cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tschechoslowakei
Ussepolitik
Edvard Beneš isch vo 1918 bis 1935 tschechoslowakische Usseminister ksi und häts System vo de Allianze, das d internationali Haltung vo de Republik bis 1938 bestimmt hät. Er isch en demokratische Staatsmann vo de westliche Orientierig ksi und hät sich starch auf de Völkerbund als Garant für d Sicherheit vom gegründete Staat verlo. Er hät es Militärbündniss mit Jugoslawie und Rumänie ausghandlet und hät im Johr 1921 Versuchet de ungarischi Revanchismus und die sogenannti Habsburg Restaurierig ufzhalte. Er hät zusätzlich Bündnisverträg mit Großbritannie und Frankriich asghandlet, und hät ihri Hilfszusage für de Fall vonere Aggression gäge die chlini, demokratischi Tschechoslowakei gsuecht. Als im Johr 1933 de Adolf Hitler an d Macht cho isch, hät de Staat grossi Angst vor einere dütsche Aggression kha und hät sich an d Sowjetunion aglehnt. So isch 1935 mit de Sowjetunion en militärische Bistandspakt gschlosse worde. 1935 als de Beneš Präsident worde isch, hät de Ministerpräsident Milan Hodža s Aussenministerium übernoh. Hodža sini Bemühige Allianzen in Zentraleuropa z stärke sind z spot cho. Im Februar 1936 is Usseministerium under d Leitig vom Kamil Krofta, em Anhänger vo Beneš-Linie cho. Durs Münchner Abkomme isch d langjährig Ussepolitik vom Land gscheiterit ksi. I de Zweite Republik sind alli Bündnis ufglöst worde uns Land hät die diplomatische Beziehige zu de meiste europäische Staate abbroche.
Nach em Zweite Wältchrieg isch d Ussepolitik teilwis vo de Sowjetunion gstüred worde, so hät d Tschechoslowakei müsse 1947 ihri Teilnahm am amerikanische Marshallplan zruckziehe. Ab 1948 isch s Land ussepolitisch en Satellitenstaat vo de Sowjetunion ksi und isch so 1955 em Warschauer Pakt und em Rat für gägesitigi Wirtschaftshilf biträte. Nach de Samtige Revolution häts Land sich uf d Site vom Weste gschlage und 1991 em Europarat biträte.
Gute Ussepolitischibeziehige häts Land zu Israel ka. Es hät de Staat vier Tag nach sinere Gründig 1948 aerkännt.
Innepolitik
D Tschechoslowakei isch sowohl politisch als auch konfessionell es heterogenes Gebilde ksi. Nach de Ergebniss vo de einzige beide tschechoslowakische Volkszählunge i de Zwüschekriegszit hät s d Bevölkerig 1921 (1930) näbe Tscheche 51,5 % (51,2 %) und Slowake 14 % (15 %) no usere grössere Zahl vo Dütsche 23,4 % (22,5 %) in de böhmische Länder (Sudetendütschi) und de Slowakei (Karpatedütschi), sowie us Magyare 5,6 % (4,9 %) und Russine (Ruthenen) beziehigswis Ukrainern 3,5 % (3,9 %) in de Slowakei zämmegsetzt.
S Verhältnis zwüsche d Volksgruppe zueinand isch konfliktbelade ksi. Hät mehreri chlineri Usenandersetzige ghä.
D sudetendütschi Volksgruppe hät vor allem in de industriell geprägte Ballungsräume gläbt. Mit ihrer Stellig im Staat sind sie sehr unzufriede ksi. Ab 1933 händ sich öpe 2/3 vo de Sudetedütsche em dütsche Nationalsozialismus agschlosse. D zuerst nach Autonomie strebendi Sudetedütschi Partei vom Konrad Henlein hät grosse Zulauf 1935 übercho und sich ab 1937 em Adolf Hitler zuegwannt.
De Ukrainer i de Karpatenukraine sind mit em neue Staat teilwis zfride ksi; er hät d Lebensstandard i de Region verbessert, hät d allgemeini Schulpflicht igführt und Wirtschaftshilf gleistet, anderersits hät d ČSR em Landesteil d Autonomie bis 1938 verweigert und Ukrainisch nöd als Amtssprach etabliert. Vo 1945 bis 1948 händ d Roti Armee und sowjetischi Behörde d Kontaktaufnahm zwüsche d tschechoslowakische Behörde und de Bevölkerig unterbunde. So isch de Landesteil 1948 zu de Sowjetunion cho.
I de Verfassig vo 1920 sind de tschechoslowakische Jude alli Rächt zugsicheret worde. Antisemitismus isch im Staat uf kein fruchtbare Bode gstosse, stattdesse händ vieli Parteie d Unterstützig gsamlet. Nach em Münchner Abkomme hät sichs Verhältnis vo de Jude verändert. Dur de Zweit Wältchrieg isch d Azahl vo de Jude ksunke und ihri Interesse sind in Hintergrund grate. I de Zit vom Kommunismus sind d Jude usgränzt worde und ihri soziale Rächt sind nöd respektiert worde. 1989 händ sich vieli Jude, vor allem in Prag a de Samtige Revolution beteiligt und händ all ihri Rächt zuruckübercho.
Parteie
S Parteienspektrum i de Erste Republik isch witgehend entlang vo de ethnische und kulturelle Gränze gespalte ksi. In Böhme händ lang die konservative und zentralistisch-tschechisch orientierte Parteie dominiert. In de Slowakei händ wiederum föderalistisch-republikanischi Parteie und in der Karpatenukraine oft jüdischi und ruthenischi Parteie dominiert. D Sudetedütschi Minderheit hät oft nur für dütschi Parteie und d ungarischi Minderheit für nationalistischi Parteie, die e Annäherig a Ungarn gfordert. Nach em Münchner Abkomme hät s Land nurno füf Parteie ka. 1945 sind die meiste Parteie verbote worde. Ab 1948 isch d KSČ die einzigi Partei im Staat ksi. Nur eingi Splitterparteie händ d Zit überstände und sind 1990 wieder is Parlament gwählt worde.
Geografi
De Staat isch us em tschechische, em slowakische und ennem karpatenrussische Landesteil (Podkarpatská Rus, hüt Karpatenukraine). De tschechischi Teil isch us de Länder Böhme, Mähre und Mährisch-Schlesie bildet gsi. De Charakter vo de Landschaft isch i de einzelne Landesteile sehr unterschiidlich. S westliche Gebiet isch Teil vom nord-mitteleuropäische Oberland.
D Tschechoslowakei hät im Weste an Dütschland gränzt, im Norde a Pole, im Oste zersch an Rumänie und später at Sowjetunion und im Süde a Ungarn und Öschtriich.
Klima und Topographii
S Wätter isch überwiegend kontinental, aber au abwächligsch, so häts moderati Temperature wie in Westeuropa im Weste vom Land gä, bis zu chaltem Wätter im Oste und de Chälti im Ukrainische Teil.
S Land isch uf es sehr unregelmässigs Geländ oder Gebiet verteilt ksi. De westlichi Beriich isch Teil vom nördlich-zentrale europäische Hochland ksi. Die östlichi Region isch durch de nördlichi Uslauf vo de Karpate kennzeichnet ksi.
geografischi Gliiderig
S Staatsgebiet vo de Tschechoslowakische Republik hät sich us de füf historische Länder Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei und de Karpatenukraine (bis 1948) zämmegsetzt.
Disi sind die offizielle geografische Grossregione vom Land ksi und händ s Rückgrat vo de Verwaltigsgliederig bildet.
Au wenn s Land us füf historische Länder oder Regione zämmegsetzt gsi isch, sind spötistens sit em Verlust vo de Karpatenukraine 1948, die drü Länder Böhme, Mähre und Mährisch-Schlesie in en tschechische Teil vereint worde. Dise isch frühner nur Böhme ksi. Hüt isch de Teil d Tschechischi Republik.
D Slowakei und Karpatenukraine sind zwei Länder innerhalb vom Staat ksi, händ aber kei gmeinsame Staatsteil bildet. I de tschechoslowakische Gschicht hät mer inne eifach nur restlichi Länder' (Ostatní země) ksait. 1948 hät mer disi Bzeichnig dur Slowakei ersetzt.
Verwaltigsgliederig
D Verwaltigsgliiderig vo de Erschte Tschechoslowakische Republik isch äng ad Verwaltigsgliiderig vo Östriich-Ungarn apasst ksi, d Gmeinde sind politischi Bezirk ksi und sind i Kreis iteilt worde. Es hät sich nume de Name gänderet: De politischi Bezirk isch en politický okres worde und de Kreis e kraj. Die Iteilig hät sich während de Bsatzigszit formal nöt gänderet.
1948 sind Kreisnationalkomitees igführt worde.
Bevölkerig
Im 1918 entstandene Staat händ d Tscheche und Slowake nöt die gesamte Bevölkerung usgmacht – etwa eis Drittel hät zu andere Nationalitäte khört. De Vilvölkerstaat hat i de Volkszählig vo 1921 nebe 8,761 Mio. Tscheche und Slowake au 3,1 Mio. Dütschi (23 %), sowie grossi Minderheite vo Ungare, Roma, Russe, Ukrainer, Jude und Pole, kcha. S Sudetenland, wo a Dütschland gränzt, isch bis 1945 mehrheitlich dütsch besiidlet ksi. D Tschechoslowakischi Republik isch 1945 als Staat vo de slawische Völker, de Tscheche und Slowake, widererrichtet worde. Durch die so genannte Beneš-Dekrete ischs 1945/46 zur Vertriibig vo de Dütsche cho. D Amtssprache sind sit 1945 Tschechisch und Slowakisch ksi.
Ethnischi Gruppe
Nationalitäte vo de Tschechoslowakei i de einzelne historische Länder 1921:
Religione
D konfessionelli Vielfalt i de Zit vo de Erste Republik isch einzigartig in Europa ksi. S Spektrum vo de i de Tschechoslowakei vertretene Religione hät vom Judentum (im Zitrum vo 1920–1935 isch d Azahl vo de Jude von anfangs nur öppe 180.000 uf über 450.000 gstige) über de Protestantismus, Katholizismus und d Orthodoxie bis zum Islam und ca. 24 % Atheismus greicht.
D Gründig vo nere vo Rom unabhängige tschechoslowakische Kirche 1920 und d Erhebig vom Hus-Tag zum Staatsfeiertag 1925 hät de im 15. Jahrhundert entstandi Konflikt mit em Vatikan wieder aufflamme la; diese Konflikt isch im Februar 1928 bigleit worde. D Beziehige zum Vatikan sind wäge dem trotzdem agspannt blibe.
Näbe de Bevölkerig mit em islamische Glaube hät i de Republik au über 450,000 Jude gäh. In Prag händ allei über 120,000 Jude gläbt. Öpe 75 % vo de Jude händ in Städt gläbt. Nach de antidütsche Unruhe 1920 in Prag isch s Jüdische Rathaus gestürmt und s Inventar stark beschädigt worde.
Während em Zweite Wältchrieg sind die meiste Jude ermordet worde. Nur öpe 154'000 Jude händ überläbt und sind vo 1948 bis 1950 nach Israel usgwanderet. Dur d Beneš-Dekret isch s chirchliche Eigetum vom Staat konfisziert worde und d Religionsfreiheit isch i de Nachchriegszit igschränkt worde. Im stalinistischi Terror vom Klement Gottwald sind vili Priester und Geistlichi verhaftet und higrichtet worde. Schliesslig sind 1987 öpe 65 % vo de Bevölkerig Atheiste ksi. 1989 isch d Religionsfreiheit wieder igführt worde.
Sprache
Noch de Doktrin vo de eine tschechoslowakische Nation häd di tschechoslowakischi Regierig e rigorosi Sprachpolitik betriibe, mit em Ziil, dass die andere slawische Sprachvariante im Staat as Tschechische agliche werde sötet. D Ukrainer händ sich chöne disere Forderig am liichtiste entzieh. D Slowake händ weniger gueti Argument kha, den ihri Sprach isch em Tschechische ganz ähnlich. So häd d Regierig ab 1920 mit de Tschechoslowakisierig vo de Slowakische Sprach aagfange und häd Tschechisch im ganze Staat und Slowakisch i de Slowakei und Karpatenukraine als Pflichtfach igführt. Doch das händ d Sudetedütsche abglehnt. D Ukrainer und d Slowake händ sich disem Gesetz gfügt.
Nach em Zweite Wältchrieg sind die meiste Fremdsprache nümme unterrichtet worde. I de Karpatenukraine isch trotz de Abträtig 1948 immer no Tschechisch unterrichtet worde.
Nationalistischi Spannige
Vo Afang a isch di politischi Situation vom neue Staat vo dem sich zuspitzende Konflikt zwüsche de zentralistisch gesinnte tschechische Parteien und de föderalistisch gesinnte slowakische Parteie prägt ksi. Während die slowakische Parteie en dualistisch orientierte Staat, wo us Tschechie, de Slowakei und de Karpatenukraine bestoot, gforderet händ, händ di tschechische Parteie de tschechoslowakischi Einheitsstaat, mit em Tschechoslowakismus als Staatsdoktrin, verteidigt. Mer hät sich schliesslich uf e Föderation, wo us de historische Ländern bestoot, geinigt.
Während sich einigi slowakischi Parteie zfriide gä händ, sind d Ukrainer zwische den Fronte ksi, si händ au welle Autonomie ha, händ sich aber mit ihrem Status müesse z fride gä. Die Sudetedütsche mit iirem neu enstandenige Nationalbewusstsi händ ab 1937 versuecht, sich gäge de tschechoslowakischi Apparat z wehre und händ 1938 de Aschluss as Dritte Rich gforderet. Nach em Münchner Ankomme sind d Spannige bis 1945 witer gange. Under em Kommunismus sind alli ethnische Problem vo de KSČ im Kaim erstickt worde.
Militär
Di Tschechoslowakischi Armee isch 1918 gründet und 1954 in Tschechoslowakischi Volksarmee umbenänt worde. Si isch 1955 em Warschauer Pakt biiträte. 1990 hät si ihre Name wider zu Tschechoslowakischi Armee gänderet. 1993 isch si uufteilt worde.
Sport
D Tschechoslowakischi Fussballnationalmannschaft isch mit vier Uftritt bi de Fussball-Weltmeisterschaft 1934 z Italie sehr agsehe ksi und hät de zweuti Platz beleit. A de Olympische Sommerspiil 1936 in Berlin hät d Tschechoslowakei mit 163 Teilnehmer teil dragno. Sie hät drü Gold- und fünf Silbermedaille gwunne. Die 12. Ishockey-Weltmeisterschaft und 23. Ishockey-Europameisterschaft hät vom 11. bis 20. Februar 1938 in Prag stattgfunde. Dabi hät d Mannschaft vo de ČSR de dritt Platz beleit und hät Bronze kholt. 1947 isch d ČSR im Ishockey Weltmeister worde. De Emil Zatopek hät vier olympischi Goldmedaillen im Langstreckelauf gwunne.
D Turnerin Věra Čáslavská isch mehrfachi Olympiasiigerin im Turne ksi und hät sibe Goldmedaille und vier Silbermedaille gwunne. Sie hät d Tschechoslowakei in drü Olympische Spiel verträte.
Zahlrichi berühmti Tennisspiiler wie de Ivan Lendl, Miloslav Mečíř, Hana Mandlikova, Martina Hingis, Martina Navratilova und d Daniela Hantuchová sind i de Republik Tschechoslowakei gebore.
Wirtschaft
D Wirtschaftsentwicklig vom Staat isch sehr unterschidlich ksi. Im Zitrum vo de Erste Republik (1920-1938) ischs de Wirtschaft relativ guet gange und ČSR isch de wirtschaftlich mächtigschti Nachfolgestaat vo Österiich-Ungarn ksii. Durch d Wirtschaftskrise vo 1932-35 ischs Land schwach ksi und d Industri isch 40 % zruckgange und es hät zusätzlich no ca. 1 Mio. Arbeitslosi gä. Nach de Erholig isch s em Staat vo 1938-39 wider schlächt gange. Nach em Zweite Wältchrieg isch d Tschechoslowakei 1946/47 innere witere wirtschaftliche Krise ksi und hat müesse uf Druck vo de Sowjetunion d Teilnahm am Marschallplan zrückzie. Nachdem sich d Wirtschaft zu de Zit vom Sozialismus erholt hät, hät s Land vo 1990 bis 1993 eneuti wirtschaftlichi Problem ka.
Kultur
Sit de nationale Geburt 1918 isch d Kultur und de Nationalismus vo de junge Republik uf unghanti Höhe gwachse und hät sich debi au uf d Literatur, d Kunst uns Theater usgwürkt. De sogenannti Tschechoslowakismus, wo s System zämme ghebt hät und d Grundlag vom Nationalstaat kschaffe hät, isch bi 1938 ununterbroche s Herz vom Staat ksi und wird bis hüt positiv wohrgno. Nach em Zweute Wältchrieg isch d tschechoslowakischi Kultur neu formiert worde. So sind tschechisch-slowakisch gmischti Spiise enstande.
Gesundheitswäse
D medizinischi Versorgig isch ab 1920 für d Tscheche, Slowake, Karpateukrainer und Jude kostelos ksi. Jedoch nöd für d nationali Minderheite. Dis hät grossi Unzfriidehait usglöst. Nach em Münchner Abkomme 1938 isch d medizinischi Versorgig knapp ksi und isch während de dütsche Bsetzig iproche.
Nach im Zweite Wältchrieg isch d Gsundheitsversorgig für alli Bürger vom Staat kostelos ksi. Als Massnahme vo dere Reform sind neui Krankehüüser und Apotheke enstande. Es hät i de 70er und 80er Johr e erheblichi Verbesserig vo de ländliche Gsundheitsversorig gäh.
Bildigswäse
I de Erste Tschechoslowakische Republik isch s Hochschulwese schnäll usbaut worde. So sind neui Universitäte baut worde und es isch 1919 es Rahmegsetz für d Hochschule erlasse worde. 1921 isch es Viertel vo de Bevölkerig Analphabete ksi. Wobi sich d Verteilig sehr stark unterschiide hät. Im Oste, wo vorher ungarisch ksi isch, also de Karpatenukraine, sind bis zu 60 % vo de Bevölkerig Analphabete ksi, im tschechische Teil vo Böhme lediglich 0,75 %. In de Slowakei isch zusätzlich 1919 d allgemeini Schulpflicht, wo bis dahin nöd bestande het, igführt worde, wodur sich innerhalb vo vier Johr d Zahl vo de Lehrer und Schüler um zwei Drittel erhöht hät.
Kapstadt
Kapstadt (afrikaans: Kaapstad //, änglisch: Cape Town [], isiXhosa: iKapa) isch noch Johannesburg die zwäitgrössti Stadt in Südafrika. Sit 2004 isch si dr Sitz vom südafrikanische Parlamänt. Kapstadt isch d Hauptstadt vo dr Browinz Westkap und bildet d City of Cape Town Metropolitan Municipality, dr stedtisch Distrikt um Kapstadt. D Stadt het e Flechi vo 2455 Kwadratkilometer und het öbbe 3,7 Millione Iiwooner (2011). Bürgermeister vo dr Stadt isch d Patricia de Lille vo dr Demokratische Allianz.
Si Naame het Kapstadt noch em Kap vo dr Guete Hoffnig überchoo, wo öbbe 45 Kilometer witer im Süde lit und äine vo de gföörligste Pünkt uf em Seewääg uf Indie gsi isch. Wil Kapstadt die ersti Stadtgründig in dr südafrikanische Kolonialzit gsi isch, wird si mänggisch als „Mueterstadt“ (afrikaans: Moederstad, änglisch: Mother City) bezäichnet.
Département Doubs
S Departemänt Doubs isch es Verwaltigsgebiet vo Frankrych. Es ghört zu dr Region Bourgogne-Franche-Comté – uf düütsch: ''Burgund-Freigrafschaft. S Departemänt het syn Name vom Fluss Doubs.
Geografy
S Departemänt Doubs lyt im Oschte vo Frankrych. Uf dr Südoschtsyte gränzt’s an d Schwiiz aa.
Dr gröscht Deil vom Departemäntsgebiet isch im Gebirg vom Jura. Dr Mont d’Or ganz im Süde isch dr höchscht Bärg (1463 m).
Stedt
Di gröschte Stedt vom Departemänt sind:
Vivekananda
De Swami Vivekananda (skt. Vivekānanda; * 12. Jänner 1863 z Kalkutta; † 4. Juli 1902 z Haora) isch en Reformer vom Hinduismus und Bigründer vo de Ramakrishna-Biwegig. Er het massgeblich dezue biitrait as de Hinduismus im Weste as ernsthafti Religioo aglueget werd und het för e Zämehalt vo allne Relegioone plädiert.
s Lebe
De Swami Vivekananda isch as Narendranath Datta am 12. Jänner 1863 z Kalkutta uf d Welt cho. Er het e englischi Schuelbildig gnosse und isch e hochbildete Akademiker gsii, wo mit de westliche Denkwiis vertraut gsii isch. Mit achtzeni het er de indischi Hailigi Ramakrishna (1836–1886) uufgsuecht und isch denn underem Name Vivekananda sin engste Schüeler wore. Wo de Ramakrishna im Sterbe glegen isch, het er de Vivekananda as sin Noofolger bistimmt.
De Vivekananda het sich denn in Himalaya zruggzoge zum Meditiere. Im Summer 1890 isch er för e Pilgerrais dör ganz Indie uufbroche und isch ends 1892 am Kap Kanyakumari (Kap Komorin) z Tamil Nadu aachoo. Er isch denn uf Chicago gschickt wore, um as Vertreter vom Hinduismus am Weltparlament vo de Religione (World Parliament of Religions) tailznee. Sini Reede sind mit Bigaisterig uufgnoo wore und er het müese entgege de Plän jede Taag e Reed halte, well d Noofroog ase gross gsii isch. Denn er het im Gegesatz zu vill anderne Redner nöd sini Religioo as di anzig woori und allerbesti deklariert, sondern för Aihait und Toleranz fo allne Religione plädiert.
Ane 1899 isch er nomol uf Amerika graist und ane 1900 het er amene Kongress för Religiosgschicht z Paris tailgnoo. Er isch drufabe uf Indie zrugg, woner em 4. Juli 1901 z Haora gstorben isch.
d Philosophii
De Vivekanadna het de hinduistischi Vedanta as Chroone vo de Religione prise, well er sich mit allne Religioone veriibare lös und au mit de Evolutionstheorie vom Charles Darwin veriibaar sai. S Göttliche (skt. brahman) werd nöd persönlich vorgstellt und onöd mit bsundrige Ritual vereert. D Seel stiigt i drai Stuufen uuf. I de underste Stuufe füelt si sich vo Gott trennt, i de mittlere füelt si sich mit Gott verbunde, emfindet sich aber as verschide vom Göttliche und ide höchste Stufe erlangt d Seel volchomes Aissii mit Gott.
De Vivekananda het au de klassischi Yoga, wien er i de Bhagavadgita und vom Patañjali glehrt werd i sini Philosophii uufgnoo. De Bhakti Yoga bidütet Opfer und Liebi zum Göttliche. De Karma Yoga isch Nöchsteliebi und selbstloses Handle, well Gott i jedem Wese wont. De Raja Yoga entsprecht em achtglidrige Yoga vom Patañjali und de Jñana Yoga isch de Weg vo de rechte Erchenntnis, as d Welt nume e Spiil vo Gott isch, e Mischig zwüschet Würklichem und Nödwürklichem.
Lore Fischer
Lore Fischer hän die Fraue ghaiße:
Martin Schley
Dr Martin Schley (* 1950 z Fryburg) isch e dytsche Autor, Kabarettischt un Sozialpedagog. Mer chännt en vor allem dur syni Figur „Huusmaischter Hämmerle“
Lääbe
Syni Karriere as Kabarettischt het er aagfange mit satirische Brief, wun er an Ämter, Bolitiker oder an s Färnseh gschribe het, zum Byschpel an s Wätteramt, wär jetz fir s schlächt Wätter verantwortli sei. Anne 1980 het er us däne Brief e Buech zämmegstellt un publiziert: „Deutsche Akte“. D ZEIT het iber sy Briefsammlig gschribe: „Ein Mini-Wallraff sammelte den Ertrag seiner brieflichen Attacken fein säuberlichzu einer Deutschen Akte – das muss man gelesen haben, um es zu glauben“. Im nämlige Johr, 1980, isch er au bim bim Mund-Art-Festival Ladenburg ufdrätte.
Ab 1981 het er fir dr Sidweschtfunk erschti Radiobyydreg gmacht, het 1983 s Radiomache glehrt un im Lauf vu dr Johr e Hufe Schauspiil-Wyterbildige gmacht. Syt 1983 schafft dr Martin Schley as freie Chinschtler, as Kabarettischt un Autor, as Schauspiiler un Reschisseer, as Radioreporter un –moderator. Är schrybt Herspiil un Gschichte, macht Buppetheater un laitet syt 1994 e Theatergruppe im Fryburger Gfängnis. Im „Bankepeter“ z Fryburg het er langi Johr e freii Bihni organisiert, wu Chinschtler, Musiker, Dichter, Kabarettischte usw. spontan hän chenne ufdrätte. As „Bobbele, de Bächleputzer“ bietet er unterhaltsami Stadtfierige aa.
Vu 1997 bis 2019 isch dr Schley ain vu dr Autore vu dr alemannische Kolumne Lueginsland in dr Badische Zytig gsii, im Wächsel mit dem Markus Manfred Jung (syt 1997), em Wendelinus Wurth (syt 2000), dr Ulrike Derndinger (syt 2007) un dr Friedel Scheer-Nahor (syt 2017). Vu 1997 bis 2000 het dr Philipp Brucker mitgschribe un vu 1997 bis 2016 dr Harald Noth. Fir dr Schley schrybe syt Juni 2019 jetz d Beate Ruf un dr Martin Wangler mit.
Us em SWR chännt mer en syt 1992 fir syni Figur „Huusmaischter Edwin Hämmerle“. Är bruucht fir syni Gschichte vylmol dr modärn Fryburger Stadtdialäkt mit dr karakteristische Mischig us entrunden und grundete Vokal, us diphthongierte Variante un erhaltene Monophthong, us Forme, wu dr regionale alemannische Basisdiäkt necher stehn un sonige, wu em sidweschtdytsche Substandrad necher stehn. Typisch fi sy Sproch isch zum Byschpel d Verzellig E ganz normali Gschicht Iber dr Dialäkt as Sproch sait er „Mundart ist das Gegenteil von elitärem Umgang. Das hat mit Nähe und Vertrautheit zu tun.“
Dr Schley isch ghyrote un läbt mit syre Frau im Fryburger Stadtdail Waldsee. Si hän zäme zwai Chinder.
Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette
D Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette der Stadt Hausen i. W.  wird syder 1960 vù dr Gmei Huuse im Wiisedaal verliie. Si het der Name vom alemannische Dichter Johann Peter Hebel.
Landesgeschichte
D Landesgschicht isch en Aart vo der Gschichtsforschig, wo bsunders d Entwicklig vo de Sachen im ene usgwäälte Land aluegt.
Es git die Forschigsrichtig tradizionell i de dütschsproochige Länder, wo me sech zwar au für die grosse Länder inträssiert, aber grad so vill d Gschicht vo den einzelne Landschaften und historische Territoorien studiert. Wemme vo Landesgschicht redt, isch normalerwys d Vergangeheit vo eigeständige politischen Einheite gmeint so wie öppe d Fürschtetümer vom alte dütsche Rych oder die suverääne Kantöön vo der alte Äiggnosseschaft und für die jüngeri Zyt öppe die dütsche Bundesländer.
Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette
Die Uuszaichnig good an Fraue ùn Mane us dr Region am Oberryy, wù sich „bsùnderi Verdienschd ùm d Landschafd erwoorbe hän“. D Plakette wird an Chinschdler ùn Schrifdschdeler verliie, aber au an Lyd, wù im dr Dänggmoolbflääg oder in dr Haimdedfoorschig aktiv sin. Dää Bryys wird al Joor am «Hebeloobe», am Samschdig vor em 10. Mai, vergee.
Martin Schley
Lääbe
Är het 1983 dr Chlaichunschtbryys vu dr Stadt Mannem kriegt, anne 2007 dr Regio-Kulturbryys vu dr europäische Kulturstiftig, 2009 di Guldi Antänne vu dr Muettersproch-Gsellschaft un 2017 d Staufermedallie vum Land Bade-Wirttebärg. Bim Churzgschichtewettbewärb Oberrheinische Rollwagen het er dreimol Brys gwunne: 1984 fir E ganz normale Gschicht, 1985 fir Heimfahrt un 1988 fir Mach’s gut.
Landesgeschichte
E wichtegi Ufgaab für die historischi Landeskund isch es au, z verzelle, wie’s i der Gschicht dene Länder und Piet gangen isch, wo spöter als politeschei Aktöör verschwunde sind. I vilne Fäll isch das so choo, wil me die Territoorie zu anderne Herrschaftspiet gschlage het. Me tarf nid vergässe, was die eltere Länder gsi sind.
Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette
Bryysdreeger
Des sin d Bryysdreeger, wù syder 1960 d Hebelplakette iiberchùù hän, mid dr Begrindig fir d Uuszaichnig.
Landesgeschichte
Me cha die Sach abgränze gäge d Sicht uf chlyneri Rüüm. Für so Theemen isch d Regionalgschicht doo. Und derzue chunt die lokaali Arbet vo der Ortsgschicht un dr Stadtgschicht.
Z Dütschland git’s e wüsseschaftlichi Fachzytschrift, wo Blätter für deutsche Landesgeschichte heisst.
Landkreis Lörrach
Dr Landkreis Lörrach isch e Landkreis im üsserschte Südweste vom Bundesland Bade-Württeberg (Dütschland) un grenzt im Süde an d' Schwyz (Kanton Basel-Stadt, Basel-Land un Aargau), im Weschte an's Elsass (Frankriich), im Norde an de Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald un im Oschte an de Landkreis Waldshuet.
Dr Landkreis g'hört zum Regierigsbezirk Friburg un zum Regionalverband Hochrhii-Bodesee.
Geografii
S'Wiisetal (gnamset noch em Fluss „Wiise“) als nordöschtliche Teil vom Landkreis g'hört zum Hochschwarzwald un zieht sich uffe bis zum Feldbärg, 'm höchschte Bärg vom Schwarzwald. Im Weschte hebe sich d'Wiiberg vom Markgräfler Hügelland use, im Süde de Dinkelbärg. Zwüschem Dinkelbärg un em Schwyzer Jura zieht sich s'Hochrhiital go Weschte un witet sich noch Basel nordwärts zur Oberrhiiebeni us.
Gschicht
Dr Landkreis Lörrach isch in sine hütige Grenze durch d'Kreisreform z'Bade-Württebärg entstande, wo zum 1. Januar 1973 vollzoge worden isch. Dörtmols isch dr ehemolige Landkreis Lörrach mit de meischte Gmeie vom Landkreis Säckchinge un e paar Gmeie vom Landkreis Mülle zum e neue Landkreis Lörrach zämme gschlosse worde. Noch em Abschluss vo dr Gmeireform het dr Landkreis Lörrach 42 Gmeie, drunter 8 Städt un dodevo nomol 3 „großi Kreisstädt“ (Lörrach, Rhiifelde (Bade) un Wiil am Rhii). Gröschti Stadt isch Lörrach, kleinschti Gmei isch Bölle, wo z'glich die kleinschti Gmei vo ganz Bade-Württebärg isch.
Politik
Dr Landkreis wird vom Kreistag un vom Landrot verwaltet. Dr Kreistag wird vo de Wahlb'rechtigte im Landkreis uf 5 Johr gwählt. Sell Gremium wählt de Landrot für ä Amtszit vo 8 Johr. Selle isch dr gsetzlichi Verträter un Repräsentant vom Landkreis un au Vorsitzende vom Kreistag un sine Usschüss. Er leitet s'Landrotsamt un isch Beamte vom Kreis.
Zue sinem Ufgobegebiet zälle d'Vorbereitig vo dr Kreistagssitzige un sine Usschüss. Er brueft Sitzige i, leitet selli un vollzieht d Bschlüss vo dört. In de Gremie het er kei Stimmrächt. Si Stellverträter isch dr Erschti Landesbeamti. Gegewärtig het dr Kreistag 64 Mitglieder.
D'Landröt vom Landkreis Lörrach sit 1945:
Wirtschaft
Im Landkreis gits großi strukturelli Unterschiid. D'Region im vordere un mittlere Wiisetal un im Hochrhiital isch dicht bsiidelt un stark industrialisiert. Bsunders im Wiisetal isch d'Tegschtilinduschtrie stark verbreitet gsi. D'Tal- un Hochlage vom südliche Schwarzwald sin dünn bsiidlet un vo dr Landwirtschaft un vom Främdeverkähr prägt. S'weschtlich glägini Markgräflerland isch vo Sonderkulture wie Obscht- un Wiibau kennzeichnet.
In dr Rhiiebeni lit mit dr Thermi z'Bellige s'jüngschti Heilbad vo dr Region.
Stroße
Durch d'Oberrhiiebeni verlaufe vo Norde uff Süde zwei großi Fernstroße: D'Bundesautobahn A 5 un d'Bundesstroß B 3. D Bundesstroos 317 goht vo Lörrach entlang de Wiise durchs Wiesedaal über de Feldberg uff Titisee wo si dan in d' B31 Richdigg Bodesee übergoht
Isebahn
In dr Rhiiebeni lit d Rhiitalbahn, wo vo Karlsrueh uff Basel fiehrt und au als Badischi Hauptbahn bezeichnet wird.
Durchs Wiisetal fiehrt vo Basel übr Lörrach un Schopfe d Wiisetalbahn uf Zell. Freyer isch vo Zell us ä Schmalspurbahn über Schönau noch Todtnau wiitergfahre. Sälli Bahn isch als Todtnauerli bekannt.
Vo Schopfe us isch freyer d Wehratalbahn durch eine vo de längschde Iisebahntunnel vo Dütschland zwüsche Fahrnau un Hasle über Wehr uf Säckinge gfahre.
Als Museumsbahn isch hützdag no d Chandertalbahn in Betrieb, si füehrt vo Haltige bi Wiil uf Chander.
Wasserstroße
Mit de Rhiihäfe z'Wiil am Rhii isch dr Landkreis über de Rhii mit'm Nordseehafe im niiderländische Rotterdam verbunde.
Flughafe
Dr Landkreis Lörrach lit im Izugsberich vom binationale EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg.
Sehenswürdigkeite
Sehenswerti Kultur- un Naturdenkmäler sin s'Röttler Schloss, d'Wasserschlösser z'Inzlinge un z'Schlienge, s'Schloss Bürgle, dr Nonnemattweiher, d'Hasler Tropfsteihöhli und s'Hebel-Hus.
International bekannt isch s'Vitra Design Museum z'Wiil am Rhii.
It zu vergässe isch des Naturschutzgebiet um de Feldberg umme un des groß Naturschutzgebiet Präger Gletscherchessel, wo mer seltene Dierer und Pflanze us de Eiszitt säh ka.
Schweizerische Gefangenengewerkschaft
Di Schwizerischi Gfangenegwärchschaft (SGG), ou Bund zum Schutz vo de Gfangene, isch e Schwizer Verein gsi, wo vorgä het, d Inträsse vo Schdrafgfangene z verteidige.
Gschicht
D SGG isch 1968 vo bekannte Persönlechkeite us dr Bolitik, dr Wirtschaft und dr Gsellschafd z Bärn gründet worde; ihre langjährigi Presidänt isch dr Walter Haesler gsi. Politisch isch si der Mitti zuezordne; so isch si am Afang vo rächte Medie kritisiert worde, und nach dr Generalversammlig vo 1973 aber schdercher vo Links, wil si dr Begriff „Gwärchschaft“ für sich beaschbrucht het, obwohls jo ne Elite gsi isch, wo die „Gwärchschaft“ gründet und gleitet het, und Gfangeni i däm Sinn kes diräkts Mitschbrachrächt i der Vereinsorganisation gha hei. Wäge ihrer Zämenarbet mit de Schwizer Juschdizbehörde isch si (ned nume) vo Schdrafgfangene sälber zuenämend kritisiert worde, gar ke Gwärchschaft im eigentleche Sinn z si bzw. ned d Inträsse vo Schdrafgfangene sondern vom Schdaat z verdrätte. Regionali Sektione vo der SGG hets bis id 1980er Jahr gä, wo sech der Verein denn öpe ufglöst het.
Quelle
E sehr e chlini Dokumäntesammlig vo der SGG mit Zirkular, Schdatute/Reglemänt und Zitigsusschnitte befindet sech im Schwizerische Wirtschaftsarchiv.
Monografie
Über di Schwizerischi Gfangenegwärchschaft hei Mitgründer folgendi Schrifde hinterla:
Ommeray
Ommeray (Patois Yommereu, ditsch 1915–18 un 1940–44 Ommerich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Ommeray lijt ìm Saulnois, rund 13 Kilometer sìdeschtlich vun Vic-sur-Seille uf re Heche zwìsche 213 un 282 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Ommeray ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1219 àls Hommeres (1273: Omeris, 1285: Ommereis, 1288: Hommeris, 1476: Homerey oder Hommerey, 1756: Omeray, 1794: Omerey, 1820: Ommerey).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ommeray ìsch. Ommeray ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ommeray ghert zem Lorrain.
John de Lancie
Dr John Sherwood de Lancie, Jr. (* 20. März 1948 z Philadelphia, Pennsylvania) isch en amerikanische Schauspiiler, Produzänt, Musiker und Schriftsteller.
Er isch unter anderem in Film wie Legacy, The Thorn Birds (dt. Die Dornenvögel), und The Hand That Rocks the Cradle (dt. Die Hand an der Wiege) ufdräte. Au in Serie wie The Six Million Dollar Man (dt. Der Sechs-Millionen-Dollar-Mann), Battlestar Galactica (dt. Kampfstern Galactica), Nero Wolfe, und MacGyver het er mitgspiilt. Usserdem het er zämme mit em Richard Dean Anderson d Hauptrolle in der Steampunk-Serie Legend gspiilt. Berüemt worde isch er aber mit sinere Rolle als s allmächtige Wääse „Q“ in der Serii Star Trek: The Next Generation (dt.Raumschiff Enterprise – Das nächste Jahrhundert). Unter anderem het er au Ufdritt als Q in dr Star-Trek-serii Star Trek: Voyager (dt. Raumschiff Voyager) und Star Trek: Deep Space Nine gha und het bi Andromeda dr Sid und in mehrere Folge vo Stargate SG-1 (dt. Stargate – Kommando SG-1) dr Colonel Simmons verkörperet. In vier Episode vo Charmed het er dr Odin gspiilt. Vo 2011 isch er au dur sini Sprächrolle vom Discord in My Little Pony: Friendship is Magic (dt. My Little Pony - Freundschaft ist Magie) bekannt.
Bis zum Dood vom Leonard Nimoy het er mit däm e Broduktionsfirma mit em Name Alien Voices gha, wo Science-Fiction-Hörspiil produziert het.
Hosenladen
Dr Hosalada isch beim Ma seinr Hosa voanadet. Dia kan ar aufmacha, daßr sa (d´Hosa) beim saicha it radoa muas. Frianar hots no koina Reißvrschluß it gea. Ma kennts am beschta bei da Leadrhosa. Do hots a Leadrstickla voana an dr Hosa, dia mit zwai Klepf feschtgmacht wearad. Übrigens hond o d Hosa vo da Froua an Hosalada, so gond si besser zum aalegga und abzücha.
Mancha sagat o Hosadiarla, Hosalatz oder Hosaschlitz drzua.
Rue des Bouchers (Mülhausen)
D’ Metzgergàss (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Metzgergass; uff Frànzeesch rue des Bouchers) ìsch a klaina Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu sa lììgt
D’ Metzgergàss làuift vum Roothüüsplàtz bis àn d’ Kriizung vu dr Müassbrunnergàss, dr Gàrwergàss un em Ocksagassla. Sa ìsch äbba 50 Meeter làng. Dr Roothüüsplàtz trìfft sa grààd vor àn dr Àpateek „Au Lys“; doo fàngt àui d’ Bäckergàss àà.
Gschìcht
Ìm 16. Joohrhundert hàt d’ Schtrooss Kulmen Strasse ghaissa — noh da Kulm, ainer vu da ältschta Fàmìlia vu dr Schtàdt. Uff’m Schtàdtplààn vum Merian (1642) hàt d’ Schtrooss kää Nàmma trajt. D’ Zunftschtuwa vu da Metzger hàt sìch àm Äcka vum Bäckergàss befunda, àlso ìsch d’ Schtrooss ìn dr äärschta Hälfta vum 18. Joohrhundert àls Metzger Gasse bekànnt gsìì.
Hìtt ìsch d’ Metzgergàss a Füassgangerzoona.
Alemannen-Antenne in Gold
D Alemanne-Antenne in Gold isch e Uuszaichnig, wù vù dr Muettersproch-Gsellschaft e. V. vergee wird. Mid däm Bryys wäre in ere uuregelmäßige Folg Lyd uuszaichned, wù sich „im Rundfunk fir d Präsenz vù dr alemannische Mundart yyseze“. D Alemanne-Antenne wird als im Friejoor ùf dr Jooreshaubdversamlig vù dr Muettersproch-Gsellschaft vergee.
Verwaltungskreis Oberaargau
Dr Verwautigskreis Oberaargou isch sit em 1. Jänner 2010 e Verwautigskreis im Kanton Bärn. Dr Kreis ghört zur Verwautigsregion Ämmitau-Oberaargou un umfasst 44 Gmeinden uf 330,86 km² mit zämme Ywohner (Stang: ). Dr Kreis bsteit us auuene Gmeinde vo de ehmalige Amtsbezirk Aarwangge u Wange u vier Gmeinde vom Amtsbezirk Trachsu (Eriswiu, Huttwu, Wauterswiu u Wiisseche).
Summa Iniuria: Ein Pitaval der Justizirrtümer
Summa Iniuria: Ein Pitaval der Justizirrtümer (Ungertitu: fünfhundert Fälle menschlichen Versagens im Bereich der Rechtsprechung in kriminal- und sozialpsychologischer Sicht), 1976 z Basel use gä, isch di umfangriichschdi u näb Schiller as Arzd di wichdigschdi Schrifd vom Hans Martin Sutermeister, u „isch éini vo de uusfüerlechschde Dokumäntaziòone über Fählurtéil ir dütsche Schbraach“.
Über en Inhalt
Ds Pitaval basiert uf de n Erfaarige vom Sutermeister, wo n er im Schwiizer Büro gäg Amts u Verbandswiuchür (wo n er sich für Revisiòone vo verschidne Mordprozäss iigsedzt hed) gschaffed hed ; drinne wird s Fählurtéil kulturgschichdlech basierend uf em Max Hirschbärg sine Houptfählerkwälle vor Rächtsfindig behandled. Dr Sutermeister hed welle dass siis Buech en Aart „Fortsedzig u Ergänzig“ vom Deutschland-Report vom Bernt Engelmann isch.
Dr gröschd Déil (S. 124–707) vom Buech nimmt s Kapitel Zur Genealogie des Justizirrtums: Der Hirschbergtest ii. Dr Sutermeister glidered s nach de sächs wichdigschde „Uursache vo Fählurtéile n ir Schdraafjustiz“ wome n im Buech Das Fehlurteil im Strafprozess vom Max Hirschberg (vo 1960) findet, aber chléi ire n angere Réiefolg, u de duet er no drü wiiteri „Uursache vo Fählurtéil“ ergänze: Éigléisigi Vooruntersuechige, Sugscheschdibilidäät u Gfüelslógik vo de Gschworene / psycholòogischi Fähler vo de Richter, u Fählentscheid im Beréich vor „öffendleche Moraal“. Nach däm Houptdéil, em „Hirschbergtest“, chöme no Rächtsfilosòofischi Schlussfolgerige u braktischi Reformvorschlèg mit bsundriger Berücksichtigung vom Dütsche u vom Schwiizerische Rächtswäse (S. 707–726). Ir Zämefassig (S. 727–747) schlaat dr Sutermeister vor, dess me n ir Schwiiz es sogenannts Bundeskriminalamt (nach em Vorbild vom Dütsche Bundeskriminalamt) séd uufmache (ds Schwiizerische Bundeskriminalamt gits bis hüt need).
Was angeri drüber méine
Em Sutermeister si Aktivismus as „Fählurtéilsjèger“ isch sowou globt as o tadled worde. Im Summa Iniuria isch bsungers dr Déil Fehlentscheide im Bereich der „öffentlichen Moral“ vo de dütsche Jurischde Klaus Volk, Wolfgang Lorenz u vom ööschdriicher Otto Scrinzi wäg sim verworrene boliitische n Inhalt kritisiert worde. Für ds Buech sig charakterischdisch, dess dr Sutermeister o über Fäll schriibt, wo n er méint dess si falsch beúurdéilt woorde sige, òoni dass es zure grichdliche n Änderig vom Urteil chòo wäri u wäg däm i mängne Fäll „geziilt dr subjèktivi Schdandpunkd vom Verdéidiger iinimmt“.
Für e Schdrafrächdsexpärt Karl Peters nimmt Summa Iniuria „e wichdige Blatz“ ir Réie vo de Wärch über Juschdizirrtümer vom Erich Sello, vom Max Alsberg, vom Albert Hellwig, vom Max Hirschberg, vom Heinrich Jagusch (ò Judex gnennt) u vom Peters sälber ii. Dr Karl Peters schduunt, wi dr Sutermeister i sim Summa Iniuria „des im internazionale Schrifdduum behandlete Materiaal beherrschd u wi n ers dür éignigs Materiaal us dr Schwiiz u us Dütschland überzügend ergänzd. Wichdigi Schdraafverfaare wärde uf schbannendi Art verzellt. Drbii géits em Sutermeister wèniger um Sensaziòon as um e sachlechi Erörterig.“ Unger angerem wäg Summa Iniuria hed dr Karl Peters dr Sutermeister, zäme mid em Frank Arnau u mid em Günter Weigand, en „erbidderete Kämpfer für ds Rächd“ gnennt.
Woolwich
Woolwich [] isch e Stadtdäil in de Docklands im Südoste vo London. S ghöört zum Royal Borough of Greenwich. Es befindet sich zum grösste Däil südlig vo dr Themse, abgsee von er chliine Exklave im Norde vom Fluss der Themse. Die bäide Däil wärde dur d Woolwich-Fääri und dr Woolwich-Fuessgängerdunnel mitenand verbunde.
Woolwich het emol nazionali Bedütig ghaa. 1512 isch dört dr Woolwich Dockyard ufdoo worde, s Royal Arsenal, die Royal Military Academy Woolwich (1741) und d Royal Horse Artillery si dört dehäi gsi.
Woolwich isch in de Noochrichte gsi, wo am 22. Mai 2013 e britische Soldat vo zwäi Islamiste überfaare worde isch und si im dr Chopf abgschnitte häi.
Alemannischer Separatismus
As Alemannische Separatismus sind nochem 2. Weltchrieg Bistrebige gnennt wore, won e stammesföderalistische alemannische Staat agstrebt hend. Z Südwestditschland hets noch 1945 verschiidini Plän gä, d Staatelandschaft im Südweschte z ändere. Däne Plän sin föderalischtischi Gedankestremige in dr Johrzehnt vorhär vorüsgange, wu aber dur d Nazi unterdruckt wore sin.
Alpeland
Dr Bernhard Dietrich, dr Burgemeischter vu Singe, isch fir e "Alpeländischi Konförderation" iidrätte. Scho 1932 het er zu nere "alemannisch-schwäbisch-bajuvarische Landsmannschaft" ufgruefe, s glich het noch sinere Vorstellig fir dr großfränkisch Ruum solle gschähne. Wu dr Hitler a d Macht kumme isch, het dr Dietrich drno mehrfach is Gfängnis miesse. Im Summer 1945 het er in dr Broschüre "Alpenland" agregt, ass mer e "südditsche, katholische un no Stämm gliiderete Bundesstaat" soll grinde.
Z Friiburg i.B. isch im Spotjohr 1945 um dr Dr. Josef Ruby e "Vereinigung Abendland" grindet wore, wu d "Alpenland"-Vorstellige vum Dietrich ibernumme het. "Abendland" isch fir dr eiropäisch Gedanke gstande, mer het letschtändlig e eiropäischi Einigung uf federalischtischer Basis welle.
Z Bregenz het dr Burgermeischter Dr. Julius Wachter un witeri Vorarlbärger d Alpelandbewegig unterstitzt. Am 10. Oktober 1945 isch im Bregenzer Rothüüs schliäßlig s "Aktionskomitee des Alpenländischen demokratischen Bundes" grindet wore - Ziil: e Bundesstaat "Alpenland", wu vu Wien bis an dr Rhiin, vu dr Donau bis uf Südtirol hätt sotte goh. Obwohl niäme gsait het, d Schwiz un s Elsiss sott zu däm Budesstaat ghere, het sich d Prässi in dr Schwiz iber dä alemannisch Separatismus ufgregt, z Frankrich het dr General de Gaulle persenlig d Rot Kart zeigt. Un aü z Eschtrich un z Ditschland hets journalischtische Gegewind gä. Schliäßlig isch d Alpelandbewegung z Vorarlbärg vu dr franzesische Besatzigsmacht verbotte wore; do dermit isch jetz d Bewegig z Südditschland ellei gstande.
Schwäbisch-Alemanischi Demokratii
Parallel zu un unabhängig vu dr Alpeland-Bewegig het dr Otto Feger, Stadtarchivar z Konschtanz, innerhalb vu wennige Wuche e Buech mit em Titel Schwäbisch-Alemannische Demokratie - Aufruf und Programm im Jünni 1946 uf dr Märkt brocht. Des Buech mit sinene 230 Sitte isch 1946 s uflagestärkscht Wärk in dr franzesische Besatzungszon wore.
In däm Ufruef un Brogramm riäft dr Feger drzue uf, im Süde e Schlusstrich unter Imperialismus, Kriäg, Faschismus, Preußetum z zäige un e eigene, schwäbisch-alemannische Staat z grinde. Do hätt sotte s schwäbisch-alemannisch Sprochgebiit im spetere Bade-Wirttebärg drzue ghere, un - politisch schwiiriger zum durch z setze - Bayerisch-Schwabe. Dä Staat hätt sotte e demokratischi Innegliiderig ha - un dodrzue het im Feger a klar Vorbild vorgschwäbt: d Schwiz. Demokratischi Innepolitik hätt durch eiropäischi Üssepolitik ergänzt wäre solle - dä Staat hätt sich sälber in Frog gstellt, wänn e Iibindig in eiropäischi ferderalischtischi Strukture meglig gsii wär.
Erscht emol hätt dä Staat e Staat vu dr Alemanne si sotte - d Staatsbirgerschaft hätt sotte noch em Territorialbrinzip vergää wäre - des bedittet, ass Ortsfrämdi kei politischi Mitsproch gha hätte. Des het sich nit gege diä - nonit vorhandene - Flichtling grichtet, sondern gege diä, wu im Dritte Rich üs em Norde un Oschte riigstremt sin go kummidiäre. Zu dr Staatsziil het aü d Pfläg vum Dialäkt solle ghere.
Am 17./18. Aügüscht 1946 isch z Singe uf d Initiativ vum Bernhard Dieterle dr "Schwäbisch-alemannischer Heimatbund" grindet wore. Diä Grindung isch vu iber 100 Teilnämmer vu iberall z Südbade, z Südwirttebärg un vu Lindau vollzoge wore. As Brogramm vum Heimatbund isch im Feger si Schwäbisch-alemannischi Demokratii agsähne wore. Als erschde Schritt isch dänkt worde an e Staatswäse, wo die ganzi französisch besetzti Zone vum schwöbisch-alemannische Gebiet umfasst het (Klöckler, Land der Alemannen..., S. 118).
Dr Heimatbund het in dr Monet druf in verschiidene Landgreis kenne Ortsverbänd grinde, aber er isch nit groß iber d Schicht vu dr Intelektuälle nüskumme. D Entscheidig gege e Schwäbisch-Alemannischi Demokratii im Südweschte isch ändgiltig gfalle, wu klar wore isch, ass d alliiärte Bsatzigsmächt e weschtditsche Staat wänn grinde, wu alli drej Besatzigszone drin ufgoh hän solle.
Kleines Wiesental
Geographi
Die nej Gmei lit im üsserschte Südweschte vum Schwarzwald. Dr Bann erstreckt sich vum Südhang vum Belche bis zue dr Mündig vu dr Chleine in die Gross Wiise.
Gschicht
Uf d'Anchündigung vum Regierigspräsidium Friburg, sälle so gnennte Bedarfsgmeinde vu anno 2010 a keini Zueschüss meh zum Usgliich vu dr Verwaltigshushalte z'gwähre, un as Üsweg d'Zämmenlegig vu dr acht Gmeinde as Uswäg us dr drohende Finanznot vorgschlage - e Agebot, wo si nit hän ablähne chänne.
In ere Bürgeranhörig am 6. Juli 2008 hän sich in dr acht Gmeinde bi - us Protescht gege die alternativlos gmacht Fusion - gringer Wahlbeteiligung 87 Prozent vu dr abstimmende Iwohner fier d'Gründig vu ere Einheitsgmei usgsproche. Am 8. Oktober 2008 hän die acht Gmeindrät dorum dr Zämmeschluss zum 1. Jänner 2009 beschlosse. Dr Vertrag isch am 21. Oktober 2008 underzeichnet worre, so dass dr Gmeiverwaltigsverband in d'Verbandsgmei zum neije Johr umgwandelet worre isch.
Avenue des Champs-Élysées
D Avenue des Champs-Élysées [] z Paris, au churz Champs-Élysées oder umgangssprochlig Les Champs, isch eini vo de grosse Prachtstrosse vo der Wält. Si lit im nordwestlige Deil vo der Stadt Paris im 8. Arrondissement. Ihre Usgangspunkt si die beide Statue vo de Rossgruppe, d Chevaux de Marly vom Guillaume Coustou em Eltere, wo westlig vo der Place de la Concorde stöhn. Si isch 1910 Meter lang und 70 Meter breit und ändet mit der Iimündig in d Place Charles-de-Gaulle, wo der Pariser Triumphboge druf stoht. Si bildet dr mittler Deil und s Ruggegroot von ere einzigartige Sichtachse, wom ere «axe historique» sait.
Kleines Wiesental
Gschicht
Bürgermeister isch sit de Wahl vom 19. Abril 2009 de Gerd Schönbett (parteilos).
Im Zug vu dr Zämmelegig het d'Gmei au e eiheitlichi Boschtleitzahl kriegt. Sällewäg het mer müesse einigi Strosse umdaife, wil d'Boscht fier d'Zuestellig eiditigi Strossenämme verlangt. Wie scho d'Zwangsfusion isch au d'Umdaifi vu Strosse un Wäg nit grad umjubelt worre.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Die nej Gmei het noch kei eiges Wappe. Alli Vorgängergmeinde un jetzige Ortsdeile füehre aber eins.
Lineare Algebra
Die lineari Algebra (au Vektoralgebra) isch e Däilgebiet vo dr Mathematik, wo sich mit Vektorrüüm und lineare Abbildige zwüsche deene beschäftigt. Bsundrigs isch s Studium vo lineare Gliichigssüsteem und Matrize Däil drvo.
Vektorrüüm und deren iiri lineare Abbildige si e wichdigs Hilfsmiddel in e Hufe Beriich vo dr Mathematik. Usserhalb vo dr räine Mathematik git s Aawändige under anderem in de Naturwüsseschafte, in dr Informatik und in dr Wirtschaftswüsseschaft (zum Bischbil in dr Optimierig).
Die lineari Algebra isch entstande will mä uf dr äinte Site lineari Gliichigssüsteem het welle lööse, und uf dr andere Site in dr sogenannte analütische Geometrii geometrischi Objekt rächnerisch het welle beschriibe. Vo do chunnt s, as mänggi Autore die lineari Algebra as lineari Geometrii bezäichne.
Lineari Gliichigssüsteem
As linears Gliichigssüsteem bezäichnet mä e Zämmefassig vo Gliichige vo dr Art Sonigi Gliichigssüsteem chömme in vile alldääglige Sizuazioone vor, zum Bischbil:
Dr wääsentligi Abstrakzionsschritt vo dr lineare Algebra bestoot din, ass mä die linggi Site as e Funkzioon A vo dr Umbekannte x=(x_1,x_2) uffasst: Denn wird d Löösig vom Gliichigssüsteem zur Ufgoob: Find e x, sodass isch. Ass mä s überenanderschribt isch nume e Formalismus, zum mit meer as äinere Zaal gliichzitig chönne umgoo.
Statt A schribt mä au äifach die relewante Zaale in dr Form vom ene Rächtegg uf und säit däm Objekt e Matrix:
Mä stellt fest, ass d Funkzioon A spezielli Äigeschafte het, si isch e lineari Abbildig. Wenn x e Löösig für s Gliichigssüsteem A(x)=b isch, und y e Löösig für s Gliichigssüsteem A(y)=c, denn isch e Löösig vo A(z)=b+c. Mä cha das au in dr Form schriibe. Wenn \lambda denn no irgend ä reelli Zaal isch, so isch ; drbii isch