cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biberist
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 7603 Iiwohner 87,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 3,6 % Italienisch u 8,2 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Biberischt ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Rapperswil
Dr Ortsname Rapperswil oder Rapperschwiil gits i dr Schwiiz mehrmals:
Lueg au
S/2003 J 12
S/2003 J 12 isch ein vu de chlainschte Mönd vum Planet Jupiter.
Seebach
Seebach chan folgendes bedüte:
Gwässer:
Gmeinde:
Gmeindsteil:
S/2003 J 12
Bahndate
S/2003 J 12 isch de innerst vu de ussere irreguläre Jupitermond. Er ghört kainere vu de Gruppe vu Monde a, wo de Planet uf ähnliche Bahne umchraise.
Physikalischi Date
S/2003 J12 bsitzt ä Durchmesser vu etwa grad emol 1 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,9m.
Ebersbach-Musbach
Äbarschbach-Muaschba (dt. Ebersbach-Musbach) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gschicht
Äbarschbach ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1269, Muaschba anne 1286.
Verwaltong
Äbarschbach-Muaschba hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Oechschdäga, Floeschwãnga, Guggahausa, Hosskirch, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Roland Haug.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Äbarschbach-Muaschba ghert zom Schwäbisch.
Kanton Bischweiler
Dr Kànton Bìschwiller ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Bìschwiller.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Hàwenau ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Hàwenau.
Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Sulz un dr Kànton Selz im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Brumath im Arrondissement Stroosburi-Lànd un ìm Weschte àn dr Kànton Hàwenau.
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Bìschwiller 21 Gmeine (Stànd 2015):
Pfäffikon SZ
Pfäffike isch dr Hauptort vo dr politische Gmeind Freiebach im Schwiizer Kanton Schwyz. Dr Ort liit am linke Ufer vom Zürisee und wird ddrum oft mit dr Gmeind Pfäffike im Kanton Züri verwächslet. Pfäffike wird dur de Seedamm vo Rapperschwiil über d Halbinsle Hurde mit dr Schtadt Rapperschwiil verbunde. Pfäffike isch bi viile Lüüt als dr Schtandort vom Alpamare, vom Seedamm Center und vom Casino Zürisee bekannt.
Regensdorf
Geographii
Nur wenigi Kilometer äwegg vom Zäntrum vo dä Stadt Züri und vom Flughafä Chlootä erstreckt sich diä Gmeind quer über s Zürcher Furttal. Das Tal bildät ä diräkti Verbindig zwüschä dä beide starchä Wirtschaftsregionä im Ruum Züri-Nord und Züri-West. Wägä sinrära attraktivä Laag hät sich Rägischtoorf i dä letschtä 50 Jaar vomenä Buurädorf zunärä moderne Zäntrumsgmäind entwickelt.
Ortsteil
D Gmäind Rägischtoorf bestaat us drüü Ortsteil: Rägischtoorf, Adlikä und Watt. Unter denä bestaat än Art Arbetsteilig:
Rägischtoorf isch dä Sitz vo dä Verwaltig und em Dienstleistingszäntrum mit Läde, Restaurants, Hotels und ämä Kongrässzäntrum.
Adlikä bestaat us änäre altä dörflich-ländlichä Umgäbig. Wiiter gits ä grossi Wohnüberbouig mit äm Namä «Sunnhaldä». Si isch vo dä Immobiliäfirma Göhner poue wordä und gheisst drum au Göhnerswil. Es git au än Industriezonä. Alläs isch mit ämänä Bahn- und Strassänetz aapundä. Adlikä isch bis Ändi 2009 ä Zivilgmeind gsi (luäg wiiter unä).
Watt isch im Chern immer no äs Buurädorf. Dett isch d Tradition dihäi. Watt isch au bis Ändi 2009 ä Zivilgmeind gsi (luäg wiiter unä).
Gschicht
D Ursprüng vo dä modernä Siedligä sind im 6. Jahrhundert, in dä Ziit vo dä Landnahm vo dä Alemanne. Di ältesti erhalteni Urkund, wo Rägischtoorf als Reganesdorf erwähnt, isch vom Jahr 870.
Sit em 12. Jahrhundert bestönd in Rägischtoorf grad zwei Chilänä, wo nööch binänand ligged. Eini dävo chönnt ursprünglich än Eigenkirche vo dä Regensberger gsii sii, die ander isch ä Filialchilä vo Höngg bi Züri. Diä zwei Gotteshüser sind au dä Aalass gsi, dass sich in Rägischtoorf zwei Dorfteilen pildät händ, s Vorderdorf und s Hinterdorf.
Rägischtoorf liit am Südrand vo dä Furttal-Ebäni, wo hüt wiitgehend überbout isch. Diä Ebeni isch äs versumpfts Riedland gsii und drum für landwirtschaftlichi Zwäck fasch nöd nutzbar, bis mer dänn 1870 dä Furtbach abgsänkt hätt.
Uf dä Nordsiitä vo dem ehemaaligä Riäd ligäd, nach Südä exponiert, Watt und Adlikä. D Trochäleggig vom Furttal hät d Erschlüüsig durch Landwirtschaft und Industrii ermöglichät. Uf dä Buo vo dä Iisäbaan hätt mer bald die erschtä Fabrikä pout. Au di kantonali Straafanstalt Pöschwiis isch in Rägischtoorf bout wordä. Das hät im Rest vom Kanton äm Satz «uf Rägischtoorf gaa» än psundärä Biigschmack gää.
D Gschicht vo dä Region wird vo dä HVF (Heimatkundlichi Vereinigung Furttal) erforscht. Diä Vereinigung setzt sich für d Bewahrig vo wertvollä Objekt und Landschaftä ii.
Früenerigi Zivilgmeindä
Innerhalb vo dä politischä Gmeind Rägischtoorf sind di beide Ort Watt und Adlikä bis Ändi 2009 je än eigeni Zivilgemeind gsii.
Zivilgemeinde Adlikä. Si hät d Fluärwäg underhaltä und hät än eigeni Wasserversorgig für dä alti Täil vo Adlikä betribä. D Vorsteherschaft hät drüü Mitglider (Presidänt, Guätsverwalter und Biisitzer) umfasst. Jöörlich händ 3 bis 4 Gmeindsversammligä stattgfunde – im Gägesatz zu dä Stadt, wo s settigi Versammligä nüme gitt.
Zivilgmeind Watt. Dadäzuä händ dä Ortsteil Watt und dä Wiiler Altburg ghört. D Flächi hät total 588 ha beträit. Wie z Adlikä isch au da d Wasserversorgig än zentralä Uufgabäbereich vo dä Zivilgmeind gsi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 32,7 % (Stand 2011).
Wirtschaft
I dä Stadt Rägischtoorf gits über 8000 Arbätsplätz. Di verchehrstechnischä Vorteil i dä Nöchi vor dä Autobahn-Nordumfahrig vo dä Stadt Züri und vom Flughafä hät vill Unternämä (z. B. SAP und Möväpick) dazu praacht, iri Administration und teils auch iri Produktion i dere Furttalstadt aazsidlä.
Religion
27,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,7 %, CVP 6,5 %, EDU 1,1 %, EVP 1,9 %, FDP 8,6 %. GLP 8,8 %, GP 6,3 %, SP 16,6 %, SVP 47,0 %, Suschtigi 0,5 %.
Plüsch (Band)
Plüsch isch ä Schwizer-Musigband us em Bärner Oberland, wo Musig usschliesslich uf Schwizerdütsch singt.
Regensdorf
Politik
Gmäindspresidänt isch de Max Walter (Stand 2012).
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Rägischtoorf ghört zu den Underländer Mundarte.
Plüsch (Band)
Plüsch isch 1997 z Interlake als Schüelerbäänd gründet worde.
La Roche-Bernard
La Roche-Bernard (Gallo La Roch, bretonisch Ar Roc'h Bernez) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
La Roche-Bernard lyt am Vilaine, rund zeh Kilometer ewäg vum Atlantik, 38 km vu Vannes un 84 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 58 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Marzan im Nordweschte, Nivillac im Norde, Arzal im Weschte, Saint-Dolay im Oschte, Férel im Sidoschte un Herbignac im Side.
Gschicht
La Roche-Bernard isch anne 919 vu dr Normanne grindet wore, zum erschte Mol gnännt wird s anne 1026 as Rocha Bernardi (1252: Rupe Bernardi).
Verwaltig
vu La Roche-Bernard isch. La Roche-Bernard ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu La Roche-Bernard ghert zum Gallo.
Schlagzeile
E Schlagzyle isch e Form vom ene Titel für Tegscht in Zytige, Zytschrifte oder au elektronische Meedie.
D Schlagzyle sell d Ufmerksamkeit vo de Lääser packe, won e Syte schnääll überflüüge. Wen öpper d Ussaag vo dere erschte Informazioon guet findet, tuet er wahrschyns derno ender dr ganze Tegscht, wo drzue ghört, au no lääse. Das cha nume funkzioniere, wänn d Schlagzyle churz, liecht lääsbar, prägnant gschriben isch und s Wäsentleche vom Inhalt vom Haupttegscht richtig und möglescht knapp zämefasst.
Heiliges Grab (Nachbildung)
E Heiligs Grab isch e künstlerischi Nochbildig vom Heilige Grab z Jerusalem, wo Jesus noch sim Tod ine glait worden isch.
Gschicht
Christlichi Pilger, wo di Heilige Stätte im Heilige Land, also z Palästina (hüt Israel), go bsueche sind, händ s Bedürfnis gha, öpis vo döt mit z bringe oder dehai bildlich darzstelle, was si döt gseh händ.
Standort
Di bekanntischt originalgetreu verchlinneret Nochbildig vom Grab us de Grabeskirche isch s Heilige Grab i de Stadt Görlitz vo 1504. Aber scho vorher send i Chlöster und Cherche chlinneri Nochbildige erstellt worde. So zum Byspil i de Kapuzinercherche vo Eichstätt (1160), im Münster z Konstanz (1260), im Chloster z Denkedorf usw.
S/2003 J 3
S/2003 J 3 isch ain vu de chlainere Mond vum Planet Jupiter.
Zunft
E Zumft oder z Züri e Zouft – scho althochdütsch zumft „zu ziemen“ – isch e ständischi Körperschaft vo Handwärker. Zümft si im Mittelalter zur Wahrig vo gmeinsame Inträsse entstande und hai as sonigi bis ins 19. Johrhundert existiert.
Begriff
In de Quelle vom Mittelalter und dr früehje Neuzit wird dr Zsämmeschluss vo Handwärker näbe Zumft, wo au hüt no gängig isch, au as Gilde, Gaffel, Amt, Einung, Innung oder Zeche bezeichnet.
S/2003 J 3
Bahndate
S/2003 J 3 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.221.000 km in 583 Däg, 21 Stund un 7 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1970 uf. Mit ere Naigig vu 147,550° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Zunft
Begriff
Hüt si sich d Wüsseschaftler z Dütschland einig und säge em Zsämmeschluss vo Handwärker Zunft und em Zsämmeschluss vo Kauflüt sit em Mittelalter und dr früehje Neuziit Gilde. Im Gegesatz zu Ängland wo guild beides bezeichnet.
S/2003 J 3
Bahndate
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 3 de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Zunft
Zumfträcht
Usserhalb vo de Zümft het niemer e Zumftbruef döfe usüebe. D Zumft het alli umfasst, wo in ihrem Bruef gschafft hai, mänggisch si mehreri ähnligi Brüef in einere Zumft zsämmegfasst worde, für zum dr Iifluss vo de Handwärker z vergrössere. D Zümft hai in de Stedt d Zahl vo de Handwärker und Gselle festgleit. Eso hai si chönne verhindere, ass si z vil Konkurränz innerhalb vo einere Stadt übercho hai. Si hai au d Regle für e Bruef ufgstellt und überwacht, zum Bispil Usbildigsregle, Arbetszite, Produktqualität und Priis. Nitchriste, wie d Jude, si nid in d Zümft ufgnoh worde und es het au nume wenig Zümft mit wiiblige Mitgliider ge.
S/2003 J 3
Physikalischi Date
S/2000 J 3 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,4m.
Eichstegen
Oechschdäga (dt. Eichstegen) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,7 % Landwirtschaftsfleche, 30,2 % Wald, 5,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Oechschdäga gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Oechschdäga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1170 als Eigistegin.
Verwaltong
Oechschdäga hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Floeschwãnga, Guggahausa, Hosskirch, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Artur Rauch.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Oechschdäga ghert zom Schwäbisch.
Zunft
Zumfträcht
D Zümft si in grössere Ört z finde gsi oder dört, wo e bestimmti Bruefsgruppe bsundrigs hüfig azdräffe gsi isch. Jedi Zumft het e Zumfthuus oder e Zumftstube gha, wo me sich eimol im Johr zum Zumftmahl droffe het. Näbe dr wirtschaftlige Funktion hai sich d Zümft au um religiösi, soziali, kulturelli und militärischi Ufgobe kümmeret.
Oberstzumftmäister
Es het Stedt gee wo dr Boste vom Oberzumftmäister oder Oberstzumftmäister kennt häi. Z Baasel zum Bischbil het dr Oberstzumftmäister as Verdräter vo de Zümft bis zur Helvetik die zwäithöggsti politischi Posizion iignoo, grad under em Bürgermäister.
Zumftrepublike
Es het Stedt ge, in dr Schwiz zum Bispil Basel, Züri und Schaffhuuse, wo d Zümft groosse Iifluss uf d Herrschaft gha hai.
D Zümft hüte
Nochdäm die Französischi Revolution d Gwärbfreiheit iigfüehrt und die sich im 19. Johrhundert über ganz Westeuropa verbreitet het, spiile d Zümft, wo no existiere, im wirtschaftlige und politische Läbe kei Rolle meh. Si si im Allgemeine gsellschaftligi Verein worde, wo sich hüfig folkloristisch bedätige, zum Bispil z Basel bim Vogel Gryff oder z Züri bim Sächsilüüte. Nume z Bärn si d Zümft im Rahme vo dr Burgergmeind Körperschafte vom öffentlige Rächt bliibe und organisatorisch de Iiwohnergmeinde vom Kanton Bärn gliichgstellt. Si kümmere sich under anderem um die soziali Fürsorg für ihri Mitgliider.
Wilen bei Wollerau
Nebeme Schützeverein, dr Interessegmeinschaft (IG) Freiziit Wiile gits au en Chliitierzüchterverein.
Es git i dr Schwiiz no wiiteri Ortschafte, wo «Wiile» heissed.
Augsburg
Aogschburg (regional [aogʃbʊrg], sonsd [aogsbʊrg]) isch d Haobdsdadd vom bayrischa Regirongsbezirk Schwaba, mid Sitz vo dor Bezirksregirong, ond Graessdadd vom gleichnamicha Landgraes. Nåch Trier zwåedeldesda Sdadd en Deidschland, isch Augsburg heid mid ogfär 300.000 Aewonor de driddgreesd Sdadd em Bundesland Bayern. Dor Nãma gåd zrugg uff d remischa Provinzhaobdsdadd „Augusta Vindelicorum“, grinded vom Kaisor Augustus anna 15 vår Christus. Augsburg leid vorkehrsginsdich an dor Audobã A 8 Sduagord – Mincha. Vo dor Audobã här nåch Sida gåd d Bundessdrås B 17, virsburich ausbaud, middla durch d Sdadd durch.
Em Zwåeda Wäldgriag isch Aogsburg zo fasd 80 % zersdeerd wårda, weil-s då zom Beisbil mit dir Firma MAN (Maschinafabrigg Augsburg - Nirnbärg) wirdschafliche Griagsziil gäa håd. Nåch-em Griag isch d Sdadd mit viil Sachvorsdand nåch alde Blẽ widor uffbaud wårda, so dass d Ennasdadd heid a wirglich schees Bild härmachd.
Sdadddåel
Sdadddåel vo Aogschburg send Oberhausa, Pfersee usw.
Gschichdlichs
Em Middlaldor isch d Freia Reichssdadd Augsburg nåch Köln ond Nirnbärg de driddgreesd Sdadd ein Deidschland gwäa ond deshalb dor Ord vo viile Reichsdääg. A iborragenda Bedeidong durchs ganze Midllaldor durch hend d Fuggor gheed, a oglaoblich reicha Patriziorfamilie. Uff d Fuggor gåd ao d "Fuggorsdadd" zrugg, d wäldweid ersda Sozialbausiidlong.
Uff dor Reichsdaag vo 1555 gåd dor Feiordich „Friedensfest“ am 8. Augusd zrugg, weil da em End vo dor Reformationszeid on Friida gschlossa wårda isch, där må bis zomm Dreisichjähricha Griag ghalda håd. Dor 8. August isch sdaadlichor Feiordaag fir Augsburg, womid d Sdadd de oenzich en ganz Deidschland isch, dia må on oegena sdaadlicha Feierdaag håd.
Schwäbisch en Aogschburg
Aogschburg isch lang d greesda ond d wichdigsda Sdadd em schwäbischa Sbråchraom gwäa, bis se em 19. Jårhondord vo Sduagord iborhold wårda isch. Geografisch gsäa leid Aogsburg abor ganz oginsdich am esdlicha Rand vom Sbråchraom, sonsd wär-s fir a gesamdschwäbischs Zendrum prädesdinird gwäa. Dor Fluss Lech isch scho emmor d Grenz zwischem schwäbischa ond-em bairischa Dialäggd gwäa. En dor Sdadd sälbor schwäzzd-mor osdschwäbisch. Bsondors ufffellich isch s "sch" ao vår "g" ond "k", deswäaga ao dor Nãma "Aogschburg", odor a Word wia z. B. "Muschkl". S "r" wird en Aogschburg ond em Omland gärn grolld ausgsbrocha. Seid aeniche Jårzend mached sich dribornaus ao bairische Dialäggdmerkmål bråed, weil dor bairische Dialäggd glei esdlich vo Aogschburg ãfangd.
Geografi ond Naddur
Aogschburg leid am Lech [lɛç], där må ogfär 150 km sidwäsdlch ein Tirol ãfangd ond 40 km nerdlich en d Donao naegåd. Dor eldesda Dåel vo Aogschburg ond ao dor sidlichsde Sdadddåel leid uff-m nerdlicha Dåel von-ra Hochterrass zwischem Lech ond dor Wärdach, dia må nerdlich vo dära Terrass zsẽmafliased.
Durch Aogschburg, sbeziäll durchs Lechvirdl en dor Aldsdadd, fliaßt a weid vorzweigds kinsdlichs Bachsysdem. Ibor 500 Brugga ond Briggla send en demm Bereich baud wårda. Manche Leid moended, dees seined mae wia en ganz Venedich, bewiisa isch dees abor edd.
Em Sida ärsdreddg sich s Lechfeld, a nåcheiszeidlicha Schoddorebene. Dord fended-mor no seldene Urlandschafda. Dor Augschburgor Sdadddwald, on 21,5 km² grosor Aowald, zeld zo de ardareichsde Lebensraem in Middleiropa. Dor Augschburgor Naddurpark „Augsburg – Westliche Wälder“ isch a schees gresors Waldgebiid. D Sdadd isch dor greesde kommunale Waldbesitzor en Bayern, en Deidschland dor driddgreesde.
Nåchborgmoindena
Zomm Vordichdongsraom Augschburg bezihongsweis zor Nåchborschafd vo Aogschburg gheered d folgende Sdedd ond Gmoindena:
Staddgeddin Cisa
D Cisa (Cysa, Ciza, Zisa) isch a aagebliche Geddin gwea, wo z Augschburg vereert wore si soll.
Da Stoinerne Ma
Dr "Stoinerne Ma" isch a mannsgroße Stoifigur an dr estli Staddmauer. Es isch a oiarmigr Beck mit en Loib Brod und an Schild uf oim schneckefermiga Podest. Ea hod im Dreißigjährige Krieg mit em falscha Brod us Sägemähl, wo ear vor dr Staddmauer gschmisse hod, d Stadd vor oiner Belagerung gschitzt. D Belagerer händ so dengt, dass d Stadd no im Überfluss lebe däd ond händ ufgebe. Bi dera Aktion isch dr Beck abr no aagschosse wora und hod oin Arm verlora.
Lag baOmer
Lag baOmer (ל"ג בעומר aschkenasisch) oder Lag laOmer (sephardisch) isch e jüüdischs Fest. Es isch e Halbfiirdig, wo am 33. Daag vom Omer-Zele zwüsche Pessach und Schawuot begange wird und uf e 18. Ijjar fallt. Lag (hebräisch ל"ג) stoot do für 33.
Dr Ursprung vom Fest goot uf e Bar-Kochba-Ufstand gege d Römer 132 bis 135 noch dr Zitwändi zrugg. Es isch au e Fest zur Erinnerig an dr Rabbi Schimon ben Jochai, wo noch dr Überliiferig an däm Daag gstorbe isch (vo doo chunnt d Bezäichnig Hillula de Raschbi). Z Meron in Galiläa, nid wit vo Zfat, bsueche jedes Joor am Lag baOmer Zääduusigi vo Lüt im Rabbi si Graab und s Graab vom Elasar ben Schimon.
Lag baOmer isch e frööligs Fest. Die verschiidene iischränkende Gebot vo dr Druurzit, wo für die 49 Omer-Dääg zwüsche Pessach und Schawuot gälte, si an däm Daag ufghoobe. Chinder und Erwaggseni veraastalte Picknick und versammle sich um Lagerfüür. Vor allem cha mä an däm Daag hüroote. Mä darf sich wider rasiere und sich d Hoor lo schniide. Am Lag baOmer git s dorum au d Zeremonii vo dr Chalaka.
Cormoret
Geografi
Cormoret ligt im Schwizer Jura im Vallon de Saint-Imier. D Gmeindsflächi bsteit us 52,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 44 % Waud, 3,3 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Villeret, Nods u Courtelary im Kanton Bärn u Les Breuleux im Kanton Jura.
Lag baOmer
Der 33. Omer-Daag isch au d Nacht vo de vile Fackle. Die gröössti wird über em Graab vom Raschbi z Meron in Obergaliläa aazündet. Dr wichdigsti Grund, wiso die Fackle aazündet wärde, isch ass dr Raschbi as dr Hauptverfasser vom Buech vo dr Kabbala gältet, em so genannte "Sohar".
Cormoret
Gschicht
Cormoret isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1178 aus Cormoret. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Courtelary ghört.
Lag baOmer
D Chinder "bewaffne" sich mit Pfiil und Booge und gönge uf d Fälder und in d Wälder. Dä Bruuch erinneret an d Kämpfer im Bar-Kochba-Ufstand, aber au an dr Räägebooge as Zäiche vom Bund, "wo dr Herr mit em Volk Israel gschlosse het", zum em zäige, ass er d Wält nid no äinisch, it ere Sintfluet wurd bestroofe wie zur Zit vom Noah.
Cormoret
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.
Lag baOmer
As Gedänkdaag an dr Rabbi Akiba
Wäärend em Ufstand vom Bar Kochba, em "Soon vom Stärn", wo under em Käiser Hadrian brobiert het, s römische Joch abzschüttle (132-135) isch d Festig Betar im Zentrum vom Kampf gsi. Noch dr Überliiferig het an däm Daag d Epidemii ufghöört, won e Hufe vo de Schüeler vom Rabbi Akiba umbrocht het. Dr Rabbi Akiba ben Josef wo dr Ufstand understützt het, isch schliesslig as Märtürer gstorbe.
Cormoret
Religion
65,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Lead-Stil
Der Lead-Stil isch e Form vo dr Textgstaltig im Journalismus.
Cormoret
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 11,3 %, CVP 2,1 %, EVP 6,5 %, FDP 4,1 %. GLP 0,6 %, GP 14,3 %, SP 23,8 %, SVP 29,6 %, Suschtigi 7,7 %.
Lead-Stil
Bi de Medie wi de Zytige und Zytschrifte isch es i vilne Fäll üblech, en Bytrag i typischi Deili z glidere:
Cormoret
Politik
Gmeindspresidänt vo Cormoret isch dr Francis Ramseier (Stang 2013).
Lead-Stil
Dr Titel oder d Schlagzyle tuet ganz churz dr Chärn vom Bytrag zämefasse. Dr Vorspann informiert über die wäsentleche Elemänt vo dr Gschicht oder dr Noochricht, öppe d Hauptaktööre, wichtigi Oort und was gnau bassiert isch. Dr eigentlech Pricht verzellt denn je nach Form und Platz, won er tarf ha, alles was für s Thema wichtig isch. Undertitel deile bi grössere Tegscht d Hauptabschnitt y und mache usgwäälti Informazioone oder Meinige no düütlecher.
Bi dr Yleitig, also em Lead, luegt me uf die wäsentleche Bestanddeili von ere Noochricht im Informazioonswääse: Wär het öppis gmacht, wo isch was bassiert, wänn isch das gsi – und wär het’s gseit?
Cormoret
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 530 Ywohner 11,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 86,6 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Cormoret isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Grafschaft Burgund
D Grafschaft Burgund isch e historischi Landschaft vom hütige Frankrych.
Als Verwaltigsgebiet het s ese vo anne 982 bis 1678 gää. I dere Gägend isch jetz die französischi Regioon Franche-Comté; uf Düütsch seit men ere Freigrafschaft. Das isch d Landschaft uf dr Weschtsyte vo dr Burgundische Pforte und wyt bis a d Soon abe. Me tarf se nid verwächsle mit em Herzogtum Burgund, wo grad näbe draa im Weschte lyt.
Sproochlich isch das Areaal hüt zwöiteilt: im Norde redt me tradizionell d Mundarte vom Franc-comtois und im Süde s Frankoprovänzalisch.
Gschicht
S Herrschaftsgebiet isch innerhalb vom alte Königrych Burgund us vier eltere, karolingischen oder burgundische Verwaltigsgebiet, pagi, gmacht woorde: Amago, Scoding, Port und Warasch. Dr pagus Amago isch zwüsche dr Soon und em Doubs rund um Dole gsi, Port im Norde,  Scoding im Süüde und s Piet Warasch i dr Gägend vo Bisanz bis uf Bünterlin i dr Juralandschaft; dere Regioon iire Naame chönt uf Düütsch im früene Middelalter Waresgau gsi sy, wi men au scho vermuetet het.
D Hauptstadt vo de Pfalzgrafe vo Burgund isch Dole gsi. Als eerschte Graf het dr Otto Wilhelm im spoote zääte Joorhundert die nöi zämegsetzti Grafschaft, eini vo de grosse Regioone innerhalb vom Königrych Burgund, regiert. Er het bis 1026 gläbt, und do isch sy Soon, dr Graf Rainald, a d Regierig choo. Er isch drby gsi, wo dr letscht burgundisch König, dr Rudolf dr Dritt, anne 1032 gstorben isch und de gmäss däm sym Verspräche anne 1016 z Stroossburg s ganze Königrych as Heilige Römische Rych under em Kaiser Konrad em Zwoote choo isch.
Im Kaiserrych isch d Grafschaft Burgund wyter en eigeni Herrschaft blibe. Dr Graf Rainald het sys Amt chönne bhalte, und anne 1037 het er als Verwalter von ere Rychsherrschaft dr Titel Pfalzgraf übercho. Us dr Familie vo de Pfalzgrafe isch dr Papscht Kalixt dr Zwoot gsi, wo anne 1122 für s Ändi vom Inveschtituurstryt gluegt het.
I dr konfliktträchtige Zyt im früene 12. Joorhundert het sech dr Pfalzgraf Rainald dr Dritti gäge Herzog Konrad vo Zääringe chönne duresetze; er isch Pfalzgraf worde, het em Zääringer aber drfüür Landschaften im öschtliche Jura gloo. Me seit, uf iin göng dr Naame Freigraf zrugg, wo drvo dr hütig Name vo dr Regioon chunt. Dr Kaiser Fridrich «Barbarossa» het sini hand aber wider uf d Grafschaft gleit; er het d Gräfin Beatrix ghürootet, wo so d Kaiserin woorden isch. Dr Soon vom Kaiserpaar, dr Otto vo Hoheschtaufe, isch Pfalzgraf vom Burgund und au no Graf vo Länzburg woorde. Er isch i dr Gschicht psunders bekant als dää, wo en schlimme Chrieg im Elsass azettlet het.
Morgex
Morgex (frankoprov. Mordzéi) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Morgex ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Valdigne-Mont-Blanc.
Geografi
Morgex lyt im Valdigne, em obere Dail vom Augschtdal, uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Arpy, Biolley, Dailley, Fosseret, La Ruine, Lavancher, Marais, Montet, Pautex, Ruillard, Tirivel, Villair. Nochbergmaine sin Courmayeur, La Salle, La Thuile un Pré-Saint-Didier
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Morgex dr italienisiert Name 'Valdigna di Aosta drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Morgex isch dr Lorenzo Graziola.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Morgex ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Morgex sin 101 Froogebeege wider retuurchuu.
Cortébert
Cortébert (Franc-comtois [kwrtɛbɛːr]) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
La Trinité-Porhoët
La Trinité-Porhoët (Gallo La Ternitae, bretonisch An Drinded-Porc'hoed) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Cortébert
Geografi
Cortébert ligt im Schwizer Jura im Vallon de Saint-Imier. D Gmeindsflächi bsteit us 49,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 47,4 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Courtelary, Mont-Tramelan, Corgémont u Nods.
La Trinité-Porhoët
D Gmai ìsch dr Höiptort vum Kanton La Trinité-Porhoët im Arrondissement.
Geografi
La Trinité-Porhoët lyt 52 km vu Vannes un 73 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 67 m un 145 m iber Normalnull.
Gschicht
La Trinité-Porhoët isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1163 as Sanctae Trinitatis de Porhoit (1241: Villa Trinitatis, 1251: Trinitate de Bodieuc, 1255: Villa Trinitate).
Cortébert
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,8 % gläge.
Religion
55,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 26,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
La Trinité-Porhoët
Verwaltig
vu La Trinité-Porhoët isch. La Trinité-Porhoët ghert zum Kommunalverband.
Cortébert
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 7,4 %, CVP 4,2 %, EVP 3,0 %, FDP 7,9 %. GLP 1,5 %, GP 10,8 %, SP 23,3 %, SVP 35,2 %, Suschtigi 6,7 %.
La Trinité-Porhoët
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu La Trinité-Porhoët ghert zum Gallo.
Cortébert
Politik
Gmeindspresidänt vo Cortébert isch dr Michel Walther (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 714 Ywohner 18,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 73,8 % Französisch u 3,2 % Italienisch.
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Cortébert isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Lesotho
S Chenigrych Lesotho ( []), 1868 bis 1966 Basutoland, isch e barlemäntarischi Monarchy im sidligen Afrika. Lesotho isch e Enklave in dr Republik Südafrika, het aber nie zue däm Staat ghert. D Hauptstadt isch Maseru.
Lesotho haißt ibersetzt „Land vu dr Lyt, wu Sotho schwätze“, do isch dermit Sesotho, s sidlig Sotho, gmaint. Wäg syre bsundere Hechelag wird s Land au The Kingdom in the Sky („S Chenigrych im Himmel“) gnännt. Im Index vu dr mänschlige Entwicklig vu 2016 stoht Lesotho uf em 160. vu 188 Blätz.
Geografy
S Chenigrych Lesotho lyt zwische 29 un 30 Grad sidliger Braiti un zwische 28 un 30 Grad eschtliger Lengi. S Land ghert zue dr chlainere Länder vu Afrika (Blatz 42 vu 54) un het mit 30.355 km² eppe d Greßi vu Belgie. S isch vollständig vu aim Staat umgee (Sidafrika), was es sunscht nume no bi San Marino un dr Vatikanstadt git. Mit sym ainzige Nochberland dailt s si di rund 1106 Kilometer lang Gränze. S gränzt im Weschte un Norde an di sidafrikanisch Brovinz Freistaat, im Oschten an KwaZulu-Natal un im Siden an d Brovinz Oschtkap.
Dr weschtli Dail lyt uf eme Hochplatoo, em sognännte Highveld (wäg syre relative Lag innerhalb vum Land Lowlands gnännt), wu s Hauptsidligsbiet vum Land darstellt un um greschte Dail us Sandschtai bstoht. D Lowlands lige rund 1400 bis 1700 Meter iber em Meeresspiegel. D Landschaft isch vu Dafelbärg un Flussdäler bregt. Dert lyt au d Hauptstadt Maseru]
Di eschtlige Hochflecheni un Bärg (Highlands) lige dergege dailwys iber 2000 Meter hoch un bsteen us Basalt, wu dur vulkanischi Eruptione vor rund 170 bis 150 Millione Johr entstanden isch. D Highlands sin dur diefi Flussdäler un e Hyfe Bärg un Bärgchette gchännzaichnet. Fascht sichelfermig wird s Land vu Sidweschte bis in Norde vu dr Drakensbärg (z Lesotho Maloti gnännt) durzoge. Dr hegscht Bärg vum Land un vum gsamte sidlige Afrigka isch dr Thabana Ntlenyana mit 3482 Meter.
Z Lesotho hän di beede wichtige sidafrikanische Fliss Oranje un Caledon ihre Ursprung. Si hän wie anderi Fliss z Lesotho diefi Canyon bildet. An dr Abbruchkante vu Basaltgschtai, wu d Drakensbärg drus bildet sin, findet mer e Hyfe Wasserfäll, dr Maletsunyane-Wasserfall bi Semonkong isch mit rund 192 Metern dr hegscht ununterbroche Wasserfall im sidlige Afrika. Dr Bode vu dr Platoo am Ibergang zum Highveld im Weschte bstoot us waichem Sandschtai. Wäge däm un au wäg dr Ibersidlig un dr Ibernutzi vu dr Beede – nume uf rund elf Brozänt vu dr Landesflechi cha mer buure – lyde die Beede so bsundersch stark unter Erosion.
Di nadyrlige Ressorce vum Land sin Wasser un in gringem Maß au Diamante un anderi Mineralie. Di ryche Wasserreservoir mit eme gschetzet Abfluss vu 7.280 Millione Liter am Dag sin Uusgangspunkt fir großaaglaiti Projäkt fir Energy- un Wasserversorgig. Im Rame vum Lesotho Highlands Water Project het mer mit em Böue vun e baar ere Dalspeerine aagfange, di grescht dervu isch d Katse-Dalspeeri.
Klima
Dur d Lag uf dr Sidhalbchugle sin d Johreszyte z Lesotho entgegegsetzt zue däne uf dr Nordhalbchugle. S Klima isch dur di hochLAg vum gsamte Land gmäßigt warm. Im Winter, zwische Juni un Augschte, wird s ylmol seli chalt, un in dr Hechelage im Oschte cha s schneie. Am Dag isch s aber au im Winter sunnig, im ganze Johr het s Land rund 300 Sunnedäg.
In dr Summermonet zwische Novämber un Merz isch s z Lesotho zmaischt haiß. An villicht 100 Däg im Johr, in dr Hauptsach im Summer, duet s gwittere. Dur d Hechelag chenne d Tämperature am Dag seli stark schwanke (zwische −15 °C znacht im Winter un bis iber 30 °C am Dag im Summer). Di durschnittlige Johrestämperatur in dr Hauptstadt Maseru lyt bi 15 °C. In dr Hochgebirgslage vu dr Drakensbärg isch ganzjehrig Schneefall megli. Rund 85 % vu dr jehrlige Niderschleg – im Landesdurschnitt rund 600 bis 800 mm – git s im Summer, wäge däm isch d Landschaft in dr druckene Wintermonet zmaischt uusdeert.
Flora un Fauna
Im gsamte Land het s nume wenig Baim. Die bschränke si in dr Hauptsach uf Lage in gschitzte Däler oder Setzige. Am meeschte het di yygfierte Eukalyptusbaim, derzue Akazien un in dr Derfer Bfirschigbaim. In dr Hechelage vum Land cheme in dr Flussdäler Wyyde vor. Derzu git s e Hufe Aloenarte. D Spiralaloe (Aloe polyphylla, Sesotho: lekhala) isch z Lesotho endemisch. Typisch isch a dr Bärgchohlbaum (Cussonia paniculata), wu bis zue drei Meter cha hoch wäre. Vyl het s au d Widlforme vu dr Cosmea, dr Zinnie un dr Tagetes. E Dail Pflanzearte, wie di boode letztgnännte, sin vu Mittel- un Südamerika in s Land brocht wore.
D Fauna isch bregtdur chlaineri Dier. Dr grescht wild Suuger isch d Rehantilop (Pelea capreolus, Sesotho: letsa), wu uugfehr d Greßi vu me Reh het. Uffellig sin Vegel wie Storch, Ibis, Raigel un Gyyr, dodrunter dr sälte Bartgyyr. E Wysstorch, wu mer in dr Vogelwarte Rossitten z Oschtpreuße ne Ring aaglait het, isch in dr 1920er Johr im hitige Lesotho gfunde wore. Zue dr chlainere Vegel ghere Wäbervegel un Malachit-Nektarvogel. Reptilie, dodrunter Schlangenarte, Amphibie un wenig Fisch findet mer au, derzue e hufe Insäkte un anderi chlani Dier, ähnli wie in dr Nochberländer. An Huusdier wäre vor allem Chie ghalte, aber au Ross, Schof, Gaiße, Esel, Hiener, Hind un Chatze.
Um 1830 het mer no Flusspfärd, Zebra, Gnu, Struß un Leebe im hitige Lesotho gfunde, wu aber mittlerwyli alli uusgstorbe sin. Dr 65 km² groß Sehlabathebe-Nationalpark im Sidoschte vum Land git syter anne 1969. Dr Tšehlanyane National Park im Dischtrikt Butha-Buthe isch en ander Schutzbiet z Lesotho, isch aber nit offiziell as Nationalpark anerkännt.
Geology
D Oberflechi wird dur d Drakensbärg dominiert. Si sin e mächtigi Hebig vu in dr Hauptsach basaltische Gschtai, wu vor rund 180 Millione Johr dur e Vulkanismus entstande sin, wu dertemol wyt verbraitet gsii isch uf dr Sidhalbchugle. Doderby hän di vulkanische Chreft d Sedimäntdecki vum Karoo-Hauptbecki durbroche un hän am Rand vu däre Zone no mee Hebige entstoo loo. Di flachere Biet, vor allem in dr weschtlige Landesdail, bstehn in dr Hauptsach us Sandschtai, wu zum Dail fir regional un dr sidafrikanisch Böu gunne wäre.
Bevelkerig
Lesotho isch ain vu dr wenige afrikanische Nationalstaate, wu ne homogen Staatsvolk mit ere gmainsame Kultur, Identitet un Tradition het. Di iber zwoo Millione Yywohner vum Land ghere ethnisch fascht ganz (rund 99 %) zum Bantuvolk vu dr Basotho, wu unter em Herrscher (morena) Moshoeshoe I. us e hufe Ainzelstämm veraint woren isch. Chlaini Minderhaite im Land sin Gruppe vu Zulu, Xhosa, Europäer un Asiate.
Wäg dr geografische Struktur vum Land isch d Bevelkerig seli uuglych verdailt. Rund 70 % lääben in der diefere weschtlige Landesdail. Dohet s au di fruchtbarere Biet vum Land. Dr grescht Balligsruum isch d Hauptstadt Maseru un däre ihre Uland.
Anne 2014 isch dr Bevelkerigsaadail vu dr iber 64-jehrige Yywohner bi rund 5 % gläge, rund 36 % vu dr Gsamtbevelkerig sin dergege unter 15 Johr alt gsii. Di durschnittlig Aazahl vu dr Chinder je Frau isch z Lesotho bi 2,9 gläge, d Chinderstärbligkait bi 59 je 1.000 Geburte un dr Mieterestärbligkait bi 490 je 100.000 Geburte.
Karl David und Martin Lutz
D Karl David und Martin Lutz sin e Musik-Duo ussem Briisgau, wo alemannischi Lieder schryybe ùn singe. D Musik vo däm Duo weggslet zwüsche Folk, Blues ùn Rock'n'roll.
Lesotho
Sproche
Offiziälli Amtssproche vum Land sin Sesotho (Sidligs Sotho) un Änglisch. Ass Änglisch Amtssproch isch, chunnt vu dr Zyt as britischi Chronkolony här, Muetersproch vu 99 % vu dr Bevelkerig isch aber Sesotho. Anderi Sproche im Land, wu aber nume vu arg chlaine Bevelkerigsgruppe gschwätzt wäre, sin isiZulu, Sephuthi un isiXhosa.
Karl David und Martin Lutz
De Karl David ùn de Martin Lutz sin als Jùngi zwüsche 1982 ùn 1990 in de alemannische Rockband „Hurlibue“ debi gsi. Im Mai 2004 hen si deno für de 40. Geburtsdaag vùm Karl e baar vo dänne alte Lieder yyprobt, ùn drùff bschloo, wiider zämme Musik z mache. Im Novämber 2005 sin si deno zum erschte Mool wiider öffentlig ùffträte, ùn hen debi au neui Lieder gsùnge. 2006 sin verschiidni Ùfftritt gfolgt, so zum Byspil z Neueburg ùn z Mülle. Im Oktober 2007 isch deno di erscht CD „Alemannischi Songs“ ussecho. Es hen regelmässigi Ùfftritt im Bryysgau gfolgt, ùn im März 2009 di zweiti CD „Live im Kuehstall“. Im glyche Joor het di „Frehjoors Straussi-Tour“ im Markgräflerland ùn am Kaiserstuel stattgfùnde. 2011 isch di dritti CD „Mi Stadt - ä baar anderi Heimätleeder“, wo vo Neueburg handlet, ussecho. E vierti CD, „z'Nacht g'macht“, isch 2013 ùff de Märt cho.
Lesotho
Religion
Rund 90 % vu dr Gsamtbevelkerig sin Chrischte. Rund d Helfti vu dr Chrischte sin remisch-kadolisch, 40 % sin Proteschtante (vor allem Aahänger vu dr Lesotho Evangelical Church un Anglikaner) un 10 % sin Aahänger vu andere, lokale Kumfessionen. Derzue git s Aahänger vu dr traditionälle Religione (rund zee Brozänt vu dr Gsamtbevelkerig).
Einheitsstaat
As Eiheitsstaat bezeichnet män e Staat, wo nit in Gliidstaate mit ere gwüsse Primärsälbstständigkeit wie Länder oder Kantön gliideret isch.
Lesotho
Friegschicht
S Bärgland vu Lesotho isch eppe 25.000 v. Chr. vu dr San, eme Jeger- un Sammlervolk, bsidlet wore. Vu dr zahlryche Hehle- un Felsmolereie, wu des Volk im Sidlige Afrika hinterloo het, findet mer eppe 5000 z Lesotho, zem Byschpel bi Ha Baroana rund 50 Kilometer eschtli vu Maseru.
Einheitsstaat
Abgränzig zum Föderalstaat
Eiheitsstaate chönne zentralistisch (Zentralstaat) oder dezentral organisiert si. Im erste Fall si Provinze oder ähnligi Iirichtige reini Verwaltigsbezirk vo dr Zentralregierig, im zweite Fall si si drüber us Körperschafte mit Staatsqualität, eigene Volksverdrätige und Regierige, wo vom Eiheitsstaat iigrichdet wärde und siiner Rächtsufsicht underlige.
Lesotho
Friegschicht
In dr Zyt vu dr Wandrig vu dr Bantu, wu im 4. bis 5. Johrhundert aagfange het, sin d Nguni-Velker in s sidlig Afrika chuu un hän si as Buure un Hiirte nidergloo. In dr negschte Johrhundert isch s Biet vum hitige Lesotho vu Norde här vu dr Bantu bsidlet wore. D San sin vu dr Basotho un verwandte Tswana ab em 11. Johrhundert als furt verdrängt wore, hite git s do in däne Regione z Sidafrika un z Lesohto kaini me, zum Dail sin si aber assimiliert worde. Des siit mer unter anderem an dr Sproch Sesotho, wu s tipischi San-Lut din het. Ab em 14. Johrhundert het s Sidligsbiet vu dr Basotho großi Dail vu dr hitige sidafrikanische Brovinz Freistaat un dr Weschtdail vum hitige Lesotho umfasst, dr Sidligsschwärpunkt isch an dr fruchtbare Stade vum Caledon gläge. D Bantu hän dert in chlaine Gmainschafte in dr Haupsach vum Ackerböu un vu dr Viizucht gläbt, dr Mangel an nutzbarem Land het als zue Uurueje unter Nochberstämm gfiert.
Einheitsstaat
Abgränzig zum Föderalstaat
Im föderale Bundesstaat hingege lige d Kompetänze zerst emol bi de Gliidstaate und wärde vo dene an d Bundesebeni abdräte.
Lesotho
D Herrschaft vum Moshoeshoe I.
Am Aafang vum 19. Johrhundert het dr Zulu-Chenig Shaka sy Rych als greßer gmacht. S Biet, wu d Stämm vu dr Basotho gläbt hän, het solle as Negschtes chuu. Des isch di duschter Zyt vu dr Lifaqane („d Notzyte“) gsii, wu raiberischi Horde d Bevelkerig terrorisiert ghaahän. S het e schwäri Hungersnot gee. In heftige Ussenandersetzige isch s dr Basotho, veraint un gfiert vum Moshoeshoe I. (um 1790–1870), wu 1820 zum Aafierer (morena) ernännt woren isch, glunge, dr Aasturm vu dr Zulu abzwehre un ihre Land z sichere. Dr Moshoeshoe het Feschtige z Butha-Buthe (1820) un z Thaba Bosiu (1824) böue loo, wun er e hufe Flichtling Schutz bote het. Dur gschickti Verhandlige – no dr Grundsätz vu sym friejere Rotgeber Mohlomi – het er sy Yyflussbiet chenne uuswyte, indäm er si d Gunscht un s Verdröue vu Nochberstämm gsicheret het. Är wird wäge däm vylmol „Moshoeshoe dr Groß“ gnännt un giltet as Grinder vu dr Basotho-Nation. Fir d Unterstitzig in dr Ussebolitik het er dr franzesisch Missionar Eugène Casalis vu dr Société des missions évangéliques de Paris gwunne, wu anne 1833 z Morija di erscht Missionsstation im Land het böue loo, wu d Lesotho Evangelical Church (LEC) drus firigangen isch.
Einheitsstaat
Entwicklig
In de letzte Johrzähnt cha mä in vile Eiheitsstaate ä Trend zu mehr Dezentralisierig und zur Iirichdig vo autonome Regione beobachte. Hinder dere Entwicklig steckt s Prinzip vo dr Subsidiarität. Anderersits cha mä in Mittelosteuropa e Trend gseh Bundesstaate ufzlöse und nationalstaatligi Eiheitsstaate z bilde (Tschechoslowakei, Jugoslawie).
Lesotho
D Herrschaft vum Moshoeshoe I.
Ab em Johr 1830 sin d Buren uf dr Suechi no Land fir neii Sidlige firidrunge un sin zum erschte Mol iber dr Vaal chuu. Wu all mee „Voortrekker“ as Folg vu dr Spannige zwische dr Buren un dr Brite am Kap im sognännte Große Treck zwische 1836 un 1838 in Nordoschte zoge sin, isch s zue Ussenandersetzige vu dr Europäer mit dr Druppe vum Moshoeshoe chuu. Soldate us em Biet vum spetere Oranje-Freistaat sin all wyter in s Suídligsbiet vu dr Basotho drunge. Des het dr Moshoeshoe derzue brocht, d Brite um Schutz z bitte. Anne 1843 isch zwische dr Basotho un dr britische Kapkolony e Schutzverdrag unterzaichnet wore, wu aber anne 1859 wider ufglest woren isch, go di aagspannte britische Beziehige zue dr Burerepublike entlaschte. Anne 1851 hän d Basotho d Brite in dr Orange River Sovereignty militerisch gschlaa, hän aber noch ere Gegenoffensiv vu dr Brite um Fride bäte. Im Johr 1858 hän d Buren iber Basotho im Senekal-Chrieg gsiigt, hän aber Thaba-Bosiu nit chenne erobere un hän si zruggzoge. Im Treaty of Aliwal North („Verdrag vu Aliwal North“) isch derno d Chränzen im umstrittene Flussdreieck vu Caledon un Oranje uf ere mittlere Linie feschtglait wore. In dr frieje 1860er Johr het s unter dr Bure, wu grad vun ere Subsischtänzwirtschaft uf en exportorientierti Produktion vu Schofwulle umgstellt ghaa hän, dur e Deeri e großi Hungersnot gee. Si sin zwunge gsii, Vii, Hab un Guet gege Fruucht an d Basotho z verchaufe bzw. hän mieße um där Handel bite, was ene aber vylmol au verwaigeret woren isch, wel au bi dr Basotho d Fruucht z Änd gange isch. Eme neie Aagriff vu dr burische Druppe ab 1865, em Seqiti-Chrieg, het s Rych vum Moshoeshoe aber nit chenne standhalte, e Großdail vu dr fruchtbare Biet uf em Highveld weschtli vum hitige Lesotho het s mieße an dr Oranje-Freistaat abdrätte. D Bure hän di haimisch Bevelkerig us dr bsetzte Biet verdribe, hän ene s Vii graubt un hän alles verbrännt, was si nit hän chenne mitschlaipfe. As ainzigi Feschtig het Thaba Bosiu chene ghalte wäre. Churz vor ere ändgiltige Niderlag vu dr Basotho hän d Briten yygrife, wel si gferchtet häön, ass d Burestatt z arg groß wäre, un hän s verblibe Land anne 1868 as Basutoland zur britische Kolony gmacht. Em Moshoeshoe isch s aber dur gschickti Diplomaty glnge, d Autonomy vu sym Rych sicherzstelle. Maseru isch anne 1869 zur Hauptstadt wore. 1870 isch dr Moshoeshoe I. gstorbre, Sy Suhn, dr Letsie I. Moshoeshoe, isch sy Noofolger wore. In dr Johr dernoo isch d Autonomy verlore gange un Basutoland isch an d Kapkolony aagschlosse wore.
Einheitsstaat
Entwicklig
Drbi git s durchus autonomi Regione in Eiheitsstaate wo d Rächtsstellig von ene sterker usbaut isch as die vo mängge Gliidstaate in föderale System. Im Einzelfall cha s umstritte si, öb es sich um en autonomi Region oder um e Gliidstaat handlet. Dr Übergang zum Bundesstaat isch fliessend. E Bispil wer s Vereinigte Königriich, wo Schottland, Wales und Nordirland eigeni Parlamänt hai, dr grösst Deilstaat, Ängland, aber nit.
Lesotho
Britischi Chronkolony Basutoland
Em Basotho-Volk unter em Letsie I. isch kai Verdrättig im Barlemänt vu dr Kapkolony gwehrt wore, dodruf isch s zue Ufständ gege d Brite chuu. Des het derzue gfiert, ass alli Schusswaffe vu dr Basotho hätte solle kumfisziert wäre. S Niderschlaa vu me Ufstand vum Chief Moorosi bi Mount Moorosi im Side vum Land un dr Gun War („Gwehrchrieg“) zwische 1880 un 1881 hän d Kapkolony eso vyl gchoschtet un hän eso wenig brocht, ass Basutoland anne 1884 wider unter di britisch Diräktherrschaft chuu isch un Chronkolony woren isch. Ab do het dr morena e moholo (änglisch: Paramount Chief) näb em britische Resident Commissioner regiert, dr britisch Yyfluss doderby het si vor allem uf d Dischtrikthauptstädt un d Ussebolitik vu Basutoland kunzäntriert. D Herrschaft vu dr barena (Plural vu morena) het basisdemokratischi Zig ghaa. All Johr isch fir alli Basotho e Versammlig abghalte wore, wu pitso gnännt woren isch un wu wichtigi Entschaidige gfellt wore sin. Anne 1891 isch dr Letsie I. gstorbe, sy Noofolger isch sy Suhn Lerotholi Letsie (1836–1905) wore. Dr Lerotholi het 1898 im e Gfächt bi Thaba Bosiu iber sy Unkel un Widersacher Masopha gsigt.
Im sidafrikanische Zweete Burechrieg um d Johrhundertwändi het Basutoland nit zum Kampfbiet ghert, isch aber vu dr Brite fir Nooschublinie brucht wore. Anne 1903 isch di landeswyt pitso dur e National Council abglest wore. Noch em Dod vum Lerotholi 1905 isch sy Suhn Letsie II. Lerotholi (um 1869–1913) morena wore. Im nämlige Johr isch Maseru an s sidafrikanisch Yysebahnnetz aagschlosse wore. Um 1908 hän all Johr bis zue 78.000 Basotho d Chronkolony, go z Sidafrika as Bärglyt oder Buure z schaffe. > Um des Zyt hän si bolitischi Organisatione näb em traditionälle Herrschaftsischtem bildet: d Basutoland Progressive Association, wu ne Barlemänt het welle, un speter dr radikaler Lekhotla la Bafo („Root vu dr aifache Lyt“). Wu 1910 di Sidafrikanisch Union grindet woren isch, het Basutoland wie au Betschuanaland (hite: Botswana) un Swasiland di Yygliderig in där nei Staat abglähnt. Dodermit isch Basutoland en Enklave z Sidafrika wore. Dr sidafrikanisch Natives Land Act vu 1913 het derzue gfiert, ass Basotho nimi noch em Prinzip farming by halves uf sidafrikanische Farme hän derfe schaffe, wu si d Helfti vum Gwinn an dr Grundbsitzer abgee hän. Vyl Basotho sin derno retuurchuu uf Basutoland. Anne 1913 isch dr Letsie II. gstorbe, sy jingere Brueder Griffith Lerotholi (um 1873–1939) isch sy Noofolger wore.
Bim Erschte Wältchrieg sin 3000 Soldate vu Basutoland uf britischer Syte mitgmacht. Anne 1938 het di britisch Regierig e Verwaltigsreform bschlosse, doderdur isch Zahl vu dr barena un ihri Macht drastisch reduziert wore. Des un dr Strukturwandel im Land, in dr Hauptsach Verstedterig un besseri Bildig, het in dr Johrzehnt dernoo zuen eme dytlige Yyflussverluscht vum morena e moholo un dr ibrige barena gfiert. Dr Griffith het versuecht, d barena in di katholisch Chilche z dränge, wu s traditionäll Sischtem unterstitzt ghaa het. 1939 isch dr Griffith gstorbe, sy Suhn Seeiso Griffith (1905–1940) isch sy Noofolger wore, wu aber scho im Johr druf gstorben isch. Noch ere churze Ibergangszyt het anne 1941 sällem sy Frau ’Mantšebo (1902–1964) as Regänti d Herrschaft ibernuu.