cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katja Mast
Bolitik
Im Oktoober 2005 isch d Katja Mast zum eerschte Mool in Bundesdaag gweelt woore. Si duet syterhäär dr Waalchrais Pforze verdrätte, wu näbe Pforze au dr Enzchrais derzuegheert. Si isch all Mool iber d Landeslischt yyzooge. Vu 2005 bis 2013 het si as stellverdrättendi Sprächeri vu dr SPD-Landesgruppe Baade-Wiirtebäärg amtiert, ab 2009 au as stellverdrättendi Sprächeri fir Aarbet un Soziaal vu ire Frakzioon. Im Oktoober 2011 isch si uf em Landesbarteidaag vu dr SPD Baade-Wiirtebäärg zur Generaalsekreteeri gweelt woore. Bi dr Bundesdaagswaal 2013 het si zäme mit em Gernot Erler s Spitzetandem vu dr SPD Baade-Wiirtebäärg gstellt un isch derno vu 2014 bis 2018 zur Laiteri vu dr 16-chepfige Landesgruppe in dr Noofolg vum Christian Langes un au zue dr Sprächeri vu dr SPD-Bundesdaagsfrakzioon fir Aarbet un Soziaals ufgruckt.
Fir d Landdaagswaal 2016 het d Mast as Generaalsekreteeri d Waalkampflaitig fir dr SPD-Landesverband ibernuu. No dr staarke Verluscht fir d SPD bi dr Landdaagswaal isch si nimi as Generaalsekreteeri aadrätte, iri Noofolgeri isch d Luisa Boos woore. No dr Bundesdaagswaal 2017 isch d Mast stellverdrättendi Frakzioonsvoorsitzeri un doo zueständig fir Aarbet, Soziaals, Familie, Senioore, Fraue un Juuged. Derzue isch si im Meerz 2018 as Verdrätteri vu dr SPD-Bundesdaagsfrakzioon in Vermittligsuusschuss vum Bundesdaag gweelt woore. Si isch derzue au stellverdrättend Migliid im Huushaltsuusschuss.
Syt em 6. Juni 2018 isch si Mirtgliid in dr vu dr Bundesregierig yygsetzte Räntekummission „Verlässlicher Generationenvertrag“.
Carmen Reyle
D Carmen Reyle (* 13. Juni 1925 z Basel; † Summer 2011) isch e Schwiizer Textilgstalterin gsi.
Läbe
D Carmen Reyle isch die älteri Tochter vo der Charlotte Schulzke, ere gebürtige Berlinerin, und em Schwiizer Journalist Karl Reyle gsi. Si het a der Kunschtgwärbschuel Basel d Textilfachklass bi der Irma Maria Koçian (Wäbe und Sticke), d Holzbearbeitig und der Lithokurs bsuecht, und nochhär isch si mit Stipändie z Ängland und Irland gsi.
Der Carmen Reyle ihri Schweschter Liselotte (* 1924) isch au e Künschtlerin. Si händ au zäme usgstellt gha.
Lia Rumantscha
D Lia Rumantscha – oder au Ligia Romontscha, abgchürzt LR – isch en Organisazioon, wo für die Rätoromanischi Sprooch tuet schaffe. Si isch ane 1919 z Thusis dank dr Initiatyve vom Giachen Conrad und vom Giusep Demont gründet worde und fyyret im Augschte 2019 mit eme Festival z Zuoz iires hundertjöörige Jubiläum.
was si öpe so macht
Si isch zerscht dänkt als en Tachverband für die regionale Sproochverein i de verschidene Piet vom rätoromanische Sproochruum und au in anderne Plätz. Si hilft de romanische Verein bi iirne Uufgabe und si macht au eigeni Projäkt für d Sprooch und i dr Kultur und dr Politik. Si het mitghulfe, wo ane 1938 s Rätoromanische als Landessprooch vo dr Schwiiz offiziell anerchannt worden isch, und si tuet sech psunders für die nöji gmeinsami romanischi Standardsprooch, s Rumantsch Grischun, ysetze, si büütet en Übersetzigsdienscht für s Rätoromanische a und het im Internet s online-Wörterbuech Pledari Grond, wo dr Fryburger Profässer Georges Darms agfange het, uufgschaltet und das Wärch au im Truk usegää. Si hilft dr Redakzioon vom Bündner Sachwörterbuech Lexicon istoric retic. D Lia Rumantscha cha iiri Arbet mit Gält vom Kanton Gaubünde und vo dr Schwiiz mache.
Die lokale Organisazioone, wo zue dr Lia Rumantscha ghöret, mache dur iiri Delegierte alljoor ab, was dr Tachverband z tue het.
D Lia hilft em romanische Literaturverlag Chasa Editura Rumantscha und git eigeni Büecher und anderi Wärch use, grad au öpe Wörterbüecher zu de bündnerromanische Dialäkt. Si hilft de Autore vo literarische Wärch i de romanische Idiom und vo sproochwüsseschaftliche Arbete so wie öpe ane 1969 em Pieder Cavigelli, wo d Gschicht vo dr «Germanisierig» vo Bonaduz erforscht het. Zäme mit dr Lia het d Bärner Romanischtin Ricarda Liver s Handbuech Manuel pratique de romanche gmacht. D Organisazioon git au Byträg a d Publikazioon vo der Sery vo de Annalas da la Societad Retorumantscha. Und ane 2019 isch si fäderfüerend gsi bim Projäkt vo dr nöie Fundaziun Medias Rumantschas.
Sit es paar Joor wird vo dr Lia Rumantscha zäme mit der Radiotelevisiun Svizra Rumantscha und sym Publikum, mit der Redakzioon vom Dicziunari Rumantsch Grischun und mit der Zürcher Hochschuel für agwandti Wüsseschaft jewyle s «romanische Wort vom Joor» usgwählt, s Pled rumantsch da l’onn. Anne 2019 isch es s Wort luf gsi (der «Wolf»), anne 2017 flutgets («Spätzli»), anne 2014 raffader (der «Abzocker»), für 2012 arsuc (der «Schuelöffel»), s erschte Mol anne 2011: tgutglar («blöödle»).
Organisazioon
D Organisazioon isch z Chur dehei. D Lüüt vo dr Diräkzioon sind (ane 2019): d Gianna Olinda Cadonau vo Scuol (* 1983), d Carmen Dedual vo Parsonz (* 1965), dr Andreas Gabriel (Imformazionschef vo dr LR), dr Martin Gabriel (dr Generalsekretär vo dr LR), dr Conradin Klaiss vo Danis (* 1976), dr Daniel Telli, und uf dr Gschäftsstell schaffe no meh weder füfzää anderi Persoone mit.
D Presidänte vo dr Lia Rumantscha sind gsi:
wär zu dr Lia Rumantscha ghöört
Es sind die Organisazioone drby:
Bénédicte Keck
D Bénédicte Keck (* 14. Septämber 1983 z Stroßburi) isch e franzeesischi Sproochwisseschaftleri un e elsässischi Sprochaktivischti.
Lääbe
D Keck isch z Harelse ufgwachse un dert vu 1986 bis 1989 uf d Vorschuel (école maternelle) un vu 1989 bis 1994 uf d Ecole Jacques Prévert gange. Derno isch si vu 1994 bis 1998 uf dr Collège Sainte-philomène z Hàwenau un vu 1998 bis 2001 uf s Gimnasium z Stroßburi, dr Lycée International Des Pontonniers, gange.
Vu 2001 bis 2008 het si an dr Université Marc Bloch z Stroßburi studiert un het dert e Master in „Langues et interculturalité“ mit em Schwäärpunkt elsässischi Dialäktology gmacht. Aafangs het si welle ne Ibersetzeri un Dolmetscheri gee un het aagwändti Sprooche studiert (Franzeesisch, Änglisch, Dytsch un Spanisch).
Wu Microsoft verchindet het, ass s „Office 2007“ in Regionalsprooche het solle ibersetzt wääre un Elsässisch as eerschti Sprooch fir des Projäkt uusgwehlt wooren isch, isch d Bénédicte Keck in sällere Aarbetsgruppe gsii, wu d Programm ibersetzt het.
Noch em Bachelor (licence) het d Keck im e sechsmonetige Praktikum 2007/2008 an dr interkulturälle Volkshoochschuel „Pamina“ z Waisseburich Franzeesisch un Elsässisch unterriichtet. Im e Praktikum bim Färnsehsänder ARTE z Stroßburi isch si zueständig gsii fir d Kommunikation mit dr Zueschauer vu Dytschland. Derno het si nomol fir anderthalb Johr bi dr Pamina gschafft.
Syt em Juni 2008 schafft d Keck bim Elsässische Sproochamt as „Chargée de mission“. Si unterrichtet Elsässisch un schrybt Biecher fir dr Sproochunterriicht.
Scho im Studium het si aagfange, si fir dr Verain Alsace – Junge fers Elsassische (AJFE) z engaschiere, anne 2004 isch si Mitgliid woore. Vu 2005 bis 2012 het d Keck bim AJFE zwaimol in dr Wuche am Oobe Elsässischunterriicht gee. Do sin vor allem jungi Lyt chuu, Elsässer, wu ihre Dialäkt hän welle verbessere, aber au soonigi, wu nie Elsässisch glehrt hän un au „Innerfranzoose“ un Uusländer, wu hän welle Elsässisch lehre.
Fir s franzeesisch Regionaalfärnseh France 3 het d Bénédicte Keck ab 2010 e Zytlang unter em Titel „Lade uff“ e Kultursändig uf Elsässisch gmacht, derzue het si bi me Zaichetrickfilm uf Elsässisch mitgmacht. Fir s OLCA het si zäme mit dr Canopé Académie de Strasbourg unter em Titel Stùmpele Färnsehsändige uf Elsässisch fir chlaini Chinder gmacht.
Anne 2011 isch si mit em Bryys „Femme Version Fémina“ uuszaichnet woore.
Kanton Bavilliers
Dr Kànton Bavilliers ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté. Dr Höiptort ìsch Bavilliers.
Gmeine
Zem Kànton ghere fìmf Gmeine:
Kanton Belfort-1
Dr Kànton Belfort-Centre ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Franche-Comté). Hauiptort ìsch Belfort. Dr Kànton isch zum 22. März 2015 grìnda wora.
Gmeine
Dr Kànton bsteht üs me Deil vun dr Stàdt Belfort.
Liste der Gemeinden im Département Territoire de Belfort
D Lischt vun dr Gmeina im Territoire de Belfort zellt àlla 101 Gmeina ìm Territoire de Belfort uf.
Thouria
Thouria isch en antiki Stadt z Messenie gsii. D Öberrest findet sich ofem Hügel Helliniko und bim moderne Ort Antheia.
Archäologii
Thouria isch scho i de Bronzezitt biwonnt gsii. Die Öberest liged ufem süüdliche Uusloiffer vom Helleniko öberem Fluss Aris. Di mykenischi Stadt isch möglicherwiis mit Leuktron  identisch, wo d Hoptsatdt vo de ennetpirgische Provinz vom Riich vo Pylos gsii isch. Doch isch da uugwöss. Ass do e mächtigi Famili gherrscht hett, zaiget di riiche Chammergreber und e Tholosgraab bi de mykenische Stadt.
Thouria ghört zo de wenige messenische Ort, wo nochem End vo de Bronzezitt nöd verloo wore sind. I de Protogeometrische Zitt sind zom Tail di mykenische Chammergräber wiiter bruucht wore.
Di antiki Stadt isch nördlich vo de mykenische Sidlig entstande ufem guet 100 Meeter hööche Högel Helleniko. Si isch nöd bifestigt gsii. Doch isch im 4. Joorhundert v. Chr. de Hügel ummuuret wore, wobii d Technik vo de Muur identisch isch, mit dere vo Messene. I de Röömerzitt isch d Stadt i d Ebni abe verlait wore.
Gschicht
Noch de Underwörffig vo Messenie dör Sparta i de Messenische Chrieg isch Thouria e spartanischi Periökestadt gsii. Die hett sich ane 464 v. Chr. nochem Groosse Erdbebe vo Sparta hett sich Thouria zäme mit de Stadt Aithaia am Heloteuufstand bitailigt. Noch de Niderwörffig vo dem isch d Stadt aber witter bistande, ooffebar hend sich nöd ali Thouriate dra bitailigt. En Inschrift us Sparta, wo nöd gnau datiert were chaa, saitt as de Damonon acht Mool s Wagerene am Poeidonfest vo Theuria gwune hett, womit offebar Thouria gmaint isch.
Ane 369 v. chr. isch Thouria offebar zom noigründete messenische Staat choo. Da zaigt sich o dodrii, as z Thouria di gliiche fööf Phyle iigricht wore sind und offebaar gliichigi Institutione ghaa hett, wi Inschrifte zaiget.
Ab 220 v. Chr. het Thouria afange aigni Münze usegee. Um 200 v. chr. isch do de Mysteriekult vo de Dea Syria ("Syrischi Göttin") iigfüert wore. 182 v. Chr. isch es e selbstständigs Mitgliid vom Achäischer Bund]Achäische Bund wore, Ab der röömische Herrschaft 146 v. Chr. isch Thouria woll e fraiji Stadt gsii. De Chaiser Augustus het denn Thouria wider zo Sparta gschlage. En Inschrift us Thouria us de zwoot Hälfti vom 1. Joorhundert v. Chr. eert de Spartaner Damocharis, well de en Uufruer z Thouria verhinderet hett. De hett s Börgerrecht öberchoo und sich verpflichtet siner Lebtig s Ööl för d Mysterie vo de Dea Syria z spende. Nochere These vom Nino Luraghi, chönnt da e Zaiche vo de noie spartanische Kontrolle öber Thouria sii. Thouria isch denn spartanisch blibe, da zaigt sich, as ab de Severianische Zitt d Münze vo Thouria d Legende "Thouriaton La(kedaimon)" zaiget und o, as e Statue zo Eere vom Chaiser Trajan, Lakedaimon as d "Muetterstadt" vo Thouria gnennt werd.
Kanton Belfort-2
Dr Kànton Belfort-2 ìsch a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Franche-Comté). Hauiptort ìsch Belfort. Dr Kànton isch zum 22. März 2015 grìnda wora.
Gmeine
Dr Kànton bsteht üs me Deil vun dr Stàdt Belfort.
Kanton Belfort-3
Dr Kànton Belfort-3 ìsch a Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Franche-Comté). Hauiptort ìsch Belfort. Dr Kànton isch zum 22. März 2015 grìnda wora.
Gmeine
Dr Kànton bsteht üs me Deil vun dr Stàdt Belfort.
Communauté de communes du Sud Territoire
D Communauté de communes du Sud Territoire ìsch a Kommünàlverbànd ìm Département Territoire de Belfort (Region Bourgogne-Franche-Comté, Frànkrìch). Sa ìsch àm 21. Dezember 1999 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 27 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Delle, Präsidant ìsch dr Christian Rayot.
Communauté de communes des Vosges du Sud
D Communauté de communes des Vosges du Sud ìsch a Kommünàlverbànd ìm Département Territoire de Belfort (Region Bourgogne-Franche-Comté, Frànkrìch). Sa ìsch zum 1. Janner 2017 grìnda worra üs dr Füsion vu dr Kommünàlverband Communauté de communes la Haute Savoureuse un Communauté de communes du Pays Sous Vosgien. Zum Kommünàlverbànd gheera 22 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Giromagny, Präsidant ìsch dr Jean Luc Anderhueber.
Tawakkol Karman
D Tawakkol Karman (* 7. Februar 1979 z Taizz, Jemenitischi Arabischi Republik) isch e jemenitischi Schurnalischti, Bolitikeri, Mänscheröchtsaktivischti un Mitglid vu dr Oppositionsbartei al-Islah, em jemenitische Ableger vu dr Muslimbruederschaft. Si giltet as aini vu dr bekannteschte Lyt vu dr Proteschtbewegig im Jemen. Anne 2011 het si dr Friidesnobelbryys iberchuu.
Lääbe
D Tawakkol Karman isch e Dochter vum Bolitiker Abd as-Salam Karman. Ihre Vater isch Juschtizminischter unter em Bresidänt Ali Abdullah Salih gsii.Är het sy Amt 1994 niderglait, wu dr Salih mit militärischer Gwalt Protescht im Side vum Land het niderschlaa loo. Effetli het er d Regierig vum Salih kritisiert un mit syre Dochter het er derhaim vyl iber Grächtigkait un falschi Entwicklige im Jemen dischpetiert. Dr Abd as-Salam Karman un au ihre Unkel sin prominänti Lyt vu dr Oppositionsbartei al-Islah. D Karman sälber isch kritisiert wore fir ihri Mitglidschaft. Ihre Brueder Tariq isch Dichter.
D Karman het an dr Universitet vu Sanaa, dr Hauptstadt vum Jemen, Verwaltigswisseschaft studiert (no andere Aagobe Bolitikwisseschaft ). Dert het si au Änglisch glehrt un d Autobiografie vum Nelson Mandela (Der lange Weg zur Freiheit) un em Mahatma Gandhi gläse. As Reporteri isch si gege d Chindereh vorgange. As Mitarbaiterivu dr Zytig Al-Thawrah het si anne 2005 zäme mit andere Fraue un mit Hilf vu uusländische Regierige un Hilfsorganisatione d Verainigung Schurnalischtine ohni Chette (ängl. Women Journalists Without Chains, WJWC) grindet, wu si in dr Hauptsach fir Mänscherächt yysetzt, un het au d Laitig vu WJWC ibernuu.
Ab 2006 het si mit Massen-SMS gege dr Bresidänt Ali Abdullah Salih opponiert. Dr Täxtnochrichtedienscht mit bolitische Nochrichte un Botschafte an e baar Döusert Mänsche, wu si initiiert het, isch 2007 vum jemenitische Regime yygstellt wore. Ab däm Johr het si all Wuche vor em Amtssitz vu dr Regierig chlaineri Demonschtratione organisiert, wu si Mainigs-, Versammligs- un Brässfreihait gforderet het, s Änd vu Korruption un Tyrannei un ass bolitischi Gfangene frei gloo wäre. Glychzytig het si Frauequote im effetlige Dienscht gforderet, het dr Informationsminischter kritisiert, wu d Schurnalischtine ohni Chette het welle verbiete loo, un het derfir gworbe, ass d Fraue dr traditionäll Gsichtsschleier ablege.
Im Zämehang mit em „Arabische Friejohr“, wu aafangs 2011 u. a. zum Sturz zum tunesische Machthaber Zine el-Abidine Ben Ali gfiert het, isch s au im Jemen zue Protescht chuu. D Tawakkol Karman het um die Zyt Studäntedemonschtratione z Sanaa gege dr Salih un däm syre Regierig organisiert. D Karman isch verhaftet, yygesperrt un wider freigloo wore. Ihri Verhaftig het Massedemonschtratione uusglest. Am 29. Jänner 2011 het d Karman mee Protescht aagfiert un het am 3. Februar e „Dag vu dr Wuet“ uusgruefe. D Karman isch am 17. Merz wider unter Arrescht gstellt wore.
Aafangs Oktober 2011 isch dr Karman zäme mit dr Ellen Johnson Sirleaf un dr Leymah Gbowee dr Friidesnobelbryys 2011 zuegsproche wore. Uuszaichnet wore isch „ihre gwaltfreie Kampf fir d Sicherhait vu Fraue un fir s Rächt vu dr Fraue, in vollem Umfang an Friidesarbet mitzmache“. D Karman het dr Bryys dr Aktivischte vum Arabische Friejohr. D Karman isch di erscht Frau us em arabische Ruum, wu dr Friidesnobelbryys iberchuu het. Mit eme Alter vu 32 Johr zum Zytpunkt vu dr Verleihig isch si derzue au di bis dert jingscht Empfängeri vun eme Friidesnobelbryys. In eme Spiegel-Interview zue dr Bryysverleihig het d Karman im Oktober 2011 iber ihri Vorstellig zue dr Zuechumft vum Jemen gsait: „Wir wollen eine moderne Zivilgesellschaft, weltoffen und zukunftsorientiert.“ Zue dr Roll vum Islam het si gsait: „Uns schwebt ein System wie in der Türkei vor.“
D Tawakkol Karman läbt z Sanaa. Sich isch ghyrote un Mueter vu drei Chinder. Ihre Mann, dr Mathematiklehrer Mahammed al-Nahmi, duet d Karman bi ihre Proteschte unterstitze. Zue ihre bolitische Vorbilder zellt si näb em Mahatma Gandhi un em Nelson Mandela dr Martin Luther King un d Hillary Clinton.
Edit-a-thon
En Edit-a-thon isch es Träffe vo Lüüt, wo zäme am Inhalt von ere Online-Plattform wie öppe der Wikipedia schaffe. Meischtens macht me für so en Aalass amene bestimten Oort ab.
Der Name chunt us em Änglischen und isch us de Wörter “edit”, wo uf Dütsch 'bearbeite' bedüütet, und “athon”, wo vom Name «Marathon» chunt, zämegsetzt.
Für d Arbet a der Wikipedia het’s so Verastaltige au scho a der Fachhochschuel Nordweschtschwiiz z Basel und a der Uni z Wien ggä. Deils tuet me für die Bearbeitigsweppewärb bestimti Themen ussueche, wo d Deilnäämer denn derzue nöji Sache schrybe oder alti verbessere.
So Verastaltige sind au gmacht worde zum d Plattform OpenStreetMap wyterz’entwikle.
Liste der Gemeinden im Département Savoie
D Lischt vun dr Gmeina im Département Savoie zellt àlla 273 Gmeina ìm Département Savoie uf.
Veranderunge sit 2015
2016:
2017:
2019:
Communauté d’agglomération Grand Belfort
D Communauté d’agglomération Grand Belfort ìsch a Kommünàlverbànd ìm Département Territoire de Belfort (Region Bourgogne-Franche-Comté, Frànkrìch). Sa ìsch zum 1. Janner 2017 grìnda worra üs dr Füsion vu dr Kommünàlverband Communauté de l’Agglomération Belfortaine un Communauté de communes du Tilleul et de la Bourbeuse. Zum Kommünàlverbànd gheera 52 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Belfort, Präsidant ìsch dr Damien Meslot.
Veränderunga sitt 2017
2019: Füsion Meroux un Moval → Meroux-Moval
Kiefern
D Fööre oder Dääle, uf düütsch Kiefern, uf latynisch pinus, isch e Pflanzegattig i de Familie vo de Kiiferegwächs (Pinaceae) innerhalb vo de Noodleböim, wo vil Aarte derzueghöre, wo uf der Nordhalbchugele vo der Ärde verbreitet sind.
Me dänkt, der düütsch Name sig erscht spoot, öpen im 16. Joorhundert ufchoo; er sig us der Bezeichnig Kien-Fööre entstande (althochdütsch kienforha, was Harz-Fööre bedüted).
S git die gemeini Fööre (pinus sylvestris), wo es wichtigs Nutzholz isch, mit paarige, schpitze Noodle.
Denn giits d Bärgkiifere (pinus mugo), wo i den alemannische Mundarte Nääme wie Legfööre, Aarele und Latsche het. Und i den Alpe isch d Aarbe (au Arve oder Zirbe), en andere Baum vo dere Gaddig, wyt verbreitet.
Z Südeuropa chöme d Strand-, d Aleppo- und d Schwarz-Kiifere und anderi Aarte vor. Und z Nordamerika heisst en Aart vo dene Böim Weymouths-Kiifere.
Jair Bolsonaro
Jair Messias Bolsonaro (* 21. März 1955 z Glicério, São Paulo) isch e brasilianische Politiker. Är isch vo Jänner 2019 bis Dezember 2022 Präsident vom Land gsi.
Der Bolsonaro chunt us ere Familie, wo im nünzääte Joorhundert us Italie uf Brasilie usgwanderet isch. Nach der Schuelzyt isch er zu der Armee ggange, won er bi der Artillery und bi de Fallschirmdruppe ygsetzt worden isch. Anne 1988 isch er Stadtroot vo Rio de Janeiro worde, 1990 het men en in brasilianisch Kongräss gwäält.
Im Herbscht 2018 het er bi der Waal vom nöie Staatspresidänt vo Brasilie die meischte Stimmen übercho. Wältwyti Ufmerkamkeit het er im Waalkampf übercho für frauefyndlichi, schwulefyndlichi und rassistischi Uussage, won er i de letschte Joore gmacht het.
Bi de Präsidentschaftswahle Ändi 2022 het er gege dr Luiz Inácio Lula da Silva verlore.
Bundestag
Bundestag stoht för:
Dole (Kanal)
S Wort chunt scho im Althochdüütsche vor i der Form Dola, wo “Röhre, Rinne, Ablauf” bedüütet het.
Tole sind psunders bim Boue vo feschte Stroosse und au vo de Ysebaane nötig, wenn men en Bach muess under am Wääg dureloo. Im Süddütsche und i der Schwiiz seit me au de Wasserablöif uf de Stroosse “Tole”. I teil Dialäkt bruucht me das Wort au für Grääbe zum Abwasser zwüsche de Hüüser furt leite.
S Schwiizerischen Idiotikon het en Beleeg füre Tolemacher, das isch der Handwärcher, wo tekti Wasserableitige macht.
Sandhya Hasswani
D Sandhya Hasswani (* 1987 z Bad Säckige) isch e Schurnalischti un Dialäktdichteri us em Hotzewald.
Lääbe
D Hasswani isch z Säckige as Dochter vun ere änglisch-dytsche Mueter un eme indische Vater uf d Wält chuu un z Herrischried uf em Hotzewald ufgwachse. Ab 1998 isch si z Säckige uf s Scheffel-Gimnasium gange un het dert anne 2007 Abitur gmacht. Si het an ere private Färnhochschuel z Darmstadt Literatur un Schurnalismus studiert un isch derno Schurnalischti wore. Si schrybt as freii Mitarbaiteri fir dr Sidkurier un di Badisch Zytig. Si isch ghyrote mit em Harmeet Singh Hasswani-Kooner un het mit ihm zwai Chinder. D Sandhya Hasswani wohnt mit ihre Familie z Herrischried.
D Hasswani schrybt uf Hochdytsch un im Hotzewälder Alemannisch. Glehrt het si s Alemannisch in dr Chinderschuel un dr Grundschuel un vu ire Gotte.
Anne 2013 isch si bim bade-wirttebärgische Literaturwettbewerb „Jugend auf dem Land“ fir ihri Gschicht „4 PS – halbstark unterwegs“ mit ere Ehreurkund uuszaichnet wore.
Anne 2015 het si bim Gerhard-Jung-Wettbewärb mitgmacht un het dert e zweete Bryys in dr Kategory „Lyrik“ gwunne. Drei Johr speter het si wider mitmacht un mit ihre Szene „Heb Sorg uff dini Sproch“ in dr Kategory „Spiil“ dr 1. Bryys gwunne.
Fir dr Hotzewaldkaländer 2018 het d Sandhya Hasswani zwelf Verzellige gschribe mit gschichtlige Eraignis, Sage un Legände us dr Region, illuschtriert vum Markus Olivieri un dr Kristine Gelderbloom. Si het do hischtorischi Sage nooverzellt. Au dr Dodtmiser Jubiläumskaländer hän die drei gstaltet, mit Verzellige vu dr Hasswani un Bilder vum Olivieri un dr Gelderbloom. Anne 2020 isch unter em Titel Sagenhafter Hotzenwald im Basler Friedrich Reinhardt-Verlag e Buech mit 32 nooverzellte Sage us em Hotzewald uusechuu.
Zäme mit em Verain Aktiver Hotzenwald het d Hasswani 2016 en Alemannisch-Wettbewärb fir Schuele us em Hotzewald in s Lääbe gruefe, wu all baar Johr soll stattfinde. 2019 isch er zum zwaite Mol duregfiert wore.
Anne 2021 het si im Drey-Verlag im Buech Chind un andri Ploge wo glücklich mache 51 Gschichte uf Alemannisch publiziert. Im nämlige Johr het si bim Dialäktwettbewärb Lohrer Murre mit dr Gschicht „Do aacho“ e zweete Bryys in dr Kategory Prosa gwunne.
Im Johr 2022 het si dr historisch Roman Die letzte Äbtissin iber di letscht Firschtäbtissi vum Frauestift Säckinge, d Marianna von Hornstein-Göffingen, publiziert.
D Hasswani isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft un dert syter 2020 Mitglid im Vorstand as Bysitzeri.
Patrizia Laeri
D Laeri het an dr Universitet Züri un z Madrid Wirtschaftswisseschafte studiert. Vu 2003 bis 2020 het d Laeri bim Schwyzer Färnsee gschafft. Si het s Wirtschaftsmagazin «ECO» un «SRF Börse» im Schwyzer Färnseh moderiert. Vu 2005 bis 2012 isch si Wirtschaftsredakteeri bi dr Sändige 10vor10 un Tagesschau gsii.
Jakobus der Ältere
Der elteri Jakobus, wo öppe anne 44 noch Chrischtus gstorben isch, isch eine vo de zwölf Aposchtel gsi.
Patrizia Laeri
Syt 2009 moderiert si Podiumsdiskussione un Kumferänze, zem Byschpel dr Schwyzer KMU-Dag un s HSG Symposium. Si schrybt Kolumne fir d Schwyzer Dageszytig Blick.
Fir dr 15. Novämber 2018 het d Laeri Schurnalischtine un Schurnalischte zue me Edit-a-thon «Frauen für Wikipedia» zäme mit Ringier, SRF un Wikimedia Schwyz ufgruefe.
D Laeri het zwee Sihn un läbt mit irem Partner z Mänidoorf.
Jakobus der Ältere
E Gschicht, wo bis hütt psunders z Spanie bekant isch, seit, d Lyych vom Jakobus sig vo de andere Jünger uf eme Schiff oni Mannschaft is Middelmeer use gloo worde, und wil das Boot im Nordweschte vo der Provinz Iberie vo sälber am Strand vom Atlantik glandet sig, heig me der Dooti dört begrabe. Erscht im nüünte Joorhundert isch das Grab wider gfunde worde, und a däm sim Platz het me d Chile zur Erinnerig an Jakobus bout. Spöter isch dört z Santiago de Compostela die grossi Kathedrale hiichoo, wo eini vo de bedüütendschte Wallfaartschile vo de Chrischten isch. Und der heilig Jakobus isch scho im Middelalter der Nazionalheilig vo Spanie worde.
Was a de Jakobus-Legändene würlech dra sig, isch scho sid em Middelalter kontrovärs diskutiert worde.
Der Fyyrtig vom Jakobus isch der 25. Juli.
Misogynie
D Misogüny, wo uf Düütsch öppe Frauefindlechkeit bedüütet, isch en algemeine Begriff für d Meinig, ass Fraue im Verglych zu de Manne weniger wärt selle sy.
Das isch e vilschichtegi Sach vom soziokulturelle Wärtsischteem, wo bi Lüüt cha vorchoo, wo d Möntsche nach Relewanzkriterie tüend ydeile. Me findet so Dänkmuschter i vilne Kultuure und i allne Gselschaftsschichte, und bi Manne und bi Fraue. I de modärne weschtleche Gsellschafte, wo s ofizielle Möntschebild vo der Filosofy vo de algemeine Möntscherächt prägt isch, gilt d Misogüny im Prinzip als faltsches und schlächts Gfüel, und wär die Ystellig i sym Läbe doch agnoo het, tuet se drum meischtens nid offe zeige. Wenn das öpper glych macht so wie verschideni politischi Figuure uf der Wält – es Bischpiil isch der brasilianisch Politiker Jair Bolsonaro – au i der jüngschte Zyt, wird das i der öffentleche Meinig vo teilne als Skandal agluegt.
Die erschti, wo über es Bischpiil vo Misogüny gforschet het, isch d Amerikanerin Katharine M. Rogers gsi, wo 1959 i de Texas Studies in Literature and Language undersuecht het, wie das Fänomeen i de Wärch vom Jonathan Swift vorchunt. S Forschigsfäld verbindet Asätz vo der Soziology, der Sozialpsüchology, der Anthropology, der Gschichtswüsseschaft, der Historische Linguistik und der Wirtschaftswüsseschaft und algemein vo der Gschlächterforschig.
Daniela Ryf
Wärdegang
Im Johr 2000 het d Daniela Ryf zerst Moou amene Schüelertriathlon deilgnoo. Sie isch denn drümoou Schwizermeisteri i dr Jugedkategorie worde. Bir Europameisterschaft 2003 het sie mit em Gwünn vo de Goldmedaille ir Teamwärtig ire erst internationau Erfoug gfyret.
Junioren-Europameisteri Triathlon 2004
2004 und 2005 sy zwöi witeri Juniore-Europameistertitu ir Einzuwärtig gfougt, 2006 isch e Bronzemedaille ir Teamwärtig dezue cho. Sie isch vom Claude Ammann (2000–2008), em Darren Smith (2008–09), em Chris Lang (2010) und em Craig Walton (2011) trainiert worde.
Vo 2003 bis 2006 isch d Ryf viermoou z Foug Schwiizermeisteri bi de Juniorinne worde. Am 8. Juni 2008 het sie denn z Vancouver de Triathlon-Weltmeistertitu ir Kategorie U-23 ghout und sech demit für di Olympische Summerspüu 2008 z Peking qualifiziert, wo si de sibet Rang beläit het. 2009 het sie z Des Moines gmeinsam mit dr Magali Di Marco Messmer, em Ruedi Wild und em Lukas Salvisberg d Wäutmeisterschaft im Mixed Relay (Teamwärtig) gwunne und im Johr druf z Lausanne het sie de Titu im Schwiizer Team zäme mit de Nicola Spirig, em Ruedi Wild und em Sven Riederer erfougrych verteidiget und widerhout.
Olympischi Summerspüu 2012
Im Juni 2012 het sie sech ou fürne Start bi de Olympische Spüu 2012 z London qualifiziert, wo sie zäme mit de Nicola Spirig, em Sven Riederer und em Ruedi Wild für d Schwiiz gstartet isch und de 40. Rang erreicht het. Im Septämber 2012 isch sie denn z Murte Schwiizermeisteri über di Olympischi Triathlon-Distanz worde.
D Daniela Ryf isch 2013 Mitglied vom Elite B-Kader im Swiss-Triathlon-Team gsi. Im Mai isch si im östrychische St. Pölten zerst Moou uf dr Ironman-Halbdistanz gstartet und im Ougust het sie z Wiesbaden dr Ironman 70.3 European Championship gwunne.
Syt 2014 wird si vom Oustralier Brett Sutton (är coacht ou d Nicola Spirig; «Trainer vom Johr 2017») und vom früechere Velorönnfahrer Armin Meier betreut.
Im Juni 2014 het si z Rapperswil-Jona bi irem Siig bim Ironman 70.3 Switzerland iri bishärigi Bestzyt uf de Mittudistanz erreicht. Ändi Juli het si z Züri d 5150 European Championship gwunne und grad am Tag druf bi irem erste Start uf de Langdistanz ou dr Ironman Switzerland gwunne. Dee Siig het ire ou die no fählende Pünkt im «Kona Pro Ranking System» vo de WTC brocht für ne Start drei Möned spöter bim Ironman Hawaii.
Im Septämber het si z Kanada d Ironman 70.3 World Championship gwunne. Füf Wuche spöter het si bir Ironman World Championship de zwöit Blatz beläit. Vo de insgsamt 125.000 US$ Brysgäuder, wo d WTC im Johr 2014 usgschüttet hei, sy meh a d Daniela Ryf ggange weder a jedi angeri Triathletin bi de WTC-Wettkämpf.
Siigeri Ironman Hawaii 2015
Syt Aafang vom Johr 2015 startet d Ryf s nöi ggründete Bahrain Elite Endurance Triathlon Team, wo vom Oustralier Chris McCormack gleitet wird. Im Mai 2015 het si dr Ironman 70.3 Mallorca mit nöiem Streckerekord gwunne, das isch ire sächst Siig z Foug bimene Wettkampf uf dere Distanz gsi.
Im Juni het si z Frankfurt bi irem vierte Start bimene Wettkampf über d Ironman-Distanz d Ironman European Championship gwunne. Trotz extrem höche Temperature, wo für di höchsti Abbrächerquote ir Gschicht vo de Veraastautig gsorgt hei, het si de Streckerekord mit nöier persönlecher Bestzyt uf dere Distanz vo 8:51:00 h ungerbotte.
Im Ougste het si im Rahme vom Ironman 70.3 Zell am See-Kaprun d Ironman 70.3 World Championship gwunne. Im Oktober het d Ryf aus erst zwöiti Schwiizeri noch de sächsfache Siigeri Natascha Badmann dr Ironman Hawaii gwunne. Aus erst zwöiti Frou noch de Leanda Cave (2012) het se doodemit innert eim Kaländerjohr sowou d Ironman 70.3 World Championship und d Ironman World Championship für sech chönne entscheide.
Mit irem Siig uf de Mittudistanz z Bahrain im Dezämber 2015 het si ou d Gsamtwärtig vo de «Triple Crown Series» us em Challenge Dubai, dr Ironman 70.3 World Championship und em Ironman 70.3 Bahrain und demit das bis deet höchsti Brysgäut ir Gschicht vom Triathlon ir Höchi vo 1 Million US$ gwunne.
Siigeri Challenge Roth und Ironman Hawaii 2016
Im Juni 2016 het si zum dritte Moou z Foug dr Ironman 70.3 Switzerland chönne gwünne. Im Juli het si bim Challenge Roth mit irere Sigerzyt vo 8:22:04 h e persönlechi Bestzyt und di drittschnäusti Zyt gschafft, wo je vonere Frou uf dr Langdistanz ufgsteut worden isch. Nume e Wuche spöter isch si bir nächste Langdistanz gstartet und het dr Ironman Switzerland mit nöiem Streckerekord uf de nöie Streckefüehrig aalässlech vo de 20. Ustragig gwunne.
Im Oktober het si bim Ironman Hawaii de Streckerekord um meh aus füf Minute verbesseret und ire Titu bir Ironman World Championship erfougrych verteidiget.
Siigeri Ironman Hawaii und Ironman 70.3 World Championship 2017
Im Juli 2017 het si ihren Erfolg beim Challenge Roth verteidiget. Im Septämber het si aus ersti Athletin zum scho dritte Moou noch 2014 und 2015 de Titu bir Ironman 70.3 World Championships ghout.
Im Oktober het si zum dritte Moou z Foug dr Ironman Hawaii gwunne. Noch em Schwümme isch si no mit 4:23 min Rückstang uf em achte Rang gläge, het sech aber mit em Velo i Füehrig brocht und het die au uf de Marathondistanz nümme abgäh. Mit dene Erfoug isch d Daniela Ryf ir Saison 2017 di Athletin gsi, wo am meiste Gäut verdient het.
Im Mai 2018 isch si zäme mit em Jan Frodeno und em Chris McCormack Mitglid vo de nöie Triathlon-Mannschaft vo Breitling worde. Im Juli het si zum zwöite Moou noch 2015 bim Ironman Germany d Ironman European Championships mit nöiem Streckerekord für sech entscheide (8:38:44 h) und het s Ziil aus Sibti ir Gsamtwärtig erreicht.
Vierte Siig bim Ironman Hawaii 2018
Im Oktober 2018 het die 31-Jöhregi zum vierte Moou z Foug dr Ironman Hawaii chönne gewünne. D Daniela Ryf isch meh als nüün Minute nach de füehrende Lucy Charles us em Wasser cho, het aber d Britin gäg Ändi vo de Velostrecki no chönnen überhole. Si het mit dr nöie Bestzyt uf dr Ironman-Distanz vo 8:26:16 h e nöie Streckerekord bi de Froue uf Hawaii ygstöut und het deby ire bishärig Rekord us em Johr 2016 um meh aus 20 Minute ungerbotte.
D Daniela Ryf läbt z Fäubrunne-Santiklaus.
Bethlehem
Bethlehem (au Betlehem, Efrata; hebräisch בית לחם, Beth Lechem; ) isch e Stadt im Westjordanland mit 29.930 Iiwohner. D Stadt lit i de Palästinensische Autonomiigebiet und gränzt im Norde a Jerusalem.
Zu dr Aglomerazioon vo Bethlehem ghöred au Beit Dschala und Beit Sahur; s Dorf Beit Sahur het wie Bethlehem e biblischi Bedüütig, wil s nach dr Überliferig vo de Israelite de Geburtsort vom David isch.
Für d Christe uf de ganze Wält isch Bethlehem wichtig, wil s de Überliferig na de Geburtsort vo Jesus isch. Das cha mer au i dr alemannische Sprooch in dr Wienechtsgschicht nochelääse.
Bürgermeisteri vo de Stadt Bethlehem isch syt November 2012 di arabischi Christin Vera Baboun. Bethlehem het über 30 Partnerstedt in aller Wält.
Bethlehem i de Bible
Dr Ort wird i de Bible zerscht in erwähnt. Det heissts, dass d Rachel, d Frau vom Jakob, „a de Strass nach Efrata, wo jetzt Betlehem heisst“, begrabe worde sig. Au de Joseph söll im Grab vo synere Muetter Rachel a de Strass uf Bethlehem beerdigt worde sii. D Rachel staht im Judetum au als Symbol für Israel und syni Truur ums verlorene Volch Ephraim, wo nid us assyrischer Gfangeschaft zruggchehrt isch : „Rachel weint um ihre Kinder und will sich nicht trösten lassen“ (Jer 31,15 EU ).
Nach der Eroberung vo Kanaan dur die israelitische Stämm isch das Städtli zum Stamm Juda cho. Au s Gscheh us em Buech Rut spilt sich zumene grosse Teil z Betlehem ab und de Rut ihre Schwiegervater Elimelech wie au ihre spöteri Maa Boas chömed us dem Ort.
Es 3000 Jahr alts Sigel isch dr ältist usserbiblisch Hiwys uf d Existenz vom Ort Betlehem im Königreich Juda.
Betlehem isch nach de Härkunftsort vom König David. Drum söll au de erwarteti Messias als Nachkomme („Sohn“) vom David det zur Welt cho. In dem Värs wirds als „Betlehem-Efrata“ bezeichnet, wil s im Stammesgebiet vo Sebulon, ca. 11 km westnordwestlich vo Nazareth, no es anders Betlethem gäh het.
Nach und  isch de Jesus Christus z Betlehem gebore worde. De aagäblichi Geburtsort inere Höhli isch wohl scho ab em 2. Jahrhundert verehrt worde. Syt em Jahr 333 staht a dere Stell d Geburtschile. Am 29. Juni 2012 isch sie i d Weltkulturerbe-Liste vo der UNESCO ufgnuu worde. Öb Betlehem tatsächlich der Geburtsort Jesu isch, isch immer no umstritte.
Universitäte
Syt 1973 gits die Katholischi Universität Bethlehem, wo vom Vatikan gründet worden isch. Es sind 3.014 Studenten immatrikuliert; devo sind e Drittel Christe und zwei Drittel Muslim (Stand 2010). Es wärde Philosophie, Wirtschafts- und Naturwüsseschafte, Erziehig, Chrankepfläg und Tourismus glehrt. Ußerdem wird en Studiengang vo acht Semester mit theologische, religiöse und soziologische Fächer abote, wo me mit em Bachelor of Arts chan abschlüsse.
2007 het die palästinensischi Administration e zweiti Universität z Bethlehem, d Ahliya-Universität, gründet.
Spitäler
Scho 1882 hend französischi Vinzentinerinne es Spital eröffnet. Us dem isch 1990 s Spital „zur Heilige Familie“ (Holy family hospital), e Geburtsklinik mit Ussestatione vom Malteserorde, worde.
D Schwiizer Chinderhilf Bethlehem betrybt syt 1952 s Caritas Baby Hospital, s einzige palästinensische Chinderspital im Westjordanland, wo d Müetter i d Behandlig vo de Chind mit ybezieht.
Tourismus
De Främdeverchehr isch für d Stadt immer e wichtigi Iinahmequelle gsi. Wäg dr Nöchi zu Jerusalem hend früener vili Reisegruppene lieber i de günstigere palästinensische Hotel als i de Hauptstadt vo Israel gwohnt. Wo e Deil vom Westjordanland i de 1990er Jahr d Autonomii übercho het, sind drum uf d Iniziative vo zruggchehrte Uuswanderer grossi Hotelnüübute entstande. De Chrippeplatz isch nach em Buu vonere Parkgarage autofry. Die vile Aadänkeläde hend au guet vom Tagestourismus gläbt. Mit grossem Iifer isch s Jubiläumsjahr 2000 vorbereitet und eröffnet, doch de Uusbruch vo de Zweiten Intifada vo Palästina het die Bemüehige zerstört. Mehrmals isch d Stadt bsetzt worde (eimal mit dr Belagerung vo dr Geburtschile und dr St. Katharinechile), was zu grosse Schäde gfüehrt het. Dass d Israeli bi Bethlehem e grossi Absperrmuur uufgstellt hend, het de Tourismus massiv betroffe, und s umständliche Durquere vo de Gränzkontrollstell het dezue gfüehrt, dass nur no sälte Gruppene vo Turischte in de Stadt übernachtet hend. Die grosse Hotel sind wieder gschlosse oder vrchlyneret worde, Tagesgäst hend a de Gränze zu Jerusalem de Bus und de Reisefüehrer wächsle müesse. Die grosse Wärchstätte für Oliveholz-Schnitzerye hend vili Mitarbeiter entlah müesse. Sie hend ihri Produkt zwar no z Jerusalem vermärchte chönne, aber mit weniger Gwünn.
Im Jahr 2010 het sich die touristischi Laag wäsentlich verbesseret: Öppe d Hälfti vo de Touriste hend z Bethlehem übernachtet und hend det i de Restaurants gässe; vili Souvenirläde hend wider ihri Waren aabote. Die palästinensische Autonomiebehörde het bis zum Jahreswechsel mit eme Bsuecherrekord vo bis zu zwei Millione grächnet. Und sid 2000 gits au wider Füerige für Touriste mit israelische Reiseleiter.
Katharina Schulze
D Katharina Elisabeth Schulze (* 20. Juni 1985 z Fryburg) isch e dytschi Bolitkeri (Bindnis 90/Di Griene). Si gheert syt dr Landdagswahl 2013 em Bairische Landdag aa un isch syter anne 2017 aini vu dr baide Vorsitzerne vu dr Fraktion vu dr Griene. Bi dr Landdagswahl 2018 isch si Spitzekandidati gsii un het zäme mit em Ludwig Hartmann s Spitzeduo vu dr Griene bildet un isch mit sällem zäme no dr Wahl Oppositionsfiereri im bayerische Landdag wore.
Härchumft, Studium un Beruef
Ufgwachsen isch Schulze z Herrsching am Ammersee, ihre Vater chunnt vu Berlin, ihri Mueter vu Fryburg. S Abitur het si im Juni 2005 am Christoph-Probst-Gimnasium z Gilching gmacht, wu si au Schuelersprächeri gsii isch. Vu 2005 bis 2011 het d Schulze an dr Universitet Minche Interkulturälli Kommunikation, Bolitikwisseschaft un Bsichology studiert. Vu Augschte bis Dezämber 2008 het si ne Uuslandssemeschter an dr University of California, San Diego, absolviert un e Praktikum bi dr Demokratische Bartei z Michigan gmacht. Ihre Studium het si 2011 mit em Titel Magister artium abgschlosse. In dr Zyt vum Studium het d Katharina Schulze no aigener Darstellig für verschideni Unternäme gschafft, u. a. Siemens, akzente kommunikation und beratung, Kienbaum, Ärzte der Welt, InWEnt - Internationale Weiterbildung. Vu Februar 2012 bis Septämber 2013 het si bi dr Gesellschaft für ökologische Forschung (GöF) z Minche gschafft un um des Zyt au as wisseschaftligi Mitarbaiteri in Dailzyt fir d Landdagsabgordnet Theresa Schopper un as interkulturälli Traineri.
Grienbolitikeri syt 2008
D Katharina Schulze isch anne 2008 dr Griene Juged byydrätte. Dert het si si vor allem im Umwält- un Klimaschutz engaschiert, aber au in dr Genderbolitik. Si isch vu Jänner 2009 bis Jänner 2011 Sprächeri vudr Griene Juged Minche gsii. Vu 2009 bis 2014 isch si Mitglid im Barteirot vu dr bairische Griene gsii un vu Novämber 2010 bis Mai 2015 Vorsitzeri vu dr Griene z Minche. Um die Zyt het si s gschafft, ass d Bundesbartei vu Bindnis 90/Die Griene d Bewärbig zue dr blante Olympische Winterspiil z Minche 2018 abglähnt het. Vu 2009 bis 2014 isch si Mitglid im Barteirot vu dr bairische Griene gsii un het dert Wahlkämpf un d Strukturreform vu dr Landesbartei mitgstaltet. Dr Mincher Griene isch si vu Novämber 2010 bis Mai 2015 vorgstande. Doderby het si si vor allem uf d Strukturreform vum griene Chraisverband Minche, d Organisation vu sechs Wahlkämpf, d Minchner Stadtbolitik un d Organisation un Dailnahm an dr Burgerentschaid zue dr 3. Startbahn vum Mincher Flughafe un NOlympia kunzäntriert. Syt ihre Wahl zue dr Fraktionsvorsitzeri isch d Katharina Schulze Mitglid im Landesuusschuss vum bairische Landesverband vu dr Griene. Des Gremium koordiniert di bolitische Aktivitete vum Landesverband un unterstitzt de Landesvorstand vu dr Bartei. 2018 isch d Katharina Schulze vu ihre Bartei in ere baiernwyte Urwahl mit 89,25 % zur Spitzekandidati gwehlt wore.
Abgordneti syt 2013
Bi dr bairische Landdagswahl vum 15. Septämber 2013 isch d Schulze in Landdag gwehlt wore. Si isch as Diräktkandidati im Stimmchrais München-Milbertshofen uf 13,6 % vu dr Eerschtstimme chuu un isch dodermit hinter dr Kandidatine vu CSU un SPD gläge. Noch em fimfte Blatz uf dr griene Lischt fir dr Wahlchrais Oberbaiern isch si mit dr Gsamtstimme schließli uf em sibte Blatz glandet un het dodermit dr Yyzug in Landdag gschafft. D Katharina Schulze isch bi dr konschtituierende Sitzig vum 17. Bairische Landdag am 7. Oktober 2013 zäme mit dr Judith Gerlach (CSU) as aini vu dr boode jingschte Abgordnete Schriftfiereri. Si isch stellverdrättendi Vorsitzeri un Sprächeri fir Inners, Sport un Strategie gege Rächtsextremismus vu dr griene Fraktion im Bairische Landdag. Si verdritt d Fraktion im Uusschuss fir kommunali Froge, Inneri Sicherhait un Sport un au im Uusschuss fir Verfassig, Rächt un Barlemäntsfroge, derzue im Kuratorium vu dr Hochschuel fir Bolitik Minche (HfP), im HfP Reformbyrot, im Landessportbyrot um im Barlemäntarische Kontrollgremium. Im Februar 2017 isch si zur Vorsitzeri vu dr Landdagsfraktion as Noofolgeri vu dr Margarete Bause gwehlt wore.
Bolitischi Positione un Kontroverse
Fir d Katharina Schulze stoht im Mittelpunkt vun ere griene Innebolitik, ass d Burgerrächt gwohrt blybe. Wäge däm setzt si si fir dr Schutz vu dr persenlige Freihait un d Privatsphäre vu dr Mänsche yy. Bindnis 90/Di Griene fordere im Bairische Landdag Ermittligsmethode, wu d Grundrächt schone, statt ere aalosslose Vorratsdatespycherig un mee Mitbstimmig. D Schulze forderet zum Byschpel d Absänkig vum Wahlalter uf 16 Johr. Glychzytig sott s bim Staat au z Baiern mee Transparänz gee dur e Transparänzgsetz, wu si in dr 17. Legislaturperiod in Landdag yybrocht ghaa het: Grieni Burgerrächtsbolitik isch fir d Katharina Schulze nume mit mee demokratischer Mitbstimmig meegli.
Dr Katharina Schulze ihre Schwärpunkt as Fraktionsvorsitzeri vu dr Griene im Bairische Landdag isch au s Thema Digitalisierig un di tächnisch un kulturäll Bedytig dervu. Fir sii isch d Digitalisierig e Chance fir die Zuechumft vu dr Bildig, dr Mobilitet, dr Energyversorgig un dr Gsundhait undr Bflääg, wu d Bolitik aber mitgoo mueß. Bindnis 90/Di Griene hän im Bairische Landdag kritisiert, ass dr Infrastrukturuusböu z langsam goot un ass wichtigi Froge vu dr Digitalisierig nit klert sin, zem Byschpel wie d mer d Suveränitet iber aigen Date cha bhalte un wie dr Mänsch cha autonom blybe, wänn di chischtli Intelligänz eso schnäll wytergoot.
D Katharina Schulze isch syt 2011 d Sprächeri vu ''München gegen die 3. Startbahn'' un het derzue bydrait, ass dr Burgerentschaid gege di dritt Startbahn am Flughafe Minche gwunne woren isch. Si engaschiert si gege di 3. Start- un Landebahn, wel si sait, ass mer die nit bruucht. S sei unumstritte, ass dr Chrach un d Abgas e großi Lascht fir Mänsch un Dier sin, un d Uuswytig vum Flughafe widerspricht ihre Mainig no dr Zyl vum Klimaschutz.
D Katharina Schulze isch d Sprächeri vu NOlympia München, eme Aktionsbindnis, wu si gege d Olympiabewärbige vu Minche 2018 un 2022 engaschiert het. Si het vor allem s intransparent IOC un s Sträbe no Kommerz un Profit statt eme Fokus uf dr Mänsch un dr Sport sälbscht kritisiert. In eme Burgerentschaid 2013 het s in Minche un au in drei andere bedroffene Gmaine ne Mee gege ne zwooti Bewärbig gee.
Im Dezämber 2013 het d Katharina Schulze zäme mit ihrem Kolleg Sepp Dürr zytwys e Dänkmol am Marstallplatz z Minche, wu „Den Trümmerfrauen und der Aufbaugeneration“ mit eme bruune Duech zuedeckt, wu d Uussag „Den Richtigen ein Denkmal, nicht den Alt-Nazis. Gegen Spaenles Geschichtsklitterung“ drufdruckt gsii isch. Die Aktion het e heftigti Debatte um d Ufböugeneration z Minche aagfyrt un d Frog, eb wirkli Fraue freiwillig di verwieschtet Stad´t noch em Chrieg ufgruumt hän oder nit ender zewangsverpflichteti Chriegsgfangeni un ehmoligi NSDAP-Mitglider.
Mitglidschafte
D Schulze isch Mitglid im Naturschutzbund Dytschland (NABU) un Ferdermitglid vu dr Antifaschistische Informations-, Dokumentations- un Archivstell Minche e. V. (a.i.d.a.).
Ida Preusch-Müller
D Ida Preusch-Müller (* 16. April 1889 z Chander as Ida Müller; † 20. Juli 1974 z Mille) isch e dytschi Dialäktdichteri gsii.
Lääbe
D Ida Müller isch z Chander uf d Wält chuu. Ihre Vater isch vu Mille gsii, un het dert mit sym Brueder zäme d „Markgräfler Nachrichten“ grindet ghaa. Är isch derno uf Chander zoge un dert e Druckeri ufgmacht. D Zytig „Die Kander“ wun er uusegee het, het er no aim Johr scho wider yygstellt. E baar Johr speter hän d Eltere mit em Gschäft, näb dr Druckerei au ne Buech- un e Babyyrlade, in d Chandemer Hauptstroß zoge. Dert in dr Hauptstroß 14, wu hite d Fahrschuel Höring din isch, isch d Ida Müller ufgwachse,
Anne 1920 hyrotet si dr Lehrer Emil Johannes Preusch (1897-1953), wu urspringli vu Chander stammt, wu aber z Welmlige ufgwachse isch. Är het sy Uusbildig am Lehrerseminar z Charlsrue abgschlosse un derno z Chander sy erschti Stell as Lehrer aagfange.
Im Johr 1921 chuunt z Chander dr Suhn Wolfgang uf d Wält, anne 1927 dr zweet Suhn Rudolf z Gersbach. Dr Hans Reusch het derno z Wiil gschafft un schließli 1934 as Räkter an ere Schuel z Manne aagfange. Dr Suhn Rudolf stirbt 1935 an Diphthery. Im Zweete Chrieg fallt dr Wolfgang an sym 20. Geburtsdag.
Dr Hans Preusch isch as Soldat in Chriegsgfangeschaft chuu. Wun er haimchuu isch, het er aafangs kai Stell as Lehrer iberchuu, wel er as belaschtet gulte het. Är het derno bi Buure as Hälfer gschafft, d Ida Preusch as Nääjeri bi Familie z Mille. Wäg ere Namesverwächslig isch dr Hans Preusch vu dr Franzose verhaftet wore un as Chriegsverbrächer in dr Feschtig z Metz interniert wore. Är isch schwär chrank wider haimchuu. Anne 1950 isch er wider in Schueldienscht ufgnuu wore, het si aber ai Johr speter us gsundhaitlige Grind mieße vorzytig pänsioniere loo un isch anne 1953 z Haidelberch gstorbe.
Im Johr 1957 isch d Ida-Preusch wider uf Mille retuurchuu un isch derno in ihrem Elterehuus gwohnt. Vu dr Witfrauepänsion het si chenne lääbe un si jetz ganz em Schryybe gwidmet. Si het uf Hochdytsch gschribe un im Markgrefler Alemannisch. Scho z Obrigheim het si Gschichte gschribe fir Zytige un Zytschrifte, zem Byschpel fir „Die Markgrafschaft“ vum Millemer Hebelbund, fir „Am Sonntag“ (e Bylag vu dr Badische Zytig), un au Sändige fir dr Radio, z. B. fir dr Siddytsch Rundfunk. Vyl Gschichte vun ere sin Erinnerige an ihri Chindhait un Jugedzyt z Chander gsii. In Schuele het si as „Märlidante“ Gschichte un Märli vorgläse.