cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Venuskamm
S’Wàcksort
Hàuiptsachlig befendet sech dia Pflànza em Mettelmeerràuim, awer schu um da 1600 hàtt ma sa känna àm maischta beobàchte en da Kornfalder um Bàsel umma, em Ditschlànd esch sa nonet bekànnt gseh, àwer en Hollànd àn gwessana Orta hàtt ma sa schu känna fenda. Schinbàr esch’sa en Europà igfiart worra unter da sammtliga igfiarta Gedraita, so dàss ma sa hiffig en da Kornfalder un em truckana Lànd bemärkt hàtt. Hett zu Tàgs esch dàss d’r Fàll nemma. Durch d'Üssrottung vu da Unkritter em Pflànzgebiat fendet ma d’r Àckerschtrahl numma noch en da brochlegenda Falder en da Beschunga odder en da Biogarta.
D’Beschriwung
D’r Àckerschtrahl bliahjt vu Mai bis Àuigscht, un wàckst bis uff 1700 m Hecha. S’esch a Johrespflànza un bschteht üss zwai Gschlachter wu vu 10 bis 40 zm groos wara.
Burg Schnellingen
D Burg Schnellinge isch e abgangeni Burg bi Schnellinge, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hasle im Kinzigdal im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch im Gwan „Schlossberg“, Am Schlossberg 16 gläge.
Die Hecheburg isch um 1300 vu dr Ritter von Schnellingen böue loo wore. Anne 1324 wird si s erscht Mol gnännt. Wyteri Bsitzer sin d Herre von Blumeck, d Herre von Rosenberg un d Herre von Fürstenberg gsi. Um 1500 isch d Burg ufgee wore.
Vu dr ehmolige Burgaalag sin nume no wenig Muurräscht erhalte.
Communauté de communes des Portes de Rosheim
D Communauté de communes des Portes de Rosheim (bìs 2016 Communauté de communes du Canton de Rosheim) ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 29. Dezember 1992 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera niin Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Roose, Präsidant ìsch dr Michel Herr.
Mittelfränkische Dialekte
Mittelfränkisch het nyt z due mit em bayerische Bezirk bzw. Regierigsbezirk Mittelfranke, wu mer oschtfränkischi Dialäkt schwätzt.
Abgränzig
Vu dr niderdytsche Dialäkt im Norde wird Mittelfränkisch dur d Benrather Linie („maken/machen-Linie“) abgränzt.
Vu dr ryyfränkische Dialäkt im Side wäre di mittelfränkische Dialäkt dur d Sankt Goarer Linie oder Hunsrück-Schranke („dat/das-Linie“), wu vu Völklingen an dr Saar iber Simmern, Sankt Goar un Limburg bis uf Dillenburg goht, un dur d Bopparder Linie („Korf/Korb-Linie“) abgränzt.
Gliderig
Di Ripuarische Dialäkt im Norde un s Moselfränkisch im Side wäre dur d Bad Honnefer Linie oder Eifel-Schranke („Dorp/Dorf-Linie“) abgränzt, wu bi Bad Honnef iber dr Ryy goot.
Heliaia
D Zämmesetzig vo dr Heliaia
S Gricht het us 6'000 Richder bestande. Die si jeedes Joor us de männlige Bürger, wo elter as drissgi gsi si, usgloost worde, us jeedere Füüle säggshundert. Wär Schulde bi dr Staatskasse gha het, enträchdet gsi isch, körperlig oder gäistig invalid gsi isch und wäge däm s Verfaare nid het chönne verfolge, het nid chönne Richder wärde.
Wär in welem Fall het müesse Richder si, isch von ere Losmaschine bestimmt worde. . Es het je noch Fall underschiidlig vili Richder gee, vo 201 bis 501 bzw. 1001 bis 1501 Heliaste und in bsundrige Aagläägehäite alli säggsduusig.
Zueständigkäit
Ursprünglig het d Heliaia nume über Chlaage gege Archonte und Beamti entschiide. Dr Ephialtes het 461 d Volksversammlig (Ekklesia) drzuebrocht, im Areopag, wo as Machtwärkzüüg vo de Oligarche gulte het,  die mäiste Kompetänze wägznee und uf d Heliaia z überdrääge. Dr Areopag isch denn nume no für d Bluetgrichtsbarkäit, (Mord und Brandstifdig) und für Sakrals zueständig bliibe, und d Heliaia het in fast alle Zivil- und Stroofsache grichdet.
Es het zwäi Arte vo Chlaage ge, die öffentlige, wo jede Bürger het chönne e Chlaag iiräiche, und die zivile, wo nume dr Gschädigt das het chönne mache.
S Verfaare
D Heliaia het an alle Arbetsdääg dagt, usser wenn d Volksversammlig (Ekklesia) zämmedräte isch. D Sitzige häi under em freie Himmel stattgfunde.
Dr vorsitzend Beamti ( hegemon) het d Bardeie und d Züüge vorglaade, d Richder usgloost und d Resultat vo sinere Vorundersuechig vorgläit. Denn si d Chlääger, die Aaklagte und d Züüge an d Räije choo. Es het käini Apfikäät gee und jeede het sälber müesse ussääge, aber vili häi vorhäär d Hilf vom ene Logograaf in Aaspruch gnoo.
D Richder häi schliesslig ghäim abgstimmt ooni vorhär z beroote. Abgstimmt häi si mit Stimmstäi us Bronse, wo si in Urne doo häi. Wenn s Määss vo dr Stroof het müesse bestimmt wärde, het s e zwäiti Abstimmig gee.
D Urdäil
In Zivil- und Stroofsache het s chönne Gäldstroofe gee, in Stroofsache au Körperstroofe wie d Doodesstroof oder d Atimia (, dr Verlust vo de Bürgerrächt), mänggisch isch au no en Entäignig oder d Verbannig  derzuechoo.
Berüemti Persoone wo vom Athener Gricht verurdäilt worde si, si dr Sokrates gsi und dr Perikles.
Buchs ZH
Buchs (amtlich Buchs) isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Buchs isch es Doorff im Furttaal am Fuess vo de Lägere. Naachbergmäinde sind Ootelfinge, Rägischtoorf, Tälike, Tëënike, Bopplisse, Niderhasli, Rägischbëërg und Tielschtoorf.
S Piet vo de Gmäind umfasst 46,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,9 % Wald, 17,5 % Sidligsflechi, 8,7 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.
Gschicht
Buchs isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als Pusaha (1219 Buhsa).
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 22,2 % (Stand 2011).
Religion
36 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,0 %, CVP 5,4 %, EDU 3,1 %, EVP 5,0 %, FDP 12,2 %, GLP 9,8 %, GP 6,0 %, SP 11,1 %, SVP 44,2 %, Suschtigi 0,3 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,0 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Buchs ghört zue de Unterländer Mundarte.
Richard Gäng
Dr Richard Gäng (* 21. April 1899 z Immeneich bi St. Bläsi; † 10. Aügschte 1983 z Friiburg) isch Lehrer un alemannische Dichter un Sprochschitzer gsii.
Üs em Läbe vum Gäng
Dr Gäng Richard isch am 21. April 1899 z Immeneich im Albtal (Hotzewald) uf d Wält kumme; dr het 7 elteri Gschwischtrig gha; si Vatter Roman isch Büür, Fuehrhalter un Burgemeischter gsii. Si Mueter Marie geb. Müller isch d Dochter vum e Schniidermeischter gsii – dr het si scho mit drei Johr verlore. Uf s Gänge großem Hof sin Gnächt un Mägd bschäftigt gsii; si hän 16 Ross un drzue no ander Viih gha. Dr Gäng Richard het speter in sinem „Mysterium Heimat“ gschriibe, dr diäg im Schwarzwald un sinene alemannische Ahne üs em Gebirg si inneri Brägig verdanke. „Meine Heimat führte mich stets und führt mich heute noch.“ Dr Gäng meint, wu Elterehüüs un Heimet ke Kern im e Mänsch glegt hän, diäg ke Macht vu dr Wält aü numme s ringscht Blettli kenne wagse lo.
Dr Gäng Richard isch z Immeneich in d Volksschuel gange (1905-1910), z Waldshuet uf d Realschuel (1910-1912) un z Friiburg i. B. uf d Rotteck-Oberrealschuel (1912-1916). Drno isch er z Ettlinge ufs Lehrerseminar gange (1916-1917 un 1919), unterbroche vum Erschte Wältkriäg, wun er 1917/18 Soldat gsii un schwär verwundet wore isch. Dr isch drno Lehrer an verschiidene badische Volksschuele gsii, so z Buchen im Odewald un z Manne. Z Mannheim-Freudenheim isch er mit Inflation un Eländ konfrontiärt gsii, d Vättere vu dr meischte vu sinene Schiäler sin arbetslos gsii. Dr het e starki Firsorg fir sozial benochdeiligti Kinder zeigt; e Schiäler vun em, dr Heinrich Bücheler, verzellt, ass er z Herwelze glii am Afang d Schiäler gfrogt het, wär e eige Nachthämm het. Dodra het er dr sozial Status kenne abläse; d arme Schiäler hän im Daghämm gschlofe. Diä het er versucht, bsunders z ferdere. Sini Schiäler heb er mit Lob un Tadel gfiährt, s Meerrehrli (dr Bambusstäcke) seig ungnutzt rumgläge.
1935 het er d Herta Leveringhaus ghirate; do isch e Familiä mit drei Kinder düs wore (zwee Sihn un ei Dochter).
Dr Richard Gäng isch wiä vil Lehrer im Dritte Riich Mitgliid vu dr NSDAP wore, är isch 1933 in d Bardei iidrätte. Vu 1942 bis 1944 isch er Kreiskültürhaüptstelleleiter vu dr NSDAP z Friiburg gsi. Wäge däm isch dr Gäng 1945 vum Lehrerdienscht suspändiert wore, speter as "minderbelastet" in dr Wartestand un schliäßlig 1949 us gsundheitlige Grind in dr vorlaifig Ruestand versetzt wore.
Z Friiburg, z Heidelbärg un z Berlin het er witter gstüdiärt un isch 1954 Gymnasiallehrer wore am Progymnasium St. Landolin vu dr Schuelbrieder z Ätteneminschter, 1966 isch er pensioniärt wore.
1964 isch dr Gäng Ehrebirger vu Immeneich wore.
1966 isch dr Gäng aü bi dr Grindung vu dr Muettersproch-Gsellschaft drbii gsii un fir Prässikontakt zueständig wore.
Am 10. Aügschte 1983 isch dr Richard Gäng z Friburg gstorbe. An sim Elterehüs z Immeneich isch 1984 e Gedänkdafele aabrocht wore.
Under em Nationalsozialismus
Dr Gäng het 1933 rasch gmerkt, vo wo dr Wind weiht, und isch dr Bardei biidrätte. 1937 het er en Aleitig zur Genealogii veröffentlicht und isch während em Chrieg ab 1942 Kreiskulturhauptstelleleiter gsi. Sii Schiäler Heinrich Bücheler het aber in siine Erinnerige an d Schuelzitt gschribe, dr Gäng heb schiints nit bsunders mit dr Nazi harmoniärt. Dr heb johrelang versuecht, in e Friiburger Schuel versetzt z wäre, wu si Fraü här gsi isch un wu si hebe welle boje. 1937 isch er derno an e Friiburger Schuel kumme. Aber 1938 isch er zittwiis uf Härwelze versetzt wore, wun er drno vu Friiburg üs e Bahnfahrt vu 30 km gha het, des sin zwoo Stund Fahrt gsii alli Dag. Des seig wiä e Strofversetzig gsii. Im gliiche Johr isch er aber wider uf e Schuel z Friiburg kumme, wun er bis 1945 unterrichtet het. Dr Bücheler meint, dr Gäng seig frei vu rassischtische Vorurdeil gsii un verzellt dr Fall vum Lolo (Lorenz Spindler), e Glassekamrad un Sinti-Bue. 1937 sin z Härwelze am „Heldegedenkdag“ Blueme vum Griägerdänkmol gstohle wore – dr Verdächtig isch dr Lolo gsii. D Strof fir dr Lolo het solle vu dr Schuel üsgfiährt wäre. Dr Gäng het sich as Glasselehrer fir zueständig erklärt un dr Fall an sich zoge. Dr Lolo isch in dr Karzer, in e Arräschtraüm, kumme. Aber do isch er ohni blaaji Fläcke un ohni gschwullini Finger wider rüskumme, drfir – s erscht mol sitter langem – mit Schueh un Socke. Dr Bücheler schliäßt: „Für den Lehrer Richard Gäng zeigte Lolo, der das entsetzliche Schicksal seiner Sippe überlebte, fortan große Anhänglichkeit und besuchte ihn in der Freiburger Jensenstraße bis in Gängs letzte Lebenstage.“
Noch em Kriäg isch dr Gäng vum Lehrerdienst suschpendiert wore. Im Rame vu dr Entnazifizierung isch er as „minderbelastet“ in Wartestand un 1949 üs gsundheitlige Grind in vorlaifige Ruestand versetzt wore.
Dr Gäng as "bewusste Alemann"
Dr Gäng Richard isch mit Liideschaft fir d alemannisch Sproch idrätte – dr het gmeint, ass si mit dr moderne Gsellschaftsentwicklig an Diäfi un Breiti verliäre diäg.
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Pardei (abgchürzt: glp; uf französisch: Parti vert’libéral, pvl; uf iteliänisch: Partito Verde-Liberale, pvl; uf rätoromanisch: Partida Verda-Liberala, pvl) isch e politischi Pardei in dr Schwiiz.
Richard Gäng
Dr Gäng as "bewusste Alemann"
In sinere Dichtig bsingt dr Gäng diä alt Wält, wu noch sinere Meinig besser isch. Si Freind Reinhold Schneider schribt, diä Wält seig nonit untergange, wänn dr Gäng si in sinere Dichtig rettet, verteidigt. Des seig aü e Gränziberschrittig: er diäg sich do dermit dr Verlotterig vum Mänsch in dr moderne Zit stelle.
Grünliberale Partei
Si het 2007 zum erschte Mol im Kanton Züri und im Kanton Sanggalle bi de Nationalrootswahle mitgmacht und z Züri grad drei Sitz überchoo.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
Dr Gäng Richard het wiä anderi alemannischi Dichter s Schriibe uf Alemannisch in dr Främdi agfange – nämlig 1927 z Buchen im Bauland (ganz im Norde vum badische Underland). 1931 het er si erschte Gedichtband „Im Hotzenwald“ rüsgä. 1954 isch nommol e Band gfolgt – „De Sunntigmorge“ – mit eme Nochwort vum Reinhold Schneider. Si erschti Zindig het dr Richard aber scho bikumme, wun er küüm 10 Johr alt gsii isch. Do het dr Lehrer in dr Dorfschuel, wus agfange het mit schneie, im Johann Peter Hebel si „Winter“ vordrait, wus din heißt: ''„Isch echt do obe Bauwele feil? Si schütten eim e redli Teil in d Gärten abe und ufs Hus; es schneit doch au, es isch en Grus. Un s hangt no mängge Wage voll am Himmel obe, merkch i wohl ...“ Siter däm Gedicht het dr Richard erfahre, so schribt er, „dass unser Alemannisch eine umfassende, großartige Sprache ist“''.
Grünliberale Partei
Kantonalbardeie
Bis jetzt git s 19 Kantonalbardeie i dene Kantöön: Züri, Sanggalle, Baselbiet, Bärn, Zug, Tuurgau, Baselstadt, Graubünde, Luzärn, Aargau, Soledurn, Fryburg, Waadt, Gämf, Nöieburg, Glaris, Schwyz, Schaffuuse und Tessin.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
Dr Dichter versuecht, dä Hängscht z zaime:
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Bardei vom Kanton Züri
Die Grüenliberali Bardei Kanton Züri isch entstande, wo sich es baar Lüüte ane 2004 vo de Grüene Kanton Züri trännt hai. Das isch so cho, wil doo dr Balthasar Glättli statt em Martin Bäumle zum Presidänt vo dr Zürcher Grüene gwehlt worden isch. Innert em ene Johr si fasch 300 Mitgliider dr neue Bardei bidräte.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
In dr negschte Strof verglicht er d Muettersproch mit eme „Wulchemeer“ un eme „Gwitter znacht“. Aber schliäßlig kunnt si nem doch aü wiän e Mueter vor:
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Bardei vom Kanton Züri
Die Grüenliberale si zerst vom Martin Bäumle im Nationalroot und bis Mai 2007 vo dr Verena Diener im Zürcher Regierigsroot verdräte gsi. Die beide si ursprünglig nid as Mitgliider vo dr Grüenliberale Bardei gwehlt worde, sondern für die Grüene, und si si dänn zu de glp überdräte.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
Viil vum Gäng sinene Gedichter sin voll vu Läbensweisheit; viilmol sait er esach im e Gliichnis üs dr Natür, wiä im Gedicht "Zwo Bueche", wus heißt:
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Bardei vom Kanton Züri
Aafangs 2006 het d glp zum erste Mol in e baar Gmeinde mit eigene Liste bi de Wahle mitgmacht, so au bi de Gemeindrootswahle vo de Stedt Züri, Winterthur, Uschter und Opfike. Z Züri hai si wäge dr Fümfprozäntklausle keini Sitz übercho, z Winterthur hai si aber zwäi vo 60 Mandat und z Uschter und z Opfike je zwäi vo 36 gha. Mit em Martin Luchsinger as Stadtrootskandidat si die Grüenliberale in dr Stadt Züri au zum erste Mol für en Exekutivwahl aadräte, är isch aber nid gwehlt worde.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
Wiäs bi dr Mänsche eso isch:
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Bardei vom Kanton Züri
Bi de Kantonsrootswahle am 15. April 2007 het d glp en groosse Wahlerfolg erziilt und het grad zäh Sitz überchoo. Denn het mä aagfange au in andere Kantöön grüenliberali Bardeie z gründe. Bi de Groossrootswahle im Kanton Thurgau am 6. April 2008 het d glp zwei Sitz im Kantonsroot überchoo.
Richard Gäng
Dr Gäng as Dichter
Aber, typisch Gäng:
Anne 1947 het er dr Erzählerpreis der Schola un 1952 fir sini Novelle „Rosina“ dr Scheffelpreis kriegt.
Grünliberale Partei
Die Grüenliberali Bardei vom Kanton Züri
D Zürcher Kantonsrootswahl 2019 hät dr glp meh as föif Prozänt Stimme meh procht weder di letschti Wahl ane 2015. D Bardei isch jetz im Kantonsroot uf 23 Sitz cho.
Wäge intärne Differänzen i dr SP Züri zu verschidene Frooge sind 2019 es paar Persoone vo dere zu der glp choo: dr Nazionalroot Daniel Frei, d Chantal Galladé un d Kantonsröötin Claudia Wyssen.
Die nationali Bardei
Die Grüenliberale vo de Kantön Züri und Sanggalle hai am 20. Juli 2007 offiziell e nationali Bardei gründet. Die beide Kantonalsektione hai sich an de Schwiizer Barlamäntswahle 2007 bedeiligt. Bi de Nationalrootswahle het d glp 1,4 Prozänt vo de Stimme gwunne und isch jetz mit drei Sitz im Nationalroot verdräte gsi. Dr bisherig Martin Bäumle und die nöi gwehlte Tiana Angelina Moser und Verena Diener chömen alli vo dr Zürcher Kantonalbardei. Die früehneri Zürcher Regierigsröötin Verena Diener isch im zweite Wahlgang au in dr Ständeroot gwehlt worde; uf ihre Nationalrootssitz isch dr Thomas Weibel noochgruckt. D Diener isch bis 2015 im Ständeroot gsi.
D glp het sich mit dr CVP und dr EVP für die 48ischti Legislaturperiode vom Nationalroot in ere gmeinsame Frakzion zämetoo: d Frakzion CVP/EVP/glp. As Grund dodrfür het men aagfüert, di politische Middi sell i dr nazionale Bolitik stercher sii.
Ane 2011 hai d glp-Mitgliider vom Nazionalroot en eigeti Frakzion pildet: d Grüenliberali Frakzion. . Für d glp sind i dr Legislatur 2015 bis 2019 die Lüüt im Nazionalroot gsi:
Bi de Nazionalrootswahle anne 2019 sind die Grüenliberale uf vil meh Sitz choo, so wie au die Grüene. Für d Legislatur 2019 bis 2023 sind 16 grüenliberali Politiker im Nazionalroot. Es sind sächs Lüüt usem Kanton Züri, drüü vom Kanton Bäärn, zwee usem Waadtland und je ei Persoon vom Kanton Gämf, Baselstadt, em Luzärnbiet, em Aargau und em Kanton Luzärn.
Bolitik
Die Grüenliberale gsehn sich as Bardei vo dr politische Middi und stöhn nit linggs wie die Grüeni Bardei vo dr Schwiiz und nid rächts wie d FDP. Si wei e liberali Wirtschafts- und Gsellschaftsbolitik konsequänt mit ere nochhaltige Umwältbolitik verbinde.
Si wäi, ass me d Natur als Grundlag vom Läbe rächt tuet pfleege, und si wäi dass alli Forme vom Zämelääbe i dr Gselschaft glych behandlet wärde, si sind füre Uustiig us dr Atomwirtschaft und us der Technik, wo fossyli Energytreeger verbruucht und Cholestoffdioxid i d Luft use loot. Die internazionali Zämenarbet vo dr Schwiiz isch ne wichtig. Und derzue ane sind die Grüenliberale au für gueti Schuelen im Land, si wäi überhaupt s gueti Bildigssischteem vo dr Schwiiz und di modärni Forschig vo de Hochschuele sterche.
Differänze zur ehemolige Mueterbardei, de Grüene, bestöhn bsundrigs in wirtschafts- und finanzpolitische Frooge, wo d glp meh uf liberali Löösige use wott.
Organisation
Dr Presidänt vo dr Bardei uf nationaler Ebeni isch sid 2017 dr Jürg Grossen.
D Zürcher Kantonalbardei wird vom ene Co-Presidium gleitet: dr Corina Gredig und em Nicola Forster.
Prakrit
Prakrit (Sanskrit: प्राकृत prākṛta n.) isch d Bizaichnig vo de mittelindische Tielekt, wo au s Pali dezue ghört.
Verwandtschaft
S Prakrit isch im Gegesatz zum Sanskrit, wo e künstlichi Literatursprooch isch, di gsprochni Sprooch vom Alltaag. Es zaichnet sich gegenöber vom Sanskrit dör e Veraifachig vo de Silbestruktur und Grammatik und dör e grössere Aatail a nödindoeuropäische Wörter uus. S Prakrit isch abem 3.Jh.v. Chr. schriftlich öberliferet, aber vill älter. Im 11.Jh.n. Chr. isches vom Noiindische abglöst wore.
Tielekt
S Prakrit zerfallt i meriri Tielekt, wobii aber nöd all Variante erfassbar sind. Die Tielekt sind tailwiis lokali Variante, wo aber i gwüssne Volksschichte e wiiti Verbraitig öber s Uursprungspiet gfunde hend.
Destry
Destry (ditsch Destrich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Destry lijt zwìsche Faulquemont un Château-Salins, rund 35 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 237 un 307 m ìwer em Meeresspiejel. Nochbergmeine sìn Suisse, Landroff, Baronville, Achain, Marthille un Brulange.
Gschìcht
Destry ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777 (835: Destracham, 966: Destroch, 991: Destrardo, 1195: Dextrix, 1315: Destrey).
Ìm Drissgjehrige Kriej ìsch s Dorf gschlìsse un drno àb 1660 wìder ufgeböit worre. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Destry ìsch. Destry ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Destry ghert zem Lorrain.
Luwische Sprache
S Luwisch (uf hethitisch: luwili) isch en indogermanischi Sprooch, wo zäme mitem Hethitische und anderne Sprooche zom anatolische Zwiig ghört. S isch schriftlich abem 19. Joorhundert v. Chr. bizügt und isch dodemit nebetem Hethitische di eltisti schriftlich bizügti indogermanischi Sprooch. Öberliferet isches bis is 7. Jh. v. Chr., uusgstorbe isches woll erst i de Antiki, vermuetli i de Römerzitt. I de Bronzezitt isches im süüdliche Chliiasie verbraitet gsii, i de Isezitt im südöstliche Chliiasie und z Syrie, woses di offizielli Sprooch vo de neohethitische Stadtstaate gsii isch.
Zueornnig
Zode anatolische Sprooche ghööred s Hethitisch, wo im End vo de Bronzezitt uusgstorben isch, und s Palaisch, wo vermuetli scho i de Bronzezitt e tooti Sprochh woren isch. S Lydisch, wo i de Antiki z Lydie gredt woren isch, stoot echli nööcher zum Luwische.
Die andere antike anatolische Sprooche, s Karisch, s Lykisch mitem Milyische und s Sidetisch ghööred zäme mitem Luwische zo de luwide Sprooche. Si underschaidet sich vom Hethitische, Palaische und Lydische vor alem imene sproochlich Archaismus und i gmainsame sproochliche Noierige.
I allne luwide Sprooche isch de indogermanischi Palatal /ḱ/ erhalte, z. B. luwisch zart- gege hethitisch kard- „Herz“ (us ). Im Gegesatz zo de Satemsprooche aber, isch /k/ nie palatalisiert woore. Dromm werd de Zuug as e Konservatismus aaglueget und s werd agnoo, as s Luwische ufem Weeg zo de Kentumisierig halbwegs stooblibe sai. I de jüngere luwide Sprooche isch de Lutt tails dör /z/ oder as /s/ vertrette.
Di indogermanische stimmhafte plosive Palatal und Velar /ģ, ģh, g, gh/ sind hüüffig verschwunde, z. B. luwisch wawa „Chue“ (us indogerm. *gṷeh3u-) oder luwisch immra- „Feld, Fluer“ gege heth. gemra-.
E Noierig isch d Schaffig vom genitivische Adjektiv uf -assa/i-, wie i luwisch tibassa Tarhunza „Himmels-Tarhunza“ oder o im luwische Ortsnamme Tarḫundassa. Da het grammatikalisch d Funktion vomene Genitiv, flektiert aber wienes Adjektiv.
I allne luwide Sprooche isch s Wort för „Gotthait“ massan(i)- (im Lykische mahan-), s Hethitische und Lydische hend s indogermanische Wort *dieu- biwart (heth. siu-, lyd. civ-), s Palaische hett da dör marḫa- ersetzt.
Tielekt
S Luwisch cha i zwee Hoptdielekt tailt were, nämli i s Kailschriftluwisch vo de Bronzezitt und is Hieroglypheluwisch vo de Isezitt. S erst isch mit de hethitische Kailschrift gschribe woore, s zwait mit de luwische Hieroglypheschrift, wo abem 14. Jh. v. Chr. z Chliiasie gschaffe woren isch, um Luwisch z schriibe. Do di zwoo Schrifte recht verschide sind, isch nöd immer klar, öb en Underschiid dör d Schrift bidingt isch. So cha im Kailschriftluwische e Nasal voreme Plosiv mengisch verschwinde, im Hieroglypheluwische aber, wo nume Zaiche vom Typ Konsonant-Vokal hett, chan e Nasal i dere Stelig nöd gschribe were. Hieroglypeluwischi Näme i assyrische Tegscht zaiget, as de Nasal erhalte bliben isch.
En Underschiid vo dene zwee Tielekt isch de Verlust vom alte Genitiv im Kailschriftluwische, wo im spöötere Hieroglypheluwische lebig bliben isch. De indogermanisch Ablutt isch i de luwische Tielekt underschidlich uusgliche woore, z. B. kluw. tappas- „Himmel“ (us *nébhos-) gege hluw. tibas- (us *nebhés-, wie au heth. nēpis-) oder kluw. tiyammi- „Erde“ (us *dhĝhém-) gege hluw. takm- (us *dhéĝhōm), s Hethitisch het de Ablutt biwaart: tēkan Nom. : taknas Gen.
S Hieroglypheluwisch zaigt e starche Rhotazismus vo intervokalischem /d/.
Kailschriftluwisch
Kailschriftluwischi Tegscht sind i de Regle i hethitischi Tegscht ibettet, wo luwischi Ritual bischriibet. Well gwössi Sprüch und Hymne uf luwisch rezitiert wore sind, hend di hethitische Schriiber drumm de luwisch Wortluut aagee. Well di maiste öberlifrete luwische Ritual mit em Land Kizzuwatna, em antike Ebne Kilikie, i Verbindig stönd, wo Luwier glebt hend, werd de Tielekt au Kizzuwatnaluwisch gnennt. Die Tegscht sind nume chorz, d Bidüttig vo villne Wörter isch nöd bikannt und zom Tail Spezialwörter us de Ritualsprooch.
S Kailschriftluwische hett de alti ererbit Genitiv verloore, sini Funktion het s genitivische Adjektiv völig öbernoo. En archaischere Tielekt cha i de Lieder us de Stadt Istanuwa erchennt were. En andere Tielekt isch i de Kultstadt Taurisa gredt wore.
Hieroglypheluwisch
S Hieroglypheluwisch isch scho i de spoote Bronzezitt gschribe woore, s gitt aber nöd vill Tegscht, do s nöd uf Tontafle gschribe woren isch, sondern voralem i Felsinschrifte. De Underschiid zom spöötere Hierglypheluwische i de neohethitische Zitt isch nume chlii. Au die lokaale Underschiid i de spoothethitische Zitt sind nume chlii.
I hethitische Tegscht tauched geg s End vo de Bronzezitt immer me Wörter uuf, wo miteme „Glossekail“ markiert wered. Die Glosskailwörter sind Fremdwörter, offebar i de maiste Fäll luwischi. Die wered denn as Glossekailluwisch, Riichsluwisch oder Ḫattusaluwisch bizaichnet, do si i de Archiiv vo de hethitische Hoptstadt Ḫattusa vorchömed und vo luwische Schriiber stamed, wo im Tienst vo de Verwaltig gstande sind. S werd postuliert, as de Tielekt e direkte Vorgänger vom isezittliche Hieroglypheluwische sai.
Öberliferig
Di eltische luwische Sproochzügnis sind Personenäme us de altassyrische Händlerkolonii z Kültepe im süüdliche Zentralanatolie. Well die Händler mit Iihaimische Verträäg abgschlosse hend, sind Personenäme vo verschidnige Völcher bikannt, nöd all chönt enere bikannte Sprooch zuegornnet were. Di luwische Näme chömed nume selte vor, vill weniger as hethitischi Näme. Ahand vo dene Näme isch offesichtlich, as di zwoo verwandte Sprooche sich scho recht wiit usenand entwicklet hend. Aidüttig luwischi Wörter, wo i de Näme vorchömed sind u. a. wawa- „Chue“, ḫawa- „Schooff“, zuwan- „Hund“, zidi- „Maa“, muwa- „Chraft“ oder ura- „grooss“. Au theophori Näme sind bikannt, so Tarḫuan, Ruwatia und Rutia oder Tiwatia.
Luwischi Personenäme sind o i hethitische Urchunde bis zom End vo de Bronzezitt nöd selte. Di typischte Wörter i luwische Näme sind mūwa- „Chraft“, zīdi- „Maa“ und piya- „Goob“. Abem 16. Jh. v. Chr. chömed i hethitische Ritual o luwischi Sprüch und Lieder vor, wo uf Luwisch rezitert were müend. Us de Bronzezitt sind nume Quasibilingue bikannt, da haisst de luwisch und de hethitisch Tegscht hend de gliich Inhalt, sind aber kai wörtlichi Öbersetzige.
Im 14. Jh. v. Chr. isch di luwischi Hieroglypheschrift entstande. Di elteste Zügnis wered uf Sigel bruucht, wo de Name und d Funktion vomene Biamte, oder Würdeträger, stoot. Erst gege s End vo de Bronzezitt fönd hethitischi König afoo Felsinschrifte uf Hieroglypheluwisch afeertige. Noch em Zämebruch vom Hethitische Riich um 1180 v. Chr. werd numeno s Hieroglypheluwisch gschribe, und zwoor im süüdliche Zentralanatolie, z Kilikie und z Syrie. Meriri luwisch-phönizischi Inschrifte sind gfunde wore, si hend maasgeblich dodezue biitrait, s Hieroglypheluwische z entziffere.
Nochem 7. Joorhundert v. Chr. sind kai luwischi Tegscht mee bikannt. Luwischi Personenäme hend sich aber z Kilikie bis i d Röömerzitt ine erhalte, z Isaurie sogär bis is 5. Jh. n. Chr. Allerdings isch z säge, ass Näme e Sprooch lang öberlebe chönnt. S gitt sogär ursprünglich luwischi Wörter und Näme, wo hütt no gloiffig sind. So isch s englische Wort dragoman „Öbersetzer“ vermuetli uursprüngli en Ablaitig vom luwische Wort tarkummi- „brichte, mittaile“. De Name vom gflöglete Dichterross Pegasus isch en altgriechischi Entleenig us luwisch pīḫasassa-, wa e genitivisches Adjektiv vo pīḫas- „Glanz, Blitz“ isch.
Burg Seelbach
Die Hecheburg isch anne 1786 gnännt wore. Si isch dur e Steibruch gschlisse wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Pegasos
De Pegasos isch e mythisches Ross bi de alte Grieche. Es trait de Dunner und Blitz vom Zeus.
Saage
Noch de antike Saage isch de Poseidon de Vatter vom Pegasos und sini Muetter isch d Medusa. Wo de Perseus a dere de Chopf aghaue hett, sind de Chrysor und de Pegasos usem Hals ggumpet. De Held Bellorophon het mitt Hilff vo de Athene de Pegasos zäämt. Z Lykie het er gege d Chimaira gchämpft und gege d Solymer, emene lykische Volch. De Bellerophon isch drufabe öbermüetig wore und hett wöle de Himel stürme. Er isch aber abgstörzt, de Pegasos aber isch zom Zeus choo, und trait sitt denn sin Dunner und Blitz.
Sternbilder
De Sagezyklus vom Perseus isch mit merere Sternbilder verbunde. S Sternbild Pegasus stoot zwöschet de Andromeda und em Perseus mitem Gorgonechopf.
Rezeption
De Gottfrid vo Stroossburg dichtet i sim Tristan, as d Quelle vom Pegasus Wiishait gebi. I de Noizitt isch denn de Pegasus zomene Dichterross stilisiert wore, well er d Quelle Hippokrene mitemem Huufschlaag erzügt hett. Die Quelle litt ufem Berg Helikon, wo o d Muse haimisch sind.
Champtauroz
Champtauroz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Champtauroz lyt an dr Stroß Lucens-Yvonand. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Le Pontet. D Gmaiflechi umfasst 75,2 % landwirtschaftligi Flechi, 18,8 % Wald, 5,6 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 8,3 % gläge.
Religion
75 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 14 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 1,7 %, FDP 16,2 %, GLP 7,0 %, GP 8,8 %, SP 24,5 %, SVP 30,0 %, Sunschtigi 5,5 %.
D Burgermaischteri vu Champtauroz isch d Nicole Gesseney (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 0,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 100 Yywohner 95 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3 % Dytsch un 2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Großkönig
E Groossköönig (bzw. hüfiger βασιλεύς, ooni Ardikel; latiinisch: „Rex Regum“) isch e Köönig, wo über meereri anderi Köönig herrscht.
Scho d Herscher vo Akkad häi sich as „Groossköönig“ oder „Köönig vo de Köönig“ lo tituliere, wie au d Köönig vo de Hethiter und vo Assyrie (Šarru rabû šarru). Sogar d Herscher vo chliinere Köönigriich, wie vom neohethitische Karkamis oder vo Urartu, häi sich Groossköönig gnennt, wenn si über meereri anderi Fürste hherscht häi.
Under de Achämenide isch dr Ditel charakteristisch für d Herscher vom Perserriich worde. Spööter häi sich vor allem d Arsakide, s parthische Herscherhuus, as Groossköönig bezäichnet, wäärend under iire Noochfolger, de nöipersische Sassanide, wider dr Ditel „Köönig vo de Köönig“ (Schahanschah) üübliger gsi isch; dr Ditel „Groossköönig“ het mä in dere Zit mäistens für d Dronfolger brucht. In dr althistorische Forschig isch s aber äinewääg gängig, ass mä die sassanidische Herscher as „Groossköönig“ bezäichnet.
Im Römische Riich häi sich dr Fürst vo Palmyra Odaenathus und däm sini Söön Herodianus und Vaballathus rex regum gnennt. Spööter söll dr Konstantin dr Groossi sim Nöwöö Hannibalianus dä Ditel gee haa, aber uf Münze chunnt er nume as rex vor. In bäide Fäll dörfti die Titulatur sümbolisch gege Territorialaasprüch vom sassanidische Groossköönig an dr Ostgränze vom Imperium in Sürie bzw. Armenie grichdet gsi si.
Dr Kaiser vo Ethiopie het au dr Ditel vom ene „Köönig vo de Köönig“ dräit, d Bezäichnig isch Neguse Negest gsi.
Dr Muammar al-Gaddafi isch 2008 vo mee as 200 afrikanische König und dradizionelle Stammesherscher zum Köönig vo de Köönig vo Afrika usgrüeft worde.
Frank Straass
Dr Hans Herbert Baumann, Pseudonym: Frank Straass (* 16. Dezämber 1924 z Ämmedinge; † 28. Septämber 2009 z Hamburg), isch e dytsche Schurnalischt, Schriftsteller, Schauspiler, Herspil- un Synchronsprächer gsii.
Uusbildig
D Straass het Ussehandelschaufmann glehrt. Derno het er z z Villinge un z Mannem Schauspiilunterrichtgnuu. Zerscht het er aber as Funker bi dr Chriegsmarine un ab 1948 bim Myneruumdienscht gschafft.
Theater
No im nämlige Johr isch er au as Schauspiiler am Theater vu dr Juged vu dr Sidwescht Badische Volksbihni Mannem ufdrätte. In Johr druf het dr Straass an verschidene Hamburger Bihne wie em theater 53, em Chinschtlertheater un am Theater im Zimmer gspiilt. Vu 1963 bis 1971 isch er Ensemblemitglid im Dytsche Schauspiilhuus gsii, in dr Saison druf an dr Hamburger Staatsopere. Theatergaschtspiil hän en unter anderem an s Nei Theater vu dr Juged z Mannem gfiert, an s Stadttheater Lüneburg, an d Landesbihni Schleswig-Holstein, ans Schauspiil Cuxhaven, an s Nordmark-Landestheater Schleswig un au ans Theater am Niderrhyy z Cleve. Dr Straass het vyl Johr zum feschte Ensemble vum Altonaer Theater z Hamburg ghert, wun er in vyl Rolle as Schauspiiler un au as Regisseur gschafft het.
Film un Färnseh
Näbe syre Arbet fir d Bihni het dr Straass au all meh Rolle in Film- un Färnsehprodukzione ibernuu. Är het in Kriminalfilm wie dr Edgar-Wallace-Adapzionen Das Rätsel der roten Orchidee un Das Gasthaus an der Themse un dr Jerry-Cotton-Thriller Schüsse aus dem Geigenkasten un Der Mörderclub von Brooklyn mitgspiilt, in Färnsehspiil wie Ein Tag – Bericht aus einem deutschen Konzentrationslager 1939 vum Egon Monk un Der Fall Kapitän Behrens vum Wolfgang Staudte, aber au in verschidene skandinavische Produkzione wie em norwegisch-schwedische Krimimehdailer Röd snö. Dernäbe het er e Hufe Gaschtrolle in Färnsehserie un -raie wie Tatort, Stahlnetz, Hamburg Transit, Percy Stuart, Polizeifunk ruft, Cliff Dexter, Hafenpolizei un Ein Fall für TKKG ghaa.
Heerspiil un Synchronisazion
Dr Straass het au vyl as Sprächer fir Heerspiil un Synchronisazione gschafft. Är het e Hufe Rolle in Chinder- un Jugedprodukzione vu bekannte Label wie EUROPA, maritim un Karussell gsproche. As Synchronsprächer het er syni Stimm unter anderem em Ed Asner gleent un em Ford Rainey in däm syre Roll in dr Sitcom King of Queens.
Schriftsteller
Dodriber uuse het dr Straass as Schurnalischt un Schriftsteller gschafft. Är het Artikel fir Dageszytige gschribe, Heerspiil fir dr NDR, Theaterstugg un Roman, wun er zum Dail unter dr Pseudonym "John Landeck", "J.E. Wells" un "Frank Straass", zum Dail au unter sym burgerlige Name Hans-Herbert Baumann vereffetligt het.
Anne 1966 het er au zwai Versspiil uf Alemannisch publiziert: Sturm un Trau schau wem.
Québec (Provinz)
Québec isch die gröschdi Provinz (Glidstaat) vo Kanada und lit im Oste vom Land zwüsche dr Hudson Bay und der Gränze mit dr USA. Hauptstadt isch Québec, die gröschdi Stadt isch Montréal. Es isch die einzigi kanadischi Provinz, wo nur Französisch als offizielli Amtsproch häd.
Es het öbbe siibenähalb Millione Iiwohner, d Mehrheit drvo frankophon, wo sit 2006 offiziell as ä Nation anerkennt wärde. Zu de iigeborene Völker vo Québec zele d Irokese, d Algonkin (Cree, Micmac) und d Inuit.
Gschicht
Québec isch ursprünglig s Siidligsgebiet vo indigene Völker wie d Inuit, Mohawks, Cree, Algonkin, Innu, Attikamek, Mi'kmaq, Wyandot, Abenaki, Maliseet und Naskapi gsi. Wäärend die mäiste Völker im Kanadische Schild und in de Appalache e nomadischs Lääbe as Jeeger, Sammler und Fischer gläbt häi, si d Sankt-Lorenz-Irokese sässhaft gsi und häi Landwirtschaft betriibe.
Vom 16. Joorhundert aa si öiropäische Walfischjeeger und Händler im kanadische Oste ufdaucht und 1608 het dr Samuel de Champlain d Stadt Québec gründet, wo d Hauptstadt vo dr Kolonii Nöifrankriich worde isch. 1663 het dr Louis XIV. us Noifrankriich e königligi Kolonii gmacht. Im Franzose- und Indianerchrieg, wo Däil vom Siibejöörige Chrieg gsi isch, häi d Franzose zämme mit de Wyandot gege d Brite kämpft, wo mit de Irokese verbündet gs si. 1759 si d Franzose in dr Schlacht uf dr Abraham-Ebeni besigt worde. Im Bariser Friide vo 1763 isch Nöifrankriich an Groossbritannie gfalle. Mit em Quebec Act het die britischi Regierig 1774 s französische Rächtssüsteem, d Religionsfreihäit und die französischi Sprooch und Kultur anerkennt und Quebec bis in s Gebiet vo Ohio und Illinois vergröösseret. Im Friide vo Bariis 1783 si denn d Gebiet südlig vo de Groosse Seä an die Veräinigte Staate abdräte worde.
Im spoote 19. Joorhundert het in Quebec d Industrialisierung und d Urbanisierig aagfange. Die katholischi Chille het e groosse Iifluss uf d Gsellschaft gha und im Erziejigswääse s Sääge gha. Wirtschaftlig isch d Browinz aber von ere chliine änglischsproochige Elite dominiert worde. Es het zwäi hautsächligi ideologischi Strömige gee: die Liberale, wo Quebec häi welle modärnisiere und die konservative Nazionaliste, wo d Wärt vom Katholizismus und vom ländlige Traditionalismus verdäidigt und e isolazionistische Kurs verfolgt häi. In de 1950er Joor häi die Liberale dr Iifluss vo dr Chirche chönne beschniide und Québec vo Grund uf modärnisiere. Das isch as die Stilli Revoluzioon (révolution tranquille) bekannt worde. As Reakzioon isch dr Front de libération du Québec (FLQ) entstande, wo zwüsche 1963 und 1970 mee as 200 Bombenaaschleege und Banküberfäll gmacht het und us dr Browinz e marxistische Staat het welle mache. Dr Parti Québécois vom René Lévesque hingege het Québec mit friidlige Middel welle unabhängig mache. Die Besträäbige si aber immer wider gschiteret.
17. April
Dr '''17. April''' isch dr 107. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 108. in Schaltjohr), dodermit blybe no 258 Däg bis zum Änd vum Johr.
Riva San Vitale (Kreis)
Dr Chrais Riva San Vitale (ital. Circolo di Riva San Vitale) bildet zämme mit dr Chrais Balerna, Caneggio, Mendrisio un Stabio dr Bezirk Mendrisio im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Riva San Vitale.
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Emmendingen
Emmedinge isch e badischi Großi Kreisstadt im Südweschte vu Bade-Württeberg, öppe 14 km nördlich vu Friburg im Brisgau. Si isch als gröschti Stadt dr Sitz vu dr Verwaltig vum glichnammige Landkreis. Si bildet e Middelzentrum fer d Gmeinde vum weschtliche Landkreis.
Sit em 1. Jänner 1973 isch Emmedinge Grossi Kreisstadt. Mit dr Gmeinde Freiamt, Malterdinge, Sexau un Däninge het d Stadt e Verwaltigsgmeinschaft vereinbart. (In dr Karte im Infokäschtli isch d Verwaltigsmeinschaft farblich hervorghobe).
Stadtgliderig
D Stadt Emmedinge glideret sich in die sex Stadtdeile Emmedinge-Kernstadt, Kollmarsritti, Maleck, Mundinge, Wasser un Winderitti. Mit dr Usnahm vu dr Gmarkige vu dr Kernstadt, Winderitti un Kollmarsritti entspricht dr Bann vu dr Deilorte sällem vu dr früeher selbständige Gmeinde.
Musee
Im Markgrafeschloss isch d Stadtgeschichtliche Sammlung und es Fotomuseum Hirsmüller unterbrocht.
In de friehere Mikwe hot mer 1997 es Museum fir d jüdische Geschichte und d Kultur vu Emmendinge unterbrocht. Dett isch d Geschichte vu de Israelitische Gemeinde vu Emmedinge vun em Aafang im Johr 1716 bis zu em gwaltsame End im Johr 1940 uffzeigt worre. Es Becke vum Ritualbad isch us em poröse Sandstein. So kaa es Grundwasser in es Tauchbad eidringe. Usserdem wird d Mikwe durch es Wasser vum Brettebach/Mühlbach versorgt.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Caspar Baader
Dr Caspar Baader isch am 1. Oktober 1953 z Basel uf d Wält cho. Är isch schtudierte Buur, Rächtsaawalt und e Schwyzer Politiker vo dr SVP.
Schuele, Schtudium
Nodem dr Caspar Baader z Gälterchinde d Primar- und Realschuel (hütigi Sekundarschuel) bsuecht gha het, isch är bis 1972 ins Gymnasium z Lieschtel gange. Drno het är an dr ETH Züri Agronomy schtudiert (bis 1977) und an dr Uni-Basel Rächtswüsseschaft (1982). Drü Joor spöter het är im Baselbiet s Aawaltspatänt gmacht.
Syni Titel si: lic. iur. und dipl. Ing.-Agr. ETH. Dr Caspar Baader isch hüte selbschtändige Rächtsaawalt mit ere Aawaltspraxis z Gälterchinde.
Politik
Der Caspar Baader isch vo 1983 bis 1986 Mitglyd vom Gmeinrot Bannwil (BE) gsi; vo 1988 bis 1998 Mitglyd vom Bürgerrot Gälterchinde; vo 1991 bis 1999 Mitglyd und Presidänt vo dr Kreissekundarschuel Gälterchinde; vo 1992 bis 1994 Mitglyd vo dr Schtüürrekurskommission vom Kanton Basel-Landschaft; sit 1994 Presidänt vo dr Abteilig Schtüürgricht vom Kanton Basel-Landschaft.
Im Joor 1998 isch dr Caspar Baader für e Hansrudolf Nebiker in Nazionalrot nogrütscht und vertritt sither dr Kanton Basel-Land in Bärn. Är het meereri Verwaltigsrotsmandat, isch in einige Kommissione und Delegazione und zuedem no Presidänt vo dr SVP-Bundeshuusfrakzion.
Militär
Im Militär isch dr Caspar Baader Oberscht.
Familie
Dr Caspar Baader isch verhürotet und Vater vo drei erwachsene Süün. Är woont z Gälterchinde.
Flims
Flims (RMS Flem ) isch e Gmeind i dr Region Imbode vom Kanton Graubünde i dr Schwiiz.
Geografii
D Gmeind isch us de Ortschafte Flims-Dorf, Flims-Waldhuus, Fidaz und Scheia zämegsetzt. Dur d Gmeind füert d Kantonsstrooss, wo vo Chur über Riichenau dur s Taal vom Vorderrhy uf chunt und uf Ilanz und Disentis wyter is Taal ine goot. Sid ane 1959 het d Strooss über d Stennaschlucht vom Fluss Flem d Stennabrugg und im 2007ni isch en Stroossedunnel under em Dorf dure i Betriib gnoo worde.
Über de Bärgstock vom Flimserschtei und d Segnas-Alpe goot dr Gmeindbann bis uf d Bärgchetti mit de Tschingelhörner, em Piz Sardona und em Trinserhorn ufe. Uf em Grat chunt Flims a d Sanggaller Nochbergmeind Pfäfers aa. Under em Piz Segnas liit no en chlyne Räschte vom Segnasgletscher. Dr Segnaspass noch bim Martinsloch isch en Fuesswäg is Glarnerland uf Elm übere.
Im Wald südlech vom Dorf liit der Caumasee und no wyter undedra flüsst dr Rhy dur di grossi Schlucht Ruinaulta.
Name
Der Name chunt vom latynische Wort fluvius, wo Fluss bedütet. Dr rätoromanisch Name vom Dorf heisst Flem, wa au Fluss meint.
Gschicht
Us em Joor 765 isch di erschti gschichtlechi Kwelle, wo dr Ortsname vo Flims erwäänt, s Teschtamänt vom Bischof Tello.
Landtag der Republik Baden
Dr Landdag vu dr Republik Bade isch e historisch Barlemänt un isch vu 1919 bis 1933 d Legislative vu dr Republik Bade in dr Weimarer Republik gsii. Dää demokratisch legitimiert Badisch Landdag isch in dr Dradizion vu dr Badische Ständeversammlig vum Großherzogtum Bade gstande.
Rächtsgrundlag un Ufböu
Noch em Abschnitt IV vu dr Verfassig vu dr Republik vum 21. März 1919 isch dr Landdag us ere vu Bevelkerigszahl un Wahlbedailigung abhängige Zahl vu Abgordnete bstande. Fir je 10.000 Wehler pro Bartei het die je ain Abgordnete iberchuu. D Abgordnete sin noch em Grundsatz vu dr Verhältniswahl fir vier Johr gwehlt wore. S Mindeschtalter fir s aktiv Wahlrächt sin 21 Johr gsii un fir s passiv Wahlrächt 25 Johr (§ 3).
D Ufgabe vum Landdag sin d Gsetzgeebig, d Iberwachig vu dr Staatsfierig un Verwaltig, d Wohrnähmig vum Budgeträcht, d Wahl/Abwahl vu dr Minischter un imfall d Minischteraachlag gsii.
Rächtsgrundlag fir d Wahl vum Landdag isch s Landeswahlgsetz vum 29. Juli 1920 gsii.
Mit em Gesetz über den Neuaufbau des Reichs vum 30. Jänner 1934 isch s Landesbarlemänt ufglest wore. Noch em Zweete Wältchrieg sin mit dr Ufdailig vu Dytschland in alliierti Besatzigszone d Länder Wirttebärg-Bade un Bade errichet wore. D Landdäg vu däne hän d Funktione vum Badische Landdag ibernuu.
Landdagswahl 1919
Am 12. Jänner 1919 isch d Wahl zue dr verfassigsgeebende Landesversammlig gsii.
Stimme, wu zue dr 100 % fähle = Wahlvorschleg, wu nit Landdag verdrätte sin
Landdagswahl 1921
Am 30. Oktober 1921 isch d Wahl zum 1. Landdag gsii.
Stimme, wu zue dr 100 % fähle = Wahlvorschleg, wu nit Landdag verdrätte sin
Landdagswahl 1925
Am 25. Oktober 1925 isch d Wahl zum 2. Landdag gsii.
Stimme, wu zue dr 100 % fähle = Wahlvorschleg, wu nit Landdag verdrätte sin
Landdagswahl 1929
Am 27. Oktober 1929 isch d Wahl zum 3. Landdag gsii.
Stimme, wu zue dr 100 % fähle = Wahlvorschleg, wu nit Landdag verdrätte sin
Ryychsdagswahl 1933
Am 5. März 1933 isch d Wahl zum Ryychsdag gsii. Dr 4. Landdag isch noch em Vorläufigen Gesetz zur Gleichschaltung der Länder mit dem Reich analog zue däm Wahlergebnis nei bildet wore.
Stimme, wu zue dr 100 % fähle = Wahlvorschleg, wu nit Landdag verdrätte sin
Patrick Lo Giudice
De Patrick Lo Giudice (* 20. August 1959 z Züri) isch en italiänischschtämmige Schwiizer Künschtler mit de Schwerpünkt Malerei, Collage, Fotografii und Enkaustik. Ennere breitere Öffentlichkeit isch er bekannt worde mit em Bilderzyklus „Der Lo Giudice Code”, wo wäge sim Motiv umschtritte isch: Äs sind Wachsbilder ufgrund vo Fotografii vo berüehmte Mafiamörd.
Erwin Rommel
De Johannes Erwin Eugen Rommel (* 15. Novämber 1891 z Hoidna; † 14. Oktober 1944 z Herrlinge) isch e dütsche Generalfäldmarschall und Militärstrateeg gsi. Mer het em au Wüestefuchs gseit.
Patrick Lo Giudice
Läbe
De Lo Giudice het drü Jahr z Graniti, Sizilie (Taormina) gläbt. Bim Uufenthalt z Italie isch es zumene traumatische Erläbnis cho, wo de Lo Giudice schpöter i sine Mafia-Bilder verarbeitet het: Wärend sin Vatter es Gschchpröch miteme Holzhändler gefüert het, isch de chli Bueb en Reihe parkierti Autos entlanggloffe, und het zum Zytvertriib uf de Tachometere di aagäbnigä Höchschtgschwindigkeite abgläse. Uuf einisch isch är zumene Auto cho, wonner de Tacho nid hed abläse chönne. Uf de zweiti Blick het är gmerkt, dass d’Zahle vonnere Liiche verdeckt worde sind, emene Mordopfer vo de Mefia. D’Lo Giudices sind wäggange, ohni d’Carabinieri z’hole. Über ihri Erläbnis händs aagäblich nid emal im änge Familiechreis gredet, will d’Mafia derart vill Iifluss gha het. Dennoch het em Lo Giudice sin Vatter, wo en Aahänger vo kommunistische/sozialistische Ideä gsi isch, kei Schutzgäld für sini Schrinerei zahlt. Aber will meh en Brandbombe-Blindgänger gfunde het, wo gäge d’Schrinerei grichtet gsi isch (Vili Liter Lack sind dört glageret gsi!), het meh beschlosse, i de Schwiiz aasässig z’wärde. (Zur erschte künstlerische Arbeit isch es aber no in Italie cho - 1973 isch es Fresko im Chloschter Orfanotrofio Antoniano entschtande.)
Erwin Rommel
De Rommel isch 1910 i di württebergischi Armee yyträtte und isch im Erste Wältchrieg für bsunderi Tapferkeit uszeichnet worde. Er isch denn i d Riichswehr und i d Wehrmacht übernuu worde. Im Jahr 1937 isch sys Buch Infanterie greift an usechoo. Det drinn het er über syni Chriegserläbniss und Militärstrategie gschribe. Währed em Zweite Wältchrieg isch er syt em Februar 1940 als Kommandeur vo de 7. Panzerdivision z Frankryych gsi. Syn Yysatz als Befählshaber vom Dütsche Afrikakorps und vo de Panzerarmee Afrika z Nordafrika het in i de Heimet populär gmacht und Respäkt im Ussland yyträit. Im Juli 1942 isch die Truppe bis El-Alamein vordrunge und isch ab det zrugggschlage worde. Später het er als Oberbefählshaber vo de Heeresgruppe B wider z Frankryych dienet, won er am 17. Juli 1944 bimene Luftaagriff verwundet worden isch. Nach em Attentat vom 20. Juli 1944 isch er vom Adolf Hitler als Beteiligte aagluegt und zum Suizid zwunge. So het sich de Rommel s Läbe gnuu. Er het denn us Propagandagründ glych no es Staatsbegräbnis z Ulm übercho.