cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alraune (Kulturgeschichte)
Fablen u Rite
Es git mängi Sag wo seit, das me i jedem Fall es Bündnis mit em Tüüfel ygeit, we me e Alroune het oder wott bruuche. Em ne Tote e Alroune bsässe het, muess me Brot u Gäld i ds Grab lege. (Meyer 1884, 64) Ou ds Verschänke vor em Tod löst ds Problem nur bedingt, wil ds Gschänk lat sech nid wyter verschänke, sonder chunnt immer wider zum erschte Bsitzer zrügg. (Manz 1916, 99). Der Alroune isch nid nur als Wurzle gedänkt worde, sondern ou als Chrot (vgl. Vernaleken 1859, 260) oder als undefinierts Wässe mit rollende Ouge, was der Symptomatik vonere Alroune Vergiftig schynt nachen epfunde ds sy (Rauchholz 1856, II, 43).
Ab em 16./17. Jahrhundert fundt me zahlrychi Legände u Fablene rundum d Alroune. Si ghört zu de begehrtischte pflanzleche Talismane u söll als Amulett gäge böse Zouber u bi Verwundig aller Art hälfe. Mit gfälschte, us em Orient ygfüehrte Alrounewurzle, der Wurzle vo der Zuunrüebli, der Bluetwurzle (Tormentille), der Wägerich oder em Knabechruut (oft mit de Schnitzmässer nachebearbeitet) het’s e rege Handel gä. Der Bärchtold-Stäubli isch dervo usgange, dass fascht jedi Europäischi Alroune Pflanze wo verchouft isch worde nid ächt isch gsi. (HWbDA 1,316). Ou nid-psychedelisch würkendi Pflanze, wi ds Knabechruut u d Schwärtlilie sy wär ihrer ändleche Wurzle sehr gfragt gsi.
Di Abeländischi Alroune isch, im Gägesatz zu ihrem orientalische Original, bechleidet. Zudäm darf agno wärde. dass je nach Ufwand vo de Schnizereie, wo die Alroune vüre bracht het, e Wyterverarbeitig zuenähment unwahrschinlecher worden isch. Unklar blybt ou, öp sech bi der zuenähmende Bechleidig vo de Figure scho chilchleche Yfluss gha hei u wi sech d Tradizion, (we si vorhanden isch gsi), der Liebestrank-Charakter wägznäh, mit der zuenähmende Vergschlächtlichung vo der Wurzle verybare lat. Das het ou derzue gfüehrt, dass me di männlechi vo wybleche Alroune chuum no het chönne underscheide. D Alroune-Chrämer hei somit zu Rächt zu de Goukler zelt. Öp die no eher em Magischeaspäkt oder scho de falschen Alroune z verschulde isch, muess äbefalls offe blybe (vgl. HWbDA 1,319). I de Häxeprozässe het me uf jedefall der erschti Aspäkt i Vordergrund gstellt u het’s gäge di entsprächendi Chrütterkund usgleit. I mene Häxeprozäss z Rotteburg (Württebärg) vo 1650, wo der Bärchtold-Stäubli erwähnt, (HWbDA 1.318 ach Birlinger 1874, I 162), het e Aklagte zuegä, das är i der Nacht i mene Wald i nes Gschirr maschturbiert heig u das vergrabe het, damit da druus e Glücksbringer entschteit wo für Rychtum söll sorge).
Anno 1820 het me uf em Lynebärb z Göttinge agäblech e “Alruneken” mit Hilf vo mene schwarze Hund us der Ärde gholt. I däm Fall het der Hund das überläbt, was aber nid wyter für Verwunderig gsorg het (HWbDA 1, 319). Als hervorragendi Ärndeplätz hei nume Plätz under dreigipflige Hasle oder settigne gulte wo sech unterere Mischtle befunde hei (ebd.).
Anno 1890 het me z Oschtpreusse so genannti Glückswurzle abotte. Das sy gälbe Schwärtlilie (Iris pseudacorus) gsi u hei Rychtum u Chindersäge versproche (HWbDA 1, 318). Doch näbe dene beide Aspäkte, dere e dunkli Ahnig vo der Vermehrig zu Grund lyt, het me zuenähment diffus jedes Glück mit der Alroune verchnüpft. Am Afang vom 20. Jahrhundert het, nach ere information vom Bärchtold-Stäubli (HEbDA 1, 318) ds Berliner Choufhuus Wertheim sogenannti Glücksalroune verchouft. 2,25 Mark hei die denn koschtet. Da derby het sechs um es Stück vom Allermaasharnisch u vo der Sygeswurz ghandlet, wo in ne Ahänger isch ygfüegt worde, um jedi positivi Veränderig, wi Gsundheit, als ou Glück u Rychtum u nid zletscht ou d Liebi von ere abättete Person zerreiche. So isch es im bygfüegte Zettel gstanne.
Würkigsgschicht
Der Hans Sachs het scho gfälschti Aroune kennt (Wärch 9, hg. v. A. Keller, 16) u der Niccolò Machiavelli het mit Mandragola 1518 e bösi Korruptionssatire gschribe. Der Grimmelshausen het ds “Galgemännli” kennt. Der Shakespeare het d mandrake kennt, är lat d Julia nämlech di folgende Wort säge:
Ebefalls findet sech im Heinrich IV d Wurzle:u im Antonius u Ckeopatra, we d Cleopatra zu der Dinere Charmion redt:Zletscht het ou der Jagos im Othello d Mandragora kennt, wenn är seit:I der Erzählig Der Runenberg (1804) vom Ludwig Tieck markiert ds Zieh von ere Alrounewurzle der Übergang zum Wahnsinn. D Gebrüeder Grimm überlifere ds Märli Der Riis u der Schnyder, i däm heisst’s:Im Der keine Sackpfeifer (us de Irische Elfemärli, übersetzt vom Wilhelm Grimm) nennt der Erzähler es Chind vo blödsinn macht, wo später zu de Elfe geit, e Alroun. U bim Goethe findet sech ds Erschuune übere Abergloube vom Mephistos:Denn het der Ludwig Achim vo Arnim (Isabella) u Fouqué 1827 (Mondragora. E Novälle) über d Alroun gschribe. Dür Das Galgenmännchen vom Fouqué het sech die Bezeichnig näb em Wort Alroun etabliert. U der Heine seit in ere vo syre Dichtig:U an ere andere Stell heisst’s:Der Andrew Lang beschribt 1893 en Alroune-Schrei:Der Klabund het i der Borgia d Alroune bruucht, für der Aberglouben u d Falschheit vom Chrischtetum an ere exponierte Stell sichtbar z mache:Bim James Joyce findt me 1925 ds Wurzlenextrakt:was der Hans Wollschläger wi folgt überserzt het:Der Bärchtold-Stäubli het der Roman Alraune. Die Geschichte eines lebenden Wesens (1911) vom Hanns Heinz Ewers erwähnt (HDA 1, 321). Nach em Stummfilm Alraune, die Henkerstochter, genannt die rote Hanne, wo der Eugen Illés 1918 drähit het, het der Henrik Galeen im Film Alraune mit der Brigitte Helm der glych Stoff verarbeitet. Es geit um ds Ergäbnis von ere künschtleche Befruchrig von ere Proschtituierte mit Same vo eim wo am Galgen isch higrichtet worde verarbeitet 1928. 1930 het der Richard Oswald ds Buch Alraune erneut verfilmt äbefalls mit der Brigitte Helm. In ere Inszenierig vom Arthur Maria Rabenalt het 1952 im Alraune d Hildegard Knef di besagti Tochter gspilt. Da dra het sech es Musical mit em Namen Alraune gschlosse, nach der Novälle vom Dietmar Ludwig.
Der Gitarrischt Ritchie Blackmore het em ne planet Musigprojekt der Name Mandrake Root gä, bevor är 1968 Deep Purple gründet het. Uf em Debüalbum vo der Band, Shades of Deep Purple, findet sech ds Lied mir em Titel, wo uf di Psychoakrivi Würkig vo der Alrounewurzle apsilt u bi früechere Konzärt i teile über 20 Minute duurende Version mit usdendem Soli darbote worden isch:
Hütigi Populärkultur
D Alroune erschynt i der glychnamige achtteilige Erotik-Comicseri vom Rochus Hahn. Der Name verwändet ou der US-Comic Mandrake, der Zauberer (nach em änglische Wort für d Alroune). Ou d Joanne K. Rowling bruucht das Motiv (Lueg Begriffe vo de Herry-Potter-Romane), schrybt aber der Wurzlen e rückverwandelndi Würkig zue. Äbefalls chunnt d Alroune im Spilfilm Pans Labyrinth us em Jahr 2006 u im Horrorfilm Alraune – Die Wurzel des Grauens us em Jahr 2010 vor. Wyter isch bekannt das di dütschi Metalband Edguy im Jahr 2001 es Album use gä het mit em Name Mendrake wider nach em änglische Wort für d Alroune, äbeso di (mittlerwyle als “Mandriva” firmierdi) Linux-Distribution Mandrake Linux.
Maggenberger
D Maggebärger si es Rittergschlecht im hütige Kanton Fryburg gsi.
Familiegschicht
D Maggebärger hei sich sit de Gründig vo de Schtadt Fryburg im 1157 so gnennt u sin Dienschtherr vo de Zähringer, vo de Kyburger u vo de Habsburger gsi. Zwüsche 1250 u 1350 het s Gschlecht sibe Mol de Schutheiss vo de Schtadt Fryburg gschtellt. De bekannteschti Verträter vo de Familie isch de Ulrich II. gsi, wo en Vertrauter vom Rudolf vo Habsburg isch gsi. Vermutlich isch de Ulrich de Erbauer vo de Burg Obermaggebärg gsi. D Familie, wo im 1370i usgschtorbe isch, het sini Grabschtätte im Chloschter Alteryf gha.
Jassir Arafat
Dr Jassir Arafat (* 24. August 1929 z Kairo, Egüpte; † 1. Novämber 2004 z Clamart, Département Hauts-de-Seine, Frankriich),, ursprünglig , Kunya: , isch e palästinänsische Politiker und Friidensnobelbriisdrääger gsi. Er isch sit em 4. Februar 1969 dr dritt Vorsitzend vo dr Palestinänsische Befreijigsorganisazioon (PLO) gsi und vom 12. Februar 1996 bis zu sim Dood am 11. Novämber 2004 dr erst Bresidänt vo de palestinänsische Autonomiigebiet. 1957 het er mit andere die palestinänsisch Fatahbeweegig gründet isch isch spööter dr Aafüerer worde. D Fatah het e Hufe terroristischi Aaschleeg und Bombenattentaat uf israelischi, jordanischi und libanesischi Ziil gmacht.
Joorzääntelang het dr Arafat alles doo, zum Israel vernichde; as strategischi Middel zum das Ziil erräiche, het er Gwalt gege israelischi Bürger und Ziviilinstiduzioone brucht, wo hätte sölle dr Staat destabilisiere, sini Bürger verunsichere und Israel eso wurde rif mache, ass es eme Aagriff vo de arabische Armeä nid chönnt widerstoo. En anderi Feelischetzig vom Arafat isch si Understützig vo dr irakische Inwasioon vo Kuwait gsi, wo denn 1991 zur Verdriibig vo de Palestinänser us Kuwait gfüert het, und öbbe 450'000 Palestinänser s Land in e baar Daag häi müesse verloo. Au d Aagriff vo dr Fatah uf Israel über die libanesisch Gränze häi schliesslig drzuegfüert, ass d Palestinänser us Libanon uf Libye häi müesse goo. Drzue het dr Arafat mee und mee Understützer in dr arabische Wält verloore. 1993 het er im Naame vo dr PLO Friidensverhandlige mit Israel afo füere, und die bäide Site häi sich schliesslig gegesitig anerkennt. 1994 het er für das Abkomme zämme mit em Schimon Peres und em Jitzchak Rabin dr Friidensnobelbriis überchoo.
Im Joor 2000 het dr Arafat mit em Ehud Barak, wo denn dr israelisch Brömiee gsi isch, und em domoolige Bresidänt vo de USA, Bill Clinton, erfolgloos über d Gründig vom e unabhängige palestinänsische Staat verhandlet. Wo d Verhandlige vo Camp David II nüt gnützt äi, het dr Arafat die Zwäiti Intifada understützt, und eso in sine letschte Lääbensjoor vor allem ussepolitisch an Iifluss verloore. Erst noch em Dood vom Arafat si füerendi palestinänsischi Verdräter baraat gsi, sich für im Arafat si Understützig vom Saddam Hussein und dr Inwasioon in Kuwait z entschuldige.
Es git groossi Underschiid wie dr Arafat beurdäilt wird, vo Freihäitskämpfer über Guerillakämpfer bis Terrorist.
Weblink
Es baar kritischi Betrachtige:
Martin Braun
Dr Martin Braun (* 18. November 1968 z Leffinge) isch e ehemolige dytscher Profifuessballer.
Dr ehemolig Middelfeldspiler un Verteidiger cha auf e langi Karriere as Fuessballer zruckluege. Noochdem er bi sinem Heimetclub FC Löffinge mit em Kicke agfange het, isch bis 1990 fer dr FV Doneeschinge aktiv gsi. Sini erste Profi-Isätz het er fer dr SC Friburg absolviert, wo er mit sine solide Leistige, nooch em Ufstig 1993 au in dr 1. Bundesliga, uf sich ufmerksam gmacht het. Anno 1995 isch er zum 1. FC Köln gwexlet. Noochdem er bim FC nit durhaft zue dr Startbesetzig ghört het, het es ihn zwei Johre später nooch Östriich zum mehmolige Meister Rapid Wien zoge. Anno 1999 isch er nooch Dytschland zruckchehrt. Er het ei Saison bim Charlsrueher SC gspilt, bevor er vum VfR Aale under Vertrag gnu worre isch. Nooch em End vu sinere aktive Laufbahn anno 2003 isch er Pressesprecher vum SC Friburg worre. Als em ledschte Finke-Getreue in dr SC-Füehrig het mer ihn uf sällere Position no zum Johresend 2007 mit ere Änderigskündigung abglöst un uf e anderi Position versetzt, was schliesslich zue ere Auflösung des Arbeitsverhältnisses in beiderseitigem Einvernehmen gfüehrt het.
Si Noochfolger as Pressesprecher vum SC isch zum 01.01.208 dr Friburger Journalischt Rudi Raschke.
Die Chroniken von Narnia
d kronika vo narnia (original: The Chronicles of Narnia, : Die Chroniken von Narnia) isch a fantasy-roman-raja für kindar vom britischa schriftschtelar Clive Staples Lewis, wo i da jor 1950 bis 1956 ussegia wora isch. Mit rund 100 milliona varkofta exemplara sind se mit abschtand sis bekanteschte werk. D büachar sind beraiz i 47 schprocha übarsezt wora. Abgseaha davo git's a vilzal vo adapziona für da fernse, da radio, s tjatar und o s kino.
D büachar und d raiafolge vo eana
I inhaltlicha raiafolge (wobai da rit noch Narnia (engl. The Horse and His Boy) i da gschicht wearand am band da könig vo Narnia (engl. The Lion, the Witch and the Wardrobe) schpilt):
D büachar sind i da folganda raiafolge arschina:
Alemannischi Buechfassig
Der Ernst Wilhelm het d Chronike vo Narinia vom Änglisch is Bärndütsche übersetzt u het die im Eigeverlag Veröffendlecht. Eini vo de wenige Biblioteke wo die Büecher hüt no het, isch di Schwizerischi Bibliotek für Blindi- Seh- u Läsebehinderti z Züri. Si het us dene Büecher Hörbüecher gmacht. Der Sprächer vo dene Hörbüecher isch der Ernst Wilhelm sälber. D Büecher si under em volgende Title erschine:
Mohammad Omar
De Mohammad Omar † 8. Oktober 2010) isch Gouverneur vo de afghanische Provinz Kundus gsi.
Läbe
Wo Afghanistan vo de Taliban befreit worde isch, isch de Omar im 2004 Gouverneur vo de Provinz Kundus worde. D Provinz ligt im Norde vom Land und wird vo de dütsche Bundeswehr kontrolliirt. Im Lauf vom Joor 2010 isch d Sicherheitslag geng schlächter worde und kurz nachdem en Bundeswehrsoldat bi eme Aaschlag ums Läbe Cho isch, isch au de Omar bi eme Aaschlag ums Läbe cho. In de Nachbarprovinz vo Kundus, z Tachar het er inere Moschee am Fritigsgebät teilgnoo. In dere Moschee isch am 8. Oktober 2010 en Sprengsatz explodiirt und het de Omar und anderi Muslim, wo derte zum Gebät sind zämme gsi, töt.
Karelische Sprache
Karelisch (Eigebezeichnig: karjala) isch äng mit em Finnische verwandt und wycht vo sällem hauptsächlig insofern ab, wie's syni Entwicklige im 19. und 20. Johrhundert nit mitgmacht hät. Es git kei Standardsproch, d'Basis vo de gschribene Sproch isch de Dialäkt vom jewylige Autor siner Region. Gschribe wird mit em finnische Alphabet, wo durch e baar Büechstabe ergänzt worre isch.
S ghört zum ostseefinnische Sprochzwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e uralischi Sproch. Vo de insgsamt rund 138.000 Sprächer läbe 85.000 in de Republik Karelie (Russland), wyteri sin z Finnland z finde. Amtssproch vo de Republik Karelie sin aber Finnisch und Russisch, Karelisch isch aber als Minderheitssproch aerkännt.
S git drei Hauptdialekt:
Schrybig und Ussproch
Di karelische Schrybige leite sich normalerwis vo de finnische ab, wyche aber in sälle Pünkt devo ab: Sälli Underschid chömme nit vo russische Yflüss, sondern existiere scho länger.
Bürchen VS
Birchu (amtlich Bürchen) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Weschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Birchu lit uf ru Hochterrasse uber dum Rottutal. Vannr Ggmeindsflechi sint 25,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 55,3 % Wald, 5,4 % Sidligsflechi und 13,6 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Birchu ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1307 als ze Birke (1363 Birkonberg, 1441 Birchen, 1755 Betula).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 2,5 % glägu.
Religion
90,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 3,7 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Birchu ischt dr Philipp Zenhäusern (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 672 Iwonru 97,9 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,7 % Franzeesisch, 0,1 % Talienisch und 1,3 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Birchu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Sander Berge
Dr Sander Bolin Berge (* 14. Hornung 1998 z’ Asker) ìsch a norwäägischer Füassbàllschpììler, wo sitter 2020 biim anglischa Verain Sheffield United unter Vertrààg schteht. Ar ìsch defansiiwer Mìttelfaldschpììler. Sitter 2017 ìsch’r àui Mìtglììd ìn dr norwäägischa A-Nàzionààlmànnschàft.
Basilika Saint-Denis
D Basilika Saint-Denis isch en ehemoligi Abteichille in dr Stadt Saint-Denis nördlig vo Paris. Si het sit 1966 dr Status von ere Kathedrale und isch sit em Ändi vom 10. Johrhundert, gnauer sit em Hugo Capet, d Grabstett vo fast alle französische König und au vo vile Königinne. D Chille het grossi kunsthistorischi Bedütig, wil in ihrem Chor, wo 1136 agfange worden isch, die erste Spitzrippegwölb baut worde si, so dass d Chille vo St. Denis as Wiege vo dr Gotik tuet gälte.
Sander Berge
siina Kàrriar
Siina Kàrriar hàt dr Berge biim Verain Asker Football ìn siinera Geburtsschtàdt ààgfànga. Schpeeter ìsch’r ìn dr Äärschtligìschta Vålerenga Oslo gànga ge schpììla. Sii äärschter Schpììl ìn dr Tippeligaen hàt’r àm 11. Jüüli 2015 geega dr Sandefjord Fotball gschpììlt. Ìm Janner 2017 ìsch’r ìn dr KRC Genk ìn Belgia gànga ge schpììla, wu-n-’r a Vertrààg bis àm 30. Jüüni 2021 unterschrììwa hàt. Sii äärschter belgischer Ligaschpììel ìsch àm 21. Janner 2017 gsìì; ’s ìsch a 1:0-Siig geega dr KAS Eupen ìn dr Division 1A gsìì. Àm And vu dr Saison 2018/19 ìsch’r mìt siim Verain belgischer Maischter worra. Ìm gliicha Joohr hàt’r mìt’m Verain s’ belgischa Schpìtzapokààl geega dr KV Mechelen gwunna.
Basilika Saint-Denis
Si isch em heilige Dionysius, em Schutzpatron und erste Bischof vo Paris, gweiht. Noch dr Legände siig dä in dr Ziit vo de Christeverfolgige um s Johr 249 uf em Montmartre gchöpft worde, haig drno si Chopf ufglüpft und siig wiiter gloffe, bis er zämmebroche siig, und an däm Blatz haig men en begrabe und spöter d Chille baut.
Seedorf BE
Seederf (amtlech Seedorf) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Seederf ligt am Nordhang vom Frienisbergplateau un umfasst d Dörfer Seederf, Aspi, Baggwil Dampfwil, Frienisberg, Frieswil, Lobsige, Ruchwil u Wiler. Vor Gmeindsflächi si 59,6 % landwirtschaftlech gnutzte Bode, 32,7 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Arbäärg, Grossaffoutere, Liiss, Meikirch, Radufinge, Schüpfe u Woole.
Gschicht
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarberg ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,7 % gläge.
Adam und Eva
Adam und Eva sind nach de Bible im 1. Buech Mose (Kapitel 2 bis 5) s ersti Mänsche paar und so gseh d Stammeltere vo allne Mänsche. I dem Text staht, dass Gott de Adam us Ärde gschaffet und im de Lebensatem yghuuchet het. Denn het de Adam zwar de Tier Näme gäh, het under ine aber käs partnerschaftlichs Gägenüber gfunde. Drufabe het Gott em Adam im Schlaf e Rippe (wörtlich: e „Syte“) usegnuu und dere sys Gägenüber, d Eva, erschaffe. Bis zu dem Punkt wird i dere Gschicht immer vo „dem Mänsch“ (Adam) gredt, doch de Adam erkännt i de Begegnung mit em nüüe Wäse sich als Maa und d Eva als Frau. Adam wärded au im Koran erwähnt, de heilige Schrift vom Islam. Si sind au bi de Religionsgmeinschaft vo de Mandäer die erste Mänsche. De Gedänktag vo Adam und Eva isch i de evangelische und römisch-katholische Chile de 24. Dezämber (Heiligabig).
Seedorf BE
Religion
85,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Adam und Eva
Biblischi Überliferig
Im erste biblische Schöpfigsbricht staht: „Und Gott schuf den Menschen zu seinem Bilde, zum Bilde Gottes schuf er ihn, und er schuf sie als Mann und Weib.“ Adam und Eva hend zerst im Garten Ede gläbt. Det wird d Eva vo de Schlange überredt, trotz em Verbot dur Gott vom Baum vo de Erkänntnis vo Guet und Bös z ässe. Die Schlange wird i de christliche Tradition mängisch als Tüüfel düüted. Das isch e Glychsetzig, wo sich schon im Nüü Testamänt bi gfinde laht. Will sich de Adam und d Eva nach em Ässe vo de Frücht mit Fiigebletter bedecked, chönnti mit de verbotnige Frucht e Fiige gemeint sy. Es chönnt sich bi dere Vorstellig au um ene Granatöpfel (Punica granatum) gehandlet ha, wo z Vorderasie und am Mittelmeer verbreitet isch. De eigetlichi Öpfel (Malum) isch degäge meh in de nördliche gemässigte Zone vo Europa, Asien und Nordamerika z gfinde. Im Latiinische seid em Öpfel malum und s Wort malus staht für s Böse und s Schlächte. Wahrschinli isch mer ufgrund vo dem uf d Idee cho, dass die verbotnige Paradiesfrucht en Öpfel gsi syg.
Seedorf BE
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 43,2 %, BDP 14,8 %, SP 9,3 %, GPS 9,2 %, EVP 4,2 %, FDP 4,3 %, glp 5,4 %, EDU 2,9 %, CVP 0,7 %,
Gmeindspresidänt vo Seederf isch dr Hans Schori (SVP) (Stang 2021).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3144 Ywohner 96,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Seederf ghört zum Hochalemannisch.
Rudolf Schoch (Musikpädagoge)
Dr Rudolf Schoch (* 30. Juli 1896 z Dürnten em Kanton Zürich, † 10. Juli 1982 en dr Stadt Zürich) ischt a Schweizer Musik pädagog, Kombonischt, Senger, Musikschriftsteller ond Chorleider gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Rudolf Schoch ischt am 30. Juli 1896 em schweizerischa Ort Dürnten uff d Welt komma. Noch dr Schuelausbildong en seim Hoimetort ond z Bubikon hot’r z Küsnacht s Lehrer-Seminar bsuecht. Wia-nr no mit sellem ferdich gwäa ischt, hot’r en Zürich da Beruaf vo-ma Primar-Lehrer ausgiabt. Neabaher hot’r Gsangsondricht gnomma ond bei viile Konzert als Solischt mitgwirkt. Em Lauf dr Zeit hot’r au vorschiidene Sengkreis ond Musikgrubba ens Leaba gruafa ond sich als Pädagog em Bereich vo dr Schuelmusik an ausgezeichneda Ruaf erworba. Erheblich do drzua beitraga hend au seine Fachbiacher, seine Vorträg ond seine Artikel en Zeidonga ond Fachzeitschrifda.
Dr Rudolf Schoch hot bei dr Redakzion vom Liederbuch für d Oschtschweizer Schuele, em Schweizer Sengbuech, mitgschaffet.
Am 10. Juli 1982 hot dr Rudolf Schoch seine Auge fir emmer gschlossa. 86 Johr alt ischt’r worra. Heitzodag isch seller Moo bloß noh e-ma kloina Personakreis an Begriff.
Clive Staples Lewis
Da Clive Staples Lewis (* 29. novembar 1898 z Belfast, Nord-Irland; † 22. novembar 1963 z Oxford, England), odar o filfach C. S. Lewis, isch an irischa schriftschtelar und sachbuach-autor us am 20. jorhundart. Sis bekanteschte werk isch wol d raja fo da Kronika fo Narnia (original: The Chronicles of Narnia), fo dera's alloa übar 100 milliona farkofte exemplare git. Als froind und koleg fom schriftschtelar J. R. R. Tolkien giltat da C. S. Lewis als begründar fom moderna fantasy-genre. Untar andaram isch da C. S. Lewis mitglid bi da Inklings (an litararischa diskussionskrais a da University of Oxford i da 1930ar jor) gsi. Garbaitat heat ar als professor für englische litaratur us am mittalaltar und da renaissance a da University of Cambridge.
Werk
Neabat sinara raja fo da Kronika fo Narnia heat da C. S. Lewis u. a. o d science-fiction-trilogi Perelandra (orig. The Space Trilogy) und s i fachkrais bekante litaraturwissaschaftliche Werk Studies in Words gschriba.
Josefov (Prag)
Josefov (dütsch Josefstadt) isch en Stadtteil vo Prag in Tschechie, wo im 13. Jahrhundert per Chönigserlass zum jüdische Viertel vo Prag bestimmt worde isch. Mit de Verleihig vo de Bürgerrächt a d Jude im Jahr 1848 sind viili Jude vo döt wegzoge und d Gebäude sind zerfalle. Um d Wändi zum 20. Jahrhundert sind viili Gebäude neu enstande.
Wappee
S Wappe vom Viertel isch en gäle Davidstern uf rotem Grund. Hüt repräsentiert d Flagge s Prager Judetum.
Bevölkerig
1991 händ im Ortsteil 2354 Iwohner gläbt. Im Jahr 2001 isch Josefov us 66 Hüser bestande, wo nur no 1997 Mänsche din gläbt händ.
Verkehr
Wichtigi Strasse vom Stadtteil sind d Pariser Strass (urspr. Niklasstrass), Breiti Gass (urspr. Josefstädtergass), Maiselgass (Maiselova ul.), Karpfegass (Kaprova ul.).
Riegel am Kaiserstuhl
Riegel am Kaiserstüehl isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg (Dütschland).
Alemannisch
Dr urspringlig ertlig alemannisch Dialäkt vu Riegel ghärt zuem Oberrhiinalemannische, wu zuem Nideralemannische zellt. In Riegel wird de Dialäkt no weidli gnutzt. Text zuem Riegeler Dialäkt findet si in Heilig (1900).
Geographischi Lag
Riegel lit am Nordoschtrand vum Kaiserstuehl. Wenigi hundert Meter nordweschtlich vu Riegel minde d Glotter un an de glich Schdell d'Dreiseme samt de Alde Dreiseme zämme mid de Älz in de Leopoldskanal. Direkt südlich vu dr Ortschaft lit dr St. Michaelsberg.
A Christmas Carol
A Christmas Carol in Prose, Being a Ghost-Story of Christmas (E Wiehnachtsgschicht) isch eini vo de bekanntiste Erzählige vom Charles Dickens. Sie isch z Ängland am 19. Dezember 1843 mit Illustratione vom John Leech zum erste Mal usechoo.
Riegel am Kaiserstuhl
Gschicht
S'Gebiet vu dr hiddige Gmein Riegel het e ebbe 7000-jährigi Sidligsgschicht, wo bis in d'Jungsteizitt zruggoht. Aü keltischi un vor allem remischi Besiedlung sinn archäologisch noochgwiese, so e Mithrastempel. Vum 1. bis 3. Johrhundert nooch Christus isch die römisch Sidlig Rigola  s'Verwaltigszentrum fer de hiddig Brisgaü gsi.
A Christmas Carol
D Gschicht handlet vom Gäldverleiher Ebenezer Scrooge, emene alte Giizhals, wo inere einzigi Nacht Bsuech vo sym verstorbene Teilhaber Jacob Marley und denn vo drü wytere Geister überchunnt, wo in schlussändlich dezue bringed, sys Läbe z ändere. Im Buech gits starchi sozialkritischi Töön. Esoo het de Dickens d Missstände im viktorianische Zytalter welle aaprangere.
Riegel am Kaiserstuhl
Gschicht
Riegel wird no anne 762 aü urkundlig erwähnt. Ab 969 ghärts im Kloschter Einsidle im hiddige schwizer Kanton Schwyz. Über de Johann Malterer kunnd dr Ort 1368 an d'Habsburger, bi däne er no vierehalb Johrhundert bliewe isch. Desdrum isch Riegel au in dr Reformationszitt katholisch bliewe. Uffgrund vum Riichsdeputationshauptschluss ghärt Riegel sidder 1806 zue Bade, sit 1952 no zue Bade-Württeberg.
A Christmas Carol
Strophe I: De Geist vom Marley
D Geschicht faht demit aa, dass de Jacob Marley tot isch. Är isch de Gschäftspartner, Wäggfährti und einzigi Fründ vom Ebenezer Scrooge gsi, bis er vor sibe Jahre am Wiehnachtsabig gstorbe. De Dickens beschribt de Ebenezer Scrooge als Mänsch, wo voller Chelti isch und überall Chelti verbreitet, dezue als giizig und habgierig. Nach em Tod vom Marley isch de Scrooge de einzigi Inhaber vom Warehuus „Scrooge and Marley“ und beschäftigt en Aagstellte, de Bob Cratchit.
Wie all Jahr bsuecht au i dem Jahr wieder em Scrooge sy Neffe Fred sy Unkel, um ne zum Wiehnachtsässe yyzlade und im „Fröhlichi Wiehnachte!“ z wünsche. De Scrooge lehnt sowohl d Yyladig als au die guete Wünsch und sogar Wiehnachte a sich völlig ab – wüetig seid er zu sym Neffe: „Pah! Dumms Züüg!“ (ENS „Humbug!“), was e typischi Redewändig für de Scrooge isch. Am glychi Abig bsueched zwei „wohlansehlichi Herre“ de Scrooge und bittid ne um Spände für di armi Bevölkerig. De Scrooge laht sich nid la erweiche, und fragt rhetorisch, öb s denn ekä Gfängnis und Arbetshüüser gäb und öb nicht scho d Gsetz zur Understützig vo de Arme nid langed. Natürli gits das alls, drum isch sich de Scrooge sicher, mit syne Stüüre heig är syni Pflicht scho meh als erfüllt.
Am Abig isch de Scrooge uf e Heiwäg. Won er d Türe uufmache will, gseht er churz s Gsicht vo sym verstorbene Fründ Marley ufem Türechlopfer, will s aber nid glaube und gaht eifach so is Huus ine. Det schynt alls normal, bis im de Geist vom Marley erschynt. De Geist het e Chetti mit Sache us em Gschäftsläbe aa, under anderem Gäldkassettene und Portemonnaie. De Geist vom Marley erchlärt, er heig sich im Lauf vo sym Läbe die Chetti sälber gschmiedet. D Chetti sig s Symbol für syni früenerigi Gier nach Gäld. Der Geist seid, de Scrooge hebi au e sone Chetti. Beidi Chettene sigid vor sibe Jahr glych lang gsi, doch jetzt sig em Scrooge syni Chetti es paarmal lenger gworde. Der Geist verlaht de ufgwüehlti Scrooge mit em Hiwys, dass ne no drü Geister bsuecht würdid, um ne z rette. De Scrooge gaht drufabe go schlafe.
Riegel am Kaiserstuhl
Gmeipartnerschafte
Sit 1995 bschtoht e Städtpartnerschaft mit dr Gmei Champhol in dr Umgäbung vu Chartres im Département Eure-et-Loir in Frankrich.
Verkehr
Riegel isch über d'Bundesautobahn A 5 (Alsfeld - Wil am Rhi) ans überregional Strossenetz abunde. D'Rhidalbahn (Manne - Basel) vu dr Dütsche Bahn un d'Kaiserstüehlbahn (Gottene - Endinge - Brisach) vu dr Südweschtdütsche Verkehrs AG (SWEG) sorge fir dr Bahnanschluss.
Vu dr Kaiserstüehlbahn ab em Haltepunkt Riegel Ort fiärt e knapp 2 km langs Aschlussgleis zuem Bahnhof Riegel DB an dr Rhindalbahn.
Irgun Zwai Leumi
Dr Irgun Zwai Leumi, (, abkürzt IZL oder Etzel), vilmol nume Irgun, isch e jüüdischi zionistischi paramilidäärischi Undergrundorganisazioon im britische Mandatsgebiet Palestina vor dr israelische Staatsgründig gsi, wo vo 1931 bis 1948 bestande het. Ideoloogisch isch er nooch zur Wältunion vo de Zionistische Rewisioniste vom Wladimir Jabotinsky gstande, wo au vo 1937 bis 1940 dr Oberkommandeur gsi isch.
Riegel am Kaiserstuhl
Verkehr
Üsserdem verbinde Buslinie vu dr SWEG Riegel mit Ändinge und Emmedinge
Irgun Zwai Leumi
Noch em Araabische Ufstand het dr Irgun terroristischi Aaschleeg gege die araabischi Bevölkerig usgfüert. Spööter si d Aaschleeg mee und mee gege die britischi Mandaatsmacht grichdet gsi. Zu de bekanntiste Operazioone ghööre dr Bombenaaschlaag uf s King David Hotel 1946 mit über 90 Opfer und d Däilnaam am Massaker vo Diir Jassin 1948 mit über 100 Opfer. Noch dr Erkläärig vo dr Unabhängigkäit vo Israel im Joor 1948 het d Regierig dr Irgun ufglööst und drbii do und dört Waffegwalt müesse bruuche. D Mitgliider si in die Israelische Stritchreft integriert worde.
Dr politisch Flüügel vom Irgun het sis Dehäi in dr Cherut-Bardei gfunde, wo vom Menachem Begin gründet worde isch. D Cherut het aber erst Iifluss überchoo, wo si 1973 im ene Middi-rächts-Bündnis dr Kärn vom Likud-Block bildet het.
Riegel am Kaiserstuhl
Riegeler Brojerei
Die anne 1834 grindet Riegeler Brojerei ghärt sit 2000 zu de Fürstlich Fürstenbergischen Brojerei Donaeschinge. Dr Brojereistandort un d'Marke sin z'erscht erhalde bliibe. Im Oktober 2004 isch no d Fürschtebergbrojerei vu der Brau Holding International AG (Heineken, Schörghuber) iwernumme worre.
Brunnen (Begriffsklärung)
Brunnen oder Brunne stoot för:
Riegel am Kaiserstuhl
Riegeler Brojerei
D'Riegeler Brojerei isch kurz denooch komplett stillglegt worre. Iwerkapazitäte in dr Beerbranche wägge sit Johre rucklaifigem Beerverbrüch in Ditschland hän säller Schritt nooch dr Ibernahm nit überraschend si lo - ender schu, ass d'Schonfrischt so lang gsi isch. „Riegeler Beer“ isch jetz bloss noch e Marke im Portfolio vu dr Brau Holding un wird z'Donaeschinge brojt. D'Brojerei selber isch zue Wohnunge („Lofts“) umboit worre.
Brunnen (Begriffsklärung)
Brunnen isch de Name vo folgende Ort:
Riegel am Kaiserstuhl
Bildig
Riegel het mit dr Michaelschuel e Grund- un Hauptschuel.
Schrifde
Heilig, Otto (1900): Texte in alemannischer Mundart. Betr. Kürzell, Herbolzheim, Weisweil, Riegel, Bahlingen, Sasbach. Z. f. hochdeutsche Mundarten. I : 93—98.
Theater am Mühlenrain
S Theater am Mühlenrain (TAM) isch e Chlaichunschttheater z Wyyl.
Buch (Mondkrater)
Buch isch e alde Krater im südliche Hochland vum Mo. Er lit nordöstlich vum Maurolycus-Krater un isch vu dr Grössi mit em Büsche-Krater vergliichbar.
Theater am Mühlenrain
Gschicht
S TAM isch e Noofolger vum Löörecher „Theater im Riessgässli“, eme private Chlaichunschttheater, wu dr Erwin G. Sütterlin 1972 grindet un bis 1986 glaitet het. Anne 1987 het dr Sütterlin dr alt Buurehof „Mühlenrain“ z Altwyyl gchauft un dert uf dr alte Haibihni ne nei Theater grindet. Är isch syterhär dr Impresario un Regisseur vum TAM gsii. Aafangs 2017 het er s TAM an dr Klaus-Peter Klein ibergee
Mitti vu dr 1990er Johr isch en aigeni Theatergruppe mit Amateurspiiler grindet wore. Die Laiebihni fiert syter 2001 all Johr e neii Kumedi uf, vyl dervu uf Alemannisch. Erfolgrychi Kumedie sin zum Byschpel gsii: „Die Blaue Maus“, „Meisterboxer“, „Rente gut, alles gut“, „Rendezvous im Klosterhof“, „Hotel Mimosa“, „Alles uff Chrankeschien“, „A Ma für mi Witwe“, „Amstertam Bali un zurück“ oder „Caos im Penthus“
S git au Kabarettveraastaltige, Schauspiilkurs, Schmink- un Stepptanzkurs un musikalischi Uffierige, derzue zäme mit em Kulturamt Wyyl als philosophischi Vordreg. An Silveschter git s all Johr e bsunder Brogramm. Regelmäßigi Gaschtvorstellige vu andere regionale Chlaitheater, zum Byschpel us em Elsass, runde s Brogramm ab.
Buch (Mondkrater)
Lueg au
Liste vu dr Erdmondkrater
Theater am Mühlenrain
Gschicht
In ere Gallery wäre Bilder vu Chinschtler us dr Region zaigt. Im Theater-Beizli wird gaschtronomisch gsorgt fir d Bsuecher.
Syt 1993 gaschtiert im TAM d „Brezelstädter Laienbühne“ vu Chander.
Aafangs 2013 sin z Bade-Wirttebärg neii Brandschutzvorschriften yygfiert wore. S TAM hätt fir d Yyhaltig vu däne Vorschrifte neii Brandschutzwänd un Stahldire fir insgsamt 40.000,- € mieße yyböue loo. Dodermit het em TAM d Schließig droht, am Änd het mer si aber mit dr Stadt druf gainigt, ass d Zueschauerzahl verchlaineret wird un neii Fluchtwäg yygriichtet wäre. Mit eme zuesätzlige es Zueschuss vu 10.000 € vu dr Stadt het s TAM chenne wytermache.
Rodersdorf
Roderschdorf (amtlich Rodersdorf) isch e Iiwohnergmain im Bezirk Dorneck im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Nochbergmaine si Metzerle-Mariestai im Kanton Soledurn un di französische Gmaine Bierthel, Oltige, Liebedswíller un Layme im Elsass.
Bevölkerig
De Uusländeraadail isch 2010 bi 10 % gläge.
Religion
32,8 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 33,5 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,4 %, CVP 8,8 %, EDU 0,1 %, EVP 2,4 %, FDP 12,2 %. GLP 6,7 %, GP 13,5 %, SP 31,9 %, SVP 18,4 %, Suschtigi 2,7 %.
Gmaindspresidänt sit 2022 isch dr Thomas Bürgi vo Zämmestoh-für-Rodersdorf (Stand 2017).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch im Johr 2011 bi 1,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hai vo dr 1279 Iiwohner 96,1 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 1,3 % Französisch un 2,6 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Roderschdorf ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Josefov
Josefov isch de Name vo verschidene Ort i de Tschechische Republik:
Dagobert II.
Dr Dagobert II. (* 652; † 23. Dezember 679 bi Stenay) stammt us em Gschlächt vo de Merowinger, dr erste Herrschaftsdynastii vo de Franke. Er isch zwüsche 676 und 679 König vo Austrasie gsi.
Dr Dagobert II. isch ohni Nochkomme gstorbe. Die modärni Legände vom ene Sohn, wo Sigibert IV. gheisse haig (676-758, "Le Plant-Ard", dr spöter Graf vo Razés und Vorfahr vom Gottfied vo Bouillon) het kei historischi Basis.
Erchingen (Lothringen)
Erschinge (lothrìngisch; frànzeesch Erching, ditsch Erchigen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Dagobert II.
Noch em Dod vom Childebertus adoptivus isch s Riich an dr Childerich II. gfalle. Er het vo 662 bis zu siim Dod im Johr 675 gregiert. Verschiideni austrasischi Grossi under em Huusmeier Wulfoald hai dr Dagobert im Johr 676 us Irland uf e Königsdron vo Austrasie zruggbrocht. Dr neustrisch Huusmeier Ebroin, e Gegner vom Pippin em Mittlere (öbbe 635-714), und e iiflussriiche Adlige, wo um d Herrschaft im Frankeriich grunge het, het dä Schritt ohni Erfolg bekämpft.
Pakistan
Pakistan isch e Staat, wo am 14. August 1947 us dr mehheitlich muslimische Regione vu Britisch-Indie bildet worre isch. Sini Nachbäre sind Iran und Afghanischtan im Weschte, China im Norde, und Indie im Oschte.
Erchingen (Lothringen)
Geogràfi
Erschinge lijt ìm Bitscher Lànd àn dr Granz zem Sààrlànd, uf halwem Waj zwìsche Sarreguemines und Bitche. Züe Erching ghert àui no dr Ortsdeil Guiderkirch (Güderkirchen) ìm Dàl vun dr Bickenalb.
Dagobert II.
Dr Dagobert het s Regiere siim Huusmeier Pippin überlo. Er het sich nume um siini fromme Üebige und wohldätige Wärk kümmeret. Er het Chille lo baue und verschiideni Chlöster gründet, wie zum Bispil d Chlöster Surburg und Wisseburg im Elsass.
Pakistan
Geografii und Bivölkerig
Haupstadt vu Pakistan isch sit 1958 Islamabad. Vorher isch die gröschti Stadt vo Pakistan, Karachi, ganz im Süde, d'Hauptstadt gsi. Islamabad isch ganz noi baut worde.
Erchingen (Lothringen)
Gschìcht
Erschinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1150, Guiderkirch 1315 àls Rudelkirchen
Dagobert II.
Grad wo d Kämpf zwüsche Austrasie und Neustrie usbroche gsi si, isch dr Dagobert am 23. Dezember 679 vom Huusmeier Ebroin und de Arnulfinger uf dr Jagd im Wald voWoëvre zwüsche Stenay an dr Maas und Verdun ermordet worde. Im Chloster Stenay isch dr ermordeti König begrabe und spöter as Märtyrer verehrt worde; spötistens sit 1068 isch dr Heilig Dagobert e Patron vo dr Chille, vor allem z Lothringe und im Elsass. D Chille Saint Dagobert isch währed dr französische Revolution 1789 zerstört worde und alli Reliquie usser em Schädel si verlore gange.
Rezeption
Z Frankriich isch no hüte e Spottlied (e contine) über "le bon Roi Dagobert" wiit verbreitet. Es stammt offebar us dr Ziit vo dr französische Revolution.
Erchingen (Lothringen)
Verwàltung
vun Erschinge ìsch. Erschinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Pakistan
Geografii und Bivölkerig
Pakistan isch fascht ganz muslimisch, es lebed aber ganz verschideni Mensche und Kulture i dem Land. Im Weschte, im Gebirge a de Grenze zu Afghanischtan lebed vili Paschtune. Sie spreched Paschto. Sie sind au e grossi Minderheit im Nachbarstaat Afghanischtan. D'Regierig kämpft i de Grenzgebiet gege muslimische Extremischte. Im Südweschte lebed Belutsche, sie sind au im Iran z'finde. Aber au wenigi Chrischte und Hindus gits na in Pakischtan. Sie lebed vor allem in Lahore und in Karachi.
Erchingen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Erschinge ghert zem Rhinfrankisch.
Pakistan
Sprache
Hauptsprach sind Urdu und Englisch worde. Urdu isch eigentli Hindi mit arabische (persische) Buechschtabe und Uusdrück. Englisch isch us de Ziite von de Engländer sehr präsent. Urdu wird aber nur vo de muslimische Iiwanderer us Indie gschproche. Die iiheimische Schprache sind Pandschabi (40%) i de Provinz Pandschab, Sindhi (15 %) i de Provinz Sindh im Süde, Paschto (15%) im Weschte und Belutschisch (4%) i de Provinz Belutschistan. Andere Schprache werded na ganz im Nordoschte gschproche.
Gschicht
Na in Britisch-Indie händ sich d Muslim unter em Ali Jinnah zämegschlosse und scho früe en eigene muslimisch-indische Staat gwünscht. Im Jahr 1947 isch denn die Trennig cho. Sie isch aber sehr bluetig gsi. Bsunders i de ethnisch gmischte Provinz Pandschab isch es zu grosse Bevölkerigsuustusch cho. Sikhs sind in Millione nach Indie uusgwanderet oder gflohe, Muslim sind us ganz Indie und us de Provinz Pandschab nach Pakistan uusgwanderet oder gflohe.
Pakistan isch aber nach 1947 sehr es zerrissenigs Land gsi. Des isch eimol d Indus-Region (West-Pakistan) gsi un uf dr andere Site s Delta vum Ganges un Brahmaputra (Ost-Pakistan). Dezwische sin 2000 Kilometer mehrheitlich hinduistischs Indie gläge. D Hauptstadt vu dem Staatsgebilde isch in Westpakistan gläge, d Bevölchrigsmehheit aber in Ostpakistan gsi, wo sich immer wiider benoochdeiligt gfüehlt het. Im damalige Ostpakistan hät d'Bevölkerig aber nur Bengalisch gsproche. Sie händ Urdu nöd verschtande und händ ihri eigeni Gschicht. Das und die grosse Dischtanze händ grossi Problem bracht zwüsched dene zwei Landesteili.
Nooch em indisch-pakistanische Chrieg 1971 isch Ost-Pakistan als Bangladesch mit Hilf vo Indie unabhängig worre.
Bi dr Deilig vu Britisch-Indie in e islamische un e hinduistische Staat isch es au zueme „Bevölcherigsusdusch“ chumme, wo die bisher grösst Vertriibig in dr Menschheitsgschichte gsi isch mit an die 20 Millione zwangsumgsiidelte Lüt. Das sind Sikhs und Hindus gsi. Im Gägezug sind Muslim von Indie nach Pakistan cho. En prominente Pakistani, der ehemaligi Präsident, Pervez Musharraf isch in Delhi, der Hauptschtadt vo Indie uf d'Welt cho. Er isch aber scho als Chind nach Pakistan cho.
Grossi Spannige zwüsched Indie und Pakistan beschtönd wege de umschtrittene Provinz Kaschmir. Die hät sich 1947 Indie aagschlosse gha. D'Bevölkerig isch aber mehrheitlich muslimisch. Pakistan hät darum die Provinz ebefalls beaschprucht. Sie hät denn Kaschmir zumene Teil besetzt. Zwüsched de beide Länder isch es siit dem immer wieder zu Chrieg cho. Pakistan unterschtützt au Rebellebewegige in Kaschmir.
Verwaltigsgliderig
Pakistan isch no dr Verfassuig vo 1973 e föderale Staat. Är untergliederet sich in di vier Provinze Belutschistan, Khyber Pakhtunkhwa (früener Nordweschtlichi Gränzprovinz), Punjab un Sindh, wo ne uf füf Johr direkt vom Volch gwählti Provinzversammlig (Pronvincial Assembly) hän. Regierigschef isch dr Chief Minister, wo vo dr Provinzversammlig gwählt wird un im Allgmeinen dr Vorsitzende vo dr Partei isch, wo di stärchst Fraktion bildet. Em Chief Minister stoht aber in jedere Provinz e vom Präsident ernännte Gouverneur vor, wo no Absproch mit em Präsident d Provinzversammlig cha uflöse und ei Übergangsregierig bilde.
Renaissance (Begriffsklärung)
Renaissance bezeichnet:
Pakistan
Verwaltigsgliderig
S Hauptstadtterritorium Islamabad un d Stammesbiet unter Bundesverwaltig an dr Gränze zue Afghanistan wärde uumittelbar vo dr pakistanische Zentralregierig verwaltet, ebeso s pakistanisch bsetzt Gilgit-Baltistan (füener Nordbiet) vo dr vo Indien beaaspruchte Region Kaschmir. Zue dr letschtere ghört au s teilautonom Biet Asad Kaschmir, wo ne eigeni gsetzgebendi Versammlig (Legislative Assembly), e Premierminister un e Präsident het.
Renaissance (Begriffsklärung)
Renaissance isch der Titel vo denne Musikalbe:
Pakistan
Verwaltigsgliderig
Jedi Verwaltungseinheit isch in Distrikt unterglideret. S Hauptstadtterritorium bildet e eigene Distrikt. Insgsamt git s z Pakistan 119 Distrikt, dodevo 14 im bsetzte Teil vo Kaschmir. E Uusnahm stelle d Stammesbiet unter Bundesverwaltig dar.
Wittenheim
Gschìcht
Wittene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 829 àls Witanhaim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wittene ìsch. Wittene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wittene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pompeji (Begriffsklärung)
Pompeji – s wurd au Pompeja, Pompei und Pompeii – ghoissa:
Erdmannlistein
De Erdmannlischtei isch en Uuftürmig vo drüü Findling im Wald zwüsched Wohle und Bremgarte.
Si sind warschiinlich abglageret vom Rüssgletscher am Ändi vo de letschte Iisziit.
Me verzellt sich i dr Saag: näbet de Schtei isch emal de Iigang zu de Hööli vo Erdmannli gsii, bis si vo übermüetige Purschte verschüücht worde segid.
De Erdmannlischtei hät au as Chindlischtei ggulte.
Ganz noch gits en Halt vo de Bremgarte–Dietike-Bahn, wo «Erdmannlistei» heisst und vor allem bruucht wird vo Lüüt, wo de Erdmannlistei wänd go luege und uf em Platz näbedra öppis ässe.
Schweizerisches Zivilgesetzbuch
S schweizerisch Zivilgesetzbuch (ZGB) regeld d Rechdsbeziehonga vo de Zivile (vom civis des isch dr Bürger en ladeinisch) – des send d Leit vo am Land.
Gschichd
Drvor wared d Leid nadierle au ned rechtlos.
D Kapidl (Titel)
Nebam Bundesrecht gibts au no kantonales Recht
Brunnen
E Brunne isch e künschtlechi Alaag, wo me Wasser druus cha nää.
was es für Brünne git und was si bedüüte
Es git Brünne, wo s Wasser us ere Kwelle diräkt dri ine gleitet wird, und settegi, wo amene grössere Syschteem vo Wasserleitige hange. Wenn s Wasser von ere Kwelle chunt, wo i der Landschaft wyter obe dra lyt, lauft’s vo sälber dur d Rööre zum Brunne abe. Es chunt nid drufaa wie wyt ass es goot, s Gfell vo der Leitig muess eifach immer stimme, wo wie me’s bi de grosse röömischen Akwädukt gseht. I andere Fäll oder wenn me s Wasser vo wyter unde us em Grundwasser muess nää, bruucht’s derfür es Gräät zum s Wasser schöpfe. Am eifachschte goot’s mit emene Chübel, wo me am ene Seili abeloot wie bi de Soodbrünne; die ufwändigeri technischi Löösig isch die mit ere Pumpi.
Brünne im Felse sind im Middelmeerruum sid em achte Joortuusig vor Chrischtus bekant. Hölzigi Brunnestube het me z Öiropa, wie d Archäolooge usegfunde hend, au scho sid der Schteizyt gmacht.
Brünne sind für s Lääben i de Stedt scho immer öppis vom wichtigschte gsi. Drum isch es eini vo de zäntralen Uufgaabe vo der Obrikeit, für gnueg und guets Wasser z luege. Vil öffentlechi Brünne het me als Zäiche für die gueti Organisazioon vom Gmeinwääse schön mit Figuren und Wappe verziert und teils als spektakulääri Kunschtwärch gstaltet. Brünnen und Wasserschpiili sind au i de private Gäärte es Prestiischobjäkt.
«Brunne» isch au en alti Bezeichnig für chlyni Gwässer, wo dervo a teil Oorte Fluernääme und Ortsnäämen abgleitet sind wie öppe bi Luuterbrunnen im Bärner Oberland und bi Brunne im Kanton Schwyz und bi der Stadt Hallbrunn.
En huuffe technischi und volkskuntlechi Sache vo de Brünne sind im Artikel Bügl (= «Brunne») vom Dicziunari Rumantsch Grischun usfüerlech beschribe, wo me jetz au online cha läse; der Text dört isch uf Dütsch.
Ruine Hertenberg
D Ruine Herteberg isch e Burgruine uf eme Gländssporn weschtlig vu Herte, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ryyfälde im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.
Die Hecheburg isch vu dr Grofe vu Habsburg böue wore. 1268 isch si s erscht Mol gschlisse wore un anne 1356 isch si bim große Basler Ärdbidem ändgiltig gschlisse wore. Vu dr ehmolige Doppelburgaalag sin no Muurräscht erhalte. 2008 sin Grabige uf em Burgareal durgfiert wore.
Jean Ziegler
De Jean Ziegler (* 19. April 1934 als Hans Ziegler z Thun, Schwiiz) isch e Schwiizer Soziolog, Politiker un Sachbuechautor.
Er isch au UN-Sonderbotschafter fir s Recht uf Nahrung un Mitglid vun de UN-Task-Force fir humanitäri Hilf im Irak. De Ziegler isch 1967-1983 un 1987-1999 Gämfer Abgordneter im Nationalrat fir d Sozialdemokratisch Partei vo de Schwiiz gsi.
De Ziegler gilt als e scharfzingiger Globalisierungkritiker. Er moniert unter ondrem, dass d Konzern jurischtischi Persone si derfe. Wege massiver Kritik on Schwyzer Banke in sinem Buech "Die Schweiz wäscht weißer" isch er als "Landesverräter" ogriffe un vu mehrere Inschtitute, zuem Teil erfolgrich, verklagt worre. Dr Prozess wege "Landesverrat" het aber zue me Freyschpruch gfiert.
Biografii
De Jean Ziegler isch de Suhn vun eme ditschsprochige protestantische Omtsrichter gsi. In sinem Schtudium vun de Rechzswisseschafte isch er in dr Schwiizer Zofingerverein iitrette un het als iberzigter Antikommunischt gulte. Noch sine eigene Ussage isch er durich e zweijähriger Afrika-Ufenthalt als UN-Expert umittelbar noch dr Ermordung vum kongolesische Schtaatschef Patrice Lumumba un noch em Elend, wu ner dert gsehne het, zue re radikale Ändrung vun sine Grunduffassunge kumme.
De Ziegler het iberlegt, uf Kuba uszwandre. Aber noch sine eigene Ussage het em de Che Guevara gsait: "De Kopf vum Monschter isch hie. Hie isch dyn Platz, hie muesch kämpfe." De Ziegler isch in de Schwiiz bliibe, het vun do ab Soziologii schtudiert, isch vum Protestantismus zuem Katholizismus ibertrete un het statt dr ditsche d franzesisch Schproch brucht.
De Ziegler isch persenlig mit em Jean-Paul Sartre un de Simone de Beauvoir befrindet gsi. De Che Guevara het er bi dem sinem Bsuech durich d Schwiiz begleitet.
De Jean Ziegler isch bis zue siner Emeritierung im Mai 2002 Professor fir Soziologii on de Universität Gämf gsi un ständiger Gaschtprofässer on de Sorbonne z Paris.