cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Exzellenzstrategie
D Exzellänzstrategii isch e Abkomme zwüschen em Bund und de Länder, wo sZiil von em isch d Spitzeforschig und die internazionaal Wettbewärbsfähigkäit vo de dütsche Uniwersidääte z fördere. Si isch 2016 beschlosse worde as Witerfüerig vo dr Exzellänziniziatiive. Dr Bund und d Länder stelle ere sit 2018 jeedes Joor im Ganze 533 Mio. Öiro zur Verfüegig, dodrvo 385 Mio. Öiro für die ersti Förderlinie vo de Exzellänzcluster und 148 Mio. Öiro für die zwäiti Förderlinie vo de Exzellänzuniwersidääte.
1848er-Revolution in Italien
Di italienischi Staate vun 1848
Wie au z Ditschlond het s kei Staat Italie gäh in de Zit vun de 1848er-Revolutione, aber e Blätzlihääs vun Staate. Di wichtigschti devu sin s Kinigrich vun Beide Sizilie im Siide, de Kirichestaat un d Toskana in de Mitti, s Kinigrich vu Sardinie un im Nordweschte s Pietmont gsi. Eschtrich het s Kingrich Lombardei-Venetie regiert im riche Nordoschte um Mailond un Venedig. Des sin alles absoluti Monarchie gsi. D Staate z Italie sin aber sozialer mit de arme Lit umgange wie amenort onderscht z Eiropa zue däre Zit. Au di armi Lit hän meischt e Stickl Lond ghet un im Norde hen d Fraue e bessri Stellung ghet un om gsellschaftlige Lebe teilgnumme.
Exzellenzstrategie
Exzellänzcluster
Am 27. Septämber 2018 si 57 Exzellenzcluster an 34 Uniwersidääte zur Förderig usgweelt worde. Si wärde vom Aafang 2019 siibe Joor lang gförderet, und wenn si denn wider bestäätigt wärde, non emol für siibe Joor.
Exzellänzuniwersidääte
Elf Uniwersidääte und Verbünd vo Uniwersidääte si usgweelt worde:
1848er-Revolution in Italien
Di italienischi Staate vun 1848
Di italienisch Halbinsel isch meh londwirtschaftli orientiert gsi, wie d Rescht vun Eiropa. Nume Russlond het noch eso ne stariki londwirtschaftligi Uusrichtung ghet, aber dert het s 1848 kei Revolution gäh. D Priis vun de Frucht het stariki Schwonkunge ghet wäge Iifuehre us em Uuslond un d Londwirtschaft isch au nit so effizient gsi, wie amenort ondersch. S het in de 1840er Hungerufständ gäh. Radikali Gruppe hän si au z Rom bildet.
Di erschte Uruehe
E paar Reforme sin vum Kirichestaat uusgonge. Nochdäm de Pius IX. 1846 zum Papscht gwählt worre isch het er politischi Amneschtie durichgfiehrt un de Zittunge meh Frejheit gäh. Des het s sich zerscht oghert wie wänn d Bemiejunge vum Giobarti Fricht trait hätte. Viil Druck isch deno uf di lokale Regierunge usgiebt worre. Im Winter 1847-48 hän d Kinig gmäßigte Verfassunge iigfiehrt, zum Ufständ z verhindere. Bis März 1848, wu di letscht un di wichtigscht im Pietmont iigfiehrt worre isch, sin alli, bis uf s eschtrichisch Gebiet, formell parlamentarischi Monarchie worre.
Di eschtrichisch Knechtschaft iber Lombardei-Venetien
Lombardei-Venetie isch e urueigs Gebiet gsi. S isch uf eire Site de om wingischte korrupt Teil vun Italie gsi, aber d Lombardei isch som dichteschte bevelkert Lond z Eiropa gsi un d Ernährungssituation isch schwirig gsi. No schwiriger isch s worre, wu Eschtrich noch eme Gränzkonflikt d Schtadt Ferrara im Kiricheschtaat im Juli 1847 iignumme het. Noch em Protescht vum Papscht sin si aber wider abzoge.
D Ofong vun de Revolutione
D Burger vu Mailond hen plont, s Rauche uns Glicksspil zum 1. Jänner 1848 iizstelle. Beides het di eschtrichisch Stiirkasse gfillt ghet. Eschtrichischi Soldate hen deno bal 61 Italiener verschosse. D Burger hen sich bewaffnet un bis d Nochricht vun de Ufständ z Wien onkumme isch, hän d Mailänder di eschtrichisch Soldate in de Zyt vum 18. bis zum 22. März 1848 us Mailond vertribe ghet. Ugfähr um des Zit hän Ufständ in verschidene Städt un Derfer ofonge. Z Venedig isch d Republik usgruefe un d Uuabhängikeit erklärt worre. D Mailänder Fiehrer vum Ufstond hen fir d Konsolidierung vu de Revolution un fir dass di Radikali nit hoch kumme, ihri Loyalität zum Kinig vun Sardinie Karl Albert erklärt un hän en iiglade, d Kräft z vereinige.
De Krieg gege Eschtrich 1848
Noch e paar Verzegerunge isch om 24. März d Piemonteser Armee in d Lombardei iimarschiert un de eschtrichisch Heerfiehrer, de Feldmarschall Radetzky het sich in de Zwischezit in d Quadrilateo, e Grupp vu vier Feschtunge (Peschiera, Mantova, Legnago un Verona) uf halbem Weg zwische Mailond un Venedig zruckzoge.
Noch däm sin de Papscht, d Grossherzog vun de Toskana un de Kinig vu beide Sizilie vum Volk unter Druck gsetzt worre, Truppe gege Eschtrich z schicke.
Jetz isch s nume no ne Krieg zwisch em Pietmont un Eschtrich gsi. Trotz dass verschideni Revoluzzer wie die vun Venedig un di Frejwillig vum Garibaldi ghulfe hän, het sich do s militärisch Glick gwendet un d Eschtricher hen wider Fueß gfasst. Aber wil s z Wien au ne Ufschtond gäh het un z Ungarn e Rebellion, hen d Eschtricher de Radetzky ogwisse, Freindschaft z schliesse. Des het de Radetzky aber ignoriert. Om End het er sinni Kanonier ogwise, Gnad walte z lu, wel s de Italiener eso elendig gange isch
D Italiener sin z Custozza om End vum Juli gschlage un noch Mailond zruckdrängt worre. D Eschtrichter hen de Zivilischte freijer Abzueg gwährt un Mailond het di halb Bevelkerung verlore. De Karl Albert het deno bschlosse die Stadt ufzgäh. Si isch deno om 7. August gfalle. Är het deno e Waffeschtillstond mit em Radetzky gschlosse un isch hinter di alt Grenz om Ticino zruckkehrt.
1849 het s Pietmont e neijer Feldzueg gege Eschtrich ogfonge, wu aber om 23. März bi Novara zrukgschlage worre isch. Eschtrich het au desmol uf territoriali Forderunge verzichtet, aber de Karl Albert het zue Gunschte vun sinnem Sohn Viktor Emanuel II. miesse abdonke un isch in s Exil gonge. Aber sini Verfassung het sich ghalte un s Pietmont het im negschte Johrzehnt di einzig parlamentarisch Regierung z Italie ghet.
D Remer un di venezische Republike
Au wän de Krieg zwisch em Pietmont un Eschtrich im Auguscht ufghert het, isch d Situation usicher blibe. Venedig selber isch immr no gege Eschtrich gstonde. D Sizilianer hen gege de Ferdinand vun beide Sizilie gfochte un neiji Uständ het s in Städt wie Bologna gäh.
De wichtigscht nej Ufstond isch aber z Rom gsi, wu om 15. November de Premier vum Kirichestaat, de Pellegrino Rossi umbrocht worre isch.
E Gwaltwelli isch verhindert worre, un keiner, au nit de Papscht, het e Strof gfordert. De Papscht isch in d Feschtung vun Gaeta gflichtet, de Grossherzog Leopold vun de Toskana het sich noch em ondre Ufstond zue nem gsellt.
Z Rom hen di neijie Autoritäte populäri Gsetz zuer Abschaffung vun Stiire gmacht un Ärbet fir d Lit gschaffe. De Garibaldi un de Mazzini sin uf Rom kumme, zum e "Rom vun de Lit" z schaffe. Di remisch Republik isch usgruefe worre. Au wän si s nit gschafft hän, d Wirtschaft z ferdere, het des d Lit inschpiriert, e bessri Nation z schaffe.
Di extrem Inflation het d Republik arig belaschtet, un d Truppe zue de Unterstitzung vum Pietmont gege Eschtrich hätte Rom schutzlos dosteh lu, aber d Bedrohung isch vun ere ondri Sitt kumme. Z Fronkrich het de Präsident Louis Napoleon, wu speter Kaiser worre isch, d Unterstitzung vun de Katholike brucht, un er het deno entschide Truppe fir de Papscht uf Rom z schicke.
D Franzose sin om 20. April 1849 glondet, aber d Truppe vum Garibaldi hen s wider in d See zrucktribe. Rom isch deno vum Juni bis zum Juli belagert un am End vun de Franzose erobert worre. D Franzose sin gmäßigt gsi, si sin als liberal ogsähne worre un de Papscht isch erscht zruckkumme, wu ner sicher gsi isch, dass d Franzose nix meh im Schild gfiehrt hän.
De Garibaldi isch in d USA gflichtet, aber in d 1850er zruckkumme un het ghulfe Italie unter de Fiehrung vum Pietmont z vereinige. De Mazzini isch uf Änglond gflichtet un het sich us de Gschicht verbschidet.
Wu Rom gfalle gsi isch, isch nur no Venedig ibrig blibe. D Eschtricher hen d Stadt im Winter 1848-49 belagert. E Wiili sin Blokadebrecher durichkumme un hen d Stadt mit Esse versorgt. Aber bal het s nix meh z esse gäh. D Venezianer het deno Endi Auguscht ufgäh.
S isch umstritte, eb de Karl Albert e vereinigt Italie het welle schaffe oder eb er nume s Piemont het welle erwittre.
S End vu d Revultione z Italie
In de Gebiet, wu vun de Eschtricher wider iignumme worre sin, sin viile effentlich usgeißlet worre. 900 sin wäge Waffebsitz hiigrichtet worre. Richi Revoluzzer hen hochi Strofe mieße zahle oder si hän ihre Eigetum verlore. Ähnligi Repressione het s au in ondre Teil vu Italie gäh, wu d Kinig gstiirzt worre sin.
Lueg au
D Ergebnis vun de 1848er-Revolutione''
Oberstdorf
Oberschdorf (amtlich Oberstdorf) isch a Markt im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Geografi
Oberschdorf likt in dr Allgaier Alpe. D Gmuind isch d sidlichscht Gmuind vo Ditschland, a heilklimatischer Kurort und a Kneippkurort und ou a beliabter Wintersportort. Vo dr Gmarking sind 24,6 % Landwirtschaftsfleche, 39,5 % Wald, 2,1 % Sidlingsfleche und 33,8 % sunschtige Fleche.
Aitern
Aitere (dt. Aitern) isch e Gmei im Landchreis Lörrach in Bade-Württeberg (Dütschland).
Fontoy
Fontoy (Patois Fonteu, lothr. Fensch, ditsch Fentsch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Aitern
D'Gmei isch Mitglid im Gmeiverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald.
Geographischi Lag
Aitere lit in 580 bis 1.078 Meter Höchi im Dal vum Aiterebach, wo sich vum Oschthang vum 1.414 m hoche Belche ins Wiisedal abiziegt.
Nochbergmeinde
D'Gmei grenzt im Norde an Münschterdal im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Wiide, im Oschte an Utzefeld, im Süde an d'Stadt Schönau im Schwarzwald un im Weschte an Schöneberg, alli im Landchreis Lörrach.
Gliderig
Zue dr Gmei ghöre näbenem Hauptort Aitere d'Ortsdeile Holzinshüs, Multe un Rollsbach.
Gschicht
Bodefund erlaube dr Schluss, dass uf dr Gmarkig scho vor meh wie 2000 Johre keltischi Büre gsidelt hän. Aitere isch anno 1352 erschtmols urchundlich erwähnt worre. Dr Ort het zum Chloschter St. Bläsi bis zue sällem sinere Säkularisierig anno 1806 ghört, deno isch Aitere badisch worre.
Bildig
Aitere verfüegt über e Grundschuel un e Chinderschuel.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Fontoy
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Fontoy lijt àn dr Granz zum Département Meurthe-et-Moselle, rund 18 Kilometer weschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 205 und 387 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Fontoy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 959 àls Fontes (1124: Fontois, 1178: Fontoys, 1307: Fontoiz, 1357: Fonthois, 1360: Fontoy).
Ìm Johr 1643 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Fontoy ìsch. Fontoy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Fontoy ghert zem Lorrain.
Oberstdorf
Gmaindsglidring
Zua Oberschdorf gheret dr gliichnamig Hauptort, d Pfarrderfer Schöllang und Tiefenbach, d Derfer Dietersberg, Faistenoy, Ferlewang, Jauchen, Kornau, Lochwiesen, Räppele, Reichenbach, Reute, Rubi, Wasach, Weidach und Winkel und d Wiiler Anatswald, Bachtel, Birgsau, Ebnath, Gruben, Gsessel, Oib, Rohrmoos und Schwand.
Gschicht
Oberschdorf isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1141.
Iiwohner
Dr Uusländeraadail isch 2011 bi 8,4 % gleage.
Verwalting
Oberschdorf ghert zua kuinere Verwaltingsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Oberschdorf isch dr Laurent Mies.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Oberschdorf ghert zum Bodeseealemannisch.
Neuenstadt am Kocher
Neuestadt (amtlich Neuenstadt am Kocher) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Neuestadt leit am Kocher, an dr Mendong vo dr Brettach. D Nochbergmoede vo Neuestadt send Eberstadt, Neckarsulm, Oedheim, Bad Friedrichshall, Neudenau, Hardthausen am Kocher ond Langenbrettach.
Gmoedsglidrong
Zua Neuestadt gheret d Stadtdoel Bürg, Cleversulzbach, Kochertürn, Neuenstadt am Kocher ond Stein am Kocher.
Gschicht
Neuestadt ischt em 14. Johrhondert grendet worda, mo ma s Dorf Helmbund em Brettachdal, mo 797 zom erschte Mol gnennt worda ischt, aufgeaba hot.
Verwaltong
Neuestadt hot mit dr Gmoede Hardthausen am Kocher ond Langenbrettach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Neuestadt ischt dr Norbert Heuser.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Neuestadt ghert zom Sidfränkisch.
Hedingen
Hedige (amtlich Hedingen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Hedige isch es Huuffedoorff im Chnonaueramt. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Fromoos und Ismatt. S Piet vo de Gmäind umfasst 46,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 33,2 % Wald, 14,9 % Sidligsflèchi, 5,1 % Vercheersflèchi und 0,3 % Gwässerflèchi. Naachbergmäinde sind Bauschtette, Stalike, Affoltere, Joone, Arni und Islischbèrg.
Gschicht
Hedige isch zum eerschte Maal gnamset woorde im Jaar 1116 als Hedingen.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil liit bi 13,8 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 3,2 %, CVP 1,9 %, EDU 3,1 %, EVP 7,4 %, FDP 13,9 %. GLP 10,2 %, GP 10,0 %, SP 21,3 %, SVP 28,1 %, Suschtigi 0,9 %.
Gmäindspresidänt isch de Paul Schneiter (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,8 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hedige ghöört zue de Ämtler Mundaarte.
Tägerwilen
Tègerwiile (amtlich Tägerwilen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Chrüzlinge im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Tègerwiile liit am Seerhii, wo de Obersee mit em Untersee verbindet, zwüsched Konstanz und Ermatingen. D Gmaindsflechi bstoht us 47,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 37,3 % Wald, 14,4 % Sidligsflechi und 0,9 % sustiger Flechi.
Gschicht
Tègerwiile isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1146 as Tegirwilare.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 32,2 % gläge.
Religion
52,1 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,5 %, CVP 14,3 %, FDP 13 %, GLP 4 %, GP 7,1 %, SP 20,9 %, SVP 30,5 %, Sustigi 5,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,5 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3273 Iiwooner 90,7 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,4 % Französisch 1,6 % Italienisch und 7,3 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Tègerwiile ghöort zum Oschtschwizerisch.
Tobel-Tägerschen
Tobel-Tègersche (amtlich Tobel-Tägerschen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Silke Van Avermaet
D’ Silke Van Avermaet (* 2. Jüüni 1999 z’ Dendermonde, Prowìnz Oschtflàndra) ìsch a belgischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt. Zamma mìt’m Verain Asterix Kieldrecht ìsch sa mehrmols belgischa Maischtera un Pokààlsiigera worra. Sitter 2021 schpììlt sa ìm Verain Volley Mìlhüüsa Elsàss.
Verainskàrriar
D’ Van Avermaet hàt z’äärscht ìn dr Junioora-Mànnschàft vu dr Topsportschool Vilvoorde ìm Fläämisch-Brabant gschpììlt. Ànna 2015 ìsch sa zem Asterix Kieldrecht gànga ge schpììla. Mìt dam Verain ìsch sa säcksmol belgischa Maischtera worra (jewills vu 2015/16 bis 2020/21) un hàt d’rzüa viarmol s’ nàzionààla Pokààlwättbwarb gwunna (ànna 2016, 2017, 2018 un 2021). Ànna 2020 hàt sa jedoch s’ Andschpììl vum Pokààl mìt 3:2 geega dr Rekkenshop Hermes Oostende verloora. Dr Schpìtzapokààl hàt sa eewafàlls viarmol gwunna (ànna 2017, 2018, 2019 un 2020) — ànna 2020 ìsch sa àls Bäschta-n-Uffschlaagera vum Schpìtzapokààl ärnännt worra. Ìm Joohr 2021 ìsch sa ìm Pokààlwättbewarb àls MVP so wia àls Bäschta Mìttelblockera üsszaichent worra. Ìn dr Nàzionààlmaischterschàft ìsch sa àui mehrmols fìr ìhra pärseenliga Laischtunga üsszaichent worra: àls Bäschta Mìttelblockera ìn da Saisons 2017/18, 2018/19 un 2020/21, wia àui àls Bäschta-n-Uffschlaagera ànna 2018/19 un schliasslig àls MVP ànna 2020/21.
Ìm Mai 2021 hàt d’ Van Avermaet a Vertrààg fìr ain Joohr biim Verain Volley Mìlhüüsa Elsàss unterschrììwa — doo hàt sa d’ Tessa Polder ärsätzt. Ìn dr äärschta Saison mìt’m Mìlhüüser Verain ìsch sa frànzeescha Vìzamaischtera worra; ìm Pokààlwättbwarb ìsch d’ Mànnschàft numma-n-uff Plàtz Niina ànakumma. Üsserdam hàt d’ Van Avermaet àm Ààfàng vu dr Saison dr Schpìtzapokààl geega dr VB Nantes gwunna ghàà. Ìm Jüüni 2022 hàt sa ìhra Vertrààg biim Verain um ain Joohr verlängert. Àm Ààfàng vu dr näija Schpììlzitt ìsch sa àwwer àm Unterliib liicht verlätzt worra un hàt àn da äärschta Schpììler nìt mìtgmàcht — d’ Mànnschàft hàt jedoch dr Schpìtzapokààl geega dr Volero Le Cannet gwunna.
Tobel-Tägerschen
Geografi
Tobel-Tègersche liit am Südrand vom Lauchetal. Zue de Gmaind ghöred d Ortstail Tobel, Tègersche, Erike, Karlishueb und Thürn. D Gmaindsflechi bstoht us 59,2 % landwirtschaftlicher Flechi, 29,1 % Wald, 11,4 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Silke Van Avermaet
ìn dr Nàzionààlmànnschàft
D’ Van Avermaet hàt z’äärscht mìt da belgischa Nàzionààlamànnschàfta vu da U-18, U-19 un U-20 gschpììlt. Ànna 2015 ìsch sa bis àm Plàtz 3 vu dr Öiropàmaischterschàft vu da U-18 glunga un ìsch uff Plàtz 12 vu dr Waltmaischterschàft ànakumma. Ìm Joohr druff ìsch sa Viarta bii dr Öiropàmaischterschàft vu da U-19 worra.
Sitter 2018 schpììlt d’ Van Avermaet zamma mìt dr A-Nàzionààlmànnschàft vu Belgia. Ìm Àwrìl 2018 ìsch sa bii da Volleyproms àls „Ààfangerin vum Joohr“ üsszaichent worra. Àn dr Nations League 2018 ìsch sa zamma mìt dr Mànnschàft uff Plàtz 13 ànakumma un hàt àlso àn dr Finààlrunda nìt mìtgmàcht. Àm saalwa Turniar ìm Joohr druff ìsch sa uff Plàtz 7 ànakumma un hàt eewafàlls vor àn dr Finààlrunda müassa-n-üssschaida. D’rzüa ìsch sa mìt Belgia àn dr Öiropàmaischterschàft 2019 uff Plàtz Niina ànakumma. Ànna 2021 ìsch d’ Van Avermaet bii da Volleyproms àls Schpììlera vum Joohr üsszaichent worra. Schpeeter ìm Joohr ìsch sa mìt Belgia Niinta worra àn dr Nations League, un Viarzehnta àn dr Öiropàmaischterschàft. Ànna 2022 hàt sa àn dr Waltmaischterschàft ìn da Nììderland un Poola mìtgmàcht, wu s’ Belgia uff Plàtz Niina ànakumma-n-ìsch. Sa ìsch àui àn dr Nations League 2022 d’rbii gsìì; ìn dr zwaita Wucha ìn da Filippina ìsch sa jedoch àn COVID-19 ärkrànkt gsìì un hàt àn da Schpììler nìt känna mìtmàcha. Ìm Jüüli 2022 hàt sa àn dr Challenger Cup mìtgmàcht — doo hàt Belgia s’ Andschpììl geega dr Gàschtgaawer Kroàzia verloora.
Tobel-Tägerschen
Gschicht
Tobel isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1228 as Tobel und Tègersche 762 as Tegarascha. 1999 händ die beede, bis döthäre aigeständige Gmainde Tobel und Tègersche fusioniert.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 13 % gläge.
Religion
37,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 48,4 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6,1 %, CVP 19,5 %, FDP 6,3 %, GLP 2,6 %, GP 4,3 %, SP 6,9 %, SVP 46,9 %, Sustigi 7,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1280 Iiwooner 92,2 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,5 % Französisch 1,4 % Italienisch und 5,9 % anderi Sprooche.
Edelkastanie
D Cheschtene (Castanea sativa Mill.; alemannischi Näme) isch dr ainzig europäisch Verdrätter vu dr Gattig Cheschtene (Castanea) us dr Familie vu dr Buechegwechs (Fagaceae). Si isch e summergriene Baum un bildet sterkirychi Nussfricht. Z Sid- un z Weschteuropa wird si wäg däne essbare Fricht un wäg em Holz aaböue. Fir d Fricht isch näb em Uusdruck Cheschtene au Mar(r)oni gängig. Vum Mittelalter bis am Änd vum 19. Johrhundert isch d Cheschtene in dr Bärgregione vu Sideuropa s Hauptnahrigsmittel vu dr Landbevelkerig gsi. Im 20. Johrhundert sin d Bständ dur dr Befall mit em Cheschtenerindechräbs stark zruck gange, hän si aber am Änd vum Johrhundert wider erholt.
Merkmol
Cheschtene sin summergrieni Baim, sälte wachse si heckefermig. Si wären im Durschnitt 20 bis 25 Meter hoch, d Maximalhechi lyt bi 35 Meter. Dr Stammumfang lyt zmaischt bi ai bis zwee Meter, seli alti Baim chenne uf vier Meter chuu, in Extremfäll au uf sechs Meter. Dr Stamm isch grad un chreftig, d Verzwygig fangt zmaischt in ere gringe Hechi mit wenig starke Näscht aa. D Chrone het e braiti, rundligi Form. Iber 100 Johr alti Baim wäre vylmol hohl. Cheschtene chemen uf en Alter vu 500 bis 600 Johr. Z Mitteleuropa wäre si chuum iber 200 Johr alt, z Weschteuropa chenne si bis 1.000 Jahre alt wäre. Dr grescht bekannt Baum isch dr „Castagno dei Cento Cavalli“ (Cheschtenebaum vu dr hundert Ross) uf Sizilie.
Wurzle
S Wurzelsischtem vu dr Cheschtene isch arg chreftig uusbregt. Si bilde ne Bfohlwurzle, wu aber nit seli dief in Bode goht. S het relativ wenig Sytewurzle, wu aber intensiv verzwygt sin un dr Bode vertikal un horizontal guet ufschließe. Setzlig bilde in ihrem erschte Johr ne 40 Zäntimeter langi Bfohlwurzle, im zwaite un dritte Johr cheme derno d Sytewurzle.
Holz un Rinde
Di junge Näschtli sin häll rotbruun gfärbt. Si drage e Hufe rundi bis elliptischi, wysslächti. D Rinde vu junge Drib isch iberzoge mit eme Ryfe, wu speter zmaischt verschwindet. D Blattnarbe zaichne si uf dr Näschtli ab as lycht glupfti Dreieck mit drei Gruppe vu Laitbindelspure. Im Zäntrum vu dr Zwyg git s e March, wu im Querschnitt fimfeckig, sälte dreieckig isch.
Jungi Näscht hän e glatti, bruunrotlächti Rinde mit langlächte Lentizälle, wu zwärch laufe. Au bi junge Stämm isch si no glatt, aber silbrig-grau. Im Alter wird si graubruun un rysst uf. S bildet si ne dicki Rinde mit braite Straife, wu zmaischt spiralig um dr drillte Stamm laufe. Fasch immer isch d Spirale no links drillt. D Rinde isch mit eme Tanninghalt vu vier bis zwelf Brozänt vum Druckegwicht arg rych an Gärbstoff.
S Holz vu dr Cheschtene isch ringporig un mittelschwär. S het e Raudichti (bi 15 Brozänt Fychti) vu 0,63 Gramm je Kubikzäntimeter. S Wyssholz isch schmal un wysslächt geel. S isch dytlig abgränzt vum bruune Chärnholz. D Johresring sin dytli z sääne. S het e Hufe Holzstrahle, wu glychmäßig ufböue, ai- oder zwaizylig sin un 15 bis 30 Zällraie hoch wäre. S Holz het e hoche Tanninghalt vu bis zue 13 Brozänt vum Druckgwicht.
Chnoschpe un Bletter
D Winterchnoschpe sin acht bis zeh Millimeter lang, lycht gstuucht un rotlächt. Si hän zwoo bis drei Chnoschpeschiebe. D Chnoschpe stehn ainzeln an dr Driibspitz oder as Sytechnoschpen in spiraliger Anornig (wie speter au d Bletter). D Verzwygig vu dr Cheschtene isch sympodial: d Ändchnoschpe stärben im Spotjohr ab, di nechschtdiefer Sytechnoschpe ibernimmt im Friejohr s Lengewachstum vum Driib.
D Bletter sin wäg dr Drillig vu ihre Blattstiil zwoozylig aagordnet. Dr Blattuusdriib chunnt Ändi April bis Aafangs Mai. D Bleter sin zerscht lycht hoorig un wäre aber waidli chahl. D Lengi vu dr Bletter lyt bi 12 bis 20 Zäntimeter, d Braiti bi drei bis sechs Zäntimeter, dr Blattstiil misst 1,5 bis 2,5 Zäntimeter. Di baide linearen, 1,5 bis zwee Zäntimeter lange Näbebletter gheie frie ab. D Blattform isch elliptisch bis lanzeolat, dr Blattspitz isch churz zuegspitzt, d Blattbasis isch rundlächt bis chydelfermig. Dr Blattrand isch zehnt bis gcherbt, d Zehn heren uf in eme chlaine, firi grichete Spitz. D Bletter sin e weng läädrig, d Obersyte isch glänzig diefgrien un chahl, d Untersyte isch häller, di 12 bis 20 Oderebaar drätte do klar firschi. D Farb im Spotjohr isch geelbruun, diräkt vor em Abgheie bruun.
Bluescht un Bliete
D Cheschtene sin aihyysig dränntgschlächtli (monözisch), ihri männligen un wyybligen Organ sin in drännte Bliete, aber uf aire Bflanze. D Bliete stehn 20 bis 25 Zäntimeter lange, geele, byyseliähnlige Bliescht.
Di rain staminate Bliescht stehn an dr Basis vu junger Driib. Si bstehn us rund 40 chepfliartige Dailbliescht, wu an dr lange, beweglige Blueschtachs aagornet sin. E jede Dailbluescht bstoht us us siibe Ainzelbliete. Di zwaigschlächtlige Bliescht draagen an dr Basis achsleständigi Zyme. In e jedere Zyme het s drei karpellati Bliete, wu zämme vun ere schiebige Schaide umgee sin. Di obere Dailbliescht sin staminat un draage je zwoo Bliete. Die zwaigschlächtige Bliescht stehn alliwyl an dr desjehrige Driib un bstehn us ai bis vier karpellate un 15 bis 20 staminate Dailbliescht.
E jedi Bliete isch vu ihre Aalag här zwittrig, s entwicklet si aber nume je ai Gschlächt wyter. Di staminate Bliete hän e sechszelligi Blietehille (Perigon) un acht bis zwelf Staubbletter. Dr vyl produziert Polle schmeckt intänsiv dur d Bildig vu Trimethylamin. Di karpellate Bliete hän au ne sechszellig, hoorig Perigon. Dr Fruchtchnote isch unterständig un bstoht us sechs (bis acht) Fruchtbletter, wu glych vyl Fächer bilde, im Zäntrum stoht doderby ne chreftigi Syyle (Columella). Är drait au sechs (sälte vier bis nyyn) staari, an dr Basis hoorigi Griffel. E jede Fächer het zwoo zäntralwinkelständigi Soomenaalage. Nume ai Soomenaalag pro Fruchtknoten entwicklet si zum Soome.
Fricht
D Fricht sin glänzigi, dunkelbruuni Nuss. D Fricht vun eme Dailbluescht sin vun eme stachlige Fruchtbächer (Cupula) umgee, wu si us dr schiebige Schaide entwicklet. D Stachle sin aafangs grien un wäre geel, wänn d Frickt zytig sin. Bi dr Wildform het dr Fruchtbächer e Durmässer vu fimf bis sechs Zäntimeter, bi Kulturforme chan er bis uf zeh Zäntimeter chuu. Wänn d Nuss voll zytig sin, goht dr Fruchtbächer mit vier Klappen uf un losst di ai bis drei Fricht uuse. Bi mänke Sorte gheit au dr ganz Fruchtbächer mitsamt dr Nuss din ab.
Uusbraitet wäre d Nuss dur Aichchätzli, Siibeschlefer, Chrabbe un Herrevegel. D Dier versteckle Nahrigsvorret im Bode, vergässeni Fricht chyyme derno im Friejohr uus. Us Soome gchymti Biam draage zum erschte Mol bis 25 bis 35 Johr Fricht.
D Nuss hän vyl vu dr Chohlehydrat Sterki un Saccharose. Dr hoch Zuckerghalt losst si zämme mit em hoche Wasserghalt in frische Fricht schnäll verdärbe. Dr hoch Chohlehydratghalt unterschaidet d Cheschtene vu dr maischten andere Nuss, wu s in dr Hauptsach Fett din het. Dr Proteinaadail isch frei vu Prolamin un Glutenin, wäge däm cha mer s Cheschtenemehl nume in Mischig mit andere Mehlsorte zum Basche nee. Dr Ghalt an fir dr Mänsch essäntiällen Aminosyyrine isch arg hoch. Dr Proteinghalt isch hecher wie in Härdepfel, aber gringer wie in Frucht. Dr Fettghalt isch gring, het aber e hochen Aadail an Linol- un Linolensyyri (550–718 Milligramm Linolsyyri un 78–92 Milligramm Linolensyyri je 100 Gramm Frischmasse). Dr Kalium-Ghalt isch hoch, dr Natriumghalt seli nidrig (9 Milligramm je 100 Gramm Frischmasse). An Vitaminen sin nume zwai Vitamin vu dr B-Gruppe in greßere Mängine vorhande: Riboflavin (B2) u Nicotinsyyri (B3), wu au tämperaturstabil sin.
Blietenekology
D Cheschtene bliet relativ spot, im Juni no dr Laubbildig. D Pflanze sin proterandrisch, di staminate Bleuet gehn sibe bis zeh Däg vor dr karpellaten uf, abhängig vu dr Sorte. Di aigschlächtlige Byseli blieje vor dr zwittrige – e Phänomen, wu Duodichogamy gnännt wird. E Baum produziert rund ai Monet lang Polle.
D Art vu dr Bstaibig isch in dr Literatur umstritte. E Dail Autore nänne d Cheschtene windbstaibt, anderi insektebstaibt, nomol anderi nänne boodi Bstaibigsarte. D Bildig vu Nektar, chlaibrige Polle, styfe, aber aiche Staubbletter un dr stark Gschmack vu dr Byseli dghere zuen ere Aabassig an Insektebstaibig. Näbe Imme sin 134 wyteri Insektenarten us sechs Ornige, in dr Hauptsach Chefer, beobachtet wore. Insekte bsuechen aber fascht uusschließli staminati Bliete. Windbstaibig cha s gee iber Dischtanze vu 20, jo sogar 100 Kilometer. D Polledichti isch aber nume innerhalb vu 20 bis 30 Meter ainigermaße groß gnue.
Noch em Marco Conedera isch d Cheschtene in eme Ibergangsstadium vu dr Insekte- zue dr Windbstaibig. Insektebstaibig git s doderno vor allem bi re fychte Witterig, dr Polle isch derno chlaibriger.
D Cheschtene isch sälbschtinkompatibel, d Pflanze cha si nit sälber bstaibe, s bruucht Främdbstaibig. E huffe kultivierti Sorte sin aber stainat-steril, si bilde kaini funktionsfähige Polle. In däm Fall mien in dr Plantasche in regelmäßige Abständ pollenspändendi Baim vu andere Sorte gsetzt wäre.
Verbraitig
Wel d Cheschten syt dr Antike im ganze Mittelmeerruum un au in dr Biet nerdli dervu aaböue wird, losst si ihre natyrli Verbraitigsbiet nit gnau feschtstelle. As Nordgränze wäre vu Bottacci (2006) d Pyrenäen un dr Sidrand vu dr Alpen aagnuu, derzue d Gebirg z Bosnie, d Rhodopen un dr Kaukasus. Si chunnt au z Chlaiasie, im nerdlige Syrien un in dr Nordberaich vum Atlas vor.
D Hechegränze lyt in dr Alpen un im Apennin bi 1000 Meter, uf Sardinien un Sizilie bi 1500 Meter, z Spanie bei 1600 Meter un im Kaukasus bi 1800 Meter.
Großflechigi Pflanzige git s z ganz Frankrych, im Side vu Ängland un Irland, vu dr Ungarische Diefebeni bis zum Schwarze Meer im Biet sidli vu dr Donau. Ainzelni Bstädn git s nerdli vu dr Alpe z Dytschland bis im Side vu Skandinavie. Nerdli vum 48. bis 50. Braitegrad wäre d Nuss nit regelmäßig zytig, do wird d Cheschtene wäg em Holz un as Parkbaum gsetzt.
Im eschtlige Verbraitigsbiet git s drei Regione, wu je ne ainhaitlige Genpool hän: in dr Nordoscht-Tirkei - des Biet isch wahrschyns s Refugium in dr letschte Yyszyt gsii, z Griecheland un im Beraich vu dr tirkische Mittelmeerkischte, wu di europäische Bständ här stamme. Genetischi Untersuechige stitze friejeri Aanamme, ass alli europäischi Bständ (mit Uusnahm vu Griecheland) in dr letschte rund 2000 Johr mit chlaiasiatische Baim grindet wore sin.
In dr Schwyz lyt ihre Schwärpunkt im Tessin. Dernäbe chunnt si im Jura, um dr Gämfersee, im Wallis, am Vierwaldstättersee un am Zugersee vor. Z Eschtrych git s si in dr sidlige Steiermark un im Burgeland. Z Dytschland lige d Hauptvorchuu in dr Pfalz, an dr Nahe, dr Saar un dr Mosel. Derzue git s si au in dr Oberrhynische Diefebeni, im weschtlige Schwarzwald, im Odewald, am Unter-Main un im Taunus.
Standort
Vu dr Niderschleg, wu si bruucht, giltet d Cheschtene as mesophil: gueti Entwicklig bringt si bi Niderschleg zwische 600 un 1.600 mm im Johr. E verrägneti Blietezyt im Juni verdrait si schlächt. In dirrinegfehrdete Lage, in Biet mit ere uusbregte Summedrickeni un uf staunasse Beede driet si nit. D Cheschtene isch e Liechtbaumart un bruucht all mee Liecht, je wyter si im Norde wachst.
Dr bescht Boode fir d Cheschtene isch frisch, luck un diefgrindig mit eme hoche Kalium- un Phosphor-Ghalt. Uf eltere, diefgrindige Chalchbeede mit gnue verfiegbarem Kalium un Phosphor un eme Chalchghalt unter 20 % cha si drieje, sunscht myydet si Chalch. Uf schwäre, lättige Beede driet si nit. Seli guet gaignet sin phosphorrychi vulkanischi Beede.
Sischtematik
D Cheschtene wird in dr Gattig Castanea in d Sektion Eucastanon gstellt, wu drei Fricht je Cupula het. In die Sektion gheren au di booden anderen as Schalenobst bruchten Arte, di Chinesisch Cheschtene (Castanea mollissima) un di Japanische Cheschtene (Castanea crenata).
D Rosscheschtene (Aesculus) sin nit mit dr Cheschtene verwandt.
Appenweier
Appewiir (dt. Appenweier) isch e Gmei im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg un litt rund 7 km nerdlig vun Offeburig.
Geografii
Appenweier bstoht üs dr Hauptgmei Appewiir (4075 Inwohner), em Ortsdeil Urloffe, wu fir dr Anbau vun Meerrettich bekannt isch, (4301 Inwohner) un Nesselried (1383 Inwohner). Nesselried ziegt sich durich s Wannebachdal in d Vorbärg, Urloffe litt nerdlig vun Appewiir. Dr Bann bstoht üs 58,4 % Landwirtschaftsfleche, 22,5 % Wald, 16,3 % Sidlungsflechi un 2,8 % sunschtiger Flechi.
Gmeindsgliderung
Zue Appewiir ghere näwem friejere Dorf Appewiir mit em Wiiler Heetlisberg no di ehmolige Derfer Nesselried mit dr Wiiler Illedal un Kohlstatt un Urloffe mit em Wiiler Zimmern. Zue Nesselried ghere au no dr Wiilerhof un di abgangene Ortschafte Schwiighof un Ufholz. Z Urloffe sin di abgangene Ortschafte Richelheim un Wisunge gläge
Gschicht
Di erscht urkundlig Nännung vun Appewiir stammt üs em Johr 884. Dodemit zellt Appewiir zue de elteschte schriftlig iwerliferte Ortschafte im Ortenaukreis.
Im Drissgjehrige Krieg isch s Dorf arig verwieschtet worre, wu au in dr Revolutionskrieg speter witerschgange sin. 1632 isch Appewiir vun schwedische Druppe niderbrännt wore, 1689 het s Brandschatzunge gää durich franzesischi Druppe.
Anne 1750 isch d Kirch, wu im heiligen Michael gweiht isch, im alte Ortskärn im Rokokostil nej baue worre. Appewiir het bis 1803 zum Hanauerland ghert un isch deno durich de Riichsdeputationshauptschluss zum Großherzogtum Bade kumme, wu s zum Amtsbezirk Kähl zellt het, speter dr Landkreis Kähl wurde. Durich d Kreisreform isch s Dorf 1973 zum Ortenaukreis kumme.
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Bartnerschaft
Sit 1976 git es e Bartnerschaft zwische Appewiir un de franzesische Räbböugmei Montlouis-sur-Loire in de Touraine.
Bauwärik
Im Ortsdeil Urloffe git s di klassizistisch Sankt Martinskirch, entworfe un üsgfiert vum Hans Voß im Weinbrenner-Stil. Si zeigt e spot Bischpel vu däm Klassizismus, wu z Bade typisch gsi isch. Monümäntal stoßt dr Kirchdurm üs dr Vordersiite vum Kircheschiff in d Heh. Nit typisch fir de Weinbrenner-Stil isch de Schmuckriichtum an de Fassade vum Langhüüs. D Urloffener Kirch zellt zue de scheschte klassizistische Kirche z Bade.
Verkehr
Appewiir isch e Iisebahnknote, wu insgsamt drej Iisenbahnstreckene ufenanderdräffe D Rhindalbahn verbindet Appewiir mit Manne iwer Karlsrue un Basel iwer Offeburig un Friiburig. D Europabahn stellt d Verbindung mit em franzesische Stroßburig iwer Kähl här un d Ränchdalbahn zwigt uf Bad Griesbach ab. Parallel zue de Rhindalbahn fiere d Bundesautobahn 5 an Appewiir verbii un d B 3 mittle durich. Bodi Stroße wäre vor Aapewiir vun de B 28 krizt, wu mer no Oschte in s Ränchdal un de Mittler Schwarzwald kunnt un no Weschte iwer Kähl un dr rhin (Europabruck) uf Stroßburig.
E groß Brobläm stellt fir Appewiir di blant Infädlung vun de Europabahn in d Rhindalbahn dar. Blant isch e Schnällfahrstrecki, wu d Gmei Appewiir faktisch deet deile. Dodegege git s große Widerstand z Appewiir. E Alternativ dodezue wär, ass d Hochgschwindigkeitszig zwische Frankrich un Ditschland iwer d stillgleit Bahnstrecki Roeschwoog–Rastatt gfiert wäre.
Anne-Sophie Mutter
D Anne-Sophie Mutter (* 29. Juni 1963 z Rhyyfälde) isch e dytschi Gygeri.
Familie un Karriere
D Anne-Sophie Mutter isch z Wäär ufgwagse as Dochter vum Schurnalischt un Zytigsrusgeber Karl-Wilhelm Mutter un dr Gerlinde geb. Winter. Mit fimf Johr het si ne Ufnahm mit em Yehudi Menuhin ghert gha het, derno het si sich derno Gyygenunterricht gwunsche. Wu si scho noch eme halbe Johr Unterricht bi dr Erna Honigberger as jingschti Gwinneri dr Wettbewärb Juged musiziert gwunne gha het, isch ihre Beruefswunsch feschtgstande. Im Johr druf het si dr Wettbewärb nomol gwunne, wäge däm isch si bätte wore, nimmi mitzmache. D Schuelpflicht isch fir si ufghobe wore un si het näb em Klavier- un Gyygenunterricht private Schuelunterricht bi ihre Mueter iberchuu. Mit zeh Johr isch si zue dr Aida Stucki an s Konservatorium z Winterthur gwägslet, wel d Honigberger gstorben isch. D Fachwält isch uf si ufmerksam wore, wu si anne 1977 mit 13 Johr bi Salzburger Pfingschtkunzärt mit em G-Dur-Konzert vum Mozart unter em Herbert von Karajan debütiert het. D Kunzärt un Yyspilige, wu si derno mit dr Berliner Filharmoniker unter em Karajan gmacht gha het, hän ere zue ihrem Wältruem verhulfe.
D Anne-Sophie Mutter isch mit ab 1989 bis mit em Rächtsaawalt Detlef Wunderlich ghyrote gsi, wu anne 1995 gstorben isch. Vu 2002 bis 2006 isch si mit em 35 Johr eltere Komponischt, Pianischt un Dirigänt André Previn ghyrote gsi. Si läbt z Minche un het zwei Chinder, e Suhn un e Dochter.
D Anne-Sophie Mutter bsitzt zwo choschtbari Stradivari-Gyge, d Emiliani un d Lord Dunn-Raven. Derwylscht di letscht ihr aktuäll bevorzugt Kunzärtgyyge isch, isch d Emiliani vor allem uf dr Ufnahme mit em Karajan z here.
Ehrigen un Uuszeichnige
D Anne-Sophie Mutter isch Dregeri vum Bundesverdienschtchyz I. Klass, vum Bayerische Verdienschtorde, vu dr Verdienschtmedallie vum Land Bade-Wirttebärg un vum Eschtrychische Ehrechryz fir Wisseschaft un Chunscht. 2001 het si dr Léonie-Sonning-Musikpryys iberchuu, 2002 dr Bayerische Maximiliansorde fir Wisseschaft un Chunscht un dr Kulturäll Ehrepryys vu dr Landeshauptstadt Minche 2001. 2003 het si dr Herbert-von-Karajan-Musikpryys z Bade-Bade iberchuu, 2008 dr Ernst von Siemens Musikpryys, s Groß Ehrezeiche fir Verdienscht um d Republik Eschtych un dr Leipziger Mendelssohn-Pryys.
2009 het d Mutter dr Echo Klassik Pryys vu dr Dytsche Phonoakademii iberchuu un im Juli 2009 isch si vu dr Dillinge mit em Europäische St. Ulrichs-Pryys uszeichnet wore.
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Readebach (amtlich Rettenbach) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Anne-Sophie Mutter
Ehrigen un Uuszeichnige
Fir d Ferderig vu junge Stryycher het si zwo Organisatione grindet: D Rudolf-Eberle-Stiftig 1987 un dr Fryndeskreis vu dr Anne-Sophie Mutter-Stiftig 1997. Si isch Ehremitglid vu dr Royal Academy of Music.
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Geografi
Readebach leit en dr Region Donau-Iller.
Anne-Sophie Mutter
Ehrigen un Uuszeichnige
D Stadt Wäär het d Stroß mit em Wohnhuus, wu d Chinschtleri ufgwagsen isch, in Anne-Sophie-Mutter-Wäg umgnännt.
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 72,9 % Landwirtschaftsfleche, 10,3 % Wald, 13,0 % Sidlongsfleche ond 3,8 % sonschtige Fleche.
Anne-Sophie Mutter
Sunschtigs
D Anne-Sophie Mutter cha au Alemannisch: wu si am 21. Mai 2007 em Schwyzer Radio DRS e Interview gee het, het si des uf Markgreflerisch gfiert.
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Gmoendsgliderong
Zua Readebach gheret d Derfer Readebach, Harthausen ond Remshart ond dr Hof Lüßhof.
Anne-Sophie Mutter
Zitat
“D Gyyge isch myy Stimm.”
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Gschicht
Readebach hot ab 1446 bzw. 1517 dr Herra vo Riedheim ghert ond ischt 1806 zua Bayern komma.
Religion
88,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,6 % evangelisch.
Verwaltong
D Birgermoeschtere vo Readebach ischt d Sandra Dietrich-Kast.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Readebach ghert zom Schwäbisch.
Verfassung für Württemberg-Hohenzollern
D Verfassig fir Wirttebärg-Hauezollre vum 18. Mai 1947 isch d Verfassig gsii vum Land Wirttebärg-Hauezollre, wu noch em Zweete Wältchrieg in dr franzesische Bsatzigszone entstanden un speter e Bundesland vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii isch.
Iberblick
D Verfassig isch in 15 Abschnitt un e Aalag unterdailt gsii:
D Verfassig isch dur s Gsetz vum 11. Dezämber 1951 (RegBl. S. 127) gänderet wore.
S Bundesland Wirttebärg-Hauezollre isch am 25. April 1952 mit Wirttebärg-Bade un Bade im Bundesland Bade-Wirttebärg ufgange. D Verfassig fir Wirttebärg-Hauezollre isch derno dur Artikel 94 Absatz 2 vu dr Verfassig vum Land Bade-Wirttebärg vum 11. Novämber 1953 per 19. Novämber 1953 ufghobe wore.
Witterswil
Witterschwyl (amtlich Witterswil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Dornegg im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Witterschwyl liit in ere soledurnische Exklave in ere Muelde am Juranordfuess, im hintere Laimedal. D Gmeindsflächi umfasst 67,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 20,4 % Wald un 12,5 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Hofstette-Flieh un Bättwyl im Kanton Soledurn un Biel-Bängge, Därwil un Ettigä im Kanton Basel-Landschaft.
Gschicht
Witterschwyl isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1266 als Witerswil (1340 Wittelswilre).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 13,2 % gläge.
Religion
32,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,6 %, CVP 12,5 %, EDU 0,0 %, EVP 5,2 %, FDP 12,3 %. GLP 8,8 %, GP 11,8 %, SP 21,0 %, SVP 22,9 %, Suschtigi 1,9 %.
Gmeindspresidänt isch dr Mark Seelig (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 1290 Iiwohner 91,6 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 2,3 % Französisch, 2,1 % Italienisch und 4 % angeri Sproche.
Sainte-Croix-aux-Mines
Sainte-Croix-aux-Mines (els. Sànkriz, dt. Sankt Kreuz im Lebertal) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Sainte-Croix-aux-Mines ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1358 àls Sante Crutze.
Verwàltung
vun Sainte-Croix-aux-Mines ìsch. Sainte-Croix-aux-Mines ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Sainte-Croix-aux-Mines ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.
Grengiols
Grängelsch (amtlich Grengiols) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Eschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Grängelsch lit üfer linke Sita vaner Rottu am Iigang zum Goms. Zer Ggmeind gcheerunt öi d Wiiler Hockmatte, Ze Hyschere und Bächerhyschere. Vannr Ggmeindsflechi sint 21,2 % landwirtschaftlechi Flechi, 25,6 % Wald, 0,8 % Sidligsflechi und 52,4 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Grängelsch ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1052 als Graneirolis (1228 Griniruel, 1297 Graniols).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 3,4 % glägu.
Religion
91,4 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 3,3 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Grängelsch ischt dr Armin Zeiter (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 491 Iwonru 98 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,8 % Franzeesisch und 1,2 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Grängelsch gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg
S SWR Sinfoniiorcheschter Bade-Bade un Frybeg (dt. SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg) isch eis vu zwei Sinfoniiorcheschter vum Sidweschtrundfunk gsii. Syt dr Grindig 1946 isch s fir zahlrychi Uruffierige vu Neje Musik bekannt un s giltet as eis vu dr beschte Orcheschter vu Dytschland. Dr Schefdirigänt isch dr Sylvain Cambreling, Ehredirigänt un ständige Gaschtdirigänt dr Michael Gielen. Ab 1999 het s Orcheschter syy Sitz im Kunzärthuus Frybeg ghaa. Zue dr Spilzyt 2016/17 isch s Orcheschter mit em Radio-Sinfoniiorcheschter Stuegert zum SWR Symphonieorcheschter fusioniert wore, wu sy Sitz z Stuegert het.
Gschicht
Grindet am 1. Februar 1946 z Bade-Bade unter em Name Filharmonischs Orcheschter vum Sidweschtfunk (dt. Philharmonisches Orchester des Südwestfunks) isch s no im nämlige Johr in Großes Orcheschter vum Sidweschtfunk (dt Großes Orchester des Südwestfunks) umgnännt wore. Unter em erschte Schefdirigänt Hans Rosbaud isch scho anne 1950 mit em erschte Uftritt bi dr Donaueschinger Musikdäg fir zytgnessischi Tonchunscht dr Grundstei gleit wore fir di hitig Usrichtig vum Orcheschter. Syterhär het s Orcheschter uugfehr 400 Wärch urufgefiert. 1966 isch s Orcheschter wider umgnännt wore in Sinfoniiorcheschter vum Sidweschtfunk (dt. Sinfonieorchester des Südwestfunks). 1996 isch dr Umzug in s Kunzärthuus Frybeg erfolgt. Mit dr Verschmelzig vum SDR un em SWF zum SWR het s Orcheschter anne 1998 syy hitige Name iberchuu. Syt 1949 unternimmt s Orcheschter au regelmäßig wältwyti Kunzärtturnee, zem Byschpel het s zum 250. Geburtsjubiläum vum Mozart am 27. Jänner 2006 s Fechstkunzärt im Wiener Konzärthuus gstaltet. Am 1. Februar 2006 het s Orcheschter syy 60. Geburtstag gfyrt mit eme Feschtkunzärt im Kunzärthuus Frybeg.
1948–1962
Unter em Hans Rosbaud het s Orcheschter Uruffierige mit Wärch vum Paul Hindemith un em Igor Strawinski, wu bedi au as Gaschtdirigänte ufträtte. 1958 het dr Pierre Boulez syy Karriere aagfange as Dirigänt z Bade-Bade as artist-in-residence.
1964–1979
Dr Schefdirigänt Ernest Bour dirigiert näbe Lontano vum György Ligeti iber 100 Uruffierige, bhaltet aber au s klassisch Programm byy.
1980–1986
Mit em Kazimierz Kord widmet sich s Orcheschter dr oschteuropäische Musik mit Tschaikowski, Schostakowitsch un Lutosławski.
1986–1999
Unter em Motto „Musik ist unteilbar“ gryft dr Michael Gielen s Konzäpt vu dr Glychberächtigung vu dr klassische Musik un dr Modärni uf un presäntiert näbe wytere Uruffierige vum Mathias Spahlinger bis Mauricio Kagel au Komplettyyspilige vu dr Sinfonie vum Beethoven un vum Mahler.
1999–2011
Näbe dr Vorliebi fir dr Mozart un dr Haydn spilt dr Sylvain Cambreling mit em Orcheschter Zykle vum Olivier Messiaen un em Hector Berlioz yy un erwyteret s franzesisch Repertoire mit weniger bekannte Komponischte vu Rameau bis Grisey.
2011–2016
Dr François-Xavier Roth fiert s Profil vum Orcheschters kunsequänt wyter: Mit em Leitsatz Wir spielen Neue Musik aus allen Zeiten stellt er in dr Konzertprogramm Wärch vu Beethoven un Boulez, Strauss un Rihm, Debussy un Ligeti gegeniber. Zue dr Uruffierige cheme zahlryche Wideruffierige vu Wärch, wu s SWR Sinfoniiorcheschter in dr vergangene Johrzehnt urufgfiert ghaa het. Zue dr Spilzyt 2016/17 isch s Orcheschter mit em Radio-Sinfoniiorcheschter Stuegert zum SWR Sinfoniiorcheschter fusioniert wore, wu sy Sitz z Stuegert het.
Wenkerbogen von Hartheim
Dr Wenkerboge vu Harda isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Ofterschwang
Ofterschwang isch a Gmuind im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Gmaindsglidrung
Zua Ofterschwang gheret s gliichnamig Pfarrdorf, d Derfer Bettenried, Hüttenberg, Muderbolz, Schweineberg, Sigishofen, Sigiswang, Tiefenberg und Westerhofen und dr Wiiler Wielenberg.