cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inzlingen
Gschicht vom Wasserschlössli
1969 hett d´Gmei des Schloss erworbe un es bis 1977 umbaue loo. Me findet dinne nitt numme d´Gmeiverwaldig, sondern au e Spiesreschdaurand vo der ghobene Gaschdronomie ( Michelinsternli), Konferenzräum un e chleinere Feschdsaal.
Usgrabisfund
1903 hett me oobe am Steinewäg 7 alemanischi Bladdegräber gfunde, durch Undersuechige hett me zweifelsfrei feschdgschdellt, daß es sich um e Alemannefriedhof ghandlet hett, wo ums Joohr 700 aaglegt worde si mues.
Uf der hüddige Neusetzi hett me dann 1939 bim Bau vo Wohnhüüser Keldegräber entdeckt, wo vom Aafang 7. Joohrhundert gschdammt hänn.
Do druss uuse losst sich feschdschdelle, daß Inzlige scho lang vor 1229 exischdiert haa mues.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft
Iiwohner hett des beschauliche Dörfli so um die 2600 in rund 1200 Wohnige uff ere Gemarkigsflächi vo 948 ha. Es hett e Usländeraadeil vo 4,6 % (stadisdisches Landesamt 2005)
Ab 1235 stönn an de Südhäng e beachdliche Mengi Rääbe, 1921 sin es dann numme noo 2 ha gsi, huett isch nütt me doodefoh z´seh.
D´Landwirtschaft isch beschwerlich gsi, me hett in de Bundsandschdeischdeibrüch im Underdorf un in de Muschelchalchsteibrüch im Oberdorf si Uskomme gfunde.
Spöder dann sin die Arbeider nach Lörrach, Basel oder Gränzach Wyhle ind Fabrike zum schaffe.
Noch em zweide Wältchrieg hett sich des Dorf dann zue ere ghobene Wohngmei entwicklet.
Hütt gits numme no ei größere landwirtschaftliche Betrieb un 9 chleini.
E Grundversorgig isch vor Ort mit eme Läbensmiddellade, ere Metzg, em Beck, eme Bluemelade, zwei Frisör, e Arzt, e Zahnarzt, Massage- un Chrankegymnaschdigpraxis, eme Schuelade, zwei Banke un au ere Apodek. Zweimoohl in der Wuche isch Märt an de Bruggewoog, e Buur vom Riehrberg verchauft si Obscht un Gmies.
Au chleini Handwärksbedrieb sinn aasässig, wie e Zimmermann, e Moohler un au zwei Inschdalladeur.
Beize dürfe uf Grund vo der Laag zue der Schwiz nitt fehle, so gits sechs vo dere Sorde, un näbem Wasserschloss isch au no der öbbis userhalb liegende Landgaschdhof Waidhof e prämierdi, ghobeni Beiz.
Bildig
1806 isch di aldi Schuel errichdet worde.
Nach viele Umbaude isch es 1966 Zitt gsi, in e Neubau umszieh.
Bis Ändi 80ger Joohr hett me e Grund- un Hauptschuel ghaa, un hütt chönne nur noo d´ Grundschuelchinder d´Buttebergschuel bis zum Änd vo de vierde Klass bsueche.
Chindergärde gitt es drei, de kadolischi St. Elisabethe, de Gmeichindergarde im Erschdel un des vo ere Eldereiniziadive gründetes Mäuslehäusle.
Kuldur
Zahlriichi Verein, under anderem e Durn- un e Schpordverein, e Musikverein, e Gsangsverein, drei Fasnachtsclique un e im Umkreis bekannti un beliebti Guggemusik isch z´ Inzlige daheim.
S´Waiefeschd vom Musikverein isch in de ganze Regio bekannt, friejer hänn sich au bekannti Showgrösse e Schdelldichiih gähh.
Inzlige wird au Waieland gnennt. Waie sinn dünni Blächchueche us Hefideig mit ere Uflag uss tradizionell Öpfel, Zwätschge oder Ziebele.
Polidisch isch die Gmei scho immer schwarz gsi, s´stadisdische Landesamt hett uf ihrer Internetsidde veröffendlicht, daß 2004 bi ere Gmeirootswahl mit insgesamt 2023 Wahlberechdigde un ere Wahlbedeiligung vo 61 %, 60,3 % d´CDU gwählt hänn un 39,4 % d´SPD.
E freiwilligi Füürwehr hett des Dorf au, die e vorbildlichi Jugendusbildig mache un do derfür viel Lob ernde us em Kreis.
d´Umgebig
Inzlige brofidiert vo siinere Lag, d´Nochberstädt hänn e riesiges kuldurelles Agebot:
Basel isch e Wäldschdadt, Theater, Musicals un e wunderschöni Altschdadt laade zum Bummle ii. Un vili wichdigi Mässe wie d´Uhre-un Schmuckmäss, d´Mustermäss oder d´Herbschdmäss beschere au de Inzlinger Feriewohnigsvermieder un de Hotelies volli Bedde.
Für Nadurliebhaber lade Wandergebiet im noche Schwarzwald, in de Vogese un im Jura siini Gäschd iih. Un au d´Wäg in un um Inzlige sin guet usbaut. Un wer sie Gäld los werde will, cha in Basel sii Glück versueche oder isch au in ere Schdund mit em Audo in Freiburg im Breisgau.
Wichdigi Aaläss um Schluss
1983 het d´Boscht e Briefmarkereihe " Burge un Schlösser" ghaa, doo hett s´Inzliger Wasserschloss vo ere 50 Pfennigbriefmarke gwunke, un des isch s Pordo für Boschdcharde gsi.
1995 hett Inzlige im Landesweddbewerb "Unser Dorf soll schöner werden" e Goldmedaille griegt
Fatimiden
D Fatimide si e schiitisch-ismailitischi Dünastii gsi, wo vo 909 bis 1171 in Nordafrika, das häisst im Maghreb und Egüpte, und au in Sürie gherrscht het.
D Schiite si noch dr Spaltig vo de Muslim vo Imam aagfüert worde, wo sich as Noochkomme vom Ali ibn Abi Talib und vo dr Fatima aagluegt häi. Erst wo si im Maghreb an d Macht cho si, häi d Fatimide sich uf iiri Abstammig vo dr Dochter vom Brofeet Muhammad afo berüefe.
D Heerschaft in Nordafrika
Fatimidischi Herrscher in Ifriqiya
Dr Abdallah al-Mahdi (910–934) het sich Kalif gnennt und d Hauptstadt al-Mahdiya südlich vo Sousse gründet. Er het Algerie und Sizilie erooberet, aber d Erooberig vo Egüpte und Marokko isch em nid glunge.
Perly-Certoux
Perly-Certoux (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Fatimiden
D Heerschaft in Nordafrika
Dr Abu l-Qasim al-Qaim (934–946) het Sizilie wider underworfe und d Küste vo Italie und Frankriich blünderet. Denn häi die charidschitische Berber under em Abu Yazid (944–947) rebelliert und e Zitlang d Hauptstadt al-Mahdiya belaageret.
Perly-Certoux
Geografi
Perly-Certoux lyt am linke Stade vum Rottu an dr Gränze zue Frankrych. Zue dr Gmai ghere d Derfer Perly un Certoux. Dr Bann umfasst 70 % landwirtschaftligi Flechine, 3 % Wald, 16 % Sidligsflechine un 11 % Vercheersflechine.
Fatimiden
D Heerschaft in Nordafrika
Dr Ismail al-Mansur (946–953) und dr Abu Tamin al-Muizz (953–975) häi s Riich reorganisiert, e Fäldzuug uf Marokko gmacht und denn sich uf d Erooberig vo Egüpte afo konzentriere.
Perly-Certoux
Geografi
Nochbergmaine sin Confignon, Plan-les-Ouates, Bardonnex, Bernex un di franzesisch Gmai Saint-Julien-en-Genevois.
Gschicht
Perly isch zum erschte Mol gnännt wore anne um 1124 as de Perliaco, Certoux anne 1537 as Sartoux.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
969 häi d Fatimide Egüpte erooberet und d Ichschidide gstürzt. Dr Kalif al-Muizz het d Hauptstadt vom Riich 972 uf Kairo verläit und het d Ziride as Vizeköönig im Maghreb iigsetzt.
Perly-Certoux
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Fatimidischi Herrscher in Egüpte:
Perly-Certoux
Bevelkerigsentwicklig
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 25,3 % gläge.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Al-Aziz het die fatimidischi Heerschaft in Egüpte konsolidiert. D Fatimide si zwar schiitisch-ismailitisch gsi, häi aber die sunnitische Muslim toleriert. Palestina und Sürie si bis 978 erooberet worde und Mekka und Medina. D wichdigste Häiligdümer vom Islam si jetz under dr Kontrolle vo de Fatimide gsi.
Perly-Certoux
Religion
19,2 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 46,5 % remisch-katholisch.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
D Fatimide häi Stroosse und Kanääl baut und dr Handel zwüsche Indie und em Middelmeerruum gförderet und die egüptisch Wirtschaft het e groosse Ufschwung duuregmacht. Im 11. Joorhundert het s Riich vo de Fatimide die grössti Wirtschaftschraft vo alle islamische Riich ghaa. Au d Kultur und d Wüsseschaft si vo de Fatimide understützt worde, und si häi d Azhar Universidäät gründet, bis hüte e bedütends sunnitischs Zentrum.
Perly-Certoux
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 19,6 %, CVP 9,8 %, GLP 4,4 %, GP 11,3 %, MCR 11,0 %, SP 19,0 %, SVP 17,1 %, Sunschtigi 8,0 %.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Under em Al-Hakim (995–1021) isch die toleranti Religioonsbolitik gegenüber Nitmuslime immer mee ufgee worde. Mä het öffentligi Prozessione und Kulthandlige vo de Christe und Juude verbote und s Drinke vo Wii und Bier. Es het Zite gee, wo christligi Chille und Chlöster blünderet worde si, zum an Gäld für d Armee und dr Bau vo Moscheä z choo. So isch 1009 d Graabchille z Jerusalem zerstöört worde. Um 1017 isch in Egüpte e Sekte ufchoo, wo dr Hakim as d Inkarnazioon vo Gott aagluegt het. Us dere het sich spööter d Religioonsgmäinschaft vo de Druuse bildet.
Perly-Certoux
Politik
Gmaindspresidänt isch dr Fernand Savigny (Stand 2012).
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Az-Zahir (1021–1036) het e baar Beduineufständ in Sürie niidergschlaage und Friide im Riich gmacht. Uf e Höhepunkt vo iirer Macht si d Fatimide under em al-Mustansir (1036–1094) cho, wo ismailitischi Missionäär im Jemen d Macht ergriffe häi und d Abasside z Bagdad 1059 für e churzi Zit gstürzt worde si.
Perly-Certoux
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.782 Yywohner 2.403 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 84 Dytsch, 89 Italienisch un 206 anderi Sproche.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Aber die witverzwigti Machtbolitik het zum Staatsbankrott und zum Niidergang vo dr Dünastii gfüert. In Ifriqiya häi d Fatimide d Banu Hilal und Banu Sulaym abgschoobe und es eso no fertig brocht, d Ziride z underwärfe, aber Sürie und Palestina si 1076 an d Seldschuke verloore gange. Im Innere isch immer mee Macht in d Händ vo de Wesir und vo de Generääl choo.
Perly-Certoux
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Fatimiden
D Heerschaft in Egüpte
Au d Erooberig vo Jerusalem 1099 dur d Chrüzfaarer wääred em Erste Chrüzzuug und d Gründig vom Köönigriich Jerusalem häi d Fatimide nit chönne verhindere. Si häi ooni Erfolg brobiert, Palestina zruggeroobere (Schlacht vo Ramla) und s Land isch vo 1130 aa immer mee under e Iifluss vo de Chrüzfaarer choo. Wo dr Köönig Balduin III. vo Jerusalem 1153 Askalon belaageret und erooberet het, häi d Fatimide iire letscht Stützpunkt in Palestina verloore. Zum z verhindere ass d Chrüzfaarer Egüpte wurde eroobere, het dr Nur ad-Din, dr Herrscher vo Damaskus, 1163 e Fäldzuug uf Egüpte gmacht. 1171 het si Offizier Saladin 1171 d Fatimide gstürzt und d Dünastii vo de Ayyubide gründet.
Pascal Gamboni
De Pascal Gamboni (* 9. Juni 1977; ) isch en Sänger uss em Bündner Oberland, wo ùff Rätoromanisch ùn Änglisch singt. Er isch z Sedrun in de Gmei Tavetsch ùffgwaggse ùn singt in de Mùndart Tuatschin vo Sedrun, wo innerhalb vùm Surselvische e sproochligi Sùnderstellig het. Ùff d Schuel isch er z Sedrun gange, ùn deno für fümf Joor ùff s Musikgymnasium vo Feldkirch.
Alte Synagoge (Freiburg im Breisgau)
Di Alt Synagog am hitige Rotteckring/Werthmannblatz z Friburg isch e Synagog gsii, wu 1869/70 baut un 1938 zerstert wore isch.
Gschicht
Di mittelalterlig jidisch Gmai het wahrschiins scho um 1300 e Synagog ghet. Di erscht Nennig isch anne 1349 zur Zit vu dr Judeverfolgig in dr Peschtzitt iberliferet. D Synagog isch an dr Wasserstroß gstande, wel d Jude hän do oder in de Stroße drumrum gwohnt. Am 30. Jänner 1349 isch d Gmai vernichtet wore, wu alli Jude umbrocht wore sin.
Wu ab 1360 wider Jude in dr Stadt glebt ghet hän, wird 1385 e Synagog am sidweschtlige Eck Weberstroß/Raustroß gnennt.
Anne 1401 het de Friburger Stadtrot bschlosse, daz dekein Jude ze Friburg niemmerme sin sol. De Kenig Sigismund het des Dekret 1424 mit de Ewigi Vertribig bstetigt. Deno hän Jude nimi z Friburg derfe wohne. Erscht ab 1809 hän si sich wider in de Stadt derfe nidelosse. Di im Lauf vum 19. Johrhundert zuezogene Jude hän sich 1863 zue de Israelitische Religionsgsellschaft zämmegschlosse un hän e Bettsaal aagmietet. D Gmai het e Kantor iigstellt, wu au Schochet un Religionslehrer gsii isch. De Bettsaal isch im domolige Huus Nr. 838 am Minschterblatz gsi.
E baar Johr speter het d Gmai e Grundstuck am Werthmannblatz (Werderstroß, hit Europablatz) fir de Neibau vun re Synagog kauft. Im Spotjohr 1869 isch mit em Bau vu de Synagog no Blän vum Gwerbschuelhauptlehrer Georg Jakob Schneider aagfange wore.
D Synagog, wu in maurisch-byzantinischem Stil baut wore isch, het links un rechts vum Iigangsportal minarettartigi Dirm ghet, wu de Iigangsrisalit flankiert hän. Romanischi Stilelement sin bi de Bogefris un de halbrunde dreidailte Fenschter mit zierlige Siile z sääne. Iwer em Gibel vum Iigangsrisalit hän d Gsetzdafele dront un iwer em Portal selber isch e ditischi Inschrift aabrocht gsi: „Mein Haus wird ein Haus des Gebetes sein für alle Völker“ (Jesaja, 56,7). D Muurflechene si verbutzt gsi, nur d Iifassige vu de Fenschter un Dire sin us Sandstai, di freiligende Bege us Bachestai härgstellt gsi.
Di fiirlig Iiweihig isch am 23. September 1870 unter de Laitig vum Brisacher Rabbiner Moses Reiß gsii. Unter de Gescht vu de Iiweihig sin d Vorständ vu de Beherde vu Staat un Gmai un proteschtantischi Gaischtligi gsii.
1925/26 isch d Synagoge umbaut un vergreßerert wore, so dass s Gebei zwisch em neie Stadttheater un em Kollegiegebei au vu usse här ufgwertet wore isch.
Am 10. November bim Novemberpogrom 1938 hän Manne vu de ertlige SS un SA gege 3 Uhr znacht d Synagog aazunde. D Fiirewehr het nur di Gebei drumrum deref schitze, de Brand het si nit derfe lesche. Am nämlige Dag hän Litt vu de SS un de SA d Brandruine gsprengt.
D Stadt het uf em Synagogegrundstuck e Mahndafele aabringe un de Blatz in Platz der Alten Synagoge umnenne loo. Alljohr wird am 9. November am alte Standort e Gedenkfiir abghalte. Am 27. Juli 2010 het de Stadtrot bschlosse, dass de Blatz vu de Alte Synagog umbaut wird. Bi de Bauarwete zue de Umgstaltung vum Blatz 2016 sin an verschidene Stelle Rescht vum Fundament entdeckt, freigleit un dokumentiert wore, vor s deilwis abdrait un zuegfillt wore isch un mit eme symbolische Wasserbecki iwerbaut wore isch. Die Brunneaalag entspricht in ire Greßi un Lokalisierung em Grundriss vun de gschlissene Synagog un isch 2017 de Effetligkeit ibergää wore. Wel vilmol an heiße Däg Litt in s Wasserbecki gange sin, het s massivi Kritik am Verhalte vu de Litt un am gsamte Konzept gää. D Stadt het deno neii Informationsdafele un anderi Hiwiis aabrocht.
Hennebont
Hennebont (bretonisch Henbont) isch e franzesischi Stadt im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Hennebont lyt am Blavet in dr Nechi vu dr Atlantikkischte, 9 km nordeschtli vu Lorient un 42 km vu Vannes un uf ere Hechi zwische 0 m un 82 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Inzinzac-Lochrist im Norde, Languidic im Nordoschte, Caudan im Weschte, Brandérion im Oschte, Lanester im Sidoschte un Kervignac im Side.
Zue Hennebont ghere d Stadtviertel La Gare, Kerlivio, Saint-Caradec, Centre-ville, Les Haras, La Grange, Kergroix, Lalumec/Kerlano, Talhouët, Langroix, Kerpotence, Saint-Gilles, Le Quimpero, Kerliven, Kerhiouais un Le Parco
Gschicht
Hennebont isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1114 as Henbunt (12. Jh.: Henpont, 1200: Henbont, 1260: Hennebond).
Wilhelm Bernhard von Muralt
Dr Wilhelm Bernhard vo Muralt (* 19. April 1737 z Bärn; † 18. Dezämber 1796 z Bärn) isch e Schwiizer Milidär und Politiker gsi.
Läbenslauf
Dr Wilhelm Bernhard vo Muralt isch am 19. April 1737 z Bärn uf d Wält cho. Er isch dr Sohn gsi vom Bernhard vo Muralt, eme Bärner Grossroot und Vogt und vo dr Ursula Maria Manuel.
In französische Dienst
Vo 1759 bis 1772 isch er z Frankreich Offizier gsi. Er isch mit em Verdienstchrüz uszeichnet worde und het 1772 im Rang vo Major si Abschiid gnoh.
Pascal Gamboni
Spööter isch de Pascal Gamboni ùff Bärn zoge, wonner hüt (Stand: 2015) läbt. 2009 isch syn erschte Soloalbum, Siat Vanauns ùff Surselvisch ussecho, gfolgt vo As fiug?, au mit romanische Lieder.
Usserdäm het er 2012 zämme mit em Rees Coray s Album I am THE SONG is me ùff Romanisch ùn Änglisch ùn mit de Eveline Rütschlin s Album Buddha verboten mit änglische ùn dütsche Lieder ussebrocht, ùn isch bi Lesige mit em romanische Schriftsteller Arno Camenisch ùffträte. Im glyche Joor isch no e Soloalbum ussecho, Seed of Song, mit Lieder ùff Änglisch, Dütsch ùn Romanisch. 2013 isch deno e Soloalbum, Tiara, hauptsächlig ùff Romanisch, gfolgt, ùn 2015 e meesproochigs Album La Ventira.
2016 isch deno wiider e Album zämme mit em Rees Coray ussecho, Veta gloriusa, mit Lieder ùff Romanisch ùn Änglisch.
Diskographi
Albe
Solo:
Mit Passiunai:
Mit Clean:
Mit em Rees Coray:
Diversi:
Hennebont
Verwaltig
vu Hennebont isch. Hennebont ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Hennebont ghert zum Bretonisch. Anne 2007 sin 5,6% vu dr Schueler in zwaisprochige Klasse unterrichtet wore. Am 9. Dezämber 2009 het d Stadt d Charta Ya d'ar brezhoneg unterzaichnet.
Wilhelm Bernhard von Muralt
Dr eidgenössisch General
1796 het dr Muralt s Presidium vo dr Friidenskommission gha, wo vo dr eidgenössiche Dagsatzig iigsetzt worden isch für zum mit de Franzose z verhandle.
Dr Muralt isch am 18. Dezämber 1796 z Bärn gstorbe.
Bengalische Sprache
Si wird vu zmindescht 215 Millione Mänsche as Muetersproch gschätzt (Stand: 2005). Dodervu läbe iber 140 Millione z Bangladesch, wo Bengalisch Amtssproch isch. Derzue wird s vu rund 75 Millione Sprächer z Indie gschwätzt, wu s aini vu 22 offiziäll anerkännte Sprochen, Amtssproch vu dr Bundesstaate Weschtbengale un Tripura un di zwotgreescht yyhaimisch Sproch no Hindi isch.
Noch e Dail Statischtike isch Bengalisch no Hochchinesisch, Änglisch, Hindi, Spanisch, Russisch un Arabisch di sibtmaischtgschätzt Sproch uf d rWält. Doderby sin fir alli Sproche näbe dr Muetersprochler au no Zwaitsprochler mitzellt.
Schrift
Bengalisch wird in ere aigene Schrift gschribe. S handle sich um e Brahmi-Schrift, wu mit dr Devanagari verwandt isch, wu u. a. Hindi un Sanskrit dermit gschribe wäre. A Alphabet bstoht us 11 Vokal un 36 Konsonante. Näbe 10 Vokalchurzzaiche, wu in silbische Verbindige dr Vokal chännzaichne, wu noch em Konsonant chunnt, git s 3 sekundäri Lutzaiche fir d Chännzaichnig vu dr Uussproch vum Vokal (nasaliert, ghucht). S het iber 200 wyteri Schriftzaiche fir Konsonant-Vokal-Verbindige un Konsonantecluster us zwee oder drei Konsonante, wu sich us dr Form dervu Art un Abfolg vu dr Ainzellut aber erschließe leen.
Bengalischi Ziffere wäre mit aigene Zahlzaiche gschribe, s wäre aber allmee au di Arabische Ziffere brucht.
Grammatik
Bengalisch folgt dr Subjäkt-Objäkt-Verb-Satzstellig. S het Poschtpositione statt Prepositione. S git kai grammatikalischs Gschlächt.
Adjektiv un Nomen verändere sich wenig. Verbe verändere sich vilmol je no Person, Zyt un Hefligkaitsform, aber nit noch em Numerus (Aizahl/Meezahl).
Gschicht
Gängigerwys wäre drei Epoche unterschide:
Di eltschte literarische Zyygnis vu dr bengalische Sproch sin d Charyapada, e Sammlig vu 47 Lieder vu verschidene Dichter, wu scho vor 1000 n. Chr. gschribe wore sin. In dtr Zyt vu 1350 bis 1800 sin vil literarischi Wärch mit religiese Theme verfasst wore.
Im 19. Johrhundert isch d Sproch in dr Hauptsach vum Ram Mohan Roy un em Ishwarchandra Vidyasagar systematisiert wore. Dr Vidyasagar het s Sadhu Bangla gschribe, wu speter s Barna-Parichaya drus entwicklet woren sich, e Text, wu allno ne großi Roll spiilt im Sprochunterricht in bengalische Schuele.
Di bengalisch Sproch het derzue byydrait, ass sich e aigeni nationale Identitet im ehmolige Oschtpakistan uusebildet un schließli zum Entstoh vun eme unabhängige Staat Bangladesch gfiert het. Bangladesch isch vu 1947 bis 1971 e Dail vu Pakistan gsii, wu us dr zum große Dail islamische Landesdail vu Britisch-Indie bildet woren isch. In dr Johr 1950-52 het d Zäntralregierig vu Pakistan versuecht, Urdu as ainzigi Amtssproch durezsetze. Am 21. Februar 1952 isch s wäge däm zue gwaltdetige Ussenandersetzige zwische proteschtierende bengalische Studänte un dr pakistanische Bolizei chuu.
Au im indische Bundesstaat Assam isch s am 19. Mai 1961 un am 21. Juli 1986 zue Uusschrytige chuu, wel do d Landesregierig vu Assam baidi Mol versuecht ghaa het, Asamiya as ainzigi Amtssproch au fir di bengalisch Bevelkerig vu Assam yyzfiere.
Dialäkt
Dr Sprochwissenschaftler Suniti Kumar Chatterjee het im 19. Jh. d Dialäkt vum Bengalisch in vier Gruppe ufdailt: Rarh (Sidbengale), Banga (Oschtbengale), Kamarupa (Assam) un Varendra (Nordbengale).
Étroubles
Etroubles (frankoprov. Étrobble) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Étroubles ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Bengalische Sprache
Dialäkt
Dr Sukumar Sen het anne 1939 s Varendra no unterdailt un het dodermit fimf Dialäktgruppe definiert: Radhi, Bangali, Kamrupi, Varendri un Jhadkhandi. S Standard-Bengalalisch basiert uf em Radhi. S Bangali wird hite vilmol no unterdailt in Nordbengalisch, Oschtbengalisch un Sidbengalisch.
E Dail Sprochwissenschaftler definiere au no wyteri Dialäkt vum Bengalisch, wu vu andre Linguischte scho as aigenständigi Sproche aagsäähne wäre: Kharia Thar, Mal Paharia, wu noch verwandt sin mit em Weschtbengalisch, Rajbangsi un Hajong, wu noch verwandt sin mit em Nordbengalisch.
Étroubles
Geografi
Étroubles lyt im Valle del Gran San Bernardo, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bezet, Chez-les-Blancs, Cerisey, Échevennoz, Éternod, La Collère, Lavanche, Pallais, Prailles, Vachéry, Véyaz. Nochbergmaine sin Allein, Bourg-Saint-Pierre (CH-VS), Doues, Gignod, Ollomont un Saint-Oyen
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Étroubles dr italienisiert Name Etroble drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Étroubles isch dr Massimo Tamone.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Étroubles ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Étroubles sin 64 Froogebeege wider retuurchuu.
Simon Ammann
Dr Simon Ammann (* 25. Juni 1981 z Grabs) isch e Schwiizer Skispringer. Dr Ammann isch z Underwasser im Kanton Sanggalle ufgwachse und im Toggeborg au i d Schuel gange. Er wohnt sit 2008 mit siiner Frau z Schindellegi im Kanton Schwyz.
Erfolg
Siini grössten Erfolg het dr Ammann bi de Olympischi Winterspiel 2002 z Salt Lake City und bi de Olympische Winterspiel 2010 z Vancouver gfiirt, won er uf dr Normal- und au uf dr Grossschanze gwunne het und demit Doppelolympiasiger worde isch. En witere Höhepunkt vo sinere Karriere isch im Dezämber 2006 de Siig uf de Schanze z Lillehammer gsi. Döt isch sin Tiimkoleeg, de Andreas Küttel, zweite worde und so händ die baide de ersti Schwizer Doppelsiig i de Gschicht vom Wältcöp bim Skispringe gschafft. För de Ammann hät da au bedüüted, dass er s erstmol i sinere Karriere de Wältcöp aagfüert hät.
Dr Simon Ammann ghört im Skispringe zur Wältspitze. Mit vier Goldmedaille isch er dr erfolgriichsti schwiizerischi Winterolympionik und dr erfolgriichsti Skispringer bi olympische Einzelwettbewärb. In dr Saison 2009/10 het er dr Gsamtwältcup gwunne.
Am 29. Dezämber 2013 hät de Simon Ammann bim Eröffnigsspringe vo de Vierschanzetournee z Oberstdorf de erst Platz gmacht. Er gwünnt dodemit sis 21. Wältcupspringe.
Olympischi Winterspiel
Olympischi Winterspiel 2002 in Salt Lake City
Olympischi Winterspiel 2010 in Vancouver
Weltmeisterschaften
Nordische Skiweltmeisterschaften 2007 in Sapporo
Nordische Skiweltmeisterschafte 2009 in Liberec
Skiflug-Weltmeisterschafte 2010 in Planica
Nordische Skiweltmeisterschafte 2011 in Oslo
Erlach
Erlach isch dr Name vo dene Ort:
z Dütschland:
z Östriich:
in dr Schwiiz:
vo Erlach isch dr Familie- oder Härkumftsname vo dene Persone:
Azawad
De Azawad (uf Tuareg: ⴰⵣⴰⵓⴷ, au Azaouad) isch de nördlich Teil vo Mali, eme Land z Weschtafrika. Nach eme Militärputsch z Mali hei Aahänger vo de MNLA d Region unter ihri Kontrolle brocht und am 6. Aprile 2012 d Unabhängigkeit vom Azawad vo de Republik Mali erklärt. Di Afrikanischi und di Europäischi Union hei sofort erklärt, dass si de Staat nöd wei aaerkenne.
Geographii
De Azawad umfasst di drü Regione vo Mali, wo im Norde vom Land lige: Timbuktu, Gao und Kidal. Vo de Flächi her ghört zum Azawad mit 730.999 km² me wi d Hälfti vo de Staatsflächi vo Mali (58,94 %), vo de Bevölkerig aber numme 1'293'449 Iiwohner, was 8,91 % vo de malische Bevölkerig usmacht. Di gröschte Städt im Azawad isch Gao mit öppe 86'000 Iiwohner. Timbuktu, die bekanntischti Stadt vo de Region het öppe 50'000 Iiwohner. Iiwohner nach de Volkszählig vom 2009i z
Bowil
Bowiu (amtlech Bowil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Bowiu ligt uf dr Wasserscheid zwüsche Aare und Ämmi und umfasst d Dörfer Bowiu, Oberhofe, Rünkhofe und Steine. D Gmeindsflächi bsteit us 54,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 39,4 % Waud, 5,2 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Signou, Röötebach, Linge, Oberhünige, Zäziwiu u Obertau.
Gschicht
Bowiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1299 aus Bonwile (1338 Buonwile, 1534 Bonwyl).
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2 % gläge.
Religion
90,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,1 %, CVP 0,6 %, EVP 6,9 %, FDP 3,4 %. GLP 2,0 %, GP 5,8 %, SP 11,7 %, SVP 47,8 %, Suschtigi 4,7 %.
Gmeindspresidänt vo Bowiu isch dr Moritz Müller (Stang 2013).
Klagemauer
D Chlagemuur (hebräisch הכותל המערבי ha'kotel ha'ma'arawi, wörtlig die westligi Muure, umgangssprochlig uf Hebräisch hüfig au eifach nume d Muure bzw. כותל Kotel) in der Altstadt vo Jerusalem isch e religiösen Ort vom Judentum.
Gschicht
Si isch d Westmuure vom Plateau, wo druf dr zweit Tämpel gstanden isch. D Muure isch nit wie vili dängge, e Muure vom Tämpel sälber. Der erst Tämpel, wo noch dr Überliiferig under em Salomo baut worde isch, isch scho 586 vor dr Ziitwändi vo de Babylonier zerstört worde. Nochdäm d Perser Jerusalem bsetzt hai,  isch an der gliiche Stell um 515  vor dr Ziitwändi e schlichtere, zweite Tämpel baut worde, wo um 20 vor dr Ziitwändi under em König Herodes em Grosse prachtvoll usbaut und vo de Römer 70  noch dr Ziitwändi im Jüdische Chrieg zerstört worden isch.
Die mächtige Steiblöck vo dr Muure bestöhn us Jerusalemer Meleke-Chalchstei, wo me einisch am nördlige Stadtrand abbaut het.
Am Blatz vom eigetlige Tämpel uf em Tämpelbärg stöhn hüte d Al-Aqsa-Moschee und der Felsedom, wo Jerusalem zur drittheiligste Stadt vom Islam mache, dr Tämpelbärg für d Religionsusüebig vo de Jude aber versperre, zuesätzlig zu de Broblem vo dr Halacha, wo de Jude s Bedräte vom Areal vom ehemolige Tämpel verbietet.
Religiösi Bedütig
Dr Chlagemuur säge d Israeli die westligi Muure, wil sie d Westmuure vo der Tämpelalag gsi isch und primär nit en Ort zum Chlage isch. Si isch 48 Meter lang und 18 Meter hoch. Hüte bsueche däglig vili Lüt d Chlagemuur, für zum bäte. Mänggi stecke au en ufgschriibnigs Gebät in d Ritze und Spalte vo der Muure. Si isch für vili Jude e Symbol für dr ewig Bund vo Gott mit siim Volk.
D Chlagemuur isch hüte der Blatz, wo em einstige Allerheiligste vom Judendum, em Mishkan (hebräisch משכן „em Gott si Heim uf Ärde“), as „Tabernakel“ oder wie s in der Lutherbible stoht, „Stiftshütte“ bekannt, am nechsten isch. In de Ziite vom Jerusalemer Tämpel het me im bsundrigs heilige, abgränzte Beriich vom Allerheiligste im Tämpel d Bundeslade ufbewahrt. Nume eimol im Johr het dr Hohepriester döfe iinegoh und der Name vo Gott het er nume do eimol im Johr döfe säge. Es isch e Symbol für s eigentlige Heiligtum, „im Himmel“, Gott.
Am Zuegang zum Vorplatz vo der Chlagemuur wärde Persone und ihri Däsche mit Röntgegerät und Metalldetektore kontrolliert. En extra abgränzte Beriich diräkt vor der Chlagemuur isch e Freiliechtsynagoge. Dorum git s für Fraue und Manne drennti Iigäng. D Manne sötte dr Chopf bedecke, wär s bruucht bechunnt gratis e Kippa über. Grundsetzlig isch der Zuegang au für Nitjude problemlos möglig. Fotografiere darf me au, usser am Schabbat.
Bowil
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bowiu ghört zum Hochalemannisch.
Heiliger Krieg
As Häilige Chrieg bezäichnet mä e Chrieg, wo dr Hauptgrund drfür religiöös isch, öbbe wenn as Grund aagee wird, ass er im Ufdraag vom ene Gott kämpft wurd und är e Hand het, in däm wo bassiert. Sonigi Gründ cha mä vilmol in Gsellschafte ghööre, wo die politische und religiööse Machthaber idäntisch oder äng verbunde si. Si sääge as Rächtfertigung für d Ordnig vo dr Gsellschaft, iiri Verdäidigung, Sterkig und/oder Expansioon, ass Gott es eso häig welle.
Dr Begriff isch im Hellenismus entstande und mä het en im Christedum sit em Hoochmiddelalter für d Chrüzzüüg brucht. In dr Nöizit het er au Chrieg legitimiert, wo nazionalistisch motiviert gsi si, im dütsche Sproochruum bsundrigs die antinapoleonische Befreijigschrieg, und het us ene e Kampf um e Wältaaschaujig gmacht.
In andere Religioone git s äänligi Konzept, im Islam zum Bischbil dr Dschihad. Die Begriff vergliicht mä vilmol mit däm, wo im christianisierte Öiropa entstande isch, aber in dr Forschig wärde si nit as idäntisch aagluegt. Au dr sogenannti Grächti Chrieg, wo an razionali ethischi Kriterie bunde isch, wird vom Häilige Chrieg underschiide.
Litratuur
allgemäin
Biible
Middelalter
aktuell
Minuskel
D Minuskel odr Gmeini sin Kleibuechschtabe. Die passe in e Vierlinieschema. In derre kinne d Minuskle au e Oberlängi (z. B. b, d, f, h, k, l) odr e Unterlängi hô (z. B. g, j, p, q, y).
D Bezeichnung Minuskel isch usm latynische Wort minusculus abgleitet, des beditet dert sovil wie änder klei.
S Gegeteil vu de Minuskel isch d Majuskel bzw. d Versalie.
Ma unterscheidet:
Erasmus von Rotterdam
Dr Erasmus vo Rotterdam (1465–1469 uf d Wält ko, gschtorbe 1536) isch eine vo de wichtige Humanischte gsi, wo am Ändi vom 15. und am Aafang vom 16. Johrhundert in Europa gschafft häi.
Biografi
Dr Erasmus vo Rotterdam isch as Sohn vom enä holländische Brieschter und siner Huushältere, enerä Arzttochter, am enä 27. Oktober zwüschem Johr 1464 und 1469 z Rotterdam uf d Wält ko. Dr Name Desiderius het er erscht schböter aagno. 1492 isch er Brieschter worde, vo 1495 bis 1499 her er z Baris schdudiert und vo 1506 bis 1509 z Italie gläbt, und chürzeri Zite au z Holland und z Ängland. Vo 1514 bis 1529 het er z Basel gschafft und sini Büecher vom Johann Froben lo drucke. Wo Basel 1529 reformiert worden isch, isch er uf Freiburg im Brisgau zoge, isch aber 1535 uf Basel zruggcho und dört am 12. Juli 1536 bi sim Fründ Hieronymus Frobenius, em Sohn vom Johann Froben, gschtorbe. Er isch im Basler Münschter begrabe.
Dr Humanischt
Dr Erasmus het sich kritisch mit dr Bible usenandergsetzt. Er het s griechische Neue Teschtament uusegä mit enerä Übersetzig uf Latinisch und Kommentar, und so die moderni Philologii begründet. Während sim ganze Läbe het er d Missschtänd in dr kathollische Chille kritisiert, het aber nit welle sich in die dogmatische Usenandersetzige zwüschem Martin Luther und dr Chille iimische und het vo "Friide und Konkordanz" gredet. Das heisst aber nit, ass dr Erasmus andere Religione gegenüber tolerant gsi wär. Wie anderi Humanischte, under ihne dr Johannes Reuchlin, isch er überhaupt nit frei vo Antisemitismus gsi, so het er vo „Judebruet“ gredet und „Jud blibt Jud“.
Radio SRF Virus
S Radio SRF Virus isch e Programm vom Schwiizer Radio SRF, wo speziell jungi Höhrer – d «Zylgruppe 12- bis 24-Jöhrigi» – söll aaspräche.
Ursprünglig hätt’s sölle DRS 4 heisse, hät dänn aber de Name DRS Virus übercho und heisst sit Mitte Dezember 2012 Radio SRF Virus. Wil er nit über UKW kha empfange wärde, kämpft dr Sänder syt dr Gründig im 1999 mit schwache Quote. Allerdings könnt sich das no ändere, wil me jetzt dr Sänder au über Kabel, Satellit und DAB (Digital Audio Broadcasting) loose kha. Über s Internet existiere au zwei mp3-Stream mit 64 k und 128 k.
S Virus isch zerscht z Basel stationiert gsi und het im Augschte 2009 uf Züri is Radiostudio züglet.
Dr Sänder bringt aktuelli Musig mit Titel vo Rock, Rap, Electro, Hip-Hop und Rhythm and Blues.
Nöierdings tuet sech dr Sänder au uf andere Wääg a s Publikum richte, öppen im Internet und über die soziale Meedie: es söll en Ufftritt gäh, wo vo dr DRS-Online-Redaktion in Bärn unabhängig isch, es wird e Playlischte mit Vorhör- und Ratingfunktione, Downloads und Fotene gäh.
Anne 2007 und nomol 2009 het me s Virus als «Radio of the year» vo dr Schwiiz uszeichnet.
Rheinfall
De Rhyfall bi Schaffuuse isch e grosse Lauffe vom Rhy.
Uf em Wäg vum Bodensee nooch Basel stelle sich im Hochrhy herti Jurakalche und wyter unden au Gneisbänk in Wäg, wo s Flussbett verenge und wo dä Fluss in Lauffen oder Wasserfälle wie im Rhyfall tuet überwinde. Noch em Rhyfall sind das bsunders no dr middler Lauffe bi Choblez und dr Lauffeburger Lauffe, wo hüt wägem Stausee vom dörtige Chraftwärch nümme z gseh isch.
Bi middlerer Wasserfüehrig vom Rhy stürzed im Rhyfall 750 Kubikmeter Wasser pro Sekunde über d Felse. De Rhyfall hät e Höchi vo 23 Meter, ä Breiti vo 150 Meter und d Wassertüüfi grad noch em Rhyfall isch 13 Meter. Die höchst Abflussmengi isch anno 1965 mit 1250 Kubikmeter, die gringst Abflussmengi anno 1921 mit 95 Kubikmeter in dä Sekunde gmesse worde.
Dr Rhyfall chönd d Fisch ufwärts nit überwinde, usser dr Aal. Dä schlänglet sich sitwärts über d Felse ufe.
Bi Uuwiise isch näbem Rhyfall es Chraftwärch.
Zitat
''«Halte dein Herz, o Wanderer, fest in gewaltigen Händen! Mir entstürzte vor Lust zitternd das meinige fast. Rastlos donnernde Massen auf donnernde Massen geworfen, Ohr und Auge, wohin retten sie sich im Tumult?»'' Eduard Mörike
Weisser Sonntag
De Wyssi Sunntig (lat. Dominica in albis) isch immer de Sunntig noch Ostere und mit em goht d Osteroktav z end. De früesti Termin vom Wysse Sunntig isch de 29. März, de spöötist Termin isch de 2. Mai.
Bedütig
I de katholische Konfessione send d Bezeichnig ''2. Sunntig vo de Osterzyt oder Wysse Sunntig'' üblich. De Ursprung vom Name „Wysse Sunntig“ isch nöd ganz klar. Wohrschindli häts mit de wysse Taufgwänder z tue, wo i de früene Cherche vo de Taufte, vo de Osternacht bis zu dem Sunntig trait worde sind. I de evangelische Liturgii bezaichnet me de Sunntig noch de Eröffnigswort vo dem Gottesdienst als Quasimodogeniti (Wie die Neugeborenen).
I de katholische Läseordnig isch als Evangelium i allne drei Lesejohr Joh 20,19–29 vorgseh. Di erste Läsige brichted vom Läbe i de Urgmaind. Di zwaite Läsige betoned d Hoffnig för di Gläubige, wo i de Überwindig vom Tod dur Christus isch.
Münchhausen (Unterelsass)
Minichhause (frz. Munchhausen, dt. Münchhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Weisser Sonntag
Bedütig
I de katholische Cherche isch de Wyssi Sunntig tradizionell de Tag för di fyrlich Erstkommunion vo de Chind. Wägem Priestermangel müend d Pfarreie sich underenand abspräche und en andere Termin, meist en spöötere Sunntig, wähle.
Münchhausen (Unterelsass)
Gschìcht
Minichhause ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 8. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Weisser Sonntag
Bedütig
Am 30. April 2000 hät de Papst Johannes Paul II. für di katholisch Cherche festglait, as a däm Tag de „Barmherzigkaitssunntig“ gfyred wärde söll. Er hät demit en Wunsch vo de polnische Ordensschwöster Maria Faustyna Kowalska (1905–1938) erfüllt. Er hät si a däm Tag heiliggsproche.
Münchhausen (Unterelsass)
Verwàltung
vun Minichhause ìsch. Minichhause ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Minichhause ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Sauerdelta
D Inmìndung vun dr Sauer in dr Rhin bi Minichhause wurd uf Frànzeesch Delta de la Sauer gnannt. S ìsch e groß Natürschutzgebiet und eins vun dr sechs frànzesche Rhinöiereservàt.
Knesset
D Knesset (כנסת, Hebräisch für Versammlig) isch s israelische Eichammere-Parlament. D Knesset isch am 14. Februar 1949 zum erste Mol zsämmedräte. Si dagt in der israelische Hauptstadt Jerusalem.
Wahlsystem
Die 120 Abgeordnete wärde für vier Johr gwehlt. Wahlberechtigt isch jede Bürger, wo elter as 18 isch. Gwehlt wärde cha me vo 21 aa. Sit 1985 isch gsetzlig festgleit, ass niemer cha gwehlt wärde, wo s Existänzrächt vom Staat Israel wurd verneine oder rassistischi Positione wurd verdräte. Am 31. Oktober 2007 het d Knesset e Gesetz beschlosse, wo d Wahl vo öbberem, wo ohni Erlaubnis es findligs Land bsuecht het, usschliesst.
S ganze Land bestoht nur us eim Wahlkreis. Die meiste Parteie halte Vorwahlen ab, wo d Parteimitgliider über d Listenblätz für die verschiidene Kandidate abstimme. Parteie, wo d Sperrklausel vo 2 % (früehner 1,5 %, d. h. eis ganzes Mandat) vo de Stimme chönne überspringe, bechömme noch de Prinzipie vo der Verhältniswahl us ere starre Liste Sitz noch em Divisorverfahre mit Abrundig (s Höchstzahlverfahre noch d'Hondt, wo z Israel noch ihre Initiatore d Bader-Ofer-Methode heisst) zuedeilt. Drbii chönne verschiideni Parteie e Listeverbindig iigoh. Die niedrigi Sperrklausel bewirkt, ass im israelische Parlament ungwöhnlig vili und heterogeni Parteie verdräte si. Meistens wärde meh as zäh Listeverbindige in d Knesset gwehlt, nume eimol, in der achte Knesset (1973-1977), si nume nüün Parteie verdräte gsi.
Kompetänze
S Parlament cha sich sälber uflöse oder über e Verlängerig vo der Periode bestimme. Die Abgeordnete vo der Knesset gniesse politischi Immunitet. D Knesset cha die Immunitet in bestimmte Fäll ufhebe. Si het au d Macht dr Präsident und dr Ombudsmann us em Amt z wehle. D Gsetzgäbigsgwalt vo der Knesset isch dur s Rächt vom Oberste Grichtshof iigschränkt, wo e Gsetz mit eme Grundgsetz für unvereinbar cha erkläre. Die meiste Gsetz wärde vo de awäsende Knessetmitgliider mit ere eifache Mehrheit verabschiidet, gwüssi Gsetz bruuche aber en absoluti Mehrheit, das heisst mindestens 61 Stimme. Jedes Knessetmitgliid, d Regierig und au d Knesset-Usschüss chönne d Gsetzesinitiative ergriffe. D Gesetzesinitiative vo der Regierig und vo de Usschüss bruuche drei Läsige. Initiative vo einzelne Abgeordnete hai e zuesätzligi, vorbereitendi Läsig in dr Knesset. D Zahl vo de privaten Initiative wachst ständig sit em Bestoh vo der Knesset.
Die 17. Knesset, 2006 - 2009
In dr 17. Knesset het s kei Partei ge, wo sehr vil grösser gsi wer as die andere. So hai die zwei grösste Parteie, Kadima under em Ehud Olmert und d Awoda under em Amir Peretz zsämme mit dr ultrareligiöse Schas und dr Pensionärepartei Gil d Regierig bildet, mit em Olmert as Premierminister und em Peretz as Verdeidigungsminister. Noch em zweite Libanonchrieg het dr Olmert im Oktober 2006 die rächtsradikali Israel Beiteinu under em Awigdor Lieberman in d Koalition brocht. Im Juni 2007 isch dr Peretz vom Ehud Barak as Parteivorsitzende und Verdeidigungsminister abglöst worde. Wo aber d Regierig d Friidensverhandlige mit de Palestinenser wider ufgnoh het, het Israel Beiteinu im Januar 2008 d Koalition verlo. D Kritik am Olmert, wo vo dr Polizei wäge Korruption undersuecht worden isch, het en drzue brocht, uf d Parteifüehrig z verzichte. D Tzipi Livni isch Parteivorsitzendi worde, dr Olmert isch as Premierminister zruggdräte und d Livni het ohni Erfolg brobiert, e neui Regierig ufzstelle. So het dr Olmert as Premier wiitergmacht und Neuwahle si uf e 10. Februar 2009 agsetzt worde.
Die 18. Knesset, 2009 - 2013
D Wahle zur 18. Knesset si um e Johr vorverleit worde und si beiiflusst worde vo de Kämpf, wo die israelischi Armee e baar Wuche vorhär gege d Hamas im Gazastreife gfüehrt gha het, nochdäm die währed Mönet israelischi Dörfer im Negev mit Raggete agriffe het.
D Rächtsbarteie, vor allem dr Likud under em Benjamin Netanjahu, hai e grosse Zuewachs an Stimme übercho, d Zentrumsbardei Kadima vo dr Tzipi Livni het ihri Position in dr Gunst vo de Wehler chönne verdeidige, aber die Lingge Bardeie, d Arbets-bardei gleitet vom Ehud Barak und Meretz hai fast e Driddel vo ihre Stimme verlore.
Dr Netanjahu het e Regierig mit dr Arbets-bardei, mit em Awigdor Lieberman siiner rächtsradikale Israel Beiteinu-bardei und drei chliinere Bardeie e Regierig bildet, wo am 31. März 2009 iigschwore worden isch. Si het sich uf 69 vo de 120 Knessetmitgliider chönne stütze. Wo die Vereinte Thora Judaismus Bardei drzue cho isch, hai d Regierigsbardeie 74 Knessetmitgliider gha. Im Januar 2011 hai dr Ehud Barak und vier anderi Knessetmitgliider d Arbetsbardei verloo und die acht andere Knessetmitgliider vo dr Arbetsbardei si in d Opposition gange.
Die 19. Knesset, 2013 - 2015
Noch zwäi Mönet Verhandlige isch am 15. Merz 2013 zwüschen em Bündnis Likud-Beitenu under dr Füerig vom Benjamin Netanjahu, dr Zuekumftsbardei (au: Zentrumsbardei) vom Yair Lapid, im Naftali Bennet sinere rächtsgrichtete Siidlerbardei Jüdischs Häim und dr Hatnua-Bardei vo dr Zipi Livni e Koalizion entstande mit 68 vo de 120 Sitz im Parlamänt. Si isch am 18. Merz vo dr Knesset mit alle Stimme vo dr nöije Koalizion bestätigt worde.
Die 20. Knesset
Vor de Waale het s usgsee, wie wenn die Zionistischi Union und dr Likud öbbe gliich stark wurde, möögligerwiis mit eme chliine Vordäil für d Union. Am 17. Merz 2015 häi d Waale zur 20. Knesset stattgfunde. D Waalbetäiligig isch mit 72,34% so hoch wie zletscht 15 Joor vorhär.
Dr Likud het dütlig am mäiste Stimme überchoo, was d Kommentatore und d Mäinigsforschigsinstidut überrascht het. Die Veräinigti Liste, wo drei arabischi Bardeie sich din zämmegschlosse häi, het 13 Sitz überchoo und isch zur drittgrösste Frakzioon worde. Au die nöiji Bardei Kulanu vom Mosche Kichalon het mit zää Mandat usgezäichnet abgschnitte.
Baden
Baden stoht für:
Städt und Gmeinde
Länder und Regione
Persoone:
Gisela Erler
D Gisela Anna Erler (* 9. Mai 1946 z Bibra) isch e dyschi Familieforscheri, Unternämmeri un Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syt Mai 2011 isch si as Staatsreti Mitglid vu dr Landesregierig vu Bade-Wirttebärg. Dert isch si zueständig fir Zivilgsellschaft un Burgerbedailigung.
Läbe
D Gisela Erler isch d Dochter vum SPD-Bolitiker Fritz Erler un syyre Frau Käthe, geb. Wiegand. Noch em Abitur het si Germanischtik un Soziologi studiert. Si het sich im SDS engaschiert un isch 1967 Mitgrinderi vum Minchner Trikont-Verlag gsii.
In ihre Forschigsarbet am Dytsche Jugedinschtitut het si sich mit em Thema Frau/Gschlächtsrolle/Familie/Beruef bschäftigt. Studieschwärpinkt sin neji Arbetszytmodäll bi Beck/Iken un Coop gsii. Si isch d Autori vun ere internationale Verglyychsstudie iber Eltereurlaub un Reorganisation vu dr Arbetswält, u. a. z Schwede un in dr USA.
Anne 1987 het d Gisela Erler mit eme Dutzed andere Fraue s Müttermanifest vereffetligt, im nämlige Johr zämme mit dr Doro Pass-Weingartz bi Rowohlt d Strytschrift Mütter an die Macht!.
Im Johr 1991 het si mit em Ufböu vun eme Unternämme aagfange, dr pme Familienservice GmbH. Im Mai 2011 isch si vum Winfried Kretschmann as Staatsreti fir Zivilgsellschaft un Burgerbedailigung mit Stimmrächt im bade-wirttebärgische Kabinett benännt wore
Schloss Delsberg
S Schloss Tälschbrg isch es Schloss in de jurasische Schtadt Tälschbrg. Es ligt am Südweschtecke vo de Altstadt und isch früener d Sommerresidenz vo de Fürstbischöf vo Basel gsi.
Gisela Erler
Läbe
D Gisela Erler isch mit ghyrote mit em Bolitolog Warnfried Dettling. Si het zwee Sihn, drei Stiefsihn un läbt z Berlin.
Schloss Delsberg
S Schloss isch am Aafang vom 18. Johrhundert im Uftrag vom damalige Fürschtbischof, em Johann Konrad von Reinach-Hirtzbach bauet worde. De Uftrag zum Bau het er em Architekt Pierre Racine vo Renan gäh, wo für de Bischof e grosszügigi Sommeresidenz bauet het, an ere Stell, wo vorher e mittelalterlichi Burg gschtande isch.
S Schloss isch in de Lischte vo de Kulturgüter vo nationaler Bedütig ufgnoh.
Deggenhausertal
Deggehauserdal (dt. Deggenhausertal) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 58,4 % Landwirtschaftsfleche, 34,7 % Wald, 6,1 % Sidlungsflechi un 0,8 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Deggehauserdal ghere d Ortsdoal Deggahausa (Deggenhausen), Ellafurt (Ellenfurt), Hõbärg (Homberg), Õndersiggena (Untersiggingen), Roggabeira (Roggenbeuren), Urna (Urnau) un Widdahofa (Wittenhofen).
Gschicht
Deggehauserdal isch entstande am 1. Jänner 1972 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Deggehause, Homberg, Roggebeire, Untersigginge, Urnau un Wittehofe.
Deggehause isch zum erschte Mol gnennt wore anne 1137, Homberg 1191, Roggebeire 860, Untersigginge 772, Urnau 1094 un Wittenhofen 1134.
Verwaltig
Deggehauserdal het sich mit dr Stadt Markdorf un dr Gmaine Bermadinge un Direnge zum Gmaiverwaltigsverband „Markdorf“ mit Sitz z Markdorf zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Deggehauserdal ischt dr Fabian Meschenmoser.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialäkt vu Deggehauserdal ghert zum Bodeseealemannisch.
Uf em Höchste, eme Bärg im Norde vum Deggehauserdal, verlauft e Mundartsproochgränze. Si wird dargstellt uf em Schwäbisch-alemannische Mundartwäg.
Rafael Correa
Dr Rafael Vicente Correa Delgado (* 6. April 1963 z Guayaquil, Guayas) isch e ecuadorianische Politiker. Er isch e Gründigsmitgliid vo dr Ecuadorianische Arbeiterpartei Movimiento País gsi. 2006 isch er zum Staatsbresidänt gwehlt worde. Im Johr druf het er s Amt adrätte.