cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Societad Retorumantscha
Gschicht
Ane 1885 isch uf d Iniziatyve vom Gion Antoni Bühler, wo scho früener öpis änlechs probiert het, d Societad Retorumantscha entstande. Dr Bühler isch dr erscht Presidänt vo dr Gselschaft worde, und ghulfe händ em do drby dr Giacun Hasper Muoth, dr Alexander Balletta, dr Giatgen Gisep Candreia, dr Christian Modest Tuor, dr Hartmann Caviezel un dr Tumasch Gross. Sid ganz em Afang isch es drum ggange, mit dere Gselschaft d Dokumänt, wo’s vom Rätoromanische git, zämezträäge und ufzbewahre, die Sprooch, wo i vilne Piet vom Bünderland starch gföördet gsi isch, z pflääge und se meh lehre z könne und wänn das überhaupt müglech isch die verschidene bünderische Idioom chly z vereinheitleche.
D SRR het e filologischi Kumissioon ygsetzt. E Zyt lang isch d Bündner und Bärner Romanischtin Ricarda Liver dere ihri Presidäntin gsi.
Scho bi dr Gründig het me pschlosse, e Schriftereie vo dr SRR usezgää; das sind d «Annaale» («Johrbüecher») worde, d Annalas da la Societad Retorumantscha. Die chöme sid 1886 use und händ en Huuffe wüsseschaftlechi und populääri Arbete über als, wo mit em Bündnerromanische z tue het, useprocht und au alti romanischi Kwäletegscht und Sproochbischpiil publiziert. S Gsamtverzeichnis vo allne Joorgäng isch im Internet online zuegänglech; me hets vo 2005 bis 2009 digitalisiert; und sid 2012 cha men au alli Artikel komplett abrüefe, si sind uf dr Website vom Projäkt e-periodica.ch z finde. Die trukte Bänd git’s i vilne Biblioteeke vo dr Schwiiz. D Trukchöschte vo den Annalas tüend d Lia Rumantscha un d Kulturförderig vom Kanton Graubünde mitträäge.
Sid 1904 entstoot under dr Uufsicht vo der Societad Retorumantscha s romanische Wörterbuech Dicziunari Rumantsch Grischun. Das het im Uuftrag vo dr SRR under em Robert von Planta agfange. Dr Florian Melcher isch dr eerscht Redakter gsi. S Institut vom DRG z Chur isch es bedüütends Zäntrum für die rätoromanischi Sprooch und Kultur. Eine vo de langjöörige Redakter und Scheffredkater isch dr Andrea Schorta gsi. Au das Projäkt isch im Umfäld vo dr Schwiizer Romanistik guet vernetzt.
No anderi Wärch het d SRR agfange und understützt, öpe s «Rätische Namebuch», d Faksimileuusgab und Erschliessig vo der «Rätoromanische Chrestomathie», dr Gschichte- und Märlisamlig vom Caspar Decurtins, und d Schriftereie «Romanica Raetica».
Blut
S Bluet (lat. sanguis, griech. haima) isch e Körperflüssikäit, wo mit Hilf vom Härz-Kräislauf-Süsteem und sine vilfältige Dransport- und Verchnüpfigsfunkzione es de verschidnige Körpergwääb mööglig macht z funkzioniere. S Bluet wird as „flüssigs Gwääb“ bezäichnet, mänggisch au as „flüssigs Organ“.
S Bluet bestoot us spezielle Zälle und us em proteinriiche Bluetplasma, wo im Bluetkräislaufsüsteem die Zälle im Körper umedransbordiert, und wird vom Härz mechanisch dur d Bluetgfääss dur e ganz Körper bumpt. Unterstützt wird s Härz dur d Venenklappe und d Aarbet vo Muskle. D Gfääss, wo vom Härz wägfüere wärde as Arterie bezäichnet und die, wo zrugg zum Härz gönge, as Weene. Im Gfäässsüsteem vom ene erwaggsene menschlige Körper het s öbbe 70 bis 80 ml Bluet pro kg Körpergwicht, das entspricht öbbe 5 bis 6 l Bluet im ganze Körper. Im Durchschnitt häi d Manne öbbe 1 l mee Bluet as d Fraue, was vor allem drvo chunnt, ass si grösser und schweerer si.
D Funkzioone vom Bluet
S Bluet vo alle Wirbeldier äänelet sich und übernimmt au öbbe die gliiche Funkzione. Es dransbordiert Suurstoff vo de Lunge und Näärstoff vom Verdauigsdrakt zu de Gwääb und Chooledioxid zrugg zu de Lunge und Stoffwäggselbrodukt zu de Usschäidigsorgan. Es isch Däil vom Immunsüsteem und verdäidigt dr Körper gege Fremdkörper (unspezifischi Abweer) und gege Antigen (spezifischi Abweer) mit Hilf vo Fagozyte (Frässzälle) und vo Antikörper. Es spiilt au e wichdigi Rolle wenn dr Körper verletzt wird (Bluetgrünnig und Fibrinolyse). Wil s Bluet die ganz Zit zirkuliert wird d Wermi öbbe gliich im ganze Kürper verdäilt. Bim gsunde Mensch isch d Körpertämpratur öbbe 36 bis 37 °C.
Weil am Rhein
Wiil am Rhii (schriftdütsch Weil am Rhein) isch ä Stadt im Dreiländereck, wo me wägem Vitra Design Museum au Stadt vu dr Stüehl (Nimm Platz in Weil am Rhein) sait.
Lag
S'lit im Markgräflerland am südlige Rand vum Schwarzwald un bildet mit dä konkurrierende Stadt Lörrach ä regionals Oberzäntrum als dütsche Deil vu dr Agglomeration Basel. Über d'Gränze hät d'Stadt ziemlig güeti Beziehige mit Hüninge, Rieche un Basel uffbaut, sodass me au vunere trinationale Regio schwätze cha.
S bschtoot usemne langzogene Schluuch vo de Riechener Gränze bis an dä Rhii mit Alt-Wiil, Läbelzüe, Otterbach un Friidlige sowie im gröschde Stadtdail Haltige, Märkt un im hochglägene Ötlige. Trotz langjährige Aschträngige isch's no nit so rächt glunge, ä Zäntrum z'schaffe. Immerhin git's aber im Beriich vum Rothus jetzt ä bar nätti Beiz, Cafés un Gschäft un z'Friedlige bim große Ichaufzäntrum ä Lichtspielhuus.
Gschicht
Wyl am Rhy isch am 27. Februar 786 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. In de Urkunde vom Chloster St. Galle hät mer s als "Willa" bezeichnet. Ursprünglig isch d Stadt im Oste vom hüttige Stadtgebiet gläge, wo hütt Altwyl isch. Im 19. und 20. Johrhundert hät de Verchehr und mit em d Römerstroß Bedütig kriegt und d Lüt sin zu säller anezoge. Dass mer s Stadtgebiet in Richtig Rhy erwitert hät, isch einer vo de Faktore gsi, wo zum Stadträcht für Wyl am Rhy bytrage hät.
Im Johr 1835 hät mer uff de Lebelzüe e Zoll zur Kontrolle vo de Strecki Fryburg-Basel errichtet. Er stellt e Schritt in de Entwicklig vo Wyl dar, wyl er Grundstei vo de Bebauig vo de Lebelzüe gsi isch.
De Ußschlag vo de Entwicklig für d Stadt hät aber d Yrichtig von re Ysebahnstrecki ge. S Großherzogtum Bade hät 1851-55 e Bahnlinie baut; di neui Wyler Bahnstation hät Aschluss in d Schwiz gha. Im glyche Zitfenster hät mer au d Stroße vo Wyl am Rhy verbessert. D Bahnstation isch 1913 durch de Rangierbahnhof Basel - Wyl ergänzt worre. Noch em Zweite Wältchrieg sin hunderti Beamti vo Basel uff Lebelzüe verlegt worre. Mithilf von re Wyler Baufirma sin in de Umgebig vo Wyl am Rhy no meh Hüser baut worre; im Weste vo de Stadt isch Am Änd vom 19. Johrhundert de Stadtdeil Frydlinge entstande.
Ygmeindige
Mer hät scho in de 30er-Johr Ygmeindige vorneh wölle, aber sälli Plän sin nit verwirkligt worre. 1971 isch Ötlinge, 1975 Haldige und Märkt ygmeindet worre. Sit 1972 isch Wyl e großi Chreisstadt. Sit de Ygmeindige vo 1975 hät sich s Stadtgebiet nümmi verändert.
Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft
D Johann Andreas-Schmeller-Gesellschaft e. V. isch e gmeinnitzge Verein mit Sitz im bayrische Tirschenreuth, wu zum Ziil het, dr Noolass vum Johann Andreas Schmeller z erforsche un in dr Tradition vum Schmeller d Dialäktforschig z ferdere.
Weil am Rhein
De Namme
Schpöter denn im Fruehmittelalter isch ebbe us Villa (Rustica) ganz eifach Willa worde und us Willa denno Weil.
Dialekt
Dr Dialekt vo Wiil ghört zuem Markgreflerische. En Iidruck vom Dialekt vo in Wiil un Noochberort am End vom 19. Johrhundert sprochen worde isch, gen e paar Wenkersätz ussem Wenkerboge vo Wiil.
Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft
D Gsellschaft isch au grindet wore as Organisationsforum fir d Fyyr vum 200. Geburtsdag vum Schmeller anne 1985.
Im Grindigsvorstand isch dr Robert Hinderling erschte Vorsitzende gsi, dr Tirschenreuther Burgermeischter Ludwig Wolfrum dr zweet Vorsitzende, dr Kreisheimetpfleger Franz Busl dr erscht Schriftfierer, dr Schuelamtsdirektor Hans Haberkorn dr zweet Schriftfierer un dr Oberamtsrot Josef Reber dr Schatzmeischter.
Weil am Rhein
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft
Syt dr Grindig wird d Position vum zweete Vorsitzende immer vum Tirschenreuther Burgermeischter yygnuu, dr Schatzmeischter isch immer eber us dr Tirschenreuther Stadtverwaltig.
D Schmeller-Gsellschaft veraastaltet Läsige, Vordreg, Uustellige un Fachdagige zum Thema. In ihre Johrbiecher vereffetligt si Arbeite zue dr Dialäktforschig un syter anne 1985 verleit si all zwei Johr dr Schmeller-Bryys, wu mit 2000,- € dotiert isch. Go s Inträssi fir dr Schmeller au bi Gymnasiaschte z wecke, wird syt 2011 alljohr ne Schmeller-Bryys fir seli gueti Facharbete vergee.
Weil am Rhein
Wirtschaft
D Wirtschaft z Wyl am Rhy wird durch d Lag am Dreiländereck Dütschland-Schwiz-Frankrych, durch d Infrastruktur und di internationale Beziehige begünstigt. Branche sin z. B. Chemy, Maschynebau, Spedition und verschydeni Dienschtleistige sowie diversi chleineri Gschäft zum ychaufe. S Gwerbegebiet isch zur Zit 26,2 Hektare groß, devo sin 1,8 ha verfüegbar. De Gwerbestüerhebesatz vo Wyl am Rhy betrait 350 %.
Charte mit em Wyler Gwerbegebiet
Aktivitäte
Im Sportzentrum im Nonneholz git's unter anderem ä modernes Lichtathletikstadion, ä attraktivi Schwämmi (Laguna Badeland) mitere Saunalandschaft Vier Jahreszeiten, ä Iisbahn, ä Rollschüehalle un ä Trimm-Di-Pfad. Usserdäm isch dört unde ä schöni Parchlandschaft, wo vu de Landesgardeschau stammt.
Alain Berset
De Alain Berset (* 9. April 1972 z Fryburg im Üechtland; heimatberechtigt z Misery-Courtion) isch en Schwiizer Politiker (SP). Er isch am 14. Dezämber 2011 in de Bundesrot gwählt worde. Im 2017 isch er s erscht Mol Vizepräsident und drufabe 2018 Bundespresidänt worde, und im 2022 isch er s zweit Mol Vizepresidänt und denn 2023 Bundespresidänt worde.
Politik
De Berset isch vo 2000 bis 2004 Mitglied vom Verfassigsrot im Kanton Friburg gsi und het d SP-Fraktion presidiert. Vo 2011 bis 2003 isch er in sinere Wohngmeind Belfaux im Generalrot gsi. Im 2003 isch er in de Ständerot gwählt worde, wo-n-er im Amtsjohr 2008/2009 presidiert het.
Bi de Bundesrotswahle 2011 isch er im 2. Wahlgang zum Nochfolger vo de abträtende Bundesrötin Micheline Calmy-Rey gwählt worde. Bim Amtaatritt Aafang 2012 hett de Berset s Eidgenössisch Departement vom Innere (EDI) übernoh. Am 21. Juni 2023 het de Berset si Ruggtritt als Bundesrot per Ändi Johr aagchündet.
La Brillaz
La Brillaz (patois [la ˈbriːja]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
La Brillaz liit 12 km weschtsüdweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin La Brillaz ghööre d Dörfer Lentigny, Lovens ù Onnens. Va de Gmiinflechi si 73,1 % landwirtschaftlichi Flechi, 19,3 % Waud, 6,7 % Sidligsflechi ù 0,9 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va La Brillaz si Prez-vers-Noréaz, Avry, Neyruz, Cottens, Autigny, Chénens, La Folliaz, Torny ù Corserey.
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2001 entstane us de Fusion va de Gmiine Lentigny, Lovens ù Onnens.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,2 % gläge.
Religion
85,4 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1285 Yywoner 93,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,2 % Tüütsch ù 2,5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 20 va de 1285 Yywohner ggredt.
Commodore 64
Dr Commodore 64 (churz: C64, umgangssproochlig au dr 64er) isch e 8-Bit-Heimcomputer mit 64 KByte Arbetsspiicher, wo in de 1980er wiit verbreitet gsi isch.
Sit ass er im Januar 1982 uf dr Winter Consumer Electronics Show vorgstellt worden isch, isch dr C64, wo vo Commodore baut worden isch, vo dr Middi bis zum Ändi vo de 1980er Johr as Spiilkonsole und au für d Softwareentwigglig üsserst populär gsi. Er isch mit über 30 Millione verchaufte Grät dr meistverchaufti Heimcomputer wältwiit. Dr C64 het en umfangriichi Hardwareusstattig gha und isch, noch ere düürere Iifüehrigsphase, erschwinglig worde und het ere ganze Generation vo Jugendlige dr erst Zuegang zum ene Computer ge, wo für die Ziit leistigsstark gsi isch.
Dr Computer isch in dr Tastatur iibaut gsi. As Aazeigapparat het me e Färnseher oder e Monitor chönne bruuche. Für d Datespiicherig het s e spezielle Kassettespiiler oder Diskettelaufwärk ge.
Ulrich Fischer (Theologe)
Dr Ulrich Fischer (* 11. Februar 1949 z Lüneburg; † 21. Oktober 2020 z Karlsrue) isch en evangelische Theolog un Landesbischof vu dr Evangelische Landeschilche z Bade gsi.
Läben un Beruef
Dr Fischer isch im nidersächsiche Stelle ufgwachse, wun er au uf d Volksschuel gangen isch. Är het si scho frie im Chilchechoor un im Posuunechoor engaschiert un isch akjtiv gsii bi dr chrischtlige Pfadfinder. Speter isch er uf s Johanneum z Lüneburg un uf s Gymnasium z Winsen gange, wun er s Abitur gmacht het. Noch em Grundwehrdienscht het er evangelischi Theology an dr Universitete Göttingen un Heidelberg studiert. Anne 1976 het er mit dr Arbet „Studien zur Eschatologie des hellenistischen Diasporajudentums“ promoviert, wu speter unter em Titel „Eschatologie und Jenseitserwartung im hellenistischen Diasporajudentum“ erschinen isch (BZNW 44, Berlin/New York 1978). Ab 1977 isch er Bfaaser z Sandhausen un z Heidelberg-Kirchheim gsii, voreb er anne 1989 d Stell vum Landesjugedbfaarer z Bade ibernuu het. Ab 1993 isch er fir drei Johr Vorsitzer vu dr Arbetsgmainschaft vu dr Evangelische Juged in dr Bundesrepublik Dytschland (aej) gsii. Anne 1996 isch dr wurde Fischer zum Dekan vum Chilchebezirk Manne gwehlt wore.
Dr Fischer het e baar theologischi Schrifte verefffetligt, unter anderem Konfirmanden gestalten Gottesdienst (1990), Der Gottesdienst soll fröhlich sein (1992) un Ver-rückte Zeiten (1995). Är isch en engaschierte Befirworter vum Naachtmohl fir Chinder.
Är isch au Kuratoriumsmitglid vum evangelikale Verain ProChrist. Syt Merz 2011 isch dr Fischer Mitglid vu dr Ethikkommission fir sicheri Energyversorgig.
Zum 1. Juni 2014 isch dr Ulrich Fischer us em Bischofsamt uusgschide und isch sither im Ruestand. Sy Noofolger as Bischof vu dr Badische Landeschilche isch dr Jochen Cornelius-Bundschuh.
Dr Fischer isch syter anne 1973 mit dr Brigitte geb. Valeske ghyrote gsi un het mit ere drei großi Deechtere gha.
Kleinrosseln
Klänrossle (lothrìngisch; frànzeesch Petite-Rosselle, ditsch Kleinrosseln) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Rosentalkapelle
Gschicht
Wil im 19. Joorhundert Baasel stargg het afo waggse, het mä au nöiji Friidhööf brucht. 1832/33 het mä im Chläibaasler Roosedaal dr Friidhoof St. Theodor ufdoo, wo men em au dr "Gottesacker vor em Riechedoor" gsäit het oder dr "Gottesacker jensits".
D Abdankigskapälle isch as e schlichte, aber würdevolle Rundbau vom Baasler Archidekt Melchior Berri blaant worde und dr Stäimetzmäister Jakob Christoph Pack (1768-1841) het en baut. D Muure bestoot us unregelmäässige Bruchstäi, het drei Fänster im romanische Stil und oobe druf het s e Kupple us Holz, wo mit Schiifer deggt isch. Zooberst isch e so genannti Ladärne mit em Krüz drufkho. Dr Iigang isch dur e Portalvorbau mit römisch-dorische Süüle. Hinden an dr Muure het s ä chliine Brunne, dr Roosedaal-Brunne.
Am 31. August 1890 isch dr Gottesacker ufghoobe worde, d Greeber mit de Graabstäi si bis zum 15. Juni 1914 gruumt worde und nume no e chliine Park mit dr ehemoolige Abdankigskapälle erinneret an dr Friidhoof.
Kleinrosseln
Geogràfi
Klänrossle lijt ìm Warndt, direkt àn dr Granz züe Ditschlànd uf re Heche zwìsche 190 un 313 m ìwer em Meeresspiejel. Uf dr ditsche Sitte lijt d Gmein Großrosseln ìm Sààrlànd
Gschìcht
D Ortschàft Rosseln àn dr Rossel, me lìnke Züefluss vun dr Sààr, ìsch ànne 1290 grìndt worre (1290 Rossella, 1365 Rosseln, 1577 Rosselen, 1594 Klein Rosseln, 1709 Petite-Rosselen). Ìm Johr 1326 ìsch sa deilt worre ìn d beide Ortschàfte uf em lìnke un uf em rachte Stàde vun dr Rossel. Hit bìldt d Rossel d Granz zwìsche Frànkrich un Ditschlànd.
Rosentalkapelle
Gschicht
Wo mä 1992 e Häizig in dr Roosedaalkapälle het welle iibaue, het mä bim Graabe no Räst vo Greeber gfunde. Noch dr Sanierig isch d Kapälle en Üebigslokal vo dr Fäldmuusig Baasel / Big Band worde.
Kleinrosseln
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Klänrossle ìsch. Klänrossleghert zem Kommünàlverbànd.
Wirtschaft
Zitter ànne 1856 ìsch d Àbböi vun dr Steinkohle s wìrtschàftli Fundàmant vun dr Region Sààrlànd-Lothringe gsin, àui z Klänrossle hàt s fìnf Grüewe gan: St Charles (1856), St Joseph (1857), Wendel (1862), Vuillemin (1867) un Gargan (1882). Ànne 1986 ìsch d letscht Grüeb z Petite-Rosselle stìllgleit worre.
Tourismus
Ànne 2006 ìsch z Klänrossle uf em Gland vun dr ehmolige Grüewe Wendel un Vuillemin s grescht Schöibargwark vun Frànkrich, La Mine, grandeur nature, ufgmàcht worre.
Kleinrederchingen
Klä-Reterschinge (lothrìngisch; frànzeesch Petit-Réderching ditsch Kleinrederchingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Klä-Reterschinge lijt zwìsche Sarreguemines un Bitche ìm Quallgebiet vun dr Bickenalb uf re Heche zwìsche 258 un 362 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui dr Ortsdeil Meyerhof.
Gschìcht
Klä-Reterschinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1575 àls Klein-Riderchingen. Noch em Drissgjehrige Kriej han sìch Glàsmàcher ìm Dorf àngsìdelt.
Dr Ortsdeil Meyerhof ìsch vun 1722 bìs 1724 geböit worre un hàt sìch vor àllem sit em Böi vun dr Bàhnlinie àb 1869 entwìckelt.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Klä-Reterschinge ìsch. Klä-Reterschinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Klä-Reterschinge ghert zem Rhinfrankisch.
La Nefera
D La Nefera (* 17. Novämber 1988 i der Dominikanische Republik as Jennifer Perez) isch e Schwizer Rapperin.
Mit zäni isch d La Nefera id Schwiz cho, wo si im Baselland ufgwachse isch. 2006 het si afo eigeni Songs z schribe und het mit em Rapper Steyr d Crew „Wortschatz los Dados“ gründet. E grosse Erfolg vo der Gruppe isch s Konzärt im usverchaufte X-tra z Züri gsi, as Vorband vo der kubanische Hip Hop-Gruppe Orishas, im Johr 2008. Im 2009 het d Gruppe ihri gmeinsami EP „Nuestra Frecuenzia“ veröffentlecht.
2013 het si ihr Sozialarbet-Schdudium a der Hochschuel Lozärn abgschlosse. Im gliche Johr het si bi 1 City 1 Song teilgno. Im Februar 2015 het si mit de Vybezbilder s Album Skillz on Fire veröffentlecht. Im Juli 2016 isch ihri Single Odio (uf Dütsch „Hass“) releast worde, und im Oktober vom gliche Johr het si ires erschde Solo-Debütalbum A Lo Hecho Pecho (uf Dütsch öppe: „me mues derzue schdoh, was me gmacht het“) usegä. Drbi isch si vo der Popförderig und em Musiknetzwärch vo der Region Basel unterschtützt worde. Im Januar 2017 isch si nach der Steff la Cheffe di zweiti Frau gsi, wo am Rap-Event Bounce Cypher vom Radio SRF Virus deilgno het.
Hellmuth Marx
Hellmuth Marx (* 17. Juni 1915 z Linz; † 1. Jänner 2002 z Lienz) isch an öschterriichischa Bildhaur gsii.
Leba
Dr Marx Hellmuth isch z jüngschte vo füf Goga z Linz a dr Donau uf d Welt ko. Siin Vatr, Viktor Marx us Graz (1870–1928), isch k. u. k. Offiziar gsii; siine Muatr, Clara Marx geb. Pichler (1876–1948), kunt us Obrdrauburg (Gaschthof Poscht). 1926 hotr d Mittelschual z Graz, d Hamatstadt vo siiner Großmuatr väterlichersiits (Theresia Pesendorfer usra Gewerkenfamilie), bsuacht. Er hot im Juni 1933 am Marieninstitut maturiart.
Ab 1933 hotr a dr Technischa Universität z Graz (Technischa Hochschual Graz) siba Semeschtr Architektur gschtudiart - möchlicherwiis da Vorbildr dr Obertrauburgr Pichlr-Verwandtschaft zfolg - und isch gliichziitig a dr Steirischa Landeskunstschual bi da Professora Daniel Pauluzzi, Alfred Wickenburg und Fritz Silberbauer inskribiart gsii. Er dürft döt o bii Wilhelm Gösser, dm Leitr anra Meischterklass für Holz- und Staabildhauerei, gstudiart hoo. Dr Wilhelm Gösser isch dr Soh vom Bildhaur Hans Brandstetter gsii, wo 1909 d Gedenktafla für a Dichtr Friedrich Marx z Oberdrauburg gschaffa hot.
1938/39 ischr zerscht als Präsenzdianr z Klagafurt iizoga wora, drnoch hotr als Soldat ad Nordmeerfront iirucka müasa. Dia Kriegsgschehnisse hon dn noch Lappland, Finnland und Norwega bis Narvik brocht. Dr Militärdianscht hotr vm Mai 1939 bis Jänner 1940 unterbrächa könna, um nooch anra erfolgriicha Ufnahmprüfig als Gascht d Allgemeine Bildhaurschual vo dr Akademii vo dr bildenda Künscht z Wian z bsuacha. Döt ischr o im Wintersemeschtr 1941/42 dank vo ma Studienurlaub iskribiart gsii.
1946/47 ischr nooch Wian ad Akademii am Schillerplatz, ad Meischtrschual für Bildhauerei zum Müllner Josef, zruck kehrt. 1948 hotr z Heiligabluat am Großglocknr ba sinra Muatr und zwa Schwöschtra Ufnahm gfunda. Noch dr Studienziit z Wian ischr vo Juni 1947 bis Härbscht 1955 z Heiligabluat bliba und hot denn vo 1948 als freischaffendr Künschtlr agfanga schaffa.
Noch Johra vom Pendla zwüscha Heiligabluat und Oberdrauburg hotr sich do endgültig bis zu siim Tod im Stainernhus am Postplatz (hüt Marktplatz) niiderlo.
Am 1. Jänner 2002 isch dr Marx Hellmuth z Lienz im Osttirol gschtorba.
Werk
Dr Marx Hellmuth hot als bildendr Künschtlr gegaständliche Werke gschaffa; i siinm Schaffa dominiart dr menschliche Körpr. In erschtr Linie ischr Bildhaur gsii. Abgsacha vo dem Hauptgebiet, neba dr Malerei, hot sich dr Marx Hellmuth im Lauf vo siinem Leba o da übriga bildenda Künscht gwidmet. Zu dera Bildhauerusbildig hots (Akt)-Zeichna und Mola kört, wo er zwüschadurch betriba hot, und schpötr mit Fotografie ergänzt hot. D Negative vo dena Fotos, druntr Portraitufnahma, sind verloraganga.
CentraleSupélec
D CentraleSupélec isch e französische Ingenieurhochschuel (Grande école). Si isch aini vu 210 Hochschuele, wu mer e Ingenieur-Diplom cha mache. D CentraleSupélec isch zum 1. Jänner 2015 entstande dur dr Zämeschluss vu dr École centrale de Paris un dr École supérieure d'électricité. D Hochschuel het vier Campus, z Gif-sur-Yvette, z Châtenay-Malabry, z Metz un z Rennes
Abschliss
An dr Hochschuel cha mer sechs verschiedeni Diplom mache:
Affalterbach
Affelterbach (amtlich Affalterbach) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Affelterbach leit onder em Lemberg, rond vier Kilometer sideschtlich vo Marbach am Neckar.
Vo dr Gmarkong send 67,8% Landwirtschaftsfleche, 11,6 % Wald, 19,9 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Affelterbach gheret s gleichnamig Dorf Affalterbach, d Weiler Steinächle ond Wolfsölden ond s Gheft Birkachhof.
Gschicht
Affelterbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 972.
Verwaltong
Affelterbach hot sich mit dr Stadt Marbach ond dr Gmoede Bẽnnenge ond Erdmeschhouse zom Gmoedverwaltongsverband Marbach am Neckar zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Affelterbach ischt dr Steffen Döttinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kurt Müller (FDP)
Dr Kurt Müller (* 16. Merz 1925 z Züri; † 8. Februar 2016 ; haimatbrächtigt z Löölinge un z Mäile) isch e Schwyzer Bolitiker (FDP) un Schurnalischt gsii.
Lääben un Beruef
Dr Kurt Müller isch dr Suhn vum Fabrikant Jakob Müller un däm syre Frau Martha geb. Imhoof gsii. No dr Matura het er an dr Universitet Züri Gschicht un dytschi Literatur studiert. Anne 1950 het er zum Dr. phil. promoviert. Derno het er an dr Universitete Neapel, Paris un Oxford neieri Gschicht un Bolitology studiert. Noch ere churze Zyt Mittelschuellehrer het er anne 1953 e Stell as Inlandredakter bi dr Züri-Zytig (NZZ) aadrätte, 1967 isch er zum Schef vu dr Inlandredakzion bstellt wore. Im Johr 1990 isch er fyyrli verabschidet wore.
Anne 1955 het dr Kurt Müller d Lucie Grat ghyrote.
Bolitik
Dr Kurt Müller isch Mitgliid vu dr Freisinnig-Demokratische Bartei (FDP) wore. Vu 1971 bis 1976 het er d FDP Meilen bresidiert. Uf kantonaler Ebeni isch er 1971 in dr Zürcher Kantonsrot gwehlt wore, wun er im Amtsjohr 1979/80 as Bresidänt vorgstanden isch. Wun er 1984 us em Zürcher Kantonsrot uusgschiden isch, isch er in dr Nazionalrot gwehlt wore. Sy Engaschmänt as Mitgliid vu dr FDP-Frakzion het unter anderem dr ständige Verchehrskummission vu dr Bahn 2000 un dr Jurafrog gulte, är het zum Byschpel e ghaim Dräffe zwisch em Roland Béguelin un em Bundesrot Kurt Furgler z Fäldmäile organisiert. Dr Kurt Müller isch anne 1991 zruggdrätte.
Dr Kurt Müller het derzue vu 1986 bis 1990 di Europäisch Kumferänz fir Mänscherächt un Sälbschtbstimmig bresidiert, vu 1988 bis 2001 d Aktion Begegnung 91, derno ihri Noofolgorganisazion Verein Begegnung 91-2001 un vu 1982 bis 1994 d Arbetsgruppe Chilche un Bolitik vu dr FDP Kanton Züri. Dr Müller het em Vorstand vum Schwyzer Feuilleton-Dienscht (SFD)un dr der Schwyzerische Helsinki-Verainigung aaghert.
Publikatione
as Autor as Rusegeber
Steinadler
Dr Steiadler (Aquila chrysaetos; ; alemannischi Näme) isch e grossi Grifvogelart innerhalb vo dr Familie vo de Habichtartige (Accipitridae). D Steinadler besiidle offeni und halboffeni Landschafte in dr ganze Holarktis. Si ernähre sich meistens vo middelgrosse Süüger. D Art isch früehner in Europa wiit verbreitet gsi, isch aber systematisch verfolgt worde, so dass sie hüte in vile Deil vom Kontinänt nume no in Gebirgsgegende vorchunnt. Z Dütschland brüete Steiadler nume no in de Alpe.
Beschriibig
D Steiadler zele zu de grösste Verdräter vo dr Gattig Aquila. D Gschlächter underscheide sich dütlig in Grössi und Gwicht. S Wiibli cha uf e Körperlengi vo 90-100 cm choo; s Männli isch im Durchschnitt öbbe 10 cm chliiner. D Spannwiiti variiert zwüsche 190 und 210 cm bim Männli und zwüsche 200 und 230 cm bim Wiibli. D Wiibli wäge 3,8 bis 6,7 kg, die liichtere Männli 2,8 bis 4,6 kg. D Steiadler ha 11 Handfädere, die üssersti (11.) Handfädere isch aber sehr chlii. Die sächsti Handfädere isch die lengsti und isch knapp 60 cm lang. Die 17 Armfädere si zwüsche 35 und 40 cm lang. Dr Schwanz wird us 12 Stüürfädere bildet, wo 34 bis 42 cm lang si.
D Steiadler si in ihrem erste Läbensjohr im ganze dunkel bruun und hai uffallendi, wiissi Fläcke uf de innere Handfädere und de üssere Armfädere. Dr Schwanz isch wiss und het e scharf abgesetzts, breits schwarzes Terminalband. Steiadler hai ihri vollständigi usgwachseni Färbig erst vom 5. bis 7. Läbensjohr aa.
Aussiedlerhof
Uussidlerhööf sin Uusidlungè vo landwǜrtschaftlichè Bedryb odder Büèrèhööf, wenn diè dörtigi Situation nimmi diè uusreichendi Ernäärig von èrè wachsendè Bevölkerung sicherschtellè hèt chönnè.
Im Nõchchriègsdütschland sin vill Uussidlerhööf als landwǜrtschaftlichi Bedryb gschaffè worrè. Vill vo sèllè Bedryb hèn sich urschprünglich im Dorf dinnè befundè, un hèn dört èn Huufè Flächi vobruucht, wo nit nu a dè Gebäude glegè isch, wie z. B. Ställ, Heuschtock usw., sondern au a dè Obschtgärtè, wo bi jedèm Hof ums Huus ummè no vorhandè gsi sin. Uffgrund vo dè bsunderè Bedingungè i dè Nõchchriègszit hèn sich abber vill Buèrè entschlossè, iren Hof uuszsidlè.
Uus- odder Deiluussidlungè git s au hüt nò, meischtens wègè Blatzmangel am bschtehendè Bedrybsschtandort, wègè Zämmèfüürig vo dè bedryblichè Yrichtungè un au wègè immissionsschutzrächtlichè Brobleem.
Gründ für d Entschtehung vo Uussidlerhööf
Us dè Sicht vo dè Buèrè hèT s sèlli Gründ für d Schaffung vo Uussidlerhööf gää:
Us dè Sicht vo dè staatlichè Raumordnung hèt s Gründ gää, wo defür gschprochè hèn, Uussidlungè z fördèrè:
D Raumordnung hèt zum Zyl ghaa, è Glychwèrtigkeit vo dè Läbbensbedingungè in allnè Deil vo dè Bundesrepublik z etablyrè. D Uussidlung vo Buèrèhööf sich eins vo dè Mittel, um d Läbbensvohältnis uff èm Land a diè modernè Standards i dè Stadt aazbassè. Glychzitig hèt mò stellèwys innerörtlichi Konfliktsituationè zwǜschè Landwǜrtschaft un benõchbòrtè Wohnhüser abbauè chönnè.
Gsetzlichi Regelungè
Aafang vo dè 1950er Johr hèt s staatlichi Maßnaamè für d Förderung vo Uussidlungè gää. Si sin in èm dirèkè Zämmèhang mit andrè Maßnaamè für è Vobesserung vo dè Agrarschtruktur, bsunders mit Maßnaamè für d Flurbereinigung gschtandè.
S Flurbereinigungsgsetz vo 1953 hèt druff abzylt, d Konkurrènzfähigkeit vo dè Landwǜrtschaft z steigèrè. I dèm Gsetz hèt s au diè uusdrügglichi Forderung nõch èrè Ufflockerung vo dè Ortslagè gää.
D Errichtung vo Uussidlerhööf isch im Ußèberych witer zuèlässig gsi (privilegyrti Bauvorhabè, vgl. § 35 Abs. 1 Baugesetzbuch - BauGB). § 35 Abs. 4 BauGB schriibt dõdefür allerdings flächèschparendi un ußèberychsschonendes Bauè vor.
Johann-Andreas-Schmeller-Preis
Dr Johann-Andreas-Schmeller-Bryys isch e Bryys fir Publikatione zue dr Dialektforschig oder Arbeite zum Läbe vum Johann Andreas Schmeller, wu syter anne 1985 all zwo Johr vu dr Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft z Tirschenreuth vergee wird. Dr Bryys isch mit 2000,– dotiert.
Wel d Schmeller-Gesellschaft vu Aafang aa näb dr Fachwisseschaftler au dr „inträssiert Laie“ im Aug gha het, isch näb em Hauptbryys au e Ferderbryys yygrichtet wore, wu fir Arbeite vu Dialäktliebhaber un private Dialäktforscher vergee wird.
Näbe däne bode Bryys git s au no ne Anerkännigsbryys fir Schuelerfacharbete, wu dur s Johann-Andreas-Schmeller-Gymnasium z Nabburg uusgwärtet wird.
Sopot
Sopot (dt. Zoppot) isch e Hafestadt z Pole an dr Danziger Bucht. Si bildet in dr Wojewodschaft Pommern mit dr greschte Stadt Gdańsk (dt. Danzig) un em chlainere Gdynia d Wirtschaftsregion Trójmiasto. Wäärend in de bäide Noochberstedt vor allem dr Handel, d Industrii und d Häfe vo Bedütig si, läbt Sopot as Kurstadt vor allem vom Fremdevercheer. Dä goot zrugg uf dr elsässisch Arzt Johann Georg Haffner, wo 1808 as Chirurg vo dr Grande Armée vom Napoleon Bonaparte uf Danzig cho und dört bliibe isch und z Zoppot 1823 dr erst Strandbaadbetriib mit Kursanatorium gründet het.
Altbach
Albach (dt. Altbach) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Albach leit em Neggerdal am Sidhang vom Schurwald. Nochbergmoede send Esslenge em Weschte ond Norde, Blochenge em Oschte ond Deizisao em Side (älle Landkroes Esslenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 4,7 % Landwirtschaftsfleche, 1,9 % Wald, 6,9 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Albach gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Albach ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 783.
Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik
S Fraunhofer-Inschtitut fir Aagwändti Feschtkerperfisik (dt. Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik, IAF) isch e Yyrichtig vu dr Fraunhofer-Gsellschaft (FhG) un het sy Sitz z Fryburg. S Inschtitut entwicklet elektronischi un optoelektronischi Böuelemänt uf dr Basis vu Halblaitermaterialie un sintetischem Diamant. Sy Tächnologie setzt mer in Beraich yy wie Sicherhait, Energy, Kommunikation, Gsundhait un Mobilitet.
Altbach
Verwaltong
Albach hot sich mit dr Gmoe Deizisao ond dr Stadt Blochenge zom Gmoeverwaltongsverband Blochenge mit Sitz en Blochenge zammegschlosse.
Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik
S Fraunhofer IAF isch Mitglid im Fraunhofer-Verbund Mikroelektronik (VµE) un em Fraunhofer-Laistigsberaich Verdaidigung, Vorbeibig un Sicherhait (VVS). Syt 2017 isch s Inschtitut Mitgliid vu dr Forschigsfabrik Mikroelektronik Dytschland (FMD) un syt 2020 koordiniert s zäme mit em Fraunhofer IAO s Kompetänzzäntrum „Quantecomputing Bade-Wirttebärg“.
Altbach
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Martin Funk.
Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik
Gschicht
S Fraunhofer IAF isch am 1. Juli 1957 as fimft Inschtitut vu dr Fraunhofer-Gsellschaft unter em Name „Institut für Elektrowerkstoffe“ (IEW) us em Inschtitut fir fisikalischi Chemy vu dr Uniwersitet Fryburg uuse grindet wore. Ufgabestellig isch s gsii, di fysikalische un chemische Aigeschafte vu Stoff z untersueche, „soweit sie für Werkstoffe mit elektrischen Zwecken in Betracht kommen“. In eme zweete Forschigsaasatz het s Inschtitut Froge vu dr Halblaitertächnik un doderby Lumineszänzerschynige solle untersueche.
Altbach
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik
Gschicht
Anne 2021 het s Fraunhofer IAF e Belegschaft vu rund 305 Mitarbaiter*ne ghaa, dodervu 219 Wisseschaftler*ne un Ingenieur*ne. Dr Gsamthuushalt vum Inschtitut isch bi 50,6 Mio. € gläge. E Forschigsgebei mit 8.000 m² Labor- un Biroflechene un 1000 m² Rainruumflechi fir Epitaxy un Prozässtächnology stoht z Verfiegig. D Forschigs- un Entwickligsdienschtlaischtige vum Inschtitut sin no DIN EN ISO 9001:2015 zertifiziert.
Altbach
Dialekt
Dr Dialekt vo Albach ghert zom Schwäbisch.
Fraunhofer-Institut für Angewandte Festkörperphysik
Forschig un Entwicklig
Uf dr Basis vu III/V-Halblaiter un sintetischem Diamant entwicklet s Fraunhofer IAF elektronischi un optoelektronischi Böuelemänt. D Arbeite gehn vu Matrialforschig, Entwurf, Tächnology un Schaltige bis zue Modul un Sischtem.
D Forschigs- un Entwickligsarbete vum Fraunhofer IAF sin in die Gschäftsfälder glideret :
Vulliens
Vulliens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Vulliens lyt sidli vu Moudon an dr Gränze zum Kanton Friburg. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf un d Wyler Bressonnaz-Dessus un Seppey. D Gmaiflechi umfasst 68,1 % landwirtschaftligi Flechi, 27 % Wald, 4 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Vulliens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1152/57 as Willens, Seppey anne 1250 as Sépey.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 4,9 % gläge.
Religion
64,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 12,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Vulliens isch dr Daniel Schorderet (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 438 Yywohner 94,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,4 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 1,6 % anderi Sproche.
Bruder Klaus (Basel)
D Brueder Klaus Kiirche isch e römisch-katholischi Kiirche z Baasel. Si befindet sich im südligste Kwarfier vo dr Stadt, im Bruederholz und isch im Niklaus vo dr Flüe gweit.
Baugschicht
D Kiirche isch vom Karl Higi us Züüri blant worde und noch zwäi Joor Bauzit 1961 vom Bischof vo Baasel, Franziskus von Streng, gweit worde. D Innenusstattig isch e Gsamtkunstwärk vom Baasler Bildhauer Hans Christen, wo drfür Naturkalchstäi, Schmiidiise und Zinn iigsetzt het. In de 1990er Joor het s Archidektebüro Vischer Architekten, Basel, zwäi Fänsterfronte in dr Halle under dr Kiirche iibaut so dass mee Liecht iineka.
Verschiedene Canones
As Verschiedene Canones het dr Johann Sebastian Bach e Sammlig vo instrumentale Kanon (BWV 1087) bezäichnet, won er 1741 oder spööter vo Hand in si Handexemplar vom Erstdruck vo de sogenannte Goldbärg-Wariazioone gschriibe het. Das Handexemplar isch 1974 vom Olivier Alain bim Paul Blumenroeder z Stroossburg widerentdeckt worde, d Ächthäit vo de Iidrääg isch werifiziert worde und d Bibliothèque nationale de France (Signatur: Ms. 17669) het s kauft.
Euthal
Euthal (uusgsprochä: Öitaal) isch es chlyses Dörfli im Bezirk Einsidle. Es lyt am südlichä Ändi vum Sihlsee.
S Dorf
Da s Euthal im Bezirk Einsidle isch, isch es natürli au im Kanton Schwyz. S Euthal isch s eerst Moul 1331 as Öital erwähnt worde. Es isch es starch ländlich prägts Huufädorf mit vilnä Wyler und Höf. D Dorfchilä hebt sich markant us dä Landschaft usä. Die isch vu 1790 bis 1792 buut wordä. Dä Cloosterbuumäister Brüeder Jakob Natter hät si a dä «Schmärzhafte Muettergottes» gwyht. 1800 hät si für e churzi Zyt as Pfarrchile tienet.
Goldberg-Variationen
D Goldbärg-Wariazioone si e Wärk vom Johann Sebastian Bach (BWV 988), wo dr Bach sälber im Erstdruck us em Joor 1741 as Clavier Ubung bestehend in einer ARIA mit verschiedenen Verænderungen vors Clavicimbal mit 2 Manualen bezäichnet het. Dr Naame Goldbärg häi si postum überchoo wäägen ere Anekdoote, ass si für e Johann Gottlieb Goldberg gschriibe worde sige, für dass dää si im Vorzimmer vom Hermann Carl vo Keiserlingk chönn spiile, wenn dä z Nacht nid chönn iischloofe.
Euthal
S Dorf
Südlich vum Dorf isch d Gränze zum Bezirk Schwyz. Glychzytig bildet diä d Mundartgränzä vum Einsidler zum Ybriger Dialäkt.
Iiwohner
1888 häts 103 Hüüser mit 126 Huushält ggää.
Goldberg-Variationen
D Goldbärg-Wariazioone si e Höhepunkt in dr barocke Wariazioonskunst. S Wärk het e guet blaante Gsamtufbau mit Setz wo regelmäässig voorchömme und wo in de Oberstimme sträng kanonisch si. Dr inneri Zämmehang vo de Wariazioone underenander chunnt vom gmäinsame Bassthema. Jeede Äinzelsatz het si äignig Charakter. D Hauptdoonart isch G-Dur.
Walter Wobmann
Dr Walter Wobmann (* 21. Novämber 1957 z Schüpfe; haimatbrächtigt ebedert) isch e Schwyzer Bolitiker (SVP).
Lääbe
Dr Wobmann het e vierjehrigi Lehr zum Automechaniker gmacht, hite schafft er as Tächnische Chaufmann in dr Wärchzyygbrangsche.
Dr Wobmann isch vu 2001 bis 2003 Mitglid vum Kantonsrot vu Soledurn gsii. Syt dr Wahle 2003 ghert er em Nationalrot aa. Är bolitisiert am rächte Fligel vu dr SVP un verdritt nationalkonservativi Aasichte. Är isch Co-Bresidänt vum Initiativkomitee «Gege dr Böu vu Minarett» un Mitglid vu verschidene Organisationen (Aktion fir e unabhängigi un neitrali Schwyz (Auns), Verainigung Sifa «Sicherheit fir alli», Huusaigedimerverband Kanton Soledurn (Vorstand) un anderi). Vu 2012 bis 2013 isch er Bresidänt vu dr SVP Kanton Soledurn gsii, syt 2007 isch er Bresidänt vu dr Federation vu dr Modorradfahrer vu dr Schwyz un syt 2012 Bresidänt vum Verband vu dr Schwyzerische Busundernämer Bus CH.
Dr Walter Wobmann wohnt z Gretzebach, isch ghyrote un het drei Chinder.
Horn
Horn säit mä eme Uswuggs am Chopf vo de Rinderartige und vo de Naashörner. Im überdräite Sinn wärde au äänligi Körperdäil vo andere Dier as „Horn“ bezäichnet.
Etymologii
S gmäingermaanische Wort middelhoochdütsch, althoochdütsch horn isch, wie z. B. au s latiinische Wort cornu, wo s gliiche bedütet, e Bildig zu dr indogermaanische Wurzle *ker[ə]- „Horn“, „Gweih“, wo au d Wörter Hirni und Hiirsch und latiinisch cervus druf zrugggöön.
Rinderartigi
S Horn vo de Rinderartige (Bovidae), ere Familie vo de Wiiderchöijer, wo under anderem d Antilope, d Rinder, Schoof und Gäisse drzueghööre, isch e hoole Üüberzuug über e Chnochezapfe, wo mit ere guet durbluetete Hutschicht überzooge isch. Im Geegesatz drzue stoot d Familie vo de Hirsch (Cervidae), wo Gwei dräit. Die bestöön us Chnoche- und nit us Hornsubstanz. Hörner waggse im Geegesatz zu Gweih e ganzes Lääbe lang. Bi fast alle Horndrääger häi d Männli und d Wiibli Hörner, bi de Wiibli si si mäistens chliiner.
Naashörner
S Horn vo de Naashörner isch e soliide Uswuggs, wo us verchläbte Borste bestoot. Mä cha s wie Hoor oder Fingerneegel stutze, ooni im Dier weezdue. Das macht mä zum Bispil im Dierschutz, wil d Naashörner fast nume wäge iire Hörner gjagt wärde: E Naashorn ooni Horn isch für Wilderer wärtloos.
Geegeständ, wo us Hörner gmacht wärde
Hörner wärde as Bhälter wie au as Muusiginstrumänt verwändet.
Puerto Rico
Dr Freistaat Puerto Rico (spanisch Estado Libre Asociado de Puerto Rico, änglisch Commonwealth of Puerto Rico, früehner dütsch au Portoriko)'' isch eins vo de US-amerikanische Ussegebiet.
Puerto Rico bedütet „riiche Hafe“. Dä Iiwohner vo Puerto Rico sait mä uf Dütsch „Puerto-Ricaner“, im latinoamerikanische Spanisch und au uf dr Insle sälber sait mä Boricua. Dr ursprünglig Name vo dr Insle isch uf arawakisch Borikén, d Puerto-Ricaner sägen ere hüfig Borinquén.
Geographii und Klima
Dr Inselstaat lit in dr Karibik und bestoht us dr Insle Puerto Rico und de chliinere Näbeninsle Vieques, Culebra, Culebrita, Desecheo, Palomino, Mona, Caja de Muertos, und Monito.
Puerto Rico isch die östligsti und chliinsti Insle vo de Grossen Antille. Öbbe 150 km im Weste lit d Insle Hispaniola mit de Staate Haiti und dr Dominikanische Republik, 100 km östlich lige d Jumpfereinsle und 800 km südlig, uf dr andere Site vo dr Karibik, befindet sich Südamerika.
S Meer um Puero Rico ume isch sehr dief: Im Norde vo de Insle git s s Milwaukiedief im Puerto-Rico-Grabe im Atlantik, wo 9.219 Meter dief isch, im Süde s 5.649 m diefi Venezolanischi Becki vo dr Karibik. Grossi Deil vo dr Insle si gebirgig (60 Prozänt vo dr Oberflechi), aber es git au Gebiete mit Rägewälder und Wüestene.
D Insle het e dropischs Klima mit Durchschnittstämprature vo öbbe 28 °C. An dr Nordküste und im Hochland rägnets am meiste, während dr Süde relativ drochen isch.
Bevölkerig
D Iiwohner vo Puerto Rico si über 78 Gmeinde verdeilt. Meh as 80 Prozänt vo de knapp vier Millione Puerto-Ricaner si nominal römisch-katholisch, praktiziere düen öbbe 55 Prozänt). D Insle ghört zwar zu de USA, aber nume öbbe e Zähntel bezeichne sich as US-Amerikaner. Die meiste (öbbe 87 Prozänt) gsehn sich as Nochkomme vo de Spanier oder vo afrikanische Sklave. Für über 93 Prozänt vo dr Bevölkerig isch Spanisch d Muetersprooch. Änglisch schwätze nume sibe Prozänt as Erstsprooch.
Narzissmus
Dr Begriff
Noch em Freud siner psychoanalytische Theorii isch dr Narzissmus e notwändigi Entwickligsstuefe und en allgeegewärtigs, normaals Phänomeen. Das isch andersch als wie dr Begriff im Allgemäine diagnostisch brucht wird, won er e negativi Konnotazioon het. Dr Freud het mit Narzissmus d Libido gmäint, wo uf s äigene Iich grichdet isch anstatt uf d Objekt. Das füert drzue, ass e z chliises Gfüül vo Sälbstwärt dur en überdriibeni Iischetzig vo dr äigene Wichdigkäit und em groosse Wunsch noch Bewunderig kompensiert wird. In dr Diagnostik wird dr Narzissmus-Begriff im Allgemäine in däm charakterpathologische Sinn brucht.
Wo sich aber dr Begriff witer entwicklet het, het er si Bedütig gänderet. Dr Kohut het dr Narzissmus als wichdigi Faase in dr Entwicklig aagluegt, wo jede Mensch duremacht und wo au im Erwaggsenealter die wichdigi Funkzioon übernimmt, s Sälbst as psüchischi Struktur z stabilisiere. Stöörige entstöön vor allem, wenn s Chind nit gnueg Liebi, Ufmerksamkäit, Achdig, Bestätigung usf. überchunnt.
Psüchologischi Fachlitratuur
978-3-466-30765-4.
Agostino Steffani
Dr Agostino Steffani (* 25. Juli 1654 z Castelfranco Veneto, Venezie; † 12. Februar 1728 z Frankfurt am Main) isch en italiänische Komponist, Diplomat und katholische Ditularbischof gsi.
Lääbe
Dr Steffani isch bi Verwandte z Padua ufgwaggse und uf s Gymnasium gange. 1667 isch er mit em bayrische Kurfürst Ferdinand Maria uf Münche, won er Orgleunderricht bim Johann Caspar von Kerll gnoo het.
1672 het er zwäi Joor lang z Rom bim Ercole Bernabei gleert und au katholischi Theologii afo studiere. 1674 het er aagfange Vokalwärk z veröffentlige. 1680 isch er zum Briester gweiht worde. 1681 isch er z Münche zum Kammermuusigdiräkter ernennt worde und het Opere, Ballett, Karnevalscherz und Durnier komponiert. Er het au as Diplomat für e Kurfürst gschafft. 1686 isch er zum Münchner Hoofkapällmäister ernennt worde. Denn isch er für e Zitli uf Italie und denn uf Hanniver won er bis 1696 fast jedes Joor nöiji Opere uusegee het. 1696 isch dr Steffani uf Brüssel züüglet. Er isch gäistlige Rootbresidänt vom Kurfürst Johann Wilhelm z Düsseldorf worde, denn ghäime Root und Regierigsbresidänt vo Kurpfalz. 1703 und 1704 isch er Räkter und Kurator an der Universidäät Häidelbärg gsi. Im Septämber 1706 isch er zum Ditularbischof vo Pegae/Spiga in partibus infidelium ernennt worde.
1708 isch er as Vermiddler zwüschen em Kaiser und em Babst uf Rom. Im Joor druf isch er dr Apostolisch Vikar vom Vikariat für Ober- und Niidersaggse worde.
Parlamentswahl in Frankreich 2022
Àm 12. un 19. Jüüni 2022 hann d’ Pàrlàmantswàhla-n-ìm Frànkrììch schtàttgfunda. Ìn zwai Wàhlrunda hann m’r d’ 577 Àbgoordneta vu dr 16. Nàzionààlversàmmlung vu dr Fìmfta Repüblik gwählt. Vorhar ìsch àn dr Presidàntschàftswàhl vu 2022 dr Emmanuel Macron wìedergwählt worra gsìì.
Fìr d’ Üüsslàndsfrànzoosa, wia zem Biischpìel ìm Diitschlànd, ìsch dr äärschta Wàhlgàng schuu-n-àm 5. Jüüni gsìì. Vor dam Dàtum hann sa ìm Internet känna wälla —dia Meegligkait hàt’s bii dr Presidàntschàftswàhl nìt gaa.
Hìntergrund
Sitter 2002 hàt jeedsmol d’ Pàrtäi vum näi-gwählta Schtààtspresidànt ìn da folgenda Pàrlàmantswàhla d’ Mehrhait vu da Sìtza gwunna —dàs ìsch neetig, fìr d’ näija Regiarungspolitik fiahra. Àn dr Presidàntschàftswàhl ìm Àwrìl 2022 hann jedoch d’ Marine Le Pen (RN) un dr Jean-Luc Mélenchon (FI) a hoocher Ààtail àn Schtìmma ghàà. Àn dr zwaita Runda-n-ìsch dr Macron mìt 58,55 Prozant vu da Schtìmma-n-àls Presidànt wìedergwählt worra. Mehrera Mainungsumfrooga hann àwwer zaigt, àss 42 Prozant vu da Litt, wo fìr dr Macron gwählt hann, vor àllem d’ Le Pen hann wälla blockiara. Noh-n-em Siig vum Macron hann 61 Prozant vu da Frànzoosa gwunscha, àss d’ kìnftiga Nàzionààlversàmmlung vor àllem üss Geegner vum Macron beschteht. Sa hann àlso a näija „Cohabitation“, a politischa Biiwoohnung, wälla, wia ’s mehrmols zwìscha 1986 un 2002 gaa hàt.
Noh da Umfrooga wìrd d’ Pàrlàmantswàhl vu 2022 vor àllem zwìscha dr Mìtta un da baida lìnks- un rachtspopülischta Poola äntschaida. D’ Mìtta-Rachts- un Mìtta-Lìnks-Pàrtäija (LR un PS) solla mehrera Sìtza verliara. Fìr mehr Wàhlkraisa gwìnna, hàt dr Mélenchon (FI) zamma mìt da Soziàlischta, da Griana un da Kommünischta-n-a brait lìnk Bìndniss bìlda. Ìn dr Nàcht zwìschem 1. un em 2. Mai ìsch z’äärscht a Bìndniss vum FI un da Griana gbìlda, wo Nouvelle Union populaire écologique et sociale (NUPES) haisst. A pààr Taag schpeeter hann sìch d’ Frànzeescha Kommünischta Pàrtäi (PCF) un d’ Soziàlìschta Pàrtäi (PS) àm Bìndniss ààgschlossa. Ainiga Kàndidààta vu dr Soziàlischta Pàrtäi hann àwwer verwaigert, sìch ìm Rààhma vum Bìndniss àn dr Wàhl uffz’schtälla —sa hann àlso ìhra aigena Bewarwung uffgschtällt.
wia d’ Kàndidààta gwählt wara
Ìn dr frànzeescha Nàzionààlversàmmlung sìnn 577 Àbgoordneta, wo jewiils ìn ainem Wàhlkrais gwählt wara. Ìm Unt’relsàss gìtt’s zehn Wàhlkraisa, ìm Owerelsàss numma-n-àcht. Jeeder frànzeescher Bìrger älter àls 18 kààt sìch fìr d’ Pàrlàmantswàhl uffschtälla —üüsser wänn’r züa Unwählbàrkait verurtailt worra-n-ìsch. Fìr d’ Wàhla vu 2022 hann d’ Litt ìhra Bewarwunga zwìschem 16. un 20. Mai 2022 därfa uffschtälla.
Àn da Pàrlàmantswàhla-n-ìsch aigentlig ìn jeedem Wàhlkrais a Stìchwàhl mìt ainer odd’r zwai Runda. Ìm äärschta Wàhlgàng wìrd a Kàndidààt unmìttelbàr ìn d’ Nàzionààlversàmmlung gwählt, wänn’r d’ àbsolüüta Mehrhait vu da Schtìmma bikummt, mìt’ma Schtìmma-n-ààzàhl heecher àss 25 Prozant vu da iigschrìewa Wähler. Sunscht ìsch a zwaita Runda zwìscha da Kàndidààta, wo-n-a Schtìmma-n-ààzàhl heecher àls 12,5 Prozant vu da iigschrìewena Wähler bikumma hann. Wänn kää odd’r numma-n-a Kàndidààt dia Schwälla gtroffa hàt, ìsch a zwaita Runda zwìscha da zwai äärschta Kàndidààta; ìn dr zwaita Runda wìrd dr Kàndidààt mìt da maischta Schtìmma-n-àls Àbgoordnet gwählt.