cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Why Not Us
"Why Not Us" esch e Song vom dütsche Pop-Trio Monrose. Er esch gschrebe vo de Alexis Strum ond produziert vom Guy Chambers förs drette Albom vo de Monrose I Am. Das Lied esch am 28. November 2008 veröffentlecht worde.
Promotion
Monrose send am 28. November 2008 live bi de ProSebe-Sändig Stock Car Rennen (Qualifying) ufträtte. Am 8. November 2008 send d Monrose förd Lego Show iglade worde ond hend dete „Why Not Us“ vorträiht; d Sändig esch am 29. November usgstrahlt worde.
Chart Platzierige
"Why Not Us" esch in Düütschland metem Platz 27 de höchsti Nöiihstiiger vo de Kaländerwoche 50 gsee. In Öschriich esch de Song ufd Position 53 iigstege. "Why Not Us" hets ned id Schwiizer Single Charts gschafft.
Songlischte
Maxi CD
2-Track Single
Niederdeutscher Kulturpreis der Stadt Kappeln
Dr Niderdytsch Literaturbryys vu dr Stadt Kappeln wird syter anne 1991 alljohr vu dr schleswig-holsteinische Stadt Kappeln zämme mit em Schleswig-Holsteinische Heimatbund fir "herausragende Leistungen im Bereich der niederdeutschen Sprache" vergee. Grundlag isch e Bschluss vum Kappelner Gmeirot vum 28. Novämber 1990. Dr Bryys soll s Plattdytsch ferdere un glychzytig s Kulturläbe in dr Stadt Kappeln ufwärte. Är isch mit 2500,- Euro verbunde. Dr Gwinner wird vun ere Jury us drej Lyt, wu vum Schleswig-Holsteinische Heimatbund gstellt wird, uusgwehlt.
Symmachus (Papst)
Dr Symmachus (* uf Sardinie; † 19. Juli 514 z Rom) isch vu 498 bis zue sym Dod Papscht gsii.
Lääbe un Wirke
Dr Symmachus isch aafangs Erzdiakon unter em Papscht Anastasius II. gsii Noch em Dod vu sällem sin noch ere fimfdägige Sedisvakanz am 22. Novämber 498 zwee Noofolger gwehlt wore. Dr aint isch dr Symmachus gsii, dr ander dr bishärig Archipresbyter Laurentius, wu nume vun ere Minderhait gwehlt, aber vum Adel un vum Senat vu Rom unterstitzt wore isch. Dr Laurentius het s Akakianisch Schisma, wu s syt 484 gee het, welle bylege un het wäge dämen Uusglych mit Konstantinopel gsuecht. Dr Symmachus het dergege Byzanz gegeniber nit welle noogee. Wel sie zue kaire gmainsame Bolitik gfunde hän, hän boodi Barteiedr Chenig Theoderich al iSchidsrichter uf Rom gruefe. Dr Oschtgotechenig het dr Symmachus anne 499 as Bischof vu Rom anerkännt un het derfir gsorgt, ass dr Laurentius s Bischtum Nuceria Alfaterna z Kampanie iberchuu het. Dr Theoderich het si fir dr Symmachus yygsetzt, wel sälle, im Gegesatz zum Laurentius, mit syre stränge Haltig zum Akakianische Schisma di antibyzantinisch Bolitik vum Chenig unterstitzt het.
Dr Symmachus, wu jetz aidytige Bischof gsii isch, isch zwai oder drei Johr speter in e Grichtsskandal verwicklet gsii, was sym Aasää arg gschadet het, Dr Theoderich isch aafangs wäge däm vun em abgange un dr Laurentius isch uf Rom retuur chuu. Vu eppe 502 bis 506 hän si boodi Barteie heftigi Stroßeschlachte z Rom gliferet, was d Burgerschaft derzue brocht het, dr Theoderich z ruefe. Anne 501 isch dr Symmachus fir verschideni Verbräche aagchlagt wore. Är het aber verchindet, ass er dr wältlige Strofgrichtsbarkait nit unerstoo diei. As Grundlkag fir die Bhauptig hän di Symmachianische Fälschige dient, wu vu syne Aahänger verasst wore sin go sy Position stitze. Im Johr druf isch s z Rom derwäge zue Stroßeschlachte zwische Gfolgslyt vum Symmachus un sonsige vum abgsetzte Gegepapscht Laurentius chuu. Wu dr Oschtgotechenig Theoderich 505 wider Bartei fir dr Symmachus ergriffe ghaa het, het si sy Rivale Rivale Laurentius uf sy Landguet bi Rom zruckzoge.
Speter isch dr Symmachus hailiggsproche wore. Sy Mahndag isch sy Dodesdag, dr 19. Juli.
Gundomad
De Gundomad (lat. Gundomadus) († 356) isch ä alamannischa Gaukini (rex) vun dä nördliche Briisgauer im 4. Jahrhundert gsi. Er isch dä Bruedar vum Vadomar gsii.
354 het de Gundomad zomä mit sim Bruedar Vadomar ä Fridesvertrag mit de Römer gschlosse, noch nar verlorene Schlacht bi Kaiseraugst gegä dä Kaiser Constantius II. 356 isch de Gundomad abar vun sine Lit tötet worä, wyl d Briisgauer mit sinerä fridfertige Politik gegä d Römar nit iinverstonde gsii sind und si händ sich em Chnodomar agschlosse.
Dufourbrücke
D Dufuurbrugg isch e temporäri, strategischi Schiffbrugg gsi, wo d Schwizer Armee im Joor 1857 z Basel über e Rhii baut het.
Wägen em Nöijeburger Handel, wo 1856 usbroche isch, si d Spannige zwüsche dr Schwiz und Pröisse hooch gsi, und dr General Guillaume-Henri Dufour het sich uf e mööglige milidäärische Aagriff vo de Pröisse vorberäitet. Er het am 7. Januar 1857 dr Befääl gee, am Harzgraabe e Brugg über e Rhii z schloo, zum gnueg Bruggekapazideet für Drubbeverschiebige uf die rächti Site vom Rhii z haa, wil s zu sällere Zit z Basel nume en äinzigi Brugg über e Rhii gee het, die hütigi Middleri Brugg. S Ändi vo dr Brugg uf dr Groossbasler Site isch öbbe 100 Meter bachuf vo dr hütige Wettstäibrugg gsi, wo s denn nonig gee het. Uf dr Chläibasler Site isch mä vom Theodorsgraabe uf d Brugg choo.
Für zum d Brugg baue, het mä alles brucht, wo mä het chönne ufdriibe: groossi Chooleschiff, gwöönligi Bööt, Blöck und iigrammti Pfööl. D Ströömig isch stark gsi und d Änker si nume uf em Grund driibe. Dorum het mä Säili vo äim Ufer zum andere gspannt, und d Schiff draa aabunde. In acht Dääg si d Pontoniee fertig gsi, und mä het über d Brugg chönne. Dr Bärner Gottlieb Ott het as Bauääscheniöör mitgschafft.
D Basler häi sich schnäll an die nöiji Brugg gwöönt und sä vermisst, wo si im Merz 1857 wider abbroche worde isch. Zwanzig Joor spööter het mä denn fast am gliiche Blatz d Wettstäibrugg baut.
Die ersten Eisenbahnen
Die erschte Iisebahne weltwiit sind anfangs vom 19. Jahrhundert in England uuf d Schtrecki gschickt worde.
Im gliiche Jahr het mit dr Spanischbrötlibahn in der Schwiiz dr erschti Zug verchehrt. En liecht erkennbare Unterschiid in der Wirtschaftsentwicklig vo dene beide Länder.
Schlacht von Argentoratum
D Schlacht vu Argentoratum oder au Schlacht vu Strossburg isch e Schlacht gsi zwische de Alamanne un de Römer im Spotjohr 357 in de Nechi vum hitige Strossburg.
Vorgschicht
De remisch Kaiser Constantinus II. het sine Neffe, de Julian, zome mit dem remische Heermeischter Barbatio noch Rauracum (hit Kaiseraugst) gschickt, zum d Alamanne endli z bezwinge. Wäge dem Läten-Ufstond und durich s Verschulde vum Barbatio ischs de Alamanne unter em Gaukinig Chnodomar glungi, s stärker remisch Heer z besige un in d Flucht z schlage.
Vorgfecht
D Alamannekinig Hortar, Suomar, Ur, Ursicin, Vestralp, zeh Unterkinig un vil Adligi unter de Fiehrung vum Chnodomar un sinem Näffe, em Agenarich (Serapio), hän ihri Heer gsommelt un sin gege de Julian ufzoge, zum ihri Onsprich uf d linksrhinische Gebiet z bekräftige. De Julian isch eme Heer vun ugfähr 35.000 Alamanne gegeiber gstonde, wu sich us verschideni Teilstämm zämmegsetzt het. E Iberlaifer us em Barbatio sinem gschlagene Heer het de Alamanne gnau berichtet, dass de Julian nu 13.000 Monn unter Waffe het. Im Bewusstsii vun ihrem vorige Siig un de Ibermacht hän d Alamanne Bott zum Julian gschickt, wo en uffgfordert hän, s Lond z verlosse, wil si sich des mit Tapferkeit un Waffe gnume hän. De Julian het die Bott gfonge gnume un het bschlosse mit sine winige Soldate in de Kompf z ziege.
De Ufmarsch
De Julian isch mit mit sinem Heer - do sin au keltischi un germanischi Auxiliareinheite debi gsi - vun Zàwere us in Richtung Strossburg zoge. Unterwegs hän si sich vun de Felder s Esse gnume. D Alamanne sin vorhär drey Täg un Nächt iber de Rhin gsetzt un hän d Remer bi Strossburg schu kompfbereit erwartet. Voreb de Kompf ogfonge het, hen di alamannische Fuesstruppe ihri Unterkinig ufgfordert, vun de Ross z stige, dass si sich eweg ritte kinne, wänn s bränzlig wird. Beidi hen deno ihri Schlachtordnung ufbout, d Remer hän ihri Riterei uf de recht Fligel gstellt, de Chnodomar sine Riterei hinter sich uf de link Fligel.
d Niderlag
De Alamanne isch om Onfong glunge, di remisch Riterei in d Flucht z schlage. D Fuesstruppe sin deno ufenonder troffe un d Erfolg sind hin un her gange. Noch em Ammianus hän ebebirtigi Gegner kämpft, d Alamanne durich ihri grossi Kraft, em hoche Wuchs, wild un stirmisch gege di gschuelte, usgrischtete un erfahrene remische Soldate. Deno het aber di guet Erfahrung vum remische Heer d Entscheidung brocht. Wu ded Alamanne die Ibermacht vun de Remer klar wore isch, hän de Chnodomar un sine ibeelebende Alamanne versuecht iber de Rhin z flichte. D Remer hän di donn verfolgt un si in de Rhin nin tribe.
Au de Chnodomar het versuecht iber de Rhin z kumme. Ihn het aber e remischi Kohorte zämme mit drey enge Freind un zweihundert Begleiter gstellt. De Chnodomar het ufgäbe un de Cäsar Julian um Gnad bette. Si hän en uf Rom brocht un är soll in eme Fremdelager uf em Mons Caelius on Lethargi gstorbe gsi.
Uf de remische Syt sin 243 Soldate un 4 Militärtribun gfalle. Uf de alamannische Syt siige noch remische Bricht zwische 6.000 un 8.000 Manne uf em Fäld gfalle oder im Rhin vertrunke.
Epilog
Di wo iberläbt hän, syn heimzoge, hän sich aber an d Kapitulation vum Chnodomar nit bunde gfiehlt. De Julian het in de Nechi vun Mainz e Bruck iber de Rhin baue glosst und isch deno uf di onder Syt zoge. Deno hen si ihri Guetshef un Befeschtigunge im fremde Lond wider ufbout und de Alamanne s Vih und Frucht gnumme. Mit de Kinig, wo au no z Stossburg deby gsii sind, het de Julian Fridesverträg mache losse.
Der Mensch erscheint im Holozän
Die parabelhafti Erzählig Der Mensch erscheint im Holozän (1979) isch eis vo de schpätere Büecher vom Max Frisch. En originelli Bsunderheit i de Uufmachig vom Buech: Es sind diversi Bilder und Textuusschnitt abdruckt, wo vom Protagonischt (uf de Meta-Ebene) us sine Lexika usegrisse worde sind. Dä Kunschtgriff cha eim en tüüfe Iiblick i d Wält vom einsame alte Herr Geiser ermögliche und laht eim d’Erzählig glaubwürdiger erschiine (Das „bewiist“ d Fiktion). Atmosphärisch isch au de Satzbau: vieli Trännige mit Absätz schtrukturierd ds ganze Gschehe, so dass meh gar nid anders chann, als Wort und Inhalt in däre langsam verschtrichende Zyt vom Herr Geiser z läse, und die Rueh vo sim abglägene Tessiner schpüre.
„Der Mensch erscheint im Holozän“ isch 2005/2006 i die 20-bändigi „Schweizer Bibliothek“ vo de Wuchezytschrift "Das Magazin" ufgnoh worde. Es wird, näbe em - äbefalls schpate - Montauk (1975), vo vilne Läser zu de beschte und riifschten zwei Büecher vom Frischs zellt. „Montauk“ konkurrenziert also hart mit „Der Mensch erscheint im Holozän“ um de Ruef, am Frisch sis Meischterwärch z si. De Marcel Reich-Ranicki hätti a Schtell vo „Der Mensch erscheint im Holozän“ i de „Schweizer Bibliothek“ lieber „Montauk“ gseh. (Lueg Interview: http://www.schweizerbibliothek.ch/urteil.html)
Handlig
De betagti Herr Geiser langwilet sich i sim Tessiner Bärghuus während eme lange Unwätter so extrem, dass är versuecht „eine Pagode zu türmen aus Knäckebrot“ und sogar de Donner kategorisiert („Roll-Donner“, „Knall-Donner“ etc.).
Die Poschtagschtellti seit, ein oder mehreri Bärghäng siged grutscht, ds Tal seyg durch schtarki Rägegüss vo de Umwält abgschnitte. In de fascht scho paranoide Befürchtig, dass eimal de ganzi Bärg rutsche chönnt und ds Dorf verschütte chönnt, list de Herr Geiser im Lexikon, i de Bibel, i Gschichtsbüecher und tuet für d Nachwelt alles wichtige drus abschriibe. Er schnidet/risst au us de Büchern use, was nid vergässe wärde söll. D Zettel und Abschrifte chläbt är a d Wänd vom Huus. Debi wird är sich bewusst, dass die verdeckte Rücksite au so wichtig gsi wäred, wie die sichtbar a de Wand befeschtigte Vordersite - doch d Blätter sind scho zerschnitte…
Wil är aber nid die ganzi Zyt demit verbringe cha, gaht är es paar Mal vor d Tür um sich d Bei z verträtte. Uuf däne chline Uusflüg merkt är, dass är a sini Gränze schtosst. De Geiser dänkt übers Wüsse nache. Er misst am Wüsse hochi Bedüütig zue, glangt aber auch zu ernüechternde Iisichte drüber („Ob es Gott gibt, wenn es einmal kein menschliches Hirn mehr gibt, das sich eine Schöpfung ohne Schöpfer nicht denken kann?“). So merkt är unter anderem, wie chli und unbedüütend de Mänsch isch („Der Mensch erscheint im Holozän“) und chunnt unter anderem zum Schluss, dass es kei Rolle für di harti Wahrheit schpilt, ob me devo weiss oder nid. De alt Ma wird sich langsam drüber klar, dass är so oder so em Chreislauf vom Läbe uusgliferet isch, nid zletscht em eigne körperliche Verfall. De Geiser muess uf sinnere Wanderig kehrt mache.
En witere Höhepunkt vo de üüsserlich rächt ereignislose Erzählig isch en Salamander, wo sich is Huus verirrt. Süscht passiert no: Bsuech vo de Tochter, Nahrigsmittel, wo ablaufed und wo är de Nachbare schänke will. Ds ganze Wüsse-sammle erschint unter mänge Gsichtspünkt lächerlich und nur no als en chaotische Huufe us Fötzel und Handnotize - „der Mensch bleibt ein Laie“.
De Geiser erliidet gäge s Änd zue en Ghirnschlag, wo sim Gedächtnis no meh zuesetzt. A däre Schtell wird düütlich, dass d Furcht vor äm Bärgschturz, wo s Gedächtnis vo de Mänschheit bedroht, eher d Furcht vor em Verluscht vom eigene Gedächtnis gsi isch. Da drin liit d Parable.
Bewärtige
D New York Times Book Review het die Erzähig zu de interessantischste und wichtigschte vom Jahr 1980 gwählt.
Grandvillars
Grandvillars (ditsch Granweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Grandvillars ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1147.
S Gebiet um Grandvillars hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Grandvillars ìsch. Grandvillars ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Grandvillars ghert zem Franc-Comtois.
Radenac
Radenac (Gallo Radenac, bretonisch Radeneg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Radenac lyt 34 km vu Vannes un 54 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 72 m un 131 m iber Normalnull.
Gschicht
Radenac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1067 as Redenac (1280: Redennac, 1282: Radennac, 1371: Randenac, 1387: Radenac).
Verwaltig
vu Radenac isch. Radenac ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Radenac ghert zum Gallo.
Gregor IV.
Gregor IV. (* z Rom ; † 25. Jänner 844 ebe dert) isch Papscht vu 827 bis 844 gsii. Är isch im Oktober 827 in dr remische Chilche Santi Cosma e Damiano gwehlt wore un het si vor syre Wei s Yyverständnis vum fränkische Chaiser gholt.
Pontifikat
Dr Versuech vum Ludwig em Fromme, em Pippin sy Herrschaftsbiet Aquitanie em Karl z gee, het 833 zue me Ufstand vu allne drei elter Sihn gfiert. Dr Papscht Gregor isch iber d Alpe graist un het vergäbes versuecht, e gietligi Ainigung z braiche. Schließli sin si d Heer vu dr Kontrahänte Ändi Juni 833 uf em Rothfäld bi Colmer vyl Däg gegeniber gstande, ohni ass es zue re Schlacht chuu isch. Dr Papscht Gregor IV. het us em Heerlager vum Chaiser Verhandlige mit dr Sihn gfiert, däne isch s aber glychzytig glunge, nodisno d Barteigänger vum Chaiserr uf iri Syte z zie. Dr Lothar I., em Ludwig sy eltschte Suhn, het dr Papscht fir si chenne ginne. Dr Ludwig isch abgsetzt wore, dr Papscht het gmerkt,a ss er as Marionette missbruucht woren isch.
Dr Gregor IV. het dr hailig Ansgar as Missionar uf Skandinavie gschickt, dodermit het d Chrischtianisierig vu dr Normanne aagfange. Im Byzantinische Rych isch um die Zyt dr Bilderstryt z Änd gange. Derzue het dr Gregor Allerhailige, wu in dr Oschtchilche scho syt em Papscht Bonifatius IV. gfyrt woren isch, dert aber am Sunntig no Pfingschte, fir di gsamt Weschtchilche uf dr 1. Novämber glait. Dr Gregor isch am 25. Jänner 844 z Rom gstorbe.
Dr Papst Gregor IV. giltet as Urheber vum Gregoriusfescht.
John Gore
Lääbe
Dr Gore het dr James Cook uf dr erste und dritte Expedizioon begläitet. Uf dr dritte Expedizioon het er, wo dr James Cook und dr Charles Clerke dood gsi si, s Kommando übernoo. 1771 het er s Schiff vom Botaniker Joseph Banks uf ere Räis uf Island und zu de Hebride kommandiert. Er isch am 3. Oktober 1780 zrugg choo und isch denn zum Postcaptain beförderet worde. Er het vo denn aa z Greenwich dr Boste vom James Cook am Greenwich Hospital übernoo und isch dört 1790 gstorbe.
Im Gore si Soon, wo au John ghäisse het, isch 1795 Lütnant in dr Royal Navy worde.
Eerige
Noch em John Gore si dr Gore Point und d Gore-Halbinsle (Gore Peninsula) im alaskische Kenai-Fjords-Nationalpark vom Kapitän Nathaniel Portlock benennt worde. Dr Portlock, wo im 18. Joorhundert d Pazifikküste im Nordweste vo Amerika erforscht het, isch e guete Fründ gsi, und dr Gore het si Familie no us Virginia kennt.
Film
Im vierdäilige Färnseefilm Wind und Sterne het dr dütsch Schauspiiler Erich Hallhuber dr John Gore daargstellt.
Anahita Rehbein
Lääbe
D Anahita Rehbein isch z Enzkofa mit drei jingere Gschwischter ufgwachse. Ihre Vorname chunt us em Persische un maint Liebesgettin, e Hommage an e iranischi Mitschueleri vu ihre Mueter. Anne 2013 het si z Semmerenga an dr Liebfraueschuel Abitur gmacht. Derno isch si uf Stuegert zoge un studiert syter 2014 Bildigswisseschafte an dr Pedagogische Hochschuel z Ludisburg.
Im Juni 2017 isch si in dr Bodeseeklinik z Lindau zur Miss Bodesee gwelt wore. Si heb emol e Mail mit ere Wärbig fir d Miss Bodesee-Wahl kriegt un wel ihri Mueter z Lindau läbt un si die Wahl mit eme Bsuech bi dr Mueter het well verbinde, heb si si beworbe. Mit dr Wahl zue dr Miss Bodesee het si si fir d Wahl zue dr Miss Bade-Wirttebärg qualifiziert. Aafangs Novämber 2017 isch si derno zue dr Miss Bade-Wirttebärg gwehlt wore un het dodermit bi dr Miss Germany-Wahl derfe aadrätte.
No drei Wuche mit Foto-Shooting un Training un eme zeedägige Workshop uf Fuerteventura isch d Rehbein bim Finale in dr Nacht vum 24. uf dr 25. Februar 2018 im Europa-Park z Ruescht zur neie Miss Germany 2018 gwehlt wore. Ihri Amtszyt as Miss Germany isch ai Johr, in däre Zyt duet si s Studium unterbräche.
Am 29. Augschte 2020 het si ire langjehrige Frynd, dr Unternämer Jörg Echtermann, ghyrote un haißt syterhär burgerli Echtermann. Im Juni 2021 isch ire gmainsam Suhn uf d Wälkt chuu.
Tertiär
S Tertiär isch e geologische Zytabschnitt vu dr Ärdneizyt vor em Quartär. S Tertiär het vor 65 Millione Johr (Änd vu dr Chryydezyt) un isch bis zum Aafang vu dr Klimaveränderig vor rund 2,6 Millione Johr gange, wu s Yyszytalter im Quartär e Wächsel vu Chalt- un Warmzyte brocht het. S Klima uf dr Ärd isch im Tertiär dytli wermer gsi wie hite. Noch em Massenuusstärbe vu dr große Saurier un vu vyl andere Dierarte am Änd vu dr Chryydezyt het sich in dr Hauptsach im Tertiär d Dier- un Bflanzewält entwicklet, wie mer si hite chänne.
Dr Name Tertiär soll in dr offiziälle Geologische Zytskala nimi bruucht wäre, in dr Praxis (au in dr Lehr) wird er aber allno vylmol bruucht. Di hitig Konvention setzt statt em Tertiär di zwai Zytalter Paläogen (65,5-23,03 mio a) un Neogen (23,03-5,332mio a).
Klima
Am Aafang vum Eozän het s di hegschte Tämperature (30°) im gsamte Känozoikum ghaa. D Ärd isch yysfrei gsii. Dur blattetektonischi Verschiebige isch dr global Wermitransport veränderet wore. Des het am Änd vum Eoän zuen ere Abchielig gfiert. Im Oligozän het d Veryysig vu dr Antarktis aagfange. Im Miozän, bis vor circa 20 Millione Johr, isch d Antarktis vollständig mit Yys deckt gsii. Di nerdlige Kontinänt sin waidli abgchielt. Im Pliozän sin groß Dail vu dr nerdlige Kontinänt vu Yys deckt gsii. Wäg dr diefe Tämperature sin d Dier greßer wore un d Vegetation het sich zue Savanne verschobe. In däre Cheltiphase isch d Ärd au hit no.
Gebirgsbildig
Im Tertiär hän sich d Alpe, dr Apennin, d Karpate, d Pyrenäe z Europa, dr Kaukasus z Eurasie in dr alpiidische Orogeneese bildet, wo vo de Kollisioone zwüsche Kontinentaalblöck usglööst worde isch, d Ande z Sidamerika hingeege si im Zämmedräfe von ere ozeanische Blatte mit ere Kontinentaalblatte entstande äänlig wie au d Rocky Mountains z Nordamerika. Vor circa 50 Millione Johr isch dr Indisch Kontinent mit Asie kollidiert un doderdur isch dr Himalaya un s Hochland vu Tibet entstande, en Eräignis wo me au zur alpiidische Orogeneese zelt. S Tethysmeer isch chlainer wore, s hitig Mittelmeer isch e chlaine Räscht vum ehmolige Ozean.
Kontinentalverschiebig
D Kontinentalverschiebig isch im Tertiär dytli langsamer wore. S ehmolig Gondwana isch ussenander broche. Auschtralie, wu dertemol an d Antarktis bunde gsii isch, isch no Norde gwanderet. Derzwische het sich e ozeanische Grabe bildet. Zwische Nordamerika un Europa bzw. Nordamerika un Asien het s Landbrucke gee. Geg Änd vum Tertiär hän sich Sidamerika un Nordamerika zue dr hitige Form verbunde.
Plougasnou
Plougasnou (bretonisch Plouganoù) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Tertiär
Terminologi un Nomenklatur
Dr Name Tertiär stammt us dr Historische Geologi, dr Bschryybig vu dr Beobachtige vu geologische Schichte z Oberitalie e primäri (Basalt, Granit, Schife), e sekundäri (fossili Chalchablagerige) un e tertiäri (jingeri Sedimäntablagerige) Epoche unterschide. Drotz ass dr Arduino die Dreidailig urspringli nume as Chännzaichnig vu unterschidlige Gstaiformatione brucht gha het, isch des Syschtem bal au as zytli Raschter gnuu wore. Anne 1828 het dr Charles Lyell dää Name in syy, dytli präziser Syschtem ibernuu. Är het s Tertiär no dr prozäntuale Aadail vu fossile Muschelschalefund in dr jewylige Schichten in Eozän, Miozän, elters un jingers Pliozän unterdailt. Wel die Method aber nume fir di untersuecht Region vu dr Alpe un dr norditalienische Ebeni geeignet gaignet gsii isch, sin derno bis hite ne huffe wyteri stratigrafischi Kategorien yygfiert wore.
S Tertiär isch aber anne 2000 us dr international giltige Geologische Zeitskala, wu vu dr Internationale Kommission fir Stratigrafii uusegee wird, gstriche wore. An d Stell vum Tertiär sin s Paläogen (friejer: Alttertiär) un s Neogen (friejer: Jungtertiär) as Perioden im Känozoikum (Ärdneizyt) drätte.
Plougasnou
Geografi
Plougasnou lyt Ärmelkanal am Atlantik, 81 km vu Quimper un 62 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 94 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Jean-du-Doigt im Oschte, Plouezoc’h im Sidweschte un Lanmeur im Side.
Tertiär
Friejeri Yydailig vum Tertiär as Period vu dr Ärdneizyt
Tertiär: Derno: Aafang vum Quartär mit Pleistozän un Holozän (un bi ne Dail Autore Anthropozän)
Plougasnou
Gschicht
Plougasnou isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1040 as Ploigathnou (1040 Ploicatno, 1040 Ploicathno, 11. Jh. Ploicathnou, 1163 Plegano, 1247 Ploegaznou, 1330 de Plegano).
Verwaltig
vu Plougasnou isch. Plougasnou ghert zum Kommunalverband.
Dieter Salomon
De Dieter Salomon (* 9. Augschte 1960 z Melbourne, Auschtralie) isch e ditsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Er isch vo d 1. Juli. 2002 bis 2018 Owerburgermeischter vu de Stadt Friburg im Brisgau gsi. Devor isch er 1992 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirtteberg un ab 2000 Fraktionsvorsitzer gsii.
Lewe
De Großvater vum Dieter Salomon isch mit siner dritte Frau un sine acht Kinder uf Auschtralie uusgwanderet. Eis vu dene Kinder isch sini Mueter gsi, wu dert sine Vater kenneglehrt het. Der isch vu Hesse gsii un isch mit eme Dachdeckerunternehme au uf Auschtralie kumme un het speter als Schaffner bi de Stroßebahn un bi VW gschafft.
Wu de Dieter Salomon drei Johr alt gsii isch, isch d Familie wider uf Misse im Allgäu zoge. Anne 1968 hän sich d Eltere drennt, de Dieter Salomon un sini drei Johr jingeri Schweschter sin bi dr Mueter ufgwachse. Si Abitur het de Salomon anne 1979 am Gertrud-von-le-Fort-Gymnasium z Oberschtdorf gmacht. Ab 1981 het er an de Universität Friburg Bolitikwisseschaft, Finanzwisseschaft un Romanischi Philologi studiert un het anne 1987 mit em Magister Artium abgschlosse. 1991 isch er im Fach Bolitikwisseschaft mit ere Arwet zum Demokrativerständnis vu de Griene zum Dr. phil. promoviert: Grüne Theorie und graue Wirklichkeit: die Grünen und die Basisdemokratie. Er lebt vun siner zweite Frau Helen Hall-Salomon drennt un het e Dochter us siner erschte Eh.
Bolitik
Sit 1980 isch de Salomon Mitglid vu de Griene un isch bim Friburger Kreisverband in verschidene Funktione aktiv gsii. Vu 1990 bis 2000 isch de Salomon Stadtrot z Friburg gsii un sit 1992 Abgordnete fir de Wahlkreis Friburg II im Landdag vu Bade-Wirtteberg. Ab April 2000 isch er Vorsitzer vu de griene Landdagsfraktion un Spitzekandidat im Wahlkampf gsii.
Im Johr 2002 het de Salomon bi de Friburger Owerburgermeischterwahl kandidiert. Im zweite Wahlgang am 5. Mai 2002 isch er mit 64,4 Prozent vu de Stimme fir e Amtszitt vu acht Johr zum erschte griene Owerburgermeischter vun ere ditsche Großstadt gwehlt wore. Bi de Owerburgermeischterwahl am 25. April 2010 isch de Salomon im erschte Wahlgang mit 50,5 Prozent vu de Stimme fir nomol acht Johr in sinem Amt bstetigt wore.
Sitt 2002 isch de Salomon Mitglid vum Presidium vum Ditsche Städtedag, sitt 2004 ghert er em World Executive Committee vum „International Council of Local Environmental Initiatives“ (ICLEI) aa. Sitt 2008 isch er Vorsitzer vum kommunale Arwetgeberverband (KAV) Bade-Wirtteberg. Anne 2011 isch de Salomon als Noofolger vum Ivo Gönner zum Sprecher vu de Großstädt un dodemit zum Vize-President vum Städtetag Bade-Wirtteberg gwehlt wore.
Bi de Owerburgermaischterwahl am 22. April 2018 het er mit 31,3 % im erschte Wahlgang 3,4 Prozentpinkt weniger Stimme kriegt wie sy Rusforderer Martin Horn. Im zweete Wahlgang am 6. Mai 2018, ere Neiwahl mit vier Kandidate, isch de Salomon wider em parteilose Horn unterlege, wu ihn zum 1. Juli 2018 as neier Owerburgermaischter vu de Stadt Friburg im Brisgau ablest. No am Wahloowe het de Salomon gegeiwer de Badische Zittigg erklert, ass er no 16 Johr an de Spitz vu de Stadt in de Ruestand goht.
Bezirk Entremont
Gmeinde
Zum Bizirk Entremont gcheerunt säggsch Gmeinde:
Trompe-l’œil
E Trompe-l’œil [] (frz. „düsch s Aug“, vo tromper „düsche“ und l’œil „s Aug“) isch e illusionistischs Gmäld, wo mit ere gschickte perspektivische Daarstellig e Rüümlikäit vordüscht, wo nit vorhande isch. So bezäichnet mä as Trompe-l’œils bsundrigs au Wand- und Deckimoolereie, wo mit perspektivische Middel d Archidektuur gröösser lön lo usgsee oder Blick uf Fantasiilandschafte zäige.
Gschicht
Die eltiste erhaltene Bischbil kennt mä us Pompeii; in dr Rönässans isch d Technik uferstande, wo mä d Perspektive widerentdeckt het. In dr profane Moolerei het mä Trompe-l’œils hüfig iigsetzt, zum unklaari Ruumzueschnitt esthetisch verbessere oder au fantasiivolli Usblick uf arkadischi Landschafte us de Woonrüüm mööglig mache.
Dr Trompe-l’œil-Stil het sich in dr Rönässans entwicklet dank dr Entdeckig vo dr Perspektive und de wüsseschaftlige Fortschritt im Beriich vo dr Optik. As Motiiv het mä hüfig Nische mit Blueme- und Früchtstillääbe, chliini Mööbel (Regaal, Schränkli) mit Wärtsache, Brätterwänd mit Grafike und Brief und au Jagdstillääbe mit Wild und Waffe. Vilmol het e Künstler e gwüsses Motiv in meerere Wariante gmoolt. So git s vom Spezialist für Jagdmotiiv Johannes Leemans mindestens drei Stillääbe mit Jagdgräät mit eme Vogelchäfig in dr Middi und Bulverhörner und Waffe zringsum, wo enander seer äänlig si. Äi Exemplaar befindet sich im Kunstgwärbmuseum Berlin, die andere si vor e baar Joor vo zwäi internazionaale Aukzioonshüüser z Amsterdam verstäigeret worde.
Sit em 14. und 15. Joorhundert het mä brobiert vor Allem in Innerüüm mit ere gmoolte Schiinarchidektuur es eso lo usgsee wie wenn s Fänster häig, wo mä uf d Landschaft chönnt uuseluege, oder über em Ruum Kupple siige und dr Ruum eso gröösser wurd usgsee. E guets Bischbil für das si d Fresken in dr Camera degli Sposi, (Mantua, Castel San Giorgio), wo dr Andrea Mantegna für e Luigi III. Gonzaga zwüsche 1465 und 1474 goolt het. Au an Ussefassaade git s Trompe-l’œil in dr Form vo Schiinarchidektuur und Lüftlmoolerei.
In dr sakraale Moolerei het d Blüetezit vom Trompe-l’œil mit dr Geegereformazioon aagfange. Uf d Deckigwölb in de manieristische Chille vo de Jesuite het mä Himmelfaarte vom Jesus oder dr Maria gmoolt und eso dr Himmel ufdoo. Im Rokoko si d Darstellige wider brofaaner worde und häi Theme us dr klassische Antike ghaa, zum Bischbil Bilder vo Götter.
Kwodlibet
Vilmol bruche d Lüt d Usdrück Trompe l'œil und Kwodlibet as Sünonüüm. Mäistens bezäichnet mä aber mit Quodlibet Bilder, won e Hufe beliebigi chliini Sache zäige. Abgsee vo däm si Kwodlibets vilmol in Form vo grafische Bletter gmacht, Trompe l'œil hingege hüfiger as Gmäld. E bekannts Kwodlibet-Motiiv si Schriftstück mit Egge, wo zum Däil iigrollt si; sonigi Bilder gseen mänggisch düschend ächt us. Kwodlibets zäige vilmol Geegestand wo an ere Wand us Holz ufghänkt si und wo so nätüürlig usgseen, ass mä sä fast aalängt.
Kwodlibets si e wäsentlige Bestanddäil in dr Entwicklig vo dr Stilläbemoolerei in Europa, wo sich bsunders z Holland und in Flandere im spoote 17. und im 18. Joorhundert usebildet het, z. B. "Quod Libet" vom Edward Collier (1701) und "Quodlibet" vom Cornelis Gijsbrechts (1675).
Trompe-l’œil hüte
Hützudags chunnt s Trompe-l’œil as Inneruumgstaltig vor, wo d Wandmoolerei sit öbbe 1980 e dütligi Widerbeläbig gha het. Zu de Künstler, wo die Rönessans vorberäitet häi, ghöört under andere dr Ängländer Graham Rust. Usserdäm läbt s Trompe-l’œil au in dr Stadtgstaltig wider uf, zum archidektonischi Brobleem an Fassade z verstecke oder zum steriile stedtische Leerrüüm e beläbti Atmosphääre gee. Dr Filosof Robert Pfaller bezäichnet Trompe-l’œil as „interpassivi Praxis“.
Edelfäule
Edlfüli (au Edlriifi) seit me em Schimmelpilz Botrytis cinerea, also em Grauschimmel, uf riife Wiitrube.
Vorussetzige
Edlfüli gits bi rifä Trubä ab öppe 80 Grad Oechsle oder 12,5 KMW bi warmem Herbstwätter. Di nötig Füechtigkeit, damit d Edlfüli wachse chan, chunnt meistens mit em Früenäbel. D Täg müend aber no warm gnueg sii, das d Trubä no tröchnä chönnd. Es hend aber nur wenigi Wiibougegende ä söttigs Klima.
Prozäss
De Schimmel pärforiärt d Trubä mit sine Enzym, indäm d Zällwänd vo de Beerihuut abbout werded. Durdas gaht bi trochnem Wätter Flüssigkeit us de Trube use und verdunstet. Debi stiigt d Konzentrazion vo de Inhaltsstoff im Saft vo de Beeri, und d Saftmängi wird au chlinner. Gliichzitig veränderet de Schimmel d Zämesetzig vo de Trubä. Dä Schimmel verschtoffwächslet Zucker, Süürene und Schtickschtoff. Relativ gseh brucht er aber viel meh Süüri als Zucker und git debi Stoffwächselprodukt wie Glycerin ad Trubä ab. Die mikrobiologischä Prozäss verändered au d Farb und d Aromè vom Trubäsaft. Es tüpischs Byspil drfür isch ds honigartigä Edlfülibukett bzw. Botrytiston.
Im Extremfall cha dä Zuckerateil vu dr Trubä durd Konzentrazion bis uf 45 % astiigä. Das git höchschti Moschtgwicht. Die Trubä chönd zu hochwärtigä Möscht für Usläse, Beeriusläse oder Trochäbeeriuusläse wiiterväredlät wärde. De Verlust durd Konzentrazion chan mit de höchere Qualität usgliche wärde.
Uswürkige uf de Wii
Wii, wo us däne Möscht gmacht sind, sind meistens sehr süess, will de Zucker vo de Häfe wäge siner hoche Konzentrazion bi de alkoholische Gärig nur no teilwiis abbout wärde chan. Wiiteri bsunderi Merkmal vo dene Wii sind extrem langi Haltbarkeit und dä Botrytiston.
Hoche Botrytisbefall würkt bi trochnigem Wisswii qualitätsmindränd und füert dezue, dass de Wii früeziitig vergreist, dass de Gschmack bitter und de Gruch abstossend wird.
Rotwii
Bi Rotwii wird dur Botrytis-Befall s Enzym Laccase id Trubä abgäh. D Laccase isch nach em Prässe im Moscht bzw. im Wii drin und immer no aktiv (sogar mit hoche SO2-Gabä vo über 100 mg/l freyer SO2 wird d Laccase nöd ghemmt/inaktiviert) und spaltet d Struktur vo de farbgäbendä Anthocyane uf. Das macht sich im Rotwii eher schlächt, will d Farb denn vom Rote is Orangsch-Brünliche tendiert.
Wisswii
Bim Wiisswii isch de Farbton vo de Mängi vo de Laccase, wo abgäh worde isch, abhängig (wie bim Rotwii, bim Wisswii isch es äfach besser igsehbar). Das cha vo Gältön bis (im schlimmstä Fall) zu sehr brun und fascht Cognac-ähnlicher Brunfärbig gah. S Aroma wird id Richtig vom obe gnännte Botrytistons värschobä, und de wird mit de Lagerig no meh usprägt. Z Österriich und z Düütschland brucht mer dezue oft d Räbsorte Risling und Traminer.
Unrifi Trubä
Wänn de Botrytis cinerea aber Trube, wo nonig voll usgriift sind befallt, no entstaht bi nassem Wätter di gfürchteti Rohfüli, wo mer au Suurfüli nännt.
Bekannti Abougägende vo Edelsüesswii
Die Wiibougägende sind für hervorragendi edelsüessi Wii bekannt:
Pseudo-riemannsche Mannigfaltigkeit
Definizion
Mit T_pM wird dr Tangenzialruum am ene Punkt p von ere differenzierbare Mannigfaltigkäit M bezäichnet. E psöido-riemannischi Mannigfaltigkäit isch e differenzierbari Mannigfaltikäit M zämme mit ere Funkzion. Die Funkzion isch tensoriell, sümmetrisch und nit usgartet, das häisst für alli Tangenzialwektore und Funkzione  gältet Usserdäm isch g_p differenzierbar abhängig vo p. D Funkzion g isch also e differenzierbars Tensorfäld und häisst psöido-riemannischi Metrik oder metrische Tensor.
Persepolis FC
Persepolis FC isch e iranischer Fueßballverain us dr Hauptstadt Teheran. Dr Club isch anne 1963 grindet wore.
Persepolis FC Teheran ghert zum Persepolis Athletic and Cultural Club, wu näb em Fueßball au Abdailige fir Basketball, Bowling, Futsal, Handball, Karate, Schwimme, Taekwondo un Volleyball het.
S Haimetstadion vu Persepolis FC Teheran isch s Azadi-Stadion im Weschte vu Teheran. S umfasst offiziällt 78.116 Zueschauer.
Lällenkönig
Dr Lälleköönig isch e Basler Woorzäiche, wo fast zwäi Joorhundert lang vom Goossbaasler Rhiidoor aabe de Lüt im Chläibasel d Zunge uusegstreckt het. Lälli isch en alemannische bzw. Basler Usdruck für Zunge.
1641 het mä am Rhiidoor, linggs näbe dr Uur uf dr Rhiisite e Chopf aagmacht, wo in Chupferblääch driibe und 26x31 cm grooss gsi isch. Dr Daniel Neuberger us Augsburg het die Fratze konstruiert und si isch mit em Uurwärk vo dr Durmuur verbunde gsi, eso, ass si alli 15 Sekunde d Auge verdräit und dr Lälli 10 cm wit uuse gstreckt het. Dr Chopf het Oore, wo abstöön, e spitzigi Naase und e Bart ghaa und e Chroone oobedruf.
Was d Bedütig vo deere Figuur sött si, doodrüber git s e Hufe Theorie. Villicht hätt si ganz äifach d Lüt sölle z Lache mache, oder villicht häi d Groosbasler mit em Lälleköönig de Chläibasler uf dr andere Site vom Rhii d Zunge uusegstreckt und sä eso verhöönt. Villicht isch ganz äifach e Niidchopf gsi.
Wo s Rhiidoor abbroche worden isch, het mä dr Lälleköönig ins Historische Museum brocht und er isch jetz in dr Barfüesserchille.
Réguiny
Réguiny (bretonisch Regini) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Réguiny isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1223 as Regueni (1280: Regeni, 1432: Regueny).
Verwaltig
vu Réguiny isch. Réguiny ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Réguiny ghert zum Gallo.
Jahr Null
S Jahr Null gits in dr Chrischtliche Ära, also eusere gegewärtige Zitrechnig, nöd.
Grundsätzlichs
Di römische Zahle händ keis Symbol für d Null, di sogenannte arabische Ziffere dägege scho. Letschteri sind gege Endi vom 5. Jahrhundert z Indie entwicklet worde und so öppe zur Zit vom Dionysius Exiguus, wo im Jahr 525 de Aafang vo dr chrischtliche Ära für s Jahr 754 nach dr Gründig vo Rom usgrechnet hät, em vermeintliche Jahr vo dr Geburt vom Jesus. Es isch aber fascht föif Jahrhundert 'gange – bis zum Gerbert vo Aurillac), bis mer z Europa vom „Konzept vo dr Ziffere Null“ überhaupt Kenntnis gnaa hät – und erscht i dr Renaissance händ di arabische Ziffere z Europa allgemeini Anerchennig, Verbreitig und Verwendig gfunde.
Drum gits in dr Zitrechnig vo de Hischtoriker keis Jahr Null. Das hät zur Folg, dass zwüsched em 1. Juni 500 v. Chr. und em 1. Juni 500 n. Chr. überraschenderwiis nur 999 Jahr liged. Das arithmetisch bedenkliche Ergebniss hät d Aschtronome vom 18. Jahrhundert zunere eigene, modifizierte Zitrechnig verfüehrt.
Zwei verschiideni Jahr Null sind bisher definiert und vorgschlage worde. Momentan wird aber nur s „julianische Schaltjahr Null“ tatsächlich aagwendet.
S julianische Schaltjahr Null (1v. Chr.)
D Aschtronome rechned sit 1740 mit eme Schaltjahr Null (= 1 v. Chr.), dem sini Definition wird gmeinhin em Jacques Cassini zuegordnet; doch dörfti scho einigi Jahrzehnt früehner siin Kolleg Philippe de la Hire in siine aschtronomische Tafle mit eme Jahr Null grechnet haa. Jetzt hät mer e Chronologii ghaa, wo au ihre Name verdient, mit eme logisch zwingende Jahr Null. Dennoch isch die aschtronomisch Chronologii „kalendarisch unkorrekt“. Erschtens definiert si s Jahr Null als Schaltjahr, zweitens rechnet si für d Zit vor em 15. Oktober 1582 in Julianische Jahre, aber nach em 4. Oktober 1582 i Gregorianische Date. Dur daas chunnt en aschtronomische Kalenderirrtum z’schtand, wo für di ferni Vergangeheit en ganze Monet erreiche chan, und immerhin plus/minus ei Tag für di jüngschti Vergangeheit und di nööch Zuekunft.
Vergliichstabelle zur Cassini-Chronologii
Die traditionelli gschichtlichi Zitrechnig entschpricht em römische Kalender vo dr chrischtliche Zitrechnig, benutzt aber s arabische Zahlesyschtem ohni s Jahr Null. Di traditionelli aschtronomischi Chronologii bsitzt ds Jahr Null. Dem Jahr 1 v. Chr. entspricht s Jahr 753 sit dr Gründig vo Rom.
Aamerkig
Die Tabelle obe git de theoretische, richtig aagwendeti Julianische Kalender wider. De Caesar hät sin neue Kalender am 1. Januar DCC.IX a.u.c. (709 = 45 v. Chr. ) iigfüehrt. Daas Jahr isch au grad es Schaltjahr gsii. S Jahr vorher wird als Verworres Jahr bezeichnet (wils 445 Tag ghaa hät). Nach em Caesar sim Tod isch aber 36 Jahr lang en falsche, missverstandene Schaltmodus aagwendet worde. S Jahr 709 a.u.c. isch sofort wider als erschts Jahr verstande worde und im „vierte“ Jahr 712 hät mer wider es Schaltjahr iigleit, also scho nach drüü Jahr. So sind di römische Jahr 715, 718, 721 etc. bis iischlüüsslich 745 a.u.c. (IX v. Chr.) alli tatsächlich Schaltjahr. 36/3 = 12, aber 36/4 = 9.
S Jahr 745 wäär au bi richtig aagwändete Schaltregle e römischs Schaltjahr gsii. Di eigentliche Schaltjahr 749 a.u.c. (= V v. Chr.), 753 a.u.c. (= I v. Chr.) und 757 a.u.c. (= IV n. Chr.) sind aber uusgfalle – sind also Gmeinjahr gsii – um de Kalender z korrigiere.
Witerhii sött no beachtet werde, dass, obwohl s Neujahr vom Caesar eidütig uf de 1. Januar feschtgleit worde isch, Datumsaagabe wie „pridie Kal. Ian.“ mit dr Jahreszahl nochher unterschiidlig interpretiert werde chönd, will d Römer ab em 14. Dezember rückwärts zellt händ (XIX ante Kal. Ian.). Dr 30. Dezember isch der dritti [ sic]-Tag vor de Kalende, während der 31. Dezember dr Vortag (pridie Kal. Ian.) vo de Kalende vom neue Jahr denooch isch.
S gregorianische Schaltjahr Null ( ≈ 1 v. Chr.)
E umstritteni Feschtlegig hät di International Organization for Standardization mit ihrer Norm ISO 8601 gschaffe: 1988, übernaah 1992 vo dr EN 28 601. Die weltwit gültig, aber – mindeschtens i dem Teil – au weltwit ignorierti Norm offizialisiert en „proleptische (rückwirkend gültige) gregorianische Kalender“, wo si es Schaltjahr Null zuegordnet händ. Daas Jahr Null fangt aa am 3. Januar 1 vor und endet am 2. Januar 1 nach Chrischtus. Dr tatsächlich gregorianisch Kalender verschtaat sich aber, im Gegesatz zum Julianische, als usdrücklich nöd proleptisch.
Au d ISO 8601 i dr Version us em Jahr 2000 gseeht es Jahr Null und Jahresaagabe mit negativem Vorzeiche vor.
Minute
E Minute isch e Ziiteinheit, wo nöd zum SI ghört. Si schtammt vom babylonische Sexagesimalsyschtem her, wo d Brüche als 60schtel und 3600schtel entwicklet worde sind.
D 60schtel sind später im Latiinische als pars minuta prima (v. minuere = verchliinere, vermindere) bezeichnet worde, d 3600schtel (= 1 60schtel vomene 60schtels) als pars minuta secunda, wo denn d Sekunde druus worde isch.
Fir d Minute wird s Einheitezeiche min brucht; früener sind au „Min“ und „Min.“ brucht wore. Vor allem im Schport werded Ziite (gnauer: Ziitschpanne) (fälschlicherwiise) au 1 h 32′47″ abgchürzt (1 Schtund und 32 Minute und 47 Sekunde). Für Ziitpünkt wäre au Schriibwiise wie die brucht: 10h20m15s.
E Ziitminute isch dr 60schti Teil vonere Schtund. Ei Minute zellt wiederum 60 Sekunde.
Als gsetzlichi Masseinheit dörf si nebed em SI-Syschtem verwendet werde.
Gondelsheim
Geografi
Gondelsheim lyt im weschtlige Kraichgau zwische Brusel un Brette.
Vum Bann sin 65,1 % Landwirtschaftsflechi, 19,8 % Wald, 14,2 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Gondelsheim ghere s glychnamig Dorf un d Hef Bonartshäuser Hof un Erdbeerhof.
Verwaltig
Gondelsheim het mit dr Stadt Bretten e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Dr Burgermaischter vu Gondelsheim isch dr Markus Rupp.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Gondelsheim ghert zum Sidfränkisch
Elizabeth Cook
Elizabeth Cook häisse die Persone:
Monumente des Radsports
D Streckeprofil vu dr Rädränne unterscheide si stark: Alli Ränne fiere iber e Lengi vu zmindescht 250 km, s Terrain vu Mailand–Sanremo isch aber e gmäßigt bielig un in dr letschte Johr au fir Sprinter geignet. Lüttich–Bastogne–Lüttich un d Lombardei-Rundfahrt wyyse dergege mehreri lengeri Aastiig uf. Im Gegesatz zue däne drej Klassiker, wu uusschließli uf Asfalt uusdrait wäre, zeichne sich d Flandern-Rundfahrt (mit e Huffe gäche churze Aastiig) un Paris–Roubaix (flach) dur ihri schwäre Passasche mit Chopfsteibflaschter uus.
Nume drej belgischi Fahrer hän s bishär gschafft alli fimf Ränne z gwinne: Rik Van Looy (zwische, 1958 un 1965), Eddy Merckx (zwische 1966 un 1976) un Roger De Vlaeminck (zwische 1970 un 1979). Dr Eddie Merckx het insgsamt nyynzeh Mol gwunne un e jedes Ränne zmindescht zwei Mol.
Stunde
D Schtund, vo althochdt.: schtunta (Schtaa, Uufenthalt), isch de vierezwängischt Teil vomene Taag.
D SI-Schtund
Si isch e Einheit vo dr Ziit. S Einheitezeiche isch h (latiinisch hora). Als gsetzlichi Masseinheit dörf si nebed dr SI-Einheit Sekunde verwendet werde. Ufgrund vo dr nöddezimale Underteilig isch bi wüsseschaftliche Berechnige zerscht e Umrechnig i Sekunde erforderlich.
1 h = 60 min = 3600 s
D Iiteilig vom Tag in zweimal zwölf, also vierezwänzg, Schtunde gaat zrugg uf d Babylonier, wo s Sexagesimalsyschtem verwendet händ. Wil hütigi Atomuhre d Ziit sehr gnau messe chönnd und d Rotationsgschwindigkeit vo dr Erde variiert, sind d Schtund neu definiert worde über e Sekunde, wo d Atomziit mit dr aschtronomischer Universalziit verbindet.
Volli Schtund
Als volli Schtund bezeichnet mer de Aafang vo dr Minute Eins, also biischpiilswiis 08:00:00; es wird au "Schlag acht" gnännt. Dr Begriff chunnt daher, dass (im obige Biischpiil) "di achti Schtund voll" wird. Zur „volle Schtund“ fanged zahlriichi regelmässigi Vorgäng wie öppe dr Schtundeschlag vo Uhre.
Anderi Definitione
S Wort Schtund wird au verwendet für:
Klaus Wowereit
Dr Klaus Wowereit (* 1. Oktober 1953 z Berlin) isch e dytsche Bolitiker (SPD). Är isch vum Juni 2001 bis Dezämber 2014 Regierede Burgermaischter vu Berlin gsii. Vu 2009 bis 2013 isch ain vu dr stellverdrättende Bundesvorsitzer vu dr SPD gsii.
Augustus (Titel)
Dr Eerennaame Augustus (lat.: „dr Erhaabeni“, Meerzaal Augusti) isch 27 vor dr Zitwändi zum erste Mol vergee worde, nämlig em Octavian, wo dr Gründer vom römische Prinzipat gsii isch. Er isch wie au dr Ditel Caesar im Römische und früeje Byzantinische Riich bis zum Aafang vom 7. Joorhundert Bestanddäil vo dr Kaiser-Ditulatuur gsi. S wiiblige Geegestück isch d Eerenbezäichnig Augusta, wo d Fraue oder noochi wiibligi Verwandti vo de römische Kaiser mit em uszäichnet worde si.
Klaus Wowereit
Läbe
Dr Wowereit isch as jungscht Chind mit zwee Brieder un zwo Schweschtere ohni Vater in ere remisch-katholische Familien ufgwachse.
Augustus (Titel)
In dr veränderete Bedütig as Meerer vom Riich häi sit em Middelalter au die Römisch-dütsche Kaiser dr Ditel Augustus dräit.
Klaus Wowereit
Läbe
Noch em Abitur anne 1973 am Ulrich-von-Hutten-Gymnasium z Berlin-Lichtenrade het dr Wowereit e Studium vu dr Rächtswisseschaft an dr Freien Universitet Berlin aagfange, wun er 1979 mit em Erschte juristische Staatsexame abgschlosse het. Är isch Rächtsreferändar wore, unter anderem im Amtsgricht Tempelhof-Kreuzberg, un het anne 1981 sy Zwait juristische Staatsexamen abglait. Derno isch dr Wowereit Regierigsrot zur Aastellig bim Senator fir Inners z Berlin wore.
Im Studium het en e Brueder finanziäll unterstitzt. Är het derfir johrelang syn noch eme Uufall querschnittsglehmte Brueder un sy chräbschranki Mueter bflägt.
Effetligi Ämter un Mandat
Anne 1979 isch dr Wowereit Mitglid vu dr Bezirksverordneteversammlig z Berlin-Tempelhof wore un isch blibe, bis er anne 1984 zum Bezirksstadtrot fir Volksbildig un Kultur Tempelhof un dodermit zum jingschte Stadtrot vu Berlin gwehlt woren isch.
Des Amt het er 1995 niderglait no syre Wahl ins Abgordnetehuus. Dert isch er gly zum stellverdrättende Vorsitzer un 1999 zum Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion gwehlt wore.
Wu d SPD di Groß Koalition in dr Folg vum Berliner Bankeskandal ufgchindet ghe het, isch dr Wowereit am 16. Juni 2001 mit dr Stimme vu dr SPD, dr PDS un vu Bindnis 90/Di Griene as Noofolger vum Eberhard Diepgen zum Regierede Burgermaischter vu Berlin gwehlt wore. Är het bis zue dr vorzogene Neiwahle ne Senat us SPD un Bindnis 90/Di Griene bildet, wu vu dr PDS toleriert woren isch. Bi dr vorzogene Neiwahlen am 21. Oktober 2001 isch d Berliner SPD mit 29,7 % vu dr Stimmen un eme Stimmezuewachs vu 7,3 Brozäntpinkt zum erschte Mol syt 30 Johr sterkschti Chraft. Dergege isch d CDU unter em Spitzekandidat Frank Steffel um 17,0 Brozäntpinkt uf 23,8 % vu dr Stimmen abgsunke. Syt em Jänner 2002 het dr Wowereit as Regierede Burgermaischter e Senat glaitet, wu vu dr Koalitionsbarteie SPD un PDS drait woren isch.
Vum 1. Novämber 2001 bis zum 31. Oktober 2002 isch dr Wowereit turnusgmeß Bresidänt vum dytsche Bundesrot gsi.
Am 20. Mai 2006 isch dr Wowereit vu dr 200 Delegierte vum SPD-Landesbarteidag bi nume zwo Enthaltige wider Spitzekandidat fir d Abgordnetehuuswahl am 17. September 2006 gwehlt wore. D SPD het die Wahl mit 30,8 % vu dr Stimme fir sich entschide. D CDU isch unter em Friedbert Pflüger uf nume 21,3 Brozänt vu dr Stimme chuu. Am 23. Novämber 2006 isch dr Wowereit vum Berliner Abgordnetehuus – erscht im zweete Wahlgang – mit aire Stimm Meehait wider zum Regierede Burgermaischter gwehlt wore. Syterhär het er au s Amt vum Kultursenator ibernuu.