cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rettenberg
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 3,1 % gleage.
Wandmalerei
D Wandmoolerei isch e Form vo dr Moolkunst, wo s Bild nit, wie bi dr Daafelemoolerei, uf e Holzdaafele oder e Linwand gmoolt wird, sondern diräkt uf e Wand oder Decki, und zwar eso, ass si fest mit em Undergrund verbunde isch. D Wandmoolerei isch näbe dr Bildhauerei die eltisti überliifereti Kultuurläistig vo dr Menschhäit.
Allgemäins
Bin dr Wandmoolerei moolt dr Künstler äntwäder eso, ass d Wand e zwäidimensionale Undergrund für es zwäidimensionals Bild blibt (strängi Wandmoolerei) oder ass dr Iidruck vo Dreidimensionalidäät entstoot (illusionistischi Wandmoolerei).
Seccomoolerei
Bevor d Mensche uf Wänd gmoolt häi, häi si uf blanki Stäi gmoolt. Bi Muure isch das öbbe s gliiche wie uf dr drochnigi Verbutz z moole. Dere Technik säit mä Seccomoolerei (vo ‚im Drochnige‘). Sonigi Moolereie wärde relatiiv schnäll alt, egal, was für e Bindemiddel mä nimmt. Bsundrigs schnäll goot s wenn s Bild dusse in Sunne und Rääge isch.
Freskomoolerei
E Revoluzioon in dr Wandmoolerei isch d Fresko-Technik gsi (vo italiänisch al fresco ‚im Früsche‘). Bi dere wird uf dr Verbutz gmoolt, wenn dä no früsch und füecht isch. Wenn er denn usdröchnet und hert wird, bildet sich uf dr Oberflechi e herti, kristallisierti Schicht (d Sinterschicht), wo durchsichtig isch. Die siiglet d Moolerei drunder iis und macht sä enorm haltbar. Das cha au mit Seccomoolereie bassiere, wenn dr Verbutz nass wird und denn wider usdröchnet. Äi Noochdäil vo dr Freskomoolerei isch, ass mä s Resultat erst cha beurdäile, wenn dr Verbutz hert worden isch, wil dr Gsamtiidruck sich seer veränderet bim Dröchne. Usserdäm het dr Verbutzer nume eso vil chönne verbutze, wie dr Mooler an däm Daag het chönne aamoole. Verbutz, wo nid aagmoolt worden isch, het mä am neggste Daag wider müesse abchlopfe und nöi druf due. Au isch d Balette vo de Pigmänt stark reduziert gsi, wil mä nume mit alkalibeständige Substanze het chönne moole, wo chemisch nit mit Chalch und andere Stoff im Verbutz reagiere.
Weblingg
Historischi Wandmoolerei
Rettenberg
Religion
88,7 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 7,5 % evangelisch.
Wandmalerei
Weblingg
Modärni Wandmoolerei
Rettenberg
Verwaltung
Reätebäerg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Reätebäerg isch dr Oliver Kunz.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Reätebäerg ghert zum Oschtschwäbisch.
Oedheim
Gschicht
Eede ischt zom erschte Mol gnennt worda om 1235 als Odehein, Willenbach 803 als Willenheim.
Verwaltong
Eede hot mit dr Stadt Bad Friedrichshall ond dr Gmoed Offenau a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Eede ischt dr Matthias Schmitt.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Eede ghert zom Sidfränkisch.
Otto Feger
Dr Otto Feger (* 10. November 1905 in Mülhausen im Elsiss; † 26. April 1968 in Konstanz) isch e ditsche Jurischt, Archivar un Historiker gsii.
Är isch 1905 z Milhüüse im Elsiss uf d Wält kumme in im Oberelsiss ufgwagse. Si Vatter, e Lokfiährer, isch üs dr Ortenau gstammt. Im erschte Wältkriäg isch si Vatter - well er ditsche Staatsbirger gsii isch - interniärt wore, d Familiä isch dur des uf Südfrankrich kumme, wu dr Otto ufs Gymnasium gange isch, speter aü z Stans un z Waldshuet. In Dr USA het er e jurischtisch Studium agfange un hets z Friiburg im Üechtland witergmacht; si Dissertation het "Das Vertragsrecht der Völkerbundsatzung" gheiße.
Er isch politisch in dr Zentrumspartei engaschiärt gsii; 1933 isch er üs em Staatsdiänscht (Arbetsamt) rüsgworfe wore. Sini nägschte Statione sin Rhyfälde (Wirtschafts- un Stiirsachverständige) un Friiburg im Briisgaü gsii; z Friiburg het er mit sinere Fraü zwei Kino betriibe un e gschichtswisseschaftligs Studium agfange. Dur sini Proffesore, bsunders dr Franz Beyerle mit sinene Forschige zum Stammesrächt vu dr Alemanne, isch er stark beiiflusst wore.
1939 isch er in dr Griäg iizoge wore. Wu ner no z Italiä as Dolmetscher diänt het, het em dr Beyerle d Stell as Stadtarchivar vu Konschtanz bsorgt - in sällere Stellig isch er aü si ganz Arbetsläbe bliibe un het mit mehrere Publikatione zu Konschtanz un zu dr Gschicht vu dr Alemanne un vum Bodeseeraüm vereffentligt un sich e guete Namme as Gschichtswisseschaftler kenne mache.
Si erschte Wurf aber het am meischte Ufsähne erregt: Des isch si Schwäbisch-Alemannische Demokratie - Aufruf und Programm gsii, wu ner 1946 e alemannische Staat im ditsche Südweschte drin gforderet het. Dr Otto Feger het sich noch dr Erfahrige vum Preußetum, vum Griäg un vum Faschismus verpflichtet gfiählt, sich zum Vordänker vu dr Alemanne z mache un unter großem Risiko fir e Nejafang vu dr südweschditsche Alemanne z kämpfe. Im Schwebisch-Alemannische Heimetbund het er Glichgsinnti gfunde; si Brogramm, wu in ere große Uflag erschiine un verkaüft wore isch, het viile Bolitiker Ideeä gliiferet. Aber si Plan isch am Widerstand vu dr Bsatzungsmächt un am Inträssi vum alemannische Volk, wu nit groß gnue gsii isch, gscheiteret; er isch drno vu sinene politische Gegner verspottet wore. Sini Gegner hän em alemannische Separatismus vorgworfe un ihne as Marionette vu dr Franzose bezeichnet.
Literatür
Jürgen Klöckler: ''"Das Land der Alemannen ..." Pläne für einen Heimatstaat im Bodenseeraum nach 1945.'' Konstanz 1999
Vauban (Freiburg)
S Quartier Vauban (alemannisch usgsproche wie Gwardier Fauban) wiisch e nöie, deilwiis autofreie Stadtdeil mit konzipierte 5.500 Iwohner (aktuell knapp under 5000) un 600 Arbetsplätz im Süde vu Friburg im Brisgau an dr Grenze zue Merzhuse. Es isch an dr Stell vu dr ehemolige, nooch 1990 uffgäbene französische Vauban-Kaserne entstande. Es het bis zum 31. Dezember 2007 zum Stadtbezirk Sant Jörge Süd ghört, mit Usnahm vu dr Solarsidlig uf dr Ostsite vu dr Merzhuser Stross, wo zum Stadtdeil Wiehri, Bezirk Unterwiehri Süd, zellt.
Abgrenzig vum Viertel
S'Vauban wird im Norde zwische ab Rhidalbahn uf Oschte ani bis zu dr Merzhauser Straße (Merzhüser Stross) vu dr Wiesentalstraße (Wiidedalstross) abgrenzt, deno uf Süde erscht emol vu dr Merzhüser Stross bis no d'Grenze nooch guet 150 Meter uf Oschte zue abzwigt un zwische dr Wendeschlaufe vu dr Wipperstraße im Norde un em End vu dr Rosa-Luxemburg-Straße bus zum Wäldeli am Schlierberg lauft. Vu dert goht si am Waldrand entlang bis si uf d' Schlierbergstraße trifft. Sälli bildet no uf Süde d'Grenze bis zue dr Stadtgrenze mit Merzhuse. An sällere Entlang goht si no weschtlich, quert d'Merzhüser Stross un lauft dann am südliche Fuessweg vum Dorfbach entlang bis zue dr Innsbrucker Straße. An dr Innsbrucker Straße goht si no nördlich bis si wiider uf d'Rhidalbahn trifft. Sälli bildet no d'Grenze bis zue dr Wiisedalstross.
Gschicht
S'Virtel isch als noochhaltiger Modellstadtdeil uf em Glände vu früenere - wo bis zum DDR-Bitritt vu dr französische Armee gnutzt worre isch - Wehrmachtskaserne errichtet worre. Dr Bau het in dr Middi vu dr 1990er Johre agfange un sott 2006 mit dr Vollendig vum 3. Bauabschnitt un dr Inbetribnahm vu dr Stadtbahnlinie voll bebaut si.
Bebauig
Dr Quadratmeterpriis fer e Immobilie betrait im Schnitt 2500 Euro. Alli Gebäude sin mindistens entsprechend em Friburger Nidrigenergiestandard errichtet, wobi die ebba 100 Einheite vu dr sognennte Solarsidlig iber s'Johr grechnet meh Energi erzüge solle, wie si selber verbruche. Es git einigi Passivhüser, dorunter s'erst Mehrfamiliehus in Passivhus-Bauwiis in Dytschland.
Bürgerbeteiligung
Wesentlichs Merkmol vum Vauban-Projekt isch die Erwittert Bürgerbeteiligung dur dr Verei Forum Vauban. Im Verei isch es in Zämmearbet mit dr Stadtverwaltig glunge, ab 1994 wesetlichi ökologisch-alternativi Impulse in d'Planig vu dr Stadt ifliesse z'lo. So existiert mit eme Holzhackschnitzel-befyrte Blockheizchraftwerch e moderns Nohwärmisystem. Dr Verei als Verträtter vu dr Bürgerschaft het sich aber au oft im Gegesatz zue dr Bestrebige vu dr Verwaltig sowie einzelne Awohner befunde.
Mehreri "alternativi" Projekt (z. B. die selbstverwaltet uabhängig Sidligsinitiative S.U.S.I., wo d'Schaffig vu studentischem un sozialem Wohnruum mit alternative Wohnkonzepte verbunde het) hän under anderem aldi Kasernegebäude chostegünstig umgnutzt un es isch e selbstverwaltets "Stadtdeilzentrum Hus 037" gschaffe worre. E grosse Adeil vu dr Bevölcherig im Stadtdeil stelle Familie, wo sich, in Baugruppe organisiert, chostegünstig un oft mit viil Eigeleistig gmeinsam Wohnige baut hän. E wichtigs gnossenschaftlichs Bau- un Wohnprojekt isch GENOVA. Im Früehjohr 2005 isch e ehemoligi Kaserne besetzt worre, wil si het abgrisse werre solle.
Stellplatzfrei-Konzept
E grundlegends Aliige, s'Quartier auto- bzw. stellplatzfrei z'gestalte, soll u. a. dur zwei Parkhüser am Rand vum Stadtdeil understützt werre, wo Awohner, so si Autohalder sin, e Parkplatz (fer rund 20.000 Euro) erwerbe müen, wenn kei Auto vorhande isch, muess e Deil vu ere sognennte Vorhaldeflächi fer rund 3000 Euro kauft werre, um später, wenn doch Autos angschafft werre, dert e Parkhus errichte z'chenne. Dur Verzicht uf Stellplätz im Quartier sin die meiste öffentliche Wohnstrosse fer chinderfründlichi Frizittaktivitäte nutzbar worre un verhelfe so zämme mit dr zahlriiche "Grüenspange" zue ere bsundere urbane Läbensqualität. Mangi Kritiker bemängele d'Parkplatznot fer Bsuecher sowie vereinzelti Tendenze, d'Regelige dur Ameldige vu Autos uf anderi, nit im Quartier Vauban wohnendi Bekannti z'umgo un die trotz em Verbot in dr Strosse abgstellte Autos.
Infrastruktur
Die nöi Strossebahnlinie 3 ermöglicht sit 29. April 2006 e schnelli Abindig an dr Stadtchern. Dass d'Bauchoste vu dere Linie mit 18 Millione Euro die plante Choschte vu 30 Millione um satti 40% underschritte hän, het allerdings fer e weng Erstuune iber die planerische Fähigkeite vum Bauträger gsorgt.
Im Stadtdeil selber git's under anderem e Grundschuel, e Beck, zwei Chinder- un Jugendbekleidigsgschäfter, e Schribwarelade, e Iisdiile un e Supermärkt. Somit isch s'Quartier relativ guet versorgt.
Demographi
Dr grösst Adeil vu dr Bevölcherig im Stadtteil wird dur jungi Familie gstellt, ca. 50% vu dr Iwohner sin under 18 Johr ald. Dodemit zellt s'Quartier Vauban näbe em zweite grosse nöie Stadtteil Riiselfeld zue dr chinderriichste Stadtdeile z'Friburg.
Wahlverhalde
Dr Wahlchreis vum Stadtdeil het bi dr Bundestagswahle 2002 mit ca. 69% bundeswitt die meiste Stimme fer die Grüen Partei erreicht. D'CDU isch degege dütlich under 10% gläge,
Selbstverständnis
S'Selbstverständnis vu dr Lüt un ihr Sicht vu dr Probleme vu dr Stadt stehn in dem wie bösi Zunge sage, Guetmenschevirtel, grüeni Bronx oder grüene Ghetto, in großem Gegesatz zue dr städtische Problemvirtel z'Hasle.
Alemannisch
Alemannisch hört mer im Vauban wenig.
Marquard Wocher
Dr Marquard Wocher (* 7. Septämber 1760 (Daufdatum) z Mimmehuuse; † 20. Mai 1830 z Baasel) isch e dütsch-schwiizerische Mooler, Radierer und Aquatinta-Stächer gsi. S bekanntist vo sine Wärk isch s Thun-Panorama.
Häärkumft und Usbildig
Dr Marquard Fidel Dominikus Wocher isch 1760 z Mimmehuuse (au wenn er doo und dört mit Marquard Wocher vo Seckinge underschriibe het) as Soon vom Konstanzer Hoofmooler Tiberius Wocher (1728–1788) uf d Wält choo. Dr Vater het em vo 1771 aa Underricht im Zäichne, Moole und Chupferstäche gee. Denn het er bim Johann Ludwig Aberli afo schaffe und dä het en 1779 im Goethe vorgstellt, wo dä uf Bsuech choo isch. Die satirisch Serii Paisans et Paisannes, won er zwüsche 1780 und 1782 für e Johann Heinrich Bleuler gstoche het, isch die ersti umfassendi Drachdeserii in dr Schwiz, äi bis zwäi Joor vor em Mechel sine Costumes Suisses.
1782 het sich dr Marquard Wocher z Baasel niidergloo und het für e Kunstverlaag vom Christian von Mechel afo schaffe. Denn het er sich sälbständig gmacht, und het sich mit der Miniatuur-, Guasch- und Öölmoolerei afo abgee. Näbe äigene Schöpfige in alle mööglige Format und Süsche het er au Wärk vom Raffael, Holbäi, Rubens und Rembrandt in Öl kopiert und het sich e Naame as gschickte Restaurator gmacht.
Thannhausen (Schwaben)
Deahausa (amtlich Thannhausen) ischt a Stadt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Deahausa leit en dr Region Donau-Iller em Mendeldal zwische Augschburg, Ulm ond Memmenga.
Marquard Wocher
Politischi Aktiwidääte
1798 het dr Wocher, won e Mitgliid vo dr Helvetische Gsellschaft gsi isch, s Helvetische Staatssiigel und d Briefchöpf vo dr Helvetische Republik entworfe. Er het politischi Karikatuure und Allegorie radiert und sä au im Äigeverlaag uusegee. Zämme mit em Gilles-Louis Chrétien het er z Bariis d Vorzäichnige für Füsionotrasse gmacht.
Dr Wocher as Kunsthändler
Wocher het au as Sammler und Kunsthändler gschafft. Er het Kunstwärk bi vo Chlööster und Chille im Elsass kauft. 1808 het er bi dr Aukzioon vom Inventar vom Markgrööflerhoof meereri chliini Bilder erstäigeret. 1819 het er dr Verchauf vom Hans Holbein sim Bild vom Junker Benedikt vo Hertestäi in d Sammlig Daniel Burckhardt-Wild uf Baasel vermiddlet (hüte isch s in dr Sammlig vom Metropolitan Museums).
Thannhausen (Schwaben)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 46,7 % Landwirtschaftsfleche, 28,7 % Wald, 20,5 % Sidlongsfleche ond 4,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Deahausa gheret d gleichnamig Stadt ond d Derfer Burg ond Nettershausen.
Marquard Wocher
S Rundpanorama vo Thun und Archidektuurentwürf
1814 het dr Wocher uf sim Grundstück an dr Baasler Stärnegass e Rundpanorama ufgstellt, wo 38,3 m × 7,5 m grooss gsi isch und wo men em s Wocher-Panorama gsäit het. Es het e Rundaasicht vo dr Stadt Thun mit em Seeufer, dr Umgääbig und dr Alpechetti zäigt. Hüte isch s as Thun-Panorama z Thun ufgstellt. Sis Panorama isch e groosse Erfolg für e Wocher bi de Bsuecher gsi, finanziell aber weeniger. Er het brobiert s Panorama z verchaufe, was em aber nid glungen isch. 1824 het dr Wocher s erste Joggeli-Dänggmol z Baasel entworfe: e nöigotische Pfiiler us Sandstäi. Dä isch aber schp bald verwitteret und 1872 mit em hütige Dänkmol vom Ferdinand Schlöth ersetzt worde.
Thannhausen (Schwaben)
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 13,2 % gleäge.
Religion
81,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 10,1 % evangelisch.
Verwaltong
Deahausa hot mit em Markt Maischterhausa ond dr Gmoed Balzhausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Deahausa ischt dr Georg Schwarz.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Deahausa ghert zom Schwäbisch.
Wagenhausen TG
Wagehuuse (amtlich Wagenhausen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Wagehuuse liit am Hochrhii südweschtlich vo Stai am Rhii. Zue de Gmaind ghöred Ortstail Wagenhausen, Kaltenbach, Etzwilen und Rheinklingen (früener: Reichlingen). D Gmaindsflechi bstoht us 53,8 % landwirtschaftlicher Flechi, 29,2 % Wald, 11,4 % Sidligsflechi und 5,6 % sustiger Flechi.
Gschicht
Wagehuuse isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1083 as Wagenhusa.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 18,3 % gläge.
Religion
59,6 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 17,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,6 %, CVP 6,9 %, FDP 7,2 %, GLP 6,4 %, GP 9,6 %, SP 14,4 %, SVP 45,2 %, Sustigi 4,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1533 Iiwooner 91,2 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,6 % Französisch 0,6 % Italienisch und 7,6 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Wagehuuse ghöort zum Oschtschwizerisch
Punier
Punier isch d Bezäichnig, wo die antike Römer für die semitische Fönizier in Nordafrika brucht häi. Etümologisch chunnt dr Naame vom punische Usdruck „Ponnim“, wo sovil wie „Bewooner vo de niidere Länder“ bedütet (an dr levantinische Küste häi sich die fönizische Stadtbewooner in de Stedt dr Küste nooch eso vo de kanaanäische Stämm in de Bärg vom Libanon abgränzt).Dr Begriff wird bsundrigs für d Karthager brucht, d Iiwooner vo dr Hauptstadt Karthago bzw. vom Karthagerriich, wo au anderi punischi Stedt umfasst het, aber au für d Iiwooner vo Tyros, Sidon und andere fönizische Gründige im ganze Middelmeerruum. As punischi Stadtgründige gälte Agadir, Gadir und Ajdir (Aŷdīr bedütet ‚Muure‘, ‚Befestigung‘,) d Stadt Karthago und iiri Kolonie wie zum Bischbil Cartagena), und e Huffe anderi Stedt in Spanie, Afrika (Utica) und uf Züpere. D Bezäichnige „Punier“ und „Fönizier“ wärde witgehend sünonüüm brucht.
Hüfig daucht die Bezäichnig im Zämmehang mit de drei Punische Chrieg uf. Das si chriegerischi Usenandersetzige um d Vorherrschaft im westlige Middelmeerruum gsi zwüsche Rom und Karthago in d Joor 264 bis 146 v. d. Z., wo mit dr Zerstöörig vom Karthagische Seeriich z Änd gangen isch.
Dr Augustinus verzellt, ass d Sprooch vo de Punier im nördlige Afrika no in dr Spootantike vo dr Landbevölkerig gschwätzt worde isch. Es wird aagnoo, ass erst s Arabische s Punische vollständig verdrängt het. Vo dr Sprooch vo de Punier wäiss mä nume weenig. Si wird em Nordwestsemitische zuegordnet und isch äng verwandt mit em Hebräische und em Aramäische. Näbe em Latiinische isch das die äinzigi Sprooch in dr Antike, wo die griechische Tragödie dri übersetzt worde si.
Helotenaufstand
De Heloteuufstand oder Dritt Messenischi Chrieg isch en Uufstand vo de messenische Helote gege Sparta. Am Chrieg hend nöd nume underdruckti Helote tailgnoo, o di messenische Periökestädt Thouria und Aithaia hend sich draa bitailigt. Di Uufständische hend sich uf de Ithome verschanzt und zee Joor lang Widerstand gege d Spartaner glaistet.
Ablauf
Uusglööst woren isch de Heloteuufstand dör s groossi Erdbebe vo Sparta ane 464 v. Chr. Da isch as e Fluech vom Gott Poseidon agluegt wore, well Helote, wo Schutz im Tempel vom Poseidon am Vorpirg Tainaron gsuecht ghaa hend, vo de Spartaner gwaltsam usem Hailigtum zerrt wore und denn töödt wore sind.
Grad nochem Erdbebe sind d Helote i di zerstörti Stadt marschiert um a de verhasste Underdrucker de Rest z gee. Doch de König Archidamos, de Enkel vom Latychidas II. usem Geschlecht vo de Eurypontide hett schnell reagiert und d Helote sind oni Champfhandlige i eri Hüser zruggchert, wo si die biwaffnete Spartiate gsie hend. Z Messenie, dör de Taygetos vo Sparta trennt, isch es zom organisierte Uufstand choo. D Periökestedt Thouria und Aithaia hend sich mit de Helote zämetue und uf de Ithome verschanzt. Scho bald sind meriri tuusig Rebelle zämechoo und hend erfolgriich gege d Spartaner gchämpft.
Noch zwai Joor hend d Spartaner Athener bette, si z understütze, well die mee Erfaarig i Bilagerig ghaa hend. D Athener hend sich biroote. Im End hett sich de Kimon döregsetzt und de Uuftraag öberchoo, 4000 Hoplite zo de Spartaner z füere. D Athener sind aber vo de spartanischie Bundesgnosse mit Misstraue uufgnoo wore, und wege demm grad wider vo de Spartaner zruggschickt wore. De Kimon hett dör da sini Macht iibüezt und isch ane 461 v. Chr. us Athen verbannt wore. D Folg vo dere Episode isch de Peloponnesischi Chrieg gsii.
De Uufstand hett zee Joor lang duuret. Di bilagerte Messenier hend kapituliert und d Spartaner und d Spartaner hend erlobt, as si uuswandere chönd, wenn si d Peloponnes ganz verlönd. Da isch wegeme alte Orakelspruch passiert, wo gsait hett, as d Spartaner di Schutzsuechende vom Zeus Ithomatas frailoo sölid. D Messenier sind vo de Athener i de Stadt Naupaktos am Korinthische Golf aagsidlet wore, wo si chorz vorene eroberet ghaa hend. D Helote sind aber denoo vo de Spartaner systematischer underdruckt und kontrolliert wore.
Römisches Reich
[[Datei:Roman Republic Empire map edited.gif|thumb|right|250px|Expansion und Verfall vom Römische Riich (GIF-Animation)
]]
S Römischi Riich, uf Latiinisch Imperium Romanum, bezäichnet d Gebiet, wo vo Rom verwalted worde sind, nach de Reorganisation underem Kaiser Augustus im 1. Jh. v. Chr. bis zum Nidergang während de Völcherwanderig im 5. Johrhundert. S Römische Riich isch rund um s ganz Mittelmeer (lat. Mare Nostrum "üses Meer") ggange und hät i siinere grööschte Uusdehnig im 2. Johrhundert usser de Italienische Halbinsle au Nordafrika, d Levante, Chleiasie, de Balkan, Rätie, Germanie, Gallie, Iberie und Britannie umfasst.
Uusbou vom Riich
Vo Italie uus het Rom nodisno die Piet under sini Kontrolle procht, und d Regioone sind als «Provinze» organisiert worde. A de Riichsgränze het die römischi Armee Legioone stazioniert. Vil vo de Legionslager sind spöter d Chärn vo de Stedt worde, wo sich bis hüt wyter entwicklet händ. Uf em Land isch es wyts Netz vo guete Stroosse gsi, und uf em Mittelmeer sind grossi Flotte vo römische Chriegsschiff underwägs gsi für d Sicherheit vo de Handelschiff und vo de Stedt am Ufer.
D Provinze sind als Produzänte vo de Waare für die grosse römische Stedt im Riich wichtig gsi.
In alne Regioone vom Riich isch die römischi Kultur und Architektur übernoo worde, und under em Yfluss vo der algemein übliche Verwaltigssprooch, em Latiin, sind die regionale Umgangssprooche entstande, wo druus spöter die romanische Sprooche worde sind.
D Riichsdäilig
Ane 330 n. Chr. het dr Konstantin dr Grossi d Hauptstadt an dr Bosporus ins alde Byzanz verlegt, wo als Nova Roma (Konstantinopel, hit Istanbul) Hauptstadt worre isch. S Christetum isch bevorzugti Religion worre.
395 isch s Römische Riich administrativ in e West- und en Ostriich ufdeilt worde. Staatsrächtlich het es sich aber immer no um s Römisch Riich ghandlet und au d Zitgenosse häi s eso gsee. Im Verlauf vu dr nächste drei Johrhundert hai sich dr westlig und dr östlig Dail vom Riich mee und mee usenander gläbt. S Westriich isch 476 mit dr Absetzig vom weströmische Kaiser Romulus Augustulus undergange und im Oste het Griechisch s Latinisch als Amtssproch verdrängt, drum redt ab em 7. Joorhundert vum Byzantinische Riich.
Oströmischs Riich
S Oströmisch Riich isch um 610 bis 638 fasch vu Persie eroberet worre un isch nooch em Siig yber d Perser chls spöter im Arabersturm im Wesetliche uf Chleiasie, d Chüstestriife vum Balkan un d Middelmeerinsle gschrumpft. Ostrom het sich mee und mee vo de Draditione vom antike Rom entfärnt und s middelalterlige Byzantinische Riich isch entstande.
Es isch deno zume Wiiderufstiig cho, so dass Byzanz um s Johr 1000 dr mächtigst Staat in Europa un im Noche Oste gsi isch. En innere Verfall het denn igsetzt, won em 1071 d Katastroph vu Mantzikert gfolgt isch: Noch der Niderlag gege d Seldschuke isch Chleiasie binne 20 Johr türkisch worre. Während dr Chrüzzüg isch s westlich Chleiasie zwar wider griechisch worre, aber 1204 het d Republik Venedig im 4. Chrüzzug Konstantinopel eroberet un plünderet. S Restriich, wo nit erobert worre isch, isch in Deilstaate zerfalle. 1261 isch Konstantinopel wiider griechisch worre, aber dr Staat isch militärisch schwach bliibe. 1453 isch Konstantinopel vu dr Türke eroberet worre, 1460 d Halbinsel Peloponnes un 1461 Trapezunt am Schwarze Meer. Monemvasia isch als einzigi freii griechischi Stadt ybrig blibe un isch 1464 Protektorat vu Venedig worre, bis es 1540 au an d Türke gfalle isch.
Weströmischs Riich
S Weströmisch Riich isch im Underschiid do derzue rächt schnell abegheit, wo d Römer der Limes a der Gränze zu de Germane ufgää händ. Mit der Völcherwanderig sind für Rom die meischte Provinze verlore ggange und um 470 het dr Kaiser numme no Italie, Dalmatie un d Alperegion beherrscht. In Gallie, am Rhy und der Rhone, z Nordafrika un z Spanie sin Germaneriiche entstande, vu dene het sich aber numme s Wandaleriich in Nordafrika fer uabhängig erchlärt.
476 isch nooch eme Militärputsch dr Gegekaiser Romulus Augustulus z Ravenna vum Germanefürst (un Oberbefehlshaber vu dr Römische Armee) Odoaker abgsetzt worre, was als End vum Weströmische Riich giltet. Dr legitim Westkaiser Julius Nepos het noch bis 480 in Dalmatie regiert, dr gallisch Statthalter Syagrius noch bis 486 in dr Gegend um Paris.
Europa noch em Untergang vom Weströmische Riich
Die christliche Völcher in Europa hän nochem Zsämmebruch vum Weschtriich gröschteteils ä nominelli Oberhoheit vum oströmische Riich witter aerchennt, au d Franke. Des het de Papscht anno 800 zum Alass gnumme, de Frankekönig Karl zum Römische Kaiser z kröne, wil in Byzanz domols mit dr Irene di erscht Frau regiert het.
Noch de Deilig vum Frankeriich het sich ussem ostfränkische Riich s Tüütsch Riich entwicklet, wo sich, nochdem sini Kenig de römisch Kaisertitel agnumme hän, au s Häiligi Römischi Riich gnennt het. Z letscht hän d Habsburger de Kaisertitel gfüehrt. Nochdem aber 1806 dr Napoleon Tüütschland politisch nei gordnet het, het de österriichisch Kaiser (der Titel het er 1804 agnumme) die römisch-tüütsch Kaiserkrone niderglegt, so dass des s End vum Häilige Römische Riich gsi isch. Vo 1922 bis zum Zweite Wältchrieg hät de faschistischi Dikator Benito Mussolini versuecht s Römische Riich wiederzuerrichte. Die territoriali Expansion vom Königriich Italie isch aber nach afängliche Erfolg es Desaster worde.
D Römer in dr Schwyz
D Römer hend underem Kaiser Augustus i de Alpefeldzüg vom Tiberius und em Drusus im Joor 15 v. Chr. sämtlichi Gegete vo de hüttige Schwiiz underworfe und is Römische Riich iiglideret. D Helvetier und d Rauraker sind zerscht zu de Provinz Gallia Belgica, denn spöter zu de Provinz Germania superior cho, d Vallenser zu de Provinz Alpes Graiae et Poeninae, d Räter zu de Provinz Raetia und d Lepontier zu de Provinz Transpadana.
Grossi römischi Stedt sind Aventicum und Augusta Raurica gsi.
D Herschaft vo de Römer het mit der Iwanderig vun Burgunder un Alemanne gentet. Im Oschte im hüütige Graubünde isch bis hüt e romanischi Reschtbvölkrig vrbliebe, wo au hüt no e lokals Romanisch dischkriered: d Retoromane, im Weschte, dr sogenannte Romandie, e galloromanischi Bvölkrig, wo französisch schwetzt un im Tessin e italienischsprochigi Bvölkrig.
Radierung
Mit Radierig (vo latiinisch radere „chratze, wägnee“) bezäichnet mä e graafischs Diefdruckverfaare in dr künstlerische Druckgraafik.
D Grundlaage
Mä ritzt in die glatti, eebeni Ooberflechi von ere Diefdruck-Druckplatte Linie oder Pünkt und däm säit mä Radiere. Mä brucht für daas e Radiernoodle.
D Druckfarb wird uf dr Blatte ufgmoolt, denn wüscht mä die überflüssig Farb vo de glatte Stelle vo dr Druckblatte ab. Mä macht e Blatt Babbiir füecht und druckt s mit ere Walzedruckbräss fest uf d Druckblatte, so dass es d Farb us de Ritze uusesugt und d Zäichnig eso uf s Babbiir überdräit wird. D Druckblatte si öbbe 1–2 mm dick, mäistens us Chupfer, mänggisch us Zink oder Messing, aber äigetlig chönne alli Materialie mit ere glatte Ooberflechi verwändet wärde, wo mä cha ritze oder äätze und wo d Farb, wo mä will bruuche, abstoosse.
Modärni Methoode vom Non-toxic-printing verwände Blatte, wo im Voruus beschichdet si und e liechtempfindligi Fotopolymerschicht druf isch. Sonigi Blatte wärde nid gäätzt. Mä druckt diräkt vo dr Beschichdig. Die Blatte wärde au in de fotograafische Eedeldruckverfaare verwändet.
Farbradierig
Hüte si Farbradierige üüblig. Doodrbii bit s e baar Wariante:
Sauschwänzlebahn
Die Sauschwänzlebahn isch e überregional bekannti Ysebahnstrecki z Süddütschland. Sie verbindet Lauchringe a de Hochrhybahn mit Hintschinge a de Schwarzwaldbahn un führt durch de Naturpark Südschwarzwald. Wege irem kurvenreiche Volauf un speziell wegem Kreiskehrtunnel a de Stockhalde würd sie Sauschwänzlebahn gnannt. De Bau vo de Sauschwänzlebahn hätt maßgeblich s Milidär vorahtriebe. Diesell Strecki hät als strategische Bahn em allfällige witere Chrieg gege s 1870/1871 bsiigte Frankrych diene sölle. De Personevokehr isch zerscht zwische 1967 un 1976 abschnittswys ygschtellt worre. Hütt isch die Sauschwänzlebahn vo allem wege irem Museumsbahn-Betrieb sit 1977 überregional bekannt, bis 2006 sin über zwei Millione Fahrgäscht bförderet worre. Im nördliche Streckeabschnitt zwische Zollhuus und Hintschinge, wo noch em Bach Aitrach Aitrachtalbahn gnennt wörd, bschtoht sit 2004 mit em Ringzug widder è attraktivs Aagebot im Schinepersonenahvokehr.
Am 8. September 2014 isch d Sauschwänzlebaan vo dè Bundesingenieurkammerè als Historischs Wòòrzeichè vo dè Ingenieursbaukunscht z Dütschland uuszeichnet worrè.
Geografy
Die Streckí volauft am südöstliche Rand vom Schwarzwald beziehungswys em Nordwestrand vum Rande. De Südabschnitt folgt vo Lauchringe am Rand vom Chläggi bis zum Bahnhof Luuse-Blumegg em Lauf vo de Wuete. De Südabschnitt vodient deshalb z Rächt diè Bezeichnig Wuetedalbahn. Im Mittelabschnitt wendet sich die Strecki durch de Kehrtunnel Im Wyler um 180 Grad un volauft e bizzeli s Dal durab, um bim Grimmelshofner Tunnel in s Müllibachdal z wechsle. Em Müllibachdal folgt diè Strecki bis zum Füetzemer Dalkessel un passiert desell mit zwei offene Kehrschleife bis an Rand vo de Flühe. Vo dort weg füehrt die Strecki i s Kommedal um Epfehofe umè bis zum Buchbergdunnel, mit demm d Wannè bassyrt wörd. Für diè üsserscht uffwendigi Streckeführig hät zerscht emol dè Mittelabschnitt d Bezeichnig Sauschwänzlebahn vodiènt. Well de Mittelabschnitt de ganz Charakter vo dere Strecki prägt hät, wörd diè ganz Strecki ebeso bezeichnet. D Wannè bildet d Wasserscheidè zwischè m Yzugsgebièt vo Rhy un Donau. Glychzitig vobindet d Wannè wiè èn Sattel in èrè Höchi vo ca. 720 m ü. NN dè Buèchbärg (ca. 880 m ü. NN).mit èm weschliche Uusläufer vom hochè Randè (ca. 900 m ü. NN). Diè drei gnanntè Formationè bildet è zämmehängendi Börgketti, welli dè sudliche Trauf vo dè Baar. Dè südlichè Deil vo dè Baar bi Blummbärg lyt uff knapp übber 700 ü. NN, dè Bahnhof Zollhuus-Blummbärg lyt uff gnau 702 m ü. NN, un markyrt glychzitig dè Übbergang vom Mittel- uff dè Nordabschnitt vo dè Sauschwänzlebahn. Ab em Bahnhof Zollhuus-Blummbärg folgt die Strecki uff em Nordabschnitt em Bach Aitrach durab bis Hintschinge im Donaudal, wo sie i d Schwarzwaldbahn mündet. Wege dem Bach gebührt em Nordabschnitt diè Bezeichnig Aitrachtalbahn. S obberè Aitrachdal zwischè Zollhuus un Lipferdingè isch übbrigens è trockèglaites Hochmoor un s Erdreich bschtoot deshalb us Torf. Vo Lauchringe bis Grimmelzofe lyt sie im Landkreis Waldshuet, innerhalb vo de Gmeind Blummberg – des heißt vo Füetze bis Riedöschinge – im Schwarzwald-Baar-Chreis; de reschtlich Teil vo de Strecki bis zum Streckeendpunkt Hintschinge durchquert si dè Landchreis Duttlingè. Nördlich vo Hintschingè mündet d Streggi i d Schwarzwaldbahn y. Die Personezüg uff de Sauschwänzlebahn wörred mindeschtens bis zum Ysebahnknote Immendingen durrèbunde. Im Süde vokeeret d Züüg meischtens übber iri Stammstreggi drüberusè uff d Hochrhybahn bis is 9,4 Kilometer entfernti Waldshuet.
Bahnhöf un Haltepunkt
Im Lauf vo irer Gschicht hätts Umbenennige vo de Statione gäh :
Well die ahschwellendi Bevölkerigszahl vo Unterlauchringe zu de Eröffnung vom Haltepunkt Lauchringen-Wescht a de Hochrhybahn gfüehrt hätt, bietet sich de alt Name Oberlauchringe ah weg de gnauere Beschrybig, scho wel de hütige Bahnhof Lauchringen z Oberlauchringe stoht.
Ä Vorgab für die Strategischi Bahn Oberlauchringe-Immendinge isch d Yrichtig vo de Bahnhöf im Abschtand vo acht Kilometer gsi. Selleni Bahnhöf hänn em Überholle reschpektiv de Begegnung vo Züg dient, wo im übrige für milidärischi Zweck e hohes Zuggwicht beziehigswys Zuglängi erreiche hänn könne. Us sellere Vorgahb use sin unter anderem diè Bahnhöf Ofteringe un Grimmelzofe mit lange Uuswiichgleis entschtande, obwoll für en Lokalvokehr en Haltepunkt völlig uusgreicht hätti. Sit de Stilllegig vo de Strecki sin en Huufe Bahnhöf zruckbaut worre. No hütt exischtiered Byschpil für betriebsbedingti Bahnhöf wiè Grimmelzofe, Wize un Füetze. De Bahnhof Ofteringe isch uffghobe un die dörtige Weiche sin uusbaut worre. Die erschtellte Hochbaute entspröchet de dörtmols bi de Großherzoglich Badische Staatsysebahne üebliche Standards für Sekundärbahne. Byschpil dodefür sinn die Hochbaute z Horre, Egginge, Grimmelzofe, Füetze, Epfehofe un Zollhuus-Blummberg. Einigi Bahnhofsbaute sinn im Lauf vo de Zit vollschtändig abtrait worre, so gschäh z Stüelinge, Wize un Luuse-Blumegg.
Dè Baanhof vo Horrè hèt nit übber è Uuswychgleis vofüègt, sondern lediglich übber è Ladegleis für dè Güèterschuppè. Bim Bau vo dè Ortsumfaarig vo Horrè a dè B214 Endi vo dè 1980er Johr hèt dè Baanhof vo Horrè weichè müèsè, dõmit sin alli Hochbautè abgrissè un s Ladegleis demontyrt worrè.
Dè Haltepunkt z Öschingè isch trotz de Größi vom Ort nie zum Bahnhof uusbaut worre, well d Wuetedalbahn uff de Höhi vo Öschinge rechts vo de Wuete uff enem schmale Uferstreife volauft, somit fählt dört dè zum Uusbau notwendigi Blatz.
Dè Baanhof vo Ofteringè isch mit èm ca. 600 m langè Uuswychgleis vosää gsi, um diè Acht-Kilometer-Abschtandsreglè für Milidärzüüg yzhaaltè. Dè Bhf. Ofteringè lyt im Abschtand vo 7,5 km zum südlichè Èndpunkt Bhf. Obberlauchringè, wo ebbèfalls è Uuswychgleis exischtyrt hèt. Suscht isch Ofteringè au no dè Bevölkerig vo Degèrnau bruucht worrè. Bim Bau vo dè Ortsumfaarig z Ofteringè a dè B214 Mitte vo dè 1980er Johr hèt dè Baanhof vo Ofteringè weichè müèsè, dõmit sin alli Hochbautè abgrissè un s Uuswychgleis demontyrt worrè.
Dè Baahhof vo Untereggingè hèt nu übber è Ladègleis für dè Güèterschuppè vofüègt, welles als Stumpfgleis uusgfüürt gsi isch. S Empfangsgebäude vo Untereggingè hèt nõch dè Streggèschtillegig nit abgrissè, abber entwidmet un in brivati Händ gää worrè.
Als Uusnahm bschtätiget de Bahnhof vo Äberfingè d badischi Reggelbauform. Markant isch dodeby s Äberfinger Empfangsgebäudi, s bschtoht uss zwei Hauptgebäudi, wo mit enem Zwischendeil verbunde sin. D Gründ für diè Uusnahm sin nit übbrlieferet. Es git Spekulatione, bi dene mo de Hintergedanke ghegt hät, die ehemalig Äberfinger Ysevohüttig mit Köhlerei emol widder in Betrieb z nä, wa nit dotal abwegig isch, well diè Vohüttig oppè 125 Johr vor èm Bau vo dè Unterè Wuètèdalbaan, also im Johr 1750, èrscht uffgää worrè isch. Als drittè Baanhof nõch Obberlauchringè un Ofteringè hèt dè Bhf. Äberfingè übber è Uuswychgleis für Milidärzüüg vofüègt. Obwoll kei Ortsumfaarig des erforderèt hèt, hèt mò dè Äberfinger Baanhof ebbèso um si Uuswychgleis brocht. Zum Glück isch im Empfangsgebäude (EG) z Äberfingè nõch dè Stillegig vom unterè Streggèabschnitt im Johr 1976 nit glych gangè wiè dè EGs vo dè Baanhöf z Horrè, Wutöschingè, Ofteringè, Stüèlingè un Wizä, diè mò alli im Èrdboddè glych gmacht hèt. Übberläbt hèn nu diè beidè Nõchbòrè z Untereggingè un Äberfingè. Dè Äberfinger Baanhof isch ebbèso entwidmet un a brivaat vokauft worrè. Im Johr 2014 isch dè Baahnhof vo Äberfingè sogar zum Drèèort un dõmit zum "Medièschtar" mutyrt.
È witeri Uusnahm isch es Empfangsgebäude z Stüelinge, welles sit de Streckeeröffnig 1875 als einschtöckiges Provisorium uusgführt gsy isch. Au do wörd über die Gründ noh bis hüt spekuliert, wohrschinlich war Stüelinge als Knotepunkt für d Aabindig vo de adenkte Strecki Boahdorf–(Wize)–Stüelinge un eventuell vo de Strõssebahn Schaffhuuse–Schlaate vorgsäh. Intressant isch i dem Zämmehang de mittlere Abschnitt Wize–Blummberg wo d Bauleitig z Stüèlingè blaziert gsi isch. Stüelinge isch by Streckeeröffnig de größte am Abschnitt Oberlauchringen-Blummberg glegne Ort gsy. Bis Ahfang vo de 1970er-Johr hätt mr de im Ort zuegewandti Teil vom Bahnhofsgebäude als Beiz gnutzt, im Volksmund s Bahnhöfle benamst. Hüt isch vo dem einschtige Provisorium nüt meh z säh, sell heißt alli Hochbaute un Gleisaalage sin zruckbaut, de Bahnhof Stüelinge isch noch de Betrybsverlegig vo de ZG Stüelinge quasi zum Haltepunkt degradirt worre. S git zwar zwei Weichè (Stand: Auguscht 2014), wo mò abber entwedder voriglèt un mit Gleisschperrsignal vosää hèt odder nu nò sporadisch bruucht (ehemòliges ZG-Aaschlussgleis). Sell Gebäude, wo weschtlich vum Haltepunkt Stüelingè stoht, isch urschprünglich als Wohnhuus für Baanmitarbeiter gnutzt worrè. Sit em Johr 2012 wörd e unter anderem für è Spylhallè bruucht. A dè Stell von èrè Gewerbeimmobilie, wo nordöschtlich vo dem Wohngebäude errichtet worrè isch, isch urschprünglich èn Garte für d Baanmitarbeiter glège. . Vom Wohngebäude abgsää stônn also keini annedubaki bedryblich gnutztè Hochbautè mee, als letschtè Bau isch im Oktobèr 2005 dè Güèterschuppè abgrissè worrè. Es git no è ehemòligi Bushallè für dè Baanbus, selli isch abber nu für dè sogenannti Schinnèersatzvokeer baut un bruucht worrè. De Baanhof vu Wizä isch sit 1876 als Endpunkt vo de Wuètèdalbaan etablirt gsi, us sellem Grund hèt mr ä Empfangsgebäude mit Güèter- un Lokschuppè un au èn Wasserkran un Wasserdurm für Dampflokomotive errichtet. Des Empfangsgebäudi isch 1971 wegè Baufälligkeit vollschtändig abdrait worrè. Zuè nèm früèneri Zitpunkt hèt mò dè Güèterschuppè vom Baanhof Wizè ab- un z Stüèlingè i dè Raingärtè widder uffbaut. Dört hèt er bis im Summer 1979 als Turnhallè u. a. für dè Schuèlschport diènt. Well dè Wizèmer Baanhof ab 1976 dè Museumsbaan als Èndpunkt diènt, hèt mò yn als einzigschtè Baanhof a dè Streggi im Wuètèdal nit um si Uuswychgleis brocht, sell wörd bis hüt (Stand:September 2014) au bruucht. Circa 2005 isch de Wizemer Baanhof mit Deile vo de ehemolige Baanschteigübberdachig vom Baanhof Bade-Bade uusgschtattet worrè.
Dè Haltepunkt Luussä-Blomegg hèt urschprünglich de Nammè Im Weiler drait un isch am 1. August 1899 erschtellt worrè. Grund dodefür isch die mangelndi Akzeptanz vom Baanhof Grimmelzofè durch diè örtlichi Bevölkerig gsi. Diè Station Lausheim-Blumegg isch als Bahnhof usglait worre un isch urschprünglich mit Empfangsgebäude, Güeterschuppe, Holzverladiplatz, Bruckewoog un Ladelehri usgschtattet gsy. È Uuswychgleis isch i sellem Bahnhof nienè vorhande gsy. Vor em Zweite Weltchrièg isch dè Bahnhof für die Viehverladig gnutzt worre, wèg de gäche Zuefahrt vum Ort zum Bahnhof Grimmelzofe isch de Haltepunkt Luuse-Blumegg als geignetor aagluegt worrè. Ußerdem isch dè Haltepunkt im Wyler für d Pasagyr un d Bvölkerig vo Grimmelzofe, Luuse un Blumegg eifacher z erreichè. È betriiblichi Bsunderheit z Luussä-Blomegg isch dè Aaschtyg, a dem dè Haltepunkt lyt. S Aafahrè bi dè Bergfahrt isch è Heruusforderig für dè Lokführer un è Attraktion für d Bahnfans.
Dè Baanhof Grimmelzofè isch wege sinerè ortsfernè Laag ab 1923 nimmi bediènt worre; d Bewohner vo Grimmelzofè hèn statt sellèm dè Baanhof im Wyler bruucht, wo im Dal unnè un dütlich nöcher a Grimmelzofè z ligè cho isch. Dè Grimmelzofner Baanhof bschtoht nu uss eim Uswychgleis, zum Zugchrützigè südlich vom Sauschwänzledunnel z ermöglichè.
Dè Baanhof Füètzè lyt bezogè uff dè Mittelabschnitt sehr zentral. D Station Füètzè bfindet sich genau zwischè dèm unübersichtlichè Stockhaldè-Abschnitt mit èm Sauschwänzlè un dèm langè, gwundène Aaschtyg usem Kommèdal d Wannè uè. Um d Dampfloks für d Bärgfahrtt gu Zollhuus mi Brennschtoff un Wasser z versorgè, hèt sich selli Station z Füètzè ideal geignet.
De zwûschè Füetzè un Epfehofè glegni Haltepunkt Wutachblick isch erscht i de Zitè vom Museumsbetryb errichtet worre un diènt vo allem em Tourismus, deshalb isch er in unmittelbarer Nöchi vo dè Wuètèflüè stationyrt worrè, glychzitig lyt er dirèkt vor em Südbortal vum Wellblèchwäg-Dunnel (offizièll Tunnel am Achdorfer Weg).
Uumittelbar vor èm Dorf Epfèhofè un dem dalquerendè Viadukt isch dè Bahnhof vo Epfèhofè mit èrè Uuswychi aaglait worrè. Z Epfèhofè isch diè einzigi Möglichkeit gsi, è Zugsbegegnig z während èm Aaschtyg zwischè Füètzè un Zollhuus durrè z füèrè. Diè Station isch hauptsächlich unter betriäblichè Aschpekt aaglait worrè. S EG lyt uff ènèm uffgschüttètè Damm uff dè Höchi über m Dorf, glychwohl isch diè Bosition un dè Streckèvolauf gu Füètzè abbè für d Bewohner vo Epfèhofè niè nit bsunders vo Vordeil gsi.
By de Reaktivierig vom nördliche Streckeabschnitt mit em Ringzug-Konzept Endi 2004 isch de Bahnhalt entlang vo de Strecki zwecks besserer Orientyrig de jewylige Gmeindsnämmè voraagschtellt worre, well diè dörtige Ort durch diè bade-württebergischi Verwaltigsreform 1975 iri Selbschtändigkeit volore hèn. Dodèby hèn Geisinge-Huuse, Geisinge-Aulfinge un Geisinge-Lipferdinge neui Haltepünkt chriègt, wo meischt günschtiger zu de Sidlunge liget als diè Johrzehnte vohor uffgähni Stationè. Die mit em Ringzug ygrichtete Halt Geisinge-Kirche un Immedinge-Zimmerè hèn dodegegè keini hischtorische Vorläufer, sie sin erscht 2004 neu eröffnet worrè. Im nördliche Abschnitt zwische Hintschingè un Blummbärg sin so nu die Haltepünkt Blummbörg-Riedöschingè un Zollhuus-Blummbörg a hischtorischor Stell widdererrichtet worrè, d Empfangsgebäude vo Aulfingè un Kirchè-Huusè hèt mò zwar stillglait un a brivat vokauft, stenn abber no, wenn au absits vo dè Streggi. Dè Bahnhof vo Zollhuus isch zu Zitè vo de Museumsbahn zu dè Betrybszentraalè vo sellèrè worrè. Vo dè Reaktivierig vom ehemòligè Baanhof Hintschingè hèn diè Ringzug-Planer 2004 abgsää.
Die Empfangsgebäude sin i de Regel mit Güeterschuppe in Regelbauart versäh gsi. Z Stüèlingè hät mr de Schuppe noch de Johrtausenddwendi abgrisse, während s Wizèmer Pendant 1932 ab- un i de Raingärte z Stüelinge widder uffbaut worre isch, um dodenoch bis 1979 als Turnhalle gnutzt z wörrè. Dè Egginger Güeterschuppe würd hütt (Stand: Juni 2013) gwerblich gnutzt. Dè Güèterschuppè vim Bahnhof Luusè-Blomegg isch nõch dè Stilllegig vom Mittelabschnitt 1955 abbrochè worrè, well s d Sicht vo dè Autofaarer bim Baanübbergang im Wyler behinderet hèt. Im Schuppè vom Bahnhof Zollhuus befindet sich hüt è Ysebaamuseum. Desell Schuppè isch vor dè Stillegig zitewys sehr intensiv gnutzt worrè, asè hèt mo ihn in öschtlicher Richtung erwiterèt. Stand hütt (Dezembèr 2013) exischtyret no d Güèterschuppè vo Eggingè un Zollhuus-Blummbärg.
Zu dè Regelbauart vo badischè Baanhöf hèt au èn Abort ghört, wellè uss hügjenischè Gründ als sebarates Hüsli erschtellt worrè isch.
Suschdigi Dienschtgebäude
Sehr zahlrych erhaalte sin die Dienschtgebäude für d Strecke- beziehigsswys Schrankewärter. Ohni Uusnahm sin diselle i de Regelbauform für Sekundärbahne errichtet worre. Die Gebäude sin hüt in Privatbesitz un dementsprechend irer urschprüngliche Funktion beraubt. Als heruusragends Byschpil sei uff s Streckewärterhuus am Oschtportal vom Kehrtunnel im Wyler verwise. Betrieblich interessanter isch es Wärterhuus nördlich vom obere Portal vom Sauschwänzle (Kreiskehrtunnel) a de Stockhaalde, vo wellem mo direkte Zuegang zu beide Portal vom Kreiskehrtunnel hät.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Eistett am Kaiserstuehl (amtlich Eichstetten am Kaiserstuhl) isch e Gmeind im Sidweste vu Bade-Württeberg in dr Nechi vu Friburg im Brisgau.
Sauschwänzlebahn
Baulichi Bsunderheite vo dere Strecki
Uffgrund vo de schwirigè geographische Verhältnis hät sell jedoch zwische Wize un Zollhuus-Blummberg è bitzelè anderscht uusgsäh. Für d Strategischi Bahn hät des Stygigsmaß nit grösser als 1:98 sy dürfe; sell bedütet nit meh als 10 Meter Aaschtyg uff e Längi vo 980 Meter. D Geografy vom Wuetedal hät s mit sich brocht, daß im mittlere Abschnitt vo Wize bis Blummberg en Aastyg vo über 230 Meter z bewältige war. De Mittelabschnitt hät deshalb yschliesslich vo de ebene Gleis im Bahnhofsberych mit ere Länge vo über 25 Kilometer uusgführt wörre müese, obwohl d Entfernig nu 9,6 km Luftlinie betrait hèt. Dodemit hèt die Strecki mit mehrere offene Kehre und enem Kehrtunnel sowie em einzige dütsche Sauschwänzledunnel usgschtattet wörre müese. Vor allem desell Streckeabschnitt hät dere Bahnlinie im Volksmund iren Name Sauschwänzlebahn ybrocht.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Geographi
Eistett isch e sidbadischs Winzerdorf. S lit am Ostrand vum Kaiserstuehl, eme ehemolige Vulkan in dr Rhinebeni zwische Schwarzwald un Vogese. Eischtett lit in dr wermschde Gegend vu Dytschland, ibettet in e Dal, wo sich vu dr bewaldete Eichelspitze dur sunnigi Räblage un Gmiäsfelder bis in d'Niidrig vu dr Dreiseme naziägt.
Sauschwänzlebahn
Baulichi Bsunderheite vo dere Strecki
Gegè d Wanne bi Epfèhofè isch es èbèfalls zu meerèrè Rutschigè vo dè Haldè ko. Bi allè Dunnel un Bruggènè uff dem Abschnitt isch deshalb bsunderi Vorsicht botè gsi. Insgsamt isch bim Bau vom Mittelabschnitt èn grossè technischè un finanzièllè Uffwand nötig gsi.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Gschichte
Eistett wird erschtmols 737 urkundlig erwähnt. S isch e alemannischi Grindig, woruf d'Endig „stett“ hiwiist.
Sauschwänzlebahn
Dunnel
Vo dè sechs Dunnel dienet zwei dè Streckeverlängerig, drei wyteri unterqueret en Bergschporn un nu ein isch en echte Gebirgstunnel. De Kehrtunnel im Wyler isch 1.205 Meter lang. Desell Keerdunnel isch notwendig, um einersits diè 180 Gred - Kehri i de Wutachflüehe z realisiere, un anderersits de Höhegwinn für de Übergang vom Wuete- ys Müllibachdal z erzylè (unter Yhaltig vo de Maximalstygig).
Eichstetten am Kaiserstuhl
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Sauschwänzlebahn
Dunnel
De Kline Stockhalde-Dunnel isch 85 Meter lang un de kürzeschte Dunnel vo dere Strecki. Dodemit hät mo en Bergschporn nördöschtlich vom Bahnhof Grimmelzofe überwunde. De Große Stockhalde-Kehrdunnel isch 1.700 Meter lang un weltwit dè einzige Kreiskeerdunnel in enem Mittelgebirge. Witerhin isch sell Bauwerk noch em 2.296 Meter lange, in Italie a de Simplonbahn glegne, Varzo-Elicoidale-Dunnel de zweitlängschte Kreiskehrdunnel in Europa. De Kreiskehrdunnel diènt usschliesslich em Höhegwinn vo 12 Meter zwische de beide Portal, woby diè Maximalschtygig vo 10 Promille yghaalte un sogar lycht unterschrittè worrè isch (Stygungsmaß 1:109).
Eichstetten am Kaiserstuhl
Gmeipartnerschaft
Saint André (katalanisch: Sant Andreu de Sureda) im franzeesische Département Pyrénées-Orientales.
Sauschwänzlebahn
Dunnel
De Dunnel am Achdorfer Wäg hat e Längi vo 540 Meter un unterquert en Bergschporn oberhalb un weschtlich vom Dorf Füetze. De Haltepunkt Wueteblick befindet sich unmittelbar vor em Süedportal vo dem Dunnel. De Buchbergdunnel mit 805 Meter Längi vobindet a de högschste Stell vo dere Strecki s Kommedal mit em Aitrachdal, idem de Buechberg by Blummberg unterquert wörd.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Kultur un Aluegenswürdigkeite
Jährlig finde zwei grossi Johrmärkt statt un alli zwei Johr lade d'Verein zum grosse, witthi bekannte „Schwiboge-Wifescht“ in Heft un Keller i, wo de Besuecher mit regionale Spezialitäte un Eistetter Wi verwehnt wird. Au underem Johr biäte diä zahlriiche Verein viili intressanti Verastaltunge a.
Wirtschaft un Infrastruktur
Eistett isch dur si starki landwirtschaftligi Üsrichtig prägt. S isch mit ebe 100 ha eini vu de grosse Bio-Abaugmeinde vu Bade-Württeberg. Uf däre Flechi stehn Räwe un wäre Gmiäs un Obst nooch verschidene biologische Methode pflanzt. E Wanderig dur d'Gmiäsecker isch während dr Erntezitt nit nu fer Slawiste bsunders interessant. Under em Motto „Gniesse bim Erzüger“ kenne d Produkt dirägt bim Erziger in Hofleede kauft wäre. Manch e persenlige Kontakt isch so schu z'stand kumme.