cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hanspeter Guggenbühl
Lääbe un Karriere
Dr Guggenbühl het mit syre Partneri z Illau im Kanton Züri gwohnt. Am 26. Mai 2021 isch er bim Velofahre in dr Waadt verunglickt, wu ne en Motorradfahrer bim Iberhole frontal aagfahre het. D Züri-Zytig het en in eme Nooruef «einen der anerkanntesten Schweizer Journalisten für Umwelt- und Energiethemen» gnännt.
Schwache Wechselwirkung
Di schwachi Wächselwürkig (au schwachi Chernchraft oder vereinzelt β-Wächselwürkig gnännt) isch eini vo de vier Grundchräft vo de Physik. Im Gägesatz zu de Wächselwürkige vo de Gravitation und vom Elektromagnetismus, wo us em Alltag bekannt si, würkt si nur uf sehr chliini Abständ. Debii chan si wie anderi Chräft für Energii- und Impulsustuusch sorgä, si würkt aber vor allem bi Zerfäll oder Umwandlige vo de beteiligte Teili, so öppä bime Betazerfall vo gwüssä radioaktivä Atomchärn. Dur di schwachi Wächselwürkig lönd sich kei bundeni Zueständ bildä. Das isch au de Punkt, wo di schwachi Wächselwürkig vo de andäre Wächselwürkigä wesentlich unterscheidet.
Überblick
Di schwachi Wächselwürkig laat sich i gladni und ungladni Ström unterscheide. Gladni Ström würked zwüsche allne (linkshändige) Quarks und (linkshändige) Leptonä, sowie de (rächtshändige) Antiquarks und (rächtshändige) Anti-Leptonä. Ungladni Ström würked zwüsche de gliiche Teili, wie dur di gladne Ström, aber zuesätzlich au zwüsche allne gladene (Anti-)Quarks und (Anti-)Leptonä unabhängig vo ihrere Chiralität.
Di elektromagnetischi Wächselwürkig isch ca. 1011 mal, di starchi ca. 1013 mal stärcher als di schwachi Wächselwürkig. Wie di starchi und di elektromagnetischi Wächselwürkig wird si dur de Ustuusch vo Eichbosonä beschribä. D Ustuuschteili vo de schwachä Wächselwürkig sind s neutralä Z-Boson und s positiv bzw. s negativ gladnä W-Bosonä. Will die massiv sind, isch di schwachi Chraft nur vo gringer Riichwiiti (chliner als en Atomchernradius)
Di schwachi Wächselwürkig laat sich am eifachschtä beobachtä, wenn Quarks oder Leptonä zerfalle. I Streuigsexperimänt degäge isch si eher schwär zuegänglich, will si bi gladnä Leptonä oder Hadronä vo de starchä bzw. elektromagnetischä Wächselwürkig überlageret wird. Teili, wo weder de starchä no de elektromagnetischä Wächselwürkig unterliged (kei Farbladig und kei elektrischi Ladig), sind di ungladnä Leptonä, also d Neutronä, wo aber i Streuigsexperimänt üsserscht chliini Würkigsquerschnitt bsitzed.
Di schwachi Wächselwürkig verletzt d Paritätserhaltig, wie im Wu-Experimänt nagwisä worde isch. Usserdem verletzt si d CP-Erhaltig, öppe bim Zerfall vom ungladnä K0-Meson (Kaon).
E Quantäfäldtheorii, wo di schwachi Wächselwürkig zäme mit de elektromagnetischä Wächselwürkig beschriibt, isch s Glashow-Weinberg-Salam-Modäll.
Erec et Enide
Erec et Enide (dütsch Erec) vom Chrétien de Troyes isch e Värsroman us dr Artusepik und isch um 1160 entstande.
Erec et Enide umfasst öbbe 7000 Värs und isch im Chrétien si erste Artus-Roman. Er basiert uf dr keltische Artussaag und isch s Echo vo de historische Kämpf zwüsche de Kelte und de säggsische Erooberer. Dr Stoff isch glii druf vom Hartmann vo Aue im Roman Erec adaptiert worde und het so sini öiropäischi Wirkig afo entfalte.
Erec et Enide verzelt d Gschicht vom Artusridder Erec, wo in siner erste aventure si Frau Enide hürootet und denn mit ere foot afo zämmelääbe und drbii sini Pflichte vergisst. Erst in ere zwäite aventure verdient sich dr Erec s Rächt, wider am Disch vom Artus döfe sitze.
Gippingen
Gippige isch es Doorff und en Ortsteil vo dr Gmeind Lüggere im Kanton Aargau.
D Ortschaft lyt im undere Aaretal uf dr Weschtsyte vom Chlingnauer Stausee. Dr See und dr Wald vom Gippiger Grien sind groossi Naturschutzpiet.
S Dorf isch im Früemittelalter, öpen im sibete Joorhundert entstande, wo d Alemanne is Land südlich vom Rhy cho sind. Der Ortsname mit der Ändig -inge chunt us säbere Zyt. Gippige isch spöter im Piet vom Chilchspiil gsi, wo s Zäntrum bi der Chile z Lüggere gha het. 1669 het me z Gippige en eigeti Chappele bout. 1816 isch s Chilchspiil i die drüü Gmeinde Böttschde, Lüggeren und Oberlöibschtel ufdeilt worde.
Wytume bekanti Sportaläss sin dr Gippiger Stauseelauf un s Velorenne Groosse Prys vom Kanton Aargau.
Claudia Demarmels
D Claudia Demarmels (* 5. Juli 1954 z Salouf, Bünderland) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Demarmels het vu 1971 bis 1974 e Schauspiiluusbildig an dr Schauspiil-Akademy Züri gmacht. Ire eerscht Engaschmänt het si an dr Stedtische Biine z Münster ghaa. Si het an verschiidene dytsche Biine gspiilt, unter anderem 1975 bis 1977 as Gascht am Schauspiilhuus Bochum un 1977 bis 1979 am Baadische Staatstheater Charlsrue. Ab dr 1980er Joor het d Demarmels in e Hufe dytsche Fäärnseefilm un Seerine mitgspiilt, unter anderem in dr Seerie Wildbach. E brait Publikum chännt si syt ire Roll as ‚Ines Röggeli‘ im dytsche Spiilfilm Theo gegen den Rest der Welt (1980; mit em Marius Müller-Westernhagen).
Ursula Andermatt
D Ursula Andermatt (* 25. Novämber 1957 z Baasel; † 28. Juli 2022 z Berlin )) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Andermatt het e Uusbildig an dr Schauspiilakademy Züri absolviert. Vu 1982 bis 2000 het si ne langjeerig Schauspiilengaschmänt bim Theater am Neumarkt Züri ghaa. Zytwyys het si au am Schauspiilhuus Züri un am Berliner Schillertheater gspiilt.
Syt em Film Der Passagier – Welcome to Germany het si au ne braiter Kinopublikum gchännt. Syt dr 1990er Joor isch si au in vyl dytschsproochige Fäärnseeseerine z sääne gsii (u. a. Kommissar Rex, Edel & Starck, Polizeiruf 110).
D Ursula Andermatt isch ghyroote gsii mit em Schauspiilkolleeg Michael Kind, wu si au in e baar TV-Produkzioone zäme mit em vor dr Kamera gstanden isch (u. a. in Folge vu Großstadtrevier un Küstenwache). Us dr Eh isch e Chind fiirigange. S Eebaar het z Berlin gläbt. D Andermatt isch Ändi Juli 2022 im Alter vu 64 Johr gstoorbe.
Amy Adams (Politikerin)
D’ Amy Juliet Adams (* Milnes, 19. Mai 1971 z’ Auckland) ìsch a ehamààliga näiseelandischa Politikera vu dr National Party. Sa ìsch Mìtglìed vum Pàrlamant gsìì vu 2008 bis ìhrer Rucktrìtt ànna 2020. Züadam hàt sa mehrera Minischteramt üssiawt: sa ìsch unterànderem d’ Minischtera vu da Grìchter gsìì vu 2014 bis 2017, d’ Juschtizminischtera vu 2014 bis 2017, un d’ Minischtera fìr d’ Soziàlwohnung vu 2016 bis 2017.
ìhra Jugend un Fàmìlia
D’ Amy Juliet Milnes ìsch ànna 1971 z’ Auckland uf d’ Walt kumma. Àls sa zwai Johra àlt gsìì ìsch, han sina Ältra sìch loh schaida. D’ Müatter hàt àlso d’ Amy un ìhra Schwaschter Belinda ärzooga. D’ Adams ìsch àns Rangitoto College z’ Auckland ìn d’ Schüala gànga; doo ìsch sa Frend gsìì mìt dr Louise Upston, wo àui schpeeter Politikera vu dr National Party worra ìsch. Dernoh hàt d’ Adams dr Hochschüalàbschluss Bachelor of Laws bikumma àn dr Ünivärsitet vum Canterbury. Àls Ànwàlt hàt sa z’äärscht z’ Invercargill gschàfft, àwer kurz schpeeter ìsch sa ìns Canterbury z’ruckkumma. Sa ìsch Pàrtnera worra vum Ànwàltsbüro Mortlock McCormack z’ Christchurch.
D’ Amy ìsch d’ Ehafràui vum Robert Donald Adams. S’ Pààr hàt zwai Kìnder un labt z’ Aylesbury, bim Mìttelpunkt vum Ardbewa vu 2010. S’ Pààr besìtzt àui dräi Büürahäf z’ Darfield, z’ Kirwee un z’ Te Kauwhata. D’ zwai ärschta Häf lìega ìm Region Canterbury, ìm Gebiat vum Central Plains Water. Dur ìhra Betriib Amdon Farms Ltd ìsch d’ Fàmìlia Adams Tailìnhàwer vum Central Plains Water. Dr Hof vu Te Kauwhata lìgt ìm Region Waikato.
D’ Schwaschter Belinda hàt schpeeter gschàfft ìm Büro vu dr Paula Bennett, dr Minischtera vu dr soziàla Äntwìcklung. Ànna 2013 ìsch sa ernannt worra àls Mìtglìed vu dr Fàmìlia-Kumission. Ìn dr Adams ìhra Schwoger isch Manatscher gsìì ìm Braich vu da Farnmìttailunga. Ar hàt äffentlig ìn dr Adams ìhra Àktiona kritisiart àls Minischtera fìr d’ Kommünikàziona un d’ Informàtionstecknologie.
ìn dr fìmfta Regiarung vu dr National Party (2008–2017)
Àn dr Pàrlamantswàhl vu 2008 ìsch d’ Amy Adams d’ Kàndidàta gsìì vu dr National Party ìm Wàhlkrais Senwyn. Dia Wàhl hàt sa gwunna mìt äbb 60 Prozant vu da Schtìmma. Ìm Vergliich hàt d’ National Party 55 Prozant vu da Schtìmma bikumma ìm gànz Näiseelànd. Àn dr Wàhl vu 2014 hàt d’ Adams meh àls 70 Prozant vu da Schtìmma bikumma. Wahrend ìhrer ärschta Àmtszitt ìm Pàrlamant ìsch sa Mìtglìed gsìì vum Rachnungsprüfungsüsschuss, wu sa àui Vizavorsìtzenda un schpeeter Vorsìtzenda gsìì ìsch. Dr’züa ìsch d’ Adams d’ Vorsìtzenda gsìì vum Kummission, wo s’ Electoral Finance Act 2007 dur àndra Gsätzer ärsätzt hàt.
Ànna 2009 hàt d’ Adams ìm Pàrlamant a Gsätzäntwurf vorgschlààga, fìr d’ Betriiwer zwìnga z’ ärklära, wiavìel Gald sa ìn da Wohltatikaitswark gann. S’ Pàrlamant hàt dàs Gsätz biigschtìmmt unter em Tìtel Fair Trading (Soliciting on Behalf of Charities) Amendment Act 2012.
Àls d’ National Party a zwaita Regiarungsàmtszitt gwunna hàt, hàt ma d’ Adams ernannt àls Ìnnaminischtera un Minischtera fìr d’ Kommünikàzion un d’ Informàzionstecknologie, so wia àls schtällvertratenda Minischtera fìr d’ Ärholung noh-n-em Ardbewa ìm Canterbury. Nohdam àss dr Nick Smith z’rucktratta ìsch, hàt a Regiarungsumbìldung schtàttgfunda. Doo hàt ma d’ Adams àls Umwaltminischtera ernannt. Àls Ìnnaminischter hàt ìhr dr Chris Tremain nohgfolgt. Nohdam àss d’ National Party d’ Pàrlamantswàhl vum September 2014 gwunna hàt, ìsch d’ Adams ernannt worra àls Juschtizminischtera, Minischtera fìr d’ Grìchter, Rundfunkminischtera un Minischtera fìr d’ Kommünikàzion.
Nohdam àss dr Bill English ìm Johr 2016 Premierminischter worra ìsch, ìsch d’ Adams ernannt worra àls Minischtera fìr d’ Soziàlwohnung, Minischtera veràntwortliga fìr da soziàla Ààglagunga, Minischtera veràntwortliga fìr „Housing New Zealand“, so wia àls schtällvertratenda Finànzminischtera. Gliichzitlig hàt sa ìhra Amt àls Juschtiz- un Grìchterminischtera b’hàlta.
ìn dr Opposizion (2017–2020)
Noh dr Pàrlamantswàhl vu 2017 hàt d’ Labour Party ìhra säcksta Regiarung gebìldet. Dr Bill English ìsch àls Laiter vum National Party z’rucktratta. Dernoh ìsch d’ Adams Kàndidàt gsìì fìr d’ Laitung vu dr Pàrtäi. D’ Wàhl hàt àwer dr Simon Bridges gwunna; d’ Adams ìsch àm zwaita Plàtz ààkumma. Jedoch ìsch d’ Adams d’ Wortfiahrera fìr d’ Finànz worra ìn ìm Bridges si Schàttakàbinätt. Sa ìsch àui Mìtglìed gsìì vum Rachnungsprüfungsüsschuss vu dam Kàbinätt. Nohdam àss dr Christopher Finlayson z’rucktratta ìsch, ìsch d’ Adams àm 22. Janner 2019 àls Generàlschtààtsànwàlt vum Schàttakàbinätt ernannt worra.
Ìm Juni 2019 hàt d’ Adams ààkìndigt, àss sa àn dr Wàhl vu 2020 üs dr Politik z’rucktratta wìrd, un àss sa sofort sina Schtälla ìm Schàttakàbinätt fàraloh wìrd. Als Kàndidàta vu Selwyn hàt ìhr d’ Journàlischta Nicola Grigg nohgfolgt. Àm and vun ìhrer Àmtszitt ìsch d’ Adams d’ Vizavorsìtzenda gsìì vu dr Kummission um s’ Gsätzäntwurf vu 2020 um dr Schwàngerschàftsàbbruch.
ìhra Mainunga
D’ Adams beschribbt sìch salbscht àls „gsällschàftlig liberàl, un wìrtschàftlig konservàtiv“. Sa hàt àui gsajt, àss sa feminischt ìsch un hàt s’ Gsätz unterschtìtzt, wo dr Schwàngerschàftsàbbruch ìm Näiseelànd äntkriminàlisiart hàt. Ìhrem Äràchta noh ìsch s’ Racht uf Schwàngerschàftsàbbruch Tail vun ìn da Fràuija ìhra reprodüktiva Rachta. Dr’züa hàt sa ìn da religiösa Àbtriiwungsgegner drìngend ämpfohla, nìmm z’ lehra, àss d’ Ämpfangnissverhiatung a Sìnd isch.
D’ Adams hàt àui fìr d’ Legàlisiarung vu dr gliichgschlachtliga Eh gschtìmmt, wia àui fìr d’ Legàlisiarung vu dr Schtarwahìlf fìr d’ Litt mìt Krànkhaita ìm Andschtàdium.
Àls Juschtizminischtera hàt d’ Adams àlla Verurtailunga ruckgangig gmàcht fìr d’ homosäxüälla Manner, wo ma verurtailt ghàà hàt, vor äbb ma ànna 1986 d’ Gliichgschlachtligkait äntkriminàlisiart hàt. Do drbi hàt sìch d’ Adams ìm Nàmma vu dr Regiarung äntschuldigt.
Chrétien de Troyes
Lääbe
Konkreti Lääbensdate vom Chrétien si nit bekannt, usser dass er in sim Roman Erec et Enide verzellt, ass era us Troyes wurd stamme (er het im Dialäkt vo dr Champagne gschriibe) und dass er e gueti Bildig noch dr Art vom ene Kleriker muess gnosse ha. Si Schaffenszit isch offesichtlig vo öbbe 1160 bis in d 1180er-Joor gange. In dr Wismig vo äim vo sine Romään, em Lancelot, stoot, ass er im Ufdraag vo dr Grööfin Marie de Champagne verfasst worde isch, wo dä Ditel 1164 bechoo het, wo si ghürootet het. Si letschts und unvolländets Wärk, dr Conte du Graal, isch im Groof Philipp vo Flandere gwidmet, wo dä Ditel 1169 übernoo het und 1180 Regänt vo Frankriich worde isch. D Widmig isch offesichtlig vor däm Zitpunkt verfasst worde, wil si daas nid erwäänt.
S Publikum vom Chrétien si sonigi fürstligi Mezeen gsi und iiri Frau, Hoofdaamen und Edelfröiläin, und de chliinere und middlere Milidäär- und Verwaltigsaadlige, wo an iire Hööf gläibt oder vercheert häi. Si Schaffe dokumentiert dr Höhepunkt vo dr Macht vo dene Territorialfürste (Herzöög, Groofe u.ä.), wo d Hööf von ene im 11. und 12. Joorhundert as Macht- und Kulturzentrum mit em Hoof vo de franzöösische Köönig riwalisiert häi.
Wärk
D Wärk vom Chrétien si nit vollständig erhalte. Überliiferet si vor allem fümf Romään, wo d Stoff von ene zum grösste Däil us dr sogenannte Matière de Bretagne stamme, em keltisch-britannische Saagekräis um e Köönig Artus. Die Saage basiere vermuetlig uf mündlig verbräitete Gschichte, wie si im walisische Mabinogion und de irische echtrai (Gschichte vo Abentüürräise) verarbäitet si. Dr Chrétien het sä mit erfundene Episode aagriicheret und d Handlige in e Wält verläit, wo em hööfische Zitgäist entsproche het. D Vorstellige vom Minnedienst, wie si in dr Trubaduurlürik entwigglet worde si, chömme au in sine Epos vor; vor Allem isch d Minne dr Inhalt vo de zaalriiche Dialöög und innere Monolöög. Sis Verfaare, wo us verschiidene Elimänt e kunstvoll strukturierti und bedütigsvolli Handlig gschafft het, bezäichnet dr Chrétien mit schriftstellerischem Sälbstbewusstsii as e molt bele conjointure (e „seer schööni Verbindig“).
Froideville
Froideville isch de Name vo däne Ortschafte:
Froideville isch de Name vo däne Persone:
Sherry Rehman
D’ Shehrbano Rehman, àui d’ Sherry Rehman bnännt (* 21. Dezamber 1960 z’ Karachi), ìsch a pàkischtànischa Politikera vu dr Pàkischtànischa Volkspàrtäi, un àui a Diplomàtin. Sa ìsch vu 2002 bis 2011 Àbgordneta gsìì ìn dr Nàzionàlversàmmlung, un ìsch fìr a kurza Zitt Informàzions- un Rundfunkminìschtera gsìì ìn ìm Yousaf Raza Gilani sinera Regiarung vu 2008 bis 2009. Vu 2011 bis 2013 ìsch sa d’ Botschàftera gsìì vum Pàkischtàn ìn da Verainigta Schtààta. Dr’züa ìsch sa ànna 2015 pàkischtànischa Senàtora worra.
ìhra Jugend un berüaflicha Kàrriar
D’ Sherbano Rehman ìsch ànna 1960 z’ Karachi uf d’ Walt kumma. Ìhra Vàtter ìsch Jurischt gsìì un ìhra Müatter ìsch Vìzavorsìtenda gsìì vu dr Schtààtsbànk vum Pàkischtàn.
D’ Rehman ìsch ìn d’ Karachi Grammar School ìn d’ Schüala gànga. Dernoh hàt sa ànna 1985 a „B.A.“-Hochschüalàbschluss vu dr Politikwìssaschàft bschtànda ìm àmerikànischa Smith College. Sa hàt nohhar ìm Anglànd gschtudiart un hàt a „M.A.“-Àbschluss vu dr Kunschtgschìcht bikumma àn dr Ünivärsitet vum Sussex.
Ferlens
Ferlens isch de Name vo däne Ortschafte:
Sherry Rehman
ìhra Jugend un berüaflicha Kàrriar
Wahrend äbb 20 Johra ìsch d’ Rehman Journàlischta gsìì. Sa hàt àm Daily Star ààgfànga, un isch schpeeter àm Herald gsìì, era pàkischtànischa Zittung uff Anglisch. Ìm Alter vu 26 Johra ìsch sa Uffsàtzlaitera vum Herald worra, bis 1998. Vu 1988 bis 1998 ìsch sa Mìtglìed gsìì vum Pàkischtànischa Rot vu da Zittungsverlager. Nohdam àss sa s’ Herald fàraloh hàt, hàt sa àm Uffsàtz vum Büach The Kashmiri Shawl: From Jamawar to Paisley mìtgmàcht. Ànna 1999 hàt sa àui a Farnsahsandung moderiart.
Züadam ìsch d’ Rehman Vorsìtzenda gsìì vu dr Rotkritz-Gsällschàft vum Pàkischtàn.
ìn Politik
Vu 2002 bis 2011 ìsch d’ Rehman Mìtglìed gsìì vu dr Nàzionàlversàmmlung vum Pàkischtàn. Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2002 hàt ma sìe gwählt fìr ainer vu da 60 Sìtza, wo üsschliassligerwiis fìr d’ Fràuija gsìì sìn. D’ Rehman ìsch namliga aina vu da ärschta Fràuija ìm Pàrlamant gsìì, wo nìt dr Schläijer trajt hàt. Sa hàt Gsätsäntwìrfa iigfiahrt gega d’ Ehramorda, s’ Gewàlt ìn dr Eha, so wia fìr d’ Prassarachta, d’ Fràuijarachta un d’ „positiva Diskriminiarung“. Obwohl Mìtglìed vu dr Nàzionàlversàmmlung, ìsch sa Zäntràla Informàzionssekretärin vun ìhrer Pàrtäi blìewa, wia àui Presidanta vu dr Politischa Plànung vu dr Pàrtäi, un Mìtglìed vun ìn dr Pàrtäi ìhrer Üssschuss fìr d’ Üsswärtiga Ààglagahaita. Àn dr Wàhl vu 2008 ìsch d’ Rehman gwählt worra fìr a Fràuija-Sìtz vu dr Provìnz Sindh.
Ìm März 2008 hàt d’ Pàkischtànischa Volkspàrtäi d’ Pàrlamantswàhl gwunna. Àlso hàt ma d’ Rehman àls Informàzions- un Rundfunksminìschtera ernannt. Ìm Àwril 2008 ìsch sa züadam Gsundhaitsminìschtera worra, so wia Minìschtera fìr d’ Fràuija-n-Äntwìcklung un Kültürminìschtera ìm Mai 2008. Àls Kültürminìschtera ìsch sa bis ìm Àuigscht 2008 blìewa. Ìm Novamber 2008 ìsch sa üs ìhrem Àmt àls Gsundhaitsminìschtera un Minìschtera fìr d’ Fràuija-n-Äntwìcklung z’rucktratta. Àm 14. März 2009 ìsch sa dr’züa üss ìhrem Àmt àls Informàzions- un Rundfunkminìschtera z’rucktratta, fìr z’ protäschtiara gega d’ Beschrankunga, wo ma ìn da Media gsätzlig vorgschrìewa hàt.
Noh-n-em „Memogate“ hàt dr Botschàfter ìn da Verainigta Schtààta Husain Haqqani müassa z’rucktratta. Ìhm hàt d’ Sherry Rehman nohgfolgt, àb em 23. Novamber 2011. Ma hàt gsajt, àss ma d’ Rehman fìr d’ Botschàft üssgwählt hàt, wial sa güata Bezihung ghàà hàt mìt dr Àrmee, wo wahrend dara Krisa mìt dr Regiarung ìm Konflikt gsìì ìsch. D’rfìr hàt d’ Rehman ìhra Schtälla àls Àbgordneta müassa fàraloh. Ìhra Àmt àls Botschàftera hàt sa müassa fàraloh, àls ìhra Pàrtäi d’ Màcht verlora hàt, im Mai 2013.
Ìm März 2015 hàt ma d’ Rehman àls Senàtora gwählt, fìr a Àmtszitt vu 10 Johra, ìn’ma Sitz vum Sindh. Àm 22. März 2018 hàt ma sìe àls Laitera vu dr Opposizion ìm Senàt gwählt; àn dara Schtälla ìsch sa d’ ärschta Fràui gsìì. Dàs Àmt hàt sa àwer àm 26. Àuigscht 2018 verloora, àls dr Pàkischtànischa Moslämliga (N) d’ hàuiptliga Opposizionspàrtäi worra ìsch. Ìhr hàt dr Raja Zafar ul Haq nohgfolgt. Ìm März 2021 ìsch sa nochamol ìns Senàt gwählt worra, fìr a Àmtszitt vu 6 Johra.
ìhra Schtällungsnàhma
Zamma mìt ainiga àndra Mìtglìeder vun ìhrer Pàrtäi hàt d’ Rehman d’ Asia Bibi unterschtìtzt, wo ma ànna 2010 waga Gottesläschterung zum Tod verurtailt hàt. Àn dr Nàzionàlversàmmlung hàt d’ Rehman a Àbandrung vu dr Blàsphemiegsätz vorgschtällt. Sa hàt àslo vorgschlààga, àss ma d’ Todesschtroof fìr Gottesläschterung abschàfft, un àss ma sa ärsätzt mìt’ma Gfàngaschàft bis 10 Johra. Da Vorschlààg hàt ìhra Pàrtäi nìt unterschtìtzt. Wagadam han mehrera islàmischta Bewegunga ìn dr Rehman Morddrohunga gsanda. Zitterhar labt d’ Rehman unt’r Polizaischutz.
Üsserdam ìsch d’ Rehman d’ Grìndera un d’ Vorsìtzenda gsìì vum Institut Jinnah, wo mehrera Schtällunga vu dr pàkischtànischa Àrmee unterschtìtzt.
Àm 6. Novamber 2018 hàt d’ Rehman mìt àndra Pàrtäimìtglìeder d’ Regiarung kritisiart, wial ar züa wittharzig war ìsch gega-n-ìwer dr islàmischta Pàrtäi Tehreek-e-Labbaik Pakistan, wo gega d’ Fräischpruch vu dr Asia Bibi protäschtiart hàt. D’ Rehman hàt gsajt, àss d’ Owrigkait vum Schtààt nìa sovill ìn Froog gschtällt worra ìsch às wahrend dara Krisa.
d’ Ehrunga, wo sa bikumma hàt
Ànna 2002 ìsch d’ Rehman d’ ärschta Pàkischtànera gsìì, wo s’ Britischa Ìwerhüss fìr unabhàngiga Journàlischmus üsszaichnet hàt mìt’ma Muslim World Award.
Ìm Janner 2009 hàt dr Internàzionàla Repüblikànischa Ìnschtitut ìn’ma Berìcht d’ Rehman ärwähnt àls a „Häldin vu dr Demokràti“ ìm Pàkischtàn. Ìm gliicha Monet hàt dr emiràtischa Zittschrìft „Ahlan“ sìe ärwähnt àls aina vu da „100 Iiflussriichschta Fràuija vum Àsià“.
Ànna 2009, hàt d’ Association of Television Journalists d’ Rehman mìt’m 'Freedom Award' Pakistan üsszaichnet. Ànna 2012 hàt d’Rehman d’ Medàlia vum Smith College bikumma fìr ìhra „üsserordentliga Ärfolg un gedankwertig Dianscht“ zum Pàkischtàn.
Ànna 2013 hàt sìe dr Presidant Asif Ali Zardari mìt’m „Nishan-e-Imtiaz“ üsszaichnet, dr hechschta bìrgerliga Ehrung vum Pàkischtàn.
Felix Boehm (Physiker)
Dr Felix Hans Boehm (* 9. Juni 1924 z Basel; † 25. Mai 2021) isch e schwyzerisch-US-amerikanische Experimentalphysiker gsii, wu zue Chärnphysik, dr schwache Wächselwirkig un Neutrinophysik gforscht het.
Lääbe
Dr Boehm isch e Suhn vum Hans Georg Boehm, eme Buechdrucker un Verleger, un dr Marguerite geb. Philippi gsii. Är het an dr Uniwersiteet Gämf un dr ETH Züri Physik studiert, wun er anne 1948 sy Diplom gmacht un 1951 promoviert het. Anne 1952 isch er as Boese-Fellow in d USA gange an d Columbia University z New York zue dr Chien-Shiung Wu un 1953 an s California Institute of Technology (Caltech) zum Jesse DuMond un em Charles Lauritsen. Anne 1958 isch er Assistant Professor un 1961 Professor fir Physik am Caltech wore. Ab 1985 isch er dert William L. Valentine Professor of Physics gsii un ab 1995 Professor Emeritus. 1961 isch er Sloan Research Fellow wore. Anne 1960 isch s em Boehm glunge, dr speter Nobelbryysdreeger Rudolf Mößbauer an s California Institute of Technology z hole.
1957/58 isch dr Boehm Gaschtbrofässer an dr Uniwersiteet Haidelberch (uf Yyladig vu Johannes Hans Daniel Jensen) gsii un 1965/66 an dr Uniwersiteet Kopenhagen. 1971/72 isch er am CERN gsii, 1979/80 am Laue-Langevin-Inschtitut z Grenoble, am Paul Scherrer Inschtitut, 1980 an dr LMU Minche un 1981 an dr ETH Züri. E friejer Aagebot vun ere Professur an dr ETH het er zuegunschte vum Caltech uusgschlaa ghaa.
Forschigsschwärpinkt
Är het si in dr 1950er Johr vor allem mit Experimänt zue dr Paritetsverletzig bscheftigt, die Verletzig isch zerscht vu dr C. S. Wu experimentäll uusegfunde wore, was dr Boehm mit em Aaldert Wapstra 1956 bstetigt het (dur Mässig vu dr zirkulare Polarisation vu dr Gammastrahle im Betaverfall). Doderby isch er au mit dr Theoretiker Richard Feynman un Murray Gell-Mann in Kontakt chuu. Speter het er si mit Röntgenschpektroskopy in dr Chärnphysik bscheftigt (Isotopeverschiebig vu K-Schale-Elektrone, speter Muone am CERN un LAMPF z Los Alamos), mit Neutrinophysik (zum Byschpel het er in dr 1980er Johr am Paul Scherrer Inschtitut umesunscht no Neutrino-Oszillatione gsuecht) un Experimänt zum Dopplete Betaverfall, wu unter anderem im Gotthardtunäll uusgfiert wore sin. Är het au lang umesunscht no Verletzige vu dr Zytumchehrinvarianz in dr Chärnphysik gsuecht (het aber mit syre Gruppe oberi Schranke gfunde). Anne 1970 het er Verletzige vu dr Pariteet in dr Chärnphysik gfunde (bschaubar as zirkulari Polarisation in Gammaverfäll vu uupolarisierte Chärn). Doderby het er syt 1970 mit em Theoretiker Petr Vogel vum Caltech zämegschafft.
Ehrige
Ab 1983 isch er Mitglid vu dr National Academy of Sciences gsii. 1995 het er dr Tom-W.-Bonner-Bryys fir Chärnphysik vu dr American Physical Society iberchuu,1980 het er dr Humboldt-Forschigsbryys gwunne un 2006 isch er zum Fellow vu dr American Association for the Advancement of Science gwehlt wore.
Carrouge
Carrouge isch de Name vo däne geographische Objekt:
Lueg au:
Rote Liste und Artenverzeichnis der Laufkäfer Baden-Württembergs
In dr Publikation Rooti Lischt un Aarteverzaichnis vu dr Laufchääfer z Baade-Wiirtebäärg vu 2006 sin mit Stand Oktoober 2005 416 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Laufchääferaarte ufgfiert.
Legänd:
Noémie Schmidt
D Noémie Schmidt (* 18. Novämber 1990 z Sittu) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Schmidt isch z Sittu im Wallis uf d Wält chuu un het no dr Schuel z Brüssel aafange Theater studiere. E franzeesische Ressiseer het ere groote, ass si sich e Pariser Agäntuur suecht go mee zue Casting yyglaade wääre. Ainehalb Joor isch si zwische Brüssel un Paris pändlet, voreb si in di franzeesisch Hauptstadt umzoogen isch.
Iri eerscht Roll in eme Kinofilm het d Schmidt 2015 in Frühstück bei Monsieur Henri iberchuu. Im nämlige Joor het mer si zee Folge lang in dr Fäärnseeseerine Versailles chenne sääne.
Kreuzzugslyrik
As Chrüzzuugslüürik bezäichnet mä die middelalterligi Lüürik, wo sich mit de Chrüzzüüg befasst het und au historischi Eräigniss poetisch widergee het. D Chrüzzuugslüürik isch kä äigeni Dichdigsgattig, wil si dur iire Inhalt bestimmt wird.
Die zitligi Iiornig
Die erste dütschsproochige Chrüzlieder si scho vor em Zwäite Chrüzzuug (1147–1149) entstande. Us dr Zit vom Vierte Chrüzzuug si käni Chrüzzuugsdichdige überliiferet. Erst vom Fümfte Chrüzzuug (1217–1229) aa si wider Gedicht bekannt.
D Dichder
Bedütendi Chrüzzuugsdichter si dr Friedrich vo Huuse, dr Walter vo dr Voogelwäid, dr Albrächt vo Johansdorf, dr Hartmann vo Aue und dr Reinmar dr Alt gsi.
D Motivik
D Dichdig vo de Chrüzlieder isch gliichförmig, äänlig wie bim Minnesang. Vilmol goot s um e tüpische Gedankekräis, wie Gott für d Mensche glitte het und wie dr Mensch drfür au si Opfer muess bringe und um d Vergääbig vo de Sünde und d Seligkäit as Beloonig vo Gott.
Walahfrid Strabo
Dr Walahfrid Strabo, manchmol liist mr sein Nama au als Walahfried ond hin ond wiider au mit-dem Beinama von der Reichenau (* 808 odr 809 irgendwo am Bodasee, † 18. Auguscht 849 beim Ibrquera vo dr Loire ertronka), gilt laut-em Lexikon der Deutschen Literatur als dr erschde Dichter vo dr alemannischa Litradur. Em Hauptberuaf isch der Moo abr Benediktinermench ond als soddicher en dr Zeit vo 838 bis 849 Abt vom Kloschder Reichenau gwäa. Drneaba hot’r sich au noh Vordenscht als Botaniker ond Diplomat erworba. Sein Nama Strabo bzw. Strabus kommt us-em Ladeinischa ond hoißt Schiilender.
Aus seim Leaba
Dr Walahfrid kommt so oms Johr 808 rom uff d Welt. Er stammt aus ganz oifache Vorheltnis. Scho em Kendesalder schicket-en seine Eltra ens Kloschder Reichenau. Deet vorfasst’r em Alder vo 15 Johr seine erschde Gedicht. Sei Lehrer Tatto ond dr Abt Erlebald kennet dean Bua ibrhaupt et leida ond stroofet-en mit viil Schläg ond Essensentzug. Als jonger Moo legt’r sei Ordensgelibde ab ond wechslet zom Kloschder Fulda. Deet wuud dr berihmde Hrabanus Maurus zo seim Lehrmoischder. 829 – er ischt jetzt ogfähr zwanzg Johr alt – kommt’r an da Hof vom Kaiser Ludwig dem Frommen noch Aachen, wo-nr als Hilfspriischder em sella seim Weib, dr Kaiserin Judith, ondrstellt wuud. Sei Uffgab bestoht jetzt hauptsächlich do dren, ihrn jengschda Soh, da Prinza Karl, wo späder amol da Beinama der Kahle kriagt, zo erziha.
849 kriagt dr Walahfrid vom Ludwig dem Deitschen da Ufftrag, a Botschaft zom Karl dem Kahlen zo brenga, wo sich uff dr Seit weschtlich vom Rhei uffhelt. Sei Ziil erreicht’r abr et, weil’r beim Ibrquera vo dr Loire zviil Wasser vorschluckt ond so sei Leaba vorliirt.
Allgemein
Dr Walahfrid gilt als oiner vo de wichdigschde Autora vo dr karolingischa Renaissance. Sei erschts (bekannts) Werk ischt d Visio Wettini, wo dank dr Uffzoichnong vom Basler Bischof ond Reichenauer Abt Haito vom Johr 824 erhalda bliiba ischt. 827 ischt em Walahfrid sei bedeidenschts Werk entstanda, De cultura hortorum, a Dichdong ibr da Kloschdergarda, wo ondr dr Kurzbezeichnong Hortulus a graußa Bekanntheit erlangt hot. Weidre bedeidende Werk send De imagine tetrici, Mammae monachi, Sancti Galli ond Sancti Otmari.
Dr Walahfrid hot sich abr au als Lyriker betädigt. Scho em Alder vo 15 Johr hot’r em Nama vo seim Lehrer Tatto a Gedicht vorfasst. Als jonger Moo schreibt’r aus Dankbarkeit gegenibr seim Kaiser, em Ludwig dem Frommen, ond sellem seira Gaddin Judith a Gedicht ibrs Standbild vom Oschtgodakeenich Theoderich, wo vo Ravenna noch Aachen komma ischt. Zo erwehna ischt au, dass’r a Werk ibr da Ursprung ond d Entwicklong vo dr kirchlicha Vorfassong geschriiba hot, wo-nr mit de entsprechende weltliche Ämter vorgleicht.
Nicht-euklidische Geometrie
Niteuklidischi Geometrie si Spezialisierige vo dr absolute Geometrii. Si underschäide sich vo dr euklidische Geometrii, wo au as e Spezialisierig vo dr absolute Geometrii cha formuliert wärde, in däm, ass in iine s Parallelenaxiom nit gältet.
Grundlaage
Die niteuklidische Geometrie si nid entwigglet worde, zum unseri Erfaarig vom Ruum genauer z mache. Es si axiomatischi Theorie, wo sich mit em Brobleem vo de Paralleele usenandersetze. Es git Modäll für niteuklidischi Geometrie, z. B. die vom Felix Klein und Henri Poincaré, was bewiist, ass s Parallelenaxiom vom Euklid nit us de andere Axiome cha induziert wärde und vo iine unabhängig isch.
Mä bechunnt niteuklidischi Geometrie, wemm mä s Parallelenaxiom us em Axiomsüsteem usloot oder es änderet. Die grundlegende Mööglikäite, wie mä s cha ändere, si:
Hützudags spiilt die niteuklidischi Geometrii e wichdigi Rolle in dr theoretische Füsik und in dr Kosmologii. Die allgemäini Relatiwidäätstheorii säit, ass d Geometrii vom Wältall vo dr euklidische Geometrii abwiicht, wil d Grawitazioonsfälder dr Ruum „chrümme“. Öb d Geometrii vom Universum „im Groosse“ sfäärisch (elliptisch) oder hüperbolisch isch, ghöört zu de groosse aktuelle Frooge in dr Füsik.
Jorat-Mézières
Jorat-Mézières isch e Fusionsgmaind im Schwizer Kanton Waadt, wo uf de 1. Juli 2016 gründet worden isch.
D Gmaind, wo im Bezirk Lavaux-Oron ligt, isch us de politische Gmainde Carrouge, Ferlens und Mézières bildet worde. Carrouge isch vorane eini vo de südlichschte Gmainde im Bezirk Broye-Vully gsi, Ferlens und Mézières händ scho vor däre Fusion zum Bezirk Lavaux-Oron ghört und sind döt di nördlichschte Gmainde gsi.
Nina Hoss
Lääbe
D Nina Hoss stammt us eme linke Elterehuus. Ire Vater Willi Hoss isch Gweerkschafter un Bolitiker (Mitgliid vum Bundesdaag, Di Griene) gsii, d Mueter Heidemarie Rohweder isch iileri am Stuegerter Staatstheater un speeter Intendanti vu dr Wirttebärgische Landesbiini Esselenga. D Nina Hoss isch uf d Merz-Schuel z Stuegert gange. Mit siibe Joor het si Heerspiilrolle gschwätzt, mit 14 isch si s eerscht Mool uf dr Theaterbiini gstande.
No dr Schuel het si anne 1995 aafange Schauspiil studiere an dr Hochschuel fir Schauspiilchunscht „Ernst Busch“ z Berlin, im nämlige Joorgang wie dr Lars Eidinger, d Fritzi Haberlandt, drDevid Striesow un dr Mark Waschke. Dur ire Filmdebüt no im nämlige Joor in s Joseph Vilsmaiers Drama Und keiner weint mir nach isch dr Bernd Eichinger uf si ufmeerksam woore. Är het di doomoolig Schauspiilschueleri 1996 fir d Hauptroll vu dr Rosemarie Nitribitt in sym TV-Remake vum 1950er-Joor-Erfolg Das Mädchen Rosemarie engaschiert. Fir dr Part vu dr Frankfurter Eedelproschtituierte het si ai Joor speeter bi dr Vergaab vu dr Guldine Kamera dr Bryys as „Beschti Noowugsschauspiileri“ gwunne. Dr Thomas Langhoff het si 1998 vu dr Schauspiilschuel ewäg an s Dytsch Theater Berlin engasciert. Mer het si deert unter anderem as Greefi Orsina in s Lessings Emilia Galotti un in s Schillers Don Karlos chenne sääne. Fir iri Interpretazioon vu dr Titelroll in s Euripides’ Medea het si di Dytsch Akademy vu dr Darstellende Chinscht 2006 mit em Gertrud-Eysoldt-Ring uuszaichnet. Dernääbe het si am Berliner Ensemble gspiilt un isch anne 2005 d Buhlschaft im Jedermann bi dr Salzburger Feschtspiil gsii.
Fir d Hauptrolle in dr Fäärnseefilm Toter Mann (2002) un Wolfsburg (2003), wu iri langjeerig Zämenaarbet mit em Reschisseer Christian Petzold grindet het,, isch si baidi Mool mit em Adolf-Grimme-Bryys uuszaichnet woore. Mit s Doris Dörries Kumeedi Nackt un s Hermine Huntgeburths Afrika-Epos Die weiße Massai isch si au imkumerziälle Kino erfolgryych gsii. D Titelroll in dr Buechverfilmig Die weiße Massai, em mit iber zwoo Millioone Zueschauer maischtbsuechte dytsche Film 2005, het ere dr Bayerische Filmbryys as beschti Daarschtellerin yybroocht.
Anne 2006 het si in s Christian Petzolds Drama Yella d Titelfiguur vun ere junge Frau us ere oschtdytsche Chlaistadt gspiilt, wu noch ere gschyterete E eire Glick im Weschte suecht. Doderfir isch d Hoss 2007 uf dr Filmfeschtspiil vu Berlin mit em Silbrige Bäär as „Beschti Daarschtelleri“ geert woore – si isch doderby dr speetere Oscar-Bryysdreegeri Marion Cotillard (La vie en rose) voorzooge woore. Moonet sppeter het si fir Yella au dr Dytsch Filmbyys 2008 iberchuu.
Anne 2008 het d Hoss zum vierte Mool mit em Christian Petzold zämegschafft, bim Spiilfilm Jerichow. S Drama handlet vun eme Soldaat, wu vu Afghanistan haim chunnt un si uf e Affäre mit ere ghyrootene Frau yylosst. Dr Film, wu mer in andere Rolle dr Benno Fürmann un d Hilmi Sözer cha sääne, isch 2008 in 65. Filmfeschtspiil vu Venedig yyglaade woore. Im nämlige Joor het si unter dr Reschy vum Max Färberböck d Roll vu dr Anonyma im glyychnamige Film gspiilt, wu s Schicksal vun ere Frau verzellt, stellverdrättend fir uuzellige in dr letschte Dääg vum Zweete Wältchrieg vergwaltigte Fraue.
In eme Interview mit Galore Ändi 2008 het d Hoss, drotz ire vyle Engaschmänt unErfolg deete d Filmproduzänt un d Reschiseer allno uf irem Casting vor e Filmbsetzig.
Anne 2011 isch si in d Wettbewäärbsschüüri vu dr 61. Internationale Filmfeschtspiil vu Berlin gruefe woore. Wider dr Reschy vum Christian Petzold het si d Titelroll im Spiilfilm Barbara ibernuu, wu in dr DDR aagsiidlet isch un ai Joor speeter uf dr Berlinale bryysgchreent wooren isch. Fir iri Daarstellig vun ere Chinderdokteri, wu unter ständiger Stasi-Bedrooig iri Fluucht in Weschte blaant, isch d Hoss fir dr Europäisch Filmbryys 2012 nominiert woore. Mit ire negschte Filmaarbet, em Thomas Arslan sy Weschtern Gold, isch si 2013 wider im Wettbewäärb vu dr Berlinale verdrätte gsii.
No 15-jeerigem Engagschmänt am Dytsche Theater isch d Hoss zur Spiilzyt 2013/2014 z Berlin an d Schaubiini am Lehniner Blatz gwägslet, wu si dr Laiter Thomas Ostermeier vun ere syt dr gmainsaame Zyt an dr Ernst-Busch-Hochschuel chännt.
Anne 2014 het si mit dr britische Band Manic Street Preachers s Lied Europa geht durch mich ufgnuu. Im Juni 2014 isch sim it dr Band bim Glastonbury Festival ufdrätte. Bis 2017 het si au in ere Nääberoll di dytsch BND-Mitarbaiteri Astrid in dr US-Spionaschserie Homeland gspiilt.
Anne 2016 sich d Hoss in d Wettbewäärbsschüüri vu dr 73. Internazionaale Filmfeschtspiil vu Venedig gruefe woore. Ai Joor speeter het si in s Volker Schlöndorffs änglischsproochigem Spiilfilm Rückkehr nach Montauk näb em Stellan Skarsgård di wyybli Hauptroll ibernuu. 2019 isch si yyglaadewoore, Mitgliid in dr Academy of Motion Picture Arts and Sciences z wääre, wu dr Oscar verleit.
Sozial un bolitisch Engaschmänt
In dr Joor 2004 un 2010 hän di Griene d Nina Hoss in d Bundesversammlig fir d Waal vum Bundesbresidänt gschickt.
Heerbiecher
Glääse vu dr Nina Hoss:
Les Z’amours
„Les Z’amours“ ìsch a frànzeescher Farnsahschpìel, wo zitter 1995 ussgschtràhlt wìrd uff’m Kànàl France 2. ’S ìsch a frànzeescha Version vum àmerikànischa Schpìel „The Newlywed Game“. Ìm Àwril 2020 hàt d’ Sandung meh àss 7,200 Folga ghàà.
d’ Gschìcht
„Les Z’amours“ ìsch a frànzeescha Version vum àmerikànischa Schpìel „The Newlywed Game“, wo ma zwìscha 1966 un 2013 üssgschtràhlt hàt, uff ABC un uff GSN. Vu dam Schpìel hàt ma vorhar a ärschta frànzeescha Version gmàcht, wo Les Mariés de l’A2 ghaissa hàt.
D’ Sandung „Les Z’Amours“ hàt z’äärscht dr Jean-Luc Reichmann moderiart, vum Februar 1995 bis àm 8 Juli 2020. Ìhm hàt dr Patrice Laffont nohgfolgt, vum 10. Juli bis àm 30. Septamber 2000. Vum 2. Oktower 2000 bis àm 31. Janner 2018 ìsch dr Hümorischt Tex dr Moderàter gsìì. Ar ìsch àwer ìm Dezamber 2017 äntloo worra, nohdam àss’r a sexischta Wìtz gsajt hàt ìn dr Sandung C’est que de la télé uff’m Kànàl C8. Àm 1. Hornung hàt ìhn dr Bruno Guillon ärsätzt.
D’ Off-Schtìmma (d’ „Voix-Off“) ìsch bis àm 16. Janner 2010 dr Pierre Galibert gsìì. Àb 2012 ìsch’s dr Pascal Argence gsìì, un àb 2015 d’ Cécilie Conhoc.
Àm Ààfàng hàt ma „Les Z’amours“ vum Mantig bis àm Fritig üssgschtràhlt, un schpeeter àui àm Sàmschtig. Ìm Sommer wara d’ ehamààliga Folga wìdergholt.
D’ Sandung hàt ma üssgschtràhlt àm 12.20 Uhr vum 20. Hornung 1995 bis àm 16. März 1996, àm 11.40 Uhr vum 18 März 1996 bis àm 1. Juli 2006, un um 11.20 Uhr àb em 3. Juli 2006.
Noh dr Zittung „Le Parisien“ wìrd d’ Üssschtràhlung vu dr Sandung uffheera àm Ààfàng vu dr Saison 2021/2022. D’ Delphine Ernotte, d’ näija Vorsìtzenda vu dr France Télévisions, hàt wälla, àss ma mehr frànzeescha Programm üssschtràhlt, wahrend „Les Z’amours“ schtàmmt vun’ra àmerikànischa Sandung. S’ And vu „Les Z’amours“ hàt schu dr Bruno Guillon uf Instagram bschtadigt.
wàs ìm Schpìel pàssiart
Ìn jedera Folga schpìela dräi Pààra gegananànder wahrend äbb 30 Minütta. Dr Moderàter schtällt sìe Frooga (oft hìrnschpìnniga Frooga) um ìhra Ehlaawa. Wänn dr Moderàtor d’ Manner a Froog schtällt, gann z’äärscht d’ Fàuija ìhra Àntworta. Dernoh gann d’ Manner ìhra Àntworta. Fìr jedes zammapàssenda Àntwort bikummt s’ Pààr Punkta. D’ äärschta Froog ìsch a uffana Froog; àn dr zwaita Frooga därft ma zwìscha mehrera Vorschleeg üsswähla; d’ dritta Froog därft àui uffa sìì. Dernoh sìn d’ Rolla umkehrt: d’ Manner solla Àntworta gaa, wo mìt da Àntworta vu da Fràuija schtìmma.
S’ Pààr, vu d’ meischta Punkta bikumma hàt, därft àm Andschpìel (d’ „Finale“) mìtmàcha, fìr a Rais z’ gwìnna. S’ Andschpìel ìsch wia-n-a Froogzeettel um d’ Gschmacka vum Ehapàrtner. Dr ärschta Kàndidàt müass ìn 45 Sekunda sewana rechtiga Àntworta gaa; sunscht hàt s’ Pààr s’ Schpìel verloora. Wänn’r viar Fahler màcht, verliart àui s’ Pààr s’ Schpìel.
S’ Bìhnabìld vum Schpìel ìsch beiflusst vun ìm Roy Liechtenstein sina Wark.
S’ Schpìel hàt mehrmool homosäxüälla Pààra ämpfànga.
d’ Züaschàuijer
Ànna 2005 hàt d’ Sandung bis 1.87 Milliona Züaschàuijer pro Tààg ghàà. Ànna 2006 hàt s’ Schpìel ìm Durchschnìtt 30.6 Prozänt vu da Marktààtaila ghàà, mìt’ma Rekord àm 12 Dezamber 2006 mìt 37.1 Prozänt vu da Marktààtaila.
Àm Ààfàng vum Johr 2017 hàt d’ Sandung äbb 16 Prozänt vu da Marktààtaila ghàà, mìt meh àss 900,000 Züaschàuijer pro Tààg Ìm Septamber 2017 hàt s’ Schpìel äbb 20 Prozänt vu da Züaschàuijer ghàà. Nohdam àss dr Bruno Guillon dr Moderàter worra ìsch, ìsch d’ Ischätzkota gsunka mìt numma 11,4 Prozänt vu da Marktààtaila ìm Februar 2018, wahrend da Olympischa Wìnterschpìela. Ìn da folgenda Moneta ìsch da Zàhl wìdder gschtìega.
Àm Ààfàng vum Iischpärrung vu 2020 ìm Frànkrich hàt d’ Sandung 1.13 Million Züaschàuijer ghàà, so zu sàga 15.1 Prozänt vu da Marktààtaila. ’S ìsch dr hechschta Zàhl gsìì zitter Dezamber 2016.
Zwìscha-n-em 19. Àwril 1999 un em 21. Mai 1999 hàt ma d’ Sunder-Version „Les Z'amours de l'an 2000“ um 18.45 Uhr üssgschtràhlt, fìrs jìngera Puplikum z’ ärraicha Obwohl dàs Progràmm Ärfolg ghàà hàt, hàt ma ’s nìt widerholt.
Züadam hàt ma zwischa 2006 un 2009 àm Mìttwoch un ìn da Schüalferia „Les P'tits Z'amours“. Do han dräi Fàmìlia mìt Kìnder zwìscha 7 un 13 gegananànder gschpìelt
Carl Friedrich Gauß
Dr Johann Carl Friedrich Gauß (latinisiert Carolus Fridericus Gauss; * 30. April 1777 z Braunschweig; † 23. Februar 1855 z Göttinge) isch e dütsche Mathematiker, Astronom, Geodät und Füüsiker gsi.
Scho sini Zitgenosse häi gwüsst, wie hervorragend sini wüsseschaftlige Läistige si. Mit achzääni het er d Grundlaage vo dr modärne Usgliichsrächnig und vo dr mathematische Statistik (Methode vo de chliinste Kwadrat) gläit. Die het denn im Joor 1800 d Wiiderentdeckig vom erste Asteroid Ceres mööglig gmacht. Uf e Gauß göön die nid-euklidischi Geometrii zrugg, e Hufe mathematischi Funkzione, Integralsetz, d Gloggekurve, ersti Löösige für elliptischi Integral und d Osterformle. 1807 isch er Uniwersidäätsbrofässer und Stärnwartediräkter z Göttinge worde und spööter au verantwortlig für d Landesvermässig vom Königriich Hannover. Näbe dr Zaale- und dr Potenzialtheorii het er u. a. s Magnetfäld vo dr Ärde erforscht und het im Harz die ersti Geoidstudie gmacht, 150 Joor bevor si braktisch verwirklicht worde isch.
Scho 1856 het dr Köönig vo Hannover Gedänkmünze lo brääge mit em Bild vom Gauß und dr Inschrift «Mathematicorum Principi», uf Dütsch für e Fürst vo de Mathematiker druf. Wil dr Gauß nume e chliine Däil vo sine Entdeckige veröffentligt het, het d Noochwält erst 1898 chönne gsee, wie diefgründig si Wärk gsi isch, wo sis Daagebuech entdeggt und usgwärtet worde isch.
E Hufe mathematisch-füsikalischi Fenomen und Löösige si noch Gauß benennt, meereri Vermässigs- und Ussichtsdürm, vili Schuele, Forschigszentrum und wüsseschaftligi Eerige wie d Carl-Friedrich-Gauß-Medaille vo dr Braunschweigische Akademii und die festligi Gauss-Vorlääsig, wo jedes Semester an ere dütsche Hoochschuel stattfindet.
Erec
Es existiere no churzi Fragmänt von ere Übersetzig us em Franzöösische, wo dütlig andersch si und mögligerwiis au elter. Die folgt dr Vorlaag seer vil gnauer. Es cha si, ass dr Hartmann für si freijeri Beaarbäitig no anderi Kwelle usser em Chrétien ghaa het. Mööglig weer s norwäägische Erex saga. Dr Aafang vo dr Dichdig isch weder in de Fragmänt noch im Ambraser Heldebuech überliiferet.
Dr Hartmann isch öbbe zwüsche 1180 und 1205 aktiv gsi. Dr Erec muess wäge stilistische Äigeschafte as dr erst vo sine Romään gälte, und druf het er denn Gregorius, Der arme Heinrich und si zwäite Artusroman Iwein verfasst.
Thematisch ordnet mä dr Artusroman dr Matière de Bretagne zue.
Inhalt
Dr Erec isch e junge Ridder am Hof vom Köönig Artus. Er gwünnt e Durnier und d Hand vo dr schööne Enite. Iiri Hochzit findet am Hoof vom Artus statt. Denn goot er mit dr Enite uf Karnant, de Hoof vo sim Vater und dä verzichdet zu sine Gunste uf d Herschaft. Dr Eric kümmeret sich aber nid um sis Riich und ziet s vor, mit sinere Frau im Bett z bliibe. Er wird zum Gspött vom Hoof und beschliesst, im Ghäime furtzgoo uf en aventiure. D Enite muess mit em goo, aber si daf kä Wort sääge. Wo Röiber si wäi aagriffe, warnt d Enite iire Maa und dä behandlet si zur Stroof wien e Chnächt. Er besigt d Röiber und goot zrug an Hoof vom Artus.
Im ene zwäite aventiure rettet dr Erec dr Cadoc vom Land Tafriol vor zwäi Riise, verdäidigt si Frau gegen e Groof Oringles, wo d Enite wetti hüroote und kämpft schliesslig no äinisch gegen e Köönig Guivreiz. Im letschte Abentüür kämpft dr Erec gegen e riisig Mabonagrin. Wo dr Vater vom Erec stirbt, ziet er mit dr Enite häim und wird dört e vorbildlige Herscher. Er het dank iirer Dröiji gleert, was s richdige Mass an Liebi und an Herschaft muess si.
Ausgleichungsrechnung
D Usgliichigsrächnig (au Usgliichsrächnig, Usgliichig, Parameterschetzig, Aabassig, Regression oder Fit(ting) gnennt) isch e mathematischi Optimierigsmethode, zum für e Räije vo Mässdaate die umbekannte Parameter vo iirem geometrisch-füsikalische Modäll oder d Parameter von ere Funkzion, wo vorgee isch, z bestimme (z schetze). Im Allgemäine wird si brucht zum überbestimmti Brobleem z lööse.
S Ziil vo dr Usgliichig isch, ass s ändgültige Modäll bzw. d Funkzion am beste zu de Daate und iire chliine Widersprüch, wo umvermiidlig si, basst. Im Allgemäine brucht mä zum Usrächne d Methode vo de chliinste Kwadraat. Bi dere Methode macht mä an de Parameter chliini Verbessrige, so dass d Summe vo de Kwadraat vo alle äinzelne Abwiichige zwüsche de Mässdaate und de Modälldaate so chli wie mööglig wärde. Bi zuefellig verdäilte Feeler im Modäll oder in dr Mässig chunnt mä eso zum woorschiinligste Wärt für die Umbekannte, wo mä will usrächne. Dä chliine Räst, wo no bliibe, säit mä Residue und mit ene cha mä Ussaage mache über d Gnauikäit und Zueverlässigkäit vom Mäss- und Daatemodäll.
Verfaare
Die mathematische Lösigsverfaare muess mä uf e Modäll basiere, bim grafische Verfaare muess mä käini sonigi Aanaame mache. Do läit mä e stetig krümmti usgliichendi Linie eso, ass si so nooch wie mööglig an de Mässpünggt lit. Je noch däm, was mä über e Hindergrund wäiss, das häisst was mä erwartet, oder wie mä s persönlig bewärtet, wemm mä zum Bischbil äinzelni Mässpünggt as „Usrisser“ aaluegt, cha d Linie allerdings seer underschiidlig usfalle.
Susanne Leutenegger
D Susanne Leutenegger (* 15. Juni 1961 z Winterthur) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
No dr Schuel het d Leutenegger e Schauspiiluusbildig am Konservatorium fir Musik un Theater z Bärn gmacht. Anne 1986 het si bi dr Performance "Menschen 2. Moni, Nr. 46" vum Studio am Määntig Bärn im Theater am Zytglogge Bärn unter dr Reschy vum Norbert Klassen mitgmacht. 1986/1987 het si ne Engaschmänt ghaa am Theater Oberhausen (Oberhausen (d Betty Munroe in s O’Briens "Rocky Horror Show"), 1987/1988 am Chinder- un Juugendtheater vum Düsseldorfer Schauspiilhuus un 1988//1989 am Fritz Rémond Theater im Zoo z Frankfurt am Main. Mit em Euro-Studio Landgraf vu Ditisee-Neistadt isch si uf Tournee gange, derno het si unter anderem am Landestheater Dinslaken, am Theater Der Keller un am Theater am Sachsenring z Köln gspilt. Anne 1991 het si am Zähringer-Refugium z Bärn gspiilt un 1994 am Summertheater Winterthur.
D Susanne Leutenegger isch au meefach im Fäärnsee ufdrätte, u. a. 1995 as Dr. Monika Wiese in fimf Folge vu dr Serie Verbotene Liebe un 2000–2001 as Leonie Vogt in fimf Folge vu dr Serie Lindenstraße.
1988 het si dr Feerderbryys vu dr Stadt Winterthur iberchuu.
Si isch mit em Schauspiiler Martin Armknecht ghyroote gsii un isch Mueter vun ere Doochter.
Kabinett Kretschmann
Mit Kabinett Kretschmann sin e baar Regierige vu Bade-Wirttebärg unter em Winfried Kretschmann (Grieni) gmaint:
Süddeutsche Vogelwarte
Anne 1919 isch unter anderem uf Initiativ vum Dr. Kurt Floericke dr Förderverein Süddeutsche Vogelwarte e. V. grindet wore. D Zytschrif vum Verain het Mitteilungen über die Vogelwelt ghaiße. D Vogelwarte sälber isch am 13. Oktober 1928 z Radolfzell wore. Im dertige Scheffelschlessli uf dr Halbinsle Mettnau het mer e Beobachtigsstation yygrichtet. Mitgrinder vum Verain un Vorsitzer vu 1931 bis 1938 isch dr Johann Nikolaus von Bodman (1903–1988) gsii.
S Rychsnaturschutzgsetz vu 1935 het nume no vorgsää, ass di drei Kischtevogelwarte uf Helgoland, z Rossitten un uf Hiddensee solle blybe. Si hän s Privileg iberchuu, ass si hän derfe Vegel Ring aalege. Dodermit het di Siddytsch Vogelwarte iri Exischtänzgrundlag verlore ghaa. Us finanziälle Grind isch di dodmol ainzig dytsch Vogelwarte im Binneland scho zeh Johr noire Grindig wider zuegmacht wore.
Gregorius
Gregorius oder Der gute Sünder isch e hööfischi Legände vom Hartmann vo Aue. Si isch in middelhoochdütschee Värs verfasst, und wird um 1186 bis 1190 datiert. Dr Roman basiert uf ere franzöösische Vorlaag vom ene umbekannte Autor.