cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruswil
Sprach ond Dialäkt
Z Ruusmu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Bistum St. Gallen
S Bistum Sanggalle (lat.: Dioecesis Sancti Galli) isch e Diözese vo de römisch-katholische Chirche i de Schwiz.
Schawuot
Schawuot (hebr. שבועות für „Wuche“, Äizaal schawua „Wuche“; jiddisch Schwuuess oder Schwijess) isch s jüüdische Wuchefest, wo öbbe siibe Wuchen bzw. 50 Dääg noch em Pessachfest gfiirt wird wird.
Bistum St. Gallen
Gschicht
S Bistum Sanggalle isch am 8. April ane 1847 gründet worde. S Gebiet hät vorher zum Bistum Konstanz und deilwys zum Bistum Chur ghört. Di ehemolig exempti Fürstabtei Sanggalle hät bis 1805 för en grosse Tail vom Gebiet vom hütige Bistum fast alle bischöfliche Rächt gha.
Organisazion
Als Kathedrale dienet em Bischof d Stiftskerche vom ehemolige Chloster z Sanggalle, und dr Bischof wohnt au i de Wohnig vom ehmolige Abt. De Patron vom Bistum isch de Heilig Gallus.
Schawuot
S Früeligsfest
S Wuchefest wird jedes Joor am 6. Siwan gfiirt und isch s letschte vo de Früeligsfest, wo au Pessach und s Zele vom Omer drzue ghööre. Dradizionell drinkt mä Milch und isst milchigi Spiise (Äierchueche mit Quark, Cheeschueche usw.) und Honig, wil d Tora mit Milch vergliche wird, wo s Volk Israel wie en unschuldigs Chind gärn wurd drinke.
Bistum St. Gallen
Organisazion
Zum Bistum ghört hüt de Kanton Sanggalle. Di bede Kantön Appezäll Usserroode und Appezäll Inneroode send diräkt em Vatikan understellt und dromm cha ken Pfarrer us em Appezäll Bischof vo Sanggalle wäre. De Bischof vo Sanggalle isch aber im Uuftrag vom Papst för s Appezällerland zueständig.
Schawuot
S religiööse Wuchefest
Die vile Nääme spiegle die verschiidne Bedütige, wo s Fest het. So erinnere sich d Jude drmit an dr Empfang vo de zwäite Zää Gebot am Bärg Sinai. Die erste Zää Gebot het dr Moses, noch dr jüüdische wie au dr christlige Überliiferig, verbroche, wil s jüüdische Volk s Goldige Chalb aabätet het, won er mit de Gebot zuene zrug choo isch. Dr Moses isch denn no äinisch uf e Spitz vom Bärg Sinai uufe und het Gott non emol um die Zää Gebot bittet. Das Mol häi d Juude die Zää Gebot müesse verdiene und häi fufzig Daag lang vom Pessachfest bis Schawuot müesse bäte. Bim erste Mol häi si die Zää Gebot gschänkt überchoo.
Die Zää Gebot stöön im Middelpunkt vo dr Lääsig vo dr Tora. Bim Vorlääse wärde si von ere bsundere Melodii begläitet und die ganzi Gmäind stoot uf. Für dä Abschnitt wird im Allgemäine as Zäiche vo dr bsundere Eer dr Rabbiner oder en anders füerends Mitglied vo dr Gmäind zur Tora ufgrüeft.
D Lääsig vo dr Tora wird iigläitet vom Akdamut. Das isch e Gebät uf Aramäisch wo von ere bsundere Melodii begläitet wird. Mit däm bittet mä um d Erlaubnis, überhaupt mit dr Lääsig vo dr Torah döfe afoo.
E Hufe Glöibigi studiere Tora die ganzi Nacht lang in dr Synagoge (Tikun, "Nachtwach"), und d Manne häi iir Tallit (Gebätsschaal) aa und iiri Gebätsrieme (Tefillin), wo s Glaubensbekenntnis din gschriibe isch. In de Synagoge und Jeschiwot, de Talmud-Toraschuele, blibt mä im Allgemäine die ganzi Nacht lang wach und studiert z zwäit d Tora. Rabbiner und Schriftgleerti halte Vordrääg. Vo Zit zu Zit underbricht mä s Studium und singt und danzt, und so goot s bis zum Morge. Schawuot isch e Fest und dorum wird nid gfastet. Mit eme erste Liecht versammle sich alli zum Gebät und säge s "Schma", wenn d Sunne ufgoot.
S landwirtschaftlige Ärntedankfest
Schawuot isch au en Ärntedankfest, wil zu dere Zit z Israel dr Wäize gärntet wird. Im Middelpunkt vo de Festligkäite stoot d Habaat Bikkurim, s Bringe vo de Erste Frücht. As Ärntedankfest wird s vor allem in de ländlige Gmäinde, de Kibbuzim und de Moschawim, gfiirt und ziet e Hufe ehemoligi Mitgliider vo de Gmäinde, vo Familie, Fründ und Bekannte aa.
Schawuot und s Christedum
Wil noch dr christlig-biblische Apostelgschicht dr Häilig Gäist am jüüdische Wuchefest zu de Jünger vom Jesus aabechoo isch, isch im Christedum Schawuot zum Pfingstfest worde.
Klosters
Bim Chlooschter oder jünger au Chlooschtersch (amtlich Klosters, bis Ändi 2020 Klosters-Serneus, vorhär au schon Klosters; rätorom. ) ischt ä politischi Gmäind zhinderscht im Brättig in dr Region Prättigau/Davos im Kanton Graubündä.
Geografy
Dur ds Tal ab gäid d Landquart, va Süüdä chund dr Mönchalpbach uf Chlooschtersch, und var anderä Siitä dr Schlappinbach.
Gschicht
Di verschidene Frakzionä vam Chlooschter sind alles Walser sidligä. Dr Namä gäid uf d Prämonstratenserpropstii an dr Chilchä St. Jakob zrugg.
Vam Herbscht 2011 bis Endi 2012 sind Abklärigä gmachet chon für ä Fusion zwisched dn Gmäindä Chlooschtersch-Serneus, Chüblisch, Saas, Sant Antönjä und Luzein. Diä Abklärigä sind denn aber wider abgebrochen chon. Am 14. Juni 2015 häind di Stimmbirächtigtä va dn bäidn Gmäindä Saas und Chlooschtersch-Serneus änerä Iingmäindig va Saas in di Gmäind Chlooschtersch-Serneus uf dn 1. Januar 2016 zuegstimmd.
Verchehr
Di Gmäind Chlooschtersch ischt mit dr Rhätische Bahn guet ärschlossä. En Bahnhof heds bim Dorf und bim Platz. Ä wiiteri Stazion gits bim Cavadürli, und z Selfranga ischt dr Autoverlad für dn Vereinatunnel, wa ä wintersicheri Verbindig in ds Unterengadin ärmöglicht.
Sit dm 9. Dezember 2005 wird Chlooschtersch dür än Umfahrig vam Durchgangsverchehr entlaschtet. Das ischt än Täil var Hauptstraass 28, und schi gäid uber di modärn Sunnibärgbrüggä vam Ingeniöör Christian Menn.
Grafen von Nellenburg
Ihri nöji Stammburg – ebe d Nälleburg – isch ufeme Hoger bi Stockach nid wyt wägg vom Bodesee gstande. D Burg sälber isch erscht ane 1056 im ene Dokumänt erwäänt; wil aber scho hundert Joor vorhäär dr Gottfrid vo Nälleburg aktekundig isch, mues au d Burg scho so früech do gsi sy. Hüt isch vo dr Burg fasch nüüt me z gseh; d Räschte vo dr Ruyne sind scho im 18. Joorhundert aproche worde.
D Nälleburger sind zytewys Graafe vom Zürigau und au vom Tuurgi und vo Kläve, Rychsvögt vo Züri und Vögt vom Chlooschter Äisidle gsi. Si sind als Guettääter vom Chlooschter Ryychenau ufträtte, wo dr Nälleburger Ekehart im elfte Joorhundert Apt gsi isch. Zu ihrem Psitz het vil Land im Tuurgi, im Chläggi und im Hegau ghört. Drum chunt d Familie i dr früene Gschicht vo vilne Ortschafte i däm Piet vor.
Dr letscht männlech Verträtter vo dr Graafefamilie, dr Graaf Burkart, isch im Joor 1101 oder 1102 gstorbe. S Land vo de Nälleburger isch a d Familie vo de Heere vo Bürglen im Tuurgi und a d Graafe vo Veringe, en anderi bedüütendi Dinaschty im Herzogtum Schwoobe, ggange; beidi Gschlächter hän dr Name Nälleburger wyter bruucht. Vo dene jüngere Nälleburger isch d Burg Roggebach bi Witlekofe bout worde.
Sid ane 1465 isch s Herrschaftspiet, wo vo de Nälleburger cho isch, teils im Psitz vo de Habsburger gsi, und ane 1805 isch es e Deil vo Württebärg, 1810 denn vom Land Bade und 1952 vom düütsche Bundesland Baade-Württebärg worde.
S Nälleburger Wape mit de drüü Hirschstange überenand isch a d Familie vo dene vo Veringe ggange, me gseht s uf vilne vo dene ihrne Sigel und Greber, nume d Wapefarbe sind ggänderet; und wo d Agate vo Veringe ane 1195 dr Graaf Hartmann vo Württebärg ghürootet het, isch das alte Familiewape, wil’s vo so mene alte eerwürdige und ryche Gschlächt chunt, vo de Württebärger grad als ihres Wape agnoo worde; und vo dört isch es sogar mit nomol ere andere Farb zum modärne württebärgische Wape woorde. Au bi öppe nüünzg baade-württebärgische Gmeinde chöme d Hirschstange in ihrem Wape vor, so wie bi Veringedorf, und au s gviertelte Wape vom Landchreis Konstanz het i eim Fäld s alte Nälleburger Wapezeiche.
Im ehemolige Chlooschter Allerheilige, em hütige Schaffuuser Kantonsmuseum, isch s prächtige romanische Grabdänkmool vo drüü Nälleburger Persoone z gseh, mit de alte Grabpladde vo dr Gräfin Ita, ihrem Maa, em Graf Eberhard, und ihrem Soon, em Graf Burkart, wo s Schaffuuser Sant Agneesechlooschter gründet het. S Relief uf em Graf Eberhard sinere Pladde zeigt en mit em Modäll vo dr Chlooschterchile, wil er vom Allerheiligechlooschter dr Stifter gsi isch. S ganze Monumänt isch es sältes Züügnis vo dr adelige Adänkekultur vom Middelalter. Hüt sind die Schteine i dr chlyne Erhardskapälle ufgstelt, bis is zwänzigschte Joorhundert sind s im romanische Münschter vom Chlooschter gsi.
Logik
Under Logik (vo altgriechisch λογική τέχνη logiké téchnē „dänkendi Kunst“, „Vorgeenswiis“) verstoot mä d Leer vom vernümftige Schlüss zie. In dr Logik wird d Struktur vo Argumänt undersuecht zum gsee öb si gültig siige, unabhängig vom Inhalt vo de Ussaage. In däm Sinn reedet mä au vo „formaler“ Logik. Dradizionell isch d Logik e Däil vo dr Filosofii. Ursprünglig hät sich die dradizionelli Logik in dr Noochberschaft vo dr Rhetorik entwigglet. Sit em 20. Joorhundert verstot mä under Logik vor allem die sümbolischi Logik, wo au as grundleegendi Struktuurwüsseschaft behandlet wird, z. B. in dr Mathematik und dr Theoretische Informatik.
Die modärni sümbolischi Logik brucht anstatt vo dr natürlige Sprooch e künstligi Sprooch. E Satz wie Dr Öpfel isch root wird z. B. in dr Predikaatelogik as f(a) formalisiert, wo a für Dr Öpfel und f für isch root stoot. Si wändet genau definierti Schlussreegle aa. En äifachs Bischbil für son e formals Süsteem isch d Ussaagelogik, wo sogenannti atomare Ussaagen dur Buechstaabe ersetzt wärde. Dr symbolische Logik säit mä au mathematischi Logik oder formali Logik im ängere Sinn.
Oyace
Oyace (frankoprov. Oyase) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Oyace ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Geografi
Oyace lyt im Valpelline, eme Sytedal vum Valle del Gran San Bernardo.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bérrioz, Chez les Brédy, Gallian, La Crétaz (chef-lieu), Sergnau, Condemine, Closé, Bouyoz, Chez les Chenaux, Grenier, Vernosse, Voisinal, Pied-de-Ville. Nochbergmaine sin Bionaz, Nus, Ollomont, Quart un Valpelline
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Oyace dr italienisiert Name 'Oiasse drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Oyace isch dr Remo Domaine.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Oyace ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Oyace sin 42 Froogebeege wider retuurchuu.
Courtelary
Geografi
Courtelary ligt im Schwizer Jura im Vallon de Saint-Imier. D Gmeindsflächi bsteit us 51,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 43,5 % Waud, 4,6 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Cormoret, Nods, Cortébert u Mont-Tramelan im Kanton Bärn u Les Breuleux u La Chaux-des-Breuleux im Kanton Jura.
Gschicht
Courtelary isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 968 aus Curtis Alerici (1175 Curte Alesi, 1178 Cortaleri). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Courtelary ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 13,2 % gläge.
Semnonen
D Semnone (lat. Semnones; ) sind e wichtige Schtamm vo de Suebe gsii, wo zwüschet de Elbe und de Oder im Gebiet vode Havel glebt hend. Si sind vode anderne schwebische Stämm as de ältisti und vorneemsti Stamm bitrachtet wore.
De Name werd as germanisch *Sebnôniz "Sippegnosse" dütet.
Gschicht
Zerschtmol isch de römischi Feldherr Drusus bis a d Elbe vorgstosse. Döt ischem aber e wahnsinnig grossi Frau entgegetrete und het gsait: "Woane willsch, unersättliche Drusus? S isch der nöd vergune, alles z gsie, wa do isch. Cher um! Denn bald chunt s End vo dinene Trömm und dim Lebe!" De Drusus isch sofort umgchert, aber no halbwegs vom Ross abeghait und gstorbe. Obwohl d Semnone i dem Bricht nöd gnennt werdet, nimt mer a, as die Frau e semnonischi Woorsegeri gsii si chönnt.
Zerstmol sind denn d Semnone för s Joor 5 vor Christus bezügt. Dozmol isch de römischi Feldherr Tiberius miteme grosse Römerheer bis a d Elbe vorgstoosse, aber usser aser emene semnonische Grais d Hand gee het, isch nöd vill passiert.
Im Joor 17 n. Chr. hend d Semnone em Bund vom Maroboduus aghört, sind denn aber abgfale und hend sich mit de Cherusker verbündet.
Nochde Varusschlacht hend sich d Römer entschide, ases sich nöd lohni, Germanie z unterwerfe und so sind si denn au nume no ganz selte mit de Semnone i Berüerig cho.
Zletschtmol wered d Semnone i de antike Literatur för soor 178 n. Chr. bizügt.
En römische Stai usem Joor 260 wo z Augsburg gfunde worden isch, zaigt, dass d Juthunge en semnonische Stamm gsii sind. Es werd au agnoo, dass d Alemanne zum grosse Tail vode Semnone abstamet.
Religion
De römischi Schriftschteller Tacitus verzellt, ass bide Semnone imene hailige Wald zu bestimmte Zite Abornnige vo allne schwebische Stämm sich versammle tüend. Dai bringets im Name vom Stammesverband e Menschenopfer dar. De hailigi Hain tar aber nu gfesslet betrete werde. Wemmer umghait, so muesmer sich ufem Bode usewälze. De Hain isch as Ursprung vode schwebische Stammesgruppe agluegt wore und döt het au de allmächtigi Gott (regnator omnium deus) gwaltet, und im sai ales anderi völlig untergornet.
En interessanti Stell findet me nu ide Edda i de Saag vom Helgi und de Sigrún. De Helgi het im Kampf de Högni tötet und denn dem sini Tochter Sigrún ghürote. De Soo vom Högni aber het sich grächt und de Helgi amene Ort wo Fjötrlundr ("Fesselhain") ghaisse het, miteme Speer durboret und de Helgi isch gstorbe. D Sigrún het aber im Sefafjöll gwont, da haisst "Liebesberg", chan aber au als "Semnoneberg" dütet werde. De Helgi isch as Helgi Haddingjaskati, de Enkel vom König vo Svávaland ("Schwoobeland") widergebore worde, d Sigrún aber isch e Widergeburt vode Walküre Sváva ("Schwööbin") gsii. Offesichtlich isch do en Erinnerig an alte Semnonehain ide nordische Heldesaag erhalte blibe.
Philosophie
In dr Filosofii (, latiinisch philosóphia, wörtlig „Liebi zur Wiishäit“) wird brobiert, d Wält und d menschlichi Existänz z düte und z verstoo.
D Filosofii underschäidet sich vo andere Wüsseschafte so, dass si sich nit uf e speziells Gebiet oder e bestimmti Methodologii begränzt. Si charakterisiert sich dur d Art, wie si Frooge stellt und wie si an iiri vilfältige Geegestandsberiich aanegoot.
Gschicht
S oobeländische (westlige) Filosofiere goot bis uf s sächsti Joorhundert vor dr Zitewändi zrugg. Es het zwar scho Aasetz im Alte Egüpte gee, wo zum Bischbil dr Ptahhotep in dr erste Helfti vom dritte Joorduusig siini Maxime verfasst het, und im früeje Mesopotamie. Aber erst in dr antike Filosofii het sich sich s süstematische und wüsseschaftlig orientierte Dänke afo entfalte. Im Lauf vo de Joorhundert häi sich die underschiidlige Methode und Diszipline vo dr Wälterschliessig und vo de Wüsseschafte diräkt oder middelbar us dr Filosofii entwigglet, zum Däil au in Abgränzig zu irrazionale oder religiööse Wältbilder oder Müthologie.
Im Färne Oste het die chinesischi Filosofii e riisigi Iifluss uf die chinesischi Zivilisazioon ghaa, und sich vo dört über ganz Ostasie verbräitet. Z China het sich d Filosofii vom achte Joorhundert vor dr Zitwändi aa afo entwiggle, ere Periode wo män ere d Zit vo de Hundert Schuele säit, und grundleegendi Wältaaschauige wie die vom Konfuzianismus, vom Taoismus, vom Legalismus und vom Mohismus si entstande.
Kärngebiet vo dr Filosofii si d Logik, wo d Wüsseschaft vom folgerichdige Dänke isch, d Ethik as d Wüsseschaft vom rächte Handle und d Metafüsik, wo die erste Gründ vom Sii und vo dr Wirkligkäit brobiert z erklääre. Anderi Grunddiszipline si d Erkenntnisthorii, wo sich drmit beschäftigt, wie mä allgemäin zu Erkenntnis cha cho, und d Wüsseschaftstheorii, wo undersuecht, wie die underschiidlige Äinzelwüsseschafte zu Erkenntnis chömme.
Louis d’Affry
Dr Louis Auguste Philippe Frédéric François, 2ème Comte d'Affry (* 8. Februar 1743 z Freiburg im Üechtland; † 26. Juni 1810 z Freiburg) isch dr erst Landamma vo dr Schwiiz gsi (1803), Fäldmarschall in französische Dienst und Schultheiss vo dr Stadt Freiburg in dr Schwiiz.
Läbenslauf
Dr d'Affry isch am 8. Februar 1743 z Freiburg in der Schwiiz as Sohn vom Graf Louis Augustin d'Affry us ere Freiburger Patrizierfamilie uf d Wält cho. Wil si Vater in französische Solddienst gstanden isch het er sini Usbildig am Collège Louis-le-Grand z Paris übercho.
In junge Johr isch er scho Fähnrich vo dr Generalkompanii vo dr königliche Schwizergarde z Paris gsi. Noch mehrere erfolgriiche Chriegsiisätz isch dr Affry 1766 in dr Kompanii vo siim Vater zum Hauptmä ufgstiige. 1780 isch er Brigadier, 1784 Fäldmarschall und Kommandant vom Orde Ordre royal et militaire de Saint-Louis und het 1791/92 dr Oberbefähl über die französische Druppe im Departement Haut-Rhin gha, het aber Frankriich zsämme mit sim Vater verloo, nochdäm die schwiizerische Druppe in französische Dienst noch em Tuileriesturm entloo worde si.
Vo 1765 aa het er dr «Root vo de Sächzig» z Freiburg gleitet, d Versammlig vo de herrschende Bürgerfamilie vo dr Stadt. Wo dr Napoleon vor de Door vo Freiburg gstanden isch, het dr d’Affry siine Druppe e sinnlose Kampf erspart. Wo d Stadt am 2. März 1798 kapituliert het, isch die Alti Eidgenosseschaft ändgültig undergange und Freiburg isch Deil vo dr Helvetische Republik worde. An dr helvetische Consulta 1803 z Paris het dr d’Affry zwüsche de verstrittene Parteie as Vermittler fungiert. Wo d Mediationsakte in Chraft dräte isch, isch er vom Napoleon, wo ihn persönlig kennt het, 1803 zum erste Landamma vo dr Schwiiz und Schultheiss vo Freiburg i.Üe. ernennt worde. In de Johr 1804–1810 het er ohni vil Erfolg brobiert, die schwiizerischi Neutralität z verdeidige, und het vom Napoleon in de Befreijigschrieg (1809) zahlriichi Vollmachte übercho. Dr Louis d'Affry het d Allianz zwüsche dr Schwiiz und Frankriich in dr Ziit vo de napoleonische Fäldzüg in Europa massgäblig brägt und gältet as ein vo de wenige Landammanne vo dr Schwiiz vo internationalem Format.
Harpalyke (Mond)
D' Harpalyke (Jupitermond XXII) isch ein vu dr chleinschte bekannte ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Harpalyke isch am 23. November 2000 vu dr Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre un het z'nächst die vorläufig Bezeichnig S/2001 J 5 erhalde.
Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Harpalyke, ere Doochter vu dr Klymene us de grichische Mythologi.
Bahndate
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird d'Harpalyke de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Carpo (Mond)
D' Carpo isch ein vu de chleinschte Mond vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 20 isch am 9. Februar 2003 vu de Astronomen Scott S. Sheppard, Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Lynne Allen, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het am 30. März 2005 de offizielle Namme Carpo (nooch de Hore Karpo) vu de Internationale Astronomische Union (IAU) erhalde.
Bahndate
D'Carpo umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 16.989.000 km in 456 Däg, 2 Stund un 24 Minute. D'Bahn wiist ä großi Exzentrizität vu 0,4297 uf un Carpo isch de usserst prograd (rächtläufig) Jupitermond, d. h. de usserst Jupitermond wo Jupiter in de gliche Richtig umlauft wie säller sich um si aigeni Ax drillt.
Wie d'Themisto schint Carpo kainere vu de übliche Gruppe vu de Jupitermonde az'ghöre, wo ähnlichi Bahnaigeschafte ufwiise. Ihri Inklination (Bahnnaigig) entspricht im Grenzwert vum Kozai-Effekt, bnennt nooch Yoshihide Kozai wo säll Phänomen 1962 entdeckt het. Säller Effekt bewirkt ä periodische Wexel zwische de Exzentrizität un de Inklination. Isch d'Inklination groß gnueg, cha d'Exzentrizität wiiderum so groß werre, dass der Himmelskörper uf sinere Periapsis (engster Abstand vu Jupiter) in d'Nächi vu de große galileischen Mond (Io, Europa,  Ganymed un Kallisto) glangt. Säll chönnte dodezue führe, dass Carpo irgendwenn mit ainem vu de große Monde kollideert oder dur dere gravitativi Chräfte ussem Jupitersystem gschleuderet wird.
Physikalischi Date
Carpo bsitzt ä Durchmesser vu etwa 3 km. Ihr Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, falls si iberwiigend us silikatischem Gstai ufbaut si sott. Sie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum ifallende Sunneleecht werre reflekteert. Ihri middler schinbari Helligkait betrait 23,0m.
Generalversammlung der Vereinten Nationen
D Generalversammlig vo de Vereinte Natione (änglisch United Nations General Assembly, UNGA) isch d Volversammlig vo de Mitgliidstaate vo de Vereinte Natione. Si duet jedes Johr im Septämber am UN-Hauptquartier z New York zsämmedrätte. Jede Mitgliidstaat darf dur bis zu fümf Persone in ere Sitzig verdräte si.
D Generalversammlig brüeft und genähmigt dr Huushaltsblan vo de Vereinte Natione (Art. 17 I UN-Charta). Zu ihre witere Ufgoobe ghört d Berootig und d Aanahm vo empfählende Resolutione. D Generalversammlig darf sich mit praktisch jeder Froog vo internationaler Bedütig befasse, solang si nit gliichzitig vom Sicherheitsroot behandlet wird (Art. 10 UN-Charta).
Im Gegesatz zu Resolutione vom UN-Sicherheitsroot si die vo dr UN-Generalversammlig völkerrächtlig nid bindend, chönne aber politischs Gwicht ha, wil si en Entschluss von ere Mehrheit vo de Mitgliidstaate si. Das heisst aber nit, ass ihri Entscheidige völkerrächtlig ohni Wirkig müesse bliibe: D Resolutione vo dr UNGA chönne under bestimmte Vorussetzige zur Usbildig vo verbindligem Völkergwohnheitsrächt bidräge. Drzue chunnt, ass d Beschlüss vo dr UNGA, wo organisationsinterni Aaglägeheite wie Verwaltigs- oder Budgetaaglägeheite (Huushaltsblan) beträffe, für s Sekretariat bindend si.
Zum d Arbet liichter z mache, het d Generalversammlg Komitees (Ausschüss) zu verschiidnige Themene iigrichtet, wo denn wider Arbetsgruppe chönne iiberüefe.
Sihl
D Sihl isch en Fluss i dr Schwiiz.
Flusslauf
D Sihl entspringt am Druesbärg im Gebiet vom Hochybrig im Kanton Schwyz. Bi Einsidle durflüüsst si de Sihlsee, en 1937 zur Energiigwünnig aagleite Schtausee, wo mit ere Oberflächi vo 11 km² dr gröschti Schtausee vo dr Schwiiz isch. En wichtige Zuefluss isch d Alp, wo bi Biberbrugg i d Sihl flüüsst. Churz nach Schindellegi verlaat si de Kanton Schwyz, flüüsst dur es Schtuck vom Kanton Züri und bildet vo Hütte aa bis uf Sihlbrugg d Kantonsgrenze zwüsched Züri und Zug. I dem Abschnitt liged bi Schöneberg es paar Lauffe im Fluss, me seit däm Oort der Sihlsprung.
Ab Sihlbrugg flüüsst d Sihl durs Zürcher Sihltal, eme Tal zwüsched Albis und Zimmerberg, und grad näbeddra isch d Sihltalbahn.
Zwüsched Sihlbrugg und Langnau am Albis liit dr Sihlwald, es Naturschutzgebiet. Denaa durquert d Sihl Adlischwiil und erreicht bi Läibach d Schtadt Züri, wo si d Gränze zwüsche de Kwartier Wolishofe, Ängi und Altstadt uf der rächte Syte und Läibach, Wiedike, Ussersyl und Induschtrykwartier uf der lingge Syte bildet. I dem Abschnitt verlüürt si en Teil vo ihrem Wasser, wil sich im 19. Jahrhundert viili Fabrigge s Rächt gsicheret händ, da dermit Energii z güne und au zum als «Prozesswasser» z bruuche.
Zum d Sidlige gäge Hochwasser z schütze het me s Flussbett verbout.
I de Brunau verschwindet d Sihl under eme Schtuck vo de Schtadtautobahn, dr Sihlhochschtraass. Ab em Sihlhölzli flüüsst si wider offe, gaat under em Hauptbahnhof dure und mündet nach 73 Kilometer näbet em Platzspitz bim Landesmuseum i d Limmet.
Hochwasser
Wenn d Schtaumuur vom Sihlsee würd zämegheie, chèèm d Fluetwelle innert zwei Schtunde uf Züri und würd id City laufe. Sit em Bau vom Strossetunell under Schindellegi dure (Eröffnig 1972), chönnted au anderi Gebiet am obere linke Züriseeufer überschwemmt werde.
Court BE
Politik
Gmeindspresidänt vo Court isch dr Pierre Mercerat (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr aut Patois (Franc-comtois) vo Court isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Bistum St. Gallen
Organisazion
S Bistum Sanggalle isch i acht Dekanat und 142 Pfarreie undertailt. D Näme vo de Dekanat im Uhrzeigersinn sind: Sanggalle, Rorschach, Altstetta, Sargans, Uznach, Wil/Wattwil, Goosse und Appezäll.
Gedänkjohr
I de Seelsorg hät s Bistum Sanggalle under em Motto "ganz schön heilig" thematischi Schwerpünkt gsetzt gha, wo immer uf ene heilegi Person Bezug gnoo hend. Im Johr 2009 isch es de Opmar, 2010 de Notker und 2011 d Wiborada gsi.
S Johr 2012 isch s Johr vom Gallus gsi. Es hend vil Verastaltige stattgfunde. S Hischtorische und Völcherkundmuseum vo Sanggale het d Uusstellig «Gallus – Kult, Kitsch, Karikatur» zeigt. Und es isch au e spezielli Ostercherze zum Gallusjohr gmacht worde.
Niedersteinbach (Unterelsass)
Nìderstaanbach (frz. Niedersteinbach , dt. Niedersteinbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Courtelary
Religion
59,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 23,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Niedersteinbach (Unterelsass)
Verwàltung
vun Nìderstaanbach ìsch. Nìderstaanbach ghert zem Kommünàlverbànd.
Courtelary
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 4,6 %, CVP 2,2 %, EVP 1,8 %, FDP 9,3 %. GLP 1,0 %, GP 12,7 %, SP 28,3 %, SVP 33,8 %, Suschtigi 6,3 %.
Niedersteinbach (Unterelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderstaanbach ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Courtelary
Politik
Gmeindspresidänt vo Courtelary isch dr Otto Borruat (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1127 Ywohner 11,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 82,8 % Französisch u 1,9 % Italienisch.
Nachhaltige Entwicklung
Nochhaltigi Entwicklig (hochdütsch: nachhaltige (oder: dauerhafte) Entwicklung, englisch: sustainable development) isch e vo dr Weltkommission für Umwelt un Entwicklig (World Commission for Environment and Development (WCED)) 1987 prägte Begriff un e Konzept für e weltwit gerächti Entwicklig, wo de ärmere Länder im Süde im Verhältnis zue de meischtens riichere Länder im Norde un vor allem au künftige Generatione a'gmesseni Läbensbedingunge schaffe soll.
D Weltkommission für Umwelt un Entwicklig unter em Vorsitz vo dr damalige norwegische Ministerpräsidentin Gro Harlem Brundtland het anne 1987 noch dreijöhriger Arbeit e Bericht unter em Titel Unsere gemeinsame Zukunft [Hauff 1987] (englisch: Our Common Future) usebrocht, wo versuecht worde n isch, d'Idee vo dr Nochhaltigkeit us abgegränzte Wirtschaftsberiiche, wie dr Waldwirtschaft, uf d Wältwirtschaft insgsamt z'übertrage un mit eme faire Usglich einersits zwüsche de riiche Länder im Norde, de "Industrieländer", un de meischtens ärmere Länder im Süde, de "Entwickligsländer", un glichzitig au no zwüsche de hütige Mänsche und zuekünftige Generatione z'sämme z'bringe. Där Bericht, gärn noch dr Vorsitzende kurz Brundtland-Report g'heiße, het großes Ufsehe erregt un de Begriff vo dr nochhaltige Entwicklig ziemlig populär g'macht. Dr Brundtland-Report het d'Idee vo dr nochhaltige Entwicklig so definiert: „Dauerhafte Entwicklung ist Entwicklung, die die Bedürfnisse der Gegenwart befriedigt, ohne zu riskieren, daß künftige Generationen ihre Bwedürfnisse nicht befriedigen können“ (Hauff 1987, S. 46). Drbi sotte die Grundbedürfnisse, vor allem vo de Ärmschte uf dr Welt, „überwiegendi Priorität“ ha. D'Weltkommission isch vo dem Postulat usgange, dass die notwändigi technologische und soziali Entwicklig sich in ökologische Gränze bewege cha, ohni dass die natürliche Grundlage vom Läbe und Wirtschafte in Frog g'schtellt werde. Ob des so schtimmt, isch bis hüt no nit rächt klar.
Ei Johr schpöter, 1988, het dr Weltklimarat (englisch: Intergovernmental Panel on Climate Change, kurz: IPCC) siini Arbet für d Erhaltig vo dr Klimastabilität ufg'no un sit 1993 in viele Weltklimakonferenze und zahllose Guetachte un Schtellignahme an alli Regierige un an d'Vereinte Natione witerentwickelt un usdiskutiert, un anne 1997 isch dur s Kyoto-Protokoll sogar e international verbindlichi Absproch über d'Begränzig vo de schädliche Klimagase (Kohledioxid u so witer) z'schtand cho, wo aber mittlerwil usg'laufe n isch, ohni dass e neui globale Veriibarig troffe worde n oder au numme absehbar isch. Au dr „Erdgipfel“ vo Rio de Janeiro anne 1992 het d'nochhaltigi Entwicklig zueme verbindliche Handlungsprinzip uf allene Ebene erklärt, aber 20 Johr schpöter isch d Situation uf dr ganze Welt ehnder no schlimmer gsi wie vorher. Dr Wüsseschafliche Biirot vo dr dütsche Bundesregierig für Globali Umweltveränderige (WBGU) het 1992 au siini Arbeit ufgno un rächtzitig zue dr „Rio+20-Konferenz“ e Konzept für e «G'sellschaftsvertrag» über e «Großi Transformation» in Richtig Globali Nochhaltigkeit vorg'leit, wo vo de Nationalstaate usgo sott, um sich am Änd weltwit z verbreite (WBGU 2011). Noch de bisherige Erfahrige sit 1987 bliibt aber abz'warte, ob dene schöne Konzepte uf dr nationale un internationale Ebene denn au entschprächendi Tate folge werde.
Enceladus
Enkelados oder Enceladus (Altgriechisch: Ενκέλαδος; Latin: Enceladus) bezaichnet
Serneus
Sernöis ischt äs Buurädörfji im hindärä Prättigä. Äs hed ättä 500 Iiwoner, d Helfti drva buuret. Z Sernöis heds äs Schgiigäbiät mit huufä Schnee und Iisch im Winter.
Sernöis liit uf dr linggä Siitä var Landquart, ächläi underhalb va Chlooschtersch, gägenüber va Mezzaselva, waa s än Bahnhof var Rhätische Bahn gid.
Tempelberg
Dr Tämpelbärg (hebr. Har haBait, ) isch e Hügel im Südostdäil vo dr Jerusalemer Altstadt, ooben am Kidrondaal. Uf sim Gipfel het s e künstligs Blatoo. Ursprünglig si doo dr Salomonischi Tämpel und dr Herodianischi Tämpel, wo spööter baut worden isch, gstande. Hüte befinde sich dört dr Felsedoom und d al-Aqṣā-Moschee. Dr Tämpelbärg isch äine vo de umstrittenste häilige Ort uf dr ganze Wält.
Horgenzell
Horgazäll (dt. Horgenzell) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Tempelberg
Historischi und religiöösi Bedütig
Noch dr Bible häige do d Israelite vor dreiduusig Joor under em Salomo dr erst Tämpel baut. In däm Tämpel sig s Haupthäiligdum vom Juudedum gsi, wo als Mishkan (hebräisch משכן „S Häim vo Gott uf Ärde“), as „Tabernakel“ oder im Dütsche vo dr Lutherbible au as „Stiftshütte“ bekannt isch. Im bsunders häilige, abgränzte Beriich vo däm Allerhäiligste im Tämpel sig d Bundeslade ufbewaart worde. Ins Allerhäiligste het nume dr Hohebriester nume äinisch im Joor iine döfe. Es isch e Sümbol für s äigentlige Häiligdum im Himmel, Gott, gsi. Dr Tämpel isch s Zentrum vom israelitische Gottesdienst gsi. Wo dr Nebukadnezar II. Jerusalem erobert het, het er dr Tämpel 586 vor dr Zitwändi lo zerstööre. Wo denn d Juude us em Babylonische Exil zruggchoo si, häi si am gliiche Ort dr zwäit Tämpel baut, wo 516 vor dr Zitwändi fertig worden isch. Dr Herodes dr Grooss het en monumental usbaut. Dä Tämpel isch im jüdisch-römische Chrieg im Joor 70 noch dr Zitwändi vo de Römer zerstöört worde. Die Zerstöörige vo de Tämpel im Abstand vo 655 Joor häi noch der jüüdische Überliiferig bäidi am 9. Aw stattgfunde und si bilde zentrali Pünkt in dr jüdische Gschicht. In de Gebät, wie em Achzääbittegebät, wird für e Widerufbau vom Tämpel vo Jerusalem bätet und ass dr Messias ändlig wurd cho. D Westmuure oder Chlaagemuure isch e Räst vo de Muure, wo s ursprünglige, künstlig erwiiterete Tämpelblatoo gstützt häi. E Hufe Juuden düen dört bäte und stecke Gebätszettel in d Schbalte vo dr Muure.
Orthosie (Mond)
D' Orthosie (Jupiter XXXV) isch ein vu de chleinschte bekannte ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Horgenzell
Gmoendsgliderong
Zue Horgazäll gheret d Ortsdoel Hasawiller (Hasenweiler), Kabbl (Kappel), Wolgatschwiller (Wolketsweiler) ond Zogawiller (Zogenweiler).
Tempelberg
Historischi und religiöösi Bedütig
Nochdäm d Römer dr zwäit Tämpel zerstöört und die jüüdischi Bevölkerig us Jerusalem verdriibe häi, het s uf em Tämpelbärg zerst e römische Jupiter-Tämpel gee und spööter e christligi Chille.
Orthosie (Mond)
Entdeckig
Orthosie isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt und Jan Kleyna entdeckt worre. Si erhielt het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 9 erhalde un isch deno uf Orthosie, ainere vu de Hore us de grichische Mythologi daift worre.
Horgenzell
Gschicht
Horgazäll ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1094 als Horguncella.
Tempelberg
Historischi und religiöösi Bedütig
Im Islam gältet dr Tämpelbärg as dr dritthäiligsti Ort noch Mekka und Medina. Vo do häig dr Brofet Mohammed si Nachträis (Sure 17, Vers 1) zu dr „Moschee, wo am witiste ewäg isch“ aagfange.
Orthosie (Mond)
Bahndate
Orthosie umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.720.000 km in 622 Däg, 13 Stund un 26 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2808 uf. Mit ere Naigig vu 145,921° isch d'Bahn retrograd, des haißt, de Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Horgenzell
Verwaltong
Horgazäll hot mit dr Gmoe Wilhälmsdorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Tempelberg
Historischi und religiöösi Bedütig
D Bezäichnig al-haram asch-scharif isch aber sekundär und mä cha sä weder bi de Lokalhistoriker vo Jerusalem no in de christlige Kwelle noochwiise; si isch erst us dr post-mamelukische Periode schriftlig überliiferet. Noch ere Korrelazioon vo geodätische Referänzpünkt, wo no vorhande si wie de Räst vo dr Umfassigsmuure, mit modärne Tämpelrekonstrukzioone und dr Vermässig vom Felse, wo dr Felsedoom drüber baut isch, dur dr Brit Montagu Brownlow Parker im Joor 1911 sig dä Felse idäntisch mit em Standort vo dr Bundeslade im Allerhäiligste vom Tämpel.
Orthosie (Mond)
Bahndate
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Orthosie de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Orthosie besitzt ä middlere Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird uf 2,6 g/cm3 agnu, sofern si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Orthosie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,1m.
Horgenzell
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Volker Restle.
Tempelberg
Geschichte
Juden, Christen und Muslime verbinden den Tempelberg mit vielen bedeutenden Ereignissen in ihren religiösen Überlieferungen.
Horgenzell
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Tempelberg
Schöpfungsgeschichte am Tempelberg
Nach späterer talmudischer Legende hat Gott an dieser Stelle die Erde entnommen, aus der er Adam formte. Hier hätten Adam, später Kain, Abel, Melchisedech und Noach ihre Opfer dargebracht. Einige Christen haben diesen Ort der religiösen Opfer später nach Golgatha verlegt, dem Ort der Kreuzigung von Jesus von Nazareth.
Horgenzell
Dialekt
Dr Dialekt vo Horgazäll ghert zom Bodeseealemannisch.
Tempelberg
Moriah
Moriah heißt das Land, in dem der von Gott erwählte Berg steht, auf dem Abraham auf Gottes Geheiß seinen Sohn Isaak als Brandopfer darbringen sollte. Nur noch im späten Chroniktext taucht der Name Moriah auf. Dort bezeichnet er den Berg, auf dem König Salomo den Tempel Gottes zu bauen begonnen habe. In der jüdischen, christlichen und muslimischen Tradition wird angenommen, diese beiden Berge seien identisch.
Erster Tempel
In der Bibel ist Aron (oder Arauna) der Jebusiter der erste Besitzer des Tempelberges oberhalb Jerusalems. Er hatte dort einen Dreschplatz, den König David ihm für 50 Lot Silber abkaufte, um einen Altar zu errichten. David beging aber Ehebruch mit Bathseba, der Ehefrau von Urija, und als diese schwanger war und Urija sich nicht „zu seiner Frau legen“ wollte, ließ er Urija umbringen. Wegen dieser Verfehlungen war David der Tempelbau verwehrt, so dass diese Ehre erst seinem Sohn Salomon zuteil wurde. Nach astronomischer Untersuchung: Baubeginn 957 v. Chr. – Weihe 951 v. Chr. Dieser Tempel wurde 586 v. Chr. durch Nebukadnezar II. und die Babylonier zerstört. Ab 521 v. Chr. – nach Ende der babylonischen Gefangenschaft – wurde ein provisorischer Tempel mit persischer Hilfe errichtet und 516 v. Chr. fertiggestellt.
Marienkirche/Felsendom/Al-Aqsa-Moschee
Der oströmische Kaiser Justinian ließ hier um 530 eine Marienkirche bauen, die 614 durch Chosrau II., Herrscher des persischen Sassanidenreiches, zerstört und als Ruine belassen wurde. Herakleios gestaltete bei seinem triumphalen Einzug in Jerusalem im Jahre 630 das (später zugemauerte) Goldene Tor in der Ostmauer als Triumphtor.
Nach der islamischen Eroberung Palästinas wurden an dieser Stelle der Felsendom (Baubeginn 686 - Fertigstellung 691) und wahrscheinlich einige Jahre später die Al-Aqsa-Moschee errichtet. Von der christlichen Belagerung von Jerusalem (1099) bis zu ihrer Niederlage in der Schlacht bei Hattin im Jahre 1187 war der Tempelberg im Besitz der Kreuzfahrer, die den Felsendom „Templum Domini“ nannten und in ihm eine Kapelle (Marienheiligtum) einrichteten. In der Al-Aqsa-Moschee befand sich der Hauptsitz des Templerordens. Die gegenwärtige Gestalt rührt aus den Umbauten Saladins und seiner Nachfolger nach der Rückeroberung 1187 her. -->
Dr Tämpelbärg hüte
Im Säggsdaagchrieg (1967) het Israel under anderem au Ostjerusalem erooberet, und sit denn chönne Juude wider an dr Chlaagemuure go bäte. Dr Tämpelbärg wird vom muslimische Waqf verwaltet, wo vo dr israelische Regierig fast e vollständigi Autonomii überchoo het.
Zuegang
Mä chunnt uf e Tämpelbärg dur elf Door an dr Nord- und Westsite vo dr Aalaag. Alli Door wärde vo israelische Boliziste und Aagstellte vom Waqf überwacht und nume Muslim döfe dur die Door iine. Nid-Muslim döfe nume dur s Marokkanerdoor bi dr Chlaagemuure uf e Bärg, und das nume vom Samschdig bis zum Donnschdig usserhalb vo de Gebätszite und noch scharfe Sicherhätskontrolle. Bis zur Zwäite Intifada häi Duriste in d Al-Aqsa, dr Felsedoom und ins Islamische Museum iine döfe. Denn isch s Gländ für Nit-Muslim us Sicherhäitsgründ gsperrt worde. Sit em Ändi vo dr Intifada isch dr Bsuech uf em Bärg wider erlaubt, aber in d Geböid döfe nume Muslim iine. Es isch Nit-Muslim verbote, Büecher und Kultgeegeständ mitzbringe und Gebät abzhalte. Juude döfe nume in chliine Grubbe iine und wärde vilmol beufsichdiget, so dass es nid zu Brovokazioone cha cho.
Wil Brotest gege aktuelli bolitischi und milidäärischi Akzioone vo Israel im Allgemäine noch em Middaagsgebät stattfinde, beschränkt die israelischi Bolizei dr Zuegang noch soonige Aaläss us Sicherhäitsgründ. Im Allgemöine wird e Mindestalter für Manne festgsetzt oder nume d Iiwooner vo Jerusalem döfe iine.
Zum Marokkanertor (au: Mughrabi-Door) vom Tämpelbärg chunnt mä über d Mughrabi-Brugg.
Kontrovärse
Es git Israeli wo die arabischi „Bsetzig“ vom Tämpelbärg ableene. E chliini fundamentalistischi Grubbe mit em Naame „Glöibigi Beweegig Tämpelbärg und Eretz Israel“ will uf em Tämpelbärg am Blatz vo de Moscheä dr dritt jüüdisch Tämpel baue. Nume e Minderhäit vo dr israelische Öffentligkäit understützt die Grubbe. E baar Mol (zum Bischbil am 20. Oktober 1997, 7. Oktober 1998 und am 29. Juli 2001) het d Grubbe bekanntgee, ass si well e Grundstäi drfür lege. Das het internazionali Brotest zur Folg ghaa und es isch bi sümbolische Akt usserhalb aber in dr Nööchi vom Tämpelbärg bliibe.
In de letschte Joor het dr muslimisch Waqf agfange, illegal e groossi underirdischi Moschee in de sogenannte Ställ vom Salomo baue und häi drfür schweeri Baugräät iigsetzt. Vo jüdischer Site wird em Waqf vorgworfe, eso bedütendi archeologischi Züügniss vo dr jüüdische Vergangehäit vom Häilige Ort z zerstööre und e woorschiinlige archeologische Bewiis drfür z vernichde, ass dr Tämpelbärg käi urislamischi Gschicht häig, wie radikali muslimischi Leerer und Schuele es bhaupte. Dr Waqf het jüdische Archeolooge verbote, das züberbrüefe.
2007 het s oberste israelische Gricht islamischi Begrääbniss am Fuess vom Tämpelbärg verbote, und d Bolizei Greeber an dr alte Umfassigsmuure, wo nonig beläit worde si, zerstöört. Dr Archeolog Gabriel Barkai het argumentiert, ass äini vo de historisch bedütsamste Stelle z Jerusalem vo Muslime illegal und ziilt verbaut und unzuegänglig gmacht wurd. An deere Stell häig sich no nie en islamische Friidhoof befunde.
Kanton Rosheim
Dr Kànton Roose ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Molse im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Schlettstàdt grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr (àb em 10. Fewer 1806 Arrondissement Schlettstàdt) nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Molse ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Molse.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Gmeine
D grescht Gmein vum Kànton ésch gsin:
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Ruuse 9 Gmeine ghet:
Mönch (Begriffsklärung)
Dr Begriff Mönch (v. chilelatiinisch: monachus Einsiedler; us griechisch: monos ellei) bezeichnet:
Copyleft
S Copyleft isch e Klausle in uurheeberrächtlige Nutzigslizänze, wo dr Lizänznäämer verpflichdet, jeedi Beaarbäitig vom Wärk (z. B. Erwiterig, Veränderig) under d Lizänz vom ursprünglige Wärk z stelle. D Copyleft-Klausle söll verhindere, ass verändereti Fassige vom Wärk mit Nutzigsiischränkige witergee wärde, wo s Originaal nit het. S Copyleft setzt vorus, ass s Kopiere und Bearbäite uf irgend e Wiis erlaubt si. Für sich elläi macht s aber käini Ussaage, wo witergönge über d Art und dr Umfang vo dr äigentlige Lizänz und mä cha s dorum in alli mööglige Lizänze iisetze, wo vom Inhalt us seer underschiidlig si.
Kwelle
Dr Ardikel «Copyleft» uf dr dütsche Wikipedia
Euanthe (Mond)
D' Euanthe (Jupitermond XXXIII) isch ein vu dr chleinschte bekannte ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D' Euanthe isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronomen Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 7 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf de Namme vu de Euanthe, wo als Mueder vu de Charite us de grichische Mythologi agsähe wird.
Bahndate
Euanthe umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.797.000 km in 620 Däg, 11 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2321 uf. Mit ere Naigig vu 148,910° isch d'Bahn retrograd, d. h., de Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planete.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Euanthe de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Euanthe het ä middlere Durmesser vu etwa 3 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gmuetmaßt udgrund vu de Annahm, si sei iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut. Euanthe wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 18,7m.
Perloz
Perloz ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Rose.
Geografi
Perloz lyt im liegt nahe dem Eingang zum Lystal, einem Seitental des Aostatals.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Plan-de-Brun, Colleré, Bioley, Nantey, Fouillé, Breil, Estellé, Fey, Crête, Chemp, Ruine, Badéry, Derbellé, Miosse, Besesse, Ronc-Grange, Tour d'Héréraz, Barmet, Boschi, Chamioux, Notre-Dame-de-la-Garde, Marine, Rechantez, Remondin, Ronc. Nochbergmaine sin Arnad, Carema (TO), Donnas, Issime, Lillianes un Pont-Saint-Martin
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Perloz dr italienisiert Name Perlozzo drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Perloz isch dr Gian Carlo Stévenin.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Perloz ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Perloz sin 72 Froogebeege wider retuurchuu.
Attinghausen
Ättighüüsä isch e politischi Gmeind vum Kanton Uri in dr Schwyz.
Geographi
Ättighüüsä lit am linke Ufer vo de Rüüss, zwische Seedorf un Erschtfäld. D Gmaind gränzt au a Schattdorf, Birgle un Altdorf am rechte Rüüssufer. Epa d Helfti vom Gmaindsgebiet lit ännet em Surenepass und wird vom Stierebach durflosse, wo speter d Ängelbärger Aa drus wird und dur de Kanton Obwalde abfliesst. I das Gmaindsgebiet chunnt me nu z Fuess, wämmer nöd will en wiite Umwäg über Stans und Ängelbärg mache.
Vo dr Gmeindsflächi sind 35,3 % landwirtschaftlichi Flächi, 17,5 % Wald, 1,7 % Sidligsflächi und 45,5 % suschtigi Flächi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 4,4 % gläge.
Religion
3,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 93,1 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 42,3 %, CVP 35,4 %, GP 19,1 %, Suschtigi 3,2 %.
Dr Gmeindspräsident vo Ättighüüsä isch dr Othmar Arnold (Stand 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1487 Iiwohner 96,6 % Diitsch als Hauptsprach aagää, 0,1 % Franzesisch, 0,4 % Italienisch und 3,3 % anderi Sprache.
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Ättighüüsä ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.
Muspell
Muspell isch i de Edda de Name vomene Riis, wo woll mitem Füürriis Surtr („de Schwarzi“) identisch isch. De Name stoot imene Zämehang mit de Entstehig vo de Welt und em Weltuntergang.