cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elektrotechnik
Alterdum
D meteorologischi Erschiinung vo Gwitterblitz hèt d Menschheit schu immer begleitet. D Dütung, dass d Drènnung vo elegtrischè Ladungè innerhalb vo dè Atmosphärè in Gwitter sèll Phänomen voursachèt, isch abber èrscht i dè Neuzit uffchò. Elektrostatischi Phänomän sin einèwäg scho im Alterdum bekannt gsi. Diè èrscht Kenntnis übber dè Effèkt vo dè Riibungselektrizidät wörd im Naturphilosophè Thales vo Milet zuègschribbè. I drochener Umgebung cha Bèrnschtein durch Riibè a textilem Gwebe (Baumwullè, Siidè) odder Wullè elegtroschtatisch uffgladè worrè. Durch Uffnaam vo Elegtronè git s im Bernschtein è negativi Ladung, s Riibmatriaal durch Abgaab vo Elegtronè degegè è bositivi Ladung. Durch d Wärch vo Plinius im Älterè isch sèll Wǜssè bis is Spõtmittelaalter übberliferèt.
17. un 18. Johrhundert
Dè änglische Naturforscher William Gilbert hèt im zweitè Kapitel vom zweitè Buèch i sim 1600 erschinnènè Wärch Übber dè Magneet zwǜschè m Magnetismus un Riibungselegtrizidät („Differentia inter magnerica & electrica“). Gilbert hèt dõdemit als Èrschter dè Begriff Elegtrizidät, wo n-er uss èm altgrychischè Wort für Bernschtei (ἤλεκτρον; transkribyrt: ḗlegtron; übbersetzt: Hellgold) abgleitet hèt.
Im Johr 1663 hèt dè Otto vo Guericke diè èrschte Elektrisyrmaschinnè, è Schwefelkuglè mit èrè Drèèachsè, wo d Elegtrizidät durch è manuèll bewǜrkti Riibung erzügt hèt.
Um d Mitti vum 18. Johrhundert hèn dè Ewald Schorsch vo Kleischt un dè Pyter van Musschèbroek d Leidener Guttèrè erfundè, d älteschti Bauform von èm Kondensator. 1752 hèt dè Benjamin Franklin dè Blitzableiter erfundè un d Resuldat vo sinè Experimänt un Beobachtungè vo 1751 bis 1753 denõch publizyrt. 1792 hèt dè Luigi Galvani si legendärs Froschschenkel-Experimènt durrègfüürt, i wellèm è elegtrochemischi Galvanischi Zellè als Spannungsquällè diènt hèt.
19. Johrhundert
Vo dè Experimänt vom Galvani aagregt, hèt dè Alessandro Volta um 1800 diè asè benamsti Voltaschi Süülè, diè èrschti funktionyrendi Battery, mit dèrrè zum èrschtè Mõl è kontinuyrlichi Stromquällè für diè elegtrotechnischi Forschung vofüègbar gsi isch. 1820 hèt dè Hans Christian Ørsted Vosuèch gmacht, è Magnetnõdlè durch elegtrischè Strom abzlenkè. André-Marie Ampère hèt sèlli Experimänt witter gfüürt un hèt 1820 nõchgwisè, dass zwei stromdurchflosseni Leiter è Chraft uffènand uusübèd. Ampère hèt dè Begriff elegtrischi Spannung un elegtrischè Strom erklärt un d Stromrichtung feschtglait. Dè Phǜsiker Georg Simon Ohm hèt 1826 nõchgwisè, dass in èm stromdurchflossènè metallischè Leiter diè sich yschtellende elegtrischi Stromschtärki I im Quotièntè us aaglaiter elegtrischer Spannung U un èm jewyligè elegtrischè Widerschtand R entschpricht. Zu Ehrè vo Ohm wörd sèllè phǜsikalischè Zämmèhang als ohmsches Gsetz benamst.
Michael Faraday hèt èn großè Bydraag uff èm Gebièt vo dè elegtrischè un magnetischè Fälder gleischtet, vo sèllèm stammt au dè Begriff „Fäldlinniè“. D Erkènntnis vom Faraday sin d Grundlaag für s Schaffè vom James Clerk Maxwell. Er hèt d Theory vom Elektromagnetismus zu dè Elegtrodǜnamik un dènnè irer mathematischè Formulyrung vovollschtändigt. D Quintessenz vo sinèrè Arbèt, diè 1864 ygreichtè un 1865 publizyrtè Maxwell-Glychungè, ghörèd zu eini vo dè grundlegendè Theoriè i dè Elegtrotechnig.
Zu dè Wägbereiter vo dè „Starkschtromtechnig“ ghört dè Werner Symens (ab 1888 vo Symens), wo 1866 mit dè Hǜlf vom dǜnamoelegtrischè Brinzyp dè èrschte elegtrische Generator entwicklet hèt. Elegtrischi Energy hèts dõdemit èrschtmòls in èrè bruuchbarè Mengi gää. 1879 hèt dè Symens s Wort Elegtrotechnig brägt, i dèm er im Heinrich vo Stephan d Gründung von èm Elegtrotechnischè Vorein vorgschlagè hèt. Als sèllèm sin èrschtè Bräsident hèt er sich für s Yrichtè vo Leerschtüèl vo dè Elegtrotechnig a technischè Hochschuèlè in ganz Dütschland ygsetzt.
1879 hèt dè Thomas Alva Edison d Kollèfadèglüèlampè erfundè un sèllèwäg s elegtrische Licht zu dè Lütt brocht. Denõch hèt d Elegtrizidät Yzug in immer größeri Berych vom Läbbè Yzug ghaaltè. Zu dè glychè Zit hèn dè Nikola Tesla un Michail von Dolivo-Dobrowolsky als Pionyr vom Wechselschtrom mit irè baanbrèchendè Erfindungè d Grundlagè vo dè hütigè Energyvosorgungssischteem gschaffè.
Erasmus Kittler begründete 1883 an der TH Darmstadt (heute TU Darmstadt) den weltweit ersten Studiengang für Elektrotechnik. Der Studiengang dauerte vier Jahre und schloss mit einer Prüfung zum Elektrotechnikingenieur ab. 1885 und 1886 folgten das University College London (GB) und die University of Missouri (USA), die weitere eigenständige Lehrstühle für Elektrotechnik einrichteten. Die so ausgebildeten Ingenieure waren erforderlich, um eine großflächige Elektrifizierung zu ermöglichen.
Im Heinrich Härtz isch am 13. Novembèr 1886 dè experimentèlle Nõchwys vo dè Maxwell-Glychungè glungè. D Bèrliner Akademy vo dè Wǜssèschaftè hèt er am 13. Dezembèr 1888 i sim Forschungsbricht „Über Strahlen elektrischer Kraft“ übber diè elegtromagnetischè Wèllè unterrichtet. Durch dè Nõchwys vo dè Eksischtenz vo elegtromagnetischè Wèllè isch er zum Begründer vo dè dròtlosè Informationsübberdragung un dõdemit au dè elegtrischè Nõchrichtètechnig. Im Johr 1896 hèt dè Alexander Popow è dròtlosi Signaalübberdragung übber è Entfèrnung vo 250 m durrè. S Vodiènscht vom èrschtè pragtischè Gebruuch vo dè Funkè-Telegrafy stòt im Marconi zuè. Nõchdèm er im Juni 1896 sin Funkè-Telegrafè z Großbritanniè zum Padent aagmeldet hèt, hèt dè Marconi im Mai 1897 è Morsezeichè übber è Dischtanz vo 5,3 Kilometer übberdrait. 1897 hèt dè Ferdinand Braun diè èrscht Kathodèschtraalröörè erfundè. Vobesserti Variantè sin znägscht in Oszilloskop un Dekadè spôter als Bildröörè in Fèrnseer un Computermonitorè zum Ysatz chò.
20. Johrhundert
John Ambrose Fleming hèt 1905 diè èrscht Radioröörè erfundè, d Diodè. 1906 hèt dè Robert von Lieben un dè Lee De Forest unabhängig vonènand d Voschtärkerröörè, Triodè benamst, entwicklèt, wo dè Funktechnig èn essentièllè Impuls gää hèt. John Logie Baird hèt 1926 mit eifachschtè Mittel dè èrschte mechanische Fèrnseer uff Grundlaag vo dè Nipkow-Schiibè baut. 1928 isch dè èrscht Farb-Fèrnsee baut worrè. Im sèlbè Johr isch ym diè èrscht transatlantischi Fernseeübberdragung vo London nõch New York glungè. Scho 1931 isch sini Erfindung abber voaaltet gsi, dè Manfred vo Ardenne hèt dõmòls d Kathodèstraalröörè un dõdemit s elegtronische Fernsee ygfüürt.
1941 hèt dè Konrad Zuse dè wältwite èrschte fungtionsfähige Computer, dè Z3, fèrtiggschtellt. Im Johr 1946 isch dè ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) vom John Presper Eckert un John Mauchly gfolgèt. Diè èrscht Phasè vom Computerzitaalter hèt aagfangè. Diè asè zur Vofüègung steèndi Rèchèleischtung hèt s dè Ingenieur un dè Gsellschaft ermöglicht, völlig neui Technologiè z entwicklè un Leischtungè z vollbringè. È früès Byschpill isch d Mondlandung im Raamè vom Apollo-Programm vo dè NASA gsi.
Merzen (Begriffsklärung)
Merzen isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Elektrotechnik
20. Johrhundert
D Erfindung vom Bipolartransischtor 1947 i dè Bell Laboratories (USA) durch dè William B. Shockley, John Bardeen un Walter Brattain un dè gsamtè Halbleitertechnology hèt dè Elegtrotechnig zimli witti Aawendungsgebièt erschlossè, well jetzt villi Gräät zimli kompakt baut wörrè hèn chönnè. Èn witterè wesèntlichè Schritt i sèlli Richtung isch d Entwicklung vo dè Mikrointegration gsi: Dè 1958 vom Jack Kilby erfundene integryrte Schaltchrais (IC) hèt diè hütigè Prozessorchips un dõdemit d Entwicklung vo modernè Computer übberhaupt èrscht möglich gmacht. Für dè Fäldeffèkttransischtor, wo abber èrscht nõch 1960 gfertigt wörrè hèt chönnè, hèt dè Julius E. Lilièfäld scho 1928 è Padent erhaaltè.
1958 hèn dè George Devol un Joseph Engelberger i dè USA dè wältwit èrschte Induschtryroboter erfundè un baut. Èn söttigè Roboter isch 1960 bi General Motors èrschtmòls i dè induschtrièllè Broduktion ygsetzt worrè. Induschtryroboter sin hüt i dè voschidenschtè Induschtriè, wiè z. B. dè Automobilinduschtry, èn wichtigè Bauschtei vo dè Automatisyrungstechnig.
Im Johr 1968 hèt dè Marcian Edward Hoff, bekannt als Ted Hoff, bi dè Firma Intel dè Mikrobrozèssor erfundè un hèt dõdemit d Ära vom Personal Computer (PC) yglüttet. Im Hoff sinèrè Erfindung z Grund glägè isch èn Uffdraag von èrè japanischè Firma für èn Desktop-Rèchner, wo-n-er möglichscht priisgünschtig realisyrè hèt wellè. Diè èrscht Realisyrung von èm Mikrobrozèssor isch 1969 dè Intel 4004, èn 4 Bit Brozèssor gsi. Abber èrscht dè Intel 8080, èn 8-Bit-Brozèssor uss èm Johr 1973, hèt dè Bau vom èrschtè PC möglich gmacht, dè Altair 8800.
D Firma Philips hèt 1978 d Compact Disc (CD) für s Spiichèrè vo digitalè Informationè erfundè. 1982 isch dõdruus denn uss èrè Kooperation zwǜschè Philips un Sony d Audio-CD entschtandè. 1985 isch d CD-ROM gfolgt.
Im Johr 1996 hèt Firma Honda dè wältwit èrschte fungtionsfähige humanoide Roboter bräsentyrt, dè P2. Èn èrschtè prototǜpischè humanoidè Roboter, wo abber no nit voll fungtionsfähig gsi isch, hèt scho 1976 diè japanische Waseda-Universidät z Stand brocht. Uss èm P2 isch dè zur Zit aktuèlle Android druus hervorgangè, im Honda sin öppè 1,20 m großè Asimo. Näbbè vill elegtronischè un elegtrotechnischè Komponäntè bschtôn humanoidi Roboter au im wesèntlichè uss mechanischè Komponäntè, dènnè irè Zämmèschpyl mò als Mechatronig benamst.
Fortbildig
È Fortbildig zum Elegtromeischter findet a èrè Meischterschuèl statt un duèrèt 1 Johr Vollzit bzw. 2 Johr beruèfsbegleitend.
È Fortbildung zum Elegtrotechniker cha an-èrè Technikerschuèl in 4 Semeschter Vollzit bzw. 8 Semeschter beruèfsbegleitend absolvyrt wörrè.
Studièfach
Elegtrotechnig wörd a vill Universidätè, Fachhochschuèlè un Beruèfsakademiè als Studiègang aabotè. A Universidätè wörd wôrend èm Studium diè wǜssèschaftlichi Arbèt bedont, a Fachhochschuèlè un Beruèfsakademiè stòt d Aawendung vo phǜsikalischè Kenntnis im Vordergrund.
Diè èrschtè Semeschter von èm Elegtrotechnig-Studium sin durch d Leervoaaschtaltungè Grundlagè vo dè Elegtrotechnig, Phǜsik un Höcheri Mathematik brägt. I dè Leervoaaschtaltungè Grundlagè vo dè Elegtrotechnig wörrèd diè phǜsikalischè Grundlagè vo dè Elegtrotechnig vomittlèt. Selli Elegtrizitätsleer umfasst d Themè: Uffgrund vo dè Interdisziplinaridät un dè èngè Voflechtung mit dè Informatig isch au d Programmyrig Deil von èm Elegtrotechnig-Studium. Witteri Grundlagèfächer sin Elegtrischi Messtechnig, Digitaltechnig, Elegtronik sowiè Netzwärch- un Sischteemtheory. Als Vodièfungsfächer findet sich byschpillswys Nõchrichtètechnig, Regelungstechnig, Automatisyrungstechnig, Elegtrischi Maschinnè, Elegtrischi Engergytechnig odder Modellbildung/Simulation.
Dè johrzeentelang vo dè Hochschuèlè voliène akademische Graad Diplom-Ingenieur (Dipl.-Ing. bzw. Dipl.-Ing. (FH)) isch uffgrund vom Bologna-Brozèss durch è zweischtufigs Sischteem vo beruèfsqualifizyrender Studièabschlüss (tǜpischerwys i dè Form vo Bätschelor un Maschter) ersetzt worrè. Dè Bätschelor (Bachelor of Engineering odder Bachelor of Science) isch èn èrschtè beruèfsqualifizyrendè akademische Grad, wo je nõch Prüèfungsordnung vom jewyligèe Fachberych nõch èrè Studièezit vo 6 bzw. 7 Semeschter erworben wörrè hèt chönnè. Nõch ènèrè witerè Studièzit vo 4 bzw. 3 Semeschter cha dè Maschter als zweitè akademischè Grad (Master of Engineering odder Master of Science) erlangt wörrè. Dè „Doktor-Ingenieur“ isch dè högschste akademische Grad, wo im Aaschluss an è abgschlossenes Maschterschtudium im Raamè von èrè Assischtenzpromotion odder in èrè Graduate School erreicht wörrè cha.
Vobänd
Dè gröschte Beruèfsvoband für Elegtrotechnig wältwit isch s Institute of Electrical & Electronics Engineers (IEEE). Er zellt übber 420.000 Mitglyder un publizyrt Zitschriftè uff allnè relevantè Fachgebièt in Änglisch. Sit 2008 git es IEEE Global History Network (IEEE GHN), woby in voschidnè Kategoriè wichtigi Meilèschtei (beurteilt durch è Fachgremium) un persönlichi Erinnerungè vo Ingenieur (IEEE First-Hand History) feschtghaaltè wörrè chönnè. Söttigi Erinnerungsbericht vo Schwizer Elegtroingenieur chönnèd als Byschpill ygsää wörrè. Sit Aafang 2015 hèt sich dè IEEE GHN ènèrè erwitertè Organisation Engineering and Technology History Wiki aagschlossè, wo witteri Fachberych vom Ingenieurwesè umfassè duèt.
Dè Zèntralvoband vo dè Dütschè Elegtro- un Informationstechnischè Händwärch (ZVEH) vodritt d Intressè vo Unternämmè uss dè drei Handwärch Elegtrotechnig, Informationstechnig un Elegtromaschinnèbau. ZVEH-Mitglyd sin im Johr 2014 55.579 Unternämmè, wo 473.304 Arbeitnämmer, devò öppè 38.800 Uuszubildendi, bschäftigè düèn. Im ZVEH als Bundesinnungsvoband ghörèd zwölf Fach- un Landesinnungsvobänd mit insgsamt öppè 330 Innungè aa.
Dè Zentralvoband Elegtrotechnig- un Elegtroniginduschtry e. V. (ZVEI) setzt sich für d Intressè vo dè Elegtroinduschtry z Dütschland un uff internationaler Ebeni y. ZVEI-Mitglyd sin mee wiè 1.600 Unternämmè, welli im Johr 2014 öppè 844.000 Bschäftigti z Dütschland ghaa hèn. Als ZVEI-Unterglyderungè git s zur Zit 22 Fachvobänd.
I de Schwiiz isch am 24. April 1889 dr Schwiizerisch Elektrotechnisch Verein (SEV) gründet worde, wo sid 1895 au mid em Verband vo de Schwiizerische Elektrizitätsunternähme (VSE) zämmegschaffd hed. Im 2002i hed dr SEV dr Name gänderet, er heisst jetz «Electrosuisse, SEV Verband für Elektro-, Energie- und Informationstechnik».
Gustav Schröder (Kapitän)
Dr Gustav Schröder (* 27. Septämber 1885 z Hadersleben, Nordschleswig, Dütschs Riich; † 10. Januar 1959 z Hamburg) isch e dütsche Kapitän gsi. 1939 het er mit Bassaschierschiff St. Louis, won er kommandiert het, 906 dütschi Juuden zerst vor de Nazi greddet und denn ghulfe iine Exil z finde. Er isch postum in dr Kräis vo de „Grächte under de Völker“ ufgnoo worde.
Vor dr St. Louis
Dr Schröder isch von ere alte, däänisch-dütsche, bildigsbürgerlige Familie us Nordschleswig cho, wo 1864 an Pröisse und 1920 wider an Däänemark gfalle isch.
As Schüeler het en e Hufe intressiert, aber am mäiste s Seegle und d Seefaart. 1902 isch er noch dr Obersekundarifi vom dütsche Gymnasium uf Hamburg gange und het uf em Seegelschuelschiff Groossherzogin Elisabeth aaghüürt.
Er het s Padänt zum Liichtmatroos gmacht, het as Decksmatroos uf em Schnälldampfer Deutschland afo schaffe und isch e baar Mol um d Wält gseeglet.
Noch dr Seegelschiffzit het er as Zwäite Offizier für Reedereie us Hongkong gschafft. Wo dr Erst Wältchrieg 1914 usbroche isch, het en die britischi Koloniaalmacht z Kalkutta interniert und er isch erst 1920 wider freigloo worde.
Dr Schröder isch verhürootet gsi und het mit sinere Familie z Hamburg gwoont.
D Faart vo dr St. Louis
D St. Louis het denn vor Florida afo chrüze. Wil au d USA und Kanada s Schiff abgwiise häi, het dr Kapitään Schröder dr Order überchoo, zruggzfaare. Us Angst vor dr Deportazioon in Konzentrazioonslaage si d Bassaschier in Panik groote und häi mit Massesälbstmord und em Kapere vom Schiff droot. Erst churz bevor si in Öiropa aachoo si, het s dr Schröder ferdig brocht, ass sini Bassaschier am 17. Juni 1939 in dr belgische Haafestadt Antwärpe döfe an Land goo.
Feusisberg
Föüsisbèèrg (amtlich Feusisberg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Hööf vum Kanton Schwyz i de Schwyz. Zu Feusisberg ghöred au d Ort Schindellegi und Biberbrugg.
Gustav Schröder (Kapitän)
D Faart vo dr St. Louis
Je e öbbe e Vierdel vo de Flüchtling si uf Groossbritannie, Belgie, Frankriich und d Niiderland verdäilt worde. Mit Usnaam vo Ängland si die Länder 1940 vo dütsche Drubben bsetzt worde, 254 ehemooligi Bassaschier vo dr St. Louis si wider in d Gwalt vo de Nazi groote und im Holocaust ermordet worde.
Noch dr St. Louis
Dr Schröder het d St. Louis ooni Schääde uf Hamburg zruggbrocht. D Reederei Hapag het en entloo. Er het druf bi dr Dütsche Seewarte z Hamburg gschafft.
Dr Gustav Schröder isch am 10. Januar 1959 im Alter vo 73 z Hamburg gstorbe. Er isch uf em Friidhoof Hamburg-Nienstedte begraabe.
Feusisberg
Geographii
D Gmeind Föüsisbèèrg befindet sich uf ere Höheterrasse am Etzel. Am Iischnitt wo d Sihl sich zwüsched Etzel und Höhrone gschaffe hät liit dr Ort Schindellegi. Es Drittel vo dr Gmeindflächi isch bewaldet.
Gustav Schröder (Kapitän)
Würdigung
1957 isch dr Kapitään Schröder „für Verdienst um Volk und Land bi dr Reddig vo Emigrante“ mit em Bundesverdienstchrüz am Band uszäichnet worde.
Feusisberg
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr gröschti Teil vo dr Bevölkerig wohnt in Schindellegi. Dur di gueti Verchehrsverbindige uf Züri, Rapperschwiil und Schwyz lebed au viili Pendler i dr Gmeind Föüsisbèèrg. De Uusländeraateil isch 2010 bi 21,7 % gläge.
Gustav Schröder (Kapitän)
Würdigung
Vom Staat Israel isch er 1993 in Yad Vashem postum in dr Kräis vo de „Grächte under de Völker“ ufgnoo worde.
Stetten (Oberelsass)
Stätte (frz. Stetten, dt. Stetten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gustav Schröder (Kapitän)
Würdigung
D Hansestadt Hamburg het 1989 oder im Februar 1990 ere Strooss dr Naame Kapitän-Schröder-Weg in Hamburg-Langenhorn gee, und sit 2000 git s an de Landigsbrugge en usfüerligi Gedänkdaafele. Im Mai 2019 het mä ere Grüenflechi zwüsche dr Kirchenstrasse und dr Kiirche St. Trinitatis z Altona dr Naame Kapitän-Schröder-Park gee.
Stetten (Oberelsass)
Gschìcht
Stätte ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 973 àls Stetten.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bezirk Höfe
Dr Bezirk Hööf isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Dr Bezirk beschtaht us drei politische Gmeinde, Bezirkshauptort isch Wollerau und Pfäffike.
Stetten (Oberelsass)
Verwàltung
vun Stätte ìsch. Stätte ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Stätte ghert zem Hochàlemànnisch.
Feusisberg
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 3779 Iiwoner 91,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 8,9 % anderi Spraache.
Bezirk Höfe
S Gebiet umfasst de Abhang zwüsched Etzel und Zürisee. Di beide Insle Ufnau und Lützelau ghöred ebeso zum Territorium vom Bezirk, Eigetümer sind s Chloschter Einsidle für d Ufnau und d Ortsgmeind Rapperswil für d Lützelau.
Dr Bezirk erläbt derzit es gewaltigs Wachstum vo de Aazahl Iiwohner, wil diä drü Gmeinde di absolut schtüürgünschtigste Gmeinde vo dr ganze Schwiiz sind, und das siit öppe 2001, jedefalls für Privatpersone.
Feusisberg
Wirtschaft
Im Ort Schindellegi händ sich bereit im 19. Jahrhundert e Schpinnerei und anderi vo dr Wasserchraft vo dr Sihl abhängigi Firme aagsidlet. Entlang vom Flusslauf isch so es chliises Induschtriegebiet entschtande, wo sich hüt verschideni Gwerbbetriib iimieted. Us schtüürliche Gründe händ au Groossfirme de Hauptsitz uf Schindellegi verleit.
Gschicht
Di schtrategisch Laag vom Ort Schindellegi am nordöschtliche Zuegang zur Innerschwiiz und em Sattel hät sich vom Mittelalter bis is 20. Jahrhundert uf d Gschicht vo dr Gmeind uusgwürkt. Dr Ort liit uf em Jakobsweg und isch i dr Vergangeheit en Durchgangsort für d Pilger uf Santiago de Compostela gsii.
Dr Ort Schindellegi wird als Schindel-Lagerplatz 1220 erschtmals erwähnt. Im 13. Jahrhundert wird Feusisberg als "Uffenberge" erwähnt. Dr Name vom Ort (im 16. Jahrhundert "Fessiskilch" gschribe) leitet sich vom Gschlecht vo de «Feusi» ab.
Im alte Zürichrieg zwüsched 1439 und 1450 wird Schindellegi zweimal dur Truppe bsetzt. S gliiche passiert während de beide Kappelerchriege 1529-1531 dur d Schwyzer.
1620 reglet dr Schindellegi-Brief de Wareverchehr dur de Übergang uf Sattel.
Wiiter Bsetzige vo Schindellegi i de Villmergerchriege 1656-1712. Di französische Truppe verwüeschted Föüsisbèèrg und Schindellegi i de Jahre 1798-1799.
Us de Dörfer Föüsisbèèrg und Schindellegi wird 1848 d Gmeind Föüsisbèèrg ggründet. Mit em Bau vom Kurhuus Feusisgarte 1857-1858 und ere Baumwullschpinnerei i Schindellegi 1869 überchunnt d Wirtschaft en gwüsse Uufschwung, wo 1877 dur de Aaschluss vo Schindellegi a d Isebahnschtrecki Wädischwiil-Einsidle no verschtärcht wird.
Bim Bau vom Reduit werded vo 1939 bis 1945 schtarchi Befeschtigige im Gmeindsgebiet aagleit.
Föüsisbèèrg isch dr Uufenthaltsort vo dr Schwiizer Fuessball-Nationalmannschaft vor ere Europa- oder Weltmeischterschaft.
Bendorf (Begriffsklärung)
Bendorf isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Lueg au
Bettlach
Bettlach isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Domnom-lès-Dieuze
Domnom-lès-Dieuze (1862-1994 Domnon-lès-Dieuze, ditsch Dommenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Domnom-lès-Dieuze lijt ìm Saulnois, 24 Kilometer nordweschtlich vun Sarrebourg un rund zehn Kilometer nordeschtlich vun Dieuze.
Gschìcht
Domnom-lès-Dieuze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1297 àls Domenheim.
Ìm Johr 1793 hàt Domnom-lès-Dieuze àls Dominom dr Stàtus vun dr Gmein und 1801 àls Domnom s Racht uf kommünàle Salbschtverwàltung bikumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Domnom-lès-Dieuze ghert zem Lorrain.
Rems
D Rems isch e Fluss z Bade-Wirttebärg. Si entspringt in ere Hechi vu 551 m NN in dr Nechi vu dr Gmei Essenge bi Oole im Oschtalbkrois am Fueß vu dr Schwebische Alb un mindet no uugfehr 78 km bi Remseck im Landkreis Ludwigsburg uf 203 mm NN as rächte Näbefluss in dr Neckar.
Lauf vu dr Rems
Vu ihrem Ursprung bi Essenge ab fließt d Rems e churz Stock no Norde un nimmt derno d Richtig no Weschte. Si bildet e breit Dal un wird do begleitet vu dr Bundesstroß 29 un dr Remsbahn. Doderdur isch s Remsdal e wichtigi Verchehrsagse vu Balligsruum Stuegert no Oschtwirttebärg un s weschtlig Bayern. No dr Gmeine Essenge, Megglenge un Bebenge wird d Bsidlig dichter, au Gwärb- un Induschtriiaalage wäre zahlrycher. D Rems chunnt jetz zue dr Große Chreisstadt Gmẽẽd. No Lorich verlosst si dr Oschtalbkrois un wägslet iber in d Rems-Murr-Krois. Hinter Bliiderhouse un Urbach chunnt si zu dr Große Chreisstadt Schorndorf, wu vu rächts dr einzig wichtig Näbefluss yymindet, d Wiislauf, wu vu Norde us em Naturpark Schwäbisch-Fränkischer Wald chunnt. Ab do findet mer an dr Dalhäng Räbe - s Remsdal isch eis vu dr greschte Wyyböugebiet vu Wirttebärg. Am Fluss lige Wẽnderbach, Reemshalde un d Stadt Waistadt, wu us verschiedene Ortschafte bildet woren isch un Sitz vu dr Remstalkellerei isch, dr greschte Gnosseschaft vu dr Remsdäler Räbbure. Näbe Räbe het s au viil Flechine mit Obst, vor allem mit Chriese.
Hochwasserschutz
Am 21. März 2002 het s im Remsdal e groß Hochwasser gee, bi Schorndorf isch mit eme Pegelstand vu 5,12 m fascht dr sognännt 100-jehrig Wasserstand (5,20 m) erreicht wore.
Dr Wasserverband Rems het in dr letchte Johre ne Konzäpt zum Hochwasserschutz entwicklet, wu vor allem dr Böu vu Ruckhaltebeckine umfasst. Doderzue isch in dr Johre 2005 un 2006 e Hochwasserruckhalteruum unterhalb vu Schorndorf un eine oberhalb vu Lorch gschaffe wore. E wytere isch bi Lorich-Waldhouse syt em Summer 2006 im Böu. Är wird uf Cheschte vu 9,6 Millione Euro veraasschlat. S Land Land Bade-Wirttebärg ibernimmt dodervu 6,7 Millione Euro. Kritiker – dodrunter zem Byschpel Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland – halte dergege, ass vor allem d Flechineversigelig dra schuld sej, ass d Hochwasser all meh un all schlimmer wäre. No Schetzige vum Land wird d Sidligsflechi im Remstal bis 2014 um wyteri 14 % zuenimmt.
Theuderich IV.
Dr Theuderich IV. (* noch 711; † zwüschen em 16. März und em 30. April 737) isch dr Sohn vom Dagobert III. und dr vorletzt merowingisch Frankekönig gsi.
Er isch 715 übergange worde, statt ihm isch dr Chilperich II. zum König über Neustrie ernennt worde. Im Johre 716 isch dr Theuderich „zur Erziehig“ ins Chloster Chelles gschiggt worde und denn in d Picardie noch Château-Thierry, wo si Name vom Theuderich IV. übercho het. Wo dr Chilperich II. 721 gstorben isch, het dr Huusmeier Karl Martell, wo dr eigetlig Herrscher vom Frankeriich gsi isch, dr Theuderich as Schattekönig gwehlt. Quelle über Aktivitäte in siiner Regierigsziit git s nit. Dr Theuderich isch 737 gstorbe und dr Königsdron isch bis 742 nit bsetzt worde, wo dr Huusmeier Pippin III. dr Childerich III. zum König erhobe und churz druf abgsetzt het.
Literatur
Noch em Ardikel "Theuderich IV." uf dr dütsche und em Ardikel "Thierry IV" uf dr französische Wikipedia.
Levoncourt
Levoncourt ìsch dr Nàmme vun denne Ortschàfte z Frànkrich:
Svastika
D Svastika oder Swastika (Sanskrit: स्वस्तिक svastika m. »Glückszaiche«) und uf tütsch Hooggechrüüz isch e weltwiit verbraitets und en uralts Zaiche i Chrüzform mit abgwinklete Endi. D Verbraitig goot vo Europa und Nordafrika öber Asie bis uf Mittelamerika. Di ältiste Darstelige vom Hoogechrüüz stamet us Mesopotamie und wered is 4. Joortuusig v. Chr. datiert. In Mitteleuropa taucht d Svastika zerstmol i de Bandkeramik-Kultur uuf.
Wil s Hooggechrüz s Symbol vom dütsche Nationalsozialismus gsi isch, isch s bis hüte e Symbol, wo mit em Rächtsextremismus, Rassismus und Antisemitismus identifiziert wird. Z Dütschland isch s Dräge vom Hooggechrüz wäge däm verbote.
Näme
Wege de wiite Verbraitig het s Hooggechrüüz fill Näme. De Sanskritname svastika isch en Ablaitig vo skt. svasti f. »Glück, Hail«. De tütsch Name Hoogechrüüz bizücht sich uf di üsseri Form und isch en Öbersetzig vo Latinisch crux grammata. Bi de Angelsachse het s fylfōt »Fülifuess« ghaisse.
Indie
D Svastika isch im Hinduismus und im Jinismus e Glückssymbol, wo i de Kunst hüüffig bruucht werd. A bestimmte Aaläss werd da Zaiche au mit Chride uf Weg und Hüser gmoolet. Denebet bizaichnet Svastika ono s Chrüüze vo de Händ vor de Brust. Im Yoga isch s Svastikasana e Sitzstelig mit gchrüüzte Bai und im Ayurveda, de traditionelle indische Mediziin, cha Svastika au de Chrüzverband maine.
Im Jinismus het da Zaiche e hööche Wert und da Zaiche taar i kaim Buech und kaim Tempel feele. Im Gottesdienst wered um de Altoor Svastika us Riis gstroilet. D Svastika isch au s Symbol vom 7. Tirthamkara Suparshva und anderne Jainahailige.
Antiki
S Hooggechrüüz isch z Griecheland sit de minoische Zitt bizügt. Wääred de geometrische Phase isch s Hooggechrüüz e biliebts Sujet uf Keramikgschier.
Johann Gutenberg
Dr Johannes Gensfleisch, bekannt as Johann Gutenberg, (* um 1400 z Mainz; † 3. Februar 1468 z Mainz) zelt as dr Erfinder vom Buechdruck mit beweglige Letter us Metall z Europa und vom mechanische Buechdruck.
D Verwändig vo beweglige Letter het die draditionelle Methode vo dr Buechproduktion revolutioniert und het in Europa ä Medierevolution usglöst. Im Gutenberg si Buechdruck het sich schnell in ganz Europa verbreitet und schbööter uf dr ganze Wält. Er wird as ä Schlüsselelemänt vo dr Renaissance bedrachtet. Vor allem im Gutenberg si Hauptwärk, d Guetebärg-Ninle, wird allgemein für ihri hochi ästhetischi und technischi Qualität globt.
Dr Gutenberg het zahlriichi Biidräg zur Buechdruckerkunst gmacht usser der Verwendig vo beweglige Lettere. Wichdig isch au d Erfindig von erä bsundrigs bruuchbare Legierig us Zinn, Blei und Antimon, von erä ölhaltige Dinte und vom enä Handgiessinschdrumänt. Au d Druckerbrässi het er erfunde und er het all Komponänte zum enä leischdigsfähige Produktionsprozäss zsämmegfüehrt, wo zum erschde mol die induschdrielli Masseproduktion vo Büecher möglig gmacht het. 1997 isch im Guetebärg si Buechdruck vom US-Magazin Time-Life zur bedütendschte Erfindig vom zweite Johrduusig gewählt worde und 1999 het s amerikanische A&E Network dr Guetebärg zum 'Ma vom Johrduusig'.
Breuer Lokomotor
Dè Breuer Lokomotor, odder au Breuer Tragtor, isch è lychtes Rangyrfaarzüüg mit Vobrènnungsmotor, wo 1913 vo dè ''Maschinnè- un Armaturèfabrik vorm. H. Breuer & Co'' in Högscht am Main entwicklèt worrè isch. Zwǜschè 1914 un 1957 sin vomuètlich mee wiè 1000 Stugg vo dè voschiddènè Tǜpè baut un ins In- un Uusland vokauft worrè. D Zugchraft vo sèllèrè Rangyrhǜlfi hèt sich je nõch Tǜp uff 80 bis 500(!) Tonnè beloffè. Dè Breuer Lokomotor isch vo voschiddénè uusländischè Hèrschteller in Lizenz baut worrè.
Gschichtè
Schu früè hèt mò für dè Rangyrdiènscht in Rangyrbaanhööf, bi Induschtryaaschlüss odder bi brivaté Aaschlièßer dè Bedarf an èrè koschtégünschtigè Alternatyvé zuè dè vorhandenè Dampfloks schmöggè chönnè. Chlyni Wagèdrèèschiibè, wo s huufèwys in Induschtryaalaagè gää hèt, sin für Loks nit bruuchbar gsi. Als Alternatyvè hèt s Spillaalaagè gää, sèlli sin abber öfter z umschtändlich gsi. Dè Konschtrukteur H. Breuer hèt d Idee ghaa, è zweiachsigs Chlyfaarzüüg mit ekstreem churzèm Radschtand (960 mm) z entwicklè, welles mit èrè Achsè unter m Pufferbalchè vom Wagè faarè duèt, wo z rangyrè isch, un dè Wagè per Mechanig um öppè 20 cm – 30 cm aalupft un asè dè Wagè lycht rangyrè cha. Durchs Aalupfè chunnt gnuèg Riibungsgwicht uff dè Lokomotor, um dõdemit dè Wagè lycht rangyrè z chönnè. Sèlli Idee isch 1913 patentyrt worrè. Bi dè Breuer isch sèll Modèll zum Tǜp TZp I worrè.
1914 hèt dè Breuer d Glegèheit chriègt, è Probefaarzüüg bim preußischè Minischter für öffentlichi Arbètè vorzfüürè. Dèsèll hèt sich nit abgneigt zeigt, im Berych vo dè preußisch-hessischè Ysèbaanè sèbb Faarzüüg a ein odder zwei Stellè teschtwys in Bedryb z nää, wenn s Faarzüüg dèvor für èn koschtèlosè Probebedryb zur Vofüègung gschtellt worrè würd. S Unternämmè hèt sofort zuègsait, dõdemit isch es zuè dè èrschtè Vokäuf chò. Mit èm Stuggpriis vo nu 6.000 RM hèt sich è sparsami Alternatyvè zuè Dampfloks ergää.
Bis 1920 sin nu wènnig Vokäuf dätigt worrèe. Èrscht dènõch hét sich s Konzèpt durrègsetzt un isch vo diversè Lizenznämmer unterstützt worrè, dènõch sin bis 1957 uugfäär 1000 vo sèllnè Lokomotorè vo dè Tǜpè TZp I bis TZp IV/V vokauft worrè.
Technischs Konzäpt
D Idee hinter m Breuer Lokomotor isch gsi, jeddè Wagè sélber zuè nèm Drybwagè wörrè z lõ. Dõdèzuè hét s Gfäärt bi nèrè Gsamtlängi vo 1520 mm un ènèrè Breiti vo 2350 mm èn Wagèkaschtè, wo inklusyv Aadryb nu knapp 810 mm hoch gsi isch. Asè hèt s Faarzüüg mit èrè Achsè unter dè Pufferbalchè vom Wagè z faarè, wo rangyrt wörrè söll. Dèsèll Balchè wörd denn mit èrè Kupplungsklauè i dè Mitti vom Lokomotor fixyrt. D Kupplungsklauè cha mit èrè Handschpindlè um öppè 200 mm aaghobbè wörrè, um diè èrscht Achsè vom Güèterwagè è bitzeli aazlupfè. Sèlli Lascht voschtärkt s Riibungsgwicht vom Lokomotor so stark, dass er i dè Laag isch, i dè Ebèni mit öppè 80 t Zugchraft uss ènèm 10 PS Vobrennungsmotor bi maximaal 5 km/h – 15 km/h èn Güèterwagè – odder jedes andere Objèkt – z voschièbè.
I dè Folgi sin d Faarzüüg vo dè Tǜpèreiè III bis V mit stärkèrè Motorè sowiè mit normalè Zug- un Stoßvorrichtungè z vosää. Durch s Wègkeiè vo dè Hubvorrichtungè isch èn Deil vom Breuerschè Konzèpt volorè gangè. Wèg dè chürzèrè Fahrzüüg chönnèd d Gschpann uss Tragtor un zuè voschièbendé Wägè gmeinsam uff Drèèschiibè Platz findè.
D Tǜpèreiè
Dié Huufè Katalög un Muschterblätter vo dè Firma Breuer beschriibèd insgsamt füpf Tǜpè. I dè 40 Broduktionsjohr isch es zuè zaalrychè Änderungè un Abwychungè vo dè nominèll füüf Model chò. Je nõch datsächlichèm Ysatzzwèck sin Abmessungè un Uusschtattungè voänderèt worrè. S Glyche hèt uff diè yzsetzendè Breuer-Motorè zuèdroffè.
Sèlli füüf Tǜpè lön sich vom Konzèpt hèr in drei Bauformè unterschydè, welli für èi Broduktionsepochè stön.
D Faarzüügbroduktion
D Liferungè sin gsi: Dotal git séll Broduktionszaalè vo öppè 1000 bis 1100 Faarzüüg.
D Abnämmer
Dè gröscht Deil vo dè Broduktion vo dè Lokomotorè sin bi dè unterschydlichschtè brivatè Abnämmer un Induschtrybedryb zum Ysatz chò. Sèll isch nit nu z Dütschland gsi, sondern fascht im gsamtè Europäischè Uusland un bis nõch Uruguay un Ägyptè. Intressanter isch nadürlich dè Ysatz bi Staatsbaanè. Zuè dè èrschtè Baangsellschaftè, wo Breuer Lokomotorè aagschafft hèn, hèn d Eutin-Lübegger Ysèbaan (ELE) un d Chrais Oldèburger Baan (KOE) ghört. Nõch sèllèrè irer Voschtaatlichung sin d Lokomotorè i dè Bschtand vo dè Dütschè Rychsbaan (DRG) chò sin. D DRG sèlber hèt èn Huufè Lokomotorè für iri Uusbesserungswärch un Maschinnèämter aagschafft. Äänlich isch s bi dè Österreichischen Bundesbahnen (ÖBB) gsi, wo immer widder Aaschaffungè für dè internè Voschuèb gmacht hèt.
È ganz andri Situation hèt sich z Dänemark un dè Schwiz uffduè, wo diè jewyligè Staatsbaanè nit wènnig Lokomotorè vom Tǜp TZp III un TZp IV sich zuèduè hèn. So hèt d SBB zwǜschè 1928 un 1931 18 Stugg vom Tǜp IV aagschafft. Sèbbi hèn bi dè SBB gmäß èm Bezeichnungsschema s Kürzel Tm drait un sin als Rangyrdraktorè bezeichnèt worrè.
Diè Dänischè Staatsbahné (DSB) hèn 1925 dèm Bròòtè it rächt draut, un zèrscht nu ein Breuer Lokomotor vom Tǜp TZp I/II uusprobyrt. Nõchdèmm dè Tescht offébar erfolgrych gsi isch, sin bis 1931 in èrè Gsamtzaal vo 21 Stugg aagschafft nò mee Faarzüüg vo dè Tǜpè TZp III un TZp IV in Beschtand vo dé DSB chò. Im glychè Zitruum hèn vochiddèni dänischi Brivatbaanè je ein Lokomotor vo dè Tǜpè TZp I/II, TZp III un TZp IV kauft. D Faarzüüg sin landeswitt ygsetzt un bis Aafang 1970er Johr uusgmuschtèrèt worrè.
Lizènznämmer
Dè Breuer Lokomotor isch vo dè voschiddènè Hèrschteller im Uusland in Lizènz nõchbaut worrè. Ein dèvò isch d Fa. Tampella z Finnland gsi, wo zwǜschè 1929 un 1959 insgsamt 39 Faarzüüg hèrgschtellt hèt. Witterhy hèt d Firma Officine di Costamasnaga (OCM) zwǜschè 1929 un 1932 insgsamt zwei Tragtorè vom Tǜp II, nüü vom Tǜp III un 13 Stugg vom Tǜp IV. Nõch dè Insolvènz vo sèllèrè Firma sin witteri Lizènzbautè bi dè Firma Antonio Badoni (ABL) z Lecco gmacht worrè. Dört sin bis 1969 insgsamt 44 Rangyrtragtorè vom Tũp II (plus zee witterentwicklèti Maschinnè vom Tǜp II N/HT), sechs Stugg vom Tǜp III, 399 Stugg Tǜp IV un 95 Einheitè vom Tǜp V baut worrè. Dèsèll Tǜp V isch nit glych wiè dè Tǜp V, wo 1948 vo Breuer entwicklèt worrè isch, sondern isch è Witterentwicklung vo Badoni uss èm Johr 1939.
Z Dänemark sin 1931–32 sibbè Tragtorè (Tragtor 46–52) vom Tǜp IV vo dè Pedershaab Maskinfabrik in Lizènz witter entwicklèt un für d DSB baut worrè. Sèbbi Tragtörè hèn è vogrößerts Füürerhüsli ghaa un sin mit Breuer-Benzinmotorè aadribbè worrè. Wôrènd dè dütschè Bsetzung im Zweitè Wältchrièg sin d Faarzüüg wègèm Drybschtoffmangel mit Holzvogaser nõchgrüschtet worrè.
D Firma Universa z Prag hèt 1931 zwei Lokomotorè vom Tǜp TZp IV in Lizènz baut, wo bi dè ČSD als Baureiè T 200 gfüürt worrè.
Z Öschterrych isch dè Breuer Lokomotor vo dè Firma GEBUS in Lizènz baut worrè. D Firma hét 1957 insgsamt sibbè Rangyrdraktorè baut, èn achtè isch èrscht 1975 nõch èm Konkurs vo Gebus fèrtiggschtellt worrè.
Rasterkraftmikroskop
S Rasterchraftmikroskoop, sältener Atomchraftmikroskoop (ängl. atomic/scanning force microscope; abkürzt AFM bzw. SFM, sältener RKM), isch e speziells Rastersondemikroskoop. Es isch e wichdigs Wärkzüüg in dr Ooberflechechemii und mä brucht s, zum Oberfleche mechanisch abzdaste und zum atomari Chreft uf dr Nanometerskala z mässe. Das Mikroskoop isch 1986 vom Gerd Binnig, Calvin Quate und Christoph Gerber entwigglet worde.
S Brinzip
Mit ere nanoskopisch chliine Noodle, wo an ere Blattfäädere (uf änglisch Cantilever) befestigt isch, dastet mä Ziile um Ziile im ene definierte Raster d Oberflechi vo dr Broob ab. Die atomare Chreft zwüsche dr Oberflechi und em Spitz vo dr Noodle biege d Blattfäädere je noch dr Posizioon e chli andersch stark. Wie stark das cha mä mit kapazitive oder optische Sensore mässe und eso d Struktur vo dr Oberflechi vergröösseret daarstelle.
Aletshausen
Alatshausa (amtlich Aletshausen) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Chavannes-le-Chêne
Geografi
Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler La Ruchille. D Gmaiflechi umfasst 82,3 % landwirtschaftligi Flechi, 12,3 % Wald, 5,3 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Fischbach-Göslikon
Fischbach-Göslike (amtlech Fischbach-Göslikon) isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Rüüsstal.
Geografii
D Gmeind bstoht us de zwöi Ortsteil: Fischbach (im Südoschte) un Göslike (im Nordweschte), wo i de letschte Jahrzehnte zämegwachse sind. D Gmeind Fischbach-Göslike ligt am flache öschtliche Abhang vom Wagerain, öppe en halbe Kilometer vom weschtliche Ufer vo de Rüüss. D Nachbergmeinde sind Chünte im Norde, Eggewil im Oschte, Brämgarte im Südoschte, Wole im Südweschte und Niderwil im Weschte.
Chavannes-le-Chêne
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 8,7 % gläge.
Aletshausen
Gmoendsgliderong
Zua Alatshausa d Derfer Alatshausa, Gaismarkt, Haupeltshofen, Wasserberg ond Winzer.
Gschicht
Alatshausa ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1316.
Chavannes-le-Chêne
Religion
69,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 12 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Aletshausen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Chavannes-le-Chêne
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 1,1 %, FDP 16,2 %, GLP 4,4 %, GP 14,1 %, SP 9,7 %, SVP 49,2 %, Sunschtigi 2,6 %.
Aletshausen
Religion
93,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4,4 % evangelisch.
Chavannes-le-Chêne
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Chavannes-le-Chêne isch dr François Marmier (Stand Merz 2014).
Aletshausen
Verwaltong
Alatshausa hot mit dr Gmoede Broidadal, Deisahausa, Eabershause, Waldahausa ond Wisabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Chavannes-le-Chêne
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,2 % gläge.
Aletshausen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Chavannes-le-Chêne
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 233 Yywohner 90,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,2 % Dytsch, 0,4 % Italienisch un 4,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Fats Domino
Dr Antoine „Fats“ Domino Jr. (* 26. Februar 1928 z New Orleans; † 24. Oktober 2017 z Harvey, Jefferson Parish) isch e US-amerikanische Pianischt, Sänger un Songwriter im Rock ’n’ Roll, Rhythm-and-Blues, Piano-Blues un Boogie-Woogie gsii.
Bedytig
Zäme mit em Little Richard un em Chuck Berry het er zue dr yyflussrychschte Musiker in dr Friezyt vum Rock'n'Roll ghert. Syne greschte Erfolg het er in dr 1950er-Johre mit Hit wie „Ain’t that a shame“, „Blueberry Hill“ un „I'm Walkin'“ ghaa.
Anne 1986 isch dr Domino in d Rock and Roll Hall of Fame un 2003 in d Blues Hall of Fame ufgnuu wore.
Martha Niquille
D Martha Niquille (* 27. Augschte 1954, au Marta Eberle/Marta Niquille-Eberle) isch e Schwyzer Jurischti. Syt 2016 isch si Vizebresidänti vum Bundesgericht, ab 2021 Bundesgrichtsbresidänti. D Niquille ghert dr CVP aa.
Uusbildig un Beruef
D Niquille het an dr Universitet Sanggale studiert. Anne Jahre 1982 het si s Doktorat iberchuu mit ere Arbet zum Thema „Die verfassungsrechtliche Problematik der Mitbestimmung in Unternehmen und Betrieb“, 1984 s Aawaltspatänt.
Vu 1979 bis 1981 het d Niquille as Assischtänti an dr Universitet Sanggale gschafft. Vu 1984 bis 1988 het si as Aawälti z Sanggale gschafft. Parallel derzue un nocherdani het si vu 1987 bis 1992 as Lehrbeufdraiti an dr Universitet Sanggale un as näbenamtligi Richteri am Kantonsgricht Sanggale gschafft. Dodruf isch si bis zu ire Wahl zur Bundesrichterin am 1. Oktober 2008 dert hauptamtligi Richteri gsii, vu 2005 bis 2007 as Bresidänti. Syter 2016 isch d Niquille Vizebresidänti vum Bundesgricht. Am 12. Dezämber 2018 isch si vu dr Bundesversammlig nomol fir e zwaijehrigi Amtszyt als Vizebresidänti bstetigt wore. Am 16. Dezämber 2020 isch si zur erschte Bundesgrichtsbresidänti vu dr Schwzy gwehlt wore.
Thomas More
Thomas More (latinisiert Thomas Morus; wohrschiinlig * 7. Februar 1478 z London; † 6. Juli 1535 z London) isch än änglische Schdaatsma, Humanischt und Autor gsi.
Er isch ä Heilige vo dr Römisch-Katholische Chille (Gedänktag 22. Juni).
Biographii
Dr Sir Thomas More isch dr Sohn vom enä Richter gsi, isch an erä Latiinschuel uf d Schuel gange und het, won er zwölfi gsi isch, am Hof vom Lordkanzler, em Erzbischof John Morton vo Canterbury, as Page dient. Dä het em es Schtipendium gä und ihn zwei Johr an d Unikversidät z Oxford gsachickt, won er Latiinisch und Griechisch gschdudiert het - was zu sällere Ziit z Ängland no umschdritte gsi isch und wo au siim Vater nit gfalle het. Vo 1496 a het er ä jurischdischi Usbildig an dr Rechtsschuel Lincoln's Inn übercho. 1501 het dr More latiinischi und änglischi Gedicht gschriibe, het siis jurischdische Exame gmacht und agfange, sälber Underricht z gä. Er isch än erfolgriiche Rächtsawalt und Unterhändler worde.
Vo 1510 a isch er acht Johr lang ein vo de beide sogenannte Undersheriffs vo London gsi und het an dr Lincoln's Inn Rächt underrichdet. Dr König Heinrich VIII. isch uf ä Morus ufmerksam worde und het en uf diplomatischi Missione gschickt. 1516 het dr More s 1. Buech vo dr Utopia verfasst und het s ganze Wärk redigierte, wo denn im Dezämber erschiine isch. 1517, won er 39 gsi isch, isch er ganz in Dienschd vom König vo Ängland iidrätte, und dä het en bald zum Mitgliid vom Gheime Root gmacht. Usserdäm het er in däm Johr bi de Mai-Unruehe z London vermittlet. 1521 isch er zum Ritter gschlage worde. Er isch än entschiidene Gegner vom Martin Luther gsi und het em Heinrich VIII. ghulfe, än Arbet über en schriibe, und wäge dere het dr änglisch König vom Babschd dr Ditel ''Verteidiger vom Glaube übercho.
1523 isch er Parlamentsschbrächer worde und 1529 Lordkanzler, ä Boschde, wo mä hützudag mit däm vom Premierminischter cha vergliiche.
Brivat het sich dr More vil mit dr Erziehig vo siine Meitli abgä und ihne die gliichi Bildig wie siim Sohn gä. Si eltischdi Dochter, d Margaret Roper, isch eini vo de glehrsamschde Fraue vo ihrer Ziit gsi. Er isch au sehr freigäbig gsi, und het währed erä Hungersnot Hunderti us siiner eigene Däsche ernährt und het siini Landarbeiter nit ewntlo wenn s nit gnue Arbet gha het.
1532 isch er vom Amt vom Lordkanzler zruggdrätte. 1534 het er vor em Chronroot dr Suprematseid verweigeret und isch im Tower of London gfange gsi. Er het scho si Grabinschrift verfasst gha und sich us em öffentlige Läbe zruggzoge. S Parlament het en gächtet und siis Vermöge zugunschte vo dr Chrone iizoge. Bis zu siim Dod het dr More religiöse Traktat und Troschtschrifte gschriibe. 1535 het en es Sondergricht zum Dod verurdeilt, am 6. Juli isch dr Thomas More im Alter vo 57 Johr higrichtet worde.
Dr Thomas Morus isch für si Humor bekannt gsi, und dä het er bis zledscht bewahrt. Ä Anekdote verzelt, ass er dr Hänker bi siiner Hirichtig drum bittet haig, bim Zueschlo mit em Beil uf si Bart ufzbasse, wil dä kei Hochverrot begange haig.
Uffheim
Üffe (frz. Uffheim, dt. Uffheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Üffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1103 àls Ufeheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Üffe ìsch. Üffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Ofenschlupfer
Dr Ofaschlupfer, au Schitterhufe, behmisch Žemlovka, isch a traditionells Restlesesse z Schwobe. Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber. Dr Ofaschlupfer werd als siasse Hauptmohlzit odr als Nochdisch gesse.
Mid Kirscha stadd Epfel hoisst mr en Ofaschlupfer Kirschamichl.
Zuabereitig
Albachens Weissbrod oda alde Wegga were en Scheiba gschnidde und en Millich oigwoicht, wo mid Oigelb gmischt isch. Nacher were d Scheiba en a Bachform gschichtet. Danoch gits kloigschniddne Epfel druf und Zibeba zwische drei. Dann widr a Schicht mid Weggascheibe drauf und so witr. A bizzle vo da Oiermillich werd na so en Zenti hoch en dia Form neigfüllt. In d Oiermillich gits manchmol no en Schuss Rum odr Oierlikeer. Zum Schluss kann mr no ghobelde Mandle druf gebe.
Nacher gohts damid en Bachofa, fir epper a halbe Stund. Bevor mers isst struit mr no Zucker und Zimt driber. Dazue gits oft no hoisse Vanillsoos odr Kombodd.
Neftenbach
Näftebach (salopp au Näfti, amtlich Neftenbach) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Wappe
Blasonierig
S Wappe gaht uf d Freiherre vo Wart zruck und isch 1921 zum Gmeindswappe bstimmt worde.
Geografii
Näftebach isch äs Dorf diräkt bi Winti im untere Tösstal, 19 km Luftlinie vo Züri eweg. S lit uf ere Schotterterrasse am Südhang vom Irchel. Vo dr Gmeindflächi - 1495 ha - diene 55 % dr Landwirtschaft, 30 % isch Wald, 10 % isch Siedligsgebiet und 4 % diene em Verchehr.
Uf de 1. Januar 2013 wird de Wiiler Oberhueb (au Obere Hueb) vo de Gmeind Buech abtrännt und Näftebach aagschlosse.
Gschicht
In dr römischer Zeit isch in dr Steimöri (unterhalb vom Fridhof) e römischer Guetshof gsi, wo hüt überbaut isch (Sattleracherstrass und Aspacherstrass). Bi dr Uusgrabige het mer da 1986 in eme Bronzegfäss e Münzhort entdeckt mit 1'243 römische Silbermünze us dr Jahre 197-265 n. Chr. Di erscht urchundlich Erwähnig stammt us em Jahr 1209, wo e Lütpriester vo „Neftinbach“ bimene Rächtsgschäft mitgwirkt het. S Biet het dr Freiherre vo Wart ghört. Dene ihr Wappe isch au sit 1921 s offiziell Gmeindswappe. Im Mai 1799 isch im Dorf zuemene Gfecht zwische dr Franzose und dr Österriicher cho, wo noch e verirrti Chugle im Chor vo dr Chille dra erinnert.
Politik
Dr 7-chöpfig Gmeindrat setzt sich us sächs Manne und einere Frau zämme, mit dere Parteizämmesetzig: 3 FDP, 2 Freie Wähler und 2 SVP. Aktueller Gmeindspräsident isch dr Dr. Manfred Stahel (Stand 2012).
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,6 %, CVP 2,7 %, EDU 4,4 %, EVP 3,6 %, FDP 13,8 %. GLP 10,7 %, GP 9,0 %, SP 11,9 %, SVP 38,8 %, Suschtigi 1,6 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,3 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Näftebach, Näfti ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Jacques Chirac
Dr Jacques Chirac (* 29. Novamber 1932 z Pàris; † 26. Septamber 2019 aui do) ìsch a frànzeescher Politiker gsìì. Ar ìsch vum 17. Mai 1995 bis àm 16. Mai 2007 dr Präsidant vum Frànkrìch gsìì. Ar ìsch dr Grìnder vu da politischa Pàrtèi „Rassemblement pour la République“ (RPR) un „Union pour un mouvement populaire“ (UMP).
Üsbìldung
Ar hàt, ìm Lycée Louis-le-Grand z Pàris, ànna 1950 dr Baccalauréat bstànda un noch a Johr ìn era „mathématiques supérieures“ Klàssa verbrocht.
Zwìscha 1951 un 1954 hàt’r ìm „Institut d’études politiques de Paris“ gstudiart. Ar ìsch dernoh ìn d École nationale d’administration (ENA) kumma, bis ànna 1959. Wahrend sinera Studium ìn dr ENA, hàt’r aui sina Militärpflìcht gmàcht un hàt dernoh àm Àlgerià-Kriag teilgnumma.