cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elementarteilchen
Bis dass d Kwarks entdeggt worde si, häi au alli Arte vo Hadrone, z. B. d Kärnbaustäi Proton, Neutron, s Pion und vili anderi as Elementardäili gulte. Wil s e so vil verschidnigi Arte gee het, het mä vom ene „Däilizoo“ gschwätzt. D Hadrone wärde au hüte no hüfig as Elementardäili bezäichnet, au wenn si noch em Standardmodäll alli us Kwarks zämmegsetzt si und z. B. au e mässbare Durchmässer in dr Gröössenordnig 10-15 m häi. Für dass es käini Verwäggslige git säit mä de Elementardäili vom Stabdardmodäll do und dört fundamentali Elementardäili oder Fundamentaldäili.
Guilers
Guilers (bretonisch Gwiler-Leon) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guilers lyt in dr Nechi vu dr Bucht vu Brest (Rade de Brest) 6 km vu Brest un 58 km vu Quimper uf ere Hechi zwische 0 m un 96 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Milizac im Norde, Saint-Renan im Weschte, Bohars im Oschte, Plouzané im Sidweschte un Brest im Sidoschte.
Gschicht
Guilers isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1350 as Guicler (1446 Guiller, 1458 Guillar, 1467 Guiler, 1516 Guillier, 1536 Guylerz, 1539 Guicler).
Verwaltig
vu Guilers isch. Guilers ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Guilers ghert zem Bretonisch.
Partnergmai
🇮🇪 Ballyhaunis, Irland
Pearl Harbor
mini|Luftbild vo Pearl Harbor, Oktober 1941 Pearl Harbor [] isch e natürlige Haafe und s Hauptkwardier vo dr Pazifikflotte vo dr United States Navy uf dr Insle Oʻahu, Hawaii, USA. Uf dr ganze Wält isch dr Haafe dur en Aagriff vo dr japanische Flotte am 17. Dezämber 1941 uf die amerikanisch Pazifikflotte bekannt worde, ooni dass vorhär dr Chrieg erkläärt worde weer. Wäge däm si d USA in dr Zwäit Wältchrieg iidrätte.
Dr Stützpunkt vo Pearl Harbor isch e National Historic Landmark.
Falsifikation
Falsifikazioon, au Falsifizierig (vo lat. falsificare „as falsch erkenne“) oder Widerleegig, isch dr Bewiis, ass en Ussaag, Methoode, Theese, Hüpotheese oder Theorii ungültig isch. Ussaage oder Sachverhält, z. B. experimentelli Ergääbniss, wo son e Ungültigkäit chönne bewiise, häisse „Falsifikatoore“. mini|Doo gseet mä zwäi schwarzi Schwään. Aber au wenn si nid doo weere, zum d Ussaag «Alli Schwään si wiss» z falsifiziere, d Ussaag weer immer no falsifizierbaar. E Falsifikazioon bestoot us em Bewiis, ass verschiideni Aanaame von ere falsifizierte Theorii oder mit Aanaame, wo unabhängig drvo as woor akzeptiert si, mitenand unveräinbaar (inkonsistänt) si bzw. sich widerspräche.
Falsifikazionismus
E Grundfroog in dr Wüsseschaftstheorii isch, öb und wie wüsseschaftligi Theorie chönne überbrüeft wärde. D Vorstellig, ass mit äinzelne Experimänt d Wooret von ere Theorii chönn festgstellt wärde (sog. Werifizierig), drifft in vile Fäll nit zue. Vo dr wüsseschaftstheoretische Aanaam, ass sonigi Brüefige d Grundlaag vo dr Bewärdig vo Theorie, öb si guet si, daarstelle, e sognennte Werifikazionismus, dänkt zum Bispil dr Karl Popper ass si nid funkzionieri. Är setzt uf e sognennte Falsifikazionismus, wo bedütet, ass mä von ere Theorii mindestens sött bewiise chönne, öb si falsch isch - und e Charakteristikum vo valiide wüsseschaftlige Theorie isch, ass son e Falsifikazioon überhaupt mööglig isch. Dorum chönn mä theoreetischi Ussaagen au denn, wemm mä si nit cha bewiise, grundsätzlig as „vorlöifig akzeptaabel“ lo gälte, bis mä si cha widerleege.
Noch dere Uffassig muess mä falsifizierti Theorie verwärfe und s äinzige Inträssi an ene isch nume no wüsseschaftsgschichtlig.
Vom klassische Falsifikazionismus säit mä, ass vom ene methodoloogische Standpunkt d Falsifizierig vo äinere Ussaag die ganzi Theorii, wo si sich druf basiert, nid umbedingt müess verwärfe. Zum Bispil cha dr Gegestandsberiich vo dr Theorii iigschränkt oder äinzelni Aanaame chönne dr Theorii aabasst wärde.
Kwelle
Dr Ardikel «Falsifikation» uf dr dütsche Wikipedia
Hohenzollernlied
S Hohenzollernlied isch d Hymne vu Hauezollre, eme historische Land uf em Biet vum hitige Bade-Wirttebärg.
S Hohenzollernlied isch syt 1860 verbreitet. D Melodii isch vum franzesische Lied „Ma Normandie“ ibernuu, bi dr Melodii un em Rytmus git s regional unterschidligi Versione.
Dr Verfasser vum Hohenzollernlied isch umstritte. Zum eine wird s eme Soldat vu Hechinge mit Name Konrad Killmeier zuegschribe, wu vu 1858 bis 1861 in eme hohezollerische Füselierregimänt z Saarlouis dient het.
Zum andere heißt s, s Lied sej anne 1849 dichtet wore vum domolige Oberposchtpraktikante Hermann Vitalowitz (* 1825 z Hechinge), wu Hauezollere dur dr Regierigsverzicht vu dr Firschte vu Hauezollre-Simeringe un Hauezollre-Hechinge an Preuße gfallen isch.
Im Mittelpunkt vum Lied stoht dr Zoller, e markante Bärg bi Hechinge am Rand vu dr Schwebische Alb, wu wyt sichtbar d Burg Hauezollre stoht.
Harskirchen
Hàschkiech (frz. Harskirchen, dt. Harskirchen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gseográfi
Hàschkiech lijt àn dr Soor ìm Nordweschte vum Elsàss. Bi Hàschkiech mìndet dr Naubach ìn d Soor.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hàschkìech ìsch. Hàschkiech ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Hàschkiech ghert zem Rhinfrankisch.
Hans Schmid (Pilot)
De Hans Schmid (* 5. Dezember 1879 z Ebnat, † 14. Oktober 1911 z Bärn) isch en Schwiizer Flugpionier gsi und de erschti Schwiizer, wo bim Flüge tödlich verunfallt isch.
Läbe
De Hans Schmid isch Wirt vom Reschtaurant Sterne z Wettige gsi. Er het im 1910 z Douzy in de Ardenne s Flug-Brevet gmacht und dann mit eme Doppeldecker ab em Sommer 1910 uf em Chloschterfäld z Wettige di erschte Flugversüech unternoh. Im Juli 1911 het er dann erschtmols au Passagier mitgnoh und am 30. Juli 1011 isch er bin ere Flugschau z Dübedorf eine vo de erfolgriichschte gsi. Bi eme Schauflüüge z Bärn, wo vom 14. bis zum 16. Oktober het solle schtattfinde, isch er mit eme Eindecker aaträte. Am 14. Oktober het er vo de fünf Teilnehmer di längschti Flugziit annebrocht: 30 Minute und 55 Sekunde. Bim zweite Flug a dem Tag het sini Maschine nach öppe zwei Minute Flugziit Probläm übercho und sin Eindecker isch abgstürzt und het de Hans Schmid unter sich begrabe. Er het numme noch tot us em Flugzügwrack chönne borge werde.
Guiler-sur-Goyen
Guiler-sur-Goyen (bretonisch Gwiler-Kerne) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guiler-sur-Goyen lyt am Goyen, 19 km vu Quimper un 42 km vu Brest uf ere Hechi zwische 25 m un 133 m iber Normalnull.
Gschicht
Guiler-sur-Goyen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1522 as Tref de Guiler (1536 Guiler, 1540 Trève de Guiler Mazalon, 1826 Bourg de Guiler).
Verwaltig
vu Guiler-sur-Goyen isch. Guiler-sur-Goyen ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Guiler-sur-Goyen ghert zem Bretonisch.
Need Your Loving Tonight
Need Your Loving Tonight isch e Lied vu dr britische Rockbrand Queen. S isch vom Bassischt John Deacon gschribe worde. S Lied isch s viert Stuck uf em Album The Game.
Kanton Sizun
Dr Kanton Sizun (breton. Kanton Sizun, frz. Canton de Sizun) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Morlaix im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Hauptort vum Kanton isch Sizun gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Francis Estrabaud gsii.
Gmaine
Dr Kanton Sizun isch us vier Gmaine bstande:
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1953
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg 1953 sin di erschte Kommunalwahle im anne 1952 nei bildete Land Bade-Wirttebärg gsii. Si hän am 15. Novämber 1953 stattgfunde. Bi re Bevelkerig vu insgsamt rund 6,8 Millione sin fir d Gmairotswahle 4.434.912 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisdagswahl 3.385.812.
Bro gozh ma zadoù
S Lied Bro gozh ma zadoù (alem. "S alt Land vu myyne Vätere") isch d Nationalhymne vu dr Bretagne.
D Melodii isch di nämlig wie die vu dr walisische Hen Wlad Fy Nhadau un die vu dr kornische Hymne Bro Goth Agan Tasow. Si soll im Johr 1856 vum Waliser Iago ab Ieuan (ängl. James James, 1833 - 1902) komponiert wore syy. Dr bretonisch Text stammt vun François "Taldir" Jaffrenou, (1879-1956), wu ne anne 1898 verfasst het. 1903 isch Bro gozh ma zadoù vu dr Union Régionaliste Bretonne zue dr bretonische Nationalhymne uusgruefe wore.
Kabinett Strauß II
S Kabinett Strauß II isch vum 27. Oktober 1982 bis zum 30. Oktober 1986 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. D CSU het bi dr Landdagswahl am 10. Oktober 1982 58,28 % vu dr Stimme un dodermit 133 vu dr insgsamt 204 Sitz gwunne. Dodermit het d Bartei unter em Minischterbresidänt Franz Josef Strauß als furt chenne ellai regiere.
Herbitzheim (Unterelsass)
Herzum (frz. Herbitzheim, dt. Herbitzheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Herzum ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 717.
Lech Wałęsa
Dr Lech Wałęsa [] (uf d Wald kumma àm 29. Septamber 1943 z Popowo ìn Pola) ìsch a polnischer Politiker. Ar ìsch zeerscht Elektriker gsìì. Dernoh, vu 1980 bis 1990, ìsch er dr Präsidant vu Solidarnosc worra un, vu 1990 bis 1995, dr Stààtspräsidant vu Pola.
Herbitzheim (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Elektronische Datenverarbeitung
Elektronischi Daateveraarbäitig (EDV) isch dr Sammelbegriff für d Erfassig und Beaarbäitig vo Daate dur elektronischi Maschine oder Kompiuter. Mäistens goot s drbii um eender äifachi Brozäss zum groossi Mängene vo mäistens äänlige Daate y veraarbäite. Attribut wie «elektronisch» or «automatisch» wärde mit em Begriff Daateveraarbäitig sit öbbe 1960 brucht, zum zwüsche dr Daateveräärbäitig z underschäide, wo vo Kompiuter im Geegesatz zu Mensche usgfüert wird.
Herbitzheim (Unterelsass)
Verwàltung
vun Herzum ìsch. Herzum ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Herzum ghert zem Rhinfrankisch.
Lech Wałęsa
Jugend
Dr Lech Wałęsa ìsch dr Suhn vum a Tìschler, ar ìsch strang kàtholisch erzoga worra. Ar hàt Elektrotecknisch glehrt ìn dr Schüel. Zwìscha 1961 un 1966 ìsch er Automeckànicker gsìì. Ànna 1967 hàt er àgfànga àls Elektriker uf dr Lenin-Wàrft vu Dànzig z'schàffa.
Elektronische Datenverarbeitung
Gschicht
Am 5. Oktober 1959 het IBM dr Dransistorrächner IBM 1401 vorgstellt, under dr Üüberschrift "electronic data processing", uf Dütsch Elektronischi Daateveraarbäitig, churz EDV. S Gräät isch as e Witerentwigglig vo dr Lochchartetechnik beschriibe worde. Gliichzitig het IBM dr Reportgenerator RPG uusebrocht, wo dr IBM 1401 mit dr dradizionelle Loochchartetechnik verbunde het.
D Vordäil vo dr nöije Technologii si gsii:
Lech Wałęsa
Jugend
Ànna 1968 hàt er mìt dr Mirosława Danuta Gołoś ghirota. Sa han mìtnànder àcht Kìnder bikumma.
Gewarkschàftsfiahrer
Ànna 1970 ìsch dr Lech Wałęsa Mìtglìed gsìì vum illegàler Streikkomitee z Dànzig. S And vu dam Streik hàt ìn 80 Àrweiter s Lawa koschta, un dr Lech Wałęsa hàt fer ei Johr ìns Gfangnis müeßa.
Ànna 1976 hàt er sina Àrwet verlora.
Ànna 1978 hàt et mìttem Andrzej Gwiazda un mìttem Aleksander Hall d illegàla Untergrundvereinigung Frèia Gewarkschàft vu Pommern.
Nohnem Àfàng vum Streik un vu dr Besetzung vum Wàrft z Dànzig, àm 14. Àuigscht 1980, ìsch dr Lech Wałęsa dr Streikfiahrer worra. Ìm gànza Pola han Àrweiter dàs Beispiel gfolgt un han ghàlta mìt schàffa. Ìm Septamber vum gliicha Johr sìn d kommunischtischa Regiarung un dr Streik-Koordinàtionkomitee iverstànda worra fer d Frèia Vereinigung z'legalisiara. Si Nàma ìsch "Solidarność" worra un si Präsidant dr Lech Wałęsa. Ar ìsch dr Präsidant vu Solidarność blìewa bis àm 13. Dezamber 1981, wo n'er verhàfta worra ìsch. Ar ìsch interniart blìewa bis àm 14. Novamber 1982.
Ànna 1983 ìsch er wìeder a eifàcher Elktriker worra. Ìn dam Johr hàt er àui dr Frìedasnobelpriis bikumma.
Präsidant
Àn da frèia Wàhla vu 1990 ìsch dr Lech Wałęsa àls Präsidant vu Pola gwählt worra. Ar hàt d Demokràti ìn Pola brocht. Àls Kàtholischer ìsch er vum Pàpscht Johannes Paul II untergstìtzt worra.
Àn da nachschta Wàhla vu 1995 hàt er gega Aleksander Kwaśniewski verlora.
Noh dr Politik
Àn da Wàhla vum Johr 200 hàt dr Lech Wałęsa weniger às 1% vu da Stìmma bikumma. Do hàt er gsajt àss er sìch zruck ziaht vu dr Politik.
Ànna 2002, àm Àfàng vu da XIX. Olympischa Wìnter Spìeler z Salt Lake City, hàt dr Lech Walesa Europà repräsentiart, wo n'er d olympischa Flàmma trajt hàt.
Àm 10. Mai 2004 ìsch dr Flughàfa vu Dànzig umtaift worra uf "Flughàfa Lech Wałęsa Dànzig", àls Ehra fer da beriahmter Burger vu Dànzig. Sina Unterschrìft ìsch ìm Logo vum Flughàfa ufgnumma worra.
Ànna 2005, wahrend d polnischa Wàhla, hàt dr Lech Walesa dr Donald Tusk unterstìtzt. Un ìm gliicha Johr hàt er àui d Pàrtèi demokraci.pl àn da pàrlamentàra Wàhla unetrstìtzt.
Dr Lech Wałęsa blibt a wìchtiger Symbol vum And vum Kommunismus ìn Pola, so wia dr Pààpscht Johannes Paul II.
Teufelsbrücke
Teufelsbrücke (alem. «Düüfelsbrugg») stoot für:
Destruction
Destruction (engl.: Zerstöörig) isch di erschti dütschi Thrash-Metal-Band, un bestoht bis hüt. Si isch 1982 z Bade-Württeberg gründet worde un isch näbe Kreator un Sodom eini vo de erfolgriiechschte dütsche Bands us dere Stilrichtig.
Bandgschicht
Nachdäm di Band 1982 unterm Namme Knight of Demon z Lörrach gründet worde isch, isch 1983 ihre erschts Demo Speed Kills, wo au Mad Butcher (Vorruggte Metzga), e spötere Albumtitel enthalte isch, erschiiene. Nachm zwoite Demo Bestial Invasion of Hell hänn SPV si unter Votrag gno un hänn 1984 d EP Sentence of Death un 1985 s erschte Album Infernal Overkill, wellem ä Tour mit Slayer gfolgt isch, voöffentlicht.
1989 isch d Band nochere Tour mit Celtic Frost usenander broche: De Schmier het Headhunter gründet, wo au de Jörg Michael (Mekong Delta, Running Wild, Stratovarius) drummelt het, wehrend er bi Destruction vo André Grieder (ex-Poltergeischt) ersetzt worde isch, mit wellem dört Cracked Brain erschiine isch. Beidi sin keini wirklich erfolgriieche Projekt gsi in dere Ziit, wo spöter als Neo-Destruction bekannt worde isch.
Zääh Joor noch de Trennig isch d Wiedervoeinigung vo de Band zwüschem Schmier un em Sifringer zsämme mitm neue Schlagzüüger Sven Vormann glunge. Noch Uftritt uf wichtigä dütsche Feschtivals isch bi Nuclear Blast im Folgejoor All Hell Breaks Loose erschiiene.
Bim 2001er Album The Antichrist sin bi de erschte Uuflage Fehlprässige mit falscha Liedfolg entschtande, wo bi de Plattefirma umtuscht werde hätte chönne, wenn d Band uf ihrer Websiite nüd wägem hoche Sammlerwert devor gwarnt hätt.
Im Oktober 2001 isch de Sven bi Destruction usgstiige, wiil ihm de Tourplan z viil worde isch un er mehr Ziit für sini Familie bruucht het. Mitm neue Drummer Marc Reign (Orth un Gunjah) isch d Band aanschliessend mit Sodom un Kreator uf Tour gange. Mit Kreator sin Destruction sogar durch Südamerika tourt.
Nochdäm im Schmier gege 2003 wehrend de Tournee durch d USA si Inschtrumänt gschtohle worde isch, het er sich ä Splitterbruch an de rächte Hand zü zoge, was ihn zü ere Paus zwunge het un wodurch d Band d Tour durch Großbritannie absage het müesse. Züm Beginn vom Golfkrieg het meh uf de Bandwebsiite di The Exploited-Coverversion Fuck The USA koschtelos abelade chönne. Im Mai isch de Reign vom Flughafepersonal z Mailand festghalte worde, weil si Gürtel ä Usschlage vom Metalldetektor erzügt gha het.
Am 22. Auguscht 2005 isch s Album Inventor of Evil erschiiene, nochdäm d Band im Januar zü AFM Records gewäxselt gha het.
Ammerbuch
Ãmmerbuch (dt. Ammerbuch) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,3 % Landwirtschaftsfleche, 34,5 % Wald, 12,8 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Ãmmerbuch gheret d Ortsdoel Altenga (Altingen), Boldrenga (Poltringen), Broadaholz (Breitenholz), Ẽdrenga (Entringen), Pfäffenga (Pfäffingen ond Reischda (Reusten).
Gschicht
Ãmmerbuch ischt 1. Dezember 1971 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Altenga, Boldrenga, Broadaholz, Ẽdrenga, Pfäffenga ond Reischda.
Verwaltong
Ãmmerbuch ghert zue koenem Verwaltongsverband.
D Schuldese ischt d Christel Halm.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ãmmerbuch ghert zom Schwäbisch.
GGG Stadtbibliothek Basel
D GGG Stadtbibliotheegg Baasel isch en öffentligi Bibliotheegg in dr Stadt Basel und dr Umgääbig. Si het siibe Filiale und biete Medie vo Buecher bis zu Kompiuterspiil aa. Die zwei Bibliotheege Binnige und Brattele im Kanton Baselland si au an s Netz vo dr GGG Stadtbibliotheegg agschlosse.
Gschicht
D GGG Stadtbibliotheegg Baasel goot uf d Gründig vo dr „Lääsi-Aastalt für d Juugend“ im Joor 1807 dur d Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Baasel (GGG) zrugg. D Lääsi-Aastalt isch as Gegestück zur Allgemäine Lääsigsellschaft Baasel gründet worde, wo denn scho zwanzig Joor lang existiert het, aber für Manne us dr Ooberschicht reserwiert gsi isch. D Gründerväter vo dr Lääsi-Aastalt häi nid nume d Bevölkerig mit Litratuur welle versorge, si häi eso dr Iifluss vo de nöije kommerzielle Büechereije welle bekämpfe, wo sit dass d Präss- und Religionsfreihäit under dr Helvetik iigfüert worde isch, em Publikum «schlüpfrigi Romään» aabote häi. D Juugend het eso zun ere «vernümftige Bildig» sölle gfüert wärde statt zu «Lektüre, wo nüt Nutz isch» verfüert wärde.
1823 het d GGG iir Aagebot mit dr Gründig vo dr Bürgerbibliotheegg und 1842 vo dr Arbäiterbibliotheegg erwiteret. Wäm was abote worde isch het vo dr Schicht, vom Alter und vom Gschlächt abghängt. Dr erziejerisch Ufdraag isch im Vordergrund gstande. So häi d Benutzer im Moonet nume äi Buech mit eme underhaltsaame Charakter döfe usleene.
1884 het d GGG d Baasler Volksbibliotheegge gründet mit säggs Filiale. Bis 1899 isch daas Netz uf drizää Kwardierbibliotheegge gwaggse. 1901 het d GGG die Filiale übernoo und si mit de äigene Instiduzioone zum ene stedtische Bibliotheegenetz verschmulze.
D Reforme, wo zwüsche 1897 und 1907 gmacht worde si, si im dütschsproochige Ruum überall vollzooge worde. D Bibliotheegge häi en äihäitligi Verwaltig mit ere Zentrale und eme Filialnetz bechoo. Die alters- und schichtspezifische Instiduzioone si ufghoobe worde. 1907 het d GGG d Lääsisäal im Schmiidehoof, im Zentrum vo dr Stadt ufdoo. Si sin an siibe Dääg in dr Wuche am Nomiddaag und zoobe offe gsi und häi nid nume Büecher, sondern au Zitige und Zitschrifte aabote.
1954 het mä dr Naame zu Allgemäini Bibliotheegge vo dr GGG (ABG) gänderet. In de 1960er Joor het d ABG d Freihandbenutzig iigfüert. 1990 häi d Bibliotheegge bim Usleene uf EDV umgstellt, vo 1992 aa isch dr Kataloog im OPAC zuegänglig gsi und sit 1996 onläin über s Internet. 2009 isch d Sälbstverbuechig über d Radio Frequency Identification (RFID) iigfüert worde. 2010 het d ABG iire Naame zu GGG Stadtbibliotheegg Baasel gänderet.
Vo 2014 bis 2015 isch d Hauptbibliotheegg Schmiidehoof umfassend renowiert und usbaut und am 8. Mai 2015 nöi eröffnet worde. D Publikumsflechi isch öbbe dobblet so grooss wie vorhäär. D Chinder und die Juugendlige häi iiri äigene Abdäilige. Im Barteer het s ä Suschi-Bar und d Kaffibar «1777», im 4. Stock befindet sich die ruejigi Lääsizoone.
D Organisazioon
Dr Veräin «Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Baasel» isch dr Drääger vo dr Stadtbibliotheegg Baasel. D GGG weelt d „Kommission vo dr GGG Stadtbibliotheegg“, wo für e Bedriib vo de Bibliotheege verantwortlig isch. D Füerig vo dr Stadtbibliotheegg lit in de Händ vo dr Direkzioon und de Mitarbäiter.
2015 häi die Bibliotheegge zum Netz vo dr GGG Stadtbibliotheegg Baasel ghöört:
Baasel-Stadt: Im Ufdraag vo de Gmäinde: Im Ufdraag vom Erziejigsdepartemänt vom Kanton Baasel-Stadt d Schuelbibliotheege:
D Medie, wo mä usgleent het, cha mä in alle Bibliotheege und in de Zrugggoobkäste bi alle Bibliotheege und in de Buechhandlige Bider&Tanner, Thalia und bim Kiosk uf em Gläis 1 am Baanhoof SBB z Baasel zrugggee.
D Finanzierig
D Stadtbibliotheegg Baasel wird in erste Linie us Stüürgälder finanziert, also vom Kanton Baasel-Stadt. Wievil daas chostet stoot in däm sine Jooresbricht. E gröössere Biidraag läistet d GGG as Dräägere vo dr Stadtbibliotheeg. Die üübrige Iinaame stamme us Benutzigsgebüüre und Spände. Für Brojekt zum s Lääse fördere, wie zum Bischbil s Gratis-Abonnemänt für Chinder und Jugendligi us dr Stadt Baasel oder d Aaschaffig vo Medie für Chinder, isch d Stadtbibliotheegg uf Spände aagwiise. Si isch die äinzigi öffentligi Bibliotheeg in dr Schwiz won e brofessionells Fundraising bedribt.
Dr Bestand
D GGG Stadtbibliotheegg Baasel het me as 280'000 Medie, und d Printmedie mache dr grösst Däil us. Öbbe 40 Brozänt vo de Medie si Doon- und Bilddrääger und Kompiuterspiil. In de Filiale cha mä fremdsproochigi Büecher, vo Albanisch bis Türkisch, bechoo. Klassik-CDs us em Bibliotheegsbestand vo dr Muusigakademii vo dr Stadt Baasel cha mä au vertleene. D Medie vo dr Stadtbibliotheegg Baasel chönne über en Onläin-Katalog gsuecht und bstellt wärde.
D Förderig vom Lääse und d Chinderanimazioon
D Stadtbibliotheegg Basel organisiert mee as duusig Veraastaltige im Joor für Chinder und Jugendligi – vo dr Hilf bi Huusufgoobe und Glustmache zum Lääse bis zu Kulturbrogramm und Filmnächt. Drzue chunnt d Gratis-Mitgliidschaft für die Altersgrubbe.
Sit 2012 het s in meerere Bibliotheege bsundrigi Aasprächpersone für Juugendligi. Die Juugendarbäiter hälfe bi Huusufgoobe und Bewärbige, loose zue wenn die Junge über Brobleem und Sorge wäi reede, und fördere mit vile Kreativbrogramm d Medien- und d Sozialkompetänz vo de junge Lüt.
Sit 2006 bedribt d Stadtbibliotheegg zämme mit em Ressor Kultur vom Erziejigsdepartemänt Baasel-Stadt e Lääsiförderigsstell z Chläihünige, wo bsundrigs vil fremdsproochigi Iiwooner lääbe.
Inwil LU
Eibu (amtlech Inwil) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Eibu liid zwösche Inwilerberg ond Rüüss. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Wiiler Oberhofen, Pfaffwil ond Ausserschachen  ond s ehmaulig Chloschter St. Kathrinen. Vo dr Gmeindsflechi send 70,8 % Landwirtschaftlechi Flechi, 16,3 % Waud, 11,4 % Sidligsflechi ond 1,5 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Eibu send Baubu, Bueri, Öschebach, Gisike, Honau ond Root im Kanton Lozärn ond Dietel ond Seis im Kanton Aargau.
Gschicht
Eibu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1145 aus Ingenwilare, Utigen scho 1045
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 10,3 % gläge.
Religion
83,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,3 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,7%, CVP 25,6% , FDP 20,3% , GLP 4,8% , GP 3,2% , SP 6,3% , SVP 33,2% , Süschtigi 5,0%.
Dr Gmeindspräsident vo Eibu esch dr Josef Mattmann (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1783 Iiwohner 95,6 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch, 0,1 % Italienisch ond 4,1 % anderi Sprache.
Z Eibu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Bezirk Dornbirn
Do Bezirk Doarobiro ist flächomäßig dar klennste Bezirk z Voradlberg, heat abor di größt Bevölkorungsdichte. Luschnou und Ems grenzand mit-o-m Rhii at Schwitz.
Geschicht
Do Bezirk Doarobiro ist dar jüngste Vrwaltungsbezirk vo Voradlberg, er ist erst 1969 vom Bezirk Fealdkirch abspalto woro.
Vrwaltnig
Do Sitz vo dor Bezirkshauptmannschaft ist z Doarobiro.
Glidornig
Mit ar Flächo vo 120,976 km² heat Doarobiro an Flächo-n-atoal vo eabba 70 % und mit Iiwohnar ist as ou dio Gmuond mit do meisto Lütt. Ems heat Iiwohnar und a Flächo vo 29,17 km² (17 %). Luschnou heat Iiwohnar und a Flächo vo 22,26 km² (13 %).
Hinsingen
Hinsìnge (frz. Hinsingen, dt. Hinsingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hinsìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1328 àls Heyngesingen.
Verwàltung
vun Hinsìnge ìsch. Hinsìnge ghert zem Kommünàlverbànd.
Xenegugeli
Xenegugeli heisst ds Fabelwäse us em Tier-ABC vom Roland Zoss, wos als Bilderbuech, Tonalbum und als App ABC Dino git.
I der Schwyz isch es ds einzige moderne Mundart-ABC i dere Form. Es biblio- und audiophils Wärch für chlyni Chind mit Bilder und Musig vo A bis Z. Erschine ischs z Bärn 1999 und i füfter Uflag 2010. Dermit het der Roland Zoss syni Karriere als Pionier im Bärndütsche Chinderlied gstartet. Im Johr 2012 sy 26 nöiji Tierlieder erschine under em Name Xenegugeli Gold-ABC. Und im 2014 s ABC DINO App mit animierte Tierzeichnige und Lieduszüg für iPhone u iPad-Tafele. Das gits uf Dütsch, Französisch, Änglisch u Spanisch - und uf Alemannisch.
Am Xenegugeli hei verschideni bedütendi Musiker musikalisch mitgschaffet. Der Mario Capitanio, der Julian Sartorius, d Bärner Rocker Christoph Kohli und der Stefan W. Müller, zwe Mitbegründer vom Mundartrock mit SPAN. Und der Holger Schöpflin het 44 Tier-Bilder mit Farbstifte zeichnet. I de frömdsprachige Versione isch ds ABC Dino Xenegugeli vom argentinische Sänger Mauro Guiretti und der kanadische Chinderlieder-Sängere Claire de Lune gsunge worde. Die 4 Lieder-Albe gits als Download uf iTunes. A vilne Schwiizer Schuele wird ds ABC sit Jahre gsunge. Neu gits e französeschi Version. Mit dere cha me zwüsche Mundart-Dütsch-Französisch parallel die 26 ABC-Tierlieder lose und singe. Es eimaligs Produkt, für de Chind der Ystig i ne anderi Sprach emotional liebevoll necher zbringe.
Es git es Folgealbum mit wytere 25 Tier und 40 Musiker us der ganze Wält. Das Wältchinderalbum unterm Patronat vo UNESCO Schweiz heisst Muku-Tiki-Mu: Multikulturelle Tier- und Kinder-Musig. Ds Xenegugeli-Album wird a vilne Schuele uf de Understufe verwändet o in Süddütschland. Im Usland isch es bekannt worde als ABC Dino uf iPads. Es hilft Chind us frömde Kulture mit Pfiff und Pep i d Mundart und vertritt d Bärner Mundart uf em Wältmusiklabel Putumayo z Nöi-York.
1) Ameisi 2) Bussi 3) Chue 4) Daggeli 5) Elstere 6) Frösch 7) Gugger 8) Hyäne 9) Ibis 10) Jabiru 11) Kolibri 12) Leguan 13) Meersöili 14) Nasebär 15) Otter 16) Pelikan 17) Quagga 18) Rab 19) Spinneli 20) Tintefisch 21) Urochs 22) Vipere 23) Wärzesöili 24) Xenegugeli 25) Ysbär 26) Zitteraal
Mandschurei
D Mandschurei isch e historischi Landschaft, wo hüte in dr Volksrepublik China, Russland und zu chliine Däil in dr Mongolei lit. Zu iir ghööre d Browinze Heilongjiang, Jilin und Liaoning, historisch au Hulun Buir, Hinggan, Tongliao und Chifeng in dr Innere Mongolei. Dr Regioon säit mä au Nordostchina (, churz für: ).
S Gebiet vo dr hütige Mandschurei in dr Volksrepublik China het im Nordoste Gränze mit Heilong Jiang (Amur) und Ussuri, im Norde mit Heilong Jiang und em Groosse Hinggan-Gebirg, im Südweste isch die Chinesischi Muure und im Südoste dr Yalu Jiang. Im Norde und Oste vo dr Mandschurei isch Russland (Sibirie), im Weste d Mongolei und im Süde Nordkorea.
Vercheer
Die Dransmandschurischi Iisebaan, e Zwiig vo dr Dranssibirische Iisebaan got dur d Mandschurei.
Uf em Abschnitt Dalian–Changchun isch vo 1934 bis 1945 (also wääred dr japanische Bsatzig) isch dr legendäär Expresszug Ajia vercheert.
Ofis ar Brezhoneg
S Ofis ar Brezhoneg (frz. Office de la langue bretonne, alem. Amt vu dr Bretonisch Sproch) isch e Organisation, wu as Hauptziil d Erhaltig vu dr bretonische Sproch het. Si isch am 1. Mai 1999 grindet wore. Presidänti vum Ofis ar Brezhoneg isch syt dr Grindig d Lena Louarn (* 1950).
Val-de-Charmey
Val-de-Charmey isch de Name vùnere politische Gmeind, wo dur d Fusion vo Scherni (Cerniat) ùn Galmis (Charmey) ùff de 1. Januar 2014 entstande isch. Si lait im Greyerzbezirk im Kanton Frybùrg in de Schwyz.
Ofis ar Brezhoneg
Ufgab
Ei Ufgab vu däre Organisation isch es, d Entwicklig vum Bretonisch soziolinguistisch un geografisch z beobachte – („Arsellva ar brezhoneg“– „Beobachtigsstell vum Bretonisch“). Derzue isch si Dreeger vum TermBret, ere Terminologii-Zentrum, wu Werterbiecher, Biecher un Charte uf Bretonisch uusegit un bretonischi Terminologie fir neji Beraich vum modärne Läbe definiert, z. B. isch Aafangs 2009 d Software fir Skype ibersetzt wore un syt em Summer 2009 wird uf translatewiki.net d Software vu OpenstreetMap.com vun eme Mitarbeiter vum Ofis ar Brezhoneg ibersetzt.
Val-de-Charmey
Geographii
Die neui Gmeind het e Flächi vo 112,22 km², was 23 % vùm Bezirk ùn 7 % vùm Kanton Fryburg ussmacht. Val-de-Charmey isch demit mit Abstand (no vor Haut-Intyamon mit 60,45 km²) di gröschti Gmeind vùm Kanton. Vo de Yywohnerzaal isch si mit 2186 aa dritter Stell im Greyerzbezirk nooch Boll ùn Broc. Nachpuurgmiine va Val-de-Charmey si Bas-Intyamon, Botterens, Broc, Châtel-sur-Montsalvens, Corbières, Crésuz, Grandvillard, Gruyères, Hauteville, Jaun, La Roche, Plaffeien ù Plasselb im Kanton Fryybùrg, Saanen im Kanton Bärn ù Château-d’Œx ù Rougemont im Kanton Waadt.
Ofis ar Brezhoneg
Ufgab
Uf dr Homepage vum Ofis ar Brezuhoneg wird e Datebank aabote, wu mer bretonischi Toponym cha sueche un au ne Datebank mit dr neje Terminologie.
S Bretonisch
D Organisation bemiet sich um d Ferderig vum Bretonisch bi Chinder un Jugedlige in dr Schuele un au um d Entwicklig vu dr Sproch in dr Elteregeneration mit Kursaagebot. Scho in dr Johr vu 1998 bis 1999 hän bi sonige Kurs eppe 9.300 Erwagseni mitgmacht. Aber au dur organisierti Korreschpondänz (z. B. per Internet) oder dur Praktika wird Bretonisch glehrt. Die Kurs wäre nit nume in dr Bretagne aabote, sundern au 28 Kurse usserhalb, dervu ellai 15 in dr Pariser Gegnig.
Val-de-Charmey
Gschicht
Ursprüngli hen die „quatre-C“, die vier vo de fümf Gmeinde im Jaunbachtal, wo mit C aafange, sölle gmeinsam fusioniere. Des sin Scherni (Cerniat), Galmis (Charmey), Châtel-sur-Montsalvens ùn Crésuz gsi. Di fümft Gmeind, Jaun, di einzig dütschsproochigi Gmeind im Greyerz, het aa de Sitzige vùm Fusionskomitee als Beobachter deilgno, aber nit welle bi de Fusion mitmache. Galmis hät in derre neue Gmeind nit numme geographisch, sùndern au vo de Yywohnerzaal, mit rùnd 1850 Yywohner vo insgsamt rùnd 2700, klar dominiert. Bi de Abstimmig am 5. Mai 2010 isch s Projäkt z Scherni ùn Galmis aagno, z Châtel-sur-Montsalvens ùn Crésuz aber abgläänt worde. Eine vo de Hauptgründ isch wohl de Stüürsatz gsi, wo in de drüü Gmeinde ùff de rächte Syte vùm Javroztal diefer wie z Galmis gsi sin, ùn bi ere Fusion gstyyge wär. Di neui Gmeind wär flächemässig di gröscht Gmeind im Kanton ùn vo de Yywohnerzaal aa zweiter Stell im Bezirk nooch Boll gsi.
D Gmeindsfusion isch vo Scherni ùn Galmis wyterverfolgt ùn bi ere zweite Abstimmig im März 2013 aagno worde. So isch di neui Gmeind zum 1. Januar 2014 entstande. Für di erschti Legislatur sölle 6 Gmeindsrööt uss Galmis ùn 3 uss Scherni cho, bis in de zweite Legislatur di alte Gmeinde als Waalchreis verschwinde.
Ofis ar Brezhoneg
S Bretonisch
Anne 2003 het s Ofis ar Brezhoneg e bretonischi Stroßecharte vu dr Bretagne (5 Départements) uusegee.
Finanzierig un Organisierig
Die uuabhängig Organisation het e durschnittlig Budget vu 1 Mio. Euro, s Gäld chunnt doderby in dr Hauptsach vu dr Bretagne un vum Département Loire-Atlantique.
Val-de-Charmey
Wappe
Am 11. ùn 12. April 2012 isch s Wappe vo de plante Gmeind vorgstellt worde. Es zeigt obe links e silbrigs Fäld mit zwei rote, fümfzackige Stärn, wo di beide Dörfer symbolisiere. Obe rächts isch ùffeme rote Fäld e goldigs Zepter, wo d Kartause La Valsainte symbolisiert ùn au im Wappe vo Scherni z finde isch. Ùnte links isch e grieni Tanne ùffeme schwarze Hügel ùn eme rote Grund, wo em Wappe vo Galmis ohni de silbrige Querstreife entspricht. Ùnte rächts schliessli sin ùffeme silbrige Grùnd drüü grieni Streife, wo s Wasser, d Natur ùn d Wiidergeburt symbolisiere. S Silber im Wappe stoot usserdäm für d Herrschaft Korbers, wo beidi friener dezueghört hen, ùn s Rot stoot für d Herrschaft Greyerz.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,2 % gläge.
Religion
85 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,4 % evangelisch-reformiert.
Warschau
Warschau, polnisch Warszawa ([] ), isch d Hauptstadt und di gröschti Stadt vo Pole. I de Europäische Union isch si di achtgröschti Stadt. Si lit a de Weichsel (Wisła) i de Woiwodschaft Masowie, hät 1 726 581 Mio (31. März 2014) Iiwohner und isch s Zäntrum vomne Agglomerationsruum, wo öppe 3,5 Mio. Iiwohnern zellt, mit Städt wie Pruszków, Grodzisk Mazowiecki, Żyrardów, Wołomin, Otwock und Legionowo.
Warschau isch eis vo de wichtigste Verchehrs-, Wirtschafts- und Handelszäntre vo Mittel- und Osteuropa und hät au e grossi politischi und kulturelli Bedütig. I de Stadt befinde sich einigi Universitäte, Theatre, Musee und Baudänkmähler wie de Schlossplatz Warschau, wo 1944 ganz zerstört gsi isch, wie au en sehr grosse Teil vo de Stadt sälber. S Stadtgebiät Warschau isch im gsamte i 18 Stadtbezirk („Dzielnice Warszawy“) ufteilt, wo Śródmieście (Stadtmitti) diä eigentlichi Innestadt tuet bilde.
Geographii
Warschau lit a de mittlere Weichsel, im Urschtromtal vo de Weichsel und in de Mittelmasowische Sänki uf ungfähr 100 Meter über em Meeresschpiegel. Der historisch Stadtkern lit am linke (westliche) Weichselufer uf eme langzogene Kliff, em Skarpa Wiślana, wo zimlig stotzig 15 bis 30 m über em Fluss stoot. Scho im 16. Jahrhundert het e Brügg die bäide Ufer verbunde, und eso het sich d Stadt bald uf s rechte Weichselufer, wo Praga häisst, usdeent. Im Stadtgebiet git s mehreri Moränehügel us dr Iiszit und künstlichi Hügel. D Weichsel isch im Gebiet vo Warschau schiffbar und d Stadt het e Binnehafe uf em rechte Weichselufer.
Bodelshausen
Bodlshausa (dt. Bodelshausen) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 38,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,1 % Wald, 24,2 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bodlshausa ghert s Dorf Bodlshausa ond dr Weiler Oberhausa (Oberhausen).
Gschicht
Bodlshausa ischt zom erschte Mol gnennt worde um 1100 als Bodolshusen.
Verwaltong
Bodlshausa hot mit dr Stadt Messenga ond dr Gmoe ond Ofderdenga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Uwe Ganzenmüller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bodlshausa ghert zom Schwäbisch.
Pippin der Mittlere
Dr Pippin dr Mittleri oder Pippin vo Herstal lat. Pippinus (* um 635; † 16. Dezember 714 in Jupille bi Lüttich) us em Gschlächt vo de Arnulfinger isch vo 679 bis 714 dr datsächlich Machthaber im Frankeriich gsi, sit 679 Huusmeier vo Austrasie, sit 680 als dux (Herzog) vo Austrasie, ab 688/689 as Huusmeier vo Neustrie (principale regimine majorum domus) und sit 688 Huusmeier vom Burgund. Er isch dr Sohn vom domesticus Ansegisel (* um 610; † 679) und dr Begga, dr Dochter vom austrische Huusmeier Pippin em Eltere, und Grosschind vom Arnulf vo Metz, em Bischof vo Metz vo 614 bis 629.
Biografii
Noch em Dod vom Merowingerkönig Childerich III. het dr Pippin mit dr Understützig vo austrasische Adlige gege dr Neustrier Ebroin Chrieg gfüehrt. Er het zwar 679 verlore, aber si Vormacht isch vom Ebroin siim Nochfolger Waratto anerkennt worde. 687 het dr Pippin dr Bechar, em Waratto si Nochfolger, bi Tertry gschlage und het d Herrschaft über s ganze Riich übernoh. Er het si Sohn Drogo mit dr Witwe vom Berchar verhürotet und siine Söhn wichdigi Böste ge, für zum si Stellig im Riich z festige. 690 bis 695 het dr Pippin Friesland eroberet und dr angelsächsisch Mönch Willibrord as Missionar dört ane gschiggt.
Ane 707 het er gege d Alemane gchämpft, debi isch de alemannisch Herzog Gotfrid gfalle. Vo 709 bis 712 het er gege de alemannisch Herzog Willehari gchämpft.
No bevor dr Pippin dod gsi isch, hai sich si ersti Frau Plektrud–ihri Söhn si denn scho dod gsi–und dr Sohn vom Pippin siiner Gliebte Chalpaida, dr Karl, und dr Childebrand um s Erb afo striite. 717, drei Johr noch em Dod vom Vater, het dr Karl d Herrschaft a sich grisse.
Muhammad Ali
Dr Muhammad Ali (* 17. Januar 1942 z Louisville, Kentucky as Cassius Marcellus Clay Jr.; † 3. Juni 2016 z Scottsdale, Arizona) isch en amerikanische Boxer gsi. Er het as dr äinzig dr Ditel Unumstrittene Boxwältmäister dreimol in sinere Karriere chönne gwünne. Er het zu de bedütendste Schwergwichtsboxer und bekanntiste Athlete vom 20. Joorhundert ghöört und isch 1999 vom Internazionale Olympische Komitee zum «Sportler vom Joorhundert» gweelt worde.
Au usserhalb vom Boxring het dr Ali für Schlagziile gsorgt. So het er öffentlig dr Vietnamchrieg abgleent und het dr Milidäärdienst verwäigeret. In de 1960er Joor het d Emanzipazioonbeweegig vo de Afroamerikaner understützt. Dr Kampf Rumble in the Jungle gegen e George Foreman und d Kämpf Fight of the Century und Thrilla in Manila gegen e Joe Frazier gälte as Klassiker under de Schwergwichtskämpf.
Grundschule
D Grundschuel isch z Dütschland die ersti Schuel für d Chind. In de Regle wird e Chind mit sechs Johr iigschuelt. In de meischte Bundesländer goht d Grundschuel bis in die vierti Klass. Denn goht e Chind uf e höcheri Schuel, wie d Hauptschuel, d Realschuel oder s Gymnasium. In de Grundschuel lehre d Chinder unter anderem s Schriibe un s Läse, d Grundrechekund, d Uhrzit und ähnliches.
In de Schwiiz heißt d Grundschuel Primarschuel, in Öschtriich Volksschuel.
Siddhattha Gotama
Ali Näme i dem Artikel sind uf Pali aggee, wo d Hoptsprooch vom Buddhismus isch und i Chlammere no d Form uf Sanskrit.
De Siddhattha Gotama (Sanskrit: सिद्धार्थ गौतम Siddhārtha Gautama) isch de Soo vom König Suddhodana (Sanskrit: Śuddhodana) und de Mahāmāyā (Sanskrit: Mahā Māyā) gsii. Sin Vater, de König vode Sākiya (Sanskrit: Śākya) hett ide Stadt Kapilavatthu (Sanskrit: Kapilavastu), im hütige Nepal sin Palast gha, und döt isch de Siddhattha au ufgwachse. D Mainige, wen er glebt het, gönd wiit usenand. Die traditionelli buddhistischi Mainig lutet vo 566 bis 486 v. Chr. und die westliche Forschig sait aber vo 448 bis 368 v. Chr. S git aber ono anderi Mainige dezue. De Siddhattha isch e Zittgnoss vom Mahavira gsii, em Bigründer vom Jinismus.
d Giburt und d Chindhait
Bevor d Königin Mahāmāyā schwanger woren isch, isch ere im Tromm e wiisse Elifant erschune, wo i ere sin Schooss idrungen isch. Wo denn Zit cho isch zum Gibääre, het si sich uf de Weeg zu ere sinnere Muetter gmacht, so wieses dozmool Bruuch gsii isch. Aber wo si underwegs im Hain vo Lumbinī e Rast gmacht hett, sind d Wehe iitrette und d Mahāmāyā het undereme Sāla-Bomm (Shorea robusta) e Bueb uf d Welt broocht, wo de Name Siddhattha öbercho het. Da isch ide Nacht vom Vollmoo vom Monet Vesākha (April/Mai) gsii. Sibe Taag spööter isch si gstoorbe und d Schwöster vo ere, d Mahāpajāpatī (Sanskrit: Mahāprajāpatī) het s Chind uufzoge. Glii noch sinere Giburt hend waisi Mane d Merkmool vom groosse Maa am Chind erchennt und gsait, as es emol en mächtige Herrscher oder en erlüchtete Buddha weri. Druf abe het sin Vatter iifrig druf glueget, as de Bueb verwöönt werd, so as er a die schöne Sache und an Luxus bunde werd, damit er e weltliche König weri. Mit sechzeni het er die schöni Prinzessi Yasodharā (oder Bhaddakaccānā oder Gopā) ghürootet. Doch isch er erst mit 29i Vatter wore. A dem Taag, wo sin Soo Rāhula uf d Welt cho isch, het er sini Famili und de Palast verloo um Askeet z were.
de Askeet
Doch endli het er erchennt, ass da nünt bringt. Er het erchennt, as de Körper gnueg Naarig und Schloof übercho muess – aber nöd z vill – wenn er würklichi Erlüüchtig will. Er het sich denn zerschtmool wider gwäsche im Fluss Nerañjarā (Sanskrit: Nairañjanā) und trunke und gchochte Milchriis ggesse. Druf henden sini füüf Beglaiter verloo und hend gsait, as er versait hebi. De Siddhattha isch den usem Uurwald i d Nöchi vom Dorf Uruvelā (Sanskrit: Uruvilvā; bim hütige Bodhgayā) zoge, het sich rasiert und sini Hoor gschnitte. Denn het er sich undereme Pippal-Bomm (Ficus religiosa) plaziert, mit Blick geg Oste. Sechs Taag lang het er dai meditiert und isch den zu sinnere Erlüüchtig cho, grad a sim 35ischte Geburtstag, aso i de ide Nacht vom Vollmoo vom Monet Vesākha.
de Erlüchtiti
Nochdem de Siddhattha sicher gsii isch, as er au die würklichi Erlüchtig ghaa het, het er Zwiifel öberchoo, öb denn öberhopt näber sini Lehr verstoo chöni. Sechs ganzi Wuche lang ischer uuschlüssig gsii. Aber de Gott Brahmā hetem gsait, as nöd ali Mane völlig blind saiet, sondern ases sönigi geeb, wo nu wenig Sand ide Auge hebid und er hett em befole, diesebe Lütt uufzsueche. De Siddhatta het sich denn uf de Weeg gmacht und isch em Askeet Upaka begegnet. Er isch zunem ane ggange und hettem gsait: „Los mini Lehr, i bi de vollkommnig Erlüchteti!“ De het aber nume glachet und denkt „Sonen Dubel!“ De Siddhata isch denn witter zoge und het denn im Hirschpark Isipatana (Sanskrit: Ŗṣipatana) vo Sārnātha sini füüf früeneri Beglaiter atroffe. Die hend denn doch wöle wüsse, wan er erchennt hebi und er het a ene zerstmool sini Lehr vode Vier Edle Woorete verchündet. Die füüf Mane hend denn erchennt, as de Siddhattha volkomme erlüchtet isch und sitem trait er de Name de Buddha (Sanskrit: बुद्ध, buddha „Erwachte, Erlüüchtete“). De Buddha het den schnell vill Schüeller gfunde und d Sangha, Gmainschaft vode Mönche, isch rasch aagwachse. Unterem Schutz vom König Bimbisāra vo Magadha isch s ersti Chlooster entstande. Denn isch de Buddha i sini Haimet graist und dai hend sich em sini Gguseng Ānanda, Devadatta und Anuruddha agschlosse und au sin Soo Rāhula. De Devadatta isch aber nöd z fride gsii, as er nu en aifache Mönch söll sii und het wöle s Hopt vode Sangha were. Nochdem er vergebis het versuecht sich bim Buddha iizschmaichle, het er en Elifant psoffe gmacht und de uf de Buddha losgjagt. Aber de Buddha het da uuschuldig Tier dur de bloossi Gidanke vom Woolwöle besänftigt und da Tier isch denn eerfürchtig vorem abegchnüület. Au anderi Mordaschlääg und Verlüümdige hend em Buddha kan Schade gmacht.
Wo sin Vatter gstorben isch und sini Ziemuetter Mahāpajāpatī Witwe woren isch, het si wöle i d Gmainschaft itrette. Aber de Buddha het kai Fraue wöle, weler befürchtet het, as denn d Sangha entarti. Si hett en aber chöne öberzüge und so isch de Orde vode Nonne gründet wore.
de Tod
Wo sini Liich verbrennt woren isch, isch en furchtbare Striit ussbroche – d Mentsche wertet halt doch nöd gschider –, well jede gmaint het, er hebi s Aarecht uf d Reliquie vom Buddha. De Brahman Droṇa het knapp e Chrieg chöne verhindere und het d Reliquie so grecht ases halt ggangen isch under de Unbelehrbare vertailt.
Synagogen des schwäbischen Typus
Synagoge vom schwäbische Typus wore Synagoge, wo zwische 1780 und 1820 z Schwoba in Bayern enstande sind. Es sind stattliche Synagoge gwea, wo s wagsede Selbstbewusstsin und d gstiegne Akzeptanz vo d Jude z Schwoba widrspiaglet händ.
Gschichd
Jude sind im Middelalder z Dytschland vo d Städte uf s Land und an en Rand vo da Gsellschaft vertriebe wore. Si händ nacher oft bloos vroinzelt und sporadisch gsiedlet. E jidisches Gmoindelebe hods nit gebe. Erscht am End vom 16. Johrhundert find mer wieder Zoiche vo jidischr Reorganisation. Z Schwobe händ si si davo schneller erholt als andrswo. Früah händ Jude do widr Kultusgmoinde uf Ortsebene bildet und aagfanget Synagoge z baue.
D Synagoge sind mid dr Zit allad representativr wore. So isch um anno 1800 e eigeständigr Baustil entschande, wo in dr Architekturgschicht als „schwäbischr Synagogetypus“ bezoichnet werd. Kulturgschichtli kaa mer d Baute im Empire-Stil zuarechne.
Synagoge z Wallerstoi
Vermuatli hods scho im 14. Johrhudert e kloine jidische Gmoischaft z Wallerstoi gebe. Erscht wia d Jude us d umliegede Städt vertriebe wore sind, isch de jidische Gmoinde gwagse. D alde Synagoge isch am End vom 18. Johrhundert aagrisse wore. D letzte Synagoge z Wallerstoi isch zwische 1805 - 1807 entstande und werd huit zu de Synagoge vom schwäbische Typus grechnet. Ab 1938 isch dia Synagoge vo d Nazis als Lager gnutzt wore. Nach 1945 als Kino und seit 1979 als Sparkasse.
Synagoge z Ichahausa
D erschte Synagoge z Ichhahausa isch scho 1687 entstande. Anno 1781 isch dia Synagoge durch en Nuibau im schwäbische Stil ersetzt wore, wohrscheinli vom Kirchebaumoistr Joseph Dossenberger. Ab 1938 isch s als Lager vo dr Wehrmacht zweckentfremdet wore. Vo 1958 bis Sommer 1985 hod d Gmoind s Objekt als Fuirwehrhaus vrwendet. Dank dem Aktionskreis Synagoge Ichenhausen e. V. isch d Synagoge vo 1984 bis 1987 authentisch sanieret wore. Huit isch s a „Haus dr Begegnung“. Im obre Stock gits a ständige Ausstellung über s Landjudedum.
Synagoge z Hürbe, Krumbach
D erschte Synagoge z Hürbe (huit Doil vo Krumbach) isch anno 1675 baut wore. Seitdem hods au a oignständige jidische Kultusgmoind gebe (bis 1942). 1818 hod d jidische Gmoind a Johann Nepomuk Salzgeber midm Neibau vo d Synagoge beauftragt. 1819 isch s baut und 1938 ausgraubt, 1939 niedrbrennt und 1942 abgrisse wore. Dr Bau vom schwäbische Typus von 1819 schaut a bizzle us, wia d Synagoge vo Ichahausa vom Joseph Dossenberger. So wia diese a Saalbau mid Rundbogefeschtr und kloinr Kuppel über m Toraschrein.
Zunft zu Weinleuten (Basel)
D E. E. Zumft zu Wiilüt oder au Gälte-Zumft, isch en öffentlig-rächtligi Korporazioon in dr Stadt Baasel und äini vo de vier Baasler Herezümft. Si isch die historischi Veräinigung vo de Wiihändler, Wiischänk und Wiilader. Aber au die offizielle Wiibrüefer häi zur Zumft ghöört, d Stüürbeamte, wil dennzumol Stüüre z Baasel nume uf e Wii erhoobe worde si, anderi stedtischi Beamti und "Grichtspersone". Hüte isch d Zumft für alli Bruefsständ offe.
S Zumfthuus
Wenn genau d Zumft gründet worde isch, wäiss mä nid, aber es isch sicher vor 1233 gsi. Us däm Joor git s en Urkunde, ass d Zumft e Huus am Kornmäärt, hüte isch d Adrässe Määrtblatz 13, kauft het. Si isch denn as Gältezumft bekannt gsi. D Gälte isch en Art Wiikanne und isch immer no s Abzäiche vo dr Zumft zu Wiilüt. S Huus het zerst nume us em «zem nideren Bild» bestande, wo aber bald scho z chlii gsi isch, und 1330 isch s Huus näbedraa, s «zem Ystein», drzuechoo. Wo s am Kornmäärt brennt het, het mä renowiert und e Hinderhuus drzuekauft. In de Joor 1421 und 1423 het mä die bäide Hüüser ufgstockt und e Dach über bäidi baut.