cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sommercasino
Was dernoch im Summerkasino abgange isch wird vilmol vergässe. Im Joor 1938 isch es vom Kanton dr Israelitische Fürsorg zur Verfüegig gstellt worde. Es isch e Uffanglager für Flüchtling vom 2. Wältkrieg worde. D Mensche händ dert Unterkunft und Ässe beko. Si händ Ziit beko sich um e Witerräis z kümmere und händ ame au im Huushalt miese hälfe. Abem Joor 1940 sind si denn in dr Umgäbig in Arbetslager versezt worde und 1946 isch s Summerkasino zuedo und wider am Kanton zruggeh worde.
Daniel Kirkwood
Im August 1849 her er international uf sich ufmerksam gmacht, wie er e mathematischi Analogi zwische dr Rotation vu dr Planete un ihre Umlaufbahne entdeckt het. Anno 1851 isch dr Kirkwood Professor fer Mathematik am Delaware College worre und dert zwische 1854 un 1856 Präsident gsi.
Sommercasino
1959 het d Stifdig Juugendhuus s Geböid übernoo und us em e Juugendhuus gmacht in de Joorzäänt druf. Sit 1986 isch s Summerkasino s grösste Juugendkultuurhuus in dr Regioon Basel und isch hüte e feste Bestanddäil in dr regionaale Juugendkultuur. D Dräägerschaft isch dr Veräin Basler Freizitakzioon BFA. S Huus wird für Konzärt und Partys brucht. E Hufe vo de Rüüm wärde an Juugendkultuurschaffendi us dr Regioon vermietet. Charakteristisch für s Geböid si d Graffiti, wo s uf dr ganze Fassade het.
Daniel Kirkwood
Anno 1856 sich dr Kirkwood no as Professor fer Mathematik an d 'Indiana University in Bloomington gange. Dert isch er witter in dr Asteroideforschig dätig gsi un het anno 1861 d'Hypothese ufgstellt, dass d'Meteorschauer Yberreste vume zerstörte Komet si chönnte.
Si bedütendsti Leistig isch d'Entdeckung vu dr uf ihn daifte Lucke im Asteroidegürtel gsi, wo er anno 1866 gmacht het, die so gnennte Kirkwoodlucke.
Im zue Ehre isch dr Karter Kirkwood uffem Erdmo daift.
Jura (Gebirge)
Der Jura isch en Gebirgszug us Chalchschtei in Öiropa.
James Watt
Dr James Watt (* 19. Januar 1736 z Greenock; † 25. August 1819 in siim Huus z Heathfield, (Staffordshire) isch e schottische Erfinder gsi. Vo siine Erfindige isch us hütiger Sicht d Verbesserig vom Wirkigsgrad vo Dampfmaschine dur d Verlagerig vom Kondensationsprozäss us em Zylinder in e separate Kondensator die iiflussriichsti gsi. Dr Watt sälber het s Gstäng, won er entworfe het, s Parallelogramm vom Watt, für si grössti Erfindig ghalte.
Jura (Gebirge)
Name
S Wort Jura chunt us der keltische Sprooch. Es het am Afang jor gheisse, und do druus isch bi de Röömer juris worde, was eifach «Wald» und do dermit au «Waldgebiet» gheisse het. Dä Name isch im wälsche Jorat erhalte, wie der gross Wald bi Losann heisst. Im Middelalter het me em Gebirge uf latynisch jura mons – also «Jura Bärg» – gseit.
Vom Landschaftsname het der Alexander von Humboldt öpe 1795 der Begriff Juragschtei füre Chalch algemein afo bruuche, und so het me’s i der Geology denn au für glych alte Chalch i anderne Landschafte gmacht. Eso sind spööter denn wägem Gschtei au d Landschaftsnääme vo der Schwööbischen Alb und der Fränkischen Alb uffchoo.
Es git z Poolen e Landschaft, wo Krakauer Jura heisst.
Vom geografische Name het men i der nöie Zyt d Bezeichnige für s französische Departemänt Jura und füre Schwiizer Kanton Jura abgleitet, und denn au für vil anderi Instituzioone wie zum Bischpiil für es bar Ysebaangselschafte, so wie d Chemins de fer du Jura.
N.B.: En anderi Bedüütig, wo vom Latynische chunt, het s Wort “jura” für d Rächtswüsseschaft.
Laag
Der Jura isch ungfähr 750 Kilometer läng u macht e Boge vo de Voralpe im Gebiet vom französische Departemänt Isère gäge Norde und denn der Nordweschtschwiiz noo gäge Nordoschte und denn südlech am Schwarzwald verby übere Rhy zu der Donau und wyter bis zum obere Main.
Gliderig
Zum Jura im wytere Sinn chame die Teilgebiet zelle:
Der französisch und der Schwiizer Jura ghöred landschaftlich zäme und für die Bärgregioon bruucht me normalerwiis der Gebietsname «Jura» im ängere Sinn.
Der Hochrhy, d Steina, d Wuètèschlucht un d Aitrach gränzed de Schwiizer vom Schwöbischè Jura ab. Wiè a der Weschtgränze, isch d Gränze im Norde ender unscharf feschtglait, zum Deil sind die Abgränzige bolitisch, aber nit geologisch motiviert.
Geologisch gseh bietet sich d Ydeilig noch Falte- un Dafeljura aa.
Der Jura bestooht vor allem us drei Type vo Gebirgsforme:
Bärge
Der hööchscht Bärg vom Jura isch der Crêt de la Neige. Er lyt im französische Departemänt Ain und isch 1720 Meter hööch.
Tääler und Flüss
Der Jura het zwüsche de verschidene Bärgzüüg und au im Gebiet vom Dafelejura vil Tääler, wo d Flüss druususe zu de grosse Flüss Aare, Rhy, Soone und Rhone laufe. D Aare goot vo Brugg uus dur nes Kweertaal zum Rhy abe, won er bi Choblez dryflüsst.
Die grööschte Flüss vom Jura sind der Doubs, d Orbe, d Areuse, de Seyon, d Allaine, d Schüss, d Birs, d Tünnere, d Ergolz und d Sissle.
Stedt
Rund ume Jura umme lyt e Reie vo grössere und chlyne Stedt, bsunders vil am Jurasüdfuess. Im Gebirge inne sind i der Gschicht au vil middelgrossi Stedt entstande, so wie öpe Pontarlier, Le Locle, La Chaux-de-Fonds, Dälschbrg, Pruntrut und Lieschtel.
wie der Jura entstanden isch
Sid öpe 130 Millione Joor isch die afrikanischi mit der öiropäische Kontinentaalpladde zämmegstosse. Do derby händ sich denn d Alpe und der Jura bildet.
Und für d Entstehig vom Jura het au no der Rhygraabe e Bedüddig gha. Dää isch vor 24 bis 36 Millione Joohr entstande, wil sich zwei Erdbladde vonenander entfernt händ. Hätt sich dää Graabe nitt pö a pö mit Gschtei, also Sedimänt uffgfüllt, wär dää so wie de San Andreasgraabe z San Franzisko in de USA. Di tektonische Aktiviteete im Bode vom Rhygraabe sind verantwordlich für des verheerendi Ärdbidem vo 1356, wo Basel in Schutt un Asche gleggt het.
Wirtschaft und Vercheer
S Chalchgschtei, wo men im Jura a vilne Stelle abbout, isch e wichtige Rostoff füre Bou. Dä Schtei het je noch Felseschicht ganz underschidlechi Kwalitääte und au verschideni Farbe, vo grau und bruun bis zu wyss und gääl, und es het i teil Regioone au anderi Stoff zwüsche de Schichte vo de Bärge so wie öpe Gips und Ysenärz. Die het me sit der antike Zyt gwunne, und i vil Tääler sind derwäge früener Yseschmelzine und anderi Fabriggen entstande.
Im Jura isch d Landwirtschaft i de meischte Regioone uf d Veezucht spezialisiert; es het Alpmatte für d Sümmerig. I den Ortschafte i de Tääler unde git’s vil Induschtry.
Wäge de stotzige Bärge und de ängge Schluchte git’s im Jura nid vil Oort, wo me derdur grossi Vercheerswääg het chönne boue. Grad für d Ysebaan sind vo Vallorbe bis uf Brugg zimli vil Dunäll nötig gsi.
Uf de Bärge vom Jura sind Signal für d Landesvermässig, und a vilne Stelle grossi Sändealaage.
Im Bärgmassyv sind vil Oort, wo weniger hööch sind und me liecht über en Bärgsattel übere uf die anderi Syte cha goo. Die Bärgpäss sind deils uralt. Und es git gueti Wanderwääg de Bärge und Kreete noo und Weloruute und Singletrails dur s ganze Piet. Zu de Stroossen und Wääg über s Juragebirge lueg:
Sid em nüünzääte Joorhundert sind vil Oort im Jura und psunders die hööche Bärge mit schöner Uusicht und die apektakulääre Plätz a de Bärgstroosse dur d Felsschluchte und au d Häilbääder und Bärg- und Kuurhüüser als Reisezyl für d Turischte beliebt.
Museum für Gegenwartskunst (Basel)
S Kunstmuseum Basel | Geegewart, früener Museum für Geegewartskunst, am Dalbe-Rhiiwääg 60 z Basel isch 1980 as erste öffentlige Usstelligsbau in Europa eröffnet worde, wo usschliesslig dr zitgenössische Kunstbrodukzioon und -braxis gwidmet isch. S Museum isch käi sälbständigi Instituzioon, sondern ghöört administrativ zum Kunstmuseum Basel, wo under em rächtlige Oberbegriff Öffentligi Kunstsammlig Basel lauft. Es zäigt Wärk us em Kunstmuseum und us dr Emanuel Hoffmann-Stifdig. S Geböid isch e Baasler Kulturguet mit regionaler Bedütig und d Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.
S Museum goot ursprünglig uf e Leihgoob vom italiänische Kunstsammler Giuseppe Panza di Biumo zrugg, Wo Basel in dr Middi vo de 1970er Joor aabote het, e Hufe vo sine zitgenössische Wärk uszleene, wenn mä geigneti Rüümlikäite für sä wurd finde. Druf isch im Basler Dalbedaal s Museum für Geegewartskunst entstande. D Christoph Merian Stifdig het paralleel zur umfassende Sanierig vo däm Kwardier 1978–1979 en ehemooligi Babbiirfabrik mit eme Nöibau noch Blään vom Basler Archidekturbüro Steib+Steib zum zwäidäilige Museum umbaut. S Brojekt isch zu wääsentlige Däil vo dr Mäzenin Maja Sacher-Stehlin finanziert worde mit dr Bedingig, ass die Öffentligi Kunstsammlig dört Kunstobjekt vo dr Emanuel Hoffmann Stifdig wurd usstelle. Dr Kanton Basel-Stadt het s Grundstück und s Baurächt gstifdet und zaalt sit 1991 die ganze Bedriibschoste. 2005 isch dr Bau umfassend renoviert worde.
D Sammlig
S Museum bresentiert Kunst, wo vo de 1960er Joor bis in d Geegewart entstande isch. Es sammlet scho sit 1971 näbe de klassische Medie wie Moolerei oder Plastik au Videokunst. D Schwerpünkt vo dr Sammlig si d Wärk vom Joseph Beuys, Bruce Nauman, Rosemarie Trockel, Jeff Wall und die aktuelli amerikanischi Kunst (Robert Gober, Elizabeth Peyton, Matthew Barney). Wärk vo dr Emanuel Hoffmann-Stifdig, wo nid usgstellt wärde, wärde sit 2003 im Schaulager z Münchestäi ufbewaart.
David Spangler Kaufman
Dr David Spangler Kaufman (* 18. Dezamber 1813 z’ Boiling Springs, Pennsylvania; † 31. Janner 1851 z’ Washington, D.C.) ìsch a àmerikànischer Rachtsànwàlt, Politiker un Diplomàt gsìì. Ar ìsch vu 1838 bis 1845 Mìtglìed vum Parlament vu dr Republik Texas gsìì, un dernoh Mìtglìed vum Repräsantàntahüs vun da Verainigta Stààta fìr s’ Texas vu 1846 bis 1851.
si Lawa un sina Kàrriar
Dr Spangler ìsch àm 31. Janner 1851 z Washington, D.C. àn’ma Harzàfàll gstorwa. Ma hàt ìhn z’äärscht uf em Congressional Cemetery z’ Washington, D.C. beardigt, àwer sina Laichnàhm ìsch ànna 1932 uf d’ Texas State Cemetery in Austin versetzt worra.
S’ Kaufman County ìm Texas un sina Hàuiptstàdt Kaufman sinn noh-n-ìhm bnännt.
Scheidegg (Tecknau)
D Scheidegg, me seit ere au Scheidig, Scheideck oder Heideck (Christian Wurstisen), isch e Burgruine 400 Meter südweschtlich vo Däggnau im Schwyzer Kanton Baselland.
Laag
D Ruine schtot südweschtlich vo Däggnau und nördlich vo Rünebrg uf eme Felse. Vom Bahnhof Täggnau us cha me se uf eme churze geeche Wanderwäg erreiche. Dr Schtandort vo dr Burg 'scheidet' Gälterchinde, Rünebrg und Däggnau und het so dr Burg ihre Name geh (Scheidegg). Si schtoht uf Gälterchinder Bode im Gälterchinder Bann.
Aalag
Uf Grund vo dr Lag uf ere Felsrippe het d Scheidegg e längliche, rächteggige Grundriss und isch an dr Nordoscht- und dr Südweschtsyte dur Felswänd und geechs Gländ vo Natur us gschützt. Dur tiefi Halsgräbe wo als Hinderniss diene isch au dr Schutz vo dr Nordwescht- und vo dr Südoschtsyte künschtlich verbesseret worde. Glychzytig het me d Schtei vo dene Halsgräbe zum Boue vo dr Burg brucht.
D Filterzischterne isch teilwys in Felse yghaue (Südoschtegge) aber gröschteteils gmuurt gsi (vor allem d Nord- und Weschtmuur). D Innensyte si mit Lehm abdichtet worde und öppe in dr Mitti lit no hüt dr Schöpfschacht mit knapp emene Meter liechter Wyti. Zwüsche Lehmdichtig und Schöpfschacht hei si mit grobe Schtei ufgfüllt, so dass gnueg Ruum für`s Wasser zwüsche de Schtei blyben isch. D Dächer vo de Geboide im noiere, nordweschtliche Teil si aller Wohrschynlichkeit no als Pultdächer usgfüert gsi und hei sich dr Filterzischterne zuegfüegt, um die mit Rägewasser z fülle.
Zur Beheizig isch näbe de offene Füürstelle und Rauchabzüg jewyls e Chachelofe in Betryb gsi, z`erscht im Wohnturm und drno -- nach dem siner Ufgob -- im nördliche Trakt. Dr Zuegang zur dr Burg isch öppe in der Mitti vo dr Südweschtsyte gsi und isch mit eme chline Turm gschützt gsi.
Gschicht
D Quellelag für die alti Ruine isch sehr dürftig. Es isch nit emol sicher, öb dr hütig Name Scheidegg em urschprüngliche Name entschpricht. Dr Lebenszyklus vo dr Aalag isch in ere Zyt gsi, wo schriftlichi Dokument nume minimal erstellt worde si und praktisch numme im chlöschterliche Berych.
D Motivation zum Ufbou vo dr Burg isch unbekannt, cha aber nit in dr so oft zitierte 'Beherrschig' von ere wichtige Schtross oder vom ene Pass ligge, do e sötigi Situation do nit vorhande gsi isch. Vill ender isch e sydligspolitischi Motivation aazneh, denn s hinteri Ergolztal mit sine Nebetäler isch nogwiesenermasse am Aafang vom 2. Johrtusig guet bevölkeret gsi. Das isch e guti Usgangslag au für dr chlyni, lokali Adel gsi, um dr eigeni Machtberych ufboue z chönne.
Gründet isch die Burg vo de Herre vo Gälterchinde uf sälbst grodetem Land worde: Im domolige Lehnswäse hei Adligi sich Eigetum ufboue chönne, wo si vo de aktuelle Landesherre unabhängig hei bewirtschafte chönne, indem si das Land sälber grodet hei. Die Fund zeige, dass d Bewohner wirtschaftlich praktisch autark gsi si und nit vo de Abgobe vo de Buure vo dr Umgäbig gläbt hei. Die Autarkie het sich sogar bis in handwärkliche Berych vo dr Metall- und Holzbearbeitig erschtreckt.
Dr Nydergang het um 1300 ygsetzt, d Nutzig vom Wohnturm isch denn bereits reduziert worde. D Burg isch denn um 1320, nach eme heftige Brand (was dozumol wäge de offene Füürschtelle und de ville Holzkonschtruktione immer wider passiert isch) aufgeh worde. Es schynt uf Grund vo de vorgfundene Reste, dass zu dem Zytpunkt dr Wohnturm bereits nümme intensiv bewohnt worden isch und sich s Läbe bereits in noiere nordweschtlichen Teil verlagert gha het. S Burgestärbe isch in dere Region zu dem Zytpunkt bereits in vollem Gang gsi -- s (macht-)politischi Läbe het sich in d Schtädt verschobe -- und so het me d Burg nümme ufbout. In dr Mitti vom 14. Johrhundert isch die scho zerfalleni Aalag in d Thierschteiner Herrschaft Farnsburg integriert worde und isch denn in dere Urbar 1372 zum erste Mol erwähnt worde. Drno isch d Burg, wie so vill anderi au, als Steibruch brucht worde. Glücklicherwys hei si dr roti Buntsandstei als wertlos gwichtet und drmit d Gwändschtück vo de Fänschter und em Tor wohl usbroche aber ligge lo hei.
D Uusgrabigs- und Reschtaurationsarbete vo dr Ruine hei vo 1970 bis 1974 (Jürg Ewald, Jürg Tauber) stattgfunde. D Fund si im Kantonsmuseum Basel-Landschaft in Lieschtel aufbewahrt worde.
Gesellschaft der Feuerschützen (Basel)
E. E. Gsellschaft vo de Füürschütze z Basel isch 1466 vo de Zümft gmäinsam gründet worde, zum iiri Mitgliider usbilde, ass si d Stadt besser bewache und verdäidige chönne. S «E.E.» stoot bi Korporazioone vo dr Stadt Basel vor em äigentlige Korporazioonsnaame und bedütet „Eine (zu) Ehrende“. Im Joor 2010 het d Gsellschaft öbbe 340 Mitgliider ghaa. Si isch die äinzigi Basler Korporazioon, wo au Persoone ooni s Basler Bürgerrächt ufnimmt.
Organisazioon
D Gsellschaft het e Voorstand, wo us zwäi Oberschützemäister, wo jeedes Joor underenander abwäggsle, und zää bis fufzää Schützemäister bestoot. Dä Voorstand wird vo dr Mitgliiderversammlig gweelt. Dr Voorstand ernennt äine vo iine zum Seckelmäister, anderi zum Gsellschaftsschriiber, Chronikredaktüür und Archivaar. Es git Kommissione für s Schiesswääse, s Schützehuus und für d Finanze. Dr Irtemäister isch für s Ässe und Drinke bi de Gsellschaftsaaläss verantwortlig.
Gschicht
D Basler Bürgerschaft het immer mee d Verwaltig vo dr Stadt übernoo, wo früener in de Händ vom Bischof gläägen isch, und eso si noo di noo d Zümft für d Verdäidigung vo dr Stadt verantwortlig worde. Bis in s 14. Joorhundert si si vor allem mit Hiib- und Stichwaffe, Pfiilbööge und Armbrüst bewaffnet gsi. Wo denn aber Kanoone und churz druf Büggse iigfüert worde si, het mä d Bürger müesse leere, wie die richdig brucht wärde. Dorum het dr Root e Schützenornig erloo, wo die eltisti bekannti im Joor 1466 uusechoo isch. Din isch beschriibe, wie mä die Füürwaffe söll aaschaffe und zun e luege, und wie mä d Schütze söll usbilde. D Zümft häi denn d Eeregsellschaft vo de Büggseschütze gründet und äinänachzig Maa us alle Zümft si Mitgliid worde. Dr gweelti Oberstschützemäister het müesse e Zumftmäister oder e Rootsheer si und dr Bürgermäister het d Stadt bi dr Waal verdräte.
Dr Schiessblatz
Dr Schiessblatz isch zerst am Leonhardsgraabe gsi, 1498 het dr Root dr Gsellschaft d «Schützematte» bim Döichelweijer usserhalb vom Spaaledoor zur Verfüegig gstellt, und das isch eso bliibe bis ins 20. Joorhundert. In de Joor 1561–1564 isch bi dr Schützematte s Schützehuus baut worde, und dört het sich e Schützechnächt um d Verpfläägig vo de Schütze kümmeret. D Gsellschaft het das dänkmolgschützte, historische Geböid immer no, es isch aber jetz e Gastronomiibedriib, wo vom ene Pächter bewirtschafdet wird. Schiesse düen d Füürschütze hützudags uf dr Aalaag Lachmatt z Muttez/Brattele.
S Hooseschiesse
Vo dr Gründig bis 1887 het d Stadt Basel jedi Wuche em beste Schütz Duech für e Baar Hoose zaalt. Mä het d Hoose im Joor aber numme äinisch chönne gwünne. Dr Bruuch vo dr Goob vo Hoose isch au noch 1887 vo dr Gsellschaft witergfüert worde und jede Donstig wärde d Hoose uusegschosse, was denn mit eme Mööli und eme Humpe gfiirt wird.
ם
Mem isch de drejzehnt Buechschtab im Hebräische Alphabet. Er het de Zahlewert 40.
Steht de Buechschtab ôm Schluss vum Wort, wird er als Finalbuechschtab ôndersch gschriebe. Die Schrybwys wird monchmôl fir de Zahlewert 600 verwendet.
Gschicht
S hebräisch Mem geht uf de gliche Ursprung zruck wiä s phönizisch Mem, wu sich s griechisch My un s latynisch M drus entwickelt hen.
Wasserschloss der Schweiz
Als Wasserschloss vo de Schwiiz wird d Gegend im Drüeck vo Brugg, Turgi un Stilli bezeichnet, wo die drü Flüss Aare, Rüüs un Limmet kurz nachenand bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang, wo rächts lyt, un èm Brugger Ortsdeil Lauffohr zämmeflüsset.
E paar Zahle
Die drü Flüss bringed im Durchschnitt 555 m³ Wasser pro Sekunde (d Aare 315 m³/s, d Rüüs 140 m³/s und d Limmat 100 m³/s). Bi Hochwasser isch d Wassermängi bis zu drümal grösser. Dänn chunnt do s Wasser vo 40 % vo de Gsamtfläche vo de Schwiiz zsämme. Die wichtigschte Iizugsgebiet sind s Berner Oberland, s Berner Mittelland, de Aargau, d Innerschwiiz un de Kanton Glarus.
Schutzgebiet
1989 het d Regierig vom Aargau die bsunderi Auelandschaft mit em Wasserschloss-Dekret gschützt. Si isch en Aue vo nationaler Bedütig un isch als Landschaft vo nationaler Bedütig uszeichnet worde.
Theater Fauteuil
S Theater Fauteuil isch e Chlaitheater im Spaalehoof am Spaalebärg z Basel. Es bestoht us de zwei Chlaibühnene, em Fauteuil und em Tabourettli (sit 1971) und us em Kaisersaal (sit 1989) für Konzärt, Bankett und anderi Aaläss.
Gschicht
Dr Roland Rasser, dr Sohn vom Kabarettist und Schauspiiler Alfred Rasser, het im Novämber 1957 s Cabaret Fauteuil ufdoo. Bi dr Première het jede iine chönne, won e Stuehl mitbrocht het. E Deil vo dene Sitz si no im Johr 2002 bruucht worde, wo s Theater denn modärni Theatersitz überchoo het. 1965 het dr Rasser d Märlibühni gründet, wo öbbe 20'000 junge Zueschauer im Johr Mundartmärli wie s «Rumpelstilzli» und d «Frau Holle» vorfüehrt. 1971 isch im gliiche Huus s Tabourettli as zweiti Chlaibühni eröffnet worde. 1989 het s dr wältbekannti spanischi Architekt Santiago Calatrava neu gstaltet, aber scho 2002 si däm siini Stüehl, wo nid sehr populär gsi si, usgwäggslet worde.
1998 het dr Rasser d Leitig vom Theater siine Chinder Caroline und Claude überloo.
S künstlerische Brogramm
Zu de bekanntiste Künstler, wo im Fauteuil mit ihren eigene Brogramm ufdräte si ghöre dr Emil, dr Hanns Dieter Hüsch, dr Dieter Hildebrandt, dr Dimitri, d Zarah Leander, dr Georg Kreisler, dr Samy Molcho, d Münchner Lach- & Schiessgsellschaft, d Mummeschanz, dr César Keiser & d Margrit Läubli, d Milva, dr Gert Fröbe, dr Franz Hohler, dr Reinhard May, dr Mani Matter, dr Alfred Rasser, d Acapickels, s Duo Fischbach, dr Massimo Rocchi, dr Lorenz Keiser, dr Gerd Dudenhöffer, Ursus & Nadeschkin, dr Marco Rima und d Gschwüster Pfister.
Résistance (Begriffsklärung)
Résistance, frz. (us lat. resistens «Widerstand») stoht fir:
Wittislingen
Wittislinga (amtlich Wittislingen) ischt e Markt em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Wittislinga leit em Egaudal.
Gmoendsgliderong
Zua Wittislinga gheret dr gleichnamig Markt, d Derfer Schabringen ond Zöschlingsweiler ond dr Weiler Beutenstetterhof.
Gschicht
Wittislinga ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 973 als oppidum ... quod nominatur Uuittegislingua.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3 % gleäge.
Religion
87,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 7,6 % evangelisch.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Wittislinga ischt dr Ulrich Müller.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Wittislinga ghert zom Schwäbisch.
Bréhain
Bréhain (lothrìngisch Bierchem, ditsch 1915–18 un 1940–44 Bruchheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bréhain lijt ìm Saulnois àm Owerlöif vun dr Frànzesche Nied, 35 Kilometer sìdeschtlich vun Metz und 25 Kilometer sìdweschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 244 und 314 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Château-Bréhain ìm Sìdweschte, Villers-sur-Nied ìm Norde und Marthille ìm Nordoschte.
Gschìcht
Bréhain ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1169 àls Berchem (1178: Brehem, 1607: Brehain).
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bréhain ìsch. Bréhain ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Bréhain ghert zem Lorrain.
Sichuanesische Sprache
S Sichuanesisch oder Szechuanesisch (alemannischi Ussprooch: ; vereifachti chinesischi Schriftzeiche: 四川话, traditionelli Schriftzeiche: 四川話; sichuanesischi Ussprooch: Si4cuan1hua4, ; standardchinesischi Ussprooch in Pinyin: Sìchuānhuà) isch e Varietät vùm Chinesische, wo vorallem in de Provinze Sichuan ùn Chongqing gschwätzt wird, dezue au no in Deil vo de Provinze Hubei, Guizhou, Yunnan, Hunan ùn Shaanxi, wo dra gränze. Es isch äng verwandt mit de ondre Dialäkt vo Südweschtchina, ùn wird zämme mit dänne zum südweschtliche Mandarin zäält. Mit em Standardchinesisch ùn de ondre Dialäkt vùm Mandarin isch s Sichuanesisch aber nùmme yygschränkt gägesytig verständlig, ùn au innerhalb vùm Sichuanesische verstöön sich d Lüt nit ällewell.
Wolfertschwenden
Wolfertschwenda (amtlich Wolfertschwenden) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Sichuanesische Sprache
Näbe de Han-Chinese wird s Sichuanesisch au vo Aaghörige vo de ethnische Minderheite vo Sichuan, wie Tibeter, Yi, Qiang oder Naxi als Zweitsprooch gschwätzt, dezue au vo de nit-sichuanesischsproochige Han-Chinese vo de Provinz, wie öbe de Sichuanesische Hakka. Wemmer s Sichuanesisch als eigeständigi Sprooch würdi definiere, no wär es mit de über 100 Millione Lüt, wo es schwätze, eini vo de 10 Sprooche vo de Wält, wo di meischte Muettersproochler het.
Kanton Rohan
Dr Kanton Rohan isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Pontivy im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Rohan gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Pierre Le Teste gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Sichuanesische Sprache
Di alti chinesischi Sprooch vo Sichuan, s Bashu, isch öbe im 17. oder 18. Joorhùndert ussgstorbe, wo en Buureaafierer mit em Name Zhang Xianzhong Sichuan erobret het, ùn in de Chriegswirre deno öbe zwei Drittel vo de Bevölcherig vo Sichuan ùms Läbe gcho isch. Sichuan isch deno vo Zuezügler vorallem uss de Provinz Huguang (hüt die Provinze Hubei ùn Hunan), aber au uss de südöschtliche Provinze Fujian, Jiangxi ùn Guangdong, neu bsiidlet worde. Uss däm Grùnd isch di hütigi Sprooch vo Sichuan nooch verwandt mit de nordchinesische Dialäkt, au wänn di alti Bashu-Sprooch wohl en Yyflüss ùff s Sichuanesisch gha het. Vo de Hakka-sproochige Yywooner vo Sichuan, wo au zue derre Zyt zuegwandret sin au e eigni Form vùm Chinesische schwätze, wird s Sichuanesisch drùm au als Húguǎnghuà, ‚Sprooch vo Huguang‘, bezeichnet.
Im alemannische Sproochruum isch wohl de bekanntescht Sprächer vùm Sichuanesische de Deng Xiaoping, wo ussem Oschte vo Sichuan gsi isch, ùn in synre gsamte politische Laufbahn nùmme Sichuanesisch gschwätzt het.
Schryybig
Üblicherwys werde di sichuanesische Dialäkt mit de chinesische Schriftzeiche gschriibe, wo jeds Zeiche für ei Silbe stoot ùn wo verschiidni Schriftzeiche verschiidni Bedütige hen, au wänn si glych ussgsproche werde. Die Schriftzeiche sin in de 1950er-Joor in de Volchsrepublik China vereifacht worde, ùn syt däm git es die traditionelle Schriftzeiche (im Dütsche au als ‚Langzeiche‘ bekannt) ùn die vereifachti Schriftzeiche (au als ‚Chùrzzeiche‘ bekannt). Die traditionelle Zeiche werde vorallem no z Hongkong, Macau, Taiwan ùn vo viilene Überseechinese bruucht, in de Volchsrepublik aber nùmme no mangmool für Yyschrifte oder Logo ùn deno no in de traditionelle chinesische Kalligrafikùnscht. In däm Artikel werde für s Sichuanesisch die vereifachti Schriftzeiche bruucht.
Traditionellerwys git es au Schriftzeiche, wo nùmme für s Sichuanesisch bruucht werde. Meischt sin die für Wörter, wo es nùmme im Sichuanesische git. Es Byspil isch s Zeiche 𢲵 cao4, wo ‚Pfanne-riere/broote‘ heisst. Hüt sin die sichuanesische Schriftzeiche aber chuum mee bekannt ùn di meischte Lüt chönne si nit emool läse. Wänn Sichuanese ihre Dialäkt schryybe wänn, z. B. in Chatnoochrichte, no nämme si Schriftzeiche ussem Standardchinesische, wo eso ussgsproche werde wie die sichuanesische Wörter.
Zume s Chinesisch mit latyynische Buechstabe z schryybe git es verschiidni System. Friener isch viilmool d Wade-Giles-Ùmschrift bruucht worde, wo hüt aber meischt dur s Pinyin abglööst worde isch. Des isch in de 1950er-Joor entwigglet worde zume s Standardchinesisch mit latyynische Buechstabe z schryybe. Wyl di sichuanesische Dialäkt aber Luut hen, wo im Standardchinesische nit vorchömme ùn im Pinyin nit vorgsee sin, isch für verschiidni sichuanesischi Dialäktwörterbiecher in de 1980er-Joor e eigni Version vùm Pinyin entwigglet worde, s Sichuanesischi Pinyin (Si4cuan1hua4 Pin1yin1; 四川话拼音). Ei Ùnterschid zum Pinyin isch, dass d Tön mit hochgstellte Zaale gschriibe werde, statt wie für Standardchinesisch mit Akzänt-Zeiche. Usserhalb vo dänne akademische Wörterbiecher isch die Ùmschrift aber praktisch nit bekannt. In däm Artikel werde die Byspil mit em sichuanesische Pinyin gschriibe, ùn d Ussprooch devo wird im Abschnitt zur Phonologi erklärt.
Verbreitig ùn Dialäkt
S Sichuanesisch isch Deil vo de südweschtliche Dialäkt vùm Mandarin-Chinesische, wo usser z Sichuan ùn Chongqing au no im chinesischsproochige Deil vo de Provinze Yunnan, Guizhou ùn eme Deil vo Hunan ùn Guangxi südlich vo Sichuan, em Groossdeil vo de Provinz Hubei öschtlich vo Sichuan, ùn eme südliche Rand vo de Provinze Shaanxi ùn Gansu nördlich vo Sichuan, gschwätzt wird. Dezue isch es au in de nördliche Deil vo Myanmar ùn Vietnam verbreitet, zum Deil als Lingua Franca zwüsche verschiidne ethnische Grùppe. Insgsamt schwätze öbe 260 Millione Lüt des Südweschtmandarin, wo die Dialäktgrùppe vo Sichuan sälber woorschynts über d Hälfti devo ussmache.
Die Dialäkt vo Sichuan, ùn de Gegende wo dra gränze, cha mer in vier Grùppe yydeile. Die Ùnterdeilig basiert ùff de Entwigglig vo de Wörter, wo im Mittelchinesische mit de Konsonante /p t k/ ùffghört hen. So isch s Wort 八 ‚acht‘ im Mittelchinesische (wo öbe vùm 5. bis zum 13. Joorhùndert gschwätzt worde isch) als ussgsproche worde, ùn isch hüt no in viile südchinesische Sprooche bat oder äänlig. Die Wörter werde als ‚Yytrittston‘ 入声 bezeichnet.
Hütige Sproochbruuch ùn Sproochveränderig
Im Verglych zue viile ondre chinesische Dialäkt ùn Sprooche, wo wie zum Byspil d Wu-Sprooch uss de Region vo Shanghai inzwüsche sehr starch vùm Standardchinesisch verdrängt worde sin, isch s Sichuanesisch no rächt vital ùn wird vo de meischte Lüt z Sichuan no als Alldaagssprooch gschwätzt. Des het au mit de starche regionale Identität vo de Sichuanese z due. So isch es au in de grööschte Städt Chengdu ùn Chongqing no di ieblichi Ùmgangssprooch au im öffentliche Läbe, derwyylscht es in de chlynere Städt ùn ùffem Land viilmool di einzigi Sprooch isch, wo d Lüt schwätze chönne. Au wänn di meischte Lüt Standardchinesisch schryybe chönne, spräche vorallem ältri Lüt die Schriftzeiche viilmool mit ere sichuanesische Ussprooch uss, so dass s Standardchinesisch vo ene zwar bim Wortschatz ùn de Grammatik de Standardsprooch Putongua entspricht, aber d Ussprooch sichuanesisch isch.
De Art vo Standardchinesisch, wo vo Sichuanese gschwätzt wird ùn no dütlichi Spure vo de Luut ùn de Grammatik vùm Sichuanesische het, sait mer au a 川普 (Chuānpǔ). De Name bestoot uss de Schriftzeiche 川, wo eigetli ‚Flùss‘ heisst (de Name „Sichuan“ bedütet ‚vier Flüss‘) ùn em Zeiche 普, wo ‚allgemein, eifach‘ heisst ùn de erschti Deil vùm Wort Pǔtōnghuà (Standardchinesisch, eigetli ‚allgemeini Sprooch‘) isch. E scherzhafti Bezeichnig isch au 椒盐普通话 (Jiāoyán Pǔtōnghuà), wo [Sichuan-]Pfäffer-ùn-Salz-Standardchinesisch‘ bedütet.
D Situation vùm Sichuanesische isch meischt no e Diglossi, wo s Sichuanesisch di gschwätzti Alldaagssprooch isch, ùn s Standardchinesisch änder d Schriftsprooch ùn die Sprooch für amtlichi oder formelli Sache. In formelle Situatione, wie öbe ùff Ämter, bi Banke, oder bi Rede wird aber au änder Standardchinesisch gschwätzt ùn Code-Switching, also en hüüfige Weggsel zwüsche Sichuanesisch ùn Standardchinesisch im glyche Gsprööch oder Satz, chùnt viil vor. Bsùndersch in de Städt Chengdu ùn Chongqing sin allerdings in de letschte Joorzäänt viili Lüt uss ondre Landesdeil zuezoge, wo deno d Standardsprooch Putonghua bruuche. Wäge däm isch bi viilene Arbetsblätz inzwüsche s Standardchinesisch di normali Sprooch. Dezue chùnt no, dass zum Byspil in de Dienschtleischtige d Kunde viilmool zerscht ùff Putonghua aagsproche werde, wyl des formeller wirkt ùn d Kunde viilycht uss eme ondre Deil vo China chömme. Eso wird zum Byspil in viilene Restaurant deno kei Sichuanesisch mee zwüsche de Bedienig ùn de Gäscht gschwätzt. Im Joor 2021 het d Provinzverwaltig vo Sichuan sogar e Wyysig ussegee, dass alli Beamte in de Verwaltig bi de Arbet ùn allene Amtsgschäft nùmme Standardchinesisch sötte schwätze.
In de Mittelschicht vo de gröössre Städt schwätze allerdings d Eltre hüt viilmool scho Standardchinesisch mit de Chinder. Wyl des deno au d Sprooch in de Schuel isch, schwätze die Chinder deno viilmool kei sichuanesische Dialäkt mee als Muettersprooch.
De Yyflùss vùm Standardchinesisch verändert aber einewäg die sichuanesische Mùndarte. Des isch vorallem bim Wortschatz ùn de Grammatik dütli. So werde Wörter wie 晌午 sao3vu3 ‚Mittagässe‘, 拢 nong3 ‚aacho‘ ,活路 ho2nu4 ‚Arbet‘ oder 相应 xiang1yin1 ‚billig‘ hüt viilmool nümmi bruucht ùn mer sait statt däm 午饭 wu3fan4 (Standardchinesisch: wǔfàn), 到 dao4 (Standardchinesisch: dào), 工作 gong1zo2 (Standardchinesisch: gōngzuò) ùn 便宜 pian2nyi4 (Standardchinesisch: piányi). S Ton-System vùm Sichuanesische, de Zämmefall vo de Luut sh-ch-zh ùn s-c-z, oder de Bruuch vo betonte Vokal statt em Schwa, blybt dergäge erhalte, so dass sich die Wörter in de Ussprooch de einewäg dütli vo de standardchinesische Version ùnterscheide.
Kanton Rohan
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän siibe Gmaine ghert:
Sichuanesische Sprache
Hütige Sproochbruuch ùn Sproochveränderig
Dütli isch s Verschwinde vo sichuanesische Merchmool deno au bi Wörter, wo im ältre Sichuanesisch en ondre Luut wie im Standardchinesisch hen, es die Luut aber in beide Sprooche git. Do glycht sich d Ussprooch all mee em Standardchinesische aa. Welli Ussprooch vùmene Wort öber deno bruucht, hängt deno vùm Sprächer ab. En Überbligg git die Tabelle:
Silbestruktur
Wie die ondre chinesische Sprooche au, hen die sichuanesischi Dialäkt e relativ eifachi Silbestruktur, vorallem vergliche mit viilene europäische Sprooche. E Silbe bestoot uss eme optionale Konsonant (声母 ‚Aaluut‘, Standardchinesisch: shēngmǔ, Sichuanesisch: sen1mu3) ùn eme Vokal mit eme optionale Nasalkonsonant oder /r/ am Schlùss (韵母 ‚Ussluut‘, Standardchinesisch: yùnmǔ, Sichuanesisch: yun3mu3). Dezue wird jeedi Silbe au no mit eme bstimme Tonmùschter ussgsproche.
Mööglichi Silbestruktuure sin:
Nùmme Vokal oder Halbvokal + Vokal:
Vokal/Halbvokal + /r/, /n/ oder / ŋ/:
Wolfertschwenden
Geografi
Wolfertschwenda leit rond 15 Kilometer sidlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 63,5 % Landwirtschaftsfleche, 21,6 % Wald, 12,2 % Sidlongsfleche ond 2,8 % sonschtige Fleche.
Sichuanesische Sprache
Silbestruktur
Konsonant + Vokal: Konsonant + Vokal + /r/, /n/ oder / ŋ/
Im Sichuanesische git es 20 mööglichi Aaluutkonsonante, siibe Vokal, zää Diphthong ùn fümf Triphthong, ùn no zwei Nasalkonsonante /n/ ùn /ŋ/ ùn en r-Luut, wo en Ussluut chönne sy. Wyl aber nit alli devo au würkli kombiniert werde chönne, git es insgsamt nùmme öbe 300 verschiidni Silbe, wo aber au no mit eim vo de vier Tön ussgsproche werde, also insgsamt öbe 1200. Im Verglych werde im Dütsche über 5000 verschiidni Silbe bruucht. Im Sichuanesische git es drùm au e sehr groossi Zaal vo Homophon, Wörter, wo glych ussgsproche werde. Zum Byspil cha d Silbe bi2 mit mindeschtens fümf verschiidne Schriftzeiche gschriibe werde, wo alli öbis ondres meine: 鼻 ‚Noos‘, 碧 ‚grieni Jade‘, 毕 ‚fertig mache‘, 笔 ‚Bimsel,Stift‘ ùn 滗 ‚filtriere‘.
Tön
Wie in de ondre chinesische Sproochvariante au, git es im Sichuanesische lexikalischi Tön, wo d Bedütig vo Wörter entscheide. Des heisst, dass d Frequänzhööchi ùn d Veränderig devo inere Silbe d Bedütig vùmene Wort cha verändre. In sonige Sprooche isch de Ton gnau eso wichtig wie d Ùnterscheidig zwüsche verschiidne Konsonante oder Vokal. Di meischte sichuanesische Dialäkt hen wie s Standardchinesisch vier Tön (wo aber ondri Tonmùschter hen ùn sich au onderscht ùff d Wörter verdeile), aber d Dialäkt im Süde ùn Weschte vo Sichuan (Minjiang-Dialäkt) ùnterscheide fümf verschiidni Tön.
Im Sichuanesische git es die vier Tonmùschter:
In viilene Ùmschrifte für s Chinesisch werde die Tön eifach mit Zaale hinter de Silbe aazeigt. Hüt wird des viilmool no bim Kantonesisch eso gmacht ùn bim Sichuanesische Pinyin, wo in däm Artikel bruucht wird, au. In de Ùmschrift für s Standardchinesisch, em Hanyu Pinyin, werde d Tön hüt aber mit Akzänt-Zeiche gschriibe. Zum Byspil ā, á, ǎ, à. Des het zwar de Vordeil, dass es yyprägssamer isch wie nùmme d Numerierig mit Zaale, aber leider chammer d Akzänt vùm Standardchinesische nit eso eifach ùff s Sichuanesisch übertrage, wyl d Tonmùschter dörte onderscht sin.
Die Tabelle zeigt Byspilswörter für d vier bzw. fümf Tön im Chengdu-Dialäkt ùn im Minjiang-Dialäkt vo Qianwei:
Historisch sin die Tön wohl entstande, wyl es in frienere Sproochstufe vùm Chinesische mee Konsonante am Änd vo Silbe gha het. Die Konsonante hen glychzytig d Tonfrequänz beyyflùsst, vo dänne Vokal vo devor gcho sin. Wo die Konsonante sich deno im Lauf vo de Zyt verändret hen ùn schliessli gar nümmi ussgsproche worde sin, isch s Tonmùschter bliibe ùn isch jetz wichtig für d Ùnterscheidig vo Wörter gsi.
Deno het es Wörter gee, wo mit eme /s/ ùffghört hen, wo spööter zumene /h/ worde isch ùn deno ganz verschwùnde isch. Die Wörter ghöre meischt zur vierte Tonkategori. Es Byspil isch s Wort für ‚verchaufe‘ 卖. Des isch im Altchinesische gsi, im Mittelchinesische deno  ùn im hütige Sichuanesisch isch es ' (Standardchinesisch: ').
Wörter, wo scho im Altchinesische mit gar keim Konsonant ùffghört hen oder mit eme Nasalkonsonant oder eme /l/, sin deno au als eigni Tonkategori ùnterschiide worde, nämli die Erschti. Zum Byspil s Wort 花 ‚Blueme‘, wo im Altchinesische öbe gsi isch, im Mittelchinesische deno  ùn im hütige Sichuanesisch ' (Standardchinesisch: '). Die wyteri Entwigglig isch aber rächt kompliziert ùn mangi Tön hen sich deno au in verschiidni Kategorie ùffgspalte oder sin zämmegfalle. So het sich de erschti Ton in zwei verschiidni Tön ùffgspalte, je nooch däm, ob s Wort mit eme stimmlose oder stimmhafte Konsonante aagfange het (Wörter wie 头 ‚Chopf‘, wo im Mittelchinesische als mit eme stimmhafte /d/ aagfange hen, hen hüt de zweite Ton, tou2).
Im Mittelchinesische het es deno au no Silbe gee, wo ällewell no mit eme Konsonant ùffghört hen, nämli mit /p t k/. Die sin hüt no in gwüsse chinesische Sprooche, wie zum Byspil em Kantonesische oder em Hakka erhalte, in de nordchinesische Dialäkt ùn au em Sichuanesisch aber ganz verschwùnde. Silbe, wo mit dänne Konsonante ùffghört hen, sin im Mittelchinesische als e fümfti Tonkategori aagluegt worde. E Byspil isch s Wort 北 ‚Norde‘, wo im Mittelchinesische als ussgsproche worde isch. In viile südchinesische Varietäte het des Wort hüt no en /k/ am Schlùss, z. B. im Kantonesisch als bak oder im Hokkien als pok.
In de meischte nordchinesische Dialäkt, vorallem au im Standardchinesische, sin die Konsonante deno verschwùnde, ùn Wörter, wo si gha hen, sin zimli zuefällig ùff die vier Tonkategorie verdeilt worde. Im Fall vùm Wort für ‚Norde‘ isch des die Dritti gsi: . In de sichuanesische Dialäkt werde die Konsonante zwar au nümmi ussgsproche, aber in de Minjiang-Dialäkt bilde die Wörter ällewell no e eigni Tonkategori. Die Dialäkt hen also fümf verschiidni Tonfrequänzmùschter, wo ùnterschiide werde. So isch s Wort für ‚Norde‘ im Dialäkt vo de Stadt Leshan zum Byspil . In de ondre sichuanesische Dialäkt aber sin die Wörter nit wie im Standardchinesische ùff alli ondre Tonkategorie verdeilt worde ùn au nit als eigni Tonkategorie erhalte bliibe, sùndern mit eme ganz bstimmte Ton zämmegfalle. Meischt isch des de zweiti Ton gsi, zum Byspil z Chengdu, wo des Wort  isch. Im Renshou–Fushun Dialäkt aber sin die Wörter mit em vierte Ton zämmefalle, zum Byspil in de Stadt Zigong als be4 ùn im Ya'an–Shimian Dialäkt mit em erschte Ton, so zum Byspil z Ya’an als be1.
Konsonante
Im Sichuanesische git es zwänzig Konsonantephonem. Bi de Plosiv ùn Affrikate /p t k ts tɕ/ wird nit zwüsche stimmhafte ùn stimmlose ùnterschide, sùndern zwüsche behuuchte ùn nit-behuuchte, wo beidi stimmlos sin. Di sichuanesische /p/ ùn /t/ werde also öbe wie die alemannische // ùn // wie in „Baum“ oder „des“ ussgsproche, ùn /pʰ/ ùn /tʰ/ öbe wie in „Päckli“ oder „Tee“.
Im Verglych zum Standardchinesische git es in de meischte sichuanesische Dialäkt die retroflexe Konsonante / / (als sh, zh ùn ch gschriibe) nit, sùndern si sin mit /s ts tsʰ/ (s, z, c) zämmegfalle. Eso sin zum Byspil d Wörter 三 ‚drüü‘ ùn 山 ‚Bärg‘, wo im Standardchinesische als ' ùn ' ussgsproche werde, im Sichuanesische glych: . De retroflexi Luut // oder // (r) vo de nordchinesische Dialäkt entspricht im Sichuanesische eme /z/.
Usserdäm chùnt de velari Nasal // im Sichuanesische am Aafang ùn am Änd vùnere Silbe vor, im Gägesatz zum Standardchinesische, wonner nùmme am Silbeänd cha sy. Es Byspil isch s Wort 鹌 ‚Wachtel‘, wo im Sichuanesische ' luutet, im Standardchinesische aber '.
Die Tabelle zeigt d Konsonante vùm Sichuanesische, mit em Buechstab vo de sichuanesische Pinyin-Ùmschrift drùnter in fette Buechstabe ùn en Byspilswort.
Dezue git es au no d drüü Halbvokal [], [] ùn [], wommer aber au als Deil vo Diphthong oder Triphthong cha aaluege.
Bi // cha d Ussprooch zwüsche [] ùn [] frei variere. In Silbe mit de Kombination hu wird /hw/ zämme als en [] ussgsproche, zum Byspil im Wort 黄  ‚gääl‘.
E ùffälligs Merchmool vùm Sichuanesische für Sprächer vo ondre Dialäkt vùm Mandarin ùn em Standardchinesisch, isch dass [] ùn [] nit ùnterschide werde, sùndern Allophon vonenand sin. Im Standardchinesische werde zum Byspil d Wörter 南 ' ‚Süde‘ ùn 蓝 ' ‚blau‘ verschide ussgsproche. Im Sichuanesische sin si dergäge glych , wo je nooch Sprächer mit eme, eme oder  ussgsproche wird.
Die Nasaländig /an/ entwigglet sich in de sichuanesische Dialäkt zumene Nasalvokal ( oder ), wo de Konsonant ganz abgheit isch, derwyyl Wörter mit de Ändig /aŋ/ zue werde. So wird 盐 ‚Salz‘ im Standardchinesische als ' ussgsproche, im Sichuanesische aber als ', ùn 羊 ‚Schoof, Geiss‘ isch yáng  im Standardchinesische ùn yang2  im Sichuanesische. S glyche passiert mit de Ändige -eng ùn -ing, wo in de sichuanesische Dialäkt meischt -en ùn -in isch, derwyyl d Ändige -ong no mit eme [] ussgsproche wird. So isch s Wort 冰 ‚Yyss‘, wo im Standardchinesische bīng isch, im Sichuanesische bin1. S Wort 耕 ‚pflüge‘ isch gēng bzw. gen1, aber 红 ‚rot‘ isch hóng bzw. hong2.
Wolfertschwenden
Gmoendsgliderong
Zua Wolfertschwenda ghered d Derfer Wolfertschwenda, Dietratried ond Niederdorf ond d Weiler Bossarts ond Klessen.
Gschicht
Wolfertschwenda isch zom erschte Mol gnennt worda em 9. Jaurhundert, Dietratried 1365. Ab 1699 haut Wolfertschwenda dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleage.
Sichuanesische Sprache
Vokal
Im Minjiang-Dialäkt, wo die fümfti Tonkategori erhalte het, chömme usserdäm in Wörter mit däm Ton no mee Vokal vor. D Wörter vùm 5. Ton ùnterscheide sich in däm Dialäkt also zum eine dur s Tonmùschter ùn zum zweite dur d Vokalqualität. Die fümfti Tonkategori bestoot uss Wörter, wo im Mittelchinesische mit de Konsonante /p t k/ ùffghört hen (lueg für mee dezue bi de Kapitel „Verbreitig ùn Dialäkt“ ùn „Tön“).
Wolfertschwenden
Religion
87,4 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 9,1 % evangelisch.
Sichuanesische Sprache
Vokal
Die Tabelle zeigt die gspannte Vokal vo Wörter im 5. Ton in de drüü Ùnterdialäkt vùm Minjiang-Dialäkt, vo de Ort Luzhou, Qionglai ùn Leshan im Verglych zue de andre Hauptdialäkt vùm Sichuanesische.
Tréglonou
Tréglonou (bretonisch Treglonou) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Sichuanesische Sprache
Grammatik
Wie die ondre chinesische Sprooche ùn s Standardchinesisch isch s Sichuanesisch e sehr analytischi Sprooch. Des heisst, dass di grammatischi Funktion vo Wörter mit de Satzstellig ùn einzelne Wörter ussdrùggt wird, ùn nit mit de Flexion vo Wörter. Nome hen kei grammatischs Gschlächt, praktisch nie en Plural ùn es git au kei Artikel ùn grammatischi Fäll. Au Verbe hen nùmme ei Form ùn werde nit konjungiert. Di grammatischi Roll vo eme Wort wird also allei dur d Wortstellig imene Satz ussdrùggt.
Wolfertschwenden
Verwaltong
Wolfertschwenda haut mit em Markt Grenabach ond dr Gmoend Woaringa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Tréglonou
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Tréglonou lyt am Atlantik, 69 km vu Quimper un 18 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 67 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Pabu im Nordweschte, Lannilis im Norde, Loc-Brévalaire im Oschte, Plouvien im Sidoschte, Coat-Méal im Side un Plouguin im Sidweschte.
Grand Prix Midi Libre
Dr Grand Prix Midi Libre (churz: GP Midi Libre) isch e franzesischi Radrundfahrt iber mehrer Etappe gsii, gsponseret vu dr franzesische Dageszytig Midi Libre, wu vu 1949 bis 2002 54 Mol stattgfunde het. Vyl hochklassigi Radsportler hän des Ränne im Mai gnutzt as Verberaitig uf d Tour de France, dr letscht Midi-Siiger isch dr Lance Armstrong gsii. Anne 2003 isch s wäge wirtschaftlige Probläm vum Hauptsponsor un wäg dr Dopingaffäre im Radsport yygstellt un dur d Tour du Languedoc-Roussillon, organisiert vu dr Amaury Sport Organisation (u. a. au Veraastalter vu dr Tour de France), ersetzt. Die Rundfahrt isch aber au no aire Uusgab wider yygstellt wore. Dr ainzig Siiger isch dr Christophe Moreau gsii.
Sichuanesische Sprache
Grammatik
In de chinesische Schrift wird in de Regel kei Abstand zwüsche Schriftzeiche gmacht, defür wird in de Pinyin Ùmschrift jeedi Silbe einzeln gschriibe. In däm Abschnitt werde aber viilmool Schriftzeiche zämmegschriibe bzw. mit Abstand, wänn eso d Struktuur vùmene Satz besser verständlig wird.
Tréglonou
Gschicht
Tréglonou isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1465 as Treffgloeznou (1516 Tregoeznou, 1641 Treffgloznou, 1674 Treffglonou, 1731 Trefglosnou, 1779 Trefglonou).
Grand Prix Midi Libre
Dytschi Siiger het s kaini gee, dr ainzig Schwyzer, wu s Ränne gwunne het, isch dr Laurent Dufaux anne 1998 gsii.
Wolfertschwenden
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Wolfertschwenda isch dr Karl Fleschhut.
Sichuanesische Sprache
Pronome
S Sichuanesisch ùnterscheidet drüü Persone im Singular, ùn drüü im Plural. De Singular ùn de Plural ùnterscheidet sich debi nùmme dur d Ändig 们 men2, wo au eis vo de ganz wenige Flektionsmorphem isch. Bi de Pronome wird nit zwüsche Gschlächter ùnterschiide, 他 ta1, cha also entweder ‚er‘, ‚si‘ oder ‚es‘ heisse. Im Standardchinesische werde zwar mangmool verschiidni Schriftzeiche für männlig ùn wyybligi Personalpronome bruucht, aber d Ussprooch isch au do glych.
Wolfertschwenden
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Sichuanesische Sprache
Pronome
Di formelli Form vo de zweite Person, 您 nin, wird im Sichuanesische sälte bruucht.
Wolfertschwenden
Dialekt
Dr Dialekt vo Wolfertschwenda ghert zom Oschtschwäbisch.
Sichuanesische Sprache
Pronome
Possesivpronome werde mit em Partikel 的 ni1, wo sùnscht zur Bildig vo Adjektiv bruucht wird, bildet, wo aa s Pronom draghängt wird. D Ussprooch vo däm Partikel isch im Sichuanesische sehr verschiide vùm Standardchinesische, wo er de ussgsproche wird.
Hermann Abert
Dr Hermann Abert (* 25. März 1871 z Stuegert, wo-nr am 13. Auguscht 1927 au gschdorba ischt) ischt a deitscher Musikwissaschaftler, Musikhischdoriker, Musikschriftsteller, Hochschuellehrer ond Musikforscher gwäa.
Tréglonou
Verwaltig
vu Tréglonou isch. Tréglonou ghert zum Kommunalverband.
Grand Prix Midi Libre
Siigerlischte
Tour du Languedoc-Roussillon
Tréglonou
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Tréglonou ghert zem Bretonisch.