cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neerach
Geografi
Neeri liit im Norde vom Kanton Züri und umfasst die bode Döörffer Neeri und Ried.
Heiteren
Haitre (IPA: []; frz. Heiteren) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. S'Dorf, wu entlang von ere Wescht-Oscht-Ax lit, ghört im Kommunalverband a.
Venezuela
Gwässer
Di maischte Fliss, wu us dr nerdlige Gebirg cheme, fließe in sideschtliger Richtig zum Río Apure, eme Näbeflss vum Orinoco. Dr Apure fließt dur d Llanos in eschtliger Richtig. Im niderschlagsarme Biet sidli vum Apure git s kaini große Quällbiet.
Maginot-Linie
Vorgschicht
D Idee von ere sonige Verdäidigungslinie isch scho diräkt noch em Dütsch-Französische Chrieg 1871 ufchoo. 1874 häi d Franzose d Barrière de fer ("Barriere us Iise") afo baue, wo us e Hufe Festige, Forts und andere äänlige Bauwärk bestande het. Die si aber gmuurt gsi und obsolet worde, wo 1890 d Brisanzgranate in Gebruuch cho si.
Venezuela
Gwässer
En andere wichtige Fluss isch dr Río Caroní, wu si vor allem dur syni hoch Fließgschwindigkait uuszaichnet. Är chunt us em Hochland vu Guyana un mindet uf dr Hechi vu Ciudad Guayana in Orinoco. Dr Caroní aignet si bsundersch guet fir dr Böu vu Wasserchraftwärch un drait eso zimli zur Energyversorgig vu Venezuela by.
Orchester
En Orkester ( orchēstra ‚Danzblatz‘, d. h. e halbrunde Blatz vor dr Büüni vom ene griechische Theater, won e Koor druf danzt het) isch en Instrumentalansambel, wo gröösser besetzt isch und zum Kennzäiche het, ass mindestens äinzelni Stimme meerfach („koorisch“) bsetzt si. Im Beriich vo dr klassische Muusig underschäidet mä s grooss bsetzte Sinfoniiorkester vom chläinere Kammerorkester. Es git au Orkester, wo nume us Instrumänt von ere bestimmte Gattig bestään, z. B. Bloosorkester, Striichorkester, Zupforkester oder s indonesische Gamelan. Dschääs-Orkester und äänligi Formazioone vo dr Danz- und Underhaltigsmuusig wärde mäistens as Big Bänd bezäichnet.
Simfoniiorkester
S Simfoniiorkester isch dr üüblig Klangkörper zum Orkesterwärk vo öbbe dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert aa z spiile.
Maginot-Linie
Vorgschicht
Die Dütsche häi in dr zwäite Helfti vom Erste Wältchrieg d Siegfriedstellig (= Hindeburglinie) baut, zum iiri Frontlinie z verchürze, Material und Mensche z spare und dr alliierte Überläägehäit noch em amerikanische Chriegsiidritt chönne standhalte. Die Alliierte häi erst in dr Meuse-Argonne-Offensive (26. Septämber bis 11. Novämber 1918 im Verdun-Sektor)  stellewiis dur das Defensivbauwärk chönne durebräche.
Orchester
Simfoniiorkester
D Stimme vo de Striicher si meerfach bsetzt (z. B. Berliner Philharmoniker: 23 ersti Wioline, 20 zwäiti Wioline, 16 Bratsche, 13 Tschelli, 11 Kontrabäss), stöön de andere Instrumäntegrubbe gegen[ber, wo solistisch bsetzt si.
Maginot-Linie
Vorgschicht
D Maginot-Linie hät en äänligs Defensivbauwärk sölle wärde.
Venezuela
Klima
Drotz ass Venezuela zmitts in dr tropische Klimazone lyt, findet mer, abhängig vu dr Hechelag, dr Topografy un dr Richtig un Intensitet vu dr Wind, wu vorherrsche, alli Klimatype vum tropisch fychte bis zum alpine Klima. Johreszytligi Schwankige unterschaide si weniger dur d Tämperatur wie dur di unterschidlge Niderschlagsmängine. Im Großdail vum Land herrscht vu Mai bis Oktober Rägezyt.
Orchester
Simfoniiorkester
D Instrumänt si uf em Podium noch ere bestimmte Ornig ufgstellt. Die sogenannti amerikanischi Ufstellig isch hützudags üüblig, es git aber au Orkester, wo in dr Dütsche Ufstellig spiile, bsundrigs im Raame vo dr historische Ufführigsbraxis. Bis am Aafang vom 20. Joorhundert isch die dütschi Sitzorni gängig gsi.
Maginot-Linie
Dr Chrieg an dr Maginot-Linie
Die Dütsche häi bim Aagriff uf Frankriich 1940 d Schwachpünkt vo dr Linie aagriffe. E Däil vo de Weermachtsverbänd het, äänlig wie bim alte Schlieffen-Plan us em Erste Wältchrieg, dr Wääg dur Belgie gnoo und isch eso um d Linie umegange, wääred anderi dur d Ardenne vorgstoosse si, wo kuum verdäidigt worde si.
Venezuela
Klima
S Land dailt si in vier Tämperaturzone, wu zum greeschte Dail uf d Hechelag zruckgehn:
Neerach
Gschicht
Neeri isch zum eschte Mal gnamset worde um 1160 als Neracho,Ried im Jaar 1149 als Riete.
Maginot-Linie
Dr Chrieg an dr Maginot-Linie
Die Alliierte häi erwartet, ass die Dütsche wäge de Befestigunge dur Belgie müesse aagriffe, und häi e groosse Däil vo iire beste Verbänd uf Belgie verläit. Die schnälle Panzerdiwisione vo de Dütsche häi aber d Maginot-Linie bi Sedan umgange. Eso isch d Masse vo de alliierte Armeä, wo in Belgie und Nordfrankriich stazioniert gsi si, abgschnitte worde. Mee as 300'000 britischi und französischi Soldate, wo bi Dunkirche igschlosse worde si, si in dr Operation Dynamo über en Ermelkanal uf Ängland ewakuiert worde (s sogenannte Wunder vo Dünkirche).
Heiteren
Geographi
Durch Heitere verlauft d'Verbindungsstross D 468 von Nej-Brisach uf Kembs, wo 1 km nördlich vu Heitere no bis Nej-Brisach uf ere alde Römrstrass ligt. Bi Heitere selber isch d'Römrstross inzwische e landwirtschaftliche Weg, wo Haitre am Weschtend vum Ort schnidet.
Haitre ligt zwische dr alde Römrstross im Weschte un dr stillglegte Bahnlinie Volgelse - Bantzene im Oschte, D'Bahnlinie bestoht jetzt numme no als Industrigleis zum Kernkraftwerk Fàssene in ihrem südliche Drittel.
Gschicht
Haitre wird als Heiderheim 768 erschtmols urkundlich erwähnt. Im Drissigjährige Krieg hän schwedischi Söldner d'Bevölkerung massakriert.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. 1977 isch z´Haitre ä Hochsschpannungsmascht vun de Schtromleitung Fessene - Paris bsetzt worre.
Neerach
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Heiteren
Verwàltung
vun Haitre ìsch. Haitre ghert zem Kommünàlverbànd.
Neerach
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 12,6 % (Stand 2011).
Religion
43,3% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,0% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,7 %, CVP 2,1 %, EDU 6,3 %, EVP 1,8 %, FDP 11,7 %. GLP 9,4 %, GP 5,5 %, SP 10,6 %, SVP 49,5 %, Suschtigi 0,3 %.
Gmäindspresidänt isch de Beat Lienhard (Stand 2012).
Venezuela
Klima
Di mittler Hegschttämperatur im Land lyt zwische 30 °C un 31 °C. D Tämperatur cha aber an ainzelne Ort vu däne Durschnittswärt abwyche, s het nit sälte au Hegschttämperature um d 40 °C. Di mittler Minimaltämperatur lyt je no Monet zwische 7 °C un 12 °C, vu April bis Novämber gheit si chuum unter 10 °C. Vu Juli bis Jänner rägnet s zum Dail e halbe Monet lang, in dr andere Monet git s dergege nume ain bis sibe Rägedäg im Monet.
Neerach
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,5 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Neeri ghört zue de Unterländer Mundarte.
Venezuela
Zytzone
Anne 1964 isch z Venezuela d Zytzone noch em 60. Lengegrad nei grichtet wore (UTC-4, vorhär UTC-4:30). Am 9. Dezämber 2007 sin d Uhre um e halbi Stund zruggstellt wore, un s wider d Zytzone UTC-4:30 (VST – Venezuelan Standard Time) gulte. Syt em 1. Mai 2016 giltet wider d Zyt UTC-4, des unter anderem in dr Hoffnig, ass eso dr Stromverbruuch cha reduziert wäre.
Bevelkerig
Venezuela het rund 31 Millione Yywohner. Dodervu sin 51,6 % Meschtize. 43,6 % vu dr Venezolaner sin europäischer, 3,6 % schwarzafrikanischer un 2,8 % indianischer Abstammig. S Bevelkerigswachstum lyt bi 1,3 % im Johr (2016).
D Geburteroot lyt bi 19,2 (pro 1000 Yywohner, Stand 2016). Durschnittli bringt e jedi Frau 2,35 Chinder uf d Wält (Stand 2016), d Chinderstärbligkait lyt bi 12,5 (pro 1000 Geburte, Stand 2000). D Dodesroot lyt mit 5,2 (pro 1000 Yywohner, Stand 2016) dytli unter dr Geburteroot. S Median-Alter isch 2016 bi 28 Johr gläge.
Uugfehr 85 % vu dr Bevelkerig lääbe in dr stedtische Biet im Borde vum Land. Im Biet sidli vum Orinoco, wu fascht d Helfti vu dr Landesflechi yynimmt, lääbe nume 5 % vu dr Yywohner, dodriunter indigeni Volksgruppe mit traditionäller Lääbeswyys wie d Waika.
Di 2 % Uryywohner gheere rund 24 unterschidlige Gruppe aa. Di greeschte indigene Velker sin d Wayúu (Guajiro) nerdli vu Maracaibo, d De’áruwa (Piaroa), d Wayapopihíwi (Guajibo), d Ye’kuana un d Yanomami in dr Amazonasregion, d Warao im Orinoco-Delta un d Pemón im Sidoschte vu Guayana.
Sproche
Artikel 9 vu dr Verfassig vu 1999 bstimmt as Amtssproche zum aine Kastilisch un fir di indigene Velker di indigene Sproche. Die „mien im gsamte Territorium vu dr Republik reschpektiert wäre, wel si ne kulturälle Rychdum vu dr Nation un dr Mänschhait darstelle.“
Di 35 verschidene indigene Gruppe vu Venezuela ghere zue dr große Sprochgruppe vu dr Arahuaca (Araguaca), Karibe (karibischi Sproche), Chibcha un Tupí-Guaraní. Eppe ne Dutzed vu dr Sproche, wu z Venezuela gschwätzt wär, cha mer kaire greßere Gruppe zueorne. Mer chännt dodervu vor allem Wayúu, Pemón un Warao.
Religion
96 % vu dr Bevelkerig sin remisch-kadolisch, zwai Brozänt broteschtantisch. Chlaineri Minderhaite sin Zyyge vu Jehova, neiaposchtolischi Chrischte, Muslim, Jude oder au Aahänger vu indigene sidamerikanische Religione.
Indigeni Bevelkerig
Z Venezuela hän in vorkolumbianischer Zyt indianischi Gruppe as nomadischi Jeeger un Sammler un as Fischer un Buure gläbt..
Archäologe hän Bewys fir frijeri Yywohner im venezolanische Ruum in Form vu bletterartige Staiwärchzyg am Pedregalfluss im Weschte vu Venezuela gfunde. Jagdwärchzyg wie Speer sin au im Nordweschte, z El Jobo, entdeckt wore. Die Wärchzyg stamme noch ere Radiochohlestoffdatierig us dr Zyt 13000 bis 7000 v. Chr.
Am untere Orinoco isch d Saladoidkultur entstande, wu bis in s 6. Johrhundert e Großdail vu dr karibische Inselwält umfasst ghaa het.
Heiteren
Wirtschaft
Dr Ort isch landwirtschaftlich prägt. Abau vu Frucht un Vihhaldung (Rinder, Säu) dominiere d'Produktion. Es git e grossi landwirtschaftlichi Gnosseschaft.
Kambodscha
Kambodscha (khmer: Kâmpŭchea) isch ä Schdaat in Südostasie am Golf vo Thailand. Es gränzt an Thailand, Laos und Vietnam. D Bevölkerig und s Land si vom Vietnamchrieg und dr Herrschaft vo de Rote Khmer schwer gschädigt worde.
Bevölkerig
Die ethnischi Hauptgruppe si d Khmer. Wiiteri Bevölkerigsgruppe si d Vietnamese (öbbe 5%), d Cham (öbbe 4%) und öbbe 100.000 Verdräter vo emä Dutzed chliinere ethnische Gruppe, wo mä nä meischdens zsämmenfassend Khmer Loeu („Hochland-Khmer“) sait. Usserdäm si vili Kambodschaner in de Schdedt vo chinesischem Urschbrung (mä schetzt d Zahl uf ä halbi Million), wo sich uf d Ziit wiit vor Angkor lön lo zruggverfolge.
Hauptsiidligsgebiete si die fruchtbare Schwemmlandflechene an de Ufer vom Mekong, vom Tonle-Sap-See und vom Binnegwässersyschdem zwüschem Zsämmefluss vom Mekong und em Tonle-Sap-Fluss und em Mekong-Delta, wo in Vietnam lit.
Mit über 2 % jöhrlig (Schtand 2003) isch s Bevölkerigswaggstum hüt eins vo de höggschde in der Region.
Venezuela
Indigeni Bevelkerig
Um d Zyt, wu di erschte Europäer in d Region chuu sin (Ändi 15./Aafangs 16. Jh.) Am hän im Zäntrum un Oschte vum hitige Venezuela u. a. Ethnie vu dr Carib-Sprochgruppe gläbt: Meregotos un Caracas vum Aragua-Dal bis zum Tuy-Dal, Palenques un Cumanagotos eschtli dervu bis zum Río Neverí un Chaimas un Parias uf dr Halbinsle vu Araya un Paria un sidli dervu. D Waikerí hän if dr Insle Margarita, uf Coche un au uf em Feschtland gläbt. D Warao hän im Orinocodelta gläbt.
Im Weschte vu Venezuela hän in dr Hauptsach Arawako gläbt. Im Biet vu dr hitige Bundesstaate Falcón, Yaracuy un d Lara hän unter andere d Caquetío, d Jirajas un d Guayones gsildet.
Erschte Kontakt mit Europäer un Conquista
Am 24. Augschte 1499 isch e Expedition vum Alonso de Ojeda un em Amerigo Vespucci chuu, wu em Land aageebli wäg dr Bfohlböu dr Name Venezuela (Chlai-Venedig) gee heebe. Die Theory stammt us em Raisebricht Cuatro Navegaciones („4 Schifffahrte“) vum Vespucci, isch aber historisch nit belait. Dr Martín Fernández de Enciso, wu au bi däre Expedition derby gsii isch, het in sym Buech Summa de Geografia vu 1518 e anderi Theory bscribe: „''An ere Landzunge vum Coquibacos-Golf het s e sandbankartige, große Stai, wu ne Dorf vu dr Zapara mit Name Veneciuela druf stoht.“
In dr erschte Johrzeht isch d Region zwische dr Insle Margarita un em Feschtland aini vu dr Hauptquälle fir Perle in dr Wält gsii. Vyl Indianer sin as Sklave zum Perledauche zwunge wore. Doderzue schrybt dr Alexander von Humboldt :
D Franziskaner hän e Mission gschickt, wu si im zwaite Johrzeht vum sächzehte Johrhundert an dr Kischte um Cumana aagsidlet het go dert bredige. Europäischi Sklavehändler hän glychzytig versuechr, Indianer as Sklave z verschlaipfe fir ihri Plantasche uf Hispaniola oder Kuba. Um 1519 hän d Mench scho zwoo Chilche in dr Cumana-Region ghaa. Dr Donikanermench Bartolomé de las Casas, wu si fir d Rächt vu dr Yyhaimische yygsetzt het, isch anne 1521 z Cumaná aachuu. Churz vor syre Aachumpft hän d Sklavejagde vu dr Conquistadores derzue gfiert, ass d Indianer alli Europäer, au d Mench, aagriffe hän.
D erscht fescht Sidlig vu dr Spanier mit Name Nueva Cádiz isch anne 1522 grindet wore.
Anne 1527 het dr Gouverneur vu Santo Domingo dr Juan Martín de Ampués uf Venezuela gschickt go em Sklavehandel an dr Kischte en Änd z mache. Dr Juan Martín un 60 Spanier sin z Coriana aachuu, e Region, wu d Caquetíos gwohnt hän. Dr Cacique Manaure het en mit 100 Indianer empfange. Si sin mit Fäderechrone, Perlenarmbänder un guldeni Ohrring gschmickt gsii. Dr Juan Martín het en Abchuu mit dr Indianer gschlosse un d Stadt Coro grindet.
Kolonisationsversuech dur d Welser
Anne 1528 het dr Chaiser Karl V., wu Gäldnoot ghaa het, em Augschburger Handelshuus vu dr Welser gege Bargäld s Rächt uf Kolonisation z Sidamerika gee. Im nämlige Johr no het dr Bartholomäus Welser e Expedition uf Venezuela gschickt, wu d Rychdimer vum Land het solle uusefinde. Fascht 20 Johr lang sin im Landesinnere an dr Kischte lang Naturschetz abböue un uf Europa verfrachtet wore.
Dr Ulmer Ambrosius Ehinger isch erschte Gouverneur vu dr Provinz vu Venezuela wore. Är isch anne 1529 z Coro aachuu un isch vu dert uus in Richtig Weschte marschiert. Bi me Stryfzug bi dr Verbidnig zwisch em Maracaibosee un dr Karibik het er dr Stamm in dr Region aagriffe un am 8. Septämber 1529 Maracaibo grindet. Vu dert uus isch dr Ehinger uf Coro retuurchuu, wel er Malaria ghaa het. Är het am 30. Juli 1530 dr Nikolaus Federmann as Verdrätter yygsetzt un isch uf Santo Domingo gfahre go si erhole.
Zwische 1529 un 1538 hän d Welser zmindescht 1005 Indianer versklavt un verchauft, drotz ass dr spanisch Chenig d Versklavig vu dr Indianer anne 1528 verbote ghaa het. D Welser hän vor allem welle Gold finde un Sklave verchaufe, was gege d Abchuu verstoße het, wu si unterzaichnet ghaa hän. Des un wirtschaftligi Inträsse vu dr spanische Sidler hän zue ständige Händel gfiert.
Dr Diego de Ordás het au gheert, ass es e Dorado soll gee un het 1530 bschlosse, uf Venezuela z goo. Anne 1531 isch er am Orinocodelta aachuu. Im Juni isch er mit e baar chlainere Schiff flussufezues gfahre, bis er an dr Río Meta un d Raudales de Atures am Orinoco chuu isch. Uf däre Rais het s Händel mit dr Indianer gee. An dr Raudales de Atures isch dr Ordás schließli wäg em Druck vu dr Soldate zwunge gsii retuurzchehre. Wun er an d Kischte vu dr Karibik chuu isch, het er Stryt kriegt mit dr Sidler in dr Regionr, wun e gfange gnuu hä nun uf Santo Domingo brocht hän. Drc Jerónimo de Ortal (oder Dortal), dr friejer Schatzmaischter vum Ordás, isch im Oktober 1534 uf d Pariahalbinsle chuu. Vu dert uus isch er zäme mit em Alonso de Herrera dr Orinoco lang gsäglet uf dr Suechi no Gold. Wel dr Ortal zerscht uf Cubagua gange isch go Unterstitzig sueche, isch dr Herrera elai wyter graist, wel nit het welle warte. Är isch an Río Meta chuu, isch aber dert vu Indianer umbrochr wore. Dr Ordal isch mit ere neie Expedition an Ort chuu, wu dr Herrera umbrocht woren isch. Wel er au dert kai Gold gfunde het, het er d Suechi ufgee. Dr Mythos vum Eldorado isch aber blibe un bstoot bis hite.
Anne 1541 het e stark Ärdbidem d Stadt vu Nueva Cádiz gschlisse. Zwai Johr speter isch Cubagua vu franzesische Pirate aagriffe wore. D Yywohner hän derno d Insle verloo un sin uf Margarita oder uf s Feschtland umgsidlet.
No Stryt zwisch em spanische Hof un dr Welser hän d Spanier 1546 d Verwaltig vor Or ibernuut. Mit dr Abdankig vum Karl V. im Johr 1556 hän d Welser ändgiltig d Rächt, wu si vum Chaiser ibercuu hän, un ihre Handelsbiet z Spanisch-Amerika verlore.
Zwooti Phase vu dr Kolonisation dur d Spanier im 16. Johrhundert
Dr Gouverneur vu Venezuela, dr Alonso Arias de Villasinda, het dr Alonso Díaz Moreno in d Region vum Tacariguasee gschickt go dert e Stadt grinde. Im Merz 1555 het dr Alonso Díaz Moreno derno Valencia gindet. D Spanier hän e Stadt in dr Nechi vu dr Karibik welle haa, wu nit eso uffig gsii isch fir Aagriff vu Pirate wie dr Hafen vu Borburata.
Vor allem sy dr Yyfierig vu dr Neie Indiegsetz vum Karl V. isch s in dr Kolonie als furt zue Ufständvu gege di spanisch Chrone chuu. Grind derfir sin di stränge Handelsbstimmige, Staatsmonopol, Versuech, di indigen Urbevelkerig besserzstelle, di schlächt Bhandlig vu dr Sklave un Ufesetzige vu dr Styyre gsii. Byschpel sin d Rebellion vum karibische Kazike Guaicaipuro ab 1561/1562 gsii oder dr Sklaveufstand unter em Miguel 1552 im hitige Yaracuy.
Anne 1560 isch dr Francisco Fajardo vu Margarita wider uf Mittel-Venezuela chuu. Är isch z Caruao glandet un vu dert uus uf Valencia marschiert un derno ins Tuy-Dal. Am Stade vum Guairohet er e Dorf un e Viihacienda grindet, wu aber wäg em Widerstand vu dr Indianer bal wider het mieße ufgee wäre.
Di hitig Hauptstadt Caracas isch anne 1567 grindet wore.
Anne 1569 isch dr Pedro Malaver de Silva mit 600 Soldate, wu 100 dervu ihri Fraue un Chinder mitgnuu hän, 300 Sklave, 200 Ross, 500 Chie, 1000 Schof un 200 Sei un Gaiße in Richig Richtig Venezuela gsälglet. Di maischte sin wie dr Malaver us dr Extremadura chuu. D Sidler sin im Mai 1569 uf Margarita aachuu. Dert sin rund 100 vun ene blibe. Dr Malaver isch mit dr ibrige wyter uf Borburata graist un vu dert uus vúf Valencia. Uf em Wäg uf Valencia hän di maischte Sidler dr Zug verloo un hän si schließli in dr ganze Zäntralregion nidergloo.
Im Oktober 1569 isch dr Diego Fernández de la Serpa z Margarita aachuu. Am 13. Oktober 1569 isch er mit 280 Soldate un ihre Familie z Cumaná glandetun het Nueva Córdoba nei grindet.
Zwische 1579 un 1580 het dr Garci González de Silva e baar Stryfzig gege d Cumanagoto in dr Tuydäler gfiert.
Am Änd vum 16. Johrhundert isch s Dal vu Caracas zue me Zäntrum fir dr Aaböu vu Waise wore. Gsaait het mer im Septämber un Oktober un gäärnt im Merz un Aafangs April. Dr Waise isch im Mai gmaale un zum Hafe vu La Guaira transportiert wore, wu ne d Schiff uf Cartagena de Indias un anderi Stedt vu dr Karibik broocht hän. S Gschäft mit em Waise isch e baar Johrzehnt lang gange, derno hän aber Klimaveränderige un d Kunkerränz dur anderi Regione derzue gfiert, ass dr Waise dur anderi Produkt wie Kakao uusduscht woren isch. Ainewäg het dr Waise ghulfe dr Handel zwische Venezuela un dr Region z etabliere un d Entwicklig vu Caracas z ferdere.
D Niderländer hän anne 1598 unter em Nicolaes De Haen e Expedition iber dr Orinoco unternuu. Si sin mit zwai Schiff, dr Zeeridder un dr Jonas, am 27. Juli an dr Orinocomindig aachuu. 22 Däg speter sin si uf Santo Tomé de Guayana chuu. Si hän au dr Esequibofluss aafange erforsche. Sytdäre Zyt hän d Niderländer versuecht, z Guayana Fueß z fasse.
S Reschiim vom Hugo Chávez
Dr sozialistisch Populist Hugo Chávez isch 1998 in demokratische Waale an d Macht cho und isch denn dreimol vom Volk im Amt bestäätigt worde. Er het dr Riichdum vom Ärdöölverchauf iigsetzt zum d Bildig und s Chrankewääse im Land z verbessere und het au fründlige Reschiim wie däm z Kuba wirtschaftlig ghulfe. Er het dr gsellschaftlig Riichdum gliichmässiger verdäilt, het aber d Korrupzioon und d Vetterliwirtschaft nid in Griff überchoo. D Infrastruktuur isch verchoo und s Land isch abhängig vom Öölbriis bliibe. D Freihäit vo de Medie isch stark iigschränggt worde, und ussepolitisch het Venezuela sich de Find vo de Veräinigte Staate gnööcheret wie em Iran, Vietnam, Sürie und bis zum Joor 2011 au Libye. 2013 isch dr Chavez an Chräbs gstorbe und si designiert Noochfolger Nicolás Maduro het dr Boste vom Interimbresidänt übernoo.
Verwaltig
S Land isch in 23 Bundesstaate iidäilt und es git e Hauptstadtdistrikt. Die mäiste Bundesgebiet si Insle.
Le Pâquier
Le Pâquier isch de Name vo mehrere Ortschafte:
Lueg au:
Kanton Hönheim
Dr Kànton Heene ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Dr Kànton ìsch àm 1. Janner 2015 grìndet wora. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Heene.
Gmeinde
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Heene 10 Gmeinde:
Grundnahrungsmittel
As Grundnaarigsmiddel wärde die Naarigsmiddel bezäichnet, wo in ere gwüsse Kultur dr Mängi nooch s mäischte vo däm usmache, wo d Mönsche ässe.
was derzue ghört
Die Sache stelle d Grundversorgig mit Choolehüdrat, Äiwiss und Fett sicher, aber versorge äim nid umbedingt mit gnueg Vitamin und Spurenelimänt.
Zu de Grundnaarigsmiddel zelt mä au Fisch, Fleisch, Milch und Äier, wo näbe Hülsefrücht zu de Äiwisskwelle ghööre, wo am mäiste konsumiert wärde.
Weli Grundnaarigsmiddel regional konsumiert wärde, hängt stark vo kulturelle, klimatische und wirtschaftlige Faktore ab.
Hüte git s numen no e Hampfle Naarigsmiddel, wo as ächti Grundnaarigsmiddel für dr grösst Däil vo dr Wältbevölkerig aagluegt wärde.
Eduard Strübin
Sy Härkunft und Usbildig
Dr Eduard Strübin isch dr Soon vom Bekker Strübin gsi. Wo är föifi gsi isch, isch im d Mueter gschtorbe. Är isch z Lieschtel sächs Joor in d Primar- und drü Joor in d Bezirksschuel gange. Drno isch är ins Humanischtische Gimnasium z Basel yträtte. Nach dr Matur het är Germanischtik und Altfilology gschtudiert. Im Joor 1937 het dr Eduard Strübin syni Schtudie in Dütsch, Französisch und Latin mit em Mittelleererexame abgschlosse. 1947 het är d Ruth Laubscher us Täuffele ghürotet. Si hei drei Töchtere gha.
Sy Bruef
Sy erschti feschti Aaschtellig het dr Eduard Strübin an ere Privatschuel z Flims-Waldhuus gha. Vo 1942 bis zu synere Pangsionierig im Joor 1978 het är an dr Meitlisekundarschuel, dr schpötere Real- bezw. Sekundarschuel Gälterchinde, gleert. 1954 isch d Bezirksschuel Böckte uf Gälterchinde verleit worde. Wo im zuegsicheret worden isch, me wärdi au in dr nöije Schuel Buebe und Meitli trennt unterrichte, het är d Beruefig an d Meitlisekundarschuel Lieschtel abgleent. Schpöter het är denn aber doch no müesse gmischti Klasse unterrichte. Die rueigi Art vom Leerer Strübin het in bi syne Schüelerinne und Schüeler seer beliebt gmacht.
Dr Volkskundler
Dr Eduard Strübin het sich voll und ganz dr Volks- und Heimetkund gwidmet. Bsunders aktiv isch är nach synere Pangsionierig worde. Är het syni Schtudie in Heimetblettere, Heimetbüecher, Heimetkunde, Fachschrifte usw. chönne publiziere. Sys liebschte Chind isch die 1966 erschineni Heimetkund vo Gälterchinde gsi. Do isch är eine vo dene gsi, wo s Meischte zur Gschtaltig und vom Material ybrocht het; eine vo de Chöpf. Die Heimetkund isch e Art Muschterexemplar für anderi Heimetkunde gsi und im In- und Usland bewunderet worde.
Dr Eduard Strübin isch in keim Verein aktiv gsi, är het sich au nie politisch betätigt. Sy Passion isch s Läse, s Hinterfroge und s Beobachte vom dörflige Läbe und de kulturelle Aktivitete gsi, au s Ufschrybe vo syne Beobachtige. S Alltägliche, dr Wandel und d Wärtveränderige hei in interässiert.
Sy grossi Sammlig vo Dokumente und Fotene, wie au syni Notize, wo är muschtergültig in übersichtlige Karteie ygordnet gha het, het är dr Ortssammlig Gälterchinde, im Schtaatsarchiv Baselland und im Archiv für Volkskund z Basel gschänkt.
Syni Wärk
Gege hundert Wärk schtamme us em Eduard Strübin syner Fädere. Zu de Wichtigschte ghöre:
Literatur
Naachrüeff und Erinnerige:
Mohismus
Dr Mohismus oder Moism isch a chinesischi Filosofii, wo d Aahänger vom Mozi (wo au as Mo Tzu (Meister Mo), latinisiert as Micius bekannt isch, 470 bis öbbe 391 v. d. Z.) entwigglet häi.
Gschicht
Dr Mohismus het sich öbbe zur gliiche Zit afo entwiggle wie dr Konfuzianismus, dr Daoismus and dr Legalismus, und isch äini vo de vier wichdigste filosofische Schuele in dr Zit vo de Früeligs- und Herbstannale (vo 770 bis 480 v. d. Z.) und dr Zit vo de Stritende Riich (vo 479 bis 221 z. d. Z.) gsi. Dr Mohismus (墨 Mo) isch denn as dr wichdigst Riwal vom Konfuzianismus (儒 Ru) aagluegt worde. D Qin Dünastii, wo China im Joor 221 v. d. Z. gäinigt het, het dr Legalismus zu iirer offizielle Filosofii gmacht und het die andere filosofische Schuele underdruggt. D Han Dünastii, wo noch ere choo isch, het dr Konfuzianismus zur offizielle Staatsfilosofii gmacht, und so isch s au bi de mäiste spöötere Dünastie gsi, au wenn dr Daoismus und spööter dr Buddhismus im Lääbe und Dängge vo de Chinese spööter au e groossi Rolle gspiilt häi. Dr Mohismus hingege isch as e filosofischi Schuel braktisch verschwunde und Mohistischi Büecher si Däil vom Daoistische Kanon worde.
Wichdigi Begriff
Dr Mohismus isch vor allem bekannt für s Konzept vo dr "umbardäische Fürsorg". Das wird vilmol as "universelli Liebi" übersetzt und popularisiert, was äim cha düsche wil dr Mozi glaubt het, ass s fundamentale Brobleem vo dr menschlige Ethik en Überfluss an Bardeischkäit vom Mitläid sig und nid dass es am Mitläid as sonigem wurd feele. Är het welle s Benee ändere und nid d Gfüül und d Iistellige. En andere Begriff won er mit em in Zämmehang brocht wird, isch dä vo "käi Iimischig".
D Mohiste häi an die göttligi Macht vom Himmel (天 Tian) glaubt, an e himmlischi Bürokratii und an Gäister, wo d Undaate vo de Mensche kennt und bestrooft häi.
Im Mozi si Filosofii isch im Buech Mozi beschriibe, wo sini Aahänger zämmegstellt häi.
Tagfalter
Summervögel oder Pfifolder (alemanischi Näme) sind e Gruppe vo Falter, wo dör de Tag döre aktiv sind. Si hend hüüffig farbigi Flügel mit uuffällige Muster. Mit eme Suugrüssel suuged si Blüetesaft uuf und spiled i de Bistoibig vo Pflanze e wichtigi Role. I de Schwiiz sind öppe 200 Summervogelarte bikannt.
Systematik
I de wösseschaftliche Systematik bildet si kai aigni Gruppierig und hend drum au kai wösseschaftlichi Bizaichnig. Zo de Summervögel ghöred meriri Famili:
Baskenland (Frankreich)
De frànzeesch Teil vum Baskeland (fr. pays basque français) ésch `s vun àlti Zitte har baskischsproochig Gebiet ém üsserschte Südweschte vun Frànkrich.
Geografii
`S bsteht traditionell üss drei historisch Territorie:
`S frànzeesch Baskelànd wurd uff Baskisch àls Ipar Euskal Herria (Nördliches Baskeland) odr Iparralde (Nordgebiet) b´zeichnet. `S grenzt ém Süde un Südweschte àn de spanischi Autonomi Gemeinschafte Navarra un Baskelànd, ém Nordweschte ésch de Küscht vum Golf von Biskaya/Golfe de Gascogne, ém Norde `s frànzeesch Département Landes un ém Oschte de historisch Provinz Béarn, wo´s hitzedàjs zsamme mét `s Département Pyrénées-Atlantiques bildt. Diss ésch Teil vun de Region Aquitaine (bask.: Pirinio Atlantikoak und Akitania). Höiptort ésch Bayonne (bask. Baiona) mét e Sous-préfecture.
De einzig urbani Agglomeration vum Ländel bélde de Stedt Bayonne/Baiona, Biarritz (bask. Miarritze odr Biarritz) un Anglet (bask. Angelu) ém Nordweschte vum Gebiet bi dr Méndung vum Adour àn d´Atlantikküscht, wie zsàmme knapp éwwr 100.000 Inwohnr hàn. Àndri wichtigi Orte àn d´Küscht sin Saint-Jean-de-Luz (bask. Donibane Lohizune) un de Grenzstàdt Hendaye (bask. Hendaia). `S Innere vu Ländel ésch dàgeje zmeischt gànz agricole/ländli prägt.
Gschicht
Én dr Frànzeesch Revolution, 1790 het mr de historisch Provinze aufgleest un de Teil vum Baskeland mét´m Béarn zue-m´e Département vereinicht, wie zeerscht de Nàmme Basses-Pyrénées krijt het hit Pyrénées-Atlantiques heisst. De Nàmme vun de historisch Territorie (baskisch herrialdes) werde àwwr ém Baskische widdersch verwandt, un se werde àls drei vun de zsàmme séwwe Territorie vum Baskenland ém historisch un kültürell Sinn betrachtet.
Politik
De regionalistischi baskisch Bewejung ze Frànkrich setzt si in erschter Linie f´r e eijes baskischs Département in un lokali Politikr griffe de Forderung mànichmol uff. Àwwr de Politikr üss dr Region mét nàtional Gwicht vrsueche diss mét`m Vorschlaa vun`m nei Zueschnitt vun de Regione ze zrstreue.Én de kültürelli Domän gibt`s àwwr Zsàmmenarbeit mét`m Béarn un de iwrigi Teile vun de Region Aquitaine, wie zuem okzitanisch Sproochgebiet gheere.
Àm 29. Januar 1997 het dr Präfekt vun Pyrénées-Atlantiques durich "arrêté préfectoral" e "Pays Basque" anerkennt, vun dem `s Territorium 2.967 km² gross ésch un ungfähr de vun Baske bwohnti Bereiche vum Departement inschliesst.
E "pays" ésch nooch-m´e àls "loi Pasqua" bekannte Gsetz vun 1995 e regional Entwicklungsverband untrhalb vun de Départementsebeni un newwe de traditionell Inteilung én Arrondissements un Kantone.
Peter Herden
Dr Peter Herden (* 5. Mai 1918 z’ Plön in Schleswig-Holstai; † 31. Oktoower 2013 z’ Dresda ) ìsch a diitscher Film- un Theààterschàuischpììler gsìì, wo vor àllem z’ Dresda gschàfft hàt.
sii Laawa
Dr Herden hàt ànna 1937 sii Àbitüür z’ Breslau bschtànda un hàt därt d’rnooh bis 1939 Schàuischpììlunterrìcht gnumma. Vu 1939 bis 1945 ìsch’r Soldààt gsìì ìm Zwaita Waltkriag un ìsch gfànga gnumma worra.
Ànna 1998 hàt dr Herden a Harzànfàll ghàà. Ànna 2000 hàt’r sii offiziäller Bììhna-n-àbschììd gaa, noh dam àss’r d’ Rolla vum Willie Clark ìm Neil Simon sii Schtìckla Sonny Boys gschpììlt hàt. Ìm Joohr durff ìsch’r àwwer ìm Klàssiker Die Feuerzangenbowle àn dr Komödii Dresda z’ sah gsìì. Ànna 2007 ìsch’r ìm Rààhma vum Jubiläumsgala Legenden ìm Schtààtsoperättla vu Dresda-n-ufftratta. Ìm gliicha Joohr ìsch’r Eehramìtglììd vum Schtààtsoperättla worra.
Àb 1953 hàt dr Herden Rolla ìn Film un Farnsah ìwwernumma, drunter Naawarolla ìn verschììdena Schpììlfilma vu dr DEFA. Sii Durbruch hàt’r ànna 1960 ìn dr Rolla vum Fàmìliavàtter un Inscheniöör Franz Bach ìm DFF-Schpììlfilm Papas neue Freundin ghàà. Dr Film hàt zwai Fortsätzunga ghàà mìt Vielgeliebtes Sternchen un Oh, diese Jugend. Ìn dr Tààgeszittung „Dresdner Näischta Noohrìchta“ ìsch’r ànna 1999 àls ainer vu da „100 Dresdner vum 20. Joohrhundert“ gwählt worra.
Dr Peter Herden ìsch àm And Oktoower 2013 z’ Dresda gschtoorwa. Sii Grààb ìsch doo uff’m Wàldfrììdhoof Waisser Hirsch z’ fìnda.
Daniel Lüönd (Musiker)
Dr Daniel Lüönd (* 2. Septämber 1959; † 4. Jänner 2019) isch e Schwyzer Bassischt gsii.
Musik
Dr Daniel Lüönd het uf em Stoos gläbt un het syt em 16. Lääbesjohr Kontrabass gspiilt.
Vum Martin Nauer het sy Brueder Alois Lüönd di alte Dänz vum Josef Stump chenne lehre, wu dr Nauer vum Balz Schmidig iberliferet kriegt ghaa het, wu no mit em Josef Stump sälber gspiilt ghaa het. Um 1966 het dr zweet Brueder Paul Lüönd s Schwyzerörgeli glehrt. Dodruf isch um 1970 s Schwyzerörgeliduo Lüönd entstande, wu bi Verain un chlaine Fescht ufgspiilt het.
Anne 1976 het dr jingscht vu dr Mosi-Bríeder dr Bass glehrt. Derwäge isch derno s Schwyzerörgelitrio Mosibuebä entstande. In dr 1970er Johr het s e baar Mol mit em Rees Gwerder un em Paul Lüönd gspiilt. D Formation Mosibuebä het s vu 1976 bis 2014 gee un isch in dr Zwischezyt mit em Daniel Gwerder un em Philipp Schuler zue me Schwyzerörgeliquartett versterkt wore. Alli Dänz vum Josef Stump un em Balz Schmidig un di aigene sin vu Musiker zue Musiker wytergee wore, Note het s fascht nit gee un d Musiker hään au kai Note chenne läse. Mittlerwyli git s e baar Notehefter vu dr Mosibuebä un vum Paul Lüönd. Am 19. Merz 2014 sin d Mosibuebä wäg dr Chranket vum Paul Lüönd ufglest wore, am 3. April 2014 isch er gstorbe. Dodruf isch d Mosi-Musig grindet wore. As Gaschtwiirt uf em Stoos isch dr Daniel aber chuum no unterwägs gsii, het aber als an dr Stubete im Gaschthuus Balmberg zue dr Inschtrumänt grife.
Privat
Dr Daniel Lüönd isch mit drei Brieder im Mosi z Ingäbohl im Kanton Schwyz ufgwachse. Är het Zimmermann z Brunnen glehrt. Speter het er mit syre Frau Elisabeth s Gaschthuus Balmberg uf em Stoos ibernuu un het dert gwiirtet un gchocht. Anne 2011 isch dert d Mosi-Bar ufgmacht wore. Em Daniel Lüönd sy Suhn David, wu au Miski macht bi dr Balmbergörgeler, het d Wiirtschaft vir em Dod vu sym Vater ibernuu.
Diskografi
Derzue git s e Hufe CD, wu d Mosibuebä mit ainzelne Titel druf sin.
Guinzeling
Guinzeling (ditsch Geinslingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Guinzeling lijt sechs Kilometer sìdlich vun Albestroff uf re Heche zwìsche 232 und 269 m ìwer em Meeresspiejel.
Syngman Rhee
Dr Syngman Rhee oder Rhee Syngman (rev. Rom. Seungman Yi, McCune-Reischauer Syngman Rhee, koreanisch 이승만 und 리승만, hanja 李承晩; uf d Wält cho as Rhee Syngryong; 18. April 1875 z Haeju, denn z Korea und im hütige Südkorea; † 18. April 1965 z Honolulu uf Hawaii) isch e südkoreanische Politiker und vo 1948 bis 1960 dr erst Bresidänt vo Südkorea gsi. Si Reschiim isch vo de USA understützt worde, wo in em e zueverlässige Verbündete im Kampf gegen e Kommunismus gsee häi. Dr Rhee het zerst s Land mit Gwalt welle widerveräinige. Im Koreachrieg vo 1950 bis 1953 het en nume grettet, ass Drubbe vo dr UNO iigrife und d Nordkoreaner us em Süüde verdriibe häi. Innepolitisch isch im Rhee si Regierig repressiv und undemokratisch gsi. Si Wiiderwaal 1956 und 1960 isch woorschinlig manipuliert gsi. 1960 häi Protest vo Studänte verhinderet, ass er im Amt het chönne witermache, und dr CIA het en uf Hawaii usgfloge. Dr Rhee isch im Exil z Honolulu gstorbe.
Guinzeling
Gschìcht
Guinzeling ìsch zem erschte Mol gnannt worre àls Gunselinga.
Verwàltung
vun Guinzeling ìsch. Guinzeling ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Guinzeling ghert zem Lorrain.
Seoul
Seoul (kor. 서울, Ussprooch: [] ) isch d Hauptstadt vo Südkorea. Vom 29. Novämber 1394 bis dass Korea 1910 ins Japanische Kaiserriich iigliideret worde isch, isch Seoul d Hauptstadt vo Korea gsi, denn bis dass Korea in Nord- und Südkorea ufdäilt worden isch, d Hauptstadt vo dr japanische Browinz Chōsen. Au noch dr Verfassig vo Nordkorea hätt Seoul d Hauptstadt sötte wärde, in ere Verfassigsänderig isch aber im Dezämber 1972 Pjöngjang zur Hauptstadt vo dr Volksrepublik worde.
Die äigentligi Stadt Seoul het 9,8 Millione Iiwohner (2010); in dr Metropolregion Seoul, wo vilmol as Sudogwon (수도권, 首都圈) bezäichnet wird und wo au d Millionestedt Incheon und Suwon drzue ghööre, lääbe öbbe 23,8 Millione Mensche (2010). Übbe d Helfti vo alle Südkoreaner läbe eso in dr Stadt Seoul oder in äinere vo iire Satellitestedt. D Seouler Metropolregion Sudogwon gältet as zwäitgrösste Balligsruum uf dr Wält noch Tokio-Yokohama.
Seoul isch nit nume die grössti Stadt, sondern au s Handels-, Industrii-, und Kulturzentrum vo Südkorea. 1988 isch d Stadt Gastgääber vo de Olympische Summerspiil gsi und 2002 häi dört Spiil vo dr Fuessball-Wältmäisterschaft stattgfunde.
Autonome Gemeinschaft Baskenland
Di Autonomi Gmeinschaft Baskeland (baskisch Euskal Herria oder Euskadi, spanisch País Vasco; Vollbezeichnig bask. Euskal Autonomia Erkidegoa, span. Comunidad Autónoma del País Vasco) isch sit 1979 e Autonomi Gmeinschaft z Spanie, wo us de drei Provinze Gipuzkoa (spanisch Guipúzcoa), Biskaya (baskisch Bizkaia, spanisch Vizcaya) und Álava (baskisch Araba) bestoht.
Di Autonomi Gmeinschaft Baskeland isch nöd identisch mit em Baskeland im kulturelle Sinn. Zum Baskeland im witere Sinn zellt näbe de Autonome Gmeinschaft au s französische Baskeland und, je noch däm, au di spanische Foralgemeinschaft Navarra, wo vor allem i ihrem Nordweste baskisch prägt isch. D Zueghörigkeit vo Navarra isch aber umstritte und wird je noch politische Iistellig ganz, teilwys oder gärnöd em Baskeland zuegrächnet.
Maxwell-Gleichungen
D Maxwell-Gliichige si e speziells Süsteem vo lineare parzielle Differenzialgliichige vo dr erste Ornig. Mä cha sä au in ere integrale, ere differenzialgeometrische und ere kovariante Form daarstelle.
D Maxwell-Gliichige im Fäldliniebild
S elektrische und s magnetische Fäld chönne dur Fäldlinie representiert wärde. S elektrische Fäld wird dur d Fälder vo dr elektrische Fäldsterki \vec{E} und dr elektrische Flussdichdi \vec{D} representiert, wääred s magnetische Fäld dur d Fälder vo dr magnetische Fäldsterki \vec{H} und dr magnetische Flussdichdi \vec{B} representiert wird.
Die elektrischi Fäldsterki \vec{E} und die magnetischi Flussdichdi \vec{B} chönne brinzipiell dur d Chraftusüebig uf Laadige veraaschauligt wärde. Im elektrische Fäld zäigt d Richdig vo dr elektrische Fäldsterki in d Richdig vo dr Chraft, wo s Fäld usüebt (d Chraft am ene Ort wirkt in dr Richdig vo dr Tangänte an d Fäldlinie an säm Ort), d Fäldliniedichdi (d Nööchi vo de Fäldlinie zunenander) stellt d Fäldsterki in däm Gebiet daar. Im magnetische Fäld wirkt d Chraft sänkrächt zur Richdig vo dr magnetische Flussdichdi und sänkrächt zur Beweegigsrichdig vo dr Laadig.
Lucas Bernoulli
Dr Lucas Bernoulli-Gries (* 19. April 1907 z Berlin ; † Oktober 1976 z Basel) isch e Schwiizer Architekt und Politiker (LdU) us der Familiedynastie Bernoulli gsi.
As Sohn vom Architekt Hans Bernoulli isch dr Lucas mit fünf Johr nach Basel zoge, won er s Humanischtische Gymnasium und di Oberi Realschuel bsuecht het. A de Technische Hochschuele vo Berlin-Charlottenburg und Münche het er Architektur schtudiert und het denn as Architekt z Berlin, Paris und z Zürich gschaffed. Ab 1940 het er a der Allgmeine Gwärbschuel Basel as Lehrer für konschtruktivs Zeichne gschafft. Vo 1960 bis 1963 isch dr Bernoulli Presidänt vo dr Basler Schuelsynode gsi.
Dr Bernoulli isch der Partei vo sim Vater bidrätte, em Landesring vo de Unabhängige (LdU), für die er vo 1941 bis 1944, vo 1950 bis 1953, vo 1956 bis 1968 und in de 1970er Johr as Freiwirtschaftler Mitglied im Grosse Rat vom Kanton Basel-Stadt gsi isch und in verschidne Kommissione mitgwirkt het. In sinere Wohngmeind Rieche isch er vo 1966 bis 1974 Mitglid vom Witere Gmeindrot gsi. Zwüsche 1966 und 1969 isch er z Basel au Partei- bzw. Fraktionspresidänt vo sinere Partei gsi.
Deklination
S Wort „Deklination“ bezeichnet
Hartheim
Dr dytsch Namme Hartheim wird fer e baar Ortschafte brucht:
Lueg au:
Karl Völlmin
Dr Karl Völlmin (* 6. Jänner 1876 z Gälterchinde; † 6. Juni 1962 z Lieschtel) isch e Schwyzer Sydebandwäber gsi. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi.
Sy Härkunft
Dr Karl Völlmin isch dr Soon vom Mathias Völlmin, Buur und Posimänter und dr Eva Schaub, Posimäntere gsi. Är het in erschter E`e 1898 d Maria Aenishänslin, Posimäntere, vo Gälterchinde und in zwöiter E`e 1948 d Lisette Fankhauser vo Trub ghürotet. Är isch z Sissech in d Primarschuel. Wo är zwölfi gsi isch, isch em d Mueter gschtorbe, dorum het är dr Schuelbsuech in dr Bezirksschuel z Böckte abbroche.
Sy Bruef und sys Würke
Dr Karl Völlmin het zäme mit syner Schweschter, scho als Chind, am verweiste Posimäntschtuel vo yrer Mueter gschafft. Das isch e Wäbschtuel gsi, wo me no vo Hand het müese aatrybe. Im Joor 1892 isch är den in e Sydebandfabrik go schaffe. Är het d Gnosseschaft vo de Sydebandwäber und Heimposimänter gründet und isch als Verträter vo dere Gnosseschaft im Verwaltigsrot vo dr Elektra Sissech-Gälterchinde und dr Elektra Gnosseschaft Farnsburg gsässe. Wo är zwänzgi gsi isch, isch är in die Freysinnigi Partei yträtte. Dr Karl Völlmin isch dr Gründer und Presidänt vom Konsumverein Gälterchinde gsi. Är isch im Gälterchinder Gmeinrot gsässe.
Hettenschlag
Hatteschlàg (IPA: []; frz. Hettenschlag) isch e französischi Gmeind im Arrondissement  im Owerelsàss (Haut-Rhin). S'Dorf ghört im Kommunalverband a.
Gschicht
Urkundlich wird dr Ort s'erschtmol anno 792 als Besitz von dr Abtei z'Murbach underen Nam Hettanerloh erwähnt, wie e merowingische Fridhof bezigt, isch er aber schu vorher bsidelt gsi. Im Läuf vom 15. Johrhundert isch dr Ort offebar ufgäwe worde un isch späteschtens um die Zit vum Drissigjährige Krieg nimmi besidlet gsin. Gege End vom 18. Johrhundert isch an dr Stell von dr alde Ortschaft no e Neugründung erfolgt, wozüe de Wald hät mieße grodet werre, wu zwischezitlig do gwachse isch. Én der Métte vum 19. Johrhundert ésch d'Kérech mét em Name Eglise de la Présentation de la Vierge boie wore.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hatteschlàg ìsch. Hatteschlàg ghert zem Kommünàlverbànd.
Wirtschaft
Dr Ort isch stark landwirtschaftlich prägt. Es werre hauptsächlich Welschkorn (Mais), Getreide un Wii produziert, denewe git's Vihhaldung (Rinder, Schof, Säu, Hiehner).
Europäische Honigbiene
S Biili oder d Iime (Apis mellifera; alemanischi Näme), mengisch zur Underschaidig vo Wildbiili au Europäisches Hungbiili gnennt, isch e Huustier, wo zu de Insekte ghört. Biili wered ghalte um Hung und Wachs z gwüne. Dezue spiled si e wichtigi Role as Bistoiber vo Kultur- und Wildpflanze.
S gitt meriri Underarte, i de Schwiiz isch s Dunkli Europäische Biili (Apis mellifera mellifera) haimisch, wo guet de chalti Winter vertrait.
Verbraitig
Di ursprünglichi Haimet vo de Wildform isch vermuetli i Chliiasie, wo d Kulturform vor öppe 7000 Joor züchtet woren isch. Hüt isch s Hungbiili weltwiit verbraitet, d Wildform selber chunnt nüme vor, woll gits aber verwildreti Völcher.
Uussie
S Biili het en ovaale Chopf mit Füeler, grosse Facettenauge, wo au im UV-Biriich gsie chönd. D Brust und de Hinderliib isch länglich und bruu. A de geel bihoorte Brust sind di sechs Bai agmacht. De Hinderliib isch schwarz, jedes Segment het hine e helle Straiffe, so ass de Hindertail gstraifflet uusgsiet. D Flügel sind dorsichtig. D Wiibli hend am Hinderliib e Stachel mit eme Widerhooge, bim Wiisel isch de zugunste vom Legapparat weniger guet uusbildet. Wen e Biili e Warmblüeter anglet, bliibt de Stachel wegem Widerhoogge i de Huut stecke und werd us em Biili samt de Giftdrüese usegrisse, so as es sterbt.
D Biili tailet sich i drai Chaste, nämli in Wiisel oder Chüng, i Trenne und i d Arbaiterine, wo sich vor alem i de Grössi underschaidet. De Wiisel und d Arbaiterine sind Wiibli, aber nume de Wiisel isch fruchtbar und lait Aier. D Trenne sind Mandli
De Wiisel isch mit 15 bis 18 mm Längi em grööste, het nume e chorzi Zunge und kai Wachsdrüese.
D Trenne wered zwösched 13 und 16 mm grooss und hend vill grösseri Facettanauge als d Wiibli. Zo dem ane hend si kann Stachel.
Sozliali Ornnig
D Biili sind wie vili Insekte imene Staat organisiert und jedi Chaste het sini aigni Uufgoob. E Biilivolch oder en Iime cha bis 100000 Individue haa, wobi di allermaiste Arbaiterine sind.
De Wiisel isch s Zentrum vom ene Iime und s gitt pro Volch nume ann Wiisel. Früener het me gmaint, as de Wiisel e Mandli sai, drum isch s grammatikalische Gschlecht mändlich. Hüt werd drum em Wiisel au Biinekönigi gsait. D Hoptufgoob vom Wiisel isch Aier lege. Er cha bis zo fööf Joor alt were und lait i dere Ziit bis 100000 Aier.
Trenne hend nume d Uufgoob de Wiisel z bifruchte, wa ufem Hoochzigsfluug passiert. Aslang gnueg Naarig im Biilistock ume isch, wered d Trenne, wo kai Arbet verrichtet, im Iime duldet. Im Herbst, wenn d Vorööt zruggönd, wered si usem Stock verdrängt und sterbed maist im chalte Winter.
D Arbaiterine sind för ali Arbete zuständig. Je noch Alter werd anere Arbaiteri en anderi Uufgoob zuetailt, dezue ghööred s Putze vom Biilistock, de Bau vo de Zele, d Füetterig und Uufzucht vo de Laarfe, d Pfleeg vom Wiisel, und s Sammle vo de Pole und vom Nektar. Arbaiterine wo vill schaffed wered nu wenigi Wuche alt, im Winter, wenns wenig Arbet gitt, öberlebet Arbaiterine meriri Mönet.
Uufzucht
D Chastezueghörigkait vomene Biili werd dör d Ernäärig vo de Laarfe und dör Zele bistimmt, wo s Ai dri glait werd. De Wiisel lait i di normale Zele ai bifruchtets Ai und drus use werd en Arbaiteri. Zele för Trenne sind echli gröösser und liget im üssere Tail vo de Wabe, wo de Wiisel unbefruchteti Aier inelait. Wenn e Wiisel alt werd, sterbt oder de Iime vorhett uszschwärme, bauet d Arbaiterine groossi konischi Wiiselzele, wo am Rand vo de Wabe abehanged. Wenn de ersti Wiisel schlüpft, lauft er im Biilistock umenand und tötet ali Wiisel wo nonöd gschlüpft sind. E Tail vom Volch schwärmt mit em alte Wiisel uus und verloot de Biilistock. Schlüüft e zwaite Wiisel, verloot au de miteme Tail vom Volch de Billistock. De noi Wiisel flüügt den zäme mit de Trenne zum Hochzigsfluug uus und loot sich vo merere Trenne im Flug lo bifruchte. De Hochzigsfluug werd jede Früelig widerholt.
Biilistock
Hungbiili bauet kai aignigs Nest wie d Wespi oder Hornusse, sondern si suechet sich hooli Bömm oder anderi gaigneti Underschlüpf uuf. De Iimler baut drum gaigneti Biilistöck. Früener sind hüüffig us Strau Biicher gflochte wore miteme Loch oder Löösch, wo d Biili ine und use flüüge chönd. D Toggerborger Grotze degege isch us Ruete gflochte wore. Hüt wered eender Hölzchäschte uufgstellt. De Biicher und d Biilichäste hend de Vortel, as si a gaigneti Plätz transportiert were chönd. Hüüffig wered aber au ganzi Iimehüsli baut, wo de Vortail hend, as si meriri Joor bruucht were chönd und em Iime e bessere Schutz geend.
D Uufgoob vom Iimler oder Biinevatter isch, en Iime wo em schwärme isch, in Bau z Bringe. Chunnt en Iime i d Nööchi vomene Iimler und hangt sich anen Bomm, stülpt er e Netz oder de Biicher über de Iime und risplet Biili dör Schüttle drii. I de Stadt isch d Füürweer zueständig um en uusgschwärmte Iime iizfange.
Bedüütig und Bedrohig
D Biene händ en sehr grossi Bedüütig bi der Beschtäubig vo Pflanze, teils au vo Nutzpflanze, wo für die menschlichi Ernährig wichtig sii. Glichziitig sind si aber au in ihrer Exischtenz bedroht, uuf en erscht Blick z. B. dur d Varroamilbe, d Forschig chunnt aber immer wie mehr zum Schluss, dass die chemische Pestizid ebefalls en Rolle mitschpiile. Es heisst, dass es Uusschtärbe von de Biene au d Exischtenz vom Mensch chan in Frog schtelle. Vergliich dodezue au d Uussag vom Film More than Honey.