cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gesandter
In dr Nöizit
Staate underhalb vom ene bestimmte Rang häi käni Botschafter döfe schigge sondern nume Gsandti, wo denn die höggste diplomatische Verdräter vo iirem Land gsi si. S Missionsgeböide het in dene Fäll nit Botschaft sondern Gsandtschaft ghäisse. So häi 1805 z Bariiss nume s Kaiserdum Ööstriich, die Batawischi Republik, s Köönigriich Spanie, s Köönigriich Sizilie und s Osmanische Riich e Botschaft und e Botschafter ghaa. S Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Irland het zwar Aaspruch uf e Botschafter gha, isch aber zu dere Zit z Bariis diplomatisch nit verdräte gsi. Alli üübrige Staat si nume mit ere Gsandtschaft verdräte gsi, wo vom ene Gsandte (frz. hüfig Envoyé Extraordinaire et Ministre Plénipotentiaire) gläitet worde isch. No ni no si nid nume monarchistischi Groosmächt dur Botschafter verdräte gsi sondern au republikanischi. Noch em Zwäite Wältchrieg het d Charta vo de Veräinte Nazioone die suwerääni Gliichhäit vo alle Mitgliider vo dr Staategmäinschaft statuiert und dr Underschiid zwüsche Gsandtschafte und Botschafte isch ufgee worde. Hüte wird s Rächt uf s Usdusche vo Botschafter vo alle Staate beaasprucht.
Waldenburg BL
Wolb(e)rg, Wolbeg, Waldeburg oder Waldebuug (hochdytsch Waldenburg) isch e Yywoonergmeind und Hauptort vom glyychnaamige Bezirk im Kanton Basel-Landschaft.
Lag
Wolbrg liggt am obere Änd vom Tal vo dr vordere Fränke, wo au Waldeburgertal heisst, am Fuess vom Obere Hauestai. Wolbrg isch die oberi Ändstation vom «Waldeburgerli», dr Ysebaan vo Lieschtel här.
D Nochbergmeinde sin Oberdorf, Langebrugg, s soledurnische Mümliswil-Ramiswil, Reigetschwyl und dr Tschoppehof.
Im Weschte vom Gmeindbann isch dr höchscht Närg vom Baselbiet, di Hinteri Egg.
Wappe
Sit 1926 hett Wolbrg e Wappe. Es zeigt en Adler mit blau-wyss gmuschterte Fädere, rotem Schnabel, roter Zunge und rote Kralle uff eme goldige Schild. Es isch dr Adler vom Schild vo de Grafe vo dr Frohburg. Denne hett friener moll dr ganz hyttig Bezirk Wolbrg und no meh gheert.
Gschicht
1244 wird Wolbrg s erschti Moll urkundli erwäänt als Waldenburch. Dr Name isch vermuetli e Umdytig vo Walenburg, was «Burg vo de Walche (Wälsche)» bedytet, vilicht aber au e Zämesetzig mit em althochdytsche Personename Waldo.
Die erschti Besiidlig isch aber woohrschyyns zu Zytte vo de Römer gsi, wo zur Sicherig vo ihrer Stroos iber dr Hauestai z Wolbrg vilecht e Wehralag baut hän. Im friene Mittelalter hetts Dorf no zue Onoldswil (hytte Ober- und Niiderdorf) gheert. No hytte gheert Wolbrg kirchlig zue Oberdorf, au wenn z Wolbrg syt em 13. Joorhundert e Kapälle gstande isch und syt 1833 e Chile stoot.
Wo dr Gotthardpass ereffnet worde isch, hett dr Hermann vo Frohburg s Stedtli Wolbrg grindet. D Stadt isch zur Sicherig vom Handelsverkehr iber dr Oberi Hauestai massiv gsicheret worde und von ere Burg bewacht gsi. Dr Ort hett au s Stadträcht bikoo.
1366 isch d Stadt an Bischof vo Basel und 1400 vo däm an d Stadt Basel koo. 1525 hett Wolbrg scho e Hammerwärk und e Yseschmiidi gha.
Anne 1833 isch Wolbrg der Hauptort vom glichnamige Bezirk im neu grindete Kanton Basel-Landschaft worde. Wo me d Centralbahn vo Basel über Sissech und Läufelfinge uf Olte baut hett, isch dr Verkehr iber dr Hauestai weniger worde. Drumm hett d Gmeind 1853 d Uhreinduschtrie im Ort yygfiehrt. De Uhrefabrikante isches au zumene grosse Teil z verdanke, dass s «Waldeburgerli» baut worden isch. Hytte isches fascht e Vorortstram, aber friener isch es e wichtegi Persone- und Gietertransportbahn gsi (mit gresserem Rangierbahnhof z Lieschtel).
Josef Benz (Bobfahrer)
Dr Josef „Sepp“ Benz (* 20. Mai 1944 z Züri; † 5. Februar 2021 z Züri ) isch e Schwyzer Bobsportler, Olympiasiiger un Rännschlittefunktionär gsii. Är isch Ehremitglid im im Bob-Club Zürichsee gsii.
Lääbe
Bi dr Olympische Winterspiil 1976 z Innsbruck het er mit em Styyrmann Erich Schärer im Viererbob d Silbermedaille un im Zwaierbob d Bronzemedaille gwunne. Vier Johr speter an dr Olympische Winterspiil z Lake Placid het er schließli d Goldmedaille im Zwaierbob gwunne un wider Silber mit em Viererbob. Bi dr Bobwältmaischterschafte het dr Benz zwische 1975 un 1981 insgsamt drei Goldmedaille, zwoo Silbermedaille un drei Bronzemedaille gwunne, alli mit sym langjehrige Styyrmann Erich Schärer.
No syre Bobkarriere het er si as SBSV-Funktionär seli yygsetzt fir Rännschlittesport in dr Schwyz. Zäme mit emdomolige Bundestrainer Josef Lenz het er e Verdrag zur Trainingsgmainschaft mit em Dytschen Rännschlitteverband gschlosse, wu s hite no git. Är isch au vyl Johr im internationale Rännschlitteverband Fédération Internationale de Luge de Course (FIL) engaschiert gsii (1989 bis 2014). An dr Rännschlitte-Wältmaischterschafte 2008, 2009, 2011, 2012, 2013 un an dr Olympische Winterspiil 2010 un 2014 isch er eberschte Jury-Verantwortlige gsii. Vu 2007 bis 2014 isch dr Benz as Exekutivmitglid vu dr FIL Sportschef un Vorsitzer vu dr Sportkummission gsii. Är giltet as ain vu dr Väter vu dr zur Saison 2010/11 yygfierte Disziplin Teamstapfle.
Dr Benz isch am 5. Februar 2021 an ere COVID-19-Infektion gstorbe. Zue syne Ehre isch bim Wältcupfinale vu dr Saison 2020/21 uf em Olympia Bob Run St. Moritz–Celerina e Schwygeminut abghalte wore.
Köstlach
Chäschli (frz. Kœstlach, dt. Köstlach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Chäschli lijt ìm Sundgöi, àm Rànd vum Jura ìn dr Neche vun dr Schwizer Granz, rund 26 Kilometer sìdweschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine sìn Falbi ìm Norde, Rieschbi ìm Nordoschte, Àlt-Pfìrt ìm Sìdoschte, Banderf ìm Sìde un Merne ìm Weschte.
Gschìcht
Chäschli ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Chesilaca.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Chäschli ìsch. Chäschli ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Chäschli ghert zem Hochàlemànnisch.
Bayerisches Staatsministerium für Ernährung, Landwirtschaft und Forsten
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
D Staatsministere isch d Michaela Kaniber (CSU), dr Amtsschef sit 1. April 2015 dr Ministerialdiräkder Hubert Bittlmayer.
Ufgoobe und Zueständigkäite
S MInisterium isch uf dr Landeseebene für d Ernäärig, d Landwirtschaft, d Landentwigglig und d Forstwirtschaft zueständig. Im Raame vo de Verordnige und Richtlinie vo dr Öiropäische Union, vom Grundgsetz, vo dr Bayrische Verfassig und de Bundes- und Landesgsetz füert s as obersti Landesbehörde die gsetzgääberische und verwaltigsmäässige Ufgoobe uf deene Gebiet duure. Es het d Ufsicht über undergordneti Behörde und Iirichtige wie dr Staatlig Hofchäller Würzburg oder die Bayrische Staatswälder.
Gottfried von Neifen
Dr Gottfried von Neifen (* ogfähr 1212, † ogfähr 1270) ischt a deitscher Ridder ond Minnesänger us-em Schwôbalendle gwäa, wo seine Dichdonga uff Middlhochdeitsch vorfasst hôt.
Aus seim Leaba
Wann genau dr Gottfried von Neifen uff d Welt komma ischt, woiß mr et. D Forschong gôht drvoo aus, dass des so oms Jôhr 1212 rom em Omkreis vo dr heidiga Stadt Neiffa dr Fall gwäa ischt. Em Gegasatz dôzua send sich aber d Hischdoriker sicher, dass em Gottfried seine Eltra dr Heinrich I. von Neifen ond d Adelheid von Winnenden gwäa send. Als jonger Môô hôt’r zerscht amôl s Handwerk vo-ma Ridder glernt. Bei dera Ausbildong ischt’r en Berihrong komma mit-em Kenigshof vom Heinrich VII., em Soh vom Staufer-Kaiser Friedrich II.. Em Lauf dr Zeit hôt sich beim Gottfried zeigt, dass’r eigentlich et firs Kempfa uff d Welt komma ischt. Seine Sterka send viilmeh uff-em Gebiet vo dr Kunscht gwäa. Drom hôt’r au bald sein „Ridder“-Beruaf an da Nagel ghengt ond sich selle scheene Kinscht vom Dichta ond Komboniira zuagwendet. Als Minnesenger ischt’r en etliche deitsche Lender romkomma; aber sein Stammsitz hôt’r uff dr Burg Hohenneuffen ghet.
Ibr sei Werk
Dr Gottfried von Neifen ischt en dr Manessischa Liaderhandschrift an dr 17. Stell als Her Gotfrid von Nifen erwehnt. Uffgfihrt von-em send deet dia Tekscht vo 51 Liader. S ischt drvoo auszoganga, dass’r dô drzua au Melodia komboniirt hôt, aber dia send et ibrliifret. Au a (stark idealisiirts) Bildle von-em ischt en dera Handschrift enthalda. Drei Beischbiil vo seine Werk: Dr Musikwissaschaftler Dr. Lothar Jahn, wo sich uff d Gschicht ond d Kuldur vom Middlalder schbezialisiirt hôt, urteilt iber sellen Môô so: „Gottfried von Neuffen ist ein Meister der Sprache und der Form. Er jongliert mit Reimen und raffinierten sprachlichen Gebilden, ohne dass dies bei ihm aufgesetzt und artifiziell wirkt, sondern stets Leichtigkeit und Grazie ausstrahlt.“
Was heit noh an-en erennret
D Stadt Neiffa hôt ihrem berihmda Soh a Denkmal gwidmet. Des ischt em Bild aus-em Codex Manesse nôchempfonda ond stôht ganz en dr Nähe vo dr Kelder, weil ôôgnomma wuud, dass em Gottfried au dr Neiffener Täleswei guat gschmeckt hôt. D Neiffener Wengerter hend sellen Minnesenger uff ihre Etikedda vom Schwarzrisleng Kabinedd abbildet. Au z Wennada fend mr a Denkmal von-em. Des hend d Stadtvädder zom Dank drfir errichda lau, dass’r a Mädle vo Wennada besonga hôt ond drom dui Stadt an kloina Platz en dr Weltlitradur ei-nemma kôô.
Strömer (Fisch)
De Riemlig oder Ryslig (Telestes souffia oder au Leuciscus souffia agassii; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch wo rund um d Alpe haimisch isch, aber starch gföördet isch.
Uussie
De Riemlig isch e längliche silbrige Fisch mit ere dunklere Obersiite und graue Flosse, uf de Siite het er e dunkle Straiffe. Er werd 10 bis 15 cm lang.
Lebeswiis
De Riemlig, wo i de Laichzitt und im Summer starchi Ströömig mag, zücht sich im Winter a tüüffi Stele zrugg, wo nu e fiini Ströömig hend. Er fresst Wirbelloosi und Alge. D Laichziit goot vom Märze bis in Mai, wenn d Wassertemperatur öber 12 Grad stiigt. S Wiibli lait 1'500 bis 6'200 Aier a Stele mitere starche Ströömig und eme chiisige Grund.
Weiler (Unterelsass)
Willer (frz. Villé, dt. Weiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Willer ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 829.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Willer ìsch. Willer ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Willer ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bezirk Lavaux-Oron
Dr District de la Lavaux-Oron (alemannisch Bezirk Lavaux-Oron) isch syt em 1. Jänner 2008 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz. Hauptort isch Cully.
Gmaine
Zum Bezirk ghere die 18 Gmaine:
Stand: 1. Juli 2016
Vionville
Vionville (Patois Vionvelle) ìsch bìs 2018 a frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge) gsin. Àm 1. Janner 2019 ìsch sa mìt dr Gmein Rezonville züe dr Commune nouvelle Rezonville-Vionville füsioniert worda.
Geogràfi
Vionville lijt e bààr Kilometer weschtlich vun Metz ìn dr Neche vun Gravelotte uf re Heche zwìsche 240 un 307 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
S Dorf ìsch bekànnt worre durich d Schlàcht bi Vionville (frz. Bataille de Mars-la-Tour) ìm Ditsch-frànzesche Kriej àm 16. Öigschte 1870. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Vionville ìsch dr Vincent Boniface gsin.
Strigione
De Strigione (Telestes muticellus oder au Leuciscus muticellus) isch e Süesswasserfisch wo z Italie endemisch isch. Er isch nööch verwandt mit em Ryslig, wo nördlich vo de Alpe haimisch isch.
Uussie
De Strigione isch e längliche silbrige Fisch mit eme dunklere Rugge und eme violette Straiffe uf de Siite. Er werd 12 bis 17 cm lang.
Verbraitig
De Strigione isch en endemischi Art vo Nord- und Mittelitalie. Er mag chüeli Flüss mit ere mässige Ströömig, wie de Po, de Etsch, de Arno oder de Tiber. Er chunnt auber au i Seeje vor, so im Luganersee und im Gardasee.
Lebeswiis
De Strigione fresst Alge und Wirbelloosi. Er laicht im Mai und im Juni a flache Stele mit ere schnelle Ströömig.
FDP Baden-Württemberg
D FDP Bade-Wirttebärg isch anne 1952 entstande, wu di z Wirttebärg-Bade grindet liberal Demokratisch Volksbartei (DVP), wu dert scho syter 1948 as FDP-Landesverband fungiert ghaa het, zäme mit em FDP-Landesverband vu Bade im neie Landesverband vu dr FDP z Bade-Wirttebärg ufgangen isch. D FDP-Landesverbänd vu dr drei Länder, wu si 1952 zum Land Bade-Wirttebärg zämegschlosse hän, hän si scho 1948 organisatorisch dr FDP-Bundesbartei aagschlosse ghaa. Derwylscht d Landesbartei dr Zuesatz DVP ufgee het, fiert d Fraktion im bade-wirttebärgische Landdag allno dr Name FDP/DVP-Fraktion.
Organisation
Dr Landesverband isch in nyyn Bezirksverbänd, 42 Kraisverbänd un 252 Ortsverbänd glideret un het sy Sitz z Stuegert. Landesvorsitzer isch syt Novämber 2013 dr stellverdrättend Fraktionsvorsitzer vu dr Bundestagsfraktion Michael Theurer.
Eberscht Organ isch dr Landesbarteidag, wu draditionäll am Vordag vum Dreichenigsdräffe z Stuegert stattfindet un uf e Dradition vu dr wirttebärgische DVP bzw. vu dr mit ire verbundene Barteie zruggoht. All zwai Johr findet zuesätzli ne Barteidag im Summer statt, wu d Neiwahle vum Landesvorstand im Mittelpunkt stehn. Anderi Organe vum Landesverband sin d Landesverdrätterversammlig, dr Landeshauptuusschuss un dr Landesvorstand.
Gschicht
Di hischtorische Wurzle vu dr FDP z Bade-Wirttebärg sin äng mit dr erschte demokratische Bewegig z Dytschland verchnipft, wu vor allem us liberale Chreft zämegsetzt gsii isch. Si goht konkret bis uf di vor dr Merzrevolution abghalte Heppenemer Dagig vum 10. Oktober 1847 zrugg.
Peter Steiner
De Peter „Cool Man“ Steiner (* 22. Januar 1917 z Walestadt, Kanton Sanggalle; † 12. November 2007 au dört) isch en Schwiizer gsi, wo i de 90er Jahr als musikalische Werbeträger unter em Name „Cool Man“ Berüemtheit erlangt het, i bereits fortgschrittnem Alter und mit sim Bart als Markezeiche. Sini erschte Singel "It's cool man" und "Geierwally" händ sich über 1 Million Mal verchauft, de Steiner het i de Schwiiz und z Dütschland je en goldnigi CD iigschpillt.
FDP Baden-Württemberg
Gschicht
D FDP/DVP isch am 19. Oktober 1952 as Zämeschluss grindet wore vu dr Demokratische Volksbartei (DVP) vu Wirttebärg-Bade, wu s scho syter 1864 gee het, un em FDP-Landesverband z Bade, wu dert bis 1948 unter em Name Demokratischi Bartei ufdrätten isch. Erscht am 22. Februar 1953 isch au dr FDP/DVP-Landesverband vu Wirttebärg-Hauezolle bydrätte. Bis zue dr Wahl vum Thomas Kemmerich zum Diringer Minischterbresidänt am 5. Februar 2020 het d FDP/DVP mit em Reinhold Maier (z Wirttebärg-Bade un z Bade-Wirttebärg) vu 1945 bis 1953 dr ainzig liberal Minischterbresidänt in dr Bundesrepublik Dytschland gstellt. D FDP/DVP isch vu 1952 bis 1966 un vu 1996 bis 2011 Regierigsfraktion z Bade-Wirttebärg gsii. Vu 1966 bis 1996 un wider syter 2011 isch si in dr Opposition. Us em Landesverband sin wichtigi Bundesbolitiker firigange, wie zem Byschpel dr Bundesbresidänt Theodor Heuss un dr Bundesusseminischter Klaus Kinkel.
Peter Steiner
Läbe
De Steiner isch Vatter vo 10 Chind und Grossvatter vo 9 Änkel gsi. Sini Chind heissed Mario, Bernadetta, Arno, Andrin, Urs (de Dirigent vom Symphonieorchester „Sinfonietta“ z San Francisco), Rea, Rita, Irene, Silvio und Patrik. Sini Frau Katharina isch au sini Manageri gsi. Sis gröschte Hobby isch ds Bsueche vo Viehusschtellige gsi.
De Steiner hed Färnsehwerbig für „Milka“-Schoggi gmacht. I däre Werbig isch är de „Cool Man“ gsi. Dezue isch under de Interpretebezeichnig „XXL feat. Peter 'Cool Man' Steiner“ d Singel „It’s Cool Man“ erschine.
FDP Baden-Württemberg
Stammland vu dr FDP
Wäg dr greßere Sterki vu dr FDP im Verglych zum Bundesdurschnitt un wäg dr historische Bedytig vum Liberalismus in dr Landesdail wird Bade-Wirttebärg au s „Stammland vu dr FDP“ gnännt. Des wird unterstriche dur s traditionäll Dreichenigsadräffe vu dr Bartei, wu all Johr am 6. Jänner z Stuegert stattfindet, wu hit as bolitische Johresuftakt vu dr Liberale mit ere bundesbolitische Bedytig giltet.
Peter Steiner
Läbe
Ds Lied hed aagfange mit em Steiner sim Spruch „Ah - ein Stadtmensch .... / Sie glauben wohl auch, dass wir hier Oben etwas altmodisch sind .... / Aber Vorsicht: It’s cool man!“. De Teil "It's cool man!" isch während em Lied immer wider widerholt worde.
FDP Baden-Württemberg
Landdagsfraktion
D FDP/DVP-Fraktion im bade-wirttebärgische Landdag bstoht syt dr Landdagswahl 2021 us 18 Abgordnete. Fraktionsvorsitzer isch dr Hans-Ulrich Rülke.
Peter Steiner
Läbe
De Steiner het Autogrammschtunde gäh und d Schweizer Illustrierte het ihm en Reportage gwidmet. Wo är im Jahr 2007 si 90. Geburtstag gfiiret het, händ ihm de UNO-Sonderbotschafter Adolf Ogi und de Ex-Boxer Stefan Angehrn gratuliert. Früener het de Steiner z San Bernardino-Villaggio gwohnt. Gstorbe isch är z Walenstadt SG.
Elfriede
Elfriede isch e Vorname fir Fraue. Eso haiße z. B. die Lyt:
Durlinsdorf
Dìlleschdorf (frz. Durlinsdorf, dt. Durlinsdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dìlleschdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Dürlensdorf.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dìlleschdorf ìsch. Dìlleschdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dìlleschdorf ghert zem Hochàlemànnisch.
18. Dezember
Dr '''18. Dezämber''' isch dr 352. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 353. in Schaltjohr), dodermit blybe no 13 Däg bis zum Änd vum Johr.
Nunavut
Nunavut isch e kanadischs Territorium, e Gebièt mit eigeständigr Verwaltig und spezielle Rächt für d Inuit-Ywooner. Nunavut het e Landflächi vo rund 1,88 Millione Kwadratkilometr, das sind rund 20 % vo dr Flächi vo Kanada. Nunavut isch rund sächsmol grössr als Dütschland, het abr nur 38.800 Ywoner (Stand: Juli 2019). Ganz im Norde liggt dr Quttinirpaaq-Nationalpark. S Territorium Nunavut umfasst diè meischte Insle vom kanadisch-arktische Archipel. Vor em Yoor 1999 het das Gebièt zue de Northwest Territories vo Kanada ghört und isch vo dr Bundesregièrig in Ottawa verwaltet worde.
Dr gröscht Ort isch d Hauptstadt Iqaluit mit 7.800 Ywoner. Iqaluit het bis 1987 Frobisher Bay gheisse, benannt noch em änglische Entdecker Sir Martin Frobisher, wo uff dr Suechi noch dr Nordwestpassasche 1576 die Bucht als erschte Europäer entdeggt het.
Wollmatinger Ried
S Naturschutzpiet Wolmedinger Ried – Undersee – Gnadesee isch es Naturschutzpiet vo Baade-Würtebärg und s gröschte Naturreservat am dütsche Ufer vom Bodesee.
d Laag
S Wolmedinger Ried foot am Seerhy bi Choschdez a und goot zu der Halbsinsle vo Rychenau im Undersee und bis zum Gnadesee bi Allensbach-Hegne. Derzue ghöre au no d Insle Triboldingerbohl und Middlere Chopf.
D Ortschaft Wolmedinge isch e Deil vom Stadtgebiet vo Choschdez.
S Ried vo Wolmedinge isch 1930 under Naturschutz gstellt worde. Zerscht isch s nur 465 Hektaare gross gsi, und ane 1964 het me von em bi Choschdez sogar föif Hektaare abgschnitte, zum es nöis Gwärbareaal bi Underloon yzrichte. Ane 1980 isch neu au d Wasserflechi vor em Riedgländ derzuegrächnet worde, so dass s Naturschutzpiet, wo jetz zuesätzlech au es Landschaftschutzpiet isch, jetzt ebe uf 767 Hektaare chunt.
Thomas
Thomas isch e Vorname fir Manne. Eso haiße z. B. die Lyt:
Wollmatinger Ried
Der Wärt vom Areal
Im Wolmedinger Ried läbe vil Pflanzearte; me het meh als 700 dervo zellt. Und öpe 190 Vogelarte sind do beobachtet worde. Im Herbscht chöme mängmol meh als 40'000 Zugvögel dohi.
Thomas
Thomas isch au ne Familiename. Eso haiße z. B. die Lyt:
Wollmatinger Ried
Der Wärt vom Areal
Am Seeufer hets wyti Schilfflechene, wo s Land vor em Wasser schütze und vilne Dier Schutz und Platz zum Nischte biete. Näbedra wachse ufem Land Ufergras und Matte, wo au bsunderi und sälteni Pflanze vorchöme, und vereinzelt no Gstrüüch und Baumgruppe.
Wil im Ried so vil Läbewäse, wo süscht i der Kulturlandschaft sälte worde sind, überläbe, isch s Naturschutzpiet am Undersee denn au i grossi Kategorie vo Schutzareal ufgnoo worde: me zellts zu de “Europareservaat‹, zu de internazional wichtige füechte Gländ, wo s wäge der Ramsar-Konvänzioon git, und zu der Gruppe vo Schutzpiet im Programm Natura 2000.
Organisazioon vom Naturschutz
Ane 1979 het s Land Baade-Würtebärg em Düütsche Naturschutzbund der Uuftrag ggee, s Schutzpiet z pfläge. Zäme mid der Bezirksstell Fryburg für Naturschutz und Landschaftspfläg und mid em Forschtamt luegt der Naturschutzbund füre nötige Underhalt vom Gländ.
Sport- und Erholungszentrum Tägerhard
S Sport- und Erholigszentrum Tägerhard (kurz: Tägi) isch eis vo de gröschte Kultur- und Sportzentre vo de Schwiiz. S Tägi ligd in de aargauische Gmeind Wettige. Es isch im 1974 iigweiht worde und wird sit em März 2018 saniirt. Zum Tägi ghört es Hallebad, es Freibad, e Sauna, es Fitness-Center, zwöi Iisfelder, en Saalbau, es Restaurant und sit em 1992i e Sporthalle. Nebem Freibad isch au no e Minigolfaalag.
Gschicht
S Tägi isch am 7. Juni 1974 eröffned worde und wird vo Breitesportler und verschidnige Verei bruuchd. Es isch au en Messestandort. Im 2018i het zum Bischpil d Früehligmess «Baue und Wohne» zum 13. Mol stattgfunde, e Mess wo bis zu 20'000 Bsuecher aaziiht. . Zum 1. Januar 2018 isch s Sport- und Erholigszentrum Tägerhard in en Aktiengesellschaft umgewandelt worde, wo zu 100 % im Bsitz vo de Iiwohnergmeind Wettige isch, während s Land de Ortsbürgergmeind ghörd. Sit em März 2018 wird s Tägi für meh wie 46.5 Millione Franke saniird. Aafangs Mai isch s Hallenbad und s Restaurant gschlosse worde. D Badi sell im 2020 wider eröffned werde. Es Restaurant wirds im «noie» Tägi nüm geh.
Dienstgrad
E Dienstgraad bezäichnet d Stellig von ere Persoon innerhalb von ere definierte Rangornig bim Milidäär, aber au bi Bhörde wie dr Bolizei und zivilei Organisazioone wie dr Füürweer oder andere Hilfsorganisazioone. Mä gseet dr Dienstgrad an Rang- oder Graadabzäiche oder Kennzäiche an dr Uniform oder em Huet, Kepi etc. aazäigt. Au ander Uniformmerggmol chönne Ufschluss über e Dienstgraad gee. Bi Beamte brucht mä anstatt vom ene Dienstgraad en Amtsbezäichnig.
Allgemäins
Mit eme hööchere Dienstgraad chunnt mäistens au e hööchere Loon, aber nid umbedingt e hööchere Amtsrang. Dä cha d Folg von ere Dienststellig, dr Senioridäät, em Ufgoobeberiich oder von ere Aaordnig si. Ufgrund vo de Vorschrifte von ere Vorgsetzteornig cha s bassiere, ass öbber mit eme niidrigere Dienstgraad äim mit eme hööchere cha befääle. Allgemäin isch das nid üüblig, bassiert aber in bestimmte Situazioone, wie im Wachdienst, die ganz Zit.
Tüpischi Dienststellige si zum Bischbil Kompaniifäldwäibel, Kompaniischef oder Kommandierende General.
Milidäärischi Dienstgraad
Jeede Kombattant het e milidäärische Dienstgraad, bsundrigs die in reguläre Stritchreft. Dä macht s mööglig, im äinzelne Soldat e Blatz in dr milidäärische Hierarchii zuezordne. Über e milidäärisch Dienstgraad wärde au Befääl und Ghorsam, Gruesspflicht und zum Däil dr Verantwortigsberiich greeglet. Zu jeedem Dienstgraad ghöört e gwüsse Sold, wo aber je noch em Ufgoobeberiich cha differenziert wärde. Beförderet wird noch em milidäärische Bedaarf (Verwändig), Qualifikazioon oder Dienstalter.
Furt (Begriffsklärung)
Furt stòt für:
Furt isch dè Nammè vo folgendè Ortschaftè:
z Dütschland:
z Öschterrych:
Furt isch dè Familliènnammè vo folgendè Personè:
FURT stòt als Abkürzig für:
Luèg au:
Wagner
Wagner stoht fir:
Wagner isch au ne Familiename. Eso haiße z. B. die Lyt:
Lueg au:
Wirmingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Wirminge lijt vier Kilimeter nerdlich vun Bénestroff ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 221 un 266 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere àui no d Willer Ibrick, Obrick un Besville (dt. Besweiler).
Gschìcht
Wirminge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1231 àls Wirmenges (1326 Warminga, 1361 Wirminguen). S Dorf ìsch ìm Drissgjehrije Kriej gschlìsse un erscht ànne 1656 e bissel sìdlicher wìder ufgeböit worre.
Ìm Johr 1766 ìsch Virming züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wirminge ìsch. Wirminge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Wirminge ghert zem Rhinfrankisch.
Bühler AG
De Büeler oder offiziell d Bühler AG isch en bedütende schwizer Technologikonzern. De Familibetriib isch weltwiit Martfüerer för Maschine i de Naarigsmittelindustrii, im Druckguss und i de chemische Verfahrestächnick. Er hät sin Hauptsitz z Uzwil.
Gschicht
Im Joor 1860 hät de Adolf Bühler e Isegüsserei gründet. Elf Joor spöter isch a die Güsserei e mechanischi Werkstatt aglideret worde. Döt sind bald di erste Gusswalzene agfärtiget worde, und 1890 isch den di erst Getraidemüli us Büeler-Teil zämebaut worde. Spöter isch de Büeler uf vill verschidene Märt aktiv gsi, unter anderem sind Taigware-, Schoggi-, Brauerai- und Farbmaschine baut worde.
De Büeler hüt
Hüt isch de Büeler i vilne verschidene Gschäftsfälder tätig. Die sind i drei Produktionsdivisione glideret:
De Büeler hät hüt i über 100 Länder uf de ganze Welt Niderlassige und er beschäftigt öppe 7'800 Mitarbeiter, dävo knapp 2'500 i de Schwiz. Im gsammte sind zuedäm no fascht 500 Lehrling. Zur Ziit isch de Urs Bühler Verwaltigsrotspräsident, de Calvin Grieder isch dä CEO. Im Johr 2010 hät de Büeler en Umsatz vo zirka 1,9 Milliarde Franke gmacht.
Leonhard Euler
Dr Leonhard Euler (* 15. April 1707 z Basel; † 18. Septämber 1783 (julianisch 7. Septämber) z Sankt Petersburg) isch eine vo de bedütendste Mathematiker gsi.
Läbe
Dr Euler isch as dr eltist Sohn vom Pfarrer Paul Euler (1670–1745) und dr Margaretha geb. Brucker (1677–1761) z Basel uf d Wält cho. Er isch uf s Gymnasium am Münsterplatz gange und het gliichzitig Privatunterricht bim Theolog Johannes Burckhardt überchoo, wo vo dr Mathematik begeisteret gsi isch. Vo 1720 aa het er an dr Universität Basel gstudiert und Vorläsîge vom Johann Bernoulli gloost. 1723 het er mit eme Vergliich vo dr newtonsche und dr cartesianische Philosophii, wo uf Latiinisch gschriibe gsi isch, d Magisterwürde überchoo. Si Blan, au Theologii z studiere, het er 1725 ufgee.
Am 17. Mai 1727 het en dr Daniel Bernoulli an d Universität Sankt Petersburg grüeft. Er het d Professur gerbt vom Nikolaus II. Bernoulli, wo 1726 gstorbe isch. Dört het er dr Christian Goldbach kenneglehrt, won er denn mit em e johrzähntelange Briefwächsel gfüehrt het. 1730 het dr Euler d Professur für Physik überchoo und isch schliesslig 1733 dr Nochfolger vom Daniel Bernoulli as Profässer für Mathematik worde. Er het in de Johr druf immer grösseri Problem mit sine Auge gha und isch vo 1740 aa uf em rächte Aug blind gsi.
1741 het en dr Friedrich dr Gross an die Königlich-Preussischi Akademii vo de Wüsseschafte grüeft. Dr Euler het witer mit em Christian Goldbach korrespondiert und sini Theorie vergliche. Noch 25 Joor in Berlin isch er 1766 zrugg uf St. Petersburg. E Gedänkdaafele an dr Behrenstraße 22/23, won er gwoont het und hüte die Bayrischi Verdrätig in Berlin dehäi isch, erinneret an si Zit in Berlin. Im St. Petersburg vo dr Zarin Katharina dr Groosse isch er an dr Kaiserlig-russische Akademii vo de Wüsseschafte eerevoll empfange worde. Er het wider in dr Kunstkammere gschafft und mit sim Soon Johann Albrecht diräkt an dr Newa im e Palä gläbt, won em d Katharina die Groossi gschänggt het.
1771 isch er ganz blind worde. Drotzdäm isch fast d Helfti vo sim Läbeswärk in dr zweite Petersburger Zit entstande. Er het Hilf überchoo vo siine Söhn Johann Albrecht, Karl und Christoph, und vo sim Sekretär Nikolaus Fuss, wo noch em Euler sim Dod as Erste e Würdigung verfasst het. Drotz siiner wüsseschaftlige Produktivität isch er nie Presidänt vo dr Universität worde, säll Amt isch meistens vom ene Liebhaber vo dr Katharina bsetzt gsi, aber si Iifluss in dr Universität isch fast gliich gross gsi wie dä vom Presidänt.
1783 isch dr Euler an ere Hirnbluetig gstorbe und mä het en näbe siiner Frau uf em lutherische Smolensker-Friidhof uf dr Wassiljewski-Insle z Sankt Petersburg begrabe. In dr Sowjetzit si siini stärblige Überräst uf e Lazarus-Friidhof vom Alexander-Newski-Chloster umbettet worde.
Wil sich dr Euler und dr Friedrich dr Gross im Strit drennt hai, befinde sich hüte näbe de originale Dokumänt us dr erste und dr zweite Petersburger Periode au d Dokumänt us dr Berliner Zit im Archiv z Sankt Petersburg.
Wältaaschauig
Dr Euler und si Fründ Daniel Bernoulli si Gegner vom Leibniz sim Monadismus and vo dr Philosophii vom Christian Wolff gsi. Dr Euler het gsait, ass Wüsse zum Deil uf gnaue, quantitative Gsetz wurd beruehje, e Basis wo im Leibnitz und im Wolff ihri Philosophie nid hai chönne gee. Dr Euler isch religiös gsi und das het wohrschiinlig si Abneigig gegenüber dene Doktrine beiiflusst, er het im Wolff siini Ideä as heidnisch und atheistisch bezeichnet.
Über si relgiöse Glaube cha me vil us siine Lettres à une princesse d'Allemagne und us em früehnere Rettung der Göttlichen Offenbahrung Gegen die Einwürfe der Freygeister lehre. Die zeige, ass dr Euler e fromme Christ gsi isch, wo glaubt het, ass d Biible vo Gott inspiriert isch.
E bekannti Anekdote wird verzellt über im Euler si Usenandersetzig mit em Denis Diderot, wo dä vo dr Katharina dr Groosse iiglade worden isch. Wo die aber gseh haig, ass dr Diderot d Lüt vom Atheismus wurd afo überzüüge, haig si dr Euler drum bittet, ass er öbbis wurd drgege due. Dä haig lo verbreite, ass er e Gottesbewiis haig, sig denn zum Diderot und haig em mit voller Überzüügig gsait, ass und es dorum e Gott gäb. Dr Diderot haig nüt vo Mathematik verstande, und won er kei Antwort haig chönne gee, haige alli Aawäsende afo lache, und er sig druf abgreist. S Broblem mit dere Anekdote isch nume, ass dr Diderot nid wenig vo Mathematik verstande und sälber mathematischi Wärk veröffentligt het.
Leistige
Dr Euler isch extrem produktiv gsi: Es git im Ganze 866 Publikatione von em. E grosse Deil vo dr hütige mathematische Symbolik goht uf en Euler zrugg (z. B. e, π, i, s Summezeiche ∑, f(x) as Darstellig für e Funktion). 1744 het er e Lehrbuech über d Variationsrächnig usegee. Mä cha dr Euler au as dr eigentligi Begründer vo dr Analysis aaluege. 1748 het er s Grundlagewärk Introductio in analysin infinitorum publiziert, won din zum erste Mol dr Begriff vo dr Funktion die zentrali Rolle spiilt. Am 3. Septämber 1750 het dr Leonhard Euler vor dr Berliner Akademii vo de Wüsseschafte e Mémoire gläse, won er din non emol im Isaac Newton si Prinzip Chraft isch gliich Masse mol Beschleunigung vorgstellt het.
Chartreuse
Chartreuse chan folgendes bedüte:
Leonhard Euler
Leistige
In der Mechanik het er uf de Gebiet vo dr Hydrodynamik (Eulerschi Bewegigsgliichig, Turbinegliichig) und dr Kreiseltheorii (Eulerschi Kreiselgliichige) gschafft. Die ersti analytischi Beschriibig vo dr Knickig Stab, wo mit ere Druckchraft belastet wird, goht uf en Euler zrugg; er het drmit d Stabilitätstheorii begründet. In dr Optik het er Wärk zur Wälletheorii vom Liecht veröffentligt und zur Berächnig vo optische Linse so dass Farbfehler vermiide wärde.
Si Arbet Solutio problematis ad geometriam situs pertinentis, wo 1736 veröffentligt worden isch, het sich mit em Königsbärger Bruggebroblem beschäfdigt und gältet as ein vo de erste Arbeite uf em Gebiet vo dr Graphetheorii.
Si Biidrag zur mathematische Musigtheorii (Tentamen novae theoriae musicae, 1739) isch wenig beachdet worde und e Biograph het drüber gsait es sig «für die Musiker zu anspruchsvolle Mathematik, für die Mathematiker zu musikalisch.»
1745 het dr Euler s Werk vom Ängländer Benjamin Robins „New principles of gunnery“ uf Dütsch übersetzt. Es isch im gliiche Johr z Berlin under em Ditel „Neue Grundsätze der Artillerie – enthaltend die Bestimmungen der Gewalt des Pulvers nebst einer Untersuchung über den Unterschied des Widerstands der Luft in schnellen und langsamen Bewegungen aus dem Englischen des Herrn Benjamin Robins übersetzt und mit den nötigen Erläuterungen und vielen Anmerkungen versehen“ erschiine. S Buech het sich mit dr sogenannte innere Ballistik beschäfdigt und – as Hauptthema – mit dr üssere Ballistik.
Sit em Galilei hai d Artilleriste d Flugbahn vo de Gschoss as Parable gseh, und hai glaubt, ass si dr Luftwiderstand wäge dr „Dünnheit“ vo dr Luft chönne vernochlässige. Dr Robins het as eine vo de erste wärtvolli Experimänt usgfüehrt und zeigt, ass das nid eso isch; ass im Gegedeil d Flugbahn dur en Iifluss vom Luftwiderstand wäsentli gänderet wurd. So het dr Robins mit dr Hilf vom Euler «s erste Lehrbuech vo dr Ballistik» gschriibe. Wil son e Lehrbuch ere Armee e Vordeil verschafft het, isch s 1777 zrugg uf Änglisch und 1783 uf Französisch übersetzt worde. Z Frankriich isch s sogar as offiziells Lehrbuech in de Militärschuele iigfüehrt worde, und dr Napoléon Bonaparte het s (als Lütnant) müesse studiere.
Bsunderi Bedütig in dr breiten Öffentligkeit het si populärwüssenschaftligi Schrift Lettres à une princesse d’Allemagne vo 1768 überchoo, won er din in dr Form vo Brief an d Prinzässin Friederike Charlotte vo Brandeburg-Schwedt, ere Niece vom Friedrich em Grosse, d Grundzüg vo dr Physik, dr Astronomii, dr Mathematik, dr Philosophii und dr Theologii vermiddlet het. Weniger bekannt si sini Arbeite zum Stabilitätskriterium vo Schiff, won er din s Wüsse vom Archimedes, wo sidder verlore gangen isch, erneueret het.
Zitgenosse vom Euler si under andere dr Christian Goldbach, dr Jean Baptiste le Rond d’Alembert, dr Alexis-Claude Clairaut, dr Johann Heinrich Lambert und e baar Mitgliider vo dr Bernoulli Familie gsi.
Dr dütschi Mathematiker Ferdinand Rudio (1856–1929) het d Herusgob vom Euler siine sämtlige Wärk aagregt. Zu Läbzite vom Rudio si mehr als 30 Bänd publiziert worde. Bis hüte si s meh as 70 Bänd.
Schrifte
Dr schwedisch Mathematiker Gustaf Eneström het e chronologischs Verzeichnis vo de Publikatione vom Euler ufgstellt. Im Euler siini Schrifte wärde üebligerwiis dur ihri Eneström-Nummere (E001–E866) referenziert.
Im Text erwähnti Publikatione:
Informatik
Au e Programm für numerischi und symbolischi Berächnige dräit si Name.
Typographii
Dä Euler-Font vo Donald Knuth und Hermann Zapf soll d Handschrift vomme Mathematiker are Tafel nochame.
Astronomii
Zu siine Ehre het män e Mondkrater, dr Krater Euler, und en Asteroid, dr Euler (2002) noch ihm benennt.
Sustigs
Vo öbbe 1976 bis 1995 isch dr Leonhard Euler uf dr Schwiizer 10-Franke-Note abbildet gsi. Zum 300. Geburtsdag het die Schweizerische Post 2007 e Sondermarke usegee.
Barbara Horlacher
D Barbara Horlacher (* 12. Jänner 1971 uf em Bözbrg) isch e Schwiizer Umwältnaturwüsseschaftlerin und Politikerin. Si isch Stadtamme vo Brugg.
s Läbe und s Schaffe
D Barbara Horlacher isch in ere Familie vo Bözbrg zäme mit ere Schwöschter ufgwachse und dört id Primarschuel und derno z Brugg id Bezirksschuel ggange. A dr Alte Kanti z Aarau het si d Matuur gmacht und isch a dr ETH Züri go Umwältnaturwüsseschaft studiere. Si het no es Nochdiplomstudioum i dr Wirtschaft gmacht.
D Horlacher het in Firmene und bi öffentleche Verwaltige gschaffet. Sid ane 2014 isch si d Läiterin vo dr Umwältabdeilig vom Flughafe Basel-Milhuuse.
William P. McLean
Dr William Pinkney McLean (* 9. Àuigscht 1836 ìm Copiah County, Mississippi; † 13. März 1925 z’ Fort Worth, Texas) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1873 bis 1875 hàt’r dr Bundesstààt Texas ìm US-Repräsantàntahüs vertratta.
si Lawa un sina Kàrriar
Ànna 1893 hàt dr kleina William McLean mìt sinera Müatter uf Marshall gwàndelt, ìn dr Republik Texas. Doo ìsch’r ìn d’ Priwàtschüala gànga. Ar hàt Racht gschtudiart àn dr Universität vu North Carolina z’ Chapel Hill, un ànna 1857 hàt man ìhn àls Rachtsànwàlt züagloo. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Jefferson ìm Texas gschàfft. Glichzittlig hàt ar sina politischa Làuifbàhn ààgfànga àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Ànna 1861 ìsch’r Àbgordneter worra ìm Represantàntahüss vum Texas. Ar ìsch jedoch üss dam Àmt z’rucktratta, fìr àls Soldat ìm konfederiarta Heer wahrem Sezessionskriag z’ diana. Doo ìsch’r àls Major gfäärdert worra. Ànna 1869 ìsch’r nochamol Àbgordneter worra ìm Schtààtspàrlamant.
Àn da Kongresswàhla vu 1872 ìsch dr McLean gwählt worra àls àmerikànischer Represantànt vum zwaita Wàhlbeziark vum Texas. Ar ìsch vum 4. März 1873 bis àm 3. März 1875 ìm Represantàntahüss gsassa, àls Nohfolger vum John C. Conner. Àn dr Kongresswàhl vu 1874 hàt’r sìch nìt ufgschtällt. Noh sinera Àmtszitt ìm Kongress hàt’r àls Ànwàlt z’ Mount Pleasant gschàfft. Ànna 1875 ìsch’r Delegiarter gsìì àn dr Versàmmlung fìr d’ Beàrwaitung vu dr Stààtsverfàssung vum Texas. Ànna 1884 ìsch’r Rìchter worra, ìm 5. Gerìchtsbeziark vum Texas. Vu 1891 bis 1893 ìsch’r Mìtglìed gsìì vum texanischa Üssschuss fìr d’ Iisabahn. Dernoh hàt’r uf Fort Worth gwàndelt, wo-n-’r witter àls Rachtsànwàlt gschàfft hàt. Doo ìsch’r àm 13. März 1925 gschtorwa. Beardigt worra ìsch’r uf em Mount Olivet Cemetery z’ Fort Worth.
Nawa dr Politik ìsch dr McLean Fräimürer vum Royal Arch gsìì, un àui Mìtglìed vu dr Ghaimgsällschàft Knights of Honor.
Bezirk Riviera-Pays-d’Enhaut
Gmaine
Zum Bezirk ghere die 13 Gmaine:
Stand: 1. Juli 2016
Altendorf SZ
Altedorf (amtlich Altendorf) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.
Geografi
Altedorf liit am südliche Ufer vum Obersee. Zue de Gmeind ghööred au d Wiiler Seestatt u Steinegg u d Ströüsidlige am Muschelberg, Mittlisberg, Vorderberg un im Schlipf. Vu de Gmeindflechi sind 52,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 37,5 % Wald, 9,4 % Sidligsflechi u 0,4 % suschtigi Flechi.
Gschicht
Altedorf isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 972 als Rahprehteswilare.
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,3 % gläge.
Religion
67 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 17,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 4638 Iiwoner 91,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 8,9 % anderi Spraache.
De Tieläkt vu Altedorf ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Bischheim (Unterelsass)
Bìsche (frz. Bischheim, dt. Bischheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
D Stàdt lijt nerdlich vun Stroßburi àn dr Ill un àm Rhin-Marne-Kànàl.
Gschìcht
Bìsche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 530.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bìsche ìsch. Bìsche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bìsche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Impasse des Prêtres (Mülhausen)
S’ Pfàffagassla (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Pfaffàgàsslà; uff Frànzeesch impasse des Prêtres ) ìsch a klaina Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu ’s ìsch
S’ Pfàffagassla làuift uff äbba 50 Meeter zwìschem Rothüüsdurgàng un dr Wilhelm-Tell-Gàss. Uff dr Sitta vu dr Wilhelm-Tell-Gàss ìsch’s mìt’ma Portàl gschlossa.
Gschìchta
Vor’m 16. Joohrhundert hàt dia Schtrooss Peter Niessen Gasse odd’r Waltbach Gässlein ghaissa. Dr Peter Niessen ìsch ànna 1400 Kàplàn gsìì vu dr Schtefàànskìrìch àm Rothüüsplàtz. Àb’m And vum 16. Joohrhundert hàt d’ Schtrooss Pfaffen Gässlein ghaissa — daa Nàmma ìsch zem äärschta Mol àm 21. März 1571 schrìftlig ärwäähnt worra. Àn dr Schtrooss ìsch a Hüüs gsìì, wu krànka un àlta Kläriker vu dr Schtefàànskìrìch gwohnt hann.
Ànna 1815 hàt d’ Schtrooss uff Frànzeesch Cul de sac des Halles ghaissa — dàs bediitet „Hàlla-Sàckgàssa“. Ìm Mìttelàlter ìsch hìnter’m Rothüüs a Màrkthàlla gsìì, wumm’r s’ Korn glààgert hàt. Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss offiziäll dr Nàmma Impasse des Halles bikumma.
Mayer
Mayer isch e Familiename. Eso haiße z. B. die Lyt:
Lueg au:
Radio FM1
S Radio FM1 isch a private Schwiizer Radio en Sanggale.
Gschichd
S Radio FM1 isch 2008 aus em Zsemmaschluß vom Radio Ri ond em Radio Aktuell endschdanda. S Radio FM1 hod zom erschda Mol am 7. Mai 2008 gsendad.
Seid em 1. Juli 2018 hod s Radio FM1 d Lizenz zrugg geba. Do drmid hod dr Sendr meh Möglichkoida griagd Inhald z wähla ond mid andre Sendr zsemmazarboida.
Hörerschaft
D Ziilgrubb send Leid zwischa 20 ond 45 Joor. FM1 will se vo dr Konkurrenz absedsa indem se viil Musik ond kundanahe Sacha machad.
Zuahöra deand oogfähr 235'000 Leid däglich.
Vitry-sur-Orne
Vitry-sur-Orne (lothrìngisch Walléngen, ditsch Wallingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Vitry-sur-Orne lijt àn dr Orne, elf Kilometer sìdweschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 157 un 360 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vitry-sur-Orne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1033 àls Vitriacum (1128: Vitrei, 1137: Vitraci, 1236: Viteriacus, 1239: Vitercum). Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Züe Vitry-sur-Orne ghert dr Ortsdeil Beuvange-sous-Justemont (lothr. Bewwéngen, dt. Bevingen unter Justberg), wie ànne 1124 zem erschte Mol gnannt worre ìsch. Zwei historische Ortsdeiler sìn Vallange un Huppigny gsin, wie ìm Drissgjehrije Kriej gschlìsse un nìm wìder ufegböit worre sìn.
Vun 1810 bìs 1907 ìsch àui Clouange e Ortsdeil vun Vitry-sur-Orne gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vitry-sur-Orne ìsch. Vitry-sur-Orne ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vitry-sur-Orne ghert zem Lorrain.
Richter (Familienname)
Richter isch e Familiename, wu abglaitet isch vum hochdytsche Wort fir Richter.
Eso haiße z. B. die Lyt:
Zwangstaufe
E Zwangsdaufi isch e Daufi gegen e Wille vo däm wo dauft wird. In dr christlige Theologii wird fast vo allne bestritte, ass e Zwangsdaufi gültig isch. Im Lauf vo dr Gschicht vom Christedum isch s aber äinewääg immer wider emol zu Zwangsdaufene cho, sigs us machtpolitische oder us chillepolitische Inträsse.
Öb e Chinderdaufi e Zwangsdaufi sig, isch innerhalb vo de christlige Konfessione und zwüschen ä zum Däil theologisch umstritte. Es git mänggi freichirchligi Grubbe wie die Daufgsinnte, wo sä as Zwangsdaufi ableene, wil si vollzooge wird, ooni dass dr Döifling si usdrücklige Wille erkläärt.
No bis in d Middi vom Joorhundert het mä s z Dütschland und in Ööstriich mit Chinder vo Eltere gmacht, wo zum Bischbil Juude, Baptiste oder Atheiste gsi si und iiri Chinder wäge iirer wältaaschaulige oder religiööse Überzüügig nid häi welle lo daufe.
Hönheim
Heene (frz. Hœnheim, dt. Hönheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Heene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 804.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Heene ìsch. Heene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Heene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Lex Romana Visigothorum
D Lex Romana Visigothorum (S römische Gsetzbuech vo de Westgoote) vo 506, au Breviarium Alarici(anum) (S Brevier vom Alarich), isch e bedütendi Zämmestellig vo Kaisererläss und juristische Erklärige. D Lex Romana Visigothorum isch e Zämmefassig vom weströmische Wulgarrächt und het bis in s Hoochmiddelalter in Südwestöiropa Bedütig gha.
Wie s entstande isch
Si isch am Aafang vom 6. Joorhundert under dr Bezäichnig „Lex“ im Westgooteriich (Lex Romana Visigothorum) und im Burgunderiich (Lex Romana Burgundionum) in dr Form vo Uszüüg us eltere juristische Schrifte zämmegstellt worde, het fast nume römischs Rächt enthalte und isch woorschinlig nume für die romanischi Bevülkerig gültig gsi, wo denn im äigentlige Sinn nüme römisch gsi isch. D Gsetzerlass bzw. d Bestätigunge vom Rächt, wo bis denn gulte het, stöön woorschinlig im Zämmehang mit de chriegerische Usenandersetzige zwüsche de germanische Noochfolgerriich uf em Boode vom ufglööste Römische Riich; as Rächtssicherige isch s iiri Rolle gsi, bi dr katholische Chille und für Understützig bi dr iihäimische Bevölkerig für d Obrikäit z wärbe.
Dr Inhalt
D Lex Romana Visigothorum bestoot us:
Furt
È Furt nennt mò è seichti Stell in èm Bach- odder Flusslauf, wo s Gwässer z Fuèß odder mit Faarzüüg durchquert wörrè cha.
Daniel Leupi
Dr Daniel Leupi (* 23. Novämber 1965 z Cham) isch e Schwiizer Politiker vo de Grüene.
Furt
Vokeersgschichtè
Furtè in Flüss sin oft schu annèdubaki bekannt gsi. A sättigè Stellè sin – bsunders im Mittelaalter – zaalrychi Städt un Ortschaftè entschtandè, vo allem au, well dört èn Handelswäg durrègloffè isch un dõdemit Zöll erhobbè worrè sin. S Durchquerè von èm Wasserlauf mit èrè Furt wörd au (durrè)furtè benamst.
Daniel Leupi
Läbe
Dr Leupi hät z Luzärn d Kanti psuecht und vo 1985 bis 1994 a dr Uni Bärn Wirtschaft und Geografy gstudiert. Er hät für Stedt und anderi Partner Projäkt vom Langsamvercheer duregfüert. Sid 1995 woont er z Züri.
Furt
Vokeersgschichtè
Für alli milidärischè Unternämmungè hèn Furtè è grossi Roll gschpillt, èn Vortrupp hèt söttigi Furtè müèsè uffschpürè un erkundè. Mit èm Boot isch dè Fluss befaarè worrè, dõdeby mit Maßschtab un Senkblei d Gwässerdüèfi ermittlèt woorè, bsundere isch diè usskundschafteti Furt uff Löcher im Flussbett übberbrüèft worrè. Bi nèrè schnellè Flièßgschwindigkeit un Spiègelig vo Bäum a dè Wasserobberflächi cha mò vo nèm düèfè Gwässer uusgòò, Sandbänk un churzi Wellè bi Wind sowiè è unruhigi Wasserobberflächi sin è Aazeichè von èrè Furt. Vor dè Passagè von èrè Furt hèt mò è Vyhhärdè meemòls durch d Furt dribbè (am beschtè Küèh, well se zimli langsam gsi sin), um dè Flussgrund feschtzschtampfè, demit d Räder vo dè Fuurwärch sich nit „feschtgsuugèd“ hèn. Bim Flussübbergang isch d Kavallery obberhalb vo dè Furt uffgschtellt worrè, um d Strömig z brèchè, unnèdraa sin Poschtè für d Uffnaam vo Gepäck un Menschè gschtandè, welli vo dè Strömung mitgrissè wurrè sin.
Daniel Leupi
Läbe
Vo 2002 bis 2010 isch er im Zürcher Gmäindraat gsi. Am 7. Merz 2010 hät en s Stimmvolch vo dr Stadt Züri in Stadtraat gwäält. Am 17. Mai 2010 hät er s Polizeidepartemänt übernaa. Ane 2013 isch er Vorsteher vom Finanzdepartemänt worde, und nach de Waale 2018 hät en dr Stadtraat i däm Amt bestätiget.
Dr Leupi isch Presidänt vom Stiftigsraat vo dr Pänsionskasse vo dr Stadt Züri, Mitgliid vom Vorstand vo Pro Natura Züri, und er isch vo 2008 bis 2011 im Vorstand vom Veräin für s Chindertheater PurPur gsi, wo a dr Grütlistraass z Züri dihäi isch.