cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dauendorf
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàiedorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Lindau
Lindau isch de Name vo folgende Ort und Gebiet:
Ortsteil z Dütschland:
Ortsteil z Öschtriich:
als dütsche Name:
Lindau isch de Familiename vo folgende Persone:
Lindau bezeichnet:
Langenburg
Langeburch (amtlich Langenburg) ischt a Stadt em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Langeburch leit en dr Haulau an dr Jagscht. D Nochbergmoede vo Langeburch send Blaufelden, Gerabronn, Ilshofen, Braunsbach, Künzelsau ond Mulfingen.
Vo dr Gmarkong send 48,6 % Landwirtschaftsfleche, 41,3 % Wald, 7,9 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Langeburch gheret d Stadtdoel Bächlingen ond Langenburg.
Gschicht
Langeburch ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1226 als Langenberg Castrum et oppidum.
Verwaltong
Langeburch hot mit dr Stadt Gerabronn a Verwaltonsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Langeburch ischt dr Wolfgang Class.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Langeburch ghert zom Oschtfränkisch.
Byzantinischer Bilderstreit
Dr byzantinisch Bilderstrit isch e Perioode im 8. und 9. Joorhundert gsi, wo s in dr domoolige orthodox-katholische Chille und em byzantinische Kaiserhuus e liideschaftligi theologischi Debatte gee het, wo s drum gangen isch, wie mä Ikone richdig sött bruuche und vereere. Die bäide Bardeie im Komflikt si as Ikonoklaste (Ikonezerstöörer) und Ikonodule (Ikonevereerer) bezäichnet worde. Wie sich dä Händel genau abgschbiilt het, isch wäge dr Laag vo de Kwelle nid ganz klaar. Überläbt häi nämlig fast nume Bricht vo Chroniste, wo zur ikonodule Bardei ghöört häi, wo schliesslig gwunne het. Die beschriibe alles us dr Sicht vo de Bildervereerer. D Schrifte vo de Ikonoklaste si vernichdet worde. Bis ins 20. Joorhundert het d Forschig d Gschicht eso übernoo, wie si die Ikonodule beschriibe häi, die modärni Forschig isch draa, das nöi iizschetze.
Gründ
Über d Gründ, wie s zum byzantinische Bilderstrit choo isch, wird bis hüte dischbediert. Es git These, wo vom islamische Iifluss über s Zwäite Gebot bis zu persöönlige Motiiv vo byzantinische Kaiser gönge.
Die ersti Faase
Dr Lauf vom Händel wird in zwäi Perioode iidäilt, en ersti vo 730 bi 787 und e zwäiti vo 814 bis 842. Noch dr eltere Forschig sig dr Händel vom Kaiser Leo III. aagfange worde, wo im Joor 730 d Vereerig vo de Ikone vom Jesus, dr Maria und de Häilige verbote und befoole häig, die Bilder z zerstööre. Dr Leo het zwar s Chrüz de Ikoone vorzooge, aber es git käini Bewiis, ass er mit Gsetz gege d Bildervereerig vorgange isch und ass es Widerstand gege si Politik gee het. D Bricht vom bekennende Ikonodule Germanos düte druf aane, ass nid dr Kaiser Schuld het am Komflikt. D Ikonevereerig isch woorschinlig kritisiert worde, aber under em Leo III. hets, wie s schiint, käi regelrächte Bildersturm gee.
Au ass em Leo si Soon Konstantin V. (741–775) Lüt wäge iirer Vereerig vo Bilder verfolgt häig, isch unwoorschiinlig. S Konzil vo Hiereia im Joor 754 het zwar d Bildervereerig verurdäilt und dr Johannes vo Damaskus und dr Germanus vo Konstantinopel exkommuniziert, dr Kaiser het aber nüt Drastischs gege die Ikonodule undernoo.
Dr Noochfolger vom Konstantin, dr Leo IV. (775–780), isch au e Gegner vo dr Bildervereerig gsi, het aber käi herti Bolik drgeege driibe. Si Frau, d Irene vo Athen, het zu de Ikonodule ghöört und spööteri Kwelle beschriibe dr Leo tendenziös negativ, zum so dr Kontrast zur bilderfründlige Zit, wo denn choo isch, zu verdütlige.
S zwäite Konzil vo Nicäa
Wo dr Leo gstorbe isch, isch d Irene vo Athen Regäntin für dr chlii Konstantin VI. worde. Si het 787 s zweite Konzil vo Nicäa iiberüeft, wo d Vereerig vo Ikone erlaubt, aber iiri Aabätig verbote het. Dä Beschluss isch vom Babst z Rom, wo die Häiligebilder nie ärnsthaft in Froog gstellt worde si, akzeptiert worde. D Ikonevereerig isch denn bis 815 erlaubt gsi.
Die zwäiti Faase
Die zwäiti Faase in dr Usenandersetzig het 815 mit em Kaiser Leo V. (813–820) aagfange. Do isch s zitwiis seer struub zuegange, au in de Browinze. Es het meereri Kleriker gee, wo die nöiji kaiserligi Politik understützt häi. Au unter em Leo sine Noochfolger Michael II. und däm sim Soon Theophilos isch dr Händel witergange. Wichdig isch de Kaiser gsi, ass d Lüt iiri Bolitik öffentlig understützt häi; es git Beleeg drfür, ass mä Stroofe nit aagwändet het und wenn d Lüt im Brivaate Ikone vereert häi, het mä sich nid grooss drum kümmeret.
S Ändi
Dr Komflikt isch under em Michael III. im Joor 843 beändet worde, wo im Theophilos si Frau, d Theodora, d Ikonevereerig wider legal gmacht het. Im Raame vom Kampf gegen e Ikonoklasmus het si au no befoole, d Paulikianer, wo gege d d Ikonevereerig gsi si, z verfolge und und vernichte. Zääduusigi von ene si denn umchoo.
S Dekret vo 843 wird jedes Joor in dr orthodoxe Chille am erste Sunndig vo dr Fastezit as s Fest vo dr Orthodoxii gfiirt.
Wärterposten
Èn Wärterposchtè isch è Gebäude, wo èn Baanwärter sin Diènscht vorichtet. Wärterposchtè sin a dè Streggi entlang, also nit i dè Baanhööf, ygrichtet worrè, um als Uusgangsbasis für Baanwärter z diènè, wo als Strèggèläufer èn Strèggèabschnitt übberwacht hèn sowiè für Dunnèl- und Bruggè-wärter. Wärterposchtè sin immer a Stèllè gschtandè, wo vo Baanhööf uus nit iisehbar gsi sin. È guèts Byschpill defür isch dè Baanhof Grimmelzofè a dè Wuètèdalbaan gsi, wo beidi Èndè vom Baanhof durch Dunnèl vo dè Strèggi abdrènnt sin, a beidè jensitigè Portaal sin dört früèner Wärterposchtè gschtandè. Uff dütschè Baanschtrèggènè sin d Wärterposchtè gmäss dè Kilometryrung vo dè Strèggi durrènummèryrt gsi. Im Bäänlerdütsch isch dè Uusdrugg Wärterposchtè mit WP abchürzt worrè.
D Aafäng: Baanwärter als Sicherigspersonal
Wärterposchtè hèt scho i dè Aafangszit vo dè Ysèbaa gää. Näbbè villè technischè un baulichè Brobleem sin bi dè neuè Ysèbaaschtreggè i dè èrschtè Hälfti vum 19. Johrhundert unter andrem zwei bedryblichi Uffgaab z lösè gsi: d Kommunikation zwüschè dè Stationè un d Bewachig vo dè Baaninfraschtuktur. Mò hèt selli Uffgabè glöst, idèm mò a dè Streggi nõch in churzè Abschtänd Wärterposchtè für d Baanwärter uffgschtellt hèt. D Baanwärter hèn d Kommunikation zwüschè dè Baanhööf sichergschtellt, idèm si ènand znägscht akustischi, spôter optischi Signal vo Wärterposchtè zu Wärterposchtè witergää hèn. Diè akustischè Signal sin mit Hörner gää worrè. Diè akustischè Signal hèn sich uff Duèr nit bewäärt, drum isch mò bald zum uusschlièßlichè Gebruuch vo optischè Signal übbergangè. Selli optische Signal sin mit Flaggè, sognanntè Korbsignal (farbigi Zeinè odder Balöng, wo a Maschtè uèzogè worrè sin) odder Flügelsignaal, glych dè hüt nò bruuchtè Hauptsignaal vowendet worrè. Bi Nacht sin Laternè mit farbigè Blendè zum Ysatz chò.
Näbbè dè Kommunikation vo Poschtè zu Poschtè hèt s au Kommunikation zwüschè Poschtè un Zug gää, idèm dè Baanwärter vom Poschtè uus im Zug Signal hèt chönnè übbermittlè un s Zugpersonal umkeert im Wärter Signal übermittlè hèt chönnè. Näb dè Kommunikation uff dè Strèggi isch selli vom Wärterposchtè uus bewacht un kontrollyrt worrè, dodezuè isch jedem Wärterposchtè èn Strèggèabschnitt zuèdeilt gsi, wellè dè Strèggèwärter unter Kontroll ghaa hèt. Selli Uffgaab hèt voschidni Hintergründ. Zum eintè hèt mò s Gfüül ghaa, Ysebaanè gegè unbefugti Benutzig odder Iigriff vo ußè bewachè z müèsè. Zum zweitè isch i dè èrschtè Betrièbsjohr s s Votrauè i dè Obberbau un d Kunschtbautè gring gsi, well keini Erfaarigè mit söttigè hochè Laschtè vorhandè gsi sin, wi si vo Ysèbaazüüg voursacht wörrèd. Ebbèso sin für Bruggènè, Dämm un Dunnel zum Deil vollkommè neui Bauwysè zum Ysatz chò, dènnè iri Tauglichkeit sich èrscht erwiisè hèt muèsè. D Baanwärter hèn sellèwäg iri Streggi regelmäßig abgò und uff Schäddè untersuchè müèsè.
D Positionyrung vo dè Wärterposchtè
D Aaforderungè hèn d d Laag vo dè Wärterposchtè bschtimmt: D Entfèrnig vo dè Poschtè unterènand hèt sich ergää uss dè maximalè Entfèrnung, übber welli è sicheri Übbermittlung vo akustischè odder optischè Signaal möglich gsi isch. Uff grader Streggi sin dõdefür zum Byschpill bi dè Main-Neggar-Baan 1.500 m aagsetzt gsi, a kurvigè Abschnitt mit schlechtè Sichtvohältnis hèn d Dischtanzè abber au dütlich drunter ligè chönnè.
Diè gnau Position vo dè Baanwärterposchtè sin zum eintè durch d Sichtvohältnis bschtimmt, zum andrè durch diè vorhandenè Baanaalaagè. So sin Poschtè bevorzugt a größerè Ingenieurbauwärch wiè Bruggènè un Dunnel odder a Wägübbergäng ygrichtet worrè. Us letschterè Poschtè hèn sich spôter d Schrankèposchtè im èngerè Sinn entwicklèd.
Diè Topography, d Besidlungsschtruktur mit dichtem Wägnetz un è Trassyrungsphilosophy, welli Èrdbewegungè un Kunschtbautè witgehend vomydè hèt wellè, hèt s mit sich brocht, dass z Dütschland voglychswys villi Baanübbergäng ygrichtet (un aaschlièßend bewacht) wörrè hèn müèsè. So hèt 1870 dè durchschnittliche Abschtand zwüschè zwei Baanübbergäng z Dütschland 625 m, z Öschterrych 833 m, z Ängland abber 4000 m! Èntschprechend vill Wärterposchtè sin ygrichtet worrè.
Bauartè vo Wärterposchtè
Für d Baanwärter sin in mengè Fäll nu Unterschtänd baut worrè. Abbildungè uss èm 19. Johrhundert zeigèd Schilderhüsle, wo vo allem im militärischè Berych in Gebruuch gsi sin. Isch dè Wärterposchtè wit wäg gsi vo dè nägschstè Sidlung – bi dè Main-Neggar-Baan byschpillswys isch d Gränz bi nèrè 1/4 Wägschtund glägè – so isch dè Wärterposchtè mit ènèm Huus für dè Baanwärter un sini Familliè baut worrè. Söttigi Poschtè hèn für d Sèlbschtvosorgung vo dè Familliè è chlyns Gärtle un mitunter au en Stall für 1-2 Gaißè zuèsätzlich deby ghaa.
Arrondissement Forbach
S Arrondissement Forbach ìsch bìs zem 31. Dezember 2014 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Lothringe gsin. Sit em 1. Janner 2015 ìsch s Deil vum Arrondissement Forbach-Boulay-Moselle. Höiptort (Sìtz vun dr Unterpräfektür) isch Forbach gsin.
S Arrondissement ìsch üs sìwe Kanton un 73 Gmeine bstànde.
Wärterposten
Wärterposchtè i dè Literadur un Musig
Èn Baanwärter isch d Hauptperson vo dè Novellè Baanwärter Thyl vom Gerhart Hauptmaa.
Ennetmoos
Änemoos (amtlich Ennetmoos) isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaudä, Schweyz.
Geografi
Zue Änemoos gheerid d Weyler St. Jakob, Rohre, Allweg/Grueb und Rotzloch. Vu dr Gmeindflechi sind 47,9 % landwirtschaftlechi Flechi, 43,9 % Waud, 5,7 % Sidligsflechi und 2,4 % suschtigi Flechi.
Gschicht
Änemoos isch zum eerschte Mau gnennt wordä 1311/1315 aus Ennetmooss.
Eywoner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateiu isch 2015 bi 10,1 % gläge.
Religion
77,8 % vu dr Eywoner sind im Jaar 2000 remisch-katholisch gsii, 11,6 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspresidänt vu Änemoos isch dr Peter Scheuber (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszeuuig 2000 hend vu dr 1875 Eywoner 94,8 % Teytsch aus Haiptspraach aagää und 5,2 % anderi Spraache.
Dr Tialäkt vu Änemoos gheerd zum Heechschtalemannisch.
Michelle Gisin
D Michelle Gisin (* 5. Dezämber 1993 in Samedan) isch e Schwyzer Skirännfahreri, wo z Ängelbärg ufgwachsen isch. Si isch uf d Diszipline Slalom un Riiseslalom spezialisiert. Ihri elter Schweschter Dominique un ihre elter Brueder Marc sin au Skirännfahrer.
Lääbe
Ai Wuche vor ihrem 16. Geburtstag het d Gisin im Novämber 2008 zum erschte Mol bi me FIS-Ränne mitgmacht. Derwylscht si in ihre erschte Saison vor allem in dr schnälle Diszipline Abfahrt un Super-G gueti Ergebnis ghaa het, het si ihre Augemerk in dr zwoo Saison druf in dr Hauptsach uf Slalom un Riiseslalom verlageret. Ab Jänner 2010 isch si im Europacup zum Yysatz chuu, isch aber zerscht ohni Pinkt blibe. Am 3. Jänner 2011 het si s erscht FIS-Ränne gwunne, bim Riiseslalom z Morzine. Zum Abschluss vu dr Saison 2011/12 isch si z Zinal Schwyzer Junioremaischteri in dr Super-Kombination wore.
Am Aafang vu dr Saison 2012/13 het d Gisin ihri Laischtige dytli chenne staigere: Si het in ihre mittlerwyli sterkschte Disziplin Slalom drei FIS-Ränne gwunnenun isch im Europacup zum erschte Mol unter di beschte zeh gfahre. Wäg däre Entwicklig het si au im Wältcup derfe starte. Bi ihre Wältcup-Premiere am 29. Dezämber 2012 bim Slalom vu Semmering het si si gly fir dr zweet Durgang qualifiziert, isch dert aber churz vor em Zyyl uusgschide. Ihri erschte Wältcuppinkt het si am 15. Jänner 2013 mit em 9. Blatz im Slalom vu Flachau gholt, mit dr beschte Laufzyt im zweete Durgang. Si isch bi dr Wältmaischterschaft 2013 z Schladming derby gsii un het bi dr Juniorewältmaischterschaft 2013 di Silbermedallie im Slalom gwunne. Am 10. Jänner 2014 isch ere dr erscht Europacupsiig glunge, wu si dr Slalom vu Melchsee-Frutt fir si entschide het. Mit drei Siig un drei andere Podeschtblätz het si si dr erscht Blatz in dr Europacup-Gsamtwärtig un au in dr Slalom-Disziplinewärtig gwunne. Bim Saisonfinale z St. Moritz het si am 18. Merz 2016 im Schwyzer Team dr Mannschaftsbewärb vor Dytschland un Schwede gwunne.
Alb (Hochrhein)
D Alb isch èn Fluss im Südschwarzwald. Er entschõt uss zwei Quällflüss, dè Menzèschwander Alb un dè Bernauer Alb, flüèßt i südlichi Richtig un mündet nõch 43,5 km bi Albrugg i dè Hochrhy. D Alb entwässeret also genau wiè dè Seebach d Höchi vum Fèldbärg-Massiv, nu èbbè nõch Suèdè uff em kürzeschtè Wäg in Rhy.
Michelle Gisin
Lääbe
In dr Saison 2016/17 isch ere in dr Superkombination z Val d'Isère mit Blatz 2 dr erscht Podechstblatz bi me Wältcupränne glunge. Bi dr Alpine Ski-WM 2017 z St. Moritz het si in dr Kombination d Silbermedallie gwunne.
Und a de Olympische Winterschpiili im Februar 2018 z Südkorea het si i dr Kombination d Guldmedalie gwunne und isch Olympiasygerin worde.
Alb (Hochrhein)
Etymology
Dè Nammè Alb goot möglicherwys uff s indogermanischi *albhos für wyß odder au Fluss zrugg. È Alternativi Interpretation wär au als Abfluss von èrè Albregion aazsää.
Geographischi Bedütig
S Flussdal bildet dè Gränzvolauf vom ehemõligè Albgau zum Briisgau. Öppis gnauer un hüt no im Gebruuch isch d Gränzzyig Zwüschè Alb un Wehra lyt dè Hotzèwald, womit de Volauf vo dè Alb als öschtlichi Gränz vo dè Region Hotzèwald feschtglait wörd.
Quällflüss
Beidi Däler hèn durch iiszitlichi Glètscher vobreiterti Dalsollè, diè wegè irer Höhèlaag um 900 m vo Grüèlandwürtschaft brägt sin. S Bernauer Dal isch è breits Beggè, welles durch chlyni Dalschtufè, Moränèwäll, sumpfigi Senkè, chlyini Dobel un rundhöggerartigi Felsköpf glideret isch. È bitzeli obberhalb vo dè froschtgföhrdetè Talsollè lyt voschtreut dè Wyler un Einzelhööf vom Ort. Nõ augèfälliger sin d gletscherartigè Formè im engerè Dal vo dè Menzenschwander Alb. Bekannt isch dè göchi Endmoränènwall vo dè Menzèschwander Kluusè. Unterhalb stürzt d Alb in Wasserfäll durch è chlyni Schlucht zu dè Verlandigsebeni von èm Seebeggè, wo vom einschtigè Krunkelbach-Dalgletschèr uusgschürft worrè isch. Beidi Quällflüss erreichet in Schluchtè iren Zusammenfluss i dè Ebeni von èm witerè einschtigè Seebeggè, welles sich über 4 km bis zu dè Chlyschtadt St. Bläsy hyzièt.
Mittellauf
Dè vo dè Ortslaag St. Bläsy uusgfülltè Dalbodè wörd brägt vo dè klassizistischè Kupplè vom Dom vo St. Bläsy. Unterhalb vom Ortskèrn bildet d Alb dè Wasserfall am Tusculum (Ortsnammè bezogè uff s römischi Tusculum). Denn änderet d Alb wiè au fascht alli öschtlich benõchbortè Schwarzwaldflüss iren Lauf um ugfähr 60 Grad in süèdlichi Richtig, wa mit dè zuènemmendè Gfälle zum Hochrhy hy in Zämmehang stõt. Sell Gfälle isch vo tektonischè Erdkruschtèbewegigè vom Pliozän weg voursacht worrè. S einschtigi witer nõch Südoschtè volaufendi Dal isch fascht 200 Metèr höcher im Sattel vo Hüsèrè no guèt erkennbar, bsunders well i dè letschtè Yszitè èn Deil vom um 300 Meter mächtigè Albdalgletscher durch selli Senki zum Dal vo dè Schwarza übergloffè isch.
Unterhalb vom Dalknigg wörd dè Fluss im Albbeggè gschtaut (im Mittel 18 Hektar, Längi vo dè Staumuèer: öppè 80 Metèr) un dè gröschti Deil vo dè Wasserfüürig zum Stausee Schwarzabrugg vom Schluchseewärk abgleitet wörd.
Albschlucht
S Gefälle vo dè Alb vostärkt sich i dè Schluchtè stark un dè Fluss zwängt sich durch meereri klammartigi Passagè un verblockti Abschnitt wiè diè bekannti Düèfelslschuchi. Vo rächts mündet, ebbèso i Schluchtè flüèßend, d Ibach un d Höllbach i d Alb, Dè Höllbach wyst zwei Wasserfäll uff. Wegè dè Engi vo dè Schlucht volauf d Strõß bis zu 80 Metèr höcher am linkè Ufer. Bi dè Dalwitig a dè Sägimülli Düèfèschtei mündet vo zwei Sitè Schildbach un Steinbach y. Dört befindet sich uff halber Höchi zwei Burgruinè und Granit-Steibrüch. Wennig unterhalb fangt dè öppè 4 Kilometer langi, engschte un steilschte Abschnitt aa. Au dõ isch d Alb früèner uff èm anderè Wäg witer, und zwar durch s hütige, bi Hauèschtei i dè Rhy mündendi Müllibachdal. S aalte Flußbett isch durch Schmelzwasser- un Gletscherablagerigè während ènèrè älterè Yszit blockyrt worrè, woruff d Alb èn neuè Wäg zum Rhy gfundè hèt. Sitdem schnydet si diè „neui“ Schlucht i dè Granitfels. Sellè Schluchtabschnitt isch ohni Uusrüschtig nit passyrbar, allerdings isch dört durch erneuti Wasserableitigè d Wasserfüürig meischt gring. Bi uusreichendem Wasserschtand giltet d Alb dõ unter Kanutè als woll schwyrigschtes Wildwasser vo Dütschland. I sellem Abschnitt volauft d Strõß bis zu 100 Metèr obberhalb vom des un durchquert füüf kurzi, durch d Felswänd gschlagni Dunnel, weshalb d StrÕß früèner au Axèstrõß vom Schwarzwalde  gnennt wörd. Ab dè Hüsergruppè Hohèfels (Gastronomy, Uussichtspunkt) keit d Strõß bis Albrugg allmählich widder uff Flussniveau. Dort mündet d Alb i dè Hochrhy.
Apfelmost
Öpfelmost, Suure Most, Saft oder Öpfelwy werd us Öpfel gmacht. Die wärded prässt und de Saft werd keltered, wie bim Wy.
De Öpfelmost hät en suure und härbe Gschmack und es git vo dem alkoholfrys, oder mit Alkohol. Normalerwys hed er en Alkoholghalt vo öpe 5 bis 7 %. I de Ostschwiz werd de suur Most öpe n emol mit Süessmost gmischt und me sait em dänn «Ghürotne».
Basler Zünfte
D Basler Zümft si gnosseschaftlig organisierti Korporazioone gsi, wo im Lauf vom spoote Middelalter und dr früehje Neuzit die politischi Macht in dr Stadt eroberet hai und bis ins 19. Johrhundert iiflussriich bliibe si. Basel het zsämme mit Züri, Schaffuuse und Sanggalle zu de wichdigste Zumftstedt in dr Eidgenosseschaft ghört.
Im dütschsprochige Ruum isch d Bezeichnig «Zumft» zum erste Mol 1326 z Basel erwähnt worde. 1337 isch dört d Zumftverfassig iigfüehrt worde. D Zümft si vo Zumftmeister und vo de Sächser gleitet worde, wo zämme en Art Zumftgricht bildet hai. D Zumftmeister si z Basel vo de Zumftvorständ gwehlt worde und hai d Helfti vo de Mitgliider vom Chliine Root usgmacht; und mit em Oberstzumftmeister, wo zwar zerst no e Dienstmaa vom Bischof gsi isch, hai d Zümft au non e politischi Position gha, wo dere vom Bürgermeister ebebürtig gsi isch. Wo 1392 s Chläibasel zur Stadt Basel choo isch, si d Chläibasler de Groossbasler Zümft zuedäilt worde.
Die grosse Familie hai s aber im Lauf vom 17. und 18. Johrhundert fertigbrocht, ihri Macht au in de Zümft z befestige. Wo sich 1690 dr Groossi Root vo dr Bevormundig dur e Chläi Root het welle befreie, het er sich uf d Zümft gstützt. D Zumftmitgliider si aber mit de Reforme, wo vor allem de grosse Familie gnützt hai, nid zfriide gsi. Si hai Usschüss bildet und im Groosse Root afo demokratischi Zuegständnis abdrotze. Wo sich d Reformbewegig aber gspaltet het, het dr Root d Macht schnäll wider an sich grisse und em sogenannte 1691er-Wäse e bluetigs Ändi gmacht.
Bis zur Helvetische Revolution hai d Oligarche, wo d Zümft gleitet hai, Basel in dr Hand gha und wo säll demokratische Experimänt gschiteret isch, het ene z Basel d Mediationsverfassig wider d Gwärbufsicht gee. Ihri früehneri politischi Macht hai d Zümft aber au in dr Restaurationszit nid wider übercho, si aber immer no en Art Wahlkreis für d Groossrootswahle bliibe. Im Lauf vo dr liberale Regeneration het s Baselbiet 1832 dr wirtschaftspolitisch Iifluss vo de Zümft abgschafft, in dr Stadt het s aber d Bundesverfassig vo 1874 bruucht, für zum d Anerkennig vo dr Vereins-, dr Handels- und dr Gwärbfreiheit au z Basel duurezsetze.
Hützudags si d Basler Zümft Korporatione, wo dr Bürgergmeind understellt si und wo gsellschaftligi und hüfig gmeinnützigi Ziil hai.
D Zümft
Z Basel gits nüünzää middelalterligi Zümft: vier sogenannti Heerezümft (Zum Schlüssel, Zu Huusgenosse, Zu Wiilüt und Zu Safran) und fufzää Handwärkerzümft. Die Akademischi Zumft isch erst im 19. Joorhundert gründet worde und zelt zu de Handwärkerzümft.
Sternenberg ZH
Schtèèrnebèèrg, elter Schtèènebèèg (amtlich Sternenberg), isch es Doorf i de politische Gmäind Baume im Bezirk Pfäfike im Schwizer Kanton Züri.
Geografii
Schtèèrnebèèrg liit im Züri-Oberland, im Hügelland nordweschtlich vom Hörndli, uf rund 900 m ü. M. und isch dodemit di högschtglägni Gmäind vom Kanton gsii. S Piet vo der ehemolige Gmäind hät 39,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 56,1 % Wald, 2,7 % Sidligsflèchi, 1,7 % Vercheersflèchi und 0,1 % Gwässerflèchi umfasst.
Gschicht
Schtèèrnebèèrg isch zum eerschte Maal im Jaar 1706 als Sternenberg gnamset woorde. Uf de 1. Januaar 2015 hät sich Schtèèrnebèèrg de Naachbersgmäind Baume aagschlosse.
Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil liit bi 6 % (Stand 2011).
Religion
55,6 % vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 16,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsrootswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 0,6 %, CVP 0,8 %, EDU 1,6 %, EVP 11,2 %, FDP 0,8 %, GLP 1,5 %, GP 6,9 %, SP 38,6 %, SVP 37,8 %, Suschtigi 0,3 %.
Gmäindspresidäntin isch vo 2002 bis 2014 d Sabine Sieber gsii.
Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.
Tieläkt
De züritütsch Tieläkt vo Schtèèrnebèèrg ghöört zu den Oberländer Mundaarte.
Spiringen
Spirigä (amtlich Spiringen) isch e politische Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Geografi
Spiringe lit am Sidhang vo Gamperstock und Sirtestock  üf dr rächte Site vo dr Schächen im Schächetal. Zue dr Gmeind ghert öi na dr Wiler Witerschwande und d Exklave Urnerboden. Vo dr Gmeindsflächi sind 37,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 17,6 % Wald, 1,4 % Sidligsflächi und 43,5 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Spirigä sind Birglä, Unterschächä, Schaateref, d Glarner Gmeind Glarus Süd und Sììlenä.
Gschicht
Spirigä isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1275 Spiringen; Urnerboden 1352 als uf Mercheren (1609 Ennetmercht, 1708 Urnerboden).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 1,7 % gläge.
Religion
1,8 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 95,2 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 54,4 %, CVP 33,3 %, GP 10,7 %, Suschtigi 1,6 %.
Sprach und Dialäkt
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Spirigä ghert zue dr Schächetaler Mundart.
Ukrainische Sprache
Ukrainisch (Eigebezeichnig українська (мова)/ukrajinska (mowa), wiss. Transliteration ukrajins’ka mova, veraltet au Chlirussisch und mängisch au Ruthenisch gnennt) isch e Schproch us de ostslawische Untergruppe vom slawische Zwig vo de indogermanische Schproche.
Nach em Russische und em Polnische isch Ukrainisch die slawisch Schproch mit de drittmeischte Sprecher. Bis ins 2012i isch es di einzig Amtsschproch in de Ukraine gsi. Derte sind 35 Millione Mönsche Muetterschproochler. Au Nöd-Ukrainer bruuchet zum Teil Ukrainisch als Zweitschproch.
Ukrainisch wird mit em kyrillische Alphabet gschriibe. Gliichwohl sind nöd alli Buechschtabe gliich oder nöd gliich bruucht wi im Russische.
Gschicht
Ukrainisch ghört zämme mit em Russische und em Wiissrussische zu de ostslawische Schprochgruppe.
Kubismus
Dr Kubismus isch e Sammelbezeichnig, wo in dr Kunstgschicht bruucht wird, für e zentrali Bewegig vo dr französische Avantgarde, wo sich in dr Moolerei entwicklet und in de Wärk vom Pablo Picasso und vom Georges Braque noch 1907 zeigt het, aber au d Plastik beiiflusst het. Mä goht vom sogenannte Frühekubismus us und underscheidet in dr Stilrichdig vom Kubismus im Allgemeine no dr analytisch, dr synthetisch und dr orphisch Kubismus.
Dr Kubismus het z Frankriich dr Fauvismus abglöst und mä chan en, wie sälle au, keim fest umrissene Programm non ere Schuel zueordne. Anderi Verdräter vom Kubismus si dr Juan Gris, für e synthetisch Kubismus, und d Salonkubiste Fernand Léger, Jean Metzinger, Albert Gleizes, Henri Le Fauconnier und dr Robert Delaunay, wo uf en dr orphisch Kubismus zrugggoht.
Us hütiger Sicht isch dr Kubismus die revolutionärsti Neuerig in dr Kunst vom 20. Johrhundert. D Bibliographii zum Kubismus isch umfangriicher as zu jeder andere Stilrichdig in dr modärne Kunst. So isch dr Iifluss vo de kubistische Wärk uf d Stilrichdige, wo spöter cho si, bischbillos.
Jouy-aux-Arches
Jouy-aux-Arches (ditsch 1915–18 un 1940–44 Gaudach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Jouy-aux-Arches lijt àcht Kilometer sìdweschtlich vun Metz, àm rachte Stàde vun dr Mosel uf re Heche zwìsche 165 un 314 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Jouy-aux-Arches ìsch. Jouy-aux-Arches ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Jouy-aux-Arches ghert zem Lorrain.
Görwihl
Geografy
Gerbel litt im Hotzewald im üsserschte Süde vom Schwarzwald am Rand vom Albdal. In de Umgebig vo de Gmeind häts Hochebene vo verschydener Größi, wo wie Terrasse noch Süde abfalle. Di meischte Ortsdeil liige uff sonige Hochebene.
Wald macht öbbe 60 Brozänt vo de Gmeindflächi us.
Nochbergmeinde sin Ibach und Dachsberg im Norde, Albbruck im Oste, Laufeburg im Süde und Rickebach und Herrischried im Weste.
Im Gmeindegebiet liige au d Wiestige Scheckewyl im Ortsdeil Nyderwihl und Wolpringe im Ortsdeil Strittmatt.
Gschicht
Di erschti urkundligi Erwähnig vo Gerbel goht uff s Johr 1193 zruck, wo de Ort Gerswillare ghyße hät. Es hät johrhundertlang zu de Grafschaft Hauestei, Vorderöstrych, ghört. Es isch zum Zändrum vo de Einige vom Hotzewald worre und hät während de Salpetererunruhie e wichtigi Rolle gha. 1806 isch s zum Großherzogtum Bade cho.
Noch de Ygmeindige vo Rotzige und Hartschwandam 1. Juli 1971 bzw. 1972 sin am 1. Januar 1975 au di restlige vo de hüttige Ortsdeil ygmeindet worre.
Herchumft vom Name
„Görwihl“ chunnt vo Ger-Wyler. „Ger“ hät im althochdütsche „Speer“ gheiße und isch zum Ortsname worre, wyl Gerbel ursprünglig d'Form von re Speerspitze gha hät.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Arrondissement Metz-Campagne
S Arrondissement Metz-Campagne (Metz-Lànd) ìsch bìs zem 31. Dezember 2014 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Lothringe gsin. Sit em 1. Janner 2015 ìsch s Deil vum Arrondissement Metz. Höiptort (Sìtz vun dr Präfektür) ìsch Metz.
S bsteht üs nin Kanton un 142 Gmeine.
Arrondissement Metz-Ville
S Arrondissement Metz-Ville (Metz-Stàdt) ìsch bìs zem 31. Dezember 2014 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Lothringe gsin. Sit em 1. Janner 2015 ìsch s Deil vum Arrondissement Metz. Höiptort (Sìtz vun dr Präfektür) ìsch Metz.
Wyssachen
Wiisseche (amtlech Wyssachen, bis 1908 Wyssachengraben) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Wiisseche isch e Ströisidlig im Wiissechebachtau, eme Sitetau vom Langetetau. D Gmeindsflächi bsteit us 70,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,5 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Huttu im Norde, Eriswil im Oschte, Sumiswaud im Süden u Düreroot im Weschte.
Gschicht
Wiisseche isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1349 aus Wissachon Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Trachsuwaud ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,8 % gläge.
Religion
86,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,4 %, CVP 1,1 %, EVP 6,1 %, FDP 3,1 %. GLP 2,5 %, GP 2,8 %, SP 5,3 %, SVP 49,0 %, Suschtigi 12,7 %.
Gmeindspresidänt vo Wiisseche isch dr Ulrich Steffen (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1198 Ywohner 98,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Wiisseche ghört zum Hochalemannisch.
Hausschaf
S Schoof (Ovis orientalis aries) isch die domestizierti Form vom Mufflon. Es spilt in dr Gschicht vo dr Menschhäit e bedütendi Rolle as Liferant vo Milch, Lammfläisch beziejigswiis Hammelfläisch, Wulle und Fäll.
Bezäichnige
Em männlige Dier säit mä Bock, em wiiblige Mueterschoof oder nume Schoof und de Chliine Lämmli. E Männli, wo kastriert isch, isch e Hammel. Schoof chönne zää bis zwölf Joor alt wärde, maximal zwänzig.
Stegen
Geographi
Die im Sidlungsgürtel vu Friburg im Brisgau im obere Dreisamdal gläge Gmei befindet sich im Naturpark Südschwarzwald ugfähr 8 km (Luftlinie) öschtlich vum Friburger Stadtzentrum un wird vum Eschbach, eme Dreisamzuefluss, durflosse. Sälli breitet sich nördlich vum Zämmefluss vu Rotbach un Wagesteigbach zue dr Dreisam us.
Gmeigliderig
Stäge bestoht us dr Ortsdeiler
Gschichte
Dr Hauptort Stäge glideret sich witter in die Asidlunge Stäge, Wiler, Ober- un Underbirke sowie Rächtebach. Dr ursprünglich Kern het d Herrschaft Wiler bildet. Sit em 14. Johrhundert isch sälli bi verschidene vorderöschtrichische Adelsfamilie gläge bis d Freiherre un spätere Grafe vu Kageeck als ledschdi Grundherre in s Dreisamdal kumme sin. Anno 1810 isch dr Ort im Grossherzogtum Bade zuegordnet un zuenächscht im Stabsamt St. Peter un 1819 im Landamt Friburg zuedeilt worre. 1890 isch schliesslich Rächtebach, wo noch dr Schnewlin vu Landeck ghört het, mit Stäge vereinigt worre.
Eschbe
S Eschbachdal mit sine Sitedäler isch anno 1112 erstmols erwähnt worre un het zu eme Deil vum Kloschter St.Peter uff em Schwarzwald ghört. Dr zweit Deil, zerscht Dinghof vum Kloschter Eisidle, isch schliesslich an d Freiherre vu Sickinge gange, bis sälli ihr Besitz 1808 ans Land Bade verkauft hän. Die beide Deiler vu Eschbe sin 1811 zu einere Gmei im Landamt Friburg vereinigt worre.
Widdedal
Am Afang vum 19. Johrhundert isch us dr Asidlige Addtedal, Widdedal un em Baldewägerhof d Gmei Widdedal gschaffe worre. Erschtmols erwähnt sin Ober- un Underwiddedal im 13. Johrhundert im Besitzverzeichnis vum Kloschter St. Märge worre. D Herrschaft isch am End vum 16. Johrhundert an d Freiherre vu Sickinge-Hoheburg kumme. Widdedal het mit Zarte e Gmeiverband bildet bis 1813 d Vereinigung vu Addedal mit Widdedal erfolgt isch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Dr Gmei Stäge isch nooch dr Gmeibietsreform 1977 d Wappeurkunde fier e Wappe verlihe worre: In Gold (Gäl) e entwurzelti Esche mit schwarzem Stamm un griener Krone, worin drei goldeni (gäli) Näscht in Form vu Escheblätter, vor em Stamm e durgängige rode Bohlwäg (Stäg). D Esche stoht fer dr Ortsdeil Eschbe, symbolisiert aber au dr glichnammig Bach, wo dr Bann in ganzer Längi durziegt. Dr Bohlwäg oder Stäg - wo scho vu dr alde Gmei Stäge als Sigelbild verwendet worre isch - erinneret an die hölzer Wäg dur s sumpfige Glände am Usgang vum Eschbachdal. Si hän einscht in dr Höf oberhalb vum Meierhof-Wiler dr Namme gä, wo hiüt fer die gsamt Gmei giltet.
Kultur un Aluegenswürdigkeite
Z Stäge stoot d Ruine vu dr Burg Falkebiel.
Naturdenkmoler
Stäge lit am Schwarzwald-Querwäg Friburg-Bodesee, wo an vile Naturdenkmoler vorbi füehrt.
Wirtschaft un Infrastruktur
Stäge lit in dr Peripheri vu Verdichtungsruum Friburg im Brisgau.
Bildung
Im Ort gits näbe ere Grund- un Hauptschuel z Stäge un ere reine Grundschuel z Eschbe sowie em Bildungs- un Beratungszentrum fier Hörgschädigti Stäge - Staatlichi Schuel mit Internat (HSS) - au s staatlich aerchennt katholisch Gymnasium Kolleg St. Sebastian. Vili Schüeler besueche au s nooch Marie-Curie Gymnasium z Kirchzarte. Ferner gits zwei Kinderschuele.
Kanton Münster
Gschicht
Dr Kanton isch am 4. März 1790 im Zug vu dr Inrichtung vu dr Départements als Teil vum domolige "Distrikt Colmer" gründet worre.
Mit dr Gründung vu dr Arrondissements am 17. Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vum domolige Arrondissement Colmar nej zuegschnitte worde.
In dr ditsche Zit vu 1871 bis 1919 isch s'Gebit Teil vum domolige Kreis Kolmar gsi, wo ibergalb vu dr Gemeinde nit witter unterglideret gsi isch.
Mit dr Rucckehr zue Frankrich isch dr Kanton am 28. Juni 1919 erscht Teil vum domolige Arrondissement Colmer-Land (Colmar-Campagne) worde, wo sit 1934 wiider zum Arrondissement Colmer vereinigt isch.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Geografi
Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Lapoutroie (Schnierlach) im Arrondissement Rappschwihr grenzt, im Nordoschte an dr Kanton Wintzene, im Südoschte an dr Kanton Rufach im Arrondissement Gàwiller, im Süde an d'Kantoon Gàwiller, ewefalls im Arrondissement Gàwiller und Santamarì im Arrondissement Thann und im Weschte an die Kantoon Saulxures-sur-Moselotte im Arrondissement Épinal und Gérardmer und Fraize im Arrondissement Saint-Dié, alli im Département Vosges in Lothringe.
Gmeinde
Dr Kanton isch us 16 Gmeinde bstande. Hauptort isch Mìnschter mit anno 1999 knapp 4900 Inwohner gsi.
Lignerolle
Lignerolle (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Bruderholzschulhaus
D Bruederholzschuel isch e Brimarschuel uf em Bruederholz z Baasel. S Schuelhuus stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi.
Lignerolle
Geografi
Lignerolle lyt an dr Häng vum Suchet. D Gmaiflechi umfasst 49,1 % landwirtschaftligi Flechi, 47,3 % Wald, 3,6 % Sidligsflechi un 0,1 % sunschtigi Flechi.
Bruderholzschulhaus
S Schuelhuus
S Bruederholzschuelhuus isch vo 1935 bis 1939 vom Baasler Archidekt Hermann Baur, wo vor allem für sini katholische Kiirchebaute bekannt isch, an dr Fritz-Hauser-Strasse 20 baut worde. Er het drfür d Bavillionbauwiis gweelt, wo denn in dr Schwiz ganz nöi gsi isch. D Klassezimmer si in Grubbe aagordnet und jedi Grubbe het e Pausehoof, wo an drei Site von em Klassezimmer stöön und en eso vor chalte Wind schütze.Chliini betonierti Blatteblätz, wo s vor jedem Klassezimmer het, si für en Underricht im Freije dänggt gsi. Das het sich aber nid bewäärt, wil sich d Brimarschuelkinder z liicht lön lo ablängge.
Lignerolle
Gschicht
Lignerolle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1160-64 as de Lineroles.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,2 % gläge.
Religion
67,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 9,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 3,2 %, CVP 1,8 %, FDP 7,6 %, GLP 2,2 %, GP 8,1 %, SP 23,0 %, SVP 36,9 %, Sunschtigi 11 %.
Dr Burgermaischter vu Lignerolle isch dr Olivier Petermann (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,4 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 334 Yywohner 94,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 1,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Tschechoslowakische Exilregierung
D 'Tschechoslowakischi Exilregierig (mängisch au provisorischi Regierig vo de Tschechoslowakei) isch de Name von ere Exilregierig, wo vo Grossbritannie und Frankriich annerkant worde isch und spöter uf de Site vo de westliche Alliierte im Zweite Weltchrieg kämpft hät. S Ziel vo de Regierig isch de Erhalt vo de Tschechoslowakei ksi.
Gschicht
Nachdem d föderalisierti Tschecho-Slowakei im März 1939 vo Dütschland und Ungarn zerschlage und militärisch bsetzt worde isch, hät de tschechoslowakisch Präsident Edvard Beneš, wo 1938 zruckträte isch, z Paris mit Frankriich im Oktober 1939 erfolglosi Verhandlige gfürt. Er hät welle, das d Franzose militärisch gäge Dütschland reagiere. Ändi 1939 isch er mit sine Ahänger nach Grossbirtannie gflohe und hät döt d Exilregierig gründet. Disi isch international annerkannt worde (au fo de Schwiz). 1943 isch en Teil vo de Regierig id Sowjetunion nach Moskau gange und häd en Bündnisvertrag usghandlet. Im April 1945 isch d Regierig zruck id Tschechoslowakei cho und hät sich dän de neue Regierig agschlosse.
Hochstett
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Heestett ìsch. Heestett ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Heestett ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Verkehr
Heestett lejt àn dr Départementstroß D419.
Kanton Habsheim
Dr Kanton Hàbse (amtlich: Canton de Habsheim) isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Milhüsa im Département Owerrhin (Haut-Rhin) in dr Region Elsàss z Frànkrich gsi.
Gschicht
Mit dr Grindung vun dr Arrondissements àm 17. Februar 1800 isch dr Kanton àls Teil vum domolige Arrondissement Àltkìrech nej züegschnitte worre. Àb 1857 ìsch dert drüs s'Arrondissement Milhüüsa worre.
In dr ditsche Zit vun 1871 bis 1919 isch s'Gebiet Teil vum domolige "Kreis Mülhausen" gsin, wo oberhàlb vun dr Gmeindeweni nit witter unterglideret gsin isch.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Geogràphi
Dr Kanton isch dr Sidoschte vun dr Agglomeration Milhüüsa gsi. Er het im Norde un Oschte àn dr Kanton Ìllzig grenzt, im Side àn dr Kanton Sierez und im Weschte àn d'Kantoon Milhüüsa-Sid und Milhüüsa-Oscht.
Surrealismus
Dr Surrealismus isch e Bewegig in dr Litratur und dr bildende Kunst, wo as Nochfolgere vom Dada um 1920 z Baris entstanden isch. Er het zum Ziil gha, s Unwirklige und Draumhafte und d Diefene vom Unbewusste uszlote und dr Erfahrigsberiich, wo vo dr menschlige Logik begränzt wird, dur s Phantastische und Absurde z erwiitere. Dr Begriff «Surralismus» goht uf e Guillaume Apollinaire zugg, wo s Theaterstück Les Mamelles de Tirésias (D Brüst vom Tiresias) mit em Underditel „e surrealistischs Drama“ gschriibe het.
Mä cha dr Surrealismus in zwei Underarte iideile:
Augustinerkloster (Basel)
S Augustinerkloster in Basel isch en ehemoligs Kloster. Es isch 1290 zum erste Mol erwäänt worde. D Augustinereremite häi s Kloster 1528 und si Bsitz dr Stadt überloo. Denn isch dr Bau vo dr Basler Universidäät brucht worde. 1843/44 isch s zum grösste Däil abbroche worde. An sim Blatz stoot s Museum an dr Augustinergass, wo 1849 eröffnet worde isch.
Bau und Nutzig
1276 häi sich Augustinereremite in dr Nööchi vom Münsterblatz an dr domoolige «Spiegelgass» niidergloo. Die isch spööter noch iine in Augustinergass umbenennt worde. Dr früesti schriftligi Bricht vo iirem Kloster stammt us em Joor 1290, aber s isch bis 1340 gange, bis s Grundstück iine ghöört het. Si häi en abgschlossnige Klosterbezirk mit Innehoof baut. Wil s nume weenig Blatz gha het, bestoot d Klosterkiirche nume us eme Hauptschiff und eme Siteschiff. Am Aafang vom 16. Joorhundert isch s Kloster fast kuum me vo dr Ussewält drennt gsi. 1521 het dr stedtisch Grooss Root dört dagt und 1528, grad vor dr Reformazioon z Baasel, isch s ganz zuedoo worde, wo dr Prior und die letschte fümf Eremite us em Orde usdräte si und dr Bsitz dr Stadt Baasel überschriibe häi.
S Obere Kollegium kunnt in dr Anekdotesammlig Convivales sermones («Dischgsprööch», publiziert 1541–1551) vom Johannes Gast as dr Ort vom ene Ässe mit em Johann Faust vor. Dr Gast schribt, ass dr Faust dört «sälteni Vöögel» ufdischt häig und vom ene Hund begläitet worde sig, wo mänggisch e menschligi Form aagnoo und si Mäister bedient häig. Die Gschicht isch äini vo de früeste schriftlige Erwäänige vom Faust.
Im Obere Kollegium isch s «Collegium musicum» ufdräte, wo 1692 gründet worde isch und die ersti instituzionelli musikalischi Veräinigung z Baasel gsi isch. Dr ehemoolige Klosterkiirche isch s äänlig gange wie dr Basler Barfüesserkiirche, wo mä Zwüschebööde iibaut und si as Laagerhalle und Fruchtschütti brucht het.
Im 19. Joorhundert isch s Obere Kollegium für d Aasprüch vo dr Uniwersidäät nüm guet gnueg gsi. 1836 het mä dr Bau vom ene uniwersitäre Meerzwäckbau afo blaane mit Rüüm für Vorlääsige, Veraastaltige, für e Bibliothek und e Museum. S Museum het dr Hauptdäil usgmacht und mä het em Geböid, wo 1849 eröffnet worde isch, denn äifach «Museum» gsäit. Vor allem vo dr Klosterkiirche het mä e grössere Däil vo de Ussemuure übernoo. Die öffentlige Sammligsbeständ us em Huus zur Mugge si in s nöije Museum khoo.
Neugriechische Dialekte
Di moderne Griechische Tielekt wered i zwoo Gruppe iitailt, nämli i d Cherntielekt (ἰδιώματα idiómata) und d Randtielekt (διάλεκτοι dhiálekti). D Cherntielekt wered z Griecheland, z Albanie und uf de Insle Zypere gredt; d Randtielekt usserhalb vo Griecheland, nämli i de Törggai, de Ukraine und z Italie. D Randtielekt bildet isolierti Sproochinsle und wered numeno vo wenige Lütt gredt. Dezue chunnt no s Tsakonische, wo auf de Peloponnes gredt werd und en aigne Zwiig vo de griechische Sprooch isch.
Erforschig und Iitailig
Di griechische Tielekt sind nume määssig guet und nöd systematisch erforscht wore. Di hüttige Iitailig vo de Tielekt werd ufgrund vo phonetische Merchmool gmacht; d Morphologii werd debii nume em Rand gnennt, obwolls au do düttlichi Underschiid gitt.
Di phonetische Merchmool sind:
D Verbraitig vo dem Merchmool isch di gliichig wie die vom erhaltnige Schluss-n, nume ass no e paar zentraali Kyklade Geminate erhalte hend.
Cherntielekt (ἰδιώματα )
D Cherntielekt wered i di nördliche Tielekt und i di süüdliche Tielekt uuftailt. De wichtigsti Underschiid litt im Vokalismus.
Nördlichi Tielekt
S Hoptmerchmool vo de nördliche Tielekt isch de Schwund vo nöd betontem /i/ und /u/, wääred nöd bitoonts /e/ und /o/ zo /i/ bzw. /u/ ghobe wore sind. (ngr. σκυλί /skilí/ "Hund" > /sklí/). De Ortsname Thessaloniki wer dromm im lokaale Tielekt as /θisalu'nik/ uusgsproche. Bin e paar nördliche Tielekt verstummt aber nume nödbitoonts /i/ und /u/, wenns im Uuslutt stönd, Bihandlig vo nöd bitoontem /e/ und /o/ isch die gliichig, ussert bi de sognennte halbnördliche Tielekt, wo /e/ und /o/ bliibet. D Vertailig vo de drai Tielektvariante isch aber nöd guet dokumentiert. Zo de halbnördliche Tielekt ghöred sofil bikannt isch wenigstens d Insle Mykonos, Skyros und Lefkada. Zo de morphologische Merchmool ghöört de Bruuch vom Akkusativ astell vom Genitiv bim indirekte Objekt.
Di nördliche Tielekt wered ufem Festland nördlich vo de Korinthische Bucht gredt, witters im nördliche Tail vo de Insle Euböa (Évia), uf de nördliche Sporade (Skyros, Skiathos, Skopelos, Alonissos), de nordägäische Insle (Samothrake, Thasos, Imbros, Lemnos) und uf Lesbos. Au uf Samos werd e nördliche Tielekt gredt, well die Insle ane 1455 vo Lesbos us noi bsidlet woren isch. Vo de Ionische Insle ghört Lefkada zo dere Tielektgruppe.
Süüdlichi Tielekt
Di süüdliche Tielekt tailet sich i vili witteri Tielekt.
Peloponnesisch-Ionisch
Peloponnesisch-Ionisch isch de Tielekt wo hütt vo de maiste Lütt gredt werd und di noigriechischi Volkssprooch basiert ufem Peloponnesisch-Ionische.
Kyklado-Kretisch
Kyklado-Kretisch werd uf de Kyklade und uf Kreta gredt. S Hoptmerchmool isch Palatalisierig vo de Velar vor helle Vokääl. Uf de nördliche Kyklade werd s Wort κυριακή /kirjakí/ "Sonntig" zo /tsirjatsí/ und uf de südliche Kyklade und Kreta zo /t∫irjat∫í/.
Althenischi Tielektgruppe
Die altathenische Tielektgruppe sind archaischi Tielekt wo hütt em uussterbe sind. S Hoptmerchmool isch d Uussproch vo altem /y/ as /u/ oder /ju/. I allne anderne griechische Tielekt isch de Lutt zo /i/ wore. agr. x´ylon > ngr. ξύλο ksílo, altathen. ksúlo.
Krim, Ukraine
A de Süüdchüste vo de Krim isch bis 1778 s Krimgriechische (Ρωμαίικα Romaika) gredt woore. Die Grieche hend sich selber Rumei gnennt, en Ablaitig vom Römername, well sich sitt de Spootantiki d Grieche Römäer gnennt hend. D Zarin Katharina hett den die Krimgrieche umgsidlet is Piet vo de Stadt Mariupol, wo am Asowsche Meer litt. S Krimgriechische zaigt e starchi Synkope vo nid bitoonte Vokääl, äänlich wie bi de nordgriechische Tielekt. Im Mittelalter hets e starche tartarische Iifluss erlebt und i de Noizitt isch e slavisches Eliment dezue choo.
Süditalie
S Italiotische werd uf de beede Halbinsel Kalabrie und Apulie gredt. Die Tielekt zaiget e starche italienische Iifluss.
Tsakonisch
S Tsakonische isch de anzig noigriechischi Tielekt, wo nöd vo de mittelalterliche Koine sondern vomene alte dorische Tielekt abstammt. Er zaigt vili luutlichi Merchmool womer vom jüngere dorisch Tielekt vom antike Sparta chennt. Wege demm und wel er vili aigni Noirige döregmacht hett, cha s Tzakonische as en aigni Sprooch agluegt were.
Arrondissement Sarrebourg
S Arrondissement Sarrebourg ìsch e ehemoliger Verwàltungbezirk gsin vum Département Moselle ìn Lothringe, wi zitr`m 1. Jannr zue d´ frànzeesche Adminischtrativregion Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine füsioniert wore-n-isch.
Höiptort (Sìtz vun dr Unterpräfektür) ìsch Sààrburi gsin - un blibt`s.
S het fìmf Kantone un 102 Gmeine ghet.
Karl Rudolf Wirz
Dr Karl Rudolf Wirz isch am 26. Merze 1885 z Basel uf d Wält cho und am 27. Dezämber 1957 z Basel gschtorbe. Är isch reformiert, Bürger vo Gälterchinde und Kunschtmoler gsi.
Sys Läbe
Dr Karl Rudolf Wirz isch dr Soon vom Adolf Wirz und der Maria Plattner gsi. Im Joor 1921 het är d Marguerite Lydia Janin vo Basel ghürotet. Är isch z Basel in d Schuel gange.