cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rue des Cordiers (Mülhausen)
Gschìcht
D’ Sailer hann ìhra Ràuifa-n-àm Grààwa gschtällt. Dur a Verordnung vum 11. Nowamber 1843 hàt dr Mìlhüüser Gmaindaroot d’ Schtrooss uff Frànzeesch Impasse des Cordiers gnännt — dàs bediitet wärtlig „Sàckgàssa vu da Sailer“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga-n-ìsch d’ Schtrooss ìn Seilergraben umtaift worra. Ànna 1919 hàt sa ìhra frànzeescha Nàmma nochamol ìwwernumma. Vu 1940 bis 1944 hàt sa nochamol Seilergraben ghaissa. Ànna 1956 ìsch s’ Gàschthüüs Apollo àbgrìssa worra; domìt ìsch dr Sailergrààwa mìt dr Wìldamànnsgass verbunda worra.
Götz
Götz isch dr Vornaame vo deene Lüt:
Rue des Cordiers (Mülhausen)
Gschìcht
Hìtt ìsch a Pàrkplàtz ìm neerdliga Tail vu dr Schtrooss.
Fritz Sutermeister
Dr Fritz Sutermeister (* 29. Jänner 1873 z Aarau; † 16. Juli 1934) isch e Schwiizer Bfaarer un Redaggder gsy.
Biografi
Dr Sutermeister isch dr Soon vum Schwiizer Schriftschdeller un Bärner Germanischdikbrofässr Otto Sutermeister gsy. Är hed Teologii z Bärn, z Baasl un z Berlin gschdudierd un hed drno bir Adlsfamilie Quarles van Ufford z Holland as Huuslehrer gschaffd. Mid sym Brieder Eugen Sutermeister, em Grinder vo dr Schwiizerische Daubschdummegsellschafd, hedr krischdlig-sozialischdischi Bleddr uusegee; mid sym Brueder Werner Sutermeister, em Schüddelreimer, hed ihn e gwissi Rivalideed verbunde, was under andrem in de Dagebiecher vom Eugen ersichdlig wird. Er isch bekannt defür gsy, dass er bi syne säx Kinder, drunter dr Heiner Sutermeister, d Musigalideed schdargg gfördered het.
Orphischer Kubismus
Dr Begriff Orphismus bzw. Orphische Kubismus (abgleitet vom mythische Sänger und Lyra/Leier-Spiiler Orpheus, frz. orphique = gheimnisvoll) bezeichnet e Kunstrichdig, wo us em Kubismus entstanden isch, wo sich dur farbigi Kreisforme uszeichnet. D Orphiste hai sich drbii uf d Grundlag vo dr Farbtheorii vom Chemiker Michel Eugène Chevreul, wien er sä in siim Buech «Gesetz der Simultankontraste bei den Farben» vo 1839 beschriibe het, gstützt.
D Bezeichnig Orphismus isch im Johr 1912 für d Bilder vom Robert Delaunay vom Schriftsteller Guillaume Apollinaire brägt worde. Dä het im gliiche Johr en Iifüehrig zur Delaunay-Usstellig in dr Galerii «Der Sturm» vom Herwarth Walden gee. Dr Apollinaire het im Orphismus en Überwindig vom Kubismus gseh und het d Moolerei vom Delaunay, vom František Kupka und andere junge Mooler vom spoote dütsche Expressionismus as «poetischi und musikalischi» Sprooch briise. S Zil vom Orphismus isch s gsi, dr reine Muusig e reini Moolerei gegenüberzstelle, wo vom Gegeständlige anglöst gsi isch und e rhythmischi Farbharmonii hätt sölle zeige. D Gstaltigsmiddel si die dynamische Chreft vo dr Farb gsi, d Farb und ihri rüümligi Wirkig isch also ä wäsentligs Kompositionselimänt. S Liecht duet d Farb nid nume uusebringe, sondern isch sälber Farb.
Dr Robert Delaunay het siim Stil, won er 1912 entwicklet het, «Cubisme écartelé» (zerteilte Kubismus) gsait. Er isch dr wichdigst Verdräter vo dere Kunstbewegig gsi. Dr Delaunay het in dr Farb siis eigetlige Bildmaterial gseh, wo die reini Moolerei drus sött entstoh und het das in umfangriiche kunsthistorische Schrifte erklärt. Die reini Moolerei cha uf Gegeständligkeit verzichde und vollkomme abstrakt si. Dr Chevreul het si Theorii as en Aaleitig für Künstler verstande, und dr Delaunay, wo das Buech währed siim Militärdienst as Regimäntsbibliothekar z Laon gläse het, het us em Chevreul siiner Theorii si künstlerischs Konzept entwigglet, wo für ihn Usdruck von ere Wältaaschauig gsi isch und für ihn verbindlig gsi isch. D Idee vo dr reine Farbmoolerei isch für ihn die notwändigi Vorstellig vom ene Universum gsi, und dr Vorstellig vo dr Wirklichkeit, wo drmit verbunde gsi isch, wo mä nume dur die optischi Wohrnähmig aagmässe cha erkenne und wo sich as simultani Bewegig vo de Farbe im Liecht zeigt.“''
Ley
Ley (ditsch Ley, 1940–44 Leyen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Ley lijt uf em hàlwe Waj zwìsche Nancy un Sarrebourg, rund zehn Kilometer sìdeschtlich vun Vic-sur-Seille ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 202 un 264 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ley ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 875 àls Laiacum.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ley ìsch. Ley ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ley ghert zem Lorrain.
Umm Kulthum
D Umm Kulthum (* zwüsche 1898 und 1910, vermuetlig am 4. Mai 1904 z Tammai az-Zahaira; † 3. Februar 1975 z Kairo;, Ägyptisch-Arabisch ʾUmm Kalsūm, Alternativschriibwiise under anderem Oum Kalsoum und Umm Kultum; äigentlig ʾUmm Kulṯūm Fātima ʾIbrāhīm as-Sayyid al-Baltaǧī) isch en egüptischi Sängere und Musikere gsi. Iire Ruem in dr arabische Wält cha mä mit däm vo dr Maria Callas und de Beatles in dr westlige Wält vergliiche.
Lääbe
Si isch as Fatima Ibrahim uf d Wält cho und uf em Land ufgwaggse. 1923 het si dr Scheich Abu l-Ila kennegleert, wo e füerende religiöse Sänger in Egüpte gsi isch und dr Hauptverdräter vo dr klassische islamische Gsangsdradizion. Dä het ere Underricht gee und si understützt, wo si uf Kairo het welle goo. Iire Vater isch zerst nid iiverstande gsi, aber schliesslig si si z dritt, dr Vater, d Fatima und e Brueder uf Kairo gange. Dört het si d Ud gleert spiile und iir Repertuar modärnisiert. 1928 isch si äini vo de füerende Sängerinne in dr Stadt gsi.
1932 het si iiri ersti internazionali Durnee gmacht, under anderem uf Damaskus, Bagdad, Beirut und Tripolis. 1935 het si in Film afo spiile. D 1940er und 1950er Joor gälte as iir „Goldigs Zitalter“. In dere Zit isch s ere au glunge, die vollständigi künstlerischi Kontrolle über iiri Karriere überzchoo und si het im Muusiggschäft wichdigi Funkzione übernoo.
D Umm Kulthum isch in dr ganze arabische Wält berüemt und beliebt gsi, und wo si 1975 gstorbe isch, si Millione zu iirer Beärdigung choo.
Zunft zu Schneidern
E. E. Zumft zu Schniider isch en öffentlig-rächtligi Korporazioon in dr Stadt Baasel und äini vo fuffzää Basler Handwärkerzümft. Historisch isch si e Veräinigung vo de Schniider, Gutteremacher, wo gfüetereti Steppdeckene gmacht häi, Altgwänder, wo alti Kläider instand gstellt und verkauft häi, und Siidesticker gsi. Hüt isch si offe für Baasler Bürger und Bürgerinne us alle Bruefsständ. Si isch e langi Zit mit dr Zumft zu Kürschner in ere sogenannte Dobbelzumft verbunde gsi. S Zumftlokal isch im dänggmolgschützte Huus zum Löiezorn am Gämsbärg 2-4.
Gschicht
D Baasler Schniider häi woorschinlig e chli vor 1260 vom Bischof Berthold vo Pfirt e Zumftbrief überchoo. S Original isch woorschinlig im Groosse Ärdbeebe vo 1356 zum Opfer gfalle. Us Kopie wäiss mä, ass d „sartoris“, wie d Schniider uf latiinisch ghäisse häi, as ersti Zumft iire Mäister sälber häi döfe vorschloo, und dr Bischof het s denn no müesse bestätige. Wo d Zümft am Aafang vom 14. Joorhundert Verdräter im Root überchoo häi, isch us de Schniider und de Kürschner e «gspaltnigi Zumft» worde mit eme gmäinsame Zumftmäister. Im Fäld und bim Wachdienst si si under em gliiche Banner ufmarschiert und si für e Abschnitt vo dr Stadtmuure vo dr Lys bis zum «Wagdehals» (dr Stäineschanze) verantwortlig gsi, aber in iire innere Aagläägehäite si si unabhängig von enander bliibe.
Verdient häi Schniider nid vil. Dr Loon vom ene Gsell isch nid hooch gnueg gsi, für dass er e Familie chönnt ernääre, und doorum häi d Mäister käini verhürootete Gselle aagstellt. D Aarbet hingeege isch lang gsi. Noch dr Verordnig het e Gsell im Summer vom fümfi am Morge bis am nüüni z Oobe müesse schaffe und im Winter vom sibni bis am zääni.
Iir ersts Zumfthuus, wo 1364 zum erste Mol erwäänt wird, isch an dr Gärbergass grad näbe dr Zumft zu Gärtner gstande. 1874 het dr Staat s Huus kauft und bin ere Verbräiterig vo dr Gärbergass lo abrisse. D Schniider häi denn für e Zit im «Mueshus» an dr Spalevorstadt 14 iir Lokal gha, bis si 1966 in dr Intarsiesaal im «Löiezorn» am Gämsbärg züüglet si.
Guido da Polenta
Dr Guido Da Polenta, au Guido dr Elter († 1310) isch e Politiker in dr italiänische Stadt Ravenna in dr Romagna gsi.
Läbe
Dr Guido Da Polenta isch dr Afüehrer vo de Guelfe, dr pro-päpstlige Partei, z Ravenna gsi. Er het sich öbbe 1275 mit dr Malatesta Familie vo Rimini verbündet und het im Gianciotto Malatesta si Dochder Francesca zur Frau ge. Im Johr 1275 het er d Ghibelline us dr Stadt verdriibe. 1278 isch d Romagna under die diräkti Kontrolle vom Papst cho. Dr Guido het si Macht usbaut und het sich noch 1285 gege die päpstlige Machtasprüch afo wehre. Er isch 1286 zum podestà (Stadtoberhaupt) vo Ravenna gwehlt worde und isch vier Johr im Amt gsi.
In 1290, wo dr Guido z Floränz gsi isch as podestà, isch dr päpstlig Beamti, dr Stefano Colonna, z Ravenna acho und het dört welle d Macht übernäh. Im Guido siini Söhn, dr Lamberto und dr Bernardino, hai en gfangegnoh und a Revolte gege dr Papst in dr Romagna azettlet.
1292 isch er no einisch z Ravenna für e Johr zum podestà gwehlt worde. In siiner Amtsziit het er d Fiind vo dr Kommune vo Usse abgwehrt und im Innere siini politische Gegner underdruggt.
Dr Guido da Polenta isch im Johr 1297 gstorbe. Si Sohn Lamberto isch si Nochfolger z Ravenna worde, dr Bernardino z Cervia.
Dr Guido Novello da Polenta, dr Herrscher vo Ravenna, wo dr Dante in dr Stadt ufgnoh het, isch si Änkel gsi.
Ruth Metzler-Arnold
D Ruth Metzler-Arnold (* 23. Mai 1964 z Willisau), Bürgerin vo Riichethal, Willisau und vo Balge, isch e ehemaligi Schwiizer Bundesrötin (CVP).
Uusbildig und Bruef
I dere rächt konservative Umgäbig isch si, au wänn Zuezogeni und Frau, rasch bekannt und schliesslich vo dr Landsgmeind 1997 als Verträtteri vo dr CVP zur kantonale Seckelmeischteri (Vorsteherin vom Finanzdepartement) gwählt worde. Das isch aber nu es Teilziitmandat gsii; denäbed hät si z Sanggalle binere Wirtschaftsprüefigsgsellschaft gschaffet.
Wahl in Bundesrat
Wäge ihrer Wählerschtärchi, wo alewiil meh gschwiinet isch, hät d CVP 1999 müese fürche, nach de Nationalratswahle im Oktober eigetli nümme Aaschpruch uf zwei Sitz im Bundesrat z haa. Drum sind di beide CVP-Bundesrät Arnold Koller und Flavio Cotti scho im Früelig, nün Mönet vor em ordentliche Uuslaufe vo ihrer Amtsziit, zruggträtte, zum unverbruuchte Chräft als Wahllokomotive Platz z mache und i dr Hoffnig, dass es s Parlament nöd waage würdi, bi dr Beschtätigungswahl vo dr Landesregierig im Herbscht es Mitgliid vo dr Landesregierig, wo erscht grad gwählt worde isch, scho wider abzwähle.
Für d Nachfolg vom Appezeller Bundesrat Arnold Koller isch debi scho früe e Frauekandidatur in Vordergrund trätte. D Ruth Metzler, wo uusserhalb vo Appezell völlig unbekannt gsi isch, hät zerscht ufgrund vo ihrer gringe Erfahrig und vo ihre fehlende Känntniss vom eidgnössische Politbetriib nu als Ussesiiterin ggulte; si hät aber mit ihrer Juged und ihrem unbekümmerete, sympathische Uufträtte bald e positivi Grundschtimmig chönne uufboue. So isch si vo dr CVP nebed dr Sanggaller Finanzminischterin Rita Roos als offizielli Kandidatin uufgschtellt worde.
Am 11. März 1999 isch d Ruth Metzler im vierte Wahlgang und mit acht Schtimme Mehrheit (126:118) vo dr Schwiizerische Bundesversammlig in Bundesrat gwählt worde. D Schtimme sind debii hauptsächlich us em rächte Parteieschpektrum choo, wil d Ruth Metzler als technokratischer und weniger sozial iigschtellt ggulte hät als d Rita Roos.
D Abwahl
D Nationalratswahle im Herbscht 2003 händ zu wiitere empfindliche Schtimmeverluscht für dr Ruth Metzler ihri Partei CVP gfüert, währet di rächtsbürgerlichi SVP namal schtarch zuegleit hät und Aaspruch uf en zweite Sitz i dr Landesregierig erhobe hät (Zauberformle). Tatsächlich hät d Bundesversammlig d Ruth Metzler am 10. Dezember als erschts amtierends Regierigsmitglid sit 1872 nöd widergwählt und hät de Christoph Blocher a ihri Schtell gsetzt.
Die verweigereti Widerwahl vo de Ruth Metzler-Arnold isch erscht dr dritti entsprechendi Vorfall sit dr Gründig vom Schwiizerische Bundesschtaat 1848 gsii.
Aktuell
D Ruth Metzler isch sit April 2005 als Chefjurischtin und Mitgliid vo dr Gschäftsleitig vo Novartis Frankriich tätig. Si hät ihre Wohnsitz vo Appezell-Innerrhode uf Paris verleit.
Heinrich von Isny
Lääbe
Dr Heinrich Göckelmann isch as Soon vom ene Beck oder Schmiid z Isny im Allgäu uf d Wält khoo. Er isch em Orde vo de Minorite bidrätte; vo deren iirer Ordensdracht chömme au im Heinrich sini Binääme Knoderer oder Gürtelknopf. Er het z Bariis studiert und und isch Lääsmäister vom Minoriteorde z Baasel worde. 1274/75 isch er zum erste Mol Gsandte vom Rudolf I. gsi, wo dä drum kämpft het, ass si Waal zum Köönig anerkennt wurd.
1275 isch er Bischof vo Baasel worde, 1286 Erzbischof vo Mainz gliichzitig Erzkanzler. Scho as Bischof isch dr Heinrich vo Isny as Verdraute vom Rudolf meermol in däm sim Ufdraag Gsandte gsi.
Möwe
Möwe isch en Oberbegriff vo verschiidene Seevogel-Unterarte:
Rudolf Ernst Keller
De Rudolf Ernst Keller, schwyzertüütsch Ruedolf Ërnscht Chäller, gsäit händ em syni Fründ aber Ruedi, (* 3. Meerze 1920 z Wintertuur; † 19. Oktoober 2014 z Altrincham bi Manchester) isch en Schwyzer Gërmanischt gsy, wo sich au vill mit Dialäktology abggëë hät und a der Uni Manchester, Ängland, Profässer gsy isch.
sys Läbe
De Chäller isch z Wintertuur uufgwachse, au beed Eltere sind scho vo deet gsy. Gstudiert hät er vo 1939 bis 1944 a der Uni Züri Änglisch und Tüütsch, under anderem bi de Profässooren und Dozänte Eugen Dieth, Ruedolf Hotzeköherli, Manu Leumann, Otto Gröger und Manfred Szadrowsky. Syni Dissertazioon vo 1944, wo de Dieth bitröit hät, isch über «Die Ellipse in der neuenglischen Sprache als semantisch-syntaktisches Problem» gsy – vo Elipse redt men i de Spraachwüsseschaft, wänn Satztäil ewëggglaa wëërded. Nachanen hät er zwäi Jaar lang as Leerer z Wintertuur gschaffet und isch im 46i uf Ängland übere.
De Chäller isch äis von eerschte britische korischpondierende Mitglider vom Inschtituut für tüütschi Spraach z Mannheim gsy. Für sys Würke hät er 1981 d «Goethe-Medaille» vom Goethe-Inschtituut überchoo, und 1990 isch er mit ere Sondernummere vo de Zytschrift «German Life and Letters» ggeert woorde.
Ghüraate gsy isch er mit der Ängländeri Ivy (gstoorbe 2007), und er hät zwoo Töchtere ghaa mit ere.
syni Forschig
De Chäller hät über di tüütsch Spraach im Allgimäine, di tüütsch Umgangsspraach und bsunders au über tüütschi Tialäkt publiziert. Mit synen Aarbete zur Umgangsspraach hät er z Tüütschland nöie Forschigen uusglööst. D Literatuur degäge hät er nöd im Fokus ghaa. Es isch em aber es Aaligge gsy, z Groossbritannie für s Verständnis vo de tüütsche Spraach und Kultuur z wöible.
Rächt bikant woorden isch er mit sym Buech «German Dialects. Phonology and Morphology» vo 1961; s isch 1979 namaal truckt woorde. Daadrin stelt er s Luut- (diachroon und sinchroon) und s Formesischteem vo acht Tialäkt vom Süüde bis in Norde voor. Bigläitet sind die Daarsteligen alewyl vomene Täggscht us de Mundaartliteratuur, foneetisch gnau, in eren öörtliche Rächtschrybig und mit eme Glossaar. S gaat deby um Züritüütsch, Bëërntüütsch, Nordelsëëssisch, Hessisch us Darmstadt, Oberööschterrychisch, Luxeburgisch, Weschtfäälisch us em Münschterland und Nordsächsisch vo de Niderelbe bi Hamburg (beides Nidertüütsch). Tialäkt us de doozmaalige DDR fëëled – aso öppe s ganz Oschtmitteltüütsch –, was der Ingo Reiffenstein em Chäller in ere Rezänsioon aagchritzt hät. Für de Linguischt William G. Moulton isch es es «excellent book» gsy, und es seg «so good that one cannot help wishing there were even more of it».
Er hät au zum Luutsischteem im Nideralemannisch und drüümaal über de hoochalemanisch Tialäkt vo Jeschtette gschribe, dezue über d Diglossy (s Zämeläbe vo Hoochtüütsch und Schwyzertüütsch) i de Tüütschschwyz.
Guet aachoo isch au sys Buech «The German Language» vo 1978. S isch nöd nu für Studänte, näi, au für der intressiert Läie gschribe. Uf Tüütsch übersetzt häts de Karl-Heinz Mulagk, und die Fassig isch dänn grad zwäimaal uufgläit woorde. Es gaat drin um s Sy und Wëërde vo de tüütsche Spraach, uusggange bi de indoöiripëëische und germaanische Grundlaage und dänn vom karolingischen Aafang über s staufisch Bluescht und d Läischtig vom 16. Jarhundert (Reformazioonszyt) bis zur klassische Literatuurspraach und em hüttige Tüütsch.
syni Publikazioone (Uuswaal)
Zum Tialäkt und zur Diglossy
Zum Änglisch
Ruth Dreifuss
D Ruth Dreifuess (* 9. Januar 1940 in St. Galle) isch e Schwiizer Politikerin (SP).
Sie isch am 10. März 1993 in Bundesrat gwählt worde. Ihrer Wahl sind Ereignis voruus gange, wo schliesslich zum so genannte Brunner-Effekt gfüehrt händ. Am 31. Dezember 2002 isch sie zruggträte. Während ihrer Amtsziit isch si em Eidgenössische Departement vom Innere vorgschtande.
Sie isch Bundespräsidentin gsii im Jahr 1999 und Vizepräsidentin im Jahr 1998.
D Ruth Dreifuess isch di zweiti Frau und ersti Person mit jüdischem Hindergrund gsii, wo in Bundesrat gwählt worde isch. Sie isch dezue di erschti Frau gsii, wo zur Bundespräsidentin gwählt worde isch.
Hinterglasmalerei
D Hinderglasmoolerei isch e bsunderi Art vo dr Glasmoolerei. Drbii moolt mä uf e dünni Glasschiibe mit Farbe, wo kei Liecht duure löön und do lit dr Underschiid zur Glasmoolerei, wo mä mit Farbe macht, wo Liecht duure löön. Hützudag bruucht mä vor allem Acrylfarbe für d Hinderglasmoolerei. Wenn mä aber d Konture mit Dinte und ere Fädere zeichnet, isch s am beste, wenn mä Ölfarbe bruucht. D Farbe wirke eso au vil authentischer.
Technik
Bi dr Hinderglasmoolerei zeichnet mä zerst d Konture, denn wärde d Figure usgfüllt und ganz am Schluss moolt mä dr Hindergrund. Bi dr Hinderglasmoolerei bruucht mä au no anderi Materialie wie Blattgold oder Staniolbabbiir.
E Variante vo dr Hinderglasmoolerei si d Hinderglasradierige, wo s Glas iigfärbt oder mit Ruess aagschwerzt wird und denn Motiv usekratzt wärde.
Gschicht
D Hinderglasmoolerei wird sit em 14. Johrhundert bedriibe und het sich vom 16. Johrhundert aa vo Italie us in ganz Mitteleuropa verbreitet. Bald isch mä zur Massehärstellig übergange, wo nit in Bedriib, sondern in Groossfamilie braktiziert worden isch. D Hinderglasmoolerei isch für sehr vili Buurefamilie e Winterbeschäftigung gsi. Z Sandl in Oberöstriich zum Bischbil hai Familiebedriib im 19. Johrhundert in eim Winter bis zu 20.000 Hinderglasbilder mit verschiidene Motiv broduziert.
D „Hinderglasindustrii” het sich immer in dr Nöchi vo Glashütte befunde. Die österiichisch-ungarischi Monarchii isch siinerziit dr Hauptbroduzänt gsi, vor allem d Ortschafte an dr oberöstriichisch-böhmische Gränze wie Sandl, Buchers, Schwertberg, Gratze und Karlstift im Waldviertel.
Sit de 1970er Johr erläbt d Hinderglasmoolerei e Renaissance, wil si immer wider bi Hobbymoolkurs aabote worden isch.
Z Sandl git s e "Hinderglasmuseum". En umfangriichi Sammlig vo Hinderglasbilder (531 Bilder us dr Zit vo 1770 bis 1930) befindet sich im Mühlviertler Schlossmuseum z Freistadt, wiiteri Sammlige si im Oberöstriichische Landesmuseum z Linz, im Östriichische Museum für Volkskund z Wien und im Schlossmuseum Murnau.
Nit nume z Östriich isch d Hinderglasmoolerei verbreitet. Au z Rumänie het die Kunstform e langi Dradition. D Motiv konzentriere sich drbii uf christlig-orthodoxi Szeene, es git aber au sonigi mit Buuremotiv. Bsunders bekannt isch dr kroatisch Mooler Ivan Generalić (1914–1992) gsi. Si Geburtsort Hlebine isch dr Sitz vo dr Schuel vo dr Naive Kunst vo Hlebine. Er gältet as eine vo de bedütendste Künstler vo dr naive Kunst im früenere Jugoslawie.
Z Dütschland isch die abstrakti Moolere Regina Reim bekannt für ihri Hinderglasmoolerei.
I dr Schwiiz sind Handwärcher vo dr Hinterglasmoolerei im 17. undim 18. Johrhundert z Züri, z Luzärn und an anderen Oorte am Schaffe gsi. E bedüütende Hinterglasmooler isch dr Hans Jakob Sprüngli (1559–1637) vo Züri gsi.
Sprachatlas von Oberbayern
D Leitig vum Projäkt het dr Ludwig Eichinger, wu friejer Profässor an dr Universitet Passau gsi isch un syt 2002 Leiter vum Inschtitut fir Dytschi Sproch (IDS) z Manne.
Untersuchungsgebiet
S Untersuechigsgebiet (dr Regierigsbezirk Oberbayern) isch in Planquadrat mit 7 km Sytelengi yydeilt wore, un us jedem Planquadrat isch ei Ortschaft fir d Befrogig uusgwehlt wore.
Fir dr Sprochatlas vu Oberbayern sin 300 Ortsbefrogige durgfiert wore, dodermit bildet dr SOB s grescht Deilprojäkt vum Bayrische Sprochatlas. Zu däne oberbayrische Ortschafte sin no 39 Erhebige derzuchuu, wu vum Deilprojäkt Bayerisch-Schwabe (SBS) erhobe un fir dr Oberbayrisch Atlas ibernuu wore sin. Derzue sin in 11 Ortschafte im Ibergangsbiet wzsich em Schwebisch un em Bairisch Befrogige dur beidi Deilprojäkt durgfiert wore. Insgsamt umfasst dr SOB wäge däm 350 Blanquadrat.
Frogebuech un Befrogig
S Frogebuech basiert uf em Frogebuech, wu au fir di andre bayrische Sproichatlante brucht woren sin un ursprinlgi uf s Frogebeuch vum SDS zruckgehn.
D Antworten sin in ere differänzierte Lutschrift (Teuthonista) mitgschribe wore, wu d Fyynheite vu dr Uussproch exakt dermit cha feschtghalte wäre.
Wel im Frogebuech rund 200 Froge din gsi sin, wu fir dr SBS nit erhobe wore sin, sin in dr 39 Ortschafte, wu vum SBS ibernuu wore sin, Nooerhebige zue däne Froge durgfiert wore.
Publikation
In Vorbereitig:
Großregion München
Dr Dialäkt un d Umgangssproch in dr Region um di bairisch Hauptstadt Minche isch in eme eigene Näbeprojäkt erfasst wore. D Ergebnis sin as Zuesatzband zum SOB vereffentligt wore.
Böbingen an der Rems
Bebenge (amtlich Böbingen an der Rems) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bebenge leit em Remsdal, rond 15 km weschtlich vo Oole. D Nochbergmoede vo Bebenge send Iggingen, Heuchlingen, Mögglingen, Heubach ond Schwäbisch Gmünd.
Vo dr Gmarkong send 73,2 % Landwirtschaftsfleche, 6,8 % Wald, 19,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Bebenge gheret d Derfer Oberböbingen ond Unterböbingen, dr Weiler Beiswang ond d Hef Birkhof, Braunhof, Gratwohlhof, Krausenhof ond Windhof.
Gschicht
Bebenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1291 Bebingen.
Verwaldong
Bebenge hot sich mit dr Stadt Haebach ond dr Gmoede Bardlemäe, Heichlenge ond Megglenge zom a Gmoedverwaldongsverband zammagschlossa.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Cirquent
Cirquent isch a dütschi IT-Beratungsfirma. Sit Endi September 2008 ghört Cirquent zue 72,9 % der NTT Data, ere Dochtergsellschaft vo der NTT us Japan, zue 25,1 % der BMW Group. Es isch us dr Softlab Group usegange und ghört sit 1992 zue BMW. D Firma isch durch Zuekäuf und Gründunge zu einem vo der führende dütsche Berotungshüser worde, se belegt Platz siibe uf der Lünendonk-Lischte.
Cirquent mit Hauptsitz z Münche hed vier wiideri Schdandort z Dütschland und isch mit Niderlassige z Öschtrrich, in der Schwiz und z Grossbritannie vertrete. Cirquent hed Consulting-Lösige für Automotive, Banke, Versicherige, Telekommunikations- und Fertigungsunternehme. Dezue chömme no Betrieb und Wartig vo IT-Systeme.
Urschprung vom Firmename Cirquent
Der Name Cirquent isch a Chunschtwort und leitet sich us de Worte Circle und Konsequent ab. Debi soll d' Silbe "cir" (usem englische Wort circle = Chreis) fürs ganzheitliches Verschtändnis vo Chundelösige schto, und de zweite Silbe "quent" (usem Wort konsequent) für de unbedingti und konsequente Chundezentrierig.
Georges Brassens
Dr Georges Brassens [bʁasɛ̃s] (* 22. Oktober 1921 z Sète; † 29. Oktober 1981 z Saint-Gély-du-Fesc bi Montpellier) isch e franzöösische Dichder und Schriftsteller gsi, vor allem aber in de 1950er bis 1970er Joor e berüemte Chansonnier.
Lääbe
Dr Brassens isch dr Soon vom ene chliine Bauundernäämer, wo sälber us Sète (Département Hérault) gstammt isch. Si Mueter isch e dief glöibigi Neapolitanere gsi, wo Muusig seer gärn ghaa het. Won dr Brassens öbbe vuerzäänu gsi isch, het er afo schriibe. Er het es Studium am Collège Paul-Valéry z Sète abbroche und isch 1939 uf Bariis. Er het in ere Bibliothek d Mäister vo dr franzöösische Dichtkunst studiert. 1942 het er 13 Gedicht under em Ditel A la venvole uusegee. Im Merz 1943 isch er as Zwangsarbäiter ins Nazidütschland deportiert worde und het in dr Flugzüügmotorfabrik z Basdorf gschafft. E Joor druf het er für zää Dääg uf Bariis döfe, isch denn aber nid zrugg und het sich z Bariis bis zur Befreijig im Spootsummer 1944 versteckt.
Noch em Chrieg het er bi dr Jeanne Le Bonniec und iirem Maa Marcel Planche an dr Impasse Florimont 9 im 14. Arrondissement z Bariis gwoont. D Jeanne isch bis si gstorbe isch bis e müeterligi Fründin bliibe. Dr Brassens het Lieder über iire Maa gschriibe (Chanson pour l’Auvergnat), für si (Jeanne) und äber iiri Änte (La cane de Jeanne). S erste Chanson, won er öffentlig gsunge het, isch Le gorille gsi, won er din d Doodesstroof kritisiert.
1952 isch dr Brassens mit Erfolg im Bariiser Cabaret vo dr bekannte Chanteuse Patachou ufdräte und het churz druf sini erste Blatte ufgnoo. In de 1950er- und 1960er-Joor isch dr Brassens zu äim vo de populäärste Chansonniers gsi. Politisch het er, wie si Kolleeg Léo Ferré, mit de Anarchiste sümpatisiert und het für sä au Lieder gsunge.
Er het nid mit sinere estnische Partnere Joha Heyman (La non-demande en mariage), zämmegläbt, aber si het en uf alle Turneä und bis zu sim Dood begläitet.
Im Film Porte des Lilas (uf Dütsch: Die Mausefalle) vom René Clair (1956) het dr Brassens dr „Artiste“ gspiilt und e baar vo sine Chansons gsunge, drunder s Ditellied.
In de 1970er Nierechräbs überchoo, isch 1980 operiert worde und 1981 in dr Nööchi vo sinere Geburtsstadt gstorbe. Er isch z Sète uf em Friidhoof „Le Py“ begraabe, wisawii vom Museum „Espace Brassens“
Diskografii
Vo 1952 aa si sini Chansons zerst bi Polydor erschiine, denn vo 1953 aa bi Philips uf Schallblatte in underschidlige Format und immer wider nöi zämmegstellt. Zu sine Läbziten si 14 Original-LP uusechoo:
29 Chansons won er nid sälber gsunge oder fertig gschriibe het, vom Jean Bertola interpretiert:
Live-Ufnaam vom ene Konzärt vom 28. Oktober 1973 z Cardiff:
Verjazzti Brassens-Chansons:
Us em Noochlass si erschiine:
Walzenhausen
Walzehuuse (amtlech Walzenhausen) isch e iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Vorderland).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatääl isch 2010 bi 18,6 % gläge.
Religion
30,7 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 48,8 % evangelisch-reformiert.
Politik
De Gmäändspresidänt vo Walzehuuse isch de Roger Rüesch (Stand November 2017).
Wertschaft
D Arbetslosigkäät isch em Joor 2011 bi 2 % gläge.
Sprooch ond Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2181 Iiwoner 92,3 % Düütsch als Hòuptsprooch aagèè, 0,5 % Franzöösisch, 1,4 % Italienisch ond 5,8 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialäkt vo Walzehuuse ghöört zue de Oschtschwiizer Dia-lekt.
Shang-Dynastie
D Shang-Dünastii isch die zwäiti Dünastii in dr chinesische Gschicht gsi. Si het China zwüschen em 16. Joorhundert v. d. Z. bis öbbe zum 11. Joorhundert v. d. Z. regiert. Si isch noch dr Xia-Dünastii cho, wo mä drüber sich nid öinig isch, öb s sä überhaupt gee het, und isch vo dr Zhou-Dünastii abglööst worde. D Shang-Dünastii het as ersti chinesischi Dünastii zitgenössischi schriftligi Dokumänt hinderloo. Bsundrigs die spööteri Periode vo dr Shang-Dünastii, d Yin-Zit, isch hüte seer guet undersuecht. Im Ganze si d Nääme vo 30 Köönig us 17 Generazioone überliiferet. Alli die Nääme het mä au uf de Orakelchnoche us Yinxu wider gfunde, so dass die mäiste Historiker drvo usgöön, ass die Köönig au daatsächlig gläbt häi.
D Herrscher vo dr Shang-Dünastii
D Herrscher vo dr Shang-Dünastii si wääred iirer Regierigszit Köönig gsi und erst noch iirem Dood Kaiser worde.
* D Jooresaagoobe stamme us Dokumänt, wo erst vil spööter entstande si; dorum si si historisch nit gsicheret.
** Die Nääme si möögligerwiis nit die richdige Nääme vo de Köönig. Es isch mööglig, ass es Eerenääme si, wo si posthum überchoo häi.
Alchenstorf
Auchischtoorf (amtlech Alchenstorf) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Zue Auchischtoorf ghööre Ober- un Unterdorf u d Bürgergmeind Wil. D Gmeindsflächi bsteit us 60,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 31,9 % Waud, 7,1 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Höchstette, Heusou, Seeberg, Winige, Rumedinge, Niderösch u Choppige.
Gschicht
Auchischtoorf isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1221 aus Alchirstorf. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,7 % gläge.
Religion
91,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 22,4 %, CVP 1,1 %, EVP 3,8 %, FDP 2,2 %. GLP 3,9 %, GP 5,5 %, SP 9,2 %, SVP 47,2 %, Suschtigi 4,7 %.
Gmeindspresidänt vo Auchischtoorf isch dr Andreas Bernhard (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,4 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 551 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Auchischtoorf ghört zum Hochalemannisch.
Sulzbad
Sulz (frz. Soultz-les-Bains, dt. Sulzbad) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Sulz lijt àn dr Mossig, 4 km nerlich vun Molse. D Nochbergmeine sìn Àvelse, Baribiete, Barige-Ìrmstett, Dàhle, Dàngelse, Draane, Oderze un Wolixe.
Gschìcht
Sulz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 770 àls Sulzha.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sulz ìsch. Sulz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sulz ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Makedonische Renaissance
As Makedonischi Rönessans wird in dr historische Forschig mänggisch e Faase in dr byzantinische Gschicht im 9. und 10. Joorhundert bezäichnet, wo s Riich e nöiji kulturelli Blüete erläbt het.
D Stedt si zerfalle und die antiki polis isch vilmol vom ene befestigte kastron abglööst worde, s kulturelle Nivoo isch niidriger worde, wenn au z Byzanz immer no wääsentlig mee vom antike Erb übrig bliibe isch as im Weste. Im 9. Joorhundert het sich die innebolitischi und vor allem au die ussebolitischi Situazioon e chli entspannt, und mä het wider mee Gäld für kulturelli Aagläägehäite chönne usgee. Es het e kulturelle Ufschwung gee, wo si Höhepunkt im 10. Joorhundert ghaa het und d Kunst und d Liddratuur betroffe het, aber au d „Wüsseschaft“ im Allgemäine (lueg öbbe dr Johannes VII. Grammatikos und Leon der Mathematiker).
Zwar het dr Ufschwung scho under dr amorische Dünastii aagfange, aber wil s die makedonischi Dünastii gsi isch, won er zur höggste Blüeti choo isch, het sich dr Begriff makedonischi Rönessans iibürgeret. Dr Terminus „Rönessans“ isch in dr Forschung zimlig umstritte und drifft nume bedingt zue. D Byzantiner häi d „Antike“ nid nöi entdeckt, wil mä sich dört immer no mit antike Wärk (wie z. B. mit dene vom Platon, Aristoteles oder vom Thukydides) beschäfdigt het, sondern si häi uf überliiferets Material (vor allem us dr Spootantike) zrugggriffe. Eso gsee cha mä dr Begriff „Rönessans“ kuum uf Byzanz aawände. Aber s Inträssi vo de Byzantiner an antike Kulturforme isch gröösser worde und es het Ernöijerigsforme gee, gliichzitig si öbbe in dr Kunst aber au witer Wärk entstande, wo kuum oder gar nit vo antike Vorbilder beiiflusst gsi si. Bsundrigi Bedütig het die Makedonischi Rönessans für d Buechmoolerei ghaa. S bekanntiste Bischbil dodrfür isch dr Pariser Psalter. Doo cha mä dütlig gsee wele Iifluss dr realistisch Stil vo dr klassische Antike ghaa het.
Dank under andere em Photios und em Arethas vo Kaisareia isch d Liddratuur ufgblüit, die klassizistischi Hoochsprooch isch wider mee pflägt worde, und e byzantinische „Enzyklopedismus“ isch iigläitet worde. Dr Photios, wo Patriarch vo Konstantinopel gsi isch, het e Wärk verfasst, wo mäistens as Bibliothek bekannt isch und won er din meereri häidnischi und christligi Autore referiert und iiri Wärk bewärtet. Wil e Hufe vo dene Wärk zum Däil oder ganz verloore gange si, isch d Bibliothek au in dere Bezieig e wichdigi Kwelle. Dr Arethas hingeege het sich intensiv mit klassischer Filologii und Filosofii abgee.
Dr Kaiser Konstantin VII. isch persönlig intressiert gsi, antiki und spootantiki/früebyzantinischi Wärk z erhalte. Er het en umfangriichi Enzyklopedii in Ufdraag gee, wo zum Däil erhalte isch. Din het s au zimlig umfangriichi Exzerpt us verschiidene Wärk ghaa. Zum Bischbil si eso wenigstens Uszüüg öbbe us de Gschichtswärk vom Priskos und vom Menander Protektor überliiferet, und au vo Däil vom Gschichtswärk vom Cassius Dio. Für d Überliiferig vo antike Teggst het d Minuskelschrift, wo im 9. Joorhundert z Byzanz nöi iigfüert worden isch, e Rolle gschbiilt. D Abschrifte vo de antike Manuskript si in dere Schrift verfasst worde.
Für die byzantinischi Gschichtsschriibig isch dr nöiji „byzantinischi Humanismus“, wie män en mänggisch bezäichnet, ebefalls vo Bedütig gsi. Die spootantiki Gschichtsschriibig isch mit de Historie vom Theophylaktos Simokates im früeje 7. Joorhundert abbroche. Erst us em spoote 8. Joorhundert si wider gschichtligi Wärk erhalte, doch jetzt het mä Chronike verfasst. Erst vom 10. Joorhundert aa si wider aaspruchsvolleri, mäistens zitgschichtligi Gschichtswärk gschriibe worde.
Haus zum Löwenzorn
S Huus zum Löiezorn isch e dänggmolgschützts Geböid am Gämsbärg 2-4 in dr Stadt Baasel. Im Huus isch e Restorant und es het Stuube für Veräin und Verbindige. Under anderem si d Zümft zu Schniider und zu Gärber im Huus dehäi.
S Huus isch vor allem berüemt für si Festsaal im erste Stogg, wo mit brächtige Rönessans-Intarsie us em 16. Joorhundert usgstattet isch.
Gschicht
S Huus isch im Groosse Ärdbeebe 1356 yerstöört und denn wider nöi baut worde. 1495 het mä bärguf e Nääbegeböid baut, wo mä an dr Fassade von em im Joor 1968 alti Wandmoolereie entdeggt und restauriert het.
1555 het sich dr italiänisch Händler Balthasar Ravelasca z Baasel niidergloo und denn im Löiezorn hüüslig gmacht. 1560 het er s Rönessansportal lo baue. Bis 1580 het er dr Saal im oobere Stogg mit Intarsie lo schmügge, ere Kunst won er us siner Häimet guet kennt het. D Bilder, Ornamänt und Muster si us underschiidlige Holzfurnier zämmegsetzt. Wie au uf dr Fassade vom Nääbegeböid, si au im Festsaal d Motiv perspektivisch daargstellt. Wo denn spööter im Barock dr Gschmack sich gänderet het, si fast überall die Rönessansbilder verschwunde, nume im Löiezorn si si bliibe. Au wo mä s Huus im 18. Joorhundert umbaut het, het mä d Intarsie lo si. Dr Grichtsher Daniel Mitz, wo 1718 dr Bsitzer vom Huus gsi isch, het dr Wärt und d Bedütig vo dene Intarsie verstande und sä gschützt wie s au d Bsitzer vom Huus noch im doo häi.
Robert Delaunay
Dr Robert Delaunay (* 12. April 1885 z Baris; † 25. Oktober 1941 z Montpellier; eigentlig Robert-Victor-Felix Delaunay) isch e französische Mooler gsi. Er gältet as dr Hauptverdräter vom orphische Kubismus, wo men em au Orphismus sait.
Läbe und Wärk
Dr Robert Delaunay het 1903 afo moole, het denn Fründschafte mit em Jean Metzinger und em Henri Rousseau gschlosse und d Farbtheorie vom Michel-Eugène Chevreul afo studiere. Er het druf aagfange im neo-impressionistische Stil z moole. Won er 1908 kubistischi Wärk vom Georges Braque und Pablo Picasso gseh het, het er sich im Johr druf em Kubismus afo zuewände. Er het d Frau vom Kunsthändler Wilhelm Uhde glehrt kenne, die het sich lo scheide und ihn 1910 ghürotet. 1911 het er d Bekanntschaft vom Wassily Kandinsky gmacht und sich de Mooler vo dr Redaktionsgmeinschaft vom «Blaue Reiter» aagschlosse.
1912 het sich dr Delaunay dr reine Farbmoolerei zuegwändet, die bekannte Fenêtre (Fänster)-Bilder si entstande und e baar vo de Synchromii-Wärk, wo dur Kreisforme brägt gsi si. Am 11. April het en dr Paul Klee in siim Bariser Atelier bsuecht und isch dief vo siine Wärk und Theorie beiidruggt gsi. Im Johr druf isch si Ufsatz «Über das Licht» («La Lumière») im Herwarth Walden siiner Kunstzitschrift «Der Sturm» veröffentligt worde. Dr Schriftsteller Guillaume Apollinaire het em neue Stil vom Delaunay e Name gee und dr Begriff vom Orphismus brägt, wo dr Delaunay nid gärn gha het. Vo 1914 aa het er mit siiner Frau z Spanie und Portugal gläbt. Dört het er sich mit em Sergei Djagilev, em Léonide Massine, em Diego Rivera und em Igor Stravinski befründet.
Noch em Erste Wältchrieg isch dr Delaunay im Johr 1921 uf Baris zrugg, won er Kontakt zum Kreis vo de Surrealiste um e André Breton gha het. Vo 1929 aa isch er mit em Hans Arp, dr Sophie Taeuber-Arp und em Tristan Tzara in dr Bretagne gsi. Für d Bariser Wältusstellig 1937 het er Dekoratione für s Palais de l’Aéronautique und dr Pavillon des Chemins de Fer gmacht.
1941 isch dr Robert Delaunay z Montpellier am Chräbs gstorbe.
Avully
Avully (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Avully liit in dr Champagne. Zue dr Gmai ghere Avully-Village, Epeisses, Eaumorte un Gennecy. Dr Bann umfasst 64 % landwirtschaftligi Flechine, 15 % Wald, 11 % Sidligsflechine, 4 % Vercheersflechine un 6 % Gwässerflechine.
Nochbergmaine sin Dardagny im Norde, Russin im Nordoschte, Cartigny im Oschte, Chancy im Sidweschte, Avusy im Side un Laconnex im Sidoschte. Im Weschte gränzt d Gmai an Frankrych.
Gschicht
Avully isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1220 as Avulie.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 18,8 % gläge.
Religion
25,7 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 31,7 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 15,8 %, CVP 5,6 %, GLP 1,8 %, GP 14,1 %, MCR 10,7 %, SP 21,9 %, SVP 18,0 %, Sunschtigi 12,1 %.
Gmaindspresidänt isch dr René Riem (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.736 Yywohner 1.543 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 44 Dytsch, 26 Italienisch un 123 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Basler Handfeste
D Baasler Handfesti isch e Dokumänt gsi, wo d Föidalhere vo Baasel im spoote Middelalter, d Baasler Fürstbischöf, mit em dr Bürgerschaft vo dr Stadt e Verfassig gee häi und mit ere s Mitsproochrächt. Dr Bischof Heinrich vo Nöjeburg het 1263 as erste dr Stadt d Handfesti gee, wo in dere Form bis zum Aafang vom 16. Joorhundert gültig gsi isch und bis denn vo jedem Bischof bestäätigt worde isch.
1274 het dr Heinrich kurz vor sim Dood au em Gläibaasel e Handfesti gee.
Dr Inhalt
An dere Urkunde si d Siigel vom Bischof, vom Domstift und vo dr Stadt aagmacht gsi. Si isch in dr Sprooch vom Volk abgfasst gsi und jedes Joor an de vier Fronfastdääg öffentlig vor dr Stadtgmäind uf em Bischofshoof vorglääse worde.
Gschicht
Die eltisti Urkunde, wo erhalte isch, isch die vom Bischof Johann Senn vo Münsige, wo uf e 21. Juni 1337 datiert isch. In dere wärde alli Bischöf ufzelt, wo d Handfesti vorhär beschwoore hai, bis aane zum Heinrich vo Nöijeburg, wo wie scho sini Vorgänger de Zümft iiri Ornige bestäätigt het. Dr Underschiid zu früenere Bischöf isch gsi, ass jetz dr Stadther und d Stadt sich geegesitig verpflichdet häi, was vilicht drvo chunnt, ass dr Bischof d Understützig vo dr Stadt mee brucht het as sini Vorgänger.
Veyrier
De Name Veyrier träged folgendi Ort:
Stänzler (Begriffsklärung)
Mit Stänzler cha gmeint si
Sprosse
En Seigel esch de Teil vonere Leitere, wo me droffe stoht. Es paar Lüt säged au Sprosse dezue. De Begriff esch im Fricktal no verbreitet.
De Seigel esch debi links und rechts am Holme befeschtigt und hebt d Leitere zäme. En Seigel esch zum Bispel us Buecheholz gmacht.
Kreis Domleschg
Da Krais Domleschg isch an ehmolagi Gebietsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Er hät zämma mit da Krais Avers, Rhywald, Schams und Thusis da Bezirk Hinderrhy, ab 2016 d Region Viamala bildat. Da Sitz vom Kraisamt isch z Fürstenau gsii. Dur d Bündner Gebietsreform sind d Krais per 31. Dezember 2015 ufghoba worda. Da Krais Domleschg isch aber für überkommunali Ufgoba bis am 31. Dezember 2017 witer bestoh bliba.
Gmainda
Da Krais hät sich us folganda Gmainda zämmagsetzt:
Leyweiler
Leiwiller (lothrìngisch; frànzeesch Leyviller, ditsch Leyweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Leiwiller lijt uf re Heche zwìsche 224 un 291 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Leiwiller ìsch. Leiwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Leiwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Anitta
Anitta stoot fyr
Konstantin VII.
Dr Konstantin VII., gnennt Konstantin Porphyrogennetos oder Porphyrogenitus (griechisch ‚ dä wo im Purpur uf d Wält choo isch‘, wil er as Soon vom Kaiser im Purpurzimmer vom kaiserlige Balast z Konstantinopel uf d Wält choo isch; * 905 z Konstantinopel; † 9. Novämber 959 z Konstantinopel), isch dr Soon vom byzantinische Kaiser Leo VI. und dam siner vierter Frau Zoë Karvounopsina gsi, Nöwöö vom Mitregänt vo si Vater, Alexander. Vo 913 bis 959 isch er dr byzantinischi Kaiser gsi. Dr Konstantin isch vor allem wäge sine Wärk De Administrando Imperio und De Ceremoniis bekannt worde, wo im Zämmehang mit dr sogenannte makedonische Rönessans entstande si.
Nikias
Dr Nikias (Νικίας; † 413 v. d. Z. z Sizilie) isch en antike athenische Politiker und General gsi. Er het e groossi Rolle im Peloponnesische Chrieg (431 - 404 v. d. Z.) gspiilt.
Lääbe
Uf em milidäärische Gebiet isch dr Nikias üsserst vorsichtig gsi. Im archidamische Chrieg het er im Joor 427 d Insle Nisaia bsetzt, aber im Joor druf isch en Intervenzioon gege d Insle Melos wider abbroche worde. In dr Schlacht vo Tanagra het er gege dr Böoitisch Bund kämpft und 425 v. d. Z. bi Solygeia isch er gege d Korinther erfolgriich bliibe.
Noch em Dood vom Kleon in dr Schlacht vo Amfipolis 422 v. d. Z. isch dr Nikias ändgültig dr füerend Politiker in Athen worde. Si grössti Läistig isch uf em diplomatische Gebiet gsi: dr Nikiasfriide mit Sparta isch noch iim benennt. Lang het dä Friide nid bestande, under anderem dr Alkibiades, wo us ere alte Familie gstammt het, d Politik vom Nikias bekämpft het.
415 het d Athener Volksversammlig dr Nikias, dr Alkibiades und dr Lamachos zu de Stratege vo dr blaante Sizilieexpedizioon gweelt. Dr Nikias het zwar gege dä Fäldzuug gstimmt, het sich aber wäge dr allgemäine Chriegsöiforii nit gegen e populär Alkibiades chönne duuresetze, wo s Volk zum Chrueg überreedet het. Wo dr Alkibiades gflüchdet und dr Lamachos in dr Schlacht umchoo isch, isch dr Nikias braktisch elläi für die zwäijöörogo Belaagerig vo Syrakus verantwortlig gsi. Denn häi d Syrakuser Hilf vo Sparta überchoo und dr Nikias het z lang zöögeret, zum d Flotte und d Armee no z rette. Noch dr Niiderlaag vo de Athener häi d Syrakuser dr Nikias und dr Fäldheer Demosthenes gfange gno und hiigrichdet. Im Nikias si Brueder Eukrates und si Soon, dr Nikeratos, si z Athen wääred dr Herschaft vo de Drissig Türanne 404 v. d. Z. hiigrichdet worde.
Adipositas
Bi dr Adipositas (lat. adeps ‚Fett‘), Fettliibigkäit oder Obesitas, umgangssproochlig au Fettsucht, handlet es sich um e Ernäärigs- und Stoffwäggselchranket mit starkem Übergwicht, wo kennzäichnet isch dur e Vermeering vom Körperfett mit chrankhafte Uswirkige, wo über s normale Määss uusegoot. Noch dr WHO-Definizioon reedet mä vo Adipositas vom ene Körpermasseindex (BMI) vo 30 kg/m². Mä underschäidet drbii drei Schwerigrad. Indikatore für dr Däil vom Fett im Körper und wie s verdäilt isch, si dr Buuchumfang und s Dalie-Hüfte-Verheltnis.
Allmendingen bei Bern
Aumedinge (amtlech Allmendingen bei Bern) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Aumedinge ligt am rächte Hang vom Aaretau. D Gmeindsflächi bsteit us 68,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 21,4 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 2,6 % süschtigi Flächi.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,8 % gläge.
Religion
78 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidäntin vo Aumedinge isch d Sibylle Burger-Bono (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 495 Ywohner 95,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,4 % Französisch u 0,8 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Aumedinge ghört zum Hochalemannisch.
Andrea Schorta
Dr Andrea Schorta (* 2. April 1905 z Zernez, † 12. Dezämber 1990 z Chur) isch e Schwiizer Romanischt gsi.
s Läbe und s Schaffe
Dr Andrea Schorta isch dr Soon vom Zugfüerer Jon Schorta vo Zernez und vo dr Chatrina Schorta-Messer gsi, und so isch s Engadyner Romanische, s Ladin, sini Muettersprooch gsi. Er het vo 1921 bis 1925 z Chur s Lehrerseminar psuecht und isch dänn uf Züri bim Jakob Jud die Romanische Sprooche go studiere. E Zyt lang het er au na z Paris und z Siena studiert. 1933 het er d Dissertazioon Lautlehre der Mundart von Müstair gschribe, wo drno i dr Reie Romanica Helvetica usecho isch. Er isch mit dr promovierte Romanischtin Berta Schorta-Gantenbein (1910–?) verhürootet gsi, wo iim bi divärsen Arbete ghulfe het.
Vo 1933 bis 1939 isch dr Schorta dr Sekretär vo dr Lia Rumantscha gsi. Er het sid 1924 bim Projäkt für es Rätischs Namebuech mitgschaffet, wo dr Robert von Planta (1864–1937) anne 1904 agfange het. Für das grosse Namebuech isch er als em von Planta sy Sekretäär in alne Gmeinde vom Büntnerland und i den Archyv im ganze Kanton d Ortsnäme, d Fluernäme und d Familienääme go ufschryben und undersueche. Anne 1939 het er der erscht und 1964 der zwöit Band vo däm Wäärch in Truk gää.