cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frauenbewegung
Ziel
Wichdigi Thema vo dr Frauebeweegig sin u. a. d Gliichstellig vo de Gschlächter und d Nöibewärtig vo de dradizionelle Gschlächterrolle, zum bsundrigs im Verheltnis vo Maa und Frau d Bevormundig, anderi Unggrächdikäite und soziali Ungliichhäite abzschaffe und d Emanzipazioon vo de Froue z sterche.
Ayent
Ayent (fp. [ɛ̃n aɛ̃]) isch en Munizipaalgmei im Bizirk Ering im Kanton Wallis, Schwiz.
Geografii
Zer Gmei Ayent gcheerunt di Deerfer Botyre, Luc, Saxonne, La Place, Blignou, Fortunau, Saint-Romain, Signèse, Villa, Argnou und Anzère.
Di Gmei gcheert als einzigi Gmei vaner rächt Sita vam Rhonetaal zum Bizirk Ering, wa suschter nummu Gmeinde süüdlich vam Rottu im Eringertaal derzüe gcheerunt.
Im Noordu geit ds Gmeigibiet bis uf ds Wildhooru emüf. Im Taal vaner Lienne isch dr See Lac de Tseuzier; das isch en Stausee, wa sit 1956 ds Wasser fer ds Chraftwäärch bi Saint-Léonard sammlut. Üser Lienne löift sit Jaarhunnertu Wasser in d Süona va Ayent, in d Süona va Sitte und ini Bisse de Clavoz zum Biwässru vanu Fäälder und Räbbäärga. Dur ds Taal vaner Lienne fiert der Füesswäg zum Rawilpass.
D Naachpürgmeinde va Ayent sind di Bäärner Gmeinde Lengg und Lauenu und d Walliser Gmeinde Icogne, Saint-Léonard, Sitte, Grimisuat, Arbaz und Savièse.
Gschicht
Ayent isch zum eerschtu Mal im Jaar 1052 als Agent (1250 als Argenta) erwäänts cho.
Iwoner
Quälla: Bundesamt fer Statistik 2005 Dr Üsländeraateil isch 2010 bi 10,9 % glägu.
Politik
Dr Gmeipresidänt va Ayent isch dr Marco Aymon (Stand Oktoober 2017).
Turismus
Ufer Alpa Anzère isch es groossus Feeriudoorf für du Wintersport entstannu.
Dußlingen
Dußleng (neuschwäbisch Dußlenga, dt. Dußlingen) isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bada-Wirttaberg.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 56 % Landwirtschaftsfleche, 21,4 % Wald, 21,5 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.
Gmaendeglidorong
Zo Dußleng ghaert dor Flägga Dußleng ond dor Weilor Pulvormiil (dt. Pulvermühle).
Aus dor Gschiichd
Dußleng isch zom aersde Mål anna 888 als Tuzzilinga erweend wårda.
Verwaldong
Dußleng hådd sich mit de Nåchborgmaendena Gomreng ond Naera zom Gmaendevorwaldongsvorband Stoelach-Wiesaz (Steinlach-Wiesaz) mit Sitz z´ Gomreng zsẽmagschlossa. Dor Vorband isch ao dor Drägor vom graosa Schualzendrom, dees en dor Midde zwischa denne drei Gemandena leid.
Birgermåesdor isch dor Thomas Hölsch.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Dußleng isch Middlschwäbisch, manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua.
1591
gstorbe
Datum nit bekannt
Sechsfüßer
D Sechsfießer (griech. Hexapoda) oder Hexapode ghere zum Unterstamm vu dr Dracheädier un dodermit zum Stamm vu dr Gliiderfießer (Arthropoda). Si bilde ne Iberklasse z. B. vu dr Isdekte (Insecta), Doppeschwänz (Diplura), Baitaschtler (Protura) un Springschwänz (Collembola).
Di Artezahl in däm Taxon isch extrem groß, wel ellai d Zahl vu dr Insektenarten uf e baar Millione gschetzt wird. Di andere Gruppe, d Klasse Doppelschwänz (Diplura), d Springschwänz (Collembola) un d Baitaschtler (Protura) stelle dergege nume rund 5000 Arten, dodervu rund 4000 d Springschwänz.
S Taxon Sechsfießer, wu anne 1987 dur d Jarmila Kukalová-Peck zum erschte Mol in däre Zämmestellig dargstellt woren isch, entspricht dr klassische Zämmefassig vu dr Insekte (Hennig 1953) un isch vorhär derwäge as Synonym fir die Diergruppe aagsää wore. D Insekte im hitige Sinn entspräche dr Diergurppe, wu friejer Freichifler (Ectognatha) gnännt wore sin. D Doppelschwänz, d Baitaschtler un d Springschwänz wäre also nimi zue dr Insekte zellt.
Merkmol vu dr Sechsfießer
D Sechsfießer verfiegen iber e baar Merkmol, wu si zwyfelsfrei as natyrligi Gruppe darstelle:
Doderzue ghert vor ellem dr geneiber dr Döusertfießer (Myriapoda) un Hundertfießer (Chilopoda) uf e feschti Segmäntzahl feschtglaite Lyyb. Doderby bstoht dr Chopf us wahrschyns sechs mitenander verschmulzene Segmänt, wu sich an dr Chopfgliidmaße un vor allem an dr Nervechnepf (Ganglie) im Chopfberaich zaige. Dr Chopf drait e Baar Antänne un drei Baar Muulwärchzyyg, wu Mandible, Maxille un Labium gnännt wäre. S Labium entspricht dr 2. Maxille vu Chräbs un Döusertfießer, s sisch wahrschyns us dr Verschmilzig vu dr baarige 3. Muulextremitete firigange.
Dr Bruschtberaich (Thorax) bstoht immer us drei Segmänt, wu je ai Laufbaibaar draage (zämme also drei Laufbaibaar un sechs Laufbai) un dodermit däre Gruppe dr Name gee hän. Bi dr Fluginsekte (Pterygota) draage di baide letschte Bruschtsegmänt d Fliigel.
Di wytere Merkmol daile sich d Sechsfießer in dr Hauptsach mit dr andere Aagherige vu dr Dracheädier. Doderzue ghere d Schwanzaahäng (zwei Cerci u e Terminalfilum) un di sognännte Styli, Reschtstrukture vu dr freijer zweenäschtige Extremitete. Ußerdäm hän d Sechsfießer im Grundböublan Facettenauge un Punktauge un e guet entwicklet Dracheäsyschtem.
Syschtematik vu dr Sechsfießer
D Syschtematik vu dr Sechsfießer isch dailwys no seli stark im Wandel begriffe un s wäre verschideni Variante dischpetiert. In dr klassische Variante wäre d Insekte dr reschtlige Gruppe, wu zämme wäg ere Muuldäsche Sackchifler (Entognatha) gnännt wäre, gegenibergstellt (Hypothese 1; Hennig 1953, 1969 (mod.)). En anderi Hypothese fasst nume d Springschwänz un d Baitaschtler as Taxon mit Name Ellipura zämme un ordnet derno d Doppelschwänz as erschten Abzwyg dr Insekte zue (Hypothese 2; Kukalova-Peck 1987, 1991).
Hypothese 1: D Baitaschtler, Doppelschwänz un Springschwänz bilde d Schweschtergruppe vu dr Insekte:
Hypothese 2: D Baitaschtler un d Springschwänz bilde d Schweschtergruppe vu dr Insekte un Doppelschwänz:
Koblenz RP
Koblänz (bis 1926 Coblenz; mundartlig: Kowelenz) isch e kräisfreiji Groossstadt im nördlige Rhiiland-Pfalz. Si het Iiwooner  und isch noch nach Mainz und Ludwigshaafe am Rhii die drittgrössti Stadt vom Landes und uf em 68. Blatz under de grösste Stedt vo Dütschland. Koblänz isch äins vo de fümf Ooberzentrum (die andere si Mainz, Ludwigshaafe am Rhii, Trier und Kaiserslautern) in Rhiiland-Pfalz.
Allgemäins
Koblänz isch dr Sitz vom Campus Koblänz vo dr Uniwersidäät Koblänz-Landau, vom RhiiMoselCampus vo dr Hochschuel Koblänz, vo dr Verwaltig vom Landkräis Maye-Koblänz, vo dr Struktur- und Gnäähmigungsdirekzioon Nord (bis 1999 Bezirksregierig Koblänz), vom Bundesarchiiv, Landeshauptarchiiv, vo dr Landesarcheologii Rhiiland-Pfalz, vom Landesamt für Stüüre (LfSt), früener d Ooberfinanzdirekzioon Koblänz, vom Verfassigsgrichtshoof Rhiiland-Pfalz, vom Bundesamt für Usrüstig, Informazioonstechnik und Nutzig vo dr Bundesweeer, vom Bundesweerzentralchrankehuus und vom Landesamt für Vermässig Geobasisinformazioon Rhiiland-Pfalz.
Koblänz het 1992 si 2000-jöörigs Jubileum gfiirt und ghöört zu de eltiste Stedt vo Dütschland. Dr ursprünglig latiinisch Naame Confluentes isch vo dr Laag vo dr Stadt an dr Mündig vo dr Moosel in Rhii am Dütschen Egg cho. Im Joor 1962 het Koblänz d 100'000-Iiwooner-Marke erräicht und isch zur Groossstadt worde.
Däil vo Koblänz ghööre zum Unesco-Wälterb: Sit 2002 bildet d Stadt mit iire Kulturdänkmööler s nördlige Door zur Kulturlandschaft Oobers Middelrhiidaal, und s Kastell Niiderbärg stoot sit 2005 as Däil vom Oobergermanisch-Räätische Limes uf dr UNESCO-Liste. Im Joor 2011 het z Koblänz die ersti Bundesgardeschau in Rhiiland-Pfalz stattgfunde.
D Stadt isch sit 1997 Mitgliid im Klima-Bündnis.
Kwelle
Dr Ardikel «Koblenz» uf dr dütsche Wikipedia
Pädagogische Hochschule Schwäbisch Gmünd
Di Pedagoogisch Hoochschuel Gmend (dt. Pädagogische Hochschule Schwäbisch Gmünd, au University of Education Schwäbisch Gmünd, bis 1962 Pädagogisches Institut Schwäbisch Gmünd) isch e Hoochschuel z Gmend.
Si isch aini vu de segs Pedagogische Hochschuele z Bade-Wirtteberg, di andere sin z Fryburg, z Kallsruu, z Haidelberch, z Ludisburg un z Waegaade.
Gschiicht voor 1962
Anne 1825 isch dr eerscht Voorlaifer vu dr Pedagoogische Hoochschuel as kadoolisch Leererbildigsseminaar im eemoolige Franziskaner Mannechlooschter grindet woore. Im Joor 1827 isch dr Gaischtlig Matthäus Cornelius Münch zum eerschte Räkter woore, wu in syne Aasiichte zue dr Leererbildig e modäärn Pedagoog gsii ish. D Leereruusbildig het in däre Zyt aagschlosse an e Schuel zum Iebe stattgfunde.
Anne 1874 het s in dr wiirtebäärgisce Schueluusbildig e Innovazioon gee, wu dr Seminaarleerer Engelbert Mager z Gmend s Wanddafelezaiche im Unterriicht yygfiert het.
1899 isch die Preparanteaastalt verstaatligt woore. Fimf Joor speeter isch s Seminaar in Neiböu in dr Lessingstraße umzooge.
D Nazionaalsozialischte hän s Gmender Seminaar anne 1937 zuegmacht un s uf Rautweil verlait. Dr Seminaarböu isch zue me Waisehuus umgnutzt woore. Noch em Chrieg het mer ab 1946 d Leereruusbildig in Foorm vun ere Leererooberschuel wider ufgnuu. Ai Joor speeter het mer des Seminaar in „Pädagogisches Institut“ umgnännt.
Gschiicht vu dr Pedagoogischen Hoochschuel
Am 4. Mai 1962 wird a Pedagoogisch Inschtitut in di eerscht Pedagoogisch Hoochschuel vum Land Baade-Wiirttebäärg umgwandlet, nyyn Joor speeter wird si zuen ere wisseschaftlige Hoochschuel uusgwytet. Wäg dr all heechere Zaal vu Studänt*ene isch d PH anne 1972 vu dr Innestadt in Neiböu uf dr Hardt umzooge, im Joor 1982 isch au ne Senioorehoochschuel ufgmacht woore. In dr Alte PH in dr Innestadt isch nume dr Fachberaich Musik bliibe. Nodäm di Pedagoogische Hoochschuele scho ab 1978 s dailt Promozioonsräächt iiberchuu hän, isch s z PH Gmend anne 1983 zur eerschte Promozioon an dr Pedagoogische Hoochschuel chuu, wu glyychzytig di eerscht Promozioon an ere baade-wiirttebäärgische Hoochschuel iberhaupt isch. Des dailt Promozioonsräächt isch derno anne 1987 zue me uudailte Promozioonsräächt uusgwytet woore.
Anne 1997 het d Hoochschuel s Habilitazioonsräächt in Kooperazioon mit dr Universiteet Ulm bzw. Diibenga iiberchuu, wu mit em neie Landeshoochschuelgsetz anne 2005, dur d Staatusänderig zur Universiteet, zue me nit yygschränkte Habilitazioonsräächt uusgwytet wooren isch. Zum Wintersemeschter 2013/14 sin zum eeschte Mool mee Stuudienaafänger*ne in Bachelor- un Masterstuudiegäng immatrikuliert woore wie in dr klassische Leeramtsstuudiegäng. Dodermit het d Universiteetslaitig d Roll as bildigswisseschaftligi universiteeri Yyriichtig, as Bildigsuniversiteet, dur d Zaale an Studänt*ene bsteetigt gsääne. Wäg dr all heechere Studänt*ene-Zaale, isch anne 2006 e neii Mensa yygweit woore.
Stuudiegäng
Bachelorstuudiegäng
Masterstuudietgäng
Biblioteek
D Biblioteek vu dr Pedagoogische Hoochschuel umfasst iiber 300.000 Meedienainhaite un isch no Aadraagsstellig au fir Foorschigsinträssierti vu usserhalb vu dr Pedagoogische Hoochschuel zuegängli, wie z. B. Schuelner*ne, Referändaar*ne usw. Si isch e wisseschaftligi Speziaalbiblioteek mit dr fir d Hoochschuel wiichtige Schwäärpinkt Erzieigswisseschaft, Pedagoogischi Psichology un Metoodik un Didaktik vu dr Schuelfächer.
Tschättermusik
D Tschäddermusig (dt. Tschättermusik) isch de Musigumzug a de Fasnet z Laufeburg (Bade). E Tschädder- oder au Schäddermusig isch e schepperndi, lutti Musig, e Fasnechtsmusig ebe.
D Tschäddermusig findet jeds Johr a de Fasnet a drei Däg statt, am ärschde, zweite un dritte Faiße (Schmotzige Dunschtig) vor m Fasnetsunntig, immer z morge um sechsi un obnds um sechsi. S idrucksvollschti sin d Narrone vo de Altfischerzumft Laufeburg vo 1386 in ihre Tracht un mit ihre große Trommle. Vornedra dürfe menkmol Kinder laufe mit chlini Trommle un hinde dra laufe alti un jungi, oft vrkleideti Iwohner mit allemöglichi Inschtrument. Wenn si kei Trommle hönd, no nemme si eifach es Ise, Pfannedeckl, Sägeblätter oder alti Döpf zum drufschlaage mit ohrebetübende Schläg. Menki hön Fackle. De Rhythmus isch drei mol hintereinander glich noch m Text wo frühnr möglichschd alli hän mitschpröche solle: D Mülleri hät si hät…, gfolgt vom e lutte Hoooy aber bim vierte mol – aakündigt vo me lange, lutte Pfiff vom e Narrone – usführlicher. Dno heißt s: D Mülleri hät, si hät, d Mülleri hät, si hät, d Mülleri hät in d Juppe gschisse un im Ma in s Füdle bisse, d Mülleri hät si hät! Des widerholt si übr de ganzi Umzug. De Wäg isch: Ma schtellt si em dütsche Rothus uff, lauft s Städtle ab, kehrt a de Brugg um un lauft widr s Städtle uffe. Am End vom Umzug würd ikchärt, bim erschte Mol im Gaschthuus Rebstock, bim zweite Mol frühr im Schtärne, hüt im Reschtorant Athen un bim dritte Mol frühr im Laufe a de Rhybrugg un hüt i de Alde Boscht. Am dritte Faiße isch de Höhepunkt obnds di groß Tschäddermusig, dno laufe d Narrone zämme mit m Ölferrot un viele Lüt obnds übr d Brugg un s git ä Vreinigig mit m Schwyzer Narronezug. Im Wirthuus git s traditionell – abr nur morgns – e koschtelosi Mählsuppe für jede, wo so frühe uffgstande isch, mitgloffe isch un mitglärmt hät. Ganz frühr hät mer menkmol au zwei Deller kriegt, wemmer gfrogt hät. D Schwyzer mache d Tschäddermusig fascht glych wie di Dütsche. Si fange abr scho z morge em fümfi a.
De düüferi Sinn vo de Tschäddermusig isch es, de Winter uusztrybe mit sine Geischtr un m Dot. Des erinnäret an heidnischi Brüüch. D Tschäddermusig isch nochgwiise bis anno 1611, wo si amol vom städtische Rot verbotte un di ganz Fasnet abgschafft worre n isch.
Basilisk (Mythologie)
Dr Basilisk (griechisch: basiliskos lat. regulus = „chliine Köönig“; au Sibilus) isch e müthischs Dier und mä het si Naame au ere Gattig vo Leguan in Latiinamerika ge (Basiliske). Er gältet as dr „Köönig vo de Schlange“. In middelalterlige Dierbüecher wärde d Basiliske vilmol as Mischwääse mit em Oberkörper vom ene Güggel, wo uf em Chopf e Chroone dräit, und em Underliib von ere Schlange daargstellt.
Im Lauf vo de Joorhundert, bsundrigs im Middelalter, het mä d Daarstellig vom Mischwääse veränderet und verfiineret: mä het em zwäi oder no mee Vogelbäi gee, Flügel, Fäädere oder sogar dr Chopf vom ene Mensch. Die Veränderige si so grooss gsi, ass mä bis hüte in mängge Kultuure (vor allem im anglo-amerikanische Sproochruum) sproochlig zwüschen em ursprünglige Basilisk, d. h. em Basilisk ooni Flüügel, und eme Cockatrice, eme Basilisk mit Flüügel, underschäidet.
Basiliske häi d Fantasii vo de Mensche sit dr Antike beschäfdigt, und e Hufe lokaali Basiliske-Gschichte si entstande. Au in dr Geegewart chunnt dr Basilisk in dr fantastische Litratuur vor.
Knutwil
Chnuutu (amtlech Knutwil) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Chnuutu liid a dr Verzwiigig vo Hürn- ond Suretau. Zue dr Gmeind ghöred ou na dr Wiiler Eriswil, ond dr Ortsrteil Teret (St. Erhard, 526 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 69 % Landwirtschaftlechi Flechi, 20 % Waud, 10,7 % Sidligsflechi ond 0,2 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Chnuutu send Dammersöue, Büre, Göiesee, Mouesee, Soorsi ond Trienge.
Basilisk (Mythologie)
Äigeschafte, wo d Basilsike häige
Wenn e Basilisk äim aaluegt stirbt mä oder mä wird zu Stäi. Si Schnuuf isch giftig und döödlig. Noch em Plinius em Eltere schliicht dr Basilisk nid wie Schlange uf em Boode, sondern stolziert mit ufgrichdetem Oberkörper ume. Dr Gruch vo Wiiseli het en umbrocht.
Basel
Verschiideni Saage bringe Basel mit em Basilisk in Verbindig:
Knutwil
Gschicht
Chnuutu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1050 aus Gnuthwilare.
Basilisk (Mythologie)
Basel
Die middelalterlige Basler häi uf jeede Fall Angst ghaa vor Basiliske. 1474 häi si eme Güggel dr Brozäss gmacht, wil er en Äi gläit häig. D Lüt häi denn glaubt, ass us eme sonige Güggeläi e Basilisk wurd usschlüpfe. Dr Hänker het im Güggel dr Buuch ufgschnitte und no drei Äier gfunde. Er het en denn uf em Koolebärg verbrennt.
Baasel
Z Basel isch dr Basilisk zum erste Mol um 1448 as Schildhalter erschiine und mä cha in dr Stadt e Hufe Basiliskefigure in alle Variante finde.
Knutwil
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 9,6 % gläge.
Basilisk (Mythologie)
Baasel
Au uf alte Basler Münze chunnt s Basiliskemotiv vor.
Knutwil
Religion
81,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,8 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,5%, CVP 27,9% , FDP 20,8% , GLP 3,7% , GP 5,7% , SP 8,5% , SVP 27,7% , Süschtigi 4,3%.
Dr Gmeindsammann vo Chnuutu esch dr Peter Boog (Stand Februar 2016).
Basilisk (Mythologie)
Baasel
Sit 1884 het mä doo und dört in dr Stadt Basiliske-Brünne ufgstellt, wo dr Brunnestock d Form vom ene Bailisk mit em Baaseler Wabbe uf em Buuch het.
Knutwil
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1583 Iiwohner 97,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch, 0,3 % Italienisch ond 2,1 % anderi Sprache.
Z Chnuutu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Musée du Désert
S Musée du Désert isch es Museum im französische Ort Mas Soubeyran, wo in de Nöchi vo Mialet in de Sevenne ligt.
Im Museum gohts um d Gschicht vom Proteschtantismus z Frankriich und bsunders um di in de Region vo de Sevenne. De Name Désert meint d Ziit zwüschem Edikt vo Fontainebleau vo 1685 und em Toleranzedikt vo 1787, wo de Proteschtantismus z Frankriich verbote isch gsi und d Hugenotte verfolgt sind worde.
D Usschtellig zeigt, unter welche Umschtänd di reformiert Chile vo Frankriich in de Verfolgig gläbt het, wi si illegali Gottesdienscht organisiert het, wer zu Galeereschtrafe und Haft verurteilt worde-n-isch und au de Bürgerchrieg in de Sevenne zwüsche 1703 und 1706 isch es Thema. De Ludwig XIV. het in dere Ziit 400 Dörfer zerstöre laa und d Proteschtante wei mit dem Museum d Erinnerig an di schwirigi Ziit für ihri Chile und ihre Glaube wach halte.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1959
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 8. Novämber 1959 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, Burgeruusschuus un Kraisdäg, wu s Mandat vun ene 1959 abglofen isch, des sin sin bi dr dr Gmairotswahle d Helfti vu allne Gmairotsmitglider gsii, wu anne 1953 gwehlt wore sin, bi dr Gmaiverordnetewahle d Mitglider vu dr Burgeruusschuss, wu 1956 uf drei Johr gwehlt wore sin un bi dr Kraisdagswahle alli Kraisdagsmitglider, wu 1953 uf segs Johr gwehlt wore sin
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Vogtsburg isch e Stadt im Kaiserschdual/Südbade, gläge in dr oberrhiinische Diafebeni in Bade-Württeberg un bildet dr nordweschdlichi Dail vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald. Die üs dr Gmeindreform vum 1. Jänner 1975 hervorgangeni Stadt Vogtsburg isch ä Zämmeschluss üs siibe Kaiserschdualgmeindene un het Iiwohner (Stand: ). Mit um 1.400 Hektar Räbflächi isch Vogtsburg d flächegröschti wiibaubetriibendi Gmeind in Bade-Württeberg.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1959
Bi re Bevelkerig vu insgsamt 7,54 Millione sin fir d Gmairotswahle 4.849.551 Lyt wahlberächtigt gsii, fir d Kraisdagswahle 3.705.365 un fir d Gmaindsverordnetewahle 107.381.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Geographi
Ä detaillierti Beschriibig vu dr Geographi, dr Geologi, dr Dier- un dr Pflanzewelt findet sich im Artiggel ybr dr Kaiserschdual.
Lorenzen
Loränze (frz. Lorentzen, dt. Lorenzen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Geographischi Lag
Dia einzelne Ortschafte vu Vogtsburg sin bis uf d Üsnahm Burke in d Däler vum innere Kaiserschdual ibettet. Dr hufiiseförmige Hauptkamm vum Kaiserschdualgebirg, wu sich noch Weschde öffnet, entspricht grob gsä d üsser Gmarkigsgränz vu Vogtsburg. D weschlichi Gränz wird durch dr Rhiin bildet, wodurch Vogtsburg direkt an s Elsess/Frankriich agränzt.
Lorenzen
Gschìcht
Loränze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1361.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Geologi
Dr Kaiserschual isch bi dr Bildig vum Oberrhiingrabe durch Vulkanismus entstande. Dia bis zue 30 Meter dicki Löss-Schichte, wu in dr Iiszitt agwaiht wore sin, bilde e widders uffälligs geologischs Merkmol un sin näbe em Klima mitverantwortlich fier d hochi Fruchtbarkeit vu dr Gegend.
Lorenzen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Noochbergmeinde
Im Uhrzeigersinn vu Norde us gränze an Vogtsburg:
Klima
Die verglichswiis gring Meereshöchi un dia gschützti Lag durch d Vogese un dr Schwarzwald fördere ä faschd mediterrans Mikro-Klima.
Lorenzen
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Loränze ghert zem Rhinfrankisch.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Gschicht
D Stadt Vogtsburg isch aini vu dr jüngschd Städt in Dytschland. Trotzdem hän die ainzelne Ortsdail ofd ä ybr düsigjährigi Gschicht. D fryeschdi Fund üs d Gegend vu Oberberge len sich d Bandkeramiker üs d Altstaizit 4000–2500 v. Chr zuordne.
In Bischoffinge gits Fundstelle wu uf jungstaizitlichi Schnurkeramiker hiiwiise. Widderi Üsgrabige hen Hockergräber frii glegt, welli mr het kenne dr kulturgschichtliche Epoch vu dr Bronzezit 1700–1200 v. Chr. zueordne. In d jüngeri Frygschicht ab 800 v. Chr. gits zahlrichi Hiiwiis uf ä dichte Bsiidlig vu dr Kelten, wu bis Vordringe vu de Alemanne ab 200 n. Chr. düert hän. Oberberge biispiilswiis wird als wichtigschdr Siidligsplatz in Süedbade während dr Hallstattzit agluegt.
Ortsdail
Vogtsburg bstoht us niin ainzelni Ortschafte. Vor m Zämmeschluss 1975 hän Ober- un Niiderrotwiil scho ä Gmeind bildet. Dr glai Wiiler mit m Namme Vogtsburg het zue Oberberge ghört. Wege dem bstoht d Gmeind zwar us niin Ortschafte aber numme üs siibe politischi Ortsdail. S Stadträcht isch vu Burke kumme.
Photogaleri
Bilder üs dr Luft vu d Ortsdail:
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft un Infrastruktur
Näbe m Wii wird viil Obschd abaut – hauptsächlich Kriase, Zwätschge un Äpfel. Nach m wichtige Standbei Tourismus (vor allem im Fryjohr un im Herbschd) hän gleine Gwärbgebiat in dr Rhinebeni zunehmend Beditig.
Gricht
S Gebiat vu dr Stadt Vogtsburg ghört zum Bezirk vum Amtsgricht Briisach.
Bildig
In Vogtsburg gits ai Hauptschual in Oberrotwiil und zwei widderi Grundschuale. Danäbe gits noch sechs Kindergärte und ai Kindergripp. An widderfiarende Schuale gits im benoochbarte Briisach am Realschual un a Gymnasium.
Strosse
Im weschdliche Dail vu dr Gmei verlauft – ohni Ortsdurchfahrt – d L113 Brisach–Riigel–Freiamt, wo uf d Höchi vu Niderrotwiil vu dr L115 Rotwiil–Bötzinge–Umkirch troffe wird. D ainzelni Ortsdail sin durch Kreisstrosse mitenander verbunde.
Vogtsburg isch eini vu dr wenige Gmeinde im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald, wus kaini Tempo-30-Zone git.
Öffentlicher Nohverkehr
Achkarre, Oberrotwiil un gmeinsam Burke un Bischoffinge hän je ai Haldepunkt vu dr weschdliche Kaiserschdualbahn vu Brisach nooch Riigel. D Bahn het ä ybr dr Dag verdailte, eher sporadische Zugverkehr un kai rächte Takt.
Denäbe wird d Gmeind vu mehrere Buslinje zwische Brisach un Endinge sowie noch ainere ybr Bötzinge nooch Friburg erschlosse. Dr gsamt Nohverkehr isch ä Dail vum Regio Verkehrsverbund Friburg.
Schifffahrt
Obwohl Burke am Rhiin lit, gits kai aigene Rhiinhafe – allerdings gits uf dr Höchi vum Burkemer Baggersee ä Alegstell, um Kies z verschiffe.
Musee
In Achkarren isch 1979 s Kaiserschdyaler Wiinbaumuseum in dr historische Zehntschyre eröffnet worre. S Gebäude isch beraits 1358 in ä rä Urkund als d „St. Johannser Trotte“ erwähnt wore. In Burke gits s Korkeziagermuseum Kaiserschdual.
Bauwerk
In Vogtsburg gits in dr Ortsdail Achkarre, Oberrotwiil, Schelinge un Altvogtsburg glich viir Kirchebaute im Weinbrenner-Stil. Alli viir Kirche sind formal glunge un verkörpere d typischi Klassizimus in Bade.
D St. Michaels-Kirch in Niederrotwiil isch erschdmols im Johr 1157 erwähnt wore. Bekannt isch des Bauwerk bsunders wegge siinem erschd in jüngschder Zit friiglegte Freske, abr äui wege dem üs Holz gschnitzte Altar, ä Spotwerk vu Meischder H.L (wii äui im St. Stepahnsminschder in Briisach). Dr Altar gilt als rüsragends Biispiil vu dr barocke Gotik un wird uf d Zit um 1530 datiert.
D St. Romanuskirch in Altvogtsburg isch 1835/36 als Filialkirch direkt an dr Landstross errichtet wore. Plan wore isch znächscht ä Kirch fir 700 Mensche. Die denno, vum Bezirksbaumeischder Hans Voß überarbeiteti un dr Grössi vu dr Gmeinde apassti Version isch viil glainer üsgfalle. D Saalbau het ä Chor un zwai sitlichi Näberüm. Dr Hochaltar stammt üs der Werkstatt vu Franz Xaver Marmon, d Fenschder sin vu d Friburger Glaswerkstätte Helmle un Merzweiler kumme. S Innere, wu znächst nur ä helle Astrich bekumme het, isch ab 1883 historistisch üsgstaltet un mit Ornamentbilder, Wandmalereie undstilisierti Ranke durch d Friburger Moler Anselm Endress vusäh worre. Wegge m Iidringe vu Wasserisch sin d Bausubstanz un d Iirichtunge bedroht und zuedem d Bausubstanz äui wegge Erschütterige durch Verkehr un liichte Ärdbebe schwer bschädigt worre. D Kirch het müesse gsperrt were. D Dytschi Stiftung Denkmolschutz engagiert sich fir d Rettig vu dr Kirch.
D Altstadt vu Burke ka mr durch s Stadttor betrette un wird im wesentliche durch ai pflaschderti un romantischi Stross bildet. Als Abschluss vu dr glaini Stadt sthoht ä aldi Burgruin uf m Bergsporn, unter dem in fryere Ziten noch dr Rhin gflosse isch.
Ybr Achkarre sin von Räschd vu dr Ruine vu dr Burg Höhinge z finde.
Naturdenkmäler
Ybr ä Flächi vu 280 Hektar erstrecke sich in d Gmarkigsgränze vu Vogtsburg zwölf Naturschutzgebiat.
Badnerlied
S Badnerlied isch di inoffiziäll Landeshymne vu Bade.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Sport
Radsport: In Vogtsburg findet traditionell dr abschliassende Rundkurs (Königsetapp) vu dr Internationale Regiotour statt.
Badnerlied
Entstehig
S Lied isch wahrschyns um 1865 us em hite vergässene Sachsenlied umdichtet wore. Aahaltspinkt fir di zytlig Datierig vum Badnerlied sin d Passasche iber d Feschtig Raschti un d Industrialisierig vu Manne. D Strofe Alt-Heidelberg, Du feine…. isch us em Trompeter von Säckingen vum badische Schriftsteller Joseph Victor von Scheffel (gschribe scho 1852 oder 1854) zuegfiegt.
Di friescht bekannt Druckfassig vum Badnerlied mit syyne fimf Grundstrofe findet sich in ''Marschlieder des 5. badischen Infanterieregiments Nr. 113'' vum Karl Pecher us em Johr 1906. Zue däre Zyt het s unter Soldate verschideni Variante vu däm Lied gee, wu d Länder- un Ortsnämme uusduscht gsi sin gege sonige us dr jewylige Heimetregion. S het zem Byschpel e pfälzischi Version gee, e hessischi, e bayrischi, elsässischi un au e schwebischi.
Bedytig
In dr 1920er Johr het s Iberlegige gee, s Lied zuen ere offiziälle Landeshymne z mache, wu aber nit umgsetzt wore sin. E Renaissance het s Lied erfahre in dr 1950er Johr, wu s Lied, trotz as di alte Länder zum neje Bundesland Bade-Wirttebärg vereinigt wore sin, zue dr bis hite wohl populärschte Regionalhymne vu Sidweschtdytschland gmacht het.
S Badnerlied wird bi vil Aaläss gspilt, zem Byschpel bi dr Heimspiil vu badischer Fueßballverein wie em SC Fryybeg, em Karlsrueher SC un dr TSG 1899 Hoffene, derzue au bi Heimspil vum Handballclub Rhein-Neckar Löwen. In e Deil vu Bade het s bi offiziälle Feschtakt wie Yywejige sogar e quasioffiziälle Status. S Badnerlied isch zem Byschpel au gspilt wore, wu bim Natogipfel 2009 z Kähl, Bade-Bade un Stroßbeg d Staats- un Regierigsschef vu dr Natostaate iber d Passerelle des deux Rives Dytschland in Richtig Franryych verloo hän. Allgmein bekannt sin un gsungen wäre di erschte vier Strofe, di fimft (Der Bauer und der Edelmann …) isch weniger verbreitet.
D Reihefolg vu dr Strofe unterscheidet sich je no dr geografische Lag (Nord- oder Sidbade). D Strofe, wu mit In Karlsruh' steht die Residenz aafangt, wird z. B. je nochdäm mit dr Strofe In Haslach gräbt man Silbererz verduscht. Derzue git s au chleineri Variantionen im Text. Zem Byschpel wird an e mänke Stelle vilmol steht statt ist brucht, z. B. bi In Rastatt ist die Festung, wu s derno In Rastatt steht die Festung heißt.
Vil Strofe sin zum Badnerlied derzue dichtet wore un wäre allno. Bsundersch beliebt sin Strofe, wu einzelni städt ode Region idealisiere un sonigi wu gege Schwobe giftelet wird.
Bin ere Hitparade vum Radiosänder SWR1, wu no Landesdeil Bade un Wirttebärg uuszellt woren isch, isch s Badnerlied vu dr Badner uf Platz 9 gwehlt wore. Bin ere regionale Uuszellig het sich uusegstellt, ass es bi dr Konschtanzer uf Platz 3 un z Mosbach sogar uf dr erscht Platz chuu isch. Doderfir sin d Moosbacher derno vum Bund Freiheit statt Baden-Württemberg zum Badner des Jahres 2006 kürt wore.
Bäcker
Becker, au churz Beck, isch e Bruefsbezeichnig für e Mensch, wo si Läbensunterhalt mit Bache vo Brot, Gebäck etc. verdient. Dr Becker zellt zu de Handwärksbrüef. Nach ere meischtens dreijährige Bruefsusbildig im Beckerhandwärk wird vo dr regional zueschtändige Innig d Gselleprüefig abgleit. Diräkt im Aaschluss beschtoht für dr Beckergsell d' Möglichkeit, sich anere Fachschuel witerzbilde und aaschließend vor dr Handwärkskammere d Meischterprüefig abzlegge. Die Usbildig ka inere Meischterschuel oder bi dr örtliche Innig gmacht wärde. Die dreijährigi Gsellezyt, wo früener erforderlich gsi isch als Vorussetzig zum zur Meischterprüefig zuegloo z wärde, isch wäggfalle. Nach em erfolgriiche Abschluss vo dr Meischterprüefig erwirbt me s' Rächt, dr Bruef vom Becker sälbschtändig uszüebe und Lehrling in däm Bruef uszbilde.
Dr Schutzheiligi vo de Becker isch dr Heiligi Nikolaus.
Gschicht
S Handwärk vom Becker het sich früener no ufteilt in:
Die Unterscheidig isch als erschts in Preuße 1752 ufghobe worde, will die schtändige Riibereie au zum Nochteil vo dr Kundschaft gfüehrt hai. Dr Beckerbruef het zu de "freie, gschänkte und ungschlossnige" Handwärk ghört.
D' Befuegnis vom ene Meischter, chönne z bache, het d (Back-) Grächtigkeit oder au d Bank gheisse. Scho im römische Rächt sind d Becker zu eigene Korporatione vereinigt worde und im Mittelalter sin ene Privilegie gee worde, was d Bildig vo Beckerinnige voraatriibe het. Mit dene Rächt hänn si aber au bestimmti Pflichte müesse erfülle. So hänn d Becker immer müesse gnueg Mählvorröt ha, um allgemeine Notständ chönne hälfe vorzbeuge.
Z Paris und in einige französische Départements sind d Becker 1801 zu gschlossene Korporatione unter dr Leitig vo Syndikat vereinigt worde. Für dr Betriib isch denn e obrigkeitlichi Gnähmigung erforderlich gsi.
Die dütschi Gwärbsordnig het schließlich s Beckergwärb freigä. Nach §73 hänn d Becker aber chönne drzue ufgforderet wärde, dr Priis und s Gwicht vo ihrer Waar am Gschäft aazgä, damit s Publikum Kenntnis drvo het chönne näh.
Dr Verkauf vo de Backware het traditzionell in de Läde vo de Beckermeischter stattgfunde, und die sind als Familiebetriib gfüert worde. D Beckereie hänn s Mähl vo de örtliche Müller bezoge.
Mit dr Induschtrialisierig sind vermehrt Großbeckereie entstande, und die hän näbe früsche Backware au Tiefküelteigling in sogenannte Backstroße produziert. Immer öfter hänn die örtliche Beckereie die Tiefküelteigling übernoh und si denn uffbache und verkauft. Eigentlich isch das am Aafang nur als Sortimäntserwiiterig dänkt gsi zu de eigene Produkt. Glichzytig sind die Backware au als Fertigprodukt vermehrt in Supermärkt und Tankschtelle abotte worde. Will dr Priisdruck durch die grossi Konkurränz immer schtärker worde isch, hänn in de letschte 20 Joohr vili traditionelli Becker ihre Betrieb müesse ufgäh oder sinn vo Filialchette übernoh worde. In de Vorschtedt, de Bahnhöf und in grosse Iikaufszentre hänn sich in jüngschter Vergangeheit Discounter duuregsetzt, wo die Tiefküelteigling im Verkaufsruum ufbacke.
D Unterscheidig zwische Becker und Konditer
D Bezeichnig Becker wird umgangssprochlig mängmol au für dr Bruef vom Konditer (Zuckerbeck) verwändet. In Dütschland handlet's sich aber um e separate Bruef, und für die müen verschiideni Gselleprüefige gemacht wärde. Vili Beckereie produziere au Produkt, wo zum Handwärk vom Konditer ghöre. Becker, wo in söttnige Beckereie glernt oder gschafft hänn, wärde als "Becker mit Konditoreierfahrige" bezeichnet.
Großherzogtum Baden
S Grossherzogtum Bade isch am Aafang vom 19. Johrhundert entschtande. Em Markgraf Karl Friedrich isch es durch e gschickti Politik glunge, nach de Vereinigung von de obere und de undere Markgrafschaft im 1771i, in de Folg von de französische Revolution sis Land stark z erwitere und vom Markgraf zerscht zum Kurfürscht und dann zum Grossherzog ufzschtiige. Nach de Uflösig vom Heilige Römische Riich isch Baden vo 1806 bis 1871 en souveränder Schtaat gsi. Mit de Gründig vom dütsche Riich ischs Grossherzogtum en Teil dodervo blibe, bis de Friedrich II. am 22. November 1918 abdankt het und us em Grossherzogtum d Republik Bade worde-n-isch.
Territoriali Entwicklig
Im Fride vo Lunéville vom Februar 1801 het sich de Kaiser derzu verpflichtet, di sit 1797 von Frankriich bsetzte Gebiet, abzträte und d Fürschte, wo dodurch Gebiet verlore hei, z entschädige. Di Entschädigung isch mit em Riichsdeputationshauptschluss vo 1803 umgsetzt worde. D Markgrafschaft Bade isch für de Verluscht vo 450km² mit 30'000 Iiwohner mit 2'000 km² und 240'000 Iiwohner entschädigt worde. Verlore het d Markgrafschaft d Grafschaft Sponheim und e paar anderi Gebiet in de Nöchi vo Pirmasens und Luxemburg. Doderfür sin di rechtsrhiinische Teil vo de Kurpfalz und de Bistümer Basel, Konschtanz und Strassburg, d Riichsschtädt vo de Ortenau, s Riichstal Hamersbach und s Linzgau zu Bade cho. Au Gebiet vo chlinere Abtei sind zu Bade cho. Mit de Kurpfalz het de Markgraf au d Kurfürschtewürde übernoh. Mit de Niederlag im 3. Koalitionschrieg het de Kaiser vo de Öschtriich im 1805i em Fride vo Pressburg müesse zuschtimme. So het er de Brisgau und d Schadt Konschtanz an Bade müesse abgäh. Mit de Rhiibundakte isch im 1806 au de gröschti Teil vo Fürschtebärg, s kurzläbige Fürschtetum Leinige, de links vom Main glägene Teil vo de Grafschaft Wertheim und d Landgrafschaft Chleggi zu Bade cho, wo mit de Uflöösig vom Heilige Römische Riich vom Kurfürschtetum zum Grossherzogtum worde-n-isch. Bade isch Mitgliid vom Rhiibund worde, wo vor allem es militärischs Bündnis vo dütsche Mittelschtaate mit em napoleonische Frankriich gsi isch. Im 1810 het s Grossherzogtum sis Territorium noch einisch chönne erwitere, wo im Vertrag vo Paris Württebärg Gebiet im Schwarzwald und di ehemalig Landgrafschaft Nelleburg an Bade abträte het.
D Grossherzög
D Staatsoberhäupter vom Grossherzogtum Bade sind Grosshezög us em Huus Bade gsi. Im einzelne sind des gsi:
Namibia
Namibia (amtlig: Republik Namibia, dt. Uuschbroch: [], iidütscht Namibie) isch ä Schdaat im südlige Afrika zwüsche Angola, Sambia, Botsuana, Südafrika und em Atlantische Ozean.
Mialet
Mialet isch de Name vo däne Ortschafte z Frankriich:
Namibia
Dr Name vom Staat leitet sich vo der Wüeschdi Namib ab, wo s ganze Küschtegebiet vom Land inimmt. Er isch bi dr Unabhängikeit as neutrali Bezeichnig uusegläse worde, für zum keis vo de vile namibische Völker z verärgere. Im dütschschbrochige Ruum exischtiert immer no die Bezeichnung „Namibie“, wo mä hüt weniger bruucht. Z Namibia wird hüfig au vo „Südwescht“ as Abchürzig für Südweschtafrika (früehner emol Dütsch-Südweschdafrika oder zwüsche 1919 und 1990 Südweschdafrika) gredet, ä Begriff, wo bi de Iiwohner – je noch Huutfarb und dr politische und gschichtlige Brägig – sehr underschiidligi Assoziatione verursacht.
Mialet
Mialet isch de Familiename vo däne Persone:
Namibia
Us de gliiche politische Gründ het mä 1990 nit die bishärige Amtsschbroche bhaltet sondern die änglischi Schbroch iigfüehrt, wo vili vo de Eltere, vor allem im Norde vom Land, nüt beherrsche. Die meischte Schwarze schwätze näbe ihren eigene Schbroche Afrikaans, mänggisch au Dütsch.
Dr Nationalfiirdig isch der 21. März, dr Dag vo der Unabhängikeit (1990).
Geografy
Namibia lyt zwische 17,87° un 29,9808° sidliger Braiti un 12° un 25° eschtliger Lengi.
S Land gränzt im Oschte an Botswana mit dr Kalahari, im Siden an Sidafrika mit em Oranje, im Weschten an dr Sidatlantik un im Norden an Angola mit em Kunene un em Okavango. Im Nordoschte het s e rund 450 km lange un bis zue 50 km braite Landfinger zwische dr nerdlige Nochbere Angola un Sambia un em sidlige Botswana – dr Caprivizipfel, wu im Oschte an dr Sambesi un dr Unterlauf vum Kwando gränzt.
Näbe däne gnännte Fliss git s no ne Hufe anderi Fliss, wu aber kai ainzige all Johr ganzjehrig Wasser fiert. Usserhalb vu dr Räägezyt het s nume uusdrickneti Flussbett.
S ganz Staatsbiet vu Namibia umfasst rund 824.292 Quadratkilometer. Namibia isch vu dr Landschaft här in dr Hauptsach vu zwoo Wieschtene bregt, im Weschte dur d Namib, wu vu dr sidafrikanische Provinz Nordkap bis wyt uf Angola goht un im Oschte dur d Kalahari. Zwische dr boode Wieschtene lyt s durschnittli 1700 Meter hoch Binnehochland, wu um d Hauptstadt Windhoek umme au bis iber 2000 Meter ufe goht. Ain vu dr markantescht Bärg isch dr Etjo, dr hegscht Bärg im Land isch dr rund 2600 Meter hoch Königstein im Brandbergmassiv, in dr Nechi vu dr Kischte, rund 200 Kilometer nerdli vu Swakopmund. Im Oschte goht s Binnehochland nodisno in s rund 1200 Meter hoch gläge, mit Druckevegetation deckte Kalahari-Hochland iber.
Geology
S Biet vum hitige Namibia giltet as ais vu dr eltschte Dail vu dr Ärdkruschte. Scho lang voreb dr Superkontinänt Gondwana entstanden isch, hän si vor iber zwai Milliarde Johr im Biet vum hitige Afrika zwai Schelf bildet: dr Kongo-[Kraton un dr Kalahari-Kraton. Dä letschter het großi Dail vum hitige Namibia umfasst. Dur verschideni tektonischi Vorgäng isch derno vor rund 550 Millione Johr e risig, zämehangig Feschtlandbiet entstande, wu di hitige Kontinänt Afrika, Sidamerika, Auschtralie un Antarktis un au Indien umfasst het: Gondwana.
Vor rund 150 Millione Johr isch dä Superkontinänt nodno in di hitige Kontinänt ussenander broche un ussenander driftet. Di bsundere klimatische Verhältnis z Sidweschtafrika, wu iber Johrmillione aaduurt hän, hän derzue gfiert, ass e Hufe geologischi Strukture un Vorgäng bsundersch guet erhalte sin. Doderzue ghert au d Namib, wu as eltschi Wieschti vu dr Wält giltet.
Klima
S durschnittli Klima vu Namibia isch haiß un drucke: subtropisch kontinental un arid. S git aber großi Unterschid zwische dr ainzelne Landesdail:
In dr Namib weschtli vu dr Abbruchstufe sin Niderschleg arg sälte. S wait s ganz Johr e warme, chreftige Wind. Sogar im Winter het s vylmol Tämperature vu iber 25 °C. In dr haißeschte Summermonet Dezämber un Jänner lige d Tämperature zmaischt dytlig iber 30 °C, derwylscht si in dr cheltschte Monet, Juli un Augschte, znacht chenne aabe goh bis zum Gfrierpunkt, am Dag derno aber wider uf rund 25 °C styge. Dermorge un zoobe het s bsundersch im Winter als Tämperaturgimp vu iber 20 °C in wenige Stund. Im Binnehochland chaa s wäg dr große Hechine znaacht sogar Froscht gee un sälten au Schnee. Am Dag isch s dert nit ganz eso haiß wie in dr Wieschti. In dr Kalahari isch s ähnli wie in dr Namib. S het e weng mee Niderschleg, aber allno sälte, wie s fir Wieschtine normal isch.
S Klima vu drAtlantikkischte wird dur dr chalt Benguelastrom bstimmt. Dää chielt dr Sidweschtwind stark ab, wu s zmaischt het, was dur Kondensation d Bildig vu Rägewulke verhinderet un regelmäßig e dichte Nääbel bringt. Im Summer isch s ender chiellächt un in dr Wintermonete zum Dail au am Dag rächt chalt. D Wassertämperatur chunnt sälten uf iber 15 °C.
Dr Caprivi-Straife isch dergege bregt vu zmaischt sichere Niderschleg in dr Rägezyt. Doderdur het s dert en uusdehnt Flusssischtem un e subtropische Savannewald. D Luftfychtigkait isch do, im Gegesatz zue dr andere Landesdail, relativ hoch.
Im zäntrale Hochland, wu dr grescht Dail vu Namibia umfasst, herrscht Summerräge vor, des haißt mit uuregelmäßige, aber zum Dail au seli heftige Rägefäll zwische Novämber un April. Dr usserscht Side lyt dergege im Winterrägebiet, Rägefäll het s dert, wänn iberhaupt vor allem in dr Monet Juni und Juli. D Rägefäll näme vum Side mit unter 50 mm pro Johr dytli zue in Richtig Nordoschte mit bis zue 600 mm pro Johr, regionali Druckeperiode vu mehrere Johr sin aber nit uusgschlosse.
Wäg dr bsundere klimatische Verhältnis isch Landwirtschaft im Land nume yygschränkt megli: im Hochland vor allem Viizucht (im Norde ender Rinder, im Side ender Schof un Gaiße), im relativ rägeryche Norden au Ackerböu.
Bevelkerig
Namibia isch extrem dinn bsidlet. No dr Mongolei giltet Namibia as dr am dinnschte bsidlet unabhängig Staat vu dr Ärd. D Bevelkerig isch kunzäntriert uf wenigi Stedt un dr fruchtbar Norde vum Lande. Rund 44 Brozänt vu Lyt läben in dr Regione Omusati, Oshana, Ohangwena un Oshikoto.
Insgsamt het Namibia anne 2011 rund 2,113 Millionen Yywohner ghaa, 1991 rund 1,4 Millione.
Religion
Dur d Missionierig in dr Kolonialzyt sin rund 87 Brozänt vu dr Namibier Chrischte,. Vu däne sin 50 Brozänt Lutheraner, 20 Brozänt Katholike, fimf Brozänt Reformierti (Mitglider vu dr Niderländische Reformierte Chilche) un fimf Brozänt Anglikaner. Di ibrige Chrischte verdaile si uf anderi chlaineri Chilche wie Baptischte, Adventischte, neiaposchtolischi Chrischte oder d African Methodist Episcopal Church.
Di andere 13 Brozänt vu dr Yywohner, vor allem San, Himba un Caprivianer, sin Aahänger vu draditionälle afrikanische Religione.
Janitscharenmusik
D Janitscharèmusig (türkisch Mehter Marşı, „D Mehter Märsch“), im dütschschprǒchigè Musigerkreisè au als Türkischi Musig benamst, isch urschprünglich d Milidärmusig vo dè Osmanè gsi. Gschpillt worrè isch si vo dè „Mehterhane“, dè Militärmusigè vum Rych, un drait dõher eigèntlich dè falsch Nammè.
Namibia
Friezyt
Di erschte Europäer in dr Region sin d Portugiese gsii (Bartolomeu Diaz, 1488). Si hän e Kolony grindet, wu aber no kämpferische Ussenandersetzige mit dr Khoi Khoi un ere Strofexpedition vum portugiesische Vizechenig ufgee woren isch.
D Besidlig dur dytschi Yywanderer het guet hundert bis hundertfufzg Johr no dr erschte Yywanderer vu dr hitige Bantuvelker aagfange un zwaihundert Johr no dr Bsidlig vu dr Gegnig am Kap dur d Niderländer (Grindig vu Kapstadt: 1652).
Janitscharenmusik
Ygsetzt worrè isch d „Janitscharèmusig“ zmeischt bi Milidärparadè, Truppèbewegigè (für d Unterhaaltig un für d Vorgaab vom Marschtagt) un diè aaschlièßendè Schlachtè, woby diè mitryßendi Musig jeddè einzelne Kämpfer motivyrè hèt söllè. Au d Heftigkeit von èm Aagriff isch wõrend èrè Schlacht durch d Musig glenkt worrè. S sin nõch Vorgaab vum Bfeelshabendè schnèlleri, mittleri un langsami Stugg für d Differenzyrig vo einzelnè Stoßaagriff gschpillt worrè.
Vowendig i dè europäischè Musig
D Musig vo dè Janitscharè isch im Zuug vo dè Türkechrièg z Europa, vo allem abber z Öschterrych bekannt worrè, un unter sellèm Begriff, alternatyv abaer au unter dè Bezeichnig Türkischi Musig, hèt si i dè klassischè Musig Vowendig gfundè. Meischtens isch si ygsetzt worrè, um èn effektvollè Kontrascht zwǜschè weschtlich-votrautè un öschtlich-exotischè Elemänt z erzüügè. Am Ènd vum 18tè bis Aafang 19tè Johrhundert isch mò am Sunntigmorgè „zu dè türkischè Musig“ gangè, sell isch s Blatzkonzèrt vo dè Milidärkapèllè odder Blõsmusig am Ort gangè. Bi dè Preußè isch dè Diènschtgrad von èm Milidärmusiger no um 1830 „Janitschar“ gsi
Namibia
Dytschi Kolonialzyt bis 1915
Wu s em dytsche Chaufmann Franz Adolf Eduard Lüderitz glunge gsii isch, dur Verdreg mit yyhaimische Stammesfierer großi Landstrich z chaufe („Lüderitzbucht“), isch s Land vum Oranje bis zum Kunene anne 1884 zum „Schutzbiet“ Dytsch-Sidweschtafrika un derno zun ere dytsche Kolony erklert wore. Nume d Walvis Bay isch unter britischem Yyfluss blibe. Im Mai 1885 sin di erschte dytsche Beamten yydroffe, dodrunter dr Rychskommissar Ernst Heinrich Göring. Är het mit Hilf vu aasässige Missionar mit dr Herero ne Schutzbindnis gschlosse. Dr Herero isch Schutz vor dr Nama unter em Hendrik Witbooi versproche wore, im Gegezug hän si sich mieße verpflichte, dr Dytsche Handelsfreihait z gwehren un ass si ohni dytschi Zuestimmig kai Land verchaufe.
D Nooricht vu sagehafte Diamantfund het e regelrächti Goldgreberstimmig im dytsche Chaiserrych uusglest. Z Lüderitzbucht het mer d „Klippekies“, wie d Diamante gnännt wore sin, im Sand vum Strand un vu dr Diine in dr Wieschti chenne uflääse. Dr doderdur uusglest Zuzug vu Händler un Farmer un dären ihri Landnahm isch uf allmee Widerstand vu dr yyhaimische Herero un Nama gstoße. Gege s brutal Vorgoh vu dr Siidler hän si vor allem d Herero gwehrt. Wel ihri wirtschaftli Situation am Änd vum 19. Johrhrundert als schlächter woren isch, sin d Herero zwunge gsii all mee Land z verchaufe un si hän schließli mieße bi dr Siidler mieße as Daglehner schaffe. D Konflikt zwische dr Siidler un dr yyhaimische Bevelkerig hän dur dr Kapitän vu dr Herero, dr Samuel Maharero, un dr Gouverneur vu Dytsch-Sidweschtafrika dr Theodor Leutwein, nit chenne glest wäre. Schließlighän di Dytsche ne Kolonialchriege gege d Herero un d Nama aagfange, wu vu 1904 bis 1908 gangen isch un zue me Vernichtigschrieg woren isch, wu schetzigswys 60.000 bis 70.000 Manne, Frauen un Chinder s Lääbe gchoschtete het.
Dr Hererochrieg
Im Jänner 1904 isch s unter em Samuel Maharero zue me Ufstand vu dr Herero chuu. Mit insgsamt rund 15.000 Mann unter em Generalleutnant Lothar von Trotha isch dr Ufstand vu dr Herero bis zum Augschte 1904 in dr Schlacht am Waterberg nidergschlaa wore. Dr grescht Dail vu dr Herero isch druf in di fascht wasserlos Omaheke-Wieschti gflichtetet. Dr von Trotha het die Wieschti abriigle loo un d Flichtling vu dr wenige Wasserstelle, wu s dert ghaa het, verlage loo, doderdur sin Döuserti vu Herero mitsamt ihre Familie un Rinderhäärde verdurschtet. Im sognännt „Vernichtigsbefähl“ het dr von Trotha dr Verjagte mitdaile loo: „Die Herero sind nicht mehr deutsche Untertanen. […] Innerhalb der deutschen Grenze wird jeder Herero mit oder ohne Gewehr, mit oder ohne Vieh erschossen, ich nehme keine Weiber und keine Kinder mehr auf, treibe sie zu ihrem Volke zurück oder lasse auch auf sie schießen.“ Die, wu iberläbt hän, sin entaignet wore, in Konzentrationslager gsperrt un zue Zwangsarbet zwunge wore. Die Misshandlige, d Mangelerhnehrig un di schlächte hygienische Bedingige in dr Lager hän in däre zwoote Phase vum Velkermord an dr Herero zum Dod vu dr Helfti vu allne Gfange gfiert.