cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rumantsch Grischun
Etablierig als kantonali Amts- ùn Schuelsprooch ab 2001
Im Schueljoor 2007/2008 hen 23 sognanti „Pioniergemeinden“ s Rumantsch Grischun als Schuelsprooch in de 1. Klass yygfiert. Im Schueljoor 2008/2009 sin 11 Gmeie dezuecho ùn im Schueljoor 2009/2010 6 wytri. Die 40 Gmeie finde sich vorallem im Münstertal, z Mittelbünde ùn in de Gegend um Ilanz. In 41 Gmeie im Engadin ùn im grööschte Deil vo de Surselva isch dergäge wyter im Idiom ùnterrichtet worde. De Kanton het welle s Rumantsch Grischun bis 2020 aa allene romanische Schuele yyfiere. Rächtlig isch es nit mögli, si dezue z zwinge, wyl d Waal vo de Schuelsprooch z Graubünde e Kompetänz vo de Gmeie isch.
Kehrtwändi in de Schuelpolitik ab 2011
Aafang 2011 isch vo Gägner vùm Rumantsch Grischun de Verein Pro Idioms gründet worde, wo d Ùffhebig vùm Lehrmittelentscheid vo 2003 gforderet het. De Verein het deno yy verschiidne Gmeie Initiative lanziert, wiider zue de regionale Idiom als Schuelsprooch zrùggzgoo. Als Gägereaktion hen d Befürworter im April 2011 e Manifescht „Pro rumantsch“ lanciert. Als erschti Gmei het deno d Oberländer Gmei Riein am 24. April 2011 inere Abstimmig sich entschloo, wiider ùff Surselvisch z unterrichte. Im Spootjoor isch usserdäm e Studie vo de Universität Frybùrg veröffentlicht worde, wo insgsamt zum Schlùss cho isch, dass keine vo beide Schueltype unbedingt en Vordeil gägenüber em andre het.
Mettmenstetten
Gschicht
Mäpmischtette isch im Jahr 1116 als Metemunstat zerstmal urkundlich erwähnt worde. D Habsburger sind im Jahr 1173 i Bsitz vo Mäpmischtette cho. Ab 1346 sind d Ritter vo Hüneberg Vögt über Obermettmenstette; vo ihne stammt s Gmeinswappe ab.
Rumantsch Grischun
Kehrtwändi in de Schuelpolitik ab 2011
Im Dezämber hen sich deno vier wyteri Gmeie in de Surselva zunere Rùggkehr zum Surselvische entschloo; Laax allerdings het nooch ere Abstimmig s Rumantsch Grischun welle bybhalte. D Lia Rumantscha het in de Zwüschezyt en Kompromissvorschlag gmacht, wo s Rumantsch Grischun d Idiom nit als Schuelsprooch ersetze, sùndern nùmme ergänze söll. Begründet worde isch de Kursweggsel mit em joorelange Stryt um die Froog, wo Fründschafte ùn Familie dät zeryyse. De Groossi Root het deno im Dezämber 2011 mit 63 zue 47 Stimme de Entscheid vo 2003 zrùggnoo, womit de Kanton au wiider Lehrmittel in de Idiom sött zur Verfiegig stelle.
Insgsamt hen bis zum März 2012 vierzää Gmeie e Rùggkehr zum Idiom bschloo. Zue dänne Gmeie ghört mit em Münschtertal au die Gmei, wo s Rumantsch Grischun als erschti als Schuelsprooch yygfiert het ùn als Vorzeige-Gmeind golte het. Befürworter vùm Rumantsch Grischun hen im Münschtertal deno aakündigt, vorem Bùndesgricht dergäge z chlage. Im April 2013 het deno au Laax inere zweite Abstimmig defür gstùmme, wiider zum Surselvische zrùggzgoo. Mit däm het en Groossdeil vo de Gmeie z Romanischbünde, wo devor s Rumantsch Grischun als Schuelsprooch yygfiert gha hen, sich entschloo gha, wiider im regionale Idiom z ùnterrichte. Im Oberland hen nùmme Pitasch ùn Trin gäge d Initiativ gstimmt. Wyl Pitasch kei eigni Schuel ùnterhält, sùndern d Chinder ùff Duvin in d Schuel gönn, ùn Duvin über d Ùnterrichtssprooch entscheidet, isch d Entscheidig vo Pitasch ohni Usswürkige. Nùmme di surmeirische Gmeie hen gschlosse welle bim Rumantsch Grischun als Ùnterrichtssprooch blybe, ùn nit welle zum Surmeirisch zrùggkeere.
Mettmenstetten
Bevölkerig
De Uusländeraatäil liit bi 12,8 % (Stand 2011).
Rumantsch Grischun
Kehrtwändi in de Schuelpolitik ab 2011
Nooch däm Erfolg het sich Pro Idioms drùff konzentriert, d Lehrplän zum Gùnschte vo de Idiom z beyyflùsse ùn defür z sorge, dass d Schuelbiecher wiider in de Idiom ussegee werde. Eso het Pro Idioms zum Byspil die erschte Entwürf vùm "Lehrplan 21" vùm Kanton kritisiert, wo ihrer Meinig nooch em Rumantsch Grischun z viil Gwicht gee hen. Schliessli het d Lia Rumantscha en Vorschlag gmacht, wo passivi Känntniss vùm Rumantsch Grischun in de Oberstuf vorgseet. Vo Pro Idioms isch de Vorschlag deno „um des Friedens willen“ akzeptiert worde.
Hütigi Verwändig vùm Rumantsch Grischun
S Rumantsch Grischun wird in de amtliche Publikatione vo de Bùndesverwaltig ùn vùm Kanton Graubünde bruucht. Di einzelne Gmeie mit Romanisch als Amtssprooch verwände dergäge ihr regionals Idiom. Als Schuelsprooch wird s Rumantsch Grischun hüt vorallem in Mittelbünde im Surmeirische Biet in de Primarschuele bruucht, dernäbe no z Trin ùn in de zweisproochige Schuel vo Chuur. In de oobere Sekundarschuel wird es au yygsetzt, dezue näbe de Idiom aa de Pädagogische Hochschuel vo Graubünde ùn als Ùnterrichtssprooch in de romanische Veraastaltige vo de Universitäte Züri ùn Frybùrg. Sproochkürs für Lüt, wo Romanisch wenn lehre, sin je nooch Noochfroog ùn Preferänz vo de Lehrperson entweder ùff Rumantsch Grischun oder imene Idiom. E neus Lehrmittel „En lingia directa“, wird vo de Lia Rumantscha aber zum Byspil zur Zyt (Augùscht 2016) nùmme in de fümf Idiom ussegee, ùn nit ùff Rumantsch Grischun.
Mettmenstetten
Religion
43,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Rumantsch Grischun
Hütigi Verwändig vùm Rumantsch Grischun
In de Medie wird es im romanische Radio ùn Fernsee Radiotelevisiun Svizra Rumantscha ùn in de Dageszytig La Quotidiana verwändet, wobi dörte d Idiom no en Groossdeil vo de mündliche ùn schriftliche Byträg ussmache. Im romanische Radio ùn Fernsee sin öbe 15% ùff Rumantsch Grischun. Dernäbe wird die Sprooch au ùff verschiidne Websyte bruucht, wie zum Byspil die vo de Lia Rumantscha, vùm Dicziunari Rumantsch Grischun (wo aber grad nit de Wortschatz vùm Rumantsch Grischun erfasst, sùndern de vo de Mùndarte) oder vo „Chattà“, ere Datebank vo Materialie in Rumantsch Grischun. Die romanische Medieagentur Agentura da Novitads Rumantscha verwändet in de Regel für Lokalnoochrichte d Idiom, für Noochrichte, wo sich aa alli Romane richte, dergäge s Rumantsch Grischun. Dernäbe isch s „Pledari Grond“, e Onlinewörterbuech Dütsch-Rumantsch Grischun hüt mit über 215'000 Yyträg s grööschti romanischi Wörterbuech. Ùff de romanische Wikipedia isch d Benùtzeroberflächi ùn d Projäktsyte ùff Rumantsch Grischun. In de Artikel sälber chömme au di regionale Idiom vor, aber di meischte Artikel sin ùff Rumantsch Grischun gschriibe. Di romanische Version vo Microsoft Office isch au in Rumantsch Grischun, gnau wie di romanischi Version vo Google oder di romanischi Version vo Firefox. Insgsamt exischtiert für s Rumantsch Grischun inzwüsche e gueti technischi Infrastruktuur mit aktuelle Wörterbiecher ùn Korrekturprogramm.
Mettmenstetten
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,9 %, CVP 2,6 %, EDU 4,3 %, EVP 9,0 %, FDP 9,0 %. GLP 10,7 %, GP 10,1 %, SP 17,1 %, SVP 32,6 %, Suschtigi 0,8 %.
Rumantsch Grischun
Hütigi Verwändig vùm Rumantsch Grischun
In de Literatur wird vo de meischte Schriftsteller no e regionals Idiom bruucht, au wänn es inzwüsche au literarische Werch ùff Rumantsch Grischun git. Mangmool werde au verschiidni Varietäte gmischt, wie zum Byspil im romanische Comik „Il Crestomat“, wo d Dialog zwar in de Idiom sin, aber de Erzäälteggst ùff Rumantsch Grischun. Vo de Lia Rumantscha werde au all mee Biecher, Film ùn Hörspiil ùff Rumantsch Grischun ussegee. Viilmool sin des Übersetzige, ùn bsùnders aa Chinder grichtet. Vùm Verein Pro Idioms isch drùm au scho kritisiert worde, dass d Lia Rumantscha s Rumantsch Grischun bhandle würdi, „als wäre dies die Einheitssprache der romanischen Kinder“. Dernäbe werde viili wyteri Prodùkt, wo sich aa e breits Publikum wände ùff Rumantsch Grischun gmacht, eso zum Byspil di zweisproochigi Version vùm Brettspiil Monopoly Graubünden. Usserdäm sin verschiidni wüsseschaftlichi Publikatione, wie zum Byspil di romanischi Version vùm Historische Lexikon vo de Schwyz, s Lexicon istoric retic, ùff Rumantsch Grischun gschriibe.
Wie ùmstritte s Rumantsch Grischun im Alldaag ùn in de Kultuur ällewell no isch, het au en Fall März 2015 zeigt. Dertemool het d Schuel vo Sumvitg-Trun em Chindertheaterstùgg „Scleridas“, wo ùff Rumantsch Grischun gsi isch, abgsait, wyl Eltere negativ reagiert hen ùn mer zue däm Zytpùnkt nit het welle de Stryt aaheize.
Mettmenstetten
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,4 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Mäpmischtette ghört zue de Ämtler Mundarte.
Pouilly (Moselle)
Pouilly (ditsch 1915–18 un 1940–44 Pullingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Pouilly ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1177 àls Poelli (1188: Powelly, 1199: Poulliet, 1275: Poillet, 1307: Powilley, 1490: Pauvilley-devant-Metz, 1544: Paulley).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Pouilly ìsch. Pouilly ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Pouilly ghert zem Lorrain.
Hüttwilen
Hüttwiile isch e politischi Gmeind im Bezirk Frauefäld im Kanton Thurgau i de Schwiiz.
Geographii
Hüttwiile liit im Seebachtal, nördlich vo Frauefeld, und bstoht us de drei früenere Ortsgmeinde Hüttwile, Nussbaume und Uerschhuuse.
Sehenswürdigkeite
Z Nussbaume stoht s Schloss Steinegg, es Gebäude, wo 1866 im Stil vom de Neorenaissance poue wore isch. Drin integriert sind Teil vonere ursprüngliche Burg usem 13. Johrhundert, wo d Herre vo Steinegg poue händ. 1517 isch es abebrennt. Vo 1583 bis 1798 häts em Zürcher Obervogt als Sitz dienet. Hüt ghöört s Schloss Steinegg emene Private. Z Uerschhuuse isch d Burg Hälfeberg.
De Hüttwilersee hät e Flächi vo eim Quadratkilometer und liit zäme mit em benochbarte Nussbaumersee und em Hasesee, wo aber nüme zu Hüttwiile ghört, imene Naturschutzgebiet. Trotzdem dörf me im Hüttwilersee bade.
Siebenbürgen
Siibenbürge, Transsilvanie oder Transsylvanie ( oder Transilvania,, siibebürgisch-säggsisch Siweberjen, , ) isch e historischs und geografischs Gebiet im südöstlige Karpaateruum mit ere bewegte Gschicht. Hüte lit Siibebürge im Zentrum vo Rumäänie.
De Naame het Siibebürge vo de siibe Stedt, wo d Siibebürger Saggse gründet häi. Di histoorisch Hauptstadt isch Klausenburg.
Volchsgruppe
Sibebürge isch bikant defüür, dass deet verschideni Spraache gredt wèèrded oder ämel früener gredt woorde sind. Di hischtoorische groosse Gruppe pildet händ d Rumèène, d Ungaare (eme Täil vo dène säit me Szekler) und di tüütschspraachige Sibebürger Sachse (en chlyne Täil gnöier Landler). Ab de 1970er-Jaar sind wäg eme Vertraag zwüsched Tüütschland und Rumèènie vil Sachsen uf Tüütschland furt, und nach de Rewoluzioon 1989 isch fascht de ganz Räschten au deet ane. Drum isch di tradizioonsrych tüütsch Volchsgruppe, wo Sibebürge mit Mitteleuropa verbunde hät, hüt nu na e ganz e chlyni Minderhäit. Züüge von ene plibe sind di tipische Stedt (under anderem Hermannstadt), Döörffer und Chileburge, wo über Täil vo Sibebürge verströit sind. Sibe sächsischi Döörffer mit irne Chileburge (Birthälm, Ders, Deutsch-Weißkirch, Keisd, Kelling, Tartlau, Wurmloch) und d Altstadt vom sächsische Schäßburg ghööred hüt zum UNESCO-Wälteerb.
D Vertäilig vo de Volchsgruppe im Lauff vo de Gschicht gseet asewääg uus:
Was d Religioon aagaat, ghööred di Rumèènischspraachige zum Täil de Rumèènisch-ortodoxe Chilen aa und zum Täil der unierte griechisch-katolische Chile (di zwäit hät zwaar di ortodox Liturgy, lueget aber de Paapscht as ires Oberhaupt aa). Di Ungaarischspraachige sind zum Täil katolisch, zum Täil refermiert (calvinistisch) und zum Täil sind s Unitaarier (di dritt Gruppe lèènt d Drüüfaltikäit vo Gott ab). Di Tüütschspraachige sind all evangeelisch (Lutheraaner). Dazue ane gits e Räie chlineri Konfässions- und Religioonsgruppe.
Pietro Castrucci
Dr Pietro Castrucci (* 1679 z Rom; † 7. Merz 1752 z Dublin) isch en italiänische Giiger und Komponist gsi in dr Zit zwüschen em Barock und dr Vorklassik.
Lääbe
Dr Pietro Castrucci isch vermuetlig wie au si Brueder Prospero Castrucci (1690-1760) e Schüeler vom Arcangelo Corelli gsi. Dr Georg Friedrich Händel het die bäide Brüeder kennegleert, won er z Italie gsi isch. Die bäiden häi für e Kardinals Ottoboni gschafft und denn für e Lord Burlington. 1720 häi si für em Händel sis Londoner Opereorchester afo spiile. Do isch dr Pietro bis 1742 Mitgliid gsi und bis 1737 Konzärtmäister.
Dr Castrucci gältet as dr Erfinder vo dr Violetta marina. Daas Instrumänt isch e chliini Bratsche mit zuesätzlige Resonanzsaite, äänelet in sinere Zarthäit villicht dr Viola d'amore und het dr Umfang von ere gwöönlige Viola. In dr Arie "Già l'ebro mio ciglio" in dr Opere Orlando het dr Händel für bäidi Castrucci-Brüeder e Part für das Instrumänt komponiert. Die oberi Violetta marina chunnt bim Händel bis in d Hööchi vom dobbletgstrichnige Es, die underi in dr Diefi vom chliine e.
Cicollos
De Cicollos isch e Gott vo de Kelte gsii, wo vo de Lingone vereert woren isch. Er isch mitem römische Gott Mars glichgsetzt wore.
Name
De Nominativ vom Gott luutet uf Gallisch Cicollos und de Dativ Cicollui. Well die letzt Form i Inschrifte vorchunnt, werd au de falsch Nominativ *Cicolluis bruucht. De gallisch Name bidütet »Muskelprotz« (zu kymr. cig, korn. cich »Fleisch« und ir. oll »gross«). Au anderi Dütige werdet diskutiert.
Vereerig
De Mars Cicollos isch de Hoptgott vo de Lingone gsii, und isch im Hailigtum vo Mediolanum (hüt: Mâlain) vereert wore, zäme mit de Göttin Litavis oder de römische Chriegsgöttin Bellona. Au die beede Inschrifte us Dijon und Aignay-le-Duc liget im Piet vo de Lingone. Und en Inschrift us Xante, wo ebefalls em Cicollos gwidmet isch, het e Lingon gstiftet. Die anzig nöd lingonischi Inschrift stammt us Vindonissa. Do die Inschrift aber ufeme Blech abrocht isch, chönt si au spöter usem Piet vo de Lingone uf Vindonissa cho sii.
Christian Scheufele
Dr Christian Scheufele (* 18. Merz 1884 z Weila, † 23. Sebdember 1915 bei Bischdriza ) ischt a deitscher Bildhauer us-em Schwôbalendle gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Christian Scheufele kommt am 18. Merz 1884 z Weile an dr Teck uff d Welt. Sei Vadder isch dr Landwirt Johann Michael Scheufele (1845 bis 1922) ond sei Mueder d Catharina geborene Schaich (1851 bis 1918). Scho en seira Jugend isch sellem Bua sei greeschder Wonsch, schbäder amôl Bildhauer zo werra. Seine Eltra hend abr et gnuag Geld, om da Soh uff d Kunscht-Akademii schicka zo kenna, abr dr Schweizer Bildhauer Jakob Brüllmann (1872 bis 1938), a Soh vo-ma Thurgauer Stoimetza, wo z Stuegert zuagwandret ischt, nemmt dean hochbegabda Kerle en d Lehr.
Dr berihmde schwäbische Archidekt Martin Elsaesser vrschafft em Christian Scheufele sein erschda Ufftrag en dr Stuegerter Markthalle. Hendrher kommet noh Arbeida fir de evangelische Kircha em Stuegerter Stadtdoil Gaisburg, z Massabach em Ondrland ond en Großgartach. Mit deane Arbeida vrdeant dr Scheufele jedafalls so viil, dass’r sich 1913 sogar a oiges Atelier en dr Stuegerter Reuchlinstrôß leischda kôô. Abr scho zwoi Jôhr schbäder bricht dr Erschde Weltkriag aus, ond der Omstand wuud em Scheufele zom Vorhengnis: er muaß en da Kriag ziha. An dr Oschtfront bei Bischdriza wuud’r so schwer vrwondet, dass’r sich dô drvoo nemme erhola kôô. Am 23. Sebdember 1915 haucht’r sei Leaba aus. Grad amôl 31 Jôhr alt ischt’r wôrra. Sei ledschda Ruha fendet der Môô em Kirchhof vom polnischa Ort Kiemieliski, et weit weg vo dr Grenz zo Litauen.
Ausstellong
Noh em Scheufele seim Sterbejôhr ereffnet d wirdabergischa Keenigin Charlotte a Gedenkausstellong em legendära Stuegerter Kunschthaus Schaller en dr Mariastrôß.
A Auswahl vo seine Werk
Nôchdem dr Kinschtler bloß 31 Jôhr alt wôrra ischt, hôt’r zwangslaifich et viil Bleibendes hendrlassa kenna. Abr a baar Kunschtwerk garandiiret emmerhin noh sei Ôdenka:
Em Scheufele seine drei Figura en der Gaisburger Kirch:
Blienschweiler
Bleschwiller (frz. Blienschwiller, dt. Blienschweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Bleschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823.
Verwàltung
vun Bleschwiller ìsch. Bleschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bleschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Berthold-Auerbach-Museum
S Berthold-Auerbach-Museom em Stadtdoil Nordstedda vo Horb am Necker em Landkreis Freidastadt ischt a Litradurmuseom, wo an da Schriftsteller Berthold Auerbach erennret, wo en sellem Ort uff d Welt komma ischt. Des Musiom ischt em Jôhr 1986 vom Schiller-Nazionalmuseom Marbach am Necker em Barockschloss vo Nordstedda eigrichdet wôrra.
Ausstellong
Ôôgugga kô-mr en deam Museom Handschrifda, Bilder, Erschtausgaba ond andre Dokument us-em Leaba ond Werk vom Schriftsteller Berthold Auerbach, wo am 28. Februar 1812 als Kend vo-ra jidischa Familie en ganz bescheidene Vrheltnis z Nordstedda gebora wôrra ischt. Des Dorf, wo friher zo Vordereschtreich gheert hôt ond heitzodag a Stadtdoil vo dr Graußa Kreisstadt Horb am Necker ischt, ischt au Schaublatz vo-ma graußa Doil vo seine Schwarzwälder Dorfgeschichten (vrfasst vo 1843 bis 1854) gwäa, wo-nan zo-ma Erfolgsautor vom 19. Jôhrhondert ond zo-ra eiropäischa Berihmtheit gmacht hend. Dr Auerbach-Litradurkreis vrôstaldet en deam Haus reglmäßig Vorträg ond Autora-Leasonga. An viir Sonndich em Jôhr biadet des Museom d Nordstedder-Litradur-Schbaziirgeng ôô. Dô drbei fihret d Mitgliider vom Kuldur- ond Theadrforum Nordstedda dia Teilnehmer uff de Schbura vom Auerbach durch sei Hoimetdorf.
Was sonscht noh erwehnenswert ischt
Z Nordstedda erhalda bliiba send em Auerbach sei Geburtshaus Am Fabrikweg 2, wo heitzodag a Gedenkdafl an-en erennret, ond sei Ehragrab uff-em Jidischa Friidhof. Au a baar Schaublätz uss-em Auerbach seine Schwarzwälder Dorfgeschichten kô-mr noh ôôgucka, zom Beischbiil s frihere Gaschthaus Zum Adler, wo dr Lehrer Lauterbacher sei „Dorf-Universideet“ dren ondrhalda hôt, ond d Ziegelhütte, wo sich dr Held vo dr Erzehlong Kriegspfeife hôt dren gsondpfleaga lau.
Em Stadtdoil Bad Niedernau vo Raudaburg am Necker em Kreis Diibenga stôht em Raidtweag 15 em Bankjee Kilian von Steiner sei Sommrvilla Waldhaus, wo sich dr Auerbach en de Jôhr 1879 ond 1881 a lengera Zeit dren uffghalda hôt.
Lingonen
D Lingone (lat. Lingones; ) sind en keltische Stamm gsii. De Name isch Gallisch und bidütet »Springer, Hüpfer«.
Verbraitig
D Lingone hend a de obere Matrona (hüt: Marne) und am Arar (hüt: Saône) gsidlet. Ere Hoptort isch Andemantunnum (hüt: Langres) gsii, au Dibio (hüt: Dijon) het zu erem Piet ghört. Si hend a d Sequaner und d Senone grenzt.
Gschicht
Im Gallische Chrieg sind d Lingone scho Verbündeti (foederati) vo de Römer gsii und hend drum nöd a de Chämpf tailgno. Ane 69 n. Chr. hend si s römische Bürgerecht öberchoo. Trotzdem hend si sich am Bataverufstand bitailigt. Zerst hend si zu de Provinz Belgica und spöter zu de Provinz Germania superior ghört.
Kult
S Stammhailigtum vo de Lingone mit Temple und eme Kulttheater isch bi de Stadt Mediolanum (hüt: Mâlain) gsii. Dai sind de Stammgott Cicollos zäme mit de Göttin Litavis vereert wore, aber au de Sucellus, d Epona und de Apollo mit de Thirona. Da Götterpaar isch underem Name Borvo und Damona im Hailbaad und Quellhailigtum vo Bourbonne-les-Bains vereert wore, wo 65 Grad haisses Wasser usem Bode sprudlet. E dritts grössers Hailigtum isch no bi de Stadt Vertillum (hüt: Vertalt) uusgrabe wore.
Cressier
Lueg au:
Google
Google isch e Suechmaschine vom amerikanische Undernääme Google Inc. und isch d Internet-Suechmaschine, wo am maiste brucht wird. Dr Vorlöifer BackRub het 1996 agfange, sit em 27. Septämber 1998 isch d Suechmaschine under em Naame Google onläin. Sit denn het sich iiri Oberflechi nume echli veränderet. Dank em Erfolg vo dr Suechmaschine und dr kontextsensitive Wärbig us em AdSense-Brogramm het s Undernääme Google Inc. e Serii vo witere Software-Löösige chönne finanziere, wo mä über d Google-Site zune chunnt. S Kärngschhäft vo Google isch allerdings immer no d Suechi. Es het Zite gee, wo dr Konkurränt Yahoo Google zaalt het, zum d Daatebanke vo Google für die äigeni Suech z benütze.
Hochdorf (bei Plochingen)
Haochdorf (dt. Hochdorf) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Sankt Antonius
Sankt Antonius oder Heilige Antonius – und au Heilige Antoninus – wärde es baar Persone us dr Zyt vom 2. bis zum 19. Joorhundert gnänt, wo i de chrischtleche Chile als Heiligi gälte.
Hochdorf (bei Plochingen)
Geografi
Haochdorf leit rond 30 km sideschtlich vo Stuegert em nordweschtliche Vorland vo dr Schwäbische Alb sidlich vom Schurwald. Nochbergmoede send Eäberschbach (Landkroes Geppenge) em Oschte, Notzenge em Side, Wärnao em Weschte, Blochenge em Nordweschte ond Reichebach em Norde (älle Landkroes Esslenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 18,1 % Landwirtschaftsfleche, 7,2 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Haochdorf ghert s Dorf Haochdorf ond dr Wohnblatz Ziegelhof.
Gschicht
Haochdorf ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1189.
Verwaltong
Haochdorf hot sich mit dr Gmoene Balmerschweiler, Lichtewald ond Reichebach zom Gmoeverwaltongsverband Reichebach mit Sitz en Reichebach zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Gerhard Kuttler.
Dialekt
Dr Dialekt vo Haochdorf ghert zom Schwäbisch.
Berner Konvention
D Bärner Konwänzioon isch e Vertrag, wo der Öiroparoot ane 1979 gschribe het. Dä Vertrag het völkerrächtlechi Bedüütig. Dr Öiroparoot wott do drmit d Dier und d Pflanze, wo z Öiropa und drumume i wilde Naturrüüm lääbe, schütze.
Dr Name chunt drvo, ass dr Öiroparoot dr Vertrag z Bärn deponiert het, wo ne d Länder nodisno sind cho unterschrybe. Als letschti Länder sind bis jetz Georgie und Montenegro ane 2009 uf Bärn cho d Underschrifte bringe.
46 öiropäischi und au vier afrikanischi Länder sind der Konwänzioon byträtte, zum dr Naturschutz als wichtegi politischi Uufgab ärnscht z nää. Und au d EU isch es Mitgliid.
D EU het am 3. Dezämber 1981 wäge däm Vertrag d Vogelschutzrichtlinie und s Netzwärch «Natura 2000» und s Netz vo biogenetische Reserwat ygfüert. Jedes Land het eigeti Gsetz und Yrichtige, wo em Zwäck vo dr Bärner Konwänzioon nütze. I dr Schwiiz, wo dr Vertrag ane 1982 ratifiziert het, sind s Bundesgsetz übere Natur- und Heimetschutz vo 1966 und dr Artikel 78 vo dr Bundesverfassig die wichtigschte Grundlage. Düütschland het dr Vertrag 1984 ratifiziert; das Land het sid 2007 e nazionali Biodiversitätsstrategy. Frankrych het e groossi Zaal vo Nazionalpäärk und regionale Naturpäärk und andere Schutzpiet.
Weissenstein
Weißenstein isch dr Name vo dene Ort z Östriich:
Weißenstein isch dr Name vo dene Ort z Dütschland:
Wissestei, hochdütsch Weissenstein isch dr Name vo dene Ört in dr Schwiiz:
Weißenstein stoht au für:
Wissestei, hochdütsch Weissenstein, isch dr Name vo dene Bärg, Felse und Alpe:
Antonius von Padua
Dr Antonius vo Padua (* öpe 1195; † 13. Juni 1231 bi Padua) isch e portugiisische Theoloog, Franziskaner und Prediger gsi. Er gilt als Heilige vo dr römisch-katolische Chile.
Läbe
Dr Antonius chunt us ere adelige Familie vo Portugal. Er het z Lissabon und z Coimbra studiert; zerscht isch er bi de Augustiner-Chorhere gsi und ane 1220 denn zu de Franziskaner ggange. Bi dr Prieschterweih het er dr Name vom ägyptische Äinsidler Antonius aggnoo.
Wo-n-er von ere Missionsreis uf Marokko über s Meer heig welle heifahre, sig schynts e Sturm ufchoo, wo s Schiff mit dr Strömig vom Middelmeer uf Sizilie tribe heig. Dr Antonius isch den grad z Italie blibe und het bi dr Stadt Assisi as Äinsidler gläbt; dört isch er ane 1221 em Gründer vo sym Oorde, em Franziskus vo Assisi, bigägnet. Dr Antonius het guet zu de Lüüt chönne rede und isch drum, wie’s bi de mindere Brüeder üblech gsi isch, als Wanderprediger z Italie und au z Südfrankrych underwägs gsi. Me het gseit, er wär dr bescht Prediger, wo dozmol gläbt het. Er isch e wichtige Theoloog us dr Afangszyt vo de Franziskaner. Am 13. Juni 1231 isch dr Antonius i dr Nöchi vo Padua gstorbe, und vo do här chunt syn Byyname.
Vereerig
Scho ze Läbzyte vom Antonius sind im Volch Pricht über Wunder, wo dr beliebt Prediger too heig, umetreit worde. Me het ne grüemt, ass er z Rimini mol de Fisch im Meer prediget heig. Wo dr Antonius gstorben isch, het me z Italie vo sym Läbe so guet gredt, ass dr Papscht Gregor IX. nid drum umme cho isch, ne ganz schnäll zum Heilige z erkläre; das isch scho am 30. Mai 1232, chumm eis Joor wo dr Antonius nümme gläbt het, ggschee.
Im spoote Middelalter sind Bilder und Figure vom heilige Antonius z Europa beliebt worde. Me het en meischtens mit emene Buech zeigt als Zeiche für sys Predigwärch, und denn öpe au mit em Jesuschind oder mit ere Ilge. Vo Italie bis uf Nordeuropa isch dr Heilig vereert worde. Glychzytig het dr früener i dr katolische Chile prominänt Heilig Antonius vo Ägypte syni Bedütig chly verloore.
Z Padua stoot dört, wo dr heilig Antonius begraben isch, die grossi romanischi Antonius-Basilika.
Me het dr Heilig als Schutzpatron für d Stedt Padua, Lissabon, Paderborn und Hildesheim gnoo. Und er isch au dr Heilig vo de Beck, vo de Bärglüüt, vo alne, wo uf ene Reis ggönd, und vo dene, wo als Sozialarbeiter schaffet. Me tuet dr Antonius gärn arüefe (und em öppis verspräche), wemme öpis verloore het und s eifach nümme findet – und denn chunt’s wider füre.
Er cha hälfe – so het me glaubt – bi Fieber, gäge d Pescht, wenn es Schiff am Ufer undergoot, au wenn’s Chrieg gitt, gäge Chrankete vom Vee, er hilft, ass e Geburt guet usechunt und no bi mee wichtige Sache.
Meret Oppenheim
D Meret Oppenheim (* 6. Oktober 1913 z Charlotteburg, hüte Berlin; † 15. Novämber 1985 z Basel) isch e dütsch-schwizerischi surrealistischi Künstlere und Lyrikere gsi. Si isch äini vo de wichdigste Verdräterinne vom magische Surrealismus.
Lääbe
D Meret Oppenheim isch 1913 as Chind vom Hamburger Arzt Erich Alfons Oppenheim und siner Schwizer Frau Eva Wenger uf d Wält choo. Iire Naame chunnt vo Meretlein us em Gottfried Keller sim Grüner Heinrich. Si isch evangelisch erzooge worde. Wäärend em Erste Wältchrieg het si mit iirer Mueter z Delsbärg im Huus vo de Groosseltere gläbt. Vo 1918 bis 1932 het d Familie z Stäine im Südweste vo Dütschland nooch bi dr Schwizer Gränze gwoont.
Si isch z Schopfe, z Zäll, z Basel, z Köönigsfäld und z Lörrach in d Schuel und het scho früe welle Moolere wärde.
1936 het si under anderem Modäentwürf gmacht zum Gäld verdiene. Denn isch si in d Schwiz zrugg, het Kontakt mit dr antifaschistischen Künstlergrubbe Gruppe 33 ghaa und isch zwäi Joor uf d Gwärbeschuel, zum iiri Technik z verbessere. 1939 isch d Oppenheim bin ere Usstellig für fantastischi Mööbel drbii gsi und het dört under anderem e Disch mit Vogelfüess zäigt.
Im Joor 1949 het si dr Wolfgang La Roche ghürootet. Mit iim het si bis zu sim Dood 1967 z Bäärn gläbt. 1954 isch iiri Schaffigskriise überwunde gsi, und si het iir äignigs Ateliee bezooge. 1956 si Kostüm und Maske für em Daniel Spoerri si Inszenierig vom Picasso sim Theaterstück Wie man Wünsche am Schwanz packt.
Vo 1958 het si intensiiv afo schaffe, und vilmol het si uf Skizze, Entwürf und Ideä us iirer Bariiser Zit zrugggriffe. 1967 het si e Retrospektive im Moderna Museet z Stockholm ghaa. Vo 1972 aa het si äinisch z Bariis und denn wider z Bäärn gläbt und gschafft. 1974 und 1975 het si no Retrospektive in de Museum vo Stockholm, Winterduur und Düsburg gha. 1974 het si dr Kunstbriis vo dr Stadt Baasel überchoo. 1981 isch e Publikazioon vo iire Gedicht mit Serigraphie under em Ditel Sansibar uusechoo, und denn en äänligi Arbet mit em Ditel Caroline.
1982 isch d Meret Oppenheim mit em groosse Briis vo dr Stadt Berlin geert worde, und si het an dr documenta 7 z Kassel mitgmacht. 1983 isch dr Oppenheimbrunne uf em Waisehuusblatz z Bärn iigweit worde, und 1985 het si e Brunneskulptuur für d Jardins de l'ancienne École Polytechnique z Bariis gmacht.
1984 isch in dr Kunströvü ''TROU Nr. 4'' en Arbet vo dr Meret Oppenheim erschiine, für d Vorzugsusgoob het si d Originalgrafik gmacht mit em Abdruck vo iirer äigene Hand.
Churz vor iirem Dood isch si Mitgliid vo dr Akademie der Künste z Berlin worde. Am 15. Novämber 1985, am Daag vo dr Vernissaasch zu iirem Buech Caroline, isch d Meret Oppenheim gstorbe.
Z Baasel isch mä 2003 mit em Baue vo dr Passerelle am Baanhoof SBB fertig gsi und d Strooss drunder het zu iire Eere dr Naame Meret Oppenheim-Strasse überchoo. Dr Schwizer Kunstbriis Prix Meret Oppenheim isch au noch iir benennt.
Stimmhaftigkeit
Stimmhaft isch e Begriff in dr Phonetik und beschriibt, weli Rolle d Stimmbänder bi dr Uschbrooch vom ene Luut spiile. Stimmhaft bedüütet, ass d Stimmlippe sich verschliesse und denn vom Luftstrom us dr Lunge „ufgsprängt“ wärde und das so schnäll hinderenander, ass si schwinge. Die stimmlose Luut wärde mit ere offene Glottis gsait, so dass d Luft frei bis ins Asatzrohr cha ströme.
Stimmhafti Luut si in de meiste Sprooche die Sonorante: Vokal und Nasal (z. B. [,, ]), Liquide ([, ]) und Approximante (z. B. [, , ]). In vile Sprooche git s au stimmhafti Obstruente (z. B. [,, , , , ]).
Im Dütsche git s stimmhafti Obstruente nume in de mittlere und nördlige Varietäte, währed in fascht allne südlige Varietäten alli Obstruente stimmlos si. Dorum redet me bim Dütsche hüfig nit vo stimmhafte und stimmlose Obstruente, sondern vo Fortis und Lenis. Stimmhafti Obstruente git s im Alemannisch z. B. (unter romanischem Yyfluss) in dr Südwalserdialäkt vo Arrimmu un Remallju, im Bairisch ebefalls unter romanischem Yyfluss im Zimbrisch.
Wenn me bim Schwätze vom ene stimmhafte Luut d Hand an dr Chehlchopf hebt (zum Bispil bim Muu im Wort Muus), denn spürt me e Vibration, und wenn me sich d Ohre verstopft, denn ghört me e Dröhne. Bim stimmlose s im Wort Muus bassiert beides nit.
Apsidiole
En Apsidiole, au Apsidiale, isch e chliini Apsis. In Chille mit drei Apsene, sait me so de undergeordnete Apsene rächts und linggs vo der Hauptapsis. Au de Apsiskapälle, vor allem wenn si ins Innere vo der Chille vorstöhn und d Form von ere Apsis hai, sait mä so. Noch em Francis Bond in siiner Gothic Archtecture in England (S.163) hai d Normanne noch dr Eroberig vo England 1066 dört dr normannisch Chillegrundblan iigfüehrt, wo d Apsis im Oste vo zwei Apsidiole umgä gsi isch.
Au dr Moscheebau kennt d Apsidiole. D Moscheä si so usgrichtet, ass d Hinterwand vom Bätsaal in Richtig vo Mekka zeigt. In dr Middi vo dere Wand git s hüfig en Absidiole, dr Michrab. In dr Omajadeperiode hai die stränggläubige Muslim die Apsidiole abglähnt as e Neuerig, wo vo de Christe übernoh worden isch und bi dene für d Zurschaustellig vo Heiligebilder dient het.
Etymologii
S Wort stammt us dr Ziit vo 1885 bis 1890 vom Französische absidiole, equivalänt mit abside (Apsis) vo Middellatiinisch absid- + -i- + -ole, wo ole e Suffix isch wo hüfig in französische Lehnworter bruucht wird, meistens as Diminuitiv.
Medina
Medina (von ; ursprünglige Naame, denn Madīnat an-Nabī = „Stadt vom Brofeet“) isch e Stadt mit öppe 1,3 Millione Iiwooner (2017) im westligen Saudi-Arabie. Noch Mekka isch Medina die zwäitwichdigsti häiligi Stadt im Islam. D Stadt isch noch islamischem Rächt wie Mekka brinzipiell für Nitmuslime gsperrt.
Dietikon
Dr Ort isch mit dr starke wirtschaftlige Entwicklig vom Limmattal sit em Ändi vom Zweite Wältchrieg zun ere Stadt in dr Agglomeration Züri worde. Die beide ehemols drennte Ortschafte Tietike Underdorf und Tietike Oberdorf si zsämmegwachse.
D Geographii
D Industriistadt Tietike lit westlig vo dr Stadt Züri uf ere Höchi vo wo d Reppisch in d Limmat fliesst, an dr Iiisebahnlinie vo Züri uf Bade. Do und im Nochberort Spreitebach befindet sich au dr grossi Rangierbahnhof Limmattal. Öbbe 25 % vo dr Fläche, das si 2,3 km², si bewaldet. Die grösste und bekanntiste Wälder heisse Honeret, Guggebüehl und Röhremoos.
Dr Honeret lit uf ere Sitemoräne vom Linthgletscher. Es gibt dorum über 200 markanti Stein und bis zu 25 m² grossi Felsblöck (Findling). Dr Honeret und dr Guggebüehl-Wald si nume dur e Hauptstross vonenander drennt. Im Wald git s e baar Quelle, wo zum Tobelbach und zum Stoffelbach wärde und demm in d Reppisch fliesse. Im Wald lit d Forsthütte Lorenzhütte.
Dr Guggebüehl lit ganz z Tietike. Zmidst im Wald lit dr Weiher Giigelibode, wo weder Zue- no Abflüss het. Im Wald häts e Vita Parcours.
Gschicht
Tietike isch zum erschte Mal um s Jaar 1100 als Dietinchovin gnamset worde.
Zum Kanton Züri isch Tietike eerscht 1803 choo, vorane häts zur Graafschaft Bade ghöört.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 40,4 % (Stand 2011).
Religion
18,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 35,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,6 %, CVP 13,3 %, EDU 1,2 %, EVP 5,6 %, FDP 8,8 %. GLP 3,7 %, GP 7,8 %, SP 20,3 %, SVP 34,8 %, Suschtigi 2,9 %.
Gmäindspresidänt isch de Otto Müller (Stand 2017).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 6,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Tietike ghört zue de Limettaler Mundarte.
Litavis
D Litavis isch e Göttin vo de Kelte gsii, wo vo de Lingone zäme mitem Cicollos vereert woren isch.
Name
De Name werd as di Gallischi entsprechig vo aglueget (skt. Prthivī mātā; ae. Folde). De alt Name för d Erde het sich aber au i Ortsnäme erhalte und d Bretagne haisst uf Walisich Llydaw.
Vereerig
D Lingone hend e wichtigs Hailigtum im Ort Mediolanum (hüt: Mâlain) ghaa, wo de Mars Cicollos zäme mit de Litavis oder de Bellona gnennt werd. Drus use cha gschlosse werde, as d Litavis mit de römische Chrieggöttin gliichgstellt woren isch, ähnli wie de Cicollos mit em römische Chrieggott Mars. Allerdings passt die Gliichsetzig nöd guet zunere Erdgöttin.
Elisabeth Thommen
D Elisabeth Thommen (* 10. April 1888 z Wolbrg; † 24. Juni 1960 z Züri) isch e Schwiizer Journalischtin, Schriftstellerin und Feminischtin gsi.
s Läbe
D Elisabeth Thommen isch d Dochter vom Hermann Thommen gsi, wo z Waldeburg im obere Baselbiet en Uurefabrigg gha het. Iri Muetter isch d Anna Thommen-Tanner gsi. Si het z Basel dr Pruef vo dr Chindergärtnerin gleert. Anne 1912 het si dr Jurischt Albert Wirth ghürootet; wo die Ee denn nach es par Joor usenand ggangen isch, het si als Journalischtin gschaffet. 1919 isch si d Redaktoorin vo dr Zytschrift Schweizer Frauenblatt worde. Wil si do derby dütlech antimilitaristischi und feministischi Ideeè verträtte het, isch si nach chuum drüü Joor entloo worde. 1921 het si s zwöite Moll ghürootet; ire zwöit Maa isch dr Jakob Bührer gsi.
1928 het d Thommen d Leitig vo dr Zytig vo dr Frauenusstellig SAFFA z Züri gha. Und i de 1930er Joor het si e Zyt lang s Joorbuech vo de Schwiizer Fraue useggä. Si het vil Joor für d Nazional-Zytig und für verschideni Frauezytschrifte gschribe. Sid anne 1933 het si bim Radio Beromöischter gschaffet, wo si 1938 e volli Stell als Redaktorin übercho het. Si het bis 1953 d Sändig für d Fraue gleitet.
D Thommen het sech konsekwänt für d Frauebewegig ygsetzt und isch immer wider mit scharfe Tegscht für d Rächt vo de Fraue ufgfalle.
Wärch
D Elisabeth Thommen het es par literarischi Wärch gschribe, e Teil dervo i dr Baselbieter Mundart.
1938 het dr Adolf Guggebüel zwöi vo irne Gedicht im Samelband mit schwyzerdütscher Lyrik Schwyzer Meie abtrukt: s einte het “Bim Zibelesetze” gheisse und s andere “Es git kei Wäg”. Beid sind us em Gedichtband Es Buscheli grynt, wo dozmol ganz nöi usecho isch.
Grundwasser
Grundwasser isch unterirdisch liigends Wasser, wo sich über ere undurchlässige geologische Schicht sammlet. Es wird für d Wasserversorgig gnutzt, do s in dr Regel relativ suuber isch. Usser Keime, wo in dr Wasserversorgig abtötet wärde, giits keini Läbewese im Grundwasser. Siini Höchi, dr Grundwasser-Schpiegel, schwankt nach Jahresziit. En Grundwasser-Schtrom isch unterirdisch fliessends Grundwasser. Es tritt meischtens als Quelle ans Tagesliecht. D Suuberkeit i dr Schwyz kontrolliert d Nationale Grundwasserbeobachtung NAQUA.
Nutzung
Bedeutende Ressource für Mensch und Natur. In der Schwyz sinn 80% vu de öffentliche Wasserversorgung us Grundwasser.
Hemmingen (Württemberg)
Geografi
Hemmenge leit em Strohgäu. D Nochbergmoede vo Hemmenge send Ditzingen, Heimerdingen, Hochdorf, Schwieberdingen ond Korntal-Münchingen.
Vo dr Gmarkong send 66,4% Landwirtschaftsfleche, 15,9 % Wald, 17,3 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Hemmenge gheret s gleichnamig Dorf ond d Wohnplätz Hagmühle, Rohrsperg ond Sägmühle.
Gschicht
Hemmenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 991.
Verwaltong
Hemmenge hot sich mit Schwiewerdenge zom Gmoedverwaltongsverband Schwiewerdenge-Hemmenge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Hemmenge ischt dr Thomas Schäfer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hemmenge ghert zom Schwäbisch. Hemmenge ischt a Aufnahmeort vom Sprochatlas vo Nord-Bade-Wirttebärg gwea.
Pournoy-la-Chétive
Pournoy-la-Chétive (Patois Poneu lai Chaitif oder lai p'tiat Poneu, ditsch 1915–18 un 1940–44 Kleinprunach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Pournoy-la-Chétive lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 171 un 197 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Pournoy-la-Chétive ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 745 àls Prunido.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Pournoy-la-Chétive ìsch. Pournoy-la-Chétive ghert zem Kommünàlverbànd.
Georges Hugnet
Dr Georges Hugnet (* 11. Juli 1906 z Bariis.Bariis; † 26. Juni 1974 z Saint-Martin de Ré) isch e franzöösische Dichter, Schriftsteller, Dramatiker, Illustrator und Filmmacher gsi.
Lääbe
Dr Georges Hugnet isch z Buenos Aires, Argentinie ufgwaggse. 1913 isch er uf Bariis zrugg. 1920 isch s entschäidende Joor in siner Karriere gsiwo dr Max Jacob si Mentor worden isch und iim Kontakt und Zuegang zu dr Bariiser Kunstszene verschafft het. Er isch denn Fründ vo vile iiflussriiche Künstler worde, wie vom Joan Miró, Marcel Duchamp, Pablo Picasso, Tristan Tzara, Man Ray und vom Jean Cocteau.
Dr Hugnet isch 1926 in Kontakt mit de Surrealiste choo, het bi vile vo iire Aktiviteete mitgmacht, het dichtet, Kollasche zämmegstellt, Büecher gschriibe und Buechiibänd für surrealistischi Publikazioone gstaltet, mänggisch in Zämmenarbet mit sim Fründ Joan Miró.
1929 isch si Film La Perle im Studio Ursulines z Bariis vorgstellt worde. In de 1930er Joor isch dr Hugnet Mitgliid in dr surrealistische Beweegig gsi. Dr André Breton het im Hugnet si Ardikel Spirit of Dada in Painting glääse und het sich afo für iin intressiere; dr Tristan Tzara het sä bekannt gmacht mitenand. 1936 het dr Hugnet ghulfe die International Surrealist Exhibition in de New Burlington Galleries z London organisiere. 1939 isch er us dr Beweegig usgschlosse worde, wil er si Fründschaft mit em Dichder Paul Éluard nid het welle ufgee, wo dä sich mit de Surrealiste verstritte het.
Im Joor 1940 het dr Hugnet si ersti Frau, d Germaine Pied, ghürootet. Zää Joor si si zämme gsi und häi käini Chinder ghaa. 1950 het er die sibzääjöörigi 'Myrtille Hubert ghürootet. Im Joor druf isch si Soon Nicolas uf d Wält choo.
Dr Hugnet het Dräibüecher gschriibe und au e Hufe übersetzt und het bis zu sim Dood im Joor 1974 an Buchillustrazioone gschafft.
Dambach (Kreis Schlettstadt)
Dàmbàch (frz. Dambach-la-Ville, dt. Dambach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dàmbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1125 àls Tannenbach, 1135: Tanbach, 1190: Tambascum, 1192: Tamboch.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dàmbàch ìsch. Dàmbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàmbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Loucetius
De Loucetius oder Leucetius isch e keltische Gott gsii, wo mitem römische Chrieggott Mars gliichgsetzt wore isch. Vereert hend en voralem d Treverer und Vangione, zäme mit de Nemetona. De Name Loucetius/Leucetius isch Gallisch und bidütet »Lüüchter«. De Wechsel vo /ou/ und /eu/ chunnt im Gallische hüüfig vor.
Vereerig
De Loucetius het zäme mit de Nemetona e Tempel z Chlii-Winternheim im Piet vo de Aresaces, emene Tailstamm vo de Treverer, ghaa und en andere Tempel för da Götterpaar isch z Trier, em Hoptort vo de Treverer, gstande. Meriri Widmige an Leucetius stammet no us anderne Orte vo de wiitere Region. D Inschrift us Bath z England isch vomene Treverer gstiftet wore.
Holzmaden
Geografi
Holzmade leit em Vorland vo dr Schwäbische Alb an dr Autobahn A 8. Nochbergmoede send Ohmde em Norde, Zell ond Oechelberg em Oschte, Weile em Side ond Kirche em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 7 % Landwirtschaftsfleche, 2,3 % Wald, 3,5 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Holzmade gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Holzmade ischt zom erschte Mol gnennt worde em 12. Johrhondert.
Verwaltong
Holzmade hot mit dr Stadt Weile ond dr Gmoene Bissenge, Neidlenge ond Ohmde a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Schuldese ischt d Susanne Jakob.
Ion Antonescu
Ion Victor Antonescu (* 15. Juni 1882 in Pitești; † 1. Juni 1946 in Jilava) isch en rumänische General, Politiker und während em Zweite Wältchrieg vo 1940 bis 1944 de Diktator vom Königriich Rumänie ksi.
De Antonescu isch im Erste Wältchrieg zum General befördert worde und hät sis Heimatland vor Dütsche und Österriich-Ungarische Agriff erfolgreich verteidigt, und isch, nach sim politische Ufstieg i de spate 1930er Jahr, vom Septämber 1940 bis zum August 1944 isch er under de Bezeichnig „Staatsfüherer“ (rumänisch Conducător al Statului) Ministerpräsidänt und Marschall vo Rumänie ksi und hät als solche Rumänie a de Siite vo de Achsemächt i de Zweiti Wältchrieg gführt. Zersch hät er mit de faschistische Iiserne Garde paktiert, dänn aber ab em Januar 1941 mit em Militär allei regiert.
Holzmaden
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Holzmade ghert zom Schwäbisch.
Burkhard von Fenis
Dr Burkhard vo Fenis (au Burkhard vo Haaseburg, * um 1040 z Vinelz am Bielersee; † 12. April 1107 z Baasel) isch e burgundische Aadlige und vo 1072 bis zu sim Dood Bischof vo Baasel gsi. Er isch dr Brueder gsi vom Cuno vo Fenis, wo Bischof vo Lausanne worde isch.
Kindheit und Jugend
Dr Burkhard isch dr Soon vom burgundische Aadelsherr Ulrich vo Fenis gsi und isch an dr Domschuel z Eichstätt zum Gäistlige usbildet worde. Spöötistens um 1069 isch er z Mainz as Kämmerer vom Erzbischof Siegfried I. noochgwiise.
Ion Antonescu
Em Antonescu sis Regime hät über 200.000 Jude und rund 25.000 Roma ermordet. Nachdäm die sowjetischi Roti Armee 1943 Teil vo Rumänie bsetzt hät, isch er 1944 vom König Michael I. gstürzt und 1946 vo de Kommuniste hingrichtet worde.
Burkhard von Fenis
Erläbniss mit em Heinrich IV.
1072 het dr Heinrich IV. vom Gschlächt vo de Salier dr Burkhard zum Bischof vo Baasel erhobe. Er isch 1076 an dr Synode z Worms drbii gsi, wo dr Papst Gregor VII. für abgsetzt erkläärt worde isch. Er het drfür gschafft, ass s Episkopat uf dr Synode vo Piacenza däm wurd zuestimme. Dr König Heinrich isch mit sine loyale Gfolgslüt, under iine au dr Burkhard, mit em Bann gstrooft worde. Im Herrschergebiet vom Heinrich isch druf dr Rudolf vo Schwoobe zum Geegeköönig gweelt worde.
Ion Antonescu
Literatur
Biographie
Witerführendi Literatur
Burkhard von Fenis
Erläbniss mit em Heinrich IV.
Dr Burkhard het 1077 dr Heinrich begläitet, won er uf Canossa gange isch, dr Babst demüetig aagfleet und bittet het, ass er dr Bann von em wurd nää. Au spööter isch dr Burkhard em König und spöötere Kaiser Heinrich dröi bliibe, und het drfür 1080 d Landgroofschaft Buchsgau mit em Hauptort Härkinge überkhoo. 1084 s Schloss Rappoltstäi  im Elsass drzue khoo und 1095 het em dr Heinrich d Abtei Pfäfers im hütigen Kanton Sanggalle gee.
Nemetona
D Nemetona isch e keltischi Göttin gsii, wo vor alem vo de Treverer und Vangione vereert woren isch. Ere Partner isch de Loucetius gsii.
Burkhard von Fenis
Z Baasel
Dr Burkhard vo Fenis het z Baasel mit em Dalbeklooster s erste Klooster in dr Stadt gründet. Um 1080 het er um Baasel die ersti Stadtmuure baut. Um 1100 het er uf eme Hangvorsprung vom Jolimont d Burg Erlach BE lo baue.
Nemetona
Name
De Name Nemetona isch Gallisch und isch en Ablaitig vo nemeton »Hailige Hain«, wo au i Ortsnäme vorchunnt, so Nemetacum (hüt: Arras) oder Drynemeton »Heilige Aichehain«, wo de Versammligsort vo de Galater gsii isch. Au de germanischi Stamm vo de Nemeter, wo südlich vo de Vangione glebt het, laitet sin Name vom gallische Wort ab.
Mittem gallische Wort verwandt isch lat. nemus und altsächs. nimidas, wo au d Bidüütig »Hailige Hain« hend. Z Grenoble im Piet vo de Allobroger isch en Inschrift a de Muettergöttine MATRI NEMETIALI gwidmet.
Vereerig
D Nemetona het zäme mit em Loucetius e Tempel z Chlii-Winternheim im Piet vo de Aresaces, emene Tailstamm vo de Treverer, ghaa und en andere Tempel för da Götterpaar isch z Trier, em Hoptort vo de Treverer, gstande. Widmige a d Nemetona stammet aber au us anderne Orte vo de Region. D Inschrift us Bath z England isch vomene Treverer gstiftet wore. Ere Partner, de Loucetius isch mitem römische Chrieggott Mars gliichgsetzt wore, si selber mit de römische Siiggöttin Victoria.
Johann Ignaz von Felbiger
Der Johann Ignaz Felbiger, wo am 6. Jänner 1724 z Glogau uf d Wält cho und am 17. Mai 1788 z Pressburg gstorben isch, isch en öschtrychische Abt und Pädagoog gsi.
Anne 1754 isch er der Vorsteher vom Auguschtiner-Chorherrestift Sagan worde. Zum syni Chlooschterschuel verbessere, isch er go nöji Büecher zum Schuelwääse studiere und e vorbildlichi Schuel uuf Berlin go aluege. Er het die zu säbere Zyt modärni Idee vom Schuelgää und vo der Lehrerusbildig imene eigete Lehrbuech beschribe, wonner au verlangt het, d Lehrer müssten imene Seminar uf iire Prueff vorbereitet wärde.
Es isch under der Kaiserin Maria Theresia gsi, wo me der Schuelreformer us Schleesie anne 1774 uf Wien gholt het zum am Hof s Amt vom Generaldiräkter vo de Schuelen im öschtrychische Staat z übernää. Sys Methodebuech het men e Zyt lang im Piet vo der Habsburgermonarchy als Richtschnuer vo der Schuelreform aglueget; es isch d Grundlaag gsi für die theresianischi Allgemeini Schuelornig vo 1774. Öppis won em Felbiger au wichtig gsi isch: me sell Sorg haa zu der Schuelschrift.