cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
World Cube Association
D World Cube Association (WCA) isch de wältwiiti Verein, wo Rubik's Cube-Wettbewärb usfüert und delegiert. Sie isch vom Ron van Bruchem vo Holland und em Tyson Mao vo de USA gründet worde. S Ziel vo de WCA isch dass me „Meh Wettbewerb in meh Länder, mit meh Lüüt und meh Spass under fairä Konditionä“ cha durefüehre. Im Jahr 2017 hends aagfangä, sich in en Non-Profit-Organisation z verwandle.
Vorstand vo de WCA
De WCA-Vorstand (Offiziell The WCA Board of Directors, churz WCA Board) isch ds Team wo de Verein stüred und isch die höchscht Instanz. WCA-Direktore sind Offizielli vo de WCA und hend näbedbii d Rolle vomene Delegierte. De WCA-Vorstand isch für de ganz Verein WCA verantwortlich. Als Teil vo ihrer Arbet dönds Problem wo d WCA beiiflusse tönd und dönd die verschiedene Komitees drüber Benachrichtige. Ds Board luegt über alli Aafrage für Competitions und luegt öb sie fair uufbuut sind und für jedi Person uf dere Wält glichligi Chance git und denn die Wettbewerb aanimmt und aachündiget. Nach emene Wettbewerb liesed sie d Report vo de Delegierte, diskutiered über allmählichi Vorfäll und tönds denn schlussendlich uf de offizielle Websiite vo de WCA veröffentliche.
De Vorstand isch au verantwortlich a de WCA bi de Erfüllig vo ihrere Mission „Meh Wettbewerb in meh Länder, mit meh Lüüt und meh Spass under fairä Konditionä.“ Das heisst, dass sie Cubing bekannter mached und nüüi Lüüt zum Cube bringet.
Näbed dene Direktoriummitglieder tüend verschideni Teams und Komitees und au Delegiertä Uufgabä verteile. D Presänz vo dene WCA Delegierte isch es Muess, wenn dä Wettbewerb offiziell werde söll. Aktuell hend öppe 80'000 Lüüt a WCA-Wettbewärb und Events teilgnuh.
Kommunikationsteam
Ds WCA-Kommunikationsteam isch verantwortlich für d Übersicht und unterstützt Kommunikation vo de WCA mit de Community und dä Öffentlichkeit. Dezue ghört au ds Fragebeantworte, wo überd Websiite abgeh worde sind und au d Social-Media-Accounts z verwalte. Ds Team dued a mehrere E-Mails vo de ganzä Wält am Tag antwortä, wo über Cubing-Wettbewerb oder was me a siim erschte Wettbewerb macht, grossi Medieaafrage übers Speedcubing und bi villne andere Problem. Vill Aafrage werdet zu de zueständige Teams oder Delegierte (wenn es um en Wettbewerb gaht) wiitergleitet.
Disziplinärkomitee
Sie chönd vo allne Lüüt, wo im Vorstand sind oder au vo Gmeinschaftsmitglider kontaktiert werde, dass es eventuell Missachtige vo de Regle a Wettbewärb gid. De erschti Kontakt midem Team isch normalerwiis über es E-Mail oder gad diräkt. Wenn de Teamleiter dänkt, dass de Fall is Gebiet vom Disziplinärkomitee fallt, wird en Fall aktiviert. Ds Team dued denn probiere, mit jedere involvierte Person zrede, zum alli Siite vo de Story überzcho und en unabhängige Report vo de Ermittlige zerhalte. Wenn de Fall fertig isch und en Entscheidig gfalle isch, dönd sie alli relevante Persone informiere und wenns nötig isch en öffentlichi Aachündigung mache.
Koptische Sprache
Koptisch isch e usgschtorbeni Afro-asiatischi Sproch wo z'Ägypte vo dr Antike bis is 17te Johrhundert gsproche worre isch; hüt wird d'Sproch numme no vo dr koptische Chilch als Liturgi Sproch bnutzt.
Klasifiziirig un Dialäkt
S'Koptisch isch d'letschte Phas vo dr ägyptische Sproch. Koptisch isch im Gägesatz zum Demotische im griechische Alphabet, un spöter imene eigne koptischi Alphabet gschribe worre. S'het im Koptische zwee Schriftdialäkt gää un mehreri gsprochene. Dr sahadischr Dialäkt isch vo heidnischi Prieschter entwiggelt worre un isch e reini Schriftsproch gsi; er het nüt ufeme gsprochene Dialäkt basiirt. Sahadisch isch bis is 11te Johrhundert au vo dr koptische Chilch bnutz worre un isch drno vum bohairische Dialäkt verdrängt worre. Bohaisch het sich us dr gsprochene Sproch vum Nil Delta entwiggelt. D'andre gsprocheni Dialäkt sin s'Achmimik, Lykopolitan (beidi i Oberägypte), un s'Fajümisch (z'Unterägypte) gsi.
Niidergang vum Koptische
Noch dr arabische Erobrig vo Ägypte im 7te Johrhundert isch s'Koptisch immer meh verdrängt worre; z'ärscht i dr Oberschicht wo Arabisch het müesse lehre zume ihri Positione bhalte. Sell het langsam zunere Abnahm vo literarischi Koptischsprecher gführt. I derre Zit isch trotzdem e huufe Literatur uf Koptisch gschribe worre, vorallem chrischtlichi Teggscht. I derre Zit isch au Griechisch no als Zweitsproch i dr Chilch bnutz worre. Irgetwenn zwüschem 11te un 13te Johrhundert het Arabisch drno s'Koptisch als gsprocheni Sproch aagfange z'verdränge. Ironischerwys isch die Entwigglig vo de Chrüüzzüg begünschtigt worre, wyl d'Kopte dr moslemischi, arabischsprochigi Bvölkrig hen welle demonstriire dass se "Loyali Ägypter" sin. I derre Zit isch Arabisch i traditionel koptischsprochigi Domäne ydrunge; us derre Zit stammet d'erschti chrischtlichi Teggscht uf Arabisch. Bald isch numme no sälte uf Koptisch gschribe worre, un fascht numme no Teggscht wo d'Moslems nüt hen solle läse chönne. Usserdäm isch Koptisch durch d'Islamisirig vo Ägypte verdrängt worre; ob z'erscht d'Aazahl vo Koptischsprecher un drno d'Aazahl vo Chrischte abgnomme het oder anderschrum isch nüt sicher, uf jede Fall het Arabisch als Umgangsproch zur Islamisiirig bytroge.
Usstärbe vum Koptische un Koptisch hüt
Koptisch isch als gsprocheni Sproch immer wyter nooch Süd-Ägypte abdrängt worre, endgültig usgstorbe ischs viilycht erscht im 17te Johrhundert, s'isch aber au möglich dass no im 19te Johrhundert i mangi Biet Koptisch gsproche worre isch. Hüt wird Koptisch numme no als Liturgisproch vo de koptische Ägypter bnutzt, allerdings numme i mangi Gebet un Hymne; s'git au äs Gebetsbuech uf Koptisch.
Artikulation (Musik)
Unter Artikulation i dè Musig wörd erschtens d Art voschtandè, wo èn einzelnè Don stimmlich odder inschtrumental erzügt odder bildet wörd; zweitens wiè uffènand folgendi Döön mitnand vobundè wörrè: entweder dirèkt anènand (legato) odder mit Klangpäusle zwǜschè dè Döön (non legato), wo dè vorderè Don lycht vokürzt wörd. Bi dè technischè Uusfüürung vum Non-Legato gòt s um d Fròòg, wiè lang dè jewylige Don klingè duèt un diè zuèghörigi Paus duèrèt. Diè zaalrychè Artè, Döön z vobindè, sin è Gschtaltungsmittel für d Charakterisyrung vo dè Melodyfüürung.
Dònvobindung
Diè grundlegèndè Artè, Döön mitnand z vobindè, wörrèd mit legatissimo (ekstreem bundè), legato (bundè), non legato (nit bundè), tenuto (ghaaltè odder breit, nit bundè), portato (drait, bundè un bedònt), staccato (kurz abgsetzt un 'aagschtoßè') un staccatissimo (stark abgsetzt, üßerscht kurz) benamst un mit dè Schriftsimbool Bogè, Querschtrich un Pungt wiè folgt notyrt. Au s senkrächte Strichle ( | ) wörd sit dè Wyner Klassik bruucht, gildèt hützdaag (Stand: Feb. 2019) als voaaltet bzw. wörd nu sèltè bis gar nit in zitgnössischè Kompositionè z findè sy. Statt sèllèm Strichle wörd für s starke Vokürzè hützdaag dè Martellato-Akzènt ygsetzt. S isch z beachtè, dass dè Gebruuch vo sèllnè Simbool nit immer glych isch un au im Wärch vom Komponischtè variyrt wörrè cha. Dè Rymaa Hugo füürt i sinèrè Klavyrschuèl no d Bezeichnungè mezzolegato un mezzostaccato (leggiero) uff, wo abber i dè Braxis kei Roll spillèd. Sèll isch so, well s schwèr isch, bim Spillè zwǜschè legato un mezzolegato bzw. zwǜschè staccato un mezzostaccato z unterscheidè.
Alli Döön, wo non legato gschpillt wörrèd, wysèd am Ènd Klang- odder Luftpausè uff; sèllèwäg chönnèd sèlli Notè au als Kombination vo (chürzerè) Notè un Pausè gschribbè wörrè, z. B. è Staccato-Vyrtelnotè als (Achtelnotè + Achtelpaus).
Byschpill
Diè künstlerischi Artikulation muè a exemplarischè Vorbilder studyrt wörrè, z. B. isch i dè folgendè Melodiè uss dè Violinsonate B-Dur KV 378 vom W. A. Mozart (erschtè Satz, allegro moderato, Tagt 26–30), s Legato, Non-Legato (im 5. Tagt), Staccato, Portato un s Strichle (im 2. Tagt) aagwendèt. - Sèbbèm Byschpill cha au entnõ wörrè, dass es Staccatozeichè keini akzentuyrendi Bedütung hèt.
Wenn d Artikulation vom Komponischt nu rudimentär odder gar nit vorgschribbè isch, muè dè Spiller è eigni findè, wo dè Stilkriteriè vom entschprèchendè Zitgeischt folgè duèt. Sèbbi chönnèd dè Wärch entnõ wörrè, welli vom Komponischt sorgfältig benamst worrè sin. S Kleine Präludium E-Moll vom J. S. Bach, BWV 941, wo d Artikulation nicht aagää isch, chönnt z. B. uff diè folgendi Art artikulyrt wörrè.
Artikulation un Phrasyrung
D Uffassung, d Artikulation diène dè Phrasyrung, wörd immer no hüüfig vodrèttè un dürft uff diè figürlichi Bedütung vom articulus als Glièd, Satzdeil, Abschnitt zruggzfüürè syy. Sèlli Begriff sin eindütig söttigi vo dè formalè Glièderung, für welli i dè Musig unter andrem d Begriff Figur, Motyv, Phrasè, Thema, Periodè un Satz zur Vofüègung stön. D Elementarformè, wo wegè irer individuèllè Gschlossèheit odder Selbschtändigkeit „Gschtaltè“ benamst wörrèd, sin s Motyv un dè Phrasè, wo uss Motyvè bildèt wörrèd. Sèlli „musigalischè Begriff un Gedankè“ bildèd dè Sinnghalt vo dè Musig, wo kein intellektuèllè, sondern èn künschtlerischè isch.
Eigèntlich wär d Definition, wiè mò diè formalè Melodyglyder us èm Notèbild abzläsè hèt un wiè mò sy zuè größerè Formè zämmèschließè cha, è Sach vo dè Formèleeri, sèbbi bschränkt sich hauptsächlich uff d Bschtimmung vo dè üßerè, messbarè Formgrößè wiè Tagt, Periodè un Satz sowiè dè Beschriibung vo dè Formgattungè, z. B. dè Fugè.
Well dè Mozart d Phrasyrungsbögè no nit kennt hèt, cha mò sini folgendi, zimli sorgfältig artikulyrti Melody studyrè, um d Formbildungè uff z zeigè. Für sèlli git s i dè Notèschrift keini allgmein gültigè Zeichè. Für Leerzweck wörrèd eggigi Klammerè, Kommata odder Glyderungsschtrich bruucht, allerdings ooni nöcheri, öppè metrischi Bschtimmung. Mò cha dõdemit dütlich machè, dass d Artikulation un Phrasyrung è gmeinsams Objèkt hèn, d Melody un d Motyv abber iri eignè Aschpèkt bhaaltèd: dè Aschpèkt vo dè Charakterisyrung un dè Aschpèkt vo dè Formgschtaltung bzw. Glièderung. „Nur wenn sich die praktische Ausführung der Phrasierung mit der Artikulation nicht berührt, können beide nebeneinander bestehen und unabhängig von einander durchgeführt werden.“
Diè stylgrächti Uusfüürung vo dè Phrasyrung setzt è formali un metrischi Analǜsè voruus. È Yfüürung i diè theoretischi un pragtischi Metrik findet mò unter Metrum. Dè Vosuèch, d Motyv un Phrasè mit Hǜlf vum Bogè z notyrè, schadèt dè subtilè Artikulation im Original vum Mozart:
D Leeri vo dè Artikulation isch Bschtanddeil vo dè Allgmeinè Musigleeri (Hermann Grabner u. a.), iri spezièlli Aawendung Bschtanddeil vo dè historischè Uffüürungsbraxys. In kommentyrti Urtegschtuusgaabè git s oft rächt uusfüürlichi Hyywyys dõdèzuè.
Nese Erikli
D Nese Erikli (* 19. Juli 1981 z Haalbrunn) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2016 isch si Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Lääbe
No dr Schuel het si an dr Universitete Konschtanz un Linz Jura studiert. Um die Zyt het si au as Projäktlaiteri im Stiftungsmanagement fir s Blau Chryz z Züri gschafft.
Syter anne 2002 läbt d Erikli z Konschtanz.
Bolitik
Zyter anne 2000 isch d Erikli Mitglid bi dr Griene. Vu 2011 bis 2017 isch si Mitglid vum Chraisvorstand dr Konschtantzer Griene gsii. Vu 2013 bis 2016 isch si Sprächeri vu dr griene Landesarbetsgmainschaft Demokraty, Rächt un Inneri Sicherhait gsii.
Bi dr Bundesdagswahl 2013 het si Bundesdagswahlchrais Konschtanz kandidiert un 20,6 Brozänt vu dr Stimme iberchuu.
Bi dr Landdagswahl 2016 het d Nese Erikli im Landdagswahlchrais Konschtanz kandidiert un mit 39,6 Brozänt s Erschtmandat gwunne, s bescht Ergebnis, wu di Griene im Wahlchrais bishär iberchuu hän.
Im Landdag isch d Nese Erikli Mitglid im Ständige Uusschuss un im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un au Mitglid im Untersuechigsuusschuss Zulagen Ludwigsburg, derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu, im Uusschuss fir Sozials un Integration un im Untersuechigsuusschuss Rechtsterrorismus/NSU BW II.
In ihre Fraktion isch si Sprächeri fir Forschigsbolitik un fir Burgerbedailigung un Demokraty, derzue isch si stellverdrättendi Vorsitzeri vum Fraktionsarbetschrais fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht.
Vorarlberger Sprachatlas
Dr Voradelbärger Sprochatlas heißt mit vollständigem Namme Vorarlberger Sprachatlas mit Einschluss des Fürstentums Liechtenstein, Westtirols und des Allgäus; Abkirzung: VALTS. Des Atlas-Projäkt het Sprochmatrial üs dr agäbene Landschafte gsammlet un vereffentligt.
Dr Eugen Gabriel, wu vu Dorebire z Voradelbärg stammt, isch vum Rudolf Hotzenköcherle, vum Grinder un Rüsgäber vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz (SDS), am Afang vu 60er Johr gschuelt wore un het drno d Arbete am VALTS gleitet. Un zwar meischtens vu Friiburg üs – derte het dr Gabriel e Brofessorestell an dr Uni gha. (Im gliche Hüüs isch aü dr Südweschtditsch Sprochtatlas (SSA) entstande – mit Unterstitzung vum Prof. Gabriel.) Ab 1964 sin z Voradelbärg un im Liächtestei d Erhebunge gmacht wore; bis alli Landschafte erhobe gsii sin, ischs 1985 wore. Anne 1985 isch aü scho dr erscht Band mit 210 Karte vum Eugen Gabriel un vum Hubert Klausmann rüsgä wore; aü diä meischte vu dr blante witere fimpf Bänd sin in dr Zwischezit scho husse.
Dr VALTS het mit dr andere alemannische Sprochatlante gmeinsam:
Bsunders am VALTS isch, ass er iber d politische Gränze vu einem Land nüs goht.
So zeige d Karte vum VALTS e Biät, wu vu Chur bis Raveschburg im Weschte un im Oschte bis Meran un fascht bis Innsbruck längt. Bsunders sin aü d Kommentar zu dr Karte (in äxtra Bänd), wu iber des nüs gehen, was mer vu andere Atlante gwehnt isch. S isch au ne eigene Band uusegää wore mit Bilder, wu im Laüf vu dr Ufnahme gmacht wore sin vu Hiiser un allne meglige Gegeständ.
Dr VALTS het – wiä aü dr Sprochatlas vu Bayerisch-Schwabe (SBS) – e hochi Ortsdichti, im Liächtestei sin alli Ortschafte erfasst, z Voradelbärg fascht 90% vu dr politische Gmeine. In dr Schwizer Ortschafte sin aber normalerwiis kenni neije Erhebunge meh gmacht wore, s Matrial isch üs em SDS ibernumme wore. S glich gildet fir diä 17 Ortschafte üs em Bereich vum SSA, wu uf dr VALTS-Karte mit druf sin.
Dr Voradelbärger Sprochatlas isch guet zum Handhaa, üs däne Ringbiächer ka mer aü emol e Kart rüsnämme; d Belegort-Nämme sin iizeichnet un nit numme Kännzahle, wiä bi dr eltere Atlante.
Weblink
Iber dr VALTS
Claude Nicollier
De Claude Nicollier (* 2. Septämber 1944 z Vevey) isch e Schwiizer Militär- und Liniepilot, wo i synere Karriere zum Astronaut worden isch. Er isch de erst und bis jetz einzigi Schwiizer, wo im Wältruum gsi isch.
Läbe
De Claude Nicollier isch z La Tour-de-Peilz ufgwachse. Scho mit sibe Jahr het er mit sym Vatter Sägelflugzüüg bastlet und spöter mit syne Schuelfründe Luftschlachte zwüsche amerikanische und russische Bomber nachegspillt. Mit zwölfi het er sich au für Astronomie afe interessiere. Als 18-jährige Gymischüeler het er ersti Flugstunde z La Chaux-de-Fonds gnuu. Obwohl syni Eltere degäge gsi sind, het de Claude Nicollier welle Militär-Jetpilot wärde. 1965 isch er i d Rekruteschuel uf Payerne gange und nachhär isch er z Magadino uf em Hunter usbildet worde. I de Schwiizer Luftwaffe isch er Milizpilot im Dienstgrad vome Hauptmä gsi.
Z Lausanne het er Physik und Astronomie studiert. 1972/73 het er i de Observatorie uf em Gornergrat und z La Silla (Chile) geschaffet. De Claude Nicollier isch ab denn mit synere Frau Susana us Mexiko verhüratet gsi und isch 1974 und 1978 Vatter worde. Um Gäld für syni jungi Familie z verdiene, isch er vo 1972 bis 1975 als Liniepilot bi de Swissair aagstellt gsi.
Usbildig
1975 het d ESA Wüsseschaftler für s Forschigslabor Spacelab gsuecht. Im Früehlig 1977 isch de Claude Nicollier eine vo füüf Schwiizer Kandidate gsi. Nach wiitere Uswahlprüfige isch er zäme mit em Ulf Merbold us Dütschland, em Italiäner Franco Malerba und em Niderländer Wubbo Ockels usgwählt worde. I de folgende sächs Mönet hend die vier aagehende Astronaute s Wältruumlabor känneglehrt. De Start vom Programm isch für de 3. Dezämber 1980 vorgseh gsi. Doch de Termin het nid chönne yghalte wärde. Zäme mit em Ockels isch de Nicollier ab Summer 1980 vo de NASA z Houston zum Missionsspezialist usbildet worde. Missionsspezialiste sind ei brueflichi Funktion vo de Astronaute näbed Pilot und Nutzlastspezialist. 1981 isch de Ockels fürs Spacelab-Programm wieder zrugg uf Europa, währed de Nicollier und syni Familie z Houston blibe sind.
Währed de Claude Nicollier wyter uf en Yysatz als Astronaut gwartet het, het er sich 1988 z Ängland e Testpiloteschuel absolviert und isch det mit em Jagdbomber «Jaguar» vo de Royal Air Force gfloge. Zäme mit füüf amerikanische Astronaute, drunder e Frau, und em ESA-Kolleg Franco Malerba het er sich ab Septämber 1989 für d Mission STS-46 vorbereitet.
Vier Ruumflüg
Vom 31. Juli bis 8. August 1992 het de Nicollier a Bord vom Space Shuttle Atlantis bi dere Mission i acht Tääg 136-mal d Ärde umchreist. D Bsatzig vo de Ruumfähre het die wüsseschaftlichi Plattform Eureca vo de ESA und de italiänischi Fesselsatellit TSS usgsetzt. De damaligi Bundesrat Adolf Ogi het am 7. August binere Schaltig us em Verchehrshuus Luzärn em Schwiizer Astronaut gratuliert: «Freude herrscht, Monsieur Nicollier».
Vom 2. bis 13. Dezämber 1993 isch de Nicollier a Bord vo Endeavour mit de STS-61 und vom 22. Februar bis 9. Merz 1996 a Bord vo de Columbia mit de STS-75 is All gfloge. Bi sym letschte Flug vom 19. bis 27. Dezämber 1999 mit de Discovery, de Mission STS-103, het er zäme mit der restliche Bsatzung als Experte für s Hubble-Weltruumteleskop betätigt. Er het nüüi Instrumänt am Teleskop installiert und deby syn einzige Wältruumsusstieg erläbt. Bereits vorher het sich de Nicollier mit sym Geschick bi de Bedienig vom Manipulatorarm vom Shuttle en Name gmacht. Währed synere Dienstzyt het er Uszeichnige übercho, so d NASA Distinguished Service Medal (2001) und viermal d NASA Space Flight Medal (1992, 1993, 1996, 1999).
De Nicollier isch de ersti Europäer mit vier Ruumflüg gsi, het deby aber nie d Schwiiz überfloge.
Jazzcampus Basel
Dr Dschääscampus Baasel isch e Muusigschuel vo dr Baasler Muusigakademii und e Muusighoochschuel vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz. Dr Campus befindet sich im Chläibaasel an dr Utegass 15.
Gschicht
1986 het dr Dschääsmuusiker Bernhard Ley s «Dschääscasino» im Summercasino ufdoo. S Büro isch im Chäller gsi und e Hampfle vo Muusiker häi in zwäi Underrichtsrüüm d Schüeler im Dschääs underrichdet. S Ganze isch vom Bsitzer vom Summercasino, em Veräin Basler Freizeitaktion, understützt worde. 1991 isch d Schuel im Kantonale Schuelabkomme und vom SMPV anerkennt worde. 1996 isch si, understützt vo dr Christoph Meriaa Stifdig an d Riinacherstrooss züüglet.
Im Joor 2000 isch d Bruefsschuele as Abdäilig Dschääs Däil vo dr Hochschuel für Muusig vo dr Muusik-Akademii worde und het vom Kanton Subwenzione afo überchoo. 2007 isch si in d Muusigschuel vo dr Muusig-Akademii integriert worde.
Im Septämber 2014 isch denn dr Chläibaasler Dschääscampus eröffnet worde.
Kwelle
Website vom Dschääscampus, abgrüeft am 26. Januar 2015
Zweiter Kappeler Landfriede
Dr Zweit Chappeler Landfriide, wo 1531/1532 zwüsche de katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft abgschlosse worden isch, het dr Zweit Chappelerkrieg abgschlosse und de katholische Ort, wo dr Chrieg gwunne gha hai, e Hegemoniistellig in dr Eidgenosseschaft ge, wo si erst im 18. Johrhundert noch em Zweite Villmergerchrieg verlore hai.
Was drin gstanden isch
Mit em Afüehrer vo de Reformierte, em Stadtort Züri, hai die fümf katholische Landort am 20.11.1531 dr erst Verdrag underschriibe, churz druf mit Bärn am 24.11.1531, mit Basel am 22.12.1531 und mit Schaffhuuse am 31.1.1532. Die Verdräg hai dr Verdrag vo 1529 formell ersetzt. D Bedingige für die Reformierte si das Mol nit günstig gsi: si hai de Landort d Choste vom Chrieg müesse zruggerstatte, für d Schäde ufcho und s reformierte Burgrächt müesse uflööse. Es het Bestimmige ge zum Gfangeneusdusch und die gschworene Bünd, d Hoheits- und d Herrschaftsrächt si bestätigt worde. D Ort hai s Rächt gha, ihri Religion z bestimme. In de Gemeine Herrschafte aber het dr Katholizismus e grosse Vordeil übercho, wo zwar d Rekatholisierig erlaubt gsi isch, nit aber d Reformation, und vili Gebiet si zwangsrekatholisiert worde, so die Freie Ämter, Gaster, Uznach und au d Schirmherrschaft Rapperschwil. Au d Underdane vo dr Fürstabtei Sanggalle im Fürsteland zwüsche Wil und Rorschach hai wider müesse katholisch wärde. D Grafschafte Bade und Sargans si deilwiis zum alte Glaube zrugg. Die Gmeini Herrschaft Thurgau und s sanggallische Toggeburg si konfessionell gmischt bliibe.
Was d Folge gsi sind
Solodurn het sich 1532 für e Katholizismus entschiide und s aargauische Freiamt, wo im Verdrag nit erwähnt wird, d Stedt Brämgarte und Mellige si rekatholisiert worde. Die konfessionell gspaltene Glarner hai mit de Glarner Landesverdräg vo 1532 und 1683 s Verhältnis zwüsche de Konfessione greglet. Appezäll het sich 1597 in e katholische und e reformierte Halbkanton deilt.
Dr Zweit Chappeler Landfriide het die konfessionelli Spaltig vo dr Schwiiz bestätigt und d Lag für Johrhunderti iigfrore. S politische Dänke in dr Alte Eidgenosseschaft isch vo dr Konfessionalitet bestimmt bliibe und het Neuerige fast unmöglig gmacht.
Niederdeutsche Sprache
Plattdütsch oder Niiderdütsch (uff Platt: Plattdütsch, Plattdüütsch, Plattdütsk, Plattdüütsk, Plattduitsk, Plattduitsch, Plattdietsch, Neddersassisch) ghört zu de westgermanische Sproche. Sälli Sproch hät de zweit germanisch Lutwandel nit mitgmacht und isch dodemit e niiderdütschi Sproch.
Gschicht
De jüngst gmeinsam Vorläufer vo allne plattdütsche Dialäkt isch s Westgermanische. S jüngere Altsächsische, d Sproch vo de Sachse, isch nit dr direkt Vorläufer vo allene niiderdütsche Dialäkt, z. T. hän si sich parallel derzue entwicklet. S Plattdütsch isch mit em Niiderländische un em Änglische noch verwandt.
Die älteste Tekscht uff Altsächsisch, wo gfunde worre sin, stamme uss em 9. Johrhundert. Im 12. Johrhundert hät sich uss em Altsächsische s Mittelniiderdütsch usebildet. Sälli Sproch isch d Handelssproch vo de Hanse gsi. Mit de Hanse-Kauflüt hät sich s Mittelniiderdütsch im ganze Nord- und Ostseeruum usbreitet und isch dört die wichtigsti Sproch gsi. Vyli mittelniiderdütschi Wörter hän dodeby Ygang in di skandinavische Sproche gfunde. Am End vom 16. Johrhundert isch d Zit vo de Hanse aber vorby gsi und s Hochdütsch isch zumindest in Gschäftssache die gwohnti Sproch gsi, usserhalb dodevo isch s Plattdütsch aber immer no gängig gsi. Durch die mittelniiderdütschi Umgangssproch, wo sich usebildet hät, sin d Dialäkt verdrängt worre. Nur in e baar Egge isch s Plattdütsch no in de Schrift bstoh blybe. D Stadt Lübeck hät ihri Verfassig aber bis 1809 uff Plattdütsch gschribe.
Erscht am Änd vom 18. Johrhungert hän di erschte Schriftsteller widder agfange, Literatur in derre Sproch z schrybe, wo mittlerwyli de Name «Plattdütsch» agnoh hät. Glychzitig isch aber au s Hochdütsch in sällre Zit vo de obere Schicht nit numme als Schriftsproch gängig gsi, mer hät oft au als Umgangssproch Hochdütsch gschwätzt. D Meinig, dass Plattdütsch für di eifache Lyt sei, isch uffcho.
S Plattdütsch hät vom 16. bis ins 20. Johrhundert numme als Sproch vo de eifache Lüt dient. In de Schüel isch immer meh Hochdütsch und Holländisch gschwätzt worde. Vom 20. Johrhundert a hät sich Hochdütsch dänn au bi de eifache Lyt usbreitet; s hät meh Prestige gha. Des hät under anderem do dra gläge, dass sich de Verkehrsruum gändert hät. Vorher isch s Dorf de wichtigst Läbensmittelpunkt vo vyle Lyt gsi und d Lyt hän chum Kontakt über ihr Dorf use gha. Au mit em Uffcho vo moderner Mobilität, Audos, Industrialisierig und Massemedie isch d Standardsproch immer meh als einzigi brucht worde.
In de meiste Deil vom Sprochgebiet isch s Plattdütsch in de Gegewart numme no e Sproch vo de ältere Lüt. Als Umgangssproch wird s chum no brucht.
Sprochgebiet
D Grenze zum Niiderländisch-Niiderfränkische und em Westfrysische ligt an de Nordsee bim Lauwerksmeer. Des ligt an de Grenze vo de holländische Provinze Grunneng und Friesland. D Sprochgränze folgt nur grob de Gränze zu de Provinz Friesland. S Gebiet reicht bis an d Gränze noch de Provinz Utrecht und lauft dänn durch d Provinz Gelderland uff di dütschi Grenze züe. Deno folgt si de Südgränze vo Westfale bis an d Grenze zum Bundesland Hesse. Dört lappt sie numme knapp über s hessische Gebiet, goht noch Nordoste, aschließend in de südligst Deil vom Bundesland Niidersachse und lauft dänn de Grenze zu Thüringe entlang, mit numme e baar Ortschafte vo Thüringe, wo zum Sprochgebiet ghöre. Die südlichi Sprochgrenze lauft durchs Bundesland Sachse-Ahalt an de Mündig vo de Saale in d Elv ins Bundesland Brandeburg yne. Deno macht d Sprochgränze e Boge um Berlin umme und goht e Stück nördlig vo Frankfurt an de Oder an die polnischi Grenze dra. I me Großdeil vo Brandeburg isch s Plattdütsch nur no schwach vertrette.
D Gränze zum Dänische isch kei klari. Friehner isch Schleswig dänisch und im Weste nordfriesisch gsi. Aber mit em Mittelniiderdütsche hät sich s Dütsch usbreitet. Hütt entspricht d Sprochgränze grob de Staatsgränze.
Panama
Panama (spanisch Panamá) isch e Staat in Mittelamerika, wo an Costa Rica im Weste und Kolumbie im Oste gränzt. Dr Panamakanal, wo s Land durquert, verbindet die Karibischi See im Norde und dr Pazifisch Ozean im Süde.
Geographii
Dr Staat Panama het e Flechi vo 75.517 km², drvo si 210 km² Binnewasserflechene. Si Küstelinie isch 1.915 km lang.
Panama isch uf em schmalste Deil vo dr zentralamerikanische Landbrugg, wo do vom Panamakanal durbroche wird. Im Weste vo de zentralamerikanische Kordillere, wo dr Küste noch lit, lit mit dem Vulkanchegel vom Volcán Barú (3477 m) dr höchst Bärg im Land.
Panama gränzt im Weste an Costa Rica und im Oste an Kolumbie mit ere Gränzlengi vo 330 bzw. 225 Kilometer.
D Halbinsle Azuero – d Umgäbig vo Chitré
D Halbinsle Azuero lit öbbe uf halber Strecki zwüsche Panama-Stadt und David. Uf dr ganze Fahrt via Chitré und Pedasi gseht mä vor allem Weideflechene, nume do und dört het s e baar Riis- und Maisfälder. Denn foot s Canajagua-Bärgland aa, wo d Erosion eigenartigi, cheigelartigi Hügel hinderloo het. Im südwestlige Deil, em drochnigste Gebiet vo Panama, lit dr halbwüestenartigi Nationalpark Parque Nacional Sarigua, wo öbbe 8.000 ha gross isch.
Darién
D Brovinz Darién isch zum e grosse Deil vo dichtem Dschungel überwachse. Für Touriste isch dr Oste und Süde vo dr Brovinz gföhrlig. Bsunders im Gränzgebiet zu Kolumbie bestöhn hochi Sicherheitsrisike, wil dört Schmuggler und Drogehändler us Kolumbie und Widerstandskämpfer die staatligi Ornig und Sicherheit witgehend usgschaltet hai.
Thomas Marwein
Dr Thomas Marwein (* 10. Juni 1958 z Raschti) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2011 isch er Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Uusbildig un Beruef
Dr Thomas Marwein isch z Achern un z Binzen uf d Grundschuel un derno uf d Theodor-Heuss-Realschuel z Löörech gange. No dr Schuel het er e Lehr zum Vermässigstächniker bim Staatlige Vermässigsamt z Löörech gmacht. Derno het er d Fachhochschuelryfi uf em zweete Bidligswäg gmacht un sy Wehrdienscht bi dr Bundeswehr glaischtet. An dr Fachhochschuel Charlsrue het er Böuingenieurwäse studiert un mit as Diplom-Ingenieur abgschlosse. Ab em Novämber 1984 het er im Offeburger Amt für Wasserwirtschaft (hit Gewässerdirektion Südlicher Oberrhein/Hochrhein) un ab 2005 im Amt für Wasserwirtschaft und Bodenschutz vum Ortenaukrais gschafft.
Bolitischi Laufbahn
Dr Marwein isch anne 1984 Mitglid vu dr Griene wore. Sy erscht bolitisch Amt isch e Mandat im Gmaindsrot vu Rhystette un im Kraisdag vum Landkrais Charlsrue anne 1984 gsii. Vu 1989 bis 2004 isch er Miglid im Kraisdag vum Kreistag Ortenaukrais gsii. Dert isch er zeh Johr lang im Umwält- un Tächnikuusschuss, in dr Nooverchehrskommission, im TGO-Byrot un fimf Johr lang im Chrankehuusuusschuss gsii. Vu 1997 bis 2011 isch er Mitglid im Gmaindsrot vu dr Stadt Offeburg gsii. Dert isch er Mitglid im Tächnischen Uusschuss, im Blanigs,- Umwält- un Verchehrsuusschuss un im Gmainsamen Uusschuss gsii.
Syt 2007 isch er Mitglid im Vorstand vum griene Ortsverband z Offeburg un syt Oktober 2011 stellverdrättend Mitglid im Länderdrot vu dr Griene.
Bi dr Bundesdagswahle 2005 un 2009 isch er Kandidat vu dr Griene im Wahlkrais Offeburg gsii, isch aber nit gwehlt wore. Au bi dr Landdagswahle 1996 un 2006 het kandidiert.
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 isch er mit 26,5 % vu dr Stimme iber s Zwaitmandat im Wahlkrais Offeburg in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Är het derno sy Mandat im Gmaindsrot vu Offeburg niderglait. Im Landdag isch er Mitglid im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Verchehrs- un Infrastrukturuusschuss un im Petitionsuusschuss, derzue stellverdrättend Mitglid im Ständigen Uusschuss, Bildigs- un Europuusschuss un im Uusschuss fir dr ländlig Ruum sowie im Ausschuss für den ländlichen Raum. Är isch umwält- un lärmbolitische Sprächer vu dr Landdagsfraktion un Sprächer fir Mobilfunk.
Persenligs
Dr Thomas Marwein isch evangelisch. Är isch ghyrote un het drei Chinder.
Gebirgskamm
Me cha d Kreete als e Reihe vo Bärggipfel definiere, wo mit enand dur Graat und über Bärgsäddel verbunde sind. Es isch au e Wasserscheidi oder wie me früener im Schwiizerdüütsche gseit het d Schneeschmelzi.
S alemannische Wort Kreete chunt wie s französische „crête“ vom altfranzösische creste und goot ufs latinische crista zrugg. Uf der Bärgchetti vom weschtleche Jura findet me im französischsproochige Piet vil einzelni Bärggipfel, wo crêt heisse, öppe der Crêt de la Neige, wo der höchscht Bärg vom ganze Jura isch, oder d Crêt Malherbe, Crêt de la Perdrix und Crêt du Midi. Me findet zu däm Fluername, wo i verschidene Variante im ganzen Alperuum und au susch z Frankrych vorchunt, vil etymologischi Informazioone und Bischpiil im Wälschschwiizer Mundartwörterbuech, em GPSR, vo der Uni Nöieburg. Im Rätoromanische bedüütet s Wort craista – wie me im Andrea Schorta sim usfüerlechen Artikel vom Dicziunari Rumantsch Grischun cha go nochelääse – der Chamm vo de Hüenervögel und denn im wytere au algemein en Hoger oder en Bärggraat und au en Bärghang. Im Bündnerland chunt der Fluername inträssanterwys i der mänleche Form Crest und au als wyblechs Cresta a ganz vil Oorte vor, au bi hüt düütschsproochigen Ortschafte so wie bi der Cresta Biema z Bonaduz oder der Crestalunga bi Thusis. Im Vorarlbärgische und im Vintschgau trifft me die verdüütschti Form Gresten oder Graisten.
Penthéréaz
Penthéréaz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Penthéréaz umfasst s glychnamig Dorf un drei Wyler. D Gmaiflechi umfasst 65 % landwirtschaftligi Flechi, 30,4 % Wald, 4,4 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 6,1 % gläge.
Religion
65,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 22,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 3,2 %, FDP 10,6 %, GLP 3,6 %, GP 13,3 %, SP 27,1 %, SVP 21,3 %, Sunschtigi 1 %.
D Burgermaischteri vu Penthéréaz isch d Monique Hofstetter (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 342 Yywohner 95 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 2,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Hohenstaufen (Berg)
Dr Hohestaufe isch e 684 m hoche Bärg, wo vor der Schwäbischen Alb zwüsche de Stedt Göppige und Gmend lit und zsämme mit em Rechbärg und em Stuife die so genannte Drei Kaiserbärge bildet. Er prägt mit siiner markante Cheigelform d Silhouette vo dr Landschaft um Göppige. Dr Name vom Bärg leitet sich vo siiner Form ab, wo an ene umdreite Chelch (e „Stauf“) erinneret.
Uf em Bärg befindet sich d Ruine vo dr Stammburg vom Adelsgschlächt vo de Staufer, die ehemoligi Burg Hohestaufe. Uf em Gipfel het s e Dafele, wo die panoramisch Ussicht erklärt. Es git usserdäm e chliis Usflugsrestaurant. Uf e Gipfel chunnt me nume z Fuess, am chürziste isch dr Wäg vom Göppiger Ortsdeil Hohestaufe us.
Am Südwestabhang befindet sich die sogenannti Spiilburg, en abgrutschti Chalchstei-Felsgruppe.
Appenzell (Bezirk)
Appezöll ischt e politische Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiiz.
Appezöll
Zwee Drettel vom Doef Appezöll, wo glichzytig no Hoptoet vom Kantoo Appezöll Inneroode ischt, ghörid zom Bezirk Appezöll. De Rest vom Doef ghööd zu zwee andere Bezirk (Rüüti und Schwendi). Mit sine schöne Hüüse i de Gasse, de Cheeche Sankt Maurizius ond em Landsgmeendsplatz ischt de Fläcke beliebt bi Touriste us em Inn- ond Ossland.
Meistesrüüti
Östlig vom Doef Appezöll, i Richtig Gääs, liid uf ere Aahöchi Meistesrüüti mit em Waile Brende, wo sölbe no chli wiite obe ond absiits vom Vechee ischt. Do Meistesrüüti good d Hoptstrooss vo Appezöll uf Gääs ond d Isebaalini vo de Appezölle Bahne hät dai en chlinne Bahof.
Gschecht
De Bezirk Appezöll, so wiene hüt bestood, ischt 1872 us de Rood Lehn ond eme Tääl vo de Rood Rinkebach entstande. De rot Ring im Wappe, mit em ufrächte, schwaaze Bär uf silbrigem Grond, symbolisiet de ehemolig Hof, us dem de Fläcke Appezöll bestood.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005
Lüttingen (Lothringen)
Liténgen, àui Léiténg oder Léiténgen (lothrìngisch; frànzeesch Luttange, ditsch Lüttingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Höhlenbär
Dr Höölibäär (Ursus spelaeus) isch en usgstorbeni Bäärenart us dr letzte Chaltzit (öbbe 120'000 bis 10'000 v. d. Z.) Si Stammform isch vermuetlig Ursus deningeri. D Bezäichnig Höölibäär chunnt vo de Fundort vo de fossiile Chnoche; dr Ursus spelaeus het sich noch em hütige Forschigsstand nume wääred em Winterschloof in Höölene ufghalte..
Riesbürg
Riesbirg (amtlich Riesbürg) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Lüttingen (Lothringen)
Geogràfi
Liténgen lijt rund 13 Kilometer sìdeschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 195 un 299 m ìwer em Meeresspiejel.
Höhlenbär
Verbräitig und Usgsee
D Höölibääre häi in Öiropa gläbt, vo Nordspanie und de Püreneeä bis zum Uraal und em Schwarze Meer und vo Südängland bis Makedonie. Er isch vom Chopf bis zum Füüdle bis zu 3,5 m lang gsi, sini Schultere si öbbe 1,70 m hooch gsi und er isch eso dütlig gröösser gsi as dr hütig Bruunbäär. D Wiibli vom Höölibäär si e chli chliiner as d Männli gsi, was au bi hütige Bäärenarte eso isch (Gschlächtsdimorfismus). E Männli het 600 bis 1200 kg gwooge und isch schweerer as e Bison oder e Büffel gsi.
Lüttingen (Lothringen)
Gschìcht
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Ànne 1810 ìsch s Derfel Kiisch (Kirsch-lès-Luttange / Kirsch bei Lüttingen) ingmeindet worre.
Liténgen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 825 àls Leutermingas, Kiisch ànne 1402 àls Kirsch.
Höhlenbär
Verbräitig und Usgsee
Dr Höölibäär het chreftigi Chiifer ghaa. Sini Zeen häi groossflechigi Chroone ghaa und dr Ghalt an Stickstoff-15 im Kollageen vo de Bäärechnoche isch relatiiv niidrig gsi, was bedütet, ass er sich vor allem vo Pflanze ernäärt het. Er isch nid tüpisch für e Chaltzitdier, wil er wäge sim Fueter in eme nördlige Tundra- und Chaltsteppebiotoop nit gnueg Naarig gfunde hät.
Lüttingen (Lothringen)
Verwàltung
vun Liténgen ìsch. Liténgen ghert zem Kommünàlverbànd.
Höhlenbär
Verbräitig und Usgsee
Zum sich chönne orientiere wenn s fast stockdunkel gsi isch, het dr Höölibäär Duftmarke gsetzt. Für daas het er si Fäll an de Wänd vo dr Hööli griibe. Die verfärbte Stelle cha mä au hüt no zum Bispil in dr Hermannshööli und dr Baumannshööli in Rüebeland im Harz gsee.
Lüttingen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Liténgen ghert zem Moselfrankisch.
Riesbürg
Geografi
Riesbirg leit Nearler Rias, rond faef Kilometer weschtlich vo Nearle. D Nochbergmoede vo Riesbirg send Kirchheim am Ries, Nördlingen, Neresheim ond Bopfingen.
Lüttingen (Lothringen)
Sendemast
Ìm Norde vun dr Gmein steht e àbgspànnter Stàhlfàchwarkdurm, wie große Deil vun Lothringe mìt TV- un UKW-Signàl versorje düet. D TV- un UKW-Sander kànn mer àui z Luxemburg, ìm Sààrlànd un ìm Rüüm Trier empfànge.
Riesbürg
Geografi
Vo dr Gmarkong send 60,7 % Landwirtschaftsfleche, 26,2 % Wald, 11,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Riesbirg gheret d Gmoedsdoel Goldburghausen, Pflaumloch ond Utzmemmingen.
Gschicht
Zom 1. April 1972 ischt Goldburghausen zua Pflaumloch eigmoedet worda ond zom 1. Jänner 1973 Utzmemmingen. Am 25. Juli 1973 hot d Gmoed dr heitich Name kriagt. Pflaumloch ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1246 als Pflunloch, Utzmemmingen 852 als Vzmaningen Goldburghausen 1276 als Goldpurchhausen.
Verwaldong
Riesbirg hot mit dr Stadt Bopfeng ond dr Gmoed Kirchen a Verwaldongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Riesbirg ischt dr Willibald Freihart.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Riesbirg ghert zom Schwäbisch.
Metropolregion Zürich
D Metropooleregion Züri (oder au dr Metropolitanruum Züri) isch e grosse Siidligsruum vo dr Schwiiz.
Ane 2000 hät s Bundesamt für Statistik für d Schwiiz die geografeschi Kategorii vo de Metropoolrüüm definiert. D Geograafe kenne die Ruumydeilig au i anderne Länder. Dr Metropolitanruum vo Züri isch eini vo däne Gägende. Dernäbe gits no d Metropoolregioone vo Bärn, Gämf-Losann, Basel und vom Tessiin.
Dr Metropolitanruum vo Züri hät i dr wyte Umgäbig vo dr Stadt Züri nid nur d Gmeinde vom Bezirk Züri und fasch dr ganz Kanton Züri, sondern au no vil Gebiet vo de Nochberkantöön Aargau, Schaffuuse, Schwyz, Sanggale, Tuurgi und Zug.
S Bundesamt tuet die rüümlechi Struktur vo dr Schwiiz noch jeder Volkszeelig nöi uusrächne. So chönne sech d Areaal, wo zu dene Metropolitanrüüm ghööre, mid der Zyt verändere. Zu somene Metropoolruum zelle im Normalfall d Chärnaglomerazioon mit der zäntrale Stadt, also im däm Fall Züri, und verschidnegi anderi Aglomerazioone, wo i dr Nööchi sind und vil wirtschaftlechi und anderi Beziehige zu der Chärnregioon hend, und allefalls no wyteri einzelne Stedt im Umland.
Dr Metropolitanruum vo Züri hät noch dr Beschrybig vom Bundesamt für Statistik usser der Aglo vo Züri no zää chlyneri Aglomerazioone derzue und en Einzelstadt dezue, das isch Äisidle im obere Syldaal im Kanton Schwyz. Zäme läben i däm ganze Gebiet, wo 2103 Kwadratkilometer gross isch, öpe 1,66 Millioone Ywooner.
Vom Kanton Züri sind 127 Gmäinde (vo de gsamthaft 168 Zürcher Gmäinde) i däm Ruum, vom Aargau 58, vo Schwyz 11, vo Zug 10, vo Schaffuuse nüün, vom Tuurgi drü, und vom Kanton Sanggale sinds au drü Gmeinde.
D Aglomerazioone vom Metropoolruum Züri sind:
D Stadt Äisidle hät 12'622 Ywooner.
Anderi Modäll
Vo Politiker, Geograafe und Wirtschaftsfachlüüt sind für s grosse Gebiet, wo Züri drin liit, scho diväärsi anderi Nääme vorgschlage worde, wo sech nid allgemäin duregsetzt hend:
Sid ane 2009 gits en private Veräin, wo sälber au Metropolitanruum Zürich gheisst.
Höhlenbär
Verbräitig und Usgsee
As Ursach für sis Usstärbe vermuetet mä dr Klimawandel und d Ändrige in dr Vegatazioon, wo dä verursacht het, und dass d Bääre wäge däm iiri Lääbensgrundlaag verloore häi. Öb d Art im südlige und östlige Öiropa lenger überläbt het, isch zur Zit nid klaar.
Kwelle
Dr Ardikel «Höhlenbär» uf dr dütsche Wikipedia
Perroy VD
Perroy (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Perroy lyt am Hang iber em Gämfersee. D Gmaiflechi umfasst 65 % landwirtschaftligi Flechi, 5,2 % Wald un 29,7 % Sidligsflechi.
Gschicht
Perroy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 910 as Prihoiam (1172 Perrueis).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,1 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 4,3 %, FDP 17,3 %, GLP 4,5 %, GP 11,7 %, SP 18,6 %, SVP 30,6 %, Sunschtigi 2,5 %.
Dr Burgermaischter vu Perroy isch dr Charles Muller (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1104 Yywohner 83,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,7 % Dytsch, 1,6 % Italienisch un 9,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Alamannenmuseum Ellwangen
S Alamannemuseum Ellwangen isch es Museum i dr Stadt Ellwanga.
d Gschicht vom Museum
S Museum isch im alte, 1593 boute Huus Niklauspflääg ygrichtet worde und anne 2001 uufggange. Es zeigt Gägeständ vo dr alemannische Gschicht im Früemiddelalter.
Vil vo de Sache sind bin ere Uusgrabig vo 1986 bis 1989 bi Lauchheim gfunde worde, wo men es Dorf us dr Merowingerzyt und drzue s gröschte alemannische Greberfäld vo Bade-Württebärg entdeckt het. Die archäologische Befund im Bode und d Fundgägeständ sind us dr Zyt vom 6. und bis ins 11. Joorhundert.
Me cha i dr Uusstellig im Alamannemuseum Gräät vom tägliche Lääbe, Kunschtwärch, Schmuck und Waffe gseh. So wie’s zeigt wird, chunt men es guets Bild über vom Läbe im ene alemannsiche Dorf i dere alte Zyt
Käerch
Käerch (dt. Koerich, frz. Koerich) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Geografi
Käerch lyt im Weschte vu Luxeburg am Yygang vum Äischdal. Nochbergmaine sin Habscht un Simmer im Norde, Kielen im Oschte, Mamer im Side un Stengefort im Weschte. Dur Kärch fließt d Giewelerbaach.
Verwaltig
Käerch ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Käerch isch d Pia Flammang-Risch. Scheffe sin dr Patrick Schmit un dr Luc Mousel. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Käerch isch zum erschte Mol gnännt wore anne 979.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Käerch ghert zum Moselfränkisch.
(12) Victoria
(12) Victoria isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 13. September 1850 vum John Russell Hind as zwölfter Asteroid entdeckt worre isch. D'Daifi uf dr Namme Victoria isch sinerzitt kontrovers diskutiert worre, wil mer dr nohligend Schluss zoge het, dr Hind heb dr Himmelskörper zue Ehre vu dr englische Königi Victoria si gnennt - bis derthi isch es unüblich gsi, Asteroide nooch läbende Persone z'benenne. Dr Hind het sich aber dodemit us dr Affäre zoge, dass die römisch Sigesgötti d'Nammensgäberi gsi sei.
D'Victoria beweggt sich ime Abstand vu 1,8191 (Perihel) bis 2,8495 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,57 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 8,3619° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2207.
D'Victoria het e Durmesser vu öppe 117 Kilometer. Si besitzt e relativ helli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,176. In rund 8 Stunde un 40 Minute rotiert si um die eige Ax.
Ufnahme, wo mit Radar un Speckle Interferometrie gmacht worre sin, zeige, dass dr Asteroid e länglichi Form ufwiist (was d'Durmesseragab relativiert). Möglichwiis bestoht er us zwei Körper (e sognennte kontakt-binäre Asteroid).
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Peter Merian
Dr Peter Meriaa (* 20. Dezämber 1795 z Baasel; † 8. Februar 1883 z Baasel) isch e Schwizer Naturforscher, Geolog und Politiker gsi.
Si Lääbe
Dr Meriaa het z Baasel, z Gämf und z Göttinge studiert und isch 1820 Brofässer für Füsik und Chemii an dr Uniwersidäät Baasel worde, vo 1835 aa für Geologii. Er isch dreimol Räkter gsi. Dr Meriaa het groosse Iifluss ghaa uf d Entwigglig vom Baasler Naturhistorische Museum. Vo 1824 bis 1873 isch er im Groosse Root gsässe, zerst vom Kantoon Baasel und denn vom Kantoon Baasel-Stadt. Vo 1836 bis 1866 isch er au Mitgliid im Chläine Root gsi. In de Joor 1842 bis 48 het en Baasel-Stadt e baar Mol as Gsandte zur Daagsatzig gschiggt. Dr Meriaa isch uf em Wolfgottesacker begraabe.
1876 het dr Ferdinand Schlöth dr Ufdraag überchoo, für d Aula vom Museum an dr Augustinergass e Dänggmolbüste vom Peter Merian z mache.
Bottmingen
Geographii
Bobbmige lit im Leimedal, wo men em wägem Birsig, wo dört duurefliesst, au Birsigdal sait. S Dorf isch am Fuess vom Bruederholz uf 295 m ü.M.
Sini Nochbergmeinde si Riinech, Oberwil, Binnige und d Stadt Basel. Alli die Ortschafte sind ganz zu einere Sidlig zämegwachse, wo e Deil vo der Agglomerazioon vo Basel isch.
D Flechi vo dr Gmeind bedräit 299 Hektare, drvo si 52 Brozänt Siidligsflechi, 28 Brozänt Landwirtschaftsgebiet und 20 Brozänt Wald.
Wappe
S Bobbmiger Wappe bestoht scho sit em Johr 1943. Es het zwei krüzti silbrigi Figuure uf eme rote Grund, ihri Bedütig cha me nit mit Sicherheit agää. Es isch s Siigel vom Basler Adelsgschlächt Schilling gsi, de ehemolige Bsitzer vom Bobbmiger Schloss.
Cornelia Boesch
Si hät ihri Karriere als Redaktorin bim Radio Zürisee aagfange, wo si föif Jahr defür gschaffet hät. Dena isch si zue Radio Z gwächslet und isch na Reporterin bim Radio DRS 1 worde. Ab Juli 2004 hät si für s Schwiizer Färnsäh gschaffet und hät dört d Nachtuusgab vo de Tagesschau moderiert. Siit Septämber 2005 moderiert si als Stellverträtterin au d News-Sändig 10vor10, zum erschte Mal isch si dört iigsprunge für d Susanne Wille i de Ziit vo däre ihre Babypause. Im Summer 2011 isch d Boesch Moderatorin vo de Hauptuusgab vo de Tagesschau worde.
Bottmingen
Bevölkerig
27 Brozänt vo de Iiwohner si römisch-katholisch und 36 Brozänt reformiert.
Dr Usländeradeil i dr Gmeind bedräit 19.3 Brozänt.
Cornelia Boesch
Privat singt d Cornelia Boesch siit de 1990er Jahr i de Bluesband Soul Jam. Si isch siit 2011 ghirate mit em Thomas Wild, em Musikchef vo Radio SRF Musikwelle. Si hät mit ihrem Maa ne Suhn und läbt mit ihre Familie z Züri.
Bottmingen
Politik
D Gmeindipresidäntin isch d Mélanie Krapp (2017).