cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reformierte Kirche Strengelbach
Bau
D Chile isch en Betonbau und näbem Sakralruum gits au no Chilegmeindsrüüm. De unteri Teil isch vo usse mit wiis gschtrichene Ziigel gmuuret, drüber gseht me de Sichtbeton, wo au di Chilefaischter duet umschlüsse. De Glocketurm isch nöd direkt an de Chilerrum aabout. Er stoht frei, e paar Meter näbem Chileruum.
Britische Inseln
Di Britische Insle sind e Inselgruppe im Weste vo Europa. Si bistönd us de Insle Groossbritannie, Irland, Man, Anglesey, Wight, de Hebride, de Shetlandinsle, de Orkade und de Scilly-Insle. Politisch tailt sich hütt d Inselgruppe is Verainigte Königriich (UK) und i d Republik Irland. D Gruppe umfasst öppe 6000 Insle und hend e Flächi vo 315'134 km².
Gschicht
Di Britische Insle sind bikannt wege de vile grossartige vorhistorische Megalithbaue, wie Stonehenge. D Noofolger vo de Megalithkultur sind d Kelte gsii, wo vo Gallie her iigwanderet sind. Si hend de südlich und de mittler Tail vo Grossbritannie und au grossi Tail vo Irland bisidlet und di alti vorindoeuropäischi Bivölkerig zruggdrängt. D Römer hend im 1. Johrhundert n. Chr. nume de südlichi und de mittleri Tail vo Grossbritannie is Römische Riich chöne iiglidere. Zum Schutz gege d Stämm z Schottland het de Chaiser Hadrian de 113 km langi Hadrianswall errichte loo, wo quer öber d Insle lauft. Im 5. Jh. sind germanischi Stämm, Sachse, Angle und Jüte iigfale und hend nodisno di keltischi Bivölkerig zruggdrängt. Doch ischnes nöd glunge Cornwall, Wales, Strathclyde, Schottland und Irland z erobere. En Intermezzo hend d Wikinger bildet, wo e zittlang öber e Tail vo de Britische Insle gherrscht hend, em Danelag (865-954). Ane 1169 isch Irland und 1282 Wales zu de englische Chrone cho und 1707 au Schottland, wo sit 1603 e Personalunion mit England bildet het. Erst 1949 isches Irland glunge, en unabhängigi Republik z were, nume Nordirland isch bi de englische Chrone blibe, wa bis hüt zu starche politische, zum Tail bluetige Spanige, gfüert het.
Schlacht bei Sempach
D Schlacht bi Sämpach (Kanton Luzärn) het am 9. Juli 1386 stattgfunde. Si isch dr Höhepunkt vom Konflikt zwüsche de Habsburger und de Eidgenosse.
Sie isch au d Geburtsstund vo dr Heldelegände vom Arnold vo Winkelried, wo im Sämpacher Schlachtelied besunge wird. Donoch söll sich dä heldehaft in d Speer vo de Find gworfe ha, für zum de Eidgenosse d Möglichkeit z ge nooch an d Habsburger ane zcho und se so im Nochkampf z schlo. Sicher isch nume, ass es sich zur Zit vo dr Schlacht um e heisse Summerdag ghandlet het und ass das Ereignis für d Unabhängigkeit vo dr Eidgenosseschaft wichtig gsi isch.
Chriegsgrund
Dr Grund für e Chriegszug vo de Habsburger in d Innerschwiz isch gsi, ass Luzärn sich 1332 em Bund vo de Waldstett agschlosse, rächtlig aber immer no zu Habsburg ghört het, und vo 1380 a agfange het, siis Gebiet z erwiitere. Es het d Vogtei über Wäggis kauft, aber au die habsburgische Stedtli Rotheburg und Wolhuse eroberet und s Äntlebuech und die habsburgischi Stadt Sämpach in si Burgrächt ufgnoh. D Vögt Petermann I. vo Grüenebärg, Peter vo Thorbärg und dr Untervogt Claus Trube si drbii verdriibe worde.
D Schlacht
D Habsburger hai sich in dr Schlachtformation ufgstellt. Si si mit schwere Rüstige und lange Spiess bewaffnet gsi. D Eidgenosse, wo liichter usgrüstet gsi si, hai se mit ihre Hellebarde frontal agriffe und bim erste Zsämmestoss sächzig Luzärner, drunder dr Afüehrer vo de Luzärner, ihre Schulthess Peterwald vo Gundoldinge, verlore. Wie si denn an d Habsburger ane cho si, isch gschichtlig unbekannt. Uf jede Fall het ihne d Summerhitz ghulfe, wil sich d Ritter in ihre Rüstige kuum meh hai chönne bewege. Au dr Afüehrer vo de Habsburger, dr Herzog Leopold isch gfalle. Er isch in dr Chille vom Chloster Königsfälde bi Brugg begrabe worde.
D Winkelried-Legände
D Legände vom Winkelried isch in dr Zürcher Chronik vo 1476 zum erstemol erwähnt, denn allerdings het dr Held no Kei Name gha. Im Tschudi siiner Chronik daucht er in dr Vorversion vo 1563 as «Arnold Winckelriet» uf, in dr Usgob vo 1564 heisst er denn «Herr Arnold vo Winckelriet, Ritter».
D Legände het in dr geistige Landesverdeidigung vo dr Schwiz währed de Wältchrieg im Zwanzigste Johrhundert e wichdigi Rolle gspiilt. Noch em Zweite Wältchrieg isch die martialischi Haltig, wie si im Sempacherlied vom H. J. Boshard (1811–1877) zum Usdruck chunnt, unpopulär worde. So isch au s Rufst du, mein Vaterland mit siiner Verherrlichung vo de Date vo de Alte Eidgenosse as Nationalhymne mit em Schwizerpsalm ersetzt worde.
Weltjudentum
Dr Usdruck Wältjuudedum bezäichnet mäistens en antisemitischi Verschwöörigstheorii, wo behauptet, ass e fiktivs Kollektiv, „d Juude“ bzw. „s Juudedum“, d Wältherschaft wurde aasträäbe oder scho wurde bsitze. Verwandti Usdrück si jüüdischi Wältverschwöörig oder jüüdischi Wältbeherschig, jüdische Internationale, goldene Internationale, Alljuda, internationales (Finanz)Judentum und dr internazionaal Juud. Sinngmääss verwändet wärde hüt au Usdrück wie Zionist Occupied Government, Wältzionismus, Hochfinanz, Groosskapital, internazionaali Völkermordzentraale, Israellobby und (US-)Ostküste.
Legände vom ene häimlige Strääbe vo „de Juude“ noch dr Wältherschaft si scho im middelalterlige Antijudaismus überliiferet und im nöizitlige Antisemitismus rassistisch verscherft. Für e Nazionaalsozialismus isch s „Wältjuudedum“ dr „Wältfind“, wo die „aarischi Hererasse“ für muess vernichtde zum sälber chönne überlääbe. Doodrmit häi d Nazionalsozialiste vo 1941 aa iire Vernichdigschrieg gege d Sowjetunion und dr Holocaust grächtferdiget.
Liddratuur
Antisemitismus
Zit vom Nazionaalsozialismus
Noch 1945
Universidade Federal de Goiás
Im Joor 2015 het si 2.935 Dozänte gha und 25 846 Studänte.
Vischer
Vischer isch e Familienaame.
Bekannti Familie mit däm Naame si
Kanton Daoulas
Dr Kanton Daoulas (breton. Kanton Daoulaz, frz. Canton de Daoulas) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Hauptort vum Kanton isch Daoulas gsii. Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Françoise Péron gsii.
Iberische Halbinsel
Di Iberischi Halbinsle isch e Halbinsle im Südweste vo Europa. Si werd im Norde vo de Pyernäe begrenzt, wo d Halbinsle vom öbrige europäische Festland trened. Im Nordweste, Weste und Südweste stoosst d Halbinsle an Atlantik und im Südoste und Oste as Mittelmeer. Am Süüdspitz trennt d Stroos vo Gibraltar, wo 14 km brait isch, Europa vo Afrika. Politisch tailt sich di Iberischi Halbinsle i Spanie, Portugal, Andorra, e chline Teil vo Frankrich und di britischi Kolonii Gibraltar.
Gschicht
Di Iberischi Halbinsle het de Name vo de Iberer, emene antike Volch. Die hend sich spööter mit de Kelte zu de Keltiberer vermischt, wo e grosse Tail vo de Halbinsle bisidlet hend. Di ethnischi Zueghörigkait vo de Iberer cha wie bi andere vor- und früehistorische Völcher nöd bistimmt were. D Baske geltet as d Noofaare vo de Vascone und anderne Stämm.
D Grieche hend de südwestlichi Tail Tartessos gnennt, und hend dem Land sagehaft Züüg zuegschribe. Di iberischi Mittelmeerchüste isch aber vor alem vo de Phönizier kolonisiert wore und isch denn spööter zu Karthago choo. De Julius Cäsar het den di Iberischi Halbinsle underworfe und is Römische Riich iiglideret.
I de Völkerwanderig isch d Halbinsle vo Wandale, Alane und Suebe öberrennt wore, doch sind d Wandale und d Alane glii öber d Stroos vo Gibraltar uf Afrika öbere ggange. D Westgote hend den öber de grööst Tail vo de Halbinsle gherrscht, im Nordweste aber isch s Suebischi Riich entstande.
Im 7. Joorhundert sind d Araber und d Berber bi Gibraltar glandet und hend nodisno d Halbinsle underworfe, nume de nördlichsti Chüstestraife und d Pyrenäe hend si nöd möge nää. D Reconquista, d Rückeroberig vo de Halbinsle dör di christliche Königriich, het öber 500 Joor duuret und isch ane 1492 abgschlosse gsii.
Katharina Zapatka
D Katharina Zapatka (* 13. Juli 1970 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri.
Lääbe
D Eltere vu dr Katharina Zapatka sin dr Schauspiiler Manfred Zapatka un d Schauspiileri Regine Vergeen. Noch em Abituur anne 1989 z Frankfurt am Main het si vu 1989 bis 1993 en Uusbildig Hoochschuel fir Musik un Theater Hannover absolviert. Syter anne 1989 duet si Heerschpiil un Heerbiecher schwätze. No dr Uusbildig het si ire eerscht Engaschmänt am Theater Baasel ghaa, derno het si am Maxim-Gorki-Theater z Berlin gspiilt, z Hamburg am Kampnagel, am Chinschtlertheater z Charlsrue un am Theater in der Josefstadt z Wien. 2016 het si as Mitautoori ire eerscht aige Stuck Schlaflos in Berlin am Renaissance-Theater Berlin zur Uffierig broocht, wu si au mitgspiilt het.
D Katharina Zapatka läbt mit ire Familie z Berlin.
Crac'h
Crac'h oder Crach (bretonisch Krac'h) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Crac'h lyt am Atlantik un em Golf vu Morbihan, 18 km vu Vannes un 31 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 44 m iber Normalnull. Im Oschte gränzt d Gmai an dr Fluss Auray, im Weschte an dr Fluss Crac’h, im Side an d Gmaine Saint-Philibert un Locmariaquer un im Norde an d Stadt Auray.
Gschicht
Crac'h isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1233 as Crac (1233: Craz, 1262: Crach, 1442: Crah, 1570: Crarh).
Verwaltig
vu Crac'h isch. Crac'h ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Crac'h ghert zum Bretonisch.
Paul Bocuse
Dr Paul Bocuse (* 11. Hornung 1926 z Collonges-au-Mont-d’Or (Département Rhône); † 20. Janner 2018 àm gliicha Ort ) ìsch a beriahmter frànzeescher Koch gsìì. Ar hàt zu da greeschta ìn sim Fàch gheert, hàt Restaurant ìn dr gànza Walt dirigiart un ìsch a Botschàfter vu dr frànzeescha Gastronomie gsìì. Ànna 1987 hàt'r dr ìnternàtionàla Kochwettbewerb „Bocuse d’Or“ grìnda.
Kàrriar
Noh zwei Johr ìn dr frànzeescha Àrmee, ìsch dr Paul Bocuse àls Lehrling bi dr Drèi-Starna-Kächa Eugénie Brazier, z Pollionnay, kumma.
Ar hàt ìm beriahmta Restaurant „Lucas Carton“ z Pàris mìt em Koch Gaston Richard gschàfft. Do hàt’r d Käch Pierre un Jean Troisgros lehra kenna un ìsch Frìnd mìt ìhna worra.
Ar ìsch aui ìm Restaurant „Fines Fourchettes“ z Charbonnières-les-Bains Koch gsìì.
Ìn da 1950. Johra ìsch’r mìt da Briader Troisgros, sina Frìnd, ìm Restaurant „La Pyramide de Vienne“, ìn dr Neecha vu Lyon, ààgstellt gsìì. Do hàt dr Paul Bocuse àcht Johr mìt em Chef Fernand Point verbrocht, un ìsch stàrk vu-n-ìhm igflusst worra.
Ànna 1958 ìsch’r zruck ìns Fàmìliarestaurant kumma, z Collonges. S Restaurant „L’Abbaye de Collonges“, wo-n-’r ufgnumma hàt, ìsch a sehr güeta Àdrassa worra.
Ar hàt sina Àrtivität aui ìn àndera Lander entwìckelt; ànna 1982 hàt’r dr „Pavillon de France“ (speeter „Chefs de France“ umgnannt) ìm Frèizittpark Epcot Center z Orlando, ìn Florida, mìt da Roger Vergé un Gaston Lenôtre.
Ànna 1994 hàt’r z Lyon sina erschta Wìrtschàft „Le Nord“ ufgmàcht, un dernoh, ànna 1995 „Le Sud“, ànna 1997 „L’Est“, un z’letscht „L’Ouest“.
Ànna 2004 hàt‘r sina Stìftung „Fondation Paul Bocuse“ grìnda, fer si Kunscht ìwertràga. Ìm Hornung 2013, hàt’r a Schüel-Restaurant ìm àmerikànischa Koch-Inschtitut vu New York ufgmàcht: a Wìrschàft wo „Restaurant Bocuse“ heißt. Ìn dr gànza Walt gìtt’r Kächa, wo na àls Modell betràchta.
Ar hàt a großa kommerziella Àktivität entwìckelt: si Gesàmtumsatz geht ìwer 50 Milliona Euros pro Johr.
Ìn sina letschta Johra hàt‘r àn dr Parkinson-Krànket glìtta. Ar hàt àlso nìmm so vìel känna kocha, trotzdam ìsch’r noch ìn sim Restaurant gstorwa, àm 20. Janner 2018.
Privàtlawa
Kurz vor sim 80. Geburtstàg hàt‘r sina Memoire veräffentligt: „Le feu sacré“ (S heilig Fiir). Ìn dam Büech erfàhrt ma àss’r Johrzehnta làng mìt drèi verschìedena Fràuia glabt hàt. Ar hàt ànna 1946 d Raymonde Duvert ghirota, sa han ànna 1947 a Tochter, Françoise, bikumma. Nawesbii hàt’r aui a Beziehung mìt dr Müeter vu sim Suhn Jérôme ghàà, un aui mìt dr Patricia Zizza, dr Mìtgrìndera vu sinera Firma „Les Produits Paul Bocuse“ un Müeter vu sim Tochter Ève-Marie Zizza-Lalu.
Erzbischöfliches Ordinariat Freiburg
S Erzbischefli Ordinariaat z Fryburg isch dr Verwaltigssitz vu dr Erzdiezeese Fryburg un isch Härbärg fir di glyychnamig Chilchebeheerde in dr Schoferstrooß, vis-à.vis vum Erzbischeflige Prieschterseminar Collegium Borromaeum in dr Nechi vum Fryburger Minschter. Architäkt vum Gebei isch dr Erzbischefli Böuroot Raimund Jeblinger (1853–1937) gsii.
Voorgschiicht
Uf em Gländ vum Gebei isch syter anne 1700 s Auguschtiner-Choorheere-Stift Allerhailige in dr Pfaffegass (hite Heerestrooß), wu ne Opfer vu dr Säkularisazioon wooren isch. D Chlooschtergebei sin vum baadische Grooßherzoog dr evangeelische Gmai ibergee woore. Am 26. Juli 1807 isch deert dr eerscht evangeelisch Gottesdienst im Stadtbiet vu Fryburg abghalte woore, nodäm s scho im 17. Joorhundert unter schweedisch-weimarischer Bsatzig e baar stattgfunde ghaa hän. No dr Yyriichtig vu dr Ludwigschilche bis 1839 sin d Ryym langi Zyt fascht vollständig läär gstande. Anne 1851 sin si zum Militeerspitaal umgstaltet un ab 1871 as Kasäärne bruucht woore. Wu dr Eerbgrooßherzoog-Friedrich-Kasäärne anne 1895 feertiggstellt wooren isch, isch s Gebei, wu jetz Buurgkasäärne gnännt wooren isch, in stedtische Bsitz iibergange.
Böuschtiil
S Gebei isch im Schtiil vum Spoothischtorismus gstaltet, wu Elemänt vu dr Spootromantik mit byzantinisierende Elemänt verbunde woore sin. Bi dr Ornamäntikl sin au Juugedschtiilmotiiv yygsetzt woore. Vum Jeblinger sin faarbigi un vergoldeti Ornamänt vorgsääne gsii, wu aber wäge Yywänd vum Domkapitel uf s Inner bschränkt bliibe sin. Uusgmoolt het dr Inneruum dr Fryburger Chinschtler Franz Schilling.
Lima
Lima isch d Hauptstadt vu Peru und di mit Abstand gröschti Stadt vum Land. Im Verwaltigsgebiet vu dr Stadt, dr Browinz Lima, läbe 8.890.792 Mönsche (Stand 2015) I dr Konurbation vu Lima mit dr Hafestadt Callao läbe insgsamt zää Millione Yywohner. Bäidi Stedt biude d Metropolregion Lima (Área Metropolitana de Lima).
Lima isch e wichtige Verchehrschnotepunkt und s bedütendste Wertschafts- und Kulturzäntrum vu Peru mit zahlriiche Universidääte, Hochschuele, Musee und Baudänkmol. D Altstadt vu Lima isch 1991 vu dr UNESCO zum Wältkulturärb erchlert worde.
Oettingen in Bayern
Eadi (amtlich Oettingen in Bayern) ischt a Stadt em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Die Zeit, die Zeit (Roman)
Die Zeit, die Zeit isch en Roman vom Schwiizer Autor Martin Suter, wo im September 2012 im Diogenes Verlag usechoo isch.
Oettingen in Bayern
Geografi
Eadi leit an dr Wörnitz am Nordrand vom Rias.
Die Zeit, die Zeit (Roman)
Inhalt
D‘Hauptfigur vom Roman isch de 42-jährigi Peter Taler, wo als Sachbearbeiter i de Finanzabteilig vomne Buugschäft tuet schaffe. D’Frau vom Thaler wird vor de Wohnigstür verschosse und er cha sie eifach nöd vergässe. Sis einzige Ziel im Läbe isch ab dem Ziitpunkt, de Mörder z’stelle und dänn ihn mit sinere Pistole z’töte. Bi sine tägliche Beobachtige vo de Nochbuurhüser, wird er uf sin Nochbuur Knupp ufmerksam, wo sich kurlig verhalte tuet und drum säged d’Lüt, dass er en Spinner sigi. D‘Frau vom Knupp isch vor 20 Joor wäge de Chranket Malaria gstorbe und Knupp dänkt, dass er drum mitschuldig isch. De 82-jährigi isch Ziit-Nihilist und glaubt ad These, dass es gar kei Ziit git, numme Änderige finde statt. Er will wäge dem zänt ume, d. h. die ganz Umgäbig – Bäum, Auto etc. – g enau glich parat mache, wie sie uf Fotene vom Joor 1991 vorhande sind. So hät er d’Hoffnig, dass sini Frau zrugg chunt und d’Gschicht anders usechunnt. Wäge Fotene, wo Hiwiis uf de Mörder vo de Frau vom Thaler gänd, tuet de Knupp de Thaler erprässe und zwingt dä, ihm bi sim Plan, alli Veränderige retour z’mache, z’hälfe. Die beide Manne stelled mit grosse finanzielle und ziitliche Aufwänd agränzendi Hüser, Gärte und s’Huus vom Knupp uf de Zuestand vom 1991 här. Im Buech hät s’letschte Kapitel e grossi Überraschig für d’Läser parat.
Oettingen in Bayern
Geografi
Vo dr Gmarkong send 73,6% Landwirtschaftsfleche, 8,4 % Wald, 15,8 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Eadi gheret dr Hauptort Eadi, s Pfarrdorf Lehmingen, s Kirchdorf Heuberg, d Derfer Erlbach, Niederhofen ond Nittingen, d Weiler Bettendorf, Breitenlohe, Lohe ond Siegenhofen ond s Gheft Mörsbrunn ond Seehof.
Gschicht
Eadi ischt zom erschte Mol gnennt worda em 9. Jh.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2 % gleäge.
Verwaltong
Eadi hot mit dr Gmoede Ahausa, Äching, Hoasfarth, Meggesa ond Munning a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschtere vo Eadi ischt d Petra Wagner.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Eadi ghert zom Schwäbisch.
Wynental- und Suhrentalbahn
Gschicht und Linienetz
Di elektrischi Aarau-Schöftle-Baan (AS) het ane 1901 dr Betriib ufgnoo und drufabe au d Wyynedaalbaan (WTB) vo Aarau uf Rinech ane 1904. Im 1958i hend sech die beide Baangsellschafte zu einere zämegschlosse. Sider heisst d Firma Wyynedaal- und Suuredaal-Baan (WSB). Sid em Joor 2002 ghört d Baangselschaft zäme mid dr Gsellschaft Busbetriib Aarau zu dr Tachgsellschaft AAR bus+bahn.
D WSB het zwei Baanstreckene, wo früener von enand trennt vo beid Syte zum SBB-Baanhof vo Aarau cho sind und wo sech jetz aber im eigete WSB-Baanhof träffe. S ganze Strekenetz isch 32,2 Kilometer lang. Es goot dur 17 Aargauer Gmeinde. D Wyynedaallinie goot vo Aarau us uf Buchs, Suhr und Gräniche, denn under dr Burg Liebegg dure und uf Töüffetu, Underchulm, Oberchulm, Gonteschwiil, Zetzbu, Leimbach und uf Riinech und Mänzike. D Linie durs Suuredaal goot vo Aarau au us i die anderi Richdig, zerscht dur es Dunäll und den uf Underämpfälde, Oberämpfälde, Mue und bis uf Schöftle. Bim Baanhof vo Schöftle isch s Depot für d Züüg und au d Wärchstatt vo dr WSB.
Früener sind beidi Linie uf dr Strooss verloffe, si sind aso klassischi Überlandtram gsy, wie mer um 1900 ume vili boue het. Zwüsche 1967 und 2010 hät me d Baan und d Strooss trennt. Z meischt verlauft d Baan hüt eifach näbe dr Strooss uf emen eigete Trasse, zum Teil aber het me si au völlig nöi verleit: Z Gräniche und z Mue isch es e ganz e nöii Strecki, und z Buchs, z Riinech und z Mänzike bruucht d WSB hütt früenerigi SBB-Baanstreckene. Hüt hets numen no z Töüffetu es Stuck, wo d Baanglöis im Alfalt ligge.
Bis 1977 het d WSB no Baanposchtvercheer und bis 2012 au no Güetervercheer gha.
Dr Kanton Aargau als Hauptakzionäär wott, ass d WSB mid de Brämgarte-Dietike-Baan zämegoot.
SNCF Z 5300
Di Baureihe SNCF Z 5300 isch en Triebzug vo der französisch Staatsbahn SNCF. Er bsteit iner Regel useme Triebwage (ZBD 5301–5445), zwei Zwischewage (ZRB 25301–25416/25591–25597/25423–25590) und eme Stürwage (ZRABx 15301−15445), wo im Betrib ned chäne trennt wärde. Si verchere in und um Paris im Nahvercher ufem Gliichstromnetz.
Betrib
D Triebzüg wärde sowohl mit einem als au mit zwei Zwischenwage igsetzt. Der möglich Isatz vome drei Wage-Triebzug isch sälte, er beschränkt sich uf de TER-Isatz. Per 1. Januar 2007 isch nur bi Züg mit de Triebwage 5364, 5366, 5367 und 5368 eine statt zwei Zwischenwage ihgreiht.
D Türfarbe kennzeichne ds Hauptisatzgebiet: Mit abnähmbarer Zahl vo de Züg isch die Unerscheidig wieder ufgäh worde.
Isätz
D Triebzüg chäme um 2011 no ufem Netz vo Transilien Paris-Lyon uf folgende Strecke zum Isatz: Paris-Gare de Lyon–Melun uber Combs-la-Ville-Quincy, Paris-Gare de Lyon–Corbeil-Essonnes, Juvisy–Melun, Paris-Gare de Lyon–Montargis/Montereau, Melun–Montereau und Moret-Veneux-les-Sablons–Montargis. Usserdem verchere die Triebzüg ufem Netz Transilien Paris-Montparnasse uf folgende Strecke: Paris-Montparnasse–Sèvres-Rive-Gauche und Paris-Montparnasse–Rambouillet. Es witers Isatzgebiet isch im Netz vo TER Centre auf de Strecke Saint-Pierre-des-Corps–Tours und Les Aubrais-Orléans–Orléans gsi. Nachdem sich ihri Azahl durch Usmuschtrige kontinuierlich verrinegert het, verblibe bis 2018 no einzelni Isätz uf de RER-Linien D Juvisy–Melun und R Melun–Montereau.
Technik
D Triebzüg sind in zwei Serie beschafft worde. D erschti Serie umfasst d Tribwage Z 5301–5361, d zweiti Serie d Triebwage Z 5362–5445. Der augenschinlichst Underschid zwische de beide Serie isch der erscht ab der zweit Serie ibaut Gummiwulst-Ubergang. Im elektrische Teil underscheide sie sich eigentlich ned. Bi der zweite Serie chunt durch verschideni konstruktivi Ändrige Gwichtsisparige erzielt wärde, wäge dem bi ihre en Gesamtmassi vo 151,2 Tonne agäh wird, bi der erscht Serie hingäge 153,5 Tonne.
Da der Wagechaste us roschtfreiem Inox-Stahl nach ere Lizenz vo der amerikanisch Budd Company gfertigt isch und kei witere Astrich benötigt, isch d Grundfarb silber. Nur uf der Frontpartie befindt sich zwische de beide undere Schinwärfer e farbige Balke zur bessere Sichtbarkeit.
Vo Mitti der 1960er-Jahr bis 1978 sind einigi Fahrzüg mit verbesserte Drähgstell usgrüschtet worde, für e Höchschtgschwindikeit vo 140 km/h z erreiche. Die isch für d Expresszüg zwische Paris-Gare d'Orsay und Orléans igsetzt worde, wo dadurch nur 90 Minute Fahrzit brucht hei.
Usmuschtrig
Ine 2000er Jahr sind zerst d Triebzüg vo der zweit Serie usrangiert worde. D 1. Serie isch erscht ab 2009 in grösserer Atahl abgschtellt und verschrottet worde, vorher nur unfallbedingti Abgäng. Zum 1. Januar 2007 befinde sich vo der erscht Serie 58 vo 61 no im Dienscht, vo der zweite Serie 32 vo ursprünglich 84 Züg. D letzte siebe Züg sind Mitti Dezember 2018 usser Dienscht gschtellt worde, ihri Leischtige sind durch d neu gliferte Züg vo der Baureihe Z 57000 ubernoh worde. Der 2015 usgmuschtret Zug Z 5327 wird mit sinem Stürwage als zweiteiligi Museumsiheit im Eisenbahnmuseum Mülhausen erhalte.
Unfälle
Mehreri Triebwagegarniture hei müess usgmuschtret wärde, wils Unfäll hei gha oder usbrönnt si. Zwei vo dene Züg sind am Unfall am 27. Juni 1988 im Pariser Bahnhof Gare de Lyon beteiligt gsi.
Ähnlichi Fahrzüg
D Glichstromtriebwage vo der Baureihe Z 5300 bilde mit de ähnliche, für 25 kV Wächselstrom usgleite Triebwage vo der Baureihe Z 6100 en Baureihefamili. Bi der Luxemburger Staatsbahn (CFL) sind bis zum Dezember 2005 sächs vo der Baureihe Z 6100 ähnliche, aber nur zweiteilige Wächselstromtriebwage under der Bezeichnig Série 250 im Isatz. Zwei dreiteiligi Z 6100 wärde vo der SNCF an d CFL verchauft und da als Série 260 bezeichnet.
Krauchenwies
Grauchawiis (dt. Krauchenwies) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 49,8 % Landwirtschaftsfleche, 33,6 % Wald, 11,3 % Sidlongsfleche ond 5,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Grauchawiis gheret d Ortsdoel Aabla (Ablach), Biddelschiaß (Bittelschieß), Eddisweiler (Ettisweiler), Geggenga (Göggingen), Hausa (Hausen) ond Krauchenwies.
Gschicht
A Albertus de Cruchinwis ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1202.
Verwaltong
Grauchawiis hot sich mit dr Stadt Semmerenga ond dr Gmoede Beira, Bengga, Enzkofa ond Semmerengadorf zom Gmoeverwaltongsverband „Semmerenga“ mit Sitz en Semmerenga zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Jochen Spieß.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Grauchawiis ghert zom Schwäbisch.
Dierikon
Dierike (amtlech Dierikon) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Dierike liid im Rontau zwösche Dottebärg ond Rooter Bärg. Vo dr Gmeindsflechi send 59,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 22,3 % Waud, 17,4 % Sidligsflechi ond 1,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Dierike send Äbike, Adlige, Bueri, Root ond Udlige.
Gschicht
Dierike esch zom erschte Mau gnamsed worde im 13. Jh. aus Dierinkon
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 16,9 % gläge.
Religion
70,4 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,1 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,4%, CVP 18,8% , FDP 14,6% , GLP 4,4% , GP 5,5% , SP 9,3% , SVP 35,3% , Süschtigi 7,7%.
Dr Gmeindspräsident vo Dierike esch dr Hans Burri-Zurkirchen (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 3 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1279 Iiwohner 90,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,1 % Italienisch ond 7,6 % anderi Sprache.
Z Dierike redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Kirche Mutschellen
D Chile Mutschälle isch e reformierti Chile uf em Mutschälle. Si ligt uf em Gemeindsbann vo Wide im Schwiizer Kanton Aargau. Bsitzer vo de Chile isch di reformiert Chilegmeind Brämgarte-Mutschälle.
Gschicht
Di reformiert Chilegmeind het scho sit em 1900 e Chile z Brämgarte gha. Wil d Bevölkerig in de Gmeinde uf em Mutschälle aber schnell gwachsen isch, und dadermit au vili Reformierti uf de Mutschälle cho sind, sind sit em 1962 Gschpröch über de Bou von ere Chile gfüert worde, wo zu de Gründig vo eme Chilebouverei gfüert hei. De Boufonds, wo dann gäufnet worden isch, het vom Zürcher Chilerot en Zustupf vo 30'000 Franke übercho und vom Aargauer Chilerot 20'000 Franke. Im 1966 het me chönne aafange d Chile boue, und im 1968 isch si iigweiht worde.
China (Begriffsklärung)
China chan folgendes heisse:
Usserdem bezychnet China mehreri Ortschafte:
Integration (Soziologie)
Dr Begriff Integrazioon chunnt vom latiinische integratio (Ernöijerig) und bedütet in dr Soziologii d Usbildig
D Integrazioon hebt dr Zuestand vo dr Exklusion und dr Separazioon uf. Integrazioon beschribt e dünamische, lange und seer differenzierte Brozäss vom Zsämmedue und Zsämmewaggse. Dr Gegebegriff zu däm isch Desintegrazioon. D Integrazioon wird au as e Form vo dr Akkulturazioon aagluegt.
China (Begriffsklärung)
Witeri Bedütige:
Klettgau (Begriffsklärung)
Klettgau chan folgendes bedüte:
Hauskatze
Biologischi Merkmôhl
Huuschatze läbe 15–20 Jôhr, d'älteschti bechannti Chatz isch 36 Jôhr alt gsi. Usgwagseni Chatze sin circa 60 cm lang, dazu chunnt no dr Schwanz, wo circa 25 cm lang isch; d'Schulterhöhi isch 30–35 cm. Dr Schwanz isch nützlich zumme s'Glychgwicht z'halte, mangi Chatze chömme au ohni Schwanz uf d'Walt. Chatze wyge zwüsche 2.5 kg un 7kg, selte au über 10 kg. S'Skelett vonere Chatz bschtôht us über 230 Chnoche. A Bsunderheit isch, dass s'Becke un d'Schultre nüt so schtark mitem Rückrat verbunde sy als bi andri Vyrbeiner. D'Auge sin frontal usgrichtet un ermögliche s'exakti Yschätze vur Entfernig. Allerdings muess ä Chatz deswäge au dä Chopf dreie um i ä andri Richtig sehe z'chönne. Mit ihre Auge cha ä Chatz au z Nacht un i grellem Liecht nô guet sehne, bis zu 50 % besser als dr Mensch. Uf dr andre Syte cha ä Chatz chlyni Details un Farbe nüt guet unterscheide, zum Byschpil cha ä Chatz d'Farbi Rot nüt erkenne. S'Gehör vonere Chatz isch dreimôl schtärker wie bim Mensche un empfindlicher als des vomene Hund. Uf dä unteri Frequenze hört ä Chatz öber glych wie ä Mensch, d'oberi Frequenzgränz leit allerdings 2 Oktave überem Mensche. Chatze chönne bis zu 100 kHz wahrnehme, d'Frequenz vum Luut wo ä Muus vo sich git. Chatze hän 32 Ohrmuskle un chönne d'Ohre i verschiedni Richtunge dreie. Usserdem hän Chatze zweimôl so vyli Zehle i dr Nas als Mensche un chönne Grüch wahrnehme, wo Mensche gar nüt dervo wisse.
Chatze vermehre sich üsserscht schnäll. Ä Chatz isch mit 6–7 Monät gschlächtsryf un cha pro Jôhr drüü Wurf ha. Dr erschti Wurf isch meischtens chlyner (abr nüt immer!), normalerwys bschtôht ä Wurf us sächs Chätzli oder meh. D'Tragzit für Chatze isch 63 Daag.
Verhalte
Chatze drücke ihri Schtimmig mit verschiidni Geschte us. Dr Schwanz drückt d'Schtimmig vonere Chatz us. Wenn ä Chatz ihre Schwanz erhobe hät füehlt si sich wohl un sicher. Ä horizontaler Schwanz drückt ä entschpanti Schtimmig us. Schwanzwedle dedütet, dass d'Chatz aggresiv, irritirt, oder unsicher isch. I dem Fall wot ä Chatz nüt bläschtigt werre un mer sot si lieber allei lo. D'Position vo dä Auge isch au wichtig. Wenn d'Chatz ein mit dä Auge fixirt un d'Pupille verengt isch des meischtens als Drohig gmeint. Erwiterti Pupille sin äs Zeiche vo Angscht un Augezwinkre isch ä fründlichs Zeiche. Dr Schnurrbart isch ebefalls ä Zeiche vur Schtimmig vonere Chatz. Er wird au zur Navigation gnutzt.
Chatze chönne ä Huufe verschiidni Gräusch un Luut uschtosse. D'verschiidni Gräusch drücke d'Schtimmig vonere Chatz us. Schnurre bedütet zum Byschpil, dass d'Chatz glücklich isch; s'cha schtundelang durchghalte wäre. Fuuche bedütet, dass d'Chatz sich bedrôht füehlt oder gnervt isch. Chatze schtosse au merkwürdigi Luut us, wenn ä Beutedyr usser Rychweite isch; ob des ä Zeiche vo Fruschtration, Drohig oder ä Lockruf isch, isch nüt sicher. E männlichi Chatz bruucht als Lockruef im Früeling un Spotsummer/Hèrbscht e düüfs, luts un nasals Grüüsch, wo oft lang naadöönt. Sellem Grüüsch säit mo im Alemannische rölle, demnoch isch e paarungsbereiti männlichi Chatz röllig oder kurz en Rölli. S'charakteristischi Miaue wird numme zur Kommunikation mit Mensche ygsetzt un nüt mit andri Chatze bzw. s'wird meischtens vermide um Ufmerksamcheit z'vermyde. Chatze sin perfäkti Jäger un hän ä schpezialisirti Verdauigtrakt un Zähn. Huuschatze chönne fascht tuusig verschiedni Schpezie jage (im Verglych zu 100 bi Grosschatze). Chatze frässe normalerwys chuum Pflanze, numme mangmol um verschlukchti Hôôrbahle us z'schpukche. S'git aber au vegetarische Chatze, des isch allerdings gar nüt gsund un cha zum Erblinde führe. Chatze sin üsserscht Hügienischi Dyr un putze sich, i dem sä ihr Fäll abschläkche. D'Saliva vonere Chatz isch ä effektifs Putzmittel (für s'Chatzefäll). Chatze sin notorisch wasserschüüch, mangi Schpezie bade aber sogar gärn. Chatze schlôfe zwüsche 12–16 Schtunde am Daag. Dr Schlaf findet i zwo Phase schtatt, dr flachi Schlaf un dr Tiefschlaf. Während em flache Schlaf wache Chatze bim gringschte Gräusch uf. Während em druffolgendi Tiefschlaf sin d'Muskle entschpannter un d'Ufwachschwell dütlich höher. Zwüschedurch wacht d'Chatz uf, gähnt, weggselt d'Position un schlôft wyder y. Wacht d'Chatz vo allei uf, gähnt sä usgybig un schtreckt d'Muskle. S'ofti Unterbreche vum Tiefschlaf cha zu gsundheitlichi Schäde führe un Schlafmangel cha ä Chatz inerhalb vo siibe Daag töte.
Chatze sin normalerwys Einzelgänger, bilde aber au oft Gruppe. Jedi Chatz hät ihr eignes Territorium, ä Rolli hät s'gröschti un ä Chatz mit Jungi s'chlynschti. S'git aber au “neutrale” Zone. Usserhalb vo denne wird jeder Ydringling wegschüücht, zerscht durch Fuuche un Knurre, danôch wird dr Gegner mit Tatzeschläg vertrybe. Chatze sin normalerwys nüt so aahänglich wie zum Byschpil ä Hund sundern chömme au allei guet s'racht. Huuschatze entwiggle oft bsunderi Marotte un Eigeheite un nehme mangmol sogar menschlichi Gwohnheite aa.
Vil Lüüt bringan ira Katsa bii uf zisa (swswswsw) z'hööra, si kond abr o ganz andrs Züüg vrschtôô. Nuu fôlgan se ned aso gêrn wia d'Hund. Mer lockt d Katz mit „kumm, Bissili, kumm!“,„kumm bs bs bs bs!“, „chum, bus bus bus!“ oder „chum, zi zi zi!“
Gschicht
D'erschti Vorfahre vo dä Chleichatze sin vor circa nüün Millione Jahre erschyne, drunter au d'Wildchatz. D'Wildchatz hät ä asiatische Ursprung un taucht im untere Pleistozän als Felis lunensis uf. D'Vorfahr vo dä Huuschatze hät sich warschynlich imene Wüschtechlima entwigglet. Hüüt nô pfuse Chatze am liebschte i warmi Plätz. Schpöter hät sich d'Chatz dä sesshafti Mensche aagschlosse. Chatze sin dä Mänsche als Jäger nützlich gsi un d'Chatze hän sich praktisch salber domeschtizirt. Über 9.000 Jôhr alti Chnoche vo chlyneri Chatze sin zamme mit menschlichi Chnoche i Mesopotamie, Südoscht-Anatolie, un Jordanie gfunde worre.
Antike
Im alte Ägüpte sin Chatze als Jäger vo Ratte un Müüs bsunders wichtig gsi un sin sogar religiös verehrt wôre. D'Göttin vum Huus Bastet isch als Chatzegöttin dôgschtellt wôre. Au us andri Chulture isch d'Verehrig vo Chatze überliifert. In Indie isch d'Chatz ä Bschtandteil vo religiösi Zerimonie gsi. Vo dört us isch d'Chatz uf China un Japan cho, wo Chatze ähnlichi Ufgabe hän erfüllt. Z'China hän Chatze d'Kokons vo Syderaupe vor Müüs un Ratte gschützt un i Tempel Manuskripte. D'Chinese hän glaubt, dass numme dr Mensch un d'Chatz ä Seel hän. D'Araber un d'Germane hän d'Chatze au verehrt. D'germanischi Göttin Freya hät ihren Wage vo zwei Chatze ziehe lo. Im Islam werre Chatze au hoch gschätzt. Des gôht uf dä Prophet Mohammed zrugg, wo syni Chatz Muezza nüt hät welle ufwecke un schtattdesse dä Ärmel vo sym Gwand abgschnite hät. Er hät aageblich au mangmol mit synrer Chatz ufem Schos predigt. D'Phönizier hän Chatze im 5.–7. Jôhrhundert vor Chrischtus nôch Italie, Griecheland, Gallie, un Britannie brôcht.
Mittelalter
Mit dr Völkerwandrig sin Huuschatze au uf Mitteleuropa cho. D'Wikinger hän Chatze domeschtizirt un als Huusdyr ghalte. Im Mittelalter sin Chatze durch d'zunemmendi Verbreitig vo Vorratschädling immer meh als Huusdyr ghalte wôre. Chatze sin im Mittelalter üsserscht wertvoll gsi. Im Sachseschpygel sin 3 Pfennig Schadeersatz für ä Chatz feschtgleit (im Verglych 4 Pfennig für ä Lamm oder Chue). Im 10te Jôhrhundert sin Chatze z'England vo adligi Dame ghalte worre un sehr rar un wertvoll gsi. Z'Wales hät sich ä Siedlig numme Dorf oder Hamlet (Dörfli) nenne dürfe, wenn's mindeschtens nüün Hüüser, ei Pflug, ei Brennofe, ei Butterfass, ei Guler, ei Muni, ä Hirt un ä Chatz hät chönne ufwiise.
Chatze sin im Mittelalter mit Hexe un Dämone i Verbindig brocht wôre un oft bechämpft wôre. Chatze sin zum Byschpil für d'Pescht verantwortlich gmacht wôre un umbrôcht wôre, des hät aber grad ersch racht zur Usbreitig vur Pescht gfüehrt.
Mit dä Europäer sin d'Chatze schlieslich uf Nordamerika, Australien un Neuseeland cho, mit zum Teil übli Folge für d'iheimischi Tyrwält. Mit dr Induschtrielle Revolution sin Chatze vo reini Nutzdyr zu Huusdyr worre un d'Chatzezucht hät begonne.
Scottish National Party
D Scottish National Party (schott.-gäl. Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Scots Scottis Naitional Pairtie, alem Schottischi Nationalbartei) isch e separatistischi, linksliberali Bartei z Schottland. D SNP isch di grescht Bartei vu Schottland un het syter anne 2011 en absoluti Meehait im schottische Barlemänt.
Dr Schauspiler Sean Connery isch ain vu dr greschte finanziälle Ferderer vu dr Bartei.
Gschicht un Gegewart
D SNP isch anne 1934 entstanden us dr Fusion vu dr „National Party of Scotland“ un dr „Scottish Party“. Dr erscht Barlemäntssitz het d Bartei 1945 bi re Noowahl gwunne, dr Kandidat het si aber us Brinzip gwaigeret, dr s Madat z ibernee, drei Monet speter isch dr Sitz derno wider verlore gange. Dr negscht Erfolg isch dr Siig vu dr SNP-Kandidati Winnie Ewing bi dr Noowahl im schottische Wahlkrais Hamilton am 2. Novämber 1967 gsii. Ihre erschte Hegschtpunkt het d SNP in dr 1970er gha: Unter em Slogan It’s Scotland’s oil het fir si dr Aaspruch vu Schottland uf s nei gfunde Nordseeel gstellt – s Land chennt si no dr SNP vun eme subventionsabhängige Biet zue aim vu dr rychschte Länder vu Europa entwickle. Dr Slogan isch seli erfolgrych gsii: in dr Johr derno het si dr Stimmenaadail vu dr SNP vervierfacht. Bi dr Unterhuuswahlen im Oktober 1974 het si mit iber 800.000 Stimmen iber e Drittel vu allne schottische Stimmen iberchuu un het elf Barlemäntatirer chennen uf London schicke. In däne Johr isch dr ideologisch Standpunkt vu dr SNP nonig gfeschtigt gsii. Dr bolitisch un ideologisch Hauptgegner z Schottland, wu allno stark vu Induschtryarbaiter bregt sgii isch, isch d Scottish Labour Party gsii. In dr SNP het si Ändi 1970er Johr d 79 Group formiert, wu d Bartei wyter links uuse wie di sozialistisch Bartei het welle blatziere. Zue dr Verdrätter vu dr 79 Group het au dr speter First Minister un SNP-Vorsitzer Alex Salmond ghert. As barteiintärni Gegestremig isch unter dr Feirig vu dr Winnie Ewing d Campaign for Nationalism in Scotland grindet wore, wu as Hauptziil d Unabhängigkait vu Schottland ghaa het, unabhängig vu draditionällen ideologische rächts/links-Schemata. No dr Wahl vum Gordon Wilson zum Barteifierer vu dr SNP 1982 hän si die barteiintärne Fraktionen uf Druck vu obe wider ufglest.
Aini vu dr Hauptforderige vu dr SNP näbe dr Unabhängigkait vu Schottland isch au d Wideryyfierig vum Schottische Barlemänt gsii. Die Forderig isch anne 1999 erfillt wore.
Châteaulin
Châteaulin (bretonisch Kastellin) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Châteaulin lyt am Aulne, am Weschtrand vum Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique), 22 km vu Quimper un 36 km vu Brest uf ere Hechi zwische 2 m un 206 m iber Normalnull.
Gschicht
Châteaulin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1038 as Castellinum (11. Jh. Castellin, 11. Jh. Montaneum qui vocatur Nin, um 1200 Castrum Nini, 1217 Castrolini, 1217 Castrum Lini, 1223 Castrolini).
Verwaltig
vu Châteaulin isch. Châteaulin ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Châteaulin ghert zem Bretonisch.
Chlodwig I.
Dr Chlodwig I. (au Chlodowech, französisch und änglisch Clovis, latiinisch Chlodovechus; * 466; † 27. November 511 bi Paris) isch e fränkische König us dr Dynastii vo de Merowinger gsi. Er het alli andere fränkische Deilkönigriich und anderi germanischi Stämm gwaltsam underworfe. Dorum wird er as dr Gründer vom Frankeriich agluegt, und er het Paris zu siiner Hauptstadt gmacht. Er isch zum Katholizismus überdrätte und nit zum Arianismus, wi s die meiste Germane gmacht hai. Die Entscheidig het dr Verlauf vo dr mittelalterlige Gschicht prägt. Als Herrscher in ere Umbruchsziit het er uf dr einte Siite an spotantiki und römischi Draditione aknüpft, uf dr andere Siite hai sich zu dere Ziit die middelalterlige Verhältnis afo bilde.
Ufstiig
Dr Chlodwig isch e Sohn vom merowingische König Childerich I. und dr Basena vo Thüringe (Basina) gsi. Er isch noch em Dod vom Childerich ane 482 König vo de Salfranke worde, ein vom ne ganze Hufe vo fränkische Herrscher in däm Gebiet. Si Herrschaftsberiich isch öbbe die weströmischi Provinz Gallia Belgica im Süde vom hütige Holland und im nördlige Belgie, im Biet Toxandrie um d Provinzhauptstadt Tournai gsi.
In siim Kampf gege dr letzt römisch General z Gallie im Johr 486 het en si Cousin Chararich nit understützt, drfür aber en andere Verwandte, dr Ragnachar, und zsämme hai si dr Syagrius bi Soissons besiigt und dr Chlodwig het siis Königriich um d Gebiet nördlig vo dr Loire erwiiteret.
Der Bricht vom Gschichtsschriiber Gregor vo Tours do drüber, wie d Büüti noch em Siig bi Soissons verdeilt worden isch, het bi de Historiker vil Beachtig gfunde. Er het gschriibe, ass d Franke in ere Chille e grosse und chostbare Chrueg erbütet haige. Der Bischof het dr Chlodwig bittet, ass er en wurd zruggee. Dr König het druf higwiise, ass er das nit sälber chönnt entscheide, wil d Büti öffentlig verlost wurd. Wo alli Chrieger zsämme cho si, het er se bätte, ass si ihm dr Chrueg wurde überlo, aber eine von ene het nit uf d Verlosig welle verzichte und dr Chrueg verschlage. Dr Chlodwig het sich mit däm müesse abfinde. Bi dr nechste Versammlig vo dr Armee het er sich aber an däm Ma grächt und het en vor allne umbrocht, wil er si Usrüstig vernochlässigt haig. Die Gschicht zeigt, ass sich denn no jede frei Frank mit Erfolg het chönne uf die alte Rächt berüefe und ass au dr König das het müesse akzeptiere.
In dr Schlacht vo Zülpich im Johr 496 hai d Franke under em Chlodwig d Alemanne zum erste Mol besiigt, e zweite Siig 506 isch denn entscheidend gsi, und s nördlige Alemannie isch an d Franke gfalle und die südlige Alemanne hai bim Ostgotekönig Theoderich Schutz gsuecht.
Dr Chlodwig het d Franke under siiner Herrschaft vereint. Alli Rivale wie dr Sigibert vo Köln und dr Ragnachar het er usgschaltet und besiitiget. D Chronologii vo dene Ereignis isch aber unsicher.
Hürot und Christianisierig
Noch siiner Hochzit (wohrschiinlig 492/494) mit dr burgundische Prinzässin Chrodechild und em Sieg über d Alemanne (wohrschiinlig 496) in dr Schlacht bi Zülpich, won er dr Christegott um Hilf agruefe haig, isch er zum katholische Glaube konvertiert. An dr Wienacht isch er vom Remigius vo Reims in dr Kathedrale vo Reims dauft worde. S Johr vo dr Daufi isch allerdings umstritte. Am wohrschiinligste si d Johr 497, 498 oder 499, aber au 507 isch möglig. D Daufi wird in drei Quelle erwähnt: In eme Glückwunschschriibe vom Bischof Avitus vo Vienne, in eme Brief vom Bischof Remigius vo Reims und im Gschichtswärk vom Gregor vo Tours, wo allerdings erst am Ändi vom 6. Johrhundert entstande isch.
D Quelle erwähne zwei Motiv für em Chlodwig si Bidritt zum Christedum. S einte isch dr christlig Königsgedanke gsi. Dr germanisch König het sin Rang tradizionell wäge siiner Abstammig vo de heidnische Götter übercho, wie me dänkt het. Die Art vo dr Legitimation und d Verbindig zu siine heidnische Vorfahre het er as Christ müesse ufgee. Drfür het er d Ussicht gha, ass er emol im Himmel mit siine Nochkomme wurd herrsche. Eso isch es christligs Königdum begründet worde, wo au d Pflicht vom König zum missioniere iigschlosse het. Dr zweit Grund isch sälle vom sterkere Gott gsi, s Siighälfermotiv. Mit em Bekenntnis zum Christedum sött dr König au sicher sii, ass er d Hilf vo Gott i de Schlachte überchiem. Dr Gregor vo Tours verzelt, ass dr Chlodwig sich für s Christedum entschiide haig, nochdäm dr christlig Gott ihm in der Schlacht vo Zülpich ghulfe haig, währed er vo siine alte Götter kei Understützig becho haig. Aber au sii katholischi Frau het gwüss en Iifluss gha uf sii Entscheidig.
Agäblig haig dr Chlodwig vom Bischof vo Rom als Priis für sini Bekehrig verlangt, ass alli geistlige Ämter in sim Riich von ere fränkische Synode under em Vorsitz vom König bsetzt wärde sölle und ass die Geistlige em König müesse Stüüre zahle. Son e Chilleornig basst zum germanische Eigechillewäse, wo stark vom Wille vom König abhängig gsi isch und e gwüssi Eigeständigkeit gegenüber Rom gha het. Uf die Dradition hai sich die französische König im Spotmiddelalter berüeft, wenn si im Sinn vom Gallikanismus für die katholischi Chille vo Frankriich e Sonderstellig verlangt hai. Vili Glehrti nämme dorum a, ass d Gschicht vom Verdrag zwüschem Chlodwig und em Papst e spöteri Erfindig im Inträsse vo dr gallikanische Chillepolitik gsi isch. Au isch em Chlodwig sini Ablehnig vom Arianismus, wie se dr Gregor vo Tours beschriibe het, wohrschiinlig en Überdriibig. Mögligerwiis het dr Chlodwig e politisch motivierti arianischi Phase duregmacht, wo sich dr Hofklerus noch siiner Daufi drüber usgschwiige het.
Spotziit
Im Chlodwig si Siig 507 in der Schlacht vo Vouillé über s westgotische Königriich vo Tolosa (Toulouse) het dr grösst Deil vo Gallie under si Herrschaft brocht, nume die hütigi Provence isch no bis in d 530er Johr gotisch bliibe.
Dr Chlodwig het dr grösst Wärt druf gleit, vom oströmische Kaiser, wo immer no dr nominell Oberherr au vo Westrom gsi isch, anerchennt z wärde. Das isch denn au ane 508 bassiert, won en dr Kaiser Anastasios I. zum Ehrekonsul ernennt het. Me cha s au nit ganz usschliesse, ass ihm en quasi-kaiserligi Würde verleiht worde siig, wie s dr Bruno Krusch für möglig haltet. Dr Chlodwig und siini Nochfolger hai bewusst zentrali Elemänt vo dr spotrömische Verwaltig und Herrschaftsrepräsentation übernoh.
509 het dr Chlodwig s rhiifränkische Riich eroberet und so die grösste Einzelgruppe vo de Franke, wo sit Johrzähnt drennt gsi si, vereinigt. Churz druf isch dr Chlodwig ane 511 gstorbe und isch i dr Apostelchille z Paris, dr spötere Sainte-Geneviève-Chille, begrabe worde.
Nochfolg
Noch em Chlodwig siim Dod hai siini vier Söhn s Riich underenander ufdeilt. Das si gsi dr Theuderich, dr Sohn vom Chlodwig siiner erste Frau, und dr Chlodomer, dr Childebert und dr Chlothar, die drei Söhn vo dr Chrodechild. Die hai neui trenti Riich gründet mit Königssitz z Reims, z Orléans, z Paris und z Soissons.
SIL-Code
Dr SIL-Kood isch e Kood für Sprooche, wo us drei Chliibuechstaabe bestoot.
Gschicht
SIL International git dr Ethnologue uuse. Das isch e Sammelwärk, wo sit 1951 bestoot und zum Ziil het, alli Sprooche uf dr Wält äihäitlig z klassifiziere und z katalogisiere. Sit dr 14. Uflaage isch dr Ethnologue im Internet frei zuegänglig. In dr 15. Uflaag vom Ethnologue im April 2005 isch dr SIL-Kood an dr ISO/DIS-639-3-Standard vo dr Norm ISO 639 aagliche worde, wo denn entwicklet worden isch. Dorum het s für e Hufe Sprooche nöiji Bezäichnige gee, wo us drei Buechstaabe bestöön. Und au Sprooche, wo scho usgstorbe si, häi e SIL-Kood überchoo. Sitdenn isch SIL International dr offizielli Verwalter vo de ISO-639-3-Kood für lääbigi Sprooche.
Sevelen SG
Seavala (amtlech Sevelen) isch e Gmeind im Waalkreis Werdeberg im Kanton Sanggale i dr Schwiiz.
Geografii
D Nachbergmeinde sind Buchs, Graps, Walestadt und Wartou, im Förschtatum Liachtaschta noo a d Gmeinde Vadoz und Tresa.
Hagneck
Geografi
Hagni ligt uf dr rächte Syte vom Bielersee ar Mündig vom Hagnikanal. D Gmeindsflächi bsteit us 68 % langwirtschaftlecher Flächi, 13,3 % Waud, 11 % Sidligsflächi u 7,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Töiffele, Wauperswiu, Sisele u Lüscherz.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,5 % gläge.
Sehenswürdigkeite
Ds autä und ds neue Wasserkraftwerk vor BKW si wohl die zwöi bekantischte Sehenswürdikeite in Hagneck.
Reutenburg
Riteburi (frz. Reutenbourg, dt. Reutenburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hagneck
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,0 %, CVP 0,3 %, EVP 2,4 %, FDP 7,0 %. GLP 7,9 %, GP 7,3 %, SP 18,9 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 3,2 %.
Reutenburg
Gschìcht
Riteburi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 10. Jh.
Hagneck
Politik
Gmeindspresidänt vo Hagni isch dr Ernest Schweizer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
S het zwöi bikannti Reschtorang, dr Gaschthof «Brücke» und s «Bistro Martin Pêcheur».
Reutenburg
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Riteburi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hagneck
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 357 Ywohner 95,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 3,1 % Französisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Hagni ghört zum Hochalemannisch.
Crédin
Crédin (Gallo Qerdein, bretonisch Kerzhin) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Crédin lyt 42 km vu Vannes un 55 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 52 m un 139 m iber Normalnull.
Gschicht
Crédin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1116 as Cherdin (1126: Querdin, 1144: Kerdin, 1205: Guerdin, 1427: Kerzin, 1464: Crehin, 1516: Crezin).
Verwaltig
vu Crédin isch. Crédin ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Crédin ghert zum Gallo.
Leibertingen
Leiberdenga (dt. Leibertingen) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).