cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Primfaktorzerlegung
D Primfaktorzerleegig isch d Daarstellig von ere natürlige Zaal n as Brodukt us Primzaale, wo denn as Primfaktore vo n bezäichnet wärde. Die Daarstellig isch (bis uf d Räijefolg vo de Faktore) äidütig und zelt zu de grundlegende und klassische Wärkzüüg vo dr Zaaletheorii. Si isch dr Geegestand vom Fundamentalsatz vo dr Arithmetik. Bis jetz isch käi effiziänts Faktorisierigsverfaare bekannt, zum irgend e Zaal in sini Primfaktore z zerleege. Dr Exponänt e_k vom ene Primfaktor p_k isch d Vilfachhäit vo p_k in n und wird au as p_k-Bewärtig vo n bezäichnet. Er git aa, wie mänggisch n dur p_k däilbar isch.
Braktischi Aawändig
Us dr Primfaktorezerleegig gseet mä, öb e Zaal dur en anderi däilbar isch. S chlinste gmäinsame Vielfache (kgV) und dr grössti gmäinsami Däiler (ggT) chönne liicht us dr Primfaktorzerleegig bestimmt wärde. In dr Bruchrächnig chönne Brüch dur e ggT vom Zeler und vom Nenner kürzt wärde. Bim Addiere und Subtrahiere vo Brüch wärde die uf e chlinst gmäinsami Nenner erwiteret.
Krüptografii
E wichdigi Rolle spiile d Primzaale in dr Krüptografii. Verschlüsseligssüsteem wie RSA basiere druf, ass käi effiziänts Faktorisierigsverfaare bekannt isch. Eso isch s in Sekunde ooni Brobleem mööglig, ass mä zwäi 500-stelligi Primzaale cha finde und mitenander cha multipliziere. Mit de hütige Methode wurd s aber seer lang duure, zum die bäide Primfaktore vo däm 999- oder 1000-stellige Brodukt z finde.
Guns N' Roses
Guns N' Roses isch en bedütendi Hardrock-Band ändi 80er, afangs 90er gsi. Sie sind 1985 z' Hollywood z' Kalifornie gründed worde und sind eigentlich en zämeschluss us de Bands Hollywood Rose und L.A. Guns. Nach de EP Live Like A Suicide isch 1987 ihres ersti Album Appetite For Destruction erschine. Di wiitere Albe sind gsi: Gnr Lies (1988), s Doppelalbum Use Your Illusion I & II (1991) und 1995 The Spaghetti Incident, wo nur Covers enthalte hät (vor allem vo Punkbands).
D Gründigsmitglider sind gsi:
Spöter isch de Steven Adler wäg sinere Heroinsucht us de Band gheit, für ihn isch de Matt Sorum (vorher The Cult) cho. De Izzy Stradlin isch nach de Use Your Illusion Albe usgstiige, will er angeblich nüme im Rampeliächt hätt wele stah, er isch dur de Gilby Clarke ersetzt worde. Spöter sind au de Slash und de Duff usgstige, ab det cha mer fast nüme vo de eigentliche Guns N' Roses rede. De Axl macht bis hüt unterem Name Guns N'Roses witer, mit komplett neue Musiker. De Slash, de Duff und de Matt händ i Zwüscheziit Velvet Revolver gründet.
Diskographi
Albe (Staatelegende)
Bootlegs
Ca. 425 Stück
Universidade Federal de Minas Gerais
D' Uni vo Minas Gerais (port.: Universidade Federal de Minas Gerais, abkürzt UFMG) isch di gröschti Universität vo Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie und die fünftgrössti im Land. Si isch 1927 gründet worde. Dr Hauptsitz isch z Belo Horizonte aber si het au Abdeilige z Montes Claros, Diamantina, Tiradentes und z Conselheiro Lafaiete.
Im Joor 2009 het si 14.838 Dozänte gha und 49.254 Studänte, drvo 2.743 Doktorante.
Fakuldäte
D Universidät bietet Studiegäng unter anderem in de Beriich vo de Exakte Wüsseschafte, Agrarwüsseschafte, Biologii, Ingenieurwäse, Geowüsseschafte, Humanwüsseschafte, Biomedizinischi Wüsseschafte, Sozialwüsseschafte und Bildendi Kunst.
Rodelinda (Händel)
Rodelinda (HWV 19) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Si isch im Händel sis zwäite Stück für d Theatersäsong 1724/25 vo dr Royal Academy of Music gsi und die letschti vo sine drei Mäisteropere, noch Giulio Cesare in Egitto und Tamerlano.
s Stück
Dr Erfolg vo de Wärk us dere Zit isch nid nume dr Muusig vom Händel, nei, au em Libretto vom Nicola Francesco Haym z verdanke. Au d Riwalidäät mit em Komponist Giovanni Battista Bononcini, wo bis 1724 au an dr Opereakademii gschafft het, het dr Händel aagspornt.
Mit dr Uffüerig vo dr Opere Rodelinda am 26. Juni 1920 z Göttinge si im Händel sini Wärk z Dütschland vor em Vergässe grettet worde.
Im Haym sis Libretto basiert uf eme Libretto vom Antonio Salvi, won er 1710 für Floränz gschriibe het und wo dr Giacomo Antonio Perti verdoont het. Säll isch en Aabassig vom Pierre Corneille sim Schauspiil Pertharite, roi des Lombards vo 1652, wo 1653 veröffentligt worde isch.
D Opere Rodelinda isch, wie die tüpischi Opera seria, as klassische Dreiakter ufbaut und verzellt, was in ere churze Zit bassiert isch. Zwüsche de Ackt si Lugge von e baar Stunde in dr Handlig. Es git käini Rückblände, was früener bassiert isch wird im Stück erwäänt.
d Musig
Zwäi Blockflööte, e Trawersflööte, zwäi Oboe, e Fagott, zwäi Hörner, Striicher, Basso continuo (Violoncello, Laute, Tschembalo).
Historismus (Kunst)
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
Dr Begriff Historismus bezäichnet in dr Stiilgschicht e Fenomeen, wo im 19. Joorhundert verbräitet gsi isch und zum Däil no ins 20. Joorhundert noochgwirkt het, und wo mä bin em – vor allem in dr Archidektuur – uf elteri Stiilrichdige zrugggriffe und die mänggisch au mitenander kombiniert het.
Stilistischi Underarte si u. a. d Neoromanik, d Neogotik, d Neorönessans und dr Neobarock. In sinere Spootfaase isch parallel dr Juugedstiil entstande, wo dr Historismus zum Däil beiflusst het. E Gegebeweegig isch am Aafang vom 20. Joorhundert mit dr Reformarchidektuur ufchoo, wo sich spööter die klassischi Modärne us ere entwigglet het.
Dr Historismus het vo 1850 bis vor em Erste Wältchrieg d Kunst und d Archidektur brägt. Aber au spööter si historistischi Motiv immer wider emol ufdaucht, wie im monumentale Neoklassizismus. Zum Däil wird bis hüte historistisch baut, bsundrigs sit in dr Postmodärne wider historischi Bauforme ufgriffe worde si. Modärni historistischi Baute bezäichnet me au as neohistoristisch.
Patricia Schillinger
D’ Patricia Schillinger (* 18. Janner 1963 z’ Schtroossburi) ìsch a frànzeescha Politikera. Sa ìsch z’äärscht Mìtglììd vu dr Soziàlìschta Pàrtäi (PS) gsìì un gheert jetz züa dr Pàrtäi La République en Marche. Sitter 2004 ìsch sa Senààtsmìtglììd fìrs Owerelsàss, un vu 2008 bis 2014 ìsch sa d’rzüa Bìrgermaischtera vu Hagena gsìì.
ìhr Laawa un Kàrriar
D’ Patricia Schillinger hàt s’ frànzeescha-n-Àbitüür bschtànda. Schpeeter hàt sa ìn dr Schwiiz a Üssbìldung àls Hìlfsschwäschter bikumma. Sa hàt ìn dr Schwiiz un ìn Frànkrììch gschàfft.
D’ Schillinger ìsch z’äärscht biigoordneta Bìrgermaischtera z’ Hagena gsìì — doo ìsch sa veràntwortlig fìr Soziààls un Schüala gsìì. Ìm März 2008 ìsch sa àm äärschta Wàhlgàng vu dr Kommunààlwàhl àls Bìrgermaischtera vu Hagena gwählt worra. Àn dr Wàhl vu 2014 ìsch sa àm äärschta Wàhlgàng vum Thomas Zeller gschlààga worra — sa hàt numma 37,4 Prozant vu da iigaawana Schtìmma bikumma.
Ìm Septamber 2004 ìsch d’ Schillinger ìns frànzeescha Senààt gwählt worra uff dr Lischta vum Jean-Marie Bockel. Àls Bìrgermaischtera un Senàtoora hàt sa ànna 2013 d’ „Elsassischa Bìrgerverlànga fìr a näija Schprooch- un Kültüürpolitik“ unterschrììwa. Ìm Janner 2013 hàt sa zamma mìt’m Àbgoordnet’r Yann Galut üss’m Département Cher a Ìwwerleegungskrais ìnnerhàlb vu dr Soziàlìschta Pàrtäi grìnda, wo „La Gauche forte“ haisst. Ìn Hìnsìcht vu dr Presidàntschàftswàhl vu 2017 hàt sa d’ Kàndidàtüür vum Emmanuel Macron unterschtìtzt. Schpeeter ìm Joohr ìsch sa Mìtglììed ìm Macron siinera Pàrtäi La République en Marche worra. Àm 1. Àwrìl 2019 ìsch sa Sekretäära vu da Fràkzioona LREM un RDSE ìm Senààt gsìì — baida Fràkzioona hann d’ saalwa Sekretäära ghàà. Àn dara Schtälla-n-ìsch sa bis àm Andsjoohr 2021 blììwa — ìn dr Zwìschazitt ìsch d’ LREM-Fràkzioon ìn „RDPI“ umtaift worra.
Ànna 2019 hàt d’ Schillinger fìrs Senààt a Brìcht ìwwer dr màngelnda Züagàng züa Dààmabìnda gschrììwa. Doo hàt sa ämpfoohla, Dààmabìnda koschtafräi àn àrma Fràuija, Gfàngana un Sekundààrschialerinna z’ vertaila. Ànna 2021 hàt d’ Bìldungsminìschtera Frédérique Vidal verkìndet, àss d’ Dààmabìnda koschtafräi fìr Schtüdantinna wara sìì. Witterscht hàt d’ Schillinger ànna 2020 a Kolumna ìn dr Zittung Le Monde unterschrììwa, fìr d’ Schliassung vum Àtoomkràftwark vu Fassena unterschtìtza.
Ìm Jüüni 2018 hàt dr LREM-Pàrtäivorsìtzenda Christophe Castaner d’ Grìndung vum politischa Bìldungsìnschtitüüt „Tous politiques !“ verkìndet. D’ Schillinger ìsch àls Vìzavorsìtzenda vum Ìnschtitüüt ärnännt worra.
D’ Patricia Schillinger ìsch Müatter vu zwai Kìnder. Sa reedet fliassend Elsassisch. Ànna 2009 hàt ìsch sa mìt’ma Friehjohrsschwälmele üsszaichent worra.
Hyagnis
De Hyagnis isch i de griechische Mythologii e Phryger us de Stadt Kelainai. Er hett d Doppelflöte (Aulos) erfunde und von em stammt di phrygischi Tonart. Er hett zo Eere vo de Kybele, vom Dionysos und vom Pan Lieder gspillt. Die musikalische Ernoierige wered maist aber em Marsyas zuegschribe, wo mengisch as sii Soo gelt.
Phoebe (Mond)
D' Phoebe (oder: Saturn IX) isch ein vu dr ussere Mönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Phoebe isch anno 1899 vum William Henry Pickering uf photographische Platte entdeckt worre, wo am 16. August 1898 vum DeLisle Stewart in Arequipa (Peru) beliechtet worre sin. Es isch s'erst Mol gsi, dass e Mond uf photographischem Wäg entdeckt worre isch. Die gnau Umlaufbahn het erst anno 1905 vum Frank Elmore Ross bestimmt werre chänne.
Daift worre isch der Mond uf d'Titani Phoibe us dr grichische Mythologi.
Bahndate
D'Phoebe umchreist dr Saturn ime middlere Abstand vu 12.952.000 km in 550 Däg 11 Stunde un 31 Minute.
Die Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,163 uf.
Weißensee
Weißensee bezeichnet sälli Gmeinde un Ortsdeil:
Phoebe (Mond)
Bahndate
Fer öppe 100 Johr het d'Phoebe als dr usserscht Mond vum Saturn golte, bis anno 2000 mehreri chleini Trabante entdeckt worre sin, wo noch witter eweg sin.
Weißensee
Usserdem stoht's für sälli See:
Phoebe (Mond)
Bahndate
D'Phoebe isch viermol witter vum Saturn eweg, wie ihr nächschter grösserer Nochber, dr Mond Japetus, wobi si wittus grösser wie jeder ander Mond isch, wo dr Saturn in ere vergliichbare Entfernig umchreist.
Weißensee
Weissensee isch e Stuck uf em erschte Album vo dr dytsche Krautrockband Neu!.
Phoebe (Mond)
Bahndate
Dr Phoebe ihr Bahn isch 175,3° gegenyber em Saturn sinere Äquatorebeni gneigt, womit si e retrogradi Bahn ufwiist, d. h., si lauft entgege vu dr Rotationsrichtig vum Saturn um dr Planet.
Ufbau un physikalischi Date
D'Phoebe isch annächernd chugelförmig un besitzt e middlere Durmesser vu 213 km. Si rotiert in 9 Stunde un 16 Minute um die eige Ax un wiist domit, im Gegesatz zue dr andere grosse Saturnmönd (mit Usnahm vum Hyperion) kei bundini Rotation uf. D'Rotationsax isch um 26,183° us dr Senkrechte gneigt. Uf ihrer Oberflächi herrsche, je nooch Sunneistrahlig, Temperature vu -198 °C bis -161 °C.
Die dunkel Färbig erinneret an organischi Verbindige, wie si in primitive Meteorite (z. B. chohlige Chondrite) vorchumme. Des un die retograd Bahn het Planetologe zue dr Vermutig veralosst, dass es sich bi dr Phoebe um e igfangene Asteroid handle chännt.
Im September 1981 isch d'Ruumsonde Voyager 2 ime Abstand vu 2,2 Millione Kilometer an dr Phoebe vorbigfloge un het ersti Photos zue dr Erde gschickt. Ufgrund vu dr gross Entfernig isch d'Uflösig vu de Ufnahme gring gsi, so dass keini Details erchennbar gsi sin, allerdings het mer d'Periode vu dr Eigerotation feststelle chänne.
Am 11. Juni 2004 isch no d'Ruumsonde Cassini-Huygens ime Abstand vu numme 2.068 km vorbigfloge un het detaillierti Ufnahme uf d'Erde gschickt. Die Ufnahme zeige, dass dr Phoebe ihri Oberflächi extrem starch verkrateret isch, wobi Impaktkrater bis zue 80 km Durmesser vorhande sin. Einer vu dr Krater besitzt e Ringwall vu 16 km Höchi.
D'Ufnahme zeige witterhi, dass dr Phoebe ihri Oberflächi vu ere relativ dünne dunkle Schicht yberzoge isch, wo e Mächtigkeit vu 300 bis 500 Meter ufwiist. An dr Kraterränder, wo die dunkel Schicht infolg vum Impaktereignis ufgrisse isch, sin helli Flecke erchennbar. Do isch s'drunder ligend, fast wiss erschinend Material usgworfe worre. Dorybernus sin Spure vu Chohledioxid festgstellt worre, e Verbindig, wo vorher noch uf keinem Asteroid het noochgwiise werre chänne.
Mit 1,63 g/cm3 wiist Phoebe im Vergliich zue dr andere Saturnmönd e relativ hochi Dichti uf. Es wird vermuetet, dass si öppe zuer Hälfti us silikatischem Gstei un Iis zämmegsetzt isch.
Alli die Mönd sin Zwergmönd, wo chleiner wie 10 km sin, un hän e ähnlichi Umlaufbahn wie Phoebe.
Determinativ
E Determinativ isch i antike Schrifte, wie i de Keilschrifte oder Hieroglypheschrifte, e Zaiche, wo vor e Wort gsetzt werd, um azgee um was es sich handlet. S Determinativ werd nöd glese und i de Transkription höchgsetzt. S Determinativ cha vor oder nochem Wort gschribe were. So wered im Hethitische Objekt us Metall mitem Sumerogramm URUDU »Chupfer« markiert, z. B. URUDUšappikušta- »Noodle«. Da gelt o för Näme, so as mer waiiss, öbs um e Maa, e Frau, e Gotthait, e Fluss oder Stadt etc. goot. D Näme vo Mane wered i de Kailschrift nöd mit LÚ »Maa« determiniert sondern mitem Zaalzaiche »1«, wa entweder miteme höchgsetzte i oder m transkribiert werd, z. B. iAnitta oder mAnitta, Frauenäme wered mengisch entsprechend miteme höchgstellte f statt em Sumerogramm MUNUS »Frau« transkribiert, z. B. fPuduḫepa statt MUNUSPuduḫepa. Well Götternäme hüüfig vorchömed, werd s Determinativ DINGIR »Gotthait« maist abgchürzt as D oder d, z. B. DINGIRḪebat, DḪebat, oder dḪebat.
I de Luwische Hieroglypheschrift gitts nöd vill Determinativ. Die wered mit latiinische Wort transkribiert (z. B. URBS »Stadt« för Städt und Ortschafte, FLUMEN »Fluss« för Gwässer oder DEUS »Gott« för Gotthaite), wobi immer di männlichi Form brucht werd, z. B. KarkamisURBS oder DEUSKubaba.
Kongruenz (Zahlentheorie)
D Kongruänz in dr Zaaletheorii isch e Beziejig zwüsche ganze Zaale. Mä bezäichnet zwäi Zaale as kongruänt in Bezuug uf e Modul (e dritti Zaal), wenn si bi dr Divisioon dur e Modul dr gliich Räst häi. Das isch genau denn dr Fall, wenn si sich um e ganzzaaligs Vilfachs vom Modul underschäide. Si d Räst nit gliich, so säit mä, d Zaale sige inkongruänt in Bezuug uf e Modul.
Zum Bischbil isch 5 kongruänt 11 modulo 3, wil und, bzw. . Und −8 isch kongruänt zu 10 modulo 6, denn bi dr Divisioon dur 6 liifere 10 und au −8 dr Räst 4. Mä säll acht gee, ass es uf dr mathematischi Definizioon vo dr Ganzzaaldivisioon basiert, wo noch ere dr Räst s gliiche Vorzäiche überchunnt wie dr Divisor (do 6), also.
D Ussaag „a und b si kongruänt modulo m“ schribt mä mathematisch eso:
D Bedütig vo Kongruänze bestoot din, ass mä mit iine fast wie mit Gliichige cha rächne.
Susanne Hennig-Wellsow
D Susanne Hennig-Wellsow (* 13. Oktober 1977 z Demmin as Susanne Hennig) isch e dytschi Bolitikeri (Linki). Syter anne 2004 isch si Mitgliid vum Diiringer Landdaag un syt 2021 isch si Mitgliid vum Dytsche Bundesdaag. Vu 2013 bis 2021 isch si Landesvoorsitzeri vu dr Linke z Diiringe un vu 2014 bis 2021 au Fraktionsvoorsitzeri im Diiringer Landdaag gsii. Vum Februar 2021 bis zue irem Ruggdritt am 20. April 2022 isch si zäme mit dr Janine Wissler Voorsitzeri vu dr Bundesbartei vu dr Linke gsii.
Bolitik
D Susanne Hennig-Wellsow isch Mitgliid vu dr Bartei Die Linke un isch vu 2007 bis 2012 Mitgliid im Stadtvorstand Erfurt vu dr Bartei gsii. Uf kommunaler Ebeni isch si zwische 2004 un 2012 Mitgliid vum Erfurter Stadtroot gsii. Dert isch si vor allem zueständig gsii fir Jugedbolitik un Jugedferderblanig. Scho syter 2002 isch si Mitgliid im Jugedhilfsuusschuss vu dr Stadt Erfurt gsii.
Mit 26 Johr isch si anne 2004 iber s Jugedticket vu dr PDS als jingschti Abgordneti in Diiriginger Landdaag gwehlt wore. Dert isch si in dr Linksfraktion bis 2012 Sprächeri fir Uusbildigs- un Studäntefrooge gsii. Si isch Mitgliid gsii im Bildigsuusschuus un stellverdrättend Mitgliid im Wisseschafts- un im Wirtschaftsuusschuss. Vu 2012 bis 2014 isch si bildigsbolitischi Sprächeri vu ire Fraktion gsii. Zäme mit irem Fraktionskolleg Matthias Bärwolff het si im Oktober 2004 in dr Erfurter Innestadt s uffig Jugedwahlkraisbiro RedRoXX as Aalaufpunkt fir di links-alternativ Szene im Erfurter Ruum ufgmacht.
Bi der Landdaagswahl 2009 isch si as Diräktkandidati fir dr Wahlkrais Erfurt II in Diiringer Landdaag yyzoge. 2011 isch si zur stellverdrättende Vorsitzeri vu dr Bartei Die Linke Thüringen gwehlt wore. Im Novämber 2013 isch si mit 76 vu 134 Delegiertestimme im eerschte Wahlgang gege zwai Geegekandidate zur neie Diiringer Landesvorsitzeri vu dr Bartei Die Linke gwehlt wore. Bi dr Landdaagswahle 2014 un 2019 het si ire Diräktmandat chenne verdaidige. No dr Wahl vum Bodo Ramelow zum Diiringer Minischterbresidänt isch si am 10. Dezämber 2014 zur Vorsitzeri vu dr Linksfraktion im Diiringer Landdaag gwehlt wore. Am 15. Novämber 2015 isch si z Gotha mit 75,4 Brozänt vu dr Stimme as Landesvorsitzeri bstetigt wore.
Am 4. Septämber 2020 het si verchindet, ass si fir dr Bundesvoorsitz wett kandidiere. Uf em 7. Bundesbarteidaag im Februar 2021 isch d Susanne Hennig-Wellsow mit 70,5 % vu dr Stimme zur Bundesvoorsitzeri vu dr Bartei Die Linke gwehlt woore.
Am 20. April 2022 isch si as Barteivoorsitzeri vu dr Linke zruggdrätte.
Tschiertschen-Praden
Tschiertsche-Pròòda ischt e Gmäind vam Kanton Graubünde.
Schi lyd in dr Region Plessur im Tschilfigg. Ane 2009 hend die vorhär sälbstendige Gmäinde Tschiertsche und Pròòda die Gmäind nüü pildet.
Ds Dorf Pròòde isch ane 1157 ds eerschte Mal erwäänt worde.
Basler Brot
S Basler Laibli isch e Broot us Heefidaig. Es isch aini vo de beliebtiste Brotsorte in dr Schwiz und aini vo de weenige Schwizer Brootsorte, wo über d Sproochgränze uuse verbräitet sind.
S Basler Laibli isch lenglig-ovaal. Charakteristisch isch si waiche Rampf mit groosse, unregelmäässige Poore und eme knusprige, dunkle Rampf ooni Riss mit Määl oobe druf.
S Basler Broot wird us eme wäiche Heefidaig mit eme seer hooche Wasserghalt häärgstellt. S Waizemääl kaa Ruuchmääl oder Halbwissmääl si. D Laib wärde noch em Ufgoo nume e chli gformt und in Määl dunggt, so dass d Struggduur vom Daig lugg blibt. Bim Bache lait mä zwai Laib mit de Stirnsite anenander und dr Oofe muess mit bis zu 330 °C seer haiss si. Am Aafang duet sich dr Rampf nume wenig usbilde wägen em Dampf.
S Basler Broot wird in Laibli vo 500 Gramm und 1 Kilogramm verkauft, bim Beck vilmol au in Laibli vo 250 und mänggisch au 400 Gramm.
Haggis
De Haggis isch eis vo de bekanntischte schottische Spezialitäte us de Chuchi.
Allgemeins
De Haggis bestaat useme Magge vom Schaf, er wird paunch gnännt. Er wird mit Herz, Lebere, Lunge, Nierefett vom Schaf, Zwible und Haffermääl gfüllt.
Haggis gillt zwar als schottischi Spezialität, aber d Römer hend ide Antike scho Tiermäge und Tierdärm mit Innereie gfüllt und gässe.
De Haggis het mer früener erfunde, dass mer schnell nachem Schlachte die Innereie vom Tier, wo schnell verderblich sin, het chöne haltbar mache.
Traditionell wird zum Haggis Steckrüebe und Härdöpfel gässe, aber als Fast-Food gits zum Haggis au Pommes Frites. Es git sogar für Vegetarier Haggis-Rezäpt mit Gmües und Getreide.
Kino Wildenmann (Männedorf)
S Kino Wilde Maa z Mänidorf isch es Kino mit 71 Plätz z Mänidorf am Zürisee. S isch hüt s äinzige Kino am rächte Seeufer.
S Kino Wilde Ma häd vili Gsichter: vom Dunschtig bis am Samschtig zäigets di nöischte Film, am Mittwuch und am Suntig Studiofilm. Am Friitignomitag gits synchronisierti Film mit Kafi und Chueche. Für d Chind isch de Filmclub Zauberlatärne. Und im Spaatsumer gits es Filmfäscht.
Gschicht
Won am 8. Dezämber 1945 im grosse Saal vom Hotel Wilde Maa di gross Abigunderhaltig mit Musig vo de Harmonie und eme Theater verbii gsi isch, isch de Saal in es Kino umpoue worde. E breiti Stäge mit eme Gländer i de Mitti, isch in erschte Stock ufe, von e groosses hells Foyer gsi isch. Det isch au s Kassehüüsli gstande. Im Saal häts öppe 300 Plätz gha, vertäilt uf de Saal, d Eschtrade und de Balkon. I de 1970er-Jaar isch im Foyer e Videothek iigrichted worde. D Gwünn vo de Videothek händ s Kino am Läbe phalte.
Filmfründe händ 1983 en Understützigclub gründet, de Filmclub. Dä häd s Kino am Mäntig und am Ziischtig gmietet und Studioflm zäiget. Spööter häd d Gmäind en nöie Aastrich vo de Liinwand zalt. Won 1994 wäge enere Brandstiftig s Hotel Wilde Maa abeprunne isch, isch das schlimm gsi fürs Kino: da ganzi Saal verraucht und vom Löschwasser ales überschwämt.
D Gmäind häd d Ruine vom Wilde Ma verchauft. Vili Lüüt us em Dorf händ e Lösig fürs Kino gsuecht. Und die isch ase gsi: E Gnosseschaft füert s Kino im Rosstall vom Wilde Maa, won d Gmäind nöd verchauft gha häd. Im Dezämber 1995 häd Gmäindversamlig dadezue ja gsäit und am 7. Jänner 1998 isch de nöie Wildi Maa ufgange. A de Gmäindversamlig isch sogar en Brief vo de Metro Goldwyn Mayr vo Holywood verläse worde, won sich für s Kino iigsetzt häd. Sit em Jänner 2012 häd s Kino en digitale Projäkter.
Anderi Kino am See
S git no es Kino z Wädischwil uf de andere Seesiite (sit 1922) und di zwäi Kino z Rapperschwil. Früener häts am See aber no me Kino ge: I de Stadt häts am See es Kino z Wollishofe gee (s Morgetal, 1942-2002 ) und 1922-1989 eis z Riesbach, s Seefäld.
Julius Maximilian Schottky
De Julius Maximilian (Max) Schottky (* 13. April 1797 z Kupp bi Oppeln, prüüssischi Provinz Schleesie (hüt Poole); † 9. April 1849 z Trier, prüüssischi Rhyprovinz) isch en tüütsche Schriftsteller und Volchskundler gsy. Er hät di eerschten Uufzäichnige vo Rimella und em Rimellertüütsch publiziert, wos git.
Läben und Schaffe
De Schottky isch im schleesische Brieg (hüt z Poole) i d Schuel ggange und hät z Breslau Rächtswüsseschaft gstudiert, hät aber au filoloogischi und volchskundlichi Veraastaltige bsuecht. 1816 isch er uf Wien, won er ab 1817 i den Archyv alt Handschrifte kopiert und daademit über 30 000 Syte gfüllt hät. Denäbed hät er ööschterrychischi Volchslieder gsamlet und die 1819 zäme mit em Franz Žiška useggëë («Oesterreichische Volkslieder mit ihren Singeweisen», Pest 1819; 2. Uuflaag 1844), und im Buech häts au en Aahang über die underööschterrychisch Mundaart ghaa. Mit dëren Uusgaab händ die beede Samler vil dezue byträit, das d Lüüt naadisnaa gmërkt händ, das Tialäkt nöd äifech verdoorbes Schrifttüütsch sind, näi, das si unabhängigi Spraachwyse sind, wo i sich sälber wurzled. Si händ au Dichter und Musiker (drunder de Ludwig van Beethoven) chöne dezue bringe, sich mit de mündlichen Überliferig abgzgëë. De Schottky hät wyter und wyter gsamlet, zmindscht 1500 Lieder – hüt aber sind die zum grööschte Täil verloore.
1822 isch er vo Wien uf Posen, Prüüsse (hüt Poole), gräist und hät deet 1824 as Tüütschleerer am Gimnaasium afa schaffe. Lang hät ers deet alem Aaschy naa nöd uusghalte, und er hät drufabe Breslau, Dresden, Leipzig und Weimar abgchlapperet. 1828 bis 1831 hät er z Prag Stuudien über s mittelalterlich und früenöizytlich Bööme tribe und d Büecher «Die karolinische Zeit oder der äußere Zustand und die Sitten und Gebräuche Prags und Böhmens» (1830), «Prag, wie es war und wie es ist» (zwee Bänd, au 1830) und «Paganini’s Leben und Treiben als Künstler und Mensch» (zwee Bänd, 1832) usepraacht. Dänn isch er wyter uf Münche, won er si mit Kunschtgschicht abggëë und s Buech «Münchens öffentliche Kunstschätze» (1833) publiziert hät, wo aber au de Band «Ueber Wallensteins Privatleben» (1832) usechoo isch. 1834 isch er uf Innschbruck und uf Bozen («Bilder aus der süddeutschen Alpenwelt», 1834), nachanen uf Parys und uf Züri. 1848 isch er Redakter vo de Zytschrift «Rheinische Volkshalle» z Köln gsy und 1849 as Läiter vo de «Trierer Zeitung» uf Trier gholt woorde. Churz drufaben isch er a de Folge vomene Schlaagaafall gstoorbe.
De Schottky hät Fründschafte mit vile groosse Lüüt ghaa, seg aber au es Originaal, e «burleski Përsöönlichkäit» gsy und heg ständig s Füdli vole Schulde ghaa.
«Das Thal von Rimella und seine deutschen Bewohner»
Dëë Artikel isch i zwee Täil am 1. und am 2. April 1836 (Numere 92 und 93) i de Zytig «Das Ausland – Ein Tagblatt für Kunde des geistigen und sittlichen Lebens der Völker» usechoo. S Bsundrig draa isch, das es di eerscht Bischrybig vo de norditalienische Walser gmäind Rimella und irem süüdwalserische Tialäkt isch, wos git. Er schrybt deet ganz bigäischteret über de wild Taalchessel und di drininegströite Döörffer, wo uf chlyne Terasse liggid, hööchi Chiletüürm hegid und us pittoreske «Schwyzerhüüser» bistöchid – ales seg «hööchscht maalerisch». Säb mit de Hüüser isch intressant, wil de Schottky alem Aaschy naa z Rimella na Holzhüüser gsee hät, hüt aber händ ali en Ummantelig us Stäi oder sind überhaupt us Stäi poue.
En groosse Täil vom Uufsatz aber isch e vilsytigi Zämestelig vo rimellertüütsche Woort, Fraasen und Wändige. Denäbed staat da aber au Chabis, zum Byspiil, d Rimeller heged ekäi Woort öppe für «Mäntsch», «Körper» («Lyb»), «Schultere», «Holz», «Laub», «Ascht», «Anke«, «Bach», «Brugg», «Choorb» oder «Liecht». S äint und s ander isch au zimli misverstanden und verstelt. Für syn Styl tipisch isch, das er schrybt, wä men in hööchere Bëërgregioone vo de Schwyz na glaubi d Minnesänger z ghööre, dänn füüli me sich veraalasst, z Rimella sogaar a s Wideruufläbe von Druyde z glaube (und z Issime, won er au gsy isch, von Angelsachse). Für de Schottky isch s Rimellertüütsch ämel der eltischt, de poeetischt und de wichtigscht Tialäkt, wos git. Am Schluss säit er, es gèèb na eso vil mee z schrybe über Rimella, das mües er emen anderen überlaa. Es hät dän aber na rund hundert Jaar tuuret, bis de Fritz Gysling und de Ruedolf Hotzenköcherle de Tialäkt vo Rimella für de Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz uufgnaa händ, und nachane namaal fascht füfzg Jaar, bis de Marco Bauen sys Standardwëërch über s Rimellertüütsch und d Volchsüberliferig vo dëre Walsergmäind publiziert hät…
S isch intressant, de Zuegang vom Schottky mit dëm vom Albert Schott z verglyche. De Schott isch nu wenigi Jaar spööter z Rimella gsy. Mit sym Buech «Die deutschen Colonien in Piemont», wo 1842 usechoo isch, hät er äini von Grundlaage vo de Walserforschig gläit. Daa isch es nüme romantisch zue- und hëërggange wie bim Schottky, näi, das Buech isch (früe-)wüsseschaftlich und abgchlëërt uusgricht. Für sys Wöörterverzäichnis hät de Schott aber gëërn uf das vom Schottky zrugggriffe, er hät aber alewyl ghöörig aaggëë, was er vo sym «Voorgänger» übernaa hät.
Quargel
Quargel isch e Suurmilchchees, wo us Chuemilch gmacht wird. Noch dr Brodukzioon loot men en 24 bis 26 Stunde lo rif wärde. Sis Aroma isch e chli süürlig, pikant bis chreftig. Si Gruch isch däm vom dütsche Harzer Chees äänlig. Wie vili Wiichchees hebt au dr Quargel nit seer lang.
Bekannt isch dr Olmützer Quargel, wo mänggisch mit Grauchees verwäggslet wird. Er chunnt hüte vor allem us Loštice im Okres Šumperk in Tschechie. In dr EU isch s e gschützte Häärkumftsbegriff und daf sit 2015 nume no in Tschechie broduziert wärde.
Sustigs
Mit Quargel (Kwargel, Gvargel) würd im FL-Unterland än erfolglosä Murx im enä Projäkt oder Dokumänt bezeichnet.
Reformarchitektur
Reformarchidektur, au Reformstiil oder Reformbaukunst, isch e Begriff wo am Aafang vom 20. Joorhundert ufchoo isch für dä Däil vo de Archidekturströömige, wo denn mit em Stiil vom Historismus broche häi, aber witer dradizionelli Baumaterialie und Bauwiise verwändet häi. Si het sich in däm wääsentlig vom Dütsche Wärkbund underschiide, wo für s Nöije Baue iidräte isch. S Nöije Baue het ebefalls sachligi und schlichti Forme bevorzugt aber modärni Baumaterial wie Beton verwändet. Will vilmol regionali Dradizione e groosse Iifluss gha häi, cha män e Hufe vo de Baute, wo zur Reformarchidektur zelt wärde, au mit em Begriff Häimetschutzarchidektur oder Häimetarchidektur bezäichne, wo scho lengeri Zit bekannt gsi isch. Anderi Baute hingege zäige Iiflüss vom Juugedstiil.
Meitingen
Meidinga (amtlich Meitingen) ischt e Märt im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Meidinga leit em Dal vom Lech zwische Augschburg ond Donauwörth.
Vo dr Gmarkong send 57,9 % Landwirtschaftsfleche, 15,9 % Wald, 23,8 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtige Fleche. Nochbergmoede send Biberbach, Ellgau, Kühlenthal, Langweid am Lech, Thierhaupten, Todtenweis, Wertingen, Wöschtedorf.
Gmoendsgliderong
Zua Meidinga gheret dr gleichnamig Hauptort, d Pfarrderfer Herbertshofen ond Langenreichen, s Kirchdorf Ostendorf, d Derfer Erlingen ond Waltershofen, d Weiler Langenreichermühle ond Zeisenried ond dr Hof Ehekirchen.
Gschicht
Meidinga ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1231.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,1 % gleäge.
Religion
94,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4,1 % evangelisch.
Verwaltong
Meidinga ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Meidinga ischt dr Michael Higl.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Zahlentheorie
D Zaaletheorii isch e Däilgebiet vo dr Mathematik, wo sich mit de Äigeschafte vo de ganze Zaale beschäftigt. Däilgebiet sin zum Bischbil die elementari oder die arithmetischi Zaaletheorii – e Verallgemäinerig vo dr Arithmetik, d Leer vo de Diofantische Gliichige, die analütischi Zaaletheorii und die algebraischi Zaaletheorii.
Däilgebiet
Die verschiidene Däilgebiet vo dr Zaaletheorii wärde im Allgemäine noch de Methode underschiide, wo mit ene zaaletheoretischi Frooge bearbäitet wärde.
Die elementari oder arithmetischi Zaaletheorii
Au hüte no wird in äinzelne Frooge zur Däilbarkäit, zu Kongruänze und Äänligem mit elementare zaaletheoretische Methode gforscht. Mä brobiert au, Bewiis zur Zaaletheorii, wo witergehendi Methode bruuche, in elementari Begriff z „übersetze“, und doodrus chönne mänggisch nöiji Erkenntniss gmacht wärde. E Bischbil isch die elementari Bedrachdig vo zaaletheoretische Funkzioone wie dr Mäbiusfunkzioon und dr Eulersche Phi-Funkzioon.
Die algebraischi Zaaletheorii und die arithmetischi Geometrii
Äine vo de groosse Mäilestäi in dr Zaaletheorii isch d Entdeckig vom kwadratische Reziprozidäätsgsetz. Das Gsetz zäigt, ass mä d Froog, öb diofantischi Gliichige in de ganze Zaale löösbar si, äifacher cha lööse, wemm mä zu andere Zaalberiich (kwadratischi Zaalekörper, gaussschi Zaale) übergoot. Mä luegt denn ändligi Erwitrige vo de razionale Zaale aa, sogenannti algebraischi Zaalekörper, und vo doo stammt au dr Naame algebraischi Zaaletheorii. Elimänt vo Zaalekörper sin Nullstelle vo Polynom mit razionale Koeffiziänte. Die Zaalekörper enthalte Däilmängene, wo analog zu de ganze Zaale si, d Ganzhäitsring. Si verhalte sich in e Hufe Hiisichte wie dr Ring vo de ganze Zaale. Die äidütigi Zerleegig in Primzaale gältet allerdings nume no in wenige Zaalekörper vo dr Klassezaal 1. Allerdings sin Ganzhäitsring Dedekindring, und jedes brochnige Ideal het dorum en äidütigi Zerleegig in Primideal. D Analüüse vo deene algebraische Zaalekörper isch seer kompliziert und mä brucht Methode us fast alle Däilgebiet vo dr räine Mathematik, bsundrigs vo dr Algebra, dr Topologii, dr Analysis, dr Funkzioonetheorii (bsundrigs vo dr Theorii vo de Modulforme), dr Geometrii und dr Daarstelligstheorii. Die algebraischi Zaaletheorii studiert au no algebraischi Funkzionekörper über ändligi Körper, wo Theorie von ere witgehend analog zur Theorii vo de Zaalekörper verlauft. Algebraischi Zaale- und Funkzioonekörper wärde under em Naame „globali Körper“ zämmegfasst. Vilmol isch s fruchtbar, wemm mä Frooge „lokal“ aaluegt, d. h. für jedi Primzaal p äinzeln. Dä Vorgang benützt im Fall vo de ganze Zaale die p-adische Zaale, allgemäin lokali Körper.
Für zum die modärni algebraischi Zaaletheorii z formuliere, brucht mä d Sprooche vo dr homologische Algebra und bsundrigs die ursprünglig topologische Konzept vo dr Kohomologii, dr Homotopii und de abgläitete Funktore. Hööhepünkt vo dr algebraische Zaaletheorii sin d Klassekörpertheorii und d Iwasawa-Theorii.
Zu jedem Zaalekörper ghöört e Zeta-Funkzioon, wo s analütische Verhalte von ere d Arithmetik vom Zaalekörper widerspieglet. Au für die Dedekindsche Zeta-Funkzioone isch die Riemannschi Vermuetig im Allgemäine umbewiise. Für ändligi Körper isch iiri Ussaag in de berüemte Weil-Vermuetige enthalte und isch vom Pierre Deligne mit Middel vo dr algebraische Geometrii glööst worde, und für das het dä 1978 d Fiekds-Medallie überchoo.
Die algorithmischi Zaaletheorii
Die algorithmischi Zaaletheorii isch e Zwiig vo dr Zaaletheorii, wo bräits Inträssi het afo wecke, wo d Kompiuter ufchii si. Si beschäftigt sich drmit, wie zaaletheoretischi Brobleem algorithmisch effiziänt chönne umgsetzt wärde. Wichdigi Frooge sin, öb e groossi Zaal prim isch, d Faktorisierig vo groosse Zaale und d Froog, wo äng doodrmit verbunde isch, wie mä e diskrete Logarithmus effiziänt berächnet. Usserdäm git s hützudags Algorithme zum Klassezaale z berächne, Kohomologiigrubbe und zur K-Theorii vo algebraische Zaalekörper.
Aawändige vo dr Zaaletheorii
Aawändige vo dr Zaaletheorii het s in dr Krüptografii, bsundrigs bi dr Froog noch dr Sicherhäit vo dr Daatenüberdräägig im Internet. Do wärde elementari Methode vo dr Zaaletheorii (Primfaktorzerleegig, öbbe bim RSA oder Elgamal) und au fortgschritteni Methode vo dr algebraische Zaaletheorii wie öbbe d Verschlüsselig über elliptischi Kurve (ECC) aagwändet.
En anders Aawändigsgebiet isch d Kodierigstheorii, wo sich in iirer modärne Form uf d Theorii vo de algebraische Funkzionekörper stützt.
Maladers
Malaadersch isch es Dorf und en ehmolegi Gmaind vom Kanton Graubünde.
Si lyt in dr Region Plessur im vordere Tschilfigg. S Dorf isch öpe drüü Kilometer vo dr Stadt Chur ewägg. Dr Gmaindbann goot us em Tobel vo dr Plessur steil uf d Heubärge und zu de Gipfel vom Fürhörnli und em Montalin.
Gschicht
Ane 1156 isch s Dorf s erschte Mol erwäänt.
Uf dr 1. Jänner 2020 isch Malaadersch mit dr Stadt Chur zämmegschlosse worde. Dr letscht Gmaindspresident isch dr Georg Loretz gsi (vom Jänner 2015 bis Endi 2019).
Byzantion
Byzantion (,, tütsch: Byzanz, türkisch Bizans) isch e Koloniistadt, wo dorischi Grieche us Megara, Argos und Korinth um 660 vor dr Zitwändi gründet häi. Si isch am südwestlige Usgang vom Bosporus glääge, uf em östlige Spitz von ere Halbinsle zwüschen em Marmarameer und em Goldige Horn. Wäge sinere usgezäichnete Laag isch Byzantion 326 bis 330 vom römische Kaiser Konstantin I. zur nöije Hauptstadt Konstantinopel (hüte Istanbul) usbaut worde.
Freie Universität Berlin
Die Freiji Uniwersidäät Berliin (churz FU Berliin) isch 1948 gründet worde. Ire zentraal Kampus isch in Berlin-Dahlem im Bezirk Steglitz-Zehlendorf. Dr Zaal vo de Studänte nooch ghöört si zu de 20 grösste Hoochschuele z Dütschland.
Im Zuug vo dr „Exzellänziniziatiive“ 2007 und 2012 isch die Freiji Uniwersidäät as die ersti „Exzellänzuniwersidäät“ vo Berliin uszäichnet worde. As Iirichdig vom Verbund vo dr Berlin University Alliance isch d FU Berliin 2019 im Raame vo dr Exzellänzstrategii in die zwäiti Förderlinie ufgno worde.
D Uniwersidäät isch noch dr Alexander-von-Humboldt-Stifdig der Studieort z Dütschland, wo die internazionaale Spitzewüsseschaftler und Jungakademiker am hüfigste vorzooge häi. Bis zum Joor 2020 het si 18 Leibnizbriisdreeger füürebrocht.
Gschicht
D Forderig z Berliin e freiji Uniwersidäät ufzdue isch as Reakzioon uf die politische Gängelig vo de Leerer und Studänte an dr Berliner Universität cho, wo im sowjetische Sektor glääge isch. No wääred dr Berliiner Blockaade isch d Iirichdig von ere freije Uniwersidäät gnäämigt worde. Si isch as e Körperschaft vom öffentlige Rächt gründet worde und mit ere starke Sälbstverwaltig und isch nit diräkt em Staat understellt gsi, sondern eme Kuratorium (Stiftigsroot).
Scho im erste Semester het s an dr FU Berliin 2140 Studänte gha; 1949 si s scho 4946 gsi. Bis zum Bau vo dr Berliiner Muure 1961 si e Hufe Studänte us Ostberliin cho. 1956 het die Freiji Uniwersidäät Berliin as ersti dütschi Uniwersidäät e Magisterbrüefigsornig iigfüert.
In de spoote 1960er Joor isch d FU äins vo de Zentrum vo dr 68er Beweegig und dr Usserparlamentaarische Opposizioon (APO) in Dütschland gsi, wo under andere d FU-Studänte Rudi Dutschke und Benno Ohnesorg drzue ghöört häi uhnd wo zu Reforme im Uniwersidäätslääbe gfüert häi.
1977 het die Neue Studentenbewegung d Vorherrschaft vo de radikaale maoistische K-Grubbe und de Studenteverbänd, wo us dr 68er-Beweegig gstammt häi und DDR-höörig gsi si, broche.
D Zaal vo de Studänte isch e Zitlilang hööcher as 60'000 gsi, isch denn aber wäge meerere Maasnaame stark zrugggange.
Kwelle
Dr Ardikel «Freie Universität Berlin» uf dr dütsche Wikipedia
Steinhausen
Steinhausen isch de Familiename vo däne Persone:
Merowingischer Bruderkrieg
As Merowingische Bruederchrieg bezeichnet me e Reihe vo Konflikt im Frankeriich zwüsche de merowingische König vo de Deilriich, wo in d Ziit zwüsche dr Riichsdeilig noch em Dod vom Chlothar I. († 561) und dr Wiidervereinigung under em Chlothar II. 613 falle.
561-584: D Chrieg vom Chilperich I.
Ändi 561 isch dr König Chlothar I. gstorbe und het vier Söhn hinderlo, wo s Erb under sich ufdeilt hai. Drei von ene – dr Charibert I., dr Guntram I. und dr Sigibert I. – si Söhn vo dr erste Frau Ingund gsi, dr viert, dr Chilperich I., isch dr Sohn vom Chlothar siiner zweite Frau, dr Ingund ihri Schwöster Arnegund. Dr Charibert het dr westlig Riichsdeil mit dr Hauptstadt Paris übercho, dr Guntram dr Südoste mit dr Hauptstadt Orléans, dr Sigibert dr Oste um Reims und Gebiet im Süde und dr Chilperich dä im Norde mit der Hauptstadt Soissons. Währed dr Ingund ihri Söhn bi dr Deilig öbbe gliichwärtigi Adeil übercho hai, isch s Gebiet vom Chilperich sehr vil chliiner usgfalle. Dr Chilperich isch im Chlothar si Lieblingssohn gsi, und vo däm het er en Aspruch uf e Vorrangstellig bi dr Erbreglig abgleitet. Dorum het er scho vor dr Riichsdeilig und au nochäne brobiert, si Adeil mit Gwalt z vergrössere.
Wo dr Charibert im Johr 567 ohni Söhn gstorben isch, hai sich die drei überläbende Brüeder zwar uf en Ufdeilig vom Charibert siim Erb chönne einige, doch het e familiäre Konflikt neui Spannige usglöst. Im Früehlig 566 het dr Sigibert d Brunichild ghürotet, e Dochter vom Westgotekönig Athanagild, im Johr druf het dr Chilperich deren ihri Schwöster, d Gailswintha zur Frau gnoh. Die isch aber 570/571 uf d Astiftig vom Chilperich siiner Konkubine Fredegunde ermordet worde, und denn het d Fredegunde dr Chilperich ghürotet. Das het dr Gegesatz verschärft, wo scho lang bestande het zwüschen em Sigibert und em Chilperich. Dr Guntram het ohni Erfolg brobiert z vermittle. Dr Chilperich het Tours und Poitiers bsetzt, het sich aber noch ere erfolgriiche Gegenoffensive vom Sigibert, wo Paris eroberet het, noch Tournai zruggzoge; vili vo sine Lüüt si zum Sigibert desertiert und er sich vor ere ändgültige Niiderlag gstande. In dere kritische Situation het d Fredegunde wider iigriffe und het dr Sigibert Ändi 575 lo ermorde.
Dr Chilperich het jetzt grossi Deil vom Sigibert siim Gebiet bsetzt, aber denn het sich dr Guntram iigmischt. Dä het 576 z Aquitanie dr Chilperich bekämpft und denn 577 im Sigibert si unmündig Sohn Childebert II. adoptiert und zu siim Erb igsetzt, wil er noch em Dod vo sine vier Söhn keini männlige Nochkomme meh gha het. Dr Childebert II. isch under d Regäntschaft vo fränkische Adlige cho, und die hai s fertig brocht, d Riichsdeil vo siim Vater vo 561, wom enem Austrasie het afo säge, z rette. E politische Umsturz z Austrasie, wo d Brunichild entmachtet worden isch, het 581 zun ere Verständigung zwüsch em Childebert II. und em Chilperich gege dr Guntram gfüehrt, und dr Chilperich het freiji Hand gha, sich em Guntram si Bsitz in Aquitanie azeigne.
Zwei Johr spöter isch dr Chilperich aber bi siim Grossagriff gegen e Guntram elei bliibe, wil z Reims e Gegerevolution vo dr Partei vor Brunichild Erfolg gha het und Austrasie isch wider uf d Siite vom Guntram gwächslet. Das neue Bündnis het aber keini Folge gha, wil dr oströmisch Kaiser Maurikios denn Bündnisverpflichtige igforderet het, und d Franke hai ihri Pflicht erfüllt und sich nit chönne bekämpfe für e Ziit, und denn isch dr Chilperich im Herbst 584 ermordet worde, wohrschiinlig as Folg von ere Adelsverschwörig, wo z Austrasie agfange het.
584-596: Dr Guntram und dr Childebert II.
Noch em Chilperich siim Dod isch sis neustrische Riich zsämmebroche; im Underschiid zur Lag z Austrasie noch em Dod vom Sigibert si die Grosse nit barat gsi, für Kontinuität z sorge. Im Süde het sich dr Usurpator Gundowald erhobe, und d Fredegunde het sich mit ihrem Sohn Chlothar II., wo erst e baar Mönet alt gsi isch, müesse under e Schutz vom Guntram stelle. Dr Chlothar II. isch der einzig Erb vom Chilperich gsi, wil däm siini eltere Söhn scho gstorbe gsi si—die vo dr erste Frau Audovera si zum Deil im Ufdrag vo dr Fredegunde ermordet worde. Druf isch dr Guntram z Paris iizoge und het für e Chlothar d Regäntschaft für däm siis Deilriich übernoh, wo men em denn het afo Neustrie säge. Si austrasische Neuveu het er as si Erb bestätigt, und dr Usurpator Gundowald het er im Johr druf mit Gwalt underworfe.
Am Hof z Reims isch d Situation jetzt kritisch worde, wil der Childebert II., wo jetzt erwachse worden isch, churz hinderenander zwei Söhn übercho het: dr Theudebert II. (585) und dr Theuderich II. (587), und e Gruppe vo Adlige het scho d Möglichkeit von ere neue Regäntschaft afo gseh. S Mordkomplott von ene isch entdeckt worde, und noch siiner Underdrückig het sich die königlichi Familie äng zsämmegschlosse und het am 28. November 587 mit em Verdrag vo Andelot d Differänze, wo s no ge het, brobiert z löse.
Dr Friide het bis zum Dod vom Guntram am 28. März 592 ghebt. Dr Childebert II. het, wie vorgseh, s Erb adräte, und het sofort agfange, Neustrie, wo nonig under siiner Herrschaft gstanden isch, z underwärfe. Au das Mol si s üsseri Ereignis, Ufständ vo de Bretone und vo de Warne, gsi, wo d Eroberig vo Neustrie solang verzögeret hai, bis dr Childebert im März 596 überraschend gstorben isch. Au in däm Fall cha men e gwaltsame Dod nit usschliesse.
Marsyas
De Marsyas  isch i de griechische Mythologii e Satyr, wo d Doppelflööte Aulos erfunde hett. Er isch de Flussgott vom Marsyas, emene Nebefluss vom Mäander, wo sini Quele bi de antike Stadt Kelainai hett, wo de Marsyas as Schutzgott vereert woren isch. As sin Vatter werd entweder de Hyagnis, de Oiagros oder de Olympus aaggee, de letscht isch aber noch anderne e Schüeller vonem gsii.
Merowingischer Bruderkrieg
596-613: Dr Theudebert II. und dr Theuderich II.
Z Austrasie und Burgund si jetzt dr Theudebert II. und dr Theuderich II., 10 bzw. 9 Jöhre alt gsi und si under dr Regäntschaft vo ihrer Grossmueter Brunichild z König erhobe worde; me het e Riichsdeilig gmacht, und dr Theudebert II. het Austrie übercho und het z Metz ao residiere, dr Theuderich II. het Burgund übercho und er het sich z Chalon-sur-Saône niiderglo. Noch em Dod vo dr Fredegund im Johr 597 hai si denn zsämme ihre Cousin z Neustrie agriffe, dr Chlothar II., wo numen e chli elter gsi isch as si. Dä het im Johr 600 bi Dormelles (südlig vo Montereau) e dütligi Niiderlag erlitte, und nochäne isch si Herrschaft uf e baare Gau um Rouen, Beauvais und Amiens beschränggt gsi.
Marsyas
Nocheme Mythos, wo im 5. Jh. v. Chr. uufchoo isch, hett d Göttin Athene d Doppelflööte erfunde, die aber eweggrüert, wo si gmerkt hett, as bim Spile vo de Flööte s Gsicht verzerrt weri. De Marsyas hett die Flöte gfunde und uufglese und isch wege dem vo de Athene ghaue wore. Doch hett er sich nöd iischüchtere loo und mit de Flööte Lieder för d Göttin Kybele gspillt. Er isch denn zimmli stolz wore und hett de Apollon uufgforderet, sich mit em ufe Musigwettchampf iizloo. Di beede hend mitenand Musig gmacht, wo de Apollon afange hett Akkörd spile, het de Marsyas aber Müe öberchoo. De Apollen hett sini Kithara zo alem ane ono umdrület und witter gspillt, wa mit de Flööte nöd goot und de Marsyas hett dromm verloore. De Apollon hett en as Strooff för sini Hybris churzerhand anen Bomm gchnüpft und gschunde. Nochem Ovid isch denn de Fluss us de Trääne vo de Satyre und Nymphe entstande, wo dem grausame Akt zuegluegt hend.
S Mootiiv vo de Schindig vom Marsyas isch i de antike Chunst hüüffig dargstellt wore.
Merowingischer Bruderkrieg
596-613: Dr Theudebert II. und dr Theuderich II.
D Riichsdeilig vo 561 isch eso noch fast fufzig Johr Chrieg z Ändi gange. Die Hauptbeteiligte si all gstorbe, im Allgemeine ermordet vom ene Familiemitgliid oder im Ufdrag vo eim. Em Chlothar II., wo alli überläbt het, isch s ganze Erb zuegfalle ohni wiiteri Kämpf.
Nomenklatur der Enceladus-Topographie
Des isch ä Liste vu de benennte topographische und geologische Strukture uf em Saturnmond Enceladus. Die usschließlich latiinisch Nomeklatur benennt de enceladische Strukture nooch Gstalte, Örter oder Eraignisse us Tusendunaini Nacht. No nit daift sin die erst anno 2005 erstmols photographierte Strukture in de Südpolregion. Die uffälligste Strukture dert erinnere an Tigerstriife (engl. tiger stripes). Usserdem trättet in de Südpolregion Wasserdampf us, weswäge wohl in de Nomeklatur ä neie Geländetyp wird definiert werre müesse.
Planitiae
Enceladischi Ebene werre latinisch planitiae gnennt un sin daift uf Örter vu Eraignisse us Tusendunaini Nacht.
Sulci
Sulci (lat., sing. sulcus) sin langi paralleli Rille. Enceladischi Sulci sin daift uf Örter vu Eraignisse us Tusendunaini Nacht.
Fossae
Fossae (lat.) sin Gräbe oder Trög. Enceladischi Fossae sin daift uf Örter vu Eraignisse us Tusendunaini Nacht.
Lavaux
S Lavaux (früener dt. Ryf, dezue Ryfwyn, Reifwein «Wy us em Lavaux» ) isch es Schwizer Wybaugebiet im Kanton Waadt, wo am nordöstliche Ufer vom Gämfersee liit. D Räbsorte, wo im Lavaux am verbreitischte isch, isch de Chasselas (Guetedel).
Geografii
Das Wybaugebiet erstreckt sich zwüsche Lausanne und Vevey uf 898 Hektare, wo syt em 12. Johrhundert am staile Hang Terrassene aaglait worde sind. Im Weste gränzt s Lavaux a s Wybaugebiet La Côte und im Oste a das vo Chablais.
Gmeinde
Im Lavaux wohned öpe 14'000 Lüt i 10 Gmeinde, wo i de Bezirk Lavaux-Oron und Riviera-Pays-d’Enhaut liged (füf ehemolegi Gmeinde sind sit Endi Juni 2011 i de Gmeind Bourg-en-Lavaux zämegfasst, i däre Tabälle rächts ufglischted):
Schutz
Dank enere Volksiniziative, is Läbe gruefe dor de Umwältschützer Franz Weber, isch s Lavaux sit 1977 dur d Waadtländer Verfassig gschützt.