cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reaktion (Politik)
Sidder bruucht me dr Begriff Reaktion as Bezeichnig für antidemokratischi Chreft, wo gege dr gsellschaftlig Fortschritt iigstellt si und für e Haltig, wo sich am Vergangene orientiert. Was Fortschritt siig, isch in dr Politik strittig, und dorum basiert d Bezeichnig „Reaktion“ bezoge uf s Fortschrittdänke uf ere subjektive Wärtig. Allgemein anerchennt isch aber d Position, ass dä reaktionär siig, wo d Prinzipie vo dr Französische Revolution Freiheit, Gleichheit, Brüderlichkeit (liberté, égalité, fraternité) well abschaffe. Hüte wärde au mänggi religiös-konservativi Wärtvorstellige und Ideä vo ihre Gegner as reaktionär bezeichnet.
Dr Begriff cha aber au weniger historisch agluegt wärde und Reaktion bedütet denn eifach e Politik, wo uf e innovativi politischi Entwigglig nume reagiert, anstatt öbbe eigeni Konzept as Alternative vorzschlo.
Zu de wenige Schriftsteller, wo sich sälber as „reaktionär“ bezeichne, gehöre dr Günter Maschke, wo d Schrifte von em under anderem in divärse Ziitschrifte veröffentligt wärde, wo as rächtsextrem gälte, und dr kolumbianisch Philosoph Nicolás Gómez Dávila. Au dr Kulturphilosoph Julius Evola, wo em Faschismus verbunde gsi isch, het in de 1930er Johr dr Begriff „Reaktion“ positiv gseh:.
Im Nationalsozialismus drgege isch s Adängge an die dötete, im Horst-Wessel-Lied zum Kult erhobe worde. Die nationalsozialistischi Bewegig het sich sälber au as revolutionär gseh und ass si im Kampf gegen e „Reaktion“ wurd stoh – insofärn nit vil anders as dr Kommunismus.
Anna von Großbritannien, Irland und Hannover
D Prinzessin Anna, Princess Royal und Brinzässin vo Oranie (* (* 22. Oktoberjul./2. Novämbergreg. 1709 z Herrenhausen; † 12. Januar 1759 in Den Haag) isch s zwäite Chind und die eltisti Dochder vom britische Köönig und Braunschweiger Kurfürst Georg II. und sinere Frau Caroline vo Ansbach. Si isch d Frau vom erste Erbstatthalter vo de Niiderland, em Wilhelms IV. gsi und het mit em säggs Chinder ghaa, wo aber nume zwäi drvoo erwaggse worde si. Wo iire Maa 1751 gstorbe isch, isch d Anne Regäntin für iire dreijöörig Soon Wilhelm worde.
D Anne isch die zwäiti Brinzässin mit em Ditel Princess Royal gsi, wo die eltist Dochder vom ene britische Monarch cha überchoo, und Brinzregäntin vo Friesland.
Altbüron
Autbüre (amtlech Altbüron) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Autbüre liid am Rotbach im Nordweschte vom Lozärner Hinterland. Vo dr Gmeindsflechi send 60,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 29,6 % Waud ond 9,7 % Sidligsflechi. Nachbergmeinde vo Autbüre send Melchnau im Kanton Bärn im Wescht, ond d Lozärner Gmeinde Äbersecke im Oschte, Grossdietu im Süde ond Pfaffnou ond Roggu im Norde.
Gschicht
Im Jahr 1099 werde zom erschte Mau en Berengarius de Altbürron nobilis occisus gnännt.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 8,2 % gläge.
Religion
71,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,6 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Autbüre esch dr Oswin Bättig (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 883 Iiwohner 93,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch ond 6,1 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Autbüre ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Römisch-deutscher Kaiser
As römisch-dütsche Kaiser, historischi latiinischi Bezäichnig Romanorum Imperator (‚Kaiser vo de Römer‘), wärde in dr nöijere historische Forschig d Kaiser vom Häilige Römische Riich bezäichnet. Eso cha mä sä uf dr äinte Site besser vo de Kaiser vom antike Römische Riich und uf dr andere Site vo de Kaiser vom Dütsche Riich zwüsche 1871 und 1918  underschäide. Mä muess sö au abgränze vo de früemiddelalterlige römische Kaiser zwüsche de Joor 800 bis 924, wo s Kaiserdum von ene sit dr Däilig vo Prüm uf dr norditaliänische Köönigswürde basiert het.
Die middelalterlige Herrscher vom Riich häi an die spootantiki Kaiseridee und d Idee vo dr Renovatio imperii, dr Widerhäärstellig vom Römische Riich under em Karl em Groosse aaknüpft und sich as diräkti Noochfolger vo de römische Caesare und de karolingische Kaiser gsee. Si häi dr Gedanke vo dr Translatio imperii propagiert, wo noch em die höggsti wältligi Macht, s Imperium, vo de Römer uf s fränkisch-dütsche Riich dur Gottesgnaadedum übergange sig.
Ahorn
Ahorn stoht für:
Ahorn isch de Name vo däne Ort:
Baute:
Bärg:
Witers:
Ahorn isch de Familiename vo däne Persone:
Wein
Wy isch e alkoholischs Getränk, wo durch Gärung us Obschtsaft oder au Honig gwonne wird. Normalerwys nimmt mer Wytruube, aber es git au Wy, den mer us Beere odr Epfel machet.
Wy ohni wyteri Bezeichnig mues vo de Frücht vor Wyräbe härgschteut wärde. Hüt si die auermeischte Räbbärge mit dr europäische Vitis Vinifera bestückt. Wüu Vitis Vinifera nid räblusresischtänt isch, isch im 19. Jahrhundert e grossteil vor europäische Wykultur zerstört worde. Dür ufpfropfe vor Vitis Vinifera uf amerikaneschi Ungerlagsräbe (Vitis riparia, Vitis rupestris, Vitis berlandieri, um nume die bekanntischte ds nenne) het me ds Problem chönne umgah und d'Räbflechi in Europa het wieder zuegnoh. Im 2004 sy in Europa insgesamt 4'719'000 ha unger Räbe gschtange. Ir Schwyz si im 2009 totau 14'841 ha mit Räbe bepflanzt gsy. Im Totau het me 2009 ir Schwyz 1'109'917 hl Wy produziert.
Im alemannische git's en ganze Huufe guete Wygegende, grad im Badische, im Elsass un au in de Schwyz.
Wy wird sit öbbe achtduusig Johr gmacht. Au in Gebiet wo hützudag z chalt si für e Druubeabau wie Ängland oder Skandinavie het s Ziite geh, wo me dört Wy abaut het.
Restauration (Schweiz)
D Schwizer Restauration isch en Epoche in dr schwizerische Gschicht und Deil vo dr europäische Restauration gsi, wo vo politischem Konservatismus und der Reaktion prägt gsi isch. Si het vo 1814 bis 1830 duurt.
D Restauration zeichnet sich gegenüber dr Zit vo dr französische Revolution dur es revidierts Staatsideal us. Mä het sich uf s Ancien Régime bezoge, wo dr Staat uf de Prinzipie vo dr Autorität und Legitimität ufbaut gsi isch und uf dr Überzüügig, ass die überliiferete Herrschaftsverheltnis ere gottgwollte Ornig wurde entspräche. Dr Staat isch in däm Verständnis nit vo Mensche gmacht, sondern stoht mit ere unbedingte Autoritet über ihne. In dr politische Romantik isch dr Freiheitsbegriff eso verdreiht worde, ass d Freiheit vo de Vorrächt im ständisch gliiderete Patrimonialstaat as die wohri Freiheit golte het. S Gedankeguet vo dr Restauration isch stark vom Bärner Karl Ludwig von Haller prägt worde, wo in sim Wärk «Restauration der Staatswissenschaft» s ufklärerische Verständnis vom Staat demontiert het.
Dr Übergang vo dr Mediationszit zur Restauration
D Zit vo dr französische Dominanz über d Schwiz isch mit em Rückzug vo de französische Druppe über e Rhii und em Abzug vo de italiänische Druppe us em Tessin im Herbst 1813 z Änd gsi. Die usserordentligi eidgenössischi Dagsatzig, wo am 15. Novämber 1813 z Züri zsämmedräte isch, het druf eisitig die bewaffneti Neutralitet erklärt, het sich aber nonig ändgültig vo Frankriich glöst. Die Alliierte hai dorum zwei Gsandti uf Züri gschiggt, dr Grof Ioannis Kapodistrias und dr Baron Ludwig von Lebzeltern, wo as die beste Diplomate vo dr Koalition gulte hai. Si hai gschiggt zwüsche de Kantön agiert und hai s zsämme mit de gheime Agänte, wo in de Kantonshauptstedt dätig gsi si, fertig brocht, ass d Dagsatzig dr Durchmarsch vo de alliierte Druppe dur s schwizerische Territorium ohni Reaktion akzeptiert het. Dr General Ferdinand von Bubna und Littitz isch über Bärn und Lausanne am 28. Dezember bis uf Gämf vordrunge, wo d Republik Gämf wider errichtet worden isch. Erst wo die Niiderlag vom Napoléon Bonaparte klar gsi isch und die alliierte Druppe an dr Nordgränze gstande si, het am 29. Dezämber e Versammlig vo Verdräter vo zäh alte Kantön z Züri d Ufhebig vo dr Mediationsverfassig erklärt. Mit däm het d Zit vom Übergang agfange, wo aber nit ohni Riibige bassiert isch. D Kantön si sich nit einig gsi, wie die kümftigi territoriali und konstitutionelli Ornig vo dr Schwiz sött usgseh, het zitwiis sogar d Existänz vo dr Schwiz bedroht und het meh as eimol en Intervention vo de alliierte Grossmächt provoziert.
Noch dr Versammlig vo Züri si sich zwei Lager gegenübergstande. Uf dr einte Site zäh vo de drizäh alte Kantön, wo drfür gsi si, d Ufhebig vo de Underdaneverheltnis nit rückgängig z mache (Uri, Schwyz, Luzärn, Züri, Glarus, Zug, Freiburg, Basel, Schaffhuuse und Appezäll) und dene hai sich wäge däm au die neue Kantön Aargau, Thurgau, Sanggalle und Waadt aagschlosse. Si hai dr sogenannti Bundesverein bildet mit Züri as Vorort. Uf dr andere Site si d Kantön gstande, won e Widerherstellig vo dr aristokratische Ornig, dr drizähörtige Eidgenosseschaft und de ehemolige Underdanegebiet verlangt hai. Afüehrer vo dere Partei isch Bärn gsi, wo am 23. Dezämber 1813 nochdäm österriichische Druppe under em General Bubna in dr Stadt acho si, s Patriziat wider d Macht übernoh het. In de Stedt Freiburg, Solodurn, Luzärn und Zug und in Underwalde het s Gegerevolutione ge und die hai sich dere Partei agschlosse. Die Kantön hai die sogenannti «Alti Schwiz» mit ere Gegedagsatzig z Luzärn bildet. Us dr Sicht vo de Alliierte het die territoriali Neuornig sötte uf em Prinzip vo dr Legitimität ufbaut si, wobii me under Legitimität die Herrschaftsverheltnis verstande het, wo uf dr Gschicht, em Härkomme und uf völkerrächtlige Verdräg berueht hai. Legitim si also d Asprüch vo de agstammte Monarche gsi – in dr Schwiz si das bispilswiis die Ort gsi, wo vorhär gregiert gha hai – uf ihr Herrschaftsgebiet, wo vo völkerrächtlige Verdräg begränzt worden isch. Machtverheltnis, wo dur d Revolution entstande si, het mä as illegitimi Usurpation vo Macht agluegt. Im Prinzip isch dorum d Existänz vo de Kantön uf em Spiil gstande, wo noch 1798 gebildet worde si. Die hai aber immerhin sich chönne druf berüefe, ass die territoriali Ornig vo dr Mediationszit vo de meiste Grossmächte anerkennt worden isch.
Im Merz het s usgseh wie wenn dr Komflikt zum ene Bürgerchrieg wurd, und Bärn, d Waadt und dr Aargau hai Druppe mobilisiert. Dr Waadtländer Frédéric-César de la Harpe het dr russisch Zar Alexander chönne überrede, für die neue Kantön iizdräte, und wo die Allierte adroht hai, militärisch z interveniere, het sich d Gegedagsatzig am 6. April 1814 dr Dagsatzig vom Bundesverein agschlosse. Die sogenannti «Langi Dagsatzig» het bis zum 31. August 1815 brobiert d Schwiz neu z ordne, het aber d Komflikt um die neue Kantön nit us dr Wält gschafft.
Zerst si in de einzelne Kantön d Verfassige im Sinn vo dr Restauration revidiert worde, wobii sich zum Deil alliierti Diplomate iigmischt hai. In de ehemolige Landsgmeindkantön het me die alti Ornig und d Rächtsungliichheite wider hergstellt. In de Stadtkantön si d Vorrächt vo dr Aristokratii wider iigfüehrt worde und d Stedt hai en Übergwicht über d Landschafte übercho. Ganz het me aber die alti Underdänigkeit nit wider chönne iifüehre. Mit eme versterkte Zensus und eme indiräkte Wahlsystem si au in de neue Kantön d Regierige d Sach vo de Aristokrate worde. Me het d Amtszite verlengeret und de «Chliine Rööt» (Exekutive) en Übergwicht ge und so hai die dominante, aristokratisch gsinnte Politiker fast unagfochte chönne regiere. In alle Kantön hai aber e Deil vo de revolutionäre Neuerige überläbt, bsundrigs in de neue Kantön si au die restaurative Verfassige freiheitlig prägt bliibe.
Churz vor em Afang vom Wiener Kongräss het sich d Dagsatzig am 12. Septämber für d Ufnahm in d Eidgenosseschaft vo dr Republik Gämf, vom Fürstedum Neueburg und vo dr Republik Wallis usgsproche. Die französische Druppen hai s Wallis am Afang vo 1814 verloo, druf hai sich die obere und undere Zände vom Wallis z Sitte zu Verhandlige für e Neubildig vo dr Republik Wallis versammlet. Mä het sich aber erst am 12. Mai 1815 im Strit uf die politischi Gliichberächtigung vo de Zände chönne einige. S Fürstedum Neueburg isch im Dezämber 1813 vo östriichische Druppe bsetzt worde und im Juni 1814 wider under die preussischi Verwaltig cho. Z Gämf het sich noch em östriichische Iimarsch Ändi 1813 am 1. Januar 1814 e unabhängigi Republik mit ere aristokratische Verfassig konstituiert. D Abdrättig vom Wallis und vo Gämf isch scho im Erste Pariser Friide vom 30. Mai 1814 vo Frankriich anerkennt worde, dr definitivi Aaschluss an d Schwiz het aber erst dr Wiener Kongräss beschlosse.
D Schwiz am Wiener Kongräss
Am Wiener Kongräss vom 18. Septämber 1814 bis zum 9. Juni 1815 isch d Schwiz mit ere eigene Gsandtschaft verdrätte gsi, wo us de drei konservative Politiker Hans vo Reinhard, Johann Heinrich Wieland und Jean de Montenach bestande het. Usserdäm si no e ganzi Mängi vo inoffizielle Verdrätter, Privatpersone und Lobbyiste uf Wien greist, in dr Hoffnig ass si die territoriali Neugstaltig vo dr Schwiz irgendwie chönnte beiiflusse. Die offizielli Gsandtschaft het dr Ufdrag gha, d Anerkennig vo dr Neutralitet dur de Grossmächt überzchoo und mögligerwiis s Gebiet vo dr Schwiz chönne abrunde. Die zahlriiche Partikularinträsse vo de Kantön und d Intrige vo de inoffizielle und offizielle Gsandte hai aber dr Erfolg vo dr Gsandtschaft stark verchliineret. Die meiste iiflussriiche Diplomate vo Grossbritannie, Russland und Östriich si vo dr Kompliziertheit vo territoriale Frooge, wo d Schwiz betroffe hai, ehnder abgschreggt worde. Au isch dr Iifluss vo Russland chliner worde und das het d Sympathii für d Schwiz no verchliineret. Über s Thema Schwiz het mä im ene bsundrige Usschuss vom Kongräss berootet, wo uf em Root vo de «Schwiz-Expärte» Cunning und Kapodistrias bildet worden isch, zum die divergierende Inträsse vo de zahlriiche schwizerische Parteie vo de andere Verhandlige vom Kongräss abzdrenne, wo sust scho kompliziert gsi si. Zum Usschuss hai erfahreni Diplomate ghört, z. B. dr Heinrich Friedrich Karl vom Stein und dr Wilhelm von Humboldt.
Wo dr Napoleon am 1. Merz 1815 vo Elba zruggcho isch (→Die hundertdägigi Herrschaft) het d Dagsatzig dr Niklaus Franz vo Bachmann zum General vo dr schwizerischen Armee ernennt und het d Gränze lo bsetze. Am 20. Merz het dr Wiener Kongräss under em Iidruck vo dr französische Bedrohig en Erklärig zur Zuekumft vo dr Schwiz ge, wo wichtigi Zuegeständnis din in Ussicht gstellt worde si:
Im Früehlig hai die Alliierte dr diplomatisch Drugg uf d Schwiz vergrösseret, so dass d Dagsatzig am 20. Mai d Neutralitet ufgee und Frankriich dr Chrieg erklärt het. Eso hai die alliierte Druppe dur s Wallis und dur Basel chönne in Frankriich iimarschiere. Schwizerischi Druppen under em General Bachma si im Juli in d Franche-Comté iidrunge, dr Fäldzug isch aber zum ene Fiasko worde. Witeri Kontingänt vo dr Armee si bi dr Belagerig vo dr französische Festig Hünige bi Basel drbii gsi. Mit deren ihrer Kapitulation am 28. August isch die letzti militärischi Aktion im Usland wo Schwizer mitgmacht hai, z Änd gange.
Dr zweit Pariser Friide zwüsche de Alliierte und Frankriich vom 20. Novämber 1815 het dr Schwiz uf Drugg vom Gämfer Diplomat Charles Pictet de Rochemont e Gäldentschädigung und d Abdrätig vom ene Gebietsstreife zwüschen em Kanton Waadt und Gämf brocht. Eso het s e Landverbindig zwüsche Gämf und dr Schwiz ge. S Pays de Gex isch zwar nit zu Gämf cho, aber Frankriich het dr Iirichdig von ere zollfreie Zone müese zuestimme. Dr grösst Erfolg vom de Rochemont isch aber gsi, ass d Grossmächt zum erste Mol die immerwährendi bewaffneti Neutralitet und die territoriali Integritet vo dr Schwiz anerkennt hai, und en Erklärig won är formuliert het, underschriibe hai. D Neutralitet isch au uf Hochsavoye usdehnt worde, wo zum Königriich Sardinie-Piemont ghört het.
D Anerkennig vo dr Neutralitet dur e Wiener Kongräss isch bis wit ins 20. Johrhundert vo dr schwizerische Politik und Gschichtsschriibig as eini vo de wichtigste diplomatische Errungeschafte vo dr Neuzit gwärtet worde. Es het Zite ge, wo die Neutralitet zum ene bestimmende Elemänt vo dr schwizerische staatlige Identität worden isch. Die Neutralitätserklärig muess mä im Kontext vo dr domolige Politik vom Mächtgliichgwicht verstoh. D Errichdig vom ene Kordon vo mittlere und chliine Staate zwüsche de Grossmächt Preusse, Frankriich und Östriich het die vonenander sölle drenne und e diräkti Chriegsfüehrig erschwere.
Dr Bundesverdrag as neui Staatsordnig
Dr Bundesvertrag isch am 7. August 1815 im Grossmünster z Züri in ere Fiir as d Staatsordnig vo dr Schwiz vo de Abgeordnete vo de 22 Kantön beschwore worde. D Schwiz isch e Staatebund bliibe, aber in ere no luggerere Form as währed dr Mediationszit.
D Dagsatzig isch im Bundesverdrag as einzigi Bundesbehörde definiert worde. Si isch e Versammlig vo de Abgsandte vo de 22 Kantön gsi, wo nume noch Instruktion vo ihre Regierigen hai döfe stimme. Jede Kanton het ei Stimm gha. Alli zwei Johr het dr Sitz vo dr Dagsatzig gwächslet zwüsche de Kantön Züri, Bärn und Luzärn, wo as Vorort festgleit worde si. Die ordentlige Sitzige si am erste Mändig im Juni abghalte worde. Dr Bürgermeister oder Schultheiss vom Vorort het as Presidänt d Dagsatzig gleitet, het aber nüme dr Ditel vom ene Landamma vo dr Schwiz gha und het über keinerlei Vorrächt verfüegt. Mä chan en aber doch as Staatsoberhaupt vo dr domolige Schwiz bezeichne. D Dagsatzig het s Rächt gha mit ere Dreiviertelmehrheit über Bündnis und über Chrieg und Friide z entscheide. Si het dr General gwehlt, dr Generalstab und die Oberste vo dr eidgenössischen Armee, wo öbbe 33'000 Ma stark gsi isch und wo sich us kantonale Kondingänt zsämmegsetzt het, wo d Sterki drvo vo dr Bevölkerigsgrössi vom Kanton abhängig gsi isch. Witer het d Dagsatzig über Handelsverdräg mit em Usland entschiide. As einzigi ständigi Iirichdig vom Bund het d Bundeskanzlei, wo us eme Bundeskanzler und eme Staatsschriiber bestande het, mit ihren Akte und em Archiv alli zwei Johr umständlig müesse vo Vorort zu Vorort züügle.
Dr Bundesverdrag het de Schwizer keinerlei Freiheitsrächt garantiert. D Rächtsgliichheit, d Religionsfreiheit und d Prässfreiheit si au nit garantiert gsi. Allerdings isch festgsetzt gsi, ass es keini Underdanegebiet meh gäb und ass die politische Rächt nit s usschliesslige Privileg vo einere Klass vo de Kantonsbürger dörf si. S Schwizer Bürgerrächt isch abgschafft worde. Dr Bestand vo de religiöse Iirichtige, öbbe vo de katholische Chlöster und Kapitel isch hingege im Bundesverdrag garantiert gsi. E Revision vom Bundesverdrag isch nit vorgseh gsi.
D Restauration in de Kantön
Uf dr kantonale Ebeni het sich d Restauration sit em Früehlig 1815 in underschiidligem Usmass vollzooge. D Landsgmeindkantön usser Zug und Obwalde hai ihri Verfassige vo 1803 ufghobe und si wider verfassigslos gsi. S Mindestalter für s Mannewahlrächt isch drbii stark gsänggt worde, uf 18 Johr z Usserrhode, uf 16 Johr z Glarus und Schwyz und uf 14 Johr z Nidwalde. In Schwyz und Nidwalde si die politische Rächt wider uf die altiigsässene Bürger iigschränggt worde und eso het mä die früehneri Rächtsungliichheit wider hergestellt. Z Bärn, Solodurn, Luzärn und Freiburg hai die neue Verfassige vo 1814/15 d Herrschaft vom stedtische Patriziat wider duregsetzt, wobii z Bärn und Luzärn d Landschaft wenigstens e chliini Verdrättig im Root überchoo het. In de ehemolige Zumftrepublike Züri, Basel und Schaffhuuse isch die stedtischi Herrschaft au wider härgstellt worde, d Landschafte hai e Verdrättig überchoo, und dr Zumftzwang isch wider iigfüehrt worde. Au d Kantön Gämf, Wallis, Neueburg, Graubünde, Aargau, Waadt, Thurgau, Tessin und Sanggalle hai neui Verfassige überchoo, wo d Zentralgwalt gsterkt hai, e stränge Zensus, numen e indiräkti Wahl vo de Volksverdrättige (Grooss Root) und e Dominanz vo dr Exekutive (Chlii Root) mit umfassende Machtbefuegnis, e Staatsfüehrig, wo nit öffentlig gsi isch, und verlängereti Amtszite vorgseh hai. Au wenn eso die neui Staatsornig vo de Kantön stark aristokratisch prägt gsi isch, si die freiheitlige Errungeschafte us dr «Franzosezit» nit ganz ufgee worde, wil e völligi Restauration vo de alte Zueständ nüme möglig gsi isch.
E wäsentlige Rückschritt isch d Ufhebig vo dr Religionsfreiheit gsi. Die alti konfessionelli Intoleranz zwüsche katholische und reformierte Ort isch wider ufgläbt, in de paritätische Kantön het d Rivalitet under de Konfessione um Iifluss im Staat vo neuem aagfange. Dur d Zsämmenarbet vom autoritäre Staat und dr jewiilige Chille si die alte Sitteornige wider duregsetzt und e Klima von ere soziale und politische Kontrolle ufbaut worde. Zur Beruehigung vo de Geister het s au nid ghulfe, ass d Jesuite in d Kantön Wallis (1814), Freiburg (1818) und Schwyz zrugggrüeft worde si.
Zwüschen em Wiener Kongräss und dr Regeneration: D Schwiz 1815–1830
Wo sich d Lag in Europa witer beruehigt het, het d Schwiz 1816 ihr Territorium im Turiner Vertrag mit Sardinie-Piemont zum letzte Mol dütlig chönne erwitere. Rund um Gämf si e baar Gmeinde vo Sardinie-Piemont zur Schwiz cho, bsonders d Stadt Carouge. D Erwiterig vo Gämf um s Chablais und Faucigny isch gschiteret, under anderem wägem Widerstand vo de reformierte Gämfer, wo nit hai welle, ass es katholischs Umland d Mehrheit im kanton wurd bilde. Uf dr andere Site het au Sardinie zögeret, siini katholische Underdane dr reformierte Stadt Gämf z understelle. Dorum het s Garantie ge, wo die katholischi Chille im neu entstandene Kanton Gämf gschützt het. Hochsavoye isch schliesslig e zollfreiji Zone worde, zum die wirtschaftligi Entwigglig vo Gämf z fördere.
In de Johr druf het d Schwiz mit mehrere europäische Länder neui Milidärkapitulatione abgschlosse, zum d Dradition vom Söldnerwäse wider z beläbe, 1816 mit de Niiderlande und Frankriich, zletzt 1828 mit em Königriich Neapel. Witeri, elteri Kapitulatione mit Spanie, Grossbritannie und em Papst hai immer no existiert. D Zahl vo de Schwizer, wo im Usland as Söldner dätig gsi si, isch aber gegenüber 1787 vo rund 40'000 uf rund 25'000 gfalle. Aber es het scho Widerstand gege s Söldnerwäse afo ge, us konfessionelle oder soziale Gründ. Bi dr Uswahl vo de Offizier si noch 1815 wider die aristokratische Familie bevorzugt worde, wobii Bewärber, wo under em Napoleon dient hai, nit iigstellt worde si. Denn isch bis 1819 s eidgenössische Milidär bedütend gsterggt worde, wil s Fiasko bim Zug in d Franche-Comté 1815 d Schwechi vo dr Armee dütlig vor Auge gfüehrt het. D Armee isch uf öbbe 70'000 Ma vergrösseret und noch eme neue eiheitlige Milidärreglemänt organisiert worde. E Milidärufsichtsbehörde het däm si Implementierig sölle überwache. Zur Verbesserig vo dr Usbildig isch am 1. August 1819 die eidgenössischi Milidärschuel z Thun eröffnet worde und vom 15. bis 24. August 1820 het mä s erst eidgenössische Milidärlager under em Oberst Charles-Jules Guiguer de Prangins Wohle duregfüehrt. Bis 1852 si 14 eidgenössischi Milidärlager duregfüehrt worde, wo s kollektive, nationale Bewusstsii bi dr milidärischen Elite gförderet und dr Bode für dr spöteri Bundesstaat vorbereitet het. Bündnispolitisch het sich d Dagsatzig 1817 mit em Biidritt zur Heiligen Allianz abgsicheret.
Innepolitisch isch d Zit noch 1815 kennzeichnet vo dr Zensur und em «Bund zwüschen Obrigkeit und Altar». Bsunders in de katholische Kantön het konfessionelli Intoleranz gherrscht. D Jesuite si wider in die katholische Kantön grüeft worde, zum d Usbildig vo de Briester und vo dr Jugend vo dr konservativ-katholische Elite z überneh, zerst ins Wallis, denn 1818 noch Freiburg und 1836 noch Schwyz. In dr reformierte Schwiz hai sich verschiidnigi, zum Deil fundamentalistischi Sekte usbreitet.
Für die kollektivi Erinnerig vom 19. Johrhundert si d Hungerjohr 1816/17 prägend gsi, wo wäge ere Missärnt as Folg vom Vulkanusbruch vom Tambora in de sogenannte Schneesummer d Nahrig knapp worden isch, und e galoppierendi Düürig die letzt gross Hungersnot in dr Gschicht vo dr Schwiz verursacht het. Dr Räge, wo nid het welle ufhöre, und s schlächte Wätter in sälle Johr het d Mary Shelley in ihrem Roman Frankestei verarbeitet, wo uf ihre Ufenthalt 1816 am Gämfersee zrugggangen isch. Besunders s Eländ in dr Ostschwiz het dr Zar Alexander I. zun ere grosszügige Spändi vo 100'000 Rubel veraalasst und Chornliiferige us Russland. Drzue isch e Wirtschaftskrise cho, sinkendi Löhn und Arbetslosigkeit, wil d Schwizer Wirtschaft noch dr Ufhebig vo dr Kontinentalsperri wider dr billige änglischen Konkurränz usgsetzt gsi isch. Drzue isch no cho, ass Frankriich, d Niiderlande und Östriich gliichzitig ihri Märt mit Schutzzöll hai afo schütze, und eso dr schwizerisch Export stark behinderet hai. Erst 1822, wo Frankriich siini Schutzzöll au uf d Iifuehr vo Veh usdehnt het, het d Dagsatzig e Handelschrieg mit Frankriich agfange, wo aber zum ene Fiasko gfüehrt het. Im ene Retorsionskonkordat hai sich 13½ Kantön uf Kampfzöll gege Frankriich geiniget, so dass es zum ene Zollchrieg in dr Schwiz sälber cho isch und d Massnahme hai 1824 ohni Erfolg wider müesse ufgee wärde.
Drotz em herrschende Partikularismus und «Kantönligeist» isch au dr gmeineidgenössischi Patriotismus wider beläbt worde, vor allem vom eidgenössische Schützeverein, wo bim erste eidgenössische Freischiesse z Aarau vom 7. bis 12. Juni 1824 gründet worden isch, vo de zahlriiche akademische Durnverein, wo sit 1816 überall in dr Schwiz entstande si und vo de Sängerverein. In dene Verein und ihre gsamtschwizerische Veraastaltige het mä früeh scho über e Revision vom Bundesvertrag, liberals Gedankeguet und en ängeri Union vo de Kantön diskutiert. 1826 isch s bim Freiheitsfest am Stoss z Gais AR zun ere erste grosse Demonstration vom patriotische gsamteidgenössische Sämpacher Verein cho für meh Freiheit, gege dr Kantönligeist und für en entschlossens Ufdrätte gege die politische Interventione vo de konservative Nochberländer.
E zuesätzligs usse- wie innepolitischs Problem für d Schwiz isch dr Strom vo politische Flüchtling (Liberale, Nationaliste, Aahänger vom Napleon) us Frankriich, Italie und Dütschland gsi, wo immer meh aagschwullen isch. Usserdäm het män im Usland die schwizerischi Press drotz dr Zensur immer no as z frei und z kritisch agluegt, und meh as eimol hai die konservative Mächt mit ere milidärischen Intervention droht—zum erste Mol zur Zit vom Troppauer Fürstekongräss wägem Karl Follen, em Wilhelm Snell und em Karl Völker—und so brobiert Zuegständnis vo dr Dagsatzig z erprässe. Im Juli 1823 het die dorum s sogenannte «Press- und Fremdekonklusum» erloo, wo as Inhalt d Überwachig vo dr iiheimische Press und d Iischränggig vom Asylrächt gha het. Zahlriichi prominänti politisch Verfolgti si aber in dr Schwiz bliibe, z. B. die ehemoligi Königin vo Holland, Hortense de Beauharnais mit ihrem Sohn Charles-Louis-Napoléon Bonaparte, em spötere Napoléon III. Vom Zuestrom vo dütsche Lehrer und Dozänte hai d Kantonsschuele und d Universidete profitiert. Gliichzitig isch d Schwiz zum Dummelfäld für usländischi Spitzel und Spion worde und me het se international gärn as Hauptbruetstatt vo internationale Verschwörige beschriibe. Für s Osmanische Riich isch das insofärn richdig gsi, as Gämf 1825 zum Zentrum vom europäische Philhellenismus worden isch, wil dr Gämfer Bankier Jean Gabriel Eynard mit grosszügige Spände die verschiidene Philhelleneverein in de europäische Länder het chönne under siiner Füehrig vereinige. Die Verein hai dr Freiheitskampf vo de Grieche understützt und si drmit en offeni Bedrohig für s restaurative Staatesystem gsi.
S Ändi vo dr Restauration 1830
Vo dr Middi vo de 1820er Johr aa si in dr ganze Schwiz die liberale Chreft wider sterker worde und die konservative Regierige hai sich mit immer meh Kritik müesse usenandersetze. Bsunders die nationale Verein hai dr Patriotismus und s freiheitlige Dängge gweggt. Die wichtigste vo dene Verein si dr Zofiger Studänteverein (Zofingia) (1819), dr patriotisch Sämpacherverein (1821), dr Schwizerischi Schützeverein (1824) und d Durn- und Gsangsverein gsi. Über alle isch die Helvetischi Gsellschaft gstande, wo im Mai 1819 z Bad Schinznach noch ere lengere Pause zum erste Mol wider dagt het und zur wichtigste Vorkämpferin vom Liberalismus in dr Schwiz worden isch.
1828 het d Appenzeller Zeitung vom Johannes Meyer us Droge agfange in unmissverständliger Sprooch für demokratischi Neuerige z wärbe und d Presszensur azchlage. Dr liberali Landama vo Appezäll-Usserrhode, dr Mathias Oertly, het d Zitig lo due drotz em politische Druck us andere Kantön. S Blatt het schwizwit e grosses Publikum gfunde, wil s die einzigi systemkritischi Publikation in dere Zit gsi isch. Z Züri het d Regierig 1829 noch em Finanzskandal um d Bank Finsler uf Druck vom Paul Usteri und Ludwig Snell e beschränggti Prässfreiheit müesse zuelo, wil dr langjöhrig Staatsroot Hans Konrad Finsler si Amt für privati Zwäcke missbruucht het. Dr Usteri het druf d Iifüehrig vom Öffentlichkeitsprinzip für d Zürcher Regierig verlangt, dass mä in Zuekumft Korruptionsfäll wie dr Fall Finsler chönnt vermiide. S Öffentlichkeitsprinzip isch vo de konservative Chreft vehemänt abglehnt worde, wil sich dodrdur e Verantwortlichkeit vo dr Regierig dr Bürgerschaft gegenüber chönnt lo ableite, was gege d Prinzipie vo dr Restauration gsi wer. Anderi Kantön hai s Bispil vo Züri nochgmacht und schliesslig het d Dagsatzig s «Press- und Fremdekonklusum» vo 1823 ufghobe und d Ufsicht über d Press und d Usländer ganz de Kantön überloo. Dank em Iifluss vom liberale Grossbritannie, wo gege d Interventionspolitik vo dr Heilige Allianz gsi isch, hai sich die konservative Grossmächt nit iigmischt. In dr Präsidialred vom Heinrich Zschokke vor dr Helvetische Gsellschaft het under em Iidruck vo de Ereignis dr bevorstehendi Wandel aakündigt:
Am 5. Mai 1830 het dr Zürcher Heinrich Schinz vor dr Helvetische Gsellschaft s Hauptziil vo dr liberale Bewegig in dr Schwiz, d Errichtig vom ene Bundesstaat, formuliert. Dr schwizerischi Liberalismus het d Rächtsgliichheit, persönligi Freiheitsrächt, Volksbildig, Öffentlichkeit vo dr Verwaltig, Gwaltedrennig, diräkti Volkswahle (→Volkssouveränität) und e representativi Demokratii verlangt. D Aahänger vom Liberalismus si us em Bildigsbürgertum und dr Wirtschaftselite cho. Si si zwar e Minderheit gsi, hai s aber aber im Lauf vo de Johr mit gueter Organisation und Vernetzig und publizistischer Präsenz fertigbrocht, d Mehrheit vo dr Bevölkerig im ene Deil vo de Kantön uf ihri Site z bringe.
As ersti Kantön hai Waadt und Tessin im Früehlig 1830 ihri Verfassige im liberale Sinn revidiert. An dr Dagsatzig z Bärn het dr Bärner Schultheiss Emanuel Friedrich vo Fischer vergäblig die liberale Tendänze aagriffe, denn dr Usbruch vo dr Julirevolution z Paris het au in dr Schwiz s Ändi vo dr Epoche vo dr Restauration voruszeigt. Bis 1831 het die liberali Erneuerigsbewegig, die sogenannti Regeneration, in zwölf Kantön dr Sturz vo dr Aristokratii und d Iifüehrig vo dr Volkssouverenität und vom Verfassigsstaat brocht.
Robert Blum
Dr Robert Blum (* 27. November 1900 en Zirich; † 10. Dezember 1994 z Bellikon em Schweizer Kanton Aargau) ischt a Schweizer Kombonischt, Dirigent ond Hochschuellehrer gwäa.
Weblink
D Webseid vo dr Schweizer Theadrwissaschaft
Lonsee
Lõãse (dt. Lonsee) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 54,8 % Landwirtschaftsfleche, 33,5 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Lõãse gheret d Ortsdoel Lõãse, Edelschieß (Ettlenschieß), Halzhause (Halzhausen), Luizhause (Luizhausen), Rodelstett (Radelstetten), Sennebrõnn (Sinabronn) ond Urschpeng (Urspring).
Würfelverdopplung
D Verdobblig vom Würfel, au bekannt as s Delische Brobleem, bezäichnet die geometrischi Ufgoob, zum ene Würfel, wo vorgee isch, e zwäite Würfel mit em dobblede Wolume z konstruiere. Das Brobleem ghöört zu de drei „klassische Brobleem vo dr antike Mathematik“ und isch scho im 5. Joorhundert vor dr Zitewändi im antike Griecheland formuliert worde.
En Usgangswürfel mit dr Kantelengi a=1, e sogenannte Äihäitswürfel, het s Wolume V=1^3 = 1. En andere Würfel häig d Kantelengi x und s Volume Die nöiji Kantelengi x isch d Kubikwurzle us 2, also. Die cha as Gränzwärt vo geäignete Folge bestimmt wärde, mä cha sä aber nid us de Strecke 0 und 1 mit Zirkel und Lineal in ändlig vile Schritt konstruiere. Wemm mä also s Brobleem vo dr Verdobblig vom Würfel nume mit de Hilfsmiddel will bearbäite, wo dr Öikliid in sine Elimnt brucht, nämlig mit eme Zirkel und eme ummarkierte Lineal, cha mä s nid mache. Die Ussaag loot sich in d Fachsprooch vo dr Algebra übersetze, und eso cha mä mathematisch bewiise, ass e Konstrukzioonuf die Art ummööglig isch. E sone Bewiis het as Erste dr franzöösisch Mathematiker Pierre Wantzel im Joor 1837 gfunde. Es gältet aber as seer woorschinlig, ass dr Carl Friedrich Gauß scho früener e Bewiis kennt het, dä aber nid ufgschriibe het.
Lonsee
Gschicht
Lõãse ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 888.
Würfelverdopplung
S gliiche Brobleem git s, wemm mä s Woluume vom e Würfel will uf s 3-, 4-, 5-, 6- und 7-fache vom ursprünglige Inhalt vergröössere. Kä Brobleem git s, wemm s will verachtfache, wil mä d Kubikwurzle us 8 ooni Brobleem cha usrächne und d Kanteleng denn äifach muess verdobble.
Wemm mä e zuesätzligs Hilfsmiddel zueloot, wie zum Bischbil Markierige uf em Lineal oder spezielli Kurve, denn isch d Konstrukzioon vom ene Würfel mit dobbletem Volume mööglig. Sonigi Verfaare si scho in dr Antike bekannt gsi.
Weblingg
Übersetzig vom e Däil vom Ardikel «Würfelverdoppelung» us dr dütsche Wikipedia.
Lonsee
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Jochen Ogger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Lõãse ghert zom Schwäbisch.
Cimadera
Cimadera (lombardisch Scimadéra oder Sciümadéra) isch e ehmoligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert. Zum 14. April 2013 isch Cimadera zue dr Stadt Lugano yygmaindet wore un ghert jetz zum neie Stadtquartier Val Colla.
Geografi
Cimadera lyt am linke Sytehang vum obere Val Colla an dr Gränz zue Italie. Nochbergmaine sin Certara, Sonvico, Valcolla un di italienische Gmaine Val Rezzo un Valsolda.
Gschicht
Cimadera isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1422 as cima d'Era.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cimadera isch dr Cherubina Ravasi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cimadera ghert zum Comasco-Lecchese.
Grosshöchstetten
Grosshöchschtette (ou Höchschtette, amtlech Grosshöchstetten, bis 1896 Höchstetten) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,6 % gläge.
Religion
76,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,8 %, CVP 1,5 %, EVP 9,9 %, FDP 11,2 %. GLP 4,0 %, GP 7,9 %, SP 14,2 %, SVP 23,0 %, Suschtigi 8,5 %.
Gmeindspresidänt vo Grosshöchschtette isch dr Walter W. Hofer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3196 Ywohner 92,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 1,9 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Grosshöchschtette ghört zum Hochalemannisch.
Bourg-en-Bresse
Bourg-en-Bresse isch e Stadt in dr franzöösische Region Auvergne-Rhône-Alpes. Si het Ywooner (Stang ) un isch d Hauptschtadt vum Département Ain. Si isch Sitz vom Gmäindiverband Bassin de Bourg-en-Bresse.
Geografii
Bourg-en-Bresse lyt am Weschtrand vum Jura. D Nochbergmaine sin Viriat, Jasseron, Saint-Just, Montagnat, Péronnas un Saint-Denis-lès-Bourg.
Wappe
Bschrybig: S Wappe isch in Grüen und Schwarz gspalte, über em Spalt lyt e silberne Kleeblattchrüz.
Ma (Göttin)
D Ma (altgriechisch: Μᾶ) isch e Göttin, wo i de Antiiki im kappadokische Ort Komana vereert woren isch. Si isch vo de Grieche mit de chriegerische Göttin Enyo und vo de Röömer mit de Chriegsgöttin Bellona vergliche woore. En Ableger vo dem Kult hets im Ort Komana Pontika ggee.
Öberliferig
De griechisch Geograaf Strabon schribt, ass im Tauros am Fluss Saros (hütt: Göksu) d Stadt Komana (Κόμανα; hütt: Şar) litt, mitteme Tempel för d Göttin Enyo, wo bi de Komaner Ma haissi. I de Stadt selber woned vor allem Gottbsessni und über 6000 Tempeldienner und Tempeldiennerine. De Priester stoot a Wüürdi a de zwoote Stell nochem König und er stammt o us de gliich Sippe. De Tempel het vill Land bsesse um en Iichome zhaa.
En Ableger vo dem Kult isch im Königriich Pontos am Fluss Iris (Ἴρις; hütt Yeşilırmak) glege. Die Stadt hett Komana Pontika ghaisse und Opfer und de Kult sind fast gliichig gsii wie die vom kappadokische Komana. Und de Oberpriester isch ebefalls im Rang de zweet nochem pontische König gsii. De Strabon hett no gschribe, as e Neff vom Uurgroossvatter vo sinnere Muetter mittem Name Dorylaos Priesterförst i dem Komana gsii sai und witter sait er, as a de Fest vo de Göttin vili Pilger is pontische Komana choo saied und as i de Stadt vill „Waichling“ glebt hebid und as vili Fraue Prostituierti gsii sind, wo Gwaiti vom Tempel gsii sind. I de ganze Stadt aber sais verbotte gsii Schwinigs z esse.
As de Kult vo de Ma vom Orest iigrichtet wore sai, o da schribt de Strabon, und vo de Taurer doanebroocht sai, wie o de Kult vo de Perasia z Kastabala, die Uussaag isch gegestandsloos, denn d Grieche hend schnell emole Göttine miteme chriegerische Zuug mit de taurische Artemis i Verbindig broocht. De Name vom Berg Tauros het denn o nünt mit de Taurer z tue und as Komana, wie de Strabon gschribe hett, drom ase haissi, well de Orest do us Truur siini Hoor (uf altgriechisch kómē, κόμη), gopferet heb, isch e griechischi Düttig, aber faltsch. De Stadtname nämmli isch luwisch und haisst „Hailigi“.
D Röömer hend d Ma mit de Chriegsgöttin Bellona gliichgsetzt. De römischi Feldherr und Diktator Sulla (138 - 78 v.Chr.) wo ane 97 v.Chr. Statthalter vo Kilikie woren isch, hett im Joor 88 v.Chr., woner mitem röömische Heer gege Rom zogen isch, e Tromm ghaa. I demm isch em e „kappadokischi Göttin“ erschine, nämmli d Selene, d Athena oder d Enyo. Die hett em e Tunnerkail i d Händ druggt und mit demm heb er denn sini Gegner z Room erschlage. De Kult vo de Bellona z Rom hett offesichtlich chliiasiatischi Züüg agnoo. So bischribt de Tibull (55 - 18 v.Chr.) e Szene, won e Priesteri vo de Bellona sich i de Trance mitteme Doppelbieli (bipennis) a de Brüst verwundet und denn woorsäge tuet.
Düttig
De Name Ma werd maist as „Muetter, Mami“ düüttet, wa aber zo de Funktion as e chriegerischi Göttin mit Tempelprostitution gär nöd passe will. Die gliichzittig staarchi chriegerischi und sexuelli Komponente findet sini Parallele i de mesopotamische Göttin Ištar und o i de hurritische Göttin Sauska, wo i de Bronzezitt z Anatolie vereert woren isch. Baidi Göttine hend nünt müetterlichs a sich. Z biachten isch, ass i de Forschig s kappadokische Komana mit de hethitische Kultstadt Kummanna gliichgsetzt woren isch. Die hethitischi Stadt isch d Haimet vo de Königin Puduḫepa und dere sin Vatter isch Priester vo Kummanna gsii. Di wichtigsti Göttin dai isch d Ḫebat gsii, so as d Interpretatio as Muettergöttin guet passe wöör, aber nöd s chriegerische Wese, well d Ḫebat öber d Grechitgkait gwacht hett. Hütt hett mer aber die Gliichsetzig vo Kummanna und Komana uufgee und me ninnt aa, as di hethitischi Stadt i de kilikische Ebeni glegen isch, so ass d Verbindig mit de Ḫebat nöme zwingend isch.
Giritzenmoos
S Giritzemoos isch es Oort, wo nach elterem Volchsglaube die Gstoorbnen anechömed, wo s Läbe lang ledig plibe sind. Me hät sich voorgstelt, das di Ledige i Giritze (Kibitz) verwandlet wëërded und uf eme Moos händ müese läbe. Oder aber das si deet as verteereti Jumpferen oder «ständtüüri» Jüngling müend umelauffe, bis s irgedwänn erlööst wëërded. Deet fuulet roots Flööschwasser (abgstandes Wasser), wachsed Näschpli (Mischple) und Brumbeeri, und s plaaged äim d Brëëme. Es hät au Lüüt ggëë, wo verzelt händ, di verstoorbnige Ledige müesid deet alti Hose blätzen, Saagmääl chnüpfe, Hoseläde chöie, Leisi spalte, Wulche byge – d Fantasy isch schier gränzeloos gsy, wie mer im Artikel über s Giritzemoos im Schwyzerischen Idiotikon cha naaläse.
S Idiotikon, wo vil Daaten us de zwäite Helfti vom 19. Jarhundert hät, cha dëë Glaube und der Umgang mit de Ledige dur s Giritzegricht i de Fasnachtszyt na für wyti Täil vo de Tüütschschwyz und i vilne Wariante dokumäntiere. Die Uufnaame hät mer aber grad na rächtzytig gmachet, wil s Bruuchtum nämli scho doozmaal am Verschwinde gsy isch; im Luzëërner Hinderland zum Byspil hät mers s letscht Maal i den 1870er-Jaar duregfüert. E detäiierti Bschrybig vo söttige «Grichtsverhandlige» hät mer us em luzëërnische Dammersölle: Organisiert händ dëë Aalaass di junge Puursche; d Läitig hät de Giritzevatter gha, und dëm sind en Schryber und e Schaarwach zur Syte gstande. Die händ s Giritzegricht pildet, wo di ledige Fraue und, sältener, au di ledige Mane voorglade und es «Verfaare» duregfüert hät. Daadeby händ s natüürli ales mügli Privaat a d Öffentlichkäit zeert, zur Fröid und Schadefröid vom Publikum. Di «verurtäilte» Ledige sind dänn zur Straaff für ires Nöd-ghüraate-Sy uf eme Läiterewage us em Doorff use gcharet und deete «verstäigeret» woorde.
De Richard Weiss, wo i de Mitti vom 20. Jarhundert di schwyzerisch Volchskund dominiert hät, hät as Chëërne vo dem Bruuch en voorchrischtliche Fruchtbaarkäitsmytos gsee: Me heb di ledige Frauen im Früelig wyt furt praacht, das sich dënen iri Umfruchtbaarkäit nöd uf anderi Mäntsche, Tier und Pflanzen überträägi. Aber wie das halt bi vilne Brüüch isch – äigetli wäiss me nööd, wie alt das s sind und vo woo hëër s chömed.
Locmalo
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Locmalo lyt 56 km vu Vannes un 39 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 112 m un 216 m iber Normalnull.
Gschicht
Locmalo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1160 as Loco Sancti Maclovii (1377: Lomallou, 1387: Locmalo, 1411: Locmalou, 1630: Locmato, 1654: Lamato).
Verwaltig
vu Locmalo isch. Locmalo ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Locmalo ghert zum Bretonisch.
Frieden
Friide (vo althoochdütsch fridu „Schonig“, „Fründschaft“) isch allgemäin definiert as e häilsame Zuestand vo dr Stilli oder Rue, as d Abwääsehäit vo Stöörig oder Beunruigung und bsondrigs vo Chrieg. Friide isch s Resultat vo dr Tugend vo dr „Friidfertigkäit“ und de Friidensbemüejige, wo mit ere verbunde si.
Hützudags reedet mä vo Friide, wenn Komflikt zwüsche Mensche, soziale Grubbe oder Staate, ooni Gwalt e Löösig finde in Norme, wo rächtlig festgläit si. Dr Begriff bezäichnet e Zuestand in dr Beziejig zwüsche Völker und Staate, wo Chrieg zum politischi Absichte duurezsetze usschliesst.
In dr Sprooch vo dütschsproochige Juriste ist vo Friide au im Zämmehang mit innepolitische Usenandersetzige (Stroofdaatbestand vom Landfridensbruch), mit em Aarbetslääbe (Stöörig vom Betriibsfriide) und mit em Schutz vom Brivaatäigedum (Stroofdaatbestand vom Husfriidensbruch) d Reed. Zum Grundstück z kennzäichne, wo gege Husfriidensbrüch sölle gschützt wärde, wärde die vilmol iigfriidet.
In dr Sprooch vo dr Psüchologii und dr Theologii git s dr Begriff Seelefriide (vgl. dr änglisch Begriff „peace of mind“ oder „inner peace“); die, wo lääbe, söllen en aasträäbe und die, wo dood si, uf em Friidhoof bzw. im Jensits finde.
Kimberly Drewniok
D’ Kimberly Drewniok (* 11. Àuigscht 1997 z’ Balve, Nordrhii-Wäschtfààla) ìsch a diitscha Volleybàllschpìelera. Àls Diàgonààlààgriffera hàt sa fìr verschìedena Veraina ìn dr diitscha Bundesliga gschpìelt un ìsch mìt’m SSC Palmberg Schwerin Pokàlsiigera un Vìzamaischtera worra. Ìn dr Saison 2021/2022 hàt sa fìr dr ASPTT Mulhouse ìm Elsàss gschpìelt.
ìhra Laawa un Kàrriar
Uff d’ Walt kumma-n-ìsch d’ Kimberly Drewniok ànna 1997 z’ Balve-n-ìm diitscha Bundeslànd Nordrhii-Wäschtfààla. Ìhra Müatter ìsch Diitscha, ìhra Vàtter schtàmmt üss’m Togo.
Ìhra Kàrriar hàt d’ Drewniok biim RC Sorpesee-n-ààgfànga, mìt wällem sa bis ìn d’ drìtta Liga uffgschtìega-n-ìsch. Ànna 2014 ìsch sa ìn d’ Mànnschàft VC Olympia Berlin gànga ge schpìela un hàt doo ìn dr Bundesliga gschpìelt. Ìn dr Saison 2015/16 hàt gliichzittlig fìr zwai Veraina gschpìelt: biim VC Olympia un biim SC Potsdam. Ìn dr folgenda Saison ìsch sa Fäschtschpìelera z’ Potsdam gsìì un ìsch bis àn dr Viartelfinààla vu da Playoffs glunga.
Ànna 2017 ìsch d’ Drewniok ìn dr Ligakonkürrant 1. VC Wiesbaden gànga ge schpìela. Ìm DVV-Pokàl 2017/18 ìsch sa mìt’m Verain bis àn dr Finààla glunga, wu sa geega dr Dresdner SC verloora hàt. Ìn da Playoffs vu dr Bundesliga ìsch dr VCW ìn dr Viartelfinààla gschlààga worra. Drnooh ìsch d’ Drewniok vum SSC Palmberg Schwerin verpflìchtet worra. Doo hàt sa ìn dr Louisa Lippmann noohgfolgt. Mìt dam Verain hàt sa àm Ààfàng vu dr Saison dr VBL-Supercup gwunna. Doo druff hàt Schwerin s’ DVV-Pokàlfinààla geega Stuttgart gwunna. Ìn dr Playoff-Finààla ìsch àwwer dr Verain vum saalwa Geegner gschlààga worra. Ìm DVV-Pokàl 2019/20 ìsch d’ Drewniok ìn d’ Hàlbfinààla kumma. Wu d’ Bundesliga-Saison kurz vu da Playoffs wahrend dr COVID-19 Waltversöichung àbgbrocha worra-n-ìsch, ìsch Schwerin uff’m äärschta Plàtz vu dr Maischterschàft gsìì.
Fìr d’ Saison 2020/21 ìsch d’ Drewniok ìn dr Verain Savino Del Bene Scandicci ìm Itàlia gànga ge schpìela. Vu 2021 bis 2022 hàt sa biim elsassischa Verain ASPTT Mulhouse gschpìelt un ìsch frànzeescha Vìzamaischtera worra. Ìm Jüüni 2022 hàt sa verkìndigt, àss sa uff Istanbul gànga ge schpìela wìrd. Ìn dr Verainsmànnschàft vu Mìlhüüsa-n-ìsch sa vu dr Frànzoosa Julie Oliveira Souza-n-ärsätzt worra.
Ànna 2017 hàt d’ Drewniok zem äärschta Mol fìr d’ diitscha A-Nàzionààlmànnschàft gschpìelt.
Merklingen
Merklenge (dt. Merklingen) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 58,2 % Landwirtschaftsfleche, 30,3 % Wald, 11 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Merklenge gheret no dr Ortsdoel Widderstall.
Gschicht
Merklenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 861 als Marchelingen.
Verwaltong
Merklenge hot sich mit dr Stadt Loechenge ond dr Gmoede Heroldstatt, Nellenge ond Weschderhõẽ zom Gmoedverwaltongsverband „Loechenger Alb“ mit Sitz en Loechenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Sven Kneipp.
Dialekt
Dr Dialekt vo Merklenge ghert zom Schwäbisch.