cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacopo Riccati
Errungeschafte
Er isch vor allem für siini Untersuechige vo Differentialgliichige und d Methoden zur Verchliinerig vo dr Ornig vo Gliichige bekannt.
Dr Riccati het z Venedig gschafft und isch mit vile Wüsseschaftler in Verbindig gschdande. Er het mehreri allgemeini Klasse vo Differentialgliichige undersuecht und Lösigsmethode gfunde, wo vo vile, drunder em Daniel Bernoulli, übernoh worde si. Besundrigs uusfüehrlig het er Gliichige undersuecht, wo noch ihm Riccati-Gliichige heisse.
Familie
Ein vo siine Söhn isch dr Mathematiker Vicenzo Riccati (1707 - 1775) gsi. Dä isch Jesuit worde und isch ä Pionier im Gebiet vo de hyperbolische Funktione gsi. Ä zweite Sohn, dr Giordano Riccati isch dr erscht gsi, wo dr Elaschdizitetsmodul vo Metal gmässe het, 25 Johr vor em Thomas Young, wo däm Modul si Name ge het.
Schriibig vom Name
Dr Name Riccati wird mänggisch falsch Ricatti gschriibe, bsundrigs im Internet.
Wutachschlucht
D Wuètèschlucht isch e kleini Schlucht am nord-öschtliche Rand vom Landchreis Waldshuèt. D Wuètè isch des Flüssle, wo dè Schlucht iren Nammè gää hèt. Si entschtoot us de Guètach un fließt bis in Rhii. D Wuètèschlucht fangt a dè Mündig vo dè Haslach i d Guètach zämme mit dè Wuètè aa, des söll heissè, dass d Guètach ab dört irèn Nammè in Wuètè änderèt.D Wuètèschlucht èndet als Wuètèflüè obberhalb vom Blomegger Wyler.
Geology
D Wuètè un iri Nebbèbäch hèn uff kaum 20 Kilometer Luftlinnièèn nadürlichè Brofylschnitt durch fascht alli geologischè Schichtè vo dè Sûddütschè Schichtschtufèlandschaft ygrabbè, welli sich nõch Nordè hy bis 200 Kilometer wit ufffächered, dört abaer nebbè ènand in Scharè a dè Obberflächi ussstryched. Diè mesozoischè Gschteinsschichtè sin durch d Hebig vom sûdlichè Schwarzwald dütlich schräger gschtellt als suscht (im Mittel 7 %) un gnau dõ vo dè Wuètè dè Reiè nõch angschnittè worrè. Well d Wuètè „nu“ mit rund 1 % Gfälle oschtwärts flièßt, tritt si im Volauf vo dè Schlucht in immer jüngeri, jewyls drübber abglagertè Gschteinsschichtè übber. So isch è durchgängigi Folg vo Gschteinsuffschlüss vom Grundgebirge entschtandè (dõ meischtems Granit) übber s Trias bis zum Jura. Well selli Schicht, wenn si durch Düèfèerosion aagschnittè wörd, jewyls eigètümlichi, zimli unterschydlichi Gländeformè hervorbringt, hèT eini vo dè abwechslungsryschstè un intressanteschtè Schluchtlandschaftè vo Mitteleuropa entschtò könnè. D Schluchtè sin oft übbergangslos in breiti Dalmuldè ygschnittè un sin denn selbscht uss gringer Entfèrnig kaum z eraanè. Diè ganz Hochflächi mit Bõõdorf un Ewèdingè im Sûdè bschtòt wiè d Bertholdsbaar uss Muschelkalch, selli Gschteinsart begleitet d Wuètè au i dè Wutachflüè un drübber usè bis zu dè Mündig vo dè Wuètè. Weschtlich vo dè Bertholdsbaar un wuètèobsi volauft d Schlucht im Schwarzwald-Gneis. I dè Wuètèschlucht cha mò sellen Wechsel dütlich a dè Form un Farb vo dè Dalflankè sää, well dè Gneis rötlich schimmerèt un rundlichi, großi Waggis bildet, wôrend dè Muschelkalch uss wysèm Stei bschtòt un uss scharfkantigè, chlyni Steimöggele im Dalgrund beschtòt. Ebbèso cha mò d Flüè uss Muschelkalch an irè dünnè Schichtè un irem konkavè Dalflankè erkennè.
Sitèdäler un -schluchtè
Well d Wuètèschlucht bis zum Achdorfer Wuètèknüè in Wescht-Oscht-Richtig volauft, chömmet d Däler vo dè linkè Nebbèflüss vo Nordè hèr i d Schlucht, diè sebbè vo dè rächtè Nebbèflüss demmnõch vo Sûdè hèr. In irem unterè Deil sin selli Däler als Schluchtè uusbildet. Dè Wuètèschlucht nõch stossèd d Sitèdäler i dèrrè Reièfolg zu dè Wuètèschlucht dezuè:
Summa summarum hèn d Nebbèschluchtè è Längi vo 17 Kilometer.
Fauna un Flora
I de Schlucht findet mo viili selteni Pflanzä und Viecher, unter anderem au Biber. En bsundre Baum i de Schlucht isch d Stallegger Danne.
Umgebig
Ebedinge, Bonndorf, Stüèhlingè, Texas (Blummbärg), Leffinge un Hifinge sin u. a. d Gmonde drum umme. D Wuètèschlucht isch ä gern bsuechts Wanderparadiis.
Tour de Romandie 2010
Di '''64. Tour de Romandie''' isch e Etapperänne in dr Romandy gsii. S Radränne het vum 27. April bis zum 2. Mai 2010 stattgfunde un isch Dail vu dr UCI World Tour 2010 gsii. Gsamtsiiger isch dr Slowen Simon Špilak wore, wel dr Alejandro Valverde noodregli ab dem 1. Jänner 2010 gsperrt woren isch un iim alli Siig un Blatzierige aberkännt wore sin.
Schwarzer Stein (Randen)
Gschichtè
Dè Schwarze Schtai isch sit annèdubaki dè nördlichschte Gränzpunkt vom schaffhuusischè Hoheitsgebièt. Mit èm Bydritt vo dè Stadt Schaffuusè zu dè Eidgenossèschaft im Johr 1501 hèt au d Karrierè vom Schwarzè Schtai als zuèkümpftigè Gränzschtai von èrè Staatsgränz aagfangè. Uff dè andèrè Sitè vom Schwarzè Schtai hèt sich s Hoheitsgebièt vo dè Fürschtebärger befundè. Sowoll geo- bzw. topographisch hèt sich dè uss dè Sicht vo dè Schaffhuuser un dè Fürschtèbärger zimli entlègene Pungt uff èm Randè obbè als Gränz vom Herrschaftsgebièt durchuus aabotè. D Hoheitsaaschprüch zwǜschè dennè beidè isch bis 1806, un mit èm Land Baddè ab 1806 nit immer subber definyrt gsi. Drum hèt mò 1839 d Hoheitsaaschprüch z Faddè gsschlagè un bis hüt (Stand: 2019) gültig feschtglait. D Schaffhuuser hèn diè Hoche Juschtiz un dè Wildbann übber Epfèhofè abgää. Dõmit isch s Gebièt umittelbar weschtlich vom Schwarzè Schtai a s Land Baddè gangè, un d Gränz uff èm Randè isch als spitzigs Dreiegg voloffè. Nõch èm Bydritt vom Großherzogdum Baddè zum Dütschè Rych isch dè Schwarze Schtai èndgültig vo dè Land- zuè nèrè Staatgränz uffgschtigè.
Fungtion
Nebbè sinèrè Fungtion als Gatterschtai, d. h. Gränzmarkyrig, hèn d Schaffhuuser sellèn Ort bruucht, um Vobannti un vourteilti Vobrecher devò z jagè bzw. uuszwisè.
Infodaflè
Als Ersatz für dè urschrüngliche schwarze odder Gatter-Schtai, wo bi dè Gränzkorrektur 1839 durch èn normalè Gränzschtei ersetzt worrè isch, hèn d Blummbärger è Infodaflè uumittelbar näbbèm Gränzschtai uffgschtellt, wo èn churzè Abriss übber d Hischtory git, un d Legendè vo dè Gränzschtaibeschriftig beinhaaltet.
Sufismus
Bis zum 9. Joorhundert si d Sufis en asketischi Randgrubbe im hütige Irak gsi. Vom 10. Joorhundert aa si süstematischi Handbüecher zum spirituelle Wääg vom Sufi usgarbäitet worde, wo d Nööchi zum orthodoxe Sunnitedum bedoone. Filosofe und Theologe wie dr Ghazali, Suhrawardi und Ibn Arabi häi sie süstematischi Formulierig vo dr Theologii und dr Epistemologii brägt. Im 12. Joorhundert häi sich Sufi-Orde afo bilde, wo au religionspolitischi Funkzione gha häi, under anderem häi si d Volksfrömmigkäit organisiert und d Mission. Dr Sufismus isch historisch äine vo de wichdigste Faktore gsi bi dr Bekeerig vo Nit-Muslime für en Islam.
Spöötistens wo sich d Orde häi afo organisiere, wird en Identifikazion vo Müstik und Sufismus broblematisch, wil sich d Müstik mäistens uf e spezifische Tüpus vo Spiritualidäät beziet, und dr Sufismus vo denn aa aber au uf Instituzione. De Begriff sufiya und tasawwuf stoot dr Usdruck ‘irfān, wörtlig Gnosis gegenüber, mit dr Bedütig vo „Müstik“. S Wort Sufismus wird in Öiropa erst sit em 19. Joorhundert verwändet.
Churwalden
Geographii
Karwòòlda liit 8 km südlich vu dr Kantonshauptschtadt Khûr am Passwäg zur Lenzerheid.
Gschicht
Khiimzelle vu dr Sidlig isch di um 1150 vermuetlich vu de Freiherre vo Vaz gstifteti Prämonstratenserabtei Kloster Karwòòlda, es Tochterkloster vum süddütsche Roggeburg.
Bevölkerig
In Karwòòlda lebed zurziit Iiwohner (Stand ). Die Zahl kann aber innerhalb vu eim Johr stark wariiere. In de Wintermönet stigt d Zahl vu den Iiwohner schnäll aa, wil vili Saisonniers us allne Teil vu Öiropa i de Wintersportbetriib und Hotel gu schaffe khömed.
Politik
Dr Karwòòldner Gmeindvorschtand (Gmeinderat) zäut siebe Metglieder (inkl. Gmeindbräsident). Ralf Kollegger isch Gmeindbräsident (Stand 2010). Mährmals im Johr findät e Gmeindversammlig statt.
Wertschaft
D Gmeinde Karwòòlda bietet e guet usbouti Infrastruktur. In dr Gmeinde git s mehreri Handwärks- und Dienstleischtigsbetrib, e Elektrizidädswärk, Bouundernämige, Fläischdrocknereie un ds Mineralwasserunternääme in Passugg.
Bretagne (Territoire de Belfort)
Bretagne (ditsch Brett oder Bretten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
S Gebiet um Bretagne hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Bretagne ìsch. Bretagne ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Bretagne ghert zem Franc-Comtois.
Lohn SH
Loo (amtlich Lohn) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.
Geografi
Loo isch e Huufedorf uf em Reiatrugge. D Gmeindsflächi umfasst 56,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 35,7 % Wald, 7,4 % Sidligsflächi und 0,4 % sustigi Flächi.
Gschicht
Loo isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1238 als Lône.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,8 % gläge.
Religion
72,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Gmeindspresidentin isch d Vreni Wipf (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 634 Iiwohner 97 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,6 % Französisch und 0,3 % Italienisch.
De hochalemannisch Dialekt vo Loo ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.
Aglasterhausen
Aglasterhausen (sidfränk. Hause oder Aglaschderhause) isch e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Aglasterhausen lyt im nordbadische Chlaine Odewald.
Dr Baan bstoht us 56,1 % Landwirtschaftsflechi, 29,1 % Wald, 13,9 % Sidligsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Aglasterhausen sich zum erschte Mol gnännt wore anne 1137 (1265 Aggleisterhusen, 1278 Agilsterhusen, 1406 Agelesterhausen).
Verwaltig
Aglasterhausen het sich mit dr Gmaine Neunkirchen un Schwarzach zum Gmaiverwaltigsverband „Kleiner Odenwald“ mit Sitz z Aglasterhausen zämmegschlosse.
D Burgermaischteri isch d Sabine Schweiger.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Aglasterhausen ghert zum Sidfränkisch.
Arrondissement Mulhouse
S Arrondissement Milhüüse (frz. Arrondissement de Mulhouse) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Haut-Rhin im Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est.
Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Milhüüse.
Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Norda àn s Arrondissement Dànn-Gawiller un ìm Sìdweschta àn s Arrondissement Àltkirech. Ìm Oschta ìsch dr Rhin d Granz züe Ditschlànd mìt em Regierungsbezirk Friburg z Bàde-Wìrttebari. Ìm Sìda granzt s àn dr Schwizer Kanton Baasel-Stadt un Kanton Baasel-Land
Kanton
S Arrondissement Milhüüse ìsch sit em 1. Janner 2015 ingedäilt ìn àcht Kanton mìt ìnsgsàmt 80 Gmeine:
Kanton bìs 2015
Bìs zem 1. Janner 2015 isch s Arrondissement Milhüüse in niin Kanton mìt 73 Gmeina ingedäilt gsin:
Weißenbach am Lech
Weißabach (amtlich Weißenbach am Lech) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Weißabach likt am gleichnamige Bach an dr Eimindung vom Tãchemer Dal in s Lechdal, am Fuaß vom Gaichtpass. D Nochbergmoanda sin Ehenbichl, Forchach, Hinterhornbach, Höfen (Tirol)Höfen, Nesselwängle, Reutte, Stanzach, Tannheim (Tirol)Tannheim, Vorderhornbach und Wängle.
Gschicht
Weißabach ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1200.
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 1344 Aiwohner sin im Johr 2001 118 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1344 Aiwohner 1281 Daitsch als Umgangsproch aagea, 47 Daitsch und andere Sproche und 16 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Weißabach ghert zum Schwäbisch.
Daniel Bernoulli
Dr Daniel Bernoulli (1700-1782) isch ä Schwiizer Mathematiker und Physiker us der Glehrtefamilie Bernoulli gsi. Er het mit em Leonhard Euler an de Gliichige gschaft, wo hützudag ihri Näme dräge. Dr Bernoulli-Effekt, won er entdeckt het und wo si Name übercho het, isch vo grosser Bedütig in dr Aerodynamik.
Läbe
Dr Daniel Bernoulli isch am 8. Februar 1700 z Groningen in Holland uf d Wält cho, as dr Sohn vom Mathematiker Johann Bernoulli und siiner Frau Dorothea Falkner. Dr Mathematiker Nikolaus II. Bernoulli isch si Brueder gsi, dr Mathematiker Jakob Bernoulli (1655–1705) si Unggle. Won er fümfi gsi isch, isch er mit siiner Familie noch Basel züglet.
Won er sächzähni worden isch, her er z Basel afo Medizin schdudiere und isch 1718 an d Universität Heidelberg. 1719 isch er Ziitlang z Schdroossburg gsi und denn isch er nach Basel zrugg. Dört het er im Johr druf zum Dr. med. bromoviert. Won er vo keinere Universidet än Iiladig übercho het, het dr Bernoulli 1723 ä Schdudiereis nach Venedig gmacht, für zum sich dört biim Schtadtarzt Pietro Antonio Michelotti wiiterzbilde. Währed siinerä Ziit dört as Assischtänt het dr Bernoulli s Charteschbiil Pharo kenneglehrt. Mit emä Büechli über das Schbiil het er si Karriere as Mathematiker agfange, aber mit siine Arbete über d Riccati-Gleichig isch er in ganz Europa bekannt worde.
1725 hai dr Daniel Bernoulli und si Brueder Böschde an dr Akademii vo de Wüsseschafte z Sankt Petersburg übercho. Im Daniel hai wedr d Schdadt, no s Land, no dr Arbetsblatz gfalle, und so isch er 1733, won er chrank worden isch, heim noch Basel cho. Do het er an dr Universität Underricht ge bis zum Ändi vo siim Läbe. 1733 het er dr Lehrschduehl für Anatomii und Botanik bsetzt und und het en zäh Johr schbööter mit em Lehrschduehl für Anatomii und Physiologii usduuscht. Aber 1750 het sich si Draum erfüllt, wo män em dr Lehrschduehl für Physik ge het, wo dr Benedikt Staehelin bsetzt gha het.
Familie und Fründ
Dr Daniel Bernoulli het zimli schlächti Beziehige zu siim Vatter, em Johann Bernoulli, gha. Wo beidi am enä wüsseschaftlige Wettbewärb vo dr Akademii vo de Wüsseschafte z Baris mitgmacht hai und beidi uf en erschden Blatz cho si, het dr Johann si Sohn verschdoosse wil er d Schand nid haig chönne uusschdoh, ass men en mit siim Sohn vergliche haig. Dr Daniel Bernoulli het dä Briis zähmol übercho. Dr Vatter haig au brobiert ihm Daniel siis Hauptwerk, d Hydrodynamica, won er 1738 veröffentligt het, z schdähle und ihm dr Titel Hydraulica z ge. Dr Daniel het brobiert Friide mit siim Vatter z mache, aber dä isch em bös bliibe bis zu siim Dod.
Errungeschafte
Siis erschde mathematische Wärk si d Exercitationes gsi, wo 1724 veröffentligt worden isch und won ä Lösig enthalte het vo dr Riccati Differentialgliichig, wo vom Jacopo Riccati vorgschlage worden isch. Zwei Johr schböter het er as erschde ä zsämmengsetzti Bewegig in Translations- und Rotations-Bewegige deilt. Dr Uufbau isch ähnlig wie im Joseph Louis Lagrange si Méchanique Analytique, wo alli Resultat as Konsequenz vom eim Brinzips, d Energiierhaltig, erschiine.
Denn het er ä Dänkschrift über d Theorii vo Ebbe und Fluet gschriibe, für die het er – zsämme mit em Euler und em Colin Maclaurin – ä Briis vo dr Französische Akademii übercho. Die Schrifte hai alles enthalte, was zu däm Thema zwüsche dr Veröffentligung vom Isaac Newton siiner Principia und de Forschige vom Pierre Simon Laplace entdeckt worden isch.
Dr Bernoulli het vil Artikel über verschiidnigi mechanischi Froge gschriibe, bsunders über Broblem im Zsämmenhang mit schwingende Saite und d Lösige wo dr Brook Taylor und dr d’Alembert gfunde hai. Er isch dr erschd gsi, wo brobiert het ä kinetischi Theorii vo de Gas zu formuliere, und het sä bruucht, für zum s Boyle-Mariotte-Gsetz z erkläre, wo sait ass bi ideale Gas bi konschdanter Tämpratur s Brodukt vom Druck und em Volume konschdant bliibt und wo mit de Näme vom Robert Boyle und em Edme Mariotte verbunden isch.
Dr Bernoulli het 1738 au s Sankt-Petersburg-Paradoxon, wo mit de Gwünnchance in Lotterie z due het, in de Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae beschriibe und erklärt.
Chappuis
Chappuis isch de Familienname vo de folgende Persone:
Plougoumelen
Plougoumelen (bretonisch Plougouvelen) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plougoumelen lyt 12 km vu Vannes un 35 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 56 m iber Normalnull.
Gschicht
Plougoumelen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1219 as Parrochia de Cumelen (1387: Ploegomelen, 1516: Plegomelen).
Verwaltig
vu Plougoumelen isch. Plougoumelen ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Plougoumelen ghert zum Bretonisch.
Torsten Haß
Torsten Haß (* 21. Novämber z Neumünster, Schleswig-Holstei) isch e dütsche Schriftsteller und Bibliothekar. Sis Buech Bibliotheken für Dummies (Oktoober 2019; zämme mit em Detlev Schneider-Suderland) isch e gheime Bestseller gsi i de Biblioteeke: 60000 Exemplare i 15 Monete.
Vrzelends Wärk
(Pseudonym: Kim Godal)
Shapiro-Verzögerung
Wäge dr Shapiro-Verzöögerig gseet s für e Beobachder, wo wit äwägg isch, us, wie wenn sich s Liecht in dr Nööchi von ere groosse Masse langsamer wurd usbräite as mit dr Liechtgschwindikäit. Das stoot mit dr Allgemäine Relatiwidäätstheorii überii. Dr Effekt het si Naame noch em Irwin I. Shapiro überchoo, won en vorusgsäit het.
Dr Grawitazionslinseeffekt, wo s Liecht dur Grawitazion abglänkt wird, cha mit dr Shapiro-Verzöögerig erkläärt wärde. Mä bechunnt en Ablänkig wo äänlig isch wie die bi dr Brächig vo Liecht an Linse us Glaas, wägen ere lokale Änderig vo dr Usbräitigsgschwindigkäit.
Dr Effekt
Für zitunabhängigi Grawitazionsfälder, wo schwach rotiere, bechunnt mä as Nööcherig für d Metrik in Chuugelekoordinate Die Nööcherig cha mä zum Bischbil guet an dr Oberflechi vom ene Stärn verwände, an dr Oberflechi vom ene Näitronestärn, wo seer vil dichter isch und rotiert isch si aber nid so guet bruchbar und es git Abwiichige, wo mä cha mässe. Wemm mä s uf e Stärn aawändet, isch s Grawitazionspotenzial/c², drbii isch m d Masse vom Stärn, G die newtonschi Grawitazionskonstante und c d Liechtgschwindigkäit.
Mit dere Nööcherig cha mä Ablänkig vom Liecht dur Grawitazion as Brächigseffekt interpretiere. Mä muess sich no überlege, was die reali Zit am ene Ruumzitpunkt isch. Mä definiert für en infinitesimals Zitintervall : as die reali Zit oder Äigezit, won e Beobachder am Ruumzitpunkt x misst. Usserdäm muess mä d Lengikontrakzion berücksichtige und d Lengi x nooch bi dr Masse definiere as
Am Rand vo dr Sunne isch und vo do bechunnt mä e Brächigsindex. Dr Effekt isch also im Vergliich zur gwöönlige optische Brächig seer chlii. Dorum isch au dr Winkel vo dr Liechtablänkig im Grawitazionsfäld seer chlii.
D Experimänt
D Liechtverzöögerig isch vom Irwin I. Shapiro im Joor 1964 theoretisch vorusgsäit worde und zum erste Mol 1968 und 1971 gmässe worde. Mä het Radarsignal zur Venus gschiggt, wo dört reflektiert worde si, und daas, wo d Venus sich vo dr Ärde us hinder dr Sunne befunde het, so dass d Radarwälle nooch am Rand vo dr Sunne verbii häi müesse. Am Aafang isch d Mässunsicherhäit no meereri Brozänt grooss gsi. Mä het no mee Mässige gmacht und spööter au Mässige mit Hilf vo Ruumsonde (Mariner, Viking) anstatt vo dr Venus, und d Mässgnauigkäit isch uf 0,1 % gstäigeret worde.
Die genauesti Mässig vom Effekt bis jetz isch 2002 glunge bi dr Konjunkzion vo dr Ruumsonde Cassini mit dr Sunne. Frekwänzmässige im Ka-Band häi s mööglig gmacht, d Shapiro-Verzöögerig mit ere Gnauigkäit vo 0,001 % z bestimme.
Kloster Engelberg
S Chloster Ängelbärg isch e Benediktinerabtei z Ängelbärg im Kanton Obwalde in dr Schwiz. S Chloster isch 1120 vom Konrad vo Sellebüre gründet und mit Mönch us em Chloster Muri besiidlet worde. D Geböid si noch em verheerende Chlosterbrand vo 1729 entstande und ghööre zu de grösste Barockaalaage in dr Zentralschwiz. S Chloster Ängelbärg füert e Gümnasium und verschiideni Bedriib. In dr Chlosterchille befindet sich die grössti Orgle in dr Schwiz.
Gschicht
S Chloster isch sit em Middelalter e baar Mol vo Bränd zerstört worde. Au häi d Pest und bolitischi Händel im Hooch- und im Spootmiddelalter immer wider emol s Ängelbärgerdaal häimgsuecht.
Näben em Mannekonwent isch e Frauekonwent entstande. Die gschichtlige Kwelle verzelle aber nid, öb die bäide Gmäinschafte zämme oder noochenander gründet worde si. S sogenannte Dobbelchloster het bis ins Joor 1615 existiert. Am 18. Februar 1615 isch dr Frauenkonwent uf Sarne züüglet, und s Benediktinerinne-Chloster St. Andreas bestoot au hüte no.
1690 isch s Herrehuus Grafenort im undere Ängelbärger Daal as Erholigshuus für d Äbt und d Mönch entstande. Es wird hüte vom Chloster au für Daagige und Seminar brucht. S Chloster in siner hütige Form isch zwüsche 1730 bis 1745 baut worde.
Noch em Iimarsch vo de Franzose und dr Usrüefig vo dr Helvetische Republik isch dr Abt 1798 zwunge worde, uf d Bsitzrächt über s Daal z verzichte. S ehemoolige Herrschaftsgebiet vom Chloster het sich 1803 zerst em Kanton Nidwalde und denn 1815 em Kanton Obwalde aagschlosse.
In dr Middi vom 19. Joorhundert het dr Turismus aagfange; im 20. Joorhundert isch er zum bestimmende Wirtschaftsfaktor worde. D Gsellschaft isch eso gege Usse offener worde und dr sozial Iifluss vom Chloster het sich verchliineret. Hüte, am Aafang vom 21. Joorhundert, het dr Konwent im Ganze 26 Mitgliider (Stand 2013).
Bildigsiirichdige vom Chloster
In dr Regierigszit vom Abt Frowin isch im 12. Joorhundert e Schribschuel und e Bibliothek entstande. Sit 1851 bestoot d Stifts schuel Ängelbärg, wo zum Chloster ghört, aber sit 2009 vom ene wältlige Räkter gfüert wird. 2001 isch d Stifdig Academia Engelberg gründet worde.
Verscio
Verscio (lombardisch Versc) isch es Dorf i dr Gmai Terre di Pedemonte, wo zum Chrais (circolo) Melezza im Bezirk Locarno vum Kanton Tessin in dr Schwyz ghert. Uf dr 14. April 2013 het Verscio mit dr Nochbergmaine Cavigliano un Tegna zue dr neie Gmai Terre di Pedemonte fusioniert.
Geografi
Verscio ligt nördlig vu dr Melezza am Iigang zum Centovalli, zwüsch em Maggiatal im Oschte und em Onsernonetal im Nordweschte. Nochbergmaine vu Verscio sin vor dr Fusion im 2013 d Gmaine Avegno-Gordevio, Cavigliano, Losone, Maggia un Tegna gsi.
Gschicht
Verscio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Varzio, 1366 Vercio.
Am 22. Septämber 2002 het s e Volksabtimmig gee iber d Fusion vu dr Gmaine Tegna, Verscio un Cavigliano zue dr neie Gmai Pedemonte. Wel d Burger vu s Projäkt abglähnt hän, isch s nit zum Zämmeschluss chuu. Am 25. Septämber 2011 hän d Burger eme neie Fusionsbrojäkt mit Cavigliano un Tegna zue dr neie Gmai Terre di Pedemonte zum 14. April 2013 zuegstimmt.
Virginischer Tabak
Der Virginisch Tabak (Nicotiana tabacum; alemannischi Pflanzenäme) isch e Pflanzenart us der Gattung vom Tabak us der Familie vo de Nachtschattegwächs (Solanaceae). Es isch di wirtschaftlech bedüdenschti Art vo der Tabakinduschtri u wird in ere Vilzahl vo Sorte aboue. D Art isch ursprünglech us der natürleche Chrüzig zwüschem Waldtabak (Nicotiana sylvestris) u em Nicotiana tomentosiformis entstande.
Verscio
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Verscio isch bis 2013 dr Bruno Caverzasio gsi.
Virginischer Tabak
Beschrybig
Der Virginisch Tabak isch e eijährigi Pflanze wo zwüsche 1 bis 3 m höch wird. Si isch a einige Stelle behaart. D Stängle sy dick u sy nume wenig verzweigt. Di grössere Loubbletter wärde über 50 cm läng, d Form vo de Blattspreite isch eiförmig bis elliptisch oder verchehrteiförmig. Gäge vüre sy d Bletter zuegspitzt oder spitzig, a der Basis loufe si am Stängel abe oder sy ufsitzend u stängelumfassend.
D Blüeteständ sy mehrfach verzeigti Rispe. D Blüetestile sy 5 bis 15 mm läng. Der Kelch erreicht e Längi vo 12 bis 18 mm u isch mit em ne 4 bis 8 mm länge, schmalspitzig, uglych gstaltete Chelchzipfel besetzt. D Chelchzipfle sy chürzer als d Kelchröhre. D Chrone isch stiltällerförmig, der Chronsoum isch wyss, pink oder rot gfärb. D Chronröhre isch grünlech-cremefarbig, pink oder rot. D Chronröhre het e Gsamtlengi vo 3,5 bis 4,5 cm u isch im undere Teil 3 bis 5 mm breit. Si verbreiteret sech im obere Teil uf 7 bis 12 mm. Der Chronsoum isch glappet oder füüfeggi. D Stoubbletter sy unglych gstaltet, sitze underhalb vo der Mitti vo der Chronröhre. D Stoubbüütle vo de vier länge Stoubbletter stöh nöch a der Öffnig vo der Chronrohre oder stöh liecht über dene. Ds füfte Stoubblatt isch düütlech chürzer als di andere. D Stoubfäde hei e Lengi vo 2,5 bis 3,5 cm u sy dermit düptlech lenger als der Stoubbüütel. A der Basis sy d Stoubfäde behaart.
Verscio
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Verscio ghert zum Ticinese.
Kultur
Bsundrigs bekannt isch Verscio wäg dr Theaterschuel Accademia Teatro Dimitri (Scuola Teatro Dimitri), wo vom Clown Dimitri im 1975 gründet wore isch, und wäg em Museo Comico, wo sit em Johr 2000 dört im erschte Stock isch.
Virginischer Tabak
Chromosomezahl
Genetisch isch der Nicotiana tabacum tetraploid, er het also vier Chromosomesätze. D Chromosomezahl betreit 2n = 48, sältener 24 oder 96.
Bustrophedon
Bustrophedon (agr. βουστροφηδόν, boustrophēdón "furchwendig") isch en Uudruck wo bruucht werd, wenn imene Schriftstuck d Schriibrichtig bi jedere Zile änderet. S Wort Bustrophedon isch e Zemesetzig us agr. βοῦς, bous "Rind" und στρέφειν, stréphein "wende, umcheere", und maint demit, d Art und Wiis wie mer bim Pflüege noch jeder Furche wende tuet.
Virginischer Tabak
Verbreitig
Me nimmt ah, dass der Virginisch Tabak us em weschtleche Südamerika chunnt, är isch aber scho vor der Enteckig vo Amerika dür e Christoph Kolumbus z Mittelamerika u z Mexiko ygfüehrt worde. Hüt wird d Art wyt kultiviert u isch glägendlech als Kulturflüchtling azträffe.
Bustrophedon
S git zwoo Aarte: Wenn i zwoo Zile immer de Chopf vo de ante an Fuess vo de andere luegt, isch da echt bustrophedon. Falsch bustrophedon sait mer, wenn d Buechstäbe vo zwoo Ziile entweder d Chopf a Chopf liged oder Fuess a Fuess.
Heinrich IV. von Baden-Hachberg
Dr Markgrof '''Heinrich IV. vu Bade-Hachberg''' († noch em 8. Novämber 1369) isch vu 1330 bis 1369 regierede Markgrof vu Hachberg un Landgrof vum Bryysgau gsi.
Bustrophedon
Bsunders im 6.Jh.v. Chr sind meriri altgriechischi und etruskischi Inschrifte bustrophedon gschribe wore. Au i anderne alte Schrifte chömet mengisch bustrophedon gschribni Tegscht vor. So isch de Runestai vom südnorwegische Tune (um 400 n. Chr.) bustrophedon bischriftet.
Virginischer Tabak
Systematik
Der Virginisch Tabak wird innerhalb vo der Gattig (Nicotiana) i di monotypische Sektion Nicotiana gstellt. D Art isch e natürleche, allotetraploide Hybrid, als Elterearte isch enersyt d Nicotiana sylvestris als müetterlechi Elterenart u d Nicotiana tomentosiformis als väterlechi Eltereart ermittlert worde. D Nicotiana tabacum isch widerum di müetterlechi Elterenart vo der Nicotiana × digluta, di väterlechi Elterenart vo däm Hybrid isch d Nicotiana glutinosa.
Heinrich IV. von Baden-Hachberg
Läbe
Dr Heinrich IV. isch e Suhn vum Markgrof Heinrich III. vu Bade-Hachberg un dr Agnes vu Hohenberg gsi.
Virginischer Tabak
Sorte
Der kultiviert Tabak wird meischtens i Gruppe yteilt, di wichtigschte sy:
Heinrich IV. von Baden-Hachberg
Läbe
Wu syy Schwigervater, dr Burkhard vu Üsenberg 1336 gstorben isch, het er syyne zwee uumindige Sihn Johann un Hesso e großi Schuldelascht hinterloo. Dr Heinrich IV., dr Vormund vu däne bede, het derno d Bsitzige an d Stedt Fryybeg un Ändinge verpfändet. Anne 1352 het dr Friedrich von Üsenberg († 1354) wäge däne hoche Schulde d Stadt Känzinge schließli fir 2440 Mark Silber an dr Heinrich IV. verchauft mitsamt dr Herrschaft Kirnburg. Dr Heinrich het d Rächt vu dr Stadt anerchännt, nit aber d Läächeshoheit vu dr Eschtryycher, wu scho syt 1298 bstande isch. Zwei Johr speter isch d Känzinger Linie vu dr Üsenberg uusgstorbe un Känzinge isch derno ganz in dr Bsitz v dr Merkgrofe vu Hachberg ibergange. Wel dr Heinrich s Lääche vum Rudolf vu Eeschtryych nit het welle akzäptiere, het s e Fehde gee wzische ihm un em eeschtryychische Herzog. Anne 1365 het r Heinrich vor em chaiserlige Läächesgriicht gchlagt, s Urdeil het aber d Hoheit vum Rudolf iber Känzinge und Herrschaft Kirnburg bstetigt. Wel dr Heinrich des aber allnonig het welle anerchänne, isch er iber e schließli anne 1366 d Ryychsaacht verhängt wore. D Stadt Fryybeg het vum Chaiser dr Befähl iberchuu, s Bindnis mit Känzinge z lese. 1369 isch Känzinge ändgiltig an Eeschtryych gange.
Eh un Chinder
Dr Heinrich IV. het vor em 29. Mai 1316 d Anna vu Üsenberg († 12. Juli 1356) ghyrote, e Dochter vum Burkard IV vu Üsenberg. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange:
Doppler-Effekt
Dr Doppler-Effekt (sälte dr Doppler-Fizeau-Effekt) isch wenn sich e Signal zitlig stuucht oder deent wääred dr Abstand zwüschen em Sänder und em Empfänger sich veränderet. D Ursach drfür isch dass sich d Laufzit änderet. Dä räin kinematischi Effekt drättet bi alle Signal uf, wo sich mit ere bestimmte Gschwindigkäit usbräite, bi elektromagnetische Wälle wie s Liecht isch s d Liechtgschwindikäit und bi Döön d Schallgschwindikäit. Wenn sich s Signal im ene Medium usbräitet wie zum Bischbil dr Schall in dr Luft, so muess mä dr Bewegigszuestand vo däm Medium berücksichtige.
Bi periodische Signal wird d Frekwänz wo beobachdet wird, hööcher oder niidriger. Wenn zum Bischbil en Ambulanz verbiifaart bedrifft das nid nume d Doonhööchi („iiiiuuuu“) sondern au d Wäggselfrekwänz vo dr Sirene. Wenn d Gschwindigkäit im Verheltnis zur Usbräitigsgschwindigkäit chlii isch, git daas Verheltnis au die relativi Frekwänzänderig \Delta f/f aa. Bim ene reflektierte Signal, wie bim Radar-Doppler und Ultraschall-Doppler, verdobblet sich mit dr Laufzit au d Doppler-Verschiebig \Delta f.
Courgenay
Courgenay isch de Name vo däne Ort:
Lyss
Lyss isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Lyss isch im Jahr 1009 aus Lissa zum erschte Maau gnennt worde.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarberg ghört.
Religion
64,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 18,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 24,0 %, SP 18,0 %, FDP 12,1 %, BDP 11,8 %, GPS 10,7 %, glp 8,8 %, EVP 6,4 %, CVP 1,2 %, EDU 1,9 %, Piratä 1,0 %
Dr Gmeindrat vo Lys besteit us em Gmeindrat (Exekutive) und em Grosse Gmeindrat (Legislative). Gmeindspresidänt vo Lyss isch dr Andreas Hegg (Stang 2021).
D Sitzverteilig vom Grosse Gmeindrat (Stang 2021):
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 10659 Ywohner 85,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,8 % Französisch u 3,1 % Italienisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Lyss ghört zum Hochalemannisch.
Ploéven
Ploéven (bretonisch Ploeven) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Ploéven lyt in dr Nechi vu dr Bucht vu Douarnenez am Atlantik, 20 km vu Quimper un 32 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 96 m iber Normalnull.
Gschicht
Ploéven isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Ploemeuguen (1395 Ploeguen, 1398 Ploemeguen, 1410 Ploeven, 1516 Ploeguen, 1536 Ploeguen Porzay, 1574 Pleveguin). D Nochbergmaine sin Plonévez-Porzay, Cast un Plomodiern.
Verwaltig
vu Ploéven isch. Ploéven ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Ploéven ghert zem Bretonisch.
Partnergmai
🇫🇷 La Chapelle-d'Abondance, Frankrych
Lützelflüh
Lützeflüe (amtlech Lützelflüh) isch en Ywohnergmeind im Verwautigs-Chreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografy
Lützeflüe ligt uf bede Syte vor Ämmi im ungere Ämmitau. Zur Gmeind ghöre d Ortsteil Oberdorf, Ungerdorf, Grüenematt, Ramsei u d Exklave Luterbach un Oberried. D Gmeindsflächi bsteit us 65,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,8 % Waud, 8,9 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Rüegsou, Sumiswaud, Trachsuwaud, Rüderschwiu, Hasli.
Gschicht
Lützeflüe isch zum eerschte Mau im Jahr 1225 aus Lucelfluo gnennt worde.
Im Wyler Ramsei isch bis änds 20. Jahrhundert d Moschterei «Ramseier» gläge.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Amtsbezirk Trachsuwaud ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005
Zue- u Abnahm syt 1850
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,8 % gläge.
Religion
85 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Sprach u Dialäkt
Dr bärntütsch Dialäkt vo Lützeflüe ghört zum Hochalemannisch.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,0 %, CVP 0,7 %, EVP 7,0 %, FDP 5,6 %. GLP 2,7 %, GP 6,4 %, SP 10,9 %, SVP 41,9 %, Suschtigi 7,8 %.
Gmeindspresidänt vo Lützeflüe isch dr Beat Iseli (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Lüt
Z Lützeflüe lige drei bikannti Lüt bigrabe: der Pfarer u Outor Jeremias Gotthelf, der Outor Simon Gfeller und de Bärntütschforscher Emanuel Friedli. Uf d Wäut cho isch z Lützeflüe (im Wyler Ramsei) d Ruth Jörg, langjährigi Redaktorin am Schwyzerische Idiotikon.
Thekla Walker
D Thekla Walker (* 28. März 1969 z Dülmen) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt Mai 2021 isch si bade-wirttebärgischi Minischteri fir Umwält, Klima un Energiwirtschaft.
Lääbe
Bi dr Landdagswahl 2016 het si mit 27,7 % vu dr Stimme s Erschtmandat im Wahlchrais Beblenga gwunne. Bi dr Landdagswahl 2021 het si ire Diräktmandat mit 31,4 % vu dr Stimme chenne verdaidige.
Syt Mai 2021 isch si im Kabinett Kretschmann III bade-wirttebärgischi Minischteri fir Umwält, Klima un Energiwirtschaft.
Buc (Territoire de Belfort)
Buc (ditsch Birr) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Buc ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1196 als Bures (1229: Bus en 1229, 1347: Birr und But, 1427: Bû, zitter 1462: Buc).
S Gebiet um Buc hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Buc ìsch. Buc ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Buc ghert zem Franc-Comtois.
Joseph Haas
Dr Joseph Haas (* 19. Merz 1879 z Maihenge bei Nerdlenga em heidiga Landkreis Donau-Ried vom boirischa Schwôbalendle, † 30. Merz 1960 z Mincha) ischt a deitscher Kombonischt gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Joseph Haas ischt am 19. Merz 1879 z Maihenge em schwäbischa Riis als dridds Kend vo-ma Volksschuellehrer uff d Welt komma. Nôch-em Abidur hôt’r zerscht amôl seim Vadder nôchgeifret ond z Lauenga an dr Donau – ganz en dr Nähe vo seim Hoimetort – an dr dordiga Lehrerbildongs-Ôstalt Pädagogik mit-em Schwerpunkt Musik studiirt. Wia-nr mit sellem Studiom ferdich gwäa ischt, hôt’r da Lehrer-Beruaf ausgiabt. Em Jôhr 1904 hôt dr Haas da Kombonischda Max Reger kennaglernt. Dui Begegnong ischt ganz entscheidend gwäa fir sei weitra beruaflicha Laufbôh. Jetzt hôt’r bei deam Môô, wo dômôls oiner vo de berihmdeschde Musiker gwäa ischt, Privatonderricht gnomma, zerscht z Mincha ond schbäter en Leipzig.
1911 schliaßlich isch dr Haas Kombosizioo-Lehrer am Stuegerter Konservadorium wôrra. Dui Eirichdong hôt-en sechs Jôhr schbäter zom Professor ernannt. 1921 hôt dr Haas zor Minchner Akademie der Tonkunst gwechslet, wo-nr 1925 zom Direktr vo dr Abdeilong Kirchamusik beferdret wôrra ischt. 1945 hôt-en dui Akademii zo ihrem Präsidenda ernannt. Des Amt hôt’r bis 1949 ausgiabt. Schbätr hôt’r sich’s leischda kenna, als freier Musiker zo schaffa.
Am 30. Merz 1960 hôt dr Joseph Haas z Mincha seine Auga fir emmer gschlossa. 81 Jôhr alt ischt’r wôrra.
A Auswahl vo seine Ehronga
Em Alter vo 30 Jôhr hôt dr Haas da Arthur-Nikisch-Preis fir Kombosizioo kriagt. 1952 ischt-em s Grauße Bundesverdinschtkreiz ond 1959 dr Boirische Vrdinscht-Orda vrliha wôrra. Em Lauf vo seim Leaba isch dr Haas au mit-ma Haufa Ehra-Titl, z. B. Ehra-Doktr, Ehra-Präsident, Ehra-Senator, auszeichnet wôrra vo dr Uni Mincha, vom päbschtlicha Instidut fir Kirchamusik, vo dr Hochschuel fir Musik ond darstellenda Kunscht en Stuegert ond vom Deitscha Kombonischda-Verband.
Bedeidong
Obwohl em Haas sei Schaffa hauptsächlich em 20. Jôhrhondert erfolgt ischt, hôt’r niia – em Gegasatz zo de meischde vo seine gleichaltrige Kollega – dui Tonalideet vorlassa, so dass sei Musik au soddiche Leit zuagänglich ischt, wo sonscht mit de moderne Kleng et viil ôôfanga kennet. Drom hend-en au mancha a bissle abfellich da Spitzweg vo dr moderna Musik gnannt. Des soll abr et hoißa, dass dr Haas a Gegner vo dr moderna Musik gwäa wär. Eher ischt s Gegadoil dr Fall gwäa. So hôt’r zom Beischbiil em Jôhr 1924 – zamma mit-em Eduard Erdmann ond em Heinrich Burkhard – dia Donaueschinger Kammermusik-Aufführungen zur Förderung zeitgenössischer Tonkunst (schbäder ombenannt en Donaueschinger Musiktage) grendet. Em Haas sei kombosidorischs Schaffa ischt reacht viilseidich gwäa: Opra, Oradoria, Kandada, Motedda, Messa, Hymna, Liadr, Cheer, Kammermusik ond Klaviirstickla. Bloß a Sinfonii fend mr et ondr seine Kombosiziona.
Stilischdisch isch dr Joseph Haas dr Schbätromandik zuazoordna.
Nôch-em Haas seim Ableaba hend etliche vo seine Bewondrer d Joseph-Haas-Gesellschaft grendet, wo sich zom Ziil gsetzt hôt, s Ôôdenka an sellen Môô ond sei Werk zo pfleaga.
Em Lauf vo seim Leaba hôt dr Haas an Haufa Schialer ghet, zom Beischbiil
DIN 31635
D DIN-Norm DIN 31635 (Umschrift vom arabische Alfabet) isch e Norm für d Dransliterazioon vo dr arabische in die latiinischi Schrift. Si basiert uf dr Umschrift vo dr Dütsche Morgeländische Gsellschaft (DMG) vom Carl Brockelmann und vom Hans Wehr. Si isch 1935 uf em Internazionale Orientalistekongräss z Rom aagnoo worde.
E wääsentligs Merkmol vo dere Umschrift isch s, ass jede latiinisch Buechstabe e bestimmte arabische Buechstabe representiert. Dorum redet mä au von ere Dransliterazioon, ere buechstabedröie Umschrift.
Seeschlacht bei Männedorf
De Seeschlacht bi Mänidorf isch di letschti grossi Schlacht im Alte Zürichrieg gsi. D Zürcher händ am 29. Oktober 1445 uf em Zürisee bi Mänidorf d Schwyzer gschlage gha. En Waffestillstand häds aber erscht im Juni 1446, en Fride 24. August 1450 gee.
Vor de Schlacht
Eidgenössischi Truppe sind über de See is Züripiet inecho und händ Zürcher Dörfer a bedne Ufer agriffe, zum Täil Hüser aazündt und Fälder und Räbbärg verwüeschted. Mängisch isch d Wümmet nume mögli gsi, wänd d Stadt Züri mit irne Chriegsschiff vor em Ufer patrouilliert häd. Das isch i de erschte Phase vom Zürichrieg passiert und häd mit em Chilchbärger Fride am 1. Dezember 1440 ufghört. Rapperschwil isch aber immer no belageret gsi und häd nume überläbt, wils vo Züri über de See versorget worden isch. Schwyz häd versuecht, das zverhindere.
D Schlacht
Am 29. Oktober 1445 sind d Zürcher mit ire ganze Seemacht gäge Rapperschwil ufe zoge, zum die belagereti Stadt es vierts Mal z verproviantisiere. D Flotte isch 12 Schiff gross gsi: Chriegsschiff und Proviantschiff. Chum händ d Schwyzer d Flotte gse, sind s ere entgäge gfaare. Vor Mänidorf isch es zur Schlacht cho. D Schiff sind inenand ine gfaare und händ versucht sich gägesitig Löcher in Rumpf z schüüsse. De Kampf isch lang unentschide plibe. Da sind d Rapperschwiler de Zürcher z Hilf cho mit de bede Bregänzerschiff, wo si am 24. Septämber vo Habsburg-Öschtriich übercho händ. D Schlacht häd bis am Aabig tuured. D Gans vo Schwyz isch verschosse und am sinke gsi. S grosse Chriegsfloss Bär häd kä Pulver zum schüüsse und kä Stäi zum übererüere me gha und sich au gäge Pfäffike zruggzoge. S zwäite Schiff vo Schwyz, de Kiel, häd bis spat in Aabig ine witerkämpft, wäred en Täil vo de Zürcher scho zwüschetine uf Rapperschwil ufe gfaren isch. Erscht wos ignachted gha häd, isch d Schlacht färtig gsi. D Schwyzer händ beträchtlichi Verlüscht gha: vil Verletzti, und sächzä Toti.
Nach de Schlacht
Vo dem Schade häd sich Schwyz nüme erholt. De Chrieg uf em See isch färtig gsi. En Waffestillstand häts aber erscht im Juni 1446 gee, en Fride nach lange und komplizierte Verhandlige am 24. August 1450.
INSEAD
D INSEAD (urspringli: Institut Européen d’Administration des Affaires) isch e privati Wirtschaftshochschuel (Graduate Business School) wu ire Sitz z Frankrych het. Si isch anne 1957 grindet wore un bietet verschideni Studiegäng im Beraich Bedribswirtschaft un Unternämesfierig aa. Si giltet as aini vu dr beschte Management-Universitete uf dr Wält un chunnt regelmäßig uf Spitzepositione in internationale Ranking.
Dr hitig Campus z Fontainebleau isch anne 1969 ufgmacht wore, syt 2000 git s e zweete Campus z Singapur un syt 2010 e dritte Campus z Abu Dhabi.
Tatort: Rot – rot – tot
Tatort: Rot – rot – tot ischt a deitscher Fernsehfilm us dr Krimi-Reihe „Tatort“ us-em Jôhr 1977 vom Reschisseer Theo Mezger. S Drehbuech vorfasst hôt dr Karl Heinz Willschrei. Uruffgfihrt wôrra isch der Film am 1. Januar 1978 em Erschda Programm vo dr ARD. Dô drbei hôt der Stroifa a Eischaltquode vo 65 % ghet.
Handlong
Dr Vorsicherongs-Mademadiker Konrad Pfandler wohnt mit seira wesentlich jengera zwoida Frau Julia ond seim Soh us erschder Ehe en-ra Villa em vornehma Stuegerter Stadtdoil Killesberg. Weil’r en seim fortgschriddena Alder d Julia nemme en jedra Hinsicht zfriidastella kôô, nemmt’r ihre Seidaschbreng mit jonge Manna billigend en Kauf. Em Pfandler sei Soh Uwe leidet ondr dr ibrgraußa Persendlichkeit vo seim Vadder ond schbricht deshalb vorsterkt em Alkohol zua.
Mit dr Zeit krenket da Pfandler aber doch dia Haufa Eskapada vo seira Frau ond des viile Alloisei. Drom fasst’r da Entschluss, des Weib omzubrenga. Damit-em hendrher d Polezei et uff d Schliche komma soll, fasst’r an ganz absurda Plôô: Weil d Julia raude Hôôr hôt, erdrosslet’r zonägscht en kurze zeitliche Abstend zwoi zuafellich ausgwehlde jonge Fraua mit dr gleicha Hôôrfarb. Uff dui Weis will’r d Kribo uff-na falscha Schbur brenga. Zonägscht siht’s au so aus, als kennt’r dô drmit Erfolg han. Dr Kriminalhauptkommissar (KHK) Lutz ond sei Assischdent Wagner, wo dia Vorbrecha uffklära sollet, tippet uff-na Mordserie, wo‘s a Triib-Täter geziilt uff raudhôôrige Fraua abgseha hôt. Dr Vordacht fellt uff da jonga Uwe Pfandler. Aber bald stellt sich’s raus, dass dr sell et dr Merder sei kôô.
Om sei Frau en d Roih vo de Opfer zo brenga, will se dr Pfandler nachts en da Park vom Killesberg locka. Dô drbei gôht’r so vôr: Er ruaft se ôô ond erklärt-ra, er häb bei-ma Schbaziirgang sein Fuaß vorstaucht, se meeg-en doch an dr beschriibena Stell abhola. Kaum ischt-se deet ôôkomma, wuud se vo ihrem Môô erdrosslet. Jetzt aber macht’r an ganz entscheidenda Fehler: aus Angscht vôr deam Seria-Merder hôt sich d Julia nemlich a schwarza Perick uffgsetzt. Dui reißt’r-a raa, nemmt se mit ond vorgreebt se en seim Garda. Wia dr KHK Lutz mit seim Assischdenda beim Pfandler uffdauchet, sehet se, wia em sella sei Hond em Garda an-ra beschdemmda Stell wenslet ond gräbt. Dô drbei stoßet dia Kriminalbeamde uff dr Julia ihr Perick ond kennet uff dui Weis da Pfandler als Merder ibrfihra. Der siht koin Ausweag meh fir s Weiderleaba ond vorschiaßt sich en seim Arbeitszemmer.
Au des muaß noh erwehnt werra
D Ussa-Uffnahma send an de Stuegerter Originalschaublätz dreht wôrra ond d Ennauffnahma en de Studios vom Siddeitscha Rundfunk. Bei seira Fernseh-Premiere am Nuijôhrsdag 1978 hend dean Tatort 26,57 Milliona Zuaschauer ôôgucket, was ema Marktôôdoil vo 65 % entschbricht. Dô drmit isch dui Tatort-Folga de erfolgreichscht, wo bisher ausgschdrahlt wôrra ischt, ond s gheert et viil drzua zo behaupta, dass so a Quode bei dr Viilzahl vo de heidige Programm nia meh erreicht werra kôô.
Meiji-Restauration
D Meiji-Restaurazioon (jap. 明治維新, Meiji ishin) bezeichnet formal d Ernöijerig vo dr Macht vom Kaiser am Aafang vo dr Meiji-Zit. Es het nit nume d Iifüerig vom ene nöije politische Süstem bedütet, wo vo westlige Vorbilder beiiflusst gsi isch, sondern au die völligi Umgstaltig vo dr japanische Gsellschaft.
In dr Politik
Die nöiji Regierig het zwäi Flüügel ghaa, dr nazional-imperialistischi und dr brogressivi, wo inneri Reforme het welle iifüere. Si het dr „Fümf-Paragraafe-Eid“ (五ヵ条の誓文, gokajō no seimon) vorberäitet, wo dr Tenno im Früelig 1868 verkündet het und wo drmit die alti Stände-Gsellschaft abgschafft worde isch und wo drvo redet, ass s Volk emol an dr Regierig bedäiligt wurd. D Japaner häi sich Dütschland zum Vorbild gnoo und 1885 s erste Kabinett noch öiropäischem Muster bildet.
In dr Technik und Wüsseschaft
Japan het uf dr äinte Site Techniker und Wüsseschaftler us em Usland as Berooter und Leerer (o-yatoi gaikokujin) iiglaade, uf dr andere si Studänte in s Usland gschiggt worde zum studiere. 1877 isch d Tōkyō daigaku gründet worde. Dütschi Wüsseschaftler häi in dr Modärnisierig vom Land e groossi Rolle gspiilt, vor allem in dr Medizin, dr Filosofii und dr Jurisprudänz.
Villeneuve-d’Ascq
Villeneuve-d’Ascq isch e Stadt vom Département Nord un Région Hauts-de-France, z Frankriich. Zämme mit Lille, Tourcoing, Roubaix un 86 andre Gmeinde bildet Villeneuve-d’Ascq de Gmeindsverband Métropole européenne de Lille.
Derzyt beherbergt Villeneuve in ihrem städtische Stadion de französisch Fueßball-Ärschtligischt OSC Lille.
Gschicht
In de Nacht vum 1. zum 2. April 1944 het e SS-Division s Massaker vun Ascq aagrichtet. A däm Tag sin 86 Mensche umbrocht worre.
D Trabanteschtadt Villeneuve-d’Ascq isch 1970 gründet worre. D neij Schtadt vereint d Dörfer vun Ascq, Annappes un Flers.
Politik
Birgermeister vun Villeneuve-d’Ascq isch sitter 2008 de Gérard Caudron.
Bildung
In Villeneuve-d’Ascq ligt e wichtigs Universitätsglände, die "cité universitaire". E Uswahl vun de Inschtitut wo dert osässig sin:
Usserdem unterhalte Méteo France un d INRA dert eigeni Forschungsschtützpunkte.
Schtädtpartnerschafte
Villeneuve-d’Ascq het Schtädtpartnerschafte mit folgende Schtädt:
Plouharnel
Plouharnel (bretonisch Plouharnel) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Linzgau
De Linzgau isch e Landschaft im Süde vu Bade-Wirtteberg. Er wird im Süde vum Bodesee und im Oste vu de Schusse begrenzt und goht im Weste uugfähr bis Iberlinge und nerdlich bis gi Pfulledorf.