cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schwäbische Sagen und Märchen
U
Em Urschlberg (bei Pfullenga) schlofd a Prenzesse odr a Jongfrau.
V
Em Wald Brand auf dr Vogtsgrub bei Loechenge isch a Vogds- odr Jägerhaus em Boda vrsonka, weil d Leid ned aaschdendig glebd hend.
X
A Hex mo em Huzenbacher See bei Baiersbronn gwohn hod, hod Kendr gfressa, bis se se ama Wechselbalg ibrfressa hod.
Z
D Zwergle, ofd au Erdmännle ghoißa, send freindlich ond helfad mo se kennad, abr se megad s ned, wamma ehne nochschbionierd, zom Beischbiel dia vom Lochaschdoi bei Diarenga nah Mäßschdedda.
Aamergonga
<references group=A />
Büttikon
Gschicht
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Büttike het zämme mit Hilfike e Gmeind im Dischtrikt Sarmistorf bildet, wo in dere Ziit zum Kanton Bade ghört het. Im 1803 isch de Kanton Bade dann im noie Kanton Aargau ufgange.
Renaissance
Dr Begriff Renaissance [], frz. ‚Wiidergeburt‘, isch im 19. Joorhundert prägt worde, zum s kulturelle Ufläbe vo dr griechische und römische Antike im Europa vom 14. bis 17. Joorhundert z kennzeichne. Wüsseschaft, Kunst und Gsellschaft zeige sithär en Entwicklig vom Mensch zu individueller Freiheit im Gegesatz zum Ständewäse vom Middelalter. Im ängere Sinn isch d Renaissance au e kunstgschichtligi Epoche.
Allgemein wird s Wort Renaissance au bruucht, zum d Wiidergeburt z. B. vo Architektur, Kunst, Mode oder vo ethische und geistige Wärt vo vergangene Zite z bezeichne.
Bad Peterstal-Griesbach
Bad Petersdal-Griesbach isch e Gmeind im Ortenaukreis z Bade-Wirtteberg. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografischi Lag
Bad Petersdal-Griesbach lit in 400 bis 1000 Meter Hechi im owere Renchdal im badische Deil vum Schwarzwald. Dr Bann bstoht us 12,3 % Landwirtschaftsflechi, 82,9 % Wald, 4,4 % Sidlungsflechi un 0,4 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmeinde
D Gmeind grenzt im Norde an Baiersbronn un im Oschte an Bad Rippoldsau-Schapbach, wu beidi im Landkreis Freidestadt lige. Im Siide grenzt Bad Petersdal-Griesbach an Owerwolfach un im Siidweschte an Owerhamerschbach. Im Weschte grenzt d Gmeind an d Stadt Oppenau.
Gmeindgliiderung
Bad Petersdal-Griesbach bstoht us dr bis 1973 selbschtständige Gmeinde Bad Griesbach un Bad Petersdal. Zue dr Gmeind ghere insgsamt 51 Derfer, Wyler, Zinke, Hef un Hyyser. Di friejer Gmeind Bad Griesbach bildet hite e Ortschaft im Sinn vun dr bade-wirttebergischen Gmeindordnung mit eme eigene Ortschaftsrat un eme Ortsvorsteher.
Zue Bad Petersdal ghere:
Zu Bad Griesbach ghere:
Zum Dorf Bad Griesbach ghert no di friejer selbschtständig Ortschaft Dettelbach, zum Zinke Wildi Rench di friejere Ortschafte Herbschtwase un Hintere Heidebiel un zum Zinke Breiteberg di friejer Ortschaft Holzbiel un d Wieschtunge Mihlbach un Wieschtebach.
Gschicht
Di beide Ort, wu hite ei Gmai bilde, hän sit em Änd vum 14. Johrhundert Erzstift Stroßburi ghert, zue dr Herrschaft Owerkirich. Im Ramme vun dr Säkularisierung noch em Reichsdeputationshauptschluss sin si anne 1803 zum Großherzogtum Bade kumme. Do hän si derno zum Bezirksamt Offeburg ghert, wu anne 1939 dr Landkreis Offeburg drus gmacht worren isch. Mit dr Verwaltungsreform 1973 sin di beide Gmeinde zum neije Ortenaukreis kumme. Am 1. Juli 1973 hän sich di beide Gmeinde Bad Petersdal und Bad Griesbach, wu bis do no sälbschtständig gsi sin, zue dr Gmeind Bad Peterstal-Griesbach zämmegschlosse.
Unterzeichnung vun dr erschte badische Verfassung
Anne 1818 het dr Großherzog Karl im hitige Ortsdeil Bad Griesbach di erscht badisch Verfassung unterzeichnet.
Religion
Durich d Zuegherigkeit zum Erzstift Stroßburi het s Petersdal un z Griesbach kei Reformation gää. Newe dr katholische Gmeind im Ort git s hit au ne Evangelischi Gmeind, wu sich d Pfarrerstell mit dr Kirichegmeind Oppenau deilt.
Gmeirot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
s Wappe
Blasonierung: In blau, uf ernidrigtem grienem Bogeschildfueß dr guldignimbiert, silbrigbekleidet Aposchtel Petrus, in dr rabhängig Rächt e guldene Schlissel mit em Bart unte un uswärts kehrt, di Link glupft, Duume un Zeigefinger usgstreckt.
Verkehr
Bedi Ortsdeiler sin iwer d Renchtalbahn uf Appewiir an s iwerregional Schiinenetz aabunde.
Bildung
Z Bad Peterstal git s e Grund- un Hauptschuel mit ere Werkrealschuel. Z Bad Griesbach git s nur e Grundschuel.
Renaissance
Scho im Middelalter het Öiropa uf d Antike zrugggluegt, aber in de zwäi Joorhundert vo dr Rönessans het mä under anderem antiki Teggst widerentdeggt und im Humanismus s antike Staatswääse studiert. Au die vile Erfindige und Entdeckige, wo denn gmacht worde si, cha mä as Resultat vom gäistige Ufwache beschriibe.
As dr Kärnzitruum vo dr Rönessans wärde s 15. (Quattrocento) und s 16. Joorhundert (Cinquecento) aagluegt. S Ändi vo dr Epoche isch z Italie am Aafang vom 17. Joorhundert choo, wo dr nöi Stil vom Barock dä vo dr Rönessans abglööst het. Im Norde vo Öiropa het d Rönessans spööter aagfange und isch au erst spööter vo dr nöije Kunstepoche vom Barock abglööst worde. Im protestantische Nordöiropa wird dr Epochebegriff vo dr Rönessans vo däm vo dr Reformazioon überlaageret.
Bi Künstler vo dr Rönessans dänggt mä in erster Linie an Italiäner wie dr Leonardo da Vinci, Tizian und Donatello und an dr Dütsch Albrecht Dürer. Zu dere Epoche ghööre aber au bedütendi Schriftsteller vom Dante Alighieri bis zum William Shakespeare. Dr Staatsfilosoof Niccolò Machiavelli gältet as Analytiker und Verdräter von ere sälbstbewusste Machtpolitik, dr Erasmus vo Rotterdam siinersits stoot für Moral und Sälbstreflexion. In dr Muusig verbindet mä d Epoche vor allem mit ere versterkte Meerstimmigkäit und ere nöije Harmoni wie bim Orlando di Lasso.
Brunegg
Brunegg isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Länzbrg im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt am Fuess vom Chäschtebärg.
Geographii
De Gmeindsbann isch 238 Hektare gross, dodervo sind 47 Hektare Wald und 29 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 498 Meter, der tüüfschti uf 436. Nochbargmeinde sind Birr, Birret, Mägewil, Othmarsinge und Mörike-Wildegg.
Gschicht
Wo im 1415 d Eidgnosse de Aargau eroberet hei, het d Burg Brunegg Widerstand gleischtet. Gliichwohl isch s Dorf mit de Burg in de Bsitz vo de Bärner cho und het zum Grichtsbezirk Othmarsinge innerhalb vom Amt Länzbrg ghört. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Brunegg isch zum Kanton Aargau cho, wo mit de Umbildig im 1803 sini hütigi Usdehnig übercho het.
Bickensohl
Bickisohl (amtlich Bickensohl) isch e im Kaiserstüehl in Südweschtditschland gläges, zue dr Stadt Vogtsburg ghörigs glei Winzerdorf mit ca. 400 Seele.
Dr Ort het sich mit dr andere sechs Gmeine vum zentrale Kaiserstüehl am 1. Jänner 1975 zue dr Stadt Vogtsburg zämmegschlosse.
Einung
Dè Begriff Einig (mhd. die einunge, im Hochdütschè Die Einung) isch i dè mittelaalterlichè Rächtsschprõch znägscht eini uff Eid gründeti vodraaglichi Übberiikumpft (coniuratio). Au diè durch d Übberiikumpft gründeti Gmeinschaft sèlbscht würd Einig benamst, so zum Byschpill diè städtischi Schwurgmeinschaft vo dè Bürger odder d Zämmèschlüss vo dè Handwärcher un dè Kauflüt i dè Zümpft un dè Gildè. Schlièßlich heißt die Rächtssatzung, wo durch beeideti Übberykumpft entschtandè isch, ebbèfalls Einig.
Bickensohl
Dr Ort lit am Eschbach im Süde vu dr Gsamtgmei Vogtsburg im e Sidedal, wo zum guet 1,5 km nördlich glägene Oberberge goht. Dr Ort isch vu Räbberge umgäbe un het aber au Wald, in dr Hauptsach zum Hauptgipfel vum Kaiserstüehl, em 557 m hoche Dotekopf, hi.
Einung
Nõchgwisè isch d Vowendig vum Begriff Einig sit èm früè 11. Johrhundert.
Bickensohl
Im Ort hets emol d Burg Bickesohl gee.
Einung
D Rächtsform vo dè Einig umfasst sowoll Berych vom subjektivè Rächt, in Form vo dè individuellè Selbschtbindig durch dè Eid, als au Berych vum objektivè Rächt, für d Rächtsetzig vo dè sozialè Regulation.
I dè Gschichtswǜssèschaft wörd Einig als hischtorischè Obberbegriff für alli Artè vo korporativè Zämmèschlüss bruucht. S witgehendi Voschtändnis vo Einig umfasst näbbè städtischè Einigè un Landfriddensbünd au d Erbeinig vo dǜnastischè Hüser.
Grundsätzlich lôn sich bi Erbeinigè zwei Vodraagsformè unterschiddè:
Sankt Moritz
De Name Sankt Moritz goht uf de Heilig Mauritius zrugg und noch im benannt sind die Ort:
Lueg au:
Sulz
Sulz stoht fir:
Ogy (Moselle)
Ogy (Patois Ouh’i, ditsch 1915–18 un 1940–44 Ogingen) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Ogy lijt àcht Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 242 un 281 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ogy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1190 àls Osey (1260: Oisey, 1404: Oxey, 1409: Oxieum, 1478: Augy, 1497: Houxeyv, 1513: Oixey, 1514: Ouxey, 1544: Oxi, 1710: Augy, 1742: Oxy'').
Sulz
Sulz isch dr Name vu däne Persone:
Ogy (Moselle)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. Janner 2017 ìsch sa füsioniert worda mìt dr Gmein Montoy-Flanville züe Ogy-Montoy-Flanville.
Verwàltung
D letscht Maire vun Ogy ìsch d Anne-Marie Marx gsin.
Hochzeitsnacht im Paradies (Film)
Hochzeitsnacht im Paradies ischt a eschtreichischer Spilfilm us-em Johr 1962 vom Reschisseer Paul Martin. S Drehbuech stammt vom Ernst Marischka. Des beruaht ganz lose uff dr gleichnamiga Operedde vom Friedrich Schröder (Musik) ond vom Heinz Hentschke (Libreddo). Zom erschda Mol ens Kino komma isch der Film am 30. Auguscht 1962. En de Hauptrolla siht mr da Peter Alexander, d Waltraud Haas, d Marika Rökk ond da Felix Bröckelmann.
Sulz
z Dytschland:
Hochzeitsnacht im Paradies (Film)
Handlong
Rasend vor Eifersucht schmidet d Ilonka an Ploo, om dui Hochzeit doch noh vorhendra zo kenna: En dr Nacht vor dr Trauong betaibt-se da Ulrich mit Äther. Dui Trauong am nägschda Dag koo abr trotzdem staddfenda, au wenn vorher noh a baar grauße Hendrnis hend ibrwonda werra miaßa. Kaum hot dr Standesbeamde dui Trauong vollzoga, stardet d Ilonka a riisiga Vorleimdongskampanje – ond prompt fellt d Regine druff rei. Scho während dr Hochzeitsreis noch Venedig wirft-se ihrem Moo vor, er häb-se betroga.
En Begleidong vo ihrem neia Vorehrer, deam Bombolesfabrikanda Richard Säuerling, reist d Ilonka sellem frisch vormählda Pärle hendrher ond vorfolgt’s auf Schridd ond Tridd. Dobei setzt-se emmer wiider des Gerücht en d Welt, dass dr Ulrich Hansen dauernd d Nähe zo „ehra“ suacha dät. Wia noo dr Hansen mit seira Frau fluchtardich s Hodel „Paradies“ vorlassa will, vorsperret an Haufa Gondla da Ausgang, weil d Ilonka ibrs Radio hot vorbreida lassa, dr Hansen dät om Elfe uff-em Balkon a baar Liader zom Beschda geaba. Ond glei kommt’s noh dicker: D Ilonka will zamma mit-em Ulrich ufftredda. Abr do drmit hot-se da Boga ibrspannt: Em Hansen platzt dr Kraga, ond er schmeißt dui Intrigandin naus. D Regine hot da Vorfall mit oogseha ond woiß jetzt endlich, dass dr Ulrich se ganz arg moog. So send boide wiider glicklich voreint.
Forschungsstelle für Aramäische Studien
D Forschigsstell fir Aramäischi Studie isch en Iirichdig, wo im Fachberaich Gschicht un Soziologii vu de Universitet Konschtanz igliideret isch. D Forschigsstell isch im Summersemester 2013 vo de NISIBIN – Stiftung für Aramäische Studien iigrichtet worde. Si beschäftigt sich vor allem mit de Erforschig vu de kulturelle, historische, soziologische, politische un künschtlerische Aspekte vu de Aramäer. Denebe veranschtaltet d Forschigsstell fir Aramäischi Studie no Tagige, Kongress un Seminar.
Ogy (Moselle)
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ogy ghert zem Lorrain.
Sulz
z Eschtrych:
Hochzeitsnacht im Paradies (Film)
Musik
Dia Tekscht vo de Liader, wo en deam Film gsonga werret, hot älle dr Günther Schwenn vorfasst. De bekanndeschde send:
Sulz
in dr Schwyz:
z Frànkrich:
Hochzeitsnacht im Paradies (Film)
Ergenzende Hinweis
D Ussauffnahma send z Venedig entstanda ond d Ennauffnahma em Adeljee Siivering z Wien. Soweit mr fir dean Film neie Bauda braucht hot, send dia vo de Filmarchidekda Fritz Jüptner-Jonsdorff ond Alexander Sawczynski gschaffa worra. D Koschdiim fir selle mitwirkende Leit hot dr Paul Seltenhammer entworfa. Dr Kombonischt selber hot s Filmorkeschtr gleidet. Zom Schluss sei noh erwehnt, dass d Sabine Ress ond dr Willy Dirtl d Choreografii beigschdeiret hend.
Sulz
in dr Ukraine
Sulz isch dr Name vu däne Gwässer:
Lueg au
Brot
Brot (ahd. prôt, vo ) isch e dradizionells Naarigsmiddel, wo us eme Däig us gmaalnigem Geträid (Määl), Wasser, eme Driibmiddel bacht wird und vilmol chömme no anderi Zuedate drzue. Es ghöört zu de Grundnaarigsmiddel. Um s wäiche Innere isch dr Rampf, wo dünkler und fester isch. Mit de mäiste Brotdäig cha mä au chliineri Bröötli bache.
Zämmesetzig
Dr Däig bestoot us Määl, Salz, Wasser und Driibmiddel, wie Bachhefi und Suurdäig. Für die verschiidene Wariante cha mä alli mööglige Lääbesmiddel in Däig due, z. B. grasplets Gmües, Härdöpfel, Nüss und Soome, gröösteti Ziibele, drochnedi Frücht, Gwürz und e Hufe mee.
Zum zum Bischbil 1,5 kg Roggemischbrot z mache nimmt mä öbbe 1 kg Määl, 850 ml Wasser und 30 g Salz (öbbe 4 TL). Bim Bache verliert s Brot öbbe zää Brozänt vom Gwicht.
As Lääbesmiddelzuesatzstoff wärde Mono- und Diglyceride vo Spiisfettsüüre (MDG) drzuedoo, so dass mee Wasser cha bunde wärde. Diacetylwiisüüriglyceride verdäile s Wasser besser im Däig und er cha mee Gaas ufnää, gäärt weniger schnäll und s Wolume wird gröösser. Milchsüüriester vo MDG macht, ass mee Pore bildet wärde mit mee Luft din und s Wolume gröösser wird. Mit Konservierigsstoff wie Propionsüüri oder Sorbinsüüri und d Salz von ene cha mä s Brot lenger ufbewaare – si döfe aber nume bi verpacktem Schnittbrot iigsetzt wärde. Acetat wärde as Süürigsmiddel iigsetzt, zum dr Gschmack z verbessere und e bessere Rampf z bilde.
Jürg Laederach
Lääbe
Dr Laederach het 1986/87 e Gaschtdozäntur fir Poetik an dr Universitet Graz ghaa, anne 1987 isch er Poet in Residence an dr Universitet-Gsamthochschuel Essen gsii. Im Johr 1996 het er si us Protescht gege d Vereffentlichung vu dr serbiefryndlige Täxt zum Bosniechrieg vum Peter Handke vu sym langjehrige Verlag Suhrkamp drännt, speter isch er wider retuur gange zue Suhrkamp. Näbe syne literarische Aktivitete isch dr Laederach, wu Saxophon, Klarinette un Klavier gspiilt het, als as Musiker mit dr Basler Jazzformation „BIQ“ uf drätte. Är het er au fir Zytschrifte as Jazzkritiker gschribe.
Dr Jürg Laederach het experimentälli Prosa gschribe un Theaterstuck un Heerspiil. Dernäbe het er Biecher ibersetzt us em Änglisch un em Franzesisch.
Dr Laederach isch Mitglid vu dr Gruppe Olten gsii, Mitglid vum Graz Forum Stadtpark un korrespondierend Mitglid vu dr Dytsche Akademy fir Sproch un Dichtig z Darmstadt.
Villars-sous-Yens
Villars-sous-Yens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Villars-sous-Yens lyt im Dal vum Boiron. D Gmaiflechi umfasst 76,9 % landwirtschaftligi Flechi, 17,5 % Wald un 5,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Villars-sous-Yens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1177 as Vilars (1349 Villar subtus Yens).
Hochzeitsnacht im Paradies (Film)
Quell
S Programm zom Film: „Illustrierte Film-Bühne“, Vereinigte Verlagsgesellschaften Franke & Co. KG, München, Nr. 6220
Villars-sous-Yens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 13,3 % gläge.
Religion
54,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 24,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,8 %, CVP 6,6 %, FDP 14,6 %, GLP 5,4 %, GP 9,0 %, SP 21,1 %, SVP 25,8 %, Sunschtigi 2,9 %.
D Burgermaischteri vu Villars-sous-Yens isch d Julie Baudet (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Alchemie
D Alchemii (au Alchymie oder Alchimie) isch en alte Zwiig vo dr Naturfilosofii, wo sich im Lauf vom 17. und 18. Joorhundert zur modärne Chemii und Farmakologii entwigglet het. Vilmol näme d Lüt aa, ass s äinzige Ziil vo de Alchemiste gsi sig, Gold und anderi Edelmetall us unedle Stoff härzstelle. S Spektrum vo de Alchemiste isch aber vo braktische früeje Chemiker und Pharmazöite bis zu betrüegerische „Goldmacher“ gange. Die früeje Vorstellige über en Ufbau vo dr Materie, wo hüfig au dr Glaube an en Umwandelbarkäit (Dransmutazion) vo Metall und andere Elimänt drzue ghört het und vilmol stark esoterisch und müthisch gfärbt gsi si, häi dank em ufklärerische Dänke schliesslig zu wüsseschaftlig fundierte Erkenntniss gfüert. Mit dere Entwigglig zur Entmüthologisierig isch au d Idee über e Wandlig vom Adepte, wo in dr nöijere Zit zum Bischbil s Inträssi vom Diefepsücholog Carl Gustav Jung gfunde het, ufgee worde.
Alpnach
Alpnach ([], hittigstags sältener []) isch ä Gmäind im Kanton Obwaldä i dr Schwiiz.
Geografii
Alpnach isch diä nerdlichschti Gmäind vo Obwaldä. Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Stansstad, Hergiswil, Entlibuech, Sarnä, Chärns und Ännemmos.
D Gmäind beschtaad us de drii Täil Alpnach-Doorf, Alpnachstad und em Schoriäd.
D Gmäind hed ä Flechi vo 5698 Hektare. Dr täifschti Punkt isch mid 434 m am Alpnachersee, der heechschti Punkt isch im Pilatusgebiet s Tomlishorn mid 2128,5 m.
Namä
Ä Diitig mid ämene diitschä Namä Albo oder Alpo und em althoochdiitschä aha fir ‚Wasser‘, wiä si eppä vom Renward Brandstetter voorgschlagä worden isch, wird abgleend.
Wappä
S Wappä vo Alpnach zäigt ä rooti Liliä uf ämene griänä Driibärg i wiissem Grund.
Gschicht
I dr Uechtere, ämene Häimet zwische Alpnach und Schoriäd, sind im Dezember 1913 Muirä us der Reemerziit firä cho. I de Grabigä ab 1914 hed sich de zäigt, as hiä ä reemische Guetshof gsi isch. Das isch bis etz dr äinzig Oord, wo mä sicher wäiss, as z Obwaldä zu dära Ziit Liit gläbd hend.
Mäertert
Mäertert (dt. Mertert, frz. Mertert) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Mäertert ghere d Ortschafte Mäertert (Mertert), Waasserbëlleg (Wasserbillig), derzue die Wyler un Gheft:    Fausermillen, Fielsmillen, Schäferreder, Waasserbëlleg-Barrière un Wollefsmillen.
Geografi
Z Waasserbëlleg mindet d Sauer in d Mosel, z Mäertert mindet d Syr in d Mosel.
Verwaltig
Mäertert ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Mäertert isch dr Gust Stefanetti (LSAP). Scheffe sin d Aly Leonardy (CSV) un d Marielle Oberweis (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
D Gmai isch entstande am 22. Oktober 1796 dur d Fusion vu dr boode Ortschafte Mäertert un Waasserbëlleg.
Mäertert isch zum erschte Mol gnännt wore anne 940 as Marketiht (962: Markedeth, 1023: Markidiht, 1135: de Merchedicto, 1158: Merkedeht, um 1200: Merkedet), Waasserbëlleg anne 1023 as Billihe (1026: Billiche, afangs 13. Jh.: Pilicha)
Wirtschaft
Z Mäertert het s syt em Abschluss vu dr Moselkanalisierig 1964 mit em Port de Mertert dr ainzig Frachthafe vu Luxeburg.
D Gmai isch stark bregt dur dr Tankturismus vu dytsche Autofahrer. An dr Stroß zwische Mäertert un Waasserbëlleg het s iber e Dutzed Tankstelle.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Mäertert ghert zum Moselfränkisch.
Die Kunst des Krieges (Sunzi)
D Kunst vom Chrieg vom Sunzi gältet as s früeste Buech über Strategii und isch bis hüte äins vo de bedütendste Wärk über das Thema. Au hüte no wird s vo ostasiatische Manidscher und Milidäärstratege uf dr ganze Wält glääse. S eltiste Exemplar vom Wärk, wo mä kennt, stammt us dr Zit vo dr Han-Dünastii (206 v. d. Z. - 220 n. d. Z.)
Dr Inhalt
S Buech beschribt, wie mä alli Middel, wo äim zur Verfüegig stöön, mit dr richdige Flexibilidäät muess iisetze, zum e Ziil z erräiche. S Buech isch in 13 Kapitel und 68 These iidäilt und behandlet die underschidligste Aspäkt, wie mä e Chrieg vorberäited und füert und d Raamebedingige drfür.
D Ditel vo de Kapitel noch em James Clavell sinere Übersetzig und (in Chlammere) vom Zhong Yingjie si: D Strategii, wo dr Sunzi befürwortet, het zum Ziil, dr Gegner zerst dur taktischi, wo mööglig gwaltloosi, Maasnaame z schweche und denn vollständig und für immer z vernichde, denn nume eso chönn mä d Vernichdig vom äigene Volk verhindere.
Im Sunzi si Buech isch im Gegesatz zum Vom Kriege vom Carl von Clausewitz eender dünn, säit aber grad so vil us. Dr Sunzi verzichtet druf, alles z begründe und git sine Aasichte d Form vo Postulat und Aforisme, was em tüpisch chinesische Stil entspricht. S Buech isch ganz klar vom Daoismus beiiflusst, dr Daodejing vom Laozi stammt us öbbe dr gliiche Zit.
Liste der Jupitermonde
Die folgend Tabelle isch ä Liste vu de Jupitermönd, wie si im November 2005 bekannt gsi sin.
Grabhügelnekropole Illnau
D Grabhügelnekropole Chripflibuck isch e Gruppe vo sibe früemittelalterliche Grabhügel. Si lit i de Gmaind Illau-Efreetike im Kantoo Züri.
Laag
Die sibe Graabhügel ufem Chripflibuck liget im Studebruneholz öber em Flüssli Chänt zwüschet de Dörfer Graafschtel und Ottike i de Gmaind Ilau-Efreetike im Zörcher Oberland. D Nekropole lit erhööt öber de alte Römerstrooss vo Wintertuur uf Chämpraate am Zörisee. A dere Strooss lit au s Römerkastell Irgehuuse.
Greber
I de 2. Hälfti vom 7. Joorhundert het sich do e richi alemanischi Famili bigrabe loo. Die ältere Greber hend Bigoobe, wie Waffe und Schmuck. Well de Bruuch im uusgende 7. Jh. ufghört het, sind die jüngste drai Greber bigoobeloos. Öber jedem Graab isch en anderthalb Meter höche Hügel uufgschüttet wore. Di uuffälig Grabform zaigt, as die Mane und Fraue, wo sich do bigrabe loo hend, zum lokale alemanische Adel grechnet were chönt. Ahand vo de Datierige hend die sibe Tote zu drai Generatione im uusgende 7. Joorhundert ghöört.
Beata-Landolt-Sippe
I de Joore vo 741 bis 747 het e riichi Famili vom Zürcher Oberland vill Landbsitz em Chlooster Sanggale vermacht, d Schenker sind d Beata und ere Maa, de Landold und spöter de Soo vo ene, de Landbert, wo nochem Tod vo sinene Eltere Mönch woren isch. Die Uurchunde sind zum Tail z Illau und zum Tail z Graafschtel underzaichnet wore. De letzt Ort isch au Grichtsort gsii. Us dem Grund werd vermuetet, as d Beata-Landold-Sippe zu de Nochkome vo de riiche Famili ghört, wo ai bis zwoo Generatione früener i de Grabhügelnekropole bigrabe woren isch.
Guggenbühl
S Guggi isch es Stadtkwartier vo Winterthur.
I der Schriftsprooch und amtlech schribt me der Name Guggenbühl. Das isch uf der einte Syte en alte Schwiizer Fluername, wo öppen im ene Dotze Gmeinde vo der Schwiiz vorchunt, zum Bischpiil au z Oodereff, z Daalhäim, z Amriswil und z Merishuuse. Erklärt wird dr Name uf der Website vom Projäkt ortsnamen.ch; är sig us zwöi Wörter zämegsetzt: us Gugg, wo mit em Luege z tue het, und us büel, wo en Hoger bezeichnet. Es wär also so öppis wie en Uussichtspunkt.
Zum Wort Gugg cha mer vil inträssants bim Schwyzerischen Idiotikon goge nochelääse. Und zum zwäite Wort vom ganz Name, mundartlech früener Bühel, au.
Der Name z Winterthur chunt aber schynts numen uf eme Umwäg vo deet; er sell däm Kwartier gää worde sy wägem Stadtarchitekt vo Winterthur und spötere Sanggaller Stadtboumeischter und Basler Kantonsboumeischter Hermann Guggenbühl (1908–1960), wo nach em Zwöite Wältchrieg der Winterthurer Stadtplaan und d Entwürf für s Boue i de nöie Sidligspiet zeichnet het. Und me cha dänke, ass d Familie vom Stadtplaner ursprünglig vo som enen Oort, wo ebe Guggebüel heisst, cho isch.
Saint-Maurice
Saint-Maurice oder St-Maurice goht uf de Heilig Mauritius, au as Heilige Moritz bezeichnet, zrugg und isch de Name vo:
Ort i de Schwiz:
Ort z Frankriich:
und en Nameszuesatz vom e Huufe anderne Ortschafte z Frankriich
geografeschi Objekt i de Provinz Québec, Kanada:
Chilegebäu:
Lueg au:
Siggenamt
S Siggenamt isch es historischs Piet im Kanton Aargau.
Als Verwaltigseinheit het’s es i der Zyt vo der Alten Äiggnosseschaft gää; das het anne 1415 agfange, wo die habsburgischi Grafschaft Baade äignössisch woorden isch, und es isch bis 1798 so gange, wo d Schwiiz vo der französischen Armee eroberet und der helvetisch Staat gründet woorden isch.
Im Siggenamt sin d Bänn vo de hütigen Aargauer Gmeinde Ändige mit em Wyler Underändige, Ännetbaade, Obersiggetaal mit der Oortschaft Chirchdoorff, Tägerfälde, Undersiggetaal und Würelinge gsi.
Im nöie Kanton Aargau isch das alte Piet ufteilt woorde: Ändige, Tägerfälden und Underändige sind jetz im Bezirk Zuurzi und die andere Gmeinde im Bezirk Baade.
Ohlsbach (Begriffsklärung)
Ohlsbach chan folgendes bedüte:
Heuliecher
Ä Hailiëcher (au Hailiächer, Hoiliächer, Heiliächer, Heulücher, uf hochdütsch Heuliecher oder Heuhaken) isch ä Werkzig, wummer brücht, zum feschttramplets Hai uffem Haistock rüss z'zupfe.
S Grät
De Hailiëcher isch so umme Meter bis e Meterfufzig lang, het vorne ne Widerhooge vu 10 cm, ähnlich wie ne Harpune, unn hinde hetter e Handhebi, wo meischt üss Lindeholz gsi isch. De Liëcher isch friejer verwendet worre, will mr s Hai bim Iilagere uffm Haistock feschttramplet het, asses meh Platz het. Unn will mr s Hai im Haistock fascht bis under d Firschdpfädde uffbige het, isch des Hai ganz unde durch de Druck mit de Monet immer dichter worre. Dr Liëcher het mr ins Hai nigrammt, widder rüsszoge un dann d Liëchet vum Haistock durch d Hailugge in Fueddergang nagworfe. De Grund fir die Arwet war, as s dichte Hai nit so guet firs Vieh war, im Brisgöi hett mr gseit, s dät nit badde, wänns nit gloche worre isch.
Hitt wirds Hai meischt zue Quader- odder Rundballe prässt, wägge däm brücht mr kei Hailiëcher meh.
Dr Namme
De namme leidet sich vum Verb liëche ab (au liäche, liiche, lüche) un bediddet „rüssziëge, rüssrupfe, rüssrisse“. Üsser Hairüszupfe seit mr au liëche, wämmer Flags üssem Bode risst.
S Partizip perfekt heißt gloche odder gliëcht, des was mr rüssgrupft un in Fueddergang nagworfe het heißt Liëchet. Im Middelhochditsche gits do defir de Verbe liechen odder lüchen.
Sunschdigs
In Unadinge (Leffinge) heißt mr einer, wu dr nur einfachi Sache heiße kannsch, Heiliecher. De Hailiëcher het aü in de alemannisch Lideradür Spure hinderloh. So het de Rolf Asal e Gediëcht Hailiecher geschriiwe unn de Markus Manfred Jung hett anne 1987 ne alemannischi Anthologii mit em Titel D Hailiecher rüssgäh.
D Gmai Haebach im Oschtalbkreis het zwai krizti Hailiëcher im Wappe. Driwer nüs sin Hailiëcher in andri Wappe uffgnumme worre; z. B. vu Grafenao, Döffinge (Dorf i de Gmai Grafenao) und Heidorf im Hegau (Gmai Oageltinga).
Hailiëcher gits nit nur in Ditschland odder Middeleuropa. In Island im Freiliëchtmuseum Skógar isch so ne Grät üssgschdellt.
Grandvillard
Grandvillard (patois [u grɑ̃vəˈlɑː]; tüütsch Langwiler, Grosswiler) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Grandvillard liit ùf, 8 km südsüdöschtlich vam Bezirkshùùptort Bullei de Haute-Gruyère. Va de Gmiinflechi si 46,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 27,4 % Waud, 3 % Sidligsflechi ù 23,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Grandvillard si Haut-Intyamon, Bas-Intyamon ù Val-de-Charmey im Kanton Fryybùrg ù Château-d’Œx im Kanton Waadt.
Gschicht
Grandvillard isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus Vilar.
Religion
90,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 3,8 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 605 Yywoner 96,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2 % Tüütsch ù 1,8 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 34 va de 605 Yywohner ggredt.
Zimmern ob Rottweil
Zimmern (amtlich Zimmern ob Rottweil) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,6 % Landwirtschaftsfleche, 30,9 % Wald, 16,4 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Zimmern gheret d Gmoedsdoel Flözlingen, Horgen (mit em gleichnamige Dorf ond em Gheft Wildenstein), Stetten ob Rottweil ond Zimmern ob Rottweil.
Gschicht
Zimmern ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1275.
Verwaltong
Zimmern hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
D Schuldese vo Zimmern ischt d Carmen Merz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Zimmern ghert zom Schwäbisch
Weichtiere
D Wäichdier (Mollusca) oder Molluske (lat. molluscus „wäich“) bilde en arte- und formeriiche Dierstamm innerhalb vo de Gwääbdier (Eumetazoa) und chömme im Meer, uf em Festland und im Süesswasser vor. D Wüsseschaft vo de Wäichdier wird au as Malakologii (griech. malakós „wäich“) oder Malakozoologii bezäichnet.
Anatomii
D Hut vo de Wäichdier isch äischichtig, wäich, drüeseriich und het vilmol Wimpere draa.
Die mäiste Wäichdier häi Schale us Calciumcarbonat und Protein. Die diene as Schutz und si im ene begränzte Umfang en Art Usseskelett. Die Molluskeschale het in alle Grubbe en äihäitlige Ufbau und bestoot us drei Schichte:
Si feelt bi de Wurmmolluske und isch dört dur Chalchnoodle in dr Ussehut ersetzt worde. Bi mängge Chopffüesser befindet sich im Körper e so genannte Schulp us Chalch oder Horn, wo as Inneskelett fungiert. Dä Schulp, wo bi Kalmare au as Gladius bezäichnet wird, isch die kammereti Schale vo dr Stammart vo de Chopffüesser, wo gege innen gwaggse isch. Mä cha sä au hüte no bi de Nautilus-Arte finde.
Systematik
Zum Stamm vo dr Wäichdier wäre acht läbigi un e baar uusgstorbeni Klasse zellt. Drei Klasse häi käi typischi Molluskeschale und wäre Stachelwäichdier (Aculifera) gnännt. No molekularbiologischi Untersuechige isch die Grupe monophyletisch, d. h. si sin us gmäinsame Vorfahre fürigange.
Die fümf Klassen wären au als Schalewäichdier (Conchifera) zämmegfasst und bilde wohl au ne monophyletischi Gruppe. Si zäichne sich dur di karakteristisch Molluskeschale uus.
Drzue chöme e baar uusgstorbeni Klasse, ihri Zueornig zue dr Wäichdier isch zum Däil umstritte:
Di phylogenetische Beziehige vo däne Gruppe sin zurzit im Fluss. Das Kladogramm goht zrugg uf zwoo Studie, wo anne 2011 in dr Zitschrift Nature veröffentlicht worde sin.
Rafzerfeld
S Gebièt umfasst vo Wescht nõch Oscht d Gmeindè Waschterkingè, Hüntwangè, Wyl un Rafz, s lyt nördlich vom Hochrhy. Sell Gebièt isch 1651 mit dè hoè Gricht a Züri chò, nõchdèmm d Grafè vo Sulz zwungè gsi sin, iri Schuldè bi dè Zürcher durch Voüsserig vo irer Landeshoheit abzdrägè. Diè Schuldè sin aagfallè durch dè Dryssgjöhrige Chrièg, wo sich d Herrè vo Sulz finanzièll völlig veruusgabt cha hèn. Sell isch èn seltenè Fall vom Vokauf vo Rychsboddè a d Schwiz. Durch dè Übbergang vom Rafzerfäld a d Zürcher isch es nõch dè Bildig vo Nationalstaatè zu sellem kuriosè Gränzvolauf chò, wellen mò mit èm Uusdrugg Jeschtettemer Zipfel benamst hèt. Diè dütschè Gmeindè Jeschtettè (mit Ortsdeil Altèburg) un Lottschtettè sin fascht vom übrigè Staatsgebièt vo Dütschland abdrènnt worrè, well durchs Rafzerfäld bis Dettighoffè nu no èn Korridor vo minimal 300 m Breiti übbrigblibbè isch.
S Rafzerfäld stellt geologisch dè Sander von èm grossè Alpèglètscher dar, dõrum sin diè abglagertè Kysschichtè meereri Dutzend Meter mächtig. È baar Kièswärk baued sellen Rooschtoff ab.
Im Rafzerfäld git s è Aazaal vo Nadurschutzbrojèkt, wo diè urschprünglich Artèvylfalt widderhèrschtellè möcht. Bi dennè Brojèkt schaffed Buèrè, Kysgruèbèbsitzer un Nadurschutzvorein mitnand zämmè. Dè 1996 gründete Vorein Natur vom Puur initiyrt Vonetzigsbrojèkt mit dennè d Vobreitig un Aasidlig vo aaschpruchsvollè Pflanzè un Dyr mit ökologischè Uusglychsflächè, Buntbrachè un spezièllèm Saatgut gförderèt wörrè soll. Im Johr 2003 hèt s Amt für Landschaft un Natur vom Kanton Züri s Vernetzungsbrojèkt Rafzerfäld gnemigèt. Durch d Kysgwinnig sin neui Lèbbensrüüm für Pflanzè un Dyr entschtandè. D Rekultivyrig vo dè Kyslöcher ermöglicht s, spezièlli Biotop mit Mager- un Drochèwisè odder Kysflächè yzrichtè. Im Rafzerfäld könned, nebbè rè vylfältigè Pflanzèwält, d Fäldlärchè, d Flussregèpfyffer, Uferschwalbè, d Goldammer un dè Fäldchüngèl beobachtet wörrè.
Bogen (Architektur)
As Booge bezäichnet mä in dr Archidektuur e Konstrukzion wo in ere krümmte Linie Öffnige im Muurwärk überspannt, oder as Bländbooge vor allem dekorative Zwäck dient.
En ächte Booge vermiidet im Sinn von ere Stützlinie Zugspannige, wo Baumaterial nume schlächt mit ene z Rank chömme. Er überdräit d Druck- und Schubchreft uf die sitlige Laager. E falsche Booge isch en Erwiiterig oder Verlengerig vom ene Balke, ächti Bööge dräge sich nit sälber, bis dass si fertig baut si, und wärde wääred dr Konstrukzioon vom ene Grüst gstützt.
S Gwölb isch e bsundrigi Form vom Booge, won d Decki vom ene Geböid nid wien e Balkedecki flach uf de Wänd oder uf Süüle lit, sondern d Form vom ene Booge het.
Dr Booge wird in dr Architektur an e Hufe Bauwärk in de verschidnigste Forme verwändet. Mit em cha mä Öffnige für Düüre und Fänster überspanne, Brugge baue, Halle zuedecke oder Dunnel baue. E Vordäil vom Booge isch ass im Vergliich zun ere massive Bauform enorm vil Material gspart und s Gwicht chlii ghalte wird.
Kastell Irgenhausen
S Kastell Iirgehuuse isch e römisches Kastell bi Iirgehuuse i de Gmaind Pfäffike im Kantoo Zöri.
Laag und Gschicht
S Kastell lit uf eme chliine Hügel grad öber em Pfäffikersee südlich vo Iirgehuuse a de alte Römerstroos vo Wintertuur uf Chämpraate am Zürisee. S Kastell isch dör de Chaiser Valentinian (364–375) baut wore, wo d Grenze am Rhii verstärche loo het. Früener isch am gliiche Platz e Guetshof gstande.
Bischriib
S Kastell isch recht guet erhalte und messt öppe 60 uf 60 Meter. Es het i jedem Egge e Turm und ussert bi de Ostmuur, wo de Iigang gsii isch, je en Mittelturm.
Name
De antik Name vom Kastell isch nöd öberliferet, doch werd de Ort Iirgehuuse inere Uurchund usem Joor 811 Camputuna sive Irincheshusa gnennt. Drum werd vermuetet, ass s Kastell *Cambodunum ghaisse het. Hüt haisst e Dorf drai Kilometer südlich vom Kastell no Chämte.
Die Kunst des Krieges (Machiavelli)
Über d Kunst vom Chrieg oder im Original Dell’Arte della Guerra vom Niccolò Machiavelli isch en Abhandlig über Taktik, Strategii, Politik und hauptsächlig s Milidäärwääse, wo zwüsche 1519 und 1520 entstande isch.
Dr Machiavelli het das Wärk für sis wichdigste ghalte. Es wird aber, vergliche mit andere vo sine Wärk wie Der Fürst oder d Discorsi weniger glääse.
Dr Inhalt
Im Machiavelli si Kunst vom Chrieg isch in ere Zit entstande, wo Italie vo Chrieg, Intrige und usländische Bsetzer brägt worde isch. Dr Machiavelli het glaubt, ass d Laag vo sim Land hauptsächlig uf Fääler vo dr politische und milidärische Füerig zrugggoot.
D Arte cha mä in zwäi Däil iidäile, wo sich iirem Inhalt noch underschäide: e milidäärisch-taktischi Abhandlig und e politischi. Im erste Däil beschribt er under anderem die verschiidene Mögligkäite, wie mä en Armee in Zite vo Chrieg und vo Friide cha iisetze. So mäint er zum Bischbil, ass mä sä gliichermaasse as Middel zum Eroobere cha verwände, zum Schutz, zum d Bevölkerig z beruejige und zum dr Fürst und d Gsetz z understütze. Die politische Ideä, won er im zwäite Däil vom Buech behandlet, si im Groosse und Ganze äänlig zu dene in de Discorsi und im Fürst.
Lotussitz
De Lotussitz werd scho i alte fernöstliche Schrifte gnennt. D Gherandasamhita 2,8 (15.Jh.) bischribt de Lotussitz ase: ''„Setz de rechti Fuess uf de linggi Schenkel und aseweg de linggi uf de rechti Schenkel, chrüüz d Ärm hinderem Rugge und heb fest mit de Finger di groosse Zeche vo de gchrüzte Füess. Setz s Chüni uf d Brust und starr mit em Blick uf de Nasespitz. Die Stelig werd Padmasana gnennt. Si zerstört Chrankete.“''
De Lotussitz isch drum bsundrigs för d Meditation gaignet, well si e automatisch e stabili Haltig ergitt und de Rugge problemlos grad ghalte werde cha. Allerdings gelt da nume för asigi, wo die Sithaltig lang und richtig iigüebt hend. Noch de alte Schrifte erlanget nume Waisi d Fähigkait im Lotussitz uuszharre. Im klassische Hatha Yoga werd aber s Siddhasana as höcher iigschätzt as s Padmasana.
Fortgschrittni sind i de Laag im Lotussitz au de Chopfstand zmache oder au anderi Yogastelige iiznee, wie de Fisch (Matsyasana).
Tschechoslowakei
Tschechoslowakei (tschechisch: Československo, slowakisch: Česko-Slovensko) (am längsti bestandeni amtlichi Vollform Československá republika (ČSR) (Tschechoslowakischi Republik)) isch d Bezeichnig vomene Binnenstaat in Mittel- und Osteuropa, wo unter mehrere offizielle Name vo 1918 bis 1992 bestande het, uf em Gebiet vo de hütige Staate Tschechie, d Slowakei und em Teil vo de Ukraine. Er hät im Weste a Dütschland (vo 1949 bis 1990 au a die Dütschi Demokratischi Republik), im Norde a Pole, im Oste zerscht a Rumänie (bis 1946) und spöter a d Sowjetunion (bis 1991) und a d Ukraine und im Süde a Ungarn und Österrich gränzt. Er hät sich us Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei und Transkarpatie zämmegsetzt. D Amtssprache sind Tschechisch, Slowakisch und Ukrainisch ksi.
D Tschechoslowakei isch am 28. Oktober 1918 unter em Name Tschechoslowakischi Republik (ČSR) i de Hauptstadt Prag als freiheitlich-demokratische und soziale Rächtsstaat nach westlichem Vorbild proklamiert worde und hät bis zum Münchner Abkomme und em Erste Wiener Schiedsspruch 1938 existiert, in dene d Republik s Sudeteland a NS-Dütschland und Teil vo de Südslowakei a Ungarn hät abtrete müsse. Vo 1938 bis 1939 hät s Land Tschecho-Slowakischi Republik (Č-SR) ghäisse und isch e föderativi Republik mit zwei autonome Teilstaate ksi. Im März 1939 isch d Föderation ufglöst worde und isch bis zur Widererrichtig im April 1945 unter dütscher (Protektorat Böhme und Mähre) und ungarischer Hoheit (Karpatenukraine und Südslowakei) blibe. Nach em Zweite Wältchrieg und em Februarumsturz 1948 isch s Land i de kommunistischi Iflussbereich gfalle und hät 1946 Transkarpatie a d Sowjetunion abträte. 1960 isch d Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik  (ČSSR) gründet worde und d Füherigsrolle vo de Kommunistische Partei vo de Tschechoslowakei (KSČ) isch i de Verfassig endgültig festgeschriibe worde. Dise Umstand hät die tschechoslowakischi Politik bis zu de Samtige Revolution 1989 dominiert. Nach em Fall vom Kommunismus isch de Staat in Tschechischi und Slowakischi Föderativi Republik (ČSFR) umbenant worde und hät sich ohni Referendum am 31. Dezember 1992 ufglöst.
De Staat hät am Ändi vo 1992 15,8 Millione Iwohner kha. S Land hät zu de dichter besiidlete Länder vo Europa ghört und isch bis 1938 en Vilvölkerstaat ksi, wo nationali Minderheite, wie Jude, Dütschi, Ungare, Pole, Ukrainer, Russe und Rumäne, öpe 35 % vo de Bevölkerig usgmacht händ. Grossstädt in de ČSR sind die wirtschaftliche und kulturelle Zentre Prag, Brno, Ostrava, Bratislava und Uschhorod ksi.
D Tschechoslowakei isch 1945 Gründigsmitgliid vo de Vereinte Natione ksi, 1949 vom Rat für gägesitigi Wirtschaftshilf und 1955 vom Warschauer Pakt. Nach em Fall vom Kommunismus 1989 isch s Land 1991 em Europarat biträte.
Sit em 1. Januar 1993 isch d Tschechoslowakei ufteilt i di beide unabhängige Staate Tschechie und Slowakei.
Gschicht
Noch em Zerfall vu de östriichisch-ungarische Monarchii im Erschte Wältchrieg isch 1918 d Ersti Tschechoslowkischi Republik entstande. Si hät sich us Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei un Transkarpatie zämmegsetzt, wudurch s Land au vu viile Dütsche, Ungare, Pole un Russe bewohnt gsi isch. Die Minderheite hänn niene e Autonomii griegt un hänn sich Müe gee, d'Tschechoslowakei usenandzdriibe. De Adolf Hitler hät die Umständ usgnutzt un mit de Unterstützig vum Konrad Heinlein vu de Sudetedütsche Partäi 1938 im Vertrag vu Münche s Sudeteland in sini Gwalt brocht. Pole hät denn die Regione an sii Gebiet aagschlosse, wu vu Pole bewohnt gsi sin, während Ungarn im Erschte Wiener Schidsspruch e Deil vu de Slowakei un Transkarpatie griegt hät. Die tschechoslowakische Kärngebiet si as die Zweiti Tschecho-Slowakischi Republik bekannt worde.
Im März 1939 hät sich d'Slowakei vu Tschechie drännt un sich fräiwillig im Hitler aagschlosse. S tschechisch Gebiet isch vu Dütschland bsetzt un als Protektorat Böhme un Mähre e Deil vum Dritte Riich wore, wu sini Regierig de Nazi unterstellt gsi isch. Am 15. März 1939 hät sich Transkarpatie für unabhängig erchlärt un isch no am gliiche Dag vu Ungarn bsetzt un am nechste Dag annektiert wore.
Im Lauf vum Zweite Wältchrieg sin insgsamt 390.000 Tschechoslowake ums Läbe chuu, devuu 83.000 Jude. Viili vu sälle Lüt sin in Konzentrations- odder Arbetslager odder in Gfängnis ermordet worde. Di bekanntesti Handlig vum tschechoslowakische Uffstand gege di Dütsche isch de Mord am Reinhard Heydrich, em Riichsprotektor vu Böhme un Mähre, gsi, wu am 27. Mai 1942 umbrocht wore isch. D Nationalsozialiste häi druf am 10. Juni 1942 s Dorf Lidice und de Wiiler Ležáky zerstört, alli Manne dört verschosse un d Fraue, Chinder und Alti in Konzentrationslager deportiert.
Di dütschi Bsetzig hät erscht mit der Befreijig durch di sowjetische (Bratislava am 4. April und Prag am 9. Mai 1945) und amerikanische Allierte (s südwestliche Tschechie) e Änd gha.
Noch em Chrieg sin viili vu de dütsche Minderheit in Richtig Dütschland un Östriich umgsidelt un verdribe wore. Vu de fast dräi Millione Dütsche hänn numme öbbe 250.000 dörfe bliibe, viili devuu sin spöter usgwandert. Ähnlig isch es de Ungare in Tschechoslowakie gange; sälli Umsidlige wirke sich hütt no uff s Verhältnis zu Dütschland un Ungarn us.
Noch ere Abstimmig, wu d'Sowjetunion 1946 organisiert hät, isch Transkarpatie zu de Ukraiine chuu. D'Tschechoslowakei hät Mieh gha, d Underschiid zwüsche de Staatsvölcher z übberwinde. Durch d'Verbundeheit gegenübber de Sowjetunion hät di kommunisdischi Partäi (KSČ) schnäll an Bliebtheit gwunne un isch 1946 mit ere Mehrheit vu 38 Prozänt gwehlt wore. Im Johr 1948 hänn d'Kommuniste abber im Februarumsturz d'Kontrolle z Prag elei übbernuu un hänn e rein kommunischdischi Regierig gründet (si sälber hänn des als Revolution, ihri Gegner abber als Machtübbernahm bezeichnet). In de vier Johrzehnt druf isch d'Tschechoslowakei als d Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik es kommunischdischs Land blibe. D'Wareproduktion isch verstaatligt un d'Planwirtschaft iigfiert wore. D'Wirtschaft isch in de 50er- un 60er-Johr schnäll gwachse, e bitz weniger in de 70er-Johr, bis si in de 80er-Johr uff Problem gstoße isch.
D'Bolitiik isch erscht in de 1960er-Johr widder toleranter wore; de Prager Friehlig 1968 unter de Fiehrig vum Alexander Dubček hätt fast e Regierig mit mehrere Partäie erreicht, d'Bewegig hät abber mit em Verdrag vu Warschau un em Iimarsch vu de Druppe e Änd gha. In de Zit druf isch d'Bolitiik widder vu Unterdruckig prägt gsi. Mit de Samtige Revolution vum Novämber 1989 isch d'Tschechoslowakei widder zur Demokratii wore. Sit em 1. Januar 1993 isch d Tschechoslowakei i di beide unabhängige Staate Tschechie und Slowakei ufdeilt.
D Nääme vom Land
De offizielli Name vom Land isch die längschti Zit ČSR (Tschechoslowakischi Republik) und später ČSSR (Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik) gsi. D Bezeichnig Tschechoslowakei, wo i de Umgangssproch gebrüchlich isch, hät a wechselvolli Gschicht, wo vor de Trännig in Tschechie und de Slowakei 1992 sogar in em Gedankestrich-Chrieg gipflet het, wo s drum gange isch, öb s tschechoslowakisch oder tschecho-slowakisch sött heisse.
Staatssymbol
I de Tschechoslowakische Republik isch lang überleit worde, wöli Flagge de neui Staat söll ha. Sit 1918 sind vorläufig verschiedeni Forme vo de traditionelle wiss-rote böhmische Flagge verwändet worde. 1918 isch si zur Flagge vo de Tschechoslowakei worde. S widergründete Pole hät aber fast die gliich Flagge gführt. Nur durs Siteverhältnis vo 5:8 statt 2:3 hät mer chöne di beide Flagge vonenander unterscheide. Zwei Johr spöter, am 30. März 1920, isch am linke Rand vo de Flagge es gliichschenkligs blaus Drüeck für d Slowakei igfügt worde.
Nach de Uflösig vo Österrich-Ungarn und nach de Provisorie in de erste zwei Jahr vo de Republik, sind i de Verfassig vo 1920 drü verschiideni Wappe konstruiert worde, wobi s Grosse Wappe s offizielle Staatswappe vo de Erste Tschechoslowakische Republik ksi isch. In de Zweite Republik isch s mittlere Wappe als Staatswappe verwendet worde und isch 1945 durs chlinste Wappe abglöst worde. Grund deführ isch d Abträtig vo de Karpatenukraine ksi. S neue chline rote Wappe isch bis 1960 verwändet worde und isch i de „sozialisitsche“ Verfassig dur es kommunistischs Wappe ersetzt worde. 1990 isch s letzte Wappe konstruiert worde und bis zur Teilig vom Land 1993 verwendet worde.
Politik
In de Verfassig vo m 29. Februar 1920 isch d vorläufigi Verfassig vo 1918 in ihre Grundzüg ersetzt worde. De tschechoslowakischi Staat isch als parlamentarischi Demokratie konzipiert worde, in dere in erste Linie d Nationalversammlig gstande isch, sie isch us em Senat und m Abgeordnetehaus bestande. Ihri Mitglieder händ als Grundlag müsse vom Volk gwählt werde. D Nationalversammlig isch für d legislativi Initiative verantwortlich ksi und hät d Ufsicht über d Exekutive und Judikative kha. Alle siibe Johr isch en neue tschechoslowakische Präsident gwählt worde und isch mit m Kabinett, won er ernennt het, bestätigt worde. D Verfassig vo 1920 isch für d Zentralregierig baratgstellt worde, um es hochs Mass a Kontrolle über d lokali Regierig uszüebe. Dur die vile Freiheite isch e Vilzahl vo verschidene Parteie enstande. So sind im Parlament vo de Tschechoslowakei, wo 300 Sitz kha hät, 23 verschideni Parteie verträte ksi.
Nach m Zweite Wältchrieg isch e neui Verfassig erstellt worde und hät d Macht vo de Kommunistische Partei vo de Tschechoslowakei ksicheret. Dise Umstand hät d Politik vom Staat bis 1989 dominiert. 1990 bis 1993 isch de Staat e direkti Demokratii ksi.