cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basler Fasnacht
Waage
Nummen am Cortège kamme d Wääge (oder: Waggiswääge) gsee. Das sin dekorierti Aahänger, wo vo Traggtore zooge wärde und wo Waggis druffsitze und Sache verdaile. Vorwiegend wärde Orange, Mimösli und Dääfeli uusegeh, aber au Schnäpsli, Spielzyyg und vyyli Glainigkaite meh. Usserdämm sin d Waggis uff de Wääge au d Hauptquelle fir die bekannte Räppli.
Vyyli vo däne Wääge sin vom Mäntig z Oobe bis am Mittwuch morge uff em Kasärnenareal ussgstellt.
Chaise/Schäse
Äänlig wiene Waage sin d Chaise, nur halt gmäächliger und nadyyrlig vyyl firnäämer. Schliesslig kemme si mittere Pfärdekutsche und verdailen in Gschtalt vo zwai bis vier Alte Tante ihri Mimösli und Siessigkaite.
Ainzelmasgge
Laider gseht men als wie weniger Ainzelmasgge wo mit aigene Sujet am Cortège laufe. An dr Fasnacht 2007 sin grad emol vier Ainzelmasgge bim Comité agmolde gsi. Zue verainzelte, streunende, "wilde" Waggis sait men ammen au Ainzelmasgge.
Morgestraich
Dr Morgestraich am Mändigmorge am Vieri ereffnet d Basler Fasnacht. Genau am 4:00 geen in dr ganzen Innerstadt d Liechter uss, d Basler Stadtwärgg stelle sogar d Stroossebelyychtig ab. S ainzig Liecht wo jetzt no schyynt isch säll vo de vyylee Ladäärne. Es git "Zugsladäärne" vo de Cliquene, wo äntwäder uff glaine Wääge mitzooge oder vo zwei bis vier Ladäärneträger drait wärde. Denn git s d Stäggeladäärne wo vom Vortrab drait wärden und d Kopfladäärnli wo am Morgestraich fascht jede Fasnächtler uf dr Larve montiert het und wo drum zwangsläufig e bitz glainer sin. E baar vo de Clique hän ainhaitligi Kopfladärnli will me jo bekanntlig am Morgestraich im Charivari lauft und kai ainhaitligg Goschdyym soll draage.
Uff s Kommando "Morgestraich, vorwärts marsch!" vo de Dambourmajore feen alli Cliquen mit em glyyche Marsch aa, em "Morgestraich". Dää wird während dr ganze Fasnacht nummen ai ainzig Mool gspiilt. Zem Morgestraich hän fascht alli Baize in dr Innestadt offe. Do drzue kemme die vyyle Cliquekäller, wo nur an dr Fasnacht effentlig zuegänglig sin. All die Yykeehrmeegligkaite blyybe in dr Regel, bis es am Dunnschtig am Vieri, wenn s Ändi vo dr Fasnacht schloot, ohni Unterbruch offe. Egal was sunscht s Joor duure im Lokal serviert wird, an dr Fasnacht kasch druff goh, as dr die traditionelle Fasnachtsgricht – e Määlsubbe und e Ziibele- oder Kääswähjie glängt wärde.
Dr Cortège
Dr Cortège isch en Art e Parade wo allewyl am Mändig- und am Mittwuchnomidaag stattfindet. Er folgt zwai vordefinierte Ringroute. Dr inneri Ring verlauft im Uhrzaigersinn und dr isseri Ring lauft entgegegsetzt. (Me heert au d Bezaichnig Blaui- oder Rooti Route no dr Farb uff em offizielle Routeplan vom Comité. )
Gugge Konzärt
Am Zyschdig Oobe gheert s Gebiet umme Märtplatz, em Barfi und em Claraplatz de Gugge und iire riisige Platzkonzärt. D Clique und Damboure & Pfyffergruppe zien sich denn in d Sytegasse zem "gässle" zrugg.
Dypisch fir d Gugge isch au, as si in dr Innestadt marschiere, kurz fir e glai Ständeli halt mache fimpf Stiggli Spiile und wyter zien. Oder si gän in ere Baiz e Konzärt fir die aawäsende Gescht.
Kinder- (und Familie-) Fasnacht
D Kinder- und Familiefasnacht isch am Zyschtig. Au denn zien e huffe Gruppe in riesige Parade dur d Stadt. Nur dismool sins nid d Clique sälber sondern Familie mit ihrne Kinder, wo mit Laiterewäägeli dur d Stroose ziehn. Als wie meh wärde die Gruppene vo Clique oder Gugge beglaitet, wo d Kinder sogar sälber dörfe mitrassle und lärme.
Ladärne Usstellig
Praggtisch alli Ladäärne steen vom Mäntig z Oobe bis am Mittwuch de Morgen uff em Minschterplatz und sin deert gratis z bschaue. Me sait es sigi die wältwitt greeschti Freyliechtkunschtusstellig und grad z Nacht wenn d Latärne belyychtet sin isch es definitiv e Bsuech wärt.
Gässle und Gugge
Näb de zimli organisierte Aläss wie Morgestraich, Cortège und Guggekonzärt exischtiert no e freji Form vor Fasnacht; s Gässle und Gugge. Gässlet wird theoretisch die ganz Fasnacht lang, also 72 Stund. Während em Morgestraich und de Cortèges wie au a de Vormittääg isch es aber praktisch inexischtänt: Am Morgestraich sin d Clique jo scho beschäftigt und Gugge nid zuegloo, am Cortège sin praktisch alli Aktyve yygspannt und a de Vormittääg wird usgspannt oder gschafft. Die intensivscht Zyt vom Gässle und Gugge isch drum a de drej Fasnachtsoobe und -nächt (am Dunschtig bis am vieri am Morge). Bim Gässle sin d Formatione vo de Clique uffgleest, d Fasnächtler us de verschiidenschte Clique oder au Fasnächtler, wo gar nid zunere Clique gheere, dräffe sich zu glainschte, glaine und mittelgrosse Verbänd und ziehn drummelnd und pfyffend dur d Gasse vo dr Innerstadt (vo do au dr Usdrugg Gässle). D Guggemusigge blybe normalerys in ihrer Formation – wäge de vile verschiidene Inschtrumänt und Repertoire ka me schlächt ad hoc Verbänd bilde. D Gugge ziehn dur die grössere Stroose vor Innerstadt. Vo Beiz zu Beiz underwägs sin am Obe au d Schnitzelbängg. Au uff dr Gass sin Waggis, wo meischtens mit em grosse Sagg Räppli usgrüschtet am Marodiere sin.
Ändstraich
Dr Ändstraich isch s Änd vor Basler Fasnacht. Dä Aloss, wo nid resp. nur cliquenintärn organisiert isch, findet in de letschte Minute vorem vieri am Donschtig morge statt. Die Aktyve kemme vom Gässle zrugg und vereinige sich mit ihrer Clique, jedi Clique wählt en andere Dräffpunkt. E letschts Mool wird im Verband e Marsch pfiffe und drummlet und dr Frau Fasnacht Aadie gsait. Mit em Gloggeschlaag am Vieri (theoretisch, in dr Praxis maischtens um die vieri ume) verstumme d Instrumänt und d Larve wärde abzooge.
Intrigiere
Mit Intrigiere maint mä an dr Fasnacht, wenn e Masgge öbber uf en Arm nimmt. Dä muess dr Masgge nyt schuldig blyybe und kha zymftig zrugggee. Mä kha sich scho allerhand erlaube, es sotte aber nie Schlötterlig si und ooni Humor wird s Intrigiere schnäll zun ere Belaidigung. Bsundrigs handfest bim Intrigiere si im Allgemaine d Waggis, wo vo iire Wääge aabe d Zueschauer stichle, iine mänggisch, vor allem de hybsche junge Fraue, Hampflewyys Räppli in Kraage iine stegge und am Schluss, wie as Entschuldigung, iine e Struuss Mimöösli vereere. Alti Fasnächtler si dr Mainig, ass dr Standard bim Intrigiere sit em Aafang vo dr Massefasnacht am Ändi vo de 1940er Joor, stargg gsungge sig, vor allem wil sich d Lyt hytzudags kuum me kenne.
S Publikum
Anders als bim dytsche Karneval kunnt em Publikum – also allne Lyt, wo nid mit Goschdyym und Larve usgrischtet sin – e bsunders passivi Rolle zue. Gschminkti Gsichter, Goschdyymierige und anders "luschtigs" Zyyg sind gar nid gärn bim Publikum gseh. S Publikum drait Strooseaaleegi und – als Fasnachtsbezug – e Plaggedde. A de Cortège balgd sich Jung und Alt um Orange, Dääfi und Mimöösli und versuecht, de Räppliladige zentkoo, aber susch blybt s Publikum passiv. Am Cortège und Morgestraich sin d Stroose fir die Aktyve reserviert, s Publikum hett am Rand zstoo; bim Gässle isch de Clique dr Vordridd zloo.
Schnitzelbängg, Märsch, Guggekonzärt etc. wärde in aller Regel schwyygend gnosse, me singt als Publikum nid mit und klatscht nume am Schluss zem Applaudiere. E Doodsynd ischs Fötele am Morgestraich mit Blitzliecht: Dodrby wird d Stimmig kaputtgmacht – und s Foteli au.
Au wenn ar Basler Fasnacht au Alkohol drungge wird, fiechtfrehlig wirds nid. Ibermässige Alkoholgnuss isch verpönt, vili Aktyve verzichte freiwillig ganz.
A de offizielle Fasnachtsaläss wie Morgestraich, Cortège und Guggekonzärt dörfe nume die offiziell agmäldete Basler Fasnachtsgsellschafte dailnee. Nume bim Gässle und Gugge derfe Uswärtigi aktyv mitmache, solang si d Grundregle vor Basler Fasnacht (Vollgoschdyym mit Ganzkopflarve, Plaggedde, als Inschtrumänt Gugge, Piccolo oder Drummle) reschpeggtiere. Uswärtige kenne zuedäm au Mitgliid in ere Basler Fasnachtsgsellschaft wärde - vili Aktyvi stamme hytte nimmi us dr Stadt Basel, sondern em Umland.
Ereignis rund um d Fasnacht
Es git e groossi Zahl vo Veraastaltige wo vor und nooch dr Fasnacht stattfinde. Do e Uflischtig vo de Wichtiggschte:
Vorfasnachtsverastaltige
Wie dr Namme scho sait kamme vor dr Fasnacht scho divärsi Verahstaltige bsueche. E baar glänze dur groosartigi Experimänt mit em Thema Fasnacht wie zem Byyschbyyl emene Fasnachts-Musical oder Musigstigger wo Fasnachtsinstrumänt und Märsch mit "klassische" oder fremde Instrumänt und Kläng dien fusioniere. Bi de Maischte vo dene Ahläss kemme au Schitzelbängg oder anderi satirischi Elemänt zem Traage. Do isch e Ufflischtig vo Ainige vo dene Vorfasnachtsverahstaltige:
Latärne yypfyffe
S Latärne yypfyffe findet immer am Sunntig vor dr Fasnacht statt. D Zugslatärne (die meischte no mit Lyndiecher verhillt, will erscht am Morgestraich die ganzi Pracht sell enthillt wärde) sinn uff ere kurze Route vom Ort wo si gmoolt, oder montiert worde sin (usserhalb vo der Altstadt), zem Ablaufplatz vo dr Clique (in der Altstadt) am Morgestraich unterwäggs. Biglaitet wärde si nur vo de Pfyffer. D Drummler sinn fir aimool nur Zueschauer und hänn d Drummle dehaim glooh.
Ladärne verabschyyde
S „Ladärne Verabschyyde“ findet in dr Nacht vom Fasnachtsmittwuch uff e Dunschtig statt. Doderby wird e clique-spezifischs Ritual duregspilt. Maischtens bildet die ganzi Clique e Greis um ihri Ladärne und intoniert dr Wettstaimarsch, d Daagwach, d Retraite, dr Basler Marsch, "le Lancier" oder en anderi Komposition. Während em Vortrag wärde denn d Liechter im Ladärneninnere langsam glöscht. Maischtens findet das Ritual am Punggt 04.00 zum Abschluss vo dr Fasnacht statt, mänggmool aber au friener am Oobe, und das normalerwys vor em jewylige Stammlokal.
Suffelweyersheim
Süffelwirsche (frz. Souffelweyersheim, dt. Suffelweyersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Basler Fasnacht
Kehrussball
Am Samschtig nooch dr Fasnacht gits an vyyle Ort Masggebäll wo alli zämme unter em Namme Kehruss oder Kehrussball bekannt sinn. Vyyli Clique und Gugge verahstalte aigini Bäll in ihrne Clique Käller.
Suffelweyersheim
Gschìcht
Süffelwirsche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1165.
Basler Fasnacht
Bummel Sunntig
Nooch dr Fasnacht halte d Clique und d Guggene e Bummel ab und zwoor immer an aim vo de drey folgende Sunntige noch dr Fasnacht. Dä Ahloos bekundet denn s Änd fo dr Fasnacht und beinhaltet maischtens e glaine Ussflug und e z Nachtässe. Sowohl underwäggs als au bi dr Riggkehr noch Basel wird nonemol gässlet und musiziert. Dismool aber ohni Goschdyym und Larve.
Suffelweyersheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Basler Fasnacht
D Fasnacht in Zahle
Im 2004i sinn iber 480 Ainhaite bim Fasnachts-Comité registriert gsi: 141 Clique und Gruppierige, 141 Wäge und Chaise, 61 Gugge, 86 Pfyffer und Drummlergruppe und 55 Ainzelmasgge und klaini Grippli. Im Total sin das iiber 12,000 Fasnächtler wo do in organisierte Guppe dailgnoh hän. Zuesätzligg sin ebbe 6,000 "wildi" Fasnächtler, wo nid ahgmolde gsi sinn (sogenannti Schyssdräggzygli) unterwäggs gsi. Alles in allem sin 185 Zuglatärne an dr Basler Fasnacht "gloffe".
Suffelweyersheim
Verwàltung
vun Süffelwirsche ìsch. Süffelwirsche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Süffelwirsche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Basler Fasnacht
Gschicht
Iberhaupt het s fasnächdlige Dryybe immer wider d Obrigkeit uusegforderet und die het mit Verbot reagiert. 1433 isch verbote worde as Dyyfel umezlaufe oder e Larve aazhaa. Zwai Joor druf het s Konzil s Danze lo verbiete. Im 15. Joorhundert si Faggleumzyyg sehr populäär gsi und d Reet hai se meermols verbote, nid numme wäge dr Brandgfoohr sondern au, wil s hyfig Ufrier gee het drwäge.
Wenn friener d Fasnacht verbotte worde isch, wil si unsittlig sig, so het mit dr Helvetik d Baasler Oobrigkait naiji Brobleem mit dr Fasnacht ghaa und het sä verbotte, wil si Angst vor enere Kritigg am naije Reschyym ghaa het. Wo die helvetisch Revoluzioon ume gsi isch, het mä wider derfe fyyre, bis 1807 d Kiirche e Verbot duuregsetzt het.
Vo de 1830er Joor aa het d Bevelkerig wildi Stroossefasnachte gfyyrt. Schnitzelbängg si 1832 zum erste Mol erwäänt worde. 1833 het dr Metzger Bell scho am vieri am Morge in dr Stadt afo Lärm mache, aber wil s ungsetzlig gsi isch, zelt s nit as dr erst offiziell Morgestraich. Im Joor druf isch d Fasnacht z Baasel usgfalle, wäge dr Schlabbe, wo d Baaselbieter de Stedter am 3. August 1833 bi dr Hülfteschanze byybroocht hai und wo denn zur Dailig vom Kantoon gfiert het. Im neggste Joor het me aber wider derfe fyyre und zum erste Mol isch e Morgestraich am vieri offiziell erlaubt worde und isch vo denn aa Dail vom Bruuch. Wo 1845 d Bolizei verbotte het, mit Faggle in de Stroosse umezlaufe, het mä zuenigi Ladärne afo bruuche und uf die het mä kenne bissigi Värsli schryybe und karikaturistischi Bildli moole. Um 1858 het dr Verain «Quodlibet» d Fasnacht im Groossbaasel afo organisiere und e bitz speeter het s «Wurzegraber-Kämmerli» s Glyyche im Glaibaasel gmacht.
In de 1870er Joor si die erste Clique, wo denn no Fasnachtsgsellschafte ghaisse hai, entstande. Die eltisti Clique, wo no existiert, isch d VKB («Vereinigte Kleinbasler»), wo 1884 gründet worde isch. Die Clique hai s Drummle und Pfife pflägt, wie mä s scho im 16. Joorhundert bi de Mustrige het kenne heere. Si hai d Muusig witerentwigglet und au vili Elimänt us usländische Dradizioone ibernoo. Am 26. Februar 1906 hai s Quodlibet und s Wurzegrabekämmerli in dr Halle vo dr Burgvogtei luden e Drummelkonzärt veraastaltet, wo denn s jöörlige «Drummeli» drus worde isch. 1911 het s Fasnachts-Comité afo d Fasnacht organisiere und het, zum sä z finanziere, Fasnachtsblagette afo verkaufe. Au e Fasnachtsfierer het s Comité uusegee, wo sit 1949 «Rädabäng» haisst.
Wäärend em Erste Wältkrieg 1914 bis 1918 isch d Stroossefasnacht verbote gsi, aber s Drummeli het stattgfunde und isch guet bsuecht gsii. Vo 1920 aa het s wider Fasnacht gee und immer mee Clique si entstande. Guggemuusige si ufkhoo, und am Mändig und am Mittwuch hai Cortèges stattgfunde. Vo 1940 bis 1945 het s wägen em Zwaite Wältkrieg non emol kai Stroossefasnacht gee, und d Baasler häi sich wider mit em Monstre müesse begniege.
Dr Fasnachtstermin
Werum as d Basler Fasnacht hyte e Wuche speeter duet aafoo as in de umliegende Stedt isch nid klar. Die iibligi Erkläärig isch as nooch dr Reformation anno 1520, Basel sy Fasnacht wytter gfyyrt het, während alli andere reformierte Regione offiziell drmit uffgheert hänn. Me sait as, zem sich vo de katholische Bryych zunterschaide d Fasnacht im Joohr 1529 e Wuche speeter aagsetzt worden isch. Es git aber kaini Schrifte, wo die Theoryy wurde bistätige. Erscht 200 Joor speeter wärde die Resolutione vo 1529 erwähnt. Hitzedaags gilt d Basler Fasnacht als die ainzigi groossi proteschtantischi Fasnacht uff dr ganze Wält.
Hischdooriker wyyse zuedäm druff hi, as dr katholisch Fasnachtstermin scho 1091 uff em Konzil z Benevent säggs Daag noch vorne gschobe worden isch, will me d Sunntige vo dr vierzigdäägige Faschtezyt usgno hett. Dodrmit isch dr Afang vor Faschtezyt um säggs Daag uff dr hitigi Äschermittwuch fiiregruggt. Bis wyt ins 16. Joorhundert hän beidi Fasnachtstermin näbenenader exischtiert: Zem aine d "Heere-" oder "Pfaffefasnacht", wo am Äschermittwuch z Änd gangen isch und – wies dr Name scho adyttet – vor allem vo de meehbessere Krais gfyyrt worden isch. Zem Andere isch am alte Termin d Buurefasnacht vom gmaine Volk gfyyrt worde. D Basler Fasnacht findet dodrmit wie die z Lieschtel am alte Termin statt. Die Theori isch aber nid ooni Widerspruch, miessti doch noch iire dr Morgestraich scho am Samschtig stattfinde und nid erscht am Mäntig.
Breuschwickersheim
Wickersche oder Brischwickersche (frz. Breuschwickersheim, dt. Breuschwickersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wickersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 788.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wickersche ìsch. Wickersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wickersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Waldighofen
Wàldighoffe (IPA: ; ditsch un franzesisch offiziell: Waldighofen, franzesisch aü: Waldighoffen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin) im Sundgaü, 25 Killemetter eschtlig vu Basel. S lijt zwische 342 un 446 Metter iber em Meer un het 1999 fascht 1200 Iiwohner gha.
Geografi
Wàldighoffe lijt im Sundgaü, 14 Kilometer sideschtlig vu Àltkìrech. Nochbergmeine vun Wàldighoffe sìn Oberdorf im Norde, Staiselz im Oschte, Roppezwiller im Side un Rieschbi im Weschte.
Gschicht
Wàldighoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1188 as Waltenchoven (1315 Waltikouen).
E anderi Meinig sait, ass Wàldighoffe ebis mit eme Dinghof z due het - e Hof, wu Abgobe fir d Herschaft hän miäße ani brocht wäre. Eso e Hof isch bis ins 16. Johrhundert bedriibe wore.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wàldighoffe ìsch. Wàldighoffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Kirch
Wàldighoffe isch draditionäll e katholischi Ortschaft; dr eltescht Deil vu dr Kich isch üs em 15. Johrhundert. 1905 isch am Blatz vu dr alte Kapälle e großi neiji Kirch boije wore; d alt Kapälle isch jetze e Sitteschiff vu dr neije Kirch - si isch 1923 fertig gsii un het kenne gwicht wäre. D Kirchepatron sin dr St. Peter un dr St. Paül.
Verwàltung
vu Wàldighoffe isch. Wàldighoffe ghert zum Kommünalverband.
Verkehr
Ab 1915 het z Wàldighoffe d Bahnlinie Wàldighoffe–Saint-Louis-la-Chaussée aagfange, wu 1960 stillglait wore isch.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàldighoffe ghert zum Hochalemannisch.
Jost Gippert
Dr Jost Gippert (* 12. März 1956 in Winz-Niederwenigern, ghert s zua Hattingen en Nordrhei-Weschtfale) isch an deidscher Schbrochwissaschafdler un Kaukasiolog, Brofessor fir Vergleichende Schbrochwissaschafd am Inschdidud für Empirische Schbrochwissaschafd vo dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd Frankfurt/Main un an Audor.
Sai Lääba
1972 hod’r `s Leibniz-Gymnasium in Essa-Altenessa abgschlossa. Vo 1972 bis 1977 hod’r Vergleichende Schbrochwissaschafd, Indologie, Japanologie un Sinologie an de Universidäda Marburg un Berlin (Freie Universidäd) schdudiert. Nooch‘m Schdudium hod‘r 1977 da Grad von am Dokt'r vo dr Philosophie kriagt on zwar mit ra Arbeit iber d‘ Syntax vo infinitivischa Bildunga in de indogermanische Schbrocha. Vo 1977 bis 1990 hod‘r verschiedene Positiona ghett als Wissenschaftlicher bzw. Hochschualassischdent aber ao als Universidädslektor in Berlin, Wien un Salzburg. Als Forschungsassischdent fir Orientalischdische Combjuderlinguischdik hod’r sich 1991 an dr Universidäd Bamberg mit ra Arbeit iber d‘ Iranische Lehnwörter im Armenisch un Georgisch habilitiert. Dr Jost Gippert brengt seit 1994 de Schdudenda Vergleichende Schbrochwissaschafda an dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd en Frankfurt am Main bei. Seit 1996 isch‘r Auswärdigs Mitglied vo dr Akademie vo dr Wissaschafda zu Gelati (Georgia), seit 2002 Mitglied vo dr Turfankommission un seit 2007 Mitglied vom Zentrum “Sprooch” vo dr Berlin-Brandaburgischa Akademie vo dr Wissaschafda.
1997 isch’r zom Ehrabrofessor vo dr Sulkhan Saba Orbeliani-Universidäd in Tbilisi (Georgia) ernannt worra, 2009 zom Ehradoktr von dr Ivane Javakhishvili-Universidäd ao dort un 2013 zom Ehradoktr vo dr Shota Rustaveli-Universidäd in Batumi (Georgia).
Wolfisheim
Wolfze (frz. Wolfisheim, dt. Wolfisheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Jost Gippert
TITUS, ARMAZI, GNC und LOEWE
Dr Jost Gippert isch Grender un Direktor vom TITUS-Projekt (Thesaurus von Indogermanische Text- on Schbrochmatrialia), was druff naus lauft, textlichs Iberlieferungsmadrial in alde indogermanische Schbrocha un benochbarte Idiom d‘vo vollsschdändig digidal z‘ erfassa (seit 1987). 1999 hod’r s Projekt ARMAZI (Kaukasische Schbrocha un Kultura Elektronische Dokumentation) ogleiert: s Ziel war; Materialia aus kaukasische Schbrocha durchgreifnd digital z‘ erfassa; inzwischa isch doraus s Projekt von am Georgischa Nationalkorpus hervorganga. Seit 2010 leitet dr Jost Gippert da Schwerpunkt „Digital Humanities Hessen: Integrierte Aufbereitung un Auswerdung vo textbasierte Corpora“ im Rohma vo dr „Landes-Offensive zur Entwicklung Wissenschaftlich-ökonomischer Exzellenz (LOEWE)“ vom Land Hessa (Gmeinschaftsprojekt vo dr Universidäd Frankfurt mit dr Technischa Universidäd Darmstadt un em Freia Deidscha Hochschdift/Frankfurter Goethe-Museum).
Wolfisheim
Geogràfi
Wolfze lijt ìm Weschte vun Stroßburi. Nochbergmeine sìn Schafelse ìm Weschte, Eckelse ìm Oschte, Ìwerhüsbarje ìm Norde und Holze ìm Sìde.
Jost Gippert
Elektronische Handschrifdaanalys
Mit Orientalische Handschrifda beschäftigt sich dr Jost Gippert so richtig ernschdhaft seit dr Mitte vo de 1990er Johr im Rohma von Projekt, mo d‘ Handschriftadigitalisierung (z. B. vo de tocharische Handschrifda vo dr Berliner Turfansammlung) oder d‘ Palimpsestedition zom Ziel henn (z. B. d‘ kaukasisch-albanische Palimpsesthandschrifda vom Sion dei). Im Rohma von dene Tätigkeita hot‘r im Johr 2009 an Gaschdaufenthalt bei dr Forschergruppe „Manuskriptkulturen“ vo dr Universidäd Hamburg wohrgnomma. Im Sommersemeschdr 2013 isch‘r als Petra-Kappert-Fellow a zwoits Mol in Hamburg gwää (beim inzwischa eigrichteta Sonderforschungsbereich 950 „Manuskriptkultura in Asien, Afrika ond Europa“), um sich an dr Erarbeitung vo dr „Encyclopedia of Manuscript Cultures of Asia and Africa“ un ao vom Handbuch „Comparative Oriental Manuscript Studies“ zu beteiliga.
Wolfisheim
Gschìcht
Wolfze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 768 àls Wolfrigesheim.
Jost Gippert
Weblink
Em Jost Gippert sei Webseite
Wolfisheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wolfze ìsch. Wolfze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wolfze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kanton Vigy
Dr Kànton Vigy ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Metz-Campagne ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 23 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Vigy gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2001 dr Jean-Louis Masson gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Ungerundeter offener Vorderzungenvokal
De ungrundet offnig Vorderzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch.
Fascht jedi Sprooch uff de Wält het en „a-artige“ Vokal, wo je nooch Sprooch wyter füre oder wyter hinte im Mund ussgsproche wird. Wyl Sprooche mit zwei verschidene a-Luut relativ sälte sin, wird s Zeiche <a> wäge däm vilmool au für Zentral- oder Hintervokal bruucht. Wenn e Unterscheidig wichtig isch, cha en offnige Zentralvokal im IPA mit <> kennzeichnet werde. S Hochdütsch a wie in „Hand“ isch zum Byspil änder en Zentralvokal, einewäg wird es meischt mit eme normale <a> transkribiert.
In Transkriptione vum Alemannische wird s Zeiche <a> wäge däm für verschidni Vokal bruucht. In Transkriptione vum Elsässische findt mer vilmool für s „überoffnig-e“ wie in „Gränz“. De Luut wird sunscht aber meischt mit <> transkribiert. Di hüüfigeri Verwändig vum <a> isch für s normali /a/, wie in „Hand“, wo je nooch Dialäkt verschide wyt hinte im Mund ussgsproche wird. Zum Deil wird de Vokal aber au mit <> transkribiert.
Kanton Woippy
Dr Kànton Woippy ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Metz-Campagne ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han àcht Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Woippy gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2011 d Marie-Louise Kuntz gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Lautenbach (Oberelsass)
Lütebàch (frz. Lautenbach, dt. Lautenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  (Haut-Rhin).
Gschìcht
Lütebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1090 àls Lutenbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lütebàch ìsch. Lütebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Lütebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Edition
D Edizioon (lat. editio ‚Usgoob‘) oder Usgoob von ere Publikazioon bezäichnet d Vorberäitig für d Veröffentligung oder d Veröffentligung sälber. S Ediere vo Wärk vo Text, Muusig und andere Medie underschäidet sich vom Editiere, wo als Anglizismus (ängl. to edit) erst mit dr EDV ufchoo isch und bedütet, Daate am ene Terminaal von ere Daateverarbäitigsaalaag iigee, ändere oder lösche. Ediere düen im Allgemäine d Verlaag und d Herusgääber. Wenn sich d Ufmachig und dr Inhalt von ere Publikazioon nit oder nume weenig vo voorige Usgoobe underschäidet, reedet mä eender vo dr Uflaag von ere Publikazioon.
Lautenbachzell
Lütebàchzall (frz. Lautenbachzell, dt. Lautenbachzell) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  (Haut-Rhin).
Gschìcht
Lütebàchzall ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1335 àls Lutenbach Cell, 1354: Cella apud Lautenbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lütebàchzall ìsch. Lütebàchzall ghert zem Kommünàlverbànd.
Kehlkopf
D Gurgle (i der medizinische Fachssproch Larynx; hochdütsch: Kehlkopf) isch en Deil vo de Organ zum Schnuufe. Si lit im Hals oben a der Luftröhre.
Anatomii
Das Orgaan het zwo hauptsächlechi Funkzione. Es schützt d Luftröhre vor Stückli vo de Läbensmiddel, wil s bim Abeschlücke zue goot. Und es tuet mid de Stimmlippe d Otemluft verändere, ass me cha Grüüsch, Töön und Sprochlut mache.
Helmut Kohl
Dr Helmut Josef Michael Kohl (* 3. April 1930 z Ludwigshafe; † 16. Juni 2017 ebeda) isch e dytsche Bolitiker (CDU) gsii. Är isch vu 1969 bis 1976 Minischterbresidänt vum Land Rhyland-Pfalz un vu 1982 bis 1998 dr sechst Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii. Vu 1973 bis 1998 isch er Bundesvorsitzer vu syre Bartei gsii, derno bis 2000 dr Ehrevorsitzer vun ere.
Uusbildig un Beruef
Dr Helmut Kohl isch anne 1930 as dritt Chind vum Hans Kohl (1887–1975), eme Finanzbeamte, un däm syre Frau Cäcilie (1891–1979, geboreni Schnur) im Ludwigshafener Stadtdail Friesenheim uf d Wält chuu. Är het e elteri Schweschter, Hildegard (1922–2003), un en eltere Brueder, Walter (1926–1944), ghaa. Är isch z Friesenheim ufgwachsen. Ab 1936 isch er dert uf d Rupprechtschuel gangen un ab 1940 uf di dertig Oberrealschuel, s hitig Max-Planck-Gymnasium. Anne 1944 isch dr Kohl mit 14 Johr zum Dienscht in eme Ludwigshafener Fyyrleschdrupp härzoge woren un derno per „Chinderlandverschickig“ uf Erbach im Odewald un speter uf Berchtesgaden brocht wore. Dert het er as Mitglid vu dr Hitlerjugend e vormiliterischi Uusbildig iberchuu. Zum Yysatz as Flakhälfer isch s nimi chuu. Vu Berchtesgaden uus isch er ab Ändi April 1945 mit drei Schuelkamrade z Fueß uf Ludwigshafen retuur glofe, wun er im Juni aachuu isch. Wel d Oberrealschuel aafangs zue gsii isch, het er im Augschte 1945 e Lehr uf eme Buurehof aagfange. Im Novämber 1945 het er wider retuur chennen an d Oberrealschuel un het dert derno im Merz 1950 s Abitur gmacht.
Zum Summersemeschter 1950 het er an dr Universitet Frankfurt aagfange Rächtswisseschaft un Gschicht studiere, zum Wintersemeschter 1951/52 isch er an d Universitet Haidelberch gwächslet un het dert s Studium anne 1956 abgschlosse. Im nämlige Johr isch dr Kohl Wisseschaftlige Mitarbaiter am Alfred-Weber-Inschtitut vu dr Universitet wore. 1958 isch er mit ere Dissertation iber Die politische Entwicklung in der Pfalz und das Wiedererstehen der Parteien nach 1945 bim Walther Peter Fuchs zum Dr. phil. promoviert wore. Derno het er in syre Haimetstadt as Direktionsassischtänt bi re Yysegießerei un 1959 as Referänt bim Verband vu dr Chemische Induschtry gschafft.
Bartei
Scho as e Schueler isch dr Kohl anne 1946 in d CDU yydrätten un isch derno 1947 Mitgrinder vu dr Jungen Union z Ludwigshafen gsii. 1953 isch er Mitglid vum gschäftsfierende Vorstand vu dr CDU z Rhyland-Pfalz wore, 1954 stellverdrättende Landesvorsitzer vu dr Jungen Union Rhyland-Pfalz, 1955 Mitglid vum Landesvorstand vu dr CDU Rhyland-Pfalz un 1959 Vorsitzer vum CDU-Chraisverband Ludwigshafen.
Veltheim (Winterthur)
Välte (amtlich Veltheim) isch en Stadtchreis vo Winterthur i de Schwiiz. Die vorher sälbständigi Gmeind isch im Jahr 1922 iigmeindet worde und isch jetzt de Chreis 5.
Geografii
Välte liit im Norde vo Winterthur. De Stadtteil bestaad us de Quartier Roseberg nördlich und Bluemenau südlich vo de Rhyfallbahnlinie.
Otto Gittinger
Dr Otto Gittinger (* 31. Merz 1861 z Lauffe am Necker; † 21. Februar 1939 z Gmend) isch e evangelische Bfaarer un schwebische Dialäktdichter gsii.
Helmut Kohl
Bartei
Anne 1971 het dr Kohl fir d Noofolg vum Kurt Georg Kiesinger as CDU-Bundesvorsitzer kandidiert, isch aber em Rainer Barzel unterläge. Wu dää 1973 zuruggfdrätten isch, het dr Kohl wider kandidiert un isch desmol gwehlt wore. Är isch derno ober 25 Johr Barteivorsitzer blibe, bis zum 7. Novämber 1998.
Otto Gittinger
Läbe
Noch eme Theologiistudium an dr Universitet Dibenga isch dr Gittinger z Fellbach un z Geange Vikar gsii. Ab em 2. Dezämber 1885 het er e Stell as Bfaarverwäser z Mitteltal (Baiersbronn) aadrätte, ab 1889 isch er dert Bfaarer gsi.
Syy Mundartdichtige hän zue Missverständnis gfiert, wäge däm het er sich uf Hauestaufe versetze loo. Vu 1905 bis zue syyre Pensionierig anne 1926 het er z Gemnd gschafft, ab 1918 as Erschte Stadtbfaarer.
Helmut Kohl
Minischterbresidänt
Wu dr Peter Altmeier anne 1969 in dr Mitti vu dr Legislaturperiod zruggdrätten isch, isch dr Kohl am 19. Mai zue sym Noofolger as Minischterbresidänt vu Rhyland-Pfalz gwehlt wore. Wichtigi Entschaidige in syre Amtszyt sin d Gebietsreform, d Grindig vu dr Universitet Trier-Kaiserslautern un d Ersetzig vu dr Konfessionsschuele dur Gmainschaftsschuele gsii.
Otto Gittinger
Wärch
Dr Gittinger het drei Bänd mit humorvolle Gedicht im Dialäkt vum obere Murgdal uusebrocht:
Är het au s Nei Teschtamänt ins Schwebisch iberdrait, publiziert wore isch dodervu aber nume dr erscht Petrusbrief:
Helmut Kohl
Oppositionsfierer
Bi dr Bundesdagswahl 1976 isch dr Kohl zum erschte Mol as Chanzlerkandidat vu syre Bartei aadrätte. D CDU/CSU het s absolut Mee mit 48,6 Brozänt vu dr Stimme nume knapp verfählt, di sozialliberal Koalition isch im Amt blibe. Des isch s zwaitbescht Wahlergebnis vu dr CDU/CSU iberhaupt gsii. Dr Kohl isch no dr Wahl as Minischterbresidänt zruggdrätten un as Fraktionsvorsitzer vu dr CDU/CSU-Fraktion im Dytsche Bundesdag z Bonn Oppositionsfierer wore. Sy Noofolger as Minischterbresidänt isch am 2. Dezämber 1976 dr Bernhard Vogel wore. Dr Kohl isch vu 1976 bis 2002 Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Bi dr Bundesdagswahl 1980 het er zue Gunschte vum Frank Josef Strauß uf d Chanzlerkandidatur verzichtet. Wel dr Strauß no dr verlorene Wahl aber Minschterbresidänt z Bayern bliben isch, isch dr Kohl als furt Oppositionsfierer gsii.
Am 17. Septämber 1982 isch di sozial-liberal Koalition unter em Helmut Schmidt ussenander broche un dr Helmut Kohl isch 1. Oktober 1982 dur e koschtruktiv Missdröuesvotum mit dr Stimme vu dr FDP zum Bundeschanzler gwehlt wore.
Otto Gittinger
Wärch
E autobiografischi Schrift vu 1885 isch anne 2003 vum Ulrich Stark uusegee wore:
Helmut Kohl
Di erschte Johr vu dr Chanzlerschaft
Wel d FDP bi dr Bundesdagswahl 1980 e Koalitionsuussag fir d SPD gmacht gha het, het s Zwyfel gee an dr demokratische Legitimation vum Machtwächsel. Wäge däm het dr Kohl am 17. Dezämber 1982 im Bundesdag d Verdröuesfrog gstellt, wu si d Regierigskoalition enthalte het. Dodermit het s d Megligkait gee, em Bundesbresidänt d Uflesig vum Barlemänt vorzschlaa. Dr Karl Carstens het e Wyli zegeret, het aber schließlig im Jänner 1983 fir d Uflesig vum Bundesdag un fir vorzogeni Neiwahlen am 6. Merz 1983 entschide.
Bi dr Bundesdagswahl am 6. Merz 1983 het d Koalition us CDU/CSU un FDP mit Stimmegwinn fir d Union (48,8 Brozänt, +4,3 Prozäntpinkt) un Stimmeverluscht fir d FDP (7,0 Brozänt, −3,6 Prozäntpinkt) s Mee vu dr Sitz im Bundesdag gwunne. Dr Kohl, wu zwische 1976 un 1998 sechs Mol as Chanzlerkandidat aadrätten isch, het do sy bescht Wahlergebnis iberchuu un s zwaitbescht Ergebnis fir d Unionsbarteie. Chanzlerkandidat vu dr SPD isch dr ehmolig Bundesjuschtizminischter un Münchner Oberburgermaischter Hans-Jochen Vogel gsii.
E Schlagwort vu dr Bolitik vu syne erschte Johr as Chanzler isch e „gaischtig-moralischi Wändi“ gsii, wun er scho in eme Babier zue dr Bundesdagswahl 1980 ufbrocht gha het.
Am 22. September 1984 hän si dr Kohl un de franzesisch Staatsbresidänt François Mitterrand am Ort vu dr Schlacht um Verdun droffe, go gmainsam an di Dote vu dr beede Wältchrieg z dänke. S Foto vu ihrem minutelange Händsdruck isch e Simbol vu dr dytsch-franzesische Uussehnig wore.
Am 5. Mai 1985 het dr Kohl zäme mit em US-Bresidänt Ronald Reagan z Bitburg e Chranz uf em dertige Soldatefridhof niderglait. Des isch in Dail vu dr dytsche un amerikanische Effetligkait heftig kritisiert wore, wel dert au Aagherigi vu dr Waffe-SS begrabe sin.
Bi dr Bundesdagswahl 1987 isch di schwarz-geel Koalition bstetigt wore. Gegekandidat vu dr SPD isch dr nordrhy-weschtfälisch Minischterbresidänt Johannes Rau gsii.
Anne 1989 het er uf em Barteidag z Bremen nume miesam e „Butschversuech“ vu syne innerbarteilige Widersacher um dr Heiner Geißler, d Rita Süssmuth un dr Lothar Späth chenne abwehre.
dr Chanzler vu dr Ainhait
Wu si dr Zämebruch vu dr DDR abzaichnet het un d Berliner Muure am 9. Novämber 1989 gheit gsii isch, het dr Kohl ohni Absproch mit em Koalitionspartner un dr weschtlige Bindnispartner am 28. Novämber 1989 im Dytsche Bundesdag e „Zeh-Pinkt-Programm zue dr Iberwindig vu dr Dailig vu Dytschland un Europa“ vor. Am 18. Mai 1990 isch dr Staatsverdrag iber d Währigs-, Wirtschafts- un Sozialunion mit dr DDR unterzaichnet wore. Zäme mit em Usseminschter Hans-Dietrich Genscher un em letschten un ainzig demokratisch gwehlte DDR-Minischterbresidänt Lothar de Maizière het dr Kohl in dr sognännte Zwai-plus-Vier-Gsprech mit dr vier Siigermächt vum Zweete Wältchrieg däne ihri Zuestimmig iberchuu zue dr Widerverainigung vu Dytschland in Form vum Zwai-plus-Vier-Verdrag un dr Yybindig vum widerverainigte Dytschland in d NATO.
No dr Widerverainigung am 3. Oktober 1990 het di schwarz-geel Koalition di erschte gsamtdytsche Wahlen am 2. Dezämber gwunne, Chanzlerkandidat vu dr SPD isch dr saarländisch Minischterbresidänt Oskar Lafontaine gsii. Dr Helmut Kohl isch derno am 17. Jänner 1991 vum Dytsche Bundesdag zum dritte Mol zum Bundeschanzler gwehlt wore un dodermit zum erschte Chanzler vum widerveraingte Dytschland.
Di sozialen un wirtschaftsbolitische Folge vum Verainigungprozäss sin gwaltig gsii. D Arbetslosigkait isch vu 2,6 Millione (7,3 %) anne 1991 allmee aagstige un isch im Johr 1997 uf e Hegschtwärt vu 4,4 Millione (12,7 %) chuu.
D Bundesdagswahl 1994 het dr Kohl no knapp gege dr rhyland-pfälzisch Minischterbresidänt Rudolf Scharping vu dr SPD gwunne. D Johr dernoo sin aber bregt gsii vun ere innebolitische Stagnation. Ussebolitisch sin dergege wichtigi Schritt zue dr europäische Ainigung uf dr Wäg brocht wore, zem Byschpel s Schengener Abchuu, wu am 26. Merz 1995 in Chraft drätten isch oder d Yyfierig vum Euro zum 1. Jänner 1999.
Noo dr Chanzlerschaft
In dr CDU-Spändenaffäre ab Novämber 1999 het dr Kohl d Härchumft vun eme Bedrag in Hechi vu 2,1 Millione DM verschwige, drotz ass er noch em Barteiegsetzt, wun er as Bundeschanzler sälber unterschribe ghaa het, doderzue verpflichtet gsii isch. Bis hite git dr Kohl dodruf kai Antwort. Är heb s Gäld vu Spänder iberchuu un däne sy „Ehrewort“ gee, ass er ihri Näme nit nännt. Des stoh im Gegesatz zue dr gältende Rächtslag un isch dodmol uf heftigi effetligi Kritik gstoße. Am 18. Jänner 2000 het er wäge syre Roll in dr Schwarzgäldaffäre uf dr Ehrevorsitz vu dr CDU mieße verzichte. Wäg em Verdacht uf Undreiji zum Nochdail vu syre Bartei het d Bonner Staatsaawaltschaft 2000 en Ermittligsverfahre gege dr Kohl ufgnuu, wu 2001 gege ne Zahlig vun ere Gäldbueß in Hechi vu 300.000 DM wäg ere gringe Schuld no § 153a StPO yygstellt woren isch.
Privatlääbe
Anne 1960 het dr Kohl d Främdsprochesekretäri Hannelore Renner (1933–2001) ghyrote, wun er syter anne 1948 gchännt ghaa het. Us dr Eh sin zwee Sihn, Walter (* 1963) un Peter (* 1965), firigange. D Hannelore Kohl het si am 5. Juli 2001 im Alter vu 68 Jahren s Lääbe gnuu, si soll unter ere Liechtallergy glitte haa.
Am 8. Mai 2008 het er d Maike Richter (* 1964) ghyrote, wun er im Chanzleramt chänneglehrt het, wu d Richter as Beamti gschafft ghaa het. Si hän syter anne 2005 isch ere feschte Beziehig zämegläbt.
Dr Kohl het im Ludwigshafener Stadtdail Oggersheim gläbt.
Uuszaichnigen un Ehrige
Dr Helmut Kohl het im Lauf vu sym Lääbe ne Hufe Uuszaichnige un Ehrige iberchuu, vor allem im Zämehang mit sym langjehrige Engaschmänt fir di europäisch Ainigung.
Unter anderem het er anne 1988 zäme mit em François Mitterrand dr Aachener Karlsbryys iberchuu. Dr Europäisch Rot het dr Kohl am 11. Dezämber 1998 zum „Ehreburger vu Europa“ ernännt, e Titel, wu dervor nume dr Jean Monnet kriegt het. Anne 1999 isch em Kohl di US-amerikanisch Presidential Medal of Freedom verlihe wore. Di britisch Chenigi Elisabeth II. het dr Kohl zum uusländische Ehreritter gmacht mit em Titel „Knight Grand Cross Of The Most Distinguished Order of St. Michael and St. George“ (GCMG). Am 17. Mai 2011 isch em dr Henry-Kissinger-Bryys verlihe wore.
Fabian Schmid
De Fabian Schmid (* 7. Februar 1967, heimatberechtigd z Hägglige und z Wettige) isch en Schwiizer Mundart-Autor und zämme mit em Lutz Fischer-Lamprecht Betriiber vomene Mundartnochrichteportal für Wettige.
Er isch z Wettige ufgwachse und het dete di obligatorisch Schuelzit verbrochd. Nach de Schuel het er en Usbildig zum Elektro-Mechaniker be de BBC in Bade gmachd und schafft sit em März 2013 bi de ABB. Sit em September 2015 isch er Co-Redaktor vo de Wettiger Nochrichte. In dere Funktion schriibt er immer wider Nochrichtebiiträg über Ereignis in und um Wettige.
Tachismus
Dr Daschismus (vo franzöösisch la tache = Farbfläcke) isch e Richdig vom Informel in dr abstrakte Moolerei, wo in de 1940er Joor z Bariis entstande isch und wo bis öbbe 1960 duurt het. Dr Begriff isch vom franzöösische Kunstkritiker Pierre Guéguen brägt worde, wo d Wärk abfellig tachisme (dütsch Fläckwärk) bezäichnet het.
Im Daschismus brobiert dr Künstler, spontaani Empfindige und s Unbewusste daarzstelle mit Farbfläcke, won er uf e Liinwand moolt und drbii brobiert, jedi razionaali Kontrolle uszschalte. In de USA isch öbbe zur gliiche Zit dr abstrakti Expressionismus mit em Action Painting Moode gsi, won e äng verwandti Moolmethode isch. Vilmol brucht mä die bäide Bezäichnige sünonüm.
Bekannti Verdräter si dr Roger Bissière, dr Pierre Tal-Coat, dr Karl Fred Dahmen, dr Karl Otto Götz, dr Gerhard Hoehme, dr Georges Mathieu, dr Ludwig Merwart, dr Emil Schumacher und dr Wols.
Arthur Duffner
Dr Arthur Hans Duffner (* 1869 z Furtwange; † 1934) isch e dytsche Unternämer un Haimetdichter gsii.
Lääbe
Dr Arthur Duffner isch e Suhn vum Karl Gustav Duffner gsii, eme Furtwanger Unternähmer, wu mit Straugflächt ghandlet het, vor allem mit Strauhiet. Är het no ne Brueder ghaa, Josef (1868-1935), wu speter Landdags- und Rychsdagsabgordnete woren isch. D Firma Jos. Duffner Söhne isch vum Großvater vum Arthur, em Joseph Benedikt, wu au Dokter gsi isch, grindet wore. Dr Vater het d Firma noch em Dod vum Großvater 1865 wytergfiert, zerscht zäme mit sym Brueder Oskar, ab 1872 derno elai.
Dr Karl Gustav Duffner isch anne 1895 gstorbe, D Firma het derno dr Arthur ibernuu. Eb sy Brueder au aafangs mitgmacht het, waißt mer nit, anne 1899 isch dr Arthur uf alli Fäll dr elainig Bsitzer. No 1900 verschwindet d Firma us dr Archivalie, wahrschyns isch si um die Zyt ufglest wore.
Iber d Gschicht vu dr badische Strauflächter het dr Duffner im Johr 1899 en Artikel in dr Furtwanger Stadtchronik publiziert. Anne 1900 het er unter em Titel „Schwarzwälder Leben“ e Band mit alemannische Gedicht uusegee. Vor allemsy Gedicht zum Hirschmendig chännt mer z Furtwange au hit no.
Dr Arthur Duffner isch im Johr 1934 gstorbe.
Zypern (Begriffsklärung)
Mit Zypere chann gmeint sy:
Divico
De Divico (gall. "Rächer") isch e Feldherr vo de Tiguriner gsii, emene Tailstamm vo de Helvetier. Er het sich mit sinene Chrieger a de Teutone und Kimbre agschlosse, wo dur s Gebiet vode Helvetier zoge sind. Im Johr 107 v. Chr. het er i de Schlacht von Agen am Fluss Garonne d Römer underem Lucius Cassius gschlage und de seb tötet.
Wo im Johr 58 v. Chr. d Helvetier beschlosse hend ires agstammti Land z verloo, het de Caesar verhinderet, as si d Saône überqueret chönet, indem er d Brugg abbroche het. D Helvetier hend de scho sehr alti Divico zum Cäsar gschickt, um d Fridesbestimige uszhandle. Doch wo de Cäsar Gaisle verlangt het, het de Divico entgegnet, d Helvetier saiet sich gwonet Gaisle z nee, nöd z gee. Druf abe sind d Verhandlige abbroche worde und d Helvetier hend en andere Weg gsuecht. Doch de Cäsar het sich bi Bibracte de Helvetier ernoit in Weg gstellt und es isch zunere Schlacht cho, wo d Helvetier verlore hend. (Cæsar, Bell. Gall. 1,13-14). D Helvetier hend müese haichere und ales wider müese uufbaue.
D' Teilnamm vom Divico a dem umschtrittene Uuszug vo dä Helvetier isch nöd sicher. Är wäri zue dem Ziitpunkt als Greis wool chumm meh i dä Lag gsi, d' Schtrapaze vomne Fäldzug z'überläbe. Sini Erwähnig hät äm Cäsar zue dä Überhöhni vo sim eigenä Siig über d' Helvetier diänt. D' Nännig vom Divico hät by dä Römer d' Erinnerig a d' Niiderlag by Agen wider härgschtellt und bringt em Cäsar als «Rächer» dä früherigi erlitteni Schand witerä Chredit.
Nochwürke
Im 19. Jahrhundärt hät dä Divico als Nationalhäld vo dä modernä Schwyz i Konkurränz zum Wilhelm Tell gschtande. Zahlrichi Hischtoriäbilder händ sini Tate verhärrlicht, au d' Literatur hät sich mit äm Divico uusenander gsetzt. Dä Conrad Ferdinand Meyer hät s' Gedicht «Ein Joch am Leman» für d' Verhärrlichig vom Siig vom Divico über d' Römer gschribe. Uf dä eine Sitä isch dä Divico vor dä Ifüehrig vo dä Tell-Legändi dur dä Schiller bym bildetä Bürgertum bekannter wordä, wil Cäsars Schriftä zue dä Pflichtlektürä im Gymnasium ghört händ. Uf dä andere Sitä hät er ganz anderi Tugendä zeigt: Er isch muetig, furchtlos, schtolz, schtuur und gschid gsi – und isch us äm Adel oder us dä Füehrigsschicht entschtammt. Tell dagäge isch für s'konservativi Bürgertum e schwirigi Figur, en Tyrannemörder, Revolutionär, en «Ma us äm Volch», en Einzelchämpfer. Im 20. Jahrhundärt hät aber dä Wilhelm Tell dä Nationalhäld Divico fascht völlig verdrängt, nur im Rahme vo dä Geischtige Landesverteidig hät er e Renaissance erläbt. Währed dere Ziit isch vor allem dä schtuuri Widerschtandswillä hervorghobe, wo dä Divico gägeüber em Cäsar a dä Tag gleit ha söll. Demit isch än Bezug hergschtellt zum Widerschtand vo dä Schwyz gäge s' übermächtigi Dritti Riich währed dä Ziit vom Nationalsozialismus.
I dä Nachchriegsziit isch dä Divico immer mee i d'Vergässeheit versunke, insbsundrigs syt dä Gschichtsunterricht i dä Schwyzer Schuele während dä 1980är Jahr vo dä Reschtä vo dr Geischtige Landsverteidig gsübert worde sind.
Bad Boll
Bad Boll (dt. Bad Boll, bis 31. Mai 2007 Boll) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bad Boll leit am Nordrand vo dr Schwäbische Alb sidlich vo Geppenge. Nochbergmoede send Dirnau, Gruibenge, Oechelberg ond Zell u. A.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,6 % Landwirtschaftsfleche, 38,6 % Wald, 9 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschticher Fleche.
Schwaderloch
Schwatterle (uf hochdütsch: Schwaderloch) isch e Gmeind im Kanton Aargau i de Schwiiz.
Bad Boll
Gmoedsgliderong
Zue Bad Boll gheret s Dorf Boll, dr Ort Bad Boll ond dr Weiler Eckwälde.
Schwaderloch
Geografii
D Gmeind liit am Hochrhy und a de Gränze zu Dütschland. Das isch der Oort ganz im Nordoste vo der Region Fricktal. Unden am Dorf isch am Ufer vom Rhy es Stück vom Auewald blibe schtoo, und obedra chöme grad d Bärge vom Jura.
D Nochbergmeinde vo Schwatterle sind Löibschtel und Mettauertal im Aargau und Albbruck uf der andere Syte vom Rhy im Badische.
Bad Boll
Gschicht
Bad Boll ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1155.
Verwaltong
Bad Boll hot sich mit dr Gmoede Dirne, Gammelshouse, Hattehofe, Oechelberg ond Zell zom Gmoeverwaltongsverband Raum Bad Boll mit Sitz en Bad Boll zammegschlosse.
Schwaderloch
Gschicht
Vom Wachtdurm, wo d Römer do am Rhy bout hend, het me ane 1892 uf der Boustell vo der Ysebaan d Inschriftdafele gfunde, wo seit, ass dä Durm vo Soldate vo der römische Legioon VIII Augusta ane 371 gmacht worden isch. Die Inschrift mid der Nummere CIL XIII 11538 heisst übersetzt ungfäär so:
Bad Boll
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Hans-Rudi Bührle.
Schwaderloch
Ortsnaame
S Dorf isch ane 1318 s erschte Mol im ene hischtorische Dokumänt mid em Name Swatterlo z finde.
Bad Boll
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Schwaderloch
Vercheer
Schwatterle liit a der Ysebaan vo Stei uf Choblez.
Bad Boll
Dialekt
Dr Dialekt vo Bad Boll ghert zom Schwäbisch.
Filmakademie Baden-Württemberg
Gschicht
D Filmakademy het am 14. Oktober 1991 dr Studiebedrib ufgnuu. D Grindigsdiräkter sin dr Albrecht Ade as chinschtlerische Diräkter un dr Ernst-O. Schulze as chaufmännische Diräkter (bis 1997). Im Johr 1993 isch d FABW in hitige Standort zwische dr Mathildestroß un Alleenstroß zoge. 1999 isch uf Bundesebeni d Grindig vun ere dytsch-franzesische Filmakademy bschlosse wore, wu ai Johr speter as Kooperazion vu dr FABW mit dr franzesische Filmhochschuel La fémis dr Bedrib ufgnuu het („Atelier Ludwigsburg-Paris“). 2001 het dr Arthur Hofer di chinschtlerisch Laitig vum Albrecht Ade ibernuu. 2002 isch s Animazionsinschtitut as dailsälbschtständigi Ainhait us dr Akadamy uusglideret wore. Syter 2005 wird si vum Thomas Schadt as chinschtlerischem Diräkter un syt 2007 as ellainigem Gschäftsfierer glaitet. Anne 2008 isch d Akademy fir Darstellendi Chunscht Bade-Wirttebärg uf em Campus aagsidlet wore.
Studiegäng
D Filmakademy bietet di drei Diplom-Studiegäng Film + Medie, Produkzion un Filmmusik + Sounddesign as vierjehrig Vollstudium aa, wu in e zwaijehrig Grundstudium un e zwaijehrig Projäktstudium glideret isch. Fir Bewärber*ne mit Bachelor oder Vordiplom isch e Queryystiig in s Projäktstudium grundsätzli megli. Ab em Studiejähr 2018/19 wäre au no die acht Studieschwärpinkt au as Diplom-Ufböustudiegäng aabote: Färnsehschurnalismus, Motion Design, Szenebild, Interaktivi Medie, Animation/Animation Effects Producer, Animation/Technical Director, Filmmusik un Filmton/Sounddesign.
Di drei Studiegäng sin in verschideni Studieschwärpinkt glideret, die zum Dail in verschideni Verdiefige.