cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neandertaler
Ussterbe vum Neanderdaaler
Wieso gnau d'Neanderdaaler vum Cro-Magnon verdrängt worre sin isch nüt chlor. So sin kei Spure vo gwaltätigi Usenandersetzige erhalte un überhaupt hät dr Neanderdaaler durch syni grössri Chörperchraft binere Usenandersetzig eher ä Vorteil gha. Uf dr andre Syte hät dr Cro-Magnon meh Chinder gha un länger glabt. Des hät innerhalb vo ä paar Generatione zur Verdrängig vum Neanderdaaler chönne führe, allerdings hän Neanderdaaler un moderni Mänche unlogischerweis circa 10.000 im Nahe Oschte un uf dr Iberischi Halbinsel coexischtiirt. Dr muskulösi Neanderdaaler hät usserdem meh Nahrig bruucht un hät weniger Kondition un Usdauer gha als dr Cro-Magnon. Moglycherwys isch dr Cro-Magnon wäge däm besser i dr Lag gsi, de Tiirer uf ihre Wandrige z'folge, während dr Neanderdaaler schliesslich verhungert isch.
Enere andre Theori nooch hän vum Homo sapiens ygschleppti Chrankheite zum Ussterbe vum Neanderdaaler bytroge, so wie zum Byschpiil d'Amerikanischi Uriiwohner vo europäischi Epidemie dezimiirt worre sin. Allerdings hän Neanderdaaler un dr Homo sapiens für circa 60.000 Johr näbenander gläbt un beidi sin Nomade gsi.
S'isch ebefalls möglich, dass sich d'Neanderdaaler un d'Cro-Magnon vermischt hän un d'Neanderdaaler im moderne Homo sapiens ufgange sin. Gentechnischi Studie hän kei Hyweis uf ä Vermischig ergebe. Durch d'begrenzti Aazahl vo Gen, wo untersuecht worre sin un wege de Migratione un Vermischunge i de 30.000 Johr nochem Ussterbe vum Neanderdaaler cha ä Genustusch trotzdem nüt usgschlosse werre. Zum Byschpiil isch i Portugal ä Chinderskelett gfunde worre, wo aageblich Merkmol vo beidi Arte uswyst. S'Chind isch 25.000 (2.000-5.000 Johr nochem Ussterbe vum Neanderdaaler) zeremoniel bschtattet worre.
D'Neanderdaaler hän noch für mehreri tuusig Johr i isoliirti Enklave uf dr Iberischi Halbinsel, uf dr Krim un im hütige Kroatie überläbt. D'letschi Neandedaaler hän vor circa 27.000 Johr im hütige Spanie gläbt.
Ufgrund vum Verhalde vu hüttige Nomadevölcher bi Ressourcechnappheit isch es allerdings alles ander wie abwägig, wemmer animmt, dass dr Homo sapiens im Ussterbe vum Neanderdaaler ganz chräftig noochgulfe het.
Wehrmacht
Weermacht isch d Bezäichnig für alli Stritchreft im nazionalsozialistische Dütschland zämme. D Weermacht isch mit em Gsetz für en Ufbau vo dr Weermacht vom 16. Merz 1935 d Riichsweer abglööst und wird sit em 20. August 1946 offiziell as ufglööst aagluegt. Si isch in d Armee, d Chriegsmarine und in d Luftwaffe iidäilt gsi. Iire Oberstbefäälshaaber isch bis zu sim Sälbstmord dr Adolf Hitler gsi und alli Soldaate si zu umbedingtem Ghorsam persöönlig uf iin iigschwoore worde. Das häi vili noch em Chrieg as Erkläärig brucht, wiso si sich offesichtlig ungsetzlige Befääl nid widersetzt häi.
Völkerrächtsverletzige und Chriegsverbräche
Dr Aagriff uf acht Staate ooni Chriegserklärig isch völkerrächtswidrig gsi, wie au bestimmti Braktike vo dr Chriegfüerig und zur Kontrolle vo de erooberete Gebiet, wie öbbe s Verschiesse vo Gäisle, Racheakt und Vergältigsmaassnaame an dr Zivilbevölkerig (so genannti „Süünemaassnaame“) und dr Vernichdigschrieg im Oste. Wääred dr Bekämpfig vo Partisane, dr so genannte „Bandebekämpfig“) het d Weermacht vor allem in Ostöiropa e Hufe Chriegsverbräche begange.
D Weermacht het bi iire Rückzüüg e „Politik vo dr verbrennte Ärde“ verfolgt: In Wissrussland si zum Bischbil zwüschen em Juni 1941 und em Juli 1944 209 Stedt und 9200 Dörfer vo dr Weermacht und dr SS usglöscht und iiri Iiwooner zum grösste Däil ermordet worde. Bim Festnee und Mord vo Juude und andere verfolgte Grubbe in de bsetzte Gebiet isch d Weermacht uf dr Grundlaag vo de Richtlinie zur Zsämmenarbet vo dr Armee mit de Iisatzgrubbe vo dr SS däilwiise inwolwiert gsi und sowol diräkt as au indiräkt bedäiligt gsi.
D Behandlig vo de ostöiropäische und vor allem sowjetische Chriegsgfangene het nit de internazionale Norme entsproche, was e hoochi bis seer hoochi Stärblikäit zur Folg gha het. Zuesätzlig si sowjetischi Politkommissäär uf Grundlaag vom Kommissarbefäl hüfig sofort noch dr Gefangnaam verschosse worde. 1944 si die dütsche Soldate, wo vo Sinti und Roma abgstammt si, dr SS usgliiferet worde, ooni dass es zu nennenswärte Brotest vo dr Füerig vo dr Weermacht choo isch.
Marie (Lied)
Marie ìsch a Chanson-Liad vum frànzeescha Sanger Johnny Hallyday, wo ànna 2002 ärschìena-n-ìsch. ’S ìsch vum frànzeescha Kìnschtler Gérald de Palmas gschrìewa un produziart worra. S’ Liad ìsch z’äärscht ìm Radio z’ loosa gsìì, un ìsch drnooh àm 21. Oktoower 2022 àls Sìnggel vum Àlbum À la vie, à la mort ! veräffentligt worra. ’S ìsch s’ maischtbekànnta Liad uff’m Àlbum.
S’ Liad hàt a sehr groosser Ärfolg ghàà, mìt mehr àss 1,400,000 verkàuifta Schàllplàtta. Dàs ìsch àlso ìm Hallyday siina maischtverkàuifta Sìnggel.
Hìntergrund
Noh-n-em Ärfolg vum Liad Allumer le feu (1998) hàt dr Johnny ìn siinera Müüsikkàrriar a zwai Joohra lànga Pàuisa ghàà. Fìr dr Ruckkehr vum Hallyday hàt dr Produzänt Pascal Nègre uff a näi Hit gwunscha. Ar hàt wälla, àss s’ näi Liad vu’ma Nàchwuchstàlant gschrìewa wìrd. Àlso hàt’r dr Gérald de Palmas um a Komposizioon gebìtta. Dr de Palmas ìsch àwwer kää Rock-Kìnschtler, àlso hàt’r fìr dr Hallyday a Bàllààda gschrìewa. Vorhar hàt’r nia fìr a ànder Sanger komponiart ghàà. Dr Vornamma „Marie“ hàt’r züafallig gwählt.
Noh dr Veräffentligung vu dr Sìnngel hàt dr Hallyday àm 2. Nowamber 2002 àls Gàscht ìm Farnsahwättkàmpf Star Academy s’ Liad Marie gsunga. D’ Sandung hann 8 Millioona Züaschàuijer glüagt. Dàs hàt nàdììrlig zem Ärfolg vu dr Sìnggel biitrajt, bsunders bii da junga Litt.
Àn dr Beardigung vum Johnny Hallyday z’ Pàriis àm 9. Dezamber 2017 —wu mehrera hunderttoisiga Litt kumma sìnn— hàt a Band vor àn dr Mänga s’ Liad Marie gschpìelt, wu maa dr Sàrg ìn d’ Kìrìch La Madeleine hàt düa brìnga.
s’ Video vum Liad
Dräijt worra-n-ìsch s’ Müüsikvideo vum Fìlmamàcher Jérôme Cornuau ìn’ra ehamààliga Fàwrìk z’ Crosne a pààr Kilomääter süüdeschtlig vu Pàriis. Ìm Video ìsch dr Hallyday àls Soldàt ìn’ra Schlàcht z’ sah. Ìn da Ruina wìrd’r vu faindliga Soldààta-n-umgaa. Wu-n-’r verschteht, àss’r dr Kàmpf verloora hàt, schribbt’r ìn siinera Verliabta-n-a lätscht Briaf.
Augustin Bea
Augustin Kardinal Bea SJ (* 28. Mai 1881 z’ Berringe bi Blumberg; † 16. November 1968 z’ Rom), Theologiiprofessor und römisch-katholische Kuriekardinal, isch maßgeblich am Zweite Vatikanische Konzil beteiliget gsi und gilt als Wegbereiter vo de Ökumene. Er het sich sowohl fer d Einheit vom Chrischtetum iigsetzt als au fer bessere Beziehunge zwische de katholische Kirche und em Judetum.
Kindheit und Schuelziit
De Augustin Bea isch anne 1881 im Dorf Berringe im hittige Schwarzwald-Baar-Kreis uff d’ Welt kumme. Sin Vatter isch en Zimmerma gsi. Bereits i de Volksschuel vo Riädberringe isch im Augustin si Hochbegabung uffgfalle, und de Pfarrer und de Lehrer hond doe, wa si hond kenne, zum dä Bue fördere. Noch de Volksschuel hond sin zerscht uff d’ „Lender’sche Heimschuel“ gi Sasbach gschickt, später isch er gi Konstanz uff s’ Gymnasium und gi Raschtatt uff s’ Erzbischefflich Konvikt gange. Im Juni 1900 het er si Abitur mit Beschtnote gmacht.
Studium und Prieschterweihe
1900 hett de Augustin Bea a de Universität z’ Friiburg im Breisgau agfange Theologii studiere. Scho während em Studium isch er i de Jesuite-Orde iiträte, und am 25.8.1912 het er si Prieschterweihe gha. 1913 het er dann sin Doktor i Theologii gmacht und hinnedra no e Semeschter lang z’ Berlin Orientalischtik studiert, bevor er 1914 sin erschte Poschte als Superior vo de Jesuite-Residenz z’ Aachen aträte het.
Wissenschaftlichi Tätigkeit
Anne 1917 isch de Augustin Bea zum Professor fer alttestamentliche Exegese ernannt worre und het usserdem s Amt vome Studiepräfekt im Ignatiushuus z’ Valkeburg ibernomme. Anne 1924 isch er als Professor a di Päpstlich Universität Gregoriana beruefe worre, wo er en Lehrstuel fer biblischi Theologii iberko het. Vo 1930 bis 1949 isch er Rektor vom Päpstliche Bibelinschtitut gsi und het ab 1940 e Kommission fer die latiinisch Psalme-Ibersetzung gleitet. Diä Ibersetzung het s’ Bibelinschtitut im Ufftrag vom Papst Pius XII. bearbeitet, und de Bea het fer sini Arbet großi Anerkennung greägt.
Kirchlichi Laufbahn
De Augustin Bea isch Biichtvatter vom Papst Pius XII. gsi und het ab 1930 verschideni Ämter als Consultor innegha. Am 14. Dezember 1959 isch er Kardinal worre. 1960 het ihn de Papst Johannes XXIII. zum Präsident vom »Sekretariat für die Förderung der Einheit der Christen« gmacht, und im gliiche Johr het er ihn beufftragt zum e Erklärung iber die Beziehunge vo de Kirche zum Judetum vorbereite. 1962 isch er zum Bischof gweiht worre und si hond ihm e Titularbischtum gä.
Si Verdiänscht um d Ökumene
Ab 1962 isch de Kardinal Bea bim Zweite Vatikanische Konzil debei gsi. Us sinnere Arbet isch d Erklärung Nostra Aetate verre gange, wo di katholisch Kirch iren johrhundertealte Vorwurf drmit widerruefe het, dass d Jude „Gottesmörder“ seied. Au a de Entstehung vom Ökumene-Dekret Unitatis redintegratio und a de Erklärung über d Religionsfreiheit Dignitatis Humanae isch de Kardinal Bea maßgeblich beteiliget gsi. Bsunders am Herze gläge isch ihm d Uussehnung mit de Oschtkirche. I de letzschte Sitzung vom Konzil het er e Erklärung vom Papst Paul VI. vorgläse, daß d Bannbulle vo 1054 gege di Orthodoxe Chrischte uffghobe werd. Kurz bevor er 1968 gschtorbe isch, het mer ihn als Mitglied vo de Kongregation für die Evangelisierung der Völker beruefe.
Sit sim Tod het d Ökumene en Huufe Fortschritt gmacht. S Verdiänscht vom Kardinal Bea liit i de Pionieraarbet, wo er gleischtet het zum di johrhundertelang Trennung vo de Chrischte iberwinde.
Spure i sinere Heimat
De Augustin Kardinal Bea isch die gröscht Persönlichkeit, wo s gleine Baaremer Dorf Riädberringe verre brocht het. Mer het e Stroß im Dorf noch ihm benannt, und si Elterehuus isch hitt e Museum, wo vil Fotos, Text und Urkunde zu sim Läbe usgschtellt sind. Im Museum het's aber au anderi Exponate wie zum Beischpiel e hebräisch-englische Bible mit eme prächtige Iiband, allerlei Ikone und Gwänder, und usserdem im Bea sin Kardinalshuet, si Bischofsmitra und anderi persönlichi Gegeschtänd.
Ehrunge
De Augustin Kardinal Bea isch etlichi mol zum Ehredoktor ernannt worre, under anderem vo de Universität Friiburg im Breisgau und de Universität Friiburg i de Schwiiz, wo er usserdem Ehresenator gsi isch. Er isch ordentliches Mitglied vo de Päpstliche Theologische Akademie in Rom, de Internationale Päpstliche Marianische Akademie in Rom und vo de Görresgsellschaft gsi, usserdem Ehremitglied i mehrere wisseschaftliche Gsellschafte.
Zu sine Orde und Uuszoechnunge gheret s Große Verdienstkreuz vo de Bundesrepublik Deutschland und de Friedenspreis des Deutschen Buchhandels vo 1966 zemmet mit em Visser’t Hooft.
Shkodra
Shkodra (uf Albanisch au Shkodër, Italienisch Scutari, Serbisch Skadar) isch e Schdadt im Norde vo Albanie. S'ghört zum glychnamige Bezirk un isch d'Hauptschdadt vum Kreis Shkodra. D'Stadt het öber 90.000 Ywohner. Shkodra leit am Shkodra See zwüsche de Flüss Drini un Buna. S'isch d'ältischte Stadt z'Albanie un goht bis uf d'Illyrer zrugg.
S lebig Wort
S lebig Wort isch e Anthology mit alemannischer Dialäktliteratur, wu anne 1978 vu dr Muettersproch-Gsellschaft im Verlag Moritz Schauenburg uusgee woren isch. Zämegstellt het die Anthology dr Karl Kurrus.
s Buech
S Buech versammlet 31 Autorne un Autore, wu in däre Zyt, wu dr Kurrus die Sache zamedrait het, gläbt un in eme sidbadische Alemannisch gschribe hän. Zwai vu däne Autor*ne sin bis zum Druck vum Buech gstorbe, d Lina Kromer un dr Michel Maier.
Noch eme Vorwort vum Klaus Poppen, em domolige Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft, un ere Yyfierig vum Karl Kurrus chunnt as erschts d Lina Kromer, wu am 1. Septämber 1977 gstorben isch. Derno cheme alfabetisch ufzellt noch em Nochname vu dr Autorn*e di uusgwehlte Gedicht un Prosatäxt. Ganz am Änd vum Buech het s no biografischi Aagabe zu dr ainzelne Autor*ne un e Lischt mit Worterklerige.
Verdrätte sin in dr Antholgy 24 Manne un sibe Fraue. Uusgwehlt het dr Kurrus sonigi, wu scho Biecher uf Alemannisch publiziert ghaa hän, un derzue au ne baar jungi Noowugsautor*ne, wu grad erscht bim Dialäktwettbewärb aktion junge mundart uuszaichnet wore sin. Dr eltscht Autor isch dr Paul Sättele mit 94 Johr gsii, dr jingscht dr Johannes Kaiser, wu dodmol 20 Johr alt gsii isch.
S lebig Wort isch di zwoot Anthology mit Dialäktliteratur gsii, wu d Muettersproch-Gsellschaft useegee het, no dr „Alemannische Geschichten“, zämegstellt vum Richard Gäng. Derwylscht dr Gäng dodmol Gschichte in Prosa zämedrait ghaa het, het dr Kurrus in S lebig Wort dr Schwärpunkt vor allem uf Gedicht glait, s het aber au ne baar Prosatäxt din.
Karl VI. (Frankreich)
Dr Karl VI. dr Vilgliebti oder dr Waansinnig ( oder le Fou; * 3. Dezämber 1368 z Bariis; † 21. Oktober 1422 z Bariis) isch vo 1380 bis 1422 Köönig vo Frankriich gsi.
Gschicht
Frankriich isch zu sinere Zit immer no vom Schwarze Dood vo 1348/49 gschwecht gsi und au dr Hundertjöörig Chrieg gege d Ängländer het sini Spuure hinderloo. Aber si Vater het s Land mit Erfolg reorganisiert und dr Bertrand du Guesclin am Chopf vo dr franzöösische Armee, het die änglische Drubbe us em Land verdriibe. Wil dr Karl as Chind het afo regiere und vo 1393 aa gäistesgstöört gsi isch, häi d Regänte und Berooter chönne mäche, was si häi welle. Aber am 17. Septämber 1394 het dr Karl sälber än Edikt uusegee, won er din behauptet, ass sich d Juude an de Christe wurde vergoo und ass dorum käni Juude me in sim Riich döfi lääbe.
Die politischi Laag im Land isch verworre gsi. Bardeije häi sich bildet und 1410 isch s zum Bürgerchrieg zwüsche de Armagnacs und de Bourguignons cho. 1413 häi d Armagnacs gwunne und z Bariis d Herrschaft übernoo.
Noch eme Gmetzel an de Armagnacs het d Köönigin Isabeau de Bavière d Macht übernoo. D Ängländer si bis nooch zu Bariis vorgrückt. Dr Dauphin het anstatt d Burgunder, wo wichdigi Verbündeti vo de Ängländer gsi si, uf die franzöösischi Site z zie, dr Herzoog vo Burgund 1419 ermordet. 1420 häi druf dr Karl VI. und d Isabeau dr Dauphin zugunste vo iirer Dochder Katharina enterbt. Im Verdraag vo Troyes häi si die mit em Heinrich V. vo Ängland verhürootet und dä isch eso dr franzöösisch Droonfolger worde. Er isch aber no vor em Karl VI. gstorbe und eso het si äijöörig Soon Heinrich VI. die franzöösisch Chroone gerbt. Aber au dr Dauphin het sich zum Köönig lo usrüefe, so dass Frankriich zwäi Köönig gha het.
Dr Karl VI. isch in dr Kathedrale vo Saint-Denis, begraabe worde. Wo d Köönigsgreeber vo Saint-Denis wäärend dr Franzöösische Revoluzioon isch si Graab am 17. Oktober 1793 ufdoo und blünderet worde, sini Überräst het mä im ene Massegraab usserhalb vo dr Chille beärdigt.
Dettighofen (Baden)
Dettighofe isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet z Bade-Württeberg, Dütschland.
Giornico
Giornico (lombardisch Sgiurnì, dytsch veraltet Irnis) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Giornico im Bezirk Leventina.
Geografi
Giornico lyt in dr Dalsohle vu dr Leventina uf boode Syte vum Tessin. Zwische dr Dorfdail lyt im Fluss e bewohnti Insle. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler Altirolo im Nordweschte. Nochbergmaine sin Bodio, Faido, Frasco, Personico un bis im April 2016 isch au Sobrio e Nochbergmain gsii.
Arrondissement Saverne
S Arrondissement Zàwra (frz. Arrondissement de Saverne) ìsch e Verwàltungsbezirk ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est.
Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Zàwra.
Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Norde àn s Arrondissement Saargemind ìm lothrìngische Département Moselle, ìm Oschte àn s Arrondissement Hàwenau-Waisseburch un àn s Arrondissement Stroosburi. Ìm Siide granzt s àn s Arrondissement Molse un ìm Weschte àn s Arrondissement Sààrburich-Château-Salins un àn s Arrondissement Forbach ìm Département Moselle z Lothrìnge.
Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Zàwra sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
Kanton
S Arrondissement Zàwra ìsch sit em 1. Janner 2015 ingedäilt ìn drei Kanton mìt ìnsgsàmt 172 Gmeine:
Kanton bìs 2015
Bìs zem 1. Janner 2015 isch s Arrondissement Zàwra in sechs Kanton mìt 128 Gmeina ingedäilt gwän:
Gotthard (Begriffsklärung)
Gotthard stod für:
Giornico
Gschicht
Giornico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 935–940 as de Iudicibus Giornicensis, 1202 Iornico, ca. 1210-58 Zurnigo.
Gotthard (Begriffsklärung)
Verschidnigi Tunnu:
und witers:
Gotthard bzw. Sankt Gotthard oder St. Gotthard isch de Name vo folgende geografische Objekt:
Ort:
Giornico
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Giornico isch dr Giovanni Bardelli (Stand 2018).
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Giornico ghert zum Ticinese.
Literatur
Gschicht
Chunschtgschicht
Auslandschweizer-Organisation
D  Uslandschwiizer-Organisazion (ASO) isch e Stiftig, wo für d Inträsse vo de Schwiizer und Schwiizerinne luegt, wo noch dr Uswanderig us dr Schwiiz imene andere Land vo dr Wält, ebe im «Usland», läbe.
Dettighofen (Baden)
D Gmeind isch Mitgliid vom Gmeindeverwaltigsverband Jestette mit em Sitz z Jestette.
Auslandschweizer-Organisation
D ASO het als hauptsächlechs Organ dr Uslandschwiizerroot und für d Verwaltigsufgabe es Sekretariat, wo z Bärn isch. Si publiziert sächs Mol im Joor d Zytschrift «Schweizer Revue», wo i föif Sprooche erschynt und i 380'000 Exämplar trukt und a d Schwiizer i allne mögleche Länder verschikt wird.
Für d Schwiizer im Usland leistet d Uslandschwiizer-Organisazion Hilf, wenn s um rächtlechi Froge im Land, wo si hi uswandere, goot, oder au wenn öper noch em Ufenthalt i dr Frömdi wider i d Schwiiz möcht zrugg cho.
Dettighofen (Baden)
Lag
Dettighofe litt uff me Höcherucke öbbe 150 Meter über em Hochrhy 5 Kilometer witer. D Gmeind isch vo de geografische Lag her eimolig z Dütschland, si litt zämme mit de Gmeinde Jestette und Lottstette im so gnännte Jestettener Zipfel, wo uff re Längi vo 55 Kilometer vo de Gränze züe de Schwiz umschlosse und numme über e Stroß vo Dütschland diräkt z erreiche isch.
D Gmeind gränzt im Norde an Wilchige im Kanton Schaffhuse, im Oste an Jestette, im Süde an Rafz und Wil im Kanton Zürri und im Weste an Chleggi.
Gmeindegliiderig
Züe de Gmeind Dettighofe ghöre di ehemolige Gmeinde Balterschwyl und Berwange. Züe de ehemolige Gmeind Balterschwyl ghört s glychnamige Dorf; züe Berwange s Dorf Berwange und d Hüser Im Moos. Züe de Gmeind Dettighofe in de Gränze vo 1973 ghöre s Dorf Dettighofe, d Wyler Abführe, Eichberg und s Ghöft Hüserhof. D Ortschafte Reute und Kappel sin in Balterschwyl uffgange. In de Gmeind Dettighofe im Gebietsstand vo 1973 litt d Wiestig Haslemiehli.
Wappe vo de ehemolige Gmeinde:
Gschicht
Dettighofe isch 1272 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. Züe säller Zit hät de Ort zum Chloster Rhynau ghört, isch aber im 17. Johrhundert in de Bstitz vo de Stadt Zürri cho. Balterschwyl isch scho 885 zum erschte Mol erwähnt worre und hät zämme mit Berwange zum Bsitz vom Chloster Riichenau ghört. 1806 sin d drei Dörfer zum neue Großherzogtum Bade cho.
Wägem komplizierte Verlauf vo de Gränze in de Region isch s Gebiet vom Jestetter Zipfel 1840 zum Zoll-Usschlussgebiet erchlärt worre, sither mien 49 Kilometer weniger überwacht werre. Sälli Regelig, wo bis 1935 gültig gsi isch, hät s de Bewohner vom Gebiet ermögligt, Produkt z Bade und in de Schwiz ohni Zoll azbiete. Si solle aber au Ware gschmuggelt ha.
S hüttige Gmeindegebiet isch durch di bade-württebergischi Gebietsreform im Johr 1974 durch Zämmelegig vo de Gmeinde Balterschwyl, Berwange und Dettighofe entstande. Sälli drei Gmeinde sin vorher selbständig gsi.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Suschtiges
Z' Dettikofe gits e regionali Internet-Zytig und die nännt sich „Hierzuland“. Si isch fir d Region Chläggi und de ganz Oste vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeinde Dettikofe, Jestette, Lottstette, Klettgau, Hochetenge am Hochrhy und Küssaberg.
San Marino (Stadt)
San Marino isch d Hauptschtadt vu dr Republik San Marino. Si isch mit über 4 000 Yywohner uf 7,09 km² noo Yywohnerzahl di drittgrööscht, noo Gmeindflächi di viertgrööscht Gmeind vum Land. S Gmeindbiet gränzt a di san-marinesische Gmeinde Acquaviva, Borgo Maggiore, Fiorentino und Chiesanuova und im Weschte a di italiänisch Gmeind San Leo (Browinz Rimini).
Geografii
D Stadt liit uf em Bärg Titano. Zum Stadtgebiet ghöre d Ortsteil Cà Berlone, Canepa, Casole, Castellaro, Montalbo, Murata und Santa Mustiola.
Gschicht
Dr Legende noo isch d Stadt 301 vum Heilige Marinus grindet worde, wo sich als Einsidler uf de Monte Titano zruggzooge und dert e Kapell und e Chloschter errichtet hegi.
Bildig
Z San Marino befindet sich d Accademia internazionale delle scienze San Marino (Internationali Akademii vu dr Wüsseschafte San Marino).
Alemannische Steinkistengräber
E alamannisch Steikischtegrab isch e Grab, wu mit Stei fascht immer drucke (ohni Mertel) ufgmürt gsii isch un mit Steiblatte het kenne abdeckt wäre. Wänn d Sittewänd aü mit Blatte üsgfiährt sin – was sältener isch – heißt mers Steiblattegrab.
Im 7. Johrhundert noch Grischtus het sich d alamannisch Reihegräbersitte langsam ugflest. Ab 650 sin – näbe dr bishärige Ärdgreber mit Sarg - Steikischtegreber ufkumme. Si sin zwar viilmol no uf dr Reihegreberfälder gsii, aber zum Deil am Rand. Anderi Steikischtegreber sin nimmi uf em gmeinschaftlige Friidhof (Reihegräberfäld), si sin uf em Gländ vum e Hof gsii. S het kenne sii, ass eso e Alag mit Hof, Kappälle un Greber zum Üsgangspunkt vum e mittelalterlige Dorf het kenne wäre.
Eso e Grab isch fir mehreri Bstattunge geignet gsii; mer het d Gnoche vum zerscht bestattete an d Fueßete kenne rüüme un dr nej Verstorbe drzue lege. Wel im Allgmeine d Biigabesitte zruckgange isch, wiise aü d Steikischtegreber wennig Biigabe uf.
Brignogan-Plages
Geografi
Brignogan-Plages lyt am Atlantik, 76 km vu Quimper un 33 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 25 m iber Normalnull.
Alemannische Steinkistengräber
Steikischtegreber hän ihre Vorbild in dr Romania. Bsunders viil drvu gits im Briisgaü; anderi Fundort sin dr Dinkelbärg, Möhlin in dr Schwiz (...).
Brignogan-Plages
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Brignogan-Plages isch dr Jean-Clément Zion gsii.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Brignogan-Plages ghert zem Bretonisch.
Alemannische Steinkistengräber
S Biängemer alamannisch Greberfäld
Z Biänge bi Bad Grozige hets näbe Ärdgreber un „normale“ Steikischte aü bsunders üsgstattiti gha: Eins, wu d Müüre verbutzt gsii isch (un villicht emol agmolt) un eins, wu dr Bode mit remische Hypokauscht-Ziägle üsglegt gsii isch. D ufwändig Boiwiis un d Greßi ditte druf ani, ass es sich do um Adelsgreber handlet. Die greschte drvu sin jedes unter eme kinschtlig ufgschichtete Hubbel gläge – un zwar Sticker fufzehni. Alles zämme sin uf däm Fäld 50 Bstattunge gsii.
Brignogan-Plages
Partnergmai
🇬🇧 Breage-Praa Sands, Verainigts Chenigrych
Alemannische Steinkistengräber
S Biängemer alamannisch Greberfäld
Diä meischte vu dr Biängemer Steikischtegreber sin üsgraübt gsii. Des isch bi Steikischte bsunders eifach. In dr einzige Steikischte, vu d Grabraiber nit gfunde hän, isch unter anderem e Goldblattgriz gfunde wore, wu normalerwiis numme bi dr Alamanne eschtlig vum Schwarzwald un bi dr Bajuware im Alpevorland verbreitet gsii isch – e Sitte, wu vu dr Langobarde (Oberitaliä) kumme isch. Dr Gerhard Fingerlin (1999) haltet wäge däne Grabfund „einen Zuzug der Biengener Adelsfamilie aus dem Kerngebiet der Alemannia“ (= eschtlig vum Schwarzwald) fir meglig. Biänge wiist, so dr Fingerlin, „neben dem stark fränkisch geprägten Krozingen in seinem Fundbild eine deutliche alamannische Komponente auf“.
D Bevelkerungsmehrheit: alamannisch oder fränkisch?
D friähmittelalterlig Siidlung z Bad Krozige (zwee Killemetter vu Biänge) het noch em Gerhard Fingelin (1998) wohl üs „einem fränkischen und mehreren alamannischen Höfen“ bstande. Grozige het, so dr Fingerlin, „eine zweifellos überwiegend einheimisch-alamannische Bevölkerung“ gha. Wänn drno Biänge im Verglich zu Grozige „eine deutliche alamannische Komponente“ ufwiist, no frogts sich, eb z Biänge iberhaüpt Franke gläbt hän. Diä Frog losst sich allewäg schwär beantworte: Sicher isch: d groß Bevelkerungsmehrheit in dr Alemannia isch alamannisch gsii. S Oberrhiintal isch aber villicht scho ab 506 (Fingerlin, 1998) an s fränkisch Kinnigshüüs, an d Merowinger, gfalle. Franke oder vu Franke beufdraiti Alamanne hän drno d merowingisch Herrschaft vor Ort verdätte.
Am Skelett ka mer friili nit erkänne, eb eine e Frank oder e Alamann gsii isch. Fränkischi oder anderi Ware (Grabbiigabe) kenne vu Franke mitbrocht oder vu Franke oder Alamanne durch Handel, Verdiänscht oder Raüb erworbe sii. S git alliwiil e breite Spiilraüm fir Interpretation un Spekulation.
S Greberfäld vu Biänge isch anne 2000 mit ere Mehrzwäckhalle iberboje wore. Si isch noch em fränkische Herrschergschlächt „Merowingerhalle“ daift wore. Im Randbereich het mer e baar Steikischte erhalte un zum Deil mit Glas iberdeckt. Uf em Pflaschter isch no d Lag vu wittere Steikischte kännzeichnet. Aü d Umriss vu dr Grabhubbel sin markiärt. Diä Üsstellung nännt sich „Merowingerpark“.
Literatür
Barbara Theune-Grosskopf: ''Der lange Weg zum Kirchhof. Wandel der Germanischen Bestattungstradition. In: Die Alamannen.'' Hrsg. Vom Archäologischen Landesmuseum Baden-Württemberg, Stuttgart 1977.
Monheim (Schwaben)
Mona (amtlich Monheim) ischt a Stadt em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Mona leit em Naturpark Altmihldal en dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 48,6% Landwirtschaftsfleche, 39,6 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Mona gheret dr Hauptort Monheim, d Pfarrderfer Flotzheim, Weilheim ond Wittesheim, d Kirchderfer Itzing, Kölburg, Rehau, Ried ond Warching, d Derfer Kreut, Liederberg ond Rothenberg ond dr Weiler Hagenbuch.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,7 % gleäge.
Religion
93,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5 % evangelisch.
Verwaltong
Mona hot mit dr Gmoede Buachdorf, Duadi, Räidli ond Dammerscha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Mona ischt dr Günther Pfefferer.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Mona ghert zom Schwäbisch.
Hägen (Unterelsass)
Haaje (frz. Haegen, dt. Hägen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Haaje ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Haaje ìsch. Haaje ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Haaje ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Keira Knightley
D Keira Knightley (* 26. März 1985 z Teddington, England) esch e britischi Schouspeleri.
Christoph Faesch
Dr Christoph Faesch (* 5. August 1611; † 22. Oktober 1683) isch e Baasler Historiker gsi.
Slinky
Under em Begriff Slinky verschtaht mer entweder äs Schpilgrät in Form von ere Schpirale oder dänn liechti Chleidigsschtück.
Chleidig
Als Slinky-Chleidig bezeichnet mer eher liechti Chleider us dünnem Stoff. S git zum Bischpil Slinky-Röck oder au Slinky-T-Shirts.
Kanton Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers
Dr Kanton Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers (breton. Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon, frz. Canton de Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Pascale Mahé gsii.
Gmaine
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch, un d Gmaine Bohars un Guilers.
Bad Saulgau
Sulga (dt. Bad Saulgau) ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 60,6 % Landwirtschaftsfleche, 26,3 % Wald, 12 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Sulga gheret d Stadtdoel Biarschdedda (Bierstetten), Bolschdra (Bolstern), Bãõdorf (Bondorf), Brãõnaweiler (Braunenweiler), Friedbärg (Friedberg), Fulgaschdatt (Fulgenstadt), Dissa (Großtissen), Hoed (Haid), Hochbärg (Hochberg), Lãmbardschweiler (Lamperstweiler), Moosa (Moosheim), Rädschweiler (Renhardsweiler), Sulga ond Wolfartschweiler (Wolfartsweiler).
Arrondissement Sélestat-Erstein
S Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain (frz. Arrondissement de Sélestat-Erstein) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss z Frànkrich.
Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Schlettstàdt.
Bad Saulgau
Gschicht
Sulga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 819 als Sulaga.
Arrondissement Sélestat-Erstein
Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Nordweschte àn s Arrondissement Molse, ìm Norde àn s Arrondissement Stroosburi un ìm Oschte àn Ditschlànd, àn dr Regierungsbezirk Friburg z Bàde-Wìrttebari. Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Kolmer un àn s Arrondissement Ràppschwihr, ìm Weschte àn s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Moselle z Lothrìnge.
Bad Saulgau
Verwaltong
Sulga hot mit dr Gmoe Herbardenga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Arrondissement Sélestat-Erstein
Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
Verwàltung
S Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain ìsch ingedäilt in siwe Kanton mìt ìnsgsàmt 101 Gmeine:
Bad Saulgau
Verwaltong
D Schuldese ischt d Doris Schröter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Sulga ghert zom Schwäbisch.
Kanton Brest-Centre
Dr Kanton Brest-Centre (breton. Kanton Brest-Kreiz, frz. Canton de Brest-Centre) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Dr Kanton het s Zäntrum vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Reza Salami gsii.
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
Altdorf
Altdorf isch dr Name vù dääne Ort:
Bade-Wirtteberg: Schwyz: Frankrych (Elsass):
Altdorf isch dr Name vu däne Lyt:
Dezue isch Altdorf dr Name vu:
Concoret
Concoret (Gallo Concorèt, bretonisch Konkored) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Concoret lyt 61 km vu Vannes un 93 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 66 m un 133 m iber Normalnull.
Gschicht
Concoret isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1405 as Concouret (1425: Cancoret, 1467: Conquoret).
Verwaltig
vu Concoret isch. Concoret ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Concoret ghert zum Gallo.
Alternative Linke
Die Alternativi Linggi (AL; franz.: La Gauche; ital.: La Sinistra) isch e linksalternativi Schwiizer Partei, wo für e ökologischi und linki Politik iitritt, aber gägä d EU i de jetzigä Form isch. Si setzt sich für me soziali Grechtigkeit ii.
D Partei isch 2010 gründet worde mit em Ziil e neui nationali Partei für Parteie links vo de SP und dä Grüenä z schaffe, wo für e konsequenti Linggi Politik iiträtet. Dara beteiligt sind unter anderem die Alternative Listene i de Kantön Züri und Schaffhuuse gsi und im Welschland Sektione vo de Partei vo de Arbeit und vo de Solidarités im Waadtland (wo die beide Linksparteie zämme mit anderne linke Gruppe und unabhängige unter em Dach vo «La Gauche» uftretet) und in Gämf. Zu dem hend au Les Communistes us Gämf mitgmacht. Us em Wallis isch e Gruppe als Sektion biiträte und im Kanton Bern isch e Sektion vo de Partei neu gründet worde.
S wichtigste Organ vo de Partei isch de Kongress, wo jährlich am ene anderne Ort stattfindet, bisher z Schaffhuuse (2009, vor de offizielle Gründig), z Lausanne (2010), z Züri (2011), z Biel (2012) und z Nidau (2015). De Kongress entscheidet über die wichtigste Sache, we neui Initiative, Uufnahme vo Sektione und Statuteänderige. Danebet gits no en Vorstand, wo bis zu zwei stimmberechtigti Mitgliider und zwei Ersatzmitgliider pro Kanton umfasse chan. De trifft sich mindeschtens viermal jährlich und beschtimmt Sachä, wo dringender sind, und fasst au Parole.
Elasto Mania
Elasto Mania isch en 2D-Gländmotorrad-Simulation, wo uf emä PC gschbiilt wird.
Im Gegensatz zu andere Motorrad-Simulatione staht hie s'erreichen vom Ziel, und nid d'Gschwindigkeit im Vordergrund. Für Profis isch jedoch d'Gschwindigkeit zum Vergliich mit andere Spieler ah erschter Stell.
D'Schwierigkeit beschtaht drin, de Töff dur es Level voller Hindernis z'schtüüre. Es gilt z'verhindere, dass de Chopf vom Töfffahrer s'Gländ berüährt. Bi z'schnellem Brämse (odr Gas gee) kippt s'Motorrad füre (bzw. hindere). Um s'Ziel, ä wiissi Blueme, z'aktiviere, mönd alli Öpfel iigsammled wärde. Dur d'Läärtaste lad sich d'Fahrtrichtig vom Töff wechsle. Viili Level sind nur dur die enormi Elastizität vom Töff z'schaffe. We'mer es Level erfolgriich absolviert hed, cha'mer de Lauf speichere, um'ne andere z'zeigen, odr i d'Internet-Highscore z'cho.
Die letscht offiziell entwickelti Version (1.11a) isch im Jahr 2003 erschiine, inoffiziell isch sie vo de Fans bis zur Version 1.2 wiiterentwicklet worde. Am 22. Januar 2007 isch zum erschte Mal en inoffizielle Online Patch veröffentlicht worde, wo en unbegrenzti Ahzahl vo Spieler gegenand ahtretet und sich debi gegesiitig gsehnd.
1930
Was isch bassiert?
Z Kairo chouft de Bärgbouinschinör u Sammler Alfred Chester Beatty vom ene Händler alti Manuskript, under anderem de Papyrus 46, 52, 66 usw. – es si alti Abschrifte vu dr Bible.
Panama-Stadt
Panama-Stadt isch d Hauptschtadt und dr Regierigssitz vum mittelamerikanische Schtaat Panama und mit öppe 813.097 Yywohner di gröschti Stadt vum Land. Si lyt im Süde i dr Browinz Panamá a dr pazifische Kischte, diräkt östlech vum Panamakanal. Di moderni Stadt isch s wirtschaftliche, bolitische, touristische und kulturelle Zäntrum vum Land. Z wirtschaftliche Hinsicht isch si e Wältstadt.
1671 isch d Stadt vum änglische Pirat Henry Morgan zerstört worde. Denno het me si öppe 5 km südweschtlig dodervo, a irer hütige Stell, nöi ufboue.
Tomils
Tomils isch:
Hengweiler
Hangwiller (frz. Hengwiller, dt. Hengweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hangwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1584.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hangwiller ìsch. Hangwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hangwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Empfangsgebäude
Empfangsgeböide, Empfangshalle, Stazioonsgeböid oder äänlig si Geböid bi Iirichdige vom Persoonevercheer, wo für innerbetriibligi Ufgoobe brucht wärde, z. B. wo die Reisende duuregönge zum zu iirem Terminal oder Perrong z choo, zum iir Gepäck ufzgee oder dur e Zollkontrolle z goo. Es git sä bi dr Iisebaan, im Luftvercheer, in dr Schifffaart, bim Autibusvercheer und bi Säilbaane.
Bahnhööf
In Stazioonsgeböid cha s usser Iirichdige für die Räisende wie Restorant, Kiosk, Billetschalter oder -automaate usw. au Woonrüüm für Iisebäänler haa. In Gränzbaanhööf wo s Basskontrolle git, het s Rüüm für Zollkontrolle. Bi Baanhööf in gröössere Stedt isch vilmol s Stazioongeböid mit eme Iichaufszentrum verbunde.
Wäge dr Razionalisierig vom Iisebaanbetriib si vilerorts d Stazioonsgeböid zuedoo worde, wenn s nid Personaal brucht für diwärsi Ufgoobe. Mänggisch het s nume no Wartehalle oder e Laade.
In dr Umgangssprooch säit me em Stazioonsgebüid vilmol Bahnhof, was nid richdig isch. E Baanhoof umfasst alli Aalage wo für e Betriib nöötig si wie Glöis, Perrong, Betriibsgeböid, Laagerhüüser usw.
Flughääfe
Für Empfangsgeböid in Flughääfe brucht mä hüfig dr Anglizismus Terminal, uf dütsch häisse si Abflug- und Aakumftshalle. In de Terminal het s meereri Beriich: wo diw Räisende aachömme und wo si abfliege, wo si iitschegge und duuregönge, zum zu de Flüügzüüg z choo. E Flughaafe cha mee as äi Terminal ha, wo vilmol underirdisch mit enander verbunde mit rollende Drottwar, für zum s Umstiige z erliichtere.
Hääfe und Schiffstazioone
In Hochseehääfe, aber au an schiffbaare Flüss und See cha s Empfangsgebäid für d Passaschier gee. Si wärde äänlig wie Baanhööf betriibe. Wil mit gröössere Schiff Duusigi vo Passaschier gliichzitig chönne aachoo, si d Empfangsgeböid in sonige Hääfe mänggisch seer grooss.
Hochschule für Technik der Fachhochschule Nordwestschweiz
D Hoochschuel für Technik vo dr FHNW isch s Usbildigszentrum für Äscheniöör und Äscheniöörinne in dr Nordwestschwiz und isch in dr Forschig und Entwicklig e wichdige Partner für d Wirtschaft.
Ursprung
D Hoochschuel für Technik vo dr FHNW umfasst die technische Departemänt vo de ehemoolige FH Aargau und FH Soledurn und Döeile des Departements Industrie der ehemaligen FH der beiden Basel.
Institut
In dr Hoochschuel het s 12 Institut
mit öbbe 300 Mitarbäiter (Dozänte, Assistänte und wüsseschaftligi Mitarbäiterinne und Mitarbäiter).
Witerbildig
D Hochschuel für Technik FHNW het e vilfältigs Witerbildigsaagebot. Es git dr Master of Advanced Studies (MAS) und d Zertifikatsleergäng Certificate of Advanced Studies (CAS) und si bietet au chürzeri Fachseminar, Kürs, Workschops und Daagige in de verschidnige Fachgebiet aa:
Völkerrecht
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
S Völkerrächt (Leenübersetzig vo latiinisch ius gentium = s Rächt vo de Völker) isch en überstaatligi Rächtsornig, wo us Brinzipie und Reegle bestoot, zum d Beziejige zwüsche de Völkerrächtssubjekt (mäistens Staate) uf dr Grundlaag vo dr Gliichrangigkäit z reegle. D Bezäichnig Internationals Öffentligs Rächt wird sit em 19. Joorhundert vilmol sünonüüm verwändet, was au uf dr stark Iifluss vom änglische Fachusdruck public international law cha zrugggfüert wärde.
Die wichtigste positivrächtlige Rächtskwelle vom Völkerrächt si d Charta vo de Veräinte Nazioone und s allgemäine Gwaltverbot wo dört festgläit isch. Es isch as Völkergwoonhäitsrächt au über d Mitgliidschaft in de Veräinte Nazioone (UNO) uuse verbindlig und verbietet jedem Staat öbbe en Agriffschrieg.
S supranazionale Rächt gältet as e Bsunderhäit vom Völkerrächt, wil es au überstaatlig organisiert isch; allerdings het s dur s Überdrääge vo Hohäitsgwalt uf zwüschestaatligi Iirichdige e baar Bsunderhäite, wo nit vollständig mit em Völkerrächt erklärbar si.
Leviathan (Thomas Hobbes)
Leviathan or the Matter, Forme and Power of a Commonwealth Ecclesiastical and Civil (Leviathan oder Stoff, Form und Gewalt eines kirchlichen und staatlichen Gemeinwesens) isch dr Ditel von ere staatstheoretische Schrift vom Ängländer Thomas Hobbes us em Joor 1651. Si isch äins vo de bedütendste Wärk in dr westlige politische Filosofii und äini vo de theoretische Grundlaage vo dr nöizitlige Politikwüsseschaft.
Dr Ditel vom Wärk chunnt vom biblisch-müthologische Seeunghüür Leviathan, wo so mächdig isch, ass jeede menschlige Widerstand nüt nützt. En äänligi Rolle spiilt im Hobbes sim absolutistische Politikverständnis dr Staat, won eso zum Geegestück vom Naturzuestand wird, wo dur s Unghüür Behemoth personifiziert wird.
Inhalt
S Wärk bestoot us vier Däil: „Vom Mensch“, „Vom Staat“, „Vom christlige Staat“, „S Köönigriich vo dr Dunkelhäit“. Dr Hobbes bostuliert e Naturzuestand, wo d Mensche din ooni Gsetz und ooni Staat lääbe. Dr Mensch wird vo drei Sache aadriibe: vom Verlange, vo dr Angst und vo dr Vernumft und macht vo sich us nume was iim persöönlig nützt. Dank dr Vernumft cha sich dr Mensch aber entschäide, mit andere friidlig zämmezlääbe. Aber erst wenn er mit de andere e Gsellschaftsverdraag abschliesst und din alli freiwillig und für immer uf alli Macht und Rächt verzichte, chunnt s Ändi vom chriegerische Naturzuestand. Über die Gsellschaft herrscht dr Suwerään, wo absoluti Macht het, und eso d Bürger vo sim Staat cha zwinge, de Gsetz z folge. D Bürger döfe sich dr Staatsgwalt nume widersetze, wenn iir äignigs Lääbe in Gfoor isch. Noch em Hobbes isch dr Zwäck vom Staat nit, ass sini Bürger e höggsts Guet (summum bonum) chönne erräiche, sondern si s grösste Übel (summum malum) chönne vermiide. As Razionalist verlangt dr Hobbes, ass religiöösi Gebot vo dr Vernumft müesse anerkennt wärde zum gültig si.
Dr Hobbes het an d Monarchii dänggt, wenn er von ere absolute Herrschaft greedet het, het das aber nie vorgschriibe. Intressanterwiis isch s in dr Schwiz, wo s Brinzip vom allmächdige Suwerään no lääbig isch. E Gsetz, wo vom Schwizer Suwerään, d. h. vom Volk, in ere Abstimmig aagnoo worde isch, muess nid mit dr Verfassig oder andere Gsetz überiistimme und cha vor Gricht nid aagfochte wärde.
Usgoobe
Dütschi Übersetzige
Änglischs Original
Remigius Faesch (Jurist)
Dr Remigius Faesch (* 26. Mai 1595 z Baasel; † 27. Februar 1667 z Baasel) isch e Schwizer Jurist, dreimol Räkter vo dr Uniwersidäät Baasel und e bedütende Kunstsammler gsi.
Lääbe
Dr Remigius Faesch isch dr Soon vom Baasler Kaufmaa und Bürgermäister Johann Rudolf Faesch (1572–1659) gsi. Er het 1514–16 Rächt studiert z Gämf, Bourges, Bariis und Marburg; zu sine Leerer häi dr Hermann Vultejus und dr Regner Sixtinus ghöört. 1620/21 het dr Faesch e Räis uf Italie gmacht und dört Kunst und Kunstgschicht studiert.
Dr Faesch het vo 1628 bis zu sim Dood, also fast vierzig Jóor lang, z Baasel as Brofässer für Rächt gschafft. In de Joor 1637, 1649 und 1660 isch er dr Räkter vo dr Uniwersidäät gsi.
S Faeschische Kabinett
Dr Faesch isch au e flissige Sammler gsi und het e Kabinett gründet wo noch iim s Faeschische Kabinett ghäisse het. Das isch e bedütendi Kunst- und Raritätesammlig gsi und isch bis 1823 as Familiefideikommiss im Bsitz vo dr Familie Faesch bliibe, wo s denn dr Uniwersidäät Baasel gee het. Zämme mit dr Sammlig vom Johann Amerbach, em Amerbachkabinett, het s Faeschische Kabinett dr Grundstock vo dr Öffentlige Bibliothek vo dr Uniwersidäät Baasel und vom Museum an dr Augustinergass bildet.
Malawi
Malawi [] (Chichewa: Dziko la Malaŵi; ängl.: Republic of Malawi []) isch e Staat z Sidoschtafrika, wu am 6. Juli 1964 unabhängig vum Verainigte Chenigrych woren isch. S gränzt an Tansania, Mosambik un Sambia. Malawi het anne 2010 rund 14 Millione Yywohner ghaa, wu in dr Hauptsach zue verschidene Bantuvelker ghere. D Hauptstadt isch Lilongwe.
Lag
Malawi het e Nord-Sid-Uusdehnig vu 850 km un e Wescht-Oscht-Uusdehnig vu 350 km. D Ussegränz isch 2.881 km lang, 475 km zue Tansania im Norde, 1.569 km zue Mosambik im Oschte, Side un Sidweschte un 837 km zue Sambia im Weschte.
Landesnatur
D Landesflechi umfasst rund 118.484 km², dodervu 31 % Wald un Buschland, 25 % Wasserflechi, 20 % Ackerland, 15 % Matte un Waide.
Malawi lyt fascht vollständig im Beraich vum oschtafrikanische Grabebruchsyschtem. D Landschaft wird vu Hochflechine, wu vu ainzelne Inselbärg iberragt wäre, vu wyte Ebene un em Malawisee (friejer Njassasee, njassa = „See“ uf Chichewa) bstimmt. Di nerdlig Region isch bärgig; di hegschte Gipfel gehen bis uf 3000 Meter iber em Meeresspiegel uffe. Mit ere Flechi vu rund 29.600 km², 570 Kilometer Lengi un ere Braiti bis zue 80 Kilometer isch dr Malawisee dr grescht See z Malawi un derzue s drittgrescht Binnegwässer vu Afrika; är ghert in dr Hauptsach zum Staatsbiet vu Malawi. Sidlig vum See goht dr Grabebruch wyter.
Di hegscht Hebig vum Land bildet s Mulanje-Massiv, wu us ere Ebeni mit griene Teeplantasche fiiriragt, dr hegscht Bärg isch dr Sapitwa mit 3002 m Hechi. Dr lengscht Fluss isch dr Shire mit 402 km Lengi. As sidlig Abfluss vum Malawisee goht dr Shire zerscht dur dr Malombesee, voreb er z Mosambik in dr Sambesi mindet. Im Dal vum Shire lyt au dr niderscht Punkt vu Malawi mit 37 m Hechi iber em Meeresspiegel.
Beuron
Beira (dt. Beuron) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Malawi
Klima
Z Malawi herrscht e subtropisch Klima mit vier Johreszyte: Im Allgmaine isch s im Hochland chieler un fiechter, derwylscht s in dr diefer gläägene Biet haißer un schwieler isch. Am Malawi-See isch s am wermschten, s waiht aber zmaischt e chiele Wind. D durschnittlige Tämperature schwanke zwische 19 °C un 32 °C vu Novämber bis April un zwische 14 °C un 24 °C vu Mai bis Oktober. Dr Juli isch dr chielscht Monet. D Nächt chenne chalt syy, bsundersch im Bärgland.
Beuron
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 17,8 % Landwirtschaftsfleche, 73,9 % Wald, 5,5 % Sidlongsfleche ond 2,8 % sonschticher Fleche.
Malawi
Klima
D Niiderschleg liige zwische rund 2000 mm pro Johr im Norde un rund 1000 mm im Side; d Grabesohle het wäg em Räägeschatte zum Dail unter 600 mm.
Beuron
Gmoedsgliderong
Zue Beira gheret d Ortsdoel Beira ond Hausa (Hausen).
Malawi
Bflanzewält
D Flora vu dr Region isch arg unterschidlig. Vegetationsformatione, wu vorherrsche, sin in dr druckene Ebene Savanne un uffigi Grasflure, derzue liechte Druckewald. Gschlosseni Wälder het s nume in Gebirgslage un uf dr waldryyche Hochplatoo. Dr Waldbstand vum Land isch friejer in dr Siidligsbiet abgholzt wore, wird aber mittlwyyli wider großflechig ufgforschtet.
Beuron
Verwaltong
Beira hot sich mit dr Stadt Semmerenga ond dr Gmoede Bengga, Enzkofa, Grauchawiis ond Semmerengadorf zom Gmoeverwaltongsverband „Semmerenga“ mit Sitz en Semmerenga zammegschlosse.
Malawi
Nationalpark
Z Malawi het fimf Nationalpark:
Möttingen
Meada (amtlich Möttingen) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Meada leit en dr Region Augschburg em Nearler Rias.