cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Die Fischerin vom Bodensee
Schbroch und Kultur
Sterend a deam Film ischt – zomendescht fir d Zuaschauer aus-em alemannischa Schbrochroom –, dass’r oim vorgauklet, em deitscha ond em estreichischa Doil vom Bodasee dätet d Leit fascht bloß boirisch schwätza. Älle Hauptrolla – außr dera vom Anton Schweizer – send mit Persona bsetzt, wo entwedr Eschtreicher (abr koine Vorarlberger) odr Boira odr zomendescht en so-nem Schbrochroom ufgwachsa send ond des oin au meh odr wenigr stark an ihrer Ausschbroch heera lend.
Der Film brengt aber au an d Oberfläch, dass dia Bewohner vo äll de Länder rond om da See a gemeinsama Nadur- ond Hoimetvorbondaheit hend ond sich freindschaftlich begegnet ond oozwonga mitnander schwätzet. So wie deet em Film d Ehre verteidigt wuud, so oigabredlerisch ond ohne Mitgfihl, dees isch fir ons em 21. Johrhondert bloß no schwer zo vorstanda.
Kritik
S Lexikon des internationalen Films (Bd. 2 en dr Ausgab vo 1988) moint, es dät sich om-an märchen- ond kolportaschehafda Hoimetfilm mit luschdige ond rihrselige Zuatada handla.
Litradur
S Programm zom Film (Verlag Das neue Filmprogramm GmbH, Firma Heinrich Klemmer, Mannheim)
Bretonnières
Bretonnières (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bretonnières isch e Dorf am Jurafueß D Gmaiflechi umfasst 44,2 % landwirtschaftligi Flechi, 48 % Wald un 7,8 % Sidligsflechi.
Gschicht
Bretonnières isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1154 as Bretoneres.
Kreis Faido
Dr Chrais Faido (ital. Circolo di Faido) bildet zämme mit em Chrais Airolo, Giornico un Quinto dr Bezirk Leventina im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Faido.
Bretonnières
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 3,3 % gläge.
Kreis Faido
Gmaine
Uf Aafangs April 2012 händ alli Gmaine vom Chrais Faido zu ainere Gmain fusioniert. Zuesätzlich sind no us em Chrais Giornico die baide Gmaine Cavagnago und Anzonico derzue cho. Uf Aafangs Mai 2016 hät d Gmain Sobrio, wo vorhär au no zum Chrais Giornico ghert hät, mit de Gmain Faido fusioniert und dodrmit in Chrais Faido gwächslet.
Bretonnières
Religion
69,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 12,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Kreis Faido
Gmaine
Zur Zyt ghert zum Chrais nume no die Gmain:
Bretonnières
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 0,6 %, FDP 13,7 %, GLP 2,1 %, GP 9,6 %, SP 17,3 %, SVP 33,8 %, Sunschtigi 8,3 %.
D Burgermaischteri vu Bretonnières isch d Birte Guinand-Samson (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 200 Yywohner 97,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,5 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 0,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Gottlieb-Handelsgesellschaft
D Gottlieb-Handelsgesellschaft mbH isch en ehmolige dytsche Lääbesmittelainzelhandelsunternäme mit Sitz z Fryburg. Di 1871 grindet Firma isch anne 1992 im Edeka-Konzärn ufgange.
Gschicht
Dr erscht Laade mit däm Name isch 1871 z Saarbrücken entstande no dr Ibernahm vun eme Gschäft dur dr Drächsler Ludwig Gottlieb. In dr Johr dernoo het er mit syne Sihn Ludwig jr., Heinrich Gottlieb un sym Schwiigersuhn Andreas Günther Friedrich (gnännt Fritz) Francke anderi Lääbesmittel- bzw. Consumgschäft ufgmacht. S Unternäme L. Gottlieb het scho vor em Erschte Wältchrieg vu St. Johann uus e Filialnetz mit iber 300 Lääde ufböue, wu vu Luxemburg iber Elsass-Lothringe bis uf Basel gangen isch. Noch em Erschte Wältchrieg sin d Gschäft z Elsass-Lothringen un z Luxemburg verlore gange. Di verblibene Dail vum Unternäme sin dur d Noochuu vum Familiezwyyg Francke im Saarland un dur die vu dr Familie Gottlieb im Ruum Fryburg unabhängig vonenander wytergfiert wore.
Anne 1969 isch d Saarbrücker Firma Gottlieb vum Fryburger Familiezwyyg ibernuu wore. Anne 1985 isch dr grescht Dail vum saarländische Zwyyg vum Unternäme mit rund 35 Filialen an d Tengelmann-Gruppe verchauft wore, wu d Standort unter dr Marke Plus wytergfiert het. Anne 1987 het di letscht Familiegsellschafteri, d Ellen Gottlieb-Schramm, dr verblibe Dail an di ehmolig Bremer Handelschette Kafu-Wasmund cverchauft, die het dr Name Gottlieb wytergfiert isch aber in dr Strduel vum Coop-Skandal grote. S Unternäme het au an d Tengelmann-Gruppe solle verchauft wäre, s Bundeskartellamt het aber 1989 dr Verchauf untersait. 1992 het derno dr Edeka-Konzärn d Gottlieb-Filialen ubernuu un fiert si ´syterhär unter verschidene Edeka-Marke wyter. E baar Gschäft z Fryburg sin no ne Zytlang unter em Name Toplieb wytergfiert wore.
S Unternäme het zytwys iber 3.000 Mitarbaiter un 135 Filiale ghaa. Vor dr Ibernahm dur Edeka het s emänd ca. 600 Mio. DM Umsatz mit wichtige Märtstellige z Fryburg, z Ämmedinge, z Konschtanz un z Löörech gwirtschaftet.
Radio Courtoisie
Radio Courtoisie ìsch a verainliger frànzeescher Radiosander, wo sii Sìtz ìm 16. Arrondissement vu Pàriis hàt. Ar ìsch ànna 1987 vum Jean Ferré grìnda worra. Z’ loosa-n-ìsch s’ Progràmm uff FM-Frequanza ìn dr Regioon Île-de-France un ìn fìmf wittera Schtädt ìn Nordwäschtfrànkrììch, wia àui ìm Internet.
Radio Courtoisie wìrd oft àls a rachtsextreem Medium ààglüagt. ’S wìrd àui oft àls a Brucka zwìscha d’ konsärwàtiiwa un d’ extreema Rachta bschrììwa. Vu 2006 bis 2017 ìsch dr Radiosander vum Henry de Lesquen glaita worra, wo waaga siina ràssìstischa un àntijìddischa Mainunga üss’m Verain üssgschlossa worra-n-ìsch. Ìm Nowamber 2017 ìsch dr Sander waga-n-ìm Lesquen sii „dischkriminiarenda Wärterüsstöisch“ un „màngelnda Behärrschung vu dr Schtàzioon“ züa-n-era Galdschtroof vu 25.000 Öiro verurtailt worra.
Echnaton
Dr Echnaton (Geburtsnaame Amenofis IV.; egüptisch Amenhotep IV.; spööter Achenaton) isch en altegüptische Köönig (Farao) in dr 18. Dünastii (Nöie Riich) und dr Soon vom Amenofis III. und dr Königin Teje gsi. Er het dr Gott Aton in sinere Gstalt vo dr Sunneschiibe zum Gott über alli Götter vo Egüpte erhoobe und het em si nöiji Hauptstadt Achet-Aton gweit. Si Politik isch uf s Innere konzentriert gsi.
Dr Echnaton isch mit dr Nofretete verhürootet gsi und si häi säggs Döcder ghaa. Er het die altegüptischi Kunst revoluzioniert, won er sich mit dr Familie im brivaate Kräis het lo abbilde.
Im Echnaton si Regierig wird verschiide datiert: öbbe 1351–1334 v. d. Z., 1340–1324 v. d. Z. (Wolfgang Helck) oder 1353–1336 v. d. Z. (Rolf Krauss).
D Erheebig vom Sunnegott Aton
Scho si Vater Amenofis III. het d Sunnegott Aton sterker vereert, villicht wil s Kontakt zum Königriich Mitanni (und zum Hethiterriich) gee het, wo d Sunne d Hauptgotthäit gsi isch. Si Soon und Noochfolger het denn in sim 6. Regierigsjoor e nöiji Stadt as Hauptkultzentrum vom Aton lo baue und au no si Regierigssitz dört aane züüglet. Au im Beriich vom Karnak-Tämpel östlig vom Amun-Bezirk het er en Aton-Häiligdum lo baue.
Er het mit dr Vereerig vo dr Triaade vo de Ursprungs-Schöpfergötter Atum, Schu und Tefnut, wo d Fundamänt vo dr egüptische Götterwält sümbolisiere aber vo iire Noochkomme verdrängt worde si, d Kult vo de andere Götter weeniger bedütend gmacht. Spööter, in dr Amarna-Zit, isch dr Aton dr wichtigst Gott worde, wenn au nit dr äinzig.
Dr Aton, ursprünglig d Gstalt vom Sunnegott am Oobe, isch in dr Form vo dr Sunneschiibe zur Personifizierig vom Riichsgott und zur Kwelle vo allem Lääbe worde.
Dr Amun-Re isch wääred dr 18. Dünastii zum e versteckte Gott transzendiert, dr Urgrund vo allem wo isch und d Kwelle vo allem Lääbe. In de gebildete Kräis häi alli andere Götter nume as sini Erschiinigsforme gulte. Au sini Briesterschaft isch äigemächdig und riich worde, au wenn dr Farao vo dr alte Dradizioon häär äigentlig dr Höggst Briester und Vermiddler hätt sötte si.
Mit sim nöije Kult het dr Echnaton de dradizionelle Briesterschafte d Macht gnoo. Dr Farao und si Frau si wider wie in de alte Zite d Representante vo däm Gott uf Ärde worde, wo kä Briesterkaste me brucht het. Dr Farao elläi het dr Sääge vom Höggste Gott em Volk chönne vermiddle, dr Aton-Kult het offebaar henotheistischi Züüg gha. E bsundrigi Daarstellig vo dr Nofretete wird vo Forscher eso interpretiert, ass d Nofretete im Echnaton si Hoochibriestere gsi isch. S Volk sälber het nit diräkt zum Gott chönne bäte, sondern het dr Farao und sin Frau as Fürbitter brucht.
Dr Echnaton het d Existänz vo de andere Gütter nid abgstritte und iiri Kult nit verbote. In sinere äigene Stadt si e Hufe anderi Götter, wenn au nume im Brivaate, vereert worde.
Kuhmen
Kum (lothrìngisch; frànzeesch Coume, ditsch Kuhmen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kum lijt uf re Heche zwìsche 2824 un 395 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmaine sìn Denting, Guerting, Hargarten-aux-Mines, Niedervisse, Ottonville, Téterchen un Varsberg.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kum ìsch. Kum ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kum ghert zem Moselfrankisch.
Pierre-Joseph Proudhon
Dr Pierre-Joseph Proudhon [] (* 15. Januar 1809 z Besançon; † 19. Januar 1865 z Passy, Bariis) isch e franzöösische Ökonoom und Sozioloog gsi. Er gältet as äine vo de erste Verdräter vom Anarchismus und het sich drfür iigsetzt, ass d Usbütig abgschafft und d Regierig vo de Mensche dur Mensche iigfüert wurd.
Vilmol wird dr Satz „Äigedum isch Diebstaal“ us sim Wärk ''Qu’est ce que la propriété? Ou recherches sur le principe du droit et du gouvernement'' zitiert. Dr Satz stammt aber ursprünglig nit vom Proudhon, sondern vom Jacques Pierre Brissot.
Dr Proudhon isch z diefst rassistisch gsi. Dr amerikanisch Historiker J. Salwyn Schapiro het dr Proudhon 1945 im ene Ardikel as e Vorlöifer vom Faschismus bezäichnet. Dr Proudhon isch Antisemit gsi und het in de Juude die wichdigsti Kwelle für s Unglück vo dr Nazion gsee. Si Rassismus isch au in dr Beschriibig vo de Schwarze as minderwärtigi Rasse zum Usdruck choo. Er het dr Chrieg verheerlicht und das isch en integrale Däil vo sinere Sozialfilosofii gsi.
Au d Fraue si in sine Auge minderwärtig gsi. D Rolle won er dr Frau gloo het, isch die von ere Familiefürsorgere gsi.
Tiefenlager
Mit Tiefelager wird in dr Schwiiz es geologischs Lager für radioaktive Abfall bezeichnet, wie er vor allem in Kärnkraftwärk, aber zu chliinere Teile au in Medizin und Induschtrie hinterloh wird. In Düütschland nennt me so es Lager mit em älter Begriff immer no Endlager. Die hoch radioaktive Abfäll müesse gemäss dr Schwiizer Fachorganisation Nagra rund 200'000 Jahr von dr Umwält abgschlosse glageret werde, damit d Schtrahlig vom radioaktive Zerfall denn einigermasse ungfährlich isch. Drum werde Felsformatione evaluiert, wo für de Ziitruum möglichscht schtabil und undurchlässig sind. In dr Schwiiz glaube d Fachlüüt, mit em Opalinuston die optimali Geschteinsschicht gfunde z haa. Dr Schtandort vom Tiefelager isch no nit definitiv beschtimmt, er wird sich aber irgendwo im Bereich Jura oder Zürcher Wiiland befinde. In Düütschland lauft derziit es "ergebnisoffenigs Uuswahlverfahre", wo nebscht em Salzschtock Gorleben (er isch scho siit de 1970er Jahr im Fokus) no anderi Schtandorte iibezieht rschpektive suecht.
D Atomchraft-Gegner moniere, es chönni keis sichers Endlager für so langi Ziitrüüm geh, d Geologie seig uuf so langi Ziit in d Zuekunft nit sicher berechebar.
In de USA isch so es Endlager für hochaktivi Abfäll, wo aber uus dr Kernwaffe-Produktion schtamme und im Unterschiid zu de AKW-Brennelement nit wärmeentwickelnd sind, in Carlsbad (New Mexico) bereits in Betriib.
Literatur
Nagra: Themenheft Nr. 6, Mai 2013
Lokapala
Lokapala (Sanskrit: lokapāla m.) bizaichnet im Hinduismus, Jinismus und Buddhismus e Welthüeter. Jedem Lokapala isch ai Himelrichtig zuegwise, woner residiert. Im Buddhismus weret vier Lokapalas gnennt, im Hinduismus acht.
Hinduismus
Im Hinduismus sind di acht Lokapalas Gotthaite wo öber e Tail vo de Welt wache tüend. Jede Lokapala het en Elifant, wonen understützt. Ursprüngli sind s nume vier Lokapalas gsii. Im Tantrismus chömet degege no zwee dezue, und zwoor de Vishnu för de Nadir und de Brahma im Zenit. Astell vom Sune- und Moogott im SW und NO werdet au anderi Gotthaite gnennt.
Jinismus
Im Jinismus sind vier Lokapala (Ardhamagadhi: logapāla) bikannt, d Näme vo de acht Himmelsrichtige wiised aber drufhii, as d Jainas früener die gliiche acht Lokapalas gchennt hend, wie d Hindus. Lokapala sind Amtsträger i de Götterhierarchii, wo unmittelbar underem Indra (Götterkönig) stönd. Jedem Lokapala isch e Farb und e Tier zugornnet.
Buddhismus
De Buddhismus chennt vier Welthüeter, nennt si aber Grosskönig (Chaturmaharajas) Jede Grosskönig herrscht öber e bistimmti Gruppe vo Wese und het 28 Minister, won em understellt sind.
Bundeswehr
Gschicht
D Bundeswehr isch am 5. Mai 1955 gründt worde, und das het zu heftige innepolitische Usenandersetzige in de Bundesrepublik gfüürt. Bsunders zwüsche de SPD und de CDU isch drum gschtritte worde, ab mer's moralisch chönni verantworte, dass Dütschland nach de NS-Diktatur wider chönnti Striitchräft ha.
In de Ziit vom Chalte Chrieg isch d Stärki vo de Bundeswehr bi 495.000 Maa gsi.
Bi de Widervereinigung vo dr BRD und dr DDR zum ggeinte Düütschland het me sich zun ere Obergränze vo 370.000 verpflichtet.
Im Dezember 2010 het d Bundeswehr 235.000 aktivi Soldate gha. Zum 1. Jänner 2011 sind vorerscht zum letschte Mol Wehrpflichtige iizoge worde, wo en Grundwehrdienscht vo 6 Mönet gleischted händ. Sithär isch d Wehrpflicht usgsetzt und es git de Freiwillig Wehrdienscht.
Peter Sitte
Dr Peter Sitte (* 8. Dezämber 1929 z Innschbruck; † 13. Septämber 2015 z Fryburg ) isch e eschtrychische Biolog gsii. Är isch Brofässer am Inschtitut fir Biology II vu dr Universitet Fryburg gsii.
Lääbe
Dr Peter Sitte het Botanik, Chemy, Experimentalphysik un Philosophy an dr Universitet Innschbruck studiert, wun er 1954 mit ere Arbet iber dr Fyynböu vu bflanzlige Zellwänd promoviert het. Anne 1958 isch er mit ere Arbet iber d Ultrastruktur vu Wurzelzälle vu dr Ärbse habilitiert wore.
Dr Sitte isch anne 1959 eme Ruef an d Universitet Haidelberch noogange, wun er d Laitig vum Elektronemikroskopy-Labor am Botanische Inschtitut ibernuu het un zum usserordelige Brofässer fir Zällelehr un biologischi Elektronemikroskopy ernännt wore isch. Anne 1966 isch dr Sitte as Brofässer fir Zällbiology an d Universitet Fryburg gruefe wore. Z Fryburg hän dr Sitte un syni Lyt an verschidene Beraich vu dr bflanzlige Zällbiology gforscht, zem Byschpel zue Chromoplaschte in dr Zälle vu Bliete un Fricht un zue Gerontoplaschte vum Laub im Spotjohr. Anderi Forschigsobjäkt sin di kompläxe Plaschtide vu dr Cryptophyceae un s dodermit verbunde Probläm vu dr Zällevolution dur sekundäri Endozytobiose gsii.
Är het d Zyschrift Biologie in unserer Zeit grindet. Vu 1977 bis 1978 isch er Vorsitzer vu dr Gsellschaft vu Dytsche Naturforscher un Dekter gsii.
Sy Brueder Hellmuth Sitte isch au Elektronemikroskopiker gsii.
Gaf (Persischer Buchstabe)
S Gaf isch e Büechstabe vom persische Alphabet, wo aber nit zum arabische Alphabet ghört. D'Perser hän en dezüegfiegt zum de Lut Stimmhafter velarer Plosiv darstelle, wo's im Hocharabische nit git. Mit de glyche Funktion isch s Gaf au im osmanisch-türkische Alphabet benutzt worre, wo bis 1928 Türkisch demit gschribe worre isch. S Gaf siht us wie-n-e persischs Kaf, hät aber e Strich drüber. S Gaf hät kei Zahlewärt.
In de paschtunische Schrift wird s Gaf normalerwis nit eso gschribe wie in de persische Schrift, sondern als persischs Kaf mit me Ring. S Gaf vo de malaiische Jawi-Schrift entspricht me arabische Kaf mit übergsetztem Punkt (ڬ).
Sales Huber
Lebe ond Werch
De Sales Hueber isch em 11. Juli 1920 uf d Welt choo. Noch sinnere Uusbildig zom Lehrer hett er vo 1943 bis 1946 im Oberrindl underrichtet und isch drofabe Lehrer z Wittebach wore, woner bis zo sim Tood em 1. September 2004 glebt hett. Er hett sich starch för s kulturelli Lebe iigsetzt. 1953 hett er zom 150 jöörig Jubiläum vom Kantoo Sanggale de Teggscht vom Sant Galler-Lied gschrebe, d Melodii dezue hett de Floowiiller Walter Schmid (1906-1983) komponiert. De Sales Hueber hett aber o selber Musigstugg komponiert, under anderem för ostschwitzer Dörfer, wenn si e Jubiläum z fiire ghaa hend, so ane 1964 s Gääwilerlied und s Joor drufabe 1965 s Bichwilerlied. Er hett aber o gaistlichi Musig komponiert. Siis Lebe lang hett er sich för di musikaalischi Bildig fo de Chind iigsetzt. Von em stamed o e paar Theaterstugg. Denebet hett er sich ono för Haimetgschicht interessiert und verschidnigi Abhandlige dröber gschrebe, drunder di Chlii Chronik vo Wittebach. Zodem hett er ane 1964 s Ortsmuseum vo Wittebach gründet. Si Soo isch de Sales Hueber (1948-2021), wo z Niderhelffetschwiil und im Floowiller Spitool Arzt gsii isch und wo z Tansania e Spitool uuftue hett.
Penisknochen
Dr Penischnoche (lat. Os penis, Os priapi oder Baculum) isch e Chnoche im männlige Begattigsorgan (Penis) vo vile Süüger.
Dr Penischnoche isch e Verchnöcherig vom Penisschwellkörper (Corpus cavernosum penis). E Penischnoche hai die meiste Primate (usser em Mensch, e baar Chlammerschwanzaffe und d Sulawesi-Koboldmaki), fast alli Raubdier (usser de Hyäne und Musangs), Meersäuli- und Muusverwandti, d Biber, d Insektefrässer, d Fläderdier, d Riisegleiter, d Borstenigel und e baar Muulwürf. Mänggisch isch s au nume e verchnorpleti Struktur. Fossil isch d Struktur bsunders vom Höhlebär (Ursus spelaeus) bekannt.
Dr Verlust vom Baculum bim Mensch
Dr Evolutionsforscher Richard Dawkins het die kontrovärs diskutierti Hypothese ufgstellt, ass dr Mensch dr Penischnoche im Lauf vo dr Evolution verlore haig, wil s Fähle vom Penischnoche bi de Manne es de Fraue möglig gmacht haig, d Gesundheit vom Ma z brüefe. Erektionsstörige siige hüfig e Folg vo verschiidene physische oder psychische Krankheite und Faktore (bispilswiis Diabetes mellitus oder Stress). Wil en Erektion, wo vom e Penischnoche abhangt kei sonigi Beurdeilig zueloot, isch s möglig, ass d Fraue s vorzoge hai, sich mit Manne z paare, wo si d Gsundheit von ene besser hai chönne iischetze. Das siig dr nötigi Selektionsdruck zur Reduktion vom Penischnoche gsi.
Areopoli
Areopoli isch e Stedtli mit enge verwinklete Gessli. Vo de vile Cherche und Chappeli isch d Cherche Ájios Joánnis Pródroms ("Johannes de Toiffer") e Bsuech wert. Da stammt usem früene 18. Joorhundert und isch mit Freske usem Lebe vom Jesus uusgmoolet. D Cherche Taxiárchis ("Erzengel") isch ane 1798 vo de Famili Mavromichalis gstiftet wore. Uf de Platia vo Areopoli stoot e Denkmool vom Petrobei Mavromichalis.
Z Areopolis isch am 17. März 1821 di griechisch Revoluzio uusgrueffe wore. Under de Füerig vom domoolige Bey Petrobei Mavromichalis sind d Maniote uf Skardamula marschiert, wo si sich mit de Lütt vom Panagotis Troupakis, em Soo vom Michalis Troupakis troffe hend. D Maniote sind den gege Kalamata zoge und hend am 23. Märze d Stadt ignoo und Törgge vertribe. D Stadt, wo dozmool no Tsímova ghaisse hett, isch denn zu Eere vom griechische Chrieggott Ares i Areopoli umgnennt wore.
Mummelsee
Dr Mummelsee isch e Karsee im Schwarzwald. Är isch 3,7 Hektar groß, 17 Meter dief un lyt uf 1036 m NHN. Ä ghert zem Baan vu dr Gmei Seebach in dr Nechi vu Achere im nerdlige Schwarzwald.
Dr See zellt zue dr am meischte bsuechte Seeä z Bade-Wirttebärg, wel er diräkt an dr Schwarzwaldhochstroß lyt.
Är isch im Weschte, Norde un Oschten vu gäche, bewaldete Bärghäng yygsuumt un het e Umfang vu uugfehr 800 Meter. No Weschte stygt dr Stade vum See zum „Katzekopf“ (1123 Meter) aa un no Norde zue dr Hornisgrind, em mit 1164 Meter hegschte Bärg vum Nordschwarzwald. Nume no Side sin d Stade vum Mummelsee fascht flach; dert lige ne Hotäll un e Restaurant.
Gastronomii un Gwärb
Wel dr See ginschtig an dr bekannte Schwarzwaldhochstroß lyt, isch dr See au fir dr Turismus inträssant wore. E greßer Gebäude mit eme Hotel, zwei Restaurant un eme Läbesmittel- un Suvenierlade git s diräkt näben em große Bsuecherparkplatz. Dodernäbe git s e Imissstand mit eifach Sitzglägeheite un e Bootsverlej, wu mer cha Drätboot miete. S het e yychaufsglägeheit, wu mer cha Suveniers chaufe un Schwarzwälder Läbesmittel wie Schunke, Wurscht un Chees. In eme Holzofe wird uf traditionälli Art Burebrot bache.
Chunschtpfad
Uf em „Chunschtpfad“ rund um dr Mummelsee sin Chunstwärch vu modärne Chinschtler inschtalliert un in d Natur yybunde.
Verchehrsaabindig
Parkplätz fir d Bsuecher vum See lige am Sidstade. As effetlige Verchehrsmittel git s dägligi Verbindige mit Wanderbus vu Bade-Bade un Achere uus, wu s Bade-Wirttebärg-Ticket un s Wuchenändtickt din gälte.
Orlando (Händel)
Orlando (HWV 31) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. D Handlig basiert uf em Epos Orlando furioso (1516/1532) vom Ludovico Ariosto, wo au dr Stoff für im Händel sini spöötere Opere Ariodante und Alcina (bäidi 1735) gliiferet het.
D Opere isch 1733 nume säggsmol ufgfüert worde und denn nie me bis ins zwanzigste Joorhundert. E baar Wuche noch dr letschte Uffüerig het dr Senesino, wo im Orlando d Hauptrolle gsunge het, d Royal Academy of Music verloo und isch zur Aadelsopere gange, wo mit em Händel sim Undernääme konkurriert het.
Menachem Begin
Lääbe
Er isch vor de dütsche Bsatzer us Pole gflüchdet und über d Sowjetunion uf Palestina choo. Dört isch er dr Füerer vo dr Irgun-Undergrundorganisazion worde und as Terrorist vo de britische Behörde gsuecht worde. Noch dr Gründig vom Staat Israel isch er in d Politik iigstiige und Füerer vo dr rewisionistische Herut-Bardei gsi. Er isch lang nume in dr Opposizioon gsässe, bis dass dr Brömiee Levi Eschkol vor em Säggsdaagchrieg 1967 iin in d Regierig grüeft het. Wil er gege territoriali Kompromiss mit de Araber gsi isch, het er d Regierig 1970 verloo. 1973 het er mit gmässigtere Bardeie dr Likud-Block gründet, wo 1977 noch em Jom-Kippur-Chrieg d Waale gwunne het und er isch Ministerbresidänt worde. 1979 het er mit em egüptische Bresidänt, Muhammad Anwar as-Sadat e Friidensverdraag abgschlosse und für e Friidensbrozäss dr Nobelbriis für Friide überchoo. Under iim isch 1982 dr Erst Libanonchrieg usbroche. 1983 isch er wäge däm Chrieg as Ministerbresidänt zruggdräte und het nochhär bis zum Dood ganz zruggzooge gläbt.
Bichelsee-Balterswil
Bichlsee-Baalterschwil (amtlich Bichelsee-Balterswil) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Bichlsee-Baalterschwil liit im Hinterthurgau und bstoht us de Ortschafte Balterswil (575 m ü.M.) und Bichelsee (601 m). D Gmaindsflechi bstoht us 51,6 % landwirtschaftlicher Flechi, 37,2 % Wald, 9,7 % Sidligsflechi und 1,5 % sustiger Flechi.
Gschicht
Bichlsee isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 894 as Pichelense, Baalterschwil 885 as Baldherreswilare.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 9,3 % gläge.
Religion
38 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 50,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 2,7 %, CVP 30,1 %, FDP 6,5 %, GLP 3,7 %, GP 6,4 %, SP 7,2 %, SVP 39,5 %, Sustigi 3,9 %.
Rotschlammkatastrophe in Ungarn
Am Mentig, 4. Oktober 2010, isch am 12.10 zwüsche Ajka un Devecser im ungarische Komitat Veszprém de Damm vu'me-ne Rotschlammlager vu de Magyar Alumínium Termelő és Kereskedelmi Zrt. (MAL) broche. Dodruffhii sin zwüsche 600.000 un 700.000 Kubiikmeter Rotschlamm usgloffe un hänn mittlerwiili e Flächi vu 40 Quadratkilometer übberschwämmt. Nüün Persone sin ums Läbe chuu.
Bichelsee-Balterswil
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,5 % gläge.
Rotschlammkatastrophe in Ungarn
Rotschlamm
De Rotschlamm isch e alkalischs Material (pH 13), wu bi de Produktion vu Tonerde entstoht. Sini roti Farb hät er vum Iiseoxiid, em Material, wu allgemein als Rost bekannt isch. Er isch zwar radioaktiiv, d'Strahlig isch abber so gring, dass e duurhafti radioaktiivi Belastig usgschlosse wird. S Produkt, wu usgloffe isch, isch allerdings kei reine Rotschlamm gsi, sundern alkalischs Wasser mit Rotschlamm. Es wird vermüetet, dass 96-98 Prozänt vum Rotschlamm im Lager blibe isch.
Bichelsee-Balterswil
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2277 Iiwooner 94,1 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 2 % Italienisch und 3,6 % anderi Sprooche.
Rotschlammkatastrophe in Ungarn
Rotschlamm
D'Flüssigkeit an sich isch allerdings nit giftig, Schäde entstönn numme, we'mer en nit glii abwäscht un er usdruchnet. Deno verursacht er wäge sinem hoche pH-Wärt Verbrännige un Verätzige uff de Hut. Bsunders d'Auge sin gfährdet un we'mer Rotschlamm abeschluckt, no cha-n-er au di innere Organ bschädige. Au d'Natuur drait Schäde devuu. In de Bäch vu de Umgäbig isch e Fischsterbe beobachtet wore, d'Pflanze were innerhalb vu wenige Dag uff em ganze bedroffene Gebiet absterbe, Bäum innerhalb vu ei bis zwei Wuche. Schlimmer wie de alkalisch Rotschlamm, wu d'Pflanze zerstört, sin allerdings d'Schwärmetall, wu in d'Luft abgee were un au in de Bode chömme. Es isch verbotte wore, Produkt vu Pflanze us em bedroffene Gebiet z konsumiere.
Bichelsee-Balterswil
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Bichlsee-Baalterschwil ghöort zum Oschtschwizerisch
Rotschlammkatastrophe in Ungarn
Ursache
E detaillierti Ermittlig vu de Ursache hät aagfange; lut em István Csepregi vum Ungarische Uffsichtsamt für Umwält-, Natuur- un Gwässerschutz (Országos Környezetvédelmi, Természetvédelmi és Vízügyi Főfelügyelőség) chönnt's sowohl betriebligi wie au natürligi Gründ für d'Katastroph gee. Bis d'Ermittlige abgschlosse säie, chönnt mer abber nò nütt genauers übber d'Ursache sage.
D'MAL sälber hät als vermüeteti Ursach de Räge gseh, wu bewircht hätt, dass d'Muure am bedroffene Eck usenandgrutscht säie. Datsächlig hänn no am 23. Septämber, also keini zwei Wuche vor de Katastroph, d'Behörde s Rotschlammlager übberprieft un keini Fehler gfunde wore. D'MAL hät bekanntgee, si hätte de Damm am Dag vum Unfall am Ölfi zum letschte Mol übberprieft un au dört säi no alles in Ordnig gsi. De Staatssekretär für Umwältschutz, de Illés Zoltán, hät degege d'Vermüetig güßert, dass s Lager dütlig meh Rotschlamm enthalte hätt, wie erlaubt gsi wär. Säll hät de Zoltán Bakonyi abber abgstritte. Au de Ministerpresidänt Viktor Orbán schließt e natürligi Ursach us:
Am 15. Oktober hät de Bakonyi bekanntgee, d'MAL Zrt. hätt ihri eigeni Theorii übber d'Ursache vum Dammbruch, det sälli abber im Momänt nit publiik mache.
Maßnahme
Am 6. Oktober hät d'Reparatuur vu de bschädigte Wand aagfange un innerhalb vu einem Dag sin 90 Prozänt vu de plante dräi Ring fertig gsi.
D'Produktion in de Fabrik isch am Dag vum Unfall iisgstellt wore. Erst am 15. Oktober hänn d'Maschine widder dürfe aagstellt were.
In de bedroffene Gmeinde sin de Katastropheschutz un di Ungarische Stritchräft debii, de Rotschlamm mithilf vu Hochdruckreiniger vu de Stroße z spiele. Näbe Wasser wird au Salzsüüri verwändet; so hät d'BorsodChem 150.000 Liter Salzsüüri zur Verfiegig gstellt. E Deil vu de Bewohner hät scho in d'Hüüser chönne zruckgoh. Durch d'Reparatuur vu-n-ere Bruck, wu e Deil vu Kolontár vum Räst vum Dorf abgschnitte hät, chönne au dört d'Reinigunge aafange. Zudemm hät d'Verdeilig vu Läbensmittel un Chleider unter sälle Iiwohner aagfange, wu no kei Unterchumft hänn. D'MAL hät sich bereit erchlärt, de Betroffene 100.000 Forint (ca. 400 Euro) z zahle. De Ministerpresidänt Viktor Orbán hät am 7. Oktober Kolontár bsüecht un gsait, wohrschints mießt mer s ganz Dorf umsidle, e Widderuffbau wär nit sinnvoll, do chönnt niemer meh läbe.
Zur Neutralisierig vum Rotschlamm, wu in d'Bäch gflosse isch, were großi Mänge vu Gipspulver iinegschüttet, e Fischsterbe wird's allerdings einewäg gee. Au Süüre were verwändet für de pH-Wärt widder uszgliiche, es isch abber möglig, dass langfristig s ganze Flussbett wird mieße usbaggert were.
Obwohl bi de letschte behördlige Priefig alli Lager für sicher befunde wore sin, isch am Mittwuchvormittag bekanntgee wore, dass i'me-ne zweite Lager us Sicherheitsgründ s alkalisch Wasser mit Süüri soll neutralisiert un abgsugt were.
D'Universitet Szeged hät am 7. Oktober bekanntgee, si dete scho länger mit Pflanze experimentiere, wu di giftige Schwärmetall nit numme übberläbe, sundern au us em Bode uusesuuge. Säll Verfahre säi scho friehjer glunge.
Am 9. Oktober sin neui Schäde an de Dämm festgstellt wore un rund d'Hälfti vu Kolontár (ca. 800 Persone) isch widder evakuiert wore. Innerhalb vu zwei Dag soll no moll e Verstärchig für d'Dämm baut were, erst dänn chönne di Bedroffene widder in ihri Hüüser zruck. Au für Devecser isch e Evakuation zur Diskussion gstande, vorerst isch es abber nit in Gfohr. Nochdem d'Dämm befestigt wore sin, isch Kolontár sit em 15. Oktober widder für sini Bewohner züegänglig.
Schäde un Opfer
Am Dag vu de Katastroph sin vier Doti gfunde wore, dräi elteri Persone sin no gsüecht wore. Alli vier sin abber nit infolg vu Verbrännige odder Vergiftige gstorbe, sundern verstickt, zum Bispil isch e 35-jöhrige Maa in sinem Auto verstickt, nochdemm en di meterhochi Wälle mitgrisse hät. Zwei elteri Männer sin spöter im Chrankehuus an ihre Verletzige gstorbe. Di dräi gsüechte sin mehreri Dag spöter dot uffgfunde wore. D'Chrankehüüser hänn bishär übber 150 Verletzti behandelt. Rund 60 Persone sin all no im Chrankehuus, di meiste devuu mit chemische Verbrännige, zeh vu ihne hänn schwäri bis läbensgfährligi Verletzige.
Bedroffe sin d'Gmeinde Devecser, Somlóvásárhely, Tüskevár, Apácatorna un Kisberzseny. An mänke Stelle stoht de Rotschlamm bis zu zwei Meter hoch.
Fümf Hüüser sin bishär zämmegstürzt, übber hundert witeri hänn wäge'me Rohrbruch kei Gas un kei Strom meh un zwei Stroße hänn kei Trinkwasseraaschluss meh. Genaui Untersüechige, wie hoch di materiälle Schäde sin, solle am 7. Oktober aafange.
Rotschlamm isch au in de Fluss Marcal gflosse un bedrifft mittlerwiili au s Komitat Győr-Moson-Sopron. Am Morge vum 7. Oktober hät d'Versüüchig d'Raab erreicht, am Vormittag d'Mosondonau; de gmässene pH-Wärt isch mit 10 all no läbensgfährlig für d'Natuur. E Gfohr für d'Bewohner soll abber nit bstoh. Mittlerwiili isch au d'Donau bis in d'Region vu Komárom-Esztergom bedroffe, ihr pH-Wärt isch allerdings nit so hoch, dass er e Gfohr für d'Fauna darstellt. In de Marcal un de Raab hät de Rotschlamm e Fischsterbe usglösd, de Fischbstand wird wohrschints noo witer zruckgoh.
Verantwortig
E Strofverfahre gege e uubekannte Täter isch iigleitet wore für uusezfinde, wär für d'Schäde verandwortlig isch. D'Unternämmensleitig un einzelni Mitarbeiter vu de MAL sin scho vu de Bolizäi befroggt wore. Am 11. Oktober isch de Unternämmensfiehrer Zoltán Bakonyi festgnuu wore, zwei Dag spöter hät mer en abber widder entloo mit de Begründig, dass er nit chönnt zur Verantwortig zoge were.
S Unternämme hät am 5. Oktober no alli Schuld vu sich gwise. In ere Prässkumferänz hät d'Verwaltig vu de MAL bedont, sì hätte alli Vorschrifte iighalte un ihri Dämm regelmäßig kontrolliere loo. Es hätt zudemm nò nie eso-n-e Unfall gee, sällewäg hätt mer nit chönne wüsse, wie mer sich druff vorbereite sott. Zudemm säi de Rotschlamm nit emoll gfährlig, mer mießt en numme sofort mit Wasser abspiele. De Ajkaer Bürgermeister hät allerdings am 6. Oktober bekannt gee, dass di letschti Behauptig vum Zoltán Bakonyi sälber als „unglückligi Formulierig“ zruckgnuu wore säi; d'Haltig vu de MAL hätt sich au sust bessert. Au dete si de Bedroffene ihr Mitgfiehl usdrucke un säie zur Mithilf bereit.
Am 14. Oktober hät de Bakonyi im US-amerikanische CNN e Interview gee. Är hät widder bedont, dass sii Unternämme alli Regle iighalte hätt un mer de Dammbruch nit hät chönne vorussage. Uff de andere Site hät er alle Bedroffene sii Biileid usdruckt un versproche, dass d'MAL ihne finanziälli Unterstützig det leiste, wiil er sich moralisch dezüe verpflichtet siht.
Gustav
Gustav isch en männliche Vorname.
Namenstag
De Namenstag isch de 10. März.
Verbreitig
De Vorname Gustav ghört Endi vom 19. Joorhundert zu de hüfigschte Vornäme. Im 20. Joorhundert hät sini Popularität immer me abgnoo. Am Aafang vom 21. Joorhundert isch wider en Aastiig vo de Beliebthait z beobachte.
Bekannti Namesträger
De Name Gustav ghört zu de Leitnäme vom schwedische Königshuus.
Že (Persischer Buchstabe)
S Že isch e Buechstab vum persische Alphabet, wu abr nit zum arabische Alphabet ghört. Er wird vun de Perser zur Schrybung vum weiche „sch“-Luut (IPA: //) dezuegfiegt, wu im Hocharabische fählt. Bis 1928 isch's mit em glyche Lutwert im türkisch-osmanische Alphabet benutzt worre. S Že entspricht in siner Grundform de arabische Büechstabe Rā bzw. Zāī, hät aber drei Pünktli drüber.
Mümliswil-Ramiswil
Mümliswiu-Ramiswiu (amtlich Mümliswil-Ramiswil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Thal im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
D Doppugmein Mümliswiu-Ramiswiu bstoht us dr zwee Dörfer Mümliswiu u Ramiswiu. D Gmeindsflächi umfasst 50,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 45,3 % Waud, 4,1 % Sidligsflächi und 0,2 % suschtigi Flächi.
Gschicht
Mümliswiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1145 aus Mumliswilre u Mumliswilere (1194 Mumeliswile), Ramiswiu im Johr 1147 aus Rammolswlare (1152 Rammolswilare).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 8,1 % gläge.
Religion
9 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 80,9 % römisch-katholisch.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 2553 Iiwohner 93,5 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,3 % Französisch, 0,9 % Italienisch u 5,3 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Mümliswiu-Ramiswiu ghört zue dr Dialäkt vor Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Buchillon
Buchillon (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Religion
51,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 26,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 3,5 %, FDP 17,9 %, GLP 10,1 %, GP 9,8 %, SP 14,7 %, SVP 22,2 %, Sunschtigi 2,5 %.
Dr Burgermaischter vu Buchillon isch dr Giuseppe Mirante (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 604 Yywohner 82 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,5 % Dytsch, 2,3 % Italienisch un 8,2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Christa Kopf
D Christa Kopf (* 2. April 1937 z Ladenburg) isch e dytschi Dialäktdichteri.
Lääbe
S schrybt Gedicht un Gschichte uf Alemannisch. Anne 1995 het si im Aigeverlag unter em Titel „E bitzele Zit“ en Uuswahl mit Gedicht un Gschichte uusegee,
Kreis Giornico
Dr Chrais Giornico (ital. Circolo di Giornico) bildet zämme mit dr Chrais Airolo, Faido un Quinto dr Bezirk Leventina im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Giornico.
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine: Bis Endi März 2012 händ die baide Gmaine Anzonico und Cavagnago, und bis Endi April 2016 d Gmain Sobrio au no zum Chrais Giornico ghert. Si händ mit de Gmain Faido fusioniert und dodrmit in Chrais Faido gwächslet.
Ariel Scharon
Dr (, bekannt as אריק Arik; * 26. Februar 1928 as Ariel Scheinermann z Kfar Malal im Britische Mandatsgebiet Palestina; † 11. Januar 2014 z Ramat Gan) isch en israelische Politiker und General gsi. Vo 2001 bis 2006 isch er Ministerbresidänt gsi. Vom 4. Januar 2006 bis zu sim Dood het er sich im Wachkoma befunde.
Lääbe
Dr Ariel Scharon isch z Tel Aviv uf s Gümnasium gange. 1942 isch er Mitgliid in dr paramilitäärische Undergrundorganisazioon Hagana worde. Noch dr Matur isch er zur Siidligsbolizei gange.
Bim Milidäär
Im israelische Unabhängigkäitschrieg vo 1948 isch er Lütnant in ere Infanteriikompanii gsi und isch in dr erste Schlacht um Latrun (26. Mai 1948) schwer verwundet worde. Spööter het er im Norde gege irakischi Drubbe kämpft, und spööter im Süde gege egüptischi. Noch em Chrieg het er in dr Golani-Brigade Karriere gmacht. Im Novämber 1952 het dr Scharon under dr Füerig vom Mosche Dajan in dr legendääre Äihäit 101 Kommandoakzione hinder de findlige Linie afo mache. Denn het er Gschicht und Kultur vom Nooche Oste an dr Hebräische Uniwersidäät Jerusalem studiert. In dr Suezkrise het dr Scharon mit sinere 202. Fallschirmjeeger-Brigade dr strategisch wichdig Mitla-Pass erooberet, au wenn er im Befääl nooch nume Ufkläärigsarbet hätt sötte mache. Erst wo am Ändi vo 1963 dr Jitzchak Rabin zum Generalstabsschef ernennt worde isch, het dr Scharon wider aktivi Offiziersböste überchoo. 1966 het en dr Rabin zum Generalmajor (Aluf) beförderet.
Bi dr Blaanig vom Säggsdaagchrieg het dr Scharon sofort alli verfüegbare Chreft welle iisetze und die ganzi Sinaihalbinsle welle eroobere. Wo dr Dajan Verdäidigungsminister worde isch, isch das die akzeptierti Konzepzioon worde. Im Chrieg het dr Scharon e Panzerdivision an dr Sinaifront kommandiert und die 6. egüptischi Division vernichtend gschlaage. 1969 isch er dr Schef vom Südkommando vo dr israelische Armee worde. Wo 1973 dr Jom-Kippur-Chrieg usbroche isch, isch dr Scharon reaktiwiert worde. Wie scho im Sinaichrieg het er wider nid uf d Befääl vo sim Vorgsetzte, em Generallütnant Chaim Bar-Lew, gloost und het mit sinere Panzerdivision die egüptische Linien im Sinai durchbroche, het die 3. egüptischi Armee iizukesslet und und isch denn e Sueskanal und het öbbe 100 km vor Kairo aaghalte. Eso het er us ere Situazioon, wo seer gföörlig für Israel gsi isch, en enorem Siig gmacht.
In dr Politik
Vo 1973 bis 1974 und vo 1977 bis 2006 isch er Mitgliid vo dr Knesset gsi. In dr Likud-Regierig vom Menachem Begin isch er zerst Landwirtschaftsminister (1977–1981) und denn Verdäidigungsminister (1981–83) gsi. Wo Israel milidäärisch im Süd-Libanon interweniert het, häi libanesisch-christligi Falange-Milize, wo mit Israel verbündet gsi si,  1982 in de palestinensische Flüchtlingslaager Sabra und Schatila e Massaker an Palestinänser usgfüert. Wil Israel zu sällere Zit die milidäärischi Bsatzigsmacht gsi isch und nid drgeege iigschritte isch, isch s z Israel und uf dr hanze Wält kritisiert worde. Dr Scharon, wo as Verdäidigungsminister indiräkt verantwortlig gsi isch, het müesse zruggdrätte.
In de Regierige, wo denn cho si, het dr Scharon d Ideologii vom ene Groossisrael understützt und as Minister ooni Gschäftsberiich (1983–84), as Minister für Handel und Industrii (1984-1990) und as Bauminister (1990–92). die israelische Siidlige im palestinensische Westjordanland usbaut.
1992 het d Arbetsbartei under em Jitzchak Rabin d Regierig übernoo und dr Oslo-Friidesbrozäss iigläitet. Dr Scharon het dr Rabin dorum as Verrööter kritisiert. Er het au bi politische Demonstrazioone, wo Bilder vom Rabin in ere SS-Uniform zäigt worde si, gegen en ghetzt. Wo dr Rabin 1995 vom ene rächtsextreeme Juud ermordet worde isch, het im Joor druf dr Likud under em Benjamin Netanjahu vo däm Mord brofitiert und d Waale gwunne. Dr Scharon isch Minister für die nazionali Infrastruktur worde und het dr Usbau vo de israelische Siidlige in de bsetzte Palestinänsergebie witerdriibe. 1998 het en dr Netanjahu zum Usseminister ernennt. Noch em Siig vo dr Arbetsbartei under em Ehud Barak in de Waale vo 1999 isch dr Netanjahu as Bardeischef wägeme Finanzskandal zruggdräte und dr Scharon isch si Noochfolger worde.
Am 28. September 2000 het dr Scharon begläitet vo öbbe 1000 Schurnaliste, Boliziste, Soldaate und Politiker dr Tämpelbärg bsuecht, wo für d Muslim, d Juude und au d Christe häilig isch. D Palestinänser häi das as Usreed für die Zwäiti Intifada brucht.
Am 6. Februar 2001 isch dr Scharon zum Ministerbresidänt gweelt worde, vor allem wil er versproche het, hert gege dr Terror duurezgriffe. Dä isch aber witer gange und dr Scharon het dr palestinensischi Füerer Jassir Arafat in sim Amtssitz, dr Muqataa under Huusarrest gstellt.
Nochd#m dr Likud d Waal vo 2003 gwunne het, het d Regierig e 720 km langi Sperraalaag zwüsche Israel und em Westjordanland afo baue. Wil die zum Däil im bsetzte Gebiet lit, isch isch si internazional immer wider kritisiert worde.
Im Dezämber 2003 het dr Scharon si Blaan zum äisitige Abzuug vo Israel us em Gasasträife und Däil vom Westjordanland, wo as „Scharon-Blaan“ bekannt worde isch, öffentlig gmacht. Er het druf e Groossi Koalizioon mit dr Arbetsbardei abgschlosse. In dr Bardei het er dr Finanzminister Benjamin Netanjahu, wo gege si Blaan gsi isch, im August 2005 us em Amt drängt. Bald druf het sich Israel us em Gasasträife zruggzooge und alli jüüdische Siidlige dört zerstört.
Am 21. Novämber 2005 isch dr Scharon as Brömiee zruggdrätte, het dr Likud verloo und e nöiji Bardei, d Kadima („Vorwärts“), gründet und bi de Waale, wo cho si, guet abgschlosse. Im Dezämber het er e Schleegli übercho, isch meemol operiert worde, isch aber nüm us em Koma uusechoo. Dr stellverträtend Ministerbresidänt Ehud Olmert het d Regierig afo läite.
Turtmanntal
Ds Turtmaatelli (hochtiitsch Turtmanntal) isch eis vanä wegschtu Tellini im Obärwallis. Vam Wintermanot bis apa am Märzu odär Abärellu, je nach Schneeverhältnis, isch ds Telli unbiwohnts. Nur im Summär hets Feriuliit und Hirtu uf ä verschidunu Alpjini. Nid zvergässu sind di vilu Meglichkeite ver zwandru. Äs git öi ä schuppu flotti Bärgmejiä va sältunär Art wa da inina wagsund. Dr Turtmaaglestscher zhindruscht im Telli isch züeständig ver der hochalpin Charme vam Turtmataal.
Mikroelektronik
D Mikroelektronik isch èn Teilgebièt vo dè Elegtronik, gnauer d Halbleiterelegtronik, un d Mikrotechnig. D Mikroelegtronik bschäftigt sich mit èm Entwurf, dèe Entwicklig un dè Herschtellig vo miniaturisyrtè, elegtronischè Schaltigè, hüt vo allem mit integryrtè Schaltigè. Selli Schaltigè, wo uff Halbleiter basyrè düèn. bruuched vill elegtronischi Bauelemènt, wiè si au in normalè elegtronischè Schaltigè vowendet wörrè, byschpillswys Transischtorè, Kondenser, Diodè un Widderschtänd.
I dè Gschichtè vo dè integryrtè Mikroelegtronik hèn sich voschideni Schaltchreisfamilliè (TTL, CMOS etc.) usèbildet, wo sich hysichtlich èm ygsetztè Funktionsbrinzyp (zum Byschpill bipolari un unipolari Bauelemènt/Transischtòrè) un dè dõmit vobundenè schaltungstechnischè Eigèschaftè (Leischtigsbedarf, Schaltgschwindigkeit etc.) unterscheidè. Durch neui Entwurfs- un Fèrtigungsvofaarè hèn Aawender hüt d Möglichkeit, nebbè Standardschaltchreis (Mikrocontroller, Spycherbauschtei etc.) au spezièlli aawendigsspezifischi integryrti Schaltigè (ASIC) rentabel fèrtigè z lõ un yzsetzè
Merkmõl vo dè Mikroelegtronik
Mikroelegtronischi Schaltigè zeichned sich gegèübber konventionèllè elegtronischè Schaltigè durch zwei Hauptmerkmõl uus: d Integration un d Miniaturisyrig.
Unter Integration voschtòt mò s Zämmèfassè vo allènè Bauelemänt (Transischtòrè, abber au Widderschtänd, Kondensatorè un anderi Halbleiterbauelemänt) un Vodròòtigè zuè nèrè elegtronischè Schaltig uff eim gmeinsamè Subschtràt. Bi mikroelegtronischè Schaltigè wörred selli zuèsätzlich in èm gmeinsamè Arbètsprozèss gfertiget.
Vor dè Erfindig vo dè integryrtè Schaltigè hèt s ebbèfalls schu intensyvi Miniaturisyrigsbeschtrebigè gää. Schaltigè mit voluminösè Elegtronèröörè wörred durch d Entwicklig vo Batteryröörè so wit vochlynerèt, dass byschpillswys tragbari Funkgeräät möglich worrè sin. D Yfüürig vo dè Transischtòrè hèt èn witerè Miniaturisyrungsschritt brocht, mit Dickschichtschaltigè als chlynschter Uusfüürig vor dè integryrtè Schaltigè.
Miniaturisyrig vo integryrtè Schaltchreis
Diè wesèntlichi Trybchraft für d Vochlynerig vo dè Struktùrè isch d Sènkig vo dè Fertigungskoschtè. D Fèrtigung vo mikroelegtronischè Schaltigè erfolgt in Losfertigung uff Halbleiterschybè (Wafer) vpn èrè bschtimmtè Größi (4 Zoll bis 12 Zoll). Deby wörred meereri hundert bis dausend Chips uff eim Wafer glychzitig gfertigèt. D Fertigungskoschtè sin hauptsächlich abhängig vo dè Aazaal vo dè Chips pro Wafer, vo dè Summè vo dè Koschtè für d strukturyrendè un eigèschaftsänderndè Brozèss un dè Produktionsuusbeuti (ängl. yield).
Burg Friedberg (Oppenau)
D Burg Fridberg isch e ehmoligi Burg in Ortslag am Bärg oberhalb vu dr Chilche vu dr Stadt Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Burgruine isch im 20. Johrhundert zuen eme Wohnhuus umböue.
Mikroelektronik
Miniaturisyrig vo integryrtè Schaltchreis
D Aazaal vo dè Chips pro Wafer lòt sich durch d Vochlynerig vo dè Strukturè (Transistòrgrößè, Leiterbaanè etc.) erreichè. Um dòby näherigswys glychi elegtrischi Eigèschaftè zu erhaaltè, müèn alli Dimensionè vo dè Chips (Längi, Breiti un au Schichtdicki) glych skalyrt wörred. D Aazaal vo dè Chips stygt (näherigswys) mit èm Quadrat vom Skalyrigsfaktor (d Flächèreduktion isch glych Längèmaßreduktion zum Quadrat plus besseri Randuusnutzung minus nichtlineari Effèkt), sell heißt, halbi Chiplängè (Skalyrigsfaktor 2) bewûrkt è Vovirfachig vo dè Chipaazaal bi glycher Wafer-Größi.
Burg Friedberg (Oppenau)
Gschicht
Die Burg isch wahrschyns im 13. Johrhundert vu dr Verwalter vum Chloschter Allerheilige böue wore. Anne 1268 isch d Burg gschlisse wore. Im 14. Johrhundert isch d Burg im Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg gsi. Im johr 1574 isch si uusböue wore. Im Lauf vu dr Johrhundert isch d Burg Fridberg e baar Mol gschlisse wore: anne 1615, 1633 un 1665. Hite isch d Ruine in Privatbsitz.
Mikroelektronik
Miniaturisyrig vo integryrtè Schaltchreis
È witeri Koschtèreduktion isch durch größeri Wafer erreicht worrè. I dè Aafangsjohr hèn d Hèrschteller no Wafer mit èm Durchmesser vo 2 bzw. 3 Zoll. Im Johr 2009 degegè hèn induschtrièll ygsetzti Standardwafer è Größi vo 200 Millimeter, einigi Hèrschteller wiè AMD un Intel nutzed sogar 300-mm-Wafer. Èntschprechend dè Vogrößerig vo dè Waferflächi isch au d Aazaal vo dè Chips pro Wafer gschtigè. D Fertigungskoschtè pro Wafer hèn sich abber trotz erhöhtè Aaforderigè nu voglychswys wènnig gschteigerèt, sodass d Koschtè i dè Summè reduzyrt wörrè hèt könnè. È entschprechendi Umschtellig hèt abber enormi Inveschtitionè i dè Fertigungsaalaagè erforderèt.