cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Channio
De Mercurius Channio isch en germanische Gott gsii, wo inere römerzittliche Inschrift gnennt werd. Er werd mitem römische Gott Mercurius gliichgsetzt.
En römische Inschriftestai us de Eifel isch em MERCVRI CHANNINI gwidmet. D Form vom Biiname cha as germanische Dativ vomene n-Stamm bitrachtet werde, so ass de Nominativ *Channio gluutet ha mues. Do de Mercurius bi de Gallier vill miteme Güggel dargstellt werd, cha de Name eventuell »Güggel« bidüüte (westgerm. *hannjo; ; hd. Hahn). Au en Zämehang mitem nordische Gott Hönir isch mögli. Ufgrund vo de Interpretatio Romana chaa agnoo werde, as de Channio e früeni Form vom Wuotan gsii isch.
Mario Fitterer
Dr Mario Elmar Fitterer (* 1937 z Fryburg; † 13. Jänner 2009) isch e dytsche Dichter un Essayischt gsii.
Lääbe
Dr Fitterer isch z Blasiwald ufgwachse. Är het Romanischtik un klassischi Philology studiert un noch em Studium as Rächtspfläger gschafft. Mit syre Frau Angela het er z Biederbach im Elzdal gläbt. No syre Pänsionierig het er no d Senioreuniversitet bsuecht.
Är isch Mitglid in dr Muettersproch-Gsellschaft un dr L’Association Francaise de Haiku gsii un Grindigsmitglid vu dr Dytsche Haiku-Gsellschaft. Derzue isch er langi Johr Schriftfierer vum Elzacher Club Art gsii.
Alexi Decurtins
Sy Vatter isch us der Surselva gsi und sy Muetter us em Surmeir. Er isch z Disentis ufs Gimnasium gange un het de z Züri, z Perugia un z Paris die Romanischi Filology studiert. 1958 het er s Dokterexame gmacht. Drufabe het der Decurtins z’eerscht a der Bündner Kanti z Chur Schuel ggää. Dernäbe het er mit synere Forschigsarbet zu der bündnerromanische Sprooch agfange, und scho gly isch er zum romanische Wörterbuech Dicziunari Rumantsch Grischun cho, won er 1955 bim Andrea Schorta als Redakter gschaffet het und 1975 sälber Scheffredakter worden isch.
1957 bis 1988 het er a der Uni Fryburg Rätoromanisch glehrt.
1962 und 1975 isch i zwöi Bänd s Surselvisch-Dütsche Wörterbuech usecho, wo der Decurtins mit em Ramun Vieli synere Hilf gmacht het. Wo der Alexi Decurtins 1988 bim Dicziunari pensioniert worden isch, het er de s Nöie Surselvisch-Dütsche Wörterbuech zämegstellt. D Lia Rumantscha, wo am Afang no für das Projäkt gsi isch, het sech de schynts nümme dra beteiliget, wil si sech uf die nöji bündnerromanischi Standardsprooch Rumantsch Grischun het welle fokussiere. Em Decurtins sys Wörterbuech isch aber einewäg usecho und het sech guet verchauft.
Iim sys nöchschte Wäärch isch s Lexicon Romontsch Cumparativ, won er zäme mit der Societad Retorumantscha gmacht het. Do drinn tuet er d Wörter vo de verschidene romanischen Idioon verglyche.
Der Alexi Decurtins het mängen Artikel über d Bündner Sprooch und Literatur gschribe. 1991 het men em der Bündner Kulturprys gää.
Eschenbach
Eschenbach isch de Name vo folgende Gmainde:
Gmaindstail:
Eschenbach isch de Name vo folgende Familie:
Eschenbach isch de Name vo folgende Persone:
Eschenbach han au folgendes bedüte:
Lueg au:
Munzen
Munzen (dt. Munshausen, frz. Munshausen) isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 5. Dezämber 2011 het si sich mit dr Gmaine Klierf un Hengescht zue aire Gmai mit em Name Klierf zämmegschlosse.
Verwaltig
Munzen het zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Munzen isch bis Dezämber 2011 dr Emile Eicher. Scheffe sin dr Romain Braquet un dr Mathias Coenjaerts gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.
Gschicht
Munzen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 839 as Muniheistati (1404: Monshusen, 1417: Moinshuis, 1419: Muynshusen, 1527: Muentzhusen, 1598: Muntzhausen).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Munzen ghert zum Moselfränkisch.
Brigach
D Brig oder d Brigach isch de chlinneri Quellfluss vo de Toene. Si het sini Quele im Schwarzwald i de Boor i de Nöchi vo St. George. Noch 43 km flüsst si mit de Breg zäme und bildet ab den d Toene. Drumm haissts: "D Brig und Breg, bringet Toene zweg".
Bsunderhaite
D Quele vo de Brig liget imene Cheller vom ene Buurehoof, sind aber för d Öffetlichkait zuegängli. E Karstquelle im Schlosspark vo Eschinge werd au "Donauquelle" gnennt, obwoll si nume noch e paar Meter i d Brig ine flüsst.
Haus zum Steblin
S Huus zum Steblin isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt an dr Freije Strooss 27, wo dr Schlüsselbärg in die Freiji Strooss iinechunnt. S Huus isch s äinzige Bauwärk us em Spoote Barock an dr Strooss und isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo für d Region vo Bedütig si.
Baugschicht
1396 isch d Liigeschaft vom Ridder Sigermann vo Gundoltzhäim an dr Notar Symund Schällebärg verkauft worde udn für e baar Joorhundert vo aagseene Bürger bewoobt gsi. Woorschiinlig het em dr Apdeeker Nikolaus Bernoulli (1704-1786) 1762 si hütigi barocki Gstalt gee: e Vorderhuus, en Innehoof, e Nordflügel und e Hinderhuus am Schlüsselbärg. An dr südlige Parzällemuuse hets e Verbindigsgang mit Arkaade. Bis 1879 het d Liigeschaft dr Familie Bernoulli ghöört. Dr nöi Bsitzer het s denn lo umbaue und im Bardeer vom Vorderhuus e Laade iigrichdet mit eme Schaufänster us Holz und ere Iigangsdüüre uf d Strooss zue wo vorhär Bööge gsi si. Dr Hauptiigang isch vo denn aa im Flügelbau am Schlüsselbärg gsi, und dä Flügel het e vierte Stock überchoo. 1925 het mä die undere Hoffronte vom Vorder- und vom Hinderhuus abgrisse und dr Hoof überdacht, so dass es mee Blatz für Gschäftsrüüm im Bardeer gha het. Em Hinderhuus het mä e dritte Stock drufbaut und em Hauptgeböid und em Nordflügel e Mansardedach. 1972 isch dr Laade modärnisiert worde und mä het an dr Fassaade im Bardeer wider zwäi Bööge iibaut, wo s hindedraa en Arkade git.
Siebener
Siibener stoot für
Schweizer Backwaren
D schwyzer Becke – sinn – ainer wie de andre – Handwerker. Ob Brot oder Weckli, ob Läckerli was se schaffe isch guet. Se zeiget es im Brotmuseum Ballenberg bi Brienz.
Backware
Blos Vorhandenes wird aazeigt.
B
(in dr Bochselnacht) Sensler Brezeln
Basler Läckerli lueg Läckerli Filering, Filebrood, die Tafle Vögel und die Tafle Zöpf
Z
Zum Anfang
Fuessnoote
Zum Anfang
Hauptschule
Hauptschuel bezäichnet z Dütschland en allgemäinbildendi Schuelform uf Middelstuefe Niwoo, also uf em Level 2 noch dr ISCED-Klassifikazioon vo dr UNESCO. Z Dütschland het sich d Zaal vo de Hauptschuele vo 2008 bis 2018 uf 2'600 halbiert. Vili Bundesländer häi d Hauptschuel as äigeständigi Schuelform abgschafft oder, im Fall vo de Nöije Bundesländer, gar nit erst iigrichdet. Z Ööstriich brucht mä die Bezäichnig nüme: Dört si sit em Schueljoor 2008 d Hauptschuele zerst noodinoo zu sogenannte Nöije Middelschuele umfunkzioniert und im Schueljoor 2020/21 schliesslig in Middelschuele umbenennt worde.
D Hauptschuel as Bildigsgang im dütsche Bildigssüsteem
D Hauptschuel isch e witerfüerendi Schuel und e Bildigsgang im gliiderete Schuelsüsteem vo Dütschland, wo de „Schülerinnen und Schülern eine grundlegende allgemeine Bildung“ vermiddlet.
Si het sich in de 1960er Joor us dr 8-jöörige Volksschuele entwigglet. Si umfasst mäistens d Klassestuefe 5 bis 9 bzw. 10 im Beriich vo dr Sekundaarstuefe I und wird mit em Hauptschuelabschluss (Bruefsschuelrifi) abgschlosse. Si existiert no in säggs Bundesländer as äigeständigi Schuelform. In e baar vo dene Länder gältet si as Reegelschuel, wo vo de Schueldrääger obligatorisch muess aabote wärde und isch gliichzitig au Pflichtschuel, wil alli schuelpflichtige Chinder, wo uf kä anderi Vollzitschuel gönge, uf d Hauptschuel müesse goo. Noch em dütsche Statistische Bundesamt het s im Schueljoor 2015/16 z Dütschland 3'946 Hauptschuele mit 567'174 Schüeler gee – im Schueljoor 2004/2005 si s no 5'195 Hauptschuele mit 1,08 Millioone Schüeler gsi.
Korntal-Münchingen
Korntal-Menchenge (amtlich Korntal-Münchingen) ischt a Stadt em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Korntal-Menchenge leit em Strohgäu nordweschtlich vo Stuegert.
Vo dr Gmarkong send 62,1% Landwirtschaftsfleche, 9,5 % Wald, 27,7 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Korntal-Menchenge gheret d boede gleichnamige Stadtdoel.
Gschicht
D heitich Stadt ischt entstanda durch dr Zammaschluiss vo dr Stadt Korntal ond dr Gmoed Menchenge. Korntal ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1297, Menchenge 1130.
Verwaltong
Korntal-Menchenge ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Korntal-Menchenge ischt dr Joachim Wolf.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Korntal-Menchenge ghert zom Schwäbisch. Korntal ischt a Aufnahmeort vom Sprochatlas vo Nord-Bade-Wirttebärg gwea.
Breg
Quèllè
Si het iri Quèllè in èrè Höchi vo, welli sechs Kilometer nordweschtlich vo Furtwangè im Mittlerè Schwarzwald lyt. Iri Quèllè lyt i dè Nöchi vo dè Martinskapellè, au Donauquèllè gnennt, si isch als Naturdenkmòl gschützt. D Quèllè lyt öppè 100 Meter südöschtlich vo dè Wasserscheidè Rhy/Donau (dè großè europäischè Wasserscheidè). Jensits devò, abber nu öppè 900 Meter entfèrnt, entschpringt d Elz, wo i dè glychè Tallängi znägscht entgegègsetzt nõch Nordè flièßt un spôter i dè Rhy mündet. Well d Breeg, ußer dè längscht Quèllfluss vo dè Donau z sy, au mit èm Yzugsgebièt von 291,2 km² dè wasserrychschte Quèllfluss vom zweitgröschte europäischè Strom isch, wörd iri Quèllè hûdrographisch als Urschprung vo dè Donau (Donauquèllè) aagluègt.
Volauf
S Dal vo dè Breeg isch im oberschtè Abschnitt, wo Katzèschteig tauft wörd, è dütlich vo eiszitlichè Gletscher gformtes Dal mit uuffallend gringem Gfälle. A irè Ufer dominyrd è Landschaftsbild, wo vo großè Schwarzwaldhööf brägt isch. Zwischè dè Städt Furtwangè un Vöörèbach flièßt d Breeg in èm breitè un öppis dichter bsidelten Dal nõch Oschtè, dennõch gòòts südöschtlich grichtet durch è einsams Walddal, entlang gòòt è Strõß un d Trassè vo dè einschtigè Breegdalbaan, wo hüt èn Radwäg isch. Kurz vor Hammerysèbach-Bregèbach mündet d Linach unterhalb vo dè Linachdalschperri un im Ort denn i dè durch sini zwei großè Obberläuf wichtige, sèlbscht abaer nu kurze Breeg-Zuèfluss Hammerbach, bi Bryylingè mündet dè Röthèbach mit èm Kirnbärgsee. Dört un witer übber Hifingè bis Donaueschingè flièßt d Breeg schu ußerhalb vom Schwarzwald durch è breits un offenes Dal i d Hochflächi vo dè Baar.
Mündig
Nõch 46,2 Kilometer flüüsst si z Eschinge vo rächts mit de Brigach zämmè un bildet ab dört d Donau. Vo dõher chunnt dè Merkschpruch: D Brigach un d Breeg bringè d Donau zweeg.
Hardt (Landschaft)
D Hardt isch d Bezeichnig von ere Landschaft am mittlere Oberrhii zwüsche Raschtatt und Schwetzinge. De Name het d Region vom Wald, wo einisch s ganze Gebiet prägt het und teilwiis au hüt no prägt. De ehemols durchgängigi Hardtwald wird hüt vo Karlsrueh unterbroche und in en südliche und en nördliche Hardtwald unterteilt. D Hardt wird im Oschte vom Kraichgau und witer im Süde vom Schwarzwald iigränzt, im Weschte goht d Hardt bis an d Gränze zwüschem Hoch- udn em Tüüfgschtad am Rhy.
Zienken
Zienke (amtlich Zienken) isch e sitem 1. Dezember 1971 politisch zue dr Stadt Neiburg am Rhi ghörigs Dorf mit eweng iber 900 Iwohner im bade-württebergische Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald.
Alemannisch
Zienke ghört ursprünglich zum hochalemannische Dialektgebiet.
Geographischi Lag
Zienke lit noch am Rhi, zwische dr Kernstadt vu Neiburg im Süde un Grisse im Norde. Öschtliche Nochberort isch zue Mille ghörig Hiegele.
Politik
Zienke het anderscht wie Steinestadt un Grisse kei eigeni Ortsverwaltig. Eimol in dr Wuche het e Ussestell vu dr Stadtverwaltig z'Zienke Sprechstunde.
Mittelbergheim
Mìttelbarige (frz. Mittelbergheim, dt. Mittelbergheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Mìttelbarige ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1255 àls Berckheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Mìttelbarige ìsch. Mìttelbarige ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìttelbarige ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Puzieux (Moselle)
Puzieux (ditsch 1915–18 un 1940–44 Püschingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Puzieux ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1277 àls Puzeuz. S Dorf ìsch ìm Drissgjehrige Kriej gschlìsse un ufgan worre. Ìm Johr 1661 ìsch s Gebiet züe Frànkrich kumme. Puzieux ìsch ìm 18. Johrhundert wìderufgeböit un näi bsìdelt worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Puzieux ghert zem Lorrain.
Lichtenwald
Lichtewald (dt. Lichtenwald) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Lichtewald uf em Schurwald. Nochbergmoede send Balmerschweiler em Weschte, Reichebach em Side, Eäberschbach ond Uigne em Oschte, Schorndorf em Norde ond Wẽnderbach em Nordweschte.
Gmoedsgliderong
Zue Lichtewald gheret d Ortsdoel Hegelohe ond Thomashardt.
Gschicht
Lichtewald ischt entstande am 1. Januar 1971 dur d Fusion vo Hegenlohe ond Thomashardt.
Verwaltong
Lichtewald hot sich mit dr Gmoene Balmerschweiler, Haochdorf ond Reichebach zom Gmoeverwaltongsverband Reichebach mit Sitz en Reichebach zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Ferdinand Rentschler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Lichtewald ghert zom Schwäbisch.
Liste der Seen in der Schweiz
I de Liste vo de Schwizer Seeje sy Seeje mit erer Flächi vo über 1 km² sortiert ufglischtet. Es zellt di gsammti Flächi vom See, also au wänn er nöd ganz i de Schwiz isch. D Rekordzahle sy jewyls fett aggää.
D Spycherseeje sy hier nid ufgfüert.
Misery-Courtion
Misery-Courtion (patois [a mijəˈri], [a kurtjɔ̃]; tüütsch Miserach) isch a politischi Gmiin im See/Lac im Kanton Fryybùrg, Schwyyz. D Gmiin isch zum 1. Jenner 1997 entstanne dür d Fusion va de Gmine Misery, Courtion, Cormérod ù Cournillens.
Geografi
Misery-Courtion liit ùf, 9 km nordweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg öschtlich vam Chandon. Zue de Gmiin Misery-Courtion ghööre Misery (tüütsch Miserach), Courtion (tüütsch Curtion), Cormérod (tüütsch Kormerat) ù Cournillens (tüütsch Kurlin). Va de Gmiinflechi si 75,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 17,8 % Waud, 6,1 % Sidligsflechi ù 0,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Misery-Courtion si Courtepin, La Sonnaz, Belfaux, Grolley ù Belmont-Broye im Kanton Fryybùrg ù Avenches im Kanton Waadt.
Gschicht
Misery isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1176 aus Misirie, Courtion 1138 aus Cortiun.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 16,6 % gläge.
Religion
77,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 10 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1232 Yywoner 86,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 9,3 % Tüütsch ù 4,3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 18 va de 1232 Yywohner ggredt.
Dichyonire du patué dë Banye
Der Dichyonire du patué dë Banye isch es Wörterbuech vo der Mundart i der Walliser Gmeind Bagnes.
vo wo ass es chunt
Bagnes, wo uf Düütsch Bangis heisst, lyt im öschtliche Dransetal im Underwallis. Es isch eini vo de flächemässig gröschte Gmeinde vo der Schwiiz, und es het im längzogne Tal es paar Döörffer und Wyyler; d Gmeindverwaltig isch z Le Châble.
I däm abglägne Bärgtal, wo druus kän guete Pass in es anders Tal übere lauft (d Stross zum Gross Bärnhardspass uf Itaalie lyt im Nochbertal), het sich der alt wälsch Dialäkt, won e Variante vom Frankoprovänzalischen isch, bis is zwänzigschte Joorhundert no als läbigi Umgangssprooch chönne hebe. D Sproochkönner säge, es sig en bsunders altertümliche Dialäkt vo der frankoprovänzalische Sproochgruppe vo de Savoier Mundarte. Das basst zu der Gschicht, wo s Dransetal bis anne 1475 zum savojische Chlooschter Saint-Maurice ghöört het. Die französischi Minderheitesprooch Savoyard het me scho sit em 19. Joorhundert zimli guet erforscht.
vom Buech synere Gschicht
Und drüü Sprochwüsseschaftler vo der Uni Nöieburg, d Glossaire-Redakter Raphaël Maître us em Wallis und Eric Flückiger vo Nöieburg und d Gisèle Pannatier us Evolène, sind vierzää Joor lang dra gsi, em Casanova sys Material wüsseschaftlich azluege und für d Redakzioon z büschele. Vo der Uni uus isch d Verantwortig für die grossi Sach bim Andres Kristol und der Federica Diémoz glääge. Me het z Nöieburg s ganze Wortmaterial in e EDV-Datebank ufgnoo; bi dämm Teilprojäkt sin dr Raphaël Maître, der Jean-Claude Bliss un d Dorothée Aquino derby gsi. Anne 2019 isch s ticke Buech vom Dichyonire truckt usecho.
Es bringt uf meh weder tuusigzwöihundert Syte Informazioone zu öppe füffzäätuusig Mundartwörter und Baniser Fluernääme. D Wörter wärde uf Französisch und nach iirere Härkumft etimologisch erkläärt; es het Hiwys uf die bassende Artikel bim Glossaire des patois de la Suisse romande und bim Französischen etimologische Wörterbuech.
D Lüüt vom Mundartverein im Banistal, wo Y Fayerou heisst, händ de Nöieburger Redaktoore ghulfe; es sind der Roger Besse vo Sarreyer, der Léon Bruchez vo Lourtier und der Francis Baillifard vo Bruson und no anderi gsi. S nötige Gält füre Truck isch dank der Gmeind und em Kanton Wallis zämechoo.
Im Buech het’s näbe de yläitende Woort vom Bangiser Gmeindpresidänt Eloi Rossier, em emeritierte Nöieburger Profässer Andres Kristol, em Glossaire-Diräkter Yan Greub, em Jean-Pierre Deslarzes und de Redaktoore es Kapitel zum Lääbe vo de Lüüt, wo früener für s Projäkt öppis sind go mache, und im Hauptteil s Lexikon Patois-Französisch und no wyteri Abschnitt zu der Bangiser Mundart und iirere Grammatik. Vo verschidene Sache het’s Bilder i däm Band.
s Wäärch
Der gannz Titel vom Buech isch:
Rakringen
Rakringe (lothrìngisch; frànzeesch Racrange, ditsch Rakringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rakringe lijt eschtlich vun Morhange uf re Heche zwìsche 229 un 283 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Rakringe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 826 àls Racheringa in pago Salnise (1181 Raikeringe).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rakringe ìsch. Rakringe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rakringe ghert zem Rhinfrankisch.
Pius I.
Dr Pius I. (* z Aquileia (?); † 155 (?) z Rom) isch Bischof vu Rom (140/142(?)–155 (?)) gsii.
Im Kanon Muratori wird dr Hermas, dr Autor vum Wärch Dr Hirt vum Hermas, Brueder vum Pius I. gnännt. Wel dr Hermas e Sklav gsii isch wird aagnuu, ass au dr Pius e Sklav gsii sei. Är soll z Aquileia as Suhn vum Rufinus uf d Wält chuu syy. Är heb d Santa Pudenziana böue, no dr Iberliferig di eltscht Chilche vu Rom. Speter wird er as Märtyrer gnännt, aber doderfir git s kai historischi Beleg. Vylmol wird er dr erscht richtig Bischof z Rom gnännt.
Christine Deschaumes
D Christine Deschaumes isch e ehmoligi franzesischi Schauspiileri. Im dytsche Sprochruum isch si vor allem bekannt wore dur ihri Roll as Fleur de Marie in dr Färnsehserie Les mystères de Paris (dt. „Die Geheimnisse von Paris“). Syt ihre Hochzyt haißt si Christine Dorcet-Deschaumes.
Uusbidlig un Beruef
Vu 1976 bis 1978 het z Lyon si Schauspiil studiert an dr École nationale supérieure des arts et techniques du théâtre (ENSATT) un vu 1978 bis 1981 an dr Ecole Nationale Supérieure d'Art Dramatique z Paris.
Pius I.
Dr Pius het si vor allem mit dr frieje Gnoschtiker usenander gsetzt, vor allem mit em Valentinus, em Cerdon un em Marcion, wun er as Häretiker exkommuniziert ghaa het. Är soll d Bstimmig erloo haa, ass d Oschtere alliwyl an eme Sunntig soll gfyyrt wäre. Di wenige Brief unter sym Name hän si as Felschige rusgstellt. Sy Feschtdag as Hailge isch dr 11. Juli. Sy Name bedytet: dr Frumm (latynisch)
Christine Deschaumes
Uusbidlig un Beruef
D Christine Deschaumes het 27 Johr lang as Film-, Theater un Färnsehschauspiileri gschafft, Ändi 2002 het si mit dr Schauspiilerei ufghert.
Vu April 2001 bis Dezämber 2005 isch si stellverdrättendi Burgermaischteri vu dr Gmai Romainville gsii. Am Atelier International de Théâtre Blanche Salant het si vu Septämber 2004 bis Juni 2008 as Lehreri gschafft.
An dr Savoirpsy - École de formation en psychothérapie het si vu 1998 bis 2002 e dreijehrigi Uusbildig in analytischer Relaxotherapy gmacht un ab 2010 e dreijehrigi Uusbildig in Gstalttherapy an dr Ecole Parisienne de Gestalt. Syt Jänner 2004 schafft si as sälbständigi Gstalt- un Relaxotherapeuti.
Nothalten
Nuutelt (frz. Nothalten, dt. Nothalten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Nuutelt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1195.
Verwàltung
vun Nuutelt ìsch. Nuutelt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nuutelt ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rangierbahnhof Limmattal
Der Rangschierbaanhof Limettaal isch e grossi technischi Alaag vo der SBB im Limettaal. Das technische Sischteem, wo bis anne 1978 bout worden isch, gilt wyt über d Schwiiz use als eine vo de grööschte Rangschierbaanhööf vo Öiropa.
Däm Baanwäärch sys riisige Gleisfäld lyt uf em Bode vo de Gmeinde Spreitebach im Kanton Aargau und Dietiken im Kanton Züri. Es bruucht öppe ei ganze Kwadratkilometer. Drüü Gwässer flüssen under de Gleis dure: d Reppisch, der Spreitebacher Dorfbach und der Bach, wo us em Dietiker Niderfäld chunt und bi Silbere in Spreiteibacher Dorfbach ymündet. Für d Gleis het d SBB töörffe d Sptreitebacher Underzälg und d Middelzälg und s Dietiker Moos verboue. Wäg em Bou vom Güeterbaanhoof und vo der Verbindigsstrooss vo der Hauptstross im Limettaal zu der Autobaanuuffaart uff d A 1 und uff Ötwil übere, het me d Kantonsgränze im Fäld usse ganz nöi usgrichtet.
Bi de Baanhööf vo Kilwange-Spreitebach und vo Dietike zweige d Gleis zum Rangschierbaanhof vo der Baanlinie durs Limettaal ab. S Gleisfäld isch grad uf der Süüdsyte vo dere bedüütende Ysebaanlinie, wo d Züüg vo Basel und Bäärn uff Züri drüberfaare.
Uf em Rangschierbaanhof lueget d Division Infrastruktur vo der SBB füre gsamt Betriib, und d SBB-Dochterfirma SBB Cargo macht der Rangschiervercheer. Uf em Hauptfäld, wo vieresächzg Gleis näbenand het, wärde d Güeterzüüg zämegstellt, wo je nach Zyyl gäge Weschten und gägen Oschten us em Baanhof usefaare. Für d Stüürig vom Betriib het der Baanhof zwöi Stellwäärch.
I der nöischte Zyt gits bi der SBB Plään, bim grosse Baanhoof au no en Umschlagplatz für Kontäiner hiiztue.
Herecura
D Herecura oder Aerecura isch e keltischi Göttin gsii, wo vor alem i de Decumates agri vereert woren isch. Verainzelti Inschrifte findet sich aber au z Slowenie, z Rumänie, z Italie, in Südfrankriich und aini sogär z Algerie.
Vereerig
D Herecura werd öppe föfzee Mool i Inschrifte gnennt, aimol zäme mitem römische Gott Dis Pater, wo nochem Julius Cäsar vo de Kelte vereert woren isch: »D Gallier rüemet sich, si stammet ali vom Dis Pater ab und da öberlifert d Druide, seget si.«. En Inschrift us Mautern nennt d Aericura Juno Inferna zäme mitem Pluto Jupiter Infernus (lat. infernus »underirdisch«). Ufschlussriich isch no e Inschrift us Thibilis: TERRAE MATRI ERACVRAE MATRI MAGNAE IDEAE »a de Erdmuetter Eracura, de Grosse Muetter vom Berg Ida«, womit si mit de phrygische Göttin Kybele gliichgsetzt werd.
Vo de Herecura sind öppe zwanzg Darstelige bikannt, mengisch elai, mengisch mitem Dis Pater. Si cha sitze oder stoo und het maist e Fruchtchorb. Devo chömet sibe us Bad Cannstatt und drai us Rotteburg.
D Herecura cha ahand vo dene Zügnis as e chthonischi Göttin und Erdmuetter bitrachtet werde, wo nöd nu Lebe git sondern au Lebe ninnt. Ales chunnt us de Erde und goot zu de Erde zrugg.
Name
De Name isch i vill verschidnige Forme öberliferet: Herecura, Heraequra, Aericura, Aerecura, Aeracura, Erecura etc. und s git bis jetz o nonöd e Düütig, wo vo de Meerhait anerchennt werd. Asprechend isch d Dütig as kelt. *Eri-kūrā »Vermehreri« (< *peri-kōrā).
Löchgau
Lechge (amtlich Löchgau) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Lechge leit weschtlich vo dr Enz ond nerdlich vo Biedge-Bissenge.
Vo dr Gmarkong send 56,7% Landwirtschaftsfleche, 24,7 % Wald, 17,5 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Lechge gheret s gleichnamig Dorf, dr Weiler Weißenhof ond s Gheft Petershöfe.
Gschicht
Lechge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1147.
Verwaltong
Lechge hot sich mit dr Stadt Beesge ond dr Gmoede Fraededaal, Gemmrige, Hesge, Mõndelse ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Lechge ischt dr Robert Feil.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Lechge ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Jagst
Dr Naame
Dr Naame Jagst isch zum erste Mol 768 as Däil vom Gaunaame Jagesgouwe (Jagstgau) noochgwiise. 1024 wird Jagas erwäänt und 1371 Jagst. Dr Uursprung vom Naame isvh vorgermaanisch, vermuetlig keltisch, s -t am Ändi isch erst in dr spootmiddelhochdütsche Zit draa ghangt worde. Er wird zur indogermanische Wortwurzle *ieg- gstellt, wo Iis bedütet. D Jagst wäär also dr chalt, iisigi Fluss. Dr Naame isch mänggisch au Jaxt und Iaxt gschriibe.
Kloster Altenryf
S Chloschter Alteryf isch e Zisterzienserabtei im Kanton Frybùrg.
Es ligt in ere Flusschlaufe vo de Saane öppe föifehalb Kilometer südweschtlich vo de Stadt Frybùrg uf em Gmeindsbann vo Hauterive.
Gschicht
Gstiftet worde isch s Chloschter Alteryf vom Wilhelm vo Glâne i de Zyt zwüsche 1132 und em Joor 1137. Däm sis Gschlecht isch kurz vor em Usstärbe gsi und so het er s Chloschter mit em Grundbsitz usgschtattet und so chönne verhindere, dass s Gebiet an d Zähringer gfalle wäär. Deene het nämli di nöchi Schtadt Frybùrg ghört.
Gweiht worde isch s Chloschter am 25. Februar 1138, und im Johr 1142 het de Papst Innozänz dr Zwöiti d Gründig gsicheret. S Muetterchloschter vo Alteryf isch s Chloschter Cherlieu z Frankrich gsi, es Tochterchloschter vo Alteryf isch Chappel am Albis im hütige Kanton Züri.
S Chloschter isch ab 1157 unterem Schutz vo de Zähringer gstande, und es het durch vill Schänkige Güeter in de Region übercho.
Anne 1848 het dr Kanton s Chloschter ufghobe un drno im Huus s Leererseminar ygrichtet. Sid 1939 isch wider e Benediktinerkonvänt im Chloschter.
5. Oktober
Dr '''5. Oktober''' isch dr 278. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 279. in Schaltjohr), dodermit blybe no 87 Däg bis zum Änd vum Johr.
Affing
Affing (bairisch Affing) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Affing leit am Weschtrand vom Donau-Isar-Hügelland am Affinger Bach.
Vo dr Gmarkong send 67,3% Landwirtschaftsfleche, 19,3% Wald, 11,6% Sidlongsfleche ond 1,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Augsburg, Rehling, Aindling, Hollenbach, Aichach, Obergriesbach ond Friedberg.
Gmoendsgliderong
Zua Affing gheret d Ortsdoel Affing, Anwalting, Aulzhausen, Bergen, Frechholzhausen, Gebenhofen, Haunswies, Katzenthal, Miedering, Mühlhausen ond Pfaffenzell.
Gschicht
Zom 1. Juli 1972 ischt Haunswies zua Affing eigmoedet worde, zom 1. Mai 1978 Anwalting, Aulzhausen, Gebenhofen ond Mühlhausen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,2 % gleäga.
Religion
91 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,5 % evangelisch.
Verwaltong
Affing ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Affing ischt dr Markus Winklhofer.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Affing ghert zom Mittelbairisch
Andreas Vollenweider
Andreas Vollenweider (* 4. Oktober 1953 z Züri) isch e Schwyzer Musiker, Komponischt un Arrangeur vo Entschpannigsmusik un Suite, wo hauptsächlich vo de Harfe bschtimmt sin.
Läbe
Scho im Vollensweider si Vadder Hans zellt zue de fuehrende Organischte z Europa. Er isch in ere künschtlerisch vilsytige un inschpirierende Umgäbig ufgwachse un het sich als Autodidakt zuem Multiinstrumentalischt entwickelt.
Mit 22 Johr het er agfange d Harfe z schpiile un het si eigeni Schpiiltächnik entwickelt. Er het s Inschtrument nach sine Bedürfnis modifiziert, do drbii isch di elektro-akustischi Harfe entschtande.
Zallererscht het de Vollenweider für Film-, Theater- un Fernsehproduktione komponiert. In de 1970er-Johr het er denn mit René Bardet im Ensemble Poesie und Musik mitgwirkt. Drbii sin viil beachteti Vertonige vo Dichter wie Heinrich Heine un François Villon entschtande.
Si erschtes Album "Eine Art Suite in XIII Teilen" isch 1979 in de Schwyz veröffentlicht worde un gilt als "Wiege des Vollenweider-Sounds".
Im Johr 1984 isch ihm mit sinem Album "White Winds" glichzitig de Schprung in d amerikanische Charts in de Kategorien Pop, Klassik un Jazz glunge.
Si Solowerk schtoht im Schpannigsboge zwüsche Jazz un New Age - zerscht mit Inschtrumentalmusik, schpöter au Vokal.
Schlacht bei Freiburg im Breisgau
Derwyylscht em Drissigjährige Chrieg isch es am 3., 5. un 9. August 1644 zue dr Schlacht bi Friiburg im Briisgau chumme. D Schlacht zwische dr Bayere under em Franz von Mercy un dr Franzose under dr Marschäll Condé un Turenne het drei drei Däg duurt und giltet als die verlustriichst vum ganze Chrieg.
D Schlacht het unentschide mit dr Bewahrig vum status quo gendet.
Usgangslag
E franzesisch-waimarischs Entsatzheer vu 10.000 Mann under em Turenne, wo uf em Batzeberg bi Pfaffewiiler, 10 km sidli vu Friiburg glääge isch, het nit in d Kampfhandlige iigriffe, wil's dr Belagerer zahlemässig ditli underläge gsi isch. De Turenne het statt däm uf d Verstärchig under em Condé gwartet, wo in Gwaltmärsch vu bis zue 30 km pro Dag us em 250 km entfernte Verdun aagruckt si. Si isch aber erst am 2. August iitroffe.
Kampfhandlige
S franzesisch Heer isch underem Kommando vum Condé gstande und isch mit no ebba 16.000 Mann so starch wie die kaiserliche Truppe gsi. Es het scho am 3. August, also ohni dr Truppeverstärchig e Erholigsphase z genne, versuecht, dr strategisch wichtig Schimberg bi Ebringe iznämme. Dem si westliche Usläufer, s Bohl, circa 3 km Luftlinie nerdlich vum franzesische Lager uf em Batzeberg entfernt, het dur si Lag d Kontrol vum sidwestliche Zuegang zum 7 km Luftlinie nordestlich vum Bohl glägene Friiburg ermeglicht. Uf em Bohl hen sich doher kaiserlich-bayerischi Truppe verschanzt. D Usgangslag fer d Franzose, wo fer ihri schlechti Kampfmoral berichtigt gsi si, isch extrem schwirig gsi, wiil si en relativ steile Berg hen miesse ufwärts erstirme (e lährbuechmässigs Uphill battle), derwyylscht d Bayere iber dr Schimberg uf relativ ebene Wäg vum 4 km estlich glägene Hexedal un ihrene Uffangstellige uffem Lorettoberg (dertemool no Schlierberg gheisse), fer Noochschub hen sorge chenne. Einewäg isch's dr Agriiffer under sehr hoche Verlust (yber 1100 Mann bi de Franzose) glunge, s Bohl iznämme. Die kaiserliche Truppe hen sich aber, ooni dass d Franzose s gmerkt häi, iber dr Schimberg in ihri Uffangstellige uf dr Lorettoberg zruckziege chenne.
Starcher Räge – un dur des nasses Schiesspulver – het no am 4. August e Fortsetzig vum franzesische Agriff unmegli gmacht, so dass dr Bayere Zitt gnue blibe isch, ihri Uffangstellige z sichere un z verstärche. Am 5. August hen no wiider Kampfhandlige stattgfunde, wo d Franzose dr Lorettoberg vum Hexedal un au vu Weste agriffe hen. Gliichwohl dass d Franzose under grosse Verluste bayerischi Stellige hen innämme chenne, isch ihne d Eroberig vum Lorettoberg versait blibe un si hen, nochdem witteri Chämpf ernait dur starchi Rägefäll fer mehreri Däg verhinderet worre sin, am letzte Champfdag, im 9. August, ernait schweri Verlust hinämme miesse. D Bayere hen Friiburg halde chenne. Wil währendem gsamte Summer in un um Friiburg Chrieg gherrscht het un die umligende Derfer un Felder grossi Verwiestige hen erliide miesse – bzw. die franzesische Soldate d Nahrigsreserve vu de Region langsam leerplinderet gha un viilfach bloss verbrennti Erde hinterlo hen – hen die agriffende Franzose usserdäm mit immer gressere Noochschubproblem z chämpfe gha. So isch bispilswiis s Rossfueder chnapp worre. D. h. d Region isch am Afang vum August 1644 churz devor gstande, d Truppe mit ihre Dierer nimmi länger versorge z chönne. (immerhi ebba 30000 Mann). Noochdem iber 6000 Mann dot oder champfunfähig gsi sin, hen sich d Franzose – noochdem si sich zum Siiger erchlärt gha hen – ins Elsiss zruckzoge, wo si besetzt gha hen. Dr Mercy het dr Bfehl erhalde, Friiburg z halde un nit noochz'setze. Dr franzesisch Kardinal un de facto Regierigschef Mazarin isch iber die hoche Verluste, wo numme zue dr Zementierig vum Status Quo gfiert hen, entsetzt gsi. Dr Condé isch – noch em Friedrich Schiller – degege vu dr Verlust wänig beidruckt gsi: „Ei einzigi Naacht in Paris, het mer ihn sage here, git meh Mensche s Läbe, wie sälli Aktion detet het“ (Friedrich Schiller, Gschicht vum Drissigjährige Chrieg).
Umittelbari Uswirkige uf d Bevelcherig
In dr Folg vu dr Belagerig un denn vo dr Schlacht, sin d Friburger Vorstädt un mehreri Chlester, wo vor dr Stadt gläge sin, zerstert worre. D Iwohnerzahl vu Friiburg isch derwyylischt em Drissigjährige Chrieg in insgsamt fimf Belagerige vu 14.000 anno 1618 uf ebba 2000 Mensche anno 1648 zruckgange. Fer d Bewohner vu dr Ortschafte um dr Schimberg un Batzeberg sin d Uswirkige no verheerender gsi. Die schwedische Truppe, wo fer ihr Grausamkait berichtigt gsi sin, hen scho 1638 in dr Region gwietet un hen dertemool die männlich Bevelcherig vu Chilchhofe (15 km sidli vu Friiburg am Sidend vu Batzeberg un Hohfirst gläge) massakriert: Si hen si im Chilchhofer Schloss bi lebendigem Liib trottet. Au 1644 isch's Los vu dr Bevelcherig sehr hert gsi. 10.000 Mann un ihr Tross uf em Batzeberg hen miesse versorgt werre, dezue die bairische Truppe, wo ebba gnau so gross gsi sin. Die Truppe hen sich des liicht gmacht: Si hen eifach d Gegend plinderet. E mehmonatigi Truppekonzentration in ere Region het doher fer mehreri Johr verbrennti Erd hinderlo.
Lueg au
Zittdafele zum Drissigjährige Chrieg
Sundgau
Dr Sunngau (dt. Sundgau) isch e Landschaft em Süde vom Elsass, nach bim ditsch-schwyzerisch-franzeeschem Dreyeckländli. Es bezeichnet de Landstrich zwische Basel, Milhüse und Beffert (Belfort). S Regionalzentrum isch Altekirich (Altkirch).
Dr Namme, wo scho im 9. Johrhundert vorchunt, isch durchsichtig: Sundgau stoht fier Gau im Süde.
D Höjelandschaft isch vu landwirtschaftliche Tätigkeite un Dorfstrukture präjt. Klimatisch het dr Sunngau wäje dr guet 100- bis 200 Meter höjere Lag nit die gliichi Vurteile wie d Rhinewene. So isch dr Winbäu inzwische witgehend verschwunde. Gwannnamme wie dr Rebberg bi Altekirich zeije awer, dass äu im Sunngau frieher Winwirtschaft triwe worre isch.
D Region isch johrhundertelang untr habsburgischer Herrschaft gsin, awer – bis uf Milhüüsa, wo als freii Stadt zue dr Schwiiz ghört het – am End vum Drissigjährige Krieg im Weschtfälische Friide 1648 an Frankriich gfalle.
Dr wichtigscht alemannisch Dichter üs em Sundgaü isch dr Nathan Katz.
Durch dr Sunngau verlauft d Dialektgrenze vu Niideralemannisch (Elsässerditsch) un Hochalemannisch.
1982
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Maria Aurèlia Capmany
D Maria Aurèlia Capmany, wo am dritten Augschte 1918 z Barcelona uf d Wält cho und am zwöiten Oktober 1991 gstoorben isch, isch e katalanischi Schriftstelleri, Politikeri und Feminischti gsi.
Si isch d Dochter vom Volchskuntler und Autor Aureli Capmany gsi. Nach iirem Studium vo der Filosofy z Barcelona het si in iirere Stadt am Inschtitut Albéniz Schuel ggää.
D Capmany isch als vilsytegi Autoori bekant woorde. Si het Romään, Verzelligen, Essay, Chinderbüecher, Memoire, Theater und Dräibüecher für s Radio und s Färnsee gschribe. 1959 het si d Theaterschuel Escola d’Art Dramàtic Adrià Gual gründet. In es paar vo iirne Wäärch goots um d Stadt Barcelona, und i vilnen andere ums Lääbe vo de Fraue.
Si het vil Schriften us anderne Sprooche is Katalanischen übertreit.
Anne 1976 isch si derby gsi, wo me die politischi Partei Partit Socialista de Catalunya gründet het.
D Maria Capmany isch e Zyt lang d Presidänti vom P.E.N.-Klub vo Kataloonie gsi.
Rahlingen
Rahlinge (lothrìngisch; frànzeesch Rahling, ditsch Rahlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Rahlinge lijt ìm Vallée d’Altkirch ìm Bitscher Lànd, àm Ìwergàng zem Krumme Elsàss uf re Heche zwìsche 234 un 366 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Nordvogese. D Nochbergmeine vun Rahling sìn Montbronn ìm Oschte, Bining ìm Norden un Schmittviller ìm Weschte. Ìm Sìde granzt d Gmein àn dr elsassisch Kanton Sarre-Union.
Gschìcht
Rahlinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1150 àls Radingen (1316: Raldingen, 1594: Rollingen, Raullingen, 18. Jh.: Rauling, 1755 Raling, Rahlingen, 1779: Rhâling).
Ìm Johr 1794 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Bìs ànne 1837 hàt dr Nochberort Schmittviller züe Rahlinge ghert. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rahlinge ghert zem Rhinfrankisch.
6. Oktober
Dr '''6. Oktober''' isch dr 279. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 280. in Schaltjohr), dodermit blybe no 86 Däg bis zum Änd vum Johr.
Montagny FR
Montagny (patois [a mɔ̃taˈɲi, a mɔ̃taˈni]; tüütsch Montenach; alem. Munte) isch a politischi Gmiin im Broye im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Montagny liit ùf ), 4 Kilometer oschtsüdöschtlich va Payerne ùber em Tal va de Arbogne. Zue de Gmiin Montagny ghööre Montagny-les-Monts (tüütsch Montenach-Berg oder Ober-Montenach), Montagny-la-Ville (tüütsch Montenach-Stadt oder Montenach), Cousset, Mannens, Grandsivaz, Villarey, Tours, Les Arbognes ù Le Grabou. Va de Gmiinflechi si 58,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 33,3 % Waud, 7,6 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Montagny si Belmont-Broye, Ponthaux, Noréaz, Prez-vers-Noréaz, Corserey ù Torny im Kanton Fryybùrg ù Payerne ù Corcelles-près-Payerne im Kanton Waadt.
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2000 entstane us de Fusion va de Gmiine Montagny-les-Monts ù Montagny-la-Ville, zum 1. Jenner 2004 isch Mannens-Grandsivaz yygmiindet choo. Montagny isch zum eerschte Maul gnamset choo im 12. Jh. aus Montaniacus.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,3 % gläge.
Religion
77,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 11,1 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 173 Yywoner 91 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 5,1 % Tüütsch ù 3,9 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 15 va de 1762 Yywohner ggredt.
Belisama
Vereerig
A de Göttin Belisama (ΒΗΛΗΣΑΜΙ) het en Segomaros en Hailige Hain (nemeton) gstiftet und da inere Inschrift verebigt und e latinischi Inschrift setzt d Belisama mit de Minerva gliich. Baid Inschrifte stamet us Südgallie.
De Name vo de Göttin chunnt au i Ortsnäme vor, us de Antiki öberliferet isch nume e britannischi Flussmündig Belisama (Βηλίσαμα).
Reichsfeld
Risfald (frz. Reichsfeld, dt. Reichsfeld) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Risfald ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1323.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Risfald ìsch. Risfald ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Risfald ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Ligurien
Ligurie (italiänisch Liguria) isch e Region vo Italie.
Geografischi Laag
Ligurie erstreckt sich nur am im ene schmale Küstestreife entlang am Ligurische Meer. Im Weste liit Frankriich, ganz im Oste d Toskana. Im Norde wird Ligurie dur d Seealpe und de Apennin begränzt. Det gränzt Ligurie a d Regione Piemont, Lombardei und Emilia-Romagna.
Präsidialrepublik
E Präsidialrepublik isch e Staat, wo d Staatsform von ere Republik het und wo dr Präsident Staatsoberhaupt und gliichziitig Regierigscheft isch. Formal wird dr Präsident in ere Republik für e festgleiti Ziit gwehlt und si Macht isch von ere Verfassig oder dur Traditione begränzt.
E Diktatur isch kei Präsidialrepublik, au denn nit, wenn sich der Diktator as Präsident lot lo bezeichne oder e Parlament ernennt, wo vom ihm abhängig isch.
Ligurien
Gschicht
De Name Ligurie chunt vo de vorrömische Ligurer. Im 3. Jahrhundert v. Chr. isch Ligurie under römischi Herrschaft cho. Währed de Kaiserziit isch Ligurie e Region vom römische Italie gsi, scho damals mit de Hafestadt Genau als Mittelpunkt. Im Mittelalter het de liguirischi Küstestreife zur Republik Genua ghört, ere Seemacht im Mittelmeer und im Schwarze Meer.
Präsidialrepublik
E typischi Präsidialrepublik isch d USA und au anderi Staate wie z. B Kenia hai es präsidentiells Regierigssystem. Frankriich het es semipräsidentiells Regierigssystem, wil s dört näben em mächtige Präsident au e Ministerpräsident git.
Candlebox
Candlebox isch e US-amerikanische Rockband us Seattle, Washington. Sie isch im November 1991 vom Sänger Kevin Martin und Schlagzueger Scott Mercadozerscht zerscht underem Name "Uncle Duke" gründet worde. Schpäter sind de Gitarrist Peter Klett und de Bassischt Bardi Martin dezuecho, und de Bandname isch i "Candlebox" gaenderet worde, inschpiriert dur es Lied vo de Band "Midnight Oil". Candlebox isch uf Tour gange, mit Bands wie Living Colour, Flaming Lips, Our Lady Peace, Rush, Rollins Band und Metallica. Sie sind bim Woodstock Festival 1994 debi gsi und uns sind mehrmals ide "David Letterman Show" uftretet.
Ligurien
Gschicht
Wo d Republik under em Iifluss vom Napoleon undergange isch, isch 1797 die Ligurischi Republik gründet worde. 1805 isch sie wieder ufglöst worde, und s Territorium isch Frankriich aaglideret worde. Nach em Wiener Kongräss isch Ligurie wichtig gsi für s Königriich Sardinie-Piemont, wo 1861 im Königriich Italie ufgangen isch. Im 19. Jahrhundert isch d Bevölkerig vo Genua aber immer no republikanisch orientiert gsi. Im Revolutionsjahr 1848 isch es drum zu republikanische Urueh cho.
Candlebox
Gschicht
1993 isch Candlebox vo Maverick Records en Plattenvertrag abote worde. S'sälber betitlete Debütalbum isch im gliche Jahr veröffentlicht worde, als erschti Single isch "Change" uf de Markt cho. E Platzierg i de Nordamerikanische Charts isch aber erscht mit de zweite Single "You" erreicht worde. De grossi Durchbruch isch denn mit em Lied "Far behind" (US #18) cho. S'Alubum "Candlebox" isch über drü Millione Mal verchauft worde, usserdem ischs ide USA vier Mal mit Platin uszeichnet worde.
Ligurien
Gschicht
S hüttig Ligurie isch, wie die andere Regione «mit Normalstatut», 1970 as italiänischi Region ggründet worde.
Candlebox
Gschicht
Im Herbscht 1995 isch denn s wesentlich härtere Album "Lucy" usecho. "Lucy" isch mit Gold uszeichnet worde und hed nur knapp d'Top Ten verpasst. 1997 hed de Schlagzeuger Scott Mercado d'Band verlah und isch dur de frünerigi Pearl Jam-Schlagzueger Dave Krusen ersetzt worde.
S'dritte Album "Happy Pills" isch 1998 veröffentlicht worde und isch meh im Stil vo ihrem Debütalbum gsi. D'Platte hed sich verglichswis schecht verchauft und heds nöd id Charts gschafft. Au di uskopplete Singles "It’s alright" und "10,000 Horses" sind nöd sehr oft im Radio gspiilt worde. De Bardi Martin hed sich 1999 genauso wie de Dave Krusen vo de Band verabschiedet, sie sind dur de Shannon Larkin (Ugly Kid Joe, Godsmack) und de Rob Redick ersetzt worde.
Nachdems ide Plattfirma Unstimmigkeite geh hed, hed sich Candlebox im Jahr 1999 ufglöst. D'Bandmitglider hend sich ide Zwüscheziit um ihri Soloprojekt kümmeret, unter anderem hed de Sänger Kevin Martin "d'Hiwatts" und de Gitarrist Peter Klett d'Band Redlightmusic gruendet.
Sibe Jahr später, mit de Veröffentlichung vo "The Best of Candlebox"(Rhino/WEA), hend sich die vier Gründigsmitglieder vreinigt, für e Tour dur knapp 70 amerikanischi Städt. 2007 hends denn namal e Tour dur d'USA geh. Inzwüsche hed de Adam Kury de Platz vom Bardi Martin am Bass überna. Im November 2007 isch Candlebox bi de "Silent Majority Group" unter Vertrag gna worde. S'neue Abum "Into the Sun" isch am 22. Juli 2008 ud amerikanischi Markt cho. Z Europa isch es vorerscht nur als Import erhältlich. Im September wird ide USA a zudem na d'DVD "Alive in Seattle" erschine.
Studio-Albe
D'Daten vo de Veröffentlichung und d'Uszeichnunge für Verkaufszahle beziehnd sich uf d'USA.
Mischa Wyss
Dr Mischa Wyss (* 10. Novämber 1983 z Oute) esch e Bärner Mondart-Chansonnier ond Kabarettescht.
Wärdegang
1983 z Oute uf d Wäut cho, het am Mischa Wyss sini lyrischi Karriere scho früeh met em Verfasse vo Samichlausvärsli aagfange. Im Louf vo de Primarschueu het er die mit wytere chlyne verbale Wärch fortgsetzt. Nach em Omzog es Basubiet, won är d Sekondarschueu ond s Gymnasiom absolviert het, het er glehrt Kybord schpele on het HipHop-Tegscht verfasst, won er zo säuber komponierte Beats performt het.
1999 het är met em Gwenn vom e ne Literaturprys e Meileschtei vo sinere literarische Karriere erreicht.
2004 esch är nach Bärn zoge, won är a der Uni es Johr Psychologie schtudiert het.
Denn esch er för es paar Mönet nach Marokko greiset. I der dörtige Kontemplation send die erschte Chanson-Tegscht entschtande, won är nach sinere Röckchehr nach Bärn vertont ond, met em nöi glehrte Gittareschpöu begleitet, vortreit het. Inschpiriert dorch d Chansonnier vo sinere Chendheit het so de Mischa Wyss zo sinere ureigene Usdrocksform gfonde.
Die am Aafang vor auem em Fröndes- ond Familiechreis vortreite Wärch händ grosse Aaklang gfonde, so dass är sech denn e chörzischter Zyt ou met Uftrett be Openmiks (Iischtiger Bönine) en Bärn e beachtete Name gmacht het ond schpöter denn aus Schpeziaugascht vo dene iiglade worde esch.