Hischtoriker Theodor Mommsen, em Hans Christian Andersen, em Dichter Theodor Storm, wo mit em Groth vo 1852 bis 1887 Brief ustuuscht het, und em Theodor Fontane grüempt worde.
S niderdütsche Wort quickborn isch zämegsetzt us em Adkjektiv “quick”, wo eis vo de niderdütsche Wörter für schnäll, läbig oder früsch isch, und em Wort “born”, wo «Kwelle» bedüütet und früener no wyter im dütsche Sproochruum verbreitet gsi isch; der Begriff Quickborn beeichnet also öppe «en früschi Kwelle» und meint im wytere Sinn au «der Jungbrunne». Es git au es baar Ortschafte mit däm Ortsname: Quickborn isch e Stadt vo Schleswig-Holschtei i der Nööchi vo Hamburg und au e Gmeind im Chreis Dithmarschen heisst eso.
No im Joor 1853 isch der Groth i di holschteinische Hauptstsadt Kiel ggange; das isch uf en Yladig vom Germanischt und Saageforscher Karl Müllenhoff (1818–1884) gsi, wo als erschtr Profässer vo der Uni Kiel Düütschi Sprooch und Literatur glehrt und zäme mit em Mommsen und em Storm e Saagen-, Lieder- und Märlisamlig vo Schleswil-Holschtei gmacht het. Dört het er der Groth am Projäkt für di plattdüütschi Grammatik und Orthografy afo schaffe. Es Wörterbuech vo der niderdüütsche Sprooch wo au em Groth sini Mundart derzue ghört, het’s scho gää: s Holsteinischen Idiotikon vom Johann Friedrich Schütze vo 1800 bis 1806.
1855 het der Groth ufe Root vo sim Dokter zur Erholig e grossi Reis dür es baar düütschsproochigi Länder gmacht; zerscht isch er uf Bonn, won er vo der Friedrich-Wilhelms-Universität für d Gedichtsamlig Quickborn der Eeredokter übercho het – mit Sächsedrissgi. Und wyters isch er id Schwiiz und uf Thüringe. 1859 het er d Doris Finke, d Dochter vom ene Gschäftsmaa vo Bremen, ghürootet, wo vonnere no hüt es baar Taagebüecher ume sind. Und anne 1866 isch er, ohni akademischi Vorbildig, Profässer a der Uni Kiel worde, und das wägedäm ass er vo Bonn jo der Eeredokter gha het. Er het sid 1858 düütschi Sprooch und Literatur glehrt un sech derzue ane für d Musigkultur i der Stadt angaschiert. Mit em Hamburger Komponischt Johannes Brahms, wo bis zu sinere Abreis uf Wien ane 1872 au vil uf Heide, d Stadt vo sine eigene Vorfahre, cho isch, isch der Groth befründet gsi; im Huus Groth het men em Brahms sini Lieder sälber immer gärn gsunge, wi der Groth em Komponischt ane 1872 gschribe het
Mit sine Mundartschrifte isch es em Groth trum ggange, z zeige ass es e plattdüütschi Literatur git, wo glychwärtig wie die hochdüütschi isch – grad eso wieners us em Südweschtdüütsche für die alemannischi Sprooch vom Johann Peter Hebel sine Gedicht gwüsst het. Zu dämm Dichter het der Groth gschribe, won er i sinere Jugetzyt öppis us em Hebel sine Allemannische Gedicht gläse heig, sig das es entscheidends literarischs Erläbnis für ihn gsi. Er sig vo dene Gedicht grad as wie beruuscht gsi, seit er. Wäge dere Lektüüre heig er in sinere Mundart sälber verschideni Sache afo schrybe. Er isch der Meinig gsi, me chönn alles wo me wott au uf Platt schrybe, und die Sprooch sig grad zum über Gfüül un persönlechi Sache und s Läbe vo der Landschaft wome dervo häär chunt z prichte bsunders guet. Es isch em Groth wichtig gsi, der Uusdruk i der Mundart prezys z preiche, und so isch er mit sine Gedicht zum Karl Müllenhoof ggange zum mit em azluege, was die bassendi Schrybwys sig. Der Germanischt het em ghulfe bi de nöie Uuflage vom Quickborn und het derzue es Glossar und en Yleitig gschribe und d Gedicht is Hochdüütschen übersetzt.
Au in sproochgschichtleche Schrifte wie de Briefe über Hochdeutsch und Plattdeutsch vo anne 1858 und au i der Abhandlig Über Mundarten und mundartliche Dichtung het der Groth s Verheltnis zwüsche de Dialäkt und em Hochdüütsche analysiert.
Öppe glychzytig wie der Groth het der Fritz Reuter (1810–1874), wo vo der Stadt Stavenhagen z Meklenburg gsi isch, agfange uf Niderdüütsch schrybe; däm sis erschte Mundartbuech Läuschen und Rimels isch ane 1853 usecho, es isch im Dialäkt vo Meklenburgisch-Vorpommern. Der Reuter und der Groth gälte bis hüt as die bedüütendschte niderdüütsche Dichter vom 19. Joorhundert. chly früener het der Johann Leopold Lange (1798–1835) vo Emden sis niderdütsche Mundartwärch Sanghfona gschribe.
Em Groth sini Gedicht un Lieder sind vo vil und au vo grosse Komponischte i der originale Munderversion und au in hochdüütschen Übersetzige verdoont worde. Zu dene wo Musig für Groth-Lieder gmacht hän, zelt einisch sin Fründ Johannes Brahms, und denn git’s Notesätz öppen au vom Arnold Schönberg, vo der Caroline Wichern, em Carl Stiehl, em Moritz Hauptmann, em Ernst Licht (wie s bekante Ick wull, wi weern noch kleen, Jehann) und em Schwiizer Komponischt Walter Courvoisier und no vo vil andere Musiker. Vil vo de Quickborn-Lieder mit ihrem starchen eigete Sproochrythmus und de schöne Melodie sind sid em 19. Joorhundert klassischi Stück vo der düütsche Volchsliedkultur. Bsunders hüüffig uf Noote gsetzt worden isch em Groth sis schöne Lied uf d Muettersprooch: Min Modersprak wa klingst du schön. Ihm sini Lieder sind in unzählige Liederbüecher abtrukt; eis dervo isch s Klaus Groth Liederbuch vom Fritz Jöde vo 1919. Und si sin bis is 21. Joorhundert aktuell, es gitt nöji Yyspiligen uf CeeDee wie die wo der Reimer Bulls ane 2008 bim Quickborn-Verlag useggää het, und plattdüütschi Musiker nänd d Groth-Song bis id Gägewart als wider in ihres Repertoire uf.
Der Groth het au Stück vo Dichter us andere Sprooche is Platt düütsch übersetzt, öbbe vom Robert Burns. Em Groth sini Schrifte sin nach der Middi vom 19. joorhundert für die düütschi Politik i der Sach vo der Schleswig-Holschtei-Froog inträssant worde; me het anne algemein gmerkt, ass die Gäget ganz im Norde au zum düütsche Sproochpiet ghört, und so het di schleswig-hosteinischi Bewegig es nöis Argumänt gha zum sech gäge däänisch König z weere, wo s Herzogtum Schleswig i sim Rych hätt welle bhalte und zerscht der Schleswig-Holsteinisch Chrieg gwunne, aber denn das Land im Dütsch-Dänische Chrieg gäge d Armeeè vom Dütsche Bund 1864 verloore het; 1867 isch us em Piet di pröissischi Provinz Schleswig-Holschtei worde, was es bis 1946 bliben isch; no hüt isch s Platt i vilne Deil d Umgangssprooch.
Me het der Klaus Groth wäge sine Verdienschte um die niderdüütschi Sprooch vil ggehrt: er het 1875 der Goethe-Pryys übercho, 1889 der Root Adleroorde, 1891 der Schiller-Pryys, er isch 1899 zum Eerebürger vo Kiel ernänt worde, numen es baar Wuche bevor er gstorben isch, und er isch au Eerebürger vo Heide. I vilne Stedt und Ortschafte z Düütschland git’s Klaus-Groth-Stroosse. S Huus z Kiel, wo der Dichter gwohnt het, stoot nümme; dört am Klaus-Groth-Platz, isch hüt s Quickborn-Spitaal. Sid 1939 überchöme Lüüt, wo sech für d Sprooch ysetze, der Klaus-Groth-Pryys.
Zum s Wärk vom niderdütsche Dichter z pflääge isch d Klaus-Groth-Gsellschaft doo, wo ane 1949 gründet worden isch, und im Huus z Lütteheid bi Heide wo der Dichter uf d Wält cho isch cha me sid 1914 s Klaus-Groth-Museum go aluege.
Am Germanistische Seminar vo der Uni Kiel, won en eigeti Abteilig für s Plattdüütsche het, bestoot en Klaus-Groth-Forschigsstell; dört wird i der Klaus-Groth-Bibliographie s vilsytige Schriftguet über s Schaffe vom niderdütsche Schrifttsteller verzeichnet, und s Klaus-Groth-Archiv betröit, won em Dichter sini Schrifte und Brief samlet und zuegänglech macht.
Schriftdeutsch
Me underscheidet d Variante:
Klaus Groth
es Gedicht uf d Muettersprooch
Es bekants Lied vom Klaus Groth isch das, wonner vo der Muettersprooch redt:
Morsbach (Lothringen)
Morschbach (lothrìngisch; frànzeesch Morsbach, ditsch Morsbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Morschbach lijt ìm Dàl vum Morsbach uf re Heche zwìsche 197 un 320 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Morschbach ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1365.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Morschbach ìsch. Morschbach ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Morschbach ghert zem Rhinfrankisch.
Neidenstein
Neidenstein (sidfränkisch Naideschtoi) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Neidenstein yt im Dal vum Schwarzbach zwisch em Kraichgauer Bielland un em Chlaine Odewald im Naturpark Neckerdal-Odewald. Nochbergmaine vu Neidenstein sin Epfenbach im Nordoschte, Helmstadt-Bargen im Oschte, Waibstadt im Sidoschte un Eschelbronn im Weschte.
Dr Baan bstoht us 49,1 % Landwirtschaftsflechi, 31,3 % Wald, 17,9 % Sidligsflechi un 1,7 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
D Burg Neidenstein, wu im 13. Jh zuen ere Wehrburg uusböue woren isch, isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1319 as Rychslääche vu dr Herre vu Venningen.
Verwaltig
Neidenstein het sich mit dr Stedt Waibstadt un Neckarbischofsheim un dr Gmaine Epfenbach, Helmstadt-Bargen un Reichartshausen zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Waibstadt zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Frank Gobernatz.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Neidenstein ghert zum Sidfränkisch.
Oberostendorf
Oberoaschtdorf (amtlich Oberostendorf) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Oberoaschtdorf leit nordeschtlich vo Kaufbeire am Hühnerbach. Vo dr Gmarkung sin 68,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,7 % Wald, 6,3 % Sidlungsfleche un 0,5 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Oberoaschtdorf gheret d Pfarrderfer Oberoaschtdorf, Gutenberg und Lengenfeld, s Kirchdorf Unteroaschtdorf und d Gheft Berghof und Krämoos.
Gschicht
Oberoaschtdorf isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 890 als Ostrindorf.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 0,9 % gleage.
Religion
92,3 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 4,5 % evangelisch.
Verwaltung
Oberoaschtdorf hot mit em Markt Kaltetal und dr Gmoanda Stettwang, Wässdorf und Zell a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Oberoaschtdorf isch dr Helmut Holzheu.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Oberoaschtdorf ghert zum Oschtschwäbisch.
Reichenbach am Heuberg
Reichabach (amtlich Reichenbach am Heuberg) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Reichabach leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau, an dr Ondere Bära. Nochbergmoede send Obernheim em Norde, Nusplingen em Oschte, boede em Zollernalbkroes, Egesa em Sidoschte, Bubbse em Sidweschte ond Wäniga em Nordweschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 25,2 % Landwirtschaftsfleche, 66,9 % Wald, 7 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Reichabach gheret s gleichnamig Dorf Reichabach ond dr Weiler Holzwiesen.
Gschicht
Reichabach ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 793.
Verwaltong
Reichabach hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Egesa, Gausa, Kingsa ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;
Dr Birgermoeschter vo Reichabach ischt dr Josef Bär.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Reichabach ghert zom Schwäbisch.
Auboranges
Auboranges (patois [lu bɔˈʀɛ̃dzɛ]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Auboranges liit ùf, 15 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Romont ùber de Broye. Va de Gmiinflechi si 81,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 9,9 % Waud ù 8,3 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Auboranges si Ecublens ù Rue im Kanton Fryybùrg ù Oron, Essertes, Servion ù Jorat-Mézières im Kanton Waadt.
Gschicht
Auboranges isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1155 aus Alburengens (1175 Arborenges, 1190 Alborengis, 1215 Alborenges,1238 Arboreinges, 1273 Alburenges, 1638 Aulbrenges, 1668 Auborange).
Clara Koppenburg
D Clara Koppenburg (* 3. Augschte 1995 z Löörech) isch e dytschi Radrännfahreri.
Auboranges
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,4 % gläge.
Clara Koppenburg
Sportligi Laufbahn
Syter anne 2015 fahrt d Clara Koppenburg Ränne in dr Frauenelite. Im Johr 2017 isch si im Ainzelzytfahre vu dr U23 bi dr Stroße-Europamaischterschafte uf Blatz vier chuu. E baar Wuche speter het si mit ihrem Cervélo Bigla Pro Cycling Team im Mannschaftszytfahre vu dr Wältmaischterschafte 2017 d Bronzemedallie gwunne. Bi dr UEC-Stroße-Europamaischterschafte 2018 z Glasgow het si ihre dytsche Teamkollegi Lisa Brennauer zuen eme Podiumsblatz ghulfe. Im Stroßeränne vu dr Wältmaischterschafte 2018 isch si 18. wore. In dr Saison 2019 het si noch ere Attacke am gääche Xorret de Catí mit dr dritte Etappe vu dr Setmana Ciclista Valenciana ihre erscht international Radränne un derno au d Gsamtwärtig vu dr Rundfahrt gwunne.
Privats
D Clara Koppenburg studiert Sportwisseschafte an dr Universitet Konschtanz.
Auboranges
Religion
60,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 14,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 179 Yywoner 94,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,2 % Tüütsch ù 3,4 % anderi Spraache.
Wörterbuch der Banater deutschen Mundarten
Us em Werterbuech ergit sich e Bild vun ere änge Verflächtig vu dr dytschsprochige Bevelkerig mit em Volksläbe vu dr Rumäne, Ungarn un serbe, wu uf em glyche Gebiet läbe. Des Zämmeläbe het au in dr Banater Dieläkt e wichtige Niderschlag gfunde un glych au umgchehrt. Eso cha s Werterbuech au gueti dienscht leischte fir di rumänisch, di ungarisch un di serbisch Sprochforschig.
Quällen und Matrialgrundlag
Dr Arbeitskreis für Mundartforschung het scho im im Summer 1957 mit dr erschte Erhebige aagfange. Zu dr Wenkersätz sin im Lauf vu dr Zyt Frogebege un e baar Wortlischte chuu, wu vum Johann Wolf entworfe wore sin. Näbe Lehrchräft hän bi däne Arbete au allmeh Studänte un Dytschlehrer mitgmacht, wu z Temeswar studiert gha hän.
D Frogebege hän di 44 Wenkersätz umfasst mit e baar lexikalische Zuesatzfroge, di 200 Werter vum Frogeboge vum Dytsche Wortatlas, uugfehr 300 Froge in eme Frogeboge vum Johann Wolf iber d Banater Bsunderheiten im Wortschatz, in dr Fonetik un dr Grammatik; derzue Frogebege vu dr Maria Pechtol zue dr Konjugation vum Verb, vum Peter Kottler zum Genus vu dr Substantiv, vum Hans Gehl zum Bruuchtum im Läbenslauf un Johreskreis un au dr Frogeboge vum Atlas der Sprachen Europas.
S Dieläktarchiv isch au dur individuälli Uufnahme vu Studänten in ihre Heimetortschaften ergänzt wore. E Hufe vu Absolvänte verfassti Diplomarbete mit ere dialektologische Thematik sin vu Studänten exzerpiert wore, doderby isch dr Schwärpunkt uf Werter gläge mit dr Aafangsbuechstabe A – F. Uusgwärtet wore sin s gsammlet Banater Volksguet un d Banater Dieläktliteratur.
Bis 1985 sin iber 300.000 Zetel mit Lutvarianten un Satzbeleg fir di einzelne Stichwerter gsammlet wore. Bis 1991 sin 173 Examensarbete iber di dytsche Dieläkt us 86 Banater Ortschafte verfasst wore.
Publikationsstand
Wel d Arbete langi Johr verzegeret wore sin, d Finanzierig nit gsicheret gsi isch un d Matrialgrundlag nit glängt het, het mer lang nit mit dr Publikation aafange chenne.
Felix Huby
Aus seim Leaba
Dr Felix Huby ischt am 21. Dezembr 1938 z Deddahausa bei Diibenga uf d Welt komma. Bei seira Abi-Priafong hot’r a bissle gschummlt ond isch dô drbei vrwischt worra. Drom isch’r glei ohne Abschluss vo dr Schual gfloga. Jetzt hot’s-en drzua drengt, oigene Sacha zo schreiba. So hot’r sei Geld ondr andrem als Reporter bei dr Schwäbischa Donau-Zeidong, wo heit Sidweschtpresse hoißt, vrdäant. Drnôch hot’r a Zeitlang als Tekschtr bei-ra Werbeagentur gschafft, bis-en d Warâtescht-Zeitschrift DM als Chefredakdeer ôgschdellt hot. Ab 1960 hot’r als freier Journalischt Beiträg fir da Rondfonk ond fir dui satirischa Zeitschrift Pardon vorfasst. Vo 1972 bis 1979 isch’r au Autor beim Spiegel gwäa, wo us Bada-Wirdaberg berichdet hot. Em Johr 1976 ischt em Huby seira Feadr zom erschda Môl a Kendrbuach ond an Kriminalroman entschbronga. Dô drmit hot’r glei so an graußa Erfolg gheet, dass’r em Lauf dr Zeit emmr meh fir s Fernseh gschriiba hot. Sei Schbezialideet send Krimis mit ma humorischdischa Eischlag.
Em Huby sei Erfendong send dia Fernseh-Kriminalkommissar Palu (fir da Saarlendischa Rondfonk), Bienzle (fir da Siddeitscha Rondfonk bzw. Sidwescht-Rondfonk), Casstorff (fir da Norddeitscha Rondfonk) ond Rosa Roth (firs Zwoide Deitsche Fernseha).
Gega Ende vo de 1980ger Johr isch dr Huby vo Stuegert nôch Berlin omzoga. Als Hauptgrond dô drfir hot’r ôôgäa, sei oschtpreißischa Frau sei mit dr schwäbischa Mentalidet et klar komma. Weil se en Berlin studiirt häb, hett se emmr da Wonsch ghet, wiidr en sellra Stadt zo wohna.
Am 19. August 2022 hot’r sei Auga fir emmer zuagmacht.
Paul VI.
Dr Pabst Paul VI. (mit bürgerligem Name Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini) (* 26. Septämber 1897 z Concesio bi Brescia; † 6. August 1978 im päbstlige Summersitz Castel Gandolfo) isch vo 1963 bis 1978 noch dr Zelig vo dr katholische Chille dr 261. Pabst in dr Gschicht vo dr katholische Chille gsi.
Wäge siiner brägende Rolle für e Verlauf vom Zweite Vatikanische Konzil und dr Umsetzig vo ihre Entscheidige dänke e Hufe vo ihm as dr eigentligi „Konzilspabst“. Wohrschiinlig het kei einzige andere Pabst je e so umfassendi chirchligi Gsetzgäbig duregsetzt, wenn au die vollständigi Neufassig vom nochkonziliare Gsetzbuech (Codex Iuris Canonici) erst 1983 publiziert worden isch.
Dr Paul VI. het uf vili draditionelli Statussymbol wie dr Baldachin, dr Pfauewädel, d Dronassistänte oder d Nobelgarde verzichdet, aber er het si als letschte Pabst no lo mit der Tiara chrööne. Er het au dr Mensch und siini Broblem ärnstgnoh und zelt dorum zu de modärnere Päbst im 20. Jahrhundert. Dr Bapst Franziskus het de Paul VI. am 19. Oktober 2014 seliggsproche. Si Gedänktag in dr Liturgi isch dr 26. September. Am 14. Oktober 2018 isch er häiliggsproche worde.
Gotik
D Gotik isch e Epoche vo de europäische Architektur und Chunscht vom Hoch- und Spootmittelalter. Si isch öppe um 1140 i de Region Île-de-France i de Umgäbig vo Paris zum erschte Mal uffchoo und i de nördliche Gägende hät me so bi bis 1550 buut. De früenrig dominierendi Buu- und Kunschtstil sait me Romanik, de schpötere Renaissance. I de Nachgotik hät de gotischi Buustil au noo länger bis i d Barockziit wiiter gläbt. De gotischi Stil isch numme i de Architektur gnau bestumme. I de Bildhauerii und i de Malerii chamme das nöd gnau säge.
Die gotischi Kunst het die christligi Ideäwält bildlig usdruckt mit de Mittel vo dr Symbolik und dr Allegorii. Bsundrigs stoot uuse die gotischi Kathedrale, wo as Gsamtkunstwärk d Archidektuur, d Blastik und d (Glaas-)Moolerei vom Middelalter in sich veräinigt.
Gotischi Kirche-Archidektuur
In dr Archidektuur underschäidet mä d Faase vo dr Früe-, dr Hooch- und dr Spootgotik, wo in de verschiidene europäische Kunstlandschafte zu underschiidlige Zitpünkt übernoo worde si und sich denn zum Däil au vonenander unabhängig witerentwigglet häi.
Während d Kirche-Archidektuur vo dr Romanik en wuchtige, gedrungene Bauschtil mit dicke Muure ghaa het (z. B. Romainmôtier), het d Gotik en Uuflösig von dr Masse, en fiinglidrige Bau in d Senkrechte aagschtrebt: Zum Lobe Gottes muess me möglichscht hoch gege Himmel uufe baue. D Kathedrale händ zuedem schtark liechtdurfluetet, mit grosse Fenschterflächine, müesse sii.
Die ideelle Ziel händ denn allerdings zu bauschtatische Problem gfüehrt: D Gwölb vom Hauptschiff händ en schtarke physikalische Schub nach usse uusgüebt, wo d Wänd nit hättet chönne trage. Deshalb het me in Form vo sog. Schtrebeböge, wo von senkrechte Schtrebepfiiler ghalte worde sii, es üssers schtatischs Grüscht gschaffe, wo de Gwölbe-Schub uufgfange het. Das ganze Schtützgebilde isch bii viilne Kathedrale gliichziitig au s Siiteschiff - uus Symmetrie-Gründ beidsiitig vom Hauptschiff.
En zuesätzlichi schtatischi Druckentlaschtig für d Ussewänd het d Umschtellig vom romanische Rundboge vom obere Fenschterteil zum gotische Schpitzboge brocht.
D Bauschtatik vo damals het nur uus Überliiferig und individueller Erfahrig/Intuition beschtande, "dem Willen Gottes anvertraut".
Nachdäm im Jahr 1144 in dr Abtei St. Denis d Basilika Saint-Denis als erschti grösseri gotischi Kathedrale gweiht worde isch, sind in dr Folg viili Meischterwärk entschtande, so z. B. dr Kölner Dom, Notre-Dame z Paris oder dr Mailänder Dom.
Juliette Binoche
D Juliette Binoche (* 9. Merz 1964 z Paris) isch e franzeesischi Schauspiileri un Oscar-Bryysdreegeri.
Lääbe
Dr Vater Jean-Marie Binoche isch Reschisseer, Schauspiiler un Bildhauer gsii. D Mueter Monique Stalens isch polnischer Härchumft gsii un het as Schauspiileri un Lehreri gschafft. Iri Eltere hän s chinschtlerisch Inträssi an iri Doochter wytergee. Iri Grooßeltere vu dr Muetersyte här sin as polnischi Intellektuälli uf Auschwitz deportiert woore.
Schwäbischer Städtebund
Dr Schwebisch Stedtebund isch e militerisch Bindnis vun e baar Rychsstedt gsii. Ziilsetzig isch d Sicherig vu dr rychsstedtische Freihaitsrächt gsii. S Bindnis het sich dodermit au gege d Bsträbige vu dr jewylige Landesfirschte zue dr territoriale Uusdehnig vu Bayern, Wirttebärg, Eschtrych un andre Territorialstaate.
Aafäng
Dr Schwebisch Stedtebund isch as Verbindig vu 22 schwebische Stedt entstande, dodrunter Augschburg, Ulm, Reitlenge un Haalbrunn, wu sich uf Bedrybe vum Chaiser Ludwig em Bayer am 20. Novämber 1331 zue gegesytigem Bystand verpflichtet hän. Anne 1340 sin d Grofe vu Wirttebärg, Öttinge, Hoheberg un anderi em Bund bydrätte. Är isch als uf Zyt gschlosse un alsmol nei bschlosse wore. Dr Bstand vu syne Mitglider het variiert.
Juliette Binoche
Lääbe
Näbe andere europäische Filmbryys isch si 1997 fir iri Roll vu dr Hana in The English Patient (Der englische Patient) (1996) in dr Kategory Beschti Nääbedaarstelleri mit em Oscar uuszaichnet woore. Fir d Laischtig im Film Chocolat (Chocolat – Ein kleiner Biss genügt) isch si 2000 fir e andere Oscar nominiert (beschti wyybligi Hauptroll) nominiert gsii.
Schwäbischer Städtebund
Bluescht
Dr Stedtebund vum 4. Juli 1376 isch vu dr 14 oberschwebische Rychsstedt Biibra, Buechhorn, Isny, Konschtanz, Leikrich, Linde, Memmenge, Raveschburg, Reitlenge, Raitweil, St. Galle, Iberlenge, Ulm un Wange unter dr Fierig vu Ulm grindet wore un het e bsunderi bolitischi Bedytig iberchuu. Im Augschte 1377 isch au d am Rand zue Franke gläge Rychsstadt Dinkelsbühl em Stedtebund bydrätte, derno au Stedt us em fränkische Chärnland wie Rothenburg ob der Tauber, Windsheim u. a.
Juliette Binoche
Lääbe
Im Dezämber 2018 isch d Binoche as Jury-Bresidänti vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin 2019 bstimmt woore.
Schwäbischer Städtebund
Hintergrund
Dr Chaiser Karl IV. het s no zue Läbzyte welle schaffe, dass syy Suhn Wenzel zum remisch-dytsche Chenig gwehlt wurd. Fir des het er d Churfirschte un andri yyflussrychi Persone dur finanziälli oder territoriali Gobe in syym Sinn mieße beyyflusse. Syyni hoche Uusgobe derwäge hätte Yynahme vu dr Stedt wider in s Lot sotte bringe, wun er Abgobe derzue ufzwunge het. Di chlaine un mittlere Rychsstedt hän gferchtet, dass si, wänn si bi dr Zahlig in Ruckstand chemme, villicht as Bfand an rychi Adligi chennte grote, wie s zem Byschpel bi dr Stadt Donauwörth gschääne isch. Dodermit isch ihri Uuabhängigkait un ellainigi Verantwortig gegeniber em Chaiser gfehrdet gsii, aber dr Karl IV. het sich ihrer Forderig no Schutz un Garanti vu dr Rychsuumittelbarkait verschlosse. S Yydryybe vu saimige Abgoben an dr Chaiser isch imfall bim Landesherr gläge, z. Wirttebärg bim Grof vu Wirttebärg, wu derzue syt 1373 au chaiserlige Landfrideshauptmann gsii isch. Dää het dr Stedt di hoche Yynahme us em lukrative Handel mit Barchent un Salz verlyydet. Go ihri Rächt un Privilegie z sichere hän sich d Rychsstedt zuen eme Bund zämmegschlosse.
Johr 1376–1380
Dr Bund vu dr 14 oberschwebische Stedt isch uf vier Johr gschlosse wore. Dr Chaiser het die Veranigung nit anerkännt, hetds as Rebellion aagsääne un het dr Rychschrieg gege d Stedt fiere loo. Am 14. Mai 1377 hän Seldner vum Schwebische Stedtebund vu Reitlenge in dr Schlacht bi reitlenge gege ne vum Grof Ulrich vu Wirttebärg, em Suhn vum Grof Eberhard II. vu Wirttebärg, aagfierti Mannschaft gsiigt. Am 31. Mai het dr Chaiser Karl IV. d Stedt vu dr Rychsacht losgsproche.
Juliette Binoche
Lääbe
D Juliette Binoche moolt as Hobby un läbt z Paris. Am 3. Septämber 2020 isch si zäme mit andere franzeesische Umwält-Aktiwischte vum Paapscht Franziskus empfange woore go mit iim iber ekoloogischi Frooge z dischpetiere.
Dionysios I. von Syrakus
Dr Dionysios I. (* um 430 v. d. Z.; † Früelig vo 367 v. d. Z.) isch Tyrann vo Syrakus gsi. Er het zu de mächdigste Tyranne in dr Antike ghöört und het vo allne am lengste regiert. Si Herschaft isch vo 405 bis zu sim Dood im Joor 367 gange. Wäge däm und wäge de Umständ wien er zur Macht cho isch, isch er zum Musterbischbil vom ene Gewaltherscher worde. Er het si Karriere im Raame vo de demokratische Instituzioone aagfange und isch zerst emol Volksredner und Agitator gsi. Won er in s Kollegium vo de Fäldheere gweelt worde isch, het er alli sini Kollege süstematisch afo diskreditiere, het sich vo dr Volksversammlig Sondervollmachte lo gee, het si Liibgarde zun ere brivate Miliz usbaut und het sich schliesslig mit eme Staatssträich an d Macht putscht. Formal isch Syrakus e Demokratii bliibe, in Wirkligkäit het d Herschaft vom Machthaaber monarchischi Züüg aagnoo.
Juliette Binoche
Lääbe
Si isch vu 1999 bis 2003 mit em zee Joor jingere Schauspiilkolleeg Benoît Magimel liiert gsii, wu si bi dr Draiaarbete zue Les enfants du siècle (Das Liebesdrama von Venedig) chännegleert ghaa het. Mit iim het si ne Doochter. Us ere friejere Bezieig stammt e Suun.
Schwäbischer Städtebund
Johr 1376–1380
Anne 1378 hän Ulm, Esslenge un Reitlenge ne Chriegszug z Wirttebärg durgfiert. Rothenburg ob der Tauber isch in Kämpf mit em Bischof Gerhard vu Würzburg verwicklet gsii. Ulmer Seldner hän z Mindele blinderet.
Dr Stedtebund het um die Zyt wyteri Mitglider gwunne, unter anderem au di wichtige, vu dr bayrische Herzeg bedrängte Stedt Nirnberg un Rägeschburg. Augschburg het sich im Johr 1379 em Bindnis aagschlosse.
Dionysios I. von Syrakus
S Bild vom Tyrann in dr Antike isch stark vo dr Persönlichkäit vom Dionysios brägt gsi und vo de Anekdote über en. Dr sizilisch Staat, won er ufbaut het, isch äine vo de erste griechische Territorialstaate gsi und zu sällere Zit die sterksti griechischi Milidäärmacht. Dr Dionysios het Syrakus zur grösste Stadt und zur gwaltigste Festig in dr domoolige griechische Wält gmacht. Zentrali Elimänt vo dr Ussepolitik vom Tyrann si die verheerende Chrieg gege d Karthager gsi, d Underwärfig vo de griechische Stedt uf Sizilie und sini milidäärische Übergriff uf s Festland vo Underitalie. As Staatsgründer het er iidrückligi Erfolg ghaa und het in mängger Hiisicht die spöötere Riichsbildige vo hellenistische Herscher vorusgnoo, er isch aber nid in dr Laag gsi, sim Lääbeswärk en ideelli und instituzionelli Basis z verschaffe, so dass es iin lengeri Zit hät chönne überlääbe.
Schwäbischer Städtebund
Johr 1376–1380
Dr Chenig Wenzel het noch eme Nirnberger Rychsdag vu 1379 em Herzog Leopold III. vu Eschtrych di boode Landvogteie z Schwobe zum Bfand gee, wel er ihn fir d Unterstitzig vum Papscht Urban VI. het welle gwinne. Landvogt z Oberschwobe isch bis dert dr Bayernherzog Friedrich dr Wyys, z Niderschwobe dr Grof Eberhard II. gsii. Dr Stedtebund het die Bfandvergob missbilligt. Derwäge isch s zuen ere Ussenandersetzig mit dr Firschte- un Ritterbind chuu, wu dr Grof Eberhard II. dr Mainigsfierer dervu gsii isch.
Jahre 1381–1386
D Macht vum Bund isch do an ihre hegschte Punkt chuu, bis 1385 ich d Zahl vu dr Mitglider uf 32 gstige.
Siddytsche Stedtebund
Am 20. Merz 1381 sich e zweete Rhynische Stedtebund, wu unter anderem Frankfurt, Mainz, Worms, Speyer un Stroßburi drzue zellt hän. Är isch s gegnerisch Pendant zum Leebebund gsii, eme Zämmeschluss vu Grofe un Nideradelige. Dr Rhynisch Stedtebund het sich mit em Schwebische Stedtebund am 17. Juni 1381 zum „Siddytsche Stedtebund“ zämmegschlosse, eme in erschter Linie militerische Bystandspakt. Au Basel un Wil sin unter dr Mitglider gsii. D Gegesyte het segs Däg speter mit dr Grindig vum rhynische Kurfirschtebund reagiert un het d Anerkännig dur dr Chenig beaadrait. Im glyche Johr hän d Stedt e Chrieg gege dr Leebebund z Franke gfiert. Augschburg, Ulm un Schwebisch Hall hän derzue au ne Chriegszug in s Biet vu dr Adlige gfiert.
Z Wirttebärg sin d Ussenandersetzige z Änd gange mit eme Fridesschluss z Eegne am 9. April 1382 („Eegner Ainig“), wu vum Grof Eberhard II. un em Herzog Leopold III. vu Eschtrych initiiert woren isch. Wu sich dr Chenig Wenzel im nämlige Johr em Kurfirschtebund aagschlosse het, het sich d Situation wider aagspannt. D Herzeg vu Bayern hän sich in Kämpf mit em Erzbischof vu Salzburg aaglait.
Im Johr 1383 het dr Chenig Wenzel z Nirnberg versuecht, di widersprichlige Inträsse dur e allgmaine Landfride z ordne. Im am 11. Merz 1383 nei gschaffene „Nirnberger Herrebund“ sin nume Adligi verdrätte gsii. Dr cheniglig Blan isch vu dr Stedt abglähnt wore, wel er dr Zämmeschluss zue Bind untersait ghaa het.
Dr Chenig Wenzel het sich in dr „Heidelberger Ainig“ (au „Heidelberger Stallig“ gnännt) am 26. Juli 1384 an dr Spitz vu dr Stedt gstellt, e Waffestillstand zwische Firschte un Stedt isch zstand chuu. Dr Nirnberger Landfride vu 1383 isch vu dr Stedtebind un die im Gegezug vum Chenig Wenzel anerkännt wore, dr Chenig het aber nit an dr Veryybarig zwische Stedte- un Firschtebund mitgmacht.
Konschtanzer Bund
Dr Siddytsch Stedtebund het sich am 21. Februar 1385 dur e Bindnis mit Bärn, Soledurn, Züri un Zug zum „Konschtanzer Bund“ versterkt, wu au vum habsburgische Lozärn dur ee entsprächendi Abmachig mit Züri indiräkt unterstitztz woren isch. Di aidgnessische Stedt hän sich welle Unterstitztig verschaffe gege Begehrligkaite vu dr Habsburger. 1385 het dr ganz Stedtebund iber 50 Rychsstedt umfasst.
Johr 1387–1389
Zwische dr schwebische un rhynische Stedt un em Herrebund het s syter anne 1381 Konflikt gee, wu in Gspräch nit hän chenne glest wäre. Chrieg hän di enander fyndlig gsinnte Barteie aber nit welle fiere. Wel dr Chenig Wenzel e stedtfryndligi Haltig yygnuu het, hän d Firschte 1387 iberlait, eb si dr Monarch absetze sotte un dr Friedrich dr Wyys, dr Bayernherzog z Landshuet zum Chenig hätte sotte wehle. Dää het zämme mit syyne Brieder Johann II. un Stephan III. s Herzogtum Bayern regiert.
Uf Aaregig vu Rägeschburg isch dr Erzbischof Pilgrim II. vu Salzburg am 25. Juli 1387 in dr Stedtebund ufgnuu wore. Dodermit sin d Stedt un dr Grof Eberhard II. vu Wirttebärg au in e Stryt zwisch em Herzog Stephan III. vu Bayern un em Erzbischof Pilgrim verwicklet wore. Dr Friedrich dr Wyys het 1388 syym Brueder Stephan ghulfe, dr Erzbischof Pilgrim z inhaftiere. D Herzeg hän d Stedt, wu mit em Erzbischof Pilgrim verbindet gsi sin, gärn unter ihri Herrschaft welle zwinge. D Waigerig vum Bayer, dr Erzbischof wider freizloo, het im Stedtelager dr Bindnisfall uusglest un dodermit e bewusst provozierte Chrieg.
Di militerische Ussenandersetzige sin anne 1388 an ihrt Hegschtpunkt chuu. S Heer vum Grof Eberhard II. vu Wirttebärg het zämme mit em Pfalzgrof Ruprecht, em Burggrof Friedrich vu Nirnberg un andere s Heer vu dr schwebische Stedt am 23. Augschte in dr Schlacht bi Deffenge bsigt. . Churz druf sin au d Druppe vu dr rhynische Stedt am 6. Novämber bi Worms unterläge.
Dr Chrieg vu dr Stedt gege Bayern (Stedtechrieg 1387 bis 1389), wu dr Chenig Wenzel aafangs uf dr Syte vu dr Stedt gstanden isch, isch am 5. Mai 1389 mit em Landfride vu Eger z Änd gange. Dr Chenig Wenzel het dr grescht Dail vu dr Bundmitglider derzue brocht, ass si bim Landfride mitgmacht hän, wu as Ergebnis unter anderem d Uflesig vu allene Stedtebind, also au vum Schwebische Stedtebund, ghaa het.
Speteri Zämmeschliss
Bindnis vu schwebische Stedt het s im 15. Johrhundert noch e baarmol gee, aber si sin nie me eso wichtig wore wie dr groß Bund.
Bewärtig
Insgsamt hän d Ussenandersetzige mit ere Pattsituation ufghert: Dr Landesherre isch s nit glunge, d Stedt unter ihri Herrschaft z bringe oder d Privilegie vu dr Stedt z bschnyde. D Stedt sin aber aber mit ihrem Versuech gschyteret, dur militerische Druck greßere Yyfluss uf d Rychsbolitik z gwinne. D Verwieschtige, wu d Chrieg mit sich brocht hän, sin aber eso groß gsii, dass in dr Folgezyt seli vil Mittel zur militerische Sicherig vu dr Stadtmuure ufbrocht hän. D Verschuldig, wu doderdur chuu isch, het derzue gfiert, ass di maischte Stedt ihre bolitischi Unabhängigkait schließlig doch ufgee hän un sich dr greßere Territorie aagschlosse hän.
Tausendundeine Nacht
Duusigundäi Nacht ( hazār-o-yak šab, ) isch e Sammlig vo morgeländische Gschichte und gältet as Klassiker vo dr Wältlitratuur. Tüpologisch handlet es sich um e Raameverzelig mit Schachtlegschichte. Es isch ursprünglig woorschinlig en indischi Gschicht, wo d Perser um s Joor 500 übernoo häi und wo woorschinlig im 8. Joorhundert uf Arabisch übersetzt worde isch und immer wider erwiteret und gänderet worde isch.
Dr Inhalt vo dr Raamegschicht
Dr Schahriyâr, dr Köönig von ere Insle „zwüsche Indie und em Kaiserriich China“, isch so schockiert vo dr Undröiji vo sinere Frau, ass er si loot lo dööde. Er befiilt sim Wesir, ass er em jeedi Nacht e nöiji Jungfrau wurd bringe, wo denn am Morge umbrocht wird.
Es isch schliesslig dr Daag cho, wo d Dochder vom Wesir, d Scheherazade, beschlosse het, d Frau vom Köönig z wärde, zum em Morde en Ändi z mache. In dr erste Nacht foot si e Gschicht afo verzelle und am Morge, wo si muess ufhööre, isch s grad eso spannend, ass dr Köönig umbedingt d Fortsetzig will ghööre und d Hiirichdig ufschiebt. Vo denn aa verzellt si jedi Nacht witer und baut am Morge e Kliffhänger ii, bis dr Köönig noch duusigundäinere Nacht ganz druf verzichdet, d Sheherazade, wo sithär drei Chinder von em ghaa het, umzbringe.
Saiteninstrument
E Saiteninstrumänt, Fachwort Chordofoon (lat.: corda Saite), isch e Muusiginstrumänt, wo mä für e Doon erzüüge äini oder meereri Saite verwändet, wo zwüsche zwäi Pünkt gspannt si. In de mäiste Fäll düen d Saite iiri Schwingige uf e Resonanzkörper überdrääge, wo iire Doon versterkt.
Verschiideni Doonhööchene bechunnt mä über, wemm mä - wie zum Bischbil bi dr Giige oder dr Gitarre - äntwääder d Saite abdäilt und eso dr schwingendi Däil vo dr Saite verchürzt, oder mä het für jeede Doon (mindestens) äi äigeni Saite wie bi dr Harfe oder em Klavier oder mä ziet d Saite straffer aa wie bi dr Hoggeharfe. Es gältet immer: je dünner, je chürzer und je straffer gspannt e Saite isch, umso hööcher wird iire Doon.
Tausendundeine Nacht
Dr Inhalt vo dr Raamegschicht
Zu de bekannte Figure, wo in de Schachtlegschichte vorchömme und die mäiste von ene frei erfunde si, ghööre dr Aladin mit sinere Wunderlampe, dr Ali Baba, wo 40 Röiber usraubt, dr Kalif Harun ar-Raschid, dr Sindbad dr Seefaarer und dr biblisch König Salomo.
Saiteninstrument
Noch däm, wie d Schwingige überdräit wärde
Dr Chistebass ghöört noch deere Iidäilig zur Klass vo de Harfe, s Hackbrätt isch e Zithere und d Giige e Laute. Es git aber au vili Mischforme: so weer s Klavier zum Bischbil e Zithere ooni Resonanzdecki.
Bachelor
Dr Bachelor ([] oder [], au Bakkalaureus oder Baccalaureus [m.] bzw. Bakkalaurea oder Baccalaurea [f.]) isch dr niidrigst akadeemisch Graad und üübligerwiis dr erst Abschluss vom ene gstuefte Studium an ere Universidäät oder gliichgstellte Hochschuel, Fachhochschuel oder Bruefsakademii. E Bachelor-Studiegang isch mäistens drei bis vier Joor (6–8 Fachsemester) lang, je noch dr Art vom Fach und dr Leeraastalt. Dr Bachelor kwalifiziert für e grundleegendi Bruefsdäätigkäit, für e witerfüerends Masterstudium und in bsundrige Usnaamefäll für d Ufnaam vom ene Promozioonsstudium (änglisch Fast-Track-Promotion).
Tausendundeine Nacht
Litratuur
(chronologisch sortiert)
Bachelor
S Wort Baccalaureus underschäidet sich in sinere Bedütig vom Wort Baccalaureatus, wo in e baar Länder dr äi- bis zwäijöörig postgraduaal akadeemisch Graad Bachelor with Honours (Baccalaureatus cum Honore) bezäichnet.
Kwelle
Dr Ardikel «Bachelor» uf dr dütsche Wikipedia