cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kobe Bryant
De Bryant isch syt 2001 verhüratet gsi und het mit synere Frau drü Meitli gha. Am 26. Januar 2020 isch de Bryant bimene Helikopterunfall z Calabasas bi Los Angeles ums Läbe cho. Im April 2020 isch er postum i d Naismith Memorial Basketball Hall of Fame ufgnuu worde. Bim Unfall isch syni 13-jährigi, zweitältisti Tochter Gianna mit em Kobe Bryant im Heli gsi und äbefalls tödlich verunglückt. Si hend zäme welle anes Spil vo de Basketballmannschaft vo de Gianna welle flüge.
Leo V. (Byzanz)
Dr Leo V. (lateinisch;, * um 775; † 25. Dezämber 820, Biinaame dr Armenier, isch dr byzantinisch Kaiser vo 813 bis 820 gsi.
Dr Leo(n) isch General under de Kaiser Nikephoros I. und Michael I. gsi. 812 het er sich uf em Fäldzuug gege d Araber uszäichnet und isch 813 bim Chrieg gege d Bulgare drbii gsi. Er het dr Kaiser Michael in dr Schlacht vo Adrianopel im Stich gloo und het zämme mit de Generääl Michael Psellos und Thomas Revolte gegen en gmacht und iin gstürzt. As Kaiser het dr Leo d Bulgare e baar mol gschlaage, wo si Konstantinopel in de 814 bis 817 belaageret häi. Er het denn mit iirem Khan Omurtag, wo vo 814 bis 831 regiert het, 816 e drissigjoorige Friidensverdraag abgschlosse.
Dr Leo het die ikonoklastischi (bilderfindligi) Politik vo de sürische Kaiser wider ufgnoo, wo milidäärisch seer erfolgriich gsi si. Ändi 814 isch er gege d Bildervereerer vorgange, wo under em Michael I. immer mee Iifluss am Hoof und im Klerus gwunne häi (lueg Dr byzantinisch Bilderstrit). Es het im Leo ghulfe, ass gröösseri Däil vo dr Bevölkerig vo Konstantinopel au bilderfindlig gsi si. Dr Patriarch Nikephoros isch 815 abgsetzt worde und meereri Gäistligi häi d Bolitik vom Kaiser abgleent und si in d Verbannig gange. D Fronte häi sich verhertet. Uf dr äinte Site d Riichschille, wo d Bolitik vom Kaiser akzeptiert het, uf dr andere e starki Opposizioon.
Im Leo si Fründ Michael Psellos het an ere Verschwöörig gegen en mitgmacht, aber si isch zu nüt choo und iiri Aafüerer si gfangegnoo worde. Aber denn isch dr Leo am Wienachtsoobe 820 in dr Balastkapälle ermordet worde, und dr Michael het dr Droon bestiige. Im Leo sini vier Söön si nid umbrocht worde, aber mä het sä kastriert, so dass si nüm as Droonaawärter in Froog cho si. Dr jüngst isch an de Folge gstorbe.
Über d Regierigszit vom Leo brichte vor allem dr Theophanes Continuatus, dr Ioseph Genesios und dr Johannes Skylitzes, aber au meereri klerikali Kwelle. Wil er en Ikonoklast gsi isch, häi en die Ikonodule, wo si im Bilderstrit gwunne häi, schlächt gmacht. In dr nöijere Forschig bedoont mä d Erfolg vom Kaiser, öbbe in dr Ussebolitik oder sini gsetzgääberische Maassnaame in dr Innebolitik.
Obersulzbach
Obersulzbach isch dr Namme vu däne Ortschafte:
z Frankrych
z Dytschland
Obersulzbach isch dr Namme vu däne Gwässer:
Montcherand
Montcherand (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Montcherand isch e Dorf im Norde vu dr Orbeschlucht. D Gmaiflechi umfasst 53,3 % landwirtschaftligi Flechi, 30,5 % Wald, 15,6 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Montcherand isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1324 as Montcherant.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,3 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 3,9 %, FDP 22,4 %, GLP 2,7 %, GP 7,7 %, SP 17,9 %, SVP 31,1 %, Sunschtigi 3,5 %.
Dr Burgermaischter vu Montcherand isch dr Jean-Michel Reguin (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 404 Yywohner 95,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 0,7 % Dytsch, 1 % Italienisch un 3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Antibiotikum
Antibiotika (vo griechisch anti- „anstatt, gege“ und βίος bios „Lääbe“ mit ere latiinische Ändig; Äizaal Antibiotikum) si im ursprünglige Sinn niidermolekulari Stoffwäggselbrodukt vo Bilz oder Bakterie, wo natürlig bildet wärde und scho in ere chliine Konzentrazion s Waggsdum vo andere Mikroorganisme cha hemme oder die dööde.
wie me se bruucht
Antibiotika und iiri Derivat wärde vilmol as Medikamänt verwändet, zum Infekzionschrankhäite z behandle. Im witere Sinn wärde au sonigi Substanze mit ere antimikrobielle Wirkig as Antibiotika bezäichnet, wo in dr Natur nit vorchömme und zum Däil sünthetisch, vollsünthetisch oder gentechnisch broduziert wärde.
Gertrud von Baden
D Gertrud vu Bade (* vor 1160; † vor 1225) isch e markgrefligi Prinzässi vu Bade gsi un e Grefi vu Dagsburg.
D Gertrud isch e Dochter gsi vum Markgrof Hermann IV. vu Bade un dr Bertha vu Dibenga, dr Dochter vum Ludwig vu Dibenga. Si isch e Schweschter zum Markgrof Hermann V. vu Bade.
D Gertrud het um 1180 dr Grof Albrecht II. vu Dagsburg († 1211) ghyrote. Us döre Eh isch ei dochter fiirigange:
Bertha von Tübingen
D Bertha vu Dibenga († 24. Februar 1169) isch Markgrefi vu Bade un Verona gsi.
Kanton Rixheim
Dr Kanton Rìxe ìsch a Kanton ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Rìxe.
Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22. März 2015 nej grinda worra.
Bertha von Tübingen
Ihre Mann Hermann IV. isch Deilnämmer am Dritte Chryzzug gsi und isch anne 1190 z Antiochia gfalle.
Engadin Skimarathon
De Engadin Skimarathon isch mit Abstand di gröschti Langlaufverastaltig i de Schwiz und werd jewils am zwote Sunntig vom März im Oberengadin mit öpe 11'000 bis 13'000 Läuferinne und Läufer dore gfüert. För de 47. Engadin Skimarathon, am 8. März 2015, händ sich 13'331 Tailnehmer aagmäldet. Das isch dozmol s drittbeschti Mäldeergebnis i de Gschicht vom Marathon gsi.
Strecki
D Längi vom Ränne, wo im freie Stil ustreit werd, isch rund 42 Kilometer. De Streckerekord isch im Johr 1994 bi de Manne vom Hervé Balland mit 1 Stund 16 Minute und 10 Sekunde, und bi de Fraue vo de Silvia Honegger mit 1 Stund 22 Minute und 8 Sekunde im gliiche Johr ufgstellt worde. Dor d Verlegig vom Ziil vo Zuoz noch S-chanf im Johr 1998 und ere neue Streckefüerig im Stazerwald bi Pontresina im Johr 2004 händ sich Zyte vo de schnällste Läufer bim Marathon erhöht.
De Start isch bi Maloja uf ere Höchi vo Wänn d Seeä im Oberengadin nöd gfroore sind, dänn werd de Start uf Sankt Moritz Bad verschobe oder de Marathon werd abgseit, wie im Johr 1991. D Strecki goht zerscht über de Silsersee und de Silvaplanersee. Noch St. Moritz Bad häts dor de Stazerwald e chlinni Stiigig und nochhär wider e Gfäll i Richtig Pontresina, wo för vili Läufer e Gfoor för en möglicha Sturz isch. Noch de Talstazion vo de Bahn uf Muottas Muragl verlauft d Strecki em Flughafe vo Samade und em Inn entlang über La Punt Chamues-ch und Zuoz bis noch S-chanf, wo s Ziil im Gebiet «Vuorcha» uf ere Höchi vo knapp isch. Nöd wit vom Ziilgländ isch 1998 d Haltestell «S-chanf Marathon» vo de Rhätische Bahn bout worde.
Siigerliste
Vom erstemol im Johr 1969, wos e Rangliste bim Marathon git, bis is Johr 1980 händ bi de Manne immer Schwizer gwunne.
Di Erst-Platzierte vo de letschte Johr:
Trojanischer Krieg
Dr Trojaanisch Chrieg isch e zentraals Eräignis vo dr griechische und dr röömische Müthologii. Im Homer si Ilias beschribt die entschäidende Chriegsszeene wääred dr Belaagerig vo dr Stadt Troja (Ilion) dur d Armee vo de Grieche, wo in dr Ilias mäistens Achaier, sältener Danaer oder Argiver häisse. Im Ganze wird nume über 51 Dääg vo dr Belaagerig brichdet, wo zää Joor duurt het. Anderi Eräigniss si dur anderi Epos innerhalb vom sognennte eepische Züklus überliiferet.
Was dr Trojaanisch Chrieg veruursacht het, isch d Entfüerig vo dr Helena gsi, dr Frau vom Menelaos, dur e Paris, dr Soon vom trojaanische Köönig Priamos. Druf si die veräinte Grieche gege Troja zooge, zum sich z rääche. Zää Joor häi si ooni Erfolg brobiert, die stark befestigti Stadt z eroobere. Uf e Root vom Odysseus aane häi d Grieche schliesslig e groosses Ross us Holz baut, wo sich iiri dapferste Chrieger din versteckt häi. Die andere Grieche häi sich uf iiri Schiff zruggzooge und dr gliiche doo, wie wenn si wurde abfaare. D Trojaaner häi s Ross in d Stadt iine brocht, au wenn d Kassandra und dr Briester Laokoon drvor gwarnt häi. In dr Nacht si d Grieche us iirem Versteck uuseklätteret, häi d Stadtdoor ufgmacht, so dass die griechischi Armee Troja het chönne eroobere.
Vo deere Gschicht chunnt dr Begriff vom Trojaanische Pfärd, wo bis hüte gängig isch.
In ere andere Wersioon häisst s, ass d Grieche s Ross so grooss baut häige, dass es nit dur Door vo Troja basst häig. So häige denn d Trojaaner e Loch in iiri äigene Stadtmuure gmacht, zum s Ross chönne in d Stadt iine hoole.
Kwelle
Dr Ardikel «Trojanischer Krieg» uf dr dütsche Wikipedia
Augustinus von Hippo
Läbe
Dr Augustin isch as Aurelius Augustinus z Tagaste in Numidie (hützudag Annaba z Algerie) uf d Wält cho. Er isch zerst z Tagaste uf d Schuel gange, denn het en si Familie uf Madauros und schliesslig uf Karthago zum studiere gschiggt. Dört het er e philosophischs Wärk gschriibe, wo aber verlore gangen isch. 383 isch er uf Rom gange. Denn het er e Lehrstell as kaiserliche Rhetorikbrofässer z Mailand übercho, wo denn d Residänz vom Kaiser gsi isch. Noch zwei Johr isch er uf Tagaste zrugg. Wo si Bueb, dr Adeodatus, im Johr 390 gstorben isch, het er si Familiebsitz z Tagaste verchauft. Er isch denn in dr Küstestadt Hippo mehr oder weniger zwunge worde, Kleriker z wärde. Er het zum orthodoxe Christedum ghört, wo vo de Kaiser understützt worden isch, und het si Version vom Glaube de lokale Iiwohner, wo nit immer zur gliiche Glaubensrichdig ghört hai, chönne begriflig mache. 391 isch er e Presbyter (e Briester) worde und vo 396 bis zu siim Dod im Johr 430 isch er dr Bischof vo Hippo gsi, ere Stadt, won er nie ganz deheim gsi isch din. Er het afo Büecher schriibe, won er din dr Manichäismus agriffe het, ere Glaubensrichdig, won er as Teenager drzueghört het. Die afrikanischi christligi Dradition, dr Donatismus (noch em Donatus, eim vo de früehe Chilleväter) isch vo dr offizielle Chille noch dr Regierigsziit vom Konstantin em Grosse (305-337) as schismatisch verurdeilt worde. Dr Augustin und dr Bischof vo Kathago, dr Aurelius, hai se in Büecher bekämpft und ere au politisch Schwiirikeite gmacht. 411 vom 1. bis zum 8. Juni het dr Kaiser en öffentligi Debatte, wo Hunderti vo Bischöf drbii gsi si, lo abhalte und die het d Position vo dr offizielle Chille understützt. Druf si d Freiheite vo de Donatiste vo Gsetz us igschränggt worde und em Augustin siini Richdig het gwunne. Denn, won e Briester, dr Pelagius, vorbiicho isch und bredigt het, het er däm siini Idee afo agriffe, au wenn die andere Kleriker nit so ganz verstande hai, wiso er sich so vergelsteret. Churz vor siim Dod het non e Agriff uf dr italiänisch Bischof Julian vo Eclanum vorbereitet. Er isch am 28. August 430 z Hippo Regius gstorbe.
Literatur
Primärtext
Wildberg ZH
Wildbèèrg (amtlich Wildberg) isch e politischi Gmäind im Bezirk Pfäffike im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Wildbèèrg liit im Tösstaal im Zürcher Oberland. Zue de Gmäind ghööred au na d Ortschafte Schalche (Schalchen) und Eerike (Ehrikon). S Piet vo de Gmäind umfasst 51,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 36,4 % Wald, 4,6 % Sidligsflechi, 4 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Baume, Pfäfike, Russike, Tuurbetaal, Wiile, Wislig und Zäll.
Gschicht
Wildbèèrg isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 853 als Willipergesmarcha.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 9,8 % (Stand 2011).
Religion
64,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wildbèèrg ghört zue de Oberländer Mundarte.
Bahnhof Waldshut
Dè Baanhof Waldshuèt isch no vor èm Baanhof Düèngè dè wichtigscht Baanhof vo dè südbaddischè Chraisschtadt Waldshuèt-Düèngè. Er lyt a dè Hochrhybaan, wo vo m Baddischè Baanhof z Basel übber Waldshuèt un Schaffuusè gu Konschtanz gòt. Zuèdèmm isch dè Bhf. Waldshuèt dè Uusgangspungt vo dè Unterè Aardalbaan Turgi-Waldshuèt, welli diè èrscht un bis 1873 diè einzigscht Ysèbaavobindung zwǜschè Dütschland un dè Schwiz gsi isch. Als Gränzbaanhof hèt abber vo allèm d Basler Vobindigsbaan, wo 1873 baut worrè isch, im Bhf. Waldshuèt dè Rang abgloffè.
Laag
Dè Baanhof Waldshuèt gòt vom weschtliche Yfaarsignal uff Höchi vo dè hischtorischè Altschtadt bis zum öschtlichè Yfaarsignaal uff Höchi vom Schwimmbad/Stadtdeil Schmittenau. Zwischè Baanhofgleisfäld un Altschtadt schlänglèt sich nò d B34 südlich vom Baanhof durch Waldhshuèt durrè.
Uff èm Gländ vom ehemòligè Güèterbaanhof am Nordrand vom Baanhof lyt hüt è Gwerbegebièt mit Einzelhandelsgschäft, èm Schnellreschtaurant und èm Ärztehuus. Ußerdèm stòt s ehemòlige Stellwärch Wescht nò, wörd allerdings scho längscht brivat bruucht.
Gschichte
Nòchdèm scho am 4. Februar 1856 dè èrschte Streggèabschnitt vom Basel Bad Bf nõch Säckingè in Bedryb gnõ worrè isch, isch scho am 30. Oktobèr 1856 d Streggi bis uff Waldshuèt draa chò. D Blaanung vom Baanhof hèt dè Obberbauròt Franz Keller uss Karlsruè aagfüürt. Am 14. Novembèr 1856 hèt dè Großherzog Waldshuèt uffgsuècht un sini Zufriddèheit güßerèt mit dè neu bautè Aalaag. Denn hèt abber dè Witterbau in Richtung Schaffuusè glaamèt. Èrscht am 15. Juni 1863, ergo öppè 7 ½ Johr spôter, isch diè ganz Baddischi Hauptbaan vo Basel bis Konschtanz fèrtig gsi.
Am 18. Auguscht 1859 isch mit dè Unterè Aardalbaan è Vobindung zum schwizerischè Ysèbaanetz übber dè Rhy nõch Koblänz im Kanton Aargau uffgmacht worrè. Um dè Rhy übberquerè z chönnè, hèt dè Robert Gerwig d Ysèbaabrugg Waldshuèt–Koblänz zwǜschè dè Schmittenau un schwizer Rhyufer weschtlich vo Koblänz-Dorf baut. Diè gsamt Baanschtreggi bis Mitti vo dè Brugg ghört dè Schwizerischè Nordoschtbahn (NOB), s Schlusschtüggle Mitti Brugg - Baanhof Waldshuèt ghört dè DB.
Im Johr 1875 isch diè Unteri Wuètèdalbaan vo Obberlauchringè bis Stüèlingè in Bedryb gangè, diè uèzuès faarendè Personèzüüg sin dört immer vom Waldshuter Baanhof abgfaarè, abbèzuès hèn si dört gèndèt. D Personèzüüg uff sellèrè Streggi sin abber 1971 ygschtellt worrè. Sitdèm isch Waldshuèt vom Chnotèbaanhof zum Gränz- un Abzwygbaanhof abgschtigè.
Dè Streggèabschnitt Waldshuèt–Koblänz isch bis 1999 vo dè DB bedribbè worrè, dõdeby isch èn Schinnèbus ygsetzt worrè. Sit 1999 isch dè internationalè Abschnitt elegtrifizyrt worrè, un wörd sitdèm als autonomi Stichschtreggi vo dè Schwiz uus gschtüerèt. Endpungt vo sellèm Abschnitt isch s Gleis 5 als einzigs elegtrifizyrts Gleis vom Baanhof Waldshuèt.
Dè Güèterbaanhof Waldshuèt isch nordöschtlich näbbè m Personèbaanhof Waldshuèt glègè. Au für d Güèter isch Waldshuèt èn Chnotèbaanhof am Hochrhy gsi, sèll heisst, dè Stückguètvokeer uss dè umligendè Baanhööf isch z Waldshuèt gsammlèt un nõ Basel odder Singè brocht worrè. Ußerdèm isch d Gränzabfertigung für d Güèter z Waldshuèt gmacht worrè. Durch sèlli Fungtionè hèt dè Güèterbaanhof öppè d Hälfti vo dè zimli umfangrychè Gleisaalaagè im Bhf. Waldshuèt beaaschprucht. Nõchdèm d DB sich im Güèterdransport uff Container- un Ganzzüüg konzentryrt hèt, un au d Güèterabfèrtigung uff anderi Baanhööf volagerèt worrè isch, hèt mò dè Waldshuèter massakryrt, i dèm d Hälfti vo allnè Gleis amputyrt worrè un alli Hochbautè vom Güètervokeer abgrissè worrè sin. Diè frei worrèni Flächi isch für è Gwerbegebièt vowendèt worrè.
Aalaag
Dè Baanhof Waldshuèt hèt insgsamt sechs Gleis, vo dènnè vyr èn Baanschteig hèn. Diè beidè Gleis ooni Perron wörrèd zum Abschtellè bruucht. Ußerdèm git s zwǜschè dè Streggi in Richtung Düèngè un èm Gleis 5 è Abschtellgleis für è baar Drybwägè, a wellèm s au è Disel-Tankschtell git.
È Bsunderheit isch s Stumpfgleis 5, wo d Züüg vo dè Zürcher S-Baan y- un uusfaarèd. Faartè uff sellèm Gleis wörrèd nit übber s Waldshuèter Stellwärch abgwicklèt, sondern vom Koblänzer Stellwärch uus. È Faart vom Gleis 5 i diè übbrigè Gleis vom Waldshuèter Baanhof sin nu übber ei Weichèvobindung möglich, d Umschtellung isch èrscht durch Schlüsselfreigaab vo dè zuèschtändigè Faardiènschtleiter uff dè schwizer un dütschè Sitè möglich isch.
Am Baanhof Waldshuèt git s au èn Park-and-ride-Blatz, zwǜschè m EG un Blatz vom èhèmòligè Stellwärch Oscht.
Gleisaalaagè
Dè Baanhof Waldshuèt hèt no hüt (Stand: Februar 2017) rächt umfangrychi Gleisaalaagè. Dè Personèvokeer wörd a vyr Baanschteiggleis abgwicklèt.
D Nummeryrung fangt uff dè Nordoschtsitè am EG aa.
D Baanschteig vom Baanhof Waldshuèt sin nit barrièrefrei. Dè Zuègang zum Mittelbaanschteig a dè Gleis 2 un 3 isch nu übber d Stègè a dè Personèunterfüürig z erreichè. Au dè Yschtyg i d Züüg isch nit barrièrefrei.
Sit èm Bau vom Bushof ennèt dè B 34, chunnt mò immerhy übber d Personèunterfüürig dirèkt vom Busnhof zum Waldshuèter Baanhof.
Baanvokeer
Dè Baanhof Waldshuèt vofüègt drübber usè übber èn Aaschluss a s Schwizer S-Baan-Netz. Durch diè gränzübberschritendi Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblänz isch Waldshuèt Endschtation vo dè Linniè S27 (Baddè–Turgi–Döttigè–Koblänz (CH)–Waldshuèt) un S41 (Winti–Bülach–Zurzi–Koblänz–Waldshuèt) vom Zürcher S-Baan-Netz. Diè beidè Linniè vodichtet sich zuè nèm 30-Minuten-Tagt, woby z Koblänz immer èn schlankè Aaschluss i diè nit bediènti Richtung bschtòt (D S41 gu Baddè hèt Aaschluss a d S41 gu Zurzi, d S27 nõch Zurzi/Bülach hèt Aaschluss a d S41 nõch Baddè).
Vo Aafang Mai bis Endi Oktobèr alljohr sowiè übber s ganz Johr im Schüèlervokeer isch dè Baanhof Waldshuèt drübber usè Uusgangspungt vo einzelnè Züüg, wo im Baanhof Obberlauchringè uff diè touristisch bedütsami Wuètèdalbaan abzwygèd un uff sellèrè s Wuètèdal uèzuès uff Wizä faarèd.
Busvokeer
Gegèübber vom Baanhof, uff dè anderè Sitè vo dè B 34, isch èn großè, zentralè Busbaanhof mit zee Busschteig hèrrèbaut worrè. Vo dõ uus faarèd Regionalbüs i diè umligendè Städt, Dörfer un Gmeindè im Landchrais Waldshuèt. Drübber usè git s am Busbaanhof s SBG-KundèCenter Waldshuèt, wo glychzitig als Sitz vom Waldshuèter Taryfvobund (WTV) diènt. Dè Busbaanhof isch mit èrè Unterfüürung mit èm dè Unterfüürung vom Waldhshuèter Baanhof vobundè, sèlli Unterfüürung gòt unter dè B 34 durrè. Am Zuègang zu dè Unterfüürung im Busbaanhof lungerèt dagsübber toujours Penner ummè, wa woll am Kiosk am Rand vom Busbaanhof zruggzfüürè isch, wa im Zämmèhang mit èm starkè Schüèlervokeer vom Busbaanhof zum Schuèlzèntrum i dè Waldshuèter Fridrichschtrõß nit gärn gsää wörd. Im übbrigè gòt dè Aaschluss vom Busbaanhof nit uff d B 34 usè, sondern gòt i d Waldshuèter Bismarck-Schtrõß übber.
Taryf
D Stadt ghört zum Waldshuèter Taryfvobund (WTV). In Richtung Basel exischtyrèd Übbergangstaryf zuè dè Vokeersvobünd RVF un RVL. In Richtung Koblänz un dõdemit zum Taryfvobund A-Wellè im Aargau gèlt de Schwizer Taryf sowiè s dütsche „Hochrhy-Ticket“.
Zuèkumpft
Uff dè Hochrhybaa zwǜschè m Baddischè Baanhof z Basel un Waldshuèt vokeerd diè früèneri S-Baan-Linniè 7 vo dè Regio-S-Bahn Basel. Sèlli Kürs wörrèd hüt als Regionalbaan gfüürt. È Reintegration i s Basler S-Baan-Netz isch für d Zuèkumpft blaant.
Kanton Wittenheim
Dr Kanton Wittene (amt. Canton de Wittenheim) isch e Kànton ìm franzeesche Département Owerelsass (Haut-Rhin). Dr Kanton ghört gröschteteils zue dr Agglomeration vu Milhüse un bildet dr Nordweschte vu sällere.
Regionalsproch isch Elsässerditsch.
Gmeinde
Dr dichtbesidlet Kanton bsteht üs niin Gmeinde:
Val Terbi JU
Val Terbi isch e Gmeind im Kanton Jura.
D Gmeind ghört zum Bezirk Dälschberg. Si isch am 1. Jänner 2013 nöi entschtande, wo di früenere Gmeinde Montsevelier, Vermes und Vicques fusioniert händ. Zum 1. Jänner 2018 isch au Corban zue Val Terbi iigmeindet worde.
Dr Gmeindsbann hed en ungwöönlechi Form, wil nid alli Gmeinde im Taal vom Schältebach derzue cho sind. Im Weschte isch s Gebiet vo de Dörfer Vermes und Vicques, wo nume dur di schmale Chluus, wo dr dütsch Naame Tiergaarte hed, mit enand verbunde sind, zwe Kilometer wyter im Nordoschte dervo isch d Landschaft vo Montsevelier, und im Taal isch s Dorf Corban. Zwüsche drin ligge d Nochbergmeinde Courchapoix und Morschwiler. Die händ bi de Volchsabstimmige das Fusioonsprojäkt abgleent.
Uf de Bärge bi Montsevelier isch d Sproochgränze zwüschem Land vo de alemannische Mundarte und em französische Sproochruum.
Alvaneu
Alvaneu (bündnerdütschi Ussprooch: []; RMS Alvagni []) isch en ehmolegi politeschi Gmaind im Schwizer Kanton Graubünda und isch Tail vo da Region Surmeir.
Gschicht
Bis am 31. Dezember 2014 isch Alvaneu an aigni politeschi Gmaind gsi und hät zum Kreis Belfort vom Bezirk Albula ghört. Am 1. Januar 2015 hät si mit da Gmainden Alvaschein, Brienz/Brinzauls, Mon, Stierva, Surava und Tüüfakaschta zur neue Gmaind Albula/Alvra fusioniert und hät dodemit in Kreis Alvaschein gwächslet.
Dr Name vo Alvaneu isch ane 1244 s erschte Mol in ere Urkunde erwäänt.
Sid em 13. Joorhundert händ Walser uf emene Deil vom Gmeindpiet gwoont.
Geografii
Uf em Gebiet vo da ehmoliga Gmaind gits zwai Dörfer; Alvaneu Dorf, wo uf knap a da Stross uf Davos liit und Alvaneu Bad, wo uf guet  une a da Albula und a da Bahn- und Strosseverbindig uf Filisur liit. Bi Alvaneu Bad isch dr Baanhof vo dr Albulabaan.
Alvaneu-Bad
s Bsundrige vo Alvaneu-Bad sind d Schwefelquelle, wo worschindli scho d Römer zur Hailig gnutzt händ, wa me us Münzfund schlüüsse chan. S Schwefelbad isch ano 1474 s erscht Mol beschribe worde und gilt wäg de Temperatur als Mineralhailbad.
Laneuveville-lès-Lorquin
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Laneuveville-lès-Lorquin lijt àn dr Wisse Soor, rund zeh Kilometer sìdweschtlich vun Sarrebourg àm Füeß vun dr Vogese.
Gschìcht
S Dorf ghert zitter ànne 1661 züe Frànkrich. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Laneuveville-lès-Lorquin ìsch. Laneuveville-lès-Lorquin ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Laneuveville-lès-Lorquin ghert zem Lorrain.
Friedrich I. (Baden und Verona)
Dr Markgrof Friedrich vu Bade (* um 1167; † 1217/1218 z Damiette) isch as Mitregänt Markgrof vu Bade un vu Verona gsi.
Dr Markgrof Friedrich isch mit em Chenig Andreas II. vu Ungarn in dr Chrieg gege Ägypte zoge un isch anne 1217 bi Damiette gfalle.
SD Compostela
SD Compostela isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst San Lázaro, liit im e nördliche Stadtteil vo Santiago de Compostela und het 16.666 Zueschauerplätz. Der Club isch 1962 gründät worde.
Gschicht
Prägt worde isch d Gschicht vom 1962 gründete SD Copastela vo mene sehr zügigen Ufstig u em ne äbe so schnälle Fall. De gröschti Teil vo de früche Jahre het der Club im regional Fuessball verbracht. Erscht 1991 isch der Ufstyg i d Segunda Division glunge. Bereits drü Jahr später hei si sech dür ne Pleyoff-Siig i der Relegation gäge d Rayo Vallecano d Berächtigung für d Premera Division gholt. Zwüsche 1994 u 1998 isch der SD Compostela i der höchste Spilklass blybe u het dür ne attraktivi Spilwys glänzt. Di beschti Saison het der Club i der Saison 1995/96 gha, wo si under em Trainer Fernando Vàzquez d Hirundi uf em zwöite Rang abgschlosse hei u am Ändi vo der Saison uf em Platz zäh glandet sy. 1998 isch der Club du nach der Playoff-Niderlag i der Relegation gäge de FC Villarreal i d Segunda Division abgstige. Ab jitz het sech der Verein, wo dür e Presidänt José Maria Caneda, verschuldet u zwar will me versuecht het so schnäll wi müglech wider Ufzstige. Der Verein isch 2003 u 2004 wäge Zaligsunfähigkeit zwansrelegiert worde. Innerhalb vo nume 6 Jahr isch der Club komplet abgstürtz u zwar isch er vo der erschte Spilklass i di füfti Spanischi liga abgrütscht. I der Saison 2007/08 isch der Club wider i d Trecera Division ufgstige, wo me i der Gruppe 1 der erschti Platz beleit het. I de Playoff-Spiil gäge Atlètico Monzón isch me Siigrych blibe u het nach nur eier Saison i der vierte Liga der Ufsig i d Segunda Division B gschaft. Syt der Saison 2010/11 spilt der Verein under em Name "S.D. Campus Stellae" i der Preferente Autonómica der füfte spanische Liga. Am Ändi vo der Saison 2011/12 isch der Verein als galicische Meischter i di vierti Liga ufgstige. 2013 het me du di nächsti Hürde gno u me isch i d Segunda B ufgstiege. Syt em Abstig i der Saison 2015/16 spilt der SD Compostela i der Tercera Division.
Melitta Schnarrenberger
D Melitta Schnarrenberger (* 17. Jänner 1909 z Pforze as Melitta Auwärter; † 27. Juli 1996 z Lenzkirch) isch e dytschi Moleri un Kommunalbolitikeri gsii.
Lääbe un Wirke
D Melitta Auwärter isch as Dochter vum Goldschmiid un Schmuckfabrikant Karl Auwärter (1866–1931) un däm syre Frau Gertrude, geb. Horst, uf d Wält chuu. Si het vu 1927 bis 1930 Molerei studiert an dr Akademy vu dr Bildenen Chinscht z Charlsrue bi Georg Scholz, Karl Hubbuch un as Maischterschueleri bim Albert Haueisen. Anne 1930 het si dr Moler Wilhelm Schnarrenberger (1892–1966) ghyrote. Wu där as Brofässer fir Gebruuchsgrafik an dr Charlsruer Akademy entloo woren isch, si baidi zerscht uf Berlin gange un sin 1938 uf Lenzkirch chuu.
No dr Schaidig vu irem Mann anne 1946 het si aagfange si uf lokaler Ebeni sozial un bolitisch z engaschiere. Si isch Mitglid vu dr SPD wore un het bi dr Arbaiterwohlfahrt z Lenzkirch mitgschafft. Vu 1959 bis 1977 isch si Mitglid vum Gmnairot vu Lenzkirch gsii un dodermit di erscht Frau in ere Gmaiverdrättig vum Hochschwarzwald.
Im Alter het si ire chinschtlerisch Schaffe wider ufgnuu. Zwische 1977 un irem Dod 1996 sin iber 150 Bilder entstande, di maischte in El gmolt.
Mechthild von Baden
Die Hochzyt isch fir d Entwicklig vu Wirttebärg un Bade zimli wichtig gsi: s Huus bade het dr Schwärpunkt vu syyre Herrschaft verlageret vu dr Bsitzige im mittlere Neckarruum in dr nerflig Schwarzwald zwische Pforze un Bade. Mit däre Hochzyt isch di spete Landeshauptstadt Stuegert zue Wirttebärg chuu.
Us dr Eh vu dr Mechthild mit em Ulrich I. sin die Chinder fiirigange:
D Mechthild vu Bade isch in dr Stiftschilche Beutelsbach vergrabe wore. Ihri Bei sin 1316 oder 1320 uf Stuegert in di dertig Stiftschilche iberfiert wore.
Staufenkopf (Grafenhausen)
Dè Staufèchopf isch èn hochè Bärg im Südschwarzwald weschtlich vo Staufè bi Grõfuusè im baddè-württèbärgischè Landchrais Waldshuèt.
Im Südweschtè un am Fuèß vom Staufèchopf lyt d Schwarzaschtaumuèr. D Weschtflankè vum Staufechopf gòt i s Schwarzadal, d Oschtflankè i s Mettmadal abbè.
Dè Staufèchopf isch dè zweithögschte Pungt von èrè Bärgketti mit èm Nammè Brändemer Bärg. Nordöschtlich vom Staufèchopf lyt dè nordlichschte Ort uff èm Brändemer Bärg, dè Schluchseer Ortsdeil Schönèbach.
Uff èm Gipfel vom Staufèchopf stòt èn Fèrnmeldedurm uss Staalbedong.
Communauté de communes du Pays naborien
D Communauté de communes du Pays naborien isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu zeh Gmaine im Arrondissement Forbach aaghert hän.
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr lothringische Landschaft Pays naborien. Är isch am 1. Septämber 2004 grindet wore. Sitz vum Verband isch Sankt Avold gsii, Presidänt dr André Wojciechowski. Im Johr 1999 het d Communauté de communes du Pays naborien 42.639 Yywohner uf 109 km² ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Communauté de communes du Pays des Étangs
D Communauté de communes du Pays des Étangs isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu di 14 Gmaine vum Kanton Réchicourt-le-Château aaghert hän.
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr lothringische Landschaft Pays des Étangs. Är isch am 24. Dezämber 2002 grindet wore. Sitz vum Verband isch Moussey gsii, Presidänt dr Michel Bonnetier.
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Montherod
Montherod (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Montherod lyt am rächte Stade vu dr Aubonne an dr Stroß zum Col du Marchairuz. D Gmaiflechi umfasst 48,5 % landwirtschaftligi Flechi, 46,5 % Wald, 4,6 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Montherod isch zum erschte Mol gnännt wore um 1344 as Monterot.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,8 % gläge.
Religion
55,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 28 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 5,6 %, FDP 11,7 %, GLP 11,1 %, GP 13,5 %, SP 20,6 %, SVP 30,1 %, Sunschtigi 2,8 %.
Dr Burgermaischter vu Montherod isch dr Philippe Chevallaz (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 439 Yywohner 87 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,6 % Dytsch, 1,6 % Italienisch un 6,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Bezirk Aarwangen
Dr Amtsbezirk Aarwangge isch bis zum 31. Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn mit Houptort Aarwangge gsi. Är het 24 Gmeinde umfasst:
Dr Amtsbezirk Aarwangge het 41'839 Ywohner (Stang 31. Dezember 2008) uf 154 km² gha. Hüt ghöre auui Gmeinde zum Verwautigskreis Oberaargou.
Hochstaufen (Schwarzwald)
Dè Hochschtaufè isch èn hochè Bärg im Hochschwarzwald südlich vo Seebrugg un èm Schluchsee im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald. Im Weschtè vum Hochschtaufè lyt d Schwarza, im Nordè dè Obberlauf un im Oschtè dè Mittellauf vo dè Mettma. Dè Hochschtaufè isch dè högschte Pungt von èrè Bärgketti mit èm Nammè Brändemer Bärg und stellt glychzitig sin Nordchopf dar. Südlich vom Hochschtaufè lyt dè nordlichschte Ort uff èm Brändemer Bärg, dè Schluchseer Ortsdeil Schönèbach, weschtlich dèvò au d Schluchsee-Staumuèr.
Breinigerberg
Breinigerberg isch e Ort em dütsche Bundesland Nordrhy-Weschtfahle (NRW) u liit 17 Kilometer weschtli vo Aachen.
Es isch e Schtadtteil vo Stolberg un esch berüemt för d Galmeiflora vo Schlangenberg. De höggschti Punkt vum Ort isch de Schlangenberg un isch.
D Ort Breinig un Vicht grenze a de Breinigerberg.
Breinigerberg het 971 Iwohner.
Z Breinigerberg rädt ma Hochdytsch und Stolberjer Platt.
Sport
Unter em Uusdruck Sport wäre verschideni Bewegigs-, Spiil- un Wettkampfforme zämmegfasst, wu zmaischt im Zämmehang mit lyyblige Aktivitete vum Mänsch steen, ohni ass in erschter Linie dr Wareproduktion, chriegerischi Kampfhandlige, Transport vu Ware oder Gebäck oder d Bewegig vu Ort zue Ort diene.
Etymologi
S Wort sälber isch im 19. Johrhundert vum änglische sport entläänt wore, wu urspringlig us em Altfranzesische stammt. Di alt Bedittig isch „Frejzyt“ gsy.
Definitione
S Sportwisseschaftli Lexikon definiert Sport eso:
Dr Claus Tiedemann vu dr Universitet Hamburg schlaat die Definition vor :
Forme
Mer unterschaidet Braitesport un Laischtigssport bzw. Profisport un Amateursport. Zue dr draditionälle Sportarte sin in dr letschte Johr au Funsport un Extremsport chuu. Sport cha as Mannschaftssport oder as Individualsport dribe wäre.
Passive Sportkonsum
Näbe dr aktiven Uusiebig vu Sport het au s Zueschaue bi Sportveraastaltige e große gsellschaftlige Stellewärt, eb am Uusdragigsort sälber oder iber Massemedie. Laischtigssportler oder Profimannschafte wäre vilmol as Idol verehrt.
Monroe (Wisconsin)
D Stadt und s County sind im ganze Land für iri Chääsprodukt bekannt. So träit d Stadt de Spitzname Schwiizer Chäs-Hauptstadt vo den USA. I de 40er Jahr vom 19. Jahrhundert sind di erste Schwiizer i das Gebiet cho und hend Schwiizer Chääs produziert. Syt 1914 finded i jedem grade Jahr d Cheese Days statt.
Geografie
Monroe liit in ere üppige Hügellandschaft ganz im Süde vo Wisconsin, nume 11,6 km nördlich vo de Gränze zu Illinois. De am Mississippi glägni Schnittpunkt vo de drü Bundesstaate Wisconsin, Iowa und Illinois liit 90,6 km westlich.
Di geografische Koordinate vo Monroe sind 42°35′56″ nördlicher Breiti und 89°38′28″ westlicher Längi. S Stadtgebiet erstreckt sich über e Flächi vo 12,51 km².
One Hour Photo
Inhalt
Dr Sy Parrish (gspiilt vom Robin Williams) het d Fotene für d Familie Yorkin entwigglet, sit dass deren iire Bueb e Buschi gsi isch. Aber grad so wie s Lääbe vo de Yorkins erfüllter wird, wird d Existänz vom Sy immer äinsamer. Schliesslig überzügt er sich sälber, ass er e Däil vo dr Yorkin Familie sig. Wo dr Sy denn e dunkels Familieghäimnis entdeggt, foot ä bizarri Usenandersetzig aa, bis dass dr Sy schlussändlig uf dr Bolizeistazion landet.
Elvira Glaser
Läbe
D Glaser isch i de Pfalz uufgwachse. 1972 bis 1978 hät si a den Uniwërsitëëte Choschtez und Münche Slawistik, Gërmanistik, Gschicht und Albanology gstudiert. 1983 hät si z Augschburg mit eren Aarbet über «Graphische Studien zum Schreibsprachwandel vom 13. bis 16. Jahrhundert. Vergleich verschiedener Handschriften des Augsburger Stadtbuches» promowiert und sich 1991 z Bamberg mit der Aarbet «Frühe Griffelglossierung aus Freising. Ein Beitrag zu den Anfängen althochdeutscher Schriftlichkeit» habilitiert.
1993 bis 1995 isch d Glaser Profässoorin a der Uniwërsitëët Augschburg gsy und vo 1995 bis 2019 a der Uniwërsitëët Züri. Daademit hät si z Züri dëë Leerstuel ghaa, wo vor ire de Ludwig Tobler, der Albert Baachme, de Wilhälm Wiget, de Ruedolf Hotzeköherli und de Stefan Sonderegger gwürkt händ.
Forschig
Schwëërpünkt vo de Glaser irem Forsche sind tüütschi Spraachgschicht, früenöihoochtüütschi Schrybwyse (Grafemaatik), althoochtüütschi Glossierige, alti Chochrezäpt, alemanischi und bairischi Tialäktology, d Sintax vom früenerige Tüütsch und die von tüütsche Tialäkt und dänn au Spraachkontaktfënomeen.
Es isch ires Verdienscht, das di na jung Forschigsrichtig «Tialäktsintax» im tüütsche Spraachruum hüt e groosses Theema isch. Vo Aafang aa hät si äng mit em Holänder Sjef Barbiers zämegschaffet, wo en ëënlichs Projäkt für de niderländisch Spraachruum aafüert. De Glaser ires Projäkt «Dialektsyntax des Schweizerdeutschen», wo dänn as Syntaktischer Atlas der deutschen Schweiz (SADS) usechoo isch, isch en zwäite Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz: Wäret dëë uf Chaarte zäiget, weli schwyzertüütsche Luut, Formen und Woort woo voorchömed, gaat de «SADS» de schwyzertüütsche Sintax naa, aso wie mer im Tialäkt Woort zämehänkt und Sätz bildet. Usechoo isch der Atlas 2021. En Aart e Furtsetzig isch s nöi Projäkt «Modellierung morphosyntaktischer Raumbildung im Schweizerdeutschen (SynMod)». Und es Theema, wo si au bsunders intressiert, isch die soognännt «kriegen-» oder «bekommen-Perifraase». Daa gaats um Sätz wie «ich krieg die Haare geschnitten», en Tipus, wos i vilne gërmaanische Spraachen und Warietëëte git.
En anders soozsäge läbeslangs Projäkt vo de Glaser sind d Abchürzige, wos in althoochtüütsche Griffelglosse git. Griffelglosse sind Aamërkige, wo am Rand oder zwüsched de Zyle vo früemittelalterliche Handschrifte stönd und mit em Griffel i s Përgamänt inegritzt woorde sind; gsee cha me si nu im Sträiffliecht. Vil vo dëne Woort sind aber nöd öppen uusgschribe, näi, si stönd da nu i abgchürzter Form. S Forschigsprojäkt wott e sischtemaatischi Gsamtdaarstelig vo alne Chürzigswariante büüte. Aber au d Fraag, wie di staatliche Kanzleie zum äinten und di Privaate zum andere i früenöihoochtüütscher Zyt gschribe händ, trybt si syt langem ume.
As Profässoorin z Züri hät d Glaser näbetduren au Schwyzer Oorts- und Fluernamebüecher bitröit. Vom Eugen Nyffenegger, wo sälber s Tuurgauer Namebuech aagräiset und gläitet hät, hät si s Sanggaller Namebuech, s Schafuuser Namebuech und (zäme mit em Martin Graf) s Zürcher Namebuech as Projäktzueständigi übernaa.
D Glaser macht au i vilnen Inschtitut und Fachorganisazioone mit. Zum nu e paar Pöschten uufzele, wo si sich anngaschiert: Syt 1997 isch si Mitgliid vo de Läitigsskomissioon vom Fonogrammarchyv vo der Uniwërsitëët Züri und syt 2004 deet Co-Presidäntin; syt 1998 isch si im Voorstand vom Veräin für s Schwyzertüütsch Wöörterbuech; syt 2008 amtet si as Mitgliid im Forschigsraat vom Inschtituut für Kultuurforschig Graubünde, und churzi Zyt hät si au d Wöörterbuech-Komissioon vo de Schwyzerischen Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte (SAGW) presidiert. Vo 2001 bis 2010 isch si au Mitgliid im Forschungsraat vom Schwyzerische Nazionaalfonds (Abt. I) gsy.
Publikazioone (Uuswaal)
Monografye
Uufsätz
Amorische Dynastie
As amorischi Dünastii bezäichnet mä die byzantinischi Dünastii, wo vom Kaiser Michael II. gründet worde isch. Si het Byzanz vo 820 bis 867 regiert. Zur Dünastii häi näben em Michael II. d Kaiser Theophilos und Michael III. ghöört.
Dr Naame vo dr Dünastii chunnt vo dr Häimet vom Michael II., d Stadt Amorion in Früügie in Chläiasie. Mänggisch säit men ere au die früügischi Dünastii. Dr Michael II. het sich zerst im ene bluetige Bürgerchrieg gegen e Thomas müesse duuresetze. S Riich isch in dr Zit vo de amorische Kaiser im Oste vom Kalifat aagriffe worde; arabischi Drubben häi 838 sogar Amorion erooberet und zerstöört. An dr bulgarische Gränze hingeege isch s witgehend rueig gsi. Innepolitisch si dr Michael II. und dr Theophilos wäärend dr zwäite Faase vom Bilderstrit uf dr Site vo de Bildergegner gstande. Dr Bilderstrit isch denn in dr Regierigszit vom Michael III. beändet worde.
Heselwangen
Heslwanga isch a Stadtdoil vo Balinga im Zollrealbkrois z Bade-Wirtteberg. S' hot ogfähr dausäd Oiwohnr.
Claus Reinbolt
Dr Claus Reinbolt, aui Klaus Reinbolt, (* 14. Juni 1901 z Stroßburi; † 6. September 1963) ìsch e elsässische Dìchter un Dràmàtiker gsin.
Heselwangen
Heselwangen ligt nord-eschtlich vo Balinga. An Heslwanga grenzet d' Ortschafte: Streiche, Balinga, Engstlatt un Frommern.
Claus Reinbolt
Lawe
Sini Eltere sìn dr Nikolaus Reinbolt, e Fìsch- un Gmieshandler, un d Anne geb. Klein gsin, e Schüelmàmsel, wie no dr Hochzitt àwer im Gschaft vu ìhrem Mànn mìtgschàfft hàt.
Heselwangen
Gschicht
Heslwanga isch 793 als Hesiliuuane zom erscht Mol gnannt wore. Weil dr Ort scheins scho vo Aafang aa auf dr Balinger Gemarkong gleage isch, hot er d Gschicht vo dere Stadt doilt. Bis 1934 isch Heslwanga aber a selbständige Gmoi em Amt bzw. Oberamt Balinga gwea ond isch deno en d Stadt Balinga eigmoindet wore.
Altdorf (Unterelsass)
Àldorf (frz. Altorf, dt. Altdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Àldorf lijt im Dàl vun dr Brìsch, 21 Kilometer weschtlich vun Stroßburi uf re Heche zwìsche 162 un 186 m ìwer em Meeresspiegel. Durich Àldorf fließe dr Màttelbàch un dr Mìhlbàch.
Gschìcht
Àldorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 787 àls Altum Coenobium.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Àldorf ìsch. Àldorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àldorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Heselwangen
Kulinarische Bsondrhoita
In Heselwanga gaits a baar bsondere Sacha zum essa wa susch neamad machet. S gait, um amol a beischbiel zm nenna, "Broatwurschdknäpfle", des send Broatwurschtstickle wo mr in de Spätzledaig neischabet unds noa in dr Supp odr bloß mit Krumpirsalat essa duat. Außerdem gaits noch "Pfitzauf", des is en Daig wu in de Dasse ufgehe dud.
Bauwerk
Di evangelisch Kirch Heselwangen isch 1830 als flachdeckter Saalbau mit eme eizogene Durm baut wore.
Claus Reinbolt
Lawe
Ar isch z Stroßburi uf d Volksschüel bi dr „Schwestern von der göttlichen Vorsehung“ un speter uf d „Neue Realschule“ (speter Lycée Fustel de Coulange) gànge.
Noch em Erschte Waltkriej ìsch er uf s Lycée Kleber gànge. Ànne 1919 hàt er sini erscht Novelle „Die Geburt Christi im Kloster Afra“ pübliziert. Waje derre ìsch er vum Religionsunterrìcht üsgschlosse worre. Ar ìsch derno vun dr Schüel àbgànge. Ìm Johr 1920 hàt er d Novelle „Die Pest“ pübliziert un sin erscht Mundàrtdràmà „Sabina un dr Tod. E Todetanz“.
Vun 1921 bìs 1923 ìsch dr Reinbolt bim Militärdienscht gleischtet, wien er dr elsässisch Dìchter Georg Schaffner (1897-1954) kanneglehrt hàt. Wel er ke noch em Militär ke Àrwet gfunde hàt, ìsch er ànne 1925 fìr zwei Johr uf Nigeria gànge un hàt dert bi me Hàndelscomtoir gschàfft. Die Zitt hàtt er ìn drej Biecher verschàfft: „Tage und Nächte. Afrikareise“, „Brand im Urwald und andere Erzählungen“ un ìm Romàn „Faktorei“
Àb 1948 hàt er nume no uf Elsassisch gschrìwwe, sin Vorbìld ìsch dr Gerhard Hauptmann gsin, wie s Dràmà „De Waber“ uf Schlesisch gschrìwewe hàt.
Dr Claus Reinbolt hàt sìch salwerscht s Spìl àn dr Orgele beigebrocht un hàt aui Schrìfte ìwer dr Orgelboi gschrìwwe.
Àm 6. September 1963 ìsch dr Claus Reinbolt hàhlings gstorwe.
Rafael Alfaro Kotte
Dr Rafael Alfaro Kotte (* 19. Septämber 1962 z Dortmund; † 16. Septämber 2005 z Fryybeg) (au "Ratzel Alfhardt" gnännt) isch e dytsche Akkordeonischt un Komponischt gsi.
Läbe
Dr Alfaro Kotte isch Suhn vun eme spanische Gaschtarbeiter un ere dytsche Mueter gsi un isch z Weener/Oschtfriisland ufgwagse. Syy Nochnamme Alfaro Kotte chunnt vu dr spanische Nammedradizion, wu jede zwe Nochnämme het, ein vum Vater ('Alfaro') un ein vu dr Mueter ('Kotte'). Dr Alfaro Kotte isch zweisprochig ufgwagse mit Spanisch un Hochdytsch. Vu syyne Klassekamrade un Frynd het er aber au s oschtfriisisch Plattdytsch glehrt, wun er guet het chenne schwätze un au z Fryybeg gärn mit Plattsprächer gschwätzt het.
Aafangs 1980er Johr isch er uf Fryybeg zoge go dert studiere. Dr Alfaro Kotte het verschideni Fächer studiert an dr Universitet Fryybeg (insgsamt 28 Semeschter), schließli het er s Studium mit em erschte Staatsexame fir s Lehramt fir Gymnasie (Fächer Dytsch un Spanisch) abgschlosse. Wel mer z Bade-Wirttebärg d Fächerkombination Dytsch un Spanisch nit fir s Lehramt zuegloo isch, isch er Ändi 1998 fir s Referendariat uf Brandeburg uf Potsdam gange, wun er as Referändar unterrichtet het. Är het syy Referendariat nit abgschlosse, isch statt däm aafangs 2001 wider uf Fryybeg zruckchuu un het as Taxifahrer un Privat-Spanischlehrer gschafft, schließli as frejschaffende Musiker un Komponischt.
Mit syyre langjehrige Partneri Sabine Braun (* 1965) vu St. Peter het dr Alfaro Kotte zwo Dechtere gha, Maren (* 1990) un Laura (* 1993).
Anne 2005 isch dr Alfaro Kotte an eme Härzinfarkt gstorbe.
Musik
Bi syym Großvater, Paul Siegfried Gottfried Kotte, het er vu 1972 bis 1981 Piano-Akkordeon, Klavier un Kompositionslehr glehrt, derzue klassischi un Flamenco-Gitarre im Sälbschtstudium. Syter anne 1977 het er Stuck fir Gitarre, Akkordeon un Klavier komponiert. Syy Musik het e europäischi Melodiifierig mit harmonisch-barocke Böuprinzipie verbunde, isch au au vilmol spanisch-orientalisch gfärbt gsi. Starki Yyfliss het s in syyre Musik gee vu Stremige us dr internationale Volksmusik, wie z. B. Musette, Tango, Polka usw.
Z Fryybeg het er iber d Johr mit vile Fryybeger Musiker gspilt, dr Alfaro Kotte isch bekannt gsi in s gsamte Chinschtlerszene. 1989 het er fir s Wallgrabe-Theater z Fryybeg d Musik zuen eme Theaterstuck komponiert un musiziert, syyni Kompositione mit Akkordeon het er vil Johr immer wider bi Uffierige vum Chinder- un Jugedtheater Fryybeg gspilt. Anne 1990 het er zue dr Ereffnig vum Stadttheater Pforze gspilt. Syy greschte ufdritt isch uf em Feschtakt z Stuegert 1991 gsi zum 80. Geburtstag vum friejere Formel 1-Wältmeischter Juan Manuel Fangio, wun er Tango gsunge het zämme mit em argentinische Bandoneonischt Miguel Fernández
1996 het er mit em Franz Lindlar un em Jürgen Sutter zämme s Trio Solfeo grindet. Wun er z Brandeburg gwohnt isch, het er chinschtlerischi Kontakt gchnipft zum Potsdamer Moler Gerhard Gampfer. Syyni Kompositione sin vu dr Carmen Hey gspilt wore unb vu dr Folkgruppe HotelOst (Mainz). Fir s Figuretheater Laura Anderland vu dr Fryybeger Chinschtleri Anne Thaler het er d Begleitmusik komponiert. Anne 2004/05 er d Filmmusik komponiert fir dr Film Liebende - der Film vum Raphael Maria Büchel, e Deil vu dr Musik het er au sälber yygspilt mit em Akkodeon bzw. em Klavier.
Grupo Solfeo
Dr Grupo Solfeo (spanisch solfeo: 'solfeggiere' oder 'no Notte musiziere') isch anne 1996 z Fryybeg um dr Alfaro Kotte unter em Name "Trio Solfeo" entstande. In dr Ursprungsbsetzig isch s Trio Solfeo us em Alfao Kotte, em Gitarrischt Franz Lindlar (bis 2002) un em Kontrabassischt Jürgen Sutter (bis 2001) bstande. 2000/01 het sich d Gruppe um dr Gyyger Thomas Zipp un dr Bassischt Arnd Schröder erwyteret. E Zytlang sin dr Alfaro Kotte, dr Thomas Zipp un dr Arnd Schröder au as Trio Melange ufdrätte. Syt 2001 het d Gruppe in dr Bsetzig Alfaro Kotte, Akkordeon, Katharina Mlitz-Hussain, Violine un Johannes Büttner, E-Bass, gspilt, jetz unter em Namme Grupo Solfeo. Im Johr 2003 het dr Grupo Solfeo syy erschti un einzigi CD, Ansia (span. 'Sehnsucht'), uusebrocht. Noch em Dod vum Alfaro Kotte anne 2005 het sich d Gruppe ufglest. D Mlitz-Hussain un dr Büttner spile scho syter anne 1999 unter em Name Collegium Ducale zämme.
D Musik vum Grupo Solfeo het sich doderdur uuszeichnet, ass si uusschließli Kompositione vum Alfaro Kotte gspilt gha het. D Musik isch bregt gsi vu Musette, Walzer, Tango, Csárdás, Polka un andere Stremige vu dr europäische Volksmusik.
Musiker:
Dondreger CD:
In ere Rezension vu dr Badische Zeitung vum Frytig, 27. Juni 2003 het s doderzue in dr Rubrik CD-TIPP gheiße:
''Weltreise in 18 Miniaturen: Grupo Solfeo mit "Ansia". Vom Großvater in Ostfriesland hat er seine Akkordeonkünste, das spanische Erbe führte ihn später als Autodidakt zur klassischen und Flamenco-Gitarre. Iberischer Funke und friesische Kühle - geht das? In Rafael Alfaro Kottes Kompositionen lassen sich noch weit mehr Folklore-Anspielungen auf befruchtende Beziehungen ein. Mit seinem Trio bewandert der Wahlfreiburger in 18 Miniaturen spielfreudig die Weltkarte. Unterstützt durch die mal feurige, mal melancholisch seufzende Violine von Katharina Mlitz-Hussain und den soliden Begleitbass von Johannes Büttner geleitet er uns durch 1001 Nacht. Ahnungen der schweren russischen Seele schleichen sich ein, ein munterer Musette-Walzer dreht sich, Klezmer und ungarische Stimmungen à la Brahms lassen grüßen, verschmitzt paaren sich Tango-Versatzstücke mit klassischen Bausteinen.''