cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hirschsprung (Schwarzwald)
Hirschdenkmòl
Nõch dè Landdaagswaal vo 2011 un dè druffhy bildetè grüè-rotè Landesregyrig hèn Unbekannti dè Hirsch grüè un rot aagmòòlet. Spôter hèt widder d Faarb gwèchslèt un isch mit Flügel vosää worrè, dõmit macht er mittlerwyl fascht èm Holbeipfèrd z Fryburg Konkurrenz.
Kathy Griffin
D Kathyleen Mary Griffin (* 4. Novämber 1960 z Oak Park, Illinois, USA) esch en US-amerikanischi Schauspeleri, Synchronsprächeri, Produzäntin und Ständ-up-Komödiantin.
Karriäre
E de 1980er esch d Kathy Griffin de legändäre Imprvisationsgroppe "The Groundlins" biiträtte ond hed met dene ehri erschde Uuftrett gha. Ehri Färnsehkarriäre hed sie med erschde Gaschduuftret e Färnsehserie wie „The Prince of Bel Air“ ond „Emergency Room“ gha. Dor die Uuftrett esch ehres komödiantische Talänt zom Vorschien cho. Ehre ändgöltig Dorchbroch hed si denn allerdengs med de Rolle vode Vicky Groener ade Siite vode Brooke Shields ede Comedy-Sändig "Susan" gha.
Im Jahr 2011 isch t Kathy die ersti TV-Komikerin worde, wo vier "TV Specials" i eim Jahr gmacht hed.
Unité des communes valdôtaines Walser
De Gmeindeverband Unité des communes valdôtaines Walser (früener Communità Montana Walser Alta Valle del Lys resp. Communauté de montagne Walser – haute vallée du Lys) – dütsch öbbe: Vereinigung vù de valdostanische Walsergmeine – bstoht ùs de Gmeinde Goaby, Greschonei en de Tache, Greschonei zer Chilchu ùn Eischeme im obere Lysdaal.
De Name chùnnt vù de Walser, wùù z Greschonei ùn z Eischeme wohne. Si chömme ùrsprünglig ùs em Schwizzer Kanton Wallis ùn schwätze zùm Deil no alemannischi Dialäkt.
Mittelstand
Middelstand cha stoo für
Unité des communes valdôtaines Walser
S Hauptaugemärk vùm Gmeindeverband isch d'Förderig vù de Entwìcklig, de Ùmwältschùtz ùn d'Erhaltig vù de regionale Kultur ùn ihre Draditione.
De Gmeindeverband hät sich ìn de letschte Johr bsunders starch gmacht fǜr
Tour Alsace
D Elsàss-Rundfàhrt (fr. Tour Alsace) ìsch e Veloranne z Frànkrich. Dàs klin Ranne fehrt ìn fìmf Etàppe durich s Elsàss. Zem erschte Mol isch die Rundfàhrt ànne 2004 üsgedraa worre. Sì wurd vun dr UCI ìn dr Kàtegori 2.2 gfehrt. Zyter ànne 2007 ìsch sì Deil vun dr UCI Europe Tour.
Valéry Giscard d'Estaing
Jugend
Dr Valéry Giscard d'Estaing ìsch dr Suhn vum Finànzìnschpektor Jean Edmond Lucien Giscard d'Estaing un vu dr May Marthe Clémence Jacqueline Marie Bardoux.
Ar hàt sina Kìndheit ìn Clermont-Ferrand, ìm Puy-de-Dôme, verbrocht.
Àm And vum Zweita Waltkriag ìsch ar frèiwillig àls Soldàt ge kampfa, un ìsch fer sina müetiga Àktion üszeichnet worra.
Speeter hàt ìn da frànzeescha hocha Schüela gstudiart: Ecole Polytechnique un dernoh Ecole Nationale d'Administration, z Pàris.
Ààfàng ìn dr Finànz
Ar hàt ànna 1951 sina Kàrriar ìn dr Finànzìnschpektion ààgfànga.
Ànna 1956 ìsch'r Àbgeordnet vum Département Puy-de-Dôme worra.
Ànna 1959 ìsch'r Stààtssekretär ìm Finànzminischterium worra, ìn dr Regiarung vum Michel Debré.
Nochhar ìsch'r ànna 1962, 1969 un 1972 Finànzminischter gsìì, ìn da verschìedena Regiarunga vum Georges Pompidou, vum Jacques Chaban-Delmas un vum Pierre Messmer.
Präsidantschàft
Ar ìsch vu 1974 bis 1981 dr Präsidant vum Frànkrìch gsìì. Mìt 48 Johr àlt ìsch'r sallamols dr jìngschta gwählta Präsidant gsìì. Ar hàt sìch àls Präsidant nooch àm Volk wälla vorstella: ar ìsch zum Beispiel mankmol mìt Litt vum Volk dheim oder ìns Restaurant ge assa; ar ìsch àb un züe àls eifàcher Mànn vor da Kamera kumma, àls Sportler, ìn dr Bàdhosa àm Strànd, àm Hàrmonie spìela...
Ar hàt moderna Màßnàhma duragfiahrt: s Wàhlracht ìsch vu 21 uf 18 Johr àlt verschoba worra, ar hàt d Formàlitäta fer scheida liichter gmàcht (wenn beida ìn dr Ehe iverstànda sìn), ar hàt dr tecknicka Fortschrìtt unterstìtzt, wia zum Beispiel dr frànzeescha Hochgschwìndigkeitszug TGV, d Verbreitung vum Telefon, dr Minitel.
Ar hàt aui d Europäischa Einheit unterstìtzt, ìn Pàrtnerschàft mìt em Ditscha Bundeskànzler Helmut Schmidt. Dr Europäischa Wachselkursverbund ìsch erstellt worra, un s Europäischa Mìnz Ecu, wo speeter dr Euro gaa hàt.
Uf sinera Initiative hàt vum 15. bis 17. Novamber 1975 ìm Schloss vu Rambouillet s erschta Traffa vu da fìmf meischta ìndüschtrialisiarta Lander vu dr Walt (USA, Jàpàn, Frànkrìch, Weschtditschland, Vereinigt Keenigriich) statt gfunda. Dàs "G5" ìsch dernoh "G6" un speeter noch "G7" worra.
Ar hàt mehr Rachta ìn da Fràuia gaa: bessera Meegligkeita fer d Àbtriiwung, d Meegligkeit fer a Fràui fer a Bànk-Konto ohna d Erlàuibnis vum sim Mànn ufmàcha).
Noh dr Präsidantschàft
Ar ìsch ànna 1986 dr Präsidant vum Generàlrot vu Auvergne worra. Ar hàt d ekonomischa un kültürella Entwìcklung vu dara Region unterstìtzt. Ar hàt s Projakt vum Park Vulcania, ìwer s Thema vum Vulkanismus igfiahrt.
Privàtlawa
Ar hàt àm 17. Dezamber 1952 d Anne-Aymone Sauvage de Brantes ghirota. Sa han mìtnànder viar Kìnder bikumma: Valérie-Anne (* 1953), dr Henri (*1956), dr Louis (*1958), un d Jacinte (1960-2018).
And vu sim Lawa
Ar ìsch àm 14. Septamber 2020 ìn dr Spitàl Georges-Pompidou, z Pàris, kumma. Ar ìsch àm COVID-19 krànk gsìì un ìsch àm 2. Dezamber z Authon gstorwa.
Kirgisistan
Kirgisistan (ou Kirgistan odr Kirgisien; kirgisische Selbschtbezeichnung Кыргызстан/Kyrgysstan; offiziell Kirgisische Republik, kirgisisch Кыргыз Республикасы / Kyrgys Respublikasy, russisch Кыргызская Республика / Kyrgysskaja Respublika) isch an Schtaat i Zentralasia. Ar grenzt im Norda a Kasachstan, im Südoschta an d' China, im Süda a Tadschikistan und im Westa a Usbekistan. D Houptschtadt isch Bischkek.
Im allgemeina Schprochgebruuch und i da Media herrscht a gwisse Uklarheit üba da genoua Landesnama. D Bezeichnungen Kirgisien und Kirgistan (odr sealtana aber offiziell Kirgisistan) enthalte jewils unterschidliche politische Untrtön. Da Nama Kirgisien schtellt a Idütschung vum russischa Nama Киргизия dar, wo unta da Zara i da Sowjetzit golta hot. Noch m Zafall vu da Sowjetunion hond d Kirgisa probiert, ihre nationale Identität üba a Zruckbesinnung uf ihrige turkschprochige Kultur zum schtärka und hond drum da Nama Кыргызстан/Kyrgysstan gno. Der Nama mit da urschprünglich persischa Endung für Region odr Land -stan untaschtricht d kulturelle und schprochliche Beziehung zua da andara turkschprochiga Lända wia Kasachstan, Turkmenistan, Usbekistan und so witta.
Geographi
Kirgistan ligt im Hochgebirge Tienschan; d högschta Schpitza gond bis uf 7.439 und. D Lüt wohnend hauptsächlich im Norda im Tschutal und im Ferghanatal im Süda. Ussadem a biz wäniga i da Bergtäla und um da gross See Issyk-Kul (Indütschung vum russischa Nama. Uf kirgisisch hoaßt da Nama Yssyk-Köl/Ысык-көл, des bedütet uf allemannisch „da warme See“). Dää See isch riisegross und öppe zeh mol (10x) so gross wia dr Genfer oder Bodesee; grad hinder im erhebt sich mächtig s Tien Shan-Gebirg win e Wand mit syne Sibetuusigergipfel. Im Süda vum Land schtoht d Gebirgsketta Alai bis a d Grenzè.
Bis uf 1.500 m isch des Land hauptsächlich Schteppe. Döt hot ma aba wite Bewässerungsalaga bout und dadurch erreicht, dass s Land beboubar wora isch. Üba 1.500 m sind alpine Wisa und Weida vorherrschend, wo bis a d Gletscher und d Schneegränze anegönd. D Gletschr schmelzè sit 50 Joor stark zrugg.
I da Wälda leabnd Reh, Bära, Marda, Wildsua, Luxe und ou no da artagschützte Schneeleopard. Vu deana git as no ca. 200 Schtuck. Ußadeam git as no a Marco-Polo-Schof, wo ou döt vorkut und sehr selta isch. Mürmele git as ou und sit dia grossa Herda vu da Sowjets num do sind, kond ou d Wölf wida wita aba.
d Lüt
D Kirgisa (60 %) sind a Turkvolk und bekenn'nd sich überwiegend zum sunnitischa Islam. Außerdem lebnd Usbeka (20 %), Russa(9 %), Tadschika, Dungana (chinesische Muslime), Ukrainer, Uigura, Tatara und Aghörige vo witara Ethnia, wia eppa 57.000 Mescheta, im Land. Am Afang vu da nüntzga Johr hond ou no ca. 100.000 Dütsche dort gleabt; dia sind inzwischa mehrheitlich is Dütsche usgewandat, aber as git no kläne dütsche Gmoanda i Dörfa wia Luxemburg und Rotfront.
Religion
D Kirgisisch Republik isch syt dr Unabhängigkeit 1991 e säkulare Staat. S Land isch syt dr Islamisierig im 18. Johrhundert in dr Hauptsach muslimisch bregt. Di zwotsterkscht Regligionsgmeinschaft sin d Christe, 20 Prozänt vu dr Bevelkerig sin russisch-orthodox, e andere Deil goht uf s nestorianisch Christetum zruck.
Gschicht
S Biet vum hitige Kirgisistan isch syt em 8 Johrhundert vu turkstämmige Kirgise bevelkeret wore. Ab 1219 het s zem Mongoleryych vum Dschingis Khan ghert, no däm syym Dod zum Erb vum Tschagatai, eme Suhn vum Dschingis Khan. S Biet isch mongolisch blibe, bis es im 18. Johrhundert vu dr Chinese unterworfe woren isch.
In dr 2. Helfti vum 19. Johrhundert het s russisch Zareryych s Land schrittwyys eroberet. 1875 isch s in s Zareryych yyglideret wore, no 1919 e Sowjetrepublik vu dr Sowjetunion gsi un erscht anne 1991 wider unabhängig wore. S Parlamänt het dr Askar Akajew zum neje Staatspräsidänt gwehlt un em Land 1993 e Verfassig gee.
In dr erscht Johre no dr Unabhängigkeit isch Kirgisistan no zimli demokratisch gsi im Verglyych zue andere Nofolgerepublike vu dr Sowjetunion. Ab em Änd vu dr 1990er Johr isch dr Regierigstil vum Akajew aber all autoritärer wore. Wäge däm isch s vilmol zue Unruehe chuu. Dr Hegschtpunkt von ene isch d „Tulperevolution“ no dr Parlamentswahle vum Februar 2005 gsii, wu zum Sturz vum Präsident Akajew gfiert het. Us däm Regierigssturz isch dr dr friejer Premierminischter Kurmanbek Bakijew as neje Staatspräsident firigange un dr ehmolig Oberburgermeischter vu Bischkek, dr Felix Kulow, as Regierigschef. Dr Kulow isch aber scho 2007 in d Opposition gange.
Bi Demonstratione gege d Regierig sin im April 2010 zmindescht 75 Mänsche detet wore. D Protescht sin all heftiger wore, Oppositionälli sin feschtgnuu wore, dr Präsident Bakijew het z Bischkek un im Norde vum Land zytwyys dr Uusnahmzuestand un e Uusgangsperri in dr Nacht uusgruefe. No mehdägige Stroßekämpf het d Opposition am 7. April 2010 dr Sturz vu dr Regierig verchindet un d yyrichtig vun ere Ibergangsregierig unter dr ehmolige Usseminischteri Rosa Otunbajewa. Dr Präsident Bakijew isch zerscht in Side vum Land, in d Stadt Dschalalabat gflichtet, het aber schließli am 16. April syy Ruckdritt as Präsident verchindet un isch uf Kasachstan uusgreist.
Am 27. Juni 2010 het d Bevelkerig vu Kirgisistan iber e neji Verfassig abgstumme. Des Grundgsetz, wu vu dr Ibergangsregierig uusgschafft woren isch, siht e barlamäntarischi Republik no dytschem Vorbild vor. No Aagabe vu dr Wahlkommission hän sich iber 90 % vu dr Abstimmigsdeilnämmer fir d Verfassigsänderige uusgsproche. Im Spotjohr 2010 sin Barlamäntswahle uf dr Grundlag vu dr neje Verfassig vorgsähne.
D Ibergangsregierig vu Kirgisistan het Aahänger vum Bakijew fir die Gwalt verantwortli gmacht, si dieje dodermit d Volksabstimmig iber di neji Verfassig welle verhinderr, wu fir dr 27. Juni 2010 blant gsi isch. trotz ass dr Uusnahmzuestand verhänkt woren isch, het s krigisisch Militer s nit gschafft, d Gwalt z beände, sällewääg isch Russland um militerischi Hilf bätte wore. Dr Sicherheitsrot vu dr Vereinte Natione het d Gwaltakt z Kirgisistan verurdeilt, d OSZE het vun ere „versuechte ethnische Syyferig“ gschwätzt.
Verwaltigsgliderig
Kirgisistan isch in sibe Biet (kirgis. область/oblast, Pl. областтар/oblasttar) un dr Hauptstadtdischtrikt (шаар/schaar, alem. Stadt) Bischkek, wu zue keim Biet ghert, glideret. Die Biet sin in 40 Landchreis (район/rajon, Pl. райондор/rajondor) unterglideret. D Stadt Bischkek isch in vier Chreis unterglideret. D Landchreis sin derno in 473 ländligi Lokalverwaltige (айыл өкмөтү/ajyl ökmötü, alem. Dorfregierig) un 22 Stedt unterglideret.
Kultur
E zäntrale Blatz in dr kirgisische Kultur hän d Ross un d Jurte. Wie wichtig d Jurte isch, siht mer dodra, ass d Nationalflagge s Gstäng vun ere Jurte um dr ober Rauchabzug (dr Tündük) zeigt. D Strahle im Chreis stelle di verschidene Stämm dar, wu unter em Manas vereinigt wore sin.
D Jagd mit Falke un vor allem au mit Adler, derzue au mit Windhind (bsundersch mit yyheimische Taigan) het e langi Tradition im Land.
Medie
Z Kirgisistan git s 4 national verbreiteti Dageszytige, dr Aadeil vu dr Dageszytigsläser lyt bi 27 Läser pro 1000 Yywohner. 14,1% vu dr Bevelkerig hän 2008 e Internetaaschluss gha, e Breitbandaaschluss 0,05%.
Kirgisischi Literatur
S zäntral Wärch vu dr kirgisische Literatur isch s groß Manas-Epos, wu syt rund 1000 Johr dur mindligi Wytergab iberliferet un gformt woren isch. In däm Epos goht s um dr mythologisch Helden Manas un syyni Manne, wu im 10. Johrhundert im Kampf gege d Uigure di kirgisisch Frejheit bewahrt gha hän.
Dr bekanntescht modärn kirgisisch Autor isch dr Tschingis Aitmatow (1928-2008) gsi, wu uf Russisch gschribe gha het.
Jahr des Hasen
Hasa 兔 tù gälten noch m chinesischen Kalender als guatmüatig. Hasajohr (卯 mǎo) sin gsi:
Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Hase-Johr uf d Wält cho si, gwüssi gmeinsami Charaktereigeschafte. Si heige äs grosses Talänt drzue, aui und aues i ihrer Umgäbig ds nähre, ds hüete und ds beschütze.
Mühledorf SO
Mülidorf (amtlich Mühledorf) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätikofe, Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Gossliwiu, Hessigkofe u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.
Geografi
Mülidorf isch e lanzoges Strossedorf im Mülitau. D Gmeindsflächi umfasst 55,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 38,3 % Waud, 6,3 % Sidligsflächi und 0,3 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Tscheppech, Brüggle, Ätige, Ungerramsere, Ätikofe, Lüterswiu-Gächliwiu u Hessigkofe.
Gschicht
Mülidorf isch zum erschte Mou gnennt worde vor 1264 aus Mulidorf (1276 Mvlidorf).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 1,8 % gläge.
Religion
74,1 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 11,6 % römisch-katholisch.
Politik
Gmeindspresidäntin isch d Verena Meyer-Burkhard (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bir Voukszellig 2000 hei vor 328 Iiwohner 97,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,2 % Französisch, 0,3 % Italienisch u 0,6 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Mülidorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch, aber au zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Bachenbülach
Bachebüüli (amtlich Bachenbülach) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Bachebüüli isch es Dorf am Fuess vom Dettebärg. S Piet vo de Gmäind umfasst 34 % landwirtschaftlichi Flèchi, 39,2 % Wald, 14,5 % Sidligsflechi und 9,3 % Vercheersflechi.
Gschicht
Bachebüüli isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1149 als Bahchenboulacho.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
33,6% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt isch de Franz Bieger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Bachebüüli ghört zue de Unterländer Mundarte.
Kreis Ticino
Dr Chrais Ticino (ital. Circolo del Ticino) isch en ehmolegi Verwaltigsainhait im Kanton Tessin in dr Schwyz. Er het zämme mit dr Chrais Bellinzona un Giubiasco dr Bezirk Bellinzona bildet. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Sementina gsi.
Jahr des Drachen
Drache (龍 lóng) isch eis vo de zwöuf Tier im chinesische Kaländer und in China s populärschte vo de Zeiche. Im Drachejohr gsehtme – vor auem sitd Ei-Ching-Politik - ä ghörige Astieg vor Geburterate, wöu viu Eutere äs Dracheching möchte. Drachejohr (辰 chén) si gsi:
Kreis Ticino
Nochdäm as es im Bezirk Bellinzona uf dr 2. April 2017 zur Fusion vu vierzä Gmaine, inklusiv Bellinzona, cho isch – us verschidne Chrais un Bezirk – isch au e neji Iitailig vu dr Chrais im Bezirk Bellinzona nötig wore. Ali Gmaine us em Chrais Ticino hän bi däre Fusion mitgmacht un drum isch dr Chrais ufglest wore.
Gmaine
Zum Chrais hän die Gmaine ghert:
Kreis Airolo
Dr Chrais Airolo (ital. Circolo di Airolo) bildet zämme mit dr Chrais Faido, Giornico un Quinto dr Bezirk Leventina im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Airolo.
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Ironie
Unter Ironie verstaht me e Art z rede oder z schriibe, wenn me genau s Gegeteil vo dr Uussag erreiche wett oder seit. Abundzue isch au vo ironische Situatione d Reed. I so ne Situation chunnt me, wenn me extra e spezielli Massnahm vornimmt zum eppis z erreiche, aber genau s Gegeteil passiert. Zum Biispil wenn mer extra früehner uufstaaht zum ned z spaat zur Arbet choo, anstell vom öffentliche Vercher s Auto nimmt und weg dem id Rush Hour chunnt und gliich z spaat chunnt.
Unabhängigkeitserklärung der Vereinigten Staaten
In dr Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate vo Amerika (ängl.: Declaration of Independence; offiziell: The Unanimous Declaration of The Thirteen United States of America) häi die drizää britische Kolonie in Nordamerika am 4. Juli 1776 iiri Loslöösig vo Groossbritannie  broklamiert und iir Rächt, en äigene suwerääne Staatebund z bilde. Si isch zum grösste Däil vom Thomas Jefferson verfasst worde und dr Zwäit Kontinentalkongräss het sä verabschiidet. D Unabhängikäitserkläärig isch d Gründigsurkunde vo de USA und isch äins vo de Dokumänt, wo in dr demokratische Staatsfilosofii am mäiste Iifluss gha häi.
Domat/Ems
Domat/Ems (RMS Domat, und bis 1943 offiziell Ems) isch e Gmeind und dr Houptort i dr Region Imbode im Kanton Graubünden.
Name
Domat/Ems isch e dopplete Name, wo zämegsetzt isch us em rätoromanische und em düütsche Name vom Dorf. Sproochgschichtlich isch es äigetli de glych Name; de früescht Beleg, in Amade coloniam, isch vo 765 (nu in ere spööteren Abschrift überliferet). D Variante Ems isch im Düütsch luutgsetzlich (de Namen isch aso ganz früe is Düütsch choo und het deet der i-Umluut und di zwäit Luutverschiebig mitgmachet); s D im romanische Name isch degäge vo de Präposition ad «bi, z» überezoge woorde. D Häärkumpft vom Namen isch nöd sicher.
Geografii
Domat/Ems liit am Rhy, und zwar im Weschte uf dr rächte Syte vom Hinderrhy, wisawi vo Bonaduz, und denn vo dere Stell a, wo dr Hinderrhy und dr Vorderrhy zämechöme, am Alperhy und wisawi vo Tamins mit Riichenau.
Im Süde goot s Gmeindpiet steil dr Bärg uf zu de Mejesäss, uf d Alp Urticla und uf e Bärg Furggabüel, wo dr Dreibündeschtei stoot, en alte Gränzschtei vo de Drei Bünd, wo de Träffpunkt vo de Piet vom Graue Bund, vom Gottshuusbund und vom Zähgrichtpund zeigt het.
Sprooch
Di rätoromanischi Mundart, s Sutselvisch, isch hüt am Verschwinde, au wänn Rumantsch Grischun bis hüt näbet em Dütsch au amtlech isch. Wäret es baar Joorhundert isch es s romanische Dorf am wytischte im Rhytaal unde gsi, ganz a dr Sproochgränze vom rätoromanische Ruum. Denn het s Dorf sid em spoote 19. Joorhundert alewyl mee dütschsproochige Lüt übercho, und sid öppe dr Mitti vom 20. Joorhundert redt d Meerheit i dr Gmeind Dütsch.
Gschicht
S Dorf isch ane 765 s erschte Mol mid em Name Amedes im Testamänt vom Bischof Tello vo Chur erwäänt.
Serravalle TI
Serravalle isch e Politischi Gmaind im Chrais (Circolo) Malvaglia, im Bezirk Blenio vom Kanton Tessin i de Schwiz.
Geografii
Serravalle lit im undere Bleniotal. Nochbergmainde sind Acquarossa, Blenio, Biasca, Pollegio, Bodio und Sobrio im Tessin und Hinterrhii, Mesocco und Rossa z Graubünde.
Gschicht
Serravalle, wa sovil wie Tal-Engi haisst, isch am 1. April 2012 us de ehemolige Gmainde Ludiano, Malvaglia und Semione entstande.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Schicht (Soziologie)
Dr Begriff Schicht ghöört in dr Soziologii zu de Grundbegriff und isch äng verwandt mit de Begriff Klass, Stand oder Kaste. Die Begriff underschäide sich: Z welere Schicht oder Klass öbber ghöört, cha sich im Lauf vo sim Lääbe ändere, zum ene Stand oder ere Kaste ghöört mä dur d Geburt. Aber alli Begriff bezäichne Grubbe innerhalb von ere Gsellschaft, wo sich underschäide. Dr Begriff Schicht wird sältener au as Oberbegriff für alli andere Ungliichhäitsmodäll brucht, wie z. B. Klass, Kaste oder Stand. Es isch e grundsätzligs Brobleem, ass dr Begriff Schicht nit allgemäingültig definiert isch.
Mä brucht dr Begriff Schicht, zum d Underschiid in ere Gsellschaft noch verschiidene Kriterie z beschriibe. Mä luegt drbii e Person oder e Grubbe vo Lüt aa und entschäidet noch gwüsse Faktore, zu welere Schicht si ghööre. Dr Theodor Geiger dänggt, ass mä das nume chönn mache, wenn au d Mentalitäät die gliichi isch. E Vordäil vom Schichtemodäll isch, ass d Faktore frei chönne gweelt wärde under dr Bedingig, ass iiri Zaal beschränggt blibt und dass si typisch für e Schicht si. D Faktore si mäistens wirtschaftlig und vilmol wird e Middelschicht noch em Durchschnittsverdienst definiert. D Ooberschicht verdient denn seer vil mee und d Underschicht seer vil weeniger. In dr Schwiz zum Bischbil het mä für d zur Sändig 'Verarmt unser Mittelstand?' zur Middelschicht zelt, wär zwüsche 70 und 150 % vom durchschnittlige verfüegbare Ekwivalänziikomme verdient. Noch dere Definizioon isch d Middelschicht in dr Schwiz bi Witem die grössti Gsellschaftsschicht und öbbe 60 % vo dr Bevölkerig ghööre drzue.
Limeni
Liméni ( "Hafe") isch de Hafe vo de Stadt Areópoli. Er litt a de Liméni-Bucht am Messenische Golf und büütet scho vo Natuur uus e guete Schutz för Schiff.
S Dorf Liméni isch d Haimet vom letschte Bey vo de Mani, em Petrobei Mavromichalis. Do stoot au de Woonturn vom Petrobei und westlich vom Dorf isch e Denkmool, wo anen erinneret.
Im Meer isch e Wrack vomene antike Handelsschiff usem 1. Joorhundert v. Chr. gfunde wore.
Hasenartige
Die Hasenartige (Lagomorpha) si en Ornig vo de höchere Süügdier, wo zur Überornig vo de Euarchontoglires ghöre. Si si nooch verwandt mit de Nagdier (Rodentia) und bilde mit dene d Ornig Glires. Si underscheide sich vo de Nager im Bau vo de Hinderbei, vom Schädel und vom Gebiss.
D Ornig vo de Hasenartige bestoht us zwei Familie, de Pfiifhase (Ochotonidae) und de Hase (Leporidae)), wo zsämme 70 bis 80 Arte hai. As Huusdier us dere Ornig si d Chüngel, wo zur Familie vo de Hase ghöre, vo Bedütig, wo us em Wildchüngel in die verschiidenste Rasse züchdet worde si.
Markgräfler Museum Müllheim
S Markgrefler Museum Mille (dt. Markgräfler Museum Müllheim) isch e Regionalmuseum z Mille.
s Museum
S Museum isch anne 1974 grindet wore, syter 1979 stoht em Museum e frieklassizistisch dreifligelig Stadtpalais (s Blankenhorn-Palais) – dr dänkmolgschitzt eemoolig Wohnsitz vu dr Familie Blankenhorn – as Hauptgebei z Verfiegig.
Im Huus het s u. a. en historische Wyychäller un Abdailige fir Geology un Archeology im erschte Stock. Derzue het s e zuegängligi Bresänzbibliothek. Di viersteckig Uusstelligsflechi umfasst insgsamt ca. 1.500 m² un bietet Duur- un Sunderuusstellige. Zum Museum ghert au s Miilemuseum Frick-Miili. S Museum isch Mitglid im Dytsche Museumsbund, im Museumsverband Bade-Wirttebärg un im Arbetschrais Musee un Sammlige am Oberrhy.
Anne 2016 het s Museum us em Nooloss vu dr Familie Blankenhorn di „Badisch Bibliothek“ mit rund 500 Exemplar (Biecher, Dokumänt, Charte usw.) zur Regional-, Familie- un Verfassigsgschicht un au zue Chunscht un Wisseschaft gschänkt kriegt. As ire eltscht Exemplar giltet e religiesi Schrift vum Markgrof Ernst Friedrich vu Bade-Durlach us em Johr 1599 („s Stafforter Buech“). Vor allem dr Grinder vum Badische Armeemuseum Erich Blankenhorn het die Bibliothek ufböue.
Corny-sur-Moselle
Corny-sur-Moselle (bis 1951 Corny, Patois Courni, ditsch 1915–18 Corningen, 1940–44 Korningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Corny-sur-Moselle lijt àm rachte Ufer vun dr Mosel, rund zwelf Kilometer sìdweschtlich vun Metz.
Gschìcht
Corny-sur-Moselle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1203 àls Crosmei (1307: Croney, 1404: Cronney, 1471: Corney, 1490: Cournay).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Corny-sur-Moselle ìsch. Corny-sur-Moselle ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Corny-sur-Moselle ghert zem Lorrain.
Großherrischwand
Großherrischwand (uff Hochdütsch Großherrischwand) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo de selbständige Gmeind Herrischried. Es litt nördlig vom Ortskern und gränzt im Norde an Wehrhalte, im Oste an de Görwihler Ortsdeil Engelschwand, im Süde an de Ortskern vo Herrischried und im Weste an de Ortsdeil Rütte. Usser em glychnamige Dorf ghört zum Ortsdeil au no s Hus Jägerhus. Zum Ort ghöre 58 Gwanne.
D'Sydlig isch zwüschem 10. und em 12. Johrhundert uss me Einzelhof und under de Rodige vo de Rotzinger entstande. Im Johr 1300 isch es under em Name „Herrenschwand“ und als Eigedum vom Chloster St. Bläsi gnännt worre. Es isch sällemols hauptsächlig vo Freibure bewohnt gsi, hät uss de Ort Herrischwand und Schälleberg bstande und zu de Grafschaft Hauenstein ghört. 1806 isch's an s Großherzogdum Bade cho.
1974 isch Großherrischwand uff Herrischried ygmeindet worre.
Im (yschließlig Bürgermeister fuffzähchöpfige) Herrischrieder Ortschaftsroot wird de Ortsdeil vom Hanspeter Kohlbrenner (CDU) verdrätte.
Lapidar von Sauk
De Lapidar vo Sauk isch en Monumänt uss de Zyt vo de kommunistische Diktatur in de Nööchi vo de albanische Hauptstadt Tirana. Er isch im Joor 1968 als Denkmool für en Ereigniss uss em zweite Wältchrieg errichtet worde ùn isch hüt wäge de schööne Ussicht ùff Tirana e beliebts Ussflug- ùn Wanderzyyl.
Des Monumänt het verschiidni Name. Am hüüfigschte findet mer ùff Albanisch de Name Lapidari i Saukut (‚de Lapidar vo Sauk‘), aber mangmool au Lapidari i Artilerisë në Sauk (‚de Lapidar vo de Artilleri z Sauk‘), wo schynts ursprüngli de offizielle Name gsi isch.
Mit eme Lapidar meint mer z Albanie en abschtrakts Monumänt im Stil vùm sozialistische Realismus uss de Zyt vo de Volchsrepublik Albanie. Meischt sin es sänkrächti Bauwerch uss Stai oder Beton, wo aa e Person oder en Ereigniss uss de Gschichtsschryybig vo de albanische kommunistische Partei vùm Enver Hoxha errinre sölle, bsùnderscht uss de Zyt vùm Partisanekampf im Zweite Wältchrieg. Dodemit het s Regime vùm Enver Hoxha welle ihri Gschichtsschryybig feschtige ùn ihri Macht legitimiere.
Hintergrùnd
Im April 1939 isch Albanie vo italienische Drùppe bsetzt worde, de König Ahmet Zogu isch uss em Land gflohe ùn Albanie isch zumene italienische Protektorat in Personalunion mit em italienische König Viktor Emanuel III. worde. Drùff hen sich bal verschiidni Widerstandsgrùppe bildet. Näbe nationalistische Grùppe hen au kommunistischi Partisane bal e groossi Roll gspiilt.
Wo Italie am 8. Septämber 1943 kapituliert het, het di dütschi Wehrmacht Albanie bsetzt ùn di italienische Drùppe entwaffnet. Di Dütsche hen vorgha, e albanischi Marionetteregierig yyzsetze, ùn so isch am 16. Oktober e Nationalversammlig, d „Kuvendi Kombëtar“ z Tirana zämmegcho. In de Nacht vùm 18. Oktober het deno e Grùppe vo Partisane (luut de Gschichtsschryybig: albanischi Partisane ùn en italienische Artillerischt ùnter em Kommando vùm Hulusi Spahiu ùn em Kosta Shello vo de „Brigada e III-të Sulmuese“ ) e Bärggschütz ùff de Hügel vo Sauk ùffegschafft, ùn demit ùm zääni am Morge de Königspalascht (hüt de „Pallati i Brigadave“) bschosse.
Nooch em Siig vo de Kommunischte ùn de Gründig vo de Volchsrepublik Albanie, isch des Ereigniss vùm 18. Oktober en Deil vo de Gschichtsschryybig vo de kommunistische Diktatur worde ùn als „Qëllojmë Asamblenë Tradhtare” (‚Bschùss vo de Verräterversammlig‘) bekannt worde. Luut derre Gschicht, wär mit derre Aktion die Versammlig ussenanddriibe worde ùn de Versuech vo de Dütsche, ihri Bsetzig vùm Land z legitimiere, wär gschyyteret. Ob de Bschùss allerdings würkli eso en groossi Yydrùgg gmacht gha het, isch nit sicher, wyl de 18. Oktober in de Gschicht vo Albanie im Zweite Wältchrieg sùnscht chuum erwäänt wird ùn au die dütschi Marionetteregierig wyter ihre Amtsgschäft noochgange isch.
Bschryybig
De Lapidari stoot ùff ere Hööchi vo 328.9 Meter über em Meeresspiegel ùff eme Hügel im Süde vùm Dorf Sauk, hüt en Vorort vo Tirana. Vo de Ebeni uss chammer en rächt lycht erkenne. De Lapidar isch bim Breitegrad 41.29555302 ùn em Längegrad 19.80888203. Vo Sauk goot e Strooss bis in d Nööchi vùm Lapidar. Die letschte 500 Meter goot en Wanderpfad ane. E Wäg, wo nit asphaltiert isch, goot deno wyter bis zum „Kodra e Diellit“-Viertel vo Tirana. De Lapidar isch drùm hüt en beliebts Zyyl für Wanderussflüg, au wyl mer vo dörte en Ussblick über di ganzi Ebeni vo Tirana het.
S Monumänt isch im Joor 1968 fertig worde ùn isch d Arbet vo meerere Künschtler ùn Architekte gsi, em Kristaq Rama (em Vater vùm hütige Premierminischter Edi Rama), em Muntas Dhrami, em Shaban Hadëri, ùn em Robert Kote.
S Monumänt bestoot uss zwei Betonpfyyler, wo imene rächte Winkel zueenand stöön ùn öbe zää Meter hooch sin. Ùff eim vo de Pfyyler isch obe en rote Stei aabrocht, wo ùff drüü Syte d Form vùmene rote Stärn bilde. Beidi Pfyyler stöön ùff eme Betonsockel, wo mit rotem ùn wyysem Marmor verchleidet gsi isch. Ursprüngli isch am Sockel vùm Lapidar en Bronzerelief aabrocht gsi, wo s Ereigniss vùm 18. Oktober 1943 abbildet gsi isch. Do drùff sin säggs Partisane abbildet gsi, wo grad s Gschütz lade ùn ussrichte, dezue no e Rössli, wo wohl s Gschütz de Hügel ùffe gschleppt het (lueg bi de Weblinks für e Foti devo) . Ùff ere ondre Syte isch ùff de Marmorplatte e Yyschrift gsi.
Hütige Zuestand
Nooch em Änd vùm Kommunismus isch de Militärstützpùnkt ùff de Hügel vo Sauk ùffgee worde ùn de Lapidar isch nümmi pflägt worde. S Bronzerelief isch irgedwenn nooch 1990 abbroche worde, woorschynts zume d Bronze als Altmetal z verchaufe. D Muure ùn Wäg sin mit de Joor au all mee verfalle. D Marmorplatte mit de Yyschrift sin nodisno abbroche worde. Bi de “Albanian Lapidary Survey” isch 2014 no de Groossdeil devo erhalte gsi:
De Teggscht bedütet: „[…]nationali Befreiig […] ùn hen mit [woorschynts: Chugle/Gschoss] die Verräter ussenanddriibe, wo z Tirana versammelt gsi sin zume d Erobrig vo üsrer Heimet dur die dütsche Nazis z legalisiere.“
Spööteschtens im Oktober 2021 isch aber en wytere Deil vùm Marmor obe ùn rächts abgrisse gsi, so dass mer nùmme no die Wörter cha erkenne:
Ab ùn zue werde d Graffiti abgmacht, mangmool aber nit sehr fachgmäss. Zum Byspil hen im Joor 2016 Mitarbeiter vùm Minischterium für soziali Aaglägeheite ùn Jugend inere Öffentlichkeitsaktion de Lapidar suuber gmacht, allerdings zum Deil mit Schlyyfmaschine ùn hen dezue de Sockel verpùtz. De Pùtz isch aber scho öbe en Joor spööter wiider am abbröckle gsi.
Raketenartilleriebataillon 122
S Raketeartilleriebataillon 122 vo de Bundeswehr isch im 1961i mit em Name Raketeartilleriebataillon 92 z Großengstingen ufgschtellt und im Johr 2002 z Walldürn ufglöst worde.
Gschicht
D Ufschtellig isch im 1961 mit Eiheite vo de Fallschirmartillerie erfolgt und im Mai 1963 isch s Bataillon vo Großengstinge uf Philippsburg verlegt worde. Bi de Umgliiderig vom Heer im 1964i isch s Bataillon em Artillerieregiment 12 unterschtellt worde, wo zu de 12. Panzerdivision ghört het. Ab em 1. November 1964 het s Bataillon dann Raketeartilleriebataillon 122 gheisse. De Bezug zu de Fallschirmspringern het am 4. Oktober 1966 es End gfunde mit em letschte Sprung vo eme Bataillonsmitgliid uf d Rhiischanzinsle. Im Juli 1964 het s Bataillon z Pforze en Iisatz in de Kataschtrophehilf gha. Zu de US-Army het s Bataillon immer es engs Verhältnis gha. Scho mit em Umzug uf Philippsburg isch em Bataillon s 3rd USA Arty Detachment zugordnet worde und im 1977i isch e Pateschaft mit de 1st Bn 80th Field Arty entschtande. Im 1993i isch s Bataillon vo Philippsburg uf Walldürn verlegt und dete im 2002 ufgelöst worde.
Landkreis Aichach-Friedberg
Der Landchrais Aichach-Fridberg isch e Landchrais z Bayre. Är isch dr eschdligschd Landchrais im Regierigsbezirk Schwaabe.
Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Neuburg-Schrobehause, im Oschde an dr Landchrais Dachau ùn dr Landchrais Firschtefeldbruck ùn im Siide an dr Landchrais Landsberg. Im Weschde gränzd er an di chraisfrèi Schdad Augschburg ùn dr Landchrais Augschburg ùn im Noordweschde an dr Landchrais Donau-Ries.
Schded und Gmaine
Zem Landchrais Aichach-Fridberg ghèère zwoo Schded, fimf Määrd ùn 17 Gmaine.
Dialäkt
Dr Landchrais Aichach-Fridberg isch dr ainzig Landchrais im Regierigsbezirk Schwaabe, wù bairischi Dialäkt gschwäzd wääre ùn kaini schweebische (oder boodeseealemannischi wie im Allgai).
Papier
Papier (vo französ.: papier, griech.: pápyros Papyrusstaude) isch a Material, uf däm ma Uffeschriiba oder Sache uffedrucke cha und wo zum gröschta Toal us Pflanzafasra, Holzschliff und Zellschtoff, gmacht wird.
In Mitteleuropa isch wiißes Papiér üblich. Noch DIN 6730 wird Schriebpapier all zu 500 Blatt (1 Ries) vapackt. Uus Umwältschutz-Gründ, zur Schonig von de Wald-Beschtänd, wo gäge d Klima-Erwärmig als Chohledioxid-Reduzente wirked, wird aber sog. Recycling-Papier oder Umwältschutz-Papier empfohle.
Bevors s Papier gea hot
Papyrus gits scho sit 3300 v. Chr. S wird us da Schtängl vo na ägyptischa Schilfpflanze gflochta. Zum druf schrieba hond d alta Ägypta schwarze Tusche us Ruaß und Gummi arabicum oda rote Farb uf Ocker-Basis gno und an Pinsl us Binsa. Ersch dia Griecha hond im 3. Johrhundat schtatt nam Pinsl a gschpaltene Rohrfeda gno. D’Röma hond nebs m Papyrus o Waxtäfile kennt, wo se mit ma dünna Schtöckle iineritza und mit nam Schaba wieda glattschtriecha hond künna. In Indien hot ma uf Palmablätta gschrieba und in China hond se Täfile kennt us Knocha, Muschla oda Elfenbein, aba o Holz, Bambus und Siida; schpöta o us Bronze, Iisa, Gold, Silba, Jade, Schtöa oda Ton. D‘ Chinesa hond o scho Tinte kennt us Lamparuaß und Zinnober.
Papier in da asiatischa und ozeanischa Wealt
Scho 200 n. Chr. hots in China Papiertaschatüchle gea, und 363 isch dia erschte Uusgab vo da Pekinger Zitung ussako (1936 iigschtellt). Kaisa Gaozong hot im 6. Johrhundat als erschta Papiergeald ussabrocht, wiil a zwänig Kupfer für Munza gea hot. Ab 1300 hond sich Banknota in Japan, Vietnam, Persien und Indien durchgsetzt. 600 n. Chr. hond Chinesa agfanga zum Klopapier us billigem Reisstrohpapier zmacha – alloa Peking hot im Johr 10 Milliona Päckle à 1.000 – 10.000 Blatt bruucht. Für d kaiserliche Familie hots a spezielles geals woachs parfürmierts Papier gea. Dia Amtsrobe vo da japanischa Shinto Prieschta isch us wiißem Papier (Washi) gsi, und in Polynesien und Melanesien  weren traditionelle Schtöff us Tapa Rindenbascht (v. a. Maulbeerböm) gmacht.
Aba o im Amerika vor Columbus isch us Pflanza Papier hergschtellt und vawendet wora. Bi da Maya hot ma m Papier „Huun“ gset und bi da Azteka „Amate“.
Papier in da arabischa Wealt
Wohrschinli isch s Papier üba chinesische Gfangne in Samarkand noch Arabien ku. D Araba hond Papier us Flachs und Hanf gmacht und um 795 hots z Bagdad d erschte Papiermühla gea, schpöta o in Damaskus, Kairo, ganz Nordafrika bis umme in n Weschta. O d Herschtellungstechnika hond d Araba witaentwicklt: mit m Schöpfsieb us Metall hond se Wassazoacha macha künna und durch Schtärke isch s Papier glatta wora und d Tinte isch weniga valoffa, wiil s Papier num so guat gsuugt hot. Bagdad isch a Kulturzentrum wora mit Künschtla, Philosopha und Wissaschaftla us alla Religiona, o Chrischta und Juda us Syrien.
Papier z Europa
Üba Kulturkontakte zwüschat Abendland und Orient und übas maurische Spania isch Papier im 12. Johrhundat noch Europa ku. In Xativa bei Valencia hots scho um 1250 ahochwertige Exportinduschtrie gea, wiil in dere Gegend Lein abaut wora isch, wo an Grundschtoff für d Papiererzeugung gsi isch. Wiils billiga zum Produziera isch, hots Papier imma meh Pergament vadrängt, und mit da Erfindung vom Buchdruck isch Pergament endgültig reina Luxus wora.
Da Papiermarkt
Wealtwit weren im Johr eppa 300 Milliona Tonna Papier bruucht. Pro Kopf sind in da USA 200 meh wia 300 kg, in Weschteuropa 200 kg und wealtwit eppa 50 kg bruucht wora. Im Dütscha zum Biischpiel gond davu je 30% in Schriipwara und Vapackunga, 15 % für Zitunga und 25 % in Hygiene-Papiere, Pappa, Technische und Spezialpapiere.
Dia gröschta Papier- und Pappeproduzenta
S Wichtigschte Herstellerland für Papier und Pappe isch d USA, gefolgt vo China, Japan und Kanada. In Europa sin dia drü wichtigschta Produzenta Deutschland, Finnland und Schweden.
Justin II.
Dr Justin II. (lat. Flavius Iustinus, ; * 520; † 5. Oktober 578) isch vom 14. Novämber 565 bis zum 5. Oktober 578 oströmische Kaiser gsi.
Lääbe
Dr Justin het sich drei Dääg noch Justinian sim Dood vo Senatore und Soldate zum nöije Augustus lo usrüefe. En andere Növöö vom Justinian, wo au Justin ghäisse het het er as mööglige Rivaal lo umbringe. Wo Langobarde under em Alboin, wo mit de Awaren verbündet gsi si, s Gepideriich vom Kunimund zerstöört häi, het dr Justin 567 Sirmium lo bsetze. Wil aber d Browinzstatthalter ufsässig gsi si und s finanziell am Boode, si sini Reforme wirkigslos bliibe. In dr Religioonsbolitik isch er kompromisslos antimonofüsitisch gsi und es het bald Schwiirigkäite mit de riiche sürische und egüptische Browinze gee. Mit sinere Finanzbolitik het er sich au umbobuläär gmacht.
Im Joor 568 si d Langobarde under em Köönig Alboin in Italie iigfalle und häi in e baar Joor groossi Däil vom Land eroberet. Dr Justin isch zu dere Zit an dr Donau mit de Aware beschäfdigt gsi, het aber käi Erfolg gha.
Im Oste isch im Joor 572 dr Chrieg gege die persische Sassanide wider usbroche. D Perser häi bedütendi Erfolg under em Groossköönig Chosrau I. ghaa und häi s römische Mesopotamie iignoo. Au d Göktürke häi Ostrom afo aagriffe. Und denn isch sit Aafang 574 dr Kaiser no gäisteschrank worde. Si Frau het sich iigmischt und dr comes excubitorum Flavius Tiberius Constantinus isch Caesar (Mitkaiser) worde und het dr Regierig gfüert. 575 oder 576 si denn d Perser in dr Schlacht bi Melitene gschlaage worde. Es isch zum ene Waffestillstand choo und Ostrom het sini jöörlige Dribut wider afo zaale, aber scho 578 häi d Kämpf wider aagfange.
Wo dr Justin 578 gstorbe isch, isch dr Tiberius Constantinus si Noochfolger as Augustus worde.
Gustav (Begriffsklärung)
Gustav  stoot für:
Wolfersdorf (Begriffsklärung)
Wolfersdorf isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Ticino
Ticino bezeichnet:
Lueg au:
Bettwiesen
Bettwise (amtlich Bettwiesen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Bettwise liit im Hinterthurgau, am Fuess vom Braunauer Berg. Zue de Gmaind ghöred au no d Wiiler Anet, Stocken und Winkel. D Gmaindsflechi bstoht us 63,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 22,9 % Wald, 13,8 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Gschicht
Bettwise isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 874 as in Pettenwison.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 19,7 % gläge.
Religion
23,5 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 55,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 7,4 %, CVP 19,1 %, FDP 7,2 %, GLP 6,5 %, GP 2,8 %, SP 6 %, SVP 46,8 %, Sustigi 4,2 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,1 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1016 Iiwooner 85,9 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,1 % Französisch 4,5 % Italienisch und 9,5 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Bettwise ghöort zum Oschtschwizerisch
Gazastreifen
Dr Gasasträife (, Retzuat 'Asa) isch e Küstegebiet am östlige Middelmeer zwüsche Israel und Egüpte mit Gasa-Stadt as Zentrum. Er het öbbe 1,7 Millione Iiwooner.
Dr Gasasträife isch Däil vo de Palestinensische Autonomiigebiet und stoot im Innere formal under dr Verwaltig vo dr Palestinensische Autonomiibehörde.
Dr Naame „Gasasträife“ und sini geografischi Form het er noch em erste arabisch-israelische Chrieg 1948/49 bechoo, wo Israel und s Chönigriich Egüpte e Waffestillstandsabkomme underschriibe häi. Vo denn bis zum Säggsdaagchrieg 1967 isch Gasa vo Egüpte verwaltet worde. Denn isch s en isrelischbsetzts Gebiet gsi, bis dass Israel im Joor 2005 sini Drubbe äisitig abzooge het.
Mystik
S Thema Mystik isch e Forschigsgegestand in de Theologii vo de Offebaarigsreligioone und de Religioonswüsseschafte, in Kultur-, Geschichts- und Liddratuurwüsseschaft, Filosofii und Psüchologii. Es bestoot allerdings käi Konsens zur Bestimmig vom Begriff in de Fachwüsseschafte.
Im alldääglige Sproochgebruuch und in dr populääre Liddratuur verstoot mä under Müstik mäistens spirituelli Erlääbniss und Ussaage, wo mä as sonigi wüsseschaftlig nit cha objektiviere („ächti“ müstischi Erfaarig).
Die Fischerin vom Bodensee
Die Fischerin vom Bodensee isch a deitscher Hoimetfilm vom Regisseur Harald Reinl. D Ennaufnahma send em ARRI-Atelier z Mincha dreht worra, d Ussaufnahma am Bodasee, ond zwar z Meersburg, z Friidrichshafa, en Hagnau ond en Ondruhldenga. S erscht Mol ens Kino komma isch der Film am 24. Juli 1956 em Universum-Theatr en Stuegert.
Handlong
Dr Frialeng helt Eizug am Bodasee. Wia jeda Dag fehrt au heit wiidr d Maria Gassl mit em Loisl, ama kloina Bua aus dr Nochbrschaft, zom Fischa uf da See naus. Wia se grad ihre Netz ausglegt hot, saust a Modorschbortboot drher. Des gheert de Schweizer Zwillengsmädla Anny ond Fanny. Dia machet sich wiidr mol an Schbass draus, d Maria zo ergra, weil se dui fir hochnäsig haldet, ond fahret middla durch dera ihr Fischrnetz. Drom braucht mr sich et wondra, dass dr Maria ihr Fang zemlich mickrig ausfellt. Ond wia se des Wenige, wo se gfanga hot, uf em Markt en Bregenz (fir d Kenner: sella Szene isch am Haafa vo Meersburg uffgnomma worra) vorkaufa will, folgt de negschd bees Iborraschong: Koinr kauft-ra was aa, weil se dr reich Fischzichtr Bruckberger ruiniira will ond seine Fisch zo-ma viil niidrigora Preis foilbiadet, wo sui sich abr et leischda kôô.
D Maria leabt alloi em Haus mit ihrem Graußvaddr. Se kôô sich wedr an ihr Muadr noh an ihrn Vaddr erennra. Dr alde Gassl ischt arg vorschuldet. Drom hot’r vor, sei Fischreireacht fir a Nôsawassr an da Bruckberger zo vorkaufa. Deam sei Jongr, dr Hans, hot scho lang a Aug uf dui scheena Maria gworfa ond dät se gern heirada. Wia dr Hans heert, was dia Schweizr Zwillengsmädla mit dr Maria gmacht hend, wäscht’r deane zwoi grendlich da Kopf, ond en dr Naacht fillt’r hälenga dr Maria ihre Netz mit lautr Fisch vo seim Vaddr seira Zucht. D Maria isch abr et uf da Kopf gfalla ond merkt glei, weam se dui Wohltat zo vrdangga hot. Se goht zom Hans Bruckberger ond fordret en uf, r soll jô glei wiidr sei Almosa zrucknemma. Wia se abr hoimkommt, hot ihr Graußvaddr dia Bruckberger-Fisch scho vorkauft ond mit-em Erlees seine Schulda beglicha. Jetzt siiht d Maria bloß noh oin Ausweag, om em Hans s Geld fir e Fisch geaba zo kenna: Se vorkauft ihr alda wertvolla Tracht zo ma guada Preis. Wia se nôô em Hans s Geld brenga will, kommt’s endlich zo-ra vorsehnlicha Ausschbrôôch zwischa deane zwoi Sturkepf.
Dr alde Bruckberger ischt scho seit Johr ond Dag mit dem Direktr Anton Schweizer aus dr Schweiz, deam Vaddr vo de Zwilleng Anny ond Fanny, befreindet ond wenscht sich nix sehnlichr, als dass sei Soh amol oine vo deane Mädla heirada dät. Wiidr amol hot a nuier Monat oogfanga, ond dô trifft sich emmr dr alde Bruckberger mit em Schweizer bei-ma Stammdisch en Eschtreich zo-ra Sauftour. Weil abr dr Bruckberger arg ondr dr Fuchtl vo seim Weib stoht, wo d Haushaltskass vorwaldet, discht’r dera a schees Märle uf, om seine Ausfliig plausibl zo macha: Er häb em Nochbrland a ooehelichs Kend, ond des dät emmr am Monatsôfang uf d Alimende warda. Desmol abr haldet’s dia zwoi Schwereneedr bsondrs lang beim Stammdisch aus. D Sonn goht scho uf, wia dr Bruckberger hoimkommt. Sei Stefanie ischt außr sich ond will endlich wissa, wer sei Kend ischt. Do druf fellt em Bruckberger nix Bessrs ei, wia d Maria Gassl als sei ooehelichs Kend auszgäa.
Wia dr jong Bruckberger dui Nochricht heert, trifft-en fascht dr Schlag, weil’r jetzt glaubt, r hett sich en sei oigna Schwestr vorliabt. S dauret abr et lang, bis der Schwendl vo seim Vaddr ans Liacht kommt.
Z Meersburg fendet s jährliche grauße Trachdafescht statt. Des will dr Hans Bruckberger zom Ôlass nemma, sich en äller Effentlichkeit mit dr Maria zo vorloba. Dui abr ischt neanets zo fenda. Ihr Graußvaddr moint, se häb Angscht, dr Hans kennt an ihrer ooglärda Vorgangaheit Ôôstoß nemma. Sofort stirzt sich dr Hans en de Schweizer-Zwilleng ihr Schbortboot ond suacht da ganza See ab. Uf deam Insele, wo-nr erscht kirzlich sei erschda Liibesnacht mit dr Maria vorbroocht hot, fendet’r se schliaßlech.
Zruck en Meersburg stellt sich durch nan Zuafall raus, dass dr Direktr Schweizer et bloß dr Vaddr vo deane Zwillengsmädla ischt, sondern au dr Vaddr vo dr Maria Gassl. Weil dr alde Bruckberger scho emmr gwenscht hot, dr Schwiigrvaddr vo-ma Dechtrle vo seim Schweizer Freind zo werra, stoht jetzt ara Vorlobong zwischa dr Maria ond em Hans nix meh em Weag.
Musig
Des Liad, wo em Film da Nôma gäa hot, isch sechs Johr eldr als dr Film selbr ond en de 1950er-Johr em deitscha Schbroochroom a saumäßig erfolgreicher Schlagr gwäa. Sowohl dr Tekscht wia au d Musig hot dr Franz Winkler (1906 bis 1962) 1950 gschriiba. De erschde viir Zeila laudet Die Fischerin vom Bodensee ist eine schöne Maid juchhe, ist eine schöne Maid juchhe, die Fischerin vom Bodensee ... Neaba deam Hauptschlager kommet nomol zwoi Liadr vor, wo schbeziell fir dean Film vom Ralph Maria Siegel (1911 bis 1972) komboniirt ond vom Ernst Neubach (1900 bis 1968) tekschdet worra send: Ohne Dich kann ich nicht leben, ohne Dich kann ich nicht sein! Ohne Dich da treib ich eben wie ein Boot auf dem Meere allein ... ond Im Himmel gibt’s kein Bier – drum trinken wir es hier! Denn sind wir nicht mehr hier – ''dann trinken die andern unser Bier ... Als Gsangsgrubba hend en deam Film Das Sunshine-Quartett ond Das Blank-Trio'' mitgwirkt.
Bsondre Kulissa
Bsonders am Ôôfang ond gega s End vom Film isch dui Kuliss vo Meerschburg us dr Midde vom 20. Jahrhondert feschtghalda worre. Ufffalla dent do drbei d Musikkapella aus de Länder rond om da Bodasee, d Trachdaträgorenna mit ihre fein gwirkde Goldhauba ond des Schlussbild vo dr Lag vo Meerschburg am Steilabfall mit dr Oberstadt ond dr Onderstadt.