cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schlacht bei Frastanz
D Schlacht bi Frastanz isch näbe der Schlacht bi Dornach eini vo de bluetigste und wichtigste Entscheidigsschlachte vom Schwobechrieg gsi. D Eidgenosse hai drbi dr bekannt Söldnerfüehrer Heini Wolleb us Uri verlore, wo d Strategii für e Siig usdänkt het.
Lueg au
Dr Schwobechrieg
Soral GE
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Devon (Geologie)
Entwicklig vu dr Bflanzewält
In dr sumpfige, tropische Biet vum Oberdevon sin di erschte Wälder entstande. Uus ihne sin di eltschte Chohlevorchuu entstande.
Dur d Uusbraitig vu dr Landbflanze un di dodermit verbunde Staigerig vu dr Photosyntheseaktivitet isch dr Suurstoffghalt vu dr Luft stark aagstiige. Im Karbon isch er uf e Wärt vu rund 35 Brozänt chuu.
Bad Wurzach
Wuuza (dt. Bad Wurzach) ischt a Stadt em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66 % Landwirtschaftsfleche, 25,3 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Wuuza gheret d Ortsdoel Arna (Arnach), Diatmãnns (Dietmanns), Goschbaldshofa (Gospoldshofen), Hoega (Haidgau), Haoarz (Hauerz), Schwaaza (Unterschwarzach), Seibrãnz (Seibranz), Uidirna (Eintürnen),Wuuza ond Ziagelbach (Ziegelbach).
Gschicht
Wuuza ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1273 als Oppidum Wurzun.
Verwaltong
Wuuza ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Roland Bürkle.
Dialekt
Dr Dialekt vo Wuuza ghert zom Schwäbisch.
La Chapelle-Gaceline
La Chapelle-Gaceline (bretonisch Ar Chapel-Wagelin) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2017 isch dur d Fusion vu La Chapelle-Gaceline mit dr Gmaine La Gacilly un Glénac d Commune nouvelle La Gacilly bildet wore.
Geografi
La Chapelle-Gaceline lyt 51 km vu Vannes un 94 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 5 m un 52 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Carentoir, La Gacilly un Sixt-sur-Aff.
Gschicht
La Chapelle-Gaceline isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1029 as Uuaceline (1340: La Chapelle Gasceline).
Verwaltig
Dr letscht Maire vu La Chapelle-Gaceline isch dr Pierrick Lelievre gsii.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu La Chapelle-Gaceline ghert zum Gallo.
Kutzenhausen (Unterelsass)
Kutzehüse (frz. Kutzenhausen, dt. Kutzenhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kutzehüse ìsch. Kutzehüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kutzehüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schweizer Bischofskonferenz
D Schwizer Bischofskomferenz (SBK) isch s Koordinierigsorgan vo de römisch-katholische Bistümer vo de Schwiz.
Organisazion
Si trifft sich normalerwys vierteljöhrlich und hät zur Zyt 12 Mitglider. Da send d Bischöf vo de sächs Bistümer vo de Schwiz, inklusiv d Weihbischöf und di beide Äbt vo Saint-Maurice und Einsidle. Wänns nötig isch träffed si sich au no zu usserordentiche Versammlige. Gleited wöred d Sitzige vom Präsident vo de SBK, wo all paar Johr nöi gwählt wörd – er gilt as «Primus inter pares» (Erste under gliiche). Denäbet gits no regelmässigi Zämekümft i de beide Ordinariekomferenze, eini för d Westschwiz (Conférence des ordinaires de la Suisse romande - Ordinarienkonferenz der französischsprachigen Schweiz - COR) und eini för d Dütschschwiz (Deutschschweizerische Ordinarienkonferenz - DOK).
Thônex
Thônex (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Thônex lyt uf dr linke Syte vum Gämfersee an dr Gränz zue Frankrych. Zue dr Gmai ghere d Wyler Fossard, Moillesulaz, Mon-Idée un Villette. Dr Bann umfasst 23 % landwirtschaftligi Flechine, 4 % Wald, 60 % Sidligsflechine, 11 % Vercheersflechine un 1 % Gwässerflechine.
Nochbergmaine sin Vandœuvres, Choulex, Puplinge, Veyrier, Chêne-Bougeries un Chêne-Bourg un di franzesische Gmaine Ambilly un Gaillard.
Gschicht
Thônex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1225 as Tonnay.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 33,2 % gläge.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 23,1 %, CVP 9,5 %, GLP 3,0 %, GP 12,6 %, MCR 11,4 %, SP 15,9 %, SVP 17,8 %, Sunschtigi 6,7 %.
Gmaindspresidänt isch dr Philippe Decrey (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 12.141 Yywohner 9.626 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 483 Dytsch, 405 Italienisch un 1.627 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Jakob Greber
Dr Jakob Greber (begraabe am 5. Juli 1731) isch e dütsche Barockkomponist im früeje 18. Joorhundert gsi.
Lääbe und Wärch
S Datum und dr Ort won er uf d Wält choo isch, si umbekannt. Au wenn er gstorbe isch, wäiss mä nid genau; im Grove Dictionary of Music and Musicians isch gschriibe, ass er am 5. Juli 1731 z Mannheim begraabe worde isch.
Im ene Verzäichnis vo Komponiste, wo us em Franzöösische übersetzt worde isch und 1709 z London erschiine isch, wird dr Greber as a German who had Study'd Composition in Italy erwäänt. Er isch woorschinlig mit dr toskanische Sängere Francesca Margarita de l'Epine uf Ängland choo. Am 27. Mai 1703 isch zum erste Mol brichtet worde ass si ufdräte isch. Z Ängland het men en as „Signor Giacomo Greber“ kennt. D de l'Epine isch offesichtlig im Greber si Geliebti gsi, het aber spööter en andere Komponist, dr Johann Christoph Pepusch ghürootet. Am 9. April 1705 isch im Greber si Pastorale Gli amori d'Ergasto bi dr Eröffnig vom nöije Queen's Theatre (spööter King's Theatre) am Haymarket ufgfüert worde. Das isch die erst italiänischi Opere gsi, wo z London ufgfüert worde isch. S Wärk het käi Erfolg ghaa. E Zitli druf het dr Greber London verloo und und isch 1707 Kapällmäister vom Herzog Karl Philipp, em Statthalter vom Tirol, z Innsbrugg worde. Dört het er ee festa teatrale („Theatralisches Fest“) mit em Ditel L'allegrezza dell' Eno komponiert. Es isch 1708 zu Eere vo dr Elisabeth Christine vo Braunschweig-Wolfebüttel ufgfüert worde, wo die uf Spanie zu iirem Maa Erzherzog Karl gange isch und z Innsbrugg duurechoo isch. Mä het Gli amori d'Ergasto woorschinlig 1711 wider ufgfüert, wo z Wien d Droonbestiigig vom Kaiser Karl VI. gfiirt worde isch. Wo dr Johann Wilhelm 1716 gstorbe isch, isch si jünger Brueder, dr Herzog Karl Philipp, Kurfürst vo dr Pfalz worde, und er het dr Greber in sine Dienst bhalte. Noch dr Hoofliste vo 1723 si dr Greber und dr Johann Hugo vo Wilderer denn gliichzitig as Kapällmäister aagstellt gsi.
Gli amori d'Ergasto isch as handschriftligi Partitur in dr Nazionalbibliothek Wien erhalte. Usserdäm si vom Greber no säggs Büünewärk bekannt, wo mä von ene aber nume d Libretti het, und vier Solokantate und e Kammerkantate.
Weihnachtsgeschichte
D Wihnächtsgschiicht wird an Wihnächte im Gottesdiänscht vorgläse; in mänke Familiä aü am Heilige Obe (24. Dezämber), unterem Grischtbaüm, bevor oder nochdäm s Grischtkind kunnt. Meischtens d Version vum Evangelischt Lukas – des isch diä aaschaülichscht.
En Zämezug vo dr Wihnächtsgschichte vum Lukas un vum Matthäus wird aü gärn gspiilt – in dr Kirch oder bi andere Glägeheite.
D Wihnächtsgschicht noch em Lukas (Lk 2, 1–20)
Vu mänke Grischte wird diä Gschicht aü as e Art soziali Botschaft verstande – so vum André Weckmann, wu diä Gschicht uf Elsässisch verzellt het un anstatt dr Heilige Familiä e schwarze Asylant bim Wohnungssueche ufdrätte losst.
Lueg au: D Wyynäächdsgschiichd no Lukas uf Opfigerdytsch im Alemannische Wikisource.
Chrischti Geburt bim Johannes (Joh 1–14)
Bim Evangelischt Johannes isch d Geburt vum Jesus uf e theologisch-philosophischi Ererterung reduziärt (oder üsgwittet):
Varia
Im Koran wird d «Wienachtsgschicht» i de Sure 19:16–34 [22–25] verzellt.
Lueg aü
Grischtkind/Wienächtchind, Grischtbaüm
Derry Girls
Derry Girls isch e nordirischi Coming-of-Age-Serie us 2018. Si isch vor Lisa McGee erfunde worde. D'Serie zeigt ds Alltagslebe vonere Teenagergruppe während em Nordirlandkonflikt am Afang vo de 1990-Jahre. Di ersti Staffle het am 4. Jänner 2018 Premiere gha, die zwöiti Staffle isch vom 5. März 2019 bis am 9. April 2019 uusgstrahlt worde. Dr Sender Channel 4 het am abe vom zwöite Staffelfinal akündigt, das d'Serie fürne dritti Staffle verlängeret isch worde.
Handlig
D'Serie spilt i dr nordirische, katholisch prägte Stadt Derry. Dört zeigt säch dr Alltag vo dr Teenagerin Erin, ihrere Cousine Orla u ihrne Fründe Clare u Michelle u Michelles britischem Cousin James.
Biberbrugg
Biberbrugg isch en Verchehrschnotepunkt und e Ortschaft im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Dr Ort isch primär en Flussübergang über d Biber gsii, wo 1877 als Namesgeber für en Bahnhof vo dr Iisebahnlinie Wädischwiil–Einsidle dient hät, wo vo Schindellegi her Richtig Einsidle füehrt. Bereits 1891 isch Biberbrugg dur de Bau vo dr Bahnschtrecki St. Galle–Schwyz vo dr Schwiizerische Südoschtbahn zum Iisebahnchnote worde. Rund um de Bahnhof isch ennet dr Biber e Sidlig entschtande, wo zur Gmeind Einsidle ghört; dr Bahnhof und di deet autoschtrasseähnlich uusbauti Hauptschtraass 8 (St. Gallen–Rapperschwiil–Schwyz–Ingebohl), wo d Schtraass uf Einsidle chrüüzigsfrei abzwiigt befindet sich degäge i dr Höfner Gmeind Feusisberg.
Bäch SZ
Gegografii
S Dorf liit am Zürisee und schtosst im Nordweschte fascht a d Zürcher Kantonsgrenze. Bäch isch es Schtraassedorf, d Mehrzahl vo de Gebäude liit a dr Hauptschtraass, wo sich zwüschet eme Berghang und em Zürisee entlang zücht. De Ortsteil Bächau isch e Halbinsle, wo dur s uusbaggere vo Chiis us em See entstande isch. D Firma Kibag betribt döt näbet irem Chiiswärk, en Bootshafe mit Tankstell und eme Winterquartier för d Böötli.
Gschicht
Früener isch de Ort e Fasnachtshochburg gsii. Sit Mitti vo de 1990er-Jahr isch der Bruuch (d Bächer-Fasnacht) allerdings fascht uusgschtorbe.
Varia
Bäch isch liecht erreichbar mit de S-Bahn vo Züri und über d Autobahn A3, Aaschluss Wollerau. Es git z Bäch e Post, e paar Beize, en Chindergarte und es Primarschuelhuus.
Wäg de schöne Laag am Zürisee und em günschtige Stüürfuess vo de Gmeind Freiebach isch Bäch en beliebte Wohnort. Es wonet under anderem d Shawne Fielding (Ex-Frau vom Botschafter Thomas Borer) und d Patty Schnyder z Bäch und de Tennis-Spiller Roger Federer hät do e Wonig.
Baienfurt
Boeafurt (dt. Baienfurt) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoendsgliderong
Zue Boeafurt gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Boeafurt ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1090.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Günter A. Binder.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Boeafurt ghert zom Bodeseealemannisch.
Marktplatz (Basel)
Dr Basler Märtblatz lit im Zentrum vo dr Schwiizer Stadt Basel. Er isch näben em Barfüesserblatz und em Münsterblatz dr bekanntist Blatz vo Basel.
Dr Märtblatz lit vor em Roothuus. D Iisegass (Verbindig zur Middlere Brugg), d Märtgass (Verbindig zum Fischmärt und vo dört zur Schiffländi), s Martinsgässli (Verbindig zur Martinskiirche), d Vergnüegigsstroosse Freiji Strooss und Gärbergass, d Huetgass, d Sattelgass und d Stadthuusgass als Verbindige zu de Vorstedt fönge alli bim Märtblatz aa.
Gschicht
Bis vermuetlig 1260 isch dr Blatz vom Bach Birsig in zwei deilt worde und si Name isch ursprünglig «Kornmärt» gsi. Uf em Kornmärt het sech d Basler Bürgerschaft droffe und dagdäglig ihri wichtige Gschäft abgwigglet. Do het mä bis ins 15. Johrhundert nume mit Getreid, Wii, Holz, Heu und Strau ghandlet. Anderi Ware wie Obst, Gmües, Eier, Angge, Hüener und Gäns si uf em Münsterblatz verkauft worde. Um e Blatz si Hüüser gstande, wo im Barterre Fänsterläde gha hai, wo me het chönne ufchlappe. Dur die Fänster und uf dene Läde hai die iiheimische Chröömer döfe ihri Ware aabiete, wie gsottnigs und brötlets Fleisch, Würst, Chuttle, Hering, Wild, Vögel, und Läbchüeche. Sit 1290 isch s Richthuus (Roothuus), wo am Egge zur Sporegass gstanden isch, s Zentrum vom politische Läbe gsi. S Ärdbebe vo 1356 het s Richthuus mit allen Aktebeständ und Urkunde zerstört, und an siim Blatz isch e 'Palast vo de Heere' as neus Roothuus baut worde. Nochdäm Basel im Johr 1501 em Bund vo de Eidgenosse biidräten isch, het mä s alte Roothus, wo nid sehr representativ gsii isch, dur e Neubau ersetzt, wo non e Deil vom hütige Roothuus isch.
Dr Kornmärt isch au dr Grichtsblatz vo dr Stadt gsi. Vor em Grichtshuus 'Huus zum Pfauebärg' isch e schwere, blatte Stei gsi, dr 'heiss Stei', wo d Dodesurteil an politische Verbrächer druf vollstreckt worde si, wo mä Schmähschrifte verbrennt und Zwangsversteigerige duuregfüehrt het. In dr Nööchi het sich au e Galge befunde, s Halsiise bzw. d Schmachsüüle, s holzige Ross und d Trille. Vo 1610 bis 1830 hai Frevler und Übeldäter müesse uf d Schmachsüüle chlättere, mä het se mit ere Chetti um e Hals und d Händ gfesslet. Denn het män ä e Dafele um e Hals ghänggt mit ihrem Familiename und Verbräche, und d Bevölkerig het se verspottet. Nit andersch ischs mit de Stroofdäter uf em holzige Ross gange, wo si in Chettene druf hai müesse riite, oder in dr Trille, e Gstell für Obstdieb, wo mä vo Hand ume drait het, bis es em Schuldige schlächt worden isch.
Im Johr 1887 het mä sich Gedanke afo mache, dr Kornmärtblatz, wo nume 2360 m² gross gsi isch, z erwiitere und im Johr 1891 het mä d Hüüser im Quadrat Märtblatz-Märtgass-Stadthuusgass-Sporegass abbroche. Jetzt isch s Roothuus frei gstande und em Märt isch sehr vil meh Flechi zur Verfüegig gstande. 1892 het mä dr Blatz mit Danneholz beleit, für zum dr Lärm vo de Fuehrwärk z dämpfe. Im Johr 1895 isch dr Blatz mit em Drämli erschlosse worde. Mit dr Zit si die hooche, schmaale Hüüser um e Blatz, wo Holzufzüüg gha hai, verschwunde und dur grosszüügigi Gschäftshüüser ersetzt worde. 1908 het mä dr Blatz eebe gmacht und drbii isch die breiti stainigi Stääge verschwunde, wo mä drmit dr Höchiunderschiid vom Märtblatz überwunde het.
Drämlilinie
Mit siibe Drämlilinie, wo über e Blatz gönge, isch dr Määrtblatz eine vo de wichtigste Drämliknotepünkt in dr Stadt.
Pierre-Nicolas Chenaux
De Pierre-Nicolas Chenaux (* 26. Februar 1740 z La Tour-de-Trême; † 4. oder 5. Mai 1781 bi Posieux) isch en Greyerzer Revolutionär ùn Ùffständische gsi, wo im Joor 1781 en misslùngene Ùffstand, au bekannt als Chenaux-Handel, gäge d Patrizier-Herrschaft vo Fryburg aagfiert het un debi ùm s Läbe cho isch. Er gilt hüt als en Greyerzer Volchsheld. Z Bulle stoot syt 1933 e Statue vùn em, ùn z Fryburg isch e Strooss nooch em benannt.
Fries Läbe
De Chenaux isch am 26. Februar 1740 (Täufdatum) z La Tour-de-Trême, hüt en Stadtdeil vo Bulle, als erschte Sohn vo siibe Chinder ùff d Wält cho. Syn Vater isch de Claude Joseph gsi, en Groossbuur ùn Kastellan, syni Muetter d Marie Marguerite Repond. Di katholischi Familie isch wohlhabend un yyflùssrych gsi, er het drùm e gueti Ussbildig gha ùn au Reise ins Ussland ùnternoo. Ab 1761 isch er Hilfsmajor bim Greyerzer Regiment vo de de Frybùrger Milize gsi. Nooch fümf Joor isch er allerdings ùff eigne Wùnsch abglööst worde, warschynts wyl em bi de Beförderig zum Major en Patrizier vorzoge worde isch. Im Joor 1767 het er d Marie-Claudine Garrin vo Bulle ghürote. Die beide hen zämme acht Chinder gha.
Näbe synrer erfolglose Militärlaufbahn het er verschiidne Gschäft betryybe, so mit Immobilie, spööter mit em Chääs- ùn Chorn-Handel, schliessli au no mit Muultierhandel. Mee Erfolg het de Chenaux in de Politik gha, syni scharfi Gägnerschaft zue de Patrizier ùn s Yyträte für e Verwaltigsreform, hen em e waggsendi Popularität yybrocht.
De Chenaux-Handel
In de ganze Schwyz hen im 18. Joorhùndert verschiidni Ùffständ gäge d Herrschaft vo aristrokratische Familie, de Patrizier, stattgfùnde, wo aber sälte zum Erfolg gfiert hen. Au im Kanton Fryburg isch d Unzfriideheit grooss gsi, was zwüsche 1780 ùn 1784 zunere Reihe vo Unruehe gfiert het. Die Unruehe hen verschiidni Gründ gha; näbe de Unzfriideheit über s Machtmonopol vo de Patrizier isch au d Abschaffig vo öbe dryysig religiöse Füürdääg ùn Prozessione, ùn d Ùffhebig vo de Kartause La Valsainte z Cerniat im Joor 1778, e Grùnd gsi. Scho 1780 het im Seiseland en Ùffstand stattgfùnde.
D Stadt het deno d Bärner ùm Hilf gruefe, wo uss Angscht, dass de Ùffstand au in de Bärner Landvogteie für Unruehe sorge dät, sofort Drùppe ùff Frybùrg gschiggt hen. Am 4. hen die ùnter de Fierig vùm Waadtländer Benjamin Louis Monod de Froideville, en Groossdeil vo de Ùffständische bluetlos zur Kapitulation chönne bringe. De Chenaux het sich drùff in en Wald zrùggzoge, ùn isch in de Nacht vùm 4. ùff de 5. Mai vùmene Gfolgsmaa, wo es ùff d Belohnig abgsee gha het, in de Nööchi vo Posieux ermordet worde. Syni Lyych isch deno ùff Frybùrg brocht worde, un dörte postum zum Dood verùrteilt, ùn öffentlig gchöpft un gviirdeilt worde. Zuesätzli isch er zur damnatio memoriae verùrteilt worde.
Noochspiil
S Landvolch het scho bal aagfange, de Chenaux als Märtyrer z verehre ùn zue sym Grab z pilgere, wo de „Saint Nicolas Chenaux, martyr de la liberté“ ùm Fürbitte aagfleht worde isch. D Chilch het die Praxis sträng verùrteilt.
D Regierig het di Ùffständische ùn bsùnders d Aafierer verfolgt ùn sträng bstrooft. Glychzytig isch politisch aber en Ussglyych versuecht worde, ùn d Pfarreie un Gmeie sin dezue yyglade worde, „ihri ehrerbietigen Darlegungen“ vorzbringe. D Landschafte hen zwar s Patriziat nit in Froog gstellt, aber Stüürerlyychterige ùn d Wiideryyfierig vo de religiöse Füürdääg gforderet. D Stadtbürger vo Frybùrg hen dergäge au z verstoo gee, dass si mee Aadeil aa de Macht wette ha. Schlùssändli sin 1783 di wichtigschte Regimekritiker verbannt worde, wo deno zämme mit de gflohene Ùffständische vo 1781 mit em Yymarsch vo de Franzose in d Schwyz ùn de Gründig vo de Helvetische Republik 1798 wiider zrùggcho sin.
De Chenaux sälber isch schynts deno in Vergässeheit groote, bis 1848 in de Folg vùm Sonderbundchrieg e liberali Regierig d Macht z Frybùrg übernoo het, ùn de Chenaux rehabilitiert het. Im Greyerz hen spööter immer mee Lüt welle ihrem Volchsheld e Denkmool setze. Schliessli isch am 24. Septämber 1933 e Bronze-Statue vùm Gämfer Carl Angst z Bulle in de Innestadt, gägenüber vùm ehemoolige Sitz vo de Herrschafte vo Frybùrg, yygwyycht worde. Als Yyschrift stoot dörte: „La Gruyère à Pierre-Nicolas Chenaux, mort le 5 mai 1781 pour la défense des libertés du peuple“. Z Frybùrg isch hüt usserdäm e Gässli nooch em benannt, d Route Nicolas-Chenaux im Beauregard.
Memmelshoffen
Gschìcht
Mammelshoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1347.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Mammelshoffe ìsch. Mammelshoffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mammelshoffe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Champoz
Champoz (Franc-comtois [a tʃɑ̃ˈpo]) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Champoz isch es Strassedorf am Südhang vom Moron. D Gmeindsflächi bsteit us 45,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 50,3 % Waud, 3,5 % Sidligsflächi u 0,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Bévilard, Malleray, Souboz, Perrefitte, Moutier, Court u Sorvilier.
Gschicht
Champoz isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1365 aus Champo. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 0,7 % gläge.
Religion
77,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,6 %, CVP 1,2 %, EVP 8,0 %, FDP 6,7 %. GLP 0,0 %, GP 0,0 %, SP 7,3 %, SVP 60,8 %, Suschtigi 7,4 %.
Gmeindspresidänt vo Champoz isch dr André Mercerat (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.
Bezirk Schwyz
Dr Bezirk Schwyz (Uusschprach []), isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwyz.
Champoz
Sprach u Dialäkt
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Champoz isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Bezirk Schwyz
Dr Bezirk Schwyz umfasst mit 506.5 km² öppe d Hälfti vo dr Kantonsflächi, aber nur knapp zwei Fünftel (49'106) vo de Iiwohner. Er isch bezüglich Iiwohner und Flächi dr mit Abschtand gröschti vo de sechs Bezirk.
Geografischi Laag
Dr Bezirk Schwyz umfasst d Gegend zwüsched Zugersee und Vierwaldschtättersee, s Moutital und s Bibertal Richtig Einsidle. Er entschpricht ungefähr em alte Land Schwyz, wo während Jahrhunderte als Schtand Schwyz gschichtlichi Bedüütig ghaa hät.
Zum Bezirk ghöred 15 Politischi Gmeinde. S Gebiet umfasst also au nördlich vo dr Wasserscheide am Mythe glegeni Teil, was uf d Landerwiiterig i dr Alte Eidgenosseschaft zruggzfüehre isch.
Gschicht
Schwyz ghört mit Uri und Underwalde zu de Alte Drei Ort, wo 1291 d Eidgenosseschaft gründet händ. Wichtig für d Gschicht vo dr Talschaft isch dr Schtriit mit em Chloschter Einsidle worde. Die Abtei, wo 934 vo Schtrassburg uus gründet worde isch, hät vo de schwäbische Herzög und de römisch-düütsche Kaiser grossi Ländereie gschenkt überchoo. Dezue händ au Sihl, Alp und Biber ghört. Im 11. Jahrhundert hät sich dänn d Grossviehhaltig verbreitet. Für die hät mer meeh Weideland und Alme bruucht. Die häts uf dr andere Siite vo dr Wasserscheide (Biberegg–Haggenegg–Holzegg–Ibergeregg) und eso also uf Chloschtergebiet ghaa. Büürlichi Rodige und d Entfüehrig vo de Mönch dur d Schwyzer händ zumene Rachefeldzug vo de Habsburger gfüehrt, wo sit 1283 d Herre vo dr Waldschtatt gsii sind. Dr Siig i dem militärische Konflikt (Schlacht am Morgarte vo 1315) hät de Schwyzer schliesslich de Bsitz vo beträchtliche Gebiet enet de Mythen gsicheret.
Schlacht von Myriokephalon
D Schlacht vo Myriokephalon isch en Usenandersetzig zwüschen em Byzantinische Riich und de Seldschuke in Früügie gsi. Si het am 17. Septämber 1176 stattgfunde und d Seldschuke häi d Byzantiner und iiri Verbündete gschlaage.
Vor dr Schlacht
Dr Manuel I. Komnenos het scho Kilikie zruggerooberet und si Macht uf s Fürstedum Antiochia usdeent. Wo denn dr Nur ad-Din vo Aleppo 1174 gstorbe isch und si Noochfolger Saladin sich uf Egüpte konzentriert het, isch dr byzantinisch Kaiser mit ere groosse Armee uf Ikonion (Konya) marschiert.
Die Schlacht
Dr Manuel het öbbe 25'000 Soldate ghaa, drunder Drubbe us em Fürstedum Antiochia und us Ungarn. Im Kiliç Arslan, em Sultan vo Rum, si Armee isch woorschiinlig öbbe gliich grooss gsi. D Türke häi de Byzantiner e Falle gstellt, dr Manuel, wo in dr Noochhuet gsi isch, isch usgrisse und gflüchdet. Si Hauptarmee het kuum chönne kämpfe, wil s so weenig Blatz ghaa het und het sich au nid chönne zruggzie, wil dr Wäg verstopft gsi isch vom äigene Dross. Am Oobe het dr Arslan e Waffestillstand vorgschlaage, wenn d Byzantiner wurde abzie und zwäi Gränzfestige wurde ufgee. Dr Manuel het das aagnoo und isch abzooge
Kirchenmusik
Chillemuusig (au Sakralmuusig oder latynisch Musica sacra) isch die Vokal- und Instrumentalmuusig, wo für Gottesdienst in dr Chille bestimmt isch. Tüpischi chillemusikalischi Forme si Verdoonige vo dr Mäss und Motett, Choräl und äistimmigi Chillegsäng. Choralvorspiil für Orgle und anderi Instrumentalmuusig in underschiidlige Bsetzige, wo mit ene die kultische Handlige im Gottesdienst undermoolt wärde, zele eebefalls zur Chillemuusig.
Schlacht von Myriokephalon
D Folge
Im Manuel sini Chriegsmaschine si verloore gsi und nie me ersetzt worde. Byzanz het aber immer non e Armee ghaa, wo scho churz druf uf em Balkan Chrieg gfüert het. Aber vo denn aa het dr Manuel d Türke nie me aagriffe, und die häi no di no immer mee byzantinischi Gebiet bsetzt.
Kirchenmusik
Vo dr Chillemuusig wird die allgemäini gäistligi Muusig underschiide, wo nit bestimmt isch, im Gottesdienst ufgfüert z wärde. Bischbil für sonigi gäistligi Muusigwärk si d Oratorie vom Georg Friedrich Händel, d Psalmesinfonie vom Franz Liszt und vom Igor Strawinsky oder s Düütsche Rekwiem vom Johannes Brahms. D Bach-Passione hingege wärde as Chillemuusig aagluegt, wil si gschriibe worde si, zum in dr Passionsliturgii ufgfüert z wärde.
Schlacht von Myriokephalon
D Folge
D Byzantiner häi dr Weste vo Chläiasie no 120 Joor lang chönne halte, bevor die türkische Osmane ganz Chläiasie in dr erste Helfti vom 15. Joorhundert erooberet häi.
Kirchenmusik
Allgemäiner gfasst wird mänggisch alli Muusig, wo im chirchlige Beriich gspiilt wird, as Chillemuusig bezäichnet. Denn ghööre au d Brobe vo de Kantoreie, s Singe mit Chinder im e Zältlaager, wenn s uf biblischi Theme goot, und die Orgelekonzärt, wo men ne en spirituelle Sinn git, und äigetlig alli Muusig, wo mit Religion und Chille z due het, zur Chillemuusig.
Chillemusiker und Chillemusikerinne spiile als Aagstellti vo de Pfarreie und Chillegmäinde d Muusig i dr Chille sälber, vilmol as Organist, oder si sind Choorläiter oder läite Muusiggrubbe wie Chillechöör, Schole oder Posuunechöör. Si studiere mit dene Grubbene musikalischi Wärk ii, wo bi Gottesdienst ufgfüert wärde.
Merkweiler-Pechelbronn
Gschìcht
Merikwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742 àls Marcaberga. Merikwiller isch dr erscht Ort z Europa gsin, wie Ardel geferdert worre ìsch: d Ardbachqualle vun Beschelbrunn (Beschelbrunner Schìchte) ìsch zitter 1498 beleit.
Verwàltung
vun Merikwiller-Beschelbrunn ìsch. Merikwiller-Beschelbrunn ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Merikwiller-Beschelbrunn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kirchenmusik
Dr Bischof Ambrosius vo Mailand het im 4. Joorhundert s Singe i dr Chille gförderet. D Muusig vo de Benediktinerchlöschter und dr Gregorianisch Gsang sind wichtegi Wurzle vo dr Chillemuusig. Im Middelalter sind d Melodie i de Mässbüecher ufgschribe worde.
Als Patronin vo dr Chillemuusig gilt sid em 14. Joorhundert die häilegi Cäcilia.
Martin Kippenberger
Dr Martin Kippenberger (* 25. Februar 1953 z Dortmund; † 7. Merz 1997 z Wien) isch e dütsche Mooler, Installationskünstler, Performanskünstler, Bildhauer und Fotograf gsi.
Lääbe
1972 bis 1976 het er z Hamburg bim Claus Böhmler, Arnold Hauser und Franz Erhard Walther studiert. Denn isch er uf Floränz und 1978 uf Berlin. Dört het er mit dr Gisela Capitain s „Kippenbergers Büro“ gründet, won er jungi Künstler het lo ustelle. 1980 isch er uf Bariis. Er het Ustellige z Darmstadt und z Düsseldorf organisiert. 1981 isch er in d Lord Jim Loge iidräte. 1988 isch er an dr Biennale z Venedig drbii gsi. 1990 isch er Brofässer un dr Städelschule Frankfurt worde und het vo 1992 aa Vorlääsige an dr Yale University und an de Universidääte Nizza, Amsterdam und an dr Gsamthochschuel Kassel gee. 1996 het er dr Käthe-Kollwitz-Briis überchoo. 1997 het er an dr Documenta X z Kassel und an dr Usstellig Skulptur.Projekte z Münster mitgmacht.
Im Kippenberger sini Wärk duet mä de Nöije Wilde zueordne. In dr Dradizioon vom Dada und Fluxus het er an dr Demontaasche vom dradizionelle Kunstbegriff gschafft. Für das het er under anderem Provokazioonen und Spott iigsetzt.
Diskografii
Album
Singles & EPs
Compilations
Miscellaneous
Kulturweg Limmat
De Kulturwäg Limmet (früehner: Kulturwäg Bade–Wettige–Noiehof) isch en Kulturwäg entlang vo beidne Site vo de Limmat und isch im 1991i entschtande. Uf em Wäg vo de Holzbrugg über d Limmat vo Wettige uf Noiehof bis zu de Holzbrugg, wo d Altschtadz vo Bade mit em rächte Limmatufer verbindet, sind 22 Skulpture z gseh.
Entschtehig
Zum 700. Geburtstag vo de Eidgnosseschaft hei di Gmeinde Bade, Wettige und Noiehof en Usstellig vo Freilichtskulpture uf d Bei gschtellt. 18 Usschtelligsschtück hei d Gmeinde kauft und sind doderbi au vo Schponsore, em Kanton Aargau und em eidgnössische Bundesamt für Kultur unterschtützt worde. D Usschtellig isch schpöter um weiteri 3 Usschtelligsschtück erwiteret worde, so dass si hüt 21 Kunschtwerch umfasst.
De Wäg
Am linke Ufer vo de Limmat, grad an de Holzbrugg uf de Noiehofer Site, fangt de Kulturwäg aa. Derte gseht me d Raumwürfel vom Peter Hächler (1922–1999). Ursprünglich isch s Zimmer vom Beat Zoderer (*1955) s nächschti Kunschtwerch uf em Wäg gsi, es stoht aber im Momänt näbe de Leueschüür uf de Chloschterhalbinsle. We me de Wäg witer Richtig Webermühli lauft, chunnt me zum erschte Teil vo 3x Form vo de Lucie Schenker (*1943), dann zum Gespräch über den Fluss, wo uf beidne Siite vo de Limmat an de Gwaggelibrugg inschtaliirt isch. S nächschti Kunschtwerck isch d Skulptur am Wasser vom Roman Signer (*1938), wo grad bim Schteg über de Fluss bi de Webermühli z finde-n-isch. Uf em Schteg isch au de zweiti Teil vo de Lucie Schenker ihre 3x Form inschtalliirt. Am linke Limmatufer sind dann bis zum Auschteg vier Skulpture z gseh: Zwei Einsiedeleien vom Kurt Sigrist (*1943), Lichtung vo de Gillian White (*1939), Reflex vo de Mariann Grunder (*1926) und 10 gute Vorsätze vom Theodor Huser (*1950). Uf em Auschteg isch s Moiré-Objekt vom Werner Witschi (1906-1999) und kurz nach em Schteg e Skulptur vom Markus Zeller (*1961). S nächschti Werch isch dann erscht uf de Alte Holzbrugg bim Landvogteischloss, s Flussobservatorium vom Vincenzo Baviera (*1945). De Kulturwäg goht dann am rächte Limmatufer wider retour. Di nächschte Skulpture sind erscht z Wettige. In de Nöchi vom ehemolige Schlachthof sind zwüsche de Iisebahnbrugg und em Bahnhof Wettige d Weglager vom Toni Calzaferri (1947-1999), d Ruderbündel vom Hans Thomann (*1957) und d Dreieck-Steine vom Walter Haldemann (*1943) z gseh. S git bim Kulturwäg witeri sächs Skulpture, wo alli uf de Chloscherhalbinsle z finde sind. Rächst und links vo de Alberich-Zwyssigschtroos sind Kunschtwerch vo de Monika Kaminska (*1953) und em Gianfredo Camesi (*1940) ufgschtellt, wobi letzschteri Ciel-Terre-Ciel heisst. De Wäg goht dann Richtig Limmat abbe, zum Grossen Weib vom Rudolf Blättler (*1941) und dann entlang em Fluss, vorbi am Bildstock Wachstumslinie vom Anton Egloff (*1933) und em Steinring vom Heiner Richner (*1944) zum lätschte usgschtellte Kunschtwerch, wo vo de Ursula Hirsch (*1952) gschtaltet worde-n-isch. Bis zum Usgangspunkt vom Kulturwäg, de Holzbrugg zwüsche Wettige und Noiehof, sind es dann numme noch e paar Schritt, wo de dritti Teil vo de Lucie Schenker ihre 3x Form z gseh isch.
Immer wider git's am Kulturwäg au Noierige. So stoht sit em Mai 2011 zwüsche de alte Spinnerei und em Kunschtwerk vo de Ursula Hirsch es Werk vom Anton Egloff, wo Espace parole heisst und am 31. Augschte 2012 sind grad zwei noii Kunschtwerch iigweiht worde: Shatt-Al-Arab vom Thomas Galler, wo bim Steg bi de Webermühli inschtalliirt isch und Wenn ich nicht will, steh ich still vom Daniel Robert Hunziker an de Autobahnschtützmuur in de Nöchi vo de Gwagglibrugg.
Silur
S Silur isch in dr Ärdgschicht s dritt chronostratigrafisch Syschtem bzw. di dritt geochronologisch Period im Paläozoikum. S het vor rund Millione Johr aagfange un vor rund  Millione Johr ufgghert. S Silur chunnt noch em Ordovizium un wird vum Devon abglest.
Gschicht un Name
Dr Name stammt vu dr Silurer, eme keltischen Volksstamm z Sidwales un isch vum Roderick Murchison anne 1833 bregt wore. Friejer isch s Silur au "Gotlandium" gnännt wore, wel Gstaischichte us däm Syschtem uf dr Oschtseeinsle Gotland byschpelhaft verdrätte sin.
Definition un GSSP
As Basis vum Silur isch vu dr "International Union of Geological Sciences" (IUGS) s Erschtufdrätte vu dr Graptolithe-Arte Parakidograptus acuminatus un Akidograptus ascensus bstimmt wore. D Obergränz (= Untergränz vum Devon) isch mit em Erschtufdrätte vu dr Graptolithe-Art Monograptus uniformis definiert. Der GSSP (Global Stratotype Section and Point = Globaler Aichpunkt fir Stratotype) vum Silur isch e Profil bi Dob's Linn, bi Moffat zSchottland.
Untergliderig vum Silur
S chronostratigrafisch Syschtem vum Silur wird in vier Serie glideret, wu in isngsamt acht Stapfle unterglideret wäre.
Paläogeografi
Di fir Kambrium un Ordovizium typisch Aaornig vu dr Kontinänt het sich im Silur stark gänderet. Scho im Ordovizium hän sich Laurentia un Baltica (mit em Mikrokontinänt Avalonia, wu im Oberordovizium mit Baltica verschmulzen isch) unter Subduktion vum Iapetus-Ozean ufenander zue. Im Untere Silur isch zue dr Kollision vu dr boode große Kontinentalblatte un zue dr Bildig vum Kaledonische Faltegirtel chuu. Mit dr Verschmilzig vu Laurentia un Baltica zue Laurussia isch e neie Großkontinent entstande. Dr Rheisch Ozean zwische Gondwana im Side un Baltica un Laurentia (bzw. no dr Kollision vu dr beede Kontinänt Laurussia) im Norde isch im Silur zue syre maximale Braiti chuu. Im Obersilur isch s Hun-Superterran vum Nordrand vu Gondwana abbroche un isch no Norde uf Laurussia zuedriftet. Dr Rheisch Ozean zwisch em Hun-Superterran un Laurussia isch unter s Hun-Superterran subduziert wore. Zwisch em Hun-Superterran un Gondwana het d Palaeotethys aagfange ufzgoh.
Klima
S Klima isch insgsamt rächt warm gsii, au beyyflusst dur dr hoch Aadail vum atmosphärische Chohledioxid un dr dodermit verbunde Dryybhuuseffäkt. Ainewäg finde sich us däm Ärdzytalter, wu fascht 28 Millione Johr duurt het, au Hiiwyys uf tämporäri Inlandveryysige. In dr nidere Braitine isch s wältwyt zue dr Bidlig vu Riff chuu. Dr Wasserstand isch relativ hoch gsii, was au zuen ere Bildig vu Flachmeer uf dr ainzelne Kontinänt gfiert het.
Entwicklig vu dr Dierwält
Im Silur drätte di erschte Wirbeldier mit Chiifel (Gnathostomata) uf. Im Untersilur erschyne d Placodermi, wu scho im Silur e großi Artevilfalt entwickle. Im Obersilur sin di erschte fossile Räscht vu Chnochefisch (Osteichthyes) noogwise. Si hän zämme mit riisige, bis zue zwee Meter lange Seeskorpion im flache Meer gläbt. Die hän sich scho im Ordovizium entwicklet ghaa, hän aber im Silur un Devon di grescht Diversitet ghaa.
D Koralle, verdrätte mit dr boode Großgruppe Tabulata un Rugosa, hän greßeri Riffstrukture bildet, z. B. uf Gotland. Bi dr Stachelhyter (Echinodermata) drätte di erschte Chnoschpestrahler (Blastoidea) uf. D Klasse Eocrinoidea un Paracrinoidea stärbe uus. Im Stamm vu dr Armfießer (Brachiopoda) isch d Ornig Trimerellida am Änd vum Silur uusgstorbe.
Entwicklig vu dr Bflanzewält
D Landbflanze höän sich wyter entwicklet un sich uusbraitet. Di erschte Gfeßbflanze erschyyne im Mittelsilur mit Cooksonia uf Laurussia un Baragwanathia uf Gondwana. E urspringligi Landbflanze mit Xylem un Phloem, aber no ohni Differänzierig in Wurzle, Stamm un Bletter, isch Psilophyton. Si het Photosynthese iber di gsamt Oberflechi bedribe, au d Stomata sin iber di ganz Oberflechi verdailt gsii. Si het sich iber Spore vermehrt un stoht an dr Basis vu dr Urfarn (Psilophytopsida), wu d Hauptzentwicklig aber im Devon ghaa hän. D Rhyniophyta un aifachi Bärlappbflanze (Lycopodiophyta) hän ihre Ursprung au im Silur, au di erschte Flächte sin im Silur noogwiise.
Burg Lichtenberg (Elsass)
D Liechteburi, frànz. Château de Lichtenberg, dt. Burg Lichtenberg, ésch e Buriruin bi dr Gmein Leechtebari, zwésche Lítzelstään (20 km) un Niderbrunn (18 km), én dr Region vun Lítzelstään (Kanton Lítzelstään), in dr Nechi vun dr ditsch-frànzesche Granz.
Saoirse-Monica Jackson
D’Saoirse-Monica Jackson (* 24. Novämber 1993 in Derry, Nordirland ) isch ä nordirischi Schouspilerin. Bekanntheit het si mit ihrere Rolle als Erin Quin i dr Coming-of-Age-Serie Derry Girls erlangt.
Burg Lichtenberg (Elsass)
Làj
D Ruin vun dere frejere Hecheburi lejt owerhàlb vun Leechtebari in dr Nordvogese. Vum Pàrikplàtz in dr Ortsmétt vun Leechtebari gehn Füesswaj zäe dr Buri, we mer ca. 10. Minütze brücht.
Saoirse-Monica Jackson
Läbe
D’Saoirse isch i ihrem Geburtsort Derry und ou in Donegal in Irland ufgwachse. Si het ar Arden School of Theatre z’Manchester Schouspielerei gstudiert.
Ihri erschti Rolle im Fernseh isch ä Gastrolle über vier Episode als Sascha ir britische Krimiserie The Five (2016) gsi. 2018 het si ihri ersti Houptrolle i Derry Girls übernoh.
La Salle (Aostatal)
La Salle (frankoprov. La Sola / La Sala) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
La Salle ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Valdigne-Mont-Blanc.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Chabodey, Le Pont, La Clusaz, Croix-des-Prés, Écharlod, Chez Béneyton, Fenêtre, Charvaz, Moras, Chez-les-Rosset, Villair, Cré, Villaret, Derby, Chez-les-Gontier, Le Champ, Écours, Prarion, Moyes, Cottin, Chaffieron, Châtelard, Le Château, Beauregard, Villarisson, Remondey, Les Places, Chaffiéry, Arbétey, Chez-les-Baud, Chez-les-Émonet, Beillardey, Chéverel, Challancin, Grassey, Morge, Planaval, Piginière, Chez-Borgne. Nochbergmaine sin Avise, Courmayeur, La Thuile, Morgex un Saint-Rhémy-en-Bosses
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het La Salle dr italienisiert Name Sala Dora' drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu La Salle isch dr Cassiano Pascal.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu La Salle ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu La Salle sin 103 Froogebeege wider retuurchuu.
Burg Lichtenberg (Elsass)
Ànlàj
D Buri ésch vun eme bräite teefe Feschtungsgràwe umgaa, we numma vun einere Sitte e Züegàng züé dr Buri züelosst. Wann mer àm Burigràwe steht, no séht mer numa hoche, glàtte Müüre ohni Fanschter. Ém Énnere vun dr Buriànlàj gét s nawe dr Böj no Màtte un Terràsse. Ém friejere „weschtlije Wohnhüüs“ üs em 15. un 16. Johrhundert mit Rundfanschter, we fér s Elsàss zémli üssergwehnli sén, sén hitt modarne Üsstellungsriim integriert. E spetgotische Kàpall ésch no güet erhàlte. S „Wàffeàrsenàl“ üs em 16. Johrhundert ésch züen em große Üsstellungsrüüm umgeböjt worre, un sa hàn e Auditorium, we üs dr àlte Strüktür vun dr dr Buri nüssteht, ufgeböjt. Vun dr Àrtillerii-Terràss vun ànne 1840 üs kànn mer witt in d Làndschàft lüeje. Teil vun dr Buriànlàj un àlle Üsstellungsriim sén öi güet züegangli mét em Rollstüehl.
Gschicht
D Liechteburi wurd ànne 1206 zem erschte Mol gnannt àls Bsétz vum Gschlacht Leechtebari. Ànne 1305 het Leechtebari s Racht vun ere freje Stàdt un Märtracht kriejt.
We d Leechtebarjer üsgstorwe sén ànne 1480 ésch d Buri én dr Bsétz vun dr Grofe vun Hanau un dr Grofe vun Zweibricke-Bitsch grote. 1570 ésch sa deno gànz àn d Grofe vun Hanau-Leechtebari kumme. D Buri ésch àb 1570 vum Daniel Specklin im Uftràj vum Grof Philipp IV. von Hanau-Leechtebari umgeböjt worre. 1678 ésch sa vun dr Soldàte vum Ludwig XIV. erobert worre un ésch deno 1680 züe Frànkrich kumme.
1870 isch d Buri, we méttlerwil züen ere Feschtung üsgeböjt worren ésch, durich d Wérttebarjer zerstert worre. D ditsch Verwàltung hàt d Buri ànne 1878 unter Dankmolschutz gstellt. Öi d frànzesch Verwàltung hàt des 1930 nomol bstätigt. 1957 ésch d Buri vum Ministère de la Défense àn d Wàsser- un Forschtverwàltung gaa woore un 1970 àn d Gmein Leechtebari. Sitter 1993 ésch sa dànn umfàngrich reschtaureert worre.
Hittig Nutzung
S Reschtaureerungsprojakt, we vun dr Àrchitakte Andrea Bruno (vun Italie) un Jean-Pierre Laubal (vun Paris) geplànt un 1993 àngfànge worre ésch, ésch noni ferti. Nawe dr Repàràtür- un Konserveerungsmàßnàhme àn dr àlte Böj sén öi neje - umstréittene - modarne àrchitektonische Elemanter in d àlt Böjsubstnànz integreert worre. Eso sén Riim fér e Düürüsstellung mit Videopräsentàtione, e Rüüm fér Kunschtüsstellunge, we àls wachsle, e Müseum fér Fossilie üs dr Region un e Auditorium fér Vorträj, Präsentàtione un Félmvorfehrunge gschàffe worre.
SAP ERP
SAP esch a Software fer Gschàftsfiehrung.
Uf ditsch heisst SAP: Systeme, Anwendungen und Produkte in der Datenverarbeitung.
Uf änglisch heisst’s: Systems, Applications and Products for data processing.
SAP esch hàrgstellt vu der Firma SAP AG, in Walldorf (Ditschland).
Châtelat
Châtelat (Franc-comtois [a tʃeˈtla]) isch es Dorf i de politische Gmeind vom Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
SAP ERP
ERP
SAP esch a ERP (uf änglish: Enterprise Ressource Planning), s’enthalt d’Hauptelementa vu Gschàftsfiehrung: Ikauf, Stock, Produktion, Verkauf, Finanz... und das alles hangt zamma. Zum Beispiel: a Ikauf wirkt automatisch im Stock und in der Finanz.
Châtelat
Geografi
Châtelat ligt im obere Petit Val am Flüssli Sorne. Zur ehmolige Gmeind hed s Dorf Châtelat u d Wiiler Moron u Fornet-Dessous ghört. S Gmeindebiet isch us 53,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 43,8 % Waud, 2,4 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi bstande. D Nachburgmeinde si Saicourt, Sornetan, Monible u Rebévelier im Kanton Bärn u Lajoux im Kanton Jura gsi.
SAP ERP
Module
Ma nennt "Module" d’Hauptelementa in SAP. Bi dana Module gebt’s :
Châtelat
Gschicht
Châtelat isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1335 aus Schestellat. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört. Uf e 1. Jänner 2015 hed Châtelat mit de ehmolige Gmeinde Monible, Sornetan u Souboz zur Gmeind mit em Name Petit-Val fusioniert.
SAP ERP
Mandant
Jedes Mol wo ma uf SAP fangt a schaffa, muess ma sìch amälda in a gwesser "Mandant". A Mandant ìsch a bsundera Umgebung wo ìhra eigena Data hat. S’ìsch sehr praktisch fer Test macha, ohna d’rìchtiga Data vu der Produktions Umbegung ariera (was natirlig gfàhrlig kännt wara).
Châtelat
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005
SAP ERP
Mandant
D Dàta un d funktionnela Istellunga vu dr Firma wara ìm „Data-Diactionnary“ gspeichert, dàs heißt a großa Dàtabànk mìt tàuisiga Tàballa. Teil Dàta sìn gmeinsam fer àlla Mandant uf em gliicha Server („inter-mandant“), àwer d meischta Dàta gheera nur ìn ìhrem eigena Mandant.
Veszprém
Veszprém (Ussproch:, uff Dütsch Wesprim oder älter au Wißbrunn) isch e Komitat z Transdanubie im Weste vo Ungarn. Es gränzt im Norde an Győr-Moson-Sopron und Komárom-Esztergom, im Oste an Fejér, im Süde an Somogy und de Balaton (Blattesee) und im Weste an Vas und Zala. Vo de Größi her isch's für e ungarischs Komitat durchschnittlig. Es setzt sich uss drei Landschafte zämme: em südlige Deil vo de Chleine Ungarische Diefebeni, im Bakony-Gebirge und em Umland vom Balaton. De Komitatssitz isch Veszprém.
SAP ERP
Transaktion
Wenn ma ìn SAP Schàfft, riaft ma „Transanktiona“. A Transaktion ìsch a Àrt Programm, zum Beipiel:
Customizing
D Grunddàta un d funktionnela Istellunga vu'ma Mandant kààt ma dur a Benutzer-Owerflächa wo ìn'ra Bàuim-Struktur organisiert ìsch parametriera („customize“, uf Anglisch). Dia Verwàltung heißt „Customizing“, sa verlàngt a gwìssa Erfàhrung, àlso wìrd dia Àrwet vu SAP-Experta gmàcht, meischtens Berater.
Châtelat
Ywohner
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,7 % gläge.
Religion
85,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 11,4 %, CVP 0,4 %, EVP 22,0 %, FDP 0,1 %. GLP 0,0 %, GP 4,9 %, SP 9,8 %, SVP 46,1 %, Suschtigi 5,3 %.
SAP ERP
Customizing
Normàlerwiis wìrd zeerscht s Customizing ìn'ma Test-Mandant pràwiart, un erscht noochhar uf s Produktion-Mandant transportiert, mìt'ma „Transport-Order“ wo d Anderunga enthàltet.
Programmiersproch
D igebauiena Programmiersproch vu SAP heißt ABAP. Dato, mìt'em Applikationsserver Netweaver kat ma aui SAP ìn java programmiera. S kummt ungfàhr uf’s glicha a: mìt ABAP kat ma objektorientiert programmiera, grad wie mìt java.
Châtelat
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,5 % gläge.
Letzi
s Wort und d Sach
S Wort stammt vom mittelhochdütsche letze, wo Hindernis, Hemmig, Schutzwehr oder Gränzbefestigung bedüütet, und es isch hüte nume no im Schwizerdütsche bekannt. Me het dene Aalaagen au öppe Landweer gseit. I de romanische Sprooche heisse die Muure Serra so wie öppe bi Zernez. Inträssant isch au dr Name vo dr alte Speeri Castelmur im Bergell.
SAP ERP
Programmiersproch
Ìn SAP gìtt's verschìedena Àrt Programm: „Reports“, „Funktiona“, BAPI, BADI... Ma kààt stàndàrda Programm andera, oder nèia erstella.
Châtelat
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 122 Ywohner 63,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 36,1 % Französisch.
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Châtelat isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Veszprém
Geografy
S wichtigst Gwässer vom Komitat Veszprém isch de Balaton.
SAP ERP
Formulàr
D Dokumanta wo druckt mian wara heißa „Formulàr“. S gìtt zwei Àrt Formulàr: SAPSCRIPT (älter) un SMARTFORMS (moderner). S Hàuiptziel vum Formulàr ìsch d Dàta ìn'ma Layout fer s Drucka z'orgànisiara, noh àss a verbundener Report dia Dàta ìm Formulàr gschìckt hàt.
Dynpro
S Hàuiptziel vu'ma Dynpro ìsch d Dàta fer dr Bìlschìrm z'orgànisiara, dur a Layout-Warkzig. Zwei Progrmma gheera zum Dynpro: PBO (process before output) wo d Dàta rìschtet vor àss sa zum Bìldschìrd gschìckt wara, un PAI (process after input) wo mìt da Dàta schàfft, wo vum Bìldschìrm kämma
Queries
Dr Ìnhàlt vu da Tàballa kààt ma dur Queries ààfroga. 's gìtt zìmlig eifàcha Queries, wo mìt dr Transaktion SQVI verwàlta wara, un mehr komplexa Queries, wo mìt dr Transaktion SQ01 verwàlta wara.
Veszprém
Gschicht
Im Lauf vo de Zit hän sich d'Gränze vom Komitat mehreri Mol verändert. In de 1950er-Johr, also zu de Zit vo de Komitatsreform, hän au Siófok und e Deil vo Tolna dezüeghört, während s Balaton-Ufer westlig vo Káptalanfüred nit Deil devo gsi isch. Di gröschti Usdehnig hät Veszprém in de 1970er-Johr erreicht, wo au Keszthely (hütt im Komitat Zala) dezüeghört hät. Ab 1992 sin mehreri Mol Gmeinde im Norde und Nordweste abdrännt und an Győr-Moson-Sopron agschlosse worre; di meiste vo-n-ne sin wirtschaftlig unentwickelt gsi.
Sälli Gmeinde sin gsi:
Wirtschaft
Di gröschte Veszprémer Undernämme noch Erdrag sin 2006 gsi (in Chlammere de Blatz uff de Rangliste für ganz Ungarn):