cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valeyres-sous-Ursins
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 180 Yywohner 95,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,1 % Dytsch, 1,1 % Italienisch un 2,2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Bernhard von Aosta
De Bernhard vo Aosta, au Bernhard vom Mont-Joux oder Bernhard vo Menthon  († 15. Juni 1081 z Novara) isch de Archidiakon vo Aosta gsii und het Hospiz uf de baide noch em binente Päss Grooss St. Bernhard und Chlii St. Bernhard iigrichtet. Er isch de Schuzpatron vo de Älpler und Bergstiiger. Noch em sind d Bernhardiner Hünd binennt.
Lebe
De Bernhard isch entweder 923 oder 938 uf d Welt choo und het em Hochadel aghört und isch verwandt mit de Königin Ermengard vo Burgund gsii. Wonen sin Vatter het wöle verlobe, isch er uf Aosta gfloche und isch vom Archidiakon Peter zum Priester gmacht wore. Noch em Tood vom Peter ane 955 isch de Bernhard Archidiakon wore. I de Mitti vom 11. Joorhundert het er uf em Groosse St. Bernhard und uf em Chliine St. Bernhard Hospiz iigrichtet, zwee Päss wo för Pilger, wo uf Rom hend wöle, wichtig gsii sind. Im April 1081 het er z Pavia versuecht de Chaiser Heinrich IV. devo abzhalte, gege de Poobst Gregor VIII. z chämpfe. Uf sinere Hairais isch er den z Novara gstorbe.
Vereerig
De Hailig Bernhard isch scho im 12. Joorhundert im ganze Piemont vereert wore und de Bischof Richard vo Novara het en im Joor 1123 hailig gsproche. Ane 1681 isch er vom Poobst Innozenz XI. offiziell as Hailige is römische Martyrologium ufgnoo wore. Zum Schutzpatron vo de Bergstiiger und Älper isch er ane 1923 vom Poobst Pius XI. erchlärt wore.
Königsbach-Stein
Königsbach-Stein isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Königsbach-Stein lyt rund zwelf Kilometer nordweschtli vu Pforze zwisch em Kraichgau un em Nordschwarzwald. D Nochbergmaine vu Königsbach-Stein sin Walzbachtal, Bretten, Neulingen, Eisingen, Kämpfelbach un Remchingen.
Dr Baan bstoht us 49 % Landwirtschaftsflechi, 36,4 % Wald, 14 % Sidligsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Königsbach-Stein ghere d Ortsdail Kenschbach (Königsbach) un Schtoi (Stein).
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Königsbach-Stein isch dr Heiko Genthner.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Königsbach-Stein ghert zum Sidfränkisch.
Cugy FR
Geografi
Cugy liit ùf, 3,5 km weschtlich va Payerne (Luftlinie) i de fryybùrgischen Exklave va Estavayer-le-Lac. Zue de Gmiin Cugy ghööre ds Dorf Vesin ù d Wyyler Moulin de Glâne ù Grange des Bois. Va de Gmiinflechi si 72,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 19 % Waud, 7,9 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Cugy si Fétigny, Ménières, Les Montets ù Estavayer im Kanton Fryybùrg ù Payerne im Kanton Waadt.
Gschicht
Cugy isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 968 aus in villa Cuzziaco (1142 Cuzei, 1230 Cugie).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,1 % gläge.
Religion
76,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 12,4 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1117 Yywoner 91,9 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,1 % Tüütsch ù 5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 4 va de 1117 Yywohner ggredt.
Die Tat
Die Tat chan folgendes bedüte:
Musikwelle
Musigwälle bedüütet:
7. September
Dr '''7. Septämber''' isch dr 250. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 251. in Schaltjohr), dodermit blybe no 115 Däg bis zum Änd vum Johr.
Jessica Walther-Gabory
D Jessica Walther-Gabory (* 1982 z Haidelberch) isch e dytsch-franzeesischi Schauspiileri un Heerspiil- un Sinkroonsprächeri.
Lääbe
D Jessica Walther-Gabory isch anne 1982 z Haidelberch uf d Wält chuu. Si isch zwoosproochig ufgwagse mit Franzeesisch un Dytsch.
Vu 2002 bis 2006 het si an dr Theaterakademy z Köln e Schauspiiluusbildig gmacht. Syter anne 2007 schafft si as Theaterschauspiileri, si het unter anderem Engaschmänt am Schauspiilhuus Dortmund, bi dr Ruhrfeschtspiil z Recklinghausen, am Théâtre National du Luxembourg, am Theater Tiefrot Köln, an dr Alte Fyyrwach Köln, am Wolfgang Borchert Theater Münster, bi dr Buurgfeschtspiil Bad Vilbel, am Zimmertheater Heidelberg, bi dr Theaterliga Hamburg un an dr Junge Landesbühne Wilhelmshaven ghaa.
Anne 2010 het si ne Uusbildig zur Sinkroonsprächeri gmacht. Ire Yydraag in dr Dytsche Sinkroondatei lischtet iiber 200 Sprächrolle in Film un Fäärnsehseerie uf.
Syter 2012 duet d Walther-Gabory au as Fimschauspiileri ufdrätte, nääbe verschiidene Chuurzfilm unter anderem im Fäärnsehfilm Im Netz un au as dytschi Noorichtesprächeri im Hollywood-Film The First Avenger: Civil War. Syter 2018 het mer si in Wäärbefilm un in verschiidene Folge vu dr Fäärnsehdokumäntazioon Plan B vum ZDF chenne sää.
D Jessica Walther-Gabory läbt z Berlin.
Tränheim
Draane (frz. Traenheim, dt. Tränheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Draane ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 758.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Draane ìsch. Draane ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Draane ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Nilvange
Nilvange (lothrìngisch Nilwéngen, ditsch Nilvingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Nilvange ghert zem Lorrain.
Wilhelmsfeld
Wilhelmsfeld (pfälzisch Wilhelmsfeld) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Baan bstoht us 19,4 % Landwirtschaftsflechi, 54,3 % Wald, 25,7 % Sidligsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Wilhelmsfeld ghere d Derfer Bei der Kirche, Oberdorf, Unterdorf un Vormalige Stefansgasse, d Ortsdail Bergstraße, Erlbrunner Höhe, Gasse un Silbergasse un d Zinke Angelhof, Bei der Neuen Mühle, Holzapfeldelle, Pottaschenloch, Riesenberg un Schloß.
Gschicht
S Biet vu Wilhelmsfeld im aafangs 18. Johrhundert bsidlet wore, dr Ort wird zum erschte Mol gnännt am 7. Juli 1710.
Verwaltig
Wilhelmsfeld het sich mit dr Stadt Schönau un dr Gmaine Heddesbach un Heiligkreuzsteinach zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Schönau zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Christoph Oeldorf.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Wilhelmsfeld ghert zum Pfälzisch.
Bevölkerungsentwicklung
D Bevölkerigsentwigglig beschribt, wie sich Zaal vo de Iiwooner uf ere gwüsse Flechi entwigglet. Si chunnt uf dr äinte Site us dr Differänz zwüsche dr Geburteroote und dr Doodesroote (natürligi Bevölkerigsentwigglig). Drzue chunnt dr Migrazioonssaldo. Dä isch d Differänz zwüsche de Zuewandrige und de Abwandrige über d Gränze vom Gebiet. Je noch em Vorzäiche vom Gsamtsaldo reedet mä vo Bevölkerigswaggsdum oder Bevölkerigsrückgang. D Bevölkerigsentwigglig isch äins vo de zentraale Undersuechigsgebiet vo dr Demografii.
D Bevölkerigsentwigglig vo dr Wält, bsundrigs in de letschte 200 Joor, isch vom ene starke hüperexponenzielle Waggsdum brägt gsi, dorum reedet mä au vo Bevölkerigsexplosioon. 1962/63 het s e Wändipunkt gee und d Waggsdumsroote het afo sinke und sit 1989 au s absolute Waggsdum.
S Bevölkerigswaggsdum isch äins vo de zentraale globaale Brobleem und äine vo de Gründ für die Globaali Erwermig.
Stéphane Hessel
Dr Stéphane Frédéric Hessel (* 20. Oktober 1917 z Berlin; † 27. Februar 2013 z Bariis) isch e franzöösische Résistance-Kämpfer, Häftling im Konzentrationslager Buechewald, Diplomat, Lyriker, Essayist und politische Aktivist gsi.
Dr Hessel isch noch em Chrieg 1946 Büroläiter vom Vize-UN-Generalsekretär Henri Laugier worde. In deere Funkzioon isch er an de Sitzige vo dr Menscherächtskommissioon drbii gsi. Es git Bricht in de Medie, ass er bi dr Redakzioon vo de Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt vo dr UN mitghulfe het, är sälber het aber immer gsäit er sig nume e Züüge vo deene Eräigniss gsi. Dr Hessel isch bis 1951 bi dr UNO bliibe, denn het er im franzöösische Usseministerium z Bariis afo schaffe. Er isch denn Mitarbäiter vom Pierre Mendès-France worde, und wo dä gstürzt isch, het er e baar Joor lang z Vietnam gläbt. 1962 het er in Frankriich d Veräinigung für d Usbildig vo afrikanische und madagassische Arbetnäämer gründet.
Dr Hessel isch 2010 vor allem wäge sim Essey Indignez-vous! (Düend öich empööre!) bekannt worde, won er din verschidnigi aktuelli politischi Entwicklige kritisiert und zum Widerstand ufgrüeft het. D Brotestbewegig in Spanien gege d Folge vo dr Finanzkrise, und die entsprächende griechische, franzöösische und portugiisische soziale Brotestbeweegige und d Occupy-Beweegig berüefe sich zum Däil uf iin.
Schüpfheim LU
Schüpfe (amtlech Schüpfheim) isch e politischi Gmeind im Wahlchreis Äntlibuech im Kanton Lozärn in dr Schwiiz.
Geografii
D Gmeinde lit im Südweschte vom Kanton Lozärn an dr Chliinen Ämme. Im Dorf sälber münde vo lings dr Mannebach und vo rächts dr Kirchenbach und dr Trüebebach in die drii. Dr chliiner Teil vo dr Gmeind lit uf dr linke Site vo dr Chliinen Ämme. Dä Teil werd Sunnsite und Hinterbärg gnännt. Ds Gebiet isch bis uf es paar wenigä Waldgebiet grütet. Nur d Uferbartie am Blettbach im Südweschte und dr Bienzewald im Nordweschte vo Schüpfe-Dorf biude da e Usnahm. Ou südlich v dr Grosse Fontanne, wo di nördlech Gmeinddgränze biudet, isch ds Gländ stark bewäudet.
E chlii südlech vo dr Gmeind vereinige sich d Wissämme ond d Waldämme zuer Chliinen Ämme. Ds Gebiet zwische de beide Ämme isch zom grosse Teil bewaudet. Dr Hang am rächte Ufer vo dr Waldämme/Chliinen Ämme wird Schattesyte gnännt. Er isch met Usnahm vo grosse Waldgebiet weschtlich vome Graat mit Name Pfarnärä fascht vouständig grütet.
Vo dr Gmeindsflechi send 59,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 33,1 % Waud, 5,3 % Sidligsflechi ond 1,9 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Schüpfe send Äntlibuech, Äschlismatt-Marbach, Flüeli, Hasli ond Romoos.
Gschicht
Schüpfe esch zom erschte Mau gnamsed worde i de Acta Muresia, em Bsitzverzeichnis vom Chloschter Muri aus Schipfen.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 8,1 % gläge.
Religion
87,2 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 5,2 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9%, CVP 32,9% , FDP 16,0% , GLP 2,4% , GP 2,9% , SP 7,8% , SVP 33,8% , Süschtigi 3,2%.
Dr Gmeindspräsident vo Schüpfe esch dr Margrit Thalmann-Theiler (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 3897 Iiwohner 96 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,3 % Französisch, 0,7 % Italienisch ond 3 % anderi Sprache.
Ludwig Fischer (Botaniker)
Dr Emanuel Friedrich Ludwig Fischer (* 31. Jänner 1828 z Bärn; † 21. Mai 1907 au dert) isch en Schwyzer Botaniker gsii. Sy botanisch Autorechirzel isch „ L.Fisch. “
Lääbe
Dr Ludwig Fischer isch am 31. Jänner 1828 as Suhn vum Boschtdiräkter Gottlieb Ludwig Fischer un Henriette, geboreni von Graffenried, z Bärn uf d Wält chuu. Är isch en Uränkel zum Boschtdiräkter Gottlieb Fischer gsii. Dr Fischer het e Uusbildig zum Abedeeker z Beesge, z Gämf un an dr Universitet Bärn gmacht, wun er 1852 s Staatsexamen abglait het. Derno het er z Jena, z Berlin un z Züri Botanik studiert. Z Züri het er 1852 promoviert. Nocherdani het er sibe Johr as Brivatdozänt an dr Universitet Bärn gwiirkt, bis er 1860 zum Diräkter vum Botanische Gaarte un zum usserordelige Brofässer ernännt woren isch. Zletscht het er in dr Johr 1863 bis 1897 as Ordinarius fir Botanik glehrt.
Anne 1860 het er d Mathilde Berri ghyrote, e Dochter vum Melchior Berri un e Nichte zum Jacob Burckhardt. Am 21. Mai 1907 isch dr Fischer z Bärn im Alter vu 79 Johr gstorbe. Är isch dr Vater vum Eduard Fischer un dr Großvater vum Kurt von Fischer un vum Hermann von Fischer gsii.
Wiirke
Dr Ludwig Fischer het as lyydeschaftlige Lehrer un as guete Kryptogameforscher gulte, speziäll im fir Alge, Schwimm, Fläächte, Miesch un Faarnchrut. An sym Bstimmigsbuech Taschenbuch der Flora von Bern vu 1855 het er in sibe Uflage bis 1903 wytergschafft. Sy Bydrag zue dr Bflanzegeografy, s Verzeichnis der Phanerogamen und Gefässkryptogamen des Berner-Oberlandes und der Umgebung von Thun vu 1862, isch 1876 in ere stark uusgwytete Fassig uusechuu.
Radio SRF Musikwelle
D Musigwälle isch es Radioprogramm vo SRF. Es bringt zur Hauptsach “liechti Underhaltigsmusig”, also Stück vo dr Volchsmusig, Schlager, Chanson und vo anderne Musigrichtige, öppen au Stück us Operette. Mit ere Hörerschaft vo öber 400‘000 Lüt pro Tag isch d Musigwälle s drittgröscht Radio i de Dütschschwiz.
Das Programm vom Schwiizer Radio git’s sid 1996 – dozmol under em Name «Musigwälle 531» gstarted. Wil de Landessänder Beromünster im 2008 abgstellt woren isch, hät s Programm dänn «DRS Musigwälle» ghaisse. Im Dezämber 2012 het s Programm, noch grosse Umstrukturierige vo de SRG SSR-Programmaagebot, dr ofiziell Name «Radio SRF Musikwelle» übercho.
Im Format WortSchatz im Morgeprogramm bringe d Radiolüüt überraschendi, mängmol luschtigi, mängmol bsinlechi Sache, und öppen au Interview mit Schriftsteller, wo öppis us irem Wärch vorträge. D Musigwälle bringt churzi Reportage über Tieläkt und über s Bruuchtum vo dr Schwiiz.
E längi Reie vo Mundartsändige isch dr Schwiizer Saagewält gwidmet. Immer am Donschtig chunt öpper us ere Landesgägend im Tieläkt vo dört cho Saage verzelle. Nume es bar Bischpiil: D Marietta Kobald vo Fidärisch het im Juli und im Nofämber 2017 Prätiger Saage vorgläse, am 21. Februar 2018 isch es d Nidwaldnerin Marie Odermatt-Lussy gsi, wo Gschichten us irem Kanton brocht het, am 4. Juni 2018 isch es Porträä vo dr Loretta Federspiel cho, wo Saage vom Liechteschteinische vortreit het, am 28. Augschte 2018 het dr Andreas Weissen vo Brig Saagen us em Wallis brocht und am 7. Septämber 2018 d Ruth Lederer Gschichte usem Sarganserland.
Liste der Schweizer Tunnel
Die Lischte zeigt d Dunnel vo dr Schwiiz, wo mee als 2000 Meter läng sind. Si het zwöi Deil: zerscht chöme di länge Ysebaandunnel und denn d Stroossedunnel.
Bergholz (Begriffsklärung)
Bergholz isch dr Name vu däne Ortschafte:
Bergholz isch dr Name vu däne Persone:
Bergholz sto au fir:
Schüpfheim
Schüpfheim oder Schüpfe chan folgendes bedüte:
Grundrechenart
E Grundrächenart isch eini vo de vier mathematische Operatore Wenn mehreri Rächenoperatione usgfüehrt wärde, gältet d Regel Punkt vor Strich.
Maulbronn
Maulbronn isch e Stadt im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Maulbronn lyt an dr Salzach. Dr Baan bstoht us 35,1 % Landwirtschaftsflechi, 47,9 % Wald, 14,7 % Sidligsflechi un 2,3 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Maulbronn ghere d Stadtdail Maulbronn, Schmie un Zaisersweiher.
Gschicht
Maulbronn isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1147 as Mulenbrunnen, Schmie anne 788, Zaisersweiher anne 1100.
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Maulbronn isch dr Andreas Felchle.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Maulbronn ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
8. September
Dr '''8. Septämber''' isch dr 251. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 252. in Schaltjohr), dodermit blybe no 114 Däg bis zum Änd vum Johr.
SLM Re 456
D SLM Re 456 isch ä Umrichter-Universalloggi vu d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg in Winterthur. Si isch für Privatbahne vum 1987 bis im 1993 buut wordä; d' Abnähmer sind d' Bodäsee-Toggäburg-Bahn, d' Sihltal-Züri-Üetliberg-Bahn und speeter au d' Gruppe um d' Ämmital-Burgdorf-Thun-Bahn. D'r Bund het diä Loggi mitfinanziert, s' Bundesamt für Verchehr het aber d' Bedingig gschtellt, ass diä Loggi au uf andere normalspurige Privatbahne mues iisetzbar sii.
D' Südoschtbahn, wu hüt au d' Ysebahnlinie vu d'r ehemalige Bodäsee-Toggeburg-Bahn umfasst, bruucht ihri 456er vorwiägend für ä Voralpä-n-Experess, während d' Sihltal-Züri-Üetliberg-Bahn ihri Loggene uf d'r Sihltalliniä für d' S-Bahn-Liniä „S4“ bruucht. Det sind's nüd z' verwächsle mit de zwii ehemalige SBB Re 450, wu hüt derä Privatbahn gchöred und ebäfalls als Re 456 bezäichnet wärdet. Beedes sind viärachsigi Loggtüpe uhni Laufachse.
D' Re 456 isch nüd z' verwächsle mit de zwii ehemalige SBB Re 450 vu de Schwiizerische Bundesbahne, wu ietz d'r Sihltal-Züri-Uetlibergbahn gchöred.
Sprachen in Frankreich
Z Frankriich werre traditionel näbe em Standardfranzösisch e Viilzahl vo andri Sproche gsproche. I de letschte fuffzig Johr het dr Aateil vo nüt-französischi Muetterspröchler aber rapide abgnumme; mit wenigi Usnahme sin alli Regionalsproche un Patois hüt vum Usstärbe bedroht bzw. scho oder fascht scho usgstorbe. D'französischi Regiirig het syt dr französischi Revolution bis vor etwa drüüsig Johr d'Regionalsprpche massiv unterdruggt, het die Politik aber inzwüsche gändert. S'isch aber warschynts au so scho gnueg Schade aagrichtet worre, dass d'meischte vo denne Sproche kei Überläbenschance meh hen. Frankriich weigert sich usserdäm, d'europäische Charta vo Regional- un Minderheitssproche z'unterzeichne, un d'französischi Verfassig erklärt ganz gnau dass Französisch d'einzige offiziel annerkannte Sproch isch. Johrelang isch sogar gleugnet worre dass überhaupt Minderheitssproche in Frankriich existiire.
Zu detailiirte Aagabe lueg i de einzelni Artikel. D'Regionalsproche vo Frankriich sin:
Usserdem werre verschiidni Ywanderersproche gsproche:
Rances
Rances bezaichnet verschideni Ort:
Isolierte Sprache
E isolierti Sprooch isch e Sprooch, wo mit kei andre Sprooche genetisch verwandt isch (wo also kei gmeinsame Ursprung mit ere andre Sprooch het) bzw. wo sich so e Verwandtschaft nit loot noochwyyse. Sprooche sin entweder wege dem isoliert, wyl alli verwandte Sprooche ussgschtorbe sin, oder wyl sich die Sprooche dermasse wyt vo enander furt entwiggelt hen, dass mer kei Vewandtschaft meh cha noochwyse.
E Byspil für e isolierti Sprooch isch s Baskisch, wo mit keinere andre Sprooch uff de Wält verwandt isch. Es isch glychyzytig au di einzigi isolierti Sprooch in Europa. Andre isolierte Sprooche sin s Koreanisch un Japanisch, allerdings wird do Verwandtschaft mit de altaische Sprooche vermuetet.
Dunningen
Dunninga (amtlich Dunningen) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Dunninga leit em Oschte vom mittlere Schwarzwald am Ibergang zue dr Obere Gai. Nochbergmoede send dr Schramberger Stadtdoel Waldmössingen em Norde, dr Oberndorfer Stadtdoel Beffendorf ond Bösingen ond Villingendorf em Oschte, s Gwann Hochwald, wo zue Rottweil ghert, Zimmern ob Rottweil ond Eschbronn em Side ond dr Schramberger Stadtdoel Sulge em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 55,7 % Landwirtschaftsfleche, 32,4 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Dunninga gheret d Gmoedsdoel Dunningen (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Auf der Stampfe ond Frohnhof, d Hef Eichhof, Gifizenmoos, Stittholz, Staudenrain ond Beckenwäldle ond em Wohnblatz Hinterburg), Lackendorf ond Seedorf.
Gschicht
Dunninga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 786.
Verwaltong
Dunninga hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
Dr Schuldes vo Dunninga ischt dr Peter Schumacher.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Dunninga ghert zom Schwäbisch
Gauchach (Wutach)
D Gauchach isch èn Fluss, wo sûdweschtlich vo Unterbränd, èm Ortsdeil vo dè Stadt Hüfingè, am Oschtrand vom Schwarzwald entschpringt un nõch übber 20 km sûdweschtlich vo Mulifingè zmitts i dè Wuètèschlucht i d Wuètè mündet. D Gauchach entschtòt us èm Zämmèfluss vom Schwarzlachèbächle un èm Krähèbach.
Allgemeins
D Gauchach isch bi dè Mündig i d Wuètè zimli wasserarm. Am oberè Pegèl füürt si dütlich mee Wasser, was druff zruggfüürè isch, dass èn Deil vom Gauchachwasser unterirdisch dè Wuètè zuèflièßt.
Gauchachschlucht
D Gauchach volauft im unterschtè Abschnitt bis zu dè Mündig in èrè Schlucht, dè sognannte Gauchachschlucht. D Gauchachschlucht gòt südlich diräkt i d Wuètèschlucht übber. Im Lauf vo dè 2. Etappè vom Schluchtèschteig biètet d Gauchachschlucht somit d Möglichkeit, èn Abstecher vom Schluchtèschteig z machè. I dè Gauchachschlucht befindet sich è Nadurfründehuus, wo uff dè Nammè Burgmülli hört. Nach obbè hy gits no d Lochmülli un d Guggèmülli.
Manternach
Manternach (dt. Manternach, frz. Manternach) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Manternach ghere d Ortschafte Bäerbuerg (Berburg/Berbourg), Lelleg (Lellig), Manternach un Mënjecker (Munschecker).
Geografi
Manternach lyt im Oschte vu Luxeburg an dr Syr.
Verwaltig
Manternach ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Manternach isch dr Willibrord De Jong. Scheffe sin dr Albert Schumacher un dr Claude Wagner. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Manternach isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1098 as Manternacha.
Wirtschaft
Anne 1755 het dr Baron J. Ph. D’Arnoult et de Soleuvre z Bäerbuerg e Stahlhitte grindet. 50 Johre speter het dr domolig Pächter vu dr Hitte, dr J.L. Faber, e Yysespaltwärch böue. D Hitte isch vu dr Brieder Metz ibernuu un schließlig yygstellt wore, wu im Side vu Luxeburg Minettevorchuu entdeckt wore sin. S Yysespaltwärch isch an dr J. Lamort, e Drucker un Bapyrhärsteller vu Luxeburg, verchauft wore. Dr Holzbrei het e Holzmiili gliferet, wu unterhalb vu Manternach ufgrichtet wore isch. Am Aafgang vum Erschte Wältchrieg sich s Uus chuu fir d Babyrfabrik. Noch em Chrieg het dr B. Neis e Wärchstatt fir landwirtschaftligi Maschine ufgmacht.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Manternach ghert zum Moselfränkisch.
Kloster Hermetschwil
S Chloschter Hermetschwiil isch es Chloschter vo Benediktinerinne z Hermetschwiil im Kanton Aargau. S Chloschter isch uf eme chline Hoger am Weschtufer vo de Rüüss.
Vo 1083 bis 1798
Am Aafang het s Chloschter numme adligi Fraue als Nonne ufgno. So isch de Bsitz vom Chloschter schnell aagwachse. I de Ziit vo de Reformation het s Chloschter Problem gha, zumal s Freiamt i de Ziit vo 1529 bis 1531 reformiert worde isch.
Vo 1798 bis hüt
Mit de Helvetische Republik isch s End vo de alte Verhältnis cho, un s Chloschter het unter anderm sini Herrschaftsrächt verlore. Wie alli Aargauer Chlöschter isch au s Chloschter Hermetschwiil 1841 durch de Gross Rat ufghobe worde, was zum Aargauer Chloschterstrit gführt het. Ab 1843 hei d Nonne wiider dörfe z Hermetschwiil si. I de Zit vom Kulturkampf het me s Chloschter 1876 es zwaits Mal ufghobe un de Bsitz vom Chloschter vergantet. D Nonne hei dann im Johr 1878 en Teil vo de Aalage zruckkauft. Wil s Chloschter aber kei Novizinne het dörfe ufnäh, het me de Sitz vom Chloschter uf Habsthal im Schwäbische verlegt. Hermetschwil isch ab do numme no es Priorat gsi.
Sit em Johr 1985 het s Chloschter wider en Äbtissin und sit 1986 sin di beide Abteie Hermetschwil un Habsthal rechtlich nüm zämme.
Untrasried
Untrasried isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Untrasried leit im Dal vo dr Genz nordeschtlich vo Kempte. Vo dr Gmarkung sin 64,8 % Landwirtschaftsfleche, 27,1 % Wald, 7,1 % Sidlungsfleche un 1 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Untrasried gheret d Pfarrderfer Untrasried und Hopferbach, d Derfer Eschers, Hufschlag, Remmelsberg, Niederwang und Waizenried, d Weiler Bremberg, Habranz, Langenthal, Maneberg, Ostenried, Schellenberg, Schmalholz, Schwantele, Simmerberg, Sonderried, Stöcken, Ullenberg und Weihermühle und d Gheft Brücklings, Engelwarz, Freitags, Göttenried, Gschwend, Gsteidach, Höllbauer, Holzmaurer, Horn, Hueb, Kuisler, Lenzer, Lixer, Moosmühle, Ochsenhans, Ohneberg, Ösch, Schalk, Schwarzheiß und Siggenhorn.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 1,1 % gleage.
Religion
92 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 6 % evangelisch.
Verwaltung
Untrasried hot mit em Markt Obergenzburg und dr Gmoand Genza a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Untrasried isch dr Alfred Wölfle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Bühl
Bühl stòt für:
Nitting
Nitting (ditsch Nitting, 1940–44 Nittingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Bühl
Bühl isch dr Name vu däne Ortschafte:
Nitting
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bühl
Bühl isch dr Name vu däne Bärg un Landschafte:
Nitting
Geogràfi
Nitting lijt àn dr Rote Sààr, rund sìwe Kilometer sìdlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 263 un 340 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere àui no dr Willer Barville-Bas (Unterbarweiler) un dr Hof Bourdonne (Burdenhof).
Bühl
Bühl oder Buehl isch dr Name vu däne Persone:
Nitting
Gschìcht
Nitting ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 7. Johrhundert àls Nithingas (1504 Nidengen).
Bühl
Lueg au:
Nitting
Verwàltung
vun Nitting ìsch. Nitting ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Nitting ghert zem Lorrain.
Landtag von Baden-Württemberg
Dr Landdag vu Bade-Wirttebärg isch s Landesbarlemänt vum Land Bade-Wirttebärg mit Sitz z Stuegert. Dr Landdagsbresidänt isch syter anne 2016 d Muhterem Aras (Grieni).
Gschicht
Dr Landdag vu Bade-Wirttebärg stoht in dr Dradition vu demokratische Vorlaifer. In dr Zyte vu dr Weimarer Republik sin des dr Landdag vu dr Republik Bade un dr Landdag vum freie Volksstaat Wirttebärg gsii. Noch em Zweete Wältchrieg sin uf em Territorium vum spetere Land Bade-Wirttebärg drei Länder errichtet wore.
Di Berotend Landesversammlig un dr Landdag vu Bade hän vu 1946 bis 1952 im Historische Chaufhuus vu Fryybeg dagt. Badische Landdagsbresidänt vu 1947 bis 1951 isch dr Karl Person gsii.
Dr Landdag vum Land Wirttebärg-Hauezollre isch anne 1946 zerscht as Berotendi Landesversammlig im Chloschter Bebehouse z Dibenge zämmedrätte. Bresidänt vum Landdag vu Wirttebärg-Hauezollre isch vu 1947 bis 1952 dr Karl Gengler gsii.
Di Verfassiggebend Landesversammlig un dr Landdag vu Wirttebärg-Bade hän vu 1946 bis 1952 z Stuegert dagt. Bresidänte vum Landdag vu Wirttebärg-Bade sin 1946 dr Wilhelm Simpfendörfer un 1947 bis 1950 dr Wilhelm Keil gsii. As Dagigsort het ab 1947 s 1889 böue Eduard-Pfeiffer-Huus vu dr Stiftig Arbeiterheim in dr Heusteigstroß 45 z Stuegert dient. Im nämlige Gebei het au dr Landdag vu Bade-Wirttebärg no bis 1961 dagt.
Sitzverdailig in dr 14. Wahlperiod
(Wahl vum 26. Merz 2006; konstituierend Sitzig am 13. Juni 2006. Di 14. Wahlperiod hert uf am 30. April 2011. )
Dr Oswald Metzger, wu fir di Griene im Wahlchrais Bibra in dr Landdag yyzogen isch, isch am 27. Novämber 2007 us syyre Bartei uusdrätte un isch derno fraktionslose Abgordnete gsii. Zum 8. Februar 2008 het er syy Landdagsmandat niderglait, am 18. Februar 2008 isch dr Eugen Schlachter vu Bibra syy Noofolger wore.
Sitzverdailig in dr 15. Wahlperiod
(Wahl vum 27. Merz 2011, konstituierend Sitzig am 11. Mai 2011 )
Fraktionsvorsitzer vu dr CDU
D CDU Bade-Wittebärg isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.
Fraktionsvorsitzer vu dr SPD
D SPD Bade-Wirttebärg isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.
Fraktionsvorsitzer vu dr FDP/DVP
D FDP/DVP isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.
Fraktionsvorsitzer vum GB/BHE
Dr Bund vu dr Haimetverdriibene un Enträchtete (BHE) isch im 1. Landdag (1952–1956) as Fraktion verdrätte gsii, as GB/BHE im 2. und 3. Landdag (1956–1964).
Fraktionsvorsitzer dr NPD
D NPD isch im 5. Landdag (1968–1972) as Fraktion verdrätte gsii.
Fraktionsvorsitzer vu dr Griene
Di Griene (vor 1993 as DIE GRÜNEN, syterhär as Bündnis 90/Die Grünen) sin syt 1980 im Landdag verdrätte. Im 8. Landdag (1980–1984) hän di Griene kai Fraktionsstatus ghaa un hän as Landdagsgruppe firmiert.
Fraktionsvorsitzer vu dr Republikaner
D Republikaner (REP) sin im 11. un 12. Landdag verdrätte gsii. Dr ainzig Fraktionsvorsitzende vu 1992 bis 2001 isch dr Rolf Schlierer gsii.
Fraktionsvorsitzer vu dr AfD
D Alternativi fir Dytschland isch syter anne 2016 im Landdag verdrätte. In sällem Johr het si zytwys d Alternative für Baden-Württemberg (ABW) abgspalte ghaa.
Ergebnis vu dr Landdagswahle (in Brozänt vu dr Stimmaadail)
(1)2006: WASG (2) 1952 sin dr KPD vier Sitz im Landdag zuegstande, wel d Fimf-Brozänt-Hurd bi dr Wahl zue dr Verfassiggebend Landesversammlig am 9. Merz 1952 no drännt fir d Vorgängerländer Wirttebärg-Bade, Wirttebärg-Hauezollre un Bade grächnet woren isch. Anne 1956 het d KPD d Fimf-Brozänt-Hurd nit gschafft, im nämlige Johr isch si vum Bundesverfassigsgricht verbotte wore.
Delley-Portalban
Delley-Portalban (patois [a deˈlaː], [a puʀaˈbɑ̃]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz. Si isch zum 1. Jenner 2005 entstanne dür d Fusion va de Gmiine Delley ù Portalban (Fryybùrger Patois ; dt. Portelbank).
Geografi
Delley-Portalban liit 10 km nördlich va Payerne am Südochstufer vam Nüüebùrgersee. Zue de Gmiin ghööre d Dörfer Delley ù Portalban ù de Wyyler Farvageux. Va de Gmiinflechi si 65,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 13,5 % Waud, 10,1 % Sidligsflechi ù 10,9 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Delley-Portalban si Gletterens, Vallon ù Saint-Aubin im Kanton Fryybùrg ù Vully-les-Lacs im Kanton Waadt.
Gschicht
Delley isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1342 aus Deler, Portalban 1166 alus Poraban ù Porabant''.
Religion
64,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,4 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 665 Yywoner 85,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 12,2 % Tüütsch ù 2,5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 3 va de 665 Yywohner ggredt.
Tumor
Definizioone
Es git in dr Medizin zwäi Definizioone vom Begriff Tumor: Tüpischi bösartigi Tumor si dr Dickdarmchräbs und dr Lungechräbs.
Neoplasii
Neoplasie cha s in jeedere Art vo Gwääb gee, sowol guetartigi (benigni) oder bösartigi (maligni). Die maligni Wariante wird in dr Umgangssprooch as Chräbs bezäichnet. Neoplasie chönne äinzeln („solitär“) oder meemol an verschiidene Blätz im Organismus („multizentrisch“ oder „multifokal“) ufdräte. Mä reedet vo Tumor as multizentrisch, wenn dr Abstand zwüsche de äinzelne Läsione gröösser as fümf Santimeter isch und als multifokal, wenn er bis zu fümf Santimeter grooss isch, allerdings existiert kä exakti radiologischi Definizion für die Begriff. Je noch em Ort (Lokalisazion) vom Tumor und dr Funkzion vom Gwääb, won er din Schaade aarichdet, chann er Organ zerstööre, was dr Gsamtorganismus cha beiidrächdige und sogar zum Dood cha füere.
Tumor dräte bi alle hööchere Lääbewääse (au bi Pflanze) uf.
Les Eplatures
Les Eplatures isch en Ortschaft im Jura und hüt en Ortsteil vo der Stadt Schodfoo im Kanton Nöieburg.
Ane 1900 isch Les Eplatures zu der Gmeind Schodfoo cho. Vorhär isch es en eigeti Gmeind gsi, und zwar öppen es halbs Joorhundert lang; vor 1848 het s Dorf nämmli zu der Gmeind Le Locle ghört.
Sid 1873 het’s z Les Eplatures en jüdische Friidhof gha.
Vo dämm Dorf isch der Mooler Louis Léopold Robert cho.
Couvet
Couvet isch en Ortschaft im Kanton Nöieburg.
Si lyt i der Gmeind Val-de-Travers, wo am 1. Jänner 2009 vo nüün früenere Gmeinde im Val de Travers zäme gründet worden isch. Vorhär isch au Couvet eini vo dene sälbständige Gmeinde gsi.
Couvet lyt im Jura, im middlere Deil vom Val de Travers und am Fluss Areuse. S Dorf het chly weniger as drüütuusig Ywooner. Es het dört es baar Fabrigge und Gwärbbetriib. Früener sind im Dorf drüü Brönnereie gsi, wo me Absinth gmacht het.
Der Ortsname vo Couvet isch s erschte Mol im ene Dokumänt vo ane 1300 z lääse.
Z Couvet isch im 18. Joorhundert d Härstelig vom Absinth aaggange.
Flexburg
Flagschburi (frz. Flexbourg, dt. Flexburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Flagschburi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1284.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Flagschburi ìsch. Flagschburi ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Flagschburi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Henning Mankell
Dr Henning Mankell [] (* 3. Februar 1948 z Stockholm; † 5. Oktober 2015 z Göteborg) isch e schwedische Schriftsteller und Theaterreschissöör gsi. Bekannt worde isch er im dütsche und änglische Sproochruum vor allem für si Krimi-Serii mit em Kommissar Kurt Wallander. Dr Mankell isch politisch wit linggs gstande und het as Aktiwist gegen e Chrieg in Vietnam, gege dr portugiisische Kolonialchrieg in Afrika und gege s Apartheid Reschiim in Südafrika demonstriert. Er het au Israel s Existänzrächt abgsproche.
D Wallander-Romään
Dr Kurt Wallander (IPA kɵʁt vaˈlanːdəʁ) isch die fiktivi Hauptfigur in de mäiste Kriminalromään vom Henning Mankell. Er isch die berüemtisti literarischi Schöpfig vom Mankell. E Hufe vo de Romään us dr Wallander-Serii si verfilmt worde.
Mönsheim
Mẽẽsa (amtli Mönsheim) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Mẽẽsa lyt im Heckegai, rund 15 Kilometer vu Pforze.
Dr Baan bstoht us 47,1 % Landwirtschaftsflechi, 36,9 % Wald, 12,1 % Sidligsflechi un 3,9 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Mẽẽsa isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1140.
Verwaltig
Mẽẽsa het si mit Frialza, Wearscha, Wimsa, Wurmberg un dr Stadt Heimsa zum Gmaiverwaltigsverband „Heckegai“ zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Mẽẽsa isch dr Thomas Fritsch.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mẽẽsa ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Raiatea
Raiatea, polynesisch Havai’i, alti Nääme Ulietea (James Cook), Uriatea (William Ellis) und Princess (Domingo de Boenechea), isch en Insle im südlige Pazifik znd ghöört geografisch zu de Gsellschaftsinsle, gnauer zu de Unsle under em Wind. Si isch die zwäitgrössti Insle vo de Gsellschaftsinsle und het e Flechi vo 194 km². Politisch ghört Raiatea zu Franzöösisch-Polynesie und lit öbbe 220 km nordwestlig vo Tahiti, wo die grössti Insle und s Verwaltigszentrum vom Archipel isch.
Joachim Gauck
Dr Joachim Gauck (* 24. Jänner 1940 z Rostock) isch e dytsche Publizischt un Theolog un vum 18. März 2012 bis zum 18. Merz 2017 Bundespräsident vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii.
Vallorbe
Vallorbe (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Joachim Gauck
Läbe
Noch eme Theologiistudium het er as evangelische Pfaarer gschafft. Bim Zämmebruch vu dr Dytsche Demokratische Republik isch er dr breite Effentligkeit as Burgerrächtler bekannt wore. Ab 1990 isch er fir zeh Johr Bundesbeufdraite fir d Unterlage vum Staatssicherheitsdienscht gsi.
Vallorbe
Geografi
Vallorbe lyt an dr Gränze zue Frankrych. D Ortschaft lyt an dr Orbe, wo do us ere Hööli wider usechunt, nochdäm si bim Oberlouf im Lac Brenet in Chalchbode versickeret isch. Underhalb vo dr Sidlig und vom Stausee vo Le Day isch d Orbe-Schlucht. Vo Norde chunt us em Gmeindgebiet vo Jougne im Departemänt Doubs dr Sytebach Jougnenaz.
Raiatea
Geografii
Tahaa isch nördlig vo Raiatea, zwüsche de bäide Insle het s e 3 km schmaale Sund. D Saag verzelt, ass es s Werk von ere Murääne isch, wo vom Gäist von ere doote Brinzässin bsässe isch. Mit em Boot brucht mä vo Raiatea über d Lagune uf Tahaa öbbe 20 Minute.
Joachim Gauck
Läbe
Noch em Rucktritt vum Horst Köhler as Bundesbresidänt isch dr Gauck as Kandidat fir d Wahl vun eme neje Bundesbresidänt am 30. Juni 2010 ufgstellt wore. Är isch em Gegekandidat Christian Wulff unterläge.
Vallorbe
Geografi
Uf dr Nordsyte isch dr Mont d’Or. Dur dä goot s Tunäll vo dr Ysebaan; das isch a dr Linie vo Paris uff Lausanne und Mailand.
Joachim Gauck
Läbe
Nach em Rücktritt vom Wulff am 17. Februar 2012 isch de Gauck am 19. vo de Koaltion vo de CDU/CSU und de FDP und au von de SPD und de Grüene als gmeinsame Kandidat für's Amt vom Bundespräsident vorgschlage worde. Am 18. März 2012 isch de Gauck vo de 15. Bundesversammlig vo de Bundesrepublik Dütschland zum 11. dütsche Bundespräsident gwählt worde. Er het 991 vo 1228 gültige Stimme übercho.
Raiatea
Geografii
Uf Raiatea het s schroffi Gipfel und e stark zerklüfteti Küstelinie mit Buchte, wo dief iigschnitte si, und in dr Lagune si e Hufe chliini und chliinsti Insle. Uf deene Motus si die schönste Sandstränd, wäärend d Küste vo dr Hauptinsle felsig isch und käi Blatz het für Stränd. Dr Gipfel höggst Gipfel isch dr Toomaru mit 1032 m, zum Meer aabe git s stäili Dääler und Schluchte, und zwüschen e schmaali Felsrugge. Es het e Hufe Fliessgwässer mit zum Däil spektakuläre Wasserfäll. Am 1017 m hooche Tefatoatiti isch d Kwelle vom Apoomau River, wo gege Oste in d Faaroa Bay fliesst. Das isch dr äinzigi schiffbari Fluss in Polynesie und je noch em Wasserstand cha mä druf mit chliine Böötli e baar Kilometer wit faare.
S kultivierte Land und d Siidlige lige im ene schmaale Küstesträife, s Innere vo Raiatea isch fast ganz umbewoont.
Joachim Gauck
Privats
Dr Gauck isch mit dr Schurnalischti Daniela Schadt vu Nürnberg liiert.
Vallorbe
Geografi
D Gmaiflechi umfasst 22,3 % landwirtschaftligi Flechi, 67,8 % Wald, 8,2 % Sidligsflechi un 1,7 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 23,6 % gläge.
Religion
42,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 34,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,6 %, CVP 2,8 %, FDP 19,0 %, GLP 2,2 %, GP 6,7 %, SP 31,0 %, SVP 23,8 %, Sunschtigi 4,1 %.
Dr Burgermaischter vu Vallorbe isch dr Stéphane Costantini (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
Sid em Middelalter isch s Taal vo Vallorbe es Zäntrum vo dr Yseinduschtry gsi. Ane 1285 isch die erschti Yseschemlzi bout worde, ane 1485 au e Ysehammer. Im 19. Joorhundert sind es baar Fabrigge uf Vallorbe cho.
1875 isch d Ysebaan vo Lausanne us über Vallorbe und dur nes Scheiteltunäll bim Jougnepass bis uf Pontarlier ggange. D Jougnestrecki het me uufggä, wo 1915 s Mont d’Or-Tunäll in Betriib gno worden isch.
Büel
Büel isch dr Name vu däne Schwyzer Ortschafte:
Lueg au:
Uetlibergtunnel
Dr Üetlibärgdunnel isch ein Dunnel vo dr Schwiizer Autobaan A 3. Dr Dunnel goot südlech vo Züri us em Wüeritaal under em Reppischtaal, dur de Gmeindbann von Schtalike und under em Üetlibärg dure is Sihl taal übere.
D Autobaan A 3 zwäigt bi Wiinige vo dr A 1 ab und goot über d Limet und dur drü Dunnel uf Biirmischtoorf und Wettschwiil, wo d Verzwäigig mid dr Autobaan A 4 ligt. Dört foot dr Dunnel uf dr Höchi vo 520 Meter aa; är füert im ene Boge dure Üetlibärg und chunt bi dr Zürcher Almänd am lingge Ufer vo dr Sihl, uf Wollishofer Bode, uf dr Höchi vo 440 Meter wider us em Bärg use. Grad vor em Oschtportaal, wo uf dr Gränze vo de Zürcher Chreis Wiedike und Laibach ligt, isch d Verzwäigig Züri-Süd vo dr Autobaan.
Dr Dunnel hed zwo Rööre, je eini i beide Faarrichtige. Är isch am 4. Mai 2009 eröffnet worde.
9. September
Dr '''9. Septämber''' isch dr 252. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 253. in Schaltjohr), dodermit blybe no 113 Däg bis zum Änd vum Johr.
Das Lied von der Erde
Das Lied von der Erde ischt a Sinfonii en sechs Sätz vom Gustav Mahler. A Uffihrong dauret rond 65 Menudda.
Erleitronga zor Gaddong
S Lied von der Erde ischt koi Lied em iblicha Senn (was zom Beischbiil au uffs Lied von der Glocke zuatrifft), sondern a ausgwachsena Sinfonii fir a grauß Orkeschtr – au wenn des manchmôl ganz kammermusikalisch wirkt – ond zwoi Senger (Alt bzw. Bariton ond Tenor). Worom dr Mahler dui Sinfonii et – wia-nr des bei seine andre gmacht hôt – mit-ra fortlaufenda Nommer vorseha hôt, wird em nächschda Absatz erklärt.
Wia des Werk entstanda ischt
Em Jôhr 1907 hôt dr Mahler erfahra, dass’r an dobblseidiga Herzklabbafehler hôt ond wahrscheinlich nemma lang leaba kôô. En dera Zeit hôt-em oiner vo seine Freind, dr Hofrat Dr. Theobald Pollak, a Sammlong vo-ra altchinesischa Lyrik en-ra zemlich freia deitscha Ibrsetzong bzw. Nôchdichdong vom Hans Bethge ibrgeba en dr Hoffnong, dass-em dia Vers a bissle Troscht schbendet. Wia dr Mahler nô dia Vers gleasa hôt, ischt en seira Seel a Fuier fir dui Dichtong uffglodret, ond bald hôt’r ôôgfanga, siiba Gedicht uss dera Sammlong e-ma sechsdoiliga sinfonischa Liederzyklus zo vortona. Wo-nr’s fir ôôbrôcht ghalda hôt, hôt’r a baar kloinere Enderonga vorgnomma ond fir da ledschda Satz zwoi Gedicht zo oim zammagfasst. Em Jôhr druff ischt’r mit seira Arbet ferdich gwäa ond hôt sei Werk als Symphonie für eine Tenor- und eine Altstimme und Orchester bezeichnet. Weil’r vôrher scho acht Sinfonia gschriiba ghet hôt, hedd Das Lied von der Erde en dr Zehlong sei neunda werra miaßa, abr vor dera Zahl hôt’r sich arg gscheid, weil’r gwisst hôt, dass etliche vo seine grauße Kombonischda-Kollega ibr dui Zahl et nauskomma send, sondern nôch dr Neunda Sinfonii s Zeitliche hend segna miaßa, zom Beischbiil dr Ludwig van Beethoven, dr Franz Schubert ond dr Anton Bruckner. So hôt sich dr Mahler halt vorgnomma, erscht dui Sinfonii nôch-em Lied von der Erde als Neunda eizostuafa.
Zom erschda Môl uffgfiirt wôrra isch dui Sinfonii am 20. November 1911 z Mincha em Konzerthaus Tonhalle ondr dr Leidong vom Bruno Walter mit dr Altischdin Sarah Cahier ond-em Tenor William Miller.
Firs Orkeschtr braucht-ma
Drei Fleeda, a Piccolo-Fleed, zwoi Oboa, a Englischhorn, viir Klarinedda, oi Bassklarinedd, drei Fagodd mit Kontra-Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, zwoi Harfa, oi Pauk, drei Persona zor Bediinong vom graußa Schlagwerk (= Glockaschbiil, Triangel, Becka, a graußa Trommel, a Tamburin, a Tamtam, a Tscheleschda, a Mandoline ond a graußa Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.
1. Satz: Vom Jammer der Erde
Als Vortragsbezeichnong schreibt dr Kombonischt Allegro Pesante vor. Dr Tenor sengt a Loblied uff da Wei, wo älle Sorga vorgessa lôôt, au dui Donklheit em Leaba ond sogar da Tod. Dementschbrechend pendelt d Musik zwischa Ekschtase ond Schwermuet hin ond her.
2. Satz: Der Einsame im Herbst
Ganz melancholisch isch dui Altstemm zo heera, wia-se vo de blailich wallende Neabl ond vo-ma einsama Menscha vorzehlt, wo au en sellam sei Herz dr Herbscht eizoga ischt. Fir d Streicher schreibt dr Mahler als Tempo etwas schleichend, ermüdet vor.
3. Satz: Von der Jugend
En de Sätz 3 bis 5 isch d Traurichkeit vorschwonda. Behaglich heiter empfihlt dr Mahler zom Vortraga. Voller Wehmuet blickt s Alter uff sei Jugend zruck: A baar Freind vom alter Ego sitzet e-ma Pavilljoo us Porzlôô, wo en dr Midde a Teich uffbaut ischt. Se trenket, schwätzet mitnander ond machet Gedicht.
4. Satz: Von der Schönheit
Comodo ond Dolcissimo geit dr Kombonischt vor. Em Traum ziagt d Jugendzeit vorbei. Am Ufer vo-ma Bächle pflicket jonge Mädla Bliamla, ond d Buaba geniiset da Ridd uff-ma Gaul. Oiner vo deane Kerle reidet ibr a baar scheene Bliamla driiber. Dô druff wuud’r vom schenschda vo selle Mädla mit-ma sehnsuchtsvolla Blick vorfolgt.
5. Satz: Der Trunkene im Frühling
Bei deam Satz hôt dr Mahler Allegro als Tempobezeichnong gwehlt, ergenzt mit dr Bemerkong Keck, aber nicht zu schnell, was uff-na ironischa Schilderong nôdeidet: Dr Tenor sengt vo-ma Menscha, wo d Freid an ällem vorlora hôt. Drom vorsuacht’r, sein Schwermuet em Alkohol zo ertrenka. Dô druff schlôft’r zemlich schnell ei. Des ibermiadige Strofalied wuud ergenzt durch a luschdigs Vogelstemmakonzert, wo da Frialeng preist. S folgt a Geigasolo, wo da Zauber vo dera Jôhreszeit besengt. Dr Zecher wacht auf ond schenkt sich nui ei.
6. Satz: Der Abschied
D Vortragsbezeichnong laudet kurz ond bindich Schwer. Mit-ra Schbiildauer vo rond ara halba Stond isch der ledschde Satz fascht so lang, wia älle andre zamma. Fir da Mahler muaß der Satz dr Heheponkt vo seira Sinfonii gwäa sei, wo-nr – em Hinblick uff dui kurza Lebenszeit, wo-nem noh vorbleibt – Abschiid nemmt vo dr irdischa Welt. D Altstemm sengt vo de Menscha, wo miad wôrra send ond hoimganget, om em Schlôf Glick ond Jugend nui zo lerna. Au d Freind ganget usnandr. Abr em nächschda Frialeng wuud d Erde wiider nui ôôfanga zom bliha ond s Firmament wiider blau werra. Emmer leiser sengt dr Alt Ewig, ond ganz arg leis vorklengt dr ledschde Too.
Linthal
Linthal isch dr Name vu däne Ortschafte:
Kanton Metz-1
Dr Kànton Metz-1 ìsch e Kànton ìm Arrondissement Metz ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Dr Kànton umfàsst e Deil vun dr Stàdt Metz, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch.
Gmeine
(1) Deil vun dr Gmein
Alemannische Pflanzennamen (nach Systematik)
Alemannischi Pflanzenämme, gordnet no dr botanische Syschtematik, vgl. au di Lischt no dr botanische Nämme. Di botanische un di hochdytsche Nämme gehn in dr Regle no Oberdorfer 1994.
Ufgfiert sin Pflanzenämme vu:
Fleurier
Fleurier isch es Dorf i der Gmeind Val-de-Travers im Kanton Nöieburg.
Bis zum 31. Dezämber 2008 isch s en eigeti Gmeind gsi, und dänn het Fleurier zäme mit acht andere Gmeinde im Bezirk di nöi Gmeind Val-de-Travers gründet. S Dorf het fasch viertuusig Ywooner. Es isch die gröschti Ortschaft im Tal Val de Travers. Es het dört teil Schuele für s ganze Tal, au es Gimnasium.
S Dorf lyt im Jura und am Fluss Areuse.
Der Ortsname vo Fleurier isch s erschte Mol im ene Dokumänt us em Joor 1284 z lääse.
Lautenbach
Lautenbach isch dr Name vu däne Ortschafte:
Lautenbach isch dr Name vu däne Persone:
Lautenbach isch dr Name vu däne Fliss:
Epfendorf
Äpfedorf (amtlich Epfendorf) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Äpfedorf leit em Obere Neggerdal, zwische Oberndorf am Neckar ond Rottweil. Nochbergmoede send d Stadt Oberndorf em Norde, d Stadt Rosenfeld em Zollernalbkroes em Oschte, Dietingen ond Villingendorf em Side ond Bösingen em Weschte.