cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahnhof Immendingen
Gschichtè
Am 15. Juni 1868 hèt diè Baddischi Staatsysèbaan dè Abschnitt vo dè Schwarzwaldbaan zwǜschè Ängè im Hegau un Eschingè uff dè Baar eröffnèt. Immendingè lyt im Obberè Donaudal un a dè Oschtflankè vom Baadnerland un hèt mit dè Schwarzwaldbaan èn Ysèbaanzuègang chriègt. Drei Johr spôter hèn diè Schwôbischi Staatsbaan diè 9,7 km langi Streggi Duttlingè – Immendingè am 26. Juli 1870 ygweiht. Sèlli Streggi im Obberè Donaudal isch letschte Stugg vo dè schwôbischè Obberè Neggarbaan, dõdemit hét s è durchgängigi Vobindung vo Immendingè sowoll übber Eschingè un Offèbürg gu Karlsruè wiè au übber Tübingè gu Stuègètt gää. Immendingè isch Bedrybswèchselbaanhof zwǜschè Baddè un Württèbärg worrè. Èrscht 1873 hèt Baddè dè letscht Abschnitt vo dè Schwarzwaldbaan vo Hausach übber d Baar gu Eschingè fèrtig un d Schwarzwaldbaan durchgängig gmacht. Zuèsätzlichi Bedütung hèt d Donaudalbaan gu Sigmaringè un Ulm chriègt, wo am 26. November 1890 vollschtändig in Bedryb gangè isch, nõchdèm si vom Duttlinger Baanhof uus mit Immèdingè un Eschingè am Aafang vo dè Donau vobundè worrè isch. Dè untere Abachnitt vo dè Donaudalbaan isch 1873 vo Ulm bis Sigmaringè fèrtig gsi. Dè Staatsvodraag übber dè Bau vo dè Donaudalbaan übber schwôbisches un baddisches Gebièt hèn Baddè un Württèbärg schu am 22. Mai 1875 abgschlossè. D Württèbärger hèn dè Bedryb vo dè Donaudalbaan übbernõ, wo uff Höchi vo Stättè unterhalb vo Duttlingè schu mòl un spôter nòmmòl vo Mööringè bis Immèdingè übber baddisches Territorium volaufè duèt. Als vorletschti Streggi vom Baanchnotè Immèdingè isch è baar Mönèt vor dè Donaudalbaan am 20. Mai 1890 diè Strategischi Umgehungsbahn in Bedryb gangè, wo im obberhalb vo Immèdingè glègènè Hintschinger Baanhof vo dé Schwarzwaldbaan abzwygt. Diè zivilè Züüg uff èm öschtlichè Abschnitt vo dè Umgehungsbaan, dè Aitrachdalbaan, sin i dè Regèl bis/vo Immèdingè gfüürt worrè. Diè milidäarischè Züüg sin allerdings übber Immèdingè vo/bis Ulm gfüürt worrè. Sit 1890 isch dè Baanhof Immèdingè zämmè mit Eschingè ein vo dè wichtigschtè Ysèbaachnotèpüngt zwǜschè Offèbürg un Konschdanz gsi. Züüg zwǜschè Stuègètt un Züri hèn dõ müèsè Chopfmachè, ußerdèmm isch Immèdingè èn Gränzbaanhof a dè baddisch-württèbärgischè Gränz gsi. Dè Baanhof Immèdingè hèt zwei Lokbaanhööf vo dè Württèbärgischè und dè Baddischè Staatsysèbaan ghaa.
A dè Fungtion vom Baanhof hèt sich znägscht au nüt gänderèt, nõchdèmm dè Übbergang vo dè beidè Länderbaanè a diè Dütschi Rychsbaan anno 1920 vollzogè worrè isch. Èrscht d Hattinger Vobindungskurvè, diè dirèkti Vobindung zwǜschè Duttlingè un Singè in Gschtalt von èrè eingleisigè, 8,2 Kilometer langè Streggi vo Duttlingè nõch Hattingè (Baden), wo am 15. Mai 1934 in Bedryb gangè isch, hèt d Bedütung vom Baanchnotè Immèdingè dütlich gschmälèrèt. D D-Züüg zwǜschè Stuègètt un Züri umgän sit dèmm Immèdingè uff dè Vobindungskurvè. Dè Lokbaanhof Immèdingè, wo zum Baanbedrybswärch Singè ghört hèt hèt dõdemit ebbèfalls a Bedütung volorè, au wenn er wôrend èm Zweitè Wältchrièg temporär zum Baanbedrybswärch hochgschtuft worrè isch.
Dè Ysèbaachnotèpungt hèt übber Johrzeente s wǜrtschaftliche Rügggròt vo dè Gmeind Immèdingè bildèt un hèt für dè wǜrtschaftliche Uffschwung vo dè Gmeind wesèntlichi Impüls gää. D Arbètsblätz hèn sich uff dè Baanhof, d Baanmeischterei un uff uuswärtigi Diènschtschtellè vodeilt. Als Högschtschtand hèt sich dè Aadeil vo dè Ysèbaaner mit irè Famillièaaghörigè yschlièßlich dè Rentner un Pensionär uff fascht 50 % vo dè gsamtè Woonbevölkerung vo Immèdingè uègschruubt.
Im Johr 2003 isch dè Gleisabschnitt zwǜschè Immèdingè un Fridingè i s Ringzug-Konzèpt integryrt worrè. Sit 2004 stòt z Immendingè südweschtlich vom Baanhof è Bedrybswärchschtatt vo dè Hoèzollerischè Landesbaan AG (HzL), wo d Ringzüüg unterhaaltè wörrèd un Uusbildungsunterricht für neui Lokfüürer stattfindè duèt. Dè Standort vom HzL-Bw hèt sich auch durch d Inbedrybnaam vo dè generalsanyrtè Aitrachdalbaan im glychè Johr ergää, wo au i s Ringzugkonzèpt uffgnõ worrè isch. Im Johr 2014 hét diè Dütsch Baan s Immèdinger EG voschteigèrè lõ. Sit dört isch s EG in Privatbsitz, wèm-mò von èm Diènschtruum im Èrdgschoß absièt.
Aalaagè
Urschprünglich hèt sich bim Baanhof è baddisches Maschinnèhuus mit Uffenthaltsruum, Drèèschiibè, Kollèkran un Lager gää. Ußerdèmm isch è schwôbisches Vowaltungs- un Maschinnèhuus, ebbèfalls mit handbedrybèner Drèèschiibè, vorhandè gsi. Im Johr 1926 isch è elegtrischi Drèèschiibè a dè Gemarkigsgränz mit Zimmèrè inschtallyrt worrè, dõdemit hèn diè beidè aaltè Hand-Drèèschiibè ußer Bedryb gnõ wörrè chönnè. Dè Bau von èm neuè Lokdeport a dÈ Stell vom 1937/38 abbrochènè Lokschuppè hèt sich bis zum Chriègsjohr 1941/42 vozögerèt. Diè gröscht Hallè mit sibbè Yfaartè am weschtlichè Chopf vom Baanhof isch zämmè mit eim Übbernachtungsbau für s Faarpersonal un dè notwendigè Aalaagè uff èm Bann vo Zimmèrè baut worrè. Vo 1946 bis 1953 hèt d Lokhallè als Bedrybswagèwärch diènt.
Für dè Bedryb vom Ringzug hèt dèm sin Bedryber, d HzL, z Immèdingè è Baanbedrybswärch mit èm Huufè neuè Arbètsblätz baut worrè, in dèm inzwǜschè auch d Seehäsle-Züüg vo dè Streggi Radolfzèll–Stockach gwartet wörrèd.
Vokeer
Es bschtôn Dirèktvobindungè unter anderem bis nõch Ulm, Konschdanz, Karlsruè un Neuschtadt.
Fèrnvokeer
Dè Baanhof Immèdingè isch mit èm Intercity-Zugpärle „Boddèsee“ mit Zyl Emdè sowiè Konschdanz a s Fèrnvokeersnetz vo dè Dütschè Baan AG (DB) aabundè. Bsunders intensyv wörd sèll Aagebot i dè Summermonèt bruucht, um diè touristischè Regionè Schwarzwald un Boddèsee per Schinnè z erreichè. S IC-Zugpärle „Schwarzwald“ vo Hamburg gu Konschdanz isch im Dezembèr 2014 wègè zuè gringer Passagyrfrequènz ygschtellt worrè.
Busvokeer
Dè Immèdinger Busbaanhof isch a dè Baanhof aagliderèt un hèt vyr Busschteig, a wellèm d Buslinniè 45, 46, 47 un 48 haaltè düèn un dè Baanhof Immèdingè mit Ämmingè-Liptingè, Geisingè, Mööringè, Ippingè, Hattingè un Mauèheim vobindèt.
Witteri Baanhööf un Haltepüngt z Immèdingè
Näbbè m Baanhof git s z Immèdingè au d Haltepüngt Immèdingè Mitti (uff hochdütsch Immendingen Mitte) un Immèdingè Zimmèrè (hochdütsch Immendingen Zimmern). Dè Hp Immèdingè Mitti lyt am Rand vo dè Immèdinger Unterschtadt öppè 200 m vom öschtlichè Baanhofsènd èwäg. Dè Hp z Zimmèrè lyt 1300 m weschtlich vom Immèdinger Baanhof un wörd nù übber s südliche Strèggègleis vo dè Schwarzwaldbaan aagfaarè, um èn Baanschteig am nördlichè Strèggègleis yschparè z chönnè. Beidi Haltepüngt wörrèd uusschlièßlich vo dè Ringzüüg aagfaarè. Ußerdèm lyt dè Bedrybsbaanhof Hattingè (Baddè) (hochdt.:Hattingen (Baden)) im Immèdinger Bann. Z Hattingè faarèd alli Züüg vo un nõch Immèdingè nu durrè, zwǜschè m Hattinger un Immèdinger Baanhof volauft d Schwarzwaldbaan durch dè Mööringer Tunnel.
Thann
Dànn (frz. Thann, dt. Thann) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dànn ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 991 àls Danne.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dànn ìsch. Dànn ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dànn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Verkehr
Dànn isch Endpunkt vun dr Milhüüser Tràm.
Allaine
D Hall (französisch: Allaine und im Underlauf L’Allan) isch e Fluss i dr Schwiiz und z Frankrych. Er isch 65 Kilometer läng.
Er isch ane 1534 s erschte Mol erwähnt. Sini Quelle het er bi Charmoille im Kanton Jura. Er flüsst dure Elsgau bi Alle, Pruntrut und Basse-Allaine verby und denn bi Delle is französische Departemänt Territoire de Belfort, won er bi Morvillars zum Rhy-Rhone-Kanaal chunt. Im Departemänt Doubs mündet er bi Allenjoie in Doubs.
Résistance
[[Datei:France map Lambert-93 with regions and departments-occupation-de.svg|miniatur|hochkant=1.2|Frankriich wääred dr dütsche Bsatzigszit vo 1940 bis 1944
]]
Résistance isch dr Sammelbegriff für die franzöösische und belgische Widerstandsbeweegige wääred em Zwäite Wältchrieg gege die totalitääre nazionalsozialistische dütsche und italiänische Bsatzigsmächt und gege d Instituzioone und Bevölkerigsgrubbe, wo mit ene kollaboriert häi.
D Résistance isch nit äihäitlig organisiert und aagfüert gsi, sondern het im Sinn vo de Organisazioone, wo sä dräit häi, verschiideni Ziil verfolgt. Im Früelig 1943 isch dr Jean Moulin vom General de Gaulle gschiggt worde, zum wenigstens die wichdigste politische Grubbierige uf gmäinsaami Ziil festzleege, wo allgemäin definiert gsi si, und zum e Koordinierigsinstanz iizrichde.
Gege s Hoggechrüz, wo vo de Dütsche verwändet worde isch, isch s Lothringer Chrüz au vo dr Résistance as Sümbool vom franzöösische Befreijigskampf überno worde.
Thales von Milet
Dr Thales vo Milet (* um 624 v. d. Z.; † um 547 v. d. Z.) isch e antike griechische Filosoof, Mathematiker und Astronom gsi, wo z Milet gläbt het.
Dr Thales gälet as dr erst Filosoof vo dr oobeländische Dradizioon. Scho dr Aristoteles und dr antiki Filosofiihistoriker Diogenes Laertios häi en an dr Aafang vo iire Filosofiigschichte gstellt. Die modärni Gschicht vo dr Filosofii zelt en zur Grubbe vo de Vorsokratiker.
Öb dr Thales Schrifte verfasst het, wäiss mä nit. Das Bitzeli, wo hüte von em bekannt isch, chunnt vo Wärk vo andere antike Autore.
Si Leer
Dr Thales het brobiert die natüürlige Erschiinige mit dr Vernumft z erkläre ooni uf Mythene zruggzfalle oder Rücksicht z nee. Die mäiste andere Vorsokratiker häi dä Aasatz zum Vorbild gnoo, und das het denn zun ere wüsseschaftlige Revoluzioon gfüert. Dr Thales isch au dr ersti gsi, wo allgemäini Brinzip definiert und Hüpothese ufgstellt het. In dr Mathematik het er Brobleem mit Hilf vo dr Geometrii glööst, wie zum Bischbil d Berächnig vo dr Hööchi vo Püramiide oder d Distanz wo Schiff zum Ufer häi. Dr sogenannt Satz vom Thales isch scho de alte Egüpter und Babylonier bekannt gsi, aber erst dr Thales het e Bewiis für en gfunde.
Landtag des Reichslandes Elsaß-Lothringen
Dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga ìsch vu 1911 bìs 1918/19 s Pàrlamànt vum Reichslànd Elsàss-Lothrìnga gsìì.
Vorgschìcht
Ànna 1871, noh-n-em Kriag, sìn s Elsàss un a Teil vu Lothrìnga a « Reichslànd » worra, wo direkt vum ditscha Kaiserreich dirigiart gsìì ìsch. Àlso hàt Elsàss-Lothrìnga kè so güeter Züestànd ghàà às d àndra Lander vum Kaiserreich, wo scho mehr salbschbtveràntwotlig gsìì sìn. S Volk vu Elsàss-Lothrìnga hàt noh mehr Autonomie blàngt.
Àm 29. Oktower 1874 ìsch a Làndsüsschuss grìnda worra, mìt 30 Mìtglìeder. Dia Mìtglìeder sìn nìt direkt vum Volk gwählt worra, àwer vu da drèi Bezìrktàga (einer fer Lothrìnga, fer s Owerelsàss un fer s Unterelsàss).
Verfàssung vu Elsàss-Lothrìnga
Dur s Gsetz ìwer d Verfàssung vu Elsàss-Lothringa vum 31. Mai 1911, ìsch Elsàss-Lothrìnga a Reichslànd mìt era eigena Verfàssung un ema Làndtàg worra.
Da Làndtàg hàt dr Làndüsschuss ersetzt. Ar ìsch üs zwei Kàmmera bstànda.
Allenjoie
Allenjoie isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.
Landtag des Reichslandes Elsaß-Lothringen
Erschta Kàmmer
D erschta Kàmmer hàt nìt vìel Màcht ghàà, 's ìsch mehr a Ehrapàrlamànt gsìì. Ìhra Mìtglìeder sìn vum Kaiser gnennt worra.
Schiffsschleuse
E Schlöise isch es Bauwärk füre Vercheer zwüsche verschide höche Abschnitt vom ene Wasserwääg.
Allenjoie
S Dorf ghört zu dr Agglomerazioon vo Mömpelgard. Es lyt am Fluss Allan, wo us em Elsgau im Schwizer Kanton Jura oben abe lauft.
Schiffsschleuse
Si het e gmuurete oder betonierti Chammere, wo d Schiff dryfahre, mit Tüüre uf beide Syte, de Schlöisetor, wo me wasserdicht cha zuemache. Wemme s Wasser vo oben ineloot oder gägen unden useloot, chame dr Wasserstand ändere und es Schiff uf s andere Wasserniveau lüpfe oder abeloo.
Allenjoie
Vom Fluss chunt au dr Name vom Dorf, wo im regionale Dieläkt Ayandjoi heisst. Ane 1096 isch dr Ort mit em Name Alingia erwäänt. 1793 isch Allenjoie zu Frankrych cho.
Schiffsschleuse
Bi de Flüss mit eme starche Gfäll oder z wenig Wasser cha me so trönnti Abschnitt mache, wo d Schiff regelmässig durefahre. Oder me bout näbem Fluss grad en seperate Kanaal, wo immer glych vil Wasser het wie bim Rhysytekanaal im Elsass. Au wenn im ene Fluss es Chraftwärch bout wird, wo dr Schiffvercheer würd underbräche, chunt näbedra e Schlöise hi.
Allenjoie
Im Taal unden am Dorf lyt dr Rhy-Rhone-Kanaal.
Landtag des Reichslandes Elsaß-Lothringen
Mìtglìeder vu dara erschta Kàmmer
un aui Mìtglìeder, wo uf em Vorschlàg vum Bundesrot dur dr Kaiser gnennt worra sìn:
Àm 22. Novamber 1911 hàt dia erschta Kàmmer ìhra Präsidium gwählt.
Zweita Kàmmer
Ìn dr zweita Kàmmer sìn 60 Àbgeordneta, fer 60 Wàhlkreisa, gwählt worra. Ìhra Màndàt hàt drèi Johr làng düürt.
Àm 22. Oktower 1911 han Làndtàgswàhla fer d zweita Kàmmer stàtt gfunda.
Wahrend em Erschta Waltkriag
Àm Ààfàng vum Erschta Waltkriag, sìn d ditscha Diriganta mìsstràuisch gega da Elsasser un da Lothrìnger vum Làndtàg gsìì. Aui a pààr Àbgordneta vum Làndtàg han Zwiifel ìwer dr Loyalität vu teil àndra zum Ditscha Reich. Wagadam ìsch entschlossa worra, àss dr Làndtàg Gsetzer hàt känna wähla, àwer ohna politischa Debàtta z fiahra. So sìn d folgenda Sessiona vum Làndtàg umma gànga: vum 8. bis àm 15. Àwrìl 1915, vum 16. Àwrìl bis àm 26. Mai 1916, vum 5. Juni bis àm 12. Juli 1917 un vum 12. bis àm 30. Àwrìl 1918.
Noh-n-em Erschta Waltkriag
Noh-n-em Wàffastìllstànd vu Compiègne àm 11. Novamber 1918, ìsch dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga d einzigschta Autorität vu dam Reichslànd gsìì. Dr Tàg nohchhar (àm 12. Novamber), hàt da Làndtàg noh-n-ema souverän Elsàss-Lothrìnga grüefa, un hàt àlla Ufgàwa vum Minischterium un vum Reichstààtshàlter ufgnumma. Dàs ìsch àwer vu dr frànzeescha Màcht nìt ànerkànnt worra, so hàt sìch dr Làndtàg gegem Ààschluss àns Frànkrìch üsgsprocha. Àm 17. Oktower 1919 sìn s Reichslànd Elsàss-Lothrìnga un si Làndtàg ufgleest worra, noh dam ìsch dia Gegend direkt dur a Generàldirektion üs Pàris verwàlta worra.
Gewenheim
Gaiwene (frz. Guewenheim, dt. Gewenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
XXL (Magazin)
XXL ìsch a àmerikànischa Hip-Hop-Zittschrìft, wo ànna 1997 grìnda worra-n-ìsch un jeeder Monet bii Townsquare Media ärschiint. Bii dr Ufflààg hàt XXL dr friahja Màrkfiahrer The Source iighoolt.
Grìnda worra-n-ìsch d’ Zittschrìft vum James Bernard, em Robert Marriott un em Reginald Dennis, wo vorhar bii The Source gschàfft ghàà hann. Sa hann dr Iifluss vum Ray „Benzino“ Scott uff dr redàkzionälla Tail vu The Source kritisiart. Àls Uffsàtzlaiter ìsch ànna 1999 dr Elliott Wilson iigschtällt worra, wo-n-eewafàlls a ehamààliger Ààgschtällt vu dr The Source gsìì-n-ìsch. Ànna 2006 hàt XXL d’ Zittschrìft Scratch ìwwernumma un sìe bis ànna 2007 àls XXL presents Scratch Magazine veräffentligt. Nohdam àss dr Wilson ànna 2008 äntloo worra-n-ìsch, ìsch dr Datwon Thomas Uffsàtzlaiter worra. Dr Thomas ìsch friahjer Uffsàtzlaiter vu King gsìì. XXL ìsch z’äärscht bii Harris Publications ärschìena. Ànna 2014 hàt d’ Gsällschàft Townsquare Media d’ Zittschrìfta-n-XXL, King un Antenna ìwwernumma.
Ìn dr Zittschrìft XXL gìtt’s Kritik vu näija Müüsikàlba. Fìr d’ Bewartung vu da Wark wara d’ Bewartunga vun S, s’ Schlachtschta, bis XXL gaa. Sitter 1997 hann numma säcks Àlba d’ bäschta Bewartung ìn’ra äärschta Kritik bikumma. 14 wittera sìnn noh-n-era Näibewartung mìt XXL üüsszaichent worra.
Gewenheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gaiwene ìsch. Gaiwene ghert zem Kommünàlverbànd.
Kültür
Ìm Derfel git s a Kàtzemüseum.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gaiwene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schiffsschleuse
Kanääl wärde füre Schiffsvercheer über s Land bout, wo’s keini Flüss git, wo gross gnueg sind zum drüberfahre, so wie bim Rhy-Rhone-Kanaal, wo us em Rhytaal s Sundgau duruf is Taal vo dr Soon übere goot. Sötigi Kanääl bruuche deils zimli vil Schlöise, ass me über d Höger drüberchunt. Und denn muess som ene Kanaal immer wider vo ganz obe nöis Wasser zuegleitet wärde, zum d Schlöise z fülle.
A de Flüss bruuchts wägem Wasserstand, wo änderet, und am Meer wäge Ebben und Fluet Sperrschlöise für d Kanääl hindedra, wo s Wasser immer öppe glych höch sött stoo. Das isch au bi Häfe so, wo dr Wasserspiegel konstant muess blybe.
Oberaspach
Ìweràschbàch (frz. Aspach-le-Haut, dt. Oberaspach) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).
Geogràfi
Ìweràschbàch lijt àn dr Departementsstroß D 103 sechs Kilometer sìdeschtlich vun Dànn.
Gschìcht
Àschbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Aspa. Ìweràschbàch un Unteràschbàch fìndet mer zem erscht Mol in ere Urkund vun 1302 àls Aspach superior un Aspach inferior.
Àm 1. Janner 2016 ìsch Ìweràschbàch mìt dr Gmein Mìchelbàch züe Àschbàch-Mìchelbàch füsioniert worda.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìweràschbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wasserkraftwerk
Es Wasserchraftwärch isch es Bouwärk, wo me drinn mit dr Energy vom Wasser anderi, äntwäder kinetischi oder elektrischi Energy macht.
Mit dr Chraft vom Wasser, wo vo dr Ärdaziehig härchunt, cha me Maschine atriibe, wo sech bewege. Meischtens isch das en Yrichtig, wo sech drin en Achse dräit, und mit dere leitet me d Energy dörthi, wome se bruucht. S Wasser lauft vom ene Bach oder eme Fluss ines Staubecki oder dur en Kanal uf d Wasserreder oder d Turbyne und wird denn unden am Wärch wider is Daal abgloo.
Sid dr antike Zyt het me Müline und Sagine mit Wasserchraft atribe. Im Zytalter vo dr Induschtrialisierig isch d Chraft vom Wasserwärch zerscht mechanisch uf d Fabriggmaschine gleitet worde, und sid ane 1880 git’s Chraftwärch, wo drmit elektrischi Energy mache.
Eis vo de erschte grosse Wasserchraftwärch isch s Wärch vo Rhyfälde gsi.
Me gwünnt vil meh Chraft, wemme s Wasser an ere höchere Stell i dr Landschaft im ene Stausee tuet samle und dur starchi Leitige möglescht wyt abe is Maschinehuus loot. So maches d Hochdruckchraftwärch.
Leimbach (Oberelsass)
Laimbàch (frz. Leimbach, dt. Leimbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Laimbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1223 àls Leymbach (1361: Leimbach, 1520: Leinpach, 1544: Leimbach).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Laimbàch ìsch. Laimbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Laimbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hardtwald (Elsass)
Dr Hardtwald oder au eifach Hardt (frz. Forêt de la Harth oder Forêt de la Hardt) isch es grosses Waldgebiet im Oberelsass.
Dr Wald lyt zwüsche Milhuuse und em Rhy. Er isch öppe 45 Kilometer läng und goot vo Bartene im Süüde bis uf Roggehuuse im Norde.
Es isch es Naturschutzpiet, wo mit em Schutzprogramm Natura 2000 vo dr EU bsunders beschriben isch.
Dure Wald laufe grossi Vercheerswääg: d Autobaan A 35 und A 36, d Departemäntsstrooss D 39, d Ysebaanlinie vo Milhuuse und vo Basel uf Stroossburg und dr Rhy-Rhone-Kanal.
Gilles Vanden Burre
Dr Gilles Vanden Burre (* 11. Janner 1978 z’ Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a belgischer Politiker vu dr Pàrtäi Ecolo. Ar ìsch sitter 2015 Mìtglìed ìn dr federààla-n-Àbgoordnetakàmmer un ìsch därt Laiter vu dr Ecolo-Groen-Fràkzioon sitter Oktoower 2020.
sii Laawa un Kàrriar
Dr Gilles Vanden Burre ìsch ìn siinera Geburtsschtàdt Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe bii Brüssel uffgwàcksa. Mìt 28 Joohra hàt’r sìch z’ Ixelles/Elsene nììdergloo. Ar hàt a Inscheniöörüüsbìldung bikumma un hàt 12 Joohra làng àls laitender Kàuifmànn ìm Bànk- un Ìndüschtriisäktoor gschàfft. Schpeeter ìsch’r Laiter vu’ma Brüsseler Grìnderzäntrum fìr Unternamma worra, wo d’ noochhàltiga-n-Äntwìcklung befärdra.
Ìn Politik ìsch z’äärscht dr Vanden Burre Sekretäär vu dr Pàrtäiàbtailung vun Ecolo z’ Ixelles/Elsene gsìì. Ìm Mai 2014 hàt’r sìch àn dr federààla Pàrlàmantswàhl uffgschtällt, àls äärschter Schtällvertratter vu dr Ecolo-Lischta vum Bezirk Brüssel. Ìm Jüüni 2015 ìsch’r federààla-n-Àbgoordnet’r worra, àls Noohfolger vu dr Zakia Khattabi, wo Pàrtäivorsìtzenda vun Ecolo worra-n-ìsch. Ìm Pàrlàmant ìsch’r Mìtglìed ìn da Üüssschìss fìr Wìrtschàft, Ìnfraschtrüktüür un Ìnnera/Juschtiz. Ar ìsch àui Mìtglìed ìn dr Sunderkummissioon um d’ Ààschlaag vum 22. März 2016.
Àn dr Pàrlàmantswàhl vum 26. Mai 2019 ìsch dr Vanden Burre àls Àbgoordnet’r wìedergwählt worra. Ìm Oktoower 2020 ìsch’r Fràkzioonslaiter vun Ecolo-Groen ìn dr Àbgoordnetakàmmer worra, nohdam àss dr Georges Gilkinet àls federààla Trànschportminìschter ärnännt worra-n-ìsch. Wahrend siinera zwaita-n-Àmtszitt ìsch’r Mìtglìed gsìì-n-ìm Finànz- un Hüüshàltsplàn-Üüssschuss, so wia-n-ìm Üüssschuss fìr Wìrtschàft, Verbàuicherschutz un Digitààles. Sitter Janner 2020 ìsch’r àui Mìtglìed ìm Mainungsüüssschuss um wìssaschàftliga un täcknoloogischa Frooga.
Dr Vanden Burre vertrìtt d’ Mainung, àss d’ Lehr vum Nììderlandischa-n-ìn da wallonischa Schüala-n-obligàtoorisch sìì soll.
Sergius III.
Sergius III. († 14. April 911 z Rom) isch Gegepapscht anne 898 un Papscht vum 29. Jänner 904 bis zum 14. April 911 gsii.
Historische Hintergrund
S Papschttum isch im 10. Johrhundert zum Spilball vu italienischer – vor allem remische – Adelsfamilie wore, wu dr Stuel Petri entwäder mit eme aigene Familiemitglid hän welle bsetze oder sy Inhaber zmindescht fir di aige Bolitik hän welle yyspanne. Zue dr wichtigschte Konkurränten um d Macht z Italie hän d Herzeg vu Spoleto, d Markgrofe vu Friaul un d Grofe vu Tusculum ghert.
Dr Sergius isch villicht us em Huus Tusculum chuu un het zue dr wichtigschte Unterstitzter vum mit sällem verbindete Huus Spoleto. Acht Johr vor sy Pontifikat aagfange het, isch dr Stryt zwische dr Aahänger vum friejere Papscht Formosus – wu dr oschtfränkisch Chenig Arnulf vu Kärnten as Chenig vu Italie favorisiert ghaa het – un em Papscht Stephan VI., wie dr Sergius e Barteigänger vu dr Herzeg vu Spoleto, in dr sognännte Lyychesynod eskaliert.
Wahl zum Papscht
Wel s Bild vum Sergius III. in dr Hauptsach vum chaiserdreie Gschichtsschryber Liutprand vu Cremona iberliferet isch, leen sich historischi Wohret un Propaganda in dr Uussagen iber ihn nume schwär ussenanderhebe. Noch em Zygnis vum Liutprand isch dr Sergius urspringli Bischof vu Caere gsii. Anne 898 het en d Bartei vu dr Formosus-Gegener uf Bedrybe vum Herzog Alberich vu Spoleto as Gegepapscht zum Johannes IX. yygsetzt. D Formosianer hätte ne aber verdribe. Noch em Sturz vum Papscht Christophorus isch dr Sergius derno in Iberyystimmig mit em kanonische Rächt zum Papscht gwehlt wore.
Pontifikat
Noch em Liutprand vu Cremona het dr Sergius syni beede Vorgänger umbringe loo un het mit syre Mätresse Marozia ne Suhn zygt, dr speter Papscht Johannes XI. Derwylscht e Dail Hischtoriker die Bricht as Propaganda gege d Hyyser Spoleto un Tusculum aaluege, halten anderi si duruus fir glaubwirdig. Vor allem ass dr Sergius d Bschliss vu dr Lyychesynod vu 897 wider in Chraft gsetzt ghaa het un d Aahänger vum Formosus verfolge loo het, wirft e arg uuginschtig Liecht uf en. Mit em Pontifikat vum Sergius het d Period vu dr sognännte „Pornokrati“, dr Mätresseherrschaft aagfange.
Konflikt mit dr Oschtchilche
Mit dr Orthodoxe Chilche isch er in Konflikt grote, wel dr in dr sognännt „Tetragamiestryt“ yygriffe het: Dr Patriarch vu Konstantinopel, dr Nikolaos I. Mystikos, het dr byzantinisch Chaiser Leo VI. baant ghaa, wel dää gege s Chilcherächt e vierti Eh yygangen gsii isch. Dr Sergius het em Chaiser dergege ne päpschtiligi Dispens derfir erdailt. Die Aktion het uf aire Syte kai große Yyfluss ghaa uf d Haltig vu dr Oschtchilche oder vum byzantinische Chaiser, het uf dr andre Syten aber d Beziehige zwische dr latynischen un dr griechische Chilche verschlächteret. Dr Patriarch het speter an ere Intrige gege dr Leo VI. mitgmacht un isch wäge däm fir fimf Johr in s Chloschter Galakrenai bi Chalkedon verbaant wore.
Tënten
Tënten, au Téinten (dt. Tüntingen, frz. Tuntange), isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Tënten ghere d Ortschafte Aansebuerg (Ansemburg/Ansembourg), Bur (Bour), Claushaff (Klaushof), Huelmes (Hollenfels), Kuelbécherhaff (Kohlbachhof), Mariendall (Marienthal), Mariendallerhaff (Marienthalerhof) un Tënten.
Verwaltig
Tënten ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Tënten isch dr Marcel Erpelding. Scheffe sin dr Jean-Paul Baus un d Christiane Eicher-Karier. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Tënten isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1128 as Tuntinga (1215: Tuntenges).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Tënten ghert zum Moselfränkisch.
Michelbach (Oberelsass)
Mìchelbàch (frz. Michelbach, dt. Michelbach) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).
Geogràfi
S Stroßederfel lijt àm Rànd vun dr Vogese un nordweschtlich vum Stausee „Plan d'eau de Cernay“, wie ne linke Nawefluss vun dr Doller nin fließt.
Gschìcht
Àm 1. Janner 2016 ìsch Mìchelbàch mìt dr Gmein Ìweràschbàch züe Ààschpi-Mìchelbàch füsioniert worda.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Mìchelbàch ìsch bìs 2015 dr François Tschakert gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìchelbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
L’Isle-sur-le-Doubs
L’Isle-sur-le-Doubs isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.
Im Taal lauft näben em Fluss dr Rhy-Rhone-Kanal dure. S Dorf L’Isle-sur-le-Doubs isch a dr Hauptstrooss N 83 vo Bisanz uf Belfort.
Baume-les-Dames
Baume-les-Dames isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.
Es isch es chlyses Stedtli, wo im Doubstaal öppe 28 Kilometer oberhalb vo dr Stadt Bisanz lyt, und dr Hauptort vom Kanton Baume-les-Dames.
Mit m Doubs isch dr Rhy-Rhone-Kanal zäme.
D Gmeind het ussert em Stedtli no die chlynere Dörfer Cour, Les Tanneries, Champvans, Super Baume, La Grange Ravey und L'Aigle.
Dr Ortsname wyst druf hy, ass im Chlooschter, wo do im früeche Middelalter entstanden isch, vor alem adeligi Fraue gläbt hend. Im 12. Joorhundert het dr Ort s Stadträcht übercho. Ane 1678 isch Baume-les-Dames französisch worde. 1858 isch d Ysebaanlinie am Doubs no vo Dole uf Belfort uftoo worde.
Liste der Abgeordneten im Kommunallandtag der Hohenzollernschen Lande 1933
In däre Lischt wäre di Abgordnete im Kommunallanddag vu dr Hauezollersche Land in dr finmfte un letschte Wahlperiod vu dr Weimarer Republik 1933 ufzellt.
Zämesetzig
Am 12. Merz 1933 isch zum letschte Mol e Kommunallanddag gwehlt wore. Ähnlig wie bi dr Rychsdagswahl ai Wuche vorhär, isch dr Wahlkampf unter em Druck vu dr NSDAP gstande. Ainewäg het s Zäntrum wider e Meehait im Kommunallanddag iberchuu. Mit em preußische Gsetz iber d Yyswytig vu dr Befugnis vu dr Oberpresidänte vum 15. Dezämber 1933 isch dr Kommunallanddag zum 31. Dezämber 1933 ufglest wore.
Dr Kommunallanddag het 24 Mitglider ghaa, wu aber nume 23 bsetztz gsii sin un wu in eme Wahlkrais in freier un glycher Wahl gwehlt wore sin. Di Hauezollersche Land sin in dr Hauptsach kadolisch gsii. Di het bi dr Kommunallanddagswahl 1933 insgsamt 12 Mandat (−3) iberchuu, d NSDAP 10 Mandat (+10) un d DNVP (Hauezollerscher Buurebund) ai Mandat (-3).
Landesuusschuss
Dr Kommunallanddag het no dr Preußische Verfassig vu 1920 ai Mitglid in Preußische Staatsrot gwehlt. Des isch vu 1919 bis 1930 dr Emil Belzer gsii un 1930 bis 1933 dr Clemens Moser.
Niederburbach
Geogràfi
S Derfel lijt im Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nìderburbàch ìsch. Nìderburbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderburbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Container
Kontäiner (uf änglisch Container) isch im Düütsche es nöis Wort als Synonym für Phälter. Im Alemannische würt men em ender Chischte säge. Aber wäge dr modärne Transportwirtschaft het sech Container wältwyt algemein duregsetzt für die grosse Transportchischte, wo me hüt mit standardisierte Forme und Grössine füre Warevercheer bruucht.
Wo im 19. Joorhundert d Ysebaan ufcho isch, het me immer meh Sache füre Transport i Chischte ypackt. Deils sind das Bhälter gsi, wo me nume für ei Fuer gmacht het, mit dr Zyt sind si denn au mehr als einisch für verschideni Fahrte bruucht worde.
Ane 1956 isch d Geburtsstund vom modärne Kontäinertransport gsi, wo dr Amerikaner Malcom McLean uf sym Schiff Ideal X grad 58 Kontäiner zäme über s Meer gfüert het. 1961 het die Internazionali Organisazioon für d Norme, d ISO, d Mäss vo de Kontäiner füre internazionali Transport feschtgleit. D ISO-Container git’s hauptsächlech id de Standardgrössine vo vierzg und vo zwänzg Fuess Lengi. Vil Laschtwäge, Ysebaanwäge und Schiff sind äxtra für Kontäiner bout. Die Plätz i de Güeterbaanhööf und de Häfe, wo ISO-Kontäiner vom einte Vercheersmiddel uf es anders umglade wärde, heisse Containerterminal. Es sind d Chnotepünkt vom “Intermodale Vercheer”. Me schetzt, ass hütt ufem Land und ufem Wasser öppe drissg Millioone so Chischte für die globalisierti Wirtschaft underwägs sind.
Und nöierdings bout me au Hüüser us Kontäiner, bsunders wenn me se nid für langi Zyt wott lo stoo, so wie öppe d Büro uf de Boustelle.
Näbe de ISO-Kontäiner, wome hüt zerscht tra dänkt wemme s Wort ghört, git’s no divärsi anderi Sorte vo so Phälter, öppe die chlyne und grosse Spezialkontäiner für Güsel oder d Kaschtoor für verbruuchti Brönnstäb vo Atomchraftwärk und d Chischte zum Sache id Flugzüüg ylade. Wil me mit Laschtwääge vilmol grossi Phälter an Oort möcht ablade, wo’s kei Kraan het, isch dr Abrollkontäiner erfunde worde. Dä cha dr Laschtwageschofför sälber uflade und abstelle, won er wott, es bruucht drfür eifach e bewegliche Hogge uf em Laschtwage. Die Chischte sind grad au bi de Rettigsdienscht und bim Milidäär z gseh.
KZ Ravensbrück
S Konzentrazioonslaager Ravensbrück (churz KZ Ravensbrück) isch s grösste Konzentrazioonslaager für Fraue im sogenannte dütsche Altriich in dr Zit vom Nazionalsozialismus gsi. Es isch 1938/39 vo dr SS in dr Gmäind Ravensbrück (hüte Stadt Fürstenberg/Havel) im Norde vo dr Browinz Brandeburg iigrichdet worde.
S KZ Ravensbrück het e Laagerkomplex bildet, wo näben em Frauelager e Laager für Manne, Industriibetriib, s KZ Uckermark für Mäitli und jungi Fraue und s Siemenslager Ravensbrück drzue ghöört häi. Es het non e hufe Usselaager gha.
S Konzentrazionslaager isch vo dr Rote Armee im April 1945 bsetzt und ufglööst worde und die Gfangene, wo no dört gsi si, si befreit worde. Im Ganze si öbbe 132'000 Fraue und Chinder, 20'000 Manne und 1'000 Mäitli us 40 Nazioone und Volksgrubben im KZ Ravensbrück und im KZ Uckermark iigspert gsi. Mä schetzt, ass 28'000 Gfangnigi z Ravensbrück ums Lääbe cho si.
S ehemoolige Stammlaager isch vo 1945 bis 1993 as Kasärne für die sowjetischi Drubbe brucht worde. 1959 isch d Maan- und Gedänkstett Ravensbrück ufdoo und spööter e baar Mol erwiteret worde.
Litratuur
Iifüerige:
Wüsseschaftligi Gsamtdaarstellige:
Oran
D Stadt lyt im Weschte vo dem nordafrikanische Land an ere Bucht vom Middelmeer. Im Stadtpiet läben öppe sibehunderttuusig Möntsche.
1830 isch d Stadt vo Frankrych eroberet worde, und si isch bis zu dr Unabhängikeit vo Algeerie e Deil vo dr französische Kolony gsi. Ane 1975 isch die grossi Synagooge ine Moschee umgwandlet worde. Die ehemoligig Kathedrale Sacré Coeur isch hüt e Biblioteek.
Useldeng
Useldeng (dt. Useldingen, frz. Useldange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Useldeng ghere d Ortschafte Iewerleng (Everlange), Rippweiler (Rippweiler), Schandel (Schandel), Useldeng (Useldange).
Geografi
Useldeng lyt im Weschte vu Luxeburg im Dal vu dr Atert (Attert).
Verwaltig
Useldeng ghert zum Kanton Réiden im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Useldeng isch dr Léon Bodem. Scheffe sin d Marie-Gabrielle Majerus-Goedert un dr Marc Hansen. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Useldeng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1175 as Vseldenges (1192: Voseldinga).
Algier
Algier isch d Hauptstadt vo Algeerie.
Instagram
Instagram ( uff Anglisch, uff Frànzeesch; umgàngsschproochlig àui IG odd’r Insta) ìsch a Soziààl Nätzwark, wu maa hàuiptsachlig Fotos un Videos tailt. ’S ìsch a Mìschung üss Microblog un audiowisüäller Plàttform. D’ Nutzer känna ìhra Fotos un Videos ìwwerschàffa un Fìlter züafiaga. S’ Nätzwark ìsch koschtafräi un ìsch finànziart dur Warbung. ’S ìsch ànna 2010 gäffnet worra un gheert sitter 2012 zem àmerikànischa Unternamma Meta Platforms. Instagram gìtt’s àui ìn d’ Form vu’ma App fìr Windows 10, Windows 11, Android un iOS.
Algier
Es isch di gröschti Stadt vo däm nordafrikanische Land. Si lyt an ere Bucht vom Middelmeer.
Stimmloser dentaler Plosiv
De stimmlosi dentali Plosiv isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch s Zeiche für de stimmlose alveolare Plosiv mit em Diakretik für dentali Luut:.
Algier
Dr Name chunt vom arabische al-Dschazā’ir, was uf düütsch “Insle” bedüütet.
Im Stadtpiet läben öppe 2,1 Millioone Möntsche, und i dr Metropolregioon vo Algier sind’s öppe sächsehalb Millioone.
Instagram
D’ intänsiiwa Nutzung vun Instagram kààt negàtiiwa-n-Üüsswìrkunga hàà, vor àllem uff dr Gaischteszüaschtànd vu da Bnutzer.
Useldeng
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Useldeng ghert zum Moselfränkisch.
Montferrand-le-Château
Montferrand-le-Château isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.
S Dorf lyt öppe zää Kilometer südweschtlech vo Bisanz im Taal vom Doubs. Bim Dorf isch e längi Felsechuppe, wo druff d Burg Montferrand stoot. Die Burg isch im 13. Joorhundert bout worde. Ane 1922 het sech d Gmeind dr Zuename -le-Château gää.
Im Weschte vo dr Gmeind lyt Thoraise, wo dure Hoger es Kanaaldunäll vom Rhy-Rhone-Kanaal goot.
Judith Chemla
ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Judith Chemla-n-ìsch z’ Gentilly bii Pàriis uffgwàcksa. Ìhr Vàtter, a jìddischer Tüneesier, ìsch Gaiger gsìì. Ìhra Müatter ìsch Ànwàltin gsìì. Wu d’ Chemla noch jung gsìì-n-ìsch, hann sìch d’ Äältra loo schaida. Ìm Àlter vu sìewa Joohra hàt sa ààgfànga, Gaiga z’ larna —dàs hàt sa äbb sìewa Joohra làng gmàcht. Àm Gymnààsium ìsch sa uff Theàterunterrìchta gànga, un kurz vor dr Àbitüür hàt sa d’ Schüal àbgbroocha, fìr Theàter schpìela. Sa hàt àui Schàuischpìelunterrìchta vum Bruno Wacrenier àm Konsärwàtoorium ìm 5. Arrondissement bikumma. Bis 2007 hàt sa àm Conservatoire national supérieur d’art dramatique bii Muriel Mayette gschtudiart un hàt noch a Üüssbìldung ìm lyrischa Gsàng àm Konsärwàtoorium vun Aubervilliers bii Pàriis bikumma.
Vu Dezamber 2007 bis 2009 ìsch d’ Chemla Mìtglìed ìn dr Comédie-Française gsìì, wu sa unteràndrem ìn Schtìckla vum Molière un vum Pierre Corneille gschpìelt hàt. Sitter 2011 ìsch sa uff a reegelmaassiga-n-Àrt ìn Schtìckla-n-àm Pàriiser Theàter Bouffes du Nord z’ sah. Sitter 2007 schpìelt sa àui ìn Farnsah- un Kiinofilma. Fìr ìhra Rolla ìm Film Camille – Verliebt nochmal! vu dr Noémie Lvovsky ìsch sa ànna 2013 fìr dr César ìn Kàtegorii „Bäschta Naawadàrschtällera“ nominiart worra un hàt a Prix Lumières àls Bäschta Nàchwuchsdàrschtällera gwunna. Àb 2016 hàt sa d’ Hàuiptrolla ìn’ra Müüssiktheàter-Iiszäniarung vu Verdis Traviata àm Theàter Bouffes du Nord gschpìelt. S’ Schtìckla hàt dr Corentin Leconte ànna 2018 verfìlmt.
Ànna 2010 hàt d’ Judith Chemla-n-a Kìnd mìt’m Schàuischpìeler James Thierrée ghàà. Ànna 2017 hàt sa ìhr zwait Kìnd uff d’ Walt gbrocht.
Ìm Jüüli 2022 hàt sa uff Instagram a Foto vun ìhrem verlätzta Gsìcht veräffentligt. Sa ìsch ìm Jüüli 2021 vun ìhrem Ex-Gfährt Yohan Manca uff da Internàzionààla Filmfaschtschpìeler vu Cannes ìwwerfàlla worra gsìì. Wagadam ìsch dr Manca-n-ìm Mai 2022 veurtailt worra. Àm 6. Jüüli 2022 hàt d’ Chemla ìn’ra Unterhàltung mìt dr Léa Salamé uff France Inter ìhr Ärlaabniss ärzählt.
Algier
D Altstadt Kasbah isch sid 1992 vo dr UNESCO als Wältkulturerb ygstueft.
Bi de Röömer het d Stadt Icosium gheisse, und si het scho denn en Meerhafe gha. 1830 isch d Stadt vo Frankrych eroberet worde, und si isch bis zu dr Unabhängikeit vo Algeerie d Hauptstadt vo dr französische Kolony gsi.
Thoraise
S Dorf lyt öppe zwölf Kilometer underhalb vo Bisanz im Taal vom Doubs. Dr Fluss macht e grosse Boge wyt um en flache, breiti Hoger, wo s Dorf druff isch. Dr Rhy-Rhone-Kanaal goot a dere Stell im ene Dunäll under em Dorf dure zum für d Schiff dr Wääg abzchürze.
Im 13. Joorhundert isch d Burg vo Thoraise bout worde. Sid 1678 isch d Gmeind französisch.
Rammersmatt
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ràmmerschmàtt ìsch. Ràmmerschmàtt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ràmmerschmàtt ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Fraisans
Fraisans isch e Gmeind im französische Departemänt Jura.
Si ghört zum Kanton Mont-sous-Vaudrey.
Uf dr Nordsyte chunt dr Rhy-Rhone-Kanaal dur s Gmeindpiet, und am Fluss isch e Campingplatz.
Dr Ort isch ane 1365 s erschte Mol als Forges de Fraisans erwäänt worde. Sid em Middelalter isch dört e Schmitte gstande. s Ysewärch vo Fraisans het im 19. Joorhundert au Boudeili füre Eiffelturm z Paris gliferet.
Fabienne Hadorn
Lääbe
Noch em Handelsdiplom 1994 het Fabienne Hadorn an dr Theaterhochschuel Züri studiert, wu si anne 1998 erfolgrych abgschlosse het. Statione vu ire Bihnelaufbahn sin bis hite näbe andere s Schauspiilhuus Züri, s Theater Basel, s Schauspiel Köln, d Salzburger Feschtspiil, s Casinotheater Winterthur un e Hufe freii Theater- un Danzgruppe gsii. Si sälber het anne 2000 zäme mit em Gustavo Nanez d Gruppe Kolypan grindet, wu sälberentwickleti Stuck uf d Bihni bringt un wu si au d Reschy fiert.
Vor der Kamera schafft d Hadorn syter aafangs 2000er-Johr. Näbe Rolle in verschiden Kinoproduktione ghert si as Corinna Haas syt 2015 zum Schwyzer Tatort-Team. In dr Morgeserie «Timo und Paps» uf Radio SRF 1 leent si syt em 24. Augschte 2015 iri Stimme em Timo, eme schuelpflichtige Bue, wu mit sym Vater Paps (Samuel Streiff) am Morgedisch schwätze duet.
D Fabienne Hadorn isch Mueter vu zwoo Deechtere un länt z Züri.
Zweisprachige Straßennamen in Mülhausen
Ànna 1991 hàt sìch a Verein ufgstellt fer z Milhüüsa zweisprochiga Stroßaschìlder ànamàcha. S Projakt hàt ààgfànga unter dr Leitung vu dr Evelyne Troxler (Tochter vum beriahmta Tony Troxler), wo sallamols Veràntwortlig àn dr Stàdt fer d Kültür gsìì ìsch. Noh dr großa Freid vu dr Iwèihung – d gànz erschta zweisprochiga Stroßaschìlder ìn era großa Stàdt! – ìsch a Entàuischung kumma. Wia's d Evelyne Troxler erwähnt hàt: „leider sìn dr ànder Tàg ìn dr Zittung viel Àrtìkel gsìì gega dia zweisprachiga Stroßaschìlder“. Àwer dr Maire vu dara Zitt, dr Jean-Marie Bockel, hàt trotzdam wälla witterscht màcha. Dia zweisprochiga Stroßaschìlder sìn zitterhar güet ààgnumma worra.
D elsassischa Tàfla steht ìmmer unter dr Frànzeescha, sa wìrd àls nochhar derzüe gmàcht. As sìn nìt unbedìngt Ìwersetzunga vum Frànzeescha, àwer aui vìelmols d historischa Namma vu da Gàssa uf Elsassisch, wia sa ìn da àlta Text ìwer Milhüüsa stehn, zum Beispiel ìn da Gedìchta vum Auguste Lustig.
Olivier Véran
Dr Olivier Véran (* 22. Àwrìl 1980 z’ Saint-Martin-d’Hères, Département Isère) ìsch a frànzeescher Narvadokter un Politiker. Vu Hornung 2020 bis Mai 2022 ìsch’r Gsundhaitsminìschter gsìì.
Zweisprachige Straßennamen in Mülhausen
Ànna 2005 hàt's 56 zweisprochiga Stroßatàfla gaa.
Olivier Véran
siina Kàrriar ìn Politik
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2012 ìsch dr Olivier Véran àls Àbgoordnet’r vum 1. Wàhlkrais vum Département Isère gwählt worra. Ìm Pàrlàmant ìsch’r Mìtglìed ìm Üüssschuss fìr d’ Soziààla-n-Ààglaagahaita gsìì. Ar hàt sìch ärfolgloos àn dr Départementswàhl vu Mai 2015 ìm Département Isère uffgschtällt. Ìm Dezamber 2015 ìsch’r àls Regionààlroot vum Auvergne-Rhône-Alpes gwählt worra. Àn dr Presidàntschàftswàhl vu 2017 hàt’r dr Emmanuel Macron unterschtìtzt. Schpeeter ìsch’r sii Gsundhaitsberooter worra.
Zweisprachige Straßennamen in Mülhausen
Ìm Juni 2010 sìn's 106 zweisprochiga Stroßatàfla gsìì, un d Plàkàter àm Iigàng vu dr Stàdt sìn aui zweisprochig worra. Un àb un züe kämma wìder nèia Stroßa derzüe.
Olivier Véran
siina Kàrriar ìn Politik
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 ìsch dr Véran àls Àbgoordnet’r wìedergwählt worra. Ar hàt ìm Dezamber 2017 d’ LREM-Fràkzioon ìn dr Nàzionààlversàmmlung grìnda un ìsch ìm Dezamber 2019 ìhra Laiter worra. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch’r vu 2017 bis 2020 Generààlberìchtärschtàtter ìm Üüssschuss fìr d’ Soziààla-n-Ààglaagahaita gsìì. Ìm Hornung 2020 ìsch’r àls Noohfolger vu dr Agnès Buzyn àls Gsundhaitsminìschter ärnännt worra, wu d’ COVID-19-Waltversöichung hàt düa-n-ààfànga. Drnooh ìsch’r vum 20. Mai bis Jüüli 2022 biigoordneter Minìschter fìr d’ Beziihunga zem Pàrlàmant ìn dr Élisabeth Borne ìhra Regiarung. Àn dr Pàrlàmantswàhl vu Jüüni 2022 ìsch’r ìn d’ Nàzionààlversàmmlung wìedergwählt worra.
Sitter’m 4. Jüüli 2022 ìsch’r biigoordneter Minìschter fìr d’ Demokrààtischa-n-Ärnäijerung so wia Wortfiahrer vu dr Regiarung. Dia Ärnännung ìsch àls a „Àbschtufung“ ààglüagt worra.
Dr Véran ìsch z’äärscht Mìtglìed ìn dr Soziàlìschta Pàrtäi (PS) gsìì. Ànna 2017 hàt’r sìch àn ìm Macron siinera Pàrtäi La République en Marche (LREM) ààgschlossa, un drnooh àn Territoires de Progrès (TdP) ànna 2020.
sii Prìwààtlaawa
Dr Olivier Véran ìsch z’äärscht vu 2008 bis 2018 mìt dr Fràuija-n-ärztin Camille Lesne verhiirootet gsìì. Mìt ìhr hàt’r zwai Kìnder ghàà. Vu 2018 bis 2021 ìsch’r dr Gfährt vu dr Àbgoordneta Coralie Dubost gsìì.
Wicca
S Wicca [] »Hexerai« isch e noihaidnischi Relegioo, wo vor alem i de westliche Kultur, aso Europa, Nordamerika und Australie verbraitet isch. S isch, bsunders z Europa, di gröösti noihaidnischi Relegioo. Ufgrund vo de feministische Uusprägig vo dere Relegioo, sind d Meerhait vo de Mitglider Fraue. Mitglider nenet sich unabhängig vom Gschlecht Hex oder Wicca.
Name
De Name Wicca chunnt usem Altenglische, wo wicca [] »Zauberer, Magier« und wicce [] »Hex, Magierin« bidüütet, und de Vorgänger vo Englisch witch »Hex« isch. Im nidertütsche Aberglobe sind no Wickeweiber bikannt und s Verb wicken bidüütet "zaubere".
Spirituelli Konzept
S Wicca chan as e mystische Kult bitrachtet were. D Aahänger wered i de Regle initiiert. Selbstfindig und Selbstentwicklig sowie d Uusbildig vo psychische und magische Chreft bildet e wichtige Tail vom Wicca. Witteri Wert sind d Gliichberechtigung vo de Gschlechter und Naturliebi. Wicca isch en eklektischi Relegioo, wo waalloos Eliment us verschidnigste Religione, Mysterie und Ghaimbünd zemechlüblet. So findet mer Eliment und Ritual vo de Frimurer und vo Rosechrützler, us de altägyptische und antike Mythologie, und au Züüg us de keltische und germanische Relegione. Dezue chömed no moderni erfundni Mythe, wie die vom "fridliche Matriarchat", wo vorem "aggressive zerstörerische Patriarchat" bistande haa söll. Wösseschaftlichi Erchenntnis wered ebefalls eklektisch dezeuzoge, wenn si is Weltbild passed, anderefalls wered si as Uswüchs vomene erstarrte Patriarchat as Nödgültig abtue. Us dem gaistige Hindergrund wered s Christetum und di anderne monotheistische Religioone als natuur- und sexualfindlichi patriarchalischi Religione verurtailt.
Gotthaite
D Wicca gönd i de Regle dodevo uus, as i de Staizitt e fridlichs Matriarchat bistande heb und ass dozmol di "Grossi Göttin" oder di "Draifachi Göttin" vereert wore sai. Zo dere Göttin gsellt sich de "Ghörnti Gott" as Partner. D Göttin und de Gott bildet e kosmischi Polarität. Si sin di höchsti Biwusstsiistueffe, won e Mentsch woornee cha. Anderi Wese, wie Elfe, Naturgaister oder d Tootegaister existiered widerum uf anderne Biwustsiisstueffe. Di göttlichi Chraft isch i allne Wese immanent; d Mentsche und d Gotthaite sind vonenand abhängig und kommunizieret mitenand.
S Globesbikenntnis vo de Wicca luutet bizüglich de Gotthaite:
Da füert dodezue, as jedes Mitgliid vo de Wicca d Göttin und de Gott under eme biliebige Name und in ere biliebige Form vereere chönd. Debii wered denn au Göttine und Götter us allne mögliche Mythologie und Religione uusgwäält. Bi de Göttine sind starchi Göttine und Muettergöttine recht biliebt, bi de männliche öberwöged Fruchtbarkaitsgötter, wo mengisch phallisch dargstellt wered.
Di "Draifachi Göttin" söll noch em Gschichtsverständnis vo de Wicca i de Staiziit as Groossi Muettergöttin vereert wore sii, wo för d Fruchtbarkait zueständig isch. Si sai spööter mit em Moo glichgsetzt wore, wo au im Symbol vo de Draifache Göttin - e draifachi Moosichle - zom Uusdruck chunnt. D Wicca seged drumm nöd de Moo sondern d Mondin. De Noimoo stoot för d Giburt, de wachseti Moo symbolisiert d Göttin as raini Jumpfere, de Vollmoo as erwachsni lustvolli Liebhaberi und Muetter und de schwiinedi Moo as alti waisi Frau. Im Leermoo veraint sich s wiibliche, lunare Underbiwusstsii mitem männliche, solare Biwusstsii.
De "Ghörnti Gott" söll i de Staiziit de Partner vo de Gross Göttin gsii sii, wo im Wald öber s Wild gwacht heb. Spööter sai er den mit de Sunn gliichtgsetzt wore. Dargstellt werd er hüüffig wie de griechischi Herdegott Pan mit Bocksfüess und Hörner. Au de keltischi Hirschgott Cernunnos, wo mit eme Hirschgwai dargstellt werd, isch ais vo de biliebte Vorbild vom Ghörnte Gott. Er gelt bi de Wicca als Herr vo de Züügigschraft und vom Tood. As Gott vom Jooreslauf sterbt er i de Äärn, chunnt denn as Bueb noi uf d Welt, werd zomene Jüngling, wo sich am erste Mai as phallische Gott mit de Göttin sexuell veraint. De Zyklys manifestiert sich im Festkalender vo de Wiccca.
Festkalender
D Wicca hend e dopplete Festkalender, de lunari mit drizee Festtaag för di Draifachi Göttin und de solari mit acht Fest för de Ghörnit Gott.
Di drizee lunare Fest oder Esbat wered maist bi Vollmoo zelebriert und anderne Mookonstellatione, wo noch de Mainig vo de Wicca as bsunders gaignet sind för magischi Chrächt z mobilisiere. I de Esbat werd di Draifachi Göttin vereert, maist innerhalb vomene Coven.
Di acht solaare Fest oder Sabbat sind gröösseri Zämekünft, wo au mengisch meriri Coven zäme fiiret. Si richtet sich noch de baide Sunewendine und di baide Tagundnachgliichene. Di anderne vier Festtääg faled i d Mitti vo dene Pünkt. De Kalender isch e moderni Erfindig, birüeft sich aber uf ageblichi keltischi und germanischi Traditione. Zodem faled die Fest au mit christliche Fest zäme, wa vo de Wicca as Biwiis agluegt werd, as di alte haidnische Fest s Christetum öberstande hebid.