cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Üsenberger
Gschicht
D Ändinger Linie isch im „Chaiserstieler Chrieg“ vu 1320 bis 1322 dr Herre vu Falkeschtai bim Kampf um d Vogtei Bickesohl un dr dodermit verbundene Schadesersatzforderige unterläge. Derzue isch chuu, ass 1336 d Burg Hechinge, Aischtett un d Burg un s Dorf Riegel vum Markgrof vu Hachbärg, Heinrich IV., verpfändet woren isch. Noch em Fryburger Chrieg isch Ändinger an d Habsburger chuu. Dr Hesso V. vu Isebärg isch dr letscht vum Gschlächt gsii, är ich anne 1379 gstorbe.
Woobe
In blau zwee zwärchi inenander gschupfti un mit dr Schwinge abezues gchehrti silberni Fligel. Speter isch no ne guldine Chleestängel derzuechuu. In däre Form isch dr Isebärger Woobe au in Woobe vum Kurfirschtedum Bade ufgnuu wore, wu s im zwaite Fäld vum Woobeschild ufschynt un d Herrschaft Isebärg as Dail vu Bade simbolisiert.
Tirthamkara
En Tirthamkara (skt. तीर्थंकर, tīrthaṃkara m.; amg. titthagara „Furtbiraiter“) isch im Jinismus e Hailsverchünder, wo mit sinnere Hailslehr d Furt öber de Ozean vo de Wiedergeburte zaigt. Well s recht Wösse bi de Mentsche immer wider verlore gös, werd vo Zitt zu Zitt e Tirthamkara uf de Erde inkarniert. Trömm chündet bi de Muetter sini Giburt aa. Bikannt sind 24 Tirthamkara, de 19. isch e Frau; doch well d Digambara globet, as e Frau kai Erlösig erlange cha, bitrachtet si ali Furtbiraiter as Mane. Jede Tirthamkara het e bistimmti Huutfarb und e Symbol, wo aber zum Tail bi de Digambara en anders isch, as bi de Shvetambara.
Silvester I.
Dr Silvester I. († 31. Dezämber 335 z Rom) isch vo 314 bis zu sim Dood 335 Bischof vo Rom (Babst) gsi. Si Naamensdaag wird am letschte Daag vom Kaländerjoor gfiirt (vgl. Silvester).
Lääbe
Dr Silvester isch am 31. Januar 314 Noochfolger vom Babst Miltiades worde. Si Naame het mä 813 in dr Chillekaländer ufgnoo. Noch iim isch dr Marcus Babst worde, wo spööter au häiliggsproche worden isch.
Noch ere Legände us em früeje Middelalter söll dr Silvester dr chranki römischi Kaiser Konstantin dr Grooss vom Ussatz ghäilt und dauft haa. Das isch in dr Konstantinische Schänkig eso gschriibe. Es isch aber e gfelschti Urkunde, wo mä drvo vermuetet, ass si im 6. oder 7. Joorhundert entstande isch. D Legände isch in dr middelalterlige Legenda aurea vom Jacobus de Voragine verbräitet worde. Zum Dank für dass er en wider gsund gmacht het, häig dr Silvester vom Konstantin s sogenannte Patrimonium Petri gschänkt überchoo, wo d Grundlaag vom spöötere Chillestaat gsi isch. Was in dr Legände behauptet wird, entlarvt sich bin ere Überbrüefig as e Luug: Dr Konstantin het scho 313 im Toleranzedikt vo Mailand s Christedum offiziell erlaubt, het scho im Vorgänger vom Silvester, im Miltiades, s Gländ vom hütige Lateranbalast überloo und bim Konzil vo Nicaea 325, wo dr Silvester persönlig nit drbii gsi isch und sich nume vo zwäi Presbüter het lo verdräte, s erste Glaubensbekenntnis het lo festleege, s Nicaenum. Es isch dr Silvester gsi, wo die ersti Petruschille über em Petrusgraab im Greeberfäld vom Vatikanische Hüügel z Rom het lo baue.
Dr Silvester isch am 31. Dezämber 335 gstorbe. Si Liiche isch in dr Priscillakatakombe an dr Via Salaria Nova z Rom begraabe worde. Wääred de Langobardeiifäll im 8. Joorhundert het men en in d Chille San Silvestro in Capite, wo an der Piazza San Silvestro lit, züüglet.
Jainismus
Gschicht
Noch de Öberliferig vo de Jaina hets 24 Tirthamkara (amg. titthagara „Furtbiraiter“) ggee, wo a de Mentschhait de recht Weg zaigt hend. Vo dene sind di erste 22 mythisch, de 23. Tirthamkara Parshva isch halbhistorisch und het im 8.Jh.v. Chr. glebt. De historisch Bigründer vom Jinismus isch de 24. Tirthamkara, de Mahavira Vardhamana (599-527 v. Chr.), e Zittgnoss vom Buddha. Baid Religiosstifter hend au im gliche Piet gwürkt und baid Religione hend drum au verwandti Vorstelige. De Mahavira het e chliini Gmaind um sich ume versammlet, wo sich het chöne etabliere.
Silvester I.
Häiligevereerig
Dr Silvester I. wird as Häilige vereert und isch dr ersti häiligi Babst, wo nit e Mertüürer gsi isch. Si Daag isch in dr griechisch-orthodoxe und dr bulgarisch-orthodoxe Chille dr 2. Januar, in dr russisch-orthodoxe Chille dr 15. Januar und in dr römisch-katholische si Doodesdaag, dr 31. Dezämber. Däm Daag säit mä dorum Silvester, was dr Waldmaa (lat., vo silva ‚Wald‘) bedütet.
Jainismus
Gschicht
Vo de Gschicht vom Jinismus isch nu wenig bikannt. Gege 300 v. Chr. isch e Tail vo de Jaina in Dekkan uusgwanderet. Us dere Gruppe use isch d Sekte vo de Digambara entstande. Di verblibne Jaina im Gangestaal hend sich geg Weste usbraitet. Ersti inschriftlichi Zügnis vo de Jaina stamet usem 2.Jh. n. Chr. und bifindet sich bi Mathura a de Yamuna. Z Südindie setzed epigraphischi Zügnis, wo a de Jaina zuegschribe were, chöd, erst im 4.Jh. ii. Abem 6. Jh. hend sich d Jaina im westindische Land Gujarat bimerkbar gmacht. Die Gruppe het sich um d Erhaltig und Verbraitig vo de Schrifte kümmeret und Gujarat is bald zum Zentrum vo de Shvetambara wore.
Im Mittelalter hend d Jaina, wo nie e groossi Gmainschaft uusgmacht hend, e Tüüff erlebt, do si starch under de Verfolgig vo de Muslim glitte hend, z Südindie zum Tail au vo de Hindu. Erst im 18. Joorhundert sind si wider erstarcht und hend afange, obwoll immerno e chliini Gruppe, e dütlich Iifluss uusüebe, bsunders im nordwestliche Indie.
Silvester I.
In dr jüüdische Dradizioon
Vili Juude z Israel gseen im Silvester e Juudeverfolger und es wird verzellt, er häig Juude lo zwangsdaufe, lo foltere und lo umbringe. Es git aber käini Beleeg drfüür, ass dr Silvester d Juude andersch behandlet het as anderi Bäbst au oder ass zu deere Zit Juudeverfolgige stattgfunde häi, wie si spööter denn vorchoo si. Es isch woorschinlig, ass die Grücht entstande si, wil religiöösi Zirkel z Israel s Fiire vom Silvester und em christlige Nöijoor bekämpfe wäi.
Chrischona
Chrischona chan folgendes bedüte:
Berau
Berau isch de Name vo däne geografische und kulturelle Objekt:
Blutwurst
Bluètwurscht (au Rotwurscht un Schwarzwurscht) isch è Kochwurscht uss Sauèbluèt, Speck, Schwartè un Gwürz (Saalz, Pfeffer, Majoran, Thǜmian, Pimänt un Ingwer). Si zeichnèt sich dõdurch uus, dass si im erkaaltetè Zuèschtand gschnittè wörrè cha, wa uff dè Aadeil a koagulyrtem Bluèteiwiiß un/odder diè erschtarrti Gallèrtmassè vom Bluètbrei zruggzfüürè isch. Si geltèt als eini vo dè älteschtè Wurschtartè, well si schu im Homer sinèrè Odyssee erwäänt worrè isch.
S Wurschtmachè
Bluètwurscht isch è traditionèlles Rezèpt für d Wurschthèrschtellung, well dõdeby s Bluèt, wo s bim Metzgè übrig blibbè isch, für s Wurschtmachè vowendèt wörrè cha. Bim modernè, induschtrièllè Großmetzgè isch s Bluèt abber è Näbbèbrodukt un wörd nu no in minimem Umfang für s Wurschtmachè bruucht. Prinzipièll unterscheidet mò zwei voschidèni Grundmassè bi dè Hèrschtellung vo Bluètwurscht:
Bi-nè baar Bluètwurschtsortè wörrèd deilwys vorkochti Fleischdeil dezuè duè:
Witteri Zuètatè chönnèd sy:
Zuèbreitung
Als Bluètwurscht odder Boudin noir (frz.) ghört d Wurscht zuè villnè Chuchinè von èm Land un dè internationalè Chuchi. Diè beidè Hauptvowendungè sin: Denäbbè git s Zuèbreitungsartè, wo glych feschtglait sin: Je nõch Region ghört d Bluètwurst am Stugg bròtè zuè dè Gricht Himmel un Ärde, è Gricht uss èm erwärmtè Inhalt vo dè Wurscht wörd als Haffèwurscht, Losi Wurscht odder Doti Oma benamst. Als Wurscht, wo nõch érè kurzè Hèrschtellungsphasè schu parat zum Ässè isch, ghört d Bluètwurscht näbbè Läbberwurscht un kochtem Sauèfleisch zuè dè Schlachtblattè.
Z Öschterrych sin Blunzègröschtl, è Gricht mit Bròthärdöpfel, vobreitet. Bluètwurschtschtrudel ghört sowoll zuè dè öschtrychischè Chuchi wiè au zuè-nè baar dütschè Regionalchuchènè.
Dütschland
Z Dütschland git s èn Huufè unterschydlichi Bluètwurschtsortè. È baar devò wörrèd durch d Leitsätz vom Dütsché Läbbensmittelbuèch für Fleisch un Fleischbrodukt nöcher definyrt odder sin innerhalb vom Metzgerhandwärch standardisyrt.
Dütsches Läbbensmittelbuèch
Bi Sortè, wo uffgrund vo dè Bezeichnung bschtimmti Bschtanddeil im Vordergrund stôn, isch èn Mindeschtaadeil vo 35 % Muskelfleisch ooni Seenè vorgschribbè, èn minimè Aadeil vo Läbbergschnetzletèm cha au mit dinnè sy.
Wurschtsortè im Handel
Vill Wurschtsorté hèn standardisyrti Rezäpt, wo sich im Metzgerhandwärch usèbildèt hèt. D Nämmè wysèd meischtens uff wesèntlichi Zuètatè un s (vomeintliche) Urschprungsgebièt hy.
Rezepturschtufè im Handwärch
Je nõch Qualidät vo dè Rooschtoff unterschiidet mò drei Rezäptschtufè:
Dütschi Demokratischi Republik
I dè DDR hèt mò Bluètwürscht zum Byschpill i dè TGL 29213/02 als Kochwurschtart standardisyrt. Dènäbbè hèn sich vill regionali Rezäpt vo dè dütschè Landeschuchi erhaaltè.
Schwiz
I dè Schwiz isch d Rahmbluètwurscht (Boudin (noir) à la crème) vobreitet, bschtòt uss érè fiin gschnètzlètè Bluèt-Schwartè-Masse, wèllèm Rahm zuègää wörd. I dè Broduktion wörd si nu lycht gsǜdèt un èrscht kurz vor èm Konsumyrè fèrtig kochèt (in Wasser odder Brüè) (max. 90 °C).
Spezialidätè
Dè Kölsche Flönz isch è ydraiti Markè vo dè Schutzgmeinschaft Kölner Wurschtschpezialitätè e. V. Si isch è schnittfeschti Bluètwurschtvariantè vo eifacher Qualidät, wo z Köln un dé öschtlich un weschtlich uumittelbar aagränzendè Städt Leverkusè, Bärgisch Gladbach, Rösrath, Wesseling, Brüèl, Hürth, Frächè un Pulheim hèrgschtellt wörd. Zuètatè sin Schwartè, Sauèfleisch un Sauègrind. Diè sichtbari Speckylaag bschtòt uss Stüggle zwǜschè 5 mm un 10 mm. Dè Status als Brodukt mit EU-witt gschützter Hèrkumpftsbezeichnung g.g.A. isch am 29. Juli 2016 regischtryrt worrè.
D Öcher Puttes isch è Bluètwurschtschpezialidät vo dè Stadt Aachè un irèm Umfäld. S handlèt sich um è gräuchti Bluètwurscht mit sichtbarè Speckstüggle, wo tǜpischerwys in Chranzdärm abgfüllt wörd. Dé Status als Brodukt mit EU-witt gschützter Hèrkumpftsbezeichnung g.g.A. isch am 7. Juli 2016 regischtryrt worrè.
Rantsweiler
Rànzwiller (frz. Rantzwiller, dt. Rantsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Rànzwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1090 àls Rantheswilre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rànzwiller ìsch. Rànzwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rànzwiller ghert zem Hochàlemànnisch.
Marathon (Griechenland)
Marathon m. Sg. (altgr. und Katharevousa Μαραθών, neugr. Μαραθώνας Marathonas; übersetzt Fänchel-Fäld) isch e Gmäind z Griecheland nordöstlig vo Athen, an dr Ostküste vom alte Attika.
D hütigi Gmäind isch bi dr Verwaltigsreform 2010 entstande, wo die gröösseri Noochbergmäind Nea Makri mit de chliine Landgmäinde Grammatiko und Varnavas zu Marathon veräinigt worde si.
Nid wit vo dr Stadt befindet sich dr Marathon-Stausee, wo für d Wasserversorgig vo Athen wichdig isch.
In dr Nööchi vo Marathon het 490 v. d. Z. d Schlacht bi Marathon zwüsche de Perser und de Athener stattgfunde, wo d Grieche under em Fäldher Miltiades gwunne häi.
S Museum
Bi Marathon git s e Graabhüügel, wo die 192 Athener begraabe sige, wo in dr Schlacht bi Marathon gfalle si. Nit wit vo dört git s non e andere, woorschinlig für d Platäer, wo zämme mit de Athener kämpft häi, und e dritte Graabhüügel us em 13. Joorhundert v. d. Z. us dr achäische Zit.
Näbe däm dritte Graabhüügel stoot e Museum, wo archeologischi Fund us dr Umgääbig vo Marathon ufbewaart wärde und vor allem Skulpture us ere Villa vom Herodes Atticus, wo us deere Gegend choo isch.
Gottlieben
Gòttliebe (amtlich Gottlieben) isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Gòttliebe liit am Seerhii, wo di baide Tail vom Bodesee Obersee und Untersee) verbindet. D Gmaindsflechi bstoht us 13,9 % landwirtschaftlicher Flechi, 13,9 % Wald, 38,9 % Sidligsflechi und 33,3 % sustiger Flechi.
Gschicht
Gòttliebe isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1000 as Gotiliubon.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 35 % gläge.
Religion
53,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 304 Iiwooner 93,1 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 1 % Französisch 1,3 % Italienisch und 4,6 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Gòttliebe ghöort zum Oschtschwizerisch
Hirschensprung
De Hirschesprung isch e Klus zwüsched de politische Gmainde Oberriet und Rüthi i de Ostschwiz.
Geografii
Dor de Hirschesprung füert en Stroosseabschnitt vo de Kantonsstrooss 13. D Strooss verlauft vom Wiler Rehag i de Gmaind Oberriet, wo si de höchst Punkt hät, zwüsched de Felse i südliche Richtig zum Industriigebiet vo de Gmaind Rüthi abe. Uf de westliche Site vom Hirschesprung stigts gege de Brunneberg und witer zum Kamor a. Östlich vom Durchgang erstreckt sich de Blatteberg bis fast zum Rhii.
Gschicht
De Hirschesprung isch i früenere Johrhunderte a dere Stelle de ainzig Verbindigswäg uf de linke Site vom Rhii im Rhintl. Uf de östliche Site vom Blatteberg isch de Rhii mit sine Überschwemmige e Gfohr för di Raisende gsi. Erst d Korrektur vom Rhii am Aafang vom 20. Johrhundert hät de Bau vo de Isebahlinie und vo de Autobah A13 am andere Endi vom Blatteberg möglich gmacht. Dass de Hirschesprung scho früe e Bedütig gha hät, belait de Fund vonere neolithische Grabstätt.
Varia
Im Wappe vo de politische Gmaind Rüthi isch de Hirschesprung sümbolisch abbilded. E Saag verzellt, as emol en Hirsch vo e paar Jäger verfolgt wore seg. Dor en muetige Sprung öber dia Schlucht heg er sich chönne vor de Jäger rette.
D Felswänd vom Hirschesprung werid regelmässig uf di möglich Gfoor vo Staischlag öberprüeft und sind i de Nacht mit Schiiwerfer uusglüüchded. Di ehemolig militärisch Stroossesperri isch zueteered worde.
19. März
Dr '''19. Merz''' isch dr 78. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 79. in Schaltjohr), dodermit blybe no 287 Däg bis zum Änd vum Johr.
Dimethylcadmium
Dimethylcadmium ìsch a flìchtiga cadmiumorgànischa Verbìndung; ’s ìsch a eeliga un fàrbloosa Flìssigkait. Dia lineààra Molekül hat Cd–C-Bìndungslänga vun jewiils 213 Pikomääter. ’S ìsch a schwàcha Lewis-Siira, wo zamma mìt Bipyridin un Äther a Zammasätzung (Addukt) bìldet.
Gschìcht
Ärfunda worra-n-ìsch d’ Verbìndung ànna 1917 vum diitscha Kemiker Erich Krause.
wia maa-n-’s härschtällt
D’ Härschtällung vu Dimethylcadium ìsch ahnlig wia d’ Härschtällung vun Indiumtrimethyl. Dimethylcadmium wìrd dur a Reàkzioon vu Cadmiumchlorid un Methylmagnesiumbromid härgschtällt:
Verwandung
Dimethylcadmium bnutzt maa manckmol àls Reagänz ìn dr orgànischa Syntheesa un ìn dr MOCVD. Ìn da Joohra 1990 hàt maa zem äärschta Mol dia Molekül ìn dr Syntheesa vu Cadmiumselenid-Nanopàrtìckel bnutzt. Dia Verwandung hàt maa beandet, dänn d’ Molekül ìsch sehr gìftig.
keemischa-n-Aigaschàfta
D’ Verbìndung ìsch leeslig ìn Petroläther, àwwer wänn maa Dimethylcadmium ìns Wàsser iischankt, bàuit sìch d’ Molekül àb. D’ Molekül reagiart sehr ämpfìndlig mìt Süürschtoff. Wänn d’ Lufttämperàtüür heecher àls 150 °C-n-ìsch, kààt Dimethylcadmium äkschplodiara; ’s kààt àui bii nìedrigera Tämperàtüüra ààzìnda. Fräigloo wìrd Ràuich voll Dimethylcadmium-Peroxid.
Gìftigkait
Dimethylcadmium ìsch sehr gìftig un krabsärreegend. Wänn maa-n-a pààr Mikrogràmm Dimethylcadmium iiàtmet, kààt maa-n-ìnnerhàlb vun a pààr Schtunda schtaarwa, wial d’ Molekül d’ Eläktroona üss da Zälla-n-àtooma-n-üssriisst. D’ Molekül ìsch gìftig fìr àlla Käärwertaila, bsunders fìr d’ Lawra, Niara un Knocha.
Murg am Hochrhein
Murg/Bade isch e Gmei im Landchreis Waldshuet in Bade-Württeberg umiddelbar an dr Schwizer Grenze.
Geographischi Lag
Murg lit direkt am Hochrhi zwische 290 un 803 Meter Höchi. D Ortsdeile oberhalb vum Rhi im Hotzewald. Im Ort mündet d Murg vum Südschwarzwald in dr Rhi.
Abstatt
Geografi
Vo dr Gmarkong send 45,8 % Landwirtschaftsfleche, 28 % Wald, 25,5 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.
Bondorf (Begriffsklärung)
Bondorf isch de Name vo däne Ort:
Ei
Ä Oa isch es erschde Läbesstadiom vo oierlegede Vicher, wie zum Beispil Vegel, Räptiliä odr Amphibiä. Ä Oa bestoht aus ere Oazell im Kern und dodrum Nährstoff und ä schitzende Hillä oder Schal. Weged de vile Nährstoff sind Oier ä beliebte Nahrung fr andere Vicher. Efter monnt mr mit dem Begriff Oier au direkt Heahnr oier, well mr die weltweit am meschte isst. Di greschte Oier im Dierroach legt de Schdrauß.
Bondorf (Begriffsklärung)
Lueg au
Abstatt
Gmoedsglidrong
Zua Abstett gherte dr gleichnamig Ort, dr Weiler Happenbach ond d Wohnblätz Vohenlohe ond Wildeck.
Gschicht
Abstett ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1293.
Verwaltong
Abstett hot sich mit Ilsfeld, Untergruppenbach ond Beilstein zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Abstett ischt dr Klaus Zenth.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Abstett ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Murg am Hochrhein
Nochbergmeinde
D Gmei grenzt im Norde an Görwihl, im Oschte an d Stadt Laufeburg, im Süden an d Schwizer Gmeinde Chaiste un Sissle im Kanton Aargau un im Weschte an Bad Säckinge un Rickebach.
Dareios I.
Dr Dareios I. (altpersisch Dārayavauš, babylonisch Dariamuš, elamisch Dariyamauiš, aramäisch Dryhwš, hebräisch Darjaweš,, latiinisch Darius; * 549 v. d. Z.; † 486 v. d. Z.), vilmol au Darius dr Groossi gnennt, isch Groossköönig vom persische Achemenideriich gsi, dr nünt Köönig us dr Dünastii vo de Achemenide. Si persische Naame bedütet Dä, wo s Guete ufrächt erhaltet.
Dr Dareios I. gältet näben em Kyros em Groosse as dr bedütendsti Groossköönig vom altpersische Riich. Zu de Läistige, wo zu deere Iischetzig biidrääge, ghöört d Ernöijerig vo de Riichsstrukture. Sini Verwaltigsreforme si no lang noch em Ändi vom Achemenideriich as vorbildlig aagluegt worde. Es isch sogar mööglig, ass si d Organisazioon vom Römische Riich beiiflusst häi. Dr Dareios het usserdäm d Künst gförderet, bsundrigs d Archidekdur, het Persepolis gründet und vor allem Susa usbaut.
Murg am Hochrhein
Gmeigliderig
D Gmei bestoht us dr Ortsdeile Murg, Niderhof, Oberhof un Hänner.
Dareios I.
In Öiropa isch er aber vor allem wägen em Ufstand vo de Stedt in Ionie bekannt, won er underdruckt het und wäge de Chrieg, won er denn gege d Grieche gfüert und verloore het.
Murg am Hochrhein
Bevölcherig
D Gmei het knapp 7000 gmeldeti Iwohner. Z Murg läbe knapp 3400, z Niderhof ca. 1700, z Oberhof guet 750 und z Hänner 1150 Lüt. In dr Gsamtgmei wohne knapp 3600 Fraue un 3400 Männer. Devu hän öppe 1000 kei dütsche Pass.
Politik
D Gmei het e Verwaltigsgmeinschaft mit dr Stadt Bad Säckinge.
Am 24. Juni 2007 hän Burgermeischterwahle stattgfunde, wo dr bisherig Burgemeischter, dr Michael Schöke, nimmi antrette isch. Gwählt worre isch bi ere Wahlbeteiligung vu öppe 50 % mit 55,66 % vu dr abgäbene Stimme im erschte Wahlgang dr 35jährig Diplom-Forschtingenieur Adrian Schmidle (parteilos) üs Murg-Niderhof. Dr Schmidle Adrian het si Amt als Burgemeischter am 1. September 2007 aträtte.
Gmeirot
D Mandate werre z Murg nooch dr Unechte Teilortswahl verdeilt.
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Partnerschafte
Murg het e Partnerschaft mit dr Stadt Mehun-sur-Yèvre in Frankriich.
Verkehr
Durch dr Hauptort verlauft die starch befahre B 34. Oberhalb vum Ort isch d A 98 (Hochrhiautobahn) zweispurig im Bau, wo um 2011 eröffnet werre soll. Murg het au e Halt an dr Hochribahn vu Basel uf Singe.
Persönlichkeite, wo mit Murg verbunde sin
D Mountain-Bikeri un Olympia-Sigeri vu 2008 Sabine Spitz wohnt z Murg-Niderhof.
Heves
Heves (IPA:, ungarndütsche Name: Hewesch) isch e Komitat vo Ungarn. S litt im Nordoste vom Land und gränzt an d Komitat Nógrád (Weste), Borsod-Abaúj-Zemplén (Nordoste), Jász-Nagykun-Szolnok (Süde) und Pest (Weste). De Komitatssitz isch Eger.
Geografy
S Komitat setzt sich us zwei wesentlige Deil zämme, nämlig uss em Nördlige Ungarische Mittelgebirge im nördlige Gebiet und de Große Ungarische Diefebeni im südlige.
Topografischi Eigeschafte
S Komitat bstoht uss re ussergwöhnlige Landschaft. Im Norde bilde de Mátra und de Bükk e hügeligi Landschaft; im Süde isch di flachi Landschaft vo de Große Ungarische Diefebeni. Uff em Mátra isch au de höchst Punkt vo ganz Ungarn, de sognännte Kékes tető (1014 Meter).
De diefst Punkt vom Komitat isch uff 86 Meter, in de Stadt Kisköre im Süde vo Heves.
Chlima
Di jöhrligi Durchschnittstemperatur litt zwüsche 8 und 10 Grad, je nochdem, ob's de Norde oder de Süde vo Heves betrifft.
Wirtschaft
Im Flachland vo Heves cha Wy abaut werre; er isch di wichtigsti Exportwar vom Komitat. Bsunderi Bedütig hän in derre Branche d Umgebige vo Eger, Gyöngyös und Nagyréde. Di wichtigste Wysorte sin de Egri Bikavér, de Egri Leányka, de Egerszóláti Olaszrizling und de Debrői Hárslevelű. Dezüe chunnt in de Große Ungarische Diefebeni d Kultivierig vo Wassermelone.
Z Heves findet mer relativ wenigi Industrybetrieb. Am meiste produziert werre
Tourismus
D'Stadt Eger wird oft als eini vo de schönste barocke Städt bezeichnet; näbe de Dänkmöler vo dört sin au de Wy, d'Heilbäder vo de Region und de Theiß-See bekannti Touristezyl. Z Mátra und z Bükk git's usserdem Touristestroße, wo zu Toure ylade.
Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Heves
Dieuze
Dieuze (ditsch 1915-18 und 1940-44 Duss) ìsch e frànzeesche Städtel ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Dieuze lijt ìm Saulnois àn dr Seille, 79 Kilometer nordweschtlich vun Stroßburi, 52 Kilometer sìdeschtlich vun Metz und 41 Kilometer nordeschtlich vun Nancy, zwìsche dr Nochbergmeine Val-de-Bride ìm Nordweschte, Guébestroff ìm Norde, Lindre-Haute ìm Oschte und Lindre-Basse ìm Sìde.
Gschìcht
Dieuze ìsch zem erschte Mol gnannt worre àls Doso Vico uf merowingische Mìnze, ànne 1006 àls Duosa curtis, 1120 Dosia, 1270 Doza, 1525 Dieuse, 1558 Thus und 1589 Dusa.
Ìm Friejohr 1525 ìsch Duziacum oppidum eins vun dr klinere Zantre vum Bürekriej gsin.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dieuze ìsch. Dieuze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Dieuze ghert zem Lorrain.
Gerhard Wolfram Baur
Dr Gerhard Wolfram Baur (* 21. Septämber 1932 z Fraidestadt; † 26. Dezämber 2012 z Fryybeg) isch e dytsche Germanischt un Dialäktforscher gsii.
Läbe un Forschig
D Forschigsschwärpinkt vum Baur sin Dialektologi, Lexikografi un Nämeforschig gsii. No dr Pensionierig vum Karl Friedrich Müller anne 1968 het dr Baur d Laitig vum Badische Werterbuech ibernuu. Im Lauf vu dr rund 30 Johr, wun er as Bearbaiter vum Badische Werterbuech gschafft het, het er Dialäktufnahme im mittlere un nerdlige Schwarzwald, in dr eschtlige un sideschtlige Biet un im Nordoschte vu Bade gmacht go lutgeografischi Lucke zuezmache. Är het dr zweet Band (F/V, G, H) anne 1974 zum Änd brocht. Mit syre Pensionierig anne 1997 het er au dr dritt Band (I, J, K, L, M) abgschlosse. Syy Noofolger am Badische Werterbuech isch dr Rudolf Post wore.
Dr Baur isch mit dr Marie Urban-Baur ghyrote gsii. Bis zue sym Dood am 26. Dezämber 2012 het er mit syre Frau z Fryybeg gwohnt.
Illtal
Ìlltàl (frz. Illtal, dt. Illtal) ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vu Ìlltàl ìsch. Illtal gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Ìlltàl ghert zum Hochàlemànnisch.
Horror
Horror (vo lat. horror „Erstarre, Tschudere, Schrecke, Gruuse“) chan aini vo däne Bedütige ha:
Mahavira
s Lebe
De Vardhamana (amg. Vaddhamāṇa) isch de Soo vom König Siddhartha (amg. Siddhattha) und vo de Trishala (amg. Tisalā) gsii und het zu de Famili Jnatr (amg. Nāya) vom Land Videha ghört. Er het d Yashoda (amg. Jasoyā) ghüroote und ai Tochter gha, d Anavadya (amg. Aṇojjā). Die het de Jamali ghüüroote, en spöötere Widersacher von em. Nochem Tood vo sinene Eltere, wo Aahänger vom Parshva gsii sind, het er sini Famili verloo und isch Mönch wore. Dozmol isch er Driisgi gsii. Noch drizee Mönet het er ales uufgee, und au uf Chlaider verzichtet. Noch zwölf Joor strenge Askese het er „Allwüssehait“ erlangt. Ab denn het er as Mahavira („Groossheld“) oder Jina („Öberwinder“) sini Lehr verchündet. Debii isch er vom König Shrenika vo Magadha und spööter vo dem sim Soo Kunika understützt wore. De Mahavira isch mit 72 z Pava gstorbe.
Feder (Technik)
As Fäädere bezäichnet mä in dr Technik Baudäil vilmol us bsundrigem Staal, wo noochgääbe, wenn si belastet wärde, und wider die ursprüngligi Form überchömme, wenn si entlastet wärde, sich also elastisch verhalte.
D Fääderekonstante
E wichdigi Chrakteristik von ere Fäädere isch iiri Fääderekonstante. Sie verbindet d Chraft wo uf e Fäädere wirkt mit wie stark si usenanderzooge oder zämmegstuucht wird. Bin ere lineare Fäädere isch si bis zur Elastizidäätsgränze konstant. Noch em Gsetz vom Hooke isch d Fääderechraft F von ere sonige Fäädere broporzional zur Uslänkig \Delta L. Em Broporzionalidäätsfaktor D säit mä d Fääderekonstante. D Formle isch
Bauforme
Es git as Maschineelimänt e hufe verschidnigi Bauforme: si chönne us Droot in dr Form vo Schruube oder Spirale gwigglet wärde oder d Form vom en graade oder chrumme Staab haa. Au en iigschlossnigs Gasbolster cha fäädere.
Aawändig
Fäädere si hüfig Spiicher für potenzielli Energii (Düüreschliesser, Uurenaadriib, Ventilfäädere). Si chönne au Baudäil eso verbinde ass es e groosi Chraft brucht, zum sä drenne, zum Bischbil bi elastische Kupplige, Brämse und Ventil. Mit Fääderewooge cha mä Chreft mässe und mit Rutschkupplige Chreft begränze. Mit Hilf vo Fäädere wärde Maschinedäil bewegt oder Schaltkontakt uf- und zuedoo (Kontaktfäädere in Rölä). Do isch d Chraft für zum Zruggstelle in dr gspannte Fäädere ufbewaart.
Wollerau
Wolerau (amtlich Wollerau) isch e politischi Gmeind im Bezirk Hööf vum Kanton Schwyz.
Geografi
Wolerau liit uuf em öschtliche Uuslöufer vum Zimmerberg.
D Nachbergmeinde sind Richterschwil, Fräiebach, Feusisberg u Wädischwil. Vu de Gmeindflechi sind 56,9 Prozänt landwirtschaftlichi Flechi, 13,6 Prozänt Wald, 24,9 Prozänt Sidligsflechi u 4,6 Prozänt suschtigi Flechi.
Gschicht
Wolerau isch zum eerschte Maal gnennt worde um 1217-22 als Wolrowo.
Religion
52,4 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 28,9 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
De Tieläkt vu Wolerau ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Velomobil
E Velomobil isch e Fahrrad, wo dur e aerodynamischi Verkleidig gscheezt esch.
D‘ Verkleidig isch generell stiif und entweder totàl oder uff de oberi Sìte ofe. Oft hèt’s e Loch in d’underii Sìte, do wo d’Fiess lege fer ruckgängig fàhre. Vagem Gliichgwecht un au d’frontalii Flächi sen d’Velomobile oft uf’m Princip vom Dreiiràd gebäut: De Fahrer setzt gelehnt, nooch vo de Strooß, med em Kettaràd vorne. De Ziel vo de Verkleidig isch gege d’Witterungsifflüsse schütze und oft au a kräftige aerodynamische Gwinn hà. Sì chà also a bezii gegen a Collision oder a Sturtz schütze. A Velomobil chà also med ‘ner electrischii Pedalierhilfe üüsgstattet sii
Verkleidig
S’isch d’Verkleidig, wo a Velomobil vom a Liegedreiraad oder a geràde Fahrrad unterschiedet. Wenn a Fahrrad a partielli Verkleidig hèt, zählt’s doch ned als a Velomobil.
S’gibt zweii verschedenii Verkleidigetype: D’geschlossenii Verkleidig, wo de Velomobilist durch d’Wendschùtzschiibe luegt un d’ofeni Verkleidig, wo de Chopf vom Velomobilist dusse isch.
Zahl un d’Placierig vo de Rääder
Gànz ìm Anfàng sen d‘ Vélocars gsii. Sii hàn 4 Rääder ghà, sowie e quasi completti Verkleidig.
Dò si numme a muskelkràftbetriebenes Fahrzùg sen, chònne si au durch de anglische Wort streamliner bezeichnet sii. D’gangige Velomobile fàhre uff drei Rääder. Die sin im a gliichschenklige Dreieck placiert. S’het entweder zwei Rääder vorne und eini hinde („tadpole“-Plazierig) oder s’kundräär („delta“-Plazierig). De erste Typ isch vo widem de bechàndeste.
Fàhrerplacierig
D‘Vélomobile, üsser Üssnahm, sind nur fer e einzigi Person gmacht, die muess in e so genanti liege oder horizonaàli Position pedàliere. Die Position dient um d’frontàli Flachi z’verchleinere und au um de Gravitätscentrum nächer vom bode plaziere; zudem het me a Comfortgwinn.
De Velomobilist
D’Velomobilebenutzer, oder Velomobiliste sen meistens Mànner, wo de Velomobil als e alltags Transportmittel unter àlli Johreziit un alle watter brùche. Sie benutzes aber au fer a Spàziergàng mache.
Allgemein mache sie fascht alli mehr als 5000 km pro Johr, oft dank de mehr als 30 km pro Tàg fer go schàffe.
Velomobilehersteller
D’Hersteller vo Artisanallergrössi befinde sich meistens en de Niederlànde, en Dytschland, im Dänmark, in Belgie sowohl als in der Schwiiz. De Rast esch in Amerika, Austràlie, Russie, Schwede und Slovenie gebaut.
Gegeüber s‘Auto
De Velomobil het ökoligischi, wirtschaftlischi und gesundheitlichi Vorteile.
Ökologischi Vorteile
De Velomobile het d’gliichi Vorteile als a nochmale Fahrrad:
Uf einem Johr, 10,000 km mit nem Velomobile spàre 500 l Benzin, 1,2 Tonne Kohlestoff, gege a chleine Waage.
Benuzungspriis
Tàtsachlich brüücht ma kein Benzin, keini obligatorischi Sicherung, un zuedam sìn d’Priise vo de Abnuzigsteile tief; wege dem isch‘s Priis vom Velomobil nooch vom normales Fahrrad.
Gsùndheitsvoordeil
D’Voordeile vom Fàhrrad fàhre sin nüm zu bewiise. Zuedem ermegliigt’s Velomobil : Àlli Dààge fàhre het a positives Impact uf d Gsùndheit; mìt’m Fàhrrad go schàffe esch s’ideàle Mìttel um s’Gwicht reguliere, sowohl au sini optimàle Form z’behàlde. S’verhìndert Kràbs, Diàbetis, àrterielles Überdùck, Harzschlàg, Parkinson, Alzheimer, Makuladegeneration, Kriizweh, d’psychichi Krànkhete, saisonali Infektion. Me nimmt àn, dàss sowohl d’medicalischi Koste àls au d‘Sterblìchkeit vo 40% iigschràngt werde. D‘ATE nìmmt àn, dass me so 1 000 € pro regelmassige actives Iwohner spàre chàà.
Schwierigkeit en de Bàrge
Die Schwirigkeit chund ned nume vom Gwìcht, àber au vo de Pedalièrposition, wo weihniger efficienter isch in de Bàrge. Salte sin d’Fàhràdfàhrer wo de Velomobil wege diesem Noochdeil mööge.
Trozdam müsse mer de sportliche (wo me d’Leistig süecht) vom utilitäres Gebrüüch (wo me de System so wàgselt, dass me làngsàmmer àber einfàcher d’Bàrge uffe chömme) unterschiidet.
A electrisches Hìlfsmotor esch als a Option uf d’Mehrheit vo de Velomobile-Modeller vorhànde. A Hilfsmotor vo 250 Watt, und 25km/h esch d’maximàle legàli Leistig vom a Motor fer a Fàhrrad. Trozdam sìn sìe geniegend um a grossi Hilfe in de Bärge sie, ohni zue viel Energie z’verbrüüche.
Verkaufs Prììs
D’prììse gehn ungefär vo 3 200 CHF bis zu 32 500 CHF wenn man s’Velomobil direkt bi’m hersteller chauft. Die hoochi prììse chömme vo de einzel herstellig un au vo de schwächi vom Distributionsnetz.Die Prììse chönne vo 1 500 bis zu 3 000 CHF hööcher sii wenn man à electiches hìlfsmotor chauft vo oft in option esch.
Trotzdàm sin d’Abschriibige einfàch z’màche, do de Gebrüüchs’priis vìll chlììner esch als à wààge. D’Abschriibig chà sogàr glii g’màcht sii wenn ma de wààge dur’s Velomobil ersätz: mer chönne so vìll Geld spàrre.
Wäärmi
Wenn d’usser Temperatur hööcher esch als 25° chàà d’Wäärmi em a geschlossenes Velomobil seich hooch wàrde. Fer das noochteil z’chlünere het ma em e Velomobil oft à breites Loch fer’s chopf, und d’àchsle vom Fàhrer. Trotzdàm het’s ned vell Velomobile ìn de wàrmi lànder, üsser ìn Austràlie.
Sìcht und Beschlàg
Wenn’s vell ràgnet chönne d’brille oder d’schiibe vom geschlossenes Velomobil oft beschlàge sii. Dàs chà de Pilot större. Me muess öffnige hà um dàss zu verhìndern. Leider chà de ràge so in’s Velomobil chou. Üf màngi Velomobiltype wie uf’m Leitra het’s à belüftig’s system vo Luft uf der schiibe bloost. Dàss nutz au gegà a beschlàgeni schiibe.
Uf mangi Velomobiltype sììtzt de Fahrer seich tief, und wenn er chliin esch sieht er nöd unberdìgt vor si’m verkersmittel. Dàs esch e grosse noochdeil wenn’s gegenstände gibt wo ma muess verhìndern.
Pàrkiere und Vunderfììtzigi
S’chà sii dàss chinder oder Vunderfììtzigi probiere z’luege ob d’Verkleidig vom Velomobil stàrk esch in dàm si stàrk druff druche. Dàss chà zu schàdige füre wenn si liicht und flexibel esch. Zuedàm, chönne d’Velomobil oft nöd guet zuegschlosse sì. Mangi Vunderfììtzigi luege dann drii.
Originalität
Wenn ma wìll fààre ohni gsei wààrde esch’s besser à andere verkehrsmììttel z’benutze !
Zuegänglichkeit
Màngi Velomobiltype hàn e grossi öffnige, oft esch’s àber nöd einfàch zum ii- und usstiege Fer em a Velomobil iistiege muss mà oft :
Fer us’em velomobil’s go brüücht’s noch meich kràft. Tàtsachlich muess ma de ganze chöchper med de chraft der arme traage wàs unmeilig esch wenn me a Behinderig hed.
Fer’s gepäck muess ma si hoch traage, und si durr d’oberi öffnige uf der sìte, hìnter’em sìtz verschiebe, oder si ganz vorne stelle.s’chund uf’m Velomobiltyp an.
Schwierigkeite zum chaufe
En der schwiiz get’s kei grosse verkaufer. Es het numme e einzige verkaufer in der nöchi, er heisst Elmar Meier, und het si gschaft in Hüffingen. Mìr chà bi ihm a huffe Velomobiltype probiere. Ìm Frankriich het es au nume ei grosse handler. Er heisst Joël Vincent, und betriibt de «Cycles JV » gschaft im « Le Mans ». Dort gìbt’s au e testflotte med viel Velomobiltype vo in Belgie, Diitschland oder in de Nederlànde hergestellt sind. Manschmal muess man àber direct zum hersteller goh um sie z’probiere. Zuedàm hann d’meischt gfrogti Velomobil marke a làngi Wàrteliste.
Repàrierige
S’esch besser me weiss wie ma a Velomobil muess Repariere, denn es zum a Fahrradhandler bringe esch nöd immer einfàch. Trotzdàm het a Velomobil e Zueverlässigkeit’s Voorteil gege a Fahrrad, do d’chette viel besser vom dreck, d’flussigkeite und d’Üfprall bschetzt esch. So hebe d’chette, d’Platte, d’Zàhnräder, un d’Ritzel lànger. Wenn mìr a platte het, esch oft komplitziert fer’s Velomobil bis heim schiebe. Deswege esch’s besser fer’s im platz z’repàriere. Dafür muess ma àber àm besste seich stàrgi Reife hà.
Ullenburg
D Ullenburg isch e abgangeni Burg bi Diergarte, eme Ortsdeil vu dr Stadt Oberkirch im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch in Ortslag uf em Schlossbärg gläge.
Die Hecheburg isch um 1070 s erscht Mol gnännt wore. Im 15. Johrhundert isch si uusböue wore, 1689 gschlisse un anne 1785 derno abbroche wore. D Burg isch im Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg un dr Familie von Botzheim. Noch em Dryssgjehrige Chrieg het dr Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen as Burgverwalter uf dr Burg gläbt, dr Verfasser vum Simplicissimus.
Vu dr ehmolige Burgaalag sin nume no gringi Räscht vu dr Ringmuure erhalte.
Latium
Latium (ital.: Lazio) isch e Regioon in Middelitalie mit Iiwooner (Stand ). Die wichdigsti Stadt in Latium isch die italiänischi Hauptstadt Rom.
Laag
In dr Antike het mä under Latium num s Gebiet zwüschen em Tiber, de Sabiner Bärg, Sinuessa (s hütige Mondragone) und em Tyrrhenische Meer verstande.
Die hütigi Regioon Latium goot vo Nordweste uf Südoste öbbe um s „Chnöi“ vom italiänische Schdiifel ume em Tyrrhenische Meer nooch, won e Däil vom Middelmeer isch. Die nördligsti Stadt isch Acquapendente, die südligsti Gaeta. Nördlig vo Latium lige im Uurzäigersinn d Regioone Toskana, Umbrie und Marke, östlig Abruzze und Molise und südlig Kampanie.
Geografii
Geologisch däilt sich s Latium in drei Däil. S Chalchgebirg vo de Abruzze bildet Nord-Ost-Gränze vo dr Regioon und macht e groosse Däil vo dr Brovinz Rieti us. Si höggst Punkt isch dr Monte Gorzano (2.458 m). Vor im si d Sabiner Bärg, d Monti Lucretilli, d Monti Ernici und d Monti della Meta. Die Gebirg lige i Allgemäine in ere Nordwest-Südost-Richdig. So au d Monti Lepini, Monti Ausoni und Monti Aurunci, wo südöstlig vo Rom lige. Geologisch zu de Chalchgebirg ghööre au dr Monte Soratte im Tiberdaal und dr Monte Circeo an dr Küste.
S Hügelland vo dr Tuscia het im Nordweste e vulkanische Ursprung. Es bestoot us Tuffstäi und es git därt diefi Canyons. Use stönde d Monti Volsini mit em Bolsenasee, d Monti Cimini mit em Vicosee und d Monti Sabatini mit em Braccianosee, de verwitterete Caldere vo verloschnige Vulkan. Drzue ghööre au d Albaner Bärg östlig vo Rom mit em Albaner See und em Nemisee.
Latium het nume wenigi Eebene; d Maremma laziale, wo vo dr Toskana bis zu de Tolfabärg goot; s Mündigsgebiet vom Tiber südwestlig vo Rom, und die Pontinischi Eebenei, wo s Sümpf gee het wo erst in de 1930er Joor drochegläit worde si. Vor iire lige die Pontinische Insle.
Die mäiste Flüss, wie dr Tiber mit sim Nääbefluss, em Aniene, dr Marta und dr Garigliano mit sine Nääbeflüss Liri und Sacco fliesse ins Tyrrhenische Meer. Nume s Gebiet vo Amatrice wird über e Tronto in d Adria entwässeret.
Gschicht
Im 6. Joorhundert v. d. Z. häi d Latiner Latium bewoont. Vo 340 bis 338 v. d. Z. het Rom d Region Latium rund ume im Zwäite Latinerchrieg underworfe. Das Gebiet isch dr Kärn vom Römische Riich worde. Noch em Ändi vom (West-)Römische Riich het s Latium bis 493 zum Riich vom Odoaker ghöört, 536 isch s vom Oströmische Riich erooberet worde. 755 isch s Latium as Lääche vom Köönig vo de Franke an Babst gange, und dr Chillestaat (Patrimonium Petri), wo s Kärngebiet drvo s Latium gsi isch, het sich afo entwickle. 843 isch s Latium bi dr Däilig vom Frankeriich zum Köönigriich Italie choo, isch aber bald unabhängig worde. 1796 het dr Napoleon dr Chillestaat uf sim Italiefäldzuug erooberet und Frankriich het en 1809 annektiert. Bim Wiener Kongräss 1815 isch beschlosse worde, dr Chillestaat wider häärzstelle. 1860 het s Köönigriich Sardinie-Piemont e Fäldzuug gegen e Chillestaat gmacht, wo denn Umbrie und d Marke an s nöije Köönigriich Italie het müesse abdräte. 1870 isch dr Chillestaat, wo denn uf s Latium beschränkt gsi isch, zwunge worde, sich em Köönigriich Italie aazschliesse. 1947 d Verwaltigsäihäit Region Latium gründet worde.
18. April
Dr '''18. April''' isch dr 108. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 109. in Schaltjohr), dodermit blybe no 257 Däg bis zum Änd vum Johr.
Jennifer Cross
D’ Jennifer Cross (* 4. Jüüli 1992 z’ Scarborough, Ontario) ìsch a kànàdischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt. Sitter 2022 schteht sa biim rumäänischa Verain Rapid Bukarest unter Vertrààg. D’rzüa düet sa sitter 2011 ìn dr kànàdischa Nàzionààlmànnschàft schpììla.
ìhr Laawa un Kàrriar
Ìn ìhra Kìnder- un Jugendsjoohra hàt d’ Cross z’äärscht Iishockey gschpììlt. Ìm Àlter vu 16 Joohra hàt sa fànga-n-àà Volleybàll schpììla.
Ìhra Kàrriar hàt sa ìm Volleyballteam vu dr àmerikànischa Üniwärsitäät vum Michigan ààgfànga, wu sa vu 2009 bis 2013 blììwa-n-ìsch. D’rnooh ìsch sa ànna 2014 ìn dr schweedischa-n-Äärschtligischt Engelholms Volleybollsällskap gànga ge schpììla, mìt wällem sa ànna 2015 d’ schweedischa Maischterschàft gwunna hàt. Ìn dr Saison 2014/15 ìsch sa àls Bäschta-n-Ààgrìffa, Bäschta Mìttelblockera un Bäschta Blockera vu dr schweedischa Maischterschàft ärnännt worra.
Ìm Jüüni 2015 ìsch d’ Cross ìn dr Dresdner SC ìn d’ diitscha Bundesliga gànga ge schpììla. Doo ìsch sa naawa dr Kathleen Slay un dr Whitney Little d’ drìtta Mìttelblockera-n-ìm Kààder gsìì. Ìn ìhrer äärschta Saison hàt sa ìn 19 Maischterschàftsschpììler 35 Blockpunkta-n-ärziilt; sa ìsch zamma mìt’m Dresdner SC Diischa Maischtera un Pokààlsiigera worra. Ìm Mai 2016 hàt sa ìhra Vertrààg mìt’m Verain um ain Joohr verlängert. Ìn dr Saison 2016/17 ìsch sa mìt dr Verainsmànnschàft bis àm dìtta Plàtz ìn dr Maischterschàftswartung ànakumma. Ìm Mai 2017 hàt der Verain verkìndet, àss ìn dr Cross ìhr Vertrààg — wia àui d’ Vertraag vu dr Barbora Purchartová, dr Lucie Smutná, dr Brittnee Cooper so wia dr Jocelynn Birks — nìt verlängert wìrd.
Altgriechische Sprache
S Altgriechische (agr. ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, hē hellēnikē glōssa) ghört zu de wichtigste Kultursprooche vo dere Welt, und het e riichhaltigi Literatur förebroocht. Die Sprooch het vill verschidnig Tielekt, wo recht underschidlich sind und werd - mit Uusnaam vom zyprische Tielekt - i de altgriechische Schrift gschrebe, wo aber vo Regioo zu Regioo underschidlichi Forme uufwiist. Ab öppe 300 v. Chr. het sich aafange e aihaitlichi Schriftsproch, d Koine, döresetze.
Iiornnig
S Altgriechische isch e Form vom Griechische, wo en aigne Zwiig innerhalb vo de Indoeuropäische Sproochfamili bildet. Eng verwandt mitem Griechische isch s Makedonische.
Di ältist öberlifreti Sproochstuufe vom Griechische isch s Mykenische (um 1200 v. Chr.), denn chunnt ab 800 v. Chr. s Altgriechische, wo no i de Antiki vo de Koine as Schriftsprooch abglöst woren isch. Im Mittelalter het sich s Mittelgriechische uusbildet. De direkti moderni Noofolger vom Altgriechische isch s Noigriechische.
Tielekt
S Altgriechische isch ales anderi as aihaitlich gsii. Scho die früeste Zügnis abem 9.Jh.v. Chr. zaiget starchi Tielektunderschiid uuf. Die Tielekt hend sich im Lauf vo de Ziit veränderet und wenigstens i de schriftliche Form immer mee em ionische Tielekt aapasst. Drususe isch denn d Koine entstande, e Schriftsprooch, wo ufem Attische basiert. Noch Uuswiis vo de epigraphische Zügnis sind aber d Tielekt nöd öberall verschwunde, sondern sind lokal wiiters bruucht wore. Im Mittelalter sind aber all Tielekt verschwunde und dör d Koine verdrängt wore, nume i de östliche Peloponnes lebt s Tsakonische as anzige moderne Fortsetzer vomene dorische Tielekt bis hüt witter.
Arkado-zyprisch
I de peloponnesische Landschaft Arkadie und uf de Insle Zypere sind Tielekt gredt wore, wo recht archaisch gsii sind. Die Tielekt stönd em nöchste vo de Mykenische Sprooch, wie si i de Bronzeziit öberliferet isch. De Zyprischi Tielekt isch zudem ane no inere aigne Schrift gschribe wore, de zyprische Silbeschrift, wo gwössi Äänlichkaite mit de Linear B-Schrift zaigt, de Schrift vom Mykenische. Beed Tielekt sind nume dör epigraphischi Zügnis bikannt.
Ionisch
S Ionische tailt sich i meriri Undertielekt uuf, Attisch, de Tielekt vo Athen, Inselionisch uf de maiste Kyklade, Ostionisch a de türkische Chüste und Euböisch uf de Insle Euböa. S typischte Merkmol isch d Uusprooch vom alte lange /a/ as langs /e/, d Uusproch vom alte /u/ as /y/ und de Verlust vom /w/ i allne Stellige. S Ionische isch d Grundlaag vo de Koine und somit au vom moderne Griechische. Em Homer sini Epe (Ilias, Odysee) sind imene altionische Tielekt gschribe.
Äolisch-Thessalisch
S Äolische isch uf de Insle Lesbos gredt wore und gegenöber a de türkische Chüste. D Lyrikeri Sappho und de Aischylos hend im äolische Tielekt gschribe. S Thessalische i de nordgriechische Landschaft Thessalie isch nume schlecht öberliferet, do nu epigraphischi Dokument bikannt sind und vo denen onöd ase vill, wie vo anderne Tielekt.
Böotisch
Böotisch i de Mittelgriechische Landschaft Böotie mit de wichtige Stadt Thebe isch e Mischtielekt, wo äolischi, dorischi und ionischi Iiflüss zaigt. Er het starchi Ändrige döregmacht, bsunders im Vokalismus. Mengisch werd s Böotische enger zum Äolische gstellt.
Dorisch
Dorisch isch uf de südliche Peloponnes (Messenie, Lakedaimon mit Sparta, Argolis, Korinth, Megaris) gredt wore, uf de Insle Kreta, Kythera, Melos, Thera, Rhodos, Kos und a de türkische Chüste. Die Tielekt sind recht underschidlich gsii. Typisch sind Rhotazismus und d Verhuuchig vom /s/ (Pohoidan vs. Poseidon), de Erhalt vom /w/ (Welena vs. Helena) und Uusprooch vom /y/ as /u/ (Kurana vs. Kyrene) und spööter d Uussprooch vom /th/ as /s/ (z. B. Asana vs. Athene). S hütige Tsakonische, de anzig altgriechisch Tielekt, wo bis hüt öberlebt het, zaigt all die dorische Merchmool uuf. Di inseldorische Tielekt degege sind eener konservativ. Dorischi Autore hend i de regle e "gmäässigts" Dorisch gschribe, wääred ionischi Autoore di dorische Bsunderhaite gern karikiert hend.
Nordwestgriechisch
E Tielektgruppe, wo nöd guet öberliferet isch, aber en grosse Tail vom antike Griecheland iignoo het, drunter au d Landschafte Lokris und Phokis mit dem Orakelort Delphi, den Ätolie und Elis mit Olympia. Au die Tielekt sind recht verschide. S Eleische zaigt äänlichi Merchmool wie s Dorische (Walis vs. Elis, Olunpia vs. Olympia).
Grammatik
S Altgriechischi het e komplexi Grammatik, wo no nöch zu de erschlossne Indoeuropäische Ursproch stoot, bsunders s Verb. S Nomen het degege e gwössi Veraifachig döregmacht.
Nomen
S Nomen (Substantiv, Adjektiv, Pronome) het 3 Genera (Maskulina, Feminina, Neutra), 3 Numeri (Singualr, Dual, Plural) und 5 Kasus (Nominativ, Vokativ, Akkusativ, Genitiv, Dativ). Im Underschiid zu de anderne alte indoeuropäische Sprooche het s Altgriechische e bestimmte Artikel kennt.
Jennifer Cross
ìhr Laawa un Kàrriar
Naawadràà düet d’ Jennifer Cross sitter 2011 ìn dr kànàdischa Volleybàllnàzionààlmànnschàft vu da Fràuija schpììla. Bii dr Volleybàll-Waltmaischterschàft vu 2018 ìn Jàpàn ìsch sa Kàpitääna vu dr Mànnschàft gsìì.
Altgriechische Sprache
Öberliferig
Die früeste Zügnis vom Altgriechische stamet usem 9.Jh. v. Chr. Abem 8. Jh.v. Chr. setzt denn e riichhaltigi Literatur uuf. Die ältiste Autore sind de Homer, wo di beede Epe Ilias und Odyssee gschribe het und de Hesiodos, wo u. a. e Theogonie gschribe het.
Di altgriechisch Literatur umfasst under anderem Epik (Homeros), Lyrik (Sappho, Pindaros), Theater (Aristophanes, Sophokles, Aischylos), Gschicht & Geografii (Herodotos), Jura & Politik (Solon), Wüsseschaft (Pythagoras, Ptolemaios), Religioo & Mythologii (Bibliotheke vom Apollodoros) und Philosophii (Sokrates, Platon, Aristoteles).
Di epigraphische Zügnis sind hüüfig i Stai und Felse oder Muure iigmaislet, aber au Graffiti und Inschrifte uf Gschierr und Urne sind hüüfig. Si gönd vo bloosse Näme, öber vulgäri Inschrifte, Flüech, Sege för Verstorbni bis zu Edikt und Gsetz, wo öffetlich guet sichtbar publiziert wore sind.
Chavannes-de-Bogis
Chavannes-de-Bogis (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Chavannes-de-Bogis lyt an dr Gränze zue Frankrych. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Péguey. D Gmaiflechi umfasst 57,8 % landwirtschaftligi Flechi, 10,8 % Wald, 23,3 % Sidligsflechi un 8 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Chavannes-de-Bogis isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1477/85 as Cabane de Bogiez.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 34,8 % gläge.
Religion
29,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 36,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,4 %, CVP 10,0 %, FDP 14,9 %, GLP 4,7 %, GP 5,2 %, SP 18,7 %, SVP 37,3 %, Sunschtigi 0,3 %.
Dr Burgermaischter vu Chavannes-de-Bogis isch dr Pierre Stampfli (Stand Merz 2014).