cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ratzweiler
Gschìcht
Rotschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 861.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rotschwiller ìsch. Rotschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Rotschwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Martin Grüner
Dr Martin Grüner (* 19. Juli 1929 z Stuegert; † 4. Februar 2018 z Bonn) isch e dytsche Bolitiker (FDP) gsii. Är isch vu 1972 bis 1987 Barlemäntarische Staatssekreteer bim Bundesminischter fir Wirtschaft un vu 1987 bis 1991 bim Bundesminischter fir Umwält, Naturschutz un Reaktorsicherhait gsii.
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur 1949 z Schramberg het dr Grüner Rächtswissenschaft z Dibenga un z Hamburg studiert. S Studium het er agschlosse mit em erschte un 1959 mit em zwaite juristische Staatsexame. Derno het er bis 1968 as Syndikus un Gschäftsfierer im Verband der Schwarzwälder Uhren-Industrie e. V. z Schwenninge gschafft. Anne 1961 isch er as Rächtsaawalt zuegloo wore. Vu 1968 bis 1972 isch dr Grüner Hauptgschäftsfierer vum Verbandes der Deutschen Uhren-Industrie gsii.
Bartei
Syter anne 1950 isch dr Grüner Mitglid vu dr FDP gsii; in sye Studiezyt z Dibenga het er di Liberal Hochschuelgruppe glaitet. Vu 1963 bis 1967 un vu 1969 bis 1988 het er em FDP-Landesvorstand z Bade-Wirttebärg aaghert. Mitglid vum FDP-Bundesvorstand] isch er vu 1976 bis 1990 gsii.
Abgordnete
Vu 1964 bis 1972 het d Grüner em Gmaitrot vu sym Haimetort Schramberg aaghert.
Dr Martin Grüner isch alliwyl iber d Landeslischt Bade-Wirttebärg vu dr FDP in dr Bundesdag yyzoge.
Effetligi Ämter
Am 15. Dezämber 1972 isch dr Grüner as Barlemäntarische Staatssekreteer bim Bundesminischter fir Wirtschaft in di vum Bundeschanzler Willy Brandt gfiert Bundesregierig gruefe wore. In däm Amt het er au dr Kabinett vum Helmut Schmidt aaghert, bis er noch em Bruch vu dr sozial-liberale Koalition am 17. Septämber 1982 zerscht us em Amt uusgschiden isch.
No dr Wahl vum Helmut Kohl zum Bundeschanzler isch dr Grüner scho am 4. Oktober 1982 wider zum Barlemäntarische Staatssekreteer bim Bundesminischter fir Wirtschaft wore. Vu 1974 bis 1987 isch er au Koordinator vu dr Bundesregierig fir di dytsch Luft- un Ruumfahrt. No dr Bundesdagswahl 1987 isch er am 12. Merz 1987 in dr glyche Funktion zum Bundesminischter fir Umwält, Naturschutz un Reaktorsicherhait gwächslet. No dr Bundesdagswahl 1990 isch er derno am 18. Jänner 1991 us em Amt gschide, isch aber bis 1994 Mitglid vum Dytsche Bundesdag blibe. Im 12. Dytsche Bundesdag isch dr Martin Grüner Mitglid vum Finanzuusschuss un Vorsitzer vu dr Arbetsgruppe „Finanze un Styyre“ vu dr FDP-Fraktion gsii un au Mitglid vum Uuswärtigen Uusschuss.
In dr 12. Legislaturperiod isch er au Mitglid vu Enquetekummission „Vorsorge zum Schutz der Erdatmosphäre“ vum Dytsche Bundesdag gsii.
Bad Liebenzell
Bad Liabazell (amtlich Bad Liebenzell) isch a Schdäddle em Nagolddaal midd-ora laanga Gschiicht. Dor Hirsauer Codex låd vormuada, dass Bad Liabazell scho vår 1100 exischdird hådd. Em schbåda Middlaldor hådd´s Amt Liebenzell de Markgrafe vo Bade ghaerd. Em Jår 1604 isch´s durch Dausch zo Wirddabärg komma.
Midd saenor Paracelsus-Therme isch Bad Liabazell oene vo de vier Gmaendena em Graes Calw midd-em Titl "Bad". Ausor Bad Liabazell send dees no Bad Härraalb, Bad Daenach ond Bad Wildbad. Deswäaga håesd sich der Graes Calw ao Bädorgraes. D Stauferburg ausem 13. Jårhondord isch s´ bedeidensde Bauwärg vo Bad Liabazell, mo må mor scho vo Weidem här siid. En Liabazell schwäddsd-mor schwäbisch, mid-ma ganz leichda sidfränggischa Aeschlag. Em Jår 2011 håd Liabazell 9.295 Aewohnor zeeld.
S´ Schdaddwabba zaegd a silbrichs Zäld, en dem a näggichor Mã en-ra volla Baadwann hoggd ond on blaua Kelch en dor Hãd hådd. Dui gold-gfliasda Baadwann schdåd uf-ma schachbrädd-ardicha schwarz-goldena bläddleda Boda. Em blaoa Hemml iborm Zäld dribor schwäbd a oenzälna Hirschschdang, was so vil håesd wia dass Bad Liabazell zo Wirddabärg ghaerd. D´ Schdaddfarba send Blao-Weis.
Gustav Adolf Seiler (Politiker)
Dr Gustav Adolf Seiler (* 4. Mai 1875 z Frauefäld; † 7. Merz 1949 z Lieschtel, Burger vu Frenkedorf) isch e Schwyzer Bolitiker gsii.
Bad Liebenzell
Seid 1992 geid´s a Partnorschafd mid Villaines la Juhel en Franggreich.
Schdaddaedåelong
Zo Bad Liabazell ghaered ausarom seggs Flägga, älle uff dor Haeche ibor dor Nagold: Em Daal en Liabazell und rächds vo dor Nagold schwätzed d´ eldore Leid "oe/åe", ond en de Flägga lenggs vor dor Nagold "oa/åa".
Gustav Adolf Seiler (Politiker)
Lääbe
Vu 1904 bis 1910 isch dr Seiler Bresidänt vum Baselbieter Kriminalgricht un vu 1911 bis 1922 fir di Demokratisch-Volkswirtschaftli Verainigung vu dr Baselbieter Landrot gsii, wu er vu 1916 bis 1917 Bresidänt gsii isch. No dr Barlemäntswahle 1914 isch er bis 1943 im Nationalrot ghockt un het dert d Finanzkommission un d Kommission fir s Strofgsetzbuech bresidiert. Vu 1922 bis 1939 isch er Baselbieter Regierigsrot gsii un het dert d Finanz- un Militärdirektion ghaa.
Bad Liebenzell
Geografi
Bad Liabazell leid ogfär 10 km nerdlich vo Calw, an dor Nagold; dui fliasd middla durch dor Flägga durch. Dor diafsde Punkt leid 310 m diaf, då må d´ Nagold d´ Gemarkung vorlessd, dor haechschde Punkt leid 687 m haoch uff dor Gemarkung vo Måesabach-Zåena.
Gustav Adolf Seiler (Politiker)
Lääbe
Dr Seiler isch e prominänte Fierer vu dr Bewegig fir e sälbschtändig Baselbiet gsii, het verschideni Verwaltigsratsmandat ghaa un isch ab 1936 Ehreburger vu Lieschtel gsii.
Bad Liebenzell
Gschichd
Bad Liabazell ischd zom erscht Mol gnennd worde em Johr 1091 als zu Chele.
Verwaltong
Bad Liabazell hod mit dr Gmoed Onderereichabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibard.
Gustav Adolf Seiler (Politiker)
Lääbe
Syter anne 1905 isch er mit dr Frieda Hedwig Honegger ghyrote gsii.
Bad Liebenzell
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Bad Liabazell ischt dr Dietmar Fischer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Schuala
Bad Liabazell hådd mid saem Reuchlin-Schulzentrum a Grondschual, a Haobdschual, a Realschual ond a Ferderschual. En de Ortsdåel Meddleng ond Ondorhaugsdedd geid´s jeweils ao a Grundschual.
Tourismus ond Vorkehr
Bad Liebenzell isch durch d´ Nagoldtalbahn (Pforzheim - Horb am Neckar) ans iborregionale Schdregganetz ãgschlossa.
Vo Liabazell aus kã-mor viel scheene Wandoronga macha, em Daal ond uff d´ Bärg nuff. Bsondors schee isch a Wandorong durchs Mõbachdaal nuff zom Ordsdåel Monakam. Bad Liabazell leid ausordem am Oschdwäag, dem Fernwandorwäag vo Pforze nåch Schaffhausa.
Tradiziona
Uffm Hofgut Georgenau bei Meddleng fended äll Jår am Palmsonndich dor Calwer Palmridd schdadd, dees isch a Reidorprozessio, må vom-a Esl ãgfird wird. Vorbonda isch dui Prozessio am Schluss midd-ma evangelischa Gottesdianschd em Griana.
Dialekt
Dr Dialekt vo Bad Liabazell ghert zom Schwäbische.
Riva Valdobbia
Riifu – uf iteliänisch Riva Valdobbia und piemontesisch S’la Riva – isch en Oort und en ehemoligi Gmeind vo der iteliänische Provinz Vercelli.
S Dorf lyt im Tseschrutol a däre Stell, wo der Sytebach Vogna in Fluss Tseschra, wo uf iteliänisch Sesia heisst, ymündet. Äs isch es bar Kilometer unden a Im Land.
Am 22. Juli 2018 hend d Gmeinde vo Riifu und Im Land fusioniert. Die nöie Gmeind heisst Alagna Valsesia.
Das Piet isch im Areal vom Naturpark Parco naturale Alta Valsesia.
D Nochbargmeinde vo Riifu sind Im Land, Alto Sermenza, Campertogno, Greschonei, Mollia und Rassa.
Himmelfahrtskirche (Lukjaniwka)
D’ Hìmmelfàhrtskìrìch (ukràinisch Свято-Вознесенська церква, àui Храм Вознесіння Христового) ìsch a histoorischa Holzkìrìch z’ Lukjaniwka ìm ukràinischa Rajon Browary gsìì, wo-n-ìm März 2022 zärschteert worra-n-ìsch. Sa hàt züa dr Eparchii Boryspil vu dr Ukràinisch-Orthodoxa Kìrìch ìm Moskàuier Patriarchat gheert.
Gschìcht
D’ Hìmmelfàhrtskìrìch z’ Lukjaniwka ìsch ànna 1870 bàuia worra. Sa ìsch geega-n-ìwwer ìhra Vorgangerkìrìch, dr Chrìschti-Geburts-Kìrìch vu 1758 gschtànda, wälla kurz noh dr Färtigschtällung àbbàuia worra-n-ìsch. Ìn dr Zitt vu dr Sowjetunion ìsch d’ Kìrìch ànna 1930 gschlossa worra. Ìn dr Zitt vu dr diitscha Besàztung ìm Zwaita Waltkriag àb 1941 ìsch sa wìeder gäffnet worra, un ìsch düürhàft uffa blìewa noh dr Ruckäroowerung dur d’ Sowjetunion. Ums Joohr 2009 hàt ma d’ Üüssafàssàda vum Gebäi näi gschtrìecha. Wahrend dr Schlàcht um Kiew ànna 2022 ìsch d’ Kìrìch z’äärscht schwar bschadigt worra. Biim Àbzug vu da rüssischa Truppa àm Morga vum 25. März 2022 hàt a rüssischer Pànzer àbsìchtligerwiis mìt viar Schìss d’ Kìrìch ìn Brànd gsätzt, so dàss sa vollschtandig zärschteert worra-n-ìsch.
Jürgen Walter (Grüne)
Dr Jürgen Walter (* 11. Mai 1957 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene).
Noch em Abitur z Ludisburg het dr Jürgen Walter z Stuegert un z Eugene, Oregon Anglischtik un Germanischtik studiert. Derno het er bis zue syre Wahl in dr Landdag sechs Johr lang im Ludisburger Scala gschafft un het dert in dr Hauptsach Jazzkunzärt un Kabarettoobe organisiert. Bis 1993 isch er Gschäftsfierer vu dr Firma Ecotopia Productions, Ludisburg gsii. Dr Walter isch evangelisch, ghyrote un het e Suhn. Är läbt z Aschperg.
Bolitisch engaschiert er sich syter anne 1983 bi dr Griene. Vu 1983 bis 1991 isch er Ortsvorsitzer vu dr Griene z Aschperg gsii, vu 1989 bis 2011 Gmaitrot z Aschperg, vu 1989 bis 1992 isch er Mitglid im Chraisdag z Ludisbrug gsii. Anne 1999 isch er Sprächer vum Chraisvorstand z Ludisburg woren,. Im Johr 2006 isch er us em Chraisvorstand uusgschide.
Anne 1992 isch dr Walter im Wahlchrais Ludisburg as Abgordnete in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Vu 2006 bis 2011 isch er dert Sprächer vu syre Fraktion fir d Beraich Medie, Europa un Sport gsii. Noch Landdagswahl 2011 isch er zum Staatssekretär im Minischterium fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht im Kabinett Kretschmann I ernännt wore.
Himmelfahrtskirche (Lukjaniwka)
Bschriiwung vum Gebäi
D’ Hìmmelfàhrtskìrìch hàt d’ Form vu’ma Rachtäck ghàà. Uff dr Viarung ìm Oschta-n-ìsch a Kuppel gsìì. Dr Glockaturm ìsch ìwwer’m wäschtliga Vorbàui gschtànda. D’ Kìrìch hàt dräi Iigang ghàà, wo je dur a Draiäcksgaawel betont gsìì sìnn. Vor jeedem Iigàng ìsch a Portikus mìt’ma zwaita Draiäcksgaawel gsìì. Àn dr Nord- un dr Süüdsitta-n-ìsch dr Sockel vum àchtäckiga Glockaturm mìt d’ gliicha Gaawel ziart gsìì. D’ Rundboogafanschter vum Glockaturm sìnn numma-n-ààdiitet gsìì, wahrend àss d’ Kuppel àn àlla àcht Siita klàssizischta Rundboogafanschter hàt.
Rimsdorf
Rìmschdroff (frz. Rimsdorf, dt. Rimsdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Himmelfahrtskirche (Lukjaniwka)
Bschriiwung vum Gebäi
D’ Fanschter vum Ardgschooss sìnn àlla ainhaitlig rachtäckig gschtàltet worra. A wààgarachta Glìederung hàt d’ Üüssafàssàda dur sìchtbààra Deela ghàà. Dr Untertail vum Gebäi hàt zwai wààgarachta Ziarschtraifa ghàà. D’ untera Ziarschtraifa-n-ìsch mìt Beega gschtàltet worra, d’ oowera mìt Relief-Plattla. Drzüa ìsch a sankrachta Glìederung mìt schmàla blàuia Süüla àn da Äcka vum Gebäi gsìì, un tailmol àui zwìscha da Fanschter. Dr Gaawel vum Nordiigàng ìsch mìt biblischa Szena ziart gsìì, uff dr Nordtììra sìnn d’ Hailiga Kyrill un Method dàrgschtällt gsìì. Uff dr Tììra vum Naawagebäi ìm Nordoschta-n-ìsch a Dàrschtällung vu’ma Hailiga gsìì.
Rimsdorf
Gschìcht
Rìmschdroff ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 713.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Rìmschdroff ghert zem Rhinfrankisch.
Gomaringen
Gõmreng ([go:mreŋ̩] ao Gõmrenga, dt. Gomaringen) isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bade-Wirdaberg.
Geografi
D Gmarkong vo 17,3 qkm sezzd sich zsẽma aus 50,1 % Landwirdschaftsfleche, 28,5 % Wald, 20 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtichor Fleche.
Gmaendegliderong
Zo Gõmreng ghaered d Ortsdõel Gõmreng, Hendorweilor (Hinterweiler) ond seid dor Gmaendereform 1973 ao Schdogga (Stockach).
Geografi
Gõmreng leid landschafdlich schee em Vorland vo dor Schwäbischa Alb, en-ra Haeche vo 350 bis 570 m iborm Meeressbiagl. D Landschafd om Gõmreng rom wird brägd vo Obsdwiisa und Wäldor. Endwässored wird Gmarkong durch d Wiesaz, on lenggor Näabafluss vo dor Sdoelach, dui må nåch Dibeng em Näggor zu fliasd.
Aus dor Gschiichd
D Endong "ingen", schwäbisch "eng" em Flägganãma weisd uff d Besiidlong durch Alemanna nã. Gõmreng wird z aersde Mål 1191 ågfird en dor Chronik vom Berthold vo Zwiifalda. Nåch-m Aussdärba em gleicha Jår vo de Gråfa vo dor Achalm haerd-mor bis ens 15. Jårhondord vom-a Gõmrengor Fläggaådl.
Wirdschafd on Vorkehr
En Gõmreng send viile Handwärgsbedriib, Indusdrifirmena ond Densdlaesdor ãsässich. Wia dor ganze Graes Dibeng ghaerd ao Gōmreng zom Vorkehrvorbund Näggor-Alb-Donao (Naldo). Midd Buslinia isch dor Flägga midd Dibeng (10km), Messeng (6km) ond Reidleng (12km) vorbonda. dor näggsdgläagene Bãhof isch en Naera. D ehemalicha Bãlinie von Reidleng nåch Gōmreng isch 1985 sdillglegd wårda. Em Gesbräch isch, dass-se em Rāma vom-ma Gesamdkonzept vor-ra Regionalsdaddbã firs Obozendrum Dibeng-Reidleng wiidor nui uffgmachd wärda soll.
Verwaldong
Gõmreng hådd sich mit de Gmaendena Dußleng ond Naera zom Gmaendevorwaldongsvorband Stoelach-Wiesaz mit Sitz z Gõmreng zsẽmagschlossa.
Birgermåesdor isch dor Steffen Heß.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Gõmreng isch Middlschwäbisch; manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua.
Köln
Köln (uf Kölsch seit me: Kölle) isch e Stadt z Nordrhy-Westfale und mit chli me as e Million Ywohner die viertgröschti Stadt vo Dytschland. Es isch d Metropole vo dr Regioon Rhyland und vo der Regioon Rhy-Ruhr.
Geografy
Köln ligt z Westdytschland im Süde vom Bundesland Nordrhy-Westfale. Si isch am Ufer vom Rhy.
S ängere Stadtpiet isch i dr Oscht-Wescht-Richtig achtehalb Kilometer und i der Nord-Süd-Richtig sächsehalb Kilometer gross; die ganzi Stadtlechi isch 405 Kwadratkilometer gross.
De höchscht Punkt isch uff 148,5 Meter über Meer, de diefscht uff 49,6 Meter.
Gschicht
Köln isch ane 38 oder 19 vor Christus vom römische Fäldherr Agrippa gründet worre. S hät dozmol Oppidum Ubiorum gheisse, s öfentliche Zentrum isch s Heiligtum Ara Ubiorum gsi. Im Joor 50 noch Christus hät d Gmeind s Stadträcht übercho. De hütig Ortsname leitet sich ab vo Colonia Claudia Ara Agrippinensium, was d Stadt, wo am Platz vo de Ara uff Wunsch vo de Agrippina vom Claudius gründet worde isch heißt. Deno hän sich u. a. Veterane, Soldate und Händler agsydelt. D Stadtmur, wo noch de Gründig baut worde isch, bstimmt bis hütt de Verlauf vo de Strosse. Im Johr 90 isch Köln zu de Hauptstadt vo Nidergermanie worde.
313 bis 314 isch e christlichi Kirch z Colonia baut worre, wo spöter de Kölner Dom anecho isch. 401 isch Köln under d Herrschaft vo de Franke cho. 870 wird de „Alt Dom“ anstell vo de früenere Bischofschile, wo abbrännt isch, errichtet. 999 hät de Erzbischof Heribert e Pfalzkapelle abaut. Sit em glychzitige Bsüech vom Bapscht Leo IX. und em Kaiser Heinrich III. hät s im Dom Vertretter von ene ge.
1106 isch Köln vergrösseret worde. D Ortschafte Sankt Ursula, Sankt Gereon und Sankt Georg sind ygmeindet worde. Die nächsti Erwiterig isch 1180 gsi. Dört sin grossi landwirtschaftlig nutzbare Fläche uss de Umgebig ygschlosse worre.
De Grundstei vom Kölner Dom isch 1248 glegt worre. 1560 hät mer d Bauarbete ygstellt. 1842 hät mer wider agfange, de Dom ußzbaue, aber erscht 1880 isch er definitiv fertig gsi. 1948 het me s Jubiläum gfyrt.
1288 het d Stadt in de Schlacht bi Worringe gäge Erzbischof iiri Freiheit erkämpft. 1396 hän d Handwerker d Macht übernoh. S hät vo dört a e neui Stadtverfassig ge. Ane 1475 hät de Friedrich III. Köln zur freie Rychsstadt erhobe.
Berüemt isch Köln für syni Wullestoff gsi – vo do chunt s schwyzertüütsch Wort Chöltsch für en rot-wyss-ghüüslete Stoff.
Ab 1802 hät s z Köln d Religionsfreiheit ge. D Jude und Protestante hän neui Gmeinde gründet. Im glyche Johr sin au vyli Kunschtwerk undergange, wyl baufälligi Chirche abgrisse worre sin. Wo d Franzose d Stadt 1814 noch zwanzg Johr Besatzig Köln widder verlo hän, sin preußischi und russischi Truppe gfolgt. E Johr spöter chunnt Köln noch em Wiener Kongress zu Preuße. 1822 sin noch über 800 Johr widder zwei Rhybrucke baut worde. 1839 isch die erschti Ysebahn uff vo Köln us uff Aache gfahre. D Stadtmur het me 1881 abgrisse, wyl d Stadt schnäll gwachse isch. Siebe Johr spöter sin vyli Dörfer in Köln ygmeindet worre.
Gogo
Gogo cha si:
Köln
Gschicht
De Konrad Adenauer, wo 1917 zum Oberbürgermeister gwählt worre isch, hät d Universität widder uffgmacht und zwei Griengürtel aglegt. 1933 isch de Adenauer abgsetzt worde. Im Zweite Wältchrieg isch Köln zu 90 Prozänt kabut gmacht worde. De Adenauer isch widder Oberbürgermeister vo Köln gsi und spöter Kanzler vo Dytschland.
Wirtschaft
D Abindig an de Rhy und s nooche Ruhrgebiet sin e Vordeil für d Kölner Wirtschaft. Vyli Undernehme hän ihr Hauptsitz z Köln. Wäge de Wirtschaftskrise vo de 1980er-Johr isch Köln de zur Mediehauptstadt vo Dytschland worde. Au als Vercheersdrähschybe isch d Stadt attraktiv.
Vyli Undernehme hän e langi Tradition. S ältste no existente Undernehme isch „Farina gegenüber“ vo 1709.
D Kultur z Köln isch über die ganzi Region use vo Bedütig.
Dialäkt
De Dialäkt, s Kölsch, isch die noch Sprächerazahl gröschti Variante vom Ripuarische und vom Zentralripuarische. S wird z Köln und zum Deil im Kölner Umland gschwätzt. Fast alli Sprächer bruuche hütt meischtens e rhynische Regiolekt als Umgangssproch, und si beherrsche d Standardsproch als Schriftsproch und als Umgangssprooch.
Kölsch isch noch mit de rhymaasländische und moselfränkische Dialäkt verwandt und stellt e Bindeglyd zwüsche denne dar, wie e gsamti ripuarischi Gruppe. Züesätzlig zum moderne Dütsch und de andere Ripuarische Sproche bstönn lexischi Bezüg zum Mittelhochdütsch, zum Niderdütsch, Holländisch, Änglisch und Französisch, phonetischi zum Limburgisch, zum Mittelhochdütsch, zum Französische und Wallonisch, grammatischi zum Änglisch. S Kölsch isch südlig vo de maken-machen-Linie agsydelt, nördlig vo de Das-dat-Linie, nördlig vo de Dorf-Dorp-Linie und westlich vo de Eiheiplurallinie.
Kölsch losst in Einzelfäll Variante in de Lexik züe und d Ussproch variiert regional und noch soziale Schichte wenig, es isch aber in sine meischte Aspäkt genau bstimmt. Für Främdi erwyst s sich als schwyrig, Kölsch richtig schwätze z lerne, wyl s sich um eini vo de formerychschte under de europäische Sproche handelt.
Häg-Ehrsberg
Häg-Ehrschberg (hochdütsch Häg-Ehrsberg) isch e chleini Gmei am Rand vom Wiisetal im Landkreis Lörrach in Bade-Württeberg.
D' Gmei bstoht us mehrere chleine Ortsteil un isch in den 1970er Johr durch de Zsämmeschluss vo de Gmeie Häg und Ehrschberg entstande. Häg-Ehrschberg hätt Iiwohner (Stand: ). Durch e Teil vo de Gmei fließt de Angebach, wo bi Mambach (Ortsteil vo Zell) in d' Wiise fließt.
Geografy
Häg-Ehrschberg litt in 540 bis 1192 Meter Höchi am Rand vom Wysedal im Naturapark Südschwarzwald.
Gschicht
Ältste Ortsdeil isch Happach, wo scho im Johr 1113 erwähnt worre isch. Ehrschberg isch 1439 zum erschte Mol erwähnt worre. S Gebiet vo de hüttige Gemind hät über Johrhundert zum Damestift Säckinge und dodemit zu Vorderöstrych ghört. Noch de Züeordnig zum Großherzogtum Bade 1806 sin Ehrschberg und Häg 1811 selbständigi Kommune worre, wo 1975 zämme mit andere Dörfer d Gmeind Häg-Ehrschberg bildet hän.
Im Gmeindegebiet vo Häg-Ehrschberg isch au di abgangeni Burg Altestei gläge.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Perl
Perl // isch a freie, plattform-oabhängige, interpretierte Programmierspraach.
Dr Larry Wall, en Linguischt hot se 1987 als Verbindung von dr C Programmierspraach, UNIX-Befehl on andere Eifliss entwickelt. Eigentlich hät die Spraach a Werkzeig for Syschdeem- ond Netzwerkadministratore sei solle, aber Perl hot au bei dr Entwicklung von Webaawendunge ond en dr Bioinformatik a groß Eisatzgebiet gfonde. For was Perl hauptsächlich guat sei soll, isch bestimmte Problemstellunge schnell z'leeset ond em Programmierer soviel Freiraim wie möglich z'lasset. Dr Omgang mit Text ond die viele freie Modul, wo for die Spraach verfiegbar sen, machet mitonder d'Stärke von derre Spraach aus.
Urmünder
D Urmyyler (Protostomia) sin e Stammgruppe us dr Abdailig vu dr Gwääbdier (Eumetazoa) in dr Syschtematik vu dr Vylzällige Dier.
Definition un Abgränzig
Zue dr Urmyyler ghere d Stämm mit eme vollständign Verdöuigstrakt, wu in dr Embryonalentwicklig s Muul us em schlitzfermige Urmuul fiirigoht, derwylscht Anus sekundär durbricht oder us em hintere Dail vum Urmuul entstoht. S Entstoh vum Muul vu dr Urmyyler cha uf verschideni Wyse gschää.
Guimaëc
Guimaëc (bretonisch Gwimaeg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guimaëc lyt am Atlantik, 80 km vu Quimper un 65 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 117 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Locquirec im Nordoschte, Saint-Jean-du-Doigt im Weschte, Plestin im Oschte, Lanmeur im Sidweschte un Plouégat-Guerrand im Sidoschte.
Gschicht
Guimaëc isch zum erschte Mol gnännt wore im 12. Jh. as Vicus Maioci (1330 Guitmace, 1330 Gumet, 1330 Vimahec, um 1330 Ploemaec, 14. Jh. Guicmeac, 1516 Guymaec).
Lotzwil
Lotzbu oder Lotzu isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Guimaëc
Verwaltig
vu Guimaëc isch. Guimaëc ghert zum Kommunalverband.
Lotzwil
Geografi
Lotzbu ligt im Bärner Oberaargou im Tau vor im Napfgebiet entspringende Langete. 2,5 Kilometer südlech vor Oberaargouer Metropole Langetu (14500 Ywohner, und je 40 km vo de Stedt Bärn, Basel und Luzärn wäg. Lotzbu het e Bahnhof, wo d’ Gmeind richtig Langetau und Huttu verbingt. Ds Gmeindgebiet het e Flächi vo 6,22 km² und het 2400 Ywohner, mit stigender Tendänz.
Guimaëc
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Guimaëc ghert zem Bretonisch.
Lotzwil
Geografi
Nochbergmeinde si: Langetu, Buesu, Obersteckholz, Madis, Rütschele und Bleibech
Gschicht
Lotzbu isch zum erschte Mal gnennt worde im Johr 1194 aus Locewillare. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 16,9 % gläge.
Religion
70,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Drehbuchautor
E Dräibuechautor schribt Tegschtheft, wo s Rohmaterial bzw. dr Entwurf vom Plot für e Film oder e Färnseeserii sin.
Lotzwil
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,2 %, CVP 1,0 %, EVP 8,3 %, FDP 9,0 %. GLP 4,2 %, GP 6,1 %, SP 18,1 %, SVP 32,0 %, Suschtigi 7,1 %.
Drehbuchautor
Das macht er äntwäder im Ufdraag von ere Brodukzionsgsellschaft, vom ene Reschissöör oder as freischaffende Autor, wo brobiert si Dräibuech über en Agänt z verchaufe. E Dräibuech entstoot mäistens in meerere Etappe (Exposé, Treatment, Step-Outline).
Lotzwil
Politik
Gmeindspresidänt vo Lotzu isch dr Beat Luder (Stang 2013).
Drehbuchautor
Dräibuechautore spezialisiere sich mängisch zum Bischbil uf Dialog, uf d Handlig (Storyline) vor allem bi Serie oder uf s Verbessere vo Dräibüecher (Script Doctor).
Lotzwil
Wirtschaft
66 % vo der erwärbstätige Ywohner schaffe nid z Lotzbu, das si meh aus no im Johr 1980. Di meischte Wägpändler schaffe z Langetau. D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,3 % gläge.
Drehbuchautor
Mäischtens schaffet e Dräibuechautor als Ghülfe vom eme Reschissöör, bi Serie isch er nid sälte au grad sälber der Broduzänt (writer-producer).
Lotzwil
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2334 Ywohner 90,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,8 % Italienisch.
Drehbuchautor
Amerikanischi Dräibuechautore müesse Mitgliid in dr Writers Guild of America (WGA) si, wo iiri Macht in dr Film- und Färnseeindustrii bsundrigs in meerere Dräibuechstreik – öpe ane 1988, 2007 und 2008 – bewiise het.
Lotzwil
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Lotzbu ghört zum Hochalemannisch.
Drehbuchautor
Für d Inträsse vo de Dräibuechautore in Dütschland setzt sich sit 1986 dr Verband Deutscher Drehbuchautoren (VDD) ii.
Mas Soubeyran
Mas Soubeyran isch es chlises Dorf, wo zu de französische Gmeind Mialet ghört. S Dorf ligt im Département du Gard im Gebiet vo Languedoc-Roussillon, wo zu de Region Region Okzitanie ghört. In Mas Soubeyran isch s Musée du Désert, wo an d Verfolgig vo de Hugenotte z Frankriich erinneret. Einisch im Johr, am erschte Sunntig im September, findet derte es Träffe vo Proteschtante schtatt. Di 15'000-20'000 Lüt, wo sich derte träffe, chömmed zum gröschte Teil us de Sevenne und em Languedoc, aber teilwiis au us ganz Frankriich und em Usland. In de Nächi vo Mas Soubeyran isch d Grotte vo Trabuc.
Hirrlingen
Hirlenga (dt. Hirrlingen) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Malestroit
Malestroit (Gallo Malestroec, im lokale Dialäkt Maltrë, bretonisch Malastred) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Hirrlingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 53,4 % Landwirtschaftsfleche, 32,9 % Wald, 13,3 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.
Malestroit
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Hirrlingen
Gmoedsgliderong
Zue Hirlenga gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Hirlenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1091.
Malestroit
Gschicht
Malestroit isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Malestrictum (1130: Malestrici, 1164: de Malestricto, 1184: Malestret, 1316: Malastritum, 1330: Malestreitum, 1387: Malestroit, 1453: Malestricto).
Hirrlingen
Verwaltong
Hirlenga hot mit dr Stadt Raudeburg ond dr Gmoede Neischdedda ond Schdarzach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Malestroit
Verwaltig
vu Malestroit isch. Malestroit ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Malestroit ghert zum Gallo.
Hirrlingen
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Christoph Wild.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hirlenga ghert zom Schwäbisch.
Drogo
Drogo isch e mittelalterlig Mannename, wo d Härkunft drvo ungklärt isch.
Drogo isch dr Name vo dene historische Persone: Drogo as Name vo literarische Figure:
Trimmis
Geografy
D Gmaind lyt in dr Region Landquart. Sid ane 2008 isch s Dorf Says, wo sech 1880 vo Trimmis abtrent het, wider en Deil vo dr Gmaind.
Trimmis isch uf dr rächte Syte vom Rhy, am Bach vom Valturtobel, zwüschet dr Stadt Chur und dr Gmaind Zizers. Obena Trimmis stoot s Bärgmassyv mid em Cyprianspitz, em Hochwang, em Ful Bärg und em Montalin. Öschtlech dervo isch dr ober Deil vom Valzeinatal mit dr Sayser Alp und dr Alp Falsch im Gmaindgebiet vo Trimmis. Ufem Bärgsaddel, wo dr Wäg vo Trimmis und Says is Valzeina übere goot, isch s Bärgdorf Stams.
Gschicht
S Dorf Trimmis isch s erschte Mol ane 765 als Tremune im Testamänt vom Bischof Tello erwäänt.
Oben am Dorf stönd d Ruine vo de Burge Trimmis, Ober Ruchebärg und Alt Aspermont.
Zwüschet em Dorf und em Rhy sind d Kantonsstrooss, d Ysebaanlinie und d Autobaan, wo a dere Stell für die beide Richtige zwei von enand es Stück tränti Trasse het.
Bim Bahnhof Undervaz-Trimmis stoot d KVA Trimmis vo dr gevag.
Kiel
Kiel (IPA: [kʰiːl] (hochdütsch)) isch e kreisfreii Stadt i de Mitti vom düütsche Bundesland Schleswig-Holstei, wo s au d Hauptstadt dervo isch.
Geografy
Kiel isch eini vo de wichtigste Naturhäfe an de Ostsee. Durch Kiel lauft trotz de Lag an de Ostsee d Wasserscheid zu de Nordsee. De Eider, wo in d Nordsee mündet, beriehrt s Kieler Stadtgebiet, usserdem ändet de Nord-Ostsee-Kanal im Stadtdeil Kiel-Holtenau. D Umgebig vo Kiel isch vo Moränehügel prägt und goht direkt in die Holsteinischi Schwiz über.
Gschicht
1233 hät mer uff re Halbinsle, wo hütt s „Kleine Kiel“ isch, d Holstenstadt tom Kyle gründet. 9 Johr spöter hät mer em d Stadträcht verliehe.
Churz noch em Änd vom Drißigjöhrige Krieg, im Johr 1665, isch d Universität z Kiel gründet worre.
Wyl Kiel 1871 de Hauptmarinestützpunkt worde isch, isch es innerhalb vo rächt churzer Zit e Großstadt worre. Sither sin de Schiffbau und d Fischindustry wichtigi Branche für Kiel. Werfte wie d Howaldswerk und d Lindenau-Werft schaffe Arbetsplätz und und sin wältbekannti Undernehme.
Noch de Zerstörige im Zweite Wältchrieg, wo öppe 80 Prozänt vo de Hüüser vo Kiel kabut ggange sin, isch d Stadt gänzlig repariert worde.
Sprooch
Z Kiel dominiert hüt di hochdüütsch Sprooch. Die alt Mundart, wo zum Weschtniderdüütsche ghört, chönne no vill Lüüt.
Wirtschaft
De Schiffbau mit de 17 Kilometer lange Förde prägt scho lang s Stadtbild. Einewäg sin 75 Prozänt vo de Kieler in de Dienschtleistigsbranche beschäftigt, so z. B. uff de Bank. Als Hauptstadt vo Schleswig-Holstei hät Kiel als Standort vo Behörde, Verwaltigszentrale, Hochschüel etc. e Bedytig für s restlige Bundesland. Für d Wirtschaft entscheidend isch noch wie vor au d Nöchi zum Wasser.
Zämme mit de Nochberstädt Eckernförde, Rendsburg und Neumünster hät Kiel vo 1991 bis 2008 zu de Region «KERN» ghört, wo rund 700'000 Mensche beheimatet.
Kultur und Freizit
Jedes Johr findet z Kiel d Kieler Wuch statt, wo wältbekannt isch. Bi derre handelt s sich um s gröschte Segelsportereignis vo de Welt; Gäst chömme in säller Wuch vo überall her uff Kiel. Näbe de Kieler Wuch finde au Windjammer-Renne statt.
Im Berych vom widderuffbaute Schloss sin die meiste kulturälle Yrichtige z finde. So z. B. s gnännte Schloss, d Kunschthalle und de Warleberger Hof. Au s Ykaufszentrum und d Stadtgalery sin in dem Stadtviertel z finde.
Usserdem findet mer z Kiel vyli Badeort. Bekannt isch Kiel au für de Segelsport sowie Erholigs- und Entspannigsrüm.
Wagenhausen
Wagenhausen oder Wagehuuse chan folgendes bedüte:
Lueg au:
Wisła
Wisła isch de Name:
Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg
D Ruprecht-Karls-Uniwersidäät Häidelbärg (churz Uniwersidäät Häidelbärg, latinisch Ruperto Carola) isch e Uniwersidäät vom Land Baade-Württebärg z Häidelbärg. Si isch äini vo de eltiste öiropäische Uniwersidääte und die eltisti z Dütschland. Si isch im Joor 1386 vom pfälzische Churfürst Ruprecht I. gründet worde.
D Uniwersidäät Häidelbärg isch e Gründigsmitgliid vo dr Liga vo de Öiropäische Forschigsuniwersidääte (LERU) und vo dr Coimbra-Grubbe und isch erfolgriich bi dr Exzellänziniziative vom Bund (Eliteuniwersidäät). Si isch mit 56 Nobelbriisdreeger assoziiert und het in ganz Dütschland am mäiste von ene. Au im internazionale Vergliich isch si uf äim vo de Spitzeblätz.
Eiger
Dr Eiger isch e hooche Bärg in de Bärner Alpe. Er isch grad e chli nördlig vor em Hauptkamm vo de Bärner Alpe und stoot vollständig uf em Territorium vom Schwizer Kanton Bärn. Zämme mit em Mönch und dr Jungfrau dominiert dr Eiger d Landschaft vom zentrale Bärner Oberland. D Nordwestsite vo dene drei Gipfel, wo öbbe 3000 Meter vom Daal us ufstigt, isch äins vo de bekanntiste „Dreigstirn“ vo de Alpe. D Nordwand vom Eiger fasziniert d Bärgstiiger und au d Alpin-Läie. Die Wand vom Eiger isch uf dr ganze Wält bekannt, wil sich immer wider Dramene abgschbiilt häi, wo Bärgstiiger brobiert häi, dört uufezchlättere. Hüte ziet d Jungfraubahn mit iirem Dunell dur e Eigerfelse Turiste aa.
Bestiigig
D Erstbestiigig vom Eigergipfel isch de Grindelwalder Bärgfüerer Christian Almer und Peter Bohren gmeinsam mit irem irische Gast Charles Barrington glunge. Si sind am 11. August 1858 vo de Wengernalp über d Westflanke ufgstige. 1864 isch d Lucy Walker as ersti Frau uf em Gipfel gstande. Am 14. Juli 1871 isch de Christian Almer zäme mit witere Bärgfüerer wider uf de Gipfel gstige, dermol über de Südwestgrat. D Erstbestiigig über de Südgrat isch am 31. Juli 1876 em Brit George E. Foster, zäme mit de Bärgfüerer Hans Baumann und Ulrich Rubi glunge.
D Nordwand vom Eiger, wo öpe 1'650 Meter höch isch und als schwirig zum durchlättere gilt, wir au als «Mordwand» bezeichnet. Si isch vom 21. bis 24. Juli 1938 dur de Anderl Heckmair, de Ludwig Vörg, de Heinrich Harrer und em Fritz Kasparek erchlätteret worde. 1950 isch d Nordwand zum erste Mal vo de Östriicher Leo Forstlechner und Erich Waschak a eim einzige Tag, i 18 Stund, durtige worde. Em Schwizer Michel Darbellay isch 1963 di ersti Bestiigig im Alleingang vo de Wand glunge, und zwor uf de Heckmair-Route. Es Johr druf isch mit de Münchneri Daisy Voog di ersti Frau dur d Nordwand gstige. Im Februar 2008 hät de Ueli Steck d Wand i de Rekordzit vo 2 Stund und 47 Minute durchlätteret. Ebefalls sit em Februar 2008 halted de Daniel Arnold und de Stephan Ruoss de Rekord für Seilschafte und zwor mit 6 Stund und 10 Minute.
Griechische Kolonisation
Dr Begriff Griechischi Kolonisazioon bezäichnet d Gründig vo griechische Pflanzstedt (Apoikie) vor und in dr archaische Epoche vo dr griechische Antike, wo vom Festland und vo de Insle vo dr Egeeis usgange isch. Mit dere Kolonisazioon si vor allem im Küsteberiich vom Middelmeer und em Schwarze Meer die griechischi Sprooch, Kultur und Polis-Ornig verbräitet worde. Das isch im Wääsentlige in zwäi Faase bassiert, nämlig d Faase vo dr „Ionische Kolonisazioon“, wo im 11. und 10. Joorhundert v. d. Z. noch em Zämmebruch vo dr mykenische Palastkultur choo isch und vor allem die chläiasiatische Küsterüüm betroffe het, und d Faase vo dr „Groosse Kolonisazioon“ vom 8. bis ins 6. Joorhundert v. d. Z., wo dr griechisch Siidligsruum vo Spanie bis zum Kaukasus und vo Südrussland bis Egüpte erwiteret worde isch.
Die antiki griechischi Kolonisazioonsbeweegig isch en offnigs Forschigsfäld, wo sich im Fluss befindet dank ere intensive Usgrabigsdäätigkäit. D Wirkige, wo vo dr Kolonisierig usgange si, si vo ere historische Draagwiti, wo mä kuum cha überschetze. Si het nid nume d Völker in de kolonisierte Gebiet beiifluss, sondern au d Entwigglig uf em griechische Festland und het alli Hellene bewusst gmacht, ass si zämmenghööre. Vo doo isch u. a. d Bedütig cho wo zentrali Örter, wo in deere Zit ufchoo si, für e Kult und d Begegnig vo alle Grieche mitenand ghaa häi. Under dene stöön Delphi und Olympia uuse.
Zwergplanet
Uf ihrer Dagig im August 2006 z'Prag het die Internationale Astronomische Union e nöii Kategorisierig vu dr Himmelskörper im Sunnesystem beschlosse. Mer cha devu usgo, dass sälli Definition nit s'ledscht Wort in dere Sach isch.
Planetari Objekte, also Himmelskörper, wo d'Sunne umchreise, werre in die Kategorie Planet, Zwergplanet un Chleikörper vum Sunnesystem underdeilt. Himmelskörper, wo um sonigi planetari Objekte chreise, sin Mönd
Definition
E Zwergplanet isch e Himmelskörper, wo
Die englisch Originaldefinition isch:
Mitglider vu dr Kategori
Mit dere Definition het dr (134340) Pluto si Status als Planet verlore un isch in d'Kategori vu dr Zwergplanete ufgnumme worre un e Nummere vor dr Namme gstellt kriegt. Ebeso Zwerplanete sin dr allererst entdeckt Asteroid (1) Ceres un d'(136199) Eris. Witteri Objekte wie (50000) Quaoar entspreche ebefalls in dere Definition, so dass d'Chlasse vu dr Zwergplanete rasch awaxe dürft.
Epos
S Epos (altgriechisch „Wort, Värs“, denn au „d Erzäälig, s Gedicht“; Pl.: Eepe) isch in dr Antike näben em Drama und dr Lürik e Hauptform vo dr Dichdig gsi. Dichdig, won e Gschicht verzellt, wird under em Begriff Epik zämmegfasst. Im allgemäinste Sinn isch en Epos hüte e witlöifigi oder usschwäifendi Gschicht.
Zwergplanet
Mitglider vu dr Kategori
Trotz aller beaspruchte Wisseschaftlichkeit isch die nöi Definition nit konsistent. So isch dr Pluto-Begleiter Charon eigetlich kei Mond, sundern bildet mit em Pluto zämme e Doppelzwergplanet mit zwei wittere Mönd. Au cha mer trefflich stritte, ab wenn e Himmelsregion als freigrumt giltet. Die alemannisch Ybersetzig vu dr IAU-Definition isch dorum scho e entsprechendi Interpretation.
Epos
Dr Begriff
Dr Begriff stammt vo de antike Poetike, wo im Hesiod si Theogonii und im Homer si Ilias und Odyssee zum Vorbild gnoo häi. Noch dr Definizion vom Aristoteles in sinere Poetik verzelt s Epos, wäärend s Drama noochmacht.
Zwergplanet
Quelle
Resolution 5A vum IAU-Kongress 2006 z'Prag
Epos
Dr Begriff
S Epos ghört zur Dichdig, isch aber nit umbedingt Litratuur. Vor allem s Epos in Värsform isch vilmol nid schriftlig festgläit gsi, und d Värs häi ghulfe sich draa z erinnere bim deklamiere. In dr Antike si d Eepe im „erhaabene“ Stil verfasst worde, wo s Värsmaass dr Hexameter und dr Verzeller unparteiisch und allwissend gsi isch.
Dr Underschiid zwüschen em Epos und em Roman
Die früeje Romään bis öbbe zum 16. Joorhundert si mäistens no in Värsform verfasst gsi und si zum Däil no mündlig überliiferet worde. Dorum isch s e chli schwiirig dr Roman vom Epos abzgränze. Die Nowälle het aktuelli Theme ghaa, isch churz gsi im Geegesatz zum Epos und ufgschriive worde. Dr Buechdruck het denn die verzelledi Dichdig zur „Litratuur“ gmacht.
Noch em Georg Lukács wird im Epos e „gschlossnigi Lääbesdotalidäät“ mit feste Lääbens-, Wärt- und Sozialordinge und eme verbindlige Wältverständnis gstaltet, wääred dr Roman e brivate Wältusschnitt daarstellt und in em s Verständnis vo dr Wält und dr Ornig broblematisch worde si.
Noch em Franz Borkenau isch s Epos e literarischi Form vo dr Sälbstfindig noch barbarische Zitalter (zum Bischbil noch dr Völkerwanderig) und wäge däm het s abentüürligi Handlige. In dr hööfische Litratur um 1200 git s Elimänt, wo tüpisch für s Epos und für e Roman si, und mä cha sä dorum, speziell dr Artusroman, as en Übergangserschiinig aaluege in dr Entwigglig zum Roman as dr „epische Läitgattig“ vo dr Nöizit.
Kabinett Strauß III
S Kabinett Strauß III isch vum 30. Oktober 1986 bis zum 19. Oktober 1988 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. D CSU het bi dr Landdagswahl am 12. Oktober 1986 55,78 % vu dr Stimme un dodermit 128 vu dr insgsamt 204 Sitz gwunne. Dodermit het d Bartei unter em Minischterbresidänt Franz Josef Strauß als furt chenne ellai regiere. Mit dr Mathilde Berghofer-Weichner isch zum erschte Mol e Frau Minischteri z Bayern wore. Noch em Dod vum Franz Josef Strauß am 3. Oktober 1988 isch dr Max Streibl sy Noofolger wore un het s Kabinett Streibl I bildet.
Włocławek
Włocławek (IPA: []) (dt. Leslau, vo 1940–1945 offizielle Name), liit a de Weichsel, isch e polnischi Grossschtadt im Verwaltigsbezirk Kujawien-Pommern – öppe 90 Kilometer südöschtlich vo de Bezirkshauptschtadt Bydgoszcz (dt. Bromberg) und 140 Kilometer nordweschtlich vo de polnische Landshauptschtadt Warschau.
D'Woiwodschaft Włocławek
D'Woiwodschaft Włocławek isch zwüsche 1975 und 1998 e polnischi Verwaltigsiiheit gsi, wo sich uufgrund vonere Verwaltigsreform uufglöst hät und hüt zue de Woiwodschaft Kujawien-Pommern ghört. Włocławek isch mit 123'100 Iwohner di gröschti und d'Hauptstadt vo de Woiwodschaft gsi.
Evolution
D Ewoluzioon (vo „entwiggle“) isch die langsami Veränderig vo de vererbbare Merkmol von ere Populazioon vo Lääbewääse vo äinere Generazioon zur neggste. Die Merkmol sind in dr Form vo Gen codiert, wo bi dr Furtpflanzig kopiert und an dr Noochwuggs witergee wärde. Dur Mutazioone entstöön underschidligi Wariante (Allel) vo dene Gen, wo verändereti oder nöiji Merkmol chönne verursache. Die Wariante und Rekombinazioone füere zu erblig bedingte Underschiid (genetischi Wariabilidäät) zwüsche Indiwidue. Ewoluzioon findet statt, wenn sich d Hüfigkäit vo dene Allel in ere Populazioon (d Allelfrekwänz im Genpuul) änderet, das häisst wenn die Merkmol in ere Populazioon sältener oder hüfiger wärde. Das bassiert äntwääder dur natürligi Selekzioon, wenn d Überlääbens- und Reprodukzioonsroote wäge dene Merkmol sichveränderet, dur sexuelli Selekzioon oder zuefellig dur Gendrift.
D Theorii vo dr Ewoluzioon dur natürligi Selekzioon isch zum erste Mol usfüerlig vom Charles Darwin in sim Buech The Origin of Species daargstellt worde, wo 1859 erschiine isch. In de 1930er Joor het mä die natürligi Selekzioon, wie si dr Darwin bostuliert het, mit de mendelsche Reegle zur Vererbig verbunde. Eso isch die Synthetischi Theorii vo dr Ewoluzioon entstande, wo d Ewoluzioon as d Änderig vo de relative Allelhüfigkäite (Allelfrekwänze) in ere Populazioon im Lauf vo dr Zit definiert. Dur iiri deskriptive und kausale Ussaage isch die Theorii zum zentrale organisierende Brinzip vo dr modärne Biologii worde und liiferet e fundierti Erkläärig für d Vilfalt vom Lääbe uf dr Ärde.
Kirchentellinsfurt
Kircha (dt. Kirchentellinsfurt) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,6 % Landwirtschaftsfleche, 18,5 % Wald, 22,3 % Sidlongsfleche ond 6,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Kircha ghert s Dorf Kircha ond dui herzeglich Domäne Einsiedel.
Verwaltong
Kircha ghert zue koenem Verwaltongsverband.
Dr Schuldes ischt dr Bernd Haug.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kircha ghert zom Schwäbisch.
Gleichheit
Gliichhäit (gläägentlig und vor allem im politische oder filosofische Konteggst frz. Égalité) bedütet ass e bestimmts Merkmol bi de mäiste Objekt von ere Grubbe wo mä aaluegt, sig es Geegeständ, Mensche oder Sachverhalt, s gliiche isch, au wenn sich d Objekt in andere Merkmol underschäide. Identidäät bedütet e vollständigi Gliichhäit, das häisst ass mä in Hiisicht uf jedes Merkmol zwüsche de Objekt nid cha underschäide. Äänligkäit bezäichnet s, wenn alli Merkmol fast aber nid ganz die gliiche si. Gliichhäit bestoot zwüsche zwäi oder me Objekt und äinere oder mee Äigeschafte. Si bezäichnet s Verheltnis zwüsche de Gegeständ oder Persone. Es cha sä gee im Bezuug uf d Kwalidäät, d Kwantidäät oder d Relazioon. D Methode zum sä feststelle isch dr Vrgliich.
D Gliichhäit vor em Gsetz
Bezooge uf d Mensche as Mitgliider vo Gsellschafte isch Gliichhäit en allgemäins Grächtigkäitsideal, wo in sinere Entwigglig mee as zwäiduusig Joor zrugggoot. E verfassigsrächtligi Bedütig het d Gliichhäit 1776 in dr Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate bechoo. D Gliichhäit isch näbe dr Freihäit und dr Brüederligkäit äins vo de drei Läitmotiiv vo dr Franzöösische Revoluzioon vo 1789 gsi (liberté, égalité, fraternité). Es isch e demokratischs Grundbrinzip, ass alli Mensche vor em Gsetz gliich sin.
D Gliichhäit in dr Mathematik
In dr Logik und dr Mathematik ghöört die logischi Gliichhäit under de zwäistellige Relazioone zu de Ekwiwalänzrelazioone. Es gälte d Reflexiwidäät (a=a, a isch sich sälber gliich), d Sümmetrii (wenn a=b gältet au b=a) und d Dransitiwidät (wenn a=b und b=c denn gältet au a=c).
Saarwerden
Sààrwerde (frz. Sarrewerden, dt. Saarwerden) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Sààrwerde ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1166.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. März 1972 ìsch Sààrwerde mìt dr Gmeine Bìschdroff (Bischtroff-sur-Sarre) und Zollìnge (Zollingen) füsioniert worre.
Verwàltung
vun Sààrwerde ìsch. Sààrwerde ghert zem Kommünàlverbànd.
Russischer Bürgerkrieg
Dr Russisch Bürgerchrieg (🇷🇺/Graschdanskaja wojna w Rossii) isch e Kampf zwüsche de kommunistische Bolschewiki (de „Roote“ beziejigswiis dr Roten Armee, wo vom Leo Trotzki gründet worde isch) uf dr äinte Site und ere heterogene Grubbe us Konserwative, Demokrate, gmäässigte Sozialiste, Nazionaliste und dr Wissen Armee uf dr andere Site. Bäidi Site häi au gege d Anarchiste vo dr Machnowtschina und die Grüeni Armee kämpft. Wenn dr Chrieg usbroche isch, isch e Stritpunggt under Historiker; äntwäder isch s d Oktoberrevoluzioon im Novämber 1917 oder aber dr Früelig 1918.
Dr Chrieg isch vilmol brutal bsundrigs au gege d Zivilbevölkerig und vor allem d Juude gsi; öbbe 8 bis 10 Millione Mensche häi iir Lääbe verloore. Dass d Entente und d Middelmächt sich im Komflikt iigmischt häi, het en lenger und brutaaler gmacht. Sowjetrussland het dur iin d Herschaft über e grosse Däil vo dr Flechi vom früenere Russische Riich gwunne, und anderi Staate näbe Poole, wo schon sit 1918 unabhängig gsi isch und au Belarus und s westlige Gebiet vo dr hütige Ukraine umfasst het, si au die baltische Staate, Finnland und die Tuwinischi Volksrepublik unabhängig worde.
Dr Komflikt isch in Öiropa mit em Siig vo dr Roten Armee über die letschte wisse Drubbe uf dr Krim im Novämber 1920 ume gsi, im Kaukasus mit dr Erooberig vo Batumi 1921 und in Ostasie mit em Fall vo Wladiwostok 1922. Am Ändi vo däm Joor isch d Sowjetunion gründet worde.
Guimiliau
Guimiliau (bretonisch Gwimilio) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guimiliau lyt an dr Penzé, 55 km vu Quimper un 38 km vu Brest uf ere Hechi zwische 63 m un 159 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Guiclan im Norde, Saint-Thégonnec im Nordoschte, Saint-Thégonnec im Oschte, Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec im Sidoschte, Saint-Sauveur im Side, Locmélar im Sidweschte, Lampaul-Guimiliau im Weschte un Landivisiau im Nordweschte.
Gschicht
Guimiliau isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Ploemilau (1459 Ploemeliau, 1516 Guimiliau, 1630 Guimilla, 1636 Guic-Miliau).
Verwaltig
vu Guimiliau isch. Guimiliau ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Guimiliau ghert zem Bretonisch.
Künten
Chünte (hochdütsch Künten) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt im Rüüsstal zwüsche Mellige u Brämgarte. De Ortsteil Sulz isch bis zum Johr 1973 e eigeschtändigi Ortsgmeind gsi.
Geographii
Chünte isch uf de Oschtsite vo de Rüüss uf eme Sattel zwüschem Weschtabhang vom Heitersbärg un em Talhau, eme bewaldete Moränehügel, wo am End vo de Würniisziit bim Rückzug vom Rüüssgletscher entschtanden isch. De Gmeindbann isch 489 Hektare gross, dodervo sin 132 Hektare mit Wald zuegwachse u 62 Hektare überbaut. Di höchsti Schtell isch uf 530 Meter, di tüfschti uf 354 Meter.
Nachbargmeinde sin Remetschwil im Norden, Bellike im Oschten, Eggewil u Fischbach-Göslike im Süde, Niderwil im Weschten u Schtette im Nordweschte.
Gschicht
Chünten und Sulzo si s erschti Mol im Johr 1160 in de Acta Murensia erwähnt. Do hei si zum Bsitz vom Chloschter Muri ghört. Verschidnigi Fund zeiget, dass s Gmeindsgebiet scho vorher isch bsidlet gsi. Me het nämlich bi Usgrabige Münze, Scherbe, Bronze- und Iisegrät us de Römerziit Siedlung gfunde u bi Sulz hei Archäologe en Grabhügel entdeckt.
Im Mittelalter het d Region zum Gebiet vo de Habsburger ghört un isch im 1415i vo de Eidgenosse eroberet worde. So isch Chünte en Teil vom Amt Rohrdorf in de Grafschaft Bade worde, ere Gmeine Herrschaft. Im 1529 het me d Reformation iigführt, nach de Niderlag im Zweite Kappelerchrieg im 1531 hets d Gmeind wider müesse katholisch werde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiert un hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Chünte het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 im noie Kanton Aargau ufgange isch.
Am 10. Juni 1866 sin z Chünte durch en Grossbrand 14 Hüser, wo mit Stroh deckt si gsi, verbrunne.
Christiane Rösinger
D Christiane Rösinger (* 6. Jänner 1961 z Raschti) isch e dytschi Musikeri un Schurnalischti.