cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parität (Politik)
D Pariät verhindert, dass e Gremium zuem Bispil vun eme Teil mit ere knappa Mehrheit dominiert wird, oder Minderheite durch eifachi Mehrheitsbeschaffunge usgschlosse wäre. So ischs z Bade-Wirtteberg gängig, dass Londeslischte vun Parteie hälftig un glichverteilt zwischen de Londesteil Wirtteberg un Badä z bsetze.
I de Schwiz kennt mer d Parität i dr Ufsicht vo gsetzlich festglegte Institutione. Zum Bispiil mues bi de bruefliche Vorsorg (2. Süle vo de gsetzliche Altersvorsorg) d Verwaltig paritätisch zämegsetzt si, d. h. dä Stiftigsröt müend gliich vill Arbeitnähmer-Verträter aghöre wie Arbeitgeber-Verträter. Im Verwaltigsrot vo de Schwizerische Unfallversicherig (Suva) gits ä Drittelsparität zwüsched Arbeitnähmer, Arbeitgeber und öffentliche Hand. Oder die underdesse abglehnti Initiative für ä schwizerischi Einheitschrankekasse hät für d Verwaltig vo däre neuen Iirichtig ä Drittelsparität zwüschet Versicherte, Leistigserbringer (Ärzt, Spitöler usw.) und öffentliche Hand vorgsie. Au i dä Kantön gits unzähligi Kommissione mit Drittelsparität Arbeitnähmer / Arbeitgeber / öffentlichi Hand. Meistens händs d Ufgob, d Umsetzig vo Usfüerigsbestimmige im Beriich vom Arbeitsrächt oder i dä Sozialversicherig z begleite.
Gebrauchsanweisung für Schwaben
Des Buach Gebrauchsanweisung für Schwaben mit seine 196 Seida vom Autor Anton Hunger, ama frihera Journalischda vo der Stuegerder Zeidong ond langjähriger Kommunikazionsschef vo dr Stuegerder Autoschmiide Porsche, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit Gebrauchsanweisung für … ôôfanget. Mit dera Biacher-Serie werdet älle megliche Lender, Regiona ond Städt em En- ond Ausland emma entressiirda Leaserkreis näher brôcht. Jedes vo selle Werk hôt a bissle ebbes vo-ma Reisefihrer, ischt abr koiner, denn erschdens fehlet d Bilder, zwoidens a Regischder ond driddens isch der Tekscht et emmer neitral, sondern meischdens ganz persenlich, lakonisch ond ironisch.
Klarstellong
Zerscht amôl muaß klar gschdellt werra, was es en deam Buach mit-em Begriff „Schwaben” uff sich hôt. Naheliigend wär, dass dô drmit dr boirische Regiirongsbezirk „Schwaben” gmoint ischt, also dr boirische Doil vom Schwôbalendle. Dem ischt abr et so! Des Buach befasst sich bloß – wia mr uff der Landkard vo dr Seide 6 seha kôô – mit-em schwäbischa Doil vo Wirdaberg.
Uff was wuud eiganga?
Dr Anton Hunger behandlet en seira Gebrauchsôweisong ondr andrem de folgende Thema:
Grän
Grää (amtlich Grän) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Grää leite im Tãchemer Dal, eme Hochdal an dr Grenz zua Bayern. D Nochbergmoanda sin Musau, Nesselwängle, Pfronten, Tannheim (Tirol)Tannheim und Vils (Stadt)Vils.
Gschicht
Grää ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1427 als "Grun" (1459 Grüen).
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 597 Aiwohner sin im Johr 2001 142 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 597 Aiwohner 495 Daitsch als Umgangsproch aagea, 63 Daitsch und andere Sproche und 39 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Grää ghert zum Schwäbisch.
Mummenschanz (Maskentheater)
Mummeschanz isch de Name von ere Schwizer Masketheater-Gruppe. Mummeschanz, wo i ihrne Ufüerige e Mischig zwüsched Theater mit grosse Maske und Pantomime zaigt, brucht weder Wort no Kulisse – nu en ganz dunkle Hendergrund. Ehri Requisite, wo Mummeschanz bruuched, mached si alli sälber.
Gschicht
Gründet worde isch Mummeschanz 1972 z Paris vom Bernie Schürch, de Floriana Frassetto und em Andres Bossard. Am Afang isch d Gruppe i chline Theater i de Schwiz underwegs gsi. Vo de Ende 70er bis Afang 80er Johr sind si drü Johr ununterbroche am Broadway z New York ufträte. Nochher hends uf de ganze Welt Tournée gmacht und Programm wie z. B. «Parade», «Next», «3x11» und «40 years» gspilt. Noch em Tod vom Andres Bossard im 1992 sind neui Persone zu de Truppe gstosse. 1998 isch z Altstetta d Mummeschanz-Stiftig gründet worde. Döt hät d Theatergruppe scho sit es paar Johr eren Sitz, es Probelokal und s Materialdepot.
Sit em Herbst 2016 sind d Mummeschanz in ere neue Bsetzig mit em Programm «you & me» underwägs.
Uszaichnige
Mitti Dezember 2011 hät Mummeschanz de «Arosa Humor-Füller» bim Arosa Humor-Festival gwunne. En Monet spöter händ si de SwissAward 2011 i de Sparte Kultur öberchoo. Im Mai drufabe isch Mummenschanz mit em Prix Walo 2011 för di bescht Bühneproduktion uszaichnet worde. Im Herbst 2015 hät d Floriana Frassetto för ehres künstlerische Schaffe mit Mummeschanz an «Goldiga Törgga» vo da Rhintaler Kulturstiftig öberchoo.
Auxelles-Bas
Auxelles-Bas (Patois  Ossarre-Bé, ditsch Nieder-Assel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Auxelles-Bas ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1130.
S Gebiet um Auxelles-Bas hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Auxelles-Bas ìsch. Auxelles-Bas ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Auxelles-Bas ghert zem Franc-Comtois.
Lauterbrunnen
Luuterbrunne (amtlech Lauterbrunnen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Luuterbrunne ligt im Luuterbrunnetau un umfasst d Dörfer Luuterbrunne, Stächelbärg, Wänge, Iseflue (sit 1973), Mürre u Gimmelwald. D Gmeindsflächi bsteit us 23,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 16,4 % Waud, 1,3 % Sidligsflächi u 58,9 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Luuterbrunne, Gimmelwald u Mürre si Walserdörfer u sin im Gegesatz zum übrige Bärner Oberland vom Letschutal vom Wallis här bsidlet worde. Luuterbrunne isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1240 aus in claro fonte, 1304 Luterbrunnen, Wänge 1268 aus mons Wengen, Iseflue 1319 aus Ysenvluo, Mürre 1257 aus mons Murren.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 22,6 % gläge.
Religion
68,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,5 %, CVP 0,6 %, EVP 1,8 %, FDP 14,3 %. GLP 2,7 %, GP 8,0 %, SP 14,6 %, SVP 29,6 %, Suschtigi 6,9 %.
Gmeindspresidänt vo Luuterbrunne isch dr Martin Stäger (Stang 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Luuterbrunne ghört zum Höchstalemannisch.
Haus zur Mücke
S hütige Huus zur Mugge am Schlüsselbärg bim Basler Münsterblatz isch 1545 baut worde. Vo 1671 bis 1849 isch dört d Universidäätsbibliothek und s erste öffentlige Museum z Basel gsi. S Huus, wo vorhär dört gstanden isch, het dr gliich Naame gha, und 1439 het dört s Konklave stattgfunde, wo dr Papst Felix V. zum Babst gweelt het.
S Huus zur Mugge isch e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.
Gschicht
Am Ort, wo s Huus zur Mugge und dr Hoof, wo zun em ghöört, stöön, het mä Spuure vo Geböid gfunde, wo bis in d Römerzit zrugggöön. Mä het archeologisch chönne bewiise, ass drunder Räst vo dr spootantike Kastellmuure um dr spööteri Münsterblatz si und Grundmuure vom en Kolossalbau, wo mä dänggt, ass es e Geträidspiicher gsi sig.
Dr Vorgängerbau us em Hochmiddelalter isch zum erste Mol 1334/45 under dr Bezäichnig «zer Mugken» erwäänt worde. Es isch äini vo de Drinkstuube vo de Basler Aadlige gsi. In sine dääferete Rüüm het mä noch Durnier uf em Münsterblatz Bankett und Bäll abghalte. Wääred em Basler Konzil isch s Huus e Daagigsgeböid gsi. Au s Konklave het dört stattgfunde, wo am 5. Novämber 1439 dr Herzog Amadeus vo Savoye zum Babst gweelt het, und wo denn am 24. Juli 1440 as Felix V. uf em Münsterblatz mit dr Babstchroone kröönt worden isch. 1477 het dr Basler Rat s Huus übernoo und het s zum stedtische Duechhuus lo umbaue.
Wie s erste Huus zur Mugge usgsee het, do drvo wäiss mä nid vil. Es het zwei Stöck ghaa und säggs Fänster an dr Fassade zum Faanegässli. Im Innere si d Fuessbööde uf drei Äichesüüle gstande und im erste Stock si die Süüle in dr chliine Stuube bis zum Dachstuel uufe. Wäge siner Funkzioon dänkt mä, ass es en usgsproche representative Bau gsi isch. Dr Enea Silvio Piccolomini het s as «palatium amplum» («stattlige Balast») bezäichnet. 1545 isch dr Altbau abgrisse worde und mä het s Huus zur Mugge vo Grund uf nöi ufbaut. 1661 häi d Stadt und d Universidäät s Amerbachkabinett kauft, wo sich bis denn im Huus zum Kaiserstuel befunde het. Das isch e Wunderchammere gsi, wie si bis ins 19. Joorhundert beliebt gsi si. 1671 het mä s Kabinett zämme mit dr Universidäätsbibliothek, wo bis denn im «Undere Kollegium» vo dr Universidäät dehäi gsi isch, in s Huus zur Mugge züüglet und dört in dr ooberi Stock doo. D Sammlig isch dr Chärn vo de spöötere staatlige Basler Museum worde. S Publikum, wo s Huus zur Mugge bsuecht het, isch an Kunst, Büecher und Kuriosidääte interessiert gsi, aber wäge sinere primääre Funkzioon het me s Geböid nume als «Bibliothek» bezäichnet.
Wil d Sammlig immer mee gwaggse isch, het s nüm gnueg Blatz ghaa für alles und mä het am Aafang vom 19. Joorhundert afo überleege, wo mä d Sammlige us em Huus zur Mugge chönnt aanedue. 1821 het mä im Falkestäinerhoof am Münsterblatz e naturhistorischs Mueseum gründet und die naturwüsseschaftlige Sammlige dört ufbewaart. Mä het bald druf s Museum welle erwitere und dr ooberi Stock vom Riinacherhoof nääbedra aaschliesse, aber wägen em Duurenander, wo mit dr Basler Kantonsdäilig choo isch, isch us däm Blaan nüt worde. Schliesslig het mä d Sammlige in s Museum an dr Augustinergass züüglet, wo 1849 eröffnet worden isch.
S Huus zur Mugge isch sithär e Schuelhuus. 1862 het mä s Geböid umbaut, für zum die domooligi Realschuel dri z due. Mä het dr Dachstuel abbaut, e dritte Stock baut und denn dr alt Dachstuel wider drufgsetzt. Sit 2008 isch d «Witerbildigsschuel», s 8. und 9. Schueljoor vo dr obligatorische Volksschuel, im Huus zur Mugge dehäi.
Bernhard Matter
De Bernhard Matter (* 21. Februar 1821 z Muhe; † 26. Mai 1854 z Länzbrg) isch en Dieb un Iibrecher gsi. Er het im Kanton Aargau gläbt und isch derte als lätschter Mönsch hiigrichtet worde.
Sis Läbe
De Bernhard Matter isch im Gaschthof Bäre z Muhe uf d Wält cho un isch z Undermuhe ufgwachse. S wird verzällt, dass er hüfig d Schuel gschwänzt heig un au scho in dere Ziit regelmässig Sache gstoole heig. S erscht Mol isch er im Johr 1836 vor Gricht gschtande, will er z Aarau vier Goldring klaut het gha.
Füüf Johr spöter, im 1841i, het de Bernhard Matter d Barbara Fischer ghürote, sin Läbenswandel het er aber deswäge nöd gändret.
Was er klaut het, het er z Muhe günschtig witerverchauft und will er numme bi riichi Lüt gstohle het, hei vili Lüt ihn wi en chliine Robin Hood verehrt. De Matter het es immer wider gschafft, au wenn er verwütscht worden isch, z flüchte. D Lüt vo Muhe hei sis Verschteck nöd verroote, so isch er dehai lang sicher gsi.
Wo dann doch emol sis Verschteck uuscho isch, isch de Bernhard Matter gschnappt un zu 16 Johr Chöttischtrof verurteilt worde. Er hets aber gschafft us em Zuchthuus z Bade uszpreche. Wo er nach noie Diebestoure wider gfange gno worden isch, het ma de Matter z Länzbrg iigschperrt un 1851 zu 20 Johr Chöttischtrof verurteilt. Er het es wider gschafft uszbräche un isch z Aarburg in ere „usbruchsichere“ Zälle iigschpert worde. Drümol het er vergeblich versuecht, uszbräche. In ere Sturmnacht am 11. Januar 1853 isch es ihm aber denn doch glungen. Z Muhe het er Unterschlupf bi Bekannte un Verwandte gfunde. Au sini Diebestoure het er wider ufgnoh. Fast es Johr hets bruucht, bis er am 1. Januar 1854 z Töüffetu entdeckt un wider verhaftet worde-n-isch.
De Richter het dismol keis Erbarme gha un het de Bernhard Matter am 15. April 1854 zum Tod verurteilt. En lätschter Versuch uszbräche isch misslunge, un nach de Beschtätigung vom Todesurteil durs Obergricht het de Gross Rot sis Gnadegsuech abglähnt. De Bernhard Matter isch am 26. Mai 1854 z Länzbrg bi de Füüflinde vor den Auge vo me als 2'000 Schauluschtige köpft worde.
Herrschaft Rhäzüns
D Herschaft Rhäzüns het bis 1819 us de hütige Gmäinde Rhäzüns, Bonaduz, Domat/Ems und Felsbärg im Kanton Graubünde bestande. D Herschaft isch als «Gricht Rhäzüns» sit 1424 Mitgliid vom Oobere Bund gsi und dorum au vom Freistaat vo de Drei Bünd. D Gmäind het jedes Joor drei Manne as Ammaa vorgschlaage und dr Freiher het äine von ene uuseglääse.
Rhäzüns und Bonaduz häi s Kärngebiet vo dr Herschaft vo de Freiher vo Rhäzüns bildet, wo under em Ulrich II. (1367–1415) zu de mächdigste Föidalhere im hütige Graubünde näben em Bischof vo Chur ufgstiige isch. Dur d Freihere vo Rhäzüns isch s Gricht Rhäzüns 1424 zum Oobere Bund cho und spööter zu de Drei Bünd. Noch em Dood vom letschte Freiher und dr Hüroot vom Eitel Friedrich vo Hoochezollere mit dr Erbdochter Ursula Freiin vo Rhäzüns het e Händel aagfange zwüsche de Hoochezoller und de Grööf vo Wärdebärg-Sargans, wo erst 1461 dur e Gerichtsuräiil het chönne klärt wärde, und das het d Herschaft de Hoochezoller zuegsproche. Dr Nöwöö Eitel Friedrich II. het Rhäzüns 1497 mit sim Fründ Maximilian I. vo Habsburg, em dütsche König, wo spööter Kaiser worde isch, gege d Herrschaft Haigerloch usduscht. Dr Maximilian het das Duschgschäft gmacht as Usgangspunkt für si Verhältnis zu de Drei Bünd.
D Habsburger häi d Herschaft 1809 im Napoléon Bonaparte überloo und dä het si 1814 wider an Ööstriich zruggee. Der Wiener Kongräss het d Herschaft 1819 em Kanton Graubünde zuegsproche. Äine vo de letschte Verwalter vom Huus Habsburg isch dr Arzt und Landrichter Georg Anton Vieli gsi, wo 1823 s Schloss Rhäzüns kauft het.
Freie Variation
En andres Byspil isch d Ussproch vùm „ch-Luut“ im Alemannische, wo entweder velar (IPA: ) oder uvular (IPA: ) cha sy.
Au wenn d Bedütig vùmene Wort glych blybt, isch es oft nit glychgültig wellene freie Allophon mer bruucht. En bstimme Luut cha nämli miteme bstimmte soziale oder regionale Hintergrùnd verbùnde sy. So cha en Alemannischsprächer, wo en Zäpfli-r statt eme Zùngespitze-r verwändet, zum Byspiil als "dütsch" statt "Schwyzerisch", als "städtisch" statt "dörflich" oder äänlichs aagluegt werde. Im Änglische het dr Nasalluut in Wörter wie „singing“ oder „walking“ z. B. zwei verschidni Ussproche, wo mit sozialem Stand ùn Bildig verbùnde sin. Öber, wo des Wort als singin' miteme alveolare Nasal usspricht wird z. B. änder als Deil vo dr Ùnterschicht aagluegt, wie öber wo singing miteme velare Nasal  sait.
Mer unterscheidet usserdäm zwüsche freie Allophon, wo in allene Positione, oder nùmme inere bstimmte luutliche Ùmgäbig usstuuscht werre chönne. Zum Byspil cha jeds Zùngespitze- ùn Zäpfli-r vertuuscht werde, egal in wellem Wort. Es isch glychgültig ob s /r/ am Aafang oder am Änd vùmene Wort, nooch eme Vokal oder eme Konsonant usw. stoot. Im Gägesatz cha mer z. B. de velare Frikativ nùmme dur de palatale Frikativ (IPA: ) ersetze, wenner nit ùffene Hintervokal folgt. Mer cha also, , oder ‚ich‘ sage aber nie * ‚mache‘. Doo isch d Verwändig vùm palatale Luut zuesätzlig en Indiz, dass mer en niideralemannische Dialäkt schwätzt oder starch vùm dütsche Standarddütsch beyflùsst isch.
Hunzenschwil
Hunzeschwyl (amtlich Hunzenschwil) isch e Gmeind im Bezirk Länzbrg vom Kanton Aargau.
Geografy
S dorf lyt a dr alte Houptstross Nummere 1 vo Bärn uf Züri zwüsche dr Gmeind Suur und dr Stadt Länzbrg. Bi Hunzeschwyl isch en Uffahrt uf d Autobaan 1 und zu dr Schnällstrooss T 5 uf Aarau.
Lemnische Sprache
Lemnisch isch e Sproch wo i de Antiki uf de ägäische Insle Lemnos gredt woren isch. Si isch verwandt mit em Etruskische und ghört zäme mit dem und em Rätische zu de Tyrsenische Sproochfamili.
Hunzenschwil
Geografy
D Nochbargmeinde vo Hunzeschwyl sind Robischwyl, Schofise, Gräniche und Suur.
Lemnische Sprache
Öberliferig
S Lemnische isch vo Inschrifte us em 6.Jh.v. Chr. bikannt, wo ali uf de Insle Lemnos gfunde wore sind. Em bikanntiste isch d Grabstele vo Lemons, wo drai längeri Inschrifte trait. Dezue chömet no nüü chlinneri Inschrifte uf Gfääss. D Schrift isch äänli wie s älteri Etruskische Alphebet. D Inschrifte chönet zwoor glese were, aber en aidüttigi Öbersetztig isch bis hüt no nöd glunge.
d Stele vo Lemnos
D Stele isch ane 1885 im Dorf Kaminia gfunde wore. Debi handlets sich um e Grabstai. Uf de Vordersiite isch d Büste vomene Chrieger mitere Lanze abbildet und zwoo Inschrifte (A+B), wo au as ai anzigi Inschrift agluegt wered. Uf de rechte Siite isch e dritti Inschrift (C) miteme andere Duktus vo de Schrift, wa bsunder bi de eggige o und φ düttlich usechunnt. De Text isch tailwiis bustrophedon gschribe und bruucht Worttrenner.
Hunzenschwil
Gschicht
Z Hunzeschwyl hend d Archäolooge e sehr e grossi Ziegelei vo de Römer gfunde. Do met me im 1. Joorhundert praktisch im industrielle Styl Ziegel für s Legionslager vo Vindonissa gmacht.
Lemnische Sprache
d Inschrift
Di drai Inschrifte luutet transkribiert:
Hunzenschwil
Gschicht
S Dorf isch in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1101 s erschte Mol erwäänt. Es heisst do drin Hintziswil.
Lemnische Sprache
d Inschrift
De Pfiil git a, i welere Richtig d Ziile glese were mue.
Hunzenschwil
Wirtschaft
Z Hunzeschwyl hets Industrykwartier mit grosse Aalage vo Transportfirmene und vo anderne Gwärb.
Lemnische Sprache
Parellele zum Etruskische
S lemnische Luutsystem isch äänli wie s etruskische: d Medie b, d, g feeled und s git zwee Sibillante (s und ś) und nu vier Vokäl (lemn. a, e, i, o; etr. a, e, i, u). Au i de Morphologii stimmt s mit em Etruskische öberii. Baid Sprooche hend en Genitiv uf -s, en Lokativ uf -i, wo d Postposition -θ (etr. -θi) "im" aghenkt were cha (lemn. serona-i-θ »im S.-Amt«) und bsunders de Pertinentiv uf -si und -ale. Im Wortschatz stimmed düttli öberii lemn. avis śialχvis zu etr. avils śealχls »vierzg bzw. sechzg Joor«, lemn. mav, etr. maχ »fööf« und i baidne Sprooche -m »aber«.
27. Januar
Dr '''27. Jänner''' isch dr 27. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 338 (in Schaltjohr 339) Däg bis zum Änd vum Johr.
Plounéour-Brignogan-Plages
Plounéour-Brignogan-Plages (bretonisch Plouneour-Traezh-Brignogan) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plonéour-Brignogan-Plages lyt am Ärmelkanal. D Nochbergmaine sin Plouider im Side un Kerlouan im Weschte.
Gschicht
Plounéour-Brignogan-Plages isch as Commune nouvelle zum 1. Jänner 2017 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Brignogan-Plages un Plounéour-Trez.
Verwaltig
vu Plounéour-Brignogan-Plages isch. Plounéour-Brignogan-Plages ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Plounéour-Brignogan-Plages ghert zum Bretonisch.
Columbus (Oper)
Firs Orkeschtr braucht mr
Drei Fleeda, gleichviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, viir Tenor-Posauna, a Tscheleschda, a grauß Schlagwerk, a Celesta ond a graußa Streicher-Grubbe
Ort ond Zeit
Dui Opr schbiilt zom Doil en Schbania ond zom Doil en Amerika en dr Zeit vo 1484 bis 1506
Erschdr Doil
Dr Columbus, a ganz oifacher Seefahrer, hôt dui Idee, ibrs Meer en weschtlicher Richdong nôch Indien zo segla, weil’r glaubt, dass d Erde a Kugl ischt ond drom der Plôô klabba miaßt. Wia-nr abr seine Gedanka am schbanischa Hof vortregt, wuud’r vo älle Adlige ausglacht. A Ausnahm abr bildet d Keenigin Isabella. Dui vorschbricht deam Seefahrer, dass-se sich fir-en eisetza dät.
D Zeit vorgôht. De schbanische Heerschara isch’s glonga, d Maura zo vrtreiba. Durch dean wiidrerwachda Stolz ibr sei Land zeigt sich dr Keenich jetzt bereit, drei Karavella fir-em Columbus sei Fahrt nôch Indien auszorischda. En dr Nacht vôr-em Auslaufa us-em Hafa beddet dr Columbus ganz inbrinschdig en dr Kloschtrkirch vo de Franziskaner.
Zwoidr Doil
40 Däg lang send dia drei Schiff scho ondrwäags. De meischde Matrosa hend da Glauba, dass dui Expedizioo ihr Ziil noh erreicha kennt, uffgäa. Abr uff oimôl erteent dr Ruaf: “Land en Sicht!”
Dr Columbus ond seine Manna nemmet des Gebiet, wo se mit de Schiff glandet send, en Besitz ond erkläret, dass des Fleckle Erde jetzt a Doil vom schbanischa Territorium wär. D Eingeborene send vo deane fremde Herra dermaßa beeidruckt, dass-se se fir Gedder haldet. Se ibrheifet dia Seefahrer mit Gold. Dr Columbus fleht zo Gott, er meeg-em da Weag zo deam Platz zeiga, wo s Geld wechst.
Dridder Doil
A Zeit lang, nôchdem dr Columbus nôch Schbania zruckkomma gwäa ischt, hôt’r beim Hof ond beim Volk a graußa Begeischdrong ausgleest. Jetzt abr, seit’r wiidr amôl uff-ra Reis en dui nuia Kolonii ischt, wuud’r beim Keenich ôôgschwerzt. A kloina Grubbe vo Auswanderer, wo bestocha wôrra ischt, stachlet em Columbus seine Neider ond Widersacher ôô. Bald glaubt deane Kerle au dr Keenich. Der sorgt jetzt drfir, dass dr Columbus glei nôch seira Rickkehr en Kedda glegt ond vom Volk ausglachet wuud. Zwar gelengt’s em Columbus, sich zo rechtferdiga ond sei Rehabilitazioo zo erreicha, abr er bleibt vo äll seine frihere Ämter enthoba. Ganz alloi glau siht’r seim Ende entgega.
Wia des Werk entstanda ischt
Columbus ischt en seira urschbrenglicha Fassong a weltlichs Oratorium, wo em Ufftrag vom Boirischa Rondfonk gschriiba ond em Jôhr 1932 bei sellem Sendr uruffgfihrt wôrra ischt. Schbäder hôt dr Egk des Werk fir d Bihne ombaut ond a Opr draus gmacht. Er hôt dui szenischa Fassong abr et als soddicha bezeichnet, sondern als Bericht und Bildnis. Zom erschda Môl uff d Bihne komma isch des Werk am 13. Januar 1942 en Frankfurt am Main.
Musik
A bedeidenda Roll en deam Werk schbiilet d Cheer ond s Ballett. Dr erschda Doil fangt ôô mit-ma kraftvolla Chor (Die hochgelehrten Erdkundigen haben die Welt geteilt in drei Teile …), wo am End zua nomôl erklengt. Als Heheponkt kôô d Kirchaszene mit ma schbanischa Choral ôôgseha werra. Em zwoida Doil dominiirt d Weis vo-ma schbanischa Volkslied. D Schbrôôch vom Orkeschtr zeigt durchweg a starka Bildkraft, wo uff d Zuaheerer an graußa Eidruck macht.
Rosenstolz
Rosenstolz isch es Musikduo us Berlin, wo us dä Sängerin AnNa R. und äm Songwriter und Sänger Peter Plate bestoht. Ggründet worde isch dia Gruppä 1991 z Berlin-Friedrichshain. D Liäder, wo fascht immer uf Dütsch gsunge werdä, sind am Afang vom Stil her zwüschet Pop, Chanson, und Rock agsidlet gsi. Besunders am Afang vo ihrerä Karrierä hät Rosenstolz d'Musik hüfig mit mehdütigä Täxt produziert. Öppä ab äm Johr 2000 händs weniger Chanson-Element gmacht, ehner meh Pop-Element. Hüt ghört Rosenstolz zu dä umsatzstärchstä deutschsprochigä Bands.
Gschicht
D AnNa R. (bürgerlich: Andrea Natalie Rosenbaum) isch am 25. Dezember 1969 z Berlin-Friedrichshain uf d Wält cho und isch z Oscht-Berlin ufgwachse. Sie läbt hüt immer no z Berlin-Friedrichshain. Bi dä Ufnahmeprüäfig a dä Musigschuäl z Friedrichshain isch sie durräkait. Vor ihrem Durchbruch als Sängerin hät sie als Chemielaborantin und Musikhändlerin gschaffät, um ihri Gesangsusbildig z finanzierä. Sit November 2002 isch sie mit äm Nilo Neuenhofen verhürotet.
Dä Peter Plate isch am 1. Juli 1967 z Neu-Delhi uf d Wält cho. Sin Großvatter isch dött als Diplomat tätig gsi. Vor sim Umzug uf Berlin 1990 hät dä Peter Plate längeri Ziit under anderem z Goslar und z Braunschweig gläbt. Hüt läbt er z Berlin-Charlottenburg. Er hät sich scho vor dä Gründig vom Duo Rosenstolz als Musiker versuächt. Sit 1990 läbt dä Peter Plate mit sim Fründ Ulf Leo Sommer, wo als Produzent, Komponist und Texschter für Rosenstolz tätig isch, zämä. Am 1. Juni 2002 händ diä beide än itreiti Partnerschaft bestätigt.
Rosenstolz hät am Afang vor ämänä sehr chlinä Publikum gspiilt. Ihres erschtä Konzert händs im Oktober 1991 i dä Galerie Bellevue z Berlin mit knapp 30 Bsuächär abghaltä. Bi ihräm erschtä Konzert im Schwulezentrum SchwuZ in Berlin sind si 1992 usbuht wordä. Mit der Ziit sinds denn aber immer populärer wordä. Lang häts Radio und Fernseh trotzdem nüt vo Rosästolz gspiilt. Jetzt sind Rosestolz aber sehr bekannt wordä und es chömäd immer meh Lüt ad Konzert. Mittlerwiili spiile Rosestolz sogär im Hallestadion z Züri.
Charophyta
D Charophyta sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchärne. Zue ihne ghere d Armlychteralge, d Pflanze, d Schmuckalge un e baar isolierti Gruppe.
Merkmol
Wänn Schwärmerzälle bildet wäre, hän si zwoo Gaißle, wu asymmetrisch inseriert sin un zwee unterschidligi Gaißelaasetz hän. An dr Gaißlebasis het s e speziälli Struktur (multi layered structure, MLS) us Aasatzstelle fir Mikrotubuli un Zytoskelett-Dail. D Plaschtide hän bigeni Thylakoid un sin vu zwoo Membranen umgee, ohni ne periplaschtidär Endoplasmatisch Reticulum. In dr Plaschtide wird Sterchi as Reservechohlehydrat gspycheret. Si hän e uffigi Mitose un persischtänti Mitose-Spindle. D Zälldailig goht iber Phycoplaschte, bi ne Dail Gruppe au iber Phragmoplaschte un e Zällplatte. Zwische Nochberzälle git s primäri Verbindige iber Plasmodesmata, wu fadefermig - verzwygt oder uuverzwygt - sin. Alli Charophyta hän e nitbewegligi vegetativi Phase. E dail Gruppe hän mehchärnigi Zälle. Sexuälli Vermehrig isch hyfig, cha aber au fähle. Di sexuälle Arte hän e haplodiplontische Generationswächsel.
D Charophyta hän Enzym, wu in dr andere Grienalge-Gruppe fähle, zem Byschpel Glykolat-Oxidase in dr Peroxisome un Cu/Zn-Superoxid-Dismutase.
Ursprung vu dr Landpflanze
D Untersuechig vu dr Proteinsequänze vu 129 Protein vu verschidene Charophyta het ergee, ass d Vorfahre vu dr Landpflanze unter dr Jochalge (Zygnematales) z sueche sin.
Syschtematik
Di arterychscht Gruppe sin d Pflanze, wu zämme mit dr Armlychteralge zue dr Streptophytina zämmegfasst wäre. Dernäbe het s no d Jochalge un d Zieralge un e baar isolierti Gattige:
Duban (Krater)
Duban isch daift uf e Salbi, wo dr Chönig Junan in Tusendunaini Nacht vu Lepra gheilt het.
Lueg au
Nomeklatur vu de Enceladus-Topographi
Locunolé
Locunolé (bretonisch Lokunole) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Locunolé lyt 47 km vu Quimper un 90 km vu Brest uf ere Hechi zwische 12 m un 121 m iber Normalnull.
Gschicht
Locunolé isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1426 as Locquenolay (1457 Locguenollay, 1507 Locguenole, 1516 Locus Vingalocii, 1536 Locquenolay, 1567 Locguenolay, 1574 Locus Vingaloei).
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Locunolé ghert zem Bretonisch.
Landnahme
Unter Londnohm bzw. Kolonisation isch d Besidlung vun em ubwohnte Lond oder d Besidlung vum Lond vo eberem ondre gmeint. Londnohm isch, wänns eberem weggnumme wird, meischt mit Gwalt gege di urspringlige Bewohner verbunde.
Alti Grieche
]] Die griechische Schdadtschdaate hai um 800 vor dr Ziitwändi afange, Kolonie z errichde. Under den erschde isch e Kolonii z al-Mina an dr syrische Küschde gsi und s emporium Pithekoussai in dr Nöchi vo Ischia in dr Bucht vo Neapel. Das isch dr Afang vo dr erschde Kolonisierigswälle gsi, ä zweiti isch im sächste Johrhundert bassiert. Es het zwei Arte vo Kolonie gä: d apoikiai und d emporia. D apoikiai si sälber Schdadtschdaate gsi, d emporia aber nume Handelskolonie. D Verpflichtige, wo d Kolonie de Mueterschdedt gegenüber gha hai und d Rächt und Pflichte vo ihre Iiwohner si mänggisch gsetzlig beschdimmt und verschiide vo Kolonii zu Kolonii gsi.
Nid sälte si d Kolonie sälber wichdigi Schdedt worde wie Syrakus z Sizilie, wo vo Korinth gründet worden isch oder Kyrene in Nordafrike, ä Dochderschdadt vo Thera. Es het Kolonie gä, wo sälber Mueterschdedt worde si, im allgemeine im Iiverschdändnis mit ihrer eigene Metropolis. S Verhältnis zwüsche Mueter- und Dochderschdet isch im allgemeine guet gsi, aber mänggisch het s Interässekonflikt ge, wo mä nid het chönne drüber ewäggoh. Ein vo de Gründ für dr Peloponnesisch Chrieg isch a Schdriit zwüsche Korinth und ihrer Dochderschdadt Korkyra uf Korfu gsi.
D Kolonischde, wo d Kolonie vo de alte Grieche gründet hai, si mänggisch Lüt gsi, won ä Chrieg verlore und d Heimet verlo hai, wil si nit as Underworfeni hai welle läbe, mänggisch si s die gsi, wo imn ä innebolitische Machtkampf underläge si, odr aber sonigi, wo furtgschickt worde si, wil d Bevölkerig z grooss worden isch für die lokale Resource und das hät chönne zu Unruehe füehre. Dr hüfigschd Grund isch aber gsi, ass Schdützpünkt bruucht worde si für ä Handel mit fremde Länder für zum dr Riichdum und Iifluss vo dr Mueterschdadt, dr „Metropole“ z vergrössere. Chalkis, Eritrea, Korinth, Megara, Milet und Phokaia, wo wichdigi Handelsschdedt gsii si, hai au am meischde Dochderschdedt gha, Milet elei nünzig im ganze Middelmeerruum veschdreut vom Schwarze Meer bis zur Iberische Halbinsle. Ä bsundrigi Art vo Kolonischde si d klêrouchoi gsi, wo ihr Bürgerrächt in dr Metropolis bhalte hai.
Alemanne
Im Joor 253 hend germanischi Stämm de Limes duurbroche und sich im Römische Riich niderloo. I de Agri Decumates het sich den de Stamm vo de Alemanne uusbildet. Au de Tail vode römische Provinz Raetia, wo nördlich vo de Donau glegen isch, isch dozmol vo de Alemanne bisidlet wore. Noch dem s Weströmische Riich undergangen isch und d Franke di nördliche Alemanne underworfe hend, hend sich Alemanne au nodisnoo öber de Rhii begee und s Elsass und di hütig Tütschschwiz bisidlet. Anderi Gruppene sind öber de Iller und hend s Gibiet vom hütige Bayrisch Schwoobe i Bsitz gnoo. Wäred d Landnaam im 3. Joorhundert gwalttäätig gsii isch und die alte Römersidlige i de Agri Decumati zerstört wore sind, ninnt me aa, as die zwaiti Landnaam abem 5. Joorhuundert eener fridlich verloffen isch. Da chamer dra erchene, as di alte Stedt wie Zöri oder Augschburg nöd zerstört wore sind und d Alemanne im Aafang nume chliini Dörfer i de nöchi vo de Stedt baut hend. No spööter sind d Alemanne immer wiiter i Berge ine und hend schwach oder nödbiwontig Piet bisidlet. Da werd im allgimaine aber Landusbau gnennt.
Wikinger
D Wikingar hän di unbewohnte Insle Färöer un Islond vun skandinavische Länder, vor ollem us Norwäge us besidelt. Au a paar Kelte si domols debi gsi. Des het im ninte un im zehnti Johrhundert stattgfunde. Dodriber isch im beriemte isländische Landnámabók gschribe, wo in drey Fassunge us em 13. Johrhundert erhalte blibe isch. Dodrin sin 400 Sidler mit ollene Verwondtschaftsgrad bschribe. S Landnámabók isch eini vun de älteschte Schrifte us Island. Es het au älteri Versione gäbe, aber die sin verlore gonge.
Ungare / Magyare
Im Ungarische isch honfoglalás d Londnohm vun de Magyare im Karpatebecke ums Johr 896 rum.
Auxelles-Haut
Auxelles-Haut (Patois  Ossarre-Hât, ditsch  Ober-Assel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Y
Dr latiinischi Buechschtabe Ypsilon (, Französisch: Y grec, Mittellatein: Y gręcum) isch urschprünglig im latynische Alphabet nid benutzt worden und isch diräggt us em griechischen Alfabêt übernoo worde. Är stammt wi andere Buechtschtabe us em Semitische; si urschprünglige name isch waw [ו]. Dä Buechschtabe isch zwai Mol ins Griechischi entleent worde, aimol als Digamma – dr Vorleufer vo unserem F – und en anders mol als Ypsilon. Ds latynischen Alphabet het beidi übernoh, als V und F, und het speter zuesätzlech ds griechischen Y ufgnoh.
Gschicht vum Ypsilon
Im semitischen isch der Y, also ds semitische Waw, füre Lut [] bbruucht worde. D Grieche hei dä Buechstabe du füre Vokal [] übernoh. Der griechisch Name ῏Υ ψιλόν heisst übersetzt: «churzes Y». Mit däm glyche Lutwärt isch dä Buechstaben über ds etruskischen Alphabet i ds latynische cho als V. Wo im erschte Jahrhundert vor Chrischtus ds Latynische geng wi meh griechischi Lehnwörter het übernoh, het aber der griechisch Y nümm der glych Lutwärt [u] gha wi der römisch V, sondern der Lutwärt []. Drum hei d Römer der griechisch Buechstabe es zwöits Mal nöi i ires Alphabet übernoh als Spezialbuechstabe für griechischi Frömdwörter, glychzytig mit em Z, u hei nen a ds Ändi vo irem Alphabet aaghänkt.
Gebruuch wo nid ufen Ypsilon zrügg geit
Im niderländischen isch der Y/Ÿ syt em 19. Jahrhundert wider düren IJ ersetzt worde. Wil aber Familienäme teilwys geng no e Y hei u nid en IJ – so gits bispilswys näb em Name Bruijn o der Name Bruyn – wird i de niderländische Telefonbüecher der Y glych ygordnet wi der IJ. Im Underschid zum Niderländische het ds Afrikaans ke IJ, sondern immer no en Y. Di modärni Ussprach vom niderländischen IJ u vom afrikaansen Y isch [], wo sech ähnlech wi im Schwäbischen us em alten [iː] het entwicklet.
Ussprach vom Y im Dütsche
Bis aafangs 19. Jahrhundert isch der Y geng win en I usgsproche worde. Drum isch er o in es paar Wörter düren I ersetzt worde, so i de Wörter Gips u Silbe. Di modärni Ussprach [] het sech ersch im Louff vom 19. Jahrhundert afa düresetze, wo men a de Schuele für di griechische Frömdwörter d Ussprach [y] het ygfüert. Grad ir Schwyz het sech aber d Ussprach [i] no bi verschidnige Wörter erhalte, bispilswys bim Wort Polytechnikum; bi anderne Wörter schwankt d Ussprach zwüsche [i] u [y], bispilswys bim Wort System; u wider bi anderne het sech d Ussprach [y] düregsetzt, bispilswys bim Wort Psychologie.
Der alemannisch Y dergäge wird immer als [i] usgsproche, bispilswys im Wort Schwyz. We der alemannisch Y zwar ursprünglech e längen [iː] het bezeichnet im Gägesatz zum churzen [], wo als I isch gschribe worde, so het sech das i teilne Dialäkt gänderet. Im Bärn- und im Baseltütsche bispilswys isch sowohl der ursprünglech churz [ɪ] i bestimmte Wörter verlengeret, so im Wort Sig, als o der ursprünglech läng [iː] i bestimmte Wörter verchürzt, so im Wort Zyt. Das het derzue gfüert, das im Bärn- und im Baseldütsche d Buechstäben I und Y nümm e Gägesatz zwüschemne churzen und emne länge Vokal bezeichne, sondern unabhängig vor Lengi zwüschem offnigen [ɪ/ɪː] und em gschlossnigen [i/iː] (falls der Buechstaben Y überhoupt bbruucht wird).
Auxelles-Haut
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Auxelles-Haut ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 14. Jh.
S Gebiet um Auxelles-Haut hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Auxelles-Haut ìsch. Auxelles-Haut ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Auxelles-Haut ghert zem Franc-Comtois.
Häselgehr
Häselgear (amtlich Häselgehr) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Häselgear likt im obere Lechdal. D Nochbergmoanda sin Bach (Tirol)Bach, Elbigenalp, Elmen, Gramais, Hinterhornbach, Imst und Pfafflar.
Gschicht
Häselgear ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1358 als Hesligeren.
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 716 Aiwohner sin im Johr 2001 62 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 716 Aiwohner 693 Daitsch als Umgangsproch aagea, 13 Daitsch und andere Sproche und 10 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Häselgear ghert zum Bairisch.
Senn (Familienname)
Senn isch de Name vo Lüüt wie:
Beratende Landesversammlung des Landes Baden
Di Berotend Landesversammlig fir Bade (dt. Beratende Landesversammlung für Baden) isch e Gremium noch em Zweete Wältchrieg gsii, wu ne Landesverfassig uusgschafft het. As Vorgängeri vum Badische Landdag het si dr Berotende Landesversammlige in dr baide andere Länder vu dr franzesische Bsatzigszone Rhyland-Pfalz un Wirttebärg-Hauezollre un dr Ernännte Landdag vu dr Länder in dr amerikanische un britische Bsatzigszone entsproche.
Neuburg
Neuburg isch dr Namme:
Beratende Landesversammlung des Landes Baden
Gschicht
Am 1. Dezämber 1945 isch di franzesisch Militerregierig fir Bade vu Charlsrue uf Fryburg umzoge. Glychzytig het di Vorlaifig Landesverwaltig Bade, wu z Charlstrue yygsetzti Minischterialdiräkter vorgstande sin, iri Dienschtstelle au uf Fryburg verlait. In dr Wuche druf sin z Bade verschideni Barteie grindet wore. Doderzue zelle d BCSV (BCSV), e Vorgängerorganisation vu dr CDU, un d DemP, e Vorlaifer vu dr FDP. Im Mai 1946 het d Militerregierig d Ufstellig vu Wehlerlischte fir d Gmaindsversammlige un bal druf au fir d Kraisversammlige aagornet. D Wahle fir d Gmaindsversammlsige hän am 15. Septämber 1946 stattgfunde un d Wahle fir d Kraisversammlige am 13. Oktober 1946. Di franzesische Militerverwaltig het am 8. Oktober 1946 d Konschtituieriug vu dr Berotende Landesversammlig fir Bade aagornet, wu as Hauptufgob e Verfassigsentwurf het solle uusschaffe. D Wahl vu dr Mitglider vu dr Berotende Landesversammlig isch am 17. Novämber 1946 z Fryburg gsii. D Wahl isch noch em Verhältniswahlsischtem iber d Lischte vu dr zueglossene Barteie dur zwai Wahlgremie durgfiert wore. S erscht Wahlgremium usch us dr Delegierte vu dr Kraisversammlige bstande, em zwaite Gremium hän d Mitglider vu dr Gmaindsversammlige vu dr Stedt iber 7.000 Yywohner aaghert. Mer het nume Mitglider vu dr Gmaindsversammlige un vu dr Kraisversammlige chenne wehle.
Di Berotend Landesversammlig isch am 22. Novämber 1946 zue ire konschtituierende Sitzig unter em Altersbresidänt Otto Vielhauer im Alte Chaufhaus z Fryburg zämechuu. In ire 16. un letschte Sitzig am 21. April 1947 het si dr Verfassigsentwurf, wu si uusgschafft het, mit 40 gege zwelf Stimme aagnuu. Wu di franzesisch Militerregierig em Täxt vu dr Verfassig zuegstimmt ghaa het, isch d Verfassig vum Land Bade em Volk glychzytig mit dr Wahl zum erschte Landtag am 18. Mai 1947 zur Abstimmig vorglait un mit 67,9 % vu dr Stimme aagnuu wore.
Bresidänt
Uf dr konschtituierende Sitzig vu dr Berotende Landesversammlig am 22. Novämber 1946 isch dr Leo Wohleb (BCSV) zue irem Bresidänt gwehlt wore. Erschte Stellverdrätter isch dr Franz Geiler (SPD), Zweete Stellverdrätter dr Georg Mall (DemP) un Dritte Stellverdrätter dr Erwin Eckert (KPD) gsii. No dr Wahl vum Wohleb zum Bresidänt vum Staatssekretariat am 3. Dezämber 1946 het d Versammlig dr Karl Person zue irem Bresidänt gwehlt. Dr Georg Mall isch im Merz 1947 dur dr Otto Vielhauer as Stellverdrätter abglest wore.
Zämesetzig
Di Berotend Landesversammlig isch eso zämegsetzt gsii:
Nadine Schori
D Nadine Schori (* 6. Februar 1976 z Gossau SG) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe un Wiirke
D Nadine Schori isch scho as Schueleri uf dr Bihni vum Stadttheater St. Galle gstande. Di doomoolig Ballettdiräkteri Marianne Fuchs het si fir d Palucca Schuel z Dresden empfohle, wu si no drei Johr ire Studium as klassischi Ballettdänzeri mit Diplom abgschlosse het. Noh et si ne Engaschmänt am Friedrichstadt-Palascht z Berlin ghaa, wu si in fimf Johr in iiber 1000 Vorstellige mitgwiirkt het. Anne 2001 het si ufgheertmit ire Karriere as Dänzeri un het e dreijehrigi Schauspiiliusbildig z Berlin gmacht. Derzue het si ne segsmoonetigi Uusbildig zur Film- un Fäärnsehschauspieler un het Gsangsunterricht gnuu. Parallel het si as Sinchronsprächeri fir Film un Fäärnseh gschafft.
2004 isch si mit em Otto Waalkes uf Tournee gange un isch mit ihm as ainzigi Chinschtleri uf dr Bihni gstande. Im nämlige Johr het si au as aafange Theater spiile. Si het unter anderem in ere Produktion vum Dytsche Theater Berlin an dr Syte vu dr Katja Riemann un em Burghard Klaußner gspiilt, z Worms unter s Dieter Wedels Reschy in Jud Süss un as Kunigunde im Käthchen von Heilbronn bi dr Tiroler Feschtspiil. Zwische 2004 un 2009 het si im Hans Otto Theater Potsdam gschafft – si isch z. B. d Veronika in dr Uruffierig vu Veronika beschliesst zu sterben gsii, d Warja näb dr Angelica Domröse in Der Kirschgarten, het in Die Fledermaus näbe dr Dagmar Manzel gspiilt un in dr Inszenierig vu Frau Jenny Treibel vum Uwe Eric Laufenberg mit dr Katharina Thalbach, wu si syterhär äng mit zämeschafft. Unter däre ire Regschy het si u. a. in Wie es euch gefällt un Der Raub der Sabinerinnen an dr Komödie am Kurfürstendamm un am Teatro Nacional de São Carlos z Lissabon in O Mercego gspiilt. Si spiilt derzue in TV- un Kinoproduktione, schrybt Täxt, entwicklet Choreografie, Liederoobe un inszeniert Lääsige.
Tiengen
Tiengen isch die schriftdütsch Bezeichnig fer
Vinzenz Rüttimann
Dr Vinzenz Rüttima (* 20. Mai 1769 z Reide; † 15. Januar 1844 z Luzärn) isch eine vo de bedütendste schwiizerische Politiker in dr erste Helfti vom 19. Johrhundert gsi.
Politischi Karriere
Dr Rüttima het si politischi Karriere as Mitgliid vom Luzärner Grosse Root 1791 agfange. In de beide Johr druf het er as Gsandtschaftssekretär vo de XIII Ort bim französische Agänt z Basel gschafft. Denn isch er zum Landvogt z Habsburg ernennt und in Chlii Root vo dr Stadt Luzärn ufgnoo worde. Im gliiche Johr isch er dr Helvetische Gsellschaft biidrätte. 1794 isch er zum Landvogt im luzärnische Möischter ufgstiige. 1797 het en dr Root as Gsandte vo Luzärn uf d Dagsatzig z Aarau gschiggt.
Wo die alte Ornig mit em französische Iimarsch in d Schwiiz 1798 gstürzt isch, het dr Rüttimann s Amt vom ene helvetische Regierigsstatthalter agnoh, won er vom 23. April 1798 bis zum 8. August 1800 bsetzt het. Noch em zweite Staatsstreich het er wider e leitendi Funktion gha as Mitgliid vom helvetische Vollziehigsroot vom 8. August 1800 bis zum 28. Januar 1801. Au im Helvetische Chliine Root isch dr Rüttima vom 23. Januar 1802 aa verdrätte gsi. Im zweite Vollziehigsroot het er vom 5. Juli 1802 bis zum 5. März 1803 d Position vom erste Landesstatthalter iignoh.
Politisch het dr Rütima währed dr Helvetik as Unitarier gulte. As sonige isch er als Verdrätter vo siim Heimetkanton und vom Kanton Tessin bi dr Helvetische Consulta drbii gsi. Währed dr Neukonstituierig vom Kanton Luzärn isch er Presidänt vo dr provisorische Regierigskommission und spöter währed dr ganze Mediationsziit bis 1814 Schultheiss vom Kantons Luzärn gsi. In dere Rolle het dr Rüttima 1808 s Amt vom Landamma vo dr Schwiiz übernoh.
Währed dr Mediation isch dr Rüttima ins gmässigt aristokratischi Lager gwächslet und het am 16. Novämber 1814 dr aristokratisch Staatsstreich z Luzärn aagfüehrt. As Mitgliid vo dr «Lange Dagsatzig» het er aktiv dr Übergang vo dr Schwiiz in d Restaurationsperiode mitbestimmt und het im Kanton Luzärn no bis 1831 ununterbroche as Schultheiss amtiert. 1820 und no einisch 1826 isch er as Presidänt vo dr Dagsatzig Staatsoberhaupt vo dr Schwiiz gsi.
Fortis und Lenis
Fortis (lat. "di Starche") u Lenis (lat. "di Schwache") bezeichnet der Unterschid zwüsche de Lutte /t, p, k/ (Fortis) u /d, b, g/ (Lenis). Das Begriffspaar isch im 19te Jahrhundert vo historische Sprachwüsseschaftler under em Ydruck vom Alemannische prägt worde.
Bi däm Unterschid chöi verschidnigi artikulatorischi Parameter e Rolle spile, nämlech:
Es isch klar, das je nach Sprach en anderi Mischig vo dene Parameter der Unterschid zwüsche Fortis u Lenis usmacht. Im Französische ligt der Unterschid praktisch numen i der Stimmhaftigkeit; i der dütsche Standardsprach oder im Änglische ligt er vor allem i der Aschpiration; im Alemannische ligt er i der Lengi (was e guete Teil vom alemannischen Akzänt im Französisch usmacht).
Der Status vo de Begriffe Fortis u Lenis isch i der Sprachwüsseschaft umstritte, wil vili Darstellige der Unterschid zwüsche /p, t, k/ u /b, d, g/ uf d Stimmhaftigkeit reduziere. Mängisch wärde d Begriffe Fortis u Lenis ou imenen ängere Sinn bbruucht, nämlech numen als Bezeichnig füren Yfluss vo der artikulatorische Chraft.
Alemannischi Fortis u Lenis
Näbe de nid aschpirierte Fortis gits ou aschpirierte Fortis; einersyts als Cluster /p/ + /h/ u /k/ + /h/ (z. B. bhalte, gheie) anderersyts i vilne Lehnwörter us der dütsche Schriftsprach (vo Dialäkt zu Dialäkt sehr verschide). Ussertäm hei di nideralemannische Dialäkte näbe der nid aschpirierte Fortis /k/ (gg) ou en aschpirierti Fortis /kh/, wo der Affrikate // (kch) us de hochalemanische Dialäkten entspricht.
Soziale Gruppe
Dr Begriff soziali Grubbe bezäichnet in dr Soziologii und Psüchologii e Sammlig vo mindestens zwei Persone. Soziologisch definiert sich e Grubbe drmit, ass alli iiri Mitgliider en ummiddelbari soziali Beziejig zunenander häi. Jeedes Mitgliid kennt die andere Mitgliider und zwüschen alle Mitgliider si soziali Interakzioone mööglig. Wääge de Interakzioone wo nöötig si, isch d Gröössi von ere Grubbe also grundsätzlig begränzt.
Daas isch dr Underschiid zwüschen ere soziale Grubbe und ere Organisazioon. Organisazioone chönne im Vergliich zun ere Grubbe seer vil Mitgliider haa und iiri Sozialstruktur cha seer komplex si, zum Bischbil chönne si en anonüümi Struktur mit formalisierte, anonüüme Begeegnige haa. Gläägentlig wärde si dorum as formelli Grubbe bezäichnet.
In dr Psüchologii, bsundrigs dr Sozialpsüchologii, wird d Gröössi von ere Grubbe nit begränzt; es git Wüsseschaftler, wo aber zwüsche Fenomeen in chliinere Grubbe und sonige in gröössere en Underschiid mache. Äi Definizion, wo vo vile anerkennt wird, stammt vom Sozialpsücholoog Henri Tajfel, won e (soziali) Grubbe as e Sammlig vo Indiwidue definiert het:
Nero
Dr Nero (Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus; * 15. Dezämber 37; † 9. Juni 68) isch dr Kaiser vo Rom gsi vo 54 bis 68, und dr letscht vo dr Julisch-claudischi Dünastii.
Si Groossunggle Claudius het en adoptiert und so isch er däm si Erb und Noochfolger worde. Er het dr Droon im Joor 54 bestiige noch em Dood vom Claudius. Wääred siner Regierigszit het sich dr Nero dr Diplomatii und em Handel gwidmet und het d Kultur im Riich understützt. Er het Theater lo baue und athletischi Spiil gsponseret. Si General Corbulo het vo 58 bis 63 im Oste erfolgriich gege s Partherriich Chrieg gfüert und denn d Friidensverhandlige abgschlosse. Dr General Suetonius Paulinus het en Ufstand z Britannie niidergschlaage und s Bosporanische Riich anektiert.
Im Joor 64 isch e groosse Däil vo Rom im ene Stadtbrand aabebrennt und e Hufe Römer häi glaubt, ass dr Nero sälber s Füür gläit het, zum für d Domus Aurea Blatz mache. D Rebellion vom Vindex z Gallie het im Kaiser si Posizioon gschwecht und wo dr Galba z Hispania zum Kaiser usgrüeft worden isch, het dr Nero s vorzooge, sich sälber umzbringe as ermordet z wärde.
Walkertshofen
Walkertshofe (amtlich Walkertshofen) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Walkertshofe leit sidweschtlich vo Augschburg em Naturpark Augschburg Weschtliche Wälder.
Vo dr Gmarkong send 44,7 % Landwirtschaftsfleche, 42,5 % Wald, 10,7 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Walkertshofe gheret d Derfer Gumpenweiler, Oberrothan ond Walkertshofe ond d Weiler Hölden ond Schweizerhof.
Gschicht
Walkertshofe ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 775.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3 % gleäge.
Religion
93,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 3,9 % evangelisch.