cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weiche (Bahn)
Zaaradbaan-Weichè
Bi Zaaradbaanè sin, au un graad im Hybligg uff d Bauart vo dè Weichè, zwei grundlegènd unterschydlichi Sischteem aazluègè. Einersits git s Zaaradbaanè, wo d Zaaschtangè obberhalb vo dè Fahrschinnè lyt, anderersits söttigi, wo d Obberkantè vo dè Zaa- un Faarschinnè i dè glychè Höchi ligèd. Bi dè èrschtèrè isch es möglich, dass d Faarzüüg, wo mit Zaaräder uusgrüschtet sin, au konventionèlli Weichè befaarèd, well d Zaaräder au im ungünschtigschtè zuèlässigè Voschliißzuèschtand übber dè Schinnéobberkantè ligèd. Byschpill dõdefür sin d Streggè mit Adhäsions- un Zaaschtangèmischbedryb wiè bi dè schwyzer Matterhorn-Gotthard-Baan (MGB, früèner FO un BVZ). Zaanschtangèweichè chönnèd bi söttigè Baanè durch rächt eifachi Klappkonschtruktionè glöst wörrè, bsunders, wenn sich s um s Abt-System mit zwei Lamèllè handlèt. Einzelni Lamèllè wörrèd denn übber d Faarschinnè gschobbè, ooni d Schinnè dèby z bewegè. Sèbbi eifachi Konschtruktionè sin abber nu denn möglich, wenn nit diè voll Chraft übber d Zaanschtangè übberdrait wörrè muè, byschpillswys in minimè Steigungè odder i dè Ebèni. Söttigi Weichè chömmèd bevorzuègt denn zum Ysatz, wenn mò sich z. B. in èrè Chrützungsschtation s Uus- un Widderyfaarè us bzw. i d Zaanschtangè erschparè möcht, well s zuè nèrè langsamè Faart füürt. Dè Vordeil vom Ybau vo konventionèllè Weichè wörd mit èm Nõchdeil ykauft: Bi Baanübbergäng im Zaaschtangèabschnitt sin entwedder uffwändigi technischi Lösungè für s Absènkè vo dè Zaaschtangè nötig, odder es entschtòt è Querwällè für dè Strõßèvokeer. Söttigi Querwällè wörrèd hüt generèll nǜmmi zuèglõ. E Byschpill für è absènkbari Zaaschtangè isch d Chrützung vo dè Strõß un dè Dampfbaan Furka-Bärgschtrèggi z Obberwald.
Im Fall von èrè nidrig ybautè Zaaschinnè nõch dè urschprünglichè Bauart Riggèbach, wiè s z. B. z Stuègètt bi dè Zaaradbaan vo dè Stuègètter Strõßèbaanè AG dè Fall isch, sin niveauglychi StrõßèchrützungÈ unbrobleematisch, well diè Spaltè, wo bi dè üblichè Zaandeilungè nit breiter wiè bi Schinnèrillè wörrèd un kei Höchèdifferänzè im Strõßèplanum aufdrèttèd. Im Gegèzug isch mò abber bi Weichè zwungè, sowoll d Zaaschtangè wiè auch d Laufschinnè mit beweglichè Stüggle uuszschtattè, wo zämmè mit dè Weichèzungè umgschtellt wörrèd, well d Zaaräder, wo unter d Schinnèobberkantè langèd, suscht mit dè chrützendè Zwǜschèschinnè zämmè dätschè dätèd.
Bi reinè Zaaradbaané, wo d Drybfaarzüüg keini Adhäsionsdrybwärch hän, isch mò uff Weichè aagwisè, bi dènnè d Zaaschtangè durrègfüürt isch.
Bogèdrèèschiibè
È Bogèdrèèschiibè isch è Drèèschiibè, wo è bogènes Gleis druff volait isch. Je nõchdem, wellè Bogèänd mò i dè Yfaartschtrang drüllt isch, zeigt s jewyls gegèübberligènde Bogèänd entwedder uff dè linke odder rächte Uusfaartschtrang. Bi Ysèbaanè sin Bogèdrèèschiibè ehnder theoretisch un wörrèd kaum bis gar nit bruucht, allerdings isch sèbbi Bauform d Standardweichè vo dè Lartigue-Eischinnèbaan.
È Bogèdrèèschiibè mit zwei sich chrützendè Gleis, wo eins graad un s ander im Bogè ybaut isch, isch im Baanhof Vitznau vo dè Vitznau-Rigi-Baan für d Aabindung vo dè Faarzüüghallè a beidi Baanschteiggleis zuèschtändig.
Kanton Pont-Croix
Dr Kanton Pont-Croix (breton. Kanton Pontekroaz, frz. Canton de Pont-Croix) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Weiche (Bahn)
Strõßèbaaweichè
In Strõßèbaanetz wörrèd zwei unterschydlichi Weichèkonschtruktionè ygsetzt. Bi sellnè Streggèabschnitt, wo im Strõßèplanum ligèd, wörrèd Weichè us Rillèschinnè bruucht. Im Radlenkerberych wörrèd d Rillè vo dè Rillèschinnè änger, bi ältèrè Bauartè wörrèd im Berych vo Flachrillèhärzschtüggle au Radlenkerschinnè mit Flachrillè ybaut. Strõßèbaatǜpischi Weichèaadryb für Rillèschinnèweichè ligèd meischtens zwǜschè dè Baggèschinnè. Well d Zungè i dè abzwygendè Stellung d Innèkantè d Rillè bildèd, isch dè Zungèuffschlag nu öppè so groß wiè d Rillèwitti un dõhèr dütlich chlyner wiè bi Ysèbaaweichè.
Strõßèbaaweichè, wo nit ydeggt uff èm Streggèabschnitt mit eigènem Gleiskörper ligèd, entschprèchèd i dè Regel sellnè Bauartè, wo bi Ysèbaanè üblich sin. Sichtbari Unterschyd git s bi dè Leit- un Rillèwittè vo dè Radlènker un Härzschtüggle wèg èm Radreifèbrofyl, wo ygsetzt wörd. Sèbbi sin bim klassischè Strõßèbaabedryb dütlich schmäler, d Radlènker gän ußerdèmm nit übber d Schinnèobberkanté vo dè Faarschinnè drübber usè. Strõßèbaaweichè chönnèd wesèntlich chlynèri Bogèradiè uffwysè. Chrützungsweichè sin bi Strõßèbaanè seltè. Wenn strõßèbaatǜpischi Weichèaadryb bruucht wörrèd, denn lyt dè Zungèuffschlag au bi Vignolschinnèweichè in èm Maß, wo bi Rillèschinnèweichè üblich sin.
Kanton Pont-Croix
Hauptort vum Kanton isch Pont-Croix gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Didier Guillon gsii.
Weiche (Bahn)
Strõßèbaaweichè
I dè Vogangèheit sin bi vill Bedryb, z. B. z Leepzisch, Rillèschinnèweichè au uff eignèm Gleiskörper õygsetzt. Bi nèrè Weichè, wo nu deilwys im Strõßèruum lyt, isch èn Wechsèl vo Rillè- uff Vignolschinnè au innerhalb vo dè Weichè möglich, abber nit im Zungè- odder Härzschtuggberych.
Uff Gleis mit Mischbedryb vo Strõßè- un Ysèbaafaarzüüg wörrèd grundsätzlich reguläri Ysèbaaweichè bruucht. Söllèd Strõßèbaafaarzüüg ooni faarzüügsitigi Aabassungè vokeerè, sin Härzschtugg ooni Faarkantèunterbrèchung nötig. Möglich isch sèll durch beweglichi Härzschtuggschpitzè odder Flügelschinnè. Letschteri bruuchèd byschpillswys d Rhyuferbaan un d Lokalbaan Wyn-Baddè.
Kanton Pont-Croix
Gmaine
Dr Kanton Pont-Croix isch us zwelf Gmaine bstande:
Weiche (Bahn)
Eifachi Weichè
Rillèschinnè hèn ein durchlaufendè Spurkanaal. Deshalb sin bi Weichè im Strõßèplanum keini bsunderè Radlènker un Flügelschinnè nötig. Im Radlènkerberych nimmt d Rillèwitti allerdings ab. Well bi Strõßèbaanè d Laufflächi vo dè Räder i dè Reglè schmäler isch wiè bi Vollbaanè, füürt sèll bsunders im Berych vo dè Härzschtugg zuè stärkerè Stöß, well d Ufflageflächi vum Rad chlyner isch. Im Härzschtugg- un im Radlènkerberych wörd sèllèwäg d Rillèschinnè hüfig als Flachrillè hèrrè gmodlèt, wo dè Spurchrantz uff èm Grund vo Rillè rollè duèt. Sit è baar Johr wörrèd meischtens è bitzeli breiteri Radreifè uffzogè, dõdemit wörrèd in vill Fäll Dǜèfrillèhärzschtugg möglich. D Laufruè vo dè Faarzüüg isch uff sellnè dütlich besser.
Bi dè früènèrè Rösslitram sin zungèlosi Weichè normal gsi. Bim spitzigè Befaarè isch übber d Zugrichtung vum Rössligschpann d Faartrichtung uff dè Weiche feschtglait. Bsunders a Chrützungsschtellè wörrèd au dǜèfer uusgschaffti Rillè für d Vorzugsfaarrichtung bruucht. Mit èm Ysatz vo Strõßèbaadrybwägè wörrèd Zungè für d Stüèrung vo Faartrichtung nötig, woby hüfig Weichè mit nur einèrè Zungè uusgrüschtet worrè sin.
Eizungèweichè
Eizungèweichè sin Weichè, wo nur ei Zungè hèn. Si isch früèner uff dè gänzè Wält ygsetzt worrè, well si günschtig zum Hèrschtellè gsi isch. Inzwǜschè findet mò si no i dè Städt vo dè ehemòligè Sowjetunion sowiè zum Byschpill z Toronto in Kanada un San Francisco i dè USA. D Zungè wǜrkt a dè Baggèschinnè aaligend wiè bi nèrè normalè Weichè, abligend dègegè als Radlènker. Sèlli Eizungèweichèkonschtruktion isch nu in Form von èrè Glènkzungèweichè bi chlynem Bogèradius un Rillèschinnè möglich. Diè zungèlosi Sitè vo dè Weichèspitzè isch i dè Reglè è Flachrillè mit Spurchrantzufflauf.
Drènnungè vo Dreischinnègleis mit großè Bogèradiè wörrèd für d Gwäärleischtung von èrè durrèlaufendè Faarkantè èbbèfalls als Eizungèweichè uusgfüürt.
Vorzogèni Zungèvorrichtung
Spezièll bi Strõßèbaanè chönnèd Weichè au im Berych vo bfaarènè Strõßè odder ängè Kurvè ligèd. Um d Störaafälligkeit z minimyrè, wörrèd sèlli hüfig mit churzè Vyrschinnègleis mit dirèkt näbbèènand ligèndè Schinnè von èrè ungünschtigè Stell è baar Meter witter wäg volait.
Sèlli Bauart isch au bekannt unter m Begriff vorzogèni Zungèvorrichtung.
Vorsortyrweichè
Bi nèrè Vorsortyrweichè, wo nu bi Strõßèbaanè ygsetzt wörrèd, wörd s Meerschinnègleis sowitt volängèrèt, dass es byschpillswys übber diè komplètti Längi von èrè Halteschtell langè duèt, un è baar Züüg hinterènand i si yfaarè chönnèd. Sèll macht s im Drybwagèfüürer möglich, bi dè Yfaart i d Halteschtell langsam z faarè, um d Weichèschtellung zu kontrollyrè. Solang d Weichèumschtellung obberschtròmabhängig gsi isch, isch es dõdemit zuèsätzlich möglich gsi, dè Faarleitungskontagt im Uuslauf un dõdemit fallwys ooni Stromuffnaam z befaarè.
D Uusfaart us dè Halteschtell cha nu schnèller gò, wenn au bim dichtè uffènand faarè von è baar Züüg kei Weichè mee gschtellt wörrè muè un mò sich bim Umschtellè nit voduè cha. Au nõch de Yfüürung vo faarschtromunabhängigè Weichèschtellvorrichtungè un unter m Zug vorigèltè Weichè entlaschtèd söttigi Vorsortyrweichè s Faarpersonal, wo uffmärksamer uff dè Vokeers luègè cha. Dè Nõchdeil bschtòt dõdrin, dass bi blötzlich uffdrèttèndè Störungè (z. B. Uufäll) d Faarrichtung in èm söttigè Fall nùmmi kurzfrischtig gändèrèt wörrè cha.
Schutzweichè
Als Schutz- odder Entgleisweichè benamst mò Weichè, wo nu eini Uffgaab hèn, durch iri ablènkendi Stellung z vohindèrè, dass è Zugfaart durch anderi Zug- odder Rangyrfaartè gefôrdèt wörd (Flankèfaart). Dè ablènkende Strang vo dè Weichè füürt meischtens in è churzes Stumpfgleis, wo oft èn Prèllbock am Ènd hèt. In Baanhööf findet mò Schutzweichè z. B. als Abschluss vo Chrützungs- odder Übberholgleis sowiè bi Aaschlussgleis, wenn sèlli gègè s Streggègleis s Loch ab gän.
È Sonderform sin dõdeby d Streggschutzweichè. Faart èn langè Zug in è Übberholgleis y un löst nõch èm Halt d Brämsè widder è bitzele, denn entschpannèd sich d Fèddèrè i dè Puffer vom Wagè, wa dèzuè füürt, dass sich dè Zug nõch hinnè strèggt. Dèmit èn Zug, wo sich streggè duèt, nit i s Lichtruumbrofyl vum Nõchbòrgleis iègòt, git s bsunderi Weichè, wo nõch dè Yfaart vum Zug umgschtellt wörrè müèn, demit s Streggè vum Zug in è andres Gleis gòt.
I dè Grènzbaanhööf vo dé DDR sin Schutzweichè ygsetzt worrè, um Fluchtè us dè DDR z vohindèrè. Wenn sèll us Blatzgründ nit möglich gsi isch, sin als Speziallösig dõdefür au Gleisschpärrè bruucht wörrè.
Uffangweichè
Uffgaab von èrè Uffangweichè isch es, s Entlaufè vo Faarzüüg in è Gfällschtrèggi z vohindèrè. D Weichè lyt in Grundschtellung uff èm ablénkendè Strang, wo äänlich wiè bi nèrè Schutzweichè, meischtens in è churzes Stumpfgleis mit Prellbock füürt. Im Gegèsatz zuè dè Schutzweichè lyt d Uffangweichè im Faarwäg vum Zug un èrscht churz vor èm Befaaren wörd si umgschtellt. Uffangweichè findèt mò sowoll im Uusfaarwäg vum bärgsitigè wiè au hinter m Yfaarsignal vum dalsitigè Baanhof.
Stellvorrichtungè
Im eifachschtè Fall isch è Weichè ortsgschtellt, vulgo au Handweichè dauft. A dè Spitzè vo dè Weichè stòt èn Stellbogg, wo d Weichè mit Muskelchraft umgschtellt wörd. Dè Bogg bschtòt us èm Weichèhebbel un èm Stellgwicht, wo d Weichè i dè jewyligè Èndlaag halte duèt. Meischtens isch dè Stellbogg mit èm Weichèsignaal vobundè. I dè Früèzit vo dè Ysèbaan hèt s nu ortsgschtellti Weichè gää, wo vom Lok- un Zugpersonal, vo dè Rangyrer un wèg dè Bschlünigung vom Bedryb rächt schnèll au vo Handweichèwärter gschtellt worrè sin.
Damit s bim Rangyrè schnèller gòt, wörrèd hüt au elegtrisch ortsgschtellti Weichè (EOW) bruucht, wo zwar vor Ort bediènt wörrèd, aber keini Handweichè mee sin. Damit s au wǜrklich schnèller gòt, muè dè Rangyrer odder dè Lokfüürer nǜmmi abschtygè un hèrrè laufè, sondern bediènt d Weichè übber èn Taschter, wo an èrè Stangè aabrocht isch. Für beidi, dè Rangyrer un dè Lokfüürer, git s meischtens èn separatè Taschter in Griffhöchi übber m Rangyrdritt un èm Füürerschtand.
Fèrngschtellti Weichè wörrèd von èm Stellwärch uus gschtellt. Diè älteschti Stellwärchsbauform isch s mechanische Stellwärch. Bi Gschtängeleitungè, wo hüt no z Großbritanniè, Frankrych un ehemòligè Koloniè vo sellnè Staatè vobreitet sin, langts, we-mò d Leitung a d Zungèvobindungs- odder Schièberschtangè aazschlièßè. In vill andrè Länder, unter andrem im dütschsprõchigè Ruum, hèn sich Dròòtzugleitunge mee durrègsetzt. Dè Weichèaadryb isch übber è Doppeldròòtzugleitung mit èm Stellhebbel im Stellwärch vobundè un bschtòt i dè Einheitsform us èm unglychschènkligè Winkelhebbel, wo dè 500 Millimeter Leitungsstellwäg (im Regelfall) in 220 Millimeter Stellwäg vo dè Schièberschtangè übbersetzt. Zum mechanischè Weichèaadryb ghört è Dròòtbruchschpèrri, wo d Weichè bi Dròòtbruch i dè Èndlaag feschthaltè duèt. D Entfèrnung zwǜschè Weichè un Stellwärch isch wegè dè Riibung uff öppè 450 Meter Leitungslängi begränzt, sèllèwäg sin in größerè Baanhööf èn Huufè mechanischi Stellwärch für dè Bedryb nötig gsi.
Dè pneumatische Weichèaadryb, wo mit Druggluft fungtionyrt un i dè 1920er-Johr teschtet worrè isch, hèt sich gegèübber dè hüt gebrüüchlichè elegtrischè odder elegtrohǜdraulischè Aadryb mit èm Elegtromotor a dè Spitzè vo dè Weichè un Umschtellung mit elegtrischè Signaal nit durrègsetzt. Zèrscht isch sèlli Aadrybsform in elegtromechanischè Stellwärch bruucht worrè. Hüt wörrèd ganzi Ysèbaaschtreggè odder U-Baan-Netz vo zentralè Stellwärch uus fèrngschtüèrèt.
Am Aafang hèt mè Weichèaadryb mit Glychschtrommotorè mit dränntè Wicklungè für Rächts- un Linkslauf uusgrüschtet, sit dè 1950er-Johr isch mò in Vobindung mit èm Bau vo Gleisbildschtellwärch uff Drèèschtrom-Asǜnchronmotorè übbergangè. Näbbè m wartungsarmè Uffbau, wo ooni Kommutatorè uuschunnt, bringt dè Gebruuch vo unterschydlichè Stromartè für d Umschtellung un Übberwachung mee Sicherheit. D Übberwachungsglychschpannung cha dè Motor nit bewegè, d Stellwechselschpannung cha keini fèèlerhafti Ordnungsmeldung uuslösè.
Am Aafang vum 20. Johrhundert sin diè èrschtè Weichè mit größerè Bogèradiè entwicklèt worrè, wo mit höchèrè Gschwindigkeitè im abzwygendè Strang befaarè wörrè chönnè. Bi sellnè Bogèweichè hèn d Zungè dütlich länger sy un znägscht mit zwei Weichèvoschlüss vosää wörrè müèsè, um s korräkte Aaligè a dè Baggèschinnè übber diè gsamti Längi z garantyrè un i dè abligèndè Laag dè notwèndige Abschtand zuè dè Baggèschinné yzhaaltè.
Wegè m hochè Schaltungsuffwand un dè nötigè Aadryb mit unterschydlichè Stellwäg wörrèd separati Aadryb für jeddè Voschluss üblicherwys nu ygsetzt, wenn mit regelmässig erhöhtè Umschtellwidderschtänd grèchnèt wörrè muè, wiè sèll in Polar- un Wüèschtègebièt odder im Bärgland un Dunnel dè Fall isch. Unter normalè Umschtänd wörrèd au bi Schnellfaarweichè für 200 km/h Abzwyggschwindigkeit für d Zungèvorrichtung nu noch zwei Aadryb mit je vyr Voschlüss ybaut.
Zungèübberwachung
Störungè a dè Übberdrägungsdeile, byschpillswys Brüch vo dè Vobindungsschtangè odder Voschlussdeile, chönnèd zuè-nèrè Voänderung vo dè Laag un dõdemit bsunders bi spitzbefaarènè Weichè zuè Entgleisungè füürè. Um sèll z vohindèrè, sin Yrichtungè für d Zungèübberwachung ygfüürt worrè. D Zungèlaag wörd vo dè Zungè übber bsunderi Vobindungsschtangè übberdrait, wo vo dè Stellvorrichtung unabhängig sin. Wenn d Zungè nit i dè Èndlaag isch, wörd im Stellwärch è Störungsmeldung uusglöst.
In Abhängigkeit vo dè zuèlässigè Gschwindigkeit un èm möglichè Befaarè vo Reise- un Güèterzüüg wörrèd bi mechanisch fèrngschtelltè Weichè Zungèbrüèfer un Rigel ygsetzt. Zungèbrüèfer sin Deil vum Weichèaadryb un ufffaarbar. Diè sicherungstechnisch höcherwärtigè Rigel erfordèrèd eigèni Stellhebbel un Dròòtzugleitungè, sin abber nit ufffaarbar. Au Handweichè lôn sich durch Rigel i d Signaalabhängigkeit ybeziè.
Elegtrisch gschtellti Rigel hèt mò i dè Anfangszit bi elegtromechanischè Stellwärch bruucht, sowoll elegtromagnetisch als Beschtanddeil vo Weichèaadryb wiè au als bsunderes, motorbedribbenes Gräät, bsunders bi Handweichè. S hèt sich abber usègschtellt, dass Zungèbrüèfer bi elegtrischè Aadryb mit wènniger Uffwand s glyche Sicherheitsniveau gwäärleischtè düèn un glychzitig ufffaarbar sin. Handweichè bi elegtrischè Stellwärch sin koschtègünschtiger mit Schlüsselabhängigkeit z sichèrè. Sellèwäg sin in elegtrischè Weichèaadryb nu no Zungèbrüèfer in Gebruuch.
Weichè mit großè Bogèradiè un mengè Weichèvoschlüss chriègèd zuènämmend ein odder meereri zuèsätzlichi Zungèbrüèfkontägt, um d Endlaag übber diè gsamti Zungèlängi z übberwachè. Mechanischi Mittelrigel bzw. -brüèfer sin möglich, abber zimli seltè. Wegè m großè Umschtellwidderschtand sin söttigi Weichè i dè Regel mechanisch nit z stellè, denn müèn elegtrischi Aadryb ygsetzt wörrè, au in mechanischè Stellwärchsbezirk. Bi Ruggfallweichè wörd durch èn elegtrischè Zungèbrüèfkontagt a dé Weichèspitzè s Übberwachungssignaal gschtüèrèt.
Weichè, wo nit ufffaarbar sin, also söttigi mit beweglichè Härzschtuggschpitzè odder Flügelschinnè sowiè mit nit ufffaarbarè Aadryb für Gschwindigkeitè übber 160 km/h, chriègèd è Ufffaarortungsyrichtung, wo schu è Ufffaarmeldung uuslöst, wenn è Faarzüüg a diè falsch ligèndi Weiché draa hèrrè lauft.
Stüèrung bi Strõßèbaanè
In klassischè Strõßèbaannetz git s i dé Regèl è Weichèschtüèrung, wo vum Drybwagèfaarer bzw. durch dè Bordrechner vum Faarzüüg odder s Bedrybsleitsischteem kontrollyrt wörd. Normalerwys wörd d Weichè dõdeby automatisch mit dè Linniè- odder Kursnummèrè gschaltè, wo vum Bordrechner ygschtellt wörrèd. Dè Faarer hèt i dè Regèl zuèsätzlich d Möglichkeit, manuell è anderi Faartrichtung vorzgää, um byschpillswys bi Bedrybsschtörungè è Uuswychroutè faarè z chönnè. Im Störungsfall odder bi Rangyrfaartè chönnèd d Weichè au vo Hand mit èm Weichèschtelliisè umgschtellt wörrèd, wo im odder am Drybwagè mitgfüürt wörd. Strõßèbaaweichè, wo im Regelbedryb nu stumpf befaarè wörrèd, sin i dè Regèl Zruggkaiweichè.
Wenn è Faarzüüg im Berych von èm Faarleitungskontagt aafaart, denn isch es nit z vomydè, dass sich diè zuèghörigi Weichè umschtellt. Dõ isch denn dè Ysatz vo Vorsortyrweichè nötig gsi. Èn Huufè Drybwägè im Zug mit aaglaitè Stromabnämmer hèn s Brobleem voschärft, wa schlièßlich zum Vobot vo obberstròmabhängigè Weichèschaltungè gfüürt hèt.
Sit 1996 darf z Dütschland d Weichèschtüèrung wegè dè Fääleraafälligkeit einèwäg nǜmmi vo dè Stròmuffnaam vum Wagé abhängè. Moderni Stüèrungè schaffèd mit induktyver Meldeübberdrägung, Funk- odder Infrarotschtüèrung. Weichèaadryb für dè Ysatz im Strõßèruum sin meischtens im Gleis, mèngmòl au dènäbbè, abber immer mit èrè befaarbarè Abdeggung uff Faarbaanhöchi. D Stellwäg un Zungèuffschlääg sin im Voglych zuè Fèrnbaanvohältnis dütlich chlyner, dèmit d Faarbaandeggi sicher befaar- un begeebar bliibt.
Uff unabhängigè Bahnkörper erfolgt d Weichèschtüèrung mit èrè Faarschtrõßèsicherung, bi Stadt- un U-Bahn-Netz generèll voglychbar mit Ysèbaanetz vo Stellwärch mit Faarschtrõßèsicherung. Weichèaadryb un -voschlüss entschprèchèd denn i dè Regèl sellè Bauartè, wo bi Ysèbaanè üblich sin.
Befaarungswysè
Bi zweigleisigè Streggè mit Vorzugsfaarrichtung (Rächtsvokeer z Dütschland) füürèd au Gleiswechsèlberych vo Übberleitschtellè è entschprèchèndi Benamsung. Gleiswechsèl bezeichnèt dõdeby d Möglichkeit, s Gleis wechslè z chönnè.
In Strõßèbaanetz wörd hüfig stumpf übber dè Gleiswechsèl gfaarè, well bi sellnè d Gfòòr von èrè Entgleisung gringer isch, un vo allem, dèmit kei Gfòòr von èrè unbeabsichtigtè Flankèfaart bschtòt. Zuè nèrè derartigè Flankèfaart odder Entgleisung cha s denn cho, wenn z. B. d Weichenzungè wèg Främdkörper nit korrèkt aalyt un zmindescht ei Achsè dè falsch Faarwäg nää duèt. Bi Weichè mit Weichèaadryb i dè Ysèbaabauart chunnt s wègè m Zungèuffschlag, wo im Voglych zuè dè Strõßèbaaaadryb größer isch, zuè nèrè Entgleisung, wenn è Faarzüüg vo dè Spitzè hèr i dè Umschtellvorgang ièlauft. Sèllè Vorgang wörd als zweischpurig faarè odder Gablèfaart benamst.
Um bi nèrè Bauschtell wôrend dè Reparadur odder Erneuerung von èrè Strõßèbaaschtreggi Spitzkeerenfaartè z vomydè, wörd s intakte Gleis in beidè Richtungè befaarè. Dõdefür wörd vor dè Bauschtell è Gleisvobindung mit èrè Kletterweichè uffglait, übber welli d Strõßèbaa vum Bauschtellègleis uff s Gleis vo dè Gegèrichtung wechslè cha. Hinter dè Bauschtell wörd übber dè fescht ybaute Gleiswechsèl spitz drübber gfaarè, um widder zrugg uff s urschprüngliche Gleis z cho.
Weichèrekörd
Diè gröschtè Weichè vo Dütschland ligèd uff dè Streggi Leepzisch–Bèrlin im Baanhof Bitterfäld, wo si s Baanhofsgleis i d Strèggègleis gu Halle un Leepzisch drènnè duèn. Nōch èm Ybau sin sèll dörtzmòl diè gröschtè Weichè vo dè Wält. Dè Radius vum abzwygendè Strang vo sellnè Klothoidèweichè vom Tǜp EW 60-16000/6100-1:40,15 vochlynert sich vo aafangs öppè 16.000 Meter bis zuè dè Weichèmitti hy uff 6100 Meter un stygt aaschlièßend widder uff dè Uusgangswärt aa. Acht Aadryb sind zum Umschtellè vo dè Zungè un witterè drei Aadryb zum Umschtellè vo dè Härzschtuggschpitzè nötig. D Gsamtlängi vo sèbbè Weichè, wo blaanmässig mit 200 km/h befaarè wörrèd, lyt bi 169,2 Meter. Si sin bis hüt (Stand: 2011) diè längschtè Weichè im Netz vo dè Dütschè Baan. Diè èrscht vo dè beidè Weichè, d Weiche 61, isch im Januar 1998 südlich vo dè Perrons ybaut worrè. 1999 isch mit dè Weichè 03 è zweiti Weichè mit äänlichè Uusmaß im nördlichè Baanhofschopf ybaut worrè. Beidi Weichè sin Linksweichè.
A dè Abzwygschtell Saalbach a dè SFS Monnèm-Stuègètt (Inbedrybnaam: 1987) sowiè am Abzwyg zuè dè Nantèbacher Kurvè vo dè SFS Hannover-Würzburch (1994) sin èrschtmòls mit 200 km/h abzwygend befaarbari Weichè z Dütschland zum Ysatz cho. Di Korbbogèweiché EW 60-7000/6000-1:42 sin neu entwicklèt worrè un insgsamt 154 Meter lang sowiè 210 Tonnè schwèr, dè Radius bedrait im Berych vo dè Zungè 7000 Meter un öppè ab Weichèmitti 6000 Meter. D Längi vo dè Zungè lyt bi 56 Meter.
Sèlli sechs Weichè sin hüt diè im abzwygendè Strang schnèllschtbefaarènè Weichè z Dütschland. Zwei witteri abzwygend mit 200 km/h befaarbarè Weichè (EW 60-16000/6100) sin bis Èndi 2010 für d Ybindung vo dè Vobindungskurvè Weißig-Böhla i d Strèggi Bèrlin-Drèsdn.
Uff dè SFS Madrid-Barcelona-spanisch-französischi Gränz chömmèd inzwǜschè, vo allem a dè Übberleitschtellè, insgsamt 136 no größeri Weichè zum Ysatz (EW 60-17000/7300-1:50). Dè Radius vo dè 180 Meter langè un blaanmäßig mit 220 km/h abzwygend befaarbarè Konschtruktionè lyt zwǜschè 7.300 un 17.000 Meter.
Im Juni 2001 sin uff dè LGV Méditerranée a dè Abzwygschtell Les Angles (Relation Paris–Montpellier) mit 220 km/h abzwygend befaarbari Weichè in Bedryb gangè.
Diè wältwit am schnèllschtè befaarèni Weichè lyt uff dè LGV Est européenne un isch im Raamè vo dè Rekordfaart V150 am 3. April 2007 mit 560 km/h im Stammgleis befaarè worrè.
Misox
S Misox (yhäimisch: Val Mesolcina, und uf iteliänisch: Valle Mesolcina) isch es Daal im Kanton Graubünde.
Geografy
S Misox lyt uf dr Südsyte vom Alpehauptkamm, südlech vom San-Bernardino-Pass. Es isch dr Hauptdeil vo dr Region Moësa, wo bi dr Pündner Gebietsreform gmacht worden isch. Vorhär sind i dem Gebiet d Chreis Misox, Roveredo zäme mit em Chreis Calanca im alte Bezirk Moësa gsi, wo jetz dur die Region abglöst worden isch.
Dur s Misox z’durab flüsst d Moësa, wo bi Lumino über d Kantonsgränze in Kanton Tessin chunt und churz vor Bellinzona in Fluss Tessin mündet. S gröschte Sytedaal, wo men aber nid zum Gebiet vom Misox sälber rächnet, isch s Calancatal im Nordweschte, es Sytedaal im Oschte isch s Camadaal.
Im Oschte berüert s Misox uf de Bärge die iteliäänische Provinze Sondrio und Como.
Sprooch
S Misox isch eis vo de Bündner Süddääler, wo d Lüüt nid Düütsch oder Romanisch, sondern die alpynlombardeschi Sprooch rede.
Gmainde
Im Misox (also ohni s Calancatal) sind die Gmainde:
Gschicht
D Passtrooss übere San Bernardino, wo uf Düütsch ”Vogelbärg“ heisst, het dr Kanton i de Jaar 1818 bis 1882 usbout, und ane 1967 isch die modärni Schnällstrooss mit em Dunnel under em Pass dure ufggange. Im 20. Jaarhundert hend d Misoxer Chraftwärch 10 Wasserchraftwärch bout. D Misoxerbahn isch früener vo Bellinzona uus bis uf Mesocco ggange.
Volvo S40/V40
Volvo S40/V40 sind Modellbezeichnige für en Pkw-Modellserie vom schwedische Automobilhätsteller Volvo, wo vom Herbst 1995 bis Mitti 2004 produziert worde isch.
Allgemeins
D Modelle S40 und V40 sind Fahrzüg vo der Under Mittelklass vo Volvo und löste sit Anfangs 1996 beidi Type 440 und 460 ab. Zerst isch im September 1995 die Stufehecklimousine S40 erschine. Der sust baugleich Kombi V40 isch im Januar 1996 igfüehrt worde.
Nachdem Volvo Ateil an der Niederländische NedCar an d Mitsubishi Motors Corporation verchauft het einigt me sich uf es Gemeinschaftsprojekt. Uf der Plattform isch der Mitsubishi Carisma und Volvo S/V40 entwicklet worde. Beidi Modelle sind im Niederländische Werch in Born produziert worde. D Volvo S/V40 vo 1998 und 2000 sind au als CKD-Bausätze vo der Swedish Motor Corporation in Botswana montiert worde.
D Kooperation mit Mitsubishi isch mitem Uslauf vom jeweilige Modell beendet. Der S40 isch Anfangs 2004 vom gleichnamige Nachfolger abgelöst worde. Der Nachfolger vom V40 folgt im Frühjahr 2004 und berchunt d Modellbezeichnig Volvo V50
Die S/V40 Modellreihe verfügte Volvo-typisch über eine umfangreiche Sicherheitsausstattung. Neben Front- und Seitenairbags wurden ab dem Facelift zusätzlich auch Kopfairbags angeboten. Antriebsschlupfregelung DSA sowie ein Antiblockiersystem waren serienmäßig vorhanden. Bei der ersten Durchführung des Euro NCAP-Crashtestes 1997 erhielt ein S40 als erstes Modell überhaupt vier Sterne.
Alli S40/V40 verfüege uber e Vorderradatriv und es Fünfgangschaltgetribe. Uf Wunsch isch für bstimmti Ottomotore au es Automatikgetriebe erhältlich.
Design
Da Design leitet bi Volvo en neui Formesprache ih und distanziert sich als erschts Modell vo der bekannt Chasteform. D usprägt Schulterlinie isch es Merkmal vo de ältere Volvo Modell (wie bim 240) und sötti in kommende Modellgeneratione zum neue Markenzeiche wärde.
Modellpfleg
Im Juli 2000 bechunt de S40 und V40 es umfangrichs Facelift. D chline Baureihe vo Volvo bechunt uberarbeiteti Front- und Heckschürze wo jetz runder usfalle. Näbe neue Heckleuchte mit transparänte Blinker sind jetz au Klarglasschinwärfer verbaut. Au der Innerum bechunt e witrichendi Neugstaltig. Mit der Modellpfleg isch im S/V40 au ds Schleudertraumaschutzsystem WHIPS in beidi Vordersitz integriert worde.
Motorisierige
D 4-Zylindermotore sind vore quer ibaut. D Benzinmotore sind bi Volvo entwicklet worde und basiere uf der „Modular Engine“ Struktur. Si hei dermit d Variante vo de bekannte 6- und 5-Zylindermotore um en 4-Zylinder Baureihe ergänzt. En Usnahm bildet hie der vo Mitsubishi zuegchauft 1.8l GDI Direktispritzer mit 92KW (125PS). Der Direktispritzer isch näbem 1.8 als 1.8i vermarktet worde und isch nur mit Schaltgetribe erhältlich gsi.
Zur Marktifüehrig im Herbst 1995 stönd zunächst d 1.8l und 2.0l Saugmotore, sowie en 1.9l Turbodiesel-Motor vo Renault zur Verfüegig. Im Mai 1997 isch d Motorepalette um zwei Turbomotore erwitert worde. Als Spitzemotorisierig isch der T4 mit 1.9l Hubrum und 147 kW (200 PS) abote worde. Für d Lücke zum 2.0l Sugmotor z schliesse chunt im gleiche Jahr der 2,0T Softturbo mit 118kW (160 PS) uf de Markt. Zur Modellpfleg sind au d Motore allmählich uberarbeitet worde. Zur Basis Dieselvariante chunt en öppis stärcherer 1.9l Motor ins Modellprogramm.
Prise und Usstattigslinie
Im Modelljahr 2002 sind folgendi Motorisierige ds Dütschland abote worde:
Mit der Veriheitlichung der Usstattigsline innerhalb vo Volvo Car Group sind au für de V40 drei underschidlichi Usstattigspakez abote:
Das letzte Modelljahr isch als Classic Edition vertribe worde und bsitzt zuesätzlich zu de Usstattigslinie en ufgwärteti Grundusstattig.
Dionysius (Bischof von Rom)
Dr Dionysius († 26. Dezämber 268) isch Bischof vu Rom vum 22. Juli 260 bis zue sym Dod gsii. D Chilche un s Chloschter vu San Dionigi alle Qattro Fontane un San Silvestro in Capite z Rom sin em gweit.
Lääbe
Dr Dionysius isch wahrschyns z Griecheland uf d Wält chuu, wänn, waißt mer nit. Sy Name maint „em Dionysos gweit“ (griech./latyn.). As remische Presbyter het er bi me theologische Stryt iber d Giltigkait vu dr Daifi dur Häretiker mitgmacht.
Wun er 260 no dr Verfolgige dur dr Chaiser Valerian gwehlt woren isch, het er d Ufgob gha, di remisch Chilche, wu um die Zyt im Kaos glägen isch, nei z organisiere.
Är het mit em vu dr Chilche as Irrlehr verurdailt Subordinatianismus kämpft, wu im Gegesatz zum Monarchianismus gstande isch, wu dr Calixt I. dergege kämpft ghaa het: In dr Zyt vu sym Pontifikat hän si egyptischi Kleriker wäge Stryt um di rächt Lehr an ihn gwändet. Är het e Synod zämegruefe, wu dr Sabellianismus un dr Subordinatianismus verurdailt het. D Bschliss vu däre Synod het er em Dionysius vu Alexandria in ere Lehrschrift mitdailt. Dodin het er em Gschaffesyy vum Logos sy Zyygtsyy vis-à-vis gstellt: Dr Logos („s Wort“) cha nit wore syy, wel s sunscht e Zyt hätt mieße gee, wu s kai Logos gee het; är isch aber alliwyl gsii, wel er im Vater isch un em Vater sy Logos, Macht un Wyyshait isch, wu Gott nie gee hätt ohni. Dr Dionysius vu Alexandria het derno syni chrischtologisch Aaschauig vu dr Gschepfligkait vum Logos widerruefe un het in ere uusfierlige Schrift d Lehr vu dr remische Synod ibernuu. In ihre het er d Ebigkait vum Logos un sy Wääsesainhait mit em Vater betont. Mit däm Yylänke isch dä theologisch Stryt iberwunde gsii.
Dr Dionysius het an d Chilche vu Kappadokie, wu vu Gote verwieschtet wore sin, großi Gäldsumme gschickt, go die wider ufböue un di Gfange freichaufe. D Neiornig vu dr Chilche un dr Fride mit em Chaiser Gallienus het dr remische Chilche e rueigi Zyt brocht. Dr Dionysius isch dr erscht Bischof vum Rom, wu definitiv nit as Märtyrer gstorben isch. Är isch am 26. Dezämber 268 gstorbe.
Ikonografy
Z San Paolo fuori le Mura isch er mit Tunika, Pallium un Tonsur dargstellt, in dr Sixtinische Kapäll isch er im Ornat mit Buech in dr Raie vu dr Papschtfreske zaigt.
Karl Bohnenberger
Dr Karl Bohnenberger (* 26. Aügschte 1863 z Riedbach, † 29. Oktober 1951 z Dibinge) isch e schwebische Dialäktforscher gsii, wu sich arg ums Alemannisch verdiänt gmacht het.
Läbe
Dr isch 1863 als Suhn vum Heinrich Bohnenberger († 1919) un dr Sophie geb. Berg (1837–1927) z Dibinge) uf d Wält kumme un het si Kindheit im Pfarrhüüs vu Flacht (Kreis Leonberg, Schwobeland) verläbt. Speter het er Theologii un Germanischtik gstüdiärt. Wiä si Vatter isch er Pfar wore, het aber ab 1888 e Stell as Bibliothekar an dr Uni Dibinge agnumme. Promoviert het er iber „Die Ortsnamen des schwäbischen Albgebiets nach ihrer Bedeutung für die Besiedlungsgeschichte“. Ab 1891 het er e Lehrstuehl fir Germanischtik an dr Dibinger Uni gha. Noch sinre Habilitation 1892 isch er vu 1899 bis 1930 Professor fir Ditschi Sproch un Literatur gsi un 1920/21 aü Direktor vu dr Universitätsbibliothek.
„Die alemannische Mundart“
Dr Bohnebärger het s Alemannisch ohni wänn un aber as Stammesdialäkt betrachtet. Er hebt aü d Eiheit vum Alemannische viiri, des kunnt in sinere Bezeichnung „Die alemannische Mundart“ zum Üsdruck (Singular!), wänn er aü, wiä fascht ke zweite, unändlig viil Dialäktschattiärunge ermittlet un ufzeichnet het.
In sinem Haüptwärk het er sich gritisch mit dr „Frogebogemethodi“ un ihrene Verfächter üsenandergesetzt - do dermit meint er unter anderem dr Friedrich Maurer, wu sich in sinere Darstellung stark uf dr Ditsch Sprochatlas gstitzt het, wu entstande isch, indäm Frogeboge verschickt wore un dur Laie üsgfillt wore sin. Er schribt zu däre Methodi:
Im Bohnebärger si Methodi isch gsii, mit dr Mänsche un ihrere Sproch z verwagse, indäm er s Land „hörend und sehend viele Jahrzehnte bis in seine hintersten Falten“ durchwanderet het. Des battet bsunders guet, so isch si Meinung gsii, wämmer esälber e Iiheimische isch. So sait er zum Maurer sinem Wärk ibers Gsamtalemannisch: „Dieser dankenswerte Überblick bedarf der Ergänzung durch das, was der Altheimische von seiner Kenntnis und Auffassung aus zu diesen Fragen beizutragen vermag.“ Dr Maurer isch, wiä dr Bohnebärger schribt, „ins alamannische Gebiet übergesiedelt“.
Die alemannische Mundart vum Bohnenberger isch aber stellewiis schwär zum Läse, well dr Autor uf eme hoche wisseschaftlige Niveau schribt, viil Fachüsdrick brücht un wennig Wortbiispiil bringt bzw. d Biispiil noch Duzede vu Sitte nit widerholt, wänn er wider ufs Broblem zruck kunnt. Änewäg isch „Die alemannische Mundart“ Johrzehnti lang un all no e Standardwärk vu erschtem Rang.
D Ergäbnis vum Bohnenberger sin uf ere Kart zämmegfasst, wu alli wichtige Isoglosse im Alemannische iizeichnet sin. Drissig Johr noch em Erschiine vu däre Kart schribt dr Hugo Steger, dr Rüsgäber vum Südweschditsche Sprochatlas, si heb „einen hohen Stand an Genauigkeit und Detailliertheit“.
Diä zwo Methodene, d diräkt Erhebung, wu dr Bohnebärger un anderi vavorisiärt hän, un d Frogebogemethodi, sin drno in dr moderne alemannische Sprochatlante fruchtbar vereinigt wore.
Sunschtigi Forschung
Aü d Walser sin e Forschunggebiet vum Bohnenberger gsi. Är het d Walliser- und d Walserdialäkt sälber erforscht, drunder aü d Walserdialäkt z Italie.
Quälle
Quälle fir d Personedate: Internationales Biographisches Archiv 43/1963 vom 14. Oktober 1963
Audrey Syren
D’ Audrey Syren (* 4. Septamber 1983 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a ehamààliga frànzeescha Volleybàll- un Beachvolleybàllschpìelera. Ànna 2000 ìsch sa frànzeescha Beachvolleybàll-Maischtera worra. Ìm Hàlla-Volleybàll ìsch sa Mìtglìed vu dr frànzeescha Nàzionààlmànnschàft gsìì.
ìhra Kàrriar
Ìhra Profikàrriar hàt d’ Syren ànna 1999 biim owerelsassischa Verain ASPTT Mìlhüüsa-n-ààgfànga. Ìn dr äärschta Saison ìsch sa mìt dam Verain ùff Plàtz 5 vu dr frànzeescha Maischterschàft so wia-n-ùff Plàtz 2 vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma. Ìm Joohr 2000/01 ìsch sa nochamol bis àm Plàtz 5 vu dr frànzeescha Maischterschàft glunga, wia àui bis àm Plàtz 5 vum öiropäischa CEV-Pokàl. Ànna 2001/02 ìsch sa ùff Plàtz 4 vu dr Nàzionààlmaischterschàft gsìì. Àb 2002 hàt d’ Syren fìr dr Verain RC Villebon 91 bii Pàriis gschpìelt. Ànna 2002/03 ìsch sa mìt dam Verain frànzeescha Vìzamaischtera gsìì un hàt dr CEV-Pokàl gwunna. Ìm Joohr drùff ìsch sa ùff Plàtz 2 vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma. Ànna 2004/05 ìsch sa nochamol frànzeescha Vìzamaischtera gsìì un ìsch bis àm Plàtz 5 vum CEV-Pokàl glunga. Ìn dr Saison 2005/06 hàt sa biim Verain Stade Français Paris-Saint-Cloud gschpìelt. Därt ìsch sa numma-n-ùff Plàtz 10 vu dr Nàzionààlmaischterschàft ànakumma. Ìm Joohr drùff ìsch sa ìn dr süüdfrànzeescha Verain Saint-Raphaël gànga ge schpìela. Ìn dr Saison 2006/07 ìsch sa ùff Plàtz 13 vu dr Nàzionààlmaischterschàft gsìì, ùn ùff Plàtz 9 ànna 2008/09. Ànna 2009 ìsch sa àui ùff Plàtz 3 vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma.
Züadam hàt d’ Syren mìndeschtens 23 Mol mìt dr frànzeescha A-Nàzionààlmànnschàft gschpìelt. Ànna 2005 hàt sa àn da öiropäischa Kwàlifikàzioonrunda fìr d’ Waltmaischterschàft vu 2006 mìtgmàcht. Därt hàt s’ Frànkrììch ìn dr zwaita Runda-n-üüssgschaida.
Naawadràà hàt d’ Syren zamma mìt dr Elsassera-n-Andréa Luge àn mehrera Beachvolleybàll-Wattbewarwer mìtgmàcht. Ànna 2000 ìsch sa mìt ìhra frànzeescha Maischtera worra. Ìm naachschta Joohr ìsch sa mìt ìhra Vìzamaischtera gsìì un ìsch ùff Plàtz 17 bii dr Waltmaischterschàft z’ Klààgefurt ìm Eeschtriich ànakumma. Ànna 2003 ìsch s’ Duo ùff Plàtz 3 vu dr Nàzionààlmaischterschàft ànakumma, so wia-n-ùff Plàtz 7 ìm Joohr 2009.
Erster Mai
Dr Erst Mai wird sit em spoote 19. Joorhundert as Daag vo dr Arbet, Maifiirdig oder Kampfdaag vo dr Arbäiterbeweegig bezäichnet. Er isch e gsetzlige Fiirdig z Dütschland, Östriich, Däil vo dr Schwiz, Italie, Ungarn, Russland, dr Volksrepublik China, Schbanie, Griecheland, Poole, Frankriich, Schweede, Slowenie, Finnland, Taiwan, dr Türkei, Mexiko, Thailand, Nordkorea, Portugal, Jemen, Vietnam, Estland, Brasilie und e Hufe andere Staate.
Dradizionell isch dr Erst Mai dr Daag noch dr Walpurgisnacht. In ländlige Däil vom dütschsproochige Ruum, vo Tschechie und Slowenie isch s e Festdaag, wo mä drfüür e Maibaum ufstellt und mit verschidnige Brüüch begoot. .
Dr Ursprung vo sinere modärne Bedütig
Am Aafang vo 1886 het die nordamerikanischi Arbäiterbeweegig zum Generalsträik am 1. Mai ufgrüeft, für zum dr Achtstundedaag duuresetze, wie e Massedemonstrazioon z Australie am 1. Mai 1856 scho dr Achtstundedaag verlangt het. Dr 1. Mai isch dradizionell au dr moving day gsi, dr Daag wo vilmol dr Bruef oder dr Wohnort gwäggslet worde si. Es isch denn zu Massesträik und Demonstrazioone in de Industriiregioone choo.
Drei Wuche spööter het dr August Spies, dr Schefredaktöör und Herusgääber vo dr Arbeiter-Zeitung, am Oobe vom 1. Mai 1886 uf ere Arbäiterversammlig uf em Haymarket z Chicago e Reed ghalte. Noch dere Versammlig, wo dr Ursprung vom Klassebwusstsi vo de Arbäiter isch, isch e meerdäägige Sträik z Chicago choo, und am 3. Mai het s e gewaltdäätigi Usenandersetzig zwüsche Demonstrante und dr Bolizei gee und zwäi Demonstrante si döötet worde. Am Daag druf het s e Protestdemonstrazioon gee und d Gwalt het eskaliert. D Bolizei het die friidligi Versammlig gstürmt und denn het en Umbekannte e Bombe gheit, wo äi Bolizist sofort döödet und e Hufe Boliziste und Demonstrante verletzt het. Säggs Boliziste si schbööter no gstorbe. Es het denn e Gfächt gee, wo as Haymarket Affair Däil vo dr amerikanische Gschicht isch, und mee as 200 Arbäiter si verletzt worde; siibe Boliziste si umchoo und schetzigswiis öbbe dreimol so vil Arbäiter.
Steinburg (Unterelsass)
Staiweri (frz. Steinbourg, dt. Steinburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Erster Mai
Dr Ursprung vo sinere modärne Bedütig
Uf em Gründigskongräss vo dr Zwäite Internationaale 1889 isch dr 1. Mai zum Aadänke an d Opfer vom Haymarket Riot zum „Kampfdaag vo dr Arbäiterbeweegig“ erkläärt worde. Am 1. Mai 1890 isch dä „Brotest- und Gedänkdaag“ zum erste Mol mit Massesträik und Massedemonstrazioone uf dr ganze Wält begange worde.
Steinburg (Unterelsass)
Geogràfi
Staiweri lijt àn dr Zorn un em Rhin-Marne-Kànàl, nordeschtlich vun Zàwere àm Füeß vun dr Vogese. D Nochbergmeine sìn Duusne ìm Norde, Hàttmàtt ìm Nordoschte, Rosewiller ìm Oschte, Dettwiller ìm Sìdoschte, Wollolse ìm Sìde, Monswiller ìm Sìdweschte, Sànt Johànn ìm Weschte un Arelse ìm Nordweschte.
Gschìcht
Staiweri ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1120.
Verwàltung
vun Staiweri ìsch. Staiweri ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Staiweri ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Département Jura
S Département Jura [] ésch e Département z Frànkrich. S ghert zr Region Bourgogne-Franche-Comté un tràjt de N° 39 nooch de àlfabetisch Räiefolg vun de frànzeesche Départements. De Nàmme kummt vum Gebiri Jura.
Städt
Di 5 greeschte Städt sìn:
Suizid
Suizid (vo neulateinisch suicidium, us sui „vo sich [sälber]“, und caedere „umbringe, dööde, morde“ ), au Sälbstdöödig oder moralisierend Sälbstmord oder öifemistisch Freidood, isch s wemm mä em äigene Lääbe vorsätzlig en Änd macht. E Suizid cha äntwäder aktiv bassiere, wemm mä sich Schade zuefüegt (öbbe sich sälber döödlig verletzt oder Gift nimmt), oder aber passiv, wemm mä nüme für sich sälber sorgt und zum Bischbil lääbensnotwändigi Medikamänt, Naarigsmiddel oder Flüssigkäite nit zue sich nimmt.
Mit em Suizid befasse sich Wüsseschafte wie d Psüchiatrii, Psüchologii, Soziologii, Filosofii, Theologii und d Rächtswüsseschaft. As äigeständigi Wüsseschaft, wo sich mit em Suizid bsundrigs us ere psüchiatrisch-medizinische Sicht beschäftigt, het sich im 20. Joorhundert d Suizidologii uusebildet. Es git au braktischi Aasätz zum Suizid z verhüete und sich um die z kümmere, wo e Suizidversuech undernoo häi, und um die Aaghöörige vo Suizidänt.
Wenn dr Suizid mit dr Understützig von ere andere Person duuregfüert wird, reedet mä je noch däm was bassiert isch äntwäder vom ene assistierte Suizid oder vo aktiver Stärbehilf. Über d Stärbehilf wird internazional kontrovärs diskutiert und si isch vo land zu Land juristisch andersch greeglet. In dr Geriatrii und Altepflääg wird si im Zämmehang mit de Begriff „künstligi Ernäärig“ bzw. „Naarigsverwäigerig“ immer wieder thematisiert.
Melrand
Melrand (bretonisch Melrant) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Melrand lyt 44 km vu Vannes un 32 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 32 m un 161 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Persquen im Nordweschte, Guern im Norde, Le Sourn im Nordoschte, Inguiniel im Weschte, Bieuzy im Oschte, Bubry im Sidweschte, Quistinic im Side un Saint-Barthélemy im Sidoschte.
Gschicht
Melrand isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1125 as Melran (1220: Melrant, 1221: Mealrant, 1301: Melerant, 1387: Melrand, 1467: Merlerant, 1636: Meslerent, 1636: Meslerent, 1779: Melreand).
Verwaltig
vu Melrand isch dr Charles Boulouard. Melrand ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Melrand ghert zum Bretonisch.
Anne 2006 sin zwoosproochigi Schuelklasse yygfiert wore. Im Johr 2007 sin 24% vu dr Schueler in zwoosprochigi Klasse gange, 2009 30 %, 2010 30 %.
Trias (Religion)
E Trias oder Triade (us ) bizaichnet i Religione e Gruppe vo drai Gotthaite oder mythische Wese, wo en engeri Gruppe bildet. Die drai Gotthaite chönnt us drai Gstaalte bistoo, wö nöd bsundrigs differenzeiert sind und mee as e Gruppe wörke tüend, wie d Schicksalgöttine, nämmli under anderem d Moire bi de Grieche, d Parze bi de Römer und d Norne bi de Nordgermaane. E Trias chan o us drai wichtige Gotthaite bistoo, so wie bi de Römer id kapitolinischi Trias, wo usem Jupiter, us de Juno und us de Minerva bistoot. Di hinduistischi Trimurti („Draigstalt“) bistoot us de drai Hoptgotthaite Brahma, Vishnu und Shiva. En anderi Form vonnere Trias bildet di christlichi Draifaltigkait usem Vatter, Soo und em hailige Gaist.
Hethiter & Hurriter
Im Aalte Riich (17. bis 15. Jh. v.Chr.) fo de Hethiter hend im offizielle Staatskult de Wettergott, d Sunegöttin vo Arinna und d Schutzgotthait vo Ḫattusa e Trias bildet. Die sind uursprüngli hattischi Gotthaite gsii. Bi de Hurriter het d Göttin Sauska zäme mit de baide Tiennerine Ninatta und Kulitta e festi Trias bildet.
Grieche & Röömmer
I de griechische Mythologii chömed meriri Draiergruppe vor, so sind d Moire, d Hore oder d Charite jewills e Gruppe us drai Göttinne gsii. Wichtig isch di apollinischi Trias gsii, wo us em Apollon, de Artemis und de Leto, d Mutter fo dene beede, bistande hett. Bi de Röömer hend ursprünglich de Jupiter, de Mars und de Quirinus di staatlichi Trias bildet, und di drai Priester vo dene, d Flamines maiores, hend groosse Iifluss ghaa. Spööter isch die älteri Trias dör di Kapitolinischi Trias ersetzt wore, wo de Jupiter, d Juno und d Minerva dezue ghört hend. En anderi wichitgi Trias bi de Röömmer hend di drai Fruchtbarkaitsgotthaite Ceres, Liber und Libera bildet.
Germane
Bi de Germane sind verschidnigi Triade guet bizüügt. Weered de Römerzitt sind so vor alem im Piet fo de germanische Tungrer im Henderland vo Köln verschidnigi lokaali Matroone vereert wore, wo us jewils drai Fraue bistande hend. Die hend as e Gruppe e Name ghaa. Im früene Mittelalter wered im Sächsische Taufglöbnis d Götter Wodan, Thunaer und Saxnote gnennt, wo e noi bikeerte Christ hett müesse abschwööre. I de nordische Mythologie sind meriri Triade bikannt. So agieret i de nordische Saage hüüffig de Odin, de Thor und de Loki zäme.
Anderi Gruppe
I de verschidnige Mythologie sind nöd nume Draiergruppe vorchoo. Typisch sind ono Zwaier-, Sibner-, Nüünner- und Zwölfergruppe.
Alain Howiller
Dr Alain Jean-Claude Howiller (* 23. Àwrìl 1939 z’ Schtroossburi; † 7. Àuigscht 2022 àui därt) ìsch a elsassischer Schurnàlìscht un Àuitoor gsìì. Siina gànza Kàrriar hàt’r bii dr Zittung Dernières Nouvelles d’Alsace (DNA) gmàcht, wo-n-’r vu 1979 bis 2004 glaita hàt. Àls Àuitoor ùn Schurnàlìscht hàt’r sìch fìr a federàlìschta-n-Öiropà-n-iigschtällt.
sii Laawa ùn Kàrriar
Ùff d’ Walt kumma-n-ìsch dr Alain Howiller àm 23. Àwrìl 1939 ìn dr elsassischa Hàuiptschtàdt Schtroossburi. Ar ìsch ìm Viartel Groossa-n-Ìnsla ùffgwàcksa. Ar ìsch ìns Bischoofskollegium vum hl. Schtefàn z’ Schtroossburi gànga ùn hàt drnooh àn dr Racht- ùn Politikwìssaschàftsschüal vu dr Üniwärsitäät Schtroosburi mìt Hàuiptfàch Ziwilracht gschtudiart. Witter gschtudiart hàt’r àm Frànzeescha-n-Ìnschtitüüt fìr Controlling ùn Àrwetskràftplànung. Ànna 1960 hàt’r a Hoochschüalàbschluss àn dr Àbtailung „äffentliger Dianscht“ vum Ìnschtitüüt fìr politischa Schtüdia z’ Schtroossburi (Sciences Po Strasbourg) bschtànda. Schuu-n-àls Schtudant hàt’r fìr a federààla-n-Öiropà kampft.
Ànna 1961 hàt dr Howiller ain Joohr làng a Pràktikum bii dr Tàgeszittung Der Elsässer gmàcht. Ìm naachschta Joohr ìsch’r àls Schurnàlìschtapràktikànt àn dr Wìrtschàftsredàkzioon vu dr Zittung Dernières Nouvelles d’Alsace inagànga. Därt ìsch’r ànna 1968 Ùffsàtzlaiter vu dr Wìrtschàftsredàkzioon worra, ùn drnooh Zittungslaiter ìm Owerelsàss z’ Kolmer ànna 1971. Ar ìsch doo vu 1979 bis àm Andsjoohr 2004 Ùffsàtzlaiter gsìì. Àn dara Schtälla hàt’r em Raymond Felden noohgfolgt. Àls Ùffsàtzlaiter hàt’r wälla, àss ìn dr Zittung hüüfiger ìwwer d’ Ärragnissa-n-ìm Owerelsàss ùn ìm Bàda-Wìrttabärg brìchtet wìrd. Ànna 2005 ìsch’r Verwàlter vu dr Zittung worra. Àls Ùffsàtzlaiter hàt ìhm dr Dominique Jung noohgfolgt.
Vu 1986 bis 2005 ìsch drzüa dr Howiller Verwàlter vu dr Noohrìchta-n-àgantüür Agence France-Presse (AFP) gsìì. Vu 1978 bis 2000 ìsch’r Mìtglìed ìm Schtandiga Root vu dr frànzeescha Gwarkschàft vu dr Regionààla Tààgesprassa (SPQR) worra. Vu 1994 bis 2004 ìsch’r Vorsìtzender vu dr Ùffsàtzkùmmissioon vu dr Groupement grands régionaux gsìì. Naawadràà ìsch’r vu 1984 bis 2004 Verwàlter vum Üniwärsitäätszäntrum fìr d’ Lehr vum Schurnàlìschmus (CUEJ) z’ Schtroossburi gsìì.
Naawa siim Schàffa-n-àls Schurnàlìscht hàt dr Howiller ìn sìewa Biacher siina Ààschàuijung vum Elsàss, Rhiilànd un Öiropà üssgedruckt. Driizeh Joohra làng hàt’r àn da „Pierre-Pflimlin-Sümpoosia“ z’ Bàda-Bàda mìtgmàcht. Ìn siina Àuiga sott Schtroossburi a Àrt vun Hàuiptschtàdt vum Owerrhii wara —dr Howiller salbscht hàt fliassend Hoochdiitsch grädd. Ar hàt ùnteràndrem d’ Idee vun’ra diitsch-frànzeescha Zittung ùnterschtìtzt. Schuu-n-ìn da Joohra 1990 hàt’r sìch geega d’ Integràzioon vum Elsàss ìn a greessera-n-oschtfrànzeescha Regioon iigschtällt. D’ Ideea vu da elsassischa-n-Otonomìschta hàt’r àwwer haftig kritisiart.