cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thelxinoe (Mond)
Bahndate
Thelxinoe umchraist Jupiter ime middlere Abstand vu 21.162.000 km in 628 Däg un 43 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2206 uf. Mit ere Naigig vu 151,417° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Thelxinoe de Ananke-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Thelxinoe besitzt ä Durmesser vu etwa 5,2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Kalyke wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,5m.
Neue Musik
Nöiji Muusig (ängl. new music, frz. nouvelle musique) isch dr Sammelbegriff für die underschiidlige Ströömige vo dr komponierte, middelöiropäisch brägte Muusig vo öbbe 1910 bis zur Geegewart. Iire Schwerpunkt lit in Komposizione vo dr Muusig vom 20.Joorhundert. Si isch bsundrigs dur Erwiterige vo der klanglige, harmonische, melodische und rhüthmische Middel und Forme charakterisiert, wo zum Däil radikal si. Si suecht die ganz Zit nöiji Kläng und Forme oder brobiert alti Stiil uf e nöiji Art z verbinde, was zum Däil eso bassiert, ass mä alti Dradizione witerfüert, aber zum Däil au bewusst bricht und das cha as Fortschritt erschiine oder as Ernöijerig (Neo- oder Post-Stil).
Die Nöiji Muusig cha grob iidäilt wärde in d Zit vo öbbe 1910 bis zum Zwäite Wältchrieg – vilmol as Modärne bezäichnet – und dr Nöiorientierig noch em Zwäite Wältchrieg, wo hüfig as "radikal" empfunde und mäistens as Awanggarde apostrofiert wird, bis zur Geegewart. Die zwäit Periode wird mänggisch iidäilt in d "50er-, 60er-, 70er-Joor", die letschte drei Dezennie vom 20. Joorhundert wärde mäistens nid witer differenziert (dr Begriff Postmodärne het sich nit duuregsetzt).
Wemm mä über d „Muusig vo dr Geegewart“ im ängere Sinn schwätzt, wird dr Begriff Zitgenössischi Muusig (ängl. contemporary music, frz. musique contemporaine) brucht, ooni dass mä eso e festi Periodisierig macht. Dr Begriff Nöiji Muusig isch vom Muusigschurnalist Paul Bekker im ene Vordraag 1919, wo dä Naame ghaa het, brägt worde.
Hans Konrad Mosis
Dr Hans Konrad Mosis (* 11. Dezämber 1645 z Baasel, † 28. Novämber 1691 z Baasel) isch e Baasler Revoluzzer gsi.
Auge
S Aug (lat. oculus, griech. ὤψ ops) isch e Sinnesorgan zum Liechträiz woorznee. Es isch Däil vom wisuelle Süsteem und mit em chönne Dier gsee. D Räiz wärde mit Hilf vo Fotorezeptore, vo liechtempfindlige Närvezälle ufgnoo, und deren iire Erregigszuestand wird dur die underschidlige Wällelengene vo dr elektromagnetische Straalig us em sichtbare Spektrum veränderet. Bi Wirbeldier chömme die Närvenumpuls über d Baane vom Seenärv zum Seazentrum im Hirni, wo si schliesslig zun ere optische Wüürnäämig verarbäitet wärde.
D Auge vo de verschiidene Dierarte underschäide sich zum Däil stark im Ufbau und in dr Funkzionalidäät. Iire biologische Stellewärt und mit em iiri Läistigsfähigkäit isch äng an aabasst an das, wo dr Organismus brucht. Au wievil Auge e Dierart het, isch s ewoluzionääre Ergäbnis vo iire Lääbensumständ. Es git Dier, wo sich weniger mit Hilf vo wisuelle Iidrück orientiere und für die längt e groobi Underschäidig vo Hell und Dunkel, oder vo Kontrast- und Bewegigsmuster. Hööcher entwiggleti Auge liifere e kontrastriichs Bildwoornee, und d Kwalidäät wird besser, je mee Helligkäitsunderschiid s Aug cha differenziert woornee (Minimum visibile). Das findet si Usdruck in ere entsprächende Seescherfi (Minimum separabile), wo am Daag, in dr Dämmerung oder z Nacht seer underschidlig cha si. Anderi Dierarte bruche s weniger, ass si Kontrast guet gseen und mee, ass si e groosses Gsichtsfäld häi oder Farbe in verschiidene Wällelengiberiich differenziert chönne gsee.
D Läistigsfähigkäit vom Seesinn und d Komplexidäät vom anatomische Ufbau und vo de übergordnete Beriich zum e Bild erzüüge und verarbäite, wird gröösser, je mee Lääbensforme e hochi Kwalidäät vo dr wisuelle Orientierig bruuche.
Jürgen Sutter
De Jürgen Sutter (* 6. November 1970 z Friiburg im Briisgau) isch en Biolog und en alemannische Autor.
Läbe
De Jürgen Sutter isch as Buurebueb z Opfige, hüt eme Schtadtteil vo Friiburg, ufgwachse. Er hät a de Uni z Friiburg Biologie schtudiert un dodernoch z Heidelbärg un z Schtuegert gschaffet. Vo 2004 bis 2010 isch er wüsseschaftliche Mitarbeiter a de ETH z Züri gsi. Hüt schaffet er z Darmstadt in dr Umwält forschig.
Sosigenes
Sosigenes (altgriechisch: Σωσιγένης) bezeichnet
Jürgen Sutter
Läbe
Im Johr 2008 isch im Schillinger-Verlag z Friiburg s Opfinger Werterbuech usechoo, wo er gschribe het.
2003 isch er bi dr erschte Uusgob vom Gerhard-Jung-Wettbewerb uf dr zwäit Platz in dr Sparte Prosa cho. Für siis «Opfinger Wörterbuch» het er 2007 dr Förderbriis vo dr Johann-Andreas-Schmeller-Gsellschaft un 2009 dr bade-württebärgisch Landesbriis für Heimetforschig übercho. 2022 het er bim Wettbewerb Lahrer Murre de eerscht Priis in dr Kategori Prosa gwunne, 2020 de zwäit Priis in dr Kategori Prosa.
Hasle bei Burgdorf
Hasli (amtlech Hasle bei Burgdorf) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Cléder
Cléder (bretonisch Kleder) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Cléder lyt am Atlantik, 74 km vu Quimper un 42 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 79 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Sibiril im Oschte, Saint-Vougay im Sidweschte, Tréflaouénan im Side un Mespaul im Sidoschte.
Hasle bei Burgdorf
Gschicht
Hasli isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1254/55 aus Hasela. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Cléder
Gschicht
Cléder isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1282 as Cleder.
Hasle bei Burgdorf
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,4 % gläge.
Cléder
Verwaltig
vu Cléder isch. Cléder ghert zum Kommunalverband.
Hasle bei Burgdorf
Religion
85,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Cléder
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Cléder ghert zem Bretonisch.
Hasle bei Burgdorf
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,3 %, CVP 0,8 %, EVP 7,4 %, FDP 5,5 %. GLP 3,5 %, GP 5,8 %, SP 13,1 %, SVP 34,9 %, Suschtigi 8,7 %.
Gmeindspresidänt vo Hasli isch dr Walter Scheidegger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2948 Ywohner 95,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Hasli ghört zum Hochalemannisch.
Magali Magail
D’ Magali Magail (* 24. Hornung 1978 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a ehamààliga frànzeescha Volleybàllschpìelera un -Träänera, wo jetz Schportsmanatschera-n-ìsch. Àls Schpìelera-n-ìsch sa vu 1988 bis 2001 Libero biim Mìlhüüser Verain ASPTT Mulhouse gsìì. Mìt dam Verain ìsch sa zwaimol bis àm Andschpìel vu dr frànzeescha Nàzionààlmaischterschàft glunga. Vu 2005 bis 2019 ìsch sa Träänera vum ASPTT Mulhouse gsìì, mìt wällem sa ainmol d’ frànzeescha Maischterschàft un dr Frànkriich-Pokàl gwunna hàt. Vu 2014 bis 2016 ìsch sa drzüa Träänera vu dr frànzeescha Fràuija-Nàzionààlmànnschàft gsìì. Sitter 2019 ìsch sa Generààlmanatschera vum Verain vu Mìlhüüsa.
ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Magali Magail ìsch ànna 1978 z’ Mìlhüüsa-n-ìm Owerelsàss uff d’ Walt kumma. Sa schtàmmt vu Riichwiller bii Mìlhüüsa. Sa ìsch d’ äältra Schwaschter vum Christophe Magail, wo-n-eewafàlls Trääner biim ASPTT Mulhouse ìsch.
D’ Magail hàt àui Beach-Volleybàll gschpìelt. Ànna 1996 ìsch sa zamma mìt dr Danielle Cachou àm 2. Plàtz vu dr frànzeescha Maischterschàft ànakumma. Ìm nachschta Joohr ìsch sa zamma mìt dr Aurélie Cachou àm 40. Plàtz vum Volleyball World Beach Pro Tour gsìì.
Ànna 2005 ìsch d’ Magail Träänera vum ASPTT Mulhouse worra. Ìn dr Saison 2005/2006 ìsch dr Verain àm 5. Plàtz vum frànzeescha Nàzionààlmaischterschàft gsìì. Vu 2006/2007 bis 2011/2012 ìsch jeedsmol dr ASPTT Mulhouse àm Andschpìel vu dr frànzeescha Maischterschàft vum RC Cannes gschlààga worra. Züadam ìsch dr Verain dräimol àm Andschpìel vum Frànkriich-Pokàl vum RC Cannes gschlààga worra: ànna 2009, 2010 un 2012. Ìn da Joohra 2013, 2018 un 2019 ìsch Mìlhüüsa àm 3. Plàtz vu dr Maischterschàft gsìì. Àls Träänera-n-ìsch drzüa d’ Magail sewana Mol àm 3. Plàtz vum Frànkriich-Pokàl ànakumma: ànna 2006, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020. Ànna 2017 hàt dr Verain s’ Andschpìel vu dr Nàzionààlmaischterschàft gega Le Cannet gwunna (3–2). Ìm nachschta Joohr hàt’r dr Frànkriich-Schpìtzapokàl geega dr Pays d’Aix-Venelles VB gwunna. Àb 2016 ìsch ìn dr Magail ìhra Brüader Christophe Co-Trääner vum Verain worra.
Ìm Janner 2014 ìsch d’ Magail Àssistanz-Träänera vu dr frànzeescha Fràuija-Nàzionààlmànnschàft worra, zamma mìt’m Maurício Paes. Ìm März 2014 ìsch àwwer d’ Magail d’ Hàuiptträänera vu dr Nàzionààlmànnschàft worra; ìhra Àssistanta sìnn dr Thierry Hippolyte vum Verain Pays d’Aix-Venelles un d’ Laurence Plasman üss’m Pôle Espoirs vu Mìlhüüsa gsìì. Ànna 2015 hàt sìch s’ Frànkriich fìr d’ Öiropäischa Maischterschàft vu 2015 nìt kwàlifiziart, dänn’s ìm Mai 2014 àn dr drìtta Kwàlifikàzioonsrunda vum Slowenia gschlààga worra-n-ìsch. Fìr d’ Öiropäischa Maischterschàft vu 2017 hàt sìch s’ Frànkriich àui nìt kwàlifiziart, dänn’s àn dr 2. Kwàlifikàzioonsrunda geega Belgia un Schpània verloora hàt. Àm 3. März 2017 ìsch d’ Magail àls Träänera vu dr Nàzionààlmànnschàft àbgsätzt worra, dänn d’ Mànnschàft hàt a Vollzittträäner brüücht.
Badischer Landwirtschaftlicher Hauptverband
Dr Baadisch Landwiirtschaftli Hauptverband (abchiirzt BLHV) isch Dachverband, wu z Siidbaade d Inträsse vu dr Buure im Haupt- un Nääbenerwäärb verdrätte duet un oordeli Mitgliid im Dytsche Buureverband isch. Är isch in dr Räächtsfoorm vun eme yydraite Verain organisiert. Dienschtsitz vum Verband isch Fryburg.
Magali Magail
ìhra Laawa un Kàrriar
Àm And vum Saison 2018/2019 ìsch d’ Magail àls Träänera vum ASPTT Mulhouse z’rucktratta, fìr Generààlmanatschera vum Verain wara. Àls Trääner hàt ìhr dr Itàlianer François Salvagni noohgfolgt; dr Christophe Magail ìsch Co-Trääner blìewa. Vu 2019 bis 2021 hàt d’ Magail a Schportsmanatscher-Üssbìldung àm Zäntrum fìr Schportsracht un -Wìrtschàft (CDES) vu Limoges bikumma. Àls Generààlmanatschera vum ASPTT Mulhouse hàt sa mehrera-n-Ààgschtällta-n-iigschtällt. Ànna 2020, wu dr Christophe Magail gsundhaitshàlwer mehrera Wucha làng àbwaasend gsìì-n-ìsch, ìsch d’ Magali Magail àls Àssistanz-Träänera z’ruckkumma. Ànna 2021 hàt dr ASPTT Mulhouse d’ frànzeescha Maischterschàft so wia dr Frànkriich-Pokàl gwunna; àm nachschta Joohr ìsch’r Sìeger vum Frànkriich-Schpìtzapokàl gsìì.
Badischer Landwirtschaftlicher Hauptverband
Laitbild
Dr BLHV setzt si fir e familieeri Buurewiirtschaft yy. Im Laitbild wiird di bsunder Vyylfalt vu dr Landwiirtschaft z Siidbaade rusghoobe. Dr BLHV stoot fir e regionaale Dachverband, wu alli Buure mit ire verschiidenen Bedriibstype un Produkzioonsriichtige will verdrätte. D Mitgliider vum BLHV steen zäme fir e aktiivi demokraatische Willesbildig un e gmainsaami Inträssesbolitik. En eerenamtligi un demokraatischi Fierigsstruktuur solle dooderfiir di stabiil Grundlaag bilde.
Gschiicht
D Grindig vu dr Buureverbänd im hitige Baade-Wiirttebäärg stoot in ängem Zämehang mit dr Ufdailig vu dr Länder Baade, Wiirttebäärg un Hauezollre in zwoo Bsatzigszoone.
Magali Magail
ìhra Laawa un Kàrriar
Ànna 2021 ìsch d’ Magail d’ Schìrmhärrin vum Woohltaatigkaitslàuifa Les Mulhousiennes z’ Mìlhüüsa gsìì.
Badischer Landwirtschaftlicher Hauptverband
Gschiicht
Scho am 29. Mai 1946 het z Siidbaade dr Grindigsuusschuss fir dr Baadisch Landwiirtschaftli Hauptverband (BLHV) daagt, am 18. Novämber vum nämlige Joor isch d Grindigsversammlig gsii. Där Verband het si mieße uf dr siidli Dail vu Baade bschränke, wel Noordbaade aber au Noordwiirttebäärg Dail vu dr amerikaanische Bsatzigszoone gsii sin. Siidwiirttebäärg un Hauezollre sin unter franzeesischer Verwaltig gstalte.
Magali Magail
d’ Eehra-n-üüsszaichnunga, wo sa bikumma hàt
Ànna 2017 hàt dr Elsassischa Schportsschurnàlischta-Bund (USJF-Alsace) d’ Magail àls bäschta Schportsträänera vum Elsàss ärnännt. Àm 31. Dezamber 2020 ìsch d’ Magali Magail àls Rìtter vum Nàzionààla Verdianschtoorda-n-ärnännt worra.
Badischer Landwirtschaftlicher Hauptverband
Gschiicht
Im Mai 1989 hän d Delegierte vum Nordwiirttebäärg-baadische Verbande un vum Siidwiirttebäärgische Buureverband z Ulm d Fusioon vu dr beede Verbänd bschlosse. As Hauptsitz isch d Landeshauptstadt Stuegert bstimmt woore. Dr BLHV het dergeege entschiide em Landesbuureverband z Baade-Wiirttebäärg byyzdrätte un duet alsfurt d Buure im Regierigsbeziirk Siidbaade verdrätte. Di 1948 vum BLHV grindet Baadisch Buureschuel isch anne 2004 wider zuegmacht woore.
Anne 2014 het dr Verband in sy nei Verwaltigsgebei näb em Staatlige Wyyböuinschtitut Fryburg im Stadtdail Wieri chenne yyzie. S viersteckig Gebei isch ab em Chäller ganz us Schwaarzwälder Rootdanne- un Wyssdanneholz gmacht, wu dur vorghänkti Glaasschaale gschitzt wiird. In däm no Passivhuusstandard böuene Hiuus mit ere Photovoltaikaalaag un ere Weermibumpi schaffe rund 100 Lyt.
Eerige
Im Aadänke an dr Grindigs- un speeter Eerebresidänt Lambert Schill verleit dr Baadisch Landwiirtschaftli Hauptverband syter anne 1991 d Lambert-Schill-Medaille an maximaal siibe lääbigi verdienti Lyt.
Seehofer
Seehofer isch de Familiename vo däne Persone:
Fabrikmuseum Roth
S Fabrikmuseum Roth isch a privades Museum en Roth. S zoigd, wia ma aus ama Medall Droohd gmachd hod ond wia n r vrarboid worra isch.
S Vrarboida von ama Medall, moischdns Kupfer, Silber ond Gold zu Leonische Wara isch em Middlaldr neba dr Gegnd om Altena en dr Gegend om Nürnberg a wichdigs Gwerb gwea. S Museum zoigd drzu Indressands. D Leonische Wara send Gweb aus Medall, mo na zom Beschdigga vo Kloidr abr au en dr Technik zom Abschirma vo Loidonga) brauchd.
Gschichd
Dr Historisch Vroi Roth (1908 grendad) hod 1986 mid em Aufbaua vo ama Museum ibr d Leonischen Induschdrie aagfanga.
Video
Leonische Ware aus Roth
Guck au
Schdadmusea Gerolzhofa
Lavizzara
Lavizzara isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Lavizzara im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Lavizzara umfasst dr nordeschtlig Dail vum Valle Maggia, also au s Val Lavizzara. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Mogno, Monti di Rima, Peccia, Piano di Peccia, Prato, San Carlo, Sant'Antonio un Sornico. Nochbergmaine sin Airolo, Bedretto, Brione (Verzasca), Cevio, Dalpe, Faido, Maggia, Prato (Leventina), Quinto un Sonogno.
Gschicht
Lavizzara isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Peccia un Prato-Sornico. Prato-Sornico isch anne 1864 dur dr Zämmeschluss vu dr Wyler Prato un Sornico. Dr Wyler Mogno isch anne 1936 zue Fusio yygmaindet wore.
Verwaltig
Dr Gmaindsbresidänt (Sindaco) vu Lavizzara isch dr Michele Rotanzi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Lavizzara ghert zum Ticinese.
Zehnacker
Zehnàcker (frz. Zehnacker, dt. Zehnacker) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Zehnàcker ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 739.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Zehnàcker ìsch. Zehnàcker ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zehnàcker ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Tasmanien
Dr gliich Naame wird au für e australisch Bundesstaat Tasmanie brucht. Dä umfasst usser dr Hauptinsle Tasmanie no meereri chliini Inselgrubbe in dr Region, wo mäistens umbewoont si. Si Hauptstadt und grössti Stadt isch Hobart, die zwäitgrössti Stadt isch Launceston.
Niederhelfenschwil
Geografii
S Dorf liit uf em Plateau nördlig vu Thur zwüsched de alte Stedt Wil und Bischofszäll. D Gmeind bstoot us de Ortschafte Niderhelffetschwil, Lenggewiu und Zuckeriet.
D Nachbergmeinde sind Wuppenou, Kradolf-Schönebärg, Bischofszäll, Niderbüüre, Oberbüüre und Zuezwil.
Étel
Étel (bretonisch An Intel) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Étel lyt 33 km vu Vannes un 16 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 17 m iber Normalnull.
Gschicht
Étel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1009 as Ectell flumen (1636: Itell, 1811: Intel).
Verwaltig
vu Étel isch. Étel ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Étel ghert zum Bretonisch.
Petit-Val
Petit-Val isch e politischi Gmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografii
D Gmeind Petit-Val liit im e chlinne Tal vom Jura am Oberlauf vo de Sorne, wo en lingge Näbefluss vo de Birs isch. Nochbergmeinde sind im Norde Rebévelier und Haute-Sorne (Kanton Jura), im Oste Perrefitte, im Südoste Champoz, im Süde Valbirse, Loveresse und Saules, im Südweste Saicourt und schliesslig im Weste Lajoux (wider Kanton Jura).
Gschicht
D Gmeind isch uf de 1. Jänner 2015 entstande, wöu di vormalige Gmeinde Châtelat, Monible, Sornetan und Souboz zur nöie Gmeind mit em Name «Petit-Val» fusioniert hei. D Verwautig vor neue Gmeind isch im aute Schuelhuus z Souboz.
Bolitik
D Gmeindspräsident isch dr André Christen (Stand 2015).
Stimmeaateil vu dr Parteie bi dr Nationalratswau 2015: SVP 47,6 %, SP 16,2 %, GPS 10,1 %, BDP 9,8 %, EVP 5,4 %, FDP 3,3 %, EDU 3,2 %, PdA 1,6 %, glp 0,6 %, CVP 0,3 %.
Sponde (Mond)
D' Sponde (Jupitermond XXXVI) isch ein vu de ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Sponde isch am 9. Dezember 2001 vu dr Astronomen Scott S. Sheppard, David C. Jewitt und Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächscht die vorlaifig Bezeichnig S/2001 J 5 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf d'Sponde, eini vu de Hore us dr grichische Mythologi.
Bahndate
D'Sponde umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.487.000 km in 748 Däg, 8 Stund un 10 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3121 uf. Mit ere Naigig vu 150,998° isch d'Bahn retrograd, des haißt, der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihre Bahneigeschafte wird d'Sponde in dr Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Sponde besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Sponde wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 23,0m.
Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Eminem
De Eminem (* 17. Oktober 1972 z St. Joseph, Missouri als Marshall Bruce Mathers III), au Slim Shady) esch e US-amerikanische Rapper, Grammy- ond Oscarpristräger.
Met sinere Ex-Frou Kim (er hedsi zwöimou ghürate, ond sech bedi mou weder la scheide), hed de Eminem e Tochter namens Hailie.
Im Eminem sini gröschte Hits send bes etz The Real Slim Shady (2000), Stan (2000, feat. Dido), Without Me (2002), Lose Yourself (2002) ond Just Lose It (2004)
Kanton Schaffhausen
De Kanton Schafuuse isch de nördlichscht Kanton vo de Schwiiz. Er gränzt mit öppe 150 Kilometer a Dütschland. D Hauptstadt isch Schafuuse, wo näbed Basel, Stei am Rhii und Eglisau di einzig Schwiizer Stadt nördlich vom Rhii isch.
Geografii
De Kanton Schafuuse beschtoht us drei Kantonsteil. De westlich Tail isch s Chleggi, wo Wii aabaut wird. S Stettli Stei am Rhii mit de Gmeinde Ramse, Hämisofe und Buech rundume erreicht me nu über Düütschland oder über d Kantön Züri und Thurgau, sellèm sait mò dè obberi Kantonsdeil. Gnauso ischs mit de Gmeinde Rüedlinge und Buechberg, welli ebbèso abkapslet im Sûdè vom zentralè Kantonsdeil ligèt, sèllèm Bièt sait mò dè unterè Kantonsdeil. De komplette Nordè vom Kanton lyt ufem Randè, èm Gebirgszug, wo dè nördlichschte Deil vom Schwizer Jura repräsentyrt. Uff èm Hochè Randè, dè übber d Nordgränz uff dütsches Gebièt usèlampet, lyt dè Schwarze Stei odder Gatterschtei, wo dè nördlichschte Punkt vom Kanton Schaffuusè un dè ganzè Schwiz darschtellè duèt.
Mundart
De Schafuuser Dialäkt ghört zu de Gruppe vo de Ostschwiizer Mundarte. Öppis im Schafuuser Dialäkt: «E Zaane voll Saapfe d Laatere durab schlaapfe …» was sovill heisst we ”e Zeine voll Seife d Leitere abe schleike“. Leider nid grad än represäntative Satz, aber eine, wo wiit ume bekannt isch. De Satz isch im typische Chläggi-Dialekt. De Dialekt vo de Stedt, wo nöcher bi Züri sind, wie Schafuuse oder Neuhuuse, ähnled hüt em Zürcher Dialekt scho meh.
E paar typisch schafuusischi Usdrück:
Gmeinde im Kanton Schafuuse
De Kanton Schafuuse umfasst 26 politischi Gmeinde (Iiwoner Stand 31. Dezember 2012; Flächi):
Silvan (Name)
Silvan isch e männliche Vorname und chunnt vom latinische Wort silvanus, was uf Dütsch „dä us em Wald“ bedütet. Zuesätzlich isch äu e Ursprung us der etrurisch-römische Gottheit Silvanus dänkbar.
D Form „Silvan“ (näbe z. B. frz. Sylvain, it. Silvano) stammt ursprünglich usem Rätoromanische und isch drum vor allem im Kanton Graubünde vorcho. In de letzte Joorzähnte het sich d Verwändig vo dere Variante aber äu uf d Dütschschwiz usdehnt.
Burg Bosenstein
D Burg Bosestei, au Hagebrucker Schloss gnännt, isch e Burgruine uf em Schlossbuckel hinter em Schlosshof bi dr Gmei Ottehefe im Schwarzwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf rund 373 Meter iber Normalnull.
Gschicht
Die Higelburg isch im 11. Johrhundert vu dr Grofe vu Eberstein böue loo wore. Si isch anne 1291 s erscht Mol gnännt. im Johr 1617 uusböue wore, im Dryssgjehrige Chrieg gschlisse un derno anne 1840 abbroche wore. Bsitzer vu dr Burg sin d Herre vu Bosenstein gsi. Vu dr friejere Burgaalag, wu us ere Chärnburg mit ere Vorbiurg bstanden isch, sin no dr gangbar Halsgrabe un Muurräscht erhalte.
Berghaupten
Berghoupde isch ä Gmeind im Ortenaukreis in Bade-Wirtteberg. Si het Iiwohner (Stond: ).
Geografische Lag
Berghoupde läit im Nordweschte vum mittlere Schwarzwald in 170 bis 438 Mäder Hächi im Kinzigdal. Wel Berghaupte ab vun dr Bundesstroß 33 läit, wu im Dal durchlauft, isch s e rueige Ort un isch staatlig onerkonnt als Erholungsort. Dr Bonn bstoht us 37,2 % Londwirtschaftsflächi, 48,6 % Wald, 12,4 % Sidlungsflächi un 1,9 % sunschtiger Flächi.
Nochbergmeinde
D Gmeind grenzt im Norden on Ohlschbach, im Oschte on d Stadt Gängebach, im Sidweschte on Hohberg un im Nordweschte on d Kreisstadt Offeburg.
Gmeindgliderung
Zue dr Gmeind Berghoupte ghere s Dorf Berghaupte, d Wyler Hellgritt, Nejhuse un „Unterdal, Mitteldal, Oberdal“, d Gmeindsdeiler Kuehläger un Lindestroß, d Hef Bottebach un Stenglenz (mit Wingerbach) un s Wohngebiet Stiegelmatt (Stiegelmatt- un Dorfbergstroß). Im Gmeindsgebiet sin dr Hof Himmelrich, wu hit zue Berghaupte ghert, un d Ortschaft Kohlegrueb, wu hit zue Nejhuse ghert, userdäm d Wieschtung Mirebach.
Dialäkt
In Berghaupde wurd d Schwarzwaldvariante vum Oberrhialemannisch gschwätzt, was sich ä kleins bissle onderscht ohärt wie in de Rhinebene drusse. Tybisch fir de Kinzigdäler Dialäkt sin folgende Beischpiele:
Rhinebene: Mache, Ranze, Kann, Land, Rand, gschdande, gange, anderscht
Durch d Abflachung un Durchmischung vum Dialäkt wurd des allerdings au do nimmi vun allene so gschwätzt.
Gschicht
Berghoupde isch im Johr 1277 s erscht Mol in ere Urkund gnännt wore. D Gschicht vum Ort isch eng mit dr Herre vun Hohegeroldseck verbunde gsi, bis die Familie anne 1634 usgstorbe isch. In dr Zyt denoch het s Stryt um s Dorf gä zwische dr Eschtrycher un em Bischof vun Stroßburg. 1697 isch s Dorf ond Frejherre vun Schleys verkauft worre.
Ab 1755 bis in 1920er Johr isch z Berghoupde Bergbau betriibe worre. Si hän dert Kohle gferdert, aber wel s vielmol Ibrich gä het vum Wasser, isch dr Bergbau nie arg wirtschaftlig gsi.
Bolitik
D Gmeind ghert zue dr Veriibarte Verwaltungsgmeinschaft vun dr Stadt Gengebach.
Wappe
D Blasonierung vum Wappe isch: „In gspaltenem Schild vorn in Gold e rote Balke, hinte in Silber uf grienem Dreiberg e linksgwendeti Männerbischt mit schwarzer Kappe un rotem Krage.“
Wirtschaft un Infrastruktur
Berghoupte isch ä staatlich onerkonnter Erholungsort. Durch d Lag im vordere Kinzigdal wurd au Wii obaut. Sit 2011 stoht vorne on dr B33 d Marktscheune. Do durch isch dr Tourismus in Berghaupde nommol verbessert wore. Mittlerwil isch au schu ä baar mol obaut un gräßer gmocht wore. Berghaupde bildet zomme mit de Ortschafte Biibere, Gängebach, Noodere, Haamerschbach un Zell d Ferielondschaft Mittlerer Schwarzwald Gengebach/Haamerschbachdal.
Chlothar II.
Dr Chlothar isch erst e baar Mönet alt gsi, wo si Vater, dr Chilperich I., 584 ermordet worden isch. Si Mueter, d Königin Fredegunde, het s Königriich bis zu ihrem Dod im Johr 597 verwaltet. Si Unggle Guntram I., König vom burgundische Deilriich, het en adoptiert. Won er drizäh gsi isch, het er dr Dhron bestiege.
Bis 613 isch dr Landrich em Chlothar si Huusmeier gsi. In däm Johr het dr Chlothar d Brunichild (Brunhilde), d Königin vo Austrasie und Burgund besiigt und het se lo hirichte. Eso isch dr Chlothar II. sit em Dod vo siim Grossvater dr erst König über s ganze Frankeriich gsi. Allerdings het er im Johre 614 em fränkische Adel, wo ihm im Kampf mit dr Brunhilde dr Siig möglig gmacht het, im Edictum Chlotharii wichtigi Zuegständnis müesse mache. Drmit het er dr Grundstei für dr spöter Ufstiig vo de Huusmeier, vor allem de Karolinger, möglig gmacht.
623 het dr Chlothar s Königriich Austrasie siim Sohn Dagobert I. ge. Dr Chlothar isch im Winterhalbjohr 629/630 gstorbe und isch z Paris in dr Chille St. Vincent begrabe worde.
Ehe und Nochkomme
Dr Chlothar het dreimol ghürotet:
Mit dr Heldetrud het er drei Chinder gha:
Mit dr Bertetrud het er non e Sohn, dr Charibert II., gha. Es wird au vermuetet, ass d Aemma, d Frau vom König Eadbald vo Kent, e Dochter vo ihm gsi isch.
David C. Jewitt
De David C. Jewitt (* 1958 z London) isch Professor fer Astronomi an de University of Hawaii.
Jewitt het 1979 an de University of London gradueert un 1980 am California Institute of Technology promoveert.
Sini Forschige beschäftige sich vor allem mit de Objekt im ussere Sunnesystem un de physikalische Aigeschafte vu Komete. Zämme mit dr amerikanische Astronomin Jane Luu, het er 1992 s erscht Kuipergürtel Objekt entdeckt. Dribernus isch er an de Entdeckig vu mehrere chlaine Mond vum Planet Jupiter bedailigt gsi.
Sosigenes aus Alexandria
Dr Sosigenes us Alexandria isch e hellenistisch-ägyptische Astronom gsi, wo bi dr Kalenderreform underem Gaius Iulius Caesar (Julianischer Kalender), näbe andere wie wohrschinlich au Acoreus, als Beroter dätig gsi isch. Er het au im Caesar si Schrift "De Astris", us dere numme no Fragmenter iber Witterigszeiche bekannt sin, beiflusst het. Plinius dr Älder yberlieferet in sinere "Naturgschichte" d'Erchenntnis vum Sosigenes un Kidenas, dass dr Merkur niemols meh wie 22 Grad vu dr Sunne entfernt sto dät. (Buech II, 39) Sosigenes us Alexandria ghört also im 1. vorchristliche Johrhundert a, gnauers isch nit iber ihn bekannt.
Hiwiis: Dr Sosigenes us Alexandria isch nit z'verwexle mit em gliichnammige Sosigenes dr Peripatetiker, wo sich ebefalls mit astronomische Themen beschäftigt het.
Wohl beide z'Ehre isch dr Krater Sosigenes uffem Erdmo benennt worre.
Minkowski-Raum
Dr Minkowski-Ruum, noch em Hermann Minkowski, isch e vierdimensionale Ruum, wo mä din d Relatiwidäätstheorii eligant cha formuliere. Um 1907 het dr Minkowski gmerkt, ass mä d Aarbede vom Hendrik Antoon Lorentz (1904) und vom Albert Einstein (1905) zur Relatiwidäätstheorii im ene nit-euklidische Ruum cha verstoo. Er het vermuetet, ass Ruum und Zit im ene vierdimensionale Ruum-Zit-Kontinuum mitenander verbunde si. Das wird au as d Minkowski-Wält bezäichnet.
Drei vo sine Koordinate si die gliiche wie vom Euklidische Ruum; drzue chunnt e vierti Koordinate für d Zit. Dr Minkowski-Ruum \mathbb M^4 isch also analog wie en euklidische Ruum \mathbb R^4 ufbaut. Wäge dr underschiidlige Struktur vo de Ruum- und dr Zitkoordinate si aber die bäide Rüüm wääsentlig andersch.
Definizione im Reelle
Dr Minkowski-Ruum isch e vierdimensionale reelle Wektorruum, wo s Skalarprodukt nit dur e üüblig Usdruck, sondern dur e Bilinearform vom Index 1, wo nid usgartet isch, gee isch. Die isch also nit positiv definit. Mä ordnet de Minkowski-Viererwektore (sog. „Eräigniss“) vier-komponäntigi Elimänt zue und setzt in dr Reegle wobii d Koordinate x_0 = ct au reell definiert isch: Si chunnt mit Hilf vo dr Liechtgschwindigkäit c vo dr Zitkoordinate t. Statt dr Signatur {(-,+,+,+)}, wo do brucht wird, wird – vor allem in dr nöijere Litratuur – vilmol die umkeerti Signatur {(+,-,-,-)}, wo füsikalisch ekwiwalänt isch, brucht. D Zit wird mänggisch au as die vierti und nid die nullti Koordinate bezäichnet. In dr allgemäine Relatiwidäätstheorii wird d Signatur {(-,+,+,+)} hüte am hüfigste verwändet.
Alternativ cha mä s innere Brodukt vo zwäi Elimänt vom Minkowski-Ruum au as Wirkig vom metrische Tensor uffasse:
do underschäidet mä zwüsche kontrawariante und kowariante Wektorkomponänte (oberi bzw. underi Index, z. B. x^0=+ct\,, aber  ).
D Lorentzdransformazione
D Lorentzdransformazione spiile en äänligi Rolle wie in euklidische Rüüm d Elimänt vo dr Dräigrubbe; es si die homogen-lineare Dransformazione, wo s Objekt und eso s innere Brodukt vom Minkowskiruum inwariant löön, und wäge däm isch dr Minkowskiruum in dr spezielle Relatiwidäätstheorii eso wichdig. Dä Formalismus isch au guet, zum in dr allgemäine Relatiwidätstheorii Verallgemäinerige mache. Im Gegesatz zu de Dräigrubbe isch äini vo de Folge d Kausalstruktur vo de Süsteem:
Alte Musik
Alti Muusig bezäichnet öiropäischi Muusigstil us verschiidene Epoche bis öbbe zum Joor 1750. Si umfasst d Muusig vom Middelalter, d Muusig vo dr Rönessans und vom Barock, aber nit d Muusig vo dr Antike. Für die zämme mit dr Muusig vom Middelalter wird d Bezäichnig „Früeji Muusig“ verwändet.
S Uffüere und Ufnee vo Alter Muusig isch im Wääsentlige e Domäne vo spezialisierte Musiker und Ansambel, wil mä bsundrigi historischi Muusiginstrumänt muess kenne und vil Fach- und Braxiswüsse über d Gschichte vo dr Muusig, d Instrumäntekund, Spiilwiise, Stimmigssüstem usw. muess haa, zum usezfinde, wie d Muusig in früenere Epoche cha döönt haa.
Bim Rekonstruiere stützt mä sich uf Bilddokumänt und Noteteggst. Alti Muusig isch zwar z Ängland mit relativ weenig Lugge vo Generazion zu Generazion überliiferet worde, aber d Muusig het sich bim Witergee (Dradiere) halt doch gänderet.
Hermann Rorschach
Dr Hermann Rorschach (* 8. Novämber 1884 z Züri; † 2. April 1922 z Herisau) isch e freudianische Schwyzer Psichiater un Psichoanalitiker gsii. Är het e Formdytigsverfahre („Dolche-Tescht“) entwicklet, wu mer as Rorschachtescht chännt. Des wird bis hite yygsetzt, u. a. as Hilfsmittel fir di differänzialdiagnostisch Untersuechig bi dr Anamnes vu psichopatologische Chranketsbilder.
Lääbe
Dr Rorschach isch 1884 z Züri uf d Wält chuu un z Schafuuse ufgwagse. Dert isch er au uf d Kantonsschuel gange. Är het aafangs welle ne Chinschtler wäre, het aber schließli z Züri doch Medizin studiert mit em Zyl, e Psichiater z gee. Är het u. a. Vorläsige bim Eugen Bleuler zur allgmaine un speziälle Psichiatry un zur psichiatrische Klinik ghert un bim Carl Gustav Jung zur Psichopathology vu dr Hischtery. No Semeschter z Züri, z Bärn un z Berlin het dr Rorschach sy Studium 1909 mit em medizinische Staatsexame abgschlosse. Ai Johr speter het er sy russischi Studiekollegi Olga Stempelin ghyrote, mit ire het er zwai Chinder ghaa. Dr Versuech, si 1913 z Russland e Exischtänz as Dokterbaar ufzböue, isch fählgschlaa. Derno het er u. a. an dr psichiatrische Aaschtalte z Münsterlinge, z Bern (Waldau) un z Herisau gschafft.
Vyl Johr lang het er si in dr Hauptsach fir d Psichoanaliis inträssiert. In dr medzinische Krais vu dr Schwyz het er si fir di dodmol nei psichoanalytisch Tächnik uusgsproche. Anne 1919 isch er zum Vizebresidänt vu dr Schwyzer Gsellschaft fir Psichoananaliis ernännt wore. Sy Wärch Psychodiagnostik isch 1921 erschine.
Noch er Blinddarmentzindig, wu z spot bhandlet woren isch, isch er am 2. April 1922 z Herisau im Alter vu 37 Johr an ere Buuchfällentzindig gstorbe.
Rorschachtescht
Dr Rorschach het anne 1917 d Arbet vum Szymon Hens entdeckt, wu d Fantasy vu syne Subjäkt studiert het un doderby Dolche-Charte bruucht het. Ai Johr speter het er syni aigen Experimänt mit 15 zuefellige Dolche gmacht. No syre Aasicht mache s di subjäktive Antworte megli, Ruggschliss uf d Wohrnämig d Intelligänz un emozionali Karakterischtika vu dr untersuechte Lyt z zie.
Dr Rorschachtescht basiert uf ere vum Rorschach bhauptete mänschlige Naigig, d Interpretazione un Gfiel uf meedytigi Raiz z projiziere, in däm Fall uf Dolche. Giebti Bschauer sin doderni aagebli in dr Lag, dieferi persenligi Karakterzig un Impuls vu dr Teschtpersone gnau feschtzlege. Dr Rorschach het d Ergebnis vu syne Studie an 300 mentale Paziänte un 100 „normale“ Teschtpersone in dr Zytschrift Psychodiagnostik vereffetligt. Sy Metod wird syterhär as Wärchzyg fir di psichologisch Wärtig un Diagnos bruucht.
Dr Rorschachtescht isch umstritte. D Lyt, wu fir dr Tescht sin, sään in ihm e qualitativ hochwärtig Teschtverfahre, wu ne diefi Yyschetzig vu dr Gsamtpersenligkait erlaubt. Sy Kritiker halten em Tescht di mangelhaft Reliabilitet entgege.
Ligornetto
Ligornetto (lombardisch Ligornett) isch e ehemaligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz und hät zum Chrais (circolo) Stabio im Bezirk Mendrisio ghört. Am 14. April 2013 isch Lignoretto nach Mendrisio ygmändät wordä und ghört sither zum Chräis Mendrisio.
Geografi
Ligornetto lyt zeh Kilometer vu Chiasso an dr Gränze zue Italie.
Gschicht
Ligornetto isch zum erschte Mol gnännt wore anne 789 as Logurno.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Ligornetto isch dr Marco Pina.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Ligornetto ghert zum Comasco-Lecchese.
Albert Rösti
Dr Albert Rösti (* 7. Augschte 1967 z Frutige; haimetberächtigt ebe dert) isch e Schwyzer Bolitiker (SVP), Unternämer un Verbandsfunktioneer. Vu 2016 bis 2020 isch er Bresidänt vu dr Schwyzerische Volksbartei gsii. Am 7. Dezämber 2022 isch dr Rösti as Noofolger vum Ueli Maurer in Bundesroot gweelt woore.
Familie un Uusbildig
Dr Albert Rösti isch z Chanderstäg ufgwagse un deert uf d Primaarschuel gange. Derno isch er z Frutige uf d Sekundaarschuel un z Thun uf s Gimnasium. No dr Matura (1987) un em Militeerdienscht het er an dr ETH Züri Agronomy studiert un anne 1994 s Studium as Agraaringenieur abgschlosse. Derzue het er dr Fähigkaitsuuswyys fir s Leeramt Beruefs- un Fachschuele gmacht. Anne 1997 het er bim Peter Rieder (Referänt) un em Bernard Lehmann (Korreferänt) zum Teema «Auswirkungen der Agrarpolitik 2002 auf die Schweizer Landwirtschaft» zum Dokter vu dr tächnische Wisseschafte promowiert. Är het au 2002 ne Studium an dr University of Rochester mit eme Master of Business Administration (MBA) abgschlosse. In dr Schwyzer Armee het er dr Rang vun eme Gfraite.
Dr Rösti läbt z Üetedorf, isch ghyroote un het zwai Chinder.
Beruef
Vu 2007 bis 2014 isch dr Rösti Bresidänt vum Landwirtschaftlige Informazioonsdienscht (LID) gsii. Im Mai 2014 isch er as Noofolger vum Rolf Schweiger zum Bresidänt vu dr Aktion für eine vernünftige Energiepolitik Schweiz (AVES) gweelt woore. Im Mai 2015 het dr Rösti dr zruggdrätte Caspar Baader as Bresidänt bim Dachverband vu dr Brännstoffhändler in dr Schwyz, Swissoil Schweiz, abgleest. Är isch bis im Mai 2022 im Amt bliibe, Noofolger isch dr Martin Gautschi woore. Dr Rösti isch Bresidänt vum Schwyzerische Wasserwiirtschaftsverband (SWV) un syt Mai 2022 Bresidänt vu dr Verainigung vu dr Schwyzer Automobil-Importeur «Auto Schweiz».
Bolitik
Dr Rösti het 2010 erfolgloos bi dr Bärner Regierigsrootswaale kandidiert. Är isch bi dr Barlemäntswaale 2011 zum eerschte Mool in Nazionaalroot gweelt un bi d Waale 2015 un 2019 wiidergweelt woore. Deert isch er ab 2011 Mitgliid vu dr Kummissioon fir Umwält, Ruumblaanig un Energy (UREK), vu 2015 bis 2019 vu dr Kummissioon fir Wisseschaft, Bildig un Kultuur (WBK) gsii un ab 2019 vu dr Kummissioon fir soziaali Sicherhait un Gsundhait (SGK), wun er syt 2021 bresidiert het. Dr Rösti isch 2015 Waalkampflaiter vu dr SVP bi dr aidgnessische Waale gsii, wun er au erfolgloos fir dr Ständeroot kandidiert het.
Aafangs Novämber 2015 het dr Voorstand vu dr SVP Bärn dr Rösti – no aingene Aagaabe go sy Rugghalt in dr SVP fir speeteri Vakanze briefe – as ire Bundesrootskandidaat nominiert, het d Kandidatuiur aber zwoo Wuche speeter wider zruggzooge.
Am 23. April 2016 isch dr Rösti zum neie Bresidänt vu dr SVP gweelt woore un het doodermit dr Toni Brunner an dr Barteispitz abgleest. Noch em schläächte Abschnyyde vu dr SVP bi dr Barlemäntswaale 2019 het er im Dezämber 2019 verchindet, ass er im Augschte 2020 nimi fir d Wiiderwaal fir s Barteibresidium z Verfiegig stoot. Noofolger isch dr Tessiner Marco Chiesa woore.
Am 10. Oktober 2022 het dr Rösti verchindet, ass er as Noofolger vum zruggdrättene Bundesroot Ueli Maurer wett kandidiere. Am 18. Novämber het en d Frakzioon vu dr SVP zäme mit em Hans-Ueli Vogt uf ire Waalvoorschlaag an d Verainigt Bundesversammlig ufgnuu.
Am 7. Dezämber 2022 isch dr Rösti im eerschte Waalgang in Bundesroot gweelt woore. S Amt as Vorstand vum Aidgnessische Departmänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon duet er am 1. Jänner 2023 aadrätte.
1637
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt
Scott S. Sheppard
Dr Scott S. Sheppard isch e Astronom im Department of Terrestrial Magnetism (Abdeilig fier Erdmagnetismus) bi dr Carnegie Institution for Science. Er het am Institut fier Astronomi bi dr Universität vu Hawaii anno 2004 bim David C. Jewitt promoviert het.
Domols her dr Sheppard bsunders d'Mönd vu dr ussere Planete vum Sunnesystem erforscht un isch sinerzitt an dr Entdeckig vu viilene chleine, liechtschwache Mönd vum Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun bedeiligt gsi.
Usserdem isch er bi dr Entdeckig vum zweite bekannte trojanische Asteroid in dr Neptunbahn  bedeiligt gsi.
Évriguet
Évriguet (Gallo Evrigèt, bretonisch Evriged) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Évriguet lyt 54 km vu Vannes un 80 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 67 m un 112 m iber Normalnull.
Verwaltig
vu Évriguet isch. Évriguet ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Évriguet ghert zum Gallo.
Simon Schenk
Lääbe
As Yyshockeyspiiler het er fir dr SC Langnou gspiilt, dr hitige SCL Tigers, un isch mit ene 1976 Schwyzer Maischter woore. Gschafft het er z Chonufinge as Dorfschuelleerer.
Vum 28. Novämber 1994 (Wintersession) bis am 4. Dezämber 2011 isch dr Schenk as Verdrätter vum Kanton Bärn Mitgliid vum Nazionaalroot gsii. Bi dr Waal isch er uuspringli dr viert Ersatzmann gsii. Deert isch er Mitgliid vu dr Kummissioon fir Wisseschaft, Bildig un Kultuur (WBK) un dr Kummissioon fir Vercheer un Fäärnmäldwääse (KVF) gsii.
Dr Schenk het vu 1985 bis 1990 un vu 1995 bis 1997 d Schwyzer Yyshockeynazionaalmannschaft trainiert. Vu 1998 bis 2017 isch er derzue Spoortschef un zytwys au Gschäftsfierer vu dr GCK Lions gsii. Derno het er as Berooter bi dr SCL Tigers gschafft un as Expeert bi MySports kummentiert.
Dr Simon Schenk het si anne 2017 ere Häärzoprerazioon mieße unterzie, wun er si guet dervu erhoolt ghaa het. Im Friejoor 2020 isch er wider am Häärz operiert woore. Doderby sin Kumplikazioone ufdrätte, wun er draa gstoorben isch.
Är isch ghyroote gsii un het drei Chinder ghaa. Langi Joor het er z Truebschache gläbt, di letschte Joor z Münsige
Pfullendorf
Pfulladorf (dt. Pfullendorf) ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Johannes Müller
Johannes Müller isch dr Naame vo dene Persone:
Pfullendorf
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 53,2 % Landwirtschaftsfleche, 34,4 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Pfulladorf gheret d Stadtdoel Aach-Linz (Aach-Linz), Denggenga (Denkingen), Goesweiler (Gaisweiler), Schdaldlhofa (Großstadelhofen), Mottschiaß (Mottschieß), Oderschwãng (Otterswang), Pfulladorf ond Zäll (Zell am Andelsbach).
Gschicht
A Graof Ludwig von Pfullendorf ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1067.
Verwaltong
Pfulladorf hot mit dr Gmoede Hrdwãnga-Schäna, Illmasee ond Wald a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Thomas Kugler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Pfulladorf ghert zom Schwäbisch.
Donaueschingen
Donaueschinge (umgangsschprochlich Eschinge, amtlich Donaueschingen) liit im Südweschte vo Bade-Wirtteberg und isch die zweitgröscht Stadt vo de Boor im Schwarzwald-Baar-Kreis. Vor de Kreisreform 1973 isch es Kreisstadt vom Landkreis Donaueschinge gsi (Autonummere: DS), hüt isch's e Großi Kreisstadt. D Stadt isch Sitz vom Gmondverwaltungsverband, wo au die kleinere Nochberstädt Hifinge und Briilinge dezue gheret, und isch e Mittelzentrum im Landkreis. Sit 1993 het Donaueschinge de Titel Große Kreisstadt.
Die nechschte größere Stedt im Umkreis sind d’ Kreissstadt Villinge-Schwenninge 13 km nerdlich, d’ Kreisstadt Tuttlinge 24 km eschtlich, Titisee-Neustadt weschtlich und Schaffhuuse i de Schwiiz 30 km südlich.
Liste der Lokomotiven und Triebwagen der SBB
Unvollschtändigi Lischtè vo dè Lokomotyvè un Drybwägè, wo vo dè Schwizer Bundesbaanè (SBB) ygsetzt wörred.
Donaueschingen
Geografischi Lage
D’ Stadt liit uf em Hochplateau vo de Boor am Oschtrand vom südliche Schwarzwald am Donauquellfluß Brigach. Kurz noch Donaueschinge fließt d’ Brigach mit dem andere Quellfluß Breg zemmet und bildet do dedurch d Donau. Als historischi Donauquelle gilt d’ Quelle vom Donaubach, wo im Schloßpark entschprint und e glei Stuck wiiter i d Brigach goht.
Liste der Lokomotiven und Triebwagen der SBB
È Uffschlüsselig vo dè Bezeichnig vo Lokomotyv- un Drybwägè-Tùpè luèg Bauartbezeichnigè vo dè Schwizer Lokomotyè un Drybwägè.
Donaueschingen
Geografischi Lage
Dr Bann bstoht us 52,3 % Landwirtschaftsflechi, 29,2 % Wald, 16 % Sidligsflechi un 2,6 % sunschtiger Flechi.
Liste der Lokomotiven und Triebwagen der SBB
Elegtrolokomotyvè
<!--
Traktoren
--->
Donaueschingen
Gschichte
Donaueschinge isch under em Name Esginga zum erschte Mol 889 urkundlich erwähnt worre. Im 13. Johrhundert het de Ort i de Herre vo Blumberg ghert, nochher bis 1465 i de Ritter von Stein. Di umligend Landschaft Baar hond d Grafe vo Fürschteberg scho sit 1283 als Läche vom Habsburger Kaiser gha, 1488 hond si au d Stadt Donaueschinge dezue kauft. Zum Läche het s Recht zum Bierbraue ghert, di hittig Fürschteberg-Brauerei het dert iren Urschprung.
1653 isch Donaueschinge under em Ferdinand Friedrich vo Fürschteberg Residenzschtadt worre. Sit 1716 isch es de Hauptsitz vo de Fürschte vo Fürschteberg. 1801 isch i de Stadt e Obervogteiamt vo de Herrschaft Fürschteberg iigrichtet worre.
Mit de territoriale Neiordnung vo 1806 isch Donaueschinge zum Großherzogtum Bade kumme. 1810 hets s Stadtrecht iberkho. S Amt Donaueschinge het vo 1807 bis 1810 und nomol vo 1813 bis 1818 exischtiert, 1849 isch es nei gründet und später zum Bezirksamt erhobe worre.
1868 isch di erscht Iisebah gi Donaueschinge kumme, nämlich de südlich Toel vo de Schwarzwaldbahn vo Konstanz her. Ende 1873 isch di ganz Schwarzwaldbahn vo Konstanz bis Offeburg fertig gsi, und bis zu de Johrhundertwendi sind no zwei Streckene gi Furtwange und gi Titisee-Neustadt dezue kumme, so daß sich Donaueschinge zum e gleine Iisebahknotepunkt entwicklet het.
Us em Bezirksamt isch 1939 de Landkreis Donaueschinge entschtande, wo bi de Kreisreform 1973 iberwigend im neie Schwarzwald-Baar-Kreis uffgange isch. Do dedurch, daß etlichi umligende Derfer iigmondet worre sid, het sich Donaueschinge zu de zweitgröschte Stadt im Landkreis entwicklet und 1992 zum erschte Mol mehr wi 20.000 Iiwohner gha. Uff Aatrag vo de Stadtverwaltung het s Land Bade-Württeberg mit Wirkung vom 1. Juli 1993 Donaueschinge zun ere Große Kreisstadt erhobe.
Stadttoel vo Donaueschinge
Au d Stadttoel vo Donaueschinge hond e langi Gschichte. Meischtens hond si bis 1806 zum Fürschtetum Fürschteberg ghert und sind denno zum Großherzogtum Bade kumme. Nochdem si e Ziitlang zum Amt Hifinge ghert hond, sind si 1849 zum Amt Donaueschinge und 1939 zum Landkreis Donaueschinge kumme. Griäninge het aber erscht ab 1936 zum Bezirksamt Donaueschinge ghert.
Iigmoendunge
Di folgende Gmoende sind i d Stadt Donaueschinge iigmoendet worre:
Entwicklung vo de Iiwohnerzahl
Iiwohnerzahle vo dem Gebiet, wo zu sellere Ziit zu Donaueschinge ghert het. Diä Zahle sind endweder bi Volkszählunge ermittlet worre oder stammet us amtliche Fortschriibunge vo de Statistische Ämter (nu Liit mit Hauptwohnsitz). ¹ Volkszählungsergebnis
Burgermoaschter
Burgermoaschter vo Eschinge (siit 1992 Oberburgermoaschter):
Guck au do
Hofbibliothek Donaueschingen
Julie Bassermann
D Julie Bassermann (* 2. Merz 1860 z Mannem as Julie Ladenburg; † 18. Septämber 1940 ebe dert) isch e dytschi Frauerächtleri gsii.
Laischtige
Im Johr 1897 het d Julie Bassermann d Mannemer Abdailig vum Verain Frauebildig-Frauestudium, wu si Vorsitzeri dervu 1901 woren isch. Mit dr Alice Bensheimer, wu ne Fryndin vun ere gsii isch, het si d Entwicklig vum Verain bregt. As langjehrigi Vorsitzeri het si d Mannemer Fraueorganisazione in aim Verainsverband zämegfiert. Doderby het d Bassermann mit ire Mueter chenne zämeschaffe, wu 1904 dert Bresidänti vum Badische Fraueverain gsii isch. Si isch au im Huusfraueverain engaschiert gsii. Vu 1911 bis 1933 isch si derzue Grindigsvorsitzeri vum Badische Verband fir Frauebsträbige.
Syt zwai Johr Witfrau, isch si 1919 bi ire Kandidatur fir d DVP zur Weimarer Nazionalversammlig nit gwehlt wore. Si isch aber druf in Mannemer Gmairoot yyzoge, wu si si vier Johr lang as Mitgliid vu dr Schuelkummission un in sozialbolitische Froge engaschiert.