cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Desiré Lutz
Lääbe
Noch em Chrieg isch dr Lutz wider retuur uf Fryburg un het zäme mit andere Ehmolige s Elsässisch Theater as „Alemannische Heimatbühne Freiburg i. Br.“ nei grindet, wider in dr „Harmonie“ in dr Grienwälderstroß. Syter 1962 haißt s „Alemannische Bühne Freiburg e. V.“. Bi 1978 isch s e Tourneetheater gsii, des haißt s het kai aige Huus ghaa, un het z Fryburg un in ganz Siidbaade gaschtiert.
BOB ABDeh 4/4
Betriib
Im Jahr 1986, als d ABeh 4/4 II in Betriib gesetzt worde si, wärde d ABDeh 4/4 in d Reserve gestellt. Der 302 isch zum Dienschtfahrzüg worde und em 303 het me e Schneepflueg amontiert. Wo 1996 der Tribwage 301 vo Meiringe zrugkehrt isch, isch er als Ersatzteilspender abbroche worde.
Werner Fischer (Historiker)
Schrifte
Dissertation
BOB ABDeh 4/4
Betriib
Wo im Jahr 2017 d ABeh 4/4 I usrangiert worde si und d ABeh 4/4 II in d Reserve verschobe worde si, hend d ABDeh 4/4 kei Tätigkeit meh gha und stönd no im Depot Zweilütschine, vo dene eine usghöhlt worde isch und als Ersatzteilspender dient, obwohl plant gsi isch beidi Tribwage 2018 abbzbräche.
Desiré Lutz
Lääbe
Am 19. Septämber 1954 isch dr Lutz au bim Dytsch-Schwyzerische Mundartdichterdräffe z Badewyler un z Mille gsii, wu dr Hubert Baum organisiert ghaa het. Us däm Dichterkrais uuse isch schließlig am 16. Juni 1965 d „Muettersproch“, Gesellschaft für alemannische Sprache grindet wore, dr Lutz isch Grindigsmitgliid gsii.
BOB ABDeh 4/4
Weblink
JB / BOB Automotrices ABDeh 4/4 301 - 303
Bianca Mayer
D Bianca Mayer (* 17. Mai 1979 z Scuol) isch e Schwyzer rätoromanischi Musikeri un Sängeri, wu mer unter ihrem Chinschtlername Bibi Vaplan chännt.
Desiré Lutz
Lääbe
Dr Lutz het Gedicht un Theaterstuck uf Alemannisch gschribe un derzue Ufsätz in verschiidene Zytitge un Zytschrifte, zmaischt zue haimetkundlige Themene.
Werner Fischer (Historiker)
Schrifte
Gedicht in
Bianca Mayer
Lääbe
D Bianca Mayer isch z Scuol im Engadin ufgwachse. Ihre Vater Reto Mayer isch Volksmusiker gsii. No d Schuel het si an dr Musikhochschuel Züri (ZHdK) Klavier studiert un anne 2005 mit em Lehrdiplom abgschlosse.
Liste der Gemeinden im Département Haute-Corse
D Lischt vun dr Gmeina im Département Haute-Corse zellt àlla 236 Gmeina ìm Département Haute-Corse uf.
Maodez Glanndour
Dr Maodez Glanndour, wo am 7. März 1909 z Pongtrev uf d Wält cho und am 25. Novämber 1986 z Louannec gstorben isch, isch e französische katolische Prieschter und e bretonische Schriftsteller und Filosoof gsi. Vo Geburt här isch si Naame Louis Augustin Le Floc'h gsi, und uf bretonisch het men em Loeiz ar Floc'h gseit.
Dr Loeiz ar Floc'h isch z Pontrev ufgwachse. Er isch uf s Prieschterseminaar z Saint-Brieuc ggange und het 1932 z Rom studiert. Er isch z Gwengamp Pfaarer gsi und 1953 Armepfleeger vo Bleun-Brug woorde. Z Louannec het dr Glanndour vo 1956 bis 1986 as Pfaarer gwürkt.
Bianca Mayer
Lääbe
Scho im Studium het si fir Film un Theater kumpeniert (u. a. fir Vitus), gege Änd vum Studium het si sälber mit Unterrichte aagfange.
Plan incliné de Saint-Louis-Arzviller
Tecknischa Àspekta
S Prìnzip brüücht wenig Energii: 2 elektrischa Motor, jeder vu 88 kW. S Prìnzip lìgt ìm Unterschìed zwìscha da Gwìchta vum Becka un vu sim Gegagwìcht.
Desiré Lutz
Lääbe
Är isch ghyrote gsii mit dr Marie Rust (1892–1975). Si hän zäme ne Suhn, Hans, ghaa.
Plan incliné de Saint-Louis-Arzviller
Prìnzip vu dr Bewegung
Wenn s Becka dunta ìsch, müeß's gfìllt sìì mìt aso vìel Wàsser àss's liichter ìsch àss si Gegagwìcht; fer weniger Wàsser hàà, hàltet s Becka 20 cm heecher às dr Kànàl.
Un umgkehrt, wenn s Becka dowa ìsch, kummt aso vìel Wàsser derzüe àss's schwarer wìrd àss si Gegagwìcht; fer mehr Wàsser hàà, hàltet s Becka 20 cm nìderer às dr Kànàl.
So geht s Becka fàscht automàtisch ìn Bewegung. D elektrischa Motor sìn hàuiptsachlig do fer ìn dr Bewegung nohhalfa un d Gschwìndigkeit meischtra.
S Gegawìcht entsteht üs 2 Béttungbläck, jeder vu 450 T. Jeder Béttungblock ìsch dur 14 Stàhlkàwel vu 27 mm Durschnìtt àm Becka ààghangt.
Zwìschafall
Àm 4. Juli 2013 ìsch s Üsflugschìff „Paris“ ìm Becka bliiwa stacka, s Becka hàt sìch teilwiis àbghangt. Üs Àngscht nu-n-era Ìwerschwämmung hàt ma fer a pààr Stund d Gmein Litzelbuerg evakuirt. Àm 2. Mai 2014 ìsch dr plan incliné wìder ìn Betriib kumma. Wahrend dara Steerung han d Schiff a Umwag dur Metz, ìn dr Moselle, müeßa màcha.
Àm 10. Juli 2014 ìsch dr plan incliné wìder züegschlossa worra, waga-n-ema Zwìschafàll àm Becka. Ààfàng 2015 ìsch's grepàriart gsìì.
Bianca Mayer
Lääbe
Anne 2009 het d Chinschtleri, wu in dr Zwischezyt scho ne braiteri Effetligkait gchännt het, dr Kulturfeerderbryys vum Kanton Graubünde gwunne.
Vu 2013 bis 2014 isch si Radiomoderatori bi Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) gsii.
Ihre eerscht greeßer CD-Projäkt «Alba da la Clozza» (2009) het in di romanisch Musik e neii, ganz aigeni Note broocht. Mit dr Albe «Ingio vasch» (alem. Wu goosch aane?), «Eu vegn cun tai» (alem. Ich chumm mit dir) un «Sdruogliar» (alem. Verwache) het si d Aigenart un Qualitet vu ihre Musik uf e nei, professionäll Level glupft. Ihri Ufdritt sin chraftvoll un voll vu Intimitet.
Werner Fischer (Historiker)
Schrifte
Ufsätz
Maodez Glanndour
Sit denn won er z Saint-Brieuc dr Pfaarer Yann-Vari Perrot het leere könne, isch em ar Floc'h di bretonischi Identität wichtig gsi. Er het sich als yfrige Sproochaktivischt für die lang underdrückti bretonischi Sprooch ygsetzt. Für die bretonischi Zytschrift Feiz ha Breizh het er Stuck gschribe, bi dr Bretonische Bewegig Emsav mitgmacht und de bretonische Literaturzytschrifte Gwalarn und Al Liamm Sache gliferet. 1941 isch er bi dr Reform vo dr einheitliche Orthografy vom Bretonische drby gsi. Und er het au sälber es paar Zytschrifte für die Sprooch und di bretonischi Kultur usegää:
Dr Le Floc'h het bretonischi Volkslieder zämetreit, und er het sälber mit em Künschtlername Maodez Glanndour Gedicht i dr Mundart gschribe; dr Yann-Ber Piriou het von em gseit, er sig vilech dr bedüütendsch bretoonisch Dichter vo säber Zyt gsi. Er het filosofischi Arbete gschribe, und er het zäme mit em Gwilherm Dubourg Schrifte, bsunders setigi us dr Bible, is Betonische übertreit.
Dr Glanndour isch vo dr bretonische Kulturorganisazioon Kuzul ar Brezhoneg geert worde.
Werner Fischer (Historiker)
Schrifte
Derzue Hunderti chlaineri Ufsätz zum Hebel zum Alemannisch, iber Orts-, Flur- un Familiennäme un zue haimatgschichtige Themene in verschiidene Zytige un Zytschrifte.
Bianca Mayer
Lääbe
Mit ihrem Duett mit em Carlos Leal «Vaplan», aber au mit Solo-Stuck wie «Lascha a Mai» isch d Bibi Vaplan reegelmääßig uf Radio SRF 3 z heere gsii.
Film- un Theatermusik
Syter anne 2003 schrybt d Bianca Mayer Kumpesizione fir Theaterstuck un Film, v u 2004 bis 2008 sin s zee Projäkt gsii. Si isch Kumpesizionsassischtänti unter anderem fir d Soundtrack vu dr Film Vitus (Fredi Murer, 2005), I was a Swiss Banker (Thomas Imbach, 2007) un Happy New Year (Christoph Schaub, 2008) gsii.
Alba da la Clozza
Noch em Studium isch d Bianca Mayer bis 2009 Sängeri un Gitarrischti vu dr Rockband Alba da la Clozza gsii.
Bibi Vaplan
Syter 2010 het d Bianca Mayer e ruehigere un bsinnligere Musikstil entwicklet. Bibi, va plan! haißt in ihrem romanische Idiom Vallader Bianca, gang landsem! ud soll Programm syy. As Bibi Vaplan schrybt si d Täxt un d Musik, singt un spiilt Klavier oder au mol Cembalo. S Album Sdruogiar (alem. Verwache) vu 2012 isch in Zämenaarbet mit dr Kammerphilharmonie Graubünden entstande.
D Liedtäxt vu dr Bianca Mayer sin uf Vallader. Iber s perseenli Motiv, Musik z mache, sait d Liedermacheri:
Völkerbund
Dr Völkerbund isch e grossi internazionali, zwüschestaatlechi Organisazioon gsi, wo me z Versailles anne 1919 gründet het und wo anne 1920 an irem Sitz z Gämf i dr Schwiiz mit dr Arbet agfange het.
Es isch nach em Eerschte Wältchrieg gsi, wo dr amerikanisch Presidänt Thomas Woodrow Wilson gseit het, so öppis Schlimms dörf s nümme gää und drum müesste d Länder vo dr ganze Wält in ere grosse Tachorganisazioon zämeschaffe. Uf dr Fridensversammlig z Versailles isch d Satzig vom Völkerbund agnoo worde. Drinne stoot, d Länder selle guet zämeschaffe, bi Komflikt zämen e Löösig finde und wenn s Chrieg söti gää dämm Land, wo agryffe wurdi, go hälfe.
Füren Arbetsort vom Völkerbund het me d Stadt Gämf usglääse, wo i dr nöitrale Schwiiz isch. Drum het men em au öppe Gämfer Liga gseit. D Büro vom Völkerbund sind z’eerscht im Palais Wilson gsi, bis 1936 dr gross Komplex vom Völkerbundpalascht fertig gsi isch.
D Organisazioon het die Orgaan gha:
Es sind nit alli Länder vo dr Wält em Völkerbund byträtte. Frankrych isch bi de Gründigsmitglider gsi, d Schwiiz isch 1920 und Düütschland, also dozmol d Weimarer Republik, isch 1926 drzue cho. Teil Länder sind mit dr Zyt us em Bund wider uusträtte, für s Dütsche Rych isch das de facto, wie me seit, anne 1933 gsi, d Sowjetunion, wo 1934 drzue choo isch, het me 1939 uusgschlosse.
Wo 1945 d UNO gründet und drfür dr Völkerbund anne 1946 uufglööst worden isch, het die nöi Wältorganisazioon dr bishärig Völkerbundpalascht übernoo und z Gämf iren öiropäisch Hauptsitz ygrichtet.
Andreas Neeser
Dr Andreas Neeser, wo am 25. Jänner 1964 z Schlossrued im Aargou uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Schriftsteller. Er macht au Wärch i dr Mundart.
s Lääbe
Dr Neeser het a dr Uni Züri Germanistik, Anglistik und Literaturkritik studiert und denn langi Zyt as Düütschleerer a dr Alte Kanti z Aarau gschaffet.
Sit 2003 het er s Literaturhaus z Länzbrg ygrichtet und gläitet. Er isch as freie Schriftsteller z Suhr dihäi. Anne 2012 isch er ufs Internazionale Poesiefestival z Medellín yglade woorde. Und er macht bim Verband Autorinnen und Autoore vo dr Schwiiz und bim Düütschschwiizer P.E.N. mit. Es Zytli het dr Neeser im ussland gläbt, öppe z London, z Paris und z Berlin.
Vom Neeser git s es paar Romään und Churzgschichte, Theaterstuck und e Zylete Gedicht. Derzue chöme Leermiddel füre Literaturunderricht i dr Schuel. Teil Stuck vo iim sind vo anderne fürs Theater umgsetzt und uf Musig gsetzt woorde. Musiker, wo em Neeser sine Tegscht für iri Wäärch gnoo händ, sind dr Michael Schneider, dr Aurel Nowak, dr Meinrad Schütter un dr Martin Merker. Drzue ane sind Schrifte vom Neeser in anderi Sprooche übersetzt woorde. Ane 2010 het er uf de Soledurner Literaturtääg us syne Wäärch glääse, und im Septämber 2019 uf de Frauefälder Lyriktääg.
Er het es paar Uuszäichnigen und Prysen übercho, do sind numen es paar drvo: dr Meedieprys vo RAI Booze, 2006; dr Fäldkircher Lyrikprys, 2008; e Wäärchbytraag vo dr UBS Kulturstiftig, 2013; e Wäärchbytrag vo Pro Helvetia, 2014; und es paar Mol het er Wäärchbytreeg vom Aargauer Kuratorium übercho.
Dialäktwäärch
Dr Neeser schrybt au Sachen i dr Mundart. Es sind Gschichtli, Gedicht, Lieder und e Roman. I drüü Büecher verzellt er vom Lääbe vo de Lüüt i verschidene Situazioone, und bsunders immer wider wie s eim im ene Dorf goot; so wott dr Neeser mit synere eigete Mundart und de Wörter us synere Chindheit umgoo, wien er im Gsprööch mit dr Nora Marte ane 2015 gseit het.
S Theaterstuck Geträumt hab ich jede Nacht von dir nimt es Motyv vom Aargauer Schriftsteller Paul Haller (1882-1920) uuf. Und zum Adänke a dää Autoor, wo hundert Joor früener gläbt het, het dr Neeser 2013 e Samelband mit Mundartgedicht und chlyne Dialäkttegscht vo dryssg hütigen Aargauer Dichter usegää: Das Buech heisst Übers Wasser tanzt en Schy und es goot vom Paul Haller sym berüemte Mundartgedicht Z Nacht uus, wo die modärnen Autore füre Neeser drzue öppis eigets sind go schrybe. Dr Haller het i sym Gedicht vo de Gfüel verzellt, wenn er i dr Nacht d Aare aluegt. D Bytreeg für die spezielli Blüetelääsi, wo schynts die erschti aargauischi Mundart-Anthology isch, sind ussert vom Neeser sälber vom Silvio Blatter, em Bruno Bolliger, em Reinhold Bruder, em Markus Bundi, dr Monica Cantieni, em Martin R. Dean, em Matthias Dieterle, em Urs Faes, dr Brigitte Fuchs, em Sascha Garzetti, dr Doris Gautschi, em Daniel Goetsch, em Christian Haller, em Ernst Halter, em Markus Kirchhofer, dr Ana Lang, dr Verena Lang, em Rolf Lappert, em Jörg Meier, em Klaus Merz, em Michel Mettler, em Hansjörg Schertenleib, dr Nathalie Schmid, em Hansjörg Schneider, dr Isabelle Stamm, dr Claudia Storz, em Ernst Strebel, dr Silvia Trummer und vom Matthias Zschokke.
Isar
T Isar isch e Fluss vo Öschtrych und Tüütschland.
Si isch e Näbefluss vo dr Donau und 292 Kilometer läng. Si foot i den Alpen im Tirol mit verschidene Bärgbech us em Karwändelgebirg aa, wo dr Lafatscher Bach, er wird as Oberlauf vo dr Isar aagluegt, syni Kwelle i dr Gmeind Absam het. Dr Fluss goot scho nach 22 Kilometer uf Tüütschland abe. Do flüsst er im Vorland vo den Alpe dur d Stedt Bad Tölz, Geretsried, Münche, Freising, Landshut, Dingolfing, Landau und Plattling. I dr Nööchi vo Deggendorf mündet si id Donau. Dr gröscht Deil vo irem Yzugsgebiet, wo fasch nüüntuusig Kwadratkilometer gross isch, lyt z Bayern.
T Isar het es paar gröösseri Näbeflüss: d Amper, d Loisach, d Leutacher Ache, d Moosach, d Walche und d Sempt, und no es paar chlyneri Zuefluss.
Am ganze Flusslauf sind mee weder vierzg Staumuuren und Chraftwäärch.
BOB ABDeh 8/8
D BOB ABDeh 8/8 sind dreiteiligi meterspurige elektrische Niederflur-Gelenktriebzüge vo der Berner-Oberland-Bahn (BOB) inder Schwiz für gemischten Adhäsions- und Zahnradbetrieb, härgstellt vo Stadler Bussnang.
Technik
Jede Tribzug bsteit useme vierachsige Mittelwage, uf dem uf jeder Site e Endwage mit je eme Drehgestell ufgsatlet isch. Alli vier Drehgestell sind im Wesentliche glich bout und verfüge übere Antrib für gemischten Adhäsions- und Zahnradbetrieb mit pneumatisch abkuppelbare Adhäsionsräder, der vo de Zahnrad-GTW von MVR und TPC ubernoh worde isch. D Wagenkästen bstöhnd us ere vollständig geschweisste Aluminiumkonstruktion, vodere d Struktur zämme mit de verschärften Crashnormen erfüllend Frontpartie vo de Westschweizer Meterspurzügen stamme. Si sind für e Längsdruckchraft vo 800 kN usgleit. D Fuessbodehöchi betreit im Niederflurbereich 400 mm, was optimali Istigsverhältniss an 35 cm hohen Meterspurperrons ergit. Über de Drehgestell betreit di Fuessbodehöchi 1100 mm. D automatische Mittelpufferkupplung vo Schwab Verkehrstechnik erloubt es eifachs Stärche und Schwäche vo de Züg, um si de Nachfrageschwankige anzpasse. Bis alli im Isatz verbleibende Fahrzüg umbout si, chan der Schwab-Kupplungskopf durch e klassischi GF-Kupplung ersetzt wärde.
D ABDeh 8/8 verfüge über füf Bremssystem. Als Betribs- und Beharrungsbremse dient e uf alle Räder wirkendi Rekuperationsbremse, wo bis churz vorem Stillstand wirkt. Si wird ergänzt durch e druckluftbetriebene Adhäsions-Klotzbremse und ere Federspeicherbremse im Regime Adhäsion, di beidi ou uf alle Achsen wirke. E Bandbremse uf jedem Radsatz dient als Zahnradbremssystem 1 und das us zwei Federspeicher-Bandbremsen pro Tribachs bestehend Zahnradbremssystem 2 als Sicherheits- und Feststellbräms.
Di vo de Westschwizer Meterspurzüg ubernohme Stromrichter mit integriertem Bordnetzumrichter sind ufem Dach montiert. Mit ere Dauerleistung von 2800 kW wird ou bime Usfall vome Umrichter der Betribsisatz kum igschränkz. D Anfahrzugkraft vo 400 kN erloubt d Befördrig vome 250 Tonne schwäre Zug mit zwei Gelenkstürwage. Ischratzer an beide Einholmstromabnehmern garantiere ou bi Raureif e gueti Stromabnahm.
D Fahrgastrüm verfüge übere kombinierti Heizigs-/Lüftungsalag, d Füehrerständ übere Klimaalag. In der erscht Klass isch e bequemi 1 + 2-Bestuehlig ibout. D Fahrzielanzeige und d behindertegrächt Toilette stammt vo de Adler- und Fink-Zügen vo der Zentralbahn.
Betrieb
D ABDeh 8/8 sind zwische Februar und Summer 2017 abglifert worde. Füf Tribzüg wärde zämme mit de ABeh 4/4 II sit Dezember 2017 für de neu igfüehrt Halbstundentakt uf der Berner Oberland-Bahn bruchr, e sächste dient als Reserve. Di vo Interlaken Ost usgehnde Züg wärde ider Regel ds Zweilütschine geflügelt. Der vorderi useme ABDeh 8/8 und eme Niederflurgelenkstürwage ABt 421–425/431–433 bestehend Zugteil fahrt witer uf Luterbrunne. Der hineri Teil verchert mit eme ABDeh 8/8 und einem oder zwei Niederflurstürwage nach Grindelwald. Bi gringem Fahrgastufchomme verchere d Triebzüg ohni Anhängelast.
Leipziger Lyrikbibliothek
D Leipziger Lyrikbibliothek isch e Biblioteek für zyggnössischi Poesy.
Anne 1994 het se dr Gerhard Oberlin ygrichtet, wo au d Gselschaft für zyggnössischi Lyrik e.V. gründet het. Z’eerscht isch d Biblioteek z Tüübinge gsi, und 1997 isch si uf Leipzig choo.
Si isch hüt i dr Stadtbibliothek Leipzig.
D Lyrikbiblioteek het mee weder 5500 Meedie. Es sind Gedichtbüecher, Samelbänd und Anthologie, und es het au Hörbüecher drby.
Liste der Gemeinden in Französisch-Polynesien
D Lischt vun dr Gmeina in Frànzeesch-Polynesie zellt àlla 48 Gmeina ìm Ìwerseegebiat Frànzeesch-Polynesie uf.
Lene Voigt
s Läbe
Drzu het si au Artikel für Zytigen und Zytschrifte gmacht, öppen au für d Schrifte vo dr Arbeiterbewegig.
Wo d Nazionalsozialischte a d Macht cho sind, het d Regierig mit dr Voigt irne parodistische Schrifte nüüt me chönnen afoo, und si het drfür kei Verleger me gfunde.
Pizol
Dr Pizol – oder Piz Sol, wie men em früener gseit het – isch e Bärg i dr Schwiiz.
Franz Ehregott Hauptvogel
Dr Franz Hauptvogel, wo am 9. Mai 1872 z Leipzig uf d Wält cho isch und bis am 5. März 1932 gläbt het, isch e düütsche Jurischt und Mundartschriftsteller gsi.
Pizol
Er isch im Süüde vom Kanton Sanggalle. Übere Bärg goot d Gränze vo de Gmeinde Mels und Pfäfers.
Dr Bärgspitz isch uf 2844 Meter über Meer. Uf drü Syte laufe Kreete vom Gipfelturm wäg: gäge Norde d Lavtinahörner, im Südweschte dr Piltschinachamm und gägen Oschte d Hööchi, wo sech zu de Wildseehörner und de Zanaihörner ufdeilt. Em ganze Bärgmassiv a dr Südsyte seit men au «Graui Hörner».
Franz Ehregott Hauptvogel
Dr Hauptvogel het z Leipzig s Nikolaigimnasium bsuecht und a dr Uni vo synere Stadt Kunschtgschicht, Volchswirtschaft und Rächt studiert. 1896 het er promoviert. Drno het er am Düütsche Theater z Berlin d Uusbildig zum Schauspiiler und Reschissöör gmacht. Er het z Stettin un z Chemnitz gschaffet, bevor er 1900 zrugg uf Leipzig cho isch, won er am Rychsgricht, dänn am Amtsgricht und uf ere Awaltskanzlei gschaffet het. Sit 1905 isch er sälbständigen Jurischt z Leipzig gsi. Das isch underbroche woorde dur sy Militärdienscht im Eerschte Wältchrieg.
Pizol
Am Pizol isch zwüsche de Lavtinahörner und de Wildseehörner es hööchs, nid bsunders steils Tääli, wo uf dr Nordsyte dr Wildsee lyt und grad under em Pizolgipfel dr Pizolgletscher; däm syni Flechi isch jetz immer wie chlyner woorde, und im Herbscht 2019, wo nume non es ganz es munzigs Stückli under dr Felswand vom Pizolgipfel doo gsi isch, het men e truurigi Fyr gmacht zum Adänken a dä schöön chly Bärggletscher. Do drüber het sogar au BBC prichtet.
Ringsume Bärg liggen uf allne Syte stotzigi Tääler under de Kreete: im Weschte d Piltschina und d Gilbi, im Norde s Vermol, im Oschte s Valplona und Zanai und uf dr Südsyte s Tersol; das sind – so wie dr Bärgnamen au – alles uralti Fluernääme us dr Zyt, wo men i däm Piet no Romanisch gredt het.
D Pizolbärge sind für zum go wandere und schyfaare und für Schytuure guet ygrichtet. Sit 1954 het’s chlyni Bärgbaane vo Wangs und Bad Ragaz uus ufe Mugger Chamm, w d Pizolhüüte vom SAC stoot.
Franz Ehregott Hauptvogel
Dr Franz Hauptvogel het Prosawäärch, juristischi Fachliteratur, Gedicht und Theater gschribe. Teils sind syni Wäärch i dr sächsiche Mundart.
Liste der Gemeinden in Französisch-Guayana
D Lischt vun dr Gmeina in Frànzeesch-Guayana zellt àlla 22 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Frànzeesch-Guayana uf.
Léopoldine HH
D Léopoldine Hummel (au Léopoldine HH; * 1985 z Stroßburi) isch e franzeesischi Sängeri, Musikeri, Schauspiileri un Kumedianti.
Lääbe
D Léopoldine Hummel isch z Nààrde ufgwachse. Ihri Eltere sin dr Jean-Marie Hummel un d Liselotte Hamm, wu mer im Elsass chännt as Chansonduo.
Scho mit acht Johr het si am Stroßburger Konservatorium singe glehrt, mit 12 het s im Chor gsunge un mit 14 isch si zum erschte Mol uf ere Bihni gstande. Si het bis 2006 Klavier studiert un derno an dr École Supérieure de Théâtre de la Comédie z Saint-Étienne Schauspiil glehrt, 2009 het si des Studium mit eme Diplom abgschlosse.
Georg Bötticher
Dr Georg Bötticher (* 20. Mai 1849 z Jena; † 15. Jänner 1918 z Leipzig) isch e düütsche Grafiker, Schriftsteller und Verleger gsi.
s Lääbe
Dr Georg Bötticher isch dr Soon vom Pfaarer Hans Adam Bötticher (1811–1849) und däm synere Frau Clementine Bötticher geb. Hand gsi. Er het d Schuel am Zenker Institut z Jena und am Freimaurerinstitut z Dresden bsuecht. Dänn het er am Dresdner Polytechnikum Muschterzeichner gleert, und drno het er no d Wäberschuel z Chemnitz bsuecht und isch uf Paris as Kunschtgschäft Artur Martin ggange. 1870 het er wägem Chrieg uf Düütschland zrugg müesse.
Léopoldine HH
Lääbe
Unter em Name Léopoldine HH dritt si au im Trio mit em Maxime Kerzanet un em Charly Marty uf:
Georg Bötticher
s Lääbe
Won er drufabe z Mühlhausen und dänn z Dresden Muschterzeichner gsi isch, het er agfange schrybe, zerscht für d Zytschrift Deutsche Jugend und als Autoor vom Fachbuech Original-Compositionen zu Flachmustern. D Arbet het en au uf Manne und no an anderi Oort broocht. 1876 het er z Jena d Rosa Marie (Maria) Engelhart ghürootet. Vo syne drüü Chind isch dr Hans (1884–1934) spöter als Schriftsteller und Kabarettischt Joachim Ringelnatz bekant woorde.
Léopoldine HH
Lääbe
Anne 2016 hän si s Album „Blumen im Topf“ uusegee mit vertonte Theater- un Romantäxt. Derzue singt d Léopoldine HH aber au aigeni Lieder un Ballaade.
Iber ihri Ufdritt schrybt dr Gerd Heger im Forum-Magazin
Georg Bötticher
s Lääbe
Zum Bötticher syne Fründ het dr Literaturwüssechaftler und sächsisch Mundartdichter Edwin Bormann (1851–1912) ghört.
Der Oberrheinische Rollwagen
Dr Oberrhyynisch Rollwaage (dt. Der Oberrheinische Rollwagen) isch e Chuurzgschiichtewettbewäärb gsi, wu vu aafangs 1980er Joor bis anne 2005 uusglobt wooren isch.
Gschiicht
Gnännt woore isch dr Wettbewäärb noch em „Rollwagenbüchlin“ vum Jörg Wickram, ere Sammlig vu Chuurzgschiicht us em 16. Joorhundert. Dr Wickram isch vu Colmar gsii un speeter Stadtschryyber z Burge woore, sy „Rollwagenbüchlin“ isch im 16.Jh. e grooße Erfolg gsii
In dr eerschte Joor het dr SDR dr „Oberrhyynisch Rollwaage“ zäme mit em TRIO-Magazin organisiert, speeter hän in unterschiidlige Konschtellazioone au s di elsässisch Stadt St. Louis, d Basler Zytig un s Lidraduurhuus Baasel bi dr Organisazioon mitgmacht. Au no dr Fusioon vum SDR un em SWF zum Sidweschrundfunk het s SWR-Studio Charlsrue dr Rollwaage wyter organisiert, zum Dail zäme mit em SWR-Studio Fryyburg. Noch em Dood vum Stähle anne 2005 isch dr Bryys yygstellt woore.
Uusgschriibe woore isch där Wettbewäärb fir Autoorne un Autoore us em Elsass, dr Schwyz un vu Baade. S het all Joor e bstimmt Theema gee, z. B. 1994 „Nachbarn“, 2001 „Männergeschichten“, 2002 „Liebe“, 2003 „Kindergeschichten“, 2005 „Über Grenzen“. Mer het Gschiichte uf Dytsch, uf Franzeesisch un au im Dialäkt (uf Alemannisch, Siidfränkisch oder Pfälzisch) chenne yygee. D Gschiichte hän nit deerfe mee wie drei Din A4 Syte lang syy un hän au mieße uuvereffetligt syy. E Jury het derno us dr Yysändige di bremierte Gschiichte uusgweelt. Anne 2001 sin zem Byyschpel rund 230 Täxt yygee woore, anne 2002 rund 600. D Bryysverleijig isch als in verschiidene Stedt in dr Regioon gsii, z. B. z Charlsrue, z St. Louis oder z Burge.
S het als drei Bryys gee. Bryysdreeger sin under anderem d Rosemarie Bronikowski anne 1983 gsii, dr Martin Schley 1984 („E ganz normale Gschicht“), 1985 („Heimfahrt“) un 1988 („Mach’s gut“), dr Markus Manfred Jung 1989, d Sophia Bauer 1990, dr Bernhard Lott anne 1995 (mit dr pfälzische Gschiicht „Rückkehr des Juden Joshua“), dr Martin Städeli 1996, dr Jonas Thorsten Krüger 1998, dr Jean-François Patricola („Lambeaux de rèves“) 2001, d Hilda Jauslin („Spaziergang, täglich“) 2002, d Inka Kleinke-Bialy 2003, d Carola Horstmann anne 2004 (mit dr alemannische Gschiicht „Moneli“) un dr Jens-Jörg Rieck 2005. Zue dr 20. Uusgaab anne 2002 isch au no en Jubileumsbryys vergee woore, an dr Wendelinus Wurth fir di alemannisch Gschiicht „Komm gib mir deine Hand“.
En Uuswaal vu Gschiichte us dr eerschte Joor isch anne 1987 unter em Titel „Rollwagenbuch“ usechuu.
Liste der Gemeinden in Guadeloupe
D Lischt vun dr Gmeina in Guadeloupe zellt àlla 32 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Guadeloupe uf.
Gmeina, wie àm 22. Februar 2007 vun Guadeloupe àbdrannt worre un siterhar collectivité d’outre-mer sìn:
Liste der Gemeinden in Mayotte
D Lischt vun dr Gmeina in Mayotte zellt àlla 17 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Mayotte uf.
Liste der Gemeinden auf Réunion
D Lischt vun dr Gmeina uf Réunion zellt àlla 24 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Réunion uf.
Beat Siebenhaar
Dr Beat Siebenhaar, wo am 29. Juli 1962 uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Sproochwüsseschaftler un Dialäktoloog.
Er isch vo Züri und het d Primarschuel im Schuelhuus Saatle im Stadtchräis Zwölf Schwamedinge bsuecht. Nach em Gimnasium z Immesee isch er ad Uni Züri go Germanistik, Filosofy und Literaturkritik studiere. Vo 1994 bis 1999 het er as Assischtänt am Fonogrammarchyv vo dr Uni Züri PAZ gschaffet. 1999 het er mit dr Arbet ''Sprachvariation, Sprachwandel und Einstellung. Der Dialekt der Stadt Aarau in der Labilitätszone zwischen Zürcher und Berner Mundartraum'' promoviert. Anderi Astellige het er am Laboratoire d’Analyse Informatique de la Parole vo dr Uni Lausanne, am Institut für Sproochwüssechaft vo dr Uni Bärn und am Institut für Germanistik au vo dere Uni gha. Nach dr Habilitazioon a dr Uni Bärn anne 2006 het er a dr Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, a dr Bruefsschuel Aarau, a dr Zürcher Fachhochschuel Winterthur und am Foneetische Laboor vo dr Uni Züri gschaffet. Sit 2008 isch er Profässer für Germanistischi Linguistiik a dr Uni Leipzig, won er sit 2016 au dr Dekaan vo dr Filologische Fakultät isch.
Em Siebenhaar syni Arbet het meischtens mit dr Foneetik, dr Sproochgschicht, dr Soziolinguistik, dr Dialäktology und dr Computerlinguistik z tue.
Er het divärsi Schriften über s Schwiizerdüütsche usegää und er isch dr Herusgäber vom Theemeheft Dialektologie des Schweizerdeutschen / Dialectology of Swiss German uf Linguistik online 20 vo anne 2004.
Dr Siebenhaar isch ghüroote und het füüf Chind.
Liste der Gemeinden in Neukaledonien
D Lischt vun dr Gmeina in Neikàledonie zellt àlla 33 Gmeina ìm Ìwerseegebiat Neikàledonie uf.
ABt
ABt isch d Typebezeichnig für zweiklassigi (1. und 2. Klass) Stüürwage i der Schwiz, wo in Kombination mit einem oder mehrere Tribfahrzüg e Pendelzug bilde.
ABt sind bi vilne schwizerische Bahne im Isatz gstande, so z. B. bi de Schwizerische Bundesbahne, der BLS AG, der Berner-Oberland-Bahn, der Matterhorn-Gotthard-Bahn oder der Rhätische Bahn. Durch d Ifüehrig vo Tribzüg isch ihri Zahl am Abneh. Hüfig wärde d ABt mit me Tribwage mit Gepäckabteil (RBDe 4/4, BDe 4/4, BDeh 4/4, BDeh 2/4) oder sogar eme Gepäcktribwage (Deh 4/4) kombiniert, so z. B. bi de Appezäller Bahne, bi der Zentralbahn oder bi de Chemins de fer du Jura.
ABt und ABDt vo der Rhätische Bahn
D Rhätische Bahn het drei Stürwage ABt bsässe. Witer bsitzt d RhB sächs Stürwage ABDt, wo zwische 1969 und 1979 bschaffe worde si und zur Familie vo de FFA-Einheitswage I ghöre.
D Wage mit de Nummre 1701–1703 si d erschte Stürwage vo der RhB gsi; si sind exakt uf d Verhältniss vo der Chur–Arosa-Linie zuegschnitte gsi. Uf em Stammnetz vo der RhB sind ersch einigi Jahr später Pendelzüg igfüehrt worde. Mit der Umelektrifizierig vo der ehemalige Glichstromlinie im Jahr 1997 sind au di drei Stürwage für Wechselstrom umbaut worde. Als erschts, umbauts Fahrzeug isch am 26. November 1997 im Rahme vo der Schaffig vom Arosa-Express der ABt 1701 in Betrieb gnoh worde; er het e neui Front becho, es Clubabteil als Inneirichtig und d neui Bezeichnig Bt 1703". Au d andere beide Stürwage vo dere Serii sind 1998 apasst worde, aber im Gägesatz zum 1703 het er d normal Inneirichtig bhalte und somit au d ursprünglich Bezeichnig. Der ABt 1703 isch da derbi zum "ABt 1701" worde. Nach em Umbau sind d Stürwage witerhin uf der Aroser Linie igsetzt worde, teilwis aber au uf der Vereina-Linie und i de Sportzüg. Mit em Isatz vo de Allegra (Tribzüg) uf Arosa sit 2011 wärde kei Stürwage meh brucht. 1703 isch am 21. November 2011 verschrottet worde. 1701 isch am 25. April 2012 usrangiert worde und dient als Ersatzteilspender füre BDt 1722. Am 19. Dezember 2012 isch er verschrottet worde. Element vom Füehrerstand sind im BDt 1721 und 1722 witerverwendet worde. 1702 isch zletzt nur no als Reserve abgestellt und isch am 27. September 2013 verschrottet worde. 1971 sind d Wage vo der Serii ABDt 1711–1714 abglifert worde, wo usschliesslich zämme mit de Tribwage Be 4/4 511-514 und je ei bis zwei Zwischenwage bsunders für de Vorortsvercher zwische Schiers, Chur und Thusis igsetzt wärde. 1979 isch d Serii um zwei witeri Fahrzüg, ABDt 1715–1716 erwitert. Ab 1995 sind d Stürwage schrittwis modernisiert worde. Bi Grossaläss wärde d Kompositione au uf anderne Linien igsetzt, so z. B. zum Engadin Skimarathon.
American-Airlines-Flug 1420
Der American-Airlines-Flug 1420 isch e Inlandslinieflug i de USA vom Internationale Flughafe Dallas/Fort Worth zum Flughafe Little Rock z Arkansas gsi. Bi der Landig am 1. Juni 1999 z Little Rock isch d MD-82 über d Landebahn uus gschosse. Bi däm Unfall sy der verantwortlech Pilot u zäh Passagier ums Läbe cho.
Zum Unglück
D Pilote vom Flug 1420 isch der Käpten Richard Buschmann u der Kopilot Michael Origel gsi. Der Käpten isch 48i gsi u der Kopilot 35i. Der Buschmann isch e erfahrene Chefpilot vo de American Airlines gsi. Är het 10'234 Flugstunde uf em Buggel gha u öppe d Helfti dervo het är i der MD-80 absolviert. Der Kopilot Origel het hingäge weniger als es Jahr für d Airline gschaffet gha. Är het bis zum Unfall 4'292 Flugstunde absolviert gha.
Lut em Flugunfallbricht vom National Transportation Safety Boards (NTSB) hei d Pilote vo de wächselhafte Windbedingige u vo de sogenannte Shear Wind (Wind Shear Alert uf änglisch), wäg em Gwitter, wo im choo gsi isch, gwüsst. Ursprünglech het d Flugsicherig d Pilote agwiise, d Landig uf der Pischte 22L dürezfüere. Wil der Wind geng ume d Richtig gänderet het, het du der Buschmann d Flugsicherig gfragt, öp är d Landig nid uf der Pischte 4R dörfi dürefüehre. D Flugsicherig het die Erloubnis ou erteilt.
Wo sech ds Flugzüüg im Landeaflug uf d Landebahn 4R befunde het, het sech es heftigs Gwitter diräckt über em Flughafe entlade. Di letschte Informatione, wo der Fluglotse a d Pilote het wytergä, hei beseit, dass der Wind us 330 Grad mit 28 Chnote isch cho. Die Agabe überschritte aber ds Limit vo der MD-82 für ne Landig bi Sytewind u nasser Landebahn. Mit däm Wüsse u em Wüsse vo de zwee Shear Wind, hätti der Landeaflug eigentlech müesse abbroche wärde. Doch der Käpten het sech derzue entschide, mit der Landig uf der Pischte 4R wyterzmache.
Wil d Pilote müed sy gsi u dür d Situation Stress hei gha, isch ihri Uufmerksamkeit ygschränkt gsi. Das het zu no meh Fähler gfüert. Under anderem hei si vergässe, d Outomatik für ds outomatische Uusfahre vo de Störklappe z aktiviere.
“Nachem Verlah vo der Landebahn het ds Flugzüüg einigi Röhre vom Lokalisierer vom Instrumäntelandesystem (ILS) grammt, wo am lingge Rand hinder der Pischte uf 411 Fuess usegugget hei. Si sy dür ne Sicherheitszuun u über ne Felse gschosse, wo sech öppe 15 Fuess underhalb vo der Pischte befunde het, u sy du mit der Belüchtig vo der Landebahn 22L kollidiert. (Überträgig vo der dütsche Übersetzig vom änglische Originaltext)
Settigi Befeschigunge sy üblecherwys so uusgleit, das si im Notfall liecht bräche. Dert sy si aber am Flussufer ufgstellt worde u drum sy si fescht verankeret gsi. I däm Fall isch das fatal gsi, wil ds Flugzüüg bim Uufprall i mehreri grösseri Teili verbrochen isch u so het afa brönne.
Der Käpten Buschmann isch uf der Stell tot gsi, wil är von ere Belüüchtigskonstrucktion uf der Pischte 22L isch troffe worde. Der Kopilot het sech schwär Verletzt u zäh vo de 139 Passagier sy ums Läbe cho.
Di 14-jährigi Rachel Fuller, wo sech bi däm Unfall schwäri Verbrönnige zuezoge het, isch am 16. Juni gstorbe, nachdäm me ihre ds Bei amputiert het.
D Schwäri vo d Verletzige bi de Kabinecrew:
D Schwäri vo de Verletzige bi de überläbende Passagier:
Ds Verhalte vo Pilote bi Gwitter
Experte vom Massachusetts Institute of Technology hei in ere Studie ds Verhalte vo Pilote am Flughafe Dalles/Fort Worth undersuecht. Ds Houptougemerk isch d Frag gsi, öp Pilote währed em ne Gwitter lande. Bi 2000 Flüg, wo während em ne Gwitter hei sölle lande, sy zwöi vo drü Flugzüüg dür d Pilote glandet worde. Nur ei Drittel isch umgleitet worde oder het Schleife gfloge bis das ds Gwitter verby isch gsi. D Studie het ou ergäh, dass d Pilote rücksichtsloser sy gsi, we der Flug Verspätig het gha, bi Landige i der Nacht oder we ds Flugzüüg vor ihne im schlächte Wätter het chönne lande. Der Chefermittler vo der NTSB, der Greg Feith, het gseit: Är syg Überrascht vom Verhalte vo de Pilote. D Studie het zeigt, das ou ds branchenübleche Verhalte, mit zum Unfall vom Flug 1420 bytreit het. Der Greg Feith ergänst: D Pilote hei müglecherwys under em „get there-itis“ glitte (em umgedingte Wille a z cho). D Pilote hei gwüsst, das si naach am Ändi vo der erloubte 14-Stunde-Schicht sy.
Medie
Di erschti Folg vo der 1. Staffle vo der kanadische Fernsesändig Mayday – Alarm im Cockpit het das Unglück rekonstruiert. Der dütsch Titel vo dere folg heisst “Tödliche Eile”. Je nach Episodelischte chas aber ou di zwöiti Folg vo der 1. Staffle sy.
Berner-Oberland-Bahn
D Berner-Oberland-Bahn (abgekürzt: BOB, Eigeschribwis durch ds Unernähme: Berner Oberland-Bahn ) isch e Schmalspurbahn im Berner Oberland ider Schweiz. Disi Meterspurbahn isch am 1. Juli 1890 eröffnet und am 17. März 1914 elektrifiziert worde. Si füehrt vo Interlaken Ost über Zweilütschinen uf Lauterbrunnen und Grindelwald.
D Bahn ghört zämme mit der Schynigen Platte-Bahn zu de Berner Oberland-Bahnen AG, ere Aktiengesellschaft. D amtliche Initiale BOB gälte für ds Unernähme, also ou für d SPB.
Strecke
De Streckeverlouf entspricht eme Ypsilon und faht am Bahnhof Interlake Ost a, wo Aschluss zer normalspurig BLS und zer meterspurig Brünigstrecke vo der Zentralbahn besteit. Zwar besteit ds Interlake Ost Gleisverbindig zer Brünigbahn, wäge de unterschiedliche Fahrdrahtspannige brucht aber jedi Gschellschaft seperati Gleis. D Strecki füehrt zerst uber Wilderswil uf Zweilütschine. Ds Wilderswil faht im Bahnhof d Schynige Platte-Bahn (SPB) a, ds Zweilütschine teilt sich d Strecki uf Grindelwald und Luterbrunne. Uf der Strecki uf Luterbrunne hets zwei Zahnstangeabschnitt, d Maximalstigig betreit hie 96 ‰. In Richtig Grindelwald ligt de erschti Zahnstangeabschnitt uf ganzer Längi zwische de Bahnhöf Lütschental und Burglauenen mit enre Maximalstigig vo 120 ‰. De zweit befind sich uf de letzte 1,5 km vorem Bahnhof Grindelwald. Ds Grindelwald und Luterbrunne bsteit e Umstigemöglichkeit zur Wengernalpbahn (WAB) uf Wenge und uf d Chlini Scheidegg. Ds Luterbrunne ligt näbem Bahnhof d Talstation vo dr Bergbahn Lauterbrunnen–Mürren (BLM).
2015 isch en Neutrassierig zwische Zweilütschine und Lüschetal mitem 708 m lange Buechi-Tunnel in Betrieb geno worde. Unerhalb vo Grindelwald isch 2018 mitem Bau voder neue Station Rotheegg agfange worde, hie soll ab Endi 2019 der Umstig zur neue V-Bahn de Gondelbahn Grindelwald–Männlichen zur Station Eigergletscher der Jungfraubahn möglich si.
Der inzwische igstellt Guetervercher mit Rollschemeln vo der Brünigbahn isch nur uf de Adhäsionsstrecken, d. h. zwische Interlake Ost und Lütschetal, zulässig gsi. Für de Guetertransport uf Grindelwald und Luterbrunne sind näbe de übliche gedeckte und offene Gueterwage ou Behältertragwage und Kesselwage vorhande gsi.
E Förderer der BOB isch der Grindelwalder „Gletscherpfarrer“ Gottfried Strasser gsi.
Technische Normen
Bi der Planig vo der Strecki richtet me sich nach der bi der Brünigbahn und später ou der Luzern-Stans-Engelberg-Bahn verwendete Spurweite von 1000 mm und em Zahnstangensystem Riggenbach, so dass möglich isch, Rollmaterial usztusche. Wäge de unerschidliche Fahrdrahtspannige, d Zentralbahn brucht wie d SBB ds Einphasenwechselstromsystem mit 15 kV und 16,7 Hz, gilt das nur no für d Wäge und d thermische Tribfahrzüg. Bei der Elektrifizierig vo der Brünigbahn het d SBB d Heizspannung von der BOB übernoh. Si betreit 1500 statt 1000 Volt wie bei de Normalspurwage vo der SBB. Zudem isch darauf geachtet worde, dass d Vielfachsteuerleitung vo de Wage mit de fremde Tribfahrzüg funktioniert. Im Regelbetrib verchere kei durchgehendi Wage oder Züg meh.
Bei Ersatz vo verschlissene Riggenbach-Zahnstange chunt z kompatibel System Von Roll zum Isatz. Seit Endi 2017 wird ganzjährig e Halbstundetakt abote.
Unfälle
Am 30. Juni 1928 isch nacheme Gewitter e chlini Isebahnbrüg zwische Wilderswil und Zweilütschine weggrisse worde. E Zug isch teilwis ine Wildbach grisse worde; e Person stirbt, 13 sind verletzt worde.
Am 7. August 2003 sind zwei Personezüg zwische Wilderswil und Zweilütschinen zämmegstosse. En Passagier isch schwer verletzt worde und später im Spital gstorbe, 63 sind leicht verletzt worde. Der Triebfahrzeugführer vom uf Interlake fahrende Zug het beim Ubergang vo Doppelspur- uf de Eispurabschnitt ds Halt zeigend Signal uberseh. Wo der Triebfahrzeugfüehrer das gmerkt het, het är de Zug sofort aghalte. Inzwische isch aber der Gegenzug vo Wilderswil här in de Einspurabschnitt igfahre. D Strecki isch no ned mitere Zugsicherung usgrüschtet gsi, der Ibou von ZSI-127 isch jedoch zu dem Zitpunkt vom Unfall bereits im Gang gsi.
Aktuelli und ehemaligi Fahrzüg
Lokomotive
Persone- u Gepäckwage
Houptartikel: Liste von Reisezugwagen der Berner-Oberland-Bahn
Ersatzzüg
Wenn mal e ABDeh 8/8 z. B. wägeme Defekt usfallt, wird darfer e Triebwage ABeh 4/4 II zämme mitme GSW igsetzt.
Wenn mal e GSW usfalle söt wird der ABt 414 oder 415 zämme mit einem oder sogar zwei B hinerem Triebzug oder em erschte GSW akupplet
Historischi Fahrzüg
Weiteri historischi Fahrzüg befinde sich bi folgende Organisatione:
Literatur
Teil I.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 8 (PDF, 1,8 MB) Teil II.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 9 (PDF, 3,7 MB) Teil III.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 11 (PDF, 1,5 MB) Teil IV.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 12 (PDF, 3,3 MB) Teil V.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 13 (PDF, 2,4 MB) Teil VI.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 14 (PDF, 3,1 MB) Teil VII.. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 16 (PDF, 1,8 MB) [http://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=sbz-002:1895:25:26::197 ''Teil VIII. (Schluss)'']. In: SBZ, Band 25 (1895), Heft 17 (PDF, 3,8 MB)
Weltklasse Zürich
Wältklass Züri isch e Verastaltig vo dr Leichtathletik z Züri.
Es isch en Aalass mit vil verschidene Sportwettkämpf im Zürcher Stadion Letzigrund, vo 1958 bis 2006 im eerschten und sid 2007 im nöie Stadion uff däm Platz. Organisiere tuets Programm dr Verein für Grossveranstaltungen des Leichtathletik-Club Zürich (VfG/LCZ). Sit 2010 ghört dr Zürcher Sportaalass zu dr Sery IAAF Diamond League.
Agfange het me drmit anne 1928; dr internazional Sporttag het sid 1959 dr Naame Wältklass Züri.
En psundere Momänt i dr Sportgschicht isch es gsi, wo anne 1960 dr düütsch Armin Hary z Züri as eerschte Möntsch überhoupt bim ene Wettkmapf hundert Meter i zää Sekunde grönnt isch; eine vo de bedüütende Zürcher Wältrekörd.
Sid 1965 machen au d Fraue bi de Wettkämpf mit.
Thomas Cook
s Lääbe
Dr Thomas Cook isch as Soon vom John un dr Elizabeth Cook uf d Wält cho. Won er drüü gsi isch, isch em dr Vatter gstorben un d Muetter het grad wider ghürootet. Mit zääni het er müesse d Schuel uufgää und go schaffe, er isch Schryner woorde. 1828 het er as Wanderprediger vo de Baptischten und Aktivischt gäge dr Alkoholkonsum aagfange. Anne 1833 het er d Marianne Mason ghürootet
Mit meh weder füüfhundert Lüüt vo dr Abstinänzbewegig het er am 5. Juli 1841 d Fahrt vo Leicester uf Loughborough organisiert. Me lueget hüt die Reis als die erschti i dr Gschicht vom Masseturismuss aa.
1845 isch dr Cook mit grosse Reisegruppe uf Liverpool, 1846 uf Schottland und 1851 uf London und anne 1855 s erschte Mol vo Ängland mit dr Bahn und em Schiff uf Paris. Do drby het er für d Reisegescht au s Übernachte und s Ässe i dr französische Hauptstadt organisiert, und das bedüütet, ass es die erschti Pauschalreis gsi isch.
1866 isch dr Cook uf Amerika. Syni erschti ganz wyti Pauschalreis mit Lüüt vo Ängland und Amerika het dr Thomas Cook anne 1869 uf Ägipte gmacht. 1782 isch er mit ere Gruppe uf e langi Wältreis.
Scho anne 1845 het dr Cook es Reisebüro gründet, wo sit 1879 syn Soon John Mason Cook wyter gfüert het. Mit däm syne Söön isch d Firma Thomas Cook and Son afangs zwänzigschts Joorhundert dr wältwyt füerend Abüüter vo Pauschalreise woorde. 1928 isch si a d Gselschaft Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens verchauft worde, spöter het si dr British Railways ghört und sit 2001 isch es d Thomas Cook Group gsi. Dr Thomas Cook würd sich im Grab umdräje, wenn er ghörti, ass die Gselschaft am 23. Septämber 2019 mit alne Gschäft het müessen uufhöre und dass do drby meh weder e halbi Milioon Turischte irgendwo uf dr Wält sind blibe hocke.
Liste der Gemeinden im Département Hauts-de-Seine
D Lischt vun dr Gmeina im Département Hauts-de-Seine zellt àlla 36 Gmeina ìm Département Hauts-de-Seine uf.
Heinz-Christian Strache
Dr Heinz-Christian Strache (* 12. Juni 1969 z Wien) isch en eomoolige eeschtrychische Bolitiker, wu bis 2019 fir di räächtspopulistisch FPÖ aktiv gsii isch.
Politik
Är isch 2008 Oppositionsfierer un Klubobmann vu syre Bartei im Nazionalroot gsii, voreb er im Dezämber 2017 Vizechanzler un am 8. Jänner 2018 Bundesminischter fir dr effetli Dienscht un Spoort in dr Bundesregierung unter em Chanzler Sebastian Kurz wooren isch. Är isch langjeerige Bundesbarteiobmann vu dr FPÖ gsii, Landesbarteiobmann vu dr FPÖ Wien un Bezirksbarteiobmann vum 3. Wiener Gmaibezirk. Im Rame vun ere Prässekumferänz am 18. Mai 2019 het dr Strache as Folg vu dr sognännte „Ibiza-Affäre“ sy Ruggdritt vum Amt vum Vizechanzler un as FPÖ-Barteiobmann verchindet. No dr Wahlniiderlaag vu syre Bartei bi dr Nazionalrootswahl 2019 un Vorwiirf vu dr Veruudreiig vu Barteigälder het dr Strache sy vollständige Ruggzuug us dr Bolitik aagchnidet un het sy Barteimitgliidschaft rueje loo.
Lè Partichiou
Lè Partichiou heisst e Kulturveräin vo dr Ortschaft Chermignon i dr Walliser Gmäind Crans-Montana.
D Gselschaft isch ane 1956 entstande. Er wott di tradizionelli Kultur vo Chermignon erhalte. Do drzue ghöre dr alt Dialäkt, won e lokali Form vo dr frankoprovänzaalische Sprooch isch, und au d Musig, die lokali Tracht und dr Volkstanz.
D Lüüt vom Veräin trätten i dr Gmäind bi ofizielle Fäscht uuf und machen au eigeni Aaläss. Dr Gselschaft isch bim Walliser Trachteverband drby.
Dr Veräinspresidänt Alfred Rey het anne 1996 zum vierzgjöörige Veräinsjubilèèum das vo dr Wälschwalliser Mundart, em Patois, gschribe:
''Mi bo quiè lo fransè, ''Pa tuèr comèin l'anglè, ''Mouéin dôur quiè l'aléman, Mio quiè lo taléen.
Das häisst uf Düütsch übersetzt:
''Schöner weder s Französisch, Weniger chrumm weder s Änglisch, Nit so hert wie s Düütsch, Besser weder s Iteliänisch.
Charmey
Galmis, wo uff Französisch Charmey un im Fryburger Patois Tsêrmê heisst, isch früener en eigeti Gmäind vom Kanton Fryburg gsi. Hüt isch s e Täil vo Val-de-Charmey.
Geografy
Galmis lyt acht Kilometer öschtlich vo Bulle im Taal vom Jaunbach. Dr Gmäindbann isch 78 Kwadratkilometer gross gsi, und so het s Dorf die gröschti Flechi vo allne Fryburger Gmäinde gha.
Im Taal lyt dr Stausee Lac de Montsalvens.
Zu dr Gmäind ghöre d Dörfli und Wyler Le Pra, Liderrey, Les Ciernes, Les Arses un La Tsintre.
Durs Taal goot d Strooss ufe Jaunpass.
Gschicht
1454 isch es ad Grafschaft Greyerz choo, 1553 dänn a d Stadt Fryburg.
Am 1. Jänner 2014 het sech d Gmäind mit dr ehemolige Nochbergmäind Cerniat zämetoo und di nöi Gmäind Val-de-Charmey pildet.
Niederflurwagen (Schweiz, Schmalspur)
En Niderflurwage isch en Isebahnwage, wo der Wagebode so tief ligt, dass praktisch e äbeärdige Istig möglich isch. Für d Schweizer Schmalspurbahnen isch d Perronhöchi hüt uf 35–37 cm gnormt, sodass de Wagebode vo Niderflurwage uf 35–42 cm über Schineoberkante lige chan. De Artikel git e chlini Übersicht über d bishär baute Fahrzeugtypen in Niderflurtechnik wo bi Schwizer Schmalspurbahne im Iisatz sind.
Stadler Kofferkuliwage
D Brig-Visp-Zermatt-Bahn (BVZ) het 1972 e Pendelvercher Täsch–Zermatt ufgnoh, wo ab 1975 mit Pendelzügen abgewickelt worde isch. D Zilgruppe für de Vercher, Autofahrer, wo wäg em Fahrverbot uf der Strasse Täsch–Zermatt ned bis an ihr Endzil fahre chöne, het anderi Vorstellige und Methode zum Transport vo de Gegeständ, wo für d Ferie notwendige sind, als Bahnfahrer. Uf der Suchi nach Lösige, um disbezüglich konkurrenzfähig z blibe, sind ab Dezember 1983 Schiebewandwäge i de Pendelzüg mitgefüert worde, wo übere Rampi ds diräkti Ilade vo Kofferkulis erlaubt het. Ned ganz glücklich isch d Lösig bezüglich Türschliessig gsi. Darum het d BVZ zämme mit Stadler e Kofferkuliwage entwickelt, wo s Mittelteil so wit abgsenkt isch gsi, as dermit vom Perron här durch breiti Türe in der Niderfluerteil igfahre wärde het chöne. D Sitzplätz über em Drehgestell sind gäge di Zugmitti gerichtet gsi, sodass jede Fahrgast sis Gepäck het chöne überwache.
D Wage sind in Stahl/Aluminium-Mischbauwiis ufbaut und laufe uf modernisierte SWS-Drehgestell vo Holzkastewage. Bis 1990 sind insgesamt 6 Wage, d Hälfti dervo Stürwage, baut worde (2231–2233, 2235–2237). Sit der Ablifrig vo vier Tribzüg (BDSeh 4/8 2051–54) für der Vercher, diene no drei Wage als Reserve, d andere drei sind als Velotransportwage fürs Goms adaptiert worde.
2014 sind di drei Stürwage durch Stadler für de Betrib mit de Tribzüg vom Typ KOMET (2011–14, 2021–28, 2051–54, 2131–34) agepasst worde und wärde für de Gepäck- und Velotransport sowie als Reserve für d Shuttle-Züg Täsch–Zermatt igsetzt. D drei Zwischewage 2235–37 verchere als Velowage im Goms.