cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl-Theodor zu Guttenberg
Bundesminischter vu dr Verdaidigung (syt 2009)
Im Ramme vu dr Berliner Sicherhaitskumferänz im Novämber 2010 het dr Guttenberg, ähnlig wie dr domolig Bundesbresidänt Horst Köhler vorhär, gforderet, wirtschaftlig Inträsse vu Dytschland au militerisch abzsichere. Doderno mießt dr „Zusammenhang von regionaler Sicherheit und deutschen Wirtschaftsinteressen offen und ohne Verklemmung angesprochen werden“. D SPD un dr Griene hän mit scharfer Kritik reagiert; dr Guttenberg het syy Uussag widerholt bin ere Gaschtred uf em CDU-Barteidag am 15. Novämber 2010.
Aafangs 2010 het dr Guttenberg e Defizitanalyse fir d Erkännig vu Sterkine un Schwechine vu dr aktuälle Bundeswehrsituation in Ufdrag gee. Am 12. April het er d Bundeswehr-Strukturkommission yygsetzt, wu dr Vorsitz vun ere dr Schef vu dr Bundesagentur fir Arbet, dr Frank-Jürgen Weise, ibernuu het. D Empfählige vu därehätte ne großi Umstrukturierig vu dr Bundeswehr sotte vorberaite, mit em Ziil, d Verdaidigungsressurse vu Dytschland dr aktuällen un chimftige sicherhaitsbolitische Rusforderige aazbasse.
Am 23. Augschte 2010 het dr Guttenberg dr Regierigskoalition fimf verschideni Modäll fir di chimftig Struktur vu dr Strytchreft vorgstellt. In allne Modäll isch vu 150.000 bis 180.000 Zyt- un Beruefssoldaten uusgange wore. In e Dail Modäll isch d Uussetzig vu dr Wehrbflicht blant gsii, anderi sin dergege vu 25.000 Grundwehrdienschtlaischtenden un 25.000 freiwillige zuesätzlige Wehrdienschtlaischtenden uusgange. Au Variante mit 30.000 Grundwehrdienschtlaischtenden oder generäll freiwillig Wehrdienschtlaischtende het s gee.
Am 26. Oktober 2010 isch dr Abschlussbricht vu dr Strukturkommission an dr Karl-Theodor zu Guttenberg ibergee wore. D Ergebnis sähne vor, ass d Muschterig un d Yyberuefig in Zuechumft uusgsetzt wäre, wel d Verbflichtig zum Grundwehrdienscht uf absähbari Zyt sicherhaitsbolitisch nimi brucht wird. Di 7.000 Soldate, wu zurzyt bi aktiven Yysetz derby sin, solle uf 18.000 meh wie verdopplet wäre. D Bundeswehr soll uf rund 180.000 Soldaten un rund 50.000 Dienschtboschte fir zivil Bschäftigti reduziert wäre. Derzue wird empfohle, s Verdaidigungsminischterium vu Bonn komplett uf Berlin z verlegen un d Aazahl vu dr Dienschtboschte z halbiere.
Plagiatsvorwirf un Folge
Am 16. Februar 2011 het dr Bremer Staatsrächts-Brofässer Andreas Fischer-Lescano in dr Siddytsche Zytig Vorwirf vorbrocht, dr zu Guttenberg heb in syyre Doktorarbet Passasche vu andere Autore ibernuu ohni si as Zitat z chännzaichne. Im Zug vu dr effetlige Debatte sin wyteri Passasche us däre Doktorarbet bekannt wore, wu as Plagiat gwärtet wore sin.
Dr Guttenberg het die Vorwirf 16. Februar 2011 „abstrus“ gnännt, het am 18. Februar 2011 derno „Fehler“ yygruumt, het aber Plagiatsvorwirf wider zruckgwise. Är het erklert, är wett gärn „bis zum Ergebnis der Prüfung vorübergehend auf das Führen des Titels verzichten“. Är heb „zu keinem Zeitpunkt bewusst getäuscht oder bewusst die Urheberschaft anderer nicht kenntlich gemacht.“
Am 21. Februar het dr zu Guttenberg bin ere CDU-Wahlkampfveraastaltig bekannt gee, ass er syy Doktortitel duurhaft nimmi wett fiere. Är het yygruumt, ass er „gravierende Fehler gemacht“ heb un het erklert, är heb „möglicherweise an der ein oder anderen Stelle, an der ein oder anderen Stelle auch zu viel, auch teilweise den Überblick über die Quellen verloren“. Derzue het er gsait: „Ich habe diese Fehler nicht bewusst gemacht, ich habe auch nicht bewusst oder absichtlich in irgendeiner Form getäuscht.“ Är het d Universität Bayreuth um Rucknahm vu syym Doktortitel bätte. E Ruckdritt as Verdaidigungsminischter het dr Guttenberg aber uusgschlosse.
Am 23. Februar 2011 het dr Guttenberg in ere Aktuälle Stund im Bundesdag nomol yygrummt, är heb e „sehr fehlerhafte Doktorarbeit geschrieben“, aber nit bewusst dyscht un au nit versuecht, syy Verwändig vu Arbete vum wisseschaftlige Dienscht z verschlaiere. Är heb „hochmietig“ glaubt, familiäri, bolitischi un wisseschaftligi Aaforderige zämmezbringe z chenne, sei aber an däre „Quadratur des Kreises“ gschyteret. Är het au betont: „Ich habe mehrfach gesagt, dass ich diese Doktorarbeit persönlich geschrieben habe.“
An dr Universität Bayreuth isch e Untersuechig yyglaitet wore. Am 23. Februar 2011 het d Universitet Bayreuth bekannt gee, ass em Guttenberg syy Doktortitel aberkännt wird.
Am 1. Merz 2011 het dr Minischter zu Guttenberg Konsequänze us dr Plagiatsaffäre zoge un het d Bundeschanzleri um syy Entlossig as Verdaidigungsminischter bätte. Glyychzytig isch er vu allne ibrige bolitische Ämter zruckdrätte.
Im Merz 2011 het d Staatsaawaltschaft Hof bekannt gee, ass wäg dr Plagiatsvorwirf e Ermittligsverfahre geg dr Ex-Verdaidigungsminischter yyglaitet wird.
Mörschwil
Mörschwil isch ä politischi Gmeind im Kanton St. Gallä i dä Schwiiz.
Geographii
S Bsundere a de Gmeind isch, dass si uus viel losä Weiler zämägsetzt isch – dementsprechänd chlii isch de Dorfchern. D Gmeind, wo ursprünglich zum Bezirk Rorschach ghört hät, isch jetzt im Wahlkreis Rorschach. S Gmeindegebiet schlüsst sich unmittelbar as öschtlichi End vo de Stadt St. Gallä aa und breitet sich Richtig Bodäsee uus. S Gebiät wird vo beidnä Siitä vo dä zwei Flüssli Goldach und Steinach iigschlossä. Nachbuurgmeindä sind Berg, Steinach, Tübach, Goldach, Undereggä, St.Gallä und Wittäbach.
Gschicht
D Ortschaft, wo als Maurini villare 811 gschichtlich s'erschte Mol erwähnt worde isch, befindet sich nordöstlich vo dä Stadt St. Gallä und isch au en Vorort devo. I de Mitti vom 19. Johrhundert sind ufgrund vom Gsetz zur Bekämpfig vo de Heimatlosigkeit jenischi Familiä iibürgeret wordä. D Gemeind hät sich i dä letschtä Johrä von ärä landwirtschaftlich prägte Struktur zun ärä klassischä Vorortsgmeind entwicklet. Tüpischi Zeichä för da sind:
Wirtschaft
Uf em Gmeindsgebiet vo Mörschwil isch e Cholegruebe wo früehner zum Chohlenabbau gnutzt wordän isch. Me hät früeh agfange, d'Wirtschaft z'fördere, so dass sich Mörschwil nöt zunere Schlofgmeind entwicklet. Än Erfolg vo derä Politik isch zum Bispiil d'Aasidlig vo dä Modellisebahnfirma HAG oder vo dä Firma Fenster Dörig. Aber au zahlriichi anderi Gwerbsbetriib sind z Mörschwil.
Verchehr
Mörschwil hät en Bahof a de SBB-Linie vo Sanggalle uf Rorschach und meereri Busshaltestelle a de Linie 11, wo vo Sanggalle obenabe chunnt, dors Dorf fahrt und wider zrugg i Stadt goot. Es git aber au Linie, wo i Richtig Tübach noch Horn an Bodesee oder öber Goldach in Rorschacherbärg fahrid.
Mit eme Autobahnaaschluss am Zuebringer A1.1 uf Arbon und öber d Autobahnverzwiigig Meggähuus isch Mörschwil au a d A1 (Samagrete-Gämf) aabunde.
Schuelä
Z Mörschwil gits ä Privatgymnasium mit rund 110 Schüälerinnä und Schüäler und mit eidgenössischä Matura-Anerkennig. Vo 1924-2007 ischs s Gymnasium Unteri Waid vom Orden vo de Patres vo La Salette gführt wordä. Hüt sind die meistä Lehrchräft Laie, da haisst, Lüüt, wo nöd im Orde sind. Im August 2007 hät ä zivili Trägerschaft d Schuel überno. Die chlii Schuäl giltät als sehr wältoffä und isch bekannt für di guät Füerig dur engagierti Lehrchräft. S Gymnasium und s Untergymnasium isch offä für Maitli und Buebä vo allnä Konfessionä; d Ufnahmebedingingä sind di glichä wie diä vom Kanton St. Gallä.
Walenstadt
Walestadt (IPA: ) isch ä Gmeind im Kanton Sangalle. Ds Dorf befindet sich im Waalchreis Sarganserland. Bis zum Joor 1952 hät mä Walestadt so gschribe: "Wallenstadt". Walestadt liit am Oschtuufer vum Walesee.
Ortsgmeindene
Im Walestadtbärg stoht s ehemolige Sanatorium und hütige Reha-Zentrum Walestadtbärg. E chli witer obe, am Fuess vo de Kurfirste, hät de Karl Bickel zwüschet 1924 und 1949 s Paxmol, e monumentals Dänkmol för de Fride baut.
Tourismus
Dank em Standort, nämli i de Ferie-Region Heidiland, chömed im Summer vili Lüt da hie go bada. Ussrdem hät im Joor 2005 d Wälturuffüerig vom Heidimusical stattgfunde. Dozmol hät dä Tourismus- und Gwerbverein über 50 Geisli und über 50 Fähnli im Dorf und ufm Wäg zum See ufgstellt gha. Die Geisse sind vo dä Lüt/Gwerbler bemolt wore, d Fähnli vo Schuelklassene. S Johr druf isch uf de Walesee-Bühni nomol e Saison lang s "Heidi - Das Musical" gspillt worde. Im 2007 und 2008 häts dänn uf de Seebühni s "Heidi - Das Musical, Teil 2" gäh und zwai Joh spööter im Summer 2010 "Die Schwarzen Brüder - Das Musical". I de Saison 2012 werd am Ufer vom Walesee "Tell - Das Musical" uf d Bühni cho.
Axolotl
Dr Axolotl (Ambystoma mexicanum) isch en nachtaktivä mexikanischä Schwanzlurch us dr Familia vo dä Querzahnmölch (Ambystomatidae), wo gwöhnlich nur in dr Form von ere Larve uftritt. Sin Name stammt us dr aztekischä Sproch Nahuatl, nämlich vo Atl (Wasser) und Xolotl (Aztekägott). Das bedütet öbä Wasserspiel, Wassermonschter oder Wasserpuppä. Die erschtä Axolotl sind vom Alexander vo Humboldt (1769-1859) nach Europa igführt wordä. Sie händ als exotischi Kuriosität im Pariser Naturchundmuseum dient. Witeri fünf Männli und ei Wibli si 1864 döt anächo.
Dr Axolotl isch in dr Natur vom Usstärbe bedroht.
Glossaire des patois de la Suisse romande
S Glossaire des patois de la Suisse romande, churz Glossaire oder abgchürzt GPSR, isch e vilbändigs Wöörterbuech, wo syt 1924 de Woortschatz vo de französischspraachige Weschtschwyyz publiziert. Es isch au de Name vo dëren Aarbetsstell, wo s Wöörterbuech usegit, und di säb isch en Täil vom Zäntrum für Dialäktology und Frankoprovänzaalischforschig vo der Uni Nöieburg.
Axolotl
Vorcho
Axolotl sind endemisch im Xochimilcosee, im Chalcosee und in chlinerä Gewässer um Mexiko umä. Sie stellä eher gringe Aforderigä an ihrä Läbensrum, am beschtä gfallts dä Axolotl in chüeläh, surstoffrichä Gwässer.
Glossaire des patois de la Suisse romande
Was es isch
S GPSR isch, wie s Schwyyzerisch Idiotikon z Züri, s Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana z Belänz und s Dicziunari Rumantsch Grischun z Chuur, äis vo de vier «nazionaale Wöörterbüecher» vo de Schwyyz und edërewääg äis vo de groosse, wüsseschaftliche Referänzwëërch vo dëm Land.
Axolotl
Bsunderi Fähigkeitä vom Axolotl
Dr Axolotl verfügt über ä erstunlichi Fähigkeit; är cha Gliedmaßä, Organ und sogar Teili vom Hirni vollständig regenerierä; d Regenerat sind in dr Regel keini Verchrüppeligä, sondern vollständig und funktionstüchtig. Mit zuenähmendem Alter lot diä Fähigkeit aber erheblich noch. Das macht ihn für vieli Forscher zumenä interessanten Forschigsobjekt.
Glossaire des patois de la Suisse romande
Was es isch
S Glossaire dokumäntiert i eerschter Linie de Wortschatz von weschtschwyyzerische Tieläkt (patois), wo zum grööschte Täil zur frankoprowänzaalische Spraach und zum chlyyne Täil zun Langues d’oïl ghööred. Es bischryybt aber au de schriftspraachlich regionaalfranzösisch Woortschatz vo de Weschtschwyyz (d Romandisme), di spaatmittelalterlich und früenöizyytlich Kanzleispraach vo dëre Gäged und d Oorts- und Familienäme vo änet der Saane. Au di elter Volchs- und Sachkultur hät ire fescht Platz im Glossaire. S GPSR isch aso, wie di andere drüü nazionaale Wöörterbüecher vo de Schwyyz, e diachroons und pluridialäktaals Wöörterbuch mit enziklopëëdischem Aaspruch.
Axolotl
Fortpflanzig
Mit öbä 8 bis 15 Mönet sind Axolotl gschlächtsrif. Im natürlichä Läbensrum lit d Paarigszit hüfig im Früehlig. In Aquariä chas au zuä sunnschtigä Zitä zunerä Fortpflanzig cho. S Männli legt Spermatophorä ufä Bodä ab. S Wibli nimmt sä in sini Kloakä uf. Zwei Tage nach der Paarung folgt s Ablaichä. Ä Gleg bestoht us öbä 80 bis 800 Eier. D Buschis schlüpfä nach öbä 9 bis 15 Täg.
Glossaire des patois de la Suisse romande
Syyni Vergangehäit
S GPSR isch 1899 uf Aaregig vo drei Schüeler vom Zürcher Romanischtikprofässer Heinrich Morf gründet woorde, nämli vom Louis Gauchat (doozmaal z Bëërn, nachane z Züri), em Jules Jeanjaquet (Nöieburg) und em Ernest Tappolet (Basel).
Axolotl
Ernährig
Die wildläbendä Axolotl ernährä sich als Asitzjäger vorallem vo Chräbstier, Laich, Lurch und Rägäwürmer.
Glossaire des patois de la Suisse romande
Syyni Vergangehäit
Vo 1899 bis 1903 hät men i schier 400 Oort uf de Baasis vo 350 Woort di eerschte foneetischen Uufnaame gmachet. Zwüsched 1904 und 1907 sind wyyteri Uufnaame us 62 Oort und uf de Grundlaag vo 480 Woort dezuechoo. Uf em Koreschpondänzwääg hät me zwüsched 1900 und 1910 au na e läxikograafischi Enquête by über 150 Patois-Sprächer duregfüert. Paralell daadezue sind ab 1903 vom Ernest Muret Oorts- und Fluernämen uufzäichnet woorde. Dezue ane chömed Mundaarttäggscht, wo truckt oder au nie truckt woorde sind, spraachwüsseschaftlichi Abhandligen über Oortstialäkt und s Regionaalfranzösisch und dänn na Edizioone vo hischtoorische Dokumänt. Das ales isch d Grundlaag für d Aarbet am Glossaire.
Di eerscht Liferig vom Wöörterbuech isch 1924 usechoo.
Syyni Gägewaart
S GPSR hät syn Sitz syt 1972 z Nöieburg. 2008 isch es i d Uniwërsitëët integriert woorde und isch syt doo es «laboratoire» vom Nöieburger Centre de dialectologie et d’étude du français régional (CD). 2018 isch de Yan Greub, de Tiräkter vom Französischen Etimoloogische Wöörterbuech z Nancy, au de Tiräkter vom Glossaire woorde.
Larmor-Baden
Larmor-Baden (bretonisch An Arvor-Baden) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Larmor-Baden lyt am Golf vu Morbihan, 12 km vu Vannes un 39 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 26 m iber Normalnull. Zum Bann vu dr Gmai ghere vier Insle, d Île de Berder, d Île de Gavrinis, d Île Longue un Radenec.
Gschicht
Larmor-Baden isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1401 as Notre-Dame de Larmor (15. Jh.: Guendur, 15. Jh.: Kerloeis, 15. Jh.: Guendut, 16. Jh.: Kerloix, 17. Jh.: Gueuredu (ou) Larmor, 17. Jh.: Gueredut, 17. Jh.: L'Armor, 17. Jh.: Guerdut (ou) Larmor, 17. Jh.: Kerloës, 18. Jh.: Gueredus (ou) Larmor, 1809: Larmor, 19. Jh.: Arvour). Bis anne 1924 het d Gmai zue Baden ghert.
Verwaltig
vu Larmor-Baden isch. Larmor-Baden ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Larmor-Baden ghert zum Bretonisch.
Vaduz
Vadoz (amtlech Vaduz) ischt a Gmaand im Liachtaschta und dr Hoptort vo deam Förschtatum. As ischt dr Sitz vom Förscht, vor Landesregierig, vom Landtag, vo da Grecht und o vom Erzbistum Vadoz.
Geografi
Vadoz liit am Alparhii, ghört zum Wahlkrais Oberland und hot sechs Exklava.
Oba vo Vadoz stoht dr Alpspitz, wo untadra dr Wääg Förschtesteig baut isch.
Gschecht vo Vadoz
Vadoz wört 1150 s erschte Mol erwähnt als Faduzzes. Set Metti vom 14. Johrhundert isch s Schloss dr Sitz vo da Grafa vo Vadoz gse. 1719 sin d Grafschafta vo Vadoz und d Herrschaft Schellaberg unter em Nama Liachtaschta zum reichsumittelbara Förschtatum wora. 1723 het's Sitz und Stimme im Reichstag (HRR) geh. Dr Nama Vadoz kunt vom romanischa avadutg und das vo latinisch aquaeductus „Wassrleiteg“. An anderi, laiehafti Dütig vom Nama set, dass es vo vallis dulcis käm, was sövel haasst wia «liablegs Tal».
Politik
Börgermoaschter isch set 2007 där Ewald Ospelt (FBP).
Religion
Vo dr 4974 Iiwohner sind im Johr 2000 79 % römisch-katholisch gsii und 5,7 % evangelisch-reformiert.
Sehenswürdigkeita
Vadoz ischt o a sehr beliabts Dörfle för Tourischta. Es wören vil Lüt azoga vo da Sehenswürdigkeita, vo da vila Fiirtig und da Feschter wos do git; wia beischpielswis s Förschtafescht. D Strossa vo Vadoz sin a jedem 15. August, wenns Förstafescht stattfindet, gnagelt volla.
Zom Wandra odr Skifahra hät mas ned wit is Malbu uffe, ischt gad epa a Halbstund medm Auto vo Vadoz entfernt, mem Bus ischts o a Halbstund.
Sos ka ma do o afat a kle durch s Dörfle dorischlendra odr a da vila Varaastaltiga teilneh odr gi luaga, wia zom Bispil s alljöhrliche Volleyballspel odr s alljöhrliche Filmfescht, di vila Spel im Stadion.
Es het Bars und Partydecks z Vadoz, wia s L92 (ab 18 J.), s L2 (ab 18 J.), Blackbox (ab 21. J), Beat (Alter frei), Crash-Bar (18.J) und s Old Castle (frei).
Stein (Name)
Stein chan en Familiename oder en Tail vome Name sii.
Bekannti Namensträger:
Lueg au:
Schanzengraben
De Schanzegrabe isch e Wassergrabe i de Stadt Zöri. Er bildet nebet de Limet de zwait Uusfluss usem Zörisee und mündet bim Hoptbaahof i d Siil. Er isch vor alem im Underlauf parkäänlich gstaltet und drum au e bliebte Erholigsoort för d Lüüt, wo i de Zörcher City schaffet.
Verlauf
De Schanzegrabe flüüsst westlich vo de Limet usem Zörisee, grad nebet de Schifflendi am Bürkliplatz. Er goot denn bim Hotel Baur au Lac verbii zom Alte Botanische Garte. Underhalb vo de Manebadi nebet em Halebaad City isch e Schwele. Oberhalb defoo gliicht de Schanzegrabe emene tüüffe Grabe mit ruigem Wasser, underhalb devoo gliicht er mee emene Bach mit ere schnellere Strömig. Er flüüsst denn bi de Kaserne verbii und mündet oberhalb vom Hoptbaahoof i d Siil.
Gschicht
I de Joore vo 1642 bis 1660 isch d Stadt Zöri miteme protzige Bollwerch umgee wore. Debii isch au de Schanzegrabe uusghobe woore. Er hett debii di "Chlii Stadt" westlich vo de Limet abgrenzt. Bi de Siilpforte isch di Zaami Siil imene hölzige Wasserkanal öber de Schanzegrabe i d Stadt glaitet woore, um s Wasser z nutze. De Schanzegrabe selber isch dozmol nöd i d Siil gflosse, sondern isch bim hüttige Hoptbaahoof i d Limet glaitet wore. Bis ane 1709 isch es verbotte gsii im Schanzegrabe z fische.
Ane 1833 het de Groossi Root bischloosse, s barocki Bollwerch z schliiffe. Nume s Bouschänzli, s Bollwerch zur Chatz - da isch hütt de Alti Botanischi Garte - und de Schanzegrabe het mer lo stoo loo. De Schanzegrabe isch denn i d Siil glaitet woore, demit er de Hoptbaahoof, wo ane 1847 eröffnet woren isch, nöd vo de Inestadt abgschnitte hett.
Em Schanzegrabe noo isch denn Gwerb entstande, wo s Wasser gnutzt het. Ane 1952 isch d Idee uufchoo, as de Schanzegrabe zonere Promenade umgstaltet were chöni. 1975 hett mer denn afange de oberi Tail umzgstalte und ane 1984 isch de Holzsteg im undere Tail fetig woore.
d Manebadi
Im mittlere Tail isch d Manebadi, wo 1864 uufgmacht woren isch. D Badi isch as e Holzchaste baut wore und isch hütt no im uursprüngliche Stil erhalte. Wegem Bollwerch zur Chatz isch d Badi eender schattig. Hütt werd Badi privaat bitribe und tar nume vo Mane bsuecht were und werd vor alem vo de orthodoxe Jude vo Wiedike und vo de Engi bruucht. Em Oobig gits mengisch e Barbitriib, wo au för Fraue offen isch.
Fauna
De Schanzegrabe isch e guete Platz zom Vögel und Fisch biobachte. Nebet de Wasservögel wie Taucherli, Wildente, Schwän und andere Wasservögel cha im Underlauf auch d Bergstelze biobachtet were. Im Oberlauf, wo tüüfer isch und e schlammige Undergrund het, chamer Schlaie wo im Schlamm wüelet biobachte und Egli. Hinder de Bruggepfiiler schwimet hüüffig hunderti Laugeli. De Aalet chamer im Oberlauf und im stainige Underlauf biobachte, wo au d Barbe mengisch biobachtet were cha.
E Bsunderhait vom Schanzegrabe isch d Blauflögel-Prachtlibelle (Calopteryx virgo). Die seltnigi Art bildet schiints e chliini isolierti Population zmitzt i de Stadt. Di nöchste Populatione lebet am Hang vom Üetliberg.
23. Dezember
Dr '''23. Dezämber''' isch dr 357. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 358. in Schaltjohr), dodermit blybe no 8 Däg bis zum Änd vum Johr.
Berthold II. von Zähringen
Dr '''Berthold II. vu Zährige''' (* um 1050; † 12. April 1111) isch Herzog vu Schwobe un vu Zährige gsi.
Dr Berthold het zerscht wie syy Vater Berthold I. dr Rudolf vu Ryyfälde unterstitzt, wäge däm het dr Chenig Heinrich IV. dr Zähriger wie au dr Ryyfäldener anne 1077 ihri Titel un Bsitzige ewäggnuu. Wu dr Berthold noch em Dod vu syym Vater 1078 dr Noofolger vu sällem wore isch, het er uf s Herzogtum Schwobe au nume ne nominälle Aaspruch. Di eigetli Macht im Herzogtum hän wyter verschideni, vu dr Saliechenig yygsetzti Adligi uusgiebt.
Anne 1079 het dr Berthold II. d Dochter vum Rudolf ghyrote, d Agnes vu Ryyfälde. Zue Ussenandersetzige im Inveschtiturstryt isch s vor allem mit andere regionale Machthaber chuu, em Herzog Friedrich vu Staufe un dr Bischef vu Basel un Stroßbeg. Drotz ass d Verhältnis zwische dr Chenigs- un Papschtdreje im Sidwschte vum Ryych zytwyys polarisiert gsi sin, isch s wider zuen ere regionale Beruejig chuu. Dr Berthold II. isch zem Byschpel anne 1087 as Zyyg vun eme Landdusch ufdrätte, wu dr Basler Bischof dra bedeiligt gsi isch.
Zue Spannige isch s wider ab 1090. In däm Johr isch dr Berthold vu Ryyfälde gstorbe, dr Suhn vum Rudolf. Fir syy Frau het dr Zähriger Berthold II. wäge däm nit nume dr Aaspruch chenne aamälde uf sällem syyni Bsitzige z Burgund (in dr hitische Weschtschwyz), sundern au uf s Herzogtum Schwobe.
Unterstitzt vu dr Welfe un em Papscht isch er anne 1092 geg dr Staufer Friedrich zum Herzog vu Schwobe gwehlt wore. Um 1098 isch s zwisch em Berthold II. un em Friedrich zuen eme Uusglyych chuu, wun er uf s Herzogtum verzichtet het, derfir aber d Vogtei iber di wichtig Stadt Züri iberchuu het un derzue dr Herzogtitel het derfe wyter fiere. Mit däm Schritt het sich aus Verhältnis vu dr Zähriger zum Heinrich IV. verbessert. Ab 1105 het dr Berthold zue dr ängschte Verbindete vum Heinrich V. ghert.
Derzue het er um 1090 aagfange syy Machtzäntrum in dr Bryysgau z verlagere, un het eso s zährigerisch Hoheitsgebiet em Yyfluss vum schwebische Herzog allmeh entzoge. As erschte vu dr Dynaschti isch dr Berthold ab 1100 as "Herzog vu Zährige" bezygt.
Dr Berthold II. het syy Herrschaft dur d Grindig vu Sidlige un Chleschter im Schwarzwald zimli uusböue, au wel er nume ne chlei Territorium gherrscht het un zmindescht am Aafang kei Expansionsmegligkeite gha het. Är het zem Byschpel 1093 s Benediktinerchloschter St. Peter grindet, wu di nej Grablegi vu dr Zähriger woren isch. Die Grindige sin zmeischt Reformchleschter gsi, wu chaiserfyndli gsi sin. Vor allem dr Schwarzwald isch dur em Berthold syyni Chloschtergrindige un d Verdrängig vu dr Grofe vu Hoheburg us dr Region zuen eme Herrschaftszäntrum vu dr Zähriger wore. Anne 1091 het dr Berthold zuesätzli zue syyre Burg Zährige e Schutzburg fir di nochgläge Sidlig Fryybeg böue loo. Am Änd vu syym Läbe het dr Berthold nit nume dr Titel vun eme Herzog drait, är het au syy Territorium eso wyt vergreßeret, ass es au däm Aaspruch entsproche gha het.
Dr Noofolger vum Berthold II. isch anne 1111 syy Suhn Berthold III. wore.
Eh un Chinder
Us dr Eh zwisch em Berthold II. un dr Agnes vu Ryyfälde (* um 1065, † 19.12.1111) sin die Chinder fiirigange:
Sihn:
Dechtere:
Ascona
Ascona (lombardisch Scona, dytsch veraltet Aschgunen bzw. Aschonen) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Isole im Bezirk Locarno.
Geografi
Dr Kurort lyt am Nordstade vum Langesee, weschtli vum Maggia-Delta. Zue Ascona ghere d Ortsdail Gerbi, Monescie, Monte Verità, Moscia un Saleggi.
Gschicht
Ascona isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1224 as burgus de Scona.
S isch lang nummen es Fischerdorf gsi. 1900 aber isch uf dem Hoger denäbe, de Monescia, en alternativi Naturhailaastalt aaglait wore: de Monte Verità – und isch Ascona biriemt wore. Noch em Zwaite Wäldchrieg isch des Ort rasant gwachse, nid zletscht, wil sich dert vyyl ryychi Dytschi nidergloo hen.
Verwaltig
Dr Gmaindsbresidänt (Sindaco) vu Ascona isch dr Luca Pissoglio.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Ascona ghert zum Ticinese.
Kultur
Uf em Monte Verità („Wohretsbärg“) bi Ascona isch in dr erschte baide Johrzehnt vum 20. Jh. e läbensreformerischi Chinschtlerkoloni entstande, wu sich dr Widerstand gege di patriarchal militaristisch Kultur un Gsellschaft vu dr Zyt gsammlet het un wu ne Zäntrum gsii isch fir vili neie Bewegige wie Pazifismus, Anarchismus, Theosophi, Anthroposophi, OTO, Psychoanalyse, Vegetarismus, Naturismus, Uusdrucksdanz un andere.
All Summer findet z Ascona s JazzAscona-Feschtival statt.
Soral
Soral isch de Name vo:
Soral isch de Familiename vo däne Persone:
Villa Liebegg (Männedorf)
D Villa Liebegg (eigetli Villa zum Liebegg) isch e präägends Bouwärch und en Täil vo me historische Ensemble z Mänidorf am Zürisee. S isch e tüppischi Villa, wiens i de erschte Helfti vom 19. Jaarhundert vo de nöie bürgerliche Elite vo erfolgriiche Handwärcher, Fabrikante, Chauflüüt, Schuelmane, Professore, Ärzt und Architekte pout worde sind. D Bouforme sind vom klassizistische Tämpelideal abglueget. Zierfries und isigi Gländer verusse, Pargett, Täfer und Stuckteckene dine sind en zrughaltende Schmuck.
Laag
D Villa Liebegg isch uf eme chliini Hügel, em Lismer, grad ob em 1894 eröffnete Baanhoof, zwüsched em alte Dorf, wo vo regionaler Bedüütig isch, und under de reformierte Dorfchile.
Gschicht
De Schuelpfleger, Kantons-, Regierigs- und Erziigsraat Eduard Billeter häd d Villa 1835 uf em Grundstück vo me scho eltere Puurehof laa boue. De alti Hof isch eso zum Pächterhuus worde.
Scho 1845 hät de Billeter i de Villa «Zum Liebegg» es Chnaabeinstitut gründet. Die Schuel isch äigetli en Eliteastalt gsi. Settig won da id Schuel sind, sind nachhär Oberkorpskommandant, Regierigsrat oder Politiker z Ängland worde. D Chind sind us Italie, Frankriich, Ängland, Brasilie, Russland und no vo andere Orte cho. D Schuel isch gwachse. 1850 häd si de erscht 24jäärig Fritz Staub übernaa und in Felsehof am Dorfrand une abezüglet.
Spööter isch d Villa «Zum Liebegg» es ziitli lang Patientehuus vo der Zällersche Aaschtalt gsi. Dänn hät si de Gmäindspresi und Oberrichter Carl Bindschedler gchauft.
Im 1960i häd d Gmäind d Villa übernaa. D Villa häd me dänn für d Musigschuel brucht und im Parterre s Schiffaartsmuseum iquartiert. Im Pächterhuus händ Gmäindsaagschtellti gwont und i de Schüür hät s Bouamt siis Lager gha. S Huus isch immer mee verlotteret. Spööter isch es läär gstande, bis s Pächterhuus schliessli 2009 restauriert worde isch.
Villa Liebegg
S isch e barocki Gsamtaalaag mit ere Terasse gäge de See zue – de Baanhoof und Hüüser a de Baanhofstraas sind dazmal nonig gstande. Gäge de Baanhof zu häd d Villa für d Terasse e höchi Stützmuur mit ere Schauwand (Substruktion). I jedere vo de vier flache Nische staat e Statue. Wär die sind, isch nöd sicher. Es chönted die vier Figure us de Mythologie sii: I de Muur gönd zwäi symmetrischi Stägene uf d Terasse uf de Südsiite vor de Villa.
Zwar isch d Aalag barock gschtaltet, d Villa häd aber a de Vorder- und Hindersiite klassizistischi Tämpelgibel.
Umgäbig
Uf de Nordsiite isch de Iigangsberiich mit eme lauschige pfläschterete Hof. I de Mitti vo demm Platz isch es achteggigs Rosemedaillon. Rächts und lings stönd zwee Näbegebäu won gliich usgsend: e Remise uf de Oschtsiite (früener vermuetli es Hüenerhuus) und s Wöschhuus uf de Westsiite. Bäidi Ökonomiigeböi händ – wien au d Villa – klassizistischi Tämpelgibel. De chlii Wandbrune mit eme ovale Becki isch nöd us de Bouziit.
S git zwee chlini Zuegäng uf de Südsiite: de äint bi de Liebeggass und de ander am Egge vo de Brunngass. Det staat e groossi Bluetbueche und e isigi Laube uf de Stützmuur gäge d Gass gaat bis zum Pächterhuus ufe. De Hauptzuegang vo de alte Landstraas här isch dur es groosses schmidisigs Tor gsi. S Tor isch immer na deet, aber de Wäg nüme. Hüt isch de Zuegang über die alti Zuefart näbed em Pächterhuus. Au deet häts früener es schmidisigs Tor gha.
Freitag
Da Fritag isch da letschte Tag in da Arbeitswocha, oda da fünfte Wochatag (noch DIN 1355). Noch christlich/jüdischer Zählung isch s da sechste. In da chrischtlicha Tradition wird jedn Fritag um drü (mitm Lütta vo da Kirchaglokka) an n Tod vo Jesus denkt; da wichtigschte Frittag im chrischtlicha Johr isch da Karfrittag. Im Islam isch da Fritag da wöchentliche Fiirtag, a deam s Mittagsgebet verrichtet wird und da Chatib a Predigt (Khutba) hebt.
Saint-Étienne
Saint-Étienne [] (frankoprovenzalisch Sant-Etiève oder Sant-Tiève, okzitanisch Sant Estève) isch d Hauptstadt vom südfranzösische Departemänt Loire und lit öbbe 50 Kilometer südwestlig vo Lyon im Zentralmassiv. Si het Iiwooner (Stand ), wo sich as Stéphanois bezäichne. Saint-Étienne lit am Fluss Furan, eme chliine Nääbefluss vo dr obere Loire, am Fuess vom Mont Pilat.
Freitag
Da Nama Fritag kummt vo da südgermanischa Göttin "Frija". D'Frija isch debi mit da römischa Göttin Venus gliichgsetzt, wo für dia romanischa Näma von Frittag (vendredi im Französischa oda „viernes“ im Schpanischa) Pata gschtanda sin: Im Latein isch da Fritag „dies veneris“, Tag vo da Venus gsi.
Saint-Étienne
Wirtschaft
Saint-Étienne isch dr Middelpunkt vo dr Chooleförderig im Loire-Choolebecki gsi. D Stadt isch dr Sitz von ere Bärgakademii, dr Grande école École des Mines, ere Kaderschmiidi für generalistisch usbildeti Ääscheniöör. E wichdigi Industriizwiig isch d Montanindustrii (s frz. Dortmund) gsi bis zur Krise in dere Branche in de 1970er Joor, wo dr Dienstläistigssektor het afo waggse. Bedütend si hüte au d Elektro-,Textil- und Waffenindustrii, au wenn sich die mee im Gier-Daal bi St. Chamond befindet. Au d Schoggoladehärstellig – Marke WEISS – isch doo aagsiidlet, wie au die optischi Industrii und s Desäingwärb; au s örtlige Chrankehuus isch e wichdige Arbetgääber. Die optischi Industrii, vor allem Angènieux, isch uf dr ganze Wält bekannt worde, wo si bi de erste amerikanische Wältruummissione und dr Mondlandig mitgschafft het.
Gunstett
Gunschtett (frz. Gunstett, dt. Gunstett) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gunschtett ìsch. Gunschtett ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gunschtett ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Internationale Rotkreuz- und Rothalbmond-Bewegung
Die Internazionali Rotchrütz- und Rothalbmondbeweegig umfasst s Internazionale Komitee vom Rote Chrüz (IKRK), die Internazionali Föderazion vo de Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte (Föderazion) und die nazionale Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte. Alli die Organisazione si vonenander rächtlig unabhängig und innerhalb vo dr Beweegig dur gmäinsami Grundsetz, Ziil, Sümbol, Statute und Organ mitenander verbunde. D Mission vo dr Beweegig, wo uf dr ganue Wält die gliich isch – unabhängig vo staatlige Instituzione und uf dr Basis vo freiwilliger Hilf – si dr Schutz vo Lääbe, dr Gsundhäit und dr Würde und d Verchliinerig vom Liide vo Mensche in Not unabhängig vo iirer Nazionalidäät und Abstammig oder religiöse, wältaaschaulige oder politische Aasichte vo de Betroffene und vo dene wo hälfe.
S Internazionale Komitee vom Rote Chrüz, wo 1863 gründet worde isch, bestoot us bis zu 25 Schwizer Staatsbürger und isch die äinzigi Organisazion, wo im humanitäre Völkerrächt erfasst und as däm si Kontrollorgan gnennt isch. Es isch die eltisti Organisazion vo dr Beweegig und näben em Häilige Stuel und em Suweräne Malteser-Ridderorde äins vo de wenige originäre nitstaatlige Völkerrächtssubjekt. Si Mission isch usschliesslig humanitär und basiert uf de Prinzip vo dr Unbardeiligkäit, Nöitralidäät und Unabhängigkäit: dr Schutz vom Lääbe und dr Würde vo de Opfer vo Chrieg und innerstaatlige Komflikt.
Die Internazionali Föderazion vo de Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte, dr Noochfolgerorganisazion vo dr Liga vo de Rotchrüz-Gsellschafte, wo 1919 entstande isch, koordiniert innerhalb vo dr Beweegig d Kooperazion zwüsche de nazionale Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte und understützt dr Ufbau vo nöije nazionale Gsellschafte. Uf dr internazionale Ebeni läitet und organisiert si zämme mit de nazionale Gsellschafte Hilfsmissione in Notsituazione, wo nid vo Chrieg stamme, wie zum Bischbil Naturkatastroofe und Epidemie.
Die nazionale Rotchrüz- und Rothalbmond-Gsellschafte si Organisazione in fast alle Länder uf dr Wält, wo in iire Häimetländer im Sinn vom humanitäre Völkerrächt und de Statute vo dr Internazionale Beweegig däätig si und d Aarbet vom IKRK und vo dr Föderazion understütze. Iiri wichdigsti Ufgoobe in iire Häimetländer si d Katastroofehilf und d Verbräitig vo de Gämfer Konwenzione. Usserdäm chönne si no witeri soziali und humanitäri Ufgoobe erfülle, wo nit ummiddelbar dur völkerrächtligi Bestimmige oder d Brinzip vo dr Beweegig vorgee si. Do drzue ghöört in e Hufe Länder zum Bischbil s Bluetspändwääse, dr Rettigsdienst, d Altepflääg und anderi Beriich vo dr Sozialaarbet.
Vo dr Gründig im Joor 1928 as Dachorganisazion vom IKRK und vo dr Föderazion bis dass si 1986 iiri hütig Naame überchoo het, isch dr offizielli Naame vo dr Beweegig Internationals Rots Chrüz gsi.
Astano
Astano (lombardisch Astan) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano.
Geografi
S Dorf isch e Kurort un lyt im mittlere Malcantone zwisch em Lago di Lugano und em Langesee unterhalb vum Monte Lema an dr Gränz zue Italie.
Gschicht
Astano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1272 as Astanum.
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Astano isch d Brigitte Cella.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Astano ghert zum Bosino.
Rotwein
Rotwy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo rote Truube entstoht. Wird d'Maische nur kurz fermentiert, löse sich nur wenig roti Farbstoff (Anthocyane) und dr Wy het e rosaroti Farb (Rosé, Wyssherbscht etc.) D'Farb vom Rotwy isch je nach Härkunft und Ryffy etc. vo hällrosa, über hällrot mit bläuliche Refläx, rubinrot bis zu granatrot und rotbrun.
E bsunderi Spezialität isch dr sogenannti Blanc de noir: do wärde die rote Truube vorsichtig prässt und sofort vo dr Maische trennt: dr Truubesaft isch wyss und so entstoht us rote Truube e Wysswy. Das Verfahre wird z. B. bym Champagner aagwändet. Loot me s'Truubeguet nur kurz mit de Hüt zäme gähre, entschtoot Rosé.
Rotwy wird by lychte Landwy licht kielt, sunscht mit zunähmendem G'halt by Zimmertemperatur (wo allerdings 18° nit sött überstiige!) serviert und eignet sich guet für Fleischgricht aber au zu Käs wird är gärn trungge.
Larmor-Plage
Larmor-Plage (bis 1924 Lamor, bretonisch An Arvor [naˈʁoːʁ]) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Larmor-Plage lyt am Atlantik, 4 km sidlig vu Lorient un 47 km vu Vannes uf ere Hechi zwische 0 m un 39 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Ploemeur im Weschte un Lorient im Norde. Im Side un Oschte gränzt d Gmai an dr Atlantik.
Gschicht
Larmor-Plage isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1430 as Locmaria Annarvor (1477: Locmaria Larmor, 1630: Larmor, 1815: L'Armor).
Verwaltig
vu Larmor-Plage isch. Larmor-Plage ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Larmor-Plage ghert zum Bretonisch.
Steve Harris
Dr Stephen Percival Harris (* 12. Marz 1956 in Lytonstone, London, England) isch Bassist, Haupt-Songschriiber und Grinder vo Iron Maiden. Näbem Bass spilt er au no Keyboard und singt d Hintergrundstimme. Er isch Bandleader und ihm elleige ghört Iron Maiden. Nume er isch sit de Gründig unterbruchslos und bis hütt Mitglied vo de Band. Bevor er Bassist worde isch hed er in London als Bauzeichner gschaffet.
1975 hed er Iron Maiden, en englischi Band wo massgeblich a de New Wave of British Heavy Metal beteiliget isch, gründet. Trotz villne Mitgliderwechsel isch de Steve sit em Aafang unterbruchslos debi.
Erolzheim
Ärazhõẽ (dt. Erolzheim) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 55,4 % Landwirtschaftsfleche, 33,2 % Wald, 10,8 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Ärazhõẽ ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1040.
Verwaltong
Ärazhõẽ hot sich mit dr Gmoene Bärga, Dädenga, Kirchbärg ond Kirchdorf zom Gmoeverwaltongsveband „Illertal“ mit Sitz en Ärazhõẽ zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Jochen Ackermann.
Dialekt
Dr Dialekt vo Ärazhõẽ ghert zom Mittelschwäbisch.
Amerdingen
Amerdinge (amtlich Amerdingen) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Amerdinge leit en dr Riasalb en dr Blanongsregion Augschburg an dr Kessel.
Vo dr Gmarkong send 51,2% Landwirtschaftsfleche, 40,5 % Wald, 7,6 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Amerdinge gheret d Gmoeddoel d Pfarrderfer Amerdingen ond Bollstadt ond d Gheft Seelbronn ond Sternbach.
Gschicht
Amerdinge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1270.
Religion
92,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4,9 % evangelisch.
Verwaltong
Amerdinge hot mit dr Gmoede Ädern, Alera, Deina, Foara, Alde, Degga, Reimling ond Wecha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Amerdinge ischt dr Hermann Schmidt.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Amerdinge ghert zom Schwäbisch.
Von Ramstein
D Ramstäiner si e Baasler Aadelsgschlächt im spoote Middelalter gsi.
Gschicht
D Here vo Brislach si e Dienstmannegschlächt vo de Herzöög vo Zääringe gsi und wo die usgstorbe si, vo de Groofe vo Kyburg. Si häi vom Baasler Fürstbischof d Ortschafte Brätzbel, Gilgebärg, Nunnige, Mältige, Zubel und Zwinge as Lääche bechoo und im 12. Joorhundert d Burg Ramstäi z Brätzbel uf bischöfligem Boode baut und deren iire Naame aagnoo. S Huus het sich in zwäi Linie däilt, die vo de Eedelhere, wo im oobere Däil vom Ritterhuus gwoont häi und vo de Eedelchnächt, wo undedraa gläbt häi.
Im Händel zwüsche de Habsburger und em Fürstbischof im spoote 13. Joorhundert häi d Ramstäiner mit de andere Stärner d Habsburger understützt und 1303 het dr Bischof drfür iir Schloss zerstöört. Wo dr Thüring vo Ramstäi s Schloss wider ufbaut het, het er au d Burg Gilgebärg baut, wo mä von ere sit 1312 wäiss. D Eedelchnächt si vo denn a uf dr Ramstäi dehäi gsi und d Freihere häi vor allem im Schloss Zwinge gwoont und sältener uf dr Gilgebärg.
D Ramstäiner häi z Baasel an dr Riddergass mit em Ramstäinerhoof e föidali Residänz ghaa und häi in dr Stadt und im Fürstbistum e wichdigi Rolle gspiilt. Si si im Root gsässe, häi säggs Bürgermäister und mit em Imer vo Ramstäi (1382-1391) au e Fürstbischof gstellt. Bekannt worde isch au dr Heinrich vo Ramstäi, dr Soon vom en ehemoolige Baasler Bürgermäister, wo 1428 im e Durnier vor em Münster gegen e spanisch Ritter Juan de Merlo kämpft het. Dr letscht Freiher vo Ramstäi isch dr Rudolf gsi, wo 1459 gstorbe isch. Vo denn aa häi d Eedelchnächt die ganzi Burg übernoo. S Lääche Zwinge isch an dr Bischof vo Baasel zruggfalle und Gilgebärg mit sinere Gäissevogtei isch in Bsitz vo dr Stadt Soledurn choo. Dr letscht Eedelchnächt, dr Christoph vo Ramstäi, het am 12. Mai 1518 d Burg und s Dorf Brätzbel für 3'000 Gulde und Siide und Damast für si Frau an d Stadt Baasel verchauft.
S Wabbe vo de Eedelchnächt het us zwäi krüzte roote Liliestääb uf goldigem Grund bestande, wääred d Freihere zwäi wissi Liliestääb uf schwarzem Grund gha häi.
Ertingen
Aedenga (dt. Ertingen) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 61,4 % Landwirtschaftsfleche, 24,4 % Wald, 11,8 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Aedenga gheret d Ortsdoel Ertingen, Binzwangen ond Erisdorf.
Gschicht
Aedenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1265.
Verwaltong
Aedenga hot mit dr Stadt Riadlenga ond dr Gmoene Alda, Dirrmadenga, Ẽslenga, Õlenga ond Uddaweiler a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Jürgen Köhler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo ghert zom Mittelschwäbisch.
Hegeney
Gschìcht
Hajenai ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742 àls Heconheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hajenai ìsch. Hajenai ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hajenai ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Buch
E Buech isch e Sammlig vo bedruckte, beschriibnige, aagmoolte oder au leere Bletter us Babbiir oder andere, gäignete Materialie, wo bunde si und mäistens au e Iiband (Umschlag) häi. D Unesco definiert s für d Statistiken eso, ass Büecher nitperiodischi Publikazioone sige mit eme Umfang vo 49 Site oder mee. D UNESCO het 1995 dr 23. April as Wältdaag vom Buech festgläit.
Au äinzelne Wärk oder groosse Teggstabschnitt, wo in sich abgschlosse si, wärde mänggisch as Buech bezäichnet, bsundrigs wenn si e Däil vom ene Band si. Das isch dr Fall vor allem bi antike Wärk, wo us Büechersammlige, wo zuenander ghööre, bestöön. Bischbil für das si d Biible und anderi normativi religiöösi Häiligi Schrifte, d Eneis und verschidnigi antiki und middelalterligi Gschichtswärk.
Buechteggst, wo elektronisch gspiicheret si, säit mä digitali Büecher (änglisch e-book). En anderi modärni Wariante vom Buech isch s Höörbuech, won e Teggst vorglääse und akustisch ufzeichnet worden isch.
Dorothee Elmiger
D Dorothee Elmiger (* 1985 z Wetzike) isch e Schwyzer Schriftstelleri.
Lääbe un Wiirke
D Elmiger isch z Appezöll Inneroode mit drei Gschwischter ufgwagse. Z Appezöll isch si uf s Gimnaasium gange un het deert anne 2005 d Matuura gmacht. Si het Literatuur am Schwyzerische Literatuurinschtitut z Biel/Bienne un am Dytsche Literatuurinschtitut Leipzig un Gschiicht, Filosofy un Bolitikwisseschaft an dr Universideet Lozärn un dr Freie Universideet Berlin studiert.
Anne 2008 het si z Hildesheim am Feschtival fir jungi Literatuur Prosanova dailgnuu. Uf Yylaadig vum Ingeborg-Bachmann-Bryys-Juror Paul Jandl het d Elmiger 2010 bi dr Dääg vu dr dytschsproochigi Literatuur en Uuszuug us irem Romaan Einladung an die Waghalsigen glääse un het deert dr 2. Bryys gwunne, dr mit 10.000 Euro dotiert Kelag-Bryys. Im nämlige Joor isch si fir ire Romaan fir dr Schwyzer Buechbryys nominiert woore. Derzue het si mit em aspekte-Literatuurbryys un em Rauriser Literatuurbryys zwoo Uuszaichnige fir di bescht Proosaa-Eerschtvereffetlichung iiberchuu. Anne 2014 isch d Elmiger fir ire Romaan Schlafgänger mit em Hermann-Hesse-Feerderbryys uuszaichnet woore. Im nämlige Joor isch si mit Schlafgänger wider fir dr Schwyzer Buechbryys nominiert woore. Anne 2015 het si ain vu dr Schwyzer Literatuurbryys vum Bundesamt fir Kultuur un dr Erich-Fried-Bryys iiberchuu. Fir di beede Romään Einladung an die Waghalsigen un Schlafgänger isch d Elmiger 2018 mit eme Conrad-Ferdinand-Meyer-Bryys uuszaichnet woore. Anne 2018 isch si derzue mit em Feerderbryys vum Max-Frisch-Bryys vu dr Stadt Züri gwiirdigt woore. 2020 isch dr Elmiger ire Romaan Aus der Zuckerfabrik fir dr Bayerische Buechbryys nominiert.
Si läbt un schafft z Züri.
Johannes Bussinger
Dr Johannes Bussinger (* 22. Dezämbr 1825 z Gälterchinde; † 7. Septämbr 1889 z Lieschtel) isch e Aawalt und Politiker vo Gälterchinde gsi. Är isch e reformierte Bürger vo Gälterchinde gsi.
Sys Läbe
Dr Johannes Bussinger isch dr Soon vom Johannes Bussinger, Schuemacher und vo dr Eva Erb gsi. Im Joor 1852 het är d Anna Strub vo Läufelfinge ghürotet.
Sy Usbildig
Dr Johannes Bussinger isch in d Primarschuel z Gälterchinde und in d Bezirksschuel z Böckte gange. Drno isch är in s Gymnasium z Basel und het vo 1846 bis 1849 z Basel, Heidlbärg und Bonn Jurischt gschtudiert.
Sy Bruef und syni Ämter
Dr Johannes Bussinger het als Advokat und Notar gschafft. In de Joore 1849 bis 1859 isch är Presidänt vom Baselbieter Kriminalgricht und vo 1850 bis 1863 vom Bezirksgricht Sissech gsi. Vo 1850 bis 1863 het är s Gemeinipresidium z Gälterchinde gha. Är isch Vorschte`er vom Armenerzyeigsverein im Bezirk Sissech gsi. Als Verträter vo dr Ordnigspartei isch är vo 1853 bis 1863 im Landrot gsässe, 1858 und 1861/62 als Landrotspresidänt. 1854 bis 1857 wird är Nationalrot vo de Linksfreisinnige. D Oberbaselbieter hei yn nid gärn gha und hei yn aagfindet. Dorum isch är 1863 nach Lieschtel zoge und het dörte es Aawaltsbüro ufdoo. Vo 1868 bis 1870 isch är im Verwaltigsrot vo dr Basellandschaftlige Kantonalbank gsi. Vo 1870 bis 1889 isch är Regierigsrot gsi und het s Justiz- und Chilledepardement unter sich gha. Im Kulturkampf het är, durch sy Grechtigkeitssinn, s Vertroue vom ganze Volk gha.
Bitz
Bitz (dt. Bitz) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 28,6 % Landwirtschaftsfleche, 48,6 % Wald, 22,4 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bitz gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Bitz ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1337.
Saint-Oyen (Aostatal)
Saint-Oyen (frankoprov. Sent-Oyèn) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Bitz
Verwaltong
Bitz hot mit dr Stadt Albschdatt a Verwaltongsgmoedschaft vereibart.
Saint-Oyen (Aostatal)
Saint-Oyen ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Bitz
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Hubert Schiele.
Saint-Oyen (Aostatal)
Geografi
Saint-Oyen lyt im Valle del Gran San Bernardo, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Chavanne, Barasson, Pallais, Véyaz, Éternod, Cerisey, Verraz, Condemine, Flassin. Nochbergmaine sin Bourg-Saint-Pierre (CH-VS), Étroubles, Gignod un Saint-Rhémy-en-Bosses
Bitz
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Saint-Oyen (Aostatal)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Saint-Oyen dr italienisiert Name 'Sant’Eugenio drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Saint-Oyen isch dr Natalino Proment.
Bitz
Dialekt
Dr Dialekt vo Bitz ghert zom Schwäbisch.