cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abessinisches Kaiserreich
Frühi salomonischi Periode (1270–1529)
Um s Jahr 1270 isch im abessinische Hochland e neui Dynastie, d Salomonischi Dynastie, etabliert worde und hät de Yekuno Amlak, de behauptet hät sowohl vo de Aksumitische Herrscher als au vom König Salomo abzustamme, als Kaiser igsetzt. De Yekuno Amlak hät de Kaiser Harbai abgsetzt und hät eini vo sinere Töchter ghüratet. De Legände nach isch d Salomonischi Dynastie vom König Salomo abgstammt und isch es jüdisch-christliches Adelsgschlächt ksi, das sich im 14. Jahrhundert demit hät versuecht zu legitimiere. Tatsächlich hät d Salomonischi Dynastie der Habescha-Volksgruppe aghört, die zu de Amhare und d Tigray ghört.
Under de Salomonische Dynastie isch im spätere christliche Äthiopische Riich d Tigary zämme mit de Amhare s staatstragende Volk worde und händ bis 1975 alli Herrscher gstellt. I dere Ziit hät es en grosse künstlerische und literarische Fortschritt gä.
Ab em 14. Jahrhundert hät d Bedütig vom Mönchtum in Abessinie starch zuegno. De Abt Ewostatewos hät versuecht d Staatschile z reformiere und hät welle d Ihaltig vom Sabbat, das nur vo de ethiopische Jude und vo Teil vo de Herrscherdynastie ighalte worde isch, durezusetze. Wäge sinere Absichte isch er aber verfolgt worde und hät müsse is Exil nach Armenie gah. Nach sinere Flucht isch es zu Konflikt innerhalb vo de ethiopische Chille cho und d Idee vom Abt händ immer me Gehör gfunde. Als de Kaiser David I. versuecht hät d Bewegig z zerschlage und es gscheiteret isch, isch d Ihaltig vom Sabbat und d Missionierig vom Glaubens sind legalisiert worde. Schlussändlich hät de Zara Yaqob en Kompromiss gfunde, was im Jahr 1450 zu de Wiederherstellig vo de Einheit vo de ethiopische Chille gfühert hät.
Ersti Kontakte zu Europa und portugiesische Ifluss
S Abessinische Kaiserriich hät scho unter em Kaiser David I. Kontakt zu Europa lha, drotz ass d Raise dur s Egypte schwär gsii sin. S isch zuen eme Uusdusch mit dr italienische Handelsstedt chuu, vor allem mit Venedig. In dr Zyt vum Zara-Jakob (1434-1468) isch sogar en äthiopischi Delegation uf Wunsch vum Papscht Eugen IV. zum Konzil vu Floränz graist. Dr Wunsch vu dr Eiropäer mit dr Äthiopier zämme gege dr Islam vorzgoo isch aber uf wenig Gegeliebi gstoße, wel sich Ethiopie dr muslimische Stritmacht nit gwachse gsääne het.
Anne 1493 isch derno dr Portugies Pêro da Covilhã an dr Hof vum Negus Neguest chuu. Är het fir e portugiesisch-ethiopisch Bindnis solle wärbe, wel Portugal um des Zyt aagfange het, sy Herrschaft im Indische Ozean ufzböue. Dr Covilhão isch ehrevoll behandlet wore, un dr Na’od I. un dr David II. hän em Ländereie gschänkt, aber si hän an dr ethiopische Dradition feschtghalte, ass kai Främde s Land wider het derfe verloo. Dr Covilhão het dr Negus aber chennen iberzyge, dr Armenier Matthäus anne 1509 as Gsandten uf Lissabon z schicke. Anne 1520 isch mit em Rodrigo de Limas e portugiesischi Delegation an dr Hof vum Negus gsändet wore, wu dert dr Covilhão in beschter Gsundhait un ghyrote mit ere ethiopischen Adligen aadroffe heb.
Anne 1543 portugiesischi Hilfsdruppen unter em Suhn von Vasco da Gama, em Cristóvão da Gama, d Ethiopier noch eme Hilferuef vum Negus gege d Druppe vum Ahmed Graññ vum Sultanat Adal unterstitzt un hän sälli Druppe vernichtet. Ihre Vorhaa, s Land zum Katholizismus zu bechehre, hän si aber nit gschafft.
Witeri gueti Kontakt hät s Riich zum Königriich Ängland ka. D Europäer händ bis zu de Mitti vom 20. Jahrhundert en grosse Ifluss uf d äthiopischi Kultur ka.
De Abessinier-Adal Chrieg (1529–1543)
Nachdäm de David II. 1508 neue Kaiser vo Ethiopie worde isch und em islamisch geprägte Sultanat Adal 1516 de Chrieg erklärt hät, hät der Schwiegersohn vom Sulatan Mahfuz, de neue Sultan worde isch, d Hirtechrieger vo de Stämm vo de arabisierte Somalis, de somalisierte Oromo und de fanatische Afar (Denakil) und hät 1527 zum „Heilige Chrieg“ gäge Abessinie ufgrüeft. Sogar zahlriichi vo de orthodoxe Christe underdrückti Jude (Falaschas) händ sich agschlosse. Die entscheidendi, vo Adal usgahendi Phase vo de Usernandersetzige am östliche Horn vo Afrika sind im 19. und 20. Jahrhundert abwertend au als Mohammedanersturm bezeichnet worde.
1529 hät Sultan bi Shimba-Kare agäblich 216.000 äthiopischi Soldate mit sine 12.000 Maa und nur 600 Riter gschlage, hät aber debi 5000 Kämpfer verlore. Mit neue türkische Hilfstruppe hät er i mehrere Fäldzug bis 1533 fast s gsamte Abessinische Kaiserriich eroberet, nur Teili vom Hochland sind unbsetzt blibe. S Land isch debi vo de Nomade verwüestet worde, christlichi Zugniss hät mer zerstört, grossi Teil vo de Buure händ sich nur dur de Übertritt zum Islam gretet. De Kaiser isch 1540 uf de Flucht gstorbe, sin Thronfolger isch gfangegno worde, d Kaiserinwitwe isch i de Hauptstadt belageret worde.
Oromo Migration
Nach em Chireg, als sowohl Abessinie als au s besiegte Sultanat Adal gschwächt ksi sind, hät sich de Herrschaftsbereich vom Volk vo de Oromo nach Norde und Weste i witi Teil vom Kaiserreich und nach Süde i s hütige Kenia und Süd-Somalia begonne uszudehne. Treibendi Kraft hinter dere Oromo Migration hät e Neuorganisation vom Altersklassesystem gada gsi müsse, i derem Rahme regelmäßig Chrieger usegschikt worde sind.
D Usbreitig vo de Oromo hät grossi Uswirkunge uf die regierendi Salomonischi Dynastie ka und händ mit ihrere Usbreitig im Oste in de Umgäbig vo Harar zum völlige Zerfall vom gschwächte Sultanats Adal 1559 bitreit. I de neu eroberte Gebiet händ d Oromo zu ere dütliche Veränderig vo de Kultur bitreit.
Gondar-Ziit
Vo 1543 bis 1855 isch s Abessinische Kaiserriich durd d sogenannti Gondar-Ziit, die nach de äthiopische Stadt Gondar (dütsch: Gonder) benannt isch und under anderem d Ära vo de Prinze, Territoriali Konflikt mit em Osmanische Riich und de Zerfall vom Kaiserriich i die Teilkönigriich Amhara (mit de alte Hauptstadt Gondar), Tigray (mit Asmara und de antike Hauptstadt Aksum) und Shewa (under de alte Kaiserdynastie) umfasst hät.
Konflikt mit em Osmanische Riich
Nach em Undergang vo Adal hät sich, das sit em 16. Jahrhundert am Horn vo Afrika expandierende Osmanische Riich vom Unruhherd Abessinie bedroht gfühlt. Im Jahr 1517 händ d Türke under em Sultan Selim I. zersch Syrie mit Damaskus und später Ägypte und de Sudan eroberet. 1538 isch es bereits zu ere Konfrontation mit de Portugiese um s Gebiet vom hütige Jeme cho.
Nach ere kurze Friedensziit isch es 1557 zu de erste Konfrontation mit de Ethiopier cho. Türkischi Truppe händ s Königreich Medri Bahri uf em Gebiet vom hütige Eritrea eroberet. Zersch händ sie die Städt Massawa und Hirgigo okkupiert und sind aschlissend is ethiopische Mutterland vorgstosse.
Während em Eroberigsfäldzug händ d Osmane d Strategie verfolgt die verschiedene regionale Herrscher gägeenad uszspiele und um sie aschlissend zu besiege. De Kaiser Minas und sin Nachfolger Sarsa Dengel händ erhebliche Widerstand gleistet und es isch bereits 1558 zu ere Wänd co. De Sarsa Dengel hät 1588 e Strafexpedition gäge d Türke undernoh, was jedoch gscheitert isch.
Nach witere erbitterte Kämpf, bi dene es zu Raubzüg vo de Osmane i de nördliche Provinze vom Riich cho isch, hät sich au die äthiopischi Zivilbevölkerig erhobe und d Osmane sind bis 1578 uf s Gebiet vo Eritrea zruck drängt worde. Danach isch en Friedensvertrag underzeichnet worde und vo de Osmanen s Habeş Eyaleti errichtet worde, was bis 1872 existiert hät.
Frühi Gondar-Ziit (1632–1769)
Nach em Friede mit de Osmane händ die missionierende Jesuite in Abessinie starch a Ifluss gwunne. 1557 händ sie mit de Missionierig vom Land agfange. De Kaiser Claudius hät dies zwar zruck gwiese, doch hät es ihne glunge, 1603 de Kaiser Dengel zum Übertritt zu bewege. Sin Sohn Sissinios (Susenyos, Sissionos, Socinius) hät zersch e Chilleunion mit Rom welle gründe, hät aber dänn sini Plän 1630, wil er d Unzufriedeheit vo sinere Untertane gfürchtet hät, verworfe. Gstürzt und getötet isch er 1632 dennoch worde. Sin Nachfolger Fasilidas (1632–1667) hät d Jesuite zämme mit muslimische Geistliche vertribe la. D Jesuite händ ersch nach mehrere Jahrhundert wieder is Land cho. Nach de Vertribig isch s Kaiserriich zum orthodoxe Christetum mit koptische Prägig zruck gange.
De Fasilides hät Gondar zu de neue Hauptstadt vom Riich gmacht. Er hät bi Fasil Ghebbi en Palast baue la in dem d kaiserlichi Familie bis 1889 resigniert hät. De Kaiser hät demit begonne sis Land langsam z modernisiere: neui Brücke und zahlriichi Gotteshüüser sind erbaut worde.
Während dere Ziit isch es z Äthiopie zu ere kulturelle Blüteziit cho bi dere vo allem d äthiopischi Philosophie blüht hät. Im Land händ bekannti Philosophe wie de Zär’a Yaqob und de Walda Heywat gläbt. De Zär’a Yaqob hät sich mit Frage über Gott und Religion sowie zu Mänsch und Moral beschäftigt.
S Sultanat Awsa
Im Jahr 1734 isch s Sultanat Awsa i de Danakil-Senke im Nordoste vom hütige Ethiopie etabliert worde. Die neui Dynastie vo de Mudaito under em Sultan Kadhafo, de vo 1734 bis 1749 regiert hät, isch em jüdisch-christliche Abessinie feindlich gsinnt ksi.
Nach afängliche militärische Erfolg vom Sultanat gäge die äthiopischi Übermacht und de Wirren vo de Ära vo de Prinze isch s Gebiet vo Awsas 1944 vollständig vom äthiopische Imperium erobert worde, hät aber e gwüssi Autonomie gnosse.
S primäre Symbol vom Sultan isch en silberne Stab, de agäblich magischi Eigeschafte ka hät, ksi.
Ära vo de Prinze
Vo 1769 bis 1855 isch s Abessinische Kaiserriich dur d „Ära vo de Prinze“ gange. Disi isch e Periode i de ethiopische Gschicht ksi, i dere zahlriichi Konflikt zwüsche de Chriegsherre tobt händ; de Kaiser isch uf sini eigeni Füeherigsperson beschränkt worde, die nur d Umgäbig um d damalig Hauptstadt Gondar beherrscht hät. Sowohl d Entwicklig vo de Gsellschaft als au die vo de Kultur händ sich stagniert. Religiösi Konflikt, sowohl innerhalb vo de ethiopisch-orthodoxe Chille als au gäge d Muslime sind oft als Vorwand für gägesitigi Machtkämpf benutzt worde.
De Afang vo dem Ziitrum hät s Datum vo de Absetzig vom Kaisers Joas I. dur de Ras Mikael Sehul am 7. Mai 1769 markiert. Nach de Absetzig vom alten Kaiser isch de neui Kaiser Yohannes II. worde. Er hät jedoch nur eis Jahr regiert und hät nur representativi Ufgabe ka.
Nach em Yohannes II. sim Tod isch vom ethiopische Hochadel, dä immer me id Erbfolg vo de Dynastie igriffe hät, de Tekle Haymanot II. zum neue Kaiser bestimmt worde. 1777 isch de Tekle Haymanot II. abgsetzt worde und de Salomon II. isch neue Kaiser worde, wobi de Tekle Haymanot II. no vier witeri mal zum Kaiser gmacht worde isch.
Die erste Jahr vom 19. Jahrhundert sind dur heftigi Kämpf zwüsche de einzelne Ras prägt ksi. Under anderem isch um die zuekünftik Rolle vom Kaiser Egwale Seyon gstritte worde. Us de afängliche Usernadersetzige hät sich e bürgerchriegsähnlichi Krise entwickelt, wo s Kaiserrich fast vollständig isoliert hät.
Riichseinigig under em Theodor II.
S Ändi vo de Zemene Mesafint hät sich mit em Ufstieg vom Kassa Hailus, em spätere Kaiser Theodor II., abahnt. Am 11. Februar 1855 hät er sich zum erste moderne Kaiser von Ethiopie kröne la und hät demit de Prozäss vo de ethiopische Riichseinigig agfange. Uf sini Herrschaft sind unter anderem innenpolitischi Reforme, die erste Modernisierige, die demit verbundeni Abschaffig vo de Sklaverei, d Verbesserig vom Justizsystem und d Reorganisierig vo de veraltete Kaiserliche Armee gfalle.
Die sogenannti ethiopischi Riichseinigig isch uf die mehrere erfolgriiche Kampagne vo de kaiserliche Armee gäge die verschiedene Teilkönigriich zruckzführe ksi. Die Kampagne händ mit de Schlacht vo Gur Amba (27. Septämber 1852) begonne und händ mit de Schlacht vo Derasge (1855) ufghört. Die wichtigsti Kampagne isch d Besetzig vom Königriich Shewa 1855 ksi. Die mit ihm verbündete Oromo i de Provinz Wällo sind bereits 1852 vom ethiopische Imperium besiegt worde. Später sind d Provinze Godscham und Wällo mit de Tigray und die widerspänstige Regione Begemder und de gsmati Norde vom Riich gfolgt. Die Rückkehr vo de Kontrolle über s ganze Kaiserriich i d Händ vo em Kaiser hät 1855 ändgültig d Zemene Mesafint beändet und händ de Afang vo de Gschicht vom moderne ethiopische Nationalstaat igleitet.
D raschi Expansion vom Ethiopische Riich hät aber zu de erste Konfrontatione mit de europäische Natione und erneut mit em Osmanische Riich gführt. De Theodor II. hät ufgrund vo einem vo 1865 bis 1866 durende diplomatische Konflikt mit em Vereinigte Königriich alli Europäer i sim Land als Geisle gfange näh. Dies hät zu de Britische Äthiopieexpedition vo 1868 gführt.
Im Dezämber 1867 isch es indisch-britisches Expeditionsheer, bestahend us 13.000 britische und indische Soldate, 26.000 Zivilpersone und me als 40.000 Tier, under em Kommando vom Robert Napier, 1. Baron Napier of Magdala a de Küste vom Land glandet, weles Ändi Januar 1868 mit em Vormarsch is Landesinnere begonne hät. Am 13. April 1868 hät die britisch-indischi Armee de Sturm auf Magdala, wo sich de Kaiser verschanzt hät, gstartet. Um ere für ihn schmachvolle Gfangenahm zu entga, hät er unmittelbar vor em Fall vo de Bergfestig am 13. April 1868 Suizid beganne. Sin Nachfolger isch de Tekle Giyorgis II. worde.
Ziitalter vom Imperialismus
Nach de britische Expedition vo 1868 und de i de 1880er Jahr beginnendi Wettlauf um Afrika hät für s Kaiserriich Ethiopie s Ziitalter vom überseeische Imperialismus agfange. Während dere Periode hät sich s Land modernisiert und hät vielme versuecht eigeni imperialistischi Plän umzusetze, wie z.b en Zuegang zum Meer. Es isch debi zu drü Chrieg mit Italie cho. Die Ziit hät mit em Afang vom Erste Wältchrieg 1914 geändet.
Herrschaft vom Yohannes IV.
De neui Kaiser Tekle Giyorgis II. hät sich zunächst als Nachfolger vom Theodor II. duresetze chönne und isch am 11. Juni 1868 zum Kaiser proklamiert worde. Gefahr hät em Tekle Giyorgis II. jedoch scho bald vosite vo sim Schwager droht, dä de Kaiser schliesslich i de Schlacht am Assam (i de Nöchi vo Adua) am 11. Juli 1871 gschlage hät, gefange gno hät und sich sälbst am 21. Januar 1872 als Yohannes IV. zum Kaiser kröne la hät. De Tekle Giyorgis II. isch im folgende Jahr i de Gfangeschaft gstorbe.
De tief religiösi Yohannes IV. hät versuecht sich mit de verfeindete Brite uszusöhne und hät s äthiopische Judedum mit de orthodoxe Staatschille gliech gstellt. De Islam hingäge isch witerhi unterdrückt worde.
Eritreachrieg (1886–1889)
Italie das mehrfach versuecht hät im Sudan gäge d Mahdiste z interveniere isch vo Grossbritannie und Ägypte zruckgewiese worde. Die koloniale Pläne händ sich danach uf s geschwächte Ethiopie konsentriert. Als sich 1885 d Italiener de vormals ägyptische Stadt Massawa bemächtigt händ und d Kolonie Italiänisch-Eritrea gründet händ, isch es zu de ernste Spannige mit Abessinie cho, das mit dem Besitz vo Massawa en Zugang zum Meer hät welle erreiche. De Konflikt hät 1886 i nere italiänische Chriegserklärig gmündet, doch us Unerfahreheit und Oberflächlichkeit händ die italiänische Truppe mehreri Niederlage erlitte. Die ändglültigi Chriegsentscheidig hät aber erst d Schlacht bi Dogali vom 25. Januar bis zum 26. Januar 1887 bracht. De Äthiopier isch es gluge die Italiäner z besiege.
I de Nähi vo Massawa händ indesse am 27. und 28. März 1887 witeri Gfächt stattgfunde. Ersch nach em ethiopische Herrscherwächsel isch es 1889 zum Friedensschluss cho, dä Abessinie d Unabhängigkeit gsichert hät. De Kaiser Menelik II. hät de Fründschaftsverftrag vo Wetschale unterzeichnet, dä Italie als Protektorat usgleit hät, was 1895 zu em erneute Italiänisch-Ethiopische Chrieg gführt hät.
Expansion und Modernisierige under em Menelik II.
De eigentlichi Begründer vom moderne Ethiopie isch de Menelik II. (1889-1913) ksi. Dur sini Politik vo de Modernisierig, die im Sieg über d Italiäner bi Adua 1896 gipfelt hät, hät er sis Land vor em europäische Kolonialismus bewahrt.
Sini Herrschaft hät am 10. März 1889 agfange. Er hät zu de Gägner vom Yohannes IV. khört und hät sich mit italiänische Hilf nach em Yohannes' IV. sim Tod als Kaiser duresetze chönne. Als au die andere Kolonialmächt (Frankriich, Grossbritannie und s Dütsche Riich) die Plän ufgä händ, Ethiopie z kolonisiere, hät der Kaiser sis Land rasch modernisiert. Unter anderem isch e französischi Isebahnlinie nach Dschibuti gbaut worde, es Telefon- und Telegrafenätz errichtet worde und e äthiopischi Nationalbank und Post gründet worde. 1894 hät de Menelik II. eigeni Briefmarke igführt und hät de Maria-Theresie-Taler dur de ethiopischi Birr mit sim Konterfei uf de Münze und Note.
Obwohl d Riichseinigig bereits abgeschlosse ksi isch, isch es under em Menelik II. zu ere Verstärkig vo de Expansion vo de Monarchii cho. Es sind i de 1890er Jahr die Reich vo de Oromo im Süde, de Gurage im Südweste, de Awsa, de Staat vo de Afar im Nordoste, und de Somali im Oste vom abessinische Heer eroberet worde. Sälbst de mächtigi „Gottkönig“ vo Kaffa hät sich em Expansionsdrang vom ethiopische Imperium beuge müsse. De Menelik II. hät bis zum Ändi vo sinere Herrschaft 1913 s Staatsgebiet vo Abessinie vervierfache.
Under em Kaiser isch es zu de ändgültige Festlegig vo de Gränze mit em französische Dschibuti im März 1897, Britisch-Somaliland e paar Monet später im Juni 1897, mit em italiänische Eritrea im Jahr 1900, mit em Anglo-Ägyptische Sudan im Jahr 1902, Kenia im Jahr 1907 und Italiänisch-Somaliland 1908 cho. Die Gränze existieret fast unverändert no bis hüt. Ab de 1890er hät sich de Name Ethiopie begonne durezete und de traditionelli Name Abessinie langsam im Inn- und Usland ersetzt. 1897 isch die ersti Nationalflagge igführt worde.
Erneuti Italiänischi Kolonilisierigsversüech (1895–1896)
Nach em gscheiterte Eritreachrieg hät am 2. Mai 1889 de König Umberto I. mit em Kaiser Menelik II. en Fründschaftsvertrag gschlosse, dä d Vorstufe zu ere erneute italiänische Expansion nach Abessinie bilde hät sölle. S Abessinische Kaiserriich hät i ihm de italiänischi Kolonialbesitz am Rote Meer anerkännt. De italiänischi Text hät sich als Anerkännig vo Äthiopie, als nunmehr es italiänisches Protektorat zu sie, gläse. Im Amharisch isch devo aber kei Red ksi. De Ministerpräsidänt Francesco Crispi hät de andere Grossmächt de neui Protektoratsstatus verkündet. De Menelik II. hät e Rücknahm vo dere Dütig gforderet. Als Italie sich gweigeret hät, hät Ethiopie de Vertrag kündigt. Dadurf hät Italie d Küste mit sinere Flotte blockiert, hät Stammesgägesätz gförderet und hät d Gägner vom Menelik II. mit Waffe versorgt. Frankriich und s Russische Riich händ de Menelik II. understützt und dise hät im Summer 1895 d Italiäner agriffe. Im Dezämber händ d Italiäner i Schlacht um de Amba Alagi gwunne, woruf witeri Verstärkig nach Ostafrika gsandt worde.
Erste Wältchrieg
Vo 1914 ab hät sich s Kaiserriich Ethiopie, zämme mit Liberia als einzige souveräne afrikanische Staat, teilwiis am Erste Wältchrieg zwüsche de europäische Grossmächt beteiligt und hät Truppe in Sudan, Kenia, Britisch-Somaliland und Syrie gschickt. S Land hät aber zu de Chriegsverlürer khört und isch bereits 1916 usgschide.
Vorgschicht
1906 hät Italie entgäge de Vertragsveribarige vom Oktober 1896 mit Frankriich und Grossbritannie en Vertrag gschlosse, dä s Abessinische Kaiserriich zu ere gmeinsame Iflusszone erklärt hät.
Nach däm Vertrag hät sich de Menelik II. mit de drü Grossmächt überworfe und Abessinie hät sich a s Dütsche Riich aglehnt. Am 7. März 1905 hät es mit ere dütsche Delegation under de Leitig vom Friedrich Rosen und Kaiser Menelik II. en Fründschafts- und Handelsvertrag.
Am Afang vo de 1910er Jahr isch es zwüsche de kaiserliche Armee und französische und italiänische Kolonialtruppe zu mehrere Gränzkonflikt cho. De dütschi Kaiser Wilhelm II. hät das gnutzt und hät Wirtschaftshilf gleistet, defür hät de Menelik II. mehreri dütschi Beamti i sini Regierig ufgno, vo denen allerdings zahlriichi uf Druck vo de mächtige und europafeindliche Kaiserin Taytu wieder entfernt worde sind.
1913 isch de Menelik II. nach lange Krankheit im Alter vo 69 Jahr gstorbe. Sin Nachfolger isch sin Enkel Iyasu V. worde.
Ethiopie im Erste Wältchrieg
Nach em Attentat vo Sarajevo (28. Juni 1914) hät sich d Lage au am Horn vo Afrika erneut verschärft. Nach de dütsche Chriegserklärig a Russland am 1. August und Frankriich am 3. August, isch Kaiserriich under Druck gstande. Sowohl die Alliierte als au d Mittelmächt händ s Land unter Druck gesetzt. Da Abessinie aber vo alliierte Kolonie umgä ksi isch, aber die gute Beziehige zum Dütsche Riich, Österriich-Ungarn und em Osmanische Riich nöd hät welle ufgä, hät de Iyasu V. am Afang vom Chrieg am 28. Juli 1914 vorerst d Neutralität vo sim Land erklärt.
Ändi 1915 isch de Iyasu V. aber em dütsche Dränge und em Ufruef vo de Osmane zum „Heilige Chrieg“ gfolgt und sis Land isch, sehr zum Missfalle vom Adel, i de Ersti Chrieg iträte. Afang 1916 sind dütschi U-Boot vor Eritrea erschine, und nach Abessinie gfloheni somalischi Rebelle bzw. Abgesandti vom somalische Derwisch-Ufstandes innerhalb vo dem vo de Brite beaspruchte Territorium händ dütsch und abessinischi Waffe erhalte. De Iyasu V. hät mit sinere Armee astatt Eritrea de Südsudan agrife la. Döt dänd dütschi Agänte parallel en Ufstand vo christliche Afrikaner sowie muslimische Darfuris inszeniert, während pro-türkischi Senussi in Libye dur Ägypte i de Nordsudan hättet vorstosse solle. Em Iyasu V. sis Unternähme isch jedoch scho am Afang gscheiteret, da sini Truppe im Mai rasch gschlage worde sind. D Alliierte händ ihn folgrichtig als Feind agluegt. Kurz nach de britische Offensive sind anglo-ägyptischi Truppe uf Addis Abeba vorgstosse. Obwohl die feindliche Truppe tief is Landesinnere vorgstosse sind, hät de Iyasu zersch Truppe is Osmanische Riich nach Syrie gschickt. Er hät sich au a de Kämpf in Dütsch-Ostafrika beteiligt.
Zwüschechriegsziit
Nach em Chriegsustritt hät in Abessinie, wie au 1918 in Europa, d Zwüschechriegsziit agfange. I däre Periode isch es am Afang zu innenpolitsche Machtkämpf cho. De Haile Selassie I. isch 1931 neue Kaiser worde und hät umfassendi Reforme duregführt. Es isch under sinere Herrschaftsziit zum erste grössere Wirtschaftsufschwung sit em Melenik II. sim Tod cho. In de 1930er Jahr isch s Land schliesslich i de Kreis vo de Grossmächt ufgrückt. D Zwüschechriegsziit hät in Äthiopie offiziell mit de Abessiniekrise vo 1934/35 geändet.
Glaris
Glaris chan folgendes bedüte:
Sulgen
Sulgen chan folgendes bedüte:
Ravennabrücke
Ravennabrugg isch dè Nammè von èm Viadukt vo dè Höllèdalbaan im Schwarzwald. Sie füürt übber d Ravennaschlucht, wo in Höchi vo dè Ravennabrugg i s obbere Höllèdal übbergòt.
Aaltes Bauwärch
Ab 1885 isch d Ravennabrugg als Ysebrugg mit drei gmuèrtè Sandschteipfyler un Staalfachwärchobberbau nõch Blään vom Ysèbaapionier Robert Gèrwig baut worrè. D Brugg hèt èn lychtè Bogè mit èm Halbmesser vo 240 m gmacht, wo d Gschwindigkeit vo dè Züüg zämmè mit èm Stygungsmaß vo 1:20 (glych 50 Promill) uff 15 km/h reduzyrt hèt, d Achslascht isch uff 16 t begränzt gsi. Si isch mee wiè 37 m übber dè Dalsollè vom Ravennabach glègè. D Brugg hèt vyr Öffnungè mit èrè Stützwitti vo je 35 m ghaa. S Gwicht vo dè Ysèbaudeil hèt 255,5 t un d Gsamtkoschtè sin 338.870 Mark gsi.
Diè aalt Ravennabrugg isch nõch èm Bau vo dè neuè abgrissè worrè, well d Achslascht vo 16 t nǜmmi guèt gnuèg gsi isch für diè immer schwèrèrè Dampfloks un Züüg. S sin abber nò diè aaltè Widerlager obbè un unnè vorhandè.
Dèrzitigs Bauwärch
Wègè dè gschtigènè Aaforderungè im Zugvokeer – schwèrèri Lokomotyvè un höchèrè Gschwindigkeitè – isch ab 26. Auguscht 1926 diè hütig Ravennabrugg, è gmuèrts Steiviadukt mit nüü Bögè un èrè Bogèwitti vo 20 m, realisyrt worrè un sèllèwäg au d Streggi grader un um 38 Meter chürzer gmacht worrè. Diè neu Brugg isch 36 Meter hoch, 224 Meter lang un hèt è Stygung vo 12 Meter zwǜschè dè beidè Widerlager. D Pfyler hèn deilwys bis zuè 30 Meter dǜèf im Boddè voankerèt wörrè müèsè; d Fundamänt dõdefür stôn uff (schwarzwaldtǜpischèm) Gneis un sin uss Stampfbedong gmacht worrè. Sèll isch trotz èm Gneis nötig gsi, well d Obberflächi vo dè Ravennaschlucht nù uss Schutt, Lättè un Waggis bschtòt. D Gwölbe bschtôn uss Granit, d Pfylerschäft uss Granitschichtèmuèrwärch mit ènèm Chèrn uss Bedong. Gegè Vowitterung sin d Bödè un Pfyler durch mit Nadurschtei vochleidèt worrè. Eventuèlles Fuulè uff dè Obbersitè vo dè Brugg söttèd durch è Kombination uss dränktèm Jutegweeb, Teer un èrè wittèrè, mit Dròòtnetz voschtärktè, Schutzdeggi vohinderèt wörrè.
S Matriaal isch in Sonderzüüg nachts a d Bauschtell spedyrt worrè, um dè Vokeer uff dè Streggi nit z störè. D Yweihung vom Viadukt hèt am 14. Dezembèr 1927 stattgfundè, nõchdèm d Brugg schu am 10. Dezembèr fèrtiggschtellt un mit zwei Lokomotyvè probewys belaschtet worrè.
Dè Ravennatunnel, wo uumittelbar obberhalb vo dè Brugg chunnt, isch urschprünglich 85 Meter lang gsi. Wèg dè Begradigung vo dè Streggi isch deilwys uffgschlitzt worrè un hèt dõrum hüt nur no è Längi vo 47 Meter. Dört dèvor isch d Strõß um 20 Meter volait worrè, wo übber d Tunneldeggi obbè durrè gangè isch (diè hütig B 31). S Abriißè vom Tunnel isch ebbèfalls im laufendè Bedryb gmacht worrè.
Dè Fryburger Kameramaa vom Luis Trenker, dè Sepp Allgeier, hèt diè gsamt Uusfüürung vom Bau vo dè Vorbereitungè, im Uushub vo dè Fundamänt, im Richtè vo dè Stei, dè Bedongbüèz, d Konschtruktion vo dè Rundbögè bis hy zuè dè Laschtproob, èm èrschtè Zug un dè Sprengung dè aalté Brugg dokumentyrt. Dè erhaaltene Dokumentarfilm isch am 11. Mai 1995 im Südweschtfèrnsee i dè Reiè Ysèbaa-Romantik zeigt worrè. Dè Film us èm Johr 1926 isch vom Willelm Tröndle zuè Vofüègung gschtellt worrè. Sin Vater isch Bauleiter gsi un für dè gsamte Bau voantwortlich gsi.
Wôrend èm Zweitè Wältchrièg isch d Brugg è Zyl vo alliyrtè Luftaagriff gsi, isch abber wègè m Ysatz vo Sperrballön nit droffè worrè. Am 21. April 1945, kurz vor èm Ènd vom Chrièg, isch si vo dütschè Pionyr gschprengt worrè. D Sprengladung für sèll isch schu im Johr 1941 abrocht worrè. Durch d Sprengung sin d Pfyler drei bis füüf un d Gwölbe 3 bis 6 kabutt gmacht worrè, wa nèrè Längi vo übber 100 Meter entsprèchè duèt. Bis zum Widderuffbau 1947/48 hèn diè Reisendè zwǜschè dè Stationè Höllschteig un Hinterzartè zuè Fuèß durch s Löffeldal gò müèsè, bis èn brimityvè Pendelvokeer mit holzgasbedribbènè Laschtwägè ygrichtet worrè isch.
S Ravennaviadukt isch diè einzigi beheizbari Brugg vo dè Dütschè Baan.
Sit èm Johr 2010 findet a dè Adventswochèèndè èn Wiènachtsmärkt unter m belüchtètè Viadukt statt.
Im Januar 2017 isch èn Base-Jumper vo dé Brugg gschprungè un hèt sich dõdeby schwèr voletzt.
Gunzgen
Gonzge (amtlich Gunzgen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Gonzge isch es Strossedorf im Mittelgäu i de Dünnernebeni. D Gmeindsflächi umfasst 48,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 27,4 % Waud, 22,8 % Sidligsflächi und 1 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Hägedorf, Chappu, Bonige, Härchinge un Egerchinge.
Gschicht
Gonzge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus Gunzichon (1320 Gunzkon).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,6 % gläge.
Religion
25,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 53,2 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,3 %, CVP 27,1 %, EDU 0,0 %, EVP 1,0 %, FDP 15,3 %. GLP 2,8 %, GP 3,4 %, SP 15,3 %, SVP 28,2 %, Suschtigi 1,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Ernst Lanz (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1428 Iiwohner 95,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,3 % Französisch, 1 % Italienisch und 3 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gonzge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Hohenlohekreis
Der Houlouchrais isch e Landchrais z Baade-Wiirdebäärg. Är ghèèrd zue dr Region Haalbrunn-Frangge im Regierigsbezirk Stuagert.
Er gränzd im Noorde an dr Neckar-Oodewald-Chrais ùn an dr Main-Tauber-Chrais. Im Oschde ùn Siide gränzd er an dr den Landchrais Schwebisch Hall, im Siidweschde ùn im Weschde an dr Landchrais Haalbrunn.
Schded ùn Gmaine
Zem Houlouchrais ghèère achd Schded ùn achd Gmaine.
Tamins
Tamins (RMS undefined) isch en Gmäind i der Region Imbodè vom Kanton Graubünde.
Geografii
S Dorf Tamins liit öppe zää Kilometer weschtlech vo der Kantonshouptstadt Kuur. Bim Ortsdeil Riichenau unden am Dorf chöme der Vorderrhy und der Hinderrhy zämme und bilde der Alperhy, wo dur s Rhytaal in Bodesee abe flüsst.
Bim Schloss Riichenau sind Stroossebrugge über de Vorderrhy, de Hinderrhy und de Alperhy. Vo der Uusfahrt Riichenau vo der Autobaan goot d Kantonsstrooss i d Surselva über de Alperhy und durs Dorf Tamins. Di Räätisch Baan het zwüsch em Baanhof Riichenau-Tamins und Bonaduz en alti Brugg über de Rhy grad bi dere Stell, wo sech d Flüss träffe. Det verzweige sech d Baan i d Linie em Vorderrhy noo über e Oberalppass uf Andermatt im Kanton Uri und die über Thusis zur Albulabaan is Engadiin ufe.
Sprooch
Bis im Middelalter isch Tamins wie ganz Churräzie im Gebiet vom Rätoromanische gläge. Wo denn s Rhytaal mit der Stadt Kuur langsam dütschsproochig worden isch, het sech au d Bevölkerig vo Tamins zäme mit de andere Gmäinde vom nordöschtlige Deil vo de Regioon Imbode dere Entwiklig nit chönne entzie; wenn s Dorf meerhäitlig dütschsproochig worden isch, weiss me nit gnau; me het vermuetet, das dörft im 17. Joorhundert gsi sy. Weschtlig vo Tamins isch bis ins 20. Joorhundert d Gränze zwüschem dütsche Sproochgebiet gsi; Trin obedra het zu de Landschafte ghört, wo di rätoromanischi Sprooch Sutselvisch bis im 20. Joorhundert verbreitet gsi isch. Z Tamins rede sit langem nur no weni Prozänt vo de Bewooner en romanische Dialäkt oder süscht en anderi Sprooch als Dütsch. Im Gmäindbann vo Tamins sind unden im alte Kulturland em Rhy noo bis hüt vil rätoromanischi Fluernäme bekannt: Pradamal, Riafa, Cartschitscha, Quadra, Caldeira, Praderej, Falarauscha, Vasorta, und au vom ene Deil vo de Mäiesäss ufem Gunkels sind romanischi Näme überliferet.
Llanfynydd
Llanfynydd isch e Ort in Carmarthenshire in Wales.
Us Protescht gege e Windkraftanlag, wu in ihrem Heimetort het ufgstellt werre solle, het sich de Ort Llanfynydd im Juli 2004 umgnennt in „Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole“. Des isch walisisch un heist ibersetzt ugfähr: „Ruehigs schens Dorf, e hischtorische Ort mit seltene Rotmilan, wu vun verdommte Rotorblätter bedroht werre“. Dr Name isch aber nid offiziell.
Mit 66 Buechstabe isch d Ortsnome noch e bissll länger wie Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (nume 58 Buechstabe) un Llanfynydd het domit de längscht Ortsnome vu Europa.
Metalle
Metall (vo metallon) si Materialie, wo in fester oder flüssiger Form vier charakteristischi Stoffäigeschafte häi: iiri elektrischi Läitfähigkäit isch hooch, nimmt aber ab, wenn Tempratuur uufegoot, si läite Wermi guet, si si verformbar und häi e metallische Glanz (Spiegelglanz).
Metall si die chemische Elimänt, wo sich im Periodesüsteem vo de Elimänt linggs und unde von ere Drennigslinie vo Bor bis Astat befinde. Das sin öbbe 80 Brozänt vo de chemische Elimänt. Dr Übergang über d Halbmetall zu de Nitmetall isch fliessend. Dr Begriff wird au für Legierige und e baar intermetallischi Faase verwändet.
Die charakteristisch metallische Äigeschafte chämme drvo, ass d Atom von ere metallische Bindig zämmeghebt wärde, wo s wichdigste Merkmol von ere isch, ass sich d Elektrone im Gitter vo de Atom frei chönne beweege.
En einzelns Atom vom ene Metall het käini metallische Äigeschafte. E Metall entstoot erst, wenn meereri Atom nooch binenander si, e Wäggselwirkig zwüschen ine entstoot und si sich metallisch binde. Erst sonigi Grubbe vo Atom (cluster) häi metallischi Äigeschafte.
Atom vo dene Elimänt chönne sich au amorf zämmelaagere, wemm mä sä extrem schnäll abchüelt, und bilde denn käi Kristallgitter und wärde metallischs Glaas.
Under extreme Bedingige wie seer hooche Drück und Tempratuure chönne au Atom vo nitmetallische Elimänt sich metallisch binde und bechömme eso d Äigeschafte, wo charakteristisch si für d Metall.
Sit em Aafang vo dr Zivilisazioon wärde Metall as Wärkstoff für alli mööglige Aawändige brucht. Under em Begriff Metallfüsik oder au Metallkund beschäftige sich Füsiker und Materialwüsseschaftler mit de Grundlaage in dr Festkörperfüsik und mit Aawändige in dr Materialwüsseschaft.
D Metallurgii, uf guet dütsch s Hüttewäse, bezaichned alli Verfahre, wo mit de Gwünnig und de Verarbaitig vo Metall z tue händ.
Iidäilig
Dradizionell däilt mä Metall noch dr Dichti in Schweermetall und Liichtmetall ii und noch dr chemische Reaktividäät in Edelmetall, wo bsundrigs korrosionsbeständig si, und in uneedli Metall, wo gueti Redukzioonsmiddel si.
Zu de Halbmetall ghööre d Elimänt Bor (B), e tüpischs Halbmetall, Choolestoff (C), eender e Nitmetall, Silicium (Si), e tüpischs Halbmetall, Fosfor (P), eender e Nitmetall, Germanium (Ge), eender e Metall, Arsen (As), e tüpischs Halbmetall, Selen (Se), eender e Nitmetall, Antimon (Sb), eender e Metall, Tellur (Te), e tüpischs Halbmetall, Polonium (Po), e Metall, und Astat (At), eender e Nitmetall.
Fontaines NE
Es ghört zu der Gmeind Val-de-Ruz.
Geografi
D Gmeind Fontaines het s glychnamig Dorf im Dal un zwoo Exklaven in dr Bärg (Pass La Vue-des-Alpes, 1283 Meter über Meer), unter anderem e Dail vum Wyler Les Loges umfasst. S Dorf lyt underhalb vo der Ortschaft Cernier.
Dr Bann het 63,1 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 29 Prozänt Wald und acht Prozänt Sidligsflechi umfasst.
D Nochbergmaine vu Fontaines sin gsi: Boudevilliers, Les Hauts-Geneveys, Fontainemelon, Cernier, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Valangin un La Chaux-de-Fonds im Kanton Nöueburg un Renan im Kanton Bärn.
Gschicht
Fontaines isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Fontanes.
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
D Gmeind Fontaines het zum 1. Jänner 2013 mit dr Gmaine Boudevilliers, Cernier, Chézard-Saint-Martin, Coffrane, Dombresson, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Fontainemelon, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Montmollin, Le Pâquier, Savagnier un Villiers zue dr neie Gmai Val-de-Ruz fusioniert.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 0,8 % gläge.
Religion
71,8 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 3,0 %, FDP 44,9 %, Grüeni 5,6 %, PdA 1,3 %, SP 13,5 %, SVP 26,9 %.
Wirtschaft
Fontaines isch tradizionell es Puredorf gsi. Hüt het’s au es baar Uhreatelier und uf em Bärg läbt der Turismus.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 912 Yywohner 99,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee un 0,8 % Dytsch.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Russische Revolution
As Russischi Revolution (russisch Русская революция/ Transkription Russkaja rewoljuzija) bezeichnet mä generell es baar Revolutione in dr russische Gschicht im früeje 20. Johrhundert, im ängere Sinn d Oktoberrevolution vo 1917.
Die Russischi Revolution vo 1905
Die Russischi Revolution vo 1905 het e Reije vo Usenandersetzige und heftige regierigsfindlige Protest gege dr russisch Zar Nikolaus II. umfasst.
D Februarrevolution vo 1917
Wo dr Erscht Wältchrieg ane 1914 aagfange het, isch d Mehrheit vo de russischen Buure hinder dr Zareregierig gstande. Dr Verlauf vom Chrieg, wo für Russland seer schlimm gsi isch, und die schlächti Versorgig vo dr Zivilbevölkerig hai aber bald zum ene Stimmigsumschwung gfüehrt. D Lüt hai afo protestiere, und es hed au nid grad ghulfe, ass dr Zar Nikolaus II., wo sit em August 1915 dr militärisch Oberbefähl gfüehrt het, Reforme abglehnt und die bolizeiligi Überwachig vo dr Bevölkerig usgwiitet het.
D Proteststimmig het sich am Aafang vom Johr 1917 verscherft, wo d Briise uufegange si und d Läbensmiddelversorgig no schlächter worden isch. Das alls het d Bevölkerig vo Petrograd zu Streiks und Demonstratione driibe. Dr Zar het der Kaiserlige Armee dr Ufdrag gee, d Uufständ z underdrucke, aber d Soldate hai sich - andersch as no 1905 - nid nume gweigeret uf d Demonstrante z schiesse, sondern si deilwiis zun ene überglofe. In dr Februarrevolution vo 1917 hai d Arbeiterufständ dr Zareherrschaft, wo öbbe 300 Johr lang duurt gha het, es Ändi gmacht. Dr Zar het am 15. Merz 1917 (noch em julianische Kaländer) müesse abdanke.
Dr Kerenski het nid drä dänkt, wie gross as d Chriegsmüedikeit im Land gsi isch, und het witer gege d Middelmächt kämpft, aber im Juli 1917 isch d Kerenski-Offensive noch knapp drei Wuche scho gschiiteret.
Merz bis Oktober 1917
Am 28. Februar noch em julianische Kaländer (das isch dr 13. Merz gmäss em gregorianische Kaländer) isch dr Ufstand usbroche, und am 2. März (julianisch - 15. März, noch em gregorianische Kaländer) isch dr Zar für abgsetzt erklärt worde. Die bolitischi Macht isch deilwiis in de Händ vo de bürgerliche Bardeie, deilwiis in dene vom revolutionäre Petrograder Sowjet gsi, wo us Menschewiki, Bolschewiki und Sozialrevolutionäre zämmegsetzt gsi isch. Erst wo dr Wladimir Iljitsch Lenin am 3. April 1917 usem Exil i dr Schwiiz z Russland achoo isch, het sich d Situation grundlegend gänderet. Si politischs Programm het e sofortige Abbruch vom Chrieg vorgseh, und er het vor allem au welle, ass die brovisorischi bürgerligi Regierig, won er für kapitalistisch und unfähig ghalte het, nüm söll understützt wärde.
Wie me der Gross Chrieg äntlig chönt zum ene Ändi bringe, isch zum grosse Stritthema under de Kontrahänte worde. Die brovisorischi Regierig isch mehrmols umbildet worde und einzelni Menschewiki und Sozialrevolutionäri hai Boste im Kabinett übercho. Das het aber kei Ifluss gha druff, wie d Regierig mit em Chrieg het welle umgoo. Es isch witer zu militärische Niiderlage cho, und d Versorgigslag vo der Bevölkerig isch als wie schlimmer worde, und das het schnäll s Vertraue vo dr Bevölkerig in d Regierig kabutt gmacht. Das isch au e wichtige Grund gsi, worum d Bolschewiki sit em Septämber 1917 klari Mehrheite in de Sowjets vo Moskau und vo Petrograd gha hai.
Dr Russisch Bürgerchrieg 1917–1921
Lueg dr Hauptardikel: Russische Bürgerchrieg
Dr Russisch Bürgerchrieg, wo denn vo 1917 bis 1921 gangen isch, het über 8 Millione Mensche s Läbe kostet. D Bolschewiki si schliesslig d Siiger in dere Usenandersetzig gsi und hai 1922 d Sowjetunion gründet.
Dr Chrieg het (mindestens) vier Komflikt umfasst:
Breisgauer
D Briisgauer (latiinisch Brisgavi oder Brisigavi) sin e alamannischer Stomm gsi. Si hän sich im Gebiet vum hitige Briisgau ôgsidlet.
D Brisigavi werdet nume ide Notittia dignitatum gnennt, emene römische Handbuech usem früene 5. Joorhundert, wo d Verwaltig und di militärischi Organisation vom Römische Riich ufzaichnet. Deno hend d Brisigavi seniores (»die ältere Briisgauer«) zäme mit de Mattiaker römischi Hilfstruppe gstellt, wo z Spanie stationiert gsii sind, wäred d Hilfstruppe vo de Brisigavi iuniores (»di jüngere Brisgauer«) z Italie gstande sind.
Ahand vo de Lokalisierig chöned de Gundomadus, de Vadomarius und de Vidigabius as Könige vo de Brisgauer bitrachtet werde.
De Name setzt e keltische Orts- oder Flussname fort und lebt im Name vom hütige Briisgi witter. De Name vo Briisach (lat. Brisiacum) ghört ebefalls dezue.
Region Neckar-Alb
D Region Necker-Alb (dt. Region Neckar-Alb) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Landkrois Reidlenga, dr Landkrois Diibenga ùn dr Zollerealbkrois.
Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr Regionalverband Necker-Alb (dt. Regionalverband Neckar-Alb) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch syder em 1. Novämber z Messenga, dervor isch si fimf Joor lang z Diibenga gsii.
Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).
Ruumblaanig
In dr Region Necker-Alb gid s mid Diibenga/Reidlenga ai Ooberzäntre. Dernääbe gid s aachd Midelzändre:
Agora
D Agora isch im antike Griecheland dr zentrali Fest-, Versammligs- und Määrtblatz von ere Stadt gsi. Gliichzitig isch si aber au e bedütendi gsellschaftligi Instituzioon gsi und e charakteristischs Merkmol vo dr griechische polis. As wichdige Kultblatz si dört religiösi Fest mit gymnische und musische Agone abghalte worde, wo e gmäinsami Identidäät gstifdet häi. D Volks- und Grichtsversammlige si dört abghalte worde, wo s Mitenand in dr Stadt bestimmt häi. Wenn dr Homer verzelt, ass es nöime käi Agora gäb, isch das e Zäiche drfür, ass es dört käi Rächt und Gsetz git. Noch em Herodot isch d Agora für e Perserköönig Kyros II. s Merkmol von ere sälbstständige griechische Stadt gsi (Historien 1.153).
S bekanntiste Bischbil von ere Agora isch die vo Athen.
Adalbero von Augsburg
Dr Adalbero († 28. April 909 z Augschbrg) isch e Bischof vom Bischtum Augschbrg gsi.
Me dänkt, er sig us der Familie vo de Grafe vo Dillinga cho, sis Geburtsdatum isch nid bekannt. Er het als ussergwönlech begabte Maa gulte und het i dr Wüsseschaft und bsunders i dr Musig vil chönne. Er isch nach sinere Usbildig, won er vilecht im ene alemannische Chlooschter überchoo het, anne 887 Bischof vo Augschbrg worde. Er het sech guet mit em König Arnulf vrstande, und er isch mit däm anne 895 uf Rom ggange, wo dr Arnulf zum Kaiser gchrönt worden isch.
Ane 895 isch dr Adalbero vom König als Vorsteher vom Chlooschter Lorsch ygsetzt worde, zum dä Konvänt, wo dozmol schynts nid alls guet gsi isch, wider zu dr rächte Ornig z bringe.
Dr König Arnulf het dr Adalbero als Lehrer für sin Soon Ludwig zue sech gruefe. Wo dr Kaiser anne 899 gstorben isch, isch dr Ludwig erscht föif Joor alt gsi. Do isch d Regierig vom oschtfränkische Rych meischtens bi de mächtige Bischöf wie öppen em Salomo vo Konschtanz gläge, und au dr Adalbero het im Rych vil z säge gha.
Churz nochdäm dr Bischof Adalbero anne 909 gstorben isch, isch au em junge König Ludig sis Läbe scho z Änd gange.
Höchstädt an der Donau
Hechstädt (amtlich Höchstädt an der Donau) ischt e Stadt em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Hechstädt leit sibe Kilometer nordschtlich vo Dillinga.
Vo dr Gmarkong send 64,4% Landwirtschaftsfleche, 13,4% Wald, 14,8% Sidlongsfleche ond 7,4% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Hechstädt gheret d Stadtdoel Deisenhofen, Oberglauheim, Schwennenbach ond Sonderheim ond d Weiler ond Hef Galgenmühle, Hofmadschwaig, Mittelmühle ond Ölmühle.
Gschicht
Hechstädt ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1081.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,4 % gleäge.
Religion
86,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 10 % evangelisch.
Verwaltong
Hechstädt hot mit dr Gmoede Blĩĩdi, Fẽnnega, Lutziga ond Schwenninga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Hechstädt ischt dr Stefan Lenz.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Hechstädt ghert zom Schwäbisch.
Honig
Honig isch e Lääbesmiddel. Er wird vo Honigbiine und bestimmte Amäisenarte für sich sälber us em Nektar vo Blüete oder de zuckerhaltige Usschäidigsbrodukt vo verschidnige Insekte, em sogenannte Honigtau, gmacht und denn vilmol vom Mensch für si äignig Gebruuch gärntet.
S Entstoo vom Honig
Dr Biinehonig entstoot, wenn Biine Nektariesäft oder au anderi süessi Säft vo lääbige Pflanze ufnääme, die denn mit körperäigene Stoff aariichere und in iirem Körper verändere, in Wabe spiichere und en dört löön lo rif wärde. D Hauptkwelle isch dr Nektar vo Blüetepflanze. In e baar Klimaregione vo dr Ärde, hauptsächlig in gmäässigte, chubbt no drzue, ass sich gläägentlig verschidnigi Rinde- und Schildlüüs massehaft vermeere und denn gnueg groossi Mängene vo Honigtau entstöön. Es isch sältener, ass au extraflorali Nektarie (usserhalb vo Blüete) e Rolle spiile, zum Bischbil wenn dr Mais us dr Blattaggsle Pflanzesaft duet absondere.