cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yangzhou
Hüte isch Yangzhou für die drei Gärte Shouxihu Gongyuan, Ge Yuan und He Yuan bekannt. Die si im klassische Stil in dr Tang-Zit aagläit worde und zien die mäiste Turiste us China sälber aa. Im Usland isch Yangzhou vor allem z Japan seer beliebt. Äine vo de wichdigste buddhistische Missionäär in Japan isch dr Jianzhen gsi, e Mönch us em Chloster Daming Si nid wit vo dr Stadtgränze. Mä gseet dr japanisch Iifluss an drei groosse Pagode, won e Gschänk us Japan si und dr Baustil vo de japanische Pagode spiegle.
D Stadt isch vom 10. bis zum 14. Joorhundert e kulturelli Hochburg gsi und e Hufe bedütendi Dichder und Künstler häi in dere Zit in dr Stadt gschafft. Bekannt isch d Moolerschuel vo de Acht Exzentriker, wo s von ene im Yangzhou-Museum Bilder het
Kulturhistorisch vo Bedütig si au die erhaltene islamische Greeber us dr Song-Zit am Ufer vom Changjiang.
Dully
Dully isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Dully isch e Straisidlig im, Norde vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Saint-Bonnet. D Gmaiflechi umfasst 59,6 % landwirtschaftligi Flechi, 15,5 % Wald, 24,8 % Sidligsflechi.
Gschicht
Dully isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1238 as Delui.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 40,1 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 9,2 %, FDP 15,8 %, GLP 5,2 %, GP 6,5 %, SP 13,4 %, SVP 33,2 %, Sunschtigi 5,6 %.
Dr Burgermaischter vu Dully isch dr Frédéric Mani (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 414 Yywohner 66,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 10,4 % Dytsch, 1,4 % Italienisch un 22 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Labialisierung
Mit Labialisierig oder Rùndig meint mer in de Sproochwüsseschaft verschiidni Sache. Die hen gmeinsam, dass es debi ùm d Rùndig vo de Lippe goot, also dass d Lippe bi de Ussprooch vùmene Luut e rùndi Form aanämme.
Konstem
Konstem (dt. Consthum, frz. Consthum) isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Houschent un Housen zue dr neie Gmai Parc Housen zämmegschlosse.
Ortsdail
Zue dr Gmai Konstem hän d Ortschafte Geieschhaff, Holztem (Holzthum) un Konstem ghert.
Geografi
Konstem lyt im nordeschtlige Éislek (dt. Ösling) im Naturpark Our. D Nochbergmaine vu dr friejere Gmai Konstem sin Housen, Pëtscht, Houschent, Buerschent un Kiischpelt gsii.
Verwaltig
Konstem het zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Konstem isch anne 2011 dr Camille Nosbusch gsii, Scheffe sin dr Jules Bettendorf un dr Joseph Degrand gsii. Gwehlt wore isch iber e Majorzwahl.
Gschicht
Konstem isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 790-91 as Conztum (795-96: Conztoim, 804-05: Cůntestum, 1137: Conceton, 1145: Conceton).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Konstem ghert zum Moselfränkisch.
Calancatal
S Calancatal isch s grösti Sytetal vom Misox.
Geografii
S Calancatal lit im Südwesta vom Kanton Graubünda, isch öpa 27 km lang und wird vo da Calancasca durflossa. Zur Zyt (2015) gits füf Gmainda, wo im Krais Calanca (Circolo di Calanca) zämmagschlossa sind. Dä Chrais ghört zämma mit de Krais Mesocco und Roveredo zum Bezirk Moësa.
Bevölkerig
D Dörfer vom Calancatal sind mit Arvigo (Gmaind Calanca) als Hauptort i füf politischi Gmainda zämmagfasst (d Raiafolg vo Süda noch Norda, asoo taliiwärts):
S Calancatal hät sit 1733 a abnehmendi Bevölkerig. Damals händ 2900 Iiwohner im Tal gläbt. 1773 sind s 2246 gsii; 1850 → 1595; 1950 → 1287; 1990 → 740; 2000 → 809; 2010 → 796. Aastrengiga, wo d Entvölkerig stoppa söttend, händ i da letschta Johr zun ara Stabilisierig gfüart.
Sproch
S Calancatal isch wie s Misox, s Puschlav, s Bergell und s Dorf Bivio am Julierpass, en Tail vo da italienischsprochiga Gebiet vo Graubünda und ghört zur italienische Schwiz. De Dialäkt, wo do gredt werd, isch Alpelombardisch und ghört zu de lombardische Sproch.
Palataler Konsonant
Mit eme palatale Konsonant meint mer in de Foneetik en Artikulationsort. Ùn zwar die Konsonante, wo de Rùgge vo de Zùng, also de hinteri Deil vo de Zùng, mit em harte Gaume en Luut macht. Konsonante, wo d Spitz vo de Zùng mit em harte Gaume en Luut macht, sait mer dergäge retroflex.
In de alemannische Dialäkt chùnt mindeschtens ei palatale Luut vor, ùn zwar de palatali Approximant [] wie in „jo“. Des isch glychzytig au de hüüfigscht palatali Luut in de Sprooche vo de Wält. In e paar Dialäkt chùnt au de stimmlosi palatali Frikativ ([]) vor.
In de Sprooche vo de Wält chömme die palatale Luut vor:
Nendaz
Nendaz (fp. [a ˈnɛnda, ˈnɛ̃da, ˈnɛ̃nda]; dt. Neind) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Conthey im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Nendaz lit üfer linke Siita vaner Rottu. Zer Ggmeind gcheerunt Basse-Nendaz, Haute-Nendaz, Bieudron, Aproz, Baar, Brignon und Beuson. Vannr Ggmeindsflechi sint 27,5 % landwirtschaftlechi Flechi, 31,2 % Wald, 4,2 % Sidligsflechi und 37 % süschtigi Flechi.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 5350 Iwonru 94 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 3,1 % Titsch, 0,4 % Talienisch und 2,5 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Nendaz gcheert zum Frankoprovenzalisch und zum Walliser Patois.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 11,8 % glägu.
Religion
86,1 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 4,1 % evangelisch-reformierti.
Basel-Altstadt (Grossbasel)
D Quartiersgränze isch genau dört, wo früehner die inneri Stadtmuure us em 13. Johrhundert gstande isch. Vo dere Muure isch nüt me übrig und im 19. Johrhundert si au s Rhiidoor und die vier Schwibbööge abgrisse worde.
D Grossbasler Altstadt stosst nume an ei anders Stadquartier aa, nämlig an d Vorstedt. Mit der Mittlere Brugg und de Basler Fährene isch s no mit dr Glaibasler Altstadt uf der andere, und—wie mänggi Groossbasler dängge— falsche Siite vom Rhii verbunde.
D Iiwohner vo dr Altstadt si zum ä groosse Deil eltlig und öbben ä Viertel vo dr Bevölkerig si Usländer, die meiste drvo jungi Manne. D Zahl vo de Chinder und Jugendlige isch entsprächend chlii. D Behörde hai sich Müeh geh, d Altstadt widr z beläbe, und hai ä Deil vo de Büro us de historische Gebäud in anderi, üsseri Quartier verläit. Au s ehemolige Gfängnis, dr Lohnhof, isch umbaut worde, und dört het s jetzt ä Museum, Kulturrüüm drunder ä Mundarttheater im Chäller, ä Hotel und Privatwohnige.
Gebäud und Sehnswürdikeite
Chille
Museum
Sustigs
Islamischer Staat (Theorie)
Dr Islamisch Staat isch e theokratischs Konzept, wo sit dr Middi vom 20. Joorhundert e groossi Rolle im islamische politische Dänke spiilt, bsundrigs im Islamismus. E Hufe gegewärtigi Staate, wo für sich in Aaspruch näme, en islamische Staat zu verwirklige, bezäichne sich sälber as Islamischi Republik. E spezifisch islamischi Staatsform git s allerdings nit. As Merkmol vom ene islamische Staat gältet hüte mäistens, ass er d Aawändig vom islamische Rächt, dr Scharia, gwäärläistet. Das isch vilmol s Merkmol, wo mä mit em zwüsche islamische und dene Staate underschäidet, wo d Muslim zwar d Meerhäit bilde und wo vo dr islamische Kultur brägt si, wo aber unter ere sekular-nazionalistische Füerig stöön. Aber vilmol wird e son e Definizion nid aagwändet; so bezäichnet d Organisazioon für Islamischi Zämmenarbet alli iiri Mitgliider as „islamischi Staate“.
Galmiz
Gaumiz (amtlich Galmiz; franzöösisch Charmey) isch e politischi Gmeind im Seebezirk vom Kanton Fryburg i dr Schwiiz.
Geografii
D Ortschaft isch vier Kilometer nordöschdlech vo Murte am Rand vom Grosse Moos und näbem Murtesee. Va de Gmiinflechi si 71,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 19,6 % Waud, 7 % Sidligsflechi ù 2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Gaumiz si Mont-Vully, Murten, Ried bei Kerzers ù Muntelier.
Gschicht
Gaumiz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1242 aus Chalmitis (1340 Charmey).
Religion
71,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 evangelisch-reformiert gsii, 17,7 % römisch-katholisch.
Sproochgeografii
Gaumiz ligt a dr Sproochgränze zwüschem dütschsproochige Deil vo dr Schwiiz und dr Romandie, wo me französisch tuet rede. Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 560 Yywoner 90 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 5,4 % Franzöösisch ù 4,6 % anderi Spraache. De seislertüütsch Tialäkt va Gaumiz ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Gaumiz het aber no bis mindeschtens 1722 au e französischsproochigi Schuel gha. Scho 1683 het zwar en Prediger vo Murte gfordret, dass mer z Gaumiz au sött e dütschi Schuel yyrichte. De Groossi Root vo Bärn (wo für die Sache dertemool im Seeland zueständig gsi isch) het des aber dertemool no abgläänt, ùn gmeint, dass s Dorf zwar ganz vo dütschsproochige Dörfer ùmgee wär, aber die Lüt, wo es wötte, ihri Chinder au ùff Oberried in di dütschi Schuel dörte chönnte schigge. 37 Joor spööter im Joor 1720 aber isch nooch ere Petition vo dütschssproochige Galmizer au e dütschi Schuel yygrichtet worde, aber di französischi Schuel het s Schuelhuus no dürfe bhalte. Zwei Joor drùff hen Yywohner deno aber „wegen verspührender grosser Frucht und Nutzen“ gfordret, dass mer des sött ändre, ùn drùff het de Root vo Bärn entschiide:
De Zimmerli vermuetet, dass di welschi Schuel deno rächt bal drùff zuegmacht het. ùn irgetwenn isch de lokali Patua deno z Gaumiz ussgstorbe.
Vrcheer
Dur d Gmeind füert d Autobaan A1. Z Galmiz heds sid 1876 en Baanhof vo dr Baanlinie vo Murte uf Lyss.
Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirchengemeinde
D evangelischi Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirchegmeind isch die offizielli christlichi Gmeind vo de Neue Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche z Berlin. Si zählt rund 3500 Mitglider. Die beide Pfarrer vo de Gmeind sind d Pfarrerin Dr. Cornelia Kulawik und de Pfarrer Martin Germer.
Ilanz
Ilanz (RMS Glion) isch de Name vo däne geografischen Objekt:
Historisch gits folgendi geografischen Objekt:
Walter Scott
Dr '''Walter Scott, 1. Baronet vo Abbotsford''' FRSE (* 15. August 1771 z Edinburgh; † 21. Septämber 1832 z Abbotsford) isch e schottische Dichter und Schriftsteller vo dr Romantik gsi. Er isch äine vo de Autore gsi, wo zu sinere Zit am mäiste glääse worde isch und das nid nume in Öiropa. Vili vo sine historische Romään si Klassiker worde und si as Vorlaage für Schauspiil, Opere und Film brucht worde.
Wärk
Mit fümfezwanzig het er dütschi Ballade und Drame übersetzt und noochdichdet, under anderem im Goethe si Erlkönig (ängl. Erl-King ) und si  Götz von Berlichingen. 1802 het er schotischi Ballade, won er gsammlet und bearbäitet het im Wärk The Minstrelsy of the Scottish Border uusegee. Die erste groosse Erfolg si epischi Värsgschichte gsi: The Lay of the Last Minstrel 1805, Marmion 1808 und anderi. Waverley (1814) isch si erst Roman gsi uund het in Schottland gspiilt. Mit em Roman Ivanhoe (1820) het er historischi Schaublätz usserhalb vo Schottland afo behandle. Quentin Durward (1823) het sich in Frankriich abgspiilt und Anne of Geierstein (1829) in dr Schwiz. Bsundrigs mit sonige internazionale Wärk isch dr Scott nid nume bim änglische sondern au bim kontinentalöiropäische Publikum bekannt worde.
Im 19. Joorhundert isch dr Scott usserordentlig populär gsi. Dr Goethe het sini Wärk gschetzt und dr Fontane het von em gsäit, er sig dr „Shakespeare vo dr Verzelug“. Überall het mä historischi Romään noch em Scott sim Vorbild afo schriibe. Von Scott beiiflusst worde si dr Wilhelm Hauff und dr Theodor Fontane, dr James Fenimore Cooper und dr Edward Bulwer-Lytton, dr Honoré de Balzac und dr Victor Hugo, dr Alessandro Manzoni, dr Alexander Puschkin und vili anderi. Gege s Ändi vom 19. Joorhundert isch si Stärn aber gsunke und kuum me glääse. Erst im 20. Joorhundert isch s Inträssi an de Wärk vom Scott wider gwaggse.
Jakob Wirz
Dr Jakob Wirz (* 12. Meie 1856 z Gälterchinde; † 23. Meie 1904 z Moskau) isch e Schwyzer Fabrikant gsi. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi.
Sys Läbe
Dr Jakob Wirz isch dr Soon vom Leerer Johann Wirz und vo dr Salome Gerster gsi. Är het z Gälterchinde d Primarschuel und z Böckte d Bezirksschuel bsuecht und 1886 d Louise Esther Nidecker vo Basel ghürotet. Yre Soon isch dr berüemti Etnolog Paul Wirz gsi.
Sy Bruef
Dr Jakob Wirz het Bandwäber gleert. Drno het är sich in Kürs bim Verein vo de junge Chauflüt z Basel chaufmännisch lo usbilde. Är het sich in dr Sydenbandwäberei wyterbildet. Wärend dr Wirtschaftskrise, im Joor 1878, isch är nach Moskau usgwanderet und het dört im Betryb, wo im Heinrich Handschin ghört het, e Schtell als Wäbermeischter aagno. Är isch brueflig ufgschtyge und het s 1882 bis zum Gschäftsfüerer brocht.
Unternämer
Wo sich dr Heinrich Handschin us Russland zruggzoge het, het är ym si Firma zum ene höchschtprofitable Grossunternäme gmacht. Ab 1885 isch är Teilhaber vo dr Firma worde. Jetz het d Firma Handschin & Wirz gheisse und isch, wo dr erscht Wältchrieg aagfange het, die gröschti Bandwäberei vo Russland gsi. Är isch bis zu sym Läbensändi z Moskau blybe. Sys Grab isch uf em Chillhof Gälterchinde.
Syner Heimatgmein Gälterchinde het är es Waisehuus und Chilleglogge gschtiftet.
Rudolf Wintermantel
Dr Rudolf Wintermantel (* 31. Mai 1877 z Sanderge; † 18. Juni 1935 au dert) isch e dytsche Wyyhändler un Haimetdichter gsii.
Lääbe
Syt Vater isch dr domolig Burgermaischter un Boschthalter Jakob Wintermantel gsii. Gschafft het dr Rudolf as Fuerunternämer un Wyyhändler. Är het s Unternäme zäme mit sym Brueder vum Vater ibernuu.
Dr Rudolf het scho ase jung aafange dichte. Mit 22 het er sy erschte Band mit alemannische Gedicht vereffetligt, „Vor des Schwarzwalds Höhen“ (1899). Sy zweet Gedichtband „Heimat“ vu 1905 isch e große Erfolg wore, syterhär het mer en au iberregional gchännt. Insgsamt het er rund 200 Mundartgedicht verfasst.
Är het s Gfiel ghaa het, ass mit dr Modärni all mee alti Bryych verlore gehen. Wäge däm het er Volkssprich un Värs im Sandegemer gsammlet un anne 1900 in dr Zytschrift „Hochdeutsche Mundarten“ publiziert. Anne 1907 het er zäme mit andere z St. Georgen e Draachteverain grindet. Bis churz vor sym Dod isch er au Vorsitzer vu däm Verain gsii.
Är het rund 30 Theaterstuck im Dialäkt gschribe, sy erscht greßer Stuck isch „Vor der Hochzeit“ 1907 gsii. Mit em „Drama vum Galgenbauer“ vu 1908 het er si au an e schwirig Thema gmacht. Uruffierig isch e so ne große Erfolg gsii, ass s Stuck zwai Mol widerholt woren isch.
Är isch langi Zyt Mitglid vum Sandergemer Gmairot gsii. Derzue isch er Vorsitzer vum Främdeverchehrsverain gsii, Mitglid im Vorstand vum Schwarzwaldverain un vu dr Läsegsellschaft un Ehremitglid bi dr Freiwillige Fyyrwehr. Är het au zäme mit andere s Haimetmuseum initiiert.
Im Johr 1935 isch er in syre Haimetstadt im Alter vu 58 Johr noch ere schwäre Chranket gstorbe.
Wärch
Rund 30 Theaterstuck, z. B. „Courage“, „De ledig Bua“ „Drama vum Galgenbauer“, „Vor der Hochzeit“
Q
Dr latinischi Buechschtabe Q goot über s etruskischi und s griechischi qoppa uf s semitischi qop zrugg. Dr semitischi Buechschtabe isch für // gschtande, wi no hütt im Arabische. Im Etruskische isch Q nume vor O und U benutzt worde; uss dämm Grund wird no hütt in de maischte Schprooche Q nume zäme mit U benutzt. Im Latinische hed QV en aiges Foneem bezaichned, nämmlig // (// mit grundeti Lippe).
Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche
Die evangelischi Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche (au: Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche oder eifach Gedächtniskirche, im Berliner Volksmund „Höche Zahn“) staht uf em Breitscheidplatz zwüsche em Kurfüstedamm, de Tauentzinstrass und de Budapester Strass im Berliner Ortsteil Charlottenburg. Die neui Kirche wird vo de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirchegmeind für Gottesdienst und Verastaltige gnuzt. De alti Teil vo de Kirche, wo nöd zerstört worde isch, isch hüt es Museum und Mahnmal für de Fride. S ganze Ensemble isch es Wahrzeiche vo Berlin.
Gschicht
De ursprünglichi Kirchebau vo de Gmeind gaht ufs Programm vom Evangelische Kirchebauverein zrugg. Uf Arägig vom Kaiser Wilhelms II. isch d Bedütig vom Gebäud um d Facette vo de Gedenkstätte zu Ehre vom Wilhelm I. erwitert worde. Im Architekturwettbewerb, wo defür usgschribe worde isch, hät sich de Franz Schwechten, de spöteri königlichi Baurat und Mitgliid vo de Berliner Bauakademii, durchgsetzt. Bereits vorher isch de Schwechten in Berlin a de Planig vom Anhalter Bahnhof beteiligt ksi und hät sich scho en Name gmacht.
Obwohl offiziell de Kirchebauverein de Bauträger ksi isch, häts amtierende Kaiserpaar vo Dütschland vilmol Ifluss uf d Usführig kno und hät d Baustell mehrfach bsuecht. An de Finanzierig hät sich die kaiserlichi Familie aber kum beteiligt. D Baukoste vo 6,8 Millione Mark (inflationsbereinigt in hütiger Währig: rund 44.254.000 Euro) sind hauptsächlich vo Einzelpersone und de dütsche Provinze zahlt worde. De Grundstei isch am 22. März 1891 glegt worde, um a de Geburtstag vom Namensgeber z erinnere. Bereits am 1. September 1895, em Vorabend vom damalige Sedantag, hät d Iweihig sölle gfiirt werde.
S neue Bauwerk isch mit sinere architektonische Höchi vo 115 m vo 1895 bis 1924 s höchst Bauwerk vo Berlin und trotz de Zerstörig 1943 no mit knapp 80 m vo 1943 bis 1965 s höchste Gebäud vo Berlin ksi.
Mit em Aafang vom Zweite Wältchrieg isch d Kirche no bis 1943 vo allierte Luftagriff verschont bliibe. Durch en allierte Luftagriff uf Charlotteburg isch s Kirchegebäud i de Nacht vom 22. zum 23. November 1943 in Brand grate, was sowohl zersch zum Zämmebruch vom Dachstuhel über em Kircheschiff als au s Abknicke vom Spitz vom Hauptturm gführt hät. Vo Site vo de Nationalsozialiste hät es gägeüber de Gemeind d Zusag kä, die zerstörti Gedächtniskirche im Nachkriegsberlin ebeso gross und prachtvoll widerufzbaue. D Siigermächt vom Zweite Wältchrieg händ sich aber im Gägesatz dazue relativ schwer ta, wil s Gebäud immer no de wilhelminisch-dütschi Nationalstolz gspiegelt hät. So hät mer d Ruine zerst ihrem Zerfall überla.
Am Afang vo de 1950er Jahr hät aber die Meinig d Chille widerufzbaue starch zuegno. 1953 hät mer extra defür mit mehrere Briefmarke in Westberlin gworbe. Jedoch isch 1956 mit em Abriss vom Chor aagfange worde. Spöter isch au no s Kircheschiff abgrisse worde.
Im März 1957 hät de Egon Eiermann de neui Architekturwettbewerb zum Neubau vo de Kirche gwunne. Sis Modell hät zu Gunste vo em moderne Neubau de vollständigi Abriss vo de Ruine vorgseh. Die Plän händ e ungewohnt lideschaftlichi öffentlichi Debatte verursacht. Si hät mit em Kompromiss, wo sowohl vom Architekt als au vo de Bürger widerstrebend akzeptiert worde isch, gändet. D Ruine vom alte Hauptturm isch si gla worde und als Mahnmal gäge de Chrieg erhalte bliibe. Um si ume hät mer sich uf de Bau vomene vierteilige Gebäudeensemble nach de Entwürf vom Eiermann geinigt.
Vo 1959 bis 1961 isch die neui Gedächtniskirche baut worde und am 17. Dezember 1961 dur de Landesbischof Otto Dibelius igweiht worde.
I de 1980er isch die hütig Turmruine ufwändig renoviert worde und hät sich zu eme Wahrzeiche vo Berlin entwickelt. Vo 2011 bis 2014 isch de alti Glocketurm wider renoviert worde und isch unter eme wisse Baugrüst versteckt worde. De oberi Teil vom alte Turm isch sit em Sommer 2014 wider frei sichtbar. Als Nächstes söll au de neui Turm renoviert werde.
En witere Schritt isch e Sanierig vo de Kapelle vo de neue Gedächtniskirche mit Hilf vo de Wüstenrot Stiftig im Jahr 2015. Renoviert werde söttet Fänster, Fassade, Garte, Heizig, Lüftig, Elektro- und Sanitäralage.
Architektur
Schwechten, en gebürtige Kölner, hätt en Entwurf im Stil vo de Neoromanik geliifert, orientiert a de romanische Kirche vom Rhiiland. D Zahl vo de Türm und d Form vom Vierigsturm hät as Bonner Münster, de Chor an d evangelischi Mariekirche z Gelnhausen erinnert. Vili Details sind sehr genau überno worde. Er isch eso wit kange bim Noochmache, dass für d Fassade Kalksandstei benutzt worde isch, wo in de Eifel vorchunt und für Kirche im Rhiiland verwändet worde isch, in Brandenburg aber völlig fremd ksi isch.
S Gebäude hät mit sine fünf Türm monumental gwirkt. De Hauptturm, wo zum Teil no hüt existiert, isch mit 115 Meter langi Zit s höchste Bauwerk vo Berlin ksi. Nach em Bispil vo dere Kirche isch d Neuromanik für e Zit in ganz Dütschland zum ebeliebte Baustil worde. Mehreri Gebäude i de direkte Umgäbig sind in bewusstem Bezug zur Kirche ebefalls im neuromanische Stil baut worde und händ sogenannti „Romanischi Forum“. Es Bispiel devo isch s Romanische Café uf em Gländ vom hütige Europa-Center, wo au vom Schwechten baut worde isch.
Kloten
Chloote (amtlich Kloten) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Chloote liit rund 10 km nordöschtlich vom Stadtchèèrn vo Züri, a de Öffnig vom Altbachtaal zum Glatttaal. Direkt weschtlich, i de Ebeni vom Rümlanger Ried, liit de Flughaafe Züri, wo ne grosse Täil vom Chlotener Gmäindspiet umfasst.
Gschicht
Chloote isch zum eschte Mal gnamset worde um 1155 als Chlotun.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 29,7 % (Stand 2011).
Yen
Dr Yen (jap. 円 en, wörtlig runde Gegestand) isch sit 1870 die japanischi Wäärigsäihäit. S internazionale Sümbol für e Yen isch ¥.
Kloten
Religion
28,6% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 30,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Yen
Es isch iigfüert worde, die modärne runde Münze in Silber und Gold z Japan iigfüert worde si. Näben em US-Dollar und em Öiro isch dr Yen zur Wäärigsstabilisazion in vile Länder Däil vo de äigene Gäldresärve. Dr Yen wird in Sen (銭, 100 Sen = 1 Yen) und in Rin (厘, 10 Rin = 1 Sen) iidäilt, aber dr Sen und dr Rin si scho 1954 us em Umlauf gno worde. In dr latiinische Schrift wird s Wäärigssümbol vom Yen dur s Schriftzäiche ¥ und in dr japanische Schriibwiis mit em Kanji 円 daargstellt. D Bezäichnig für e ISO-Wäärigscod isch JPY und het d Codnummere 392. Noch em Änd vom Zwäite Wältchrieg isch dr Yen fest an dr US-Dollar kopplet worde. Dr Kurs zu zu sällere Zit isch 360 Yen pro 1 US-Dollar gsi. Sit dass 1973 s Bretton-Wood-Süsteem zämmebroche isch, wird dr Wärt vom Yen vom Wäärigsmäärt bestimmt. Zur Zit isch dr Wäggselkurs vom Yen öbbe Yen für äi US-Dollar und öbbe  Yen pro Öiro.
Kloten
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,0 %, CVP 7,3 %, EDU 2,2 %, EVP 5,2 %, FDP 7,8 %. GLP 6,8 %, GP 8,9 %, SP 18,4 %, SVP 37,2 %, Suschtigi 1,3 %.
Gmäindspresidänt isch de René Huber (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,9 % gläge.
Tarquinia
Tarquinia isch e Stadt mit Iiwooner (Stand ) in dr Browinz Viterbo in dr italiänische Region Latium. Si isch vor allem für iiri etruskische Usgraabigsstett bekannt, wo sit 2004 zum UNESCO-Wälterb ghööre.
Geographii
Tarquinia lit 87 km nordwestlig vo Rom, 48 km südwestlig vo Viterbo und 90 km südöstlig vo Grosseto. D Altstadt vo Tarquinia lit uf eme Hüügel über dr Küstenebeni vo dr Maremma Laziale, fümf Kilometer vom Tyrrhenische Meer ewägg. Die modärne Woongebiet gönge vom Fuess vom Altstadthüügel bis zur Via Aurelia. D Stadtdäil Lido di Tarquinia und Riva dei Tarquini si beliebti Baadort an dr Küste. D Stadtdäil Lombardi, Marina Velca und Sant’Agostino lige au in dr Küstenebeni. S Hinderland isch e dünn besiidledi Hüügellandschaft mit e baar äinzelstehende Hööf.
Hangzhou
Hángzhōu isch d Hauptstadt vo dr chinesische Browinz Zhejiang. S Churzzäiche isch. Hangzhou het acht Uniwersidääte und Hoochschuele, drunder d Zhejiang-Universidäät, wo äini vo de beste im Land isch.
Wirtschaft
Z Hangzhou foot dr Kaiserkanal aa, e wichdigi Verbindung zum Norde vo China. Hangzhou isch au hüte no e wichdigi Brodukzions- und Handelsstatt für chinesischi Siide. Au für si Grüentee isch d Stadt berüemt.
Geografii
Hangzhou lit öbbe 190 km süd-südwestlig vo Schanghai an dr Mündig vom Fluss Qiantang. D Bucht, wo d Flussmündig bildet, häisst noch dr Stadt Hangzhou Wan (Hangzhou-Bucht). S Verwaltigsgebiet vo dr Underbrowinzstadt het e Flechi vo 16'596 km² und öbbe 6'830'000 Iiwooner (Ende 2009). Vo deene lääbe öbbe 4,3 Millione im stedtisch verdichtete Ruum.
Rheinfelden
Rheinfelden, alem. Rhyfälde gits hüt zwoi Ortschafte:
und witers:
St. Ursen
Santùùrsche (amtlich St. Ursen; franzöösisch Saint-Ours; Patois ) isch a Gmiin im mittlere Seisebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografii
Santùùrsche het 1239 Iiwohner un isch e Streusiidlig. Des heisst s het keis ursprünglichs Dorf, numme e Hufe Wiiler, wo sich zu ere Gmiin zämegschlosse hei. Vo Wescht nach Oscht sin des, Römerschwiu, Brünisbärg, Hattebärg, Balterswiu, Chrischtlibärg, Tasbärg, Obertasbärg, Engertswiu, Etiwiu, Struus, Wolperwiu, Baletswiu, Mediwiu, Äschlebärg un Geretach.. Va de Gmiinflechi si 76 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,6 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,3 % schüschtigi Flechi. D Nachbargmiine vo Santùùrsche sin Tafersch, Alterswiu, Brünisried, Rächthaute, Tentlinge, Pierrafortscha un Fryburg.
Gschicht
Site m Mittelauter hets hütig Gmiingebiet zu de Pfarii Tafersch ghört. Es het Enet-dem-Bach-Schrot gheisse, wius vo Tafersch us enet em Galterebach gsi isch. Im 1831i isch s Gebiet e eigeni Gmiin cho. Als Chiucha vo de Pfarii het me d Sankt-Ursus-Chapelle bruucht, wo im Wiler St. Ursche gläge isch, mitts i de Gmiin.
Religion
77,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,8 % evangelisch-reformiert.
Givrycourt
Givrycourt (ditsch 1915–18 Hampat, 1940–44 Gierenhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
St. Ursen
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1162 Yywoner 89,9 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 8,9 % Franzöösisch ù 1,2 % anderi Spraache.
Givrycourt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hermann Hummel
Dr Hermann Hummel (* 22. Juni 1876 z Loor, ev.; † 13. Sebdämber 1952 z Krefeld) isch e dydsche Bolitiker vù dr FVP, schbeeder DDP z Bade gsii. 1921/22 isch er Baadische Schdaadsbresidänd gsii. Vù 1909 bis 1924 isch er Midgliid vùm Baadische Landdaag gsii ùn vù 1924 bis 1930 Midgliid vum Ryychsdaag. Är hed as Chemyylèèrer gschafd ùn isch Midgliid im Ùfsiichdsrood vù dr BASF ùn ab 1926 vù dr I.G. Farben gsii. Ane 1939 isch er in d USA emigirierd.
Wange (Begriffsklärung)
È Wangè bezeichnet
Givrycourt
Geogràfi
Givrycourt lijt fìmf Kilometer eschtlich vun Albestroff nawe dr Gmein Munster uf re Heche zwìsche 218 und 244 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
St. Ursen
Spraach und Tialäkt
De seislertüütsch Tialäkt va Santùùrsche ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Givrycourt
Gschìcht
Givrycourt ìsch ànne 1629 grìndet worre durich dr Kàrdinàl Givry vun Metz. S Dorf ìsch ìm ìm Wàld la Hampatte entstànde, waje dam ìsch s àui La Hampatte gnannt worre (z. B. 1735: Givricourt, dit la Hampatte) ùnd hàt vun 1915 bìs 1918 dr ditsch Nàme Hampatt gedrait.
Hermann Hummel
Lääbe
Dr Hermann Hummel isch 1876 z Loor ùf d Wäld chùù as Sùùn vùm Hermann Hummel, eme Reallèèrer, ùn dr Luise Friederike geb. Göbelecker. Är hed no vier jingeri Gschwischder ghaa, zwee Brieder, Hellmuth Hummel (* 1879) ùn Otto (* 1885-1955), ùn zwoo Schweschdere, Luise Elisabeth (* 1881) ùn Hedwig (* 1883). Noch dr Volchsschuel hed dr Hummel z Loor s Gymnasium bsuechd, scheder di Hèècher Bùùrgeschuel z Ettlinge, derno s Realgymnasium z Chaarlsrue, wùn er ane 1894 s Abitur gmachd hed. Die hyfige Wägsel in dr Schuele sin veruursachd gsii dùr d Versezige vù syym Vader.
Wange (Begriffsklärung)
Wange isch dè Familiènamè vo folgendè Personè:
Givrycourt
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Vun 1973 bìs 1998 ìsch s Dorf züe Albestroff ingmeindet gsin.
Hermann Hummel
Lääbe
Noch em Abitur hed dr Hummel 1894 aagfange Ingenieurwese an dr TH Chaarlsrue z schdudiere, ab 1896 an dr TH Stuegert. Im Sùmersemeschter 1899 hed er no ne Schduudiùm in Mathematik ùn Naduurwiseschafde an dr Universität Heidelberg aagfange, im Windersemeschter 1899 isch er an d Universität Fryyburg gwägsled, ab 1900 an d Universität Stroosburi. D Staatspriefig hed er ane 1902 in dr Hauptfächer Mathematik ùn Physik ùn in dr Nääbefächer Chemyy, Mineralogyy ùn Geografyy abglaid. Derno hed er as Lèèramdskandidaad an dr Oberrealschuele z Manne ùn z Chaarlsrue Chemyy ùnderriichded. 1906 isch er Profässer an dr Realschuel z Chaarlsrue woore ùn hed dèrd as Chemyylèèrer ùnderriichded ùn s Chemyylabor glaided.
Wange (Begriffsklärung)
Luèg au:
Givrycourt
Verwàltung
vun Givrycourt ìsch. Givrycourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Hermann Hummel
Lääbe
Am 12. Mèèrz 1912 hed dr Hermann Hummel d Emma Reis ghyroode, d Doochder vùn eme Mainzer Wyyhändler. Si hän zwai Chinder zäme ghaa, e Sùùn, Karl Philipp Hermann (* 1910) ùn e Doochder, Marie Luise (* 1911).
Givrycourt
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Givrycourt ghert zem Rhinfrankisch.
Hermann Hummel
Lääbe
Vù 1912 bis 1914 hed er bi dr Electra Lackwerke GmbH gschafd.
Im Èèrschde Wäldchrieg hed er sich 1917 frèiwilig gmälded, isch Offiziersaawärder wore ùn Leutnant vù dr Reserve. Mid em Feldartillerii-Regiment Nr. 27 isch er z Frankryych ùn z Russland gsii. 1918 isch er in d Gaasabdailig vùm Chriegsminischterium abkommandierd woore. Bis zùm Änd vùm Chrieg isch er Inspekteur vù dr Fliegertruppe gsii.
Bolitik
E Kolleg vùm Hermann Hummel an dr Realschule z Chaarlsrue isch dr Karl Heimburger gsii, wù au schbeeder Diräkter vù däre Realschuel woore isch. Dr Heimburger, e Schdadrood ùn Abgordnede im Landdaag vù dr linksliberale Süddeutsche Demokratische Partei, em baadische Landesverband vù dr Deutsche Volkspartei (DtVP), hed dr Hummel fir Bolitik indräsierd. Dr Hummel isch derno au in d DtVP yydräde ùn isch ab 1903 schdelverdrädende Vorsizende gsii.
D DtVP hed sich ane 1910 mid dr Freisinnige Volkspartei ùn dr Freisinnige Vereinigung zue dr Fortschrittliche Volkspartei (FVP)  verainigd. Noch dr Novämberrevolution 1918 hed sich derno d FVP mid em lingge Fliigel vù dr Nationalliberale Partei (NLP) zue dr Deutsche Demokratische Partei (DDP) zämegschlose.
Wù dr Hummel 1906 in d DtVP yydräde isch, isch er glyychzydig us dr Evangelische Chilche uusdräde.
Wù dr Èèrschd Wäldchrieg verloore gange isch ùn noch em Kieler Matrooseùfschdand ùn dr Novämberrevolution dr Chaiser Wilhelm II. am 9. Novämber 1918 hed miese zrùgdräde, sin wie in vyyle dydsche Schdäd au z Chaarlsrue ùn z Manne Soldaadereed ùn Woolfaardsuusschis bilded woore. Dr Hermann Hummel am 13. Novämber 1918 zùm Schdelverdräder vùm Minischder fir milidèèrische Aagläägehaide gweeld wore, em Hans Brümmer vù dr USPD. Dr Hummel isch ain vù dr weenige bùùrgerlige Bolitiker gsii, wù fir d Yybindig vù dr USPD in di Vorlaifig Baadisch Volchsregierig gsii isch.
Wel d USPD im Jäner 1919 us dr Regierig uusdräde isch, hed dr Anton Geiß s Amd vùm Minischder fir milidèèrischi Aagläägehaide ibernùù. Am 3. Abril 1919 isch di nèi baadisch Regierig bilded woore, dr Hermann Hummel isch in däre Regierig Kultusminischder woore. Wel s Amd vùm Schdaadsbresidänd al Joor gwägsled hed ùnder dr Minischder, isch au dr Hummel im Novämber 1921 fir ai Joor Baadische Schdaadsbresidänd. In ere Reed vor em Ryychsdaag zùm Verfasigsdaag ane 1922 hed er ùf di lang demokratisch Tradition vù dr baadische Landesverfasig hiigwiise un hed di Weimarer Verfasig globd, si cheem us em glyyche nationale Gaischd. Mid dr Betoonig vu dr demokratische Tradition hed er vor alem dääne dr Winde wele us dr Säägel nee, wù Demotrati un Barlemäntarismus as „undeutsch“ diffamiert hän.
Dr Hermann Hummel isch bi dr Landdaagswaal 1919 in Baadische Landdaag gweeld wore. As Abgordnede hed er sich as Referänd fir s Yysebaanwääse ùn as Midgliid vùm Yysebaanrood sich v. a. mid Verchèèrsfrooge bschäfdigd.
Dr Hummel isch in däne Joore as Minischder zèèrschd Fraktionsvorsizende ùn derno au Landesvorsizende vù syynre Bardèi woore. Är hed in däre Zyd au zwee Èèredoktertitel iberchùù, dr Dr.-Ing. e. h. vù dr TH Charlsrue ùn dr Dr.-Ing. h. c. vù dr Uni Fryyburg, ùn är isch au wider in di Evangelisch Chilche yydräde.
Im Oktober 1922 hed er aagchinded, as er d Aarbed as Bolitiker wil ùfgee ùn e Schdel in dr Chemyyinduschtrii wil aanee. In syynere Bardèi isch er dooderfiir arg kritisierd woore. Är isch drno mid em Ablauf vù syym Joor as Schdaadsbresidänd au as Minischder zrùgdräde, hed schbeeder au dr Bardèivorsiz ùfgee ùn isch am Änd vù dr Legislaturperiod 1925 us em Baadische Landdaag uusgschiide. Im Ryychsdaag isch er aber no vù 1924 bis 1930 as Verdäder vùm Waalchrais Magdeburg gsii.
Induschtrii
Dr Hermann Hummel isch im Schboodjoor 1924 as Direkter ùn Ùfsichdsroodsmidgliid zue dr Badische Anilin- und Sodafabrik (BASF) z Ludwigshafe gange. Dr Carl Bosch hed iin zue dr BASF gruefe. Wù I.G. Farbenindustrie AG grinded wore isch, hed dr Hummel ab 1926 em Ùfsichdsrood vù dr I.G. Farben aaghèèrd. Derzue isch er no Ùfsichdsroodsmidgliid vù dr August Horch Automobilwerke GmbH z Zwickau wore ùn Midgliid im wiirdschafdsbolitische Uusschùs vùm Ryychsverband vù dr Dydsche Induschtrii.
1925 hed er as aine vù zwee Inveschtoore d Imprimatur GmbH ùfgchaufd. Wù d Frankfurter Zeitung 1930 in groosi finanziälli Schwiirigkaide chùù isch, hed dr Carl Bosch am 29. Abril 1929 e Verdraag mid dr Familie Simon-Sonnemann, wù d Frankfurter Zeitung ghèèrd hed, abgschlose. Noch däm Verdraag hed d Imprimatur GmbH 48 Brozänt vùm Gselschafdskapital vù dr Frankfurter Societäts-Druckerei GmbH, wù d Frankfurter Zeitung drùgd hed, ibernùù. Dr Hummel isch im juni 1929 Ùfsichdsroodsmidgliid bi dr Frankfurter Societäts-Druckerei GmbH woore ùn 1930 elainige Gselschafder vù dr Imprimatur GmbH.
1937 isch dr Carl Bosch Bräsidänt vù dr Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft  woore ùn hed dr Hermann Hummel as Assischtänt zue sich ùf Berlin ghoold.
Wel dr Hummel vù dr Nationalsozialischte as "Systempolitiker" difamierd ùn al mee kritisierd wore isch, isch er schliesli 1939 chùùrz vor em Zweede Wäldchrieg ùn chùùrz, voreb dr Carl Bosch gschdoorbe isch, in d USA emigirierd. 1951 isch er ùf Dydschland zrùgchùù ùn hed sich z Krefeld niidergloo.
Am 3. Sebdämber 1952 isch dr Hermann Hummel z Krefeld gschdoorbe.
Höllental (Schwarzwald)
S Höllèdal isch è düèf ygschnittenes, deilwys schluchtartigs Dal im Südschwarzwald z Badè-Württèbärg (Dütschland).
Des uugfäär nüü Kilometèr langi Dal lyt im Naturpark Südschwarzwald öppè 18 km südöschtlich vo Fryburg im Briisgau zwischè Hinterzartè un Buèchèbach-Himmèlrych. S wörd vum Ròtbach (aafangs Höllèbach benamst) durchflossè. Dè schmâleri Weschtdeil vom Dal ghört zu Buèchèbach, dè Ostdeil zu Breitnau.
Entschtehig
S Höllèdal isch eins vo dè Däler im Schwarzwald, welles diè asûmmetrischi Kammlinniè vom Gebirge vo dè plateauartigè Oschtabdachig uus hy zum gächè Weschtabfall durrèschnydet. S Dal lyt im Volauf vom Bõõdorfer Grabbè, wo d Linniè Kaiserschtuèl–Wuètèschlucht–Hegau–Boddèsee beschrybt. Als witeri Entschtehingsursach nebbè sellèm tektonisch bewûrktè Beggi chunnt au diè widderholt Plateauvergletscherig vom Hochschwarzwald in Frõg, wo d Ysschtauseè übber diè ernidrigti Kammlinniè drübberwäg nõch Weschtè übberglaufè sy könned. D Quällbäch öschtlich vo dè Kammlinniè flüeßed dõher znägscht südoschtwärts, um denn um fascht 180° nõch Nordoschtè is eigentliche Höllèdal umzbiègè, è Situation ähnlich wiè am Malojapass im Engadin.
Dalvolauf
Unterhalb vo dè Hochdalmuldè vo Hinterzartè windet sich d B 31 in deilwys spektakulärè Keerè in dè Talschluss vom einschtigè Gletschertal abbè. I sellèm Dalkessel mit èm Wyler Höllschteig mündet südlich vo dè Strõß s Kerbdal vom Löffeldal (früèner Holzlöffelhèrschtellig) mit èm Zartèbach y. Nördlich devò öffnet sich unter m Ravennaviadukt vo dè Höllèdalbaan d Ravennaschlucht mit meerèrè Wasserfäll. Ußerdèmm stürzed vo Südè hèr dè Bischtèbach un dè Alpersbach in Wasserfäll durab (luèg au Wasserfäll z Dütschland). Dèmm folgendè U-förmig profilyrtè Dalabschnitt mit bis zu 600 Meter hochè Steilhäng (un virschpurigèr Strõß) folgt nõch èm Baanhof Hirschschprung èn Schluchtabschnitt mit bis zuè 130 Meter uffragendè Felswänd, au Höllèpass gnannt. Diè èngscht, klammartigi Stell isch als Hirschschprung bekannt und isch urschprünglich nu nüü Metèr breit gsi. Nõch dèm Felsè mit dè Ruinè Falkèschtei witet sich s Dal è bitzele un git dè Hüüser un Höf vo Falkèschteig Raum. Am Baanhof Himmelreich öffnet sich d Höllèdal unvomittelt zum Zartemer Beggi hy.
Höllèdäler Wind
Èn Regionalwind, wo als Bärgwind bsunders s Fryburger Stadtzèntrum bemerkenswèrt stetig mit Frischluft vosorgè duèt, wörd nõch èm Höllèdal benamst. Nu èn Deil vo dè us èm Schwarzwald nõch Fryburg abflièßendè Kaltluft stammt allerdings us èm Höllèdal. Dem sin Bärgwind vohûròtet sich mit dè Kaltluftschtrömigè uss dè anderè Sitèdäler vom Zartener Beggi un strömt, durch dè Èngpass vo Ebnet am Beggèuusgang beschlüniget, übber s Fryburger Stadtgebièt i d Fryburger Bucht vo dè Oberrhyebeni.
Flora un Fauna
Im Höllèdal befindet sich mit fascht 150 Exemblaar s einzigi größeri Vorkõ vo dè Europäischè Eibe vo Badè-Württèbärg. Es könnt dört als Nammensgèbber vom Dorf Ibèdal un vo witerè Ort i dè Umgebig diènt haa.
Vokeersbedütig
Diè hütigi herussragendi Bedütung vom Höllèdal für dè Fèrnvokeer zum relatyv nidrigè Hinterzartemer Sattel (öppè 910 m) hèt s Dal èrscht nõch uffwändigè Vokeersbautè erhaaltè. Znägscht isch dè Karrèwäg durch diè nördlicheri Wagèschteig bedütender gsi. Mindeschtens ab èm 12. Johrhundert hèt d Falkèschteig, èn vo dè Zähringer erbautè Wäg zwischè Fryburg im Briisgau un Donaueschingè, durch s dõmòls no Falkèschteiner Dal gnannte hütige Höllèdal, a Bedütig gwunnè. Dè Wäg isch am Uugang vom Èngpass durch d Burg Falkèschtei gschützt, spôter allerdings au bedroot worrè. Èrscht für d Kutschè un dè umfangryche Brautzùg vo Marie Antoinette, wo sich zu irèm Bräutigam, dèm spôterè Ludwig XVI., bringè hèt lòò, isch dè Wäg strõßèartig uusbaut worrè. Dè Zug uss 235 Personè, 57 Wagè un 250 Zug- un Rytpfèrd hèn s Höllèdal am 4. Mai 1770 uff èm Wäg von Donaueschingè zum anderthalbdägigè Uffenthalt z Fryburg passyrt.
Berüümt isch s Falkèschteiner Dal denõch nommòl durch dè Rüggzùg vo dè französischè Truppè unter General Moreau im Johr 1796 worrè, un zwar als Val d'enfer, mit dem Nammè, wo also bis hüt blibbè isch. Schu 1691 hèt dè Leopold I. d Èngi am hütigè Hirschschprung als d Höll bezeichnèt, wo n er übber d Voteidigung a dè Schwarzwaldübbergäng nõchdenkt hèt. Au dè Nammè vo dè Ravennaschlucht hèt èn romanischè Urschprung; er entschpricht èm französischè la ravine (d Schlucht). Diè Bezeichnig isch abber vor dè Ära vo dè französischè Dominanz entschtandè, well si schu für s Johr 1560 belait wörrè cha.
Sit 1887 faared d Zûûg vo dè Höllèdalbaan i dè Schlucht, aafangs mit Zaanradbetrièb. D Stygig bedrait 1:18. Dè Höèunterschyd bedrait 441 m.
Bi witerè Uusbautè isch d Klamm am Hirschschprung immer breiter gschprengt worrè. D Vokeersbelaschtig uff dè hütigè Bundesschtrõß 31 füürt zu Blaanigè, znägscht d Ortsdurchfaart vo Falkèschteig, denn dè Klammabschnitt un schlièßlich d Keerè bi Höllschteig durch Dunnelbautè z ersetzè. Als d Landesregyrig im November 2013 d Prioritätèlischtè für d Übbernaam i dè Bundesvokeerswegeblaan 2015 vorgschtellt hèt, hèt dè dòdezuè blaante Falkèschteigdunnel lediglich uff Platz 6 vo dè Dunnelbrojèkt rangyrt, wa-n-è Realisyrig i dè nägschstè Johr unwòrschinlich wörrè lòt.
Dè Wanderwäg durch dè Schluchtègrund, dè Jägerpfad, hèt früèner zum Schwarzwald-Quèrwäg Fryburg-Boddèsee ghört, sellè wörd abber derzit wegè dè Vokeersbelaschtig vo dè Strõß übber diè nördlichè Dalwangè gfüürt. Dè Jägerpfad isch sit 2009 zwǜschè dè unterè Uusfaart vum Bhf. Hirschschprung bis Falkèschteig gschperrt. Uffgrund vo dè Aordnung durch s zuèschtändige Landrõtsamt wörd dè Wäg wegè Steischlag- un Yschturzgfòòr im Berych unterhalb vum Hirschschprung nǜmmi uffgmacht.
Wilhelm Klein (Basler Politiker)
Biografii
Dr Wilhelm Klein isch dr Soon vom ene Leerer gsi, wo us Württebärg zuegwandert gsi isch. Er het z Baasel und Berlin studiert. Vo 1848 bis 1861 het er as Leerer an dr Bueberealschuel z Baasel gschafft. Vo 1861 bis 1875 isch er dr Redakter vom «Schweizerischen Volksfreund», em publizistische Sproochroor vo de Baasler Radikaale gsi, wo dr Klein scho jung drzueghöört het. Im Summer 1848 het er d Wuchezitig «Deutscher Zuschauer» vom Gustav Struve uusegee.
Scho in de 1850er-Joor isch er zum füerende freisinnige Politiker vo Baasel worde. Vo 1850 bis 1875 und wider vo 1881 bis 1887 isch er e Baasler Groossroot gsi, und 1862 und 1865 dr Rootbresidänt. Vo 1867 bis 1872 isch er au no Mitgliid vom Chläine Root gsi, vo 1875 bis 1878 und 1881 bis 1887 Regierigsroot. Vo 1863 bis 1878 und vo 1881 bis 1887 isch er im Nazionaalroot gsässe und vom Juni bis Oktober 1881 het er dr Kantoon Baasel-Stadt im Ständeroot verdrätte.
Dr Klein het sich für s schwizerische Fabrikgsetz iigsetzt, wo e Reakzioon uf en Undersuechig vo de Aarbets- und Lääbensverhältniss vo de Fabrikaarbäiter gsi isch, wo katastrofaali Zueständ zäigt het. Das Gsetz het e Normaalaarbetsdaag vo elf Stunde iigfüert, Chinderaarbet verbote und d Haftpflicht vo de Undernäämer bi Umfäll und Bruefschrankhäite greeglet.
Dr Klein isch 1878 zsämme mit em Fridolin Schuler und em Edmund Nüsperli vom Bundesroot zu äim vo de erste drei äidgenössische Fabrikinspekder gweelt worde.
Dr Wilhelm Klein isch 1887 z Baasel gstorbe und uf em Friidhoof Wolfgottesacker z Baasel begraabe. Dr Achilles Schlöth het d Büste uf em Graabstäi vo sim Familiegraab gmacht.
Familie
Im Klein si Schwiigersoon isch dr freisinnig Baasler Politiker Christiaan Roothebärger gsi, wo 1925 en äidgenössische Invalideversicherig (IV) und Alters- und Hinderlasseneversicherig (AHV) het welle iifüere, aber gschiteret isch.
Glatigny (Moselle)
Glatigny (ditsch 1915–18 und 1940–44 Glatingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Glatigny ìsch em erschte Mol gnannt worre ànne 1192 àls Glatignei (13. Jh.: Gletinei, 1206: Gletigney, 1339: Glatigney, Glaiteney, 1404: Glaitigney, 1514: Glaitegney, 1516: Glattigney).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Glatigny ìsch. Glatigny ghert zem Kommünàlverbànd.
Boccaccio
Boccaccio cha si:
Boccaccio isch dr Name vo dene Persone:
Kabinett Jolly
S Kabinett Jolly isch vum 12. Februar 1868 bis zum 21. Septämber 1876 d Landesregierig vu Bade gsii.
Thamyris
De Thamyris ( oder Θαμύρας, Thamýras) isch i de griechische Mythologii e thrakische Sänger und Kitharoid gsii.
De Thamyris, Soo vom Philammon, isch ann vo de erste groosse Sänger gsii. Er het sich under anderem in Hyakinthos verliebt und söll noch de Bibliotheke vom Apollodor so de ersti Maa gsi sii, wo en andere Maa gliebt heb:
Er isch vo de Stadt Oichalia uf Messenie choo und het bi de Stadt Dorion di Dorischi Wiis erfunde und sini Musig vollendet. Er hett sich grüemt, e schönneri Stimm as d Muuse haa und het si zomene Wettsinge uufgforderet. Wen er gwüni, so wöl er sich mit ene veraine, verlüüri er, so taared si em ewegg nee was si möchtet. Er het verloore und d Muuse hend em s Augeliecht und d Singchunst eweggnoo. Noch de Niiderlaag het er am Fluss Balyra, wo i de Nööchi vo Dorion flüüsst, sini Kithara wegrüert.
Titus Giger
Dr Titus Giger (* 4. Februar 1932 z Murg SG; † 5. Jänner 2021) isch e Schwyzer Bolitiker (FDP) gsii.
Lääbe
Dr Giger het an dr Böuschuel z Onderäntfälde Tächniker TS glehrt un het noch em Dod vu sym Vater 1970 zäme mit sym Brueder d Böufirma vum Vater z Murg SG ibernuu.
Anne 1965 isch er in Gmairot vu Quarte gwehlt wore. Vu 1968 bis 1984 isch er im Große Rot vum Kanton St. Galle ghockt un het där im Amtsjohr 1982/83 bresidiert. Zum 28. Novämber 1983 isch er in Nationalrot gwehlt wore un isch dert unter anderem in dr Verchehrs-, dr Energy- un dr Wirtschaftskummission, un in dr Kummission fir effetligi Böu gsii. Zum 3. Dezämber 1995 isch er us dr große Chammer uusgschide.
Dr Giger het verschideni Verwaltigsrotsmandat bi Verchehrs- un Chraftwärchunternäme ghaa. Vu 1965 bis 1997 isch er Bresidänt vu dr Ortsburgergmai Murg gsii.
Sri Lanka
Sri Lanka, bis 1972 Ceylon (amtlig: Demokratischi Sozialischtischi Republik Sri Lanka) isch än Inselstaat im Indischen Ozean 31km vor der Südschpitze vom Indische Subkontinent. D Insle wird au Perle vom Indische Ozean gnennt und het ca. 20 Millione Iiwohner.
Wäge ihre Lag isch d Insle ä schtrategische Punggt für d Seefahrt zwüsche Wescht- und Südostasie. Si isch eins vo de Zentre vom antike Buddhismus. Hüte isch s Land ä multireligiösi und multiethnischi Nation, in welere näbem Buddhismus vor allem der Hinduismus, s Christentum und der Islam bedütendi Religione si. Dr Buddhismus wird aber vom Schdaat bevorzugt behandelt; so gseht die srilankischi Verfassig vor, ass dr Schdaat für ä Schutz und d Pfläg vom Buddhismus verantwortlig isch.
D Singhalese möche dr gröschd Deil vo dr Bevölkerig us. D Tamile, wo vor allem im Norde und Oschde vom Land und in der Hauptstadt Colombo läbe, stelle die gröschdi Minderheit. Anderi ethnischi Minderheite si d Moore, Malaie und Burgher.
Cäcilia von Rom
D Cäcilia vo Rom (* um 200 n. Chr. z Rom; † um 230 z Rom) isch e christligi Häiligi, Jungfrau und Märtyrere vo dr früeje Chille. Si isch d Patronin vo dr Chillemuusig, vo de Orgelebouer und au suscht vo de Inschtrumäntemacher, vo de Sänger, de Musiker und de Dichter. Iiri Attribut si d Orgle oder d Giige, s Schwärt (as Zäiche fürs Martyrium) und d Rose.
D Legände
Noch dr Überliiferig het sich d Jungfrau Cäcilia em Heer Jesus Christus versproche. Iiri Eltere häi sä aber mit em häidnische Jüngling Valerianus verhürootet, und mit däm het si denn in ere Josephsehe gläbt. D Cäcilia het iire Maa Valerianus und däm si Brueder Tiburtius zum Christedum bekeert. Wäge iirem Glaube si die bäide Brüeder an dr Begraabig vo hiigrichtete Christe drbii gsi, was verbote gsi isch. Mä het sä denn uf gheiss vom Präfekt Almachius im Gfängnis iigsperrt und hiigrichdet. Wo mä die Aaghörige vo de Hiigrichtete verfolgt het, isch mä uf d Cäcilia gstoosse. Die het iiri ganzi Dienerschaft bekeert, bevor mä sä in häisses Wasser het lo iidauche. Das het ere aber nüt gmacht. Wo dr Hänker denn brobiert het, iire dr Chopf abzschloo, isch s em nid glunge dr Chopf vom Körper z drenne. Si het denn no drei Dääg lang gläbt und iiri Riichdümer under de Arme verdäilt. Dr Bischof Urban het se i dr Katakombe begrabe.