cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eduard Seidler
Lääbe un Wirke
Anne 1984 isch dr Seidler mitgmacht bi dr Grindig vu dr Historische Kummission vu dr Dytsche Gsellschaft fir Chinder- un Jugedmedizin, wun er e Forschigsarbet zum Schicksal vu jidische Chinderdekter in dr Zyt vum Nationalsozialismus derfir durgfiert het. Iber 750 Biografie sin doderfir erschlosse wore. Doderby isch unter anderem dytli wore, ass si au d Fachgsellschaft gärn zum Kompliz gmacht het, indäm si iri jidische Mitglider uusgschlosse het.
Dr Seidler het si bsundersch fir di medizinisch Uusbildig un d Entwicklig vu dr Medizinethik yygsetzt. Vu 1979 bis 1981 isch er Prodekan bzw. Dekan vu dr medizinische Fakultet z Fryburg gsii. Zeh Johr lang isch dr Seidler Mitglid vum Advisory Committee for the Medical Education vu dr Europäische Kummission gsii. Vu 1983 bis 1990 isch dr Seidler Vorsitzer vu dr Ethikkummission vu dr Landesdekterchammere Bade Wirttebärg gsii un vu 1988 bis 1992 Bresidänt vu dr Akademy fir Ethik in dr Medizin.
Bad Friedrichshall
Bad Friedrichshall ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bad Friedrichshall leit an dr Mendonge vo Jagst ond Kocher en dr Necker. D Nochbergmoede vo Bad Friedrichshall send Neckarsulm, Untereisesheim, Bad Wimpfen, Offenau, Gundelsheim, Neudenau, Neuenstadt am Kocher ond Oedheim.
Vo dr Gmarkong send 59,8 % Landwirtschaftsfleche, 7,3 % Wald, 28,4 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Bad Friedrichshall gheret d Stadtdoel Duttenberg, Hagenbach, Jagstfeld, Kochendorf, Plattenwald ond Untergriesheim.
Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstanda em Johr 1933 durch dr Zammaschluss vo Kochendorf und Jagstfeld. Jagstfeld ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 767 em Lorscher Codex, Kochendorf em Johr 817.
Verwaltong
Dr Schuldes vo Bad Friedrichshall ischt dr Timo Frey.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bad Friedrichshall ghert zom Sidfränkisch.
Katrin Bauerfeind
D Katrin Sybille Bauerfeind (* 21. Juli 1982 z Oole ) isch e dütschi Journalistin, Färnsehmoderatorin bi private und öffentlich-rächtliche Sänder, Entertaineri, Buchautorin und Schauspileri.
Läbe
D Bauerfeind isch als Einzelchind z Oole ufgwachse, wo si au s Abi gmacht het. Vo 2003 bis 2007 het si Technikjournalismus an de Hochschuel Bonn-Rhein-Sieg z Sankt Augustin studiert und het mit eme Diplom abgschlosse.
Währed em Studium isch si bimene Casting im Oktober 2005 für di täglichi Internet-TV-Sändig Ehrensenf under 20 wytere Bewärberinne usgsuecht worde. Vo Novämber 2005 bis Juni 2007 het si Ehrensenf moderiert. D Sändig het 2006 de Lead Award i de Kategory WebFeature des Jahres, de Grimme Online Award i de Kategory Kultur und Unterhaltig und de Publikumspriis gwunne. Am 29. März 2007 het d Bauerfeind i de Kategory people de New Media Award übercho. Währed irere Zyt bi Ehrensenf isch si usserdäm für de Radiosänder 1 Live tätig gsi.
Iren erste Färnsehuftritt het si im Februar 2007 gha. Für 3sat het si s tägliche Berlinale-Journal moderiert. Nachhär sind Uftritt i de Sändige TV total (Pro Sieben) und Harald Schmidt (ARD) dezuecho.
2008 und 2009 het si fürs ZDF d Berlinale-Eröffnigsgala und Priisverleihig moderiert. Äbefalls 2008 und 2009 isch si inere Reisesändig vo 3sat z gseh gsi, wo als Wettränne vo Berlin uf Moskau bzw. vo Ljubljana uf Istanbul konzipiert worden isch.
Währed de Fuessball-EM 2008 het si im ZDF d Sändige Schweiz von A bis Z und Österreich von A bis Z moderiert und di beide Länder humorvoll vorgstellt. Am 2. Juni 2009 het si vor de Europawahl die Sändig EU von A-Z usgstrahlt worde, i dere d Moderatorin di Europäischi Union präsentiert het. Am 28. Novämber 2010 isch uf 3sat die Sendung Deutschland von A-Z gloffe, wo für ne Grimme-Priis i de Kategory Unterhaltig nominiert worden isch.
Am 3. Oktober 2008 het si bi 3sat de Themetag ausgeSCHLAFEN moderiert. D Bauerfeind het deby usprobiert, wie sich Schlafmangel uf de Körper uswürkt. Für das isch si 24 Stunde vor dr Ufzeichnig wach gsi und het währed 24 Stund live moderiert. D Zueschauer hend s Experimänt übers Internet chönne mitverfolge.
Im Mai 2011 het si mit irere Moderation bi de Verleihig vom 7. Henri-Nannen-Preises für Schlagziile gsorget. Für syni Antwort uf e Fraag vo de Katrin Bauerfeind uf de Bühni isch em Gwünner i de Kategory Reportage de Priis nachträglich aberchännt worde.
I de Sändig 3 nach 9 vom 14. Mai 2010 isch sie als Co-Moderatorin debii gsi. Vo März 2008 bis Dezember 2011 het si auf Radio Eins bim rbb im Wächsel mit de Anja Goerz d Sändig Eine Stunde Zeit für die Wuchezytig Die Zeit moderiert und 2011 bis 2013 het ZDFkultur di 14-täglichi Sändig Bauerfeind 28:30 zeigt. Das isch d Langversion vo de Interviews für ires Magazin Bauerfeind gsi. D Sändig isch immer 28 Minute und 30 Sekunde lang gsi. Am 26. August 2013 het si mit em Ingo Zamperoni d Politshow ''Überzeugt uns! Der Politiker-Check'' im Erste moderiert. Von April 2014 bis Dezember 2016 war sie Protagonistin der bei 3sat ausgestrahlten Sendung Bauerfeind assistiert.... Im August 2014 het si mit em Jan Böhmermann, de Palina Rojinski und em Jan Köppen drü Probesändige vo de abgsetzte Comedy-Sändig Was wäre wenn? bei RTL moderiert.
Syt März 2018 het d Bauerfeind en Podcast under em Titel Frau Bauerfeind hat Fragen. Syt Februar 2019 moderiert si d Talkshow Bauerfeind – Die Show zur Frau bim MDR und One. Am 23. September 2019 het de Streamingdienst Joyn di ersti Staffle vo de Comedy-Färnsehserii Frau Jordan stellt gleich. D Katrin Bauerfeind spilt d Hauptrolle als Gliichstelligsbeufträiti. Bi Pro Sieben moderiert si d Finalrundi vo de Quizsändig Wer stiehlt mir die Show?, wo syt Aafang 2021 lauft.
Höchenschwand
Höcheschwand (IPA: ; amtlig "Höchenschwand") isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg.
Geografischi Lag
Höcheschwand litt uff durchschnittlig 1015 Meter über NHN uff me Hochplateau im Naturapark Südschwarzwald zwüschem Albdal und em Schwarzadal. Höcheschwand lyt uff enem Bärgrugge, wo nõch em gröschte und högscht glegene Ort benamst isch, em Höcheschwander Bärg. D Entfernig zu Waldshüet-Dienge isch etwa 20 Kilometer. D Gmeind isch als heilklimatischer Kurort im südlige Hochschwarzwald staatlig aerkännt.
Gmeindeglyderig
Zu de Gmeind Höcheschwand mit Amrigschwand und Diefehüsere, friehner selbständigi Gmeinde, ghöre 13 Dörfer Höf und Hüser.
Zu de ehemolige Gmeind Amrigschwand ghöre s glychnamige Dorf, Amrigschwand, Attlisberg, Ellmenegg, Segale und Strittberg, s Ghöft Lynegg (Schürhof) und d Hüser Steirüsche.
Zu de Gmeind Höcheschwand in de Gränze vo vor de Gmeindereform vo de 1970er-Johr ghört numme s Dorf Höcheschwand.
Zu de ehemolige Gmeind Diefehüsere ghöre s glychnamige Dorf, Frohnschwand, Heppeschwand, Oberweschnegg und Underweschnegg.
Im Gebiet vo de Gmeind Höcheschwand in de Gränze vo vor de Gmeindereform vo de 1970er-Johr liige d Wiestige Heideschloss und Tombrugg, usserdem di abgangeni Burg Tombrugg.
Gschicht
Höcheschwand isch im Johr 1173 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. Scho sällemols hät de Ort zum Chloster St. Blasie ghört und isch bis zu de Säkularisierig 1806 im Chloster gsi. Sit 1806 isch es badisch.
Bolitik
Höcheschwand ghört zum Gmeindeverwaltigsverband St. Blasie mit Sitz z St. Blasie.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Partnerschafte
Höcheschwand hät sit 1988 partnerschaftligi Beziehige zu Arradon in de Bretagne, Frankrych.
Digambara
D Digambara (skt. दिगंबर, digambara m. „im Luftchlaid“) isch aini vo de zwoo Sekte vom Jinismus. D Aahänger vo dere Richtig träget kai Chlaider, drum de Name. D Sitte vom Bluttsii hend si vom Mahavira öbernoo, em Bigründer vom Jinismus. Di maiste Digambara lebet im südindische Staat Karnataka, e Gmainschaft au z Westbengale. Si lebet asketischer as d Shvetambara. Au eri Tempel sind uusgsproche schmucklos.
Gschicht
Gege 300 v. Chr. het de Bhadrabahu wegere Hungersnoot e Gruppe vo Jaina noch Südindie uf de Dekkhan gfüert. Si hend sich i de Umgebig vo Maisur niderloo. D Religiosgmainschaft isch gwachse und hett sich nodisnoo öber Südindie uusbraitet. Di ältiste Inschrifte vo de Digambara stammet usem 4.Jh.n. Chr. Eri Blüeti hends im 8. und 9.Jh.n. Chr. ghaa. Abem 11.Jh. het e Nidergang aagfange und zittewiis sind si vo de Muslim und vo de Hindu verfolgt wore. Im 18.Jh. hend si e noiji Blüeti erfaare.
Shvetambara
D Shvetambara (skt. श्वेताम्बर, śvetāmbara m. „Wiissgchlaidet“) bildet aini vo de zwoo Sekte vom Jinismus. D Aahänger vo dere Richtig träget wiissi Chlaider, drum de Name, im Gegesatz zu de Digambara wo ganz blutt umelaufet. Debii birüefet si sich uf de 23. Tirthamkara Parshva, wo a de Gloibige fraigstellt het, öb si wien er selber blutt, oder öb si aglait umelaufe wönd. D Shvetambara haltet sich strenger a d Schrifte as d Digambara.
Gschicht
D Shvetambara hend sich vom Ursprungsland Magadha nodisno geg Weste uusbraitet. Di ältiste Inschrifte vo de Jaina stammet us em 2.Jh.n. Chr. und sind bi Mathura a de Yamuna gfunde wore. Im 6. Jh. sind si im indische Land Gujarat bizügt. Hüt lebet di maiste Shvetambara z Gujarat und z Rajasthan. Vili Shvetambara hend de Ruef, ass si gueti Handelslüüt saied.
Aargauer Zeitung
D Aargauer Zitig isch e Tageszitig us em Aargau.
D Zitig isch im 1996 durch d Fusion vom Aargauer Tagblatt un em Badener Tagblatt entschtande un het zu de AZ Medie AG ghöört. D Redaktion het ihre Sitz im Telli z Aarau. D Aargauer Zitig wird z Aarau in ere Uflag vo 70'258 Exemplar druckt (Stand: 2019).
Sit em Jänner 2002 isch d Aargauer Zitig en Teil vo de Mittelland-Zitig, eme Zitigsverbund, wo sich ab em September 2010 az Gsamtusgab gseit het und sit em September 2012 D Nordweschtschwiiz heisst.
Für d Lokalnochrichte chöme vier Usgabe für d Regione Aarau-Lenzbrg-Wynetal-Suhretal, Bade-Brugg-Zorzach, Freiamt und Fricktal use.
Sit 2018 isch d Zytig e Deil vo dr CH Media.
Güttingen TG
Güttinge (amtlich Güttingen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiiz.
Geografi
Güttinge liit am Südstad vom Bodesee. D Gmaindsflächi bestoht us 61,8 % landwirtschaftlicher Flächi, 29,2 % Wald, 8,9 % Sidligsflächi und 0,1 % suschtiger Flächi.
Gschicht
Güttinge findt si zum erschte Mol im Joor 799 as Cutaningin gschribe.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 17,4 % gläge.
Religion
47,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 32,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gee: BDP 6,6 %, CVP 10,9 %, FDP 7,1 %, GLP 4,2 %, GP 8,5 %, SP 9,9 %, SVP 47,4 %, Anderi 5,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprooch und Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1308 Iiwooner 94,2 % Dütsch as Hauptsprooch aaggee, 0,5 % Französisch 0,3 % Italienisch und 5 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialäkt vo Güttinge ghöört zum Oschtschwiizerische
Schauinsland
Geografii
Vor allem bin ere Inversionswätterlag im Spotjohr bietet dr Schauinsland e bsundersch gueti Uussicht „iber dr Wulke“ bis zue dr Vogese, zue dr Hornisgrinde un in d Alpe: Tödi, Titlis, Eiger, Jungfrau, Wysshorn, Bietschhorn, Grand Combin, Mont Blanc. Andersch wie vum noch glägene Fälbeg isch d Schwebisch Alb aber nit z sähne, derfir e git s e scheni Uusicht abe uf Fryybeg.
Syt 2003 isch d Holzschlägermatt am Schauinsland dr Standort vu Windchraftaalage, wu politisch umstritte sin. Wäg dr Gipfel vum Schauinsland Landschaftsschutzgebiet isch, sin d Windreder unterhalb vum Gipfel uf eppe 1000 Meter böue wore. D Hechi vu dr Rotorbletter chunnt wäge däm nit bis uf Gipfelhechi un d Uusicht vum un uf dr Gipfel isch wenig yygschränkt.
Bärgböu
Dr Kapplerstolle het am Änd vum 19. Johrhundert di beide Derfer Kappel un Hofsgrund verbunde. Dää Stolle wird au Hebammestolle gnännt, wel e d Hebamm as Abchirzig uf Hofsgrund het chenne bruche. Aber au vu dr Kappler Chinder isch dr rund zwe Kilometer lang Stolle as Schuelwäg gnutzt wore zue dr Zwärgschuel z Hofsgrund.
D Stolle un Gäng vum Bärgwärch hän zämme ne Lengi vu insgsamt rund 100 Kilometer gha, verdeilt uf 22 Ebene. Am Aafang vum 20. Johrhundert sin rund 250 Bärglyt do bschäftigt gsi. Erscht 1954 isch dr Bärgböu wäg dr Wältmärtlag yygstellt wore.
Syter anne 1975 wird e Deil vum Bärgwärch, dr umböue Barabarastolle, vum Bundesverwaltigsamt as Ufbewahrigsort fir d Archivalie vu dr Bundesrepublik brucht, wu uf Filmrolle kopiert sin.
E baar alti Gruebeböu sin vu dr 1976 grindete Forschergruppe Steiber frejgruumt un vermässe wore.
Schauinsland-Ränne
Di zwelf Kilometer lang Schauinslandstrecki vu Horbe iber d Holzschlägermatt bis zue dr Bärgstation vu dr Schauinslandbahn isch au bekannt wore dur s legändär Bärgränne, s vu 1923 bis 1984 uusdrait ADAC-Schauinsland-Ränne. Syt em Johr 2000 wird die Motorsport-Dradizion uf ere verchirzte Strecki bis zue dr Holzschlägermatt as Schauinsland Klassik furtgfiert, aber nume no as Glyychmäßigkeitsfahrt fir Oldtimer.
Fir Motorreder isch d Schauinslandstrecki am Wuchenänd gsperrt.
Schauinslandchenig
Syt 2007 wird uf dr L 124-„Rännstrecki“ zwische dr Abzwyygig Horbe un dr Bärgstation Schauinsland au ne Bärgeinzelzytfahre fir Jedermann durgfiert, dr sognännt „Schauinslandchenig“ iber 11,5 km un 770 Hechemeter - wahlwyys mit Rännrad, Mountainbike, mit Chinderaahänger, Tandem, Eirad oder Inlineskates/Skiroller. D Sigerzyt bi dr Premiere 2007 isch bi dr Herre du dr Florian Link erzilt wore (29 Minute un 37 Sekunde). Di schnällscht bi dr Dame isch di finnisch Profiradsportleri (MTB) Pia Sundstedt gsi (37 Minute un 15 Sekunde). Im Johr 2008 het wider dr Fryybeger Florian Link gwunne in ere Zyt vu 29 Minute un 14 Sekunde. D Siger bim dritte Schauinslandchenig 2009 sin dr Florian Link gsi in eme Streckerekord vu 29 Minute un 04 Sekunde bi dr Herre un d Fryybeger Triathleti Simone Schwarz in 37 Minute un 30 Sekunde bi dr Dame.
Fallerhyysli
S Fallerhyysli isch e Bärgmannshuus eppe ei Kilometer unterhalb vum Yygang vum Bsuecherbärgwärch. S isch e verchleinereti Form vum Schauinslandhuus. Um des Bärgmannshyysli het s um d Mitte vum 18. Johrhundert großi Stryt gee zwische dr Hofsgrunder Buure un dr Bärherre. D Bärgherre hän us Tirol Bärgfachlyt derhär gholt, aber nit fir Wohnige gsorgt. Us däre Not uuse isch dr Tiroler erlaubt wore, ihri Hyysli uf dr Haale un Gruebe z böue.
Windbueche
Ufgrund vu dr exponierte Lag an dr Ryyebeni, het s do vil un deilwys e zimli heftige Wind, in dr Hauptsach us weschtlige Richtige. Des fiert zue Forme bi dr Rotbueche, wu s dert obe het, wu zem Deil rächt bizarr uussähn.
Schnyderlihof
Oberhalb vu Hofsgrund cha mer dr Schnyderlihof, e 400 Johr alte Schwarzwaldhof, bschaue.
Im Johr 1593 isch dr Schnyderlihof böue wore. Dr Hof lyt uf 1050 m Hechi. Vu dr Hofsgrunder Chilche uus isch s e Fueßwäg vu eppe 30 Minute.
Museumsbärgwärch
Syt 1997 isch e Deil vu dr alte Erzgruebe as Museumsbärgwärch fir d Effetligkeit zuegängig. Im Ramme vu Fierige cha dr Bsuecher e breit Spektrum vu mittelalterlige Stolle bis zue Abböu un Streckine us dr letschte Bedribszyt bschaue.
Schauinslandbahn
Vu Fryybeg (Dalstazion Horbe) uus cha mer uf dr Schauinsland uffe fahre mit ere Kabine-Umlauf-Seilbahn, dr lengschte vu Dytschland. D Schauinslandbahn iberwindet doderby uf ere Lengi vu 3600 Meter e Hecheunterschid vu 746 Meter. D 37 schaffnerlose Kabine chenne bis zue 700 Lyt pro Stund transportiere, pro Johr sin s uugfehr 240.000 Fahrgescht. Im Johr 1930 isch d Schauinslandbahn as erschti Personeseilbahn vu dr Wält noch em Umlaufprinzip in Bedrib gnuu wore.
Ängländerdänkmol
Noch em Zwete Wältchrieg isch d Inschrift Die Jugend Adolf Hitlers dur Die Jugend Deutschlands ersetzt wore un dr Ryychsadler un s Hokechryz sin ewäg gmacht wore.
Schauinslanddurm
Dr Eugen-Keidel-Durm uf eme Schauinslandgipfel, wu 1981 böue un noch eme friejere Fryybeger Oberburgermeischter gnännt woren isch, isch e Uusgangspunkt fir vil Wanderzil in däre Bärgregion. Vu syyre Uussichtsplattform in ca. 20 m Hechi cha mer bin ere guete Sicht au dr Mont Blanc sähne; vum Fueß vum Durm uus cha mer des nit, wel do s Haldechepfli im Wäg isch.
Observatorie
Uf em Schauinsland stoht e vum Kiepenheuer-Institut für Sonnenphysik bedribe Sunneobservatorium, wu hite nume no fir Lehrzwäck un fir d Efetlkigkeitsarbet dient - di aktuälle Forschige wäre unter anderem im Observatorio del Teide uf Teneriffa durgfiert. S Sunneobservatorium uf em Schauinsland veraastaltet alljohr zwische Mai un Septämber fimf Däg vu dr uffige Dire, wu mer s ohni Aamäldig cha aaluege. Do git s derno Fierige all volli Stund zwische 11 un 15 Uhr.
S Observatorium isch anne 1943 vu dr Luftwaffe vum Dritte Ryych grindet wore go dur e Beobachtig vu dr Sunneaktivitet e meglischt gnaui Vorhärsag mache z chenne vu dr optimale Frequänze fir dr militärisch Funkverchehr. S isch vu 1943 bis 1975 vum Karl-Otto Kiepenheuer gleitet wore.
Uf em Schauinsland het s au ne Luftmässstazion vum Umwältbundesamt un vum Bundesamt fir Strahleschutz. Do wäre im Ramme vum European Monitoring and Evaluation Program (EMEP) d Konzentrazione vu Luftschadstoff gmässe un im Ramme vum Global Atmosphere Watch klimarelevanti Gas un Radionuklid in dr Atmosfäre erfasst. S Gebäude isch anne 1943 zämme mit em Sunneobservatorium böue wore fir d Beobachtig vu dr Ionosfäre.
Broc FR
Geographii
Broc ligt uf, öppe 3,5 km oschtsüdöschtlich vom Bezirkshauptort Bulle (Luftlinie). S Dorf isch uf ere Hochterrasse zwüsche de Saane (französisch: Sarine) im Weschte und em Jaunbach (französisch: Jogne) im Oschte. Am Jaunbach uf numme isch de Ortsteil Broc-Fabrique und au einigi Einzelhöf ghöred zu de Gmeind. D Flächi vom Gmeindsbann umfasst 10,1 km², vo dene 9 % uf Sidligsflächi falle, 43 % uf Wald und Ghölz, uf 43 % wird buuret und 5 % werde nöd gnutzt (Schtand: 1997). De höchschti Punkt vo de Gmeind isch mit uf em Dent de Broc. Nochbargmeinde vo Broc sin Bulle, Morlon, Botterens, Châtel-sur-Montsalvens, Crésuz, Val-de-Charmey un Gruyères.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 27,1 % gläge.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 2068 Yywoner 88,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,6 % Tüütsch ù 9,1 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 56 va de 2068 Yywohner ggredt.
Wirtschaft
Broc isch bis zum Endi vom 19. Johrhundert vo de Landwirtschaft prägt gsi. Au Strohflechterei het e wichtigi Rolle gschpielt, het aber Endi vom 19. Johrhundert starch abgnoh. Im Johr 1898 isch d Schoggifabrik Cailler gründt worde, womit d Arbeitslosigkeit im Dorf es End gha het. Cailler isch schnell zum gröschte Arbeitgeber in de Region worde, wo z Broc zu eme starche Bevölkerigswachstum im 20. Johrhundert gführt het. Im Johr 1930 hei fascht 1'800 Lüt in de Schoggifabrik gschaffet.
Hüt het's z Broc numme no öppe 900 Arbeitsplätz und de Aateil vo de Beschäftigte in de Landwirtschaft isch uf 3 % gsunke.
Bettendorf
Bettendorf isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Bettendorf isch dr Namme vu däne Persone:
Dägerlen
Geografi
Tägerle liit südlich vo de Thur. Zue de Gmäind ghööred d Ortstäil Tägerle, Oberwil, Rutschwil, Berg und Bänk. S Piet vo de Gmäind umfasst 66,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,2 % Wald, 4,6 % Sidligsflechi, 3,1 % Vercheersflechi und 0,1 % Gwässerflechi.
Gschicht
Tägerle isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar Anfangs 14. Jh. als Tegerlo, Oberwil 1297 als Obernwile, Rutschwil 1219 als Ruoltswilare.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 8,9 % (Stand 2011).
Religion
61,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,4 %, CVP 1,9 %, EDU 4,3 %, EVP 12,2 %, FDP 4,1 %. GLP 6,3 %, GP 9,6 %, SP 13,1 %, SVP 40,3 %, Suschtigi 1,8 %.
Gmäindspresidänt isch de Markus Kyburz (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,4 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Tägerle ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Chavannes-des-Bois
Chavannes-des-Bois (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Chavannes-des-Bois lyt am linke Stade vu dr Versoix, an dr Gränze zue Frankrych. D Gmaiflechi umfasst 52,1 % landwirtschaftligi Flechi, 36,9 % Wald, 10,1 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Chavannes-des-Bois isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1316 as Les Chavannes de Sovernyer (1355 Cabane Nemorum).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 37,1 % gläge.
Religion
28,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 7,2 %, FDP 13,6 %, GLP 13,3 %, GP 12,1 %, SP 14,9 %, SVP 24,3 %, Sunschtigi 0,6 %.
Dr Burgermaischter vu Chavannes-des-Bois isch dr Stephan Comminot (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 450 Yywohner 73,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 9,3 % Dytsch, 2,7 % Italienisch un 14,2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Osterfingen
Ooschterfingè isch es Dorf im Bezirk Unterchläggi im Kanton Schaffuusè, Schwiz. Bis Endi 2004 isch es e selbschtändigi bolitischi Gmaand gsii. Am 1. Januar 2005 hèt Ooschterfingè mit Wilchingè zuè dè neuè Gmaand Wilchingè fusionyrt.
Geografy
Ooschterfingè lyt am Uusgang vom Wangèdal im einzigschte rächtè Sitèdal un a dè rächtè Dalwangè vom Wangèdal. Oschterfingè lyt dõdemit am südweschtlichschtè Pungt vom Kanton Schaffuusè. Sèll Sitèdal, wo Ooschterfingè als Strõssèdorf aagsidlèt worrè isch, gòt am Rossbärg los. Dè Rossbärg isch dè weschtlichschte Buggel vom Südrandè, am Fuss vo sinèrè Weschthaaldè lyt dè Gmeindehauptort Wilchingè. Obberhalb vo dè gegèübberligendè Haaldè vom Wangèdal, wellèrè mò Altfüürè sägè duèt, lyt dè Napbärg (641 m). A dè Gränz vom Altfüürè zum Napbärggipfel volauft d Gränz zwǜschè Ooschterfingè un dè südbaddischè Gmeind Dettighoffè un dõdemit diè schwizerisch-dütschi Gränz. D Dorfmitti vo Ooschterfingè lyt knapp 1600 m wit èwäg vo dè Staatsgränz. È bitzeli witter, öppè 2400 m vom Dorf èwäg, lyt dè Dettighoffemer Wyler Albfüürè. Im Wangèdal lyt au dè Wyler Bad Ooschterfingè, è chly wèng obberhalb vom Dorf. Vom Bad èwäg nommòl 2 km daluèzuès lyt a dè glychè Haaldè d Ruinè Radegg, wo allerdings schu sit anno 1648 zuè dè Gmaand Wilchingè ghört.
Gschicht
Ooschterfingè isch zum erschtè Mòl im Johr 912 als Ostrolvingen erwäänt worrè. Im Mittelaalter isch d Hèrrschaft übber Ooschterfingè uffdeilt gsi in Nidrigi Grichtsbarkeit un Hochi Grichtsbarkeit (au Hoschtiz, also Hochi Juschtiz dauft). Diè Nidrigi Grichtsbarkeit hèt bis zum 14. Johrhundert dè Lupfener Landgrõfè ghört un isch denn übber voschidèni Hèrrè zum Wilhèlm vo Fulach chò. Sèllè hèt Ooschterfingè im Johr 1537 a d Stadt Schaffuusè vokauft, Ooschterfingè isch dè Landvogtei Nüüchilch unterschtellt worrè. Faktisch isch Ooschterfingè dõdemit zur Hälfti Deil vom spôter gründetè Kanton Schaffuusè worrè. Diè ander Hälfti, d Hoschtiz, hèt bis anno 1656 dè Chleggauer Landgrõfè ghört. Sèllè Grõfschaft isch abber im Dryßgjöhrigè Chrièg schwèr beutlèt worrè, un hèt nõch èm Chrièg jo schu s Rafzer Fäld anno 1651 a d Stadt Züri voüsserè müèsè, füüf Johr spôter hèn si diè obberi Hälfti vo Chleggau a d Schaffuuser abdrèttè müèsè. Sèllèwäg isch Ooschterfingè wiè s Nõchbòrdorf Wilchingè vollschtändig in Schaffuuser Bsitz übbergangè. D Ooschterfingè Chillègmeind hèt zuè dè Pfarrei Nüüchilch ghört un isch dõrum 1529 evangelisch worrè. Im Johr 1759 hèt Ooschterfingè è Chillè statt dè sit öppè um 1300 bruuchtè Jakobskapèllè chriègt, welli èbbèfalls im St. Jakob gweiht worrè isch.
Dörflischdritt zwǜschè Ooschterfingè un Wilchingè
D Wilchinger hèn irè Dorf dütlich offner gegè s Chläggi uusgrichtet ghaa, wôrend Ooschterfingè sich è bitzeli im Haartel dinnè voschteckt hèt. Us sèllèm Grund hèn d Wilchinger èbbèso wiè s Wyydorf Hallau, wo a dè gegèübberligendè Sitè vom Chläggi lyt, a dè Chläggihaaldè è guèts Terroir für dè Aabau vo Wyy gfundè. Durch è Seriè vo guètè Wyyèrntè sin d Wilchinger bis 1530 zu so vill Woolschtand chò, dass si iren Gmeindebann um d Altföörè erwitterèt hèn, dõdemit hèn si dè Ooschterfinger dè Zuègang zum Chläggi abgschnittè. Sèll isch nit alles gsi, anno 1648, also am Ènd vom Dryßgjöhrigè Chrièg, hèn d Wilchinger dè Rossbärg un d Radegg sowiè dè Deile vum Trisbärg kauft. Durch witterè Grunderwèrb am Trisbärg hèn si Ooschterfingè zuè nèrè Ènklavè gmacht, well jo sit 1656 im Südè vo dè Ooschterfinger Gmarkig d Gränz zuè dè Sulz'schè Bsitzungè (Dettighoffè un Jeschtettè) klar zogè gsi isch. Dè Voluscht vo dè Holzyschlag am Rossbärg hèt dè Ooschterfinger bös wee duè, sèllèwäg hèn sich d Ooschterfinger annedubaki dõdemit gweert, dass si grichtlich durrègsetzt hèn, dass d Wilchinger für s Holzschpedyrè èn Byydrag a d Ooschterfinger zallè hèn müèsè. Bis i s 19. Johrhundert isch s Vohältnis zwǜschè Ooschterfingè un Wilchingè durch è solidi Zwydracht un Aversion brägt gsi. Wo denn d Ooschterfinger im Johr 1863 bim Bau vo dè Hochrhybaan un èm Wilchinger Baanhof nommòl s Nõchsää ghaa hèn, hèt s no è baar Johr bruucht, bis sich beidè Gmeindè, wo mee un mee an irer Gränz- un Randlaag bezogè uff s Schwizer Binnèland glittè hèn, zämmègrauft hèn. Anno 2005 isch es zuè nèrè Vonumpftshürõt vo Ooschterfingè un Wilchingè chò, idèm beidi Gmaandè zämmè gangè sin.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Freiamt (Schwarzwald)
Freiamt isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg öppe 25 km nördlich vu Friburg im Brisgau.
Geographischi Lag
Freiamt lit im Middlere Schwarzwald in 255 bis 744 Meter Höchi. Uf dr Gmarkig lit dr 744 Meter hoch Hüenersedel.
Nochbergmeinde
Nochbergmeinde sin Biederbach, Emmedinge, Guetich i.Brsg., Kenzinge, Malterdinge, Schudderdal (Ortenaukreis), Sexau un Waldkilche.
Gmeigliderig
Insgsamt lige fümf grössere Ortsdeile Breddedal, Keppebach, Muessbach, Ottoschwande un Richebach sowie zahlrichei Wiler un Einzelghöfte über praktisch die ganz Gmarkig verstrait.
Gschichte
Devor dr Brisgaugrafe undertänig isch s'Gebiet vum hütige Freiamt anno 1415 an dr badisch Markgraf Bernhard I. kumme. Sither het's zue Bade ghört, mit dem es 1952 zue Bade-Württeberg kumme isch. Die hüttig Gmei Freiamt isch am 1. Juli 1971 durch Igmeindig vu dr ehemolig selbständige Gmei Ottoschwande entstande. Alt-Freiamt isch im alde Land Bade die flächemässig zweitgröscht Gmei gsi.
Religione
Im Hochberger Land, zue dem Freiamt un Ottoschwande ghört hän, isch d'Reformation 1556 igfüehrt worre. Au hüt noch isch dr Ort evangelisch prägt, d'Katholike vu dr Freiamter Dörfer werre vu dr katholische Gmei z'Emmedinge seelsorgerisch betreut. Z'Freiamt git's zwei evangelischi Kilchegmeinde: Muessbach/Keppebach/Richebach mit em Gmeizentrum z'Muessbach un d'Kilchegmei Ottoschwande/Breddedal, wo dr Schwerpunkt z'Ottoschwande het. Usserdem git's e Neuapostolischi Gmei, wo ihr Gmeihüs im Ortsdeil Muessbach Eckacker baue het.
Landdagswahl
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:D
Partnerschafte
D'Gmei verbindet e Partnerschaft mit dr Gmei De Pinte in Belgie.
Wirtschaft un Infrastruktur
Näbenem Schwarzwaldtourismus präge s'Handwerch und vor allem Land- un Forschtwirtschaft s'Läbe vu dr Gmei.
Bildig
Im Ortsdeil Muessbach git's e Grund- un Hauptschuel, wobi dr Grundschuelzwig e Ussestelle z'Ottoschwande besitzt.
Musee
E Heimetmuseum im Ortsdeil Ottoschwande stellt d'Ortsgschichte dar. Es isch ime ehemolige Libdinghüs underbrocht, wo vor sinem Umzug uff Ottoschwande an der Freihof im so gnennte Vorhof gstande isch, eme Gwann zwische Rothüs un Richebach. S' "Bäuli" isch au Kulisse vume Büremärkt am Fridig.
Verein
In Freiamt git's vili Verein: Mehreri klassischi Kulturorganisatione wie Gsang- un Müsikverein, Sportvereine un au Gwerbeverein mit insgsamt 51 Mitglider.
Bauwercher
Am 2. Oktober 2004 isch uf dr Gmarkig vu Breddedal uf em höchschte Berg vu dr Gmei, em Hüenersedel (744 m), e Ussichtsturm eröffnet worre. Dr 29 Meter hoch Turm, wo mit Hilf vu private Spendegelder (200.000 €) errichtet worre isch, bietet e witrümige Rundumblick bis zue dr Vogesen, über dr middler Schwarzwald, d'Rhiebeni bzw. die angrenzede Däler (Schudderdal etc.)
S'Kurhüs z'Freiamt bietet näbe eme Hallebad au e Saal un e Besprechigszimmer, wo regionali Künschtler im munätliche Wexel ihri Wercher usstelle. Usserdem het dert d'Kurverwaltig ihr Sitz. Im Wald uf dr Höchi weschtlich über Richebach im Breddedal lige d'Reschte vu dr zähringische Ministerialeburg Keppebach, wo im 12. Johrhundert zum Schutz vu dr Silberbergwercher im Freiamt errichtet worre isch.
Sierenz
Sierez (frz. Sierentz, dt. Sierenz) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Sierez ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 835 àls Serencia.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sierez ìsch. Sierez ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sierez ghert zem Hochàlemànnisch.
Feldbach
Feldbach isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Feldbach isch dr Namme vu däne Gwässer:
Sigibert II.
Dr Sigibert II. (* 602; † 613) isch dr eltist Sohn vom Frankekönig Theuderich II. gsi. Er isch scho as Chind vom Chlothar II. ermordet worde.
Läbe
Dr Sigibert isch im Johr 602 uf d Wält cho. Er isch öbbe zähni gsi, wo si Vater, dr Theuderich II., si eignig Brueder, dr Theudebert II., im Johr 612 umbrocht het und zum eleinige Herrscher vo Austrasie und Burgund worde isch und im Johr 613 bald noch siim Driumph in siiner Residänz Metz  überraschend im Alter vo 25 gstorben isch. D Urgrossmueter Brunichild het sofort dr unmündig Sigibert uf e Dron gsetzt.
Dr Brunichild isch s aber nit glunge, sich gege die austrasische Adlige agfüehrt vom Huusmeier Warnachar II. und de Burgunder under em burgundische Huusmeier Rado, wo gege ihri Regäntschaft gsi si, durezsetze. Wo im Sigibert si Armee bi dr Aisne uf em Chlothar II. siini neustrische Druppe gstossen isch, si dr Patrizier Aletheus und d Herzög Rocco und Sigwald desertiert und d Brunichilde und dr chlii König hai müesse flüchte. Si si bis zur Orbe bim Neueburger See cho, wo si im Chlothar siini Manne gfange hai. Dä het dr Sigibert und si Brueder Corbus no im gliiche Johr (613) lo umbringe und churz druf au d Brunichild, wo zerst z Renève im Burgund wäge vile Verbräche und Königsmord vor Gricht gstellt, drei Däg lang gfolteret und denn vierdeilt worden isch. Vo denn a het dr Chlothar d Herrschaft über s ganze Frankeriich gha.
Lueg au
Noch em Ardikel "Sigibert II." uf dr dütsche, em Ardikel "Sigebert II" uf dr änglische, em Ardikel "Sigeberto II" uf dr spanische und em Ardikel "Sigebert II" uf dr französische Wikipedia.
Rudolf Post
Dr Rudolf Post (* 29. Augschte 1944 z Bad Salzschlirf) isch e dytsche Germanischt un Dialäktforscher.
Läbe un Forschig
Dr Post isch im hessische Bad Salzschlirf ufgwachse un dert ab 1951 uf d Volksschuel gange. Noch em Hauptschuelabschluss anne 1959 het er vu 1959 bis 1962 z Fulda ne Mechanikerlehr gmacht un derno bis 1964 as Mechanikergsell gschafft. Uf dr Oobeschuel het er bis 1964 d Fachschuelryfi gmacht un derno vu 1964 bis 1968 s Abitur am Ketteler-Kolleg z Mainz. An dr Universitete Fulda un Mainz het er vu 1968 bis 1974 Katholischi Theologi, Philosophi un Germanischtik studiert. S erscht Staatsexame fir s Lehramt an Gymnasie het er anne 1974 abglait.
Vu 1974 bis 1977 het er e Graduiertestudium in Germanischtik, Allgmaini Sprochwisseschaft un Philosophi z Mainz absolviert. In dr Johre 1977 bis 1978 het dr Post as Studiereferendar z Mainz gschafft un schließlig anne 1978 s zwoot Staatsexame fir s Lehramt an Gymnasie gmacht.
Vu 1978 bis 1981 het dr Rudolf Post as Wisseschaftlige Mitarbaiter am Dytsche Inschtitut an dr Universitet Mainz gschafft un het 1982 bim Wolfgang Kleiber zum Dr. phil. promoviert mit dr Arbet „Romanische Entlehnungen in den westmitteldeutschen Mundarten“.
Ab 1981 isch dr Post Laiter vu dr Arbetsstell Pfälzisches Wörterbuch z Kaiserslautern gsii, ere Arbetsstell vu dr „Akademie der Wissenschaften und der Literatur Mainz“. Bis 1997 het er an däm Wärch gschafft un d Bänd IV bis VI uusegee. Mit dem Abschluss vum sechste un letschte Band isch d Arbetsstell ufglest wore.
Dr Rudolf Post isch derno as Noofolger vum Gerhard W. Baur Laiter vu dr Arbetsstell Badisches Wörterbuch an dr Universitet Fryybeg wore un het do am vierte Band vum Badische Werterbuech gschafft. Noch em Abschluss vu däm Band (N – Schw) isch er im Septämber 2009 in Pension gange. Syy Noofolger as Bearbaiter vum Badische Werterbuech isch dr Tobias Streck wore.
Näbe syre Arbet am Pfälzische un speter am Badische Werterbuech het dr Post Lehrufdreg fir Germanistischi Sprochwisseschaft an dr Universitete Mainz (1978–1981), Manne (1993–1997) un Fryybeg (1998–2009) ghaa. Au no syre Pensionierig het er z. B. im Friejohrssemeschter 2011 no ne Lehrufdrag an dr Universitet Manne ghaa.
In syre Zyt am Badische Werterbuech isch er zytwys au as wisseschaftlige Beroter im Vorstand vu dr Muettersproch-Gsellschaft gsii.
Dr Rudolf Post isch no syre Pensionierig uf Gabsheim im Landkrais Alzey-Worms zoge, wu syni Frau Anna Maria Post-Grode (* 1941) härstammt.
Bi dr Kommunalwahl am 7. Juni 2009 isch er fir d CDU in dr Gmairoot vu Gabsheim gwehlt wore. Syt em Novämber 2011 isch dr Post stellverdrättende Vorsitzende vum Pfaargmaindsroot vu dr Katholische Chilchegmai Gabsheim/Schornsheim.
Phanas (Messenier)
Phanas isch e messenische Held gsii, wo i de Olympische Spiili de Langstreggelauf (dolichos) gwune hett, e Disziplin wo ane 720 v. Chr. iigfüert woren isch. Nochem Pausanias isch er im Zweet Messenische Chrieg ane 682 v. Chr. i de Schlacht am Groosse Grabe umchoo, wo d Spartaner d Messenier bisigt hend. S Joor vom olympische Siig isch nöd bikannt.
Trikka
Vo de antike Stadt, wo am Fluss Lethaios glegen isch, isch fasch nünt bikannt. Si isch i de zwait Hälfti vom 3. Joorhundert v. Chr. makedonisch wore und ane 186 v. Chr. wider zo Thessalie cho und 146 v. Chr. zom Römische Riich. D Stadt isch vom Chaiser Iustinian bifestigt wore und i de byzantinische Zitt de Sitz vomene Bischof gsii.
Di "rossnäärendi Trikke" werd scho bim Homer gnennt und ghört nochem Schiffkatalog zäme mit Oichalia und Ithome zom Piet vom Machaon und siim Brüeder Podaleirios, de beede Söö vom Asklepios.
Galicien
Galicie (span. Galicia, galic. Galicia oder Galiza; offiziell galic. Comunidade Autónoma de Galicia, span. Comunidad Autónoma de Galicia) isch e Autonomi Gmainschaft im Nordweschte vu Spanie. Si glideret si in di vier Provinze A Coruña, Lugo, Ourense un Pontevedra.
Dr Name goht uf di keltische Gallaeker zrugg, e kelto-iberisch Volk, wu im Altertum in däre Region gläbt ghaa het.
Kreis Maggia
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Heimersdorf (Begriffsklärung)
Heimersdorf isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Johann Georg Frech
Dr Johann Georg Frech (* 17. Januar 1790 z Kaldadal – heit a Stadtdoil vo Stuegert –, † 23. Auguscht 1864 z Esslenga am Necker) ischt a deitscher Kombonischt, Organischt, Musikpädagog ond Autor vo Sachlitradur gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Johann Georg Frech kommt am 17. Januar 1790 z Kaldadal uff d Welt. Sei Vadder iabt glei zwoi Beruaf aus: er ischt sowohl Uhra- wia au Orglmacher. Drom merkt der Môô au zemlich schnell, was fir a grauß musikalischs Käpsele sei Jonger ischt. Om deam Bua a guada Ausbildong ôôgedeiha zo lassa, sorgt dr alde Frech drfir, dass sei Soh des ruhmreiche Stuegerter Eberhard-Ludwigs-Gymnasium bsuacha kôô. Neaba seira Schuelausbildong kriagt der Bua au noh Onderricht em Geiga-, Fleeda-, Cello- ond Klavierschbiila. Em Alder vo sechzäa Jôhr kriagt’r sei erschda Ôstellong: er wuud Hilfslehrer an dr Degerlocher Volksschuel. En dera Zeit kommt’r z Stuegert au mit-em Kombonischda Carl Maria von Weber zamma.
1811 wuud dr Frech oiner vo de erschde Musiklehrer an sellem nuia Lehrerseminar z Esslenga. Nai Jôhr schbäter ernennt Stadt Esslenga dean Môô zom stedtischa Musikdirektr. Neababei vorsiht’r noh s Amt vom Organischda an dr Esslenger Kirch St. Dionysius. 1827 schließlich grendet’r en dera Stadt da Esslenger Liaderkranz. Jetzt kommt dui Zeit, wo dr Frech au em Vorfassa vo Nodabiacher und Kombosiziona eiserscht produkdiv ischt. Wia nô 1856 em Ulmer Minschder vo dr renommiirda Ludwigsburger Firma Walcker de greescht Orgl vo dr Welt inschdalliirt wôrra ischt, wuud dr Frech ausgwehlt, om zom erschda Môl fir d Effentlichkeit uff sellem Inschdrument zo schbiila.
Am 23. Auguscht 1864 schließt dr Johann Georg Frech an seim Hauptwirkongsort Esslenga seine Auga fir emmer. 73 Jôhr alt ischt’r wôrra. Heitzodag send der Môô ond seine Werk bloß noh Schbezialischda vo dr Kirchamusik an Begriff.
Infinitiv
Im Änglische wird dr Infiniv im allgemeine bildet mit dr Grundform vom Verb und dr Breposition to. Bischbil: "Sii oder nit sii"—To be or not to be.
Im moderne Hebräisch isch s ähnlich, dört wird d Breposition li mit dr Bedütig "zue" em Verb voraagschtellt. Bischbil: hiot het d Bedütig vo "Sii", as "Sii oder nit sii"—Lihiot o lo lihiot.
Die romanische Schbrooche hai ihri Infinitivforme vom Latinische gerbt:
S Neugriechische kennt dr Infinitv nit.
Infinitiv Präsens Aktiv
Dr Infinitiv Präsens Aktiv het as Schlussbuechschtabe meischtens ~e, ~le und ~re.
Infinitiv Präsens Passiv
Dr Infinitiv Präsens Passiv wird mit em Hilfsverb "wärde" bildet. Er isch zwar grammatikalisch möglig, wird aber numme sälte bruucht. As Mundart zieht s Allemannisch Umschriibige im Aktiv vor, wie im Bischbil unde: Er will ass mä en gseht.
Bischbil:
Schüpfen
Schüpfe (amtlech Schüpfen) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Schüpfe ligt im Lyssbachtaau un uf em Frienisberg- u Rapperswiler Plateau. Vor Gmeindsflächi si 57,1 % landwirtschaftlech gnutzte Bode, 33 % Waud, 9,5 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Grossaffoutere u Rapperswiu im Norde, Münchebuchsi im Oschte, Linech u Meikirch im Süde u Seedorf im Weschte.
Gschicht
Schüpfe isch zum erschte Maau im Jahr 1208 aus Scuphon gnennt worde.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarberg ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,5 % gläge.
Religion
78,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 32,4 %, BDP 12,5 %, SP 16,8 %, GPS 13,1 %, FDP 6,0 %, glp 8,8 %, EVP 3,1 %, EDU 1,3 %, CVP 0,9 %.
Gmeindspresidänt vo Schüpfe isch dr Pierre-André Pittet (SVP) (Stang 2021).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3318 Ywohner 94,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,1 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Schüpfe ghört zum Hochalemannisch.
São Paulo Futebol Clube
São Paulo Futebol Clube (churz: FC São Paulo) isch ä Fuesballverein us da brasilianischa Stadt São Paulo. Sini Fans wärde "São Paulinos" gnennt.
D Gründig
De Verein isch zum erschte mou am 25. Januar 1930 gründet worde und isch füf Johr spöter nomou gründet worde. Är isch us de Zämelegig vom Club Athletico Paulistano und de Associação Atlética das Palmeiras entstange. D Vereinsfarbe si vo de beidne vorhergangnige Vereine übernoh worde: rot und wiis vo Paulistanho und wiis und schwarz vo Palmeiras.
D Driisgerjohr
I sinere erste Saison isch de Verein Zwöite worde, i de zwöite het er Meisterschaft vo São Paulo ghout. Wäge finanzieue Problem het sich de Club 1935 ufglöst und isch nume wäg em Isatz vo de Fans neu gründet worde.
Eugen Falk-Breitenbach
Dr Eugen Falk-Breitenbach (aigetli Eugen Falk; * 26. Februar 1903 z Offeburg; † 9. Juli 1979 z Huuse isch e dytsche Moler un Dialäktdichter gsii.
Lääben un Wäärch
Dr Eugen Falk isch e Suhn vum Lokfierer un Haizer Emil Falk un syre Frau Anna geb. Eng gsii. Anne 1909 isch d Familie vu Offeburg uf Huuse zoge un hän e Huus am Gwerbkanal näbe dr Volksschuel gschaft, di speter Apothek Iff.
No dr Schuel het dr Eugen vu 1918 bis 1922 e Mechanikerlehr bi dr Edelstahlwärch z Haasle gmacht, wu d Familie ursprignli här gsii isch un wu syni Großeltere un anderi Verwandti gläbt hän. Dert het er au dr Heinrich Hansjakob chänneglehrt, wu ne starke Yydruck uf ihn gmacht het. Sy jingere Brueder Paul het au z Haslach e Mechanikerlehr gmacht un isch au wie dr Eugen speter Moler wore. No dr Gsellebriefig het dr Eugen Falk aafange schaffe as Mechaniker, zfride gsii isch er dodermit aber nit. Anne 1925 isch er uf Wanderschaft dur Dytschland gange. Iber Singe un Fürth isch 1926 er uf Nürnberg chuu un het vum Zaichne vu „Tee- und Käsefolien“, wien er mol gsait het, gläbt. Im Wintersemeschter 1927/1928 isch er z Nürnberg uf Chunschtgwäärbschuel gange. Derno isch er uf Huuse retuur chuu.
Anne 1930 het er d Butzmacheri Emma Armbruster gyhrote, wu gschide gsii isch un us dr erschte, gschidene Eh ne Suhn ghaa het. Derzue het si fir d Dochter vu ihre Schweschter gsorgt. Im Braitebachdal hän si ne Huus böue un dr Eugen Falk het si derno noch däm Dal Falk-Breitenbach gnännt. Wel er e gschideni Frau ghyrote het, het em dr katholisch Bfaarer d Eucharisti verwaigeret.
Dr Eugen Falk-Breitenbach het aafangs as Chaufmann gschafft, het si aber schließlig uf dr Verchauf vu Landschaftsbilder un Chunschtgwäärb spezialisiert. Är het si stark fir s draditionäll Bruuchtum inträssiert un het aagfange alli meglige Zytigsuusschnitt zum Bruuchtum, zue historische Gebei un zue dr Haimetgschicht sammle.
Am 1. Mai 1933 isch dr Falk-Breitenbach mit 75 andere Huusemer in d NSDAP yydrätte. Är isch derno vu 1933 bis 1937 „Politischer Leiter Handwerk“ gsii. E Johr lang isch er au Huusemer Kulturwart vu dr Bartei gsii un ai Johr lokale Filmstellelaiter. Anne 1944 isch er no stellverdrättende Zällelaiter wore,
Noch em Chrieg het er si no mee uf Bruuchtumsbflääg zruckzoge, s Wirtschaftswunder het er zimli kritisch gsääne. Är het vor allem Landschafte im Schwarzwald gmoolt. Au d Gedicht un Gschichte, wun er gschribe het, zum Dail uf Hochdytsch, vyl aber au uf Alemannisch, handle fascht uusschließli vu dr Haimet. Dr Otto Basler schrybt in eme Artikel iber Dichter us dr Ortenau zum Falk-Breitenbach:
Sy Frau Emma het noch em Zweete Wältchrieg d Dradition vum Bollehuetmache wider ufbrocht. Dr Bollehuet isch in dr erschte Helfti vum 20. Johrhundert fascht verschwunde gsii, all weniger Fraue hän en drait, un scho um 1900 het s nume no ai Huetmacheri gee, wu no Bollehiet het chenne mache. Mer het verzellt, ass bim Bsuech vu dr Großherzogin anne 1911 däre ne Bollehuet ibergee wore sei, aber nit vu dr Huetmacheri sälber, derfir vun ere Frau us dr „bessere Gsellschhaft“. Wäge däm sei die Huetmacheri eso wietig gsii, ass si si gschwore heb, nie me ne Bollehuet z mache un au ihri Nichte, wu s no glehrt gah het, heb si dodra ghalte. Noch em Zweete Wältchrieg het s nieme me gee, wu gwisst het, wie mer e Bollehuet macht. Dr badisch Staatsbresidänt Leo Wohleb het dr Falk-Breitenbach derzue broocht, die Bollehuetdradition wider ufznee. D Emma het derno versuecht, Tächnik uusezfinde. Är het sälber emol driber verzellt:
Vu do ab (1952) het d Emma Falk Bollehiet gmacht, speter het ihri Nichte, d Hedwig Kaltenbach vu Guetach, des Handwärch ibernuu un speter d Dochter vu dr Kaltenbach, d Gabriele Aberle.
Sy Huus, s „Molerhiisli“, het dr Eugen Falk-Breitenbach dr Stadt Huuse vermacht unter dr Uflag, ass si ne Museum drus mache.
Uusstellig
Zum 25. Dodesdag vum Falk-Breitenbach im Johr 2004 het d Stadt Huuse ne Uustellig iber s Lääbe un s Wäärch vum Eugen Falk-Breitenbach gmacht, wu nit nume s chinschtlerisch Schaffe im Zäntrum gstanden isch, nai, au sy Verhalte im Dritte Rych isch kritisch aagluegt wore.
Dolvingen
Dolwing (lothrìngisch; frànzeesch Dolving, ditsch Dolvingen, 1940-44 Dolfingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Dolwing lijt rund fìmf Kilometer nerdlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 237 und 313 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Dolwing ghert àui no dr Willer Sarrewald (Saarwald).
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dolwing ìsch. Dolwing ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Dolwing ghert zem Rhinfrankisch.
Hebel (Physik)
E Heebel isch in dr Füsik und Technik e mechanische Chraftwandler, wo us eme starre Körper bestoot, wo am ene Angelpunkt eso aagnacht isch, ass er sich um dä cha dräie. Dr mathematische Beschriibig vom ene sonige Süsteem säit mä s Heebelgsetz. Das Gsetz isch scho in dr Antike vom Archimedes formuliert worde.
Mä underschäidet zwüsche äisitige und zwäisitige Heebel, je nochdäm öb d Chreft nume uf äinere Site oder uf bäide Site vom Angelpunkt aagrife. Es git au gradi Heebel und Winkelheebel, wie er in dr Näigigswoog aagwändet wird.
Füsikalischi Beschriibig
Die zentrali füsikalischi Gröössi, wo mä brucht, zum e Heebel beschriibe, isch s Dräimomänt \vec M im Bezug uf en Angelpunkt, wo sich dr Heebel um en ume cha dräije. Drbii isch dr Ortswektor vom Angelpunkt und  dr Ortswektor uf e Punkt, wo d Chraft \vec F aagrift. Dr Abstand zwüschen em Angelpunkt und em Aagriffspunkt vo dr Chraft wird as Heebelarm bezäichnet. Dr Betrag vom Dräimomänt isch broporzional zum Heebelarm. Mit eme groosse Heebelarm cha eso mit ere chliine Chraft e groosses Dräimomänt usgüebt wärde. Wäge däm häig dr Archimedes gsäit: