cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dampflokomotive
Amerika übernimmt d Pionyrrollè vo Ängland
S Brinzyp isch znägscht uff Loks mit zwei separatè Faar- un Trybwärk („Malletloks“) durch Hinterènandschaltig vo dè Zilinderpaar gnutzt worrè. Spòter isch s Vobundbrinzyp au uff Lokomotyvè mit nu eim Faarwärk aagwendet worrè, znägscht bi Lokomotyvè mit zwei Zilinder. Denõch isch mo bsunders im Schnellzugdiènscht zu Virzilinder-Vobundloks übbergangè. Bi sellè Lokomotyvè isch diè èrscht Trybradachs als Kurbelwellè uusbildet un isch vo zwei innerhalb vom Raamè ligendè Hochdruckzilinder aatribbè worrè. Ußè am Raamè sin diè größerè Niderdruckzilinder, wo i dè üblichè Wys uff d Kurbelzapfè vom zweitè Trybradsatz würket. Dè meischt vorhandni dritte Trybradsatz isch mit dè beidè vorderè durch diè üblicherwys ußè ligendi Kuppelschtangè vobundè. Vobundloks benötiget è bsunderi Aafaarvorrichtig. Durch selli erhaaltet au dè bzw. d Niderdruckzilinder bim Aafaarè Frischdampf, d Maschinnè schaffet mit eifacher Dampfdeenig. Isch d Maschinnè in Faart, wörd uff Vobundwürkig umgschaltet.
Zu dè Vpbesserig vo dè Bogèläufigkeit hèt mo deilwys au d Spurkränz vo dè üßerè Trybradsätz in gschwächter Stärki uusgfüürt, um s Zwängè vo dè Lokomotyv in Gleisbögè z minderè. Gschwächti Spurkränz a dè Endradsätz hèn allerdings d Maschinnè kaum im Gleis gfüürt, dorum hèt diè gringi gfüürti Längi bewirkt èn unruhigè Lauf bewürkt. Au spurkranzlosi Trybradachsè sin zu dè Vobesserig vom Bogèlauf vobaut worrè. Nach Voruntersuchigè vom von Helmholtz hèt dè Öschterrycher Karl Gölsdorf bi großè Starrraamèlokomotyvè erschtmolls sitèvoschièbbari Kuppelachsè aagwendet. Dômit isch s Brobleem vo dè Bogèläufigkeit vo großè, leischtungsfähigè Starrraamèlokomotyvè, zum Deil im Zämmèwürkè mit Spurkranzschwächig un einzelnè spurkranzlosè Radsätz, brinzipièll glöst gsi.
Diè letscht Komponentè für diè moderni Dampflok isch d Entwicklig vom Übberhitzer gsi, wo s ermöglicht hèt, d Dampftemperadur sowit z erhöè, dass wäärend dè Expansion im Zilinder keini Voluscht durch Kondensyrig entschtandè sin. Dô hèt dè dütsche Ingenieur un Maschinnèbauer Wilhelm Schmidt dè entscheidende Schritt mit dè Erfindig vom Überhitzer duè. Mit èm Übberhitzer hèt sich dè Heißdampf mit Temperadurè vo 350 °C betrièbsmäßig im Dampfmaschinnèkessèl hèrschtellè lôô. Dômit hèt sich dè thermischi Würkigsgraad vo dè Dampfmaschinnè um d Hälfti vobesserè lôô. Dômit sin 1897 für diè preußischi Staatsbaan diè erschtè zwei Loks (è S 3 un è P 4) mit Flammroorübberhitzer gliferet worrè.
Höèpünkt vo dè Entwicklig
È witeri markanti un erfolgrychi Entwicklig isch d „Pacific”-Dampfloktùpè mit dè Achsfolg 2’C1’ bzw. dè amerikanischè Bezeichnig 4-6-2. Si isch widderum i dè USA entschtandè un isch bsunders vobreitet, well d Zuggwicht sich um 1910 durch stäälerni Wagè erhöht hèn un vo dè 2'B- un 2'B1-Tùpè nimmi mee bewältigt wörrè hèt könnè.
Nõchdem 1901 vo dè Baldwin i dè USA erschtmols è Lokomotyv mit dè Achsfolg 2’C1’ nõch Neuseeland gliferet wörrè isch, hèt mo 1902 vo Brooks, enèrè spòterè Döchter vo dè ALCO è 4-6-2-Tùpè a d Missouri Pacific-Ysebaan uusglieferet, vo dèrè witerhin dè Kennnamè „Pacific“ stammt. Günschtig für d Entwicklig un Vobreitig vo dè „Pacific“ isch au gsi, dass glychzitig d Aawendig vom Heißdampf-Überhitzer-Brinzyp ygsetzt hèT, wa mit sellerè Tùpè zämmè mit dè größerè Füèrbüchs un èm längerè Kessèl z nèrè sprunghaftè Leischtigsschteigerig gfüürt hèt, diè langi Zit witeri Entwickligè vo allem bi Schnellzuglokomotyvè erübrigt hèt. S wörd gsait, dass vo Lokomotyvè mit dè „Pacific“-Achsfolg allei z Nordamerika mee als 10.000 Stugg baut worrè sin.
I dè spôtè 1930er- un 1940er-Johr sin technischi Höhepünkt vo dè Dampftraktion erreicht worrè mit dè stärkschtè un gröschtè un schnellschtè je bautè Maschinnè, dè rysigè US-amerikanischè Mallet-Lokomotyvè un Schnellfaar-Dampflokomotyvè wiè öppè dè dütschè Baureiè 05 odder dè änglischè A4, wo bi Versuèchsfaartè jewyls knapp übber 200 km/h erreicht hèn. Allerdings hèt mo dè »Mallard« dè Gschwindigkeits-Wältrekord zugrechnet, obwoll er mit nem 7-Wagè-Zug uff èrè Gefällstreggè mit 202 km/h erreicht worrè isch; diè dütschi 05 hèt mit èm 4-Wagè-Zug 200,4 km/h uff ebener Streggi erreicht, wonǒch irè eigentlich dè Titel vo dè schnellschtè Dampflok zuèschtôô müèst, we mo beidi unter glychè Kriteriè teschtet hèt.
Diè meischtbautè Lokomotyvè z Dütschland sin d Baureiè 55.25-58 un d Kriègslok vo dè dütschè Baureiè 52 gsi. D Baureiè 55.25-58, preußischi G8.1 isch in 4995 Exemblaar baut worrè un isch dõmit diè meischtbauti Länderbaandampflok gsi, gfolgt vo dè Personèzuglok P 8 mit dè Achsfolg 2'C, welli sit 1906 vo dè Bèrliner Maschinnèbau AG un dè Linke-Hofmann Wärk z Breslau in öppè 3800 Exemblaar baut worrè sin, wovô öppè 500 Stugg is Uusland gliferet worrè sin. Diè meischtè vo sellenè Loks sin i dè Johr 1919 bis 1924 fèrtiggschtellt worrè.
Diè dütsch Baureiè 52 isch è erheblich voeifachti Version vo dè Güèterzuglok-Baureiè 50 mit dè Achsfolg 1'E gsi, von wellerè zwischè 1942 un 1945 öppè 6500 Stugg für dè erhöhti Transportbedarf im Zweitè Wältkrièg baut worrè sin. D Baureiè 50 un 52 hèn zämmè è Stückzaal vo öppè 10.000 erreicht. Nebbè dè Preußischè Staatsysèbaan sin s nu nõ d Ysèbaanè vo dè Sowjetunion, diè voschidni Lokbaureiè in Stüggzaalè vo übber 3000 bauè lô hèn. I dè Schwiz isch mit dè C 5/6 2978 uuewöönlich früè, nämlich im Johr 1917, diè letscht Dampflok vo dè SBB-Gschicht uusgliferet worrè. Diè fortschritendi Elektrifizyrig hèt dè E-Loks zum Siigeszug voholfè.
Diè modernscht Dampflokomotyv vo dè Wält isch Aafang vo dè 1980er Johr z Südafrika in Betriè gangè. È Hochleischtigsdampflok vo dè Baureiè 25NC, diè 25NC 3450, baut 1953 vo Henschel & Sohn z Kassel, isch für è bsunders Vosuèchsprogramm uusgwäält worrè un in wesèntlichè Komponentè stark voänderet worrè. Im Johr 1981 hèt si i dè Salt-River-Werkstättè z Kapstadt è Lempor-Saugzugaalaag mit zwei Chämmi, zwischè dennè dè Vorwärmer aagbrocht gsi isch. D Füèrbüchs isch uff s Gas Producer Combustion System (GPCS) vom argentinischè Ingenieur Livio Dante Porta umbaut worrè. Dampfleitigè sin zu dè Reduzyrig vo Strömigsvoluscht optimyrt worrè. Voantwortlich für dè gesamte Umbau isch dè Ingenieur David Wardale. D Lokomotyv hèt diè neu Baureièbezeichig 26 erhaaltè, iri Betrièbsnummer hèt si bhaaltè. Zwei Johr hèn diè aaschlièßendè Vosuèch duèret. Resultat: drastischi Kollè- un Wassererschparnis gegèübber dè Baureiè 25NC sowiè öppè 40 % Leischtigsschteigerig. Als Spitzèleischtig bi Vosuèchsfaartè sin bi 75 km/h ca. 4500PS un bi 100 km/h knapp 5000PS gmessè worrè. D Dauerleischtig vo dè Maschinnè lyt bi übber 3000 PS. Nõch èm Ènd vo dè zweijöhrigè Vosuèchsphase isch d Lok i dè reguläre Reise- un Güèterzugdiènscht kõ, un zwar i dè rotè Farbgebig, wa irè bald, nit zletscht wegè irer - für è Schmalspurlok - enormè Kraftentwicklig dè Namè Red Devil ybrocht hèt.
Gschwindigkeits-Entwicklig
Diè wôrschinlich mit Abschtand schnellschti Dampflok übberhaupt isch d Klass S1 No. 6100 vo dè Pennsylvania Railroad gsi, è 3'BB3'-Duplex-Lokomotyv, wo im Johr 1946 227,2 km/h (141,2 mph) erreicht haa söll. Wäärend sich d Fachlüt einig drübber sin, dass selli Lok diè angeblichi Gschwindigkeit durchuus erreichet haa könnt, so git s bis hüt kein Beleeg für è söttigi Faart. Etlichi aageeni Details wiè s Datum odder d Vorgehènswys vo dè Kontrollbehördè ICC, lònn sellèn Bericht unglaubwürdig dô stôô. Ähnlichi Bericht, allerdings us amerikanischè Quällè, schwätzet vo derartigè Gschwindigkeitè im Zämmèhang mit dè T1 Lokomotyvè. Keini vo dennè Loks sin mit ènem Messwagè uusgfaarè worrè.
Au wenn è Messig mit Stoppuurè (dèby isch dè Zitabschtand zwischem Passyrè vo zwei Meilèpfoschtè gmessè worrè) nit würklich gnau isch, erschynt selli Gschwindigkeit gmessè an èrè Leischtig vo dè P1 vo ca. 8.000 PS (6.000 kW), wo uff èm Brüèfschtand gmessè worrè isch, durchuus nit unrealistisch. S glyche giltet für d A-Klassè vo dè Chicago, Milwaukee, St. Paul & Pacific Railroad, wellerè mo Gschwindigkeitè vo bis zuè 209 km/h nõchsait, obwoll d Högschtgschwindigkeit, wo mit èm Messwagè ermittlet worrè isch, bi derrè modernschtè un gröschtè je bautè Atlantic-Lokomotyv (Achsfolg 2'B1') nu bi 181 km/h glegè isch.
Anderi inoffizièlli Rekörd erschinet dõgegè wèniger glaubwürdig. So söll im Johr 1901 è 2'C-Lokomotyv vo dè Savannah, Florida & Western Railway mit èm Trybraddurchmessèr vo nu 1.854 mm è Gschwindigkeit vo 120 mph (193 km/h) erreicht haa. Au d 127,1 mph (205 km/h), wo nè Atlantic-Lokomotyv vo dè PRR-Klasse E2 im Johr 1905 erreicht haa söll, erschint unglaubwürdig. Trotzdèm isch sèllè Wärt vo d PRR veröffentlicht worrè un giltet i dè USA mengmoll als högschsti Gschwindigkeit, wo nè Dampflok je erreicht hèt.
Ènd vo dè Dampflok-Ära z Europa un dè USA
I dè USA wörred sit dè 1940er-Johr zuènemmend Diselloks ygsetzt, welli sich durch Kupplè vo è baar Einheitè flexibler a wechselndi Aaforderigè vo dè Zuuggrößi un Streggèvolauf aabassè lönn. Zuèdemm sin d Diselloko schneller startbereit, wo bi Dampfloks stundèlangs Vorheizè erforderlich isch. So hèt sich i dè USA schu i dè Zit zwüschè dè Chrièg mit dè letschtè Dampflokliferigè für mengi Ysebaagsellschaftè s Èndi vo dè Dampflok-Ära abzeichnet, mit èm Nidergang vo dè gröschtè Dampflok-Produzentè Baldwin, LIMA un ALCO i dè 1950er- un 1960er-Johr isch s Ènd mit großè Schritt nõcher kô.
Nõchdemm z Dütschland d Dampfloks vor 1939 schu uff èm Rückzuug gsi sin un durch moderni Disel- un besunders Elektroloks hättet abglöst wörrè söllè, isch inè im völlig zerschtörtè Nõchkriègsdütschland widder è höcheri Bedütig zuè kõõ. Diè vor un wòòrend èm Krièg uffbautè Stregènelektrifizyrigè sin witgehend unbruuchbar gsi, wa èn flächèdeckendè Ysatz vo E-Loks unmöglich gmacht hèt.
Im mittlerè Europa isch d Disellokomotyv i sellerè Zit kei übbermächtigi Konkurrenz für d Dampflok gsi wiè i dè USA. Dõ sin abber i dè Alpèländer Üschterrych, dè Schwiz sowiè au im dütschè Bayern d Dampflok schu i dè 1960er-Johr witgehend vo dè Elektrolok vodrängt worrè. Für Elektrolokomotyvè hèn d Alpèländer mit irer Elektrizitätserzüügig uss Wasserkraftwärk günschtigeri Ysatzbedingigè botè, umkeert hèn Elektroloks durch d Überlaschtbarkeit vo irè Motorè Vordeil uff stygigsreichè Streggè kaa. Mit zunemmender Elektrifizyrig vo dè Flachlandstreggè isch au z Mitteleuropa d Dampflok immer wenniger ygsetzt worrè.
D Sowjetunion hèt 1956 vokündet, dè Dampflokomotyvbau yzschtellè. Begründet isch sell mit dè problematischè Wasservosorgig in beschtimmtè Regionè sowiè mit èm Vorhandèsy vo eignè Ölvorkommè. Wäärend dè Dampfbetrièb offiziell i dè 1970er-Johr ygschtellt worrè isch, sin dausende Dampfloks als strategischi Resèrve konservyrt abgschtellt worrè (odder wiè i dè Oblascht Kaliningraad bis öppè 1992 betrièbsfähig unter Dampf gschtandè, vo allem breitschpurigi un normalschpurigi TE, ex-BR52). Uffgrund vo Brobleem bi dè Energyvosorgig isch dè Dampfbetrièb bis öppè 1999 regional immer widder uffgnõ worrè.
Als erschti europäischi Staatsbaangsellschaft hèn diè Niderländischè Staatsbaanè dè Dampfbetrièb im Johr 1958 ygschtellt.
1967 isch dè letschte offizielle SBB-Dampfzuug i dè Schwiz gfaarè. Einzig d Briènz-Roothorn-Baan setzt hüt witerhy uff Dampflokomotyvè un bschafft auc neu konschtruyrti.
Diè Dütsch Bundesbaan z Weschtdütschland hèt 1977 dè Dampflok-Betrièb ygschtellt; letschti Ysatzbetrièbswärk (BW) sin gsi: BW Emdè un BW Rheine, BW Emdè mit dè daatsächlich letschtè Faartè am 26. Oktober 1977 mit zwei Lokomotyv vo d Reiè 043, vo dennè diè letscht, 043 903, um 16:04 Uhr abgschtellt worrè isch. Bi dè Dütschè Rychsbaan i dè DDR hèt iren Ysatz uff Normalschpur am 29. Oktobèr 1988 bim Bw Halberschtadt mit èrè Lok vo dè Reiè 50.35; im Blaandampf sin si allerdings wit drübber usè, voeinzelt au no nõch èm Johr 2000 ygsetzt worrè. Bis Aafang vo dè 90er-Johr hèt s z Dütschland ußerdemm no Dampfloks bi einigè Wärksbaanè, zletscht bim Eschwyler Bärgwärksvorein z Alsdorf un Syrsdorf, Dampfspycherloks wörrèd uff einigè Wärksbaanè, zum Byschpill für dè schwèrè Voschub vo Kollèzüüg im Grosskraftwärk Monnèm, bi hüt ygsetzt. Durch dè Zämmèschluss vo DB un DR hèt diè Dütsch Baan AG nô è baar schmalschpurigè Dampfloks vo dè sächsischè un mecklèburgischè Schmalschpurbaanè übbernõõ. Selli Baanè mitsamt dè Faarzüüg sin abber sukzessiv bis 2004 a voschidni örtlichi Betryber vokauft worrè, wodurch im Beschtand vo dè DB nummè Museums-Dampflokomotyvè voblibbè sin.
Bi dè Öschterrychischè Bundesbaanè sin Dampfloks (uff èrè Zaanradbaan) regulär bis zum Johr 2005 im Ysatz gsi. Dè reguläre Ysatz vo Dampflokomotyvè uff Normalschpurbaanè isch 1978 z Ènd gsi. Als yserni Resèrvè sin Dampfloks abber bis i di spòtè 1980er-Johr im Beschtand vo dè ÖBB gsi. Dè Dampfbetrièb isch allerdings uff unkonventionèlli Wys z Ènd gangè, nämlich durch dè Vokauf vo dè letschtè Dampfstreggi – dè Schõfbärgbaan – a d Salzburg AG.
Ußerhalb vo Europa un dè USA sin d Dampflokomotyvè nô länger betribbè worrè un zmeischt durch Disellokomotyvè ersetzt worrè. Deilwys sin si hüt (2008) no im Ysatz, wiè z. B. uff dè Staatsbaansischteem Myanmar un Simbabwe sowiè uff Induschtry- un Landwürtschaftsbaanè in Kuba, Indonesiè, Bosniè-Herzegowina, Swasiland, Rumäniè un dè Volksrepublik China.
Vo Grund uff neui Lokomotyvè
Obwoll scho i dè 1970er-Johr s Kapitel vo dè Dampflokomotyv schinbar abgschlossè gsi isch, hèt diè Schwizer Maschinnèfabrik SLM (Dampflokomotyvfabrik hüt DLM) 1992 drei Prototùpè vo neuè lychtölgfüèrtè Dampflokomotyvè für Zaanrad-Schmôlschpurbaanè uus. Diè Faarzüüg wörred dört ygsetzt, wo Dampflokomotyvè uffgrund vo dè höcherè Attraktivität für Tourischtè bi mit Disellokomotyvè voglychbarè Betrièbskoschtè dütlich höcherè Ynahmè voschprechet. 1996 sin witeri füüf vokauft worrè, drei a d öschterrychischi Schõfbärgbaan un zwei a d BRB. Diè Transports Montreux-Vevey-Riviera vokauft iri 1992 aagschaffti Lok im Summer 2004 a d Briènz-Rothorn-Baan, statt si nu glegèntlich unter m Faardrôt uff dè Rochers de Naye faarè z lô. Bi dè beidè Bergbaanè uff dè Schõfbärg un uff s Briènzer-Rothorn träget hüt je vir DLM-Maschinnè d Hauptlascht vom Vokeer. D Diseltrybwägè bzw. d Disellok stönn nu no als Reserve bereit. Diè aaltè (deils übber 100-jöhrigè) kollègfüèrtè Lokomotyvè wörred no für SonderfaartÈ ygsetzt, sin in Betrièb un Vorbereitig abber vill düèrer als diè neuè Trybfaarzüüg.
Nõchbautè vo aaltè Lokomotyvè
Zwanzig Johr nõch èm End vom Dampflokneubau z Dütschland – 1988 isch è letschti Seriè vo Dampfspycherloks für Induschtrybetrièb vo dè DDR z Meiningè gfertiget worrè – sin im Johr 2009 widder zwei Neubautè im Dampflokwärk Meiningè entschtandè. S handlet sich dõby um Nachbautè vo dütschè Schmalschpurloktùpè: Zum eintè isch für d Bäderbahn Molli è virti Lokomotyv vo dè DR-Baureiè 99.32 baut worrè, zum anderè hèt dè Vorein für d Förderig vo d Sächischè Schmalschpurbaanè èn Nõchbau von èrè sächsischè I K. Beidi Lokomotyvè sin im Summer 2009 fertiggschtellt worrè.
Im englischè Darlington hèt d A1 Steam Locomotive Trust è 2'C1'-h3-Dampflokomotyv vo dè LNER-Klass A1 Peppercorn vo Grund uff nõchbaut. Selli Lok isch nõch dè aaltè Blään us dè 1940er-Johr entschtandè, aber mit hütigè Matrialiè un Methodè baut worrè. Sie isch 2008 in Betrièb gnõ worrè.
Blaan- un Sondervokeer im dütschsprõchigè Raum
Èn blaanmäßigè Betrièb mit Dampflokomotyvè git s im dütschsprõchigè Raum no bi folgendè Baangsellschaftè:
Au diè Dütsch Baan, spezièll diè DB Regio AG, Vokeersbetrièb Thüringè, setzt sit 1998 widder saisonal blaanmäßigi Dampfzüüg y. Diè Dampfregionalexpressumläuf „Rodelblitz“ un „Elstertal“ vokeeret a meerèrè Wochèendè z Thüringè un i dè benõchbortè Tschechischè Republik.
Z Dütschland sin öppè 135 betrièbsfähigi normalschpurigi Dampflokomotyvè erhaaltè. Vyli witeri Exemblaar findet sich nit betrièbsfähig in Museè odder als Denkmòler uffgschtellt.
Diè schnellscht betrièbsfähigi Dampflokomotyv vo dè Wält, diè 18 201 befindet sich im Eigètum vo dè „Dampf Plus“ GmbH. Diè Lokomotyv wörd derzit sporadisch vor Sonderzüüg ygsetzt.
Dampflokysatz im Uusland
Z Europa wörred in Polè Regelschpur-Dampfloks im Blaandiènscht ygsetzt, nämlich vom Baanbetrièbswärk Wollschtei. Zur Zit stönn däglich drei Maschinnè im Diènscht. Dè Betrièb wörd uffgrund vo dè großè Attraktivität für Turischtè bis hüt uffrèchterhaaltè.
Ebbèso z Bosniè-Herzegowina wörred no Dampfloks sowoll uff Schmal- als au uff Normalschpur ygsetzt. Betriiber sin Wärkbaanè vo diversè Kollèbärgwärk, wo d Loks nit us turistischè Gründ mit Dampf betribbè wörrè.
Bis hütt hèn sich au i z China no Dampflokomotyvè im Streggèysatz ghaaltè, dört erreichet vo allem d Ysätz vor schwèrè Güterzugloks vo dè Baureiè QJ uff dè erscht 1995 fertiggschtelltè Ji-Tong-Linniè übber dè Jipeng-Pass z Nordchina internationali Bekanntheit unter Ysèbaanfründ. Grund für selli lang dauerndi Ära vo dè Dampfloks z China sind diè günschtigi Kollèvosorgig, diè eifachi Inschtandhaltig, diè uusreichendè Arbetskräft zum personalaufwändigè Betrièb vo dè Dampflokomotyvè sowiè diè no vorhandeni Infraschtruktur. Zuèdem sin diè vorhandnè Dampflokomotyvè zmeischt erscht einigi Johr alt, diè letschti Dampflok isch im Oktober 1999 fertiggschtellt (SY 1772). Allgemein wörd vosuècht, d Dampftraktion z China vo allem au us Prestigegründ (mo schämt sich dört für diè im weschtlichè Uusland vomeintlich als „rückschtändig“ geltendè Dampfloks) nõch und nõch yzschtellè. Dè letschti planmäßigi Personèzug mit Dampftraktion uff dè JiTong-Baan isch am 10. Dezember 2005 gfaarè, Aafang 2006 sin dört au diè letschtè Güèterzüüg vo Dampflokbeschpannig uff d Beförderig mittels bruuchter Staatsbaandysellokomotyvè vo dè Reiè DF4 umgschtellt worrè. Inzwischè (2011) findet sich regulär ygesetzti Dampfloks z China no im Rangyr- un Zuèbringerdienscht in einigè Tagebau-Steikollèbärgwärk odder kollèvoarbeitendè Induschtrybetrièb. In seltenè Fäll findet au no Personèvokeer mit Dampf statt.
Hütt isch èn regulärè Betrièb vo Dampflokomotyvè ußerhalb vo Europa us China, Myanmar un Indiè (ehner touristisch motivyrt, luèg u. a. Darjeeling Himalayan Railway) bekannt; Simbabwe hat dè Dampfbetrièb im Johr 2005 widderuffgnõ (allerdings bis hütt nu für Rangyrdiènscht). In Indonesiè wörred für d Zuckerroorerntè uff Werkbaanè no Dampfloks ygsetzt, wobi für selli Baanè è Umschtellig uff dè meischtens koschtègünschtigerè Lkw-Transport è großi Bedrohig darschtellt. Z Paraguay git s gelegentlich no Voschubdiènscht mit Dampf, z Argentiniè vokeeret mengi Schmalschpurbaanè (nõch europäischem Voschtändnis eher Turischtikbaanè) mit Dampf.
Heizlokomotyvè
Mengi z Dütschland no ygsetzti (Museums-)Lokomotyvè hèn nu überlèbt, well si als sognannti Heizloks ygsetzt worrè sin. Selli Loks sin normalerwys nimmi faartüchtig, sondern sin nu als stationäri Heizaalaag für größeri Gebäudekomplex, z. B. Baangebäude, Sowjet-Kasernè (DDR) usw. ygsetzt worrè. Diè gültigè Kessèluntersuchigè müèn natürlich vorhandè sy.
Gräzisierung
Mit Gräzisierig meint mä s Übersetze vomene Usdruck oder Name in s Altgriechische. Das isch vor allem währed dr Epoche vom Humanismus beliebt gsi. D Humanischde hai hüfig dr Familiename uf Latiinisch (Latinisierig) odr of Griechisch übersetzt und si under däm Name bekannt worde, wie zum Bischbil dr Melanchthon, wo Schwarzerdt (agr. μέλας / mélas „schwarz“ + χϑών / chthón „Erde“) gheisse het.
Dr gschichtlig Hintergrund für die Erschiinig isch dr Undergang vom Byzantinische Riich im 15. Johrhundert. Vili Glehrti, wo Griechisch gschwätzt hai, si noch Italie und Weschdeuropa cho, und hai s Interässi vo de Lüt an de antike griechische Autore gweckt. So isch s Altgriechische die zweiti Glehrteschbrooch noch em Latiinische worde.
Vo Gräzisierig redet mä au wenn Nitgrieche in die griechischi Kultur und Schbrooch assimiliert wärde. Das isch im antike Griecheland, aber au im Byzantinische Riich hüfig bassiert, wenn Fremdi in s Land iibroche si. Au wo noch dr Gründig vom moderne griechische Schdaat 1829 die allgemeini Schuelpflicht iigfüehrt worden isch, si nitgriechischi Iiwohner assimiliert und gräzisiert worde.
Prager Hauptbahnhof
De Prager Hauptbahnhof (tschechisch: Stanice Praha hlavní nádraží) isch de wichtigsti Fernbahnhof z Prag und de grössti Personebahnhof vo Prag und Tschechie.
Schwendibach
Schwändibach (amtlech Schwendibach) isch en ehmalegi Iiwohnergmeind, wo sit em 1. Jänner 2020 zu Stäffisbuurg im Verwautigschreis Thun vom Kanton Bärn ghört.
Prager Hauptbahnhof
D Bahnhof isch 1871 eröffnet worde und ligt östlich vo de Prager Innestadt. De Architekt Josef Fanta hät in im Jugendstil baut.
Schwendibach
Geografi
Schwändibach säuber isch en Wiiler mit es paar Ströisidlige drumume, wo am Nordhang vom Grüsisbärg ligge. D Flächi vor Gmeind het us 71,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 17,9 % Waud u 10,6 % Sidligsflächi bstange. D Nachbergmeinde si Tuun im Süde, Stäffisbuurg im Weschten u Nordweschten u Homberg im Nordoschten un Oschte gsi.
Prager Hauptbahnhof
Verbindige
De Prager Hauptbahnhof isch en internazionale Vercherschnotepunkt för Zugsverbindige i alli umligende Länder und drüber use. Es git au Verbindige i di grössere Städt vo Tschechie, wie zum Bischbil Brünn/Brno, Budweis/České Budějovice, Karlsbad/Karlovy Vary, Olmütz/Olomouc, Ostrava, Pilsen/Plzeň und Ústí nad Labem. De Bahnhof hät Aaschluss anes dichts Netz vo regionale Streckene vo de Mittelböhmische Region und de Prager S-Bahn (Esko Prag).
Schwendibach
Gschicht
Schwändibach isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1388 aus Swendibach. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört. Uf en 1. Jänner 2020 het si mit Stäffisbuurg fusioniert.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,5 % gläge.
Religion
85,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,7 %, CVP 0,8 %, EVP 3,3 %, FDP 2,9 %, GLP 2,0 %, GP 4,2 %, SP 3,8 %, SVP 53,7 %, Suschtigi 12,6 %.
Dr letscht Gmeindspresidänt vo Schwändibach isch dr Roland Amstutz gsi.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 262 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Schwändibach ghört zum Hochalemannisch.
Journalismus
Schurnalismus bezäichnet die periodischi, publizistischi Arbet vo Schurnaliste bi dr Bräss, in Onläin-Medie oder im Rundfunk mit em Zil Öffentligkäit härzstelle. D Wüsseschafte, wo sich mit em Schurnalismus beschafdige, si d Schurnalistik, d Mediewüsseschaft und d Kommunikazionswüsseschaft.
D Ufgoobe vom Schurnalismus
Dr Schurnalismus macht e Biidraag zur öffentlige Mäinigsbildig. Er wird dorum vilmol as die Vierti Gwalt im Staat bezäichnet (vgl. Fabris 1981). D Ufgoobe vom Schurnalismus si im Lauf vo dr Gschicht immer wider nöi interpretiert worde. Er isch die ganz Zit in Beweegig, und wil er sich immer wider veränderet, stoot jeedi Generazioon vo Schurnaliste vor nöije Brobleem. So isch, sit ass s Internet ufchoo isch, dr Druckschurnalismus wirtschaftlig in Schwiirigkäite groote, wil d Uflaage wägen em freije Informazioonsaagebot uf em Internet stark gsungge si und mit däm au d Iinaame us dr Wärbig. Dr Onläin-Schurnalismus hingeege het mit dr Gratismentalidäät vo de Internetbenutzer z kämpfe, und e Modäll, wo über lengeri Zit rentabel wurd blibe und eso chönnt überlääbe, het mä nonig gfunde.
Schurnalistischi Funkzioone
Noch em Walther von La Roche unfasst dr Schurnalismus die Funkzioone:
Anubis
Anubis isch dr grezisiert Name vom enä altägyptische Schakalgott, wo mit em Läbe noch em Dod und d Vorbereitige druf z due gha het. D Grieche hai en mit em Hermes identifiziert und em hüfig Hermanubis gsait.
Journalismus
Schurnalistischi Funkzioone
S Bruefsbild vo de Schurnaliste het sich sit de 1990er Joor bi alle dene Funkzioone veränderet und s Manidschment und dr Iisatz vo dr Kompiutertechnik stoot hüte sterker im Vordergrund.
Anubis
Name und Usgseh
Ein vo siine Titel isch Chenti-Amentiu, dr Erst vo dene im Weste (d. h. de Dote) gsi, noch em Alte Riich het mä im allgemeine im Osiris eso gsait.
Dr Anubis isch as ä Maa mit em Chopf vom enä Schakal, as Schakal odr än anders, hundähnligs Dier im allgemeine mit schwarzem Fäll dargstellt worde.
Journalismus
Drennigsreegle
Unabhängig vom Medium si die schurnalistische Daarstelligsforme die gliiche: Mäldig, Noochricht, Bricht, Reportaasche, Interwiuu, Kommentar usw. Dr Lääser underschäidet mäistens nume zwüschen em Informazionsschurnalismus und de Kommentaar (1. Drennigsreegle).
Vilmol wärde Originalteggst wie Brässerkläärige vo Undernääme und Instituzioone unveränderet übernoo und eso waggst dr Iifluss vo de Public Relations uf e Schurnalismus. Grundsätzlig muess noch em Brässrächt dr redakzionelli Däil vom ene Medium unabhängig vom Aazäigedäil (Wärbig) sii (2. Drennigsreegle).
Anubis
Wäse
Dr Anubis isch dr Herr vo dr Bude (em Balsamierigsort) gsi und het d Balsamierig vo de Dote überwacht, denn het er sä as dr Füehrer vo de Seele an dr Ort gleitet, wo ihri Härze gwoge worde si, d Halle vo de Zwei Wohrheite, und d Wägig überwacht. Er het au d Nekropole bewacht und zsämme mit em Bline Horus die Dote beschützt, wo dört begrabe worde si, so wien er de siibe Geister Kesta, Hapi, Tuamutef, Qebhsenuf, Maa-atef, Cheribeqef and Heru-chenti-en-ariti befohle het dr Körper vom ermordete Osiris z bewache, wie s im Papyrus vom Ani verzelt wird.
Albrecht Behmel
Dr Albrecht Behmel (* 24. März 1971 en Beblenga) isch an deitscher Schriftsteller.
Anubis
Kultzentre
Si wichdigsts Heiligtum isch in dr Nekropolis vo Memphis gsi, aber er het Tämpel in de Dotestedt vo alle wichtige Stedt gha.
Albrecht Behmel
Leba
Dr Behmel isch em Jahr 1971 en Beblenga auf d Welt komma. En d Schul ischr abr en Schduagert ganga ond hat sei Abidur am Helderlingimnasiom gmacht. Schbädr hodr en Heidlberg Gschichde, Philosophie ond Kondschd schdudiert, abr isch erschd en Berlin Schrifdschdeller worda, wo r fir s Fernsäh ond dr Film Biecher schreibt. Em Oinzelne send des au Romane ond hischdorische Abhandlonga.
Kinschdler
Ond an Kinschdler isch er au no
Frauenmuseum Hittisau
S Frauemuseum Hittisau sich e Museum z Hittisau im Breagazerwald z Vorarlberg (Eschtrych).
Gschicht
S Frauemuseum Hittisau isch s erscht un s ainzig Frauemuseum z Eschtrych un ais vu dr wenige uf em Land. S isch anne 2000 entstande dur e Iniziativ vu Fraue unter dr Laitig vu dr Museumskuratori Elisabeth Stöckler, wu s bis 2009 glaitet het. Im Aaschluss het d Chunschthischtorikeri un Uusstelligsmacheri Stefania Pitscheider Soraperra d Laitig vum Museum ibernuu.
Programm un Aagebot
S Frauemuseum wett s kulturäll Schaffe vu Fraue un d Frauegschicht sichtbar mache un dokumäntiere. Zyl isch s, dur d Ussenandersetzig mit Gschicht un Kultur us ere Fraueperschpektiv Reflexionsprozäss aazrege un Bewusstsyy bi Fraue un Manne schaffe, ass Gschlächterrolle un eb die chenne veränderet wäre, historisch un gsellschaftlig bedingt sin."„Das Frauenmuseum möchte mit seiner Arbeit immer wieder im regionalen Umfeld ansetzen, jedoch nicht dort aufhören, sondern im Mikrokosmos der Region exemplarisch die Strukturen des Makrokosmos (österreichische Gesellschaft, internationale Vergleiche) aufzeigen.“"Zum vylfältige Aagebot ghere zwoo bis drei Uusstellige im Johr (mit regionalem un au mit iberregionalem Schwärpunkt) un e Hufe Wärchstätt, Seminar, Vordreg, Kunzärt, Simposie un museumspedagogischi Aktivitete fir Großi un Chlaini. In dr Zyt vu dr Coronakrise het s Museum im Merz 2020 dr Blog ''Starke Frauen. Starke Geschichten'' aagfange, wu churzi Portret vu vorbildlige Fraue din presäntiert wäre.
Internatzionali Netzwärcharbet
S Frauemuseum Hittisau isch Grindigsmitglid vum Internazionale Verain vu dr Frauemuseum (ängl. The International Association of Women’s Museums, churz: IAWM), wu wältwyt Frauemuseum un Frauemuseumsiniziative vernetze un in regelmäßige Abstände internazionali Kumferänze organisiere duet. Di segst internazional Frauemuseumkumferenz wird im Mai/Juni 2021 in Hittisau ausgetragen.
Gebei
S Böuwärch isch vu dr Gmai Hittisau no dr Blen vu der Architäkt Andreas Cukrowicz un Anton Nachbaur-Sturm in dr Johr 1998 bis 2000 as Fyywäärhuus un Kulturhuus böue wore. S Projäkt isch anne 2000 mit em Eschtrychische Böuherreprys uuszaichnet wore. S stoht am sideschtlige Ortsrand vu Hittisau in eme Rai zur Subersach. Im massive Untergeschoss het s di Freiwillig Fyyrwehr. Am obere Ort vum Rai isch s e Holzböu, mit ere zum Ortszäntrum voll verglaste Fassade un ere Holzkonschtrukzion un ere Verschalig mit haimischer Wyssdanne. Im erschte stock isch s Foyer, e Seminarruum un e Musikproblokal, im zweet Stock s Frauemuseum.
Critérium du Dauphiné
S Critérium du Dauphiné (friejer Critérium du Dauphiné Libéré) isch e Radränne, wu dur di franzesisch Dauphiné fiert. Des Etapperanne giltet näbe dr Tour de Suisse as wichtigschts Vorberaitigsränne fir d Tour de France. S Critérium du Dauphiné isch e aaspruchsvolli Rundfahrt iber nyyn Däg. Näb eme gängige Einzelzytfahre as Prolog git s vilmol e Bärzytfahre. D Dauphiné ghert zue dr anne 2005 nei yygfierte UCI ProTour, ere Serie vu dr wichtigschte Rädränne.
S Critérium du Dauphiné Libéré isch s erscht Mol anne 1947 durgfiert wore, gnännt noch em Veraastalter, dr Zytig Le Dauphiné Libéré. Anne 2010 isch s Ränne vu „Amaury Sport Organisation“ (ASO) ibernuu wore, syterhär het s nimmi s „Libéré“ im Namme.
Je dreimol gwunne hän dr Nello Lauredi (1950, 1951, 1954), dr Luis Ocaña (1970, 1972, 1973), dr Bernard Hinault (1977, 1979, 1981) un dr Charly Mottet (1987, 1989, 1992).
Liibli
Der Erst im Gsamtklassemänt drait e gääls Liibli mit eme blauem Streife. Sit 1948 het der Best im Bärgfahre e roots Liibli mit wisse Pünggt aa. 1955 isch s grüene Liibli für e best Sprinter iigfüehrt worde. S blaue Liibli bekunnt über wo in der Kombination vo Gsamtklassemänt, Bärgfahre und Sprinte am beste isch.
Liu Xiaobo
Im Dezämber 2008 het er mit 302 andere Intellektuälle s im Internet vereffentligt Burgerrächtsmanifescht Charta 08 zum Internationale Dag vu dr Mänscherächt unterstitzt un isch wäge „Untergrabig vu dr Staatsgwalt“ feschtgnuu wore. Im Juni 2009 isch offiziäll gege ihn Aachlag erhobe wore. Am 24. Dezämber 2009 isch er zue elf Johr Haft verurdeilt wore.
Am 26. Juni 2017 isch er in e Chrankehuus verlait wore, wel er Läberchräbs im e spote Stadium ghaa het. Fir e Bhandlig in s Uusland uusraise het er nit derfe. Am 13. Juli 2017 isch er im Alter vu 61 Johr gstorbe.
Läbe
Dr Liu Xiaobo isch vu 1969 bis 1973 mit syyne Eltere in d Volkskommune Dashizhai in dr Innere Mongolei gschickt wore. Ab Novämber 1976 het er in ere Changchuner Böufirma as Arbeiter gschafft. Syy 1977 aagfange Studium im Fachberaich Literatur an dr Jilin-Universität het er 1982 mit eme Bachelor abgschlosse. Dernoo isch dr Liu Xiaobo an di Pädagogisch Universität Peking gwägslet. Dert het er 1984 e Master gmacht un isch vu 1986 bis 1988 Doktorand gsi un het syy Studium mit em Doktortitel in Literatur abgschlosse.
Anne 1988 isch er fir drej Monet an d Universität Oslo yyglade wore. Derno isch er fir churzi Zyt au an dr University of Hawaii un dr Columbia University gsi. Dr Liu Xiaobo het 1989 bi dr Pekinger Studänteprotescht uf em Tian’anmen-Blatz mitgmacht, wu in dr Naacht vum 3. uf dr 4. Juni gwaltsam nidergschlaa wore sin. Im Aaschluss dodraa isch er vu syyre Arbetsstell entloo wore un isch vu 1989 bis 1991 in Haft ghockt.
Am 9. Dezämber 2008 isch er wäge „Aastiftig zue dr Untergrabig vu dr Staatsgwalt un zum Umsturz vum sozialistische Syschtem“ feschtgnuu wore. No Aagabe vu Bekannte isch er derno in eme Hotel z Peking feschtghebt wore. Im Juni 2009, e halb Johr no syyre Inhaftierig, isch gege dr Liu Xiaobo offiziäll Aachlag erhobe wore. No Aagabe vu dr staatlige Nochrichteagentur Xinhua heb er gstande, Grücht verbreitet un di chinesisch Regierig diffamiert z haa, go dr Staat z untergrabe un s sozialistisch Syschtem z stirze. In ere Erklärig vum 26. Juni 2009 het dr Rot vu dr Europäische Union China ufgforderet, dr Liu Xiaobo im Ramme vu dr in dr chinesische Verfassig garantierte Rächt uf Meinigsfrejheit un em 1998 vu China unterzeichnete Internationale Pakt iber burgerligi un bolitischi Rächt sofort frej z loo un di strofrächtli Verfolgig yyzstelle.
Am 24. Dezämber 2009 isch dr Liu Xiaobo zue elf Johr Haft verurdeilt wore. Europäischi un amerikanischi Diplomate sin vum Brozäss uusgschlosse gsi. D EU un di Vereinigte Staate hän d Verurdeilig scharf kritisiert un hän di sofortig Frejlossig gforderet. Di chinesisch Regierig het des e Unverschämtheit gnännt un e Yymischig in inneri Aaglägeheite vu China. Im Februar 2009 hän e baar internationali Zytige, dodrunter d ZEIT, e Text vum Liu Xiaobo mit em Titel: ''„Ich habe keine Feinde.“ Trotz allem: Eines Tages wird die Freiheit auch nach China kommen. Die nicht gehaltene Verteidigungsrede eines Dissidenten.'' vereffetligt. Churzi Zyt dervor isch syy Beruefig zruckgwise un s Urdeil vum erschte Brozäss bstetigt wore. Är isch bis zum 26. Juli 2017 im e Gfängnis gsii, 500 Kilometer vu syre Haimetstadt Peking ewäg, in dr Provinz Liaoning. Bsueche het en dert nume syy Frau Liu Xia aimol im Monet derfe, wu ständig vu dr Bolizei iberwacht woren isch.
Institut d’études politiques de Paris
S Institut d’études politiques de Paris (IEP de Paris) (alem.: Inschtitut fir bolitischi Studie Paris), au Sciences Po gnännt, isch e Grand établissement mit Hauptsitz im 7. Arrondissement vu Paris. Zäme mit em Collège de France oder dr Elite-Hochschuel fir Sozialwisseschafte École des hautes études en sciences sociales (EHESS) het s Inschtitut s hegscht wisseschaftli Prestige vu allne Hochschuelyyrichtige vu Frankrych.
D Privathochschuel École libre des sciences politiques, wu 1872 vum Émile Boutmy grindet woren isch, isch 1945 verstaatligt un in s Institut d’études politiques de Paris (IEP) un d Fondation nationale des sciences politiques (FNSP) ufdailt wore. S nei gegründete Inschtitut het bis in d 1990er Johr in drt Hauptsach uf d concours (Ufnahmpriefige) fir di wichtigschte Verwaltigshochschuele vu Frankrych vorberaitet, vor allem d École nationale d’administration (ENA).
Burtenbach
Buddabach (amtlich Burtenbach) ischt a Markt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Buddabach leit em Mendeldal zwischa Augschburg ond Ulm.
Vo dr Gmarkong send 46,4 % Landwirtschaftsfleche, 40,8 % Wald, 9,6 % Sidlongsfleche ond 3,2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Buddabach gheret d Derfer Burtenbach, Kemnat ond Oberwaldbach ond d Humprechtsmühle (Elektrizitätswerk).
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,7 % gleäge.
Religion
57,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 33,4 % evangelisch.
Verwaltong
Buddabach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Buddabach ischt dr Roland Kempfle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Buddabach ghert zom Schwäbisch.
Flughafen Prag
De Flughafe Prag (, gem. tschechischem Luftfahrthandbuech Praha/Ruzyně ) isch de internationali Verkehrsflughafe vo de tschechische Hauptstadt Prag und ligt bi Ruzyně im sächste Prager Stadtbezirk, 15 km vom Stadtzentrum entfernt. Er befindet sich im Besitz vom tschechische Staat.
D Flughafe isch 1937 zur Zit vo de Erste Tschechoslowakische Republik eröffnet worde. Er isch am 5. Oktober 2012 nach em Václav Havel benännt worde.
Leukozyt
Löikozüte (Äizaal dr Löikozüt, vo und  ) oder wissi Bluetzälle (wissi Bluetkörperli) het s im Bluet, im Chnochemark, in de lümfaatische Orgaan und andere Körpergwääb vo de Wirbeldier. Im Geegesatz zu de Erythrozüte (de roote Bluetzälle) het s in de Löikozüte kä roote Farbstoff Hämoglobiin. Bsundrigs fallt uf dr Underschiid bi de Süüger, wo die rife Erythrozute von ene ooni Zällkärn uschömme und doorum säit män e uf Dütsch au rooti Bluetkörperli). Löikozüte häi spezielli Funkzioone in dr Abweer vo Chrankhäitserreeger und körperfremde Strukduure. Si ghööre zum Immunsüsteem und si dört Däil vo dr speziifischen und vo dr unspeziifische Immuunabweer. Doorum säit män e au Immunozüte (Immuunzälle). Wievil Löikozüte es im perifeere Bluet het, wird mit eme Differenziaalbluetbild erfasst.
S Bilde vo de Löikozüte
D Löikozüte wärde bi de Erwaggsene im roote Chnochemark (Medulla osseum rubrum) vom Brustbäi und vom Becki bildet. Dä Vorgang häisst Löikopoese (au Löikozütopoese). Denn wird e Däil von ene in bestimmte Orgaan brägt. Im Lümphsüsteem, das häisst in Lümfchnoote, Thümus, Milz, Mandle, Chnochemark, müesse si leere, weeli Stoff zum Körper vom Organismus ghööre.
Bi Chinder wird au im roote Chnochemark vo de lange Röörechnoche vo de Ärm und de Bäi Bluet bildet.
Schiffskatalog
De Schiffkatalog (, neōn katalogos) isch e Tail vom 2. Buech vo de Ilias, wo de Homer gschribe hett. Do drii werd wered d Heelde und d Stedt vo de Achäer uufzellt, wo im Troianische Chrieg tailgnoo hend und o d Aazaal vo de Schiff werd uufglistet, wo sich im Hafe vo Aulis troffe hend, bivor si uf Troia gseglet sind. Dromm de Name.
Uufbau
De Schiffkatalog isch geographisch gornnet und fangt mi Boiotie aa, goot öber d Insle Euboia und Athen uf d Peloponnes und den uf Nordgriecheland mit Thessalie. Vo de Insle wered Kreta, Rhodos und di Ionische Insle gnennt, mit Ithaka, de Haimet vom Odysseus.
Historischi und geographischi Biwertig
Früenner isch hüüffig agnoo wore, as die Liste di politischi Situation us de Zitt vom Troianische Chrieg agee hett und me hett versuecht di gnennte Stedt mit Orte z identifiziere, wo mykenischi Rest gfunde wore sind, well noch de Agoobe vo de antike Schriftsteller de Troianischi Chrieg um s Joor 1200 v. Chr. stattgfunde hett, wa vili ebefalls as e historisch korrekts Daatum aagluegt hend. D Gegner vo dere These hend eender dodeför plädiert, ass de Schiffkatalog mee di geograafische Verhältnis zo de Zitt vom Homer oder echli früener bischriibi. Aber o daa passt nöd, denn im Katalog chömed Ortschafte vor, wo sös nöd gnennt wered. Scho i de Antiki hend sich di Gleerte dröber uusgloo, wo weli Stadt gnau ligi, denn es isch för e Stadt e hööchs Prestiisch gsii, wenn si i de Ilias gnennt woren isch. Und för da hend sich die Neme grad guet gaignet.
De Homer het gueti Chentniss vo de griechische Geographii ghaa, da zaigt sich i siim ganze Werch. Aber er hett di reaali Geographii mitere mythische Geographii vermischt. Im Schiffkatalog sind offebaar frai erfundnigi Näme iigsetzt wore, wenn s Versmääss und de Uufbau vom Vers da verlangt hend. Drum isch de Schiffkatalog im groosse und ganze zwoor e früeni Geographii vo Griecheland, aber mengisch mue d Historizitäät vomene Name uufgee oder aazwiiflet were. D Füerer und Könige wo im Schiffkatalog gnennt wered, stamed ali us de Heldesaag und sind uf e ka Fall historisch.
Azteken
D` Aztekä hai im 13. Jarhundert bis is 16. Jorhundert im Hochtau vu Mexiko gwont. Si si vom Nordä igwanderät, aber mä weiss nid genäu vo wo. Wahrschinläch chomä si aber us de nöchi vom grossä Salzsee, wil ihri Sprach, wo si redät, s`Nahua, bis det ufä gredt wird und si au en ähnlichä Körperbau wie d` Indianer vum Nordweschtä vo Nordamerika. Im Gägäsatz d`Maya wo vorhär igwanderät si, sis zum Bischpil generell grösser und händ ä anderi Chopfform. D` Aztekä si s mächtigschta Vouk vo de Mesa Central gsi. Iri gröschti Stadt isch Tenochtitlan gsi, wo mit 250'000 Iwoner damals eini vo de grösschtä Stedt wäutwit gsi isch. Dürd Spanier ischs Volk vo de Aztekä untergangä und Stadt Mexiko-Stadt isch uf Tenochtitlan erbäut wordä. No hüt träit d`Flaggä vo Mexiko de Adler mit de Schlangä uf em Kaktus, wo demit z`tue hät, das d`Aztekä wäg däm, vorusgsäitä Zeichä d`Statd Tenochtitlan erbäut hägät.
D Götter
De Houptgott isch de Huitzilopochtli gsi, de Gott vo de Sunne u vom Chrieg. De Quetzalcoátl, wo d Form von ere Schlange mit Fädere gha het, isch als Quetzalcoatl-Ehecatl de Gott vom Wind, Himmel, Chrieg, vo de Ärde gsi und e Schöpfergott, wo au vo de Nachbarvöuker vo de Aztekä vereert worde isch. Drnäbe het s no anderi Götter gee wie dr Rägegott Tlaloc. Für d Götter si Mönscheopfer agmässe gsi, öb es aber so viu von ene gee het, wie d Spanier behouptet hend, isch umstritte.
D Bluämächriäg
D Aztekä hei diä sognänntä Bluämachrieg dürägfüärt. Mit Houzchülä hei si uf d Gägner igschlagä, um se nid z dödä, um se nachhär in Tenochtitlan de Götter z opferä.
I de Chriäg wo s aber um Eroberigä gangä isch, hei d Aztekä no Obsidianklingä at Chülä to. Im Gloubä vo de Aztekä hei säch d Götter emau säubscht gopferät um Sunna, Mond und Ärdä z erschaffä, aus Gägäleischtig hei si aber Mönschäbluät und Härz weuä. Si si worschinläch nach de Hungersnot 145 n. Chr. entschtandä, um d Götter bi Lunä z hautä, damit si s Leid abwändä.
D Bluämä symbolysieärtä bi de Aztekä s Bluät, so das d Schlachtfäuder au Bluamäwisä und Chriäg auso Bluämächriäg gheissä hei.
S Lääbe noch em Dood
D Aztekä, wo nid im Chrieg gstorbe si, si noch em Tod uf Mictlan cho. Das isch die aztekischi Unterwält gsi, wo nüün Schichte ghaa het und vom Totegott und d Totegöttin regiert worde isch. Chrieger, wo gfaue si, häi döfe d Sunne uf iirem Wäg vom Sunneufgang bis zum Zenit begläite. D Froue, wo im Chindbett gstorbe si, häi d Sunne vom Zenit bis zum Sunneuntergang begläitet. Mensche, wo verdrunke si oder won e Blitz umbrocht het, si in s Paradiis vom Rägegott Tlaloc cho. Das isch au aus s Paradiis vo de Blueme bekannt gsi.
Ennery (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Ennery lijt àn dr Mosel, uf halwem Waj zwìsche Metz und Thionville uf re Heche zwìsche 154 und 228 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ennery ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 898 àls Hunneriaca villa in pago Musellense (1067: Umrich, 1181: Aneriacum, 1224: Henerey, 1225: Hennery, 1256: Ennery, 1315: Annerey, 1317: Anerey, 15. Jh.: Haultchetel-d’Ennery, 1408: Annery, 1437: Anery, 1480: Haut-chastel-d’Ennery, 1514: Aignery, 1544: Anereyum, Annereyum, Anneceyum, Ennecey, 1638: Eneri, 1644: Henery, 1668: Ennereyum, 1713: Ennerie).
D Templer hàn do ànne 990 e Schloss geböit, s Château d'Ennery.
Verwàltung
vun Ennery ìsch. Ennery ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ennery ghert zem Lorrain.
Rütte (Herrischried)
Rütte, uff Hochdütsch Rütte, isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und isch 1972 uff Herrischried ygmeindet worre. Es litt im Nordweste vo säller Gmarkig, nördlig bis nordwestlig vom Dorf Herrischried und westlig vom Ortsdeil Großherrischwand. De Ort bstoht numme uss em glychnamige Dorf; es ghöre keini Wyler oder Ortsdeil dezüe.
De Ort isch in de Gschicht vo de Erschließig vom Hotzewald eher spot entstande. De Ort hät sich um e Einzelhof umme bildet, wo im 13. Johrhundert noch de Rodige baut worre isch. Es hät zu de vorderöstrychische Grafschaft Hauestei und innerhalb vo sällem zu de Einig Görwihl ghört. De Stift Säckige hät z Rütte e Dinghof gha und dodemit d'Entwicklig vom Ort wesentlig beyflusst.
De Rudolf Leber, wo vo Rütte gsi isch, hät zu de Zit vo de Salpetererunrujje als Afiehrer gwirkt. Er isch spöter festgnoh und hygrichtet worre; witeri Familie sin um 1750 in s Banat verbannt worre.
De Ortsname chunnt vom Wort „rode“ oder em Synonym „rüte“ (Dt. reuten).
Im Gmeinderoot vo Herrischried wird Rütte vom Ewald Stoll (Freii Wähler) verdrätte.
S Wappe zeigt uff wißem Hindergrund e grieni Danne mit me schwarze Stamm uff re Wyse. D'Danne wyst uff d'Züeghörigkeit zu de Grafschaft Hauestei hy.
Rütte
Rütte, uff Hochdütsch Rütte, heiße
Thrasymedes
Thrasymedes isch de Name vo:
Eppingen
Ebbinge (amtlich Eppingen) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ). Seit em 1. Jänner 2002 ischt Ebbinge a Grauße Kroesstadt.
Geografi
Ebbinge leit an dr Elsenz, eme lenke Nebefluss vom Necker. D Nochbergmoede vo Ebbinge send Ittlingen, Kirchardt, Gemmingen, Schwaigern, Brackenheim, Güglingen, Pfaffenhofen, Zaberfeld, Sulzfeld, Kraichtal, Östringen ond Sinsheim.
Vo dr Gmarkong send 57,6 % Landwirtschaftsfleche, 26,1 % Wald, 15,1 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Ebbinge gheret d Stadtdoel Adelshofen, Elsenz, Eppingen, Kleingartach, Mühlbach, Richen ond Rohrbach.
Gschicht
Ebbinge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 985 als Epbingon.
Verwaltong
Ebbinge hot mit dr Gmoede Gemmingen ond Ittlingen a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr OberSchuldes vo Ebbinge ischt dr Klaus Holaschke.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Thrasymedes (Sohn des Nestor)
De Thrasymedes isch i de griechische Mythologie e Held gsii, wo im Toianische Chrieg mitgmacht hett und ann vo dene gsii isch, wo im Troianische Ross ghogget isch.
Cheseaux-sur-Lausanne
Cheseaux-sur-Lausanne (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lausanne im Kanton Waadt, Schwyz.
Thrasymedes (Sohn des Nestor)
De Thrasymedes isch e Soo vom Nestor gsii. Sini Muetter isch nochem Homer d Eurydike, nochem Apollodor aber d Anaxibia. De Thrasymedes isch zäme mit sim Vatter Nestor und siim Brüdere Antilochos in Troianische Chrieg zoge und hett sich as guete Chämpfer uuszaichnet. Er hett o zo dene ghört, wo sich im Troianische Ross versteggt hend. Nochem Chrieg isch er zäme mitem Nestor zrugg uf Pylos choo, de Antilochos aber isch im Chrieg umchoo und vor Troia bistattet wore.
Cheseaux-sur-Lausanne
Geografi
Cheseaux-sur-Lausanne isch bis 1960 e Stroßedorf im Gros-de-Vaud gsi un ghert hite zue dr Agglomeration Lausanne. D Gmaiflechi umfasst 65,4 % landwirtschaftligi Flechi, 14,4 % Wald, 19,9 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Thrasymedes (Sohn des Nestor)
Wo de Pausanias im 2. Joorhundert n. Chr. Messenie bsuecht hett, hend em d Lütt bim Vorpirg Koryphasion s Graab vom Thrasymedes zaiget. Noch de Bischriibig vo sinnere Laag, dörst da identisch gsii si mitem mykenische Chuppelgraab, wo nördlich vo de Bucht Bouphras, stoot.
Bister VS
Bischter (amtlich Bister) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Eschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Bischter lit üfer linke Sita vaner Rottu. Zer Ggmeind gcheerunt ds Doorf Bischter un d Wiiler Bänna, Chrizacher und Egga. Nachbürggmeinde sint Grengiols, Termen und Mörel-Filet. Vannr Ggmeindsflechi sint 18,4 % landwirtschaftlechi Flechi, 40 % Wald, 0,3 % Sidligsflechi und 41,3 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Bischter ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1374 als Bystur (1480 Bistar).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 6,1 % glägu.
Religion
84,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 12,1 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Bischter ischt dr Edwin Zeiter (Stant Oktober 2017).