cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Landtag des Fürstentums Liechtenstein
Frakzioone
D Frakzioone bilde d Bruck zwische dr Bartei un dr Abgoordnete: Voreb e Gschäft im Landdaag bhandlet wiird, dräffe si d Abgoordnete zue barteiintäärne Frakzioonssitzige. Die diene dr gmainsaame Mainigsbildig. E Frakzioonszwang git s doodrus nit, wool aaber e gwiisi Frakzioonsdiszipliin. D Mainig vu dr Frakzioon wiird im Landdaag dur d/r Frakzioonssprächer/i verchindet. D Frakzioone hän Aaspruch uf en aigene Sitzigsruum. Ass e Frakzioon cha bildet wääre, bruucht s zmindescht drei Abgoortneti.
Waalkrais
Anne 1878 isch s Land in Aaläänig an di friejere Griichtsgmaine in zwee Waalkrais yydailt woore: Im Waalkreis Ooberland sin nei siibe, im Waalkrais Unterland fim Abgoordneti z weele gsii. Doderzue het dr Fiirscht zwee Abgoordneti us em Ooberland un ain us em Unterland ernännt. Di nei Verfassig vu 1921 het di diräkt Volkswaal broocht. D Gsamtzaal vu 15 Abgoordnete un s Verhältnis 60:40 zwische Oober- un Unterland sin glyych bliibe. An däm Verhältnis isch au feschtghalte woore, wu anne 1988 d Zaal vu dr Abgoordnete uf 25 ufegsetzt wooren isch, drotz ass des Verhältnis nit däm vu dr Yywoonerzaale in beede Waalkrais entsprict.
Finanzhohait
S Staatsbudget wird vu dr Regierung ufgstellt un vum Landdaag verabschiidet. Dää het s Räächt, ainzelni Posizioone abzändere. Bruucht d Regierig im Lauf vum Joor fir neii Ufgaabe zuesätzli Gäld oder wäre ainzelni Budgetposizioone iberschritte, mueß d Regierig bim Landdaag e Noodraagskredit yyhoole. Bi Vorhaa, wu meejeerigi finanziälli Verbfliichtig bringe, mueß d Regierig dr Landdaag um en Verbfliichtigskredit ersueche.
Gsetzgeebig
Di fiirnämscht Ufgaab vum Landdaag isch s dMitwiirke an dr Gsetzgeebig. Ooni Landdaag cha kai Gsetz erloo oder abgänderet wääre. Em Landdaag stoot – näb em Landesfiischt un em Volk – s Räächt vu dr Verfassgs- un Gsetzinitiativ zue; in dr Praxis wääre di maischte Gsetzvorlaage vu dr Regierig oder äre ire Experte uusgschafft. Dr Landdaag cha Gsetzvorlaagen an d Regierig zrugwyyse oder aigeni Kummissioone fir zum Iberschaffe vu dr Vorlaage bilde.
Gschiicht
Dr Ständlanddaag isch vum Fiirscht aimool im Joor zuen er eSitzig yygruefe woore. Dr Ständlanddaag het gar kai Räächt ghaa; sy Funkzioon isch uusschließli doodin bstande, dr alljeerlige Styyrfoorderig «dankbar» zuezstimme.
Waalgscheft
D Riichter bi dr Ziviil- un Stroofgriicht wääre dur e Greemium gweelt, wu vum Landdaag un em Landesfiirscht gmainsam bstellt wird. In däm Greemium het dr Landesfiirscht dr Voorsitz un dr Stichentschaid. Dr Landdaag un dr Landesfiirscht chenne in des Greemium glyych vyyll Mitgliider riefe. Dr Landdaag schickt je ai/n Abgordnete/i us e jeedere Weeltergruppe, wu im Landdaag verdrätten isch. D Regierig schickt des Regierigsmitgliid, wu fir d Juschtiz zueständig isch. S Greemium dischpetiert verdröuli. Kandidaate/ine chenne nume mit Zuestimmig vum Landesfiirscht vum Greemium em Landdaag empfoole wääre. Weelt dr Landdaag d/r empfoole Kandidat/i, no wird dää/die vum Landesfiirscht zum Riichter ernännt. Läänt dr Landdaag d/r Kandidaat/i ab, wum vum Greeium empfoole wooren isch, un git s in vier Wuche kai Ainigungiber e neie/i Kandidaat/i, no mueuß dr Landdaag e Geegekandidaat/i voorschlaa un e Volksabstimmig aasetze. Im Fall vun ere Volksabstimmig deerfe au d Landesbuurger, wus Waalräächt hän, mit ere Initiativ Kandidate/ine nominiere.
Gsetzgeebig
Iber jeedi Gsetzvoorlaag git s zeerscht e Yydrättensdebatte; derno in dr Reegle e zwaimooligi Lääsig un e Schlussabstimmig. In dr Yydrättensdebatte wird driber enschiide, eb dr Landdaag iberhaupt uf e Voorlaag will yydrätte. In dr eerschte Lääsig chenne Aareegige gmacht wääre, wu vu dr Regierig bis zue dr zwoote Lääsig mien iberbrieft wääre. In dr zwoote Lääsig wird iber e jeede ainzel Artikel abgstimmt.
Kuntrollfunkzioon
Dr Landdaag het s Räächt un d Ufgaab, di gsamt Staatsverwaltig mitsamt dr Juschtizverwaltig z kuntrelliere. Där Ufdraag git dr Landdaag uf aire Syte dr Gschäftsbreifigskummuíssioon, uf dr andere Syte nimmt er die Funkzioonau sälber woor, indäm er di jeerlige Rächeschaftsbriicht vu dr Beheerde un d Landesrächnig bhandelt. Usserdäm chenne di Abgordnete schriftlgi un mindligi Frooge zue jeedem Beraich vu dr Landesverwaltig an d Regierig stelle. E staark Kuntrollinschtrumänt sin d Untersuechigskummissioone, wu us konkretem Aaloss bstellt wääre.
Gsetzgeebig
Ass e Gsetz giltig wird, bruucht s usser dr Zuestimmig vum Landdaag au d Sankzioon vum Landesfiirscht, d Geegezaichnig vum Regierigsschef un d Verchindig im Landesgsetzblatt.
Artikulazioonsfunkzioon
En wichtige Bstanddail vu dr barlemäntarischen Aarbet bstoot in dr effetlige Diskussioon iber di bessere bolitische Argumänter. Si dient dr Mainigsbildig un dr Entschaidigsfindig.
Verfassig vu 1862
D Gschiicht vum liachtaschtische Barlemäntarismus fangt mit dr konschtituzionälle Verfassig vu 1862 aa. Dr Landdaag isch jetz zuen ere äächte Volksverdrättig woore, wu zum greeschte Dail us freie Waale fiirigangen isch.
Stellvertdrättendi Abgoordneti
E liachtaschtaanischi Bsunderhait bildet d Waal vu stellverdrättende Abgoordnete. Uf jee drei Mandaat, wu ne Bartei in eme Waalkrais kriegt, stoot ere ne stellverdrättende/i Abgoordnete/i zue. E jeedi Bartei, wu im Landdaag verdrätten isch, het aber uf all Fäll Aaspruch uf ai/n stellverdrättende/i Abgoordnete/i, chlaineri Bartei sin dodermit nit vu dr Stellverdrätter/i-Reegle uusgschlosse. D Funkzioon vu dr stellverdrättende Abgoordnete isch vor allem, d Meerhaitsverhältnis im Barlemänt fir dr Fall z sichere, ass e Abgoordnete/i bi re Landdaagssitzig verhinderet isch. Stellverdrättendi Abgoordneti sin nit in Landdaagskummissioone weelbaar, chene aber in barlemäntaarischi Delegazioone bi internazionaale Organisazioone gweelt wääre. Die Reegle isch wäg dr Aarbetbelaschtig vu dr Abgoordnete yygfiert woore.
Landdaagsbiroo
S Landdaagsbiroo bstoot us em/dr Landdaagsbresidänt/i, em/dr Landdaagsvizebresidänt/i un dr Frakzioonssprächer/ne. D/Dr Landdaagssekreteer/i gheert em aa mit ere berootende Stimm. S Landdaagsbiroo git em Bresidänt Rootschleeg, bsundersch bim Verfasse vu dr Trantandelischt fir d Landdaagssitzige; s erstellt s Budget vum Landdaag un entschaidet iber d Aastellig vu dr Personaal fir ds Landdaagssekretariaat.
Gschäftsoornig
D Ufgaabe un d Aarbetswyys vum Landdaag sin dr Verfassig un in dr Gschäftsoornig greeglet.
Landdaagsbresidänt
Dr Landdaagsbresidänt un dr Landdaagsvizebresdiänt wääre in dr erschte Sitziig vum Joor fir ai Joor gweelt. Dr Landdaagsbresidänt rieft d Sitzige iber s Joor yy, laitet d Sitzige un verdritt dr Landdaag no usse. Dr Landdaagsvizebresidänt verdritt iin im Verhinderigsfall.
S Fiischteduum Liachtaschtaa isch no dr Verfassig «e konschtituzionälli Eerbmonarchy uf demokraatischer un barlemäntarischer Grundlaag». Dr Landdaag isch Verdrättig un «Orgaan» vum Volk un nimmt d Räächt un Inträsse vum Volk woor. Sitz vum Landdaag isch s 2008 ufgmacht Landdaagsgebei z Vaduz.
Propoorzwaalverfaare, Waalberäächtigti
S Frauestimmräächt isch z Liachtaschta anne 1984 im Rame vun eme Referändum bschlossen un yygfeirt woore, 1971 un 1973 sin soonigi Abstimmige no gschyteret.
Waalkrais
Di boode gschiichtlige Landschafte sin im Absolutismus abgschafft woore. Drotz ass d Untertaane mit zäächem Wiiderstand draa feschtghalte hän, het au d Verfassig vu 1862 dr Ainhaitsstaat nit ruckgängig gmacht. In dr Minzwirre vu 1877, wu si d Unterländer energisch geege d Yyfierig vu dr Goldwäärig gweert hän, isch dr Konflikt wider ufgläbt.
Verfassig vu 1921
D Räächt vum Barlemänt sin dytli uusgwytet woore: D Regierig wird syterhäär dur Zämewiirke vu Fiirscht un Landdaag bildet, em Landdaag stoot doderby s Voorschlaagsräächt zue. Nei isch doodmol au gsii, ass dr Landdaag d Riichter weelt.
Räächt vum Volk
S Volk het näb em Räächt, dr Landdaag z weele, au d Meegligkait s Yyruefe vum Landdaag mit ere Initiativ oder e Volksabstimmig iber sy Ufleesig z zwinge. Mit em Referändumsräächt cha s Stimmvolk Landdaagsbschliss ere Volksabstimmig zuefiere.
Waalkrais
Di 25 Abgoordnete wäären in zwai Waalkrais gweelt. Im Waalkrais Oberland duet mer 15, im Waalkrais Unterland 10 Abgoordneti weele.
Räächt vum Fiirscht
Em Fiirscht stoot s Räächt zue, dr Staat no usse z verdrätte, d Mitwiirkigsräächt vu dr Regierig blyybe aber. Staatsverdreeg, wu d Staatshohaits- oder Volksräächt dedur yygschränkt wääre, bruuche d Zuestimmig vum Landdaag.
Pleenum
Dr Liachtaschtaanisch Landdaag bstoot us 25 Abgoordnete. Är iebt syni Räächt in dr Sitzige vum Gsamtlanddaag uus. Au d Detailberootiig vu Gsetz erfolgt in dr Reegle im Pleenum. Är wir wäg däm as «Aarbetsbarlemänt» karakterisiert. Im Verglyych zue andere Barlemänte wääre weenig Ufgaabe an Kummissioone delegiert. Wänn Kummissioone bildet wääre, hän die vor allem d Ufgaab, bstimmti Gschäft fir dr Gsamtlanddaag vorzberaite un d Aadreeg derfir z formeliere.
Stimmbedailigung
D Stimmbedailigun lyt z Liachtaschtaa tradizionäll seli hooch. Bi dr Landdaagswaalen am 11. Februar 2001 isch si bi 86,7 Brozänt glääge, 2005 immer no bi 86,5 Brozänt. Bi dr Landdaagswaale dernoo isch d Stimmbedailigung aber alsfuurt gsunke: 2009: 84,6 Brozänt, 2013: 79,8 Brozänt un 2017 nume no 77,8 Brozänt.
Propoorzwaalverfaare, Waalberäächtigti
Gweelt wird noch em Verhältniswaalsischteem: D Mandaat wääre uf d Barteie verdailt noch em Verhältnis vu dr Stimme, wu d Barteie (bzw. iri Kandidaat*ine) in eme Wahlkrais insgsamt iiberchuu hän. Innerhalb vu dr Bartei gälte sälli Kandidaaten as gweelt, wu am meeschte Stimmen iiberchuu hän.
Landdaagssekretariaat
S Landdaagssekretariaat bstoot us em/dr Landtagssekreteer/i, em/dr Stellverdrätter/i un meerere Mitarbaiter*ne. D Hauptufgaabe vum Landdaagssekretariaat sin s Erstelle vu dr Protokoll vu dr Landdaags- un Kummissioonssitzige, d Unterstitzig vum/vu dr Bresidänt/i, dr Abgoordnete, dr Kummissioonen un dr barlemäntaarische Delegazioone un s Bschaffe vu Informazioone fir d Abgoordnete. Derzue isch s im Allgmaine zueständig fir s Verlääse vu dr Vorlaagen im Pleenum. D/r Landdaagssekreter un d/r Stellverdrätter/i wääre vum Landdaag in ere effetlige Sitzig gweelt.
Zaal vu dr Barteie
Di eerschte Barteie sin anne 1918 bildet woore. Aafangs sin nume di Fuurtschrittli Buurgerbartei (FBP) un di Vaterländisch Unioon (VU) im Landdaag verdrätte gsii. D Waale hän syt dr Yyfierig vum Verhältniswaalräächt mit ere 18-Brozänt-Speerhuurd (syter 1939, Speerhuurd bis 1962) in dr Reegle zue arg änge Meehaitsverhältnis, was langi Zyt zue dr Bildig vu Koalizioonsregierige gfiert het (1938–1997, wider syter 2005), 1993 het s mit dr Freie Lischt (FL) zum eerschte Mool e dritti Bartei syt dr Yyfierig vu dr neie Speerhuurd vu 8 Brozänt (1973) dr Yyzuug in Landdaag gschafft. 2013 sin Di Unabhängige (du) as vierti Bartei mit 15,3 Brozänt vu dr Stimme un vier Mandaat in Landdaag yyzooge.
Staatsverdreeg
Staatsverdreeg, wu iber d Staatshohaitsräächt verfiegt wird, wu ne neii Lascht derdur ibernuu wird oder wu in d Räächt vu Landesaagheerige yygryfe, mien em Landdaag vorglait wääre. Dr Landdaag cha ne Staatsverdraag, wu vu dr Regierig unterzaichnet wooren isch nit, abändere, är cha nume dr Verdraag as Ganzes aanee oder ablääne.
Räächt vum Fiirscht
Dr Landesfiirscht het s Räächt, dr Landdaag am Aafang vum Joor yyzruefe un am Änd vum Joor zuezmache. Ooni die oordeli Yyruefig het dr Landdaag iber s Joor kai Sälbschtversammligsräächt. Iber s Joor chaa dr Landesfiirscht dr Landdaag us wiichtige Grinde uf hegschtens drei Moonet verdaage oder ufleese.
Waalgscheft
Dr Landdaag isch zuesteändig fir verschiideni Waalgscheft: Usser dr Regierig weelt er au d Verwaltigs- un Ufsiichtsreet vu dr staatlige aastalte, d Mitgliider vu ainzlene Kummissioone un dr Stiftigsroot vu dr Staatlige Chunschtsammlig.
Regierigsbildig
E zäntrali Ufgaab vum Landdaag isch d Bildig vun ere funkzioonsfääige Regierig. Dr Landdaag weelt am Aafang vu syre vierjeerige Mandatsperiood d Mitgliider vu dr Regierig, formaal isch s nume ne Ernännigsvoorschlaag an Landesfiirscht. Däär het kai frei Ernännigsräächt un isch an e Voorschlaag vum Landdaag bunde. Umgcheert cha dr Landdaag bim Landesfiirscht en Aadraag stelle uf Amtsentheebig vu Regierigsmitgliider, wänn er imfall s Verdröue in die verliert. D Regierig bruucht in ire gmsamt Amtsduur s Verdröue vum Landdaag.
Landesuusschuss
Dr Landesuusschuss luegt no dr Räächt vum Gsamtlanddaag, wänn dr Landdaag nit versammlet ischt un sällewääg sy Funkzioone nit cha woor nee, des haißt in dr Zyt zwische dr Joor, wänn dr Landdaag am Änd vum Joor zuegmacht wird, bis er am Aafang vum Joor wider ufgmacht wiird oder im Fall vun ere Verdaagig oder Ufleesig vum Landdaag. Dr Landeuusschuss bstoot us em/dr Landdaagsbresidänt/i un vier wytere Abgoordnete, boodi Landscafte mien doderby glychmäßig verdrätte syy. Dr Landesuusschuss cha aber kai duurhafti Verbindligkait fir s Land yygoo.
Gsetzgeebig
E jeedes vum Landdaag bschlosse, vum im nit as dringli verchindet Gsetz un au ne jeede vun em gnäänigte velkerräächtlige Verdraag unterlyt em fakultative Referändum.
Wahlergeebnis
Die Graafik zaigt d Waalergeebnis syt dr eerschte Aawändig vum Verhältniswaalsischteem anne 1945. 1953 un 1993 het s je zwoo Waale gee.
Frauen im Barlemänt
D Fraue hän s allno schwäär, in Landdaag gweelt z wääre. Anne 1986 isch zum eerschte Mool e Frau gweelt woore. 1993 än s zwoo Fraue gschafft; vu 1997 bis 2001 het s wider nume ai Frau im Landdaag gee. Bi dr Waale 2005 sin sechs Fraue gweelt woore.
Barlemäntaarischi Delegazioone
Am Aafang vun ere Mandaatsperiood weelt dr Landdaag d Delegazioone zue dr internazionaale Barlemäntaariergreemie, wun ere mitwiirke duet. Des sin je zwai Delegierti un zwai Stellverdrätter*ne fir di Barlemäntaarisch Versammlig vum Europaroots; d EFTA/EWR-Barlemäntaarier-Kumitee un s Gmainsaam EWR-Barlemäntaarier-Kumitee; di Barlemäntaarisch Versammlig vu dr OSZE un vier Delegierti fir di Interbarlemäntaarisch Unioon (IPU) un drei Delegierti fir di Barlemäntaarier-Kummissioon Boodesee. D Waal vu dääne Delegazioone findet di di gsamt Mandaatsperiood statt, des haißt uf vier Joor.
Speerhuurd
Bi dr Mandaatszuedailig cheme nume die Barteie zum Zuug, wu landeswyt zmindescht 8 Brozänt vu dr Stimmen iiberchuu hän.
Verfassig vu 1862
Dr Landdaag et jetz Mitwiirkigsräächt bi dr Staatsufgaabe ghaa, noonig bi allne, aber doch bi dr wiichtigschte. Är het zem Byschpel jetz s Räächt ghaa, bi dr Gsetzgeebig mitzwiirke, s Räächt uf Zuestimmig bi wiichtige Staatsverdreeg, s Styyrbewilligungsräächt (Finanzhohait), s Räächt zur Kontroll vu dr Staatsverwaltig un s Räächt zu Mitwiirkig bi dr Militeeruusheebig.
Ständigi Kummissioone
In dr eerschte Sitzig weelt dr Landdaag drei ständigi Kummissioone fir s Joor: di Ussebolitisch Kummissioon, d Finanzkummissioon un d Gschäftsbriefigskummissioon. Entschaidigskumpetänze het nume d Finanzkummissioon, si cha iber gwissi Finanzgschäft entschaide, zem Byschpel Boodechaif. Alli ständige Kummissioone bsteen us fimf Abgoordnete.
Bsundrigi Kummissioone
No dr Gschäftsoornig cha dr Landdaag au bsundrigi Kummissioone bstelle. Die chene us drei oder fimf Abgoordnete bstoo. Iri Funkzioonsduur heert uf, wänn dr Ufdraag gmacht isch, speteschtens aber mit Ablauf vu dr Mandaatsperiood. Ufgaab vu dr bsundirge Kummissioone isch s, ainzelni Gsetz oder au anderi Gschäft voorzberaite un em Gsamtlanddaag en Aadraag derfir stelle. D EWR-Kummissioon iberbrieft EWR-Räächtsvoorschrifte, wu voorgsääne sin, druf, eb s d Zuestimmig vum Landdaag derfir bruucht. Untersuechigskummissioone sin as staark Minderhaiteräächt uusgstaltet: Uf Aadraag vu nume siibe Aboordnete mueß dr Landdaag e Untersuechigskummissioon bestelle.
Agapitus I.
Dr Agapitus I. (au Agapetus oder Agapet; * vor 494 z Rom; † 22. April 536 z Konstantinopel) isch vum 13. Mai 535 bis zue sym Dod Papscht un Bischof vu Rom gsii.
Lääbe
Är isch e Suhn vum Presbyter Gordianus gsii, wu bi Uurueje vu Aahänger vum Gegepapscht Laurentius umbrocht woren isch. Dr Agapitus het mit em Cassiodorus zämegschafft, go z Rom e Bibliothek vu chilchlige Autore in Griechisch un Lstynisch grinde, was em Cassiodorus au bi sym Projäkt z Vivarium ghulfe het, wun er di große griechische Philosophe uf Latynisch ibersetzt het.
Pontifikat
Im Mai 535 isch dr Agapitus Noofolger vum Papscht Johannes II. (533–535) wore, wun er bin em as Erzdiakon im Dienscht gstande isch. Dr Chenig vu dr Oschtgote Theodahad (480–536) het en bäte, uf Konstantinopel z raise, go dr Chaiser Justinian I. (482–565) vun ere Invasion z Italie noch em Dod vu dr gotische Chenigi Amalasuntha († 535), wu em Chiaswe fryndli gsinnt gsii isch, abzhalte. Vu Rom uf Konstantinopel isch dr Sergios vu Resaina mit em gange. Em Agapitus isch s nit glunge, dr Justinian vu syne Blän abzbringe, sy Ufenthalt het aber zuen ere Ussenandersetzig mit em Patriarch Anthimos I. (535–536) gfiert, wu vu dr Frau vum Chaiser Theodora I. (500–548) unterstitzt, bim orientalische Klerus aber nit gschetzt woren isch un wu Aahänger vum Monophysitismus gsii isch. Die Lehr isch im Konzil vu Chalcedon verworfe wore, un dr Agapitus het s gschafft, ass dr Chaiser dr Anthimos abgsetzt het. Dr Agapitus het dr Menas zue sällem sym Noofolger gweit un het eso s Bindnis vu dr Chilche chenne feschter mache.
Dr Agapitus isch bald ruf z Konstantinopel gstorbe, vergrabe woren isch er z Rom in dr Grotte unter hitige Petersdom.
Landtag des Fürstentums Liechtenstein
Schriftfierer/ne
In dr Uftaktsitzig vu jeedem Joor weelt dr Landdaag zwai Schriftfierer/ne. Si amtiere as Stimmezeller/ne.
Agapitus I.
Verehrig
Sy Wirke het zuen ere Entspannig zwische Wescht- un Oschtchilche gfiert un är wird au hite no vu dr Orthodoxe as Hailge verehrt. Sy Mahndag in dr remisch-kadolische Chilche isch dr 22. April, in dr orthodose näb em 22. Au no dr 17. April. Agapet I. wird im Papschthees dargstellt un drair as Attribut d Tiara un dr Chryzstabd (mit drei Querbalke).
Landtag des Fürstentums Liechtenstein
Abgoordneti
Alli Abgoordnete sin Milizbarlemäntarier: Si iebe ire Mandaat näb irem Beruef uus. Si cheme ne Johresentschäädigung un e Daaggäld iiber. Fir Vorberaitigsaarbete kriege si pro Sitzigsdaag e Entgält. Abgoordneti chene fir iri Uussaage im Barlemänt nit räächtli aaglängt wääre. Si gnieße vor doohäär Immuniteet, in dr Sitzigsperiood chene si nume mit Zuestimmig vum Landdaag verhaftet wääre.
Vigilius
Dr Vigilius (* um 500; † 7. Juni 555) isch vu 537 bis zue sym Dod Papscht un Bischof vu Rom gsii. Vu dr 14 Päpscht vum 6. Johrhundert het är am lengschte amtiert.
Lääbe un Wirke
Gege d Hoffnig vu dr Theodora het si dr Vigilius derno strikt gege dr Monophysitismus ufgstellt un si dodermit dr Position aabasst, wu in dr Weschtchilche dominiert het. Schließli het dr Chaiser Justinian zum d Monophysite fir sich z ginne d Schrifte vu drei Theologe, wu si d Monophysite bsundersch draa gsetrt ghaa hän, as nestorianisch verurdailt (Dreikapitelstryt). Die Erloss sin vum Vigilius un dr weschtlige Chilche as Aagriff uf d Bschliss vum Chalcedoner Konzil in eme Schrybe an dr Justinian vu anne 540 abglähnt un di pro-monophysitische Patriarche mitsamt em Anthimus as Häretiker verurdailt wore.
Dr mächtig Chaiser, wu als e dogmatischi Ainigung vu dr Chrischte im Rych het welle, het druf dr Vigilius 546 vu Gardesoldaten (excubitores) feschtnee un uf Konstantinopel bringe loo, wu dä zerscht 547 verdröuli un 553 schließli effetli zum Entsetze vu vyl weschtlige Bischef em Druck noogee un dr Verurdaoilig vu dr „drei Kapitel“ dur s Zwait Konzil vu Konstantinopel zuegstimmt het. Dr Vigilius het dr ihm aabote Vorsitz vum Konzil abglähnt ghaa un isch nit persenli uf dr Versammlig gsii, het aber alli Bschliss akzeptiert, wu mer syni gheime Zuegständnis vu 547 effetli vordrait ghaa het. Dodermit het s Konzil ekumenischi Giltigkait kriegt (un het si bis hite). Dr Vigilius het eso dr Autoritet vum remische Patriarchat fir Johrhundert Schade zuegfiegt. E baar Bischef z Italie hän die Bschliss aafangs nit akzeptiert, eso isch s zue me neie Schisma mit Rom chuu, wu e baar Johrzehnt duurt het. Dr Vigilius sälber isch uf dr Haimais am 7. Juni 555 z Syrakus uf Sizilie gstorbe.
Dr Vigilius isch um s Johr 500 uf d Wält chuu un isch us ere wichtige Familie us dr Stadt Rom gsii. Sy Vater Johannes isch Konsul gsii, är sälber un sy Brueder Reparatus sin remischi Senatore gsii. Anne 531, im Johr vu syre Wie zum Diakon, het dr remisch Klerus ene päpschtlige Dekret zur Bstimmig vu dr Noofolg zuegstimmt, wu derno zum erschte Mol bi ihm aagwändet woren isch: Är isch vum Bonifatius II. as Noofolger designiert, aber wäge starke Widerständ gege di nei Regle wider verworfe wore. Unter em neie Papscht Agapitus I. isch dr Vigilius as Nuntius uf Konstantinopel gange, wun er schyns aagfange het mit em Monophysitismus z sympathisiere, wu vu dr Weschtchilche aigetli strikt abglähnt woren isch, im Oschte aber vyl Aahänger ghaa het. Wäge däm het en d Augusta Theodora, d Frau vum Chauser Justinian, noch em Dod vum Agapitus im April 536 as däm sy Noofolger favorisiert, un dr Chaiser het en uf Rom retuurgschickt. Dr Justinian het welle s remisch Gsamtrych widerhärstelle un het schyns ghofft, ass dr Vigilius si as neie Papscht em Monophysitismus duet aanechere, wu 451 uf em Konzil vu Chalcedon verurdailt woren isch, go em Schisma en Änd mache un d Chrischte im Remische Rych z aine.
Syter anne 535 het Chrieg gherrscht zwisch em Chaiser un dr Oschtgote, wu syter 493 Italie kuntrelliert hän, un Rom isch erscht im Dezämber 536 vu chaiserlige Druppe yygnuu wore. Bi dr Aachumft vum Vigilius in dr Stadt het no dr vum Oschtgotechenig Theodahad duregsetzt Silverius as Bischof antiert. Dr Vigilius isch no am 29. Merz 537 uf oschtremische Druck Gegepapscht glupft un isch schließli noch em Dod vum Silverius bal druf allgmain anerkännt wore.
Wäg sym Verhalte in däre Situation isch dr Vigilius 1300 Johr speter – im 19. Johrhundert – nomol wichtig wore: Im Stryt um di päpschtli Uufählbarkait isch är vu dr Gegner vu däm Dogma näb em Honorius I. as e Negativbyschpel aagfiert wore. Hite wird des wider vu dr Aahäng vum Marcel Lefebvre firiglupft, zue syre Verdaidigung wird aber au betont, ass dr Vigilius d Bschliss vu dr erschte vier ekumenische Konzilie ufrächt ghalte het.
Leo der Große
Dr Leo dr Groß oder Leo I. (* um 400 z Rom oder − noch em Liber Pontificalis − in dr Toskana; † 10. Novämber 461) isch vum 29. Septämber 440 bis zue sy, Dod Bischof vu Rom un dodermit Papscht gsii. Är het d Lehr vu dr kadolische Chilche verdaidigt, vor allem bim Konzil vu Chalzedon (451), indäm er gege d Monophysite un Pelagianer kämpft het.
Lääbe un Wirke
Zum erschte Mol gnännt wird er wahrschyns in eme Brief vum hailige Auguschtinus, wun vun eme Akolyth Leo schrybt. Gsicheret isch sy Wirke as Diakon unter dr remische Päpscht Coelestin I. un Sixtus III. In däm Amt het er ghulfe verschidene chilchligi un staatsbolitischi Brobläm z lese, was em en guete Ruef im Klerus un bi dr Bevelkerig Rom brocht het un bi dr Wahl zum Bischof e aistimmig Ergebnis.
Pontifikat
Dr Leo I. isch d wichtigscht remisch Bischof vum 5. Johrhundert gsii. In syre Zyt isch dr remisch Primatsaaspruch uf sym erschte Hegschtpunkt gstande. Dr Leo I. het dr remisch Title vum Pontifex Maximus (oberschte Bruckeböuer = oberschte Prieschter) ufgrife, wu au dr Caesar, dr Auguschtus un anderi Chaise ras oberschti Prieschter vum Jupitertämpel gfiert ghaa hän, het en aber nit exklusiv fir si as remische Bischof bruucht, nai, är het dr Chrischtus dr wohr oberscht Pontifex gnännt bzw. het dr Uusdruck as Synonym fir Bischef bruucth (vgl. v. a. tr. 5,3). Dr Prosper vu Aquitanie het dergege dr Leo scho zue däm syne Läbdig „papa“ un „summus sacerdos“ (oberschte Prieschter) gnännt (Chronik a. 452). D Iberdragig vum Pontifex Maximus-Titel vm Chaise ruf dr Papscht isch nit em Leo sy Wärch, aber syni Lehr iber s Petrusamt un sy Praxis as Papscht hän doderfir wichtigi Grundlage gliferet. Dr Leo het in vyl chilchligi Aaglägehaite z Italie yygrife, aber au z Gallie, z Spanie z Griecheland. Uf em Konzil vu Chalkedon isch Rom nume ne gwisse Vorrang vor dr andere große Bischofssitz im Oschte (Alexandria, Antiochia un Konstantinopel) yygruumt. Wichtiger isch aber dr theologisch Bydrag vum Leo dur sy groß Lehrschryybe, dr sognännt Tomus (ep. 28).
Erb
Anne 1754 isch dr Leo I. vum Papscht Benedikt XIV. zum Chilchelehrer ernännt wore.
Unter s Leos Schrifte het s 97 Bredige, wu wichtigi dogmatischi Froge zum Thema hän. Syni vyle Brief (ca. 146 ächti) zaige Froge, wu dodmol dischpetiert, unter anderem iber s Konzil vu Chalzedon, dr greschte un wichtigschte Bischofsversammlig vu dr Antike.
S stimmt nit, wie s vylmol in dr Literatur un vor allem im Internet haißt, ass dr Leo anne 450 fir s Papschtdum dr nei (zuesätzli) Titel Patriarcha Occidentis (Patriarch vum Oobeland) yygfiet eeb. Dä Titel findet mer nämli scho in eme Brief vum Chaiser Theodosius II. an Leo, wu ne sälber nie bruucht het. Dr Brief vum Chaiser isch unter dr Brief vum Leo iberliferet. Dr Papscht Benedikt XVI. het dr speter gängig Titel ab 2006 nimi gfiert.
Theology
Theologisch et si dr Leo vor allem mit dr Frog no dr Person vum Chrischtus un syre Mittlerschaft bscheftigt. Des isch mit em Konzil vu Chalzedon zämeghange, wu e baar remischi Legate im Ufdrag vum Leo derby gsii sin. Fir di chrischtologisch Formle vum Konzil isch em Leo sy in „Tomus ad Flavianum“ vu 449 e wichtigi Vorarbet gsii. Noch em Konzil het dr Leo dur syni vyle Brief an Bischef un Mitglider vu dr Chaiserfamilie ne große Yyfluss druf ghaa, ass dr Glaube vu Calzedon rezipiert un duregsetzt woren isch, au im Oschte vum remische Rych. Är het welle vor allem dr Glaube duresetze, ass Chrischtus Gott un Mänsch gsii isch, un die, wu nume ais dervu hän welle gälte loo, as Häretiker verurdailt wore sin. Au in vyl Bredige het er des Thema ufgrife un het di aigene Uffassige iber d Johr verdieft. E zäntral Motiv isch bim Leo d Gegewart vu Chrischtus in dr Chilche gsii, d Verchindigung vum Glaube (Schrift un Tradition un ihri Uuslegig) un d Liturgy (Sakramänt un Fescht).
Dr Leo het ain vu dr wichtigschte Bydreg glaischtet zue dr Entwicklig vu dr Lehr vum Papschtdum, bregt vun ere persenlige Petrusfremmigkait un vu drVerherig fir dr Aposchtel im Rom vum 5. Johrhundert. Dr aige Bezug zum Petrus isch unter anderem mit Uusdruck vum remische Rächt bschribe wore. Dr Leo het si sälber as Erb un Stellverdrätter vum Petrus gsääne, wu sällem sy aposchtolisch Vollmacht ghaa het u nun sällem sy Vorbild verpflichtet gsii isch. Är het dr Aaspruch vum Petrus an s Papschtamt gsää, uf dr andere Syte het er aber au d Autoritet vum Petrus in dr Wält verdrätte. Alliwyl isch aber dr Chrischtus d Quälle vu allere Gnad un allere Vollmacht blibe, un dr Leo het si ihm gegeniber verantwortli gsää fir sy Amtsfierig (vgl. tr. 1). Dr Petrus isch fir dr Leo s Vorbild vu dr Beziehig zum Chrischtus gsii. Vu däre ainzigartige Beziehig zwisch em Chrischtus un em Petrus isch s Amt vum remische Bischof drait gsii in dr Bedytig fir di Gsamtchilche, un dr Leo het grad s Vorbild vum Petrus bruucht go s Amt vum remische Bischof aagmäße uusiebe.
Mahndäg
Attribut: Drache. Är isch Patron vu dr Sänger, Musiker un Organischte.
EHC Visp
Gschicht
Der Verein isch 1941 gegründut wordu und isch iner Saison 1959/60 in d Nationalliga A üfgstige, het schich da uber 10 Jahr chänu etablieren. Der Höhepunkt vom Vereinsläbu isch der Schweizer Meistertitel gsi. Am 3. Februar 1962 het mu damals gägu der HC Davos mit 3:0 chänu gwinnu – dische Meistertitel het schich aber nimme widerholt. Im Jahre 1964 isch der EHC Visp Cup-Siiger wordu.
Neuzit
Der Verein isch 1988, 1990, 1997 und 1999 Gruppensiiger in der 1. Liga wordu und isch 1999 in die NLB üfgstigu. Iner zweithechschtu Spiilklasse vo der Nationalliga het mu ine Jahri 2003, 2007 und 2010 den Vizemeistertitel gholt. 2011 het schich der EHC Vischp nach 1960 schine zweitu NLB-Meistertitel gsichert, womu im Final der HC Lausanne mit 4:0 gschlagu het. 2014 heint d Walliser numal der Titel chänu holu, zum zweitu Mal innert dri Jahr. Schi heint als Üsusiter gägu der NLA-Abstiger SC Langnau 4:3 iner Serie gigwunnu.
Saison 2009/10
Mit der Verpflichtig vom Kanadier Dominic Forget cha der Trainer John Fust schis Kader durch en weitere starche Stürmer ergänzu. Der EHC Visp startut erfolgrich in d Saison 2009/10 und setzt schich nach churzer Zit an d Spitza vo der Tabälla. Visp schliesst d Qualifikation mit 95 Punkta ufum erschtu Platz ab. Mit 224 Träffer schiesst der NLB- Qualifikationssiger mit Abstand am meischtu Tor vo alle Teams. Fast d Hälfti derva gänd ufs Konto vom Stürmerduo Forget-Pecker, wo öi d Topscorer-Wärtih vo der NLB na der Vorrundi mit 105 beziehigswis 101 Scorerpunkten agfüiehrt heint.
Trainer John Fust git Afang Januar schine Wägsel zu de SCL Tigers üs Langnau nam Endi vo der Saison bekannt. Churz druf stellunt d Klubverantwortlichu Real Paiment als schine Nachfolger vor. Ine Playoff-Viertelfinal setzt schi Visp gägu Basel souverän mit 4:0 iner Serie durch. Im Halbfinal, gägu der Kantonsrival Siders, gwinnt Visp d erschtu dri Spile. Nacher verliert z Team zweimal nach Verlengrig, cha aber mim Gewinn vom sägschtu Spil d Serie mit 4:2 fer schich entscheidu. Mitum Finalizug het Visp schis Saisonzil erreicht. Der Final verliert Visp gägu der HC Lausanne iner Serie mit 1:4, obwohl das z erscht Spil nu fer schich entschidu het. Der EHC Visp wird hiner de Waadtländer Vizemeister vo der Nationalliga B Saison 2009/10.
Saison 2013/14
Der Start ind Saison misslingt gründlich, zitwiss ligunt d Oberwalliser sogar ufum letschtu Tabälluplatz. Der Club zieht d Rissleina und besetzt mim Kim Collins der Trainerpostu neu. Der langjährig Spiler Forget müess äbufalls der Verein verla, är wird durch der James Desmarais ersetzt. Visp erholt schich und schliesst d Qualifikation ufum füftu Platz ab. Z Team cha schich ine Playoffs steigru. Kowalev und Desmarais schiessunt Visp praktisch im Alleigang gägu HC Red Ice (4:0) ine Halbfinal. Da bezwingunsch der SC Langenthal mit 4:3 iner Serie. Der EHC Visp geit als Üsusiter ins Finale und setzt schich inra hert umkämpftu Serie gägu d SCL Tigers mit 4:3 durch. So chamu der drit NLB-Meischtertitel iner Gschicht und der Zweit Titel innert 3 Jahr fiiru. Iner Ligaqualifikation unterligt mu dum EHC Biel mit 1:4.
Saison 2015/16
Der EHC Visp beendut d Qualifikation vo der Saison 2015/16 ufum sägschtu Rang. Im Viertelfinal müess schi der EHC Visp mit 3:4 iner Serie gägu der EHC Olten gschlagu gä.
Saison 2010/11
Mit de Üsländer Dominic Forget und Steve Brulé und uner der Leitig von Real Paiement, spilt Visp iner Saison 10/11 en durchzogeni Qualifikation. Im Oktober wird der Paiement ufgrund vo fählendu Resultat frigstellt. Fer ihnu ubernimmt der Michel Zeiter interimistisch als Spiler-Trainer, im Dezember chunt der Kanadier Bob Mongrain an d Banda. Z Team beleit der 6. Schlussrang iner Qualifikation. Nachdem Visp der SC Langenthal mit 4:2 im Viertelfinal und HCC La Chaux-de-Fonds im Halbfinale mit 4:3 eliminiert, schlänsch der Ligakrösus und Üfstigskandidat HC Lausanne glatt mit 4:0 Spil. So chamu mu der zweit NLB-Meischtertitel nach 1960 firu. Iner Ligaqualifikation ume Üfstig verliert der EHC Visp gägu der HC Ambrì-Piotta 1:4.
Saison 2007/08
Nachum letztjährigu Finalizug und de güetu Leischtige voder Mannschaft verlänt es paar namhafti Spiler und Trainer Kevin Ryan der Club, neue Cheftrainer wird John Fust, assistiert vom Spilertrainer Terry Yake. Trotz der Abgäng cha sichch der EHC am Anfang vo der Saison iner Spitzugruppa beheuptu, di Üsgangslag wird vom positivu Dopingbefund vom Terry Yake uberschattut. D Mannschaft verliert züenämend an Konstanz. Gägu Endi vo der Qualifikation cha en Siegserie vo acht Spil verzeichnut wärdu und dermit chunt schich z Team de erschtu dri Plätz vo der Tabälla necher. D güet Üsgangslag isch nit gnutzt wordu und d Mannschaftisch am letzschtu Spiltag vom HC Ajoie ufe Platz füf gschobu wordu. Der Topscorer vom Team isch der Greg Hogeboom mit 76 Punkta gsi. Ine Viertelfinal het mu üswärts z Break gschafft, verlierts aber im zweite Spil wider. ine räschtlichu Spiil gwinnt immer z Heimteam und so isch d Serie 4:3 vom HC Ajoie gwunnu wordu.
Saison 2008/09
Mit zwei neue Üsländer, Steve Brulé und Jason Guerriero, im Team verleuft der Sasionstart durchzogu. Nach zäh Rundine rangierte der EHC um der sibtu Platz und d beidu Üsländer sind scho iner Kritik gstandu. Nach der Verletzig vom Guerriero wird temporär der uberzählig Üsländer von SC Langenthal (Marco Charpentier) und der z Lausanne in Ungnade gfallu Cory Pecker verpflichtut. Pecker wird nacher vom Lausanne HC definitiv ubernu. Züesätzlich wird der vom SCL Tigers uberzählig Stürmer Roman Botta verpfllichtut. Di Kadermutationen wirkunt schich öi uf der Tabälla üs, nach und nach schiebunt schich d Oberwalliser immer weiter in Richtig Spitza. Nach Abschluss vo der Qualifikation und Zwischurundi platziert schich der EHC Visp uf de zweit Platz. Bi der Üswahl vo de Playoffgägner heint d Visper als zweits Team chänu wählu und schich fer de EHC Olten entschidu. In der Playoffserie spielt z Duo Brulé-Pecker gross üf und entschiedent d Serie fast im Alleigang (4:1 Siege). Nach de Solothurner is im Halbfinal gägu der HC La Chaux-de-Fonds gangu. derbi heint schich d Neueburger fer de EHC Visp als z starch erwisu. D Serie isch de öi mit 4:0 Siega an d „Chaux-fonnier“ gangu. Jedoch sind alli Ziil vo der EHC Visp Sport AG erreicht wordu, mim Klassieru ine Top 4 (Platz 2) und mim erreichu vo de Playoff-Halbfinal.
Saison 2011/12
Der Trainer het öi 2011/12 Bob Mongrain gheissu. Zum Dominic Forget het schi en weitere Kanadier gsellt, Alexandre Tremblay. Iner Qualifikation erreicht Visp der 4. Platz. Mit ema 4:1 im Viertelfinal ind Playoffs uber der EHC Olten sichrut schich Visp der Izug ins Halbfinal, wamu aber gägu der HC Lausanne 0:4 in Serie verloru het.
Saison 2012/13
Forget und Tremblay bildunt öi am Afang vo der neui Saison z Üsländerduo. Der als Spiler zruggeträttu Michel Zeiter het der Bob Mongrain aner Banda abglöst. Im Dezember het mu der Vertrag vom Tremblay üfglöst und an schiner Stelle isch der Domenico Pittis cho bis zum Saisonendi. D Qualifikation schliesst Visp als fünfte ab. Ine Playoffs isch mu scho im Viertelfinal mit 1:4 gägu der HC Lausanne üsgschidu.
Saison 2013/14
Mit der Verpflichtig vom ehemaligu russischu NHL Profi, Stanleycupsiger, Olympiasiger und U20-Junioru-Wältmeischter Alexei Kowaljow glingt dum EHC Visp en Sensationstransfer.
Neuzit
D Nachwuchsabteilung isch ine Verein Young Lions üsgeglidert und unerhaltut insgesamt 12 Mannschaften (ca. 250 aktive Spilerinne & Spiler), derva 1 Damen-, 1 Senioren- und 9 Nachwuchsteams. Üserdem spilt der EHC Visp II unerum Dach vom Verein.
Saison 2020/21
Im Juni het der EHC Visp der Melvin Merola vom HC Thurgau verpflichtut. Endi Oktober 2020 wird nach mehrere Niederlage der Trainer Matti Alatalo entlah, der Sportchef Bruno Aegerter het interim unernu. Im Januar 2021 het der Yves Sarault z Team als Trainer ubernuh.
Fäns
Im Verleuf vo Jahr sind diversi Fänclubs gegründut wordu. Summi derva sind wider üfglöst wordu. Momentan giz nur no der Fänclub Litterna Lions `11. Der Fäbclub One Passion isch iner zwischuzit wider üfglöst wordu.
Hockeyhalla
Iner ischfri Zit wird d Litterna-Halle öi fer Üsstellige oder kultureli Aläss, wie zum Beispiel Konzärt, gebrücht.
Saison 2020/21
Visp het d Qualifikation ufum 7. Platz abgschlossu und trätut ine Pre-Playoffs gägu d Ticino Rockets a. Durch en 2:0-Siig iner Serie trifft der EHC ine Playoffs uf der HC Ajoie. D Serie het mu mit 0:4 verloru. Churz vorum Endi vo der Saison git der Sandro Wiedmer nach 13 Saisons bi Visp schine Rücktritt bekannt. Zudem sind der Raphael Kuonen vo de SCL Tigers und der Evgenï Chiriaev vom EHC Olten fer d negst Saison verpflichtut wordu.
Saison 2016/17
Uner der Leitig vom Trainer John Fust isch Qualifikation als Sibte beendut wordu. Ine Playoff-Viertelfinal Isch mu gägu der HC La Chaux-de-Fonds mit 1:4 iner Serie üsgschidu. Nacher isch der üsleufent Vertrag vom Fust nimme verlengrut wordu, Sportchef Alex Kowalew het schis Amt miessu abgä.
Sasion 2019/20
Der EHC Visp startet witerhin mim Cheftrainer Matti Alatalo in d neu Sasion. Der EHC schliesst d Qualifikation ufem 4. Platz ab und sichrut sich somit der Heimvorteil ine Playoff Viertelfinal gägu der HC Thurgau. D Viertelfinal-Serie het mu 4:1 chänu gwinnu und wär nah 5 Jahr mal wider ine Halbfinal gägu de HC Ajoie igezogu. Doch wägem Corona-Virus het mu d Playoffs an der Stell abgebrochu.
Hockeyhalla
Eng verchnüpft mit der Geschicht vom EHC Visp isch öi d Litterna-Halle, wo der EHC Visp schini Heimspiele üstreit. En erschti Ischbahn mit Tribünen isch 1956 eröffnut wordu. Im Jahr 1978 het z letscht Spil vom EHC Visp ufum Ischsfäld uner friem Himmel stattgfunu. Siter wird in der im Jahr 1979 erbautu Litterna-Halle gespilt. D Ischhalla, wo mitti ima Wohnquartier steit, hets öi es chlisein Bistro und bietut 4300 Zuschauer Platz. Dernäbu hets numal en chlini Ischhalla, wo der Curlingverein brücht.
Saison 2006/07
Unerum Cheftrainer Kevin Ryan gewinnt der EHC Visp en grosse Teil vode Heimspil: D Oberwalliser verlierunt lediglich eis Heimspil nach 60 Minüte und zwei iner Verlengrig. Durch di Heimsterchi isch der EHC Visp di ganz Saison aner Tabelluspitza azträffu. Iner erscht Playoff-Rundi trifft der EHC uf der Kantonsrival HC Sierre-Anniviers. Nach era Heimniderlag wärdent Sunnustäter nacher viermal in Serie gschlagu. Ine Halbfinal trifft z Team uf d GCK Lions, di heint der Qualisiger SC Langenthal bezwungu. D Visper gwinnunt öi di Serie mit 4:1. Dermit steit z Final gägu der EHC Biel fest. Z Reglement erleubt, schich nu mit Ausländer zu versterchu. Visp verpflichtut mim Derek Cormier und Lee Jinman zwei Spiler vom Rival üs Siders. Ari Vallin (finnischer Nationalspiler) komplettiert z Trio. Iner Serie gägu Biel verliert d Mannschaft mit 2:4, der viert Sieg holt Biel iner Verlengrig.
Saison 2021/22
Im Mai 2021 isch bekannt wordu, dass der Schwed Linus Klasen verpflichtut und mit ema Zweijahresvertrag üsgstattet wordu isch. Als neue Trainer isch der Per Hånberg vorgestellt wordu, wo mitum EHC Chlotu iner Vorsaison der Final erreicht het.
Saison 2017/18
Im April 2017 isch der Finn Matti Alatalo als neue Cheftrainer verpflichtut wordu. Z Team het d Qualifikation üfum siebtu Rang abgschlossu. Der EHC Visp scheidut im Viertelfinal gägu der SC Langenthal mit 2:4 iner Serie üs.
Kader vo der Saison 2021/22
Stand: 2. Dez. 2021
Saison 2018/19
Der Matti Alatalo isch wärend der ganz Sasion Cheftrainer vom EHC geblibu. Der EHC het d Quali ufum 6. Platz abgschlossu. Ine Playoff Viertelfinal isch mu gägu der EHC Oltu mit 0:4 iner Serie üsgschidu.
Frowe
D Fraueneishockey-Abteilig isch am 19. November 1995 als eigenständiges Mitglied vo der EHC-Visp-Familie gegründut wordu. Trainiert wird zerst mal wöchentlich uner Füehrig vom Peter Baldinger. Ab 1997/98 nimmt z Team vor allum an Nachwuchsturnier teil. Zer Saison 1998/99 hets z erschtmal ane schweizerische Eishockeymeisterschafte teilgnu und beleit uner dum Trainer Christian Lowiner iner NLC-Gruppa der siebt Platz. Ine folgendu Spieljahr etablierte schich d Mannschaft iner LKC, ehe 2005 der Üfstig in d Leistungsklasse B glungu isch. 2008 erreichte der EHC Visp im Rahmu vora Liga-Üfstockig der Üfstig in d Leistungsklasse A.
Hockeyhalla
Am 23. August 2019 finud nach 40 Jahr iner altehrwürdigu Litterna-Halle z letzte Spil gägu der Kantonsrival HC Siders Annivers statt, wo Visp mit 1:0 het chänu gwinnu. Abum 6. September 2019 wird d neu Lonza Arena igweiht.
Fäns
Der EHC Visp cha scho sit immer uf schini treue Ahänger zellu. Är kehrt sit Jahre zu de dri NLB-Clubs mitum höchstu Züschauerüfmarsch. Im Schnitt besüechunt meh als 3500 Fäns d Spil. Der Vercheuf vo de Sasioncharte stigt sit Jahre kontinuierlich, iner Saison 2013/14 het mu mit uber 2200 Stuck en neue Rekord gebrochu. Nam Konkurs vom Kantonsrival HC Sierre chämunt öi vermehrt Züeschauer üsum französischsprachigu Kantonsteil d Spil vom EHC Visp cho lüege. Näbu Unernähmu üsum ganzu Oberwallis, cha der Club ine letztu Jahre öi Sponsoru üsum Unerwallis gewinnu. Der Stationsprächer macht d Durchsage uf Ditsch und Französisch.
Main
Dè Main isch mit 527 Kilometer Flǜèßschtrèggi de längschti rächti Näbbèfluss vum Rhy.
D Quällflüss vum Main chömmèd us èm Fichtelgebirge (Wyßè Main) un vo dè Frängischè Alb (Rotè Main). Am weschtlichè Rand vo Kulmbach im Stadtdeil Melkèdorf i dè Nôchi vum Schloss Steinèhuusè vohǜrõtet sich dè Rotè un dè Wyße Main zum eigèntlichè Main. Dè Flusslauf haaltet trotz èm grosszügigè Mäandryrè sini Hauptrichtung Oscht->Wescht yy, wa in Mitteleuropa sèltè isch un tangyrt dõdeby meereri frängischi Mittelgebirge. Am Main ligèd großi Deile vum frängischè Wiibaugebièt un èn Huufè guèt erhaaltèni historischi Stadtchärn. Großi Ballungsräum passyrt dè Main um Würzburch un Frankfurt. Gegèübber vo dè Mainzer Altschtadt – zwǜschè Ginsheim-Guschtavsburg un dè Maarauè z Mainz-Koschtheim – mündet er i dè Rhy. Vo dört (Kilometer 0) flussobsi bis obberhalb vo dè Ysèbaabrugg bi Hallschtadt (Kilometer 387,69) isch dè Main (Ma) e Bundeswasserschtrõß.
Dè Main isch nit dè längschte, aber glychwoll èn historisch un geografisch bedütendè dütschè Fluss. I dè Spòtantikè isch a sim Unterlauf ab Miltèbärg d Ußègränz vu dè Provinz Obbergermaniè im Römischè Rych gsi. D Mainlinniè drènnt im 19. Johrhundert d Yflusssphärè vo dè beidè dütschè Großmächt Öschterrych un Preußè innerhalb vum Dütschè Bund mit èm Sitz z Frankfurt uumittelbar am Unterlauf vum Main. Dè datsächlich innerhalb vu Obberdütschland volaufende Main isch zwar wedder è Dialèkt-, no è Kulturgränz, doch glidèrèt nõch gläufigem Voschtändnis d Mainlinniè Dütschland in èn nördlichè un südlichè Deil, well er dènnè Gränzè rächt nõch chunnt. All diè Bezüüg hängèd vum Oscht-Wescht-Volauf ab, wo nè optimali Drènnlinniè in dè Nord-Süd-Richtung abgit. S Rhy-Main-Gebièt isch vokeersgeographisch d Mitti vo Dütschland un Europa.
Eigèschaftè vum Main
Für dè Main wörrèd voschiddèni Längè bruucht. D Ursach dõdefür sin diè diversè Obberläuf, wo übber dè Urschprung vom Main beschtimmènd sin. Zämmè mit èm längerè Quällfluss, im Rotè Main, hèt dè Fluß è Flièßlängi vo 527 km, zämmè mit èm größerè, abber chürzerè Quällfluß Wyßè Main isch er 518 km lang. Dè Main hèt ab dè Hochzit vo sinè beidè Obberläuf è Längi vo 472 km. Öppè 81 km unterhalb vo dè Hochzit chunnt oppè 5 km weschtlich vo Bambärch in Obberfròngn d Regnitz dèzuè, wo dört dütlich mee Wasser füürè duèt wiè dè Main. We-mò dè Laufwäg vo dè Regnitz mit irèm Hauptobberlauf Rednitz un au sèllèrè irèm Hauptobberlauf Frängischi Rezat als Quällfluß dèzuè, denn git sèll sogar è Gsamtlängi vo 553 km. Vor dè Dütschè Widdervoeinigung isch dè Main mèngmòl als längschtè dütschè Binnèfluß vo dè Bundesrepublik bezeichnèt worrè. Hützdaag drǜfft s Attribut „Längschtè dütschè Binnèfluß“ nǜmmi zuè, well dè Weser-Quällfluß Werra nǜmmi deilwys i dè DDR lyt, un d Weser mit irè 744 km Gsamtlängi vollschtändig z Dütschland lyt; d Weser isch sit dèm dè dütlich längere Binnèfluß wiè dè Main. We-mò sèll nu ab dè Hochzit vo dè Fulda un dè Werra aaluègt, isch d Weser mit 452 km chürzer wiè dè Main, d Weser isch abber bi dè Hochzit schu è stattlichi "Brut". Diè andrè dütschè Flüss, wo dütlich länger sin wiè dè Main, d (Donau, dè Rhy, d Elbe, d Oder un d Mosel, entschpringèd odder münded im Uusland un kaièd sèllèwäg us dè Kategory "Dütschi Binnèflüss" usè.
Flora un Fauna
Nõch dè europäischè Fauna-Flora-Habitat-Richtlinmiè vo 1992 sin d Bundesländer vopflichtet, Gebièt zum Schutz vo bschtimmtè Läbbensruumartè sowiè Habitat vo gfôôrdètè Dyr- un Pflanzèartè nõch Brüssel z meldè. Uusgwäälti Gebièt us dè nationalè Vorschlääg söllèd denn zämmè mit den Vogelschutzgebièt, wo nõch dè EU-Vogelschutzrichtlinniè gmeldèt sin, s europawitte Schutzgebiètssischteem Natura 2000 uusmachè. Im Raamè vu sèllèm Brojèkt sin durch s Land Bayern au voschiddèni Gebièt am Main gmeldèt worrè, z. B z Obberfròngn d Mainauè un d Muschelkalchhaaldè zwǜschè Kauèrèdorf un Trebgascht, s Maindal vo Theisau bis Lichtèfels sowiè vo Staffelschtai bis Hallschtadt un d Mainauè zwǜschè Eltmaa un Haßfurt. Im Regyrungsbezirk Underfròngn sin èbbèfalls Mainauè gmeldet worrè, abber au z. B. Drochèhäaldè am Kallmuth un a dè Wiibärg vum Maindreiegg.
Antike
Schu d Keltè un diè germanischè Kimbèrè hèn dè Main als Wasserschtrõß bruucht. Im Zug vo dè Expansion vum Römischè Rych unter m Auguschtubs un èm Tiberius isch dè Main näb dè Lippè z Nordweschtdütschland ein vo dè beidè Hauptyfallwäg i s freye Germaniè gsi. Au d Gründung vum römischè Mainz gegèübber dè Rhy-Mündung isch maßgèblich uff diè strategischi Laag in Bezug uff dié beidè Flüss zruggzfüürè. I dè römischè Sidlung Nida am chlynè Näbbèfluss Nidda isch bi Uusgrabungè èn Bootshaffè entdeckt worrè. Übber d Nidda un dè Main hèn asè Güèter zwǜschè dè rechtsrhynischè civitas taunensium un èm römischè Mainz dransportyrt wörrè chönnè.
Hochwasser
Sit 1826 wörrèd d Wasserschtänd z Frangfurt regelmäßig gmessè, znägscht durch dè Phǜsikalische Vorein, sit 1845 durch s Stadtvomessungsamt. Im 19. Johrhundert hèt s in 40 Johr Übberschwemmungè gää, drunter in meererè Johr zweimòl un 1845 sogar dreimòl.
Näbbèflüss
(Zuè dè bessèrè Übbersicht un zur Sortyrung flußabsi sin i d GKZ-Ziffèrè nõch dè 24 – Main – Bindeschtrich ygfüègt!) :
Flora un Fauna
Sitdèm dè Main-Donau-Kanaal 1992 uffgmacht worrè isch, sin ca. 20 Artè us èm Donaugebièt i dè Main migryrt, drunter dè Blaubandbärbling (Pseudorasbora parva), diè Marmoryrti Grundel (Proterorhinus marmoratus), dè Rapfè (Aspius aspius), d Zäärtè (Vimba vimba) un dè Zobl (Abramis sapa).
Geology
Dè älteschte nõchgwisène Vorläufer vum Main hèt schu im früènè Oligozän vor öppè 35 Millionè Johr eksischtyrt. Er isch dörtzmòl nu bis Bambärch wiè dè hütige Main vo Oschtè nõch Weschtè gangè, ab Bambärch isch es übber s hütige Regnitz/Rednitz-Dal gu Südè witter gangè un hèt uugfäär bi Augschburg in è Meer entwässerèt, wo sich im Alpèvorland dört graad uusbreitet hèt. Sèll Meer isch èn Räscht vo dè Tethys gsi. Vor öppè 14,7 Millionè Johr isch dè Urmain durch Drümmermassè von èm Meteoritèyschlag (Nördlinger Rys) nördlich vo Dreuchtlingè zuè nèm rysigè See uffgschtaut worrè, wo spôter widder uusgloffè isch.
Flora un Fauna
D Auè vum Obbermain sin è Läbbensruum für sèltèni Dyr wiè dè Iisvogel, dè Flussrègèpfyfer, s Blaubrüschtli, d Roorweyè un Brachtlibällè. Durch s Renaturyrè vum Flusslauf, èm Aaschluss vo früènèrè Kysgruèbè un andèrè Maßnaamè wörd vosuècht, diè übberregional bedütendè Beschtänd z schützè.