cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kanton Malestroit
Dr Kanton Malestroit isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Malestroit gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Joseph Legal gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän vierzeh Gmaine ghert:
Johan Ludvig Heiberg (Philologe)
Dr Johan Ludvig Heiberg (* 27. Novämber 1854; † 4. Januar 1928) isch e dänische Mathematikhistoriker und klassische Filoloog gsi.
Lääbe
Dr Heiberg het klassischi Filologii und Mathematik studiert und het 1879 z Kopehage über en Archimedes mit dr Dissertazioon Quaestiones Archimedeae promoviert. Er isch zerst Gümnasialleerer worde und vo 1884 bis 1895 Diräkter vom ene Gümnasium. In de 1880er Joor het er e Bewegig für e Griechisch-Underricht an dänische Gümnasie aagfüert. 1896 bis 1924 isch er Brofässer für klassischi Filologii z Kopehage gsi, und het sich nit nume uf si mathematikhistorischs Spezialgebiet beschränkt. Im akademische Joor 1915/16 isch er Räkter vo dr Uniwersidäät gsi.
Dr Heiberg isch vor allem wäge sine Arbäite über e Archimedes bekannt worde. 1880/81 het er z Leipzig bi Teubner e Wärkusgoobe in drei Bänd uusegee. 1906 het er z Konstantinopel s Manuskript vom ene Wärk vom Archimedes entdeggt, wo bis denn unbekannt gsi isch. Er het din über sini „mechanische“ Methode gschriibe, won er mit ene e Hufe vo sine geometrische Entdeckige gmacht het. Ursprünglig isch s Manuskript in dr Bibliothek vo dr griechisch-orthodoxe Chille in dr Graabchille z Jerusalem gsi und spööter in deren iirem Metochion z Istanbul. Er het 1906 und 1908 zwäi Räise gmacht und s Manuskript fotigrafiert. S Manuskript isch denn lang verschwunde bis es 1998 versteigeret worde isch. Es wird jetz am Walters Art Museum z Baltimore undersuecht. Dr Heiberg het au Wärk vom Ptolemäus, vo dr Chäigelschnittleer vom Apollonios vo Perge und vo de Elemänt vom Euklid uusegee.
1904 het er en Eeredokter vo dr Uniwersidäät Oxford überchoo.
Wärk
Dr Heiberg het uf Dänisch, Dütsch, Griechisch, Latiinisch und Arabisch publiziert.
Euphaes (Aipytide)
Ane 743 v. Chr. hend d Spartaner underem König Alkamenes, em Soo vom Teleklos, di messenischi Bergstadt Ampheia iignoo, wo a de Grenze zu Sparta glegen isch. Si hend d Iiwonner vo dere Stadt töödt und vo do uus Öberfäll i die messenischi Ebni gmacht. De Euphaes hett zom Chrieg grüstet und ane 739 v. Chr. isch di erst Schlacht zwöschet de Messenier und Spartaner gschlage wore. Zwoor hett de Euphaes e Joor druf a de Spartaner e Niderlaag zuegfügt, hett aber trotzdem di ungschütze Stedt ruume loo, demit sich d Biwonner am Berg Ithome asidle tüend, wo scho e chliis Städtli gsii isch, woner uusbaut hett und gröösseri Muure baue loo hett. Ane 732 v. Chr. het de spartanischi König Theopompos d Festig a de Ithome agriffe und de Euphaes isch im Champf umchoo. Well er ka Söö ghaa hett, isch de Aipytid Aristodemos zu siim Noofolger gwäält wore.
D Historizität vo de literarisch uusgschmückte Ereignis werd vo de Forschig kritisch biwertet und d Jooresaagoobe bim Pausanias wered as faltsch aglueget, und söttet öppe 40 Joor spööter agesetzt were.
Sänger
Sänger oder Saenger stoot für:
Universität Kopenhagen
D Uniwersidäät Kopehaage (dänisch: Københavns Universitet, latiinisch: Universitas Hafniensis) isch die eltist Uniwersidäät in Dänemark und het iire Sitz z Kopehaage. Dr Zaal vo de Studänte nooch isch si die zwäitgrössti Uniwersidäät im Land. Si isch im Joor 1479 gründet worde und isch noch dr Uniwersidäät Uppsala die zwäiteltisti Hochschuel in Skandinawie. D Geböid vo dr Uniwersidäät lige hüte im ganze Groossruum Kopehaage verströit, s Haupt- und d Verwaltigsgeböid si aber immer no in dr Innestadt.
D Uniwersidäät Kopehaage isch Mitgliid im Hoochschuelverband International Alliance of Research Universities.
Fakultääte
In iirer mee as 500-jöörige Gschicht het s immer wider Ändrige gee, hüte isch si in säggs Fakultääte iidäilt:
D Ääscheniöörwüsseschafte si an dr Uniwersisäät Kopehaage nit verdräte. Es git drfür d DTU, won e äigeständigi Technischi Uniwersiäät z Lyngby isch, grad usserhalb vo Kopehaage.
Jörg Steiner
Dr Jörg Steiner (* 26. Oktober 1930 z Biel/Bienne; † 20. Januar 2013 z Biel) isch e Schwizer Schriftsteller gsi.
Lääbe
Dr Jörg Steiner het e Leer as Drogist aagfange, isch denn aber uf s Oberseminar z Bärn gange. Er het as Leerer im ene Häim für Schwererziebari z Aarwange gschafft und denn bis 1971 as Volksschuelleerer z Biel/Bienne und z Nidau.
Zwüschen iine het er lengeri Räise in s Usland gmacht, u. a. z Frankriich, Spanie, USA und Ostafrika. 1971/1972 isch er Stipendiat am Baasler Theater. Er het z Biel gläbt und isch vo 1972 bis 1978 dört Stadtroot gsi.
Jaunpass
Der Jounpass isch en Wäg über en Bärgsaddel vom Simmetaal im Kanton Bärn is Greyerzerland vom Kanton Fryburg.
Jörg Steiner
Lääbe
Dr Steiner beschribt in sine Wärk hüfig d Problematik vo de gsellschaftlige Ussesiter, won er sich uf sini persönlige Erfaarige wääred siner Juged und sinere Zit as Leerer stützt. We isch bim ene bräite Publikum bekannt worde, won er mit em Illustrator Jörg Müller bi ere Räije vo Bilderbüecher zämmegschafft het.
Asteroid
Asteroid heiße chleini planeteähnlichi Objekt, wo sich in Keplersche Umlaufbahne um d Sunne bewege. Sie zelle in dr Regel zue dr Kategori Chleikörper vum Sunnessytem, die grösste au zue dr nöie Kategori Zwergplanet.
In dr Terminologi vu dr Astronome wird e Asteroid hüffig Chleiplanet oder Planetoid (planeteähnlich Objekt) gnennt, wil Asteroid sinngmäss eigetlich fer „sternähnlichs Objekt“ stoht (vu grich. ἀστήρ, astēr "Stern"), was dodra lit, dass Asteroide anderscht wie grossi Planete au in grössere Teleskope wie Sterne numme as e Punkt erschine un nit as e Schibli. Säll isch aber au die einzig Gmeinsamkeit mit Stern.
Jaunpass
Der Pass het d Höchi vo 1509 Meter über Meer. D Strooss goot us em Simmetaal vo der Ortschaft Reidebach, wo zu der Gmäind Boltige ghört, am weschtliche Bärghang über der Simme z duruff. Zwüschem Sitegrabe und em Ruersgrabe füert der Wääg am Wiiler Eschi verby, durs Spitzebüel und über d Schüpfeböde uf d Passhöchi, wo breit i de Hügel liit und chlyni Tuele mit Sumpfpiet het. Der alt Fuesswäg isch vo Wyssebach us stotzig em Wyssebachgrabe no ufe Bärg ggange.
Jörg Steiner
Lääbe
Dr Jörg Steiner isch sit 1960 Mitgliid vom Bärner Schriftstellerveräin gsi und vo dr Grubbe Olte; sit 1970 au vom Verband Deutscher Schriftsteller.
Jaunpass
S Piet mit de Matte uf der Passhöchi ghört bis übere Hundsrüggen y und wyt änenabe im Taal vo Joun zu der Gmäind Boltige. D Kantonsgränze isch erscht zwee Kilometer wyder unde weschtlech vom Pass. Der Jounpass het Turismusagebot für de Summer und für de Winter.
Jörg Steiner
Lääbe
Dr Jörg Steiner isch mit dr Galeristin Silvia Steiner verhürootet gsi, wo nüün Möönet vor iim gstorbe isch. Dr Steiner isch an Chräbs gstorbe.
Jaunpass
Uf Joun abe goot d Strooss am Bärghang vo Ritzwald no und dur en Dunnel und chunt bim Chappelebode under der Burgruiine Bellegarde is Dorf Joun abe. Do rede d Lüt en alemannische Dialäkt, s Jounertüütsch. Vo do a isch d Strooss lang näbem Jounbach, goot bim Wiiler Im Fang über dä Fluss und im schmaale Ängpass bi de Felseflüene vom Loubspitz und em Tossewald über d Gmäindgränze is Piet vo Galmis, wo zum wälsche Deil vom Kanton Fryburg ghört. Der Fluss heisst vo do a uf Französisch La Jogne. No einisch muess d Strooss mit ere Brugg über dä Bach und liit denn im Dorf Galmis uf der Nordsyte überem Montsalvens-See. Unden a de Dörfer Crésuz und Châtel-sur-Montsalvens verby goot d Passtrooss bis uf Bro abe, wo früener uf Dütsch Bruck gheisse het und det zum Schluss über d Saanebrugg uf Boll.
Asteroid
Bislang sind öppe 220.000 Asteroid bekannt, wobi die datsächlich Azahl wohl in d'Millione go dürfte.
Jaunpass
D Strooss übere Jounpass isch ane 1878 vom Milidäär bout worde. Im Zwöite Wältchrieg het d Schwiizer Armee uf der Passhöchi es Feschtigswärch vo der Artillerii ygrichtet.
Asteroid
Dr grösst Asteroid im Hauptgürtel zwische Mars un Jupiter isch dr Zwergplanet (1) Ceres mit öppe 930 km Durmesser. Witteri grossi Asteroide sin d (2) Pallas, d (3) Juno, d (4) Vesta, d (5) Astraea, d (6) Hebe, d (7) Iris, d (10) Hygiea un d (15) Eunomia, wu einigi devu au in di nöi Kategori Zwergplanet falle dürfte.
Im Kuipergürtel uf dr änere Site vu dr Neptunbahn sin Objekt wie (50000) Quaoar mit 1250 km Durmesser, (90482) Orcus mit eme Durmesser vu 1600–1800 km un (136199) Eris mit 2500–3200 km Durmesser gfunde worre. Äne am Kuipergürtel isch Endi 2003 dr öppe 1700 km gross Asteroid (90377) Sedna entdeckt worre. Sälli Objekt zelle nooch dr nöie Systematik chümftig zue dr Kategori vu dr Plutoid, also Ojekt, wu im Zwergplanet (134340) Pluto ähnliche sin.
Telefonvorwahl
E Telefonvorwahl (im nationale Ruefnummereruum au Ortsnetzkennzahl) isch e Zifferefolg, wo mer bim Wähle vonere Telefonnummere iigit, um de logischi Ort z wechsle.
Der logischi Ort entschpricht i dr Regle amene reale Ort (bi Anrüef zu Aaschlüss im Feschtnetz). Es chann sich aber au um es eigeschtändigs Telefonnetz (zum Biischpiil Mobilfunk) oder en Dienscht (zum Biischpiil Serviceruefnummere) handle, wo die örtliche Uusdehnige nöd feschtgleit sind. D Telefonvorwahl "032" wird in Düütschland für Telefonat zu Voice-over-IP-Ruefnummere, wo nöd ortsbunde sind, verwendet.
Allgemeins zur Gschicht und Notwendigkeit
Sitdem bestaht d Telefonvorwahl i viilne Länder us ere Verchehrsuusscheidigsziffere und dr eigentliche Vorwahlnummere. Will mer biischpiilswiis innerhalb vom düütsche Telefonnetz es Gschpräch nach Berlin füehre, so wählt mer d Zifferefolg. D Null isch debii d Verchehrsuusscheidigsziffere, d  d Kennig für Berlin. Nähers zum gnaue Ablauf lueg unter Vermittligsschtell.
Wil s Gebiet vo dr DDR nach dr Wendi über Berlin versorgt worde isch, händ alli oschtdüütsche Bundesländer e Vorwahl, wo mit  aafangt. Dezue isch es armdicks Kabel mit de notwendige Kabel nebed dr A2 ab Hannover bis uf Berlin verloffe. Das Kabel isch offen in ca. 1 m Höhe an Pfoschte befestigt direkt nebed dr A2 gloffe, isch bis Aafang vom Jahrtuusig no vorhande gsii und hätti binere Beschädigung de Uusfall vo dr telefonische Aabindung vo de neue Länder an Weschtteil bedeutet.
Für internationali Telefonvorwahle gits e anderi Verchehrsuusscheidigsziffere, i de meischte Länder isch das d.
Es hät sich iibürgeret, dass es für jedes Telefon e impliziti Telefonvorwahl git. Wenn mer also Telefonnummere aalüüte möcht, wo innerhalb vo dere Telefonvorwahl erreichbar sind, so chönnti mer d Iigaab vo dr Telefonvorwahl weglaa, so wies derziit in Düütschland dr Fall isch.
Lueg au: Nummerierig (Telekommunikation)
Vorwahlarte
Es git verschiedeni Arte von Vorwahle:
Länder mit zwingender Verwendig vo dr Vorwahl in allne Fäll
Nach ere EU-Vorgaab isch i dr Schwiiz (März 2002), in Frankriich (1999), in Dänemark (?), in Italie, in Belgie (Juli 2000) und in Schpanie di zwingendi Verwendig vo dr Vorwahl iigfüehrt worde, au wenns sich nur um es Ortsgschpräch handlet. Dr Vorteil vo dere Methode isch, dass dur das pro Ortsnetz 11 % meh Nummere zur Verfüegig stönd, wil de Ziffere 0 au direkt nach dr Ortsnetzkennzahl verwendet werde chann. Ferner erreicht mer en Teilnehmer uf em gsamte nationale Territorium immer mit dr gliiche Nummere. Di Tschechischi Republik redt vo dr Abschaffig vo dr Vorwahl: Zwar hät mer di meischte alte Vorwahle übernaah, di neue Nummere werded aber, ähnlich wi bim Mobiltelefon, ganz ohni geografischi Bindig zueteilt, usserdem chann mer jetzt (republikwiit) mit dr bisherige Telefonnummere au umzieh („D Nummere fürs Lebe“). In Estland hät mer d Vorwahle au abgschafft, indem mer d 0 als Verchehrsuusscheidigsziffere abgschafft und d Vorwahl a d Telefonnummere verbindlich aagschlosse hät. Dur das chann mer d Telefonnummere bi Umzüge landeswiit mitneeh.
Ruefnummeremitnaahm
D Umsetzig vo dr europäische Universaldienschtrichtlinie 2002 und andere Beschtrebige zur Ruefnummeremitnahm oder -portierig (bi Mobiltelefone: Mobile Number Portability, MNP) beschränkt d Vorwahl i ihrer Funktion vom Routing, wil s Zielnetz nümme feschtschtaht. Das isch insbesonderi für Least Cost Router es Problem, wo di günschtigschti Verbindig zum Ziel gfinde sölled.
I dr Schwiiz
Lueg bi: Telefonvorwahl (Schwiiz)
Bsunderi Vorwahle
Lueg bi: Sonderruefnummere
Lueg au
Internationali Telefonvorwahl
Karate
Karate esch e japanischi Budo-Kampfkunst, wo sich sit Ändi zwoitem Wältchrieg über d Wält verbreitet het. Zrugverfolge loht er sich bes is 19. Jahrhundert uf Okinawa, wo verschideni iheimischi Kampfstil mit chinesische Iflüss zum Karate verschmulze send.
Mit de Ufnahm id Budo-Sportarte esch im Karate au s in andere Budo-Sportarte bekannte Gurtsystem und de gi (Kimono) igfüehrt worde; mer bechunt dur Prüefige en bestimmte Grad (10. bis 1. kyu: Schüelerstufene, 1. - 10. dan: Meisterstufene), wo dur e bestimmti Gurtfarb dargstellt wird. D Gurtfarbe send je nach Stil verschiede, für alli gmeinsam esch, dass en wisse Gurt en Afänger darstellt und alli Meistergrad en schwarze Gurt bechömed (wobi gwüssi Schuele bi höchere dan-Stufe verschiedeni Abwandlige wie schwarz-rot oder schwarz-wiss gstreifti Gürt mached.) D Verdunkelig vo de Gürt stellt de Dreck dar, wo sich nach langer Zyt im Gurt asammlet. Das chunt vom alte Glaube, dass d Kampfchraft im Gurt liet und mer en drum ned setti wäsche.
Lignières NE
Lignières (frankoprovenzalisch – uf Düütsch früener: Linieri) isch e Gmai vom Kanton Nöueburg.
Geografi
D Gmai umfasst näb em glychnamige Dorf no dr Wyler Le Moulin. Dr Bann, wo am südleche Hang vom Jurabärg lit, umfasst 44,5 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 49,5 Prozänt Wald un 6 Prozänt Sidligsflechi. Ufem Bärg obe chunt dr Gmeindbann fasch bis zum Chasseral ufe.
Internationale Beziehungen
Internazionali Beziehige nennt me im Allgemeine d Beziehige, wo zwüsche Nazione bestönd, und s Schtudiefach, wo die internazionale Beziehige schtudiert. I der Schwiz chame internationali Beziehige nume am Institut universitaire de hautes études internationales z Gämf schtudiere.
Lignières NE
Geografi
Lignières isch ganz im Nordoschte vom Kanton Nöueburg am Jurafuess. D Nochbergmaine vu Lignières sin Le Landeron, Enges un Val-de-Ruz im Kanton Nöueburg un Nods, Prêles un La Neuveville im Kanton Bärn.
Internationale Beziehungen
Es git verschideni Teorie, wo wänd erkläre, wie d Beziehige zwüsche Natione (oder Schdaate, Völker, Nazionalschdaate) ablaufe, zum Bischpil:
Internazionali Beziehige chame ersch sit ungefähr nünzig Jahr studiere. Hüt isch die Schtudierichtig eigentlech es Gmisch us Gschicht, Wirtschaft, Rächt und Politikwüsseschaft. Obwohl d Geografi eigentlech no wichtig erschiint, isch si gar nie richtig i däm Schtudium integriert gsi.
Lignières NE
Gschicht
Im Piet vo Lignières het me Räschte von ere Römersidlig gfunde.
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,1 Prozänt gläge.
Religion
51,1 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,6 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 2,8 %, FDP 37,7 %, Grüeni 8,7 %, PdA 1,2 %, SP 18,5 %, SVP 24,7 %.
Wirtschaft
Lignières isch früener es Puuredorf gsi; im Dorfzäntrum het’s no schöni alti Puurehüüser. Es het e Chäsi, Gwärb und e Holzerbetriib. Hüt isch s Dorf immer meh e Woongmeind worde.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 914 Yywohner 93,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,5 % Dytsch, 0,4 % Italienisch un 2,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Saint-Pol-de-Léon
Saint-Pol-de-Léon (bretonisch Kastell-Paol) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Pol-de-Léon lyt an dr Bucht vu Morlaix (Baie de Molaix) am Atlantik, 77 km vu Quimper un 50 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 57 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Plougoulm un Sibiril im Weschte, Santec im Nordweschte, Roscoff im Norde, Carantec im Oschte, Henvic im Sidoschte, Plouénan im Side un Mespaul im Sidweschte.
Gschicht
Saint-Pol-de-Léon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 869 as Oppidum Pauli (869 Oppidum sancti Paulinanni, 1162 Castello Pauli, 1296 Saint Pal en leon, 1371 Castro sancti Pauli, 1381 Saint Pou, 1405 Saint Poul).
Verwaltig
vu Saint-Pol-de-Léon isch. Saint-Pol-de-Léon ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Saint-Pol-de-Léon ghert zem Bretonisch.
Bettborn (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bettborn lijt rund àcht Kilometer nordweschtlich vun Sarrebourg àm Oschtstàde vun dr Sààr uf re Heche zwìsche 232 un 322 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Bettborn ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 15. Jh. àls Betteburn.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bettborn ìsch. Bettborn ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bettborn ghert zem Rhinfrankisch.
Varronische Ära
Di Varronisch Ära heisst d Johreszellig oder Epoche sit dr Gründig vu dr Stadt Rom (lat. ab urbe condita, oder au anno urbis conditae („im Johr sit dr Stadtgründig“) abchürzt a. u. c.
S Datum vu dr Gründig isch vum römische Historiker Marcus Terentius Varro uf dr 21. April 753 v. Chr. zruckgrechnet worre. Datsächlich schint aber d Stadt Rom mindistens 300 Johr älder z'si.
Verwendig
Ob die Varronisch Zellig in dr Antike iberhaupt zuer Johresagab verwendet worre isch, isch umstritte. D Römer hän zue dr Bezeichnig vu dr Johre d'Agab vu dr amtierende Konsuln verwendet, im Oste vum Riich sin zahlriichi Äre, z. B. die Seleukidisch Ära, verbreitet gsi, später isch die Diokletianisch Ära in Gebruuch chu, wo schliessli im Weste vu dr christliche Johreszellig (Anno Domini) abglöst worre isch.
Zue dr Agab vu Johre isch d Zellig ab urbe condita erst im Middelalder verbreitet gsi. Die varronisch Zittrechnig isch dur die Christlich Ära, wo vum Mönch Dionysius Exiguus anno 525 vorgschlage worre isch, abglöst worre, aber wohl nit vor em achte Johrhundert.
Umrechnig
Wil s Johr Null in dr historische Christliche Ära fählt, wird wie folgt umgrechnet
Bispile: 245 a.u.c. isch 754-245 = 509 v. Chr (Gründig vu dr Republik). 800 a.u.c. isch 800-753 = 47 n. Chr.
Alternativi Johreszellige
Seltener isch die catonisch oder au capitolinisch Zellig agwendet worre, wo vum Marcus Portius Cato begründet worde isch, und wo d Stadtgründig uf s'erst Johr vu dr 7. Olympiade glegt het (752 v. Chr.).
Witteri antiki Agabe zuer Stadtgründig stamme vum Hellanikos vu Lesbos (säller datiert si uf 1180 v. Chr.), Timaios von Tauromenium (814 v. Chr), Eusebios Hieronimus (755 v. Chr.), Polybios (751 v. Chr.); Fabius Pictor (748 v. Chr.) un Cincius Alimentus (729 v. Chr.).
Weblink
Varronian Chronology
Museum und Kunstsammlung Derby
S Museum und Kunstsammlig Derby (uf änglisch Derby Museum and Art Gallery) isch es Museum i de mittelänglische Stadt Derby. I dem Museum isch di grööschti Sammlig vo Bilder vom Joseph Wright uf de Wält. Es hät aber au e grossi Sammlig vo Porzellan won i de Region härgstellt worden isch. Ussert dem häts i dem Museum no Abteäilige won vor alem lokali Bedüütig händ: archäologischi, historischi und militärhistorischi Exponate und e Abtäilung für Geologie und Naturgechicht.
Gschicht
Am 10. Februar 1836 isch s Museum uufgange. Damals häts no Stadt- und Grafschaftsmuseum vo Derby und Naturhistorischi Gsellschaft ghäisse. S isch privat gsi, d Uusstelig isch aber im öffentliche Bad a de Full Street gsi. De Col. George Gawler hät sini Stäisammlig und en Huufe usgschtopfti exotischi Vögel gspänded.
S  Stadt- und Grafschaftsmuseum vo Derby isch 1870 ad Bürgergmäind gange. Aber wils nienet Platz gha händ, isch es erscht 1879 wider eröffnet worde. D Kunschtsammlig gits sit 1882 und 1883 hät mer elektrischs Liecht instaliert. De Alfred E. Goodey hät über 50 Jaar lang Bilder gsammlet. Sini Sammlig hät er 1936 em Museum gspändet und won är 1945 gstorbe isch i sim Teschtamänt no £13,000 hinderla zums Museum z vergrössere. Mit dem Gäld isch de Neubou vo 1964 zalt worde.
Kunschtsammlig
De Joseph Wright isch en änglische Maler im 18. Jahrhundert gsi. Är isch us Derby cho. Di wältwiit grööschti Sammlig vo Bilder won är gmaalet hät, sind i dem Museum. Es sind Portrait, Landschafte, Szene us de Literatur, de Industrie und anderi Sujets.
Ussert de Bilder vom Wright sind i de Kunschtsammlig au Bilder vom William Frederick Austin, E.E. Clark, Harold Gresley, Alfred John Keene, George Bailey, Georg Holtzendorff, David Payne, George Turner, William Wood, Ernest Townsend, George Francis Yarnell, Samuel und de Louise Rayner.
Porzellansammlig
I de Porzellanabtäilig häts vil Gschirr us de Ziit ab 1750. S isch i de Manufaktur Royal Crown Derby gmacht worde und bi andere Härsteller us de Region. S Museum säit, d Sammlig segi wichtig und Lüüt vo de ganze Wält chömed da ane.
Historischi Sammlige
Di archäologische Fünd chömed fascht ali us de Region vo Derby. Di eltischte sind us de Stäiziit, di jüngschte us em Mittelalter. S Museum hät aber au zwe Mumie us Ägypte. Vo wo s gnau chömed, wäis mer nüme. Si sind 1859 oder 1860 vermuetli vo me lokale Sammler poschted worde.
Di militärgeschichtlichi Abtäilig verzellt vor alem d Gschicht vo de lokale Kavallerieregimänt wie d 9th/12th Royal Lancers, d Derbyshire Yeomanry und d Sherwood Foresters.
Am Jakobiteuufstand vo 1745 händ Lüüt vo Derby mitgmacht. Da dra erinneret es rekonstruierts „Bonnie-Prince-Charlie-Zimmer“. D Original-Holzpaneele us em lokale Exeter Huus, segi „eine vo de gröschte Schetz vo de Stadt“, säits Museum. Si isch us aafangs 18. Jaarhundert.
Naturhistorischi Sammlig
Di naturhistorischi Sammlig vom Museum zäiget Fossilie. zum Biischpil en Ichthyosaurus oder es Skelett vo me Hüppo won öppe 120 000 Jaar alt isch. Es isch 1895 z Derby gefunde worde. Au di uusgschtopfti Brieftuube Chönig vo Rom („King of Rome“), won 1913 vo Rom bis uf Derby zruggfloge isch, cha mer aaluege. .
Schiras
Die iranisch Groossstadt Schiras (oder Schiraz, ) isch d Hauptstadt vo dr zentrale Südbrowinz Fars. Si het öbbe 1,5 Millione Iiwooner (Stand 2010) ghöört zu de grösste Stedt im Iran.
Schiras lit öbbe 700 km südlig vo Teheran im südlige Zagrosgebirg uf ere Hööchi vo 1500 m ü. NN. S Klima isch zimlig aagnääm und mild. D Stadt isch berüemt für iiri Gartekultur und mä säit ere dorum vilmol dr „Garte vom Iran“. Die vile verschiidene Blueme und die berüemte Roosezüchtige gääbe re e bsundrigs Usgsee, wo scho uffallt, wemm mä nume dur dr üsser Doorbooge in d Stadt iinefaart.
Belmont-Broye
Belmont-Broye isch e politeschi Gmiin im Broyebezirk, wa zum Kanton Fryburg ir Schwiz ghert.
Geografii
D Gmiin ligt südlech va Avenches u nördlech va Payerne im Tal va de Broye. D Flächi va uber 25 km² isch im Nordweschte, zum Ufer va de Broye hi, ganz flach un ligt öpe uf I Richtig Südoschte stigts ganz liecht a, bis Léchelles uf rund  uhi. De högschte Punkt isch im «Fôret du Grand Bellemont» uf. Va de Gmiinflechi si 67,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,2 % Waud, 8,2 % Sidligsflechi ù 0,8 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Belmont-Broye si Grolley, Misery-Courtion, Montagny, Ponthaux ù Saint-Aubin im Kanton Fryybùrg ù Avenches , Corcelles-près-Payerne ù Missy im Kanton Waadt.
Gschicht
Belmont-Broye isch uf de 1. Jänner 2016 us ere Fusion va de vorher selbständige Gmiine Domdidier, Dompierre, Léchelles (patois [a lɛˈtsiːlɛ], tüütsch Leitern) und Russy entstane. Domdidier isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1162 aus Donno Desiderio (1228 Sanctus Desiderius, 1267 Dundedier), Dompierre im Jaar 587 (961 Dommun Petri,1137 Donperre, 1180 Domnus Petrus), Léchelles 1243 aus Leschières (1327 Leschièles), Russy 1228 aus Rusie ù Russi).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 17,9 % gläge.
Religion
79,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,8 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 37 va de 3481 Yywohner ggredt.
Simmental
S Simmetal isch es längs Bärgtaal im Bärner Oberland i dr Schwiiz.
Geografii
S Taal foot im Süüde i der Lengg, bi dr Gränze zu der Gmeind Crans-Montana im Wallis, aa und goot bis uf Wimmis oben a Spiez.
Im Simmetaal sind d Gmäinde Lengg, Sankt Stefan, Zwüüsimme, Boltige, Oberwil, Därschtette, Erlebach, Diemtige und Wimmis. Dur s Taaal flüsst d Simme, wo bi Wimmis id Chander mündet.
Dr Name
Dr Name Simmetaal chunt vom latynische septem valles, was uf Dütsch siibe Tääler heisst. Die Talbezeichnig isch scho im Joor 1175 inere Schriftkwelle dokumäntiert. Spöter het me no lang Siebnethal und Siebent(h)al gschribe. Im benoochbarte Fryburger Patois het s Tal de Name le Chebetô, ussproche.
Tuurismus
Für d Tuurischte sind Bärge und Tääler vom Simmetaal uf vil Aarte guet. Für Wanderige im Summer, Schituure und Schiiabfahrte im Winter sind d Höchine vom Jaunpass und s Haanemoos zwüsche der Lengg und Adelboden bekannt, und es het Seilbaane uf d Bärge, so vo Erlebach ufs Stockhorn, vo Zwüüsimme ufe Rinderbärg, vo Saanemööser und Schönried uf d Bärge beidsyts vom Taal, vo Lengg ufs Haanemoos und ufe Bätelbärg, vo Gstaad us uf d Widmanett und uf d Wischpille und de Wassergraat und vo Gsteig zum Sanetschpass ufe.
Dissertation
E Dissertazioon (abkürzt Diss.), Dokderaarbet, sältener Promozioonsschrift, Dissertazioonsschrift oder Dokderschrift, offiziell au Inauguraaldissertazioon, Adritts- oder Iifüerigsdissertazioon, isch e wüsseschaftligi Aarbet für zum e Dokdergraad an ere Wüsseschaftlige Hochschuel mit Promozioonsrächt überchoo. Zur Promotioon brucht s näbe dr Veröffentligung vo dr Dissertazioon äntwääder e mündligi Brüefig (Rigorosum) oder e mündligi Verdäidigung vo dr Dissertazioon (Disputazioon).
Allgemäins
S Wort „Dissertazioon“ stammt vom latiinische Wort dissertatio, wo „Usenandersetzig“, „Erörterig“ oder „usfüerligi Besprächig“ bedütet. Ursprünglig isch d dissertatio en Art Thesebabbiir gsi, wo s Wichdige bi dr Promozioon, d disputatio, hät sölle vorberäite und ergänze. Im 19. Joorhundert isch d Dissertazioon wichdiger worde as s mündlige Verfaare, und doorum säit mä de Dissertazioone, wo vor 1800 publiziert worde si, generell as „elteri Dissertazioone“. Sie sind nicht mit heutigen Dissertationen vergleichbar.
D Dissertazioon isch hüte bi witem dr ufwändigst und wichdigst Bestanddäil vo dr Läistig für d Promozioon zum Dokder, und iire Umfang cha meereri hundert Site umfasse. E mündligi Brüefig, wo Rigorosum, Defensio oder Disputation gnennt wird und e Doktoraatsstudium vo meerere Semester chönne zu de Aafordrige ghööre. D Reegle und dr Ablauf vom Promozioonsverfaare underschäide sich je noch em rächtlige Raame, dr Uniwersidäät und dr Fakultäät.
Im Geegesatz zun ere Examens-, Magister- oder Diploomaarbet, wo dr Hoochschuelleerer s Thema vorgit und im Allgemäine nume dr aktuell Stand vo dr Forschig söll spiegle, isch e Dissertazioon en äigeständigi wüsseschaftligi Aarbet, wo s Wüsse uf dr Baasis vo äigeständiger Forschig sött erwitere. Si wird mäistens am ene Instidut under dr Ufsicht vom ene Hoochschuelleerer verfasst, wo dradizionell „Dokdervater“ oder „Dokdermueter“, Mentor oder äänlig gnennt wird. Noch de mäiste dütsche und ööstriichische Promozioonsornige muss e zwäite Mentor vo Aafang aa festgläit wärde, wo au an ere andere Uniwersidäät cha schaffe. D Mentore sötte im Normalfall habilitiert si, an de mäiste dütsche Uniwersidääte döfe au Juniorbrofässer Promozioone betröije. D Dissertazioon cha au usserhalb vo dr Hochschuel, also ooni Aastellig oder Immatrikulazioon an ere Uniwersidäät, verfasst und „extärn“ bin ere iigräicht wärde.
Z Dütschland darf e Dokderdiddel mäistens erst brucht wärde, wenn d Dissertazioon veröffentligt worde isch. Es git Brüefigsornige, wo s eralube, ass dr Doktorand noch ere erfolgriiche mündlige Brüefig dr „Dr. des.“ (Doctor designatus) daf bruuche. Ass d Dokderaarbet muess veröffentlig wärde, isch e dütschi Bsunderhäit, wo im 19. Joorhundert iigfüert worde isch, zum d Kwalidäät vo de Dissertazioone z verbessere.
D Promozioonsornige schriibe d Bewärtigsstuefe vor. In Dütschland und dr Schwiz gältet die Skaala:
Islamisches Opferfest
S Opferfest isch s höggste islamische Fest. Es wird zum Höhepunkt vom Haddsch gfiirt, dr Wallfaart uf Mekka. Es foot am Zääte vom islamische Monet Dhū l-Hiddscha aa und goot vier Dääg lang. Wägen em islamische Mondkaländer cha s Opferfest in jedere Jooreszit stattfinde, es verschiebt sich im Sunnekaländer ruggwärts, jedes Joor mäistens um elf Dääg.
Mit em 'Īd al-fitr, em Fest vom Fastebräche am Ändi vom Fastemonet Ramadan, ghört s zu de bedütendste Festligkäite im islamische Jooreskräis.
Bedütig
S Opferfest wird zum Gedänke an dr Brofeet Ibrahim (Abraham) gfiirt, wo noch dr muslimische Überliiferig die göttligi Broob bestande het und baraat gsi isch, Allah si Soon Ismael z opfere. Wo Allah (Gott) si Gottvertraue gsee het, het er en aaghalte. Dr Ibrahim und dr Ismail häi druf voll Dankbarkäit im Kräis vo Fründ und Bedürftige e Schoofsbock gopferet. D Gschicht wird im Koran in dr Sure 37,99–113 verzelt. In dr Bible isch s d Gschicht vom Opfer vom Isaak (Genesis, 22, 1–19).
Lombardische Sprache
S Lombardisch (lomb. lumbaart) isch e galloitalische Tielekt, wo i de Lombardei, i de Süüdschwiz, im östliche Piemont un im westliche Trentino gredt werd. S Lombardisch zellt zo de gfördete Sprooche.
Merchmool
Typischi lombardischi Merchmool sind d Palatalisierig vo /ū/ und /ǒ/ zu /ü/ und /ö/: müür (Muur" (lat. murus; it. muro), sööl „Bode“ (lat. solum; it. suolo), denn de Wandel vo /ct/ zu /č/: lač „Milch“ (lat. lact-; it. latte), de Abfall vom n im Uusluut: pã „Broot“ (lat. panis; it. pane) und de Abfall vom /r/ im Infinitiv: kantá „singe“ (lat. it. cantare).
Iitailig
S Lombardisch cha me i drai Gruppe iitaile, i s Alpelombardische, i s Westlombardische und i s Ostlombardische.
Alpelombardisch
S Alpelombardische (lumbard alpin) werd i de Alpetäler gredt und zaichnet sich dör Konservatisme uus, zum Tail au dör d Palatalisierig vo /a/ zumene offnige /ë/: cevra „Gaiss“ (lat. it. capra). Tielekt, wo dezue ghöred, sind:
Westlombardisch
S Westlombardische (lumbard ucidental) oder Insubrisch (insübrich) zaichnet sich under anderem uus dör de Rhotazismus: püres „Floo“ (it. pulex; it. pulce). S Westlombardische tailt sich i acht Hopttielekt, wo witter undertailt were chönet:
Ostlombardisch
Im Ostlombardische (lumbàrd oriental) isch intervokalisches /v/ verschwunde: kaál „Ross“ (lat. caballus, it. cavallo). S glideret sich i:
Büecher
Michele Loporcaro: Profilo linguistico dei dialetti italiani. Bari 2009. ISBN 978-88-420-8920-9.
Dokumäntiert wird dr Wortschatz vom schwizerische Lombardisch im Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana.
George Gruntz
Dr George Paul Gruntz (* 24. Juni 1932 z Baasel; † 10. Januar 2013 z Allschwil ) isch e Schwizer Dschääss-Pianist, Komponist, Arrangschöör und Bändliider gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Schorsch Gruntz het am Konservatorium z Züüri studiert. Vo 1956 aa het er für Radio Baasel as Pianist und Arrangschöör gschafft. 1958 isch er internazional bekannt worde as Mitgliid vo dr Newport International Band am Newport Jazz Festival, won er au mit em Louis Armstrong gspiilt het.
Meggen LU
Megge (amtlech Meggen) isch en iiwohnergmeind im ehemolige amt Lozärn vom kanton Lozärn i dä Schwiiz.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
Wääred de 1960er isch dr Gruntz (u. a. in dr Bänd vom Kurt Weil) uf e Hufe Öiropaturneä gsi und het as Pianist Stars wie dr Dexter Gordon, Roland Kirk, Donald Byrd, Lee Konitz, Chet Baker, Johnny Griffin, Gerry Mulligan und Art Farmer begläitet. 1962 isch er mit dr Sängere Helen Merrill uf Japan. 1965 het er mit em Flavio Ambrosetti gschafft und au äigeni Trio gläitet. Denn het er zwäi früeji Ethno-Jazz-Brodukzione aagstoosse, mit Baasler Drummlemuusig und die seer erfolgriichi Noon in Tunisia (1967) mit tunesischer Beduinemuusig und het „Jazz goes Baroque“-Sünthese bresentiert u. a. uf em Cembalo. 1968 und 1969 isch er mit em Phil Woods und däm sinere European Rhythm Machine uf Tuur gange.
Meggen LU
Geografii
Megge liit zwüsched em Vierwaldschtättersee ond em Meggerberg. Im oschte gränzt Megge an kanton Schwyz. De Meggerbärg, wo vo südweschte noch nordoschte goht, isch i dä nöchi vom grot mit em Meggerwald bewachse. Am undere hang ond am see gits ke wald me. Dä ort beschtoht us vilne quartier, wo alli emol separate wiiler gsi sind. Im weschte fur gmeind sind die wichtigschten ortsteil d Flossematt, d Chruseweid ond Lärchäbüel am see. Drübert am hang ligged Äbnet, d Hochrüti ond d Schönau. Im dorfzentrum sind diä wichtigschte quartier d Schwerzi, Eiholz, Chrüüz ond Chäppeli. Ond im oschte vom ort ligged no d Grosshusmatt ond Lette am see, dänn no s Höfli, Nühof ond Tschädige am südhang vom Meggerberg. Dä höchschti punkt vo dä gmeind isch d Hochschtegg nördlech vo Tschädige mit grad emol 651 m über meereshöchi. Nordweschtlech vo Tschädige liit no es sumpfgebiet, s Foremoos.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
Vo 1971 aa het er si äigeni Big Bänd, The George Gruntz Concert Jazz Band, gläitet wo Stars wie dr Alan Skidmore, d Sheila Jordan, dr Dave Bargeron oder dr Ray Anderson sini Arrangschemänt gspiilt häi und wo sithär uf alle Kontinänt usser Australie ufdrätte isch. As äinzigi öiropäischi Big Bänd isch si im wältwite „Critics Poll“ vo dr amerikanische Dschäässfachschrift Down Beat mee as zää Mol ununderbroche in de erste Räng gstande.
Meggen LU
Geografii
D gmeindsgränze goht im oschte vom Vierwaldschtättersee über d Schtrichmatt zom Gränzetürli uf 618 m. ü.m. Dötte treit sie richtig südweschten ab ond lauft em nordhang vom Meggerberg noche bis zom änglische fridhof. vo dött us goht d gränze gägä süde und chunnt zwüsched em Salzfass (ghört zo dä schtadt Lozärn) ond Site (ghört zu Megge) wider an Vierwaldschtättersee.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
1974 het dr Gruntz d Piano Conclave gründet, wo bi iire Ufdritt immer säggs vo de füerende öiropäische Pianiste wie Wolfgang Dauner, Jasper van’t Hof, Joachim Kühn, Adam Makowicz, Fritz Pauer, Martial Solal, Gordon Beck oder de Gruntz zämmebrocht het. 1977 het er mit de Schlagzüüger Pierre Favre, Jack De Johnette, Fredy Studer, Dom Um Romão sowie David Friedman as Percussion Profiles uf em Monterey Jazz Festival gspiilt. Dr Gruntz het au hüfig mit em Drumbeeter Franco Ambrosetti gschafft, wo 1984 aa mit dr Uschi Brüning und 1985 mit de Musiker vom Swiss Jazz Pool, won er gründet het. Vo 1989 aa het dr Gruntz au im Trioformat mit em Mike Richmond und em Adam Nussbaum gspiilt und mit ene für Enja s Läiv-Album Serious Fun ufgnoo.
Meggen LU
Geografii
Vo dä gmeindsflächi vo 1393 ha sind nume grad 726 ha landfläche. Dodrvo wirdet 47,7 % vo puure bewirtschaftet. 28,5 % sind überbaut ond 23,7 % sind wald.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
Scho in de 1960er Joor het er mit bekannte Komponiste wie em Rolf Liebermann, Earle Brown und Hans Werner Henze zämmegschafft. Dr Gruntz het meereri Büüniwärk und Oratorie komponiert. D Bariiser Opere het em 1973 dr Ufdraag gee für e World Jazz Opera, wo 1982 im LaMama-Theater z Nöi York in Däil urufgfüert worde isch. Für s Wärk het er mit em afroamerikanische Dichder Amiri Baraka (LeRoi Jones) zämmegschafft. Mit em Dichder Allen Ginsberg het er Cosmopolitan Greetings gschriibe, wo dr Reschissöör Robert Wilson 1988 z Hamburg inszeniert het. En anderi Dschäässopere, The Magic of Flute (Libretto: Peter O. Chotjewitz), isch 2003 entstande.
Dr Gruntz het Muusig für e Hufe Film gschriibe, u. a. für e Hannes Schmidhauser (Seelische Grausamkeit, 1960, won er mit em Barney Wilen, Marcel Peerers, Raymond Court, K. T. Geier, Kenny Clarke ufgnoo het), und für e Franz Peter Wirth (Ein Mann im schönsten Alter, 1963), Johannes Schaaf (Tätowierung, 1967), Peter Lilienthal (Malatesta, 1970, Die Sonne angreifen 1971), Bernhard Wicki (Karpfs Karriere, Das falsche Gewicht, 1971 und Die Eroberung der Zitadelle 1977) und Fred Haines (Der Steppenwolf, 1974).
Meggen LU
Gschicht
Chliini sache wo me gfunde hät zeiged, das Megge scho sehr früeh besidlet gsi isch. Diä erschti historischi erwähnig isch im johr 1160 inere urkund 'acta murensia' vom chloschter Muri. Döt beschtätiget dä Werner vo Habsburg im chloschter, das es d herrschaft über Megge häd. En teil vom dorf häd scho sehr früe im benediktinerchloschter im hof z Lozärn ghört ond isch schpöter as chloschter Murbach im Elsass ggange. Obwohl d megger immer schön brav d schtüüre as chloschter zahlt händ, händ d chloschterbrüder Megge churzerhand im johr 1259 ad Habsburger uusgleent. Im johr 1306 händs dänn Megge grad no kauft. D Eidgenosse händ 1352 d feschtig "Neuhabsburg", wo 1240 bbaut worden isch, zerschtört. Abem 1406 häd d schtadt Lozärn formell d herrschaft über Megge kha, aber erscht 1496 händ d Habsburger uf ihri rächt uf Megge verzichtet. Im puurechrieg vo 1653 häd Megge i dä schtadt Lozärn ghulfe. Bis 1798 isch Megge en teil vo dä landvogtei Habsburg gsi. Ab 1803 ghört Megge zom amt Lozärn, sit aafang 2013 zom wahlchreis Lozärn-Land. Im johr 1847, während em sonderbundschrieg, sind eidgenössischi regierigstruppe dur Megge richtig Lozärn marschiert.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Megge isch lang es chliises dorf blube. Ersch i dä zwöite hälfti vom 20. johrhundert isch es schtarch gwachse. S bevölkerigswachstom goht immer no wiiter.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
Dr Schorsch Gruntz het hüfig as Gastdirigänt vo Radio-Bigbänds und Sinfoniiorchester in ganz Öiropa gschafft. Vo 1970 bis 1984 isch er dr musikalisch Läiter vom Zürcher Schauspiilhuus gsi, vo 1972 bis 1994 dr künstlerisch Läiter vo de Berliner Jazztage.
Meggen LU
Sprooche
D lüüt redet im alltag en hochalemannische dialäkt, s lozäärntüütsch. Bi dä letsche volkszählig im johr 2000 händ 93,30 % tüütsch, 1,57 % änglisch ond 1,00 % italiänisch als hauptschprooch aaggäh.
Kanton Mauron
Dr Kanton Mauron isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Zum Kanton hän siibe Gmaine. Dr Hauptort isch Mauron gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Guy de Kersabiec gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Meggen LU
Religione ond konfessione
Früener sind alle römisch-katholisch gsii. Das hät sich natürlech au z Megge ggänderet. Hüt (schtand 2000) gsehts eso us: Es git 64,85 % römisch-katholischi, 20,31 % reformierti, 0,49 % orthodoxi ond 0,25 % freikirchlichi chrischte. Drzeu chömed no 10,10 % konfessionslosi, 0,54 % muslime ond 0,49 % aaghörigi vo andere, ned-chrischtliche religione.
Zämesetzig vo dä bevölkerig
Ändi 2004 sinds z Megge 6'325 iiwohner gsi. Vo däne sind 5'649 schwiizer ond 534 (= 9,6 %) usländer. bi dä letsche volkszählig sinds 85,48 % (mit dä doppelbürger 90,66 %) mit schwiizerpass gsi. Diä meischte iigwanderete chömed us Tüütschland, Italie, Grossbritannie, us Holand, us Schwede, us Serbie, us Sri Lanka (tamile) ond us Öschtriich.
Verchehr
Megge liit a dä bahnliniä Lozärn–Immesee ond hät zwei bahnhöf, «Megge» ond «Megge Zentrum». Döt haltet ned nume d s3 vo dä s-bahn Lozärn sondern au dä interregio «Voralpen Express» (Lozärn – Arth-Goldau – Rapperschwil – Sanggalle). Zwöi buslinie verbindet Megge no es bitz besser mit dä schtadt Lozärn. Das sind d linie 24 (Lozärn bahnhof – Megge Tschädige/Gottliebe) ond 25 (Lozärn brüelstrooss – Megge pius-chile) vo dä (vbl). Es ged au no en bus rechtig Chüsnacht, d nommere 29.
Megge liit a dä schtroos vo Lozärn uf Küssnacht am Rigi. Diä nöchschte aaschlüss ad s autobahnnetz sind «Küssnacht» a dä A4 ond «Emme Süd» a dä A2, beidi öppe 8 km ewäg.
Sehenswürdigkeite
D pius-chile und au d landsitz schloss Meggehorn (neurenaissance), schloss Neuhabsburg (neugotik) ond d Saint Charles Hall (neubarock) sind diä schönschte baute vo Megge. Die landsitz sind alli im 19. jahrhundert baut worde.
Sustigs
Diä im vergliich zom reschtliche kanton Lozärn tüüfä schtüüre mached d gmeind sehr attraktiv für riicheri lüüt, druntert au dä miliardär Marc Rich. En wiitere milliardär isch dä Pincus Green. Zwöi vo däne gsamthaft 22 miliardäre i dä schwiiz, seit s Forbes Magazine, wohnid also z Megge.
D musiker James Galway ond Wladimir Aschkenasi, dä bildhauer Rolf Brem aber au dä iishockeyschpeler Thomas Rüfenacht sind wiiteri bekannti megger.
TF1
TF1 (a Àbkìrzung fìr Télévision française 1, umgàngschproochlig àui La Une gnännt) ìsch dr greeschta frànzeescha Farnsahsander mìt Sìtz z’ Boulogne-Billancourt bii Pàriis. Grìnda worra-n-ìsch’r ànna 1975, fìr dr äärschta Kànààl vum ORTF ärsätza. Ar ìsch urschprìnglig a äffentlig-rachtliger Sander gsìì, vor äbb’r ànna 1987 prìwàtisiart worra-n-ìsch. Hìtt gheert’r züa dr Groupe TF1, wo sii Vorsìtzender dr Gilles Pélisson ìsch.
TF1 kààt m’r ìn Frànkrììch durs Digitààl terrestrisch Farnsah TNT (üsser ìn da frànzeescha Ìwwerseegebiater), Sàtellita- un Kààwelfarnsah, IPTV un ìm Internet ämpfànga. S’ Progràmm ìsch àui ìn ainiga nochberliga Lander z’ lüaga — drunter ìn Belgia un ìn dr Schwiiz.
George Gruntz
Lääbe und Wärk
Dr Schorsch Gruntz isch 1995 mit em Verdienstchrüz vo dr erste Klass vom Verdienstorde vo dr Bundesrepublik Dütschland uszäichnet worde.
Polychares
De Polychares isch e Messenier gsii, wo ane 764 v. Chr. de Siig im Stadionlauf a de vierte Olympische Spiil gwune hett. Er söll de Grund för de Uusbruch vom Erste Messenische Chrieg gsii sii.
Sowoll de Pausanias, wie au de Diodor Siculus bischriibet de Striit zwösched em Polychares und em Spartanaer Euaiphnos (Εὔαιφνος) Denoo isch de Polychares e riiche Maa gsii sii, wo sini Rinder em Spartiat Euaiphons zom hüete ggee hett. De aber hett en bitroge und e paar Rinder verchauft und em Polychares verzellt, Roiber heget em siis Veech gstole. Nochem Diodor het de Euaiphnes nöd nu Rinder sondern o Hirte vom Polychares verchauft ghaa haa, und wo d Chäufer bimene Sturm a de messenische Chüste hend müesse lande, sind die Hirte vom Schiff gfloche und hend em Polychares verzellt, wa passiert isch. De Euaiphnes het denn em Polychares versproche, em s Geld z gee und isch mit demm sii Soo uf Sparta, hett de aber ermordet. De Polychares het denn z Sparta en Achlaag erhobe, isch aber nöd agloset wore. Er het denn us Raach jede Spartaner töödt, wonem bigegnet isch.
D Spartaner hend d Usliferig vom Polychares verlangt. D Messenier sind sich aber nöd ainig gsii und sind zonere Versammlig zämechoo. De König Androkles isch för d Uusliferig gsii, dem sii Brüder Antiochos aber degege. Im End hend d Aahänger vom Antiochos de Androkles töödt und de Polychares isch nös uusgliferet wore.
Wege dem und well scho früenner de spartanischi König Teleklos vo Messenier im Hailigtum vo der Artemis Limnatis töödt woren isch, hend d Spartaner bischlosse Chrieg gege Messenie zmache.
D Historizität vo de literarisch uusgschmückte Ereignis werd vo de Forschig kritisch biwertet und d Jooresaagoobe bim Pausanias wered as faltsch aglueget, und söttet öppe 40 Joor spööter agesetzt were.
Saint-Renan
Saint-Renan (bretonisch Lokournan) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Kraftwerk Birsfelden
S Chraftwärk Birsfälde isch e Niiderdruck-Laufchraftwärk über em Rhii und lit zwüsche Birsfälde und em Chläibaasel. Es wird vo dr Schwizer Akziegsellschaft Kraftwerk Birsfelden AG mit Sitz z Birsfälde im Kanton Basel-Landschaft betriibe. S Chraftwärk liiferet e durchschnittligi Läistig vo öbbe 100 MW.
Saint-Renan
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Renan lyt 11 km vu Brest un 62 km vu Quimper uf ere Hechi zwische 26 m un 97 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Brélès im Nordweschte, Lanrivoaré im Norde, Milizac im Nordoschte, Plouarzel im Weschte, Guilers, Brest im Sidoschte, Plouzané im Side un Ploumoguer im Sidweschte.
Kraftwerk Birsfelden
Gschicht und Bau
1951 het dr Archidekt Hans Hofmann dr Ufdraag überchoo, d Hoochbaute z blaane, und dr Stadtgärtner R. Arioli isch für die landschaftligi Gstaltig verantwortlig gsi.
Saint-Renan
Gschicht
Saint-Renan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1275 as Saint Renan dou Tay (13. Jh. Sanctus Ronanus lutosus, um 1330 Sanctus Ronanus in luto, 1371 Sancti Renani, 1388 Locus sancti Ronani, 1427 Saint Renan du Tay, 1489 Saint Renan du Tay).
Verwaltig
vu Saint-Renan isch. Saint-Renan ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Saint-Renan ghert zem Bretonisch.
Kraftwerk Birsfelden
Gschicht und Bau
Über s Weer het mä e Fuessgänger- und Welowääg baut, dr Holzöpfelwääg, wo dr obersti Rhiiübergang z Baasel isch.
Die groossi Matte uf dr Chraftwärkinsle wird vo de Baasler as Noocherhooligsgebiet benützt.
Kraftwerk Reckingen
S Chraftwärch Reckingè isch è Laufwasserchraftwärch am Hochrhy, rund 700 Meter obberhalb vom Baanhof Rekingè. Well s Chraftwärchsgebäude uff dè badischè Sitè bim Ortsdeil Reckingè vo dè Gmeind Küssabärg lyt, wörd d Schrybwys mit ck bruucht un nit d Schrybwys vo dè am aargauerischè Ufer ligendè Gmeind Rekingè. S Chraftwärch isch zwǜschè 1938 un 1941 baut worrè, obwoll d Konzessionè scho 1928 erteilt worrè sin. D Zuèsatzkonzessionè, welli 1938 erdeilt worrè isch, laufed nõ bis 2020. S Gsuèch für d Erneuerig vo dè Konzession isch frischtgrächt gschtellt worrè.
Aafänglich isch s Chraftwärch durch d Lonza z Basèl betribbè worrè, un d Leischtig un diè erzügti Energy gmäss urschprünglichè Vodrääg jewyls zu 50 % uff d Schwiz un s Land Baddè vodeilt worrè. Hüt sin d Eigèdumsvohältnis wiè folgt greglèt: D EnBW Energy Baddè-Württèbärg AG haaltet 50 %, d AEW Engergy AG 30 % un d Axpo Power AG 20 %. D Betrybsfüürig wärd sit 2003 durch d Axpo Power AG wòrgnõ. S Chraftwärch staut dè Rhy uff è Höchi vo un ènèrè Längi vo 11,5 Kilometer, un langèd somit bis i dè Unterwasserberych vom Chraftwärch Eglisau. S Stauweer un s Chraftwärchsgebäude bilded zämmè d Stauschtufè. S Weer hèt è lichti Witi vo 69 Meter sowiè drei Öffnungè vo 20 Meter. D Doppelschütz hèn è Höchi vo 12 Meter un sin als sechs Meter hochi Hackèschütz uusbildet. Im Obberwasser sin für dè Notabschluss drei Dammbalchè vorgsää. A beidè Ufersitè git s è Fischschtägè. D Bootsrampè lyt uff dè schwizerischè Sitè.