cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selzach
Geografi
Söuze liit i de Ebeni vor Aare u goht uffe bis zur Hasematt uf de erschte Jurachette uf 1445 m. D Gmeindsflächi umfasst 50,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 38,6 % Waud, 8,6 % Sidligsflächi u 2,4 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Bettle, Gränche, Gänsbrunne, Oberdorf, Lommiswiu, Bäuch, Lüsslige u Nennigkofe im Kanton Soledurn u Löizige und Court im Kanton Bern.
Gschicht
Söuze isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1181 aus Selsacho.
Balderschwang
Bauderschwang (amtlich Balderschwang) isch a Gmuind im Landkrais Oberallgai in Bayern.''
Selzach
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Balderschwang
Geografi
Bauderschwang likt in dr Allgaier Alpe im Breagazerwald. Vo dr Gmarkung sind 33,9 % Landwirtschaftsfleche, 62,9 % Wald, 0,7 % Sidlungsfleche und 2,4 % sunschtige Fleche.
Selzach
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 12,7 % gläge.
Balderschwang
Gmaindsglidrung
Zua Bauderschwang gheret s gliichnamig Pfarrdorf Bauderschwang, d Derfer Gschwend, Schlipfhalden und Wäldle und d Wiiler Au und Hirschgund.
Gschicht
Bauderschwang isch im 14. Johrhundert entstanda.
Selzach
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 8,0 %, CVP 17,6 %, EDU 0,6 %, EVP 0,8 %, FDP 17,7 %, GLP 4,5 %, GP 4,3 %, SP 14,9 %, SVP 29,8 %, Suschtigi 1,8 %.
Gmeindspresidänt isch dr Viktor Stüdeli (Stand 2012).
Balderschwang
Iiwohner
Dr Uusländeraadail isch 2011 bi 35,7 % gleage.
Reformierte Kirche Wettingen
Di reformierti Chile Wettige isch d Chile vo de evangelisch-reformierte Chilegmeind Wettige-Noiehof. Si isch im Johr 1939 poue worde.
Vorgschicht
Für e churzi Ziit isch s Chloschter und s Dorf Wettige reformiert gsi, was aber mit em zweite Chappelerchrieg im 1531i es Änd gfunde het. Wettige isch e katholischi Gmeind blibe, bis es wäge de Iirichtig vom Lehrerseminar im ehemalige Chloschter und wäge de Induschtrialisiirig wider Reformierte in de Gmeind gäh het.
D Gottesdienscht sin am Aafang im Seminar gfiiret worde. Im Johr 1877 isch dann di Reformierti Chilegnosseschaft Wettige-Noiehof gründt worde un de Kanton Aargau het dere Gnosseschaft im gliiche Johr erlaubt, in de Chloschterchile Gottesdienscht z fiire. Im 1920i het dann de Grossi Rot zugschtimmt die Gnosseschaft in e Chilegmeind umzwandle. Di Chilegmeind het dann im 1926i Land kauft und da druf s erschti Pfarrhuus poue.
Pomona
D' Pomona isch die römisch Götti vum Obstsäge. Si isch d'Frau vum Gott Vertumnus; d'Legende het si au zue dr Gliebte vum Picus, im Vadder vum Gott Faunus. Ihr Namme leitet sich vum latinische Wort pomum („Baumfrucht“, „Obstfrucht“) ab.
Reformierte Kirche Wettingen
Di Bouphase
Uf em Land, wo d Chilegmeind im 1926i kauft het, isch im 1939i di reformiert Chile Wettige poue worde. S Projekt het de Zürcher Architekt Walter Henauer gwonne un so isch sis Projekt realisiirt worde. Will im 1939i de Zweit Weltchrieg usbroche-n-isch, het me de Chileturm ned so hoch chönne boue, wis am Aafang planet isch gsi. S Boumatrial isch nämlich für d Befeschtigung vo de Limmatstellig bruucht worde. Statt 18 Meter isch de Turm deshalb hüt numme 14 Meter höch.
Pomona
S'römisch Erntedankfest het dr Namme vu dr Götti Pomona trage un isch im Herbst gfirt worre.
Reformierte Kirche Wettingen
S Chilegebäude
Di Chile isch, typisch reformiert, im Innere nüchtern und hell gschtaltet. Si het insgsamt 340 Plätz, dodervo 120 uf de Empore. Öppis bsunders isch d Platziirig vo de Goll-Orgle, wo im Chorruum stoht. Sit de Renovation im Johr 1982 het d Chile kei Bänk me, sondern Schtüehl.
Pomona
Dr Pomona isch e heiliger Hain zwische Rom un Ostia gwiiht gsi.
Reformierte Kirche Wettingen
D Glocke
S Glüüt vo de reformierte Chile bschtoht us 5 Glocke, wo vo de Landesusstellig Züri uf Wettige cho sind und im November 1939 ufezoge worde sin.
Balderschwang
Religion
81,6 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 12,8 % evangelisch.
Verwaltung
Bauderschwang hot mit Bolschterlang, Fische, Obermaiselstoe ond Ofterschwang a Verwaltunggmuinschaft veriibart. Dr Birgermaischter vo Bauderschwang isch dr Konrad Kienle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Bauderschwang ghert zum Bodeseealemannisch.
Carl Maria von Weber
Dr Carl Maria Friedrich Ernst von Weber, wia-nr mit-em ganza Nama ghoißa hôt (* 18. oder 19. Novembr 1786 z Eutin em heidiga Schleswig-Holstein, † 5. Juni 1826 en London), ischt a deitscher Kombonischt, Kabellmoischtr, Pianischt ond Musikschriftsteller gwäa. Er gildet als dr Vollender vo dr deitscha romandischa Opr. Sei bekanndeschts Werk isch Der Freischütz. Älle Vorfahra vom Weber – vädderlicher- ond midderlicherseits – hend ihre Wurzla em alemannischa Schbrôchroom. Drom isch dr Weber eigentlich au a reachdr Alemanne gwäa. Wahrscheinlich isch’r dr greescht Kombonischt, wo seller Volksstamm hervorbrôcht hôt.
Abstammong ond familiäre Vrheltnis
Dr Carl Maria von Weber kommt em Novembr 1786 z Eutin e-ma Wirtshaus uf d Welt. Da gnaua Dag woiß-mr et. Sicher ischt bloß, dass’r am 20. Novembr kadolisch dauft wuud. Sei Vaddr isch dr Franz Anton von Weber. Der selbr kommt aus Stedda bei Lerrach. Deam widerom sei Vaddr, dr Fridolin Weber, ischt a Scheenauer Amtmann en Zell em Wiisadal. Deet wohnt au em Franz Anton sei Bruadr, dr Franz Friedolin Weber. Dr sell isch dr Vaddr vo dr Constanze Weber, wo viir Jôhr vôr dr Geburt vom Carl Maria d Ehe mit-em Wolfgang Amadeus Mozart eiganga ischt. Dr Franz Anton ischt a bissle hochstablerisch vrôôlagt: Er hôt sich selbr zo-ma adliga Freiherra gmacht! Wia dr Carl Maria gebora wuud, ischt sei Vaddr dr Chef vo-ra Theadrgrubb, wo em deitschschbrôchiga Room omanandrtinglet ond bloß vo deane Gaschtschbiil leabt.
D Muadr vom Carl Maria, d Genovefa geborene Brenner, stammt us-em boirischa Doil vom Schwôbalendle (Marktoberdorf em Oschtallgai) ond ischt Opernsengere ond Schauschbiilere, wo zom Ensemble vo ihrem Môô gheert. Dera ihr Muadr, a geborene Hindelang, isch a Jägersdechderle aus Gerisried gwäa.
Kendheit ond Jugend
Em Aldr vo 17 Jôhr wuud dr Weber Privatschialer vom berihmda Abbé Vogler en Wiin. Dr sell hôt guade Bezihonga zo Breslau ond sorgt drfir, dass sei Schialer 1804 – jetzt isch’r grad amôl 18 Jôhr alt – am Breslauer Opernhaus a Stell als Kabellmoischtr kriagt.
Em Denscht vom wirdabergischa Adl
1806 kriagt dr Weber an Poschda als Musikintendant bei-ma wirdabergischa Prinza en deam seim Schloss en Carlsruha en Obrschlesia. Deet entstandet seine zwoi Sinfonia. S Jôhr druf kommt’r nôch Stuegert, wo-nr Privatsekredär beim Herzog Eugen von Württemberg wuud. Gleichzeidich geit’r de Kendr vom Herzog seim Bruadr Ludwig Musikondrricht. En dera Zeit entstandet an Haufa Instrumentalwerk, z. B. dr Entwurf vo seira Aufforderung zum Tanz fir Klaviir, dr erschde Konzertwalzer en dr Gschicht vo dr Musik. Aufseha erregt’r au als a toller Virtuos uf-em Klaviir.
Uf Betreiba vom Prinza Ludwig fädlet dr Weber fir-en a baar zwiilichdige Gschäft ei ond ziagt sich so da Zorn vom Herzog zua. Gipfla duat dui ganza Affär dô dren, dass dr Weber vrdächdigt wuud, a Ondrschlagong beganga zo han. D Folge ischt, dass’r zerscht a baar Däg eigschberrt ond nô aus Wirdaberg ausgwiisa wuud. Der ganze Vorfall leest a schwera ennra Krise bei-em aus, wo-nr abr ledschendlich seelisch gfeschdicht drvookommt.
Weitre Studia ond Reisa
Em Jôhr 1810 fihrt-en dr Weag nomôl zom Abbé Vogler, jetzt abr nemme nôch Wiin, sondern nôch Darmstadt. Deet hôt dr Vogler noh an weitra Schialer, wo bald mit-em Weber en-ra graußa Freindschaft vorbonda ischt: dr Jakob Liebmann Meyer Beer, wo sich schbätr amôl da Nama Giacomo Meyerbeer zualega duat. Wia dr Weber beim Vogler ferdich ischt, macht’r als Pianischt ausdehnde Konzertroisa durch ganz Deitschland. 1813 nemmt’r sich vor, bald nôch Italia zo ganga. Wia-nr abr en Prag eidrifft, bleibt’r deet hanga.
Dui Zeit en Prag
En Prag leabet et bloß Tschecha, sondern au an Haufa Deitsche ond Eschtreicher. Drom hôt dui Stadt au a Deitscha Opr. Weil de sell grad koin Direktr hôt, biadet-se em Weber dean Poschda ôô. Dean reizt dui Ufgab, ond r bleibt drei Jôhr. En dera Zeit leidet’r an Haufa Reforma ei. Er will obedengt s Entresse vom Publikom an deitsche Opra wecka. Zo sellem Zweck schreibt’r omfangreiche Artikl en Tages- ond Wochazeidonga. Trotzdem dent sich dia deitschschbrôchiga Opra arg schwer, sich gega de italienische zo behaubta, wo emmr noh meh Ôhenger hend, bsonders en de adlige Kreis.
En dui Prager Zeit fallet au d Befreiongskriag, wo sich de deitsche Lender gega dui franzesischa Vorherrschaft uflehnet. An dera Erhebong nemmet au an Haufa fihrende deitsche Kepf freiwillig mit Begeischtrong teil, z. B. dr Dichter Theodor Körner. Au dr Weber lôôt sich dô drvoo ôôstecka ond vrtont etliche Liader aus-em Körner seim Liaderzyklus Leier und Schwert, wo-nr bei Gleagaheit selbr vortregt ond sich uf dr Gidarr begleidet.
Kabellmoischtr en Dresden
Em Weber sei nächster Wirkongsort isch Dresden. Deet gildet d Hofopr als Hochburg vo dr italienischa Opr em deitschschbrôchiga Room. Dr Direktr vo dr Hofopr will des endra ond beauftragt da Weber, a deitscha Opr „ufzobaua“. Om s Publikom fir seine Plee zo gwenna, betädigt’r sich – wia scho en Prag – wiidr schriftstellerisch, endem’r zo jedra Premiere omfangreiche Eifihronga en dr Tagespresse vreffentlicht.
En dr Konscht, hauptsächlich bei dr Môlerei ond beim Schbrechtheatr, vollziagt sich grad an graußer Wandl. S entstôht a ganz nuis Vrheltnis zor Nadur: De sell ischt jetzt nemme dr Park mit de kinschtlich ôôglegde Gärda, sondern dr Wald mit Licht ond Schadda, mit Goischtr ond andre ibrsennliche Kreft. Dr Weber ischt hellherich fir dia Zoiche vo sellra Zeit ond will dia au uf d Opernbihne brenga. Bsondrs ôôdoa hôt’s em dô drbei d Freischitz-Sage us-em Gespensterbuch vom Johann August Apel ond vom Friedrich Laun, wo-nem scho em Sommer 1810 uf-em Stift Neuburg bei Heidelberg en d Hend komma ischt ond en scho dômôls arg en sein Bann zoga hôt. Als Libreddischda gwennt’r da Rechtsôwalt ond Mitherausgebr vo dr Dresdner Abendzeitung, da Johann Friedrich Kind. Dr sell hôt abr bei dr Gschdaldong vom Libreddo koi freia Hand. Dr Kombonischt ond sei Frau iabet an starka Eifluss uf-en aus ond kommet emmr môl wiidr mit-ma Endrongswonsch, wo dr Kind bericksichdiga muaß. Uf dui Weis entstôht Der Freischütz, wo dr deitscha romandischa Opr endgildig zom Durchbruch vrhelfa soll. (Zerscht hett dr Titl Der Probeschuß ond schbätr Die Jägersbraut hoißa solla, bis sich ledschdendlich Der Freischütz durchgsetzt hôt.)
S Libreddo isch zwar scho nôch wenige Wocha ferdich, abr d Kombosizioo ziagt sich vom Sommer 1817 bis zom Mai 1820 nôô, fir a Opr a arg langa Zeit. D Uffihrong abr lôôt sich Dresden entganga.
Der Freischütz z Berlin
Dr Intendant vo de keenigliche Schauschbiil z Berlin, dr Graf Karl von Brühl, ischt a graußer Bewondrer vom Weber seira Konscht ond will-en ferdra. Er hôt vor, da Freischütz bei dr Eiweihong vom nuia keeniglicha Schauschbiilhaus, wo am Gendarmenplatz grad seira Vollendong entgegagôht, als Ereffnongsstick uf d Bihne zo brenga. Abr entgega älle Erwardonga ziagt sich dui Ferdichstellong noh lang naus. Drom wuud em Weber sei Geduld so langsam uf a harda Prob gschdellt. Om-en a bissle zo besenfdiga, beauftragt-en dr Brühl drmit, zom Pius Alexander Wolff seim Schauschbiil Preziosa, wo bald am Hoftheatr Premiere hôt, noh schnell a Bihnamusik zo schreiba. Dr Weber macht sich glei an d Arbet ond komboniirt a Uvertüre ond elf Musiknommra. Bei dr Urauffihrong am 15. März 1821 zeigt sich, dass durch d Musik vom Weber des doch a bissle magre Stick erscht sein richdiga Glanz kriagt. Da graußa Erfolg beim Publikom (abr et bei de Kridiger) deidet dr Weber als a guads Vorzeicha fir d Premiere vom Freischütz.
Am 18. Juni 1821 schliaßlich isch’s so weit: Der Freischütz gôht em nuia Schauschbiilhaus ondr dr Leidong vom Kombonischda zom erschda Môl ibr d Bihne. Glei nôch dr Uvertüre setzt so a starker Beifall ei, dass-se wiidrholt werra muaß. S gleiche bassiirt gega Schluss mit-em Liad vo de Brautjongfra (Wir winden dir den Jungfernkranz ... ). Wia dr ledschde Too vrklonga ischt, wuud laut lärmend abblaudiirt. Streiß ond Krenz fliaget uf d Bihne.
D Euryanthe en Wiin
Dr Riisaerfolg vom Freischütz wuud bald au en Wiin regischdriirt. Dr Direktr vom Theater am Kärntnertor frôgt beim Weber ôô, ob’r bereit wär, fir sei Theatr a graußa Opr zo schreiba. Als Libreddo wuud-em des Stick Euryanthe vo dr Helmina von Chézy vorglegt. Dui Gschicht schbiilt em Middlaldr ond regt schnell em Weber sei Fantasii ôô. Drom sait’r zua ond macht sich bald an d Arbet. Desmôl hôt’r vor, de erscht deitsch Opr zo schaffa, wo vo vôrna bis henda durchkomboniirt ischt, also koine gschbrochene Stelle ufweist. Leidr fellt-em dô drbei et uf, dass des Tekschtbuach em Grond gnomma et viil Wert ischt. D Uruffihrong jedafalls wuud vom Publikom mit Begeischtrong ufgnomma. Abr mit jedra Uffihrong wuud’s Entresse vo de Leit emmr kloiner. Nôch dr 20. Vorstellong wuud d Euryanthe vom Schbiilplôô gnomma.
Ausklang
Begraba wuud dr Weber zwar en London, abr 18 Jôhr schbätr wend seine sterbliche Ibrrescht uf Betreiba vo seim graußa Bewondrer Richard Wagner nôch Dresden ibrfihrt ond deet a zwoits Môl uf-em alda kadolischa Friidhof feierlich beigsetzt. Dô drzua fihrt dr Wagner a Trauermusik mit Marsch ond Gsang auf, wo-nr aus vrschiidne Motiv vo dr Opr Euryanthe zammagstellt ond bearbeidet hôt, ond helt am Grab a Red.
Selzach
Sproch u Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 2810 Iiwohner 92,5 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,3 % Französisch, 1,2 % Italienisch und 5 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Söuze ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Pomona (Begriffsklärung)
Pomona isch
dr Namme vu mehrere Orte un geographische Eiheite:
Staat Palästina
Dr Übergang vom Autonomiigebiet zum Staat
D PLO under em Mahmud Abbas, wo die bäide Rolle vom e Staatsbresidänt vom Bresidänt vo dr Palestinänsische Autonomiibehörde het, schafft für d Anerkennig vom ene Staat Palestina as Vollmitgliid bi de Veräinte Nazioone und für die volli Suweränidäät über die beaaspruchte Gebiet. Wie dr Übergang vo dr Autonomiibehörde, wo vo dr PLO kontrolliert wird, zun ere staatlige Oobrikäit verwaltigs- und regierigstechnisch söll vor sich goo, doodrüüber wird immer no diskutiert. Sit em palestinänsische Bürgerchrieg 2007 zwüsche Fath und Hamas si die Palestinänsische Gebiet faktisch in dr Herschaftsberiich vo dr radikaal-islaamische Hamas im Gasasträife und d Autonomiigebiet im Westjordanland, wo vo dr Fatah kontrolliert wärde, däilt.
Die palestinänsische Flüchtling vo 1948 und 1967
Mit em Staat Palestina äng verbunde isch s Schiggsaal vo de palestinänsische Araaber, wo vor Joorzäänte gflüchtet si. Die lääbe zum Däil bis hüte in araabische Flüchtlingslaager as Staateloosi und si usgschlosse vo Äigedumsrächt, wirtschaftlige Mööglikäite, Bildigsaagebot und medizinischer Versorgig. Dr äinzig araabischi Staat, wo bis hüt de palestinänsische Flüchtling die volli Staatsbürgerschaft aabote ghet, isch Jordanie. Dr israelisch Staat hingeege het d Araber, wo im Land bliibe si, as Bürger mit alle juristische und politische Rächt akzeptiert.
Bemerkige
<references group="Anm." />
Carl Maria von Weber
Musikalisch
Uf-em Gebiet vo dr Opr gildet dr Weber als de wichdigscht Persoo zwischem Wolfgang Amadeus Mozart ond em Richard Wagner. De deitsch romandisch Opr isch durch sei Schaffa Wirklichkeit worra. Zwar hôt’s scho vôr-em Weber deitsche romandische Opra gäa – zom Beischbiil d Undine vom E. T. A. Hoffmann (UA: 3. Auguscht 1816 em [alda] keeniglicha Schauschbiilhaus am gleicha Platz) –, abr d Quindessenz vo dr deitscha Romandik zeigt sich s erschde Môl so richdich em Freischütz. Em Weber sei graußr Fortschridd beschdôht dô dren, dass’r an nuia Stil gschaffa hôt, wo dees, was vôrher bloß a dooda Kuliss gwäa ischt, zom Leaba erweckt hôt. Et omsonscht hoißt’s oft, dr Hauptdarsteller vom Freischütz wär dr deitsche Wald. Manche Sacha hôt’r vo de Franzosa ibrnomma, z. B. s Melodram, abr was bei de selle bloß a reizvolla Illusioo gwäa ischt, hôt’r em Denscht vo-ma seelischa Ausdruck weidrentwicklet. Nei bei-em ischt au d Eifihrong vo de Erennrongs- ond Leitmotiv, ond dass dr Chor et bloß zor Staffaasch uf dr Bihne romstôht, sondern a Doil vo dr Handlong wuud.
Bahnhof Schaffhausen
Dè Baanhof Schaffuusè isch diè gröscht Baanschtation vo dè Stadt Schaffuusè, suscht git s no dè Haltepungt z Härblingè. Nõch èm Grundbuchydraag ghört dè Baanhof zuè 65 Brozènt dè SBB un zuè 35 Brozènt dè Dütschè Baan. Er wird vo SBB- un DB-Züüg bediènt. Zuèdèmm vokeerèd au Züüg vo dè Thurbo vom Bf. Schaffuusè uus. Dè Schaffuuser Baanhof isch nõch èm Sanggaller Baanhof dè wichtigschte Chnotèbaanhof i dè Oschtschwiz, glychzitig stòt z Schaffuusè näbbè dè beidè Basler Baanhööf dè wichtigschte Gränzbaanhof a dè Gränz zwüschè dè Schwiz un Dütschland.
Dorénaz
Geografi
Dorénaz lit üfer rächte Siita vaner Rottu. lit am rechten Rhoneufer gelegen. Vannr Ggmeindsflechi sint 24,3 % landwirtschaftlechi Flechi, 60,4 % Wald, 3,8 % Sidligsflechi und 11,5 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Dorénaz ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im 11./12. Jh. als usque ad frontem Dorone.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 14 % glägu.
Bahnhof Schaffhausen
Infraschtruktur
Dè Bf. Schaffuusè lyt im Unterè Härblinger Dal a dè Nordweschtsitè vo dè Schaffuuser Vorschtadt bim Fronwòògblatz.
Empfangsbau
Dè Empfangsbau (EG) isch s Gsicht vom Schaffuuser Baanhof, entschprèchend uffwändig isch s EG uffbaut. Chèrnschtüggli vom EG sin diè beidè Türm, fascht quadratischi, zweischtöckigi Hauptbautè am Nord- un Südchopf vom EG, beidi mit Walmdach vosää. Zwüschè m nördlichè un südlichè Hauptbau lyt dè Mittelflügel mit Satteldach. Dè Mittelflügel hèt i dè Mitti è chlyns Portal. Zuègang zum EG git s übber d Ygäng am südlichè un nördlichè Hauptbau sowiè bim Portal am Mittelflügel. A dè südlichè Hauptbau sin èn originalè Südflügel sowiè dè nõch èm Zweitè Wältchrièg baute neue Südflügel hèrrè gflantscht.
Dorénaz
Politik
Dr Ggmeindspresident va Dorénaz ischt dr Daniel Fournier (Stant Oktober 2017).
Bahnhof Schaffhausen
Gleisfäld
Dè Personèbaanhof vofüègt übber sechs Gleis, wo vo Oscht nõch Wescht mit 1-6 durrènummeryrt sin. S Gleis 1 lyt also am Oschtrand vom Gleisfäld un wörd übber dè Huusperron bediènt. S Gleis 6 lyt am Weschtrand un wörd mit èm Ussèperron bediènt. Im Härblinger Dal obsi vom Personèbaanhof gòt s Gleisfäld mit èrè Abschtellgleisgruppè witter, wo d Kompositionè für d Eglisauer un d Rhyfall-Baan sowiè d Seelinniè vorghaaltè wörrèd. S Gleisfäld wörd nõch dè Abschtellgleisgruppè mit èm Güèterbaanhof, wo übber 15 Gleis vofüègt, abgschlossè. Durch dè drüdeilige Uffbau zièt sich s Gleisfäld vom Schaffuuser Baanhof übber dotal 3,9 km hyy.
Dorénaz
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 607 Iwonru 95,9 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 0,3 % Titsch, 1,2 % Talienisch und 2,6 % anneri Spraache.
Bahnhof Schaffhausen
Perron
Dè Personèbaanhof vofüègt übber zwei Mittelperron a Gleis 2+3 un Gleis 4+5 un eim Ussèperron (Gleis 6) sowiè èm (obligatorischè) Huusperron (Gleis 1).
Carl Maria von Weber
Musikalisch
Em Weber seine grauße Uvertiira zom Freischütz, zor Euryanthe ond zom Oberon stellet et bloß – wia’s drvor iblich gwäa ischt – a potpurrihafda Eileidong zo seine Bihnawerk dar, sondern send en sich gschlossene sinfonische Dichdonga, wo au oft – losgleest vom eigentlicha Werk – als selbstendige Stickla em Konzertsaal ufgfihrt werret. An Haufa vo seine Neieronga hôt dr Richard Wagner fir seine Musikdrama ibrnomma.
Bahnhof Schaffhausen
Baddischi Staatsysèbaanè
Am 15. Juni 1863 isch dè Baanhof Schaffuusè a dè gränzübberschrittende Vokeer aaghängt worrè, wo diè Baddischi Staatsysèbaanè 1863 s letschte Stugg vo dè Hochrhybaan zwüschè Waldshuèt un Konschdanz in Bedryb gnõ hèn. Dè Abschnitt Waldshuèt–Basel Baddischè Baanhof isch schu 1856 in Bedryb gangè. Übber d Hochrhybaan, d Schwarzwaldbaan un d Gäubaan isch Schaffuusè spôter au mit Stuègètt. vobundè worrè.
Seelinniè gu Konschdanz
Am 1. Novembèr 1894 hèt d NOB mit èm Abschnitt Füèrthalè–Etzwylè è Deilschtugg vo dè hütigè Seelinniè übber Chrützlingè un Konschdanz uff Rorschach a dè Schaffuuser Baanhof aabundè. S churze Deilschtugg übber d Rhybrugg z Füèrthalè un dè Ämmersbärgtunnel isch zuè sèllèm Zitpungt no nit fèrtig gschtellt gsi, well s bim Bau vom Ämmersbärgtunnel wèg-ènèm Daagbruch zuè nèrè Bauvozögerig cho isch. Sèll räschtlichs Deilschtugg isch am 2. April 1895 in Bedryb gnõ worrè. Zämmè mit dè Streggi Etzwylè–Konschdanz, wo schu 1875 durch d SNB im Vokeer übbergää worrè isch, hèt s jetzt è durchgängigi Vobindig bis Konschdanz gää. D Seelinniè mündet vo Nordè hèr barallel zuè dè Hochrhybaan vo Singè hèr i dè Schaffuuser Baanhof y.
Streggi gu Büli
Obwoll d Rhyfallbaan wiè-nè Schwizer Fortsetzig zuè dè DB-Streggi vo Singè hèr aagluègt worrè isch, hèt si niè internationali Bedütig übberchò, well 1897 d Streggi Eglisau-Neuhuusè è Schinnèvobindig uff Züri möglich gmacht hèt. Sèlli Streggi gòt z Eglisau i d Baanschtreggi Koblänz-Büli-Winti übber un z Büli via d Büli-Rägènsbärg-Baan dirèkt bis Züri HB witter. Durch sèlli Relation git s è schnelli Dirèktvobindig uff Züri un witter uff d Gotthardbaan. Dè gränzübberschrittende Baanvokeer gòt wiè dè Beruèfs- un Pendlervokeer gröschtèdeils übber Büli, wôrend d Linniè durch s Zürcher Wyyland bis hüt nu Bedütig im Nòòvokeer hèt. No z erwäänè isch, dass d Eglisauer Streggi übber dè Jeschtettèmer Zipfel, also übber südbaddisches Gebièt gòt. Dõdemit isch dè Schaffuuser Baanhof übber diè zwei Oschtschwizer Baanlinniè, d Rhyfallbaan un d Seelinniè, übber uuschlièsslich Schwizer Territorium mit èm Schwizer Baannetz vobundè.
Carl Maria von Weber
Proba- ond Uffihrongspraxis
Firs Orkeschtr hôt dr Weber a nuia Ordnong eigfihrt, wo sich em Wesentlicha bis heit ghalda hôt, z. B. dass d Streicher vôrna ond d Bläser seitlich drhendr sitzet. Au d Roihafolg vo de Proba hôt’r nui feschtglegt (net glei älle Musikanda mitnandr, sondern en oinzlne Grubba, ond ganz zom Schluss kommt a Generalprob).
Bahnhof Schaffhausen
Strõssèbaanè
1901 isch s Schaffuuser Tram s èrscht Mòl uff s Gleis gschtellt worrè. Si isch uff Neuhuusè gangè un vyr Johr spôter isch d Übberlandstrõssèbaan uff Schlaatè/Obberwisè (StSS) dèzuè cho. Im Johr 1964 isch d StSS stillglait un durch è Autobuslinniè, d ASS, ersetzt worrè. Anno 1966 isch s Tram nõch Neuhuusè mit èm Trolleybus abglöst worrè, wo d Grundlaag vom hütigè Schaffuuser Trolleybus bildèt.
Carl Maria von Weber
Carl-Maria-von-Weber-Museum
Wia-mr em Weber seira Biografii entnemma kôô, hend seine Wirkongsstedda oft gwegslet. Da lengschda zammahengenda Zeitroom abr hôt’r en Dresden vrbrôcht. Drom geit’s deet au a Museom, wo ibr-em Weber sei Leaba ond Werk ôôschaulich enformiirt. Dui Eirichdong ischt en dr Dresdner Strôß 44 em Stadtdoil Hosterwitz/Pillnitz ond wuud vo dr Stadt Dresden ondrhalda. En sellem Haus isch dr Weber mit seira Familie a baar Môl en dr Sommerfrische gwäa ond hôt sich mit andre Kombonischda-Kollega troffa.
Bahnhof Schaffhausen
Bombardyrig am 1. April 1944
D Stadt Schaffuusè isch am 1. April 1944 vo amrikanischè Flǜger bombardyrt worrè. Im Südtrakt vom Baanhofsbau hèt s èn Volldräffer gää un s Stations- un Abfèrtigungsbüro mit èm Billettschalter isch gschlissè worrè. 18 Personè in un um dè Baanhof ummè sin dõdeby gschtorbè. Witter sin zaalrychi Personè schwèr voletzt worrè. Dè bschädigte Südflügel isch i dè Johr 1945/46 nõch èm Brojèkt vo Architègt Walter Henne neu uffbaut worrè.
Carl Maria von Weber
Liadr
Vo deane meh wia 90 Liadr, wo dr Weber komboniirt hôt, send am bekanndeschda worra selle Gesänge aus Theodor Körners „Leyer und Schwert“  ond dô drvoo älle en Fassonga fir a Sengstemm mit Klaviirbegleidong ond fir an viirstemmige Mennerchor
Bahnhof Schaffhausen
Ab 1950
I dè 1990er Johr isch Schaffuusè Halt vo dè InterCity-Linniè Nürnbärch Hbf/Stuègètt Hbf–Milano Centrale gsi, sèlli Linniè isch abber schrittwys bis 2006 ygschtellt worrè.
Èndi vum 20. Johrhundert isch diè schmal Südunterfüürig breit un bhindertègrächt uusbaut worrè. È baar Rüümlichkeitè vum Baanhofsbau wörrèd durch d Baangsellschaftè nǜmmi bruucht. Dört dinnè sin Läddèli ygrichtet worrè.
Zwǜschè 1999 un 2008 hèt au d Cisalpino AG dè Baanhof bediènt, bis 2006 mit gränzübberschrittendè Vobindungè zwǜschè Stuègètt un Mailand, dènõch mit eim däglichè Zugpärli gu Trieste Centrale. Barallel dèzuè sin ICE-Vobindungè mit ICE T-Neigezüüg zwǜschè Stuègètt un Züri ygfüürt worrè, welli znägscht übber d Rhyfallbaan vokeert sin, um au Winti z bediènè, dènõch sin si abber mit dè Cisalpino-Züüg zuè nèrè neuè ICE-Linniè Stuègètt–Züri via Büli zämmègfüürt worrè.
Èndi März 2010 sin d ICE-Züüg durch SBB-Eurocity-Wägè ersetzt worrè, well d ICE-T unter Achsbrobleem glittè hèn. D Reisezit hèt sich wegè dè Lokwechsel z Singè nu minimal volängerèt. Sithèr vokeerèd d Züüg als InterCitys. S dägliche Zugpärli, wo nõch Frankfurt am Main volängerèt worrè isch, hèt mò bybhaaltè. È Rüggumschtellig uff ICE-T isch blaant, wenn sèlli widder bogèschnèll faarè dürfèd.
Durch dè Bydritt vo dè Schwiz zum Schengèner Abchõ im Johr 2008 isch d Rollè vo dè dütsch-schwizer Gränz zwar chlyner worrè un dè Zollübbergang am Baanhof uffghobbè worrè isch, dè Gränzwachtposchtè isch abber blibbè, un s wörrèd witterhy Kontrollè i dè Züüg vorgnõ.
Ab 2010
Nõchdèm i dè letschtè Johr s EG, d Schalteraalaagè, d Unterfüürungè un d Baanschteig renovyrt un neu gmacht worrè sin, isch für diè nägschtè Johr èn Uusbau vo dè Kapazidät blaant. Im Raamè vom Bundesgsetz übber dè Aaschluss vo dè Oscht- un dè Weschtschwiz a s europäische Ysèbaa-Hochleischtungsnetz HGV isch d Eglisauer Streggi deilwys uff zwei Gleis uusbaut worrè. Sèll hèt ab Dezembèr 2012 d Yfüürung von èrè halbschtündlichè Schnèllzugsvobindung uff Züri möglich gmacht.
Im Raamè vom Agglo-Brogramm vom Schwizer Bund söll d Schaffuuser S-Baan dè Schinnèvokeer innerhalb vom Kanton Schaffuusè vobesserè un byschpillswys für d Gmeindè Thayngè un Nüüchilch (eini vo dè vyr Städt im Kanton) dè Vyrtelschtundètagt uff Schaffuusè bringè. Zuèsätzlich söll d Schaffuuser Durchmesserlinniè baut wörrè, um zum Byschpill d Seelinniè vo Stei am Rhy (è witteri Stadt im Kanton Schaffuusè) mit dè Hochrhybaan bis zuè Gränz bi Traadingè/Ärzingè vochnüpft wörrè sött. D Koschtè für dè Uusbau vom Baanhof Schaffuusè im Raamè vo dè S-Bahn Schaffuusè belaufèd sich uff insgsamt 9.7 Millionè Frankè. Dõdèvo übbernimmt s Agglomerationsbrogramm vom Bund 3.47 Millionè Frankè. Dé Räschtbedraag übbernämmèd dè Kanton un d Stadt Schaffuusè in èrè Ko-Finanzyrig 50:50. Dè Uusbau hèt unter andrèm dè Bau von èm sechstè Perron a dè Spitalschtrõss vorgsää, wellè im Dezembèr 2012 in Bedryb gnõ worrè isch. Am 25. Septembèr 2011 hèt s Stimmvolk vom Kanton Schaffuusè mit èm Jò-Aadeil vo 76 Brozènt dè Raamèkredit für d Schaffuuser S-Baan bewilligè. Grundvoruusetzig für d S-Baan Schaffuusè isch d Elegtrifizyrig vom Abschnitt Ärzingè-Schaffuusè via Unter- u Obberchläggi gsi, um elegtrischi Drybwägè (vo dè SBB un dè DB) ysetzè z chönnè.
Bsunderheitè vom Gränzbaanhof
Dé Baanhof Schaffuusè lyt komplètt uff Schwizer Territorium, wörd abber zuè 35 % durch diè Dütschi Baan bedribbè. D Eigèdums- un Netzgränzè zwǜschè DB un SBB lyt churz vor èm Baanhof. È Bsunderheit vom Bf. Schaffuusè isch d Aawesèheit vo dè SBB un dè DB i eim Gränzbaanhof, wa bi dè Pendants z Waldshuèt un z Basel nit in zwei drènntè Baanhööf gmacht wörd (Waldshuèt/Koblänz resp. Basel Baddischè/Basel SBB). Dè Schaffuuser Baanhof hèt bis 2009 übber èn separatè Zuègang zum Perron vofüègt, wo d DB-Züüg ghaaltè hèn, wo s è Kontrollposchtè vo dè Schwizer Gränzwacht un èm Dütschè Zoll hèt. Sit 2009 isch dè Zuègang vo allnè Perron zum Schaffuuser Gebièt unghinderèt möglich.
Passagyr in DB-Züüg uff dè Hochrhybaan zwǜschè Singè un Waldshuèt faarèd via Schaffuusè mit dè DB-Faarchartè, wo dõ au gültig isch. Diè unentgèltlichi Beförderig, wo z Dütschland gwäärt wörd, isch au im Bf. Schaffuusè gültig.
Vokeer
Im Fèrnvokeer wörd dè Baanhof regelmässig vo zwei Relationè bediènt, wo sich abwechslè duèn. Sèll sin dè InterCity un èn InterRegio. Dè Regionalvokeer uff dè Schwizer Sitè wörd mit vyr Linniè vo dè Zürcher S-Baan un dè Sanggaller S-Baan, uff dè dütschè Sitè mit zwei Linniè bediènt, wo übber d Hochrheinbahn füürèd,.
Trolleybus- un Autobusvokeer
Dè Baanhof Schaffuusè isch dè zentrale Busbaanhof vo dè Stadt un èm Kanton Schaffuusè. Alli Buslinniè vo dè Schaffuuser Vokeersbedryb (VBSH) haaltèd a dè Baanhofstrõss vor èm Baanhof. Au d Trolleybuslinniè, wo uff Neuhuusè gôn, haltèd am Baanhof. Dirèkt näbbè m Baanhof isch 2004 dè neue Busbaanhof uffgmacht worrè. Vo dèm uus vokeerèd Buss in méngi Gmeindè vom Kanton Schaffuusè un aagränzendi Gebiète im Kanton Züri sowiè i dè Landchrais Waldshuét-Düèngè un dè Landchrais Konschdanz. Dè Busbaanhof wörd vo dè Unternämmè SchaffuusèBus un Boschtauto bediènt.
Suschtigè Gruscht
Dè Dütsche Kaiser Willelm II. hèt im Septembèr 1912 én grossè Staatsbsuèch i dè Schwiz abghaltè. Diè letscht Nacht vor sinèrè Rüggreis hét er z Schaffuusè logyrt. Sin Hofzug isch am 7. Septembèr 1912 um 2.15 Uhr im Schaffuuser Baanhof ydroffè un isch uff Gleis 5 abgschtellt worrè. I sèllérè Zit isch es normal gsi, dass krönti Häupter in irèm Zug gnächtigt hén, wo in èm Baanhof abgschtellt gsi isch. Dè Zug isch vo dè Armee un dè Kantonsbolizei strèng bewacht worrè. Kurz vor Achti am Morgè hèt dè kaiserliche Hofzug d Schwiz gu Konschdanz volõ.
Ilsfeld
Ilsfeld ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Vo dr Gmarkong send 65 % Landwirtschaftsfleche, 12,3 % Wald, 21,1 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtiche Fleche.
Gschicht
Ilsfeld ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1102 als Ilisvelt.
Verwaltong
Ilsfeld hot sich mit Abstatt, Untergruppenbach ond Beilstein zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Ilsfeld ischt dr Thomas Knödler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ilsfeld ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Feuerthalen
Füürtale (amtlich Feuerthalen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Füürtale liit nördlich vom Cholfirscht am Rii vis-à-vis vo de Stadt Schaffuuse. S Piet vo de Gmäind umfasst 11,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 44 % Wald, 32 % Sidligsflechi, 10,8 % Vercheersflechi und 1,6 % Gwässerflechi.
Gschicht
Füürtale isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1318 als Fúrtal an dem Rine, 876 Langewisa.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 22,3 % (Stand 2011).
Religion
39,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,2 %, CVP 2,8 %, EDU 1,8 %, EVP 1,4 %, FDP 7,9 %. GLP 5,0 %, GP 7,5 %, SP 28,4 %, SVP 40,9 %, Suschtigi 0,1 %.
Gmäindspresidänt isch de Jürg Grau (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,4 % gläge.
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Füürtale ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
Commugny
Commugny (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Gschicht
Commugny isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1018 as Communiacum.
Religion
32,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,2 %, CVP 7,6 %, FDP 19,6 %, GLP 8,9 %, GP 9,5 %, SP 14,3 %, SVP 28,5 %, Sunschtigi 2,9 %.
D Burgermaischteri vu Commugny isch d Raymonde Schoch (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2603 Yywohner 65,9 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 8,3 % Dytsch, 1,1 % Italienisch un 24,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Failly
Failly ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Lea (Musikerin)
ìhr Laawa
D’ Lea ìsch d’ Tochter vu’ma Müüsiktherapöjt. Ìhra Àbitüür hàt sa àn dr Jacob-Grimm-Schüal z’ Kassel bschtànda. Ìm Àlter vu 15 Joohra hàt sa fànga-n-àà Videos mìt Pianopop bii YouTube veräffentliga — dàs hàt sa unter ìhrem Vornàmma Lea-Marie gmàcht. Ìhra Bàllàda Wo ist die Liebe hin vum Joohr 2007 ìsch fàscht dräi Millioona Mool glüagt worra (Schtànd Septamber 2022). Noh dr Schüalzitt z’ Kassel hàt sa a hàlb Joohr ìn Àrgentinia verbroocht un hàt därt ìn’ra Iirìchtung fìr Kìnder gschàfft. Dia Ärfàhrung hàt sìe bii dr Kùmpsizioon vum Liad Für Hilde schtàrk biiflusst. D’ Lea hàt Müüsik un Sùnderpedàgoogik z’ Hannover gschtudiart.
Ànna 2016 ìsch ìhr äärscht Àlbum Vakuum biim Label Four Music ärschììna. Ànna 2017 ìsch sa zem äärschta Mol uff Tour gànga. Doo drbii ìsch sa vum Schlààgziggschpììler Frederic Michel un vum Gitàrrìscht un Piànìscht Hannes Porombka beglaita worra; dr Michel ìsch àui Müüsiklaiter vum Tour gsìì. Ìm gliicha Joohr ìsch a Remix vum Liad Wohin willst du? ìn Zammaschàffa mìt’m diitscha DJ-Düatt Gestört aber GeiL bis uff Plàtz älf ìn da diitscha Sìnggelcharts ànakumma. ’S ìsch àui uff Plàtz 43 ìn Eeschtriich gsìì. Eewafàlls mìt Gestört aber GeiL hàt d’ Lea àm Liad Be My Now mìtgmàcht — ’s ìsch s’ Tìtelliad vu dr àchta Schtàffel vum Bachelor gsìì. S’ ìsch ìn dr Lea ìhr ainzig Liad uff Anglisch; àlla àndra Liader hàt sa uff Hoochdiitsch gsunga.
Failly
Geogràfi
Failly lijt sìwe Kilometer nordeschtlich vun dr Metzer Ìnnestàdt. Züe Failly ghert àui no s Derfel Vrémy.
Lea (Musikerin)
ìhr Laawa
Àm 22. Jüüni 2018 hàt d’ Lea d’ Liad Zu dir veräffentligt — ’s ìsch d’ drìtta Sìnggel uff’m Àlbum Zwischen meinen Zeilen gsìì. S’ Liad ìsch bis àm Plàtz 54 ìn dr diitscha Sìnggelcharts ànakumma — bis zu doo ìsch dàs ìn dr Lea ìhra heechschta Plàtziarung gsìì. Ìn da Charts ìsch s’ Wark 21 Wucha làng blììwa. Ìm Janner 2020 ìsch d’ Sìnggel mìt ìwwer 200.000 Verkaif mìt’ra Guldiga Schàllplàtta-n-üsszaichent worra. Ìm Àuigscht 2018 ìsch s’ Liad Immer wenn wir uns sehn ärschììna, wo sa zamma mìt’m Schàuischpììler Aaron Hilmer fìr dr Film Das schönste Mädchen der Welt uffgnumma hàt. Ìm Septamber 2019 ìsch s’ Liad 110 üssagànga, wo sa zamma mìt’m Capital Bra un em Samra uffgnumma hàt. S’ Liad ìsch bis àm Plàtz Ains ìn da diitscha Sìnggelcharts glunga. Ìm saalwa Joohr hàt d’ Lea zamma mìt’m Max Raabe un em Pàlàscht-Orkäschter s’ Liad Guten Tag, liebes Glück fìr a Uffzaichnung vun MTV-Unplugged gsunga.
Ànna 2020 ìsch d’ Lea wahrend dr Sing-Off-Runda bii The Voice of Germany àls Gàschtcoach ìm Team vum Nico Santos z’ sah gsìì. D’rzüa hàt sa àn dr 7. Schtàffel vu Sing meinen Song – Das Tauschkonzert mìtgmàcht. Witterscht hàt sa àm Mark Forster siinera näija Sìnggel Drei Uhr nachts mìtgmàcht, wo-n-àm 9. Àwrìl 2021 ärschììna-n-ìsch. Dàs ìsch d’ äärschta gmainsààma-n-Uffnààhm vu da baida — dr Forster hàt àwwer vorhar s’ Liad Zu Dir fìr d’ Lea gschrììwa ghàà.
Failly
Gschìcht
D Gmein Failly ìsch àm 1. Janner 1974 entstànde durich dr Zammeschluss vun dr Derfer Failly und Vrémy.
Lea (Musikerin)
ìhr Laawa
Ìm Mai 2020 ìsch ìn dr Lea ìhr drìtt Àlbum Treppenhaus veräffentligt worra. Ìm Nowamber 2021 ìsch s’ viart Àlbum üssagànga. Ànna 2021 ìsch d’ Lea d’ maischtgloosta Kìnschtlerinna uff Spotify ìn Diitschlànd gsìì.
Chinesischer Kalender
Da chinesische Kalenda isch an astronomischer Lunisolarkalender, des hoasst, an Kalenda, wo sich gliichzitig mitm Sunnazyklus (durat a Johr) und m Mondzyklus (durat an Monat) usgoht, und net vo arithmetischa Regla bschtimmt wird, sondan vo astronomischa Ereignisse.
Lea (Musikerin)
ìhr Laawa
Sitter 2018 labt d’ Lea z’ Berlin.
Chinesischer Kalender
Obwohl in China und Taiwan wird offiziell da gregorianischen Kalender vawendet, zur Berechnung vo rituella Feschte nimmt ma aba all no da traditionelle Kalenda. Im Chinesischen hoaßt der traditionelle Kalender Bauernkalender ( 農曆 nóngli), da gregorianische Kalender isch da weschtliche ( 西曆 xīli) oda bürgerliche Kalender (公曆 gōngli).
Oa Johr im chinesischa Kalenda bschtoht in da Regel us 12 Monat, wo vo 1 – 12 durchnummeriert sind, am Tag vom Neumond afangen und 29 oda 30 Täg hond. Zum dia Differenz zum tropischa Johr uszglicha gits – noch nam relativ komplizierta Syschtem eppa alle drü Johr oan Schaltmonat, wo dia gliich Numma hot wia da Monat davor. Also hot a normals Johr 353 – 355 Täg, a Schaltjohr hot 383 – 385 Täg. Neujohr isch zwüscha Wintersonnenwende und Frühlingstagundnachtgleiche, also zwüscha dm 21. Januar und m 21. Februar (gilt für 1645-2644). Ußadeam gits an Zyklus vo je 60 Johr, Monate und Täg.
Failly
Verwàltung
vun Failly ìsch. Failly ghert zem Kommünàlverbànd.
Chinesischer Kalender
Regla
Da hütige chinesische Kalenda gilt sit 1645 und hot im Prinzip fünf Regla:
Failly
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Failly ghert zem Lorrain.
Burg Ballrechten
D Burg Ballrächte isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Ballrächte-Dottige im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Chinesischer Kalender
Regla
Zwölf Zhōngqì toalan die Ekliptik in 12 Töal mit je 30°. Vier vo deana zwölf Zhōngqì sind die Sonnenwenden und Tagundnachtgleichen. Da mittlere Zitabschtand zwüscha zwoa Zhōngqì isch also 1/12 vo nam tropischa Johr oda 30,43685 Täg und isch a bizle länga als da mittlere synodische Monat oda 29,53059Täg.
Da chinesische Kalenda isch drum so kompliziert zum Usreachna, will a net uf Mittlwerte basiert, sondan uf da exakta astronomischa Stellunga vo Sunna und Mond. Dia Zit zwüscha zwoa Zhōngqì schwankt zwüscha 29,44 und 31,44Täg, die vo nam synodischa Monat zwüscha 29,27 und 29,84 Täg. Drum ischs boda sälta, dass uf oan Monat zwoa Zhōngqì fallen bzw. dass an Monat, uf dean koan Zhōngqì fällt, koan Schaltmonat isch (scheinbare Schaltmonat).
Burg Ballrechten
D Burg isch 1317/41 im Tennebacher Gieterbuech gnännt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Chinesischer Kalender
Die 10 Himmelsschtämm
Die zehn Himmelsschtämm sind a Kombination us da fünf Wandlungsphasa und Yin und Yang.
San Marino
San Marino (im lokale Dialekt San Marèin oder San Maroin; italienisch amtlich Repubblica di San Marino, Biiname: La Serenissima) isch die ältischdi Republik vo der Wält mit erä Gschicht, wo bis uf s Johr 301 zruggoht.
Geografii
San Marino isch vollschtändig vo Italie umge und lit zwüsche de Regione Emilia-Romagna (Provinz Rimini) und Marke (Provinz Pesaro und Urbino), noch an der adriatische Küste bi Rimini. Dr Felskamm Monte Titano chrönt d Feschdig La Guaita. San Marino isch kei Schdadtschdaat, sondern bestoht us nün Gmeinde. Mit 61 km² ghört da Land natürli au zu de Zwärgstaate z Europa.
Kabinett Wohleb I
S Kabinett Wohleb I het vum 24. Juli / 6. Augschte 1947 bis zum 5. Jänner 1948 d Landesregierig vu Bade. Des Kabinett isch s erscht uf dr Grundlag vu dr Verfassig vum Land Bade gsii, wu in ere Volksabstimmig am 18. Mai aagnuu woren isch, un isch em Landdag verantwortli gsii, wu au 18. Mai gwehlt woren isch. S Staatssekretariat Wohleb, wu dur s Kabinett abglest woren isch, isch am 10. Mai 1947 per 17. Mai zrugdrätte, het aber bis zum 6. Augschte d Gschäft im Amt wytergfiert.
Drotz ass d BCSV in d Landdagswahl am 18. Mai s absolut Mee vu dr Stimme un Mandat kriegt het, isch am 6. Augschte 1947 e Koalitionsregierig mit dr SPD bildet wore, wel d Militärregierig dreuf Wärt glait het, ass d Sozialdemokrate derby sin. E großi Koalition unter Yyschluss vu dr Demokratische Bartei het s nit gee wäg em Stryt um s Wirtschaftsminischterium.
Wäge Differänze in dr Frog vu dr Bodereform sin di sozialdemokratische Minischter scho am 27. Dezämber 1947 zrugdrätte un ab em 23. Jänner 1948 het no s Kabinett Wohleb II gamtet.
Die Weltwoche
D Wältwuche isch e Schwiizer Wuchezytig, wo 1933 ggründet worden isch. Syt 2002 chunnt si als Wuchemagazin use. Chefredakter und Verleger isch de Roger Köppel.
1933 bis 1964
1933 hend de Manuel Gasser und de Karl von Schumacher d Wältwuche nach em Vorbild vo französische Wuchezytige ggründet. Si isch antikommunistisch und aafänglich de Frontebewegig, em Nationalsozialismus und em Faschismus gägenüber positiv yygstellt gsi. Aber scho 1934 und 1935 hend d Usegäber aagfange au kritisch über e Nationalsozialismus und de Faschismus z brichte. De Gasser isch no bis 1937 es Mitgliid vo de Frontiste gsi. Im Zweite Wältchrieg sind Leitartikel und Lagebricht vom Karl von Schumacher erschine und de Jean-Rodolphe von Salis het si bi synere in ganz Europa beachtete Wältchronik fürs Radio Beromünster berücksichtigt. Churzi Zyt isch en Cousin vom Karl von Schumacher, de Felix von Schumacher-Nager, als Usslandkorrespondent z London gsi. Nach em Tod vom Karl von Schumacher im Jahr 1957 het sy Brüeder Pierre von Schumacher d Leitig bis zu sym Tod 1964 übernuu. Under em Chefredakter Lorenz Stucki (1954–1962) het d Wältwuche im Chalte Chrieg e starch prowestlichi Position yygnuu.
1964 bis 2001
Vo 1980 bis 1994 sind de Rudolf Bächtold und de Jürg Ramspeck Chefredaktore gsi. D Wältwuche het i dere Zyt zum Jean Frey Verlag ghört, wo mereri Mal d Bsitzer gwächslet het. 1987 isch de Verlag vom Spekulant Werner K. Rey übernuu worde, wo d Jean Frey AG und d Druckery Winterthur bhalte het, bis si im April 1991 im Nachlassverfahre vo synere Omni Holding AG verchauft worde sind. Nächste Bsitzer isch de Detailwarehändler Beat Curti worde. 1993 isch d Basler Zytig i syni Curti Medien Holding AG 1993 yygstige und het 1996 d Aktiemehrheit übernuu. Interimistisch isch de Felix E. Müller Chefredakter worde. D Uflaag vo de Wuchezytig isch zu säbere Zyt bi über 100'000 Exemplar gläge.
Vo 1997 bis August 2001 isch de Fredy Gsteiger Chefredakter vo de Wältwuche gsi. Under im isch d Zytig linggsliberal positioniert gsi. und het en Uflaag vo guet 97'000 Exemplar gha.
2001 bis 2010
2001 isch de Roger Köppel Chefredaktor vo de Wältwoche worde. Er het si nüü als Magazin konzipiert. Churz drufabe het en Investoregruppe um de Tessiner Financier Tito Tettamanti d Aktiemehrheit a de Jean Frey AG übernuu. De Köppel het d Redaktion fast vollständig ustuuscht und het d Wältwuche uf ene dütlich wirtschaftsliberale und rächtskonservative Kurs bbrunge. D Uflaag isch bis Herbst 2003 vo rund 84'000 uf 91'000 Exemplar gstige und de Verlag het nach ere ungfähr zähjährige Verlustphase wider en operative Gwünn gmacht, vor allem dank Zuegwünn uf em Aazeigemärcht. S Layout vo de Zytschrift isch uszeichnet worde.
Wo d Wältwuche im Herbst 2003 aagfange het, de Christoph Blocher und syni SVP offe z understütze, und de Köppel sogar e Wahlufruef für de Blocher verfasst het, isch si i d Kritik cho. Zwüsched Herbst 2003 und em Summer 2004 isch d Uflaag luut Prässemäldige um rund 12'000 Exemplar gsunke. Im Früehlig 2004 isch de Köppel als Chefredakter zu de dütsche Tageszytig Die Welt ggange. D Usrichtig vo de Wältwuche het sich dur das aber nid ggänderet. De Simon Heusser isch nüüe Chefredakter worde. Scho im Juni 2005 het er wäge «nid überbrückbare Differenze in Füehrigsfrage» kündet. Im Septämber 2005 isch de Jürg Wildberger als Nachfolger cho. D Uflaag isch 2005 no bi 80'436 verchaufte Exemplare ggläge, und isch 2006 wider uf 82'849 Exemplar aagstige.
Am 1. Novämber 2006 isch d Weltwoche Verlags AG us de Jean Frey AG abgspalte worde. De Köppel het zerst 60 Prozänt der de Weltwoche Verlags AG gha und si spöter offiziell ganz übernuu. Glychzytig het er d Wältwuche als Verleger und Chefredakter gfüehrt. Churz drufabe hend meh als es Dutzend Redaktore de Verlag verlah. Die Uflaag isch im Jahr 2007 uf 85'772 Exemplar gstige.
Im Summer 2007 isch s Nachrichtemagazin Facts verschwunde. So sind als Konkurränz uf em Märcht für politische Wuchezytige i de Dütschschwiiz no s Magazin (e Samstagsbylaag vom Tagi), d Schwiizer Usgaab vo de Zeit, di linggi WOZ) und d Sunntigsblätter SunntigsZytig, NZZ am Sunntig, Schwiiz am Sunntig und SunntigsBlick blibe.
Syt 2011
Im Jänner 2012 het d Wältwuche e grossi Rolle i de Affäre um ne aagäbliche Insiderhandel vom Nationalbank-Presidänt Philipp Hildebrand gspillt. Verschideni Schwiizer Partye hend d Wuchezytschrift ufgforderet, iri Eigetumsverhältniss offezlegge, was si aber nid gmacht het. Es isch vermuetet worde, dass de Christoph Blocher und Lüüt us sym Umfäld bi de Zytschrift e beträchtliche Yyfluss usüebed und dass de Chefredakter Roger Köppel nid Allei-Eigetümer vom Blatt sig. De Köppel het sich 2011 glychwohl als «alleinige Eigentümer vo de Wältwuche» bezeichnet und gsäit, dass er sys gsamte Vermöge und zuesätzlich Bankkredit investiert hebi. «Ich habe mein gesamtes Vermögen eingebracht, ich habe Bankkredite aufgenommen und mich hoch verschuldet.» Au de Blocher het de Verdacht abgstritte: «De Roger Köppel isch Alleieigetümer vo de Wältwuche. Dass das i Zweifel zoge wird, isch Ruefschädigung.»
Im April 2012 het d Zytig es Foti uf de Titelsyte abdruckt, mit eme Roma-Chind wo e Pistole uf de Betrachter richtet. Drunder isch d Schlagziile gstande: «Die Roma kommen: Raubzüge in der Schweiz» und im Inneteil hets e Reportage mit em Titel «Sie kommen, klauen und gehen» gäh. Der öschtriichischi Journalist Klaus Kamolz het di Verantwortliche wägem Bild und em Artikel wäge Verhetzig aazeigt, vom Zentralrat vo de dütschi Sinti und Roma, aber au us de Schwiiz sind wytere Strafaazeige yygreicht worde. Der stellvertretende Chefredaktor Philipp Gut wies die Kritik zurück.
S Bild stammt vonere Güseldepony bi Gjakova im Kosovo und sig, luut de Bildagentur, wo d Rächt dra bsässe het, vo de Wältwuche missbrüüchlich und wahretsverändernd bruucht worde. D Staatsaawaltschaft het s Verfahre gäge d Wältwuche aber yygstellt, wil de Tatbestand vo de Rassediskriminierig nid erfüllt sig. Wägem Titelbild het de Schwiizer Prässerat aber e Rüffel erteilt, wil mer demit de Läserschaft suggerieri, dass s abbildete Chind Teil vo de Roma-Kriminalität sigi. Au d Schlagziile hebi dezue byyträit, dass Ängst gschüürt und stereotypi Vorurteil gegenüber ere ethnische Gruppe verstärcht wärded.
2015 isch de Sepp Blatter vo de Wältwuche zum Schweizer des Jahres erchlärt worde, obwohl er als FIFA-Presidänt i andere Medie starch kritisiert worden isch. Me het drum s Interview vom Köppel mit em Blatter als Realsatire bezeichnet und au verspottet.
2015 isch der Roger Köppel, de SVP byyträtte, nachdem mer im syt Jahre e grossi Nööchi zu dere Partyy nachegseit het. Bi de Wahle 2015 isch er als Nationalrat gwählt und 2019 wider gwählt worde.
Im Mai 2019 hend Unbekannti e Farbaaschlag uf s Redaktionsgebüüde vo de Weltwuche verüebt und am 1. Mai isch de Wältwuche-Redakter Alex Baur bim Fäst uf em Zürcher Kaserneareal tätlich aaggriffe worde.
Im Dezember 2019 het d NZZ de Wältwuche' e tendenziösi Brichterstattig über d Volksrepublik China vorgworfe, wo mit ere Hüüfig vo chinesische Inserat verbunde sigi.
Neuenburg
Neuenburg isch dr Namme
Lueg au: