cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brig
Gschicht
Um 1215 gründut der Bischof vo Sittu der Marktfleck Brig. Igangs 16. Jahrhunert wird Brig Höiptort vo de gleichnamigu Zenden und Sitz vom Zendegericht. 1690 schliessung schich d Gemeinde Holzji, Glis und Gamsu zämmu.
Ine Jahr 1801 bis 1806 isch durch en Wisig vam Napoleon en Strass uber de Simplonpass agleit choo. D Verbindig isch am 9. Oktober 1806 z Brig ufgmachut choo. Z Strassutrasse isch bim Bau vo der Nationalstrasse A9 im 20. Jahrhunert witgehund kaputt gmacht choo.
1878 erfolgt en Isubahnaschluss gägu Weschtu, 1906 isch d Eröffnig vom erschtu Simplontünnel gsi, 1913 folgt d Eröffnih vo Lötschbergsüdrampa vo der Bern-Lötschberg-Simplon-Bahn und 1926 chunt der Isubahnaschluss ins Goms. 1910 startut der peruanisch Flugpionier Jorge Chávez (Geo Chavez) zur erscht Alpuuberquerig per Flugzih vo Brig (Gemeindegebiet Ried-Brig) uf Domodossola (är stürzt im Landeaflug ab und stirbt churzi Zit später).
Isubahn
Brig isch vor allum durch schine schwiizerisch-italienischu Grenzbahnhof bikannt. Im innerschwiizerischu Vercher isch er bis zer Eröffnig vom Lötschberg-Basistunnel der wichtigscht Umstigebahnhof fer z Wallis gsi, uf Grund vo de Reisezite uf de beidu Höiptstrecking aber kei vollwärtige Taktchnotu. D Eröffnig vom Lötschberg-Basistunnel im Jahr 2007 leitut en Teil vom Umstigevercher ine Bahnhof Visp um, wa als Vollchnotu im Schweizerischu Taktfahrplan üsgebildut isch. Der Bahnhof Brig ligt an zwei internationale Transitstrecke durch d Schwiz: aner Strecki Vallorbe– bzw. Genf–Lausanne–Mailand (Simplonstrecke) sowie Basel–Bern–Mailand (Lötschberglinie). D im Rhonetal ligund Stadt isch der Üsgangspunkt vo der Eisenbahntünnel am Simplon sowie indiräkt am Lötschbergtunnel (Beginn vo der Lötschberg-Südrampa). Brig isch züedem en wichtigi Haltestell vo der schmalspurigu Matterhorn-Gotthard-Bahn, wo der Glacier-Express Richtig Zermatt sowie Richtig Furka–Oberalp–Disentis/Mustér–St. Moritz verchert.
D Bahnanlag bsteit üsum Personubahnhof, üs zwei Depot (SBB und BLS), üs ra umfangrichu Gleisalag fer de Güetervercher und ers Verladestation fer de Autoverlad durch de Simplontünnel. D Verladerampa fer d Autozig zwischu Brig und Iselle isch im Bereich vo der Freverladealag, mit diräkter Züefahet vo der Ortsumfahrig Naters, igrichtut. D Autoreisezig sind öi fer normali Bahnpassagier ohni Fahrzig züegla, di miessunt aber en üsgschildrute Füesswäg vo 8 Minüte in Chöif nä, fer z Gleis 90 («Brig Autoquai») z erreichu.
Der Bahnhofplatz isch Üsgangspunkt vo siebu Postautolinie, uner anerum di uber de Simplonpass.
Sehenswürdikeite
Brig kehrt zer Tourismusregion Aletsch.
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (tschechisch Řehoř Jan Mendel; Geburtsnaame Johann Mendel; * 20. Juli 1822 z Heinzendorf, hüt en Ortsdäil vo Vražné bi Odrau, Ööstriichisch-Schlesie; † 6. Januar 1884 z Brünn) isch e katholische Ordensbriester (OESA) gsi und e bedütende Naturforscher, wo d Vererbigsreegle entdeckt het, wo mä spööter noch iim die mendelsche Reegle benennt het. Er wird dorum vilmol as dr «Vater vo dr Genetik» bezäichnet.
Rezepzioon
Si Wärk isch denn in d Vergässehäit groote, bis noch dr Duplizierig vo sine Erkenntniss dur e Hugo de Vries and Carl Correns. Wo im Mendel sini Schrifte denn widerentdeggt worde si, häi die bäide si Aaspruch druf, ass är dr erst gsi isch, anerkennt.
Hochschule für Rechtspflege Schwetzingen
Die Hoochschuel für Räächtsbflääg Schwetzinge isch e staatligi Yyriichtig vum Land Baade-Wiirtebäärg z Schwetzinge. Si isch e intärni Hoochschuel, wu d Räächtsbfläägaawäärter*ne vu dr Länder Baade-Wiirtebäärg, Ryyland-Bfalz un Saarland in eme dreijeerige Stuudiegang zue Diploom- Räächtsbflääger*ne (FH) uusbildet wääre.
Ministerium der Justiz und für Migration Baden-Württemberg
S Ministerium vo dr Justiz und für Migrazioon Baade-Württebärg (MJ BW) isch en Oobersti Landesbehörde. Es isch äins vo zwölf Ministeerie in der Verwaltig vom Land Baade-Württebärg.
Hochschule für Rechtspflege Schwetzingen
Standaort
D Hoochschuel bzw. iri Voorgängeryyriichtige sin syt ire Grindig im siidlige Schlossfliigel vum Schwetzinger Schloss unterbroocht. No umfangryyche Renovierigs- un Modärnisierigsmaaßnaame 2013 het dr Leerbedriib wider am gwoonte Standoort chenne ufgnuu woore, nodäm d Hoochschuel zytwyys uufglaageret gsii isch.
Stuudium
S fachwissenschaftliche Stuudium zum/zur Diploom-Räächtsbflääger*i goot in zwee Stuudienabschnitt:
Fachwisseschaftli Stuudium I
In däm eerschte Stuudienabschnitt an dr Hoochschuel wääre d Räächtschänntnis vermittlet, wu s fir d Beruefspraxis bruucht.
Stuudiepraxis
Im zwaite Joor soll s gleert Wisse us em fachwisseschaftlige Stuudium I in dr Praxis verdieft un doderby Aarbetswyyse gleert wääre. Där Abschnitt wird an Amtsgriicht un bi Staatsaawaltschafte duurgfiert. Z Baade-Wiirtebäärg cha mer die Praxiszyt au bi Notariaat un/oder Grundbuechämter absolviere.
Ministerium der Justiz und für Migration Baden-Württemberg
Dr Gschäftsberiich
Dr Ufgoobe- und Zueständigkäitsberiich umfasst:
D Behörde het iire Sitz z Stuttgart und geegewärtig schaffe dört 200 Mitarbäiter. D Läitig vom Justizministerium bestoot us em Ministeriaaldiräkder as Amtsschef und em Justizminister as höggstem Dienstvorgsetzte vo alle Mitarbäiter vom Justizministerium, und dä het au no die politischi Verantwortig für e Justizressor.
Kwelle
Dr Ardikel «Ministerium der Justiz und für Migration Baden-Württemberg» uf dr dütsche Wikipedia
St. Niklausen
St. Niklausen isch de Name vo däne Ortschafte:
Lueg au:
Jerg-Ratgeb-Preis
Dr Jerg-Ratgeb-Preis fir d Freiheit vo dr Konscht ond fir d Gwaltlosichkeit em Kampf om meh Menschlichkeit ischt vo de Kinschtler HAP Grieshaber ond Rolf Szymanski ens Leaba gruafa ond zom erschda Môl em Jôhr 1977 an da eschtreichischa Bildhauer Rudolf Hoflehner vrliha wôrra. Nôch-em Grieshaber seim Ableaba (1981) hôt d HAP-Grieshaber-Stifdong a Preisgericht eigsetzt, wo älle drei Jôhr an Preisdräger beschdemma soll, wo neabem staddlicha Preisgeld – am Ôfang send’s 30.000 Mark gwäa, heitzodag send’s 20.000 Euro – a Ausstellong mit Kadalog kriagt.
Dui Auszoichnong wuud emmr an-an Kinschtler vrliha, wo mit-ma ibrzeigenda Lebenswerk uffwarda kôô, abr bisher noh et dui Anerkennong kriagt hôt, wo-nr eigentlich vrdeant het; des hoißt, dui Auszoichnong soll uff-en uffmerksam macha. D Organisazioo ond d wissaschaftlicha Betreiong liiget beim Stedtischa Kunschtmuseom Reitlenga (Spendhaus). Finanziirt wuud seller Preis vo dr Stadt Reitlenga mit Ondrstitzong vo dr HAP-Grieshaber-Stifdong. Seit em Jôhr 2002 wuud dr Jerg-Ratgeb-Preis bloß noh älle viir Jôhr vrgeaba.
Preisträger
De bisherige Preisträger seit 1987 send gwäa:
Versamer Tobelbrücke
D Brugg über s Versamer Tobel isch e Brugg i dr Nöchi vom Dorf Versam, wo zu dr Gmaind Safietaal im Bündnerland ghört.
Am Ändi vom Safietaal louft d Rabiusa dur nes töifs Tobel, bevor si i dr Schlucht Ruinaulta in Vorderrhy mündet. Früener isch der Wääg vo Bonaduz uf Versam schwirig über d Syte vom Tobel bis zum Fluss abe ggange. Do gits aber bi Versam e bsunders schmali Stell vom Tobel, wo me im 19. Joorhundert die erscht höchi Brugg über s Taal het chönne boue.
Die erschti isch e Holzbrugg gsi. Die isch ane 1828 bout worde und het e Lengi vo 66 Meter gha. Im Joor 1896 isch si zämegheit.
Die zwöiti isch e Brugg us Yse, wo ane 1897 gmacht worden isch. Si het 70 Meter Spannwyti. Hüt isch si als Bouzüüge vo der alte Ysebruggetechnik konserviert.
Kanton Strassburg-6
Dr Kànton Stroosburi-6 ìsch ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Stroosburi (Stàdt) ghert. Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum neje Arrondissement Stroosburi-Stàdt.
Gmeine
Dr Kànton bsteht üs eme Däil vun dr Stàdt Stroosburi. Stroosburi ìsch sit März 2015 ìn 6 Kànton ingedäilt.
Citroën BX
Der Citroën BX isch äs Auto wo vu 1982 bis 1994 baut worre isch. D'Limousinä "Berline" isch im Citroën-Werch in Rennes iner Bretagne sowiä im schpanischä Vigo, der Combi "Break" bi der Firma Heuliez härgschtellt cho. Vorteilä vum BX sind ds sehr komfortabli Fahrwärch und di trotzdem guäti Schtrassälaag, der grüümig Innärum, di übersichtlich Carosserie und di sparsamä und trotzdem rassigä Motorä. Der BX isch relativ guät roschtgschützt xi, und äs schtönd hüt na verhältnismässig vill vu denä Autos im Betrieb.
Entwickligsgschicht
D' Entwickligsarbätä am Citroën BX hend schu im Jahr 1977 ahgfangä.
Der Design-Entwurf isch vum Bertone-Designer Marcello Gandini urschprünglich fer Volvo, als Studiä "Tundra" vu 1979 entworfä cho, und im Citroën-Designzentrum Vélizy ama Fiinschliff unerzogä cho.
Di kantig BX-Carosserie isch mit nu halb so vill Schweisspunkt wiä ds Vorgengermodäll Citroën GSA uscho. Si isch bereits mit Hilf vu Computer (CAD) entwicklät. Äs isch bsundrä Wert uf Liichtbau gleit wordä, d'Heckklappä/Coferraumdeckäl, d'Siitäschiibä in dä C-Süülä bi dä Limousinä und bi dä meischtä aber nid bi allnä BX au d'Motorhuubä sind us Kunststoff gfertigät xi, und durch di Gwichtserschparniss isch der BX je nach Usfüärig sogar liichter xi wiä ds chlinner Vorgengärmodäll GSA.
Modällpalettä
RE/RI/RD: einfach usgschtattäti Benzin-Vergaser-/Benzin-Iischprützer-/Dieselversion, TRI/TRD: luxuriöser usgschtattäti Benzin/Dieselversion, GT/GTi: sportlicheri Benzin-Vergaser-/Benzin-Iischprützerversion GTi 16V/GTi 16S: sportlichi Version mit 16-Ventil, (frz: "16 Soupapes") TZI/TZD: luxuriöser usgschtattäti Benzin/Dieselversion wiä TRI/TRD ab 09/88 Star/TOP/Image/Millesime/Velvet: Sondermodäll
4WD
1989 hät Citroën d'Modäll BX 4WD und BX 4WD Break vorgschtellt. Er isch mitm 1.9-Liter-Motor mit 96-120PS oder, ussert iner Schwiiz, mitm 1.7-Liter-Turbodiesel-Motor usgschtattät xi. S Ahtriebsmechanik-Konzept mit permanentem Allradahtrieb mit 100%-sperrbarem Zentraldifferenzial und, bi ABS-Versionä, TORSEN-Differenzial aner Hinterachs, erinnerät an Audi Quattro. Bemerkenswärt isch, dass 4WD-Modäll im Innä- und Coferraum trotz der Hinterachs-Ahtriebsmechanik gnau gliich vill Platz büütät wiäs 4x2-Modäll! Dank der Hydropneumatik mit iischtellbarer Bodäfriiheit isch der BX vill Gländegängiger als mengä ander 4x4.
Am 4WD-Modäll sind im Underbodä aber vill Teili komplett andersch als bim 4x2-Modäll, und nid mit 4x2-Teili ustuschbar, drum au sehr vill tüürer und z. T. gar nüm erhältlich, zum Bischpil der Uspuff. Leider ischd Verzahnig an der Wellä zwüschä Verteiler- und Schaltgetriebe vill zschwach usglait und gait bi fasch allnä BX 4WD kabutt. S Ersatzteil isch neu nümä meh lieferbar und der Ustusch erforderät d'Demontage vu Motor und Getriebe.
D'Ablösig
S'End vum BX isch in 2 Schritt cho: 1993 isch ds Nachfolgemodäll Xantia vorgschtellt cho und d'BX-Limousiinä-Produktion iigschtellt. 1994 isch denn au der Break usm Modällprogramm gschtrichä cho.
Ipsach
Ipse (amtlech Ipsach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Ipse isch es Dorf am rächte Stade vom Bielersee. D Gmeindsflächi bsteit us 53,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 6,3 % Waud u 40,5 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Nidou im Norde, Poort u Bämung im Oschten un Sutz-Lattrige im Süde.
Gschicht
Ipse isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1265-66 aus Ipzacho. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,3 % gläge.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,0 %, CVP 1,8 %, EVP 2,1 %, FDP 12,5 %. GLP 6,6 %, GP 7,1 %, SP 22,7 %, SVP 29,6 %, Suschtigi 3,6 %.
Gmeindspresidänt vo Ipse isch dr Bernhard Bachmann (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3266 Ywohner 86,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 8,8 % Französisch u 1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Ipse ghört zum Hochalemannisch.
CIA World Factbook
The World Factbook, (1975 bis 1980 National Basic Intelligence Factbook, au as CIA World Factbook bezäichnet), wird vo dr CIA uusegee und enthaltet statistischi Date über alli Länder uf dr Wält, vor allem us de Beriich Demografii, Wirtschaft, Infrastruktur, Politik und Milidäär. Es het din au Liste vo Länderabchürzige, Flagge etc.
S World Factbook isch ursprünglig gmacht worde für die Aaghöörige vo dr Bundesregierig vo de Veräinigte Staate; es isch zum erste Mol 1962 as Ghäimdokumänt erschiine. Sit 1971 existiert au en öffentlig zuegängligi Versioon; sit 1975 wird s World Factbook druckt veröffentligt. Sit 1994 cha mä s im Internet as HTML Dokumänt lääse. Es wird jedi Wuche aktualisiert und isch doorum immer aktueller as die druckti Fassig. Alli Usgoobe si sit 2000 komplett zum Download im Internet.
Sankt Nikolaus
Mit Sankt Nikolaus isch maischtens de Nikolaus vo Myra (3./4. Jh. n. Chr.), en griechisch-byzantinische Bischof gmaint.
Sankt Nikolaus oder St. Nikolaus chan witers bedüte:
Lueg au:
Karl-Josef Fuchs
Lääbe
Dr Fuchs stammt us ere Gaschtwirtsfamilie un fiert hit in fimter Generazion s Hotel Spielweg z Minschterdal. S Huus ghert dr Familie syter anne 1861.
Vu 1977 bis 1980 het er sy Lehr im Reschtaurant Schwarze Adler bim Franz Keller Junior un em Senior gmacht; s Reschtaurant wird syter 1969 mit eme Michelin-Stärn uuszaichnet. No hter er im Le Canard z Hamburg un in dr Schweizer Stuben z Wertheim-Bettingen gschafft. Anne 1986 isch dr Karl-Josef Fuchs an haimische Härd im Spielweg retuurgchehrt. Dr Fuchs isch Grindigsmitglid vu dr Jeunes Restaurateurs d’Europe z Dytschland, ere Verainigung vu untertzwische 50 junge dytsche Spitzechech. Syt 1995 produziert er in dr aigene Cheeserei drei Spielweger Cheessorte.
Dr Fuchs isch ghyrote un het mit syre Frau Sabine zwoo Deechtere, Kristin un Viktoria.
St. Niklaus
St. Niklaus isch de Name vo däne Ortschafte:
St. Niklaus isch de Name vo däne Pfarrcherche oder Pfarreie:
Lueg au:
Budapest
Budapest (ungarischi Ussproch (]; ) isch d'Hauptstadt vu Ungarn. Si hät uugfähr 1,7 Millione Iiwohenr un isch di achtgröschti Stadt in de Europäische Union. D'Eiheitsgmeind Budapest isch 1873 entstande, wu mä die vorhär selbständige Stedt Buda, Pest un Óbuda zämegläit het.
Budapest isch di einzigi ungarischi Stadt, wu zu keim Komitat ghört, sundern sälber dr Komitatsstatus hät. {{ImDruckVerbergen|
Lag
Budapest ghört zu Transdanuubie un litt zwüsche de Große Ungarische Diefebeni un de Budaer Bärg. Di ungarischi Hauptstadt litt zu beide Site vu de Donau, wu innerhalb vum Budapest dräi Insle hät. De höchst Punkt isch uff em János-hegy.
Chliima
S Budapester Chliima isch e kontinentals; wäge de Bärg, wu d'Niderschleg vu de Stadt abschirme, isch es rächt druche. De wermst Monet isch de Juuli mit 24,8, de chältist de Jänner mit 0,2 Grad Durchschnittstemperatuur. D'Temperatuure chönne abber starch schwanke, eso erreiche si im Summer viilmol 38 Grad, im Winder degege chönne si uff -20 Grad sinke. Friehlig un Härbscht sin niderschlagsriich (in einem Johr ghäie rund 617 Milimeter Niderschlag), de Winter isch normalerwis churz, druche un nit allzüe chalt. Wiil's viilmol z wenig Wind hät, bildet sich nit sälte Näbel. }}
Etymologii
D'Stedt Pest un Buda drätte ab de Reformzit zämme uff. E elteri Form vum Namme isch „Pest-Buda“, also mit de größere un wichtigere Stadt vornedraa. Wäge de (im Ungarische sältene) Folg vu dräi Konsonante in de Mitti isch allerdings au d'Form Budapest vorchuu, wu au scho im Grof István Széchenyi sinem Wärch Világ („Wält“) verwändet wird. Wu sich d'Stedt vereinigt hänn, isch scho selbstverständlig vu „Budapest“ gschwätzt wore.
Buda isch sälli Stadt gsi, wu am Blatz vum antiike Aquincum entstanden isch; de Namme Óbuda (Altbuda) wird erscht noch em Mongolesturm erwähnt, während s Schloss Buda „Újbuda“ („Neubuda“) gnännt woren isch. Chronike us em Mittelalter gänn aa, ass de Namme vum Bleda, em Brüeder vum Attila chunnt, allerdings wird aagnuu, dass dodevuu numme stimmt, dass de Namme vum ene Personenaame chönnt chuu (es hät im Mittelalter „Buda“ als Personenamme gee). Noch ere andere Theorii, wu's allerdings keini Bewiis defür gitt, goht Buda uff s slawisch Wort voda (Wasser) zruck, wie au di römischi Bezeichnig „Aquincum“ uff e keltischs Wort mit ähnliger Bedütig chönnt Bezug gnuu ha.
Gschicht
D Lag vu Budapest isch scho vor unserer Ziträchnig bliebt gsi, so hänn sich in de Antiike d Kelte im hüttige Óbuda aagsidelt. Di erschti Erwähnig vum hüttige Budapest goht uff s Johr 89 vor Chrischtus zruck. Wu sich d Römer bis an d Donau usbreitet gha hänn, isch Aquincum am Blatz vu de keltische Sidlig gründet wore, dank siner günschtige Lag an de Donau hät's chönne zum Sitz vum Statthalter were. Im 4. Johrhundert isch de Iifluss vum römische Riich zruckgange un zur Zit vu de Völcherwanderig sin nochenand Hunne, Gote, Langobarde un Aware zu de Herrscher wore. Noch de Landnahm durch d'Magyare hät's zwei Stedt gee, nämmlig Pest un Buda westlig bzw. östlig vu de Donau. Im 11. Johrhundert isch am Füeß vum Gellért-Bärg e wichtige Donau-Übbergang bout wore.
1241 sin Buda un Pest Opfer im Mongolesturm un fast vollständig zerstört wore. Denoch isch s Schloss Buda bout wore, Buda isch Sitz vum Chönig gsi. Pest uff de andere Site hät sich zum ene wichtige Handelszäntrùm entwickelt.
1526 un 1541 sin Buda un Pest zämme mit em rästlige Ungarn vu de osmanische Türke iignuu wore; Pest isch noch de Zerstörige vu säller Zit lang nit widderuffbout wore. Ußer de türkische Beder sin zu dere Zit wenig Dänkmöler entstande. Erscht mit de Industrialisierig isch widder e Uffschwung chuu, zum Bispil durch de Bou vu-n-ere Chettebruck us Bööt übber d Donau, wu Rüehm un e Bevölcherigswachstum für d Stadt brocht hät. Us dere Blietezit sin Barockchilche erhalte, ußerdemm isch dört s Rothuus bout wore, wu's hütt no gitt. D Umsidlig vu de chöniglige Iirichtige vu Bratislava un vu de Universitet vu Nagyszombathely dohär hät d Entwicklig noo witer gfördert.
Am 15. Merz 1848 isch di Ungarischi Revolution usbroche, im Lauf vu de Fräiheitschämpf isch Pest-Buda zum Regierigssitz vu Ungarn wore. Mit de Iinahm vu Buda durch d'Habsburger sin di ungarische Stritchräft gfalle.
D'Niderlag hät e Unterdruckig durch d'Östriicher zur Folg gha un erscht noch em Östriichisch-Ungarische Usgliich hät d'Entwicklig chönne witergoh. Am 17. Novämber 1873 sin Buda, Óbuda un Pest zämmeglèggt wore. Di neui Stadt isch d'Hauptstadt vum Chönigriich Ungarn gsi un au s kulturäll, administratiiv un wirtschaftlig Zäntrùm wore.
De Erscht Wältchrieg hät viili Lüt s Läbe chostet. Mit de Machtübbernahm vum Miklós Horthy (1919) isch di kommunisdischi Regierig beändet wore. Im Zweite Wältchrieg hänn di Dütsche Budapest bsetzt; di jüdischi Bevölcherig isch in Konzentrationslager verschleppt wore un infolg vu de Bsetzig sin rund 38.000 Iiwohner ums Läbe chuu. Vu 1945 bis 1949 hät mer d'Stadt widderuffbout, wudruffhii d'Iiwohnerzahl widder aagstige-n-isch.
Wiil d'Bevölcherig mit em stalinisdische Staat uuzfride gsi isch, isch 1956 de Ungarisch Volchsuffstand usbroche. Er isch vu de sowjetische Druppe nidergschla wore, sälli hänn in einzelne Stadtdeil au schwäri Zerstörige zruckgloo.
Stadtgliderig
Budapest isch ursprünglig in Pest, Buda un Óbuda glidert gsi. Dodebii isch Buda westlig vu de Donau un hät rund e Drittel vu de Stadt usgmacht. Uff de gliiche Site litt Óbuda; Pest isch östlig vu de Donau.
Am 1. Jänner 1950 hät mer Budapest in 22 Bezirk glidert, de 23. Bezirk Soroksár isch spöter dezüechuu. De Stadtbezirk I isch in de Mitti vu de Stadt, wu sich s Burgviertel befindet, deno sin d'Bezirk im Uuhrzeigersinn noch usse duurenummeriert, de Stadtbezirk II isch im Nordweste vum Burgeviertel.
Alli Bezirk sin ußerdemm in Stadtdeil unterglidert. }}
Kultuur un Sehenswürdigkeite
Budapest isch riich an kulturälle un hisdorische Sehenswürdigkeite, e baar devuu ghöre zum UNESCO-Wältkultuurerb wie d'Andrássy út, e Allee zwüsche de Innestadt un em Stadtwäldli, s Burgeviertel (lüeg unte) un de Heldeblatz (Hősök tere) zwüsche Andrássy út un Stadtwäldli; sini Statuue erinnert an d'Helde us de ungarische Gschicht.
Musee un Usstellige
Im Ungarische Nationalmuseùm (Magyar Nemzeti Múzeum) sin Usstellige vu wältberiehmte Gegeständ im Zämmehang mit de ungarische Gschicht z finde. Ei Duurusstellig brichtet übber d'Gschicht vu Ungarn vu de Staatsgründig bis 1990, e anderi vu de Vorgschicht, d. h. vu 400.000 v. e. Chr. bis 804 n. e. Chr. De wohl beriehmtest Gegestand isch d'Chrone vum István I., wu eins vu de Symbol vu Ungarn isch.
De Burgpalast bärgt di Ungarischi Nationalgalerii (Magyar Nemzeti Galéria), di gröschti Sammlig zu de Entstehig un Entwicklig vu de ungarische Chunscht mit ere Sammlig vu Chunschtobjäkt. S Spektrùm längt vu mittelalterliger un Renaissance- übber gotischi un barocki bis hii zu Chunscht vum 19. un 20. Johrhundert.
Weniger iiheimischi Chunscht findet sich im Museùm vu de schöne Chünscht (Szépművészeti Múzeum). Mit wit meh wie 100.000 Chunschtobjäkt isch es s gröscht Museùm vu Ungarn; d'Usstelligsobjäkt umfasse d'Universalchunscht vu ganz Europa un us alle Zitalter.
Architektuur
D'Fischerbastäi (Halászbástya) bstoht us eme Haupt- un fümf witere chreisrunde Dürm. S Land am Füeß vum Bärg, wu si stoht, isch friehjer vu de Fischer gschützt wore un Schaublatz vum ene Fischermärkt gsi. Näbem Gebäu stoht e prunkvolli Statuue vum Chönig István I.
Im Burgviertel (Várnegyed) sin zahlriichi mittelalterligi Dänkmöler un Gebäu z finde. S bekanntest Gebäu devuu un gliichzitig eins vu de bekannteste vu de ganze Stadt isch de Burgpalast, wu sini Ursprüng im 13. Johrhundert hät un sit de Erbouig durch de Béla IV. vu viile ungarische Chönig bewohnt un in siner Architektuur beiiflusst wore-n-isch. S ganz Burgviertel ghört sit 1987 zum UNESCO-Wältkultuurerb.
Di ehemoligi römischi Sidlig Aquincum isch s eltist Züügnìs vu Architektuur z Budapest. Es litt z Óbuda un isch vor allem im 2. un 3. Johrhundert s Zäntrùm vu Pannonie gsi. S Museùm isch 1894 im neoklassische Stiil entstande.
Näbe dene un zahlriiche andere Gebäu wird s Stadtbild au vu de Donaubrucke (Széchenyi Lánchíd, Szabadsági híd, Margit híd, Erzsébet híd) brägt. Au s Parlamänt (Országház odder Parlament) mit ere Längi vu 268 un ere Höchi vu 98 Meter isch markant. Zwüsche 1884 un 1904 isch es als Symbol vum Nationalbewusstsii entstande, d'Nationalversammlig isch dört allerdings erscht sit 1990 aasässig.
Badetourismùs
Z Budapest hät's au mehreri Heilbeder; es isch eini vu de wenige Hauptstedt, wu Thermalquälle z finde sin. Einzelni vu de Beder hänn ihri Ursprüng in de Türkezit. S Rudas Gyógyfürdő isch us religiöse Gründ bout wore, wiil noch em islamische Glaube Wasser numme reinigt, wenn's fließt. S Gellért-Bad isch im 13. Johrhundert zum erschte Mol benutzt wore, wu de András II. e Chrankehuus mit Heilbad hät boue loo; s jetzig Bad im Jugendstiil isch vu 1912-18. S Széchenyi Gyógyfürdő, de gröscht Badekumpläx vu Europa, behärbärgt näbe 18 Becke (devuu dräi dusse) au e Chrankehuus. {{ImDruckVerbergen|
Ministerium für Finanzen Baden-Württemberg
S Ministerium für Finanze Baade-Württebärg isch en Oobersti Landesbehörde. Es isch e Ministerium in dr Verwaltig vom Land Baade-Württebärg. D Behörde het iire Sitz am Schlossblatz 4 in dr Landeshauptstadt Stuttgart.
Läitig
Dr Danyal Bayaz (vo de Grüene) isch dr Minister sit 2021, d Gisela Splett (Grüene) isch sit 2016 d Staatssekretäärin. Dr läitend Beamti und Amtsschef isch sit 2016 dr Ministeriaaldiräkder Jörg Krauss (vo de Grüene). dr Amtsläiter vom Finanzministerium isch dr Finanzminister, understützt vom Staatssekretäär.
Gschicht
Am 12. Mai 2011 isch s für d Zit vo dr grüen-roote Legislatuurperioode bis Mai 2016 mit em Wirtschaftsministerium zum Ministerium für Finanze und Wirtschaft Baade-Württebärg zsämmegschlosse worde. Wo s Kabinett Kretschmann II d Regierig übernoo het, isch s Ministerium wiider äigeständig worde.
Dr Gschäftsberiich
Zum Gschäftsberiich ghööre:
Kwelle
Dr Ardikel «Ministerium für Finanzen Baden-Württemberg» uf dr dütsche Wikipedia
La Forêt-Fouesnant
La Forêt-Fouesnant (bretonisch Ar Forest-Fouenant) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
La Forêt-Fouesnant lyt an dr Bucht vu La Forêt (Baie de La Forêt) am Atlantik, 14 km vu Quimper un 65 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 98 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Evarzec im Norde, Saint-Ivy im Nordoschte, Concarneau im Oschte, Concarneau im Sidoschte, Fouesnant im Sidweschte, Fouesnant im Weschte un Fouesnant im Nordweschte. Zue dr Gmain ghere d Wyler Beg Menez, Croas Avalou, La Grande Halte, Le Vieux Port, La Haie, Kerroran, Kerleven, Kertoban, Menez Bonidou un Kroas prenn.
Gschicht
La Forêt-Fouesnant isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1022-1058 as Forest de Fuinant.
Verwaltig
vu La Forêt-Fouesnant isch. La Forêt-Fouesnant ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu La Forêt-Fouesnant ghert zem Bretonisch.
Merlevenez
Merlevenez (bretonisch Brelevenez) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Merlevenez lyt 36 km vu Vannes un 10 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 1 m un 40 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Hennebont im Nordweschte, Kervignac im Norde, Nostang im Nordoschte, Plouhinec im Weschte un Sidweschte un Sainte-Hélène im Side un Oschte.
Regierungssystem
Es Regierigssystem beschriibt di formali Usgstaltig und d Funkzionswiis von ere Regierig. S Wort Regierigssystem wird glägentlich au als Synonym für de Begriff „politisches System“ verwändet, obschon letschteres im eigentliche Sinn en abstraktere Begriff isch.
Merlevenez
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Merlevenez ghert zum Bretonisch.
Regierungssystem
Zentral für d Typologisierig vom e Regierigssystem isch d Frag, wie s Staatsoberhaupt, de Regierigschef und s Parlamänt zunenand stönd, bzw. d Kompetänze vo de einzelne politische Instituzione.
Underscheidig
Wichtegi Regierigssystem sind:
Sihlsee
De Sihlsee isch en Stau- oder Spychersee im Sihlhochtal bi Aisidlä im Kanton Schwyz.
Stauwärk
De See werd vo de Sihl durflosse und hät drü Bauwärch, wonen staued. Do isch emol e 33 Meter hochi und 124 Meter langi Stumuur am Nordendi vom See, wo de Abfluss i d Sihl reglet. Im Nordweste verhinderet de Hüendermattdamm, wo mit schwäre Stai uf de Seesyte baut worde isch, es abflüüsse i Richtig Alp (en Fluss, wo vom Brunni her chunnt). Dänn häts no am ander Endi (Südsyte) en öpe 800 Meter lange Abschlussdamm, wo es Überlaufe quasi rückwärts i Richtig Underiibrig oder Stuude verhinderet.
Mit ere Flächi vo 10,72 km² isch de Sihlsee de flächemässig grösti Stausee vo de Schwiz. Er hät e Längi vo 8,5 km und e maximali Braiti vo 2,5 km. Mit ere Tüüfi vo 23 Meter isches zuglich vo dä grosse Stauseea i de Schwiz, dä, wo am wenigste tüüf isch. D Höchi vom normale Wasserspiegel werd mit aageh.
Gschicht
Mit em Bau vo de nötige Bauwärk, inkl. dä beede Brugge und de Strosse rundume, hät me 1932 aagfange. 1937 isch denn s Tal gflueted worde und de Betriib vom Etzelwärk zwüsched Altedorf und Pfäffike ufgno worde.
Eizelle
D Äizälle (, Meerzaal: ova) oder Oocyte (gr. Oos, Äi; kytos ‚Zälle‘) isch die wiibligi Käimzälle vo zwäigschlächtlige Lääbewääse. Si isch Däil vo dr generative Vermeerig dur Oogamii und enthaltet alli genetische Aalaage vom wiiblige Lääbewääse, wo an d Noochkomme witergee wärde. D Äizälle si haploidi Zälle, das häisst si enthalte nume äi Satz vo Chromosome.
Wääred dr männlig Gamet, z. B. s Spermium, nume Kärn-DNA bi dr Bildig vo dr Zygote biistüürt, liiferet d Äizälle mäistens die allgemäini zelluläri Umgääbig wie s Cytoplasma und d Organelle, wo sich din befinde.
In de Mitochondrie und bi Pflanze au in de Plastid het s ebefalls DNA, wo mäistens nume vo dr Mueter vererbt wird.
Bi Pflanze reedet mä nid vo Äizälle, sondern vo wiiblige Gamete. Si si mäistens wie d Äizälle vo de Dier wääsentlig gröösser as die männlige Käimzälle.
Vilmol brucht mä s Wort Äi für d Äizälle. So säit mä Äiläiter, Äisprung usw. Gnau gnoo isch en Äi aber s früeje Stadium vo dr sälbständige Furtentwigglig (Ontogenii) vom ene Ovipar, eme Dier wo Äier läit. Es enthaltet näben dr Äizälle Näärstoff und e Schaale, wo s ganze Äi schützt.
Wollhaarmammut
S Wullehoormammut, au Wullemammut oder Fällmammut (Mammuthus primigenius), isch en usgstorbnigi Art us dr Familie vo de Elifante. Die Art vo de Mammut het sich im Übergang vom Altpleistozän zum Mittelpleistozän vor öbbe 800'000 bis 600'000 Joor in Sibirie entwigglet und het die chaltzitlige Steppe im nördlige Öirasie und Nordamerika bsiidlet. Es isch die letschti Art in dr plio- und pleistozäne Entwigglig vo de Mammut. Am Ändi vom Pleistozän isch s Wullehoormammut in groosse Däil vo sim Verbräitigsgebiet usgstorbe, het aber regional in e baar Rästpopulazione bis ins middlere Holozän (1800 v. d. Z.) überläbt.
Dr Grund für s Usstärbe vom Wullehoormammut
Hützudags dängge e Hufe, ass dr Grund für s Ustärbe vom Mammut woorschinlig e Kombinazion vo zwäi Faktore gsi sig, vom Klima und vom Mensch. Die klimatische Verändrige zwüschen em spoote Pleistozän und em früeje Holozän häi drzue gfüert, ass s Wullehoormammut groossi Däil vo sim Verbräitigsgebiet verloore het. So isch es zletscht uf die arktische Gebiet vo Sibirie beschränggt gsi. Mit em Gebietsverlust isch au d Populazion seer vil chliiner und dorum aafelliger worde, und d Jagd, wo dr Mensch uf sä gmacht het, het drzuegfüert, ass d Art schliesslig ändgültig usgstorbe isch.
Communauté de communes d’Alsace Bossue
D Communauté de communes de l'Alsace Bossue isch bis 2016 e Kommunalverband im Regionale Naturpark Vosges du Nord im Krummen Elsass. Si het 32 Gmäinde mit ere Flechi vo 226 km² umfasst, het 13'735 Iiwooner ghaa und d Bevölkerigsdichdi isch 61 Iiwooner/km² gsii. Dr Sitz isch Diemeringe gsii und dr Bresidänt dr Jean Mathia.
Gschicht
1984 isch en erste Kommunalverband Syndicat Intercommunal à Vocations Multiples (SIVOM) entstande, wo us 42 Gmäinde bestande het. 1995 isch er zur Communauté de Communes de l’Alsace Bossue erwiiteret worde, wo 45 Gmäinde veräinigt het, wo im Gebiet vo de Ortschafte Sarre-Union, Diemeringe und Drulinge lige. 1997 het mä dr Naame vom Kommunalverband wider in Syndicat Intercommunal à Vocations Multiples gänderet. 1998 isch d SIVOM in zwäi Kommunalverbänd iidäilt worde, d Communauté de communes de l'Alsace Bossue mit 32 Gmäinde und d Communauté de communes du Pays de Sarre-Union, wo us 13 Gmäinde bestoot.
Zum 1. Jänner 2017 isch dr Kommunalverband mit dr Communauté de communes du Pays de Sarre-Union zum neue Verband Communauté de communes de l’Alsace Bossue fusioniert worde.
Simchat Torah
Simchat Torah (hebr. שִׂמְחַת תּוֹרָה, dütsch „Fröid vo dr Torah“, d. h. vom Gsetz) isch dr letschti vo de jüüdische Fiirdig im Herbst, wo mit em Laubhüttefest (Sukkot) aafönge. In orthodoxe und konservative Gmäinde in dr Diaspora wird er as dr zwäiti Daag vom Schemini Azeret-Fest am 23. Tischri, em sibte Monet im jüüdische Kaländer, im Septämber oder Oktober gfiirt – z Israel und in sälle Reformgmäinde, wo Schemini Azeret nume äi Daag lang isch, begoot men en zämme mit Schemini Azeret am 22. Tischri. D Simchat Torah isch au bi weniger religiööse Juude, vor allem bi Familie mit Chind, seer beliebt.
D Simchat Torah isch as äigeständige Fiirdig im Middelalter entstande, in dr Zit vo de Gaonim, wo sich dr jöörligi Züklus für d Vorlääsig vo dr Torah duuregsetzt het. D Brüüch an däm Fiirdig häi sich über e lengeri Zit entwicklet und es es cha groossi Underschiid gee je noch em Ort und dr Usrichdig vo dr Gmäind.
Sit em 14. Joorhundert goot an däm Fest d Vorlääsig vo dr Torah, de fümf Büecher Moses, in dr Sünagooge mit em letschte Abschnitt vom fümfte Buech z Änd und mä foot sofort wider mit em erste Abschnitt vom erste Buech wider aa. Öbbe zur gliiche Zit isch dr Bruuch entstande, d Torahrolle in ere Brozessioon in dr Sünagooge umezdrääge. Dene Umgäng säit mä Hakafot. Im 16. Joorhundert isch üüblig worde, ass mä am Oobe vom Fest alli Torahrolle us em Torahschrank uusegnoo het und mä sä um s Lääsipult umedräit het. Hüt wärde d Torahrolle in siibe Hakafot (Umgäng) in dr Sünagooge um s Lääsipult dräit. Sit dr früeje Nöizit danzt und singt mä drzue, und d Hakafot bruuche entsprächend vil Zit. Es git Gmäinde wo scho am Oobe us dr Torah vorglääse wird.
Wäärend em Morgegottesdienst widerholt mä d Hakafot, bevor mä us dr Torah liist. In e Hufe Gmäinde rüeft mä an däm Daag alli erwaggsene Manne zur Torah, wo aawääsend si, in Reformgmäinde au d Fraue, und dr entsprächendi Torahabschnitt wird so vilmol wie nöötig widerhoolt. Zum Abschluss wärde alli Chind gmäinsam ufgrüeft. In de mäiste Gmäinde isch s üüblig, ass zwäi Gmäindimitgliider as bsundrigi Eer zum letschte und zum erste Abschnitt vo dr Torah ufgrüeft wärde, in e baar sephardische Gmäinde sis drei oder nume äins. Die wo dr letscht Abschnitt lääse, wärde as Chatan oder Kallat Tora (Brütigam oder Brut vo dr Tora (Gsetz)) bezäichnet, die wo dr erst lääse as Chatan oder Kallat Bereschit (Brütigam oder Brut vom Aafang (Genesis)). Mä erwartet von ene, ass si noch em Gottesdienst zum ene Empfang dääte iilaade und dr Gmäind Gäld für wooldäätigi Zwäck dääte spände.
Für d Chinder isch Simchat Torah e bsundrige Festdaag, wo si an de Brozessioone mitmache, noch em aschkenasische Bruuch mit bsundrige Fäänli, und men ene Frücht und Süessigkäite schänkt.
Bewässerung
Bewässerig isch d Versorgig vo Kulturland mit Wasser, zum s Wachstum vo Pflanze z fördere und Rääge, wo feelt, z ersetze. Drbii wird vor allem in aride Regione zwüsche de Wändikräis bewässeret, zum dr Sunneschiin und die hooche Tämprature usznütze. Aber au in humide Regione wird für Pflanze, wo vil Wasser bruche wie Riis, oder zum e jooreszitligi Drochefaase z überstoo, bewässeret.
Bewässerigsverfaare
Zum Bewässere wärde landwirtschaftligi Technike verwändet, wo zum Däil uralt si. In vile früeje Hochkulture, wie z Egüpte, Mesopotamie, Indie, China, Ostafrika oder im vorkolumbische Amerika, het mä mit intensive Bewässerigstechnike die landwirtschaftligi Brodukzion so fest chönne vergröössere, ass d Bevölkerig stark gwaggse isch. Es git au d Aasicht, ass d Organisazioon, wo nötig gsi isch zum d Bewässerigssüsteem ufzbaue und in Stand z halte, e dr Bildig vo organisierte gsellschaftlige Strukture e wääsentlige Impuls gee het.
E Hufe vo de Verfaare zur Oberflechibewässerig wärde sit Joorduusige braktiziert. Die mäiste vo ene häi au hüte no e groossi Bedütig, wil si chostegünstig si und ooni ufwändigi technischi Aalaage chönne bedriibe wärde. Es git verschidnigi Stau- und Riiselverfaare zum Oberglechene z bewässere, wo alli s Brobleem häi, ass vil vom Bewässerigswasser verdunstet oder versickeret und eso verloore goot.
Bi Stauverfaare wärde Ackerfurche oder blanierti bzw. umdämmti Flechene under Wasser gsetzt. D Stauverfaare ghööre zu de Verfaare in dr Bewässerigswirtschaft, wo uf dr ganze Wält am hüfigste aagwändet wärde. Technisch komplizierter si Beräägnigsverfaare, wo mä mit stazionäre oder mobile Sprüeaalaage bewässeret. Die Verfaare wärde hauptsächlig in humide Klimaberiich aagwändet.
Im Geegesatz zur Oberflechibewässerig wird bi dr Underfluerbewässerig s Wasser vo unde vom Boode us dr Pflanze zuegfüert. Wenn dr Grundwasserspiegel nid hooch gnueg isch, muess er hööcher gmacht wärde, oder mä vergrabt Wasserläitige mit Löcher und Schlitz, so dass d Wurzle ans Wasser chömme. Eso git s zwar käni Verlust wil s Wasser verdunstet, aber vil Wasser goot dur Versickerig verloore und dr Oberbode cha versalze und muess immer wider emol entwässeret wärde.
Bi de Mikrobewässerigsverfaare wird nume e chliine Däil vom Bode bewässeret, und zwar nume dört, wo d Pflanze s Wasser chönne usnütze. Es brucht im Vergliich zu Beräägnisverfaare vil weniger Wasser und cha au uf Bööde aagwändet wärde, wo nid eebe si.
La Martyre
La Martyre (bretonisch Ar Merzher-Salaun) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
La Martyre lyt 51 km vu Quimper un 25 km vu Brest uf ere Hechi zwische 49 m un 191 m iber Normalnull.
Gschicht
La Martyre isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1363 as ''Eccl. Beatae Mariae du Merzer (1428 Notre Dame du Merzer, 15. Jh. Merzer Salaun, 1630 La Mortire'').
Verwaltig
vu La Martyre isch. La Martyre ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu La Martyre ghert zem Bretonisch.
Communauté de l'Agglomération Belfortaine
D Communauté d'agglomération Belfortaine isch en interkommunale Verband mit 30 Mitgliidsgmäinde im Departemänt Territoire de Belfort in dr Regioon Franche-Comté. 94'816 Iiwooner (2009) lääbe dört uf ere Flechi vo 174,7 km². Dr Sitz isch Belfort. D Communauté het e Büdsche vo 88 Millione Euro.
Gschicht
D Communauté isch 1973 gründet worde as e stedtische Distrikt und isch noch 1991 zun ere communauté d'agglomération worde.
Vo 1977 bis 2008 isch si vom Jean-Pierre Chevènement bresidiert worde, sit denn isch dr Étienne Butzbach Bresidänt.
D Mitgliidsgmäinde
Die 30 Gmäinde mache d Communauté us:
Kanton Strassburg-7
Dr Kànton Stroosburi-7 ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Stàdt ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Stroosburi (Stàdt) ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum neje Arrondissement Stroosburi-Stàdt.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Gmeine
Dr Kànton ìsch üs eme Däil vun dr Stàdt Stroosburi bstànde.
Stroosburi ìsch bìs 2014 ìn 10 Kànton ingedäilt gsin. Stroosburi-7 ìsch no dr Inwohner dr viertgrescht Stàdtdäil gsin.
Feuerfische
Fürfisch, oft au Rotfürfisch gnennt, sind Bewohner vo de Koralleriff vom tropische Indopazifik und vom Rote Meer. Si ghöre zur dr Ornig vo dr Panzerwange. Si falle uf dur ihri grosse, fächerförmige Brustflosse, mit eme dichte Muster mit rötliche bzw. brünliche und wisse Querstreife. Die Färbige und die konturlosi Gstallt vom Fisch dient zur Tarnig und verbirgt dr Fürfisch. Fürfisch wärde je nach Art 12 bis 38cm lang.
Italianisierung
Im Bsundere bezäichnet dr Begriff dr Versuech vo dr faschistische Regierig vom Köönigriich Itaalie, wo 1922 an d Macht cho isch, d Gebiet mit nit-italiäänische Bevölkerige, wo im Raame vom Irredentismus zu Itaalie cho si, sproochlig und kulturell italiäänisch z dominiere und iine iiri äigeni Identidäät wägznee.
Feuerfische
Verbreitig
Fürfisch lebe in Fels- und Koralleriff vom tropische Indopazifik und vom Rote Meer. Einigi Arte hei e sehr grosses Verbreitigsgebiet, während anderi, wie dr Hawaii-Fürfisch numme inere sehr kleine Region läbt. Jungfisch findet me au inere Mangrove. Fast alli Arte läbe standorttreu und usschliesslich im Flachwasser. In letster Zit het me Fürfisch au im westliche Atlantik, an dr Ostküste vo dr USA, vo Florida bis New York gfunde. Das si Exemplar, wo entweder vo verantwortigslose Meeraquarianer usgsetzt si, oder wo als Jungfisch mit em Ballastwasser vo Schiff igschleppt si. Dr indischi Rotfürfisch söll inzwüsche durch dr Suezkanal ins südöstlichi Mittelmeer igwanderet si.
Italianisierung
Kwelle
Dr Ardikel «Italianisierung» uf dr dütsche Wikipedia
Feuerfische
Gift
Wie fast alli Skorpionfisch (Scorpaenidae) sind Fürfisch, mit Usnahm vom Schöne Zwergfürfisch (Dendrochirus bellus) und Bleekers Zwergfürfisch (Ebosia bleekeri), giftig. S Gift befindet sich in de 13 Hartstrahle vo dr erste Rückeflosse, in de drei Hartstrahle vo dr Afterflosse und in de beide Hartstrahle vo de Buchflosse. An jedem Hartstrahl befinde sich zwei Längsfurche, wo in de obere zwei Drittle mit giftproduzierendem Drüsegwärb usgstattet sind. Furche und Drüsegwäb sind von ere dünne Hut überzoge, e Giftkanal gits nid. Bim Stich riisst d Hut und s Gift wird us de Drüsene usedruckt. Das Gift enthaltet Acetylcholin, wo Muskelzucke uslösst, sowie eh bishär unbekannts Toxin. Es isch sehr schmärzhaft, aber für e Mensch nid tödlich. S Gift wird nid igsetzt zum Beuti zfange, sondern nur zur Verteidigung. Bi Gefahre streckt dr Fürfisch sini giftigi Flossenstrahlene ihm Agrifer entgege. Trotzdem wärde Fürfische vo Raubfisch gfrässe. Zackebarsch, Flötefisch und Anglerfisch schlucke sie im Ganze, mit em Kopf vora. Igelfisch verbiße Fürfisch und frässe denn d Einzelteili.
Ernährig
Alli Fürfisch s carnivor, die größere Arte läbe meistens vo klinere Fisch, wie Grundlä, Schliimfisch, Glas- oder Kardinalbarsch. Klineri Arte fresse vor allem klineri Krebstier. Au jungi Kopffüeßler werde gefresse. D Beuti wird meistens met dä wit gspreizte Brustflosse en d Ängi trebe und den dorch plötzliches Öffe vum Mul igsugt. Oft jage mehreri Exemplar zämme ond kreise chlini Schwärm vo Bütetier i.
Fortpflanzig
D Fortpflanzig vom Fürfisch esch besher nor dorch Beobachtig vom Dendrochirus en freier Natur und im Aquarium bekannt. Kurzflosse-Zwärgfürfisch (Dendrochirus brachypterus) läbe in Gruppe mit eme dominante Männli ond mehrere kleini Männli und Wibli. De Zebra-Zwergfüerfisch (Dendrochirus zebra) läbt solitär und trifft Artgenosse nor an bestimmte Rendzvousplätz. De Balz fot nach Sonneontergang ah, nachdem sich d Männli heftig bekämpft ond Rivale us dem Revier trebe hend. Di Männli sölle sich während der Balz donkel, Wibli hell verfärbe. Bi laichbereite Wibli esch der Buch geschwolle und het e slbrigi Farb. Zom Ablaiche schwimme di Partner zur Wasseroberflächi, lege sech ouf di Site und stoße zur gliche Zit Eier und Same us. Di 2000 bis 15.000 Eier hänge in ere Masse zämme und tribe frei im Wasser. Di Larve schlöpfe nach 24 bis 36 Stunde mit ere Längi von 1 bis 1,5 Millimeter. Nach vier Tage sind ehri Brostflosse scho dütlich gwachse und di Tier vön a z frässe. Mit ere Längi vo eim Zentimeter gönd di Fisch zume versteckte Läbe in Fels- und Koralleriff über. Jungi Fürfisch hei oft Augefläcke uf de Flosse.
Iseltwald
Iseltwaald (amtlech Iseltwald) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Iseltwaald ligt am linke Stade vom Brienzersee. D Gmeindsflächi bsteit us 31,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 45,4 % Waud, 2,5 % Sidligsflächi u 20,5 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Iseltwaald isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus Iseltwalt. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Religion
79,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 25,0 %, CVP 1,8 %, EVP 3,6 %, FDP 4,5 %. GLP 0,5 %, GP 3,1 %, SP 11,9 %, SVP 42,2 %, Suschtigi 7,4 %.
Gmeindspresidänt vo Iseltwaald isch dr Fritz Abegglen-Hohler (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 434 Ywohner 97,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,7 % Italienisch.
Meslan
Meslan (bretonisch Melann) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Meslan lyt an dr Elle, 62 km vu Vannes un 28 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 35 m un 160 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Berné, Guilligomarc’h, Le Faouët, Lanvénégen, Priziac un Querrien.
Gschicht
Meslan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1282 as Meltan (1282: Mezlan, 1380: Mezlen, 1382: Meslan).
Verwaltig
vu Meslan isch. Meslan ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Meslan ghert zum Bretonisch.
Kunz (Musiker)
De Marco Kunz (* 14. Auguscht 1985 z Mouesee), isch en Schwiizer Mundartmusiker, wo unterm Künschtlername Kunz uftritt.
Läbe
De Kunz isch z Mouesee im Lozärnische ufgwachse. In sinere Familie het d Musik en höche Schtellewert gha. De Vater het z Oberchöuch im Jodelclub gsunge und au dihei isch vil gsunge worde. Uf de Guitarre vo sinere Schwöscht het de Kunz sich heimlich s Spile biibrochd. Mit 10i het er de national Nachwuchsjodler-Priss gwunne, isch spöter mit ere Rockband ufträte und het no in andere Musikformatione Erfahrig gsammled. Im 2012 het er sin erschte Vertrag bi Universal unterschribe und mit Chopf, Härz, Hand sis erschti Album ufgnoh. Produzent vo dem Mini-Album mit sächs Lieder isch de Phil Merk gsi us de Band vom Baschi gsi. Im Mai 2014 isch dann sis zwöit Album (s erschti "grossi") Eifach so veröffentlicht worde. Es isch mit dem Album bis uf Platz 13 vo de Schwiizer Hitparade cho während d Single Lüüt so wie mer uf Platz 3 vo de Single-Hitparade gschafft het. Mit Mundart Folk isch es Johr spöter s nächschti Album uf de Märt cho, wo grad uf em 1. Platz in d Hitparade iigschtige isch. Aafangs 2017 isch dann s Album No Hunger erschine, wo au grad a d Spitze vo de Charts cho isch.
De Kunz het au de Übername «Alpen-Gosling», wil er em US-Schauspieler Ryan Gosling ähnelich gseht.
Diskographii
Albe
Liider
Viktoria Fuchs
D Viktoria Fuchs (* 2. Augschte 1990 ) isch e dytschi Chechi un Gaschtwirti.
Lääbe
D Viktoria Fuchs isch e Dochter vum Karl-Josef Fuchs un stammt us ere Gaschtwirtsfamilie, wu in dr segste Generazion s Hotel Spielweg z Minschterdal im Schwarzwald fiert. Si het 2008 im Reschtaurant „Hirsche“ z Sulzburg unter dr Laitig vu dr Douce Steiner Chechi glehrt. Derno het si unter anderem im „Le Canard“ z Hamburg vum Ali Güngörmüs un im Reschtaurant „Luce d’Oro“ uf Schloss Elmau gschafft. Anne 2015 het si zäme mit ire Schweschter Kristin dr Familiebedrib ibernuu, sii isch Chuchischefi vum Reschtaurant un iri Schweschter isch fir dr Service zueständig. Wu im Merz 2020 im Zug vu dr COVID-19-Pandemy s Hotel un s Reschtaurant zytwys het mieße zuegmacht wäre, hän si dr Bedrib mit eme Abholservice un Versandpaket ufrächt ghalte. D Viktoria Fuchs fiert d Chuchi vu irem Vater mit regionale Wildgricht wyter un kombiniert si mit asiatische Rezäpt. Anne 2021 het s Reschtaurant e Griene Stärn vum Guide-Michelin fir „noohaltigi Gaschtronomy“ iberchuu.
The Washington Post het anne 2019 iber e Tour dur d Destillerie vum Schwarzwald brichtet un do au ne Bsuech im Reschtaurant vu dr Viktoria Fuchs gnännt. Anne 2022 isch d Fuchs in dr Siddytsche Zytig porträtiert wore.
Si isch Mitglid vu dr Jeunes Restaurateurs, ere Verainigung vu junge dytsche Spitzechech*ene.