cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haus zum Luft
Gschicht
S Huus, wo denn zum Luft ghäisse het, het denn wider de Zu Rhiis ghöört, em Ridder Friedrich wo dr Brueder von em, dr Kasper, Baasler Bischof gsi isch. 1531 het s dr Hieronymus Froben kauft, dr Soon vom Johannes Frobenius, won e guete Fründ vom Erasmus vo Rotterdam gsi isch und au däm sini Wärk druggt het. Au dr Hieronymus isch Drucker worde und het d Druckerei vom Vater us em Huus zum Sässel im Dootegässli an d Böimligass züüglet. Er het sä zämme mit sim Stiefvater Johannes Herwagen (ca 1497-1558) und sim Schwooger Nicolaus Episcopius (1501-1564) gfüert. Wie si Vater isch er e Fründ vom Erasmus gsi und het sini Wärk druckt. Dr Erasmus isch noch dr Reformazioon für e baar Joor uf Freiburg im Brisgau, isch aber 1535 zrugg uf Baasel kho und het bim Froben im Huus zum Luft gwoont. Er isch denn scho sograngg gsi, ass er nid witer uf Holland het könne räise, wien er vorghaa het. Dr Froben het für en im erste Stogg e Schminee lo iibaue, wil dr Erasmus Ööfe nid verdräit het. Dr Erasmus het dört witer gschafft und sini Fründ Froben, Episcopius und dr Bonifacius Amberbach si vilmol bin em am Bett ghoggt. In dr Nacht vom 11. zum 12.Juli 1536 isch dr Erasmus gstorbe und isch, au wenn er Katholik bliibe isch, im Chrüzgang vom Münster begraabe worde.
Tektonik
Dichtig
In dr Dichtchunst schwätzt mer vu Tektonik bi eme strenge, dramatische Ufbau vu ere Dichtig.
Haus zum Luft
Gschicht
Wo dr Hieronymus Froben 1563 gstorbe isch, häi sini Söön Ambrosius und Aurelius Erasmius s Offizin zämme mit irem Gusäng Eusebius Episcopius im Huus zum Luft witer betriibe. Dr Aurelius het s Huus 1576 sim Brueder verkauft und dä het s bald druf an dr Junker Jakob vo Andlau verüsseret, wo s Huus het lo umbaue. Bis 1622 het s denn de Andlauer ghöört.
Denn isch s Huus vo Hand zu Hand gange, bis es Bsitz vom Grichtsher Jeremias Mitz worde isch, und bis ins 18. Joorhundert in däm sinere Familie bliibe isch. 1765 het s dr Johann Jakob Bischoff-Roschet kauft und im Hoof vo dr Liigeschaft e Siidebandfabrigg iigrichdet. Dr Siidebandfabrikant Rudolf Sarasin-Stehlin het s 1882 kauft und umbaut.
Aber d Posamänterii het im 20. Joorhundert si Bedütig verloore und im Joor 1935 isch s Buechantikwariat Braus-Riggenbach im Huus zum Luft iizooge. S Gschäft het dr Naame «Erasmushaus - Haus der Bücher» überchoo und isch bis ins 21. Joorhundert as daas bekannt gsi. 2008 isch die allgemäini Abdäilig vom Antikwariat zuedoo worde und sithär hets dört nume non e spezialisierti Abdäilig für sälteni Büecher. In d Rüüm, wo freiworde si, isch e Galerii iizooge.
Georg Hettich
Dr Georg Hettich (* 12. Oktober 1978 en Furtwange) isch an Schwarzwälder Sportloar, wo en dr Nordischa Kombinatioh en Turin 2006 Olympiasieger worra isch.
Als Jugendlicher hoadr Schienternat en Furtwanga bschuacht on dort sai Abitur gmacht. Denoach ischr zwoi Johr bei dr Sportferdrgrupp vo dr Bundeswehr en Todtnau-Fahl gwä. Jetzt woantr en Schonach em Schwarzwald ond startet fir da SV Schonach-Rohardsberg. Er isch Ingeniör-Schtudent, wofir er abr bloaß em Sommer Zeit fend.
Dr Schorsch Hettich hoat bei de Olympische Winterspiel em Joahr 2002 en Salt Lake City, bei dr WM 2003 en Val di Fiemme on bei dr WM 2005 z'Oberschtorf em Allgai mit dr Mannschaft je a Silbermedallje gwonna.
Bei de Olympische Winterspiel 2006 en Pragellato bei Turin hoadr em Gundersen-Wettbewärb (2 Sprüng uff dr kloina Schanz on 15 km Langlauf) zonächst des Sprenga gwonna, isch deswäg mit dr Startnommer Oins en'd Loipe gschtardet on isch au als Erschtr ond damit Wettkampf-Siager ens Zial komma. Des isch dr greßte Erfolg in sainra Laufbah als Sportloar.
Wenkerbogen von Zienken
Dr Wenkerboge vu Zienke isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Buurequartett
Die Band isch onne 1985 gründet wore un het in de Anfangsjohr iberwiegend fremdi Musiktitel gschpielt, wu si mit eigene Texte versähne het. Hit spielt s Buurequartett iberwiegend komplett eigini Stickli in alemannischer Mundart.
De Bandgründer Timo Haag het Anfang vun de 1980ger Johr die Idee ghet, mit ere Band uf närrische Obende, im Raum Lohr uffzdrette. Dialekt un Komedie hän solle mit moderner Pop un Rockmusik vermischt wäre. Die Band het mit ihrer Musik in de letschte Johre ä völlig neuer un eigener Stil entwickelt.
Im Februar 2011 het s Buurequartett de zweite Platz bim Musikwettbewerb "närrischer Ohrwurm" vum SWR-Fernsehen gmocht. Om 12.2.2012, henn die vier Musiker ä erneuter Anlauf gnumme un hänn denne Landesweit usgschriebene Wettbewerb gwonne. Im Februar 2013 hänn die vier Buure mit ihrem Lied: "Mir läbe nur einmol" de erschte Platz in de Hitparade vun Radio Bern in de Schwiz gmacht. Im Dezember 2013, hänn si mit em Titel "Chrysanthema", ebefalls bim Berner Hauptstadtsender in de Schwiz de zweite Platz erreicht.
Nachdem 2013 beschlosse wore isch, das de Ringersport ab 2020 nimmi olympisch si soll, het sich`s Buurequartett stark fir die Aktion "Ringen um Olympia" engagiert. Sie hänn bi de Deutsche Mannschaftsmeisterschaft im April, des Lied "für immer Olympia" gsunge, wo si extra fir die Aktion gschriebe hänn. De deutsche Ringerbund het des Lied zamme mit em Buurequartett uff CD produziert un zum offizielle Song für "Ringen um Olympia" gmacht.
Bandbesetzung
Ehmoligi Mitglider:
Biissen
Biissen (dt. Bissen, frz. Bissen) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Biissen ghere d Ortschafte Biissen (Bissen) un Rouscht (Roost).
Verwaltig
Biissen ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Biissen isch dr Jos Schummer. Scheffe sin dr David Viaggi un dr Frank Clement. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Biissen ghert zum Moselfränkisch.
Parthenier
D Parthenier (, Partheniai, „Jungfrauesöö“) sind spartanischi Uuswanderer gsii, wo ane 706 v. Chr. d Tarent z Apulie gründet hend. D Herkunft vo den Parthenier isch nöd gchlärt und s gitt zwoo Gschichte dodezue.
Nocheme Bricht vom Ephoros vo Kyme hend im Erste Messenische Chrieg di spartanische Chrieger gschwore, si wöörid aselang nöme hammgoo bis si ali Messenier underworffe hebid. Di spartanische Fraue hend aber nochere gwösse Zitt Gsandti gschickt und sich bichlagt. Do hend d Spartaner jungi Chrieger, wo erst spööter in Chrieg trete sind und dromm de Aid nöd abglait ghaa hend, uf Sparta gschickt, demit si mit de Fraue Sex möchid. D Söö vo dene sind den Parthenier gnennt wore.
De Theopomp sait degege, as Helote, wo wäred em Erste Messenische Chrieg fraigloo wore sind, mit de Witwe vo de gfallne Spartaner gschloofe hend, drom sind si Epeunakte „Bettgnosse" gnennt wore. D Söö vo dene sind denn d Parthenier gsii.
Well d Parthenier weniger Recht ghaa hend, hend si sich mit de unfraie Helote zämetue und rebelliert. De Striit isch gschlichtet wore und d Parthenier sind under de Füerig vom Phalanthos uusgwanderet und hend z Apulie d Stadt Tarent gründet. Da söll ane 706 v. Chr. passiert sii, wa mit de archäologische Fund guet öberiistimmt.
Z
De Buechstab wird für verschidni Luut bruucht:
Indonesien
Die gröschte Insle sin Sumatra, Java, Borneo (Kalimantan), Sulawesi (Celebes) und Neuguinea (nume dr Weschtteil ghört zu Indonesie).
Die gröschte Schtet sin Jakarta, Surabaya uf Java (2,7 Mio Iiw.), Medan uf Sumatra (2,1 Mio. Iiw.), Yogyakarta uf Java (3.2 Mio. Iiw.), Makassar uf Sulawesi (1,3 Mio. Iiw.), Semarang uf Java (1,3 Mio. Iiw.) und Bandung uf Java (3 Mio. Iiw.).
D Bevölkerig
Indonesie het öbbe 264 Millione Iiwooner, wo zu fast 360 verschiidene Völker ghööre, die mäiste si vo malaiischer Härkumft. Die allgemäini Bezäichnig Indonesier isch erst gege s Ändi vo dr niiderländische Kolonialzit ufchoo. Äini vo de schwiirigste Ufgoobe vo dr Zentralregierig isch us deene Bevölkerigsgrubbe e Nazioon z mache drotz de starke regionale Autonomii- und Sezessionsbesträäbige.
Die wichdigste Ethnie
Javaner (41,7 %), Sundanese (15,4 %), Malaie (3,4 %), Madurese (3,3 %), Batak (3,0 %), Minangkabau (2,7 %), Betawi (2,5 %), Bugis (2,5 %), Bantenese (2,1 %), Banjarese (1,7 %), Balinese (1,5 %), Sasak (1,3 %), Makassarese (1,0 %), Cirebon (0,9 %), Chinese (0,9 %), Gorontalo (0,8 %), Achinese (0,4 %) (wägen em Chrieg isch nume öbbe d Helfti vo dr Bevölkerig vom Bundesstaat Aceh erfasst wurde), Toraja (0,4 %).
D Religione
Indonesie het käi Staatsreligion, aber jeede Bürger muess sich zu äinere vo fümf Wältreligioone bekenne: Islam, Christedum (katholisch und evangelisch), Buddhismus, Hinduismus oder Konfuzianismus. Animiste oder Lüt mit andere Glaube gäbe dorum äini vo de offizielle Religioone aa, ooni sä z braktiziere.
200 Millione vo de Indonesier si Moslems, die mäiste von ene Sunnite, und s Land isch dorum dr Staat mit dr grösste muslimische Bevölkerig uf dr Wält. 23 Millione gäbe as Religion s Christedum aa, zwäi Driddel von ene s evangelische. Es het immer wider Zämmestööss zwüsche Moslems und Christe gee und sit 1999 si bin ene mee as 10'000 Lüt um s Lääbe choo. In West-Neuguinea wird die animistisch-christligi Papua-Bevölkerig bis hüte verfolgt.
Fricktalisch-Badische Vereinigung für Heimatkunde
Die Fricktaalisch-Badischi Veräinigung für Häimetchund, d FBVH, isch en Organisazioon, wo sech für t Kultur i de Gägende am Hochrhy tuet angaschiere.
Si isch anne 1925 gründet worde und me könt se i dene Regioone:
Zu de Arbetsgebiet ghöre d Saageforschig, d Gschicht vo de Regioone am Rhy, d Archäology, dr Naturschutz und d Huusforschig.
S Joorbuech vo der Organisazioon heisst Vom Jura zum Schwarzwald.
Einstellung (Psychologie)
Istöuig (dütsch Einstellung, i dr meischt änglische Fachliteratur attitude) bezeichnet i der Psychologi d Bereitschaft (Präposition), wo us Erfahrig gwonne isch, vome Individuum, ire bestemmte Wiis uf en Person, en soziali Groppe, es Objekt, en Situazion oder en Vorstellig wärtend z agiere, was sech met kognitive (Ahnahm ond Öberzgige), affektive (Gfüel ond Emotione) und behaviorale (Verhaltenswise) Beriche erchläre cha. Bispel för en Istellig sind Vorurteil, Sympathie ond Antipathie oder de Säubschtwärt. Istöuige hent d Funktion, Objekt izschätze oder dorch Identifikation ond Distanzierig, individuelli soziali Apassige z erreiche.
D Istöuigsforschig erchlärt Zämehäng vo Istöuig, Verhalte ond Handle. Si frogt vor allem denoh, onter welere Bedengig Istöuige zostand chöme, wie durhaft die send ond onter welere Bedengig si gänderet wärde.
Sonthofen
Sünthöf (amtlich Sonthofen) isch a Stadt im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Geografi
Sünthöf likt am Nordrand vo dr Allgaier Alpe an dr Iller und dr Ostrach. Vo dr Gmarkung sind 40,1 % Landwirtschaftsfleche, 41,9 % Wald, 14,6 % Sidlungsfleche und 3,4 % sunschtige Fleche.
Gschicht
Sünthöf isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1145 als Sunthoven.
Iiwohner
Dr Uusländeraadail isch 2011 bi 8,2 % gleage.
Religion
66,1 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 23,7 % evangelisch.
Verwaltung
Sünthöf ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Sünthöf isch dr Christian Wilhelm.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Sünthöf ghert zum Bodeseealemannisch.
Duktilität
Duktilität - us em Latinische vu ducere (ziege, füehre, leite) abgleitet - isch d'Neigig vum e Weechstoff under Iwirkig vu ussere Chräfte zuer plastische un demit durhafte Verformig, ohni dass debi Werkstofftrennige ufträtte. Früeher isch Duktilität e Synonym fer Schmidbarkeit gsi. Duktili Stoffe sind guet chalt formbar: z. B. dur Diefzige, Biige oder Recke.
Offenau
Offenau ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Duktilität
Lueg au
Bruch, Zähigkeit, Metallische Bindung, Risszähigkeit, Festigkeit, Härte, Dichte, Schmelztemperatur, Werkstoffeigenschaft
Offenau
Geografi
Offenau leit em mittlere Neckardal. D Nochbergmoede vo Offenau send Bad Wimpfen, Bad Rappenau, Gundelsheim ond Bad Friedrichshall.
Vo dr Gmarkong send 50,7 % Landwirtschaftsfleche, 6 % Wald, 38,2 % Sidlongsfleche ond 5,1 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Offenau gheret dr gleichnamig Ort ond dr Wohnblatz Ziegelhütte.
Gschicht
Offenau ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 767´.
Verwaltong
Offenau hot mit dr Stadt Bad Friedrichshall ond dr Gmoed Oedheim a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Offenau ischt dr Michael Folk.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Offenau ghert zom Sidfränkisch.
Nueva Helvecia
Nueva Helvecia (früehner au als Colonia Suiza bekannt) isch e Stadt im Süde vo Uruguay.
Geografie
Si liit im südöstliche Teil vom Departamento Colonia nöch a de Ruta 1. D Hauptstadt Montevideo isch 120 km entfärnt im Oste. Im Südweste liit d Nachberstadt Colonia Valdense. Knapp 70 km westlich vo Nueva Helvecia befindet sich Colonia del Sacramento, d Hauptstadt vom Departamento.
Gschicht
Nueva Helvecia isch am 25. April 1862 vo Iiwanderer us de Schwiiz, aber au sönige vo dütscher, französischer und östrychischer Härkumft gründet worde. D Schwiizer hend d Milchwirtschaft entwicklet und d Chääsproduktion ygfüehrt. S Basler Bankhuus Siegrist & Fender het d Länderye 1860 erworbe und a d Sidler wyterverchauft.
Suppe
Soppe wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd. Soppe werd meischt als Vorspiis serviert. Chan au en Hauptmahlzit oder als Nachspies abotte wärde. Es werd zwösche klare ond bondene Soppe onterschede.
Hérémence
Hérémence (fp. [ɛrmɛ̃sə]) isch en Munizipaalgmei im Bizirk Ering im Kanton Wallis, Schwiz.
Nueva Helvecia
Stadtverwaltung
Bürgermeisteri (Alcalde) vo Nueva Helvecia isch d María De Lima.
Hérémence
Geografii
Hérémence liggut im Hérémencetelli. Zer Gmei gcheerunt d Wiiler Ayer, Euseigne, Mâche, Pralong, Riod und Cerise. Vaner Gmeiflächi sint 18 % landwirtschaftlichi Flächi, 18,8 % Waald, 1,9 % Sidligsflächi und 61,3 % annri Flächine.
Iwoner
Quälla: Bundesamt fer Statistik 2005 Dr Üsländerateil isch 2010 bi 5,9 % glägu.
Religioo
95,7 % vanu Iwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsi, 3,2 % evangelisch-reformiert.
Politik
Di Gmeipresidänti va Hérémence isch di Karine Sierro (Stand Oktoober 2017).
Spraach und Dialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vanu 1294 Iwoner 97,5 % Französisch als Höiptspraach agigä, 1,4 % Titsch, 0,3 % Italienisch und 0,8 % annri Spraache.
Dr tradizionell Dialäkt va Hérémence gcheert zum Frankoprovenzalischu.
Hirzel
Hiirzel (alt Hirschel oder Hirsel, amtlich Hirzel) isch es Dorf i de politischi Gmäind Horge vom Bezirk Horge im Kanton Züri.
Geografi
Hiirzel liit uf em Zimmerbèèrg.
Toni Rothmund
D Toni Rothmund (* 2. Oktoober 1877 z Barlt, Schleswig-Holstein as Antonie Julie Carolina Augusta Lüdemann-Radvit; † 22. Augschte 1956 z Chaarlsrue) isch e dytschi Schriftstelleri gsii. Si het Gediicht, Romään un Määrli gschribe. Aafangs het si vor allem Theeme us dr Regioon am Ooberrhyy bhandlet, ab dr Ändi 1920er Joor isch si dytschlandwyt erfolgryych gsii mit histoorische Romään. Hite isch d Rothmund mee oder weeniger vergässe.
Lääbe
Dr Vater het anne 1883 s Amt vum Bfaarer vu Barlt ufgee un isch Wanderbreegiger vum Dytsche Broteschtanteverain woore. Är het e baar Joor z Hannover un z Hamburg gwiirkt un het derno wider z Schleswig-Holstein welle Bfaarer gee, het aber kai Stell me kriegt. Är isch derno 1887 dur dr Grooßherzoog Friedrich I. in Dienscht vu dr Baadische Landeschilche ibernuu wore. Noch ere dreijeerige Proobezyt z Philippsburg isch er zeerscht uf Gölshausen chuu un isch derno ab 1896 bis zue sym Dood Bfaarer z Pforze-Eutingen gsii.
Dodermit isch d Rothmund scho mit elf Joor vu Holstein uf Baade chuu. In dr Familie het mer Wäärt glait uf Bildig, beedi Großvätere sin Brofässer an dr Uniwersiteet z Kiel gsii. D Rothmund isch uf d Volksschuel z Hannover, z Hamburg un z Philippsburg gange, vu 1888 bis 1890 het si Privaatunterriicht im Elterehuus ghaa un wu d Familie uf Gölshausen zoogen isch, het si 1890 bis 1892 uf d Maidlischuel z Brette chenne goo.
D Rothmund isch e Chind gsii, wu si vylmol an dr Wiirkligkait gstooße un si nit lyycht im Lääbe zräächt gfunde het. Bsundersch schwär sei ere s gfalle, wänn si iri „Persönlichkeit einem stärkeren Willen oder zwingenden Verhältnissen beugen“ het mieße. Si het s aarg drunter glitte, ass d Mueter schyyns ire Schweschter Clara dr Voorzuug gee het, derzue het si d Chranket un dr frie Dood vum eltere Brueder 1898 droffe. Scho mit 16 Joor het si si verlobt, im Ruggblick het si doderzue gmaint, des sei dr Versuech gsii, us em änge Umfäld vu dr Mueter un dr Schweschter uuszbräche. Anne 1897 het si z Eutingen dr Eugen Josef Rothmund (1866–1933) ghyroote, wu as Finanzbeamte, zletscht as Regierigsroot gschafft het. Mit iim het si zwai Chinder ghaa, d Doochter Klara (1898–1979) un dr Suun Ernst Hermann (1903–1989). Wel ire Mann, wie scho ire Vater als an e andere Oort versetzt wooren isch, het si si bal em ganze Land Baade verbunde gfielt. Unter anderem hän si z Eschinge, z Achere un z Löörech gwoont.
Scho ase chlai het d Rothmund e grooßi Fantasy ghaa. Si het gäärn diichtet, gmoolt, ghaafneret un Theater gspiilt. Dodermit het si si sälber e Draumwält gschaffe, wu s vyl scheener gsii isch isch wie im wiirklige Lääbe. Wän ere d Dekter nit vun eme gaischtige Beruef abgroote hätte, wel si gsundhaitli labiil un „nervees“ gsii isch, wär si waarschyyns Leereri woore. Si isch aafangs no hii un häär gschwankt zwisch em Schryybe un em Moole, het si aber no dr Hochzyt un wu iri Chinder uf d Wält chuu sin, ganz em Schryybe zuegcheert.
Hirzel
Gschicht
Hiirzel, wo bis Ändi 2017 en äigni Gmäind gsi isch, hät uf der 1. Jänner 2018 mit Horge fusioniert. Di Stimmberächtigte vo beedne Gmäinde händ em Vertrag vom Zämeschluss scho im Septämber 2016 zuegstumme, d Hiirzler mit fascht 80 Prozänt Ja-Stimme. Trotzdäm häts e Beschwärde ggää, wo am Schluss vom Bundesgricht abgwise worden isch.
Toni Rothmund
Lääbe
In ire frieje Wäärch goot s zmaischt um Theeme us dr Regioon. In „Das Haus zum kleinen Sündenfall“ (1919) schrybt si iber d Patrizier un Chlaibuurger z Baasel, d Schmugglergschiicht „Der verlorene Kranz“ (1927) spiilt zwische Schwaarzwald un Hoochrhyy. Ire frieje Unterhaltigsromaan „Das stumme Klavier“ (1920) spiilt z Donaueschinge vor em Hintergrund vu dr deertige Brunscht anne 1908. D Verzellig „Der Fremdling“ (1922) handlet im Biet vu dr Hornisgrinde un au dr Romaan „Glas“ (1930) fiert dailwys in sälli Geegnig vum mittlere Schwaarzwald.
Dernääbe het si in däne frieje Joor au vyl Määrli fir Chinder gschriibe: „Märchen“ (1919), „Vom Allermärchenbaum“ (1920) un „Die Bernsteinperle“ (1920). „Die Bernsteinperle“ isch unter anderem ins Schweedisch (1921 vum Paul Nylén) un ins Änglisch (1930 vum Winifred Katzin) ibersetzt woore. Au speeter het d Rothmund no Määrli gschriibe, zem Byschpel „Das Kind vom Bellisberg“ (1951).
Hirzel
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Toni Rothmund
Lääbe
Dr Duurbruch as Schriftstelleri het d Toni Rothmund mit ire histoorische Romään ghaa. Si het si ins Lääbe un d Zyt vu dr Lyt vwerdieft, het aber d Romään mit ere diichterische Freihait uusgfoormt. Ire eersdcht histoorisch Romaan isch „Caroline Schlegel“ vu 1926 gsii. Quälle fir des Buech sin vor allem d Brief gsii, wu d Schlegel gschriibe ghaa het. Im Romaan „Gold?“ (1932) bschrybt d Rothmund s Lääbe vum Johann Friedrich Böttger in dr Barockzyt. Är het as Alchemischt welle Gold mache, isch speeter e Gfangene vum sägsische Kuurfiirscht August em Starke gsii un het doo s Meißener Porzellan erfunde. Anne 1934 het si mit „Menschen am Kreuzweg“ e Sammlig mit siibe Nowälle uusegee un 1939 het si ne histoorische Romaan iber dr Franz Anton Mesmer gschriibe, dr Erfinder vu dr alternativmediziinische Bhandlig, wu no iim gnännt isch („Mesmerismus“).
D Rothmund het in verschiidene vu ire Biecher, wu in dr 1920er- un 1930er-Joor gschriibe woore sin, e antisemitischi Grundhaltig zaigt, unter anderem in „Schloß Ohneleid“ (1926). Au sunscht isch si unter em Yyfluss vu dr zytgnessische Bluet- un Boode-Ideology gstande, zem Byschpel wird dr Johann Gutenberg in „Der unsichtbare Dom“ as „reines alemannisches Edelblut“ bschriibe, in „Streit im Hause Iring“ (1934) wäre di staarke Chraftmänsche gfyyrt, wu si em Ryych gäärn unteroorne.
Hirzel
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 13,5 % (Stand 2011).
Toni Rothmund
Lääbe
Scho 1924 het d Rothmund in „Heilige Grausamkeit“ e positivi Haltig zue dr Stäärebehilf an dr psychisch Chranke yygnuu, wu dr Romaanheld Markus Hassenpflug praktiziert. Dr Clemens Siebler siit där Romaan unter em Yyfluss vu dr Schrift „Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens“ (1920), wu dr Fryburger Psychiater A. Hoche zäme mit em Jurischt K. Binding anne 1920 vereffetligt het. No 1933 isch där Romaan vu dr Nazionaalsozialischte fir ire Euthanasieprogramm veryynaamt woore. Zum Byschpel schrybt dr W. E. Oeftering 1937/39 iber d Autoori, si heeb „das Thema der Vernichtung lebensunwerten Lebens mit klarsichtiger Strenge und ganz im Sinne unserer heutigen Einsicht in die verantwortungsvollen Fragen der Vererbung und Volksgesundheit erörtert“.
Hirzel
Religion
49,3% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,6% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Toni Rothmund
Lääbe
Zue ire letschte Aarbete gheere d Nowälle „Cornelia“ (1952) iber d Schweschter vum Goethe un „Die Droste“ (1954) iber d Diichteri Annette von Droste-Hülshoff.
Hirzel
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,6 %, CVP 5,4 %, EDU 2,7 %, EVP 4,4 %, FDP 10,7 %. GLP 12,1 %, GP 7,8 %, SP 16,5 %, SVP 34,3 %, Suschtigi 1,5 %.
Toni Rothmund
Lääbe
Anne 1949 het d Rothmund zum Krais gheert, wu d Chaarlsruer Gruppe vu dr „Gemeinschaft Deutscher und Österreichischer Künstlerinnenvereine“ (GEDOK) widergrindet het, wu si anne 1942 sälbscht ufgleest ghaa het.
Dr Nooloss vu dr Toni Rothmund isch in dr Baadische Landesbibliotheek un im Oberrhyynische Literatuurarchiiv z Chaarlsrue.
Hirzel
Politik
Dr letscht Gmäindspresidänt isch de parteilos Markus Braun (Stand 2017) gsi.
Wirtschaft
Hirzel isch es Puuredorf uf em Zimmerbèèrg. Und es isch en Ort a dr Straass über de Hirzelpass.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hiirzel ghört zue de Seemundarte.
Theiß
D Theiß (Ungarisch: Tisza, Rumänisch: Tisa, Ukrainisch: Тиса) isch e Näbefluss vo de Donau und eine vo de wichtigste Flüss vo Mitteleuropa. Si fließt durch d'Länder Ungarn, Rumänie, Slowakei, Ukraine und Serbie und bildet d'Gränze zwüsche de Batschka und em Banat. De Fluss mündet in de Vojvodina (Serbie) in d'Donau. S Yzugsgebiet hät e Flächi vo rund 157.000 km², de Wasserspiegel variiert stark. De Abfluss litt bi Szeged durchschnittlig bi 820 m³/s, es sin aber au scho 3.820 m³/s gmässe worre.
Herchumft vom Name
In de Sproch vo de Völker, wo um s 6. bis 8. Johrhundert v. e. Chr. im Gebiet vom hüttige Szeged gwohnt hän, dürft tijah (Ussproch: Tidsah) „Fluss“ gheiße ha.
Begradigung
Ursprünglig isch d'Theiß 1419 Kilometer lang gsi. Si durchchrüzt di Großi Ungarischi Diefebeni, wo als Flachland d'Fließgschwindigkeit verlangsamt. Dodurch, dass de Fluss vyli Näbeflüss und Kurve fürebrocht hät, sin Überschwämmige nit sälte gsi.
Noch mehrere erfolglose Versüech, d'Theiß z begradige, hät de Graf István Széchenyi am 27. August 1846 mit de Begradigung agfange, wo de Fluss uff 962 Kilometer verchürzt und 136 Kilometer neus Flussbätt und 589 Kilometer Altwasser zruckglo hät. S Gfälle isch vo 3,7 uff 6 Zäntimeter bro Kilometer gstyge. D'Sträcki vom Somesch uff Szeged, vo friehner zwei Monet in Aspruch gnoh gha hät, hät mer jetz chönne in ei bis zwei Wuche überwinde. 780 Kilometer vom Fluss sin schiffbar worre.
Z Szeged stoht e Statue vom Pál Vásárhelyi (1795-1846), wo di erschti Begradigung vo de Theiß blant gha hät; si isch vom Lajos Mátrai (1905). Am Sockel zeigt e Schild de bisher höchst gmässe Wasserstand, wo mit 961 Zäntimeter (2. Juni 1970) 154 Zäntimeter über em Durchschnitt litt. Am 21. Abril 2006 isch sälle überdroffe worre, wo bi de Belvárosi-híd (Szeged) 1009 Zäntimeter gmässe worre sin.
Uff d'Blän zum Befahre vom obere Abschnitt vo de Theiß hy wird 2006 bschlosse, dass uff re Sträcki vo 90 Kilometer di nötigi Yrahmig baut wird.
597 Kilometer vo de Theiß ghöre zu Ungarn.
Quelle
D'Theiß entstoht uss zwei Flüss, de Wiße und de Schwarze Theiß, wo 53 Kilometer Luftlinie vo-n-enand eweg sin. Di Wißi Theiß wird im Allgemeine als Quelle aglüegt, sällewäg fange do au d'Mässige vom Fluss a (Längi usw.). S GEO-ENVIRON Környezetvédő Egyesület hät 2000 noch johrelange Undersüechige d'Quelle chönne usfindig mache und si mit re Dafle verseh.
Di beide Flüss fließe öbbe 1,5 Kilometer vo Rachiw (Ukraine) eweg zämme.
Abschnitt
Di oberi Theiß isch i-n-re bergige Landschaft und längt bis zu de Mündig vom Somesch (Komitat Szabolcs-Szatmár-Bereg). De Abschnitt vo dört bis zu de Mündig vom Maros (Csongrád) wird „mittleri Theiß“ gnännt, dä denoch „underi Theiß“.
Di glyche Näme werre als Bezeichnige für d'Abschnitt innerhalb vo Ungarn brucht. In dem Fall meint mer mit de obere Theiß d'Staatsgränze bis Tokaj (Borsod-Abaúj-Zemplén), mit de mittlere Theiß Tokaj bis Tiszaug (Bács-Kiskun) und mit de undere Theiß Tiszaug bis zu de Staatsgränze im Süde.
Bim Bereg-Szatmárer Flachland überschritet d'Theiß di ungarischi Gränze und mäandriert dört numme wenig. Bis Tokaj nimmt s Gfälle stark züe. Im Abschnitt denoch sin d'Schlaufe, wo si macht, mit denne vo de Donau verglychbar, mit de Usnahm vo Bodrog blibt s Gfälle hoch. Obwohl de Fluss durch d'Begradigunge chürzer worre isch und au s Gfälle züegnoh hät, chunnt er in de Region Sajó-Hernád numme langsam witer, wyl de Bode spülichthaltig isch. E witeri Verlangsamig bewirkt d'Staualag bi Kisköre.
Vo Kisköre bis Szeged isch de Flusslauf widder kurviger, s Flussbett sänkt sich und s Nydrigwasser nimmt ab (z Csongrád zum Bispyl über 330 Zäntimeter).
S Flussbett isch zwüsche 191 und 236 Meter dief. Bi Hochwasser sin aber z Szeged scho 350 Meter gmässe worre.
Mündig
Bi de Stadt Titel in de serbische Vojvodina mündet d'Theiß in d'Donau; d'Abflüss vo denne beide Flüss sin verglychbar. Ohni d'Drau als Näbefluss wär aber d'Donau e Näbefluss vo de Theiß und nit anderschtumme.
Im friehe Miozän isch d'Mündig 117 Kilometer witer unde gsi, uffgrund vo nadürlige Veränderige am Flussbett isch si an de hüttig Blatz cho. Dodurch hät d'Theiß aber vier wichtigi Näbeflüss verlore.
Ernst Laur
Dr Ärnscht Laur (* 27. März 1871 z Basel; † 30. Mai 1964 z Effingen) isch e Schwiizer Agronom gsi.
Theiß
De Theiß-See
De chünschtlig Theiß-See isch nit numme zur Regulierig vom Wasserspiegel do, sondern wird au zur Wasserversorgig brucht. Usserdem isch er zu einem vo de beliebteste Touristezyl vo Ungarn worre, wyl sini Umgebig im Gegesatz zu säller vom Blattesee günschtiger und weniger frequentiert isch. De See isch 27 Kilometer lang und hät e Flächi vo 127 km². D'Diefi vom Wasser litt bi 1,3 Meter durchschnittlig und 17 Meter an de diefste Stell. Usserdem git's e 43 Quadratkilometer großi Insle.
Ernst Laur
Er isch dr Soon vom Arnold Laur, em Basler Spitalverwalter, und vo dr Zélie Meyer gsi. Er het z Basel mit em Gymi agfange und isch denn aber anne 1886 uf Züri a die landwirtschaftlech Schuel uf em Strickhof ggange. Nach em Studium vo dr Agronomy am Poly isch er 1893 dr Verwalter vom Chlooschterguet Paradyys bi Schaffuuse worde. Sid 1894 isch er uf Brugg als Lehrer vo dr Landwirtschaftleche Schuel go schaffe.
Wo anne 1898 s Schwiizerische Puuresekretariat gründet worden isch, het me ne als däm sin Leiter agstelt, und er isch grad au dr Gschäftsfüerer vom Schwiizerische Puureverband gwäält worde. Er het als nazionale Puurefürer gulte.
1908 bis 1937 isch dr Laur Profässer für Landwirtschaft am Poly gsi. Do het er verlangt, ass me d Puurehöf nach modärne betriibleche Regle sell organisiere.
1948 bis 1950 isch er dr Presidänt vo dr Europäische Agrarunion worde, und er isch drfür gsi, ass d Schwiiz em Völkerpund biträtti.
1968 het men em postum dr Oberrhyynisch Kulturpryys zuegsproche.
Irak
Dr hütig Irak isch 1920/21 us de drei osmanische Provinze Bagdad, Mossul und Basra entstande. Er befindet sich sit em Irak-Chrieg 2003 under militärischer Besatzig vo internationale Koalitionsdruppe wo vo de Vereinigte Schtaate gfüehrt wärde und muess zurziit as deilsouverän bedrachtet wärde.
Tägertschi
Tägertschi isch es Dorf un e ehemalegi politeschi Gmeind ir Gmeind Münsige vom Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Di ehemalig politisch Gmeind Tägertschi ligt am Übergang vom Aare- i s Ämmitau un umfasst näb em glychnamige Dorf ou na d Ortsteil Station un Ämlige. D Gmeindsflächi het us 80 % langwirtschaftlecher Flächi, 14,4 % Waud u 5,6 % Sidligsflächi bstange. D Nachbergmeinde si Chonufinge, Hütlige, Wichtrech u Münsige gsii.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,9 % gläge.
Religion
86,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,6 %, CVP 0,9 %, EVP 5,9 %, FDP 3,9 %. GLP 6,1 %, GP 8,3 %, SP 10,0 %, SVP 37,3 %, Suschtigi 12,0 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 336 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Tägertschi ghört zum Hochalemannisch.
Gemar
Geemàr (frz. Guémar, dt. Gemar) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Geemàr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 768 àls Ghosmari /770 Germeri).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Geemàr ìsch. Geemàr ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Geemàr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Yoga
De Yoga (Sanskrit: योग, yoga m., zo yuj- „aspanne, aajoche, igschirre“) isch aini vo de sechs klassische System i de indische Philosophii. De Patañjali het as erste i siim Yogasutra de Yoga systematisch dargstellt und beinhaltet ethischi Grundsätz, Körper- und Ooteüebige, Zruggbinde vo de Gidanke und Meditation. Im Weste werd under Yoga maist nume de Hatha Yoga gmaint, wo us Körperhaltige und Ooteüebige bistoot und werd dromm vo villne as Sportart oder Wellness bitribe, ooni oder nu mit gringem spirituellem Kontegscht. Zudem findet de Yoga au immer mee Aawendig i Therapie. E Maa, wo regelmässig und ernsthaft Yoga macht, werd Yogi oder Yogin (skt. yogī) gnennt und e Frau Yogini (skt. yoginī).
Gschicht
D Ursprüng vom Yoga liged im Dunkle. Aahand vo bildliche Darstellige uf Fundobjekt vo de Industalkultur werd agnoo, as d Wurzle vom Yoga vorarisch sind. I aaltindische Schrifte tauchet Zügnis öber de Yoga scho früe uuf, so i de Upanischade, im indische Nationalepos Mahabharata (6.Jh.v. Chr.) oder i de Bhagavadgita.
De klassischi Yoga isch zerschmol vom Patañjali (2./4.Jh.n. Chr.) im Yogasutra bischribe wore und isch denn scho früe vo verschidnige Autore kommentiert wore.
De Yoga isch im 19. Jh. im Weste bikannt wore, het aber nu süüferli Fuess gfasst. Erst ab de sibezger Joore vom 20. Jh. het sich de Yoga afange mee uusbraite. Hüt erlebt er en regelrechte Boom.
Raja Yoga
De Raja Yoga (skt. राजयोग, rājayoga „Königliche Yoga“) folgt allne Schritt vom Astanga Yoga, lait aber mee Wert uf Gedankekontrolle, Zruggzüche vom Gaist und Meditation.
Bhakti Yoga
De Bhakti Yoga (skt. भक्ति योग, bhakti yoga „Yoga vo de Hiigoob“) werd i de Bhagavadgita uusfüerli bischribe. S Ziil isch as de Yogi sini Gidanke ständig uf Gott richtet. Zu de Praxis ghört s Singe vo Mantre und vo religiööse Lieder und s Tanze zu Eere vo Gott. De Bhakti Yoga wert intensiv vo de Hare Krishna uusgüebt.
Hatha Yoga
De Hatha Yoga (skt. हठ योग, haṭha yoga „Chraft Yoga“) isch d Aarbet mitem Körper und em Oote, wo mit Asanas (Körperstellige), Pranayama (Ooteregelig) und anderne Technike schafft. Er isch im 9. Jh.n. Chr. vom Matsyendra und sim Schüeler Goraksha entwickelt wore, indem si de klassischi Yoga mit tantrische Methoode verbunde hend. Im Gegesatz zu de ältere Philosophie vom Hinduismus vernaint de Hatha Yoga de Körper nümm, sondern bruucht en wie de Tantra as Werchzüüg för Erlöösig. As erste het de Svatamarama (14.Jh.) verschidnigi Asanas bischribe. Noch de Öberliferig gits 8'400'000 Asana, wo de Gott Shiva för all Arte vo Lebewese ersune het. Aber nu 84 weret as gaignet för de Mentsch bitrachtet und nu 32 saiet effizient. Hütt weret öber hundert Asanas underrichtet, de B.K.S. Iyengar erchlärt i siim Buech 200 Asanas.
Kundalini Yoga
De Kundalini Yoga (skt. कुण्डलिनी योग, kuṇḍalinī yoga „Yoga vo de Schlangechraft“) stoot nööch zum Tantra und siis Ziil isch s Uufwecke vo de Kundalini oder Schlangechraft. De Kundalini Yoga schafft miteme subtile Astralkörper, wo under anderem us sibe Hoptenergizentre oder Chakre bistoot und merere Energiikanäl. Do die Yogarichtig vill mit Symbol und Mantre schafft, isch e profundi Kenntnis vom Hinduismus wichtig. Die Yogaform schafft mit bsundrige Körperrainigunge, Ootereglig, Mantra, Mudra, Asana und Meditation.
Purna Yoga
De Purna Yoga (skt. pūrṇayoga „Volle Yoga“) oder „Integrale Yoga“ werd nöd d Weltflucht sondern d Iibindig vom Yoga is Alltagslebe gförderet. De Uusdruck Integrale Yoga isch unabhängig sowoll vom Sri Aurobindo wie vom vom Swami Sivananda gschaffe wore. De Integral Yoga isch e Noischöpfig usem Aafang vom 20. Joorhundert und het Bistandtail us de westliche Kultur iibaut.
De Sri Aurobindo ninnt d Bhagavadgita as Grundlaag för sin Integrale Yoga. De Yogi söll mit Hiigoob sini Uufgoobe und Werch, Wort und Gidanke em Brahman (s Absoluti Aini) widme. Statt Bifraijig vom Körper söll de Yogi s Göttliche dör Meditation und Konzentration abehole und integriere, demit er sich und d Menschhait positiv witterentwicklet. De Hatha Yoga spillt bim Aurobindo kai Role.
De Swami Sivananda het di verschidnige Yogarichtige kombiniert: De Yogi söll zerscht mit Hatha und Kundalini Yoga sini Praxis afange und denn zum Raja Yoga öbergoo. Denebet söll er Bhakti Yoga und Jñana Yoga uusüebe. Am maiste Bitoonig aber lait er uf de Karma Yoga, won er as „Dienst a de Mentschhait“ düttet. S Helfe en andere Mensche bringt nochem Sivananda de Yogi am schnellste as Ziil.
Moderni Yogaforme
D Verbraitig vom Yoga i di ganzi Welt und bsunders in Weste abem 20. Jh. het vili noiji Yogaforme förebroocht. Em bikannteste hüt isch de Iyengar-Yoga (sprich: Aijengarjooga), wo en bsunders strenge Hatha Yoga isch und de Körper starch is Zentrum stellt. De Bigründer isch de Südinder B.K.S. Iyengar (1918-2014). De Inder Choudhury Bikram (*1946) het de Bikram Yoga bigründet: e festi Abfolg vo 26 Asana werd i ghaizte Rüüm döregfüert, wobi d Temperatur zwöschet 30 und 40˚C bitrait. Verbraitet isch au Yoga för Schwangeri, e sanfti Form vom Hatha Yoga wo d Schwangerschaft understützt und d Giburt vorbiraitet.
Pilates isch vom Tütsche Joseph Pilates (1880-1967) erfunde wore und leent sich an Hatha Yoga aa, isch aber vom klassische Yoga scho recht wiit ewegg. De Lachyoga (Hāsyayoga) isch ane 1995 vom indische Arzt Madan Kataria erfunde wore und het mit aigetlichem Yoga grad gäär nünt z tue.
Ursberg
Uschberg (amtlich Ursberg) isch a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Uschberg leit en dr Regio Donau-Iller.
Vo dr Gmarkong send 60,6 % Landwirtschaftsfleche, 23,7 % Wald, 12,8 % Sidlongsfleche ond 3,0 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Uschberg gherat d Derfer Uschberg, Boisariad (amtlich Bayersried), Zell (amtlich Mindelzell), Rohr (amtlich Oberrohr) ond Breama (amtlich Premach).
Gschicht
D heitich Gmoed ischt zom 1. November 1905 entstanda durch dr Zammaschluss vo Boisariad ond Uschberg.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3 % gleäge.
Religion
95 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gwea, 3,9 % evangelisch.
Verwaltong
Uschberg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Burges vo Uschberg ischt dr Peter Walburger.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Uschberg gheart zom Schwebischa.
Cuarnens
Cuarnens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Cuarnens isch e Dorf an dr Venoge, am Jurafueß. D Gmaiflechi umfasst 64,9 % landwirtschaftligi Flechi, 30,7 % Wald, 4,2 % Sidligsflechi un 0,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Cuarnens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1001 as Quarningis.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,7 % gläge.
Religion
69,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 13,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 4,8 %, FDP 14,3 %, GLP 3,8 %, GP 6,9 %, SP 28,2 %, SVP 26,5 %, Sunschtigi 5,4 %.
Dr Burgermaischter vu Cuarnens isch dr Fabian Mariller (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 395 Yywohner 85,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 10,1 % Dytsch, 0,8 % Italienisch un 3,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Aithra (Frau des Phalanthos)
S Orakel vo Delphi het em Phalanthos verchündt, as er dai e Stadt erobere und gründe weri, wos us haiterem Himmel regni. Er isch uf Itaalie gfaare und het zwoor d Barbare bisigt aber kai Stadt erobere no Land gwüne chöner. Muetlos het er sin Chopf in Schoos vo de Aithra glait und die hett afange en luuse. Do hett si aber afange Brüele und d Trääne sind em Phalanthos is Gsicht gfale. Do hett er bigriffe, as jetzt s Orakel erfüllt sai. D Nacht druf het er die gröösti Hafestadt a de Chüste eroberet.
Gottlieb Fischer (Schriftsteller)
Dr Gottlieb Fischer (* 15. März 1867 z Alteburg bi Brugg; † 5. Juli 1962 z Minusio) isch e Schwiizer Schriftsteller gsi.
Wie sin Vatter, wo au Gottlieb Fischer gheisse hät, isch au är Lehrer worde. Er het im Aargau i de Schuele vo Faarwange, Chaiserstuel und Aarau gschaffet.
Wäldi
Wèldi (amtlich Wäldi) isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Wèldi liit am Südhang vom Seerugge. Zue de Gmaind ghöred d Ortschafte Wäldi, Engwile, Lipperschwil, Hattehuuse, Hefehuuse und Sonterschwil. D Gmaindsflechi bstoht us 74,7 % landwirtschaftlicher Flechi, 16,8 % Wald, 8,4 % Sidligsflechi und 0,1 % sustiger Flechi.
Gschicht
Wèldi isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1273 as Weldú.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 11,8 % gläge.
Religion
63,5 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 16 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 970 Iiwooner 90,7 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 1,2 % Französisch 0,3 % Italienisch und 7,8 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Wèldi ghöort zum Oschtschwizerisch.
Foville
Foville (ditsch 1915–18 und 1940–44 Folkheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Foville lijt sìdeschtlich zwìsche Metz und Château-Salins àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle uf re Heche zwìsche 214 und 357 m ìwer em Meeresspiejel.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Foville ìsch. Foville ghert zem Kommünàlverbànd.
Louis Menar
Louis Menar Band
Sit em 1987 häts sini Bänd gee. Si händ sich am Aafang «Glarnerbuebe» gnännt. Dä Louis Menar het au zwii Evergriin glandet, dr «Geissepeter» und «Müeti, liebs Müeti». Später het ds Orcheschter, wu us füüf Maa beschtande het, ä ziitgmässere Name: «Louis-Menar-Bänd» gwehlt.
Mitglider:
U
Im Mittelalter isch U numen e grafischi Variante vom Buechschtabe V gsi. Ersch dr humanischt Pierre de la Ramée hed dr Konsonant V vom Vokal U unterschide. Die Unterschaidig hed sich denn duregsetzt. U hed in verschidene Sproche hüt verschideni Lutwärt: // oder // im Alemannische und Dütsche, // oder // im Niederländische, /y/ im Französische, /u/ im Italiänische und spanische, // und // im Änglische usw.
Wenkerbogen von Schliengen
Dr Wenkerboge vu Schliéngé isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Communauté de communes de Cattenom et environs
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Stadt Cattenom. Är isch am 16. Jänner 1986 grindet wore. Sitz vum Verband isch Cattenom, Presidänt isch dr Michel Paquet. Im Johr 2007 het d Communauté de communes de Cattenom et environs 23.664 Yywohner uf 194 km² ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Phalanthos
De Phalanthos isch de Gründer vo de apulische Stadt Tarent, wo um 706 v. Chr. vo spartanische Uuswanderer gründet woren isch.
De Phalantos hett z Sparta de Uufstand vo de Parthenier agfüert. Da sind di uneheliche Söö vo de Spartanerine gsii, wo die im Erste Messenische Chrieg mit Liebhaber zügt ghaa hend, well d Mane im Chrieg gsii sind und si elai loo hend.
Well die Parthenier weniger Recht ghaa hend, hend si zäme mit de Helote en Uufstand azettlet. De Striit isch gschlichtet wore und d Parthenier sind under de Füerig vom Phalanthos uf Süüditalie uusgwandered. S Orakel vo Delphi het em gsait, as er dai e Stadt erobere weri, wos us haiterem Himmel regni. Er isch uf Italie graist, het aber kann Erfolg ghaa. Wo wege demm sini Frau Aithra („haitere Himmel“) hett afange brüele, hett er erchennt, as dodemit s Orakel erfüllt isch und hett di grööst Hafestadt a de Chüste eroberet.
Nochem Pausanias het de Phalanthos i de Bucht vo Delphi Schiffbruch erlitte und isch vomene Delphin grettet wore, bivor er uf Itaalie uusgwanderet isch.
De Phalanthos isch z Tarent und z Brindisi kultisch vereert wore. Antiki Münze vo Tarent zaiget e Delphinriiter, wo woll de Phalantos darstellt, obwoll di maiste anemed, da sai de Taras, well uf de Münze ΤΑΡΑΣ stoot, da isch aber de antiki Name vo Tarent.
Strafrecht
In fascht allna Ländr uf dr Wealt isch s Strofreacht primär in nam Strofgsetzbuach greglat, des oft no vo verschiedna strofreachtlicha Neabagsetzr ergänzt würd. Manche muslimische Ländr wändn als Strofreacht d Scharia a, dia noch Ansicht vo mancha islamischa Reachtsglehrta direkt usm Koran abgleitet wörra ka.
Zur Verfolgung vo strofbara Handlunga siand in da meista Ländr spezielle Irichtunga vorgseaha, meischtens Schtaasanwaltschafta und d Polizey. Usgführt würd s Strofreacht vu da Grichtr und allgemeinr vum Justizapparat. Des isch ou uanna vo da primära Gründ fürd Exischtenz vum Strofreacht – d Verhindrung vu eigemächtiga Lynchjustiz durch d Bürgr seal.
Kleine Ungarische Tiefebene
Di Chleini Ungarischi Diefebeni (Ungarisch: Kisalföld, friehner au Kis-Magyar-alföld, Győri-medence oder Pozsonyi-medence; Slowakisch: Malá dunajská kotlina) isch e Gebiet im Nordweste vo Ungarn, erstreckt sich aber au über de Weste vo de Slowakei und s östrychisch Seewinkel (Burgeland). Si isch vo de witer östlig glägene Große Ungarische Diefebeni z underscheide, wo s gröscht Flachland vo de Pannonische Diefebeni darstellt. S Land umfasst 9000 Quadratkilometer, dodevo ghöre 4000 Quadratkilometer zu Ungarn.
De slowakisch Deil im Süde und de ungarisch Deil im Norde werre vo de Donau vo-n-enand drännt. De slowakisch Deil östlig vo Bratislava wird uff Slowakisch Podunajská nížina (Diefebeni an de Donau entlang) gnännt.
Chlima
De Summer isch in de Chleine Ungarische Diefebeni chiel, de Winder isch mild; d'Azahl sunnigi Stunde isch verglychswis dief. D'Nyderschläg sin glychmäßig über s Johr verdeilt. Wyl s Gebiet im Weste vo Ungarn litt, isch de Yfluss vom Atlantik spürbar: de Himmel isch öfter bedeckt, d'Temperaturschwankige sin chleiner. Am nördlige Rand vo de Diefebeni isch d'Hainburger Pforte, sällewäg ghört di Chleini Ungarischi Diefebeni zu de windigste Gegende vo de Pannonische Diefebeni.
Topografy
De Großdeil vom Diefland isch fast perfäkts Flachland, wo vo de Flüss eso gformt worre isch. Sälle ihr Spielwasser hät de Bode zu fruchtbarem Land gmacht.
Landwirtschaft
Di wichtigste Brodukt uss de Landwirtschaft sin Weize, Gerste, Zuckerriebe und Füeterpflanze. D'Füeterpflanze und s Grasland werre zudem für d'Zucht vo Husrinder brucht, wo vor allem wäge de Milch ghalte werre; uss säller wird hauptsächlig Chäs hergstellt. Witeri Brodukt sin Gflügelfleisch und Eier.
Entstehig
Ab em Miozän isch d'Region immer witer abgsunke und vo de Sedimänt vo de Donau und ihre Näbeflüss gfüllt worre. Uss sälle sin au di Großi und di Chleini Schüttinsle entstande.
Bad Bellingen
Bellige, offiziell Bad Bellige [IPA: ,ba:d'bɛli,gə] (dt. Bad Bellingen), isch e Gmei im Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland. Zämme mit Schlienge bildet si e Vereinbarti Verwaltigsgmeinschaft.
Geographi
Bellige lit in dr Oberrhinische Diefebeni, direkt am Rhi (un demit an dr Grenze zue Frankrich un im Markgräflerland am Rand vum südliche Schwarzwald. Die nächschtglegene Städt sin Mülle öppe 10 km nördlich un Basel öppe 25 km südlich. S'in Frankrich gläge Milhüse lit öppe 20 km weschtlich vu Bellige.
Altnordische Sprache
Dî aldnordisché Sprôché isch dî Sammälbezaichnung fir d nordgärmanisché Sprôchá, wo zwischá 800 (Afang vun dr Wigingárzoidd) un 1500 in Schgandinaviá gschwätzt worde senn.
Bad Bellingen
Noochbergmeinde
D Gmei grenzt im Norde an d Stadt Neueburg am Rhi im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Schlienge, im Oschte an d Stadt Chandere, im Süde an Efringe-Chilche (alli Landchreis Lörrach). Im Weschte, jensits vum Rhi, lige die elsässische Nochbergmeinde Chlei-Landau un Niffer.
Altnordische Sprache
Gschicht
Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland. Dem sai ûhmiddlbârá Vorlaifá isch des Urnordisché gwä, wo i paar hundert Ruuneinschrifte iberliferet isch. Abb ca. 1500 isch dî Sprôch nua nô in Schgandinaviá (Dänämargg, Norrwägá, Schwädá, Finnland) un uff d nordadlantischá Insln (Orkneys, Shäddland, Faréérer und Island) verbreitet.