cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaius Julius Cäsar
Läbe vor de Politik
Am 14. Juli im Jahr Hundert vor Chrischtus isch de Gaius Julius Caesar us Sohn vomne verarmte aber hochadelige Gschäftsma uf d Wäut cho. Caesar stammt nämlich vom Gschlächt vode Julier ab, das si Nachfahre vom Julus, wo dr Sohn vom legendäre Aeneas gsi isch. Es si schwirigi Zite gsi: De Marius (si Onku) hets i däm Jahr nit gschafft zum sübete Mau us Konsul gwäut z cho u de Lucius Cornelius Cinna isch a gueta Fründ vo de Familie Caesar gsi. Im Jahr 88 v. Chr. isch de Sulla in Rom igmarschiert u het sich us Diktator la usrüeffe. De Sulla het no a di auti Repulik gloobt u het si därum omi igfüert. Är het aber nai no mau gäge Marius verlore, bevor dä wiederum het chönne Konsul cho, isch er 86 v. Chr. gwäut gschtorbe. De Sulla isch jetz beschtätigt gsi. U zu däm Zitpunkt het de Caesar d Tochter vom Lucius Cornelius Cinna ghürate. U het müesse diversi Militärdienscht leischte bis de Sulla zrüggträte isch. Churz nach däm si Tod 78 v. Chr., isch er zrügg cho. Isch zimlich schnäu i de Rat vo de Pontifices ufgnocho.
Erschti Politischi Aktivität u Triumvirat
Scho baud derna isch er zum Pontifex Maximus gwäuta cho, u zwar 73 v. Chr., i där Gschwindikeit isch vorhär no nie eper so hoch ufgschtige. De Caesar het aber meh politischi Macht welle. Är isch de baud amau omi zrüggträte u fasch sofort i Senat gwäuta cho. Aber si Ehrgiz isch unersättlich gsi. Er het sich de mit de fruschtrierte, politisch lahmgleite ehemalige Konsuln Gnaeus Pmpeius Magnus u Marcus Crassus zäme ta. Zäme hi si z erschta Triumvirat büudet. U siehe da, de Pompeius u de Crassus si grad as Jahr später omi Konsul gsi. No as Jahr später, 59 v. Chr. isch de Caesar Konsul cho. Am Schluss vo sire Amtsperiode het er im Ustusch vo 50000 Ma sini Tochter am Pompeius zur Hochzyyt übergä. De Pompeius u de Crassus si 55 v. Chr. nomau zäme Konsul gsi, as Jahr später aber isch de Crassus umcho u z Triumvirat isch usenandkit.
Gallischa Chrieg gäge Vercingetorix
(S meischde wo mä über dr Gallisch Chrieg weiss, schdammt vom Cäsar siine Kommentar über dr Gallisch Chrieg, in wele er nid nume siini Feldzüg sondern au s Land und siini Iiwohner beschriibt.)
Wo dr Cäsar im Johr 58 vor dr Ziitwändi Prokonsul worden isch, het er dr Zug vo de Helvetier weschtwärts as Uusred bruucht, für zum ä brovinziali Armee ufzschdelle zum Schutz vo dr römische Nordgränze; und die Armee, wo ziitwiis bis zu zäh Legione schdark gsi isch, isch sii Machtbasis worde und s Inschdrument für zum in Rom siini Interesse z fördere. Nach siim Erfolg gege d Helvetier het er im zweite Johr vo siiner Amtsziit d Belger, wo im Nordoschde vo Gallie gläbt hai, unterworfe. Im Winter druf het s Triumvirat, dr Cäsar, dr Pompeius und dr Crassus, z Ravenna beschlosse, ass dr Pompeius und dr Crassus im Johr 55 vor dr Ziitwändi zu Konsule sölle gwehlt wärde und im Cäsar siis Prokonsulat um fümf Johr bis zum Johr 49 z verlengere siig, was ihm gnueg Ziit wurd gä für zum ganz Gallie z erobere.
Dr Cäsar het d Bitte vo ä baar Schdämm ihne gege ihri gallische Find z hälfe, uusgnützt für zum sich in die interne gallische Aaglägeheite iizmische und ganz Gallie bis zum Rhii z erobere. Er het au ä Schdrofexpedition noch Germanie uusgfüehrt (55), het aber ennet em Rhii keis Territorium eroberet und bsetzt. Gege Britannie het er zwei Feldzüg gfüehrt (55, 54) und sich jedes Mol wider zruggzoge. Im Johr 53 het er dr Rhii no einisch überquert, aber sii Entscheidig isch gsi, ass dr Rhii die natürligi Gränze vom Römische Riich siig, und so isch s schbööter im Grossen und Ganze bliibe. Im gliiche Johr hai sich z Gallie d Treverer und Nervier gege ihn erhobe, si aber nach ä baar Afangserfolg gschlage worde. Im Johr 52 hai d Gallier under em Vercingetorix, em König vo de Averner, ä Guerillachrieg gege d Römer agfange, d Nochschubwäg vo dr römische Armee underbroche und mit ihrer Taktik vo dr verbrennte Ärde em Cäsar d Verpflägig vo dr Armee sehr schwiirig gmacht. Bi Gergovia hai so d Gallier zu erschde Mol d Römer chönne schlo, aber denn hai si d Guerillataktik ufgä und si brombt vo de besser organisierte Römer gschlage worde. Dr Vercingetorix het sich druf nach Alesia zruggzoge und dr Cäsar het d Schdadt afo belagere und ä 35 Kilometer langi Muure um sä umebaue. Wo ä zweiti gallischi Armee em Vercingetorix het welle cho hälfe, het se dr Cäsar gschlage und gliichziitig dr Versuech vom Vercingetorix uszbräche abgwehrt. Noch em Fall vo Alesia isch dr Vercingetorix in Fessle gleit und sächs Johr schbööter noch em Cäsar siim Driumphzug z Rom im Johr 46 dödet worde. Das isch dr letscht grooss Ufschdand vo de Gallier gsi gege d Römer, chliineri wo s no ge het het dr Cäsar uff s Brudalschde niidergschlage. Er het au s Land usgraubt und ihm Dribut uferleit. Mit däm Gäld het er si Armee zahlt und si politischi Karriere z Rom finanziert.
Dr Chrieg isch verheerend gsi für Gallie. Noch em Plutarch si ä Million Gallier umcho und Millione si gfange gnoh und in d Sklaverei verchauft worde.
Dr alexandrinisch Chrieg
Wo dr Cäsar nach Ägypte cho isch het er es Verhältnis mit dr Kleopatra, dr Schwöschter und Mitregäntin vom Ptolemäus, gha und wo si vo ihrem Brueder us Ägypte verdriibe worden isch, isch dr Cäsar vom Achillas, em General vom Ptolemäus z Alexandria belageret worde, het ich aber chönne befreie und d Drubbe vom Achillas in d Flucht schlo. Dr Ptolemäus isch im Nil erdrunke und d Kleopatra isch Königin vo Ägypte bliibe (Januar 47). Churz druf het d Kleopatra dr Ptolemäus Cäsar–d Alexandriner hai em Cäsarion-dr chlii Cäsar-gsait–uf d Wält brocht, wohrschiinlig ä Sohn vom Cäsar.
Chrieg in Chliiasie
In Chliiasie het dr Pharnakos II. vo Pontus die römische Brovinze usblünderet. Dr Cäsar isch wie sie berüehmt Usschbruch s sait cho, het gseh was bassiert und het gwunne (Veni, vidi, vidi). Noch fümf Däg isch dr Pharnakos us Chliiasie verdriibe gsi.
Kalenderreform
Als Pontifex Maximus (oberschter Priischter) isch dr Caesar au fer dr Kalender zueständig gsi. Under ihm isch dr uf ihn daift Julianisch Kalender igfüehrt worde. Dr underem Pabscht Gregor 1582 igfüehrt Gregorianisch Kalender, wo hüt in vilene Länder giltet, isch eigetlich numme e verbesserte Julianische Kalender.
Ermordig vom Cäsar
Nadäm dass de Caesar de römisch Bürgerchrieg gwunne het, isch är unumstrittena Herrscher vo Rom gsi. Är hets aber vermide Aschpruch uf d Königskrona z erhäbe (as git Historiker, wo behoupte, er heigi das no welle nahole), trotzdäm hei diversi Senatore daicht är welli sich zum König la usrüefe. Drum hi Brutus (Caesars Neffe) u Gaius Cassius a Mordplan afa schmide. A de Ide vom März (15.) hi di zwö u zä witeri Senatore de Caesar erstoche. De Marcus Tullius Cicero isch, obwol er de politisch Gägner vom Caesar gsi isch, nit debi gsi.
Polen-Rundfahrt
Gschicht
D Pole-Rundfahrt isch noch dr Tour de France konzipiert worde. D Warschauer Velofahrgsellschaft und d Sportzitig Przegląd Sportowy, wo z Krakau uusegee wird, hai dr Vorschlaag gmacht und im Summer vo 1928 isch s erste ‹Renne um Pole ume› (Wyścig Dookoła Polski) abghalte worde. 71 Rennfahrer hai mitgmacht und s Renne isch fast 1500 km lang gsi. Dr Felix Więcek vom Bydgoszcz Veloklub het gwunne. Bis zum Zwaite Wältchrieg het s Renne vier Mol stattgfunde. Dr Bolesław Napierała, wo dr Übername ‹Diiger vo dr Strooss› gha het, het s zwai Mol (1937 und 1939) gwunne. Die früehje Renne hai sich stark vo de spööter underschiide: d Etappe si vil lenger gsi (bis zu dreihundert Kilometer), d Fahrer hai ihri Velo sälber müesse flicke und wenn si Hunger gha hai, si si vom Velo abgstiige und in e Beiz gange go ässe.
Noch em Chrieg hai dr Polnisch Veloverein und dr Zitigsverlag Czytelnik 1947 e nöis Renne organsiert, wo vier Etappe lange gsi isch. Dr Stanislaw Grzelak vo Tramwajarz Lodz het das gwunne. Bis 1993 isch d Pole-Rundfahrt nie wichdig worde, wil d Behörde s «Friidensrenne» vorzooge hai. Dank em Czesław Lang, wo bi dr Olympiade vo 1980 e Silbermedallie gwunne het und 1993 Diräkter vo dr Rundfahrt worden isch, isch d Pole-Rundfahrt e UCI World Ranking Renne worde: 1997 in dr Brofikategorii 2.4, 2001 in dr Kategorii 2.2. Sid 2005 ghört si zur UCI ProTour.
Uf dr dritte Etappe vu dr Pole-Rundfahrt 2019 isch dr 22-jehrig Belgier Bjorg Lambrecht noch eme schwäre Sturz gstorbe.
Scalable Vector Graphics
Scalable Vector Graphics (SVG) isch e Schtandard fir d Bschriibung vun zwodimensionale Vektorgrafike in de XML-Syntax.
SVG isch im September 2001 vum World Wide Web Consortium (W3C) als Empfehlung ygschtuft worre un wird vun de aktuelle Browser greschteteils unterstitzt.
SVG unterschtitzt SMIL Animatione. Manipulatione vum SVG-DOM sin mit Hilf vun ybettete Funktione mit Skriptschproche megli.
Wil SVG e XML-Owendung isch, konn si mit em Texteditor ufgmacht un bearbeitet werre un au wie jedes ondre Dateiformat vun geignete Programm ufgmacht werre, z. B. mit dr freye Vektorgrafik-Programm Sodipodi un Inkscape, wu des als ihr eige Datenformat ysetze. E SVG-Datei het d Dateiendung .svg bzw. .svgz, wenn s mit gzip komprimiert worre isch.
Gschicht
Siter August 1998 arbeitet s W3C on de Schpezifikation vun de Vektorgrafikschproch SVG, wu im September 2001 di erscht Empfehlung (engl. recommendation) unter em Nome Scalable Vector Graphics (SVG) 1.0 Specification vereffentligt worre isch.
Aktuell het d Spezifikation d Version 1.1, siter em September 2003 vum W3C empfohle. D SVG-Version 1.2 isch zur Zyt in Arbet (Stond 2009) un steht aktuell als Entwurf zur Verfiegung.
Struktur
SVG nutzt d Syntax vun de Extensible Markup Language (ängl. fir „erwiterbari Usszeichnungs-Sproch“), XML. Die definiert Grafik isch somit in ere Boumschtruktur us verschiedene Elemente un de zuegwiesene Attribut ufbout.
Jedi SVG-Datei fangt on, wie bi XML-basierte Schproche ieblig, mit de XML-Deklaration un de Dokumenttypdeklaration, wu de brucht Nomensruum bschribe. Dezue wird bi Letschterem e Verwiis uf di entsprechend DTD-Datei iigfiegt. Dodruf folgt s Start-Tag "<svg>". D SVG-Datei wird durich s abschliessend End-Tag "</svg>" abgschlosse. (Mit de Attribute "width" (ängl.: Breiti) un "height" (ängl.: Höhi) vum SVG-Starttag "<svg>" wird d Gress vum Usgabebildschirm bschtimmt.)
Graphischi Primitive
Alli graphische Objekte in SVG boue uf eifache graphische Grundelement uf. Komplexeri Objekte sin dodebi us mehrere eifache Objekte zommegsetzt.
Animatione
D Tags, wu fir d Uszeichnung vun Animatione gnumme werre, stomme us em XML-Multimediastandard SMIL (Synchronized Multimedia Integration Language). Zueschtänd, wu animiert werre kinne, sin Transformation, Position, Sichtbarkeit, Farb un Gress. Wichtig fir s Verständnis vun Animatione sind d Begriff „Darsteller“, s Objekt, wu soll animert werre, un s „Dreibuech“, d Zytschponne vun de Animation.
Zytongabe kinne vun Millisekunde bis Stunde ogegebe werre un kinne verschide uszeichnet werre. Fir di meischte Animationstags wird e Pflichtattribut brucht, wu d Art vun de Animation feschtleit. Witeri grundlegendi Komponente sin de Zytramme, Zueschtänd während de Animation (optional), de Zueschtond noch de Animation un eb e Widerholung gstartet werre soll oder nit.
Fir d Eigeschafte vum Darsteller sin in SVG folgendi Attribut feschtghalte.
Quellcod vun de Pfadanimation:
Quellcod vum Play-Button:
Grafischi Effekt un Filter
Bekonnti Grafikfilter sin us DTP-Programme ibernomme worre un schaffe noch em Matrize-Prinzip, wu Operatore un Funktione debi d Form vun ere Matrix usdrucke. S wird grob gsait jedes einzel Pixel mit em definierte Filtereffekt usgrechnet un uff s negscht ibertrait. Uff die Art len sich Bilder un Grafike uff verschidenschti Art un Wiise bearbeite.
E paar vun de meglige Filter:
Quellcod vum Filter fir de Himmel:
Skripting
Interaktivi Grafike z mache isch mit SVG zimli eifach. Mer sott aber Kenntnis in JavaScript. Perl, PHP, JSP usw. ho. Mer konn die DOM-Schtruktur vun re SVG-Grafik manipuliere oder neije Element mit em Muusklick mache. SVG-Grafike len sich serversytig generiere un kinne au mit Databonke kommuniziere. Zum Skripts in eme SVG-Dokument z platziere, het mer zwo Megligkeite. Entweder mer definiert s Skript im SVG-Dokument selber oder leit s Skript referenziert extern amenort no. Fir ufwändigi un hyffig vorkommendi Skripts ischs guet, die Skripts extern z lagre, sunsch verliert mer schnell de Iberblick, wenn alles ins Dokument iigfiegt wird. Zum e Biispil z gäbe, wie Event, Programmcode un SVG zomme hänge, e Rechteck wu mit jedem Klick wachst. (Nur als .png gschpeichert)
La Sagne
La Sagne (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf und e bolitischi Gmai vom Kanton Nöueburg.
Scalable Vector Graphics
Skripting
De Quellcode mit implementiertem JavaScript-Code
La Sagne
Geografi
La Sagne isch e Stroßedorf im eschtlige Vallée de la Sagne et des Ponts. Das Taal lyt hinder der vorderschte und höchschte Gebirgschetti vom Jura.
Scalable Vector Graphics
Skripting
Hie wird e Funktion definiert, wu d DOM-Schtruktur hierarisch durichlauft. Als erschts wird s Dokument ufgruefe. D Funktion getElementById rueft jetztert s Rechteck uff, wu de Nome "jack" het. Sobal d Funktion s Element jack gfunde het, wird dodruf zuegriffe un d Attribute kinne gändert werre. In derre Funktion wird s Attribut width mit de Funktion getAttribute ogschtiirt un im witre mir ere relativ eidittige Formel gändert. Nochm Definitionsberiich steht s Rechteck mit de ID jack un im slebe Tag wird de Eventhandler onclick mit de Funktion wachsen(evt) uf s Rechteck definiert.
La Sagne
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Ortsdail Les Coeudres, Le Crêt , Miéville , La Sagne-Eglise , La Corbatière un Marmoud. Dr Bann umfasst 60 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 37 Prozänt Wald un 3 Prozänt Sidligsflechi. D Nochbergmaine vu La Sagne sin La Chaux-de-Fonds, Le Locle, Les Ponts-de-Martel, Brot-Plamboz, Rochefort un Val-de-Ruz.
Scalable Vector Graphics
Biispil
E kleins Biispil illuschtriert d Verwendung vun de einzelne Element guet. S rechts dargschtellt Bild Variable Resistor.svg het de folgend durichkommentiert Quelltext:
La Sagne
Gschicht
La Sagne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1332 as la Sagne.
Scalable Vector Graphics
SVG-Unterstitzung vun Browser
(Tabell Schtond Dezembar 2005)
Konferenze
D SVG Open isch e internationali Konferenz, wu sich mit allem rund um s Thema SVG bschäftigt.
Mittlerweile hat sie bereits vier mal stattgefunden.
Di negscht SVG Open isch vum 2. bis 4. Oktober 2009 z Mountain View, USA
La Sagne
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,8 Prozänt gläge.
Religion
36,9 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,3 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
La Sagne isch es Puuredorf; und es het dört chly Gwärb und Induschtry.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 997 Yywohner 82,5 Prozänt Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,2 Prozänt Dytsch, 3,5 Prozänt Italienisch un 7,8 Prozänt anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Logograph
Logograaf (, logographos) stoot für:
Perrefitte
Perrefitte (frankprovenzalisch [a pɛrˈfɛt], alem. Bäffert, dt. Beffert) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Perrefitte ligt ar Chalière, weschtlech vo Moutier. D Gmeindsflächi bsteit us 29,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 66,3 % Waud, 3,6 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Moutier, Champoz u Souboz im Kanton Bern sowie Soulce im Kanton Jura.
Gschicht
Perrefitte isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1295 aus Pierefite. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 11,7 % gläge.
Religion
50,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 30 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,0 %, CVP 11,0 %, EVP 3,9 %, FDP 1,3 %. GLP 2,4 %, GP 4,1 %, SP 14,4 %, SVP 42,6 %, Suschtigi 12,3 %.
Gmeindspresidäntin vo Perrefitte isch d Virginie Heyer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 476 Ywohner 9,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 84,2 % Französisch u 2,9 % Italienisch.
Dr alt frankprovenzalisch Patois vo Perrefitte isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Grand Café Odeon
S Grand Café Odeon isch e Café im Wiener Jugedstiil mit ere biwegte Gschicht am Bellevue i de Stadt Zöri. S Odeon mit de alte Iirichtig im Jugedstiil stoot hütt under Denklmoolschutz.
Gschicht
Ane 1910 het de Chaufmaa Julius Uster bim Bellevueplatz e grooses Huus baue loo, de Usterhoof. Allerdings het er sich finanziell öberlupft und de Bau isch is stocke choo. Well er aber denn s groossi Loos i de spanische Nationallotterie gwune hett, isch Bau doch no fertig wore.
Am 1. Juli 1911 het de Münchner Wert Josef Schottenhaml s Café Odeon im Parterre uuftue, mit ere aigne Konditorai. Im erste Stock isch e “Billard-Akademie” mit zwölf Billardtisch und e Cabaret gsii. S Odeon het sich schnell zomene Treffpunkt vonere kulturelle und intelektuelle Elite entwicklet.
Im Erscht Weltchrieg isch s Odeon e Treffpunkt vo intelektuelle Flüchtling gsi, au de Ulrich Wille, de Schwiizer General dozmool, het zo de Chundschaft vom Odeon ghört. Nochem Chrieg isch s Odeon zomene Treffpunkt vo de Dadaiste wore. Au wääred em Zwaite Weltchrieg isch s Odeon wider e wichtige Treffpunkt vo intelekutelle Flüchtling gsii.
Noch em Zwaite Weltchrieg isch s Odeon witter e Treffpunkt vo junge Intelktuelle blibe. Am 5. Hornig 1966 isch im Odeon 50 Joor Dadaismus gfiiret woore. 1967 het de Odeonwert Schwarz anere Künstleri mit Minirock e Huusverbott ggee. Drufabe isches zonere fridliche Demonstration cho, mir Slogans wie “Odéon libre!” oder “Amnestie für alle!”.
Bannay (Moselle)
Bannay (Patois Bénaïe, ditsch Bizingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Grand Café Odeon
Gschicht
S Odeon isch drufabe originaltroi renoviert wore und uf e Drittel vo de uursprüngliche Grössi verchlinneret woore. S Cabaret und de Billardruum sind verschwunde. D Noieröffnig vom Grand Café Odeon isch em 18. Dezember 1972 gsii. S Odeon isch au deno no bis zomene gwösse Grad Treffpunkt vo Intelektuelle und Künstler gsii und i de 1980 und 1990er Joor au e bliebte Schwuletreffpunkt gsii.
Bannay (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Grand Café Odeon
Prominenti Gäst vom Odeon
Hans Arp, Friedrich Dürrenmatt, Albert Einstein, Max Frisch, Wilhelm Furtwängler, Claire Goll, James Joyce, Else Lasker-Schüler, Franz Léhar, Lenin, Hugo Loetscher, Klaus Mann, Erich Maria Remarque, Carl Seelig, William Somerset Maugham, Friedrich Torberg, Arturo Toscanini, Frank Wedekind, Franz Werfel, Ulrich Wille, Stefan Zweig. Aageblich söll d Tänzeri Mata Hari im Cabaret vom Odeon uftrette sii.
Bannay (Moselle)
Geogràfi
Bannay lijt àn dr Ditsche Nied, rund 20 Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 212 un 327 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer Itzing.
Gschìcht
Ìm Johr 1769 ìsch s Dorf züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bannay ìsch. Bannay ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Bannay ghert zem Lorrain.
Ramadan
Dr Ramadan isch dr Fastemonet vo de Muslim und dr nünt Monat im islamische Mondkaländer. Noch dr islamische Uffassig isch in däm Monet dr Koran aabegschiggt worde. Dr Monet vorhäe im islamische Kaländer isch dr Scha'ban, dä nochhäär dr Schawwal.
S Fest vom Fastebräche (arabisch: id al-fitr / türkisch: Ramazan bayramı) am Ändi vom Ramadan isch noch em Opferfest dr höggst islamisch Fiirdig.
Dr Ramadan foot aa, wenn Züüge die nöi Mondsichle (hilal) am Ändi vom letschte Daag vom Monet Scha’ban chönne gsee und er goot z Änd, wenn Züüge d Mondsichle am letschte Daag vom Monet Ramadan entdegge. Wääred em ganze Monet darf am Daag wenn s hell isch, weder gässe no drunke wärde. Au Rauche und Sex si verbote und überhaupt alles, wo mä as Sünd cha aaluege. Mit em Iibruch vo dr Nacht wird s Faste broche (fitr /iftar) und denn daf mä bis zur Morgedämmerig ässe und drinke. S letschte Mööli vo dr Nacht, s sogenannte sahūr (سحور / saḥūr ) findet im letschte Driddel vo dr Nacht statt. Vo däm muess mä denn dr ganz Daag lääbe. Das cha vor allem in de Joor seer schweer si, wo dr Ramadan im Summer chunnt. In vile islamische Länder goot in däm Moonet die wirtschaftligi Däätikäit zrugg und s Lääbe findet vor allem z Nacht bim Fiire statt.
Inkscape
Inkscape isch e Open-Source-Vektorgrafik-Editor. S Ziil isch s, zue de Standards SVG un CSS kompatibel z sii.
Inkscape isch als Fork vun Sodipodi ufgrund vun Unstimmigkeite iber d Ziil und de Entwicklungsweg entschtonde.
Mit em Fork isch mer vun C zuer C++-Programmiersproch un vun GTK zuer C++-Variant GTKmm gwechselt. Zuedem isch d Benutzeroberfläch neij gschtaltet worre un e Viilzahl on Funktione dezuekumme.
Inkscape wird aktiv witerentwickelt, un neije Versione erschiine regelmässig.
D neijscht Versione hen d Megligkeit, in Konferenzschaltung z zeichne (dodebi wird s Jabber-Protokoll verwendet); Diagramm mit beweglige Verbindunge z erschtelle; Unicode, Fliesstext un Text-uf-Pfad; Effekte, Klone un Layer; Bitmap-Tracing; sowie Lizenz- (wie z. B. Public Domain) un ondri Metainformatione als RDF zue dr Graphik zuezfiege.
Vorteil, speziell fir Ofänger, wu Inkscape gegeiber ondre (koschtepflichtige) Vektorgrafik-Programme wie Adobe Illustrator bietet, isch d intuitiv Hondhabung un d Benutzerfrejndligkeit sowie extrem kurzi Ladezyt bim Schtarte vum Programm.
Inkscape isch bsunders guet geignet zum Erstelle un Layoute vun Flugblätter, CD-Cover, Poster, Logos, Schriftziig, Comics(-Charaktere), Schtadtpläne usw.
S Autoreteam isch zuem Zytpunkt vum Fork uss drey US-Amerikaner bschtonde; zomme mit eme Kanadier bilde si zur Zyt d Adminischtrationsebene. D Onzahl vun witre aktive Autore isch nie gresser wie ei bis zwei Dutzed gsi. Im Lauf vun dr Zyt hen aber schu on di hundert Autore us de gonze Welt Programm- un Ibersetzungsbiträg gleischtet.
Römische Kurie
As Römischi Kurie (lat./ ital.: Curia Romana) wird sit öbben em 11. Joorhundert d Gsamthäit vo de Läitigs- und Verwaltigsorgan vom Häilige Stuel für die römisch-katholischi Chille bezäichnet. Hützudaag bestoot si under anderem us deene Dikasterie (Ämter): em Staatssekretariat, de Kongregazioone, de Grichtshööf, de bäbstlige Rööt, de Kurialämter, de bäbstlige Kommissione, de interdikasteriali Kommissioone und de bäbstligi Akademie und Hochschuele.
S Amt wo politisch am wichdigste isch, isch s Staatssekretariat, wo für die diplomatische Beziejige vom Häilige Stuel zu andere Staate verantwortlig isch und für d Politik vom Häilige Stuel und eso au vo dr Vatikanstadt. D Dikasterii, wo wenigstens bi Nidkatholike am umstrittenste isch, isch d Kongregazioon für d Glaubensleer (lat.: Congregatio pro doctrina fidei, vilmol churz nume Glaubenskongregazioon). Si isch vom Papst Paul III. mit dr Apostolische Konstituzioon Licet ab initio vom 21. Juli 1542 as Congregatio Romanae et universalis Inquisitionis (dt. Kongregazioon vo dr römische und allgemäine Inquisizioon) gründet worde mit dr Ufgoob, die katholischi Chille vor Heresie, also abwiichende Glaubensvorstellige, z schütze.
Halbleiter
Halbläiter si Festkörper, wo abhängig vo iirem Zuestand elektrischi Läiter oder Nidläiter si. Halbläiter chönne verschiideni chemischi Strukture hä. Mä underschäidet zwüsche Elimänthalbläiter, wo us eme äinzige chemische Elämänt ufbaut sin (vor allem Silicium, Germanium, Selen), und Verbindigshalbläiter, zu dene ghööre au die organische Halbläiter.
Halbläiter wärde in äikristalliner, polykristalliner und amorfer Form verwändet. Bedütig häi Halbläiter für d Elektrotechnik und bsundrigs für d Elektronik. Doo cha iiri Läitfähigkäit veränderet wärde, wenn mä, wie zum Bischbil bim Dransister, an gäignete Strukture e Stüürspannig oder e Stüürstrom aaläit, oder mä nützt s us, ass iiri Läitfähigkäit vo dr Richdig vom Stroom abhängig isch und cha eso Wäggselstroom in Gliichstroom umwandle (Diode, Gliichrichder). Witeri Aawändige sin Häissläiter, Wariater, Straaligssensore (Fotoläiter, Fotowiderständ, Fotodiode beziejigswiis Solarzälle), thermoelektrischi Generatore, Peltierelimänt und Straaligs- beziejigswiis Liechtkwelle (Leiserdiode, Lüüchtdiode, Einzelphotone-Erzüügig).
Atomphysik
D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder. D Beriich vo dr Atomfüsik und dr theoretische Chemii überschniide sich.
Geegestand
D Atomfüsik isch e Däilgebiet vo dr Füsik, wo sich mit dr Füsik vo dr Atomhülle und de Vorgäng, wo din ablaufe, befasst. Si undersuecht u. a. d Verdäilig vo de Elekdroone uf die kwantemechanische Energiinivoo und beschriibt die beobachtete Spektrallinie vo de Atom, dr Ufbau vom Perioodesüsteem vo de Elemänt und d Grundlaage für s Verständnis vo dr chemische Bindig.
Hüfig wird d Atomfüsik mit dr Kärnfüsik verwäggslet, wo sich mit dr Strukduur vom Atomkärn beschäftigt; für d Atomfüsik isch dr Atomkärn e Baustäi, wo nid underdäilt wird.
Gschicht
D Idee, dass alli Materie us chliinste Däili, de Atom, zämmegsetzt sig, häi scho d Natuurfilosoofe in dr Antike (v. a. der Demokrit) gha. Das isch aber spekulatiiv bliibe, bis im 19. Joorhundert d Undersuechige vom John Dalton, Joseph Louis Gay-Lussac und Ludwig Boltzmann es differenzierters Modäll entwicklet händ. 1895 hett der Henri Becquerel d Radioaktivität vom Atomkern entdeckt. Der Ernest Rutherford hett denn 1920 mit Experimänt chönne bewiise, dass der Kern uus Protone beschtoht. Mit dr Entwicklig vo dr Spektroskopii isch d Froog noch ere innere Strukduur und Dünamik vo de Atom wiiter differenziert worde. Eso het sich schliessli d Kwantemechanik afo entwickle, wil die klassischi Füsik in däm Beriich vollständig versäit het.
Die modärni Atomfüsik
Die modärni Atomfüsik isch zum groosse Däil in dr Kwanteoptik ufgange. Si beschäftigt sich under anderem mit Präzisioonsmässige vo de atomare Energiinivoo, wo mä drus Naturkonstante mit hocher Gnauigkäit cha bestimme und fundamentaali Theorie cha teste. Dur Undersuechige an exotische Atom cha mä uf d Frooge vo dr Kärn- und Elementardäilifüsik mit Methode vo dr Atomfüsik Antworte finde. Mit ultrachurze Liechtpuls brobiert mä die dünamische Vorgäng in dr Elektroonehülle diräkt z beobachte. In Ionenfallene chönne äinzelni ionisierti Atom langi Zit gfange und mit höggster Präzisioon undersuecht wärde. D Entwicklig vo dr Leiserchüelig und vo dr magneto-optische Falle (MOT) häi Undersuechige an ultrachalte Gaas und Bose-Einstein-Kondensat, aber au an extreem sältene Isotop mööglig gmacht.
Vo dr Atomfüsik si e Hufe Aawändige choo, drunder dr Leiser und d Atomuur. Undersuechigsmethode, wo ursprünglig für atomfüsikalischi Experimänt entwicklet worde si, wärde hüte in e hufe Aawändigsberiich iigsetzt, wie zum Bischbil d Kärnspinresonanz in dr medizinische Bildgääbig, d Absorpzioons- und Emissionsspektroskopii in dr chemische Analütik, oder d Photoelektronenspektroskopii in dr Materiaalwüsseschaft.
Waiting for the Sun
Waiting for the Sun isch s dritt Studioalbum vu dr US-amerikanische Rockband The Doors. S isch am 11. Juli 1968 bi Elektra Records uusechoo. S isch s erscht Nummere-ais-Album vu dr Band in dr USA gsii. Di glychnamig Single isch erscht anne 1970 uf em Studioalbum Morrison Hotel vereffetligt wore.
Algebra
D Algebra (vo arabisch al-ǧabr, „Ergänze“, „Iirichte“ us em Ditel vom Buech Kitāb al-Dschamʿ wa-l-tafrīq bi-ḥisāb al-Hind („Über s Rächne mit indische Ziffere“) vom al-Chwarizmi) isch äins vo de grundlegende Däilgebiet vo dr Mathematik. Si befasst sich mit de Äigeschaften vo Rächenoperazioone. Im Volksmund wird Algebra hüfig as s Rächne mit Umbekannte in Gliichige bezäichnet (zum Bischbil x + 1 = 2); die Umbekannte wird bzw. wärde mit Buechstabe daargstellt. As dr Begründer vo dr Algebra gältet dr Griech Diofantos vo Alexandria, wo irgenäinisch zwüsche 100 v. d. Z. und 350 n. d. Z. gläbt het. Si 13 Bänd umfassend Wärk Arithmetica isch s eltst bis hüt erhalte, wo di algebraische Method (also s Rächne mit Buechstabe) din bruucht wird.
Geschichte
D Babylonier häi Gliichigssüsteem mit dr Form wo ekwiwalänt zun ere kwadratische Gliichig mit dr Form sin, chönne löse. Si häi sich aber nid für exakti Löösige intressiert, sondern häi mit Hilf vo dr lineare Interpolazioon, approximativi Löösige usgrächnet.
Solarzelle
E Solarzälle oder fotovoltaischi Zälle isch en elektrischs Bauelimänt, wo churzwälligi Straaligsenergii, mäistens Sunneliecht, diräkt in elektrischi Energii umwandlet. D Aawändig vo dr Solarzälle isch d Fotowoltaik. Die füsikalischi Grundlaag vo dr Umwandlig isch dr fotowoltaischi Effekt, won e Sonderfall vom innere fotoelektrische Effekt isch.
Wenn mä äinzelni Solarzälle in Serii schaltet und denn abkapslet, bechunnt mä d Solarmodul, wo verwändet wärde, zum Energii z erzüüge. Bi Dünnschichtmodul isch d Räijeschaltig in dr Brozäss vo dr Härstellig vo de Zälle integriert, bi de wit verbräitete kristalline Modul macht mä sä dur s Uflööte vo Verbinder uf fertigi Solarzälle.
Die mäiste Solarpanel, wo hüte installiert wärde, chömme us China. Bi de biligste Zälle, dene us amorfem Silicium, won e Wirkigsgraad vo 5 bis 10 Brozänt häi, si 2012 d Modulchöste under 0,6 Euro bro Watt gsi, polykristallini und monokristallini Silicium-Zälle mit eme Wirkigsgrad vo 14 bis 22 Brozänt häi e chli weniger as 90 Cent pro Watt kostet.
Algebra
Geschichte
Die Alte Egüpter häi sich hauptsächlig mit lineare Gliichige beschäfdigt. und Gliichige mit dr Form x + ax = b und, wobii a, b, und c bekannt sin und x die Umbekannti isch, mit geometrische Methode glööst.
Erst die Alte Grieche häi sich mit dr Algebra und dr Geometrii as Wüsseschaft befasst. D Terme vo algebraische Gliichige stelle binene Site daar, mäistens Streckene, vo geometrische Objekt. Mit em Konstrukzioonsverfaare mit Zirkel und Lineal häi si Löösige vo bestimmte algebraische Gliichige gfunde. Bi dr altgriechische Algebra het mä dorum vo geometrischer Algebra greedet, was in jüngster Zit aber umstritte isch.
Dr Diofantos vo Alexandria, wo woorschinlig um s Joor 250 noch dr Zitewändi gläbt het, gältet as dr bedütendsti Algebraiker in dr Antike. Si wichdigsts Wärk, d Arithmetica, het ursprünglig us drizää Büecher bestande, wo von ene säggs überlieferet sin. Er het d Arithmetik und d Algebra mit däm Wärk vo dr Geometrii glööst. Andersch as zum Bischbil d Babylonier isch er an exkaten Löösige intressiert gsi.
Klassischi und modärni Algebra
Mä däilt d Algebra hüte in die klassischi und in die modärni Algebra ii. Methode, wo bis in s 19. Joorhundert iine entwigglet worde si, ghööre zur 'klassische Algebra'. In iire undersuecht mä algebraischi Gliichige uf d Äigeschafte vo iire Löösige. Wichdig doo isch isch dr Fundamentalsatz vo dr Algebra, wo dr Gauss bewiise het und wo ussäit, ass en algebraischi Gliichig vo dr Ordnig n in \Complex genau n Löösige het, und dr Satz vom Abel, wo ussäit, ass es für en algebraischi Gliichig vom 5. Graad im Allgemäine käini Löösigsformle git, wo dr PQ-Formle äänele.
Um 1830 het dr Évariste Galois (1811-1832) d Galoistheorii entwigglet, wo mä as dr Aafang vo dr modärne Algebra cha aaluege. Sit denn het sich d Algebra vo dr Theorii vo de algebraische Gliichige äwägg zur Grubbe- und Ringtheorii entwigglet.
Am Bischbil vom Groosse fermatsche Satz gseet mä aber, ass mä die klassischi Algebra vo dr modärne nid klaar cha drenne. Dr Pierre de Fermat het scho im 17. Joorhundert d Vermuetig ufgstellt, ass die algebraischi Gliichig mit  für n>2 käini ganzzaaligi Löösig het. Die Art vo Frooge z stelle isch für dier klassischi Algebra und d Zaaletheorii, wo in deere Zit entstanden isch, tüpisch gsi. Aber erst 1995 höi dr Andrew Wiles und dr Richard Taylor) mit modärne Methode us dr algebraische Geometrii und dr algebraische Zaaletheorii chönne bewiise, ass im Fermat si Vermuetig richdig isch.
Algebra as Däilgebiet vo dr Mathematik: Begriffsbestimmig und Gliiderig
D Inhalt und Methode vo dr Algebra si im Lauf vo dr Gschicht so stark erwiiteret worde, ass es schwiirig worde isch, e churzi Definizioon für e Begriff z gee. In dr Liste unde nooche si e baar vo de Däilgebiet vo dr Algebra ufgfüert.
Grand Prix Cycliste de Montréal
Dr Grand Prix Cycliste de Montréal isch e kanadischs Radränne.
Strecki
Ähnlig wie bim Grand Prix Cycliste de Québec, wu zwee Däg dervor uusdrait wird, mien d Fahrer 189 km uf eme 12,6km lange Rundkurs duh Montréal zrucklege. Dr aaspruchsvoll Rundkurs fiert rund um d Universitet Montréal. In jedere vu dr 15 Rundine mien d Fahrer 229 Hechemeter iberwinde, wu uf drej chleini Aastig (mit bis zue 11% Gäächi) verdeilt sin.
Gesangbuch der Evangelisch-reformierten Kirchen der deutschsprachigen Schweiz
S Gsangbuech vo de Evangelisch-reformiirte Chilene vo de dütschsprochige Schwiiz (RG) isch s Gsangbuech, wo zur Ziit in de Schwiizer Reformiirte Chilene für dütschsprochigi Gottesdienst bruucht werde.
Im Advent 1998 isch es iigführt worde und het s Vorgängerbuech mit gliichem Name, aber de Abkürzig RKG us em Johr 1952 abglöst. Herusgäber vom Gsangbuech isch de Verei zu de Herusgab vom Gsangbuech vo de Evangelisch-reformiirte Chilene vo de dütschschprochige Schwiiz («Gsangbuechverein»), wo s Buech au erarbeitet het. De Erarbeitig isch in enger Zammenarbet mit de römisch-katholische und de christkatholische Chile vo de Schwiiz passiirt, so dass di ökumenische Liider im Buech kennzeichnet sind und es au en Überblick über d Liednummere vo de ökumenische Gsäng im römisch-katholische Gsangbuech git. Im Johr 2011 ischa u e DVD usegäh worde, uf der sich d Gsangbüecher vo allne drü Konfessione finde.
D Liedsätz sind hüfig vierschtimmig und im Gsangbuech sind au mehrsprochigi, främdsprochigi und Dialäktlieder z finde.
Fehde
Mit Feede bezäichnet mä e rächtligi Iirichdig, wo vom Middelalter bis zur Früeje Nöizit d Regulierig vo Rächtsbrüch diräkt zwüschen däm, wo dr Schaade erlitte het, und däm, wo dr Schaade verursacht het, greeglet und drbii jedi übergordneti Instanz usgschaltet het. Feedefähig si nume Freiji gsi, was e Chnächt gmacht het, isch sim Heer aagrächnet worde.
D Feede wird hützudaag vilmol mit Bluetrach oder Vendetta gliichgsetzt, was ungnau isch. D Bluetfeede isch d Ultima Ratio bin ere Komfliktbewältigung innerhalb vo dr Feede gsi, wenn Süüne und Schaadensusgliich nit aawändbar gsi oder vo äinere vo de Parteije abgleent worden si.
D Feede isch us unserem hütige Rächtsempfinde uuse nüm akzeptiert, wil in modärne Gsellschafte, wo dr Staat e Gewaltmonopol het und d Beziejige zwüsche iim und de Bürger bzw. d Beziejige vo de Bürger underenander rächtsstaatlig greeglet isch und alli Sälbstjustiz (im Allgemäine) abgleent wird.
Berchtoldstag
De Bärchtoldstag (Bächteli[s]tag, Berchteli[s]tag, Berteli[s]tag, Bärzeli[s]tag, Bechtelstag, Bechtle), z Glaris au Naanüüjahr gnännt, isch ursprünglich e Fyrtig i Gägende mit alemannischer Bevölcherig gsi, bsunders i Teile vo de Schwiiz – wo er über d Bärner Herrschaft i de Waadt au i französischsprachigi Landesteil cho isch – und z Liächtestei. De Fyrtig isch meistens am 2. Jänner, cha aber au erst spöter am Jahresaafang si. Im Graubünde isch er am 5. Jänner, im thurgauische Frauefäld am dritte Mäntig im Jänner.
De Tag isch i verschidene Kantön arbetsfrei; ursprünglich aber isch das nu i de Kantön Züri und Bärn (mit em dozmalige Bärner Aargöi und em Waadtland, drum au hüt na deete) de Fall gsy.
En «heilige Berchtold» gits nöd. Im Schwyzerischen Idiotikon wird uf di mittelhochtütsche Wort berchttac, berchteltac und berchtnacht für ‚Epiphanias‘, ‚Dreikönigstag‘ (6. Jänner) verwise. Mhd. bërcht, bërchtel meint ‚glänzig, lüüchtig‘, öppe wie hüt na änglisch bright ‚hell‘. Me cha drum vermuete, das de Berchtoldstag – wo ja grad für di refermierte Kantön tipisch isch! – en Ersatz isch für der abgschafft Dreikönigstag.
Ende der Antike
Me het immer wider brobiert es wichtigs Datum für dä Yschnitt i dr Gschicht z finde. Früener het me gseit, d Zyt vo der antike, dr griechisch-röömischen Ära heig bi dr Däilig vom Römische Riich im Joor 395 ufghört, oder denn, wo dr letscht weströmisch Kaiser Romulus Augustulus anne 476 vom gäneral Odoaker abgsetzt worden isch, oder öppen au bi dr Niiderlaag vom Syagrius gegen e Chlodwig um 486 oder 487; es chönnt aber au im Joor 529 gsi sii, wo s erschte Benediktinerchloster, das vo Monte Cassino, entstanden isch; derzue basst, s Datum vo denn wo die Platonischi Akademii z Athen uufghört het z nää, isch au grad anne 529.
Die nöiere Forschig isch in de letschte Joorzäänt druuf cho, es sig besser, das Datum dütlig spööter aazsetze.
British-European-Airways-Flug 706
Am 2. Oktober 1971 isch der British-European-Airways-Flug 706, über Belgie abgschtürzt. Ds Flugzüüg isch e viermotorigi Vickers Vanguard Turbopropmaschine gsi. Bim Absturz sy alli 63 Passagier si bi däm Unglück ums Läbe cho.
Ende der Antike
Me dänkt hütte, d Spootantike sig bis wyt is sächste Joorhundert oder sogar no bis is sibete Joorhundert gange. Und klar isch, dass die alti Kultur i de verschidene Regioone vom Römische Rych nid glych lang gläbt het. I gwüssne Piet het s gwoonte römische Lääbe grad ufghört, wo frömdi Völker is Land cho sind, so wie im Dekumateland scho um s Joor 260, wo d Alemanne sind cho woone, sit s römische Militär der germanische Limes ufgää het.
British-European-Airways-Flug 706
Der Unfall
Am Nüni am Morge vo dem 2. Oktober schtoht die "Vickers Vanguard" mit der Immatrikulations-Bezeichnig G-APEC uuf em Flugfäld vom Flughafe London Heathrow. Rund 3 Meter vom hintere Höheleitwärk von der Maschine isch en fahrbari Leitere am Flugzüüg uffgschtellt. Offesichtlich wird allerdings nitt das gwartet, was en allerdringlichschte Wartig bruucht hätt. Am Nüni 34 Minute hebt denn der Flugkapitän E.T. Probert sini Maschine vo Startbahn 28L in Richtig Salzburg ab. Am Zähni 4 Minute befindet sich s Flugzüüg im Reiseflug über Belgie und passiert "Vulpen VOR" - alles isch noo in beschter Ordnig. Knapp fünf Minute schpööter aber empfangt en belgische Kontrollturm hoch erregti Schtimme uus em Cockpit, wo sich überschniide: "Mir schtürze ab. 706, mir schtürze ab!" D Lotse ghöre über Funk es alarmierends Aschwelle von de vier "Rolls-Royce"-Turboprops. Uus Satzfätze chann d Uussag entnoh wärde, dass der Abschturz buechschtäblich in der Senkrächte erfolgt. Luut Augezüüge isch s Flugzüüg, um die eigni Achse rotierend, wie ne Schtei vom Himmel gfalle. Es hett en 6 Meter tiefe Krater in de Bode grisse. Keini von de 64 Persone an Bord het au nur die gringschti Überläbens-Chance ghaa.
Ende der Antike
Symbolische Momänt, wo me mit ne s Ändi vo der spootantike Zyt in Verbindig bringt, git’s es paar. Anne 529 het z rom die alti, nit-chrischtlichi Relgioon uufghört. Es wichtigs Datum isch öppe s Joor 565, wo dr oschtrömisch Kaiser Justinian gstorben isch. Under iim isch bim joorelange schlimme Chrieg gäge d Goote z Itaalie s meischte vo der alte Kultur i de römische Stedt kabut gange. Es anders setigs Datum isch s Joor 568, wo d Langobarde Italie sind cho erobere; das luegt men als s Ändi vo der Völkerwanderigszyt a. Und de isch au dr Aafang vo dr islamische Expansioon anne 632 es bedüütends Eräignis für d Gschicht vo der Mittelmeerwält, wo für viili römischi Stedt und Provinze öppis ganz nöis brocht het. Und au no s Lääbe vom oschtrömische Kaiser Herakleios, wo anne 641 gstorben isch, het men als markante Momänt agluegt; es git Lüüt wo sääge, er sig der letscht Herrscher vo der Spootantike gsi und grad au dr eerschti vo der «mittelbyzantinische Zyt».
British-European-Airways-Flug 706
Der Unfall
D Untersuechig het als Unfallursach en Abriss von beide hintere Höheleitwärk-Fläche ergää, wo d G-APEC komplett unschtüürbar gmacht het. Ursach vo dem isch en Korrosions-Riss gsii, wo vom untere Mittelteil vom hintere Druckschott bis zum Höheleitwärch verlaufe isch. Me het feschtgschtellt, dass dä Riss bereits sit längerer Ziit beschtande het, es het also fatali Mängel bi der Qualitätssicherig gäh.
Ende der Antike
I teil Regioone vom alte römische Rych händ die antike Tradizioone lenger wytergläbt, bsunders im byzantinschen Oschte. Us de de Stedt vom weschtrömische Land het me no latynischi Autoore bis is sächste Joorhundert; bis zu säbere Zyt het me döört gwüss no Schuele gha, wo me wie früener die klassischi Bildig glehrt het. Sid em sibete Joorhundert het das algemein ufghöört und s ryche antike Schriftguet i den alte Biblioteeken und Archyv isch zum gröschte Teil verloore gange.
Für vill Lüüt, wo ne die alti Kultur und Literatur öppis bedüütet het, isch es scho denn klaar gsi, wie sech d Zyt änderet. Es Bischpiil isch der Senator Kassiodor gsi, wo i dr Middi vom sächste Joorhundert s Chlooschter Vivarium gründet het zum döört lo die alte Büecher wo me no gfunde het nöi abschrybe. En andere, wo s Wüsse vo der eltere Zyt no gsmalet het, isch dr Bischof Isidor vo Sevilla gsi. Me het au scho gseit, äär sig der letscht gross Autor vo der antike latynische Literatur.
Hydrostatik
Dr hüdrostatisch Druck
Dr Druck in ere ideale Flüssikäit am ene Punkt isch in alle Richdige gliich. Wenn nume d Schwerchraft wirkt, denn entspricht dr Schweeridruck (au hydrostatische Druck) dr Summe us em (Atmosphäre-)Druck an dr Oberflechi und em Druck, wo vom Gwicht vo dr Flüssigkäitssüüle über däm Punkt chunnt. Dr Schweeridruck hänggt nume vo dr Diefi ab, aber nid vo dr Form vom Gfääss. Das wird as s hüdrostatische Paradox bezäichnet.
Die hüdrostatischi Grundgliichig
Zum die hüdrostatischi Grundgliichig abzläite, überläit mä sich, ass im Schweerifäld vo dr Ärde g uf s druckbelastete kwaderförmige Volumenelimänt mit dr Dichti wirkt, vo oobe dr Druck Vo unde (vo dr positive in die negativi y-Richdig) wirkt e Gegedruck p(y) + dp.
Zwüsche dr oobere und dr undere Site vom Volumenelimänt waggst dr Druck also um dp und dä Underschiid will mä bestimme. Für daas stellt mä s Gliichgwicht vo de Chreft in dr y-Richdig uf:
dä Usdruck cha mä chürze zu
Umgschriibe bechunnt mä d Form, wo as "hüdrostatischi Grundgliichig" bekannt isch:
Dä Zämmehang bechunnt mä au as Sonderfall vo de Navier-Stokes-Gliichige us dr Fluidmechanik über. Die läitet mä mithilf vom Impulssatz für e Fluideliment ab.
Wemm mä aanimmt, ass d Flüssikäit inkompressibel isch, bechunnt mä für e Druck p(y), wo vo y abhängig isch, us dr hüdrostatische Grundgliichig :
mit
\rho: d Dichdi vo dr Flüssigkäit
g: d Schweeribeschlöinigung
h: d Usdeenig vo dr Flüssikäitssüüle in dr y-Richdig
Nimmt mä d Kompressibilidäät vom Fluid bim Usrächne vom Druck in d Rächnig, bechunnt mä mit dr Kompressibilidäät s Diagramm undenooch:
Wemm mä von ere Dichdi vo 1000 kg/m³ in 0 m Diefi usgoot, wiicht in ere Diefi vo 12'000 m dr usgrächneti reali Druck vom ideale öbbe 3,5 % ab, wemm mä d Effekt vo dr Tämpratuur  und anderi Iiflüss nid duet berücksichtige.
Wemm mä en entsprächende Usdruck für \rho nimmt, cha mä uf äänligi Wiis die barometrischi Hööchiformle us dr hüdrostatische Grundgliichig entwiggle.
Dr statisch Ufdriib
Wird e Körper in e Flüssikäit daucht, so isch dr Druck an dr undere Site hööcher as an dr oobere Site. D Chraft, wo entstoot goot ufwärts und häisst Ufdriib. D Ufdriibschraft entspricht noch em archimedische Brinzip dr Gwichtschraft vo dr verdrängte Flüssikäit. Wenn die durchschnittligi Dichti vom ene Körper chliiner isch as d Dichti vo dr Flüssikäit, denn isch d Ufdriibschraft gröösser as d Gwichtschraft. Und wenn s käini andere Chreft git, denn stigt dr Körper ufwärts und foot afo schwümme. Wenn si Dichti aber gröösser isch as d Dichti vo dr Flüssikäit, denn sinkt dr Körper abwärts. Wenn d Dichti gliich isch, schwäbt er.
Hüdraulik
Hüdraulischi Süsteem nütze d Unabhängikäit vom Druck vo dr Form vom Gfääss us. Wemm mä zum Bischbil Wasser dur e Rööre mit eme relativ chliine Kweerschnitt A1 in e Gfääss mit eme groosse Kwerschnitt A2 druckt, so isch dr Druck p in dr Rööre gliich grooss wie dr Druck im Gfääss. D Chraft wo mä in dr Rööre brucht, isch F1=p·A1. D Chraft im Gfääss wirkt aber uf die ganzi Kweerschnittsflechi. Si isch F2=p·A2 und eso e baar mol gröösser. S hüdraulische Süsteem versterkt doo d Chraft. Das Brinzip wird z. B. in dr hüdraulische Pressi usgnützt.
1. Jahrhundert
S '''1. Jahrhundert''' hot duurat vom 1. Jänner 1 bis zum 31. Dezember 100 und ghört zur Antike.
Logograph (Geschichte)
Die modärni Forschig wiist uf d Broblematik vom Begriff Logograaf aane, und mä sött en us meerere Gründ nid für die früeje griechische Gschichtsschriiber bruuche. Denn dr Thukydides brucht dä Terminus allgemäin für Schriiber vo Prosa und schliesst dr Herodot us dere Grubbe nid us, sondern kritisiert scharf. Au e Charakterisierig, wo mä bim Dionysios vo Halikarnassos findet, basst nid richdig. In sim Katalog vo historische Schriftsteller vor em Thukydides brucht dr Dionysios dä Begriff nid. Vor allem aber ghööre die Autore nid zun ere gschlossnige Grubbe, sondern häi ganz underschiidligi Wärk verfasst über müthischi, historischi oder landeskundligi Themene.
Quimperlé Communauté
D Quimperlé Communauté (bretonisch Kemperle Kumuniezh; bis 2015 Communauté de communes du Pays de Quimperlé, bret. Kumuniezh kumunioù Bro Kemperle) isch e franzesische Kommunalverband im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 28. Dezämber 1993 grindet wore un bstoht us 16 Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Quimperlé.
Logograph (Geschichte)
Zu de Logograafe häi näben em Hekataios vo Milet, dr Akusilaos vo Argos, dr  Antiochos vo Syrakus, dr Kadmos vo Milet, wo dr Soon vom Pandion gsi isch und noch mängge antike Teggst dr früest vo de Logograafe und villicht ahistorisch gsi isch, dr   Charon vo Lampsakos, dr   Damastes vo Sigeion, dr Hellanikos vo Lesbos, dr Hippys und dr Glaukos, wo bäidi us Rhegium gsi si, dr Ion vo Chios, dr Melesagoras vo Chalcedon, dr Pherekydes vo Athen, dr Stesimbrotos vo Thasos und dr Xanthos dr Lyder ghöört.
Quimperlé Communauté
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Barchain
Barchain (Patois Barching, ditsch Barchingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.