cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monarchie
Zuesätzlig wird zwüsche Erbmonarchii, wo dr Herrscher dur d Erbfolg bestimmt wird, und Wahlmonarchii, wo dr Monarch in ere Wahl meistens für s Läbe gwehlt wird. In Erbmonarchie wird dr Herrschafts-Aaspruch vom Staatsoberhaupt im Allgemeine uf e göttligi Bestimmig zrugggfüehrt. Au e Verehrig als eigeständigi Gottheit oder Person mit göttlichem Ursprung isch möglig (sehr verbreitet in antike Riich, z. B. im alten Ägypte oder im Römische Riich, aber au in neuerer Zit, z. B. im Kaiserriich China oder bis noch em Zweite Wältchrieg z Japan).
D Staatstheorii beziehigswiis -ideologii, wo d Monarchii rächtfertigt, isch dr Monarchismus oder au Royalismus. En Aahänger vo dr Monarchii wird als Monarchist oder Royalist bezeichnet, e Gegner as Republikaner, Monarchomach, oder au Antimonarchist.
Hütt stoht nümme der Underschid Republik („demokratisch“) gäge Monarchii („undemokratisch“) im Zäntrum vo dr Underscheidig, sondern Demokratii gäge autoritäre Staat / Diktatur. E Monarchii chan also demokratisch (Ängland) oder autoritär (Saudiarabie) sii, gnau wie au e Republik demokratisch (Dütschland) oder autoritär (Wiissrussland) cha sii.
Hausschwein
D Sau isch die domestizierti Form vo dr Wildsau und bildet mit ere en äinzigi Art. Si ghöört zur Familie vo de Ächte Söi us dr Ordnig vo de Baarhuefer. Es git Gebiet uf dr Wält, wo verwildereti Söi frei in dr Natur lääbe. Söi si Allesfrässer und frässe dierischi und pflanzligi Naarig.
Damphreux
Damphreux isch e politeschi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Pruntrut.
Hausschwein
D Sau isch äins vo de Husdier, wo am früeste in dr menschlige Zivilisationsgschicht domestiziert worde isch und es wird sit vermuetlig 9000 Joor as Fläischbrodzänt gnützt. In Öiropa und Ostasie isch Söifläisch d Fläischsorte, wo am hüfigste gässe wird. Hüte wärde Söi vor allem in gröössere Alaage ghalte.
Damphreux
Geographii
Damphreux ligt im Elsgau, wo uf französisch Ajoie heisst.
Hausschwein
D Söi ghööre zu de intelligäntiste Dierarte, wärde aber vo vile Massezuchtbetriib nit artgrächt ghalte.
Wenkerbogen von Hügelsheim
Dr Wenkerboge vu Heilze isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Hausschwein
Religion
Im Juudedum und im Islam gältet Söifläisch as unräin und mä dafs nit ässe. Au die ethiopisch-orthodoxi Chille kennt e Verbot vo Söifläisch und im Hinduismus asse s nume die undere Kaste.
Communauté d’agglomération du Val de Fensch
Gschicht
Am 19. Juni 1998 hän sich d Gmaine Fameck, Florange, Hayange, Knutange, Neufchef, Ranguevaux, Serémange-Erzange un Uckange zuen ere Communauté de communes zämmegschlosse. Am 31. Dezämber het sich d Gmai Algringen aagschlosse, am 31. Dezämber 1999 Nilvange. zum 1. Jänner 2000 isch dää Kommunalverband in e Communauté d'agglomération umgwandlet wore.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Mundartrock
Dr Mundartrock isch e Musigrichtig.
Es isch Rockmusig, wo d Tegscht vo de Lieder in ere tüütsche Mundart gschribe sind. Dr Name für die Aart vo Musig chunt bsunders im alemannische Sproochruum vor, wil doo vil Bänds statt em dominierenden Änglisch ebe iri eigene Tieläkt pruuche bim Singe.
Deil Künschtler vo dere Musigrichtig schaffen als Singer-Songwriter.
Im Jänner 2018 het bim Weppewäärb vom Schwiizer Radio SRF 3 um de bescht Schwiizer Rocksong s Mundartlied Prada vo dr Oschtschwiizer Bänd Knöppel gwunne.
zu was dr Mundartrock ghört
Me cha dr Mundartrock als en Undergrubbe vo dr Mundartmusig aluege.
Es git au no öppe dr Name Alperock, wil vil vo dene Musiker i dr Nöchi vo den Alpe läbe und Musig mache, psunders i dr Tüütschschwiiz.
D Mundartgselschaft het Musigträffe Alemannerock organisiert. So Musig macht d Rockbänd Luddi vo Birchèdorf im Schwarzwald, wo im Joor 2002 gründet worden isch und anne 2014 dr Chlykunschtpryys vo Bade-Württebärg übercho het.
Und no en andere Begriff, wo dr Mundartrock au drzue basst, isch dä vo dr nöije Volchsmusig.
wie-n er entstanden isch und was drzue ghört
Me seit, die Musig sig us der Bewegig vo de Bärner Liedermacher, me het ne d Bärner Troubadours gseit, und em Styl vom Mani Matter use choo. I dere Zyt isch au dr Zürcher Toni Vescoli en Sänger vo nöie Mundartlieder gsi.
Denn isch dr Polo Hofer mit Rumpelstilz ufträtte und het bsunders d Tegscht gsunge vom Hanery Amman, wo ane 2018 gstorben isch. Anderi Gruppe sind d Minstrels (1967–1974) und Span (ggründet 1972) mit em Roland Zoss. Wyteri Gruppe vo Bärn sind sid de 1990er Joor: Züri West, Patent Ochsner (mit em Frontmaa Büne Huber) und Stiller Has. Um d Wändi vom Joortuusig het dr Gölä vil Erfolg gha. Musig bsunders für Chinder het Schtärneföifi (1995), wo us dr Band Baby Jail usecho isch. D Bärner Bänd Fusion Square Garden het dr Mundart-Reggae ufproocht.
Schwiizerdütschi Musig vo deren Aart chunt au vo Plüsch, vom Blusbueb, vo dr Sina, vo Mash, em Florian Ast und em Adrian Stern, vo Piggnigg, Aeywaeg (2003), cüül (2006) und Lockstoff. Au d Sandee isch e Schwiizer Mundartsängerin. Grad i verschidene Sprooche, uf Bärndütsch, Änglisch und Französisch, git dr Stephan Eicher grossi Konzärt.
I dr Schwiiz het au dr Rap mit Mundarttegscht scho e schöni Tradizioon. Zerscht händ zwar au d Schwiizer Räpper uf Änglisch gsunge, aber vil vonne denn immer mee im Tieläkt. Me chan a P-27, dr Gimma und d Black Tiger dänke. Klangtastisch isch e Pop-Chorshow i dr Mundart.
Nöji Mundartmusig vo dr Schwiiz bringe drzue ane au dr Bligg vo Züri-Schwamedinge, d Big Zis und d Steff la Cheffe un dr Greis. D Sektion Kuchikäschtli sind e Mundart-HipHop-Bänd us em Bünderland.
Im Merze 2014 het d Sändig Schnabelweid vom Schwiizer Radio i dr Sändig «Züritüütsche Geschichten und Gedichte» zeigt, wies mit dr Rockmusig z Züri stoot. Es schynt, ass der Schwiizer Mundartrock sid öppe 2015 weniger wärdi. Bsunders no dr Bärner Musiker Schöre Müller mit Span pflägi dä tradizionell Styl – wemme em Pricht vo dr Bärner Zytig vo 2018 wott troue: Was vom Mundartrock übrig bleibt..
Z Öschtryych gits all Joor s Rock im Dorf Festival, wo au chly Mundartmusig im Programm het.
Lorry-lès-Metz
Lorry-lès-Metz (ditsch 1915–18 Lorringen un 1940–44 Loringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lorry-lès-Metz ìsch. Lorry-lès-Metz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Lorry-lès-Metz ghert zem Lorrain.
Theosophie
S Wort Theosofii (vo griechisch θεοσοφία, theosophía „göttligi Wiishäit“) isch e Sammelbezäichnig für müstisch-religiöösi und spekulatiiv-natuurfilosoofischi Dänkaasätz, wo d Wält pantheistisch as d Entwigglig vo Gott uffasst, alles Wüsse diräkt uf Gott bezieht und in deere Verbindig Gott oder s Göttlige uf eme intuitive Wääg unmiddelbar will erfaare. Theosoofischi Züüg cha mä under anderem in de müüstische Leere vom Jakob Böhme, Friedrich Christoph Oetinger, Paracelsus, Emanuel Swedenborg und Louis Claude de Saint-Martin, dr jüüdische Kabbala und dr russische Religioonsfilosofii finde.
Vo däm sött mä d Ghäimleer vo dr Okkultistin Helena Petrovna Blavatsky (1831–1891) underschäide, wo sich uf Inhalt vo dr indische Religiosidäät und Spiritualidäät bezieht und bhauptet, si chönn e gmäinsaame woore Kärn in alle Religioone uufzäige.
Hans Gerny
Dr Hans Gerny (* 26. Juni 1937 z Oute; † 19. Jänner 2021 z Bärn) isch vu 1986 bis 2001 chrischtkadolische Bischof vu dr Schwyz gsii.
Lääbe
Dr Hans Gerny isch noch em Theologiestudium an dr Chrischtkadolisch-theologische Fakultet vu dr Universitet Bärn Vikar z Möhlin an dr St.-Leodegar-Chilche un derno Bfaarer z Wegenstetten-Hellikon-Zuzgen (1962–1971), z Baden-Brugg (1962–1965) un z Basel an dr Predigerchilche (1971–1986) gsii. Am 9. Juni 1986 isch er z Biel zum Bischof gwehlt wore un het am 26. Oktober 1986 in dr Stadtchilche St. Martin z Oute dur dr Erzbischof vu Utrecht Antonius Jan Glazemaker d Bischofswei empfange. Anne 2001 het er en Ehredokter vu dr Chrischtli-Theologische Akademy vu Warschau iberchuu. Dr Gerny isch bis zue sym Dod Mitglid im Zäntraluusschuss vum Ekumenische Rot vu dr Chilche gsii.
In syre Amtszyt isch d Frauenordination in dr Chrischtkadolische Chilche vu dr Schwyz gsii. Sy Aalige isch gsii, die Frog in dr Chilche vu dr Utrechter Union z dischpetiere zum e Chilchespaltig z verhindere.
Älggi-Alp
D Älggi-Alp oder churz s Älggi isch diä greeschti Alp i dr Gmäind Sachslä und gheerd a dr Korporazion Sachslä.
Laag und Beschriibig
S Älggi liid hinnä am Chliinä Melchtel ufärä Heechi vo rund 1650 m und isch än erschtuinlich flachi Alp. Wiiteri Alpä i dr Neechi sind Matt und Seefäld midem Seefäldsee.
Näbe verschidenä Alphittä gids hiä oi äs Bärggaschthuis und ä Schiihittä vom Schiklub Sachslä. Zmittst uf dr Alp schtaad ä chliini Chappälä, wo dr häiligä Anna gwichä isch. A bitz hinder dr Chappälä heds äs chliises Pfarrhuisli. Hiä isch eppä dr Pfaarer vo Sachslä i dä Feeriä.
Wer is Älggi wott, cha z Fuäss oder mit dem Bäik det uifä. Äs gid oi ä Faarschtraass ab Sachslä, aber diä isch schmaal und nid bsunders scheen zum Faarä. A dä Wuchenendi gilt d Reglig, dass mä i dä graadä Schtundä is Älggi inä faarä cha und i dä ungraadä Schtundä vom Älggi uisä.
Mittelpunkt vo dr Schwiiz
S Älggi gilt als Mittelpunkt vo dr Schwiiz. Das schtimmd aber nid ganz. Will dr äigetlichi Mittelpunkt ächli underhalb vom Älggi imänä Gländ wäär, wo numä schwäär zuägänglich isch (Koordinate ), hed mä nä vor allem us turistischä Grind um eppä 500 Meter verschobä (Koordinate ) und us Schtäi d Umriss vo dr Schwiiz drumumä gmacht.
Liste von Bergen und Erhebungen im Schwarzwald
Diè Lischtè enthaaltet è Uuswaal vo dè Bärg im Schwarzwald, nõch irer Höchi gordnet.
Einzelnõchwys
Karte vom Schwarzwaldvoein mit Aagabè vom Landesvomessigsamt Badè-Württèbärg
ChorBasel
Dr ChorBasel isch e gmischte Läiechoor in dr Stadt Baasel. Er het öbbe achzig Sängerinne und Sänger und wird vom Benjamin Rapp und Philippe A. Rayot gläitet. Si Gründere, d Susanne Würmli-Kollhopp isch immer no d Eeredirigäntin.
Gschicht
D Susanne Würmli-Kollhopp het an dr Muusig-Akademii Baasel gschafft und Juugendchöör wie dr «Vocale-Chor», dr «Jugendchor Cantat», und dr «Jugendchor iVox» gläitet. Us deene isch schliesslig 2010 dr ChorBasel uusegwaggse, wo d Würmli bis 2020 dirigiert het. In däm Joor het sich dr ChorBasel vo dr Muusig Akademii drennt und isch en äigeständige Veräin worde.
Repertuar und Uffüerige
Dr Chor haltet sini Broobe in dr Aula vom De Wette-Schuelhuus, Baasel ab. Die mäiste Konzärt finde in dr Stadt Baasel und dr Umgääbig statt, aber dr Chor macht au bi internazionaale Festiwal und Wettbewärb mit.
Kunstmuseum Bern
S Kunstmuseum Bärn isch e Kunstmuseum in dr Schwiizer Stadt Bärn.
Gschicht
Dr Grundstock zur Sammlig bilde e Dotzed Gmäld, wo 1821 vom Kanton Bärn kauft worde si. Schwerpünkt si hüte s italiänische Trecento (z. B. Duccio di Buoninsegna), bärnischi Kunst sit em 15. Johrhundert (Niklaus Manuel, Albert Anker, Ferdinand Hodler), französischi Kunst vom Eugène Delacroix und Gustave Courbet bis Salvador Dalí und André Masson, em dütsche Expressionismus um e Ernst Ludwig Kirchner und neueri Kunstrichdige vom Jackson Pollock bis in d Gegenwart.
ChorBasel
Repertuar und Uffüerige
Zum Repertuar vom ChorBasel ghööre Dschääs-Lieder, Volkslieder us verschidnige Kultuure aber bsundrigs us dr Schwiz, Pop und Schlaager aber au Madrigal und anderi a capella-Wärk.
Kunstmuseum Bern
Gschicht
Mit eim oder mehrere Wärk si verdräte im Kunstmuseum Bärn usserdäm:
S hütige Gebäud vom Kunstmuseum an dr Hodlerstrooss 8–12 isch vom 1876 bis 1878 under em Eugen Stettler baut und 1879 bezoge worden. An dr Fassade het s zwei Rundmedaillons vom Raphael Christen, wo dr Zeus und d Minerva darstelle. Vo 1932 bis 1936 isch under de Archidekte Karl Indermühle, Salvisberg und Brechbühl en Aabau baut worde, und e zweiti Erwiiterig, anstell vom sogenannte Salvisberg-Bau, isch 1983 dur s Bärner Atelier 5 realisiert worde. E wiitere Aabau für die grossi Sammlig vo zitgenössischer Kunst isch in Blanig.
Kloster St. Alban (Basel)
S Dalbekloster isch e Klooster im Dalbekwardier z Baasel gsi, wo noch dr Reformazioon ufghoobe worde isch und wo d Geböid von eme für anderi Zwäck brucht wärde.
Baugschicht
S Dalbekloster im Dalbeloch isch s erste Kloster z Baasel gsi, no elter as monastischi Gmäinschaft isch nume dr Domstift vom Münster gsi. D Gründig vom Kloster dusse vor dr domoolige Stadtmuure isch im Joor 1083 vom domoolige Baasler Bischof Burkhard vo Fenis aagstoosse worde, wo s Kloster dr Benediktinerregle understellt het. D Kiirche und d Klostergeböid si bald druf baut worde, aber Spuure vo früenere Geböid göön bis ins 8./9. Joorhundert zrugg. S Kloster isch dr Muetergottes, em Christus und em Mertüürer Alban vo Mainz oder em Alban vo Ängland gweiht gsi, wo sit 855 z Baasel vereert worde isch. Um weele vo de bäide Häilige es sich handlet, wäiss mä aber hüt nüm. Um 1270 isch d Klosterkiirche nöi baut worde. Im Ärdbeebe vo 1356 isch s Kloster fast ganz zerstöört worde und mä het s wider nöi müesse ufbaue. Wo im 14. Joorhundert die üsseri Stadtmuure baut worde isch, het si s Kloster iigschlosse. Mä het immer wider am Kloster umebaut, vor allem noch em groosse Stadtbrand vo 1417.
1838 het mä Däil vom Kloster abbroche und het sich au überläit, öb mä d Kiirche nid au well ganz abrisse, si isch denn aber 1845 nume verchliineret worde, wo mä d Helfti vom Langhuus und äins vo de Siteschiff abbrotzt het. 1890, 1911 und 1979 het mä Restaurazioone an dr Kiirche gmacht. 1875 isch d Stiftig St. Albanstift, wo hüte no aktiv isch, in d Räst vom Kloster iizooge und het, ursprünglig für d Witwe vo Leerer und Pfärer, günstigi Woonige afo iirichde und 1914 het mä no witer umbaut. 1934 und 1979/1992 het mä saniert.
D Dalbekiirche wird hüte no as Gotteshuus benützt.
D Klostergmäinschaft
S Dalbekloster het am Aafang zwölf Mönch ghaa und isch vo 1093 e Clüniazänserpriorat gsi, also e Kloster mit eme Prior as Vorsteher, wo vom Abt vom Hauptkloster Cluny ernennt worde isch. Wie alli andere Klientelklöster vo Cluny het s Dalbe e Hufe rächtligi Brivilegie gegenüber andere wältlige und gäistlige Herrschafte gnosse. Es het vil Grundbsitz gha, in dr Stadt und dusse (u. a. Lörrach). Es het dört die niideri Grichtsbarkäit usgüebt und het bedütendi Pfründ bezooge, uf s politische und gäistige Lääbe vo dr Stadt het s aber kuum Iifluss gnoo. D Ufgoobe vo de Pfarrämter, won em Kloster understellt gsi si, si vo Lütpriester erledigt worde und nit vo Mönch. S Kloster het sich vor allem dr Krankepflääg gwidmet und het vo spöötistens 1278 aa e Pilgerherbärg und e Krankestube bedriibe. Die si wo si 1417 abbrennt si, nüm ufbaut worde. Es cha au si, ass s Kloster au e Siechehuus bedriibe het. S Kloster isch in dr zwäite Helfti vom 15. Joorhundert verjääst. Es het sini Vorrächt as Clüniazänserpriorat verloore und d Stadt het d Gerichtsbarkäit übernoo.
Jean-Baptiste Kléber
Dr Jean-Baptiste Kléber (* 9. Merz 1753 z Stroossburg; † 14. Juni 1800 z Kairo) isch e General in de franzöösische Revoluzionsarmeä gsi. Er isch bi dr Underdrückig vom Ufstand vo dr Vendée drbii gsi, het im erste Koalitionskrieg gege Ööstriich und Pröisse mitkämpft und isch uf dr Expedizioon vom Bonaparte uf Ägypte ermordet worde.
Si Lääbe
Dr Kleber isch as Soon vom ene Stäimetz z Stroossburg uf d Wält choo. Er het en Usbildig an dr École de dessin pour les arts et métiers und denn vo 1772 aa e Leer bim bekannte Archidekt Jean-François Chalgrin gmacht. 1774 het er im Gschäft vo sim Stiefvater afo schaffe. Drei Joor druf isch er Kadett an dr bayrische Milidäärakademii z Münche worde und denn Soldat im östriichische Regimänt Kaunitz. Vo 1779 bis 1783 isch er Underlütnant in de habsburgische Niiderland gsi.
Er isch zrugg ins Elsass, won er as Archidekt und Inspäkder für öffentligi Baute im Oberelsass gschafft het. 1792 het er sich für e Freiwilligebatallion vom Départements Haut-Rhin gmäldet und isch „adjutant-major“ worde. 1793 het er in dr Armée de Mayence d Festig Mainz verdäidigt. Noch dr Kapituazioon het er as Brigadegeneraal sini Drubbe zrugg uf Frankriich gfüert, won er sich vor em Nazionaalkonwänt het müesse rächtfertige. Druf het er dr Ufstand vo dr Vendée im Weste vo Frankriich zämmebrätscht.
Im April 1794 het dr Nazionaalkonwänt dr Kléber zur Armée du Nord in die habsburgische Niiderland gschiggt, won er bim Siig vo Fleurus am 16. und 26. Juni 1794 dr Befääl über drei Diwisioone und d Resärve gha het.
Ändi Februar 1799 het dr Kléber d Vorhuet vo dr Armee im ene Fäldzug gege d Türke in Palestina aagfüert, aber d Armee het sich scho im Mai 1799 afo zruggzieh.
Am 23. August 1799 het dr Napoleon im Kléber schriftlig s Oberkommando über d Expedizioonsdrubbe übergee und isch zrugg uf Frankriich, wil e zwäiti Koalizioon vo fast alle öiropäische Groossmächt und dr Türkei s Land bedroot het. D Laag vo dr franzöösische Armee in Egüpte isch schwiirig gsi. Si isch öbbe uf d Helfti zämmegschmulze wäge de Verlust in de Kämpf und Chrankhäite, es het kä Gäld me gee für zum d Liferante z zaale, sie het käni Schiff gha, für zum uf Frankriich zruggzgoo und die änglisch Flotte het d Türke understützt, wo brobiert häi, Egüpte zruggeroobere. Wo si bi Damiette glandet si, häi sä d Franzoose gschlaage, wie au en Armee vo de Mameluke dr Nil uf.
Dr Kleber het mit de Türke abgmacht, ass d Franzoose mit iire Waffe döfe abzieh, d Ängländer häi aber e Brief vom Kleber ans Direktorium abgfasst und dorum gwüsst, in was für eme schlächte Zuestand die franzöösischi Orientarmee gsi isch. Si häi dorum e bedingigsloosi Kapitulazioon verlangt. Am 20. Merz 1800 het dr Kleber bi Heliopolis mit zää Duusig Maa 60000 osmanischi Druppe gschlaage.
Am gliiche Daag häi z Kairo d Türke e Massaker an de christlige Kopte, de Grieche und de Syrer aazettlet. Dr Kléber het Kairo und anderi Stedt im Nildelta zun ere Kontribuzioon vo zwölf Millione Francs zwunge und eso de Soldate iire Sold, Usrüstig und Munizioon chönne zaale.
Im Mai 1800 häi d Franzoose wider über ganz Egüpte gherrscht. Das het aber im Kléber si schlächti Mäinig über e Sinn vo dr ganze Orientexpedizioon nid besser gmacht.
Im Juni 1800 het e junge Muslim dr Kleber umbrocht, d Situazioon vo de Franzoose isch bald kritisch worde und het schliesslig zur Kapitulazioon und Ewakuierig im August 1801 gfüert.
Rezepzioon
Dr Kléber isch äini vo de Hauptpersone im historische Roman Die Nadel – Historischer Roman aus der französischen Geschichte vom Franz Isidor Proschko (Leipzig 1858).
Kalligrafie
D Kalligrafii ( kalligraphía, vo κάλλος kállos ‚Schönhäit‘ und gráphein ‚schriibe‘) isch d Kunst vom „Schönschriibe“ vo Hand (Chirografii), mit ere Fäädere, eme Bämsel, Filzstift oder andere Schribwärkzüüg. Was mä in dr Schuel bim „Schöönschriibe“ leert, isch nit s Kalligrafiere sondern e lääserligi Schrift schriibe.
D Kalligrafii hüte
Wo dr Druck sich vom 15. Joorhundert aa in Öiropa het afo duuresetze, het d Tüpografii d Kalligrafii mee und mee abglööst und hüte, wo s Schriibe vo Hand fast obsolet isch wäge dr Entwigglig vom kompiuterisierte Drucker isch s vilmol nume non e Liebhaberei oder chunnt as Graffiti im öffentlige Ruum vor, was vo vile Lüt nid gschetzt wird.
Im Geegesatz isch im jüüdische Umfäld d Kalligrafii immer no vo groossem Wärt, wil d Büecher vo dr Torah, wo us ene in de Synagoge bim Gottesdienst glääse wird, vom ene Sofer vo Hand mit ere Voogelfäädere müesse gschriibe si.
Wägen em Bilderverbot im Islam isch d Kalligrafii in de mäiste islamische Länder die äinzigi Kunstform gsi. Si isch doorum in dr Archidektuur, vor allem in dr religiööse, äins vo de wichdigste Schmuckelimänt.
Bischweier (Oberelsass)
Bischwihr (IPA: ) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband.
Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 6 km öschtlich vun Colmer. Noochberdörfer sin Holzwihr im Nordweschte, Wickerschwihr, wo direkt nördlich lejt, numme e halwe Kilometer eweg, Munze 2 km öschtlich, Fortschwihr 1,5 km südöschtlich un Wihr (uf em Land), 2 km südweschtlich.
Unmittelbar öschtlich vum Ort verlauft s'Flüssel Blindi Rau, wo d'Gmarkungsgrenze bildet. D'Hiser uf dr öschtliche Site vum Flüssel leje uf dr Gmarkung vun Fortschwihr.
Gschicht
Die erscht urkundlich Erwähnung stammt ussem 12. Johrhundert als Bischoveswilre, dr Wiler vum Bischof. Dr Ort het domols zue dr Herrschaft vu Horburg ghört un isch 1324 no unter Wirdebàrigschi Herrschaft kumme. Wo no anno 1535 in Wirdebàrig d'Reformation ingfüehrt worre isch, isch äu Bischwihr evangelisch worre.
1687 isch dr wirdebàrigsch Besitz im Elsass ussem Ditsche Riich usgschiide un unter franzeesche Oberhoheit kumme, awer bis zue dr franzeesche Revolution 1789 trotzdem unter wirdebàrigscher Hoheit bliwe. In Frankrich het awer dr Augschburger Religionsfriide nit golte, so dass 1687 dr Katholizismus im Dorf wiider erläubt worre isch. Sither isch dr Ort konfessionell gmischt.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bischwihr ìsch. Bischwihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Bevölkerung
S'Dorf het anno 2006 1001 Inwohner gha. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.
Sähenswürdigkeite
Beidi Kìreche hän e eigene Fridhof.
Tourismus
Mit Durismus (au: Duristik, früener: Fremdevercher) isch s Umeräise vo Persoone zu Ziil, wo sich nid an iirem üüblige Woonort oder Arbetsort befinde. Die Ortsveränderige si zitlig begränzt und chönne im Inland oder Usland si. Deene räisende Persoone säit mä Duriste.
Etymologii und Abgränzig
S Leenwort Durismus chunnt vom ), zum Wärb für „drülle, umdräije, umcheere“, wo us „runde“ usgleent isch. wo sich uf die „kräisförmigi Beweegig, Spaziergang, Usfluug, Räis“ beziet, wo gmacht wird. Mit „runde, umcheere“ isch s Truggchoo gmäint, wo Däil vo sonere Räis isch. Zerst isch s Wort „Durist“ ufdaucht, und zwaar übbe 1800 im Änglische, 1816 im Franzöösische und um 1830 im Dütsche. Dr Begriff „Durismus“ isch in Dütschland vor allem noch em Zwäite Wältchrieg immer hüfiger brucht worde und und het mee und meeden Begriff „Fremdevercheer“ ersetzt. Die franzöösische Wörter tourisme und touriste si as offizielli Bezäichnige zum erste Mol vom Völkerbund verwändet worde für Räisendi, wo mee as 24 Stunde im Usland verbringe. D Vercheerssprooch vom Völkerbund isch Franzöösisch gsi.
Allgemäins
Dr Durismus ghöört zu de grösste Wirtschaftszwiig uf d Wält. 2004 si in däm Beriich noch Aagoobe vo dr Wältdurismusorganisazioon öbbe 623 Milliarde US-Dollar verdient worde. Meereri Wirtschaftszwiig ghööre zur Bransche, wie z. B. Persoonedransportundernääme, Räisebüro, Hotellerii und Gastgwärb oder Freizitwirtschaft. As wirtschaftligi Grundlaag gälte im Wääsentlige d Kulturgüeter und d Natur vom Räiseziil. Daas cha zum e groosse Brobleem wärde, wenn d Schääde, wo Duriste absichtlig oder unabsichtlig aarichde, gröösser wärde as dr Nutze.
Kwelle
Dr Ardikel «Tourismus» uf dr dütsche Wikipedia
Fahy
Geographii
Fahy ligt im Elsgau, wo uf französisch Ajoie heisst.
Gschicht
Fahy isch im 1271i zämme mim gsammte Elsgau in de Bsitz vom Fürschtbistum Basel cho. In de Johr 1793i bis 1815i het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont-Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort mit em ganze Elsgau zu Bärn chunnt. Sit de Gründig vom Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghört d Gmeind zu dem Kanton.
Klaipeda
Klaipeda (uf Düütsch Memel; Polnisch Kłajpeda) isch ä Litauischi Hafeschtadt aa dr Oschtsee. D'Schdadt hät 194,400 Ywohner (2002), im verglych zu 202,900 im Jôhr 1989. Hüt isch Klaipeda dr einzigi Hafe vo Litaue. D'Architektur isch ähnlich wi die z'Düütschland, England, un Dänmark.
S'Gebiet um Klaipeda isch scho syt dr Zitwende vo Baltischi Schtämm bsidelt wôre. Im 13te Jôhrhundert isch aa däre Schtäll ä Burg baut wôre wo 1252 vo de Düütschritter erobret un Chrischtianisirt wôre isch. 1422 isch Klaipeda zu Preuße cho; d'Granz zwische Preuße un Litaue hät bis 1919 bschtand ghät un isch d'am längschti unveränderte Granz z'Europa gsi. Bis zum Drüüsigjährige Krieg hät d'Schtdadt ä Wirtschaftlichi Ufschwung erlabt, schpöter isch Klaipeda aber in mehreri Krieg erobret un plündert wôre. Vo 1871 bis zum Erschte Weltkrieg isch Klaipeda ä deil vum Düütschi Rych gsi. 1919 isch d'Schdadt unter s'Protektorat vo Frankrych gschtallt wôre un 1923 vo Litaue bsetzt wôre. 1939 hät Litaue Klaipeda aa Hitlerdüütschland usglifert; am end vum Krieg isch d'Dütschi Bevölkrig vertrybe wôre.
Sit 1990 ghört Klaipeda zum unabhängige Litaue, un erlabt sytdem ä Wirtschaftlichi Ufschwung.
Opfinger Wörterbuch
S Opfinger Werterbuech het e Darstellig vum alemannische Dialäkt vu Opfige am Tunibärg zum Inhalt. Dä Ortsdialäkt isch vu bsunderem wisseschaftligem Inträssi: Opfige isch d nerdligscht Ortschaft, wu d k-Verschiäbig mitgmacht het, un zellt hischtorisch zum Hochalemannische. Uf dr andere Sitte isch Opfige no dr Iigmeindig in d Stadt Friiburg i. B. anne 1971 vum e Büüredorf zum e städtische Wohngebiät agwagse un het si Iiwohnerzahl verdreifacht. Dr Ortsdialäkt, wu in däm Buech bschriibe isch, isch sitter derte arg im Ruckgang.
S Opfiger Werterbuech isch e Monografii vum Jürgen Sutter, si isch sitter 2008 im Buechhandel.
Inhalt
Dr Kern un dr Haüptdeil vum Opfiger Werterbuch isch e alfabetisch gordnets opfigerditsch-standardditschs Werterbuech mit fascht 300 Sitte. D Stichwerter sin in dr Diethschrift gschriibe, in Klammere stoht d Üssproch in dr IPA-Schrift. Näbe dr Bedittig vum Wort sin viilmol aü grammatischi Agabe (Gschlächt, Wortart usw.) gmacht; wänns Redensarte oder Sprichwerter mit däm Wort het, sin si ufgfiährt. Dr Sutter macht Quälleagabe, wänn er e Wort in dr wisseschaftlige Literatür oder im e Sprochatlas vorgfunde oder mit sinem Frogeboge ermittlet het. Mänkmol hets Hiiwiis zu dr Worthärkumpft (Etymologii). Viil Werter sin in Sachgruppe (lueg unte) zuegordnet. E Hüffe Gegeständ, wu nit oder nimmi alldäglig sin, sin abbildet.
Dr zweit groß Deil vu däm Buech isch dr standardditsch-opfigerditsch Werterbuechdeil (S. 322–399). Bi dr moderne Schwizer Dialäktwerterbiächer isch des Standard, fir e alemannischi Dialäktspiilart z Ditschland isch des in däm Buech zum erschte Mol aü gmacht wore. Do dermit ka dr Läser un Nutzer nit numme üs em (Opfiger) Alemannische ibersetze, nai, dr ka under anderem aü e Wort sueche, wun er uf Alemannisch nit weißt, ka si Sprochkompetenz ufbessere.
Witteri Deil runde s Bild vum Opfiger Dialäkt ab un maches zum e umfassende Hilfsmittel fir Wisseschaftler un Laie:
Witteri Hilfsmittel sin: E Iberblick iber d Gschicht vu Opfige, d Abgränzig vum Opfiger Alemannisch gege dr Dialäkt in dr Nochberschaft un d Erklärig vu dr (Dieth-)Schriibig.
Wehratalbahn
D Weeradalbaan isch è 19,7 km langi Nebbèbaan vo Schopfè uff Säckingè. Si folgèt deilwys im glychnammigè Fluss Weera. A dè Streggi lyt mit èm „Faarnauer Dunnel“ ein vo dè früèner längschtè Ysèbaadunnel (3,169 km) z Dütschland. D Weeradalbaan isch als eini vo dè Strategischi Baanè z Südbaddè für d Umgehig vo dè Schwiz bi Basel uusgfüürt worrè un isch für d Volegig von èm zweitè Gleis (wiè alli Gschpönli) vorbereitet worrè.
Opfinger Wörterbuch
Vorgschicht
S Opfiger Werterbuech isch nit vun ere Institution gferderet un rüsgä wore, nei, s isch im Inträssi un in dr persenlige Leischtig vum Jürgen Sutter z verdanke. Dr Sutter, Johrgang 1970, isch z Opfige ufgwagse un het sich sitter anne 1990 mit em Dialäkt bschäftigt un anne 96 agfange mit em Sammle vum Opfiger Wortschatz. Dr Sutter isch Biolog un het sich sini sprochwisseschaftlige Känntnis as Gaschtherer an dr Friiburger Uni un autodidaktisch erworbe.
Wehratalbahn
Gschichtè
Dè Baanschtreggi isch am 20. Mai 1890 uff gmacht worrè. Wegè dè lokal vorhandnè Wasserchraftwärch un èm zimli langè Fahrnauer Dunnel isch si 1913 zitglych mit dè Wyysèdalbaan elegtrifizyrt worrè. Znägscht hèt mò Einphasè-Wechselschtròm mit èrè Frequènz vo 15 Hertz un èrè Spannig vo 15 kV ygschpisè. Dè Stròm hèt s Wasserchraftwörch Augscht-Wyylè gliferèt. Ygsetzt worrè sin spezièll entwicklèti Lokomotyvè vo dè Badischè Staatsbaan. Au wenn d Frequènz 1936 uff 16⅔ Hertz erhöht worrè war, sellèwäg dass denn au andri Faarzüüg hettet ygsetzt wörrè chönnè, isch diè elegtrischi Traktion bis 1955 èn Inselbedryb blibbè.
Opfinger Wörterbuch
Vorgschicht
Vorbilder in Ufboi un Systematik sin fir dr Sutter d Werterbiächer gsii, wu in der Reihe "Wörterbücher und Grammatiken des Schweizerdeutschen" vum Verein Schweizerdeutsch rüsgää wore sin.
Wehratalbahn
Gschichtè
Dè Personèvokeer uff dè Wearadalbaan isch am 23. Mai 1971 ygschtellt worrè, dõmit sin au d Baanhööf Hasel, Weer, Ööflingè un Brènnèt/Weeradal zuè gmacht. Güètervokeer zwǜschè Bad Säckingè un Weer isch no bis zum 1. Septembèr 1990 durrègfüürt worrè. Zum 31. Dezembèr 1994 isch d Streggi stillglait worrè.
Opfinger Wörterbuch
Vorgschicht
Näbe eigener Känntnis vum Opfiger Alemannisch het dr Sutter uf wisseschaftligi Sammlige un Literatür zruckgriffe, zum Biispil uf dr Frogeboge vum Südweschtditsche Sprochatlas; zuedäm het er e eigene Frogeboge mit iber 1400 Froge iigsetzt. Dr Sutter het z Opfige au Interviews gfiehrt mit Opfiger Dialäktsprächer, wu vu dr "Gesellschaft für bedrohte Sprache e. V. Köln" finanziert wore sin.
Wehratalbahn
Gschichtè
D Stadt Weer hèt ib èrè Gmeindsrõtssitzig vom 19. April 2005 è Gutachtè in Uffdraag gää, wa zeigè hèt söllè, ob è Widderinbedrybnaam möglich wär. Sell vom Tübinger Naavpkeersberõter Ulrich Grosse erschtellte Guètachtè isch bositiv uusgfallè, allerdings wär èn Widderuffbau relativ düèr chò un nu langfrischtig möglich gsi. Zuè nèrè äänlichè Yschätzung isch è technischi Machbarkeitsschtudiè vo dè Firma Pöyry Infra uss Lerrach chò.
Opfinger Wörterbuch
Vorgschicht
S Werterbuech isch vu ihm sälber nit numme verfasst, nai, aü gstaltet (glayautet).
Anne 2006 hätts sotte im Zämmehang mit dr 1000-Johrfiir vu Opfige vu dr Ortsverwaltig Opfige rüsgä wäre; im entscheidende Aügeblick sin aber d finanziälle Mittel in anderi Kanäl gflosse. Uf des hii het sich s Erschiine nommol um zwei Johr verschobe, dr Sutter het dr Druck vu däm Buech, wu drno im Schillinger-Verlag rüskumme isch, miäße mit eigene Finanzmittel ferdere.
Wehratalbahn
Gschichtè
Znägscht hèt d Trassè gschützt wörrè söllè, einersits durch s Unterbindè vo nèrè Übberbauig, andersits durch dè Denkmòlschutz. So hèt d Weera-Ysèbaabrugg unter Denkmòlschutz gschtellt un d Gleisfüürig im Faarnauer Dunnel als Kulturdenkmòl anerkannt wörrè chönnè. Aafänglich isch d Reaktivyrbarkeit vom Faarnauer Dunnel eruyrt, woby d Übbernaam vom Bauwärch durch d Stadt Schopfè abber nit s Zyl gsi isch.
Land
Land (Plural Länder, sälte Lande; althochdütsch lant) cha aini vo däne Bedütige ha:
Opfinger Wörterbuch
Iberregionali Bedittig
Dr Rudolf Post, dr Leiter vu dr Arbetsstell Badisches Wörterbuch an dr Friiburger Uni, isch dr Meinig, ass des Buech „in seiner Konzeption, seiner Zuverlässigkeit und in seinen Benutzungsmöglichkeiten im größeren Umkreis bisher unerreicht“ seig; s kennt „in vieler Hinsicht als vorbildlich gelten“.
Wehratalbahn
Zuèkumpft
Wèg èm Feschthaaltè a dè Baantrassè hèt s Entwidmè vu sellrè Strèggi un s eventuèlli Umwandlè in èn Radwäg odder so vohindèrèt wörrè chönnè. Zämmè mit hartnäggigè Befürworter us dè Region hèt sèllèwäg d Weeradalbaan übberhaupt nò è Zuèkumpft. Sèbbi Zuèkumpft wörd graad (Stand: Februar 2020) widder intensiv diskutyrt, wèll è Unterschriftèaktion im Gang isch, um s Vokeersminischterium vum Land Baddè-Württèbärg für d Reaktivyrung z gwǜnnè. S große Zyl vo dè Unterschriftèaktion isch es, d Weeradalbann i dè gänzè Längi, also vum Aaschluss a d Hochrhybaan bis zum Aaschluss a d Wyysèdalbaan inklusyv èm Faarnauer Dunnel, widder in Bedryb z nää. È chlyns Zyl chönnt au sy, d Strèggi s Weerdal durab bis Brènnèt/Ööflingè z reaktivyrè, um Weer widder a d Hochrhybaan aazbindè.
Land
Lueg au:
Opfinger Wörterbuch
Uuszeichnige
Fir s Opfinger Werterbuech het dr Sutter im Juni 2007 dr Ferderpriis vu dr Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft e. V. Tirschenreuth bikumme. Im Novämber 2009 isch s Opfinger Werterbuech mit em „Landespreis für Heimatforschung“ vum bade-wirttebärgische Kulturministerium uuszeichnet wore.
Pailly VD
Pailly (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Pailly lyt am linke Stade vum Sauteruz. Zue dr Gmai ghere näb em glychnamige Dorf au no d Wyler Le Remble un Moulin Pacot. D Gmaiflechi umfasst 75,8 % landwirtschaftligi Flechi, 17,7 % Wald un 6,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Pailly isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1154 as Parli.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,4 % gläge.
Religion
65 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,7 %, CVP 2,9 %, FDP 11,5 %, GLP 4,4 %, GP 10,2 %, SP 13,6 %, SVP 46,4 %, Sunschtigi 5,4 %.
Dr Burgermaischter vu Pailly isch dr Nicolas Brandt (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 389 Yywohner 90,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,8 % Dytsch, 0,3 % Italienisch un 6,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Houschent
Houschent (dt. Hoscheid, frz. Hoscheid) isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Housen un Konstem zue dr neie Gmai Parc Housen zämmegschlosse.
Ortsdail
Zue Houschent hän d Ortschafte Ënnerschlënner (Unterschlinder) Houschent (au Stroosshouschent gnännt), Houschter-Déckt (Hoscheid-Dickt) un Uewerschlënner (Oberschlinder) ghert, derzue dr Wyler Maarkebaach un d Miili Kéiermillen.
Geografi
D Nochbergmaine sin Buerschent, Housen, Konstem un Pëtscht gsii.
Verwaltig
Houschent het zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Houschent isch bis 2011 dr Léon Faber gsii. Scheffe sin dr Nico Lucas un dr Joseph Birkel gsii. Gwehlt wore isch iber e Majorzwahl.
Gschicht
Zum 1. Jänner 2012 hän Gmaine Konstem, Housen un Houschent zue dr neie Gmai Parc Housen fusioniert.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Houschent ghert zum Moselfränkisch.
Nicaragua
Dr Staat Nicaragua (dütsch veraltet au Nikaragua) lit in Zentralamerika. Er gränzt im Norde an Honduras und im Süde an Costa Rica und im Weste an Pazifik und im Oste an d Karibik.
Dr Landesname leitet sich us em Nahuatl ab (nican = „do“, aráhuac = „Mensche“). Anderi Autore füehren dr Landesname uf d Begegnig vom spanische Konquistador Gil González Dávila mit de Kazike Nicarao zrugg, wo am 15. Oktober 1523 bi San Jorge/Rivas stattgfunde het.
Geographii
Nicaragua wird parallel zur Pazifikküste von ere Chetti vo aktive Vulkan durzoge. Dorum sait men em au s Land vo de duusig Vulkan. Dr Kratersee Lagune vo Apoyo isch vor churzem berüehmt worde, wo mä dank em Buntbarschfisch het chönne bewiise, ass sich verschiidnigi Arte au ohni rüümligi Isolierig chönne entwickle (sogenannti sympatrischi Artbildig).
An dr Pazifikküste lige au d Zentre und di wichdigste Siidligsrüüm im Land, während die östlige und südlige Landesdeil dünn besiidlet si. Zwei grossi Binneseä präge d Geographii − dr grösseri Nicaraguasee (Lago Cocibolca) im Südweste mit mehrere Insle und dr chliineri Managuasee im Weste. Us em Nicaraguasee entspringt dr Fluss Rio San Juan, wo d Südgränze bildet und in d Karibik mündet.
D Karibikküste im Oste vom Land isch e grossi Rägewaldregion. Mä sait ere au Miskitoküste.
Die höchsti Erhebig isch dr Pico Mogotón an dr Nordgränze mit 2.438 Meter.
Nicaragua het zwei Nochbarstaate: Im Norde Honduras mit 922 km Gränzlengi und im Süde Costa Rica mit 309 km Gränzlengi.
Die gsamti Lengi vo de Landesgränze bedräit 1.231 Kilometer.
Diözese
E Diözese, me sait au Bistum, isch es begränzts Gebiet, wo vome Bischof und sine Lüt glaited werd.
Begriff
S Wort Diözese chunt us de Zyt vo de Römer. S Römische Riich isch i verschidnigi Gebiet uuftailt gsii, wo Dioecesis ghaisse händ. S Wort Bistum, wo vorallem im dütschsproochige Gebiet bruucht werd, verwyst uf de Laiter vo dem Gebiet hii, em Bischof. En alti Bezaichnig z Dütschland för e Diözese isch Sprengel oder Kirch(en)sprengel.
Struktur
Die Form vo de Gebietsuuftailig wird nöd nu i de Römisch-katholische Cherche bruucht. Me kännt die Strukture au i de Orthodoxe Cherchene, i de anglikanische Cherche, i de methodistische Cherche, bi de Altkatholike und bime Tail vo de Lutheraner. D Gränze vonere Diözese halted sich a di politische Strukture. So bestoot zum Bischpil e Bistum i de Schwiz us aim oder us merere Kantön. Wänn sich di politisch Struktur änderet, cha sich au e Diözese uflööse oder uftaile.
Römisch-katholischi Cherche
Jedi Diözese isch en Tail vo de ganze römisch-katholische Wältcherche. För d Errichtig vonere nöie Diözese isch de Papst zueständig. Maischtens sind e paar Diözesene uns de Region zunere Chercheprovinz zämegfasst. De Vorsteher vomene söttige Verbund isch en Erzbischof, wo sälber enere Diözese vorstoot, em Erzbistum. Es git aber au Diözesene, wo diräkt em Apostolische Stuel, em Papst understönd. Alli Diözesene i de Schwiz, s Erzbistum Vaduz und s Erzbistum Strossburg sind sogenannti exempti oder immediati Diözesene.
Jedi Diözese muess i Pfarreie undertail sii. Die widerum chönd i Seelsorgeainhaite zämeschaffe und sind mängmol i Dekanat zämegfasst.
De Name vom Bistum isch immer (mit Uusnam vom Bistum Basel) d Stadt, wo de (Wohn-) Sitz vom Bischof isch. De Hauptcherche i däre Stadt sait me dänn Kathedrale (vom latinische Wort cathedra för Sitz). Wänns i grosse Diözesene näbed em Bischof no en Waibischof hät und de säb inere andere Stadt wohnt, so git das em Bistum en Doppelname.
Malerei der Renaissance
D Moolerei vo dr Rönessãns het öbbe 1420 z Floränz aagfange (Früerönessans 1420-1500), und isch am Aafang vom 16. Joorhundert uf iirem Höhepunkt gsi (Hoochrönessans, 1500-1520). Iiri Spootzit isch vom Manierismus überschattet worde, wo 1520/30 ufchoo isch. Sit dr Wändi zum 16. Joorhundert si in alle öiropäische Länder Forme vo dr Rönessãns übernoo worde und de jewiilige Dradizioone aabasst worde.
Lorch (Württemberg)
Lorich (amtlich Lorch) ischt a Stadt em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Vo dr Gmarkong send 29,1 % Landwirtschaftsfleche, 48,9 % Wald, 20,2 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Lorich gheret d Stadtdoel Lorch ond Waldhausen.
Gschicht
Lorich ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12. Johrhondert als Loricha.
Verwaldong
Lorich ghert zua koenere Verwaldongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Lorich ischt dr Karl Bühler.
Dialekt
Dr Dialekt vo Lorich ghert zom Schwäbisch.
Malerei der Renaissance
Die künstlerischi Moolerei het sich uf s Usmoole vo Chillene und Chlöster und deene iiri Altarbilder konzentriert. Bordret, Landschafte, Alldaagsszeene und Stilllääbe si im Middelalter und in dr Rönessãs erst seer spoot as Kunstgmäld drzuechoo.
D Moolerei in dr Rönessãns isch dr esthetisch Inbegriff vo Eleganz und Form, wo sich e Hufe vo de Norme vo dr Modärne druf stütze. Iire Iifluss uf d Moolerei vo spöötere Generazioone isch überwältigend gsi. Die wichdigste Arbetstechnike wie au d Uswaal vo de Themene und wie si daargstellt wärde, häi sich in däm Zitalter entwicklet.
Erklärung der Menschen- und Bürgerrechte
D Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt (Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen) isch ein vo de Grundtext, mit welem am 26. August 1789 d Demokratii und d Freiheit z Frankriich begründet worde si. 1793 isch ä zweiti, längeri Fassig gschriibe worde. D Verfasser vo dr Erklärig vo 1789, beiiflusst vo dr Ufklärig und vo dr Doktrine vo de natürlige Rächt, hai scho denn kei Rücksicht gnoh uf dr Stand, won ä Mensch drzue ghört, sondern hai Rächt definiert, wo universell und für alli gliich si. Vili vo dene Ideä hai sich über ganz Europa verbreitet.
Gschicht
Am 24. Mai 1773 isch z Frankriich d „Grande Loge Nationale“ vo de Freimuurer, hüte d „Grand Orient de France (GOdF)“ entstande und für die isch ä Verfassig gschriibe worde. Deren ihri Prinzip si vo der Französische Revolution übernoh worde, mänggisch sogar wort-wörtlig. So isch im enä Rundschriibe vo dr Groossloge 1775 d Wändig „S Gsetz isch der Usdruck vom Wille vo der Allgemeinheit“ (La loi est l'expression de la volonté générale) bruucht worde, wo sich au in der Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt wiiderfindet.
Noch der Unabhängigkeitserklärig vo de britische Kolonie z Amerika, isch dr Marquis de Lafayette 1777 noch Amerika gange as Freiwillige im Amerikanische Unabhängikeitschrieg, dr Amerikanische Revolution, und het die ersti freiheitligi Verfassig z Amerika, d Bill of Rights vo Virginia, wo vor allem vom George Mason 1776 verfasst worde isch, glehrt kenne. Er het sich au für d Abschaffig vo der Sklaverei iigsetzt. Dr Lafayette isch in d Freimuurerloge vo Morristown ufgnoh worde und spöter isch er z Frankriich Mitgliid vo dr „Contrat Social“-Loge worde.
1789 isch dr Marquis de Lafayette Mitgliid vo de Generalständ worde und het dr Nationalversammlig ein vo de erste Entwürf für än Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt noch em amerikanische Vorbild vorgleit. D Deklaration, wo sich denn d Nationalversammlig am 26. August 1789 druf geiniget het, isch aber s Resultat vo lange Debatte und unzählige Entwürf und Änderigsadräg gsi, und het nume no wenig mit siim Vorschlag z due gha.
Inhalt
D Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt wird au im Vorwort vo dr Französische Verfassig vom 4. Oktober 1958 zitiert, was bewiist, ass si bis zur hütige Fümfte Republik ihri Bedütig nit verlore het.
Alttoggenburg
S Aalttoggeburg isch bis ends 2002 e Bezirk vom Kantoo Sanggale gsii. Er isch ane 1831 gschaffe wore, nochdem me de Bezirk Ondertoggeborg uuftailt hett. Im Joor 2003 isch de Bezirk uufglööst wore und noi zom Waalchrais Toggeburg choo.
Wenkerbogen von Scherzheim
Dr Wenkerboge vu Schàrze isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Institut des sciences et industries du vivant et de l'environnement
S Institut des sciences et industries du vivant et de l'environnement (Agro ParisTech) esch e Technischi Hochschuel vu Paris (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der Conférence des Grandes Ecoles und vo der Université Paris-Saclay.
Nöggenschwiel
Nöggèschwyl isch dè zweitgröschte Ortsdeil vo dè Gmeind Wyylè im Landchrais Waldshuèt z Baddè-Württèbärg. Nöggèschwyl isch bis zuè dè Gmeindsreform im Johr 1975 e selbschtändigi Gmeind gsi. Sit dè 1970-Johr schmückt sich Nöggèschwyl mit èm Zuèsatz Rosèdorf, wo s Dorf vom Dütschè Rosèfründe-Vorein als 2. Ortschaft z Dütschland zuègschprochè chriègt hèt.
Institut des sciences et industries du vivant et de l'environnement
Gröndong
Zom 1.1.2007 send s Institut National Agronomique Paris-Grignon (INA P-G; fer Landwirdschafd), d Ecole Nationale du Génie Rural, des Eaux et des Forêts (ENGREF; fer Land- Forstwirdschafd ond Gwässrtechnik), ond d Ecole Nationale Supérieure des Industries Agricoles et Alimentaires (ENSIA; fer Landwirdschfd ond Lebensmiddlproduktioo) zsemmagschlossa worra.
Nöggenschwiel
Geografy
Nöggèschwyl lyt im Südschwarzwald i dè Region Hochrhy, nördweschtlich vo Wyylè un obberhalb vo dè rächtè Dalwangè vom untèrè Schwarzadal. Öschtlich vo Nöggèschwyl, bi dè Schwarza im Loch unnè lyt dè Witznauschtausee, uff dè gegèübberligendè Hochflächi, èm Brändemer Bärg, lyt s Dorf Bèrau. Nöggèschwyl lyt uff èm südöschtlichè Uusläufer vom Höchèschwander Bärg, öppè 4,3 km öschtlich vom Bärgfirscht bi dè B 500.
Institut des sciences et industries du vivant et de l'environnement
Absolventa
S Inschdidud hod au bekannde Leid als Absolventa ghed:
Aamergonga
<references group="A" />
Nöggenschwiel
Gschicht
Dè Nammè Nöggèschwyl leitet sich vo Notkersvilla, also d Sidlung vom Notker, ab. Vomuètlich isch dõdemit dè Notker I., èn Benediktinermönch vom Kloschter St. Gallè gmeint. I dè Sankt-Galler Periodè isch Nöggèschwyl è regionals Zèntrum mit Kirchè, Meierei un Grichtshèrrschaft gsi. Nöggèschwyl isch èrschtmòls im Johr 1279 bim Vokauf durch dè Konrad vo Chränkingè a s Kloschter St. Bläsy urkundlich erwäänt worrè, Sèlli Kirchè isch im Johr 1744 abbrènnt, un durch diè hütigi Pfarrkirchè ersetzt worrè. Im Johr 1965 isch Nöggèschwyl so richtig durrègschtartet, dè Ort hèt dè èrschte Priis im Wettbewärb Unser Dorf soll schöner werden sowoll uff Landes- wiè au uff Bundesebeni gmacht. Füüf spôter isch s Buèrèdorf denn zum Rosèdorf gadelt worrè.
Dè Wäg zum Rosèdorf
Im Sog vom gwunnènè Wettbewärb Unser Dorf soll schöner werden hèt sich Nöggèschwyl zum Rosèdorf gmauserèt. Im Johr 1968 hèt mò aagfangè, dè Aabau vo 8000 Rosè z blaanè un si z pflanzè. Zwei Johr schpôter isch s èrschte Rosèfäscht gfièrèt worrè, als Nöggèschwyler Rosèdääg wörd sèll Fäscht bis hüt (Stand: 2016) witergfüürt. Nöggèschwyl wörd im glychè Johr zum Rosèdorf erhobbè un è Rosè i s Nöggèschyler Wappè uffgnõ. Im Johr 1990 wörrèd im Rosèdorf 15.000 Rosè aapflanzt. Nõchdèm im Johr 2004 isch è Stugg vo 900 m Längi vom Rosèwäg mit Rosè vozyrt isch, nimmt dè Rosèmeischter un Ehrèbürger Josef Raff èn Schwarzwald-Rosè-Sortimäntsgartè in Aagriff. Vyr Johr spôter isch dè Schwarzwald-Rosè-Sortimäntsgartè fèrtig un wörd ygweiht. Im Gartè cha mò 1500 Rosè bewundèrè, wo sich uss 187 voschidnè Sortè zämmè setzèd. Im Johr 2013 wörd èn zweitè Rosè-Gartè uff gmacht, dè Rosè-Duft-Gartè, wo dè Öffentlichkeit 443 Duftrosè un 150 Rosèsortè bräsentyrt wörrèd.