cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pharmazie-Historisches Museum der Universität Basel
S Farmazii-Historische Museum vo dr Uniwersidäät Baasel befindet sich im Huus zem Sässel am Dootegässli 3 in dr Schwizer Stadt Baasel und isch dr Gschicht vo dr Farmazii gwidmet.
S Museum het äini vo de grösste Sammlige, wo mit dr Gschicht vo dr Farmazii z due häi, uf dr ganze Wält. Mä findet dört Apideekerkeramik, ganzi Apidekermobiliar, e Alchemiste-Laboratorium, Mörser, Räiseapideeke, Büecher wie Der Gart der Gesundheyt vom Johann de Cuba (Augsburg, 1488) oder s New Kreüterbuch vom Leonhart Fuchs, Medikamänt vo früener und alles, was mit dr Herstellig vo Medikamänt (und au Hokuspokus, em materia medica) z due het.
Gschicht
S Farmazii-Historische Museum isch 1925 dur e Apideeker Josef Anton Häfliger gründet worde, wo s denn dr Uniwersidäät Baasel gschänggt het, und het Usstelligsrüüm im alte Huus Zum vordere Sässel am Dootegässli überchoo, wo emol dr Paracelsus und dr Erasmus vo Rotterdam ii- und usgange si und dr Johann Amerbach und dr Johann Froben Büecher druggt häi. Im Joor 2001 isch dr Beriich vom Iigang vom Museum umbaut worde und e historischi Apideek, s Herbarium, wird jetz as Museumskasse und Iichaufslaade brucht.
Munderkingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 67,7 % Landwirtschaftsfleche, 6 % Wald, 22,6 % Sidlongsfleche ond 3,8 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Mõndergenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 792.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Michael Lohner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Mõndergenge ghert zom Schwäbisch.
Hainsfarth
Hoasfarth (amtlich Hainsfarth) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Hoasfarth leit beim Nearler Rias en dr Blanongsregion Augschburg an dr Wörnitz.
Vo dr Gmarkong send 71,1% Landwirtschaftsfleche, 15,1 % Wald, 11,6 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Hoasfarth gheret s Pfarrdorf Hainsfarth, s Kirchdorf Steinhart, dr Weiler Wornfeld ond d Gheft Aumühle, Fürfällmühle, Hasenmühle ond Ziegelhütte.
Gschicht
Hoasfarth ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 805 als Heimunsvurt.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,2 % gleäge.
Religion
55,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 43,2 % evangelisch.
Verwaltong
Hoasfarth hot mit dr Stadt Eadi ond dr Gmoede Ahausa, Äching, Meggesa ond Munning a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Hoasfarth ischt dr Franz Bodenmüller.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Hoasfarth ghert zom Schwäbisch.
Neenstetten
Nẽẽschtett (dt. Neenstetten) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 63,6 % Landwirtschaftsfleche, 25,3 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Nẽẽschtett gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Nẽẽschtett ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1255.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Martin Wiedenmann.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Nẽẽschtett ghert zom Schwäbisch.
Fraumünster
S Fraumöischter isch e reformierti Chile z Züri. Si isch früener, vor der Reformazioon, d Chile vom Benediktinerinnechlooschter Fraumöischter gsi. D Chile isch eis vo de architektonische Simbool vo Züri.
Name
I de eltischten Urkunde zum Chlooschter, wo us em 9. Johrhundert sind, wird das Huus uf latinisch Monasterium Thuricense gnännt; das heisst uf düütsch “Zürcher Chlooschter”. Im Johr 1267 erschynt in Urkunde s erscht mol d Bezeichnig «Möischter» und im 14. Johrhundert der Name «Fraumöischter».
Gschicht
S Monasterium Thuricense isch am 21. Juli ane 853 vom König Ludwig em Dütsche gründt worde. Er hät derbi es chlyses elters Chlooschter sinere Tochter, de Hildegard avertrout. D Hildegard isch aber scho im Johr 856 gstorbe. Ihri Schwöschter, d Bertha, isch derno ihri Nachfolgeri worde und hät s erschte Möischter vo dem Chlooschter la fertig baue. Am 11. September 874 hät de Bischof Gebhart vo Konschtanz d Chile gweiht, wo sider unter em Patrozinium vo Felix und Regula stoht. Das sind die Zürcher Stadtheilige.
Vom König Heinrich III. hät s Chlooschter s Zoll-, s Märt- un s Münzrächt für Züri übercho. Spöter sind die Privilegie an d Herzög vo Zäringe gange. Mit em Usstärbe vo dere Dynaschty ane 1218 isch s Fraumöischter riichsunmittelbar worde. D Äptissin – das isch vo 1218 a d Gisela vo Spiegelbärg gsi — hät i dere Ziit en grosse Iifluss in un um Züri gha; si isch als Verträterin vom König bis im 14. Joorhundert d Stadtherrin vo Züri gsi. S Fraumöischter hät vil Psitz z Züri, im Zürigau, im Tuurgi, im Aargau, im Kanton Uri und im Elsass gha.
I de Zyt vom Interregnum hät sich d Stadt Züri im Johr 1262 deilwys d Autonomy vom Chlooschter erkämpft. 1336 hät d Aptei sogar di nideri Grichtsbarkeit a d Stadt verlore, um 1400 hät d Stadt Züri alli Rächt i de Gmeind sälber in de Händ gha.
Di letscht Äptissin, d Katharina vo Zimmern, hät ane 1524 s Chlooschter wäge de Reformation ufglöst und d Gebäu und alli Rächt und Güeter vom Fraumöischter em Raat vo der Stadt Züri übergäh. Der erscht reformiert Pfarrer vo de Chilegmeind Fraumöischter isch dänn bis 1551 der Heinrich Engelhardt gsi.
Bis 1527 isch – wi in allne andre Chile z Züri – au i de Fraumöischterchile de «katholisch Plunder» usegheit worde: d Bilder, d Statue un d Altär, schpäter au d Reliquie vom Felix un vo de Regula un au d Gebei vo de Gründerinne Hildegard un Bertha. Au d Orgle hät ma us de Chile usetoo, un erscht im Johr 1853 häts e nöii gäh. Die isch mit 5793 Pfiife di gröscht Orgle im Züripiet.
S Chlooschter näbet de Chile isch ane 1898 abbroche worde, wo me s Stadthuus poue hät.
D Fraumöischterchile hüt
D Chile het im Lauf vo de Gschicht vil Veränderige erläbt. De Hauptdeil isch us em 13. Johrhundert. De Südturm, wo 1150 bout worden isch, hät me 1728 abgrisse, de Nordturm vo 1250 isch i de Mitti vom 18. Johrhundert hööcher gmacht worde. S Glüüt i dem Turm het d Tön b0–es1–g1–b1–c2. Di vier grosse Glogge sind vom Jakob Keller 1874 gosse worde, di chlinscht lütet sit de Pfingschte 2007 im Turm un isch vo de Gloggegiesserei Rüetschi z Aarau.
De Chorruum, wo us de Ziit vo 1250 bis 1270 isch, hät me in de Johr ab 1967 mit farbige Glasfäischter vom Marc Chagall usgstattet, un im Johr 1978 hät de Chagall au no es Fäischter für d Rosette uf der Südsite vom Querschiff gmacht. Im nördliche Querschiff isch au es bedütends Glasfeischter, s heisst «S himmlisch Paradiis» und de Augusto Giacometti hät s im Johr 1945 gmacht.
Sid 1871 git s de Fraumöischterchor.
Näbet de Fraumöischterchile stoot d Möischterbrugg.
Ida Schöpfer
D Ida Schöpfer-Bieri (* 22. Oktober 1929 z Flüeli; † 7. Juni 2014 au dert) isch e Schwyzer Skirännlaiferi gsii. Si isch zehfachi Schwyzer Maischteri gsii. Anne 1954 isch si Doppelwältmaischteri in dr Abfahrt un in dr Kombination wore.
Lääbe
D Schöpfer isch us ere altyygsässene Bärgbuurefamilie vu Flüeli (Kanton Lozärn) chuu. Zum erschte Mol uf Skier isch si im Alter vu vier Johr gstande. Speter isch dr Schuelwäg, wu si im Winter uf Skiern zrugglait het, all Dag Training gsii. Ihre erscht Ränne het si anne 1938 im Alter vu nyyn Johr gwunne. In dr Joh drnoo het d Schöpfer e Hufe Titel bi dr regionale Amtsskimaischterschafte un dr Zäntralschwyzerische Maischterschafte gsammlet.
Uf nationaler Ebeni het d Schöpfer zum erschte Mol anne 1948 uf si ufmerksam gmacht, wu si bi dr Schwyzermaischterschaft dr Kombinationsslalom vu dr Juniorine fir si entschide het. Im Johr druf het si dr Gump in d Schwyzer Skinationalmannschaft gschafft. Aafangs 1950er Johr het si derno zue dr erfolgrychschte Fahreri vum Schwyzer Skirännsport avanciert. Zwische 1951 un 1954 het si zeh Titel bi dr nationale Maischterschafte gholt: 1951 im Riiseslalom, 1952 in dr Abfahrt, im Slalom un in dr Kombination, 1953 im Riiseslalom, in dr Abfahrt un in dr Kombination, 1954 im Riiseslalom, im Slalom un in dr Kombination.
Des het si bi dr Skiwältmaischterschaft 1954 im schwedische Åre gänderet. Urspringli het dr Schwyzerisch Skiverband us finanziälle Grind gar kai Dameteam zue däne Titelkämpf welle schicke. Wu d Schöpfer droht het, ass si nie mee fir dr Verband an dr Start wett goh, hän d Funktionär ihri Haltig gänderet un hän sii un ihri Teamkollegi Madeleine Berthod mit em Zug uf Schwede raise loo. D WM isch zum Hegschtpunk in s Schöpfers Karriere wore. Zerscht het si im Abfahrtslauf di favorisiert Eschtrycheri Trude Klecker um ai Zehtelsekund dischtanziert un dodermit dr erscht WM-Titel fir s Schwyzer Dameteam syt dr Anny Rüegg im Slalom bi dr Wältmaischterschaft 1935 z Mürren, wämer dervu absiit, ass es Abfahrtsgold, wu d Hedy Schlunegger bi Olympia 1948 gholt het, aua s WM-Gold zellt. Uf ihre Paradestrecki, em Riiseslalom, isch si nume Achti woren, aber im Slalom het si mit ere seli guete zweete Lauf d Silbermedallie gwunne. Mit ihre Slalomlaischtig het si au d Kombinationswärtig mit dytligem Vorsprung vor ihrere Landsfrau Madeleine Berthod gwunne un isch dodermit Doppelwältmaischteri wore.
D Ida Schöpfer isch dodruf as erschti Frau zum Schwyzer Sportler vum Johr 1954 gwehlt wore. Dr Skiclub Flüeli het anne 2004 zue ihre Ehre ne „WM-Wuche“ organisiert, wu au Dokumänt un Gegeständ derby uusgstellt wore sin un wu au dr Karl Erb un dr Bernhard Russi mitgmacht hän. D Ida Schöpfer isch im Juni 2014 in ihrem Haimetort Flüeli im Alter vu 84 Johr gstorbe.
Bruno Schäuble
Dr Bruno Schäuble (* 11. Mai 1929 z Wäär; † 28. Juli 2020 z Gundelfinge im Bryysgau) isch e dytsche Dokter un Autor gsii. Mer chännt en in dr Region vor allem fir sy Werterbuech vum Wäärerdütsch.
Lääbe
Dr Bruno Schäuble isch e Suhn vum Wilhelm Schäuble un syre Frau Rosa gsii, wu z Wäär dr Manufakturwarelade „Mutter & Schäuble“ gfiert ghaa hän. Dr Bruno isch no dr vierte Klass uf s Gimnasium z Schopfe gange. As Chind isch er Minischtrant un in dr kadolische Jungschar gsii. S Abitur het er no in dr Zyt vu dr franzesische Bsatzig gmacht. No dr Schuel isch er mit em Velo uf Paris gfahre. derno het er an dr Uniwersideet Fryburg Humanmedizin studiert.
Är isch Assischtänzdokter z Mannem un z Frankfurt am Main gsii. Ab 1957 isch er Dokter im Loretto-Chrankehuus z Fryburg gsii. Dert het er au d Hanna Hellmuth chänneglehrt. Si hän anne 1959 ghyrote un drei Chinder mitenander ghaa. Dr Schäuble het mit syre Frau z Gundelfinge gwohnt. Anne 1963 het dr Schäuble ne Internistischi Praxis z Fryburg ufgmacht un do bis 1997 gschafft.
Dr Schäuble isch mit em alemannische Dialäkt vu Wäär ufgwagse un het no syre Pensionierig aagfange dr Wortschatz vum Wäärerdütsch z sammle. Unter em Titel Wäärerdütsch – Mundart in Wehr het er anne 2002 im Drey-Verlag e Werterbuech uusegee. Anne 2021 het mer z Wäär im Rame vum Projäkt „Rettet das Wäärerdütsch“ aagfange, zue dr Werter im Werterbeuch Donufname z mache.
Verlag Moritz Schauenburg
Dr Verlag Moritz Schauenburg isch e Verlag mit Sitz z Lohr gsii. Dr Verlag isch anne 1999 ufglest wore.
Gschicht
Dr Verlag goht zrugg uf d Lohrer Druckerei Geiger, wu vum Buechbinder Johann Heinrich Geiger (1764-1849) grindet woren isch. Är isch 1788 vu Kallsruh uf Lohr zoge. S erscht noowysbar Druckwärch, e Rächnig vu dr Stadt Lohr, stammt vu 1794, wahrschyns het dr Geiger aber scho syt 1792 druckt.
Dr Geiger het vor allem Etilkette druckt fir d Lohrer Induschtry, wu nodisno ufchuu isch, är het aber au scho frie ne ABC-Buech un „Sack- und Comtoirkalender“ druckt. Derzu het er mit sym Brueder ne Buechbinderei gfiert. Ab 1795 het dr Geiger aimol in dr Wuche ne Zytig uusegee, aafangs isch des nume ai Blatt gsii mit amtlige Verchindige, Chilchebuechyydreg un private Aazaige. Ab 1803 isch des Wucheblatt zwaimol in dr Wuche uusechuu, ab 1866 derno all Wuchedag.
As Buechbinder het dr Geiger scho frie dr Basler Hinkende Bot un andri Volkskaländer bunde un verdribe, anne 1800 het er no mit em Lahrer Hinkende Bote ne aigene Kaländer uusegee. Scho bal het där Kaländer ne Uflaag vu 20 000 Exemplar ghaa, Ändi 19. Jorhundert sin s 1,5 Millione gsii. Dr Kaländer git s hite no, no dr Uflesig vum Verlag Moritz Schauenburg isch er vu 2001 bis 2000 im Verlag Ernst Kaufmann z Lohr uusechuu un syt 2011 wird er im Dibenger Silberburg-Verlag publiziert, wu 2017 vum Münchner Verlagshuus Gera-Nova Bruckmann ufgchauft woren isch.
Noch em Dod vum Johann Heinrich Geiger anne 1849 het sy glychnamig Suhn Johann Heinrich Geiger (1791-1884) d Druckerei ibernuu, d Gschäft het er scho vorhär gfiert ghaa. Im Johr 1850 het er dr Verlagsbuechhändler Johann Moritz Konrad Schauenburg (1827-1895) vu Herford yygstellt. Anne 1854 het dr Schauenburg d Julie Amalie Geiger ghyrote, d Dochter vum Geiger un e Änkeli vum Druckerei-Grinder. Dr Schauenburg ibernimmt zäme mit sym Schwoger Ferdinand Groß anne 1858 d Sortimäntsbuechhandlig Geiger, dr Groß het im Ussedienscht gschafft, dr Schauenburg het d Gschäft gfiert, ab 1864 isch er derno ellainige Bsitzer gsii.
Unter sym Name isch dr Verlag Moritz Schauenburg uusböue wore. Mit em Allgemeine Deutsche Commersbuch (ADK), wu dr Moritz Schauen burg anne 1858 zäme mit sym Brueder Hermann Schauenburg di erscht Uusgab dervu uusegee het, isch em dr Durbruch glunge. Vu 1858 bis 2021 sin 167 Uflage uusechuu, dodermit isch s ADK s am maischte ufglait dytsch Liederbuech. Syt dr Uflesig vum Moritz Schauenburg Verlag 1999 chunnt s ADK bim Morstadt-Verlag.z Kähl uuse.
Vu 1863 bis 1874 het d Druckerei Geiger dytschlandwyt „Des Lahrer Hinkenden Boten illustrierte Dorfzeitung“ verdribe, ab 1869 het si „Lahrer Zeitung“ ghaiße.
Johann Caspar Lavater
Dr Johann Caspar (oder Kaspar) Lavater, uf Züritüütsch Láfeter uusgsproche, (* 15. Novämber 1741 z Züri; † 2. Januar 1801 z Züri) isch e reformierte Schwizer Pfarrer, Filosof und Schriftsteller in dr Zit vo dr Ufkläärig gsi.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Im Verlag isch au Der heilige Antonius von Padua uusechuu, aini vu dr friejere Bildergschichte vum humoristische Zaichner un Dichter Wilhelm Busch. Dr Heilige Antonius von Padua isch anne 1870 uusechuu un dodermit in ere Zyt, wu Pius IX. im 1. Vatikanische Konzil d Dogme vu dr päpschtlige Uufählbarkait verchindet het. Dr Verlag isch wäg dr Kommersbiecher bsundersch sträng vu dr Zänsur iberwacht wore. Am 8. Juli 1870 het d Staatsaawaltschaft z Offeburg dr Verleger Moritz Schauenburg wäge „Herabwürdigung der Religion und Erregung öffentlichen Ärgernisses durch unzüchtige Schriften“ aagchlagt. S Düsseldorfer Landgricht het s Wärch in Bschlag näme loo. Am 27. Merz 1871 isch dr Verleger Schauenburg freigsproche wore, bis zue däm Urdail isch s Buech z Bade un in andere Länder (z. B. Preuße, Bayern) verbote gsii, z Eschtrych isch bis anne 1902 verbote blibe.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
Dr Lavater isch 1741 as Soon vom ene Arzt z Züri uf d Wält choo. Er isch zerst uf die Dütschi Schuel gange, denn uf d Latiinschuel, vo 1754 aa uf s Collegium Humanitatis und vo 1756 bis 1762 uf s Collegium Carolinum z Züri, wo u. a. dr Johann Jacob Bodmer und dr Johann Jakob Breitinger sini Leerer gsi sin. 1762 isch er ordiniert worde. Im gliiche Joor het er zämme mit em spöötere Mooler Johann Heinrich Füssli mit ere Schrift uf s ungrächte Driibe vom ehemoolige Landvogt Felix Grebel ufmerksam gmacht.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Noch em Dood vum Moritz Schauenburg 1895 het sy Suhn August Moritz Ferdinand Schauenburg (1863-1933) dr Verlag ibernuu un en bis zue sym Dood glaitet.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
1763 het er zämme mit sim Fründ Johann Heinrich Füssli e Bildigsräis uf Norddütschland gmacht, zum sich bim ufklärerische Reformtheolog Johann Joachim Spalding z Barth in Schwdisch-Pommere für s gäistlige Amt witer uszbilde. Uf em Wääg dört aane isch er über Berlin und het d Bekanntschaft mit vile bedütende Manne us sinere Zit gmacht, under iine mit em Christian Fürchtegott Gellert, em Moses Mendelssohn und em Friedrich Gottlieb Klopstock. Z Barth het er denn acht Möönet gläbt und si schriftstellerischi Laufbaan mit kritische Aarbede aagfange.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Syt 1925 isch im Verlag Moritz Schauen s Badische Werterbuech publiziert wore, wu dr Ernst Ochs syt 1914 draa gschafft het. Bis 1999 sin insgsamt 57 Liferige uusechuu, no dr Uflesig vum Verlag isch s Badisch Wertebuech an dr Oldenbourg-Verlag z München gange, wu zwische 2000 bis 2012 d Liferige 58 bis 82 uusechuu sin. Syt dr Liferig 83 (2014) duet dr Walter de Gruyter Verlag, Berlin/München/Boston s Badisch Werterbuech publiziere.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
Zrugg in Züri (1764) het dr Lavater verschiideni Gsellschafte grübdet und sini erste wichdige Teggst uusegee. 1769 isch er Diakon worde, 1775 Pfarrer an dr Waisehuuskiirche, 1778 Diakon und 1786 Pfarrer an dr St. Peterskiirche z Züri.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Zwische 1952 un 1982 het dr Karl Friedrich Müller, wu 1946 bis 1948 as freiwillige Mitarbaiter bim Badische Wertebuech gschafft het un 1961 Noofolger vum Ernst Ochs as Bearbaiter vum Badische Werterbuch woren isch, im Verlag Moritz Schauenburg d Silberdistel-Reihe uusegee, e Publikationsraie mit Literatur us dr Region am Oberrhy. S het Bänd mit Gedicht un Bänd mit Prosa, zum Dail uf Hochdytsch, zum Dail uf Alemannisch. Insgsamt sin rund 85 Biecher in däre Serie uusechuu. Au speter sin im Verlag no Biecher uf Alemannisch uusechuu, z. B. vum Philipp Brucker, vum Karl Kurrus oder vum Gerhard Jung.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
1769 het dr Lavater im Charles Bonnet sini Idées sur l’état futur des êtres vivants, ou Palingénésie philosophique as Philosophische Untersuchung der Beweise für das Christentum übersetzt und die Schrift im Moses Mendelssohn gwidmet, für dass dä äntwäder brobieri, si z widerleege oder ins Christedum wurd überdrätte. Das isch dr Aafang gsi von ere Usenandersetzig per Brief zwüschen em Mendelssohn und em Lavater, wo vo dr gleerte Öffentligkäit in ganz Öiropa mitverfolgt worde isch. Lavater isch in dere Usenandersetzig vom Jurist und Theolog Johann Balthasar Kölbele understützt worde.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Syt 1968 isch im Verlag Moritz Schauenburg au dr Civis Academicus uusechuu (3. bis 7. Uflag), s „Handbuech vu dr dytsche, eschtrychische un schwyzerische Korporazione un studäntische Verainigunge an Uniwersitete un Hochschuele, un Schuelerverbindige“. Di acht Uflag het derno d Gemeinschaft für deutsche Studentengeschichte e.V. (GDS) im SH-Verlag uusegee.
Dr Verlag Moritz Schauenburg isch anne 1999 ufglest wore. Dr Name fiert hite d Kommanditgsellschaft Verlag Moritz Schauenburg GmbH & Co. KG, wu si unter em Name Sellwerk mit em Kramer Verlag, em Freiburger Telefonbuchverlag un em Medienhaus Rastatt zämegschlosse het un Internetaawändige aabietet. Dr Sitz isch hite z Fryburg.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
1774 het dr Lavater uf ere Rhiiräis under andere dr Johann Wolfgang von Goethe, dr Johann Bernhard Basedow und dr Johann Gerhard Hasenkamp kenne gleert. Dr Goethe het über e Mööli mit em Lavater und Basedow e chliises Värsli gschriibe, wo zum gflüglete Wort worde isch: „Prophete rechts, Prophete links, das Weltkind in der Mitten“. Er isch vom Zäichner und Chupferstächer Georg Friedrich Schmoll us Ludwigsburg begläitet worde. Dä het dehäim vili vo de Bordret, won er uf dr Räis gmacht het, für die Physiognomische Fragmente in Chupfer gstoche.
1786 het män em Lavater dr Boste vom ene Brediger an dr St. Ansgariuskiirche z Breeme aabote. Er het dr Boste aber nid aagnoo und isch witer z Züri Pfarrer bliibe, isch aber äinewääg uf Breem gfaare und isch uf dr Räis und au won er dürt aachoo isch, mit Begäisterig empfange worde. 1793 het en dr Minister Bernstorff uf Kopehaage iiglaade und er isch dört go bsueche.
Locmaria
Locmaria (bretonisch Lokmaria-ar-Gerveur) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Johann Caspar Lavater
Si Lääbe
Die politische Eräigniss häi sini letschte Lääbesjoor stark beiiflusst. Dr Lavater isch dr Franzöösische Revoluzion gegenuber kritisch bliibe und het s au kritisiert, wo franzöösischi Drubbe in d Schwiz iimarschiert si. In de Kräis um die helvetischi Regierig het men en dorum afo verdächdige, ass er Russland und Östriich wurd understütze. Am 16. Mai 1799 isch er im Badische verhaftet und uf Baasel verschleppt worde. Am 10. Juni het men en freigloo und er isch uf Züri zrugg. Wo d Franzoose under em André Masséna am 26. Septämber vo däm Joor Züri iignoo häi, het dr Lavater eme verwundete Soldat uf dr Strooss welle hälfe und isch von ere findlige Chuugele droffe worde. 15 Möönete spööter isch er an de Folge vo deren Verletzig gstorbe.
Si Wärk und Bedütig
Dr Lavater isch dur sini „Physiognomischen Fragmente zur Beförderung der Menschenkenntnis und Menschenliebe“ (4 Bänd, 1775–78) bekannt worde, won er din en Aaläitig gee het, wie mä dr Charakter us de Gsichtszüg und Körperform chönn uusefinde. Die Theorii vo dr Physiognomik het vil drzuebiidräit, ass dr Schatteriss in dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert z Dütschland populär worde isch, und si isch zu sinere Zit lääbhaft diskutiert worde, under anderem vom Lichtebärg, vom Goethe und vom Humboldt. Bekannti Künstler häi em Vorlage für si Sammlig gliiferet, wie dr Daniel Chodowiecki, Johann Rudolph Schellenberg oder dr Johann Heinrich Lips.
Locmaria
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Johann Caspar Lavater
Si Wärk und Bedütig
Dr Lavater het d "Schweizerlieder" verfasst (1767), s Wärk "Aussichten in die Ewigkeit" in vier Bänd (1768–1773/78), s "Geheime Tagebuch. Von einem Beobachter Seiner Selbst" und die "Unveränderten Fragmente aus dem Tagebuche eines Beobachters seiner Selbst", verschiideni theologischi, pedagogischi und patriotischi Wärk und dr "Pontius Pilatus" (1782-1785) und dr "Nathanaél" (1786). Er isch au für sini Bredigte, wo vil verbräitet worde si, bekannt gsi und für verschidnigi, religiös brägti epischi Dichdige wie Jesus Messias, oder die Zukunft des Herrn (1780) und Joseph von Arimathea (1794) und für s religiöse Drama Abraham und Isaak (1776).
Locmaria
Geografi
Locmaria lyt uf dr Insle Belle-Île-en-Mer im Atlantik, 47 km vu Vannes un 54 km vu Lorient. Dr hegscht Punkt vum Bann lyt 73 m iber em Meer.
Johann Caspar Lavater
Si Wärk und Bedütig
Noch em Lavater het mä im Zürcher Stadtkräis Ängi e Strooss benennt und e Schuelhuus. Im Joor 1954 het mä z Wien Donaustadt (22. Bezirk) d Lavaterstraße dauft. Au dr Name vom Asteroid (19263) Lavater chunnt vo iim.
Locmaria
Verwaltig
vu Locmaria isch. Locmaria ghert zum Kommunalverband.
Johann Caspar Lavater
Si Wärk und Bedütig
Z Züri het s im Lavaterhuus an dr St. Peterhofstatt 6 e Sammlig über si Lääbe und Wärk. .
Locmaria
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Locmaria ghert zum Bretonisch.
Svetlin Roussev
Dr Svetlin Roussev (bülgàrisch Светлин Русев; diitscha schrìftliga-n-Ìwwersätzung Swetlin Russew; * 5. Àwrìl 1976 ìn dr Schwiiz) ìsch a bülgàrischer Giiger, wo-n-unter da bekànntescht klàssischa Müüsikànta vu siim Lànd zeehlt. Ar hàt vor àllem ìm Frànkriich un ìn dr Schwiiz gschpìelt.
siina Kàrriar
Ìm Svetlin Roussev siina baida Ältra sìnn berüafliga Giiger gsìì. Dr Roussev ìsch ìn dr Schwiiz uff d’ Walt kumma, wu siina Ältra a Tournee gmàcht han. D’ Fàmìlia schtàmmt üss Russe-n-ìm Norda vum Bülgària. Dr Roussev hàt z’äärscht mìt siinera Müatter Müüsik glarnt; vìela bekànnta Müüsikànta sìn d’haim biim Roussev kumma. Ìm Àlter vu fìmfa Joohra ìsch schun dr Roussev ìn d’ Nàzionààla Kunschtschüal vu Russe gànga. Wu-n-’r sewana Joohra gsìì-n-ìsch hàt’r ìn Konzärta gschpìelt. Vu 1991 bis 1998 hàt dr Roussev àm Pàriiser Konsärwàtorium unter da bekànnta Giiger Gérard Poulet, Devy Erlih un Jean-Jacques Kantorow gschtudiart. Ìm Joohr 1994 hàt’r doo a Äärschta Giigerpriis so wia-n-a Äärschta Priis vu dr Kàmmermüüsik bikumma. Züadam hàt’r mehrera Giigawattkampf dur d’ Walt gwunna, un hàt ànna 2001 biim Internàzionàla Giigawattkàmpf vu Sendai a Priis bikumma, wu-n-’r a Inschtrumäntàlkonzärt vum Johann Sebastian Bach gschpìelt hàt.
Ìm Joohr 2000 ìsch dr Roussev d’ „Klàssischa Äntdäckung“ vu dr ADAMI gsìì. Ìm gliicha Joohr ìsch’r Sologiiger ìm Nàzionàlorkäschter vum Auvergne ìm Frànkriich worra. Zamma mìt dam Orkäschter un em Dirigànt Arie van Beek hàt’r ìm Karl Amadeus Hartmann siina „Müsik vum Trüür“ uffgnumma fìr a Album, wo-n-ànna 2004 üssagànga ìsch. Vu 2005 bis 2016 ìsch dr Roussev Sologiiger ìm Filhàrmoonisch Orkäschter vu Radio France z’ Pàris gsìì, un vu 2007 bis 2016 ìsch’r Sologiiger un Konzärtmaischter gsìì-n-ìm Filhàrmoonisch Orkäschter vu Seoul ìm Südkoreà. Ìm Nowamber 2016 ìsch’r Sologiiger un Konzärtmaischter vum Orkäschter vu dr Walschschwiiz worra. Ìhn hàt ma-n-àui àls Solìscht ìns Filhàrmoniiorkäschter vu Tokyo un ìns Keenigliga Filhàrmoonischa Orkäschter vu Lüttlig iiglààda. Züadam ìsch dr Roussev Giigalehrer àm Pàriiser Konsärwàtorium gsìì. Ànna 2016 ìsch’r Kunschtlaiter vum Filhàrmoonischa Orkäschter vu Sofia-n-ìm Bülgària worra. Àb 2017 hàt’r Giiga-n-àn dr Müüsikhoochschüal vu Gämf ìn dr Schwiiz unterrìchtet. Üsserdam ìsch’r Mìtglìed gsìì ìm Kunschtroot vu da Faschtschpìeler März-Müsiktààga z’ Russe ìm Bülgària.
Dr Roussev schpìelt vor àllem Klàssik, Bàrockmüüsik so wia zittgnossischa klàssischa Müüsik. Kàmmermüüsik hàt’r unter bekànnta Diriganta gschpìelt, wia-n-em Chung Myung-whun, em Yehudi Menuhin, em Leon Fleisher, em Vladimir Cosma un em Marek Janowski. Ìm Joohr 2012 hàt’r zamma mìt dr Piànìschta Plamena Mangowa bii da Internàzionààla Kàmmermüüsik-Faschtschpìeler vu Plowdiw gschpìelt. Àm 25. Mai 2015 ìsch sii Album „Fire and Ice“ üssagànga, wu-n-’r zamma mìt’m Symfoniiorkäschter vum Bülgààrischa Nàzionààla Rundfunk Liader vum Jean Sibelius un vum bülgàrischa Komponìscht Pantscho Wladigerow gschpìelt hàt. Zamma mìt’m frànzeescha Tschällìscht François Salque un dr bülgàrischa Pianìschta Elena Rozanova hàt’r a Dräimànnorkäschter bìldet. Zamma han sa a Album uffgnumma, wo-n-ànna 2016 veräffentligt worra-n-ìsch. Üsserdam hàt dr Rousev d’ Tango-Müüsikàntagrupp Tanguísimo grìnda. Ìm Septamber 2017 hàt’r zamma mìt dr koreànischa Piànìschta Yeol Eum Son a äffentliga Konzärt z’ Clermont-Ferrand ìm Frànkriich uffgnumma. Dàs Album, wo „Midnight Bells“ haischt, ìsch àm 28. Dezamber 2018 üssagànga.
Ànna 2019 ìsch dr Roussev Solìscht gsìì uff’m Àlbum vum Symfoniiorkäschter vum Bülgààrischa Nàzionààla Rundfunk, wu sa Liader vum Pantscho Wladigerow gschpìelt han. Ìm Jüüni 2021 hàt’r a Àlbum looh veräffentliga, wu-n-’r Liader vum Schwiizer Komponìscht Frank Martin gschpìelt hàt.
Ìm Roussev siina Giiga-n-ìsch a Camposelice vum Joohr 1710, wo-n-ìhm sitter Hornung 2012 d’ Jàpànischa Müsikschtìftung lehnt. Ìm Bülgària ìsch dr Svetlin Roussev Müüsikànt vum Joohr 2006 gsìì. Ànna 2007, 2016 un 2019 hàt’r d’ Krìschtàlllaira vum Bülgàrischa Kültüürminìschterium bikumma. Ìm Joohr 2018 ìsch’r Ehrabìrger vu siinera Haimetschtàdt Russe worra. Ìm Hornung 2019 hàt ìhm dr bülgàrischa Schtààtsowerhàuipt Rumen Radew d’ Ehra-n-üsszaichnung vum Presidànt vu dr Repüblik Bülgària gaa.
Dr Roussev ìsch Botschàfter vu dr UNICEF.
siina Wark
Dr Svetlin Roussev hàt mehr àls zeehn Albums looh veräffentliga, wo-n-’r zamma mìt àndra bekànnta Müüsikànta uffgnumma hàt:
Harburg (Schwaben)
Horburg (amtlich Harburg) ischt a Stadt em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Horburg leit em Dal vo dr Wörnitz an dr Romantischa Stroß.
Vo dr Gmarkong send 58,4% Landwirtschaftsfleche, 27,1 % Wald, 12,2 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Horburg gheret dr Hauptort Horburg, d Pfarrderfer Ebermergen, Heroldingen, Hoppingen, Mauren ond Mündling, s Kirchdorf Großsorheim, d Derfer Brünsee, Möggingen, Ronheim ond Schrattenhofen, d Weiler Katzenstein, Kratzhof, Listhof, Marbach, Obere Reismühle ond Spielberg ond d Gheft Brennhof, Bühlhof, Egermühle, Harthof, Olachmühle, Salchhof, Sonderhof ond Untere Reismühle.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7 % gleäge.
Religion
37,4 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 59,9 % evangelisch.
Verwaltong
Horburg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Horburg ischt dr Christoph Schmidt.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Horburg ghert zom Schwäbisch.
PAN
PAN schteht fyr:
Burg Waldkirch
D Burg Waldkilch isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Waldkilch im Landchreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.
Die Wasserburg isch im Bsitz vu dr Familie Küchlin gsi. Am 11. Septämber 1327 het dr Rudolf Küchlin genannt Leimer, dr Suhn vum Egelolf Küchlin, mit syym Brueder Johannes Küchlin e Burgfride gschlosse wäg dr Burg Waldkilch.
Claro TI
Claro (lombardisch Cree) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Geografi
Claro ligt circa 10 km nördlig vu dr Stadt Bellinzona im undere Tail vu dr Riviera. Zue dr ehmolige Gmai hen d Fraktione Scubiago, Duno, Brogo, Cassero un Torrazza ghert. Nochbergmaine sin Arbedo-Castione, Cresciano, Gnosca, Lumino, Preonzo un d Bündner Gmai San Vittore gsi.
Gschicht
Claro isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1120 as locus Clari. Vu 1499 bis 1798 het d Gmai zue dr Landvogtei Riviera ghert, ere gmaine Herrschaft vu Uri, Schwyz un Nidwalde.
D Gmai Claro het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais un Bezirk Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Riviera im Bezirk Riviera ghert.
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Claro isch dr Roberto Keller, PLR gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Claro ghert zum Ticinese.
Tour de Suisse 2013
D Mannschafte
Die 19 ProTeam mache immer mit. Drzue het mä no zwäi Professional Continental Team iiglaade.
Etappeübersicht
Dr Etappeblaan isch am 16. Juni 2012 voorgstellt worde.
Wil s Schnee ghaa het isch die 2. Etappe gänderet worde. Mä het nid über e Nuufenebass chönne und so isch d Etappe 42,1 Kilometer verchürzt worde und no 119,2 Kilometer lang gsi.
Gottfried Schweickhardt
Lääbe
Dr Schweickhardt het bis 2012 as Realschuellehrer am „Geroldsecker Bildungszentrum Seelbach“ unterrichtet. Vu 2013 bis 2017 het er zäme mit dr Brigitte Panther un dr Monika Opitz d Laitig vum kadolische Bildigswärch Säälbach ibernuu.
Anne 2020 het er bim Dialäktwettbewärb Lohrer Mure e Sonderbryys in dr Kategory Prosa gwunne mit ere alemannische Ibersetzig vun ere Gschicht, wun er im Mai 2020 im Stadtanzeiger Ortenau uf Hochdytsch vereffetligt ghaa het.
Dr Schweickhardt läbt mit syre Frau Rita z Säälbach.
Eiken
Äike (amtlich Eiken) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Laufeburg im Schwiizer Kanton Aargau. De Ort ligt öppe zwei Kilometer südlich vom Rhii, em Gränzfluss zwüschem Aargau und Bade.
Geographii
Äike isch ursprünglich es Stroossedorf, wo sich öppe uf zwei Kilometer uf de weschtliche Siite vo de Sissle erstreckt. D Flächi vom Gmeindsbann sind 707 Hektrae, vo dene 216 mit Wald überwachse sind und 163 Hektare sind überbaut. De höchschti Punkt isch mit 472 Meter uf de Hochebeni vom Schupfartbärg, die tüüfschti isch mit 300 Meter an de Sissle.
D Nochbargmeinde vo Äike sind Sissle, Chaischde, Öschge, Frick, Schupfert un Münchwile.
Gschicht
Ersti Bsidligsspure z Äike sind us de alemannische und de fränkische Ziit. Zum erschte Mol schriftlich erwähnt isch de Ort im Johr 1160 in de Acta Murensia, wo er Eitchon gnennt wird. De Name litet sich vom althochdütsche Wort Eitinghofun ab, wo so viil wi «bi de Höf vo de Sippe vom Eito» heisst. Wo d Grafe vo Homberg-Tierstei usgstorbe sind, isch d Landesherrschaft im 1232i an d Habsburger cho. Nach em Waldshueterchrieg vo 1468 hei si Äike mit em ganze Fricktal an d Burgunder verpfändet. Bi de Niderlag vom Karl in de Burgunderchrieg, isch s fricktal mit Äike wider an d Habsburger cho und dadermit unter österrichischi Herrschaft, sit em 1491 als Teil vo Vorderöschtriich. Im 17. Johrhundert hets vili chriegerischi Usenandersetzige geh.
Im 1797 ischs Fricktal nach em Friide vo Campo Formio es französischs Protaktorat worde und am 20. Februar 1802 isch de Ort zu ere Gmeind im Distrikt Frick vom Kanton Fricktal worde, wo sich im Ouguscht vom gliiche Johr de Helvetisch Republik aagschlosse het. Im Dezember 1801 isch im Pfarrhaus vo Äike d Verfassig vom Kanton Fricktal gschribe worde, aber scho am 19. Februar 1803 isch s Fricktal mit de Gmeidn Äike zu eme Teil vom Kanton Aargau worde. Sit em 1806 isch Sissle, wo erscht im 18. Johrhundert entstande isch, e eigeständigi Gemind worde und am 2. Ougschte 1875 isch de Bahnhof vo Äike eröffnet worde.
Vo 1960 bis 1961 isch de alt Nationalrot Beda Humbel Gmeindschriiber vo Äike gsi.
Partnergmeinde
Partnergmeinde vo Äike sin:
SoftwareONE
SofwareONE isch a Firma, mo em Bereich vo dr Daadavrwaldong (Informationstechnik) schaffd.
Gschichd
Des Unternehmen isch 1985 grönded worra. S isch a AG, abr brivad (ned an dr Börse). Dr Haubdsids isch en Stans, Kanton Nidwalde. Drneba hods 65 Firma en andre Ländr ond hend no en 82 Ländr Verdredonga, au schaffed se en 145 Ländr.
D Equity-Firma (a Firma mo Firme kaufd als Bedeiligonga) KKR hod em August 2015 25 % vo SoftwareONE kaufd.
Brodukt
SofwareOne biaded ihre Konda aa, s Portofolio-Management, also d Vrwaldong vo de Brogramm od de drzughörige Lizenza (Erlaubnis zom Benutza) en der Firma z regla. Se biaded au an Cloud-Srvice (des isch a Dadalager aussrhalb vo dr Firma) aa: d PyraCloud.
Omfang
SofwareOne hod 65 Niederlassungen mid oigene Firma, 82 lokale Ländervertretungen sowie eine Geschäftstätigkeit in 145 Ländr.
Zsammarbed
SoftwareONE isch Microsoft Gold Certified Partner ond vrkaufd Brodukt vo 9.000 Hersteller. CRN Magazine führte das Unternehmen auf seiner Solution-Provider-500-Leste 2016 auf Platz 14.
Nellingen
Nellenga (dt. Nellingen) isch a Gmoed em Alb-Donau-Krois en Bada-Wirttaberg, ogfähr 20 km weg von Ulm.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 70,9 % Landwirtschaftsfleche, 20,5 % Wald, 8 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Nellenga gheret d Ortsdoel Nellenga, Obbãnga (Oppingen) ond Oecha (Aichen).
Gschicht
Nellenge ischt zom erschte Mol gnennt worde em 12. Jh. 1372 hot's z Marktrecht kriagt. Om ogfähr 1400 rom hot Nellenga zur freia Reichsstadt Ulm ghert, on mit sellra em 19. Jh. au no a paar Johr lang zu Bayern.
Verwaltong
Nellenga hot sich mit dr Stadt Loechenga ond de Gmoeda Heroldstatt, Merklenga ond Weschderhõẽ zom Gmoedsverwaltongsverband „Loechenger Alb“ mit Sitz en Loechenga zammegschlossa.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kuldur
Zom seha geit's d Andreas-Kirch von 1492 ond en Oppenga s Albbähnle von Amstett rauf. Uf dera alta Bahstreck fährt no a Dampflok fr dr Tourismus.
Außerdem isch äll Johr am 25. Juli dr Jakobi-Markt, mo mr halt ällerhand kaufa ka, ond äll zwoi Johr isch s Baurarenna mit em Großa Preis von Nellenga, do geit's renna mit Gäul on Bulldog en ra Western-Atmoshpäre.
Dialekt
Dr Dialekt von Nellenga ghert zom Schwäbischa.
Alida Airaghi
D Alida Airaghi, wo ane 1953 z Verona uf d Wält cho isch, isch e bekanti iteliänischi Dichterin.
s Läbe
Si het a der Università statale z Mailand klassischi Literatur studiert. Derno het si z Züri gläbt und dört vo 1978 bis 1992 Schuel ggää. Dört het si agfange ihri Wärch, vor allem Gedicht, uf Iteliänisch schrybe. Si isch Autorin für iteliänischi und schwiizerischi Zytschrifte. Teil Stück vo der Airaghi sind au in iteliänische Lyrikanthologie abtrukt worde. Es bar Bischpiil vo däm, wo si gmacht het, chame uf irere Website läse.
D Alida Airaghi het der Schriftsteller Siro Angeli ghürootet; die beide händ zwo Mäitli. Hütt läbt und schaffet si z Garda. Der Filippo La Porta seit von ere, si sig «una delle voci poetiche più rilevanti dell’attuale panorama italiano», si sig also eini vo de bedüütendschte iteliänische Dichterstimme vo hüt.
Friedrich Doldinger
Dr Friedrich (Leopold) Doldinger (* 2. Dezämber 1897 z Radolfzell; † 2. Septämber 1973 z Fryburg) isch e dytsche Anthroposof, Pfaarer vu dr Chrischtegmainschaft, Kumpenischt un Schriftsteller gsii.
Lääbe
Dr Friedrich Doldinger isch mit zwee eltere Brieder as Suhn vun eme Boschtler z Radolfzell am Bodesee ufgwagse. Mit 14 Johr het er si vum Katholizismus losgsait. Dur e Lungeriss un e Durnuafall het er scho ase chlai e schwachi Gsundhait ghaa. Dr Vater isch uf Fryburg im Brysgau versetzt wore, wu dr Friedrich uf s Realgimnasium gangen isch. Är isch Klasseprimus gsii, het vyl gläse un gärn di germanische Getter- un Heldesage glost. Scho mit 16 het er d Anthroposofy chänneglehrt un dr Rudolf Steiner in eme Vordrag z Stuegert ghert, wun em aber nit zuegsait ghaa het.
Im Summer 1916 het er e extärn Abitur abglait, wun er si ohni Schuel druf vorberaitet ghaa het, un het z Fryburg aagfange studiere. Syni Inträsse sin brait gfächeret gsii: Experimentalfisik, Literatur, Filosofy, Musikwisseschaft. Anne 1921 het er sy Studium mit ere Dokterarbet bim Edmund Husserl iber dr Friedrich Heinrich Jacobi abgschlosse.
Bi me Chrankenufenthalt z Minche het er wichtigi Anthropofe wie dr Albert Steffen, dr Ernst Uehli, dr Otto Graf von Lerchenfeld un dr Michael Bauer chänneglehrt. Im Spotjohr 1920 het er am erschte Anthroposofische Hochschuelkurs zur Ereffnig vum erschte Goetheanum-Böu z Dornach zäme mit syre spetere FraU Johanna dailgnuu.
Im Summer 1921 het en e Studänt vuz Dibenga, dr Tom Kändler, z Fryburg ufgsuecht: Dr Rudolf Steiner heeb uf ihn verwise un vorgschlaa, ihn zum zweete Theologekurs im Spotjohr uf Dornach yyzlade. Däm Ruef isch dr Friedrich Doldinger gfolgt un isch eso zum Grinderkrais vu dr Chrischtegmainschaft gstoße. Am 16. Septämber 1922 het er d Prieschterwei dur dr Friedrich Rittelmeyer empfange un isch vu däm zue aim vu dr drei erschte „Länker“ bstellt wore.
In beede Wältchrieg het er wäg syre chranklächte Konschtituzion nit mieße yyrugge. In dr Zyt vum Verbot vu dr Chrischtegmainschaft het er Kumpesizion bim Julius Weismann studiert, het e hufe Klavierschueler ghaa un sy wohl bekanntescht Buech gschcribe, des iber dr Mozart (Erschtdruck 1943).
Vum Doldinger ísch dr Titel „Christus aller Erde“ fir di erscht Schrifteraie vu dr Chrischtegmainschaft (am Änd mit 39 Bänd) chuu. Är het rund 16 Drame un Spiil, 15 Gedicht-, Spruch- un Prosasammlige, vier Biografie un e Hufe religiesi Bschauige un Zytschriftenufsätz verfasst. Vu syne Molereie het sy Kolleg Siegfried Gussmann speter vyl Chunschtboschtcharte uusebrocht. Au e baar vu syne Kumpesizione sin druckt wore.
S Spiil Der Vogel Gryff isch wie d Vorlag, s glychnamig Märli vu dr Brieder Grimm, uf Schwyzerdütsch gschribe.
Locmaria-Grand-Champ
Locmaria-Grand-Champ (bretonisch Lokmaria-Gregam) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Locmaria-Grand-Champ lyt 12 km nerdlig vu Vannes un 43 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 52 m un 139 m iber Normalnull.
Gschicht
Locmaria-Grand-Champ isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1554 as Locmaria. Bis zum 4. Dezämber 1889 isch s e Ortsdail vu Grand-Champ gsii, e aigeständigi Bfarrei isch Locmaria-Grand-Champ anne 1802 wore.
Verwaltig
vu Locmaria-Grand-Champ isch. Locmaria-Grand-Champ ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Locmaria-Grand-Champ ghert zum Bretonisch.
Pfingsten
Pfingschte oder elter alemannisch Pfeischte (vu griech. πεντηκοστή [ἡμέρα] pentekostē [hēmera] ‚dr fufzgscht Dag‘) isch e chrischtlig Fescht. Gfyyrt wird vu dr Glaibige d Sändig vum Hailige Gaischt. S wird am fufzigschte Dag no dr Oschtere begange und s isch s Änd vu dr Oschterziit.
Im Neie Teschtamänt wird in dr Aposchtelgschicht (Apg 2, 1–41) verzellt, ass dr Hailig Gaischt uf d Aposchtel un d Jinger aabechuu isch, wu si zum alte jüüdische Fescht (Schawuot) z Jerusalem versamlet gsii sin:
Des Datum wird in dr chrischtlige Dradizion au as Grindig vu dr Chilche verstande. As chrischtlig Fescht wird Pfingschte zem erschte Mol anne 130 gnännt.
Fyyrtig
Dr Pfingschtmeentig isch e gsetzlige Fyyrtig z Dytschland, z Eschtryych, in dr maischte Kanton in dr Schwyz, z Frankryych, z Luxemburg un z Ungarn.
Kain Fyyrtig isch dr Pfingschtmeentig im Tessyyn, im Wallis, z Schwede un z Italie.
Claudia Scherer
D Claudia Scherer (* 1954 z Wanga) isch e dytschi Schriftstelleri un Fotochinschtleri, wu in ihrem lyrische Schaffe au uf Alemannisch schrybt. Si het Gedichte, Geschicht, Verzellige, e Roman un Rezänsione u. a. in dr Berliner Dageszytig taz, in dr Zytschrifte Allmende un Nachtcafé un au in Anthologie vereffetligt.
Lääbe
D Scherer het as Buechhändleri gschafft un as Stipändiati vu dr Hans-Böckler-Stiftig Dytsch un Chunschterzieig an dr Pedagogische Hochschuel z Reidlenga studiert, derzue het si as Fotoredakteri fir d taz gschafft. E Uuslandspraktikum het si uf Lyon gfiert.
Syter anne 1993 läbt d Scherer wider in ihre Geburtsstadt Wanga, wu si bis 2015 as halb ehrenamtligi Mitarbaiteri vu dr Stedtische Galery gschafft het. Si isch Mitglid im Verband deutscher Schriftsteller (VS), im „Internationale Dialekt-Institut“, Innsbruck/Wien (IDI) un im Projäkt Mundart in der Schule. Vu 2005 bis 2015 isch si Mitglid vu dr Meersburger Autorenrunde gsii. In dr Region het si Uusstellige vu Fotografie, Collage un Molerei gmacht.
Bryys
Anne 2011 het d Claudia Scherer dr 3. Bryys bim 9. Feldkircher Lyrikpreis gwunne.
West Virginia
Wescht Virginia [] isch e Bundesschtaat vo dr USA in dr Regio dr Appalachen, allgmein bekannt ols The Mountain State (Dr Bärgschtaat). Wescht Virginia hot sich vo Virginia im Sezessionskrieg abgtrennd. 'S isch ols Bergbauregion un Ort vo Arbyterkämpfa un Armut bekannt.
Gschicht
Bis in d' Mitt vum 19. Johrhundert hot 's zu Virginia gheert. Scho syt dr Bsiedlig hot 's politischi Differenza zwische den eher ärmeri Kleibuure in Wescht Virginia un den Plantaschebesitzern in den Ebena, wo in dr Politik vum Schtaat dominant wore, gäbe. Noch em Usbruch vum Sezessionskrieg un dr Losleesig vo Virginia vo dr Union, hän sich d' weschtlichi Countys vo dm Muetterschtaat om 27. April 1861 trennt und sich de Nordstaate aagschlosse.
Wirtschaft
D' ynst prächtigi Wälder sin fer langi Zyt abgholzt wore. E Ufforschtig hot in de letzte Johrzehnta Erfolge. Dr Kohlebärgbou schpilt au hejt e wichtigi Roll, aber scho 50 % vo de Schtaatsynnahme werde durch de Tourismus erwirtschaftet.
Or Chadasch (Zürich)
Or Chadasch isch e jüdischi Gmeind z Züri. Offiziell isch ire Naame Jüdischi Liberali Gmeind JLG Or Chadasch.
Si isch e Gmeind, wo zu dr liberale Bewegig i dr jüdische Gägewart zellt. D Zürcher JLG isch ane 1978 vo Lüüt, wo us de orthodoxe jüdische Gmeinde usträtte sind, gründet worde; z Gänf git’s sit 1970 e liberali jüdischi Gmeind. Ane 1990 isch dänn au z Wien die liberali jüdischi Gmeind Or Chadasch entstande.
D JLG Züri isch a de Hallwylstrass im Stadtchräis 4 vo Züri dihei und het dört au iri Synagoge. Früener isch si a dr Fortunastrass im Stadtzäntrum gsy.
Dr hebräisch Uustruk אוֹר חָדָשׁ Or chadasch bedüütet uf Schwiizerdüütsch «nöis Liecht».
Im liberale Juudetum, wo im 19. Joorhundert z Düütschland uufcho isch, wott me s tradizionelle jüdische Religionsläbe zämebringe mit modäärne Wärt vo dr hütige Gselschaft wie öppe dr Wältoffeheit, dr Toleranz und dr Mönschlechkeit. Bi de Gottesdienscht sind d Mannen und d Fraue glychberächtiget drby – im Underschiid zu der strängere Gwoonet bi andere, me seit ne «orthodoxe» Richtige. Bis jetz isch aber d Or Chadasch nit in Schwiizerisch Israelitisch Gmeindbund ufgnoo worde. Or Chadasch Züri macht bi dr Vereinigung für religiös-liberales Judentum in der Schweiz und bi dr wältwyten Organisazioon vo de liberal dänkende Jude World Union for Progressive Judaism mit. E Schwiizer Wüsseschaftlerin, d Marianne Wallach-Faller (1942-1997), het über s jüdische Läbe us feministischer Sicht gschaffet. D Gmeind isch für jüdischi Persoonen und Familene vo alne Richtige und verschidener Härkumpft doo. Si wott aktyv dr Dialoog zwüsche de divärse Ströömige i dr jüdische Gselschaft pflääge und inträssiert sech au für d Meinige vo anderne Religioone; trum isch si bim Zürcher Forum vo de Religioone drby. D JLG het en eigeti Religionsschuel.
D Kulturkommissioon vo dr JLG schaffet mit dr ICZ zäme, öppe bim Programm ''SERET. Kino us dr jüdische Wält.'' Und si macht bim Öiropäische Tag vo der jüdische Kultur mit. Ane 2018 het me z Züri zäme d Wuche vo dr jüdische Kultur organisiert, wo mit en Tag vom jüdische Buech agfange het und bis zum Öiropäische Tag vo der jüdische Kultur ggangen isch. Dr Tag vom jüdische Buech isch au 2019 wider gsy. Dr Zürcher Verein für jüdische Kultur und Wissenschaft, wo ane 2013 gründet worden isch, angaschiert sich für so kulturelli Projäkt.
Meisterschaft von Zürich
D Maischterschaft vu Züri, au Züri-Metzgete gnännt, isch e Aidagränne im Radsport, wu z Züri in dr Schwyz stattgfunde het. Friejer isch s aafangs Mai, bis 2004 derno im Augschte durgfiert wore, ab 2005 wäg dr Umstellig vum Rännkaländer vu dr UCI aafangs Oktober. Bis 2004 isch s Dail vum Rad-Wältcup gsii, wu zeh Ränne derzue ghert hän, 2005 un 2006 het s derno zue dr nei yygfierte UCI ProTour ghert. S Radränne isch syter anne 1910 regelmäßig durgfiert wore, anne 2006 zum 93. Mol. Dr gängig Name Züri-Metzgete chunnt vu dr schwäre Uufäll, wu s in dr Aafangszyt als gee het.
Or Chadasch (Zürich)
D Gmeind het en eigete Fridhof z Albisrieden im Südweschte vo Züri; dr Fridhof Or Chadasch isch ane 1982 uufggange.
Meisterschaft von Zürich
Im April 2007 isch bekannt wore, ass d Organisatore no dr widerholte Doping-Skandal im Radsport nimi gnue Sponsore hän chenne gwinne go d Cheschte vu 1,2 Millione Schwyzer Franke abzdecke, wäge däm isch s Ränne 2007 abgsait wore. Ab 2008 isch s as Amateur- un Volksränne durgfiert wore un het syterhär EKZ Züri Metzgete bzw. EKZ Volksmetzgete ghaiße. Am 5. Septämber 2010 het s Ränne unter em Motto "100 Jahre Züri-Metzgete" stattgfunde. Syt d Uusgab 2015 abgsait woren isch, isch s frogli, eb des Traditionsränne iberhaupt nomol veraastaltet wird.
Rekordsiger isch dr Schwyzer Heiri Suter, wu d Metzgete zwische 1919 un 1929 segs Mol gwunne het.
Streckefierig
Langi Zyt isch d Züri-Metzgete e Rundränne gsi, wu vu Züri uus e Boge dur s Zürcher Oberland un s Unterland gmacht gha het. Zuesatzrundine hän an eme gääche Stich e baar Mol uf Rägeschbärg uffegfiert. S Ziil isch bim Hallestadion z Oerlike gsii.
Vu 1993 bis 1998 isch s Ränne vu Basel uf Züri gange, unter em Namme Grand Prix Suisse. E baar Biel mit zum Dail gääche Aastiig hän vor allem s Änd vum Ränne sotte inträssant gstalte. Ziil isch di uffig Radrtännbahn näb em Hallestadion gsii.