cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simbabwe
Kolonialherrschaft
Im Johr 1911 isch em Rhodes sy Territorium dailt wore: in Nordrhodesie (jetz Sambia) un in Sidrhodesie, wu 1922 e sälbschtverwalteti britischi Sidligskolony woren isch, 1930 isch s Land in wyysi un schwarzi Sidligsbiet ufdailt un eso di afrikanische Buure in erdragsarmi Biet verdrängt wore. 1950 het dr Joshua Nkomo di National Democratic Party grindet, wu fir e velligi Unabhängigkait vum Land kämpft het. 1953 sin di beede Dail vu Rhodesie wider verainigt un mit Njassaland, hite Malawi, zue dr Federation vu Rhodesien un Njassaland unter dr Fierig vum Roy Welenski verbunde wore. No dr Uflesig vu dr Federation 1963 hän di Wysse z Sidrhodesie, unterstitzt vi dr Apartheid-Regierig z Sidafrika, ihri Unabhängigkait gforderet.
Derwylscht im benochbarte Nordrhodesien un z Njassaland schwarzafrikanischi Meehaitsregierige d Macht griffe hän, het e wyysi Minderhaitsregierig unter em Ian Smith am 11. Novämber 1965 aisytig Unabhängigkait verchindet. Großbritannie het die Erkerlig illegal gnännt, het aber nit gwaltsam di alte Zueständ widerhärgstellt. S Mee vu dr afrikanische bolitische Fierer isch derno ins Exil uf Sambia gangen oder isch vu dr wysse Regierig inhaftiert wore. Wu Verhandlige 1966 un 1968 fählgschlaa sin, het Großbritannie vu dr Verainte Natione Wirtschaftssanktione gege Rhodesie erlangt. Di wyss Minderhaitsregierig het 1970 d Republik uusgruefe. Die isch vu kaim Staat uf dr Wält ußer Sidafrika anerkännt wore.
Z Rhodesie het zwar Rassedrännig gherrscht aber kai Apartheid im sidafrikanische Stil; di afrikanisch Bevelkerig isch in Wirtschaft un Verwaltig yybunde gsii un het d Meehait vu dr Beruefssoldate (bi dr Offizier erscht ab 1977) un dr paramilitärische Bolizei gstellt. E Wehrpflicht het s aber nume fi Wyssi gee.
Aisytigi Unabhängigkait un UN-Sanktione
Diräkt no dr Unabhängigkaitserklerig vu Rhodesien anne 1965 isch Großbritannie zuen ere Bolitik vu wirtschaftlige Sanktionen ibergange. S isch doderby zum Wortfierer in dr UN-Gremie wore. Dr UN-Sicherhaitsrot het nodno di vu dr britischen Ussebolitik bregte Positionen ibernuu un het im Mai 1968 voll verbindligi Sanktionsmaßnahme bschlosse. D USA hän zäme mit Großbritannie 1970 in dr Verainte Natione d Uuswytig vu dr Sanktionen uf Sidafrika un Portugal verhinderet. Beedi Staate hän zue dr wichtigschte Unterstitzer vum Regierigssischtem vum Ian Smith ghert.
Iber d Johr sin di innebolitische Spannigen im Land all greßer wore. D Smith-Regierig het doderby uf e Verscherfig vu ihre rassistisch begrindete Vormachtstellig gsetzt, uf e Yywanderigsbolitik fir d Sterkig vu dr europäischstämmige Bevelkerigsgruppe un d Aawärbig vu guet guet uusbildete Seldner in dr weschtlige Staate fir Ufgaben in dr rhodesische Strytchreft bzw. paramiliterische Organisatione (zum Byschpel Rhodesian Special Air Service). As hilfrych hän si di guete Verbindige zwische Militer- un Ghaimdienschtchrais vu Sidafrika un Rhodesie gwise. Sidafrika het aafangs im Rame vu syre Detente-Bolitik mit Mittel vu dr Entspannig en ihm gnähm Regierigssischtem im Nochbarstaat z schaffe.
Guerillachrieg
Dytligi Differänze hän si 1977 zwische dr afrikanische Nationalischtefierer zaigt, em Abel Muzorewa, Joshua Nkomo, em Robert Mugabe un em Josiah Tongogara. Dr Tongogara het e Guerillagruppe aagfiert un het e militerisch Training in dr Volksrepublik China kriegt. Dr tansanisch Bresidänt Julius Nyerere het si um en Ainigung gmiet. Sidafrika het als wyter yygriffe, unter anderem mit Waffeliferige un ere militerische Unterstitzig vu dr Smith-Regierig mit dr sidafrikanische Armee. Iber d Kooperation mit em rhodesische Militer het Sidafrika versuecht, d Verhältnis z Mosambik z destabilisiere, wel dert MK-Gruppe vum Afrikanische Nationalkongress wichtigi Ruggzugsryym ghaa hän. Au dr Mugabe het si Unterstitzig z China gsuecht, derwylscht anderi Nationalischtefierer sich u Unterstitzig us em sowjetisch kontrollierte Oschtblock bemiet hän.
Ibergangsregierig
Di wirtschaftli Situation un dodermit dr Rugghalt fir d Smith-Regierig isch all schlächter wore. Wel dr Guerillachrieg en all greßeri Belaschtig fir s Land woren isch, het dr Smith schließli im Dezämber 1977 ghaimi Verhamdlige mit em Muzorewa, em Ndabaningi Sithole un em Chirau ufgnuu. Am 3. Merz 1978 het dr Smith e Veryybarig mit dr drei schwarze Fierer zuen ere Bildig vun ere Ibergangsregierig unterzaichnet. Im April 1979 het s zum erschte Mol Barlemäntswahle mit allgmainem Wahlrächt] gee, wu dr Muzorewa bas dytlige Fierer drus firigangen isch. Am 1. Juni 1979 isch di nei Verfassif in Chraft drätte, s Land isch in Simbabwe-Rhodesien umgnännt woren, un di nei Regierig mit em Muzorewa as Regierigsschef het d Arbet ufgnuu. Dr Ian Smith isch as Minischter ohni Gschäftsberaich als im Kabinett blibe.
Wel die Ibergangsregierig aber kai Fride brocht het, het di britisch Regierig im Rame vun dr Kumferänz vu dr Staatsoberhaipter vum Commonwealth of Nations z Lusaka alli Bedailigte vum Konflikt zuen ere Frideskumferänz uf London yyglafd, wu am 12. Septämber 1979 z Lancaster House aagfange het. Unter dr Vermittlig vum Lord Carrington hän si Verdrätter vu dr Patriotic Front un dr simbabwisch-rhodesischen Ibergangsregierig no wuchelange Verhandligen uf e Waffestillstand un Wahle gainigt, wu au d Patriotic Front derby gsii isch. Im Dezämber isch s Lancaster-House-Abchuu unterzaichnet wore, dr Waffestillstand isch in Chraft drätten un s simbabwisch-rhodesisch Barlemänthe di aisytig Unabhängigkaitserklerig vu 1965 zrugggnuu. D Regierig un s Barlemänt si ufglest woren un dr Lord Christopher Soames isch fir e churzi Zyt dr letscht Gouverneur vu Sidrhodesie wore.
Anerkännti Unabhängigkait
D Neiwahle Ändi Februar 1980 het zuen eme fir di weschtlige Beobachter iberraschende Wahlsiig vum Robert Mugabe gfiert. Sy ZANU-PF het ihre Rugghalt vor allem unter dr zahlemäßig dominierende Shona ghaa. Dää Wahlsiig het dr Mugabe as Grun fir sy duurhafti Herrschaft z Simbabwe aagee. Dr Muzorewa het e dytligi Niderlad vmiteße vertlyyde, Bartei UANC het nume 3 vu insgsamt 100 Sitz im nei gwehlte Barlemänt iberchuu. Fir d Regieig z Sidafrika ischdes Ergebnis e bolitische Schock gsii. D Zytig The Citizen vu Johannesburg het am 5. Merz 1980 gschribe „''Dr Herr Mugabe het en Ärdrutschsiig errunge, wu sälbscht iber unseri schlimmschten Erwartige uusegoht“. Die neie Machtverhältnis z Sidrhodesie hän faktisch dr bolitische Strategy vu Pretoria vun ere Staategmainschaft im sidligen Afrika en Änd gmacht. Au fir di siafrikanisch Innebolitik isch dytli wore, ass d Zämenarbet vu schwarze Marionettebolitiker mit ere wysse Regierig bi dr schwarze Wehler kai Unterstitzig gfunde het. Am 18. April 1980 isch Simbabwe offiziäll unabhängig wore. Dr wysse Minderhait sin aber no fir sibe Johr 20 vu dr 100 Sitz Barlemänt reserviert bliben un derzue au d Garanty, ass dr Landbsitz un d Räntenaasprich nit aaglängr wäre.
Dr Unabhängigkaitschrieg het no rhodesischen Aagabe 20.350 Mänscheläbe (468 wyssi Zivilischte, 1.361 Aagherigi vu dr Militer (rund d Helfti Wyssi), 10.450 Ufständischi un 7.790 schwarzi Zivilischte) gforderet. D Rebällegruppe hän vu iber 30.000 Dote gschwätzt.
Ufböu un Neiorientierig 1980–1990
No dr Unabhängigkait vu Simbabwe anne 1980 het s Land langi Zyt as Vorbild fir e fridligi poschtkoloniali Transformation gulte. Ab 1990 het si di sozial un bolitisch Lage aber wider dytli verschlächteret un vier bis fimf Millione Simbabwer hän im Exil gläbt. Di barlemäntarisch Regierigsform isch no 1980 aafangs bybhalte wore. D Legislative isch bstanden us em House of Assembly mit 100 uf fimf Johr gwehlten Abgordnete, wu 20 Mandat dervu bis 1987 fir di wyss Bevelkerigsminderhait reserviert gsii sin, un em Senat, wu s bis 1989 gee het un wu di maischte vu dr 40 Mitglider vum House of Assembly gwehlt un e chlaine Dail vu Stammeshaiptling nominiert un vum Bresidänt ernännt wore sin. Au do sin bis 1987 20 Brozänt vu dr Mandat dr wysse Minderhait vorbhalte gsii. Mit dr Johr het dr Mugabe s Land all autokratischer un diktatorischer gfiert, au mit Hilf vum vu dr Vorgängerregierig ibernummene Ghaimdienscht Central Intelligence Organisation. Zum Johreswächsel 1987/1988 sin z Simbabwe Verfassigsänderigen yyglaitet wore, wu langfrischtig uf d Bildig vun eme sozialistisch orientierte Aibarteiestaat zyylt hän. Simbabwe isch in e Bresidialrepublik umgwandlet un s Amt vum Premierminischter abgschafft wore.
Noch em Amtsaadritt 1980 het d Regierig Mugabe Chlaibuure gferderet un het e baar Regierigsprogramm aagfange, unter anderem im Gsundhaits- un Bildigsberaich. D Wirtschaftslaischtig vu dr Chlaibuure het zuegnuu (3,6 Brozänt Wachstum pro Johr). Erfolg sin au bi dr andere Pogramm uusechuu un soziali Indikatore sin arg besser wore. Zum Byschpel isch dr Aadail vu drchinder Mangelernehrig vu 22 (1980) uf 12 Brozän (1990) gsunke.
D Lääbeserwartig isch zwische 1980 un 1990 dytli gstige, d Chinderstärbligkait isch vu 86 Promille uf 49 zrugggange. Problematisch isch di hoch Arbstlosigkait blibe dur s hoch Bevelkerigswachstum, drotz ass d Aazahl vu dr Bscheftigte vu 1980 bis 1991 um iber 20 Brozänt uffegangen isch. S durschnittli Wirtschaftswachstum pro Johr vu 1980 bis 1989 isch bi 4,5 % vum BIP gläge (unter dr Vorgängerregierig 1966–1979: 3,8 %).
D Regierigsbartei het derno d Wahle vu 1990 zuen ere Abstimmig gmacht iber d Yyfierig vun ere Aibarteieregierig un d Verankerig vum Sozialismus in dr Verfassig. Drotz em positive Ergebnis het d Regierig us Angscht vor e internationale Kapitalflucht s Projäkt abgsetzt un statt däm ekonomischi Maßnahme un Sparprogramm bschlosse, wu vum IWF unterstitzt wore sin. En andere Grund isch au di schlimmscht Deeri vum Johrhundert im sidlige Afrika gsii, wu anne 1992 aagfange het un Simbabwe eso massiv droffe het, ass dr national Notstand uusgruefe woren isch.
Diktatur un Wirtschaftskrise 1990 – hite
Syt 1990 wird dr Bresidänt in diräkte Wahle fir en Amtszyt vu sechs Johr gwehlt. Drotz dr Meehaitsregierig, wu all mee Ziig vun ere persenlige Diktatur aagnuu het, hän di Wysse– weniger wie 1 % vu dr Bevelkerig – aber 70 % vum urbare Land in dr Händ ghaa. Großi Dail vu dr Bevelkerig hän noch em Änd vu dr wysse Herrschaft Landreform erwartet wore. Anne 1999 het d Regierig schließlig e Programm fir d Umverdailig vun Land vu dr wysse Farmer zue dr schwarze Buure proklamiert. In mehrere Schritt sin syt 2000 rund elf Millione Hektar Land entaignet un nei verdalt wore – offiziäll an rund 300.000 Chlaibuure, derwlyscht di Wysse noch em Land Acquisition Act hätte sotten entschedigt wäre. E Hufe Heef sin aber ohni Entschädigungszahlig an Verwandti vum Mugabe un an Bolitiker vu dr Regierigsbartei ZANU-PF gange. Zum anderi intärni Schwierigkaite z iberspile (vor allem di stark Korruption vu Verwaltig un Bartei), aber au wäg dr Agrarkrise, sin di Wysse all scherfer unter psychische un physische Druck gsetzt wore. Di schnäll Landreform („fast-track land reform“) syt 2000 het si vun eme Landumverdailigsprogramm all mee zuen ere gwaltsame Kampagne gege d Opposition entwicklet. E Huffe wyssi Sidler sin gflichtet, un hän vorhär s Vii umbrocht un hän d Maschine un Bewässerigsaalage verwieschtet. Dur die Art vu dr Landreform het si di friejer „Fruchtchammere“ vu Afrika in e Land gwandlet, wu Hungersnet blogt un duurhaft vu Läbesmittelimport abhängig isch. Simbabwe isch in däm Zämehang wäge Verletzige vu Mänscherecht un dr Verschiebig vu dr Wahle 2002 vum Commonwealth suschpendiert wore. Di unabhängig Dageszytig Daily News isch verbote wore. Im Dezämber 2003 isch s Land us em Commonwealth uusdrätte. Di wichtigscht Oppositionsbartei isch syt dr Mitti vu dr 1990er Johr d MDC (Movement for Democratic Change).
George
George isch
Simbabwe
Diktatur un Wirtschaftskrise 1990 – hite
Dur d Entaignige, di korrupte Devisebewirtschaftig un di hoche Agragexport isch di sozial Lag all schlächter wore, vor allem uf em Land. D Wirtschaft het au dodrunter glitte, ass ass z Simbabwe e HIV/AIDS-Pandemy wietet: no Schetzige vu dr UN isch e Drittel vu dr Bevelkerig infiziert.
George
George isch de Name
Schlacht von Tanagra (457 v. Chr.)
Vorgschicht
Noch de historische Siig über d Perser, wo d Athener und d Spartaner no uf dr gliiche Site kämpft häi, si denn d Spannige zwüsche de zwäi Stedt gwaggse. Dr Bau vo de Lange Muure zwüsche Athen und sim Haafe z Piräus, d Demokratisierig vo Athen under em Ephialtes und dr Attisch Seebund, wo Athen immer mee mee dominiert het, si für d Spartaner e Dorn im Aug gsi. E baar Stadtstaate wie Aigina, Korinth, Epidauros und Doris häi bi de Spartaner Understützig gege Athen gsuecht. Wo au Thebe, d Hauptstadt vo Böozie, sich Sparta aagschlosse het in sim Komflikt mit Phokis, het sich Athen vom Weste wie vom Norde us bedroot gsee und es isch zum Chrieg choo.
George
George isch de Name vo folgende geografische Obijekt:
Schlacht von Tanagra (457 v. Chr.)
D Schlacht
D Hauptkwelle für alles, was mit dr Schlacht zämmehängt, isch dr spööteri athenischi Strateeg Thukydides in sim Dr Peloponnesisch Chrieg, Buech I, 107/108. Dr Nikodemes vo Sparta isch zerst mit 11'500 spartanische Hoplite und de Verbündete uf Thebe marschiert, und Athen het dere Armee dr Wääg zrugg zum Peloponnes versperrt. D Spartaner häi sich in Böozie uf d Schlacht vorberäitet wo d Athener iine mit 14'000 Maa under em Kommando vom Myronides entgegemarschiert si. Bi Tanagra, östlig vo Thebe, am Fuess vom Parnes-Gebirg, wo Attika vo Böozie drennt, isch s zur Schlacht cho. Es gseet us, wie wenn die thessalische Riter, wo mit Athen verbündet gsi si, zur andere Site überglofe si. D Spartaner häi zwar Hufe e Hopliten verloren, häi aber dr Kampf gwunne und dr Wääg zrugg uf Sparta isch wider offe gsi.
D Folge
D Spartaner si zrugg uf Sparta, und d Athener häi d Gläägehäit usgnützt, zum sich nöi z organisiere und häi zwäi Mööned spööter Thebe in dr Schlacht vo Oinofita chönne schloo, und häi vo denn aa ganz Middelgriecheland beherscht.
Simbabwe
Diktatur un Wirtschaftskrise 1990 – hite
Am 15. November 2017 het s Militer vu Simbabwe d Kontroll iber s Land ibernuu, dr Mugabe isch unter Huusarräscht gstellt wore, am 21, Novämber isch er offiziäll as Bresidänt zruggdrätte. Am 24. Novämber 2017 isch em Mugabe sy Barteifrynd Emmerson Mnangagwa as neie Bresidänt yygsetzt wore, wu au derno di umstrittene Bresidäntschaftswahle am 30. Juli 2018 gwunne het.
Hanny Christen
S Hanny Christen (* 3. Augschte 1899 z Lieschtel; † 29. Juni 1976 z Basel; eigentli Johanna Christen) isch e Volkskundleri gsi und di grööscht Sammleri vo Schwiizer Volksmusig. I ihrer Sammlig sind under anderem öppe 12.000 Volksmelodie us de Ziit zwüsched 1800 und 1940.
Simbabwe
Verwaltigsgliderig
Simbabwe glideret si in acht Provinzen un zwoo Stedt mit Provinzstatus (d Hauptstadt Harare un Bulawayo). D Provinze daile si in 59 Bezirk un 1200 Gmaine. Letschteri bstehn derno wider us mehrere Ortschafte. D Yywohnerzahlen in däre Tabälle bezien si uf d Volkszellig vum 18. Augschte 2002.
Hanny Christen
Läbe
S Hanny Christen isch d Tochter vo de Sophie und em Oscar Christen-Spinnler und isch am 3. Augschte 1899 zäme mit ihrere Zwillingsschwöschter Trudy z Liestel gebore worde. Si isch z Basel ufgwachse, deet id Töchtereschuel und häd e umfassendi musikalischi Musigusbildig übercho. Won si d Notize vo irem Grossvater, em Regierigsrat Jakob Christen, glääse häd, häd si sich aafange für d Gschicht und s Bruuchtum vom Baselbiet z intressiere. S Hanny Chrischte isch z Fuess ufproche zum das sälber z erläbe. Immer mee häd si nöd nume nach Sitte und Brüüch, Anekdote und Sage gfrööget, sondern immer mee au nach Volksmusig, Tänz und Musikante won traditionelli Musig spilet.
Simbabwe
Verwaltigsgliderig
Quälle: Central Statistical Office of Zimbabwe
Hanny Christen
Läbe
Nachdem si s Baselbiet abklapperet gha häd, isch si wiiter gange, vo Dorf zu Dorf, vo Hof zu Hof, im Lauf vo de Jaar dur 21 Kantöön. Überal hät si Musig gsammlet, uufgschribe und mängisch au vo alte Musikante Notesammlige übercho oder törfe abschriibe. Wil si sälber hät chöne Klavier und Chello spile, au guet gsunge hät, hät si ring de Kontakt zu de Lüüt gfunde. Dank irem guete Ghöör und em guete Gedächtnis, häd si di gsammleti Musig auch guet chöne ufschriibe. Spööter hät s «Musighanneli» au äis vo de eerschte, no unförmige Tonbandgrät pruucht. Immer wider häd si versuecht, die Tänz und Musig a Trachtegruppe, Tanzveräin oder em Radio wiiter z gee, vergäbis. Si isch am 29. Juni 1976 gstoorbe.
Nachlass
Am 21. April 1963 häd s Hanny Christen ihre Nachlass de Universitätsbibliothek Basel gee. Die händ d Schachtle in Chäller gschtellt, wos vergässe gange sind. Erscht knapp 30 Jaar spööter häts si de Fabian Müller entdeckt und di ganzi Sammlig suber erfasst und editiert. Sithär sind d Noote und d Fotene im Staatsarchiv Basel-Landschaft und Tonbänder i de Schwiizer Nationalphonothek.
De Nachlass bestaat us ere riisige Notensammlig, Tonbänder, Fotene, Schrifte zu Volkstänz, Volkslied, Musiker, Musiginstrumänt, Trachte, Wanderige, Brüüche und äigeti Publikatione.
Ägina (Griechenland)
Ägina ( f. Sg. [], Aigina „Gäisseinsle“, ) isch e griechischi Insle im Saronische Golf, won e Däil vo dr Egeis isch. D Insle het e Flechi vo 83 km² und zelt näbe Methana, Poros, Milos, Santorin, Kos, Giali und Nisyros zu de aktive Vulkan im Egeische Inslebooge. Dr höggst Punkt isch dr Bärg Óros mit 531 Meter ü. d. M. D Gmäind Ägina (δήμος, dímos) het öbbe 13'500 Iiwooner. Dr Hauptort vo dr Insle häiss au Ägina und het öbbe 8'000 Iiwooner.
Wirtschaft
S wichdigste landwirtschaftlige Brodukt si d Pistazie: 3–5 % vo dr Ärnt uf dr ganze Wält stamme vo Ägina. D Rolle vom Turismus wird au immer gröösser; dr turistisch Hauptort isch Agia Marina.
17. Juli
Dr '''17. Juli''' isch dr 198. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 199. in Schaltjohr), dodermit blybe no 167 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kalhausen
Kalhuse (lothrìngisch; frànzeesch un ditsch Kalhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kalhuse lijt ìm Sìdweschte vum Bitscher Lànd, 18 Kilometer sìdeschtlich vun Sarreguemines uf re Heche zwìsche 203 un 331 m ìwer em Meeresspiejel. Ìm Nordweschte bìldt d Sààr d Bànngranz zem, ìm Weschte d Eichel d Granz zem Krumme Elsàss. Nochberort sìn Schmittviller ìm Oschte, Etting ìm Nordoschte un Achen ìm Norde. Züe dr Gmein ghere àui dr Willer Hutting un s Derfel Weidesheim, wie d Ache ìn d Sààr mìndt.
Gschìcht
Kalhuse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1425 àls Kalenhausen (1594: Kallenhaussen, 1773: Calhauzen, 1779: Calhausen).
Weidesheim ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1506 àls Weidesheim  (1576: Weideheim, 1606: Wedesheim im Westrich, 1681: Vedesheim, 1726: Vetzem, And 18. Jh.: Weitzheim). Ìm Johr 1811 ìsch Weidesheim züe Kalhausen ingmeindet worre.
Tschechoslowakische Republik (1918-1938)
D Tschechoslowakischi Republik (amtlichs Kürzel: ČSR), hät die erschti Zit vom tschechoslowakische Staat gheisse, vo sinere Unabhängigkeit bis zum Münchner Abkomme. De Staat wird in de Literatur gelegentlich au als „ersti Republik“ (Prvni Republika) bezeichnet. Er hät sich us Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei und de Karpatenukraine gliedertet.
Nach 1933 isch d Tschechoslowakei die einzigi funktionierendi Demokratie im zentrale- und östliche Europa ksi. Unterem Druck vo de dütsche Minderheit im Land, wo vom benachbarte NS-Dütschland unterstützt worde si, isch d Tschechoslowakei zwunge worde, s Sudeteland am 1. Oktober 1938 an Dütschland als Teil vom Münchner Abkomme abztrete. Auch de südlichi Teil vo de Slowakei hät müsse an Ungarn und d Region um Olsa in Schlesie a Polen abtrete werde. Diesi Ereignisse und Gebietsverlust händ d Ära vo de Erste Tschechoslowakischei Republik beendet. Im Oktober 1938 isch si vo de Zweite Republik abglöst worde, die hät aber nur weniger als es halbes Jahr existiert.
Kalhausen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Tschechoslowakische Republik (1918-1938)
Geographii
D Tschechoslowakei het us em tschechische, em slowakische und no eim karpaterussische Landesteil (Podkarpatská Rus, Karpatoukraine, hüt Karpatenukraine) bestande.
Syrische Dynastie
As sürischi Dünastii (vilmol au falsch Isaurischi Dünastii) wird die byzantinischi Herrscherdünastii bezäichnet, wo vom Kaiser Leo(n) III. gründet worden isch und s Riich vo 717 bis 802 regiert het. Zu dr Dünastii häi näben em Leo III. d Kaiser Konstantin(os) V., Leo IV. und Konstantin VI. und d Kaiserin Irene ghöört.
Kalhausen
Verwàltung
vun Kalhuse ìsch. Kalhuse ghert zem Kommünàlverbànd.
Tschechoslowakische Republik (1918-1938)
Geographii
De tschechischi Teil hät sich us drü historische Länder: Böhme, Mähre und Mährisch-Schlesie bildet. De Charakter vo de Landschaft i de einzelne Landesteil isch sehr unterschiidlich ksi. De Staat hät vo 1918 bis 1938 Grenze zu Östriich, Ungarn, Rumänie, zu Dütschland und zu Pole kha.
Syrische Dynastie
Dr Naame vo dr Dünastii goot uf d Häimet vom Leo III. zrugg, wo us Germanikeia in Sürie gstammt het. Dr Theophanes git as Ursprungsland Isaurie aa (AM 6209), was falsch isch, aber wäge däm het sich dr Naame Isaurischi Dünastii iibürgeret. Dr Leo III. und dr Konstantin V. si milidäärisch seer erfolgriich gsi, wo si d Aagriff vo de Aarber und vo de Bulgare abgweert häi. Si häi au e baar innepolitischi Reforme duuregfüert, wie d Iifüerig vo dr Gsetzsammlig Ekloge. Wäge iirer ikonoklastische Posizioon im Bilderstrit, wo under em Leo III. aagfange het, wärde si in de erhaltene ikonodule byzantinische Kwelle seer negativ daargstellt. In dr nöijere Forschig wärde hingeege iiri beachtlige Erfolg understriche und e Hufe Ussaage in de bilderfründlige Kwelle kritischer aaglueget, wil die vilmol tendenziöös si und s Bild verzeere, zum dr Standpunkt vo dr siigriiche (bilderfründlige) Site z bedoone. As letschti vo dr Dünastii het d Irene regiert, die ersti Kaiserin vom Riich, bevor si 802 abgsetzt und dur e Nikephoros I. ersetzt worden isch.
Kalhausen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kalhuse ghert zem Rhinfrankisch.
Gregor VI. (Papst)
Dr Gregor VI. (uf d Wält chuu as Johannes Gratianus Pierleoni; † wellewäg im Novämber 1047 z Köln) isch Papscht vu 1045 bis 1046 gsii. 1012 het s au ne glychnamige Gegepapscht gee.
Lääbe
Vor sym churze Pontifikat isch dr Gregor VI. syt 1012 Kardinalprieschter un Erzprieschter vu San Giovanni a Porta Latina gsii. Anne 1045 het er vum Papscht Benedikt IX., wun ere Getti vun eme gsii isch, s päpschtlig Amt fir 1000 Pfund Silber gchauft, drotz ass er sälber e Gegner vun ere sonige Simony gsii isch. Am 1. Mai 1045 isch er in s Papschtamt gwehlt wore. Speter hän aber dr Gregor un au dr Benedikt sälber an ihrem Aaspruch feschtghalte, dr rächtmäßig Papscht z syy. Wel s um des Zyt au no dr Silvester III. zum Papscht ghobe woren isch, hän jetzt z Rom sogar drei Päpscht glychzytig regiert.
Di maischte Chilchemanne hän zum Gregor ghalte, wu dr Missständ vu dr Chilche ne Änd het welle mache. Dr dytsch Chenig Heinrich III. het aber am 20. Dezämber 1046 d Synod vu Sutri yygruefe, wu alli drei Päpscht fir uurächtmäßig verchindet het, un statt däm am 24. Dezämber z Rom dr Bischof Suidger vu Bamberg as Clemens II. zum Papscht ghobe het.
Dr Gregor isch uf Köln verbannt wore, wu ne junge Mench nim Name Hildebrand mit em gange isch, dr speter Papscht Gregor VII. Dr Gregor VI. isch vermuetlig im Novämber 1047 z Köln gstorbe.
Uhlweiler
Ühlwiller (frz. Uhlwiller, dt. Uhlweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Àb em 14. Johrhundert hàt Ühlwiller em Kloschter Nejburg ghert. Noch me Rachtsstritt han Inwohner vun Ühlwiller ànne 1333 dr Àbt Berthold umbrocht und han dodrfir e Galdstrof mieße zàhle.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ühlwiller ìsch. Ühlwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ühlwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kültür
Z Ühlwiller gìt s e Brotmüseum (Musée du pain).
Ahorn (Baden)
Ahorn isch e Gmai im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Ahorn lyt im eschtlige Bauland. Nochbergmaine sin Hardheim im Necker-Odewald-Chrais un Königheim un d Stadt Lauda-Königshofen im Norde, d Stadt Boxberg im Oschte, d Stadt Ravenstein im Siden un d Gmai Rosenberg im Weschte.
Dr Baan bstoht us 55,5 % Landwirtschaftsflechi, 34,5 % Wald, 9,2 % Sidligsflechi un 0,8 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Ahorn ghere d Gmaindsdail Berolzheim, Buch am Ahorn (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Schwarzenbrunn), Eubigheim (mit em Dorf Untereubigheim un em Wyle Obereubigheim), Hohenstadt un Schillingstadt.
Gschicht
D Gmai Ahorn isch am 1. Dezämber 1971 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Eubigheim (mit Obereubigheim), Buch am Ahorn un Hohenstadt. Anne 1973 isch dr Wyler Neidelsbach yygamnindet wore, zum 1. Jänner 1975 au no Berolzheim un Schillingstadt. Berolzheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1050, Buch am Ahorn anne 1101, Eubigheim anne 850, Hohenstadt anne 1242 un Schillingstadt anne 773.
Verwaltig
Ahorn het mit dr Stadt Boxberg e Verwaltigsgmainschaft veryyrbart.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ahorn ghert zum Oschtfränkisch.
Wenkerbogen von Bad Hindelang
Dr Hindelongr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19. Johrhundert vum Georg Wenker vum Dytsche Sprochatlas angfange wore isch.
Wenkersätz
D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge:
Kabinett Pfordten I
S Kabinett Pfordten I isch vu 1849 bis 1859 di vum Chenig Maximilian II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Zum erschte Mol isch s Amt vun eme Vorsitzer im Minischterrot gschaffe wore.
Bahnhof Stühlingen
Dè Baanhof Stüèlingè isch dè Baanhof vo dè südbaddischè Chlyschtadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt, uumittelbar a dè dütsch-schwizer Gränz. Dè Stüèlinger Baanhof lyt zwǜschè Streggèkilometer 17,071 un 18,012 a dè Wuètèdalbaan, wo vo Obberlauchringè übber Stüèlingè un Zollhuus-Blummbärg gu Immendingè gòt. Sit 2003 bis hüt (Stand: 2017) vokeerèd nu no im Summerhalbjohr Zuèbringerzüüg (dè sognennte Wizä-Shuttle) vo Waldshuèt bis zum Baanhof Wizä, wo d Museumsbaan uff dè Sauschwänzlebaan bis uff d Südbaar bi Blummbärg witter gòt.
Situation 1890–1971
Dè Stüèlinger Baanhof lyt nördlichöschtlich un in dirèkter Volängerung vo dè Stüèlinger Hauptschtrõß und isch bim Bau am Stadtrand glègè. S Strèggègleis isch im Baanhof übbers Gleis 2 graaduus durrè gangè. Am nördlichè un südlichè Baanhofsènd isch s Gleis 1 a s Durchgangsgleis aabundè gsi. Am Gleis 1 isch èn breitè Sitèbaanschteig zwüschè m EG un èm Gleis für d Personèzüüg zur Vofüègung gschtandè. Zwǜschè Gleis 1 un Gleis 2 hèt s nò èn schmalè un unbefeschtigtè Mittelbaanschteig gää, demit Personèzüüg au übber s Gleis 2 hèn chönnè abgfertigt wörrè. S Gleis 1 hèt au als Uuswychgleis für langi (Milidär-)Züüg diènt. Gleis 3 isch beidsitig a s Gleis 2 aagschlossè isch, allerdings isch sèll Ladegleis für d ZG au nu vo dè südlichè Yfaartsweichè bis uff d Höchi vom EG gangè. Gleis 4 isch für Güèterwägè gsi, die z Stüèlingè abgfertigt worrè sin, dè Güèterumschlag hèt denn uff Gleis 5 un dè drei Ladeschtumpfgleis (Gleis 6, Abschtellgleis zwüschè m Abort un èm Güèterschuppè sowiè Ladegleis bim Holzverlaad) stattgfundè. Ußerhalb vo dè südlichè un nördlichè Yfaartsweichè isch jewyls èn beschranktè BÜ mit Wärterhüsli gsi. S EG isch èn einschtöckigè Barackèbau mit Satteldach gsi. Im südlichè Drittel isch s Baanhöfli dinnè gsi, d Baanhofsbeiz. I dè Mitti isch dè Faarchartèschalter uff dè Strōßèsitè gsi un s Stellwärch uff s Gleis 1 usè gangè. Im nördliche Drittel isch s Matriaallager für d Baanmeischterei gsi. Vom EG abgsetzt isch nördlich devò s Aborthüsli odder dè Abtritt gschtandè. Bim Güèterschuppè hèt s èn Kran am Gleis 6 gää, ußerdèmm è Bruggèwòòg un è Ladeleeri am Gleis 5.
Situation 2003–hüt
S Schema vom Baanhof hèt sich zwüschè dè 1990er Johr bis hüt (Stand: 2017) stark voänderèt. S Gleis 2 isch komplètt uusbaut worrè, dè südlich Aaschluss vom Gleis 3 isch ebbèfalls wèg, d Längi vom Gleis 3 hèt sich vodopplèt, dõdefür hèt mò d Aaschlussweichè, wo s Gleis 3 jetzt a s Gleis 1 aabindet, guèt hundert Meter nõch Nordè vosetzt. Sämtlichi Güèterbehandlungsaalaagè inklusyv Güèterschuppè sin èwèg, nu d Rampè vom Holzvolaad stòt no, abber ooni Aaschluss a s Gleis 1. Fungtionslos, abber eksischtent isch d südlich Aaschlussweichè vom nimmi vorhandenè Gleis 4 a s Gleis 1.
Gschichtè
Stüèlingè isch im Johr 1875 vo Obberlauchringè hèr a s baddische Iisèbaanetz agschlossè worrè. I dè baddischè Amtsschtadt Stüèlingè hèt d Wuètèdalbaan au irèn vorläufigè Endpungt erreicht. Well s Wuètèdal witter bis Wizä-Baanhof nu wènnig aaschtygt und bi dè Mündung vom Mèrrèbach dörtzmòl no èn Aaschluss an è Baanschtreggi Bõõdorf–Wizä blaant gsi isch, hèt mò die Streggi è Johr spôter bis Wizä volängerèt. Dè Wizämer Baanhof isch 14 Johr lang dè Endpungt vo dè Wuètèdalbaan gsi, bis im 1890 diè Strategischi Baan Obberlauchringè–Immèdingè baut worrè isch un asè d Wuètèdalbaan z Hintschingè a d Schwarzwaldbaan aabundè worrè isch.
S EG vom Stüèlinger Baanhof isch sit dè Streggèeröffnung 1875 è einschtöckigs Provisorium gsi. D Blaanung vom Südabschnitt bis Stüèlingè hèt i dè Gründerzit stattgfundè, wo d Blaaner Stüèlingè als Vokeersknotèpungt im Mittlerè Wuètèdal vorgsää hèn. A sèllèm Drèèchrütz hèt mo diè beidè Näbbèschtrèggè Bõõdorf–Wizä–Stüèlingè un d Strõßèbaa Schaffuusè–Schlaatè aabindè wellè. Uffgrund sèllèrè Fungtion isch au d Baanbauinschpektion bis Mitti 1875 un diè lokal Bauleitung für d Sauschwänzlebaan uff èm Abschnitt Wizä–Blummbärg z Stüèlingè beheimetet gsi. Bis zuè dè Stillegung 1971 isch Stüèlingè au Sitz von èrè Baanmeischterei gsi. Hüt isch vom Provisorium nüt mee z sää, well alli Hochbautè un diè meischtè Gleisaalaagè zruggbaut worrè sin.
Well diè sit öppè 1870 uffkeimendi Idee von èrè normalschpurigè, gränzübberschritendè Vobindung vo Stüèlingè gu Beringè sowiè dè Aaschluss a d Strõssèbaan Schaffuusè–Schlaatè un d Streggi Bõõdorf–Wizä–Stüèlingè uffgrund vom abflauendè Iisèbaaboom un dè Folgè vo dè Gründerkrisè niè realisyrt worrè, isch Stüèlingè niè zuè nèm Iisèbaachnotèpungt worrè. D Endschtation vo dè Strõßèbaan, Obberwisè-Stüèlingè, isch uumittelbar uff dè schwizer Sitè am Gränzübbergang Obberwisè-Stüèlingè glègè, öppè èn halbè Kilometer vom Stüèlinger Baanhof èwäg. D Gränzabfèrtigung (für wòrhafti Gränzgänger) isch aafangs sprichwörtlich uff dè grüènè Wisè zwǜschèm Bhf. Stüèlingè un èm baddischè Gränzposchè gmacht worrè. Bis zuè dè Stüèlinger Ortsmitti (bi dè Stadtkrichè) muè mò öppè èn Kilometer laufè. Bim Bau vom Baanhof nördlich vom sog. Hauptschtüèramt am Ènd vo dè Stüèlinger Hauptschtrõß isch d Baanschtation no am Stadtrand vo Stüèlingè glegè, spôteschtens sit èm Bau vo dè Dreifaltigkeitskirchè im Johr 1913 hèt s Dorf dè Baanhof gschluckt, hüt (Stand: 2017) gòt s Stadtgebièt bis öppè Strèggèkilometer 18,2.
Uumittelbar nõchdèm s kein regèlmässsigè Personèvokeer gää hèt, sin d Flügelhauptsignaal im Stüèlinger Baanhof flügeltechnisch entmannt worrè, diè beidè Yfaarvorsignaal sin komplètt demontyrt worrè. D Yfaarhauptsignaal sin durch d Trapezdaflè ersetzt worrè.
Dè Güètèrvokeer isch nò bis zum Johr 2001 witter bedribbè worrè. Bschtellt worrè isch dè Güètervokeer hauptsächlich durch dè Sto, èn Hèrschteller vo Butz un Farbè, wo sich s Rohmatriaal mit Üg zuèschtellè lõ hèt. Im Stüèlinger Baanhof hèt s zwar immer wènniger Stückguètvokeer gää, abber folgèndi Güèter sin nò bis Èndi 1990er Johr z Stüèlingè umgschlagè worrè:
Dè Güèterschuppè vom Stüèlinger Baanhof isch scho sit 1980er Johr nimmi bruucht worrè und isch denn bis 2005 asè volotterèt gsi, dass er abgrissè worrè isch.
Obwoll s meefach aadenkt worrè isch, dè däglichè Personèzugvokeer widder nōch Stüèlingè z bringè, isch sèll bis hüt (Stand: 2017) nit glungè. Allerdings isch für dè Schüèlervokeer widder Personèvokeer uff dè Unterè Wuètèdalbaan etablyrt worrè. Sit Dezèmber 2013 hèn sich Personèzüüg vo Lauchringè peu à peu widder bis Eggingè s Dal uè gschafft. Dè Grund für diè Reaktivyrung sin diè permanènt übberlaschtetè Schuèlbüs vo allèm im Unterè Wuètèdal. Dõrum vokeerèd aa Schuèldääg z Baddè-Württèbärg mittags èn Zug vom Waldshuèter Baanhof übber Lauchringè bis nõch Öschingè un zrugg. È Johr spôter sin sèlli Schüèlerzüüg uff kommunali Initiativè bis uff Eggingè volängerèt worrè, wo-nèn Aaschluss an èn Linnièbus Richtung Stüèlingè bschtòt. Dōdurrè isch Stüèlingè übber èn Zuèbringerbus Eggingè-Stüèlingè au ganzjöhrig (abschnittswys) widder im Schinnèvokeer erreichbar.
Dè Baanhof Stüèlingè isch sit 2003 vom Baanhof zum Haltepungt zrugggschstuft worrè. Obwoll sèll formal nit korrèkt isch, well s ehemòlige Gleis 3 übber è Weichè im nördlichè Baanhofsberych a s Durchgangsgleis 1 aagschlossè isch (ei Weichè mit èm Gleis draa langèt für èn Baanhof). Well abber sit 2003 widder Züüg z Stüèlingè nu durrè faarèd, isch dè Haltepungt-Status z vodrèttè, zmòl dè Baanhof nu übber ein Baanschteig am Gleis 1 vofüègt.
Dè Bau, wo sich südweschtlich vom EG befundè hèt, isch urschprünglich è Wohnhuus für Bäänler gsi. È Zitli nõchdèm s kei Personal mee im Stüèlinger Baanhof gää hèt, isch sèll Wohnhuus widder bewohnt worrè. Im Èrdgschoß hèt sich è Zitlang è Beiz haltè chönnè. Sit 2012 isch im Èrdgschoß è Spylhöllè unterbrocht. Zwǜschèm EG un èm Wohnhuss hèt s urschprünglich èn Gartè für d Bäänler gää. Dè Gartè isch nõch èm Abzug vo dè Bäänler platt gmacht un s Grundschtugg aaschlièsslich für èn Supermärkt, denòch für èn Baumarkt brucht worrè.
Baanvokeer
Bis zum 29. Septèmber 1971 hèn däglich Reisezüüg übber Stüèlingè vokeert. Denõch hèt s bis Aafang vò dè 1980er Johr nò Sonderzüüg uff dè Unterè Wuètèdalbaan gää, z. B. für Schuèluusflüüg vo dè Stüèlinger Realschuèl.
Im Summerhalbjohr git s sunntigs je zwei Regionalbaan-Vobindungè uff dè Relation Waldshuèt–Stüèlingè–Wizä un retour. Z Waldshuèt bschtôn Aaschlüss a d Hochrhybaan Basel–Singè sowiè a d S-Bahnè Richtung Koblänz AG. I diè anderi Richtung vokeerèd sèlli als Wizä-Pendel benamstè Zuèbringerzüüg is benõchbòrte Wizä mit Aaschluss a d Museumszüüg vo dè Sauschwänzlebaan. Dõdemit isch Stüèlingè au gu Nordè a s dütsche Schinnènetz aagschlossè, well mò ab Zollhuus übber d Aitrachdalbaan witter bis Immèdingè faarè cha, wo mò Aaschluss a d Schwarzwaldbaan, d Donaudalbaan un d Gäubaan hèt.
Busvokeer
Dè Linnièbusvokeer hèt ab 1971 als Schinnèersatzvokeer dè Reisezugvokeer uff dè Relation Obberlauchringè–Stüèlingè–Wizä abglöst. Well dè Mittelabschnitt sit 1955 mit èm Linnièbus bediènt worrè isch, hèt mò d Buslinniè durrèbundè zu dè Relation Waldshuèt–Obberlauchringè–Stüèlingè–Blummbärg. I dè Randzitè isch nu d Relation Waldshuèt-Stüèlingè bediènt worrè, sèllèwäg isch uff èm Gländ vom Aborthüsli è zweiständigs Busdepot baut worrè. Sèlli Buslinniè isch vo dè Dütschè Bundesbaan mit Baanbüs bedribbè worrè.
D SBG Südbaddèbus GmbH bedrybt sit 1989 s Busvokeersnetz um Stüèlingè ummè. Well d SBG uff langi Glenkbüs setzt, hèn si s Busdepot nimmi bruuchè chönnè. Sitdèm sin d Linnièbüs uff èm Blatz bim ehemòligè Tanklager (ganz früèner isch dört d Gleiswòòg gsi) abgschtellt worrè. Sit è baar Johr hèn d SBG-Büs d Strõßèsitè gwechslèt un wörrèd uff èm Gländ vo dè ehemòligè Strõßèmeischterei abgschtellt.
D Aabindung a dè Lauchringer Baanhof sowiè dè Chnotèbaanhof Waldshuèt wörd durch d Regionalbuslinniè 7338 sichergschtellt, welli in Randzitè im Baanhof Stüèlingè irèn Aafangs- un Endpungt hèt.
Taryf
D Stadt Stüèlingè ghört zum Waldshuèter Taryfvobund (WTV). Sèllèm sini Taryf geltèd au uff dè Zuèbringerzüüg zuè dè Museumsbaan bis Wizä. Drübber usè gildèt z Stüèlingè au d KONUS Gäschtechartè, welli im gsamtè Schwarzwald diè koschtèlosi Nutzung vo Büss un Baanè ermöglichè duèt.
John of Gaunt
Dr John of Gaunt, Herzog vo Lancaster, dt. Johann vo Gent, frz. Jean de Gand (* 6. März 1340 z Gent; † 2. Februar 1399 z Leicester) isch dr dritt Sohn vom König Eduard III. vo England und dr Philippa von Hainault, wo überläbt het. Si Zuesatz zum Name Gaunt (Gent) isch vo siim Geburtsort Gent im hütige Belgie abgleitet worde. Siini andere Ditel si Ritter vom Hosebandorde, Lord High Steward of England, Herzog vo Aquitanie, Earl of Derby, Earl of Lincoln, Lord of Bergerac & Roche-sur-Yon, Lord of Beaufort & Nogent und König vo Kaschtilie.
Dr Gaunt isch sehr riich gsi und het enorme Iiluss uf d Regierig währed dr Herrschaft vo siim Neveu Richard II. gha, und in dr Ziit vo dr politische Unrueh, wo druf cho isch. Er isch aber vorsichtig gnue gsi, ass män en nit offe mit de Gegner vom Königs hätt chönne in Verbindig bringe.
Wo dr John of Gaunt 1399 gschtorbe isch, si siis Land und siis Vermöge an d Krone gfalle, wil dr Richard II. im Gaunt si Erb Heinrich Bolingbroke 1398 ins Exil gschickt het. Dr Bolingbroke isch 1399 zruggcho und het dr Richard, wo wenig populär gsi isch, abgsetzt, und isch sälber as dr erscht Abkömmling vom John of Gaunt König worde, drHeinrich IV. vo Ängland. Dr John of Gaunt isch näbe siiner erschte Frau, Blanche of Lancaster, im Chilleschiff vo der St. Paul's Cathedral im enä Grab us Elfebei, wo vom Henrich baut worden isch und däm vo siim Sohn ähnlig isch, in der Canterbury Cathedral) begrabe.
Yongle Dadian
D Yongle-Enzyklopedii isch e bedütendi chinesischi Enzyklopedii us em 15. Joorhundert (Ming-Dünastii), und gältet as d die berühmtisti Enzyklopedii us em chinesische Alterdum. Mee as 3'000 Gleerti häi anere gschafft und si isch 1408 fertig worde. S Wärk umfasst 22'877 Faszikel bzw. 11'095 Bänd. S Voluume vom Manuskripte söll 40 m³ grooss gsi si, s wurd ere Regaallengi vo mee as 300 m entspräche.
Übersicht
S Original-Manuskript vo dr Yongle-Enzyklopedii, wo am Kaiserhoof ufbewaart worde isch, isch uf e müsteriöösi Wiis verschwunde, es existiert nume non e Abschrift, und die isch im Lauf vo de säggs Joorhundert verstümmlet und schweer beschädigt worde. Uf dr ganze Wält git s hüte nume no öbbe 400 Bänd, also öbbe vier Brozänt vom Gsamtwärk; vo deen befinde sich 221 in China. Die chinesischi Nazionalbibliothek sammlet sit 1912 d Räst vo dr Enzyklopedii und brobiert sit 2002, d Fragmänt z restauriere.
Wie und wo aane s Original verschwunde isch, wäiss mä nid; es git vier Hüpotheese:
Obersontheim
Sunthe (amtlich Obersontheim) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Sunthe leit em Dal vo dr Bihler, rond 15 km vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Sunthe send Schwäbisch Hall, Vellberg, Frankenhardt, Bühlertann, Bühlerzell, Sulzbach-Laufen, Gaildorf ond Michelbach an der Bilz
Vo dr Gmarkong send 54,5 % Landwirtschaftsfleche, 34,1 % Wald, 9,3 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Sunthe gheret d Ortsdoel Mittelfischach, Oberfischach, Obersontheim ond Untersontheim.
Gschicht
Sunthe ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1002 als Suntheime (1345 Obern Suntheim ond Nydern-Suntheim).
Verwaltong
Sunthe hot sich mit Bühlertann ond Bühlerzell zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Sunthe ischt dr Siegfried Trittner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Sunthe ghert zom Oschtfränkisch
Kanfen
Kaunfen oder Kanfen (lothrìngisch; frànzeesch Kanfen, ditsch Kanfen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kaunfen lijt in dr Neh vun dr Granz züe Luxemburg, rund nin Kilometer nordweschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 198 un 400 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Kaunfen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1239 àls Cantevanne (1282: Canthouaine, 1285: Canfme, 1290: Kancevannes, 1348: Kantfan, 1606: Koutphen, 1817: Kanfen/Kauffen, 1869: Kanfen).
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kaunfen ìsch. Kaunfen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kaunfen ghert zem Moselfrankisch.
Edvard Beneš
D Edvard Beneš [] (* 28. Mai 1884 z Kožlany z Böhme; † 3. September 1948 z Sezimovo Ústí) isch en tschechoslowakische Politiker ksi, eine vo de Mitbegründer vo de Tschechoslowakei und tschechoslowakische Usseminister (1918–1935), Ministerpräsident (1921–1922) und Staatspräsident (1935–1938 und 1945–1948) sowie 1940–1945 Präsident im Exil.
Läbe
D Beneš isch als nüntes Chind vonere wohlhabende Grossfamilie uf t Wält cho. Früener hät mer im Edek kseit. Im Erste Wältchrieg hät er sich starch a de Gründig vo de Tschechoslowakei beteiligt. 1918 isch er erste Usseminister vo de Erste Republik worde. I dere Funktion hät er es Bündnis mit Rumänie und Jugoslawie usghandlet. Nachdem de alti Tomáš Garrigue Masaryk vo sinere Funktion als tschechoslowakische Staatspräsident zruckträte isch, isch de Beneš mit 60% vo de Stimme de neui Präsident worde. Er hät sis Land chöne erfolgrich us de Wältwirtschaftskrise füere. 1938 ischs zu de Sudetekrise cho und de Beneš isch nach m Münchner Abkomme zruckträte und uf Frankrich gflohe. Sin Nachfolger isch de Emil Hácha worde. Im Exil hät dr Beneš 1940 d tschechoslowakischi Exilregierig gründet und isch 1942 uf Amerika, 1943 uf Moskau und 1944 uf Ägypte greist und hät död d Wiedereerichtig vom Land organisiert. Im April 1945 isch er zruck uf Prag kehrt und isch i de Wahle vo 1946 legal zum Präsident gwählt worde. Glichzitig hät er durch d Beneš-Dekret die Dütsche us m Land vertriibe la. 1948 isch er als Teil vo de kommunistische Machtübernahm zruckträte und bald druf gstorbe.
Hüt isch er z Tschechie sehr populär und es git vo ihm zahlrichi Denkmäler.
Literatur
uf Tschechisch: Zbyněk Zeman: Edvard Beneš – politický životopis, Mladá fronta, 2000, druhé vydání 2009, ISBN 978-80-204-2062-6
Val-de-Ruz NE
Val-de-Ruz isch e politeschi Gmaind i de Region Val-de-Ruz vom Kanton Nöieburg.
Gschicht vo der nöie Gmeind
D Gemeind Val-de-Ruz isch am 1. Januar 2013 entstande wäg de Fusion vo däne 15 Nöieburger Gmainde: Boudevilliers, Cernier, Chézard-Saint-Martin, Coffrane, Dombresson, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Fontainemelon, Fontaines, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Montmollin, Le Pâquier, Savagnier und Villiers.
Es ghöred mit Uusnahm vo Valangin, wo z underscht im Tal am Fluss Seyon grad näbe der Stadt Nöieburg lyt, alli ehemolige Gmainde vom alte Bezirk Val-de-Ruz zu däre nöie Gmaind, wo de Name vom glichnamige, aber chli andersch gschribne Hochtal Val de Ruz übernoo hät.
Es isch schynts die gröschti Gmeindfusion i der Schwiiz gsi bis dohii, wie men ime Schrybe vo der Uni Friburg über das Projäkt cha läse. Das het anne 2003 agfange mit Gsprööch über es möglechs Zämegoo vo de Gmeinden im Tal. Im Joor 2009 isch me so wyt gsi, ass vo Cernier und Geneveys-sur-Coffrane uus en Uufruef a die andere Gmeinde vom Bezirk ggangen isch, me sött luege was do konkret z tue wäär. S Hauptargumänt vo dene, wo für d Fusion gsi sin, isch gsi, ass s ganze Tal zäme mit öppe 16'000 Ywooner es ähnlechs politischs Gwicht überchiem wie d Stedt Nöieburg und Schodfoo. No im glyche Johr het men es Komitee mit Verträtter vo de sächzää Gmeinde (also no mit Valangin) uf d Bei gstellt, und s Johr drufabe isch mit Hilf vo der Uni Friburg und vom Gmeindampt vo der Nöieburger Kantonsverwaltig der Fusionsvertrag gschribe worde. 2011 hän d Gmeindrööt i de Dörfer däm zuegstumme und en underschribe; nume der Root vo Valangin het am 31. Jänner 2011 pschlosse bi dämm Prozäss nümme mitzmache. Am 16. Mai 2011 isch der ändgültig Pricht für d Gmeindfusion trukt usecho. Bi der Volchsabstimmig i de füfzää andere Gmeinde am 27. Novämber 2011 sin gsamthaft 64 Prozänt vo de Stimmende für d Fusion gsi; am meischte derfüür isch me z Les Hauts-Geneveys gsi mit 75 Prozänt Joo-Stimme, am wenigschte im Dorf Fontaienemolen mit 52 Prozänt Joo; i der gröschte Gmeind, Cernier, het’s 73 Prozänt Joo ggää für s Zämegoo vo de Gmeinde. Ufe 1. Jänner 2013 isch eso di nöi Gmeind as Nochfolgerin vo den alte is Läbe gruefe worde.
Bis Ändi 2017, wo d Bezirk im Kanton Nöieburg ufghobe wore sind, hät d Gmaind Val-de-Ruz zum Bezirk Val-de-Ruz ghört. Hüt git’s bim Kanton für gwüssi administratyvi Sache no d Region Val-de-Ruz.
Anne 2011 sind au die früenere Pfarreie im Val de Ruz zu einere zämegleit worde.
elteri Gschicht vor der Gmeindfusion
Zerscht öppis vo der Gschicht von es baar Näme i däm Piet.
Der Gmeindname Val-de-Ruz isch em geografische Name vom Tal ««Val de Ruz» abgluegt. Was dä Talname bedüütet het me früener underschidlech erklärt. E Zyt lang isch me der Meinig gis, s Wort “Ruz” chömi vom alte frankoprovenzalische Wort Ru, wo uf düütsch «Bach» oder «chöyne Fluss» bedüütet. Es git jo au im Tal teil Bech, wo der name Ruz träge. Der Nöieburger Romanischt und Nameforscher Andres Kristol het jetz zeigt, wie s gsi isch: Das Wort chunt us der vorrömische keltische Sprooch und es bedüüti «grodets Piet rundume». Das heisst, ass scho vor sehr langer Zyt Lüüt is Taal sin cho der Wald rode und cho wohne; es git würklech au scho archäologischi Fund us der Bronzezyt im Tal..
Wahre-Jesus-Kirche
As e chinesischi Undergruppe vu dr Pfingschtbewegig vum Chrischtetum, wo churz nooch 1900 entstande isch, isch die Wohr-Jesus-Chilche e (unabhängigi) Chilche, wo 1917 z'Beijing (Peking) in China gründet worre isch. Dr gegewärtig gwählt Präsi vu dr Internationale Versammlig vu dr Wohre Chilche vum Jesus isch dr Prediger Yung-Ji Lin. Es git öppe 1,5 Millione Gläubigi uf alle seggs Kontinent. Zue dr Lehr vu sällere Chilche ghört dr Glaub an die usschliesslich Göttlichkeit vum Jesus, d. h. d' Zweinaturelehre Christi, formuliert im Konzil vu Chalkedon 451, wird abglähnt.
Val-de-Ruz NE
elteri Gschicht vor der Gmeindfusion
D Ortsnäme vo de Dörfer im Tal chöme us verschidene Zytalter: vo der römische Zyt, us em früene und us em spoote Middelalter.
Wahre-Jesus-Kirche
Sälli Chilche stoht mit sällere Asicht in dr Tradition vum Monophysitismus, wo zwische 400 un 650 in dr südöschtliche Provinze vum Römische Riich die dominierend chrischtlich Konfession gsi isch.
Val-de-Ruz NE
elteri Gschicht vor der Gmeindfusion
Der Ortsname Sancto Martino, also s hüttige Chézard-Saint-Martin, chame s erschte Mol anne 998 in ere Urkunde lääse, Coffrane anne 1092, Savagnier anne 1143, Boudevilliers anne 1144, Dombresson anne 1178, Villiers und Fenin und Vilars 1191, Engollon und Fontaines anne 1228, Saules anne 1269, Le Pâquier 1328, Fontainemelon 1350, Les Hauts-Geneveys 1354 und Les Geneveys-sur-Coffrane anne 1370. – Der Ort Valangin chunt zerscht im ene Dokumänt vo 1150 vor.
Wahre-Jesus-Kirche
Ebefalls abglähnt wird d'Lehr vu dr Trinität (Dreifaltigkeit). Dr Empfang vum Heilige Geischt symbolisiert aber, dass die Gläubige s'Himmelriich erbe.
Val-de-Ruz NE
elteri Gschicht vor der Gmeindfusion
Fontaines isch sid em 13. Joorhundert als Chilegmeind erwäänt.
Wahre-Jesus-Kirche
Wie im Judetum isch dr Samschdig un nit dr Sunndig dr heilig Wuchedag.