cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grosser Rat (Basel-Stadt)
Dr Basler Groossi Root isch s Kantonsparlamänt vo Basel-Stadt (Schwiz). Im Januar 2009 isch d Zahl vo de Mitgliider uf Grund vo dr neue Kantonsverfassig vo 130 uf 100 reduziert worde. Dr Root dagt im Basler Roothuus.
Gschicht
Dr Begriff Groosse Root wird z Basel sit 1380 bruucht. Dr domolig Groossi Root isch aber nume e Gremium gsi, wo dr Glaini Root, wo die eigetligi Machtzentrale gsi isch, noch Beliebe iiberüft het. Dr Groossi Root het im 15. Joorhundert au d Säggs oder die Gmäini ghäisse. . Die meiste vo de 200 Mitgliider vom Groosse Root si Zumftlüt gsi, währed dr Glaini Root am Aafang vo Adlige und denn vom 16. Joorhundert aa vo Patrizier dominiert worden isch. 1690 het dr Groossi Root dr Glaini Root entmachdet und 1691 e demokratischi Revolte überstande und Basel in e Periode vo Stagnation und Abschottig iinegfiehrt, wo in dr Gschichtsschriibig as Ancien Régime bekannt isch und vo dr Helvetische Revolution beändet worden isch.
1798, noch dr Baasler Revoluzioon het sich d Stadt e nöiji Verfassig gää, wo die alte Instituzioone abgschafft het, Anstatt vom Groosse Root isch e Nazionalversammlig gweelt worde, wo am 5. Februar het afo daage, aber scho zwäi Mööned druf het die Helvetischi Revoluzioon au die abgschafft,
Zwüsche 1803, em Aafang vo dr Mediationsziit, und 1833, em Johr, wo sich die ländlige Gebiet vom Kanton Basel as Kanton Basel-Landschaft abgspaltet hai, isch dr Groossi Root wider s oberste politische Organ vom Kanton Basel gsi, nochdäm Basel, wie alli andere Kantön au, in dr Helvetische Republik mit siner Eigeständikeit siini autonome politische Organ ufgee het.
Noch dr Gründig vom Halbkanton Basel-Stadt het s z Basel e Groosse Root as Kantonsparlament ge und e Stadtroot as Stadtparlamänt. Vo 1875 aa het dr Groossi Root sämtligi legislativi Belang vo dr Stadt Basel wie au vom Kanton Basel-Stadt greglet. Die beide andere Gmeinde im Kanton, Rieche und Bettinge, hai witerhi über ihri eigene kommunale Organ und Behörde verfiegt.
Im gliiche Johr isch s Wahlrächt uf alli männlige Schwizer usgwitet worde, wo vorhär e Zensus existiert het und nume die wohlhabende Bürger wahlberächtigt gsi si. Das isch die eigetligi Geburtsstund vom hütige Groosse Root as obersts Organ vom Kanton und vo dr Stadt, wo demokratisch gwehlt wird. 1905 isch s Proporzwahlrächt und 1966 s Frauewahlrächt iigfiehrt worde. Zurzit wird en Initiative zur Iifiehrig vom Wahlrächt für niiderglasseni Usländer diskutiert. Die neuji Kantonsverfassig vom 13. Juli 2006 leit d Zahl vo de Mitgliider vom Groosse Root uf 100 fest, was zun ere Reduktion vo de Mandat bi de Wahle vo 2008 gfiehrt het.
Ufgoobe
Wie die meiste demokratische Parlamänt isch dr Groossi Root as Legislative in erster Linie für d Gsetzgäbig zueständig, drnäbe iebt er d Oberufsicht über d Kantonsverwaltig, d Regierig und d Justiz us. Er leit d Stüüre und Abgoobe fest, bewilligt Kredit und gnähmigt s Budget und d Staatsrächnig.
Dr Basler Groossi Root isch insofärn e staatspolitischs Unikum in dr Schwiiz, ass er d Legislative vom Kanton Basel-Stadt wie au vo dr Stadt Basel (aber nid au vo Bettige und von Rieche) isch; er isch drmit für kantonali wie au für kommunali Belang zueständig.
Wie alli andere Parlamänt in dr Schwiz (und au s Bundesparlamänt, dr National- und dr Ständeroot), isch au dr Basler Groossi Root e Milizparlamänt. Das System söll sicherstelle, ass d Parlamentarier en ängeri Realitäts- und Volksbindig hai as si in Bruefsparlamänt existiert. Kritiker gsehn din aber d Gfohr vo dr zitlige und fachlige Überforderig.
Parteie
Im Groosse Root si acht Fraktione verträte (Stand Mai 2010):
Gérardmer
Gérardmer [] (vosgien: Giraumoué, dütsch Gerdsee, middelalterlig Geroldsee) isch e franzöösischi Gmäind im Département Vosges in Lothringe. Si het öbbe 8'000 Iiwooner und isch die drittgrössti Gmäind im Departemänt. Si ghöört zum Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges, isch dr Hauptort (chef-lieu) vom Kanton Gérardmer und dr Sitz vom Kommunalverband Lacs et Haut Rupts, wo 2003 gründet worde isch.
Wirtschaft
Die wichdigsti Industrii isch d Holzverarbäitig (Sägereie, Möbelfabrikazion, Hüüserbau). Au dr Turismus spiilt e bedütendi Rolle (u. a. het s e Spiilkasino). In dr Stadt git s e Hufe Hotel und im Turiste het s im Summer wie im Winter.
Kultur
Sit 1994 findet jedes Joor im Dorf s Festival international du film fantastique statt.
Kanton Rhätien
Dr Kanton Rhätie oder Räzie isch e Kanton in dr Helvetische Republik gsi.
D Republik vo de Drei Bünd, wo i dr Zyt vom Ancien Regime im Gebiet vom hütige Kanton Graubünde bestande het, het sich 1799 dr Helvetische Republik verdraglig agschlosse, aber ohni ihri Underdanegebiet vo Chiavenna, Vältlin and Bormio, wo sich in ere französisch inspirierte Revolte vo de Bünd glöst und am 10. Oktober 1797 dr Cisalpinische Republik agschlosse hai.
S rätische Parlamänt isch vo Elektore i de Distrikt gwehlt worde und het 35 Abgordneti gha. Es isch im August 1801 zum erste Mol zsämmedräte. D Regierig het us eme Präfekturroot und ere fümfchöpfige Administration bestande. Dr Kanton isch in elf Distrikt iideilt gsi, wo vo Präfekte verwaltet worde si. Am 22. Jänner 1802 isch dr Präfekturroot abgschafft und dur ne Verwaltigskammere ersetzt worde.
Dr erst helvetisch Kommissär z Chur isch dr Zuger Joseph Leonz Andermatt gsi, und dr Kanton het sächs Abgeordneti an d Dagsatzig gschiggt, aber dr Zentralismus vo dr Helvetische Republik isch im Volch nid beliebt gsi.
Wo d Franzose 1802 us Rätie abzooge si, isch im August en Ufstand usbroche, und im Moned druf isch die alti republikanischi Verfassig wider iigfüehrt worde; si isch aber scho im Oktober vom gliiche Johr wider abgschafft worde. Mit dr Mediationsakte vom 2. Februar 1803, wo dr Napoleon für d Schwiiz usegäh het, isch dr modärn Kanton Graubünde gschaffe worde.
Issogne
Issogne (frankoprov. Issouègne, töitschu Issinji) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Issogne ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Evançon.
Geografi
Issogne lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Barmet, Clapeyas, Favà, Fleuran, Follias, La Colombière, La Place, La Ronchaille Dessous, La Ronchaille Dessus, Les Garines, Les Genot, Les Magaret, Les Mariette, Les Migot, Les Perruchon, Mure, Pied-de-ville, Sommet-de-ville. Nochbergmaine sin Arnad, Champdepraz, Champorcher, Pontboset un Verrès
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Issogne dr italienisiert Name 'Issogno drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Issogne isch dr Battistino Delchoz.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Issogne ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Issogne sin 101 Froogebeege wider retuurchuu.
Karl Barth
Dr Karl Barth isch am 10. Mai 1886 z'Basel uff d'Wält cho; und dört au am 10. Dezember 1968 gschtorbe. Er isch än evangelisch-reformierte Theolog und Pfarrer gsi.
Läbe
De Barth het zwüsche 1904 und 1908 z Bärn, z Berlin, z Tübinge und z Marburg evangelischi Theologii gschtudiirt. Eis Johr schpäter isch er Hilfsprediger in de dütschschprooige Gmeind z Gämpf worde, wo-n-er sini Frau, s Nelly Hoffmann kenneglehrt het. Ghürote hei si im 1913, wo-n-er Pfarrer z Safewil im Kanton Aargau isch gsi (1911-1921). Derte het er au sin Kommentar zum Römerbrief gschribe, wo-n-en bekannt gmacht het. Im 1921 isch de Barth zum Honorarprofessor vo de Universität vo Göttinge bruefe worde, uf ene Lehrstuehl, wo extra für ihn isch iigrichtet worde. In Dütschland won er au e chlii under de Nazi gschafft het, isch er ein vo de Afüehrer vo dr Bekennende Chille gsi, wo sich em Regime widersetzt het. Wil er as Brofesser an dr Universidät vo Bonn sich gweigeret het, em Hitler Dreui zschwöre, isch er entloh worde und nach Basel zruggcho.
Am Aafang vo de 1970er Johr het mä dr Name vom Dalbe-Ringblatz im Dalbe Quardier in Karl-Barth-Blatz gänderet.
Weblink
Barthtext
Barthforschig
Biografische Skizze
Einzeltheme
Environment
S Inwäirenment (änglisch environment = s Umfäld, d Umgääbig) isch e Begriff für künstlerischi Arbäite, wo sich mit dr Bezieig zwüschen eme Objekt und siner Umgääbig usenandersetze. D Umgääbig sälber cha Däil vom Kunstwärk sii. S Wort isch in de spoote 1950er Joor us em amerikanische Änglisch usgleent worde.
Entwicklig
Die gedanklige Grundlaage zur Überwindig vo dr Drennig zwüsche Kunst und Lääbe, wo vo Künstler im 20. Joorhundert immer wider aagsträbt worden isch, findet mä scho im Dadaismus und im Surrealismus. In sim Dadaistische Manifest het dr Richard Huelsenbeck 1918 gschriibe: „Das Leben erscheint als ein simultanes Gewirr von Geräuschen, Farben und geistigen Rhythmen, das […] in seiner gesamten brutalen Realität übernommen wird.“ Gliichzitig het dr Marcel Duchamp 1917 z Nöi York e Bissuar as Kunstwärk usgstellt, und em Fontäne gsäit. Mit däm isch e Geegestand, wo industriell broduziert worden isch, e Ready-made, zum Kunstwärk erkläärt worde.
Dr Begriff Inwäirenment daucht in de USA am Ändi vo de 1950er Joor under de Künstler vo dr Pop-Art und vom Häppening uf. Dr George Segal het sine wisse Gipsfiguure in ere aadütete Umgääbig „environmental sculptures“ gsäit. Dr Claes Oldenburg isch mit sine überdimensionierte Noochbildige vo Ässwaare us „the store“ bekannt worde. Dr Edward Kienholz und dr Duane Hanson häi dur dr Hyperrealismus vo iire Figuure brovoziert. Dr Kienholz het as Inwäirenment isolierti Szenerie, wo mä din cha umelaufe, gmacht; dr Hanson hingege het menschligi Figuure (z. B. Frau mit Einkaufswagen, 1970) isoliert us em ursprünglige Inwäirenment blötzlig in e Museum oder e Galerii gstellt.
Uf eme zwäite Wääg häi d Häppening-künstler Inwäirenments gschafft. Dr Allan Kaprow, wo 1959 dr Begriff Häppening brägt het, isch vermuetlig dr erst Künstler gsi, wo e Brozäss und nid en Objekt in dr Vordergrund gstellt het. Was vo de Häppening-Akzioone übrig blibt, wird denn zum ene Inwäirenment grubbiert und dradizionell usgstellt. 1962 isch in Europa d Fluxus-Beweegig ufchoo, wo bim Mache vo iire Inwäirenments s Publikum nid bedäiligt het, und es eso besser het chönne blaane und mit Muusig und Voorstellige het chönne beriichere.
In de 1970er und 1980er Joor het sich schliesslig vor allem in Europa dr Begriff vo dr Installazioon uusebildet, wo eebefalls für Arbäite brucht worden isch, wo dr Ruum imbegriffe häi. Künstler, wie dr Joseph Beuys, wo Arbäite mache, wo so bezäichnet wärden, häi en andere künstlerische Aasatz as d Inwäirenment-Künstler. Bi de Inwäirenments spiilt nämlig d Usenandersetzig mit dr Wält vom Alldaag und vo de Waare e zentraali Rolle, für d Installazioons-Künstler hingeege si die gedanklige und spirituelle Bezüüg hinder de dinglige Elimänt vo iire Installazioone dr Usgangspunkt.
Nationale Front (Schweiz)
Die Nationali Front (NF) isch e schwizerischi faschistischi Partei währed de 1930er und 1940er Johr gsi.
Entwicklig
Die Nationali Front isch die iiflussriichsti Partei vo der sogenannte Frontebewegig gsi, wo am Afang vo de 1930er Johr s politische System vo der Schwiz mit ere neue nationalistische Ideologii usegforderet het. Zwei Hochschuelgruppe an der Uni Züri si vo faschistische Ideä, wo zu sällere Zit sich in ganz Europa breit gmacht hai, und vo dr politische Bewegig, wo im Nochberland Italie scho 1923 an d Macht cho isch,  beiiflusst worde und hai sich vo 1930 aa afo organisiere. Die Neui Front, wo ehnder akademisch-elitär prägt gsi isch, und die proletarisch-völkischi Nationali Front hai sich im April 1933 zum Kampfbund Neui und Nationali Front zsämmegschlosse, und us däm isch denn im Mai d Partei Nationali Front entstande.
Die het in de Mönet druf, ere Zit, wo men ere in dr Schwizer Gschicht Frontefrüehlig sait, e dütlige Zuelauf vo Wehler und es Awachse an Iifluss erläbt. Dä Ufschwung isch äng mit der Machtergrifig vom Adolf Hitler im Dütschen Riich e baar Wuche vorhär verbunde gsi.
Ihre grösst Erfolg het die Nationali Front im Herbst 1933 gha, wo si bi kantonale Wahle im Kanton Züri und z Schaffhuse dr Sprung in dr Schwizer Nationalrot gschafft het. Die Gebiet, wo nooch an dr dütsche Gränze si, si d Hochburge vo der Partei gsi. In andere Regione, vor allem in der wälsche Schwiz und imTessin, het die Nationali Front nie richdig chönne Fuess fassen.
Ideologisch het sich die Nationali Front immer dütliger an s nationalsozialistische Vorbild vo der NSDAP aglehnt und het zum Bischbil d Rächtsgliichhäit vo de Jude welle ufhebe. Am Afang het d Partei mindestens nach Usse non e Sonderwäg vo der Schwiz bedont, vo 1936 aa het si sich aber offe zur dütsche nationalsozialistische Weltaschauig bekennt. Das het bi de meiste Schwizer Widerstand erregt und dr schliichend Niidergang vo der Partei iigleitet. Wi die gmässigte Chreft d Partei verlo hai, het sich die Nationali Front meh und meh zun ere radikale Splittergruppe vo nationalsozialistische Schwizer entwigglet.
Spötistens sit dr Mitti vo de 1930er Johr het d Partei gheimi paramilitärischi Eiheite afo bilde und isch zum offene Kampf gege s System übergange. Si het verschiideni chliineri Aschleg z Züri und z Bärn usgfüehrt und het im Summer vo 1937 e Marsch uf Bärn verastaltet, wo nit agmäldet gsi isch und bi welem Parteimitgliider für e baar Stunde dr Bundesblatz bsetzt und sich gwaltdätigi Usenandersetzige mit der Polizei gliiferet hai.
Sit 1938 isch die Nationali Front immer sterker vo dr Polizei überwacht worde. Das het im Früehlig vo 1940 zur Verhaftig vom Parteifüehrer Robert Tobler gfüehrt und drzue, ass sich d Partei sälber ufglöst het, was aber nit s Ändi vo der Bewegig bedütet het, sondern nume e Namensänderig: Fast alli alte Mitgliider hai mit ihre Aktivitäte under em neue Name Eidgenössischi Sammlig witer gmacht.
Üsseri Erschiinig
Üsserlig het sich die Nationali Front an Elemänt vo der mittelalterlige Alte Eidgenosseschaft orientiert, aber au an faschistische und nationalsozialistische Vorbilder wie der NSDAP.
S Emblem vo der Nationale Front isch die alti Schwizerfahne gsi, wos Chrüz druf bis zum Fahnerand cho isch (e Symbol, wo underdesse au in ere liicht gänderete Form vo der PNOS brucht wird). Dr offiziell Gruess vo de Frontiste isch s altschwizerische Harus, wo me dr rächt Arm drbi ufglüpft het. Bis zum gsetzlige Verbot vo Parteiuniforme het d „Schutzstaffle“ vo der Partei, wo in so genannte Harst organisiert gsi isch, graui Uniforme agha.
Mitgliidszahle
Die Nationali Front het keini offeni Mitgliidsbüecher gha, dorum isch s schwiirig d Mitgliidszahle z schätze. Noch Abschetzige het d Front 1933 4.000, 1934 5.000, 1935 9.000 und 1939 2.300 Mitgliider gha.
Hoffen
Gschìcht
Àm 1. Janner 1975 hàt sìch Hoffe mìt dr Gmeine Harmerschwiller und Litterschwiller zammegschlosse.
Altshausen
Altschhausa (dt. Altshausen) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,1 % Landwirtschaftsfleche, 31,3 % Wald, 13,8 % Sidlongsfleche ond 2,9 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Alschhausa gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Alschhausa ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1274.
Verwaltong
Alschhausa hot sich mit dr Gmoene Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Oechschdäga, Floeschwãnga, Guggahausa, Hosskirch, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Patrick Bauser.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Hoffen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Wutöschingen
Öschige (dt. Wutöschingen) isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet.
Waldshut
Waldshut (alem. Waldshüet) isch
Wutöschingen
Lag
Nochbergmeinde sin Egginge im Norde, Chlettgau im Oste, Lauchringe im Süde und Waldshüet-Düenge und Üehlige-Birkedorf im Weste.
Gmeindeglyderig
Zu de ehemolige Gmeind Degernau ghöre s glychnamig Dorf, s Ghöft Vogelhof/Vogelhöf und s Hus Schattemiehli. Zu de ehemolige Gmeind Horrè ghöre s glychnamig Dorf, de Zinke Höf (Horrèer Höf) und d Höf Hölzlihöf (Linsebodehof) und Löchlihof (Hofgüet Dörneck). Zu de ehemolige Gmeind Ofterige ghöre s glychnamig Dorf und s Hus Rewedal (Reuedal). Zu de ehemolige Gmeind Schwerze ghöre s glychnamig Dorf und s Dorf Willmendige und s Ghöft Bohlhof. Zu de Gmeind Öschige mit de Gränze vor de Gmeindereform (1. Januar 1975) ghöre s glychnamig Dorf, d Sydlig Silberwyse und d'Hüser Wohnhäuser an der Bundesstraße.
Gschicht
Zämme mit em Umland vom Hochrhy und em Chlettgau isch au s under Wüetachdal scho frieh besydelt worre. Säll isch am günschtige Chlima gläge. D Sydler hän an de Stroß zwüsche Dägernau und Erzige e Großsteigrab hinderlo.
Di hüttigi Gmeind Öschige isch am 1. Januar 1975 durch d Gmeindereform enstande; sällemols sin d Gmeinde Öschige, Horrè und Schwerze zämmeglegt worre. Ygmeindige hät s am 1. Januar 1971 (Ofterige) und am 1. Januar 1975 (Dägernau) gee.
Wappe
Uff em Wappe siht vor me goldige Hindergrund e Mihlerad mit fümf Speiche; drunder isch e hällblaue Fluss. Sälli Objäkt verwyse uff d Wüetach, d Mihle, wo s friehner vyli devo gee hät, und d fümf Deilgmeinde.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft
Z Öschige hät d Aluminiumindusty im Hochrhygebiet agfange: do isch 1902 s Aluminiumwalzwärk gründet worre. Hütt werre vom "Härz vo de Aluminiumregion" diversi Aluminiumbrodukt in di ganzi Wält exportiert.
Verchehr
Öschige litt an de Wüetachdalbahn vo Waldshüet uff Immedinge. Im Momänt goht dört aber numme de Glägeheitsverchehr ane, wo als Aschluss an d Museumsbahn vo de Wüetachdalbahn ab Weize diene.
Johannes II. (Byzanz)
Dr '''Johannes II. Komnenos''' (, * 13. Septämber 1087 z Konstantinopel; † 8. April 1143 im Taurus) isch dr byzantinisch Kaiser vo 1118 bis zu sim Dood gsi. Si Regierig isch samft und grächt gsi und dorum het men em dr byzantinisch Marcus Aurelius gsäit. Mit sim persönlige Vorbild het er d Sitte vo dr Zit verbesseret. Er het brobiert d Gröössi vom byzantinische Riich wider eso häärzstelle, wie si vor dr Katastrofe vo dr Schlacht vo Manzikert 1071 gsi isch (Restauratio imperii).
Häärkumft
Dr Johannes II. stammt us em Huus vo de Komnene, dr byzantinische Herrscherfamilie, wo lenger as alli andere regiert het. Er isch dr eltisti Soon vom Kaiser Alexios I. mit siner Frau Irene Dukaina gsi und isch au bekannt as Kaloioannes (dr schööni Johannes).
Lääbe
Er het 1122 d Petschenege gschlaage, wo si in s Riich iigfalle si und die Gfoor für immer uf d Site gschafft. Sini Siig über d Ungare und die ufständische Serbe häi dr Friide im öiropäische Däil vom byzantinische Riich gsicheret, und er het sich denn chönne draamache, die verloorene Gebiet in Asie zruggzeroobere. Er het Erfolg ghaa gege d Seldschuke (1135) und het deren iiri Fortschritt aaghalte. In Sürie het er aber gege d Araber nüt usgrichdet. Wil d Normanne under iirem Köönig Roger II. in Sizilie iiri Macht usbaut häi, het dr Johannes mit de dütsche Köönig Lothar III. und Konrad III. dr Verdraag vo Thessaloniki abgschlosse.
D Republik Venedig het sich aber iim gegenüber chönne duuresetze. Sit em 11. Joorhundert het Byzanz käi nennenswärti Marine me gha uns isch vo dr Seemacht vo de Venezier abhängig gsi. Wo dr Johannes brobiert het d Briwilegie wo d Venezier in sim Riich ghaa häi, z beschniide, häi die e baar byzantinischi Haafestedt blünderet und dr Johannes het müesse chlii biigee. Si Finanzpolitik isch aber eender erfolgriich gsi.
Dr Johannes het sich uf ere Jagd im Taurus verletzt und isch an ere Bluetvergifdig gstorbe. Er het aber no Ornig in dr Noochfolg chönne mache und si vierte Soon, dr Manuel I. Komnenos als Kaiser iigsetzt.
Kanton Oberland
Dr Kanton Oberland isch vo 1798 bis 1803 e Kanton vo dr Helvetische Republik gsi. Er het s Gebiet vom Bärner Oberland umfasst.
Noch em Iimarsch vo de französische Druppe ane 1798 in d Schwiiz isch die alti Ornig im Kanton Bärn z Änd gange, und im ganze Land isch es zentralistischs Syschtem igfüert worde. Vom Bärner Territorium si d Waadt, s Oberland und dr Unteraargau abdrennt worde. Wil im Oberland gar kei starki separatistischi Strömig existiert het und d Bevölkerig ehnder konservativ iigstellt gsi isch, isch d Begeisterig für e neu Kanton chlii bliibe. 1801 isch in dr Verfassig vo Malmaison vorgseh gsi, ass s Oberland wider zum Kanton Bärn wurd ghöre. Die beide Johr druf si allerdings vom e Duurenander und vo Staatsstreich brägt gsi und d Ordnig vo dr Helvetik isch braktisch ganz zsämmebroche. D Mediationsakte vo 1803 het die definitivi Wiidervereinigung vom Oberland mit em Kanton Bärn brocht.
Dr Regierigshauptsitz vom Kanton Oberland isch z Thun gsi.
Dr Kanton isch in zäh Distrikt iideilt gsi (dr Hauptort isch in Chlammere, wenn er nit gliich wie dr Distriktname isch):
Kanton Basel
Dr Kanton Basel isch e historische Kanton uf em Bode vo dr hütige Schwiz gsi, wo sit 1501, wo d Stadt Basel dr Äidgenosseschaft biidrätten isch, bis zur Kantonsdäilig im Johr 1833 existiert het.
D Stadt Basel und ihri Underdanegebiet
Im 13. und 14. Johrhundert het sich d Stadt Basel noh di noh vo der Herrschaft vo ihrem Fürstbischof befreit. Si het em sini historische Rächt und Ortschafte abkauft, so zum Bispil 1392 s Chlaibasel und 1400 Liestel as Pfand und isch e Freiji Stadt im Dütsche Riich worde. Au Adligi häi ere ihri Territorie verkauft, wenn ene s Gäld usgangen isch. Gälterchinde isch mit der Herrschaft Farnsburg 1461 zur Stadt cho, und sit 1465 isch au Sissech baslerisch gsi. D Münch vo Münchestäi, wo meh as äi Basler Bischof gstellt und in der Regierig vo der Stadt bis ins 15. Johrhundert e Rolle gspiilt hai, häi ihri Burg und s Dorf Münchestäi scho 1470 an Basel verpfändet. Au d Wartebärgburge, denn scho Ruine, und s Dorf Muttez, wo derzue ghört het, häi si zerst verpfändet und denn 1515 verchauft. Bettige isch 1513, d Herrschaft Ramstäi mit Brätzbel 1518 und Rieche 1522 zu Basel cho. 1525 het d Stadt Brattele vo de Eptiger erworbe und so ihre Wäg ins Ooberbaselbiet gsicheret. Denn het si 1526 Biel und Bängge, 1532 Arisdorf, 1534 Binnige und Boppmige kauft und mit em Kauf vo Rotheflueh het Basel e zsämmehängends Territorium bis Langebrugg gha. 1640 isch Chlaihünige derzue cho und noch der Uflösig vom Fürstbistum Basel het der Wiener Kongräss s Birsegg Basel zuegsproche.
So het sich d Stadt Basel iiri Landschaft Herrschaft um Herrschaft, Dorf um Dorf, zsämmekauft und deren iiri Iiwohner mit ihre Landvögt regiert. Sit 1501 bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798, wo d Baselbieter dr stedtische Bevölkerig gliichgstellt het, isch dr Kanton Baasel e Stadtort in dr Alte Äidgenosseschaft gsi, wo über es landschäftligs Underdaanegebiet gherrscht het.
Dr Kanton Basel het us dene Gebiet bestande :
D Buureufständ im 16. und 17. Johrhundert
E witgehendi Folg vom Buurechrieg isch gsi, ass d Obrikäite in dr Äidgenosseschaft s nüme gwogt hai, d Buure diräkt z bestüüre und so häi si s Gäld nit gha, für zum ihri militärischi Macht z versterke.
D Baasler Revoluzioon
Wie z Frankriich häi sich au z Basel im 18. Johrhundert ufklärerische Gedangge afo verbräite, und wo dört d Revoluzioon usbrochen isch, häi au z Basel d Patriote, wo Reforme verlangt hai, die konservative Chreft chönne überzüüge, ass öbbis müess bassiere. So het am 21. Septämber 1789 dr Abel Merian e Vorstooss in dere Richdig gmacht und im Juli 1790 het d Stadt Liestel e Petizioon iigräicht und am 20. Dezämber 1790 het der Grooss Root denn d Liibäigeschaft ufghobe, het aber die mäiste Abgoobe, wo mit ere verbunde gsi si, lo si. S Laufedaal und s Birsegg, wo denn no zum Fürstbistum Basel ghört hai, häi scho bald d Uswirkige vo der Revoluzioon im Nochberland afo spüre, z Basel isch s aber vorläufig no rueig bliibe. Erst gege s Ändi vom Johr 1797 häi sich d Machtverheltnis in der Stadt afo verändere, die revoluzionäre Patriote under der Füehrig vom Oberstzumftmeister Peter Ochs si an s Rueder cho und d Baselbieter häi non e chli nochghulfe, wo si d Schlösser vo de Landvögt, d Waldeburg, d Farnsburg zwüsche Gälterchinde und Buus und d Homburg z Buckte abebrennt hai. Am 20. Januar 1798 het d Landschaft e Freihäitspatänt übercho und me het ä Verfassig afo schriibe. Aber bevor die richdig het chönne iigfüert wärde, isch am 12. April 1798 die Helvetischi Republik usgrüeft worde, und die indiräkt gwehlti Basler Nationalversammlig, wo sit em Februar regiert het, het sich ufglöst.
D Restauration und d Kantonsdäilig
Die Helvetischi Republik het au im Räscht vo dr Schwiz dr Underdanestatus ufghobe, s Missdraue zwüsche Stedter und ihre ehemolige Underdane het aber witer bestande. Die politischi Restauration noch der Niiderlag vom napoleonische Frankriich, wo die wichdigste Errungeschafte vo der helvetische Revolution understützt und verdäidigt het, het zwar d Verheltnis vom Ancien Régime nit zruggbrocht, und Basel het sich 1813 em Bundesverein agschlosse, wo gege d Wideriifüehrig vom Underdanestatus gsi isch; aber d Stadt het s doch fertigbrocht, e Dominanz über d Landschaft z erräiche, au wenn die e grösseri Bevölkerig gha het. Zerst het d Landschaft das no akzeptiert, aber noch dr liberale Julirevolution vo 1830 z Frankriich het au in dr Äidgenosseschaft e Zit vo der Regeneration vom Liberalismus agfange, und d Baselbieter häi d Gliichstellig mit dr Stadt verlangt. Wo die aber brobiert het, das mit Gwalt z verhindere, häi si sich vo dr Stadt unabhängig erklärt, und e Stadtbasler Kontingänt am 3. August 1833 bi der Hülfteschanz gschlage. D Kantonsdäilig isch vo dr Dagsatzig am 17. Auguscht 1833 anerkennt worde, und dr Kanton Basel het ufghört z existiere.
D Wiiderveräinigung vo de bäide Halbkantön
D Däilig vo 1833 hätt nume sötte provisorisch si, aber d Wiiderveräinigung isch immer wider uf die langi Bank gschobe worde. D Bemüejige sider die bäide Basler Halkbkantön wider z veräinige, si 1969 gschiteret, wo d Baselbieter in ere Volksabstimmig mit 59 % Gegestimme d Widerväinigungsvorlag abglähnt hai. Dr Nationalroot Peter Dürrematt het denn in däm Johr scho d Revision vom Artikel 1 vo der Bundesverfassig vorgschlage, so dass die bäide Halbkantön Basel-Stadt und Basel-Landschaft in Ganzkantön verwandlet wurde und as Basel-Stadt und Basel-Landschaft in der Ufzellig vo de Kantön vorchieme.
Am Aafang vom 21. Joorhundert isch d Widerveräiniung no äinisch uf s Dapeet cho. 2012 het mä wider Underschrifte für e Wiiderveräinigung afo sammle und es si politischi Vorstöss in de Parlamänt vo Stadt und Land gmacht worde. Im Septämber 2014 häi d Baaselbieter e Fusionsartikel in dr Kantonsverfassig mit 68% Näi abgleent, d Stadtbaasler häi en zwar mit 55% Joo-Stimme aagnoo, aber wil bäidi Kantöön hätte müesse drfür si, wird nüt us dr Iniziative.
Mustafa Sâ'î Çelebi
Dr Mustafa Sâ'î Çelebi (gstorbe 1595 z Istambul) isch e osmanische Dichder, Mooler und Biograaf gsi.
Wärk
Zur Zit vom Süleyman I. het er zur künstlerische Elite vom Riich ghöört. Dr Mustafa Sâ'î Çelebi isch vor allem bekannt wäge sinere Biografii vom berüemte osmanische Archidekt Sinan, won er vo chlii uf e Fründ von em gsi isch. In sine Büecher het er witer verzellt, was dr Sinan gsäit het, aber vor allem het er im Archidekt sini Wärk ufzellt. Die drei Schrifte, Archidektonischi Mäisterstück, S Buech vo dr Archidektuur und en anonüme Teggst si in dr Bibliothek vom Topkapı-Balast ufbewaart.
Der verwünschte Prinz
S Märli vom verwunschene Brinz isch än alt-ägyptischi Gschicht. Si het deilwiis uf em Papyrus Harris 500, wo im zweite Johrduusig vor dr Ziitwändi gschriibe worden isch, überläbt. Es git Gelehrti wo dänke as s Ändi vo dr Gschicht, wo verlore gangen isch, glücklig gsi sig wie in de hütige Märli, und as dr Name, wo mä dr Gschicht ge het, ä chlii z druurig sig.
Zsämefassig
Aber wie dr Brinz gross worden isch, het er nüm welle iigschbeert si und isch ins Land Nahrin zooge. Dört isch a Brinzässin im enä hoche Durm iigschbert gsi, und ihre Vater het verschbroche, ass si dä wurd hürote, wo bis zu ihrem Fänschter chönt uufegumpe. Vil jungi Manne si vo wit ewäg cho und hai s brobiert. Nume dr Brinz isch hoch gnueg gumpt, und het dörfe d Brinzässin hürote. Aber em König het er nit verrote, wär er isch und het nume gsait, ass er vo dehaim häig müesse furtgoh wäge siner Schdiefmueter. Siner Frau aber het er d Wohret verzellt. Si het afo uffbasse, ass em nüt bassiert und het en vor erä Schlange grettet.
Schböter isch dr Brinz mit sim Hund go schbaziere, und dä het afo schwätze und het em gsait, ass er sis Schiggsal sig. Dr Brinz het so Angscht übercho, ass er zum enä See grennt isch, won es Krokodil ihn gschnabbt het, aber anschdatt ihn z döde, het er em müesse verschbräche, ass er em wurd hälfe gegen ä böse Geischt, wo im See läbt. (S Ändi vo dr Gschicht isch verlore gange.)
Kibbuz
E Kibbuz (au Kibbutz, hebr. קיבוץ, Mehrz. Kibbutzim) isch en israelischi kollektivi Siidlig, im allgemeine uf d Landwirtschaft usgrichtet, hützudag aber in fast alle Fäll au mit Manufakture. Die meiste Kibbuzim si ländlig, es git aber au wenigi wo as stedtischs Kibbuz gründet worde si oder wo so noch an ere Stadt ligge, ass si vom Usgseh us meh Vorort as eigeständigi Siidlig si.
Usser em persönligen Eigedum, wo hützudag in de meiste Kibbuzim au Auti, in vile au d Wohnig iischliesst, ghört alle Bsitz, d. h. s Land (wo im allgemeine vom Jüdische Nationalfonds uf 50 Johr gmietet isch), Fabrike, Maschinerii etc., odr d Rächt dra dr kooperative Gnosseschaft. Die obersti Instanz isch d Kibbutzsitzig (hebr. שיחת קיבוץ), wo alli Kibbuznikim, d. h. Kibbuzmitgliider, chönne dra deilnäh. Alli Kibbuznikim hai bi Abstimmige die gliiche Rächt, bin ere eventuelle Ufdeilig vo gnosseschaftligem Eigedum cha aber d Lengi vo dr Mitgliidschaft in Betracht zoge wärde.
Bedütig
Dr erst Kibbuz isch Degania gsi, wo 1909 am See Genezaret gründet worden isch. Sit denn si bis in d 1970er Johr meh as 200 Kibbuz mit meh as 100.000 Iiwohner gründet worde, aber vo denn aa isch dr Bewegig meh und meh dr Schnuuf usgange: neui Kibbuz si kuum meh gründet worde und d Zahl vo de junge Lüt, wo sich für s kommunale Läbe hai chönne begeistere, isch immer chliiner worde. Au isch die historisch Rolle, wo d Kibbuz gspiilt hai, wenn si Territorie bsetzt und gege arabischi Agriff verdeidigt und so für s jüdische Heimland gsicheret hai, noch dr Gründig vom Staat Israel wenig wichdig gsi. Zwar no noch em Sächs-Dage-Chrieg si Kibbuz in dr Nöchi vo dr jordanische Gränze im Geist vo der Durm-und-Palisade Ideologii vo dr Armee mit Wachdürm, Befestigungsalage und Kanonestellige usgrüstet worde, aber scho churz druf het s Militär si Strategii gänderet und d Kibbuz as zivili Siidlige, wo sötte beschütze wärde, und nit as potenziell militärischi Alage afo aluege.
D Kibbuzidee isch vo Afang aa nume im sozialistische europäische Judedum verwurzlet gsi. D Revisioniste vo dr Art vom Zeev Jabotinsky oder Menahem Begin si ere findlig gegenübergstande und de Jude us de arabische Länder isch si fremd bliibe. Au hai vili arabischi Jude noch ihrer Alija (Iiwanderig) in Kibbuz as Handlanger und Landarbeiter müesse schaffe, wil s kei anderi Arbet ge het, hai ihri eigeni Läbenssituation mit dere vo de Kibbuznike vergliche und sich benochdeiligt gfüehlt. Die Ressentiments si vom Menahem Begin, em Afüehrer vo dr revisionistische Herut Partei, in dr Wahlpropaganda vo 1977 usgnützt worde, und hai ihre Deilbiidrait zum Sturz vo dr Arbetspartei (denn no Mapai), wo sit dr Gründig vo Israel d regierigspartei gsi isch.
S klassische Kibbuz
Im klassische Kibbuz (öbbe bis in d 1960er Johr) hai dr grösst Deil vo de erwärbsdätige Kibbuznikim in dr Landwirtschaft oder as Dienstleister gschafft. Fabrike si no relativ sälte gsi, wo sich aber d Kibbutz meh und meh uf industrielli Bedriib het afo verlo, hai si zerst au do wie bi dr Landwirtschaft, grosse wirtschaftlige Erfolg gha.
Kritik
Die umfassendi Versorgig isch aber meh und meh kritisiert worde. Wil d Mittel beschränggt gsi si, het d Gsellschaft Prioritete müesse setze. Vili Zuedeilige si uf dr Grundlage vo dr Lengi vo dr Mitgliidschaft bassiert, über anderi si an dr Kibbuzsitzig beschlosse worde. So het s imme Lüt ge, wo sich, mänggisch z Rächt, benochdeiligt gfüehlt hai. Au d Chindererziehig, wo de Eltere wenig Ruum glo het, isch stark kritisiert worde.
Frieden von Basel 1795
Dr Friide zwüsche Preusse und dr Französische Republik
Am 5. April 1795 hai dr Karl August von Hardenberg für Preusse und dr François de Barthélemy für die Französisch Republik z Basel ä Friidesverdrag underschriibe, wo vom Basler Grossroot Peter Ochs vermiddlet worden isch, und Preusse isch uus em 1. Koalitionschrieg (1792–1797) gege die revolutionäri Französische Republik uusgschiide. Es het Frankriich siini Gebiet weschdlig vom Rhii überlo, und d Franzose hai verschbroche, ass si uf dr rächte Rhiisiite entschädigt wurde. Am 17. Mai isch ä Demarkationslinie feschdgleit worde, wo d Gränze vo de neutralisierte Gebiet in Norddütschland und im Fränkische Riichskreis feschdgleit het.
Dr Friide zwüsche Schbanie und dr Französische Republik
Am 22. Juli 1795 isch ä Friide zwüsche Schbanie und dr Französische Republik im Peter Ochs sim Stadtbalä, em Holstäinerhoof abgschlosse worde. Im Verdraag het Schbanie uf siini Gebiet uf dr Insle Haiti verzichtet und d Koalition gege die Französisch Republik verloh.
Kanton Waldstätten
Dr Kanton Waldstätte isch e Kanton vo dr Helvetische Republik gsi, wos zwüsche 1798 und 1802/03 ggää het.
Wo d Kantonsgränze in dr Helvetische Republik 1798 neu feschtgleit worde si, het me d Kantön und Republike vo dr Innerschwiiz, wo dr neu Einheitsstaat abglehnt hai, zum Kanton Waldstätte verschmulze. Das sind d Gebiet im Süde und im Oschte vom Vierwaldstettersee gsi. Dodrdur isch dr politisch Iifluss vo dr Innerschwiiz dütlig chliiner worde, wo noch em erste Entwurf für e Kantonsiideilig im Verheltnis zur Bevölkerigszahl überproportional usgfalle wer, wil im helvetische Senat jede Kanton vier Abgeordneti het döfe stelle. Anstatt vo de 16 Sitz für d Kantön Zug (mit Freiamt und Bade), Schwyz (ohni March mit Gersau), Underwalde (Ob- und Nidwalde, Ängelbärg) und Uri (ohni d Leventina, mit Ursere), wie s ursprünglig vorgeseh gsi isch, isch d Innerschwiiz vo numme vier Senatore representiert gsi.
D Bezeichnig «Waldstätt» het uf die gmeinsami Bezeichnig vo de Urkantön Uri, Schwyz und Underwalde zrugggriffe, wo sit em Middelalter gläufig gsi isch.
Dr Kanton Waldstätt het us dene Territorie, Republike und Kantön vo dr Alten Eidgenosseschaft bestande:
Hauptort vom Kanton Waldstätt isch zerscht dr Fläcke Schwyz gsi, ab Mai 1799 d Stadt Zug.
Dr Kanton Waldstätt isch scho in de spötere Verfassigsentwürf vo Malmaison und mit dr Zweite Helvetische Verfassig vo 1802 wider ufdeilt worde. Ändgültig isch dr Kanton aber erst dur d Mediationsakte vo 1803 ufghobe worde.
Amtzell
Ãmmzäll (dt. Amtzell) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 72,2 % Landwirtschaftsfleche, 15,1 % Wald, 10,2 % Sidlongsfleche ond 2,5 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Ãmmzäll ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1275 als Annencelle.
Verwaltong
Ãmmzäll hot mit dr Stadt Wãnge ond dr Gmoe Achbärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dialekt
Dr Dialekt vo Ãmmzäll ghert zom Schwäbisch.
Basler Rathaus
S Basler Roothuus isch e Repräsentazioonsbau z Basel. Es lit diräkt am Basler Määrtblatz und fallt uf dur si rote Sandstei und si markant Durm. Es isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi.
Gschicht
S ursprünglige Roothuus isch am Fischmäärt gsi. Wo 1225 d Rhiibrugg baut worden isch, het sich s politische und wirtschaftlige Zentrum an die nöiji Stroossenaggse Rhiibrugg-Freiji Strooss afo verschiebe. Mä het s Roothuus zerst an dr nördlige Site vom Määrtblatz baut, sit em 14. Joorhundert isch s am hütige Blatz. S sogenannte Richthuus isch im Basler Ärdbeebe vom Johr 1356 zerstört worde. Alli Aktebeständ und Urkunde si verlore gange. As Ersatz het mä dr sogenannti «Palast vo de Herre» baut.
1501 isch Basel dr Eidgenosseschaft as Stadtort biidräte. Dr Groossi Root het vor groosse Choste nit Angst gha und het 1503 beschlosse, e neus Gebäud mit ere Verbindig zum Palast vo de Herre z baue. D Bauarbeite si vo 1504 bis 1514 gloffe. In dere Zit si au d Wappe vo de eidgenössische Ort uf de Zinne entstande. Dr ursprünglig Palast vo de Herre, wo sich sithär im Hindergrund befindet, isch 1517-1521 ufgstockt und dr domolig Groossrootssaal iigrichdet worde. Em Hans Holbei em Jüngere het mä 1521 dr Ufdrag gee für e Saal Wandbilder z moole. Dr Hans Bock dr Elteri het 1579 d Restaurierig vom Holbei sine Bilder usgfüehrt. 1608/09 het dr Bock au eigeni Gmäld, «Josaphat ermahnt die Richter» und «Herodes von Hyrcanus» an de Sitewänd under de Arkade vom Innehof und s «Jüngste Gericht» über dr Stääge uf dr rächte Siite gmoolt. Bis 1611 het er denn an dr Ussefassade s Basler Wappe, Darstellige vo Siigesgöttinne mit Palmzwiig und vom ene Chinderfestzug gmoolt.
D Überräst vom Palast, wo noch em Groosse Ärdbebe baut worden isch, si die eltiste Deil vom Roothuus. Spöter, im Johr 1507, isch dr spootgotisch Middelbau mit de drei Bogeniigäng und em goldige Dürmli drzue cho. D Uhr het dr Meister Wilhelm im Johr 1511 gmacht.
Zwüsche 1606 und 1608 isch die Vorderi Kanzlei, wo im Norde dra aagränzt, baut worde. Für dass dr Bau mögligst eiheitlig wurd usgseh, het mä sich für e Schiinarchitektur entschiide: au wenn s spootgotische Zitalter verbii gsi isch, het mä Elimänt us dere Epoche bruucht.
Die iisige Gitter vor dr Iigangshalle stammen us em Johr 1611, d Bronzedafele vo 1537 am rächte Pfiiler erinneret an die früehnere Hochwasser vom Birsig, wo hüte iidoolt isch und underirdisch fliesst.
Erst vo 1898 bis 1904 si im Zsämmehang mit dr Umgstaltig vom Märtblatz, mit em Wachsdum vo dr Stadt und dr neue Kantonsverfassig rächts dr Durm und linggs dr Drakt mit de Erker drzuecho. Denn het mä Umbaute im Stil vo dr Neugotik und dr Neurenaissance duuregfüehrt. Dr bishärig Groossrootssaal isch abbroche und 1901-04 dur e neue Saal mit Näberüüm ersetzt worde.
S Gmäld am Durm isch 1901 vom Wilhelm Balmer gmacht worde und zeigt dr Bannerdräger Hans Bär, wo in dr Schlacht vo Marignano im Septämber 1515 gfallen isch. Uf dr Ussefassade zum Märtblatz het s Relief vo chindlige Chrieger uf dr lingge Site und vo Siigesängel, wo d Basler Schild mit Lorbeere schmücke, über de Arkadeböge und e Justitia uf dr Höchi vo dr Vordere Rootsstube, wo an d Grichtsfunktion vom Chläine Root, wie d Exekutive früehner gheisse het, erinneret.
S Roothuus hüte
Hützutag wird s Basler Roothaus vor allem as Dagigsort vom Groosse Root, dr Legislative, und vom Regierungsroot, dr Exekutive bruucht. Usserdäm beherbärgt s Roothuus d Büro vo dr Staatskanzlei, vom Parlamäntsdienst und Deil vom Präsidialdepartemänt.
S Roothuus isch für d Öffentlichkeit jede Wärkdag offe (07.00 - 12.00 und 14.00 bis 17.00 Uhr). Regelmässig finde Füehrige dur s Gebäud statt.
Gefecht am Bruderholz
S Gfächt am Bruederholz vom 22. März 1499 isch e chriegerischi Usenandersetzig zwüsche de Schwobe und de Eidgenosse währed em Schwobechrieg gsi.
Verlauf
Östriichischi Riiter und Fuessvolk us em Elsass si ins Solodurnische iigfalle und hai e Deil vom Dorf Dornach abebrennt. Denn si d Schwobe mit de gstohlnige Vehhärde gege s Bruederholz zoge, für zum se vo dört ins Elsass z bringe. En Abdeilig vo Solodurner, Bärner und Luzärner, wo vom ene Raubzug us em Elsass zruggcho si und in Richtig vom solodurnischen Schloss Dornegg zoge si, hai vom ene Buur ghört, was d Schwobe agrichtet hai. D Eidgenosse hai denn ihrne Find ufbasst.
D Schwobe si ahnigslos mit ihrem Raub dähärzoge und d Eidgenosse hai se überfalle und ihne ihri Büti wider abgnoh. Vili vo de Schwobe si umcho und die andere hai d Eidgenosse in d Flucht gschlage.
Dänkmol
Am eigetlige Kampfplatz im Riinacher Wald stoht nume en eifache Gedänkstei, aber z Riinach am Fuess vom Bruederholz stoht non e künstlerisch prachtvolls Dänkmol mit eme Brunne, wo au an s Gfächt am Bruederholz erinneret.
Ingolsheim
Ìngelse (frz. Ingolsheim, dt. Ingolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ìngelse ìsch. Ìngelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Ìngelse ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Kervignac
Kervignac (bretonisch Kervignag [kɛɾviˈɲak]) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Kervignac lyt 38 km vu Vannes un 10 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 70 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Hennebont im Nordweschte, Languidic im Norde, Brandérion im Nordoschte, Lanester im Weschte, Nostang im Oschte, Locmiquélic im Sidweschte un Merlevenez im Side.
Gschicht
Kervignac isch zum erschte Mol gnännt wore im 6. Jh. as plebem Veneacam (1037: Chervenac, 1280: Kerveniac, 1280: Kereniac, 1282: Creveniac, 1387: Kaervinyac, 1405: Quiliviniac).
Verwaltig
vu Kervignac isch. Kervignac ghert zum Kommunalverband.
Vas
Vas (Ussproch:, ungarndütsche Name: Eisenburg) isch e Komitat im Weste vo Ungarn. Es gränzt im Norde an Győr-Moson-Sopron, im Oste an Veszprém, im Süde an Zala, im Südweste an Slowenie und im Weste an Östrych. De Komitatssitz isch Szombathely.
Gschicht
S Gebiet isch scho frieh bsydelt gsi. D'Stadt Szombathely isch scho zu de Römerzit entstande; si hät sällemols "Savaria" ghieße und isch s Zändrum vo de Verwaltig, em Verchehr und de Religion gsi. Im 5. Johrhundert hän sich Hunne agsydelt, spöter au Gote und no spöter Langobarde. In de zweite Hälfti vom 6. Johrhundert hän sich Aware nyderglo. Im 9. Johrhundert hän d'Franke gherrscht. Noch de Landnahm vo de Magyare isch s Land für militärischi Zwäck gnutzt worre. Im mittelalterlige Chönigrych hät fast s ganz Gebiet vom hüttige Komitat zum sällemolige historische Komitat Vas ghört; numme Csepreg und sy Umland (im Norde vom hüttige Vas) isch z Sopron (hütt: Komitat Győr-Moson-Sopron) gsi. Um d'Festlegig vo de Gränze hät's aber scho im 12. Johrhundert ständig Chrieg gee. Nochdem d'Türke Ungarn überfalle gha hän, sin di ungarische, dütsche und slowenische Sydler gflüchtet; im 16. Johrhundert sin vyli Kroate ygwandert.
Noch em Frydesverdrag vo Trianon sin d'Gränze stark verändert worre. Dodurch sin d'Murrepublik (Ung. Vendvidéki Köztársaság) und Leitha-Banat (Ung. Lajtabánság) entstande.
Schlacht bei Hard
D Schlacht bi Hard isch die ersti grossi Schlacht vom Schwobechrieg gsi. Si het am 20. Februar 1499 stattgfunde zwüsche 10.000 kaiserlige Druppe, die meiste drvo Schwobe, und enere chliinere Zahl vo eidgenössische Reisläufer in dr Nöchi vom südöstlige Zipfel vom Bodesee, südwestlig vo Bregänz.
Am 20. Februar 1499, eme chalte und näblige Dag, het d Vorhuet vo dr kaiserlige Armee, wo zwüsche Lustenau und Hochst in Stellig gange gsi isch, d Vorhuet vo de Eidgenosse entdeckt, wie si uf dr rächte Rhiisiite vorgruckt isch. Si hai se agriffe und die het sich gege Hard zruggzoge. Die Kaiserlige si bi Luterach in Schlachtstellig gange und hai ihri Artillerii barat gmacht. D Eidgenosse si underdesse uf em Schlachtfäld acho und hai so agriffe, ass d Kanone vom Find nume wenig Schade hai chönne arichte. Beidi Armeä hai zum grösste Deil us Fuesssoldate bestande, wo mit Spiess oder Hellebarde bewaffnet gsi si und in Gwalthüfe kämpft hai. Zwüsche de Gwalthüfe het s chliini Druppedeil gha, wo mit Armbrüst oder Arkebuse, eme primitive Vorderladergwehr, bewaffnet gsi si. Die kaiserligi Armee het usser dr Artillerii au e chliini Ritterdruppe in Rüstig gha. Me weiss aber nit, öb die as Kavallerii iigsetzt worde si, oder z Fuess in de Gwalthüfe kämpft hai.
D Eidgenosse hai die kaiserlige Stellige plötzlig agriffe, und drotz de Verlust dur dr Artilleriibeschuss hai si d Schwobe in d Flucht gschlage. Dene ihre Rückzug isch unorganisiert gsi, und vili vo de flüchtende Kaiserlige si in ihrer Panik ohni Widerstand z leiste vo de Eidgenosse umbrocht worde. E Deil vo de Schwobe si noch Bregänz gflüchtet, anderi hai uf drei Schiff Zueflucht gsuecht, wo in dr Nöchi gankeret hai. Die si aber im Chaos umkippt und undergange. Vili vo de Flüchtende si drbi verdrunke. Anderi hai sich versteckt, si aber in dr Winterchelti verfrore.
D Eidgenosse, hai sich nit vil Müeh ge drmit, die Kaiserlige z verfolge, sondern hai sich zfriide ge mit em Blunder, wo si gfunde hai. Drötzdäm si Duusigi vo Schwobe umcho und si schliesslig näbe dr Kapälle vo Hard im ene Massegrab begrabe worde.
Quälle
Noch em Ardikel Battle of Hard uf dr änglische Wikipedia
Paläogen
S Paläogen isch s unterscht chronostratigrafisch Syschtem un di eltscht geochronologisch Period vum Känozoikum. S het vor rund 65,5 Millione Johr aagfange mit em Änd vu dr Chryyde un het ufghert vor rund 23,03 Millione Johr.
Am Aafang vum Paläogen isch noch em Uustärbe vu dr große Dinosaurier zue dr Entwicklig vu dr Vegel chuu un zuen ere zimlige Uffächerig vu dr Suger, wu vu chleinere Forme in dr vergangene Chryyde zue dr beherrschende Landdier wore sin. Em Änd vum Paläogen zue sin d Rieseldier di greschte Landsuger gsi. Di einzelne Kontinänt sin aafangs isoliert gsi, iber e Landbruck zwische Afrika un Eurasie, wu sich vu 27 Millione Johr bildet gha het, hän si d Dier aber wyt chenne uusbreite. Nume z Auschtralie het s anderi Entwicklig gee.
Unterteilig
S Paläogen wird unterdeilt in drej Serie un insgsamt nyyn Stapfle:
S Paläogen un s Neogen sin friejer zum Syschtem vum Tertiär zämmegfasst wore. D Bezeichnig „Tertiär“ wird aber mittlerwyyli vu dr „International Commission on Stratigraphy“ (ICS) nimi brucht, s Paläogen un s Neogen wäre jetz im hierarchische Rang vu Syschtem brucht.