cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chandragupta Maurya
Leben
Vo wo dr Chandragupta cho isch, wäiss mä nid grnau. Er isch woorschinlig vor em Köönig vo de Nanda us Pataliputra gflüchtet, het en Armee ufgstellt und um 322/21 v. d. Z., churz noch em Indiefäldzuug vom Alexander em Groosse, Pataliputra erooberet, dr letscht Köönig vo de Nanda umbrocht und däm si Noochfolger as Herrscher vo Magadha worde. Dr Chandragupta het gege die makedonisch-griechische Drubbe gkämpft, wo dr Alexander und däm sini Noochfolger, d Diadoche, in Indie gloo häi.
Noch em Dood vom Poros im Joor 317 v. d. Z. het dr Chandragupta däm si Riich am Indus anektiert und bald dr Nordweste vom Subkontinänt kontrolliert.
S Riich vo de Maurya het bald dr ganz Subkontinänt unfasst, usser em süüdligste Zipfel. Es gseet us, ass es straff und effizient organisiert gsi isch und au en effektive Ghäimdienst ghaa het. Gege s Ändi vo sim Lääbe häig sich dr Chandragupta zum Jainismus bekeert und häig as Mönch bis zum Dood gfastet. Si Soon Bindusara het noch em dr Droon bestiige.
Florenz
Florenz (italiänisch Firenze) isch ä mittelitaliänischi Schtadt am Fluss Arno mit 382.258 Iiwohner (Schtand am 31. Dezember 2016). Si isch d Hauptschtadt vo dr Toskana und dr Provinz Florenz und vo 1864 bis 1871 vom Königriich Italie gsi. Florenz gilt as d Wiege vo dr Renaissance. Wäge siire kulturelle Bedütig – bsundrigs für d Kunst – het Florenz au dr Biinaame „s italiänische Athen“.
Geografii
Florenz ligt diräkt am Fluss Arno, wo dur d Altschtadt fliesst. Er het ä wichdigi Rolle in dr Versorgig vo de Lüt gschbiilt und isch au bedütend für ä Handel gsi. Dr Arno het allerdings au Leid und Zerstörig verursacht mit siine Überfluetige.
Lorenz Christoph Mizler
Dr Lorenz Christoph Mizler [de Kolof] (* 26. Juli 1711 z Heideheim in Middelfranke; † 8. Mai 1778 z Warschau) isch e dütsche filosofische Gleerte, Schriftsteller, Mediziner, Buechdrucker, Buechhändler, Muusigtheoretiker und Muusigwüsseschaftler gsi. Er isch bsundrigs wichdig für d Bachforschig und für die polnischi Ufkläärig. Siini Mueter isch a Schwiizere gsi, d Barbara Stumpf vo Sanggalle.
Er het e Generalbass-Leer, veröffentligt, won er din d Grundsetz vo dr zitgenössische Muusigleer süstematisch dargstellt het.
Hiefenech
Hiefenech (dt. Heffingen, frz. Heffingen) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Hiefenech ghere d Ortschafte Hiefenech (Heffingen), Reiland (Reuland) un Schierbaach. Derzue chemme no die Wyler un Hef Beezebierg, Furels, Hiefenecher Millen, Reilandermillen, Supp, Schierfemillen, Schierfenhaff un Steebur
Gschicht
Hiefenech isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 953 as Hauechingas (973: Hauechingas, 1030: Henehingen, 1037: Houechingen, 1037: Heneginchen).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Hiefenech ghert zum Moselfränkisch.
Jorat-Menthue
Jorat-Menthue isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Jorat-Menthue lyt im Sidoschte vum Gros-de-Vaud uf dr Molassebiel vum Jorat. D Gmaiflechi umfasst 57,4 % landwirtschaftligi Flechi, 36,4 % Wald, 6,1 % Sidligsflechi un 0,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Jorat-Menthue isch zum 1. Juli 2011 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Montaubion-Chardonney, Peney-le-Jorat, Sottens, Villars-Mendraz un Villars-Tiercelin..
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 12,5 % gläge.
Religion
62,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 5,2 %, FDP 16,5 %, GLP 5,2 %, GP 10,9 %, SP 20,7 %, SVP 33,8 %, Sunschtigi 1,4 %.
Dr Burgermaischter vu Jorat-Menthue isch dr Patrick Keller (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 91,7 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 3,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Henry Yule
Dr Sir Henry Yule (* 1. Mai 1820 z Inveresk, Grafschaft Edinburgh, Schottland; † 30. Dezämber 1880) isch e schottische Orientalist gsi.
Lääbe
Dr Henrz Zule isch z Inveresk bi Edinburgh in Schottland, uf d Wält choo. Er isch dr Soon vom Major William Yule (1764-1839), wo s Apothegm of Ali übersetzt het. 1840 isch er as Ääscheniööroffizier uf Bengale cho. Er het im Erste und im Zwäite Sikh-Chrieg Dienst gläistet, und het 1858 si Narrative of the Mission to the Court of Ava gschriibe.
1862 isch er in d Pangsioon und het sich mit dr middelalterlige Gschicht und Geografii vo Zentralasie afo abgee. Er het Cathay and the Way Thither (1866) uusegee, s Book of Marco Polo, won er drfür d Goldmedallie vo dr Royal Geographical Society überchoo het. Zämme mit em Dr. Arthur C. Burnell het er s Wörk Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases, and of Kindred Terms, Etymological, Historical, Geographical and Discursive verfasst (1886), e Wörterbuech vo anglo-indische umgangssproochlige Fraase.
Hans Gallizian
Dr Hans Gallizian (* 1472 z Baasel, † 1524 z Soledurn) isch e Baasler Politiker und Undernäämer gsi.
Hilbesheim
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hans Gallizian
Lääbe
Dr Hans Gallizian isch 1472 z Baasel as Soon vom Babbiirfabrikant Michel Gallizian uf d Wält choo. Si Unggle isch dr Anton Gallizian gsi, wo d Babbiirmüüli von em, die sogenannti Gallizianmüüli hüte no existiert und s Hauptgeböid vom Babbiirmuseum isch. Dr Gallizian isch, wie si Vater, Babbiirfabrikant worde und het sich au as Groosskaufmaa beschäfdigt. Er isch in erster Eh mit dr Helena Meyer zum Pfiil verhürootet gsi, dr Dochder vom Rootschriiber Claus Meyer und in zwäter Eh mit dr Maria Jungermann, dr Dochter vom Oberstzumftmäister Hans Jungermann.
Hilbesheim
Geogràfi
Hilshum lijt fìmf Kilometer nordeschtlich vun Sarrebourg àn dr Granz zem Elsàss uf re Heche zwìsche 257 und 337 m ìwer em Meeresspiejel.
Hans Gallizian
Politischi Karriere
Si politischi Karriere het 1503 aagfange, won er in Groossroot gweelt worde isch und bis 1512 dört gsässe isch. Vo 1504 bis 1513 isch er im Stadtgricht gsässe. 1512 het er e groosse Schritt uufe gmacht, won er Zumftmäister zu Safre und Sibner worden isch. Si Boste bi dr Safre het er bis zu sim Sturz im Joor 1521 ghaa. Vo 1515 bis 1521 isch er no äinisch Sibner gsi und bis 1517 au Dreier, d. h. Mitgliid vom Finanzusschuss. 1520 isch er Appellheer gsi und vo 1519 bis 1521 Drizääner. Er isch au immer wider Mitgliid in Gsandtschafte gsi, nüünezwanzig Mol in äidegenössische und nüünmol in regionale.
Hilbesheim
Geogràfi
Züe dr Gmein ghere àui d Hef Ferme Bellevue (Kastelwalderhof) und Vieux-Moulin (Altmühle).
Hans Gallizian
Politischi Karriere
Dr Gallizian isch äine vo de Füerer vo dr brofranzöösische Bardei im Root gsi. Er het sini Posizione in de Finanzgremie usgnützt, zum s im Root duurezbringe, ass Bangsioone au vo Brivatlüt döfi aagnoo wärde. Die Bangsioone si vo usländische Regierige für d Vermiddlig vo Räislöifer zaalt worde. D Räislöiferei isch e häikels Thema gsi in dr Äidgenosseschaft und äine vo de Gründ, ass d Reformazioon so vili Aahänger gfunde het. D Daagsatzig het Bangsioone zwar scho im Joor 1500 verbote gha, aber die kantonale Obrikäite häi sich nid grooss um das kümmeret. Dr Zwingli het gege d Räislöiferei gwätteret, ass si dr Ursprung für alli Laster sig und vor allem, ass es e Schand sig, Mensche wie Vee z verchaufe.
Hilbesheim
Gschìcht
Hilshum ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 713 àls Cilbociaga (763 Hilbodiaga, 1241 Helbycheim, 1280 Hilbotesheim, 1692 Hilschum).
Hans Gallizian
Politischi Karriere
Dr Rootsbeschluss vom August 1521 het zwäi Möönet spööter zu Ufrüer gsorgt und im sogenannte Bangsioonesturm isch dr Gallizian zämme mit andere Verdräter vo dr bro-franzöösische Frakzioon us em Root usgschlosse worde. Dr Gallizian isch uf Soledurn gflüchdet und vo dört het er bi dr Äidgenosseschaft gege Baasel ghetzt. Si Bsitz, won er z Baasel gloo het, isch komfisziert und verstäigeret worde.
Hilbesheim
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hans Gallizian
Politischi Karriere
Dr Gallizian isch 1524 z Soledurn gstorbe.
Gregor VI. (Gegenpapst)
Dr Gregor VI. isch e Gegepapscht un Aagherige vum remische Adelsgschlächt vu dr Crescentier im frieje 11. Johrhundert gsii. S Geburts- au au s Stäärbedatum waißt mer nit.
Hilbesheim
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hilshum ghert zem Rhinfrankisch.
Gregor VI. (Gegenpapst)
Lääbe
Noch eme Dood vum Sergius IV. anne 1012 isch s zue heftige Händel zwische dr verfyndete Gschlächter vu dr Crescentier un dr Tuskulaner chuu. Boodi Barteie hän aigeni Kandidate ufgstellt un dr Gregor isch im Mai 1012 zum Papscht un Noofolger vum Sergius IV. gwehlt wore.
Gustave Doré
Dr Paul Gustave Doré (* 6. Januar 1832 z Stroossburg; † 23. Januar 1883 z Baris) isch e franzöösischer Mooler und Grafiker gsii, wo sich vor allem as Illustrator e Naame gmacht het.
Gregor VI. (Gegenpapst)
Lääbe
D Kämpf zwische dr baide Gschlächter hän aber aaghalte un d Tuskulaner hän si emänd geg dr Gregor un d Crescentier chenne duresetze, so dass dr Benedikt VIII. ihn im Summer 1012 vu Rom het chenne verdrybe.
Gustave Doré
Biographii
Im Doré si Begaabig as Zäichner isch scho ufgfalle, won er no Schüeler gsii isch. Er het au won er erst sibni gsi isch aagfange meerer Instrumänt afo spiile. Uf dr Giige isch er virtuoos worde. Mit nüüni het er zum erste Mol en Illustrazioon vom Dante Alighieri siiner Göttlige Komödie gmacht. Mit drizääni isch er uf Baris gange und het zwäi Joor druf 1847 as Illustrator bim Journal pour rire gschafft. Im gliiche Joor isch au siini ersti Arbet, Die Abenteuer des Herkules, im Pariser Verlag Aubert veröffentligt worde.
Gregor VI. (Gegenpapst)
Lääbe
Dr Gregor isch fir e Zyt verschwunde un isch zmols an dr Wynächte 1012 in dr Pfalz Pöhlde z Dytschland in vollem Ornat vor em Chenig Heinrich II. erschine un het där bäte, ihn as Papscht aazerkänne. Dr dytsch Chenig ischn ere Antwort uusgwiche un het verschwige, ass er scho mit em Benedikt VIII. verhandlet het.
Wenigi Wuche no dr Wynächte het dr Gregor dodervu erfahre un het dr Chenig verloo. Zum letschte Mol gnännt wird dr Gregor VI. anne 1018.
Gustave Doré
Biographii
1853 het er Illustrazioone für d Wärk vom Lord Byron gmacht, spööter Bilder für en änglischi Bible, und 1863 370 Illustrazioone für die franzöösischi Usgoob vom Miguel de Cervantes sim Don Quijote.
D Bibelillustrazioone häi dr Doré z Ängland bekannt gmacht und er het dr Ufdraag überchoo e Bordret vo London z zäichne. 1872 isch s Buech London: A Pilgrimage erschiine mit 180 Stich. S Buech isch drfüür kritisiert worde, ass si Fokus uf d Armekwardier grichdet sig.
Dt Gustave Doré isch am 23. Januar 1883 z Baris am ene Herzinfarkt gstorbe.
Uswaal vo Wärk
Dr Doré isch 1854  mit seinen Holzstich im François Rabelais  sim Gargantua und Pantagruel und 1855 im Honoré de Balzac siine Tolldreiste Geschichten bekannt worde. Er het denn no öbbe 90 Wärk vo dr Wältlitratur illustriert, drunder:
Iifluss
Im Doré siini Biibelillustrazioone ghöören immer no zu de bekanntiste überhaupt, er gältet as äine vo de grösste Mäister vo däm Schaner. Siini 230 Bibelgrafike si under anderem vo de berüemte Graphiker Pisan, Pannemaker und Laplante gstoche worde.
Dr Doré het bizarri Bilder vo Faabelwääse, Monster, Skelett und ghäimnisvolle Sagegstalte gmacht. Drbii si d Stich handwärklig hervorragend usgfüert, d Diefewirkig und d Darstellig vom Liecht si mäisterhaft. Si Wärk het dr Surrealist Salvador Dalí entschäidend beiiflusst, un dä het si druckgrafischs Wärk au an de groosse Theme vo dr Wältlitratur orientiert. Stark beeiidruckt vom Doré sim Wärk isch dr Walter Moers gsi, wo 2001 si Roman Wilde Reise durch die Nacht um 21 Bilder vom Doré ume konstruiert het. Noch dr Künstlere Valentine Hugo het dr Max Ernst für sini Kollascheserii Une semaine de bonté – Eine Woche der Güte (1933) näbe zitgenössische Illustrazioone au Grafike vom Doré brucht. Sini Illustrazioone für em Samuel Taylor Coleridges The Rime of the Ancient Mariner het dr Doré sälber as sini beste bezäichnet.
Mannheim
Manne (standardditsch Mannheim, kurpfälzisch Mannem oder Monnem) isch e Stadt im badische Deil vo Bade-Württeberg. S isch mit 310 000 Ywohner nooch Stuegard die zweitgröschti Stadt vo Bade-Württeberg.
Zämme mit Ludwigshafe uf dr andere Rhysite bildet Manne e Doppelstadt mit iber ere halbe Million Ywohner im Kern un 1,3 Millione Ywohner as Agglomeration. Manne isch s Zentrum vu dr Metropolregion Rhy-Neckar mit guet 2 Millione Ywohner. D Agglomeration Manne isch dr sibtgröscht ditsch Balligsrüm.
Lag
Manne isch im üsserste Nordweste vom Bundesland Bade-Württeberg. S ligt am Dreiländereck Bade-Württeberg-Rhyland-Pfalz-Hesse. Ufgrund vu synere Lag in dr Oberrhiebeni un im induschtrielle Kernrüm vu Europa, dr sognennte Blaue Banane, isch Manne e wichtige Verchehrsknotepunkt.
Stadtglyderig
Manne wird in sibzä Stadtbezirk glydert. Vo denne ghöre di folgende sechs Bezirk zu de "innere" Stadtbezirk:
Ölf witeri definiert mer als „üsseri“ Stadtbezirk:
Gschicht
mini|Manne isch Industriestadt. Manne isch 766 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. D Festig Manne hät de Friedrich IV. im Johr 1606 baut. E Johr druff hät mer d Stadträcht verlihe. Im 18. Johrhundert isch Manne durch de Sitz vom Kurfürscht zun re wichtige Stadt worre. Wo de Kurfürscht uff Münche gange isch, hät sälli Zit e End gha. Uff sälli „Erschti Goldeni Ära“ isch im 19. Johrhundert die „Zweiti Goldeni Ära“ gfolgt, wo d Stadt e Hafe und e Bahnhof kriegt hät. Im Zweite Wältkrieg hät s schweri Luftagriff ge.
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
Sehenswürdigkeite
Witeri:
Dialäkt
Für Främdi isch de Mannemer Dialäkt zum Deil schwer z verstoh. Er underscheidet sich dütlig vo de andere Fränkische Dialäkt und wird numme im Stadtgebiet eso gschwätzt. Charakteristischi Wörter sin állaa (= alsdann, au los!), usserdem heer am Afang und gell am Änd vo me Satz. Mer merkt dytlig de Yfluss vom Französische, Jiddische und Rotwelsch (ener Gheimsproch vu de Bettler und Vagante).
Witeri charakteristischi Wörter sin z. B.
Bezirk Prättigau-Davos
Dr Bezirk Prättigä-Tafaas (RMS undefined) ischt bis am 31. Dezember 2015 ä Verwaltigsainhait vam Kanton Graubündä gsin. Am 1. Januar 2016 ischt är dur d Region Prättigau/Davos ersetzt chon.
Chräisä und Gmäindä
Zum Bezirk Prättigau-Tafaas hend die Chräisä und Gmäindä ghöört: Stand 31. Dezember 2015
Simmersfeld
Semmersfäld (amtlich Simmersfeld) ischt a Luftkurort em Landkroes Calb en Bade-Wirttebärg.
Geografi
Semmersfäld leit uf ere Hochfleche em Nordschwarzwald zwische Nagold ond Enz. D Nochbergmoede vo Semmersfäld send d Stadt Bad Wildbad em Norde, Nuiweiler em Oschte, d Stadt Aldaschdaeg im Sidoschte, Greambach em Side, Seewald em Sidweschte ond Enzkleschderle em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 19,4 % Landwirtschaftsfleche, 75,6 % Wald, 4,8 % Sidlongsfleche ond 0,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zua Semmersfäld gheret d Gmoedsdoel Aichhalden, Beuren, Ettmannsweiler, Fünfbronn ond Semmersfeld.
Gschicht
Semmersfäld ischt zom erscht Mol gnennt worde om 1100 als Sigmaresfeld (1303 Sigmarsvelt).
Verwaltong
Semmersfäld hot mit dr Stadt Aldeschdaeg ond dr Gmoed Egahausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Semmersfäld ischt dr Jochen Stoll.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Semmersfäld ghert zom Schwäbisch.
Daoismus
Dr Daoismus, au Taoismus, isch e chinesischi Filosofii und Wältaaschauig. Sini historisch gsicherete Ursprüng lige im 4. Joorhundert v. d. Z., wo s Daodejing (in eltere Umschrifte: Tao te king, Tao te ching, u. a.) vom Laozi (au Laotse oder Lao-tzu) entstande isch.
Näben em Konfuzianismus und em Buddhismus isch dr Daoismus äini vo de Drei Leere, wo China maassgääblig brägt häi. Au über China uuse häi die Drei Leere e wääsentlige Iifluss uf d Religion und d Gäisteswält vo dr Menschhäit usgüebt. In China het dr Daoismus d Kultur in de Beriich vo dr Politik, Wirtschaft, Filosofii, Litratuur, Kunst, Muusig, Ernäärigskund, Medizin, Chemii, Kampfkunst und Geografii.
Daoiste git s in dr Volksrepublik China, uf Taiwan und in andere asiatische Länder wie Malaysia, Singapur, Vietnam, Japan und Korea.
Dr Daoismus zwüsche Filosofii und Religion
Nid nume die westlige Sinologe underschäide zwüschen em filosofische Daoismus und em religiöse Daoismus, au d Chinese mache s. Wie jedi Joorhundert alti Religion, häi sich au im Daoismus die underschidligste Leere und Süsteem uusebildet. D Sinologe hützudags gseen im religiöse Daoismus vilmol die braktischi Verwirklichung vom philosophische Daoismus.
S Dao
S Wort „Daoismus“ läitet sich vo „Dao“ (Tao) ab. Dä Begriff isch in dr chinesische Filosofii scho vor em Daodejing verwändet worde, aber erst in däm Teggst het er e zentrali Stellig und e bsundrigi, universali Bedütig überchoo. „Dao“ het ursprünglig „Wääg“ bedütet, aber scho im klassische Chinesisch „Methode“, „Brinzip“ und „dr rächti Wääg“ gmäint. Bim Laozi isch us em e Brinzip worde, wo die ganzi Wält druf basiert und wo überall isch. Es isch die höggsti Wirkligkäit und s höggste Müsterium, d Äihäit vom Uraafang, s kosmische Gsetz und s Absolute. Us em Dao entstöön die „zääduusig Ding“, also dr Kosmos, und au d Ornig vo de Ding entstoot us em, äänlig wie us eme Naturgsetz, aber s Dao sälber isch käi omnipotänts Wääse, sondern es isch dr Ursprung und d Veräinigung vo de Geegesetz und äigentlig cha mä s nid definiere.
Filosofisch gsee chönnt mä s Dao as öbbis aaluege, wo usserhalb vo allere Begriffligkäit stoot, wil es dr Grund vom Sii isch, die dranszendänti Ursach, und eso alles in em din isch, au dr Geegesatz vo Sii und Nit-Sii. In däm Sinn cha mä nüt über s Dao sääge, wil s in jedere Definizioon e Begränzig het. S Dao isch die umbegränzti Dranszendänz und au s Brinzip, wo im Kosmos, em Wältall, immanänt isch.
Es isch im Dao z verdanke, ass d Schöpfig dur d Zwäihäit, s Yin und s Yang, Liecht und Schatte, bassiert isch, wo us de Wandlige von ere, de Beweegige und de Wäggselspiil d Wält het afo si.
Die daoistischi Ethik
Die ethischi Leer vom Daoismus säit, ass d Menschen sich am Dao sölle orientiere, und dr Lauf vo dr Wält beobachte, wo sich s Dao din zum Usdruck chunnt. Eso chönne si d Gsetzmäässigkäite und d Erschiinigsforme vo däm Wältbrinzip leere kenne. Dr wiisi Mensch chunnt zur Harmonii mit em Dao weniger dur e Verstand, d Willenschraft und s bewusste Handle, sondern uf e müstisch-intuitivi Wiis, wenn er sich em Lauf vo de Ding aabasst. Dr Daoismus säit, ass es im Kosmos nüt git, was fest isch: Alles veränderet (chin. 易, yì) sich und dr wiisi Mensch verwirkligt s Dao wenn er sich an dr Wandel, s Wärde und Waggse aabasst, wo die fenomenali Wält usmacht.
Dr Daoismus as Religion
Wenn dr filosofisch Daoismus s Ideal vom wiise Mensch het, wo mit ere bestimmte Gäisteshaltig s Dao duet verwirklige, suecht dr religiös Daoist d Erlüüchdig und will s Dao mit Methode wie Meditazioon (Qigong, Taijiquan), Konzentrazion, Visualisazion, Imaginazion, Schnuuftechnike, Alchemii, Ritual und Magii z verwirklige und us Gäist und Körper, em Mikrokosmos, en Abbild vom Makrokosmos z schaffe und eso äins mit em Universum und em Dao z wärde, wo in däm immanänt isch.
Bischweier
Geografi
Bischwir lit in dr Rhineweni am Ingang vum Murgdal. Dr Bann bsteht us 68 % Landwirtschaftsflechi, 0,2 % Wald, 30,3 % Sidlungsflechi un 1,5 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Bischwir sin Muggesturm, Gaggenau un Kuppene.
Gmaindsgliderung
Zue Bischwir ghere kaine wittere Ortsdail.
Verwaltung
Bischwir het sich mit dr Stadt Kuppene zum Gmainverwaltungsverband „Nachbarschaftsverband Bischweier-Kuppenheim“ mit Sitz z Kuppene zämegschlosse
Dr Burgermaischter isch dr Robert Wein (sit 1988).
Nesslau SG
Nesslau isch e politeschi Gmaind im Waalchrais Toggeborg vom Kanton Sangalle i de Schwiz.
Gschicht
S Dorf Nesslau isch bis Endi 2004 e sälbständigi Gmaind gsi und hät uf Aafang 2005 mit de Gmaind Chrummenau zu de politische Gmaind Nesslau-Chrummenau fusioniert. Am 1. Januar 2013 isch dänn no d Gmaind Stei dezue cho. Di nöi Gmaind, wo wider Nesslau haisst, isch dur di betroffne Gmaindsversammlige bschlosse und vom Kanton Sangalle und vom Bund gnemiget worde.
Geografii
D Gmaind Nesslau lit im Toggeborg und werd vo de Thur dorflosse. Nochbergmainde sind: Ebnat-Kappel, Hemberg, Urnäsch, Hondwil, Wildhuus-Alt Santihann, Amde und trifft uf em Speer obe spitzig uf d Gmeind Schänis.
Ortstail
Wäme vo Wattwil de Thur no doruf fahrt chonnt zerscht Chrummenau, wo s en Bahof und en Schiilift i d Wolzealp ufi git.
Dänn chonnt Nöi Sankt Johann, wo s Johanneum isch, e Heim ime ehemolige Chloster. I däm Dorf zwigt d Strooss nordwärts i d Schwägalp ufi ab. A däre Strecki liit Ennetbüel und de Wiiler Rietbaad.
Praktisch zämmegwachse mit Nöi Sankt Johann isch s Dorf Nesslau, wo de Sackbahof vo de Südostbahn isch und d Postauto i verschideni Richtige Aaschlüss gwärleistid. Dicke isch de östlichscht Teil vom Sidligsgebiet Nesslau-Nöi Sankt Johann.
De Thur no doruf i Richtig Wildhuus chunnt dänn no s Dorf Stai, wo 1947 en groosse Brand gwüeted hät.
Gschicht
Öber d Gschicht vo de Dörfer, wo zum Gebiet vo de politische Gmeind Nesslau ghöred, isch im Artikel Nesslau-Chrummenau öpe näbis gschrebe worde.
Drummeli
S Drummeli oder Monsterdrummelkonzärt isch e dradizionelli vorfaasnächtligi Veraastaltig im ene Baasler Saal, in de letschte Joor im Musical Theater Basel. Si wird vom Fasnachts-Comité in de letschte zwäi Wuche vor dr Faasnacht organisiert. S Drummeli bestoot us Ufdritt vo Faasnachtsgligge, wo vo Raamestiggli, das si satiirischi Sketsch, wo vo Schauspiiler ufgfüert wärde, zämmeghalte wärde.
Gschicht
S erst Monstre isch am 26. Februar 1906 vom ene Gomitee, wo us Verdräter vom Groossbaasler Veräin Quodlibet und vom Gläibaasler Wurzegraber-Kämmerli bestande het, in dr Burgvogtei-Halle, em hytige Volggshuus, organisiert worde und wäärend Joore si nume Dambuure und Bloosmuusige ufdräte. 1911 isch s Faasnachtsgomitee gründet worde und s Drummeli isch ins Stadtcasino züüglet und 1914 ins Kiechli. Sit de 1920er Joor het s drei Vorstellige gee und in de 1930 häi au Fraue afo ufdrätte. Wäärend em Zwäite Wältchrieg het s kä Stroossefaasnacht gee und in de Raamestiggli vom Drummeli het s Duo «Dipflischysser und Haimlifaiss» afo si Sämf drzuegee und isch e Däil vo dr Voorstellig bliibe bis zum Ändi vo de 1950er Joor. Vo 1948 aa het s acht Vorstellige gee und vo 1956 aa d Balkonszeene mit em Heer und dr Frau Dr. Gläppersämi, em Frailain Glepfgatter und dr Frau Hibsch. 1962 het s sovil Stammgligge ghaa, ass nüme alli an dr gliiche Uffierig häi chönne ufdrätte und sit denn spiilt jeedi Gligge nume no alli zwäi Joor. Vo 1993 bis 2010 isch s Drummeli denn im Festsaal vo dr Mäss Baasel ufgfiert worde und sit denn im Musical Theater.
Vinschgau
S Vintschgau (, im Vallader: ) isch es Taal i den Oschtalpen und e politische Bezirk i dr iteliänischen autonome Provinz Booze-Südtirol.
Name
Der dütsch Name Vintschgau  het sech vom Name vom antike Volk vo de Venosten us entwiklet. Zur Zyt vom Riich vo de Franke im früene Middelalter isch das Taal eini vo de Regione gsi, won e Graf verwaltet het, und däne het me Gau gseit. So isch d Namensverbindig Vintsch-Gau entstande.
Ane 1077 het dr Chönig Heinrich IV. em Bischof Altwin vo Brixe Land i däm Taal obe gschänkt; i dr latynischen Urkunde stoot in pago Finsgowe, das heisst uf Dütsch im Biet Vintschgau.
Geografii
S Vintschgau isch der oberscht Deil vom Etschtaal. Er isch öpe 70 Kilometer lang und het mit allne Sytetääler e Flechi vo 1'441 Kwadratkilometer.
S Haupttaal foot am Reschepass (1507 Meter über Meer) i dere Bärgchetti a, wo s Inntaal z Öschtrych vom Yzugsgebiet vo dr Etsch trennt. Die Bärge sind en Abschnidd vom Hauptkamm vo den Alpe. Im Südoschte goot s Taal bis zu dr Töll, em ene steile Hang bim Dorf Partschins. Unden a dr Töll chunt dr nögscht Taalabschnitt, s Burggrafenamt bi Meran. Me deilt de Vintschgauer Abschnidd vom Etschtaal y is obere Vintschgau vo Resche bis uf Laas und s under Vintschgau vo Schlanders bis uf Staabe bi Naturns.
Dr Ortler mit 3906 Meter über Meer isch dr högscht Bärg vom Vintschgau und vom ganze Südtirol.
Gmeinde
D Gmeinde vom Vintschgau sind:
Schlanders isch dr Hauptort vom Bezirk.
Sytetääler
Uf dr rächte Taalsyte:
Uf dr lingge Taalsyte:
Ywooner
Im politische Bezirk Vintschgau läbe 34'260 Einwohner. Die Flechi i de Tääler, wo mit Sidligen überbout isch, macht weniger weder eis Prozänt vom ganze Land us.
Wirtschaft
D Landwirtschaft pflägt Obschtpflanzige und Räbbärge uf 2,2 Prozänt vo der Flechi vom Taal und Matten und Weidland und Alpe uf 8,3 Prozänt.
Wald het’s uf 33 Prozänt vo der Flechi vom Vintschgau.
Sid em Middelalter isch bi Laas e berüemte Schteibruch, wo Marmor abbout wird.
Dr Turismus isch eine vo de wichtige Wirtschaftszwäig vom Vintschgau. Es het Wanderwäg, Route für Bärgtuure, Mountainbike-Trails, Schygebiet und vil Sehenswärts, bsunders Burge, Chile und Kapälle us em Middelalter.
Naturschutz
Grossi Naturschutzpiet vom Vintschgau sind dr Nationalpark am Stilfser Joch, wo ane 1935 im Bärgbiet vom Ortler ygrichtet worden isch, und dr Naturpark Texelgruppe i de Ötztaaler Alpe. Im Martelltaal erklärt e Gletscherlehrpfad d Natur vo de Bärge und d Veränderig vo de Gletscher.
Gschicht
I gwüssne Berych vom Taal sind scho i dr Urzyt Dörfer gsi. Vom ene Mönsch, wo vor öpe 5200 Joor gläbt het, het me ane 1991 z oberscht im Schnalstaal im ene Gletscher d Lych gfunde; er isch als Ötzi wältwyt bekannt worde.
D Venoschte sind, wie me dänkt, es rätischs Volch gsi, wo im römische Riich langsam romanisiert worden isch. D Römer händ – noch em groossen Alpechrieg um 15 vor Chrischtus – vo Norditalie us dur s Etschtaal di grossi Houptstrooss Via Claudia Augusta bout, wo uf Augusta Vindelicorum, d Houptstadt vo Underräzie, hüt Augschburg, ggangen isch. Im Middelalter isch im Vintschgau und im Engadiin us em Volchslatyn e romaneschi Sprooch entstande, wo ne bsunderi Form vom Rätoromanisch isch, s Ladin, wo au no underdeilt wird in d Dieläkt Putèr, Vallader und Jauer. D Sprooch Jauer isch s Rätoromanisch vom Münschtertaal und das dörft am nögschte bim ehemolige Vintschgauer Rätoromanisch sy.
I dr Zyt vo de Karolinger im früene Middelalter isch im Münstertaal s Chloschter Sankt Johann z Müstair gründet worde. S Vintschgau isch vo denn aa und no bis zum Afang vom 19. Joorhundert e Deil vom Bischtum Chur gsi. 967 het dr Kaiser Konrad em Bischof vo Chur Güeter im Vintschgau ggää, und für e Bischof sind d Churburg und d Fürschteburg bout worde. Ane 1027 het dr Kaiser Konrad II. d Grafschaft mit de wältleche Herrschaftsrächt im Vintschgau und im undere Engadiin bis zu dr Brugg Punt Ota ufe em Bischof vo Trient übertreit. D Vogtei isch im 13. Joorhundert i dr Hand vo de Herre vo Matsch gläge. Vom Bischof vo Trient sind d Herrschaftsrächt im 13. Joorhundert a d Graafe vo Tirol cho.
Um 1280 isch Martell s erschte Mol gnännt.
S obere Vintschgau het sech am Bündner Gottshuusbund agschlosse. S Tirol het aber sid 1363 de Habsburger ghört, und d Herrschaft isch intensiver usgüebt worde. Im Chrieg vo ane 1499 isch s kaiserlige Ufgebot am 22. Mai 1499 i dr Schlacht a dr Kalve vo de Bündner gschlage worde, und so isch s Münschtertaal bi Chur und bim Gottshuusbund blibe.
1816 isch s Vintschgau vo Chur wägg as Bischtum Brixe cho.
Im erschte Wältchrieg isch s Vintschgau a dr Front zwüsche Öschtriich und Italie gsi; bsunders am Ortler, am Cevedale und uf em Stilfserjoch hets herti Kämpf ggä. Wil Öschtrych dr Chrieg verlore het, 1920 het Italie s Südtirol übernoo.
Ane 1962 händ d Vintschgauer Gmeinde d Bezirksgmeinschaft Vintschgau bildet, zum für gwüssi Sache en eigeti Verwaltig z ha.
Sprooch
Öpe sid em Ändi vom Middelalter isch im Vintschgau näben em Rätoromanisch mee und mee au s Dütsch bruucht worde, und zwor houptsächlech e Dialäkt vom Südbairische wie fascht im ganze Tirol, wo sech vom undere Taalabschnidd bi Meran us s Taal ufwärts und über de Reschepass vom Inntaal här bis is Vintschgau usbreitet het. D Sproochforschig gseet im Dütsch vom obere Vintschgau au e gwüsse Yfluss vom Alemannische. S obere Etschtaal isch es inträssants Bischpiil für en Sproochkontaktzone mit ere Gschicht, wo vil Joorhundert lang goot.
Dr Bündner Historiker Ulrich Campell het über d Sproochsituazion im spoote 16. Joorhundert Auskunft ggää. Es wird brichtet, ass uf ere Chileglogge vo 1608 i dr Gmeind Mals e rätoromanischi Inschrift stoot.
Bis im 17. Joorhundert het me im Vintschgau no wytume en rätoromanische Dialäkt gredt, um s Joor 1800 sind s vermuetli nur no ganz wenig Lüüt gsi, und denn isch die Sprooch im Taal verschwunde. S Chloschter Mariebärg het sid dr Gägereformazion immer mee s Dütsch welle duresetze, und vom Mariebärger Apt Matthias Lang (im Amt 1615–1640) weiss me, ass er bi der Landesverwaltig z Innsbruck gmaant het, me sell s Romanisch ganz verbiete. Und au d Tiroler Landesverwaltig het vor allem uf Dütsch gschäftet. Z Taufers isch s Romanisch erscht im 19. Joorhundert vom Dütsch abglöst worde, ännet der Landesgränze im Münstertaal isch s Ladin aber bis hüt no d Houptsprooch blibe.
Im Vintschgau het sech nie es kulturells Zäntrum entwiklet, wo s Romanisch als Schriftsprooch hätti chönne staarch wärde. Drum sind git’s ganz weni Kwelle für die alti Mundart. Dr Dieter Kattenbusch, wo über die letschti Zyt vom Vintschgauer Rätoromanisch gforschet het, brichtet über die paar Imformazione, wo do derzue z finde sind. I de Gmeindarchiv heig er kei Uskumft übercho. Er het Schrifte vom Ulrich Campell (16. Joorhundert), vom Bendiktiner Placidus a Spescha (1752–1833) vo Disentis und vom Alois Faller, em Archivar vom Chloschter Mariebärg um 1800, könnt. I de alte Vintschgauer Dokumänt wird dr Dieläkt mängmol als s Rätisch oder s Bündnerisch bezeichnet. Dr Faller het dere Sprooch Romaunsch gseit, wie au scho dr Titel vo sim Pricht vo ane 1807 zeigt: Notizen von dem ehemaligen Gebrauch der romaunschen Sprache im Vinschgau […]. Dr Kattenbusch dänkt wäge dämm, im Vintschgau sig s Rätoromanisch irgendwenn zwüsche 1770 und 1820 usgstorbe.
Im Vintschgau het Italie noch em Erschte Wältchrieg andersch als i de grosse Südtiroler Stedt wyter im Etschtaal unde s Iteliänisch, au wenns di offizielli Sprooch worden isch, nid allgemäin chönne düresetze. Hüt rede öpe 97 Prozänt vo de Lüüt im Vintschgau Dütsch und nume drüü Prozänt Iteliänisch. Es wichtigs sproochpolitischs Middel vom iteliänische Staat isch es gsi, allne Ortschaften und Piet au i de dütschsproochige und ladinische Regione mit eme Gsetz offizielli iteliäneschi Näme z gää. Im öffentleche Läbe isch wider einisch e politische Striit um di zwei- oder drüüsproochige Südtiroler Stroossedafele losggange, wo es neus Toponomastikgsetz ygfüert worden isch.
Vercheer
Dur s Vintschgau goot d Staatsstrooss 38, und derzue dr Etsch-Velowäg. D Passtrooss über s Stilfser Joch isch ane 1826 bout worde, die über e Ofepass ane 1872 und die über e Umbrailpass ane 1901.
D Vintschgaubaan goot vo Meran us bis uf Mals, e Buslinie vo dr Poschtauti Schwiiz AG vo Zernez übere Ofepass bis uf Mals.
Friedrich I. von Baden
Friedrich I. vu Bade isch dr Name vu däne Persone:
Magadha
Magadha isch e nordostindischs Köönigriich im 6. und 5. Joorhundert vor dr Zitewändi gsi.
S Zentrum vom antike Buddhismus
In Magadha isch dr Buddhismus entstande. Dört si die antike buddhistische Zentre, wie Bodhgaya und Nalanda, vo wo us sich die nöiji Religion noch em dritte buddhistische Konzil au in andere Däil vo Indie het afo verbräite.
Köönig
Über die früeje Herrscher vo Magadha wäiss mä nid vil Sichers. Die wichdigste Kwelle si buddhistischi Chronike us Sri Lanka, d Puranas und verschidnigi buddhistischi und jainistischi häiligi Teggst.
D Shishunaga Dünastii
Uf dr Basis vo deene Kwelle gseet s us, wie wenn Magadha öbbe 200 Joor lang vo dr Shishunaga-Dünastii regiert worde isch (öbbe vo 550 bis 350 v. d. Z.)
D Liste vo de Köönig noch de Chronike us Sri Lanka:
D Puranas gäbe en anderi Liste mit lengere Herrschaftszite (noch däm het d Shishunaga-Dünastii 321 Joor gherrscht):
D Nanda Dünastii
D Shishunaga-Dünastii isch vom Mahapadma gstürzt worde, wo dr erst vo de nüün Nanda. Noch iim si acht Söön choo. Noch de Chronike us Sri-Lanka het d Nanda-Dünastii nume 22 Joor lang gherrscht, wääred d Puranas verzelle, ass dr Mahapadma 28 Joor lang regiert het und sini Söön 12 Joor lang.
D Sprooch
Früener het mä dänggt, ass d Sprooch, wo z Magadha gschwätzt worde isch, s Magadhi, mit em Pali vom buddhistische Kanon idäntisch sig. Mä het sidder aber bewiise, ass es nid eso gsi isch.
Wimmelbuch
A Wimmelbuach ischt a Bilderbuach fir Kender, wo ogfähr em Alder zwischa zwoi ond fenf Jôhr send.
A nähera Beschreibong vo-ma Wimmelbuach
Dia Wimmelbiacher zeichnet sich dôdurch aus, dass dia Bilder en deam Buach voll send vo Leit, Viicher ond Sacha, dô wemmlet’s also noch ond necher vo Kleinichkeida. Meischdens vorzichdet d Autora vo deane Biacher ganz uff da Tekscht, ond wenn ausnahmsweis amôl dr Tekscht et fehla derf, nô ischt’r zemlich kurz. S Format kô saumäßich grauß sei (so bis zo DIN A 2) oder arg kloi (zom Beischbiil 10 môl 10 Zendemetr). D Bledder send us-ma stabila Babbadeckl, damit-se et glei nôch de erschda baarmôl Druchbleddra an Riss kriaga kennet.
Pädagogischer Nutza
Jedes Buach ischt a-ma beschdimmda Thema gwidmet odr vorzehlt a durchgängigs Gschichtle, manchmôl trifft au boides zua. A baar Beischbiil:
So lernet de kloine Kender ihr Umwelt besser kenna ond entwicklet a Vorstendnis fir d Nadur. Au d Freid an de Biacher wuud gweckt. Drzua kommt noh, dass dia Kender oft kloine Uffgaba leesa sollet, zerscht mit Hilf vo-ma Erwachsena ond schbäder alloi. Als Beischbiil dô drfir wuud s Buach Stuttgart wimmelt ranzoga:
Des Buach vorzehlt a kloina Gschicht, wo uff-em hendra Buachdeckl stôht: S gôht om a Stuegerder Familie – Vadder, Mueder ond s Kend Tom. Dia drei kriaget Bsuech vom Tom seine Großeltra. Zamma erkondet-se z Stuegert
Uff jedem Bild fendet mr bei-ma gnaua Nôgucka da Hond Theo, da Ausreißer-Pabagei Rufus ond da jonga Kerle Leo, wo emmer da Nama vo sellem Mädle Lea, wo-nr ganz arg môôg, irgendwo nôschbriaht. Manchmôl isch dui Suacherei oifach ond manchmôl au schwer.
Bekannde Autora
Als Vadder vo de Wimmelbiacher gilt dr Ali Migutsch (1935–2022), wo 1968 sei erschts Buach en dera Art rausbrôcht hôt. . Seine Vorbilder zo soddiche Biacher send wahrscheinlich d Gemälde vo so alde hollendische Renaissance-Moischder wia dr Hieronymus Bosch (1450 bis 1516) ond dr Pieter Brueghel d. Ä. (1525 bis 1569) gwäa, wo’s uff de selle ihre Kunschtwerk au noh so vo Menscha ond Sacha wemmlet. Weidre Geschdalder vo Wimmelbiacher send zom Beischbil d Rottraut S. Berner, dr Martin Handford, dr Guido Wandrey, dr Joachim Krause, dr Ralf Butschkow ond dr Stephan Lomp
Gothic-Kultur
D Gothic-Kultur isch e vilsitigi Subkultur, wo ab Afang vo de 1980er Joor schtuefewiis us em Punk und em New-Wave-Umfäld füregange isch und sich us mehrerne Schplitterkulture zämesetzt. Si het in de 1980er und 1990er Joor im Rahme vo dr Dark-Wave-Bewegig exischtiert und het bis zur Joortuusigwändi dr Knotepunkt vo dr sognannte Schwarze Szene bildet.
D Ahänger vo dr Gothic-Kultur wärde länderübergriffend als Goths bezeichnet, au wenn die Bezeichnig innerhalb vo dr Szene ehnder sälte Awändig findet, bi vilne Szene-Aghörige sogar uf Ablähnig stosst und hüfig hinterfrogt wird. Gründ für das finde sich bischpilswiis im Versuech, die eigeni Individualität z wahre.
Worthärkunft
Goth(ic) (eigtl. „gotisch“, do im Sinn vo „düschter, schaurig“) het Ändi 1970er für e Schtil vo dr Rockmusik us em Post-Punk-Umfäld Verwändig gfunde und isch ab 1982/1983 uf d Ahänger vo dr Jugendkultur, wo drmit verbunde gsi si, übertrage worde. Dr Szene-Name goht doderbi nit ufs Volk vo de Gote, ufs Zitalter vo dr Gotik oder uf d Gothic Novels zruck, sondern isch grundsätzlich an e Musikschtil aglehnt, wo in Ängland entschtande isch und wo wäge sim dunkle und dumpfä Klang und sine verwändete Theme als „schuurig“ empfunde worde isch. Es het also zwüsche dr Gothic-Szene und dr Gotik-Epoche bzw. em Mittelalter kei diräkte Bezug bestamde, wie s in de Joorzähnt druf hauptsächlich vo Usseschtehende fählinterpretiert worde isch.
So het 1982 unter anderem dr Ian Astbury, dr Sänger vo dr Band The Southern Death Cult, d Fans vo dr Gruppe Sex Gang Children als „Goths“ bezeichnet. Nur kurzi Ziit spöter het dr Ian Astbury us The Southern Death Cult d Band Death Cult formiert und het 1983 in Berlin e Uftritt kha. Dr Musikjournalischt Tom Vague, wo au bim Konzärt gsi isch, het in eme Bricht in dr Oktober-Usgab vom Musikmagazin ZigZag vo 1983 über s Berliner Publikum „Hordes of Goths. It could be London…“ („Horde vo Goths. Es könnt London sii…“) gschriebe und het eso probiert, d Ähnlichkeite zwüsche em Publikum vo beidne Schtädt z verdüütliche. Zwüsche 1983 und 1984 het sich die Bezeichnig für e neui Jugendkultur no di noo etabliert und isch in dr Zitschrift The Face in eme Special übere Londoner Batcave-Club wider erwähnt worde.
Im dütsche Sproochruum het me gliichzitig Bezeichnige wie „Gruftis“ oder szeneübergriffend „Schwarzi“ oder „Waver“ benutzt, wil sich Gothic in de 1980er Joor weder als Genrebegriff no als Bezeichnig für e Subkultur über britischi Gränze hinwäg witläufig het könne duresetze. In Kanada und de USA isch das erscht öppe um 1988 passiert, im mitteleuropäische Ruum Afangs 1990er, au wenn Gothic als Sälbschtbezeichnig scho sit 1988 in Oscht-Berlin belegt isch.
Färner sin in dr DDR und in Teil vo Berlin Bezeichnige wie Ghouls, Outs oder Darks gebrüchlich gsi. Darks findet mä au in Länder wie Italie oder Mexiko wider. In e paar Gebiet vo Dütschland, wie Nordrhein-Westfalen, isch dezue ane d Sälbschttitulierig Krähen glöifig, was öppe dr Bezeichnig les corbeaux („d Rabe“) entschpricht, wo französischi Gothic- und Wave-Ahänger in de 1980er für sich gnutzt hän und wo sich uf däne ihr Erschiinigsbild bezoge het.
D Szene
Übere Umfang vo dr Gothic-Bewegig isch bishär wenig bekannt. E Märtschtudie us de schpote 1990er Joore goht in Düütschland vo öppe 60.000 Ahänger us, au wenn die Zahl als unrealistisch gültet, wil si näbe dr tatsächliche Gothic-Kultur au Teil vo dr gsamte Schwarze Szene und zahlrichi Sympathisante mit ibezieht. Au e Wachstum vo dr Gothic-Szene innerhalb vo de letschte zäh Joor, wo um d Joortuusigwändi mehrmols prognoschtiziert worde isch, wird doderbi szene-intern schtark azwiiflet. Schtattdesse wird sit Ändi 1990er in vilne Regione e sukzessivi Zruckbildig agnoh.
D Gothic-Szene gültet als ästhetisch orientierti Subkultur, vo däre d Mitglider als fridlich, aber au als unnahbar, elitär oder wirklichkeitsfremd wohrgnoh wärde. Sie isch e retroschpektivi Kultur mit ere ernorme Bandbreiti an modische Forme. D Gschlächterverteilig innerhlab vo dr Szene isch sehr usgwoge, dr Fraueateil liegt somit dütlich über däm vo vilne andere Subkulture.
D Durchschnittsbevölkerig wird vo Teil vo dr Gothic-Kultur negativ kritisiert, si wird als konservativ, konsumorientiert, intolerant, egoistisch und vom Gsetz vo dr soziale Bewährtheit gleitet dargschtellt. Us dr Ablähnig vo däne Eigeschafte resultiert e demonschtrativi Dischtanzierig zur Gsellschaft. Us em Versuech vo dr Bewältigung vo de Zwäng, dr emotionale Kälti und dr Vereinheitlichig vom Individuum in dr hütige Gsellschaft, trätte wiederum d Ideal vom Individualismus und die zelebrierti Melancholie füre.
E charakteristischs Läbensgfühl, wo alli Aghörige vo dr Gothic-Szene mitenand teile, gits nit. So wärde zwar philosopschisi, religiösi und politischi Froge unter de Goths durchuus thematisiert, allerdings nit einheitlich beantwortet.
En Teil vo de Goths bevorzuge Stilli, Einsamkeit und Besinnig und Ort, wo hüfig e Atmosphäre vo Tod, Leid, Fride und Vergänglichkeit usschtrahle. Dennoch isch d Gothic-Szene kei Truurkultur. Es git vil Goths, wo sich primär an dunkle, mystische oder okkulte Sache erfreue und probiere, die Siite vo ihrer Persönlichkeit uszläbe.
D Akzeptanz vom Tod als natürliche Beschtandteil vom Läbe wir hüfig nach usse treit. Vereinzlet gseht mer aber e Hang zur Exischtänzphilosophie, wo näbe em Reinkarnationsgedanke au d Erkenntnis über d Vergänglichkeit und dodrmit d Sinnlosigkeit vom Läbe impliziert, und us däre könne sich widerum negativi Gmüetszueschtänd wie Gliichgültigkeit, Resignation oder Todessehnsucht entwickle.
D Beweggründ, sich dr Gothic-Bewegig azschliesse, sin unterschiedlicher Natur und unterscheide sich nur unwäsentlich vo däne vo andere Subkulture. Näbe de musikalische Vorliebe zelle doderzu schpeziell im Jugendalter d Identitätssuechi, alternativi Läbensentwürf, Protescht und Abgränzig gegenüber em Elterehuus und dr Gsellschaft, aber au e depressivs Läbensgfühl, wo hüfig durch Sinnleeri und Unverschtandesii füregruefe wird. Doderbi zieht d Entscheidig, sich dr Gothic-Szene azschliesse, oft vili privati, schuelischi und berueflichi Konflikt noch sich. In Einzelfäll ka die Entscheidig d Bindig and Eltere oder an anderi Familiemitglierder komplett zerschtöre, z. B. wenn s Familieläber scho vorhär schtark belaschtet und unharmonisch gsi isch.
Vili Goths pfläge e schtarks Traditionsbewusstsii und bhalte ihre Läbensschtil oder di dermit verbundene Vorliebene (u. a. für Musik und Kleidigsschtil) wit bis ins Erwachsenealter bi. Im Unterschied zu klassische Jugendkulture entschtoht so e altersübergriffende Dialog.
Schplitterkulture
Ufgrund vo dr Grössi vo dr Szene sowie de persönliche Vorliebe hiisichtlich Musik, Kunscht und Kleidig, weli oft au als Usdrucksmittel diene, hän sich im Lauf vo dr Ziit e Reie erkennbari Schplitterkulture („Interässegmeinschafte“) bildet, weli sit etliche Joor koexischtiere. Insbesundere d Hardliner vo de jewilige Schplitterkulture könne sich doderbi durchus ablähnend gegeüberschtoh. So ka e Aghörige vo dr Batcave-Szene e völlig anderi Geischteshaltig verträtte als bischpielswiis e Ändziitromantiker. Zwei Charakterischtika, weli aber alli Schplittergruppe mitenand vereine, sind d Verwurzelige in dr Post-Punk- und Wave-Bewegig und dr Bezug zu de Gothic Novels bzw. zur Schwarze Romantik.
Batcaver au Gothpunk gnennt, bezeichnet die Aghörige vo dr früehe Gothic-Szene, wie si hautpsächlich in Ängland vorzfinde gsi isch. Si sin die erschte gsi, wo öppe 1983 als Gohts bezeichnet worde sin. Dr Name „Batcaver“, wo uf e früehe Szene-Club in London zruckgoht, isch erscht in schpöterer Ziit ufkoh und dient vor allem zur Abgränzig gegnüber de nochkommende Schplitterkulture innerhalb vo dr Gothic-Szene. In Bezug uf Outfit, Frisur und Ideologie no schtark vom Punk prägt, hän d Batcaver mit dr Joortuusigwändi e Revival mit aktiver Vernetzig zur amerikanische Death-Rock-Szene erläbt. Mit dr Batcave-Kultur wird weniger d Affinität zum Wältschmärz und zur Besinnlichkeit als vilmeh dr Schpass am Schuurig/Schöne in Verbindig brocht.
Grufti au Gruftie gnennt, het die Aghörige vonere Jugendkultur in Mitteleuropa bezeichnet, weli als Parallelbewegig zur Batcave-Kultur in Änland entschtande isch und bezüglich ihrer morbide Eigeheite in de 1980er und früehe 1990er Joor für Schlagziile gsorgt het. Konträr zur Batcave-Szene sin d Gruftis, sowohl musikbezoge als au ouftitmässig, dütlich schtörker im Wave-Umfäld verwurzlet gsi und hän e usprägte Hang zum Wältschmärz und zur Realitätsflucht erkenne loh. Inzwüsche gültet d Grufti-Bewegig, vo däre sich d Ahänger primär inerhalb vom adoleszente Schtadium bewegt hän, als erlosche.
Bervorzugti Musik: The Cure, Joy Division, Bauhaus, Christian Death, Anne Clark, früehi The Sisters Of Mercy
Ändziitromantiker D Ändziitromantiker bilde e Schplitterkultur, weli erschtmols Afangs de 1990er Erwähnig findet. Si het sich schtuefewiis us dr Grufti-Bewegig entwicklet; vo dere sin e Teil vom Erschiinigsbild wie usrasierti und toupierti Hoor, Silberschmuck etc. zwar bibhalte worde – im Vergliich zum Outfit vo de Gruftis sin Kleidig und Schminkschtil aber sorgfältig, dütlich ufwändiger und mit Liebi zum Detail gwählt. Si sin dr Schpiegel vo ere apokalyptische, todeskonzerntrierte Wältsicht. Markanti merkmool sin wiss gschminkti, ofmols mit filigran usgarbeitete Ornamänt verseheni Gsichtspartie, Kleidigsschtück us Samt, Brokat, Schpitze, Chiffon und Siide sowie Accessoires wie Roosekränz, Kruzifix, Brosche, Diadem, Samthalsbänder, riich verzierti Faltfächer und Schpitzehändsche. De Ändzitromantiker isch e Vorliebi für Philosophie, Literatur (bsunders Poesie), Molerei, Fridhöf und alti, verfalleni Baute wäsentlich mehr eige als es in Teil vo dr Grufti-Szene vo de 1980er Joor gsi isch.
Bevorzugti Musik: Goethes Erben, Relatives Menschsein, Sopor Aeternus, Lacrimosa, früehi Sanguis Et Cinis
Bevorzugti Musik: Dead Can Dance, Atraxia, Dargaard, Faith & The Muse, Love Is Colder Than Death, Qntal
Sunschtigi In dr zweite Hälfti vo de 1980er isch mit dr wachsende Poplarität vo Bands wie The Sisters of Mercy, The Misson oder Fields of the Nephilim e Fangmeinschaft entschtande, weli sich vo de üssere Merkmool vo allne vorhär gnennte Schplitterkulture schtark unterschiede het: Schtatt sitlich usrasierte, toupierte Hoor und eme typische Schmin- und Kleidigsschtil im Punk- und Wave-Look dominiere do langi Hoor und Kleidigselemänt vo dr Hard-Rock-Szene. Das Outfit gipfelet bi gwüsse Fans in ere komplette Übernahm vom Kleidigsschtil vo de Fields of the Nephilim, weli ufgrund vo ihrem Westernlook au scherzhaft „The Bonanzas“ gnennt worde sin.
Bevorzugti Musik: Fields of the Nephilim, The Mission, The Sisters of Mercy, New Model Army
Erschiinigsbilder
E zentrals Merkmool vo dr Gothic-Kultur isch s Styling, wo vo vilne Ahänger als Usdrucks- und Abgränzigsform iigsetzt wird. Gothc, wo ihri Läbensiischtellig durch ihr Erschiinigsbild uszdrucke probiere, bevorzuge allgmein d „Farb“ Schwarz. Sie wird aber au als eifachs, modischs Elemänt verwändet. Aber au Blau, Violet, Wiss oder Bordeaux-Rot sin vorzfindendi Hoor- bzw. Kleiderfarbe. In Alähnig and Wurzle im Punk wärde d Schtrumpfhoose oder Netzhemmli absichtlich mit Riss oder Löcher verseh. Ebeso erinnere etlichi Frisure and Punk- und Wave-Kultur vo de 1980er Joor.