cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tavetsch
Bevölcherig
D Mehrheit vo de Tavetscher schwätzt di rätoromanisch Mundart Sursilvan, de Aadeil lait aber unter em Durchschnitt für di andre Gmeinde vo de Cadi. Bis in s 16. Joorhundert isch au s Walserdütsch in de Siidlige Selva un Tschamut gschwätzt worde, wo deno aber zum Romanische gweggslet hen. In de Volchszäälig vo 2000 hen 66,2 % Romanisch als Sprooch aagee, wo si am beschte schwätze, un 75,3 % als Sprooch wo si im Alltag schwätze. Andri Gmeinde in de Cadi hen zum Verglyych en Aadeil vo über 80% bzw. 90 %. An zweiter Stell stoot Dütsch mit 19,7 % un no Italienisch mit 2,6 %. Amts- un Schuelsprooch vo de Gmeind isch s rätoromanisch Oberländer Idiom.
De romanisch Dialäkt vo Tujetsch unterscheidet sich zämme mit däm vo Medel uffällig vum Räscht vo de Surselva un wird als Tuatschin bezeichnet. Die Mundart zeichnet sich zum eine dur Archaisme, zum andre au dur Innovatione uss, un het so mängmool mee Gmeinsamkeite mit em Engadinische wie mit em Surselvische. Statt casa ‚Huus‘ un comba ‚Bai‘ heisst’s im Tuatschin zum Byspil wie im Engadin tgasa un tgomba. Mer nimmt aa, dass d Forme tgasa un tgomba friener au im Rescht vo de Surselva verbreitet gsi sin, deno aber unter em Yyfluss vo Zentre wie Disentis un em dertemool no romanische Chur wiider zruggdrängt worde sin.
Wappe
S Wappe vo Tavetsch zeigt uffeme rote Grund e wyysi Bogebruug, wo uff beidene Syte en Durm mit drüü Zinne het. Es isch s Wappe vo de Familie Pontaninge gsi.
Ancona
Ancona isch e Hafestadt an der italiänische Adriaküste. Es isch d Hauptstadt vo der Region Marke und der Provinz Ancona. Der Name stammt us em Griechische und bedütet Elleboge.
Geographii
Ancona lit öbbe 210 Kilometer nordöstlig vo Rom und öbbe 200 Kilometer südöstlig vo Bologna. Es het öbbe 100.000 Iiwohner (2001).
D Stadt lit zwüsche em Monte Conero, em Monte Astagno, wo d Zitadelle vo der Stadt druf stoht, und em Monte Guasco, wo der "Duomo", der Dom wo em St. Ciriaco gweiht isch, stoht.
Verchehr
Näbe Bari und Venedig het Ancona ein vo de wichtigste Fährihäfe über d Adria und d Verbindige zu de griechische Stedt Igoumenitsa und Patras si stark frequentiert.
Ancona hat e Flughafe.
Stehendes Heer
Dr Begriff stehendi Armee bezäichnet en Armee, wo die ganz Zit under Waffe stoot und dorum zu jeder Zit cha iigsetzt wärde, und deren iiri Resärve, wo uf Zit beurlaubt isch. Si stoot im Geegesatz zu Drubbe, wo erst ufgstellt wärde, wenn e Bedarf existiert, wie öbbe im Raame von ere Milizorganisazioon, oder in Dienst gnoo wärde wie öbbe e Söldnerarmee.
Die Stehendi Marine isch d Flotte, wo us alle aktive Marinedrubbe und dr Marineresärve bestoot.
Vor- und Noochdäil
En Armee, wo nume rekrutiert wird, wenn si brucht wird, isch wääsentlig billiger as e stehendi Armee. Für die git s nämlig au in Friidenszite Usgoobe, wil s Personal muess dreniert und zaalt wärde und d Usrüstig ständig muess modärnisiert wärde, für dass d Armee immer iisatzberäit und effektiv blibt. E stehendi Armee cha aber wenn s nöötig wird, schnäll reagiere, im Allgemäine vil rascher ass es goot, wenn mä d Drubbe zerst muess mobilisiere. Mäistens isch e stehendi Armee au besser dreniert.
Noch em Kant sinere Schrift Zum ewigen Frieden si stehendi Armeä e permanänti Bedrohig für anderi Staate. Si sige eso e Grund für s Sicherhäitsdilemma.
Das Schiff
S Schiff isch e Kultur- und Vergnüegigszentrum in dr Stadt Basel.
S Schiff isch im Joor 2005 im Rhiihaafe ufdo worde im alte Expo-Schiff. Es het din uf em Hauptdeck e Restorant, s Dribguet, und e Bar. Im Klubruum wärde Konzäärt veraastaltet (Pop, Rock, House, Disco, Techno u.s.w) und es het e bsundrige Ruum für Ustellige. Uf em obere Deck gseets us wie uf eme Freideck vom ene Chrüzfaartschiff mit Liigene und so. Uf de drei Deck vom Schiff het s Blatz für mee as duusig Gest.
Ottenhöfen im Schwarzwald
Oddeheefe (dt. Ottenhöfen im Schwarzwald) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Oddeheefe isch e Lufkurort im Schwarzwald im Acherdal zwische dr Schwarzwaldhochstroß un dr Badische Wiistroß. Dr Bann bstoht us 27,7 % Landwirtschaftsflechi, 64,2 % Wald, 6,8 % Sidlungsflechi un 1,3 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmaine sin Seebach im Oschte, d Stadt Oppenau un Lautenbach im Side un Kappelrodeck im Weschte.
Gmaindsgliiderung
Zue Oddeheefe ghert dr Ortsdail Furschäbach (dt. 'Furschenbach', iigmaindet zum 1. Jänner 1973, dezue d Wiiler Am Bach, Buchwald un Muttert, Hagenbruck un In den Höfen, d Zinke Blöchereck, Dickteich, Gottschläg, Heidenbach, Kohlstatt, Langeck, d Heef Am Rain, Blaubronn, Günsberg, Lauenbach, Roos, Schloßhof, Simmersbach, Sohlberg, Sommereck, Unterwasser, Wolfersbach un d Wohnblätz Atzelbach, Brach, Bromberg, Edelfrauengrab, Holderbrünnele un Schlitz.
Gschicht
Dr Ottohof, wu dr Gmai dr Namme gen het, isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1479. Awer erscht 1817 isch us däm Wyler e aigeni Gmain worre.
S Gebiet het sit 1316 de Firschtbischef vun Stroßbuzri ghert, 1803 isch s an Kurfirschteduzm Bade kumme.
Verwaltung
Oddeheefe het sich mit dr Gmaine Kabbl un Sääbach zue me Gmaiverwaltungsverband mit Sitz z Kabbl zämmegschlosse.
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Oddeheefe ghert zum Owerrhinalemannisch.
Oberbözberg
Oberbözberg isch bis Endi 2012 en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau gsi. Uf de 1. Jänner 2013 isch Oberbözberg in de noi gründete Gmeind Bözberg ufgange.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 545 Hektare, dodervo sind 240 Hektare Wald und 26 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 643 Meter, di tüfschti uf 402 Meter.
Gschicht
S erschti Mol taucht Bozeberch in ere Urkund us em Johr 1189 uf. Im Mittelalter isch Oberbözberg im Bsitz vo de Habsburger gsi und het zum Gricht Bözberg ghört. Derte hei d Habsburger di höchi Grichtsbarkeit gha. Ab em 1348 hei d Bsitzer vom Gricht immer mol wider gwächslet, wils verpfändet worde-n-isch. Ab em 1377 het s Dorf dann zu de Herrschaft Schänkebärg ghört. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, eroberet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im 1566i isch de Grichtsbezirk Bözberg teilt worde. Ober-, Underbözberg und Linn sind zämme im Gricht Bözberg blibe, de unteri Bezirk het sini Grichtsfäll ab do z Stilli verhandlet.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Oberbözberg isch en Teil vo de Gmeind Bözberg gsi und ghört sither zum Kanton Aargau. Im 1872 isch d Gmeind Bözberg in Under- und Oberbözberg teilt worde. Sit em 1. Januar 2013 sinds wider zäme i de Gmeind Bözberg.
Nordchinesische Dialekte
Die Nordchinesische Dialäkt (chin. 北方话 bzw. 北方話 Pinyin: Běifānghuà ) ghööre zu de Chinesische Sprooche und bilde d Grundlaag für s modärne, standardisierte Hoochchinesisch. En anderi Bezäichnig isch Guānhuà (官话 bzw. 官話), wörtlig „Amtssprooch“. Im Änglische wird as dr allgemäin Begriff für die nördlige Dialäkt dr Begriff „Mandarin“ verwändet.
Die nordchinesische Dialäkt si in dr Volksrepublik China nördlig vom Jangtse verbräitet, und im ene Gürtel südlig vom Fluss vo Qiujiang (Jiangxi) bis Zhenjiang (Jiangsu), in dr Browinz Hubei mit Usnaam vom südöstlige Zipfel, Sichuan, Yunnan, Guizhou, em Nordweste vo Guangxi und em Nordweste vo Hunan.
Hauptdialäkt
Die 8 Hauptdialäkt si:
Dr nördligi Dialäkt vo China cha mä no witer iidäile in en östlige Dialäkt, wien er under anderem z Peking gschwätzt wird, und e westlige.
Euryanthe
Euryanthe ischt a Heroisch-romandischa Opr en drei Uffziig vom deitscha Kombonischda Carl Maria von Weber. S Libreddo stammt vo dr Helmina von Chézy. Als Vorlag hôt-se a franzeesischa Erzehlong us-em 13. Jôhrhondert vo-ma obekannda Vorfasser benutzt. S erscht Môl uf d Bihne komma isch des Werk am 25. Oktobr 1823 z Wiin em Kärntnertor-Theater. A Uffihrong dauret rond drei Stond.
Orkeschtr
Firs Orkeschtr braucht mr zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna, a Schlagwerk ond Streichr. Fir d Bihnamusik braucht mr jeweils zwoi Piccolo-Fleeda, Oboa, Klarinedda, Fagodd ond Trombeeda, viir Herner, drei Posauna, Pauka ond Streicher.
Ort ond Zeit
Dui Opr schbiilt en dr Provence (Frankreich) em Jôhr 1110.
Erschtr Uffzug
A Halle em Keenigsschloss
Weil Frankreich vôr Kurzem em Kriag gega England da Siig drvootraga hôt, wuud am Hof vom Keenich Ludwig VI. a Friidensfescht gfeiret. Dô drbei schwermt dr Adolar (Graf von Nevers) effentlich vo seira Braut Euryanthe, wo sich grad uf seira Burg z Nevers uffhelt. Da Lysiart (Graf von Forest) plôgt d Eifersucht, weil’r selbr uff des Mädle a Aug gwôrfa hôt. Drom will’r em Adolar sei Freid vrgälla ond behaubdet, älle Fraua dädet irgendwann ihre Manna ootrei werra, so au d Euryanthe. Ehm selbr dät’s au glenga, d Euryanthe zo vrfihra. Dô driber schlegt’r em Adolar a Wedde vor, wo jeder sei ganz Hab ond Guad drbei eisetza soll. Dr Adolar zeegret et lang ond nemmt dui Herausfordrong ôô.
Vorwandlong: Dr Burggarda z Nevers
D Euryanthe sehnt sich en Wehmuat nôch ihrem Breidigam. Dô drbei denkt-se au an deam sei Schwester Emma, wo en sellem Gwelbe em Burggarda vrgraba leit, abr em Dood oifach koi Ruah fenda kô, weil-se us-em Reng vo ihrem Vrlobda s Gift tronka hôt, nôchdem dr sell us-ra Schlacht nemme hoimkomma ischt. D Eglantine, dui Dochtr vo-ma Aufstendischa, wo sich en dr Burg als Gfangena ufhält, schleimt sich bei dr Euryanthe ei ond erfehrt so vo deam ooglicklicha Familia-Geheimnis, obwohl d Euryanthe ihrem Adolar hoch ond heilich vrschbrocha hôt, dô dribr an koin Menscha a Sterbenswertle zo vrliira.
Wia d Eglantine alloi em Burggarda ischt, nemmt-se da Reng us dr Gruft zo sich ond fasst da Plôô, d Euryanthe zo vrnichda, om selbr amôl em Adolar sei Weib werra zo kenna.
Zwoidr Uffzug
Wiidr em Burggarda z Nevers
Dr Lysiart ischt zornich, weil’r’s bis jetzt oifach et gschafft hôt, d Euryanthe om da Fengr zo wickla. Wia nô pletzlich d Eglantine em Burggarda ufdaucht, vrsteckt sich dr Lysiart ond heert neigirich dera ihrem Selbschtgeschbräch zua. Nôchdem’r gmerkt hôt, was de sell em Schild fihrt, geit’r sich zu erkenna. Jetzt vrbendet sich dia zwoi mitnandr ond wellet sich gemeinsam an dr Euryanthe rächa.
Vorwandlong: Wiidr en dr Halle em Keenigsschloss
D Euryanthe kommt uff Bsuach zo ihrem Vrlobda. Dia zwoi fallet sich om da Hals ond schweeret sich a ewiga Treie.
Dô kommt dr Keenich mit-ma graußa Gefolge, wo au dr Lysiart drzuagheert. Dr sell zeigt jetzt da Reng vo dr Emma ond behaupdet, dean vo dr Euryanthe als Liibespfand kriagt zo han. D Euryanthe vorsichert zwar, dass des et stemma dät, geit abr zua, dass-se em Adolar sei Geheimnis vorrôda häb. Dô druf glaubt-ra dr Adolar koi Wertle meh ond fiigt sich drei, dass’r äll sei Hab ond Guad an sein Widrsacher vorlaura hôt.
Driddr Uffzug
A troschtlosa Felsaschlucht
Dr Adolar empfendet emmr noh viil fir sei Braut. Weil’r abr moint, dass’r vo sellra betroga wôrra ischt, will’r-se jetzt ombrenga. Wia-nr grad sei Vorhaba ausfihra will, wuud’r vo-ra Schlang ôôgriffa. D Euryanthe wirft sich drzwischa, om-en zo schitza. Dô schafft’s dr Adolar, des Reptil zo vrnichda. Us Dankbarkeit lôôt’r sei Braut zwar am Leaba, lôôt-se abr alloi en dr Felsaschlucht zruck. Dô dribr isch d Euryanthe ganz vrzweiflet ond sehnt sich nôch-am Dood.
Uff oimôl kommt dr Keenich mit-ma graußa Jagdgefolge drher. En da sella setzt d Euryanthe ihr ledschda Hoffnong ond vrzehlt-em älles, was bassiirt ischt. Dô druff vrschbricht-ra dr Keenich sei Ondrstitzong.
Vrwandlong: A Platz vôr dr Burg z Nevers
D Baura vrzehlet em Adolar, dass sich dr Lysiart ond d Eglantine gega ehn vrbendet hend ond bald heirada dädet. Dô kommt au scho dr Hochzeitszug. Pletzlich wuud d Eglantine vo-ma schleachda Gwissa ibrwäldigt ond klagt sich selbr ôô – ohne dass-ses eigentlich will – dass-se d Euryanthe vorrôda häb. Dô tridd dr Adolar us dr Menschmenge raus ond fordret da Lysiart zom Duell. Dr Keenich abr lôôt des et zua. Der greift jetzt zo-ra Lischt, om da Adolar zo priafa, ond sait, d Euryanthe häb sich in ihrer Vrzweiflong s Leaba gnomma. Jetzt vorschbiirt d Eglantine an Riisa-Triompf ond geit stolz da gemeinsama Betrug zua. Des abr gôht em Lysiart zweit. Der stirzt sich uff-se ond rammt-ra da Dolch en d Bruscht.
Musik
Bevôr uff dr Bihne de eigentlich Handlong ôôfangt, kriagt s Publikom a glanzvolls klois Meischtrwerk vorgsetzt, wo mr au oft – losgleest vo dr Opr – em Konzertsaal heera kô (sogar efders wia em Theater): d Uvertiire. Se fangt ôô mit-ma reacht schwongvolla Thema, wo da Heerer ens Middlaldr vrsetzt ond d Riddrromandik raufbeschweert. Dr middlere Doil ischt ganz geheimnisvoll en donkle Farba ghillt. Dr Schluss ischt wiidr frehlich ond lôôt uff-nen guada Ausgang vo dr Opr schliaßa.
Dr musikalische Heheponkt em erschda Uffzug ischt em Adolar sei Romanze Unter blühenden Mandelbäumen ond dr Titlfigur ihr Cavatine Glöcklein im Tal. Em zwoida Akt raget zwoi Duett raus, wo s Publikom bsonders ôôschbrechet: Komm denn, unser Leid zu rächen zwischa dr Eglantine ond em Lysiart ond Hin nimm die Seele mein, atme mein Leben ein, s Liibesduett zwischa dr Euryanthe ond em Adolar. Dr Heheponkt vom ledschda Uffzug ischt dr Chor vo de Landleit (Maialiad).
D Gschicht vo dr Opr ond a Wirdigong vom Werk
Bald nôch-em graußa Erfolg vo seim Freischitz isch dr Weber en ganz Eiropa bekannt wôrra, ond an Haufa Opernheiser – et bloß em deitschschbrôchiga Room – hend des Werk en ihrn Schbiilplôô uffgnomma. Manche Heiser hend sich au drom grissa, mit-ra oigena Uruffihrong vo-ma Weber-Werk beim Publikom ponkda zo kenna, so zom Beischbiil s Theater am Kärntnertor en Wiin. Seit 1821 isch des Haus an da gschäftstichtiga Impresario vom Teatro San Carlo vo Neapel, dr Domenico Barbaja, vorpachdet gwäa. Dr sell hôt sich mit-em Weber en Vorbendong gsetzt ond-en beuftragt, fir sei Bihne a graußa deitscha Opr zo komboniira, wo em Middlaldr schbiilt. Bei dr Suach nôch-ma geeignada Tekschtdichtr ischt em Weber dr Friedrich Kind nemme zor Vrfigong gschdanda, weil’r deam beim Vorfassa vo seim Freischitz-Libreddo viil z oft dreneigschwätzt ghet hôt. Drom hôt dr Kind koin Wert meh uff-na weitra Zammaarbet mit-em Weber glegt. So isch dr Weber z Dresden, wo-nr emmr noh dui Stell als Kabellmoischtr an dr Keeniglicha Hofopr ghet hôt, uff dui adliga Dichtere Helmina von Chézy (1783 bis 1856) gschdoßa, was-em ledschendlich zom Vrhengnis wôrra ischt. De sell hôt zwar ibr-na riisiga Eibildong vrfiagt, abr bloß a arg beschrenkda Begabong ghet. Dui hôt em Weber a Buach vorglegt, wo-se nôch dr alda franzeesischa Sage us-em 13. Jôhrhondert L'histoire du très-nobles et chevalereux prince Gérard, comte de Nevers, et de la très-vertuese et trèschaste princesse Euriant de Savoye gschriiba hôt. Dô dren gôht’s om ällerloi Vorbrecha, Gemeinheida ond om a edla weiblicha Oschuld. Der Stoff hôt da Weber so en sein Bann zoga, dass’r sich glei drô gmacht hôt, dr Chézy ihre Vers zo vrtona. Dass dia et viil daugt hend, meeget a baar Beischbiil zeiga:
Glei em erschda Akt, sobald sich dr Vorhang ghoba hôt, erklengt zwoi Cheer (vo de Fraua ond de Ridder)
<poem style="font-style:italic"> Dem Frieden Heil! Dem Frieden Heil! Dem Frieden Heil nach Sturmestagen! Heil dieser Feier reiner Lust! Des Helden Herz in starker Brust Darf nun für sanfte Freuden schlagen. Dem Frieden Heil! Dem Frieden Heil!
Den Frauen Heil! Den Frauen Heil! Den Frauen Heil! Den zarten Schönen, Den Blumen in des Lebens Kranz! Wohl ringt der Mut nach Siegesglanz, Doch Liebe muss das Leben krönen.
Wenn d Euryanthe ihrn erschda Ufftridd hôt, därf-se dia Vers schmachda:
<poem style="font-style:italic"> Glöcklein im Thale, Rieseln im Bach, Säuseln in Lüften, schmelzendes Ach! Sterne in Wipfeln äugelnd durch Laub, Ach, und die Seele der Sehnsucht Raub. Weilst du so ferne? Bangst wohl nach mir? Bringen die Sterne Grüße von dir? Alle so golden, selig und klar, Ach, doch dein Blick nicht, mein Adolar!
Musikalisch gsäha isch d „Euryanthe“ a Meilastoi en dr Gschicht vo dr deitscha Opr. Zom erschda Môl ischt a deitsch Bihnawerk entstanda, wo vollkomma durchkomboniirt ischt. Vorher hôt’s so ebbes bloß bei dr italienischa ond dr franzeesischa Opr gäa. Au dr Schbrechgsang vo de Rezitativ ischt ganz oiga uff dia handelnde Persona zuagschnidda ond weist so weit en d Zuakonft nei, zom Beischbiil uffs Friawerk vom Richard Wagner. Bei sellem Kombonischda schbiirt mr so richdich, dass d Euryanthe en viilerloi Hinsicht sei Vorbild gwäa ischt ond dass’r dô druss an Haufa glernt hôt.
D Uruffihrong ischt vom Publikom zwar rasend bejublet wôrra, abr dr Erfolg hôt et lang ôghalda. Nôch 20 Vorstellonga isch des Werk vom Schbiilplôô gnomma wôrra.
Dui Titlfigur ischt vo-ra erscht 17-jähriga Sengere gschbiilt wôrra, wo mit dera Roll a glanzvolls Debii uff dr Opernbihne gäa hôt: d Henriette Sontag. En ihre schbätre Jôhr isch de sell zo oira vo de bekanndeschde Sengerena vo ihrer Zeit wôrra, wo et bloß en de bedeidenschde Opernheiser vo Eiropa ufftredda ischt, sondern au en Amerika Karriere gmacht hôt.
Ancona (Begriffsklärung)
Ancona isch der Name vo
Lorenz Lotmar
De Lorenz Lotmar (* 7. Juni 1945 z Aarau; † Ändi Juni 1980 z Münche) isch en Schwyzer Dichter gsi.+
Läbe
De Lorenz Lotmar isch in Aarau ufgwachse, schpöter isch er nach Wabere, das isch en Ort i de Agglomeration vo Bern, zoge. Er het en KV-Uusbildig aagfange, wo er, wie vorher scho z´Gymnasium, abbroche het. Mit 20 het er aagfange z´schrybe. Zwüsche 1965 und 1968 het er d´Schauspielschuel Bern frequentiert. Schpöter het er sich sis Läbe als Schlagzüüger verdient. Ab 1972 het de Lotmar in Zürich gläbt, nach 1976 in verschidene düütsche Städt.
1980 het de Lorenz Lotmar durch Sälbschtmord de Tod gefunde. Er het um die 10 000 Manuskript- und Typoskriptsyte hinterloh: Romän, Theaterstück und Hörschpil, Gedicht, Briefe, Notize und Skizze - drunter de umfangrychi Roman «Die Opferung» i vier Fassige und fascht 250 handschriftlichi Siite vo nere schtarch veränderte, füüfte Fassig. Viles bliibt no z´ entdecke. Am Lorenz Lotmar sini kafkaeske Wärch sind schtaats-, gsellschafts- und ideologiekritisch.
Δ
Delta (Majuskel Δ, Minuskel δ) isch de vierte Buechstab im griechische Alphabet un het e numerischer Wert vo 4.
Härkumft
S Zeiche kunnt vum phönizische Buechstab „daleth“.
Verwendung
De griechisch Buechstab Delta wird in vile verschidene Kontext verwendet:
Wegenstetten
Wägestette (, amtlig hochdütsch Wegenstetten) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal, öbbe fümf Kilometer südwestlig vo dr Gränze zu Dütschland und grenzt an den Kanton Basel-Landschaft.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1900 bis 2000:
Am hai  Lüt z Wägestette gwohnt, drvo 7,7 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 51,6 % römisch-katholisch, 21,5 % reformiert, 6,0 % christkatholisch und 1,7 % muslimisch gsi. 95,8 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,5 % Serbokroatisch, 1,2 % Albanisch.
Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Uf kommunaler Ebeni git s e Friidensrichter, wo au für d Gmeinde Hellike, Mumpf, Obermumpf, Schupfert, Stei und Zuzge verantwortlig isch.
Castel Fiorentino
S Castel Fiorentino isch e Burg in der Capitanata, em nördlige Deil vo Apulie, wo sit Johrhunderte nüm bewohnt isch und hüt nume non e Ruine isch. Dört isch am 13. Dezember 1250 dr Kaiser Friedrich II gstorbe.
Ihri grössti Bedütig het d Burg, wo d Umgäbig kontrolliert het, zwüschen em 11. und em 13. Johrhundert gha. S Bauwärk stoht uf eme länglige befestigte Hügel. An eim Ändi het s e normannische Durm in der typische Form vom ene Donjon und e normannischs Kastell, wo aber zun ere kaiserlige Residänz umbaut worden isch.
D Burgruine
Hüt si vo der Burg nume Ruine übrig. Archäologischi Undersuechige hai s Parterre vom friederizianische Palas ans Liecht brocht. Dä isch mit chostbarem Marmor wie z Lucera und im Castel del Monte gschmückt gsi, mit skulptierte Dekoratione vo hervorragender Machart, wo aber über d Johrhundert ewäg usegnoh worde si, für zum d Chille und Hüüser vo dr Ortschaft Torremaggiore näbedra z schmücke.
In de Ruine, wo no vorhande si, befinde sich zwei chliini Chemmi, Böde mit Fischgratpflasterig, verputzts Muurwärk und Böge mit Tonne- und Chrüzgwölb. Noch dr Dicki vo dr Muure het s Gebäud ei oder zwei Stöck gha. Dört het s Fänster ge, wo me e baar dekorierti Fragment drvo widerhergstellt het: Hörner, wo läbensächt wirke, chliini gewundeni Süüle, Kapitell.
Lucera
Lucera (latiinisch: Luceria, griechisch Lukeria) isch e Stadt in der italiänische Provinz Foggia z Apulie. Si isch öbbe 20 Kilometer nordwestlig vo Foggia mit 35.668 Iiwohner (Stand 31. Mai 2005). Lucera isch uf de drei Hügel Albano, Belvedere und Sacro baut und d Umgäbig isch e Wiibaugebiet.
Gschicht
Nach der Sag isch Lucera vom Diomedes, em Held vo de Grieche in der Ilias, gründet worde. In der Antike het sech d Stadt grüehmt, ass sälle s trojanische Staatsheiligtum Palladion nach em Raub nach Lucera brocht haig. Lucera isch aber wohrschiinlig e Gründig vo de Daunier. Ihre Name wird zum erste Mol 326 v. Chr. schriftlig erwähnt, wo d Lüüt vo Lucera als Verbündeti vo de Römer in Zweite Samnitische Chrieg zoge sind. Nochdäm Lucera zweimol vo de Samnite eroberet worden isch, isch dört 315/314 v. Chr. e latinischi Kolonii entstande. Luceria isch scho im 3. Johrhundert v. Chr. e bedütendi Siidlig gsi. Under em Kaiser Augustus isch in der Stadt non e zweiti Kolonii gründet worde.
Scho im 4. Johrhundert isch d Stadt Sitz von ere Diözese gsi. Si isch aber 663 vo de Byzantiner zerstört und erst im 13. Johrhundert vom Kaiser Friedrich II. as Kolonii für 20.000 Sarazene, wo us Sizilie zwangsumgsiidlet worde si, wider ufbaut worde. Im Johr 1300 si d Moslem, wo z Lucera gläbt hai, massakriert worde. Uf der Ruine vo ihrer Moschee het me d Kathedrale vo der Stadt errichtet.
1861 isch de Ort Deil vom vereinigte Königriich Italie worde.
Guer
Guer (Gallo Gèrn, bretonisch Gwern-Porc'hoed) isch e franzesischi Stadt im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guer lyt 55 km vu Vannes un 94 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 18 m un 155 m iber Normalnull. Im Side vu dr Gmai lyt dr Forêt de la Bourdonnaie, wu no dr Saag s Grab vum Merlin soll syy. Dur dr Bann fließe d Fliss Aff un Oyon. Zue dr Stadt ghere unter anderem au no d Wyler Coëtquidan, Saint-Nicolas, Le Telhaie, un La Ville Boscher.
Gschicht
Guer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 836 as Wern (1122: Guer, 1124: Gern, 1124: Guern, 1709: Guerne).
Verwaltig
vu Guer isch. Guer ghert zum Kommunalverband.
Militärschuel Saint-Cyr
Dr Wyler Coëtquidan isch syter anne 1945 dr Sitz vu dr Militärschuel Saint-Cyr, wu am 1. Mai 1802 z Fontainebleau dur dr Napoléon grindet wore un 1808 uf Saint-Cyr-l’École umzogen isch.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Guer ghert zum Gallo.
Grosses Moos
Ds Groosse Moos isch e Teil vom Seeland. Es ligt zwüsche Murtesee, Nöüeburgersee, em Seerügge vor em Bielersee, em Jensbärg und em Molasseplateau im Oste. Es isch mit über 60 km2 ds grööste Flachmoor vor Schwyz gsy bis zur Juragwässerkorrektion. Syder isch es es wichtigs Gmües-Abougebiet.
Gschicht
Ds Groosse Moos isch entstande, wo sech nach em Rückzug vom Rhônegletscher ds Gebiet nahdisnah mit Gschieb het gfüllt. Im Wächsel vo Abtröchne, Bewalden u Wider-Versumpfe sy bis zu 4m mächtigi Torfschichten entstande.
Di früechi Besidlig isch uf d Seeufer u d Flüss beschränkt gsy. Verschidnige Höger am Groosse Moos sy Kelte bewont gsy, so der Mont Vully, der Jolimont, Ins u Jens. D Ränder vom Groosse Moos sy syt der römische Zyt besidlet. Ds Grosse Moos isch aber unbewont ’blibe mit Usnahm vo einzelnen Erhöchige wi by Finsterhenne, Siselen oder Witzwil.
Ersch im Hochmittelalter het me Teile vom Groosse Moos afa mähjen u beweide. Syt öppe 1500 isch es vo den umligende Dörfer u Stedt als Allmänd bewirtschaftet worde. Der Kanton Bärn het di meiste Gebiet um ds Groosse Moos umen erworbe, 1375 d Herrschaft Aarbärg erworbe, 1388 bzw. 1393 d Herrschaft Nidou u 1476 d Herrschaft Erlach. Är het di diräkti Hoheit übere grööst Teil vom Groosse Moos für sech beasprucht, so das di aligende Gmeinde nume Nutzigsrächt hei gha.
Juragwässerkorrektion
Syt em 17. Jahrhundert sy dür d Ablagerig vo Gschieb us der Aare d Seespiegle gstige, so das ds Groosse Moos geng stercher isch versumpfet. Das het sech ersch gänderet, wo i der 1. Juragwässerkorrektion vo 1868 bis 1891 mit der Umleitig vor Aaren i Bielersee und em Bou vo nöüe Kanäl d Seespieglen um 2.5 m sy gsänkt worde. Dür ds tieffere Grundwasser isch es a vilnen Orte zure Zersetzig vo de Moorböde und eren Absänkig cho, so das vo 1962 bis 1973 di 2. Juragwässerkorrektion isch nötig worde.
Guido Westerwelle
Dr Guido Westerwelle (* 27. Dezember 1961 z Bad Honnef; † 18. Merz 2016 z Köln) isch e dytsche Bolitiker (FDP) gsi. Är isch vu 1994 bis 2001 Generalsekretär un vu 2001 bis 2011 dr Bundesvorsitzende vu dr FDP gsi, derzue vu 2006 bis 2009 Vorsitzende vu dr FDP-Bundestagsfraktion. Vu 2005 bis 2009 isch er au Oppositionsfierer im Dytsche Bundesdag gsi. Vu Oktober 2009 bis Dezämber 2013 isch er Bundesminischter vum Uuswärtige un Vizechanzler im Schwarz-Gele Kabinett unter dr Bundeschanzleri Angela Merkel gsi.
Grosses Moos
Juragwässerkorrektion
Syt de Gwässerkorrektionen isch ds Groosse Moos zumne wichtigen Abougebiet für Gmües worde, bekannt für der schwarz Härd. Es isch vo chlyne, mit Boumreie gsöümte Kanäl dürzoge. Näbe den Ächer het’s wenigi Waldpflanzigen u Räste vo Füechtgebiet.
Guido Westerwelle
Uusbildig
Dr Guido Westerwelle het zerscht an dr Realschuel syyni Mittler Ryyfi abgschlosse. D Schuelzyt z Oberdollendorf, z Königswinter un z Bonn het er mit em Abitur 1980 am Ernst-Moritz-Arndt-Gymnasium abgschlosse.
Grosses Moos
Juragwässerkorrektion
Vo 1945 bis 1972 isch by Siselen u Finsterhenne der Kontinäntalflughafe Groosses Moos planet worde. Das Projekt isch aber a der Urnen abglehnt worde, wil vil Kulturland wär verlore ’gange.
Guido Westerwelle
Uusbildig
Wäge syyre Homosexualitet isch er anne 1979 uusgmuschteret wore. Dr Westerwelle het derno an dr Universitet Bonn Rächtswisseschaft studiert, anne 1987 het er s erscht, 1991 z zweit Staatsexame gmacht. 1994 isch er zum Doktor vu dr Rächtswisseschafte (Dr. jur.) an dr Färnuniversitet Hagen promoviert wore mit ere Dissertation zum Thema Das Parteienrecht und die politischen Jugendorganisationen. Ab 1991 isch er as Rächtsaawalt zuegloo gsii.
Partei
Dr Westerwelle isch syt 1980 Mitglid vu dr FDP gsii. Är het zue dr Mitgrinder vu dr Junge Liberale zellt. 1983 isch er in ere Stichwahl gege dr Andreas Reichel Noofolger vum Hans-Joachim Otto Bundesvorsitzende vu dr Junge Liberale wore, e Amt, wun er bis 1988 gha het. Ab 1988 isch er Mitglid vum FDP-Bundesvorstand gsii. Vu 1993 bis 1999 isch er ußerdäm Vorsitzende vum FDP-Chreisverband Bonn gsi. As syy Vorbild het er dr Hans-Dietrich Genscher gnännt.
Am 4. Mai 2001 isch er uf em Bundesparteidag z Düsseldorf mit ere große Mehrheit as Noofolger vum Wolfgang Gerhardt zum bis dert jingschte Bundesvorsitzende vu dr FDP gwehlt wore. Är het d Partei vor allem in dr Bildigs- un Wirtschaftspolitik positioniert. Dr Kurs, wun er aagsträbt het, isch e „uuabhängigi Alternative zue CDU/CSU un Rot-Grien“ gsi un d Schaffig vun eme glyche Abstand zu bode große Volksparteie. Bi dr Bundesdagswahl 2002 isch er as erschter Chanzlerkandidat in dr Gschicht vu dr FDP aadrätte. D FDP isch uf e Initiative vu ihm un em Jürgen Möllemann zum erschte Mol syt vile Johre ohni Koalitionsuussag in dr Wahlkampf zoge. Dr Stimmenaadeil vu dr FDP het sich um 1,2 % uf 7,4 %. verbesseret. Urspringlig isch e „Projekt 18“ gnännt Wahlziil vu 18 % Stimmenaadeil blant gsi, wu dr Westerwelle derfir im Wahlkampf 2002 mit em sognännte Guidomobil um Stimme kämpft het. Ass er unter anderem dr Big-Brother-Container bsuecht gha het, het em dr Vorwurf yydrait, ass er e reine Spaßwahlkampf bedriebi.
2003 isch dr Westerwelle wider as Parteivorsitzende gwehlt wore mit 79,8 Prozänt vu dr Delegiertestimme, un anne 2005 isch er uf em Bundesparteidag z Köln wider mit 80,1 % vu dr Stimme im Amt bstetigt wore. 2007 isch dr Westerwelle mit syym bis dert beschte Ergebnis uf em Bundesparteidag z Stuegert mit 87,6 % gwehlt wore.
Wu dr Bundeschanzler Gerhard Schröder im Mai 2005 vorgezogeni Bundesdagswahle aagchindet het, het d FDP dr Westerwelle am 23. Mai 2005 zum Spitzekandidat vu dr FDP fir di blant Bundesdagswahl nominiert.
Am 15. Mai 2009 isch er mit 95,8 Prozänt uf em FDP-Bundesparteidag as Parteivorsitzende im Amt bstetigt wore.
Unter em Vorsitz vum Westerwelle isch d FDP am 27. Septämber 2009 mit 14,6 Prozänt vu dr Stimme uf s bescht Ergebnis chuu, wu si bishär bin ere Bundesdagswahl iberchuu het. In dr Koalitionsverhandlige mit dr CDU/CSU isch dr Westerwelle vu vile Medieverdrätter wäg dr starke finanz- un wirtschaftbolitische Uusrichtig vu synre Bartei, as chimftige Bundesfinanzminischter gsähne wore, är isch aber Bundesusseminischter wore.
Am 3. April 2011 het dr Westerwelle aagchindet, ass er bim negschde Parteidag vu dr FDP nimi as Parteichef wett aadrätte. Am 13. Mai 2011 isch dr Philipp Rösler zue syym Noofolger as Parteivorsitzende gwehlt wore.
Abgordnete
Am 8. Februar 1996 isch dr Westerwelle fir dr uusgschide Abgordnete Heinz Lanfermann in dr Dytsch Bundesdag noogruckt.
Wel d FDP bi dr Bundesdagswahl 2013 an dr 5%-Hurd hange bliben isch, isch dr Westerwelle mit dr konschtituierende Sitzig vum 18. Dytsche Bundesdag am 22. Oktober 2013 us em Barlemänt uusgschide.
Am 17. Dezämber 2013 isch sy Vorgänger im Amt vum Usseminischter, dr Frank-Walter Steinmeier, zue sym Noofolger ernännt wore.
Familie un Privats
D Eltere vum Westerwelle sin au Rächtsaawält. Är isch mit drej Brieder bi syym elleierziehende Vater ufgwachse.
Am 17. Septämber 2010 het er syy langjehrige Läbensgfährte Michael Mronz, Manager vum dytsche CHIO z Aache un Brueder vum friejere Tennisprofi Alexander Mronz, ghyrote.
Dr Guido Westerwelle hät z Bonn un z Berlin gläbt.
Am 20. Juni 2014 isch bekannt wore, ass Dr Guido Westerwelle akuti Leukämy het.
Dr Westerwelle isch am 18. Merz 2016 im Alter vu 54 Johr z Köln gstorbe.
Schimon Peres
Dr Schimon Peres (hebräisch שמעון פרס, arabisch شمعون بيرس, ursprünglig Szymon Perski; * 2. August 1923 z Wiszniewo, Pole, hüte Wischnewa, Wiissrussland; † 28. September 2016 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker und Friedesnobelpriisdräger gsii. Är isch vo 2007 bis 2014 dr Presidänt vom Staat Israel gsii.
Läbe und Wirke
Uf d Wält choo isch de Peres as Soh vomene Holzhändler. Sii Familie isch mit em 1934 uf Tel Aviv usgwanderet. Uufgwachse isch er dört ime Kibbuz. 1939 isch er i di marxistisch-zionistisch Mapai-Partei iidrätte un het sich de Gwäärchschaft Histadrut aagschlosse. 1947 het er zur israelische Armee un isch im Israelische Unabhängigkeitschrieg 1947–49 de Leiter vom Seedienst gsi. I de Füfzgerjohr het er sich starch um d Bewoffnig vo Israel gchümmered; ziitewiis het der a der amerikanische Harvard-Universiteet Verwaltigswissenschaft gstudiert.
Dr Peres isch 1959 is israelisch Parlament, d Knesset, gwehlt worde. Ab em gliiche Johr hed er verschiideni Ministerpöste iignoo – für Verteidigung, Iiwanderig/Integration, Verchehr/Kommunikation und Information. Ab 1977 isch er meh as eimol dr Vorsitzend vo der israelische Arbetspartei gsi, won er aber 2006 drus usdrätte isch. Vo 1984 bis 1986 isch er denn dr acht Ministerpresidänt vo Israel gsi und wider für e churzi Ziit vo 1995 bis 1996 noch em Mord am Jitzchak Rabin. Er isch au dr stellverträtend Regierigschef und Usseminister in der Regierig vom Ariel Scharon vo 2001 bis 2002 gsi. Vom Januar 2005 aa isch er wider Vize-Ministerpresidänt in de Regierige vom Ariel Scharon und Ehud Olmert gsi.
Am 13. Juni 2007 isch er vo dr Knesset zum nünte Staatspresidänt vo Israel as Nochfolger vom Mosche Katzaw gwehlt worde. Dr Peres het siini siibejöhrigi Amtsziit am 15. Juli 2007 agfange. Zue siim Noofolger isch am 10. Juni 2014 de Reuven Rivlin gwehlt worde.
De Peres isch e Cousin gsi vo dr Schauspilere Lauren Bacall.
Claude Monet
Dr Claude Monet [] (* 14. Novämber 1840 z Bariis; † 5. Dezämber 1926 z Giverny, uf d Wält cho as Oscar-Claude Monet) isch e franzöösische Mooler gsi, wo die middleri Schaffensperiode von em zur Stilrichdig vom Impressionismus zelt wird. Sis Früewärk bis zur Middi vo de 1860er-Joor umfasst realistische Bilder, vo dene het dr Monet e baar im Pariser Salon chönne usstelle. Am Ändi vo de 1860er-Joor het er aagfange afo impressionistischi Bilder zu moole. E Bischbil für d Bilder us dere Faase isch d Hafenaasicht vo Le Havre Impression, Sunnenufgang, wo dr ganze Beweegig dr Naame gee het. Won er nüme em Gschmack vom dr Zit, wo vo de dradizionelle Kunstakademie brägt worden isch, entsproche het, het sich sini finanzielli Laag verschlächteret. In de 1870er-Joor het dr Monet an e baar vo de Impressioniste-Usstellige mitgmacht, wo au Künstler wie dr Pierre-Auguste Renoir oder dr Edgar Degas drbii gsi si, und isch vor allem vom Kunsthändler Paul Durand-Ruel gförderet worde. Im Monet si finanzielli Situazioon isch bis in d 1890er-Joor brekäär bliibe. In dere Zit het er s Konzept vo dr Serii entwicklet, wo s gliiche Motiiv in verschiidene Liechtstimmie zäigt het. Drnääbe het er z Giverny aagfange, si berüemt Garde aazleege, won er denn au as Motiiv in sine Bilder brucht het.
E baar vo sine Wärk
In dere Liste het s 39 Wärk vom Monet, won e representative Kweerschnitt dur si Wärk daarstelle. D Uswaal orientiert sich an de Büecher Claude Monet vo dr Karin Sagner us em DUMONT-Verlaag und Monet vom Christoph Heinrich us em Taschen-Verlaag.
Unterbözberg
Underbözberg isch bis Endi 2012 en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau gsi. Uf de 1. Jänner 2013 isch Underbözberg in de noi gründete Gmeind Bözberg ufgange.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 611 Hektare gha, dodervo sind 232 Hektare Wald und 59 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 608 Meter, di tüfschti uf 420 Meter.
Gschicht
S erschti Mol taucht Bozeberch in ere Urkund us em Johr 1189 uf. Im Mittelalter isch Underbözberg im Bsitz vo de Habsburger gsi und het zum Gricht Bözberg ghört. Derte hei d Habsburger di höchi Grichtsbarkeit gha. Ab em 1348 hei d Bsitzer vom Gricht immer mol wider gwächslet, wils verpfändet worde-n-isch. Ab em 1377 het s Dorf dann zu de Herrschaft Schänkebärg ghört. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, eroberet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Im 1566i isch de Grichtsbezirk Bözberg teilt worde. Ober-, Underbözberg und Linn sind zämme im Gricht Bözberg blibe, de unteri Bezirk het sini Grichtsfäll ab do z Stilli verhandlet. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Underbözberg isch en Teil vo de Gmeind Bözberg gsi und ghört sither zum Kanton Aargau. Im 1872 isch d Gmeind Bözberg in Under- und Oberbözberg teilt worde. Sit em 1. Januar 2013 sinds wider zäme i de Gmeind Bözberg.
Friedrich II. (HRR)
Dr Friedrich II. (* 26. Dezember 1194 z Jesi bi Ancona; † 13. Dezember 1250 z Castel Fiorentino bi Lucera) us em Huus vo de Staufer isch vo 1220 bis zu siim Dod dr römisch-dütsch Kaiser gsi. Er isch dr Sohn vom Kaiser Heinrich VI. und dr Konstanze vo Sizilie.
Zum erste Mol isch er 1196 uf Wunsch vo siim Vater, em Heinrich VI., zum Rex Romanorum gwehlt worde. Noch em Dod vom Heinrich het sich im Riich aber schliesslig dr Otto IV. us em Huuse vo de Welfe duregsetzt. Die ungwöhnligi Widerwahl zum König im Johr 1211 het em Friedrich dr Wäg zu de Königschrönige vo 1212 und 1215 gebnet. Sit em Dod vom Otto IV. im Johr 1218 isch er unagfochte, sit 1219 au vo de Welfe mit dr Übergab vo de Riichsinsignie offiziell as König anerkennt worde. 1220 isch er zum Kaiser krönt worde.
Dr Friedrich II., me het em au stupor mundi – s Stuune vo der Wält gsait, isch hochgebildet gsi und het mehreri Sproche beherrscht, under anderem agäblig Italiänisch, Französisch, Latiinisch, Griechisch, Mittelhochdütsch und Arabisch. Er gältet allgemein as e Wunderwäse under de dütsche Herrscher vom Mittelalter und dr Jacob Burckhardt het en sogar as dr erst modärni Mensch uf eme Dron bezeichnet. Der Grund für die Iischetzig isch vor allem gsi, ass er brobiert het mit Mittel, wo deilwiis modärn amuete, s universale Kaisertum z behaupte. Mit siim Dod foot in dr modärne Gschichtsschriibig s so genannte Interregnum vo 1250 bis 1273 aa.
Chillebann und Chrüzfahrt
Im Norde vo Europa het 1224 dr Friedrich si Iifluss über s Baltikum usdehnt und isch so mit em Papst Honorius III. in Konflikt cho, wo sich as Schutzherr vo de Balte gseh het. Dr Friedrich het noch de päpstlige Protest em Dütschen Orde erlaubt im Baltikum sich iizmische und d Pruzze, wo dört iigfalle si, z bekämpfe. Dr polnisch Herzog Konrad vo Masowie het en drbii understützt. Dr Papst isch nit glücklig gsi mit däm und no weniger drmit, dass sich dr Friedrich in d Chilleaglägeheite vo Sizilie iigmischt, päpstligi Territorie zu Riichslehe erklärt und sizilianischi Druppe noch Oberitalie gschiggt het, und wo dr Friedrich d Chrüzfahrt, won er sich drzue verpflichtet gha het, 1227 wägen ere Süüchi verschobe het, isch dr Bann uf en gfalle.
1228 isch dr Friedrich drotzdäm zum Fümfte Chrüzzug ufbroche, was er as Bannte gar nit hät dörfe. Dr Papst het druf dr Bann verscherft und im Friedrich siini sizilianische Vasalle vo ihrem Dreueid glöst. Dä isch underdesse z Zypere acho und het s wider zum ene Riichslehe gmacht. Im Heilige Land het er mit em Sultan Al-Kamil dr Friidensverdrag vo Jaffa usghandlet, wo de Christe fast ganz Jerusalem, Bethlehem und Nazareth ge het. D Christe und au d Moslem si nit zfriide gsi mit däm Verdrag, und dr latiinisch Patriarch het im ene Interdikt em Friedrich verbote, in Jerusalem iizzieh. Er isch aber einewäg gange und het sich am 18. Merz 1229 in dr Grabchille sälber zum König vo Jerusalem krönt, was aber allgemein nit anerkennt worden isch, au wenn dr Friedrich erst 1245 vom Papst as abgsetzt erklärt worden isch. Won er ghört het, ass dr Papst in die oberitaliänische Riichsgebiet well iifalle, isch er über Akkon zrugg noch Brindisi gfahre, aber nit bevor d Chrüzfahrer si Sohn Konrad as König anerkennt hai.
D Ufhebig vom Bann
Z Sizilie het dr Friedrich in churzer Ziit die päpstlige Druppe besigt, het mit em Papst afo verhandle und im zweite Verdrag vo Saint-Germain vom Juli 1230 dr Chille vili Zuegständnis müesse mache, sich nüm bi Chillewahle iizmische, d Kleriker wider iizsetze won er bannt gha het und se nüm em wältlige Rächt z underwärfe, d Chille nid z bestüüre und uf alli Asprüch an dr Chillestaat z verzichte. Drfür het dr Gregor IX. im Früehlig dr Bann ufghobe. Dr Friedrich het sich aber kuum um siini Verspräche kümmeret, was siini Beziehige zum Papst schwierig gmacht het.
Florianópolis
Florianópolis (Kosename Floripa) isch d Hauptstadt vom brasilianische Bundesstaat Santa Catarina. De Hauptteil vo de Stadt (97,3 %) mit em Stadtzentrum ligt uf de Ilha de Santa Catarina, ener vorglagerete Insle. D Stadt (Município) Florianópolis hät knapp 410 000, d Metropolregion Florianópolis (portugisisch Região Metropolitana de Florianópolis) knapp 850 000 Iiwohner. D Stadt hät am 23. März 2006 s 280-jährig Bestoo gfyred.
Es git au es Erzbistum Florianópolis.
Taurer
D Taurer sind en antiks Volch, wo uf de Krim a de Südchüste und im Krimgebirge glebt het. Noch ene isch ide Antiki d Krim Taurischi Halbinsle (Ταυρικὴ Χερσόνησος, Taurikē Chersonēsos) und s Krimgebirge Taurischi Berge (Ταυρικὰ ὂρεα, Taurika orea) gnennt wore. I de Noizitt hets Bistrebige gee, a de Krim as souveräne Staat de Name Taurie (russ. Таврия, Tavrija) oder äänlich z gee.
Gschicht
D Taurer sind s ältist historisch fassbare Volch, wo uf de Krim glebt het. Si hend entlang vo de Südchüste westlich vo Feodosija glebt und im Krimgebirge. Degege hend i de Steppe bis um 720 v. Chr. d Kimmerier glebt, wo denn vo de Skythe verdrängt wore sind. D Archäologii underschaidet vom 8. bis 3.Jh.v. Chr. zwoo Kulture, wo a de Taurer zuegschribe werd. Di nördlich-westlichi Kisil-Koba-Kultur, binennt nochem Fundort Qızıl-Qoba (»Roti Hööli«), erstreckt sich vo Balaklawa und Sewastopol bis uf Simferopol. Di südlichi Kultur goot vom Bajdar-Tal im Weste und verlauft denn entlang vo de Südchüste bis uf Feodosija, wo d Grieche früe e Kolonii ggründet hend.
Wo ane 513 v. Chr. de Perserkönig Dareios I. gege d Skythe zogen isch, hend d Taurer sich gwaigeret a de Skythe z helfe. Si sind denn aber vo dene underworfe wore und ab em 2.Jh.v. Chr. mit ene verschmolze, werum si denn au Tauroskythe (Ταυροσκύθαι) gnennt wore sind. De bosporanisch König Aspurgos (8 v. Chr.-38n. Chr.) het d Taurer bisigt und de Sauromates II. (174-210) het s Land vo de Taurer dör e Vertrag as Bosporanische Riich bunde. Wo d Boraner und d Gote ane 255 uf d Krim iigfale sind, sind d Taurer vom Bosporanische Riich abgfalle. Si sind denn im Verlauf vo de wittere Gschicht assimiliert wore.
Wertschaft
D Taurer hend Acherbau bitribe und Vee züchtet, denebet hend si au Raubzüüg und Piratezüüg undernoo. Erst abem 4.Jh.v. Chr. hend si afange mit de griechische Kolonie uf de Krim Handel triibe, woll well d Könige vom Bosporanische Riich a de Piraterii en End gschafft hend.
Religioo
D Taurer hend i de Nööchi vom hüttige Sewastopol ufem Jungfrauekap (agr. Παρθένιον ἅκρον, Parthenion akron) e Hailigtum vonere jungfroiliche Göttin ghaa, wo vo de Grieche Artemis Tauropolos (Ταυροπόλος) gnennt woren isch und im griechische Epos mit de Heldin Iphigenia verschmolzen isch. A dere Göttin sind Mensche gopferet wore.
D Graabsitte vo de Taurer sind uuffällig, well si eri Toote i Massegräber ufenand gschichtet hend.
Sprooch
S Taurische isch alefalls grad i drai Näme öberliferet. Do isch emol de Name vo de Taurer (agr. Ταῦροι, Tauroi) selber, denn brichtet antiki Quelle no, as d Stadt Theodosia (agr. Θεοδοσία, Theodosía "Gottstadt"; hüt: Feodosija) uf Taurisch oder Alanisch Ardabda (᾿Αρδάβδα) ghaisse het, wa "Sibegott" bidüüti. S Kap Criu Metopon (agr. Κριοῦ μέτωπον "Widderchopf"; hüt: Aj Todor) söll en Öbersetzig vom iihaimische Name Brixaba (Βριξάβα) sii. A de modern Forschig isches nöd glunge, die Näme anere bikannte Sprooch zueornne.
Büecher
Der Neue Pauly, Bd. 12/ 1 : Tauroi
Guern
Guern (bretonisch Gwern) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guern lyt 48 km vu Vannes un 38 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 67 m un 188 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Bieuzy, Bubry, Le Sourn, Locmalo, Malguénac, Melrand, Pluméliau un Séglien.
Gschicht
Guern isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1125 as Guern (1314: Guaeir, 1333: Guern, 1371: Plebe Guernie). Us Dail vu Guern un dr Nochbergmaine Bieuzy un Malguénac isch anne 1869 d Gmai Le Sourn gschaffe wore.
Verwaltig
vu Guern isch. Guern ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Guern ghert zum Bretonisch.
Übergabezug
Èn Übbergabegüèterzùg (Abkürzig Üg, au Übbergaab) isch bi dè Ysebaan èn Güèterzùg, wo einzelni Güèterwägè zwüschè m Start- bzw. Zylbaanhof un èm nägschtè Knotèbaanhof beförderè duèt. Zwûschè sellè Knotèbaanhöf sin d Wägè vo Nõgüèterzüüg (Ng) odder Durchgangsgüèterzüüg witerbeförderèt. Meischtens handelèt s sich dõdeby um Züüg, wo nu relatyv churzi Streggè zruggglait hèn un nu wenigi Wägè dransportyrt hèn, welli allei odder in sognanntè Wagègruppè uff Aaschluss- odder Ladegleis zuègschtellt odder abgholt worrè sin.
Universidade Estadual de Feira de Santana
Im Joor 2009 het si 952 Dozänte gha und 7'121 Studänte, drvo 664 Doktorante. Zur Zit bietet si 27 Kürs aa, 14 Kürs uf e Batscheler und 13 uf s Lizenziat, und het 765 Blätz für Doktorante. D Aafrog noch Studieblätz isch seer grooss. Im Durchschnitt bewärbe sich fast 18 Kandidate für jede Blatz.
Ringsheim
Rinsä (dt. Ringsheim) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 39,3 % Landwirtschaftsflechi, 38 % Wald, 21,6 % Sidlungsflechi un 1,1 % sunschtiger Flechi.
Gmaindsgliiderung
Zue Rinsä ghere kaini wittere Ortsdail.
Gschicht
Rinsä isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1226 als Ringishein.
Verwaltung
Rinsä het mit dr Stedt Äddene un Mohlburig un dr Gmaine Kabbl-Groffähuusä un Ruäscht e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Wahle
Ergebnis vun dr Landdagswahle sitt 2006: 1 2006: WASG, sitt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Rinsä ghert zum Owerrhinalemannisch.
Bern (Begriffsklärung)
Bern isch dr Familiename vo dene Persone:
Lueg au:
Gemeindeversammlung
D Gmeindiversammlig isch es diräkt-demokratischs politischs Organ und e Regierig vo de Bürger uf kommunaler Ebeni.
Schwiiz
D Gemeindiversammlig isch en Organ in de meiste chliine politische Gmeinde in dr Schwiiz, was für 90 % vo allne Gmeinde im Land zuedrifft; au Stedt mit fast 20'000 Iiwohner kenne se zum Deil. Si findet typischerwiis im ene grosse Saal statt. Si isch d Legislative vo dr Gmeind; und nume für Wahle, grösseri finanzielli Usgobe oder für Änderige vom Gemeindireglemänt wird die ganzi Bevölkerig zur Abstimmig a d Urne ufgrüeft.
Die ordentligi Versammlig findet meistens zweimol im Johr statt. Im Summer, hüfig bi bsundere Aaläss, haltet mä d Versammlige mänggisch wie früehner under freiem Himmel ab. Mä redet denn von ere «Landsgmeind». Die sött me aber nid mit de kantonale Landsgmeinde, wo s no in e baar chliine Kantön git, verwächsle.
D Gemeindiversammlig bewilligt s Budget und d Rächnig vo dr Gmeindsverwaltig und debattiert über Projekt und Aadräg. Persone chönne währed dr Versammlig sogar mündligi Aadräg stelle. Kontrovers si Gmeindiversammlige, wil si bi Iibürgerige en entscheidendi Rolle spiile.