cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wembach
Verchehr
Durch Wämbach fiehrt d B317 Titisee-Neustadt - Todtnau - Lörrach. Uff säller Strecki verchehrt au d Buslinie 7300 vo de SBG. Bis 1966 isch de Ort durch di Oberi Wiesedalbahn (Zell im Wiesedal-Todtnau) an s Schynenetz abunde gsi.
Bildig
Z Wämbach git s weder e Schüel no e Chinderschüel. Grund-, Hauptschieler und Gymnasiaste gönn uff Schönau im Schwarzwald in d Schüel; di nächsti Realschüel isch z Zell im Wiesedal.
Epilepsie
Epilepsii (vo epílēpsis „Aagriff, Überfall“ über latiinisch epilepsia, sit em 16. Joorhundert cha dr Begriff noochgwiise wärde ), uf Dütsch Fallsucht, uf Alemannisch s fallet Wee oder s böös Wee, bezäichnet e Chrankhetsbild mit mindestens äim spontane Chrampfaafall, wo nit dur en Ursach usglööst worden isch, wo mä vorhär het chönne bemerke wie zum Bischbil en akuti Entzündig, e Stromschlag oder e Vergifdig. Uf dr nöirologische Ebeni isch son e epileptische Chrampfaafall e Folg vo aafallsartige (paroxysmale) synchrone Entladige vo Nöironegrubbe im Hirni, wo zu plötzlige, unwillkürlige stereotüpe Stöörige vom Verhalte oder Befinde füere.
Diagnoose und Behandlig
Zur Diagnose wird d Chrankegschicht ermiddlet und e Hirnstromkurve (Elektroenzefalografii) gmacht. Au Modalitääte wie Magnetoenzephalografii (MEG), Computertomografii (CCT), Magnetresonanztomografii (MRT oder MRI) und anderi ghöre zur Rutinediagnostik. D Behandlig bestoot zerst emol in Medikamänt, wo Chrämpf underdrucke (Antikonvulsiva). In therapiiresistänte Fäll chömme auch ander Methode bis zur Epilepsiichirurgii zum Iisatz. En Epilepsii het für en Epileptiker alli mööglige Iiflüss uf s Alldagslääbe, wo in dr Behandlig au müesse berücksichtigt wärde.
Ufdräte
Öbbe 10 % vo alle Mensche häi e gröösseri Schanse, en Aafall überzchoo. Mä schetzt, ass 4–5 % vo alle Mensche wenigstens äinisch im Lääbe en epileptische Aafall wäge bsundrige Umständ öberchömme, wo sich nume under dene Bedingige widerholt. Vo sonige Gläägehäitschrämpf muess mä die aktivi Epilepsii underschäide. Unter dere liide in Dütschland 0,5–1 % vo dr Bevölkerig.
Epilepsii git s nit nume bi Mensche, sondern cha in ere äänlige Form au bi verschidene Dier ufdräte, vor allem bi gwüsse Rasse vo Hünd.
Ersti Hilf
Zerst emol muess mä drfür sorge, ass dr Epileptiker nid zu Schade chunnt wääred em e Aafall:
Wenn niemer ume Wääg isch, wo d Akutbehandlig bim ene epileptische Aafall kennt, sött sofort eme Notarzt delifoniert wärde. Dä cha em Medikamänt sprütze, wo em Aafall en Ändi macht.
Die meischten Aafäll sind churz und höre vo selber uuf. Je länger än Aafall goht, desto grösser isch Gfohr dass hirni Schade nimmt.
Es cha im Arzt hälfe, wemm mä genau ufbasst, wie dr Aafall vor sich goot und wie lang er gsi isch, wil das bí dr Diagnoose unterstützt. Die Person wodr Afall het cha sich nocher nöd dra erinere.
I sehr vile Fäll sind Aafäll seltä, und es chönd mehreri Johr zwüsched zwei Aafäll ligge.
En einzelnen Aafall het oft en Usöser, wie zwenig Schloof oder Stress.
Litratuur
Leerbüecher und Rootgääber
Gschicht
Erfahrigsbricht
Übersichtsaarbede
Schlins
Schliis (amtlich Schlins) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.
Welwingen
Welwing (lothrìngisch; frànzeesch Velving, ditsch Welwingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Schlins
Geografi
Schliis lit nördlich vo dr Ill am Nordrand vom Walgau uf 502 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 48,4 % Landwirtschaftsfläch, 32,9 % Wald, 11,1 % Sidlungsfläche und 7,6 % sunschtige Fläche gsi.
Gschicht
Schliis ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 820.
Verwaltig
D Bürgermoeschtrin vo Schliis ischt d Gabriele Mähr.
Welwingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Welwing lijt sìdlich vun Bouzonville ìn dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 217 un 320 m ìwer em Meeresspiejel.
Schlins
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Schliis khört zum Bodeseealemannisch.
Welwingen
Gschìcht
Welwing ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1241 àls Volvanges.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Welwing ìsch. Welwing ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Welwing ghert zem Moselfrankisch.
Paramore
Dr Name «Paramore» chunnt vom Geburtsname (Paramore) vo dr Muetter vom ehmalige Bassischt vo dr Band. Dää Name het dr Sängerin Hayley Williams u dä andere Bandmitgliider eso guet gfalle, dass si d'Band so gnännt hei. . «Paramore» isch ou es Homophon vom veraltete änglische Wort "Paramour" (alem. Gspuusi), was dr Band aber erscht später ufgfalle sigi.
7. Dezember
Dr '''7. Dezämber''' isch dr 341. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 342. in Schaltjohr), dodermit blybe no 24 Däg bis zum Änd vum Johr.
Präger Gletscherkessel
Dr Präger Gletscherchessel isch es Naturschutzpiet, wo sit 1994 bestoot. Es het 2800 Hektaare und goht an des Naturschutzgebiet vom Feldberg ane. Es isch s zweitgröschti vo Bade-Württeberg. Es isch öschtlich vom Wiisedal uf dem Gebiet von den Städt Schönau un Todtnau (Präg).
Entstehig
D Usdehnig isch 7 Kilometer in Nord-Süd un 5 Kilometer in Oscht-Wescht-Richdig. De Höchiunterschied het vom tiefschte Punkt mit 570 Meter bi Gschwend und dem höchschte Punkt mit 1309 Meter uf em Blößling dobe öpe 700 Meter.
Natur
S Piet lebt vo einere Vielfalt, so gitts Arnika, Silberdischtle und Chatzepfötli, aber au seltini Vögel wie d Zippammere oder de Schwarzspecht.
In de Felse gits seltini Farne oder es wachse Fingerhuet.
In de Blockhald z Präg gits ganz seltini Chäfer, wo in de Halde läbet.
Karl Häfner
Dor Karl Häfner (* 2. Juni 1885 enn Rennenga-Malmsa; † 5. April 1981 z Haelbronn) isch a Läror ond schwäbischor Dialägddichdor gwäa.
Läaba
Er isch Läror emm wirddabärgischa Schualdenst gwäa, ond hådd-s bis zomm Oberstudienrat ond Professor bråchd. Sae ledsda Sdell isch z Haelbronn gwäa. 1948 isch-or en Pensio ganga ond dord bliiba. Sae Läaba lang abor hådd-or sich saem Hoemeddorf vorbonda gfiild, ond hådd demm a Buach ibor d Ordsgschiichd gwidmed. Saene ällormaesde Biachor send aersd emm Ruhesdand endsdabda, zmaesd hend-se on humorisdischa Charakter.
Largizen
Làrgìtze (Patois Lairdgie, frz. Largitzen, dt. Largizen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Làrgìtze lijt ìm Sundgöi àm Làrgìtzebàch, wie ìn d Làrg mìndet. Zum Dorf ghert öi no dr Willer Luffendorf. Nochbergmeine vun Làrgìtze sìn Hìndlìnge un Hìrzbàch ìm Norde, Hìrsinge un Haimerschdorf ìm Oschte, Bìsel, Sept un Obersept ìm Sìde un Ìwerstrooss un Friese ìm Weschte.
Gschìcht
Làrgìtze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1248 àls Larguice (1303 Largitz).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Làrgìtze ìsch. Làrgìtze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Làrgìtze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Ernst Waldemar Bauer
Dr Ernst Waldemar Bauer MdL (* 28. Februar 1926 z Dibenga; † 4. Juni 2015 z Oschtfilder) isch e dytsche Fäärnseh- un Heerfunkpublizischt, Bioloog, Buechautor, Dokumentarfilmer un Bolitiker (FDP) gsii.
Läbe
No dr Grundschuel z Glems/Metzenga un dr Oberschuel z Metzenga un z Stuegert het dr Bauer am Karls-Gimnasium Stuegert s Abitur gmact. 1944 isch er as Flakhälfer yygsetzt wore. Noch em Zweete Wältchrieg un dr Chriegsgfangeschaft het dr Bauer Biology un Geology an dr Uniwersiteet Dibenga studiert, wun er 1952 zum Thema Jahresrhythmische Schwankungen der Hitzeresistenz bei Pflanzensamen promoviert het. Anne 1950 het er d Fotografi Isolde Mühlich ghyrote, wun er 1943 chänneglehrt ghaa het. In dr 1950er Johr het er erschti Biecher un Schrifte iber Biology un Geology verfasst. Um des Zyt het er au as Lehrer un Lehreruusbilder gschafft, vor allem am Georgii-Gimnasium z Esslenga.
In dr 1960er Johr isch er Autor un Rusgeber vu dr Zytschrift Die Natur gsii. Vu 1964 bis 1988 isch er Diräkter vum Staatlige Seminar fir Schuelpedagogik z Esslenga gsii.
Anne 1964 het en dr Färnsehproduzänt Josef Göhlen zum Hessische Rundfunk gholt, wun er fir s nei gschaffe Bildigsprogramm d Raie Album der Natur moderiert het. Anne 1968 het er d Sänderaie Wunder der Erde kunzipiert, wu zerscht 89 Folge im 3. hr-Färnsehprogramm dervu glofe sin. Noch em Dod vum Bernhard Grzimek anne 1987 het dr Ernst W. Bauer am 8. Septämber 1987 dr Sändeplatz vu Ein Platz für Tiere im 1. Färnsehprogramm vu dr ARD ibernuu. Wunder der Erde het vor allem geologischi Plätz uf dr Ärd zaigt, wu as di schenschte gulte hän, aber au Material iber Dier vu Kameralyt us aller Wält het mer presäntiert. Dr Erfolg vu Ein Platz für Tiere het mer nit chenne widerhole, ainewäg sin in dr 17 Johr druf 95 Folge vu däre Sänderaie glofe, derzue sin regelmäßig Beglaitbiecher uusechuu. Am 31. Dezämber 2006 isch mit eme Bydrag iber dr Alfred Wegener d letscht Foolg vu däre Raie in dr ARD. D Titelmelody vu dr Serie isch vum Gerhard Narholz gsii (unter em Alias „John Epping“, Titel Heading For Success 1).
Erlenbach (Unterelsass)
Erlebàch (frz. Albé , dt. Erlenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Erlebàch ìsch zem erschte Mol ànne 1303 àls Erlebach erwähnt worre.
Ernst Waldemar Bauer
Läbe
Vu 1984 bis 1988 isch dr Ernst Waldemar Bauer fir d FDP im Wahlkrais Esslenga Mitglid vum Landdag z Bade-Wirttebärg gsii. Är isch umwältbolitischer Sprächer vu dr FDP/DVP-Frakzion gsii un isch speter in Stiftigsrot vum WWF Dytschland gwehlt wore.
Au as Mitglid vu dr Europäische Akademy fir Umwältfroge z Dibenga het er si fir dr Naturschutz engaschiert.
Erlenbach (Unterelsass)
Verwàltung
vun Erlebàch ìsch. Erlebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Ernst Waldemar Bauer
Läbe
Unter anderem het er au alli Biologybiecher fir Realschuele un Gimnasie vum Schuelbuchverlag Cornelsen gschribe un uusegee.
Erlenbach (Unterelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Erlebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Ernst Waldemar Bauer
Läbe
Dr Ernst Waldemar Bauer isch starb im Juni 2015 im Alter vu 89 Johr gstorbe. Är isch uf em Fridhof Weiler Park in dr Parksidlig vergrabe wore, eme Stadtdail vu Oschtfilder.
Remer
D’ Remer (uff Làtiinisch Remi) sìnn naawa da Suessiona ainer vu da greeschta belgisch-kältischa Schtamm gsìì. Sa hann ìm Gebiat zwìscha da Flìss Aisne un Marne (Matrona) ìm Gebiat vu dr hìttiga Regioon Champagne ìm Norda vum Frànkrììch glabt.
Gschìchta
Schuu vor dr reemischa Zitt hann d’ Remer ìhra aigana Mìnza gepräägt. Wia d’ Löiker hann sa d’ Schlüüder sehr güat känna nutza.
D’ Remer hann mehrmols Kriag geega d’ Schtamm vu da Pàrisiar un da Senona gfiahrt. Unter’m Iccius un em Andecombogius hann sa sìch schuu-n-ìm Joohr 57 v. Chr. mìt’m Cäsar verbunda. Sa hann’na wahrend da gàllischa Kriaga unterschtìzt — domìt hann sa dr Eehratìtel foederati bikumma un sìnn ainer vu da wìchtigschta Schtamm vu Gàllia worra. Ìhra Hàuiptschtàdt Bibrax ìsch ànna 57 v. Chr. vu da Belger zärschteert worra, àlso hann ìhna d’ Reemer (üss Rom) ghulfa, a näija Hàuiptschtàdt z’ bàuija. Dia näija Schtàdt ìsch uff Làtiinisch Durocortorum Remorum gnännt worra. Sa ìsch d’ zwaitgreeschta Schtàdt vum Gàllia worra. Noh dr Verwììschtung vum Gebiat vu da Eburona hàt dr Cäsar z’ Durocortorum a gàllischer Làndtààg àbghàlta. Ìn dr reemischa Zitt ìsch àui dr kurza Nàmma Remis fìr d’ Schtàdt bnutzt worra — vu doo har schtàmmt dr hìttiga Nàmma Reims.
8. Dezember
Dr '''8. Dezämber''' isch dr 342. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 343. in Schaltjohr), dodermit blybe no 23 Däg bis zum Änd vum Johr.
Vergaville
Vergaville (ditsch Widersdorf, 1915-18 un 1940-44 Wirtsdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Vergaville lijt e bààr Kilometer nordeschtlich vun Dieuze uf re Heche zwìsche 205 un 333 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 966 ìsch z Vergaville e Beneditkinerkloschter grìndet worre, wie um 1126 vum Kloschter Sanderge ìm Schwàrzwàld reformiert worre ìsch. Dr Nàmme ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 996 Widirgoldesdorff (1086 Vergavilla, 1285 Wargaville, 1361 Wergavilla). S Dorf ìsch ìm Drissgjehrije Kriej gànz gschlìsse un erscht speter wìder näi ufgeböit worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vergaville ìsch. Vergaville ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vergaville ghert zem Lorrain.
Bopparder Linie
D Bopparder Linie isch gnännt no dr Stadt Boppard, wu si iber dr Ryy goht.
Cornwallis Island (Kanada)
D Cornwallis-Insle (ängl. Cornwallis Island) isch eini vo dr Königin-Elisabeth-Insle im kanadische Territorium Nunavut. . Si het e Flächi vo rund 7000 km², dr höggschti Punggt isch nur 359 m hoch.
D Landschaft isch meischtens e Stäi- und Felswièschti, odr a sehr vegetationsarmi Tundra. D Ursach isch hüffige Näbel durch vili Meeresflächène rund um diè flachi Insle ohni Gebirg. Diè mittlere Tämpraturä in de drey Summermönet Juni bis Auguscht sind 0,4 °C, 4,5 °C und 2,0 °C, in de drey Wintermönet sinds zwüsche -28 °C und -32 °C. Als tièfschti Tämpratur sind -52 °C gmässe worde. An der Südküschtè fiert d Nordwestpassaasche vrbii.
D Sydlig Resolute uf dr Cornwallis-Insle liggt an dr Südküschte vo dr Insle uf erè Breiti vo 74° 42' Nord. Dr Ort isch dr wichtigschti Stützpunkt für alli Aktivitetä in dr öschtliche kanadische Hocharktis. Die kanadischi Regierig het scho 1958 s Polar Continental Shelf Projeggt (PCSP) gründet. S PCSP unterstützt Forscher mit effiziänter Logistik (Unterkunft, Usrüschtig, Fluglogistik, Funkverbindigè) uff em Wääg zu Forschigsort in de gánze Arktis. Bsunders interessanti Forschigsort sit über 60 Yoor sind d Ellesmere-Insle, d Axel-Heiberg-Insle und d Ward-Hunt-Insle. S PCSP unterstützt sogar Forscher uf em arktische Paggys bis zum Nordpol. Diè vile Aktivitetè sind au wichtig um d Souveränität vo Kanada in dr Arktis z stérkè.
Fraunhofer-Institut für Bauphysik
S Fraunhofer-Inschtitut fir Böuphysik IBM (dt. Fraunhofer-Institut für Bauphysik IBP, churz „Fraunhofer IBP“) isch e Yyrichtig vu dr Fraunhofer-Gsellschaft. S Ischtitut isch anne 1929 grindet wore un het sy Hauptsitz z Stuegert. Zäntrali Ufgab isch di aagändt Forschig uf em Biet vu dr Böuphysik.
Gschicht
Anne 1929 isch s Inschtitut grindet wore as Verain fir d Ferderig vu dr Aaschtalt fir Schall- un Wermitächnik an dr Materialbriefigsaaschtalt vu dr Tächnische Hochschuel z Stuegert. Noch em Änd vum Zweete Wältchrieg hän di Verantwortlige anne 1947 d Gnähmigung kriegt, ass si s Inschtitut fir Tächnischi Physik (ITP) vu dr Tächnische Hochschuel in dr ehmolige Böubaracke z Stuegert-Degerloch, im Boschtbunker Sillebuech un in dr Forschigsaaschtalt Graf Zeppelin z Ruit chenne fiere. Mit Spände vu dr Induschtry het mer schließli anne 1951 en aigene Inschtitutsneiböu z Stuegert-Degerloch chenne realisiere. Im nämlige Johr isch au dr Standort Holzkirchen mit ere Freilandversuechsstell uf eme ehmolige Flugblatz yygrichtet wore.
Anne 1958 isch s ITP an d Fraunhofer-Gsellschaft aaglideret wore, dr Verain »Institut für Technische Physik« isch ufglest wore. 1971 het s Inschtitut sy jetzige Name »Fraunhofer-Institut für Bauphysik IBP« iberchuu. An hitige Stuegerter Standort, em Fraunhofer-Campus z Vaihenga, isch s Fraunhofer IBP anne 1983 zoge. Do het s näbe vier andere Fraunhofer-Inschtitut e gmainsam Fraunhofer-Verwaltigs- un Heersaalgebei. Mit däm Umzuug het s au ne Uuswytig vu dr Ryym gee – im nämige johr isch s modärn yygrichtet Tächnikum mit 3600 m² Laborflechi in Bedrib gnuu wore. Iber d Johr sin no zuesätzligi Gebei an beede Standort böue wore, wu ne umfangrycheri Forschig uf em Böuphysik mewgli gmacht hän. 2016 isch derzue au no s Fraunhofer-Zäntrum fir energetischi Altbäusanierig un Dänkmolpfläg Benediktbeuern (dt. Fraunhofer-Zentrum für energetische Altbausanierung und Denkmalpflege Benediktbeuern) ufgmacht wore, wu zum Fraunhofer IBP ghert.
Laitig in Personalunion
Lehrstuel fir Böuphysik vu dr Universitet Stuegert, ab 2016 Inschtitut fir Akuschtik un Böuphysik (IABP):
Lehrstuel fir Bäuphysik vu dr TU München:
Forschig un Entwicklig
Zäme mit Induschtrypartner schafft s Fraunhofer IBP an dr Määrtyyfierig vu neie un umwältverdreglige Böustoff, Böudail un Böusyschtem. Zue dr klassische Chunde zelle Unternäme us dr Böuinduschtry, em Maschine- un Aalageböu, Böudreger*ne un Architäkte*ne, Blaner*ne un Beherde un au effetligi un privati Böuforschigsdreger.
E Dail Labor un Briefyyrichtige un ais vu dr greschte Freilandversuechsgländ am Standort Holzkirchen mache böuphysikalischi Untersuechige megli. Labormässtächnik un Rächemethode solle Bäuprodukt fir dr praktisch Yysatz optimiere. Untersuechige in Modällryym, im Brieffäld un am uusgfierte Objäkt diene em bäuphysikalische Uusbrobierere vu Kumpenänt un Gsamtsyschtem fir dr Neibäu un au fir dr Sanierigsfall.
Lehr
Am Inschtitut fir Akuschtik un Böuphysik (IABP) vu dr Uniwersitet Stuegert un syter 2004 am Lehrstuel fir Böuphysik an dr TU München vermittle Forscher*ne vum Fraunhofer IBP ire fundiert böuphysikalisch Fachwisse un realisiere in änger Kooperazion mit dr boode Inschtituzione verschideni Forschigsvorhaa. D Promozionskolleg „Climate – Culture – Building“ un „Menschen in Räumen“ solle d Grundlageforschig zum klimagerächte Böue un zue dr Wägselwirkige zwische Ryym un Mänsche ferdere.
Netzwärch un Kooperazione
S Fraunhofer IBP fiert d Gscäöft vu dr Fraunhofer-Allianz Böu. D Gschäftsstell vu dr Allianz isch am Standort Holzkirchen aagsidlet. D Fraunhofer-Allianz Böu lait ire Forschigsschwärpunkt uf Froge zur Noohaltigkait un Ressourcenchonig, aber au uf Gsundhaitsvertdregligkait vum Böue un Wohne un au uf Produkt-, Sischtem- un Prozässoptimierig.
S Fraunhofer IBP isch Mitglid im Fraunhofer-Verbund Wärchstoff, Böudail (VWB). Där Verbund bindlet d Kumpetänze vu dr zwelf materialwisseschaftlig orientierte Inschtitut vu dr Fraunhofer-Gsellschaft.
Anderi Mitglidschafte in dr Fraunhofer-Gsellschaft git s in dr Fraunhofer-Allianz Verchehr. un in dr Fraunhofer-Allianz Energy Derwylscht d Fraunhofer-Allianz Verchehr tächnischi un konzäpzionälli Lesige fir effetligi un induschtriälli Ufdraggeber rund um s Thema Verchehr bietet, bietet d Allianz Energy us aire Hand, was d Induschtry un Energywirtschaft an Forschig un Entwicklig bruuche.
Zue dr Forschigsallianz zum Erhalt vum Kulturerb (FALKE) ghere näb em Fraunhofer IBP no elf anderi Fraunhofer-Inschtitut un segs Forschigsmuseum vu dr Leibniz-Gmainschaft. Zyl vu dr Forschigsallianz sin bedarfsorientierti gmainsami Forschig mit dr Schwärpinkt uf nazionaler un europäischer Ebeni un e schnälleri Oberfierig vu dr gwunnene Forschigsergebnis in dr Määrt.
S Inschtitut isch ain vu dr Grindungspartner vum Energie Campus Nürnberg.
Akkreditierti Zertifizierigsstell un Brieflabor
S Fraunhofer-Inschtitut fir Böuphysik IBP het e „bauaufsichtlich anerkannte Stelle“ fir d Briefig, Iberwachig un Zertifizierig vu Böuprodukt un Böuarte z Dytschland un z Europa.
9. Dezember
Dr '''9. Dezämber''' isch dr 343. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 344. in Schaltjohr), dodermit blybe no 22 Däg bis zum Änd vum Johr.
Fraunhofer-Institut für Bauphysik
Infrastruktur
Ändi 2019 hän 264 Mitarbaiter*ne (Stammbelegschaft, ohni wisseschaftligi Hilfschreft un Lehrbuebe un -maidli) am Fraunhofer IBP gschafft. Dr Bedribshuushalt isch im Gschäftsjohr 2019 bi 27,8 Millione Euro gläge. Rund 36,4 % vum Bedribshiushalt sin Erdreg us dr Ufdragsforschig vu dr Wirtschaft gsii. Di räschtlige Mittel sin us zwäckbundene Mittel vum Bund un dr Länder chuu un us Mittel vu drb Europäische Union.
St. Landelin
De Landelin isch e Missionar i de Ortenau gsii, wo im früene 7. Joorhundert glebt het. Am Platz vo sinere Aisidelai isch spööter s Chloster Ätteneminschter entstande. Si Gidenktaag isch de 21. September. Er tar nöd verwechslet were mitem St. Landelin, wo im belgische Hennegau s Chloster Lobbes gstiftet het.
s Lebe
De Landelin isch aageblich vo Schottland is Elsass choo und isch denn vo Stroosburg uus öber de Rhii i d Ortenau cho. Bi Altdorf het er chorzi Zii bi de Witwe vomene Hedolf glebt und het drufabe afange im Wald am Luuterbach sini Aisidlerzelle baue, am Fuess vo de Giselburg. Er het aber Striit mit Jäger öberchoo, won en em 21. September erschlage hend. S Joor vo sim Tood isch aber nöd öberliferet.
D Witwe, wo de Landelin biherbergt het, isch glii drufabe mit ere sinene zwoo Töchtere in Wald um de Landelin uufzsueche und het denn de toot Landelin gfunde. Wo sini Liich am Bode glegen isch, sind vier Quelle usem Bode choo, bim Chopf, bi de Füess und je aini bi de Händ. Ai Töchter vo de Witwe isch blind gsii, wo si aber mit de Händ d Wunde vom Erschlagne birüert het, het si plötzli afange gsie. Di drai Fraue hend denn de Landelin eweg trait und bi Müncheweier bigrabe.
de Pilgerort
S Wunder vo de Hailig vo de blinde Töchter het dezue gfüert, ass immer mee Pilger is Taal choo sind und bi Mönchezell (Monacorum cella) isch en Eremitesidlig entstande und e Chile baut wore. Ane 762 het de Bischoff Eddo vo Strossburg denn im Tal s Chloster Ätteneminschter gstiftet. Di vier Quelle sind zumene Brunne, em Landelinsbrunne iigfasst wore und dröber isch e Chappeli baut wore.
Herzöge von Schwaben
Die Liste gitt d Herzöög vom Herzogtum Schwoobe aa.
Merzen
Merze (Patois Meurentsche, frz. Mertzen, dt. Merzen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Merze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1100 àls Morentze (1341 Moerentze, 1491 Mörentz, 1509 Mauritz, 1525 Möritzen, 1571 Moritzheim, 1576 Meritz).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Merze ìsch. Merze ghert zem Kommünàlverbànd.
Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Merze e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Merze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Urs Graf der Jüngere
Dr Urs Graf dr Jünger (* 1512 z Baasel; † vor em 8. Februar 1559 in dr Romagna) isch e Schwizer Goldschmiid und Räislöifer gsi.
Sis Lääbe
Dr Urs Graf isch 1512 z Baasel as Soon vom Urs Graf em Eltere uf d Wölt khoo. Er het bi sim Vater s Goldschmiidhandwärk gleert und het z Baasel as Goldschmiid afo schaffe. 1530 het si Stiefvater Thoman Wels sich für iin iigsetzt und vom Root vo dr Stadt Soledurn verlangt, ass er s Vermööge vom Graf sine Eltere wurd uusegee und d Goldschmiidwärkzüüg vom Grossvater Hug Graf, wo z Soledurn Goldschmiid gsi isch. Im Graf si Lääbenswandel isch wie dä vo sim Vater liederlig gsi und dorum het dr Graf si Lääbe lang e Vormund ghaa. Vo 1544 aa isch dr Goldschmiid Johann Rudolf Faesch si Vogt gsi.
1553 isch dr Urs Graf Bürger vo Soledurn worde. Säggs Joor spööter isch er in dr Romagna as Räislöifer gstorbe.
Jurassic Park
Jurassic Park [] isch e Science-Fiction- und Abentüürfilm vom Steven Spielberg us em Jahr 1993. D Handlig berueht uf em Roman DinoPark (Originaltitel: Jurassic Park) vom Michael Crichton, wo zäme mit em David Koepp au s Dräihbuech zu dem Kino-Thriller gschribe het.
Es isch dr ersti Teil vo de Jurassic-Park-Filmreihe, mit de Fortsetzige Vergessene Welt: Jurassic Park (1997), Jurassic Park III (2001), Jurassic World (2015) und Jurassic World: Das gefallene Königreich (2018).
Handlig
De Multimilliardär John Hammond het uf de Pazifik-Insle Isla Nublar vor Costa Rica mit Hilf vo de modärnste Gentechnologie e Friiziitpark uftah – mit läbige Dinosaurier und andere paläontologische Sensatione. Bim Transport vomene Velociraptor chunnts zumen Unfall, bi dem en Arbeiter tötet wird. D Investoren wärded drufabe nervös und fordered en Überprüfig vom Park.
Daher ladet de Hammond und de Donald Gennaro, dr Aawalt vo syne Investore, e Gruppe vo Spezialiste yy, um sich d Sicherheit vom Park beschynige z lah. De Hammond überzüügt de Paläontolog Dr. Alan Grant und dem syni Fründin und Kollegin, d Paläobotanikeri Dr. Ellie Sattler, sym Wunsch nachzcho, indem er ine im Gägezug zuesicheret, iri Usgrabige drü Jahr lang z finanziere. De Gennaro überzüügt zuedem de Chaostheoretiker Dr. Ian Malcolm, zu dere Beguetachtig mitzcho.
Zytglych wird de Dennis Nedry, de unzfridni Computerprogrammierer vom Park, vom Lewis Dodgson, eme Unterhändler vom Hammond sym Konkurrent Biosyn aagworbe, für 1,5 Millione US-Dollar Dinosaurier-Embryos vo de Firma InGen, wo em Hammond ghört, z stäle.
Die vom Hammond uf d Insle gholte Spezialiste sind nach ere erste Besichtigung vom Park über de Yygriff i d Natur zueglych fasziniert und besorgt. Bi de nachmittägliche Füehrig mit elektrische Fahrzüüg und i Begleitig vom Hammond syne Änkel Lex und Tim entdeckt de Dr. Grant e chranke Dinosaurier. D Sattler entscheidet sich, em Tierarzt Harding z hälfe und spöter zäme mit em Tierarzt wider i s Bsuecherzäntrum z fahre, währed di übrige Bsuecher iri Tour fortsetzed. Es chündigt sich aber e Tropesturm über de Insle aa, so dass d Füehrig abbroche wird und d Fahrzüüg zrugg i Richtig Bsuecherzäntrum fahred.
Demit de Nedry sy Plan, d Embryos us em Park zum Hafe vo de Insle z schaffe, umsetze cha, bevor d Insle wägem Sturm evakuiert wird, setzt er churzzytig fast s ganze Sicherheitssystem usser Betriib und verlaht de Kommandoruum. So chunnt Stromusfall und die elektrisch betribne Fahrzüüg falled under anderem uus. D Bsuecher sitzed bi aabrächender Dunkelheit vor em Gheeg vom Tyrannosaurus rex (T-rex) fest.
D Sattler, wo sich inzwüsche wider im Bsuecherzäntrum befindet, begitt sich mit em Robert Muldoon, em Wildhüeter vom Parks, im Jeep uf d Suechi nach de vermisste Persone. Si entdecked de verletzti Malcolm und chönd en im Jeep, verfolgt vom T-rex, i Sicherheit bringe. De Nedry aber chund underdesse mit de gstohlene Embryos uf de Fahrt zum Hafe im Gwittersturm vo de Strass ab und staht eme Dilophosaurus gägenüber, wo ne aaspeuzt und so umbringt.
Im Kommandoruum wird de Verantwortliche klar, dass de Nedry nid zruggcho wird. Wil de Chefingenieur Ray Arnold s Passwort vom Computer vom Nedrys nid kännt, beschliessed de Hammond und de Arnold, de Strom ganz abzstelle, um denaa s gsamte System wider uufzstarte. Nach em Nüüstart muss aber de Hauptschalter im Wartigsbunker vo Hand wider yygschaltet wärde. De Arnold verlaht zu dem Zwäck s Hauptgebäude. De Hammond bestaht druuf, dass alli im Bunker vom Hauptgebäude Schutz sueched. Wo de Arnold nid zruggchehrt, gönd de Muldoon und d Sattler zu dem Bunker mit em Hauptschalter. De Hammond verblybt mit em Malcolm im Bunker vom Hauptgebäude. Dur s Abstelle vo de Stromversorgig hend au d Velociraptore us irem Gheeg usbräche, obwohl de Nedry dere ire Schutzzuun als einzige nid abgschalte het. Währed de Muldoon probiert, vor em Wartigsbunker d Reptilie abzlänke, gelingts de Sattler, is Gebäude ine z gah und det d Stromversorgig wider yyzschalte.
Zytglych chlätteret de Grant mit de Chind uf em Wäg zum Hauptgebäude über eine vo de Elektrozüün im Park. De Grant und Lex schaffets sicher drüber, doch de Tim chund deby e Stromschlag über. Er cha vom Grant nach churzer Zyt widerbeläbt wärde. D Sattler wird von es paar Raptore aagriffe, wo, wie si feststellt, scho de Arnold tötet hend. D Sattler chund aber devoo, währed de Muldoon vo de Velociraptore yykreist und tötet wird.
De Grant und di beide Chind schaffeds schlussändlich au zrugg zum Hauptgebäude. Det träffed sie niemert aa dort niemanden antreffen, nume verusse gseht de Grant di ganz verängstigti Sattler. Glychzytig wärded di zruggglahne Chind vo zwei Raptore bedroht und verfolgt. Sie flüchted i d Restaurantchuchi, vo wo us es ne glingt, de Raptore z entcho. De Grant, d Sattler und d Chind begönd sich i Kommandoruum. Det cha d Lex d Sicherheitssystem wider ufefahre. So cha s Yydringe vomene Raptor i Kommandoruum verhinderet wärde. De Grant ch de Hammond am Telefon benachrichtige, wo drufabe e Heli für de Rückflug zum Festland aaforderet. De Raptore glingts aber gliich no i Kommandoruum inezcho, sodass d Insasse eis Mal meh fliehe müend. Uf em Fluchtwäg nach use wird d Gruppe vo zwei Velociraptore abgfange und yykreist. Eine vo de Raptore wott uf d Gruppe losspringe und wird deby vom Tyrannosaurus aagriffe. Dr anderi Raptor gaht synersyts uf de T-rex los. Wil d Saurier im Kampfgetümmel mit sich sälber beschäftigt sind, chönd de Grant, d Sattler, d Lex und de Tim is Auto vor em Yygang flüchte. Det warted au de Hammond und de verletzti Malcolm uf si. Zäme fahreds zu de Heliplattform und flüüged mit em Helikopter vo de Insle wäg.
Hohentwiel
Name
S erscht Mol gnännt isch d Burg in dr St. Galler Chloschterchronik vum Ekkehards IV. (um 980 bis 1060) as castellum tuiel, wu anne 915 belageret woren isch. Syt em Ibergang vum Spotmittelalter zue dr Frieje Nejzyt isch näbe Tuiel oder Twiel au dr Name Hohentwiel brucht wore. S erscht Mol beleit isch dää anne 1521.
Geologii
Dr Hontes bstoht in dr Hauptsach us eme Phonolith-Schlotpfropfe. Vor 15 Millione Johr hets e Fase vu aktivem Vulkanismus gee, wu dr Hontes e Vulkan gsi isch. In ere zwote Vulkanismusfase, wu uugfehr vor acht Millione Johr aagfange het, het s Magma nimi an d Oberflechi chenne vordringe un het dää karakteristisch Chapf bildet, wu in dr Yyszyte im Quartär dur Abdragige vu dr Gletscher frejgleit woren isch. Di wichtigschte Gstei, wu dr Bärg ufböue, sin Phonolith un Decketuff.
Flora un Fauna
Uf em Hontes het s vor allem Druckewase un Wald. In dr Felse un Muure vu dr Ruine het s di sälte Heigumperart „Italienischi Schenschreck“.
Nutzig dur dr Mänsch
Syt 9000 Johr sidle Mänsch an dr Häng vum Hontes. Noogwiise sin Spure us dr Jungsteizyt, dr Rössener Kultur, dr La-Hoguette-Gruppe un vu dr Kelte.
E erschti Bfeschtigung isch ums Johr 915 noogwiise. Di mittelalterli Burg isch ständig erwyteret wore. Am Aafang vum 16. Johrhundert isch si in dr Bsitz vu dr Wirttebärger ibergange, wu si zuen ere Staatsfeschtig uusböue hän. Im Dryssgjehrige Chrieg isch dr Feschtig fimfmol umesunscht belageret wore. Unter em Napoleon isch si gschleift wore un isch scho bal derno zuen ere Attraktion fir Turischte wore. Anne 2008 hän 86.000 Lyt d Ruine bsuecht.
E Bsunderheit isch s hegscht Räbböugebiet vu Dytschland in ere Hechi vu, zwei Wyygieter liige an dr Sidsyte vum Bärg. Im nerdlige Deil vum Hontes het syter anne 1988 e iber 800 Meter lang Tunell fir d BAB 81, friejer emol s lengscht Tunell vu Bade-Wirttebärg.
Morgestraich
Dr Morgestraich isch dr offizielli Aafang vo dr Basler Fasnacht. Punggt vieri am Morge gehn in dr ganzen Innerstadt d'Liechter us und alli Clique fehn mit em gliiche Marsch, eben em Morgestraich aa. Dä Marsch wird während dr ganze Fasnacht nur ei einzigs Mol gspiilt.
Zum Morgestraich het me tradizioneller Wys e Kopfladärne aa, d'Vorträbler hänn sogenannti Stäggeladärne und so lauft me dur d'Innerstadt und musiziert debii. Ab und zue macht me Pause und kehrt in ere Baiz oder eme Käller ii und isst e Mählsuppe oder e Ziibelewaie.
Gschicht
Dr Morgestraich hett e langi Tradition, wo aber, was nid mängge weiss, bi wytem nid eso lang isch wie d Gschicht vor Basler Fasnacht sälbr.
Schnepfau
Schneapfe (amtlich Schnepfau) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Bibrax
Bibrax ìsch a Oppidum vu da Remer ìm belgischa Gàllia gsìì. Dr Cäsar hàt’na ìn De bello Gallico ärwäähnt.
Morgestraich
Dr Begriff „Morgestraich“
Aigentlig isch dr Morgestraich e Drummelsignal vom Militär gsi, mit däm me am Morge die uffbotene Truppe zämmegrieft hett. Drum hetts Signal au Sammlig ghaisse. Bekannt isch dr Morgestraich scho in dr Mitti vom 18. Joorhundert bim bärnische Militär gsi. 1808 wird dr Morgestraich z'Basel s'erschti Moll in Verbindig mit dr Fasnacht erwäähnt. Ghandlet hetts sich dozmoll aber immer no um e militärischs Signal, wo vo und fyr Soldate gsi isch.
Bibrax
Glaaga hàt dr Oppidum äbba zwelf Kilomeeter äntfärnt vu’ma Lààger àn dr Aisne, wo dr Cäsar ärrìchta hàt. M’r wìssa nìt gnàui, wu sìch dr Oppidum bfunda hàt: ’s ìsch woohrschiinsig àm Ort vum Lààger Vieux-Laon uff’m Gmaindabooda vu Saint-Thomas un Saint-Erme-Outre-et-Ramecourt ìm Département Aisne.
Morgestraich
erschti Versiech
In de alte Zyte ischs Drummle innerhalb vo de Stadtmuure vorem siibni am Morge (Tagwach) sträng verbotte gsi (s Verbot isch ab 1773 belait). Speeter hett me scho ab de säggse derfe drummle. Fyrs Joor 1797 isch belait, ass d Fasnacht am vieri am Morge mit e Huffe Krach – Drummle und Schiesse – agfange hett. Das hett sich aber nid duregsetzt, au wenn me 1804 usnaamswyys zem Ufftaggt vor Fasnacht scho ob de fynfi hett deerfe drummle. Tradition isch au das nid worde.
Bibrax
Dr 32 Häktààra groossa Oppidum ìsch mìt’ma Wàll umgaa. Uff’m Lààger sìnn zwai Fäschtungslinia-n-üss’m 1. Joohrhundert v. Chr.. Dr neerdliga Wàll ìsch noch hìtt güat ärhàlta. A zwaiter Wàll ìsch schpeeter bàuija worra, fìr dr Oppidum ìn zwai Tailer tränna. Üsserdam hàt maa zwai Iigang gfunda.
Morgestraich
Dr Morgestraich vom Samuel Bell anno 1833
D Stund Null vom Morgestraich isch dr 27. Februar 1833, öppe am drei am Morge. S wird brichtet, dass zer säle Zyt guet und gärn e Gros Mensche oder mee, ver allem jungi Lyt, mit em und uff Aregig vom Samuel Bell, emene stadtbekannte Metzger und Baizer, wo bi de Beheerde als renitänt verschriie gsi isch, luut dur d Gasse vor Stadt zoge sin und mit lutem Drummle d Fasnacht vor allne andere ereffnet hän. Z'bedänke isch, dass dozmoll d Fasnacht vill stränger greglet gsi isch als hytte. Will Basel 1833 de facto im Krieg mit de uffständische Untertane im Baselbiet gstande isch, isch die Fasnacht bsunders stargg igschränggt worde. Wie au immer, obwool me em Bell sin Morgestraich aigentli verbotte gha hett, het ers gmacht, und me hett en loo gwääre. Schliesslig hett me sich weder kenne no welle laischte, ar Fasnacht mit aigne Truppe gege aigny Lyt vorzgoo.
Schnepfau
Geografi
Schneapfe lit im hintere Breagazerwald südöschtlich vom Bodesee uf 734 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,2 % Landwirtschaftsfläch, 43,4 % Wald, 22,8 % Alpa, 0,4 % Sidlungsfläche und 14,2 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Schneapfe siand Bizau, Au, Mellau und Reuthe.
Apron
De Apron oder Roi du Doubs (frz. »Doubs-König«), uf tütsch au Rhônestreber (Zingel asper; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch, wo ganz empfindli uf Wasserverschmutzig reagiert. Er isch starch bidroot und chorz vor em uussterbe.
Schnepfau
Gschicht
Schneapfe ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1280 mit Hirschau als Hirzowe et Snephowe.
Apron
Uussie
De Apron isch e dünne länglich Fisch, wo 15 bis 20 cm lang werd. Er het e bruu-schwarz gfleckte Körper, de Rugge isch dunkler. De Buuch und di groosse Flosse sind wiissslich.
Schnepfau
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Schneapfe ischt dr Robert Meusburger.
Apron
Verbraitig
De Apron isch en endemische Fisch vom Rotte underhalb vo Gempf und au i de Nebeflüss. Hütt lebt er nume no i vier Flüss. Im Doubs im Kantoo Jura und z Frankriich i de Drôme (Dép. Drôme) und i de Durance und Beaune i de südfranzösische Alpe. S werd agnoo as zur Zitt im Ganze nöd mee as 500 Exemplar lebet, dodevo rund 50 i de Schwiz.
Schnepfau
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Apron
Lebeswiis
De Apron mag suberi klari Flüss mit ere määssige Ströömig und eme stainige Grund. Je noch Population lebt er endweder im Flachwasser, mengisch aber au a Stele under 120 cm. De Apron isch e nachtaktive Bodefisch, wo de Grund noch Würmer und Schnegge absuecht.
Schnepfau
Dialekt
Dr Dialekt vo Schneapfe khört zum Bodeseealemannisch.
Morgestraich
Dr Morgestraich vom Samuel Bell anno 1833
Will Basel am 3. Auguscht 1833 vo de Baselbieter Freischärler vernichtend gschlage worde isch, was zer Deilig vom Kanton Basel und zer Gryndig vom Kanton Basel-Landschaft gfiehrt hett, isch 1834 die ganz Stroossefasnacht sträng verbotte worde - und dodrmit isch au e Wiiderholig vom „Bellsche Morgestraich“ vrhindret worde.
Dr erscht offiziell Morgestraich 1835
Dodrby darf me sich dr Morgestraich aber nit eso vorstelle wie hytte. 1835 sin Platzmacher in pittoreske Uniforme in zaggigem Schritt mit Staischlossgweer und züggtem Säbel in dr Hand dur d Nacht gschritte. Ihne hindedri sin Tambuureclique gfolgt. Dä Zug isch vo Pierrots und Blätzlibajasse begleitet worde, wo intrigiert (intrigiere: s Publikum mit fräche Sprüch hänsle) und d Zueschauer au mit Geschte e bizz versegglet hän.
Au d Stimmig isch e anderi gsi als hytzuedaags: Keni Lyt vo uswärts und drumm vill meh Platz und d Stadt isch nur schwach vo Pächfaggle erlyychtet gsi. Ladäärne hetts noni ghee.
wyteri Entwigglig
Ab 1845 sin statt Faggle alls wie mee Ladäärne uffkoo. Am Afang sins vor allem Stäggeladäärne gsi. Zem Dail hetts au Ruggeladäärne ghee, wo me wienen Ruggsagg trait hett. Die gitts hytte nymmi. Die grosse Zugsladäärne sin, wie au d Kopfladäärne, erscht speeter uffkoo. 1857 wird aber vonere grosse lychtende Pickelhuube brichtet und fyr 1858 isch e Käppelijoch-Ladäärne belait.
zwai Morgestraich?
Erscht syt eppe hundert Joor findet dr Morgestraich usschliesslig am Mäntigmorge statt. Fyr s Joor 1900 isch e zwaite Morgestraich am Mittwuch sicher nochgwiise. Spetischtens 1912 isch dr zwait Morgestraich abgschafft worde. Dass es friener hyffiger zwai Morgestraich ghee hett, isch durchus meeglig. Scho fyrs Joor 1833 – s Joor vom inoffizielle Morgestraich vom Bell – wird brichtet, dass d Binggis am Mäntig am Morge mit Klapperinschtrumänt glärmt hän, ums Drummelverbot z'umgoo. Am Mittwuch denn aber hege si „wie allewyl“ dr Morgestraich gschlage.
D Druggede als ständigs Problem
Bis hytte isch d Druggede am Morgestraich legendär und bi villne Zueschauer und Aggtive verhasst. Friener isch es allerdings hyffig no schlimmer gsi.
Wieschti Szene hetts im 19. Joorhundert ghee, wo sich verfiindeti Clique bi zwenig Platz ibere Wäg gloffe sin. In de 1870er Joor sig e Clique vonere andere eso brutal uff dr mittlere Brugg abdrängt worde, dass d Ladäärne in Rhy gheit isch.
In vilne Kepf vo de ältere Generation isch no dr 11. März 1946: Dr erscht Morgestraich nochem Zweite Wältkrieg. Nie isch d Druggedde greesser gsi: Ändlig Friide isch vilne Lyt zem Fiire gsi, und so sin sii vo iberall här koo: Uss dr halbe Schwiiz, aber au us em Elsass und em Badische. Grad sälli hän fyr e kurze Momänt in dr wohlbehaltene Schwyyz d Zersteerig vo ihrne Hyyser dihai und die viile Doote welle vergässe. Dodrzue sin no vili amerikanischi Soldate ko. Das hett drzue gfiehrt, dass d Clique fascht bis gar nymmi dur dr Märtplatz ko sin und ihri Drummle iber de Kepf vo de Zueschauer hän miesse balanciere.
Bibrax
Dr Oppidum schtàmmt woohrschiinsig üss dr schpeetera Latène-Zitt. Maa hàt doo vììla Mìnza äntdäckt: ìm Oppidum hann vermüatlig d’ Remer ìhra Mìnza gepräägt. Noh da Ààgààwa vum Cäsar ìsch Bibrax ànna 57 v. Chr. vu da Belgar belààgert worra; sa hann d’ Gegend verwììschta. Wu dr Caesar ìn da Remer Hìlf gsanda hàt, hann d’ Belger àbgezooga un sìnn schpeeter vum Cäsar gschlààga worra.
Sitter’m 27. Mai 2013 schteht dr Oppidum àls Monument historique unt’r Dankmolschutz.
Morgestraich
Quelle
D Informatione iber d Gschicht vom Morgestraich stamme vom ene hochdytsche Teggscht, wo uff altbasel.ch publiziert isch.
Schnifis
Schnüfis (amtlich Schnifis) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Schnüfis lit uf 657 Meter Höhe südlich vom Schnifner Berg. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 39,4 % Landwirtschaftsfläch, 38,0 % Wald, 14,8 % Alpa, 4,1 % Sidlungsfläche und 3,7 % sunschtige Fläche gsi.
Gschicht
Schnüfis ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 820 als Senobium.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Schnüfis ischt dr Anton Mähr.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Schnüfis khört zum Bodeseealemannisch.
Arzt
En Arzt oder en Ärztin isch e Person, wo medizinisch usbildet isch und d Erlaubnis von ere zueständige Instanz het, d Häilkund uszüebe. Ärzt wäi Chrankhäite, Liide oder gsundhäitlige Brobleem vorböige (Prevenzioon), erkenne (Diagnose), behandle (Therapii) und Noochsorge. Si umfasst au Däätikäte, wo mit usbilde oder erforsche zdue häi.
Apron
Lebeswiis
D Laichzitt goot vom Februar bis in April. S Wiibli lait 5000 bis 6000 Aier, wo am Chiis chlebe bliibet. Noch öppe 14 Taag schlüüffet d Larfe binere Wassertemperatur vo 13 Grad. Di erste zwee Mönet lebet d Fischli vo Plankton. De Apron werd im zwaite oder dritte Joor gschlechtsriif und werd nu grad 4 Joor alt.
Arzt
Ärzt stöön im Dienst vo dr Gsundhäit und si bi iirem Handle moralische und ethische Grundsetz verpflichtet, wi si zum Bischbil in dr Gämfer Deklarazioon vom Wältärztebund ufzellt wärde. Wil s e Hufe verschidnigi Chrankäite und Behandligsmööglichkäite git, häi sich in dr Humanmedizin und dr Diermedizin e Hufe Fachgebiet und witeri Differenzierige entwigglet.
D Gschicht vom Bruef vom Arzt
D Funkzioon vom Arzt isch äini vo de eltiste vo dr Menschhäit. Medizingschichtlig gsee isch dr Arztbruef us em Stand vo de Häilkundige entstande, wo s scho under de Briester im Alterdum gee het. Die erste schriftlige Beleeg für en Arztbruef stamme us Mesopotamie und si im 3. Joorduusig vor dr Zitewändi verfasst worde.
D Usbildig vo de Ärzt dr Antike het in sogenannte Ärztschuele (z. B. d Schuel vo Kos, d Schuel vo Knidos, die Alexandrinischi Schuel) stattgfunde, wo sich in Bezuug uf iiri Vermiddlig vom Wüsse an underschiidlige ärztlige Theorie (z. B. d Methodiker, d Pnöimatiker, d Hippokratiker) und filosofische Ströömige (z. B. d Epikureer, d Stoiker) usgrichdet häi.
Dr Hippokrates bzw. dr Verfasser vom Text Der Arzt, wo woorschinlig im 3. Joorhundert vor dr Zitewändi entstande isch usfüerlig: „Er söll gsund usgsee und im Verheltnis zu sinere äigene Konstituzioon guet ernäärt si […]. Si s Üssere söll suuber si, was in aagmässene Chläider zum Usdruck chunnt und in Salbe wo guet und unverdächtig schmöcke.[…]. Was die seelische Äigeschafte aagoot, so sött er überlegt si, und das chunnt nid nume zum Usdruck, ass er cha schwiige […]. Mä söll suuber und wäichi Lümpeli bruuche, für d Auge Scharpie, für d Wunde Schwämm. […].“
Au die Häilkundige im Middelalter, au die ooni uniwersitäri Usbildig, häi as Ärzt gulte und gschafft. Die modärni Usbildig vo Ärzt het im 18. Joorhundert aagfange, wo s naturwüsseschaftlige Wüsse sich verbesseret het und dr systematisch praktischi Underricht am Chrankebett iigfüert worde isch.
Fridolin von Säckingen
De Fridolin oder Sant Fridli isch e Missionar bi de Alemane gsii. Er het um d Mitti vom 7. Joorhundert glebt und s Nonnechloster Säckinge ggründet und isch de Schutzhailig vom Glarnerland. Si Gidenktag isch de 6. Märze.
Arzt
D Gschicht vom Bruef vom Arzt
En äihäitligi Brüefigsornig für Ärzt git s z Dütschland sit 1883.
Fridolin von Säckingen
Lebe
De Fridolin isch ageblich as Wandermönch vo Irland uf Gallie choo und het z Poitiers s Grab vom Hailige Hilarius wider hergstellt. Nochere gwüsse Zitt isch em de Hilarius erschine und het en uufgforderet, vo sim Körper Reliquie abztrenne und uf Alemannie z goo, und dai en Insle im Rhii uufzsueche.
Arzt
D Gschicht vom Bruef vom Arzt
Bis ins 21. Joorhundert het für Ärzt s Salus aegroti suprema lex („S Wool vom Chranke sig s oberste Gebot“) gulte. Drzuechoo isch in dr Rächtsprächig s Sälbsbestimmigsrächt vom Paziänt.
Fridolin von Säckingen
Lebe
De Fridolin isch denn a d Mosel choo und het bim Fluss e Chloster gründet. Im Elsass het er z Stroosburg d Hilarius-Chile gründet und e zwaiti i de Vogese. Druf abe isch er uf Chur und het dai e witteri Hilarius-Chile gstiftet.
Schlussendli isch er uf Säckinge choo und het dai im Rhii di gsuechti Insle gfunde. Won er aber het afange d Insle undersueche, sind di Iihaimische aargwöönisch wore und hend en vertribe. De Fridolin isch zum König ggange und de het em denn di ganz Insle gschenkt. Er isch denn zrugg und het afange mit sinene Biglaiter d Insle rode und Zelle baue. Er het e witteri Hilarius-Chile errichtet und s Nonnechloster Säckinge (lat. Secanis) ggründet.
Vo dööt us het er im hüttige Bade-Württeberg missioniert. Ma het de Fridolin drum as Aposchtel vom ganze Badische Oberland gnennt. Im 10. Johrhundert hät de Mönch Balther (au en Säckinger) i de Fridolinsvita em Fridli siini Lääbensgschicht uffgschriibe.
De Fridolin het bis as End vo sim Lebe z Säckinge gwürkt und isch amene 6. März gstorbe, s Joor isch nöd bikannt. Mengisch werd aber s Joor 538 aaggee, aber da isch aidüttig z früe.
Verehrig
Bi de Katholike und de Orthodoxe isch de 6. März de Gedenktag für de Heilig Fridolin, nur i de Erzdiözese Strassburg wird er am 7. März gfiret.
Ma rueft de Fridolin bi Beileide, Viiseuchene und für guets Wetter aa.
d Ursus-Legende
E spööteri Legende brichtet as de Glarner Grundbsitzer Ursus em Fridolin Länderaie im Tal Glarus vermacht het. Aber, nochdem er gstorben isch, het sin Brüeder die Länderaie för sich ii Aaspruch gnoo. Well de Richter gmaint het, de Fridolin heb nu Aarecht uf de Grundbsitz, wenn de Schenker da vorem Gricht persönlich bistätige tüeg, isch de Fridolin as Grab vom Ursus und het de zum Lebe erweckt. Er isch denn mitem Gripp vom Ursus vor em Gricht erschine und de toot Ursus het mit sim Brüeder gschumpfe und d Schenkig bistätigt. De Brüeder het drufabe biroit und em Fridolin no mee Land gschenkt. Us dem Grund werd de Fridolin hüüfig dargstelt, wien er e Gripp a de Hand füert. Er isch drum au de Schutzhailigi vom Glarnerland und im Woppe vom Kantoo Glarus abbildet.
Relinda Schmidt
D Relinda Schmidt (* 13. Dezämber 1937 as Relinda Ulrich) isch e dytschi Mooleri un Haimediichteri.
Lääbe
D Relinda Schmidt isch z Öflige mit zwai Gschwischtrig ufgwagse. No dr Schuel het si as Laaden- un Huushaltshilf im Öfliger Lääbesmittelgschäft Siegrist gschafft un speeter bi dr Fiirma Brennet. Anne 1958 het si dr Martin Schmidt vu Öflige ghyroote. Mit ihm isch si 55 Johr lang ghyrote gsii, bis zue sym Dood anne 2013.
Scho s Schueleri isch ire zaichnerisch Talänt ufgfalle. Si het speeter Chunschtunteriicht gnuu bi Mooler wie Werner Dietz un Manfred Dix un het aafange moole. Si het e Hufe Bilder gmoolt, eender geegeständlig, speeter au Ikonografie un het iri Bilder in dr Region in Uusstellige zaigt. Wänn si Bilder verchauft het, het si alliwyl d Helfti fir e guete Zwäck gspändet.
Si isch Mitgliid bi dr Muettersproch-Gsellschaft un het d Regionalgruppe Hochrhii mitgrindet un si in dr Aafangsjohr au as Voorsitzeri glaitet.
10. Dezember
Dr '''10. Dezämber''' isch dr 344. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 345. in Schaltjohr), dodermit blybe no 21 Däg bis zum Änd vum Johr.