cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wappen der Schweiz
Nummu z'Schwizärchriz isch feschtgleit – d'Arma vam Chriz sind 1/6 längär als breit. Diz gmäss Bischluss vannär Bundesvärsammlig ussum Jahr 1889. Im Gägusatz z'anre Nationalfahne bildut du schwizär Fahnu äs Quadrat. Nur uf Hochsee- und Binnuschiffa va schwizärischu Reederie weht än rächtegigi Flagga im Värhältnis va 2 : 3.
Togo
Geografy
S Land lyt z Weschtafrika bi 8 Grad nerdlger Braiti un 1° 10' eschtliger Lengi. S isch in di fimf Regione Maritime, Plateaux, Centre, Kara un Savanes ufdailt. D Landesgränze het e Lengi vu 1647 km. Dodervu bilde 644 km d Gränze zue Benin, 126 km d Gränze zue Burkina Faso un 877 km d Gränze zue Ghana.
Wappen der Schweiz
Biditig vom Fahnu
D'Schwizärfahne, i de Schwiiz sait me nit Flagga, het vär vili Schwizerinne und Schwizär än grossi Biditig. So wärdunt zum Bispil am schwizär Nationalfirtag villi Hischär mit dum Fahnu gschmückt. Währund z'Schwizärchriz währund du 1980er Jahr bi politisch Lingsstehändu vil als patriotisch värpöhnt isch gsi, isch's im Zug va där sognänntu Swissness innä 1990er zum vilfach värwändutu Symbol fär Kult-Chleidig und Diseinärgäguständ.
Togo
Geografy
Vu dr palmegsuumte Lagune un Sandstränd vu dr 56 km lange Kischte goot s Ouatchi-Platoo bis in s hecher Dafelland. S Togo-Gebirg, wu mit Wald deckt isch, verlauft im Sidweschte vum Landesinnere no Norde bis uf Benin. In dr nidere Lagen im Norden un Side herrscht e Savanne mit Antilope un Elifante vor.
Wappen der Schweiz
Alti Eidgenossuschaft
Z'Schwizärchriz isch scho va de altu Eidgnossu als Fäldzeichu värwändut wordu. D'eltuscht dokumäntiärti Värwändig geit uf d'Schlacht va Löipu im Jahr 1339 zrug. Ursprüngli sind d'Arma vam Chriz schmal gsi, viel öi bis zum Rand durchgizogni, wiä innä skandinavischu Fahne. Offizielli Hoheitszeichu sind bi dä altu Eidgnossuschaft nummu d'Wappu va dä Kantonu gsi.
Togo
Geografy
Dr hegscht Bärg vum Land isch dr Mont Agou mit 986 m Hechi iber em Meeresspiegel. Dr lengscht Fluss isch dr Mono mit rund 400 km Lengi. Är verlauft vu Nord no Sid un isch uf 50 km as Wasserstroß nutzbar.
Wappen der Schweiz
Helvetischi Republik
Än erschti gsamtschwizärischi Fahnu hets währund där helvetischu Republik 1798 bis 1803, namu französischu Vorbild, als Trikolore in griä-rot-gälb gigä. Schi isch am 13. Hornig 1799 offiziell igfiährt wordu.
Togo
Klima
S Klima isch ganzjehrig tropisch-fycht mit durschnittlige Tämperature vu 30 °C im Norden un 27 °C an dr Kischten im Side. Znaacht git s nume ne gringi Abchielig. Im Norde herrscht fascht scho Savanneklima. Am haißeschte wird s im Februar un Merz. Im Dezämber un Jänner waait dr Harmattan us em Norde.
Wappen der Schweiz
Modärni Schwiz
1815 isch z'Chriz zum offiziellu schwizär Wappu gwordu. Äs het zersch nur uffum schwizär Siägl Värwändig kha.
Togo
Klima
Im Norde git s e Rägezyt vu Mai bis Oktober vum weschtafrikanische Monsun, wu sy sterkschti Intensitet im Augschte het. Dää isch mit Midagstämperature vu rund 30 °C au dr chielscht Monet. Dr Jänner isch am druckeschte, d Luftfychtigkait lyt derno bi rund 22 %. Di durschnittlige Tämperature lige derno bi rund 35 °C, im Merz cheme si um dr Midag bis uf ca. 39 °C.
Wappen der Schweiz
Modärni Schwiz
Ufs Bisträbu vam Guillaume-Henri Dufour hent d'eidgnössischu Truppe 1840 än iheitliche Fahnu bärcho, wo öi vam 1848 gigründutu Bundässtaat ubärnu wordu isch. Z'Schwizärchriz vam Dufour isch us füf Quadratu zämmugsetzt gsi.
Togo
Klima
Im Side chunt s zue zwoo Rägezyte, vu April bis Juni un vu Septämber bis Novämber. Di rägerychschte Monet sin dr Juni un dr Oktober. D Luftfychtigkait lyt im Juni bi rund 80 Prozänt. Dr druckescht Monet isch dr Dezämber. Am wermschten isch s im Merz mit Midagstämperaturen um di 32 °C. Dr chielscht Monet isch dr Augschte mit Tämperature vu rund 27 °C.
Wappen der Schweiz
Modärni Schwiz
1889 het d'Bundäsvärsammlig im Bundäsbischluss d'hitig Form vam eidgnössischu Wappu feschtglegt. Lüt der Feschtlegig isch z'Situvärhältnis va dä Arma 7: 6. "Ds Wappu va där Eidgnossuschaft isch im rotu Fäld äs üfrächts, fristehunds wissus Chriz, wa glichi Armu je um än sägschtl länger sind als breit." Z'Grössuvärhältnis vam Chriz zum Quadrat isch nid definiärt. Ärfahrigsgmäss sellti abär där Abschtand vam Chriz zum Rand nid länger sie als än Armbreit vam Chriz. Dass z'Chriz gnau zentriärt müäss si, isch sälbschvärständlich.
Togo
Bevelkerig
Di greschte Stedt sin (Stand 1. Jänner 2005): Lomé 760.000 Yywohner, Sokodé 117.811 Yywohner, Kara 104.207 Yywohner, Kpalimé 95.974 Yywohner un Atakpamé 80.683 Yywohner.
Wappen der Schweiz
Fahnu, nit Flagga
Innär ditschsprachigu Schwiz het schich entsprächund där militärischu Vorgschicht z'maritima Wort Flagge niä igibürgrut. Äs wird vamu Fahnu gredut.
Schwizärflagga zär See
Sit 1941 fiährund schwizär Schiffi än rächteckigi Nationalsflagga im Värhältnis va 2 : 3. Dischi richtigärwis "Schwizärflagga zär See" gnännti Form isch nid nummu uf dä Wältmeer, sondärn öi uffum Rhin, dum Bodusee und uffum Gänfärsee und du meischtu andre Binnusee azträffu.
Wappu
Z'Schwizärwappu änthaltut äs fristehunds, wissus Chriz uf rotum Grund innu säblu Proportionu wiä uffum Fahnu. Im Gägusatz zär quadratischu Form vam Fahnu isch d'üssär Form vam Wappuschild nid definiärt.
D'abgibildut Darstellig mit liächt gibognu oburum Schildrand, wa nach unina ina Spitza üslöift, isch hüfig värbreitut. Dischi Form finutmu öi als Logo uf där Websita vannär schwizär Bundesvärwaltig, in normalu hellu Rot.
Togo
Volksgruppe
Di wichtigschte Volksgruppe sin Ewe (rund 40 %) im Siden un d Kabiye (16 %) in dr Mitti un im Norde. D Ewe hän scho in dr dytsche Kolonialzyt s Staatssischtemdominier, e Hufe Beamti, Fachlyt un Gschäftslyt sin Ewe gsii. Ab 1967 het die Dominanz ufghert un au dr zwootgreschte Volksgruppen im Land, dr Kabiye, isch e hecheri Position verschafft wore, wel in dr Zyt vu dr Diktatur unter em Gnassingbe Eyadema e Hufe Militer un Bolizischte us dr Raie vu dr Kabiye rekrutiert wore sin.
Wappen der Schweiz
Wappu
Witäri Darstellige vam Wappu finund schich öi uf schwizär Münze, uf Plagge und värschidenu Konsumgiätär (zum Bischpil schwizär Sackmessär).
Z Rot Chriz
Als ursprünglichus Schutz und Kännzeichu isch z Rotu Chriz bschtimmt wordu. Äs handlut schich därbi um än Umcherig vam Schwizärfahnu. Das isch än Feschtlegig, wasch im Rotu Chriz z'Ehru vam Gründär, dum Henry Dunant, und schinum Hejmatland agnu hent.
Togo
Volksgruppe
Chlaineri Gruppe sin d Tem, d „Togo-Räschtvelker“ wie d Akebu (13,2 %) un d Gurma (9,7 %) un d Yoruba (6,8 %). Fascht ai Brozänt vu dr Bevelkerig stammt vu Europa oder het en anderi ethnischi Härchumft. Derzue cheme chlaineri Minderhaite, wu us dr Nochberländer vu Togo stamme.
Sproche
SIL International fiert insgsamt 42 Sproche uf, wu z Togo gschwätzt wäre, alles Niger-Kongo-Sproche : Adangbe (4.000 Sprächer), Adele (26.400), Aguna (14.000), Aja (190.000), Akaselem (59.200), Akebu (70.300), Anii (15.300), Anufo (72.100), Bago-Kusuntu (9.900), Biali (2.580), Bissa (12.000), Delo (7.500), Ditammari (34.300), Éwé (862.000), Fon (35.500), Fulfulde (Borgu) (48.200), Gbe (Maxi) (25.300), Gbe (Waci) (366.000), Gbe (Western) Xwla (21.000), Gen (201.000), Ginyanga (16.500), Gourmanchéma (204.000), Ifè (127.000), Igo (7.600), Ikposo (155.000), Kabiyè (975.000), Konkomba (84.700), Kpessi (4.000), Kusaal (1.200), Lama (198.000), Lukpa (17.900), Mampruli (10.000), Mbelime (2.300), Miyobe (14.900), Moba (319.000), Mòoré (33.300), Nago (Northern) (40.000), Nawdm (146.000), Ngangam (57.400), Ntcham (160.000), Tem (234.000), Wudu (2.000).
Amtssproch isch Franzesisch. D Gebärdesproch, wu z Togo hit gängig isch, isch d American Sign Language. Rund 100.000 Lyt schwätze Dytsch as Främdsproch.
Religione
S herrscht Religionsfreihait. Fascht d Helfti vu dr Bevelkerig bekännt si zue draditionällen afrikanische Religione, vor allem zue dr Religion vu dr Gau un vu dr Yoruba. Dernäben isch au d Voodoo-Religion wichtig. Innerhalb vu dr Volksgruppegsellschafte hän Ghaimbind, vor allem die vu dr Ewe, e großen Yyfluss.
Di rund 35 Brozänt Chrischte gheren in dr Hauptsach dr remisch-kadolische Chilchen aa, rund 9 Brozänt vu dr Bevelkerig sin Broteschtante. Zum Islam sunnitischer Richtig ghere ca. 20 % vu dr Bevelkerig, unter anderem Fulbe un Hausa.
Vorkoloniali Gschicht
Syt em 16. Johrhundert chännt mer z Europa d Kischte vu Togo as Aafang vu dr sognännte „Sklavekischte“, wel si dr Europäer as Quälle fir schwarzafrikanischi Sklave dient het. D Chlaistaate vum Side hän bim Sklavehandel mit dr Europäer mitgmacht un hän dervu eso profitiert. D Velker im bärgie, mittlere Togo hän si dergege all Ritt vor dr Attacke vu dr schwarzen un arabische Sklavejeger mießen entzieh. Im Gegesatz zue dr Kischte im Weschte un im Oschte vum hitige Togo isch s bis 1884 wäg dr uuginschtige Gegnig nit zur Grindig vu europäisch Stitzpinkt, as Handelsblatz an dr Kischte het s nume dr Ort Aného gee. Dodermit isch dä Dail vu dr weschtafrikanische Kischte no bis zum Ändi vum 19. Johrhundert frei gsii isch vun ere europäischen Yyflussnahm.
Im Gegesatz zue dr Biet drumume isch s uf em Territorium vum hitige Togo in vorkolonialer Zyt zur Grindig vun eme Hufe chlaine staatligen Ainhaite chuu. Großi Dail vum Land sin dodermit im 18. un 19. Johrhundert zytwys unter em Yyfluss vu dr mächtige Rych vu dr Aschanti im Weschten oder vu dr Dahomey im Oschte gstande. Ir dr Side sin vor e baar Johrhundert Gruppe vu Ewe un Mina (au Guin gnännt) yygwanderet. D Ewe verzelle si hite no Legänden um ihri Yywanderig us em hitige Benin bzw. Nigeria. Ihri Uuswanderig wird dodin as Flucht vor eme tyrannische Herrscher bschriibe. Vu do ab hän si d Ewe nimi in greßere Staatsgebild organisiert.
s Dytsch „Schutzbiet Togo“
Am 5. Juli 1884 sin ainzelni Ortschafte im hitige Togo dur e Verdrag zwische me Verdrätter vum Chenig Mlapa III. un em dytsche Generalkonsul fir Weschtafrika, em Gustav Nachtigal, zum dytsche „Schutzbiet“ erklert wore. Am 5. Septämber 1884 isch e „Schutzverdrag“ zwisch em zum Konsul z Lomé ernännte Chaufmann Randad un em Chenig vu Porto Seguro chuu. In eme Protokoll vum 24. Dezämber 1885 het Frankrych di dytsch Herrschaft iber Anecho anerkännt.
Zue dr Kolonie in dr Nochberschaft isch Togo abgränzt wore dur s dytsch-franzesisch Abchuu vum 23. Juli 1897 un d Veryybarig iber Abgränzig zwische Togo un dr franzesische Bsitzige z Dahomé (jetz Benin) un em Franzesische Sudan vum 28. Septämber 1912 bzw. dur di dytsch-britische Abchu vum 1. Juli 1890 un vum 14. Novämber 1899. Anne 1914 het d Kolony e Flechi vu 87.200 km² ghaa.
Im Johr 1885 isch dr Ernst Falkenthal dr erscht Chaiserli Kommissar mit Sitz z Bagida wore. Unter syre Verwaltig isch am 30. Novämber 1885 e Bolizeidruppe grindet wore. 1889 isch dur dr Jesko von Puttkamer abglest wore.
Anne 1886 isch di dytsch Herrschaft uf die Landschafte Towe, Kewe, Agotime un Agome-Palime, 1887 uf Liati uusdehnt wore. Ab 1888 het s e baar Expeditionen in s wyter Hinterland gee go di dytsch Oberhohait z manfeschtiere un anderi Verdregmit dr yyhaimische Bevelkerig abzschließe, u. a. dur dr Hauptmann Curt von François (1888), dr Stabsdokter Ludwig Wolf (1889) un dr Hans Gruner un dr Oberleutnant Ernst von Carnap-Quernheimb (1894).
Binnelandstatione sin z Bismarckburg (1888), z Misahöhe (1890), z Kete Krachi (1894) un z Sansanné-Mango entstande (1896).
Am 18. Juli 1905 isch d Bahnstrecki Lomé–Aného as erschti Yysebahnstrecki vu Tog ufgmacht wore.
Anne 1914 het s z Togo acht Verwaltigsbezirk gee: Lome-Stadt, Lome-Land, Anecho, Misahöhe, Atakpamé, Kete Krachi, Sokodé un Sansane-Mangu.
Velkerbundmandat un UN-Dreihandbiet
Scho churz noch em Uusbruch vum Erschte Wältchrieg isch Togo vu Großbritannien un Frankrych bsetzt wore. Di dytsch Bolizeidruppe het am 27. Augschte 1914 kapiteliert.
Noch em Erschte Wältchrieg isch dr Oschtdail vu dr Kolony, wu rund zwai Drittel vum Biet uusgmacht het, mit dr gsamte Kischte an Frankrych (Franzesisch-Togoland), dr Weschtdail an Großbritannie (Britisch-Togoland) as Velkerbundsmandat ibergee wore, faktisch aber vu dr Goldkischten uus verwaltet wore, noch em Zweete Wältchrieg isch dodur e UN-Dreihandbiet wore.
Anne 1957 het si Britisch-Togoland an s jetz unabhängig Ghana aagschlosse. Dr franzesisch Dail het anne 1955 vu Frankrych Autonomy iberchuu.
Unabhängigkait un Diktatur vu dr Eyadema
Anne 1958 het dr Sylvanus Olympio, en Ewe us em Side, di erschte allgmaine Wahle gwunne. Wu Togo am 27. April 1960 d Unabhängigkait vu Frankrych verchindet het, isch är dr erscht Bresidänt wore. Bi me Ufstand vu Offizier isch er am 13. Jänner 1963 umbrocht wore. Derno het s e inschtabili Meebarteieregierig unter em Bresidänt Grunitzky gee. Am 13. Jänner 1967 isch dr General Gnassingbé Eyadéma an d Macht chuu, e Kabiyé us em Norde. Är het bis Aafangs Februar 2005 gherrscht un isch dodermit dä afrikanisch Staatsschef gsii, wu am lengschte gherrscht het. D Verfolgig vu Gegner un Mänscherächtsverletzige unter ihm hän e Hufe Togolese in s Exil gjägt. Wun er 1974 as ainzige Passaschier e Flugzyygabsturz iberläbt het, het s im Land dur d Glorifizierig vum Eyadéma un wel dr Absturz eme Attentat dur di „International Hochfinanz“ in d Schue gschobe woren isch, e nationalistische Ruck gee. D Phosphatmine sin verstaatligt wore un mer het si uf Wirtschaftlich bedeutete dieses eine Verstaatlichung des wirtschaftlich bedeutsamen Phosphatabbaus, Mer het jetz afrikanische Näme dr Vorzug gee, zem Byschpel het dr Eyadéma sy Vorname Etienne dur Gnassingbé uusduscht, Stadt wie Palimé, Bassari oder Anécho sin in Kpalimé, Bassar un Aného umgnännt wore.
Ab 1990 het s allmee Uurueje in dr togoische Bevelkerig mit gee. Unter internationalem Druck het dr Eyadéma mieße zuestimme, ass e Nationalkonferänz mit 1.000 Delegierten unter dr Laitig vum Bischof vu Attakpamé, em Philippe Kpodzro, yygruefe woren isch. D Opposition het mee Rächt iberchuu un s isch en Ibergangsregierig mit em Oppositionsbolitiker Joseph Kokou Koffigoh as Premierminischter yygsetzt wore. Dr Eyadéma het sy Position mit dr Unterstitzig vum Militer aber chenne bhalte, bi dr Bresidäntschaftswahle am 25. Augschte 1993 isch er mit 96,4 % im Amt bstetigt wore.
Wu dr Gnassingbé Eyadéma am 5. Februar 2005 gstorben isch, het d Armee sy Suhn Faure Gnassingbé, wu syt 2003 Arbetsminischter gsii isch, zum neie Bresidänt gmacht. Unter internationalem Druck het am 25. Februar wider mieße zruggdrätte, wel no dr Verfassig dr Barlemäntsbresidänt s Amt het sotte ibernee. Dr Gnassingbé isch derno aber in ere arg umstrittene Wahl am 25. April 2005 zum Bresidänt gwehlt wore. No dr Wahl het s Uurueje mit iber 500 Dote gee, Zeedöuserti Lyt sin us e, Land gflichtet. Au d Wahle vu 2010 un 2015 het dr Gnassingbé gwunne, d Ergebnis sin aber umstritte gsii.
Verwaltigsgliderig
Togo isch in fimf Regione glideret:
Wittlekofen
Wittlekofè isch èn Stadtdeil vo dè baddischè Stadt Bõõdorf im Landschrais Waldshuèt.
Geografy
Wittlekofè lyt uff èm Absätzle a dè linkè Steinadalhaaldè, glychzitig lyt Wittlekofè in èm Hochdalchessel unterhalb vo dè Höchi vo dè (Stüèlinger) Alp, Dè Wittlekofer Chesselrand gòt vo dè Obberè Alp zum Obberholz, mit 843 m dè högschtè Pungt vo dè Alp un glych hoch wiè Bõõdorf, bis zum Wällèdinger Fuchsbärg. Nõchbòrdörfer vo Wittlekofè sin im Nordoschtè Wällèdingè (1,7 km), im Oschtè dè Wyler Sparrèbärg (2 km), im Südè Bettmèdingè (3,4 km) un im Nordè Bõõdorf (3,8 km).
Gschichtè
Dè Ort hèt znägscht dè Hèrrè vo Roggèbach ghört, sèll sin Minischtrale vo dè Zääringer gsi. Im 13. Johrhundert hèn d Hèrrè vo Krenkingè d Hèrrschaft übbernõ. 1482 isch s Dorf a d Lupfener gangè. 1582 isch Wittlekofen a diè Hèrrè vo Mörschperg übbergangè, wo s 1602 a s Kloschter St. Bläsy vokauft, dõdemit isch s Dorf Deil vo dè Rychshèrrschaft Bõõdorf worrè. Mit dè Ufflösung vom Kloschter St. Bläsy i dè Säkularisation isch Wittlekofè zum Großherzogdum Baddè chò un isch è selbschtändigi Gmeind worrè. Am 1. Auguscht 1973 isch Wittlekofè i d Stadt Bõõdorf im Schwarzwald ygmeindet worrè.
Kultur un Züüg zum Aaluègè
Südlich vo Wittlekofè, im Mittlerè Steinadal, ligèd Roggèbacher Schlösser, sèll sin d Ruinè vo dè Burg Steinegg un d Roggèbacher Burg. Wènniger historisch isch dè Golfblatz bi dè Obberè Alp, wo s sit èm Johr 1993 git. Sèllè Golfblatz lyt uugfäär 45 m obberhalb vom Wittlekofer Dalchessel un öppè 2 km südweschtlich vom Dorf. Well Wittlekofè abber im Loch unnè un nit bsunders vokeergünschtig für diè meeheitlich schwyzer Mitglyder lyt, brofityrèd d Bettmèdinger, d Muuchemer un d Wangemer dütlich mee vo sèllèm Golfblatz.
Hubert Konrad Frank
Dr Hubert Konrad Frank (Pseudonym fir Konrad Frank; * 12. Septämber 1939 z Känzinge; † 18. Augschte 2014 z Bergisch Gladbach ) isch e dytsche Schriftsteller gsii.
Lääbe
Dr Frank isch zäme mit sym Brueder im Huus vu syne Eltere in dr Brotstroß z Känzinge ufgwagse. No dr Schuel het er an dr Freie Universitet Berlin un an dr Universitet Fryburg Germanischtik un Anglischtik studiert. Aafangs, wu 1970 bis 1978, het as Lehrer an eme Gimnasium gschafft, het aber scho frie aafange schrybe un het syter 1978 as freie Schriftsteller z Fryburg gläbt. Är het Verzellige, Gedicht, un Theaterstuck gschribe, näbe Sache uf Hochdytsch zum Dail au uf Alemannisch. Ab 2004 bis zue sym Dod het er z Bergisch Gladbach bi Köln gläbt.
Mao Zedong
Dr Mao Zedong ( oder Mao Tse-tung ; * 26. Dezämber 1893 z Shaoshan; † 9. Septämber 1976 z Peking) isch dr Vorsitzendi vo dr Kommunistische Partei vo China (1943–1976), Vorsitzend vo dr Zentrale Volksregierig (1949–1954) und Staatsbresidänt vo dr Volksrepublik China (1954–1959) gsi und äine vo de füerende Politiker in dr Volksrepublik China im 20. Joorhundert. Die politischi Bewegig vom Maoismus het iire Naame vo sim überchoo. Wo dr Deng Xiaoping noch 1976 dr Mao abglööst het, het mä im Raame vo dr Reforem- und Öffnigspolitik z China e Hufe vom Mao sine Brinzipie ufgee. Er wird aber immer no geert as e bedütende Revoluzionäär, e milidäärische Strateeg und e politische Füerer. Under anderem isch er uf chinesische Banknoote abbildet und es het e groosses Bild von em am Door vom himmlische Friide, dört won er am 1. Oktober 1949 d Volksrepublik China broklamiert het.
Hubert Konrad Frank
Lääbe
Anne 1990 het er e Literaturstipändium vu dr Chunschtstiftig Bade-Wirttebärg iberchuu. Är isch Mitglid vum Verbande vu dytsche Schriftsteller gsii un het anne 1988 zue dr Mitgrinder*ne vum Literatur Forum Sidwescht z Fryburg ghert.
Nodäm er vum Ingeborg-Bachmann-Bryys 1990 z Klagenfurt no us formale Grind uusgschlosse woren isch, wel er syni Gschicht vum Baden-Dubel scho in ere Sändig vum Sidweschtfunk vorgstellt ghaa het, isch er dert im Johr druf Dreger vum Bryys vu dr Kärntner Induschtry wore.
Mao Zedong
Er het Grundlaage gläit für zum us em rückständige agrarische Föidalstaat, wo China vor dr Revoluzioon gsi isch, e politischi und wirtschaftligi Groossmacht z mache. Gliichzitig het dr Mao Kampanie und Programm voraadriibe, bsundrigs dr Grooss Sprung vorwärts und d Kultuurrevoluzioon, wo Millioone vo Lüt wägen e umchoo si und wo wääsentligi wirtschaftligi Schäade und Verlust an kulturellem Erb verursacht häi. Wääred sinere Heerschaft si öbbe 44 bis 72 Millioone Lüt wäge politische Kampanie, dr diktatorische Usüebig vo dr Macht und ere falsche Wirtschaftspolitik.
Au wenn s immer no Kontrovärse um en git, gältet dr Mao as äine vo de iiflussriichste Politiker in dr Gschicht und isch vom Time Magazine as äine vo de 100 wichdigste Lüt im 20. Joorhundert usgweelt worde.
Litratuur
Sustigs
November
De Novämber isch dr ölfti Monet vom Johr im Gregorianische Kalender.
Er het 30 Däg.
Alti dütschi Näme für de Novämber sin Windmond (igführt vo Karl em Große im 8. Johrhundert) un Nebelung. In de Niederlande isch de Monat au Schlachtmond odr Schlachtemonat gnennt worde, will zue sällere Zit 's Ischlachte vo dr Säu üeblich gsi isch. Im römische Kalender isch dr Novämber afangs de nünti Monet (lat. novem = nün) gsin. Im Johr 153 v. Chr. isch de Johresafang allerdings um zwei Monet füre verlegt worde, so dass di direkti Namens- un Zählbeziehig wegfalle isch.
Im Chilchejohr gilt de Novämber als e Monet vo Besinnig un vom Gedänke. E Dag für alle Heilige, wo sunsch kei schpezielle Dag zugordnet kriegt hen, isch de 1. November mit Allerheilige. An Allerseele, em 2. Novämber, wird allene Dote dänkt. An eme Mittwuch um d' Monetsmitti umme wird de Bueß- un Bätdag gfiert, wo sit einige Johr z Dütschland als gsetzliche Firdig abgschafft worde isch. Gege Monetsend findet de Dotesunndig schtatt, un zwar rägelmäßig im Novämber am letschte Sunndig vor em 1. Advent. Sälle Sunndig bildet au de letschte Sunndig vom Chilchejohr. De letschte Dag im Chilchejohr isch aber, no dr chilchliche Wuchedefinition (abwichend vo dr DIN-Norm), am druffolgendi Samschdig; sälle cha denn spötschtens am 2. Dezämber lige, in 5 vo 7 Fällen ligt er aber im Novämber. Drzue cha dr erschti Advent - als Sunndig denoch - in 4 vo 7 Fäll im Novämber lige.
De November fangt mit em gliche Wuchedag a wie de März un usser in Schaltjohre au wie de Februar.
Phaistos
Bronzezitt
Di fruchtbaari Messara-Ebni isch scho i de Jungstaizitt biwonnt gsii. Um 1900 v. Chr. isch bi Phaistos e minoische Palast baut wore, wo s Herrschaftszentrum vomene Herrscher gsii isch, wo mindestens öber d Messaraebni gherrscht hett. Im 17. Jh. v. Chr. isch de Palast dör e starchs Erdbebe zerstört wore. De Noibau isch aber nie fertig wore, dodeöfr isch z Hagia Triada, wo echli nööcher zom Meer hii glegen isch, e zwaite Palast entstande. Nochdem im 15. Jh. v. Chr. mykenischi Grieche Kreta underworffe hend, isch ganz Kreta vo Knossos us biherrscht wore. Um 1000 v. Chr. sind d Dorer uf Kreta iigwanderet und di minoischi Kultur isch denn völlig erlosche.
Antiki
Phaistos isch aini vo de sibe kretische Stedt, wo de Homer im Schiffskatalog uuffüert und e Kontigent Schiff under de Füerig vom kretische König Idomeneus uf Troja stellt. I de früene Antiki isch Phaistos e selbständige Stadtstaat gsii, wo aigni Münze useggee hett. Die Münze sind religionshistorisch drum interessant, well sie de Riis Talos und de kretischi Gott Welchanos abbildet. För Phaistos isch o de Kult vo de Lato Pythia bizügt und s Fest Ekdysia (Ἐκδύσια "Uuszüche"), wo mit de Saag vom Leukippos vebrunden isch.
Abem 3. Joorhundert v. Chr. isch Phaistos abhängig vom mächtige Stadtstaat Gortyn wore, wo witter obe im Flusstal glegen isch. I de Röömerzitt isch Phaistos e bidüttigsloose Ort gsii.
Alessandro Petacchi
Dr Alessandro Petacchi (* 3. Januar 1974 z La Spezia) isch en italiänische Velorennfahrer und gältet sit 2003 as eine vo de beste Sprinter im Stroossevelosport.
September
De Septämber isch de nünte Monet vom Johr im Gregorianische Kalender, un het 30 Däg.
Am 22. odr 23. September isch d' Dagunnachtglichi - dr subsolar Punkt schtoht gnau über em Äquator un d'Sunne goht an sällem Dag gnau im Oschte uf un gnau im Weschte unter. An sällem Dag fangt, astronomisch gseh, de Herbscht uf dr Nordhalbchugle vu dr Erde a, un uf dr Südhalbchugle dr Früehlig.
De alti dütsche Name isch Scheiding odr au Unkrutmonet.
Im römische Kalender war de September ursprünglich de siibt Monet (lat. septem = siibe). Im Johr 153 v. Chr. isch de Johresafang allerdings um zwei Mönet füre verlegt worde, so dass d' Namens- un Zählbeziehig entfalle isch.
Wo de Senat vorgschlage het, dr September zu sine Ehre auno umzdaife, het dr Tiberius mit dr Frog abglähnt, was no mit em drizähnten Caesar si soll.
De September fangt mit em gliche Wuchedag a wie dr Dezember.
Veraschtaltige im September
Z' Dütschland wird sit 1993 am zweite Sunndig im September im Rahme vo dr European Heritage Days dr Dag vom offene Denkmol unter em Leitschpruch "Gschicht zuem Alänge" abghalte.
Balkangebirge
S' Balkangebirge (churz de Balkan) isch e tertiärs Faltegebirge in Südosteuropa, wo dr Hauptkamm im hütige Bulgarie lit. Im Weste bildet dr Westbalkan (westlichi Stara Planina), wo bis zue 2.169 m (Midžor) hoch isch, die natürlich Grenze zwische Serbie un Bulgarie.
Wirtschaft
In de höchere Lage wird vorwigend Schofzucht un in dr Laubwälder Forstwirtschaft betribe. In dr fruchtbare Däler herrscht Aggerbau vor. Usserdem befinde sich in dr Region bedütendi Steichohlevorchumme.
Namme
In dr Antike sich s'Balkangebirge Hämus gnennt worre. D'Türke hän im Bergzug dr Namme Balkan gä, d'Bulgare un Serbe nenne ihn hüt Stara Planina („alds Gebirge“, bulgarisch/serbisch Стара планина), wobi im Bulgarische d'Bezeichnig Balkan/Балкан parallel in Gebruuch isch.
Dr türkisch Begriff Balkan bedütet eifach „Gebirge“. Zwischenem 14. un em 17. Johrhundert hän d'Türke s'Gebit schrittwiis under ihri Kontroll brocht un sin bis ugfähr bis zum End vum 19. Johrhundert dert die vorherrschend Macht gsi.
Glossenkeil
E Glossekail isch i de hethitische Kailschrift e Zaiche, wo vor Wörter gsetzt werd, wo nöd hethitisch sind, da gelt aber nöd för Fremdwörter, wo is Hethitische uufgnoo wore sind. Die maiste Uusdrügg wo miteme Glosskail markiert sind, sind Luwisch.
Well s Hethitische mit de Zitt numeno e Hoof- und Literatursprooch woren isch, hend vili Schriiber s Hethitische nöd as Muettersprooch gredt. Grad luwischi Muettersprööchler hend denn mengisch e luwisches Wort in Teggscht gsetzt, da aber mitemem Glossekail markiert. Da isch vergliichbar mit em hüttige Bruuch, as mengisch imene Hoochtütsche Teggscht e Schwizertütsches Wort bruucht werd, wo den i Aafüerigszaiche stoot oder kursiv gsetzt werd.
Cham
Cham isch de Name vo däne geografische Objekt:
Cham chan au folgendes bedüte:
Cham isch de Name vo däne Persone:
und witers:
Sumerogramm
Im Alte Orient isch d Kailschrift vo de Sumerer entwicklet wore und isch denn vo anderne Völcher und Kulture öbernoo wore. Debi isch de Bruuch uufchoo, as mengisch e Wort oder e Name nöd i de Sprooch vom Teggscht uusgschribe woren isch, sondern as e sumerisches Schriftzaiche as e Ideo- oder Logogramm bruucht woren isch. Si wered i de Transkription mitem sumerische Luutwert transkribiert, sööttet aber i de Sprooch vom Teggscht glese were. So werd s Sumerogramm DINGIR »Gott, Gotthait« imene akkadische Teggscht as ilu, imene hurritische as enu, imene hethitische as šiuna- und imene luwische as  maššan- glese. Mengisch waiss mer aber nöd, wiene Wort innere bistimmte Sprooch gluutet hett. So chunnt i hethitische Teggscht s Sumerogramm MUŠ »Schlange« vor, di hethitische Luutig vo dem Wort isch nöd bikannt. Grad d Zaale sind i de Regle mit Sumerogramm gschribe wore und me chennt drumm nume wenigi hethitische Zaalwörter.
Hüüffig werd as Sumerogramm d Wordendig vo de Ziilsprooch aaghängt.
Schwäbisch Gmünd
Gmend (älter Gmẽẽd, dt. Schwäbisch Gmünd) isch a Stadt im Oschda vo Bada-Wirttabärg rond 50 km eschtlich vo Stuegert. Se isch d zwoatgreschte Stadt vom Oschtalbkrois on seit 1973 Sitz vo dr Regio Oschtwirttabärg. Fr d Gmeinda em Omkrois bildat Gmend a Middlzentrom. Vo 1805 bis 1934 hot d Stadt amtlich Gmünd ghoißa.
Seit am 1. April 1956 isch Gmend Großa Kroisstadt. Mit dr Gmoind Waldstetta hot d Stadt Gmend a Verwaldongsgmoinschaft vereibart. Bis zu dr Kroisreform zom 1. Januar isch Gmend Kroisstadt von ama oigena Landkrois gwäa (Landkrois Gmend; Kfz-Kennzoicha GD), drvor Sitz vom Oberamt Gmend.
Geografii
Gmend leit zwischa dr Randhechne vom Welzheimer Wald (Doil vom Schwäbisch-Fränkischa Wald) em Norda on vom eschtlicha Vorland vo dr Schwäbscha Alb em Sida em Remsdal on em Mindongsgebiet vo a baar Näbabäch. D Rems kommt vo Bebenga här em Oschda en s Stadtgebiet on lauft durch Zemmra (Zimmern), Hirschmihle on Hussahofa (Hussenhofen), drnoch durch d Kernstadt on verlesst s Stadtgebiet em Weschda en Richdong Lorch.
Nochbergmeinda
Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus):
Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois)
Stadtgliedrong
S Stadtgebiet vo Gmend bstoht aus dr Kernstadt, em 1938 eigmeindeta Wohnplatz Wetzgau, dr 1958 eigliederda Gmeinde Bettrenga (Ober- on Onderbettrenga) on de em Rahma vo dr Gmeindereform vo dr 1970er Johr eigliederde acht Gmeinda Barga, Degafeld, Großdoibach, Herlikofa, Lendach, Rechberg, Stroßdorf on Weiler mit ihre zugherige Ortsdoil on Weiler. Die zeh Stadtdoil Barga, Degafeld, Bettrenga, Großdoibach, Hussahofa, Herlikofa, Lendach, Rechberg, Stroßdorf on Weiler bildat heit Ortschafta em Sinn vo dr bada-wirttabärgischa Gmeindeordong mit ama Ortschaftsrot, wo vo dr Bevelkrong bei jedra Kommunalwahl nei gwählt wird, mit ama Ortsvorsteher als Vorsitz. Wetzgau bildet zamma mit am Rehnahof dr Stadtdoil Rehnahof-Wetzgau, wo statt ama Ortschaftsrot a Bezirksbeirot hot. En jedem Stadtdoil gibts a Bezirksamt.
Zu de eigliederde Gmeinda gherad zom Doil an Haufa Wohnplätz oder Ortsdoil, wo vielmol a langa, eigaständiga Gschicht hen. Andre sen als neie Baugebiet oglegt worra on hen an eigena Nama kriegt, vielmol aber koi feschtglegda Grenz.
Zu Gmend geits die Wohnplätz on Ortsdoil:
Raumplanong
Gmend bildat a Mittelzentrum en dr Regio Oschdwirttabärg. Zom Mittelbereich Gmend gherad d Städt on Gmeinda em Weschda vom Oschdalbkrois: Bardlamä, Bebenga, Durlanga, Eschach, Gebbenga, Gschwend, Haibach, Heichlenga, Iggenga, Leizell, Lorch, Megglenga, Muadlanga, Obergrẽänenga, Rueberdshoofa, Schechenga, Schproebach, Däferroad on Waldstetta.
Eigmeindonga
En d Stadt Gmend sen die Gmeinda on Gmarkonga eigliederd worra:
Gschicht
Gmẽẽd ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1162.
Verwaldong
Gmẽẽd hot mit dr Gmoed Waldstett a Verwaldongsgmoeschaft vereibart.
Dr OberSchuldes vo Gmẽẽd ischt dr Richard Arnold.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Gmẽẽd ghert zom Schwäbisch.
Alemannische Großwörterbücher
Im alemannische Sprochrüüm gits fir finf verschiidini Regione wisseschaftligi Großwerterbiächer vum Dialäkt, un zwar:
Diä Werterbiächer hän jedes zwee bis iber zeh Bänd. Sie bschriibe dr Dialäkt-Wortschatz – d Bedittung, d Verbreitung un d Härkumpft (Etymologie) vu dr Werter. Si sin in wisseschaftlige Bibliotheke (z. B. Uni-Bibliotheke) vorhande.
The Works
The Works isch s elft Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch zwische Augschte 1983 un Jänner 1984 z Los Angeles un z Minche produziert wore un im Februar 1984 uusechuu.
Vaz/Obervaz
Geografy
Zu dr Gmaind ghöre d Dörfer Lain, Muldain, Zorte, Lenzerheide und Valbella, d Wyyler Nivagl, Fuso, Trantermoira, Sporz, Tgantieni, Sartons und Creusen und d Frakzioon Obersolis, wo ännet dr Albula lyt.
Gschicht
Im Churrätische Rychsgueturbaar usem 9. Joorhundert chömet deil Dörfer vom Gmaindgebiet scho vor.
D Burg Nivagl isch dr Stammsitz gsi vom grosse Püntner Adelsgschlächt vo de Freihere vo Vaz.
Pink Friday
Pink Friday ìsch s’ Debüt-Schtüdioàlbum vu dr Hip-Hop-Sangera Nicki Minaj. Veräffentligt worra-n-ìsch’s àm 19. Nowamber 2010 vu Young Money Entertainment, Cash Money Records un Universal Motown. Uffgnumma worra-n-ìsch’s ìn da Joohra 2009 un 2010. D’ Vorraiter-Sìnggels vum Àlbum sìnn Your Love un Right Thru Me, wo jewills ìm Jüüni un Septamber 2010 veräffentligt worra sìnn. Drzüa ìsch vorhaar d’ gmainsààma Sìnggel zamma mìt’m àmerikànischa Rapper will.i.am, Check It Out, üssagànga gsìì. A drìtta Sìnggel, Moment 4 Life, ìsch zamma mìt’m kànàdischa Rapper Drake uffgnumma worra ùn ìm Dezamber 2010 üssagànga. Uff dr Deluxe-Ufflààg, wo-n-eewafàlls àm 19. Nowamber üssagànga-n-ìsch, sìnn dräi wittera Liader z’ loosa, drunter Super Bass, wo-n-a ìnternàzionààler Ärfolg ghàà hàt.
Hìntergrund
Noh ema groossa Rachtsschtrait zwìscha da Plàttafirma hàt d’ Young Money Entertainment àm 31. Àuigscht 2009 bekànnt gaa, àss d’ Minaj a “360 Deal” mìt’m Läibel unterschrììwa hàt, wu sa àlla ìhra 360-Rachta behàlt — iischliasslig Merchandising, Sponsoring, Vermàrktung, Tournee un Verlààg. Uffgnumma worra-n-ìsch s’ Àlbum àn mehrera Orta: ìn da 25 Sound Studios z’ Detroit, ìn da Chalice Recording Studios z’ Los Angeles un ìn da Glenwood Place Studios z’ Burbank ìn Kàlifornia. D’ Minaj hàt ìn’ma MTV-Interview ärkläärt, àss „Married In The Club“ d’ äärschta Sìnggel vum Àlbum sìì soll un ìm Nowamber 2009 veräffentligt wara soll. D’ Plaana fìr d’ Sìnggel sìnn gschtrììcha worra un d’ Minaj hàt ìn’ma Interview mìt MTV ìm Hornung 2010 ärkläärt, àss sa s’ bishaariga Màteriààl verschrotta hàt un d’ Uffnààma wììder vu vorna-n-ààfàngt. Sa hàt ärkläärt: „Ìch hàà jetz Songs, wo zaiga wär ìch bìì, àwwer sa sìnn nìt d’ Dàrschtällung vu mìr àls musikàlischa Kìnschtlera. Ìch wìll àlles nochamol vu vorna-n-ààfànga un näija Songs uffnamma, àwwer ìch hàb miina Sìnggel un sa wìrd rüss kumma.“
Dr Produzänt Swizz Beatz hàt bekànnt gaa, àss’r àm Àlbum mìtmàcha wurd. D’ Minaj hàt mìt em s’ Liad Catch Me wälla uffnamma, wo sa àls „làuinig“ un „mìld futuristisch“ bschrììwa hàt — dàs Liad ìsch schpeeter a Bonus-Track zem Àlbum worra. D’ Minaj hàt àui ìn’ma Interview mìt Entertainment Weekly bekànnt gaa, àss dr Black Eyed Peas-Mìtglììd will.i.am àn dr Produkzioon vum Àlbum mìtmàcht. Àui dr Kanye West un dr Bangladesh hann àn dr Produkzioon mìtgmàcht. Ànna 2011 ìsch a Liad unter’m Tìtel We Miss You ohna Ärlàuibniss ìm Internet ärschììna. D’ Minaj hàt gsajt, àss s’ Liad „vor ainem Joohr ìn dr Mariah Carey un dr Keyshia Cole gsanda worra-n-ìsch“, àwwer ìsch „üss rachtligem Grund nìt uff Pink Friday ärschììna“.
Ìn’ma Interveiw mìt V103 Greg Street hàt d’ Minaj ärkläärt, àss s’ Àlbum a groossa Bediitung fìr sìe un àlla Fràuija ìm Hip-Hop hàt: „Sa schàuja nìt uff àndra Rapperinna un namma sìe unter Vertrààg, wial sa sààga, 'Ihr Buzz ìsch so verrückt gsìì un wänn sa ’s nìt schàffa, noh kààt’s niamets schàffa.' Un ìch wìll nìt, àss dàs pàssiart, àlso màchi dàs àui fìr àlla Maidla. Ìch hoff, àss sìch mìt’m Ärfolg vum Àlbum – ìch glàuib ’s wìrd ärfolgriich sìì – ìwweràll Tììra fìr àll d’ Maidla äffna.“
Lischta vu da Tìtel
Wia-n-MTV brìchtet hàt, ìsch d’ offiziälla Tìtellischta-n-àm 30. Oktoower 2010 vun iTunes verkìndet worra.
Apoikie
Apoikia ( „Ussesiidlig“) bezäichnet e Kolonii im antike Griecheland. D Bedütig vom Begriff und au vo sim latiinische Pendant häi sich veränderet und so bezäichnet dr Begriff im Griechische hüte allgemäin e Kolonii, also au d Kolonisazioon vom Imperialismus. Bi dr Apoikia in dr Antike handlet es sich um Siidlige von ere Kolonistegrubbe oder deren iire Noochfaare, wo sich usserhalb vom Gebiet vo dr Mueterstadt (Metropolis) befindet. Die Siidler si vo iirer Mueterstadt gschickt worde, zum as Ussiidler ee Pflanzstadt z gründe. Dr Läiter vom ene sonige Undernääme isch im Allgemäine e Füerer, Oikistes, gsi, wo d Mueterstadt ernennt het. Sonigi Gmäinwääse si vor allem wäärend dr „groosse griechische Kolonisazioon“ in dr Zit zwüsche 750 und 550 vor dr Zirwändi entstande. D Apoikiai si politisch vo dr Mueterstadt unabhängig gsi, sin ere aber verbunde bliibe – bsundrigs was dr Kult, die bolitischi Organisazioon und die inneri Ornig aagange isch. Bischbil dodrfür si äänligi Sümbol uf de Münze vo de Apoikiai und ihre Mueterstedt.
Engadin
S Engadin (RMS, Nagiadegna und Gidegna, , abgläitet vom rätoromanische Naame vom Fluss Inn: En) isch e Hoochdaal im schwizerische Kanton Graubünde. Es isch äins vo de bewoonte Dääler in Öiropa, wo am höggste glääge si, und es isch mee as 80 Kilometer lang. Es bildet die ooberi Daalstuefe vom Inn und wird in s Ober- und Underengadin iidäilt. Die bäide Abschnitt vom Bärgdaal wärde dur d Punt Ota bi Brail von enander drennt.
der Naame
D Gschicht vom Name Engadin und die möglechi Härkumpft vom Wort isch im Artikel ENGIADINA vom Dicziunari Rumantsch Grischun beschribe.
Sprooche
D Hauptsprooch im Underengadin und in Däil vom Oberengadin isch s Bündnerromanisch. Im Oberengadin wird Putèr und im Underengadin Vallader gschwätzt, zwäi rätoromanischi Idiom, wo jedi si äignigi Schriftsprooch het. D Engadiner fasse bäidi Dialäkt zu Rumantsch Ladin zämme. S Ladin vom Engadin daf mä aber nid mit de Ladinische Sprooche in Nordostitalie verwäggsle. Dur e Tourismus, wo im letschte Joorhundert stark ufcho isch und d Entwigglig vo dr Wirtschaft, si immer mee Lüt in s Engadin cho, wo die rätoromanisch Sprooch nit beherrsche. Dorum wird näben em Bündnerromanisch au Schwizerdütsch und bsunders im Oberengadin au Italiänisch und Portugisisch gschwätzt. In groosse Däil vom Oberengadin wie z St. Moritz und sinere Umgääbig isch s Romanische scho stark verdrängt worde; im Underengadin isch d Verdrängig vom Romanische weniger stark, aber d Tendänz cha mä au dert gsee.
Akkusativ
Dr Akkusativ ìsch a Fàll, ìn Gràmmàtik. Ma fìndet'na ìn mehrera Indogermanischi Sprocha, wo-n-'r hàuiptsachlig fer s direkt Objekt vu'ma transitiv Verb verwanda.
Dr Nàmma Akkusativ kännt vum Làtiinischa „casus accusativus“ („accusare“ = ààklàga) stamma, àwer d Sprochwìssaschàftler meina ehnder àss's a Ìwersetzung vum Àltgriachischa αἰτιατική, aitiatikḗ, vu αἰτία, aitía, „Ursache, Grund“ kummt.
Akkusativ àls direkt Objekt
Zum Beispiel, ìm Sàtz „ìch seh dr Mànn“, ìsch da wo ma seht (àlso dr Mànn) ìm Akkusativ.
Akkusativ bi Präpositiona
Dr Akkusativ kààt aui noh Teil Präpositiona vorkumma.
Làtiinisch
Uf Làtiinisch, wìrd dr Akkusativ verwanda:
Hoochditsch
Uf Hoochditsch wìrd dr Akkusativ '''4. Fàll gnannt, oder Wenfall''', wial ma'na ìn dr Àntwort vu-n-era Frog fìndet, wo mìt „wen“ ààfàngt.
Ar wìrd verwanda:
Anglisch
Friahjer hàt's fer s direkt Objekt a ehmàliga Form gaa: „'hine“ (àstàtt „him“ hìtzutàg).
Frànzeesch
S Frànzeescha hàt kè Fall un àlso kè Akkusativ. Heechschterfàlls blibt noch ebbis ìwrig vu'ma ehmàlig „cas régime“, ìn da Personàlpronoma.
Zum Beispiel: je te vois, nous le mangeons... (àwer dia Form wìrd aui fer a Attribut verwanda, wo kè Akkusativ gìltet: nous le sommes, je le reste)
Esperanto
D Gràmmàtik vum Esperanto kennt zwei Fall: Nominativ un Akkusativ. Dr Akkusativ wìrd bàuia mìt'ma „n“, wo àm And vum Wort drààghangt wìrd.
Rüssisch
Uf Rüssisch wìrd dr Akkusativ verwanda:
Langweid am Lech
Lããgwaid (amtlich Langweid a.Lech) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Lããgwaid leit 15 km nerdlich vo Augschburg an dr Bundestrauß 2.
Vo dr Gmarkong send 48,2 % Landwirtschaftsfleche, 29,8 % Wald, 18,7 % Sidlongsfleche ond 3,4 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Lããgwaid gheret d Pfarrderfer Lããgwaid, Achsheim ond Stettenhofen, d Sidlong Foret ond dr Weiler Eggelhof.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Religion
91,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,1 % evangelisch.
Verwaltong
Lããgwaid ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Lããgwaid ischt dr Jürgen Gilg.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Lããgwaid ghert zom Schwäbisch.
Montlingen
Muntlaga ischt a Doarf ir politischa Gmoand Oberriet im Waalkrais Rhintl vom Kantoa Sanggalle.
Geografii
S Doarf Muntlaga lit rund um s Muntalgarbeargli, leangs vom Rhii, zmeazt im Rheantl.
Muntlaga ghört näabet Kriassara, Oachiwees, Koblwaald und em Doarf Oberriet, wia o d Wiiler Moos, Rechig, Stoag, Freiebaach, Stoa, Koblwees, Watt und Haard zur politischa Gmoand Oberriet. Uf am Gebiet vor Gmoand Oberriet, em ehemoliga Riichshof Kriassara, gits füüf verschidni Oartsgmoande, wo i da Ortsgmoand Allgemaine Hof Oberriet zäammagfasst seand. D Oartsgmoande Kriassara, Muntlaga, Oachiwees und Oberriet seand dabii deckigsgliich mit de jewiliga Döarfer.
Bevölkerig
Am 31. Dezämber 2009 hät s Doarf Muntlaga 1843 Iiwohner kha.
Bsundrigs zum gi aaluga
Wil d Oartsgmoand Muntlaga o Boda head, wo kli witer aweagg vum Doarf liggid, khört o d Alp Muntlagar Schwamm mit da Wörtschaft dazua. Dä Uusichtspunkt liit uf 1'127 m öber Meer, a Stuck oberhalb vom Doarf Koblwaald, gegen Kamor ufi. Ebefalls im Bsitz vor Oartsgmoand ischt d Krischtallhöali. Si ischt vom Doarf Koblwaald us i epa 15 Minuta z Fuass ärraichbar und ischt öber s Rhintl usi bekannt. Underhalb vom Doarf Koblwaald, iibeatat innara Felswand vom Semmeler (Semelenberg), seand d Überreascht vonnere ehemolige Roobritterburg. O d Ruine Wichastoa khört zur Oartsgmoand Muntlaga. D Felsaburg ischt nu öber an staila Fuassweag heandar am Wichaschtoanar-Seali z feanda. Säb Seali ischt a ehemoligs Baggerloch, wo im letschta Johrhundert Leam abbout wora ischt. Hüt ischs a Naturschutzgebiet.
Schmitten GR
Schmitte (rätoromanisch Ferrera, hochdütsch Schmitten) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Si lyt in dr Region Albula. S Dorf isch uf dr rächte Syte oben am Bärgbach Landwasser. Zur Helfti isch dr spektakuläär und berüemt Landwasserviadukt vo dr Räätische Baan uf Gmainsbode vo Schmitte. Uf em Bärg gege Norde lyt d Schmittener Alp, und wyter obe goot dr Gmainsbann bis zum Guggernällgraat. Ganz wyt obe het’s früener Ärzgruebe ggää.
Am 23. März 2013 händ d Lüüt vo Schmitte in ere Volchsabstimmig s Projäkt für ne Gmaindfusioon mit de anderne Ortschafte vom Albulataal abgläänt.
Universidade Federal da Bahia
D' Uni vo Bahia (port.: Universidade Federal da Bahia, abkürzt UFBA) isch di gröschti Universität vo Salvador, Bahia, Brasilie. Si isch 1946 gründet worde.
Si bietet 33 Master- und elf Doktoratsprogramm aa. Im Joor 2009 het si 3.474 Dozänte gha und 27.549 Studänte, drvo 1.768 Doktorante. D Uni vo Bahia isch eini vo de grösste Universitäte im Land und gältet as die besti z Bahia. Überhaupt ghöört si zu de aagseenste in ganz Brasilie.
Konstantin der Große
Dr Flavius Valerius Constantinus (* am ene 27. Februar zwüsche 270 und 288 z Naissus, Moesia Prima; † 22. Mai 337 z Anchyrona, ere Vorstadt vo Nikomedia), bekannt as Konstantin dr Groossi oder Konstantin I., isch vo 306 bis 337 römische Kaiser. Vo 324 aa het er as Elläiherrscher regiert.
Dr Konstantin isch im Raame vo dr Uflöösig vu dr röömische Tetrarchii („Viererherrschaft“) an d Macht choo, wo dr Kaiser Diokletian errichdet het. 306 het dr Konstantin s Erb vo sim Vater Constantius I. aadräte, wo d Soldaate iin zum Kaiser usgrüeft häi. Bis 312 het sich dr Konstantin im Weste, 324 au im Oste duuregsetzt. Si Regierigszit isch vor allem folgeriich gsi wäge dr konstantinische Wändi, won er iigläitet het. S Christedum het denn aagfange zur wichdigste Religioon im Imperium Romanum z wärde. Sit 313 het d Mailänder Veriibaarig d Religioonsfreihäit im ganze Riich garantiert und eso isch au s Christedum, wo no e baar Joor vorhär verfolgt worden isch, erlaubt gsi. Spööter het dr Konstantin em Christedum Briwilegie gee. 325 het er zum erste Konzil vo Nicäa iiglaade, wo innerchristligi Stritigkäite het sölle biileege. Im Innere het dr Konstantin meereri Reforme duuregfüert, wo s Riich bis zu sim Ändi brägt häi. Ussebolitisch isch s em glunge, d Gränze z sichere und z stabilisiere.
Noch 324 het dr Konstantin sini Residänz in Oste vom Riich verläit, in d Stadt Konstantinopel wo noch iim benennt isch („Konstantinsstadt“). E Hufe Äinzelhäite vo siner Bolitik si bis hüte umstritte, bsunders Frooge, wo sis Verheltnis zum Christedum beträffe.
Janine Wissler
D Janine Wissler (aigetli Janine Wißler ; * 23. Mai 1981 z Langen, Hesse) isch e dytschi Bolitikeri (Die Linke). Am 27. Februar 2021 isch si zäme mit dr Susanne Hennig-Wellsow zur Barteivoorsitzeri gwehlt woore. Syter anne 2008 isch si Abgordneti im Hessische Landdaag un deert Fraktionsvorsitzeri vu ir Bartei.
Härmchumft, Uusbildig un Beruef
D Janine Wissler isch z Dreieich un z Neu-Isenburg (boodi im hessische Landkrais Offenbach) in ere Mittelschichtsfamilie ufgwagse. Ire Vater isch Verchaufslaiter bi re Böumäärtchette un Gwäärkschafter gsii, d Mueter Aagstellt bi re Autoversicheri. Iri Mueter isch bolitisch in dr 1970er Johr in dr DKP aktiv gsii un het speeter mit dr Griene simpathisiert. D Janine isch vu 1987 bis 1991 uf d Wingertschuel z Dreieich un vu 1991 bis 2001 uf d Ricarda-Huch-Schuel gange, wu si s Abitur gmnacht het. Derno het si vu 2001 bis 2012 an dr der Universiteet Frankfurt Bolitikwisseschafte studiert un as Diploom-Bolitoloogi abgschlosse. Im Studium het si vu 2002 bis 2007 in Dailzyt as Verchaiferi in eme Böumärt gschafft. Derzue het si vu 2005 bis 2008 im Wahlkraisbiro vum Bundesdaagsabgordnete Werner Dreibus gschafft. No as Studänti het si anne 2004 us Brotescht gege d Agenda 2010 vu dr rot-griene Bundesregierig mit andere di hessisch WASG grindet.
Bolitik
No dr Verschmelzig vu dr WASG mit dr PDS zur Bartei Die Linke im Juni 2007 isch d Wissler Mitgliid vum Bundesvorstand un vum hessische Landesvoorstand woore. Bi dr Landdaagswahl im Jänner 2008 isch d Wissler iber d Landeslischt in s Barlemänt yyzooge, un au bi dr Neiwahl 2009 isch si wider in Landdaag gwehlt woore. Bi boode Wahle het si im Wahlkrais Frankfurt am Main VI kandidiert. Vu 008 bis 2009 isch si stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr Linksfraktion im Hessische Landdaag gsii, ab 2009 het si dr Vorsitz zäme mit em Willi van Ooyen ghaa. Syt sälle uf s Mandaat verziichtet het, sisch si elainigi Vorsitzeri. Bi dr Landdaagswahle 2013 un 2018 isch si im Wahlkrais Frankfurt am Main II aadrätte un isch wider iber d Landeslischt in Landdaag yyzooge. Syt em Jänner 2019 isch si Voorsitzeri vum Uusschuss fir Wiirtschaft, Energy, Verchehr un Wohne im Hessische Landdaag.
Syter 2011 isch d Wissler Voorsitzeri vum Linke-Kraisverband Frankfurt am Main. 2012 het si bi dr Ooberbuurgermaischterwahlen kandidiert isch im eerschte Wahlgang am 25. Februar 2012 uf 3,8 % vu dr Stimme chuu. Bi dr Frankfurter Ooberbuurgermaischterwahl 2018 het si im eerschte Wahlgang 8,8 Brozänt vu dr Stimme ghoolt.
Am 4. Septämber 2020 het si verchindet, ass si fir dr Bundesvoorsitz wett kandidiere. Uf em 7. Bundesbarteidaag im Februar 2021 isch d Janine Wissler mit 84,2 % vu dr Stimme zur Bundesvoorsitzeri vu dr Bartei Die Linke gwehlt woore.
Si isch Mitgliid vu Attac un Verdi. Us em Unterstitzerkrais vum trotzkistische Netzwäärch Marx21 un us dr Sozialistische Linke, zwoo linksextremi Gruppierige vu dr Bartei, wu vum Verfassigsschutz bschaut wääre, isch si uusdrätte im Rame vu ire Kandidatur fir dr Barteivoorsitz.
Kap Deschnjow
D Kap Deschnjow (au Kap Deschnjew, russisch: Мыс Дежнёва, isch dr östligst Punkt vom russische und eso au vom asiatische Festland. D Ratmanow-Insle, wo au zu Russland ghöört, lit no witer östlig.
Dr Naame
S Kap isch noch em russische Seefaarer und Belzdierjeeger Semjon Deschnjow benennt, wo 1648 as erste Öiropäer drum ume gfaare isch.
Geografii
Es befindet sich uf dr Tschuktschuke-Halbinsle an dr Beringstrooss, wo dr Tschuktschukesee (Nordpolarmeer) und s Beringmeer (Nord-Pazifik) verbindet. Wisawii vom russische Kap Deschnjow lit im Oste s amerikanische Kap Prince of Wales in ere Distanz vo 82 km. Zwüsche ne si d Diomedes-Insle. Dur d Beringstrooss, wo Ostsibirie vo Alaska drennt, goot in Nord-Süd-Richdig die globali Datumsgränze.