cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teuffenthal
Gschicht
Töiffetaau isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1344 aus Toeffental. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,3 % gläge.
Religion
84,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 6,3 %, CVP 1,3 %, EVP 4,9 %, FDP 1,3 %, GLP 0,6 %, GP 3,2 %, SP 7,3 %, SVP 62,3 %, Suschtigi 12,8 %.
Gmeindspresidänti vo Töiffetaau isch d Franziska Fuss (Stang 2020).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 197 Ywohner 96,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Töiffetaau ghört zum Hochalemannisch.
Boris Palmer
Dr Boris Erasmus Palmer (* 28. Mai 1972 z Woeblenga) isch e dytsche Bolitiker (barteilos, bis 2023: (Bindnis 90/Di Griene). Är isch vu Merz 2001 bis zum Mai 2007 Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg gii. Syt Jänner 2007 isch er Oberburgermaischter vu dr Stadt Dibenga.
Juged, Uusbildig, Beruef un Familie
Dr Palmer isch z Geradstetten ufgwachsen un isch e Suhn vum Obstbaumkundler Helmut Palmer (1930–2004), wu as barteilose Kandidat bi iber 250 Burgermaischterwahle z Bade-Wirttebärg iberregional bekannt woren isch as „Remstal-Rebell“. Dr Palmer isch scho ase Chind bi dr Wahlkämpf vu sym Vater derby gsii. Är isch e Großkusäng vum CDU-Bolitiker Christoph Palmer, wu friejer Landdagsabgordnete, Staatsminischter, Verdröute vum Minischterbresidänt Erwin Teufel un Kraisvorsitzer vu dr Stuegerter CDU gsii isch.
Noch em Abitur 1992 an dr Freie Waldorfschuele Engelberg het dr Palmer dr Wehrdienscht verwaigeret un sy Zivildienscht bim DRK absolviert. Derno het er vu 1993 bis 1999 Gschicht un Mathematik uf Lehramt an dr Universitet Dibenga un z Sydney studiert Noch em Studium het er as wisseschaftlige Mitarbaiter fir d Fraktion vu Bindnis 90/Di Griene im Bundesdag gschafft.
Dr Palmer isch mit dr griene Bundesdagsabgordnete un Europaabgordnete Franziska Brantner liiert gsii. Är het as ain vu dr erschte Oberburgermaischter z Dytschland no dr Geburt vu ihre gmainsame Dochter im Mai 2010 vu Ändi Augschte bis Aafangs Novämber 2010 fir zwee Monet Elteregäld in Aaspruch gnuu un het sy Amt in däre Zyt rueje loo. Im Oktober 2013 het dr Palmer bekannt gee, dass är un d Brantner si drännt hebe, des aber us em Bundesdagswahlkampf hän welle uusehalte.
Zäme mit syre Läbespartneri Magdalena Ruoffner het dr Palmer zwee Sihn, wu 2015 un 2020 uf d Wält chuu sin. Im Dezämber 2021 het s Baar ghyrote.
Bolitik
In syre Studiezyt isch dr Palmer as Studäntenverdrätter aktiv gsii. An dr Universitet isch er vu 1995 bis 2000 AStA-Referänt fir Umwält un Verchehr gsii. Um des Zyt het er e Konzäpt fir d Yyfierig vu Nachtbus im Ruum Dibenga entwicklet, wu ab April 1996 umgsetzt woren isch, un het an dr Yyfierig vum Semeschterticket mitgwirkt. Dr Palmer het si fir Studiegebihre im Noolauf uusgsproche.
Syter anne 1996 isch dr Palmer Mitglid bii Bindnis 90/Di Griene. Vu 1997 bis 2000 het er em Vorstand vum Dibenger Kraisverband vu syre Bartei aaghert. Im Novämber 2012 isch er bi dr Wahl zum Barteirot vu Bindenis 90/Di Griene uf dr letscht Blatz chuu un het em 16-chepfige Gremium syterhär nimi aaghert.
Landdagsabgordnete
Dr Palmer isch anne 2001 zum erschte Mol in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore, wun er iber e Zwaitmandat dr Wahlkrais Dibenga verdrätte het. Är isch Mitglid im Uusschuss fir Umwält un Verchehr un umwält- un verchehrsbolitische Sprächer vu dr Fraktion Bindnis 90/Di Griene gsii. In däre Funktion het er zue dr profilierteschte Kritiker vum Verchehrs- un Stedteböuprojäkt Stuttgart 21 ghert.
Bi dr Landdagswahl 2006 isch dr Palmer wider zum Abgordnete gwehlt wore. In sym Wahlkrais isch er uf e Stimmenaadail vu 22,1 % chuu, dodermit sin di Griene do zum erschte Mol zwootsterkschti Bartei vor dr SPD wore. Dr Palmer isch zue aim vu drei stellverdrättende Fraktionsvorsitzer gwehlt wore, het die Funktion mit em Amtsaadritt zum Oberburgermaischter vu Dibenga aber wider abgee. Zum 25. Mai 2007 het er sy Landdagsmandat niderglait, wien er s vor dr Oberburgermaischterwahl aagchindet ghaa het.
Oberburgermaischterwahl z Stuegert
Im Spotjohr 2004 het si dr Palmer as Kandidat vu dr Griene fir s Amt vum Oberburgermaischter vu Stuegert beworbe. Im erschte Wahlgang am 10. Oktober 2004 isch er uf e Stimmenaadail vu 21,5 % chuu un isch dodermit 2,8 Brozäntpink iber em Ergebnis vu dr Griene bi dr Gmaindsrotswahl vum 13. Juni 2004 gläge. Hinter em Amtsinhaber Wolfgang Schuster (CDU) un dr Ute Kumpf (SPD), wu baidi di erforderli absolut Stimmemeehait verfählt ghaa hän, isch dr Palmer uf Blatz drei gläge un het wäge em dytlige Ruckstand uf di zwootblatziert Ute Kumpf sy Kandidatur zruckzoge. Mit baide Konkurränt het er Gspräch gfiert iber megligi inhaltligi Zuegständnis. Doderby het dr Schuster im Unterschid zue dr Kumpf en Entgegechuu in sechs Pinkt signalisiert, was dr Palmer derno in ere effetlige Stellignahm darglait het. Dr Schuster het unter anderem erklert, dass e Burgerentschaid iber s umstritte Großprojäkt Stuttgart 21 bi erheblige Cheschtestaigerige fir d Stadt megli sei. Em Palmer syni Uussage fir dr zwoot Wahlgang am 24. Oktober sin as indiräkti Wahlempfählig fir dr Schuster interpretiert wore un hän heftigi un kontroversi Reaktione firigruefe. E Huffe Beobachter hän des as Reaktion aagsääne uf s Verhalte vu dr Stuegerter SPD bi dr Oberburgermaischterwahle z Stuegert anne 1996, wu dr im erschte Wahlgang drittblatziert SPD-Bewärber Rainer Brechtken nit berait gsii isch, sy Kandidatur zruckzzie un dodermit villicht e Wahlsiig vum Griene Rezzo Schlauch verhinderet het. Wu di Stuegerter Griene bi dr Gmaindrotswahl im Juni 2009 sterkschti Bartei wore sin, het dr Palmer zerscht Inträssi an ere nomolige Kandidatur bi dr Stuegarter Oberburgermaischterwahl anne 2012 ghaa, het aber im Merz 2010 verchindet, ass er vun ere sonige Kandidatur absiht.
Oberburgermaischter vu Dibenga
Am 22. Oktober 2006 isch dr Palmer zum Oberburgermaischter vu Dibenga gwhelt woret. Al Rusforderer vu dr syt acht Johr amtierende Amtsinhaberin Brigitte Russ-Scherer (SPD) isch er scho im erschte Wahlgang mit eme Stimmenaadail vu 50,4 % uf di erforderli absolut Mehhait chuu. D Russ-Scherer het 30,2 % iberchuu, sunschtigi Kandidaten insgesamt 19,4 %. Di Wahlbedailigung isch bi 51,6 % gläge. Vierehalb Monet no sym Amtsaadritt het dr Palmer sy Landtagsmandat niderglait. Fir ihn isch d Ilka Neuenhaus in dr Landdag noogruckt.
Am 19. Oktober 2014 isch dr Palmer mit 61,7% vu dr Stimmen im erschte Wahlgang widergwehlt wore, sy Gegekandidati Beatrice Soltys isch uf 33,2% chuu.
Wäge verschidene umstrittene Uussage het sy Bartei ihn zue dr Oberburgermaischterwahl 2022 nimi ufgstellt, är isch derno as unabhängige Kandidat aadrätte. Bi dr Wahl am 23. Oktober 2022 isch er im erschte Wahlgang mit 52,4 % vu dr Stimme as Oberburgermaischter widergwehlt wore.
Noch eme Eklat um Uussage vum Plamer am Rand vun ere Kumferänz iber Migrationsbolitik z Frankfurt am 28. April 2023 isch dr Palmer am 1. Mai us dr Bartei Bindnis 90/Di Griene uusdrätte.
Métropole
D Métropole isch die höchstmögligi Form vu de Iigliiderig vu Gmäinde in e Gmäindverband z Frànkrich. Im Januar 2014 het es Gsetz d Grundlag für d Métropole gschaffe, wo die öffentlige Ufgabe vu Zentre und ihrne Vorort zämefiehrt.
Bi de Métropole de Lyon isch d Métropole e Gebietskörperschaft, kei interkommunale Verband. Sie ersetzt s Département Rhône.
Am 1. Januar 2016 het s z Frankriich 13 Métropoles (alli in de France métropolitaine) gee, mit ere Gsamtbevölkerig vu 15 Millione Iiwohner (2012).
Biermereng
Biermereng, im lokale Dialäkt Boermereng dt. Bürmeringen, frz. Burmerange), isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Schengen un Wellesteen zue aire Gmai mit em Name Schengen zämmegschlosse.
Ortsdail
Zue dr Gmai Biermereng hän d Ortschafte Biermereng, Elveng (Elvingen/Elvange) un Éimereng (Emeringen/Emerange) ghert.
Verwaltig
Biermereng het zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher ghert. Dr Burgermaischter vu Biirmeréng isch bis 2011 dr Ben Homan gsii. Scheffe sin dr Georges Laux un dr Jérôme Britz gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.
Gschicht
Biermereng isch zum erschte Mol gnännt wore anne 842 as Boinbringas (909: Burmeringas, 962: Murmirdinga, 1066: Murmirdinga, 1112: Murmirdinga, 996: Burmeringa, 1023: Murmiringa, 1051: Murmiringa, 1140: Murmiringa, 1026: Murmiringis).
Elveng isch zum erschte Mol gnännt wore anne 739 as Aigevingen, Éimereng anne 907 as Ombringas.
Vu 1659 bis 1769 het Biermereng zämme mit dr Gmaine Bus, Duelem un Munneref zue Frankrych ghert.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Biermereng ghert zum Moselfränkisch.
Voltahalle
D Voltahalle isch en ehemoligi Industriihalle und hüte e Mehrzwäckhalle in dr Stadt Basel mit ere Kapazität für öbbe 600 Persone. Si befindet sich am Bruggechopf vo dr Dreiroosebrugg im Santihans Quardier und wird vor allem für Konzärt- und Danzveraastaltige, Kunstusstellige und privati Aaläss bruucht. Vor dr Voltahalle isch dr Voltablatz, wo dr Halle ihre Name gee het und wo noch em italiänische Ingenieur Alessandro Volta benennt isch.
Ursprünglig hai die «Industrielle Werke Basel» (IWB) im Gebäud Chohle glageret. Wo d IWB d Halle nüme bruucht het, isch s Gebäud zum ene Veraastaltigsruum umbaut und 2001 vom Kanton as Voltahalle eröffnet worde.
S Gebäud isch 40 Meter lang, 14 Meter breit und 12 Meter hoch und bietet e Nutzflechi vo öbbe 600 Quadratmeter. E markants Merkmol isch si Fänsterfront, wo öbbe 400 Quadratmeter grooss isch.
Sankt Pilt
Sàmpìlt (frz. Saint-Hippolyte, dt. Sankt Pilt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
S Derfel lijt àm Füeß vun dr Hohkinigsburig.
Gschìcht
Sàmpìlt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 774 àls Fulradovillare (777 Audaldovillare ubi Sanctus Ipolitus resquiescit).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sàmpìlt ìsch. Sàmpìlt ghert zem Kommünàlverbànd.
Völkermord an den Aramäern
Dr Völkermord an de Aramäer (aramäisch: ܩܛܠܥܡܐ ܐܪܡܝܐ; Seyfo Abchürzig vo Shato d'Seyfo für "Joor vom Schwärt") isch in de Joor 1915 bis 1917 im domolige Osmanische Riich duuregfüert worde, zur gliiche Zit wie dr Völkermord an de Armenier, wo wääsentlig bekannter isch, und d Griecheverfolgige. D Aramäer häi hauptsächlig in de südlige und südöstlige Brovinze gläbt und zuen ene het mä alli zelt, wo as Assürer oder as Chaldo-Assürer zun ere christlige Volksgruppe in dr Türkei ghöört häi, wo Aramäisch gschwätzt het. Im Ganze si in de Christeverfolgige vo de Jungtürke öbbe zwäi Millioone Mensche umchoo, drunder 500.000 bis 750.000 Aramäer.
Sternsinger
Stärnsinger sind e Gruppe vo Mänsche – meist Chind –, vo dene gmäss ere Legände drü als di Heilige Drü Chünge verchleidet sind. Sternsingergruppe ziehnd i de Zeit vo Wienachte bis zum Fäst Epiphanias am 6. Jänner dur iri Gmeind, bringed a de Türe vo Hüüser und Wonige de Stärnsingersäge aa, inzensierid mit Wyrauch und sammled au Gäld für wohltätigi Zwäck. De Heischebruuch vom Stärnsinge isch ab em 16. Jahrhundert nachwysbar und wird au als Drükönigssinge bezeichnet.
Gschicht
D Ursprüng vom Stärnsinge ligged vermuetlich i Mysteriespiil. I dene het mer di Weise oder Stärndüüter, wo im Matthäus-Evangelium erwähnt wärded, nachegspilt. Luut de Bible hend si Gold, Wyrauch und Myrrhe brunge. Drum wärded drü Persone vermuetet. Im Lauf vo de Zyt het mer ine under Bezug ufs Buech Jesaja und d Psalme d Näme Caspar, Melchior und Balthasar gäh. Si wärded als Heiligi verehrt. Es heisst, iri Reliquie sigid im Kölner Dom ufbewahrt.
Rohr
Rohr chan folgendes bedüte:
Sternsinger
Gschicht
De Bruuch isch z Nordeuropa vo Chlosterschüeler betribe worde, um Spände z sammle. Er isch denn als e Form vom Bättle verbotte worde und isch z Skandinavie ab de 1920er-Jahr widerbeläbt worde. Z Mitteleuropa isch s Stärnsinge meh e Bruuch vo de katholische Chile.
Rohr
Rohr isch de Name vo folgende geographische Objekt:
Sternsinger
Einzelnachwys
}
Rohr
Gmaindstail:
Fluss:
Rohr isch de Name vo folgende Persone:
Lueg au:
Hebräische Zahlen
S Syschtem vo de hebräische Zahle (hebr. Gimatrja) schtellt Zahlewert imene dezimale Additionssyschtem dar. Als Grundlaag dient debii s hebräische Alphabet. Debii sind de verschiedene Zahlewerte dr Einer, Zehner und Hunderter jewiils einzelni Buechschtabe zuegwiese.
Im moderne Hebräisch werded arabischi Ziffere verwendet. D Darschtellig vo Zahle mit hebräische Buechschtabe findet sich no in alte Texte und bi dr Aagaab vo Date im hebräische Kalender
Darschtellig
D Zahle werded eifach dur Anenanderreihig vo de Buechschtabe mit de entschprechende Zahlewerte bildet, aafangend mit em höchschtwertige Buechschtabe i dr Schriibrichtig vo rechts nach links. So wird zum Biischpiil 345 als שמה dargschtellt. Für Zahle ab 500 wird dr Buechschtabe Tav (ת) für vierhundert entsprechend oft zuesätzlich gschriebe. Es git keis Zeiche für d Null. Hät e Dezimalschtell de Wert Null, wird keis Zeiche gschriebe, so schriibt sich biispiilswiise d Zahl 600 als תר.
Es exischtiert au e Interpretation vo de hebräische Finalbuechschtabe (e schpezielli Buechschtabevariante, wo am Wortendi verwendet wird) für di „fehlende“ Zahlewert 500 bis 900 (zum Biischpiil ם für תר), die isch jedoch nöd wiit verbreitet. Di traditionell Schriibwiis benutzt nur die normale Buechschtabe.
Schtönd hebräischi Zahle nöd ellei sondern imene Text, so werded sie mit eme Geresh (׳) oder Gershayim (״) – dr Plural – kennzeichnet, um Verwechslige mit normale Buechschtabe und Wort uuszschlüüsse. Debii wird a eischtellige Zahle es Geresh aaghängt und i mehrschtellige Zahle a dr vorletschte Schtell zwei Gershayim iigfüegt (zum Biischpiil ב׳ für 2 und רמ״ו für 246).
Wortinterpretation
Wil die so dargschtellte Zahle auch immer Buechschtabekombinatione sind, wo als Wort oder Teil vomene Wort verschtande werde chönnd, finded hebräischi Zahledarschtellige i dr Gematrie Verwendig. D Endziffere 15 und 16 werded grundsätzlich nöd als יה und יו für 10 + 5 und 10 + 6, sondern als טו und טז für 9 + 6 und 9 + 7 dargschtellt, um Ähnlichkeite mit em Name vo Gott (יהוה, JHWH) z vermiide. Die Regle findet au i nöd religiöse Zämehänge Beachtig. Hät es nach dr reguläre Reihefolg entschtehends Wort e negativi Bedüütig, chönnd d Buechschtabe au inere andere Reihefolg gschriebe werde. Ebeso chann d Reihefolg umgschtellt werde, wenn sich dur das es Wort mit ere positive Bedüütig ergit.
Münchwilen
Münchwilen isch de Name vo däne Ort i de Schwiz:
Hebräische Zahlen
Grossi Zahle
Zahle grösser als 999 werded i separate Gruppe gschriebe, wobii d Wert vo de Gruppe mit 1000, 1'000'000 und so wiiter multipliziert werded. D Zahl 1'234'567 schriibt sich also א רלד תקסז oder א׳ רל״ד תקס״ז (mit Geresh und Gershayim). Es git bi dere Darschtellig jedoch Problem, wenn e Gruppe de Wert Null hät. In dem Fall werded zur eidüütige Darschtellig Wort wie „Tuusig“ dezuegefüegt.
Atmosphäre
D' Atmosphäre (v. grichisch ατμός, atmós „Luft, Druck, Dampf“ un σφαίρα, sphaira „Chugle“) isch die gasförmig Hülle um e Himmelskörper. Si bestoht meistens us eme Gmisch vu verschidene Gase, wo vum Schwerefeld vum Himmelskörper festgehobe werre chänne. D'Atmosphäre isch an dr Oberflächi am dichtesti un goht in grosse Höchene fliessend in dr interplanetar Ruum yber.
Entstehig
Bi dr Usbildig vu ere Atmosphäre spile mehreri Faktore e Rolle, wozue in erster Linie d'Grössi un d'Masse vum Himmelskörper zellt. S'Schwerefeld muess debi gwährleiste, dass die in dr Regle us Usgasige hervorgehende Gasdeilli an dr Himmelskörper bunde blibe un sich nit in dr Weltruum verflüchtige chänne.
Entsprechend dr kinetische Gastheori bewege sich d'Gasdeilli ugordnet un debi umso schneller, je höcher d'Temperatur vum Gas isch un je liichter si sin. Reicht d'Anziegigschraft nit us, um dr Verlust vu usriichend schnelle Deilli langfristig derart z'begrenze, dass es zue ere positive Deillibilanz chummt, also meh Gasdeilli dur Usgasige dezuechumme, wie dur d'Yberwindig vu dr Gravitation verlore gehn, so cha sich au kei Atmosphäri usbilde bzw. noochem Erliige vu geologischer Aktivität halde.
Debi spilt näbe dr Grössi au d'Oberflächetemperatur vum Himmelskörper e Rolle, wo nit z'gross si derf. Au d'Art vu dr zuer Verfüegig stehende Gasdeilli isch wichtig, wil zum Bispil e Atmosphäre us Wasserstoff oder Helium vil schwerer an dr Planete z'binde isch as eini us Sürstoff, Chohledioxid oder Stickstoff. Säll lit dodra, dass liichti Gasdeilli bi gliicher Temperatur wesetlich schneller sin wie schweri Gasdeilli. Atmosphäre, wo Elemente wie Wasserstoff in grösserem Umfang enthalde, finde sich doher vor allem bi dr sehr masseriiche Gasriise, wo iber e usriichende Gravitation verfüege.
Letztlich sin numme grösseri Himmelskörper in dr Lag, e Atmosphäre z'bilde un langfristig an sich z'binde. Devi giltet, je chälter d'Oberflächi isch, desto chleiner cha dr Körper si. So besitzt zum Bispil dr Erdmo numme e Exosphäre, degege dr Saturnmond Titan bi ere gringere Oberflächeschweri un ere ähnliche Entwiichgschwindigkeit e dichti Stickstoffatmosphäre.
Druckverlauf
Dr Druckverlauf vu ere Atmosphäre, im Fall vu dr Erdatmosphäre vum Luftdruck, isch in dr undere Beriiche dur die hydrostatisch Gliichig bestimmt, wo bi im Vergliich zum Planeteradius dünne Atmosphäre wie folgt gschriben wird: D'Iflussgrössene sin dr Druck p, d'Höchi h, d'Schwerebeschlünigung g un d'Dichti ρ. Im Fall vu ere konstante Temperatur reduziert sich sälli Gliichig zue dr barometrische Höcheformle. Im ussere Beriich isch sälli Beschribig aber nimmi gültig, wil sich d'Bestanddeile ufgrund vu dr gringe Dichti uf Keplerbahne oder dr Magnetfeldlinie bewege un sich gegesitig chum noch beiflusse.
Undergliderige
In dr Regel isch e Atmosphäre kei homogeni Gashülle, sundern ufgrund vu zahlriiche innere un usserer Iflüss in mehreri meh oder wäniger chlar gegenenander abgrenzti Schichte izdeile, wo vor allem dur d'Temperaturabhängigkeit vu chemische Prozesse in dr Atmosphäre un d'Strahligsdurlässigkeit abhängig vu dr Höchi entstehn. Im wesetlichen cha mer folgendi Schichte nooch em Temperaturverlauf underschide: Sälli Gliderig git numme e grobi Udeilig wiider, un nit jedi Schicht isch bi allene Atmosphäre noochwiisbar. So besitzt d'Venus zum Bispil kei Stratosphäri, dr Merkur un dr Erdmo numme e Exosphäre. Fer d'Entstehig un d'Usprägig vu dr Dämmerigsfarbe isch dr vertikal Ufbau vu dr Atmosphäre massgäblich. Es isch au möglich, d'Atmosphäre nit nooch em Temperaturverlauf, sundern nooch andere Gsichtspunkte z'glidere, wie:
Vorchumme vu Atmosphäre
Vergliicht mer d'Himmelskörper vu unserem Sunnesystem mitenander, so zeigt sich dr Ifluss vu dr bi dr Usbildung vu ere Atmosphäre relevante Faktore.
Under dr Planete sin die terrestrische Planete wie d'Erde in dr Lage, schweri Elemente wie Argon (Ar) in dr Atmosphäre z'hebe, liichti Elemente/Moleküle wie Wasserstoff (H2) oder Helium (He) hän si aber im Lauf vu ihrer Entwicklig verlore. Sälli liichte Bestanddeile zeige sich defür umso dütlicher bi dr Gasriise Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun. Au bi Planete vu andere Sternesysteme – d'Exoplanete – hän mit spektrographische Methode Atmosphäre noochgwiise werre chänne.
Vu dr Planetemönd het numme dr Saturnmond Titan e dichti Atmosphäri, wie sälli vu dr Erde hauptsächlich us Stickstoff. Dr Neptunmond Triton het degege e sehr dünni Atmosphäre ähnlich wie sälli vum Pluto. Vu dr Jupitermönd het d'Io e dur ihri vulkanischi Usgasige enstandeni sehr dünni Schwäfeldioxidatmosphäre. D'Europa un dr Ganymed hän wie dr Erdmo e Exosphäri. Dr Saturnmond Enceladus zeigt lokali Gaskonzentratione.
Besunderheite
D'Erde het die komplexist Atmosphäre im Sunnesystem, wil Land un Wasser sich an dr Oberflächi abwexle, was zue eme höchst komplexe Wettersystem füehrt, wo insbesundere in dr höchere Breitene schwer vochersagbar isch.
D'Atmosphäre vu allene terrestrische Planete un vum Titan werre vu dr Sunne ufgheizt, degege chummt d'Hauptdeil vu dr Energi in dr Atmosphäre vu dr Gasrrise ussem Planeteinnere, was e jewils verschideni Dynamik verursacht.
D'Gasriise hän zwar höchst dynamischi, aber au mathematisch relativ liicht beschribbari Atmosphäre.
Dr Saturnmond Enceladus isch dr chleinst Himmelskörper mit ere Atmosphäre, wo aber permanent in dr Weltruum entwicht un lokal uf dr Oberflächi begrenzt isch.
Untergruppenbach
Ondergruppebach (amtlich Untergruppenbach) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Vo dr Gmarkong send 39,8 % Landwirtschaftsfleche, 44,9 % Wald, 14,8 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Ondergruppebach gheret d Ortsdoel Untergruppenbach ond Unterheinriet.
Gschicht
Ondergruppebach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1109.
Verwaltong
Ondergruppebach hot sich mit Abstatt, Ilsfeld ond Beilstein zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Ondergruppebach ischt dr Joachim Weller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ondergruppebach ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Rose Woldstedt-Lauth
D' Rose Woldstedt-Lauth (* 27. Dezamb'r 1889 ze Züri; † 9. Jan'r 1966 ze Bonn) isch e-n-elsässisch-ditsche Schriftschtelleri g’sin.
Ire Vater isch d’r Emil Rosenfeldt, e Windmiller g’sin, iri Müeter d Louise geb. Lauth üs Niddermodere-n-im Underelsass. Si het d’r Geograf Paul Wohlstedt ghirote.
Ire Erzälung D’r Jüles word Soldat het 1936 den erschte Priis im vun d'r Zitschrift „Elsaß-Lothringen. Heimatstimmen“ v’ranschtaltete Priisüsschriewe „Dem unbekanntesten Soldaten des großen Krieges“ bekomme.
Warike (Üswahl)
1. Elsässisch:
2. Hochditsch:
Üwer schriftlichs Elsässerditsch: Vorwort zu D’ Schöenmattmüehl
Wenn’r mien Büechel lese, noo wundere‑n‑Ihr Ejch viellicht e manichs Mol un schüttle mit’m Kopf un saaue: „Warum isch denn des Wort esoo g’schriewe un sell Wort esoo? Soo redt m’r doch gar nit!“ — Un doo han’r ganz ereecht. Ich hab’ oft nit esoo g’schriewe, wie m’r redt, un ich will Ejch au saaue, warum.
Drum haw ich gedenkt, ich prowier’s emol andersch un schrieb nit fers Ohr — sell könnt ich joo doch nit — ich schrieb liewer fers Auj, ich schrieb esoo, daß’r’s licht lese könne, wiel d’Wörter ihrem Üssehn nooch de ditsche Wörter gliche. ‘s word’s schun e jeder vun Ejch uff sieni Fasson üsspreche. Wenn Ejch nur’s Lese licht fallt, des isch mir d’ Hauptsach. Ob mien Versuch gerote‑n‑isch, des müen Ihr entscheide.
Rose Woldstedt-Lauth.
Denens
Denens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Denens isch e Dorf uf eme Platoo oberhalb vu Morges. D Gmaiflechi umfasst 88,4 % landwirtschaftligi Flechi, 2,1 % Wald, 9,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Denens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1005 as Disnens.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14,6 % gläge.
Religion
52,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 25,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 5,9 %, FDP 15,9 %, GLP 7,2 %, GP 11,7 %, SP 18,8 %, SVP 28,3 %, Sunschtigi 1,1 %.
Dr Burgermaischter vu Denens isch dr Bernard Perey (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 581 Yywohner 88,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,3 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 5,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Humlikon
Huemlike (amtlich Humlikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Huemlike isch es Huuffedoorff südlich vo de Thur im Zürcher Wiiland. S Piet vo de Gmäind umfasst 62,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 27,7 % Wald, 5,4 % Sidligsflechi, 4,1 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.
Gschicht
Huemlike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1228 als Humlincon.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 5,9 % (Stand 2011).
Religion
59,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 7,7 %, CVP 1,6 %, EDU 5,9 %, EVP 1,6 %, FDP 11,7 %. GLP 10,6 %, GP 2,1 %, SP 9,1 %, SVP 49,7 %.
Gmäindspresidänt isch de Heinz Vogt (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,1 % gläge.
Freibuss
Frejbuse (lothrìngisch; frànzeesch Freybouse, ditsch Freibuss) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Franz Hohler
Dr Franz Hohler (* 1. März 1943 z Biel) isch e Schwiizer Schriftsteller, Gabarettischt und Liedermacher.
Freibuss
Geogràfi
D Nochbergmeine sìn Frémestroff ìm Norde, Hellimer ìm Oschte, Francaltroff und Erstroff ìm Sìde und Grostenquin ìm Weschte.
Franz Hohler
Siner Wärk sin äntwäder schriftdytsch oder Schwiizerdütsch, woby är verschiideni Dialäkt spräche ka. Är gheert zue de bedytendschte und erfolgriischte Schwiizer Kinschtler vor Gegewart.
Freibuss
Gschìcht
Frejbuse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179 àls Bos (1260: Bouz, 1486: Fribusz, 1492 Freybouse'').
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Franz Hohler
Läbe
Är hett immer widr mit andere Kinschtler zämme gschafft, uff dr Theaterbyyni und am Färnsee zem Bischpill mit em Pantomime René Quellet (vor allem im Kinderprogramm isch er drumm enere ganze Schwiizer Generation en Begriff) oder au mit em Hanns Dieter Hüsch. Är hett au als Autor und Produzent für dr Emil gschafft.
Freibuss
Verwàltung
vun Frejbuse ìsch. Frejbuse ghert zem Kommünàlverbànd.
Franz Hohler
Läbe
Charakteristisch für d Wärk vom Hohler isch dr Wäggsel zwische politischem Ongaschmoo – sini Teggscht hän denn also spitzi Bezüg zur aktuelle Schwiizer und Wältpolitigg – und komplett erfundene Gschichte, hyffig sogar fantastisch. Nid sälte goot er vo Alltagsbeobachtige uss, wo druffabe absurd wärde. Bi siner Ufftritt als Solokinschtler hett er hyffig es Cello drby.
Als Wärk, wo alli andere überragt, isch für s Alemannische s Gschichtli vom Totemügerli (au "Es bärndütsches Gschichtli" gnennt) uss em 1967 znenne. Witum bikannt sin au s Lied "Es si alli so nätt (1979) und dr Roman Die Rückeroberung'' (1982).
Freibuss
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Frejbuse ghert zem Rhinfrankisch.
Franz Hohler
Läbe
Dr Hohler isch verhyrootet, Vater vo zwei erwaggsene Seen und wohnt z Örlike.
Uuszeichnige
Dr Hohler bikunnt fasch jedes Joor Priise, nochfolgend e Uswaal vo de wichtigschte:
Wärk
Em Hohler siner Wärk sin schriftdytsch oder uff Mundart. Biecher sin in dr Regel schriftdytsch, die andere Wärk meischtens uff Mundart.
Gabareeprogramm
(UA=Uruffiehrig)
Hörbiecher
Fir Erwaggseni:
Fir Chind:
Biermösl Blosn
D Biermösl Blòsn sin è bayrische Musig- un Kabarèttgruppè gsi, wo 1976 vo dè Well-Brüèder Hans (* 1953), Chrischtoph (* 1959) un Michael Well (* 1958) gründèt worrè sin. S Biermösl (hochdütsch: Beerenmoos) isch èn Deil vom Haschplmoor im Landchrais Fürschtèfäldbrugg. Blòsn (Blòs) isch èn bairischè Begriff für è Cliquè, Gruppè. D Grupp hèt bayrischi Volksmusig (Stubnmusi) un Mundart mit bolitischè un satirischè Tegscht vobundè un isch ein vo dè Wägbereiter vo dè asè benamstè Neuè Volksmusig. Am 18. Januar 2012 hèt d Band iri letschtes Konzèrt z Fürth gää.
Bandgschichtè
Diè drei Mitglyder vo dè Biermösl Blòsn chömmèd us dè 17-köpfigè Familliè vom Schuèlmeischter Hermann Well (1913–1996) un sinèrè Frau Traudl (geboreni Effinger, 1919–2015) uss èm Dorf Günzlhoffè bi Fürschtèfäldbrugg.
Großes Vorbild vo dè drei Brüèder isch dè Kraudn Sepp (1896–1977) us èm Isarwinkel. Sie hèn 1976 mit Volksmusiguffdritt aagfangè, wiè si schu dèvor unter Aaleitung vo irèm Vatter absolvyrt hèn. Si hèn hüüfig mit èm Gerhard Polt zämmègschafft un sin glegentlich i dè ARD-Sendung Schiibèwǜscher uffdrèttè. Drei vo irè Schwôschtèrè, Moni, Vroni un Burgi, hèn nõch irèm Vorbild 1986 diè bayrischi Volksmusig- un Kabarett-Gruppè D Wellkürè gründèt. È witteres Musigbrojèkt uss èm Chrais vo dè Well-Familliè isch d Formation Well-Buam, wo sich s Widderbeläbbè vo dè authentischè bayrischè Volks(tanz)musig als Uffgaab gschtellt hèt, dört hèn au dè Chrischtoph un Michael Well mitgwǜrkt.
D Musig vo dè Biermösl Blòsn zeichnèt sich u. a. durch diè zum Deil ironischi Integration vo andrè Musigschtyl wiè öppè dè keltischè Folklorè, uugwöhnlichi Inschtrumèntyrungè wiè Dudelsack, Alphorn, Harfè odder Didgeridoo, abber vo allem durch bissigi satirisch-bolitischi bzw. gsellschaftskritischi Tegscht uus (byschpillswys hèn si dè Kardinal Josef Ratzinger mit èm Spitznammè Alpè-Ayatollah vosää), wo hüüfig uff traditionèllè bayrischè Reim- un Gsangsschtyl (Gschtanzl) beruèd un im Dialèkt vordrait wörrè sin.
D Biermösl Blòsn isch bundeswit bekannt worrè, wo si 1981 – „us Vosää“ zum traditionèllè Maibockaaschtich im Münchner Hofbräuhuus ygladè gsi sin, un dört diè bayrischi Regyrungspartei CSU im Zämmèhang mit dè Massèvohaftung vo Nürnbärch vor dè vosammeltè Minischter un Landdagsabgeordnètè scharf kritisyrt hèn un asè èn politischè Eklat voursacht hèn. 1981 hèt d Gruppè z Mainz dè Förderpriis zum Dütschè Chlykunschtpriis chriègt. Z Bayern sin ènè 1985 un 1996 trotz eidütigè Nominyrungè durch diè jewyligi Jury entschprèchendi Uuszeichnungè voweigert worrè.
Mit dè Mitglyder vo dè Band Diè Dotè Hosè sin dè Well-Brüèder sit dè gmeinsamè Deilnaam am Anti-WAAhnsinns-Feschtival fründschaftlich vobundè. 1990 hèn si zämmè mit èm Gerhard Polt am Erfolgsalbum Uff èm Chrützzug is Glück vo dè Dotè Hosè mitgschprillt. 1997 hèn si dè Sonderpriis Reif & Bekloppt vom Prix Pantheon, 1999 dè Bayrische Kabarèttpriis i dè Kategory Musik-Kabarètt chriègt.
Dè 1999 uff bayrischer Ebèni uusdraite Stritt um dè Bau von èrè McDonald’s-Filialè a dè Autobaanraschtschtätti uff èm landschaftlich reizvollè obberbayrischè Irschèbärg hèt d Gruppè zum Lièd vum Irschèbärg. Im Johr 2001 hèt è Lièd vo dè Gruppè èn witterè Skandal uusglöst. S „BayWa-Lièd“, è satirischi Vodubelung vo dè Bayernhǜmnè un dè Firma BayWa (Tegscht: „Gott mit Dir, du Land der BayWa …“), isch vo nèm Schuèlbuchvolaag in è Lièderbuèch für d Hauptschüler vo dè achtè Klassè gsetzt worrè. Diè scho druggtè Büècher sin uff Aawysung vom Bayrischè Kultusminischterium druffhy gly widder ygschtampft worrè.
Au dè Bayrische Rundfunk hèt s bolitische Engagement vo dè Musiger – öppè gegè d Widderuffbereitungsaalaag z Wackersdorf – mit èm zitwyligè Sendeboykott quittyrt. I dè Zwǜschèzit hèt sich abber s bolitische Klima im Bayrischè Rundfunk gänderèt, sellèwäg hèt dè Sender 2004 dè Biermösl Blòsn è eigeni 45-minütigi TV-Sendung innerhalb vo dè Reiè Alpèrock gwidmèt.
Im Johr 2005 isch dè Gruppè bim Tanz- un Folkfescht TFF.Rudolschtadt dè Wältmusig-Priis Ruth voliè worrè. Zum Abschluss vom Johr 2005 hèn si mit dè Dotè Hosè un èm Gerhard Polt durch voschideni Theater un Opèrèhüser tourt un unter dè Regie vom Hans Chrischtian Müller s Brogramm Abvent (sic) uffgfüürt. 2007 sin si gmeinsam mit èm Gerhard Polt z Münchè dè Großen Karl-Valentin-Priis un 2008 mit èm Göttinger Elch uuszeichnèt worrè.
Am 18. Januar 2012 isch dè letschte Auftritt übber d Bünni gangé. D Gruppè hèt sich denõch uffglöst. Dè Well Hans hèt als Grund für d Drènnung Meinungsvoschiddèheitè übber diè kümpftigi Uusrichtung güßerèt. Ußerdèm gäb s Schwirigkeitè, mit Lièder uff diè voändertè bolitischè Raamèbedingungè z reagyrè, wiè öppè dè Atomuusschtyg un d CSU sig au nimmi sèll, wa si mòl gsi isch. Anders gsait, hèn sich diè Zyl, uff diè d Biermösl Blòsn mit irè Lièder abzylt hèn, mee un mee erreicht gsi. Er hèt mit èm Kabarettischt Dieter Hildebrandt übber gmeinsami Uffdritt nõchdenkt.
Nõch dè Ufflösung
Dè Chrischtoph un Michael Well hèn sich im Februar 2012 i dè Münchner Chammerschpyl mit èm „Huusmusigõbèd“ Fein sein, beinander bleibn unter dè Regie vom Franz Wittèbrink, zämmè mit irè Schwôschtèrè, dè Gruppè Wellkürè, èm Bruèder Karl, dè Muètter sowiè (in èm Kurzuffdritt) ìm Gerhard Polt, bräsentyrt. I dè Spillzitè 2015/16 hèn d Brüèder Well mit èm Gerhard Polt i sim „Schauschpyl“ Ekzem Homo widder bi dè Münchner Chammerschpyl gaschtyrt.
Dè älteschte Bruèder Hans isch zämmé mit sinè Chinder Sarah, Tabea un Jonas Well als Hans Well & Wellbappn uffdrèttè.
Dè Well Hans hét d Biography 35 Jahre Biermösl Blosn am 9. April 2013 im Antje Kunschtmaa Volaag publizyrt. È Biography vo dè Bierrmösl Blòsn us Sicht vom Chrischtoph un Michael Well unter m Titel Biermösl Blosn: Tokio – Kapstadt – Hausen isch bim Volaag Kein & Aber ebbèfalls im April 2013 uffglait worrè.
Chrischtoph, Michael un Karl Well sin sit 2013, zum Deil zämmè mit èm Gerhard Polt, unter dè Bezeichnung Wellbrüder aus’m Biermoos uffdrèttè.
Rezeption
D Journalischtin Annette Ramelsberger hèt 2011 i dè Süddütschè Ziting s Wärch vo dè Biermösl Blòsn als „Stachel im Fleisch der Obrigkeit, die anarchische Seele des Volkes“ sowiè als musikalischi Rügggängigmachung vo dè „Enteignung des Begriffs Heimèt durch d CSU Schritt für Schritt, Lied für Lied“. Si hebbe „das Zerrbild des Jodel-Bayern ersetzt durch messerscharfen Witz und intelligente Boshaftigkeit“, wa èn großè Vodiènscht vo sebbèrè Gruppè sig. Well diè aaltè Feindbilder jetzt „vobröckelèt“ sigèd, sig s sogsää „folgerichtig, dass sich d Biermösl Blòsn drennèt“, well si "gwunnè“ hèn. Si hebbèd „gegè Wackersdorf gschpillt, gegè diè Unvoantwortlichè bi dè Bayrischè Landesbank un gegè diè Voantwortlichè i dè Regyrung“ un sin „johrelang wǜrksamschti Opposition gsi“. Si hèn „mitghulfè, s Land z voänderè.“ Jetzt sigèd si nimmi dè bayrische „kratzige Ußèsiter, sondern ghätschlèts Kulturguèt“ un wörrèd vo „allè glièbt“ un sigèd „kein Uffreger mee.“ Mò chönnt sellèwäg au sägè „Mission erfüllt.“
Höhlenmalerei
D Höölimoolerei isch e Schaner vo de Felsebilder, wo an de Wänd vo Höölene oder Abri gmoolt si. Höölimoolereie wärde as Art pariétal (franz.: Kunst wo zur Wand ghöört, vo lat. paries = Wand) oder „Parietalkunst“ bezäichnet. Die öiropäische Höölimoolereie stamme us em Jungpaläolithikum, und si vo anatomisch modärne Mensche (Cro-Magnon-Mensch) gmacht worde.
Die eltiste Höölemoolereie uf dr ganze Wält si in dr Chauvet-Hööli im Departemänt Ardèche und stamme us em jüngere Aurignacien (um 32.000 BP). E chli jünger si d Petroglüfe us dr Grotte vo Pair-non-Pair im Departemänt Gironde, wo uf öbbe 30.000 BP datiert worde si. Uf e Höhepunkt vo dr Verbräitig isch d Höölemoolerei im Gravettien, Solutréen und Magdalénien in Middel- und Südfrankriich und in Nordschbanie cho. Dorum bezäichnet mä sä au as Frankokantabrischi Höölekunst. In e baar Gebiet uf dr Wält, zum Bischbil in Südafrika und Australie, wärde bis in d Geegewart Bilder uf d Wänd vo Höölene gmoolt.
Fausto Coppi
Dr Fausto Coppi (* 15. September 1919 z Castellania; † 2. Januar 1960 z Tortona) isch en italiänische Velorennfahrer gsi. Er het zweimol d Tour de France und fümfmol dr Giro d’Italia gwunne und isch ein vo de berüehmtiste und populärste Rennfahrer in dr Gschicht vom Velorennsport. Si Übername isch “il Campionissimo” gsi. Er isch dr gross Rival vom Gino Bartali gsi, und die italiänische Fan vom Velorennfahre hai sich in es Lager vo de "Bartaliste", wo ehnder us em konservative Süde cho si, und vo de "Coppiste" us em progressivere Norde deilt.
Erfolg
Si erst gross Erfolg het er 1940 gha, won er dr Giro gwunne het. Denn isch er as Soldat 1943 z Nordafrika in Chriegsgfangeschaft groote. 1946 het er dr Giro zum zweite Mol gwunne und 1949 und 1952 het er s Double gfiirt, won er dr Giro und d Tour de France im gliiche Johr gwunne het. Im Johr druf isch er no einisch im Giro Erste worde. Im Coppi si Sterki isch s Bärgfahre gsi, won er vo 1946 bis 1954 im Giro s Klassemänt agfüehrt het oder Zweite worden isch. Im Sprinte isch er zwar nit eso stark gsi, aber er het doch nit wenigi wichdigi und schweri Eidagrenne gwunne: fümfmol d Lombardei-Rundfahrt, dreimol Mailand–Sanremo und einisch Paris–Roubaix. 1953 isch er Strossewältmeister worde.
Skandal
Zu siine Ziite isch zwar s Doping nonig illegal, aber arüchig isch s scho gsi. Bim Stundewältrekord vo 45,871 km, won er 1942 ufgstellt het, haig er sich mit Amphetamin dopt, wien er spöter sälber zuegee het. Au im persönlige Läbe het er für Skandal gsorgt, won er si Frau verloo het und mit ere verhürotet Frau, dr Giulia Occhini, zsämmegläbt het.
Phönizier
D Fönizier si e semitischs Volk im Alterdum gsi, wo hauptsächlig z Fönizie im Gebiet vom hütige Libanon und Sürie an dr Kuste vom Middelmeer gläbt het. Die wichdigste fönizische Stadtstaate si Akko, Arados, Byblos, Berytos, Karthago, Sidon und Tyros gsi. Tyros isch zwüsche 1000 und öbbe 774 v. d. Z. die füerendi Macht gsi und denn isch s Karthago worde bis 146 v. d. Z., wo s am Ändi vom Dritte Punische Chrieg vo Rom zerstöört worden isch.
D Sprooch
D Fönizier häi e semitischi Sprooch gschwätzt. Si häi sicher en umfangriichi Litratuur ghaa aber Punisch-Phönizischi Wärk si nid überliiferet. Vo dr Sprooch wäiss mä also nüt Gnaus usser e baar Setz uf Punisch im fünfte Akt vom Plautus sim Poenulus und e Hufe Inschrifte, Münze und Fragmänt vo spöötere römische Autore, wie öbbe vom Augustinus und vom Eusebius.
Gschicht
Im 8. Joorhundert v. d. Z., wo si noch em Herodot uf dr Insle Thasos und in dr Thasitische Peraia Bärgwärk und Schmelzhüttene bedriibe häige, häi d Fönizier iiri Unabhängigkäit verloore und si under dr Chnutte vo de Assüürer gstande. Im Joor 701 het s Nöiassüürische Riich under em Sanherib Fönizie bis uf Tyros erooberet.
Vom Joor 586 aa häi d Fönizier zum Nöibabylonische Riich ghöört, wider usser Tyros, wo drizää Joor lang vo 585 bis 573 belaageret worden isch und standghalte het. Um 520 v. d. Z. si die fönizische Stedt persischi Vasalleköönigdümer worde. Iiri Schiff hä e groosse Däil vo dr persische Chriegsflotte usgmacht.
Dr Alexander dr Grooss het denn d Perser besigt und die ganzi Levante erooberet. 332 v. d. Z. isch Tyros gfalle und 146 häi d Römer Karthago zerstöört und Fönizier si as äigeständigi politischi Aktöör us dr Gschicht verschwunde.
Die fönizischi Religioon
D Religioon vo de Fönizier isch pantheistisch gsi. Es het meereri Stadtgotthäite gee, wo as Baal bezäichnet worde si und Naturgötter gsi si. Au d Gotthäite, wo in Sürie (Ugarit, Aleppo) und Kanaan verbräitet gsi si, si vereert worde, wie dr höggsti Gott El, d Göttin Astarte, wo mit der babylonische Ischtar verwandt isch und dr Vegetationsgott Adonis. Wie si dr Middelmeerruum kolonisiert häi, häi d Fönizier au iiri religiööse Vorstellige im gänze Middelmeerruum verbräitet.
Gottenheim
Goddene isch e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg, Dytschland.
Geographischi Lag
Dr Wibauort Goddene lit in dr Oberrhinische Diefebeni an dr Nordspitze vum Tuniberg, zwische Freiburg im Breisgau (10 km) und em Kaiserstuehl.
Gschichte
Goddene isch 1086 in ere Urkunde vum Kloschter St. Jörge im Schwarzwald erschtmols erwähnt worre. Dr Vogt vu Reichenau het im Kloschter drei Parzelle im Räbberg uffem Goddenemer Bann gschenkt.
In dr Reformationszitt isch dr zue Vorderöschtriich ghörig Ort katholisch bliibe.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Ziemetshausen
Zeamatshausa (amtlich Ziemetshausen) ischt a Markt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Zeamatshausa leit en dr Region Donau-Iller.
Vo dr Gmarkong send 40,7 % Landwirtschaftsfleche, 47,9 % Wald, 9,3 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Zeamatshausa gheret dr gleichnamig Hauptort, d Kirchderfer Hellersberg, Hinterschellenbach, Lauterbach, Muttershofen, Schönebach ond Uttenhofen, d Derfer Bauhofen ond Vorderschellenbach, dr Weiler Roppeltshausen, d Wallfahrtskirch Maria Vesperbild ond s Schloss Seyfriedsberg.
Gschicht
Zeamatshausa ischt zom erscht Mol gnennt worda 1020/1026 als Chemaineshusen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,7 % gleäge.
Religion
82,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,5 % evangelisch.
Verwaltong
Zeamatshausa hot mit dr Gmoed Aiche a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Martigny-Combe
Martigny-Combe (fp. [ɛ̃ la ˈkɔ̃ba]; dt. Martinach-Combe) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Martigny im Kanton Wallis, Schwiiz.
Jennifer Lawrence
D Jennifer Shrader Lawrence (* 15. August 1990 z Louisville, Kentucky) isch en US-amerikanischi Schauspilleri.
Martigny-Combe
Geografi
Martigny-Combe lit zwischu dr Rottu und dr Dranse. Zer Ggmeind gcheerunt d Deerfer und Wiiler La Croix, Le Brocard, Le Borgeaud, Les Rappes, Le Fays, Ravoire, Plan-Cerisier, Le Perrey und La Crettaz. Vannr Ggmeindsflechi sint 15,5 % landwirtschaftlechi Flechi, 63,4 % Wald, 3,2 % Sidligsflechi und 17,9 % süschtigi Flechi.
Jennifer Lawrence
Läbe
Die nächsti grossi Rolle isch d Katniss Everdeen gsi. Nach em erste Film Die Tribute von Panem - The Hunger Games vo 2012 het si di Rolle bis 2015 no wytere Verfilmige dargstellt. Au als Mutantin Mystique isch si i de Marvel-Comic-Verfilmige vo X-Men zgseh gsi.
Ziemetshausen
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Zeamatshausa ischt dr Anton Birle.
Martigny-Combe
Gschicht
Martigny-Combe ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1841 als La Combe (1844 Martigny-Combe)
Jennifer Lawrence
Läbe
Am erfolgrychste isch für d Jennifer Lawrence aber de Film Silver Linings gsi, wil si 2013 für d Hauptrolle als Tiffany näbem Bradley Cooper en Oscar und e Golden Globe gwunne het.
Ziemetshausen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Martigny-Combe
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 10,9 % glägu.
Ziemetshausen
Dialekt
Dr Dialekt vo Zeamatshausa ghert zom Schwäbisch.
Jennifer Lawrence
Läbe
D Jennifer Lawrence isch eini vo de wichtigste und bestverdiendste Schauspilerinne vo Hollywood. Im August 2014 het en Unbekannte en Hackeragriff verüebt und Nacktbilder vo ire im Internet veröffentlicht. Syt 2019 isch d Lawrence mit em Kunsthändler Cooke Maroney verhüratet.
Martigny-Combe
Religion
81,5 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 7,7 % evangelisch-reformierti.
Politik
D Ggmeindspresidentin va Martigny-Combe ischt d Florence Carron Darbellay (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 1731 Iwonru 93,9 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2 % Titsch, 1,4 % Talienisch und 2,7 % anneri Spraache.
Physikalische Chemie
Die füsikalischi Chemii (churz: PC) isch näben dr anorganische und dr organische Chemii äins vo de „klassische“ Däilgebiet vo dr Chemii. Si behandelt dr Gränzberiich zwüsche dr Füsik und dr Chemii, bsundrigs d Aawändig vo Methode vo dr Füsik uf Objekt vo dr Chemiu. Wääred in dr Preparative Chemii mä sich vor allem für d Methodik vo dr chemische Sünthese vo bekannte und nöije Substanze intressiert, brobiert die füsikalischi Chemii mit Hilf vo theoretische und experimentelle Methode d Äigeschafte vo Stoff und deren iiri Umwandlig z beschriibe. S Ziil isch s, für alli relewante Vorgäng allgemäin gültigi mathematischi Formle mit klar definierte Äihäite und exakte Zaalewärt ufzstelle.
Es isch natüürlig ass si seer nooch zur Füsik stoot, bsundrigs zur Molekülfüsik, und vilmol cha mä e Forschigsthema nid äidütig zur „Füsik“ oder „Chemii“ zelle. Drotzdäm wird zum Däil je nochdäm, wo dr Schwerpunkt gsetzt wird, zwüsche füsikalischer Chemii und chemischer Füsik underschiide. Die füsikalischi Chemii liiferet die theoretische Grundlage für die technischi Chemii und d Verfaarenstechnik. Chemiker, wo vor allem im Beriich vo dr füsikalische Chemii schaffe, wärde as Füsikochemiker bezäichnet. Die füsikalischi Chemii ghört zum Pflichtdäil in jedem Chemiistudium.
Turkmenistan
Turkmenistan (turkmenisch Türkmenistan; mänggisch au as Turkmenie bezeichnet) isch ä Schdaat in Zentralasie am Kaspische Meer. Nochberländer si der Iran, Afghanistan, Usbekistan und Kasachstan.
Bevölkerig
Dr Hauptdeil vo der Bevölkerig wird vo de Turkmene mit rund 85 % usgmacht; die gröschte Minderheite si d Russe (7 %), Usbeke (5 %), Kasache, Tatare, Ukrainer, Aserbaidschaner und Armenier.
Lebensruum
Die höggschte Besiedligsdichte wiisen d Oase im Vorland vom Kopet-Dag, d Regione am Underlauf vom Tedschen und Murgab, s Dal vom Amudarja und d Gebiete, wo am Karakumkanal ligge, uf. 47 % vo de Bewohner läbe in Schdedt.
Die gröschte Schdeädt si (Stand 1. Januar 2005): Aşgabat (797.900 Iiwohner), Türkmenabat (234.828 Iiwohner), Daşoguz (199.514 Iiwohner) und Mary (114.690 Iiwohner).
Religione
Öbbe 90 % vo der Bevölkerig si Muslim (Sunnite vo der hanafitische Rächtsschuel). 9 % ghöre zur Russisch-Orthodoxe Chille.
Zwar isch d Religionsfreiheit in dr Verfassig feschtgeschriibe, aber lang si nume die beide erwähnte Religione offiziell anerkennt worde. Im Früehlig 2004 si wägme internationale Druck die Beschtimmige für d Zuelassig vo religiöse Minderheite gelockeret worde. D Religionsfreiheit entschbricht aber immer nonig de Schdandard, wo in weschtlige Länder üeblig si.
Anerkennt si die Gmeinschafte: Babtischde, Adventischde, Bahai, Hare Krishna, Greater Christchurch, Church of Christ, Light of the East, Full Gospel Christian und New Apostolic Church (= Neuapostolische Kirche).
Peter Vischer (Kunstsammler)
Dr Peter Vischer (* 4. Mai 1751 z Baasel, † 20. Juli 1823 z Baasel) isch e Baasler Kaufmaa, Politiker und Kunstsammler gsi. Si Soon isch dr Peter Vischer-Passavant gsi.
Dr Vischer isch as Soon vom Kaufmaa Lienerd Vischer und dr Anna Catharina Birr 1751 z Baasel uf d Wält cho. Er stammt us em Daig. Si Ururgroossvadder isch dr Colmarer Gmischtwaarehändler Matthäus Vischer gsi, wo 1649 as religööse Flüchtling uf Baasel choo isch. 1777 het Peter Vischer d Dochder vom Siidebandfabrikant Lukas Saresi, d Anna Elisabeth ghürootet.