cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Faustin Ambassa Ndjodo
sii Laawa
Ìm Faustin Ambassa Ndjodo sii bischääfliga Motto uff Frànzeesch ìsch „Qu’ils soient un“ („Sa solla ains sìì“).
Uttenweiler
Uddaweiler (dt. Uttenweiler) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Uddaweiler ligt knap zwanzg Kilometer westlich vo Bibra und guet finf Kilometer nördlech vom Fädersee. Im westliche Gmoendsdoel isch dr Busse, eine vu dr meischtbsuechte Wallfahrtsort vu Oberschwobe.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,5 % Landwirtschaftsfleche, 23,4 % Wald, 9 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Uddaweiler gheret d Ortsdoel Uddaweiler, Ahle, Dietershause, Dieterskirch, Oberwachinge, Offinge (mit em Busse) ond Sauggart.
Gschicht
Uddaweiler ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1173.
Verwaltong
Uddaweiler hot mit dr Stadt Riadlenga ond dr Gmoene Aedenga, Alda, Dirrmadenga, Ẽslenga ond Õlenga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Werner Binder.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Uddaweiler ghert zom Mittelschwäbisch.
Mollens
Mollens isch de Name vo däne Ort:
Lueg au:
Horsd’œuvre
Mit Horsd’œuvre (franz., „ußerhalb vom Wärch“) benamst mò i dè klassischè französischè Chuchi è Art vo Vorschpys, wo i dè Regèl kaalt servyrt wörd.
Dè Zwèck von èm Horsd’œuvre isch s, dè Gschmackssinn aazregè odder dè Gaumè z kitzlè, pragmatisch aagluègt au d Wartezit bis zum Aafang vom eigentlichè Maal z übberbrüggè. S cha am Disch wiè auch dè Gäscht, wo no stänn, servyrt wörrè. Meischtens bschtòt s uss èm Canapé odder èm chlynè Imbiss.
Sǜnonǜm für Horsd’œuvre sin: Antipasto, Gruèß uss dè Chuchi, Amuse-Bouche, Amuse-Gueule, Entrée, Vorschpiis, Vorgricht odder èrschtè Gang.
Mollans (Begriffsklärung)
Mollens isch de Name vo däne Ort:
Lueg au:
Schwarzwasserstelz (Insel)
D Insle Schwarzwasserstelz ligt im Hochrhii in de Nöchi vo Chaiserstuehl. Si ghört hüt zum Gmeinsbann vo Fisibach. Uf dere Insle, wo früehner grösser isch gsi, hets im Mittelalter d Wasserburg Schwarzwasserstelz geh, wo ab de Mitti vom 19. Johrhundert unbewohnt gsi und dann zerfalle isch. D Insle mit de Burg isch dann vo de Nordoschtbahn kauft worde und im 1875 abtrait. Im Johr 1938 het d Schwiizer Armee uf de Rescht vo de Insle en Bunker bauet, wo bis hüt erhalte-n-isch und inzwische im Privatbsitz vo ere Stiftig isch.
Freiburger film forum
Syter anne 1985 duet s Kommunaal Kino z Fryburg s fryburger film forum veraastalte, wu si zue aim vu dr wiichtigschte Feschtival fir dr interkulturälle Dialoog z Europa entwicklet het.
S het si zur Ufgaab gmacht, en andere Blick uf främdi Kultuure meegli z mache, go däre ire Aigewäärt un Komplexiteet gräächt z wääre. D Filmwuche, wu all zwai Joor z Fryburg stattfindet, läbt dervu ass si do Publikum un d Filmgescht dräffe. Us zaalryche Länder un unterschiidligschte Kultuure duet s Filmforum als Filmmacher*ne yylaade go iri aktuälle Dokumäntaar- un Spiilfilm vorstelle un mit em Publikum dischpetiere. Als Gascht gsii sin z Fryburg unter anderem: Ian Dunlop, Robert Gardner, John Marshall, Mani Kaul, Timothy und Patsy Asch, Melissa Llewelyn-Davies, Luc de Heusch, Dennis O’Rourke, Rahul Roy, Judith und David MacDougall, Pierre Haffner un Jean-Paul Colleyn. Näb em Filmprogramm git s Panelgsprääch, e Uusstellig un Lääsige. D Veraastaltig findet im Mai vu jeedem uugraade Joor statt.
Freimettigen
Frimettige (amtlech Freimettigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Frimettige ligt über em Tau vor Chise, am Weschtfuess vom Churzeberg. D Gmeindsflächi bsteit us 63,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 30,4 % Waud, 5,5 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Chonufinge, Niderhünige, Linge, Diessbech u Hütlige.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,3 % gläge.
Religion
87,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,4 %, CVP 0,2 %, EVP 13,3 %, FDP 5,0 %. GLP 2,6 %, GP 7,8 %, SP 10,5 %, SVP 30,9 %, Suschtigi 13,3 %.
Gmeindspresidänt vo Frimettige isch dr Arthur Vifian (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 390 Ywohner 94,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Frimettige ghört zum Hochalemannisch.
Straßberg (Zollernalbkreis)
Schtroßbärg (dt. Straßberg) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 40,1 % Landwirtschaftsfleche, 47,5 % Wald, 11 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Schtroßbärg gheret d Ortsdoel Koesrenga (Kaiseringen) ond Schtroßbärg.
Gschicht
Schtroßbärg ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 843 als Burc.
Verwaltong
Schtroßbärg hot mit dr Gmoe Wãẽderlenga a Verwaltongsgmoedschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Markus Zeiser seit 2. Mai 2014.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schtroßbärg ghert zom Schwäbisch.
Baruch de Spinoza
Dr Baruch Spinoza isch ä holländische Philosoph gsi, ä Verdräter vom Rationalismus und ein vo de Begründer vo dr moderne Bibelkritik.
Laskariden
As Laskaride wird d Dünastii vo de byzantinische Kaiser bezäichnet, wo us dr Familie Laskaris (Λάσκαρις) gstammt si und zwüsche 1204 und 1258  z Nikaia residiert häi. Wo d Chrüzfaarer im Joor 1204 Konstantinopel erooberet, s Latiinische Kaiserriich errichdet und dr byzantinisch Kaiser us sinere Hauptstadt verdriibe häi, isch s em Theodor I. Laskaris, em Schwiigersoon vom früenere Kaiser Alexios III., glunge, si Herrschaft z Nikaia z etabliere. Si Noochfolger isch si Schwiigersoon, dr Johannes III. Dukas Batatzes gsi, und däm si Soon Theodor II. het wider dr Naame Laskaris aagnoo. Im Theodor si ummündige Soon Johannes IV. Laskaris isch noch drei Joor vo sim Regänt Michael VIII. us dr Familie Palaiologos abgsetzt worde.
Baruch de Spinoza
Biographii
Baruch de Spinoza, hebr. ברוך שפינוזה, portugiesisch Bento de Espinosa, latinisiert Benedictus de Spinoza isch am 24. November 1632 z Amschderdam uf d Wält cho. Si Familie isch us Bordugal cho, mögligerwiis si si Marranos (zwangsdaufti Jude) gsi. Z Amschderdam het ihm die jüdischi Gmeind ä biblisch-talmudischi Usbildig gä. Er het scho früeh au Latinisch, d Scholastik, Naturwüsseschafte, Mathematik und d Philosophii vom Descartes schdudiert. 1656 het ihn die jüdischi Gmeind usgschtoosse, wil er religiösi Irrlehre verbreitet haig. Sit 1660 het er z Rijnsburg bi Leiden gläbt, isch 1663 noch Voorburg bi Den Haag züglet und het 1664 es Buech über ä Descartes veröffentligt. Siit 1670 het er in Den Haag gwohnt. In däm Johr het er anonym siis Theologisch-politisches Traktat veröffentligt. Ä Brofessur für Philosophii an dr Uni vo Heidelbärg het er 1673 abglähnt. Er het vo zwei Ränte gläbt und au optischi Gleser gschliffe. Zu siine Bekannte hai dr Schdaatsma Jan de Witt ghört und er isch mit em Boyle, em Huyghens und em Leibniz in Verbindig gschdande. Er isch am 21. Februar 1677 z Den Haag an Tuberkulose gschdorbe.
Philosophii
Dr Spinoza het brobiert d Philosophie wie d Mathematik z organisiere. In dr Ethica, ordine geometrico demonstrata (Ethik, dargschdellt nach dr geometrische Methode), wo 1677 erschiine, aber scho öbbe 15 Johr früehner gschriibe worden isch, het er es deduktivs Verfahre bruucht mit Definitione, Grundsätz, Lehrsätz, Bewiis und Erklärige. Si Schdellig isch pantheischtisch: Gott isch die einzigi unendligi Subschdanz und isch idäntisch mit dr Natur (Deus sive natura). Gott het zwar unendlig vili Attibut, aber nur zwei cha me erkenne: d Dänkwält und d Usdehnigswält. Wil aber die beide Wälte in dr Gottnatur identisch si, si Ornig und Verchnüpfige vo Idee gliich wie Ornig und Verchnüpfige vo de Sache mit Usdehnig. D Gottnatur kennt kei Zuefall, alles wo bassiert si nume Verändrige vo dä Attribut und sie determinischdisch vorbeschdimmt. D Wirklichkeit und d Vollkommeheit si idäntisch mit enand. Dr Spinoza het em Descartes si Mechanismus in siis Syschdem ufgnoh und a rationali Psychologii im Sinn von erä Mechanik vo de Affäkt und vo alle zuelässige Zueschdänd vo dr Seel. D Seel brobiert wie alli andere Sache au siis Sii z verlängere, das heisst ass d Sälbschterhaltig (conservatio sui) ä gueti, positivi Eigeschaft isch. S Höggschde won ä Geischt cha erkenne isch Gott, die höggschdi Erkenntnis isch au dr höggscht Affäkt: die intellektuelli Liebi zu Gott (amor intellectualis Dei).
Uusgabe
Gsamtuusgabe:
Einzelni Werch und Übersichtsbänd:
Quelle
dtv-Lexikon, Deutscher Taschenbuchverlag 1970, Band 17, S.195-196
Pfaffenhoffen
Pfàffoffe (frz. Pfaffenhoffen, dt. Pfaffenhoffen) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). Zem 1. Janner 2016 ìsch sa mìt dr Wàlik un Ìwerach zur Commune nouvelle Val-de-Moder füsioniert.
Gschìcht
Pfàffoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 739.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Pfàffoffe ìsch dr Jean-Denis Enderlin gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfàffoffe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Lando (Papst)
Dr Lando (* im 9. Johrhundert eschtli vu Rom; † no 913) isch anne 913 Papscht gsii.
Iber dr Lando isch seli wenig iberliferet. Sy Vater het Taino ghaiße, un är isch nit wyt ewäg eschtli vu Rom uf d Wält chuu. Är isch im Juli oder Augschte anne 913 zum Papscht gwehlt wore un het uugfehr sechs Monet amtiert.
Vum Lando sym Pontifikat sin nume d Ferderige vu sym Haimetbischtum Sabina dur Schänkige un Privilegien iberliferet.
Voressen
Vorässè isch d schwizer Version vom Ragùù.
Lando (Papst)
Wahrschyns isch dr Papscht ganz unter dr Kontroll vum remische Stadtherr Theophylakt I. vu Tusculum gstanden isch, wu as erschte Vestarar (päpschtlige Chämmerer) di gsamt Vermegesverwaltig vu dr Chilche kontrolliert gha het un as Doge un Konsul em Senat un dr Miliz vorgstanden isch, un unter dr Kontroll vu dr Mätresseherrschaft, wu vu dr Theodora I. vu Tusculum un ihre Dochter Marozia unter em Sergius III. etabliert woren isch („Pornokrati“).
Dr Lando sich dr letscht Papscht gsii, wu dr Name vun em vu kaim speter Papscht me brucht woren isch, un dr letschte Papscht vor em Franziskus (2013), wu ne neie vorhär no nie bruchte Name gwehlt het. Dr Johannes Paul I. het anne 1978 e neji Kombination us zweee Name aagnuu, wu scho friejer brucht wore sin.
Voressen
Geschichte
Dè Begriff stammt uss ènèrè Zit, wo d Feschtmòlzitè no zimli rychhaaltig gsi sin und mò sich nimmi eim Fleischgang zfriddè gää hèt. Für s Horsd’œuvre – also vor dè Hauptgäng als Vorschpys – isch meischtens è Ragùù servyrt worrè. So isch es zum Byschpill bi nèrè èchtè Friburger Benichon (Chilbi) hüt no normal, s Feschtmòl mit ènèm Lammvorässè aazfangè.
Vorässè wörred vom Kalb, Rind, Schwyn odder Lamm aabotè.
Vo dè unterschydlichè Dyrli wörred folgendi Deil vowendèt:
Magers Vorässè nimmt mò vo dè Schulterè, ehnder durchzognes uss dè Bruscht. Schenkèlfleisch bruucht è öppis längeri Garzit. S isch abber aromatischer, un Gourmets eschtimyrèd dè Gùù, wo diè fynè, weichkochtè Seenè im Schenkèl hèrgänn.
Frisch gschnittenes Vorässè isch im Küèlschrank zwei bis drei Dääg haltbar. S lõt sich au probleemlos düèfküèlè.
Zuèbereitig
S Fleisch wörd uff allnè Sitè aabrõtè, è Brõtègarnitur (bschteggti Zwieblè un fyn gschnitteni gääli Rüèbli) dezuè duè un mit öppis Mèèl bschtäubt witer gröschtet. Aaschlièssend Wasser odder Boullion dèzu! gää (ablöschè) un mit Saalz odder Streuwürzi, Pfeffer, Majoran un Rosmarin würzè. S Ganze nu zuèdeckt è bitzeli (je nõch Art vom Fleischs) schmorè lõ. Nõch Belièbè i dè letschtè 15 Minutè gwürflèti Tomatè un Pilz mitkochè lõ. Zu sellèm Gricht wörred traditionèll Salzhärdöpfel odder Härdöpfelstock, hüt au Rys servyrt.
Billiers
Billiers (bretonisch Beler) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Billiers lyt am Atlantik, 25 km vu Vannes un 70 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 29 m iber Normalnull.
Gschicht
Billiers isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1250 as Beler (1367: Beleiers, 1427: Bellié, 1441: Biller, 1516: Boller, 1630: Belhel).
Verwaltig
vu Billiers isch. Billiers ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Billiers ghert zum Gallo.
Lana Jurčević
D Lana Jurčević (* 7. November 1984 z Zagreb) isch e kroatischi Popsängeri. Iir ersts Album «Lana» isch im Joor 2003 uusechoo, und alli Lieder din het d Milana Vlaović gschriibe. D Jurčević het mit dr Milana Vlaović, Nikša Bratoš, Ante Pecotić, Muc Softić und dr Severina zämmegschafft. Nääbii het si z Zagreb Schurnalismus studiert. Im Septämber 2010 het si z Zagreb e Danzstudio ufdoo.
Geschichte Israels
Vorgschicht
Die jüdischi Dradition gseht d Israelite as die diräkte Vorfahre vo de Jude und het ihri Gründermythe im Tanach, der hebräische Bible, schriftlig feschtghalte. Noch däm wär ihre Urschbrung in Mesopotamie und bis zur Landnahm z Kanaan haige si sich as Nomade im Gebiet zwüschem Nil und em Euphrat ufghalte. Für die ganzi Vorgschicht bis ins 9. Johrhundert vor dr Ziitwändi git s sehr wenig archäologischs Material, wo d Bibelgschichte wurd underschdütze.
Die unabhängige Königriich
Die erschti biblischi Person wo au hischdorisch fassbar isch, isch dr Omri (öbbe 885-874 BCE), wo König z Samaria gsi isch, wo dr Tanach em nördlige Königriich vo Israel säit. Er het sich mit erä Brinzässin vo Sidon verhürotet, wo ihm dr Friide mit siim nördlige Nochber gsiicheret het, und het siis Riich vergrösseret indäm er Moab in Transjordanie eroberet het.
Under dr assyrische Herrschaft
D Assyrer hai im 8. Johrhundert underem Tiglatpileser III. (745-727) Syrie und s Nordriich Israel bis uf Gaza und im Johr 671 underem Asarhaddon (680-669) au Ägypte eroberet. Si hai us Israel e Vasallestaat gmacht und e Deil vo de Iiwohner zwangsumgsiidlet. Im Land hai si deportierti Bewohner vo andere Deil vom assyrische Grossriich aagsiidlet. Jerusalem und Juda si nonig bedütend gnueg gsi, zum für Assyrie intressant z si. D König vo Juda hai aagfange ihri Macht uf d Gebiet im Norde uszdehne. Under em Joschija het s e Tämpelreform gee, es isch möglig, ass die Biblische Büecher denn zum erste Mol zsämmegfasst worde si. Die Bearbeitig isch spöter im babylonische Exil abgschlosse worde. Dr Monotheismus und dr Herrschaftsaaspruch vo JHWH si mit grosser Energii duregsetzt worde. Mä het au brobiert, alli Iiwohner, au die nitjüdische Stämm, wo zum Deil under de Assyrer iigwanderet si, in Palestina zum ene Volk z vereinige.
Gege s Ändi vom 7. Johrhundert hai d Babylonier, zsämme mit de Meder und de Perser s assyrische Riich zerschdört.
Under dr babylonische Herrschaft
Dr babylonisch König Nabopolasser (625-605) het under anderem au über Paleschtina gregiert. Wo dr König vo Juda e Bündnis mit de Ägypter abgschlosse het, het dr Nebukadrezzar II. 598 Jerusalem eroberet und sini Iiwooner ins Exil uf Babylonie verschlebbt. Im Johr 587 het er d Schdadt zerschdört. Das isch dr Afang gsi vo dr Diaschbora, wo in dr jüdische Dradition die Babylonisch Gfangeschaft häisst. Im Exil hai d Jude ihri nationali und religiösi Identität drotz em babylonische Kulturdruck chönne bewahre. So isch s babylonische Exil ironischerwiis zu einere vo de fruchtbarste Zite für die jüdischi Theologii worde. Wil si nüme im Tämpel vo Jerusalem hai chönne opfere, het dr Tämpel si Rolle as dr einzige Ort für s Gebät verlore, und die erste Synagoge si entstande.
Im Lauf vo de neggschde Johrhundert hai sich groossi jüdischi Gmeinde in vile Länder afo bilde, aber bis zu siiner Zerschdörig im Johr 70 CE isch dr Tämpel z Jerusalem s Zentrum vom Judedum bliibe.
Under dr persische Herrschaft
539 het dr persisch König Kyros II. Babylon eroberet und au Paleschtina isch as Deil vom neubabylonische Riich an d Perser gfalle. Im Johr druf het er de Jude erlaubt Jerusalem widr ufzbaue und het ene d Tämpelgrät, wo d Babylonier blünderet hai, zrugggee, aber die Exilierte hai nonig zrugg döfe. Au siini Nochfolger si de Jude gegenüber tolerant gsi. Dr Darius I. het eme Deil vo de Judäer z Babylon erlaubt, heim z goh. Wo die under em Serubbabel, eme Änkel vom König Jojachin vo Juda, und em Hohepriester Josua z Jerusalem achoo si, hai si vo 520 bis 515 vor dr Zitwändi dr Tämpel neu baut. D Brophete Haggai und Sacharja hai druf afo messianischi Hoffnige uf s baldige Ändi vo dr Fremdherrschaft wecke und profezeit, ass JHWH wältwit anerkennt wurd dank em neue Tämpelkult. Drbii het dr Haggai nume die, wo us em Exil zruggchoo si, as d Gottesgmeind aagluegt, wo dr Ufdraag haig, dr Tämpel neu z baue. Das het d Jude, wo in Palästina bliibe si, usgschlosse. D Samaritaner hai näben em Tämpel ihr Heiligdum uf em Garizim bhalte. Us dene Gegesätz het sich vo 450 vor dr Zitwändi aa under em Esra und Nehemia die ändgültigi Kanonisierig vo dr Tora as einzig gültigs Gottesgsetz entwigglet, wo dr Riss zwüsche de Judäer und de Samaritaner verdieft het.
Judäa under de Ptolemäer und Seleukide
332 het dr Alexander dr Grooss Paleschtina eroberet. D Samaritaner hai sich vom Judedum trennt und ihre eignig Kult pflägt, wo sich nume uf d Tora schdützt und sis Zentrum uf em Grisimbärg gha het. In de Diadochechrieg isch Paleschtina an dr Ptolemaios I. gfalle, wo Ägypte beherrscht het. Judäa isch vo 301 bis 198 under de Ptolemäer e relativ autonomi Brovinz bliibe. E Hufe Jude si als Händler uf Ägypte usgwanderet und hai dört deilwiis die hellenistischi Kultur übernoh, wie öbbe d Zenon-Papyri zeige.
im Johr 198 vor dr Zitwändi het dr Seleukid Antiochos III. Paleschtina eroberet. Er het Jerusalem religiösi Autonomii uf dr Basis vo dr Tora überloo. D Hellenisierig, wo under de Seleukide sich vor allem under dr jüdische Oberschicht breit gmacht het, het s Volk in ä hellenistische und a traditionell-jüdische Deil gschbaltet, was zu Spannige zwüsche de Jude und de zuegwanderete Bevölkerigsgruppe in Judäa gfüehrt het. Dr Hochpriester Jason het im Johr 172 dr Bau vom ene griechische Gymnasium as Bildigszentrum und sogar dr Herrscherkult vom Agon z Jerusalem erlaubt. Im Johr 175 het en dr Hellenist Menelaos, wo no radikaler gsi isch und vom riiche Bürgerdum gstützt worden isch, gstürzt. Das het e Bürgerchrieg zwüsche de Aahänger vo de beide Richdige usglöst. Dr Antiochos IV. Epiphanes het sich schliesslig zugunste vom Menelaos iigmischt. Mit däm het er die konservativi Landbevölkerig brovoziert, wo ihri monotheistischi Religion in Gfohr gseh het. Wo dr Antiochos 167 e Dekret erloo het, won e regelmässigs Opfer für e Herrscher vorgseh und dr Jerusalemer Tämpel em Zeus gweiht het, isch s zum offene Ufstand gege die seleukidischi Herrschaft in Judäa under dr Füehrig vo de Makkabäer choo.
S haschmonäische Königriich
Mit dr Iisetzig vom Jonatan zum Hochepriester isch das Amt erblig worde und dr Hochipriester isch au dr bolitisch und militärisch Füehrer gsi. Das isch dr Aafang gsi vo dr Dynastii vo de Hasmonäer. Dr Simon, im Jonatan si Sohn, het s 142 mit ere gschickte Pändeldiplomatii fertig brocht, ass d Seleukide d Unabhängigkeit vo Judäa offiziell anerkennt hai. 139 het e grossi Versammlig vom Sanhedrin bschlosse, die sakrali, zivili und militärischi Füehrig vo Judäa im Amt vom ene Priesterkönig z vereinige. Dr Johannes Hyrkanus (134-104) het d Macht vo de Hasmonäer no usgwiitet, wo dr Seleukid Antiochos VII. 129 gege d Parther underläge und umchoo isch. Er het für d Zwangsjudaisierig vo de Idumäer gsorgt, zum si Herrschaftsgebiet religiös z vereinige.
Under de Hasmonäer König (140-37 BCE) si die bolitisch-religiöse Grubbierige schderker worde: d Sadduzäer (hebr. Zdukim - צדוקים), wo konservativ iigschdellt gsi si und dr Glaube an es Läbe noch em Dod abglähnt hai; d Pharisäer (hebr. Pruschim - פרושים), wo d Grundlage für s rabbinische Judedum bildet hai, und chliineri Grubbe wie d Essener, wo sich vo dr Allgemeinbevölkerig abgsonderet hai.
Mit em Hellenismus isch s Judedum de Oberschichte z Griecheland, z Rom und z Ägypte bewusst worde. Bsunders z Alexandria isch es zur kulturelle und religiöse Begegnig choo. Es het sich e Hellenischdischs Judedum entwigglet, wo jüdischi und griechischi Draditione mitenand vermischt het. S wichdigste Projekt in däm Brozäss isch die griechischi Bibleübersetzig, d Septuaginta, gsi, wo mä drmit um 250 vor dr Zitwändi aagfange het. Während dr griechisch Polytheismus in Judäa meistens abglehnt worden isch, isch die hellenistischi Kultur und Philosophii im jüdische Bürgerdum bsunders in dr Diaspora mit Wohlwolle ufgnoh worde (Philo). Sit em 2. Johrhundert vor dr Zitwändi het s under de Nitjude vo Alexandria e immer aggressiveri antijüdischi Haltig gee (Strabon): zum erste Mol in dr Antike isch d Judefindschaft dört literarisch verarbeitet worde.
Under dr römische Herrschaft
Rom unter em Kaiser Augustus het Judäa diräkt dur Schdatthalter afo regiere, eine drvo isch dr Pontius Pilatus gsi, wo noch dr christlige Dradition dr Jesus het lo chrüzige. Wo d Römer verlangt hai ass d Bevölkerig em Kaiser as Gott z Jerusalem wurd opfere, hai sich d Jude im Johr 66 noch dr Ziitwändi gege d Römer erhobe und erscht vier Johr schbööter het se dr Titus underdruckt und Jerusalem zerschdört. Dr Pharisäer Jochanan ben Sakkai het noch em Chrieg z Jawne e Lehrhuus (beth midrasch) ufdo, wo e Zentrum vom palestinische Judedum worden isch und won e Dail vo de Ufgoobe vom Sanhedrin übernoo het. Er het d Halacha, das si d Religionsvorschrifte, de nöije Bedingige aabasst und wil dr Tämpel, wo d Versöhnig mit Gott stattgfunde het, nüm existiert het, isch jetzt Wärt uf d Heiligung vom Alldaagslääbe glait worde, wo überall het chönne braktiziert wärde.
115, wo dr Trajan uf eme Fäldzug gege d Perser gsi isch, isch dr zweiti jüdisch-römischi Chrieg in dr Diaspora (hebräisch מרד הגלויות - d Rebellion vo dr Diaspora) usbroche. D Rebellion het in dr Kyrenaika aagfange und sich uf Züpere, Mesopotamie und Egüpte usbraitet, aber nid uf Judäa. E Hufe römischi Bürger si ermordet worde (noch em Cassius Dio, wo möögligerwiis überdriibe het, 200'000 z Kyrene und 240'000 z Züpere). 117 het dr General Lusius Quietus die Ufständische underworfe und massakriert.
Litratur
Iifüehrige in d Gschicht vo Israel
Archäologii und Landeskunde vo Palestina
Übersetzti Text zur Gschicht vo Israel
Elteri Darstellige vo dr Gschicht vo Israel
Neueri Darstellige vo dr Gschicht vo Israel
D Beziehige vo Israel zu siine Nochbere
Sozial- und Wirtschaftsgschicht vo Israel
Religionsgschicht vo Israel
Wain
Wõẽ (dt. Wain) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 41,4 % Landwirtschaftsfleche, 50 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Wõẽ gheret koene weitere Ortsdoel.
Verwaltong
Wõẽ hot mit dr Gmoe Schwende a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Stephan Mantz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wõẽ ghert zom Mittelschwäbisch.
Kloster Hirsau
S Chloschter Hirsau isch e Benediktinerchloschter z Hirsau (hite ne Stadtdail vu Calb) im Nordschwarzwald gsii. Zmaischt maint mer dodermit d Aalag St. Peter und Paul. Im wytere Sinn umfasst dr Name aber au dären ihri Vorlaifer.
Verrayes
Verrayes (frankoprov. Vèèi / Vevèé) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Kloster Hirsau
Hirsau (friejer au Hirschau) isch zytwys ais vu dr wichtigschte Chleschter z Dytschland gsii. S het dr cluniazensische Reformbewegig seli frie as dytsche Stitzpunkt dient. Vu doo uus isch e Raie vu Chloschtergrindigen uusgange, aber au d Neierig vu Gmainschafte, wu s scho gee het, no dr sognännte Hirsauer Reform. Zum Zytpunkt vu syre Grindig im spote 11. Johrhundert isch St. Peter und Paul s vum Böu här grescht Chloschter im dytschsprochige Ruum gsii. Im Pfälzische Erbfolgchrieg isch d Aalag 1692 uusbrunne un isch derno verfalle.
Verrayes
Verrayes ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Kloster Hirsau
St. Nazarius
Hirsau isch scho im 8. Johrhundert mit syre 765 böuene Nazariuskapäll oder –chilche ne chilchligi Chyymzäll fir dr Nordschwarzwald gsii. Dr Codex Hirsaugiensis brichtet vu dr Translation vu dr Bai vum hl. Aurelius um s Johr 830 uf Calb. Zytwys seie si au in dr abglägene Nazariuskapäll niderglait wore.
Verrayes
Geografi
Verrayes lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Kloster Hirsau
St. Aurelius I
Dr Bischof Noting vu Vercelli het um 830 d Bai vum Hailige Aurelius vu Riditio vu Mailand uf Calb iberfiere loo. Dr Erlafried, e Verwandte vum Noting un e Vorfahr vu dr Grofe vu Calb, het derte Bsitz ghaa. Zerscht het er en aifachi Saalchilche mit eme yyzogene Rächteckchor böue loo.
Verrayes
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Verrayes dr italienisiert Name Verraio drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Verrayes isch dr Erik Lavévaz.
Kloster Hirsau
St. Aurelius I
S erscht Aureliuschloschter het s bis um s Johr 1000 gee, isch derno verfalle un het syni Bsitzige verlore.
Verrayes
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Verrayes ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Kloster Hirsau
St. Aurelius II
Anne 1049 het dr Papscht Leo IX. bi sym Bsuech d Bai vum Hailige suechen un uusgrabe loo. Är het sy Näffe, dr Grof Adalbert vu Calb, ghaiße, s Chloschter St. Aurelius wider ufrichte z loo. Mit em Neiböu isch anne 1059 aagfange wore. S isch e dreischiffigi romanischi Syyle basilika mit eme Querhuus un apsidalem Chorabschluss gsii. S Langhuus isch iber vier Joch gange. Im Weschte hän zwee massigi Dirm d Gränzebildet. Im Side het si ne Klausur mit eme Chryzgang aagschlosse.
Noch em Umzug vu dr Mench in s Peter- un Paulschloschter anne 1092 isch St. Aurelius in e untergordnet Priorat umgwandlet wore.
Ändi 15. Johrhundert sin d Muure renoviert wore, aber scho 1555 isch s Chloschter im Zug vu dr wirttebärgische Reformation ufghobe wore. 1584 sin d Klausur un d Chilche wäge Böufelligkait zue große Dail abgrisse wore, dr Räscht andere Zwäck zuegfiert. Unter anderem het dr Chiclhetorso as Staal, Schyyre, Durnhalle, Garaasch un Lagerhalle dient.
Kommunales Kino Freiburg
S Kommunal Kino Fryburg isch isch e nitkommerziäll Kino in Fryburg. S isch anne 1972 grindet woore.
Kloster Hirsau
St. Aurelius II
Di erhaltene Böuglider – di vier Joch vum Langhuus un d Stumpe vu dr beede Weschtdirm mit dr Vorhalle derzwische – sin hite im Stil vun ere Hallechilche deckt, also ohni Obergade. Im Innere schließt si ne Holzdecki no oben ab. D Durgäng zum abgrissene Querhuus sin zuegmuurt. S Mittelschiff verschließt geg Oschte ne Wand mit figirlige Relief vum Otto Herbert Hajek. Dr Wilhelm Geyer het di wenige Glasfänschter gstaltet.
Kommunales Kino Freiburg
Gschiicht
D Initiatiiv fir d Grindig vun eme Kommunale Kino z Fryburg isch vum Aarbetschrais Sozials vu dr Fryburger Jungsozialischten uusgange. Am 23. Novämber 1972 isch schließli in dr Feierling-Wiirtschaft d Aarbetsgmainschaft Kommunals Kino grindet woore. Di eerscht effetli Filmvoorfierig isch am 8. Jänner 1973 in Ryym vu dr Gwäärbeschuel II am Friedrichring gsii.
Kloster Hirsau
St. Aurelius II
Zwische 1876 un 1989 het s e baar Mol archäologischi Grabige gee, wu umfangrych Ufschluss iber d Böugschicht vum Aureliuschloschter gee hän.
Kommunales Kino Freiburg
Gschiicht
Anne 1981 isch s Kommunal Kino zäme mit dr Freie Chinschterlgruppe Fryburg (fkf) in dr Alt Wieribaanhoof vu dr Helledaalbaan zooge. Näb dr Biroryym vum Kino un em Kinosaal het s in däm Gebei e Galeryruum. Im Joor 1981 isch s Café im Alte Wieribaanhoof ufgmacht woore. No dr Ufleesig vu dr fkf isch 2003 s Literatur Forum Siidwescht in Alte Wieribaanhoof yyzooge. Anne 2017 isch s in s Literaturhuus in dr Alte Uni umzooge.
Zytwyys het s Kommunal Kino mit Journal Film e aigeni Filmzytschrift uusegee.
Kappelerkriege
I dr Alte Eidgenosseschaft häts zwei Religionskonflikt geeh, wo mer ene Chappelerchrieg säit.
Kommunales Kino Freiburg
Brogramm
»Anderi Film andersch zaige« – mit däm Laitspruch vu kommunaler Filmaarbet isch aa s Brogramm vum Fryburger Kommunale Kino guet bschriibe. Näbe Filmklassiker un aktuälle Neiuffierige breege vyl Kooperazioone mit andere Verain un Yyriichtige s Brogramm. Filmhistorischi un -analytischi Vordreeg un Yyfierige dien s Filmbrogramm ergänze. Reegelmääßigi Brogrammblätz git s unter anderem fir Experimäntalfilm (kino avantgarde), Stummfilm mit Livebeglaitig, Chnderkino un franzeesisch Kino. E bsundere Schwäärpunkt isch s Kino am Mittwuche, wu näbe ethnograafische Film Kino us em Trikont (also vu vu Afrika, Asie oder Latynamerika) un/oder mit Migrationshintergrund bresäntiert.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Wäg dr Lääbeswyys vu dr Mench, wu as vorbildhaft gulte het, un wäg dr Reforme vum Abt Wilhelm (ab 1069) het Hirsau e große Zuelauf ghaa. St. Aurelius isch sällewääg in churzer Zyt liturgisch un vu dr Ryym här z chlai wore. Hochwasser vu dr Nagold, wu s vylmol gee het, un villicht au dr Wunsch noch eme dytligere Machtaaspruch vu dr Chilche im Iventiturstyt hän zum Böu vun ere greßere un besser glägene Aalag gfiert.
Kommunales Kino Freiburg
Brogramm
S Kommunal Kino isch e Spiiloort vum Cine Latino un vum Brazil Plural-Feschtival un duet syter anner 1985 all zwai Joor mit em Fryburger Film Forum e renommiert Feschtival vum ethnograafische Film veraastalte.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Anne 1082 isch mit dr Böuarbete aagfange wore: uf dr änere Syte vu dr Nagold vis-à-vis vu Aurelius isch e Platoo gschaffe wore. Scho anne 1091 isch d Chilche gweit wore. Ab 1092 isch dr Konvänt vum Aurelius-Chloschter in s nei Chloschter, wu s Patrozinium Peter und Paul gha het, ibergsidlet. Bis alli Gebei fertig gsii sin, isch s aber no bis um d Mitti vum 12. Johrhundert gange. Dr Abt Wilhelm het as architäktonischi Vorlag Cluny II bruucht, dr sognännt Maiolus-Böu. Des isch analig gschääne zue dr Ibernahm vu dr cluniazensische Chloschterregle. D Chilche isch e romanischi, flachdeckti, dreischiffigi Syylebasilika mit eme Querhuus un eme rächteckige, meeschiffige Chor gsii. Si isch zerscht 70 Meter lang gsii. Ihre Langhuus het nyyn Joch umfasst. Di beede Weschtdirm, wu nume no dr nerdli dervu stoht, sin urspringli nit vorgsääne gsii. Si sinsin anne 1120 fertiggstellt wore un sin urspringli vor eme Atrium gstande. Des het in syre letschte Böufaas sy basilikali Iberdachig kriegt. S Langhuus isch dodermit um 30 Meter wore un het derno 13 Joch ghaa. Im Side vu dr Chilche hän si um e Chryzgang ume e Kapitelsaal, e Kapäll, e Ässsaal, s Abthuus un anderi Klausurgebei aagschlosse.
Kommunales Kino Freiburg
Brogramm
Fir sy Brogramm isch s Kino scho segsmool mit em Kinobryys vum Kinematheksverbund uuszaichnet wore, zletscht 2005, 2006, 2007, 2008 un 2010.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Wie bi St. Aurelius het d Aaornig vu dr Klausurgebei au bi St. Peter und Paul em St. Galler Chloschterblan entsproche, em mittelalterlige Idealbild vun eme Benediktinerchloschter. Dr Hirsauer Blan isch im Zug vum Wilhelm syre Chloschterreform sälber d Grundlag fir di sognännt Hirsauer Böuschuel wore mit e Hufe Neigrindige im ganze siddytsche Ruum.
Mitti 15. Johrhundert het Hirsau e zweete wirtschaftlge un gaischtige Bluescht ghaa S het Kontakt zue dr Melker Chloschterreform ghalten un si 1458 dr Bursfelder Kongregation aagschlosse, ere monastische Reformbewegig.
Anne 1474 isch mit em Abriss vu dr romanische Klausurgebei aagfange wore un mer het si bis1516 dur gotischi Neiböuten ersetzt, d Chloschterchilche het mer stoo loo. Mitgmacht hän do unter anderem d Maischter Peter vu Koblenz, Hans Spryß vu Zaberfeld un Martin vu Urach.
Triesenberg
Geografi
Trisäbärg ischt mid rund 29,7 Quadratkilometer vo dr Flechi har di gröscht Gmeind vam Land. Zu dr Gmeind ghöörend Trisabärg, Masescha, Silum, Gaflai (Gaflei), Stäg (Steg) und e Exklave uma Ort Milbu (Malbun). Z Milbu lit ima Hochtal uf rund mit da Alpa Turna und Pradamee. Dr Stäg lid im Saminatal, zu dr Sidlig ghöörend dr Grossstäg und dr Chleistäg. Gaflei lid im Norda va Trisabärg uf rund, Masescha uf ätta. D Nachbuurgmeinda sind Triesen, Schaan, Vaduz, Planken, Balzers. Trisabärg grenzt im Weschta an Tresa, Schaa und Vadoz, im Norde a Planka, im Süda an an Alp va dr Gmeind Baalzers und Trisa, und im Osta a Alpa va dr Gmeinde Schaa, Vaduz und Baalzers.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Anne 1536 isch dr Konvent im Zug vu dr Reformation ufglest, 1556 s Chloschter St. Peter un Paul in en evangelischi Chloschterschuel umgwandlet wore. Im Dryssgjehrige Chrieg sin nomol benediktinischi Mench vu Weingarten retuur chuu. 1630–1651 isch dr Bsitz vu Hirsau e baar Mol hii- un häärgange kadolische un evangelische Heere.
Triesenberg
Geografi
Trisabärg lid ufara Terrassa am Bärghang, und ma hed en wundrschöni Ussicht uber z Rhiital. Trisabärg isch bekannt für z Wandara und Bika im Summer und Schiifara und Langlaufa im Winter.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
1586–1592 lhän d Härzeeg vu Wirttebärg im Side vu dr Klausur an dr Stell vum Abthuus e dreifliglig Schloss im Renaissancestil böue loo.
Triesenberg
Geografi
Mengmal im Winter lid dr Bärg scho uberem Näbl, wa meischtens vam Bodasee har iz Rhiital chrücht. Bis iz Tal brucht ma ätta 10 Minuta, es hed zwei Zuafahrtsstrassa und bi bedna sind guati Fahrkünscht erforderlich, zum wohlbehalta am Ziilort ahko.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Bi re Belagerig dur franzesischi Druppen unter em General Mélac im Pfälzische Erbfolgchrieg sin s Schloss un s Chloschter 1692 in Flammen ufgange Aafange hän zamischt nume d Dächer gfählt, bis 1808 het d Aalag aber au allme vum Muurwrch verlore, wel s unter anderem fir dr Widerufböu vu Calb bruucht woren isch. Ganz erhalte bliben sin nume di spotgotisch Mareiekapäll un dr 37 Meter hoch romanisch Norddurm (Yyledurm) vu dr Doppeldurmfassad am Weschtzuegang vu dr Basilika. D Lag vum sidlige Gegestuck siit mer an dr freiglaite Grundmuure. Vum Schloss un em spotgotische Chryzgang (1474–1503) stehn no d Umfassigsmuure ufrächt. D Chilche un d Klausur sin nume no in dr Grundmuure erhalte. Im Oschtfligel vum Schloss isch bis 1989 d beriemt Ulme zu Hirsau gwachse, wu dr Ludwig Uhland anne 1829 sy Gedicht Ulmenbaum gwidmet ghaa het.
Syt em frieje 18. Johrhundert bruucht di evangelisch Chilchegmai vu Hirsau di spotgotisch Mareiekapäll as Bfaarchilche. Vu 1888 bis 1892 het dr wirttebärgisch Oberböurot Karl von Sauter si im neigotische Stil neigstaltet. S Weschtwärch, s Netzgwelb un d Farb stammen us sällere Zyt.
Triesenberg
Gschicht
D Trisabärger hän ganz en Dialäkt, will schi es Walservolk sind. Vor 650 Jahr sinsch iz Liachtaschtei igwanderet und händ va da Trisner dr Boda ubercho. Trisabärg ischt ds ersta Mal im Jahr 1378 als Trisnerberg genennd worda. Bis hüt läbend dia Walser ihri Tradition und sind au Mitglied ir Internationala Vereinigung für Walsertum.
Kloster Hirsau
St. Peter un Paul
Vu 1983 bis 1986 isch dr sichtbar Böubstand im Ufdrag vum Landesamt fir Dänkmollbfläg Bade-Wirttebärg photogrammetrisch vermässe wore.
Brione sopra Minusio
Brione sopra Minusio (lombardisch Brion sura Minüs) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Navegna im Bezirk Locarno.
Triesenberg
Religion
Vo dr 2531 Iiwohner sind im Jahr 2000 82,6 % römisch-katholisch gsi und 6,9 % evangelisch-reformiert.
Kloster Hirsau
Hitigi Nutzig
S Chloschter Hirsau isch uffe fir Bsichtige. In dr Nääbegebei wohnt eber o der s het Abdailige vu dr Gmaiverwaltig din. Im greschte Dail vu dr Gebei isch hite s Finanzamt Calb. S Chloschter zellt zue dr landesaigene Monumänt un stoht unter dr Bfläg vu dr Yyrichig Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg.
Brione sopra Minusio
Geografi
Brione sopra Minusio lyt oberhalb vu Minusio am Bärghang mit Blick uf dr Langesee, vier 4 km nordeschtlig vu Locarno.
Kloster Hirsau
Äbt vum Chloschter
* = evangelischi Prepscht un Äbt
Triesenberg
Süschtigs
D Kilcha vam Trisabärg hed en wunderschöna Zwibeltura, ubrigens dr einzig im ganza Land.
Brione sopra Minusio
Gschicht
Brione sopra Minusio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1313 as Briono.
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Brione sopra Minusio isch dr Edy Salmina.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Brione sopra Minusio ghert zum Ticinese.
Waldhausen (Aalen)
Wãldhousa isch å eschdlich vo dr Kärnschdåd glägnr Schdådbezĩrk vo dr Groaßa Krỏesschdåd Ỏla êm Oschdãlbkrỏes en Bade-Wĩrdåbärg, Deidschlãnd.
Geografische Laag
Wãldhousa liggd ouf dr Hochflêch vô derrå eschdlichå Schwäbischå Ãlb, em Hỏrzfäld. Siidlech vo Wãldhousa liggd dr Schdådbezĩrk Äbnåd. Zom Schdådbezĩrk Wãldhousa gheråd näbe em Haobdỏrd Wãldhousa d'Weilr Arlesberg, Beire, Berloe, Braschtelburg, Geiselwãng, Hooeberg und Simmesweiler sowie des Ghefd Néibou.
Oberbayern
Oberbayern isch sowohl a Bezirk (dridde kommunale Ebene) als au oi flächengleichr Regierungsbezirk in Bayern. Oberbayern liegd im Südoschda vom Freischdaads ond grenzd im Süda ond Oschde an Öschderreich, im Nordoschda an Niderbayern ond die Oberbfalz, im Nordweschda an Middelfranka ond im Weschda an Schwaba. Verwaldungssidz vom Bezirks ond Sitz der Bzirksregierung isch Müncha.
Waldhausen (Aalen)
Gschichd
Grãbhiigl ous dr Hãllschdadzeid (cã. 800 bis 480 v. Chr.) dỏedåd draof hen, dãs dii Gägnd vo Wãldhousa breids vo då Kälde bsiedld wãr. Wãldhousa sälbschd isch 1239 ãls (“) Walthusen”) zom ỏrschdå Mãl ỏrwänd worrå. Iibr Schänggungå vo vỏrschiedne Lensmännr isch dr Õrd ãn d'Hỏrschafd Kåpfabũrg ond mid iir ãn Eddengå, wo en 1364 ãn en Deidschỏrdå vrkaofed han. A kleinr Dỏel isch bei Ällwãng bliebe. Dii Härrå vo Eddengå habed abr dennoch d'hoe Obrigkeid b'ãschbruchd. Nach dr Réfỏrmãzion isch Wãldhousa kadolisch bliebå. 1806 isch Wãldhousa zue Wirdåbärg kommå ond håd z'ärschd zom Obrãmd Näres gherd. Bei dem seinr Ouflesong 1938 isch Wãldhousa zom Lãndkrỏes Ååla komma. D'Weilr, wo heid zue Wãldhousa gheråd wared haobdsechlech ällwãngisch ond hen em Ãmd Kochrbũrg ondrschdånda. Zom 1. Januaor 1970 isch Wãldhousa zue Ååla oegmended worrå.
Bolidig
Dr Ỏrdschafdsrad vo em Schdådbezĩrk Wãldhousa håd därzeid 12 Midgliedr mid erra Ãmdszeid vo femf Jår. Dii ledschde Wãl håds béi da bade-wĩrdâbärgischa Kommuãlwåla gäba. Dã isch fõlgndes ber naoskomma:
Dr Ỏrdschafdsrãd isch seid 2014 Michael Thorwarth (Unabhängige Birgrlischd).
Oberbayern
Oberbayern isch oi Bzeichnung für oi adminischdradive Einheid, dera Grenza sich im Laufe der Jahrhunderde mehrfach veränderd han ond koi Rüggsichd uf Schdammes- odr Schbrachgrenza gnomma han. Insbesondere gibd's koin schbezifisch oberbayerische Dialegd. Der Bgriff „Oberbayern“ erscheind zom erschde Mal im Jahre 1255 bei der bayerische Landeschdeilung. Die Ausdehnung war jedoch urschbrünglich oi andere: Der Chiemgau ond die Gegend vo Bad Reichenhall gehörda damals zu Niderbayern. Die Bzeichnung bziehd sich uf die reladive Lag an der Donau ond ihra Nebenflüssa: Schdromabwärds wird Oberbayern gfolgd vo Niderbayern, Oberöschderreich, Nideröschderreich.
Oberbayern isch in Dütschland no Hamburg die Regio mid däm zwoithöchschde Bruddoinlandschbrodugd je Einwohnr. Die Oberzendra in Oberbayern sind (nach Einwohnerzahl gordned) Müncha, Ingolschdadd, Rosenhoim, Freising, Erding, Garmisch-Bardnkircha, Weilhoim in Oberbayern ond Draunschdein.
Seid 1972
Der Regierungsbezirk Oberbayern umfasschd drei chraisfreie Schdädde ond 20 Landchrais:
Chraisfreie Schdädde
Landchrais
Anmerkunga: In der Übergangszeid vom 1. Juli 1972 bis zom 30. Abril 1973 druga vir Landchrais andere Nama:
Bis 1972
Vor der Kreisgebiedsreform am 1. Juli 1972 hadde der Regierungsbezirk sieba kreisfreie Schdädde ond 26 Landkreise:
Chraisfreie Schdädde
Theodor Hünerwadel
Dr Theodor Hünerwadel (* 16. Februar 1864 z Länzbrg; † 4. Juli 1956 z Baasel) isch e Schwizer Archidekt gsi.
Usbildig und Bruef
Dr Hünerwadel het woorschinlig au z Züüri studiert, sicher aber z Berlin und z Dresde. Si erste Boste het er bim Gustav Gull z Züüri ghaa. Won er e Wettbewärb in dr nöie bulgarische Hauptstadt Sofia für e Gsellschaftshuus gwunne het, isch er dört aane. Er het woorschinlig dört au an dr Blaanig vom Parlamäntsgeböid mitgschafft. Us politische Gründ isch dr Bau stecke bliibe, und dr Hünerwadel isch denn uf Wiesbaade und het denn in dr Industriigmäind Oerlikon, wo dennzumol nonig zu Züüri ghöört het, gschafft, bis ass er 1900 Hochbauinspäkter z Baasel worde isch. Dä Boste het er 28 Joor lang ghaa zämme mit em Karl Leisinger, bis er wider, wie vorhär Kantonsbaumäister ghäisse het. Mit däm Ditel het er denn bis 1936 witergschafft. As Amtsläiter het er nid vil äigeni Baute chönne entwärfe, aber e baar sis doch worde, wo Baasel brägt häi, drunder Schulhüüser, Beeder und Uniwersidäätsgeböid. Dr Hünerwadel isch au in e Hufe Kommissione gsässe, bi dr Häimetschutz-, dr Kunstkredit-, dr Tarif-, dr Münsterbau- und dr Friidhofkommission, und isch Juror in vile Briisgricht gsi.
Thrakien (Landschaft)
Thrakie, au Thrazie, isch e Landschaft uf dr östlige Balkanhalbinsle, wo hüte zu de Staate Bulgarie, Griecheland und Türkei ghöört. S östlige Thrakie isch dr öiropäisch Däil vo dr Türkei.
D Iiwooner vo Thrakie hützudaag si im bulgarische Däil vor allem Bulgare, Pomake und Türke, im griechische Grieche und im türkische Balkan-Türke und ethnischi Albaner und Bosnier.
In dr Antike isch s thrakische Gebiet im Süde bis zum Egeische Meer und Propontis (hüte Marmarameer) gange und im Oste bis zum Schwarze Meer. Wo sini Nord- und Westgränze gsi si, wäiss mä nume weenig.
Dr Naame vo dr Regioon chunnt vom Volk vo de Thraker, wo dört um 450 vor dr Zitwändi e Riich ghaa häi.
François Joseph Gobel
Dr François Joseph Gobel (* 27. Dezamber 1731 z’ Kolmer, Owerelsàss; † 24. Hornung 1818 z’ Röschenz, Kànton Bärn) ìsch a elsassischer kàthoolischer Oordapriaschter gsìì, wo Pfàrrer ìm Département Owerelsàss gsìì-n-ìsch. Wahrend dr Frànzeescha Revolüzioon ìsch’r veraidigter Priaschter gsìì.
sii Laawa
Dr François Joseph Gobel ìsch àm 27. Dezamber 1731 z’ Kolmer ìm Owerelsàss uff d’ Walt kumma, àls Suhn vum François-Antoine-Joseph Gobel un vu dr Marie-Thérèse geborena Haus. Sii Vàtter ìsch Mìtglìed ìm Hochhaitliga Root vum Elsàss gsìì. Sii Brüader Jean-Baptiste ìsch kàthoolischer Wäihbischoof vu Bàsel gsìì, un schpeeter konschtitüzionäller Bischoof vu Pàris. Sii àndra Brüader Jean-Jacques Ignace ìsch Domhärr z’ Moutier-Grandval ìm hittiga Bärner Jura worra.
Àm 1. Hornung 1751 ìsch dr Gobel bii da Benediktiiner vun Awerschmìnster ìm Unterelsàss iinakumma. Doo hàt’r dr Oordanàmma Ildefons gnumma. Ar ìsch àm 24. Mai 1755 àls Priaschter gwäijt worra un hàt àm gliicha Tààg siina Friajmass ghàlta.
Vu 1762 bis 1779 ìsch dr Gobel Pfàrrer z’ Sànt Johànn bii Zàwra gsìì, un hàt ìm Kloschter vun Awerschmìnster so wia-n-àn dr Bischääfliga-n-Üniwärsiteet vu Schtroossburi d’ Gotteslehr unterrìchtet. Wahrend dr Frànzeescha Revolüzioon hàt’r àm 16. Àwrìl 1792 dr Ziwila-n-Aid àbglajt un hàt uff Ewersulzbàch bii Màsmìnschter ìm Owerelsàss gwàndelt. Àm 22. Nowamber vum gliicha Joohr hàt ma-n-ìhn àls konschtitüzionäller Pfàrrer vu Nìedersulzbàch gwählt. Obwohl’r veraidigter Priaschter gsìì-n-ìsch, ìsch’r ìm Jüüli 1794 z’ Baffert verhàftet un iigschpärrt worra. Ìm Oktoower 1794 ìsch’r bfräijt worra un ìsch z’ Nìedersulzbàch z’ruckkumma. Àm 22. Septamber 1795 hàt ma-n-ìhn àls Mìtglìed vum Presbyterium vum Owerelsàss z’ Sulz gwählt. Drnooh ìsch’r àm 11. Hornung 1796 Pfàrrer z’ Ewerburnhàuipt ìm Sundgàui worra. Àls Pfàrrer vun Ewerburnhàuipt hàt’r ìm Jüüli 1797 z’ Unteràschbàch àn dr Wàhl vum Àbgoordneter vum Bìschtumm Owerelsàss fìrs Konzil vu Pàris mìtgmocht. Züadam ìsch’r ìm Àwrìl 1796 z’ Unteràschbàch Schtìmmazehler bii da baida Wàhla gsìì, wu ma dr Marc-Antoine Berdolet àls konschtitüzionäller Bischoof vum Owerelsàss gwählt hàt.
Schpeeter ìsch dr Gobel z’ Dälschberg gsìì, wu sallamols zem Frànkriich gheert hàt. Wu dr Klerüs ìm Joohr 1802 umgschtällt worra-n-ìsch, hàt dr Gobel àm 14. Septamber ìm Frànzeescha Konkordàt züagschtìmmt. Ànna 1803 ìsch’r z’ Haidwiller bii Àltkìrich gsìì. Ar hàt nìt fliassend ditsch grädd, àwwer ìsch doch àls Pfàrrer vu Röschenz ìm hittiga Bàselbiat ärnännt worra, wu-n-’r àm 24. Jüüli 1805 s’ Aid àbglajt hàt. Z’ Röschenz ìsch’r àm 24. Hornung 1818 gschtoorwa. Ar ìsch àm 27. Hornung beardigt worra.
Bockenkrieg
Dr Bockechrieg isch e Revolte gsi, wo 1804 uf der Zürcher Landschaft stattgfunde het un in dr Gegend vo Horge bim «Bockeguet» zumene Gfächt gfüert het. Er isch zwüsche dr ufständische Landbevölkerig und eidgenössische Druppe under dr Füehrig vo dr Stadt Züri usdrait worde.
D Usgangssituation
In dr Helvetik het d Stadt Züri ihri beherrschendi Rolle über d Landschaft um d Stadt ume wiitgehend verlore, in dr Mediationsziit het si ihri Asprüch aber wider welle duresetze. Dr Chläi Root, d Kantonsregierig, wo d Mehrhäit us dr Stadt Züri choo isch, het de Zähnt so hööch birächnet, dass er chuum het chönne abglööst wärde; er het Gmäindsautonomii und Gwäärbfreihäit staargg iigschränkt, für d Landschaft en anderi Schueloordnig as für d Stadt welle iifüere – und won er e Huldigungseid uf die neui kantonali Verfassig und uf d Obrigkeit verlangt het, het das s Fass zum Überlaufe bbroocht. In 47 vo 192 Gmeinde isch de Schwur verweigeret worde, und es isch zu Gwaltdate cho.
Dr Verlauf
E Brandaschlag uf s Vogteischloss Wädeschwil am 24. Merz 1804 isch die ersti Chriegshandlig vo de Ufständische gsi. Am 26. Merz hai sich öbbe 500 Ma gsammlet, wo mit eme Zug uf Zürich d Rücknahm vo de neue Gsetz het welle erreiche. Dr Schuester Hans Jakob Willi us Horge isch dr Afüehrer gsi und het si Hauptquartier in dr Tanne bi Schönebärg ufgschlage. Am 28. Merz het dr Oberst Ziegler 1000 Ma Regierigsdruppe und drei stadteigeni Chriegsschiff vo dr Stadt Züri us gege d Landschäftler gfüehrt und het dr Dorfchärn vo Horge vom See us beschosse. Noch Gfächt bi Oberriede, Wädeschwil und in dr Hanegg hai sich d Druppe under em Ziegler zum «Wirtshuus zur Bocke» zruggzooge. D Rebelle hai s Wirtshuus gstürmt, wobii dr Willi verletzt worden isch und dr Kampf het müesse ufge. D Regierigsdruppe hai verlore und hai sich uf Züri zruggzooge.