cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franz Hotz
s Läbe
Em Techniker, wo so vil i dr Wält umecho isch, het s Schryybe guet gfalle. Au us dr Frömdi het er Sache für d Zuger gschribe, wo dört i Zytschrifte abtrukt worde sind. Und won er äntlech ganz im Zugerland bliben isch, het er sech als Aktuar für Verein angaschiert. Au jetz het er wider nöji Gedicht ufgsetzt. Wie dr J. Rieser im Hotz sym Läbeslauf seit, sind bsunders zwöi Gruppe vo iim sine Gedicht bedütend: die won er über sini Zyt als Gsell uf dr Walz schrypt – was süsch i dr düütsche Literatur sehr sälten isch – und d Mundartgedicht. Die beede Gedichtbänd Am Wegrand und Auf einsamen Pfaden sind bi de Rezensänte vo verschideni Zytige ganz guet acho.
S Gedicht All Zyte gönd isch im Adolf Guggebüel und em Georg Thürer iirem Lyrikband Schwyzer Meie abtrukt.
Arthur Hoffmann (Schweiz)
De Arthur Hoffmann (* 19. Juni 1857 z Sanggalle; † 23. Juli 1927 ebd.), heimatberechtigt z Sanggalle, isch en Schwiizer Politiker vo de FDP gsii.
Er isch am 4. April 1911 als Vertreter vom Kanton St. Galle in Bundesrat gwählt worde. Am 19. Juni 1917 isch er ufgrund vo dr ussepolitische Grimm-Hoffmann-Affäre zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1914 und Vizepräsident im Jahr 1913.
Heidelberger Akademie der Wissenschaften
D Haidelbercher Akademy vu dr Wisseschafte (dt. Heidelberger Akademie der Wissenschaften, churz HAdW) isch d Landesakademy vu dr Wisseschafte vu Bade-Wirttebärg. Si isch e tradizionsrychi Glehrtegsellschaft, wu d Mitglider vun ere – no dr Satzig– dur „hervorragende wissenschaftliche Leistungen“ in irem Fach vor dr Wahl zum Mitglid hän mieße uusgwise haaen. D Akademy macht as usseruniwersiteri Forschigsyyrichtig in Zämenarbet mit dr Uniwersitete vum Land Bade-Wirttebärg un andere wichtige Forschigyyrichtige vor allem Projäkt im Beraich vu dr gaischteswisseschaftlige Grundlageforschig. Dur s 2002 yygrichtet WIN-Kolleg un d Vergab vu verschidene Forschigspryys ferderet d Akademy dr wisseschaftli Noowugs.
Gschicht
Syter 1920 het d Akademy ire Sitz im eemolige Großherzoglige Palais diräkt unter em Haidelbercher Schloss. Syter 1958 isch si d Landesakademy vu Bade-Wirttebärg un syt 1966 e aigeständigi Kerperschaft vum effetlige Rächt. Iri Sitzigsbericht ghere zue dr wichtigschte Schrifteraie vu dr Gaischteswisseschafte. Vu 2013 bis zum 31. Merz 2015 isch dr Paul Kirchhof Presidänt gsii un vum 1. April 2015 bis zum 30. Septämber 2020 dr Thomas Holstein, no ihm isch zum 1. Oktober 2020 dr Bernd Schneidmüller chuu. D Haidelbercher Akademy vu dr Wisseschafte isch Mitglid vu dr Union vu dr dytsche Akademie vu dr Wisseschafte.
Forschig
D Akademy het zurzyt 19 Forschigsvorhaa mit iber 200 Mitarbaiter*ne, in dr Hauptsach us em Beraich vu dr gaischteswisseschaftlige Grundlageforschig. Doderzue zelle verschideni internazional renommierti Werterbeuch-Projäkt wie s Dytsch Rächtswerterbuech (DRW), s Goethe-Werterbuech un dr Dictionnaire étymologique de l’ancien français un e bsundere Schwärpunkt uf Täxteditzone us dr Zyt vum Humanismus un dr Reformazion, dodrunter s Luther-Regischter – wu 2009 erfolgrych abgschlosse woren un dodermit us em Akademieprogramm uusgschiden isch – un d Wärchuusgabe vum Martin Bucer (2016 erfolgrych abgschlosse) un Philipp Melanchthon un au s 2017 derzuegwunne Projäkt „Theologenbriefwechsel im Südwesten des Reichs in der Frühen Neuzeit (1550–1620)“. Derzue cheme kritischi Edizione vu wichtige Philosophe, wie dr Nietzsche-Kommentar un d Karl Jaspers-Gsamtuusgab. D Akademy duet au Forschigsprojäkt zue Theme us dr ganze Wält mache, wie z. B. „The Role of Culture in Early Expansions of Humans“, „Buddhistische Steininschriften in Nord-China“, „Edition literarischer Keilschrifttexte aus Assur“, „Epigraphische Datenbank Heidelberg“, „Der Tempel als Kanon der religiösen Literatur Ägyptens“ oder „Religions- und rechtsgeschichtliche Quellen des vormodernen Nepal“.
Bryys
D Haidelbercher Akademy vu dr Wisseschafte vergit die Bryys:
Barbarossa
Barbarossa (italiänisch für ä rote Bart) isch der Biiname vo:
Anderi Bedütige:
Germaringen
Obergermaringe (amtlich Germaringen) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Obergermaringe leit sibe Kilometer nordeschtlich vo Kaufbeire. Vo dr Gmarkung sin 71,1% Landwirtschaftsfleche, 13,7% Wald, 13,3% Sidlungsfleche un 1,9% sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Obergermaringe gheret d Pfarrderfer Obergermaringe, Untergermaringe und Ketterschwang, dr Weiler Schwäbishofen un s Gheft Georgenberg.
Gschicht
Obergermaringe isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1295, Untergermaringe 1183.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 2 % gleage.
Religion
83,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 12,2  % evangelisch.
Verwaltung
Obergermaringe ghert zua koanere Verwaltungsgmoaschaft. Dr Birgermaischter vo Obergermaringe isch dr Kaspar Rager.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Obergermaringe ghert zum Oschtschwäbisch.
Rueyres VD
Rueyres (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Rueyres isch e Hufedorf uf ere Hochflechi vum nordeschtlige Gros de Vaud im Waadtländer Mittelland. D Gmaiflechi umfasst 73,2 % landwirtschaftligi Flechi, 18,7 % Wald un 8,1 % Sidligsflechi.
Gschicht
Rueyres isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1177 as Rueria.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,5 % gläge.
Religion
72,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 9,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Rueyres isch dr Stéphane Jordan (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 195 Yywohner 93,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,6 % Dytsch un 1,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Solbach
Solbàch (patois Solbet, frz. Solbach, dt. Solbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Altweltaffen
D Altwältaffe oder Schmalnasenaffe (Catarrhini) bilde e Verwandtschaftsgrubbe vo de Primate. In dere Grubbe wärde alli Affe vo dr Alte Wält (Eurasie und Afrika) zämmegfasst. Mä däilt sa ii in die Gschwänzte Altwältaffe (Cercopithecoidea) und die Menschenartige (Hominoidea). Zu de Menscheartige ghöört au dr Mensch.
Baritonhorn
S Baritonhorn (churz Bariton, mängmol au Baryton) isch è Blèchblôsinschtrumènt mit 4 odder 3 Ventyl, èm Tenorhorn ziemli äänlich. Grundschtimmig vom Bariton isch ebbèfalls Kontra-B, s isch abber witmensuryrter baut.
Blôsè wörd s Baritonhorn mit èm Kessèlmundschtugg. Z Mittel- un Oschteuropa wörd s Bariton meischtens i dè ovalè (böhmischè) Form vowendet. I dè letschtè Johr hèt sich zunemmend au diè graade Bauform etablyrt, s Euphonium, sowiè è graadi (dütschi) Form mit èm Schalltrichter nach vornè, s Bellfront (oft au als Oberkrainerbariton bezeichnet), für spezièlli Zwäck als bruuchbar erwisè. Dè Bellfront stammt us èm westeuropäischè Ruum (Frankrych, Benelux-Staatè, Iberischi Halbinslè un vo allem Großbritanniè). Gmeinsam isch allè gnanntè Hörner è Grundroorlängi vo 2,62 m (entschpricht dè Grundschtimmig Kontra-B).
Unterschyd zwischè Bariton- un Tenorhorn
Uffgrund vo dè witerè Mensur ka dè Grundton vom Bariton lychter als Pedalton gschpillt wörrè, als uff èm Tenorhorn. Witerhy klingt s Bariton è bitzeli weicher un i dè düèfè Laagè voller als s Tenorhorn. Hützdaag wörred Tenorhornschtimmè meischtens, wegèm weicherè Klang, mit èm Bariton gschpillt. Ußerdem füürt diè witti Mensur dezuè, dass d Intonation uff èm Bariton variabler isch als selli vom Tenorhorn. Dõher könnet vor allem i dè düèferè Laagè schlächt stimmendi Dön vom Baritonschpiller no lychter mit üm Aasatz korrigyrt wörrè. È Unterschyd lyt au dõrin, dass dè Bariton meischt mit vir (mengmõl au füüf) Ventyl uusgschtattet isch. S virte Ventyl isch s Quartventyl, welles nit nu zuè ner besserè Stimmig vo bschtimmtè Dön (c un F mit 4 statt 1+3, H un E mit 2+4 statt 1+2+3) bytrait, sondern èm Inschtrument è um d Quartè erwiterti Donskala i dè Düèfi voleit (düèfschtè Don ußer Pedaldon Kontra-B isch Kontra-H).
D Tenorhornschtimm wörd im Violynschlüssel notyrt, wärend d Stimmè für s Bariton oft au im Bassschlüssel gschribbè wörred. Stimmè im Violinschlüssel für s Bariton wörred oftmals abber ebbèfalls vowendet, bsunders im Süèdweschtè vo Dütschland un i dè Schwiz. Sell hèt traditionelli Gründ, i dè Praxis sin Baritonschpiller oft Blächblõser, welli uff dè hohè Inschtrumänt Drompetè, Flügelhorn odder Es-Horn aagfangè hèn un sellèwäg d B-Stimmè mit Violynschlüssel gwoont sin. Glernti Baritonschpiller fanget hütt zuènemend mit dè klingendè Notation (C-Stimm) un Bassschlüssel aa.
Im Bosuunèchor wörd meischt s Baritonhorn im Bass un s Tenorhorn im Tenor ygsetzt. Dört wörred beidi Stimmè i dè Regel im Bassschlüssel notyrt.
Vowendig vom Baritonhorn
Wärend s Baritonhorn früèner drennt vom meischtens dreischtimmigè Tenorhornsatz notyrt un vowendet worrè isch, hèt sich selli Unterscheidig ugfähr sit Beginn vo dè 1990er-Johr übberlèbt. Bi dè Bsetzig vom Blõsorcheschter hèt mo mee un mee uff s 2./3. Tenorhorn vozichtet, un dômit nu no d Bariton- un 1. Tenorhorn-Stimm bsetzt. Diè Bsetzig i dè westeuropäischè/amerikanischè Literadur sièt bi dè modernè Stüggle oft nu ei Stimm für s Tenor- und Baritonhorn vor, woby d Tenorschtimm im Violin- (B-Stimm) s Bariton im Bassschlüssel (C-Stimm) notyrt wörd.
Bi Neuaaschaffigè gôt dè Trend vom Tenorhorn zum Baritonhorn. D Aaforderigè a dè Baritonschpiller wörred durch selli Praxis höcher, well er nummè nit nu für d Bariton- sondern au für d Tenorlaag im Blechregischter zuèschtändig isch. Konkret stosst Baritonschtimm mittlerwyl bis zum klingendè b' un höher vor, z. B. im Stugg MacArthur Park vom Philip Sparke. Diè bereits erlütertè Unterschyd zwischè Tenor- un Baritonhorn wörred asè nimmi für è erwiterts Klangbild gnutzt. Anderersits sin diè beidè Hornvariantè i dè höcherè Lagè (ugfähr vom b uffwärts) uffgrund vo irem beinah identischè Klangschpektrum i sellè Laagè ohnehin kaum vonenand z unterscheidè, well d Formantè dört kein Yfluss mee hèn. Neueri Kompositionè bsetzet d Tenorlaag mee un mee mit èm Waldhorn, bspw. in Arrangements vo Filmmusik, wa d Ysatzmöglichkeitè vom Tenorhorn bi moderner Blõsmusik witer yschränkt. D Belièbtheit vo Tenor- un Baritonhorn i dè traditionellè Blõsmusik (insbes. Marsch- un Polkaliteradur) isch witerhy ubrochè, bspw. bim Stugg Böhmischer Traum vom Norbert Gälle. D Stimmfüürig vom Baritonhorn unterscheidet sich dütlich vo sellerè vom Tenorhorn, so wiè sich d Baritonschtimm un -laag generell dütlich vo dè Tenorschtimm unterscheidè duèt (Byschpill: Florentiner Marsch vom Julius Fučík). S Baritonhorn erfüllt im Blõsorcheschter oft diè glych Funktion wiè s Fagott, woby s zweitere nu bi symphonischè Blõsorcheschter bsetzt wörd. Generell füllt dè Bariton d Luckè zwischè Tenor- un hocher Basslaag, lyt also klanglich zwischè Tenorhorn und Es-Tuba.
Altweltaffen
Süstematik
S Kladogramm undenooche stellt die woorschinlige Verwandtschaftsverheltniss innerhalb vo de Altwältaffe daar:
Baritonhorn
S änglische Bariton
S hèt i dè Regèl drei odder vir Périnetventyl ohni Kompensationssischtem. Z Großbritanniè isch es praktisch uusschlièßlich in Brass Band aazträffè. In dè USA wörd s au hüüfig in High School- un College-Kapellè gschpillt, well villi Schuèlè no älteri Leihinschtrumänt im Fundus hèn. Selli wörred bi Neuaaschaffigè abaer voschtärkt durch eifachi Euphoniè ersetzt.
S hütt no glegentlich aaztrèffende Missverständnis, dass es sich bi dreiventyligè Inschtrumänt grundsätzlich um Baritön ud bi virventyligè um Euphoniè handelè duèt, goot druff zrugg, dass mengi amerikanischè Hèrschteller früèner iri Topmodell unvschtändlicher Wys als "Euphoniè" un iri Yschtygermodèll als "Baritone" vomarktet. I dè Praxis sorgt d unterschydlichi Interpretation vom Begriff Bariton i dè dütschè bzw. englischè Sprooch in dütschsproochigè Musikerkreis für glegentlichi Irritationè, well diè Bezeichnigè bi villè Notèsätz uff di änglisch Sprõch abgschtimmt sin (betrifft sowoll Titel wiè au Inschtrumäntèbezeichnigè, bsunders bi dè umtrybigè Volääg us dè Benelux-Länder).
Èn ähnlichs Inschtrumänt wiè s änglischi Bariton isch au z Frankrych als baritone odder barytone gebrüüchlich, dört abber mit drei Ventyl un Kompensationssischtem.
Solbach
Gschìcht
Solbàch hàt friejer züe dr Herrschàft Ban de la Roche ghert.
Down-Syndrom
S Down-Syndrom isch e Syndrom bim Mensch, won e Genommutation bassiert isch und wäge deere s ganze 21. Chromosom oder Däil drvo dreimol vorchunnt (Trisomii). Dorum häisst s Sündrom vilmol au Trisomii 21. Früener het men em mäistens Mongolismus oder Mongoloismus gsäit, was hüte aber as veraltet und abschetzig gältet. Mensche mit em Down-Syndrom häi mäistens tüpischi körperligi Merkmol und iiri kognitive Fähigkäite si mäistens so stark beiidrächtigt, ass si gäistig behinderet si.
Solbach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Solbàch ìsch. Solbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Solbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Down-Syndrom
Die verschiidene Forme vo dr Trisomii 21 entstöön spontan und chönne nume denn im Sinn von ere Erbchranket vererbt wärde, wenn d Mueter sälber scho s Down-Syndrom het. Äi Form vom Down-Syndrom cha aber in gwüsse Familie vermeert vorchoo, wenn s bi äim Elteredäil ooni Down-Syndrom e balancierti Translokazion vom ene 21. Chromosom git. Eso isch d Ussicht gröösser, ass bim Chind e Translokations-Trisomii 21 ufdrätet.
Mühle im Weiler
D Mülli im Wyler stòt im unterschtè Abschnitt vom Wylergrabbè-Bachdal i dè Nôchi vom Unterè Uusgang vo dè Wuètèflüè. D Mülli lyt zwǜschè dè Dörfer Blomegg, Luussä un Grimmelzofè uff èm Bann vo dè Stadt Stüèlingè i dè nordöschtlichè Eggè vom Landchrais Waldshuèt.
Müllènè
D Mülli hèt drei Wasserräder, wo obberschlächtig übber dè Müllibach aadribbè wörrèd. Jedes Wasserrad drybt èn Müülschtrang aa. Am oberschtè Müülschtrang hängt è Fruchtmülli, Fruchtschtampfi un è Ölmülli, am mittlerè Strang è Gipspochi un è Hampfriibi, dè unterschte Strang drybt è Gipsmülli aa.
Müllibrodukt
D Fruchtschtampfi hèt d Spreu vo dè Frucht drènnt, d Fruchtmülli hèt us dè Frucht Mèèl gmacht. Glychi Abhängigkeit hèt s bi dè Gipspochi gää, wo d Gipswaggis us dè Gegènd (z. B. us dè Wuètèflüè) in chlyni Möggeli zämmègschlagè hèt, welli mit dè Gipsmülli zuè Kalchbulver gmacht worrè isch. Sèll Kalchbulver hèn d Buèrè zum Ychalchè vo dè Äcker bruucht, dèmit d Nutzpflanzè besser gwachsè sin, sèll isch also èn nadürlichè Dünger gsi. Mit dè Ölmülli isch Pflanzèöl broduyrt worrè. D Hampfriibi hèt dè Vowandlig vom Hampf in Flachs möglich gmacht, dèmit sin Kleider un Leinèsäck gmacht worrè.
Suschtigi Bautè
È bitzeli obberhalb vo dè Mülli a dè rächtè Haaldè vom Wylergrabbèbach stòt s (ehemòlige) Woonhuus vom Müller un sinèrè Familliè, wo au hüt (Stand: 2018) no bewoont isch. Im rächtè Winkel zum Woonhuus stòt no è Schüèr, wo dirèkt a d Haaldè hèrrèbaut isch.
Museumsmülli
2002 isch d Mülli mit Unterschtützung durch diè Dütschi Stiftung Dènkmòlschutz un s Landesdenkmalamt Baden-Württemberg komplètt reschtauryrt worrè, bevor si èndgültig volotterèt gsi wär. Sitdèm hèt d Mülli dè Status von èrè Museumsmülli. S findèt fachkundigi Demonstrationè un Füürungè statt, entwedder nõch Voraameldig odder am Pfingstmäntig, wo dè Dütsche Müllèdaag all Johr stattfindè duèt.
Bezirk Brugg
De Bezerk Brogg esch en Bezerk vom Kanton Aargau. Er het sech bis Ändi 2021 us de ehemalige Ämter Bözberg, Schänkebärg ond em Äigeamt, was öppe im Gebiet bäidsyts vom Bözberg, vom Gäissbärg ond s Birrfeld zwösche Aare ond Rüss omfasst, zammegsetzt. Aafangs 2022 hend di ehemols selbständige Gmeinde Böze, Effige und Elfige mit de Gmeind Hornusse us em Bezirk Laufeburg zu de Gmeind Böztal fusioniert und ghöred sither nöm zum Bezirk Brugg. En Täil vom hötige Bezerk Brogg liegd nördlech vo de Aare im Aargauer Jura, werend de südlech zom Mettelland ghört. Hauptort vom Bezerk esch d Stadt Brogg. Det isch s Bezirksamt gsii, wo uf Endi 2012 ufghobe worden isch. De Bezerk Brogg het früener föif Fridesrichterchrais gha. Jetzt sind all die Chreis im Fridesrichteramt Bezirk Brugg zämegfasst. De Bezerk Brogg omfasst 24 Gmäinde, esch 145,11 km² gross ond zelt öpe 50'800 Ywohner.
Garip Adaları
Garip Adaları (, Arginousses) isch dr Naame von ere chliine Inselgrubbe in dr Egäis, wo zur Türkei ghööre. Si lit vor dr chläiasiatische Küste östlig vo dr griechische Insle Lesbos. D Grubbe bestoot us de Insle Garip und Kalem und ere seer vil chliinere dritte Insle westlig vo Garip.
In dr Antike si d Insle as Arginuse (, Arginoussai) bezäichnet worde; in dr Schlacht bi de Arginuse (406 v. d. Z.) im Peloponnesische Chrieg häi d Athener d Flotte vo de Spartaner gschlaage.
Collonge-Bellerive
Collonge-Bellerive (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Collonge-Bellerive lyt am linke Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere d Derfer Collonge, Vésenaz un Saint-Maurice un d Wyler Cherre, Bellerive, La Repentance un La Capite. Dr Bann umfasst 37 % landwirtschaftligi Flechine, 4 % Wald, 51 % Sidligsflechine un 8 % Vercheersflechine.
Nochbergmaine sin Corsier, Meinier, Choulex un Cologny.
Gschicht
Collonge-Bellerive isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1153 as Collonges (1275 Sancto Mauricio).
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Bubsheim
Bubbse (amtlich Bubsheim) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Collonge-Bellerive
Bevelkerigsentwicklig
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 28,9 % gläge.
Rorschach
Roosche isch e Stadt im Kanton Sanggalle.
Bubsheim
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,9 % Landwirtschaftsfleche, 36,9 % Wald, 10,6 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bubbse gheret s gleichnamig Dorf ond dr Wohnblatz Anhäuser Mühlen.
Collonge-Bellerive
Religion
23,7 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 39,4 % remisch-katholisch.
Bubsheim
Gschicht
Bubbse ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1347, dr Weiler Anhausen 1095.
Verwaltong
Bubbse hot sich mit dr Gmoede Deilinga, Egesa, Gausa, Kingsa, Reichabach ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;
Dr Birgermoeschter vo Bubbse ischt dr Thomas Leibinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bubbse ghert zom Schwäbisch.
Merten
Méerten (lothrìngisch; frànzeesch Merten, ditsch Merten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Collonge-Bellerive
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 35,1 %, CVP 15,2 %, GLP 4,1 %, GP 8,5 %, MCR 6,0 %, SP 8,4 %, SVP 19,5 %, Sunschtigi 3,2 %.
Merten
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Collonge-Bellerive
Politik
Gmaindspresidänti isch d Francine De Planta (Stand 2012).
Merten
Geogràfi
Méerten lijt ìm Warndtdàl àn dr Granz zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 196 un 305 m ìwer em Meeresspiejel. D Bist bìldt d eschtlich Granz vum Bànn. Dr Nochberort uf dr ditsche Sitte ìsch Bisten ìn dr Gmein Überherrn.
Collonge-Bellerive
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 6.344 Yywohner 5.010 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 296 Dytsch, 135 Italienisch un 903 anderi Sproche.
Merten
Geogràfi
Züe dr Gmein Méerten ghert àui no dr Willer Bibling.
Collonge-Bellerive
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Merten
Verwàltung
vun Méerten ìsch. Méerten ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Méerten ghert zem Moselfrankisch.
Rorschach
Geografy
Roosche isch e Gmeind vom Sanggaller Waalchrais Roosche. D Stadt lyt am Bodesee und do drmit au a dr Landesgränze vo dr Schwiiz. Bim Hafe vo Roosche isch dr süüdlichschti Punkt vom ganze See.
D Stadt lyt im schmale Ufergebiet unden am Bärg vom Füüfländerblick.
Gschicht
Roosche isch im ene Dokumänt vo anne 850 zäme mit Goldach s erschte Mol gnänt. Dr Ortsname isch zämegsetzt us de zwöi alte düütsche Wörter rōr, wo “Schilf” bedüütet, und scahho, also “Schache.”
Anne 947 het s Chlooschter Sanggalle vom König Otto em Erschte s Rächt vom Märt, s Münzregal und dr Zoll vo Roosche übercho. Dr Ort am See isch also eine vo de eltischte Märtplätz i dr Oschtschwiiz.
Im 15. Joorhundert isch s Chlooschter Mariabäärg bi Roosche bout worde; do drin isch hüt die Pädagogischi Hochschuel vom Kanton Sanggalle.
Wirtschaft
Grösseri Undernääme z Roosche sind:
Vercheer
Roosche het en Seehafe, en Baanhof a dr internazionale Ysebbanlinie vo Sanggalle uf Bregänz und uf Chur, dr Baanhof vo de Hääde-Bärgbaan. D Autobaan A 1 goot nid dur s Stadtgebiet, sondern ussedure dur s Piet vo Rorschacherbärg.
Vernunft
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Vernumft bezäichnet in dr modärne Verwändig e gäistigs menschligs Vermööge zur Erkenntnis, wo vom Dänke bestimmt isch. Mä gränzt si vom Verstand ab, wo dur s Beobachde und d Erfaarig Sachverhält erfasst und so s dr Vernumft mööglig macht, dur Schlussfolgrige allgemäin gültigi Zsämmehäng z gsee, iiri Bedütig z erkenne und Reegle und Brinzip ufzstelle. Insofärn ass die s Handle, Wärtbestimmige oder Frooge vo dr Moraal beträffe, reedet mä vo braktischer Vernumft. Under däm Begriff chunnt zum Vermööge vo de Brinzip au d Fääigkäit drzue, dr äigeni Wille z bestimme. Wenn d Vernumft brucht wird für Erkenntnis und Wüsseschafte bezäichnet mä daas as theoretischi Vernumft. Razionalidäät isch e Begriff vo dr „Vernümftigkäit“, wo an dr Stäigerig vo dr Effiziänz orientiert isch, sowol im Sinn vo dr Wirtschaftligkäit noch ökonoomische Brinzip, wie au im Sinn vo de Grächtigkäitstheorie oder dr Diskursethik.
Dr Inhalt vom Begriff vo dr Vernumft wird underschidlig bestimmt. S Verheltnis vo dr Vernumft zum Verstand het sich im Lauf vo dr Gschicht vo dr griechische Filosofii – Nous und Logos gegenüber dianoia – über s Middelalter – intellectus versus ratio – bis in d Nöizit stark gänderet wie s dr Immanuel Kant in dr Kritik der reinen Vernunft formuliert het und so in dr Modärne witgehend no üüblig isch. Noch däm isch d Vernumft s ooberste Erkenntnisvermööge, wo dr Verstand kontrolliert. Mit em wird s Woornee strukturiert, erkennt däm sini Beschränkige und chann em Gränze setze. Eso isch d Vernumft s wääsentlige Middel vo dr gäistige Reflexioon und s wichdigste Wärkzüüg vo dr Filosofii. Daas Verständnis isch aber au kritisiert worde, zum Bispil vom Arthur Schopenhauer, wo d Vernumft s Orgaan für leeri Spekulazioon aaluegt und dr Verstand s äigentlige, hööchere Erkenntnisvermööge.
Näbe deere Vernumft as subjektiivs Vermööge vom Mensch oder vom „ändlige Vernumftwääse“ (animal rationale) – häi e baar Filosoofen d Existänz von ere objektiive Vernumft aagnoo: e Brinzip wo d Wält ordnet as metafüüsischi oder kosmoloogischi Vernumft – Wältvernumft, Wältgäist, Logos, Gott. Zu deene Filosoofe ghööre z. B. dr Heraklit, Plotin und dr Hegel. D Debatte öb e sonigi Wältvernumft existiert und wenn jo, us was si bestööni, si e bedütende Däil vo dr Gschicht vo dr Filosofii. Dr Kant het drfür in sinere Kritik der praktischen Vernunft dr Begriff vo dr göttlige Vernumft (intellectus archetypus) brucht, wo im Geegesatz zur menschlige Vernumft (intellectus ectypus) stoot.
Dr Begriff vom Verstand wird hüte brucht, für Fäll, wo Fenomeen für sich aagluegt wärde onni gröössere umfassende Zsämmehang. In dr Umgangssprooch wärde die bäide Begriff allerdings nit sträng vonenander drennt.
Kwelle
Dr Ardikel «Vernunft» uf dr dütsche Wikipedia
Römische Republik
As Röömischi Republik (, wörtlig äigentlig „öffentligi Sach, öffentligi Aagläägehäit“, mäistens in dr Bedütig vo „Gmäinwääse“, uf modärni Verhältniss überdräit au „Staat“) bezäichnet mä d Verfassigsform vom Röömische Riich in dr Zit zwüschen em Ändi vo dr Monarchii (aagääblig im Joor 509 v. d. Z.) und dr Iirichdig vom Prinzipaat am 13. Januar 27 v. d. Z. dur dr Machtverzicht vom röömische Senat, wo d Epoche vo dr röömische Kaiserzit drmit aafoot. Die Röömischi Republik cha mä am beste as Mischverfassig mit aristokraatische und gwüsse demokraatische Elimänt bezäichne. Im Staatslääbe vo de Röömer het au s kultische Elimänt e groossi Rolle gspiilt, wo mit monarchisch brägte Instituzioone Iifluss uf d res publica gnoo het.
Im ängere Sinn stoot dr Begriff „röömischi Republik“ für d Gschicht vom Röömische Riich, wo die republikaanisch Verfassig in Chraft gsi isch. Im antike latiinische Sproochgebruuch hingeege het res publica au allgemäin d röömisch Staat bezäichnet, und zwar vo dr Gründig vo dr Stadt Room bis zum Ändi vo dr spootantike Kaiserzit. Au itaalischi Gmäinwääse, wo frei vo dr röömische Herrschaft gsi si, het mä res publica gsäit. Für d Zit vo dr äigentlige Republik, also dr Staatsform zwüschen em Königdum und dr Kaiserzit, het mä zum genauer si d Bezäichnig res publica libera („freie Staat“, „Freistaat“) verwändet.
D Verfassig
E schriftligi Verfassig im formelle Sinn het s in dr vormodärne Zit no nig gee. D Reegle vo dr Republik häi sich nodinoo bildet, und es häi sich fümf bsundrigs wichdigi Brinzip für s Regierigssüsteem vo dr röömische Republik uusekristallisiert und die si schliesslig au festgläit worde:
Kwelle
Dr Ardikel «Römische Republik» uf dr dütsche Wikipedia
Ulrich II. von Klingen
Dr '''Ulrich II. vo Klinge''' isch um 1180 im Thurgau uf dr Stammburg vo synere Familie, der Alteburg, geboore und vor em 21. Oktober 1248 gstorbe.
Eer isch dr Soon gsi vom Ulrich I. us em Gschlächt vo de Freiheere vo Klinge. Öppe 1206 het er d Ita vo Tägerfälde, wo um 1184 z Tägerfälde gebooren und am 15. Juni 1255 gstorben sich, ghürootet. Si isch d Tochter gsi vom Walther III. vo Tägerfälde im Surbdaal. Vo sim Schwigervadder het dr Ulrich vil Land im Gebiet a dr undere Aare gerpt. Am 26. Dezämber 1239 het eer mid em Chloschter Sankt Bläsi im Schwarzwald es Stuck Land an dr Aare tuuschet, und ufem Hügel, woner so überchoo het, isch den uf sin Befääl d Stadt Chlingnau bout woorde.
Dr Ulrich und d Ita hend sibe Chind gha:
Me kännt es Bild vom Ulrich vo Klinge, wil im Chlooschter Klingedaal z Basel dr Chopf vo sinere Figuur erhalte pliben isch.
Sagliano Micca
D Nochbergmeinde vo Sagliano Micca sind Andorno Micca, Biella, Fontainemore, Gaby, Issime, Miagliano, Piedicavallo, Pralungo, Quittengo, Rosazza, San Paolo Cervo, Tavigliano, Tollegno und Veglio.
S Gmeindgebiet het e Flechi vo öpe 14 Kwadratkilometeer. Dur D Gmeind flüsst dr Bach Cervo.
Görisried
Gealesried (amtlich Görisried) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Gmoandsdail
Zua Gealesried gheret d Derfer Hasenmahd, Vordersteig und Wildberg, d Weiler Durber, Imnath und Stadels und d Gheft Buchwald, Gunzenreute, Ochsenhof und Wildbergerhof.
Gschicht
Gealesried isch zum erschte Mol gnennt worda im 12. Johrhundert.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 5,1 % gleage.
Religion
86,5 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 6 % evangelisch.
Verwaltung
Gealesried hot mit em Markt Thinga und dr Gmoand Kraftisried a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. D Birgermaischtere vo Gealesried isch d Thea Barnsteiner.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Gealesried ghert zum Oschtschwäbisch.
Eduard Müller
De Eduard Müller (* 12. November 1848 z Dresden; † 9. November 1919 z Bärn), vo Nidau BE, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 16. August 1895 in Bundesrat gwählt worde und isch im Amt verschtorbe. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1899, 1907 und 1913 und Vizepräsident i de Jahre 1898, 1906, 1912 und 1918.
Elke Zimmer
D Elke Zimmer (* 24. Mai 1966 z Sendelfenga) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt em 12. Dezämber 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Lääbe
D Zimmer isch z Sendelfenga ufgwachse un dert uf d Schuel gange. Noch em Abitur anne 1985 het si bis 1987 bi dr Chraissparkass Beblenga Bankchauffrau glehrt. Vu 1987 bis 1989 het si an dr Universitet Hohheim Wirtschaftswisseschafte studiert un derno vu 1989 bis 1992 Wirtschaftspedagogik an dr Universitete Mannem un Kingston (GB). Z Brusel het si 1993 bis 1995 dr Vorberaitigsdienscht fir s Lehramt an berueflige Schuele gmacht un nocherdani vu 1995 bis 1998 as Studieassessori bzw. schließlig as Studiereeti an dr Walter-Eucken-Schuel z Charlsrue unterrichtet. Vu 1998 bis 2003 isch si in Elterezyt gsii. Ab 2003 bis 2016 het si bim Internationale Bund Mannem unterrichtet un driberuuse isch si syt 2003 Dozänti an dr Mode- un Grafikdesignschuel Manuel Fritz z Mannem.
D Zimmer isch ghyrote un het drei Chinder.
Bolitik
Vu 2005 bis 2014 isch d Elke Zimmer Mitglid vum Bezirksbyroot Neckarau gsii. Syter anne 2014 isch si Mitglid vum Gmairoot z Mannem
Bi dr Landdagswahl 2016 isch si Ersatzkandidati im Wahlchrais Mannem II gsii. Noch em Dod vum Wolfgang Raufelder isch d Zimmer zum 12. Dezämber 2016 in Landdag noogruckt.
Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport un im Uusschuss fir Verchehr. Stellverdrättend Mitglid isch si im Standigen Uusschuss, im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnungsböu, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Uusschuss fir Sozials un Integration, im Uusschuss fir Europa un Internationals un im Petitionsuusschuss
Eschelbronn
Geografi
Eschelbronn lyt im nerdlige Kraichgau im Naturpark Neckerdal-Odewald. Nochbergmaine vu Eschelbronn sin Lobbach, Spechbach, Epfenbach, Meckesheim, Zuzenhausen, Neidenstein un Waibstadt
Dr Baan bstoht us 46,4 % Landwirtschaftsflechi, 31,7 % Wald, 19,7 % Sidligsflechi un 2,3 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Eschelbronn ghere kaini wytere Ortsdail.
Gschicht
Eschelbronn isch zum erschte Mol gnännt wore 788/789 im Lorscher Codex.
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Marco Siesing.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Eschelbronn ghert zum Sidfränkisch.
Orang-Utans
D Orang-Utan (Pongo) si e Gattig vo Primate us dr Familie vo de Menschenaffe (Hominidae). Vo de andere Menschenaffe underschäide si sich dur iir rotbruuns Fäll und dur iire Körperbau, wo stärker an d Lääbenswiis vo Baumbewooner aabasst isch. Si lääbe uf de südostasiatische Insle Sumatra und Borneo. D Beständ vo de bäide Insle wärde hüte drei underschiidligi Arte zuegordnet – em Borneo-Orang-Utan (Pongo pygmaeus), em Sumatra-Orang-Utan (Pongo abelii) und em nöi entdeckte Tapanuli-Orang-Utan (Pongo tapanuliensis).
Merkmol
D Orang-Utans chömme uf e Chopf-Rumpf-Lengi vo 1,25 bis 1,5 Meter. Bim Gwicht git s e dütlige Gschlächtsdimorfismus: Männli wääge 50 bis 90 Kilogramm und si fast dobblet so schwer wie Wiibli, wo 30 bis 50 Kilogramm wääge. Dier in Gfangeschaft si mäistens dütlig schwerer, Männli chönne uf e Gwicht vo fast 200 Kilogramm cho. D Sumatra-Orang-Utan si im Allgemäine e chli liichder und graziiler as iiri Verwandte uf Borneo. S Fell gseet eender dünn und zottelig us und isch dunkelrot oder rötlig bruun – bi de Dier us Sumatra mäistens e chli heller.
D Erm und d Bäi si stark spezialisiert uf d Lääbenswiis vom ene Baumbewooner. D Erm si seer lang und chreftig und chönne e Spannwiti vo 2,25 Meter ha. D Händ häi d Form vo Hogge und si lang, dr Duume hingege isch seer churz und ganz nooch an dr Handwurzle. D Bäi si im Vergliich churz, seer beweeglig und chönne gege inne booge wärde, was bim sänkrächte Chlättere an Baumstämm hilft. Dr groossi Zeeche isch wie dr Duume verchürzt und relativ nooch bi dr Fuesswurzle, die andere Zeeche si hingege verlengeret und chrumm. D Füess gseen dorum fast wie Händ us.
Hemberg
Hemberg heiße sälli Ort:
Hemberg heiße sälli Erhebige:
Wyters:
Marcel Marceau
Dr Marcel Marceau (* 22. Merz 1923 z Stroossburg, Frankriich; † 22. Septämber 2007 z Bariis, äigentlig Marcel Mangel) isch e berüemte französische Pantomim gsi. S Publikum het en as „Bip“ kennt, e tragikomische Gloon im e Sträifehemmli mit eme wiss gschminkte Gsicht, eme verbüülte Siidehuet und ere rote Blueme.
Lääbe
1942 het sich dr Marceau, wo Juud gsi isch, dr Résistance aagschlosse, het ghulfe, jüdischi Chinder in d Schwiz schmuggle, und schliesslig in dr franzöösische Armee gege die dütsche Bsatzer kämpft. Si Vater isch vo de Nazi z Auschwitz ermordet worde. 1946 het dr Marceau si Usbildig im Bariiser Sarah Bernhardt Theater aagfange. Denn het er in dr Compagnie vom Barrault dr „Harlekin“ in dr Pantomime Baptiste gspiilt und druf äigeni Mimodrama afo uffüere. 1947 isch er z Bariis zum erste Mol as „Monsieur Bip“ ufdräte. In dere Rolle isch er wältberüemt worde und het sä mee as 40 Joor lang uf dr ganze Wält gspiilt.
Erfolg het dr Marceau au as Mooler und Zäichner gha. Sini Wärk si u. a. z Dütschland, Frankriich, Japan und in de USA usgstellt worde. Er het meereri Büecher gschriibe und illustriert, drunder Die Geschichte des Bip und Pimporello, d Gschicht vom ene alte Stroossemim und däm si Zuenäigig zum ene chliine verwilderete Mäitli, en Ommaasch an The Kid vom Charlie Chaplin.
Iifluss
Dr Marceau het e Hufe Künstler us alle Schaner bis hüte beiiflusst. Dr Samuel Beckett het er zum pantomimische Finale im Endspiel inspiriert. Dr Samy Molcho, Milan Sladek und Jango Edwards verzelle vo sim Iifluss uf iiri Karriere. Dütschi Mime wie dr JOMI, Peter Makal und Rolf Mielke häi bi iim glert. Dr Schauspiiler Anthony Hopkins und dr Dänzer Rudolf Nurejew häi sich uf si Vorbild berüeft. Dr Michael Jackson isch zum Moonwalk, wo spööter zu sim Markezäiche worde isch, dur em Marceau si Marsch gegen e Wind inspiriert worde.
Mark Tobey
Dr Mark Tobey gältet as dr Wägbereiter vom amerikanische «Abstrakten Expressionismus». Bekannt si siini «White Writings», Wärk in helle Farbe mit abstrakte filigrane, netzwärkartige Strukture, wo in Mischtechnik usgfüehrt und vo dr färnöstlige Moolerei und kalligraphische Kunst beiiflusst worde si.
Läbe
Dr Mark Tobey isch z Trempealeau (Wisconsin) ufgwachse und 1906 in d Umgäbig vo Chicago züglet. Z Chicago het er Kürs am «Art Institute» gnoh und als Industriidesigner in eme Iise- und Stahlwärk gschafft. Im Johr 1911 isch er uf New York City gange, won er Portraitmooler worden isch und als Modezeichner für d «Vogue» und anderi Zitschrifte gschafft het. 1918 het er d Bahai-Religion aagnoh.
J. R. R. Tolkien
Dr J. R. R. Tolkien (1892-1973) isch en änglische Glehrte und Schriftsteller gsi. Er isch wäge siim Fantasy-Buech Dr Hobbit (The Hobbit) und dr Trilogii Herr vo de Ring (Lord of the Rings) noch em Zweite Wältchrieg berüehmt worde.
Biografii
Dr John Ronald Reuel Tolkien isch am 3. Januar 1892 z Bloemfontein in Südafrika uf d Wält cho. Won er vieri gsi isch, isch er mit siiner Mueter und siim jüngere Brueder uf Birmingham z Ängland züglet, nochdäm si Vater, a Bankier, z Südafrika gstorben isch. Im Johr 1900 isch si Mueter katholisch worde und au dr Tolkien isch e duef religiöse Katholik gsi. Wo si Mueter 1904 gstorben isch, isch e katholische Briester Vormund vo de beide Brüeder worde. Vier Johr druf het sich dr Tolkien in en anders Waisechind, d Edith Bratt, verliebt. Si isch spöter si Inspiration für eini vo siine Romanfigure, d Elbin Lúthien Tinúviel, worde. Si Vormund het nüt vo dere Liebi welle wüsse, und dr Tolkin het müesse warte bis 1913, won er mit einezwanzig erwachse worden isch, bevor er dr Edith e Hürotsadrag het chönne mache.
Mark Tobey
Läbe
1922 isch er uf Seattle züglet und und isch dört bis 1925 Lehrer am Cornish College of the Arts gsi. Dr chinesisch Künstler Teng Kwei het ehn mit de Technike vo dr chinesische Moolerei bekannt gmacht. Vo 1925 bis 1927 isch er z Baris gsi und het langi Reise imVordere Oriänt gmacht. In Devonshire z Ängland het er vo 1930 bis 1938 an dr «Dartington Hall School» Underricht gee. 1934 het er e Reis uf China und uf Japan gmacht, won er sich w baar Mönet im ene Zen-Chloster ufghalte het. 1939 isch er uf Seattle zrugg. Dur en Einzelusstellig mit de «White Writing Paintings» in dr Willard Gallery z New York isch er 1944 in Amerika zum e bekannte Künstler worde.
Mit em Internationale Briis für Moolerei vo dr Biennale vo Venedig im Johr 1958 het er au e hochi internationali Reputation übercho. 1959 und 1964 isch er bi dr documenta II und documenta III z Kassel drbii gsi. Nochdäm d Basler Galerii Beyeler 40 Wärk von em kauft het, het er sich 1960 mit siim Fründ Pehr Hallsten z Basel niidergloo.
J. R. R. Tolkien
Biografii
Wälterüehmt isch er mit siine Fantasy-Gschichte worde. Dr Hobbit (änglisch The Hobbit), e Chinderbuech, isch 1937 usecho und dr Herr vo de Ring (änglisch The Lord of the Rings), e Trilogii, won e Fortsetzig vom Hobbit isch, 1954-1955.
Mark Tobey
Läbe
Dr Mark Tobey isch eine vom nä Hufe Künstler gsi, wo zum Kreis vom Kunstsammler und Mäzen Theodor Ahrenberg ghört hai.
J. R. R. Tolkien
Biografii
Dr J. R. R. Tolkien isch am 2. Septämber 1973 z Bournemouth in Ängland gstorbe.
Mark Tobey
Läbe
E baar vo de Bilder us dr Serii „Texturologies“ vom bekannte französische Mooler Jean Dubuffet hai en augefelligi Ähnligkeit mit em Tobey siine «White Writings». Wo dr Kunstsammler Jean Planque dr Dubuffet 1960 druf ufmerksam gmacht het, isch dä erschütteret gsi und het gsait: «Mä isch nie ellei...» (Zitat us „Un oeil à paris“, Sammlig Jean Planque, Hg. Florian Rodari, Hazan, 2001, S. 270)
Saules NE
Saules isch es Dorf im Kanton Nöieburg.
Es ghört hüt zu der grosse Gmeind Val-de-Ruz. Die isch ufen 1. Jänner 2013 entstande, wo sech fasch alli Gmeinde im Tal Val de Ruz zämetoo hän zum en einzegi Gmeind z bilde. Eini vo dene füfzää alte Gmeinde isch Fenin-Vilars-Saules gsi, wo s Dorf Saules derzue ghört het.
Saules isch bis anne 1888 no en eigeti chlyni Dorfgmeind gsi, und denn erscht het sech die mit Fenin und Vilars zun ere gmeinsame politische Gmeind vereiniget.
Saules lyt am öschtleche Rand vom breite Tal Val de Ruz und zwüschen em Nordfuess vom Bärg Chaumont und em Fluss Seyon. Am Seyon stoot die alt Müli vo Bayerel. Unden am Dorf verby goot di alti Strooss, wo me vo Nöieburg s Tal uuf uf Le Pâquier chunt und übere Bärgpass Col des Bugnenets is Sankt Immertal goot. Am stotzige Nordhang vom Chaumont isch der Dorfwald Forêt de Saules. Im Südweschte vo Saules lyt s Dorf Vilars, im Weschten ännet em Seyon isch Engollon und im Nordoschte s Dorf Savagnier.
Im Gmeindwappe vo Fenin-Vilars-Saules het me as alts Wappezeiche vo Saules gseh: uf Guld zwöi gchrüzti schwarzi Bieli.
Der Ortsname vom Dorf isch anne 1269 s erschte Mol in ere Urkunde z lääse.
Robert Gerwig
Läbbè
Dè Gerwig isch z Karlsruè uffgwachsè. Nõch sinerè Ingenieursbrüèfig 1841 a dè Großherzoglichè Politechnischè Schuèl, dè spôterè Technischè Universidät, sinèrè Heimetschtadt isch er i dè Diènscht vo dè Obberdirèktion für Wasser- un Strõßèbau ydrèttè un isch si ganz Beruèfsläbbè lang mit èm Bau vo Ysèbaanè un Strõßè befasst gsi.
1850 hèt yn s badische Innèminischterium zum provisorischè Dirèktor vo dè neuè Uurmacherschuèl Furtwangè gmacht. Si isch gründet worrè, um s notlydende Uurmacherhandwärch vom Schwarzwald zu fördèrè. In sellèrè Bosition hèt er diè „vatterländischè Künschtler“ uffgruèfè, è neus Uurèghüüs z entwôrfè, woruus d „Baanhüüsleform“ als Inbegriff vo dè Schwarzwälder Kuckuggsuur druus hèrvorgangè isch. Dè Gerwig hèt sin Poschtè z Furtwangè 1857 uff eigènè Wunsch volõ. Auch als Dirèktor z Furtwangè isch dè Gerwig für d Obberdirèktion tätig gsi un hèt u. a. d Albdalschtrõß vo Albbrugg nõch St. Bläsy (ab 1853) entworfè, d Vobindig vo Obersimonswald-Furtwangè (1855–1857) un dè Rychenaudamm (1856–1858) sin au vo ym. 1859 hèt er d Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblènz im Aargau, 1860–1863 d Fortsetzig vo dè Hochrhybaan vo Waldshuèt gu Konschtanz blaant. Zu dè glychè Zit isch 1859-1863 unter sinèrè Leitig d Strõß vo Vöörèbach übber d Fridrichshöchi nõch Villingè entschtandè. Als Si Hauptwärch gildet d Blaanig un dè Bau vo dè Schwarzwaldbaan Offèbürg-Singè 1863–1873. 1872–1875 hèt er sich beurlaubè lõ, demit er als leitendè Ingenieur bim Bau vo dè Nordrampè vo dè Gotthardbaan hèt wǜrkè chönnè. 1875 isch er als Vorschtand vo dè technischè Abdeilig vo dè Generaldirektion vo dè Badischè Staatsysèbaanè i dè badischè Staatsdiènscht zrugg gangè. Si letschtes Brojèkt isch d Höllèdalbaan 1884–1887 gsi, dèrrè iri Vollèndig hèt er nimmi erläbt.
Dè Gerwig isch fascht dryßig Johr lang au bolitisch engagyrt gsi. Zwǜschè 1855 un 1878 isch er mit meererè Johr Unterbrèchig als nationalliberalè Abgordnetè für d Waalchreis Wolfach-Furtwangè sowiè Pforzè i dè Zweitè Kammèrè vom badischè Landdaag ghoggèd. I èrè Ersatzwaal Èndi 1875 un nõmòll 1877, 1878 un 1881 isch er im Waalchreis Donaueschingè-Villingè i dè Rychsdaag gwäält worrè. Dört isch er als Fachmaa für Infraschtrukturfrõgè, z. B. d Rhykorrèktur un vo allem dè Baanbetrièb, uffdrèttè un hèt d Schutzzöll befürwortet für d Uurèinduschtry. Als Mitglyd vo dè Baukommission hèt er sich defür ygsetzt, dass dè Èntwurf vom Paul Wallot für dè neue Rychsdaagsbau ab 1884 vowǜrklicht worrè isch. Bi dè Waalè vom Hèrbscht 1884 hèt dè Gerwig uff è erneuti Kandidatur vozichtet.
Dè Robert Gerwig isch am 6. Dezembèr 1885 z Karlsruè durch è Schlägle gschtorbè. Si Grab isch dört uff èm Campo santo vom Hauptfridhof.
Ruum un Eer
Dè Gerwig-Blatz vor èm Fryburger Baanhof z Wyyre isch nõch ym benamst worrè, ebbèso dè Robert-Gerwig-Blatz z Furtwangè, an dèm sich s Uurèmuseum befindet, wo vo ym gründet worrè isch. In sinèrè Geburtsschtadt Karlsruè un z Furtwangè, z Villingè, Waldshuèt, Kirchzartè, Konschtanz, Singè un Radolfzell sin Strõßè nõch ym benannt worrè. Z Karlsruè un z Tribärg git au no Denkmòl für yn. Z Furtwangè sin diè beruèflichè Schuèlè, wo uss sinèrè Uurmacherschuèl abschtammèd, als Robert-Gerwig-Schuèl dauft worrè. Ebbèso sin diè Kaufmännischè Schuèlè z Singè als Robert-Gerwig-Schuèl Singè benamst worrè. Z Hausach isch s Gǜmnasium nõch èm Gerwig benannt worrè.
I dè Johr 2009 un 2010 isch z Tribärg Gerwig - das Musical der Schwarzwaldbahn uffgfüürt worrè. D Urhebber vo dè Musig un èm Tegscht sin dè Journalischt Peter Bruker un sin Fründ, dè Musiger un Pädagog Rolf Langèbach.
Dè Gerwig isch ußerdèm zum ußerordentlichè Mitglyd vo dè Königlich Preußischè Akademy vom Bauwesè z Bèrlin ernannt worrè.
John
John isch e Vorname und e Familiename.
Maurice Evard
Der Maurice Evard, wo am 30. Juni 1938 uf d Wält cho isch, isch e Lehrer und Hischtoriker usem Kanton Nöieburg.
John
Härkumft und Bedütig
John isch die Änglischi (usgsproche []) und norddütschi (usgsproche []) Version vom Vorname Johannes und e Familiename, wo vom Vorname abgleitet worden isch.
Dr dütsch Familiename
John (usgsproche []) isch e Niiderdütsche und schlesische Familiename, wo dur d Zsämmeziehig vom Name Johannes entstande isch. Allerdings chunnt s au vor, ass er in dere Form as Vorname bruucht wird.
Maurice Evard
Der Maurice Evard isch im Dorf Chézard-Saint-Martin, wo im Val de Ruz im Nöieburger Jura lyt, anne 1939 uf d Wält cho; spöter isch er uf Cernier, s Nochberdorf vo Chézard, go wohne. Sid sinere Jugendzyt het er i den Ortschafte wonner ufgwachsen isch s tradizionelle Läbe vo de Buure und de Handwärcher mit all ihrne alte Gräät agluegt; er het gmerkt ass es Arbetsforme gsi sin, wo me deilwys bi der modärnere Läbenswys nodisno uufgää het.
Sid 1976 het der Evard ei Schrift um die anderi zu Frooge vo der Regional- und der Kantonsgschicht, über d Geografy und d Wirtschaft vom Tal, zu der Volchskund und über Boudänkmööler wie öppe s Schloss z Valangin unde useprocht. Er het Büecher über die einzelne Dörfer vom Val de Ruz gschribe. Und vo ihm sind vil Artikel über Nöieburger Sache im Historische Lexikon vo der Schwiiz.
Er isch der Leiter vom Bezirksmuseum z Valangin gsi, wo der kantonale Gsellschaft Société d’histoire et d’archéologie du canton de Neuchâtel ghört. Und er het sech as Redakter vo der Zytschrift Nouvelle Revue neuchâteloise engaschiert. Und vom Kanton het er d Ufgab übercho, bi der offizielle Buechreihe über d Kantonsgschicht Histoire du pays de Neuchâtel mitzmache, wo anne 2002 usecho isch. So isch der Maurice Evard wyt übere Kanton Nöieburg use as Hischtoriker bekant worde.
Métairies-Saint-Quirin
Métairies-Saint-Quirin (ditsch 1915–18 un 1940–44 Quirinsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Métairies-Saint-Quirin lijt rund nin Kilometer sìdlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 267 un 385 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn geht vun dr Wisse Sààr ìm Weschte ìwer s Dàl vun dr Heille bìs züe dr Rote Sààr.
D Gmein Métairies-Saint-Quirin bsteht üs verschìdene kline Derfel un Willer, d Mairie steht ìm Ortsdeil Cubolot. Züe Métairies-Saint-Quirin ghere d Ortsdeil Haute-Gueisse (Obergeisse), Le Rond-Pré (Rondorf), Halmoze (Halmos), Créon (Kreonweiler), Cubolot (Kubelott), Jean Limon (Limonsweiler) un Heille.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Métairies-Saint-Quirin ìsch. Métairies-Saint-Quirin ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Métairies-Saint-Quirin ghert zem Lorrain.
Zhu Xi
Dr Zhu Xi (chin. 朱熹 Zhū Xī/Chu Hsi; * 18. Oktober 1130 z Youxi, Fujian-Provinz, China; † 23. April 1200) isch dr wichtigscht Neokonfuzianer vu China gsii. Är het in dr Song-Dynaschti an dr beriemte Akademi vu dr Wysse Hirsch-Grotte glehrt un isch Lehrer un Beroter vum Song-Chaiser gsii.
Dr Zhu Xi het iber 70 Wärch gschriibe. In dr Wuyi-Bärg un an andere Ort het er iber 50 privati hecheri Lehraastalte grindet un het as Privatlehrer e baar Döusert Schueler uusbildet. Vil vu syne Schueler sin beriemti Theoretiker wore. In e jedere Stadt, wun er gschafft het, het er e Lehraastalt grindet.
Unter dr Wärch vum Zhu Xi isch syy Buech Die Familiennormen der Familie Zhu e wichtig Wärch iber d Regelig vu Familienaaglägehaite wore. Churz vor syym Dod het er syni Aamerkige zum Buech „Das Große Lernen“ (大學 dàxué) korrigiert, wu bis in s 20. Johrhundert as Standard fir d Beamtebriefig dient ghaa het. Dr Zhu Xi het Das Große Lernen zämme mit dr „Gspräch vum Konfuzius“ (論語 / 论语 lùn yǔ oder lún yǔ), em Buech „Mitte und Maß“ (中庸 / 中庸 zhōng yōng) un em Buech vum Mencius (孟子 Mèngzǐ) zue dr sognännte „Vier Biecher“ zämmegfiegt.
Ühlingen-Birkendorf
Üehlingè-Birchèdorf (Dütsch: Ühlingen-Birkendorf) isch e Gmeind im badè-württèbärgischi Landchreis Waldshuèt.