cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Murg
Murg heisse usserdem folgedi Gmeinde:
(37) Fides
(37) Fides isch e Asteroid vum Asteroiden-Hauptgürtel. Si isch uf die römisch Götti vu dr Treui daift. Ufgrund vu Spektralanalyse weiss mer, dass si e relativ helli silikathaltigi Oberfläche besitzt. Bis uf d'Bahnelemente un d'Eigerotation isch suscht nit meh iber dr Himmelskörper bekannt. E Vorbiflueg vu Ruumsonde, wo säll ändere dät, isch derzitt nit plant.
Internationaler Tag der biologischen Vielfalt
Uf änglisch heisst dä Dag International Day for Biological Diversity oder au World Biodiversity Day. Er isch all Joor am 22. Mai.
D UNO het mit dere Akzion wäge ihrem Plan für en nachhaltigi Entwicklig uf der Wält agfange. Es Komitee vo der UNO-Gäneralversamlig het der Internazional Dag vom biologische Schatz anne 1993 bschlosse, eis Joor nach der Anaam vo der Biodiversitäts-Konvänzion uf em Ärdgipfel vo Rio, der United Nations Conference on Environment and Development (UNCED). Z’erscht isch der Akzionsdag als am 29. Dezämber gsi; uf s Joor 2001 het men en denn ufs nöie Datum vom 22. Mai verschobe
Toulouse
I de Chärnstadt vo Toulouse wohned öppe 447340 Iiwohner, rundume 892115 Iiwohner und i de ganze Metropolregion 1250251 Iiwohner (Stand 2011). Das heisst, dass Toulouse die viertgröscht Stadt z Frankriich isch.
Geografii
Toulouse liit am Garonne, em Fluss wo det dureflüüst, uf 146 m überem Meer. Dur verschideni Kanäl – de Canal du Midi und de Siitekanal vom Garonne – isch d Stadt smit em Mittelmeer und em Atlantik verbunde.
Paris isch vo Toulouse 589 km Luftlinie entfernt.
1. Sinfonie (Beethoven)
Dr Ludwig van Beethoven het im Joor 1799 an dr '''1. Sinfoni in C-Dur op. 21''' afo schaffe und isch e Joor spööter fertig worde. Er het sä em Baron Gottfried van Swieten gwidmet, wo die klassischi Muusig zu sinere Zit gförderet het. D Sinfonii isch am 2. April 1800 im K. K. National-Hof-Theater z Wien urufgfüert worde und isch für e Komponist e groosse Erfolg gsi.
Neptun
Dr Begriff Neptun bezeichnet
Wörter, wo Neptun enthalde: Neptunium
1. Sinfonie (Beethoven)
So wie d Sinfonii ufbaut und instrumentiert isch, cha mä zwar dütlig sini Vorbilder uuseghööre, das si im Beethoven si Leerer Joseph Haydn und dr Mozart gsi, aber s Wärk het Charakteristike, wo für e Beethoven tüpisch si: die hüfige sforzandi und wien er d Bloosinstrumänt mee uusestellt und unabhängiger iisetzt.
D Sinfonii isch öbbe 25 Minute lang und bestoot us vier Setz:
D Instrumentierig bestoot us 2 Flöte, 2 Oboe, 2 Klarinette, 2 Fagott, 2 Hörner, 2 Drumbeete, Pauke und Striicher.
Gustel Ehrmann-Bretzing
D Gustel Ehrmann-Bretzing (* 11. Novämber 1879 z Ansa as Gustel Bretzing; † 21. Augschte 1969 z Fryburg) isch e elsässischi Schriftstelleri gsii.
Lääbe
D Ehrmann-Bretzung isch im Elsass ufgwagse. Mit sächszee Johr het si zum erschte Mol ebis vereffetligt, in dr „Straßburger Post“. Mit 20 Johr isch si uf Fryburg chuu un het dert derno bis zue irem Dood gläbt. Si isch ghyrote gsii mit eme Dokter. Si het zum Fryndeskrais vum Albert Schweitzer ghert un het e Läbe lang mit ihm Briefkontakt ghaa. Un au dr Theodor Heuss un sy Frau Elly Heuss-Knapp sin Frynd vun ere gsii.
Si het Chinderbiecher gschribe un derzue Gschichte un Prosaskizze.
Durbach
Durbach isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Räbböu- un Erholungsort Durbach liit am glichnamige Bach in dr Vorbärgzone zwische Rhineweni un Schwarzwald, run siwe Kilometer vun Offeburg ewäg. Dr Bann bstoht us 43,2 % Landwirtschaftsflechi, 47,8 % Wald, 8,4 % Sidlungsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmaine sin Appenweier im Norde, d Stadt Oberkirch im Oschte, d Stadt Gengenbach un Ohlsbach im Süden un d Kraisstadt Offenburg im Weschte.
Gmaindsgliiderung
thumb|upright|Stroß vo Obertal noch Gebirg Zue Durbach ghert dr Ortsdail Äbbrschwiier (dt. 'Ebersweier'), wu zum 1. Jänner 1973 ingmaindet worre isch, un 47 Zinkè un annere Wohnblätz.
Gschicht
Durbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1287 als Turbach.
Verwaltung
Durbach het mit dr Stadt Offäburig un dr Gmaine Hohberig, Ordäberig un Schudderwald e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Burgermaischter sitt 1939:
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Durbach ghert zum Owerrhinalemannisch.
Place de la Réunion
Dr Roothüüsplàtz (offiziäll uff’m zwaischproochiga Schtroossaschìld: Rothüssplatz; frz. Place de la Réunion ) ìsch dr Zäntrààlplàtz vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt. Sa bfìndet sìch grààd bii dr Wìldamànnsgass. Uff’m Roothüüsplàtz fìndet maa s’ histoorischa Roothüüs un d’ groossa protäschtàntischa Schtefànskìrìch.
wu ’s ìsch
Dr Roothüüsplàtz lìegt ìm Zäntrum vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt, grààd bii dr lànga Gschaftsschtrooss Wìldamànnsgass. Dr Hàuiptiigàng vum Plàtz lìegt àm Nordoschta, àn dr Kritzung vu dr Wìldamànnsgass un vum Schindergassla.
Dr Roothüüsplàtz ìsch dr Ààfàngspunkt vu mehrera Schtroossa: vum Finstergassla-n-àm Noorda –wo bis àn dr Wìldamànnsgass làuift–, vum Gassla Hìnter’m Roothüüs àm Oschta, vum Passage de l’Hôtel de Ville un dr Wilhelm-Tell-Gass àm Süüdoschta, so wia vu dr Schüalgass un dr Bäckergass àm Süüdwäschta. Àm Nordwäschta vum Plàtz ìsch a klaina Verbìndung mìt’m Màrktgassla, wo bis àn dr Werkhofgass làuift.
wàs doo z’ sah ìsch
Vu 1906 bis 1909 hàt d’ bekànnta Schtàtüüta „Schweissdissi“-n-uff’m Roothüüsplàtz gschtànda.
Waltershofen
Waltershofen isch de Namme vu mehrere Ortschafte.
Xi Jinping
Xi Jinping (chinesisch 习近平 oder 習近平 Xí Jìnpíng, IPA: [ɕǐ d̥ʑ̥înpʰǐŋ]; * 15. Juni 1953 z Fuping, Shaanxi, Volksrepublik China) isch e Politiker in dr Volksrepublik China. Er isch dr Generalsekretäär vo dr Kommunistische Bardei vo China und dr Vorsitzendi vo dr Zentrale Milidäärkommission. Sit em Merz 2013 isch er dr chinesisch Staatsbresidänt. Am 14. Novämber 2012 isch dr Xi Jinping uf em 18. Bardeidaag in s Zentralkommitee vo dr Kommunistische Bardei vo China gweelt worde, am 15. Novämber zum Generalsekretäär. D Waale 2012 häi die fümfti Füerigsgenerazioon vo dr Volksrepublik China an d Macht brocht.
In dr Politikwüsseschaft wird er vilmol as drzitig „überraagend Füerer“ (Paramount Leader) vom Land aagluegt. Zum innerste Zirkel vo dr Füerig vom Land ghööre usser iim no die säggs andere Mitgliider vom Ständige Usschuss vom Politbüro vo dr Kommunistische Bardei vo China.
De Xi het d Reformbolitik vo siine Vorgänger wie em Hu Jintao zu grosse Täil zrugggddrääit und verfolgt e stercheri „patriotischi“ Ideologisierig. Siini Innen- und Ussebolitik isch aggressiiv; er überwacht d Iiwooner vom äigete Land, goot repressiiv gääge Minderhäite wie d Uigure voor, het d Autonomii vo Hongkong uusgheeblet, droot Taiwan, wott s ganz Südchinesisch Meer für China haa und brobiert überall uf dr Wält Iifluss z nee.
Drei-Schluchten-Talsperre
Dr Drei-Schluchte-Staudamm isch e Stauaalaag mit eme Wasserchraftwärk und ere Schiffsschlöisenaalaag  im Jangtsekiang z China. Er lit im Ort Sandouping öbbe 40 km flussuf vo Yichang in dr Brovinz Hubei. S Wasserchraftwärk het en installierti Generator-Läistig vo 18,2 Gigawatt und isch s grösste uf dr Wält, aber es git hööcheri und lengeri Staudämm und gröösseri Stausee. Dr Stausee goot dur die berüemte Drei Schluchte mee as 600 km bis uf Chongqing. S Brojekt wird vo dr China Three Gorges Corporation betriibe.
Vièr Gründ füür dr Bau vo däm Megaprojekt het me agfièrt: Stroomerzügig für d’Megacitys an dr Oschtküschte vo China, a gueti wirtschaftlichi Entwigglig au in Zentralchina, d’Verbesserig vo dr Schiffaart vo Schanghai über Wuhan bis Chongqing, und e besserè Hochwasserschutz am Middl- und Unterlauf vom Yangtse. D’Gegner vom Projäggt händ e schwärwiègende Ygriff in d’Ökologi und negativi sozio-kulturelli Folge befürchted, denn mehr als 1,4 Millione Lüt sind umgsidlet worde, und fruchtbari Talflächene, aber au vili kulturelli Relikt sind dur d’Yberfluetig verloore gange.
Verband Schweizerischer Handelsschulen
Der Verband vo de Schwizerische Handelsschuele (dütsch Verband Schweizerischer Handelsschulen, VHS; franzöösisch Association suisse des écoles de commerce, ASEC) isch e Dachorganisation vo private Schwizer Handelsschuele. D Gschäftsstell het ihre Sitz z Züri. Der Verbande isch im Jahr 1978 gründet worde.
Sorens
Sorens (patois [ʃoˈrɛ̃]; tüütsch Soring, Soringen, Schoringen; alem. Schòring, Schoringe) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Sorens liit ùf, 6 km nördlich vam Bezirkshùùptort Bulle südlich vam Ruisseau de Malessert, am Südhang vam Gibloux. Zue de Gmiin Sorens ghöört o de Wyyler Malessert. Va de Gmiinflechi si 66,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 26,3 % Waud ù 7,3 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Sorens si Marsens, Le Châtelard, Villorsonnens, Gibloux FR ù Pont-en-Ogoz.
Rheinhausen
De Namme Rheinhausen bezaichnet
Sorens
Gschicht
Sorens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1150 aus Sorans.
Religion
86,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 836 Yywoner 95,7 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,9 % Tüütsch ù 1,4 % anderi Spraache.
Deng Xiaoping
Dr Deng Xiaoping (* 22. August 1904 z Xiexing; † 19. Februar 1997 z Peking) isch e chinesische Politiker gsi. Vo 1979 bis 1997 het er d Volksrepublik China faktisch aagfüert.
Er het in Frankriich studiert und in der Sowjetunion und isch dört Mitgliid vo dr Kommunistische Bardei worde. Noch em chinesische Bürgerchrieg isch er in dr Bardei rasch ufgstiige und isch äine vo de wichdigste Understützer vom Mao Zedong worde. Er het dr Mao bim Groosse Sprung noch vorne understützt, isch denn aber noo di noo e määrtorientierte Pragmatiker worde. Näben em Slogan Äi Land, zwäi Süsteem für d Löösig vom Komflikt um Hongkong und Taiwan zäigt si berüemts Zitat, Es spiilt käi Rolle, öb d Chatze schwarz oder wiss isch; solang si Müüs fangt, isch si scho e gueti Chatz, dä Pragmatismus und au wie s dr Deng fertigbrocht het, komplexi Zämmehäng uf en äifachi Daarstellig zruggzfüere.
Dr Mao het dr Deng zur Stroof zwäimol degradiert (1968 und 1976), aber noch em Dood vom Mao isch s im Deng glunge, d Füerig vo dr Kommunistische Bardei vo China (KPCh) z übernee. Er het d Volksrepublik China faktisch vo 1979 bis 1997 regiert, ooni e Spitzeboste z haa. Er isch dr Kärn vo dr so genannte „Zwäite Füerigsgenerazioon“ vo dr KPCh gsi und het zur „Erste Chinesische Füerigsgenerazioon“ vo dr Reformeera ghöört. Dr Deng het in de 1980er Joor dr waggsend Frakzionalismus innerhalb vo dr chinesische Füerig usgnützt, zum China afo modärnisiere. Wirtschaftlig isch er bragmatisch gsi, het aber dr politisch Füerigsaaspruch vo dr Kommunistische Bardei verdäidigt. Eso het sich China under iim zu äinere vo de Volkswirtschafte entwigglet, wo uf dr ganze Wält am schnällste waggse. Gliichzitig häi sich d Lääbesumständ von e Hufe Chinese wäärend sinere Herschaft dütlig verbesseret.
Xerxes
Xerxes (grich. v. pers.: Khshayarsluf) isch dr Namme vu folgende Persone:
"Xerxes" isch au dr dytsch Namme vu ere italienische Oper vum Georg Friedrich Händel, lueg Serse
Léaz
Léaz isch e Gmeind im französische Departemänt Ain. Si ghöört zu der Regioon Pays de Gex.
D Ortschaft lyt öppe 24 Kilometer weschtlich vo Gämf im Jura. Si isch uf ere Gländterrasse hööch über der Schlucht vo der Rhone döört, wo die vom Gämfersee häär und us der Schwiiz das Gebirge in ere Kluus durbricht. Me seit dere Juraschlucht uff Französisch Défilé de l’Écluse.
Rings ums Doorff het’s vil Wald. Uf der Nordsyte vo der Ortschaft isch der letscht hööch Bäärg vom Jura, der Grand Crêt d’Eau. Grad näbem Doorff verby goot d Hauptstrooss D 1206 Route de Genève vo Gämf und Collonges uff Bellegarde und Lyon. D Ysebaan vo Gämf uf Lyon goot bi Léaz dur nes Tunäll under em Bärg dure.
Der Gmeindbann vo Léaz isch im Regionale Naturpark Haut-Jura.
Im Doorff, wo i der Gschicht s erschte Mool innere Urkunde vo anne 1272 öppis dervo ufgschriben isch, woone hüt öppe sibehundert Lüüt.
Réimech
Réimech (dt. Remich, frz. Remich) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Réimech isch di ainzig Ortschaft in dr Gmai.
Geografi
Remich lyt im Oschte vu Luxeburg an dr Gränze zue Dytschland, am weschtlige Stade vu dr Mosel
Verwaltig
Réimech ghert zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Réimech isch dr Henri Kox. Scheffe sin d Marie-Paule Bonenberger un dr Claude Michels. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Réimech isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1140 as Remiche (1219: Rimeche, 1222: Remecke, 1222: Remeghe, 1222: Remeche).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Réimech ghert zum Moselfränkisch.
Wasserburg (Bodensee)
Wasserburg (amtlich Wasserburg) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.
Gmuindsdoil
Zua Wasserburg gheret d Derfer Wasserburg, Hattnau, Hege, Hengnau, Reutenen un Selmnau, d Wiiler Bichel un Mühle un s Gheft Schwand.
Gschicht
Wasserburg ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 784 alswazzarburuc.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 6,5 % gleage.
Religion
65,7 % vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 24,5 % evangelisch.
Verwaltung
Wasserburg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Wasserburg isch dr Thomas Kleinschmidt.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Wasserburg ghert zum Bodaseealemannisch.
Sint Eustatius
Sint Eustatius (dütsch veraltet: St. Eustaz) isch eini vo de drei niiderländische BES-Insle in dr Karibik und het 2007 öbbe 3300 Iiwohner gha. D Insle bildet e „Bsunderi Gmeind“ vo de Niiderland.
Geographii
Im Südoste lit d Insle St. Kitts, im Norde Saint-Barthélemy und im Nordweste Saba.
Sint Eustatius ghört, wie au Saba und Sint Maarten, zu de Insle über em Wind, gnauer zum Norddeil wo uf Änglisch Leeward Islands heisst. Si ht e Landflechi vo 21 km² und isch noch Saba die chliinsti vo de fümf bewohnte Insle vo de ehemolige Niiderl'ndische Antille. D Hauptstadt von Sint Eustatius isch Oranjestad (wo nid mit Oranjestad uf Aruba sött verwächslet wärde).
Uf Sint Eustatius sälber befindet sich im Südoste The Quill, en erloschene Schichtvulkan wo öbbe 600 m hoch isch. Si Krater isch e touristischi Attraktion. Im Nordoste lit e Hügelgruppe um d Boven Mountain. Dr Grossdeil vo dr Bevölkerig uf dr Insle läbt im Dal zwüsche de beide Erhebige. Es git en internationale Flughafe, dr F.D. Roosevelt Airport (IATA-Flughafencode: EUX). D Hauptstadt Oranjestad, wo südlig vom Flughafe lit, het 2004 öbbe 1.100 Iiwohner gha. Die zweiti Ortschaft uf dr Insle, Concordia, lit nördlig vom Flughafe.
Bevölkerig
Im 18. Johrhundert, wo d Insle ihre wirtschaftlig Höchstpunkt erreicht het, hai uf dr Insle öbbe 20.000 Iiwohner gläbt. Bin ere Volkszelig im Johr 2001 hets 2.292 Persone z Sint Eustatius gha, das entspricht ere Bevölkerigsdichti vo 109 Einwohner/km². Ändi 2007 het d Insle öbbe 3.300 Iiwohner gha.
14. Oktober
Dr '''14. Oktober''' isch dr 287. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 288. in Schaltjohr), dodermit blybe no 78 Däg bis zum Änd vum Johr.
Delirium
Under eme Delirium (vo lat. delirium, vo lira „Furche“, de-lirare „us dr Furche groote“: „Irr si“, „Verwirrt si“) verstoht mä en etiologisch unspezifischs hirnorganischs Syndrom.
Sümptoom und Beschwäärde
D Kriterie für es Delirium si noch dr zäänte Uflaag vo dr International Classification of Diseases (ICD-10):
Noch em Lipowski (1990) isch e Delirium en akuts, schweers Psüchosündrom mit ere Stöörig vom Bewusstsii, wo brinzipiell reversibel und orgaanisch bedingt isch. E Kennzäiche für s Delirium isch näbe dr Stöörig vom Bewusstsii e Stöörig vo dr Ufmerksamkäit, vo dr Woornäämig, vom Dänke, vo dr Kognizioon, vom Gedächtnis, vo dr Psüchomotoorik und vo dr Emozionalität. Pathognomonisch isch e dütligi Fluktuazioon vo de Sümptoom über e Daag. Die akuti psüchischi Stöörig het äntwääder en orgaanischi Ursach, oder entstoot ufgrund vo dr Wirkig vo Drooge oder vom Drogenentzug.
Witeri Sümptoom si ass sich s abstrakte Dänkvermööge, d Konzentrazioon und s Churzzitgedächtnis verschlächdere und dr Bedroffeni desorientiert isch.
Wenn es Delirium voll usbrägt isch, chunnt non e Stöörig vom Schloof-Wach-Rhüthmus drzue.
Optischi Halluzinazioone, Waanvorstellige, motoorischi Unrueig si und affektivi Stöörige wie Depression, Angst chönne ufdräte aber au Öiforii oder Räizbaarkäit und Agitazioon (chrankhafts unruig si). Dr Aafang vo dere akute Stöörig isch blötzlig, d Sümptomatik schwankt aber im Verlauf vom Daag.
Die zwäi Brägnanztüpe si hüperaktivs und hüpoaktivs Delirium. S hüpoaktive isch schwiiriger zum diagnostiziere. Denn git s au Mischforme vo de bäide Tüpe.
Uursache
Wil s Delirium dr pathophüsioloogischi Usdruck von e Hufe heterogeene Chrankhäite isch, muess mä bim Diagnostiziere verschidnigi Etiologie in Bedracht ziee:
Die hüfigsti Uursach vo Delirium bim Alkoholismus isch dr Alkoholentzuug. Mä reedet denn von eme Alkoholentzuugsdelirium: Delirium tremens.
Behandlig
E Delirium cha zum ene akute medizinische Notfall wärde, wo lääbensbedroolig isch. D Behandlig muess diräkt iiglätet wärde, wenn d Diagnoose Delirants Sündroom gstellt worden isch, au wemm mä die genaui Etiologii vom Delirium nid kennt. Wil s Delirium e Däil vo de underschidligste Stöörige isch, si die witeri Diagnostik und en uursächligi Therapii essenziell.
Elteri, demänti Paziänte häi vilmol Delirie. D Uursache si hüfig Exsikkoose, Infekzioone (Pneumonii, Infekzioone vom Harnwäg) und Elektrolütentgläisige. Wemm mä dr Uursach findet cha die richdigi Therapii (Antibiotikatherapii, Flüssigkäitssubstitution etc.) und die sümptomatischi Behandlig mit zentraale Antisümpathikotonika wie Clonidin oder Dexmedetomidin, und Neuroleptika und Benzodiazepine Besserig bringe.
Wenn dr Sümpathikus überstimuliert isch, cha sümptomatisch mit Clonidin oder Dexmedetomidin therapiert wärde. Erregigszueständ behandlet mä sümptomatisch mit Benzodiazepine und Halluzinazioone mit Neuroleptika (zum Bischbil Haloperidol). Bi de Benzodiazepine muess mä allerdings vorsichtig si. Si häi zum Däil Metabolite, wo lang wirksam bliibe, und die chönne grad bi eltere Patiänte drzue biidrääge, ass si längeri Zit Duurenander bliibe.
Bim Delirium tremens wird in Klinike zur Behandlig vo de mäiste o.g. Sümptom u. a. au Clomethiazol iigsetzt. Denn muess mä aber die ganzi Zit d Vitaalfunkzioone vom Paziänt kontrolliere, wil es s Schnuufe cha underdrucke. En Alkoholentzuugsdelirium cha lääbensbedroolig si, und dr Paziänt muess denn überwacht wärde. Je lenger und je mee Alkohol er konsumiert het, desto gröösser isch d Woorschiinligkäit vom ene Delirium.
(38) Leda
Dr Asteroid (38) Leda isch uf d'Leda, e Gliebti vum des Zeus us dr grichische Mythologi, daift, wo d'Mueder vum Kastor un em Pollux, isch.
Dr französisch Astronom Jean Chacornac het dr Himmelskörper am 12. Jänner 1856 entdeckt.
Hamas
D Hamas isch e palästinensischi sunnitisch-islamistischi paramilitärischi Terrororganisation   , e politischi Partei und e sozials Netzwärk. Ihre Name isch einersits en Akronym us, was so vil wie „Islamischi Widerstandsbewegig“ bedütet, und andrersits en arabischs Wort für „Iifer“.
D Hamas isch en Ableeger vo dr Muslimbruederschaft und ihrer Underorganisation, d Qassam-Brigade, wo vo dr Europäische Union, de Vereinigte Staate und andere as terroristischi Vereinigung iigestueft wärde und in erster Linie dur ihri Sälbstmordattentat und anderi Aagriff uf israelischi Ziviliste und Soldate bekannt worde si. In de palestinensische Autonomiigebiet bedätigt sich d Hamas au uf karitativem Gebiet. Im Johr 2006 isch si mit Erfolg as politischi Partei ufdrätte. Bi de Wahle am 25. Januar het si die absoluti Mehrheit vo de Mandat im palestinensische Legislativroot überchoo. Es isch zum ene offene Machtkampf zwüsche dr Fatah, wo bis denn regiert het, und dr Hamas cho, was zun ere Spaltig vo de Palestinensische Autonomiigebiet gführt het: Noch gwaltsame Usenandersetzige isch dr Gazastreife an d Hamas (Juni 2007), d Westbank an d Fatah gfalle.
D Hamas lehnt e Zweistaatelösig ab; ihri Charta verlangt under anderem d Vernichdig vo Israel und d Errichdig vom ene islamische Gottesstaat uf em ganze ehemolige Mandatsgebiet Palestina zwüschen em Mittelmeer und em Jordan. Allerdings wird das Ziil im Wahlprogramm zu de Wahle im Januar 2006 nit erwähnt; dr Ufruef zum bewaffnete Kampf gege die israelischi Bsatzig isch aber din enthalte. Im Juli 2009 het dr Chalid Maschal, e politische Füehrer wo z Syrie läbt, gsaot, ass d Hamas mit de USA wurd kooperiere, zum e Lösig im Arabisch-Israelische Komflikt z finde. D Hamas würd under dr Vorussetzig, ass palestinensischi Flüchtling döffte uf Israel zrugg und Ostjerusalem as Hauptstadt anerkennt wurd, en israelische Staat in de Gränze vo 1967 akzeptiere. Israel het sini Anerkennig dur alli bedeiligte Parteie zur Vorbedingig gmacht, an Friidensverhandlige im Rahme vom Noochost-Quartett mitzmache.
Sinfonie
Sinfonii (vo griechisch σύμφωνος sýmphōnos ‚zämme dööne‘, ‚harmonisch‘, au ital. Sinfonia) isch e Bezäichnig für Instrumentalwärk, wo über d Joorhundert wägg verschidnigi Forme und Bsetzige ghaa häi, und au für Komposizioone für Dasteinstrumänt. Dr Begriff isch sit em Aafang vom 17. Joorhundert brucht worde. Dr Bach het zum Bischbil im Eröffnigssatz vo sinere zwäite Partita Sinfonii gsäit und au sine dreistimmige Invenzioone.
Im 18. Joorhundert het sich die klassischi Form vo dr Sinfonii uusebildet, wo bis ins 20. Joorhundert d Orchestermuusig dominiert het. Es handlet sich doodrbii um e Wärk für Orchester ooni Soliste, wo us meerere (vilmol si s vier, sältener drei oder fümf) Setz bestoot. Sit dr 9. Sinfonii vom Ludwig van Beethoven wärde au Gsangsstimme (Soliste und/oder Chor) iigsetzt, s Orchester bhaltet aber immer si dominierendi Funkzioon.
Gefecht bei Hägglingen
S Gfächt bi Hägglinge, au Hägglinger Chrieg isch e milidäärischi Usenandersetzig z Hägglinge uf em Emmetfäld am 26. April 1798 gsi zwüsche Frankriich und dr Alte Äidgenosseschaft.
Vorgschicht
D Zuger Vorhuet isch 1300 Maa stark gsi und isch vo Boswil här uf Niiderwil vorgruckt. Die franzöösischi Armee, wo 5000 Maa stark gsi isch, isch vo Mellige Richdig Hendschike und Dottike zooge, in dr Absicht, Hägglinge z bsetze. Eme Hägglinger Söldner, wo guet Franzöösisch chönne het, söll s glunge si, s Dorf vor Blünderig, Brand und Mord z rette.
Ablauf
Uf em Hügelzug zwüsche Hägglinge und Rüti isch s zum Gfächt choo. D Hauptmacht vo de Franzoose isch uf em Emmetfäld mit Gweer und zwäi Zuger Kanone beschosse worde. Dr Kampf het am Middaag aagfange und öbbe drei Stunde duurt. D Franzoose häi sich uf äim Flügel scho afo zruggzie, und e Zitlang het s usgsee, wie wenn d Zuger würde gwünne. Wo denn aber die franzöösische Husare aagriffe häi, häi d Zuger und d Freiämterafo flüchte und häi sich dur d Wälder zruggzooge. Druf häi si zwar no brobiert, d Stellige im Ruum St. Wolfgang - Wart - Rumentike z verdäidige. Wo aber bekannt worde isch, ass d Franzoose uf Zug marschiere und dass au no Drubbe us Züüri chieme, het mä d Stellige au dört ufgee.
Noch zugerische Bricht si uf em Emmetfäld 16 Zuger und vier Freiämter gfalle; d Verlust vo de Franzoose sölle "seer vil hööcher" gsi si, anderi Bricht verzelle vo 115 Maa. Vo de vier Freiämter, wo umcho si, si nume zwäi mit Name bekannt, nämlig e B. Müller und e Leonz Meier, bäidi vo Woole. 12 Freiämter si in Chriegsgfangeschaft gfalle und uf Aarau brocht worde, aber scho am 27. April het mä sä fiirlig begnadigt und häimgschickt, so dass d Lüt chönni gsee, wie groosszüügig d Franzoose chönne si.
Arnold Hottinger
Dr Arnold Hottinger (* 6. Dezämber 1926 z Basel; † 21. Mai 2019 z Zug) isch e Schwyzer Schurnalischt un Publizischt gsii.
Lääbe
Vu 1961 bis 1991 isch er Korreschpondänt vu dr Züri-Zytig z Beirut gsii un het iber dr Noch Oschte un di islamisch un arabisch Wlt brichtet. Speter isch er Korreschpondänt z Madrid un schließli z Nikosia gsii. Är het au fir vyl Radiostatione gschafft, het fir Zytschrifte gschribe un vyl Biecher iber dr Islam, Arabie un dr Noch Oschte publiziert, wu e Dail dervu as Standardwärch gälte. Au im Ruestand isch dr Hottinger e gfrogte Fachmann un Referänt gsii un het regelmäßig fir s Online-Portal Journal21 gschribe. Är het bis zue sym Dod z Zug gläbt.
Rohrbach (Lothringen)
Roerbach (lothrìngisch; frànzeesch Rohrbach-lès-Bitche, ditsch Rohrbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Roerbach lijt 15 Kilometer weschtlich vun Bitsch un 36 Kilometer sìdeschtlich vun Saarbrücken ìm Bitscher Lànd uf re Heche zwìsche 252 un 384 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Roerbach ìsch. Roerbach ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Roerbach ghert zem Rhinfrankisch.
Wendlingen am Neckar
Wendleng (schwäb. ['wẽndleŋ], haochdeitsch beaeflussd Wendlenga ['wẽndleŋɐ], dt. Wendlingen am Neckar) isch a Schdadd em Landgraes Esslenga en Bada-Wirttabärg.
Geografi
Wendleng leid ogfär 20 Kilometer sideschtlich vo Stuagort, då må d Lauter en dor Näggor naegåd. Nåchbergmaendena send Kengga em Nordwäschda, Wärnao em Nordoschda, Kircha em Sidoschda, Oborboeng em Sida ond Ondorẽseng em Wäschda (älle Landgraes Esslenga). Wendleng leid em Vorland vo dor Schwäbischa Alb.
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 24,3 % landwirdschafdlichor Fleche, 4,1 % Wald, 20,5 % Sidlongsfleche ond 2,5 % sonschdichor Fleche.
Aus dor Gschiichd
S heidiche Wendleng isch zomm 1. April 1940 durch d Fusio vom alda Wendleng mit Onderboeng endschdanda. Wendleng isch on aldwirttabärgischor Flägga gwäa ond 1539 en dor Reformazio evangelisch gwårda. Ondorboeng isch katholisch bliiba, weil-s en dor Reformazionszeid de Härra vo Wärnao ghaerd håd. Am 15. Dezembor 1964 hådd Wendleng dor Tidl Sdadd vorlija griagd.
Verwaltong
Wendleng hådd sich mit dor Gmaende Kengga zom Gmaendevorwaldongsvorband Wendleng mit Sitz en Wendleng zsẽmagschlossa. Wendleng ond Kengga send so guad wia zsẽmabaud, blos dass no dor Näggor zwischa båede Gmaendena durchgåd. Schuldes isch dor Steffen Weigel.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdaagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Wendleng ghaerd zomm Middlschwäbischa.
St. Silvester FR
Geografi
Santifaschtùs liit 10 Kilometer südöschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg uf de linke Siite va de Ärgera. Va de Gmiinflechi si 53,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 36,5 % Waud, 7,2 % Sidligsflechi ù 2,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Santifaschtùs si Giffers, Plasselb, Le Mouret ù Tentlingen.
Gschicht
Santifaschtùs isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1148.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 1,4 % gläge.
Religion
84,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
De seislertüütsch Tialäkt va Santifaschtùs ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Gusch Emunim
Gusch Emunim (dr „Block vo de Dröije“) isch en usserparlamentarischi jüüdischi messianischi Organisazioon z Israel gsi. Si isch 1974 vo Absolwänte vo dr Jerusalemer Jeschiwa Merkas HaRaw Kook gründet worde. In de 1980er Joor het sich d Beweegig ufglööst, aber vili vo iire Aahänger si hüt in politische Bardeije aktiiv.
S Ziil vo dr Beweegig
S Ziil vom Gusch Emunim isch s gsi, ganz Eretz Israel, wo noch dr biblische Überliiferig Gott de Juude verhäisse het, mit Juude z besiidle. Er het sich drbii uf d Leere vom Abraham Isaak Kook (1865–1935), em erste aschkenasische Oberrabbiner vo Palestina wääred dr britische Mandatszit, und vo sim Soon Zwi Jehuda Kook (1891–1982) gstützt.
Ideologii
Dr Gusch Emunim het sich as e religiöös-zionistischi Ernöijerigsbeweegig verstande, und het d Gründig vo Israel as Däil vom ene Erlöösigsbrozäss gsee, wo au drzue ghöört, ass d Juude ganz „Eretz Israel“ wurde in Bsitz nee. Die religiöösi Ideologii vo dr Beweegig het uf em Messianismus basiert, dr Häiligkäit vom Volk Israel, dr Häiligkäit vom Land Israel und dr Häiligkäit vo dr Tora. Zum Häilige Land häi Israel, dr Gasasträife, s Westjordanland und Ost-Jerusalem ghöört, und die Gebiet döfe uf käi Fall zrugggee wärde. Au staatligi Instituzioone, wie die israelisch Armee, häi lut dere Ideologii döfe aagriffe und bekämpft wärde, wenn si Land an Nitjuude – zum Bischbil an Araber im Zämmehang mit eme Friidesabkomme – abdräte bzw. zrugggääbe.
Im Geegesatz zum Rabbiner Meir Kahana, wo e Dransfeer vo de Palestinenser befürwortet het, het dr Gusch Emunim e friidlige Koexistänz mit dr nidjüüdische Bevölkerig aagsträbt, allerdings noch sine äigene religiöös-politische Vorgoobe.
Heiliger
As Häilige wird e Mensch bezäichnet, wo mä von em dänggt, ass er ere Gotthäit bsundrigs nooch stieng oder in religiööser und eethischer Hiisicht vorbildlig sig. Anerkennt wärde Häiligi antwääder vo religiööse oder bolitische Autoridääte oder aber vom glöibige Volk, wo sä vereert; e wichdigi Rolle chönne Fenomeen spiile, wo mit em Häilige zsämmehange und as übernatüürlig interpretiert wärde (Wunder). Die kultischi Vereerig vo Häilige bezäichnet mä as Häiligevereerig.
Religioonswüsseschaftligi Definizioon
Dr Begriff vom Häilige isch religioonswüsseschaftli nit genau definiert. Uf dr äinte Site stelle die verschiidene Religioone underschiidligi Aafordrige an iiri Häilige, so dass kä Definizioon mööglig isch, wo für alli Religioone gültet. Uf dr andere Site überschniidet sich dr religiöösi Tüp vom Häilige mit meerere andere religiööse Autoridäätstüpe, und mä het no kä Charakteristik gfunde, won en dütlig wurd underschäide.
Tüpoloogischi Gmäinsaamkäite het dr Häilig bsundrigs mit em Mertüürer und em Heros auf: Si Graab oder dr Ort, wo sini Relikwie ufbewaart wärde, entwigglet sich zum ene kultische Zentrum. Es wird vereert und wird zum Ziil vo Pilgerräise und vilmol au zum Zentrum von ere Nektopoole. Vo alle drei Tüpe wird gsäit, ass si Fürsprächer vo de Glöibige gegenüüber dr göttlige Autoridäät sige.
Vereert wird dr Häilig vilmol wie dr Heros no zu Läbzite, mänggisch aber wie bim Märtüürer erst noch em Dood. Äi Underschiid zum Tüp vom Märtüürer isch, ass dä religiöös vollkomme wird, dur d Art, wie n er stirbt und nid dur si Lääbenswandel. Dr Häiligi cha ooni e Mertüürium volkomme wärde, nume dur si Lääbenswiis. Im Geegesatz zum Heros feelt em Häilige die göttligi oder halbgöttligi Abstammig.
Saba (Insel)
Saba isch die chliinsti bewohnti Insle in de ehemolige Niiderländischen Antille, sit em 10. Oktober 2010 isch s eini vo de drei BES-Insle e „Bsunderi Gmeind“ („bijzondere gemeente“) vo de Niiderland in dr östlige Karibik.
Geographii
Saba lit südwestlig vo Sint Maarten und nordwestlig vo Sint Eustatius und ghört zu de Insle über em Wind.
Dr Ursprung vo dr Insle isch vulkanisch. Si bestoht zum grösste Deil us em Vulkan Mount Scenery. Dr höchsti Gipfel vo sine vier Vulkancheigel isch 877 m hoch und isch eso die höchsti Erhebig im ganze Königriich vo de Niiderlande.
D Insle isch 13 km² gross und fast rund, misst 4,5 km im Durchmässer und rund um se het s Steilküstene, natürligi Stränd git s nit. Öbbe 250 m nördlig vo Saba lit die unbewohnti, felsigi Insle Green Island, wo mit dropische Pflanze bewachsen isch.
Zsämme mit dr Hauptstadt The Bottom (öbbe 600 Iiwohner) git s vier Siidlige:
Saba ghört zum Königriich vo de Niiderlande, isch aber nit Deil vo dr Europäischen Union.
Bevölkerig
Saba het 1424 Iiwohner (2004), drvo si öbbe 58 % römisch-katholisch und 14 % evangelisch, 22 % vo de Iiwohner ghöre zu andere Religionsgmeinschafte.
Eigentlig isch die offizielli Landessprooch Niiderländisch, aber die meiste Lüt schwätze Änglisch im Alldag wie au in dr Schuel und als Amtssprooch. E chliine Deil vo dr Bevölkerig (öbbe 1 %) schwätzt d Kreolsprache Papiamentu.
Lauerz
Lauerz isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vom Kanton Schwyz.
Name
E früehneri Schriibwiis luutet «Lowerz». Es isch sehr zwiifelhaft, öb Ärzvorchomme i de Gmeind chönntid em Dorf de Name ggä ha. Äbeso schtammt «Lau» nid vom keltische «lokwa» ab, was «See» bedüted. Es isch ehner wahrschinlich, dass de Name «Lauerz» im Zämehang mit eme althochdütsche Personename wie «Lauwart» schtahd. Di urschprünglichi Form döfti «Lauwerts hov» gheisse ha, wobi s Wort für e Hof mit de Zyt wägglah worden isch.
Gschicht
Uf de Insle Schwanau hed sich im 13. Jahrhundert e Burgaalag befunde. Si isch urschprünglich kyburgisch gsi, schpöter isch de Grundbsitz zu de Habsburger übereggange.
D Kapälle St. Theodul isch ab 1480 als Filiale vo de Pfarrii Schwyz bekannt gsi. Nach eme Brand isch die Kapälle 1508 nü buut worde. Ab 1600 isch Lauerz en eigeni Pfarrii gsi und 1675 isch e Nüübuu vo de Chile St. Nikolaus a d Schtell vo de Kapälle trätte. Am 2. Septämber 1806 isch Lauerz vom Goldauer Bärgschturz schwär troffe worde. Bi dem Naturereignis, wo 115 Persone debii ums Lebe choo sind, isch de ganz weschtlich Dorfchern zerschtört worde, drunder au d Chile, wo 1807–10 noch Plän vom Pater Jakob Natter nü errichtet worden isch. Uf de Insel Schwanau hend Eremite ihri Behuusig ufgäh, und si isch vom Schwyzer Landeshauptmaa Louis Auf der Maur gchauft worde. Sit 1967 isch si im Bsitz vom Kanton Schwyz.
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,4 % gläge.
Religion
83,6 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 874 Iiwoner 97,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 2,9 % anderi Spraache.
De Tieläkt vu Lauerz ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Kräutertee
De Chrütertee isch en Tee, also heisses Wasser, wo mit Chrüter aromatisiert wird, aber eigentli isch en Chrütertee gar kei Tee sondern en Ufguss. Tee wird immer usem Teebaum gmacht, sigs Grüen- oder Schwarztee, wobii de schwarz fermentierte grüene isch.
Für Chrütertee chan mer früschi oder tröchneti Chrütli neh. Isch de Tee mit Alpechrütli gmacht, ischs en Alpechrütertee. Chrüter sind meist au i de Mehrzahl vorhande, brucht wärde under andere z. B. Pfefferminze, Kamille, Melisse, Lindeblüete, Fänchel, Brennnessle, Augedrost, Zitronegras, Damiana, Salbei und Rotbusch.
Denn gits au no Fruchttee, de isch nämli us Frücht.
In de Pflanzeheilkund wärde Chrütertee vil bruucht, bsundrigs für d Verdauigs- und Atemwäg. Si ghöre wältwit zu de traditionelle Heilmittel.
Pöttmes
Geografi
Pöttmes leit an dr Grenze zwische dr Donau-Iller-Lech-Platte) im Weschte ond em Donau-Isar-Hügelland ond em Altbayerische Donaumoos em Oschte..
Vo dr Gmarkong send 58,7% Landwirtschaftsfleche, 30,8% Wald, 9,6% Sidlongsfleche ond 0,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aindling, Baar, Ehekirchen, Hollenbach, Holza, Inchenhofen, Königsmoos, Kühbach, Petersdorf, Rain, Schrobenhausen ond Thierhaupten.
Gmoendsgliderong
Zua Pöttmes gheret d Ortsdoel Ebenried (bair. Ebariad), Echsheim (Eaxa), Grimolzhausen (Greamazhausn), Gundelsdorf (Gundlschdoof), Handzell (Haundzöö), Immendorf (Immadoof), Kühnhausen (Kiinhausn), Osterzhausen (Oaschtazhausn), Pöttmes, Reicherstein (Reichaschtoa), Schnellmannskreuth (Schnöömaskrait), Schorn (Schoan) ond Wiesenbach (Wiisabooch).
Gschicht
D Gmoed Pöttmes ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.
Zom 1. Juli 1970 ischt Immendorf zua Pöttmes eigmoedet worde, zom 1. Januar 1972 Schnellmannskreuth, zom 1. April 1972 Handzell], zom 1. Juli 1972 Grimolzhausen, Kühnhausen ond Schorn, zom 1. Januar 1976 Gundelsdorf, zom 1. Januar 1977 Ebenried ond zom 1. Janauar 1978 Echsheim, Osterzhausen, Reicherstein ond Wiesenbach.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,3 % gleäga.
Religion
93,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3 % evangelisch.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Pöttmes ischt dr Franz Schindele.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Pöttmes ghert zom Mittelbairisch
Fridiburga
D Fridiburga isch d Töchter vom alemannische Herzog Gunzo gsii.
Si isch mit em Merowingerkönig Sigibert III. (638-656) verlobt gsii, aber vorem Hochzig isch si chrangg wore. De Sigibert het drufabe zwee Bischöf gschiggt, um si vo de Dämoone z bifraie, wanene aber nöd glungen isch. Drufabe isch de Hailigi Gallus uf Überlinge an Hoof vom Herzog Gunzo cho und hett d Fridiburga ghailt. Si isch denn an Hoof vom Sigibert II. z Metz gfaare wore. Dai isch si aber usem Königspalast gfloche in Dom St. Stephan. Uf Aaroote vo de Bischöff hett denn de Sigibert uf d Ehi verzichtet und drufab ane 646 d Chimnechild ghüroote. D Fridiburga het z Metz im Chloster St. Peter as Nonne glebt und isch dai Äbtissi wore.
Réiser
Réiser (dt. Roeser, frz. Roeser) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Réiser ghere d Ortschafte Bierchem (Berchem), Béiweng (Bivange), Krautem (Crauthem), Kockelscheier (Kockelscheuer), Léiweng (Livange), Peppeng (Peppange) un Réiser.
Rolbingen
Rolwinge (lothrìngisch; frànzeesch Rolbing, ditsch Rolbingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Réiser
Verwaltig
Réiser ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Réiser isch dr Tom Jungen (LSAP). Scheffe sin dr Pierrette Ferro-Ruckert un dr Renée Quintus-Schanen. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Rolbingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Réiser
Gschicht
Réiser isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 806-07 as Růsere (1128: Rosera, 13. Jh.: in Rosere).
Rolbingen
Geogràfi
Rolwinge lijt am Hornbach in dr Nordvogese àn dr Granz züe dr Pfàlz uf re Heche zwìsche 247 un 348 m ìwer em Meeresspiejel. S ìsch dr nerdlischt Zipfel vum Bitscher Lànd àm Ìwergàng zem Zwääbricker Hijellànd. Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Nordvogese. D Gmein bsteht üs dr Ortsdeil Obere Ecke, Untere Ecke, Opperding un Ohrenthal.
Réiser
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Réiser ghert zum Moselfränkisch.
Rolbingen
Gschìcht
Rolwinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1303 àls Roulbingen (1305: Rolbinga, 1751: Rolving, 1756: Roblingen, 1771: Rolwingen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rolwinge ìsch. Rolwinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rolwinge ghert zem Rhinfrankisch.
Wengen
Wengen isch es Dorf im Bärneroberland. Äs ghört zur Talschaft Luterbrunne, wo näbe Wenge und Luterbrunne ou no Gimmelwald, Mürren und Iseflueh und Stächelberg drzue ghört. Ammerte und Trachsellouene si früecheri Sidlige im Talhindergrund, wo scho lang nümme bewohnt si.
Geografi
Zu Wenge ghört d'Jungfou, eine vo de schönschte Bärge vor Wält, und drmit ghört Wenge zum UNESCO Weltnaturerbe Jungfrau.
Uf Wenge chunnt me am beschte mit em Zug. Me cha ou z'Fuess ufe go, aber d'Outo finde kei Schtrass.) D'Bahn fahrt vo Luterbrunne über Wenge bis zur chlyne Scheidegg.
Wichtig z'Wenge isch s'Louberhornrenne vor FIS im Jänner, d'Mendelssohn-Musigwuche im Ougschte, die reformierti Chile vo 1953, wo unger Dänkmalschutz schteit u die eigeti Schuel mit öppe 80 Ching u 10 Lehrerinne und Lehrer.
Gschicht
Ire Handschrift vo 1268 schteit "uf Wengen". Dr Name isch auso so wie-n-er hüt gschribe und usgschproche wird rächt alt. D'Pescht het Wenge 1669 erreicht und dr Turismus im 18. Jahrhundert. Sit 1893 chame uf Wenge mit em Zug fahre. Vorhär het me müesse loufe oder sich la träge. I de Jahr vom zwöite Wältchrieg si z'Wenge amerikanischi und änglischi Flüger und polnischi Soldate interniert gsi.
Büecher
Äs git bis hüt drü Talschaftsbüecher vo Luterbrunne und e moderni Fortsetzig drzue, es paar Bildbänd und es Büechli über d'Schuel.
Balfour-Deklaration
In dr Balfour-Deklarazioon vom 2. Novämber 1917 het Groossbritannie erkläärt, es sig iiverstande mit em Ziil vom Zionismus, wo 1897 festgläit worden isch, ass in Palestina e „nazionaali Häimet“ vom jüüdische Volk söll igrichdet wärde. Drbii söte d Rächt vo nit-jüüdische Gmäinschafte, wo scho existiere dört, bewaart bliibe. Dennzumol het sich Palestina no im Machtberiich vo de Osmane befunde. Die domoolig britischi Regierig under em Lloyd George het dänggt, ass es vo Vordäil weer, wenn si die zionistischi Beweegig wurd understütze.
Die Deklarazioon isch an d Füerer vo dr zionistische Wältorganisazioon grichdet gsi. Si wird as en entschäidendi Garantiierklärig an dr Zionismus aagluegt, ass in Palestina e „nazionali Häimet für s jüüdische Volk“ döf errichdet wärde.
Am 31. Oktober 1917 häi Drubbe us meerere Länder vom British Empire (drunder Drubbe us Australie und Nöiseeland) under em britische General Edmund Allenby Be’er Scheva eroberet. Am 7. Novämber isch Gaza gfalle, am 16. Novämber Jaffa und am 9. Dezämber 1917 Jerusalem. Groossbritannie het d Verwaltig vo Palestina as Völkerbundmandat übernoo und dr Herbert Samuel, äine vo de Verantwortlige für d Deklarazioon, het as dr erst Hoochkommissar müesse brobiere, es sowol de Juude wie au de Araber richdig mache.
Beduinen
D Beduine si Araber und fast alli si Muslim. Si luege dr Ismael as iire Stammvater aa. E Hufe Beduine si hützudags sässhaft und wärde as Bedun (arabisch für Staatelosi) in vile arabische Staate stark diskriminiert.
S Stammwääse
D Beduine si bis hüte iire Stämm äng verbunde, und kenne vilmol dene iiri Patriarche und Scheichs sie Joorhundertilang zrugg. Es git sonigi, wo iire Stammbaum bis uf e Brofeet Mohammed zruggfüere. Wenn zwäi Beduine zämme händle, goot das dr ganz Stamm aa und wenn s muess si, chunnt d Usenandersetzig vor e Gricht, wo d Schäichs vom Stamm dr Vorsitz häi. Au bim Hüroote yien d Beduine vor, das innerhalb vom Stamm z mache, oder sust e Partner im ene befründete Stamm z sueche. Bi de mäiste Beduine isch bis hüt d Hüroot mit dr bint ʿamm, dr Gusine, seer verbräitet.
Rehling
Rehling (bairisch Realing oder Reaing) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Rehling leit an dr Friedberger Ach, a baar Kilometer nordeschtlich vo Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 69,7% Landwirtschaftsfleche, 18,5% Wald, 8,7% Sidlongsfleche ond 3,1% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Rehling gheret d Ortsdoel Au (bair. Au), Allmering (Oimaring), Gamling (Gamling), Kagering (Kogering), Rohrbach (Roabooch), Sägmühl (Sejgmüü), Scherneck (Scheanäick), St. Stephan (Saunkt Steffan), Oberach (Oubarooch) ond Unterach (Untarooch).
Gschicht
D Gmoed Rehling ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,9 % gleäga.
Religion
90,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,5 % evangelisch.
Verwaltong
Rehling ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Rehling ischt dr Alfred Rappel.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Alfdorf
Alfdorf ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Alfdorf leit em Naturpark Schwäbisch-Fränkischer Wald, rond 10 Kilometer nordwestlich von Gmend. Nochbergmoede vo Alfdorf send Gschwẽnd, Sproedbach, Durlãnge, Muedlãnge, Gmend, Lorich, Bliiderhouse, Urbach, Welze ond Kaisersbach.
Gmoedsglidrong
Zua Alfdorf gheret d Ortsdoel Alfdorf, Pfahlbronn ond Vordrstoinaberg.
Zom Ortsdoel Alfdorf gheret dia Weiler Bonholz, Haselbach ond dia Heef Leinhalden, Maierhof, Maierhofer Sägmiahl, Meuschamiahl, Schölleshof, Striablhof und d Striablmiahl.
Zu Pfahlbronn gheret die Weiler Adelstette, Brẽch, Brend Buchagehre, Burgholz, Enderbach, Haghof, Haselhof, Höldis, Mahelz, Middlweiler, Reez, Schidhof, Doahof, ond Voggaberg, dia Heef Burgholzhof, Döllahof, Fritzhof, Hagmiahl, Leinecksmiahl, Niadrheckahof, Schenkheefle und Schmidheefle sowie dia Haiser Buchagehrener Sägmiahl, Burgholzer Sägmiahl, Gehäuhaus, Haghofer Ehlmiahl, Pfahlbronner Miahl, Reezer Miahl, Voggaberger Sägmiahl ond Voggabergmiahl.
Zom Ortdoel Vordrstoinaberg gheret dia Dörfer Vorderstoinaberg, Henderstoinaberg und Kapf, dia Weiler Bruckhof, Hellershof, Hüttabühl, Stoihaus, Tennheefle, Wahlaheim, dia Heef Deschahof, Donhalda, Greutheefle, Greuthof, Hafadal, Pfahlenhof, Schotthof, Stixenhof ond Vaihinghof sowie s Haus Neuwirtshaus.
Im Ortsdoel Alfdorf liegt dr abgangene Hof Haselhof.
Gschicht
Alfdorf ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1143.
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Alfdorf ghert zom Schwäbisch.
Rue
Rue chan eini vo däne Bedütige ha:
Rue isch de Familiename vo däne Persone:
Rue, s französisch Wort för Strooss, z. B. Rue de Rivoli
Lueg au:
Universität des Oberelsass
D’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss (frànzeesch Université de Haute-Alsace ) ìsch a frànzeescha Üniwärsitäät mìt fìmf Glander z’ Mìlhüüsa un Kolmer. Sa ìsch d’ greeschta àkàdeemischa-n-Iirìchtung ìm Owerelsàss. Sitter 2013 ìsch sa Tail vum Nätzwark vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi.
Gschìcht
Ànna 1986 hàt maa-n-àn dr Üniwärsitäät a Fàchhoochschüal fìr Wìrtschàfts-, Soziààl- un Rachtswìssaschàfta züagfiagt. Ànna 1990 ìsch d’ Hoochschüal fìr Ààgwandta Inscheniöörwìssaschàfta vu Mìlhüüsa (ESSAIM) grìnda worra.
Sitter’m 1. Janner 2013 ìsch d’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss Tail vum Hoochschüalnätzwark vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi.
Leopold-Wandl-Preis
Dr Leopold-Wandl-Bryys (dt. Leopold-Wandl-Preis) isch e eeschtryychische Literaturbryys gsii, wu all vu 1989 bis 2012 vum Komitee fir d Bflääg vu dr Mundartdichtig vergee woren isch. Des Komitee isch vu dr obereeschtryychische Stadt Grein yygrichtet wore, d Bryysverleiig het allmol im historische Stadttheater z Grein stattgfunde.
Dr Bryys isch ab 1989 fir Gedicht un Prosa vergee, bis 1998 alljohr, syterhär all zwai Johr. Ziil isch d Beläbig vu dr Volkskultur un d Ferderig vu dr Mundartdichtig. Wu d Gmai Grein d Finanzierig yygstellt het, isch au dr Bryys yygstellt wore.
Gnännt isch dr Leopold-Wandl-Bryys noch em eeschtryychische Dialäktdichter Leopold Wandl (1923-2009), wu in dr erschte Johr au Schirmherr vu däre Uuszaichnig gsii isch.
Wernau (Neckar)
Wärnao (dt. Wernau) ischt a Stadt em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Wärnao leit uf dr rechte Seit vom Negger, rond 25 km eschtlich vo Stuegert. Nochbergmoede send Deizisao em Nordweschte, Blochenge em Norde, Haochdorf em Oschte, Notzenge em Sidoschte, Kirche em Side, Wẽndlenge ond em Weschte Kẽnge em Sidweschte (älle Landkroes Esslenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 19 % Landwirtschaftsfleche, 10,4 % Wald, 13,6 % Sidlongsfleche ond 3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Wärnao gheret d Stadtdoel Pfauhausen ond Steinbach (mit em Weiler Freitagshof).
Avry
Avry isch de Name vo däne Ortschafte oder Gmeinde im Kanton Friburg:
Wernau (Neckar)
Gschicht
Wärnao ischt entstande em Johr 1938 dur d Fusion vo Pfauhouse ond Stõẽbach.
Verwaltong
Wärnao ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke