cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abel Tasman
Noch em Abel Tasman si under anderem die australischi Insle Tasmanie (früener Van Diemen’s Land) benennt worde, die australischi Tasman-Halbinsle, d Tasmansee zwüsche Australie und Nöiseeland und dr nöiseeländisch Abel Tasman National Park und d Tasman Bay. Au en Asteroid, dr (6594) Tasman het si Naame überchoo.
Kattowitz
Kattowitz (polnesch: Katowice) isch ä wichtigi Schdad z Schlesie, im süüdleche Pole und d Hauptschdad vu dr Schlesesche Woiwodschaft. S 'Oberschlesischi Induschtriegebiät um Kattowitz tuet riichhaltigi Chohle - und Erzlagerschtättä umfassä. D' Schtadt sälber isch eini vo dä wichtigschtä und florierendschtä Wirtschaftsschtandort vu Pole. Diä wirtschaftlichi Bedütig vo dä Bärgwärch und dä Schwärinduschtrii nimmt immer meh zgunschtä vu dä Elektroinduschtrii und dä Informationstechnik ab.
Geografii
Kattowitz isch 70 Kilometer noordwestlech vo Krakau und hätt etwa 315.000 Iwohner aber dr gsamte Balligsruum i Oberschlesie hätt ä Bvölkrig vo 3 Millione.
D Schdad wird i 5 Schdadteile gledert, wu sich widerum i 22 Schdadviertl teile.
Verchehr
Kattowitz isch ä wichtige Iisebahn- und Schdrasechnotepunkt vo Süüdpole. Z Kattowitz fahre Schdrasebahne und Busse.
Romandie
[[Datei:Karte Schweizer Sprachgebiete 2015.png|mini|320px|Mehrheitsverhältnis noch de [[Bundesamt für Statistik|BFS]]-Erhebig vom 2010; (Charte mit emene Gmeindsbestand per 1. Januar 2015)
]] D Romandie isch dr französischschprochigi Dail vo dr Schwyz. Dütschschwyzer nenne si normalerwys Weschtschwyz, Wälschschwyz oder Wälschland.
Geografii
Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.
Politik
D Gränzä zwüsche dr Romandie und dr Dütschschwitz wird hüfig Röschtigrabe gnennt. Vor auem i politische Diskussione ghört me de Usdruck hüfig.
Well d Romandie und s dütschsprochige Basel bi nationale politische Abstimmige immer sehr ähnligi Resultat händ, redet me bi Basel au vom «dütschsprochige Täil vo dr Romandie», was sich abr numme uff d politische Haltig aawände losst.
Ungarische Grammatik
Allgemein: Suffix
Suffix spyle in de ungarische Sproch e wichtigi Rolle. So erfolge z. B. Konjugation, Plural- und Fallbildig durch Suffix. Dodeby isch d Vokalharmony vo Bedütig. S wird zwüsche zwei bzw. drei Chlasse vo Vokal underschyde: De velare und de palatale Vokal. Si werre mänkmol au dunkel bzw. häll gnännt. Di palatale Vokal underscheide au no zwüsche grundete und ungrundete (häll I und häll II).
S Suffix basst sich deno an d Vokalharmony vom Wort a. Uff i/í folgt meistens e, sältener e a oder o.
In de Konjugation zum Bispyl git s also drei Muster, wo s Verb verfolgt, abhängig vo de Vokalharmony. E Kasus cha ei, zwei oder au drei Suffix ha. Wenn s numme ei Suffix git, no wird säll unabhängig vo de Vokalharmony aghänkt, bi zwei Suffix wird zwüsche velarer und palataler Vokalharmony underschyde und bi drei Suffix au zwüsche grundete und ungrundete palatale Vokal.
Bispyl für ei Suffix: Terminativ (bis zu öbbis ane); Suffix: -ig a házig; a székig, a könyvig
Bispyl für zwei Suffix: Adessiv (bi öbbis sy); Suffix: -nál/-nél a háznál, a széknél, a könyvnél
Bispyl für drei Suffix: Superessiv (uff öbbis druff sy); Suffix: -on/-en/ön a házon, a széken, a könyvön
Mänkmol ändert sich de Wortstamm, we mer e Suffix aghänkt hät (kéz - kezet, kezek usw; szó - szavak). Ei Gruppe, wo dodevo betroffe isch, sin Wörter wo uff -a oder -e ände. In dem Fall wird de letscht Vokal verländert: In Främdwörter, wo mit me o oder ö ände (sälli beide Büechstabe sin in yheimische Wörter am Wortänd immer lang), werre au sälli verlängert:
I-n-re zweite Fallgruppe (aber nit immer) wird e lange Vokal, wo in de Grundform an zweitletschter Stell stoht, verchürzt, wenn s Suffix mit me churze Vokal afangt:
E churze Vokal am Wortänd cha au verschwinde, wenn dodurch nit drei Konsonante uffenandchömme:
Bi Wörter mit me ó oder ő am Änd werre sälli Vokal in erwiterte Forme oft zu aj bzw. ej, wenn s ó/ő nit als Ändig zur Bildig vom Partizip I brucht worre isch. Wenn e einzelne Konsonant d'Ändig (bzw. bi mehrere Ändige di erschti devo) usmacht, no blibt s ó/ő:
Die Vokal bilde e Baar/Gruppe:
Nome
Zwüsche männliche und wybliche Nome wird nit unterschyde. Bi Nämme vo wybliche Persone wird in de Regel s Suffix -né aghänkt, z. B. Müllerné = Frau Müller.
De Plural wird durch die helle Suffix -ek/-ök und s dunkle Suffix -ok (sältener -ak) usdruckt.
Kasus
Übber d'Aazahl vu de Fäll im Ungarische goht d'Fachliteratuur usenand. Si hänkt devuu ab, was mer alles als Fall zellt (wenn übberhaupt vu Fäll d'Red isch un nit vu Umstandsbstimmige). Fest stoht, dass es (we'mer de Nominatiiv mitzellt) 18 Suffix gitt, wu mer uff jedes bliebig Wort cha aawände, un witeri, wu numme mit ere bstimmte Gruppe vu Wörter odder in bstimmte Wändige uffdauche. Sälli bezeichnet mer als nem valódi eset (uuächti Fäll, dütsch au Umstandsbstimmige gnännt), di 18 andere als valódi eset (ächti Fäll). Bispil: Mer cha jedes Nome in de Akkusatiiv odder in de Datiiv setze, de Temporal bschränkt sich degege uff Zahle (hétkor: am sibeni) un Zitpünkt (érkezésemkor: bi miner Aachumft). Genauso findet de Lokatiiv (Pécsett, Győrött: z Pécs/Győr) numme bi wenige Stedt Aawändig, während di andere (ungarische) Stedt mit s Superessiiv-Suffix griege (Budapesten, Szegeden: z Budapest/Szeged).
Mit vyle vo denne Suffix lönn sich aber au d Forme vo de Personalpronome in de jewylige Fäll bilde. Deno wird s Suffix zum Präfix, d. h. zum Afang vom Wort. Do dra hänkt mer s entsprächende Suffix vo de bstimmte Konjugation (lüeg unde). De Akkusativ wycht vo derre Regle komplett ab, e baar witeri fiege vor em Personalsuffix e Büechstabe (z. B. j) y oder verdopple de letscht Büechstabe vom Fallpräfix.
Verbe
Ungarisch underscheidet e unbstimmti Konjugation (ungarisch alanyi ragozás) und tárgyas ragozás). Säll gilt numme für dransitivi Verbe; indransitivi Verbe werre mit de unbstimmte Ändige konjugiert. D'Konjugation hängt devo ab, ob's e bstimmts Akkusativobjäkt hät.
Wenn's überhaupt kei Akkusativobjäkt hät oder ysetze losst oder wenn s Objäkt i me andere Fall stoht, no wändet mr di unbstimmti Konjugation a.
Mit de Usnahm vo kell (mieße) wird au bi de Hilfsverbe zwüsche de beide Konjugatione underschyde.
Sunderfäll
E witere Sunderfall sin d'„ik-Verbe“, wo in de unbstimmte Konjugation Bräsens zum Deil anderi Ändige hän:
Konjugation Präteritum
'S git uff Ungarisch numme ei Form vom Präteritum. Bi de meiste Verbe wird si mit em Infix -t- und de Personaländige (lüeg Tabälle) bildet. 'S git zwei Sunderfäll:
Sälli beide Tabälle enthalte jewyls Bispyl für d Konjugation vo hälle bzw. dunkle Verbe.
Konjugation Konjunktiv
Im Konjunktiv wird kei Underschyd zwüsche häll I (e/i) und häll II (ö/ü) gmacht. De Konjunktiv Präteritum wird mithilf vo de Präteritum-Form vom Verb plus Konditional-Präsens-Form vo lenni (volna usw.) bildet.
Wenn de Verbstamm uff zwei Konsonante ändet oder uff -ít, no wird zwüsche ihn und d'Personaländig e Bindevokal a bzw. e gstellt:
Bildig vom Futur
S Futur wird mit em Hilfsverb fog usdruckt. Säll wird in di entsprächendi Personalform (bstimmti/unbstimmti Konjugation, Person) gsetzt und vor de Infinitiv gstellt. Abwyche düet dodevo numme s Verb lenni (lüeg Tabälle witer unde).
S Infinitiv
Für d'Bildig vom Infinitiv wird bi hälle wie bi dunkle Verbe d'Ändig -ni verwändet, wo an de Verbstamm in de dritte Person aghänkt wird (lát → látni, kér → kérni). Bi de -ik-Verbe wird s ik ewegglo.
In de meiste Wörterbiecher isch s Verb nit under de Infinitivform z finde, sondern under de Form vo de dritte Person Blural.
Di wichtigste unregelmäßige Verbe
Näbe de wichtigste unregelmäßige Verbe lenni, menni, jönni (sy, goh, cho; lüeg unde) git s d Verbe uff -ik. Bi ihne entspricht di 1. Person Singular Präsens unbstimmt de Form vo de bstimmte Konjugation (was aber e baar Usnahme nit betrifft). Zudem hän si in de dritte Person Singular Präsens s Suffix -ik (wo ne au de Namme ge hät).
E Gruppe vo Verbe cha au sinngmäß nit in de unbstimmte Konjugation stoh; do ghöre Verbe wie dolgozik (schaffe), menni (goh) und diversi anderi dezüe.
Im Folgende d Konjugatione vo de drei wichtigste unregelmäßige Verbe.
Adverbie und Adjektiv
Im attributive Gebruch werre d Adjektiv nit ans Nome (z. B. Eizahl/Mehrzahl) abasst. Hingege kriege si (wenn nötig) d Pluraländig (-ak, -ek, -ok, -ök), we mer si prädikativ brucht. D Vokalharmony vo de Ändig folgt dodeby derre vom Adjektiv und nit vom Nome. Adverbie werre normalerwis uss Adjektiv hergleitet; säll bassiert mit einer vo de Ändige an, en, on, ön, z. B. rettenes - rettenesen, nagy - nagyon.
S Bsitzverhältnis
Bispyl:
Wenn s Bezugswort uff a oder e ändet, no verlängert mer sälli zu á, é; genau wie bi Wörter uff e andere Vokal verschwindet s a/e im Suffix.
D Vokalabfolge „ai“ und „ei“ im Plural werre dodeby immer [ɒʔi] und [ɛʔi] usgsproche; si verwachse nit zu Diphthong [ɒ̥i ], [ɛ̥i].
Possessivierig vom Infinitiv
Noch gwüsse Usdrück wie z. B. kell [mieße], szükséges [('s isch) nötig] usw. wird s Infinitiv mit re Personaländig flektiert. Als Stamm wird dodeby s Infinitiv (wo immer uff -ni ändet), wo s i devo abghänkt wird:
Syntax
Di ungarischi Satzreihefolg wird als SVO (Subjekt-Verb-Objekt) klassifiziert, woby s Subjekt ewegglo werre cha. Trotzdem isch d Satzreihefolg gregelt. E Satzglyd, wo betont werre soll, stoht diräkt vor em konjugierte Verb. Wenn s Verb sälber betont isch, no stoht s am Afang vom Satz.
Bispyl: De Satz „Gest hät de János em Péter zwei Biecher brocht“. Näbem Verb git s d Satzglyder „János“, „Péter“, „tegnap“ (= gest) und „két könyvet“.
S Thema enthaltet e Satz oder Sätz, wo de Sprächer devo animmt, dass si de Hörer weiß. Mit sällem Satz/sälle Sätz wird e Thema erwähnt, wo de Satz devo handle wird. De Fokus betont e Elemänt, wo entweder unbekannt glaubt wird oder wo alli andere Mögligkeite, wie mer de Satz düte chönnt, usschließt. S legt au de Wert vom Satz für alli andere Persone/Objekt fest.
Wenn s e Fokus im Satz hät, no wird s Verbpräfix im Verb nochgstellt (z. B. vitt el statt elvitt). Wenn s kei Verbpräfix hät, no wird de Satz mehdütig. Z. B. cha im Satz Éva szereti a virágokat (D Eva mag Blüeme) d Éva s Thema i me neutrale Satz oder de Fokus vom Satz sy. E Bispyl mit sällem Satz:
Verbalpräfix
Under de vyle zämmegsetzte Wörter vo de ungarische Sproch findet mer of au Verbe mit Präfix. Mänki devo (z. B. be-) leite sich vo de Kasussuffix ab.
Wie au im Alemannische chönne d Verbalpräfix abtrännt werre und stönn deno hinder em konjugierte Verb sälber. Des hänkt vo de Betonig innerhalb vom Satz ab; wenn's e betonts Satzgyld git, no stoht säll diräkt vor em Verb (wie in de Satzreihefolg ieblig) und s Verbpräfix dehinder. Bispyl (grien = Verb, rot = Präfix, understriche = betonts Satzglyd) Erlüterige:
Liste vo de ungarische Verbalpräfix (Quälle: Wiktionary)
Bostpositione
Vyli Wörter, wo im Alemannische durch Präpositione usdruckt werre, hän als ungarischi Entsprächig e Bostposition. Sälli stoht nit wie-n-e Präposition vor, sondern hinder ihrem Bezugswort. Je nochdem, ob s Wort e Bewegig „her“, e Standort „do“ oder e Bewegig „eweg“ bezeichnet, hät sälli Bostposition e anderi Ändig, z. B: Die Flektion (oder e ähnligi) funktioniert mit allne Bostpositione. Mänki devo chönne (vom Sinn her) nit alli drei aneh.
Wenn's e Demonstrativpronome (ez/az) hät, wo sich uff s Nome bezieht, no stoht d Bostposition hinder beidne (ez und az werre vor Konsonante zu e bzw. a):
Derivation
21,5 Prozänt vo de (motivierte; uff s Gsamt gseh 17,1%) ungarische Wörter werre durch Derivation bildet.
Verbe chönne uss Substantiv abgleitet werre, indem mer s Suffix -ít oder -z(ik) verwändet. Zudem cha mer si uss andere Verbe bilde; säll bassiert durch s Suffix -hat/-het (für chönne/dürfe) oder -gat/get (für e Dätigkeit wo sich widderholt).
Substantiv lönn sich uss Verbe (-ás/és) und uss Adjektiv (-ság/-ség) ableite.
Adjektiv cha mer uss Verbe durch e Suffix -ó/-ő bilde. Zudem git's d Mögligkeit, si vo Substantiv (-as/-es/s) abzleite.
In de folgende Tabälle e Liste vo Bispyl für di ungarischi Derivation. Uff de linke Site jewyls d Wortart, wo devo usgange wird, obe d Zylwortart.
1 S Suffix get/gat (Frequentativ) wird genau wie hat/het hinder de Wortstamm gstellt; Personaländige chömme dehinder. Bispyl: beszel + get + ek (=ich schwätz). 'S cha diversi verschydeni Bedütige aneh, z. B:
Schillinger Verlag
D Karl Schillinger Verlag isch e Verlag fir Regionalliteratur z Fryburg.
dr Verlag
Dr Schillinger Verlag goht zrugg uf e Druckerei, wu dr Karl Schillinger anne 1899 z Fryburg grindet ghaa het. Anne 1908 het dr Schillinger au ne Verlag derzue grindet, wu unter anderem d „Stadion-Zeitung“ vum Fryburger FC, d „Süddeutsche Sportzeitung“ oder d „Schmiede und Wagenbauer Zeitschrift“ uusegee het. Mit em Aafang vum Erschte Wältchrieg anne 1914 het dr Karl Schillinger d Verlagsarbet ufgee. Är isch anne 1917 im Erschte Wältchrieg bi Verdun gfalle.
Syni Sihn, Karl un Hermann, wu bim Vater Schriftsetzer glehrt ghaa hän, hän d Druckerei wytergfiert. Dr Karl isch anne 1962 gstorbe, dr Hermann Schillinger isch anne 1978 us em Gschäft uusgschide.
Derno het dr eltscht Suhn vum Hermann, dr Wolfgang Schillinger, dr Bedrib ibernuu. Är het bis 1955 im aigene Huus Schriftsetzer glehrt ghaa un isch derno uf Stuegert go Praxiserfahrige sammle. Vu 1956 bis 1959 het er an dr Akademy fir s grafisch Gwärb z Minche studiert un dert s Abschlussdiplom un dr Maischter gmacht. Derno het er e baar Johr lang in verschidene Stedt Beruefserfahrige gsammlet, unter anderem in Druckereie z Aschaffenburg as tächnische Bedribslaiter un z Düsseldorf as Verdribslaiter. Anne 1962 isch er retuurchuu uf Fryburg un het in dr Familiedruckerei wider aafange schaffe.
Ab 1971 het dr Schillinger derno aagfange au Biecher im aigene Verlag drucke. Ab 1972 het dr Karl Schillinger Verlag e Verbund mit dr Buchdruckerei Schillinger bildet. Anne 1984 isch dr Verlag us em Firmeverband uuseglest wore un sich syterhär e aigeständigi GmbH im Familiebsitz. D Druckerei het s no bis 1989 gee.
Hohengeroldseck
Hochegeroldseck isch e Burgruine im Schwarzwald. D Ruine lyt im Ortsdeil Schenberg vu dr Gmei Seelbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch Stammsitz gsi vu dr Herre vu Geroldseck.
Lag
D Hochegeroldseck lyt uf ere Aahechi zwischen em Kinzigdal un em Schutterdal.
Gschicht
D Burg isch um 1260 uf em Schenberg as Stammburg vu dr Herre vu Geroldseck böue loo wore un het zwische dr Landesdeilig 1277 un em Änd vu dr Geroldsecker Herrschaft 1634 dr Mittelpunkt vu dr Obere Herrschaft Hochegeroldseck bildet. S Biet vu dr obere Ortenau isch syter anne 1277 in dr Hand vu dr Noofahre vum Walther vu Geroldseck gsi un het d Herrschafte Lohr, Mahlberg, Schiltach un d Chleschter Schuttere und Ätteneminschter umfasst. Ebefalls im Bsitz vu dr Herre vu Geroldseck gsi isch d Landvogtei zue bode Syte vum Ryy vu Basel bis Seltz. Fir 30.000 Gulde het dr Markgrof Jakob I. vu Bade 1442 vu dr Noofahre vum Walther vu Geroldseck, d Helfti vu dr Herrschaft Lohr un Mahlberg gchauft. 1486 isch d Burg vum Pfalzgrof Philipp eroberet wore un isch derno bis 1534 bi dr Kurpfalz blibe. D Burg isch anne 1688 dur franzesischi Truppe gschlisse wore.
D Ruine Hochegeroldseck isch hite Eigetum vu dr Rächtsnoofolger vu dr Herre vu Geroldseck, dr Firschte von der Leyen, un wird vun eme Ferderverein betrejt. Si isch 2005 vum Landesverein Badischi Heimet zum „Kulturerbe des Landes“ erhobe wore. Stark fir d Renovierig vu dr Burgruine Hohengeroldseck hed si dr Alfred Siefert yygsetzt.
Aalag
D Burg, wu di eppe 10 m hoche Ussemuure (Unterburg) un s Hauptgebäude (Oberburg) dervu erhalte sin, isch e durmlosi Durmhuusburg un bildet vor allem vum Kinzigtal här e markante Blickfang.
Kore (Mond)
D Kore (Jupitermoo XLIX) isch ain vu de ussere Zwergmonde vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D Kore (S/2003 J 14) isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt und Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond isch noch de griechische Göttin Kore binennt, sini Entdeckigsbinennig vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU isch S/2003 J 14 bezaichnet.
Bahndate
D Kore umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 24.011.000 km in 779 Däg, 4 Stunde un 19 Minute. D Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3351 uf. Mit ere Naigig vu 144,529° isch d Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird d Kore de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
D Kore besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. D Dichti vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert.
Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Volleyball Nations League 2022 (Männer)
D’ Saison 2022 vu dr Volleybàll-Nàzioonaliga vu da Manner (anglisch 2022 Volleyball Men’s Nations League) ìsch d’ viarta-n-Üüssgààb vu dam Wättbwarb gsìì. Dr Wattkàmpf hàt vum 7. Jüüni bis àm 10. Jüüli 2022 schtàttgfunda, un d’ Finààlrunda-n-ìsch vum 20. bis àm 24. Jüüli 2022 bii Bologna ìm Itàlia gschpìelt worra. D guldiga-n-Üüsszaichnung hàt d’ frànzeescha Mànnschàft bikumma, noh-n-em Andschpìel geega d’ Verainigta Schtààta.
d’ Tailnammer
Ìm Wättbwarb hann d’ 16 Mànnschàfta doo d’rnaawa mìtgmàcht:
D’ rüssischa Nàzionààlmànnschàft ìsch wagem Kriag ìn dr Ukràina schuu vor àm Ààfàng vum Wättbwarb vum Mìtmàcha-n-üüssgschlossa worra.
Finààlrunda
Gschpìelt worra-n-ìsch d’ Finààlrunda vum 20. bis àm 24. Jüüli 2022 z’ Casalecchio di Reno bii Bologna ìm Itàlia.
Bohemian Rhapsody
Bohemian Rhapsody isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid Freddie Mercury gschribe worde.
Dr musikalisch Ufbau
Die musikalischi Struktur von ere Rhapsodii isch in dr Popmuusig ungwöönlig. Wäärend die klassischi Rhapsodii e dreidäiligs Formschema het (schnäll-langsam-schnäll), wird im Song e säggsteiligi Wariante brucht. Im Song chömme Abschnitt nochenander, wo stilistisch seer underschidlig sin. Bim A-cappella-Balladedäil noch em Intro folgt dr Song no em Muster vo dr klassische Rhapsodii, s Gitarresolo sprängt aber dr formali Raame. Erst bim Outro het dr Song wider d Struktur von ere Rhapsodii. Es isch do zum erste Mol bassiert, ass en Operepartitur im ene Popsong so extensiv integriert worde isch.
D Bohemian Rhapsody in dr Version vom Album A Night at the Opera cha mä in säggs Abschnitt iidäile: S Ändi vom Song chunnt ganz blötzlig mit eme Paiste-Tamtam.
Grand-Champ
Grand-Champ (bretonisch Gregam) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Grand-Champ lyt 13 km vu Vannes un 39 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 28 m un 167 m iber Normalnull.
Gschicht
Grand-Champ isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1224 as de Grandicampo (1370: Grantchamp, 1850: Grand Champ).
Verwaltig
vu Grand-Champ isch. Grand-Champ ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Grand-Champ ghert zum Bretonisch.
Céline Vara
D Céline Vara (* 4. Oktober 1984 z Saint-Aubin FR) isch e Schwyzer Bolitikeri (GPS).
Lääbe
D Céline Vara isch z Cortaillod ufgwagse. Si isch italienisch-schwyzerischi Doppelbuurgeri un stammt us aifache Verhältnis. D Vara het an dr an der Universiteet Nöieburg Räächtswisseschafte mit em Schwäärpunkt Gsundhaitsräächt studiert. Näbehär het si as Kassiereri in eme COOP-Supermäärt gschafft. No Aastellige in ere Kanzlei z Nöieburg un an dr Regionaalgriicht vu Littoral un Val-de-Travers isch si anne 2011 as Aawälti zuegloo woore un schafft syterhäär as säbschtständigi Aawälti z Nöieburg.
Bolitik
D Céline Vara isch anne 2008 in d Legislatiiv vu dr Gmai Cortaillod gweelt woore. Vu 2012 bis 2016 isch si Mitgliid vum Gmairoot (Exekutiiv) vu Cortaillod gsii un syter anne 2017 isch si Mitgliid vum Grooße Root vum Kantoon Nöieburg.
Bi dr nazionaale Barlemäntswaale vum 20. Oktober 2019 isch d Céline Vara fir dr Kantoon Nöieburg in Ständeroot gweelt woore.
Si isch 2005 Grindigsmitgliid un eerschti Bresidänti vu dr Junge Griene vum Kantoon Nöieburg gsii. Vu 2016 bis 2018 isch si Bresidänti vu dr Griene Kantoon Nöieburg gsii un syter 2018 isch si Vizebresidänti vu dr Griene Schwyz.
Universidade do Estado de Minas Gerais
D Universidade do Estado de Minas Gerais (Universitet vum Bundesstaat Minas Gerais, churz: UEMG) isch e Universitet z Belo Horizonte im brasilianische Bundesstaat Minas Gerais. Si isch anne 1989 grindet wore.
D Universitet bietet 20 Studiegäng aa an dr Standort Belo Horizonte (Hauptsitz), Barbacena, Frutal, João Monlevade un Poços de Caldas.
Im Joor 2004 het d Universitet rund 1.418 Mitarbaiter, 21.677 Studänte un 1331 Poschtgraduierti gha.
Organisation
Zue dr Universitet ghere die Inschtitutione:
Luftröhre
D Luftrööre oder in dr Fachsprooch d Trachea (vo altgriechisch τραχύς trachýs ‚rau‘; gmäint isch „dr raui Schluuch“, „die grobi Arterie“ – im Gegesatz zu de fiinere Gfääss, wo Bluet füere) verbindet bi de Wirbeldier d Gurgle mit em Bronchialsüsteem vo dr Lunge. Si ghört zum Ootemdrakt und dr Schnuuf goot dur sä duure.
Ufbau
Bim erwaggsene Mensch isch si 10–12 cm lang und dur 16 bis 20 huefiiseförmigi hyalini Chnorpel (Cartilagines tracheales) in iirer vordere Wand versterkt, sodass si au bim Iischnuufe nit cha kollabiere. D Chnorpelspange sälber si dur Bänder – d Ligamenta anularia – mitinand verbunde, wääred die hinteri Wand (Paries membranaceus) us Bindgwääbig und muskuläre (Trachealmuskle, Musculus trachealis) Strukture bestoot. Dur die Muskle cha s Lumen (die inneri Witi) vo dr Luftrööre um e Viertel verchliineret wärde.
Wenn e Fremdkörper in d Luftrööre grootet, brobiert dr Körper en uusezhueste. Wenn das aber nid grootet und d Luftrööre wird blockert, cha dr Organismus dra versticke.
Bangkok
Bangkok (wertli ibersetzt „Dorf im Pfluumehain“, thailändisch offiziäll Krung Thep Mahanakhon [], Thai: กรุงเทพมหานคร, churz Krung Thep, กรุงเทพฯ – zmaischt ibersetzt mit „Stadt vu dr Ängel“) isch syter anne 1782 d Hauptstadt vum Chenigrych Thailand un e aige Verwaltigsbiet. S het dr Status vun ere Provinz (Changwat) un wird vun eme Gouverneur regiert. D Hauptstadt het 8,249 Millionen Yywohner (Volkszellig 2010). Si isch di mit Abstand grescht Stadt vum Land. In dr Bangkok Metropolitan Region (BMR), dr greschte Metropolregion z Thailand, läben insgsamt 14,566 Millione Mänsche (Volkszellig 2010).
D Zyt zue UTC lyt bi +7 Stunde. Dr Zytunterschid zue Mitteleuropa lyt bi +6 Stunden im Winter un +5 Stunden im Summer, wel s z Thailand kai Summerzyt git.
Geografischi Lag
D Stadt lyt an dr Nohtstell vu dr Indochinesische un dr Malaiische Halbinsle am Chao-Phraya-Strom nerdli vum Golf vu Thailand, im durschnitt fimf Meter iber em Meeresspiegel. Dr Chao Phraya het e Braiti vu eppe 400 Meter.
Stadtgliderig
Bangkok isch unterdailt in 50 Dischtrikt (Khet) un die sin yydailt in 169 Kwaeng. Des sin d Khet in dytscher Transkription un in thailändisch:
Bang Bon (บางบอน), Bang Kapi (บางกะปิ), Bang Khae (บางแค), Bang Khen (บางเขน), Bang Kho Laem (บางคอแหลม), Bang Khun Thian (บางขุนเทียน), Bang Na (บางนา), Bang Phlat (บางพลัด), Bang Rak (บางรัก), Bang Sue (บางซื่อ), Bangkok Noi (บางกอกน้อย), Bangkok Yai (บางกอกใหญ่), Bueng Kum (บึงกุ่ม), Chatuchak (จตุจักร), Chom Thong (จอมทอง), Din Daeng (ดินแดง), Don Mueang (ดอนเมือง), Dusit (ดุสิต), Huai Khwang (ห้วยขวาง), Khan Na Yao (คันนายาว), Khlong Sam Wa (คลองสามวา), Khlong San (คลองสาน), Khlong Toei (คลองเตย), Lak Si (หลักสี่), Lat Krabang (ลาดกระบัง), Lat Phrao (ลาดพร้าว), Minburi (มีนบุรี), Nong Chok (หนองจอก), Nong Khaem (หนองแขม), Pathum Wan (ปทุมวัน), Phasi Charoen (ภาษีเจริญ), Phaya Thai (พญาไท), Phra Khanong (พระโขนง), Phra Nakhon (พระนคร), Pom Prap Sattru Phai (ป้อมปราบศัตรูพ่าย), Prawet (ประเวศ), Rat Burana (ราษฎร์บูรณะ), Ratchathewi (ราชเทวี), Samphanthawong (สัมพันธวงศ์), Sai Mai (สายไหม), Saphan Sung (สะพานสูง), Sathon (สาทร), Suan Luang (สวนหลวง), Taling Chan (ตลิ่งชัน), Thawi Watthana (ทวีวัฒนา), Thonburi (ธนบุรี), Thung Khru (ทุ่งครุ), Watthana (วัฒนา), Wang Thonglang (วังทองหลาง) und Yan Nawa (ยานนาวา).
Klima
Bangkok lyt in dr tropische Klimazone. D Johresdurchschnittstämperatur isch 28,4 Grad Celsius, di jehrli Niderschlagsmängi 1.498 Millimeter im Mittel. Haupträgezyt isch im Monsun zwische Mai un Oktober, in ainzelne Stadtbiet mueß mer vor allem im Sptämber un Oktober mit Iberschwämmige rächne. Dr maischt Niderschlag het s im Septämber mit 344 Millimeter im Mittel, dr wenigscht im Jänner mit durschnittli nyyn Millimeter.
Di durschnittlige Tämperature lige s ganze Johr iber zwische 26,1 un 30,4 Grad Celsius. Di mittler Dagestämperatur lyt bi maximal 34,9 Grad Celsius, minimal 20,8 Grad Celsius bi hocher Luftfychtigkait. No dr World Meteorological Organization isch Bangkok dodermit im Johresdurschnitt di haißescht Stadt uf dr Wält.
Dr wermscht Monet isch dr April mit maximal 35 Grad Celsius un minimal 26 Grad Celsius mittleri Dagestämperatur. Dr cheltscht Monet isch in dr Gegnig um Bangkok dr Dezämber mit maximal 31 Grad Celsius un minimal 21 Grad Celsius Dagesmitteltämperatur. D Druckezyt goht vu Dezämber bis Merz. Merz un April sin di haißeschte Monet z Bangkok.
Gschicht
Dr Ursprung vu hitige Bangkok lyt in dr Chlaistadt Thonburi, hite Dail vu dr Hauptstadt, am weschtlige Stade vum Chao Praya. Dr Gäneral Taksin het Thonburi anne 1772, wu d Hauptstadt vum Chenigrych Ayutthaya anne 1767 im Chrieg mit Birma zerstert woren isch, zerstört worden war, zue dr neie Hauptstadt gmacht. Zeh Johr speter het dr nei Chenig Rama I., Grinder vu dr Chakri-Dynaschty, wu bis hite regiert, dr Regierungssitz an dr eschtli Stade verlait un het aagfange s Biet, wu Rattanakosin ghaiße het, mit em dertemol vor allem von Chinese bewohnte Dorf Bang Kok, wahrschyns vu Bang Makok (บางมะกอก), „Dorf vu dr Wildpfluume“ (Spondias mangifera), noch em Vorbild vu dr friejere Residänzstadt zur Hauptstadt uuszböue.
Offiziäll haißt d Stadt syterhär in dr Churzform Krung Thep – „Stadt vu dr Ängel“. Des isch aber nume ne Churzform vum vollständige Name, in transkribierter Form Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit, mit 168 latynische Buechstabe dr lengscht Ortsname uf dr Wält. In thailändischer Schrift schrybt si dr Name (139 Zaichei ohni Läärzaiche):
Derwylscht Bangkok zum international gängige Name woren isch, bruuche d Thai normalerwys d Churzform Krung Thep.
Pharynx
D Faarynx [] (griech.-anat.; altgr. φάρυγξ phárynx, ,Raache‘), in dr Umgangssprooch Rache, isch bi Dier und em Mensch dr vordersti Abschnitt vom Verdauigsdrakt wo grad noch em Muul chunnt. Bi de Landwirbeldier isch er e Erwiterig grad noch dr Muul- und d Naasehööli, wo mit Schliimhut uskläidet isch. Bi de Wirbeldier isch er au Däil vom Ootemdrakt, wo sich bim Embryo us em Kiemedarm entwigglet. Wil dr Mensch ufrächt stoot isch bin em d Faarynx, au as die oobere Ootemwääg bezäichnet, sterker booge als bin e Hufe andere Süüger, und wäge däm isch d Gfoor gröösser, ass ér sich verschluckt.
Dr Begriff Faarynx wird au bi de Wirbelloose wie Bärdierli, Würm und Arthropde verwändet für dä Däil vo iirem Verdauigsdrakt, wo analog zur Faarynx vo de Wirbeldier isch.
Joan Fuster
Dr Joan Fuster i Ortells (* 23. Novämber 1922 z Sueca, Valencia; † 21. Juni 1992 z Sueca) isch e valencianische Schriftschteller gsi, wo haupsachlig uf Katalanisch gschriibe het.
Keith Moon
Dr Keith John Moon (* 23. August 1946 z London, Grossbritannie - † 7. September 1978 z Mayfair, Grossbritannie) isch e britische Rockmuusiker. Är isch e Gründermitgliid vo dr Rockgruppe The Who.
Sandy Island
Sandy Island isch de Name vo einige Insle.
In de Vereinigte Schtaate:
Tongatapu
Geografii und Natur
Im Norde vo dr Insle het s do und döt chliini Inseli und e Hufe Koralleriff, wo vom Ufer us bis zu 7 km wit ins Meer chönne uusegoo. Im Norde si au d Lagune vo Fangaʻuta- und Fangakakau, wo fast ganz vo Riff iigschlosse si und e Wasserdiefi zwüschen 1 und 6 m häi. S ganze Lagunesüsteem het e Flechi vo 2'835 ha und isch 1974 under Naturschutz gstellt worde. D Mangrovewälder bestönde vor allem us Rote Mangrove (Rhizophora sp.) und si e wichdigs Bruetgebiet für Fisch und Vögel.
Zala
Zala isch
Hugo Marti
Dr Hugo Marti, wo am 23. Dezämber 1893 z Basel uf d Wält choo und am 20. April 1937 z Davos gstoorben isch, isch e Schwiizer Germanischt, Schriftsteller und Journalischt gsi.
Er het i dr Jugendzyt z Basel, z Lieschtel und z Bäärn gläbt und drno isch er go Rächt und Germanistik studiere. Es Wyyli isch er z Rumäänie un z Norweege Lehrer gsi. Sini Diss het er anne 1921 zum Theema vo der Sprooch im ZGB abgää.
Dr Marti het als Redakter füre Pestalozzi-Kaländer und spöter bi dr Zytig Der Bund gschaffet. Under em Psöidonym Bepp het er satirischi Sache für die Zytig gschribe. Er het sich für jungi Schriftsteller ygsetzt, öppe dr Friedrich Glauser un dr Kurt Guggenheim. Zu säbere Zyt het dr Otto von Greyerz z Bäärn eender für die tradizionelli Literatur glueget.
De Hugo Marti isch lungechrank gsy, het immer wider müesse i Sanatorie go kure und isch nach ere Operation gschtorbe. Im Davoser Stundenbuch het er s Läbe oder eigentlich s Nid-richtig-Läbe als Patiänt imene Sanatorium beschribe.
Sache us em Hugo Marti sym Nochlass sind im Schwiizerische Literaturarchyv und im Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel.
Stetten am kalten Markt
Gmoedsgliderong
Zue Schdedda gheret d Ortsdoel Frãõschdedda (Frohnstetten), Glashidda (Glashütte), Schdedda ond Schdoazenga (Storzingen).
Gschicht
Schdedda ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 799 als Stetten by Kaltenmark.
Verwaltong
Schdedda hot mit dr Gmoe Schwennenga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Maik Lehn.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kleider machen Leute (Oper)
Kleider machen Leute ischt a Komischa Opr – ursprenglich mit-ma Vorspiil ond drei Uffziig, späder omgarbeidet zo-ma Vorspiel ond zwoi Uffziig (zamma viir Bilder) – vom eschtreichischa Kombonischda Alexander von Zemlinsky (1871–1942). S Libreddo stammt vom Leo Feld ond beruaht uff dr gleichnamiga Novelle us-em Zyklus Die Leute von Seldwyla vom Schweizer Dichter ond Schriftsteller Gottfried Keller. Zom erschda Mol uff a Bihne komma isch des Werk am 2. Okdober 1910 an dr Wiiner Volksoper, d Neifassong am 20. April 1922 am Neia Deitscha Theader en Prag. Dr vorligende Ardikel behandlet d Neifassong. A Uffihrong do drvoo dauret rond zwoi-a-virdel Stond.
Ort ond Zeit
Dui Opr spiilt en dr Gmoind Goldach em schweizerischa Kanton St. Gallen am Ofang vom 19. Johrhondert.
S erschde Bild: Uff dr Landstroß
Dr Wenzel Strapinski, wo zledscht als Schneidergsell en Seldwyla gschafft hot, hot deet sein Denscht aufkindicht ond befendet sich jetzt uff Wanderschaft. Noch-ma alda Brauch wuud’r vo seine zwoi Mitgsella bis an d Stadtgrenz begleidet. De selle send neidich uff-em Wenzel sei vornehma Kleidong, bsonders sein tolla Mandel, wo-nr selber gschneidret hot. Noch-ma kurza Gspräch saget se „Adee“ zo-nem ond ganget wider da Weag zruck noch Seldwyla. Dr Wenzel aber macht sich uff da Weag noch Goldach. Bald wuud’r vo-ma Moo mit-ra prachtvolla Kutsch eigholt, wo vo-nem da Weag noch Goldach wissa will. Weil dr Schneider s gleiche Ziil vor Auga hot, wuud’r vom Kutscher eiglada mitzofahra.
S zwoide Bild: Z Goldach vor-em Wirtshaus «Zur Waage» mit Gardawirtschaft
Dr Prokurischt Böhni vo dr Firma Quandt & Sohn hot uffs Nettchen, deam Dechterle vom Amtsrat, a Aug gworfa. Dui aber will nix vo deam Kerle wissa ond geit-em an Korb. Uff oimol fehrt a Kutsch vor ond helt grad vor-em Wirtshaus. Wia no dr Strapinski en seim scheena Staat aussteigt, haldet-en d Eiwohner vo Goldach fir-an ganz hochadliga Herra ond begriaßet-en ondrteenich. Dr Kutscher ischt sauer, weil sich sei Fahrgascht ibrhaubt et bei-nem bedankt hot. Drom will’r deam oin zom Bossa doa, endem’r em Wirt sait, sei Zeche dät vom Herrn „Graf“ Strapinski zahlt werra.
E-ma Lauffeier spricht sich bei dr Bevelkerong rom, en dr «Waage» wär a polnischer Graf abgstiiga. Do druff tischt dr Wirt seim „vornehma“ Gascht vo seine beschde Sacha auf, ond dr sell loot sich älles gfalla. Viir Goldacher Honoraziora, dr Nodar Litumlei, dr Stadtschreiber Federspiel, dr Mebelhendler Häberlein ond dr Kachelhendler Pütschli-Nivergelt, treffet sich em Wirtsgarda zom Kardaspiila ond zom Raucha. Wia-se no erfahret, wer der Fremde sei soll, machet-se glei deam ihr Aufwardong ond biadet-em a Zigarr oo. Schliaßlich trifft au dr Amtsrat mit seim Dechterle ei. S Nettchen wuud em „Grafa“ vorgstellt, ond dr sell fendet des Mädle ganz entzickend. Bald kommt au dr Böhni drzua und wuud eifersichdich, wia-nr mit ooseha muaß, wia sei Schwarm deam Fremda scheene Auga macht. So guckt’r dean „Grafa“ a bissle gnauer oo ond bemerkt, dass der lauder vorstochene Fenger hot. Er kriagt raus, woher dui Kutsch komma ischt, ond macht sich uff da Weag noch Seldwyla.
Ganz außer sich platzt dr Wirt rei ond erklärt, der domme Kutscher häb aus Vorseha em Grafa sei ganz Gepäck mitgnomma. Sofort standet dia Honoraziora auf ond vorschwendet, aber bloß, om glei druff wiider zo komma mit Schlofrock, Nachtmitz ond andere Utensilia, wo-mr halt fir d Nacht so braucht. Dr Schneider ibrlegt, ob’r et en dr Nacht hehlenga abhaua soll, entschliaßt sich no abr doch zom Bleiba, weil’r sich jesasmäßich en s Nettchen vorliabt hot.
Sondrio
Sondrio (uf Tüütsch au Sünders oder Sonders, alpinlombardisch Sondri, RMS undefined) isch d Hauptstadt vo dr iteliäänische Provinz Sondrio.
Kleider machen Leute (Oper)
S dridde Bild: Em Haus vom Amtsrat
Dr „Graf“ Strapinski ischt vom Amtsrat en sei Haus eiglada worra. D Honoraziora ond dr Böhni send au scho doo. S Nettchen wuud aufgfordret, a Liadle zo senga. Weil dera Ufforderong au dr „Graf“ zuastemmt, tregt-se „Leg deine Wang’ an meine Wang’“ vom Heinrich Heine vor. Mit-ra mordsmäßiga Wuat em Bauch muaß dr Böhni mit oogucka, wia seller Fremde ond „sei“ Nettchen emmer meh zonanander fendet. Bei seim Bsuach en Seldwyla hot’r erfahra, wer dr Wenzel Strapinski en Wirklichkeit ischt. Er wardet bloß noh uff a passenda Gleagaheit, om sei Geheimnis preiszogeba.
Sondrio
D Stadt lyt im Vältlyn und isch au di gröschti Stadt vo dèm Taal. Dr Name goot uf di latynischi Form ”Sundrium“ zrugg.
Ane 1487 händ d Pündner e Schlacht bi Sondrio gege d Mäiländer gwunne, und vo 1512 bis 1797 isch z Sondrio mit churze Underbrüch d Bünder Verwaltig vom Vältlyn gsi.
Kleider machen Leute (Oper)
S dridde Bild: Em Haus vom Amtsrat
Noch-em Essa will dr Strapinski erneit hehlenga abhaua. Doch bevor’r d Hausdiir erreicht, kommt s Nettchen drzua ond omarmd-en. Des siht dr Böhni. Der helt jetzt da Zeitponkt fir komma, om sei Bomb platza zo lassa. Er ruaft noch-em Amtsrat ond seine Gäscht. Om em Nettchen sei Ehr zo redda, kendiget de sell ond dr Strapinski ihr Vorlobong oo. Älle außrem Böhni wenschet viil Glick. Om des Ereignis wirdich zo feira, ladet dr Amtsrat de ganz Gsellschaft uff da Obed ens «Waldhaus» ei. Em Böhni kommt dui Eiladong ganz gleaga; denn en so-ma wirdiga Rahma dät sei Entlarvong wahrscheinlich noh a greeßra Wirkong entfalda.
S virde Bild: Em «Waldhaus»
Em «Waldhaus», sellra Wirtschaft zwischa Goldach ond Seldwyla, ischt älles fir a graußa Feier vorbereidet. Do drzua hot sich dr Böhni ebbes ganz Bsonders eifalla lassa: Er hot em Strapinski sein frihera Moischder mit seine zwoi Gsella ond sonscht noh a baar Leit vo Seldwyla ens «Waldhaus» bstellt. E-ma allegorischa Spiil sollet-se da falscha Grafa entlarva. Mit seim erschda Ufftridd kendicht Oiner oo, ma dät jetzt glei da alda Schneiderschwank Kleider machen Leute zom Beschda geaba.
D Uffihrong fangt oo. Dr alde Schneidermoischder tridd uff em gleicha Koschdiim, wo dr Strapinski ooghet hot, wia-nr noch Goldach komma ischt. D Eiwohner begriaßet-en ganz freindlich. Jetzt merkt de ganz Gsellschaft, dass-se vom Strapinski an dr Noos romgfihrt worra send. Der Kerle ischt gar koin Graf, sondern bloß a klois Schneiderle! Sowohl d Goldacher wia au d Seldwyler fallet mit Hohn ond Spodd ibr-en her. Pletzlich reißt em Strapinski dr Kraga, ond er setzt zom Gegaschlag oo: Wer sei denn dauernd ganz ondrtenich om-en romkrocha? D Birger vo Goldach! Häb er bloß oimol gsait, er wär a Graf? Noi! Schuld uffglada häb’r sich bloß geganiber em Nettchen!
Wia dr Wenzel ond s Nettchen alloi em Saal send, erklärt‘r dera, wia’s zo deane Vorwicklonga komma ischt. Kaum hot’r sein Vortrag beendet, stoht’r auf ond will ganga; aber s Nettchen helt-en zruck ond sait, sui dät-en trotzdem meega, au wenn’r „bloß“ a Schneidergsell ischt!
A bissle Gschicht
Kleider machen Leute ischt em Zemlinsky sei virda Opr. Gschriiba hot’r des Werk en de Johr 1906 bis 1910. Bald ischt’s et bloß de Kridiker, sondern au ehm selber klar worra, dass a baar Tekscht a bissle z lang worra ond dramaturgische Schwecha et zo ibrseha send. Drom hot’r mit-em Libreddischda krefdige Streichonga vorgnomma. Bei dr Premiere am Deitscha Theader en dr tschechischa Hauptstadt isch dr Erfolg so grauß gwäa, dass dui neia Fassong bald da Weag en d Opernheiser vo Dissldorf, Köln ond Zürich gfonda hot. Weil dr Zemlinsky jidischer Abstammong gwäa ischt, hend seine Werk während dr Herrschaft vo de Nazionalsozialischda en Deitschland nemme uffgfihrt werra däffa ond send so en Vorgessaheit groda. Erscht en de 1970er Johr isch dr Zemlinsky gewissermaßa nei entdeckt worra ond wuud heitzodag wider an etliche Bihna gspiilt.
Uffnahm
Us-em Johr 1990 geit’s a Dobbl-CD ibr-na konzerdanda Uffihrong vom Opernhaus Zürich mit-em Hermann Winkler, em Ueli Hunziker, em Rudolf A. Hartmann, dr Edith Mathis ond em Peter Keller en de Hauptrolla ondr dr Leidong vom Ralf Weikert, Marke Schwann Nr. 314 069.
Musmehl
Muasmähl odr Musmehl isch e Mähl, wo aus gröschte Kerndle vo Dinkel odr Haber, huit au vo Woiza und Droidmischunga, gmacht werd. Es isch a Vollkoarnmähl, wo griaßi gmahle isch.
Es wor früaher im Schwobaland, Bayern und Tirol a recht beliabts Mähl. Bsonders wege dr guade Haltbarkoid. Als Grundnahrigsmiddl isch s bispilswis im Brenntar Dag für Dag gesse wore.
In d letzte Johrzehnt isch s fascht in Vergessehoid grate. Deswege isch s Musmähl vo Slowfood Dytschland in d Arche des Geschmacks ufgnumme wore.
Hebron
Sit em 6-Daag-Chrieg
Im Säggsdaagchrieg 1967 het Israel s Westjordanland erooberet und milidäärisch bsetzt.
D Juude vo dr Stadt, wo e Däil von ene 1929 im ene Pogroom ermordet worde isch, si 1936 vo de Brite us dr Stadt ewakuiert worde. 1968 si zum erste Mol wider Juude in d Stadt cho woone, wo dr Mosche Levinger, wo spööter mitghulfe het, d Organisazioon Gusch Emunim z gründe, und 79 witeri jüüdischi Israeli sich ooni Gnäämigung vo dr israelische Bsatzigsmacht im ene Hotel z Hebron niidergloo häi und denn die israelischi Siidlig Kirjat Arba usserhalb vo Hebron gründet häi. In Hebron sälber lääbe öbbe 800 Juude in dr Altstadt, wo vo dr israelische Armee abgsicheret wird.
Die jüüdische Siidler ghööre zu de radikalste Israeli, und au die muslimisch Bevölkerig, wo under em antisemitische Reschiim vom Jordanische Köönigriich sozialisiert worde isch und denn nid weenig under dr israelische Bsatzig glitte het, isch extremistisch. Aagriff vo dr äinte Site uf die anderi git s nid nume sit dr Intifada, und die israelische Soldate wärde immer wider vo bäide Bardeie aagriffe.
Frohmühl
Frohmìl (frz. Frohmuhl, dt. Frohmühl) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Frohmìl ìsch zem erscht Mol gnannt worre ànne 1299 àls Fronemülin.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Frohmìl ìsch. Frohmìl ghert zem Kommünàlverbànd.
Bürgermeister
En Bürgermeischter isch s Oberhaupt von ere Stadt oder Gmeind. Er wird je nach Land diräkt vo de Bürger oder vom Stadt-/Gmeindrat gwählt.
I vilne Regione und Gmeinde isch in früherer Zyt für d Funktion vom Bürgermeischter der Begriff Schultes, oder Schultheiss verwendet worde. In menke Gegende vum Alemannische sait mer zun em au Burgermeischter oder Vogt, z Frankriich maire und z Italie sindaco.
In frühere Jahrhunderte het s Stedt gee, wo gliichzytig meh as ei Bürgermeischter gha händ. Si händ denn eine as dr wortfüehrend Bürgermeischter bestimmt. Als Bürgermeischter, wo vilfach au no s Richteramt bechleidet händ, sind jahrhundertelang usschliesslich Volljurischte gwählt worde.
Schwiz
I der Schwiz gits d Bezeichnig Bürgermeischter eso nümme. Bis zur Helvetische Revolution isch s in e baar Zunftstädt wie Basel, Züri, Sanggalle, Schaffuuse, Stei am Rhii und Chur dr höchst Poste gsi, währed anderi Stedt wie Bärn, Burgdorf, Friburg oder Luzern dr Titel Schultheiss bevorzugt hai. Under dr Helvetische Verfassig isch s Amt vom Bürgermeister ufghobe und 1803 mit dr Mediation vilerorts wider iigfüehrt worde. Vo dr Middi vom 19. Jahrhundert aa isch dr Titel ändgültig verschwunde. Hützutag isch die analogi Bezeichnig je nach Ort Stadtpräsident, Stadtammä, Ammä, Gmeindammä oder Gmeindspräsidänt. I nöd dütsche Spoochregione Syndic, Maire oder Sindaco.
Dütschland
I de meischte grössere, vor allem i chreisfreye Städt gits in Dütschland en Oberbürgermeischter oder e Oberbürgermeischterin und eine oder mehreri Biigordneti, wo dänn au emal d Amtsbezeichnig Bürgermeischter träged.
Öfters isch "Der Bürgermeischter" au d Bezeichnig für d Bhörde (Gemeindsverwaltig), wo am Bürgermeischter understaaht.
Öschterriich
Der Bürgermeischter wird je nach Bundesland gröschteteils diräkt gwählt, i einige Bundesländer (Niederösterreich, Steiermark und Wien) vo de Mitgliider vom Gmeindrat. In Wien wird der Bürgermeischter, wo au no dr Landeshauptmann vom Bundesland Wien isch, nöd diräkt gwählt, sondern vom Gmeindrat (wo gliichzytig au dr Landtag isch).
Wenn der Bürgermeischter nöd diräkt gwählt wird, dänn schtellt meischtens aber nöd unbedingt d Mehrheitspartei de Bürgermeischter. Das isch aber vo de jewiilige Mehrheitsverhältnis abhängig.
Der Bürgermeischter isch s Organ, wo d Gmeindratsbeschlüss usfüert. Usserdem füehrt er Bundes- und Landeswiisige us. Die Gmeindsbedienschtete sind ihm underschtellt. Er vertritt d Gmeind au nach usse. In Bauaaglegeheite isch er die ersti Inschtanz. In Statutarstädt füehrt er ebeso d Agende vom Bezirkshauptmaa us.
I jedere Gmeind gits als Vertretig eine, zwei oder drüü Vizebürgermeischter, je nach Wahlergebnis und der Gmeindgrössi.
Bronchialsystem
Mit em Bronchialsüsteem wärde d Luftwääg in dr Lunge zämmegfasst, wo sich an d Luftrööre aaschliesse. Es isch Däil vom Ootemdrakt.
Ufbau
Mä däilt s Bronchialsüsteem in e konduktive und e respiratorische Abschnitt ii.
Dr konduktivi Däil isch für e Dransbort vo dr ii- und usgschnuufte Luft verantwortlig. Er zelt zum anatomische Dootruum vom Bronchialsüsteem. Zu iim ghööre d Bronchie und d Bronchioli lobulares und terminales.
Dr respiratorischi Abschnitt bestoot us de Bronchioli respiratorii und de Ductus alveolares mit de Lungeblööterli (Alveole). Nume dä Däil vom Bronchialbaum spiilt bim Gasusdusch e Rolle.
Kurdische Sprache
Kurdisch (kurd. کوردی Kurdî) isch e Sprooch, wo in dr Türkei, im Irak, im Iran, z Syrie, z Georgie und z Armenie gschwätzt wird. Si isch mit em Farsi nooch verwandt. Baidi Schprooche ghöre zu de iranische Sproochgruppe innerhalb vo de indoeuropäische Sproochfamilie. S Kurdische isch i zaalriichi Tielekt undertailt, wo zum Tail recht verschide töne. D Kurde hend kein eigne Nationalstaat und eri Sprooch werd i de verschidnige Länder mee oder weniger starch underdruckt.
S Noikurdische isch erst sitem uusgende 19. Jh. gschribe wore, bruucht werd debi e modifizierti Form vo de arabische Schrift, selte aber au di latinisch Schrift. Denebet sind no mittelalterlichi Versli uf Mittelkurdisch öberliferet.
Caesarea
Caesarea (au Caesaria, griechisch Καισάρεια Kaisareia) stoot für:
antiki Stedt:
Titularbistümer:
Usserdäm:
Agnes Monica
Lääbe
D Agnes het iiri Karriere as Sängere im Alter vo säggsi aagfange. Si drei Album uusegee und meereri Färnseeshous im Chinderbrogramm moderiert. As Jugendligi het si as Schauspiilere afo schaffe. Mit iirem Ufdritt in dr Säifenopere Pernikahan Dini (2001) isch si im ganze Land bekannt worde. 2003 het si s Album And the Story Goes uusegee und sich as erwachseni Künstlere brofilierte. Dr internazional Durchbruch isch mit iirem zwäite Album Whaddup A '..? (2005) choo. D Agnes isch au in de taiwanische Dramaserie The Hospital und Romance in the White House ufdräte.
2008 und 2009 het si dr Best Asian Artist Award für iiri Läistige bim Asia Song Festival z Seoul, Südkorea gwunne. Bi iirem dritte Album Sacredly Agnezious (2009) isch si au Broduzänt und Songwriter gsi. Im Joor 2010 isch si in dr Schüri vo dr Castingshow Indonesian Idol gsässe und isch äine vo dr internazionale Gastgääber uf em rote Teppig vo de American Music Awards 2010 z Los Angeles gsi.
Britomartis
Britomartis (altgriechisch: Βριτόμαρτις) isch i de griechische Mythologii e Göttin vo de Fischer und vo de Jagd, wo uf Kreta vereert woren isch.