cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mühlhausen im Täle
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Bernd Schaefer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Mihlhouse ghert zom Schwäbisch.
Watson
Watson isch e Familiename. Eso haiße z. B. die Lyt:
Sina Erdrich
Lääbe
D Sina Erdrich isch d Doochter vun ere Räbuurefamilie. Mit 19 Johr isch si in irem Haimetoort Durbach fir di Freie Wehler in Gmairoot yyzooge, si isch doodermit di jingscht reeti in ire Gmai woore. Ire bolitisch Zyyl isch di attraktiiv Gstaltig vum Oort fir jungi Mänsche. En ander wiichtig Aaliigefir sai isch dr Kliimaschutz, wel dr Kliimawandel dr Rääbe vu ire Familie seli zuesetzt. Si wett si au steerker fir dr Chauf un dr Feerderig vu regionaale Wyy yysetze.
2018/19 isch d Erdrich Durbacher Wyybrinzässi gsii. Am 7. Juni 2019 isch d Sina Erdrich zur 70. Baadische Wyycheenigi gwehlt woore. Si isch di dritt Baadisch Wyycheenigi gsii, wu vu Durbach chuu isch. Wyybrinzässene sin d Hanna Mußler us dr Ortenau un d Simona Aurelia Maier us em Kraichgau gsii. Si het s Amt vu dr Baadishe Wyycheenigi modärnisiert mit Insta-Reals, Social Media-Presänz un Online-Wyybroobe. Iri Amszyt isch wäg dr Pandemy um ai Joor verlengeret woore.
Am 24. Septämber 2021 isch d Sina Erdrich Bei der Wahl zur im Saalbau in Neustadt an der Weinstraße zur 73. Dytsche Wyycheenigi gwehlt woore. Wyybrinzässene sin d Saskia Teucke us dr WQyyregioon Bfalz un d Linda Trarbach us dr Wyyregioon Ahr woore. Di drei Fraue hän si geege siibe Kandidatene duuregsetzt. Wäg dr Corona-Pandemy het s e bsunder Uuswaalverfaare gee.
D Sina Erdrich isch as Dytschi Wyycheenigi vor allem bekannt woore, wel si wäg dr COVID-19-Pandemy e Social-Media-Kunzept entwoorfe het, go ire Amt digitaal uusiebe. Iri Noofolger isch isch im Septämber 2022 derno d Katrin Lang vu Ebringe woore.
Lehmann
Lehmann heissed die Lüüt:
Madang (Provinz)
Madang (Tok Pisin: Madang) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt an dr Nordkischte vu Neiginea. D Hauptstadt isch di glychnamig Stadt Madang. D Nochberprovinze vu Madang sin East Sepik, Enga, Western Highlands, Jiwaka, Simbu (Chimbu), Eastern Highlands un Morobe.
Dischtrikt un LLG
D Provinz Madang isch in sechs Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
1363
s erschte Mol imene Dokumänt erwäänt
Realp
Fasnachtsclique
E Fasnachtsclique (viilmools kurz Clique aber au Fasnachtsgsellschaft gnennt) isch e Drummel- und Pfyffergrubbe wo an dr Basler Fasnacht mitmacht.<BR>
Fasnachtsclique wird ainersiits die musizierendi Formation, aber anderersiits au dr gsammti Verain gnennt.
Formation
D' Formation vo-n-ere Fasnachtsclique bestooht (vo Vorne zum Ändi) us Vordrab, Pfyffer, Dambuurmajor und Dambuure, wobii die eksaggti Raihefolg amme e bitz variert. D' Clique spiilt an de drey scheenschte Dääg, verklaidet in fantasiivolle Goschdyym und Larve uff ihrne Drummle und Piccolos traditionelli Fasnachtsmärsch.
Spiil
D' Pfyffer, dr Dambuurmajor und d' Dambuure bilde s' Spiil. Je noch Greessi und Dradition wäggslet d' Reihefolg vo de drey Undergruppene in dr Formation. Hyffigschti Variante sinn P-TM-T und TM-T-P. Usserdäm trifft me sehr oft au uff reini Dambuuren- oder Pfyffergruppene. S' Inschtrumänt vo de Pfyffer isch s Piccolo. D Dambuure (au Drummler) spiile uff ere Basler Drummle uss Metall oder Holz.
Verain
Fasnachtsclique hänn meischtens mehreri Formatione, wo an der Fasnacht lauffe. D' Gruppe sinn meischt noch Alter und mänggisch au nochem Gschlächt drennt. Einigi Clique verbiete sogar d' Migliidschaft vo aim Geschlecht in ihrne Statute. Ybligi Gruppe sinn Binggis (Kinder ab ca. 8 Joohr), Jungi Garde (Jugendliggi 12-18 Joohr), Stammverain (ab 18 Joohr) und Alti Garde (fyr Mitglieder wo nymm die zygigi Gangart vom Stammvereins wänn lauffe). Vili Verain bilde ihre Noochwuggs in aigne Drummel- und Pfyfferschuele uss. E baar Clique biete-n-au Erwaggsenekyrs aa.
Sage
Früener isch es so gsi: bi fasch allne Lüüt het’s nume Gschichte gää, wo me sech verzellt het; s Lääsen und Schrybe het me meischtens gar nit bruucht. Und d Saage sind e sone Sach vo dr müntlichen Überliferig. Es git Gschichte vo woore Sachen und sozialen und politische Reglen und den Erläbnis vo de Lüüt und au vo dene vo früener, das git s gmeinsame Aadänken a d Gschicht, me seit dämm s kolektyve Gedächtnis.
Meh oder weniger nooch bi dr würkliche Vergangeheit vo de Gsellschaften isch d Heldesaag, wo Sachen us dr Gschicht mit staarche Figuuren und unerhörte, mängisch au tragische Gschichte vrchnüpft. Es wichtigs Stück isch s Lied vo de Nibelunge.
A vilnen Oorte könnt me so Saage, wo eim e bestimmti erstuunlichi Sach vo früener loot lo verstoo, so wie öppe bi dr Tüüfelsbrugg oben a Göschenen im Kanton Uri. Bi de Gründigssaage ghöört me, wie öppis agfange het. Vo dr Wallfahrtschile vo Todtmoos wird gseit, d Muettergottes sälber sig anne 1225 cho zeige, wo me die sell boue. Wie d Stadt Bäärn gründet worden isch, het men us dr mündliche Gschicht gwüsst: Im vierzääte Joorhundert het dr Schryber vom Joorzytebuech bim Bäärner Münschter ufgschribe: «Me verzellt, Bäärn sig anne 1191 vom Herzog Berchtold gründet woorde.» Und dr Chronischt Konrad Justinger weiss de im füüfzääte Joorhundert z brichte, wie das ggange sig: em Herzog Berchtold sig bi dr Jagd a dr Aare e Bäär begägnet, drum heig die nöi Stadt de dr Name «Bäärn» übercho.
Anderi Saage erkläären es ächts Erläbnis mit fantasyvollem Drumundra, zu wie zum Bischpiil bim gfäärliche Fahren uf em Rhy bim Felse vo dr Loreley, wo dr Clemens Brentano zu den alte Saage no e nöji Verzellig gmacht het.
Immer isch das, wo innere Saag gseit wird, öppis fantastischs, öppis wo nit zu dr gwöönlichen Erfahrig vo de Möntsche basst. Wemmes ghöört, so töönts wie öppis Erfundnigs. So eifach isch es aber nit. Dr uralt Chäärn vo vilne Gschichte chunt drvo, wie d Möntsche emol das wo um sen umeen isch probiert hän z vrstoo. Es git bi de meischte Völker uf dr Äärde mythologischi Verzellige wo sääge, wie d Wält ganz am Afang entstanden isch. D Natur mit de Bäärgen und Gwässer und em Wätter, d Sunnen un d Stäärne het me sech als mächtigi Wääse vorgstellt wo s Lääbe vo de Mönsche vonne abhanget; und so isch die vilfältigi Götterwält vo de grosse Kulturen entstande und s farbigen Univärsum vo de frömde Gstalte wie d Riise, de Zwäärgen und Kobold, de Feeè und Härdmänndli, de Geischter und vil andere Figuure.
D Saag isch verwandt mit em Määrli, wie me se bi de Brüeder Grimm cha lääse, und au chly mit em historische Lied, grad wenn s döört drin um Helde goot. Zu allne Zyte het me die alte Gschichte de au gäärn ufgschribe zum se anderne Lüüt wider gnau chönne verzelle oder zum Lääse gää, so wird druus au e Sach vo der Literatur. Für d Saagen inträssiere sech drzue au d Volchskund, d Gschicht und au d Psichology.
Sankt Radegund
Sankt Radegund oder uf düütsch Heiligi Radegund bedüütet:
TAP Portugal
TAP Air Portugal isch e halbstaatlichi und d gröchst portugiesische Fluggesellschaft mit Sitz ds Lissabon und Drähchrüz ufem dortige Flughafen Humberto Delgado Lissabon sowie Mitglied vo der Luftfahrtallianz Star Alliance.
Gschicht
Am 14. März 1945 isch d Transportes Aéreos Portugueses (Portugiesischer Lufttransport) ds Lissabon gründet worde. No im gliche Jahr het d Gschellschaft Gesellschaft zwei Douglas DC-3 kauft. De erscht kommerziell Flug führt si am 19. September 1946 zwüsche Lissabon und Madrid durch. Am 31. Dezember 1946 wird d Verbindig zwüsche Lissabon–Luanda (Angola)–Lourenço-Marques (Mosambik) eröffnet. D Reisezeit het hin und zrüg 15 Tage duret, het 12 Zwüschelandige brucht und isch damals mit 24.540 km der längsti Linieflug gsi, wo e DC-3 durchgfüehrt het.
Innerhalb vo wenige Jahr wachst d Fluggschellschaft, 1948 isch si Mitglied vo der IATA worde. Au ds Streckenetz isch witer gwachse, so chäme europäischi Ziel wie Paris (1948) und London (1949) dezue, wo mitere Douglas C-54 (DC-4) bedient worde sind, und Sevilla (1948), wo mitre DC-3 bedient worde isch.
Für weiteri vorwiegend langi Streckene ohni Zwüschestopp bediene zu chöne, isch 1955 die erschti Lockheed Super Constellation in Betrieb gno worde. Im Jahr 1960 isch d TAP drufhib als eini vo de wenige Fluggschellschafte vo Europa nach Rio de Janeiro gfloge. Im Juli 1962 het d TAP d erschte Caravelle VI-R bercho, wo sie ins Jet-Zitalter istige. In der Folg nimmt ds Unernähme weiteri Ziel i de Flugplan uf, drunter au Las Palmas de Gran Canaria und Santa Maria uf de Azoren (1962), München und Frankfurt am Main (1963), Genf und Faro (1965) sowie witere europäische Flugziel. Ab 1967 flügt d TAP nur no mit strahlgetriebene Flugzüg vo de Type Caravelle, Boeing 727-100 und Boeing 707. D Flotte wird ide 1970er-Jahren mit Boeing 747-200 und Boeing 727-200 erwitert. Ab Afangs 1980er-Jahre firmiert ds Undernähmf unerem Name TAP Air Portugal. Parallel dezue stellt d Gschellschaft ihri erschte Boeing 737-200 sowie Langstreckeflugzüg vom Typ Lockheed L-1011-500 in Dienst, wo d Boeing 707 und Boeing 747 ersetzte.
Im Jahr 1985 isch d Tochtergschellschaft Air Atlantis gründet worde, wo de Charterflugvercher vo der TAP ubernoh het. Durch de ahaltend Fortschritt ide 1980er und 1990er Jahr isch d Fluggschellschaft witer gwachse: So ordere me zunächst d Type Boeing 737-300 und Airbus A310-300 sowie Afangs de 1990er-Jahr au Airbus A320-200 und Airbus A340-300, wo d ältere Flugzüg abglöst hei.
Afangs 21. Jahrhundert isch der bisherig Name TAP Air Portugal in TAP Portugal gändert worde. Zitgleich sind d erschte Flugzüg vom Typ Airbus A330 in Betrieb gno wirde. Sitem 14. März 2005 isch d TAP zudem Mitglied vo der Star Alliance.
Im Dezember 2006 kündigte TAP d Übernahm vome Anteil vo 99,8 % an der portugiesisch Regionalfluggschellschaft PGA Portugália Airlines aa.
Im Lauf vom Jahr 2011 kündigt d portugiesisch Regierig d Privatisierung vom Undernähme aa. Das gilt als Teil vom 87 Mrd. Euro umfassende Rettigspacket der EU. Nach mehrere Alauf scheitert im Dezember 2012 de letzti Versuech Vo der Privatisierig, die bis 2015 vertagt worde isch. Im Frühling 2015 verbliebe no zwei Bieter: Avianca und Azul Linhas Aéreas. Drufhin verchauft der portugiesisch Staat 61 % vo der TAP Portugal an den Azul-Gründer David Neeleman und de portugiesisch Undernähmer Humberto Pedrosa, Eigentümer vo der Gruppe Barraqueiro für ungefähr 350 Millione Euro.
Sit Mai 2016 ghöre wieder 50 % der Fluggschellschaft em Staat Portugal. Atlantic Gateway reduziert sini Beteiligung uf 45 %, wobi d Geschäftsleitig privat blibt; d restliche 5 % vo de Anteil sind für Mitarbeiter reserviert. Vorgsää isch zudem, dass die chinesisch HNA mit ihre Hainan Airlines bim Konsortium istigt und indirekt bis zu 20 % bi der TAP erwirbt.
Manus (Provinz)
Manus (Tok Pisin: Manus)(Unserdeutsch: Manus) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si umfasst d Hauptinsle Manus (1.554 km²), di andre 17 Admiralitäts-Insle un di chlainere Weschtlige Insle. D Hauptstadt isch Lorengau.
TAP Portugal
Gschicht
Im September 2017 isch d Gschellschaft erneut in TAP Air Portugal umbenennt worde. 2018 übernimmt d Antonoaldo Grangeon Trancoso Neves de Vorstandsvorsitz vo Fernando Pinto, wo d Position vorher 17 Jahre innehet gha.
Manus (Provinz)
Dischtrikt un LLG
D Provinz Madang het ai Dischtrikt. Dischtrikt bstehn us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
TAP Portugal
Service
Uf de Churz- und Mittelstrecke löhnd sich d Sitz in der Economy Class ide Airbus-Flotte ned zrügstelle. Uf alle Flüg wird mindestens e chline Snack abote. Uf de Langstrecke sind alli Sitz mit persönlichem In-Flight-Entertainment-System Usgstattet, Ässe und Getränke sind im Flugpris enthalte. Uf de Churz- und Mittelstrecke chan gäge Ufpris e Sitzplatzreservierig im vordere Teil vom Flugzeugs buecht wärde. Ide Airbus-Flotte sind hie Sitz installiert, wo im Gägesatz zu de Sitze witer hinde im Flugzüg über en erhöhte Sitzabstand und über e verstellbari Chopfstützi verfüge. Userdem sind d Sitz mitme Tablet-Halter und eme Stromanschluss usgstattet. Äbefalls wärde d Mahlzeite ider Economy Xtra überarbeitet, es wird zu bestimmte Zite es warms Ässe abote. Uf de Langstrecki wird in dene Klasse e erhöhte Sitzabstand abote und d Sitz löhnd sich chli witer zrügklappe. Ab Januar 2020 isch es Priority-Boarding enthalte. Uf de Churz- und Mittelstrecke wärde hie ide Airbus-Flotte d gleiche Sitz wie ide Economy Xtra brucht. Es git es besseres Agebot a Spise und Getränk. Uf de Langstrecke werde ide meischte Flugzüg Full-Flat Sitz abote.
Aktuelli Flotte
Mit Stand Januar 2020 bstaht d Flotte us 106 Flugzüg miteme Durchschnittsalter vo 9,4 Jahr:
Vo de 53 bstellte Flugzüg sind d ursprünglich bstellte 12 Airbus A350 in 14 Airbus A330neo umgwandlet worde. Das isch am 13. November 2015 vom Konsortium Gateway, der neu Miteigetümer vo der TAP Portugal, bekannt gä worde.
Vorher igsetzti Flugzüg
Im Lauf vo ihrem Bestah setzt d TAP au folgendi Flugzügtype ii:
Zwischenfälle
Infolg under anderem wäge dem Unfall isch d Piste zwischezitlich mittels ere ufwändige Stelzekonstruktion dütlich verlängert worde.
Manus (Provinz)
Sproche
D Sproche, wu uf uf dr Insle vu dr Provinz Manus gschwätzt wäre, ghere zue dr Auschtronesische Sproche, un bilde do ne aigeni Untergruppe vu dr Ozeanische Sproche. Noch em Ethnologue wäre die 31 Sproche uf dr Insle gschwätzt (mit em language code, dr Insle, wu si gschwätzt wäre un ere gschetzte Zahl vu Sprächer noch em Zensus vu 2000):
Dinkel
Dr  Dinkl (Triticum aestivum subsp. spelta), isch a Gwächs en dr Familie vo de Süßgräser (Poaceae) der Gattung Triticum L. Dr Dinkl hoißd au Schwobakorn, weil r öfdr bei de Schwoba aabaud wurd. En dr Schwiz hoisd r au Chorn, Fäse odr Spälz.
Nama
Dr Nama Dinkl kommd vom althochdeitscha thinkil (9. Jh.). A andrr Nama, Spelz, gohd auf a Oigaschafd zruck, mo ma ned mog, s Korn gohd schleachd vo dr Hüll, em Schbelz.
Ortsnama wia Dinkelsbühl, Dinkelhausen, Dinggelscherba odr Berg wia dr Dinkelberg, ond Familienama wia Dinkelacker zoigad d Bedeidong vom Dinkl.
Biologii
Dr Dinkl isch a spontane Einkreuzung vo ama Wildgras, em Aegilops squarroasa, en da Emmer.
Sorda
Dr Urdinkl war z wenig standfeschd ond d Erträg z kloi, so isch dr Urdinkl mid Woiza kreuzd worra. Oberkulmer Rotkorn ond Schwobakorn send echde Dinkelsorten. S Franckenkorn isch a Kreizong.
En dr deidscha Landwirdschafd send blos Wendrsorda zuaglassa. D Zualassong isch d Voraussedsong fir da gwerblicha Aabau.
D genetisch Urschbrenglehoid isch beim Dinkl a Thema, weil d Oigaschafda vom Dinkl, wia Vrdräglichkeid fir d Leid, da Ausschlag drfir isch.
Drneba isch em Dinklmehl ofd au Woizamehl dren, mo billigr ond oifachr z bearboida isch.
A lenks Rauweizen (Triticum turgidum)
B drneba Hartweizen (**Triticum durum'')
C ond Polnischer Weizen (Triticum polonicum) (zwoimol)
D rechds Dinkel (Triticum spelta)
Aapflanza
Dr Dinkl isch scho en dr Frühbronzezeit (ab 1700 v. Chr.) en dr Schwiz nochgwiesa worra. Dr Dinkl kaa au auf Böda wachsa, mo arg karg sen ond emma rauha Klima liegad. Wega de lange Halm daugd dr Dinkl ned bsondrs fir a maschinelle Landwirdschafd.
Wann dr Dinkl ooreif gernded wurd, weil r nemme reif werda däd wegem Weddr, odr weil ma Greakern macha will, muaß ma n darra. Dodrfir hods freihr extra Greakerndarre gea.
Essa
Dr Dinkl isch wia jedes Mehl z vrwenda. Greakern isch ooreif gerndedr Dinkl ond r muaß drockned werra. S ooreif ernda hod au da Grond emma rauha Klima, mo fir s reifa ned ausroichd.
Medizin
Zwar kenn ma da Dinkl scho lang, abr d Hildegard von Bingen hod en ned bsondrs empfohla.
Dr Dinkl kaa au Allergia auslösa, r isch ned ohne Gluten.
Nährwerd
Fettgehalt 2,4 g, Kohlenhydrate 70 g, Gesättigte Fettsäuren 0,4 g, Mehrfach ungesättigte Fettsäuren 1,3 g, Fettgehalt ungesättigte Fettsäuren 0,4 g, Ballaststoff 11 g, Zucker 7 g, Protein 15 g ond 0 mg Cholesterin.
Chemii
Em Dinkl send dren: Natrium 8 mg, Kalium 388 mg, Vitamin A 10 IU, Vitamin C 0 mg, Kalzium 27 mg, Eisen 4,4 mg, Vitamin B6 0,2 mg, Vitamin B12 0 µg, Magnesium 136 mg.
Junge Freiheit
Di Junge Freiheit (JF) isch e iwerregionali ditschi rechtsgrichteti Wuchezittig. Si verstoht si as unabhängig konservativ Medium. Bolitikwisseschaftler sään in dr Zittig e Sprochrohr vu de Neie Rächte un ordne si as Scharnier zwische Rechtsextremismus un em Konservatismus ii.
Gschicht
D JF isch im Mai 1986 z Friburg grindet wore as Organ fir d Jugendorganisation vu de Freiheitliche Volkspartei (FVP). Si isch aafangs all zwei Monet as Schieler- un Studentezittig mit re Uflag vu 400 Stuck erschine. Im Johr 1990 hän zeh Hauptautore d Junge Freiheit Verlag GmbH. Grindet. Ab Jänner 1991 isch d JF all Monet ruskumme. Am Aafang isch si vor allem an Universitete dur Mitglider vu Burschenschaften verdriwe wore. 1993 hän d Verlagsgrinder um de Schefredakeer Dieter Stein d die Grindig vun ere Kommanditgsellschaft bschlosse un de Sitz vu de Zittig uf Berlin verlait, 1995 isch d Junge Freiheit Treuhand GmbH z Berlin aagmeldet un d Junge Freiheit Verwaltungs- und Beteiligungsgesellschaft mbH Potsdam grindet wore. Sit em 21. Jänner 1994 kunnt d JF as Wuchezittig mit 20 bis 28 Sitte rus.
Nashorn
D Naashörner (Rhinocerotidae) oder au d Rhinozeross bilde e Familie vo de Umbaarhuefer (Perissodactyla), wo hüte no fümf läbigi Arte het. Si si charakterisiert dur e chreftige Körper, churzi Bäi mit drei Zeeche und e groosse Chopf. Uf dr Naase häi alli Verdräter, wo s hüte git, e markanti Bildig, wo us äim oder zwäi Hörner bestoot, wo dr Familie iire Naame gee häi. D Familie isch äini vo de vilfältigste und erfolgriichste in dr Gschicht vo de Süüger und isch wäärend iirer Entwickligsgschicht, wo vor fast 50 Millioone Joor aagfange het, über witi Däil vo Öirasie, Afrika und Nordamerika verbräitet gsi. Iire Niidergang het am Ändi vom Miozeen vor öbbe 6 bis 5 Millioone Joor aagfange, wo sich s Klima gänderet het und drmit d Landschaft. Das het zur Folg gha, ass alli nordamerikanische Naashornarte usgstorbe si und au e Hufe Arte im Räst vo iirem ursprünglige Verbräitigsgebiet. Gege s Ändi vom Pläistozeen het s denn e Faase gee, wo alli nordöirasische Verdräter verschwunde si. Nume Naashornarte, wo hüte im Afrika südlig vo dr Sahara und im süd- bis südöstlige Asie verbräitet si, häi überläbt, si aber däilwiis stark vom Usstärbe bedroot.
Borussia Dortmund
Dr Ballspielverein Borussia 09 e. V. Dortmund (churz Borussia Dortmund, BVB oder BVB 09) isch e Sportverain vu Dortmund. Sy Fueßballsparte nimmt „als Hauptsportart die hervorragende Stellung innerhalb des Vereins“ yy. Borussia Dortmund isch im Mannefueßball ain vu dr erfolgrychschte Klub vu Dytschland. Näbe acht Dytsche Maischterschaften un drei DFB-Pokalsiig het dr BVB 1966 dr Europapokal vu dr Pokalsiiger (un dodermit as erschte dytsche Veryin iberhaupt en Europapokal) un 1997 d Champions League un im nämlige Johr au dr Wältpokal. Di erscht Herremannschaft spiilt in dr Bundesliga un lyt in dr Ebige Tabälle uf em 3. Blatz.
Drotz ass Borussia Dortmund urspringlig as Fueßballverain grindet woren isch, het dr Klub hiet au ne Handball- un e Dischtennisabdailig. Mit iber 130.000 Mitglider isch Borussia Dortmund fimftgrescht Sportverain uf dr Wält. Syt Novämber 1999 sin d Lizänzspiilerabdailig vu dr Borussia, di zwoot Mannschaft un d A-Juged in di bersenotiert Borussia Dortmund GmbH & Co. Kommanditgesellschaft auf Aktien uusglageret, wu syt em 23. Juni 2014 im SDAX glischtet isch.
Borussia Dortmund drait d Haimspiil syter anne 1974 im Westfalenstadion uus, wu syt em 1. Dezämber 2005 dr Name Signal Iduna Park het.
Bahnhof Wilchingen-Hallau
Baanhof Wilchingè-Hallau (amtlich Bf Wilchingen-Hallau) isch d Baanschtation vo dè Gmaandè Hallau un Wilchingè im Bezirk Unterchläggi vum Kanton Schaffuusè. Bi dè Inbedrybnaam vo dè S-Baan Schaffuusè uff èm Hochrhybaan-Abschnitt Ärzingè (Baddè)–Schaffuusè isch dè Baanhof Wilchingè-Hallau am stärkschtè umbaut worrè. Zämmè mit dè andrè dütschè Baanhöf uff Schwyzer Staatsgebièt ghört er zuè dè letschtè Baanhööf, wo nõch dè Baanreform z Dütschland Eigèdum vo dè BRD sin un zum uumittelbarè Bundesbsitz ghörèt.
Laag
Dè Baanhof lyt a dè Landschtrõss, wo Hallau un Wilchingè mitnand vobindèt. A sèbbèrè Landschtrõss i dè Mitti vo beidè Dörfer lyt dè Wilchinger Wyyler Unterneuhuus, wo zum Standort vu dè Station gmacht worrè isch. Hallau lyt öppè 1 km nördlich vu Unterneuhuus, Wilchingè öppè 800 m südlich dèvu. Witterhy isch dè Baanhof Wilchingè-Hallau guèt a s Strõssèvokeersnetz aabundè, well d H 13 d Station öppè 100 m südlich passyrt un Hallauer Landschtrõss uumittelbar bim EG d Strèggi übberquert hèt. Sit 2013 isch s EG nummè übber è Zuèfaartsschtrôssli am Chyswärch vorby mit dè H 13 vobundè.
Gschichtè
S EG vom Baanhof Wilchingè-Hallau isch vo Aafang aa als ''Stationsgebäude 2. Klasse'' baut worrè, well dè Landbaanhof nit als rentabel taxyrt worrè isch.
Dè Güèterschopf isch èrscht 1875 weschtlich vum EG baut worrè, well diè BadStB am Aafang sèlli Inveschtitionè als nit rentabel aagluègèt hèt, die Gmaandè Wilchingè un Hallau abber für èn Güèterschopf intervenyrt hèn.
Im Johr 1892 hèt mò èn Aabau am Oschtgibbel vum EG vorgnõ, um s Wartesäli grösser z machè.
S Wôsch- un s Aborthüsli sin 1908 abgrissè un durch è grössers Toilettèhüsli ersetzt worrè.
Im Johr 1927 isch z Wilchingè s mechanische Stellwärch FD i dè Bauform Bruchsal I in Bedryb gnõ worrè.
Zwǜschè 1962 un 1970 sin usserm EG, èm Güèterschopf un èm Baanwärterhüsli alli Hochbautè vu dè Station z Wilchingè-Hallau abgrissè worrè.
Am 5. Oktobèr 2013 isch dè Uusbau vo dè Baanschtrèggi zwüschè Ärzingè un Schaffhuusè fèrtig gsi un im Bedryb übbergää worrè: D Strèggi isch zwǜschè dè Baanhööf Ärzingè un Beringè uff 12,5 km Längi zweigleisig uusbaut un zwǜschè Ärzingè un Schaffuusè elegtrifizyrt worrè. Sitdèm vokeerèd zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè d Züüg vo dè Schaffuuser S-Baan im Halbschtundètagt mit Halt an alle Stationè. D Yfüürig vo dè S-Baan hèt im Bf Wilchingè-Hallau zu massyvè Umbaumassnaamè gfüürt. Zèrscht isch s neuè Gleis 2 z nennè, denn dè Sitèperron am Gleis 2. Für dè Perron am Gleis 2 hèt s è Unterfüürig vum Huusperron zum Perron am Gleis 2 bruucht. D Unterfüürig hèt nõch dè aktuèllè Vorschriftè abber barrièrefrey sy müèsè, ergo hèt näbb dè Stägè au è Rampè für beidi Zuègäng vo dè Unterfüürig hèr müèsè. Zämmè mit èm Dach uff èm Huusperron hèt dè Landbaanhof im Unterchläggi è ganz andri Luègi chriègt. Näbbèby isch au dè BÜ Oscht a dè Hallauer Strõss graad öschtlich vum EG uffghobbè worrè. Dèsèll BÜ Oscht hèt bi dè Autofaarer für Ärger gsorgèt, well er bi haltendè Züüg è langi Wartezyt für dè Strõssèvokeer nõch sich zogè hèt. Ooni sèllèn BÜ isch abber diè dirèkti Strõssèvobindig vu Hallau uff Wilchingè kappt gsi. Au dè BÜ Wescht, wo d H 13 niveauglych d Strèggi übberquert hèt, isch bim S-Baan-Umbau in è Baanunterfüürig umbaut worrè. D Strõssèvobindig Hallau-Wilchingè isch dõrum vum früènèrè BÜ Oscht übber dè Zuèfaartswäg zum EG zum ehemòligè BÜ Wescht umgleitet worrè. Um Blatz z sparè, hèt mò d Strõssèaabindig als Chraisvokeer unter d Ysèbaabrugg a dè Weschtuusfaart vum Wilchinger Baanhof baut.
Durch dè Bydritt vo dè Schwyz zum Schengener Abchò im Johr 2008 isch d Bedütig vo dè Gränz zwǜschè dè Schwyz un Dütschland zwar gringer worrè; s git abber au witterhy unregelmäßigi Kontrollè i dè Züüg zwǜschè Ärzingè un Wilchingè/Nüüchilch.
Infraschtruktur
Dè Bf. Wilchingè-Hallau isch urschprünglich mit folgendè Komponäntè baut worrè:
Gleisaalaag
S hèt urschrünglich nu ei Perrongleis z Wilchingè gää. S Gleis 1 lyt am Huusperron. Sit èm zweigleisigè Uusbau vom Hochrhybaa-Abschnitt isch ès Gleis 2 mit Sitèperron dèzuè chò. Im weschtlichè Baanhof gits è Güètergleis, wo in beidi Richtigè a s Gleis 1 aabundè isch. I dè Mitti vum Güètergleis isch dè Güèterschopf glègè. Übbers Güètergleis hèt mò dè Güèterschopf sowiè dè Lager- un Voladeblatz bediènè chönnè. Nõchdèm d Station nǜmmi im Güètervokeer bediènt worrè isch, hèt mò s Güètergleis komplètt gu Weschtè volait, demit è Aaschlussgleis an è Kyswärch mit èm Güètergleis vobundè wörrè hèt chönnè. Am Weschtänd vum Güètergleis lyt bis hüt nò è Schutzgleis.
D Station Wilchingè-Hallau wörd übber s lokale un mechanische Stellwärch gschtüèrèt. Sèllèwäg sin z Wilchingè nò Flügelsignaal nõch DB-Bauart im Ysatz.
Baanübbergäng hèts z Wilchingè zwei, je ein a dè Wescht- un a dè Oschtuusfaart gää. Beidi Übbergäng sin technisch gsicherèt gsi, wa bim BÜ a dè Weschtuusfaart, wo d H 13 d Strèggi chrützt hèt, nit anderscht z voantwortè gsi isch. Beidi BÜ sin bim Umbau 2013 uffglöst worrè. Dè BÜ Wescht isch durch è Baanunterfüürig ersetzt worrè.
Département Aisne
Gschicht
S Département Aisne isch eis vo dä 83 Départemänt, wo am 4. März 1790 während dä Französischä Revolution bildet wordä isch. Es isch us dä Gebiäte vo dä Île-de-France (Laonnois, Soissonnais, Noyonnais, Valois) und dä Picardie (Thiérache, Vermandois) zämmegfasst wordä.
Geographii
S Départemänt Aisne isch umgäbe vo dä Départemäte Nord, Somme, Oise, Seine-et-Marne, Marne und Ardennes und gränzt au noo a Belgiä. Witeri wichtigi Ort: Tergnier, Chauny, Hirson, Villers-Cotterêts.
Bahnhof Wilchingen-Hallau
Hochbautè
Dè Güèterschopf isch us Stai baut worrè, wa ussergwöönlich gsi isch, well bi Landbaanhööf i dè Regèl d Holzbauwyys gnõ worrè isch.
Département Aisne
Geographii
Flüss: Aisne, Marne, Ourcq, Vesle, Somme, Oise, Serre.
D Bewohner vom Départemänt Aisne wärde Axonais gnännt.
Bahnhof Wilchingen-Hallau
Baanvokeer
Sit èm Dezèmber 2013 vokeert d Schaffuuser S-Baan zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè mit Halt z Wilchingè-Hallau im Halbschtundètagt.
D Züüg vom Interregio-Exprèss Basl Bad Bf-Bhf. Friddrichshaffè uff dè DB-Linniè IRE 3 halted un chrützèd im Ärzinger Baanhof un fägèd churz vor dè S-Baan durch dè Nõchbòrbaanhof Wilchingè durrè.
Ökumenischer Rat der Kirchen
Dr Ökumenisch Root vo de Chilene (ÖRK) oder au Wältchileroot isch e Tachorganisazioon vo dr ökumenische Bewegigi vo de Chrischte.
s Zyl
D Organisazioon, wo ane 1948 z Amsterdam ggründet worden isch, isch z Gämf dehei. Derzue ghöre 348 regionali chrischtlechi Chilene us öppe 120 Länder vo dr ganze Wält.
Dr ÖRK wott hälfe d Chrischte, wo zu underschidleche Chilene i verschidene Kultuure ghöre, zämezfüere. Es wyts Zyl isch es, zun ere Einheit vo alne Chrischte z cho. Uf em Wääg dörthi macht dr ÖRK Projäkt, wo für d Zämenarbet zwüsche de Chilene wältwyt und i de einzelne Länder guet sind.
Drüberuse tuet dr Ökumenisch Root vo de Chilene au mit Verträter vo de andere Wältreligione rede.
Chilene, wo drzue ghöre
Im ÖRK sind vil grossi evangelischi, refermierti, methodistischi, baptistischi, anglikanischi, altkatolischi, orthodoxi und altorientalischi Chilene drby.
Sing nicht, Vogel!
"Sing nicht, Vogel!" isch a schwäbisches Theaterstick en oim Akt iber da oberschwäbischa Pfarrer ond Dichter Michael von Jung vom Alfred Weitnauer. D‘ Auffierong dauret – je nochdem, wie schnell d’Schauspieler schwätzet ond wie oft des Publikum lacha muaß - so oi bis anderthalb Stond. Wann des Stick zom erste Mol ufgführt worde isch, muass erscht no ermittlet werda.
Hischtorischer Hentergrond
Was mr zuvor wissa sott ond was’s Publikum en dr Regel us em Programmheft erfährt: Dr Michael Jung wird 1781 en Saulgau gebora. Sei Vadder isch en ganz oifacher Schneider, ond deswega muass au dr Sohn zunächst emol den Beruf lerne. Weil en aber des Handwerk net glicklich macht, studiert’r no Theologie ond wird 1811 Pfarrer em oberschwäbischa Städtle Kirchdorf. A baar Johr später grassiert em Land a Typhus-Epidemie, ond dr Michael Jung brengt’s fertig, durch omsichtige ond richtige Maßnahma viele vo seine Schäfla vo dere Krankheit zo hoile. 1814 verleiht em deshalb dr Kenig da keniglich-wirdebergischa Zivil-Verdienschtorda, was mit dr Erhebong en da Adelstand vorbonda isch. Dr Pfarrer isch saumäßig stolz uf sein Orda; er trägt en zeitlebens: An de Werkdäg uf seim schwarze Frack, wo er selbscht gschneidret hot, ond an de Sonndig uf em Messgwand. Er fühlt sich zom Dichter berufe ond ersetzt dia landesübliche Leichapredigta durch selbstverfasste Moritata, wo’ner am offena Grab zom beschta gibt ond sich selbscht mit dr Gidarr begleitet. Dr Kircheleidong gfellt so ebbes nadierlich iebrhaupt net. Er wird emmer wieder aufgfordret, des ärgerliche Liedersenga zo onderlassa, aber er sengt trotzdem weiter. Net emol a Geldstrof zeigt Wirkong. Er zahlt se ond macht weiter wie bisher.
En Wirklichkeit isch dr Michael von Jung von‘ra Strofversetzong et verschont bliebe. Dr Alfred Weitnauer aber hot en seim Stick fürs Publikum en versehnlichere Schluss parat.
Ort ond Zeit vo dr Handlong
Kirchdorf bei Memmenge an dr Iller, so om 1840 rom
S‘erschte Datei: Vor dr Kirch
A elterer Herr em a Gwand vom a Geistlicha wardet uf jemand. Vo dr Kirch her hört ma d’Orgl da Milidärmarsch en D-Dur vom Schubert spiela. Der geistliche Mo traut seine Ohre net. En Milidärmarsch uf dr Kircheorgl während dr Mess? Oglaublich! Er frogt e Frau, was des zo bedeite häb, ond kriegt zor Antwort, dass des jeda Sonndich so sei. Am Schluss vo dr Mess dät dr Pfarrer emmer durch de Mittlgang gange ond’s Weihwasser mit’m Weihwedl em Vierviertltakt ausdoile, damit dui Sach meh Schwong häb. Dr Geistliche schittelt da Kopf, goht zom Pfarrhaus ond klopft energisch an d’Tür.
S’zwoide Datei: Em Pfarrhaus
D’Pfarrhaushältere Ursl losst da Domkapitular rei ond sait glei „Du“ zo’nem. Er verbittet sich des ond kriegt zor Antwort, mit em Herrgott sei se schließlich au per „Du“ ond er, dr Domkapitular, sei schließlich nix Bessers.
Als dr Pfarrer vo seira Mess en d’Stub kommt, will er em Domkapitular noch dr Begrießong zerscht Moscht, no en Schnupfdabak ond schließlich a Zigarr obiete, aber der lehnt älles ab ond fällt glei mit dr Tier ens Haus, worom er komme isch: Er nemmt e Biechle aus seira Tasch ond frogt de Pfarrer, ob’r des kenne dät. Der ko’s nadierlich et verleigna, weil er selbscht dr Vorfasser isch. Dr Domkapitular beostandet, dass’r des Biachle ohne kirchliche Druckerlaubnis rausgebe hot. D’Ulmer Metzgerzunft häb sich do drieber beschwert, weil er en oim vo seine Lieder en Raubmörder en Zammahang mit dr ehrewerte Organisation vo de Ulmer Metzger brocht häb. D’Ärzteschaft vom Illerkreis häb schriftlich proteschtiert gege a Gedicht ieber en Mediziner, wo en dr Iller versoffe isch, ond’s bischeffliche Ordinariat häb schwerwiegende Bedenka gege an Haufa vo Stella, dia zom Toil ganz näh an Gottesläschteronga noreiche dätet. Älle Vorwirf werdet mit ausfürliche Zitat ondermauret. Dr Michael Jung begegnet jedem Vorwurf mit’re ganz bauraschlaua Antwort. Emmer wieder emol betont’r, ma miasst des Ganze gsonga höra, no dät’s viel schener klenga, aber emmer, wenn’r zo seire Gitarr greife ond mit em Senga ofanga will, wird’r vom Domkapitular ufgfordret, des jo bleiba zo lau.
Uf oimol betritt ganz oagmeldet d’Millere vo Berkheim d’Stub ond bschtellt a Grablied für d’Beerdigung vom Miller, wo grad em Sterbe leit. Mendeschtens zwanzg Strophe sott’s han ond zor Melodie „Das Wandern ist des Müllers Lust“ gsonga werda. Während dr Domkapitular a moralischa Vernichdongsred uf de Pfarrer neibrassla lässt, schreibt der bereits an seira nächschde Moritat.
Noch langem Hin ond Her wird dr Domkapitular strenger: Dr Pfarrer soll sich schriftlich verpflichta, vo jeglichem Liedersenga am offena Grab Abschdand zo nemma, doch der duat, wia wenn’r’s et ghört hätt. Als em dr Domkapitular au no vorwirft, seine Vers hättet mit’re echta Dichtkunscht ieberhaupt nix zo dua, goht dr Michael Jung ans Büacherregal ond bestoht druf, a Gedicht vorzlesa, en dem onder anderem folgende Vers vorkommet:
Em Domkapitular sieht mr o, dass em schlecht worde isch. Er fordret da Pfarrer uf, ihn mit solche miserabl greimte Banalideda zo verschona. Als’r vom Michael Jung erfährt, dass des Gedicht gar et vo ehm isch, sondern vo ma gewissa Friedrich Schiller, bricht fascht d’Welt fir da Domkapitular zamma. Dr Michael Jung aber behauptet, es dät viele gscheite Leit geba, die ehn für da zwoida Schiller halta dätet. Schließlich häb dr Schiller genau wie er en wirdebergischa Staatsorda verlieha griagd ond sei g’adlet worde.
Als d’Ursl dabei isch, s’Middagessa nozorichta, lenkt dr Michael Jung s’Gschbräch uf d‘Giftmischerei ond betont, dui sei grad ganz en Mode ond am wenigschda dät mr’s Gift merka, wenn’s en de Leberwürscht vrschteckt sei. Wie’s Middagessa uftrage wird – s’geit nadierlich Sauerkraut mit Leberwürscht – ond d’Ursl em Domkapitular a ganz beschtimmte Wurscht uf da Deller legt, kriegt der’s mit dr Angscht zo dua, nemmt schnell sein Huat ond haut ab. Uf dui Frog vom Jung, wie’s jetzt mit dera schriftlicha Erklärong weiterganga soll, sait dr Domkapitular bloß, dass ehm jetzt älles egal isch, er häb jetzt Wichtigeres vor.
Em Pfarrer sei Tischgebet „Komm, Herr Jesu, sei unser Gast, und segne, was du uns bescheret hast. Lass Speis und Trank uns wohl bekommen, beschütz und segne alle Frommen!“ wird vo dr Ursl ergänzt mit „Das Domkapitel ausgenommen!“. Jetzt legt se dui Leberwurscht vom Domkapitular seim Deller uf ihrn oigena Deller ond verschpeist se mit guedem Appetit.
Verfilmong
Zom 70. Geburtsdag vom Willy Reichert em Johr 1966 hot’s Deitsche Fernsehe des Stick „Sing nicht, Vogel“ ondrem Titel „Der Vogel lässt das Singen nicht“ als Produktion vom SDR rausbrocht. Dr Willy Reichert hot natierlich da Michael von Jung gspielt. Sei Haushältere isch vo dr Margret Carl, dr Domkapitular vom Dieter Borsche ond d' Müllere vo Bergheim vo dr Ilse Künkele dargstellt worda.
Hauensteinpass
Haueschtei seit me zwöine Päss im Jura.
Beidi ghöre zu Stroosse, wo us der Gägend vo Basel und Lieschtel über d Jürachöttine is Aaretal im schwiizerische Mittelland lauffe. Dr Name vo de Päss chunt vo dene Passaasche, wo men im Mittelalter churzi Teil vom Wääg usem Chalchfelse vo de Jurabärgen useghaue het.
Der äint isch dr Ober Haueschtei. Dä lyt im Gmeindbann vo Langebruck im Baselbiet. Über dä Pass goot d Schwiizer Hauptstroosse nummero 12.
Jan Vermeer
Dr Jan Vermeer van Delft (dauft am 31. Oktober 1632 z Delft; begraabe am 15. Dezämber 1675 z Delft; zitgenössisch: Joannis ver Meer, Joannis van der Meer) isch äine vo de bekanntiste holländische Mooler vom Barock. Er het in dr Epoche vom Goldige Zitalter vo de Niiderland gschafft, wo s Land e bolitischi, wirtschaftligi und kulturelli Blüetezit erläbt het.
Hauensteinpass
Der ander isch dr Unter Haueschtei. D Passhööchi isch uff dr Gränze zwüsche de Gmeinde Läuffelfinge und Haueschtei, wo grad au d Kantonsgränze zwüschem Baselbiet und em Kanton Soledurn isch. Es isch d Hauptstrooss 2, wo döört drüber goot.
Jan Vermeer
Dr Umfang vom Gsamtwärk vom Jan Vermeer isch seer chlii, mä kennt hüte nume 37 Bilder von em, us alte Auktionsufzäichnige si no witeri Ditel überliiferet. Die erste Wärk vom Vermeer si Historiebilder gsi. Er isch aber für sini Schanereszeene bekannt worde, wo e groosse Däil vo sine Arbäite usmache. Die bekanntisten Wärk si d Aasicht vo Delft und S Mäitli mit de Perleoorering. Wäge dr chliine Zaal vo bekannte Bilder het men em im 19. Joorhundert, wo s Inträssi an dr Forschig über e Jan Vermeer und si Wärk gross worden isch, felschligerwiis Bilder vo andere Künstler zuegschriibe. Hüte duet d Forschig dr Umfang vo sim Wärk allgemäin anerkenne.
Gütsch
En Gütsch isch e chlini Erhebig, en Hügel oder en chlinne Berg und isch de Name vo folgende Örtlichkaite:
Lueg au:
Ottenbach (Württemberg)
Ottebach (dt. Ottenbach) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Ottebach leit am Rand vo dr Schwäbische Alb am Fueß vom Hauestaufe. Nochbergmoede send Gmend, Dõnzdorf, Saale, Eislenge ond Geppenge.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 49,2 % Landwirtschaftsfleche, 22,2 % Wald, 27,7 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Ottebach gheret s Dorf Ottebach, d Weiler Geyrewald, Jackehof, Kitzen Schurrhof ond Stixehef, d Hef Bärehef, Breitfelder Hof, Cyriakushof, Etzberg, Feierleshof, Fladehof, Haldehof, Herbehof, Holzheiser Hof, Kibelhof, Lendehef, Lochhof, Merzehef, Nuihof, Obergruppehof, Obermihleisehof, Peterlengshef, Saurehof, Schonterhef, Sonnedal (Fuchsdal), Strudelhof, Ondermihleisehef, Waldehof ond Wannehof ond dr Wohnblatz Schafhefle.
Verwaltong
Ottebach hot sich mit dr Stadt Eislenge ond dr Gmoe Saale zom Gmoeverwaltongsverband Eislenge-Ottebach-Saale mit Sitz en Eislenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Oliver Franz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ottebach ghert zom Schwäbisch.
Bahnhof Neunkirch
Baanhof Nüüchilch (amtlich Bf Neunkirch) isch d Baanschtation vo dè Gmaand un Stadt Nüüchilch im Kanton Schaffuusè. Bi dè Inbedrybnaam vo dè S-Baan Schaffuusè uff èm Hochrhybaan-Abschnitt Ärzingè (Baddè)–Schaffuusè isch dè Baanhof vo Nüüchilch nu minim umbaut worrè. Zämmè mit dè andrè dütschè Baanhöf uff Schwyzer Staatsgebièt ghört er zuè dè letschtè Baanhööf, wo nõch dè Baanreform z Dütschland Eigèdum vo dè BRD sin un zum uumittelbarè Bundesbsitz ghörèt.
Gschichtè
D Stadt Nüüchilch hèt nõch dè urschprünglichè Blään vo dè Grossherzoglich Baddischè Ysèbaan (BadStB) nit a d Hochrhybaan aabundè wörrè söllè, well diè BadStB d Intrèssè vum Großherzogdum Baddè vodrèttè hèt, wo dè Aaschluss vo allè baddischè Amtsschtädt a s baddische Baannetz umfasst hèt. Dõdemit hèt diè BadStB è Strèggèfüürig vo Ärzingè übbers Wangèdal un dè baddischè Amtsschtadt Jeschtettè vorgschlagè. Nüüchilch wär sèllèwäg wiè alli anderè Gmaandè im Bezirk Unterchläggi un Obberchläggi ooni Aaschluss a s Baannetz blibbè. Sèlli Strèggèfüürig isch am 14. April 1857 vum Grossè Rõt vum Kanton Schaffuusè bschlossè worrè. Drei Rõtsmitglyder vum Bezirk Unterchläggi sin gingè sèllèn Bschluss vorgangè, um d Intrèssè vu Hallau un Wilchingè z vofolgè. Us dèrrè Eskalation bis zum Bundesrõt Jakob Stämpfli isch es zum Entscheid chò, d Strèggi durchs ganzi Chläggi vo Tradingè bis zuè dè Beringer Ängi z füürè. Dè Entscheid im Johr 1858 isch im Chläggi mit 101 Salutschüss vo dè Beringer Ängi s Chlaggi durab vokündèt worrè. Dè Stritt isch abber i diè zweiti Rundi gangè, well d Gmaandè im Unterchläggi witterhy um d Nord- odder d Südvariantè gschtrittè hèn. Mit dè Nordvariantè übber Hallau, Gäächlingè, Siblingè un Lööningè wär Nüüchilch ooni Baanaaschluss blibbè, bi dè Südvariantè wär Wilchingè un Nüüchilch mit èrè Baanschtation vorgsää worrè. Aafang vum Johr 1860 hèn sich diè eidgenössischè Rôt endgültig für d Südvariantè entschiddè, nõchdèm diè BadStB sogar mit dè Umfaarig vum Kanton Schaffuusè droot ghaa hèt.
S EG vo dè Station Nüüchilch isch vo Aafang aa als ''Stationsgebäude 1. Klasse'' baut worrè, wa nit selbschtvoschtändlich gsi isch, well s EG vum Nõchbòrbaanhof z Beringè un sogar s EG vum Chnotèbaanhof z Schaffuusé aafänglich als Provisorium baut worrè sin.
Im Johr 1928 isch z Nüüchilch s mechanische Stellwärch Nf i dè Bauform Bruchsal J in Bedryb gnõ worrè.
Am 5. Oktobèr 2013 isch dè Uusbau vo dè Baanschtrèggi zwüschè Ärzingè un Schaffhuusè fèrtig gsi un im Bedryb übbergää worrè: D Strèggi isch zwǜschè dè Baanhööf Ärzingè un Beringè uff 12,5 km Längi zweigleisig uusbaut un zwǜschè Ärzingè un Schaffuusè elegtrifizyrt worrè. Sitdèm vokeerèd zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè d Züüg vo dè Schaffuuser S-Baan im Halbschtundètagt mit Halt an alle Stationè.
Durch dè Bydritt vo dè Schwyz zum Schengener Abchò im Johr 2008 isch d Bedütig vo dè Gränz zwǜschè dè Schwyz un Dütschland zwar gringer worrè; s git abber au witterhy unregelmäßigi Kontrollè i dè Züüg zwǜschè Ärzingè un Nüüchilch. Aakündigt wörrèd sèlli möglichi Kontrollè z. B. bi dè Faart gu Ärzingè bim Halt z Nüüchilch (Stand: 2021).
Gleisaalaag
S hèt urschrünglich drei Perrongleis z Nüüchilch gää. S Gleis 1 isch es nördliche dèvu un lyt am Huusperron, Gleis 2 un 3 sin beidsitig mit èm Gleis 1 vobundè gsi. Sit èm zweigleisigè Uusbau vom Hochrhybaa-Abschnitt isch es Gleis 2 uff beidè Sitè mit èm zweitè Strèggègleis vobundè. Zwǜschè Gleis 2 un 3 isch vomuètlich bis Ändi vo dè 1950er Johr èn Mittelperron gsi. D Perronkantè am Gleis 3 isch denn abber abgrissè worrè, usserdèm hèt mò dè Gleisaaschluss a dè Oschtuusfaart spôter uusbaut un s Gleis zuè nèm Stumpf- un Abschtellgleis degradyrt. Am Weschtänd vum Gleis 3 lyt bis hüt nò è Schutzgleis. Weschtlich vum EG isch es Güètergleis 4 beidsitig mit èm Gleis 1 vobundè gsi. Übbers Gleis 4 hèt mò dè Güèterschopf sowiè dè Lager- un Voladeblatz bediènè chönnè. S Gleis 4 isch hüt (Stand: 2021) nu nò è Stumpfgleis mit eisitigem Aaschluss.
D Station Nüüchilch wörd übber s lokale un mechanische Stellwärch gschtüèrèt. Sèllèwäg sin z Nüüchilch nò Flügelsignaal nõch DB-Bauart im Ysatz. Die öschtlichè Uusfaarsignaal hen èn vochürzte Mascht, s Signaal am Gleis 1 stòt links statt rächts vum Gleis.
Hochbautè
S EG bschtòt us zwei Turmbautè mit zwei Stöck un èm Walmdach sowiè ènèm Längstrakt, wo diè beidè Türmli mitènand vobindè duèt. Im 1. Stock isch früèner Diènschtwoonigè fürs Baanhofspersonal gsi. Im Ärdgschoß vum öschtlichè Turmbau isch dè Wartesääli für d Passagyr ygrichtet worrè, bim weschtlichè Turmbau isch im Ärdgschoß s Stellwärch dinnè. S mechanische Stellwärch isch wiè alli technischè Aalaagè nôch DB-Standard ygrichtet un diènt bis hüt (Stand:2020) nò für d Stüèrig vum Bedryb im Bf. Nüüchilch. Im Längstrakt lyt dè Durchgang vo dè Strõssè- zuè dè Gleissitè un früèner au d Billettuusgaab.
Dè Lagerblatz isch in èn Parkblatz für d Passagyr umgmodlèt worrè.
Dè Güèterschopf un s Salzmagazin hèn ènèm Gwerbehuus wyychè müèsè.
Anno 1907 isch am Gleis 2 gegèübber vum EG è Schirmhallè als übberdachtè, offènè Unterschtand baut worrè.
S Wôsch- un s Aborthüsli sin 1908 abgrissè un durch è grössers Toilettèhüsli ersetzt worrè.
Zwǜschè 1962 un 1970 sin usserm EG alli Hochbautè vu dè Station z Nüüchilch abgrissè worrè. Hüt (Stand: 2021) gits zwei Wartehüsli a dè Perron vum Gleis 1 un 2 sowiè èn Veloabschtellblätzli am Blatz vum Toilettèhüsli.
Baanvokeer
Sit èm Dezèmber 2013 vokeert d Schaffuuser S-Baan zwǜschè Schaffuusè un Ärzingè mit Halt z Nüüchilch im Halbschtundètagt.
D Züüg vom Regional-Exprèss Basl Bad Bf-Bhf. Friddrichshaffè uff dè DB-Linniè IRE 3 halted un chrützèd im Ärzinger Baanhof un fägèd churz vor dè S-Baan durch dè Baanhof vo Nüüchilch durrè.
Autobusvokeer
Vor èm EG vum Baanhof Nüüchilch lyt d Endhalteschtell vo dè Buslinnié 21 vo dè Vokeersbedryb Schaffuusè.
Unpaarhufer
D Umbaarhuefer oder Umbaarzeecher (Perissodactyla oder Mesaxonia) si en Ornig vo de Süüger (Mammalia). Im Geegesatz zu de Baarhuefer häi si mäistens en ungraadi Zaal vo Zeeche. D Ornig umfasst drei rezänti Familiene, d Ross (Equidae), d Naashörner (Rhinocerotidae) und d Tapir (Tapiridae) mit im ganze öbbe 17 Arte. Dass die drei Familie, wo doch seer underschiidlig usgsee, mitenander verwandt si, het dr Zoolog Richard Owen im 19. Joorhundert gmerkt. Är het au dr Begriff Umbaarhuefer („odd-toed ungulates“) brägt.
Die verschidnige Arte vo de Umbaarhuefer gseen seer underschiidlig us, im Bau vo iire Bäi und Zeen häi si aber vili gmäinsaami Merkmol. Im Bau vom Verdauigsdrakt git s groossi Underschiid zwüsche de Umbaarhuefer und de Baarhuefer, wo au mäistens Pflanze frässe: d Umbaarhuefer si – äänlig wie d Naager – Änddarmfermentierer, das häisst, dass d Verdaujig grössdedäils erst im Dickdarm stattfindet.
Nusshof
Nusshof (hochdytsch glychlutend) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Nusshof isch e glains Buuredorf und noch Chilchbrg und em Tschoppehof die drittglainscht Gmaind vom Kanton.
Lag
Nusshof liggt am Rand vom Tafeljura amene Hang unwyt vom Übergang zwischem Violetal (Arschdrf) und em Talkessel vo Wintersinge. Nochbergmeinde sin Herschbrg, Wintersinge, Sissech und die aargauerische Olschbrg und Magden.
Wappe
S Wappe stammt vo 1945. Es zaigt en zweiblettrige griene Haselstruuch mit drei rote Haselnyss uff wyssem Grund. D Gmeind hett sich fyr d Haselnuss entschiide, will si zem Ortsname passt und heraldisch guet darzstelle isch.
Gschicht
Iber d Gschicht vo Nusshof isch nid allzuvil bekannt. 1372 hetts Land em Kloschter Olschbrg gheert. Im spoote Mittelalter hett sich uss es paar Höf e Dörfli bildet, wo 1461 unter d Herrschaft vo dr Stadt Basel ko isch. Es wird vermuetet, dass en ufffellige Baum em Ort dr Name ghee het.
Zum erschte Mol gnennt wird dr Ort 1504 als der hof by dem Nussbom.
Baudonivia
D Baudonivia isch im früene Mittelalter e fränkischi Chlooschterfrau und Gschichtschryberin im Heiligchrüüzchlooschter bi dr Stadt Pictavium, em hütige Poitiers, gsi.
Si het i dr Zyt vom spoote sächste bis zum früene sibete Joorhundert gläbt, gnauer weiss me s nit. Si isch d Priorin vom Chlooschter gsi, wo vo der heilige Radegund gründet worden isch. D Baudonivia het als jungi Chlooschterfrau die berüemti Persoon no leere könne.
Anderi Sache het si für d Schuel gschribe, öppen e nöji Fassig vom Isidor vo Sevilla sym Lexikon Etymologiae und au en Abschrift vom Euklid synen Elemänt. D Chlooschterfrau vo Pictavium isch eini vo dene Persoone, wo me ne im Land Akwitanie no s Wyterläbe vo der antike Kultur verdankt het.
Bi de Sproochforscher het men usegfunde, ass die guet usbildeti Chlooschterfrau im dozmol aktuelle wyter entwicklete Latyn mit scho richtig romanische Wändige, also vilicht mit Forme im Dialäkt vo iirere Region gschribe het und sech au ür die keltischi Sprooch inträssiert het. Dr Roger-Xavier Lantéri seit vonnere: «Baudonivie peut donc être fêtée vraiment comme la doyenne des écrivaines françaises,» is Dütschen übertreit: «D Baudonivia cha me würklech als erschti französischi Autoorin fyyre.»
Der fränkische Chlooschterfrau iire Name chunt au uf em berüemte frauegschichtliche Kunschtwäärch The Dinner Party vo dr Judy Chicago im Brooklyn Museum z Nöi York vor.
Martin Graf
Martin Graf isch de Name vo dëne Lüüt:
Und dänn gits na:
Urs Egger
Dr Urs Egger (* 1953 z Bärn; † 18. Jänner 2020 z Berlin ) isch e Schwyzer Film- un Fäärnseereschiseer gsii.
Lääbe
No dr Schuel isch dr Urs Egger in d USA gange un het deert an dr University of California z Los Angeles studiert. Vu 1975 bis 1977 het er as Film-Korreschpondänt vu Los Angeles fir d Züri-Zytig, d Cinema Papers (Sydney) un anderi Publikazioone briichtet.