cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Herisau
Geografii
Herisau bestoht os em Ortschärn ond fööf Ortstääl, em Schache, Schwäberg, Schloss, Wile ond em Somm (Saum). Vom änte Egge in andere lauft me guet ond gern zwo Stond.
Kantonsverwaltig
Dä Regierigsroot ond dä Kantonsroot hend ehrä Setz z Herisau. Obwohl dä Kantoo Appezell Osserrhode lut Kantonsverfassig kän Kantonshoptort chennt, täälet sich dä Status de facto Troge (Sitz vo dä Judikative) ond Herisau (Sitz vo dä Legislative, dä Exekutive ond sit 2013 au vom Polizeiwäse).
Gschicht
Herisau ischt anno 837 s erscht Mool erwähnt worde. D Gäget het doo zom Chloster Sanggalä ghört. I dä Appezellerchriäg het sich dä Ort aber anno 1433 vo Sanggale glöst. I dä Reformazioo ischt Herisau evangelisch ond drom im Rahme vo dä Landtäälig (1597) en Tääl vo Appezell Osserrhode worde. Hoptort isch zerscht Troge gse. Herisau het en Tääl vo de Hoptortfunktione 1877 öbernoo.
Anno 1648 hend si Schwellbronn ond 1719 au d Waldstatt vo Herisau trennt.
Herisau – Stadt oder Dorf
Sit 2003 ischt Herisau Energiistadt und Alpestadt. Ond mit öber 15'000 Iiwohner chönnts scho e Wiili e Stadt see.
Im Johr 2003 ischt da Dorf zur Alpestadt vom Johr 2003 ernannt worde. Ond zwor ischt da eso cho:
Dä doozmoolig Gmändshoptmä het os Herisau gern wöle e Stadt mache. Im Dorf hät me gmunklet, da säi eso, well är, wo jo erber chorz ischt, efach lieber näbis grössers wöl see. Statt gad Gmändshoptmä halt ebe lieber Stadtpräsident. D Herisauer sönd aber gad zfrede gse, so wes ischt. Vorallem, well so n en Titel jo au en erbere Huffe choschti, ond ossert dass me en Mac Donald öberchäm, au nüd vil nötzi. Mit em Titel vo de Alpestadt het denn de Herr Gmändspresident aber gliich no echli chöne Stadtpresident see. Dä Titel choscht zwor 8'200 Stutz im Johr, aber well mer jo äbe kä Stadt will see ond lieber e Dorf will bliibe, so chonnt me däwäget no öppe emol i de Zittig.
Religion
48,3 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 evangelisch-reformiert gsii, 32,1 % römisch-katholisch.
Politik
De Gmäändspresidänt vo Herisòu isch de Renzo Andreani (Stand November 2017).
Sprooch ond Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 15882 Iiwoner 87 % Düütsch als Hòuptsprooch aagèè, 0,3 % Franzöösisch, 3,4 % Italienisch ond 9,3 % anderi Sprooche.
De Herisauer Dialekt ghöört zo de Henderländer Variantene vom Appezeller Dialäkt. De Appezeller Dialäkt widerom ghört zom Nordoschtschwizertütsch innerhalb vom Hochalemannische.
Typisch för die Henderländer Variantene ischt, dass Doppelkonsonante ll ond nn abgschwächt weräd, so dass es zom Bischpil häässt: Z Urnäsch hene heds Hene ond Senehönd, wo de Brone aabelid (In Urnäsch hinten hat es Hennen und Sennenhunde, die den Brunnen anbellen).
Martin Hahn (Politiker)
Dr Martin Hahn (* 13. Oktober 1963 z Stocke) isch e dytsche Buur un Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2011 isch er Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Herisau
Sprooch ond Dialekt
Wiiter säät me z Herisau schülech, ordlech, fröhlech (schtatt schüüli, ord(e)li, fröhlich).
Martin Hahn (Politiker)
Uusbildig un Beruef
Dr Martin Hahn isch ab 1970 uf d Grundschuel z Stocken gange un het dert au anne 1980 an dr Realschuel di Mittler Ryfi gmacht. No dr Schuel het er Buur glehrt un anne 1986 dr Landwirtschaftsmaischter. Är buurt uf em Helchehof z Bonndorf, eme Ortsdail vu Iberlinge, no dr Demeter-Richtlinie fir dr ekologisch Landböu. Är haltet Milchchie un böut Gmies un Obs aa.
Herisau
Sprooch ond Dialekt
Osserdem het mer früener au gsäät: buue, nüü, schniie (schtatt baue, neu, schneie). Die nüd döregfüert Hiatusdiphthongierig ischt bsonders intressant, well da enard e Kriterium förs Höchschtalemannisch wär.
Martin Hahn (Politiker)
Bolitischi Laufbahn
Dr Martin Hahn isch anne 1983 dr Freie Griene Lischt Iberlinge bydrätte. Vu 1989 bis 1991 isch er Mitglid im Landvorstand vu dr bade-wirttebärgische Griene gsii. Vu 1992 bis 2010 isch er fir d Liste für Bürgerbeteiligung und Umweltschutz (LBU) im Gmaidsrot vu Iberlinge ghockt. Bi dr Bundesdagswahl 1994 het er im Wahlkrais Raveschburg–Bodesee kandidiert, isch aber nit gwehlt wore. Anne 2004 isch er in dr Kraisdag vum Bodeseekrais gwehlt wore un isch dert vu 2009 bis 2011 Fraktionsvorsitzer vu dr Griene gsii. Bi dr Landdagswahl z Baden-Wirttebärg 2006 isch er zum erschte Mol as Landdagskandidat im Landdagswahlkrais Bodesee aadrätte. Bi syre zwoote Kandidatur bi dr Landdagswahl 2011 isch er in dr Landdag gwehlt wore. Dert isch er landwirtschaftsbolitische Sprächer vu syre Fraktion. Syt em Novämber 2012 isch er Mitglid im Vorstand vum griene Kraisverband Bodesee.
Herisau
Sprooch ond Dialekt
Ond äso chiit de ursprünglech Herisauer Dialekt: De Herisauer Otto Frehner öber d Landsgmänd
Martin Hahn (Politiker)
Persenligs
Dr Martin Hahn isch katholisch. Är het vier Dechtere.
Herisau
Bruuchtum
Fasnacht: vom Schmutzige Donnschtig bis am Funkesonntig
Gidio Hoseschtooss: Am Äscheremektig. De Gidio Hoseschtoos, e uusgschtopfti Baabe, ischt amene Läckerli, wonner gschtole het, veschtickt ond werd imene grosse Omzug z Graab trääge. Em Sarg folget t Hüüliwiiber, di illuschter Fastnachtsgsllschaft, e paar Guggene ond z henderscht ond z letscht s oraasch Botzwägeli vo dä Gmänd. Noch de Truurreed, wo vom Gidiopfarrer velese wert, gets för ali Goofe Läckerli. Ond d Goofe hoffet all Johr wieder, dass es ene nüd gliich gäch we am Gidio.
Funkesonntig: Am Sonntig noch em Äscheremektig wert de Gidio kremiert. Zo dem Zweck wert of em Ebnet en riisige Schiterhuffe ufgschichtet ond de Gidio zmitscht ine annere höche Schtange uuf ghenkt. Am Punkt sibni wert denn s Füür aazönnt. D Guggemusige blooset em no s letschte Gleit ond wenn de Gidio i dem uunige Füür mit vill Krach vebrennt ischt, ischt t Fasnacht vebii. (vgl. Böög z Zöri one)
Bloch: Am Blochmeentig, am Meentig noch em Funkesonntig wert s Bloch dör t Gäget döre zoge. Wär Pech het wert vom Bär packt, oder chonnt mit de Sublooterä äs an Tötz öber. Wer Glück het, cha s Bloch aastuune ond die vile schö vekleidete Mane. Am Oobet wert s Bloch of em Ebnet vegantet ond es get en öffentliche Blochball.
Chinderfescht: Sit 1837 gets z Herisau e Chinderfscht, bis 1960 jedes Johr, sidher nu no i de oograde Johr. Vor de Sommerferie getts en Omzog, wo t Herisauer Schüeler ond Chindergärtler dör s Dorf döre gwagglet. Am Morge am Fööfi gets drü Böllerschüss, denn weret t Chind vo de Tambure i de Schuelhüser abgholt ond is Dorf ie procht. Denn gets en Omzog dör Herisau. Zom Zmittaag sind d Goofe osswärts iiglade. Am Nomitag getts denn ofem Ebnet Uffüehrige, wo t Chind mit de Lehrer iigstudiert hend. Di stolze Eltere sitzed a de Tisch rond om t Bühni, schwätzet mitenand ond lueget hoffentli zue, wenn ehri Goofe de Uftrett hend. Am Oobet gets e uunig schös Fürwerch ond en Ball för di grosse Schüeler.
Vächschau: am Zischtig noch em Betttag fahrt mer gschider nüd mit em Auto dör Herisau, well denn nämmli alli Strosse zersch voll Chüe ond nochher voll Chuefläde sind. Gschiider goht mer z Fuess in Chälblimart ue, ond lueget die imposante Tier emol vo nöchem aa. Onderem Tach vo de Chälblihalle henked t Puure ammel di riich vezierte Glogge vo de Chüe ond ehri wunderschöne, mit naiver Kunscht bemolete Milchchöbel uuf. I de Chälblihalle ine hets denn ammel no Gässe, jungi Hönd, Henne, Bibeli, ond schnüsigi Chüngel, wo t Chind all gern aalueget ond striichelet. För die wo Hunger hend, getts Brodwörscht mit Brot oder Dessert, wo t Püürinne selber gmacht hend. Wenn t Vechschau vebii ischt, gets no en Omzog t Bachstross döraab, wo me d Senne mit ehrne Tier cha bestuhne. Wenn ä Chue de Chopf psonders höch träät, chammer drof goh, ass si en Priis gwonne het. Da merkt me au a de Blüemli aa, wo si i demm Fall zwöschet de Hörner träät.
HEMA: Sit 1987 gets z Herisau Endi September d Herbstmart-Uusstellig - bis 2010 jedes Johr, sidher no i de graade Johre. Do stellet sich ammel s Gwerb, d Industrie, de Handel ond d Dienschtleischtigsbertiib vo Herisau ond Omgäbig vor. Es get gwöhnli en huffe z gwöne, me tröfft si, ond laveret mitenand. Zom Bischpiil i de HEMA-Beiz oder a de Ständ.
Chrischchindlimart: De Chrischchindlimart ischt ammel am erschte Wochenend im Dezember. Denn isch di ganz Oberdorfstross voll Ständ, es get Glüehwii ond en huffe schöni Gschenkli zom poschte.
Silveschterchlause: Am 31. Dezember sind d Chläus onderwegs. T Tschöppeli gönd vo Huus zo Huus ond tröffet gäg de Mittaag im Dorf ii, wos denn gern vor de Lädeli a de Oberdorfstross ond de Bachstross zäuerlet. Es ghört öbrigens zom Bruuch, dass mer de Chläus näbis ä Nötli it Hand trockt. Deför getts denn en Huffe gueti Wünsch för s Neu Johr. Vorem Wooghuus hets ammel för t Bsuecher heissi Brodwörscht ond Glüehwii, im Wooghuus ine hets Bänk ond e Appezellermusig wo t Gescht onderhaltet. Wenn e Tschuppel Chläus ie chonnt, ischt me ruhig ond loset zue. Ossert es sei Muul- ond Chlausesüüch, ischt enard jedes Johr Chlause. Wenn de 31. Dezember of en Sonntig fallt, werd dä Silveschter äfach of de Samstig vorveschobe.
Theresia Bauer
D Theresia Bauer (* 6. April 1965 z Zweibrücken/Pfalz) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt Mai 2011 Minischteri fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht vum Land Bade-Wirttebärg.
Läbe
Scho in junge Johr het sich d Theresia Bauer in dr chilchlige Jugtedarbet engaschiert. Noch em Abitur het si Bolitikwisseschaft, Volkswirtschaft un Germanischtik z Manne un z Heidelberg studiert. As Studänti isch si hochschuelbolitisch aktiv gsii as studäntischi Verdrätteri im Große un Chlaine Senat un im Verwaltigrot vu dr Universität
D Theresia Bauer isch ghyrote un het zwee Sihn. Si läbt mit ihre Familie z Heidelberg.
Bolitik
Syter anne 1999 isch d Theresia Bauer Mitglid im Chraisvorstand vu dr Heidelberger Griene, syt 2003 isch si Vorsitzendi vum Chraisverband Heidelberg. Si isch syt Juni 2001 Abgordneti vum Landdag vu Bade-Wirttebärg un verdritt dert dr Wahlchrais Heidelberg. Um des Zyt isch si au in dr Landesvorstand vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Vu Mai 2002 bis 2011 isch si derzue stellverdrättendi Vorsitzendi vu dr griene Landdagsfraktion gsii. Si engaschiert sich in dr Theme Hochschuelbolitik, Forschig un Demokrati. Bis 2011 isch si Mitgliid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un au Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Landesstiftig Bade-Wirttebärg gsii.
Bi dr Landdagswahle am 27. Merz 2011 het si mit 36,7 Brozänt vu dr Stimme zum erschte Mol s Diräktmandat in ihrem Wahlchrais gwunne. Am 12. Mai 2011 isch d Theresia Bauer im Landdag as neji Minischteri fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht im Kabinett Kretschmann I veraidigt wore.
Neuenburg NE
Noieburg (französisch Neuchâtel, frankoprovenzalisch a Ntchati, düütsch Neuenburg) isch e politischi Gmeind und e Stadt im Kanton Noieburg. Si isch de Hauptort vo dem Kanton.
Geographie
Noieburg ligt am Jurasüdfuess und direkt am Ufer vom Noieburgersee. De Gmeindsbann vo Noieburg umfasst 1'745 Hektare, dodervo sind 36 Prozänt überbaut. Di andere 64 Prozänt vo de Gsamtflächi sind meischt Matte und Wälder am Jura obe.
Di ursprünglich unabhängige Gmeinde Serrières am See unde und Chaumont ufem Bärg ghöret au zu Noieburg. 1930 isch au d Gmeind La Coudre uf Noieburg ygmeindet worde.
D Stadtkwartier vo Noieburg sind:
Gschicht
Noieburg chunt zum erschte Mol in ere Urkund vo 1011 vor, wo de König vo Burgund, de Rudolf III., der Ort Novum Castellum sinere Frau, de Irmengarde, gschenkt het. Zu dere Zit isch d Ortschaft, wo men uf Latynisch Novum Castellum gseit het, das heisst: «di noii Burg», numme en eifachi Befeschtigung gsi. 1180 het uf em Burghoger der Bou vom romanische Schloss mit der Chile agfange. Mit der Zit isch do drus s Schloss vo Noieburg ufem Hügel zmitzt i dr Stadt worde. I der Kollegiatschile stoot s einzigartige, grosse gotische Grabmol vom Graf vo Noieburg.
Näbe der Burg isch nodisno e Sidlig gwachse und anne 1214 isch Noieburg e freii Stadt worde. Im 1349 het d Pescht öppe en Drittel vo de Bevölkerig s Läbe gchoscht.
Im Johr 1530 isch d Reformation z Noieburg duregsetzt worde. De Reformator vo Noieburg isch de Wilhelm Farel gsi, wo vo de Stadt Bärn dörthi gschickt worde isch; bi der Chile stoot s Dänkmol vonnem. Anne 1535 het der Pierre de Vingle z Noieburg die erschti ganzi Bible i der französische Sprooch trukt.
E wichtegi Epoche i de Gschicht vo Stadt und Kanton Noieburg isch, dass Stadt und Land vo 1707 bis 1805 und vo 1815 bis 1848/1857 em König vo Preusse ghört hei. Noch em Noieburgerhandel isch der Kanton Noieburg, wo me sid 1815 zu der Schwiiz grächnet het, erscht ändgültig en Kanton vonere worde.
Bis 2017 isch d Stadt au der Hauptort vom Bezirk Nöieburg gsi; denn het der Kanton sini Bezirk abgschaffet und d Gmeinde sind jetz diräkt under em Kanton; si wärde vom Gmeindampt im kantonale Finanzdepartemänt betroit.
Bevölkerig
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 24,6 Prozänt gläge.
Politik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 2,6 %, CVP 2,5 %, FDP 34,9 %, Grüeni 10,2 %, PdA 2,2 %, SP 22,8 %, SVP 20,7 %.
Z Nöieburg isch s Bundesampt für Statistik dehei.
Wirtschaft
Am Bärg sind früener grossi Räbbärge gsi, wo hüt fasch ganz überbout worde sind. A de Flüss Seyon und Serrières sind sid Johrhunderte Wasserwärch und Gwäärb gsi.
Es het divärsi Fabrigge i der Stadt; die wichtigschti isch d Schoggifabrigg Suchard, wo’s sid 1826 git. E grosse Arbetgääber isch au d Philip Morris, e Zigerettefabrigg.
1939 het d Brown, Boveri & Cie. z Noieburg die erschti Gasturbine zum elektrische Strom produziere bout; die Maschine isch hüt es bedüütends Technikdänkmol.
Z Noieburg isch s Centre suisse d'électronique et de microtechnique, und au s Äiggnössische Bundesamt für Statistik isch i der Stadt.
Der Bahnhof Neuchâtel isch e Vercheerschnoote. Dört chunt d Jurafuesslinie dure, und es het Bahnstreckine uf Bärn und Frasne und no d Agglomerazioonsbahn uf Boudry. Ufe Chaumont goot e Standseilbahn, und en anderi, s Fun’ambule, vom Bahnhof zu der Uni abe.
D Autobahn em Jurafuess noo goot fasch ganz underirdisch under der Stadt dure und si het im Sytetal Vauseyon, wo usgfüllt isch mit divärse Vercheersalaage, e Verzweigig zu der Schnällstrooss uf La Chaux-de-Fonds.
Im Hafe vo Noieburg chöme d Kursschiff vom Noieburgersee verby, und es het vil Platz für privati Boot i de beide Hafebecki.
Uf de Jurabärgen i der Umgäbig vo der Stadt sind schöni Ussichtsoort. Der gross Wanderwääg über d Jurahöchene chunt nid dur s Stadtpiet; er goot über d Jurachetti wyter obe bim Bärgpass Vue des Alpes.
Sproch und Dialäkt
A der Uni Noieburg isch s Sprochforschigszäntrum Centre de langues, wo s Institut de langue et civilisation françaises derzueghört. Im Institut für Sproochwüsseschaft und Kommunikazioon isch s Weschtschwiizer Dialäktwörterbuech, s GPSR, dehei, wo die tradizionelle Mundarte vo allne Weschtschwiizer Kantöön, wo zum Frankoprovenzalische und zu der Sprooch vo der Freigrafschaft ghöre, dokumäntiert. Das het im Herbscht 2018 sini bis jetz publizierte Wörterbuechsyte mit der Methode vo der Retrodigitalisierig ufem Sörver vo der Uni Noieburg für usswärtigig Benutzer im Internet zuegänglech gmacht.
Bi de Volkszellig 2000 hei vo de 32.914 Iiwohner 81,4 Prozänt Französisch als Hauptsproch aagää, 2,6 Prozänt Dütsch, 3,2 Prozänt Italienisch und 12,5 Prozänt anderi Sproche.
De alt frankoprovenzalisch Noieburgerpatois isch wahrschiins Endi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us de Volkszellige vo 1990 un 2000, wo zum Teil Lüt Patois als Sproch aagchrüzlet häi, gelte i de Sprochwisseschaft als Artefakt und häi ihre Ursprung ender in statistische Fehler oder dass d Lüt unter „Patois“ ihr Regionalfranzösisch verstöhn.
Al-Idrisi
Abu Abd Allah Muhammad ibn Muhammad ibn Abd Allah ibn Idris al-Idrisi,, latinisiert Dreses (* eppa 1100 in Ceuta, Spanien; † 1166 in Sizilien) isch an Kartograf, Geograph und Botanika gsi. Er hot an da Universität vo Córdoba schtudiert und denn am Hof vom Normannenkönig Roger II in Sizilien gläbt. Für dänige Zita isch a boda wit umako: ganz Spanien, Nordafrika und sogär Vordaasien isch a abgreist. Oans vo sina Interessen sind Heilpflanze gsi, mit deana er sich intensiv beschäftigt hot. Dobi hot a gmerkt, dass d’Wisseschaft sitm Altertum num witaku isch. Drum hot a säl agfanga, Pflanza sum sammla und katalogisiera. In sina Bücha hot a viele neue Heilpflanza und eana sine Wirkunga beschrieba. S’bekannteschte hoasst Kitab al-Dschami-li-Ashtat al-Nabat, Das Sammelwerk für die Pflanzenarten. 1928 hot da dütsche Orientalischt Hellmut Ritter in da Fatih Handschriftenbibliothek vo Istanbul noch a Handschrift davu entdeckt. Berühmt isch a vor allem für sine geografischa Studien. Er hot nämlich zruckgriffa uf Agaba vo Claudius Ptolemäus und andere islamische Gelehrte, und hot sich dabi net vom christlicha Glauba drireda lo, sondan viilmeh sina oagana oga traut. Eam sine Karta zoagand Teile vo da wält, wo sit da Antike fasch koa Europäa meh gsi sin, wia Weschtafrika, Indien, China und Zentralasien. Dafür hot a sich ned würkle um Nordeuropa kümmarat.
Sis Werk isch aba inzwüscha vo mehrere Wisseschaftla übaarbeitet und neu ussagä wora: Opus Geographicum sive liber ad eorum delectationem qui terras peragrare studeant. (Hrsg. F. Cerulli, G.Gabrieli, Lévi Della Vida u. a.). Neapel, Rom 1970ff. Uf Dütsch gits es o: die „Mappae Arabicae“ vo Miller. Da Tegscht hots aba nur uf Französisch, in anara neua Usgab bei Flammarion. Interessant zum läsa isch Sultan von Palermo'' vom britischa Autor Tariq Ali, wo s’Läba vo Al-Idrisis am Hof vom Roger II geschribt, zwüscha Wirtschaft und Politik. Und obwohls an Roman isch, erfahrt ma doch viel üba s’mittelalterliche Europa zwüscha Orient und Papscht, zwüscha Islam und Christentum, und natürlich vom Läba und Schaffa vo Al-Idrisis.
Iplingen
Iblinge (lothrìngisch; frànzeesch Ippling, ditsch Iplingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Iblinge lijt weschtlich vun Sarreguemines, àn dr Farnstroß uf Saint-Avold uf re Heche zwìsche 208 un 298m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Iblinge ìsch. Iblinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Iblinge ghert zem Rhinfrankisch.
Christi Himmelfahrt
Kwelle und Gschicht
D Gschicht vo dr Uffert chunt im Lukasevangelium und i dr Aposchtelgschicht und in es bar Brief vo de Aposchtel vor.
Z Jerusalem stoot di byzantinischi Uffertskapälle.
Fyyrtig
D Uffert wird gfyyrt am 40. Dag vum Oschterfeschtkrais, also 39 Däg noch em Oschtersuntig, dodermit isch s Fescht alliwyl am e Dunschtig. Dr frieschtmegli Termin isch dr 30. April; dr spotescht megli dr 3. Juni.
Uffert isch e gsetzlige Fyyrtig z Dytschland, in dr Schwyz, z Eschtrych, z Liechtestaa, z Frankrych, z Belgie, z Dänemark, z Finnland, z Grenland, z Haiti, z Indonesie, z Island, z Kolumbie, z Luxemburg, z Madagaskar, z Namibia, in dr Niederlande, z Norwege un z Schwede.
Z Italie (Ascensione), z Pole un z Ungarn isch s Fescht as gsetzlige Fyyrtig abgschafft wore.
Im katholische Bruuch vun ne Dail Gegnige wird dr „Uffertherrgott“, e Statue vum Chrischtus, an dr Uffert dur s „Hailiggaischtloch“ uf d Chilchebiini ufezoge.
Literatur
Neiteschtamäntlig un theologisch
Chrischtlige Feschtkaländer
Demosthenes
Dr Demosthenes (latiinisch und dütsch De'mosthenes, * 384 v. d. Z.; † 322 v. d. Z. z Kalaureia) isch woorschinlig dr bedütendsti griechischi Redner gsi. Noch em Friide vom Filokrates im Joor 346 v. d. Z. isch er zum füerende Staatsmaa vo Athen ufgstiige. Die Posizioon het er bis zur Harpalosaffäre 324 v. d. Z., won er vom Gricht wäge Bestächligkäit verurdäilt worde isch, chönne bhalte.
Lääbe
Dr Demosthenes isch nid vo Natur us e guete Reedner gsi. D Chraft vo sinere Stimm het er mit Stimmdrääning chönne verbessere, aber s improwisierte Reede het er nie beherrscht. Er het sis ganze Lääbe lang gege Makedonie Politik gmacht, zerst gegen e Filipp mit eme Bündnis, wo 338 v. d. Z. in dr Schlacht vo Chaironeia gschlaage worde isch, wo aber im Demosthenes nid si Stellig kostet het. Wo dr Harpalos vor em Alexander em Groosse uf Athen gflüchdet isch, häig er, wie dr Athener Areopag festgstellt het, dr Demosthenes mit zwanzig Dalänt bestoche. Dr Demosthenes isch zun ere Buess vo fufzig Dalänt verurdäilt worde, het nid chönne zaale und isch in s Gfängnis choo. Er isch gflüchdet und isch noch em Dood vom Alexander im Joor 323 v. d. Z. us em Exil zrugg uf Athen. Er het wider antimakedonischi Politik gmacht. Wo denn dr makedonisch Statthalter Antipatros im Lamische Chrieg 322 v. d. Z. d Athener gschlaage het, het sich dr Demosthenes sälber umbrocht zum nid verhafdet z wärde.
Oliver Zaugg
Karriere
Bi dr Vuelta a España 2007 und 2008 het er hervorragendi Leistige zeigt und isch 14. bzw. 11. im Gsamtklassemänt worde. Vo 2009 bis 2010 isch dr Oliver Zaugg im italiänische Rennsport-Team Liquigas gfahre. Im Novämber 2010 het s nöje luxeburgischi Team um d Schleck-Brüeder bekannt gee, ass dr Oliver Zaugg mit ihne e Zweijooresverdraag underschriibe het.
Si erste Brofisiig het er 2011 chönne fiire, won er bi dr Lombardei-Rundfahrt, eins vo de "Monumänt vom Veloport",  gwunne het.
Clonk
Clonk isch äs Computerspiil vu Red Wolf Design. S' Spiil Clonk isch än buntä Genre-Mix us Action, Gschicklichkeit, Jump 'n' Run und Uufbaustrategi. Diä neuärä Versionä vu Clonk sind Shareware, abär ältäri Versionä sind als Freeware z'haa. mit Hilf vum Entwicklärmodus chön Spilär sälbär Erwiterigä machä.
Inhalt
I Clonk wördäd chlini, mänschäähnichi Wesä, gnännt Clonk, pär Taschtatur und/odär Maus dur ä 2D dynamischi Landschaft mit Tiär, Pflanzä, Hüsär und vilna andärä Objäkt gschtürät. Clonk chan ällai odär mit 4 Spilär (dur Splitscreen) a eim PC gespilt wordä odär mit bis zu Zwölf Spilär übärs Netzwärk. S Spilzil isch vo dä verschidänä Ischtelligä abhängig.
Erwiterigä
Für regischtrierti Spilär gits än Hufä Erwiterigä.
-Rittärpack (Mittälalter) -Hazard (Zuäkunft) -Ferne Welten (Unterwässär, Igeboräni und Arktis) -Golems -Fantasy (Sehr Fantasievolli Sächä und vill neui Zaubär)
Comprehensive Clonk Archive Network
S' Comprehensive Clonk Archive Network (churz CCAN) isch ä Sitä, vo mä än hufä Zuäsatzsachä äbäladä chan (Erfordärt Regischtriärig)
Entwicklig
Sit Clonk Planet cha jedä Spilär sälbär Zuäsatzsachä entwicklä dank äm integriärta Enwticklärmodus. Mit äm Entwicklärmodus cha mä uf fascht alli Komponente zuägriffä und so zimli alläs Sälbär entwicklä vo Objäkt bis Landschaft und Materialiä. Mit dä Zit hät sich dänn ä läbhafti Entwicklärgmeind gründäd.
Gschicht
Noch 2001 hät Red Wolf Design äs Witärentwicklä vu Clonk Planet uufgä und sich Clonk Extreme zuägwand. Statt dessä hät RWD dä Source-Code vo Clonk Planet usägä. Drufabä änd sich ä paar Spilär zämmä gfunde mit äm Zil, ä neui Version vu Clonk Planet z' erschaffä. Da isch inä dänn au mit da Golden Wipf Edition glungä und spötär mit Clonk Endeavour (dur Hilf vo Red Wolf Design).
Les Clées
Les Clées (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Les Clées lyt am linke Stade vu dr Orbe am Fueß vum Mont Suchet. D Gmaiflechi umfasst 24,3 % landwirtschaftligi Flechi, 69,9 % Wald, 4,7 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Les Clées isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1134 as Clees.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,8 % gläge.
Religion
76 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 12,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 1,5 %, FDP 10,6 %, GLP 9,1 %, GP 16,4 %, SP 22,3 %, SVP 17,8 %, Sunschtigi 5,4 %.
Dr Burgermaischter vu Les Clées isch dr René Lambercy (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 154 Yywohner 94,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,9 % Dytsch un 1,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Landhof
Dr Landhoof isch e Sportstadion im Wettstäi-Kwardier z Baasel. Es isch s erste Häimstadion vom FC Baasel gsi. S erste Fuessball-Länderspiil zwüsche dr Schwizer und dr Dütsche Nazionaalmannschaft het dört am 5. April 1908 stattgfunde. Für die dütschi Mannschaft isch das s erste Länderspiil gsi, für d Schwizer s dritte. D Schwiz het s Spiil mit 5:3 gwunne.
Nutzig
Dr Landhoof lit im Chläibaasel und um en ume si Woonblöck. S Areaal bestoot us em Fuessballfäld, dr Dribüüne und eme Grüenfäld.
Es isch s Häimstadion vom FC Baasel gsi bis er gege s Änd vo de 1960er Joor vom Landhoof wägzüüglet isch. Sit em Aafang vo de 2000er macht d «ooink ooink Productions», dr Jugendförderveräin vom Obere Chläibaasel uf em Landhoof iiri offeni Chinder- und Jugendarbet mit bietet e Hufe verschidnigi Freizitbeschäfdigunge aa. Dr Sportblatz isch zentraal glääge und cha so d Chinder und die Jugendlige im Kwardier erräiche. S Areaal wird au vo berschiidene Sportgrubbe brucht.
Blään für d Zuekumft
2003 het s e stedtebaulige Ideäwettbewärb für e Siidligs- und Freiruumkonzept für s Landhoof-Areaal gee. Intressierti Iiwooner vom Kwardier häi mitghulfe e Konsensbabbiir mit Ideä und Wünsch für s Areal uszarbäite. S Brojekt het vorgsee ass mä s Areal zum Däil wurd bruuche zum vier Geböid und öbbe 120 Woonige z baue. Es het aber Widerstand gee und die Grüeni Partei, dr «Veräin zur Erhaltig vom Landhoofareaal», und Lüt vor Allem us em Chläibaasel häi e Komitee ufgstellt, wo au dr WWF Region Basel din verdräte gsi isch. E Volksiniziative isch lansiert worde, wo het welle ass s Gebiet Däil vo dr Grüenzoone wurd, zum eso verhindere ass druf chönnt baut wärde.
D Regierig und s Kantonsparlamänt häi e Gegevorschlag gmacht, wo uf äins vo de vier Geböid verzichtet und achzig gnosseschaftligi Woonige blaant het. D Iniziative isch aber nit zruggzooge worde, wil d Iniziante die ganzi Flechi häi welle offe loo as Grüenflechi im e Stadtdäil wo sowiso scho dicht bebaut isch. So häi empfoole ass mä dr Riechestrooss nooch wurd baue.
D Abstimmig
Im Merz 2010 isch s zur Abstimmig über d Zuekumft vom Landhoof choo. Vor allem die Lingge si für d Iniziative gsi, wääred die bürgerlige Parteije für s Baue gsi si. D Volksiniziative «Der Landhof bleibt grün» isch aagnoo worde: für d Iniziative JA: 29'596 (60,28 %) - NEIN: 19'498 (39,72 %), für e Gegevorschlaag für d Däilüberbauig: JA: 24'829 (51,70 %) - NEIN: 23'194 (48,30 %). Erst bi dr Stichfroog het d Iniziative d Abstimmig gwunne mit 25'810 Stimme (52,58 %), dr Gegevorschlaag het 23'281 (47,42 %) überchoo.
Weblingg
Historisches
Gegenwärtige Offene Kinder- und Jugendarbeit Landhof
11. Juli
Dr '''11. Juli''' isch dr 192. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 193. in Schaltjohr), dodermit blybe no 173 Däg bis zum Änd vum Johr.
Furtwangen im Schwarzwald
Geographi
Furtwange lit im mittlere Schwarzwald, ungfähr 27 km östlich vun Friburg.
Furtwange lit uffere Höchi zwische 850 m un 1.148 m überem Meer un beasprucht, d'högscht-glägini Stadt in Bade-Württeberg un hinder Oberwiesenthal d'zweithöchschti Stadt in Ditschland z sy. Was de högscht Punkt ablangt, isch aber Friburg mit dem 1284 m hohe Schauinsland ebbis höher. Un was d Stadtmitte betrifft, isch es d högscht Stadt gsy, bis Messstette uf de Schwäbische Alb in de sibezger Joor s Stadtrecht kriegt hät.
Die Stadt lit innere molerischi Landschaft an de Krizung vun drei Däler, drumrum sin Bärg mit dichte Wälder. De „staatlich anerkannte Luftkurort“ (Des gilt eigentlich nur für de Teilort Neikirch) isch industriell prägt, isch aber au wichtig zum Wandere oder für de Wintersport grad für d'Kurgäschd. Bsunders wichtig isch au d'Fachhochschuel mit ebbis um 3500 Studente, dodevu 2400 am Standort Furtwange.
Uffem Brend, em Husberg vu Furtwange, isch d'Quell vun dr Bräg. Die isch de längschde Quellfluss vun dr Donau un fliesst in Donaueschinge mit dr Brigach zämme. Dorum beasprucht Furtwange im änder lustige Stritt um d'Donauquell dr Ursprung vun dr Donau für sich, e Quelle vun de Donau gitts nit. (Au wenn d'"Donauquell" im Park vum Schloss in Donaueschinge so gnennt wurd.)
Dr Bann bstoht us 30,4 % Landwirtschaftsflechi, 63 % Wald, 6,2 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
S'erscht mol gnennt wore isch Furtwange im Johr 1179 innere Bulle vum Papst Alexander III.. Do het er im Kloster St. George dr Besitz vun dr Gmei Furtwange mitsamt dr Kilche bstätigt. De Ort muess (wege dr eigene Kilche) domols scho e beachtlichi Grössi ghet ha, isch aber trotzdem wohl erst e paar Johr früeher grindet wore.
Furtwange isch no immer wichtiger worre. Regelmässg sinn in Furtwange mindestens sitem Afang vum 17. Johrhundert au Märkt abghalte wore, do hen sich d'Nochberstädt grusig gärgert. Erst Kaiserin Maria Theresia het Furtwange 1761 en offiziells Marktrecht gei (zu dere Zit, wenn Furtwange zue Vorderösterreich ghört het). S'Stadtrecht het Furtwange aber erst im Johr 1873 bekumme.
Wichtig für d'wirtschaftliche Entwicklig isch au d'Bregtalbahn (sit 1892, stillglegt 1972) von Donoueschinge nach Furtwange gsi.
Die Uhrmacherei het d'handwerklichi und industrielli Gschicht vun dr Stadt prägt. Ufschwung het do 1850 die Gründig vun de erste ditsche Uhrmacherschuel durch d'badisch Landesregierung. Erster Schulleiter isch dr bekannte Ingenieur Robert Gerwig gsi. (Us dr Uhrmacherschuel het sich sich e Beruefsfachschuel sowie d'Fachhochschuel Furtwange entwicklet.) Dodur isch d'Uhreherstellig in Furtwange un Umgäbig professionalisiert wore. Zahlriichi Uhrenfabrike sinn gründet worre. D'Uhrefabrikation isch aber nooch em Erste Weltkrieg kontinuierlich zruckgange. Yberlebt hän numme Firme, wo sich vu dr Uhre- un Zueliferindustrie witterentwicklet hän. So isch e moderni Industri vu drMetallverarbeitig, Feinwerktechnik un Elektronik entstande, dere ihri Firme Weltruef hän.
Religione
Furtwange isch traditionell katholisch prägt. Wohrschinlich isch Furtwange au vum benoochberte Kloster St. Jörge us gründet worre.
Städtpartnerschafte
Uf Verwaltigsebene existiert e Partnerschaft mit Hirschfelde in Saxe.
Iwohnerentwicklig
D'Iwohnerzahl belauft sich uf ca. 10.000 un het sich in dr letzte zwei Johrzehnte nit nennenswert veränderet.
Feriestrosse
Dur Furtwange füehre d'Schwarzwald-Panoramastross (B 500) un die Dytsch Uhrestross.
Musee
In Furtwange hät's das Ditsche Uhremuseum.
Stallikon
Schtalike (amtlich Stallikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Schtalike liit im mittlere Reppischtaal. Zue de Gmäind ghööred d Döörfer Schtalike und Selebüüre (Sellenbüren), d Wiiler Aumüli, Gamlike (Gamlikon) und Tägerscht (Tägerst)), de Üetlibèèrg und d Buechenegg. S Piet vo de Gmäind umfasst 38,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 49,8 % Wald, 8,2 % Sidligsflechi, 2,9 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi.
Gschicht
Schtalike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1124 als Stallinchoven.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 18,2 % (Stand 2011).
Religion
36,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 10,2 %, CVP 2,7 %, EDU 1,3 %, EVP 3,3 %, FDP 16,9 %. GLP 11,8 %, GP 7,7 %, SP 12,9 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 0,1 %.
Gmäindspresidänt isch de Walter Ess (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,0 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Schtalike ghört zue de Ämtler Mundarte.
Weisenbach
Wissebach (amtlich Weisenbach) isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ). D Gmai isch e staatlich anerkännte Erholungsort.
Geografi
Wissebach lit im Murgdal im Nordschwarzwald. Dr Bann bsteht us 18,4 % Landwirtschaftsflechi, 68 % Wald, 11,2 % Sidlungsflechi un 2,3 % sunschtiger Flechi. Nochbergmainde sin Gernschbach im Norde un Forbach im Side.
Gmaindsgliderung
Zue Wissebach ghere d Ortsdail Wissebach, Au im Murgdal un di ehmolig Holtzmann-Werkssidlung Neudorf.
Gschicht
Wissebach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1336 in ere Urkund vum Bischtum Speyer. Im Zug vun dr bade-wirttebärgische Verwaltungsreform isch zum 1. Jänner 1971 d Gmai Au im Murgtal uf Wissebach ingmaindet wore.
Verwaltung
Wissebach het mit dr Stadt Gernsbach un dr Gmai Loffenau e Verwaltungsgmainschaft veriibart.
Burgermaischter:
Wirtschaft
Bis 1995 isch Wissebach Sitz vu de E. Holtzmann & Cie AG (grindet 1883) gsii, aim vun de greschte ditsche Bapirhärsteller. De Standort vum Werik het e aigeni Boschtaaschrift ghet: „7566 Weisenbachfabrik“, wel er iwer de Bann vun vier Gmaine gange isch: Bermerschbach, Langebrand, Au im Murgdal un Wissebach. No dr Iwernahm vun dr Firma durich de finnisch-schwedische Bapirkonzern Stora Enso sin d drei Werk im Murgdal 1995 stillgleit wore.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Wissebach ghert zum Owerrhinalemannisch.
Wissebach isch e Belegort vum SSA gsii (RA-21).
Firtan
Firtan isch ä Lörracher Metalband, wo aafangs 2010 gründet worre isch.
Gschicht
Firtan isch aafangs 2010 z Süddütschland vom Phillip Thienger, em Martin „Troll“ Lindner un em Neves Sänger gründet wore. Noch e baar Bsetzigswächsel sin Ändi 2010 zwai neui Mitstritter gfunde wore: d Linda Biermann am Keyboard un dr Oliver König am Bass. Anne 2011 het s erschti Liveufdritt gee, unter anderem zämme mit Hackneyed un Jack Slater, un im glyche Johr het de Neves Sänger d Band verloo un isch dur de Simon Philipp ersetzt wore. Anne 2012 het d Band aagfange mit de Arbet an de erschte Veröffentlichung „Wogen der Trauer“ un in däm johr het s Ufdrit gee mit andere Band wie Parasite Inc., Atritas un Abinchova. Ändi 2012 het d Keyboarderi Linda d Band us Zittgründ verloo, het aber no mitgwirkt mit de Ufnahme. D EP „Wogen der Trauer“ isch aafangs 2013 veröffentlicht wore.
Mitglieder
D aktuelli Bsetzig bschtoht us:
Gründigsmitglieder:
University of Baltimore
D University of Baltimore (bekannt au as UB) isch e Volluniwersidäät z Baltimore, Maryland. Si isch 1925 gründet worde. Im Joor 2010 si öbbe 3500 Studänte im grundständige und 3000 im postgraduale Studium iigschriibe gsi. 1988 isch d UB Däil vom University of Maryland System, hüte University System of Maryland, worde, wo 12 Hochschuele z Maryland umfasst.
D Sportteam vo der UB häisse Bees.
Johannes Gutenberg-Universität Mainz
D Johannes Gutenberg-Universität Mainz (JGU) isch e Uniwersidäät in dr rhiiland-pfälzische Landeshauptstadt Mainz. Si het öbbe 37'000 Studierendi an öbbe 150 Institut und Klinike und ghöört zu de zää grösste dütsche Hoochschuele. Sit ere Strukturreform isch si sit em 1. Septämber 2010 in zää Fachberiich gliideret. D JGU isch noch em Erfinder vom Buechdruck mit beweglige Letter, Johannes Gutenberg, benennt worde.
Die alti Mainzer Uniwersidäät isch 1477 gründet worde. In de 1790er Joor isch s uniwersitääre Lääbe z Mainz zum erligge choo und 1798 isch d Uni vo de franzöösische Bsetzer ufghoobe worde, es het aber no bis 1823 Vorlääsige ge. Noch em Zwäite Wältchrieg häi 1946 die franzöösische Bsetzer d Uniwersidäät nöi gründet.
Port of Spain
Port of Spain (uff Schpànisch Puerto España, uff Kàribisch-Hindustani शहर / 𑂬𑂯𑂩 / شہر / Sahar), offiziäll The City of Port of Spain (àui Port-of-Spain gschrììwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vum kàribischa Ìnselschtààt Trinidad un Tobago. Sa lììgt àm Gulf vu Paria àn dr Nordwäschtkìschta vum Ìnsel Trinidad un ìsch Tail vu’ma greessera Bàllungsgebiat zwìscha Chaguaramas ìm Wäschta un Arima ìm Oschta, wo-n-äbba 600.000 Iiwoohner zeehlt. Ànna 2011 hàt d’ Schtàdt salbscht 37.074 Iiwoohner ghàà; domìt ìsch sa noh Chaguanas un San Fernando d’ drìttbeväälkerungsriichschta Gmainda ìm Lànd.
Port of Spain ìsch vor àllem a Hàndels- un Verwàltungszäntrum un ìsch sitter 1757 d’ Hàuiptschtàdt vum Lànd. Ìm 19. Joohrhundert ìsch sa fìr a kurza Zitt d’ fàktischa Hàuiptschtàdt vu dr Wäschtìndischa Federàzioon, ema Bund vu zwälf Prowìnza vum Britischa Waltraich, gsìì. Sa ìsch hìtt a wìchtig Zäntrum fìr Finànzdianschtlaischtung fìr d’ gànza Kàribik; ìn dr Schtàdt fìndet maa d’ zwai greeschta Bànka vu dr Regioon. D’rzüa ìsch dr Internàzionààla Flughààfa Piarco dr greeschta Flugplàtz ìm Lànd; vu doo har kààt maa-n-uff mehrera Grossschtädt ìn dr Walt fliaga. Z’ Port of Spain lììgt àui dr greeschta Container-Hààfa vum Lànd; domìt ìsch Port of Spain a wìchtig Zäntrum fìr Schìffsverkehr ìn dr Kàribik. Vu doo har wara làndwìrtschàftliga Produkta un Fartigwààra-n-üssgfiahrt. Züadam ìsch z’ Port of Spain d’ greeschta-n-Effakterböörsa ìn dr Kàribik, dr Trinidad and Tobago Stock Exchange (TTSE).
Pàrtnerschtädt
Kwalla:
Dreirosenbrücke
D Dreiroosebrugg isch e Stroossebrugg in dr Schwizer Stadt Basel und isch flussab die letschti Schwizer Rhiibrugg. D Brugg het iire Naame vo dr Liigeschaft „Zu de drei Roose“ am Chläibasler Bruggechopf überchoo.
Vorgschicht
Scho d Blään für d Erwiterig vo dr Stadt vom Joor 1897 häi bachab vo dr Johanniterbrugg non e Übergang über e Rhii vorgsee. In dr Zit vo 1907–1910 isch von ere Baanbrugg d Reed gsi, wo dr blaant Rhiihaafe Chläihünige mit em Santihannsbaanhoof hät sötte verbinde. 1918 het dr Bundesroot beschlosse, ass d Subwenzioon für dr Bau vom Rhiihaafe vom Bau vo dr Dreiroosebrugg as e kombinierti Iisebaan- und Stroossebrugg abhängig sig.
Anglonormannisch
Anglonormannisch isch die romanischi Schbrooch, wo die normannischi Oberschicht noch der Eroberig vo Ängland im Johr 1066 us Frankriich mitbrocht het, wo aber scho zu Ziite vom Eduard em Bekenner am Hof iigfüehrt worden isch. Für die änglische Arischtokrate isch si Gebruuch s Zeiche vo ihrer Adlikeit worde, im Gegesatz zur Bevölkerig, wo Angelsäggsisch gschwätzt het. Au in Wales und Irland isch s iigfüehrt worde, und, in chliinerem Umfang sogar in Schottland. Die eltischde anglonormannische Schrifte, wo s no git, ghöre in d Ziit vom Henry I. im früeche 12. Johrhundert, die letschte in d Regierigsziit vom Henry IV. im früeche 15. Johrhundert.
Dreirosenbrücke
Vorgschicht
So isch e Brojekt entstande von ere Brugg, wo uf zwäi Pfiiler ufbaut isch, mit ere Bräiti vo 20 Meter, wo 4 Meter drvoo s Baangläis reserviert isch. Wil die finanzielli Laag vo dr Stadt grad noch em Erste Wältchrieg schwiirig gsi isch und es dringligeri Ufgoobe gee het, het mä dr Bau vo dr Brugg ufgschoobe. D SBB und die Dütschi Riichsbaan si sich äinig worde, ass mä vorlöifig dr Haafevercher dur e Baadisch Baanhoof wurd abwiggle, so dass d SBB uf e Baanlinie über d Dreiroosebrugg het chönne verzichte.
Anglonormannisch
Bis zum Ändi vom 14. Johrhundert isch Anglonormannisch (näbem Latiinische) d Schbrooch vom änglische Hof, der Verwaltig und Juschtiz bliibe. In der Literatur isch s sit dr Mitti vom 13. Johrhundert vom Mittelenglische abgelöst worde.
S normannisch Französisch wird hüte no uf de Kanalinsle un in dr Normandii gschwätzt.
Vo dr Schbrooch, wo mä uf der Île-de-France gschwätzt het, isch s Anglonormannisch vo Afang a verschiide gsi. Nochdäm d Normanne d Normandii im früeche 13. Johrhundert verlore hai, het sich ihri Schbrooch no meh vom feschtländische Französisch afo underscheide, was z. B. dr Geoffrey Chaucer in der Beschriibig vo dr Prioresse im Prolog vo de Canterbury Tales äso het zum Usdruck lo cho:
Dreirosenbrücke
Die ersti Brugg
D Lüt in de Kwardier Santihanns, Horburg und Chläihüünige häi aber immer no e Brugg welle und am 25. Juni 1925 het en Akzioonsusschuss en Iniziative mit 7.444 Underschrifte iigräicht, und dr Grooss Root het sä churz druf für erheeblig erkläärt. Mä het en internationale Wettbewärb usgschriibe und het im Joor 1930 76 Entwürf überchoo. Dr erst Briis isch an d Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg AG (MAN AG) us Gustavsburg und Grün & Bilfinger us Mannheim gange für iiri Vollwand-Balkebrugg uf zwäi Pfiiler. Am 11. Juli 1931 het s Volk ändlig dr Baukredit chönne absäägne und im Oktober 1931 het mä mit em Baue aagfange. Am 1. Septämber 1934 isch d Brugg iigweit worde.
Anglonormannisch
And Frensh she spak ful faire and fetisly
Dreirosenbrücke
Die ersti Brugg
D Brugg het us ere Staalbalkekonstrukzioon mit ere Lengi vo 225 Meter bestande, isch uf zwäi Stützpfiiler ufbaut gsi und het drei Öffnigen ghaa mit Stützwitene vo 75 Meter, 105 Meter und 75 Meter. D Gsamtbräiti vo dr Brugg isch 18 Meter gsi, 12 Meter drvo uf d Faarbaan mit zwäi Gläis für s Dram und uf baide Site e Drottwar, wo jedes 3 Meter brüit gsi isch.
Die zwäiti Brugg
1960 het dr Bundesroot im Raame vom Schwizerische Nazionalstroossegsetz beschlosse, ass Basel sich drum müesse kümmere, ass es en Autibaanverbindig zwüsche dr Schwiz, Dütschland und Frankriich wurd gee. Die Stadtautibaan isch seer umstritte gsi und iiri Gegner häi mit zwäi Volksiniziative brobiert, iire Bau z verhindere. D Verbindig Schwiz–Dütschland isch um 1974(?) eröffnet worde und am 1. Septämber 1994 het mä aagfange d Nordtangänte A3 z baue, wo d Schwizer A2 mit dr franzöösische Autibaan A35 verbindet und sit em 16. Juni 2007 vollständig eröffnet isch.
Die alt Dreiroosebrugg isch z chlii gsi für dr Autibaanvercheer und mä het sä müesse ersetze. Mä het beschlosse e dobbelstöckigi Zwillingsbrugg z baue. Uf dr undere Ebeni isch d Autibaan duuregange und zum Schutz vor em Lärme hätt si uf bäide Site sötte verglaast si. Mä het denn aber 2007 beschlosse, d Verglaasig nume uf dr Stadtsite z mache. Die ooberi Ebeni isch für e Lokalvercheer reserviert gsi (Auti, Velo, ÖPNV) und für d Fuessgänger. Die bäide Faarspuure vom Dram si uf dr ganze Brugg vom Individualvercheer drennt gsi.
Anglonormannisch
For Frensh of Paris was to hire unknowe (124 – 126).
Dreirosenbrücke
Die zwäiti Brugg
D Blään für die nöiji Dreiroosebrugg het s Basler Archidekturbüro Steib+Steib gmacht und si isch in Etappe baut worde. Zerst het mä vo 1999 aa die nördligi Helfti vo dr Brugg flussab näbe dr alte erste Brugg baut und dä Däil am 5. Novämber 2001 eröffnet. Denn isch die alti Brugg abbroche worde und mä het an diirem Blatz die zwäiti Helfti vo dr nöije Brugg baut. Die ganzi nöiji Brugg isch am 8. Novämber 2004 iigweit worde.
Anglonormannisch
(Und Französisch het si sehr zierlig gschwätzt
Dreirosenbrücke
Die zwäiti Brugg
D Dreiroosebrugg isch e Staalverbund-Fachwärkbrugg. Äigentlig si s zwäi Brugge nääbenenader. D Brugg isch 226 Meter lang, het drei Öffnige mit 77 Meter, 105 Meter und 84 Meter Spannwiti und stoot uf zwäi Pfiiler. D Pfiiler vo dr alte Brugg si Däil vo de nöije Pfiiler. Jeedi vo de bäide Brugge isch 14,90 Meter bräit. Uf dr südlige Site isch e Bulwar für d Fuessgänger, wo öbbe 10 Meter bräit isch. D Drämligläis und d Faarbaane si uf dr nördlige Site vo dr Brugg.
Anglonormannisch
Noch dr Schuel vo Stratford atte Bowe
Wil s Französisch vo Paris ihre unbekannt gsi isch.)
E anglonormannischi Autorin vom 13. Johrhundert isch d Marie de France gsi.
Sisikon
Sisìgä (amtlich Sisikon) isch e politische Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Geografi
Sisìgä lit am Oschtufer vom Ürnsersee üf em Delta vom Riemeschtalderbach. Vo dr Gmeindsflächi sind 30,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 44 % Wald, 1,2 % Sidligsflächi und 23,8 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Sisìgä sind d Schwyzer Gmeinde Morschach und Riemenstalden, d Ürner Gmeinde Flielä und Birglä.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 11,7 % gläge.
Religion
5,4 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 87,4 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 63,6 %, CVP 11,2 %, GP 25,2 %.
Dr Gmeindspräsident vo Sisìgä isch dr Timotheus Abegg (Stand 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 350 Iiwohner 96 % Diitsch als Haiptsprach aagää, 1,4 % Italienisch und 4 % anderi Sprache.
Ennetbürgen
Änepirge oder ai Birge (amtlich Ennetbürgen) isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaudä, Schweyz.
Gschicht
Änepirge isch zum eerschte Mau gnennt wordä na 1190 aus Burgin (1799 Enet-Bürgen, 1836 Ennerbürgen, 1850 Ennetbürgen).
Eywoner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateiu isch 2015 bi 13,4 % gläge.
Religion
73,2 % vu dr Eywoner sind im Jaar 2000 remisch-katholisch gsii, 13,9 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspresidänt vu Änepirge isch dr Peter Truttmann (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszeuuig 2000 hend vu dr 3939 Eywoner 94,2 % Teytsch aus Haiptspraach aagää und 5,8 % anderi Spraache.
Dr Tialäkt vu Änepirge gheerd zum Heechschtalemannisch.
Wynigen
Wynige (amtlech hochdütsch Wynigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Wynige ligt ar Grenze vom Ämmitau zum Oberaargou. D Gmeindsflächi bsteit us 57,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 37,2 % Waud, 5,1 % Sidligsflächi u 0,1 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Wynige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1185 aus Winingen. 1887 isch Brechershüüsere (1312 Brecholshúsern) iigmeindet worde, 1911 Bickige-Schwande (1261/63 Bicchingen). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bùùrdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,3 % gläge.
Religion
87,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,6 %, CVP 1,2 %, EVP 5,8 %, FDP 6,7 %. GLP 3,7 %, GP 4,1 %, SP 10,4 %, SVP 45,1 %, Suschtigi 6,4 %.
Gmeindspresidänt vo Wynige isch dr Peter Heiniger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2037 Ywohner 97,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Z Wynige redt me Bärndütsch.
Kreßberg
Geografi
Gräsbärch leit em Oschte vom Landkroes an dr Grenz zua Bayern. D Nochbergmoede vo Gräsbärch send Fichtenau, Crailsheim, Satteldorf, Schnelldorf, Feuchtwangen, Dinkelsbühl ond Stimpfach.
Vo dr Gmarkong send 59,1 % Landwirtschaftsfleche, 29,8 % Wald, 9,9 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Gräsbärch gheret d Ortsdoel Leukershausen, Mariäkappel, Marktlustenau ond Waldtann.
Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstanda am 1. Januar 1973 durch dr Zammaschluss vo Waldtann, Marktlustenau, Mariäkappel ond Leukershausen.
Verwaltong
Gräsbärch hot sich mit Fichtenau zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Gräsbärch ischt dr Robert Fischer.