cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Periöken
Periöke ( „Umwoner“) isch i de griechische Antiki d Bizaichnig vo de Biwoner vo Stedt gsii, wo vonere gröössere Stadt abhängig gsii sind, wie z. B. Elis oder Sparta, aber nöd di gliiche Recht ghaa hend.
För Sparta sind 22 Periökestedt bikannt, di maiste sind z Lakonie glege, fööf z Messenie, nämmli Aithaia, Asine, Aulon, Kardamyle und Thouria. Kulturell und sproochlich sind si vo de Spartaner nöd verschide gsii. Historisch sind d Periöke Stedt gsii, wo vo Sparta im Lauf vo de Gschicht underworffe wore sind. D Periökestedt sind vo Sparta abghängig gsii, hend aber eri Stadt autonom verwaltet. Si sind verpflichtet gsii, as Hoplite im spartanische Heer z diene. Si hend z Sparta kai Waalrecht ghaa und hend sich nöd i öffetlichi Ämter tööre wääle loo und si hend onöd z Sparta wone tööre. D Periöke hend de Handel und s Handwerch i de Hend ghaa und as Chüstebiwooner o d Fisccherai, im Gegesatz vo de Spartiate, wo s Land verwaltet hend und de underdruckte Helote wo s Land bibaut hend.
I de antike Literatur tretet d Periöke nume selte in Erschiinig. Ane 464 v. Chr. hend sich nochem groosse Erdbebe vo Sparta di messenische Periökestedt Thouria und Aithaia zäme mit Helote en Uufstand gege Sparta gmacht, wo zee Joor lang duuret hett. Noch de Kapitulation vo de Uufständische hend di uständische Periöke tööre s Land verloo, under de Bidingig, ass si d Peloponnes nime bitretet, d Helote sind degege hiigrichtet wore. Ane 369 v. Chr. sind d Periöke vo Messenie vom Epameinondas bifrait wore und hend denn en aigne Staat bildet. 196 v. Chr. hend sich verschidnigi lakonische Stedt a de Chüste vo Sparta glööst und de Bund vo de Lakone gründet.
Theras
De Theras isch i de griechische Mythologi de Eponym vo de Insle Thera (hütt: Santorini).
De Theras isch de Soo vom thebanische König Autesion und e Noofaar vom Kadmos. Sii Soo isch de Oiolykos. Sini Schwöster Argeia het de Heraklid Aristodemos ghüroote und wo de gstorben isch, isch de Theras de Vormund vo sinene beede Neffe wore und isch för die de Regent vo Sparta gsii. Er söll z Sparta e Hailigtum för d Athena gstiftet haa.
Wo sini Neffe mündig wore sind und as König regiert hend, hett er bischlosse d Insle Thera z bisidle. Er isch mit drai Schiff mit Spartaner und Minyer, wo chorz vorene vo de Insle Lemnos vertribe wore sind und denn uf Lakonie choo sind, loosgseglet. Sii Soo Oiolykos aber hett sich gwaigeret mitzfaare und isch z Sparta blibe. Vom Theras stammed d König vo Thera ab.
Anna Reinhart
Sii isch d Dochter vom Wirt Oswald Reinhart und demm synere Frau Elisabeth gsii. Anne 1504 hät si de Hans Meyer vo Knonau ghüraate, wo im 1517ni gstoorben isch. D Anna hät im Huus zum Hööfli bim Groossmöischter gwoont. D Famlie Knonau hät drüü Chind gha: d Margreet, d Agat un de Gerold.
Im Jaar 1519 hät si de Ueli Zwingli gleert känne, wo sid em Jänner vo demm Jaar z Züri gsi isch, er hät de Poschte vom Lüütprieschter am Groosmöischter gha. Won er wäge der Päscht chrank woorden isch, hät sii en gsund pflägt, und sid 1522 händ si dänn zäme gwoont. Die Zwingli hät em Bischof z Konstanz usse gschribe, me well iin doch usem Zölibaat entlaa, was natürlii nöd so eifach ggangen ischt. Es isch dänn au nümme drufaa choo, wil z Züri de grad d Räformazioon gsii isch.
Ane 1524 händ de Zwingli un d Anna Reinhart ghüraate. Iiri chind sind d Regula, de Wilhälm, de Huldrich un d Anna gsii. wo die alli na chly gsii sind, isch iire Vatter bi de Schlacht z Chappel obe änet em Albis am 11. Oktober 1531 ums Lääbe cho. Au iire eltischt soon us der eerschten Ee, de Gerold, isch deete gstorbe.
D Anna Zwingli hät na es Zytli bim Theoloog und Schriftsteller Heiri Bulinger, em Ueli Zwingli sim Nachfolger als Züürcher Antistes, gläbt, bis si anne 1538 gstoorben isch.
Alfred Huggenberger
Dr Alfred Huggebäärger, wo am 26. Dezämber 1867 im züürcherische Bertschiken uf d Wält choo und am 14. Februar 1960 im tuurgauische Tiessehofe gstoorben isch, isch e Schwiizer Schriftsteller und Mundartautoor gsi.
sis Lääbe
Er isch dr Soon vom Puur und Fabriggler Salomoo Huggebäärger (1828–1869) und vo dr Margarete geb. Büchi (1839–1911) gsi. Anne 1903 het er d Berta Schmid, wo de bis 1967 gläbt het, ghürootet. Iiri Dochter isch d Martha Büchi-Huggebärger. Dr Alfred Huggebäärger het sim Vater sin Puurebetriib z Bertschike i dr Nööchi vo Winterthur wyter gha und no zimli vergröösseret, 1897 het er im Huus füre Suntig e chlyni Wirtschaft ygrichtet. 1908 isch er is tuurgauische Geerlike, öppe föif Kilometer vo Bertschike wägg und nooch bi Frauefäld, gon es nöis Huus boue, won er wyters als Puur und Schriftsteller gläbt het.
Scho 1908 het er dr Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig überchoo; 1937 het iim d Regierig vo Baade dr Johann Peter Hebel-Pryys gää, und 1942 het er vor dr Uni Fryburg dr Erwin vo Steibach-Pryys überchoo. Grad die beede letschten öfentlichen Eerige het me spöter teils gnoo, zum em Huggebäärger e z groossi Nööchi zum Gedankeguet vom düütsche Nazionalsozialismus vorzwäärffe. Dr Walter Schmid het i sim kritischen Uufsatz vo 2003 mit dere Meinig welen ufruume, aber i dr wüsseschaftleche Wäärchbiografy, wo under de Germanischtin Rea Brändle und em Hischtoriker Mario König gschribe worden isch, heissts denn scho, dr Huggebäärger sei düütschfrüntlech gsy und sis Gidankeguet nooch zum «Völkische».
S Fonogrammarchyv Züri het mit em Huggebäärger und vilnen anderen Autoore us dr ganze Schwiiz anne 1939 e Serie vo Schallplatte für d Landi z Züri gmacht.
Stuck vom Huggebärger het men i d Blüetelääsine vo schwyzerdüütsche Mundartwäärch «Schwizer Schnabelweid» und «Schwyzer Meie» ufgnoo, und au im Georg Thürer sym wytgfasste Sammelband vo alemannischer Dialäktliteratur Holderbluescht isch öppis vo iim: dr schöön Tegscht De Dorfheiri, wo au i dr Mundartzytschrift Schwzerlüt vo 1942 abtrukt isch.
Mängs vom Huggebäärger sine Gedicht isch vo Komponischte verdoont worde; das heige meh weder hundert Musiker gmacht, seit d Alfred-Huggebäärger-Gsellschaft. Teils sind die Stück zu nöie Volchslieder woorde.
Vill Schrifte, Papiier und anderi Sachen us em Nochlass vom Dichter het iim sini Familie em Thurgauer Staatsarchyv, dr Kantonsbibliothek und em Historische Museum z Frauefäld gää.
Ionisches Meer
S Ionische Meer (, italienisch Mar Ionio, albanisch Deti Jon) isch e Tailmeer vom Mittelmeer. S grenzt im Weste a Italie, mit Nordoste a Albanie und im Ooste a Griecheland. Im Ionische Meer litt s Kalypsotüüff, wo de tüüfsti Punkt vom ganze Mittelmeer isch.
S Ionische Meer grenzt im Norde a d Adria. Im Süüde grenzts as Libysche Meer, wobii d Grenze verschide definert wered. Traditionell wer d Grenzlini zwöschet em südöstliche Spitz vo Sizilie, em Capo Passero, und em nordwestliche Spitz vo Kreta zoge, und vo dai as Vorpirg Malea, wo de südöstlichi Spitz vo de Peloponnes isch, so ass s Ionische Meer im Südoste a d Ägäis grenzt. Di moderneri Grenzlini werd vom Capo Passero zom Vorpirg Tenaro am mittlere Süüdspitz vo de Mani zoge, so ass de Lakonischi Golf nöd zom Ionische, sondern zom Libysche Meer ghört. Mitem Tyrrhenische Meer isches mit de Strooss vo Messina verbunde. D Meerengi vo Rhion verbindet s Ionische Meer mitem Korinthische Golf, wone Sittearm vom Ionische Meer isch.
De Tarentinischi Golf isch de gröösti Golf vom Ionische Meer, im Oste litt de Golf vo Patras und im Süüdooste de Messenischi Golf und de Lakonischi Golf. Entlang vo de griechische Chüste sind di Ionische Insle, vo dene sind Korfu, Kefallonia und Zakynthos die grööste. Im Süüdoste litt Kythira.
Basler Mittwoch-Gesellschaft 1907
D Basler Mittwuch-Gsellschaft 1907, kurz BMG, isch die eltscht Männer-Fasnachtsclique in Basel.
D Basler Mittwuch-Gsellschaft isch im Dezämber 1907 als reini Männerclique vo siibe Damboure im Restaurant Muffler an dr Stainedorstross in Basel grindet worde.
Sithär nimmt sie jedes Johr an dr Basler Fasnacht dail. Sie hett sich scho frieh fir d Nochwuggsferderig ygsetzt und 1909 die erscht Jung Garde vo Basel grindet. Dr langjohrig Leiter vo dr Drummelschuel, dr Damboure-Instruggter Joseph Wintzer, entwigglet fir d BMG en aigeni Drummelnotation, d Hieroglyphe, wo no hitt bi vyle Dambourecorps brucht wärde.
Gschicht
1922 isch d BMG ins Restaurant Laienzor als ihr Stammlokal zoge, wo si sit denn dehaim isch, und si hett im glyche Johr d Uniforme vo dr ehemolige Basler Standeskompanie, de Stänzler, kauft. Als erschti Fasnachtsgsellschaft hett d BMG sit de Mitti 1920er Johr au am Fasnachts-Zyschdig trommeln- und pfyffenderwys en Umgang dur d Stadt gmacht. Zentrals Elemänt vom Oobe isch e Dote-Ehrig, s «Ladärnliverbrenne», e Tradition, wo bis zem hittige Dag wytergfiehrt wird und vyl vom Wäse vo dr BMG usmacht. 1930 spalte sich e paar Mitglieder vo dr BMG ab und grinde en aigeni Clique, d Basler Bebbi.
Stänzler
D Stänzler sinn e Marggezaiche vo dr BMG. 1922 hett d Clique die Uniforme vo dr ehemolige Basler Standeskompanie us em 18. und 19. Johrhundert kauft, und si wird no hitt an nationali und internationali Verastaltige yglade und vertritt Basel dert. E baar usestächendi Byspil sin ihri Uftritt an dr Landesusstellig 1939, dr Expo 64, em Carnaval d'Eté in St-Ouen Paris 1969, am grosse Trachte- und Schitzeumzug vom Minchner Oktoberfescht 1994, 2003, 2010 und 2015 oder uf de Cannstatter Wase in Stuttgart 2006, 2016 und 2017. 2014 hänn d Stänzler an dr Steuben Parade uf dr Fifth Avenue in New York mitgmacht, 2016 am Gauder Fest im Zillertal und 2018 am Säggsilyteumzug in Ziri. Drzue kemme e huffe Uftritt in Basel, ebbe bi dr Ereffnig vo dr Gartebauusstellig Grien 80, an offizielle Aless vo dr Basler Regierig, als Basler Delegation an verschiedene Eidgenössische Schitzenfescht oder an dr 450 Johr- und an dr 500 Johr-Fyr vom Ydritt vo Basel in d Eidgenosseschaft 1951 und 2001.
Runzle
1967 sin d BMG-Runzle als Alti Garde vom Stammverein Basler Mittwuch-Gsellschaft grindet worde. S Zyl vo de BMG-Runzle isch es dertsmol und hitt gsi, d Fasnacht e bitz ruehiger azgoh, s Cortège-Pensum de Megliggkaite vo de eltere Fasnachtsdailnähmer azbasse und d Fasnacht trotzdäm us volle Zig z gniesse. D Runzle hänn e eigeständig Johres- und Fasnachtsprogramm. Dr erscht Dail vom Morgestraich und vom Fasnachts-Zyschdig und verschideni Aless während em Johr wärde zämmn mit em BMG-Stamm begange. Wie beim Stamm stehn au bi de Runzle d Pfläg vo dr Frindschaft unterenander und guti Drummel- und Pfyfferkunst im Zentrum vom Gsellschaftsläbe.
avantGARDE
2016 isch d avantGARDE ins Läbe gruefe worde. Mit däre hett d BMG uf d Problem reagiert, wo sich e huffe Cliquen in ihre Nochwuggsabdailige konfrontiert sehn. D avantGARDE zielt uf d Altersgruppe vo de 14- bis 25-jährige Männer ab, also gnau das Alter, wo vyl ufhere, Fasnacht z mache – d Grind dodrfir sin vylfältig. D avantGARDE organisiert sich sälber und het en aiges Johres- und Fasnachtsprogramm. Si nimmt sich ihre Freihaite use, wo si brucht, und nimmt an de Anless vom Stamm und vo de Runzle dail, wo ihne Spass mache – das gilt bsunders fir Stänzleruuftritt und -usflig.
Buebezigli
S Buebezigli vo dr Basler Mittwuch-Gsellschaft isch 2019 grindet worde fir alli Bube im Alter vo 6 bis 13 Johr, wo Fraid an dr Fasnacht und am Baschtle hänn und wo äntwäder Piccolo spiile oder Drummle lehre wänn.
Vereinsorgan
Sit de 1970er-Johr hett d BMG en aige Cliqueorgan, „der Hirte“, wo regelmässig iber s Gsellschaftsläbe brichtet.
BMG hitt
Die BMG isch und blybt e raini Männerclique, wo mit em Stammverein, de Runzle, avantGARDE und Buebezigli an dr Fasnacht dailnimmt. 2022 fyr si 100 Johr Stänzler und 100 Johr im Restaurant Laiezorn als Cliquenlokal.
Gertrud Kurz
D Gertrud Kurz, gnännt d Flichtlingsmueter oder Mueter Kurz (* 15. Meerz 1890 as Gertrud Hohl z Lutzeberg im Kanton Appezäll Osserrhode; † 26. Juni 1972; haimetberäächtigt z Bärn) isch Grinderi un Laiteri vun eme Schwyzer Flichtlingshilfswäärch gsii.
Lääbe
D Gertrud Hohl isch e Doochter vum Reinhard Hohl, eme Syydefabrikant un Bolitikerm un syre Frau Clara Hohl geb. Custer. Dr Diplomaat Reinhard Hohl isch e Brueder zuen ere gsii. Si isch in buurgerlige Verhältnis ufgwagse un isch no dr Schuelzyt uf d Handelsschuel z Nöieburg gange. Iri Eltere hän s ere meegli gmacht, ass si au no uf d Frauebildigsschuel z Frankfurt am Main het chenne goo, go si uf e Roll as Huusfrau vorberaite. Anne 1912 het si dr Albert Kurz ghyroote, wu Räkter am Proogimnaasium z Bärn gsii isch. In dr eerschte Joor vu ire Ee het si fascht uusschließli fir Familie gsoorgt. Zwische 1913 un 1921 het si zwee Siin un e Doochter uf d Wält brocht. Glyychzytig het si mit eme soziaale Engaschmänt aagfange. Ire Huus z Bärn isch zuen ere Aalaufstell fir Bättler un Schyyrebiirzler woore. Anne 1930 het si eerschti Kuntakt zue dr internazionaale Friidesbeweegig vu dr »Chryzritter« ghaa, wu vu dr Etienne Bach grindet wooren isch, un isch deert au aktiiv Mitgliid woore.
Neuhausen Bad Bf
Neuhuusè Baddischè Baanhof (amtlich Neuhausen Bad Bf) isch eini vo zwei Baanschtationè vo dè Stadt Neuhuusè im Kanton Schaffuusè. Bi dè Inbedrybnaam vo dè S-Baan Schaffuusè uff èm Hochrhybaan-Abschnitt Ärzingè (Baddè)–Schaffuusè sin d Perrons vum Baddischè Baanhof volait un dè Baanhof zum Haltepungt umbaut worrè. Zämmè mit dè andrè dütschè Baanhöf uff Schwyzer Staatsgebièt ghört er zuè dè letschtè Baanhööf, wo nõch dè Baanreform z Dütschland Eigèdum vo dè BRD sin un zum uumittelbarè Bundesbsitz ghörèt.
Gertrud Kurz
Lääbe
Mit em Uusbruch vum Zweete Wältchrieg isch di internazionaal Aarbet vu dr »Chryzritter« unterbroche woore. D Gertrud Kurz het am im Yysatz fir Flichtling e Meegligkait gsää, mit däre Aarbet wyterzmache. Scho 1938 het si spontaan e Wynäächtsfyyr fir alli Flichtling in dr Stadt Bärn organisiert. Doodrus isch e aige Hilfswäärch entstande: d »Chryzritter«-Flichtlingshilf. Des Hilfswäärch, wu si ins Lääbe gruefe het, het si informäll entwicklet. Zeerscht het s vollständig uf privaater Grundlaag funkzioniert. D Gertrud Kurz het in irem Huus Flichtling empfange un het Uuschumft am Delifoon gee. D Chryzritter«-Flichtlingshilf isch waidli zue me Sammigsoort fir alli Lyt woore, wu anderi Hilfswäärch nit gluegt hän nooch ene. D Hauptaarbet isch materiälli Hilf, immateriällli Hilf – in Form vu Intervänzioone ni dr Beheerde – un Effetligkaitsaabet gsii.
Neuhausen Bad Bf
Laag
Dè Baddische Baanhof lyt öppè 85 m obberhalb un 550 m èwäg vu dè Rhyfall-Gumpè. Glychzitig isch sèbbi Station öppè 550 m nordweschtlich èwäg un öppè 20 m obberhalb vum Neuhuuser Stadtzèntrum. Dè H 14, wo Schaffuusè/Neuhuusè mit èm Chläggi vochnüpfè duèt, un d H 4, wo s Schaffuuser Gebièt mit dè Zürcher Agglo vobindè duèt, zwygèd bi dè Chrützschtrõss vonènand ab, sèbbi Chrützig isch öppè 180 m vum EG resp. 110 m vum aktuèllè Hp, wo zum Baddischè Baanhof vu Neuhuusè ghörèd.
Gertrud Kurz
Lääbe
Um die Zyt het si in dr Printmeedie un im »Chryzritter«-Mitdailigsblatt au Artikel iber di doomoolig Flichtlingssituazioon publiziert. All mee Freiwillige hän si gmäldet, wu ooni Gäld hän welle hälfe. Mer het anderi Hilfswäärch z Baasel, z Sanggale, z Züri, z Gämf un z Lausanne ufgmacht. Anne 1941 isch d »Chryzritter«-Flichtlingshilf an di Schwyzerisch Zäntraalstell fir Flichtlingshilf aagschlosse un doodermit steerker in di allgmaine Schwyzerische Hilfsnetzwäärch integriert woore, isch aber e privaat Hilfswäärch bliibe, wu si iber Voordraagskolläkte un Spändegälder finanziert het.
Neuhausen Bad Bf
Laag
Unterhalb vo dè südöschtlichè Uusfaart kurvt d Hochrhybaan um obberè Rand vum Neuhuusemer Ortszèntrum ummè un gòt denn bis an Hochrhy bi Schaffuusè abbè. Im Aaschtyg vo Schaffuusè übber Neuhuusè un dè Baddische Baanhof bis zuè dè Beringer Ängi sait mò au d Schaffuuser Rampè.
Gertrud Kurz
Lääbe
D Kurz isch uf d Beheerde diräkt zuegange, het seli kunkret un praxisnooch argumentiert un an d Mänschligkait appeliert. Dur iri Aart, d Fäll z schildere, het si vor allem uf e emozionaali Wiirkig gsetzt. D Gertrud Kurz het s aber nie uf Kunfrontazioon mit dr Beheerde aaglait, si het d Autoriteet vu dr Beamte nit in Froog gstellt un ene Loyaliteet signalisiert. Si het in perseenlige Gsprääch dr Bundesroot Eduard von Steiger derzue brocht, sy Wiiderstand geege d Ufnaam vu jiidische Flichtling ufzgee. Dur di guete Kuntakt zue dr Beheerde het si si Akzeptanz uf allne Syte un e grooß Prestige verschafft. Fir Lyt wie dr Karl Barth, aber au dr Paul Vogt oder dr Adolf Freudenberg, wu beedi au Hilfswäärch glaitet hän, e wiichtigi Aasprächpaartneri un het umgcheert hilfryychi Informazioone kriegt. Noch em Zweete Wältchrieg isch d Gertrud Kurz in dr Flichtlingshilf wyter aktiiv bliibe; d »Chryzritter«-Beweegig isch umgnännt woore in Chrischtlige Friidesdienchst, wu s bis hite git.
Fir ire Engaschmänt het d Gertrud Kurz 1958 vu dr Theoloogische Fakulteet vu dr Uniwersiteet Züri as eerschti Frau iberhaupt d Eeredokterwiird iiberchuu. 1965 isch si vu dr Cheenigi Juliana vu dr Niiderlande mit em Albert-Schweitzer-Bryys uuszaichnet woore. Dr Schwyzerisch Bundesroot hezt si au fir dr Friidesnobelbryys voorgschlaa ghaa. Anne 1992 het di Aidgnessisch Minzstätt e 20-Franke-Maanminz as eerig vu dr Gertrud Kurz uusegee. Di Schwyzerisch Boscht het im Septämber 2022 e Sundermarke zum 50. Doodesdaag vu dr Gertrud Kurz vereffetligt.
Neuhausen Bad Bf
Laag
<!--
Gertrud Kurz
Lääbe
D Gertrud Kurz uisch uf em Bärner Schosshaldefriidhoof vergraabe woore, iire Graab isch mittlerwyyli ufgleest.
Neuhausen Bad Bf
Gschichtè
Hallau hèt nõch dè urschprünglichè Blään vo dè Grossherzoglich Baddischè Ysèbaan (BadStB) nit a d Hochrhybaan aabundè wörrè söllè, well diè BadStB d Intrèssè vum Großherzogdum Baddè vodrèttè hèt, wo dè Aaschluss vo allè baddischè Amtsschtädt a s baddische Baannetz umfasst hèt. Dõdemit hèt diè BadStB è Strèggèfüürig vo Ärzingè übbers Wangèdal un dè baddischè Amtsschtadt Jeschtettè vorgschlagè. Hallau wär sèllèwäg wiè alli anderè Gmaandè im Bezirk Unterchläggi usser Wilchingè un Oschterfingè sowiè im Bezirk Obberchläggi ooni Aaschluss a s Baannetz blibbè. Bi dè unterè Yfüürig i s Wangèdal wär bi sèllèrè Variantè au è Station für Wilchingè/Oschterfingè usègschprungè. Sèlli Strèggèfüürig isch am 14. April 1857 vum Grossè Rõt vum Kanton Schaffuusè bschlossè worrè. Drei Rõtsmitglyder vum Bezirk Unterchläggi sin gingè sèllèn Bschluss vorgangè, um d Intrèssè vu Hallau un Wilchingè z vofolgè. Us dèrrè Eskalation bis zum Bundesrõt Jakob Stämpfli isch es zum Entscheid chò, d Strèggi durchs ganzi Chläggi vo Tradingè bis zuè dè Beringer Ängi z füürè. Dè Entscheid im Johr 1858 isch im Chläggi mit 101 Salutschüss vo dè Beringer Ängi s Chlaggi durab vokündèt worrè. Dè Stritt isch abber i diè zweiti Rundi gangè, well d Gmaandè im Unterchläggi witterhy um d Nord- odder d Südvariantè im Chläggi gschtrittè hèn. Mit dè Nordvariantè übber Hallau, Gäächlingè, Siblingè un Lööningè wär Wilchingè/Oschterfingè 2-3 km ab vum Schuss gsi, bi dè Südvariantè wär Wilchingè/Oschterfingè mit èrè Baanschtation vorgsää worrè, abber Hallau öppè 2 km ab vum Schuss gsi. Aafang vum Johr 1860 hèn sich diè eidgenössischè Rôt endgültig für è aabassti Südvariantè entschiddè, nõchdèm diè BadStB sogar mit dè Umfaarig vum Kanton Schaffuusè droot ghaa hèt. Aabasst isch d Variantè mit èm guètschyzerischè Kompromiss, well mò d Station für Hallau/Wilchingè bim Wyyler Unterneuhuus plazyrt hèt, wo i dè Mitti zwüschè Wilchingè un Hallau lyt.
Gertrud Kurz
Lääbe
Zwai Joor noch em Dood vu dr Gertrud Kurz hän Lyt us irem Fryndeskrais un naamhafti Perseenligkaite, doodrunter dr Alfred A. Häsler un dr Theologybrofässer Hans Ruh, e Stiftig grindet, wu ire Gedankeguet soll wyterlääbe. Di hitig Stiftig Gertrud Kurz versuecht dr Gaischt un d Wäärt vu dr Gertrud Kurz zytgmääß umzsetze. Si unterstitzt iber Spände Nischeprojäkt, wu d Partizipazioonsmeegligkaite vu Migrante*ne greeßer mache, publiziert zwai Mool im Joor Chuurznooriichte un feerderet e kritischi Ussenandersetzig mit dr Schwyzer Migrazioons- un Asylbolitik.
Neuhausen Bad Bf
Gschichtè
S EG vom Baanhof Wilchingè-Hallau isch vo Aafang aa als ''Stationsgebäude 2. Klasse'' baut worrè, well dè Landbaanhof nit als rentabel taxyrt worrè isch.
Dè Güèterschopf isch èrscht 1875 weschtlich vum EG baut worrè, well diè BadStB am Aafang sèlli Inveschtitionè als nit rentabel aagluègèt hèt, die Gmaandè Wilchingè un Hallau abber für èn Güèterschopf intervenyrt hèn.
Im Johr 1892 hèt mò èn Aabau am Oschtgibbel vum EG vorgnõ, um s Wartesäli grösser z machè.
Nördlich vum EG isch 1902 è Baanwärterhüsli baut worrè, wo i dè Blään als Weichèwärterhüsli benamst worrè isch.
Anno 1907 isch uff èm Huusperron è Schirmhallè als übberdachtè, offènè Unterschtand baut worrè.
S Wôsch- un s Aborthüsli sin 1908 abgrissè un durch è grössers Toilettèhüsli ersetzt worrè.
Im Johr 1927 isch z Wilchingè s mechanische Stellwärch FD i dè Bauform Bruchsal I in Bedryb gnõ worrè.
Zwǜschè 1962 un 1970 sin usserm EG, èm Güèterschopf un èm Baanwärterhüsli alli Hochbautè vu dè Station z Wilchingè-Hallau abgrissè worrè.
Am 5. Oktobèr 2013 isch dè Uusbau vo dè Baanschtrèggi zwüschè Ärzingè un Schaffhuusè fèrtig gsi un im Bedryb übbergää worrè: D Strèggi isch zwǜschè dè Baanhööf Ärzingè un Beringè uff 12,5 km Längi zweigleisig uusbaut un zwǜschè Ärzingè un Schaffuusè elegtrifizyrt worrè. Sitdèm vokeerèd zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè d Züüg vo dè Schaffuuser S-Baan im Halbschtundètagt mit Halt an alle Stationè. D Yfüürig vo dè S-Baan hèt im Bf Wilchingè-Hallau zu massyvè Umbaumassnaamè gfüürt. Zèrscht isch s neuè Gleis 2 z nennè, denn dè Sitèperron am Gleis 2. Für dè Perron am Gleis 2 hèt s è Unterfüürig vum Huusperron zum Perron am Gleis 2 bruucht. D Unterfüürig hèt nõch dè aktuèllè Vorschriftè abber barrièrefrey sy müèsè, ergo hèt näbb dè Stägè au è Rampè für beidi Zuègäng vo dè Unterfüürig hèr müèsè. Zämmè mit èm Dach uff èm Huusperron hèt dè Landbaanhof im Unterchläggi è ganz andri Luègi chriègt. Näbbèby isch au dè BÜ Oscht a dè Hallauer Strõss graad öschtlich vum EG uffghobbè worrè. Dèsèll BÜ Oscht hèt bi dè Autofaarer für Ärger gsorgèt, well er bi haltendè Züüg è langi Wartezyt für dè Strõssèvokeer nõch sich zogè hèt. Ooni sèllèn BÜ isch abber diè dirèkti Strõssèvobindig vu Hallau uff Wilchingè kappt gsi. Au dè BÜ Wescht, wo d H 13 niveauglych d Strèggi übberquert hèt, isch bim S-Baan-Umbau in è Baanunterfüürig umbaut worrè. D Strõssèvobindig Hallau-Wilchingè isch dõrum vum früènèrè BÜ Oscht übber dè Zuèfaartswäg zum EG zum ehemòligè BÜ Wescht umgleitet worrè. Um Blatz z sparè, hèt mò d Strõssèaabindig als Chraisvokeer unter d Ysèbaabrugg a dè Weschtuusfaart vum Wilchinger Baanhof baut.
Durch dè Bydritt vo dè Schwyz zum Schengener Abchò im Johr 2008 isch d Bedütig vo dè Gränz zwǜschè dè Schwyz un Dütschland zwar gringer worrè; s git abber au witterhy unregelmäßigi Kontrollè i dè Züüg zwǜschè Ärzingè un Wilchingè/Nüüchilch.
-->
Infraschtruktur
Ab 2013 hèt folgèndi Änderigè gää :
Gleisaalaag
Dè Baddische Bf isch vo Aafang aa mit zwei Perrongleis uusgrüschtet gsi. S Gleis 1 lyt am Huusperron, gègèübber am Gleis 2 gits èn Sitèperron. Aafänglich hèt diè BadStB iri Züüg im Linksvokeer bedribbè, d Schaffuuser Züüg sin dèmnõch uff Gleis 2, d Chläggi-Züüg uff Gleis 1 abgfèrtigèt worrè. Nõch dè Umschtellig uff Rächtsvokeer bi dè BadStB isch sèll Vofaarè gnau drüllt worrè, un d Schaffuuser Züüg haaltèd bis hüt am Gleis 1. Öschtlich vum Gleis 2 gits zwei Güètergleis (Gleis 3 & 4), wo in beidi Richtigè a s Gleis 2 aabundè sin. I dè Mitti vum Gleis 4 isch dè Güèterschopf gschtandè. Übbers Gleis 4 hèt mò dè Güèterschopf sowiè dè Lager- un Voladeblatz bediènè chönnè. Am Weschtänd vu beidè Güètergleis hèts è Stumpfgleis zuè nèrè Drèèschiibè gää. Mit sèbbèrè Drèèschiibè isch dè Induschtryaaschluss für s èrschte Alusuisse-Wärch z Neuhuusè realisyrt worrè.
Neuhuusè Bad Bf isch übber drei lokali un mechanische Stellwärch gschtüèrèt worrè. S Hauptschtellwärch isch im Ärdgschoss uff dè Gleissitè ybaut worrè un hèt d Bauform Bruchsal. Anno 2002 isch s lokale, mechanische Stèllwärch z Neuhuusè usser Bedryb gnõ worrè. Allerdings isch s mechanische Stellwärch durch è ESTW z Neuhuusè ersetzt worrè. S ESTW wörd sitdèm vo dè SBB fèrngschtüèrèt übber d Bedrybszèntralè Züri Oscht. Well dè Baddische Baanhof in èm Gleisbogè lyt un übber relativ langi Perrongleis vofüègt, hèt mò a beidè Uusfaartè è Wärterschtellwärch in èm Stellwärchstürmli baut. Urschprünglich sin im Baddischè Baanhof Flügelsignaal nõch DB-Bauart im Ysatz gsi. D Flügelsignaal sin inzwüschè durch Ks-Lichtsignaal ersetzt worrè.
Baanübbergäng hèts am Baddischè Baanhof zwei gää, je ein a dè Nordwescht- un a dè Südoschtuusfaart. Beidi Übbergäng sin technisch gsicherèt gsi, wa bim BÜ a dè Nordweschtuusfaart, wo d H 4 d Strèggi chrützt hèt, nit anderscht z voantwortè gsi isch. Dè BÜ Nordwescht isch bim Umbau 2013 uffglöst worrè. Dè BÜ Südoscht isch bis hüt niveauglych un vobindèt è Woongebièt obsi vum Rhyfallbèggi mit dè H 14.
Hochbautè
S EG bschtòt us èm Huus mit zwei Stöck un èm Satteldach mit Chrützgibbel. Im 1. Stock sin früèner Diènschtwoonigè fürs Baanhofspersonal gsi. Im Ärdgschoß uff dè Nordweschtsitè isch s Wartesäli für d Passagyr ygrichtet worrè, i dè Südoschtsitè isch dè Blatz vum Stellwärch. I dè Mitti isch d Billettuusgaab vorgsää gsi. Anno 1901 isch es EG mit ènèm zuèsätzlichè Aabau am öschtlichè Gibbl mit ènèm zuèsätzlichè Wartesäli erwitterèt worrè. S EG stòt zwar bis hüt nò, hèt sit èm Umbau vo 2013 vum Stellwärch abgsää kei Fungtion mee un isch sowitt stillglait. Bi dè Yfüürig vo dè Schaffuuser S-Baan hèt mò beidi Perron öppè 80 m Richtig Ängi volait un dõdèmit èn neuè Haltepungt hèrrè baut. Bim Hp (Stand: 2022) gits zwei übberdachti Perron am Gleis 1 un 2 sowiè èn Veloabschtellblätzli unterm Huusperron. S Perron am Gleis 2 isch mit èrè Unterfüürig a dè Zuègang vo dè H 4 zum Huusperron vobundè. Dè Güèterschopf isch us Holz gsi, wa im Standard entschprochè hèt. Im Johr 1970 isch dè Güèterschopf abgrissè worrè.
Baanvokeer
Sit èm Dezèmber 2013 vokeert d Schaffuuser S-Baan zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè/Beringè Bad Bf mit Halt im Baddischè Baanhof z Neuhuusè im Halb-/Vyrtelschtundètagt.
D Züüg vom Interregio-Exprèss Basl Bad Bf-Bhf. Friddrichshaffè uff dè DB-Linniè IRE 3 halted un chrützèd im Bf Schaffuusè un fägèd churz vor dè S-Baan durch dè Nõchbòrbaanhof z Neuhuusè durrè. I sellnè Schnellzüüg wörd mò mèngmòl bi dè Passagè vum Baddischè Baanhof z Neuhuusè uff d Uussicht uff dè Rhyfall hyygwisè.
Gesellschaft
Gsellschaft stoot für:
Uli Führe
Dr Ulrich „Uli“ Führe (* 22. Meerz 1957 z Löörech) isch e dytsche Kumpenischt un Musiker. Z Siidbaade chänt mer en vor allem as alemannische Sänger un Liedermacher.
Lääbe
Dr Uli Führe isch z Haage, z Chränzech, z Löörech, z Fryburg un z Kilchzaarte ufgwagse. Noch em Abituur anne 1978 het er Zivyldienscht glaischtet im hailpedagoogische Chinderhaim Tüllinger Höhe un derno vu 1980 bis 1985 Schuelmusik (Hauptfach Gyyge, Laischtigsfach Gsang) un Popularmusik (Hauptfach Gitarre) z Stuttgart studiert. Anne 1987 het er s Zwait Staatsexaame fir Schuelmusik gmacht.
Är schafft as freie Kurslaiter in dr Beraich Stimmbildig fir Choorlaiter*ne un -sänger*ne, Musikerzieher*ne un Liedpedagaogik fir Erzieher*ne un Leerer*ne.
Vu 1982 bis 1998 het er Leerufdreeg fir Musikpedagoogik z Stuegart, z Fryburg un z Baasel ghaa. Vu 1997 bis 2014 het er an dr Musikhooschschuel Fryburg Improvisation unterriichtet. Im Joor 2014 het er e Brofässuur an dr Musikhoochschuel Robert-Schumann z Düsseldorf ghaa.
Är läbt z Buechebach / Unteribental.
Syter anne 1976 dritt er mit alemannische Lieder uf, vor allem z Bade-Wirttebärg, im Elsass un dr Schwyz. Är dritt ellai uf, zum Dail au im Trio mit em Michael Summ – Keyboard un dr Monika Ecker – Cello. Är schrybt aigeni, vylmol ironischi Lieder, het aber au scho Gediicht vu alemannische Dialäktautoore vertoont, zem Byschpel vum Markus Manfred Jung, em Manfred Marquardt un em Johann Peter Hebel.
Anne 1983 het er iber syni Lieder gsait:
Im Wettbewärb „aktion junge mundart“ vum „Alemannische Gesprächskreis im Regierungspräsidium Freiburg“ anne 1976 het er en erschte Bryys fir syni Lieder iberchuu. Anne 1987 het er e Chlaichunschtbryys vum Land Bade-Wirttebäärg iberchuu, 1996 d Hebelplakette vu dr Stadt Singen, 2007 e Jooresbryys vu dr dytsche Schallplattekritik, 2010 dr Hebeldank un 2016 d Johann-Peter-Hebel-Plakette.
Dr Führe spiilt syt vyl Joor au in Band. Anne 1976 het er d Folkgruppe Kum Geselle Min grindet mit em Bernd Siegele un dr Beate Wohlleber, wu Lieder vum Mittelalter iber historischi Mundartlieder bis zue neie dytschsproochige Lieder gsunge het.
Anne 1985 het er s Ensemble Trisam grindet, wu vor allem Folk un alti Musik gspiilt het, aber au Kumpesizioone vum Uli Führe. Mitgliider sin gsii: Susanne Peter – Blockfleete; Ulrike Winkler – Gyyge, Blockfleete; Ro Kuijpers – Percussion; Armin Bereuter – Gambe, Bass; Uli Führe – Gsang, Gitarre, Gyyge, Harpfe, Gambe, Dulcimer.
Iber sy umfangryych Wäärch het dr Markus Manfred Jung in dr Laudatio zue dr Verleijig vu dr Johann-Peter-Hebel-Plakette 2016 gsait:
Dr Führe isch ghyroote gsii mit dr Susanne Peter, si hän zäme zwai Chinder, e Doochter un e Suun. Mittlerwyli sin dr Führe un d Peter gschiide.
Wäärch
vum Uli Führe, em Hugo Rendler un em Michael Summ
Kleodaios (Sohn des Hyllos)
De Kleodaios  isch i de griechische Mythologi de Soo vom Hyllos und en Enkel vom Herakles. Er isch de Vatter vom Aristomachos und vo de Lanassa.
Oro (Provinz)
Oro (Tok Pisin: Oro) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt im Sidoschte vu Neiginea. D Nochberprovinze sin Central im Weschte un Side, Milne Bay im Sidoschte un Morobe im Norde. Hauptstadt isch Popondetta.
Dischtrikt un LLG
D Provinz Oro isch in zwee Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Sandaun
Sandaun (Tok Pisin fir Sunneuntergang < ängl. sundown), au West-Sepik, isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt im Weschte vum Land an dr Gränz zue dr indonesische Provinz Wescht-Papua. Hauptstadt isch Vanimo. D Nochberprovinze vu Sandaun sin Western (Fly), Hela un East Sepik,.
Dischtrikt un LLG
D Provinz Sandaun isch in vier Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Jean-Marie Arrus
De Jean-Marie Arrus (* 14. Oigscht 1956 z Colmer) ésch e elsassischer Kàbàrettischt un Schàuischpehler.
Biografii
Dr Jean-Marie Arrus chunnt von ere Familie, wo no Elsässisch chönne het. Si Vater isch Muusiker gsi. As chliine Stumpe het er welle Gloon wärde. Er het as Moderator für e lokals Radio und bi festlige Aaläss gschafft.
1989 isch er bekannt worde dank dr Färnseesändig La classe uf FR3. Er het uf dr Büüni afo ufdräte und s Festival du rire de Colmar gründet, wo spööter s Festival de l'humour de Colmar worde isch. . Noch e baar Joor het er d Büüni ufgee und het e Kolmarer Diskothek gläitet.
2005 isch er mit dr Uffüerig «Que des histoires», won er din elsässischi Figuure kreiert het wie dr «Berry» le "Bür" (en elsässische Buur), d Husfrau «Madame Ida» und anderi. 2008 isch er mit ere witere Uffüerig ufdräte, «Encore et toujours des histoires», won er mit em Jean-Philippe Pierre zämmegschafft het, eme Radiomoderator uf France Bleu Alsace. Im Dezämber vo däm Joor isch er mit em Christian Maurer in «Les Papossibles» ufdräte. 2014 het er si Schou mit Erfolg z Montreal zäigt. Denn isch er uf Duur im Elsass und dr Moselregion gsi. 2016 het er mit em Jean-Philippe Pierre e nöiji Schou, «Les Ratsch», uf d Büüni brocht
Wendel Langenegger
Da Wendel Langenegger (* 20. Oktober 1912 z Kriassara; † 11. Februar 2005 z Aaltstetta; hoametberäachtigt im Oberriet) ischt an Schwiizer Learer, Hoametforscher und Archivar gsi.
Biografii
Da Wendel Langenegger ischt z Kriassara am Rii uufgwachsa. 1929 isch er is Learerseminar uf Roascha ganga. Sini ersta Joor (1933–40) as Primarlearar häat er a da beedna Halbtagsschuala vo Katholisch Gätzibäarg und Kommbäarg oberhalb vu Aaltstetta gschaffat. Vu 1941 bis 1950 häat er däann as Learar a da Schual i sinnara oagna Hoamet z Kriassara gwirkt. Ab 1950 ischt er i da Stadt Aaltstetta dahoam gsi und döt a da Schuala bis 1978 g underichtad. Noch sinnara Pensionierig ischt er bis 1989 als Archivar tätig pleaba.
Näabat seam Schaffa als Learar ischt er i verscheadniga Verain und i ehrenamtlicha Funkzioana aktiv gsi. Soa häat er acht Joor (1954–61) as Präsident vu da Stadtmusig Aaltstetta g amtet, vo 1969 bis 1976 ischt er Organist und Chorlaiter z Kriessern gsi und zitawiis as Präsident und a paar Joor as Vizepräsident bim Männerchor Aaltstetta gwirkt. Da Männerchor häat ean im Januar 2004 as Jubilar fö 70 Joor Aktivmitglidschaft geert. Da Wendel Langenegger ischt im Februar 2005 im Aalter vo 92 Joor gstoarba.
Publikazioana
Am Wendel Langenegger ischt d Gscheacht vo sinnara Hoamet und d Sprooch, vorallam am Rintaler sini urchig broat Mundaart, zu Läabzita alewiil a groasses Aaliga gsi. Näabet oanzelne Artikl i Tageszitiga und im Rintler Joorbuach (Unser Rheintal, Jahrbuch für das St. Galler Rheintal) häat da Langenegger dia Büacher gschreaba:
Zell unter Aichelberg
Zell (dt. Zell unter Aichelberg) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Zell leit em Vorland vo dr Schwäbische Alb nerdlich vo dr A 8. Nochbergmoede send Hattehofe, Geppenge, Bad Boll, Aichelberg, Ohmde ond Holzmade.
Gmoedsgliderong
Zue Zell gheret s Dorf Zell, dr Weiler Pliensbach ond s Gheft Erlewase.
Gschicht
Zell ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1108 als Castellum Cella. Andere Quelle moenet, dass dr Eidrag Cella en eme Schenkongsbuch vo 1140 d erscht Nennong gwe sei.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Werner Link.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Katja Krasavice
Katja Krasavice ([], bìrgerlig Katrin Vogel, * 10. Àuigscht 1996 àls Katrin Vogelová in Teplice, Tscheechia) ìsch a diitscha Sangera, Rapperin, Àuitoora un Webvideoproduzänta.
ìhr Laawa
D’ Katrin Vogel ìsch ànna 1996 ìn dr nordbööhmischa Schtàdt Teplice uff d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ Tochter vun’ra tscheechischa Fotogààfin un vu’ma Hàndwarker. Wu sa noch a Bubbala gsìì-n-ìsch, hann d’ Äältra mìt ìhr un ìhra dräi Hàlbgschwìschtera ìns Haimetdorf vum Vàtter, Liebschütz ìm Sàchsa gwàndelt. Ìm Àlter vu fìmf Joohra hàt sa a Brüader verloora, wo àn Krabs gschtoorwa-n-ìsch.
Ìn dr Schüal ìsch d’ Krasavice waaga-n-ìhrem uffraizenda-n-Ufftratta b’läschtigt, b’schìmpft un vun ìhra Mìtschialer käärwerlig ààgrìffa worra. Ìhr Vàtter ìsch Àlkohooliker gsìì un ìsch gewàlttaatig geega-n-ìwwer ìhra Müatter gsìì. Wu sa älf Joohra gsìì-n-ìsch, hàt sìch ìhr zwaiter Brüader ìn’ma Gfangnisszälla s’ Laawa gnumma. Schpeeter hàt d’ Vogel geega-n-ìhra Vàtter vor’ma Grìcht üssgsajt, wial’r ìhra Frìndinna säxüäll missbrüücht ghàà hàt. D’rnooh ìsch sa mìt ìhrer Müatter ze Verwàndta-n-uff Leipzig gànga ge laawa. Doo ìsch sa ìns Gümnààsium gànga — sa hàt àwwer s’ Gümnààsium ohna Schüalàbschluss fààraloo.
Wu sa ànna 2018 àn dr Farnsahsandung Promi Big Brother mìtgmàcht hàt, hàt d’ Krasavice vun’ra àbgebrochana Schwàngerschàft grädd. Sa hàt gsajt, àss sa Àngscht ghàà hàt, àss ìhr Kìnd waaga-n-ìhrem Ufftratta ìn dr Schüal b’läschtigt un üssgegranzt wìrd. Schpeeter hàt sa gsajt, àss sa dia Äntschaidung räijt.
ìhra Kàrriar
Ànna 2014 hàt sa a YouTube-Kànààl unter’m Kìnschtlernàmma Katja Krasavice ärschtällt. S’ Wort „krasavice“ bediitet uff Tscheechisch „scheena Fràui“ Ìn da Videos ìsch sa fräizììgig ààgezooga gsìì, hàt äffentligt ìwwer Säxuàliteet grädd mìt Ààschpììgelung uff d’ Pornokültüür un hàt d’ plàstischa Schirürgii globt. Wagadam ìsch sa ìm diitschschproochiga Ràuim àls „Säx-Youtubera“ bekànnt worra.
Àm Andsjoohr 2017 hàt d’ Krasavice ìhra äärschta Sìnggel Doggy veräffentligt. D’ Sìnggel ìsch aina Wucha làng uff Plàtz Sììwa ìn da diitscha Sìnggelcharts gsìì. Ìm Àwrìl 2018 hàt sa ìhr zwait Liad Dicke Lippen veräffentligt. Ìhra drìtta Sìnggel Sex Tape, ìsch ìm Àuigscht 2018 üssagànga. Bii àlla Liader hàt sa zamma mìt’m diitscha Müüsikproduzänt Stard Ova gschàfft, wo d’ Tìtel gschrììwa un produziart hàt. Ìm Àuigscht 2018 hàt d’ Krasavice àn dr säckschta Schtàffel vu Promi Big Brother tailgnumma un ìsch doo uff Plàtz 6 ànakumma.
Ìm Jüüli 2019 ìsch bekànnt worra, àss sa bii Warner Music unter Vertrààg gnumma worra-n-ìsch. Kurz druff hàt sa àlla Videos vun ìhrem YouTube-Kànààl Katja Krasavice àwaggnumma; zitterhar düat sa Videos uff’m Kànààl Katja Krasavice Music veräffentliga. Ìm Janner 2020 ìsch ìhr äärscht Àlbum Boss Bitch veräffentligt worra un ìsch uff Plàtz ains vu da diitscha Àlbumcharts ànakumma. D’ äärschta Sìnggel vum Àlbum, Gucci Girl, ìsch a Ààschpììgelung uffs Liad Barbie Girl vun Aqua üss’m Joohr 1997.
Ìm Jüüni 2020 ìsch ìhr Büach Die Bitch Bibel veräffentligt worra. Ìm saalwa Moneet ìsch’s uff Plàtz zwai ìn dr Spiegel-Bestsellerlischta gsìì. Ìm Janner 2021 hàt sa zamma mìt dr Müüsikànta Elif d’ viarta Sìnggel Highway vun ìhrem Àlbum Eure Mami veräffentligt. Dia Sìnggel ìsch uff Plàtz ains vu da diitscha Sìnggelcharts gsìì. D’rnooh ìsch ìhr zwait Àlbum Eure Mami veräffentligt worra. Auch dieses Album erreichte Platz eins der deutschen Albumcharts.
Ìm März 2021 ìsch d’ Krasavice ìn dr Sandung Täglich frisch geröstet z’ sah gsìì, wo bii RTL üssgschtrààhlt worra-n-ìsch. Ìm Dezamber 2021 hàt sa àn dr Sandung Ein Herz für Kinder tailgnumma un hàt doo 50.000 Öiro gschpanda. Ànna 2022 hàt sa ìn dr gliicha Sandung mìt ìhrer Firma 100.000 Öiro gschpanda.
Ìm Àwrìl 2021 ìsch a Zammaschàffa mìt da US-àmerikànischa Rapperinna Saweetie un Doja Cat ààkìndigt worra. ’S ìsch a näija Wärsioon vun dr Doja Cat ìhrem Liad Best Friend, wu d’ Krasavice z’ loosa-n-ìsch. Aina Wucha noh dr Veräffentligung ìsch s’ Liad uff Plàtz 1 ìn da diitscha Sìnggelcharts gsìì. Noh dr Änthìllun vu dr Tìtellischta hàt d’ Krasavice ärfàhrt, àss dr Haiyti, ìhr drìtter Gàscht uff’m Àlbum, homophoba-n-Üssààga getaadigt hatt. Wagadam hàt sa s’ Liad üss’m Àlbum gschtrììcha.
Ìm Hornung 2022 ìsch ìhr drìtt Schtüdioàlbum Pussy Power ärschììna. D’ äärschta nàmmensgliicha Sìnggel ìsch schuu-n-ìm Septamber 2021 veräffentligt worra gsìì un ìsch uff Plàtz 1 vu da diitscha Sìnggelcharts gsìì. Ìm Nowamber 2021 ìsch ìhra zwaita Sìnggel Raindrops zamma mìt dr diitscha Sangera Leony veräffentligt worra — àui dia Sìnggel ìsch uff Plàtz 1 vu da diitscha Sìnggelcharts ànakumma. S’ Àlbum ìsch eewafàlls uff Plàtz 1 ìn Diitschlànd gsìì. Ànna 2023 ìsch d’ Krasavice Mìtglììd gsìì ìm Jury vu dr 20. Schtàffel vu dr Castingshow Deutschland sucht den Superstar.
Ìm März 2023 hàt d’ Krasavice ìhr viart Schtüdioàlbum Ein Herz für Bitches ààkìndigt, wo ìm Septamber 2023 ärschiina soll. Ìnnerhàlb vu viar Schtunda sìnn 8.000 Àlbumboxa vorb’schtällt worra. D’ äärschta Sìnggel Frauen ìsch ìm Mai 2023 ärschììna un ìsch uff Plàtz 2 vu da diitscha Charts ànakumma. Ìm Jüüli 2023 ìsch d’ zwaita Sìnggel Ich hab den schönsten Arsch der Welt ìn Zammaschàffa mìt’m DJ Felix Jaehn ärschììna — ’s ìsch a Cover vum Liad Du hast den schönsten Arsch der Welt üss’m Joohr 2007.
Minyer
D Minyer (, Minýai) sind en antiks Volch z Griecheland gsii, wo a verschidnige Orte glebt hett und um si hend sich Saage bildet, wo echli verworre sind. De Stammvatter vo de Minyer isch de Minyas gsii und o dem sii Stammbomm isch verworre.
Minyer vo Orchomenos
Em sterchste verbunde sind d Minyer mit de Stadt Orchomenos, wo im westliche Boiotie glegen isch. Da hett de Biname Minyeios ghaa, ums vom arkadische Orchomenos zunderschaide. D Minyer vo Orchomenos und de binochbuurte Stadt Aspledon sind under de Füerig vom Askalaphos und em Ialmenos mit 30 Schiff in Troianische Chrieg zoge. No i de historische Zitt hend um Orchomenos ume Minyer glebt.
Minyer as Noofaare vo de Argonaute
Nebet dem Volch um Orchomenos ume, sind ono d Argonaute Minyer gnennt wopre, nochdem si sich uf de Insle Lemnos niderloo hend. Bivoor si uf dere Insle glandet sind, hend d Lemnierinne ali eri Mane umbroocht ghaa. D Argonaute hend denn mit dene Fraue Söö zügt. Wo spööter d Pelasger d Minyer vo de Insle Lemnos vertribe hend, sind die uf Sparta gfloche. Si hend aber grad Chrach öberchoo. En Tail isch denn mitem Theras uf d Insle Thera gfaare. De ander Tail het sich z Triphylie i de westliche Peloponnes niderloo.
Zo de Minyer, wo uf Thera cho sind, hend o d Noofaare vom Euphemos ghört und vo dene stamed d Battiade ab, s historische Gschlecht vo de König vo de Stadt Kyrene.
Sustigs
Noch de Minyer isch i de Archäologi di Minyschi Keramik us de Bronzezitt binammst.
Wiesensteig
Wisestoeg (dt. Wiesensteig) ischt a Stadt em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Wisestoeg leit em obere Filsdal. Nochbergmoede send Gruibenge em Norde, Mihlhouse em Nordoschte, Drackestõẽ em Oschte, Haoschtadt em Sidoschte, Weschterhõẽ (Alb-Done-Kroes) em Side, Römerstein (Landkreis Reutlingen) em Sidweschte ond Lenningen em Weschte ond Neidlingen (boede Landkreis Esslingen) em Nordweschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,8 % Landwirtschaftsfleche, 10,5 % Wald, 25,4 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Wisestoeg gheret d Stadt Wisestoeg, d Hef Bläsiberg, Eckhef, Hoededal, Reißestoe ond Ziegelhof ond d Wohnblätz Lämmerbuckel ond Papiermihle.
Gschicht
Wisestoeg ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 861.
Verwaltong
Wisestoeg hot sich mit dr Gmoede Drackestõẽ, Gruibenge, Haoschtadt ond Mihlhouse zom Gmoeverwaltongsverband Oberes Filstal mit Sitz en Wisestoeg zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Gebhard Tritschler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wisestoeg ghert zom Schwäbisch.
Hyllos
De Hyllos isch i de griechische Mythologi e Soo vom Herakles. Noch em isch di dorischi Phyle vo de Hylleer binamst.
De Hyllos isch de Soo vom Herakles und vo de Deianeira. Er isch mit de Iole verhürootet und de Vatter vom Kleodaios und vo de Euaichme. Er isch nöd identisch mit siim gliichnamige Halbbrüeder Hyllos, wo e Soo vo de Naiade Melite isch.
Chorz bevor de Herakles gstorben isch, hett er em Hyllos, wo dozmool no e Bueb gsii isch, bifole, er sölli de Schitterhuuffe aazünde, woner druff bettet woren isch. Und er hett o d Iole uf Ghaiss vo sim Vatter ghüroote. De Hyllos hett den mit sinene Gschwüsterti vorem Eurystheus müese flüche. Si sind denn uf Athen choo und vom Theseus uufgnoo wore. Si hend de im Champf understützt und debii hett de Hyllos de Eurystheus bim Skironische Fels töödt.
D Heraklide sind drufabe i d Peloponnes gfalle, aber zruggtribe wore. Wel en Orakel gsait hett, as si erst noch de dritte Frucht Erfolg haa wörid, falled d Heraklide noch drai Sümmer wider i d Peloponnes ii. Debii werd de Hyllos im Champf mitem Echemos töödt. Erst i de dritte Generation under de Söö vom Aristomachos schaffets d Heraklide d Peloponnes z underwörffe.
Aristomachos (Heraklide)
De Aristomachos, isch i de griechische Mythologi e Heraklid gii. Er isch de Soo vom Kleodaios und de Vatter vom Temenos, em Kresphontes und vom Aristodemos. Er isch, wel er en Orakel faltsch düttet hett i d Peloponnes iigfalle und im Champf umchoo. Erst sini drai Söö hend d Peloponnes chöne underwörffe.
Karl Burckhardt-Iselin
Biografii
Dr Karl Burckhardt het Rächtswüsseschafte an de Uniwersidääte Baasel, Göttinge, Berlin, Greifswald, Häidelbärg und Bariis studiert. Z Göttinge isch er Mitgliid im Corps Bremensia gsi. Er het zum Dr. iur. bromowiert und isch denn 1859 Staatskanzlist und Rootschriiber z Baasel worde, 1868 Undersuechigsrichter, 1871 Kriminal- und Bolizeirichter und 1872 Grichtsbresidänt.
Vo 1861 bis 1873 isch dr Burckhardt im Groosse Root vom Kanton Baasel-Stadt gsässe. 1873 isch er dr (letscht) Bürgermäister vo Baasel worde. 1875 isch er Verfassigsroot gsi, noch dr Dotalrewisioon vo dr Kantonsverfassig isch er vo 1875 bis 1893 as Regierigsroot Vorsteher vom Bolizeidepartemänt gsi. Gliichzitig isch er vo 1875 bis Septämber 1889 au Nazionalroot gsi, und 1879/80 Bresidänt vom Nazionalroot. Er isch e Verdrätter vom lingge Freisinn gsi. Vo 1880 bis Mai 1891 isch er au no Resärve am Bundesgricht gsi.
Forschungsinstitut für biologischen Landbau
S Institut isch anne 1973 z Oberwil gründet worden, und es isch sit 1997 z Frick im Kanton Aargau dihei. Es schaffe meh weder hundertfüfzg Lüüt döört. S Gält für d Forschig chunt teils vom Bundesamt für Landwirtschaft und vom Bundesamt für Umwält, Wald und Landschaft, teils no vo andere Stelle vo dr Schwiizer Bundesverwaltig, und de au vo de Kantöön, vo Gmeinde, vo Coop, vo Bio suisse und anderne Gältgäber.
S FiBL tuet de Puure, wo natuurnooch schaffe, im Gsprööch und mit spezielle Forschigsprojäkt hälfe. Es het für sini Arbet au Kontakt zu äänlichen Organisazioone im Ussland, bsunders mit em FiBL Düütschland und em FiBL Öschtrych.
Es het au mit Agroscope z tue.
Chimbu Province
Chimbu, auch Simbu (Tok Pisin Simbu) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si isch di chlaischt vu dr Hochlandprovinze. D Nochberprovinze sin Eastern Highlands im Oschte, Madang im Norde, Jiwaka un Western Highlands im Weschte un Gulf un Southern Highlands im Side.
Hauptstadt isch Kundiawa.
Argeia (Tochter des Autesion)
D Argeia  isch i de griechische Mythologi d Stammuetter vo de Könige vo Sparta.
D Argeia isch d Töchter vom thebanische König Autesion und d Schwöster vom Theras. Wo ere Vatter wegeme Orakelspruch Thebe verloo hett, isch si mitem Aristodemos verhürootet wore. No wo si schwanger gsii isch, isch de Aristodemos vom Strool töödlich troffe wore. Si hett Zwilling uf d Welt broocht, de Eurysthenes und de Prokles. Di beede sind di erste König vo Sparta wore und vo dene stammed d Agiade und Eurypontide ab. De Theras isch de Vormund vo de unmündige Buebe gsii und het as Regent öber Sparta gwaltet.
Pulitzer-Preis
Dr Pulitzer-Bryys isch e US-amerikanische Schurnalischte- un Mediebryys. Är isch dr wichtigscht Schurnalischtebryys un mit dr Uuszaichnige fir Rioman un Sachbiecher dr wichtigscht amerikanisch Literaturbryys. Derzue wären au Reportasche, Foto, Karikature, Lyrik, Theaterstuck un Musikufnamen uuszaichnet. Dr Bryys isch mit 10.000 US-Dollar dotiert.
Dr Bryys isch vum Schurnalischt un Zytigsverleger Joseph Pulitzer gstiftet woren un wird syter anne 1917 vergee. liehen. All Johr wäre d Bryysdreeger Ändi April vu dr Pulitzer-Schurnalischte-Schuel an dr New Yorker Columbia Universitet bekannt gee. Uusgwehlt wäre si vun ere Jury us US-amerikanische Schurnalischten un Verleger.
Sorbonne
D Sorbonne isch e Geböid im Bariiser Quartier Latin. Im Middelalter isch s dr Sitz vom Kolleg vo dr Sorbonne gsi – eme Däil vo dr alte Bariiser Uniwersidäät – und isch eso im allgemäine Sproochgebruuch zum ene Sünonüüm für die alti (bis 1793) und spööter au für die nöiji Bariiser Uniwersidäät (1896–1971) worde.