cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Großer Sprung nach vorn
Dr Grooss Sprung noch vorne isch dr Naame für e Kampanie in dr Volksrepublik China gsi, wo vo 1958 bis 1961 gange isch. Si het us meerere äinzelne Iniziative bestande und s Ziil isch gsi, ass si dr zwäit Fümfjooresblaan (1958–1962) wurd ersetze und überdräffe. Mit dere Kampanie het mä welle die drei groosse Underschiid zwüsche Land und Stadt, Chopf und Hand, und Industrii und Landwirtschaft usgliiche, dr Ruggstand zu de westlige Industriiländer ufhoole und d Übergangsperiode zum Kommunismus dütlig verchürze. D Kampanie vom Groosse Sprung het noch em erste Fümfjooresblaan vo 1953 bis 1957 aagfange, hät vo 1958 bis 1963 sölle goo. 1961, wo s klaar gsi isch, ass si gschiiteret isch, het mä sä abbroche.
Dr „Grooss Sprung noch vorne“ het noch em Ändi vo dr Hundert-Blueme-Beweegig aagfange und isch in e Zit gfalle, wo die politische Spannige zwüsche China und dr Sowjetunion gwaggse si. Er isch die wääsentligi Ursach für die schweeri Hungersnot gsi, wo vo 1959 bis 1961 z China gherrscht het. Es het in dene Joor zwar au schweeri Überschwemmige und Dürre gee, dr entschäidendi Grund für d Hungersnot isch aber e wirtschaftligs Feelmanidschment gsi. Wäge dr Zwangskollektivierig vo dr Landwirtschaft, dr zuesätzlige Belastig vo de Buure, wo au no an dr Infrastruktur- und bi Industrialisierigsbrojekt het müesse mitschaffe und ere Binnemigrazioon vo dr Landbevölkerig in d Stedt si die landwirtschaftlige Erdrääg vo 1959 bis 1961 gsunke. Gliichzitig het dr Staat d Stüüre stark uufedoo und mit Zwangsmaassnaame duregsetzt. D Zaal vo de Opfer vo dere Hungersnot wird uf 15 bis 45 Millione Mensche gschetzt. Es handlet sich um die grössti Hungerkatastroofe in dr Gschicht vo dr Menschhäit.
Friedrich Gottlieb Klopstock
Dr Friedrich Gottlieb Klopstock (* 2. Juli 1724 z Quedlinburg; † 14. Merz 1803 z Hamburg) isch e dütsche Dichder gsi. Er gältet as e wichdige Verdräter vo dr Empfindsamkäit.
Lääbe
Dr Friedrich Gottlieb Klopstock isch s eltiste vo 17 Chinder von ere pietistische Familie gsi. Er isch in der Groofschaft Mansfäld uf dr Heerschaft Friedeburg ufgwaggse, wo si Vater pachtet het. Er isch z Quedlinburg uf s Gümnasium und denn uf d Fürsteschuel z Schulpforte, won er e gründligi humanistischi Bildig überchoo het. 1745 het er z Jena evangelischi Theologii afo studiere und het dört die erste drei Gsäng vom Messias verfasst, denn no in Prosa. Z Leipzig het er s denn im Joor druf in Hexameter umgschriibe. Dr erst Däil isch 1748 erschiine und isch s Vorbild vo dr Messiade-Litratuur in sinere Epoche worde. Er isch denn zwäi Joor lang Husleerer z Langensalza gsi, won er sich unglücklig verliebt het. Er het in deere Zit die schönste vo sine früeje Ode gschriibe, was alli begäisteret het, wo gege die „vernümftigi“ Poetik vom Johann Christoph Gottsched gsi si. Es isch d Geburtsstund vo dr räine Dichdig gsi.
1750 isch er zum Johann Jakob Bodmer uf Züri, denn het en dr Köönig Friedrich V. uf Dänemark iiglaade. Vo däm het er e Bangsioon für s ganze Lääbe vo 400 (spööter 800) Daaler im Joor überchoo. Er isch drei Joor lang z Dänemark bliibe.
Am 10. Juni 1754 het dr Klopstock d Margareta (Meta) Moller ghürootet, wo aber am 28. Novämber 1758 bin ere Doodgeburt gstorbe isch. Drissig Joor lang het dr Klopstock Elegie über sä gschriibe. Erst 1791 het er sich wider verhürootet, mit dr Johanna Elisabeth Dimpfel verw. von Winthem, won e Niesse vo dr Meta Moller gsi isch.
Er het denn z Quedlinburg, Braunschweig und Halberstadt gläbt, isch uf Kopehaage und bis 1771 dört bliibe und het e groosse Iifluss uf s kulturelle Lääbe in Dänemark ghaa. Er het dr Messias fertig gschriibe (1773) und Drame wie d Hermanns Schlacht (1769) verfasst. Denn isch er uf Hamburg und 1776 zum Markgroof Karl Friedrich vo Baade für e Zitli uf Karlsrue.
Dr Friedrich Gottlieb Klopstock isch am 14. März 1803 gstorbe und uf em Friidhoof vo dr Christianschille z Ottensen begraabe worde.
Eerige
Es git en Asteroid, wo noch iim (9344) Klopstock häisst.
Verzäichnis vo de Wärk
Daniel Nikolaus Chodowiecki zur ungarischen Übersetzung von Klopstock's »Messias«]]
Praxidike
Praxidike (altgriechisch: Πραξιδίκη) bezeichnet
1975
Was isch bassiert?
Anne 1975 chunnt dr Widerstand gege s blant Atomchraftwärch Wyhl zum Hegschtpunkt. Am 27. Jänner haltet Verwaltungsgricht Friburg e Sitzung z Brisach ab go di erscht Dailgnähmigung z briefe. Am Prozäss sin drei Richter un 45 gladene Sachverständigi derby, Chläger sin d Gmaine Ändinge, Forche, Lohr, Saschbe, Schwanaü, Wisswiil un e baar Privatlyt. Am 17. Februar fange d Böuarbeten aa, am 18. Februar stelle si Mannen un Fraue mit ihre Chinder vor d Böumaschine un bringe die eso zum Stillstand. Mit Hundstapfle un Wasserwärfer ruumt d Bolizei dr Blatz am 20. Februar zum erschte Mol. Noch ere Demonschtration am 23. Februar mit 28.000 Dailnämmer bsetze d Atomchraftgeger dr Blatz zum zwaite Mol, des Mol duurt d Bsetzig nyyn Monet. S Frindschaftshüs wird böue un d Volkshochschuel Wyhler Wald grindet. S Verwaltigsgricht Friburg verfiegt schließlig am 21. Merz, ass d Böuarbete mien vorlaifig yygstellt wäre, was am 14. Oktober 1975 vum Verwaltigsgrichtshof Bade-Wirttebärg z Manne noch eme Yyspruch vu dr Landesregierig unter em Ministerbresidänt Hans Filbinger aber wider ufghobe wird. D Landesregierig verzichtet uf d Ruumig vum Blatz un erklert si berait zue Verhandlige. Im Novämber verleen d Burgerinitiative dr Böublatz.
Witternheim
Wìttre (frz. Witternheim, dt. Witternheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Wìttre lijt àm Löifgràwe. Nochbergmeinde sìn Rossfald ìm Norde, Friesene ìm Oschte, Bìndre ìm Sìde un Hìlse ìm Sìdweschte.
Gschìcht
Wìttre ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 10. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wìttre ìsch. Wìttre ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìttre ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Verdienstorden des Landes Baden-Württemberg
D Vordinschtmedallje bzw. dr Vordinschtorda vom Land Bada-Wirdaberg isch de hegscht Auszeichnong, wo des Land zo vorgeaba hot. Bis zom Johr 2015 hot dui Auszeichnong Vordinschtmedallje ghoißa; ab-em Jôhr 2016 hoißt-se Vordinschtorda ond ischt ganz nei gschdaldet wôrra.
Bedeidong
Kriaga kennet so a Medallje bzw. an Orda soddiche Leit, wo herausragende Leischdonga fir d Allgemeinheit erbrocht hend, sei’s em soziala, kuldurella, wirtschaftlicha oder polidischa Bereich. Dui Zahl vo de Ordensträger ischt uff 1.000 leabige Persona begrenzt. Bericksichdicht werra sollet bei dr Vrgab älle Bevelkerongsgrubba.
Vorleihong
Vorliha wuud dui Auszeichnong seit 1975 emmer jedes Johr so om da 25. April rom vom jeweiliga Minischderpräsidenda. D Vorleihong fendet emmer e-ma feschdlicha Rahma e-ma landesoigena Schloss odr e-ma andra Prachtbau stadd, zom Beischbiil em Nuia Schloss z Stuegert, em Residenzschloss Ludwigsburg, em Schloss Friidrichshafa, em Schloss Schwetzenga oder en dr Villa Reitzenstein. An welche Leit dui Medaille bzw. der Orda vorliha werra soll, ko jeder beim Birgermoischderamt, beim Landratsamt odr direkt beim Staatsminischderium orega.
Senèdes
Geografi
Senèdes liit ùf, 7 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg am Südhang vam Bois d’Amon im Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 74 % landwirtschaftlichi Flechi, 10 % Waud ù 16 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Senèdes si Ependes, Ferpicloz, Le Mouret, Treyvaux ù Arconciel.
Gschicht
Senèdes isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1233 aus Senaide.
Religion
92,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 7 va de 109 Yywohner ggredt.
Ritzingen (Lothringen)
Réitzéngen (lothrìngisch; frànzeesch Ritzing, ditsch Ritzingen) ìsch bìs 2018 a frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge) gsin. Àm 1. Janner 2019 ìsch sa mìt dr Gmeine Manneren züe dr Commune nouvelle Manderen-Ritzing füsioniert worda.
Geogràfi
Réitzéngen lijt rund 23 km eschtlich vun Thionville ìn dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 284 un 398 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1812 bìs 1880 ìsch Ritzing ìn dr Nochberort Launstroff ingmeindet gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Réitzéngen ìsch dr Patrick Hein gsin.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Réitzéngen ghert zem Moselfrankisch.
Parsen
D Parse (persisch Pars „Perser“) si en ethnisch-religiösi Grubbe, wo ursprünglig us Persie, em hütige Iran, stammt. Si folgt dr Leer vom Zoroastrismus und schliesst sich gege anderi Religione sträng ab. Die mäiste Parse git s in Indie und in Pakistan. Si underschäide sich sproochlig, kulturell und gsellschaftlig vo dr Irani-Grubbe, wo dört aasäässig isch und ebefalls vo Persie stammt und zoroastrisch isch. Die iranische Aahänger vom Gott Ahura Mazda bezäichne sich as Zoroastrier.
Nekropole von Gizeh
D Nekropole vo Gisee isch näbe Sakkara und Thebe dr bedütendst Friidhoof vom Alte Egüpte. Si isch bsundrigs für die drei groosse Püramide bekannt, wo die grössti von ene, d Cheops-Püramide, sit dr Antike as as äins vo de Siibe Wältwunder gältet.
Gschicht
Die erste Begräbnis häi do zwüsche dr 1. und dr 3. Dünastii stattgfunde. Seer wichdig isch si wääred dr 4. Dünastii worde, wo d Farao Cheops, Chephren und Mykerinos z Gisee iiri Püramide häi lo baue. Usser de Farao si do au d Mitgliider vo iire Familie, Beamti und Briester begraabe worde. Bis zum Ändi vom Alte Riich in dr 6. Dünastii si hunderti vo Greeber entstande. Denn het Gisee an Bedütig verloore. Wääred dr Spootziit, wo d Egüpter alti Dradizione widerbeläbt häi, het mä d Nekropole no äinisch für Begräbniss brucht.
August Halm
Dr Auguscht Halm (* 26. Oktober 1869 z Großaltdorf, heit a Stadtdoil vo Vellberg em Landkreis Schwäbisch Hall, † 1. Februar 1929 z Saalfeld en Thiirenga) ischt a deitscher Kombonischt, Musikpädagog ond Musikschriftsteller gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Auguscht Halm ischt am 26. Oktober 1869 em wirdabergischa Städtle Großaltdorf uff d Welt komma. Sei Vadder isch en sellem Ort evangelischer Pfarrer gwäa. Nôch-em Abidur isch dr Auguscht Halm zonägschd amôl en d Fuaßstapfa vo seim Vadder tredda, ond hôt an dr Uni Diibenga ôôgfange, Theologii zo studiira. Wia-nr dô drmit ferdich gwäa ischt, hôt’r z Mincha beim oinzig bekannda liachdasteinischa Kombonischda Josef Gabriel Rheinberger Musik studiirt.
1903 isch dr Halm Musiklehrer em Landerzihongsheim em thiirengischa Haubinda wôrra, wo vo seim Freind Hermann Lietz, ama Reformpädagoga ond Vadder vo de Landschuelheim, grendet wôrra ischt. En sellra Eirichdong hôt’r sich bsondrs intensiv om d musikalischa Jugendbewegong kemmret ond gildet heit als dera ihr Wortfihrer. 1910 hôt’r zor Freia Schuelgemeinde Wickersdorf bei Saalfeld am Rand vom Thirenger Wald gwechslet, wo-nr sei musikpädagogischa Arbet weidrgfihrt hôt. Noh em gleicha Jôhr hôt’s da Halm nôch Ulm vrschlaga, wo-nr a Stell als Chorleiter kriagt hôt. Drei Jôhr schbäter ischt’r Musiklehrer an-ra Stuegerter Schuel wôrra. 1920 ischt dr Halm nôch Wickersdorf zruckganga, wo-nr da Rescht vo seim Leaba vorbrôcht hôt.
Am 1. Februar 1929 hôt dr Halm em thiirengischa Städtle Saalfeld seine Auga fir emmer gschlossa. Grad amôl 60 Jôhr alt ischt’r wôrra. Heitzodag send seine Werk weitgehend vrgessa.
Aung San Suu Kyi
D Aung San Suu Kyi (birmanisch ; []; * 19. Juni 1945 z Rangun, Britisch-Birma, hite Myanmar) isch e burmesischi Bolitikeri, wu sich syt dr spote 1980er-Johr fir e gwaltlosi Demokratisierig vu ihrem Heimetland yysetzt. Anne 1991 het si dr Friidesnobelbryys iberchuu. Am 13. Novämber 2010 het d Militärregierig vu Myanmar d Aung San Suu Kyi us ihrem Huusarräscht entloo, wu insgsamt 15 Johr gangen isch.
Bi dr Noowahle zum birmanische Unterhuus Pyithu Hluttaw vum 1. April 2012 het si d Abgordnetewahl im Wahlkrais Kawhmu gwunne. Ihri Bartei het 43 vu dr nej gwehlte 45 Barlemäntssitz gwunne. Am 8. November 2015 het d NLD unter ihrer Fierig bi dr Barlemäntswahle s absolut Meh vu dr Sitz gwunne un het im Merz 2016 dr Suu Kyis ihre Barteifrynd Htin Kyaw zum Bresidänt gwehlt. D Suu Kyi isch unter ihm as Staatsbereteri Regierungsschefi, Minischteri vum Biro vum Bresidänt un Usseminischteri vu Myanmar wore. Syt eme Militerbutsch im Februar 2021 stoht si wider unter Huusarräscht.
Familie un Uusbildig
D Aung San Suu Kyi isch d Dochter vum Aung San, em Kommandeur vu dr Burma Independence Army (BIA), Bresidänt vu dr Anti-Fascist People's Freedom League (AFPFL) un eme Vorkämpfer fir d Uaabhängigkeit vum domolige Birma vu Großbritannie. Ihri Mueter isch d Ma Khin Kyi gsi. Anne 1947 isch ihre Vater bin ere Kabinettssitzig umbrocht wore. D Daw Khin Kyi – „Daw“ isch di ehrevoll Aared vun ere Frau in dr birmanische Sproch – isch im bolitische Läbe vu Birma bekannt wore, vor allem in dr Sozialbolitik.
D Aung San Suu Kyi isch z Indie ufgwagse, wu ihri Mueter ab 1960 Birma as Botschafteri verdrätte het. Noch em Highschool-Abschluss z Neu-Delhi isch si uf Ängland gange un het an dr Universitet Oxford studiert. Dert het si ihre Studium 1967 mit em B.A. in Philosophi, Bolitik un Wirtschaft abgschlosse. Vu 1969 bis 1971 het si im UN-Sekretariat z New York in dr Verwaltigs- un Finanzabdeilig gschafft, in ihre Frejzyt het si ehreamtli in eme Chrankehuus gschafft.
Bartejvorsitzeri vu dr NLD
Anne 1988 isch si wägt ere Chranket vu ihre Mueter in ihri Heimet zruckgange. Dert het si dr Sturz vum Militerdiktator Ne Win mitgriegt un di bluetige Ufständ dernoo. Am 26. Augschte 1988 het si ihri erscht Reed ghalte, wu si sich fir e demokratischi Entwicklig z Birma yygsetztz gha het. Drej Wuche speter isch di negscht Militerregierig an d Macht chuu, wu jedwäderi demokratische Bsträbige verbotte het. Am 27. Septämber isch d National League for Democracy (NLD) mit dr Aung San Suu Kyi as Bartejvorsitzeri grindet wore. Di bolitische Ziil solle mit zivilem Uughorsam un gwaltfrej erreicht wäre. Drotz allene Drohige un Gwalt gege ihri Aahänger het si ihre Wahlkampf wytergmacht. Ihri Ufstellig zue dr Wahlen isch im Februar 1989 verbotte wore un si sälber ab em 20. Juli zem erschte Mol unter Huusarräscht gstellt wore. Studänte, wu byn ere gsi sin, sin verhaftet wore. D Aung San Suu Kyi isch derno eso lang in e Hungerstraik drätte, bis ere ne gueti Bhandlig vu sällene Studänte zuegsicheret woren isch. 1990 het ihri Bartej d Wahle gwunne, s Ergebnis isch aber vu dr Militer nit anerkännt wore.
Anne 1991 het d Aung San Suu Kyi fir ihre Yysatz fir d Demokrati in ihrem Land dr Fridesnobelbryys iberchuu. Ihri Sihn hän e in ihrem Namme aagnuu, wel si gferchet gha het, ass si nimmi hätt derfe wider yyraise no Myanmar, wänn si sälber zue dr Bryysverlejig gieng. Erscht am 10. Juli 1995, no rund segs Johr, isch ihre Huusarräscht ufghobe wore. Ihre Bewegigsspilruum isch aber nomol fir vier Johr seli yygschränkt gsi, un mer het um ihre Läbe gferchtet – drotz oder grad wäge ihre Popularitet im Land. Uf dr andre Syte isch s Schurnalischte un UN-Mitglider e baarmol erlaubt wore, si z bsueche. Ihrem Mann isch des aber nit gstattet wore, si hän sich vu 1995 bis zue syym frieje Dod anne 1999 nimmi gsähne.
Am 6. Dezämber 2000 het dr US-Bresidänt Bill Clinton ihre d Frejheitsmedallie („The Presidential Medal of Freedom“) verlihe, di hegscht zivil Uuszeichnig in dr USA. Di irische Rock-Gruppe U2 het ere anne 2001 mit em Lied Walk on us em Album All that you can’t leave behind e musikalisch Dänkmol gsetzt.
Wyteri Feschtnahme un Huusarräscht
Noch Iberfall uf ihri Wagekolonne z Zäntralbirma am 31. Mai 2003, wu dr Regierig zuegschribe wird, het d Militerfierig d Aung San Suu Kyi wider feschtgnuu. E Zytlang isch si im Gfängnis gsii un operiert wore, derno isch si wider unter Huusarräscht z Rangun gstellt wore. Am 24. Oktober 2005 het si insgsamt 10 Johr unter Huusarräscht verbrocht ghaa: 1989–1995, 2000–2002 un ab Mai 2003. Am 28. Novämber 2005 isch er offiziäll um e halb Johr verlengeret wore.
Am 20. Mai 2006 isch s zuen eme Dräffe chuu zwische dr Aung San Suu Kyi un em UN-Gsandte Ibrahim Gambari z Rangun. S isch ihre erscht Dräffe mit eme uusländische Verdrätter gsii syt iber drej Johr un het im Ramme vun ere neje diplomatische UN-Mission stattgfunde, wu mit dr birmanische Regierig iber d Achtig vu dr Mänscheräche un d Wideryyfierig vu dr Demokrati gschwätztz woren isch. Gege alli Hoffnige uf e Frejlossig het s Regime am 26. Mai nomol e Verlengerig vum Huusarräscht um ei Johr verfiegt. No Ablauf vu däre Periode isch er drotz allene Appäll vu dr Wälteffetligkeit am 25. Mai 2007 wider um ei Johr verlengeret wore.
Bi dr Brotescht vu dr Mench („Menchsmärsch“) 2007 isch s ere Gruppe vu rund 1000 Mench glunge am 22. Septämber 2007 zue ihrem Aawäse in dr University Avenue 54 vorzdringe. Si isch derno fir rund 15 Minute vor s Huus chuu. S isch ihre erscht Ufdritt in dr Effetligkeit gsii syt iber vier Johr. Gricht iber ihri aagäblig Verhaftig sin vun eme asiatische Diplomat dementiert wore. No zwei Dräffe mit em UN-Sondergsandte Ibrahim Gambari am 30. Septämber un 2. Oktober 2007 het d Junta wäge däm effetlige Druck e Gspräch aabotte. Wänn d Aung San Suu Kyi vu ihrem „Kurs vu dr Konfrontation, Verwieschtig un Sanktione“ abließt, wett sich dr Machthaber Than Shwe persenli mit ere dräffe. Wu si am 8. Novämber „im Inträssi vu dr Nation“ uf s Aabott yygangen isch, het des dr Aafang vun ere Kampagne, markiert, wun ere s Regime ihre aagäbli Verdrättigsaaspruch fir alli Nationalitete vu Myanmar abgsproche hän. Dr UN-Unterhändler Gambari het ihri Erklerig no dr Ruckchehr vu syyre zwoote Krisemission z Singapur verläse ghaa.
Am 25. Oktober 2007 het s Regime aagfange, e Serie vu Dräffe mit em nej ernännte ‚Verbindigsminischter‘ Aung Kyi z arrangiere. Im Ramme vu däne mediewirksam inszenierte Gspräch het d Aung San Suu Kyi am 9. Novämber 2007 s erscht Mol syt Mai 2003 au Mitglider vu dr National League for Democracy derfe dräffe. Au wänn s gheiße ghaa het, mer wett sich all Wuche uusdusche, isch nume zue fimf Termin chuu. S Dräffe mit em Verbindigsminischter am 19. Novämber 2007 het zuen eme Zytpunkt stattgfudne, wu grad s 13. Gipfeldräffe vu dr ASEAN-Staate z Singapur abghalte woren isch. Noch em letschte Dräffe am 30. Jänner 2008 hän Mitglider vu ihre Bartej vu dr Uuzfrideheit iber dr schleipfig Furtgang vu dr Diskussione brichtet. Dur s Aachinde vun eme Referändum iber e neji Verfassig un di Verlutbaruige derno, het s Regime aber z erkänne gee, ass es an eme wytere „Dialog“ mit dr Aung San Suu Kyi nit inträssiert isch.
Näben eme Huffe andere Uuszeichnige, wu si iberchuu het, het ere Kanada am 17. Oktober 2007 d Ehrestaatsburgerschaft verlihe. Dr US-Kongräss het noch eme eistimmige Votum am 17. Dezämber 2007 d „Kongräss-Medallie in Gold“ an si vergee.
Grichtsverfahre 2009
Im Mai 2009 isch d Aung San Suu Kyi e baar Däg vor em Änd vu ihrem Huusarräscht verhaftet un wäge Missachtig vu dr Huusarräscht-Bstimmige in s Insein-Gfängnis z Rangun brocht wore, wu unter em Vorwurf, si heb vum 3. bis zum 5. Mai e US-Amerikaner in ihrem Huus behärbärgt, e Brozäss gege si aagfange woren isch.
No heftige internationale Brotescht sin am dritte Verhandligsdag zem erschte Mol uusländischi Beobachter zum Brozäss zuegloo wore. Ei Dag speter isch d Effetligkeit wider vum Brozäss uusgschlosse wore.
Im Augschte 2009 isch si zue wytere 18 Monet Huusarräscht verurdeilt wore. Fimf Minute no dr Urdeilsverchindig hän s State Peace and Development Council un dr General Than Shwe s Strofmaß, wu zerscht uusgsproche woren isch (drej Johr Gfängnis mit Zwangsarbet), revidiert ghaa. Begrindet wore isch d Strofmilderig unter anderem mit eme Hiiwyys uf dr Vater vu dr Verurdeilte, dr „Nationalheld“ Aung San. E Beruefigschlag gege s Urdeil isch am 2. Oktober 2009 zruckgwise wore. Dr amerikanisch Staatsburger, wu d Aung San Suu Kyi bsuecht ghaa het, isch zue sibe Johr Gfängnis un Zwangsarbet verurdeilt wore, het aber uf Initiativ vum US-Senator Jim Webb e baar Däg noch em Urdeil derfe s Land verloo.
In eme Brief an dr General Than Shwe het d Aung San Suu Kyi e neji Ära vu dr Zämmearbet aabotte. Si het sich zämme mit dr Militerfierig welle derfir yysetze, ass di internationale Sanktione ufghobe wäre.
Uusschluss vu dr Barlemäntswahle 2010
Dur e im Merz 2010 vu dr Militerregierig vereffetligt Wahlgsetz isch d Aung San Suu Kyi vu dr Barlemäntswahle am 7. Novämber 2010 uusgschlosse wore. No däm Gsetz derfe Strofgfangeni nit Mitglider vun ere bolitische Bartej syy. Glyychzytig isch d National League for Democracy zwunge wore, d Bolitikeri us dr Bartej uuszschließe, wänn si bi dr Wahle hätt welle derbyy syy. Au wänn des Gsetz uf internationali Kritik gstoßen isch, het d Militerregierig glyychzytig s Ergebnis vu dr Barlemäntswahl us em Johr 1990 annulliert, wel s nit mit dr neje Verfassig iberyystimme diej. D NLD het sälli Wahl mit ere große Mehrheit gwunne ghaa.
Frejheit un Barlemäntsabgordneti
Am 13. Novämber 2010 isch si us ihrem Huusarräscht entloo wore.
Am 29. Jänner 2012 het d Aung San Suu Kyi bekannt gee, ass si bi dr Noowahle am 1. April 2012 fir e Barlemäntssitz kandidiert. Doderby het si dr Wahlchreis Kawhmu gwunne, ihri Bartej het insgsamt 40 vu dr 45 Sitz gwunne, wu zur Noowahl gstande sin.
Am 2. Mai 2012 het d Suu Kyi zämme mit 33 andere nejgwehlte Mitglider vu dr Nationale Liga fir Demokrati im Barlemänt ihre Eid as Abgordneti abgleit. Im Vorfäld het si sich zerscht gweigeret ghaa, uf d Verfassig vu 2008 z schwere, wu vu ihre kritisiert wird, wel dodin Vorrächt vum Militers feschtglait wäre. Uf Druck vu Bartej un Wehler het si schließlig ihre Widerstand no ere Wuche ufgee.
Mitte Juni 2012 hät d Suu Kyi uf ere zwewöchige Europareis au d Schwiz bsuecht. Si isch z Gämf gsi und hät z Bärn dä Usseminister Didier Burkhalter und Bundesröti Eveline Widmer-Schlumpf troffe. Am 16. Juni hät si im Rothuus z Oslo ihre Nobälprys, wo ihre scho 1991, domols i Abweseheit, verlihe worde isch, entlich persönlich entgege neh chöne.
Zum Abschluss vum erschte Barteidag in dr 25-jehrige Gschicht vu dr Nationale Liga fir Demokraty  hän di die 120 Delegierte vum Zentralkomitee d Aung San Suu Kyi am 10. Merz 2013 aistimmig as Barteivorsitzeri bstetigt.
Bi dr Barlemäntswahlen am 8. Novämber 2015 het di NLD di absolut Meehait gwunne. Wel ihre verstorbe Mann britische Staatsburger gsii isch un au ihri gmainsame Chinder britischi Staatsburger sin, het d Suu Kyi wäge ere Passasch in dr Verfassig vu Myanmar nit as Bresidänti chenne kandidiere.
Anne 2017 isch dr Aung San Suu Kyi vorgworfe wore, si diei si nit sorge um d Lag vu dr Rohingya, ere muslimische Ethni im Weschte vum Land, un ass si schwyge diei zue dr Verdrybig vu dr Rohingya, wu vu internationale Organisatione e Velkermord gnännt wird. Im Novämber 2018 het ere Amnesty International wäge däm dr Ehretitel „Botschafter vum Gwisse“ entzoge.
Militärbutsch un Feschtnahm (2021)
Bi dr Barlemäntswahl im Novämber 2020 het d dr Suu Kyi iri Bartej NLD di absolut Meeheit gwunne. No internationale Beobachter isch d Wahl frej un fair gsii. D Armee, wu automatisch e Viertel vu dr Sitz kriegt, het degege vu Wahlbedrug gschwätzt. Am Morge vum 1. Februar 2021 het s Militär unter em Oberbefählshaber Min Aung Hlaing gege d Regierig butscht. D Suu Kyi, dr Bresidänt Win Myint un anderi hochrangigi NLD-Mitglider sin feschtgnuu wore. S Militär het dr Notstand uusgruefe un verchindet, ass si fir ei Johr d Macht ibernäme.
Burg Stein (Rheinfelden)
D Burg Stei, wo au Stei vo Rhyfälde heisst, isch e middelalterlechi Adelsburg und derno i der früene Neuzyt en Artilleriifestig gsi näbe der Stadt Rhyfälde im Schwiizer Kanton Aargau. Hüt isch vo der Burg nüt me z gseh, uf em lääre Burgplatz hed s jetz en öffentleche Park, s Inseli.
Geografii
Dört, wo spöter d Stadt Rhyfälde entstanden isch, hed s im Flussbett vom Hochrhy e Felsbarriere us Muschlechalch mid emene Riff, wo wiit über d Wasseroberflechi ufe goot und en Insle noch am lingge Ufer bildet. Däm markante Felse het me eifach der Name Stei gää. Wil der Rhy bi dene Felse, wo früener eine vo de vile Lauffe bildet hend, zimli schmal isch, hed me sid em Middelalter dört liecht en Brügg übere Fluss chönne baue, uf das Gebiet, wo im 20. Joorhundert d Stadt Badisch-Rhyfälde entstanden isch.
Gschicht
Sid em 10. Joorhundert weiss me öppis vo dere Adelsfamilie, wo vo irem Wohnort z Rhyfälde us s Gebiet vom domolige Augschtgau im Jura, zwüschem Rhy und der Aare, füre Chönig vo Burgund verwaltet het. Es isch aznää, dass das Adelsgschlächt, d Graafe vo Rhyfälde, vo Afang a syni Stammburg uf der Rhyinsle gha het. Bis is Joor 1006 hed der Hochrhy d Gränze zwüschem Burgund und em Gebiet vom Heilige Römische Rych bildet, und der Stei isch e Gränzburg vo de Burgunder gsi. I däm Joor het der letscht burgundisch Chönig, dr Chönig Rudolf, der Augschtgau em dütsche Chönig Heinrich gschänkt, und do dermit isch der Ort Rhyfälde e wichtige Platz zwüsche de Rychgsgebiet worde. Der berüemtischd Rhyfälder isch der Rudolf vo Rhyfälde, wo ane 1057 Herzog vo Schwoobe worden isch und sech ane 1077 zum Gägechönig im Rych het lo wähle. Nach sim Tod si d Güeter vo de Rhyfälder in Bsitz vo de Zähringer cho. Für die isch Rhyfälde wichtig gsi als Zwüscheglid zwüsche irem alte Herrschafdsgebiet im Briisgau und im Schwarzwald und irem neue grosse burgundische Land a der Aare.
Wie d Burg vo de Grafe vo Rhyfälde usgsee het, weiss me nit. Was die alte Stadtbilder vo der Burg zeige, isch woorschinlech us der Zyt vo de Zähringer oder vo no spööter. D Zähringer hend denn au erscht näbe der Burg d Stadt Rhyfälde gründet und übere Stei d Brügg übere Rhy lo baue. No hüt isch d Insle der Eggpunkt vo der abgwinklete Alte Rhybrügg vo Rhyfälde. Spöter isch nid wyt vom rächte Rhyufer wägg der Böckersdurm als Schutz vo der Brügg baut worde.
Im 13. Joorhundert hed d Burg ufem Strei immer wider zu anderne Herrschaftsgebiet ghört, e Zyt lang au am Bischof vo Basel. Sid em Chönig Rudolf vo Habsburg isch si lang der Woonort vo dere Familie blibe, und denn hed me uf dere Burg sogar au d Riichsinsignie vom Heilige Römische Riich ufbewahrt. Für d Habsburger hend Burggraafe der Stei verwaltet und gsicheret, zum Bischpil Ridder vo Baldegg und Ridder vo Röttele.
Im 15. Joorhundert isch s Gebiet vo Rhyfälde s erschde Mol en Chriegsschauplatz gsi, zerschd wäge mene Kampf vo der Stadt Rhyfälde mid der Stadt Basel und denn im Alte Zürichrieg, wo ane 1445 d Basler zäme mid de Bärner und de Soledurner d Burg ufem Stei belageret und, wo sech d Burgbsatzig ergää het, im Joor druf ganz abbroche hend.
D Habsburger hend s Rhyfälder Inseli im Holländische Chrieg als Stellig für d Artillerii brucht und vo dört us ane 1678 gäge d Franzose kämpft, wo em Hochrhy noo agriffe hend. Derno hend die habsburgische Baumeister der Stei bis zum Ändi vom 17. Joorhundert zu nere modärne Festig usbaut. Ane 1744, im Östrychische Erbfolgchrieg, hed es französischs Heer Rhyfälde belageret. D Bsatzig uf der Inslefestig het gly müesse kapituliere, und am 18 Dezämber 1744 hend d Franzose d Muure uf der Insle und au de Böckersdurm wäggsprängt. Ane 1843 hed d Stadt Rhyfälde derno au die letschde Räschde vo der Ruine vo der Burg und vo der Festig abgruumt und es baar Joorzäänt spöter der öffentlech Park uf der Insle ygrichtet.
Kritische Theorie
As Kritischi Theorii wird e Gsellschaftstheorii bezäichnet, wo vom Hegel, Marx und Freud inspiriert isch und wo Verdräter von ere under em Begriff Frankfurter Schuel zämmegfasst wärde. Si befasst sich mit dr kritische Analüüse vo dr bürgerlig-kapitalistische Gsellschaft, das häisst mit em Ufdecke vo iire Herrschafts- und Underdrückigsmechanisme und mit dr Entlarvig vo iire Ideologie, mit em Ziil von ere vernümftige Gsellschaft vo mündige Mensche.
Morrison Hotel
S ender experimentäll Vorgängeralbum The Soft Parade het si nit bsundersch guet verchauft. Mit Morrison Hotel isch d Band wider zue ihre Wurzle zrugggchehrt, d Lieder uf em Album sin wider rockiger un vum Blues inschpiriert. Bi dr Ufnahme het dr Bluesmusiker Lonnie Mack Bass gspiilt un dr John Sebastian (unter em Pseudonym G. Puglese) Schnuregyyge.
Kritische Theorie
Im Middelpunkt vo dr Kritische Theorii vo dr Frankfurter Schuel stoot die ideologiikritischi Usenandersetzig mit de gsellschaftlige und historische Bedingige vo dr Theorii­bildig und e Kritik an de gsellschaftlige Verheltniss, wo mit ene vermittlet wird. D Theorii wird aber as e Form vo dr Braxis aagluegt, wil si drvoo reedet, ass es nöötig isch die Verheltniss z verändere.
Vitor Belfort
Biografii
1996 het de Belfort si Mixed-Material-Arts-Debüt gä und gewunne bi sim erschte Kampf nach nur zwölf Sekunde. Si damalige Trainer isch dr Carlson Gracie gsi. 2004 het er de Halbschwergwichtstitel vu dr UFC gwunne. Drnoch isch er 2008 ins Mittelgwicht gwächslet.
Nach eme positive Dopingtest isch de Belfort 2006 für nüün Monet gsperrt worde.
Von sine 19 Sieg (Stand April 2010) het de Belfort über 68 % durch (T-)KO gwunne, 10 devo in dr erschte Rundi.
Am 10. April 2010 hätti de Belfort gege de Anderson Silva in Abu Dhabi e erneute Titelkampf bechoh sölle, doch er het sich vrletzt während em Training und isch für de Räscht vum Johr nid kampffähig. Zur Zyt wird er uuf em Platz 6 vu dr Wältranglischte im Mittelgwicht gführt. Aktuell trainiert er bi Xtreme Couture.
Nine Gees
D Janine Gerspach (* 3. Juni 1993 z Bad Säckige) isch e dytschi Musikeri un Sozialarbaiteri. Mer chännt si in dr Region vor allem unter irem Chinschtlername Nine Gees.
Lääbe
Wu si anne 2016 uf eme Mittelalterfestival Irish Folk chänneglehrt het, het si mit em Gyygespiile aagfange. Anne 2017 het si z Basel d Band „The Green Goblins“ mitgrindet. Si hän in dr Region Kunzärt gee un Stroßemusik gmacht. Mit dt Goblins hetd Gerspach dr Stroßemusikerbryys „Emmendinger Flöte“ gwunne. Speter isch si Mitglid vu dr „Spielleute Skadefryd“ wore, wu 2013 z Säckige grindet woore sin. 2018 hän si dr Publikumsbryys „Der güldene Trompeter“ gwunne. Derzue spiilt si as Gaschtmusikeri in verschidene Folk- un Mittelalter-Ensemble. Syter 2019 duet d Gerspach au Gyyge unterichte. Näbe Gyyge spiilt d Gerspach mänkmol au Whistle un Bodhran.
Der liebe Augustin (1960)
Handlong
Dr jong Auguschdin Sumser isch zwar a fauler, abr au a begabder liibenswerder Nichtsnutz. Us-em Firschtbischeflicha Seminar z Meersburg haut’r middla en dr Nacht ab, weil’r koi Luscht druff hôt, amôl Pfarrer zo werra. Ondrschlupf fendet’r beim alda weisa Dr. Mesmer en Lindau. Dr sell trauret ara alda galanda Zeit nôch ond fendet an deam jonga Kerle an Riisa-Gfalla. S dauret et lang, ond dr Auguschdin kriagt vo seim Gaschdgeber da Ufftrag, en de boirisch Hauptstadt zo ganga, aber jô s Schicksal et mit äller Gwalt rauszofordra. Er hôt scho an graußa Doil vo dr Strecke zruckglegt, dô kommt’r uff dui Idee, sei Reis a bissle zo beschleiniga. Kurzerhand schwengt sich der Kerle uff a Kutsch, wo grad drherkommt, ohne dass’r woiß, was dui fir a Ziil hôt. Ond so trifft’r am nächschda Dag scho wiider z Lindau ei. Des aber steert da Auguschdin ibrhaupt et, denn so lernt’r wenigschdens dia zwoi Insassa vo sellra Kutsch kenna: d Lady Ann ond ihr Kammerzofe Ketty. Dui vornehma Adliga widdret a erotischs Abenteier ond nemmt glei da Auguschdin voll en Beschlag. Bei ihrer Abreis schenkt se deam jonga Môô a Schbiiluhr. Dui gfellt em Auguschdin so guad, dass’r sich entschließt, selber Schbiiluhra zo baua.
Leonz Leuthard
De Leonz Leuthard (* 6. Septämber 1925; † 25. Jänner 2016 z Merischwand) isch e Schwiizer Politiker (CVP) gsii.
Der liebe Augustin (1960)
Handlong
Bald kennt mr da Auguschdin Sumser en dr ganza Bodasee-Regioo. Ama scheena Dag erreicht-en dr Ruaf us-ma Damastift, wo lauder vornehme knuschbrige Mädla dren wohnet. Bsonders nôôzoga fihlt’r sich deet zo dera jonga Firscht-Äbtissin Friederike von Bretzenheim, ond au de sell ischt ama galanda Abenteier mit deam addrakdiva jonga Môô et abgneigt. Heimlich trifft se da Auguschdin em Park vo ihrem Onkl ond vorbrengt a tolla Nacht mit-em. S bleibt jedoch et bei dera oina Nacht. Abr je efder dia zwoi sich treffet, deschdo meh nemmet Schniffeleia ond Intriga zua, ond irgendwann amôl muaß dr Auguschdin feschdstella, dass sei Geliibda aus Lindau vorschwonda ischt. Vo-ma fremda Môô erfehrt’r, des Frailein dät en Belde heirada, ond jeder Skandal miaßt vormiida werra.
Em Auguschdin sei Traurichkeit vorschwendet erscht, wia-nr amôl wiider uff sein Jugendfreind Franz von Gravenreuth trifft. Dr sell isch grad zo-ma boirischa Gesanda ernannt wôrra ond uff dr Suach nôch-ma Sekredäär. Dui Stell kommt em Auguschdin arg gleaga. So kôô-nr sei erschda graußa Reis macha, wo-nem sogar d Bekanntschaft mit-em Napoleon vorschafft. Wiider zruck en Lindau macht’r Bekanntschaft mit-ma Mädle namens Susanne. De sell ischt a gscheida jonga Frau ond so ganz anderscht als dia, wo-nr bisher kennaglernt hôt. Middlerweil isch dr Auguschdin sogar bereit, sei Susanne zom Traualdar zo fihra. Ond wia-se nô a Kendle ondrem Herza tregt, baut dr Auguschdin oi Schbiildoos nôch dr andra. Mit deane Inschdrument fehrt’r nôch Mincha ond vorkauft-se zo-ma guada Preis. Mit-em Erlees kauft’r seira Susanne Hiat, Kloider ond Schmuck. Ond nadiirlich au Schbiilzeig fir sein Nôchwuchs.
Leonz Leuthard
Lääben
De Leuthard isch vo 1952 bis 1961 Finanzverwalter un vu 1954 bis 1991 Gmäindsschriiber vo Merischwand gsii. No sire Pensionierig isch er bis 1997 Betriibigsbeamter vo de Gmäind gsii. Vo 1957 bis 1977 het de Leuthard d CVP im Grosse Rot vom Kanton Aargau verträtte. Er giltet «als äin vo de Vätere vom Aargauer Gmäindsgsetz vo 1978».
Der liebe Augustin (1960)
Handlong
Aber wia’s halt so kommt em Leaba: S Glick währt et ewich. Scho bald druff vorliirt dr Auguschdin sei jonga Frau, no bevor-se s Kendle hôt uff d Welt brenga kenna. Totdraurig vorschwendet’r aus Lindau, ohne sich vo seine Freind zo vorabschiida. De selle machet sich jetzt arge Sorga om da Auguschdin. Bloß dr alde Dr. Mesmer lôôt’s et dôbei bewenda, sondern macht sich uff d Suach nôch seim frihera Schitzleng. Fenda duat’r-en an-ra ganz abgleagena Stell am Ufer vom Bodasee. Mit viil Geduld schafft’r’s schliaßlich, dean jonga Môô wiider ens Leaba zruckzofihra.
Leonz Leuthard
Lääben
De Leonz Leuthard isch ghirote gsii mit de Ruth geb. Köchli. Si hän zäme vier Chinder ghaa, unter anderem isch d Bundesrätin Doris Leuthard e Tochter von ene.
Der liebe Augustin (1960)
Au des muaß noh gsait werra
Z Lindau werret vom Verkehrsbiro tourischdische Rundgeng ôôbodda, wo zo de Staziona vom liaba Auguschdin fihret. En sellra Stadt geit’s au an Auguschdin-Bronna.
Quell
S Programm zom Film: Illustrierte Film-Bühne, Voreinichde Vorlagsgsellschafda Franke & Co. z Mincha, Nr. 05145
Johann Adam Hiller
Dr Johann Adam Hiller (* 25. Dezämber 1728 z Wendisch-Ossig (hüte Osiek Łużycki) bi Görlitz; † 16. Juni 1804 z Leipzig, bis 1763 Hüller) isch e dütsche Komponist, Muusigschriftsteller und Kapällmäister gsi.
Lääbe
Dr Johann Adam Hiller isch 1728 uf d Wält cho, isch bis 1745 uf s Gümnasium z Görlitz gange, het Klavier und Generalbass an dr Chrüzschuel z Dresde gleert, isch 1751 uf Leipzig gange und und het afo Jura studiere an dr Uniwersidäät dört. 1754 isch er Husleerer bim Groof Heinrich von Brühl worde und isch 1758 mit em zrugg uf Leipzig.
1759 het er die ersti dütschi Muusigzitschrift Der musikalische Zeitvertreib ufdoo. Vo 1766 bis 1770 het er die Wöchentlichen Nachrichten, die Musik betreffend uusegee. Sit 1771 het er e Singschuel z Leipzig gläitet, wo Schüelere von ere spööter berüemt worde si. Im Joor 1775 het er die Musikübende Gesellschaft gründet, wo zerst im Leipziger Köönigshuus Konzärt gee het und vo 1781 aa im Leipziger Gwandhuus. Er isch dr ersti Kapällmäister vom Gwandhuusorchester gsi.
Lorenz Bock
Dr Lorenz Bock (* 12. Augschte 1883 z Nordstette; † 3. Augschte 1948 z Rautweil) isch e dytsche Jurischt un Bolitiker (Zäntrum, speter CDU) gsi. Vum 8. Juli 1947 bis zue sym Dod isch er dr erscht Staatsbresidänt vu Wirttebärg-Hauezollre gsii.
Läbe un Beruef
Dr Lorenz Bock isch am 12. Augschte 1883 z Nordstette uf d Wält chuu. Noch em Bsuech vu dr Gymnasie z Horb un z Rautweil het er vu 1902 bis 1907 Rächtswisseschaft an dr Universitete z Münche un z Dibenga studiert. Derwylscht er studiert gha het, isch er in di katholisch Studänteverbindig K.St.V. Alamannia Dibenga yydrätte. Ä het s Referändariat am Amtsgricht Riedlenge, am Landgricht Raveschburg un bi dr Staatsaawaltschaft z Stuegert absolviert, het zum Dr. jur. promoviert un het syt 1910 as Rächtsaawalt z Rautweil gschafft. Vu 1915 bis 1918 het er as Soldat am Erschte Wältchrieg deilgnuu.
Johann Adam Hiller
Lääbe
Vo 1789 bis 1801 isch dr Hiller Thomaskantor an dr Thomasschuel gsi. Usserdäm isch er für e Zitli dr Muusigdiräkter an dr Thomaschille gsi und Organist an der Neuchille.
Lorenz Bock
Läbe un Beruef
Noch em Änd vum Chrieg het dr Bock wider as Rächtsaaawalt gschafft. Speter isch er au as Notar zuegloo wore. Im Augschte 1944 isch er vu dr Gestapo verhaftet wore. Dr Lorenz Bock isch am Oobe vum 3. Augschte 1948 z Rautweil an dr Folge vun ere Darmlehmig gstorbe.
Johann Adam Hiller
Lääbe
Dr Hiller isch 1804 z Leipzig gstorbe. Si Soon Friedrich Adam Hiller (1767–1812) isch au Komponist worde.
Sévaz
Sévaz (patois [u ˈsiːva]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Lorenz Bock
Bolitik
Dr Bock isch scho vor em Erschte Wältchrieg in d Zäntrumsbardej yydrätte un isch vu 1919 bis 1933 Gmeirot z Rautweil gsi. Är het 1919 dr Verfassiggebende Landesversammlig vum Freje Volksstaat Wirttebärg aaghert un het dert e groé Aadeil gha am Entstoh vu dr neje Verfassig. Im glyyche Johr isch er in dr Wirttebärgische Landdag gwehlt wore, wun er in allne Legislaturperiode aaghert bis zue sällem syyre Uflesig anne 1933. Vu 1928 bis 1933 isch er Vorsitzer vu dr Zäntrumsfraktion im Landdag gsi.
Sévaz
Geografi
Sévaz liit ùf, 2.5 km oschtsüdöschtlich vam Bezirkshùùptort Estavayer-le-Lac zwüsche Nüüebùrgersee ù de Broye, im nordweschtliche Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 89,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 2,4 % Waud ù 8,1 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Sévaz si Estavayer ù Les Montets.
Johann Adam Hiller
Schrifte
chronologisch
Sévaz
Gschicht
Sévaz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1056 aus Silva (1230 Selva, 1337 Seyva).
Dallas
Dallas ([]) isch di drittgröschti Stadt im Bundesstaat Texas und di nüntgröschti Stadt vu de Veräinigte Staate. D Stadt het e Flächi vu 997,1 km2 und isch ou Verwaltigssitz vum glychnamige County. Dallas het 1,3 Million Yywohner (Stand 2016) und isch s kulturälle und ekonomische Zäntrum vum zwöuf County umfassende Grossruum Dallas-Fort-Worth-Arlington. Dallas isch eini vu elf Wältstedt i de USA.
Johann Adam Hiller
Komposizioone
Usserdäm het er Lieder, Kantate und anderi Chillemuusig gschriibe.
Sévaz
Religion
76,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 15,9 % evangelisch-reformiert.
Dallas
D Stadt, wu ane 1841 grindete worden isch, isch dur irni strategeschi Lag a zahlriiche Ysebaanlinie e wichtigs Zäntrum vu de Öl- und Baueleinduschtrii gsii. Hüüt isch d Wirtschaft houptsächlich vu de Telekommunikations-, Computer-, Finanzdienschtleischtigs- und Transportbranche bstimmt.
Sévaz
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 145 Yywoner 89,7 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,2 % Tüütsch ù 4,1 % anderi Spraache.
Iokaste
Iokaste (altgriechisch: Ἰοκάστη, latiniseert: Iocaste) bezaichnet
Villarzel
Villarzel isch de Name vo däne Ortschafte:
Lueg au:
Eurydome
Eurydome bezeichnet
Freiheitsstatue (Begriffsklärung)
Freihäitsstatue stoot für:
Ruxweiler
Rucksler (lothrìngisch; frànzeesch Rochonvillers, ditsch Ruxweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rucksler lijt nordweschtlich vun Thionville ìn dr Neche vun dr frànzesch-luxeburjische Granz uf re Heche zwìsche 321 un 412 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rucksler ìsch. Rucksler ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rucksler ghert zem Moselfrankisch.
Mine
Vun 1873 bìs 1970 ìsch z ìsch z Rucksler e Mine bedrìwe worre, wie Iseerz àbgeböit worre ìsch.
Villarsel
Villarsel isch de Name vo däne Ort im Kanton Friburg, Schwiz:
Lueg au:
Uster
Uschter (amtlich: Uster) isch e politischi Gmeind und de Hauptort vom gliichnamige Bezirk im Kanton Züri.
Geografii
Uschter isch äis vo de Zäntre vom Züri-Oberland und isch mit 28,56 km2 flächemässig di gröscht Gmeind im Bezirk Uschter reschpäktiv die sächstgröscht im Kanton. D Gmeind liit öschtlich vom Griiffesee.
Im Norde liit Volketswil und en chline Zipfel vo Feraltdorf. Im Oschte liit Pfäffike und Seegräbe. Im Süde liit Gossau und Mönchalteref, im Weschte Griiffesee, und änet em See isch Muur.
Mit über 35'000 Iiwoner isch Uschter di drittgröschti Stadt im Kanton Züri und ghöört zu de 20 gröschte Schtedt i de Schwiiz.
S Wahrzeiche vo Uschter isch s Schloss Uschter oder «d Burg», wo im Stadtzäntrum uf em Schlossberg höch über de Stadt tronet.
Gschicht
Vo der alemannische Sidlig Uster list me s eerscht Mol ineren Urkunde vom Johr 775 – deet isch d Reed vo Ustra villa.
Am 22. Septämber 1830 händ rund 10'000 Aaghörige vo dä zürcher Landbevölerig z Uschter gäge d Vorherrschaft vo de Stadt über d Landschaft proteschtiert. De Protäscht isch d Geburtschtund vo de moderne demokratische Schwiiz worde und als «Uschtertag» id Gschicht iiggange.
Am 9. Juli 1927 sind di doozmoolige Zivilgmeinde i de politische Gmeind Uschter ufggange.
Iiwoner
De Uusländeraatäil liit bi 23 % (Stand 2017).
Religion
36,0 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Tieläkt
De traditionell züritüütsch Tieläkt vo Uschter ghört zu den Oberländer Mundarte.
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,5 %, CVP 3,3 %, EDU 3,1 %, EVP 3,5 %, FDP 8,9 %. GLP 12,1 %, GP 11,7 %, SP 21,5 %, SVP 26,7 %, Suschtigi 3,7 %.
Stadtpresidäntin isch d Barbara Thalmann (Stand 2018).
Wirtschaft
Di zentral Lag und di guet Erschlüssig dur der öffentlich Verchehr hät 1990 en Bauboom usglööst und dezue gfüert, dass d Immobiliepris stiiged.
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,3 % gläge.
Öffentliche Verchehr
Uschter isch beschtens mit dä öffentliche Verchehrsmittel erschlosse. Es fahred vier S-Bahn Linie nach Züri, wo in Uschter tüend ahalte (S5, S9, S14, S15). Am Wuchenänd gits no schpezielli Nachtzüg. D einzelne Linie verchehred im Halbschtundrytmus. Jede Tag gits all Schtund acht Züg i d Stadt Züri und all Tag sächs Züg, wo is Züri-Oberland fahred. Mit de Linie S5 und S15 chunnt me innert 15 Minute tiräkt is Zäntrum vo de Stadt Züri.
Z Uschter sälber schtönd de Reisende sibe lokali und sächs regionali Buslinie zur Verfüegig. Usserdem büted d Schfffahrtsgnosseschaft Griifesee e Verbindig zwüsched Niederuschter und Muur aa.
Stuttgart in der schöngeistigen Literatur
Ibr Stuegert, d Hauptstadt vo Bada-Wirdaberg, geit’s et bloß an Haufa Fachlitradur wia Bildbänd, Reisefihrer, Stadtbeschreibonga ond so weider, sondern au a ganza Roihe vo dr so genannda schöngeischdiga Litradur. Einige Beispiil:
Uff Hochdeitsch
Zo de bedeidenschde deitsche Dichter us-em Schwôbalendle zehlt dr Eduard Mörike (1804 bis 1875). Seine ledschde Lebensjôhr hôt der Môô z Stuagert vorbrôcht. Deet hôt’r am Keenigin-Katharina-Stift, ama Gymnasium fir Mädla, Ondrricht en Litradur ond Deitsch gea. A litrarischs Denkmal gsetzt hôt’r sellra Stadt mit seira Märles-Novelle Das Stuttgarter Hutzelmännlein, gschriiba zo-ma kloina Doil sogar em schwäbischa Dialekt, was mr sonscht vo deam Dichter et gwehnt ischt. Rond 130 Jôhr später isch dui Gschicht vom Mörike seim Landsmôô Felix Huby (*1938) zo-ma Theaterstickle fir Kender vrarbeidet wôrra, wo 2003 em Stuegerter Schauspilhaus zom erschda Môl uff d Bihne komma ischt. De meischde Leit abr isch dr Huby bloß bekannt durch seine Kriminalroman om da Kommissar Bienzle, wo au z Stuagert spiilet ond etliche drvoo firs Fernseha vorfilmt wôrra send.
Dr Pfarrer ond Oberhofprediger Karl von Gerok (1815 bis 1890) isch zwar et z Stuegert uff d Welt komma, hôt abr lang en sellra Stadt gleabt ond gwirkt. Mit seim Gedicht Gruß an Stuttgart en elf Stroofa hôt’r dera Stadt a Liibeserklärong gmacht. De erscht Stroof gôht so:
<poem style="font-style:italic"> Da liegst du nun im Sonnenglanz, Schön wie ich je dich sah, In deiner Berge grünem Kranz, Mein Stuttgart, wieder da! Liegst da, vom Abendgold umflammt, Im Tale hingeschmiegt, Gleich wie, gefaßt von grünem Samt, Ein güldnes Kleinod liegt.
Des Gedicht hôt wohl au a bissle drzua beitraga, dass d Stadt dean Môô zom Ehrabirger gmacht hôt.
Guad eigfanga hôt de schwäbisch Mentalideet dr sägsische Schriftsteller Joachim Ringelnatz (1883 bis 1934). En seim Gedicht Stuttgarter Wein- und Bäckerstübchen schildret’r, wia’s emma alda schwäbischa Wei-Stiible dômôls so zuaganga ischt. Gega End vom Gedicht ziagt’r s folgende Fazit:
<poem style="font-style:italic"> Setze mich so ganz bescheiden hin und vergaß auch nicht, sehr laut zu grüßen. Dennoch ließen Blicke mich leicht büßen, dass ich kein Stuttgarter bin.
En seim Schlissl-Roman Monrepos oder Die Kälte der Macht schildret dr Manfred Zach (* 1947) da Uffstiig ond da Fall vom fikdiva schwäbischa Spitzapolidiker Oskar Specht. Es spricht an Haufa drfiir, dass mit dr Titlfigur dr einschdige bada-wirdabergische Minischderpräsident Lothar Späth gmoint ischt. A graußer Doil vo deam Werk spiilt en dr Villa Reizenstein, em Sitz vom Minischterpräsidenda vo sellem Lendle. Des Bauwerk mit seine Schalthebl vo dr Macht spiilt abr au em Karl Napf (* 1942) seim autobiografischa Roman Der wahre Jakob – Das wundersame Leben des Emmerich Pulcher ond em Manfred Rommel (* 1928) seira Biografii Trotz allem heiter a graußa Roll.
Dr Samuel Beckett schliaßlich ischt emmer môl wiidr z Stuegert gwäa, om firs Fernseha vom dômôliga Siddeitscha Rundfunk (SDR) – heit Sidweschtrundfunk – ois vo seine Theaterstickla zo inszeniira. Dr SDR hôt en dera Zeit sein Sitz en dr Neckerstrôß ghet, ond deet isch dr Becket oft spaziira ganga, wenn grad Drehpausa gwea send. Dôbei send-em d Vers fir sei Gedichtle La rue Neckar, uff Deitsch Die Neckarstraße, eigfalla, wo so ôôfangt: <poem style="font-style:italic"> Ne manquez pas à Stuttgart la longue Rue Neckar.