cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Integument (Zoologie)
Anatomii
Anatomisch bestöön Integumänt je noch de Grubbe vo Organisme us e Hufe Tüpe vo Gwääb, wo die underschidligste Forme, Härkumft und Komplexidäät häi. Die äifachsti Form isch en Umschlag us ere äischichtige, differenzierte Zälllaag. Dä bezäichnet mä mäistens as Epidermis. En Epidermis isch e Sonderfall vom ene Deckgwääb oder Epithel. Si chunnt scho bi ursprünglige Gwääbdier mit nume zwäi Käimbletter (Diploblaste) wie z. B. de Nesseldier vor. S Integumänt waggst do us em üssere Käimblatt oder Ektoderm uuse. Bin e Hufe Organisme, wo anatomisch komplexer si wie z. B. d Wirbeldier, het au s Mesoderm e Rolle bi dr Bildig vom Integumänt. S Integumänt vo de Vertebrate, wo au dr Mensch drzueghöört, wird as Hut bezäichnet. Es bestoot us Bindgwääb (Dermis), dr Oberhut (Epidermis) und de Hutaahanggebild. E wichdige Bestanddäil si d Faasere vom Strukturprotein Keratin.
S Integumänt vo de Arthropode bildet e seer komplex ufbauts Exoskelett, und wird vo dr Epidermis gege usse abgschäidet. Näben e Hufe Protein isch s stickstoffhaltige Polysaccharid Chitin äine vo de Hauptbestanddäil.
Liste der Stadtpräsidenten von Liestal
Das isch e (bis jetz no unvollständigi) Lischte vo Gmeind- und Stadtpresidänte vo Lieschtel.
Gschicht
Sit em Mittelalter het e Schultheiss für d Gschäft vo de Stadtbürger gluegt; der erscht, wo me vonnem in ere Urkunde öpis list, isch anne 1273 erwäänt, er het Hermann gheisse.
Im Ancien Regime, also bis anno 1798, het’s i dr Stadt als Leiter vo dr Verwaltig zwee Schultheisse gää, der «alt Schultheiss» un dr »nöi Schultheiss», all Joor het s Amt vom einte zum andere gwächslet; meischtens sind das Basler Stadtbürger gsi, sid em 17. Joorhundert isch der eint e Bürger vo Lieschtel gsi. Dr Basler Root het d Lüüt für das Amt bestimmt.
Mit der zäntralistische helvetische Staatsverfassig vo anno 1798 isch d Amt vom stedtische Schultheiss verschwunde. D Stadt Lieschtel isch e Teil worde vom «Dischtrikt Lieschtel», und däm syn nöi Vorsteher isch dr Unterstatthalter oder Dischtriktstatthalter gsi. I de Ortschafte so wie au z Lieschtel het en «Agänt» für d Amtsgschäft vo der «Munizipaliteet», wie d Ywoonergmeind sit 1799 gheisse het, glueget. Für gewüssi Gschäft isch drnäbe d «Gmeindikammere» zueständig gsi, wo spöter drus d Bürgergmeind worden isch. Das isch so ggange bis 1803, wo me unter der nöie schwiizerische Mediazionsverfassig d Munizipaliteet ufghobe und drfür dr Gmeindiroot ygfüert het, wo vo de Bürger gweelt woren isch. D Kantonsregierig z Basel het drno eine vo de Gmeindrööt zum Presidänt gweelt.
Im 19. Joorhundert, wo Lieschtel em anno 1832/1833 nöi bildete Landkanton sini Hauptstadt worden isch, und bis id Mitti vom 20. Joorhundert het s Amt vom Stadtvorsteher Gmeindpresidänt gheisse und es isch numen e Teilzytstell gsi. Sid 1963 heisst s Amt Stadtpresidänt und es isch als Vollamt usgstattet gsi, öppe 1990 het mes aber wider uf füfzg Prozänt reduziert. D Hauptufgab isch d Füerig vom Stadtroot, wo d Exekutive vo dr Stadt isch.
Kernkraftwerk Three Mile Island
S Chärnchraftwärk Three Mile Island (TMI) isch es AKW im US-amerikanische Bundesstaat Pennsylvania mit ursprünglech zwene Reaktor-Blöck vo je rund 900 Megawatt elektrischer Leischtig. Es isch i de 1970er Johr erbaut worde.
Berüemt worde isch das AKW mit Druckwasser-Reaktore dürne Unfall im März 1979. Dür ne Verchettig vo technische Mängel und mönschleche Unzuelänglechkeite hets im Block 2 ne Chärnschmelzi gäh, wo zum Glück nur zun ere relativ chlinnere Freisetzig i d Umgäbig gfüehrt het. Genauer isch es Ventil, wo nur chürzer gäge ne Druck-Transiänte hätt sölle ufgoh, über ne längeri Zytschpanne offe blibe. S Personal, wo nit het chönne abläse, wie dr Wasserstand im Reaktor genau schtoht, hett gmeint, me chönni die automatisch aglaufni Notchüelig vorziitig wieder abschalte. Womit dä Unfall si verhängnivolle Lauf gno hett, bis s Problem vo herbi gruefne Experte nach rund 2,5 Stunde erkennt worde isch und me d Notchüelig no het chönne aschalte.
Dr anderi Block Nr. 1 isch nachhär einigi Johr schtill gschtande, ä konsultativi Volksabschtimmig het sogar entschide, ne nümm in Betrieb z nää. Trotzdäm hei nem die verantwortleche Behörde denn i de 1980er Johr än Erlaubnis zum Wiiterbetrieb gäh, är produziert au hütt no Schtrom.
Unterstadion
Õnderschtẽä (dt. Unterstadion) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoedsgliderong
Zue Õnderschtẽä ghert no dr Ortsdoel Beddighofe (Bettighofen).
Verwaltong
Õnderschtẽä hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderwachenge, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Uwe Handgrätinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Marching Band
Als Marching Band wörd è spezièlli Uusbräägig vom Blõsorcheschter bezeichnèt, dennè iri Mitglyder glychzitig musizyred un marschyred. D Größi vo Marching Bands variyrt zwûschè 20 un 150 Personè. D Bsetzig schlièßt i dè Regèl Blèchblõsinschtrumänt, Holzblõsinschtrumänt, Schlagzüüg un Percussion y. Mengi Marching Bands wörred durch Showtanzgruppè ergänzt, oft dräget d Musiger Uniformè.
Gschichtè
D Marching Band isch i dè USA nõch èm Ènd vom Bürgerchrièg uss Militärmusigè entschtandè. Ein vo dè Mitgründer isch dè John Philip Sousa gsi. D Stylrichtig vo dè Musig hèt sich am Aafang uff militärischi Marschlièder beloffè. Nõch èm Ènd vom Zweitè Wältchrièg sin mee brivati un schuèlischi Marching Bands gründet worrè. D Richtig vo dè modernè Marching Bands isch i dè 1960er Johr entschtandè. Well dè Styl vo dè modernè Marching Bands i dè USA vowurzlet gsi isch, sin vill Nämmè un Begriff ooni Übbersetzig uss èm Änglischè übbernõ worrè. Diè älteschti dütschi Marching Band ("The Sound of Frankfurt") isch schu i dè 60er Johr gründet worrè un bschtòt bis hüt. Neuerdings wörred Marching Bands zuènemmend uff Volksfescht ygsetzt, um populäri Musig un diè mit dè Marching Bands vobundeni Show darzbiètè.
Kennzeichè
S Repertoire vo Marching Bands bschtòt uss Kompositionè uss Pop, Blues, Marschmusig sowiè Oldtime Jazz. D Marching Bands erkennt mò hüt meischtens a dè Uniformè, un am Mix vo Musig- un Show-Elemènt.
(24) Themis
D' (24) Themis isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 5. April 1853 vum Annibale de Gasparis entdeckt worre isch. Dr Namme leitet sich vu dr Themis, in dr grichische Mythologi d'Dochter vum Uranos un dr Gaia, ab.
Mit eme Durmesser vu öppe 198 km isch d'Themis ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,067. D'Themis rotiert in 8 Stunde un 22 Minüte um die eige Ax.
D'Themis isch s'grösst Mitglid vu dr Themis-Asteroide-Familie.
Themis isch au dr Namme vu eme anno 1905 vum William Henry Pickering vermeintlich entdeckte 10. Saturnmond gsi. Sälli Entdeckig het aber nie bestätigt werre chänne.
Lueg au Liste vu dr Asteroide
Arrondissement Morlaix
S Arrondissement Morlaix (frz. Arrondissement de Morlaix, bret. Arondisamant Montroulez) isch e Verwaltigbezirk vum Département Finistère in dr franzesische Region Bretagne. Verwaltigssitz (Unterpräfektur) isch Morlaix.
S bstoht us vier Kanton un 60 Gmaine.
Karl der Kahle
Dr Karl II., dr Kaali (* 13. Juni 823 z Frankfurt am Main; † 6. Oktober 877 z Avrieux bi Modane) us em Aadelsgschlächt vo de Karolinger isch vo 843 bis 877 dr westfränkisch Köönig gsi und vo 875 bis 877 Köönig vo Italie und Römische Kaiser.
Häärkumft
Dr Karl isch dr jüngsti Soon vom Ludwig em Fromme us däm sinere zwäite Ee mit dr Judith. Nochdäm dr Karl dr Groof Bernhard vo Septimanie im Joor 844 het lo hiirichde, isch d Vermuetig ufchoo, er sig wäge Eebruch mit em Karl siner Mueter döödet worde. Vor allem d Brüeder vom Karl, wo mit em rivalisiert häi, häi s Grücht verbräitet, ass dr Karl möögligerwiis gar nit im Ludwig si Soon sig, sondern dr Soon vom Bernhard us däm sinere Beziejig mit dr Judith.
Es isch vilmol vermuetet worde, dr Karl sig vom Walahfrid Strabo erzooge worde, wo mä uf Aache an dr Karolingisch Hoof het lo choo. Für das git s aner käini Bewiis.
Heerschaft
Dr Karl isch säggsi gsi, won er im August 829 zum dux Alemanniae ernennt worde isch. Scho 838 isch er zum Underköönig vo Nöistrie (s nördlige Frankriich) kröönt worde. Noch em Dood vom Kaiser Ludwig 840 und em Siig, won er zämme mit em Ludwig em Dütsche über dr eltist Brueder Lothar I. in dr Schlacht vo Fontenoy 841 errunge het, isch im Verdraag vo Verdun 843 s westlige Driddel vom Riich vo de Pyreneä bis zur Schelde an dr Karl gfalle. E chli spööter häi em sini Aahänger im Novämber 843 dr Vrdraag vo Coulaines ufzwunge, wo si Macht stark iigschränkt het. Zum Westfrankeriich, wo eso konsolidiert worden isch, isch noch dr Absetzig vo sim Nöwöö Pippin II. schliesslig 848 die diräkti Heerschaft über Aquitanie drzue choo. Dr Karl het 864 s Edictum Pistense erloo, wo zum erste Mol in Öiropa gsetzlig festgschriibe het, weeli Äigeschafte Gäldmünze müessi haa, zum as umlauffäigs Zaaligsmiddel anerkennt z wärde.
Noch em Dood vom Lothar II. 869, wo dr Herrscher über s nördlige Driddel vom 855 vom Lothar I. sim Middelriich gsi isch, wo 855 ufdäilt worden isch, het er brobiert, däm sis ganze Gebiet sim Westriich aaschliesse. Er het aber 870 im Vrdraag vo Meerse mit sim Halbbrueder Ludwig em Dütsche müesse däile.
Noch em Dood vo sim chinderloose Nöwöö Ludwig II. vo Italie im Joor 875 het er däm sis italiänische Köönigriich gerbt, wo sit em Dood vo sim Nöwöö Karl vo dr Provence im Joor 863 au s mäiste vom Burgund drzue ghöört het.
Am 25. Dezämber 875 isch dr Karl z Rom zum römische Kaiser kröönt worde.
Im Karl sini Erbe si im Westfrankeriich dr Ludwig dr Stammler und z Italie si ostfränkisch Nöwöö Karlmann, dr eltist Soon vom ostfränkische Köönig Ludwig em Dütsche, gsi; im Burgund het 879 dr Boso vo Vienn s Köönigriich Nooderburgund gründet.
Dr Karl dr Kaali isch z Nantua begraabe und spööter in d Basilika Saint-Denis umbettet worde. Wo d Köönigsgreeber z Saint-Denis wäärend dr Französische Revoluzioon blünderet worde si, isch au si Graab am 18. Oktober 1793 ufdoo und blünderet worde, sini Chnoche si im ene Massegraab usserhalb vo dr Chille begraabe worde.
Noochkomme
Dr Karl het zwäimol ghürootet:
Vo dr Irmentrud het er nüün Chinder ghaa:
Vo dr Richildis het er fümf Chinder ghaa:
Siebenschläfertag
Dr Siibeschleefer isch am 27. Juni. Är isch e Gedänkdaag fir di Siibe Schleefer vu Ephesus un e Loosdaag fir Buurereegle. Mit em Chnaager Siibeschleefer bstoot kai Zämmehang
Legänd
Syy Namme het dr Siibeschleefer vun ere alte Legänd: Siibe jungi Chrischte heebe in dr Zyt vu dr Chrischteverfolgige unter em reemische Chaiser Decius (249–251) Zueflucht gsuecht in ere Heeli bi Ephesus. Si seie entdeckt un lääbig yygmuurt woore. No däre Legänd seie si aber nit gstorbe, si heebe 195 Joor gschloofe. Am 27. Juni 446 seie si zuefellig entdeckt woore, seie verwacht, heebe dr Glaube an d Uferstehig vu dr Doote bezygt un seie bal derno gstoorbe.
Die Legänd wird zem eerschte Mool im 6. Joorhundert schriftlig feschtghalte, dr Gregor vu Tours (538–594) het si zem eerschte Mool in s Latyynisch ibersetzt. S git au verschiideni syrischi un griechischi Variante. Au im Koran (Sure 18, „D Heeli“) wird e Variante vu däre Gschiicht verzellt.
Buurereegle
No Buurereegle zaigt s Wätter am Siibeschleefer s Wätter fir di negschte siibe Wuche aa.
Caudan
Caudan (bretonisch Kaodan) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Caudan lyt 47 km vu Vannes un 8 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 2 m un 84 m iber Normalnull.
Furttal
S Furttal isch es Tal i de Kantöön Züri und Aargau.
Caudan
Gschicht
Caudan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1264 as Caudan (1636: Codan).
Furttal
Es lyt uf dr Süüdsyte vo dr Läägere und nördlech vom Hoger Altbäärg. Dr grööscht Deil vom Tal ghört zum Zürcher Bezirk Tielschdrff.
Knaschtbrüeder
D Knaschtbrüeder sin e Duo vu Schopfe im Wisedal im Schwarzwald, wu Lieder uf Alemannisch singt. Si spiile derzue Gitarre un Schnuuregyge.
Caudan
Verwaltig
vu Caudan isch. Caudan ghert zum Kommunalverband.
Knaschtbrüeder
Iber s Duo
S Duo bstoht us dr Brieder Jeannot un Christian Weißenberger. Dr Jeannot Weißenberger (* 23. Novämber 1951 z Löörech-Stette, ufgwagse z Wiiselt) chännt mer in dr Region syt iber 50 Johr as Musiker, u. a. mit dr „Harlekin“-Band (1971 bis 1987). Är isch ghyrote un läbt z Schopfe. Fir d CDU hockt er syt iber 20 Johr im Gmairot. Dr Christian Weißenberger (* 14. Mai 1973 z Schopfe) isch vu 1989 bis 2019 Keyboarder un Co-Sänger bi dr Party-Rock-Band „Six for you“. gsii Är isch ghyrote, het e Suhn un läbt z Schopfe.
Caudan
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Caudan ghert zum Bretonisch.
Knaschtbrüeder
Iber s Duo
Um 1998 hän si aafange zäme as Duo z spiile un z singe. Dr Name Knaschtbrüeder hän si uusgsucht, wel si as „umgchehrti Freigänger“ am Dag im „Chäfi“, em ehmolige Gfängnis vu Schopfe, as Grafiker in dr Wärbeagentur mit Grafik-Atelier schaffe, wu dr Jeannot Weißenberger anne 1982 grindet het.
Furttal
Dur s Tal flüsst dr Furtbach, wo bi Wüüreloos im Aargau id Limet ymündet.
Knaschtbrüeder
Iber s Duo
D Knaschtbrüeder hän bis hite (Stand 2021) vier Albe mit Lieder uusebrocht, wu si zum Dail sälber gschribe hän, zum Dail sin s au Lieder vom Otto Bürglin. Iber iri Musik schrybe si sälber uf ire Websyte:
Schönes Haus (Basel)
S Schööne Huus isch e dänggmolgschützts Geböid am Noodlebärg 6 z Baasel. Es stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionaali Bedütig häi.
Gschicht
S Schööne Huus isch äins vo de eltiste brofaane Hüüser us Stäi in dr Stadt Baasel. D Liigeschaft het im Middelalter us drei Geböid bestande, s Schööne Huus isch s vierstöckige Hinderhuus grad an dr Stadtmuure vom Huus am Noodlebärg 6 und nääbedraa isch dr Schöön Hoof am Noodlebärg 8. D Liigeschft het im Konrad Ludwig (gstorbe 1305) ghöört, Soon vom ene Chröömer, wo zum Ridder gschlaage worde isch. Denn häi d Achtburger Sürlin dört gläbt, und es isch langi Zit s äinzige Huus mit eme brivate Baad gsi. 1454 isch dr Herzog Phillipp dr Guet vo Burgund (1396-1467) z Gast gsi und 1473 dr Herzog Albrecht VI., dr Brueder vom Kaiser Friedrich III, wo dä z Baasel uf Bsuech gsi isch. D Sürlin häi im 15. Joorhundert d Liigeschaft Bitz für Bitz müesse verchaufe. Schliesslig isch dr Drucker Johannes Oporin (1507-1568) ins Schööne Huus iizooge. Im 17. Joorhundert het dr Bürgermeister Johann Rudolf Wettstein (1594-1666) s Huus kauft, vo 1680 aa si d Kargers iine choo. Dr Kaufmaa Andreas Karger (1641-1703) het s im barocke Stiil lo umbaue. Bis 1723 het d Liigeschaft de Kargers ghöört. Am Ändi vom 18. Joorhundert si d LaRoches iizooge, bis es 1864 e christligs Veräinshuus worde isch.
S Schööne Huus hüte
Im 20. Joorhundert het d Stadt s Schööne Huus für d Uniwersidäät Baasel kauft und het s vo 1966 bis 1968 lo restauriere. Hüte isch s Änglische Seminar vo dr Uni im Hinderhuus dört dehäi und veraastaltet im Chäller immer wider äinisch Theateruffüerige uf Änglisch.
Seenswärt im Schööne Huus si die bäide Sääl im Bardeer und im erste Stock. Im Saal im Bardeer cha mä middelalterligi Moolereie bschaue, wo Fabelwääse, Monster und Dierkräiszäiche daarstelle. Es si die äinzige brofane Moolereie us dere Epoche in Öiropa, wo mä hüte no an iirem ursprünglige Blatz cha gsee. Im Saal im erste Stock fangt e middelalterlige Wabbebalke dr Bligg ii, wo s Holz von em us em 13. Joorhundert stammt.
Danielle Crévenat-Werner
D Danielle Crévenat-Werner (* 19. Dezember 1947 z Peterschbàch) ìsch a elsassischa Sprochwìssaschàftlera. Sa màcht Forschung bsundersch ìwer d Mundàrta ìm Elsàss: sa sàmmelt regionàla Üsdrìck un studiart d Etymologi un d Vàriànta vu dana Wärter.
Wark
Ìhrer lokàla Dialekt ìsch s Fränkischa vum Krumma Elsàss, àwer sa kennt aui güet d Mundàrt vu Stroßburi. Ìn Pàrtnerschàft mìt em Owerelsasser Edgar Zeidler, hàt sa àn dr Grìndung vu dr Orthal-Schrìftàrt mìtgmàcht; s Lehrbüech ìwer d Orthal-Methode ìsch àlso vu dana beida Sprochwìssaschàftler unterschrìewa worra.
Ìhra Kenntnissa ìwer dr Wortschàtz wara veräffentligt: zitter 2003 schribt sa jeda Wucha a Àrtìkel „Flânerie lexicale“ ìn dr regionàla Zitting „l’ami hebdo“, un sa hàt vum Mantig bis àm Frittig a kurza Kronik „E Wort, e Dàà“ ìwer d elsassischa Wärter oder Üsdrìck uf em Radiosander „France Bleu Elsass“. Ìhra vìela Àrtìkel vum „ami hebdo“ wara jetz aui ìn Biacher veräffentligt: bim „Jérôme Do Bentzinger“ Verlàg gìtt’s „E Hämpfele üs’m Wortschàtz“, ìn mehrera Band.
Arrondissement Molsheim
S Arrondissement Molse (frz. Arrondissement de Molsheim) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est.
Dr Verwàltungssìtz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Molse.
Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Norde àn s Arrondissement Zàwere, ìm Oschte àn s Arrondissement Stroosburi, ìm Sìde àn s Arrondissement Schlettstàdt-Erstain. Ìm Weschte granzt s àn Lothrìnge, ìm Sìdweschte àn s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Vosges un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle. Àm 1. Janner 2015 sìn Gmeine vum Arrondissement Zàwere un vum Arrondissements Strosburi-Lànd dezüekumma.
Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Molse sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
Verwàltung
S Arrondissement Molse ìsch ingedailt in fìmf Kanton mìt ìnsgsàmt 77 Gmeine.
Brennilis
Brennilis (bretonisch Breniliz) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Verwaltig
vu Brennilis isch. Brennilis ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Brennilis ghert zem Bretonisch.
Martin Luther King
Dr Martin Luther King jr. (* 15. Januar 1929 z Atlanta, Georgia, as Michael King jr.; † 4. April 1968 z Memphis, Tennessee) isch e amerikanischer Baptistepastor und Bürgerrächtler gsi.
sini Bedüütig
Dr King ghöört zu de bedütendste Verdräter vom Kampf gege soziali Underdruckig und Rassismus. In de Veräinigte Staate isch er zwüsche dr Middi vo de 1950er und dr Middi vo de 1960er Joor dr bekanntist Sprächer vo dr amerikanische Bürgerrächtsbeweegig (em Civil Rights Movement) gsi. In dere Beweegig het er dr zivil Unghorsam as Middel gege die politischi Braxis vo dr „Racial Segregation“ (Rassedrennig) in de Südstaate vo de USA propagiert und het sälber an sonige Akzioone mitgmacht.
Es isch vor allem im King sim Ysatz und sinere Wirkchraft z verdanke, ass s Civil Rights Movement zun ere Massebeweegig worde isch, wo s schliesslig fertigbrocht het, ass d Rassedrennig gsetzlig ufghoobe und s unygschränkte Waalrächt für die schwarzi Bevölkerig in de Südstaate iigfüert worde isch.
Für sis Anggaschmang für soziali Grächtikäit het dr King 1964 dr Friidensnobelbrys überchoo.
Arrondissement Quimper
S Arrondissement Quimper (frz. Arrondissement de Quimper, bret. Arondisamant Kemper) isch e Verwaltigbezirk vum Département Finistère in dr franzesische Region Bretagne. Verwaltigssitz (Unterpräfektur) isch Quimper.
S bstoht us 11 Kanton un 84 Gmaine.
Flurname
D Fluernääme sind i vilne Fäll alti Züüge vo dr Sprooch- und dr Kulturgschicht.
GastroSuisse
GastroSuisse isch dr Verband vo den Arbetgääber im Schwiizer Gaschtgwäärb. Er het syn Sitz z Züri-Affoltere.
Flurname
S Fachgebiet, wo sich mit de Fluer- und de Ortsnääme befasst, isch d Oortsnameforschig oder Toponomastik.
Wortforme
I verschidene Sproochregioone git’s underschidlechi Wörter für die Sach. I dr Düütschschwiiz isch s Wort Fluername üblech, in düütsche Mundarte chunt au dr Begriff Gwannname vor, und i deil Gebiet kennt me au s Wort Riedname.
Im Französische pruucht mä dr Usdruk nom de lieu. I dr Verwaltigssprooch bruucht men au dr Begriff «Lokalname».
Vo de Fluernääme underscheidet me au d Nääme vo den Ortschaften und Sidlige, den Oortsnääme. En wyt gfasste Tachbegriff isch «Toponym».
Tipology
Im algemäine tuet men i dr nöie Geoinformatik alli geografische Bezeichnige, vo de Ländernääme, de Landschaftsnääme und de Nääme vo Verwaltigsregioone über d Orts-, Fluer-, Gwässer- und Bärgnääme bis hii zu de Strossenämme alles zu de Toponym rächne.
D Fluernääme chamä in Sachgruppe ydeile. Es git Nääme emal für Oort i dr Fäldfluer oder äbe de Gwann, wo dèè Berych vo de Kulturlandschaft usmache, wo me landwirtschaftlech tuet nutze, also d Ächer und d Matte, und au d Hoschdete und d Almänd, und derzue ane au die für d Waldstuck und d Alpweide, wenn si als Flechi vo de tradizionelle Kulturlandschaft agluegt wärde.
Im Gägesatz do drzue stoot d Naturlandschaft, also dä Deil vo dr Landschaft, wo nid landwirtschaftlech pruucht wird, sondern wo mr nume higoot zum nüzlechi Sache samle, so wie s Holz und s Wildhöi und d Jagddier, oder Beeri und anderi ässbari Sache, oder au allergattig Bodeschetz wie bi de Schteibrüüch und Chiisgruebe und de Bärgwärch. Für d Naturumgäbig bruucht mä Nääme für d Auegebiet a de Flüss und d Seeuufer, für Höger und Bärgen und Sümpf, und au no für d Gletscher.
En eigeti Gattig vo geografische Nääme sind die für d Gwässer, also für Bech, Flüss und Kwelle und für d Seeè und d Meer, und drzue für die künschtleche Wasserflechine so wie bi de Kanääl und de Häfe und de Stauseeè.
D Zoone vo dr Natur wärde vo Vercheerswääg ferschnidde, und es het drin in neuerer Zyt imer mee Wasserchraftwärch, Freizytaalage und au Yrichtige vom Milidäär – und bi al dene Aktivitääte vo de Möntsche wärde sid dr alte Zyt ständig nöji Fluernääme ygfüert. Au di alte Nääme für d Fuess- und d Fahrwääg sind Elemänt vo dr Kulturlandschaft.
Namensgschicht
Im Louf vo dr Zyt chunt’s vor, ass früeneri Ortsnääme vo so Oort, wo niemerts me woont – mä säit dene au «Wüeschtige» –, spöter wyters no as Fluernääme pruucht wärde, so wie bi de Überräscht vom middelalterleche Stedtli Glanzebärg bi Züri oder dr Walsersidlig Guscha bi Mäjefäld im Bünderland.
Und denn tüend alti Fluernääme vo Areaal, wo i dr jüngeri Zyt mit nöje Sidlige überbout worde sind, no a d Gschicht vo dr alte Kulturlandschaft erinnere, so wie öpe dr Name vom Gellert z Basel. Grad für d Sidligsforschig und d Ortsnamechund sind d Fluernäme also gueti Kwelle, wo mängmol uralti Wortforme vo früenere Sprooche überlifere und dr Wortgschicht schwiregi Rätsel stelle. Im alemannische Sproochgebiet sind d Wurzle vo vil Fluernääme im Althochdüütsche z sueche, i dene Gebiet, wo sech die alemannische Mundarte aber erscht spoot usbräitet hend, den au i de eltere romanische Namensforme, so wie’s grad im Bärnbiet, im Bünderland und im Sangaller Rhyntel guet undersuecht isch.
S Wort Flur isch scho us em Althochdütsche als Lehnwort is Rätoromanische überno worde, wie men im Dicziunari Rumantsch Grischun online cha läse: Flur.
Im Wörterbuech Dicziunari Rumantsch Grischun het me vo Afang a vil Wärt gleit druuf, au d Gschicht vo de Fluernääme azluege, wil i dene vil Wortgschichtlechs überliferet isch. Drum isch s DRG e rychi Kwelle für romanischi Nääme im Bündnerland und i de Nochbergebiet; das Material isch im Rätische Naamenuech und i nöiere Publikazioone abtrukt, öpen im Buech über d Toponym z Truns, wo der Carli Tomaschett, der Scheffredakter vom DRG, gmacht het.
Schrybwys
Es läidigs Thema isch für vil Lüüt i dr Schwiiz d Froog, wie me d Fluernääme uf den amtliche Plään und Chaarte sell schrybe; me het sich sit em 19. Joorhundert nie richtig chönne einig wäärde wie nooch d Nääme, wo men uf d Chartewäärch trukt, bi dr mundartlichen Uussprooch selle sy. Ane 1948 het s Äidgnössische Justiz- und Polizeidepartemänt e Richtlinie für d Schrybig vo de «Lokalnääme» bi dr Grundbuechvermässig i dr Düütschschiiz erloo. Im 21. Joorhundert chunt uf de Schwiizer Charte bi vil Fluernääme wider ender e mundartlichi Form vor. Dr Christoph Landolt het 2016 d Schrybpraxis vo de Schwiizer Geometer und Namenskommissioone kritisch analysiert, wil si z wenig konsequänt isch und künschtlichi Namensforme ygfüert het, wo nit em Sproochgebruuch entspräche.
Dimbstal
Dìmschtel (frz. Dimbsthal, dt. Dimbstal) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Flurname
Schrybwys
D UNO het es eigets Greemium ygsezt zum d Namensgäbig wältwyt z koordiniere; das isch d UNGEGN.
Dimbstal
Gschìcht
Dìmschtel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh.
Flurname
Namenssamlige und Publikazioone
D Fluernääme wärde als wichtigi sproochgschichtlichi Kwelle i vilne Regioone sistematisch zämetreit, gschichtlech dokumäntiert, etimologisch erklärt und publiziert.
Dimbstal
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dìmschtel ìsch. Dìmschtel ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dìmschtel ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Brienzersee
Dr Brienzersee isch e typische Auperandsee. Är ligt im Kanton Bärn.
Dr See wird vor Aare dürflosse. Drnäbe fliessä hüüfe chlyneri Bäch i See. Witume bekannt sy d Giessbachfäu, wo s Wasser über 14 Stufe i Brienzersee abe stürzd. Dr See isch 14 km lang u 2,8 km breit. Syni Flächi betreit 29,8 km2, die maximali Tiefi isch 260 m. Dr Inhaut isch rund 5,2 km3. Bym normale Wasserstand liegt dr Seespiegu uf 564 m überem Meer. Di steile Ufer göh ou ungerem Wasserspiegu töif abe wyter, so dass dr See nume weni Flachwasserzone hed.
S Yzugsgebiet isch 1127 km2 gross.
Am nördlichen Ufer ligt ds Dorf Brienz wo em See dr Name gäh hed. A sym Süd-Weschtändi, ygbettet zwüsche Thuner- u Brienzersee, ligt ds Bödeli mit de Gmeinde Interlake, Matte u Unterseen.
Dr Brienzersee isch nährstoffarm u eine vo de süberschte See ir Schwyz. D Fischerträg sy drum nid seer gross, aber d Brienzerseefische gäute aus regionali Delikatässe. Dr Gsamtertrag hed im Jahr 2001 grad 10.078 kg Fisch gää.
Syt 1839 gits uf em See e Passagierschifffahrt. Hüt betrybt d BLS Lötschbergbahn AG e Flotti vo 5 Schiff.
Zerkindenhof
Dr Zerkindehoof (s Huus zum Heggedorn) isch e historischs Geböid z Baasel. Es befindet sich am Noodlebärg 10 und het si Naame vom Ritter Nikolaus Zerkinden († 1344) überchoo.
Dr Zerkindehoof isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi.
Gschicht
Dr eltist Kärn vom Geböid isch dr Flüügel im vordere Hoof us em 13./14. Joorhundert. S Huus het, wie au s Schööne Huus, s Ärdbeebe vo 1356 mit weenig Schääde überstande. S Stäägehuus und en eligante Salon im 1. Stock stamme us em 17. Joorhundert. Im vordere Hoof dominiert en Umbau, wo dr Lienhard Lützelmann 1603–08 het lo mache und e Ceresbrunne vo 1750 us wissem Chalchstäi. Zur Liigeschaft ghöört au dr äinzig erhalteni Schaaledurm vo dr innere Stadtmuure am Petersgraabe 43, wo hüte e Gardepavillion isch.
Hüt isch im Zerkindehoof die theologischi Fakultäät vo dr Uniwersidäät Baasel dehäi.
Ostfränkische Dialekte
Ostfränkisch isch die südöstligi Dialäktgrubbe vo de fränkische Mundarte und ghöört as Hochfränkisch innerhalb vom Dialäktkontinuum zum Übergangsberiich zwüschen em middeldütsche und em oberdütsche Sproochruum. Es wird im Allgemäine zur oberdütsche Grubbe zelt. S ostfränkische Sproochgebiet goot vo dr Region Heilbronn-Franke und Tauberfranke in Baade-Württebärg über die bayrische Regierigsbezirk Middel-, Unter- und Oberfranke, Südthüringe über s bayrische Vogtland bis in dr Übergangsberiich vom säggsische Vogtland. In Hesse schwätzt mä Ostfränkisch vor allem im Beriich vo dr Rhön. Bis zur Verdriibig vo de Dütschbööme isch s ostfränkische Dialäktgebiet bis in die hütigi Tschechischi Republik gange. Im Volksmund säit mä de ostfränkische Dialäkt, bsundrigs de mainfränkische Mundarte, äifach Fränkisch.
Wisseschaftlig dokumäntiert wird s wird s Ostfränkisch dur s Brojäkt „Fränkischs Wörterbuech“, wo sin Sitz sit 2020 z Erlangen het.
Cléguer
Cléguer (bretonisch Kleger) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Cléguer lyt 51 km vu Vannes un 12 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 2 m un 107 m iber Normalnull.
Gschicht
Cléguer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1114 as Cleger (1160: Cleker, 1235: Cleguer, 1280: Clequer).
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Cléguer ghert zum Bretonisch.
Felix I.
Dr Felix I. (* z Rom; † 30. Dezämber 274 ebedert) isch am 5. Jänner 269 zum Bischof vu Rom gwehlt wore, churz nodäm sy Vorgänger Dionysius am 26. Dezämber 268 gstorben isch. Sy Name maint dr „dr Glickli“.
S git nume wenig authentischi Quällen zue sym Episkopat. Mer schrybt ihm zue, dass er in dr jehrlige Mässe an dr Greeber vu dr Märtyrer dr chlilchli Sääge gee het, ere Dradizion, wu scho lang bflägt woren isch. Au s Gsetz zue dr Yysäägnig vu Chilche wird uf ihn zruckgfiert. Är soll sich stark fir Chrischte, wu vum Chaiser Aurelian verfolgt wore sin, yygsetzt haa, wäge däm wird er au as Märtyrer gfiert, wahrschyns zue Uurächt.
E Fragmänt in eme Brief an dr Maximus, dr Bischof vu Alexandria, wu sich fir d Doktrin vu dr Dreifaltigkait uusspricht, stammt villeicht vum Felix, drei anderi Briefe wären ihm aber wohl zue Uurächt zuegschribe.
Dr Felix isch am 30. Dezämber 274 gstorben un in dr Calixtus-Katakomb byygsetzt wore. Sy Gedänkdag isch dr 30. Dezämber.
Locmiquélic
Locmiquélic (bretonisch Lokmikaelig) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Locmiquélic lyt am Mindigsdrächter vu Lorient, wu dr Blavet un dr Scorff dryyminde, vis-à-vis Lorient un 44 km vu Vannes uf ere Hechi zwische 0 m un 24 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Port-Louis un Riantec. D Gmai het zwee Häfe, Port Sainte-Catherine un Port de Pen Mané.
Gschicht
Locmiquélic isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1385 as Loc Michaellic (14. Jh.: Locmichaellic, 1403: Locmichaëlic, 1837: Lomiquelic). S Dorf het vum 14. bis aafangs 20. Johrhundert zue Rantec ghert, e aigeständigi Bfarrei isch Locmiquélic anne 1907 wore, e aigeständigi Gmai am 12. Oktober 1919.
Unterwachingen
Õnderwachenge, ao Wachenge (dt. Unterwachingen), ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Locmiquélic
Verwaltig
vu Locmiquélic isch. Locmiquélic ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Locmiquélic ghert zum Bretonisch.
Unterwachingen
Gmoedsgliderong
Zue Õnderwachenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Õnderwachenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 805.
Verwaltong
Õnderwachenge hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Hans Rieger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Õnderwachenge ghert zom Schwäbisch.
Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal
De grundet gschlossnige Vorderzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA isch /y/. Im Alemannische isch des meischt de Vokal wo mit <ü> wird gschribe.
Kale (Mond)
Entdeckig
D'Kale isch am 9. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 8 erhalde.
Daift worre isch de Mond uf d'Kale, aini vu de Charite us de grichische Mythologi.
Bahndate
D'Kale umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.217.000 km in 729 Däg, 11 Stund un 17 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2599 uf. Mit ere Naigig vu 164,996° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird d'Kale de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Kale besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Kale wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,0m.
Gottenhausen
Gottehüse (frz. Gottenhouse, dt. Gottenhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Gottehüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gottehüse ìsch. Gottehüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gottehüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Mönchsdeggingen
Degga (amtlich Mönchsdeggingen) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Degga leit am Sidrand vom Nearler Rias en dr Riasalb.
Vo dr Gmarkong send 47,3% Landwirtschaftsfleche, 44,6 % Wald, 7,4 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Degga gheret d Pfarrderfer Mönchsdeggingen, Schaffhausen ond Untermagerbein ond d Derfer Merzingen, Rohrbach, Thurneck ond Ziswingen.
Gschicht
Degga ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1007.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Religion
22,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 75,2 % evangelisch.
Verwaltong
Degga hot mit dr Gmoede Ädern, Alera, Amerdinge, Deina, Foara, Alde, Reimling ond Wecha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Degga ghert zom Schwäbisch.
Delphine Cascarino
D’ Delphine Cascarino (* 5. Hornung 1997 z’ Saint-Priest bii Lyon) ìsch a frànzeescha Füassbàllschpìelera. Àls rachta-n-Üüssaschtìrmera schpìelt sa sitter 2015 biim Olympique Lyonnais. Mìt dam Verain hàt sa mehrmols d’ UEFA Champions League so wia d’ frànzeescha Maischterschàft un dr Frànkrììch-Pokàl gwunna. Sitter 2016 ìsch sa àui Mìtglìed ìn dr frànzeescha Nàzionààlmànnschàft. Vorhar ìsch sa Mìtglìed ìn da Nàzionààlmànnschàfta vu da Junioora gsìì. Mìt dr Nàzionààlmànnschàft vu da U-17 ìsch sa ànna 2012 Waltmaischtera worra, un mìt dr Nàzionààlmànnschàft vu da U-20 ìsch sa ànna 2016 bis àm Andschpìel vu dr Waltmaischterschàft glunga.
ìhra Kìnderjoohra
D’ Delphine Cascarino ìsch ànna 1997 ìn dr Schtàdt Saint-Priest bii Lyon uff d’ Walt kumma. Ìhr Vàtter schtàmmt vum Itàlia un ìhra Müatter üss’m frànzeescha-n-Ìwwerseegebiat Guadeloupe. Uffgwàcksa-n-ìsch d’ Cascarino ìn ìhrer Geburtsschtàdt. Sa ìsch d’ Zwìllìngsschwaschter vu dr Estelle Cascarino, wo-n-eewafàlls ìn dr frànzeescha Füassbàllnàzionààlmànnschàft schpìelt.
Verainskàrriar
Ìn ìhra Kìnderjoohra hàt d’ Cascarino ìn ìhrer Haimetschtàdt fànga-n-àà Füassbàll schpìela. Sa ìsch z’äärscht vu 2006 bis 2007 biim Verain AS Saint-Priest gsìì, un drnooh biim AS Manissieux-Saint-Priest bis 2009. Doo druff hàt bis 2015 sa àls Junioora biim Verain Olympique Lyonnais gschpìelt. Sitter 2015 ìsch sa àls Berüafsschpìelera biim Olympique Lyonnais ìn dr Liga D1 täätig.
Zamma mìt dam Verain hàt sa sìewa Mol d’ frànzeescha Maischterschàft gwunna: ànna 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 un 2022. Numma ànna 2021 hàt dr Olympique Lyonnais s’ Andschpìel geega dr Paris Saint-Germain verloora. Dr Frànkrììch-Pokàl hàt sa fìmf Mol gwunna: ànna 2015, 2016, 2017, 2019 un 2020. Dr Pokàl vu da Maischterinna hàt sa eewafàlls ànna 2019 geega dr Paris Saint-Germain gwunna. Züadam ìsch d’ Cascarino zamma mìt Lyon säcks Mol Siigera bii dr UEFA Champion’s League gsìì: ànna 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 un 2022. Àm Andschpìel vu dr Champion’s League 2020 ìsch sa zem Bäschta Schpìelera-n-ärkläärt worra un hàt àlso 50.000 Öiro bikumma. Dia Summa hàt sa ìn’ma Verain z’ Lyon gaa, wo Schport fìr d’ Maidla un junga Fràuija färdert.
ìn dr Nàzionààlmànnschàft
Mìt 15 Joohra-n-ìsch d’ Cascarino Mìtglìed ìn dr Nàzionààlmànnschàft vu da U-16 gsìì. Ànna 2012 ìsch sa nominiart worra, fìr àn dr Waltmaischterschàft vu da U-17 mìtmàcha. Ìn fàscht àlla Schpìeler ìsch sa Fäschtschpìelera gsìì. Noh dr unäntschìeda Viartelfinààla geega Nigeria (0–0) ìsch ìhr a Toorschuss glunga. Noh-n-em untäntschìeda-n-Andschpìel geega s’ Nordkoreà-n-àm 13. Oktoower (1–1) ìsch ìhr nochamol dr Toorschuss glunga; s’ Frànkrììch ìsch Waltmaischter worra.
Ìm Sommer 2016 hàt d’ Cascarino zamma mìt dr Nàzionààlmànnschàft vu da U-19 àn dr Öiropäischa Maischterschàft ìm Sloweenia gwunna. Àm Andsjoohr 2016 ìsch sa nominiart worra, fìr àn dr Waltmaischterschàft vu da U-20 ìm Papua-Näiguinea mìtmàcha. Àn dr Viartelfinààla geega s’ Diitschlànd hàt sa s’ ainziga Toor ìm Schpìel gschossa. D’ frànzeescha Mànnschàft ìsch jedoch àm Andschpìel vum Nordkoreà gschlààga worra (3–1). Fìr ìhra Laischtung wahrend dr Waltmaischterschàft ìsch d’ Cascarino mìt’m Bronza-Bàll üüsszaichent worra.
Àm 21. Oktoower 2016 hàt d’ Cascarino zem äärschta Mol mìt dr A-Nàzionààlmànnschàft gschpìelt. ’S ìsch a Frììndschàftsschpìel geega-n-Anglànd gsìì; doo ìsch sa Ärsàtzschpìelera gsìì un ìsch numma 10 Mìnüüta làng uff’m Schpìelfald gsìì. Ìhr äärschter Schpìel àls Fäschtschpìelera ìsch àm 9. Àwrìl 2018 geega Kànàdà gsìì —’s ìsch nochamol a Frììndschàftschpìel gsìì. Ìhra äärschta Toor zamma mìt dr A-Nàzionààlànnschàft hàt sa ìn ìhrem säckschta Schpìel àm 10. Nowamber 2018 geega Bràsilia gschossa. Ìhra äärschta Doppeltoor hàt sa àm 8. Àwrìl 2019 wahrend’ma Frììndschàftsschpìel geega Däänmàrk gschossa.
Àm 2. Mai 2019 ìsch d’ Cascarino fìr d’ Waltmaischterschàft vu 2019 nominiart worra. Doo ìsch s’ Frànkrììch àn dr Viartelfinààla vu da USA gschlààga worra.
Ànna 2022 hàt sa zamma mit dr Nàzionààlmànnschàft àn dr Öiropàmaischterschàft ìm Anglànd gmàcht. Doo hàt sa zem äärschta Mol àls lìnka-n-Üüssaschtìrmera gschpìelt.
Löwe
De Löi (latynisch: Panthera leo, höchdüütsch: Löwe) isch en Dierart, wo zu dr Familie vo de Chatze ghört.
Biology
I de Natur chunt de Löi hüüt z Afrika im Süüde vo de Wüeschti Sahara in Steppe und Graaslandschafte und au z Indie vor. I dr Wildnis lääbe hüüte no öpe drissgtuusig Löie, wie me nach de Zaale vo de IUCN, de «Internazionaale Union für d Erhaltig vo de Natuur und vo de natürleche Ressource», wo iren Sitz i de Waadtländer Gmäind Gland i de Schwiiz hät, chan anèè.
Dr Löi isch nachem Tiger die zwäitgröschti Chatz, und z Afrika isch er s gröschte Landraubdier. D Männli chönd öpe 190 Kilo Gwicht haa, d Wiibli öpe 125 Kilo. So Löie, wo in Zoo und Dierpäärk ghalte wärdet, sind schynts au scho bis gäge drüühundert Kilo schwäär worde. S Fääli vo de Löie het en hällbruuni Farb.
De Löi i de Kultuurgschicht
D Löie hände de Mänsche scho sid de Urzyt en starche Ydruck gmacht. Eis vo de eltischte gschnitzlete Wèrch, wo en Künschtler gmacht hät, isch d Figuur vomene Löiemänsch, wo vor Jaartuusete us emene Stooszahn vomene Mammut gmacht worden iisch und wo me in de Hööli Hohlenstein-Stadel bi Aoschtelfenge in Baade-Württebèèrg gfunde hät.
I vilne Kulture gilt dr Löi als Chönig vo de Dier. Er isch i de Heraldik äis vo de edelschte Dierbilder für d Wabbe sid em Middelalter. Do derby tuet me de Löi meischtens stilisiert zäichne, gèrn au so dass er uf de Hinderbäi staat. En Löi im Wappe trääge öpe:
Atoll
Wie d Atoll entstöön
Noch dr Theorii vom Charles Darwin (1809–1882) entstöön Atoll us Koralleriff, wo um e Vulkaninsle ume entstöön. D Insle cha im Lauf vo dr Zit im Wasser versinke, sig s dur Erosioon oder wil dr Boode vom Meer absinkt bzw. dr Spiegel vom Meer stigt, wäärend s Riff immer witer ufwärts waggst. Schliesslig gseet mä nume no s Riff, wo us eme Ring vo chliine Insle bestoot.
En anderi Theorii vom ööstriichische Zooloog und Meeresforscher Hans Hass (1919–2013) chunnt ooni Vulkaan us. Noch iire bilden sich d Atoll us chäigelförmige Riff, wo d Koralle im Zentrum abstärbe, wil si nid mit gnueg Wasser versorgt wärde und nume d Koralle am Rand witerwaggse, so dass au e ringförmigi Strukduur entstoot.
Ghoobeni Atoll
Wenn drzue chunnt, ass dr Boode vom Meer stigt oder dr Meeresspiegel sinkt, cha s bassiere, ass s ganze Atoll stigt und d Laguune, wo im Korallering isch, gläägentlig au vollständig usdröchnet. Mä reedet denn vom ene „ghoobene Atoll“. Bispil für daas si Niue, Nauru oder s Henderson Island.
Laag und Gröössi
Atoll chömme nume in droopische Gwässer vor, hauptsächlig im Paziifische und im Indische Ozeaan. Im Kariibische Meer git s nume vier Atoll. E Staat, wo nume us Atoll bestoot si d Malediive.
S nördligste Atoll isch s Kure-Atoll nordwestlig vo Hawaii uf 28° 24’ n. Br., am süüdligste lit s Atoll Ducie vo de Pitcairninsle bi 24° 41’ s. Br. Atolläänligi Strukduure witer süüdlig git s bim Elizabeth-Riff in dr Tasmansee uf 29° 58’ Süüd.
Die grössti Gsamtflechi (Laguune und Riff) het s malediviische Atoll Thiladhunmathi-Miladummadulhu (3'850 km²). Dodrvo si 51 km² Landflechi. Die grössti zsämmenhängendi Atoll-Strukduur bildet die Great Chagos Bank im Chagos-Archipel mit ere Gsamtflechi vo 12'642 km², mit ere Landflechi vo nume 4,5 km². Die unterseeischi Saya de Malha Bank, e ringförmigs Koralleriff, wo vollständig under em Meeresspiegel lit und doorum kä richdigs Atoll isch, het e Gsamtflechi vo öbbe 35'000 km² (ooni die separaati Ritchie-Bank im Norde).
S Atoll mit dr grösste Landflechi isch Kiritimati im paziifische Inslestaat Kiribati mit 321 km², wääsentlig chliiner issch s zwäitgrösste, Aldabra in de Seyschelle mit 155 km².
E Hufe Atoll häi aber nume e chliini Landflechi und käini natüürlige Süesswasserkwelle und si doorum umbewoont.
D Folge vo dr globaale Klimaveränderig
D Iiwooner von e Hufe Atoll si besorgt, wil si dänke, ass dr Meeresspiegel wäge dr globaale Erwermig wurd stiige und si iiri Lääbensgrundlaag chönne verliere. Wil d Ozonschicht dünner wird chönnt d UV-Straalig aastige und s Waggsdum vo de Koralle stööre. D Vergröösserig vo dr CO2-Konzentrazioon in dr Atmosfääre macht, dass s Meerwasser an dr Ooberflechi süüerer wird. D´Sas Choolestoffdioxid lööst sich im Meerwasser zu Hydrogencarbonat, wo dr Chalch aagrift, wo d Riff druf ufbaut si.
31. Dezember
Dr '''31. Dezämber''' isch dr 365. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 366. in Schaltjohr) un dr letscht Dag vum Johr.
Muolen
Muele (amtlech Muolen) isch e politeschi Gmaind im Kanton Sanggale i de Schwiz.
Geografii
S Dorf liit öppe 4 km südöschtlech vo Amerschwiil a de Hoptstross Amerschwiil–Sanggale und isch di nördligscht Gmaind im Kanton Sanggale.
D Gmaind bstoht us de Dörfer Muele, Hueb, Karlshuuse, Oberegg, Rotzewiil, Underegg und Winkesteig.
D Nochbergmainde sind Amerschwiil im Norde, Egnach im Oschte, Häggeschwil und Hauptwil-Gottshuus im Süde und Ziilschlacht-Sitterdoorf im Weschte. Häggeschwil isch wie Muele e Sanggaller Gmaind, sös send s ales Thurgauer Nochbuure.
Gschicht
S Dorf isch ane 1155 s erscht Mol erwäänt worde.
Habkern
Habkere (amtlech Habkern) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Habkere ligt am Südhang vom Hohgant im Quäuupiet vor Ämmi. D Gmeindsflächi bsteit us 39,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 47,8 % Waud, 1,5 % Sidligsflächi u 11,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Schangnou, Flühli im Kanton Lozärn, Oberried am Brienzersee, Niderried, Unterseen, Baatebärg u Eriz.
Friedhof am Hörnli
Dr Friidhoof am Hörnli isch eine vo de drei Baasler Friidhööf und dr grösst Friidhoof in dr Schwiz. Er isch vo 1926 bis 1932 in dr Gmäind Rieche iigrichdet worde. Si sümmetrischi Gardenaalaag isch öbbe fuffzig Hektare grooss und es het zääduusigi vo Greeber, drunder vo vile bekannte Persönligkäite wie vom Paul Hermann Müller, Fritz Haber, Karl Barth, Karl Jaspers oder Jacob Burckhardt. Uf em Gländ befindet sich d Sammlig Friidhoof Hörnli.
Habkern
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,8 % gläge.
Religion
92 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,5 %, CVP 0,9 %, EVP 1,4 %, FDP 2,6 %. GLP 1,9 %, GP 4,2 %, SP 4,3 %, SVP 65,8 %, Suschtigi 5,4 %.
Gmeindspresidänt vo Habkere isch dr Markus Karlen (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 624 Ywohner 98,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,2 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Habkere ghört zum Hochalemannisch.
Halbinsel Cotentin
De Cotentin isch e Halbinsel in de Normandi, im Nordweschte vo Frankrych. Dezue ghört de Groossdeil vùm Département Manche ùn en chlyne Deil vùm Département Calvados. De Cotentin bstoot uss vier historische Biet: s Cap de la Hague im Nordweschte, s Val de Saire im Nordoschte, im Zäntrùm d Bocage ùn im Süde s Bauptois, e Sùmpf- ùn Heidelandschaft. E Groossdeil vùm Süde wird dur de Parc naturel régional des Marais du Cotentin yygnoo.
Dur d Nööchi zum Meer ùn zum Golfstrom het de Cotentin e sehr milds Klima.
Geografi
Im Norde, Weschte ùn Oschte gränzt de Cotentin aa de Ärmelkanal, im Oschte aa d Landschaft Bessin, ùn d Bocage Virois ùn d Landschaft Avranchin im Süde.
Es git zwei Definitione vùm Cotentin, e geografischi ùn e historischi. Historisch wird de Cotentin vo Sùmpflandschafte im Süde begränzt, do ghört also au e Biet bi Coutances dezue. Geografisch meint mer demit d Halbinsel wo vo de Flüss Vire un Ay begränzt wird. Wänn nötig sait mer zur historische Region pays Cotentin, ùn zur Halbinsel presqu’île du Cotentin. Allgmein ghört also de Groossdeil vùm département Manche ùn e Deil vùm Calvados dezue. Geologisch ghört de Cotentin zum Armorikanische Massiv.
Vùm Landschaftsbild ùnterscheidet sich de Weschte (la Hague) bsùnders vùm Oschte (Val-de-Saire), de Bocage im Zäntrùm ùn de Sùmpflandschafte im Süde.
Sprooch
De Lokaldialäkt isch s Cotentinais, e Langue d'oil wo zum Normännische ghört; s Cotentin isch eini vo de Hochburge vo dr Normännische Sproch. Die Regionalsprooch wird aber einewäg fascht nùmme no vo de über 40-Jährigi gschwätzt. D Alldaagssprooch isch hüt meischt e Français régional. D Organisation Magène isch ùffem Cotentin aktiv, ùn meereri normännischi Dichter ùn Musiker stamme vo dörte, zum Byspil de Alfred Rossel ùn de Côtis-Capel. Em Alfred Rossel syn Lied Sus la mé isch d inoffizieli Hymne vùm Cotentin.