cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bad Bellingen
Gmeigliderig
D Gmei bestoht näbenem Hauptort Bellige (1341 Iwohner) us dr Ortsdeile Rhiwiler (dt. Rheinweiler, 1003 Iwohner), Hertinge (dt. Hertingen, 647 Iwohner) un Bamle (dt. Bamlach, 762 Iwohner).
Taras
De Taras isch de saagehafti Gründer vo de süüdlitalienische Stadt Tarent. Er isch de Soo vom Poseidon und vonere Nymphe Satyra. Di spööteri Saag hett en zomene Soo vom Hercules gmacht und zom Maa vo de Satyra, e Töchter vom Minos.
De Taras werd uf Münze vo Tarent as e Bueb dargstellt, wo em Poseidon d Hand gitt. Degege dörst de Delphinriiter uf de tarentinische Münze de Spartaner Phalanthos zaige, wo di spartanische Parthenier uf Tarent gfüert hett.
Altnordische Sprache
Gschicht
S Altnordische isch âhand vun dem Karakdárischdikum vun där „oschdnordisché Monophdongiarung“ in Aldweschdnordisch und Aldoschdnordisch undardailt. S Altoschdnordisché umfascht Alddänisch, Aldschwädisch und Aldgutnisch, das Altwestnordische umfaschd Aldnorwägisch, Aldisländisch und Aldfaréérisch, wo sîch bis ins 13. Jôhrhundärdd nua aweng vunânandá undarschîdá henn.
Bad Bellingen
Gschicht
Bellige isch us eme alemannische Sidligshof entstande. Dorus het sich mit dr Zit e chleine Bürewiler, Bellikon gnennt, entwicklet, wo anno 1006 erschtmols in ere Urchunde vum Kaiser Heinrich II] erwähnt worre isch. Über d'Johrhunderte hiweg het sich sälli Sidlig zum Fischer- un Winzerdorf Bellige entwicklet. Dr Ort het zu Vorderöschterich ghört, bis er 1805 mit dr Mediatisierig im Pressburger Friide ans Grossherzogtum Bade gfalle isch.
Altnordische Sprache
Gschicht
Dî Aigenbezaichnung vun dr abb em 9. Jôhrhundärdd állmäälî vunanandá diffäränzierändá Sprôchá im Middlalder isch dönsk tunga (wéérdlî: Dänisché Zung) gwä.
Bad Bellingen
Gschicht
Währendem Zweite Weltchrieg isch Bellige si Nächi zue dr französische Grenze zum Verhängnis worre un dr Ort zue öppe 40 % zerstört worre. In dr 1950er Johre isch no dr scho 1928 agfange un wägenem Chrieg underbroche Bau vum Rhisidekanal uf dr elsässische Side furtgsetzt worre. Wil säller Kanal in ere vum Grundwasser isolierte Betonrinni über 90 % vum Rhiwasser füehrt, isch dr Rhipegel deno um mehreri Meter abgsunke un demit au dr Grundwasserspiegel. Säll het zu ere Versteppig vu grosse Flächene im Diefgstade vu dr Gmei gfüehrt.
Altnordische Sprache
Gschicht
Im Frîe- bis Hochmiddlaldá isch a wächslsaidigé Uusduusch vun d aldnordischá Sprôchá midd em Aldnîderdaidschá (Aldsäxisch) un em Aldänglischá gwä, uff des diu aldnordisché Sprôch ârg Aifluss ghett habbd. Des isch áá nô ganz arg im änglischá Dialeggd Scots zu erkänná.
Vokalé
Dî Vokale erscheiná meischdd als a Paar aus kurzá un langá Vokal. Schriftlisch isch dr lângé Vokal durch a Akzent markiart.
Bad Bellingen
Religione
Durch Zueghörigkeit zue Vorderöschterich isch z'Bellige - anderscht wie in dr Markgräfler Gmeinde vu dr Umgäbig, nit d'Reformation igfüehrt worre un dr Ort katholisch bliibe. Dorum git's z'Bellige e katholischi Pfarrchilche St. Leodegar. S'git aber mittlerwil au e evangelischs Pfarramt.
Igmeindige
(alli 1975)
Altnordische Sprache
Konsonante
S Altnordisché had säx Plosivlauddé. Vun dená drîdd seldá am Wortâfang uff, währed dî un  weggá dr frikativé Allophoné vun em Proto-Germanischá net zwischá Vokalá uffdredá (etwa: *b *[ß] > v zwischá Vokalá) känná. S Phonem isch innerhalb vun em Wordd wie á am Worddendé als a stimmhaftá velará Frikativ  ausgsprochá wordá, außer es ischt geminîrdd.
Bad Bellingen
Rhiwiler
Rhiwiler isch erschtmols 1097 urchundlich erwähnt worre. Dr Ort isch im 14. Johrhundert as e Riichslehe an d'Basler Familie von Schaler kumme. 1434 isch er an d'Ritter vu Rotberg verchauft worre. Im Rahme vu dr Mediatisierig ufgrund vum Riichsdeputationshauptschluss isch dr Ort no an s Grossherzogtum Bade gfalle, wo er zue erscht im Bezirksamt Chandere zuedeilt worre isch. Nooch sällem sinere Uflösig isch Rhiwiler no anno 1819 ins Bezirksamt Mülle (dr späterer Landchreis) gwexlet. Mit dr Chreisreform 1939 isch Rhiwiler in dr Landchreis Lörrach kumme.
Altnordische Sprache
Schraibung
D oiheiddlichá alddnordischá Schreibwais haod ma im 19. Jôhrhunderdd erfundá und isch zuam grééschdá Daill phonemisch. D grééschdá Abwaichung isch des, dass dî nett-phonemisché Differenz zwischá stimmhôftá un stimmlosá dentalá Frikativá markiardd isch. Wia obbá gesah worddá, isch dr langé Vokal durch an Akzendd markiardd. Dî meischdá anarschdaré Buachstabá senn midd derselbá Gliaph ausdriaggd wie á im IPA, Ausnahmá sin blooß:
Bad Bellingen
Bamlach
Dert git's s'Oberrhinisch Bädermuseum, e Campingplatz un e Golfplatz. Bamle het kei Durchgangsverkehr un isch sällewäg sehr roig. S'git vil Räbe un Obstbaim.
Emilie Linder
D Emilie Linder (* 11. Oktober 1797 z Basel; † 12. Februar 1867 z Minche) isch e Schwyzer Moleri un Mäzeni gsii.
Bad Bellingen
Hertinge
Lueg im Hauptartikel Hertinge im Markgräflerland''
Emilie Linder
Lääbe
D Emilie Linder isch us ere ryche Basler Chaufmannsfamilie chuu. Si isch sträng religiös uifzoge wore zu het scho frie ne Talänt fir s Mole zaigt. Anne 1824 isch si uf Minche chuu go bim Joseph Schlotthauer studiere. Im Huus vum Dokter Johann Nepomuk von Ringseis het si e Hufe wichtig Lyt chänneglehrt, zem Byschpel dr Peter von Cornelius, dr Heinrich Maria von Hess, dr Franz von Baader, dr Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, dr Gotthilf Heinrich von Schubert, dr Joseph Görres un dr Ernst von Lasaulx.
Bad Bellingen
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Blasonierig: „In vu silbernem Wellebalke deiltem Schild obe in Blau e us em Wellebalke ufstigedi, deilti silberni Fontäne, unde in Grüen e stilisierte goldige Dribel.“
Emilie Linder
Lääbe
Anne 1825 isch si mit em Ehbaar Schlotthauer uf Italie graist, wu si bis 1831 bliben isch, unterbroche vun eme Ufenthalt z Basel 1828. Z Rom het si sich vor allem mit em Moler Friedrich Overbeck aagfryndet.
Bad Bellingen
Wappe
Währed d'Fontäne dr Kurbetrib symbolisiert, stoht dr Dribel fer dr Wibau im Ort.
Emilie Linder
Lääbe
Anne 1832 het si sich duurhaft z Minche nidergloo, wu si alsfurt im Mittelpunkt vum kulturälle Lääbe gsii isch. Dr Franz von Baader het ere 1831 syni „Vierzig Sätze aus einer religiösen Erotik“ gwidmet un dr Ernst von Lasaulx 1860 syni „Philosophie der schönen Künste“. Dr Clemens Brentano het 1833 e heftiigi Liebi fir die zwanzg Johr jinger Moleri entwicklet, wun er „Prüdchen“ gnännt ghaa het. Des het en aber nit draa ghinderet, si zum Gegestand vu Gedicht z mache, wu zwische sinnligem Dränge un religiöser Inbrunscht gwägslet hän.
Bad Bellingen
Partnerschafte
E Gmeipartnerschaft bestoht mit dr französische Nochbergmeinde Chlei-Landau (frz. Petit-Landau) im Département Haut-Rhin (Elsiss) uf dr andere Rhiside.
Emilie Linder
Lääbe
1834/35 isch s schyns zue re Missstimmig chuu zwisch em Görres un dr Linder uf aire Syte un em, Brentano uf dr andere Syte wäg em Buech „Goethes Briefwechsel mit einem Kinde“ vu s Brentanos Schweschter Bettina von Arnim, wu dr Görres un d Linder as aasteßig empfunde ghaa hän. Uf die Ussenandersetzig het si s Brentanos Gedicht „Heidnische Antwort auf ein †“ bezoge, e fingierte Brief vu dr Schweschter vum Brentano an d Linder.
Bad Bellingen
Partnerschafte
Zue dr Gmei Reigetschwyl (dt. Reigoldswil) im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz bestehn sit vile Johre partnerschaftliche Beziehige.
Emilie Linder
Lääbe
Anne 1843 isch d Emilie Linder zum kadolische Glaube iberdrätte.
Bad Bellingen
Museum
Im Oberrhinische Bädermuseum z'Bamle wird d'Gschichte vum Bäderbetrib dokumentiert.
Emilie Linder
Lääbe
Iri Bilder hän fascht uusschließli religiösi Theme ghaa. Zmaischt het si die an armi Gmaine verschänkt. Au sunscht het si as Mäzenin un Wohldeeteri gwirkt. 1860 het si zue dr Grindigsmitglider vum „Verein für christliche Kunst in München“ ghert.
Bad Bellingen
Wirtschaft un Infrastruktur
In dr suscht landwirtschaftlich prägte Gmei isch dr Bäder- un Kurbetrib mit dr Balinea-Therme im Mittelpunkt inzwische e bedütede Wirtschaftsfaktor worre. Über 2000 Gäschtebette stehn fer die jährlich 350.000 Übernachtige zuer Verfüegig.
Verchehr
Durch d'Rhidalbahn (Manne – Basel) isch Bad Bellige mit dr Haldstatione Bad Bellingen un Rheinweiler ans überregional Schinenetz abunde. Die nächschtglägene ICE-Halde, wo mit dr Regionalzüg erreicht werre chänne, sin im Süde Basel Badischer Bahnhof un im Norde Friburg im Brisgau. In Milhüse haldet dr TGV uf Paris.
Emilie Linder
Lääbe
D Emilie Linder isch im Februar 1867 im Alter vu 69 Johr gstorbe. Si het d Chunscht, wu si gsammlet ghaa het, iire Haimetstadt Basel vermacht. Au d Diözese Basel het 200.000 Franc us em Erb iberchuu.
Bad Bellingen
Verchehr
Weschtlich vu dr Gmei verlauft am Rhi entlang d'Bundesautobahn 5 mit dr Autobahnraschtstätte Bad Bellige (in Fahrtrichtig Basel). Die nächschte Aschlussstelle sin Efringe-Chilche im Süde (ca. 8 km) un Mülle/Neueburg im Norde (ca. 6 km). Bim Ortsdeil Hertinge verlauft d'B 3 (Buxtehude - Wil am Rhi).
Habsburger Urbar
S Habsburger Urbar isch es Verzeichnis vo de Güeter, wo d Habsburger i dr Schwiiz, im Elsass und i de übrige Deil vo de Vorland gha händ.
D Vorlaage für das Buech sind vo 1303 bis 1307 zämegstelt worde. Do drfür sind Amptslüüt vo de Habsburger i alli Gägete ggange d Lüüt go frooge, was für Psitz und Zins em habsburgische Hoof ghöret. D Lischte mit dene Notize het me öppe 1330 ines grosses Buech abgschribe.
Bad Bellingen
Bildigsirichtige
D'Grundschuel het ihr Sitz z'Rhiwiler. Denäbe git's noch vier kommunali Chinderschuele.
Habsburger Urbar
Das Urbarbuech isch im düütschsprochige Gebiet eini vo de beschte Rächtskwelle vo dere Zyt.
Bad Bellingen
Söhn un Döchter vu dr Gmei
Dr Willi Stächele, dütscher Politiker (CDU), Bade-Württebergischer Finanzminister (seit Juni 2008), vorher Staatsminister fer Europaaglägeheite, un Landdagsabgeordneter, Vorsitzende vu de CDU Südbade un Mitglied vum Präsidium vu de CDU vu Bade-Württeberg
Habsburger Urbar
Es isch für die habsburgisch Verwaltig im Burgarchyv vom Schtei z Bade ufbewahrt worde. Wo d Eidgnosse s habsburgische Gebiet im Aargau und au d Burg Schtei eroberet händ, isch das wärtvolle Buech uf Luzärn choo. 1480 het dr Diebold Schilling für d Öschtrycher en Abschrift drvo gmacht.
Buchrain LU
Infrastruktur
Bueri vermag alli Bedörfniss abzdecke, wo inere moderne Wohngmeind gstellt wärded. Im Tschannhof cha onder eim Dach alles för de Alltagsgebruch i agnämer Dorfatmosphäre ikauft wärde. Näbe usgezeichnete Fachgschäft ond Grossverteiler, befendet sech au d Post ond en Bank im Tschannhof. D Stadt Lozärn esch aber för grösseri Ichäuf nor 20 Minute metem Bus entfärnt.
Gschecht
Bueri esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1178 aus Buorren.
Trotz de rasante Entwecklig i de letschte Johr esch Bueri de ländlech Charakter blobe. De Dorfchärn met de schötzenswärte Buurehüser ond de alte Dorfchele bewised das ond send Züge us de Vergangeheit.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 17,9 % gläge.
Religion
67,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,5 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,5%, CVP 18,6% , FDP 21,6% , GLP 6,6% , GP 4,1% , SP 12,0% , SVP 26,2% , Süschtigi 8,3%.
D Gmeindspräsidentin vo Bueri esch d Käthy Ruckli (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 4976 Iiwohner 87,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,8 % Französisch, 1,8 % Italienisch ond 9,6 % anderi Sprache.
Z Bueri redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Wenkerbogen von Efringen
Dr Wenkerboge vu Efriga isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Sulzberg (Oberallgäu)
Sulzbeärg (amtlich Sulzberg) isch a Markt im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Freialtdorf
Freialtdorf (ditsch; frànzeesch Francaltroff) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Sulzberg (Oberallgäu)
Geografi
Sulzbeärg leit rund zea Kilometer sidlich vo Kempte. Vo dr Gmarkung sind 71,4 % Landwirtschaftsfleche, 12,7 % Wald, 10,6 % Sidlungsfleche und 5,4 % sunschtige Fleche.
Freialtdorf
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Sulzberg (Oberallgäu)
Gmaindsglidrung
Zua Sulzbeärg gheret dr gliichnamig Hauptort, d Pfarrderfer Moosbach und Ottacker, d Derfer Eizisried, Graben, Öschle, Ried b.Sulzberg, See und Schorenmühle und d Weiler Albis, Aleuthe, Au, Bechtris, Bittris, Büchelesstein, Burgratz, Geigers, Haneberg, Hinter'm Buch, Hitzleberg, Hofstetten, Hub, Kenels, Kühbach, Lanzenberg, Nägeleried, Ottackers, Raichen, Rappolz, Ried b.Ottackers, Ruchis, Schlechtenberg, Schmieden, Steingaden, Stellenmoos, Straß, Thal, Untergassen, Unter'm Buch, Unterminderdorf, Untermoos, Unterthannen, Wies, Winkel und Wolfarts.
Freialtdorf
Geogràfi
Freialtdorf lijt àn dr Albe, rund 17 Kilometer sìdeschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 217 und 289 m
Sulzberg (Oberallgäu)
Gschicht
Sulzbeärg und Moosbach sind zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1059 als Sulceberch on Mosebach.
Freialtdorf
Geogràfi
Züe dr Gmein gehrt àui no dr Willer Koerperhoff (Körperhof).
Sulzberg (Oberallgäu)
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 2,9 % gleage.
Religion
84,3 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 10,1 % evangelisch.
Freialtdorf
Gschìcht
Freialtdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 787 àls Altorf (1587: Altorff, 1590: Freyaltroff, 1775: Franc Altroff.
Sulzberg (Oberallgäu)
Verwaltung
Sulzbeärg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Sulzbeärg isch dr Thomas Hartmann.
Freialtdorf
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Freialtdorf ìsch. Freialtdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Freialtdorf ghert zem Rhinfrankisch.
Sulzberg (Oberallgäu)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Eisenzeit
D Yysezyt isch in dr aifache Gliderig vum Dreiperiodesystem no dr Staizyt un dr Bronzezyt gängigerwys di dritt groß Period vu dr Ur- un Friegschicht, wu noch em bruchte Matrial fir d Wärchzyyghärstellig gnännt isch. In däre Zyt het mer aagfange, Yyse fir Wärchzyyg un Waffe z verwände. No dr Yyywsezyt, chunnt je no Kulturchrais d Antike oder d friegschichtlig Kultur.
Pfaffenhofen (Württemberg)
Pfaffehofe (amtlich Pfaffenhofen) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Eisenzeit
Dr Aafang vu dr Friegschicht isch definiert as dr Zytpunkt, wu di schriftlig Iberliferig yysetzt. Dr Aafang vu dr Yyseverhittig- un bearbaitig zellt mer in e Dail Regione zue dr Urgschicht (z. B. Mittel- un Nordeuropa) un in e Dail zue dr Friegschicht (Mittelmeerruum, Vordere Orient, China, Indie). Fir Mitteleuropa wird dr Uusdruck Yysezyt nume fir vorgschichtligi Periode brucht, z Nordeuropa wird unterschiden zwische dr vorremische Yysezyt (as ere vorgschichtlige Period) un ere remische Yysezyt (as eme dailwys friegschichtlige Zytruum, synonym zum Uusdruck „Römische Kaiserzeit“, wu in dr dytsche Forschig gängig isch.
Pfaffenhofen (Württemberg)
Geografi
Pfaffehofe leit an dr Zaber em Zabergäu. D Nochbergmoede vo Pfaffehofe send Zaberfeld, Eppingen, Güglingen ond Sachsenheim.
Eisenzeit
Chlaiasie
Z Chlaiasie isch d Yyseverhittig scho seli frie bekannt gsii. D Hethiter hän d Verarbaitig vu däm Metall scho gchännt, wu s in andre Regione vu dr Wält nonig bekannt gsi isch. Mit em Änd vum hethitische Ryych het au s Monopol vu däm Ryych uf d Yverhittig vu Yyse ufghert, wu dert syter em 17. Johrhundert v. Chr. belait isch. Noch em 12. Johrhundert het sich doe Tächnik iber dr Vorder Orient un dr Mittelmeerruum uusbraitet.
Israel
Bi dr Bschryybig vu archäologische Fund us Israel wäre vilmol d Uusdruck Yysezyt I, Yysezyt II un Yysezyt III brucht.
Rheinwald (Begriffsklärung)
Rheinwald chan folgendes bedüte:
Pfaffenhofen (Württemberg)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 51,6 % Landwirtschaftsfleche, 31 % Wald, 15,6 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Pfaffehofe gheret d Ortsdoel Pfaffenhofen ond Weiler an der Zaber.
Rheinwald (Begriffsklärung)
Rheinwald isch de Familiename vo folgende Persone:
Eisenzeit
Griecheland
Di frie Yysezyt z Griecheland isch dr Zytruum zwische Mitti vum 11. Johrhundert un em Änd vum 8. Johrhundert v. Chr. Si giltet as e Period vum Wandel un Ibergang zwische dr mykenische Wält vu dr Bronzezyt un dr Wält vu dr griechische Stadtstaate in dr archaische Epoche. Dää Zytruum wird draditionäll au „Dunkli Johrhundert“ gnännt, wel s nume wenig Quälle het.
Mitteleuropa
Z Mitteleuropa fangt s Yysezyt 8. Johrhundert v. Chr. aa. Si wird unterdailt in
Wichtigi archäologischi Fundstätte sin:
Subsaharischs Afrika
Z Afrika chunnt mer an d Gränze vum europäisch bregte Dreiperiodesystem, wel z Afrika het d Yysezyt aagfange ohni ass es dervor e Chupfer- oder Bronzezyt gee het. Di frieschte Beleg fir Yyseverhittig stamme vu Taruga z Zäntral-Nigeria (Nok-Kultur) un nerdli vu N’Djamena im Tschad. Dert het mer mehreri Verhittigseefe uusgrabe, wu in s erscht vorchrischtlig Johrdöusert datiert wäre (800–500 v. Chr.).
Mit großer Wahrschyynligkait isch d Yyseverhittig e yyhaimischi Erfindig. Friejeri Aanahme, ass si vu Meroe ibernuu wore isch, sin dur d Datierig vu Taruga widerlait wore, wel die elter sin wie Meroe. Au e Yyfluss vu Karthago schyynt uusgschlosse, wel d Sahara zue däm Zytpunkt wohl nit het chenne durquert wäre. ,
Rheinwald (Begriffsklärung)
Lueg au:
Pfaffenhofen (Württemberg)
Gschicht
Pfaffehofe ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1279 als Pfaffenhoven.
Verwaltong
Pfaffehofe hot sich mit Güglingen ond Zaberfeld zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Pfaffehofe ischt dr Dieter Böhringer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Pfaffehofe ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.
Biwer
Ortsdail
Zue Biwer ghere d Ortschafte Biwer (Biwer), Biwerbaach, Buddeler (Boudler), Buddelerbaach (Boudlerbaach), Breinert, Bruch (Brouch), Haastert (Hagelsdorf), Wecker un Weidig (Weydig).
Geografi
Biwer lyt an dr Biwerbaach, wu us em Zämmefluss vu dr Budlerbaach un dr Breinertbaach entstoht.
Verwaltig
Biwer ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Biwer isch dr Nicolas Soisson. Scheffe sin dr Ady Goebel un dr Marcel Hurt. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Biwer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 852-53 as Biueren, Wecker anne 768-69 as Wechringen.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Biwer ghert zum Moselfränkisch.
Icogne
Icogne (fp. [a øˈkɔɲ]) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Sierre im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Icogne lit üfer linke Sita vaner Lienne. Vannr Ggmeindsflechi sint 15,1 % landwirtschaftlechi Flechi, 28,2 % Wald, 2,2 % Sidligsflechi und 54,5 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Icogne ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1233 als Ucogni (1249 Ucogniez).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 17,6 % glägu.
Religion
80,7 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Icogne ischt dr Marial Kamerzin (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 404 Iwonru 90,1 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 5,2 % Titsch, 2 % Talienisch und 2,7 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Icogne gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Cuarny
Cuarny (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Cuarny lyt eschtli vu Yverdon. Zue dr Gmai ghere s Stroßedorf Cuarny, s Guet Fignerolles un syt 1964 La Grand-Fin. D Gmaiflechi umfasst 70 % landwirtschaftligi Flechi, 27 % Wald, 3 % Sidligsflechi.
Gschicht
Cuarny isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1174 as Quarnie.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 6 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,4 %, CVP 0,9 %, FDP 9,7 %, GLP 1,4 %, GP 5,6 %, SP 5,8 %, SVP 65,4 %, Sunschtigi 7,6 %.
Dr Burgermaischter vu Cuarny isch dr Jean-Marc Ballif (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 171 Yywohner 98,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 0,6 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 2,88658E-15 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Peter Hyams
Dr Peter Hyams (* 26. Juli 1943 in New York) isch e US-amerikanische Regisseur.
Leebe und Werk
Dr Suhn vum Broadway-Agent Barry Hyams un sinere Frau Ruth het im Alder vu 17 Johre e Chunst- un Musikstudium an dr Syracuse University agfange un sich e Namme as e Jazz-Schlagzüger gmacht. Er het u. a. mit em Bill Evans un em Maynard Ferguson in dr New Yorker Nachtclubs gspilt. Nooch sinem Studium het er 1964 si Arbet bim Sender NBC as Noochrichtesprecher agfange. Sälli Arbet isch ihm nit besunders gläge, doher isch er nooch Vietnam gange un het dert e Chriegsdokumentation drillt. Es sin witeri Dokumentatione fer s'Fernsähe gfolgt, fer des er au witterhi as Chefnoochrichtesprecher gschafft het.
Anno 1970 het dr Hyams si Drillbuech fer Tanja Baskin – Anruf genügt an d Paramount Filmgsellschaft verchauft. Er isch dodruff nooch Los Angeles gange un het d'Verfilmig um e Maidli vum Land, wo z'Chicago si Glück mache will, verfilmt, mit em Herbert Ross as Regisseur un dr Candice Bergen in dr Hauptrolle. Es sin witteri Produktione fer s'Fernsehe gfolgt, bis er anno 1974 mit Spur der Gewalt si Debüt as Filmregisseur git. Dr Film verzellt d'Geschichte vume Polizistepaar, dem si Idealismus im Lauf vu dr Handlig schwindet.
Mit Unternehmen Capricorn het er e vilbeachtete un kommerziell erfolgriiche Science-Fiction-Film iber e ersti bemannti Marslandig drillt, wo aber numme vordüscht isch un wo d Öffetlichkeit drmit hinders Liecht gfüehrt werre soll. Säller Film het natürlich au entsprechendi Muetmassige iber d'Mondlandige beflüegelt.
Es sin dr Actionfilm Das tödliche Dreieck mit em Harrison Ford un dr Weltruumwestern Outland – Planet der Verdammten mit em Sean Connery gfolgt. 1983 isch e Ein Richter sieht rot mit em Michael Douglas erschine. Usserst zwispältig sin d'Reaktione uf d'Verfilmig vu 2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen mit em Roy Scheider in dr Hauptrolle vum Dr. Floyd gsi. Dr Film isch nooch ere Vorlag vum Arthur C. Clarke enstande, wo säller as Fortsetzig vu sinem Film (nit direkt vu sinem Buech) 2001: Odyssee im Weltraum gschribe het. Dr Regisseur Stanley Kubrick het mit 2001 dr perfekte Science-Fiction-Film gmacht un dr Hyams isch dodra gmesse worre un het d'Vorlag natürlich nit erreicht, obwohl 2010 e solide Film gsi isch, wo au dr domolig Wissensstand vum Jupiter un sine Mönd agmesse berucksichtigt. In wittere Filme isch dr Hyams no im Action-Genre treu bliibe. Presidio (ebefalls mit em Sean Connery), Narrow Margin – 12 Stunden Angst hän spannendi Underhaldig ohni Diefgang gliferet. Time Cop un Sudden Death hän dr Jean Claude van Damme bekannter gmacht. D'Gsellschaftssatire Stay Tuned - Höllische Spiele isch degege gfloppt. D'Produktione Das Relikt un End of Days – Nacht ohne Morgen hän vor allem Spannig un visuelli Effekte botte, um dere ihr Witterentwicklig dr Hyams sich sit 2010 besunders bemüeht het.
Dr Peter Hyams schribt nit bloss fer vili vu sine Filme s'Drillbuech selber, als einziger Hollywood-Topregisseur isch er au fast immer si eigene Kameramann. Er läbt un schafft z'Los Angeles.
Gezeitenkraft
Gezittechräfte sin Chräfte, wo uf e usdähnte Himmelskörper wirke, wenn er ime andere hiriichend nooch chummt, un hän d'Tendenz, ihn z'verforme. Ursach isch dr Umstand, dass d'Gravitationskraft zwische zwei Masse mit em Abstand abnimmt. Doher isch d'Aziegigkraft uf dr Site vum Himmelskörper, wo im Partner zuegwendet isch, grösser wie uf dr abgwendete, so dass es zue innere Spannige oder Verformige chummt.
Uf dr Erde sin d'Gezittechräfte, wo dr Mo un d'Sunne uf d'Erde usüebe, d'Ursach vu dr Gezitte.
Physikalischi Beschribig
Fer d'Definition vu dr Gezittekräfte isch e Ufdeilig vu dr wirkende Kräfte erforderlich, in sonigi, wo d'Bahnbewegig vum Himmelskörpers als ganzes bestimme, un in sonigi, wo numme Verformigstendenze bewirke. D'Bahnbewegig wird dur die Chraft bestimmt, wo uf dr Schwerpunkt vum Himmelskörper wirkt. Doher isch d'Gezittechraft, wo uf e Probekörper an ere bestimmte Stelle vum Himmelkörper wirkt, definiert as d'Differenz vu dr Gravitationschraft an sällere Stelle un vu dr Gravitationschraft, wo im Schwerpunkt vum Himmelskörper uf ihn wirke dät.
D'Gravitationbeschlünigung vume Körpers aG ime ussere Gravitationsfeld vu dr Masse \mathcal{M} isch gä dur mit dr Gravitationskonstante G un em Abstand r.
Uf e Masseelement ime Abstand R vum Schwerpunkt, dr Eifachheit halber uf dr Verbindigslinie zwische Körperschwerpunkt un dr Masse, wo s'Gravitationsfeld erzügt, wirkt d'Beschlünigung
Wil d'Bewegig vu sällem Masseelement aber dur d'Bewegig vum Körperschwerpunkt festglegt isch, erfahrt's e Effektivbeschlünigung, d'Gezittebeschlünigung ag, wo vum Körperschwerpunkt eweggwiist:
D'Gezittechraft errechnet sich us dr Differenz vu dr Gravitationschraft vu zwei nooch bienander ligende Punkte. Säll entspricht im Astig vu dr Gravitationschraft nooch dr Entfernig zum Gravitationszentrum. Sälle Astiig cha mer berechne, indem mer d'Formle fer d'Gravitationschraft nooch em Abstand zum Gravitationszentrum ableitet. Somit ergit sich us ere inverse quadratische Proportionalität e inversi kubischi Proportionalität.
Südbadenbus
D Südbadenbus GmbH (Abk. SBG, bis 2015 SüdbadenBus) isch e Regionalbusundernähme mit Sitz in Friburg im Brisgau. Es isch e 100%igi Dochter vu dr DB Mobility Logistics AG un ghört demit dr Deutsche Bahn.
Gezeitenkraft
Physikalischi Beschribig
D'Gezittechraft skaliert also mit dr dritte Potenz vum Abstand vum Gravitationszentrum un isch dorum dütlich stärcher vum Abstand abhängig wie d'Gravitationschraft selber, wo quadratisch skaliert. Säll füehrt z. B. dezue, dass wäge dr Abständ d'Gezittechräfte vum Mo uf d'Erde grösser sin wie sälli vu dr Sunne, obwohl d'Sunne e grösseri Gravitationschraft uf d'Erde usüebt.
Südbadenbus
Undernähme
Näbe dr Zentrale z Friburg underhaldet d SBG Niderlassige z Villinge, z Waldshuet, z Radolfzell un z Friburg, wo fer s eigetlich Fahrgschäft zueständig sin. Usserdem werre, au im Uftrag vu dr Verkehrsverbünde, witteri siibe Verkaufsbüros (sognennti KundenCenter) betriibe.
Gezeitenkraft
Physikalischi Beschribig
Anderersits nimmt d'Gezittechraft proportional mit dr Usdähnig vum Körpers, uf der si iwirkt, zue. Säll isch zum Bispil wichtig bi dr Ischätzig vu dr Gezittewirkig uf die usserst Atmosphäri vume Planet, wo sich bis witt in dr Ruum erstrecke cha. In menke Nächerigsrechnige werre au starri Modelle vu usdähnte Systeme agnumme, no wirkt d'Gezittechraft uf s'ganz usdähnt Modell. Bispil: Nimmt mer s'System Erde - Mo as e starre Chreisel underem Ifluss vu dr Sunne a, no wirkt d'Gezittechraft vu dr Sunne uf e System mit em Radius vu 380.000 km i.
Südbadenbus
Undernähme
Anno 1989 isch us dr domolige Bahnbusse s Undernähme as GmbH usgründet worre, nooch verschidene Umstrukturierige innerhalb vum Bahn-Konzern isch d SBG derzitt e 100% Dochter vu dr am 1. Jänner 2004 gründete DB Stadtverkehr GmbH. S Undernähme het über 500 Mitarbeiter, devu 430 as Busfahrer un betribt mit Partnerundernähme 159 Buslinie. Die 225 Liniebusse stamme vu dr Hersteller MAN, Mercedes-Benz un Setra.
Gezeitenkraft
Gezittechraft
E Gezittechraft wird dur d'Gravitationswirkig vume schwere (Himmels)körper verursacht, und wirkt uf e usdähnts Objekt in dem Gravitationsfeld. Allerdings isch d'Gezittewirkig dütlich gringer wie d'Gravitationswirkig: D'Gravitation bewirkt allgmein e aziegendi Chraft, wo s'Objekt beschlünigt. D'Gezittewirkig degege entstoht, wenn an verschidene Stelle vum Objekt e underschidlich starchi Gravitationskraft wirkt. Si isch also eini in dr direkte Gravitationswirkig noochgordneter Effekt.
Südbadenbus
Linienetz
S Linienetz vu dr SBG reicht vu Basel im usserschte Südweschte bis uff Sulz am Neckar im Nordschwarzwald, im Oschte bis Sigmaringe un Konschtanz. Hauptsächlich lit s bedient Gebiit in dr bade-württebergische Landkreise Emmedinge, Brisgau-Hochschwarzwald, Lörrach, Waldshuet, dr Schwarzwald-Baar-Kreis, Rottwil, Duttlinge un Konschtanz sowie dr kleins Gebiit im Süde vum Ortenaukreis. Grenzüberschrittendi Linie gehn vu Mülle uf Milhüse sowie vu Brisach uf Colmar in Frankriich, sowie diversi Linie in d Schwiz zwische Basel un Bodesee.
Gezeitenkraft
Gezittechraft
E starrs Objekt im Gravitationsfeld beweggt sich (zuemindist im Rahme vu dr klassische Mechanik) wie ob all si Masse im Schwerpunkt vereint sei. Wil d'Gravitation mit dr Entfernig abnimmt, isch die Aziegigschraft uf dr Site vum Objekt, wo dr Gravitationsquelle nächer ist, höcher wie uf dr gegeniberligende Site. Deswäge entstoht im Objekt e Zugspannig:
D'Stärchi vu dr Gezittechräfte hängt vu dr Differenz vu dr Gravitationskraft an beide Site vum Objekt ab. Offesichtlich bewirkt e steils Gravitationspotential, wie es in dr Nächi vu chleine, sehr massive Objekte (Schwarzes Loch, Neutronestern) ufträttet, starchi Gezittechräfte. Denäbe isch d'Usdähnig vum Objekt vu Bedütig: Je grösser s'Objekt, desto grösser cha d'Differenz vu dr Gravitationschraft an dr Vorder- un Rucksite werre.
Exakt wird d'Gezittechraft dur dr Weyl-Tensor beschribe; si folgt nächerigswiis im e inverse kubische Gsetz. Sälli Nächerig cha dur Differenzbildig vu dr Gravitationskraft (M isch d'Masse vum Körper, wo d'Gravitation bewirkt; m isch d'Masse vum Objekts im Gravitationsfeld; r isch dr Abstand) zwischem noche un ferne Punkt vum Objekt motiviere: Im Grenzfall vu keine Abständ dr entstoht dodrus
Wäge dr Abhängigkeit vum Abstand mit dr dritte Potenz nimmt d'Gezittechraft mit dr Entfernig vil stärcher ab wie d'Gravitationschraft.
Südbadenbus
Linienetz
Zämme mit dr beuftragte Partnerundernähme verfüegt d SBG über ungfähr 575 Busse bi ere Gsamtlinienlängi vu 5050 km. Jährlich werre über 38 Millione Fahrgäscht beförderet bi ere Verkehrsleischtig vu chnapp 32 Millione km.
Gezeitenkraft
Gezittechraft
D'Gezittechräfte vu dr Sunne uf dr Erde sin wäniger wie halber so gross wie sälli vum Mo, während d'Gravitationschraft öppe 175 Möl grösser isch. D'Gezittechraft vum Mo rueft e Uslenkig vu dr Wasseroberflächi vu ca. 30 cm hervor, sälli vu Sunne vu ca. 14 cm (Dodur agregti Eigeschwingige verursache an dr Chüste dütlich höcheri Tide).
Bezoge uf d'Gravitationschraft vum Mo (also MMond/r³Erde-Mond = 1) verursache Himmelskörper folgendi relative Gezittechräfte un absolute Ulenkige uf dr Erde:
Himmelskörper;     Rel.Chraft;   Uslenkig Mo                1             30 cm Sunne              0,45          14 cm Mars in Opposition 0,000'002     0,5 µm Mars in Konjunktion 0,000'000'01 3 nm Venus in unt. Konj. 0,000'05     17 µm Jupiter           0,000'006     2 µm
Roche-Grenze
Um d'Stabilität vume Körper z'undersueche, betrachtet mer d'Gezittechräfte im Vergliich zue dr Gravitationschräfte, wo dr Körper selber zämmehebe. D'Stabilitätsgrenze isch debi erreicht, wenn d'Gezittechräfte grösser werre wie d'Gravitationschräfte, wobi mer fer d'Abschätzig dr Trabant in zwei Deilkörper underdeilt, mit jewils dr halbe Trabentenmasse ime Abstand, wo sinem Radius rt entspricht: mit dem Abstand r vu dr Zentralmasse \mathcal{M}, c isch debi e Konstante vu dr Grösseornig 1. Mit dr middlere Dichte ρ un ρt vum Zentralkörpers un vum Trabant, sowie em Radius R vum Zentralkörper erhaldet mer
E gnaueri Rechnig ergit
Bi eme Abstand vu wäniger wie em 2,44-fache vum Radius vu sinem Zentralkörper wird e Trabant mit vergliichbarer Dichti dur d'Gezittechräfte usenander grissen bzw. cha sich gar nit erst bilde. Säller Abstand wird nooch em Édouard Albert Roche, wo sälli Abschätzig erstmols durgfüehrt het, Roche-Grenze gnennt.
Sälli Überlegige gelte numme fer grösseri Körper, wo vorwigend dur ihri eige Schwerchraft zämmeghobe werre. Bi chleinere Körper wird d'Stabilität dur Kohäsionschräfte erhöht, bi künstliche Satellite spilt dr Zämmenhalt dur die eige Gravitation iberhaupt kei Rolle.
Kosmischi Bispile
D'Saturnringe lige zum grosse Deil innerhalb vu dr Roche-Grenze vum Saturn. Säll isch näbe dr Hirtemönd, dere ihr Stabilität dur inneri Kohäsionschräfte erhöht wird, dr Hauptgrund fer d'Stabilität vum Ringsystem.
Dr Komet Shoemaker-Levy 9, wo uf ere starch elliptischi un varzable Bahn sit öppe 1930 dr Jupiter umchreist het, isch bi sinem Perijovum in 21 Fragmente zwische 50 un 1000 m Grössi usenanderbroche, wo sich schliesslich uf ere mehrere Millione Kilometer lange Chette ufgreiht hän. Bi dere Passage het sich d'Bahn vu dr Bruchstücker usserdem so gänderet, dass s'nächst Perijovum innerhalb vum Jupizer z'lige chumme isch. Zwischenem 16. und em 22. Juli 1994 sin sälli Bruchstücker no in dr Jupiter keit.
Uf dr Erde füehre d'Gezitte in dr Meere zue Ebbe un Flut. D'Gezitte wirke aber au uf dr Erdmantel selber, so dass au d'Kontinente dr Gezitte mit ere Verzögerig vu zwei Stunde folge, allerdings isch dr Effekt mit Vertikalbewegige vu 20 bis 30 Zentimeter dütlich gringer wie die dur Resonanzeffekte mehreri Meter hohe Tide vu dr Meere.
Dur d'Gezitte in grosse Meere chönne dur dr Tidehub lokal sehr starchi Strömige entstoh. Die debi umgsetzt kinetisch Energi cha zb. mit eme Gezittechraftwerks gnutzt werre.
Gezitteribig
D'Gezittechräfte bremse d'Rotation vu dr beteiligte Körper, debi wird dr Rotations-Drillimpuls ufgrund vu dr Drillimpulserhaldig uf dr Bahndrillimpuls vum Mond ibertrait. Dr Mechanismus dezue isch folgender: Dur d'Gezittechräfte chummt's zue ere Verformig vum Zentralkörper (Gezitteberge, d. h. Flutwelle uf dr Erde, aber au d'Verformig vu dr feste Erdoberflächi infolg vu dr Gezitte). Wenn dr Planet schneller rotiert, wie dr Mond umlauft, bewege sich sälli Gezitteberge immer "vor" em Mond. Säll isch e Folge vu dr Trägheit vu dr Masse uf em Zentralkörper (im allgmeinen Sinn, nit nur Masseträgheit im Sinn vu Impulserhaldig). Sälli vorlaufende Gezitteberge verursache e Komponente in dr Gravitationskraft, wo uf dr Mond in Vorwärstrichtig iwirkt ("Vorwärts" im Sinn vum Mondumlauf). Die so zuegfüehrt Energi wird sofort in potentielli Energi umgsetzt, wodur dr Mond langsam aber sicher e höcheri un langsameri Umlaufbahn inimmt, sich also entfernt. Dr Erdmo beweggt sich eso um durschnittlich 4 cm pro Johr vu dr Erde eweg. Umchehrt aber nächeret sich e Mond, wo schneller wie dr Planet rotiert, wie dr Marsmond Phobos oder dr Planet entgege dem sinere Rotationsrichtig umchreist, wie dr Neptunmond Triton, langsam im Planet a.
E Gezitteribig trättet umchehrt au uf em umlaufende Mond i.
Säller Effekt füehrt eventuell zue ere bundene Rotation vum chleinere Körper, wie es z. B. bim Erdmo un allene andere grosse Mönd im Sunnesystem dr Fall isch. Isch dr Mo hiriichend gross, chummt's bi beide Körper zue ere bundene Rotation. Mer spricht no vu Korotation, säll isch z. B. bim Pluto un sinem Riisemond Charon dr Fall.
In ere gnauere Analyse müen Energi un Drillimpuls in sällem Prozess separat bilanziert werden, wil es fer beidi Grössene in dr Physik jewils e Erhaldigssatz git. Die folgende Erlüterige gehn zwecks ere bessere Verständlichkeit vum e isolierte Planet-Mond-System us. Säll isch kei vollständigs Modell, wil es anderi Mönd, anderi Planete, d'Sunne (Zentralstern) un anderi usseri Iflüss gä cha, wo säll System störe däten.
Energierhaldig: Dr Planet verliert Rotationsenergi dur Ribig bi dr kontinuierliche Bildig vu dr Gezitteberge (Verformig vum Planet uf Grund vu dr Gezittechraft), un dur d'Ibertragig vu Energi uf dr Mond infolge vu dr Gravitationswirkig vu dr Gezitteberge. Sälli Energi findet sich in dr Rotationsenergi vum Mond, ere Erwärmig (Wärmeenergie) vun Planet dur Ribig, dr Strömige im Planeteinnere (kinetischi Energi) un dr dur e MHD-Prozess usglöste Veränderige im planetare Magnetfeld wiider (gnauer: elektromagnetischs Feld).
Drillimpulserhaldig: Dr Drillimpulsverlust bi dr Abbremsig vu dr planetare Rotation wird uf dr Drilimpuls vum Satellit in sinem Orbit um dr Planet (Bahndrillimpuls), uf dr Drillimpuls vu Strömige im Planeteinnere, un uf s'planetar Magnetfeld (elektromagnetische Feld) ibertrait.
Fer exotischi Konstellatione muess eventuell berucksichtigt werre, dass au Elementardeilli Energi un Drillimpuls trage chönne (Deillistrahlig).
Uswirkige
Dr Namme Gezittechraft rüehrt doher, dass es säller Effekt isch, wo uf dr Erde d'Gezitte hervorrueft. Gezittechräfte sin noch fer e Reihe vu wittere Erschinige verantwortlich:
Herzogtum Schwaben
S Herzogtum Schwoobe (lat. Suevia) isch zämme mit Bayere, Franke, Lothringe und Sachse eis vo de füf Stammesherzogtümer vom oschtfränkische Riich gsi. Im Oschte isch de Lech d Gränze gsi, im Weschte d Vogese, im Norde isch s Herzogtum öppe bis uf Ellwange, Schduagert und Calw gange, im Süde sin Chiavenna un de Gotthardpass d Gränze gsi.
Als politisches Territorium häts s Herzogtum Schwoobe vom Johr 911 bis ins 1268i gäh, wo d Stammesherzogtümer im Oschtfrankeriich mim Ändi vo de Staufer au es Änd gfunde hei. De jure isch s Herzogtum erscht im 1806 ufglöst worde, zämme mit em Heilige Römische Riich.
Im Johr 915 isch de Erchanger zum erscht Stammesherzog ernannt worde. Aber scho im Johr druf isch er uf de Synode vo Hohenaltheim verurteilt und im 917i uf Befehl vom König hiigrichtet worde.
Hunaweier
Gschìcht
Hunewihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1114 àls Hunniville.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hunewihr ìsch. Hunewihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hunewihr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
V
Dr latinischi Buechschtabe V stammt - wi di maischte latinische Buechschtabe - us em etrusggischen Alphabet und goot über s griechischi Ypsilon uf s semitischi waw zrugg, wo au dr Vorfaar vo F isch. Im Mittelalter isch U numen e grafischi Variante vo V gsi; und angelsäxischi Schryber hänn aagfange, dr lut // (=konsonantischs []) mit zwai V/U z bezaichne. S semitischi waw isch also d Kwälle vo fünf latinische Buechschtabe, nämlig F, V, U, W und Y.
Im latinische hed V zwai Lutwärt gha: ainersyts /w/, anderersyts /u/ (lang und churz). Im romanische hed sich /w/ zu // gwandlet; dä Lutwärt isch hüt no in de maischte romanische Sprooche gültig - im Spanische hingege sin // und /v/ zu aim Phonem zämegfalle, dorum wird in dr spanischsproochige Wält V zum dail als [b] ussgschproche. Im Dütsche/Alemannische wird V in vilne wörter als // ussgschproche; im Niderländische wird V regional als [f] ussgschproche. In de maischte Sprooche gilt dr Lutwärt //; z. B. im Änglische, Französische, Italiänische, Portugisische, Tschechische.
Communauté de communes de la Région de Brumath
D Communauté de communes de la Région de Brumath ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 27. Dezember 1996 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 10 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Bröömt gsìì, Präsidant dr Étienne Wolf. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes de la Région de Haguenau, Communauté de communes de Bischwiller et Environs un Communauté de communes du Val de Moder zum neie Verbànd Communauté d’agglomération de Haguenau füsioniert wore.
Böllen
Bölle isch mit guet hundert Iwohner die chleinscht Gmei vum Land Bade-Württeberg.
Geographi
Dr Namme vum Ort leitet sich wohl vom nooche Belche ab.
Nochbergmeinde sin d'Stadt Schönau, Bürche un Neuewäg.
Dr Ort bestoht us dr Ortsdeile Oberbölle un Niderbölle sowie em Hofguet Haidflüeh.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Sport
Z'Bölle het dr erfolgriich Tauziegclub Tauziegfründe Bölle i. V. si Heimet, wo näbe mehrere dütsche Meischterschafte anno 2002 au d'Vizeweltmeisterschaft errunge het.
Kleines Stuck-Museum
De Museumsbstand umfasst e brait Spektrum an Original-Stuckarwete, Abgiss vu Originaldailer un Noobildige, dezue au nei gmachti Stuckarwete no historische Unterlage. In de Sammlig het Gsims- un Dekorelementer, Konsole, Rosette un Supraporte, zahlriche Stuckkepf, Wappe un Relief, dezue Stucksiile un Pilaschter, Baluschter un anderi selteni Stuckelementer. Vil vun de uusgstellte Werk sin vum Friburger Unternehme Brenzinger & Cie. gschaffe wore, wu au ne Muschterbuech vun em kaa aagluegt were. Witeri Exponat sin zem Bischpil Noobildige vun Fassadeschmuck am Historische Kaufhuus oder em Wentzingerhuus, wu de Bsuecher dert nur us de Ferni kaa bschaue. S Museum isch vilmol au uf Messe verdrette, wie zum Bischpil uf de Bademess 2009 und 2010.
Waltenhofen
Waltehof (amtlich Waltenhofen) isch a Gmuind im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Geografi
Waltehof leit rund sibe Kilometer sidlich vo Kempte. Vo dr Gmarkung sind 64 % Landwirtschaftsfleche, 19,6 % Wald, 10,6 % Sidlungsfleche und 5,8 % sunschtige Fleche.
Gmaindsglidrung
Zua Waltehof gheret d Pfarrderfer Helen, Martinszell i. Allgäu, Memhölz, Niedersonthofen und Waltehof, dr Industrieort Hegge, d Derfer Ettlis, Gopprechts, Häusern, Hupprechts, Kuhnen, Kurzberg, Lanzen, Leuten, Leutenhofen, Rohr, Stoffels und Weiher, d Sidlunge Oberdorf b.Immenstadt und Rauns und d Weiler Bergen, Buch, Eggen, Eggenberg, Einzenberg, Fischen, Gerats, Greifenberg, Greith, Hatzenberg, Herzmanns, Heuberg, Hof, Hubers, Insel, Laudorf, Linsen, Maind, Moos, Rieggis, Ringgen, Sondert, Suiters, Veits, Wachters, Walkarts, Waltenberg, Waltenhofen, Weiberg, Widdum, Wies, Wollmuths und Zellen.
Gschicht
Am 1. Jänner 1972 isch Memhölz eigmuindet worda, zum 1. Jänner 1976 Niedersonthofen und zum 1. April 1976 Martinszell.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 5,5 % gleage.
Religion
80,2 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 12,2 % evangelisch.
Verwaltung
Waltehof ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Waltehof isch dr Eckhard Harscher.
Dialekt
Dr Dialekt vo Waltehof ghert zum Oschtschwäbisch.
Mrs. Doubtfire
Mrs. Doubtfire – Das stachelige Kindermädchen isch en US-amerikanische Film us em Johr 1993, wu dr Robin Williams, d Sally Field un dr Pierce Brosnan d Hauptrolle din spile. D Reschy het dr Chris Columbus gfiert. Dr Film isch e große kommerziälle Erfolg gsi un isch anne 1994 as „Beschti Filmkumedi“ mit em Golden Globe Award uuszaichnet wore. Vorlag fir dr Film isch dr glychnamige Roman vu dr Anne Fine gsi.
Eschbach (Markgräflerland)
Eschbe (amtlich: Eschbach) isch e Gmei im Markgräflerland im Südweschte vu Bade-Württeberg un lit guet 15 km südlich vu Friburg im Brisgau. D'Bezeichnig Eschbe (Brisgau) isch mehdütig, wil dr Stägener Ortsdeil Eschbe, 10 km östlich vu Friburg ebefalls im Brisgau lit.
Gschichte
Dr Flecke Ascabah findet sich erstmolig anno 807 in ere Urchunde. Im Lauf vu dr Johrhunderte hän verschideni Chlöster Besitz an Eschbe gha, so d'Chlöster St. Galle, St. Blasie un St. Trudpert, wo es als Lehe an Adelsfamilie vergä hän. Anno 1368 isch Eschbe mit em gsamte Brisgau östriichisch worre. In dr folgende 400 Johre hän under anderem d'Herre vu Rappoltstei un dr Johanniterorde d'Dienschtherrschaft usgüebt. Anno 1806 isch no d'Gmei im Grossherzogtum Bade zuegschlage worre.
Religione
Eschbe isch sit jeher e römisch-katholischi Gmei. D'Chilche St. Agnes isch anno 1275 erstmols erwähnt. Die wänige evangelische Gläubige sin nooch Heitersche ipfarrt.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Verchehr
Eschbach lit verchehrsgünstig in dr Nächi vu dr Bundesautobahn A 5. Dr Ort isch iber d'Autobahnabfahrt 64b (Harte-Heitersche- Eschbe) iber dr ebefalls grösstedeils zue Eschbe ghörig interkommunale Gwerbepark Brisgau z'erreiche, wo bis anno 1994 e Militärflugplatz vu dr Bundesluftwaffe gsi isch.
Eschbe verfüegt iber kei eigene Bahnhof meh, obwohl d'Rhidalbahn dr Ort durschnidet un im sognennte Eschbemer Boge e Chnick in dr Liniefüehrig het, wo d'Züg uf ebba 90 km/h abbremse müen. Bis zum Bahnhof in Heitersche sin's aber numme nu 1,5 km Entfernig. D'Abindig mit öffentliche Verchehrsmiddel wird vu dr Südbadebus Gsellschaft (SBG) gwährleistet.
Bildig
In Eschbe git's mit dr "Rappoltsteiner Schuel" e Grundschuel, usserdem verfüegt d'Gmei iber zwei Chinderschuele.
Bauwercher
S'äldist yberliferet Gebäude uf dr Eschbemer Gmarkig isch s'anno 896 under em Namme Vizzilistat erwähnt herrschaftlich Hofguet Wistette. S'ehemolig Dorf Wistette isch dur s'Rhihochwasser vu 1482 fast vollständig zerstört worre. Numme dr herrschaftlich Hof isch erhalde bliibe un isch hüt in Privatbesitz. S'markantischt Bauwerch vu Eschbe isch s'Adelshus us em 15. Johrhundert. Es isch e dreistöckigs Herrschaftshus mit eme witthi sichtbare, hochufragende Bauchörper. Ab 1795 isch es under em Namme "Zum Laie" als Gastwirtschaft betribe worre. Bi umfangriiche Sanierigsmassnahme anno 1999 si vilfältigi Um- un Abauphase, aber au dr ehemolig Turm vu dr Brennerei zum Vorschi chumme. S'Adelshus het dr Namme Eschbemer Castell erhalde.
Inden VS
Gschicht
Ìnnu ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1242 als Indes.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 14,4 % glägu.
Religion
79,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 7,9 % evangelisch-reformierti.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 89 Iwonru 92,1 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 3,4 % Franzeesisch, 2,2 % Talienisch und 2,3 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Ìnnu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Ursula von der Leyen
D Ursula Gertrud von der Leyen, geb. Albrecht (* 8. Oktober 1958 z Ixelles/Elsene, Belgie), isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt em 1. Dezämber 2019 Bresidänti vu dr Europäische Kommission.
Si isch vu 2003 bis 2005 Minischteri fir Sozials, Fraue, Familie un Gsundhait vum Land Nidersachse gsii un vu 2005 bis 2009 Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged. Noch em Ruckdritt vum Bundesminischter fir Arbet un Sozials, Franz Josef Jung, am 27. Novämber 2009 isch d von der Leyen am 30. Novämber 2009 zue däm syre Noofolgeri ernännt wore. Vu 2013 bis 2019 isch si dytschi Verdaidigungsminischteri gsii.