cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Szeged
Bìs 1686
D'Aasììdlig vò de Magyare isch bsùnders de günschtige Bschaffeheit vò de Landschaft (gnüeg Blatz fǜr Weide, Züegang zù Wasser) züezschribe. Als Ciggedin wìrd d'Stadt ìm Johr 1183 zùm èrschte Mool ìn Zämmehang mìt de Salzgwìnnig erwähnt. Scho de Chönig István I. hät d'Bèdüttig vò de Salzìndùstri aaerkännt, doodùrch isch's mööglig wòre, dass sich Szeged züe-n-re bèdüttsame Stadt èntwickelt hät. Säll Salz isch doo z Szeged glagert ùnd vò doo uss witter bèfördert wòre, noochdèm mer's pèr Schìff ùs Sììbebǜrge ǜber d'Maros glììfert hät. De Grooßdeil vò de Bèvölkerig hät allerdings ìn de Landwìrtschaft gschafft; es isch vor allem Dierzucht bèdrììbe wòre, wènn au spöter d'Agrikùltur ùfchoo isch.
Moyeuvre-Grande
Moyeuvre-Grande (ditsch 1871-1915 Groß-Moyeuvre, 1915–18 Großmövern, 1940–44 Mövern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Szeged
Bìs 1686
Vor em Tatarestùrm sìn d'Bèwohner ìn s Moor ìn de Nööchi vò de Stadt gflüchtet, nooch em Abzùùg vò de Tatare sìn si zrùckchoo gò di zerstöörti Stadt wìderùfbaue. Ìm Johr 1246 hät de Chönig Béla IV. d'Stadträcht verlìhe, doodemìt isch Szeged ùf s gliich Niveau ùfgstììge wie sällemools no Buda ùnd Székesfehérvár. Zwǜsche 1260 ùnd 1280 isch zùm Schùtz vò de Wääg, woo s Salz drǜber glììfert wòre isch, e Schloss baut wòre. Ùnder de Hèrrschaft vòm Chönig Lajos Nagy hät sich Szeged zù de wichtigste Stadt vò Sǜǜdungarn èntwìckelt ùnd hät bèdingt dùrch d'Tǜrke, woo e Gfohr fǜr Ungarn dargstellt hän ùnd zù dère Zitt ìm Aamarsch gsìì sìn, au e strateegischi Rolle griegt. De Chönig Zsigmond vò Luxebùrg hät d'Stadt mìt-e-re Muur ùmgee, 1498 isch re de Rang Freii Chönigsstadt verlìhe wòre.
1522 isch d'Iiwohnerzahl vò Szeged bi 7000 gläge.
Repower AG
Gschicht
S Undernäme gschäftet usser em Bünderland au z Italie, wo s de Chunde au tuet Ärdgas verchaufe, z Dütschland, i dr Tschechei und z Rumänie. Das Gebiet im Bünderland, wo d Repower de Stroomchunde diräkt Energy tuet lifere, isch im Engadin, im Prättigau, im Rhyntel (d Gmainde Zizers, Landquart und Malans) und i dr Surselva.
Moyeuvre-Grande
D Gmein ghert zem ìm Arrondissement Thionville.
Szeged
Bìs 1686
1525 sìn di tǜrkische Drùppe dùrch Szeged dùùrezoge. Si hän d'Stadt zèrscht zerstöört, deno ìn de Johr 1542/43 bsetzt. Di riiche Patriizierfamììlie sìn ùf Debrecen, Kassa ùnd Nagyszombat gflüchtet. Säll hät d'Iiwanderig vò vile tǜrkische ùnd sǜǜdslawische Völker ùf Szeged ussglööst; sälli hän au scho vorheer aagfange, sich an d'Ungare z assimiliere. Dää Deil vò de Bèvölkerig, woo nìt gflüchtet isch, d. h. e große Deil vò de Iiwohner, hät vor allem ìm ùndere Deil vò de Stadt, ùm d'Boldogasszony-Chìrch ùme, gläbt ùnd mìt em Fischfang ùnd de Nùtzdier sii Läbesùnderhalt verdient.
Repower AG
Chraftwärch
D Chraftwärch vo dr Repower sind:
Szeged
1686 bìs 1879
Ìm Hèrbscht 1686 hät sich d'Stadt vò de Tǜrkeherrschaft bèfreit. Sällemools hät si 2000 Iiwohner ghaa.
Moyeuvre-Grande
Gschìcht
Moyeuvre-Grande ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 871 àls Modover.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Republik Kongo
1960 bis 1992
Sy Noofolger, dr Oberscht Joachim Yhombi-Opango, isch wäge Korruption un Abwychig vu dr Barteilinie am 5. Februar 1979 abgsetzt un dur dr Vizebresidänt un Verdaidigungsminischter Oberscht Denis Sassou-Nguesso as Interimsbresidänt uusduscht wore.
Moyeuvre-Grande
Verwàltung
vun Moyeuvre-Grande ìsch. Moyeuvre-Grande ghert zem Kommünàlverbànd.
Republik Kongo
Syt 1992
Noch em Zämebruch vu dr Sowjetunion het d Ainhaitsbartei ihri Bolitik gänderet un si vum Sozialismus abgchehrt. Anne 1991 isch d Republik Kongo uusgruefe wore un schließli sin Meebarteiewahle zuegloo wore. Dr Sassou-Nguesso isch anne 1992 in freie Wahle bsigt wore, sy Noofolger isch am 31. Augschte 1992 dr Professor Pascal Lissouba wore.
Szeged
1686 bìs 1879
De Chönig Lipót I. hät am 12. Dezämber 1698 ì'me Erloss d'Gwìnnig vò Salz z Ungarn ùnd z Sììbebǜrge wìder ùfgnoh ùnd no ìm gliiche Johr isch di èrschti Lììferig z Szeged aachoo. De Briis vò zwei Zändner isch bi drei Forìnt gläge. De Chönig hät ìm Abrìl 1700 de Josef Müller vò Wien zùm Minìster fǜr d'Verwaltig vò de Salzgwìnnig ernännt; sittheer isch s Salzvorchoo au stärker gnùtzt wòre.
Bezirk Obersimmental
Dr Amtsbezirk Obersimmetal isch bis zum 31. Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn mit Houptort Zwüüsimme gsi. Är het vier Gmeinde umfasst:
Dr Amtsbezirk Obersimmetal het 8'052 Ywohner (Stang 31. Dezämber 2008) uf 333 km² gha.
Sit em 1. Jänner 2010 ghöre auui Gmeinde zum Verwautigskreis Obersimmetal-Saane.
Szeged
1686 bìs 1879
1715 isch Szeged vò Neuem de Titel Freii Chönigsstadt verlìhe wòre. Am 21. Mai 1719 hät's vòm Károly III. sii bìs hǜt gǜltigs Wappe griegt, sitt sällem Daag wìrd jeeds Johr am 21. Mai de Szeged Napja (Ungarisch fǜr Daag vò Szeged) gfiirt. Ìm Johr 1723 isch Szeged zùm Komitaatssìtz vòm dörtmolige Komitat Csanád wòre, dää Titel isch em abber ìnnerhalb vò zäh Johr aberkännt wòre.
Ìn de Zitt, woo doodrùf gfòlgt isch, hät sich Szeged steetig witterèntwìckelt. 1719 sìn Piaristemönch dooheer choo ùnd hän e Gymnasiùm grǜndet ùnd wǜsseschaftligi Vordrääg ghalte. Drotz dène ùfchlärerische Èntwìcklige isch abber zwǜsche 1728 ùnd 1744 au vile Häxe de Brozäss gmacht wòre.
Szeged isch ìm Verlauf vò de Rèvolutione ùnd em Freiheitschampf vò 1848/49 de lètscht Sìtz vò de rèvolutionäre Regierig gsìì. De Lajos Kossuth hät doo am 12. Juli 1849 sinni lètschti Reed ghalte ùnd am 14. Juli zämme mìt em Bălcescu de ungarisch-rumänisch Frììdesverdraag ùnderschrììbe. Witterhìì hät d'Stadt e Èntwìcklig erfahre; 1854 isch si an d'Isebahnlììnie aagschlosse wòre. 1869 hät s Gschäft vòm Márk Pick ùfgmacht, woo spöter zù de bèriehmte Salamifabrik wòre isch.
1879 bìs 1944
Ìm Johr 1879 hät e Flüetwälle z Szeged schweeri Schäde verùrsacht. Ìn de Nacht ùf de 12. März hät de Damm z Petres ìm Drùck vò de Theiß noochgee; d'Ǜberflüetige, woo doodrùf gfòlgt sìn, hän 165 Doti gfòrdert, nùme 265 vò de 5723 Hüser sìn stoh blììbe (drùnder d'Ferenc-Chìrch mìt em Chlooster, de Dömör-Dùrm ùnd s Roothuus). Nùme zähdausend vò de sìbzigdausend Iiwohner sìn blììbe, de Rest isch ùmgsììdelt wòre. Mìt de Ùnderstǜtzig vòm Kaiser Franz Joseph I. isch d'Stadt ìn de nöchste Johr wìderùfbaut wòre, neui, modèrni Hüser sìn an d'Stell vò de Ruine drätte. Au s Szegeder Schloss isch abgrìsse wòre. Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.
1880 hät sich Szeged mìt Újszeged am andere Ùùfer vò de Theiß vereinigt; sitt 1883 gìt's au e Brùck zwǜsche ne.
Vò 1918 bìs 1920 isch Szeged ìm Geegesatz zùm restlige Ungarn vò de Franzose bsetzt wòre. Während de Röterèpublik sìn zahlriichi Soldate dooheer gflüchtet, woo nìt hän wölle de Rote Armee biidrätte. Sìì sìn 1919 mìt em Miklós Horthy ùf Dransdanubie zoge.
Nooch em 1. Wältchrieg ùnd em Verdraag vò Trianon isch Szeged züe-n-re Gränzstadt wòre ùnd hät Bèdüttig gwùnne, wiil's d'Rolle vò vile abdrättene Städt ǜbernoh hät. 1921 isch d'Univèrsität vò Kolozsvár dooheer choo; ab 1923 isch Szeged wìder de Komitaatssìtz vò Csanád gsìì.
Sitt 1944
1950 sìn ùs Deile vò Szeged nüün neui Gmeinde èntstande, woo ùm Ghöft ùme aaglègt wòre sìn. Si hän sich soo güet èntwìckelt, dass eini vò-ne-ne, Mórahalom, ìm Johr 1989 d'Stadträcht griegt hät.
Zù de Zitt vòm Sozialìsmùs isch Szeged e Zändrùm fǜr d'Liicht- ùnd fǜr d'Läbesmìttelìndustri wòre. 1965 sìn ìn de Nööchi vò de Stadt Èrdöölvorchoo èntdeckt wòre. Sitt 1962 isch Szeged de Sìtz vòm Komitat Csongrád, sällemools hät au e Ùmstrùkturierig vò de Stadtdeil stattgfùnde.
E Ǜberschwämmig ìm Johr 1970 hät de Peegel vò 1879 ǜberdroffe. Szeged isch evakuiert wòre. E witteri Ǜberschwämmig ìm Johr 2006 isch me Peegel vò ǜber zäh Meeter züezschribe.
1973 sìn Algyő, Gyálarét, Kiskundorozsma, Szőreg ùnd Tápé ùf Szeged iigmeindet wòre. Algyő isch abber sitt 1997 wìder e sèlbständigi Gmeind.
D'Fabrike, woo ùnder de Sozialìste èntstande sìn, sìn ìn de 1990er-Johr zgrùnd gange.
Republik Kongo
Syt 1992
Im Novämber 1992 het dr Bresidänt d Nationalversammlig ufglest, d Neiwahlen im Mai 1993 sin umstritte gsii. Des het zue gwalttetige Uurueje gfiert, wu bis im Februar 1994 gange sin.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr  Sebastian-Blau-Preis fir s Schwäbischschreiba wurd vom Verei schwäbische mund.ar e. V. ausglobt.
Republik Kongo
Syt 1992
Anne 1997 isch s im Vorfäld vu dr fir Juli blante Bresidäntschaftswahle zue Spannige zwische dr Aahänge vum Lissouba un däne vum Sassou chuu. Wu d Regierigsdruppe vum Lissouba am 5. Juni em Sassou sy Huus z Brazzaville umstellt ghaa hän, het där in syne Milize befohle, Widerstand z laischte. In viermonetige Kämpf sin großi Dail vu dr Hauptstadt verwieschtet wore. Aafangs Oktober hän angolanischi Druppen uf dr Syte vum Ex-Bresidänt interveniert, Mitti Oktober isch d Regierig gstirzt wore. Syterhär isch dr Denis Sassou-Nguesso wider Bresidänt.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Gschichd
Dr Verei isch 2002 grendad worra. Drbei isch r noch em Pseudonym vom Josef Eberle daufd worra. Dr Josef Eberle isch Rausgäbr ond Chefredakteur vo dr '' Stuagerdr Zeidong gwea.
Republik Kongo
Verwaltung
D Republik Kongo isch e Zäntralstaat un isch syt 2003 in zwelf Departement glideret, wu syter unterglideret sin in 86 Distrikt un sibe Kommune.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Ziel
Dr Verei will mid em Vrleiha vo dem Preis:
Republik Kongo
Verwaltung
Di greschte Stedt sin Brazzaville mit 1.138.044 Yywohner, Pointe-Noire mit 630.883 Yywohner, Dolisie mit 114.869 Yywohner un Nkayi mit 56.175 Yywohner (Stand 1. Jänner 2005).
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr Preis
Dr 1. Preis sen 2500 Euro, dr 2. Preis 1500 Euro, dr 3. Preis 1000 Euro, dr Publikumspreis 500 Euro ond drzua geids no Sachpreise
D Jury bildad Leid vom Verei schwäbische mund.art e.V ond andre Fachleid.
Szeged
Sitt 1944
Hǜt isch Szeged di wichtigsti Stadt vò de Region; es isch e Univèrsitääts- ùnd au e Touristestadt. 2006 isch d'Autobahn M5 fèrtiggstellt wòre, woo ùf Budapest fiehrt.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr Preis
Bei dr erschda Vrleihong war d Lidradur draa
Szeged
Wappe
S Wappe zeigt e Renaissance-Schìld, woo vèrtikal deilt isch. Ìn de linke Hälfti sìn ùf blauem Hìndergrùnd zwei sìlbrigi Bälke z seh, woo d'Theiß ùnd d'Maros symbolisiere. Ìn de rächte Hälfti isch ùf gòldigem Grùnd di rächti Hälfti vò me ne schwarze Aadler z seh, woo d'Flǜǜgel ussgstreckt hät ùnd nooch rächts lüegt. Ìn sinne Gralle hèbt er e schwarzes Zèpter.
Ǜber em Schìld isch e sìlbrige Hälm mìt gschlossenem Visier vò vòrne z seh, ùm sii Hals hänkt e gòldigs Medaillon a'me ne gòldige Band. Ùf em Chopf vòm Hälm isch e Krone mìt fǜmf Zacke z seh, woo mìt fǜmf rote Rubin verziert isch. Obedrǜber isch e sìlbrigs Schoof, woo noch links lauft.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr Preis
Dr Preis isch an Liedrmachr ganga
Szeged
Wappe
Ùnder de Krone sprieße Blätter füre, woo de Schìld ùmgän; si sìn ùf de linke Sitte root ùnd sìlbrig ùnd ùf de rächte Sitte blau ùnd gòldig.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr Preis
Publikumspreis: Thomas Felder vo Reidlenga
Beim Kabarett hod ma zwoi erschde Preis vrdoild-
Publikumspreis: Grubb Volksdampf
Szeged
Wìrtschaft
Szeged isch eins vò de ungarische Zändre fǜr Läbesmìttelìndustri. Esoo wìrd zùm Bispiil d'Gwǜrzpaprika, woo ìn de Ùmgeebig vò de Stadt aabaut wìrd, z Szeged witterverarbeitet. Ùsserdèm wìrd doo d'Pick-Salami heergstèllt, woo als ungarischi Spezialität bèkannt isch. Z Algyő ìn de Nööchi vò Szeged wère Èrdööl ùnd Èrdgaas gwùnne. Alles ìn allem isch di wìrtschaftligi Rolle vò Szeged abber ìn de lètschte Johr zrùckgange, noochdèm gschichtsdrächtigi Ìndustribranche (zùm Bispiil d'Brodùktion vò Kabel, Ziegel, Tekschtilie, Hanf ùnd Kònsèrve) zgrùnd gange sìn.
Sebastian-Blau-Preis für Schwäbische Mundart
Dr Preis
Publikumspreis: Gluzer aus Raodeburg
Publikumspreis: "Subbr Sach" mid em Trickfilm Drohtesl-Cowboys
Publikumspreis: Hiltrud Stoll ond Franz Auber (Hillu's Herzdropfa)
Publikumspreis: Mathilde Zimmerer
Internetpreis: Gäumoggel
Delmenhorst
Delmehorst (plattdütsch Demost) isch e kreisfreii Stadt in Niidersachse.
Fritz Hauser (Politiker)
Dr Fritz Hauser (* 3. Juni 1884 z Baasel; † 26. Merz 1941 z Bäärn) isch e soziaaldemokratische Schwizer Politiker gsi.
Delmenhorst
Geografii
Delmehorst lyt zwische Breme un Oldeburg. Dur s Stadtgebiet fließt d Delme.
Fritz Hauser (Politiker)
Lääbe und Wärk
Dr Fritz Hauser isch dr Soon vom ene Schniidergsell us Südbaade gsi. Er het en Usbildig zum Brimaar- und Middelschuelleerer gmacht und denn Nazionaalökonomii an dr Uni Baasel studiert. 1915 isch er zum Dr. phil. bromoviert.
Delmenhorst
Sehenswürdigkeite
Bsundrigs zum aaluege z Delmehorst isch de Maartplatz mit em im Jugedstil paute Rothus un em Wasserturm, wo under Dänkmolschutz stönd. De Wasserturm isch 44 Meter höch un hät zoberst en Uusichtsplattform. Er hät es Fassigsvermöge vo 500 Kubikmeter Wasser, isch aber sit em Februar 2011 nüme i Betriib. Südwestlich devo isch d Burginsle mit sine Graftaalage; da sind Wassergräbe, wo vo de Delme gspise wäred.
Fritz Hauser (Politiker)
Kantonaali Bolitik
Als Mitgliid vo dr Sozialdemokraatische Bardei het er e politischi Karriere gha: 1911–1918 isch er im Groosse Root vom Kanton Basel-Stadt gsässe, 1918–1941 isch er Regierigsroot gsi. Er het d Gründig vo der staatlige Witwe- und Waisekasse gförderet, d Iifüerig vo dr obligatoorische Umfallversicherig für Schüeler, d Schuelfürsorg, Maturidäätskürs für Erwaggseni und d Volkshochschuel. As Vorsteer vom Erziejigsdepartemänt ab 1919 het er d Baasler Bildigs- und Kultuurbolitik massgääblig brägt. In sinere Amtszit isch s Schuel- und des Uniwversidäätsgsetz rewidiert worde, dr Kunstkredit Baasel-Stadt gründet worde und si s Basler Kunstmuseum und s Kollegiehuus vo dr Uniwersidäät Baasel am Petersblatz baut worde.
Nazionaali Bolitik
Vo 1919 bis 1941 isch er im Nazionaalroot gsässe, und 1937–1938 si Bresidänt gsi. Noch em Aaschluss vo Ööstriich an s Nazidütschland het dr Hauser d Broklamazioon vom Bundesroot und de Frakzioone zur Nöitralidäät vo dr Schwiz understützt. Im Nazionaalroot het sich dr Hauser as Finanzpolitiker und Mitgliid vo dr Gschäftsbrüefigskommissioon e Naame gmacht.
Kultuur
As Mitgliid vo de Old Boys het dr Fritz Hauser 1912 an dr Delegierteversammlig z Luzärn si Verdäidigungsreed gegen e Boykott vom Schwizerische Fuessballverband ghalte. Dr Boykott isch wägen eme unerlaubte Fründschaftsspiil gegen e Fuessballclub Nordstärn Baasel verhängt worde und dank dr Reed vom Fritz Hauser wider ufghoobe worde.
Im Grubbebild Sitzung der Basler Kunstkreditkommission, wo dr Jean Jacques Lüscher (1884–1955) 1930 gmoolt het, cha mä au dr Fritz Hauser gsee.
S Graab
Dr Fritz Hauser isch uf em Friidhoof am Hörnli begraabe. D Grabskulptuur «Arbäiter» het dr Ernst Suter 1943 gmacht.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2011
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg am 27. Merz 2011 isch dr 15. Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. D CDU isch sterkschti Bartei bliibe, het aber no rund 58 Johr d Macht an e grien-roti Mehrhait abgee mieße.
Wahlergebnis
Noch em vorlaifige amtlige Ändergebnis verdaile sich d Stimme wie folgt uf d Barteie:
Wahlchrais
Di Griene hän nyyn vu dr insgsamt 70 Wahlchrais chenne gwinne, d SPD het dr Wahlchrais Manne I gwunne. D Ergebnis in dr ainzelne Wahlcrais sähne eso uus :
Britische Jungferninseln
Die Britische Jumpfereinsle (ängl. the British Virgin Islands) si en Inselgruppe in de Chliinen Antille in dr Karibik, öbbe 100 km östlig vo Puerto Rico. Si si e britischs Überseegebiet. 16 vo de über 60 Insle und Riff si bewohnt.
Geographii
S Gebiet vo de Britische Jumpfereinsle umfasst d Insle Anegada, Beef Island, Cooper Island, Ginger Island, Jost Van Dyke, Norman Island, Peter Island, Salt Island, Tortola, Virgin Gorda und drzue no anderi chliini Insle um e Sir-Francis-Drake-Kanal.
D Insle Anegada bestoht us Koralle und Chalchstei und isch relativ flach, die andere Insle si vulkanisch, bärgig und hügelig. Dr höchst Punkt uf de Insle isch dr Mount Sage mit 521 m uf Tortola.
S Klima isch dropisch und füecht, d Tämprature si dur Wind gmässigt. Hurrikan und dropischi Stürm git s vo Juli bis Oktober. Die natürlige Süesswasservorkomme si begränzt mit Usnahm von e baar Flüss, wo im Summer usdröchne, und vo Quelle uf Tortola. Dr bedütendsti Deil vo dr Wasserversorgig vo de Insle chunnt us Brünne und Rägewasser-Gebiet.
Bevölkerig
Die Britische Jumpfereinsle hai öbbe 21.700 Iiwohner. D Mehrheit vo dr Bevölkerig isch ganz oder zum Deil us Afrika.
33 % si Methodiste, 17 % si Anglikaner, 10 % Katholike, 9 % Mitgliider vo dr Gmeind Gottes, 6 % Adventiste vom sibente Dag, 4 % Baptiste, 2 % Züüge Jehovas und 19 % bekenne sich zun ere andere Religion oder hai keini.
Hohfirst
Dr Hohfirscht (dt. Hohfirst) lit guet 10 km südlich vu Friburg im Brisgau zwischem Schnäggedal im Weschte un em Hexedal im Oschte. Dr Berg isch 496 Meter hoch un bildet dr Süddeil vum Schimbergmassiv.
Chapelle (Glâne)
Chapelle (Glâne) (patois [a tsaˈpala]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Hohfirst
Agrenzedi Ortschafte
Am Berg lige – vu Norde im Uhrzeigersinn – Dalhüse, Sailede, Bollschwil, Güetighofe, Ehrestette, Chilchhofe, Pfaffewiler mit Ehlischwiler un Wolfewiler.
Chapelle (Glâne)
Gschicht
Chapelle isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1354 aus Capella.
Hohfirst
Agrenzedi Ortschafte
Dr Gipfel isch e chleis Plateau un ghört zue Wolfewiler un Pfaffewiler.
Chapelle (Glâne)
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11,6 % gläge.
Religion
60,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 24,7 % evangelisch-reformiert.
Hohfirst
Agrenzedi Ortschafte
Underhalb vum Gipfel isch dr Hohbannstei, wo fimf vu dr Hohfirschtgmeinde anenandergrenze.
Chapelle (Glâne)
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 198 Yywoner 92,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,6 % Tüütsch ù 1 % anderi Spraache.
Hohfirst
Geologi
Zsämme mitem 644 Meter hoche Schimberg bildet dr Berg s Schimbergmassiv, e Vorgebirg vum Schwarzwald, wo scho in dr Bruchzone vum Oberrhigrabe lit. E Näbegipel vum Hohfirscht isch dr Eelberg bi Bollschwil, e Art Vorgebirg isch dr Batzeberg uf dr andere, weschtliche Side vum Schnäggedal.
Dr Hohfirscht bestoht vorwiged us Chalchstei. Bi Pfaffewiler hets grossi Steibrüch gha, in dene ihri Bruchstei e guets Murwerch gä hän un wo au im Friburger Minschter verwendet worre sin – mitunter werre sogar hit noch Stei fiers Münschter vu dert gholt. Bi Bollschwil befindet sich noch e Chalchbergwerch, wo bis ins Friehjohr 2011 d Firma Marmorit betribe het un wo dr Chalch fier Schotterstei un Gips verwendet worre isch. Obwohl d Förderkonzession verlängeret worre isch dr Bergbau anno 2011 erscht emol igstellt worre.
Chapelle (Glâne)
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 4 va de 198 Yywohner ggredt.
Hohfirst
Flora
D Gipfelregion isch bewaldet, am Südhang und Weschthang sin Räbe.
Archäologischs
Mehreri Höhlene befinde sich uff em Eelberg, wo mer Deifels-Chuchi heisst. Menschlichi Iberreschte, wo mer dert gfunde het, ordnet mer in dr Neandertaler zue. Bi sällene Höhlene befinde sich au noch Reschte vu dr ehemolige Burg Hauefels.
Reilingen
Reilingen (sidfränkisch Railinge) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Reilingen lyt am Kraichbach zwische dr Schwetzinger Hardt im Norde un dr Untere Lußhardt im Side in dr Metropolregion Rhy-Necker. Nochbergmaine vu Reilingen sin Hockenheim im Norde, e nit bewohnti Exklave vu Leimen im Nordoschte, Walldorf im Oschte, St. Leon-Rot im Sidoschte, Waghäusel im Side, Altlußheim im Sidweschte un Neulußheim im Weschte.
Dr Baan bstoht us 38,3 % Landwirtschaftsflechi, 42,9 % Wald, 17,1 % Sidligsflechi un 1,7 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Reilingen ghere s glychnamig Dorf, dr Wyler Wersauerhof un dr Wohnblatz Schloßmühle.
Gschicht
Reilingen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1286 villa reitling.
Verwaltig
Reilingen het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Stadt Hockene un dr Gmaine Altlußheim un Neulußheim
Dr Burgermaischter isch dr Stefan Weisbrod.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Reilingen ghert zum Sidfränkisch.
Niger (Fluss)
Dr Niger isch noch em Nil un em Kongo mit 4.184 Kilometer Lengi dr drittlengscht Strom z Afrika. Är fließt in eme fascht 2000 km große Halbchrais dur fimf Staate: noch em Ursprung in dr Bärg vu Guinea stremt er dur Mali, dr Side vu Niger, an dr Gränz vu Benin lang un schließli dur Nigeria, wun er in eme iber 200 km braite Delta in dr Golf vu Guinea mindet.
Fascht alli vu dr 110 Millione Mänsche, wu diräkt am Fluss wohne, wäre vum Niger mit Wasser versorgt. Syy Yyzugsbiet umfasst wyteri 4-5 Staate un rund 2,5 Millione km². Doderby isch aber d Zueornig vu dr Wieschteflechine uusicher.
Flusslauf
Dr Niger entspringt in dr Bärg im Side vum Staat Guinea, in dr Nechi vu dr Gränz zue Sierra Leone. Är fließt in eme Boge no Nordoschte un bildet z Mali d Massina. Derno chehrt er uf Timbuktu, wun er d Sahara straift un in Richtig Sidoschte wyterfließt. Är goht dur dr Staat Niger, d Hauptstadt Niamey vu däm isch an syyne Staade böue. Im wytere Verlauf bildet er dailwys d Gränz zue Benin, wu im Dreiländereck vu dr Staate Niger, Burkina Faso un Benin dr W-Nationalpark an eme W-fermige Rank vum Fluss lyt. Vu dert uus fließt er wyter uf Nigeria. Nodäm der dr Kainji-Stausee verlosst, durfließt er dr weschtlig Dail vu Nigeria, nimmt dr link Näbefluss Benue uf un mindet schließlig in Form vun eme große Delta in dr Golf vu Guinea, du Dail vum Sidatlantik isch. Dodermit durquert er Bärg, Rägewald, Savanne un Wieschti.
An dr Mindig vum Niger fließe im Johresdurschnitt rund 6.000 m³/s in dr Atlantik. Syy Lengi wird mit 4.184 4.184 km aagee, syy Yyzugsbiet mit 2.261.763 km². Dr Hauptzuefluss vum Niger isch dr Benue.
Dr uutypisch Flusslauf vum Niger het europäische Forscher iber zwai Johrdöuesrt Retsel ufgee. In dr Antike sin remischi Geografe dervu uusgange, dass dr Fluss in dr Nechi vu Timbuktu Dail vum Nil sei, im 17. Johrhundert sin europäischi Entdecker degege dervu iberzygt gsii, dass dr Fluss no Weschte fließe un in dr Senegal minde deet. Anne 1796 isch dr britisch Afrikaforscher Mungo Park as ain vu dr erschte Europäer an dr Lauf vum Niger chuu. Syy Raisebricht Travels in the Interior of Africa giltet hite no as Klassiker. Anne 1805 het er in ere zwoote Expedition dr Lauf vum Niger zwische Bamako un Bussa im Nordweschte vu Nigeria befahre, wun er 1806 um s Läbe chuu isch. Erscht anne 1830 het e Expedition vu dr britische Brieder Richard un John Lander dr Verlauf vum Niger bis zue dr Mindig entdeckt. D Quälle vum Niger isch vu europäische Forscher erscht anne 1879 entdeckt wore, em Franzos Marius Moustier un em Schwyzer Josua Zweifel.
D Bumerang-Form vum Flusses erklere hitigi Geografe zmaischt mit ere Theori, wu dr Niger noch ere us zwai alte, mitenander verbundene Fliss bstoht. Dr obere Niger vu dr Quälle in dr Loma Mountains bis zum Nigerchnyy isch urspringlig in e hite uusdrecknete See gmindet, dr unter Niger isch dergege in dr Biel bi däm See entsprunge un isch no Side bis zum Golf vu Guinea gflosse. Wu d Sahara 4000–1000 vor Christus uusdrecknet isch, hän di beede Fliss ihre Verlauf gänderet un hän sich droffe.
Schiffbarkait
Im obere Dail isch dr Niger mit chlainere Boot schiffbar, doderby stelle aber unter anderem Flusspferd e gwissi Gfohr dar. Ab Koulikoro, rund 60 Kilometer flussaabezues vu Bamako chaa dr Strom bis uf Lokoja, in dr Nechi vu dr Mindig vum Näbefluss Benue in dr Niger, mit greßere Boot un Schiff un au nume in dr Hochwasserzyt zwische Oktober un Jänner befahre wäre. Dur Versandig wäg dr Dinebilödig, wu zuenimmt, het sich d Schiffbarkait vum Niges am Nigerchnyy in dr letschte Johr verschlächteret.
Etymologi
Dr Name vum Fluss stammt wahrschyns vum latynische Wort fir schwarz (niger) as Fähldytig vum Wort vu dr Tuareg-Sproch ghir n-igheren (alem.: Fluss vu dr Fliss). Dr Name isch scho in ere Charte vum Claudius Ptolemäus fir e Fluss im Side vum Atlas-Gebirg brucht wore. Di weschtafrikanische Staate Niger un Nigeria sin noch em Fluss gnännt. Ihri Yywohner hän e großi Zahl vu verschidene Näme fir dr Fluss, dodrunter Joliba in dr Manding-Sproche un Isa Ber in Songhai. Baidi Werter bedyte große Fluss. In Mindigsnechi isch dr Niger au as Kworra oder Quorra bekannt gsii, voreb d Europäern im 19. Johrhundert gmerkt höän, dass ober Abschnitt, nit in dr Tschadsee un au nit in dr Nil mindet, derfir aber no Side zum scho bekannte Quorra chehrt.
Hydrometri
D Durflussmämngi vum Niger isch iber 40 Johr lang (1952-92) z Malanville gmässe wore, ere Stadt z Benin, rund 1.100 Kilometer flussufezues vu dr Mindig. D z Malanville beobachtet mittler jehrlig Durflussmängi isch in däm Zytruum bi 1.053 m³/s gläge.
Dr Niger isch e seli große Fluss, aber au är fließt rägezytabhängig, wie di maischte Fliss in dr Region. Im Beobachtigszytruum vu 40 Johr isch e minimale Durfluss vu 18 m³/s (fascht ganz drucke), un e maximale Durfluss vu 2.726 m³/s beobachtet wore.
Di durschnittlig monetlig Durstremig vum Niger gmässe an dr hydrologische Station vu Malanville (in m³/s) (Berächnet mit dr Date vun eme Zytruum vu 40 Johr, 1952-92)
Niger Basin Authority
D Niger Basin Authority (frz. Autorité du Bassin du Niger; NBA bzw. ABN) isch e intergovernmentali Organisation zum d Ressource vum Nigerbecki gmainsam z nutze un z ferdere.
Premia (Piemont)
Premia isch e Gmeind vo dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola.
Centre-Val de Loire
Centre-Val de Loire ìsch a frànzeescha àdminischtràtiva Region ungfähr in dr Mitti vum Land, sidli vu Paris. Bis 2015 hat sa numma Centre gheissa.
Premia (Piemont)
D Gmeind lyt im Eschetal. Si chunt im Nordweschte fasch bis ad Schwiizer Gränze und im Oschte bis ganz a d Landesgränze zum Kanton Tessin: Do chunt me vo Premia übere Krameggpass – mit m düütsche Name –, wo aber kei guete Fuesswääg drüber goot, id Nochbergmeind Bosco/Gurin. Die iteliänische Nochbergmeinde sind Baceno, Crodo, Pomatt und Montecrestese.
D Ortsdeil vo Premia heisse Pioda, Rozzaro, Altoggio, Uriezzo, Crego, Piedilago, Cagiogno, Cristo, Cadarese, San Rocco, Passo, Rivasco und Chioso.
Und uf de Böde am Bärg sind alti Dörfer vo de Walser:
Centre-Val de Loire
Dia Region isch 1956 grìnda worra. Bis 2015 hat sa numma Centre gheissa. Das ìsch a neutrala Nama wil sa üs drey historischa Provinza Berry, Orléanais und Touraine zamagsetzt worra ìsch.
Gütighofen
De Wiler Gietighofe (dt. Gütighofen) ghört sowohl zue Ehrechilche, als au zue Bollschwil. D'Grenze vu dene zwaj Gmaje verlauft gnau uf de einzige Stroß. wo au Gietighofe haißt.
Geographi
Gietighofe lit am Igang vum Hexedal, am Zsämmefluss vu Eckbach un Meehlin, direkt underhalb vu äre mächtige Chalchstajformation am Hohfirst, (ä Näbegipfel vum Schimberg), wo sich sowohl d'Burg Hauenfels, als au die „Deifelschuchi“, ä Höhlenkomplex us de mittlere Stajzitt, drin bfinde. Uf de östliche Dalsyte isch de Schwarzwald.
Gschicht
S'ältist Gebei vum Wiler isch die scho anno 1341 erwähnt Felsemihli. Wohrschins hän sich die landwirtschaftliche Ghöft später drumrum gruppeert. Mittlerwili git's aber kaj haupterwerblichi Landwirtschaft meh am Ort.
Bvölkerig/Kultur
Die ca. 40 Iwohner us allene Altersschichte nenne Gietighofe au „s’Dörfli“ un schätze säll wäge sinere bsunders roihge Lage.
Sit 1994 findet im Summer s'sognennt „Dörflifescht“ fer alli ehemalige un jetzige „Dörfler“ statt. Dann wird au ä inoffizielle Vogt gwählt.
Politik
Ä aigene Ortschaftsrat gits nit. Kommunalpolitik wird in Ehrechilche un Bollschwil gmacht.
Wirtschaft
Ajnzigs asässigs Unternämme isch d'Schriinerai un Zimmerai „Steiert und Armbruster“
Rieden am Forggensee
Riada am Forggasee (amtlich Rieden am Forggensee) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Riada leit am Forggesee, eme Stausee vom Lech. Vo dr Gmarkung sin 57,5 % Landwirtschaftsfleche, 33,8 % Wald, 5,2 % Sidlungsfleche un 3,5 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Riada am Forggasee gheret s gleichnamig Pfarrdorf, d Derfer Dietringen und Osterreinen und d Gheft Dürracker, Sankt Urban und Schönenried.
Gschicht
Riada am Forggasee hot zum Hochstift Augschburg ghert un isch mit dr Säkularisation vom Hochstift 1803 zum Kurfirschtetum Bayern komma.
Ar-Raqqa
Ar-Raqqa, au ar-Raqqah, türk. Rakka, isch d Hauptstadt vom Guwernemänt ar-Raqqa am middlere Euphrat im Norde vo Sürie. Die hütigi Stadt isch am Aafang vom 20. Joorhundert gründet worde am Blatz, wo am Aafang vom 8. Joorhundert vo de Abbaside e Stadt baut worde isch.
Rieden am Forggensee
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 3,1 % gleage.
Ar-Raqqa
Für 2010 het mä 200'268 Iiwooner berächnet. Bevor dr sürisch Bürgerchrieg usbroche isch, häi gschetzti 277'300 Lüt dört gläbt, sitdenn si e Hufe Flüchtling drzue choo. Wo d Organisazione al-Nusra-Front und Islamische Staat (IS, früener ISIS) in dr Middi vo 2013 die Freiji Sürischi Armee us dr Stadt verdriibe häi, isch si die grössti Stadt under dr Kontrolle vo Islamiste gsi, bis 2014 d IS Mossul eroberet het.
Rieden am Forggensee
Religion
79 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 15,4 % evangelisch.
Verwaltung
Riada am Forggasee hot mit dr Gmoand Rossopte a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Riada am Forggasee isch dr Maximilian Streif.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Riada am Forggasee ghert zum Oschtschwäbisch.
Schönberg (Ebringen)
Dr Schimberg (uf Ebringerisch: Schimmbagg, amtlich: Schönberg, früeher au Schinberg) am südliche Stadtrand vu Friburg im Brisgau isch dr 644 Meter hoch Husberg vu dr Gmei Ebringe (dt. Ebringen). Er isch als e Vorberg vum Schwarzwald die höchscht Erhebig im Oberrhigrabe.
Gmeizueghörigkeit
Usser Ebringe, zue dem dr Gipfel ghört, lit dr Berg au uf dr Gmarkige vu Schallsched, Friburg im Brisgau, Merzhuse, Au, Wittnau un Sailede. Am Hohfirscht, wo dr südlich Näbegipfel vum Massiv bildet, lige Schallsched, Ebringe, Sailede, Bollschwil, Ehrechilche un Pfaffewiler.
Geologi
Zämme mitem 496 Meter hoche Hohfirscht im Süde bildet dr Berg s Schimbergmassiv, e Vorgebirg vum Schwarzwald, wo scho in dr Bruchzone vum Oberrhigrabe lit. Die geologische Oberflächeformatione umfasse ufgrund vu zahlriiche Verwerfige un Grabebrüch alli Periode vum Erdmiddelalder un au tertiäre Vulkanismus.
Die undere Lage am Weschthang sin usserdem vu mächtige Leessschichte bedeckt.
Bergbau
Uffgrund vum ab 1937 im Zug vum Autarkistreebe vum Dritte Riich durgfüehrte Iiseerzabbau am Schimberg sin au dieferi Schichte vum Berg dur zahlriichi Bohrige guet erforscht.
Dr Bergbau isch im Wesetliche us zwei Felder erfolgt; ussem vum Friburger Stadtdeil St.Järge us abbaute Nordfeld un in gringerem Mass ussem uf Ebringer Gmarkig ligede Südfeld. D Erze vum Südfeld sin mit ere Seilbahn zue dr Verladestell in St. Järge transportiert worre. Denäbe het no e chleis Abbaufeld am Steiberg bi Bollschwil (Kuckuckspfad) existiert, wo dr Abbau aber scho 1939 igstellt worre isch. S Iiseerz isch mit gradmol 20 % Iiseghalt alles ander als förderigswürdig gsi, so dass dr Bergbau 1942, wo die wesentli iisehaltigere Erze us Frankriich un Schwede zuer Verfüegig gstande sin, scho wiider igstellt worre isch.
Besidlig
Uff em Gipfelplateau vum Schimberg het sich e jungsteizittlichi Sidlig befunde. Umiddelbar südweschtlich underhalb vum Gipfelplateau befindet sich dr Ober Schimberger Hof, wo Viihwirtschaft betribt. Dr Under Schimberger Hof am Nordhang underhalb vum Saddel zum weschtliche Näbegipfel isch e beliebti Usflugswirtschaft mit Blick uf Friburg. Uff em weschtliche Näbegipfel vum Berg bfindet sich d Ruine Schneeburg.
Historischi Ereigniss
Am 3. August 1644 isch dr Weschthang vum Schimberg (Gwann Bohl) Schauplatz vum erschte Dag vu dr Schlacht bi Friburg im Drissgjährige Chrieg zwische dr Bayre un dr Franzose gsi, wo am 5. un 9. August am Lorettoberg (domols Schlierberg gheisse) gegenyber vum Osthang vum Schimberg ihr Fortsetzig gfunde het. Frankriich het dodebi versuecht, Friburg zruckzerobere, wo vo Weimar (Verbündeti vo Frankriich) nooch mehmunätiger Belagerig am 27. Juli an kaiserlich-bayrischi Truppe gfalle isch. Zwar hänn d Franzose am 3. August s Bohl am weschtliche Schimberg under grosse eigene Verluschte inämme chänne, doch hän sich d Bayre yber dr Schimberg relativ ubemerkt in Uffangstellige am Lorettoberg zruckziege chänne un hän säller Berg (un dodemit au Friburg) erfolgriich gege d Franzose behauptet.
D Schlacht bi Friburg isch die verluschtriichscht Schlacht vum ganze Drissgjährige Chrieg gsi.
Uff em Schimberg oberhalb vu Lidischberg un Ebringe erinneret s Schlachtechrüz an d Schlacht am 3. August. S stoht an dr Stell vum Beihus, wo mer erst 30 Johr noch dr Schlacht die uffem ganze Berg verstrait ligede Beiner vu dr Gfallene bestattet het. S Massegrab het sich - nit zue dr Fraid vu dr Chilche - zueme Wallfahrtsort vu dr katholische Bevölchrig us dr Region entwicklet un es sin offebar au immer wiider Chnoche als Reliquie entwendet worre. Wil d Chilche d Wallfahrte nit het underbinde chänne, het mer die noch verbliibene Beiner vu dr Gfallene uf Veralossig vum Ildefons von Arx schliessli 1791 abtransportiert, wodur in dr folgende Johrzehnte d "Verehrig" langsam zum Erliige chu isch.
Flora
Uff em Schimberg chumme circa 80 % vu allene in Dytschland heimische Orchideearte vor, besunders im Beriich vum Naturschutzgebiit Jennidal nördlich vu Ebringe underhalb vum Bohl. Am Wescht- un Nordwesthang befinde sich grösseri Räbberg, uf dr Hexedalsite bloss no chleineri Räbstückli. Im Hexedal isch dr Wibau starch rucklaifig.
E Grossdeil vum Schimberg isch bewaldet (in dr Regel Laubmischwald) un bedütendi Flächene vu dr Ebringer Gmarkig stehn under Naturschutz, so fascht die ganz Bergmatte am Südhang vum Schimberg, wo d Gmeiverbindigsstross Ebringe-Wittnau durlauft. Uf dr Bergmatte het's bsunders vili Chriesbaim.
Etymologi
Dr Namme vum Berg - "Schimberg" - leitet sich wohl vu alemannisch schine ab, wil er vu dr Rhiebeni us agluegt us dr Landschaft schint. Eventuell au vu mittelalemannisch schina fer flach noch dr Chuppe vum Berg. Die hochdytsch Transkription Schönberg isch also etymologisch falsch. Wie in viili Sproche wohl dur dr menschlich Stimmapparat bedingt, isch d'Kombination "Stimmhafter alveolarer NasalStimmhafter bilabialer Plosiv" vu "Schinberg" durch Assimilation zu eme "Bilabialer NasalStimmhafter Bilabialer Plosiv" verschliffe worre, also zue "Schimberg". Im Ebringer Alemannisch isch usserdem d'Ussproch vum Namme no mol stärcher zue "Schimmbagg" abgschliffe, d. h. e churzes Ungerundeter zentralisierter fast geschlossener Vorderzungenvokal und s"er" vu "berg" isch e churze chehlige Schwa vum "a"-Typ.
Kaimaninseln
D Kaimaninsle (änglisch Cayman Islands) si en Inselgruppe in dr Karibik und britischs Überseegebiet vom Vereinigte Königriich.
Geographii
D Gipfel vom ene submarine Gebirg, em Kaimanrugge wo bis uf Kuba goht, bilde d Inselgruppe. Ihre Name verdanke d Insle de Echsenarte, wo do läbe und wo mä zerst mit Chrokodil verwächslet het. D Inselgruppe bestoht us de drei Insle Grand Cayman, Little Cayman und Cayman Brac und lit öbbe 350 km südlig vo Kuba. D Insle verdeile sich uf e Flechi vo öbbe 262 km², mit 197 km² s Meiste uf Grand Cayman.
Im Norde vo dr Insle Grand Cayman befindet sich zwüsche Rum Point und Conch Point die 80 km² grossi Bucht North Sound. Die Bucht isch seicht, mit Diefene vo meistens 1,8 bis 3,8 Meter.
Bevölkerig
Öbbe 90 % vo de 45'436 Iiwohner läbe uf dr grösste Insle Grand Cayman. Über d Johrhundert het sich e vilfarbig gmischti Bevölkerig bildet, wo sehr stolz uf d Harmonii under de Iiwohner vo underschiidliger Härkumft isch. Sitte und Brüüch si immer no vo den erste Siidler im 18. Johrhundert brägt, wo vo de britischen Insle cho si. Die dominierendi Religion isch s Christedum.
Stadtcasino Basel
S Stadtcasino Baasel isch e Konzärthuus in dr Stadt Baasel. S Geböid befindet sich im Groossbaasel am Barfüesserblatz. Dr grössti Saal, dr Muusigsaal us em Joor 1876 het 1500 Blätz und isch internazional für sini hervorragendi Akustik bekannt. S Sinfoniiorchester Baasel (Schefdirigänt: Dennis Russell Davies) isch do dehäi. Au s renommierte Kammerorchester Baasel und d Basel Sinfonietta veraastalte iiri Sinfoniikonzärt in däm Saal. D Silvesterkonzärt im Muusigsaal wärde sit 1996 vom Basler Festival Orchester gspiilt, wo in sällem Joor gründet worde isch. S Geböid wird vo dr Casino-Gsellschaft Baasel betriibe.
Gschicht
D Aafäng vom Stadtcasino göön bis 1808 zrugg, wo sich die Allgemäini Lääsgsellschaft Baasel im Rinacherhoof am Münsterblatz für gmäinsami Diskussions- und Spiildräffe iigmietet het. D Zaal vo de Mitgliider isch schnäll gwaggse und 1820 het sich im Raame vom Schwizerische Muusigfest z Baasel die Brovisorischi Commission zur Errichdig vom ene Gsellschaftshuus formiert und die het im junge Archidekt Melchior Berri dr Ufdraag gee, s Geböid z blaane. 1822 het mä uf eme Gländ in dr Innestadt bim Barfüesserblatz afo baue. Zur gliiche Zit het s e brivati Iniziative gee, zum dusse vor de Stadtmuure im hütige Dalbe-Kwardier e Summercasino für die Bürger z baue, wo sich wäärend em Summer uf iiri Landsitz zruggzoge häi.
Am 16. Februar 1824 isch d Casino-Gsellschaft Basel offiziell gründet worde. S Stadtcasino isch 1826 in Bedriib gno worde. Dr groossi Konzärtsaal, wo hützudags d Bedütig vom Stadtcasino usmacht, isch nit Däil vom Berri-Bau gsi, sondern erst 1876 dra aabaut worde. Dr Archidekt vom Konzärtsaal isch dr Johann Jakob Stehlin gsi.
Wäärend de Unrueje vo dr Baasler Kantonsdrennig zwüsche 1830 und 1833 si d Mitgliider vom Summercasino für e Zit in s Stadtcasino züüglet. Wil d Summercasino-Gsellschaft in de Joorzäänt druf immer mee Schulde gmacht het und s Stadtcasino floriert het, häi schliesslig 1907 die bäide Gsellschafte fusioniert. D Schulde vom Summercasino si aber so grooss gsi, ass mä s zämme mit em Park drum ume 1937 het müesse verchaufe.
Dr Berri-Bau het denn im 20. Joorhundert nümme gnüegt und wil er so lang gsi isch, isch er au zum Hindernis für e Vercheer uf em Barfüesserblatz worde. 1938 het män en abgrisse und d Archidekte Kehlstadt & Brodtbeck häi s Geböid baut, wo hüte no stoot. Dr Nöibau isch mit em Gäld finanziert worde, wo vom Verchauf vom Summerkasino übrig bliibe isch. S Stadtcasino isch am 16. Dezämber 1939 eröffnet worde, 1941 het dr Alfred Heinrich Pellegrini uf dr Stirnfassaade si Gmäld Apoll und d Muse gmoolt.
D Krise, wo s Kasino din gsteckt isch, isch bis noch em Ändi vom Chrieg witer gange, aber es isch mit em wirtschaftlige Ufschwung in de 1950er Joor doch no zum Erfolg worde. Ghulfe het au, ass vo 1947 aa d Sinfoniikonzärt nümme im Volkshuus sondern im Stadtcasino abghalte worde si, und das isch au guet gsi für die internazionali Beachdig und Anerkennig vom Stadtcasino. 1970 het mä d Restaurazionsbetriib und d Saalverwaltig abdrennt, 1982 isch d Betriibsrächnig zum erste Mol gröösser as e Million gsi.
Vo 2016 bis 2020 isch s Bauwärk noch Blään vom Baasler Archidekduurbüro Herzog & de Meuron umbaut und erwiteret worde.
Historischi Veraastaltige
Vom 29. bis 31. August 1897 het im Stadtcasino der erst Zionistekongräss stattgfunde. Au die mäiste vo de Zionistekongräss bis zur Gründig vom Staat Israel im Joor 1948 si do abghalte worde.
Münster (Westfalen)
Di chraisfrei Stadt Münster (weschtfälisch Mönster, niderländisch [veraltet] un friisisch Munster z Weschtfalen isch Sitz vum glychnamige dytsche Regierigsbezirk im Bundesland Nordrhy-Weschtfale. Vu 1815 bis 1946 isch Münster Hauptstadt vu dr domolige preußische Provinz Weschtfale gsii. D Stadt an dr Münstersche Aa lyt zwische Dortmund un Osnabrück im Zäntrum vum Münsterland, wu si ne Oberzäntzrum isch.
Iberblick
Syter anne 1915 het Münster offiziäll dr Status vun ere Großstadt. Im Johr 2014 isch d Yywohnerzahl zum erschte Mol iber d March vu 300.000 Persone gstige; am 31. Dezämber 2014 sin z Münster 302.178 Yywohner gmäldet gsii. Mit fascht 55.000 Studänte ghert Münster zue dr zeh greschte Universitetsstedt z Dytschland.
D Stadt giltet as Dienschtlaischtigs- un Verwaltigsstandort un isch Sitz vu ne baar Hochschuele. Wichtigi Gricht un Verwaltigsyyrichtige vum Land Nordrhy-Weschtfale hän ihre Sitz z Münster, dodrunter dr Verfassigsgrichtshof un s Oberverwaltigsgricht. Di ehmolig weschtfälisch Provinzialhauptstadt isch au Sitz vum Landschaftsverband Weschtfale-Lippe.
Münster isch Sitz vun eme katholische Bischof. Anne 799 het dr Papscht Leo III. bi sym Dräffe mit em Chaiser Karl em Große s Bischtum Münster un d Diözese Osnabrück, Minden un Paderborn grindet. Anne 805 isch dr hailig Ludgerus im Kölner Dom zum erschte Bischof vu Münster gweit wore. Vo 1646 bis 1648 hai d Fridensverhandlige im Raame vom Westfäälische Friidenskongräss z Münster stattgfunde.
Bekannt isch Münster as Fahrradstadt un fir syni historisch Altstadt, wu noch em Zweete Wältchrieg zum große Dail widerhärgstellt woren isch.
Schlossrued
Schlossrued (uusgschbroche []) ische Gméind im Bezirk Chom im Schwiizer Kanton Aargou. Si liit im Ruederdaal im Süde vom Kantòon.
Geografii
D’Gméind liit im ungere Téil vom Ruederdaal, wo ds Bächli Ruederche dürefliessd, u isch uf bédne Sitene vo Hügelchéttine begränzd. Dr Daalbode isch im obere Déil nür knapp 50 Mèter bréit, wird aber jè mèh s’gäg abe géit bis öppe 250 Mèter bréit. Di nordöschdlechi Siite vom Daal isch schdarch zerglidered u s’hed derte vili churzi Siitedääler mit de Uuslöifer vom Galgemoos u vom Sämle  wo derzwüsche ligge; die forme d’Gränze zum Wiinedaal. Di südweschdlechi Daalsiite isch regelmässiger gformed u got ufe bis zer Burg u zum Rang vor Rötler-Hochèbeni; die gränze ds Ruederdaal vom Suhredaal ab. E Kilomèter südöschdlech vor Houptsidlig Schlossrued liit ds Dorf Chirchrued, wo di éinzigi Chile vom ganze Daal schdéit. Drnäbe si dür di ganz Fléchi vor Gméind vili énzelni Buurehööf verschdröit.
D’Fléchi vom Gméindgebiet isch 725 Hèktare gròss, drvòo si 226 Hèktare mit Wald u 57 Hèktare verbouet. Dr höchschdi Punkd isch uf 680 Mèter Höchi am Rang vor Rötler-Hochèbeni; dr diefschdi Punkd isch 475 Mèter höch ar Ruederche.
D’Nachbergméinde si Schöftle im Nordweschde, Underchoom im Norde, Oberchoom im Oschde, Schmedrued im Südoschde, Chöuchlerb im Süde u Stafubach im Weschde.
Epagnier
Epagnier, wo uf Düütsch Späniz heisst, isch en Ortschaft i der politische Gmeind La Tène im Kanton Neueburg.
S Piet vo Epagnier lyt am Nöieburgersee und am Zylkanal.
Bis ane 1887 isch Epagnier sälber e Gmeind gsi. Dänn het die mit der Nochbergmeind Marin zur Gmeind Marin-Epagnier fusioniert. Und die säb wider het sech anne 2009 mit Thielle-Wavre zämetoo, und so isch die hütig Gmeind La Tène entstande.
Bim Dorf lyt der bedüütend archäologisch Fundplatz La Tène, wo der Name vo der urgschichtlechen Epoche vo der Latène-Kultur härchunt.
Wurmlingen (Landkreis Tuttlingen)
Geografi
Wurmlinga leit an dr Mendong vom Faulabach en d Elta en eme Dal vo dr weschtliche Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Riata-Weile em Norde, die Kroesstadt Duttlinga ond em Oschte ond Side an Seidinga-Oberflacht em Weschte. Em Ursedal grenzt Wurmlinga au no an Duttlinga, Mihla, Dürbe ond Riata-Weile.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 23,7 % Landwirtschaftsfleche, 61,6 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Wurmlinga ghert nur s gleichnamig Dorf.
Gschicht
Wurmlinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797. In eme alamannische Gräberfeld hot ma em Johr 1929 s Speerblatt vo Wurmlinga gfonda.
Verwaltong
Wurmlinga ghert zue koener Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Wurmlinga ischt dr Klaus Schellenberg.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wurmlinga ghert zom Schwäbisch.
Neuchâtel
Neuchâtel isch de französisch Name von ere Stadt, eme Bezirk und Kanton i de Westschwiz:
und witers:
Lueg au:
Kolonialismus
[[Datei:World 1898 empires colonies territory.png|thumb|325px|Kolonialmächt, 1898, vor em [[Spanisch-Amerikanischer Krieg|Spanisch-Amerikanische Chrieg]], em chinesische Boxerufstand und em südafrikanische Zwäite Buurechrieg
]] As Kolonialismus bezäichnet mä e Herrschaftsbeziejig zwüsche Kollektiv, wo die zentrale Entschäidige über s Lääbe vo de Kolonisierte dur e Minderhäit vo Kolonialheere beschlosse wärde. Die si kulturell verschiide und wäi sich nid aabasse und iiri Beschlüss zien vor allem iiri äigene Inträsse in Betracht. In dr Nöizit bruche d Kolonialheere, wo überzügt si, ass si sälber kulturell hööcher stönde, vilmol sändigsideologischi Doktrine zum sich z rächtfertige.
As Kolonialzit bezäichnet mä hützudags im Allgemäine d Epoche vom nöizitlige Kolonialismus, wo mit de Eroobrige vo Bortugal und Kastilie/Spanie z Afrika und Südamerika gege s Ändi vom 15. und am Aafang vom 16. Joorhundert aagfange het und bis zum Ändi vom Zwäite Wältchrieg im Joor 1945 duurt het, au wenn s scho immer Kolonialzite gee het (vgl. die römischi Kolonialzit, die arabischi Kolonialzit usw.). D Ideologii und d Praxis vom Kolonialismus isch no dur e Imperialismus und dr modärn Rassismus zuegspitzt worde.
Dr Begriff Kolonialismus sött mä underschäide vo dr Kolonisazioon, wo sich uf s Gründe vo Kolonie beziet und nid uf s Herrschaftssüsteem. Au das isch e Fenomeen, wo mä in alle Geegende vo dr Wält und in verschidnige Epoche cha finde.
Marin NE
Marin isch es Dorf i der Gmeind La Tène im Kanton Nöieburg.
Es lyt am Nöieburgersee.
Früener isch es sälber e Gmeind gsi. Ane 1888 het’s mit der ehemolige Nochbergmeind Epagnier fusioniert und d Gmeind Marin-Epagnier pildet. Die säb wider het sech ane 2009 zämetoo mit Thielle-Wavre. Und eso isch die nöi Gmeind La Tène entstande.
Bundesstrafgericht
S Bundesstrofgricht (dt. Bundesstrafgericht, abgschirzt BStGer; abgchirzt TPF;  abgchirzt TPF; RMS Tribunal penal federal, abgchirzt TPF) isch e aidgnessisch Gricht mit Sitz z Bellinzona. S isch gschaffe wore, wu s Strofprozässrächt vu dr Jkanten un dr Aidgnosseschaft verainhatligt wore isch, un het d Arbet aafangs 2004 ufgnuu.