cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bovernier
Birnier, offiziell uf Französisch Bovernier (fp. [a bwɛrˈɲe]), isch e Munizipalgmeind vom Bezirk Martinach im Wallis.
Geografii
D Gmeind mid de beide Dörfer Bovernier und Les Valettes lyt südlech vo Martinach im Taal vo dr Dranse und am Afang vom Entremont. Dur d Ortschaft goot d Strooss ufe Gross Sankt Bernhard.
Ä
Dr Buechstaabe Ä (chliigschriibe ä) isch e Buechstaabe vom latiinische Alphabet. Er stellt en A mit Umlaut oder e A mit Trema dar.
Bovernier
Geografii
D Nochbergmeinde vo Bovernier sind Martinach, Vollèges, Sembrancher, Ursere und Martigny-Combe.
Ä
S A mit Umlaut isch zerst as AE gschriibe worde. Spööter het sich doo drus en A mit eme chliine E oobedruf (Aͤ) entwicklet. Das E isch im Lauf vo dr Zit zu zwäi Pünkt stilisiert worde.
Bovernier
Gschicht
Dr Name vom Dorf isch s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle us em Joor 1228 i dr latynische Form «Burgus Warnerius» erwäänt.
Ä
Im dütsche Alfabet isch s A mit Umlaut käi äigene Buechstaab und in de Wörterbüecher wärde Wörter mit Ä oder ä sortiert, wie wenn si mit eme A oder a gschriibe wurde. S Ä wird im Hoochdütsche in dr Reegle // usgsproche. Uf Schwizer Schribmaschine- und Kompiuterklaviature git s s groosse Ä nit und wird as Ae umschriibe.
Bovernier
Gschicht
Ane 1910 isch d Ysebaan, wo is Bangistaal ine goot, uf Bovernier cho.
Ä
Im Finnische und Estnische wird dr Buechstaabe as äigeständig aagluegt und nit as en A mit Trema. Dämentsprächend chann er au nit as ae usgschriibe wärde, wenn s Zäiche nit verfüegbar isch. D Ussprooch isch immer //.
Bovernier
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 7,6 % glägu.
Ä
In dr slowakische Sprooch chunnt au en Ä vor, wo // usgsproche wird.
Im Schwedische isch s Ä äänlig wie im Finnische en äigeständige Buechstaabe, wo aber wemm mä muess doch als ae cha gschriibe wärde. Wenn noch em en R chunnt, wird dr Buechstaab // usgsproche, sust isch d Ussprooch //.
Bovernier
Religion
92,4 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,9 % evangelisch-reformierti.
Ä
In e baar Turksprooche, wo dr Buechstaabe Ə verwände, cha s Ä as Ersatz für s Ə brucht wärde. In dr turkmenische Sprooch het s Ä s Ə offiziell abglööst.
Bovernier
Politik
Dr Ggmeindspresident va Bovernier ischt dr Marcel Gay (Stant Oktober 2017).
Ä
D Daarstellig uf em Kompiuter
Im Unicode isch s Ä an de Koodpünkt U+00C4 (Groossbuechstaab) und U+00E4 (Chliinbuechstaab). In ISO 8859-1 isch dr Buechstaab an de gliiche Stelle kodiert.
In TeX cha mä s Ä im Textsatz mit de Befääl  und   bzw. im grafische Satz mit  und   iifüege. Mit em Paket german.sty oder mit em Paket babel wird d Iigoob vo de dütsche Umlut äifacher: ,   und. Mit dr Aagoob von ere bassende Opzion zum Paket inputenc isch s au mööglig, d Umlut im Textmodus diräkt iizgee.
Bovernier
Spraach und Tialäkt
Dr tradizionäll Tialäkt va Bovernier gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Ä
D Daarstellig uf em Kompiuter
In HTML git s d Zäiche  für s Ä und   für s ä.
Gersthofen
Geäschdhoofe (amtlich Gersthofen) ischt e Stadt im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Geäschdhoofe grenzt direkt an d Stadt Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 32,8 % Landwirtschaftsfleche, 31,2 % Wald, 33,3 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschtige Fleche.
Schloss Brunegg
S Schloss Brunegg isch es Schloss uf em Gmeindsbann vo Brunegg im Schwiizer Kanton Aargau. S Schloss ligt uf em Felsusläufer vom Chäschtebärg öppe 120 Meter oberhalb vom Dorf.
Gersthofen
Gmoendsgliderong
Zua Geäschdhoofe gheret dr Hauptort Geäschdhoofe, d Pfarrderfer Batzenhofen ond Hirblingen, d Derfer Edenbergen ond Rettenbergen ond d Weiler Gailenbach ond Peterhof.
Schloss Brunegg
Im 13. Johrhundert hei d Habsburger e Burg laa baue und hei s Lehe de Schänke vo Brunegg gäh. Nach de Brunegger werde au d Hedinger, Troschtburger und d Gessler vo Maiebärg als Bsitzer gnennt. Wo d Bärner im 1415 de weschtlichi Teil vom Aargau eroberet hei, het Brunegg Widerstand gleischtet und isch gliichwohl eroberet worde. Im 1470i hei d Bärner s Lehe iizoge und hei s 1472/73 de Familie Segesser vo Mellige gäh. Wo d Bärner im 1528 d Reformation iigführt hei, hei d Segesser (wo als Melliger Gschlecht katholisch blibe sind) d Burg wider an Bärn verchauft. So isch de Burg im 1804 an de Kanton Aargau cho und 1805/06 in es Schloss umbaut worde. Sit em 1815 isch s Schloss in Privatbsitz.
Gersthofen
Gschicht
Geäschdhoofe ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 969 als Gerfredeshoua.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,8 % gleäge.
Religion
91,1 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,2 % evangelisch.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Geäschdhoofe ischt dr Michael Wörle.
Dialäkt
Dr Dialekt vo Geäschdhoofe ghert zom Schwäbisch.
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Wel dr Geburtsdag vum dom olige Firscht Franz Josef II. (16. Augschte) un Mariä Himmelfahrt as ain vu dr wichtigschte Fyrtig in dr Kadolische Chilche nume ai Dag ussenander gläge sin un me där Dag fir lengeri Zyt het welle verankere, het d Regierig anne 1940 dr 15. Augschte, Mariä Himmelfahrt, zum Staatsfiirtig ghobe un het där noch em Dod vum Firscht anne 1989 bstetigt.
Regio Basiliensis
Gschichtlichs
Dr Verein isch 1963 vo Verträter us Wirtschaft und Wüsseschaft gründet worde. Als Ziil feschtghalte sind „d Planig und Förderig vo dr wirtschaftliche, politische und kulturelle Entwicklig“ vom Gebiet und dr „Abbau vo Grenzhemmniss zwüsche de verschidene Teilgebiet (vo de Region), sowit si e wirtschaftliche und sozialpsychologische Faktor“ darstelle.
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Scho friejer het me an runde Firschtegeburtsdag un Regierigsjubiläe Fescht gfyrt, aber die het me vorhär nie as Staatsfiirtig feschtglait ghaa.
Regio Basiliensis
Gschichtlichs
1969 isch dr Staatsvertrag zwüsche de Kantön Basel-Stadt und Basel-Landschaft unterzeichnet worde, was d Gründig vo dr IKRB, dr Interkantonale Koordinationsstelle bi dr Regio Basiliensis betroffe het, wo an Verein Regio Basiliensis aaglidert isch. Sit däm erfüllt dr Verein näbe de Vereinsaktivitäte d Ufgob als Ussestell vo de beide Kantön. Sit 1996 gilt das ebefalls für de Kanton Aargau und sit 2003 für d Kantön Jura und Solothurn.
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Wel in dr Nochberländer un au z Liachteschtaa dr Nazionalsozialismus all mee ufchuu isch, het me dodermit s Nazionalgfiel un s Bewusstsyy um dr Suweränitet vum Firschtedum welle sterker mache un e Zaiche zu «Einigkeit von Fürst und Volk» welle setze. Scho zwait Johr friejer, 1938, het dr Firscht sy Wohnsitz vu Oschteschtrych bzw. Sidmähre uf Schloss Vaduz glait, go gege Uurueje un nazionalsozialistischi Bsträbige wirke, wu im Land ufchuu sin.
Regio Basiliensis
Gschichtlichs
In de erschte Johrzehnt isch d RB vor allem Impulsgeberi gsi. Bereits in de 1970er Joor isch d Idee von äre grenzüberschritende Regio-S-Bahn lanciert worde. En eigentliche Schub het die grenzüberschritendi Zämmenarbet mit em EU-Förderprogramm Interreg ab 1989 erfahre: Es isch dr Übergang vo dr Pionier- in d Umsetzigsphase erfolgt. Grenzüberschritendi Projäkt und Massnahme sind meh und meh an d Stelle vo Planige und Programm trätte.
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Dodmol isch Firscht as Staatsoberhaupt im Mittelpunkt vum Staatsfiirtig gstande, wu au «Fürschtefescht» gnännt woren isch.
Regio Basiliensis
Gschichtlichs
Höt wird dr Verein, näbe de Kantön, vo rond 260 Einzel- und Jugendmitglider sowie rond 150 Kollektivmitglider treit.
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Bstimmti Elemänt as Uusdruck vum Staatsgedanke sin scho anne 1940 zum erschte Mol yygstetzt wore un s git s si bis hit::
Regio Basiliensis
Ufgobe
D Regio Basiliensis isch als Verein und/oder im Uftrag vo de Kantön hauptsächlich in zwei onterschidliche rüümliche Perimeter tätig:
Staatsfeiertag (Liechtenstein)
Mit dr Zyt isch dr Fokus vu dr Bolitik ewäg gange zum Staat un syre Suweränitet. 1990 isch des au im Gsetz verankeret wore, mit dr «Förderung der Besinnung auf die staatlichen Grundwerte und das Bewusstsein der Zusammengehörigkeit.»
Regio Basiliensis
Ufgobe
Die Onterteilig het sich i d Kooperationspraxis öber Johre usebeldet ond spieglet e Kooperation vo de „variable Geometrie“, wonach sich je nach Themenbereich und beteiligte Partner onterschidlechi Kooperationsrüüm als sinnvoll erwyse.
Dr Vereinszweck gemäss Statute isch es, „von schweizerischer Seite Impulse für die Entwicklung des oberrheinischen Raumes zu einer zusammengehörigen europäischen Grenzregion zu geben und bei deren Realisierung mitzuwirken“. Sit ihrer Gründig im Jahr 1963 prägt d Regio Basiliensis die regionali Kooperation am Oberrhy entscheidend met und het zu de meiste trinationale Errongeschafte am Oberrhy en wesentliche Bitrag gleischtet. Via Mitglidschaft und aktiver Metwörkig bi dr Arbeitsgmeinschaft vo Europäische Grenzregione (AGEG) sowie be anderne europäische Regionalorganisatione esch d Regio Basiliensis zuedem au uf europäischer Ebeni a zahlriche Vorstöss zör Stärkig vo de Regione vo Europa und vo de grenzöberschritende Zämmenarbet beteiligt.
D Regio Basiliensis isch eine vo de Hauptaktöre vom im Johr 1995 gröndete RegioTriRhena. Si verstoht sich als gmischtwirtschaftlechi Plattform för de südlechi Oberrhy und glichzitig als Dachverband vo de Regio-Gsellschafte in Dütschland, Frankrich und vo de Schwiz. Übergordnets Ziil isch es, die trinationali Region zstärke, zöm im Wettbewerb vo de Regionen besser zbestoh könne. Zür Vernetzig vo de Wirtschaft im Dreiländereck organisiert d Regio TriRhena jöhrlich mehreri Unternehmensbesichtigunge be innovative Firme us allne Branche im Südelsass, in Südbaden und dr Nordweschtschwiz. Osserdem ladet si eimol im Jahr zönere grosse Jahreskonferenz y, wo zu aktuelle Theme Experte us Frankrich, Dütschland und us de Schwiz zämmenbringt.
Europäischi territoriali Zämmenarbet (Interreg) und Neui Regionalpolitik
Die hochi Bedütig vo de Interreg- bzw. EtZ-Programm für d Förderig vo dr grenzüberschritende und europäische Zämmenarbet hän d Kantön Aargau, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Jura und Solothurn früe erkannt: si beteilige sich sit 1989 an de hiesige Programm. In dr aktuelle fünfte Förderperiode 2014 - 2020 beteilige sich d Nordweschtschwizer Kantön an sächs EtZ-Programm:
Für d Nordweschtschwiz stellt s Programm Interreg Oberrhy jedoch s wichtigschte Programm dar: Bis jetzt (Stand Juli 2020) sind sit 1990 am Oberrhy über 200 Kooperationsprojäkt mit Nordweschtschwizer Beteiligung realisiert worde. Si umfasse ä grossi Vielfalt vo Beriich: vo Ruumentwicklig und Verkehr über Wirtschaft und Bildig zu Jugend und Kultur. D Projekt vo dr aktuelle Förderperiode sind in dr Projektdatebank uff dr Websyte vo dr Regio Basiliensis iisehbar.
Dass sich dr Bund syt 1995 an de Interreg- bzw. EtZ-Programm beteiligt und in dem Rahme Kooperationsprojäkt unterstützt, isch massgäblich uff d Initiative vo dr Regio Basiliensis/IKRB zruggzfüere. Im Zytruum vo 1995 (Interreg II) bis 2020 (Interreg V) hän für grenzüberschritendi und europäischi Kooperationsprojäkt Bundesmittel in der Höchi von rund 21 Mio. Schwizer Franke in der Nordweschtschwiz chönne iigsetzt wärde.
Information, Promotion, Lobbying
Dr Verein isch:
Ufbau
Dr Verein und die staatlechi Koordinationsstell bilde zäme ei betriiblechi Einheit mit insgesamt 470 Stelleprozänt. S jöhrlechi Gsamtbudget betreit derzyt 1 Mio. Schwizer Franke (2019). D Regio Basiliensis isch ä Verein nach Schwizer Zivilgsetzbuech, wo hütt vo rond 260 Einzel- und Jugendmitglieder sowie rond 150 Kollektivmitglider träit wird. D Gschäftsstell vom Verein Regio Basiliensis und die Interkantonali Koordinationsstell bi dr Regio Basiliensis wärde als ei betriblechi Einheit gführt. D Vereinsorgan Generalversammlig, Vorschtand und Begleitgruppe stelle zentrali Stüürigsinschtrument für de Verein und d Oberrhy-Kooperation dar. Dr Vorstand als oberschts gschäftsführends Organ vertritt d Regio Basiliensis nach usse und setzt sich us Verträter vo de Wirtschaft, Wüsseschaft und Politik zämme. Die konsultativ tätigi Begleitgruppe setzt sich us Verträter vo dr Politik, Verwaltig, Wirtschaft, Wüsseschaft und Zivilgesellschaft us dr Nordweschtschwiz zämme und bringt über ihre/i Vorsitzende/-i Aaträg in Vorstand ii. Dr Verein isch zuedäm Aaschtelligskörperschaft für d Schwizer Mitarbeiter in de „Ussestelle“ im ORK-Sekretariat in Kehl (D) und bi dr INFOBEST Palmrain in Neidorf (Village-Neuf, F), wo vo de Vertragskantön mitträit wärde.
Die Interkantonali Koordinationsstell bi dr Regio Basiliensis (IKRB) isch in d Nordweschtschwizer Regierigskonferenz (NWRK) und ihri Strukture iibunde.
Katholische Hochschule Freiburg
Di Kadolisch Hochschuel Friburg (KH Friburg) isch anne 1971 dur d Zämmefierigung vu mehrere traditionsriche Vorgängeriirichtunge grindet wore. Si iisch aini vu de fimf Friburger Hochschuele un aini vu siwe kadolische Hochschuele z Ditschland.
D Hochschuel
Di Kadolisch Hochschuel Friburg (Catholic University of Applied Sciences Freiburg) isch di grescht Hochschuel im Berich Sozial- un Gsundhaitswese z Bade-Wirtteberg. Dreger vu dr Kadolische Hochschuel isch du Kadolisch Hochschuel Friburg gGmbH. Ihri Gsellschafter sin s Erzbischtum Friburg, s Bischtum Raudaburg -Stuegert, de Ditsch Caritasverband, de Caritasverband fir d Erzdiözese Friburg un de Caritasverband vu de Diözese Raudaburg-Stuegert.
D KH Friburg isch staatlig anerkennt. Di staatlig Anerkennung isch 1992 uf d Studiegäng im Fachberich Pfleg un anne 2001 uf d Studiegäng im Fachberich Management uusgwittet wore. D Hochschuel nimmt ihri Ufgawe in Lehr un Studium, Forschung un Witterbildung in unabhängiger Selbschtverwaltung wohr.
D KH Friburg laischtet noch em urspringlige Bildungsuftrag vu de Fachhochschuele z Ditschland (Wisseschaftsrot 2002) e praxis- un beruefsbezogeni Uusbildung vu ihre Studente*ne uf wisseschaftliger Grundlag.
An de KH Friburg were aktuell sechs Bachelorstudiegäng, zwai Masterstudiegäng plus ai Verbundmaster un niin Zuesatzlehrprogramm aabote.
Hochfirst
Dr Hochfirscht isch e bewaldete Berg zwische Saig un Titisee-Neistadt im Schwarzwald mit ere Höchi vu 1190 m. y. NHN.
Katholische Hochschule Freiburg
D Hochschuel
D Caritasbibliothek (glichzittig d Hochschuelbibliothek) isch di grescht ditsch Fachbibliothek fir Sozialwese un Pfleg.
Hochfirst
Er befindet sich uf dr Gmeigrenze zwische Lenzkilche un Titisee-Neistadt. Uf em Hochfirscht befindet sich e Raschtstätti un dr Hochfirschtturm, wo mer bestige ka. Vu obe us het mer e Ussicht uf dr in dr Nächi befindlich Titisee wie au uf dr Feldberg. Bi klarem Wetter siht mer in d schwizer un öschtricher un bi ideale Bedingige sogar in die französische Alpe bis an die italienisch Gränze, so under anderem dr Mont Blanc.
Uf dr Hochfirscht kummt mer zue Fuess uf em kürzischte Wäg vu Saig us. Es bestoht aber au e Strosseverbindig vu Neistadt us. Am Hochfirscht lit au d Hochfirschtschanze, wo Weltcup-Skispringe stattfinde.
Katholische Hochschule Freiburg
D Hochschuel
D Hochschuel unterhaltet internationali Partnerschafte zue 40 europäische Hochschuele un mehreri Beziehunge zue Hochschuele uf andere Erddail.
Gschicht
Anne 1911 isch z Heidelberg di vu de Maria Gräfin Graimberg-Bellau initiiert Sozial Fraueschuel Heidelberg grindet wore. Die het s bis 1971 gää as Hecheri Fachschuel fir Sozialarwet in de Dregerschaft vum Ditsche Caritasverband, un isch vu 1971 bis zue ihre Uflesung 1979 as Abdailung Heidelberg in di Kadolisch Hochschuel Friburg integriert un dodemit aini vu de eltschte Vorgängeriirichtunge vu de hitige Hochschuel gsii. Zum End vum Erschte Weltkrieg sin z Firburg di erschte Soziale Schuele entstande. 1919 het, initiiert vum Kadolische Frauebund Friburg, in de Dregerschaft vum Verain Sozialbolitischi Fraueschuel Friburg e. V., di Sozialbolitisch Fraueschuel de Lehrbedrib ufgnumme. E wichtig Aalige vum Grinder vum Ditsche Caritasverband Lorenz Werthmann isch d Qualifizierung vu de Mitarbaiter gsii. Unter em Anlige, uf d Caritasarwet in de Kilchegmaine vorzberaite isch so 1920 d Caritasschuel Friburg entstande. D Caritasschuel un d Fraueschuel sin bis 1925 in Form vun ere Arwetsgmainschaft zäme mit em Verain Sozialbolitischi Fraueschuel drait wore.
Ab 1927 het de Caritasverband als furt Nochschuelungskirs fir ssini männlige Mitarbaiter aabote. Als Vorberaitung uf d Abschlusspriefung zur staatlige Anerkennung as Wohlfahrtspfleger isch 1930 d Wohlfahrtspfleger*neschuel iigrichtet wore. 1933 isch si in Seminar für Wohlfahrtspfleger umgnennt wore. Baidi Schuele, di Sozial Fraueschuel vum Ditsche Caritasverband un s Seminar fir Wohlfahrtspfleger vum Ditsche Caritasverband, hän 1969 zur Hechere Fachschuel fir Sozialarwet bim Ditsche Caritasverband fusioniert un sin 1971 as Fachberich Sozialarwet in d Fachhochschuel iigange.
1927 isch mit em Jugendlaiterinneseminar, grindet vu de Maria Kiene, bim Ditsche Caritasverband e dritti Vorgängeriirichtung vu de Kadolische Hochschuel Friburg entstande. Des Seminar het in aijähriger Ufbauuusbildung mit staatlige Abschlusspriefung praktischi Kindergärtnerne Hortnerne fir Laitungs- un Unterrichtsufgawe qualifiziert.
Ab 1947 het s Jugendlaiterinneseminar in zwaijährige grundständige Uusbildungsgäng as Hecheri Fachschuel fir Sozialpedagogik Sozialpedagoginne uusbildet. 1971 isch au die Iirichtung – as Fachberich Sozialpedagogik – in d Fachhochschuel integriert wore.
D Grundstruktur vu de 1971 entstandene neie Fachhochschuel isch dur d Integration vum Hailpedagogische Seminar bim Ditsche Caritasverband vervollständigt wore. Des Seminar isch 1965 grindet wore un jetz as Fachberich Hailpedagogik in d Hochschuel iibunde wore. Dezu sin e Fachberich Religionspedagogik (1973), e Fachberich Pfleg (1992) un e Fachberich Management (2003) kumme.
Zum 1. Oktower 2010 isch d Hochschuel vu Katholische Fachhochschule Freiburg in Katholische Hochschule Freiburg umgnennt wore.
Zum 100-jährige Jubiläum vu ihre eltschte Vorgängeriirichtung het d KH Friburg am 11. November 2011 e Fachdagung mit em Thema "Die Katholische Hochschule Freiburg im Netzwerk von Kirche und ihrer Caritas" veraastaltet.
Lanvéoc
Lanvéoc (bretonisch Lanveog) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Lanvéoc lyt an dr Bucht vu Brest (Rade de Brest) am Atlantik uf ere Hechi zwische 0 m un 87 m iber Normalnull, vis-à-vis vu dr Stadt Brest. Quimper isch 42 km wyt ewäg.
Volker
D Volcae oder Volker sin ä keltischer Schtamm i dr Antike gsi. Sä hän ursprünglich zwüsche Rhy, Leine un Main im Herkynische Wald gsidelt und gege d Germane Widerstand gleistet, wo gege Süde drängt sin. Schliessli hend si iri Wonsitz ufgee und sich in Gallie und Chliiasie niderlo. D Germane hend noch de Volcae alle Kelte *Walhôz (Adjektiv: *walhiskaz „wälsch“) gsait. Dô devo chunt dr Begriff Wälsch.
Lanvéoc
Gschicht
Lanvéoc isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1363 as Poulmic (1382 Polmic, 1423 Lanveoc, 1423 Lanveoc, 1425 Lanveouc, 1636 Lan-Veok, 18. Jh. Lanvau).
Verwaltig
vu Lanvéoc isch. Lanvéoc ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Lanvéoc ghert zem Bretonisch.
Sunschtigs
Z Lanvéoc het d Marineschuel École navale (grindet 1827) ihre Sitz.
Volker
Galatie
Im 3te Jôhrhundert vor Chrischtus sin d Volcae vo de Germane zruggdrangt wôre un usgwandert. En Tail vode Tektosage isch in Oste uf de Balkan gwanderet und schliessli im Joor 278 v. Chr. i Chliiasie igfale, zäme mit andere keltische Stämm, nämli de Trokmer und de Tolistoagier. Iri Hoptstadt isch Ankyra (Ankara) gsii. D Kelte hend denn d Föderation vo de Galater bigründet.
Gallie
Die andere Volker sind um 250 uf Gallie gwanderet und hend sich zwüschet em Rotte und em Garonne niderloo. De östlichi Stamm het sich Volcae Arecomici gnennt und de Hoptort isch Nemausus (Nîmes) gsii. De westlich Stamm sind d Volcae Tectosages gsii und ire Vorort Tolosa (Toulouse). Iri Landnaam isch archäologisch guet erchennbar. Ane 219 v. Chr. isch de Hannibal mit sim Elifanteheer dur s Piet vode Volker zoge. 121 v. Chr. hend si sich mit de Römer verbündet, sind aber abgfale, wo d Kimbre und Teutone i Gallie igfale sind. Au spöter sind si mol Verbündeti vode Römer gsii und mol nöd.
In de nöchste Jôhrhunderte sin d Volcae romanisirt wôre un i dr galloromanische Chultur ufgange.
Wirtschaft
D gallische Volker hend voralem vom Acker- und Gartebau glebt und Chorn und Wii abaut. Zudem hend si e gwüssi Bidütig im Handel vo Metall gha.
Kloster Kappel
S Chloschter Chappel oder d Abtei Chappel isch än ehemaligi Abtei vo dä Zisterzienser, wo im Jahr 1185 vo dä Freiherrä vo Eschebach z Chappel am Albis gründät wordän isch. D Mönch, wo sich im Chloschtär nidärglaa händ, sind hauptsächlich vom Chloschter Alteryf im Kanton Friburg choo.
Bougschicht
D Chilä in ihrär hüttigä Form isch im Jahr 1300 nach Chrischti Geburt fertigbouä wordä. Dä Turm, wo hüt viäreggig ischt, ischt erscht im Jahr 1641 boue wordä, nachdem sin Vorgängär vom Blitz troffä und abäprännt isch. D Oscht-Wescht-Uusrichtig vo dä Chilä simbolisiärt d Widärkunft Chrischti. A Chrischtus erinnärät au dä chrüzförmig Grundriss. Di wertvollschtä Kunschtwerk vo däm früägootischä Bou sind sächs alti Fäischtär a dä nördlichä Siitäfassadä, s Chorgschtüäl und dä schtäinig Pontifexsitz.
Gschicht
Ab ihrär Gründig im Jahr 1185 ischt d Abtei äs habsburgischäs Protektorat gsii. Si hät sich nach und nach diä Güätär aagäignät, wo s hüttig Säuliamt, wiä mer em Bezirk Affoltärä au säit, bildät und um si umä isch s Dorf Chappel am Albis entschtandä. Im Jahr 1415 hät sich d Abtei a dä Landhohäit und äm Schutz vo Züri undärschtellt. Aafangs vom 16. Jahrhundärt isch dä schpötär Nachfolgär vom Huldrych Zwingli, dä Heinrich Bullinger, als Leerär uf Chappel am Albis gholt wordä. Er hät d Mönch vo dä Abtei vo dä Reformazion übärzüügt. Am 29. März 1525 hät mä zum erschtä Mal s Aabigmaal nach äm reformiärtä Ritus gfyrät. Bim Erschtä Chappelerchriäg im Jahr 1529 hät dä Bullinger dä Brüädärchriäg zwüschät de reformiärt und katholischä Eidgenossä chönnä värhindärä, indem är di noitralä Kantön als Värmittler biizogä hät. Bi derä Glägähäit isch äs wäret di höchä Herrä verhandläd händ zur berüämtä Chappelär Michsuppä cho. Im Zwäitä Chappelerchriäg isch dä Zwingli i dä Schlacht vo Chappel gfallä und vo dä Innärschwiizär aagäbli i 47 Täil värschtückläd wordä. Dä Adam Näf hät undär Iisatz vo sim Läbä s Hauptbannär vo dä Zürchär grettät und zum Dank dadäfür spötär im Jahr 1550 dä Sännhof als Läche bis zum Tod übärchoo.
Vo 1547 bis 1803 händ Zürchär Beamti i dä Wonig vom früänärä Abt residiärt und diä in äs Amt umpout. Diä Beamtä, wo uusschliässlich Zürchär gsii sind, händ d Iiwonär us dä Umgäbig irä Zänti müässä ablifärä. Glichziitig isch Chappel a dä Landvogtei Chnonau underschtellt gsii. Im Rahmä vom Almosägsetz vo 1525 hät s ehemalig Chloschtär di Armägnössigä vo dä Vogtei Chnonau und äm rächtä Züriseeufär äimal i dä Wuchä mit Brot värsorget. Zu dem Zwäck isch d Pfischtäräi im Huus am See pout wordä.
Am 5. Februar 1798 händ dä Gross Raat vo Züri und d Zünft än Erklärig akzeptiärt, wo glichi Rächt vo Stadt und Landschaft versprochä hät. Zwäi Tag schpötär händ d Puurä vo Chappel, Uerlike und Hauptike än Freihäitsbaum uufgstellt. Im April 1798 isch dänn dä Napoleon z Züri iimarschiärt. Im Jahr 1803 isch s Amt vo Chappel in ä Schaffnerei umgwandlät und dä 13 Chilägmäindä vom Chnonauer Amt gschänkt wordä. 1836 händ d Chilägmäindä i dä früänärigä Abtei än Aaschtalt iigrichtät. Na dä reformiärtä Chiläabstimmig vo 1979 isch i denä Rüüm vo der Evanglisch-refermiärte Landes-Chile vom Kanton Züri s evangelisch Begegnigszäntrum Haus der Stille iigrichtät wordä.
Europa-Park
Als Signet hät de Europa-Park de Schriftzuug „EUROPA PARK“ mit gäle Buechstabe uf blauem Grund. Zmitzt über de beide Wörter sind drü Stärne, wo mit ihrne Zacke Flügelbewegige aadüted. D Erkennigsfigur isch d Euromuus.
Attraktione
Dr Park bsitzt yber 120 Attraktione. Dervo sind 11 Achterbahne, 44 Bahne, 18 Themeberych, 5 Hotel, 11 Shows und dr Räscht bestoht us Läde mit Suwenir oder Süessikeite und Restaurant.
Themeberych
Dr Park het 16 Themeberych. 13 sind länderbezoge oder regionbezooge. Die sind:
Die andere drei Themeberych häi nut mit Länder z tue. Die sind:
Resort
S Europa-Park-Resort bestoht us 5 Hotels, 1 Tipidorf und 1 Campingplatz.
Hotel El Andaluz **** (1995)
S Hotel El Andaluz im spanische Themeberych isch 1995 ufdoo worde und isch mit em Hotel Castillo Alcazar verbunde (lueg unte). Dr Stil vom Hotel isch dää vo nere spanische Villa. Alles i allem hets im Gebäude 182 Zimmer und 10 Suite. S Hotel El Andaluz isch s erschte Erläbnishotel vom Park gsi und lyt diräkt am Parkplatz.
Hotel Castillo Alcazar **** (1999)
S Hotel Castillo Alcazar im spanische Themeberych isch 1999 ufdoo worde und ich mit em Hotel El Andaluz verbunde (lueg obe). Dr Stil vom Hotel isch dää vo mene mittelalterliche Schloss. Alles in allem hets im Gebäude 112 Zimmer und 8 Suite. S Hotel Castillo Alcazar het e grosse Spyssaal, wo im Stil vo nere spanische Kirche ygrichtet isch. Ganz obe hets e Cocktail-Bar.
Hotel Colosseo **** (2004)
S Hotel Colosseo im italienische Themeberych isch 2004 ufdoo worde und isch s gröschte Vier-Stärne-Hotel vo Dütschland. Dr Stil vom Hotel isch dää vo mene italienische Stadtplatz. Alles i allem hets im Gebäude 324 Zimmer und 22 Suite. Im Zentrum vom Hotel isch e italienische Platz mit e paar Springbrunne. Ei Viertel vom Gebäude isch noch em Kolosseum in Rom nochbildet worde. Dä Viertel dient als Kulisse für Events und Shows vom Hotel.
Hotel Santa Isabel **** (2007)
S Hotel Santa Isabel im portugiesische Themeberych isch 2007 ufdoo worde. Dr Stil vom Hotel isch dää vo mene portugisische Kloschter. S Hotel het dr Name vo dr portugisische Königin Santa Isabel. Alles i allem hets im Gebäude 290 Zimmer und 66 Suite.
Gästehaus Circus Rolando (2001–2015)
S Gaschthuus Circus Rolando im dütsche Themeberych isch 1996 ufgmacht worde und isch somit zweiti Übernachtigsmöglichkeit im Europa-Park gsi. S Gaschthuus isch nochem tipische sässische Bau nochbildet worde. Alles i allem hets im Gebäude 23 Zimmer gää, aber keini Suite. Defür isch s Gaschthuus diräkt am Hauptygang gsi. Wäg em Neuhiit Voletarium 2017 hen si s Gaschthuus Circus Rolando 2015 zuegmacht.
Schloss Kasteln
S Schloss Kaschtle isch es Schloss uf em Gmeindsbann vo Oberflachs im Schwiizer Kanton Aargau. Es ligt uf eme Felsvorsprung am Weschtrand vom Dorf.
Entschtande isch d Burg öppe um 1200 und ligt numme e chli ewäg vo de Burg Schänkebärg. S erschti mol in ere Urkund taucht si im Johr 1238 uf, wo d Schenke vo Kaschtle als Schlossherre gnennt sind. D Kaschteler sind Vasalle vo de Kyburger gsi. Wo d Kyburger im 1264 usgschtorbe sind, hei d Habsburger d Landesherrschaft gerbt und im 1311 sind Kaschtler usgschtorbe. D Herre vo Müline hei Kaschtle und d Nachbarburg Rucheschtei kauft und hei es chlises Herrschaftsgebiet etablirt. Im 1631 het de Johann Ludwig von Erlach beidi Burge kauft und het d Burg Kaschtle ab 1642 in es Schloss laa umbaue. D Schtei vo de Burg Rucheschtei sind dodefür bruucht worde. De Umbau isch sehr tüür gsi und isch erscht 1650 fertig gsi. D Erlacher hei Kaschtle und d Herrschaft, wo dazughört het, öppe hundert Johr schpäter an d Schtadt Bärn verchauft. Uf dem Wäg isch di chlinschti Landvogtei vo der Bärner entschtande, zu dere hei näbe Oberflachs di Dörfer Gaueschtei, Schinznach und Villnachere ghört. Im 1803 isch s Schloss Kaschtle in de Bsitz vom Kanton Aargau cho, wo s Schloss im 1836 an Privati verchauft het. Im 1855 hei d Gebrüder Schmutziger vo Aarau s Schloss chauft und e «Rettigsaastalt für verwaisti und verwahrlosti Zögling» für Reformiirti gründt. Einer vo de Zögling het am 24. Ougschte 1907 s Schloss aazündt. D Aaschtalt het wägem Widerufbau erscht im 1909 wider chönne eröffnet werde. Hüt isch im Schloss Kaschtle es Schulheim für «normal begabti, verhaltensuffälligi Schüeler».
NaturEnergie-Förderpreis
Dr NaturEnergy-Ferderbrys (offiziäll NaturEnergie-Förderpreis, vorhär EnBW-Förderpreis, dodervor Badenwerk-Förderpreis) wird syter anne 1996 zue Ehre vum Moler Hans Thoma, wu z Bernau im Schwarzwald uf d Wält chuu isch, all zwai Johr an Chinschtler*ne vergee, wu d Person oder s Wärch vun ene mit em alemannische Sprochruum verbunde sin un wu di bishärige chinschtlerische Laischtige ne kontinuierligi Wyterentwicklig vu ihrem Wärch erwarte leen. Uusgelobt wird där Ferderbrys syter anne 2010 vu dr Energiedienst-Gruppe, e Dochtergsellschaft vum vorhärige Uuslober EnBW. NaturEnergie isch bis 2016 e Dochterunternäme vu dr Energiedienst-Gruppe un wird bis hite as Marke bruucht.
Analog zum Hans-Thomas-Brys, wu in uugrade Johr vergee wird, wird am Hans-Thoma-Dag, em zwaite Augschtewuchenänd vun eme grade Johr zue dr Verleiig vum NaturEnergy-Ferderbrys e Uusstellig mit Wärch vum/vu dr Brysdreger*i im Hans-Thoma-Museum Bernau ufgmacht.
Sarah Höfflin
D Sarah Höfflin (* 8. Jänner 1991 z Gämf) isch e Freestyle-Schyfahrerin us dr Schwiiz.
D Höfflin isch d Dochter vomene Schwiizer und von ere Australierin. Si läbt mit dr Muetter z Ängland. Si het gärn Yshockey gspiilt und Neurowüsseschafte an dr Uni vo Cardiff studiert.
Es Joor lang het si i dr Schwiiz und z Savoye ganz intensyv chönne Schyfahre, und sid 2014 isch si an Wettkämpf vo dr AFP World Tour ggange. D Organisatoore vom Schiizer Schyverband hend se ane 2015 is Nazionaalteam vo de Freestyle-Schyfahrerinne uufgnoo. Iry Disziplyne sind Slopestyle und Big Air.
In dr Wintersaison 2016/2017 isch si zwäimol uf dr dritt Platz bi Wettkämpf in dr Disziplyn Slopestyle choo. S Wältcuprönne im Slopestyle vom 28. Jänner 2017 uf dr Seiser Alm i de Dolomite het si gwunne. Bi andere Rönne z Kanada und a dr Freestyle-Wätmäischterschaft z Spanie isch si au wider uf die vordere Plätz choo. Und si isch Schwiizer Mäischteri 2017 im Slopestyle und im Big Air.
Im Jänner 2018 isch d Sarah Höfflin bi de ”Winter-X-Games 2018“ z Aspen in de USA im Big Air-Wettkampf so guet gsi, ass si au do dr erscht Platz gholt het.
Und a de Olympische Winterschpiili im Februar 2018 z Südkorea het si im Slopestyle-Wettkampf d Guldmedalie gwunne und isch Olympiasygerin worde. D Friburgerin Mathilde Gremaud vo Bulle het dezue ane grad no d Silbermedalie gwunne.
Fatiha
D Fatiha (arabisch: الفاتحة, al-Fātiḥa „d Eröffnig“) isch die erst Sure im Koran und isch s wichtigste Gibet vo de Muslim und wird am Afang vo jeder rak'ah (Gebätsrundi) gsait und au wenn mä es Grab bsuecht. Wie alli heilige muslimische Teggscht wird si nume uf Arabisch rezitiert. Si het siibe Värs und in dene wird d Allmacht vo Gott und si Barmhärzikeit bezüügt und um d Füehrig vo Gott bittet. Si isch in dr Funktion as Glaubensbekenntnis em jüdische Schma Israel odr em chrischdlige Vaterunser ähnlig.
Trin
Trin isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
Trin lyt in dr Regioon Imboda. S Dorf stoot under em Bärgmassyv mit em Ringelspitz echly oben am Rhy. Zu dr Gmeind ghöre die drü Dörfer Trin, Digg und Mulin. Am Bärg obe sind d Wyler Maliens und Bargis. D Baanstazioon vo Trin vo dr Räätische Baan lyt ganz im Tobel i dr Ruinaulta-Schlucht unde. Bi Trin lyt dr Crestasee. Über d Trinserfurgge öschtlech vom Trinserhorn chunt mer is Sardonagebiet im obere Kalfysetaal.
Gschicht
S Dorf isch mit em Name Turunnio im 12. Joorhundert s erschte Mol erwäänt.
Uf em Gmaindgebiet stönd die beide Burgruyyne Crap Sogn Parcazi und Canaschal.
Mongolen
Mit em Begriff Mongole (altmongolisch: Mongɣul; /Mongol) bezäichnet mä verschiideni ethnischi Grubbierige. Im ängere Sinn si d Mongole Völkergrubbe, wo vo de zentralasiatische mongolische Stämm im 13. Joorhundert abstamme. Im witere Sinn chönne au Völker wie d Dongxiang und anderi drzuezelt wärde.
Vo wo dr Naame chunnt
Dr Naame „Mongɣol“ isch zerst für meereri chliineri Volkstämm uf em Gebiet vo dr hütige Mongolei – im Gebiet vom Onon – brucht worde; under em Dschingis Khan im 13. Joorhundert isch s d Bezäichnig für alli monglolische Volksstämm under em Groosskhan worde.
Hütigi mongolischi Ethnie
Die mäiste Lüt vo mongolischer Abstammig läbe hüte in dr Volksrepublik China (Inneri Mongolei) – was au e Hufe Lüt wo in dr Mongolei laabe, nid wüsse. Denn chömme d Mongolei, Russland und non e baar anderi zentralasiatischi Staate.
Mä cha die verschiidene mongolische Grubbe dr Sprooch nooch z. B. grob in West- und Ostmongole iidäile. Zu de Westmongole ghööre z. B. d Kalmücke (v. a. z Russland) und d Oirate (Ööld, Torghut, Khoshut, Bayaad usw., v. a. im Weste vo dr Mongolei und in dr VR China), zu de Ostmongole z. B. d Burjate (v. a. z Russland), Chalcha (v. a. in dr Mongolei) und d Tümed, Chahar, Ordos usw. (v. a. in dr Innere Mongolei).
Mongolei
D Bevölkerig vo dr Mongolei bestoot zu 85 % us Mongole, das si öbbe 2,4 Millione Lüt (Stand 2007).
China
Bim Zensus im Joor 2010 het mä z China 5'981'840 Mongole zelt. Im Joor 2000 si si eso uf die Autonome Gebiet und Browinze verdäilt gsi:
Uf dr Kräiseeben si s:
Usserdäm git s no anderi Völker, wo mongolischi Sprooche schwätze, und zwar d Daur, Tu, Dongxiang, Bonan und e Däil vo de Yugur. Si ghööre offiziell aber nit zur Nazionalidäät vo de Mongole, sondern si as äigeständigi Nazionalidääte anerkennt.
Meditation
Meditation (latiin: meditatio „Noodenke“, au „sich zu de Mitti zentriere“) isch e Methode um sich z Beruige und z Sammle. Si werd i villne Kulture und Religione praktiziert um sich spirituell z entwickle. Im Buddhismus ghört si zu de zentrale religiöse Praxis, isch aber au im Hinduismus zimli wichtig. E Meditation cha natürli au usserhalb vonere religiöse Iistelig erfolge.
Im Mittelalter het mer i de christliche Chlöster unterschide zwüschet de Meditation (meditatio : gegeständlichi Bitrachtig) und de Kontemplation (contemplatio : gegestandsfraiji Bitrachtig). Meditation spilt au hüt no i de Exerzitie vom Ignatius vo Loyola, em Begründer vom Jesuiten-Orde, e wichtigi Role.
Sitzmeditation
Zum meditiere werd empfole, as mer sich e ruigs Plätzli suecht, wo nöd z chalt und nöd z haiss isch und möglichst frai vo Insekte. De Platz mues suber sii und au ordentli iigrichtet, am beste schlicht und aifach. Au de Mensch wo meditiere will, sött sich vorene wäsche, demit er körperlich rain isch. Denn setzt er sich inere agneme Stelig uf de Bode, wobi natürli au e Chüssi brucht werde cha. För Afänger isch de Schniidersitz guet gaignet, fortgschrittni und beweglichi Lüt sitzed au im Halblotus oder im Lotussitz ane, wobi si druf achtet, as d Chnüü de Bode berüeret. Wichtig isch, as mer kan Buggel macht sondern uf e gradi Wirbelsüüli achtet. Mensche mit Ruggeproblem chönet au ufenen aifache Stuel oder e Taburettli sitze. Wichtig isch, as si barfuess sind und mit de Füess en guete Bodekontakt machet. Da isch e Zaiche dodeför, as mer nöd Weltflucht betribe möcht oder in Himel ue schwebe will, sondern de Gwünn vonere guete Meditation i üsi Welt useträge. D Chlaidig wäred de Meditation söll möglichst liecht und agneem sii; engi Chlaidig gelt as ugaignet, do si d Energie hemme cha. Us dem Grund werd au empfole Schmuck us Metall abzlege. Vo Vortail isches, wemmer kan volle Buuch het und vor de Medidation e Glas Wasser oder e Tasse Tee trinke tuet. D Zit isch nöd so wichtig, die maiste Lüt bevorzuget d Zit vom Suneufgang und Suneuntergang. Natürli muemer sini Mitbewohner bitte, as si aim nöd störet und Handy ghöret scho gär nöd in en Ruum, wo meditiert werd. Meditiere chamer elai oder au i Gruppe.
Nochdem mer sich anegsetzt het und sich körperlich entspannt het, schlüsst wer möcht d Auge und tuet bete oder sprecht sis Mantra. Da isch en Satz wie "Gott isch Schutz!" oder "Om, namo Bhagavate!" oder "De Buddha isch de Weg!", je noch religiöse Aschauig wo mer het. Jede Mensch cha sis aigne Mantra wääle oder es werd aim vo sim Lehrer ggee. Lüt wo nöd religiös sind, sötet es Mantra ussueche, wo Fride und Mitlaid för d Mitmensche forderet, wie zum Bispil: "Fride allne Wese!" Mantra wo egoistisch uf di aigni Person grichtet sind, hend am afang au e positivi Würkig, chönet aber spöter zumene schwere Hindernis werde. S Zil vode Meditation isch nöd sis aigne Ich z stärche oder e rabiats Selbstbiwusstsii azträniere, wie s hüt gern gmacht werd, sondern sini aigni Mitti z finde um innere Fride und inneri Rue z entwickle, zum Wool vo allne Mensche und Wese uf dere Welt. Nochem Gibet beruigt mer zerscht sini Emotione, wie Ärger, Hass oder au öberschwenglichi Froid und denn fangt mer a sini Gedanke z beruige. Da isch schwirigste för westlichi Lüt, do mer ständig an alem umhirne tüend. Die aifachst Methode isch, me kozentriert sich uf s Schnuufe. Me schnuuft langsam ii und denn langsam uus und achtet ständig uf de Schnuuf. Spürt mer en Schmerz, zum Bispil im Rugge oder i de Chnüü, wa bi Aafänger normal isch, konzentriert mer sich uf de Schmerz, ohne de z verurtaile oder dröber z flueche. Wer sini Gedanke öberhopt nöd beruige cha, cha die ganzi Zit au bete oder ane agnems Grüüsch denke, wie s Ruusche vom Meer. Vill Lüt bruchet denn au sognennti Meditationsmusig zum meditiere.
Isch me mit de Meditation fertig, tuet me nomol bete und wer beweglich isch, cha mit sinere Stirn churz de Bode berüere. För Aafänger werd empfole, nöd mee as zwanzg Minute im Tag z meditiere. Güebti Lüt meditiered täglich ai Stund oder no mee.
Nochere guete Meditation füelt mer sich ruig und uusgliche und spürt en Fride. Meditation cha aber au negativi Folge ha. Wer feststellt, as er sich noch de Meditation nöd besser füelt, söt e Pause mache. Nöd selte chunts vor, as Lüt, wo oni Lehrer meditiered, afönd öbermässig lang meditiere, wenns merket, as d Meditation ene guet tuet und wunderet sich denn, wenn s plötzli zu unagneeme Erschinige chunnt, wie Schwindel, allgemains Uuwoolsii oder Gfüelsusbrüch. Dem sait mer uf Englisch "overmeditation" (Öbermeditation). Vor de Iinaam vo Droge weler Art au immer, cha nu abgroote werde. Am Aafang söll da zwor au zu positive Würkige füere, aber schnell verfangt mer sich denn imene Strudel, wo am nüme loslot. Zudem isch e Betoibig bestimmt kai Erwitterig vom Biwusstsii, wie gwüssi Lüt gern bhoptet. De Buddhismus leent den au klar de Gebruch vo jegliche betoibende Mittel ab, au Alkohol.
Anderi Forme
Witeri Forme sind "Gehmeditation": Me wäält sich zum Bispill zwee Bömm us, wo velicht föfzg Schritt usenand sind und lauft denn immer hin und her und hin und her. Lüt wo aifach nöd rüebig do sitze chönt, chönet au Hatha Yoga, Tai Chi oder Tanzmeditation mache. Im Buddhismus verbraitet isch no d "Betrachtig". Me luegt aifach möglichst lang en Gegestand a, zum Bispil en Stuel, oder e Cherze oder sis Esse und beobachtet, wa för Gedanke und Gfüel da i aim uslöst, oni as mer e Urtail bildet. Inneri Bitrachtig richtet d Achtsamkait uf en Gedanke oder e Vorstellig und werd am beste wäred de Sitzmeditation praktiziert.
St. Antoni FR
Santooni (Betoonig ufum oo; hoochdytsch St. Antoni, wäutsch Saint-Antoine, Patois ) isch a Gmiin im Seisebezirk im Kanton Frybùrg i de Schwytz. Si het bys zùm Jaar 1860 offyziell Schrickschrot ghiisse, nam Naame vo de Houptsidlig, wo o d Pfarrchûucha stiit.
Geografyy
D Gmiin St. Antoni isch a Ströysidlig mit vûle Wyyler ù Hööfe. De Sidligsmittùpùnkt ùf ca. 715 m ù.M. bûudet d Pfarrchûucha, wo ùf annera Aahööyi glääge isch. De hööyschta Pùnkt isch de Chutz mit 884 m ù.M., de tûûfschta Pùnkt de Ledeubach ùnderhaub vo Tutzishuus a de Mûndig vom Muurebach ùf 615 m ù.M.
Ds Gmiinsgebiet ùmfasst 16.73 km², somit isch Santooni di flächemäässig viertgrööschti Gmiin vom Seisebezirk. Ds Doorf Santooni säuber stiit am Rand vom verzwiigte Gebiet.
D Gmiin grenzt entlang vo de Seisa, vom Sodbach bys Schwenny ùf 4 km a de Kanton Bärn. Das gäge Süüde aastygenda Gebiet giit vo de kollyyni bys zù de vooraupyyni Zoona. Entschprächend vûufäutig isch d Vegetazyoon.
Nùme as haubjùschts Wappe
Beschryybig: Tûut vo Goud mittùm wachsende schwarze Antoniterchrüz, bheicht mit zwûû schwarze Glöggleni ù vo Blau mit drüü sûuberne Ringe
Ds Gmiinswappe isch im 1925 ùs Foug vomena Irrtùm yygfüert choo. No na zwenzg Jaar isch mù de Miinig gsyy, de Frybùrger Schultheiss Jean Gambach hiigi ds Antonius-Chäppeli ùf ùm Schrick ggrûndet, drùm het ds Gambacher Famyliewappe de Platz i de ùnderi Häufti vom Wappe bechoo. De Schultheiss Gambach isch taatsächlech Iigetûmer vomena Antonius-Chäppeli – allerdings i de Houptstadt Frybùrg, dette wo hûtt d Unyversytäät stiit. Mittùm Chäppeli z Santooni ùs ùm 16. Jaarhùndert het di Gambach'schi Stûftig a ki Bezyig. Di drüü sûubrige Ringe vo de Gambach sy im Wappe trotzdäm erhaute plûbe. De Staab mit de zwûû Glöggleni vom Heilige Antonius triit d Gmiin aber zù Rächt. De Antonius isch ùs Patron vo de Huustier vereert choo. Wûu sys Tier bsùnders ds Schwyy gsyy isch, het d Aarmefûûrsoorg wärend ùm Mittùauter Schwyy la haute. Si hii fryy chöne ùmmalùùfe ù hii Glöggleni traage ùs Erkenigsziiche. Vor ùm Fescht vo iirùm Patron sy si gmetzget choo ù ds Fliisch isch a di Aarme vertûut choo.
Gschûcht
Am Platz vom hûttige Dorfchäärn het es bys 1447 ki Sidlig ggää. Si isch ersch ùm ds Antonius-Chäppeli ùm entschtane, wo nam Syyg vo de Frybùrger ùber d Bärner im Jaar 1448 puut choo isch. Ab de Mitti vom 16. Jh. het sich de Naame vom Chäppeli ùf de Ort säuber ùbertraage. Di hûttegi Gmiin het iinisch zù de Pfarryy Tafers kört ù demit zù de Auti Landschaft. De Platz ùf däm wo d Chûucha puut isch hiisst Schrick, was so vûu wy steil bedütet. Mit de Uftiilig vo de aute Pfarrgmiine isch Santooni 1831/32 zùnnera säubschtändegi polytteschi Gmiin choo.
Bevöukerigsentwicklig
Mit de Revysyoon vo de Buuoornig im Jaar 1994 het o d Yywoonerzaau zuegnoo. Buutäätigkiit isch vor alùm z Lampertshaute, z Bùrgbüu, z Nidermùnte ù z Nidermuure feschtzschtöle gsyy. Im 1990 het di Iidgnösseschi Vouchszölig no 1'762 Yywooner feschtgschtöut. Im Endi 2001 hii i de Gmiin scho 1950 Persoone gwoont.
Quela: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateel isch 2010 bi 3,6 % gläge.
Religion
75,5 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 17,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1924 Yywoner 95,8 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 1,6 % Franzöösisch ù 2,6 % anderi Spraache.
De seislertüütsch Tialäkt va Santòòni ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Wûrtschaft
D Gmiin isch tradyzyonell landwûrtschaftlech präägt. Ùber 90 Betriibe bewûrtschafte im Houpt- oder Näbe-erwäärb 1'372 ha Lann, wobyy d Mûuchwûrtschaft de Hööyelaag ù de Vegetazyoon aapasst di wichtegschti Rola spûut. So git es (wäge te groosse Wääge) z Nidermuure, z Obermùnte, z Schwenny ù z Santooni säuber o no vier Cheeseryye, wo tääglech 16 Tone Mûuch veraarbiitet chäme.
I nüüschter Zytt hii sich Gwärbs-, Ynduschtryy- ù Dienschtleischtigsbetriibe aagsidlet. Trotz wäge däri Zuenaam a Aarbiitsplätz blybt Santooni a tüppeschi Wägpendlergmiin.
Vercheersverbindige
Santooni ligt zwûsche Tafers ù Hitteried a de Houptschtraass vo Frybùrg ùf Schwarzebùrg (Gmiin Waalere) im Kanton Bärn.
Gebet
S Gibet dient emene Mensch dezue, sich an Gott oder ane Gotthait zwende und isch e wichtige Bestandtail vo allne theistische Religione. Es cha sich debi um Loob und Priis, Dank oder e Bitt, um en Hilferuef oder au um e Chlaag handle. E Gibet cha dihai im gschlossne Chämmerli betet werde oder gmainsam i de Öffetlichkait, es cha nume denkt, gflüsteret, gsproche oder gsunge werde. Es cha spontan erfunde werde oder e traditionel öberliferets Gibet sii.
Die wichtigste Gibet im Christetum sind s Vaterunser und bi de Katholike s Ave Maria, im Islam isch es die erst Sure, d al-Fatiha. Dr Muslim muess fümfmol am Dag si Arbet underbräche für zum bäte. D Gebät wärde immer uf Arabisch gsait. D Jude bäte dreimol am Dag, sowohl d Manne wie d Fraue: am Morge s Schaharit, am Nomiddag d Mincha und z Obe dr Maariv. D Manne hai immer ä Huet oder ä Chappe a, und binde sich bim Schaharit Gebätsrieme, Tefillin, um d Ärm und wickle sich in ä Gebätsschal, a Talit, ii. S Gebät Schma Israel, wo d Essänz vom Judedum zum Inhalt het, wird am Morge und z Obe, aber au zu vile andere Ziite und us verschiidnige Gründ, wie vor emä Märtyrium, as Glaubensbekenntnis gsait: "Los zue Israel! Dr Herr isch di einzig Gott. Und du söllsch Gott us ganzem Härz lieb ha, mit dr ganze Seel und alle diine Chreft, und di Nöggscht wie di sälber." Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.
Im Hinduismus und Buddhismus werd mee Wert uf Mantra glait, wone änlichi Funktion hend.
Hermann Schäufele
De Hermann Josef Schäufele (* 14. November 1906 z Stebbach; † 26. Juni 1977 z Langenegg, Vorarlberg) isch vu 1958 bis 1977 Erzbischof vu Friburg gsii.
Lewe
De Hermann Schäufele isch anne 1906 z Gemmingen-Stebbach in ere Iisebahnerfamilie uf d Welt kumme. D Familie isch vilmol umzoge, de Schäufele isch zerscht z Bellige un z Saschbach uf d Schuel gange, voreb er anne 1920 uf s Friburger Berthold-Gymnasium gwechslet isch. Noch em Abitur isch er 1925 in s Collegium Borromaeum iidrette un het e aagfange katholischi Theologi studiere. No eim Semschter isch er an di Päpschtlig Universität Gregoriana uf Rom gechickt wore, wun er in niin Johr sin Studium abgschlosse het. Am 25. Oktober 1931 het er d Prieschterweih bikumme un isch in Philosophi un Theologi promoviert wore. No Statione z Elzach un z Manne isch er zum Studenteseelsorger z Friburg beruefe wore. Do isch er, wie vil Jugendseelsorger, e baar Mol in s Visier vu de Gestapo grote.
Ab 1946 isch de Schäufele Direktor vum Collegium Borromaeum, 1950 Konviktsdirektor, 1954 Offizial un deno Domkapitular gsii. Am 11. April 1955 het en de Papscht Pius XII. zum Titularbischof vu Leptis Magna un zum Weihbischof z Friburg ernennt. D Bischofsweih het em de Erzbischof Eugen Seiterich am 11. Mai 1955 gsepndet. Mitkonsekratore sin de Bischof Isidor Markus Emanuel vu Speyer un de Mainzer Weihbischof Josef Maria Reuss gsii.
Noch em frieje Dod vum Erzbischof Seiterich 1958 het s Domkapitel de Hermann Schäufele zue dem sinem Noofolger gwehlt. De Papscht Pius XII. het en deno Erzbischof un Metropolit vu de Owerrhinische Kilcheprovinz ernennt. Am 16. September 1958 isch er dur de Bamberger Erzbischof Josef Schneider in sin Amt iigfiert wore.
Sii Episkopat isch in d Zitt vum Widerufbau un vum Wirtschaftswunder ghejt. Glichzittig nämme di gsellschaftlige Veränderige zue. Vu 1962 bis 1965 isch er bim Zweite Vatikanischen Konzil debii gsii un het as Mitglid in de Kommission fir d Bischef un d Verwaltig vu de Diözese uumittelbar Iifluss uf d Formulierig vu wichtige Uussage vum Konzil gnumme. Au di nookonziliar Ernejerig vu de Kilche in sinem Bischtum isch in siini Amtszitt ghejt. De Ufbau vu demokratische Strukture het awer nit sinem Ideal vu de Kleriker- un Bischofskilche entsproche.
Wien
Wien (bairisch: Wean vorarlbergisch: Wian) isch d Houptstadt vu Österriich und glichzitig o s flächemäßig chlinnscht und iwohnermäßig gröscht vo de nüün Bundesländer.
Wien hät ca. 1.9 Millione Iwohner und a Fläche vu 414 km² und isch dodemit die iwohnerrichsti und dichtisch besideltschti Stadt vo Östriich. Im Groossruum vo Wien läbed ca. 2.8 Millione Mänsche, was en Drittel vo de Gsamtbevölkerig vo Östriich isch.
Geografii
Wien isch e Grossstadt. Vo de gsamte Flächi vo 414,65 km² sind öppe 25 % überbaut, knapp 30 % sind Garteflächene und uf de rästliche 45 % häts Wälder (17 %), Räbberg (2 %), Landwirtschaft (16 %) und sustigi Sache.