cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Industriekultur am Aabach
Veräin
Und Induschtrykultur am Aabach isch au dr Name vom Veräin, wo im Joor 2002 gründet worden isch zum dä Lehrpfad yzrichte. Me het gseh, dass vil Dänkmööler vo dr Technikgschicht aproche worde sind, und het probiert das wo no möglech isch z erhalte und z dokumäntiere.
Arktis
D Arktis (altgrièchisch ἄρκτος árktos „Bär“) isch d Ärdregion rund um de Nordpol. Zu ire ghöört di nördlichi Polchappe, s zum gröschte Teil vo Iis bedeckte Nordpolarmeer und di nördliche Usläufer vo de Kontinänt Nordamerika, Asie und Europa. Uf der andere Syte vo de Ärdchugle liit iri Antipodin, d Antarktis.
Zum Begriff Arktis isch es cho, will mer so d Region under em Stärnbild vom Grosse Bär, wo in de Antiki em Nordpol nööcher gstande isch als hüt. bezeichnet het. De Polarstärn, wo hüt fast sänkrächt über em Nordpol staht, ghört zum Stärnbild vom Chline Bär.
Geografy
Früener isch d Arktis schlicht als "d Region nördlich vom Nordpolarkreises" (66° 34′ nördliche Breite) definiert worde. Hüt wird iri Usdehnig hüüfig über klimatischi und vegetationsgeografischi Kriterie festgleit, z. B. über d Juli-Isotherme vo 10 °C oder d Baumgränze. I de Sozialwüsseschafte wird d Arktis über politischi Regione und sozialökonomischi Faktore abgränzt. I de Politik cha mer uf ene Definition us em Arctic Human Development Report vom Arktische Rat zrugggryyfe.
Im Zentrum vo de Arktis liit kei iisbedeckte Kontinänt (wie i de Antarktis), sondern es ganzjährig zuegfrornigs Meer, de Arktischi Ozean. Am geografische Nordpol isch s Iis vier Meter dick, und de Ozean 4261 Meter tüüf. Südlich wird dr Ozean vo de Kontinänt Nordamerika, Asie und Europa begränzt.
Hocharktis
De nördlichsti Teil vo de Arktis wird glägentlich als „Hocharktis“ bezeichnet. Obwohl de Begriff nid klar definiert isch, zellet allgemein dr Arktischi Ozean, de kanadisch-arktischi Archipel, d Nordhelfti vo Grönland, Spitzbärgä und die nördlichste Insle vo Russland (z. B. Franz-Joseph-Land und Nowaja Semlja) dezue. Im Norde vo Skandinavie und s aagränzendi Europäischi Nordmeer herrschet wäg em Golfstrom kei hocharktischi Verhältnis, währed die uf em glyche Breitengrad glängeni Beaufortsee keinere warme Strömig usgsetzt isch und de Hocharktis zuegrächnet wird. D Klimaerwärmig verschiebt d Gränze vo de Hocharktis langsam wyter nach Norde.
Meteorologisch und klimatologisch deckt sich d Hocharktis zue grosse Teil mit em Polargebiet. Iri klimatische und ökologische Bedingige zellet zue de härteste, läbensfindlichste vo de Ärde und sind nur mit dene i dr Antarktis und de höchstglägene Regione vo Himalaya und Karakorum verglychbar. Schnee und Iis bedecked ganzjährig e grosse Teil vo de Meeres- und Landoberflächi, währed in de südlichere Arktisgebiet grösseri Gebiet im Summer abtauet und läbesfründlicher sind. In dene Regione sind Pingos – dur Iislinse bildeti rundi Hügel – es typischs Landschaftsphänomen.
Schutzgebiet
Ändi 2016 het de US-Presidänt Barack Obama zäme mit de Regierig vo Kanada grossi Bereich vo dr Arktis und im Atlantik zu Schutzzone erchlärt, wo zerst mal für füüf Jahr kei nüüi Öl- und Gas-Bohrlizenze meh vergäh wärded. Di nüüe Schutzzone vo de Arktis sind öppe so gross wie Spanie. Das mit Abstand gröschti permanänti Meeresschutzgebiet vo de Arktis isch s kanadischi Tuvaijuittuq.
Täuffelen
Töiffele (amtlech Täuffelen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Töiffele ligt am rächte Stade vom Bielersee un umfasst d Dörfer Töiffele un Gerolfinge. D Gmeindsflächi bsteit us 60,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 12 % Waud, 23 % Sidligsflächi u 4,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Mörge, Epse, Wauperswiu u Hagneck.
Gschicht
Töiffele isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Choufalli, 1280 Tofallie. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,8 % gläge.
Religion
74,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,8 %, CVP 1,4 %, EVP 3,0 %, FDP 10,2 %. GLP 5,2 %, GP 6,6 %, SP 18,9 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 3,9 %.
Gmeindspresidänt vo Töiffele isch dr Andreas Stauffer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Töiffele ghört zum Hochalemannisch.
Stimmloser dentaler Frikativ
De stimmlosi dentali Frikativ isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo relativ sälte isch. S Zeiche im IPA defür isch. Im alemannische Sproochruum isch de Luut meischt als de „th-Luut“ vo Änglisch thin bekannt. Ùnter de kontinentaleuropäische Sprooche isch er zimli sälte. Als Phonem chùnt er im Albanische, Galizische, Griechische, Spanische, Sardische, verschidne norditalienische Sprooche ùn bstimmte Dialäkt vùm Frankoprovenzalische vor. Im Alemannische sin di dentale Frikativ dur d hochdütschi Luutverschiebig scho im Altalemannische verschwùnde. Vo de germanische Sprooche git es de Luut nùmme no im Änglische ùn Isländische.
Schwaigern
Schwaigern ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Schwaigern leit an dr Ausloefer vom Heuchelberg em Dal vo dr Lein, eme lenke Nebefluss vom Necker. D Nochbergmoede vo Schwaigern send Leingarten, Nordheim, Brackenheim, Eppingen, Gemmingen, Massenbachhausen ond Heilbronn.
Vo dr Gmarkong send 58,1 % Landwirtschaftsfleche, 26,1 % Wald, 15,2 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Schwaigern gheret d Stadtdoel Massenbach, Niederhofen, Schwaigern ond Stetten am Heuchelberg.
Gschicht
Schwaigern ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 766 em Lorscher Codex.
Verwaltong
Schwaigern hot mit dr Gmoed Massenbachhausen a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Schuldese vo Schwaigern ischt d Sabine Rotermund.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schwaigern ghert zom Sidfränkisch, dr Dialekt vom Ortsdoel Niederhofen zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Michael S. Hart
De Michael Stern Hart (* 8. Merz 1947 in Tacoma, Washington; † 6. Septämber 2011 in Urbana, Illinois) esch en Amerikanischà Schriftstellär ond Gründär vom Gutenberg- Projekt.
Läbä
De Hart giltäd als en Pionier vo dä Buech- Digitalisierig. Zo der Idee, Büechär im Netz för alli frei zur Verfüegig z' stellä, esch er als Studänt inspiriert wordä. Am 4. Juli 1971, am Jahrästag vo dä Unabhängigkeitserchlärig vo dä Vereinigtä Staatä, hät er äs Exemplar vo dä Declaration of Independence öbercho. Er het grad no am glichä Obig dä ganzi Text abtippt ond diä digitali Abschrift au jedäm öber' s Netzwärk a dä Uni vo Illinois zo sinerä Verfüegig gstellt.
Scherragau
Dr Schärragau isch ä Regió im Siide vo Obrschwobe z Badä-Wirtebärg. Sai Namä hät dr Schärragau vu dä felsigä Landschaft.
Geographii
Dr Schärragau goht zruck uf d mittelalterliche Scherragrafschaft und bestoht aus em Große Haibärg, em Doal vo de Zollernalb und em Obere Donnädal. Är find sich i dr heitigä Zeit nimmä i politischä Gränzä widr, weshalb s ko definirte Gränz geit. Óógfär kamr sagä, dass dr Schärragau vo Imädingä bis Leibertingä ond vo Buachä bis Albstadt got. Im Schärragau läbät ibbr 250.000 Mänschä. Dr Schärragau isch ä stark zrklüftete Landschaft. Dodrum wird au vum Donä-Bärgland gschwänzt.
Schdätt und Gmoadä
D oazige Gmoadä im Landkrais Rottweil isch: Di 4 Gmoadä im Landkrais Sigmaringä sind: Di 32 Schdätt und Gmoadä im Landkrais Duttlingä sind: Di 13 Schdätt und Gmoadä im Zollern-Alb-Krais sind:
Gwässer
mini|Blick vum [[Knopfmacherfelsen|Knopfmacherfelsä]] Dr greeschde Fluss isch mit Abstand d Donnä. Näbefliss vo de Donnä sind vo Nórdä dr Krähäbach, d Elta, d Bära ond d Schmeie. D Schlichem entwässeret zum Neckar) ond goht von Tieringen bis Schemberg. Die Schlichemtalsperre reguliert d Wasserwirtschaft ond wird au zum Schwimmä gnummä. Geologisch ond turischdisch intressant sind auch di Donauversickerungen zwischet Imädingä ond Meringä ond au zwischet Fridingä ond Beirä.
Verkehr
De Schärragau wird durch verschidene Zugstreckä erschlossä:
Dr Donauradweg, vo Donaueschingen bis Wien und weiter zum Schwarzä Meer (EuroVelo-Route EV6 ), góót durch dr Gau. Dr Donauberglandweg ond dr Donau-Zollernalb-Weg sind di längschdä Wandrwäg im Schärragau.
Bärg
De greeschde Doal vom Schärragau sind de Hochfläche vum Haibärg und de Hegaualb. I s Juragschdoa vo de Schwäbische Alb hät Donnä ä schääs Durchbruchsdal grabä mit mächtigä Felsä, wi dr Knopfmacherfelsä. Im zwanzigschdä Johrhundert ischs Kletterä zu n em wichtigä Turismus-Zweig im Schärragau worrä. Di hegschdä Bärg im Schärragau sind gleichzeitig di hegschdä Bärg vo dr Schwäbische AlB:
Weget klaine Schartenhehä kennet dr als oan Bärg bezaichnät wärä.
Weitnau
Witne (amtlich Weitnau) isch a Markt im Landkrois Oberallgai in Bayern.
Scherragau
Gschicht
Di Heelä im Schärragau sind scho i dr Steinzeit vo Mänschä gnutzt worä. So hät es Funde ausm Paläolithikum (Burgheele Dietfurt), ausm Mesolithikum (Beuronien: Jägerhausheele) und ausm Neolithikum (Heele im Oachfelsä). D Hochflächä vu de Alb sind erschd i de Bronzezeit ond de Eisenzeit besidelet worä. Im Mittelalter hät es d namensgäbendä Schärragrafschaft gäa. Se isch um 800 bildet worrä, wo d Betholdsbaar i d Grafschaft Adalhardsbar um Donaueschingä, d Bara bei Oberndorf ond Grafschaft Scherra uftoalt worrä isch. Ab em 13. Johrhundert isch dr Schärragau me ond me untr dä Oinfluss vom Hous Hohääerg kummä. I de frihä Neizeit isch de Schärragau in vil verschidene Besitzdimer ufdoalt gse. Ab em 19. Johrhundert war de Schärragau zwischet Wirtäbärg, Badä und Hohäzolärn ufdoalt. Seit 1952 kert de ganze Schärragau zu Badä-Wirtäbärg innerhalb vo dä Bundesrepublik Deitschland.
Weitnau
Geografi
Witne likt am Witner Bach im Voralpeland. Vo dr Gmarkung sind 46,4 % Landwirtschaftsfleche, 45,3 % Wald, 7,5 % Sidlungsfleche und 0,8 % sunschtige Fleche.
Scherragau
Fiicher ond Pflanzä
Seit Aafang vo de 1970er Johr hät es widr Gämsä im Schärragau. S FFH-Gebiät „Oberes Donautal zwischen Beuron und Sigmaringen““, s Natura-2000-Gebiät „Oberes Donautal“, s Naturschutzgebiet Stiegelefels ond s Voglschutzgebiät] „Südwestalb und Oberes Donautal“ ligät im Schärragau.
Dr Irndorfer Felsägaartä zoagt bsundere Formä vo n ere Felsävegetatió ond isch zämmä mit m Botanischä Gartä vu de Universidät Dibingen aglegt worrä.
Weitnau
Gschicht
Witne isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1250 als Witenowe.
Scherragau
Burgä ond Schlessr
Im Schärragau hät es ä sehr große Burgä-Dichte. Dodäzu keeret: Ruiinä sind:
Weitnau
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 3,2 % gleage.
Kernkraftwerk Beznau
S Chärnchraftwärch Beznau isch es Chraftwärch i dr Gmeind Döttige im Kanton Aargau. Es ghört dr Axpo AG.
Scherragau
Sproch
Im Schärragau wird Schwäbisch gschwätzt. Bsunders im Siidä und im Wäschdä hät es a Kontinuum in dä alemannische Sprochbereich.
Weitnau
Verwaltung
Witne hot mit Misse-Wilhams a Verwaltunggmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Witne isch dr Alexander Streicher.
Kernkraftwerk Beznau
Es het zwe Blöck, wo i beidne e Druckwasserreaktor drinn isch. Zum s Chraftwärch abzchüele tarf dr Betriib Wasser us dr Aare nää.
Weitnau
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Kernkraftwerk Beznau
1969 isch dr Block 1 vom Chraftwärch ygschaltet worde, 1971 au dr zwöit. Es isch i dr Schwiiz s erschte Atomchraftwärch gsi.
Weitnau
Dialekt
Dr Dialekt vo Witne ghert zum Ibergang zwische Bodeseealemannisch und Oschtschwäbisch.
Scherragau
Schärragauer Kuche
D traditionelle Kuche im Schärragau isch oafach und zum satt wärrä. Gessä worrä isch dees, wo mr i dr truckänä und kaalte Umgebig erwirtschaftet hät.
Johann Jodok Singisen
Dr Johann Jodok Singisen (* öppe 1557 z Melige im Aargau; † 2. Nofämber 1644 z Muri) isch en Apt vom Chlooschter Muri gsi.
Er isch dr Soon vom Meliger Schultheiss Rudolf Singisen gsi. Won er z Muri d Chlooschterschuel psuecht gha het, isch er grad i dere Aptei blibe und het 1574 d Profäss abgleit. Anne 1596 isch er zum Apt gwäält worde, und er het im Chlooschter druff gluegt, ass me wider meh de stränge Ordensregle gfolget het.
Zue Singisens Zyt isch en nöie Trakt as alte Chlooschter bout worde. Me seit em no hüt dr Singise-Flügel.
Renate Künast
Uusbildig un Beruef
D Renate Künast isch in ere Recklinghauser Arbaiterfamilie as zwaits vu vier Chinder ufgwachse un hätt noch em Wille vu ihrem Vater uf Hauptschuel solle un megli bal e Familie grinde. Si het aber zmindescht chenne duresetze, dass si uf d Realschuel het chenne. No dr Mittlere Raife isch si uf d Fachoberschuel ange un het anne 1973 s Fachabitur gmacht. Vum Wintersemeschter 1973 bis zum Summersemeschter 1976 het si Sozialarbet an dr Fachhochschuel Düsseldorf studiert. Noch em Anerkännigsjohr 1976/1977 het si zwische 1977 un 1979 as Sozialarbaiteri in dr Juschtizvollzugsaastalt Berlin-Tegel z Wescht-Berlin gschafft. Anne 1977 het si mit eme Jurastudium an dr Freie Universitet Berlin aagfange, wu si no acht Semeschter 1982 mit em erschte juristische Staatsexame abgschlosse het. Ihre Referendariat het si in dr Chanzlei vu ihrem Barteifrynd Wolfgang Wieland absolviert. S zwait juristischeStaatsexamen het si anne 1985 abglait un isch in d Chanzlei vum Wielands yydrätte. As Rächtsaawälti het si sich uf Biet Uusländerrächt, Strofrächt un Burgerrächt spezialisierte un si fir d Belang vu sozial Benochdailigte yygsetzt. Mit em Wieland het si wichtigi Statione vu ihrem bolitische Wäg durlaufe. Si hän zem Byschpel zämme johrelang d Fraktion vu dr Alternative Lischt fir Demokraty un Umwältschutz im Berlinger Abgordnete Huus aagfiert.
Bolitisch Engaschmänt in dr Alternative Lischt
Anne 1979 isch d Renate Künast in d Berliner Alternativ Lischt (AL) yydrätte, wu sich speter dr Bundesorganisation vu dr Grienen aagschlosse un as dezidiert linke Landesverband gulte het. D Künast het sich in dr Anti-Atomchraft-Bewegig engaschiert un het zytwys un dr sognännte „Republik Freies Wendland“ in dr Nechi vu Gorleben gläbt. Syt däre Zyt isch si johrelang, au no as Abgordneti, unter dr Beobachtig vum Verfassigsschutz gstande.
Mitglid vum Berliner Abgordnetehuus
Anne 1985 isch d Künast in s Abgordnetehuus vu Berölin gwehlt wore, wu si wäg em Rotationsprinzip anne 1987 wider drus uusgschiden isch. Im Johr 1989 isch si wider Abgordneti wore un isch – d Rotation isch in dr AL in dr Zwischezyt abgschafft wore – bis 2000 blibe.
Noch em Wahlsiig bi dr Wahl zum Abgordnetehuus am 29. Jänner 1989 het e rot-grieni Koalition zwische dr Berliner Sozialdemokraten un dr AL di bishärig CDU/FDP-Regierig unter em Eberhard Diepgen abglest. Regierede Burgermaischter isch dr Walter Momper wore. D Renate Künast het zue dr Verhandligsdelegation ghert, wu dr Koalitionsverdrag uusghandlet gha het. Wu im Merz 1990 d Fraktionsvorsitzeri vu dr AL, d Heidi Bischoff-Pflanz, us Entdyschig iber di allmeenige Misserfolg innerhalb vum Regierigsbindnis zruckdrätten isch, isch d Renate Künast zue ihre Noofolgeri gwehlt wore. Ihri äng Zämmearbet mit em SPD-Fraktionsschef Ditmar Staffelt het d Koalition am Läbe ghalte. No dr Ruumig vu dr bsetzte Hyyser in dr Mainzer Stroß am 14. Novämber 1990 bi ai vu dr massivschte Bolizeiyysätz z Berlin in dr Noochriegszyt sin di griene Senatorne Anne Klein, Michaele Schreyer un Sybille Volkholz zruckdrätte un d Künast het am 16. Novämber verchindet, s rot-grien Regierigsbindnis sei am Änd. Derwylscht si ellai doderdur, ass si eme dezidiert linke Landesverband aaghert het, urspringlig as Barteilinki yygschetzt woren isch, het si ender e barteifligelunabhängige Kurs praktiziert un isch allmee vu dr Realo wie em Joschka Fischer gschetzt wore.
In dr Opposition isch d Künast bis 1993 Fraktionsvorsitzeri blibe. Derno het si sich im Abgordnetehuus wider uf d Rächtsbolitik konzäntriert. 1991 bis 1994 het si d Enquête-Kommission Verfassigsreform vum Abgordnetehuus glaitet. Vu 1993 bis 1998 isch si rächtsbolitischi Sprächeri vu ihre Fraktion gsii.
Vu 1998 bis 2000 isch si wider Fraktionsvorsitzeri gsii. Bi dr Berlinwahl 1999 isch d Künast zem erschte Mol as Spitzekandidati vu ihre Bartei aadrätte. Bindnis 90/Di Griene hän 3,3 Brozäntpinkt verlore un sin uf e Stimmenaadail vu 9,9 Brozänt vu dr Stimme chuu. Wel e Rot-Grieni Meehait nit zstand chuu isch, isch d Künast Fraktionsvorsitzeri blibe.
Bundesvorsitzeri vu Bindnis 90/Di Griene
No Turbulänzen in dr Bartei un in dr Koalition hän allmee Stimme d Ablesig vum glicklose Duo Antje Radcke un Gunda Röstel gforderet. Dr „hääling Vorsitzer“ Joschka Fischer het jetz aktiv d Ablesig vuum bishärige Fierigsduo dribe un het si uffe fir d Künast as Noofolgeri uusgsproche. Grad die Firsproch het aber d Barteilinki um dr Christian Ströbele un dr Jürgen Trittin gege sii in Stellig brocht. Drotz ass mit em Fritz Kuhn scho ne Kandidat vum rächte Barteifligel fir ain vu dr beede Sprächerboschte gsetzt gsii isch un no dr barteiintärnen Arithmetik dr ander mit ere Frau vum linke Fligel hätt sorte bsetzt wäre, isch d Renate Künast im Juni 2000 ainewäg gwehlt wore, wel s kai glychwärtigi Alternativ zuen ere gee het. Wäg em Prinzip vu dr Drännig vu Amt un Mandat het d Künast ihre Abgordnetemandat un dr Fraktionsvorsitz z Berlin aderno mießen ufgee.
Bundesminischteri un Bundesdagsabgordneti
Vum 12. Jänner 2001 bis zum 4. Oktober 2005 het d Künast s Bundesminischterium fir Verbruucherschutz, Ernehrig un Landwirtschaft in dr vum Bundeschanzler Gerhard Schröder gfierte erschte rot-griene Bundesregierig ibernuu. Uf ihri Aaregig isch s friejer Landwirtschaftsminischterium um dr Ufgabeberaich Verbruucherschutz uusgwytet wore un in „Bundesministerium für Verbraucherschutz, Ernährung und Landwirtschaft“ umgnännt wore. Aalass fir ihri Beruefig sin d Ruckdritt vu ihrem Vorgänger Karl-Heinz Funke (SPD) un dr Gsundhaitsminischteri Andrea Fischer (Bindnis 90/Di Griene) wäg eme BSE-Skandal. As Minischteri het d Künast d „Agrarwänd“ duregsetzt, e Reformpaket, wu ne Sterkig vum Verbruucherschutz, d Ferderig vu dr ekologische Landwirtschaft un e Uuswytig vum Dierschutz zum Ziil gha het. No voreb d Regierig Merkel in s Amt chuu isch, isch d Künast am 27. Septämber 2005 (nyyn Däg no dr Bundesdagswahl 2005) as Bundesminischteri zruchdrätte, wel si zue dr neie Fraktionsvorsitzeri gwehlt woren isch. Fir di räschtlige Wuche het ihre Barteikolleg Jürgen Trittin ihri Amtsgschäft wytergfiert.
Syt dr Bundesdagswahl 2002 isch d Renate Künast Mitglid vum Dytsche Bundesdag. D Künast isch syterhär alliwyl iber d Landeslischt Berlin in dr Bundesdag yyzoge. Im Bundesdag isch d Künast ais vu 12 Mitglider vum Wahluusschuss, wu d Helfti vu dr Richter vum Bundesverfassigsgricht bstimmt.
Fraktionsvorsitzeri Bundesdag un Berliner Spitzekandidati
No dr Bundesdagswahl 2005 isch d Künast am 18. Oktober 2005 zämme mit em Fritz Kuhn Vorsitzeri vu dr griene Bundesdagsfraktion wore. In ihrem Wahlchrais Berlin Tempelhof-Schöneberg het si anne 2009 26,3 % vu dr Erschtstimme iberchuu.
Im Oktober 2010 hän di Berliner Griene d SPD in e Dail Umfrogen iberholt un sin as sterkschti Bartei bi dr Wahl zum Abgordnetehuus 2011 prognoschtiziert wore. Am 5. Novämber 2010 het d Künast uf ere informälle Mitgliderversammlig vu dr Berliner Griene verchindet, ass si fir s Amt vum Regierede Burgermaischter wett kandidiere, am 7. Novämber het dr Landesbarteidag si offiziäll as Kandidati fir s Regierigsamt ufgstellt. D Künast het au glychzytig klargstellt, ass si numen as Regieredi Burgermaischteri z Verfiegig stiend, nit aber fir niderrangigi Funktionen in dr Berliner Landesbolitik. Bi dr Wahl am 18. Septämber 2011 hän di Griene 17,6 Brozänt vu dr Stimmen iberchuu. Si sin mit däm Ergebnis hinter dr SPD (28,3 %) un dr CDU (23,3 %) uf em dritte Blatz blibe; dr Klaus Wowereit isch Regierigsschef blibe.
Kandidatur as Spitzekandidati zur Bundesdagswahl 2013
Im Augschte 2012 het si d Kandidatur fir s Griene-Spitzeduo zur Bundesdagswahl 2013 aagchindet. In dr Urabstimmig vu dr Griene-Basis isch si em Jürgen Trittin un dr Katrin Göring-Eckardt unterläge, wu di Griene in d Bundesdagswahl fiere solle. Am 16. Februar 2013 isch si vu dr Landesmitgliderversammlig (LMV) zur Spitzekandidati vu dr Berliner Griene gwehlt wore.
No dr Bundesdagswahl 2013 het si verchindet, ass si nimi fir dr Fraktionsvorsitz wett kandidiere.
Privats
D Künast drännt ihre Privatläbe zimli vu ihre Roll in dr Effetligkait. Noch ere Beziehig mit em SPD-Bolitiker Ditmar Staffelt isch si syter anne 2000 mit em Jurischt Rüdiger Portius liiert. Syt em 22. Februar 2011 sin si ghyrote. S Baar läbt z Berlin-Charlottenburg.
Waltenhausen
Waldahausa (amtlich Waltenhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Waldahausa leit an dr Mendong vom Weilerbach en dr Krombach.
Vo dr Gmarkong send 54,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,2 % Wald, 7,9 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Waldahausa gheret d Derfer Waltenhausen, Hairenbuch ond Weiler.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7 % gleäge.
Fanum Voltumnae
S Fanum Voltumnae, s Häiligdum vom Voltumna, isch s wichdigste Häiligdum vo de Etrusker gsi. Es git e Huffe Kwelle, wo dr Bund vo de zwölf Völker vo Etrurie erwääne. Dr Hauptzwäck vom Bund isch religiöös gsi, er het aber au politischi Funkzioone ghaa. Jedes Joor häi sich d Füerer vom Bund im fanum droffe, wo s geografische und spirituelle Zentrum vom ganze etruskische Volk gsi isch. Si häi dört politischi Frooge erörteret und milidäärischi Fäldzüüg blaant, aber au zu iire Götter bätet. Dr wichdigst vo dene isch, wenigstens in de Auge vo de Römer, won en vo de Etrusker under em Naame Vertumnus übernoo häi, dr Voltumna gsi.
Waltenhausen
Religion
97,4 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2 % evangelisch.
Fanum Voltumnae
Wo s Häiligdum genau gsi isch, wäiss mä nid. Dr Livius verzellt, ass es apud Volsinios gsi sig. Mä nimmt aa, ass es in dr Gegend zwüschen em hütige Orvieto und Viterbo gsi isch.
Waltenhausen
Verwaltong
Waldahausa hot mit dr Gmoede Alatshausa, Broidadal, Deisahausa, Eabershause ond Wisabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Waldahausa ischt dr Karl Weiß.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Flora
Flora nennt mer d Gsammtheit vo der Pflanzewält. Als Flora chan au d Vilfalt vo Pflanze imene bestimmte Gebiet oder inere bestimmte Region bezeichnet wärde und e Verzeichnis, wo d Pflanzewält imene bestimmte Gebiet ufglischtet wird.
De Begreff leitet sech vom latinische Name Flora, de römische Göttin vo de Blueme und vo de Jugend, ab. De Pflanzewält stoht d Wält vo de Tier oder d Fauna gegenüber, benennt noch de römische Göttin Bona Dea, wo au Fauna gheisst.
Priesterbruderschaft St. Petrus
D’ Priaschterbriaderschàft St. Petrus (làtiinisch Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri, kurz FSSP), àui Petrusbriaderschàft gnännt, ìsch a tràdizionàlìschta reemisch-kàthoolischa Gsällschàft vun àposchtoolischa Laawa, wo üssschliasslig üss Kleriker bschteht. Grìnda worra-n-ìsch sa ànna 1988 àls Reàkzioon uff d’ illegààla Bischoofswäihja vum Arzbischoof Marcel Lefebvre. D’ Grìndungsmìtglììder sìnn Priaschter vu ìm Lefebvre siinera Priaschterbriaderschàft St. Pius X. gsìì, wo dr „Bruch“ nìt ààgnumma hann. D’ Petrusbriaderschàft schteht ìn voller Kommünioon mìt’m Hailiga Schtüahl un ìsch àls Gsällschàft vum pàpschtliga Racht àànärkännt.
D’ Petrusbriaderschàft ìsch ìn mehr àss 20 Lander presänt. Ànna 2021 hàt d’ Briaderschàft 526 Mìtglììder ghàà, drunter 341 Priaschter, 17 Diàkoona un 168 Seminàrìschta. Dr diitschschproochiga Dischtrikt vu dr Briaderschàft hàt sii Sìtz z’ Bàd ìm Wäschtallgàui.
Georgien
Georgie (georgisch საქართველო Sakartwelo isch ä Schdaat uf dr Südsite vom Kaukasus östlig vom Schwarze Meer. Er wird im Norde vo Russland, im Süde vo dr Türkei und Armenie und im Oschte vo Aserbaidschan begränzt. Mit em Große Kaukasus im Norde und em Chleine Kaukasus im Süde isch es e typischs Gebirgsland. Und zmitts durch Georgiè isch no s Surami-Gebirg, wo s Land ufteilt in a Weschtteil mit viil Räge, und a troggene, im Summer heisse Oschte. E hüffig bruchti Bezeichnig für Georgiè isch „Balkon vo Europa“ und nimmt Bezug uf d Laag zwüsche Europa und Asie, aber soll zeige, dass es zue Europa ghört.
Geografii: Gebirg, Klima und Flüss
Mit em Große Kaukasus im Nordè und em Chleinè Kaukasus im Südè isch Georgiè e Gebirgsland mit Bärggipfel wo über 5000 m hoch sind. Und zmitts durch Georgiè verbindet s Surami-Gebirg de Großi Kaukasus mit em Chlainè Kaukasus. S Surami-Gebirg teilt Georgiè in a Weschtdeil mit viil Räge bsunders im Summer, und in e troggene Oschtdeil. D Landwirtschaft isch dört uf Bewässerig aagwyse.
Dr längschti Fluss im Kaukasus mit em gröschtè Yzugsgebièt isch di 1364 km langi Kura (georgisch: Mtkwari). Si kunnt us dr Türkei im Chlinè Kaukasus. Noch eme langè Wääg bikunnt d Kura viil Wasser vo zwei Flüss us em Großè Kaukasus, dr wyssi und dr schwarzi Aragwi. D Kura flièsst drno durch d Hauptstadt Tiflis und durch Aserbaidschan bis ins Kaspischè Meer.
Us Svaneti in Westgeorgiè chömmed zwei anderi wichtigi Flüss vom Großè Kaukasus: dr Enguri (213 km lang) mit dr Quelle by Ushguli ganz im Norde, und dr Fluss Rioni (327 km lang) us em südlichè Svaneti (Kvemo /Nider-Svaneti). Dr Enguri liferet durchs Wasserkraftwärk am Enguri-Staudamm 40 % vom Strom für Georgiè. Dr Stausee liggt zum Deil in Abkhasiè und wird gemeinsam mit Georgiè verwaltet. D Staumuur isch 240 m hoch, 750 m lang, und 1988 baut worde. Dr Rioni bringt zämme mit andere Näbeflüss viel Wasser in d Region Imereti und in d Kolchis, dr Tièfebèni an dr Küschtè vom Schwarzè Meer. D Flussmündig isch by dr Hafestadt Poti (41.500 Ywohner, Stand 2021). In dr Kolchis gits durch de Rioni hüffig Übrschwemmigè.
Verkehrswääg
Dié historisch wichtigschti Strooß durch Oschtgeorgiè isch di Georgischi Heerstrooß. Si fièrt vo dr Hauptstadt Tiflis nach Norde, überquert dr Grooßi Kaukasus am Chrüzpass (2379 m) und goht bis Wladikawkas (Russland) im Nordkaukasus, dr Hauptstadt vo dr russische Teilrepubligg Nordossetiè. Si wird vo Soldate und Händler sit viile tuusig Joor benutzt. Dä Verkehrswääg isch sit übr 200 Yoor au e Yfallstoor für Russland nach Georgiè worde.
Alli Ysebahnstreggenè durch Georgiè fièred vo Wescht nach Oscht. Ei Liniè verbindet di wichtigè georgische Schtedt Poti und Batumi am Schwarze Meer mit Baku in Aserbaidjan am Kaspische Meer. Im Joor 2017 isch e neui Streggi eröffnet worde, will d Türkei us politische Gründ en alti Bahnverbindig durch Armeniè nümme zuèglo het. Si fièrt vo Tiflis übr Achalkalaki noch Kars in dr Türkei, und wytèr noch Ankara und Istanbul. Si isch Teil vo de neuè Siidestroos “Asie-Kaukasus-Europa”.
Schprooch, Religion und Kultur
Di georgischi Sprooch het eigeni Schriftzeiche, wo in keiner andere Sprooch bruucht wärde. Si isch nid verwandt mit em Russischè.
In Georgiè läbe Menschè mit vile Religione friedlich näbenand. Sit em 4. Joorhundert isch s Christetum Staatsreligion, hüt is es diè georgisch-orthodoxi Kirche mit em nationale Patriarch Ilia III als Oberhaupt. D Feschtdääg sind noch em orthodoxe Kalèndr, Wiehnacht wird am 7. Januar gfyret. In Adjara läbe viili Muslim. Es git aber au katholischi und evangelischi Christe, und Jude. All diè Kirche und Synagoge sind in dr Altstadt vo Tbilisi nooch näbenand zfinde. Aafangs vom 19. Joorhundert sind mehreri Dörfer vo dütschè Sydler gründet worde. Diè bekannteschti isch Bolnissi (Katharinenfeld). Kurzum, Georgiè isch multi-ethnisch.
Frauenberg
Frambursch (lothrìngisch; frànzeesch un ditsch Frauenberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Georgien
Schprooch, Religion und Kultur
Kulturell isch Georgiè bekannt durch großi Gastfründschaft. S Ässe isch sehr vielsiddig, und dr Tisch muès immer voll sy, bis dr letschti Gast gange isch. Und Wy und vili Trinksprüch ghöre immer drzue. Georgiè gilt au als Ursprungsland vom Wy, archäologischi Fünd bewiise, dass diè älteschte Sortè übr 8000 Joor alt sind. Es git viili Räbsorte, Saperavi isch diè bekannteschti.
Verwaltigsregionè und Gschicht
Verwaltigsmässig wird dr Staat Georgiè in 9 Provinze ufteilt, drzue kömme no zwei autonomi Republigge und d Hauptstadt-Provinz Tiflis. Diè hüttige Provinzè händ alli e historischè Hintergrund und es git in alle Provinzè historischi Züüge für e mehr als zweituusig jöörigi Gschicht. So isch Megreliè (Samegrelo) vom 12. bis 19. Johrhundert e sälbständigs Fürstetum gsi, aber 1857 von Russland annektiert worde. Im 16. Johrhundert het Georgiè sogar us drei Königrych (Imereti, Kacheti und Kartli) und 5 Fürstetümer bestandè. Zwüsche 1810 und 1864 isch Georgiè in mehrere Chrièg zum russische Kaiserrych cho.
Wil alli Provinzè lang è kulturell unterschidlichi Gschicht gha händ, existièrt è starks regionals Bewusstsii. Me redet sogar verschideni Sprochè in einige Provinzè: Megrelisch in Megreliè und Svanisch in Svanetiè. Im Süde vo Georgiè gits en armenischsprochigi Bevölggerig. In Adjara läbe viil Muslim.
Frauenberg
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Georgien
Verwaltigsregionè und Gschicht
Will in de historischè Gebirgsregion Svaneti wenig Lüt wohne, het me Svaneti zué zwei wirtschaftlich besser usgstattetè Regione zuèteilt: Semo-Svaneti zu Megreliè, Kwemo-Svaneti zu Racha-Lechkhumi. S Kodori-Tal isch 2008 im russisch-georgische Chrièg vo de Russe eroberet wordè und ghört hüt zum russisch bsetztè Abkhasiè.
Frauenberg
Geogràfi
Frambursch lijt direkt àn dr Granz zum Sààrlànd uf re Heche zwìsche 198 und 276 m ìwer em Meeresspiejel. D Granz wurd do bìldet vun dr Blies.
Georgien
Oschtgeorgiè
S Härz vo Georgiè liggt im Oschte mit dr Hauptstadt Tiflis und de vier Regione Kvemo(Unter)-Kartli, Shida(Ober)-Kartli, Mzcheta-Tianeti und Kakheti. Dr Name Kartli für s historische Zäntrum vo Georgiè gseet me au bi dr Bezeichnig für di georgischi Sprooch (kartuli) und für s Land (Sakartwelo).
S Klima isch trocke im Oschte und d Landwirtschaft isch uf Bewässerig aagwiise. S Wasser kunnt vo de Gletscher us em Große Kaukasus. D Region Kakheti isch bekannt für viil Sunnè und für dr Aabau vo guètem Wii. Gegä Aserbaidschan zuè wird d Landschaft sogar richtig steppe- und wièschtehaft.
Frauenberg
Gschìcht
Frambursch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1371 àls Frawenburg (1422: Frowenberg, 1429: Frouwenbourch, 1437: Frauenbourg, 1692: Frawbourg, 1702: Frawemberg, 1756: Fravenberg).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Georgien
Oschtgeorgiè
In dr Hauptstadt-Region Tiflis wohnt e Drittl vo dr georgische Bevölggerig, D Stadt zieht sich über 30 km em Fluss Mtkvari (Kura) entlang. Si isch s kulturellè Zäntrum vo Georgiè, mit allem was e Großstadt zeige cha: Theater, Operè, Ballett, Konzärt, Sport, Hochschuèle, mehreri Universitetè. Dr georgischi Name isch Tbili-si (uf dütsch warms Wasser), heissi Quellè sind dr Aalass für d Gründig vo Tiflis im 6. Joorhundert gsi. Vorhär isch Mzkheta nördlich vo Tiflis fascht 1000 Joor lang Hauptstadt vo zwei Königriich im Zäntrum vom hütige Georgiè gsi.
Frauenberg
Verwàltung
vun Frambursch ìsch. Frambursch ghert zem Kommünàlverbànd.
Georgien
Nordweschtgeorgiè
Bekannt isch d Region Imereti vor allem wäge ihrer Hauptstadt Kutaissi mit 230.000 Iiwohner, aber au durch d Bärgbaustadt Chiatura. Über d Hälfti vo de Mangan-Vorkomme uf dr Ärde wärdè in Chiatura abbaut. Di viile Seilbahne zwüsche de Wohnsydlige und de Bärgwärk stamme no us dr Sowjetzyt.
In di wildi Gebirgsregion Svaneti het sich frièner kuum e Främde verirrt. Hüt wird Svaneti mit neuè Strooße und Bärgbahne für dr Summer- und Wintertourismus entwigglet. Semo-Svaneti isch hüt bis in di oberschte Sydlige Ushguli und Mestia mit ere Strooß neu erschlosse. Sogar e Flugplatz gits in Mestia! Au dr höchschti Bärg vo Georgiè, dr 5201 Metr höchi Schchara, liggt in Svaneti. Es git großi Gletscher und dr Tourismus spielt e wichtigi Rolle. Aber dr Klimawandel het au in Georgiè schlächti Folge, wie Gletschrabbrüch und Überschwämmige.
Frauenberg
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Frambursch ghert zem Rhinfrankisch.
Georgien
Nordweschtgeorgiè
In Anaklia, an dr Mündig vom Fluss Enguri ins Schwarze Meer söll e großè, neuè Tièfseehaafe baut wärde, als wichtige Punnggt vo dr Neuè Siidestrooß. Us politische Gründ isch das Projekt im Summer 2022 abbrochè worde. Noch dr russischè Aggression in dr Ukraine seht di georgischi Regièrig, dass en attraktive Tièfseehaafè e grooßi Gfohr für e russischi Eroberig bildet. Anaklia ligt dirèkt an dr russisch bsetztè Region Abkhasiè mit dr Hauptstadt Sokhumi.
Südweschtgeorgiè
Wirtschaftlich wichtig isch d Region Adjara an dr türkische Gränze mit dr Hafestadt Batumi (130.000 Iiwohner). D Stadt het sich in de letzte 20 Joor dank em Tourismus gwaltig entwigglet. Wäge de vile Spiilkasino wird Batumi au „Chlei-Las-Vegas“ bezeichnet. Turischte kömmed au us Arabiè, Russland und China noch Batumi, abr bsuechè au Kobuleti und anderi Badeort entlang dr Schwarzmeerküschte.
In dr Region Guria gits entlang dr Küste anderi bekannti Kurort, so Ureki/Magnetiti. Dr schwarzi Sandstrand mit Magnetit söll by verschydene Krankheite guèt hälfe. D Region Guria zieht sich bis in d Hochlaage vom Chline Kaukasus. Dört händ während dr Sowjetzyt Militärsydlige und Radarstazione d Gränze zum NATO-Land Türkei gschützt. Hüt entwiggle sich in denè Hochlaage rasch belièbti Erholigsgebièt wie Gomismta oder Bakhmaro.
D Region Samtskhe–Javakheti liggt au im Chline Kaukasus. Dr Wintersportort Bakuriani isch bsundrs by Familiè belièbt. Anderi Gebièt vo Samtskhe–Javakheti sind no wenig entwigglet. D Region bikunnt abr jetzt mehr Bedütig wäge dr neue Ysebahnverbindig vo Baku (Aserbaidschan) übr Tiflis in d Türkei zur Stadt Kars, und wittèr noch Ankara odr Istanbul. Diè Ysebahn isch e Teil vo dr neuè Siidestrooß vo China noch Europa. D Streggi vo Tiflis noch Kars isch neu in Georgiè über s Djavakheti-Plateau baut und im Joor 2017 eröffnet worde, will d Türkei us politische Gründ en alti Bahnverbindig durch Armeniè nümme zuèglo het. D Ysebahne für dr Personeverkehr (au Schloofwääge vo Baku nach Istanbul) sind in dr Schwiz vo dr Stadler Rail baut und im Joor 2019 glyfered worde.
Gschicht vom Land bis zur Sowjetrepublik Georgiè
S Land Georgiè het e langi Historiè. Scho im 6. Joorhundert v. Chr. gits e Königriich in Weschtgeorgiè (Kolchis), noch em 4. Joorhundert v. Chr. au in Oschtgeorgiè (Iberiè, spöter Kartli). Im Joor 337 het dr König Mirian III s Christetum als Staatsreligion iigfièrt. Vom 11. bis zum 13. Joorhundert isch in Georgiè s „goldigi Zitalter“ gsi mit dr größte Usdehnig vom Land. Diè meischti Zit isch Georgiè aber immer wider vo främde Ländr bsetzt worde, so vo de Perser, Araber, Osmane, Mongole.
Interessant isch, dass au in dr Sowjetzit nid russisch sondern georgisch di offizielli Sprooch bliibe isch. Noch grooße Protescht im Joor 1977 het das dr Georgier Shevardnadze 1978 gschafft. Jedes Joor wird no hüt dr 14. April als Daag vo dr georgische Muètersprooch gfiiret.
Bis zum Zweite Weltchrieg isch Georgiè es landwirtschaftlig prägts Land blybè. Di Industrielli Revolution het au in Georgiè stattgfunde, wyl Bodeschätz gfunde worde sind. Versterggt isch d Industrialisièrig vom Stalin gförderet worde und hüffig sind uf Befeel vom Stalin Lüt vo abglägene Landstrich in di grosse Schtedt umgsydlet worde.
Land und Bevölkerig sit dr Unabhängigkeit (1991)
Im Joor 1991 het sich Georgiè unabhängig vo der Sowjetunion erklärt. Das het katastrofaali wirtschaftlichi Folge für di ganzi Bevölggerig gha. Au händ mehreri Bürgerchrieg stattgfunde, so in de Joor 1991 bis 1993 mit rund 250.000 vertrybene Georgier wäge Konlikt in Abchasiè und Südossetiè. Drzue chömme öbbe 3000 Flüchtling us Tschetscheniè.
Sit der Unabhängigkeit im Joor 1991 händ übr ä Million Menschè s Land verloo. Ällei zwüsche 2000 und 2005 isch di georgischi Bevölkerig jöhrlig um öbbe 1% zruggange. D Ursach vo dr aahaltende Uswanderigswälle isch dr extremi wirtschaftlichi Absturz vom Land noch dr Unabhängigkeit gsi. Während dr Sowjetzit isch d Läbensqualitet wäge dr guete Landwirtschaft, Industrii und viile Tourischte us dr Sowjetunion in Georgiè viil höcher gsi als in de meischte andere Sowjetrepubligge, dr Absturz entsprächend schlimmer. Exportmöglichkeite in d Sowjetunion sind plötzlich nümme do gsi. D Wirtschaft het völig neui Wääg mièse suèche. Georgiè isch dorum e typischs Transformationsland. Vor allem Iiwohner mit hochem Byldigsgrad händ zerscht Arbetsplätz in andere Staate vo der GUS – spöter au in Westeuropa und de USA – gfunde und Georgiè verloo. Diè gröscht georgisch Gmeinschaft usserhalb vom Land existiert in Moskau, noch russische Aagobe rund 300.000 Menschè.
Au im Joor 2008, noch eme neue, kurze Chrièg mit de russisch bsetztè Regione Abchasiè und Südossetiè, het Georgiè nomol über 230.000 Vertrybeni us Abchasiè und 12.200 us Südossetiè ufgnoo. Abchasiè und Südossetiè händ sich im Chrieg 2008 vo Georgiè abgspalte und sich als unabhängigi Staate erklärt. Si wärde vo Russland anerkannt aber au kontrolliert. Abchasiè mit dr Hauptstadt Sochumi entspricht dr historische Region Abchasiè, „Südossetiè“ mit dr Hauptstadt Zchinwali entspricht öbbe dr georgische Region Shida-Kartli nördlich vo dr Stadt Gori. Vo Georgiè us cha me diè zwei Regionè nid bsuèche.
No hüt sind über 275.000 Vertrybeni in Georgiè als Flüchtling registriert und bekömme e chlini Unterstützig. Vili läbe in große Sydlige, wo 2008 für d Flüchtling baut worde sind. Di gröschti Sydlig Tserovani mit öbbe 3000 Hüser und 7000 Iiwohner isch 30 km nördlich vo dr Hauptstadt Tiflis. Sit em Chrièg vo 2008 sind rund 20% vo dr Landesflächi russisch bsetzt und es git zwei russischi Militärstützpünggt in Südossetiè und eine in Abchasiè an der Küschte vom Schwarze Meer, mit öbbe 15.000 militärisch guèt usgrüschtete Aagschtellte.
Zwar isch Georgiè au hüt no es landwirtschaftlich prägts Land, aber übr d Helfti vo de Iiwohner läbe in de stedtische Balligsgebièt. Georgiè het nur no 3,7 Millione Iiwohner (2016). Im Großruum Tiflis (mit Rustawi) wohnt mehr als e Drittl vo de Iiwohner, wichtigi anderi Stedt sind Kutaissi (190.000 Iiwohner), Batumi (125.000), Sugdidi (75.000), Gori (52.000) und d Hafestadt Poti (46.000) am Schwarze Meer.
Zämmefassig
Georgiè het ganz verschydeni Klimaregione, vo subtropisch-fiècht bis kontinental-trogge. S Land stigt vom Meeresspiègl am Schwarze Meer uffe bis in di 5000 Metr höche vergletscherte Gebirg vom Große Kaukasus. Es git vili ursprünglichi Landschafte, e Dutzend Nationalpärk und anderi Naturschutzgebièt. Georgiè het e Gschicht diè mehreri Tuusig Joor zrugg goot, und het hüt e Bevölkerig mit verschidene Religione und Sprooche. Au wirtschaftlich gits für Georgiè guèti Möglichkeite sich au in Zuèkunft guèt z entwigglè, vor allem mit Biolandwirtschaft. Kurzum, Georgiè isch e Land mit großem Potenzial, vor allem im Tourismus und dr Landwirtschaft.
Georgie isch im Oktober 2018 Ehregascht a dr Frankfurter Buechmäss gsi. Dutzendi Biècher sin us däm Aalass vo georgisch uff dütsch übersetzt worde. In johrelanger Arbet isch am Institut für Geografii vo dr Staatliche Universitet Tiflis (TSU) zämme mit dütsche Partner e großformatige Nationalatlas entstande, wo alli georgischè Themè mit aktuellè Zahlè, Text, Bildr und über 150 neuè Kartè behandled wärde.
Hofstetten ZH
Hoofschtette (mängmol au Hofschtette bi Elgg) isch es Dorf i de politischi Gmäind Elgg im Bezirk Winterthur vom Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Hoofschtette liit zwüschet Murg- und Tösstaal nördlich vom Schauebèèrg, a de östliche Grenze vom Kanton. Zue de ehmolige Gmäid händ au na d Wiiler Huggebèèrg (Huggenberg), Geeretschwiil (Geretswil), Wènzike (Wenzikon) und Tickbuech (Dickbuch) ghöört. S Piet hät 49,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 46,1 % Wald, 2,5 % Sidligsflechi, 2 % Vercheersflechi und 0,1 % Gwässerflechi umfasst (Stand 2017). Naachbergmäinde sind Elgg im Norde, Aadorf (TG) im Oschte, Bichelsee-Balterschwiil (TG) im Südoschte, Tuurbetaal im Süde, Schlatt im Weschte und Elsau im Nordweschte gsii.
Gschicht
Hoofschtette isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 914 als Pipineshovestetin.
Uf de 1. Jänner 2018 hät Hoofschtette mit Elgg zur neue Gmeind Elgg fusioniert.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 4,2 % (Stand 2011).
Religion
63,8 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 12,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,6 %, CVP 1,6 %, EDU 4,6 %, EVP 5,1 %, FDP 4,5 %, GLP 6,4 %, GP 7,9 %, SP 8,6 %, SVP 57,6 %.
Gmäindspresidänt isch de Roger Gerber (Stand 2017) gsii.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hoofschtette ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Projekt Gutenberg-DE
S' Gutenberg Projekt bietäd en düütschsprachigä Läseservice met Wärbigä finanziert im Internet a. Debii handelt es sich i dä meischtä Fäll um Text vo Schiftstellär, wo vor meh als 70 Johr gstorbä sind ond' s uf däre ehrnä Wärch jetz kei Urheberrächtsasproch meh get. Set äm Juli 2011 bietäd das Projekt gmeinsam mit ämenä Verlag us Hamburg diä erstä vo däne scho lang vergriffnä Wärch wiedär als Buech a. Bis zom Dezämber 2011 sölled alli Titäl wedär in Buechform erhältlech sii.
Im Gägesatz zum freiä internationalä Project Gutenberg, wo au düütschi Text beinhaltäd, esch jedoch bim Projekt Gutenberg-DE s' abladä vo komplettä Text nid emmer möglich, well d' Firma Hille+Partner Rechte a dä vo ehrä vertriebnä Büecher beasprocht.
S' Projekt Gutenberg-DE dokumäntiert aussärtdem au ned d' Quellenä vo denä gspeichertä Text, so dass diä au ned zom zitierä im Umfäld vo wössäschaftlichä Arbeitä giltäd.
Urhebärrechts Fragä
Juristisch isch denä ehrä Urhebärrechtsasproch aber eher ned göltig. Au cha diä Firma käi Urhebärrechtsasproch uf diä Inhalt i dä Büecher aamälde, well diä Text scho beräits gmeinfrei send. D' Frog werd alläfalls den no einisch vomenä Grecht entschiedä werdä müessä.
Cugy VD
Cugy (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Projekt Gutenberg-DE
GaGa – Gmeinsam am Projekt arbäitä
Ebäfalls vo Hille+Partner is läbe gruäfä esch 2004 das Projekt GaGa – Gmeinsam am Gutenberg arbäitä, en Siitä, wo mer zämä versuecht s' Läse zom korigiärä vo Büecher z' organisierä.
Wiä bim Distributed Proofreaders wertäd Büecher scannt ond inerä Texterchännig unterzogä. Met Freiwelligä wird denns Ergäbnis mit äm Original verglichä ond wenn nötig korrigiert. Am 28. Februar 2007 esch diä 500.000 Siite bearbäitäd wordä. Uf dänä vo GaGa erstelltä Text get äs käi Copyright.
Cugy VD
Geografi
Cugy isch e Dorf am Rand vu dr Wälder vum Jorat. D Gmaiflechi umfasst 40 % landwirtschaftligi Flechi, 37,6 % Wald, 22,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Cugy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 968/985 as in villa Cuzziaco (1147 Cusi).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 20,3 % gläge.
Religion
45,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 34,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,3 %, CVP 5,3 %, FDP 17,0 %, GLP 5,7 %, GP 10,5 %, SP 24,9 %, SVP 24,1 %, Sunschtigi 1,1 %.
Dr Burgermaischter vu Cugy isch dr Raymond Bron (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,3 % gläge.
Wigoltingen
Wigeltinge, au Wigoltinge (amtlich Wigoltingen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Wiifèlde im Kanton Thurgau, Schwiz.
Cugy VD
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1992 Yywohner 88,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,1 % Dytsch, 1,4 % Italienisch un 4,7 % anderi Sproche.
Wigoltingen
Geografi
Wigeltinge liit am Nordstade vo de Thur zwüsched Weinfelden und Frauefeld. Zue de Gmaind ghöred au no d Ortschafte Bonau, Engwang, Illhart, Wagerswil, Lamperswil und Hasli. D Gmaindsflechi bstoht us 75,2 % landwirtschaftlicher Flechi, 12,5 % Wald, 11 % Sidligsflechi und 1,3 % sustiger Flechi.
Gschicht
Wigeltinge isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 889 as Wigoltinga.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 11,4 % gläge.
Religion
63,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6,8 %, CVP 10,3 %, FDP 16,1 %, GLP 5,2 %, GP 6,4 %, SP 9,8 %, SVP 39 %, Sustigi 6,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2036 Iiwooner 94,4 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,1 % Französisch 1,8 % Italienisch und 3,7 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Wigeltinge ghöort zum Oschtschwizerisch.
Ostheim (Oberelsass)
Ooschte (frz. Ostheim, dt. Ostheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ooschte ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 785 àls Osthaim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Communauté de communes du Rhin
D Communauté de communes du Rhin ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 31. Dezember 2001 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han sìwa Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Rhinài gsìì, Präsidant dr Eric Kethi. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes du Pays d’Erstein un Communauté de communes de Benfeld et Environs zum neie Verbànd Communauté de communes du Canton d’Erstein füsioniert wore.
Isérables
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 3,3 % glägu.
Religion
93,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 0,9 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Isérables ischt dr Régis Monnet (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 914 Iwonru 99,8 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, und 0,2 % Titsch.
Dr tradizionäll Tialäkt va Isérables gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Basel-St. Johann
Santihans (offiziell St. Johann mit dr Bedonig uf dr letzte Silbe [) isch e Quardier in dr Schwiizer Stadt Basel. Es lit im stark industrialisierte Norde vo dr Stadt. Dört findet sich dr Rhiihafe Santihans und die stedtischi Abfallverbrennig. S Quartier het e hoche Aadeil vo usländische Iiwohner und isch eine vo de soziale Brennpünkt vo Basel. D Nöchi zum Rhii und dr Innestadt mache aber e hochi Läbensqualität möglig. S Santihans-Quardier verdankt si Name em Apostel Johannes.
S Quardier Santihans gränzt im Norde an Frankriich, im Oste an Rhii, im Süde an d Quardier Vorstedt (Santihans-Park) und Am Ring) (Santihans-Ring) und im Weste an s Iseli (Burgfälderstrooss).