cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Münchenstein
Wirtschaft, Verchehr
Früecher het Münchäschtäi ä bedüütendi Gschäftsschtell vu de Brown Boveri gchaa. Det sind namhafti Loggene für d SBB und ander Bahne mitfabriziert wordä. Nuch hüt häisst ä Tramhaltschtell „Brown Boveri“. Näbedranne isch d Eleggtra Baselland. Münchäschtäi hät ä äigene Bahnhof a dr Liniä Basel–Dölemont, und äs wird vu dr lengschtä Tramliniä vu Europa bedient. Das isch d Liniä Zäche, wu vu Dornach über Basel uf Rodersdorf füehrt. Au d Liniä 11 zwüschä Aesch und dr Gränze zu Sää Lui füehrt det dure. Beed gchöred zum Liniänetz vu dr BVB, gchöred aber dr BLT.
Poullan-sur-Mer
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Poullan-sur-Mer lyt in dr Cornouaille an dr Bucht vu Douarnenez am Atlantik, 24 km vu Quimper un 35 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 101 m iber Normalnull.
Gschicht
Poullan-sur-Mer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1162 as Pluilan (1162 Pluilan, 1368 Ploelan, 1368 Ploelan, 1516 Ploelan, 1516 Ploelan, 1536 Ploelan).
Verwaltig
vu Poullan-sur-Mer isch. Poullan-sur-Mer ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Poullan-sur-Mer ghert zem Bretonisch.
Göppingen
Gebbeng (so middlschwäbisch, sonsd ao Gebbenga, dt. Göppingen) isch a Sdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 40 Kilometer esdlich vo dor Landeshaobdsdadd Sduagord. Se isch Graosa Graessdadd ond d graesda Sdadd vom gleichnãmicha Landgraes. Gebbeng bilded a Middlzedrom fir d Gmaendena dromrom. D Sdadd leid an dor Bundessdrås B10 Sduagord - Ulm ond an dor gleicha Eisabãsdregge. Em Sdadddåel Maitis leid s "Weschorschlessle", s glaene Sdammschlessle vo de graose Hohastaufor-Kaisor. Edd weid wägg vo Gebbeng liiged ao dia so gnannde "drei Kaisorbärg" Hohastaufa, Stuifa ond Rächberg.
Geografii
Gebbeng leid em Vorland vo dor Schwäbischa Alb, em middlora Daal vo dor Fils, zomm Dåel am Hang vo demm Hehazug drã, där må vom Hohastaufa zom Filsdaal nomgåd.
Nåchborgmaendena
Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).
Stadtglidorong
Gebbeng sezzd sich zsẽma aus dor aegendlicha Saddd ond de siiba Sdaddbezirk: Baardabach, Bezgariad, Farndao, Hohastaufa, Holza, Jebahausa ond Maitis. Se send älla ămål sälbsdendiche Gmaendena gwäa. Jedor vo denne Sdaddbezirk hådd on Bezirksbeiråd. D Midgliidor vo de Bezirksbeiräd wärded vom Gmaenderåd aus denne Birgor, dia må em jeweilicha Bezirk wohned und dia må wehlbar send, nåch jedora reglmäsicha Wahl vom Gmaenderåd nui bsdelld.
Schabbtai Zvi
Dr Schabbtai Zvi, au Sabbatai Zewi oder Schabbatai Zwi (* 1626 z Smyrna im Osmanische Riich ; † 16. Septämber 1676 z Ulcinj im Osmanische Riich) isch e jüüdische Religionsgleerte gsi. Er het sich sälber zum Messias erkläärt und e messianistischi Beweegig in s Lääbe grüeft, wo as Sabbatianismus in d Gschicht iigange isch.
Göppingen
Stadtglidorong
Zo de oenzlne Bezirk ghaered ao Wohnbläzz mid åegene Nãma, z. B. Lerchabärg ond d Krettehef (zu Baardabach), Schopflebärg (Bezgariad), Briilhof, Gotthardshof, Hirschhof, Hohraen, Vaihenger Hof ond Ziigelhidde (Hohastaufa), Manza, St. Gotthardt ond Urschawang (Holza) ond Lenglenga (Maitis). En dor Kärnsdadd ondorschaeded-mor oa landlaefich Bodafäld, Reisch, Birgerhelzle, Schiiforgruab ond Galgabärg.
Schabbtai Zvi
Häärkumft und früeji Zit
Im Schabbtai Zvi si Familie stammt ursprünglig woorschinlig vom Peloponnes. Erst si Vater Mordechai, hebr. מרדכי (gstorbe 1653), isch uf Smyrna züüglet. Si Vorname und Familiename und si Häärkumft düte uf e romaniotische Ursprung vo dr Familie. Dr Ursprung vo de Romaniote, de Italkim und (weniger) vo de Aschkenasim lit im palestinensische Juudedum.
Göppingen
Raomblanong
Gebbeng isch a Middlzendrom en dor Regio Stuagort mid Stuegert als Oborzendrom. Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.
Schabbtai Zvi
Häärkumft und früeji Zit
Dr Schabbtai isch (woorschinlig) am Tischa beAv 5386 noch em jüüdische Kaländer z Smyrna as dr zwäit vo drei Söön vom ene Händler uf d Wält choo. Über d Chindhäit und Juugend wäiss mä nüt sichers, und au nid über si Usbildig. Vermuetlig het er e dradizionelli jüüdischi Bildig überchoo. Zu sine Leerer het dr Kabbalist Josef Eskapa ghöört. Won er sächzääni gsi isch, het er afo en asketischs Lääbe füere, und e Rabbi Isaac häig en drbii aagfüert.
Göppingen
Aus dor Gschiichd
Gebbeng isch zom aersda Mål ärwehnd wårda ǎnna 1110 (Urkund aus-m 16. Jh.). D Sdadd ghaerd seid jehär zo Wirddabärg ond isch bis 1938 Oboramdssdadd gwäa, seiddem Graessdadd.
Schabbtai Zvi
Dr Brofeet und Kabbalist
Im Joor 1648, wo wääred em Ufstand vo de Ukrainer under em Kosak Bogdan Chmelnizki gege die polnischi Aristokratii und dere iiri Verwalter, wo vilmol Juude gsi si, in Pogrom mee as 100'000 Juude in Ostöiropa umbrocht worde si, het dr Schabbtai e Wision ghaa. Es git Bricht, wo verzele, häig er Fründ gegenüber erkläärt, är sig e Brofeet. Zwüsche 1651 und 1654 isch er us dr jüüdische Gmäind usgschlosse worde und het Smyrna müesse verloo. Er isch uf Saloniki, und isch spööter au vo dört usgwiise worde. 1658 isch dr Schabbtai z Istanbul gsi und het dört d Kabbala witer studiert, bis er 1659 au vo dört usgwiise worde isch. Mit em Rabbi David Chabillo, e Kabbalist und Gsandte vo de Jerusalemer Juude, won er z Istanbul kennegleert het, isch er uf Smyrna zrug.
Tiernamen Fürstenland
Tiernäme vom Försteland
Göppingen
Wirtschaft
Gebbeng isch dor Sizz vo dor Firma Märklin, dor bekannda Sbiilzeig-Eisabãfabrik.
Schabbtai Zvi
Jerusalem und Kairo
1662 isch dr Schabbtai Zvi über Kairo uf Jerusalem. Won er dört gsi isch, isch die jüüdischi Gmäind im Joor 1663 zwunge worde, e hufe Gäld an d Obrikäit z zaale, und het das Gäld nid chönne ufdriibe. Dorum het si welle e Gsandte zur riiche jüüdische Gmäind z Kairo welle schicke, zum Gäld z sammle, und eso iiri Schuld chönne abdrääge. Für das häi si dr Schabbtai Zvi gweelt und gege s Ändi vom Joor 1663 isch er abgräist.
Göppingen
Verwaldong
Mid de Gmaendena Schlad, Wäschabeira ond Wanga hådd Gebbeng a Vorwaldongsgmaenschafd ausgmachd.
Dor Oberbirgermåesdor isch dor Guido Till.
Schabbtai Zvi
Jerusalem und Kairo
Am 31. März 1664 het dr Schabbtai e Jüüdin ghürootet, wo Sarah ghäisse het und woorschinlig us Poole gstammt het. Es schint, ass die Frau scho 1655 z Amsterdam vo sich behauptet het, ass si dr messianisch Köönig wurd hüroote. Es isch mööglig, ass si dr Schabbtai wäge däm zur Frau gnoo het. Es git Autore, wo si as „gäistig duurenander“ beschriibe häi. Id dr Jüdische Geschichte vom Markus Brann us em Joor 1903 isch vo däm allerdings kä Reed: D Vorstellig vo dr Brutschaft vom Christus, also vom Messias, isch au gar kä Zäiche vo gäistiger Verwirrig gsi, sondern denn wie au hüte e feste Bestanddäil vom Sälbstverständniss vo jedere christlige Nonne, wo dur e Nonnering sümbolisiert wird, wo si aahet. Noch em Brann sig d Sarah vo iirer Familie z Poole im Alter vo säggsi gwaltsam drennt und in e Nonnechlooster gee worde. Dört sig si ufgwaggse. D Umständ, wie si spööter z Amsterdam zur jüüdische Gmäinschaft zrugchoo sich, si nid klaar. Über Dütschland isch si uf Livorno, und vo dört het si dr Schabbtai dur e Verdraute uf Kairo lo bringe, won er iiri Gschicht ghöört het.
Die Hüroot het dr Bann broche und si Aahängerschaft isch gwaggse. Dr Brann schribt: „Dur die Vorgäng si d Juude vo Egüpte und vom häilige Land in ere Extaase vo Hoffnige furtgrisse worde. Dr Bann, wo über e Sabbatai verhängt worde isch, isch vergässe worde, und sogar si Geburtsstadt het en mit lutem Juubel as dr Messias empfange und het noch siner Brofezeijig für s Joor 1666 ganz sicher s nöije Häil erwartet, wo für Israel und d Wält wurd aabräche.“
Göppingen
Wahla
Ergebnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Schabbtai Zvi
Dr Messias
Entschäidend für e Schabbtai Zvi isch s gsi, won er gege s Ändi vom Joor 1664/Aafang vo 1665 sich vom Nathan Aschkenasi, eme Kabbaliste z Gaza, e gäistligi Underwiisig (e Tiqqun) het welle lo gee. Dr Rabbi het em aber gsäit, ass er kä Tikkun bruuchi, wil er dr Messias sig. Am 31. Mai 1665 het sich dr Schabbtai z Gaza zum Messias erkläärt. Er het zwölf Mitgliider vo dr Gmäind z Gaza zu Verdräter vo de zwölf Stämm vo Israel ernennt. Das isch dr Aafang vo dr messianische Beweegig gsi, wo dr Naame vom Schabbtai überchoo und die ganzi jüüdischi Diaspora erschütteret het, vom Sabbatianismus.
Verbräitig
Zerst het sich die messianischi Begäisterig z Gaza usbräitet und vo dört z Hebron, Safed und Kairo. Wo s e Hufe Verdräter vo dr lurianische Kabbala gee het, isch au d Beweegig stark worde. Für dass d Gmäinde in dr Diaspora vo dr Aakumft vom Messias wurde wüsse, het ene dr Nathan Aschkenasi, wo zum Theolog vo dr Beweegig worde isch, Brief gschiggt, und au Aahänger und Räisendi häi die „gueti Noochricht“ verbräitet. Ass d Noochricht eso guet ufgnoo worde isch, an däm isch au dr Drissigjöörig Chrieg z Dütschland und dr grooss Kosakenufstand in dr Ukraina gschuld. Dr Schabbtai isch uf Palestina. Z Jerusalem, won er mit de zwölf Verdräter vo de Stämm vo Israel erschiine isch, zum uf em Tämpelbärg z opfere, isch s zum Komflikt mit em ortsaasässige Rabbinat choo. Das het im Schabbtai si messianische Aaspruch abgleent. Dr Schabbtai het denn ooni Erfolg brobiert, die muslimischi Obrigkäit uusezfordere, und het schliesslig Jerusalem müesse verloo. Er isch über Safed, Damaskus und Aleppo uf Smyrna zrugg und isch dört im Herbst 1665 aachoo und denn het en s Jerusalemer Rabbinat scho mit em Bann beläit gha.
Göppingen
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Gebbeng isch Middlschwäbisch.
Ancy-sur-Moselle
Ancy-sur-Moselle (ditsch 1871-1883 Ancen an der Mosel, 1883-1915 Ancy an der Mosel, 1915–18 un 1940–44 Anzig) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Ancy-sur-Moselle lijt àm lìnke Stàde vun dr Mosel zwìsche Metz un Pont-à-Mousson uf re Heche zwìsche 167 un 364 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Ancy-sur-Moselle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 876 àls Anceiacum (1140 Anceyum, 1178 Ancei, 1404 Ancey, 1443 Ansy-sus-Muzelle).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Àm 1. Janner 2016 ìsch sa füsioniert worda mìt dr Gmein Dornot züe Ancy-Dornot.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Ancy-sur-Moselle ìsch dr Gilles Soulier gsin.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ancy-sur-Moselle ghert zem Lorrain.
Schabbtai Zvi
Smyrna und Konstantinopel
Z Smyrna het sich dr Schabbtai zerst no zrugghalte. Au in sinere Geburtsstadt si d Juude gspaltet gsi, wie mä sich iim gegenüber sött verhalte. Im Dezämber het dr Schabbtai Zvi dr neggst Schritt gmacht: er het die sefardischi Sünagooge bsetzt. Am 30. Dezämber 1665 isch er, begläitet vo vier Rabbiner uf Konstantinopel zooge. Bis denn häi die osmanische Behörde ruejig reagiert, aber wo dr Schabbtai am Aafang vom Februar 1666 z Konstantinopel aachoo isch, si si iigschritte und häi dr „Messias“ und sini Aahänger festgnoo. Er isch z Gallipoli in ere Art Eerehaft gsi, und het Gsandti chönne empfoo und Audiänze gee.
Bsundrigs z Dütschland, wo vom Drissigjöörige Chrieg verwüestet gsi isch, het die messianisch Extaase groossi Däil vo dr jüüdische Gmäind erfasst. D Begäisterig isch grooss gsi und vili häi sich uf s nöije messianische Riich afo vorberäite.
D Konversion und s Ändi
Am 15. Septämber 1666 isch dr Schabbtai vor s Gricht cho. Das het en vor d Entschäidig „Dood oder s Aanee vom Islam“ gstellt. D Hiirichdig weer vom ene Boogeschütz vollzooge worde, wo e Pfiil uf en hätt sölle schiesse, für dass er chönn bewiise ass er unverwundbar und dorum dr Messias sig. Am Daag druf (16. Septämber) het er die Forderig abgleent und het e Turban ufgsetzt und eso zum Islam konwertiert. Er het dr Naame vom Sultan überchoo. Au si Frau Sara isch Muslimin worde, und mit iine e hufe vo sine Aahänger, aber nit alli.
Am Ändi vom Joor 1672 isch dr Schabbtai wider verhaftet worde. D Aachlaag isch gsi, ass er vom Islam abgfalle sig. Aber er isch nid zum Dood verurdäilt worde, wie das in äänlige Fäll üüblig gsi isch, sondern mä het en in d Verbannig uf Albanie gschiggt. Er isch am 16. Septämber 1676 im Exil gstorbe.
Noochwirkige
Under em Naame Dönmeh (au Dönme) häi sich Aahänger von em in Griecheland und in dr Türkei niidergloo. Chliini Grubbe existiere hüt no. Es het au verschidnigi neosabbatianischi Grubbe gee, wo nooch zum Islam gstande si (z. B. d Karakaşlar oder d Yakubiler (Jakobite)). In Poole häi sich d Aahänger spööter dr Beweegig vom Jakob Frank aagschlosse.
D Uswirkig vo dr messianische Beweegig vom Schabbtai Zvi (Sabbatai Zewi) uf e jüüdischi Gmäind in Middelfranke isch s Thema vom erste Däil vom Roman Die Juden von Zirndorf vom dütsche Schriftsteller Jakob Wassermann.
Nicolas Louis de Lacaille
De Nicolas Louis de Lacaille (* 15. März 1713 z Rumigny; † 21. März 1762 z Paris) isch en französische Astronom gsii und het a 14 vo 88 Sternbilder de Name gee.
Lebe und Würke
De Lacaille het Theologii studiert, sich denn aber immer mee för Mathematik und Astronomii interessiert. Im Joor 1739 het er em Jacques Cassini bim Usmesse vom Meridian bi Paris ghulfe und 1741 ischer e Mitgliid vode Pariser Akademii worde. Denn, 1746, het er am Collège Mazarin de Lehrstuel för Mathematik öbercho und het Sternekatalög und astronomischi Tafle noi berechnet.
1750 isch er för vier Joor as Kap vo de Guete Hoffnig graist und het döte Parallaxe vom Moo, vode Venus und vom Mars gnoier bestimmt. Er het aber au d Sternbilder vom Südhimmel beobachtet und debii fast zeetusig Sterne katalogisiert. Sin Coelum Australe Stelliferum isch aber erst 1763 postum veröffetlicht worde.
Sini Berechnige woner z Südafrika gmacht gha het, hend d Richtigkait vode Vermuetig, as d Erde en abgflachti Chugle muess sii, bestätigt. Die Vermuetig isch vom Füsiker Isaac Newton vortrait worde.
Antlia, Caelum, Circinus, Fornax, Horologium, Mensa, Microscopium, Norma, Octans, Pictor, Pyxis, Reticulum, Sculptor und Telescopium.
Rundiya
As Gott vo de Wildnis isch er au Jagdgott und em wered Gazele gopferet. Er werd as junge bartloose Maa dargstellt, wo ufeme Hirsch stoot und e Pfiilboge gschultert het. Sini Beglaiteri isch d Ala.
Maori (Sprache)
In d letzte Johre sin ugfähr 20.000 neiji Wörter gschaffe worre, um d Sproch on d' Moderni onzpasse. Vor d Onkunft vun de Wisse isch s Maori nur gsproche worre, hit wird s in de latinische Schrift gschribe. Verteilt uf d vili Regione vun Nejseelond het sich uf d Insle mähreri recht unterschidlichi Dialekt usbildet. Us dene isch vun de Te Komihana Mo Te Reo Māori (d Maori-Sprochkommission) ä einheitlichi Maori-Standardsproch entwickelt worre, wu bim Lerne in de Schuele un als Omtssproch brucht wird.
Luege au: Cook Islands-Maori, Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Arma (Mondgott)
De Arma isch de luwischi und de hethitischi Moogott. De wichtigst Tempel vonem isch z Harran gstande, wo aber nie im Piet vo de Luwier glegen isch. De Tempel isch scho früe s Zentrum vo de Vereerig vom mesopotamische Moogott Sin gsii, wo vo de Luwier mit em Arma glichgsetzt woren isch. Drum werd er i de neohethitische Zitt maistens „Harranäische Arma“ gnennt. De Name chan as protoanatolisch *ʿOrmo- „Wanderer“ rekonstruiert were.
Dargstellt werd er as e bärtige Maa mit Flögel. Er trait e Helm mitere Moosichle obedruff. Abbildet werd er zäme mitem Sunegott Tiwad. I Fluechformle werd bette, Finde a sim Horn z packe.
Poullaouen
Poullaouen (bretonisch Poullaouen) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Poullaouen lyt an dr Aulne, 52 km vu Quimper un 63 km vu Brest uf ere Hechi zwische 69 m un 218 m iber Normalnull.
Gschicht
Poullaouen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Ploelouan (1330 Plebe Louan, um 1330 Ploelouen, 1368 Ploelonguen, 1368 Ploelouguen, 1480 Ploelouen, 1516 Ploebouen). Zum 1. Jänner 2019 isch d Gmai Locmaria-Berrien zue Poullaouen yygmaindet wore.
Verwaltig
vu Poullaouen isch. Poullaouen ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Poullaouen ghert zem Bretonisch.
Tarḫund
De Tarhund (Nominativ: Tarhunz) und spööter au Tarhunza isch de luwischi Wettergott. Er werd au „Tarhund vom Himmel“ gnennt. Em entsprecht de hethitisch Wettergott Tarhunna.
De Tarhund gitt em König Macht, Muet und lauft em im Chrieg voruus und gitt em de Siig. En Gegner verschmetteret er mit sim Bieli. Em wered Vech, Schööff und Gazele gopferet. De wichtigsti Tempel vonem isch z Aleppo gstande.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu isch dr Maori-Nome vumene 305 Meter hohi Hügel in dr Nähi vun Mangaorapa un Porangahau, südli vun Waipukurau, zwische Hastings un Dannvirke in dr südlichi Hawkes Bay in Neuseeland. Meischt wird dr Nome als Taumata abkürzt.
Tarḫund
I de Bronzezitt isch er au as Tarhund pihassassi "Tarhunz vom Glanz/Blitz" vereert woore, und de persönlichi Gott vom Hethiterkönig Muwattalli II. gsii. De luwisch Biname isch spööter as Pegasos vo de Grieche entleent wore, e Flögelross, wo de Blitz und Dunner vom Zeus trait.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Als Taumatawhakatangihangakoauotamateturipukakapikimaungahoro-Nukupokaiwhenuakitanatahu wird er aber vun dr iheimisch Bevölkerung au verwendet.
Tarḫund
E bsundrigi Form isch de Tarhunza vom Wingert, wo sin Aspekt vo de Fruchtbarkait darstellt. So sait e luwischi Inschrift: »Und vill isch vom Himmel obenabechoo und vill isch vo den Erde uneufechoo.«
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Dr Name heisst ugfähr Dr Ort, wo dr Tamatea, dr Maa mit de grosse Knie, wo d Berg nabgrutscht, nufklettret un verschluckt het, wo als dr Londfresser bekannt isch, siini Flöte fir siini Gliebti gspiilt het.
Tarḫund
Wie bi villne Wettergötter gits au vom Tarhund de Mythos vom Champf miteme Traach. Zwoor gits kai luwischi Tegscht dröber, aber e Relief us Malatiya zaigt en, wiener miteme Traach chämpft.
Vom Tarhunz gits öber sechzg neohethitischi Relief und e paar Statue. Er werd as e bärtige Maa miteme Zopf und Helm dargstellt. Trääge tuet er e churze Rock, Gürtel und e Schwert. I de Rechte schwingt er e Bieli und i de Lingge hett er e Blitzbündel. Mengisch stoot er ufeme Stier. De „Tarhunza vom Wingert“ het degege Wiitrübel und Chornääri i de Händ. D Verbindig vo Chorn und Wii isch bi de Luwier e gängis Symbol för di vegetativi Fruchtbarkait. So werd d Gartegöttin Maliya imene Wingertritual „Muetter vo Wii und Chorn“ gnennt und d Chorngöttin Kumarma werd hüüffig zäme mitem Wiigott Tipariya gnennt.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Mit 85 Buechstabe het dr Ort eine vun de längste Ortsnome vun dr Welt. D ogegebeni Schribwiis isch au ufem Schild z lese, wo uf däm Hügel ufgstellt isch. Es gibt einigi Variatione vum Nome. In dr Schribwiis Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu (mit 92 Buechstabe) isch er im Guinness-Buch der Rekorde iitrage. Obwohl Krungthep Mahanakhon Bovorn Ratanakosin Mahintharayutthaya Mahadilokpop Noparatratchathani Burirom Udomratchanivet Mahasathan Amornpiman Avatarnsathit Sakkathattiyavisnukarmprasit, dr iheimisch Nome fir Bangkok, länger isch, het des Guinness Buch der Rekorde sich wege dr hifigere Verwendung fir s erstere entschiede.
Ruine Burkheim
D Ruine Burge, au Nejs Schloss oder Schwendi-Schloss gnännt, isch e Burgruine sidweschtlig vum Ortsdeil Burge vu dr Stadt Vogtsburg im Chaiserstuehl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme gäche Felse in Spornlag.
Gschicht
Die Hecheburg isch vor 1000 vu dr Herre von Burkheim böue wore. Anne 1231 wird si s erscht Mol gnännt. Anderi Bsitzer sin d Markgrofe von Hachberg gsi un 1316 d Herre von Üsenberg, 1561 dr Lazarus von Schwendi un d Familie Bastian. No Zersterige un Widerufböute isch d Burg 1672 bis 1676 im Luxeburgische Chrieg ändgiltig gschlisse wore. 1991 bis 1995 isch d Schlossmuure saniert wore. Hite isch d Burg in Privatbsitz vun ere Wyychällerei.
Aalag
Vu dr ehmolig Burgaalag sin no Räscht vum Nejböu, eme langgstreckte Wohnböu mit eme hoche Gibel, un Räscht vu dr Währmuure erhalte.
Infrarotstrahlung
As Infrarootstraalig (churz IR-Straalig, au Ultrarootstraalig) bezäichnet mä in dr Füsik elektromagnetischi Wälle im Spektralberiich zwüschen em sichtbare Liecht und dr lengerwällige Terahärzstraalig. As Infraroot wird dr Spektralberiich zwüsche 10−3 m und 7,8×10−7 m (1 mm und 780 nm) bezäichnet, was em Frekwänzberiich vo 3×1011 Hz bis öbbe 4×1014 Hz (300 GHz bis 400 THz) entspricht.
Iidäilig
Dr Infrarootberiich wird in meereri Underberiich iidäiltL:
Infrarootkwelle
In dr Umgangssprooch wird d Infrarootstraalig vilmol mit dr Wermistraalig gliichgsetzt, au wenn au Mikrowälle und sichtbars Liecht und nid nume dr elektromagnetischi Spektralberiich wo ufwermt drzueghööre. Bräitbandigi IR-Kwelle si thermischi Straaler wie Glüelampe und Häizstraaler. Underschidligi Infrarootstraaler si entwigglet worde für die verschidnige Aawändige vo dr Infrarootstraalig, wie zum Bischbil Globar und Nernst-Stift.
Aawändige
E baar vo de Aawändigsgebiet si:
Region Surselva
D Region Surselva (RMS Regiun Surselva) isch a Verwaltigsainhait vum Kanton Graubünda i da Schwiz, wo dur d Gebietsreform uf da 1. Januar 2016 entstanda isch. Hauptort isch Ilanz/Glion.
D Region isch identisch mit em Bezirk Surselva, wo bis Endi 2015 bestanda hät. D Krais Disentis, Ilanz, Lumnezia/Lugnez, Ruis und Safien sind uf da 31. Dezember 2015 ufglöst worda.
Iitailig
Zur Region Surselva ghörend die Gmainda: Stand: 1. Januar 2016
Salamanca
Salamanca (ursprünglich i de Antike as Salamantica gründet) isch d Hopstadt vo de Provinz Salamanca i de autonome spanische Region Kastilie-León (Castilla y León).
Thermodynamik
D Thermodünamik (vo altgriechisch θερμός thermós „warm“ und δύναμις dýnamis „Chraft“), au as Wermileer bezäichnet, isch e Däilgebiet vo dr klassische Füsik, wo sich drmit befasst, wie mä Energii vo äinere Form in en anderi cha umwandle, zum Aarbet z verrichde. D Grundlaage vo dr Thermodünamik si us em Studium vo de Verheltnis vo Woluume, Druck und Tämpratuur bi Dampfmaschine entwigglet worde.
Salamanca
Geografii
D Stadt liit öpe 220 km nordweschtlich vo Madrid am Río Tormes. D Umgebig isch eher karg und isch landwertschaftlich prägt.
Gschicht
Zur Zit vo de Römer isch die Stadt zum e wichtige Handelszentrum gwachse. Eri Blüeti hät Samamanca im 16. Jorhundert erläbt. 1524 hät me mit em Bau vo de Cherche und em Chloschter San Esteban aagfange. Sit 1980 sind Salamanca und Würzburg Partnerstädt. 1988 isch d Altstadt vo de UNESCO zum Wältkulturerb erchlärt worde.
Thermodynamik
Mä underschäidet zwüschen offnige, zuenige und isolierte thermodünamische Süsteam. Bim ene offnige Süsteem fliesst – im Geegesatz zum zuenige – Materie über d Süsteemgränze, isolierti Süsteem si au energiidicht. Noch em Energiierhaltigssatz blibt din d Summe vo alle Energiiforme (thermisch, chemisch, Fääderspannig, Magnetisierig usw.) konstant.
D Thermodünamik bringt d Brozässgröössene Wermi und Aarbet an dr Süsteemgränze mit de Zuestandsgröössene, wo dr Zuestand vom Süsteem beschriibe, in Zämmehang. Doodrbii underschäidet mä zwüsche intensive Zuestandsgröössene (zum Bischbil Tämpratuur T, Druck p, Konzentrazioon n und chemischs Potential μ) und extensive Zuestandsgröässene (zum Bischbil inneri Energii U, Entropii S, Woluume V und Zaal vo de Däili N).
Uf dr Basis vo vier fundamentale Hauptsetz und materialspezifische, empirische Zuestandsgliichige zwüsche de Zuestandsgröössene (s. z. B. Gaasgsetz) cha mä Gliichgwichtsbedingige ufstelle und Ussaage mache drüber, weli Änderige am ene Süsteem mööglig sin (zum Bischbil weli chemischi Reakzioone oder Faasenübergäng chönne bassiere, aber nit wie) und weli Wärt vo de intensive Zuestandsgröössene drfür brucht wärde. Mit dr Thermodünamik cha ma usrächne, wivil Wermi frei wird, wie sich dr Druck, d Tämpratuur oder s Wolume veränderet, und dorum het si e groossi Bedütig bim Verstoo und Blaane vo Brozäss in Chemiiaalaage, bi Wermichraftmaschine und in dr Häizigs- und Klimatechnik.
D Thermodünamik macht aber käini Ussaage drüber, wie schnäll die Brozäss ablaufe (Kinetik), und dorum het mä e Zitlang voorgschlaage, dr Begriff Thermodünamik mit Thermostatik z ersetze.
Dur die statistischi Mechanik noch em James Clerk Maxwell und em Ludwig Boltzmann chönne vili Aspäkt vo dr Thermodünamik mit Hilf vo mikroskopische Theorie bestätigt wärde. As ganzes bhaltet si aber witer dr Status von ere äigeständige füsikalische Theori. Mä cha sä aber nume bi gäignete Süsteem awände, und zwar bi sonige, wo us gnueg vile Äinzelsüsteam, und das si mäistens Däili, zämmesetze.
D Hauptsätz vo dr Thermodünamik
0. Hauptsatz: D Tämpratuur wird als füsikalische Grundgröössi iigfüert: Wenn zwäi Süsteem je mit eme dritte im thermodünamische Gliichgwicht stönde, so stöön si au underenander im Gliichgwicht. D Zuestandsgröössi, wo bi deene Süsteem gliich isch, isch d Tämpratur.
1. Hauptsatz: D Energii im ene isolierte Süsteem isch konstant.
2. Hauptsatz: Thermischi Energii cha nid vollständig in anderi Energiiarte umgwandlet wärde.
Regine Hengge
D Regine Hengge (* 2. Novämber 1956 z Drossinga) isch e dytschi Mikrobiologi un Molekularbiologi. Si isch Brofässeri vu dr Humboldt-Universiteet z Berlin un forscht zue dr Frog wie Bakterie uf Sträss reagiere un zue dr Bildig vu Biofilm. Anne 1998 isch si mit em Gottfried Wilhelm Leibniz-Bryys vu dr Dytsche Forschigsgmainschaft (DFG) uuszaichnet wore.
Thermodynamik
D Hauptsätz vo dr Thermodünamik
3. Hauptsatz: Mä cha nie uf dr absolut Nullpunkt vo dr Tämpratuur aabechoo.
Regine Hengge
Lääbe un Wiirke
D Regine Hengge het ire Biologystudium an dr Universiteet Konschtanz absolviert un isch dert in dr Arbetsgruppe vum Winfried Boos mit ere Arbet iber d Sekretion vu periplasmatische Protein bi Escherichia coli promoviert wore. Si isch derno an d Princeton University gange, wu si in dr Arbetsgruppe vum James R. Broach gschafft het. Anne 1989 isch si an d Universiteet Konschtanz retuurchuu un het dert iri aige Arbetsgruppe zur Forschig an dr bakteriälle Strässreaktione uböuef. Dr Schwärpunkt isch doderby uf dr molekulare Signaltransduktion un Genregulation in Bakterie gsii, wu Nährstoffmangel uusgsetzt sin. Im Johr 1994 isch si in Mikrobiology un Molekularbiology habilitiert wore.
Anne 1998 het si fir iri Forschig dr Gottfried Wilhelm Leibniz-Bryys vu dr Dytsche Forschigsgmainschaft (DFG) iberchuu. Im nämlige Johr isch si as Brofässeri fir Mikrobiology an di Frei Universiteet Berlin gruefe wore, isch 2013 an d Humboldt-Universiteet gwächslet un het dert dr Lehrstuel fir Mikrobiology im Inschtitut fir Biology ibernuu. Iri neiere Forschigsarbete kunzäntriere si syterhär uf bakterielli Biofilm, wu fir chronischi Infäktionschrankete zäntral wichtig sin. Do inträssiert vor allem d Funktion vum sekundäre Botestoff Cyclic-di-GMP, di kumpläx Architäktur vu Biofilm un d Hämmig vu dr Biofilmbildig dur Naturstoff.
D Regine Hengge isch Sprächeri vu dr DFG-Schwärpunktprogramm „Proteolysis in Prokaryotes“ un „Nucleotide Second Messengers in Bacteria“ un Mitglid vum Exzellänz-Cluster „BildWissenGestaltung“ vu dr Humboldt-Universiteet z Berlin. Syter 2010 macht si zäme mit em Günther Grosser s Wisseschaftskommunikationsprojäkt Science&Theatre am English Theatre Berlin.
Uuszaichnige un Mitglidschafte
Fir iri wisseschaftlig Arbet isch d Regine Hengge 1998 e baar Mol uuszaichent wore, dodrunter
D Regine Hengge isch Mitglid vu dr Berlin-Brandenburgische Akademy vu dr Wisseschafte, dr Dytsche Akademy vu dr Naturforscher Leopoldina, dr European Molecular Biology Organization (EMBO), dr European Academy of Microbiology (EAM) un dr American Academy of Microbiology (AAM).
Familie
D Regine Hengge isch d Dochter vum Grafiker un Fotograf Felix Hengge (1924–2013). Iri Dochter isch s Model Elisabeth Aronis.
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (5. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 5. bade-wirttebärgische Landdag''' (1968–1972) mit Fraktionszuegherigkait un Wahlkrais.
Dr 5. Landdag isch am 28. April 1968 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 11. Juni 1968 gsii, di letscht am 23. Merz 1972.
Corcelles-Cormondrèche
Corcelles-Cormondrèche (frankoprovenzalisch ) isch e Gmai vom Kanton Nöueburg.
Geografi
Corcelles-Cormondrèche umfasst di beide Stroßederfer Corcelles un Cormondrèche. Dr Bann umfasst 33 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 42 Prozänt Wald un 25 % Sidligsflechi. D Gmai wird zur Region See zellt.
D Nochbergmaine vu Corcelles-Cormondrèche sin Milvignes, Rochefort, Val-de-Ruz un Peseux.
Gschicht
Corcelles isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1092 as Curcellis (1228 Corsales), Cormondrèche 1178 as Cormundresge (1215 Cormundresche, um 1220 Cormundreschi).
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Bis Endi 2017 hät d Gmai zum Bezirk Boudry gheert.
Religion
36,4 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,3 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 3,0 %, CVP 3,6 %, FDP 30,8 %, Grüeni 9,8 %, POP 1,2 %, SP 22,8 %, SVP 22,9 %.
D Gmaindsbresidänti isch d Claire Hunkeler (Stand 2019).
Wirtschaft
Corcelles un Cormondrèche sind alti Wybuuredörfer. Im 20. Johrhundert isch Induschtry id Gmeind cho, wo sech langsam zum ene Vorort vo Nöieburg entwicklet het.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 3914 Yywohner 82,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,9 % Dytsch, 4 % Italienisch un 9,2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Gossliwil
Gossliwiu (amtlich Gossliwil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätikofe, Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.
Geografi
Gossliwiu liit uf eme Plateau im Quällbiet vom Biberebachs D Gmeindsflächi umfasst 58,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 32,5 % Waud u 9,1 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Bibere, Hessigkofe u Lüterswiu-Gächliwiu im Kanton Soledurn un Oberwiu u Rüti im Kanton Bärn.
Gschicht
Gossliwiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1246 aus Gosseriswile (1276 Goselwyl).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 1 % gläge.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,0 %, CVP 8,5 %, EDU 1,0 %, EVP 0,6 %, FDP 27,5 %. GLP 2,5 %, GP 8,3 %, SP 11,4 %, SVP 28,7 %, Suschtigi 4,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Boris Banga (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 188 Iiwohner 97,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää u 2,7 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gossliwiu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Zernez (Ort)
Zernez isch a Dorf i da politischi Gmaind Zernez vom Kreis Sur Tasna, Bezirk Inn im Kanton Graubünda i da Schwiz.
Geografii
Zernez ligt im mittlara Engadin, döt wo da Spöl i da Inn flüüsst. Zernez isch an Talort vom Ofapass und en möglicha Uusgangspunkt för d Zuefahrt noch Livigno.
Gschicht
I da Johra noch 2000 hät ma z Zernez und i da umligenda Dörfer aagfanga über a Fusion nochazdenka. An da Gmaindsversammliga vom 21. Juni 2012 händ d Stimmbürger vo zwai Gmainda relativ knapp da damalig Fusionsvertrag abglehnt, Guarda mit 52,2 % und Zernez mit 52,9 %. Z Lavin (74,3 %) und z Susch (68,5 %) hät s Stimmvolk dütlich zuagstumma. Guarda hät nochhär Verhandliga mit Scuol ufgnoo und underdessa am säba Fusionsvertrag zuegstumma. Am 24. April 2014 händ d Bürgerversammliga vo da drei übriga Gmainda über nöji Fusionsplän chöna abstimma und händ dütlich Jo gsait.
Per 1. Jänner 2015 hät d Gmaind Zernez mit Lavin und Susch fusioniert. Dia nöji Gmaind trait da Nama Zernez und hät a neus Wappe überko.
Verkehr
Zernez isch an Verkehrsknotapunkt im Engadin. Am Inn no doruf gohts uf Samoritz und abwärts ka ma noch Scuol. Uf dära Achsa fahrt au di Rhätisch Bahn. I öschtlichar Richtig fahrt s Postauto über da Ofapass is Münschtertal bis in Vinschgau, Südtirol (Italia).
Lokomotive
Loggi isch d'r Sammelbegriff für d' Schinetriibfahrzüg. Uusnahme sind Strassefahrzüüg mit eme Schinefahrgschtell.
Gschicht
D' Dampfloggene sind ä wiiterentwigglig vu d'r Dampfmaschinä wu d'r James Watt erfunde het. D' Cholä isch d'r äinzig Triibstoff gsii, wu mer dazmaal gchännt het. D' Dampfloggene gliiched de Dampftraggtore, wu mer siinerziit i 'dr Landwirtschaft bruucht het. Verschideni änglischi Äschiniöre hend Ysebahne konstruiert. Di bedüütendschte sind d'r Ritschert Trevithick und de Schorsch Stivensen gsii. D'r Ritschert Trevithick het d'r Dampfaatriib vu 'me Walzwärch zwäckentfremdet und drmit di allererschti Dampfloggi konstruiert. Z' erscht het si au möge äinigi Zugwäge ziä - d'r allererscht Güeterzug - doch nach churzer Ziit het das Syschtem d'r Geischt uufggii. D' Maschine isch wider i's Walzwärch chuu. Erscht d'r Schorsch Stivensen het mit siner Bahn Erfolg gchaa und ä amtlichi Konzessiuu überchuu. Er het müese d' Spurbreiti vu de britische Poschtkutsche übernii - das sind 1435 Millimeter gsii. S' isch di erfolgriichscht Gleisbreiti, so dass mer vu d'r Normalspur redt. D'r Schorsch Stivensen isch au d'r erschti Loggifabrikant vu d'r Wält gsii und het au s' europäische Feschtland belifered.
Mit em Uufchuu vu de Diselmotore und d'r Eleggtrizität hend au d' Bahne ihri Aatriebsart gwächslet. Vill Ysebahnlinie sind eleggtrifiziert wordä, und d' Aaforderigä a d' Loggene sind gschtige. So hend d' Bahne aagfange, im Pflichtäheft vorschriibe, wie schwär ass ä Loggi mues sii, damit si möglichscht jedär Wätterlag cha standhalte.
Mit Rangschierloggene und Triibwäge wu vill liächter sind, chamer mangelhafti Gleisaalaage und au schwächeri Brugge befare. Will d'r Disel- und d'r eleggtrisch Aatrieb vill weniger uufwändig isch - ä Dampfloggi mues mer ä Stund lang vorhäize - rendiert dä Dampfbetrieb hüt nüm. Er isch aber uf beschtimmte Streggene, zum Bischpil bi Museumsysebahne, nuch ä Turischtenattrakziuu. Wu's uf d'r Brienzer Rothorn-Bahn hend wellä vum Dampfbetrieb ganz uf Diselbetriib umschtellä, sind d' Fahrgaschtzahle zrugggange.
Loggi-Erbauer
E bedütendi Fabrigg, wo Loggene baut hät, isch d Firma Sulzer z Winterthur gsi. Hützutags lifered d Stadler Rail us em Thurgi Loggene und Zugskomposizione a Bahngsellschafte i verschidnige Länder.
Theix
Theix (bretonisch Teiz) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2016 isch si mit Noyalo zue dr Commune nouvelle Theix-Noyalo fusioniert wore.
Gschicht
Theix isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Theis (1554: Thieix).
Arsweiler
Aasler (lothrìngisch; frànzeesch Angevillers, ditsch Arsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Aasler lijt rund zeh Kilometer nordweschtlich vun Thionville un àcht Kilometer sìdlich vun dr frànzesch-luxeburjische Granz uf re Heche zwìsche 315 un 418 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Aasler ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 926 àls Ansheresvilla.
S Dorf ìsch ànne 1659 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Aasler ìsch. Aasler ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Aasler ghert zem Moselfrankisch.
Zem Ànlüeje
Ìn dr Neche vum Ort lijt s Camp d'Angevillers, e Kàserneànlàà, wie ìn dr 1930er Johr ìm Ràmme vun dr Maginot-Linie geböit worre ìsch.
Sitter
D Settere isch en Fluss i de Ostschwiz.
Wortdüütig
Dr Name Settere isch us Sidrona entstande und goht wohrschiinlich uf illyrischi Iiflüss in der Früehzit vo der Besiidlig vom Appezällerland zrugg.
Geografii
D Settere isch ohni d Quellbäch 49 Kilometer lang. Si entstoht dur dr Zsämmefluss vom Wissbach, vom Schwendibach und vom Brühlbach bi der Ortschaft Wissbad. Si flüüst dur vier Schwiizer Kantön: Appezäll Innerrhode, Appezäll Usserrhode, Sanggalle und Thurgau. Si flüüst am Dorf Appezäll und a de Stadt Sanggalle verbii und mündet bim Städtli Bischofszell in d Thur.
Die meiste Brugge vom Sanggaller Bruggewäg füehre über d Settere.
Ungarische Revolution
Ungarischi Revolution nännt mer
Liz Truss
D Mary Elizabeth „Liz“ Truss (* 26. Juli 1975 z Oxford) isch e britischi Bolitikeri vu dr Conservative Party. Si isch ab em 6. Septämber 2022 Premierminischteri vum Verainigte Chenigrych gsi; ai Dag vorhär isch si as Noofolger vum Boris Johnson zur Vorsitzeri vu dr Konservative Bartei gwehlt wore. No massiver Kritik wäg ire Styyrblän, schlächte Umfroge un ere Regierigsumbildig het si no segs Wuchen im Amt am 20. Oktober 2022 scho wider ire Ruggdritt as Premierminischteri verchindet. Ire Noofolger isch am 25. Oktober 2022 dr Rishi Sunak wore.
Syter anne 2000 isch d Truss ghyrote mit em Hugh O’Leary (* 1975). S Baar het zwoo Dechtere.
Cornaux
Geografi
Cornaux isch e Dorf am Fueß vum Jura. Es lyt i der Nechi vom Fluss Zyl, hüt em Zylkanal, zwischen em Nöieburgersee un em Bielersee.
Dr Bann umfasst 46 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 22 Prozänt Wald un 32 Prozänt Sidligsflechi.
D Nochbergmaine sin Cressier im Nordoschte, Saint-Blaise im Weschten un La Tène im Siden. Änet em Zylkanal isch d Bärner Gmei Gals.
Gschicht
Bi Curnau het me än bedüütendi archäologischi Fundstell vo der iisezitleche Latène-Kultur gfunde. Es het dört dozmol en Brugg us Holz über d Zyl gha.
S Dorf Cornaux isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1212 as Curnaul.
Syt 1648 isch Nöieburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöieburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöieburg blibe.
Bi der Zwöite Juragwässerkorrekzion isch d Zyl uusbaggeret und zum grössere Zylkanal gmacht worde.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,3 Prozänt gläge.
Religion
49,3 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 17,7 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Gmaindsbresidänti isch d Isabelle Weber, PLR / FDP (Stand 2017).
Wirtschaft
Z Curnau isch de Räbbou wichtig.
E Deil vu der grosse Ölraffineri vo Cressier isch uf em Bode vo Cornau. D Gmeind het e Zimäntfabrigg und grossi Chiisgruebe.
Am Zylkanal isch e Fabrigghafe.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1473 Yywohner 87,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,4 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 5,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Gallien
Als Gallia hent d'Römär äs geografischus Gibiät bizeichnut, wa vorallum va Cheltu (lat. Galli) bsidlut isch gsi.
Geografischi Lag
In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu. D Poäbni het na antikär Üffasig zu Galliu, und nid zu Italiu khert. Zär Unärscheidig het mu z Gibiät wa uf där aneru Sita fa dä Alpe gsi isch, als Gallia transalpina bizeichnut.
Delhi
Delhi (Hindi दिल्ली, Urdu دلی, Panjabi: ਦਿੱਲੀ; ' []) isch e Metropole im Norde vo Indie und as Nazionals Hauptstadtterritorium Delhi' (National Capital Territory of Delhi, churz NCT'') en Unionsterritorium, wo diräkt dr indische Zentralregierig understellt isch. Zu Delhi ghöört au die indischi Hauptstadt Nöi-Delhi.
Geografy
S Unionsterritorium understoot diräkt dr indische Zentralregierig, het aber sit 1992 e Sonderstatus, won em e gwüsses Maass an Sälbstverwaltig loot. So het Delhi en äignigs Parlamänt (Delhi Legislative Assembly) und en äigeni Regierig. Die wird vom ene Chief Minister gläitet, wo vom Parlamänt gweelt wird. S Hauptstadtterritorium Delhi isch sit 2012 in elf Distrikt iidäilt.
Gallien
Cheltu
Vor där cheltischu Bsidlig sind mehrerei Kulture archäologisch bleid. Dit appa 700 odär 600 vor Chrischtus isch Galliu va cheltischu Volksgruppe bsidlut wordu, wa z Gallischa (än cheltischi Sprach) in dem Gibiät igfiährt heint. D nid cheltischu Stämm va dä Iberer nerdlich va dä Pürenäie und va de Ligurer am Mittlmeer sind vorerscht eiguständig giblibu.
Delhi
Geografy
Uf dr kommunale Ebeni understoot Delhi käinere äihäitlige Stadtverwaltig, sondern isch in die fümf Statutarstedt (statutorty towns) North Delhi, South Delhi, East Delhi, Nöi-Delhi und Delhi Cantonment iidäilt, wo jedi von ene iiri äigeni Stadtverwaltig het. North Delhi, South Delhi und East Delhi si 2012 entstande, wo d Delhi Municipal Corporation ufglööst und in drei Statutarstedt iidäilt worde isch.
Gallien
Cheltu
Appa im Jahr 600 vor Chrischtus hent ionischi Griächu annär Mündig vam Rottu d Stadt Massilia (hitu Marseille ) gigründut. Massilia het schich zära bschtimmundu Stat innär Region äntwicklut.
Delhi
Geografy
Delhi het öbben 11 Millionen Iiwooner (Volkszelig 2011) im urbane Däil vo dr Municipal Corporation of Delhi, wo 2012 ufglöst worde isch, und 16,8 Millione im Hauptstadtterritorium (Volkszelig 2011). Si isch noch Mumbai die zwäitgrössti Stadt und het die zwäitgrössti Agglomerazion in Indie und ghöört zu de Megastedt vo dr Wält.
D National Capital Region isch e Blaanigsbehörde, wo ane 1991 iigfüert worde isch und wo witi Däil vo de Bundesstaate nääbedraa Haryana und Uttar Pradesh und bis uf Rajasthan mit de Groossstedt Gurgaon, Ghaziabad, Noida, Faridabad, Meerut usw. iischliesst und im Ganze e Bevölkerig vo öbbe 45 Millione Iiwooner het.
Gallien
Cheltu
Ds Gibiät innär Poäbni da va dä cheltischu Stämm där Cenomanen, Insubrer und Boier bsidlut isch gsi, isch ugfähr 200 vor Chrischtus unär römischi Herrschaft cho. Ds Gibiät isch de zär römischu Provinz Gallia cisalpina gwordu.
Römischi Ärobrig
Ab 125 vor Chrischtus hent d Römär mit där Ärobrig vanär Mittlmeerchüschti und dum Rottutal agfangu. 122 vor Chrischtus hentsch d Stat Aquae Sextiia gigründut. 121 vor Chrischtus hentsch d Provinz Gallia Narbonensis (d hitig Provence) ärrichtut, und äs bizi schpetär (118 vor Chrischtus) ds Värwaltigszentrum Narbo.
Inä Jahr 58 bis 51 vor Chrischtus isch Galliu vam Julius Caesar ärobrut wordu. Där Jül het ubär dischu Chriäg in schinum Büäch Vom Gallische Chriäg (De bello gallico) brichtut.
Romanisiärig
Im Löif va där folgundu Romanisiärig isch än römischi Zivilvärwaltig igsetzt wordu. Fär d Amtssprach hent latinisch värwändut. Dischi het schich, parralel zä anru nid-italienischu Provinze, unärm Iflus va där iheimischu Sprach (gallisch) zum Wulgärlatin äntwicklut. Diz het grundsätzlich Sprachgrundlag fär z spetra Französischa (Langues d'oïl) gibildut. Äs isch än gallo-römischi Mischkultur änstandu. Vorallum in Nîmes und Arles finund schi hitu nu römische Baute va dä Perioda.
Dä, in dische Provinze läbundu cheltische Stämm, isch unnär Cäsar ungfähr 50 vor Chrischtus d römischi Staatsbürgerschaft gwährt wordu. Anäri Quelle datiärund d Gwährig uf 69 na Chrischtus.
Innär Amtsziit vam Chaisär Augustus (30 vor bis 14 na Chrischtus isch Galliu in d Provinze Narbonensis, Aquitania, Lugdunensis und Belgica unärteilt wordu.
Spätantiki
Am Ändi vam zweitu Jahrhunnärt het d Chrischtianisiärig in Galliu igsetzt. Um 300 sind zahlrichi Feschtigsalaga erneurut wordu. Ziitwis hent öi summi römischi Chaisera in Lutetia (Paris) residiärt. Sit där Richsreform vam Chaiär Diokletian ischs römisch Rich in viär Präfekture (Gallia, Illyricum, Italia et Africa, Oriens) und in 15 Diäzöse igiteilt wordu. D Präfektur Gallia isch us dä Diäzöse Hispaniae, Septum Provinciarum, Galliae und Brittaniaebschtannu. Wobi d letschta um 400 va dä Römer grümt wordu isch.
D Völkerwandrig, wa am Ändi vam viärt Jahrhunnärt igsetzt het, het d Ziit vam Wohlstand und Fridu fär Galliu als Teil vam römischu Riich biändut. Im Värlöif va där Völkerwandrig sind germanischi Stämm (Wandalu, Allemannu, Weschtgotu, Burgundär, Franke) in Galliu igidrungu. Im füftu Jahrhunnärt hent d Franku, d Burgundär und d Weschtgotu irusch Herrschaft in Galliu üsgibüwt. Zersch als Föderatu, nachär als souveräni Richi.
Währund änära länguru Ubärgangsziit isch d römisch Kultur nu vam gallo-römischu Adl gipflegt und vorallem vannär römisch-kathloischu Chircha gläbt wordu. Bikannti Liit us där Ziit sind där Gregor va Tours und där Sidonius Apollinaris gsi. Öi z westgotischa und z fränkischa Chinigtum hent and spätrömischa Tradition aknipft. D Gallo-römisch Kultur isch abär langsam innär Spätantiku zrund gangu. Und schpetschtens innär Mitti vam sägschtu Jahrhunnärt het in der Region z Früähmittlaltär agfangu.
Immralli
De Immralli isch e luwischi Gotthait, wo i de Bronzezitt im Kult vo de Göttin Ḫuwaššanna vereert woren isch. D Bidüttig vo sim Epithet ḫardupi isch nöd bikannt. De Name isch en Ablaitig vom luwische Wort immra- ‘Feld, Fluer, Steppe’. Au anderi Gotthaite hend e Name, wo mit dem Wort bildet wore sind, so Immaršiya und Immarni. De Hirschgott Rundiya het de Biname Immrassi.
Denebt het no e hethitisch Stadt und e Fluss Imralla ghaisse.