cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ministerpräsident
Begriff
I de Schwiiz gits weder uf Bundes- na uf kantonaler Ebeni en Minischterpresidänt. D Regierige sind deet Kollegialbhöörde, das gheisst, das ali Regierigsmitglider gliichbirächtiget sind, und der Presidänt isch nu en «primus inter pares», also «der eerscht under Gliiche».
D Aareedformle für Fraue isch «Frau Minischterpräsidentin» beziehigswiis für Manne «Herr Minischterpräsident».
I de tüütsche Bundesländer
I dr föderale Bundesrepublik Düütschland isch Minischterpresidänt d Bezeichnig für de Regierigschef uf Landesebeni. D Länder sind als eigeschtändigi, teilsouveräni Schtaate mit parlamentarischem Regierigssyschtem verfasst. I de Flächeschtaate heissed iri Regierigschef Minischterpräsident. I de Schtadtschtaate gits anderi Uusdrück: Dr Bremer und dr Hamburger Regierigschef heissed offiziell «Senatspräsident», z Breme träit er, zäme mit eme wiitere Mitgliid vom Bremische Senat, de Titel «Bürgermeischter», in Hamburg de Titel «Erschte Bürgermeischter»; dr Regierigschef vom Land Berlin isch dr «Regierend Bürgermeischter». Dr Regierigschef wird folgerichtig vom Landesparlament (Landtag) für d Duur vonere Legislaturperiode gwählt. Er bschtimmt d Minischter vo siim Kabinett, wo i e paar Länder nachane na vom Landtag müend bschtätiget werde, und bschtimmt i de meischte Länder d Leitlinie vo dr Regierigsarbet. Näbed dere eigentliche Regierigstätigkeit nimmt er regelmässig d Verträttig vo siim Land im Bundesrat wahr und üebt dur das en schtarche Iifluss uf d Bundespolitik z Düütschland uus.
Heiliges Land
D Bezäichnig Heiligs Land (hebräisch ארץ הקודש Éreẓ haQodeš, Latiinisch: Terra Sancta, griechisch Άγιοι Τόποι Agioi Topoi, arabisch الأرض المقدسة, al-Arḍu l-Muqaddasa) isch en allgemäin-religiöösi Bezäichnig für die historischi geografischi Regioon Israel. Si bedrifft Gebiet, wo für die vier monotheistische abrahamitische Religioone Juudedum, Christedum, Islam und Bahaismus seer wichdig isch. E Däil vo dr Häiligkäit vo dr Regioon chunnt vo dr religiööse Wichdigkäit vo Jerusalem und vo siner Bedütig as s Land vo dr Verhäissig, wo noch em Alte Destamänt Gott im Abraham und em Volk Israel versproche het.
Donnas
Donnas (frankoprov. Dounah / Donas / Donnas, töitschu Dunaz) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Donnas ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Rose.
Geografi
Donnas lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Albard, Artade, Balmasse, Barat, Barme, Berriou, Beuby, Bodonne, Bondon, Bonze, Chanton, Chelevrinne, Chenail, Cignas, Clapey, Coudrette, Fabrique, Fioley, Glaires, Grand-Vert, I Pian, La Balmaz, La Cervaz, Lillaz, Lius, Mamy, Montat, Montey, La Moya, Novesse, Outrefer, Paians, Painfey, Pampéry, Perroz, Peyron, Place, Planet, Piole, Pomerou, Porcelette, Pramotton, Praposaz, Prelle, Reisen, Ronc, Rondevaccaz, Rossignod, Rovarey. Nochbergmaine sin Arnad, Bard, Carema (TO), Hône, Perloz, Pont-Saint-Martin, Pontboset, Quincinetto (TO), Trausella (TO) un Traversella (TO)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Donnas dr italienisiert Name Donnaz drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Donnas isch dr Amedeo Follioley.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Donnas ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Donnas sin 101 Froogebeege wider retuurchuu.
Christoph Martin Wieland
Dr Christoph Martin Wieland (* 5. Septembr 1733 z Obrholzheim (heit a Ordsdoil vo Achstedda em Landkreis Biberach; † 20. Januar 1813 en Weimar) isch a deitschr Dichtr gwäa. Er gilt als dr bedeidenscht litrarische Kopf vo dr deitscha Vorklassik, schbeziell vom Rokoko.
Abstammong, Kendheit ond Jugend
Dr Christoph Martin Wieland kommt am 5. Septembr 1733 em obrschwäbischa Derfle Obrholzheim uf d Welt. Sei Vaddr isch dr evangelisch Pfarrer vo deam Flecka. Bald nôch seira Geburt wuud em Christoph sei Vaddr nôch Biberach vrsetzt. En dera Stadt vrbrengt der Bua sei Kendheit ond Jugend. Scho bevor’r en Schual gôht, kriagt’r Ondrricht vo seim Vaddr. Wia der Kerle 14 Johr alt ischt, kommt’r en-a kirchlichs Internat e dr Nähe vo Magdeburg. Da Sommr 1750 vrbrengt’r wiidr drhoim en Biberach. Deet hot’r viil Omgang mit seim Bäsle Sophie Gutermann. Dui vrdreht-em schnell da Kopf, ond bald send dia zwoi mitnandr vrlobt. Zor Heirat kommt’s abr et. D Sophie fend nemlich an andra, wo se noh meh môôg wia da Christoph.
Studiom, Schweizrois
Noh em gleicha Johr em Oktobr fangt dr Wieland ôô, a dr Uni Diibenga Jura zo studiira, obwohl’r sich eigentlich fir des Gebiet ibrhaupt et endressiirt. Viil gerner befasst’r sich mit dr Litradur ond fangt au bald ôô, oigene Werk zo schreiba. So vrfasst’r zom Beischbiil a Heldagedicht ond schickt dees em bekannda Philologa Johann Jakob Bodmer nôch Zirich. Dr sell dät da Wieland gern persenlich kenna lerna ond leet-en zo sich ei. Em Sommer 1752 folgt dr Wieland dera Eiladong ond wuud vom Bodmer herzlich empfanga. Dui Gaschtfreindschaft isch so grauß, dass’r lenger en Zirich bleibt wia-nr vorgheet hot. Drom hilft’r em Bodmer beim Vrfasse vo deam seine Streitschrifda, wo gega da Johann Christoph Gottsched grichdet send. Dr Bodmer sorgt au drfir, dass sei Schitzleng bald a Hauslehrerstell en dr Schweiz ôôtreda kô.
Wiidr drhoim
Em Johr 1760 kehrt dr Wieland wiidr nôch Biberach zruck. Deet wuud grad vo dr Stadt a Kanzleidirektr gsuecht. Dr Wieland bewirbt sich ond kriagt dui Stell. Weil sei Bäsle e dr Zwischazeit an andra gheiradet hot, da Minischderialbeamda Georg Michael Franck von La Roche, suacht dr Wieland nôch-ma nuia Weible ond bandlet mit dr Christine Hagel ôô, wo katholisch ischt. Dui kriagt zwar bald a Kend vo-nem, abr trotzdem kennet em Wieland seine Eltra vorhendra, dass ihr Soh mit dera a Ehe eigôht. Viilmeh bedrenget-en dia ganz arg, dass’r d Anna Dorothea von Hillenbrand, a Dochtr vo ma reicha Kaufmôô us Augschburg, heirada soll, was’r schliaßlich au duat.
Bald druf macht dr Wieland d Bekanntschaft mit-em Grafa Stadion, wo et weit weg uf-em Schloss Warthausa wohnt. Mit deam pfleagt’r an rega Kondakt ond goht en seim Schloss aus ond ei. Ondrem gleicha Dach wohnt au em Grafa sei Soh La Roche, wo mit-em Wieland seira frihera Vrlobta vrheiradet ischt. Der Omgang mit-em Grafa, deam seine gebildete Vrwandte ond Bekannde ond et zletscht au dui hervorragenda Bibliodek e deam Schloss bewirget, dass sich dr Wieland zo-ma ufgschlossna Weltmôô wandlet. Jetzt schbrudlet dia Dichdonga no so us-em raus. Sei friher Roman Agathon soll sich bald zo-ma Beschtseller entwickla.
Dr Wieland ischt au a begeischdreder Ôhenger vom Shakespeare. Er isch et bloß dr Erschte, wo a baar vo seine Drama ens Deitsche ibrsetzt; er studiirt au glei welche mit-ra selbr zammagstellda Laiaschauschbiilergrubb ei ond fihrt se em Biberacher Komeedehaus uf. So kennet a baar Obrschwôba als erschde vom ganza deitscha Schbrôchroom em Septembr 1761 em Shakespeare sei Komeede The Tempest ondrem Titl Der Sturm en ihrer Muadrschbrôch heera. Noh weitre drei Drama hend d Leit en dera Stadt zom erschda Mol em Wieland seira Ibrsetzong heera kenna: Dr Macbeth am 26. Novembr 1771, As You Like It ondrem deitscha Titl Wie es euch gefällt am 24. Februar 1775 ond schliaßlich noh Love’s Labour’s Lost ondrem deitscha Titl Verlorene Liebesmüh’. Des ischt em Johr 1782 gwäa; dr gnau Dag woiß mr nemme.
Dui Zeit en Thiirenga
D Bezihonga vom Wieland zom Grafa Stadion erreget d Ufmerksamkeit vom Kurfirschda vo Mainz. Der beruaft da Wieland an d Universideet Erfurt, wo-nr vo 1769 bis 1772 philosophische Vorleasonga helt on sein graußa Erzihongs- ond Staatsroman Der goldene Spiegel oder Die Könige von Scheschian schreibt. A Exemplar vo deam Buach kriagt au d Herzoge Anna Amalia vo Sachsen-Weimar en d Fenger. Se liist dean Firschda-Schbiagl ond ischt begeischdret. Jetzt hot se bloß noh da Wonsch, dass der gscheide Kerle nôch Weimar kommt ond – se ischt schliaßlich Witwe – sich om d Erzihong vo ihre zwoi Seh – hauptsächlich abr om dui vom Karl August, wo en a baar Johr d Regentschaft ôôdredda soll – kemmret. So kommt’s, dass dr Wieland sei Stellong a dr Uni Erfurt ufgibt ond ens Firschdahaus nôch Weimar zuit. En dera Stadt leabt’r, abgsäha vo-ma fenfjähriga Ufenthalt uf-em Guat Ossmannstedt, wo ganz en dr Nähe leit ond vo-nem kauft wuud, en-ra behaglicha Stellong bis zo seim Daud em Johr 1813, fleißig, still, ond vo älle grauße Kepf vo dera Stadt hoch gschätzt ond g’achdet, zom Beischbiil vom Goethe ond vom Schiller. Er hot au gnuag Zeit, neabher zo schreiba ond vo 1773 ôô a oigna Litradurzeitschrift, Der Teutsche Merkur, rauszogäa. Bis 1789 isch’r sei oigner Chefredakdeur.
Am 20. Januar 1813 schliaßt dr Wieland seine Auga fir emmr. Beigsetzt wuud’r em Schlossgarda vo Ossmannstedt, wo sei Frau scho 13 Johr vôr-em de ledscht Rua gfonda hot. Dr Goethe hält a wirdiga Erennrongsred.
A kloina Wirdigong vom Werk
Em Wieland sei Hauptwerk abr isch des Heldagedicht Oberon. Zo sellem hot’r aus franzesische Quella, aus dr oriendalischa Märlessammlong Tausendundeine Nacht ond us-em Shakespeare seim Sommernachtstraum gschepft, abr trotzdem a ganz oigena Dichdong gschaffa. Des Werk ischt au vom Goethe arg gschätzt worra, was-en zo so-ma Urteil bewoga hot: Solange Poesie Poesie, Gold Gold und Krystall Krystall bleibt, wird das Gedicht als Meisterwerk poetischer Kunst geliebt und bewundert werden.
Em fortgschriddna Altr hot sich dr Wieland meh de wissaschaftliche Studia vrschriiba ond an Haufa fremdschbrôchige Werk ens Deitsche ibrsetzt, hauptsächlich vo selle ganz Alde, wo-nr bsondrs meega hot: vom Horaz, Lukian, Aristophanes, Xenophon, Euripides ond vom Cicero.
S Wieland-Museom z Biberach
Wia dr Wieland noh Kanzleidirektr z Biberach gwäa ischt, hot’r am Stadtrand a zemlich grauß Gardahaus gmiadet, wo-nr sich en seira Freizeit hot zrickziha kenna, om seira schriftstellerischa Arbet nôchzganget. En deam Bau ischt scho vor langer Zeit a Museom eigrichdet worra. En sellem graußa Room em obra Stock isch em Wieland sei Schreibdisch gstanda, wo-nr ondr andrem seine Beschtseller Die Geschichte des Agathon, Der Sieg der Natur über die Schwärmerei oder Die Abenteuer des Don Silvio von Rosalva ond a baar Ibrsetzonga vom Shakespeare seine Theaterstick gschriiba hot. Heit stoht en sellem Zemmr au a Glasschrank, wo mr a baar Original-Sächla ôôgucka kô, wo dr Dichter dômôls benutzt hot, zom Beischbiil sei Schreibfeadr ond sei Dendafässle, abr au an Haufa Biachr ond Briaf, wo-nr gschriiba hot. Nô geit’s e deam Museom au noh a baar Heerstaziona, wo ma bloß uf-na Knepfle drucka muaß ond nô a Stemm heert, wo oim ebbes vrzehlt. Meh vom Museomsbsuach hot mr abr, we-mr a-ra Fihrong doilnemmt.
S Gardahaus leit neabem Landratsamt am Birgerpark. D Effnongszeida send vom Mittwoch bis zom Sonndich, ällaweil am Nôchmiddag.
Selimiye-Moschee (Edirne)
D Selimiye-Moschee z Edirne  isch s Mäisterwärk vom groosse osmanische Archidekt Sinan und gältet as dr Höepunkt vo dr osmanische Archidektuur. Dr Sultan Selim II. het iire Bau befoole und si isch in de Joor 1568–1575 baut worde. D Minarett si 71 m hooch und jeedes het drei Umgäng, uufe cha mä über drei drennti Stäägene. Die zentrali Kupple isch uf acht gwaltige Stützsüüle baut und het e Durchmässer vo 31,28 m. D Hööchi vom Boode us isch 43,28 m. D Kanzle us Marmor und d Blättli vo dere Moschee ai uf dr ganze Wält berüemt. Wo die russischi Armee Edirne im Joor 1878 bsetzt het, si e Däil gstoole und uf Russland brocht worde. An dr Moschee het s Nääbegeböid, wo au vom Sinan baut worde si und wo em ganze Bauwärk dr Naame „Selimiye-Komplex“ gee häi.
Dr Geböidkomplex isch sit 2011 uf dr Liste vom UNESCO-Wältkultuurerb.
Krimtatarische Sprache
S Krimtatarische (krimtat. Qırımtatarca, Qırımtatar tili) isch e Sprooch, wo vo de Krimtatare uf de Halbinsle Krim und z Usbekistan gredt werd. En anderi Bizaichnig vo dere Sprooch isch no Krimtürkisch (krimtat. Qırım Türkçesi). S Krimtatarisch isch aini vo de drai Amtssprooche uf de Krim.
Verbraitig
D Aazaal vo de Sprecher vom Krimtatarische werd uf e halbi Millioo gschätzt. Devo lebet hüt rund 260'000 Krimtatare uf de Krim, 150'000 im Deportationspiet z Usbekistan und i anderne zentralasiatische Länder. E Minderhait vo Krimtatatare lebt i de Türkai, allerdings cha die Aazaal nöd gnau eruiert werde, me as 100'000 dörftets aber nöd sii. Z Bulgarie sind s no öppe 6'000 und z Rumänie 25'000.
Tielekt
S Krimtatarische isch e Zwiig vom Kiptschak (krimtat. Qıpçaq) und ghört zu de Turksprooche. S nimmt debii e Mittelstellig zwöschet em Tatarische und em Türkische ii. Drai Tielekt werdet historisch underschide, wo sich vor de Deportation uf de Krim ase vertailt hend:
I de Steppe (krimtat. Çöl) vo de Krim isch de Nogai-Tielekt (Noğay) gredt wore, en Zwiig vom Kiptschak-Tatarische. D Sprecher vo dem Tielekt hend ere Tielekt as rain aaglueget, und d Sprecher vo de andere Tielekt hend si eener abschätzig Tat gnennt. A de Südchüste (krimtat. Yalıboyu) isch s Krimtatarische starch vom Osmanisch-Türkische beiiflusst wore, wo zum Ogusische Zwiig vo de Turksprooche ghört. Im Krimgebirge (krimtat. Yaila) isch e Mischtielekt us baidne gredt wore. S moderni Krimtatarische basiert uf em Tielekt vom Krimgebirge.
Schrift
Vor de Annektierig vo de Krim dör Russland ane 1783 isch s Krimtatarische i de Arabische Schrift gschribe wore i de osmanisch/persische Variante. Di offiziell Sprooch vom Krim-Chanat isch aber i de Regle s Osmanisch-Türkische und s Tschagatai gsii. Ane 1876 het de İsmail Gaspıralı as erste s Krimtatarische zunere greglete Schriftsprooch gmacht. 1928 isch di arabischi Schrift dör di latiinisch Schrift ersetzt wore, i de Version vo de offizielle türkische Orthographii. D Russe hend zee Joor spööter di Kyrillischi Schrift vorgschribe.
1993 isch s Krimtatarische nebetem Ukrainische und em Russische zu de dritte Amtssprooch vo de Krim erhobe wore. Ab 2002 werd wider di latinischi Schrift bruucht wie i de Türkai, aber mit zwee zuesätzliche Buechstabe, em /Ñ ñ/ und em /Q q/.
Hüttigi Krimtatarischi Schrift
S Â â werd nöd as separate Buechstabe aaglueget.
Eutingen im Gäu
Eudinge (amtlich Eutingen im Gäu) ischt e Gmoed em Landkroes Fraidestadt en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Eudinge leit nerdlich vom obere Neggerdal uf dr Gäuebene am reachte Hang vom Eudinger Dalbach. Nochbergmoede send d Stadt Horb am Neckar, d Stadt Nagold im Landkroes Calp, d Stadt Rauteburg ond d Gmoed Starzach, boede em Landkroes Dibenga.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 63,3 % Landwirtschaftsfleche, 18,5 % Wald, 16,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zua Eudinge gheret d Ortsdoel Eudinge (mit em gleichnamige Dorf, em Gheft Oberer Eutinger Talhof ond dr Wohnblätz Alter Bahnhof, Bahnhof Hochdorf ond Ziegelhütte), Göttelfingen, Rohrdorf (mit em gleichnamige Dorf ond em Ort Bahnhof Eudinge) ond Weitingen (mit em gleichnamige Dorf ond dr Wohnblätz Eyach ond Weitinger Mühle).
Gschicht
Eudinge hot bis 1805 zua Vordereschtreich ghert ond seither zua Wirttebärg.
Verwaltong
Eudinge hot mit dr Stadt Horb am Neckar ond dr Gmoed Empfinge e Verwaltongsgmoeschaft vereibart
Dr Schuldes vo Eudinge ischt dr Armin Jöchle.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Eudinge ghert zom Schwäbisch.
Richard Dindo
Dr Richard Dindo (* 1944 in Züri) isch e Schwiizer Dokumentarfilmer, wo vo Italie stammt. Er läbt z Züri und z Paris und prägt mit syne Film syt über 30 Johr s Schwiizer Kulturläbe. Dur sine akribischi, emotional engagierti Recherche wird är au en "awaltschaftlige Filmer" gnennt. Als Dräibuechautor het er bym Alain Klarer sym Film AIDS-Leben, so lange es geht (1988) mitgschafft.
Richard Buckminster Fuller
Dr Richard Buckminster Fuller (vilmol abkürzt zu R. Buckminster Fuller, au Bucky Fuller; * 12. Juli 1895 z Milton, Massachusetts; † 1. Juli 1983 z Los Angeles) isch en amerikanische Archidekt, Konstrukdöör, Visionäär, Disäiner, Filosof und Schriftsteller gsi. Er zelt näben em Frei Otto und em Santiago Calatrava zu de füerende Verdräter vo dr biomorfe Archidekduur.
Dr Fuller isch wäge sine Domes oder geodäätische Kupple bekannt worde, wo mä vilmol uf Usstellige, in Science-Fiction-Film oder as Däil vo Milidääraalaage (Radaarkupple) cha gsee. Die bekanntisti isch d Biosphère, wo dr Usstelligsbavillion vo de Veräinigte Staate an dr Expo 67 z Montreal gsi isch. Au Achterbaane häi in deene Chuugele Blatz (z. B. dr Eurosat im Europa-Park bi Rust). Si basiere uf ere Witerentwicklig vo äifachste geometrische Grundkörper (Tetraeder as 3-Simplex, Oktaeder und dichdisti Chuugelepackige) und si extreem stabiil und bruche zum baue seer weenig Materiaal. S Konstrukzioonsbrinzip isch 1954 patentiert worde.
Dr Fuller het as äine vo de Erste gsee, ass d Natuur under wirtschaftlige Brinzipie funkzioniert, und drbii effiziänt isch im Materiaal- und im Energiiverbruuch und e Tendänz zur Efemerisierig het. En andere wichdige Aspäkt für iin si die nutzbaare Synergie gsi, e Begriff, won er mit andere brägt het.
Max Frisch
De Max Frisch (* 15. Mai 1911 in Züri; † 4. April 1991 au deet) isch en schwiizerische Architekt und Schriftsteller gsi. Er ghört zu de bedütendschte dütschschprachige Schriftsteller vo de Nachchriegsziit.
Läbe
De Max Frisch isch 1911 in Züri als Sohn vom Architekt Franz Bruno Frisch und sinnere Frau Karolina Bettina Frisch uf d Wält cho. 1930 het är s Germanistik-Studium a de Universität Züri aagfange, wo er aber nach em Tod vom Vater 1933 us finanzielle Gründ het müessen abbräche. Är het als Korreschpondänt für die Züri-Zytig gschaffet.
Zwüsche 1934 und 1936 het är verschiednigi Reise dur Oscht- und Südoschteuropa unternoh, 1935 isch är ds erschte Mal is Düütsche Riich greist. Sis erschti Buech ''Jürg Reinhart. Eine sommerliche Schicksalsfahrt'' isch 1934 erschine.
Vo 1936 bis 1941 het är a de ETH Züri d Architektur bim Profässer William Dunkel studiert – wie sinnerziitau de Justus Dahinden und de Alberto Camenzind. Am Aafang vom Zwoite Wältchrieg isch är Kanonier vo de Schwiizer Armee gsi und er het bis zum Chriegsändi 1945 insgesamt 650 Aktivdienschttäg gleischtet.
Won är 1942 bim ene Architekturwettbewerb vo de Stadt Züri für de Bau vom Freibad Letzigraabe (hüt: Max-Frisch-Bad) de erscht Priis gewunne het, het de Frisch sis eigene Architekturbüro eröffnet. Ds Bad, wo 1949 entstanden isch, isch de einzigi größeri Bau vom Frisch blibe und schtaht hüt unter Denkmalschutz. Im gliche Jahr het er d Gertrud Constanze von Meyenburg ghürate; mit ire het är zwei Töchtere und en Sohn übercho: 1943 d Ursula, 1949 d Charlotte und 1944 de Hans Peter.
1947 het är de Bertolt Brecht und de Friedrich Dürrenmatt känneglernt. 1951 isch ihm durch es Rockefeller-Stipendium en eijährige Aufenthalt in de USA ermöglicht worde. 1954 het är sich vo sinere Familie trännt, 1955 sis Architekturbüro gschlosse und aagfange, als freie Schriftsteller z schaffe.
Vo 1958 bis 1963 het är e Beziehig mit de Autorin Ingeborg Bachmann gha, wo är schpöter i sinere Erzählig Montauk in Andüütige beschriebe het. Er het sich 1959 vo sinere Ehefrau Trudy Frisch-von Meyenburg scheide lah und 1960 sin Wohnsitz uf Rom verleit, wo er zerscht zäme mit de Ingeborg Bachmann bis 1965 gläbt het. Im Jahr 1962 isch de Frisch, wo denn 51-jährig gsi isch, de 23-jährige Studäntin Marianne Oellers begägnet, wo zerscht mit ihm zämmegläbt und ihn schliesslich 1968 ghüratet het. Die Ehe het duuret bis 1979.
1990 het är erfahre, dass är vom Ficheskandal betroffe gsi und vo de Behörde uusgforschet worde isch.
Am 4. April 1991 isch de Frisch a de Folge vom ene Chrebsliide in siinere Wohnig z Züri gschtorbe. Er isch dört langi Ziit vom Dokter Philip Ryser betreut worde.
De Max Frisch isch Ehrebürger vom Bärgdorf Berzona im Onsernone-Tal vom Tessin gsi, wo er vili Jahr gschaffet het. Döt het är 1964 es Huus kauft und umbaut. En Tafle a de Friedhofsmuur vom Dorf würdiget ihn.
De literarischi Nachlass wird vom Max-Frisch-Archiv verwaltet, wo in de ETH Zürich unterbracht isch. Träger vom Archiv isch e Stiftig, wo 1979 gründet worde isch und vom Frisch sälber is Läbe gruefe und mit 165.000 Franke uusgschtattet het.
Theme vo sim Schaffe
Ds literarische Wärch vom Max Frisch befasst sich u. a. mit folgende Überlegige:
Wie cha de einzelni Mänsch Gewüssheit über die eigeni Identität überchoo? Wie konschtruiert de Mänsch sich die eigeni Biografie (vgl. d Uussag „Ich bin nicht Stiller“ in Stiller, oder d Hauptfigur i Mein Name sei Gantenbein, wo Identitäte aaprobiert wie Chleider).
Ds Spaatwärch Der Mensch erscheint im Holozän untersuecht d Rolle vom Wüsse und vom Gedächtnis für de Mänsch: Wie chli isch är mit sine bescheidnige Erkänntniss im Verhältnis zur Natur, was blibt vo ihm, wenns ihn einisch nümme git?
Denäbe schpilt au d’Zuewisig vo Identitäte dur anderi en Rolle. De Frisch möchti s dekalogische Gebot „Du sollst dir kein Bildnis machen“ uf d Beziehig unter Mänsche übertrage (lueg Andorra).
De Frisch stellt au immer wieder d Sonderschtellig vo de Schwiiz (als vermeintlich vorbildlich demokratisches und rächtsschtaatlichs Land; d Neutralität usw.) in Frag, u. a. mit de Demontage vom Nationalepos vom Wilhelm Tell in Wilhelm Tell für die Schule. Dört wird de Gründungsmythos als en Gschicht dargschtellt, wo uf Zuefäll, Unzulänglichkeite und de Beschränktheit vo mene hinterwäldlerische Volk berueht.
Wärch
Alli literarische Wärch vom Frisch sind im Frankfurter Suhrkamp Verlag erschiene.
Uuszeichnige
Im Gedänke an Max Frisch vergit d Stadt Züri sit 1998 de Max-Frisch-Pryys.
Zwingen
Zwinge, amtlig Zwingen, isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Geographii
Zwinge lit im Laufedal uf 347 m ü.M. wo d Lüssel in d Birs mündet. Nochbergmeinde si Laufe, Brislech, Aenzlige, Blaue und Dittige.
Wappe
Zwei krüzti, silbrigi Liliestäb uf schwarzem Grund. Abgseh vo de Farbe isch s idäntisch mit em Wappe vo Brislech. Die zwei krüzte Liliestäb si s Wappe vo de Freiherre vo Ramstei gsi (vgl. au mit de Wappe vo Bretzwil, Brislech, Nunnige und Zullwil).
Gschicht
Zum erste Mol wird Zwinge as Zinwingen am 14. März 1194 erwähnt, won es dr Papst Coelestin III. em Chloster Beiwil versproche het. Vo 1312 aa isch es as Lääche bi de Herre vo Ramstei gsi. Im Mittelalter isch vor allem d Oswaldskapälle vo Bedütig gsi. Am 6. Septämber 1359 hai 18 Bischöf bim ene Dräffe im Papstpalast z Avignon festgleit, ass jede, wo d Oswaldskapälle wurd bsueche, en Ablass vo 40 Däg bechiem. Vo 1459 aa het s Dorf em Bischof vo Basel ghört und het bis 1792 d Vogtei Zwinge bildet. Vo 1573 bis 1673 isch dr Judeacker z Zwinge d Begräbnisstett für d Jude gsi, wo im Bistum Basel gwohnt hai.
Vo 1792 aa, noch em Iimarsch vo de Franzose, het Zwinge zur Raurakische Republik und denn zum Kanton Laufe ghört, wo zum Departement Mont Terrible cho isch.
1815 het dr Wiener Kongräss entschiide es em Kanton Bärn zuezschloo. 1994 het Zwinge as eini vo 13 Gmeinde im Laufedal vom Kanton Bärn zum Kanton Basel-Landschaft gwächslet.
S Schloss Zwinge
Dr Ortsname stoht in diräkter Verbindig zum Schloss Zwinge, wo im Johr 1312 zum erste Mal erwähnt worden isch. Baut hai es d Freiherre vo Ramstei. Spöter isch es an dr Fürstbischof vo Basel gange. 1792 isch s Schloss Nationalguet worde. Es het mehrmols dr Bsitzer gwäggslet. Under ihne isch au d Papiirfabrik Zwinge gsi, won e grosse Deil vo dr Burg het lo abrisse. Sit 1993 isch es im Bsitz vo dr Gmeind.
Wirtschaft
Zwinge lit im Iizugsgebiet vom Wirtschaftsruum Nordwestschwiiz und bietet e Hufe Arbetsblätz in chliine und middlere Undernähme.
Verchehr
Zwinge lit an dr Verchehrsaggse zwüsche Basel und em Kanton Jura. Es verfüegt über en S-Bahn-Bahnhof an dr Juralinie vo Basel-Laufe-Delémont und isch dorum guet erschlosse. Vo Zwingen us verchehre usserdäm Postauto-Linie uf Blaue/Aenzlige, und via Breitebach uf en Passwang ufe.
Flämische Sprache
Dialäkt vo Flandre
Sit dr Föderalisierig vo Belgie brucht me s Wort „Flämisch“ aber für „Niderländisch z Belgie“, also au s für s „Brabantisch“ und für s „Limburgisch“. De sprochlig Begriff isch dodrmit politisiert worre. D Verallgemeinerig isch ganz ähnlig falsch wie die, dass die Dytschsprochige em Niderländisch „Holländisch“ säge.
S französische Flämisch, wo im Hinderland vo Dünkirchen gredt wird, isch vom Jean Louis Marteel siner Arbet Het vlaams den men oudders klappen kodifiziert worre. Si chunnt mit ihrem Inhalt über d Grammatik me Wörterbüech noch.
Flämischi Sproch
S git sit em 16. Johrhundert Wörter- und Grammatikbiecher uff „Protoholländisch“ oder „Protoflämisch“; sälli Dialäkt sin z Flandre gschwätzt worre und d Vorläufer vom hüttige Niderländisch. Verschideni Autore verwände defür d Begriff „vlaems“ oder „nederlands“. S Wort "Niderländisch" wird erscht im 19. Johrhundert erwähnt.
S hät im niderländische Ruum nie e kulturälls Zäntrum gha, wo starch gnüeg gsi wär zum d Sproch vereiheitlige. Di niderländischi Schriftsproch basiert vor allem uff de Dialäkt vo Holland.
Vo dem her chönne Holländer Flämisch normalerwys nit automatisch verstoh; Flämisch brucht oftmols dialäktali Konstruktione. Mer nännt di gsprocheni Sproch tussentaal oder au d Sproch zwüsche zwei (zwüschem Flämische und em Niderländische). Drum sendet s niderländische Fernseh uff Flämisch, aber mit niderländische Undertitel; genauso werre aber im flämische Fernseh niderländischi Undertitel ybländet, wyl di holländischi Ussproch für d Flame schwer zum verstoh isch.
Aber au zwüsche Flame uss verschidene Regione cha s züe Verständnisproblem cho. Gwüssi Gruppe wän drum e Algemeen Vlaams (Standard-Flämisch) yfiehre, anderi Holländisch als Gmeinsproch benutze.
Do e Gegenüberstellig vo Flämische und Holländische Wörter. Gwüssi flämischi Wörter und Gebruchsarte underscheide sich vom Holländische, wie s z Holland gschwätzt wird.
S glyche gilt für mänki Usdrück:
Mothern
Modere (frz. Mothern, dt. Mothern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Modere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 878 àls Matra.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Modere ìsch. Modere ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Modere ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Pfeffingen BL
Pfäffige, amtlig Pfeffingen, isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlese im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Geographii
Pfäffige lit am südligsten Ändi vom Birsegg am Nordhang vom Blaue uf 392 m ü.M. D Nochbergmeinde si Aesch, Ettige, Blaue, Aenzlige, Grellige und Duggige. D Flechi vom Gmeindigebiet bedräit 489 Hektare, drvo si 52% Wald, 33% Landwirtschaftsflechi, 14% Siidlige und 1% umbroduktivi Flechi.
Wappe
Silbrige Undergrund, e blaue waagrächte Balken mit ere ufgsetzte halbe Lilie. Das isch s Wappe vo de Edelchnächt Wider gsi, wo im 14. und 15. Johrhundert d Herrschaft Pfäffige verwaltet hai.
Bevölkerig
42% vo dr Bevölkerig si römisch-katholisch, 31% reformiert. Dr Usländeraadeil bedräit 9,7%.
Politik
Gmeindipräsidentin isch d Maya Greuter-Völkle (Stand 2010).
Verchehr
D Gmeind isch dur d BLT-Buslinie 65 mit dr Wändischlaufe vo dr Drämlilinie 11 z Aesch und mit em Bahnhof Dornach-Arlese an dr S-Bahnlinie 3 und dr Drämlilinie 10 verbunde.
Ephemerisierung
Efemerisierig isch e Begriff, wo dr Richard Buckminster Fuller brägt het, und wo d Tendänz vo dr hütige Technologii beschribt,  Maschiine und technischi Aawändige immer chliiner, liichter und effiziänter z mache.
E Däil vo dr Efemerisierig isch d Multifunkzionalidäät, e Brinzip, wo mä in dr Natur cha beobachte. Dr Fuller het die Multifunkzionalidäät as Basis vo dr "natürlige Technologii" aagluegt. Mä cha sääge, ass s Disäin vom "Meer dur Weniger" dur weeniger menschligi Chöste, weeniger Ressurse und weeniger Abfall verwirkligt wird.
Das Konzept cha mä bi elektronische Gräät gsee, bsundrigs bi sälle, wo sit dr Erfindig vom Dransister oder vom Silizium-Mikrodschip härgstellt worde si. S Brinzip cha au im Makrokosmos vo dr Archidektuur aagwändet wärde und bi andere Forme vom braktische Disäin, vo dr Konstrukzioon, vom Vercheer und in vile andere Fälder.
Helléan
Helléan (Gallo Hélian, bretonisch Helean) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Helléan lyt am Ninian, 41 km vu Vannes un 71 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 30 m un 89 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Taupont, Guillac, La Croix-Helléan, la Grée-Saint-Laurent un Saint-Malo-des-Trois-Fontaines.
Gschicht
Helléan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Helien (1468: Helean).
Verwaltig
vu Helléan isch. Helléan ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Helléan ghert zum Gallo.
Knabenlese
As Gnaabelääsi oder „Gnaabezins“, , vo bezäichnet mä s Süsteem vo dr Zwangsrekrutierig und Zwangsislamisierig im Osmanische Riich, wo sit em spoote 14. bis ins früeje 18. Joorhundert braktiziert worden isch. Drbii si christligi, vor allem männligi Jugendligi us iire Familie verschleppt und islamisiert worde, und denn het mä sä zum Däil an wichdige Posizioone im Milidäär und in dr Verwaltig vom Riich iigsetzt; vor allem d Infanterii vo de Osmane, d Elitedrubbe vo de Janitschaare, isch zitwiis vor allem us dr Gnaabelääsi rekrutiert worde.
Weblingg
]
Verbrüderungsbuch
Verbriäderungsbiächer sin Biächer gsii, wu sich Mench vu verschiidene Gleschter iidrage lo hän un sich verpflichtet hän, sich gegesittig mit Gebätt z unterstitze. Bin ere sone Verbriäderung hän also Mench vum Gloschter X Nammelischte ins Gloschter Y gschickt, wu ins dertig Verbriäderungsbuech iidrage wore sin un umkehrt. Diä Biächer sin uf dr Altär gläge un diä Iidragene sin ins Gebätt iigschlosse wore.
So isch zum Biispiil vum 9. bis ins 11. Johrhundert s Verbriäderungsbuech vu Sanggalle (Liber confraternitatum Sancti Galli) gfiährt wore. Diä meischte vu däne ca. 9000 Persone, wu do iidrage sin, sin im 9. Johrhundert drii kumme. Dur des Buech het mer e gnaüi Ibersicht iber d Beziähunge vum Gloschter: Ungfähr d Helfti vu dr Nammelischte im Sangallemer Verbriäderungsbuech sin üs em alemannische Oberrhiingebiät, ungfähr glichviil üs dr nechere Umgäbig vu Sanggalle (Bodesee, Rätiä usw.) un üs wittere Entfernunge (bis Niiderlande, Frankrich un Italiä).
Zerscht sin im St. Gallemer Buech numme Geischtligi verzeichnet, aber im 11. Johrhundert taüche aü Laie uf - Pilger, wu zum Gallusfäscht uf Sangalle kumme sin; noch em Franz Beyerle sin eso Iiträg aü no im 12. un 13. Johrhundert zue z ordne. Des sin zum Deil Lit üs winzige Ortschafte, aü Fraüe - so üs etlige Ortschafte vum Kaiserstuehl un sinere badische un elsässische Umgäbung. Diä hän sälber drheim ke Verbriäderungsbuech gha un hän so ke glaübhafti Gebättszuesag fir d Sanggallemer kenne mache. S isch aznämme, ass diä wäge däm as Gegeleischtung fir dr Iidrag vu ihrenem Namme im Sangallemer Verbriäderungsbuech hän miäße zahle (e Opfer leischte).
Jedes Gloschter wurd e Verbriäderungsbuech gha ha, aber s sin numme ganz wennig erhalte bliibe: Näben em Sanggallemer des vu Durham (Ängland), Remiremont (Lothringe), Brescia (Oberitaliä) un im ditsche Sprochgebiät säll vu dr Reichenau, vu Pfäfers un vu Salzburg (St. Peter).
D Verbriäderungsbiächer sin zwar latiinisch gfiährt, do heißts also zum Biispiil as Iberschrift: «Nomina eorum qui nobis commissi sunt de Strazburg.» Das heisst: «d Nämme vu däne, wun is vu Stroßburg gschickt wore sin.» Aber d Nämme sälber sin Altalemannisch bzw. Althochditsch usw. un stelle e wichtigi Quälle fir d jewiilig alt Sproch dar.
Ähnligi Buechtype wiä s Liber confraternitatum (Berbriäderungsbuech) mit Nammelischte sin d Libri vitae (d Läbensbiächer mit Lischte vu Mench, wu no am Läbe gsii sin) un d Libri memoriales (Memorialbiächer mit Lischte vu verstorbene Mench).
Winfried Hermann
Dr Winfried „Winne“ Hermann (* 19. Juli 1952 z Rauteburg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syt Mai 2011 isch er Minischter fir Verchehr un Infrastruktur z Bade-Writtebärg.
Läbe un Beruef
Dr Hermann isch z Rauteburg uf s Eugen-Bolz-Gymnasium gange un het sich dert scho in dr Schuelermitverwaltig engaschiert. Zytwys isch er au Schuelsprächer gsii. Noch em Abitur anne 1971 het er syy Zivildienscht im Chinderhaim Diasporahuus Bietehause bi Hoegerloch abglaischtet un het 1973 e Lehramtsstudium in dr Fächer Dytsch, Bolitik un Sport an dr Universitet Dibenge aagfange, anne 1979 het er s erscht Staatsexame gmacht. Noch em Referämndariat het er 1981 au s zwait Staatsexame fir s Lehramt an Gymnasie bstande. Derno het er bis 1984 an eme Gymnasium z Stuegert gschafft. Vu 1989 bis 1998 het er dr Fachberaich Gsundhait un Umwält an dr Volkshochschuel Stuegert glaitet.
Dr Winfried Hermann isch ghyrote un het e Dochter.
Bolitik
Anne 1982 isch dr Hermann Mitglid bi dr Griene wore. Vu 1992 bis 1997 isch er Landesvorsitzende vu dr Griene Bade-Wirttebärg gsii.
Abgordnete
Dr Hermann het vu 1984 bis 1988 em Landdag vu Bade-Wirttebärg aaghert.
Dr Winfried Hermann isch in dr Dytsch Bundesdag alliwyl iber d Landeslischte Bade-Wirttebärg yyzoge.
Minischter
In eme Interview het er s abglähnt, d Verantwortig fir s Brojäkt Stuttgart 21 z ibernee, wänn dr blante Volksentschaid imfall e Mehrhait fir d Wyterfierig vu däm Brojäkt git. In däm Fall sott e ander Minischterium d Verantwortig derfir ibernee.
Sunschtigs
Dr Winfried Hermann isch Mitglid vum Verain Institut Solidarische Moderne e. V.
Weidling (Boot)
Dr Weidlig isch e Flachbodeboot, wo i dr Regel öppe 10 Meter lang isch und e Gwicht vo 320 Kilogramm hed. Hützutags wird er meistens us Kunststoff härgstelt, drum isch er au e au biz liechter. Aber es git au no die alte Holzversione und Metalversione. Denäbe giz au no s Langschiff, wo 15 Meter lang isch und 1700 Kilogram schwer.
Dr Weidlig wird im tiefe Wasser tradizionel mit eim oder zwee Maa gruederet. Und im untiefe Wasser wird mit em sogenante Stachel «gstachlet», au elei oder z zweit. Mir cha au s Boot mit emne Ussebordmotor verseh.
Wie duet me Wasserfahre
D Weidlig wärde mit Hilf miteme Stehrueder oder emene Stachel, vorne rächts (Vordermaa) und hinde links (Stürmaa) gstüret.
S Rueder brucht mer zum Überkwere vo Flüss oder för Talfahrte. S Rueder ligt im Ruedernagel, abkürzt Ruenagel, oder wird miteme Ruederstrick festbunde. Grundsätzlich isch der Vorderfahrer dezue do, em Boot en gwüssi Gschwindigkeit zgee, verglichbar miteme Motor, de Stüürmaa hed, näbe dem, das er au för Vortrib sorget, no d Uufgab z stüüre. Wird vo beidne Fahrer glich starch gruederet fahrt mer grad us. Settis mol en Korrektur bruche muess de Stürmaa zum nach links fahre «schwelle», das heisst s Rueder liecht schräg gstellt durs Wasser zruggzzieh. Das hed einersits en Bremswürkig, aber au en Drift vom Heck nach rechts, also vom Bug nach rechts, zur Folg. Zum nach rechts zcho wird vom Stüürmaa stärcher gruedered, dur di grösser bewegti Wassermasse uf de linke Siite wirds Boot nach rechts gschtüüret. Setti das ned lange, wird de Stüürma sini Position im Boot wiiter füre verlagere, so das er met em Ruederblatt hinde unders Boot, also sogenannt «handhoch» ruederet. En wiiteri Möglichkeit för sehr starchi Korrekture sind d Wendige, vo dene gits d Handhochkehrt-Wendig und d Drückenkehrt-Wendig. Di bede Fahrer stönd för die Wendige sitwärts is Boot und ruederet under s Boot (Drehig nach rechts / handhoch) bzw. vom Boot weg (Drehig nach links / drücken).
Variante
Näbst dem Stehrudere und Stachle gits no Schlagruedermeisterschaffte. Dodezue wärde im Weidlig Bänk aagemacht und die durch schöns glichmässigs ruedere mit vier Mane vorwärz bewegt. Gschtürt wird das ganzi durch de Stürmaa. S gliche gilt au fürs Langschiff (8-10 Persone), aber bim Langschiff stürre zwei Maa, dezue chunnt no ei Taktmaa im Schiff, wo luegt, das mehr glichzitig de Takt het und das mer immer glich usem Wasser chund und schön wider ins Wasser sezt.
Frikativ
Als Frikativ oder Riibluut bezeichnet mer i dr Phonetik e Gruppi vo Konsonante wo dodurch artikuliert werre dass zwee Artikulatore (also meischtens d Zung un en bstimmts Deil vum Mund) e Engi bilde wo deno dr Artikulationsstrom (also dr Atem) duredruggt wird. So bildet zum Byspil bim Luut // d Unterlippe mit de Zähn e Engi wo durch de Luftstrom s Geräusch vum Frikativ /f/ erzüügt. Zämme mit de Plosive bilde d Frikativ e Untergruppi vo de Konsonante wo Obstruente gnännt wird un sich vo Luut wie de Nasale oder Approximante (Sonorante) dodurch unterscheide dass bi ihne d Luft am entwyche ghindert wird. Vo de Plosiv wie z. B. / / unterscheidet sich d Frikativ dodruch dass bi ihne d Luft zwar ufghalte, aber trotzdäm entwyche cha. Bi Plosiv hygäge sin d Artikulatore ganz gschlosse un d Luft wird ufgschtaut; s Gräusch wo mer hört entstoot wenn d Luft wommer ufgschtaut het uf ei Mool entwycht.
Frikativ im Alemannische
[] tritt numme imene Deil vum Niideralemannische als Allophon vo // uf un d velare Frikativ sin i viilene Dialäkt frei ustuuschbar mit de uvulare. [] isch usserdäm ei möglichi Ussproch vum "Zäpfli-r".
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski isch ä Ort im Lublinesche Woiwodschaft, dass isch im süüd-öschtleche Pole.
Geografie
Międzyrzec Podlaski isch winige Kilometer weschtli vo Lublin.
Verchehr
Międzyrzec Podlaski isch ä wichtige Schtrassechnotepunkt vom Lublinland me dr Europiische Schtrasse E30.
Reutlinger General-Anzeiger
Dor Reitlenger General-Anzeiger isch d oenzich ganz selbschdändicha Dageszeidong vo dor Regio Näggor-Alb, also midd-ra åegena Vollredaktio. Se isch nåch iror Åegawärbong, dui onabhängicha Dageszeidong für Reidlenga und d' Regio Näggor-Alb. Vorlegor isch dor Valdo Lehari jr.
D' verkaofda Ufflag machd zemmlich gnao 40.000 Exemplar aus. Se wird seid 2004 em Druggzentrum Neckar-Alb in Reidlenga-Betzenga em Rheinischa Formad druggd. Dui Zeidong geid-s scho seid 1888. Näaba dor Haobdausgab geid-s als Ondorausgaba dor Echaz-Bote, dor Pfullenger Schtadtãzeigor und dor Metzengor-Urachor General-Ãzeigor. Em Abonnement drenn isch als sibbda Ausgab d Sonndich Aktuäll, ond ao no s Magazin rtv ghaerd dorzua.
Onex
Onex (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Onex lyt am linke Stade vum Rottu. Dr Bann umfasst 6 % landwirtschaftligi Flechine, 13 % Wald, 64 % Sidligsflechine, 13 % Vercheersflechine un 4 % Gwässerflechine.
Nochbergmaine sin Vernier, Lancy, Plan-les-Ouates, Confignon un Bernex.
Gschicht
Onex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1292 as Onay.
Bevelkerigsentwicklig
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 35,5 % gläge.
Religion
17,7 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 45,1 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 13,2 %, CVP 9,2 %, GLP 2,7 %, GP 11,8 %, MCR 17,0 %, SP 20,5 %, SVP 16,9 %, Sunschtigi 8,8 %.
Gmaindspresidänti isch d Ruth Bänziger (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 16.419 Yywohner 13.064 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 538 Dytsch, 767 Italienisch un 2.050 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Schweizerische Lebensrettungsgesellschaft
Di Schwiizerischi Läbensrettigs-Gesellschaft, churz SLRG (,, RMS Societad Svizra de Salvament SSS) isch e Wasserrettigsorganisazion i de Schwiz, wo verglichbar mit de Wasserwacht vom Dütsche Rote Chrüz isch.
D SLRG isch 1933 gründet worde und ihr Ysatzgebiet isch in 6 Regione ufteilt: Oscht, Süd, Züri, Zentralschwiiz, Nord-West und Romandie. In de Regione gits 136 einzelni Sektione.
Steinheim am Albuch
Schtoena (dt. Steinheim am Albuch) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 38,9 % Landwirtschaftsfleche, 53,1 % Wald, 7,3 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Schtoena gheret d Ortsdoel Steinheim am Albuch, d Weiler Gnannenweiler, Irmannsweiler, Klosterhof, Küpfendorf, Neuselhalden, Sontheim im Stubental ond Untere Ziegelhütte, d Hef Bibersohl, Mittlere Ziegelhütte ond Sontheimer Wirtshäusle ond s Hous Obere Ziegelhütte.
Gschicht
Schtoena ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 839.
Eigmodeonga:
Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahla send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämter.
Verwaltong
Schtoena ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Schuldes vo Schtoena:
Dialekt
Dr Dialekt vo Schtoena ghert zom Oschtschwebisch.
Joseph Leonz Andermatt
Dr Joseph Leonz Andermatt (* 5. Mai 1740 z Baar ZG; † 2. November 1817 ebedo) isch e Schwiizer Milidär und Politiker gsi. 1801 isch dr Andermatt zum General vo dr Helvetische Republik ernennt worde.
Läbenslauf
Dr Joseph Andermatt stammt us ere Familie vo dr Zuger Aristokratii. Er het am Gymnasium glehrt und isch denn Söldner worde.
Im Dienst vo Frankriich
1758 isch er in dr französisch Solddienst iidräte und het am Siibejöhrige Chrieg deilgnoh und fümf Johr z Spanie dient. 1769 isch zum Hauptmä beförderet worde. 1790 het s Regimänt vom Andermatt z Nancy en Ufstand niidergschlage, dodrfür isch er zum Ritter vom Heilige-Ludwig-Orde gschlage worde. Noch em Sturm uf d Tuilerie 1792 isch er noch Zug zrugg.
Im Johr druf isch er im Rang vom ene Oberstlütnant in d Dienst vo Sardinie-Piemont iidräte. Währed em Erste Koalitionschrieg isch er 1796 zum Oberst ufgstiige, het sich aber gweigeret für Frankriich gegen Östriich z kämpfe und isch inhaftiert worde. Wäge däm isch er im Früehlig 1798 wider noch Zug zrugg.
Im Dienst vo dr Helvetische Republik
Z Zug het er zerst die kantonali Miliz gege d Franzose gfüehrt, isch aber noch dr Niiderlag bi Hägglige ins Lager vo de Revolutionäre übergange. 1799 het er as Brigadier vo dr Helvetische Legion im Zweite Koalitionschrieg kämpft und isch in östriichische Chriegsgfangeschaft gfalle.
1801 isch dr Andermatt vom Militär in d Verwaltig übere und isch Kommissär vo dr Helvetische Republik im Kanton Rätie worde. Im Oktober 1801 het er am föderalistische Staatsstreich deilgnoh und isch noch däm siim Erfolg zum General vo dr Helvetische Republik und zum Senator vom Kanton Zug ernennt worde. 1802 isch dr Andermatt aber wider ins politische Lager vo de Unitarier übergloffe und het dr unitarisch Gegeputsch im April 1802 understützt. Im Ufdrag vo dr unitarische Regierig het dr Andermatt im Summer und Herbst 1802 die helvetische Druppe gege die ufständische Kantön vo dr Innerschwiiz und gege Züri gfüehrt. Sini zögerlichi Strategii isch mitverantwortlig für en Usbruch vom Stäcklichrieg und si Usgang. Noch dr Intervention vom Napoleon het dr Andermatt dr Kanton Zug in dr Helvetische Consulta z Paris verdräte.
Nochdäm er zrugg cho isch het er keini öffentlige Ämter meh usgfüllt. Er isch am 2. Novämber 1817 z Baar gstorbe.
Karlsruhe
Karlsrueh (südfränkisch: Kallsruh, amtlich: Karlsruhe) isch ä Stadtkreis z Bade-Württebärg. Es isch dr Sitz vom Regierigsbezirk Karlsrueh, vo der Region Middlere Oberrhii und vom Landkreis Karlsrueh. Hischdorisch isch Karlsrueh Haupt- und Residenzschdadt vom ehemolige Land Bade.
D Gränze vo de Schdadt isch im Norde, Oschde und Süde de Landkreis Karlsrueh und im Weschde de Rhii, wo do d Landesgränze zwüsche Bade-Württebärg und dr Rhiiland-Pfalz bildet. Karlsrueh isch noch Schduddgard, wo öbbe 75 km südöschdlig lit, und vor Mannhei (öbbe 60 km nördlig) die zweitgröschd Schdadt vom Land Bade-Württebärg und het ä Flechi vo öbbe 173 km². Sit 1950 isch Karlsrueh dr Sitz vom dütsche Bundesgrichtshof und sit 1951 vom dütsche Bundesverfassigsgricht. Wäge däm het d Schdadt dr Biiname Residänz vom Rächt.
Nochbergmeinde
Die folgende Schdedt und Gmeinde gränze an d Schdadt Karlsrueh. Ihri Näme si im Uhrzeigersinn vom Norden aa:
Eggeschdei-Leopoldshafe, Schdutesee, Wiigarte, Pfinzdaal, Karlsbad, Waldbronn, Ettlige und Rhiischdette (alli im Landkreis Karlsrueh) drzue Hagebach und Wörth am Rhii (beidi im Landchreis Germersche Rhiiland-Pfalz)
Schdadtiideilig
S Schdadtgebiet vo Karlsrueh isch in 27 Stadtdeil iideilt, wo sälber in Schdadtviertel (frühner het men ä zum Deil au Schdadtbezirk gsait) iideilt si.
Geographii
Karlsrueh lit in der oberrhiinische Diefebeni an de chliine Flüss Alb und Pfinz und au am Rhii und gränzt im Oschde an die letschde Uusläufer vom Schwarzwald und vom Kraichgau.
D Schdadt lit im Verdichtigsruum Karlsrueh/Pforzheim, zu welem d Schdadt Karlsrueh, ä baar Gmeinde vom Landkreis Karlsrueh (vor allem die Grosse Kreisschdedt Bruchsal, Ettlinge, Stutesee und Rhiinschdette) und d Schdadt Pforzheim, dr nordweschdlig Deil vom Enzkreis, d Schdadt Mühlacker und e Gmeind Niefere-Öschelbronn im nordöschdlige Enzkreis ghöre. Innerhalb vo dr Region Mittlere Oberrhii bildet Karlsrueh ä Oberzäntrum. Vo dene het s in ganz Bade-Württebärg vierzäh noch em Landentwickligsblan vo 2002. S Oberzentrum Karlsrueh übernimmt au für d Gmeinde Detteheim, Eggeschtei-Leopoldshafe, Grabe-Neudorf, Linkeheim-Hochschtette, Pfinztal, Rhiischtette, Stutesee, Walzbachdal und Wiigarte (Bade) d Funktion vom enä Mittelberiich. Drzue git s au Verflechtige mit Gmeinde in der Südpfalz und im Unterelsass in dr Region Pamina (Palatinat, Mittlere Oberrhii und Nord-Alsace).
Dr höggschd Punggt innerhalb vo dr Schdadt lit in Griweddaschbach und het ä Höchi vo 322,7 m ü. NN.