cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lego
Gschicht
1949 sind denn Buustei ygfüehrt worde, wo de hütige Stei scho gliche hend. De Christiansen het syne Spiilstei „Automatic Binding Bricks“ gseit. Es sind farbigi Kunststoff-Quader us Celluloseacetat gsi, wo uf de Obersyte, wie bi de hütige Stei, mit Noppe bsetzt gsi sind. D Undersyte isch aber völlig hohl gsi, was dezue gfüehrt het, dass die mit dene Stei buute Modäll nid bsunders stabil gsi sind. Das Problem het mer glöst, indem i d Undersyte Röhren integriert worde sind. Das het usserdäm ermöglicht, dass d Stei auch sytlich versetzt ufenand hend chönne gsteckt wärde. Das Kuppligsprinzip isch am 28. Jänner 1958 zum Patänt aagmäldet worde, wo 1978 usgloffen isch.
Schengen
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Schengen ghert zum Moselfränkisch.
Lego
Gschicht
Di britischi Firma Kiddicraft, gründet 1932 vom Hilary Page, het prinzipiäll buuglychi Spiilzüügstei us Kunststoff bereits ab Ändi vo de 1930er Jahr produziert. Lego het s Design übernuu, nachdäm s Muster vom änglische Fabrikat überchoo het. Will Kiddicraft nume es Patänt für Grossbritannie gha het, het Lego das Produkt international vertrybe chönne. Nach em Tod vom Hilary Page 1957 sind di britischi Patänt bald usgloffe und Lego het 1981 alli Patenträcht vo de Firma Kiddicraft 1981 chönne übernäh. Au d Methode vom Yzapfe isch vo de scho im 19. Jahrhundert bekannte, us Steimähl prässte Ankerbuustei übernuu worde und vo Lego uf es 8-mm-System uf Plastikbasis überträit worde. Die Buuwys het sich duregsetzt und wird immer no verwändet.
Legoland-Friizytpärk
Seit 1968 existiered au Friizytpärk im Lego-Stil. Der ältisti isch z Billund (Dänemark) näbem erste Wärch, andere im änglische Windsor, z Carlsbad (Kalifornie) und au eine z Genzburg (Dütschland).
Film
Syt de 1980er Jahr sind immer wider emal Legostei und -figure bruucht worden, um churz Animationsfilm z dräihe. De Name defür isch Brickfilm. Es isch grossi Hobbyfilmerszene entstande, so dass Lego es Steven Spielberg Movie Maker Set usegäh het. Näbed es paar spezielle Legostei ghöred dezue e digitali Webkamera, wo über e USB-Schnittstell ane PC aagschlosse wärde cha.
Im Rahme vo de Fuessball-WM 2006 isch i de Medie zum Byspil d Verfilmig vom Final vo de WM 1954, s (Wunder vo Bärn), bekannt worde. De zähminütigi Film Die Helden von Bern isch mit em Originalkommentar vom Reporter Herbert Zimmermann usgstattet worde.
Es git au es paar bekannti Spiilfilm:
Wältrekörd
Mit Lego chamer Wältrekörd ufstelle. Deby wärded riisigi Türm, langi Tuusigflüessler, riisigi Bilder oder Auto i Originalgrössi zämebuut. D Kriterie für die Weltrekörde sind Längi, Höchi, d Aazahl vo de Legostei und Arbetsstunde.
Lego isch usserdäm de gröschti „Reifehärsteller“ vo de Wält: Im Jahr 2016 het s Undernähme mit über 730 Millione Stuck öppe viermal so vili Pneu wie der gröschti „reguläri“ Reifeproduzänt Bridgestone härgstellt.
Turm (Begriffsklärung)
Turm (ahd. turn, über altfrz. *torn us lat. turris, letschtlich zu gr. τύρσις, ‚Turm, Burg‘) bezaichnet:
Turm isch de Name vo turmartige Bärgspitz, z. B.:
Der Turm isch de Name vo:
Westhausen (Unterelsass)
Gschìcht
Weschthüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1204.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Weschthüse ìsch. Weschthüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Weschthüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Meinrad Lienert
De Meinrad Alois Lienert (* 21. Mai 1865 z Äinsidle; † 26. Dezember 1933 z Chüsnacht) isch e Schwiizer Mundart- und Häimetdichter gsi. Är gilted as äine vo de Begründer vo de Schwiizer Mundartdichtig und häd sich vil mit Saage und Heldegschichte befasst.
Härkumpft und Jugend
Mueter, Vatter und Grossmueter chömid i villne Gedicht und Chindhäitsgschichte vom Meinrad Lienert vor. ''«Meine Jugendzeit verlebte ich im abseitigen Tal der Alp, das im Sommer von Glockenjubel und Pilgerscharen so belebt und im Winter so wundervoll sonnig und still war. Obwohl ich schon in meiner Kindheit auch reichlich Schatten zu sehen bekam, so war ich doch im ganzen glücklich, denn meine Augen und mein Herz wendeten sich immer wieder schleunigst der Sonne zu»,'' hät är i sine Erinnerige gschribe.
I de Schuel isch de Meinrad Lienert käi Muschterschüeler gsi. Är isch nid guet im Rächne gsi und hät sich drum gäre e chli verschloffe. Äimoul wär er bimene Gwitter fascht im Alpbach vertrunke, wil si Schuelsack vom Wasser mitgrisse worden isch.
Nou de Primarschuel isch de Bueb a d'Chloschterschuel cho. I de Fächer Tütsch und Gschicht häd er a de Chlouschterschuel gueti Zügnisnote übercho, i fascht allne andere Fächer aber mässigi bis schlächti Note. Am Ändi vo sinere Gymnasialzyt isch de Lienert uf Losann ggange, wo är die französischi Sprouch gleirt häd.
Notar und Redakter
Z Häidelbärg, z Münche und z Züri häd är Rächtswüsseschaft gschtudiert und isch 1891 vom Bezirksrout zum Notar gwählt worde. D'Schrybarbete häd er vorhär scho bi sim Vater leire chönne.
Mit sim Brüeder Konrad und em Schwager Karl Eberle häd är 1893 de «Äinsidler Aazäiger» vom verschtorbene Ratsherr Sales Benziger-Stocker übernuh. De Meinrad häd as Redakter gschaffet, si Brüeder häd ds Gschäft gfüehrt. Im Lokalblatt sind denn au erschti schriftschtellerischi Wärch vom Lienert veröffentlicht worde.
Äbefalls 1893 häd de Meinrad Lienert ghüroute. Sini Bruut isch d Marie Gyr (1873–1948) us em Hotel Pfaue gsi. I de vierzgjährige Ehe häd de Dichter au sinere Frau es paar Liedli und Gedicht gwidmet. Si händ zäme zwäi Chind gha: de Meinrad Gero (1895) und d Severina (1904). Es dritts Chind isch churz nou de Geburt gschtorbe.
1897 isch si Brüeder gschtorbe und de Meinrad häd sich vom «Äinsidler Aazäiger» zruggzoge. Är häd sich denn au us politische Gründ entschlosse, vo Einsidle wägzgouh. I säbere Zyt isch im Kanton Schwyz ä Verfassig usgschaffet worde, und de liberali Landschriber Konrad Lienert isch due as Presidänt vom Verfassigsrout mit sine politische Gägner anenandgroute. Das häd au si Sohn z gschpürä überchou.
Eschatologie
Eschatologii [] (us altgriechisch τὰ ἔσχατα ta és-chata ‚die üsserste Ding‘, ‚die letschte Ding‘ und λόγος lógos ‚Leer‘) isch e theologische Begriff, wo die brofetische Leere vo de Hoffnige uf d Volländig vom Äinzelne (indiwiduelli Eschatologii) und vo dr ganze Schöpfig (uniwersali Eschatologii) beschribt. Mä verstoot drunder au d Leer vo de sogenannte letschte Ding und d „Leer vom Aafang von ere nöije Wält“, wo doodrmit verbunde isch.
Meinrad Lienert
Schriftschteller z Züri
1899 häd de Meinrad Lienert d Redaktion vo de Zürcher Tageszytig «Die Limmat» chönnen übernäh, wo es Jouhr schpöiter iiggangen isch. ''«So wurde ich freier Schriftsteller. – Über diesen Zustand will ich lieber nichts sagen. Ich weiß nur, daß ich mich immer bemühte, Arbeit zu finden und zu arbeiten»,'' häd er emoul gmäint. Das isch nid äisder äifach gsi, au wenn de Lienert vom Carl Spitteler, em Literaturnobälpriisträger vo 1919, gförderet worden isch. De Spitteler isch äine vo de Feuilleton-Redaktore vo de Zürizytig gsi. Für die säb bekannt Zytig häd au de Lienert fascht 40 Jouhr lang gschribe, z erscht Moul, wo-n-är nu z Züri gschtudiert häd. Äs isch denn au de Spitteler gsi, wo em Lienert groute häd, uf Züri z zieh.
Eschatologie
Begriff
Dr Begriff isch ursprünglig im lutherische Protestantismus brägt worde. Won er in d Sprooch iigange isch, het men en au brucht, zum bestimmti Inhalt au in andere Religione z beschriibe.
Meinrad Lienert
Schriftschteller z Züri
Det häd d Famili zeerscht i de Ängi und schpöiter im äigete Hus am Züribärg gwohnt. Vo sim Hus häd de Meinrad Lienert ufe See ape gseih. De Zürisee und d Umgäbig isch im wiä-n-es Paradis vorchou. Z Züri häd är au gueti Fründ gha, bsunders de Läsezirkel Hottige und de Theaterveräin, wo sini Drame ufgfüehrt händ, sind wichtig für ihn gsi.
1919 häd de Meinrad Lienert de Ehredoktertitel vo de Universität Züri überchou. Am 1. Augschte 1920 isch är denn Bürger vo de Stadt Züri worde. Z Züri häd men au äre Schtrouss sin Name ggää.
Eschatologie
Begriff
Begriff wo mit dr Eschatologii zämmehänge si under anderem
Meinrad Lienert
De «Herold vom Idiotikon»
De Lienert isch ab 1916 bis zu sim Toud Mitglid vom «Läitende Usschuss» (en Ard en Vorschtand) vom Schwizerische Idiotikon gsi. Im Nouchrueff, wo der Albert Bachme gschribe häd, häisst, wie-n-er äisder wider über s Wörterbuech brichtet häd, was det alles drinschtout und wie wichtig das sig – mit em Toud vom Lienert sig «der Herold des Idiotikons verstummt». Betont wird au, wie wichtig s literarisch Schaffe vom Lienert für s Idiotikon gsi seg, gschribe «in naturreiner Sprache und mit volksechtem Empfinden».
Sini letschte Jouhr
Drü Täg schpöiter isch är im Fridhouf vo Äinsidle begrabe worde. De Grabschtäi, ghaue vom Schwiegersohn Benno Röhrig vo Münche, zäiget ä junge Schwäbelpfyffer und zwäi Mäitli.
Wärch
Dä Meinrad Lienert häd i sinere Äinsidler oder i dä Ybriger Mundart gschribe und häd nid us de Hochsprouch übersetzt. So chömid Usdrück inere läbige, unverfälschte Form dethäär. Das wird zum Bispiil tütlich, wänn i de Gedichtsammlig vom «Schwäbelpfyffli» s gliich Gedicht i de Hochsprouch und im Dialäkt gägenübergschtellt wird. Au d Erzelige vom Lienert tärf me nid vergässe, das sind die Mundartgschichte us sinere Häimedgäged, wo uf äigete Erinnerige oder uf de mündliche Überliferig gründed. Uf Houchtütsch häd är churz vor sim Toud mit «Der König von Euland» und «Der doppelte Matthias und seine Töchter» zwee äigetlichi Romän verfasst.
Newman (Western Australia)
Newman ìsch a Bargbàuischtàdt ìn dr Regioon Pilbara ìm àuischtrààlischa Bundesschtààt Western Australia.
Gschìchta
D’ Schtàdt ìsch ànna 1966 vu dr Mt. Newman Mining Co. Pty Ltd (era Filiàla vu dr Grupp BHP) grìnda worra, fìr d’ Äntwìcklung vu da Iisamina vum Mount Whaleback unterschtìtza. Àm Ààfàng ìsch d’ näija Schtàdt Mount Newman gnännt worra, noh-n-em nochberliga Barg Mount Newman — dr Barg salbscht ìsch noh-n-em Faldmasser Aubrey Woodward Newman taift worra, wo mìt 28 Joohra wahrend’ra Forschungsrais ìn Wäscht-Àuischtrààlia gschtoorwa-n-ìsch. Dr William Frederick Rudall hàt d’ Laitung vu dr Rais ìwwernumma un hàt dr Barg noh siim Vorganger loo taifa.
Schuu vor 45,000 Joohra-n-ìsch sìnn doo Üriiwohner gsìì, bsunderscht Iihaimischa-n-üss’m Schtàmm Martu. D’ Martu hann noh z’ noh ìhr Lànd un ìhr nomàdischer Laawesschtiil àm Ààfàng vum 20. Joohrhundert verloora, wu d’ Öiropäer ìns Làndesìnnera kumma sìnn. Wu maa z’ Marble Bar un Wiluna Guld äntdäckt hàt, hàt maa d’ Üriiwoohner üss ìhrem Lànd üssgwììsa.
Transchport
Newman lììgt àm And vu dr Route 138, àn dr Kriizung vu dr Great Northern Highway. Züadam ìsch a klainer Flughààfa äbba 10 Kilomeeter süüdäschtlig vu dr Schtàdt.
D’ prìwààta Bààhnschträcka vu Newman fiahrt bis àm Hààfa vu Port Hedland. Dr Hààfa salbscht ìsch uffbàuja worra, fìr dr Iisa-n-arz ìn d’ gànza Walt üssfiahra. Àm 21. Jüüni 2001 ìsch a 7,35 km lànger Zug mìt 682 Wààga voll Arz un àcht Lokomotiiwa zwìscha Newman un Port Hedland gfààhra; ’s ìsch dr längschta Zug ìn dr Walt gsìì.
Àm 1. Hornung 2023 ìsch a vermìssta radioàktiiwa Kàpsla bii Newman wììder gfunda worra. Sa ìsch ìm Vormoneet vu’ma Làschtwààga käijt gsìì; dàs hàt züa dr Üssleesung vu dr Radioàktiwitäätsàlärt ìn Wäscht-Àuischtrààlia gfiahrt. D’ Kàpsla hàt maa ìn da Miina bnutzt, fìr d’ Dìchta un Fìllschtànd vum Iisanarz mässa.
Liste von Wenkerbogen
D Lischde vo alemannische Wenkerböge zaigt e Uuswahl vo Wenkerböge, wo uf de Basis vo de 40 Sätz vom Sproochforscher Georg Wenker (1852–1911) zwüsche 1876 und 1887 oder au spöter entstande sind.
Schwiz
Vum Rhy bis zuem Wallis un Tessin
Elsiß
Vu Bischwiller bis uff Chems am Rhin nuf
Sundgöi
Vogese – vu Nord no Süd
Kush Karisma
Dr Kush Karisma (* 20. April 1987 z Basel; mit richtigem Name Fabian Pöpelt) isch e Schwiizer Rapper.
Är isch Gründigsmitglied vo der Gruppe K.W.A.T (was sovil bedüted wie „Köpf wo anders tikke“). 2017 het er sis zweite Soloalbum BÂLΩNCE veröffentlecht. Är isch bekannt für sini zämehängende Stories, woner als Rapper verzellt.
Emanuel La Roche
Dr Rudolf Emanuel La Roche (* 17. Januar 1863 z Ziefe; † 1. Juli 1922 z Celerina) isch e Schwizer Archidekt gsi.
Biografii
Dr La Roche isch 1863 z Ziefe (Kanton Baasel-Landschaft) as Soon vom ene Pfarrer uf d Wält choo. 1871, won er achti gsi isch, isch d Familie uf Baasel züüglet, wo si Vater d Stell vom Konserwator am Museum in dr Augustinergass überchoo het. Dr La Roche het bim Jacob Burckhardt studiert, denn vo 1882 bis 1884 isch er uf s Polytechnikum Stuttgart gange. 1886 het er e Braxisjoor im e Bildhauerateliee z Stroossburg und im ene Architekturbüro z Mannheim gmacht und het denn 1887 z Floränz an Die Architektur der Renaissance in Toscana vom Heinrich von Geymüller mitgschafft. Vo 1889 bis 1890 het er dr Bankiee Alfred Saresyy begläitet, wo dä e Räis uf Egüpte, Indie, Athen und Konstantinopel gmacht het.
Wider z Baasel het er an de Bronsedüüre vo dr Galluspforte am Baasler Münster gschafft und denn z Münche am Adolf von Hildebrand sim Brunne uf em Maximiliansblatz. 1892 het er sis erste äigene Geböid baut, s Woonhuus vom Alfred Saresyy.
Scho 1893 het er dr Ufdraag überchoo, d Uniwersidäätsbibliothek Baasel an dr Bernoullistrooss z baue, wo 1896 fertig worde isch. Gliichzitig het er bis 1902 im Ganze acht Gschäftshüüser an dr Freiji Strooss baut und au Ufdrääg us em Usland überchoo. Vo 1894 bis 1896 het er z Wien e Mausoleum, s Faniteum baut. Vo 1894 het dr La Roche en Aarbetsgmäinschaft mit em Adolf Benedikt Stähelin ghaa. Dr La Roche het no zämme mit andere Archidekte bedütendi Geböid z Baasel baut, so z. B. d Muusig-Akademii zämme mit em Fritz Stehlin und s Baanhofgeböid zämme mit em Emil Faesch. Wääred em Erste Wältchrieg het dr La Roche nume no wenig Ufdrääg überchoo und het mit em Fritz Stehlin Skizze für möögligi Baubrojekt gmacht, under anderem eme Kunstmuseum am Münsterblatz und eme Uniwersidäätsgeböid am Petersblatz. Er het au e säggsbändigs Wärk über die indischi Archidektuur gschriibe, wo churz vor sim Dood uusechoo isch.
Dr La Roche isch im Summer 1922 im bündnerische Celerina gstorbe.
Wärk
Im La Roche si Früewärk ghöört zum Nöibarock und dr Nöirönessans, under sine spoote Wärk het s sonigi, wo mä zum Juugedstiil zelt.
Wörterbuch der deutschen Winzersprache
S Werterbuech vu dr dytsche Winzersproch (dt. Wörterbuch der deutschen Winzersprache, churz WdW) isch e Werterbuech vu dr eltere Fachsproch vum Räbböu vor dr Tächnisierig un Mechanisierig. Im Untersuechigsbiet sin di meischte dytsche Dialäkt verdrätte. S umfasst alli Räbböubiet z Dytschland un di dytschesprochige Räbböubiet bzw. Sprochinsle z Luxeburg, z Frankryych, z Eschtryych, z Italie, z Pole, in dr Schwyz, im Liechtestei, in dr Tschechische un dr Slowakische Republik, z Ungarn, z Slowenie, z Kroatie, z Bosnie-Herzegowina, z Serbie, z Rumänie, z Moldawie, in dr Ukraine, z Russland, z Georgie un z Aserbaidschan. S Ziil vu däm Werterbuech isch e semasiologischi un onomasiologischi Darstellig vum dialäktale Fachwortschatz am Bschpil vu dr Räbbuuresproch.
Dreger vum Werterbuech isch d Mainzer Akademii vu dr Wisseschafte un dr Literatur gsii. Z Kaiserslautre isch dra gschafft wore in Zämmearbet mit dr Universität vum Saarland (Projäktleiter: Prof. Dr. Wolfgang Haubrichs, Arbetsstelleleiteri: Dr. Maria Besse, Mitarbeiter: Dr. Roland Puhl).
Darstellig
S Fachwerterbuech isch nit wie s gängig isch no Buechstabestreckine, sundern no einzelne Sachgebiet ufgschafft. S isch sträng alfabetisch no Stichwerter glideret, wu sich an dr nejhochdytsche Standardsproch oriäntiere. Bin ere Bschränkig uf dr eigetli Fachwortschatz isch e Stichwortbstand vu rund 20.000 Yydreg z erwarte.
D Wort- un Verwyysartikel wäre dur Zäntralartikel ergänzt, wu ne inhaltligi Vernetzig härstelle dur d Presäntazion vu dr Sachkund, Synonymik un Heteronymik un dur Verwyys uf dr WKW. E Semantiklischt, wu d zum Werterbuech derzue git, het e ähnligi Vernetzigsfunktion.
Gschichti
Zum 31. Dezämber 2011 isch d Arbetstell zuegmacht wore.
Matrialbasis
Grundlag vum Werterbuech bilde iber 500 Tonbänder un Kassette us allne hitige un friejere dytschsprochige Räbböubiet z Mittel-,z Sidoscht- un z Oschteuropa mit dr zuegherige Mitschrifte, wu im Ramme vum abgeschlossene Akademiiprojäkt Wortatlas vu dr kontinentalgermanische Winzerterminologii (WKW) ufgnuu wore sin, in dr Hauptsach in dr Johre 1981-1985. Vier bis fimf Stund goht e durschnittlig Interview, wu mit em Frogeboge mit 398 Froge vu mehrere Exploratore durgfiert wore sin, in dr meischte Fäll am Ort. Fir e Deil Ortschafte git s mehreri, zytlig gstapfleti Ufnahme.
Sachberaich
Dr Räbburewortschatz, wu zem Deil scho historisch woren isch, umfasst die Sachberaich:
Publikationsstand
S wäre insgsamt vier verschideni Versione uf CD-ROM un DVD aabotte. Am Änd vu dr Projäktlaufzyt wird s "Werterbuech vu dr dytsche Winzersproch (WDW)" as druckti Fassig mit ere zuesätzlige digitale Edition vorlige. Ändi 2011 isch s Projäkt abgloffen un d Arbetsstell zuegmacht wore, an dr Druckfassig un dr ändgiltig Online-Version wird no gschafft.
Geier
Geier stoht fir:
Geier isch dr Familienamme vu däne Persone:
Sankt Avold
Sänt Avor oder Sänt Avuur (lothrìngisch; frànzeesch Saint-Avold, ditsch Sankt Avold) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Stàdt ìsch Hàuiptort vum Kanton Saint-Avold ìm Arrondissement.
Griechische Kultur
Mit griechischer Kultur mäint mä vilmol nume d Kultur vom antike Griecheland. Si isch uf dr griechische Halbinsle und de Insle in dr Egeis verbräitet gsi, uf dr Westküste vo Chläiasie (Ionie) und Süditalie (Magna Graecia), überall wo gröösseri Zaale vo Grieche gläbt häi. Spööter in dr hellenistische Zit häi d Fäldzüüg vom Alexander em Groosse s Iiflussgebiet vo dr griechische Kultur erwiteret uf s ptolemäische Egüpte mit dr Hauptstadt Alexandria, wo Athen as Kulturzentrum abglöst het, s seleukidische Sürie mit dr Hauptstadt Antiochia, bis aane zum Graeco-baktrische Riich und sogar bis zum Graeco-indische Riich.
Sankt Avold
Gschìcht
Ànne 509 het dr irisch Menich Fridolin vun Säckinge uf em Gebiet vum hitije Sänt Avor e klins Gotteshüs geböit (6. Jh. Hilariacum, 587 Hilariacus viculus, 764 Hilliriacum), vor er speter s Kloschter Säckinge grindet hàt. Dr Sigebald, Bischof vun Metz, hàt um 720 e Àbtei inrichte lon. Um dàs Wàllfàhrtszentrum ìsch e Ortschàft entstànde, wie àb züe dr Grofschàft Saarbrücken ghert hàt un àb 1581 zem Herzogtum Lothringe. Ìm Johr 1766 ìsch d Stàdt züe Frànkrich kumme.
Dr hiti Nàmme erschint zem erschte Mol ìm 12. Johrhundert àls Saint-Nabor (1241 Saint-Auor, 1339 Saint-Avou, 1395 Saint-Avoulz, 1489 Saint-Avolt).
Dourd’hal ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1341 àls Dourchdalleym (1343 Dourdalheim, 1365 Dürthalen, 1587 Dourchdahle, 1664 Dourdal), Oderfang ànne 1483 àls Lauderfang (1680 Oderfang).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sänt Avor ìsch. Sänt Avor ghert zem Kommünàlverbànd.
1964
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Sankt Avold
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Sänt Avor ghert zem Rhinfrankisch.
Oppenweiler
Oppeweiler (amtlich Oppenweiler) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Oppeweiler leit em Dal vo dr Murrtal.
Gmoedsglidrong
Zua Oppeweiler gheret s Dorf Reichenberg, d Weilern Aichelbach, Bernhalden, Ellenweiler, Reichenbach, Reutenhof, Rohrbach, Schiffrain ond Zell ond d Wohnplätz Rüflensmühle, Unterstaigacker, Wachthäusle ond Wilhelmsheim.
Verwaltong
Oppeweiler hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Oppeweiler ischt dr Bernhard Bühler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Oppeweiler ghert zom Schwäbisch.
23. Oktober
Dr '''23. Oktober''' isch dr 296. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 297. in Schaltjohr), dodermit blybe no 69 Däg bis zum Änd vum Johr.
Bouvetinsel
D Bouvetinsle [] isch en umbewoonti Vulkaninsle im Südatlantik, 2500 Kilometer südwestlig vom südafrikanische Kap vo dr Guete Hoffnig. Si isch e norwäägischs Biland, e Gebiet wo vo Norwääge abhängig isch aber nid e Däil vom Köönigriich Norwääge isch. D Bouvetinsle ghört zu de Insle uf dr Wält, wo am äinsamste si und wo s am schwiirigste isch, zuen e z choo.
Geografii
D Insle isch 9 km lang und bis 7,5 km bräit. Si het e Flechi vo 49 km² und uf 93 % von ere het s Gletscher, wo s Wilhelm-II-Plateau usmache. Dr höggst Punkt isch dr 780 m hoochi Olavtoppen. Uf dr Bouvetinsle git s kä natürlige Haafe. Nyrøysa (Neu-Sandefjord) an dr iisfreie Westküste isch die äinzigi Bucht, wo mä cha lande. Si isch öbbe 20 m dief. Lande cha mä nume bi Ostwind. Im Südweste lit die chli Insle Larsøya vor dr Bouvetinsle.
Sainte-Marie-aux-Chênes
Sainte-Marie-aux-Chênes (ditsch 1940-44 Marieneichen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bellikon
Bällike (offiziell: Bellikon) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt zwüsche Bade u-n-em Mutschälle.
Sainte-Marie-aux-Chênes
Geogràfi
Sainte-Marie-aux-Chênes lijt nordweschtlich vun Metz àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle uf re Heche zwìsche 205 un 323 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine vun Sainte-Marie-aux-Chênes sìn Roncourt, Auboué, Montois-la-Montagne, Saint-Privat-la-Montagne un Saint-Ail.
Gschìcht
Sainte-Marie-aux-Chênes ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Johrhundert àls Sancta Maria ad querqus.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sainte-Marie-aux-Chênes ìsch. Sainte-Marie-aux-Chênes ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Sainte-Marie-aux-Chênes ghert zem Lorrain.
Bellikon
Geographii
S Dorf ligt hoch überm Rüüsstal am Südweschthang vom Heitersbärg. Öppe en Kilometer nördlich vom Dorfzentrum isch uf ere Höchi vo 635 Meter de Ortsteil Huuse, wo i de letschte Johr mit Bällike zämegwachse-n-isch.
S Gmeindsgebiet isch 494 Hektaren gross. Dodervo sin 145 Hektare Wald u 46 Hektare überbaut. Di höchschti Schtell ligt uf em Heitersbärg uf ere Höchi vo 787 Meter, di tüfst uf 500 Meter.
D Nachbargmeinde vo Bällike sin Remetschwil im Norde, Schpreitebach im Nordochste, Bärgdietike im Oschte, Wide im Süde, Eggewil im Südweschte u Chünte im Weschte.
Gschicht
Scho in de Ziit vo de Römer händ i de Gegend vom hütige Bällike Lüüt gwont. D Römerstrass vo Vindonissa (Windisch) uf Turicum (Züri) het do vorbigführt. Im 1934i het ma bi Grabige südlich vom Dorf Ziegel us dere Ziit gfunde. En römische Guetshof het ma im 1941 usgrabe u dokumentiert. Kunschtgägeständ, wo ma bi de Grabig gfunde het, zeiged, dass s Huus am End vom 1. Johrhundert isch bout worde u dass bis zum Aafang vom 4. Johrhundert Lüüt drin gwont händ. In de Mitti vom 6. Johrhundert het sich en alemannischi Sippe in der Gegend nidergla, het de Wald grodt u di römisch Sidlig zerschtört.
Di erscht urkundlich Erwänig vo Bällike stammt vom 11. Oktober 1064 in eme Schtiftigsbrief vom Chloschter Muri. Bällike u Huuse hei zerscht müsse em Chloschter Murbach im Elsass de Zehnti zahle, schpöter de Habsburger. Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert un so het Bällike ab do zum Amt Rohrdorf vo de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Bällike het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 im noie Kanton Aargau ufggange isch. Au Bällike het im 1803 fusioniert un zwar mim Nachbarort Huuse.
Kiwi
Mit Kiwi bezaichnet mer
Würenlingen
Geographi
S Dorf ligt ugfähr zwei Kilometer öschtlich vo de Aare am Übergang vom Aare- ins Surbtal. S Oberdorf, wo de alti Dorfkärn isch, isch am Nordweschthang vom Siggebärg. Uf eme Hügelschporn isch d Chile u de Fridhof. S Mitteldorf u s Unterdorf, wo im 17. Johrhundert entschtande sin, erschtrecked sich in d Richtig vo de Ebeni nordweschtlich vom Oberdorf. In de letschte Johrzehnt het sich s Dorf immer me Richtig Bahnschtation Siggethal-Würelinge usbreitet un isch mit de Sidlig um d Bahnschtation scho fascht zämme gwachse.
D Flächi vom Gmeindsgebiet isch 937 Hektare, dodervo sin 269 Hektare Acker und Matte, 452 Hektare bewaldet u 195 Hektare überbaut. De höchschti Punkt vom Gmeindsbann isch uf, de tüfschti uf 325 Meter a de Aare.
Nachbargmeinde vo Würlinge sin Böötschde, Töttige u Tägerfäld im Norde, Ändige im Oschte, Obersiggetal im Südoschte, Undersiggetal im Süde un Villige im Weschte änet de Aare.
Immensee
Immisee isch en Ortschaft, wo zum Bezirk Chüsnacht im Schwiizer Kanton Schwyz ghört. Under em Titel «Immensee» gits au e Nowälle vom dütsche Schriftsteller Theodor Storm, wo aber nüüt mit dem Ort z tue het.
Gschicht
Immisee isch zum erste Mal im Jahr 1048 als Imisee erwähnt worde, 1260 denn als lacus Ymmois. De Name stammt vom Ritter Immo vo Buonas, wo hie am Zugersee s Fischeryyrächt bsässe het. Berüehmt worden isch au di Hohli Gass, wo s Dorf mit Chüsnacht verbindet. I de Hohle Gass söll luut Saag im Jahr 1307 d Ermordig vom Landvogt Hermann Gessler dur de Wilhälm Täll stattgfunde ha. 1638 isch a dere Stell es Heilig Hüsli buut worde, hüt bekannt als Tällskapälle.
1729 isch d Kaplany Immisee gründet worde. Bim Franzosenyfall 1798 hend z Immisee Kämpfe gäge d Franzose stattgfunde und 20 Iiwohner sind deby gfalle. 1847 hets au no Scharmützel im Sonderbundschrieg gä.
Vo de Verchehrsentwicklig isch de Durchfahrtsort Immisee bsunders betroffe gsi. 1852 isch s erste Dampfschiff uf em Zugersee verchehrt. 30 Jahr spöter, 1882, isch die Gottertverbindig zu de Aargauische Südbahn i de Station Immisee verwirklicht worde. Bis 1937 isch de Autoverchehr no dur di Hohli Gass grollt, sythär isch die Sehenswürdigkeit im Bsitz vo de Schwiizer Schueljuged dur ne Umfahrigsstrass entlastet.
Berüehmt isch au s Missionshuus Bethlehem und s Gymnasium vo Immisee. 1896 het de savoyische Priester Pierre Barral s Missionshaus Bethlehem gründet. Ab de 1920er Jahr het d Missionsgsellschaft vo det uus katholischi Missionar uf Afrika, Asie und Latiinamerika entsändet.
Mitzwa
E Mitzwa (hebr. מצוה; (Singular und Plural); Ussprooch: sephardisch: Mitzwa, Plural: Mitzwot; aschkenasisch: Mitzwe; Plural: Mitzwauss oder Mitzwojss) isch e Gebot im Juudedum, wo in dr Tora vorchunnt oder vo Rabbiner festgläit und Däil vo dr jüüdische Religioon worde isch. Im Gegesatz zur Halacha, wo s ganze „religionsgsetzlige“ Süsteem vom Juudedum bezäichnet, mäint mä mit Mitzwa en „äinzelni Pflicht“. S Alter vomene Chind, wo s d Mitzwot söll verstoo und iihalte, isch für Buebe drizääni und für Mäitli zwölfi und wird as Bar Mitzwa respektiv Bat Mitzwa bezäichnet.
Noch em Talmud git s in dr Tora 613 Mitzwot, er zelt sä aber nid uf. Erst spööter häi Gleerti in iire Wärk d Zaal vo de Mitzwot uf 613 festgläit, drunder si zum Bischbil die Zää Gebot. D Mitzwot wärde in 365 Verbot und 248 Gebot iidäilt. Alli Mitzwot si gliich wichdig, aber es git Underschiid zwüsche liichte (kalot) und schwere (chamurot) Verstööss.
Äini vo de bekanntiste Ufzelige und Erkläärige vo de 613 Mitzwot is s Sefer HaMitzwot vom jüüdische Rächtsgleerte Maimonides, wo im Middelalter entstande isch. In sim filosofische Hauptwärk More Nevuchim, wo as «Füerer vo dene wo nid druschömme» söll verstande wärde, säit dr Maimonides, ass alli Mitzwot vo dr göttlige Wiishäit chömme. Er macht aber en Underschiid, zwüsche Gebot (hebräisch mischpatim), wo liicht zum Verstoo si, und sonige, wo s schwer isch (hebräisch chukkim). Er erklärt, ass mä e baar bsundrigi Gebote nit mit dr Vernumft chönn begründe und si usschliesslig uf em Wille vo Gott wurde basiere.
Flussbarsch
Uussie
S Egli isch e silbrig-grüene Fisch mit merere graue Querbänder. Es het zwoo grossi uuffäligi liecht dorsichtigi Ruggeflosse. Sini undere Flosse hend e rötliche Farbtoo. Es werd 20 bis 35 cm lang, i näärstoffarme tüüffe Seeje aber sogäär e halbe Meeter. En uusgwachsnes Egli wögt bis zo 5 Kilo. Wiibli sind gröösser as Mandli.
Verbraitig
S Egli isch i fast ganz Europa verbraitet, usser z Spanie, Italie, Griecheland, Iisland und Norwege. Es isch nöd bsunders aaspruchsvoll und lebt i pflanzeriiche Stand- und Flüüssgwässer. Starchi Ströömig und sumpfigs Wasser mag er aber nöd. Es chunnt bis zonere Hööchi vo 1700 müM vor. De Eglibistand schwankt recht starch vo Joor zu Joor, wobi e Rhythmus vo sibe Joor biobachtet were cha.
Lebeswiis
S Egli isch en uusgsprochne Roiber, wo anderi Fisch jagt, mengisch aber au Artgnosse fresst. D Laichzitt goot vom Märze bis in Juni, binere Wassertemperatur vo 6 bis 15 Grad. Laichwilige Wiibli schwümmt imene Chrai umenand bis e Mandli chunnt. Denn laits abertuusigi vo Aier imene schliimige Band ab, wo inere Tüüffi vo öppe drai Meeter a Wasserpflanze und Stai aagmacht wered. Die Laichbänder wered denn vom Mandli bifruchtet. Noch zwoo bis drai Wuche schlüffed d Laarfe, wo öppe 5 cm lang sind und vo Plankton lebet. D Jungfisch im erste Lebesjoor wered Hüürlig gnennt, im zwaite Stichlig und uusgwachse Reelig. Mandli wered abem dritte Joor gschlechtsriif, wenn si öppe 10 cm lang sind, Wiibli e Joor spööter, wenn si mee as 15 cm gross sind. Egli chönd 25 Joor alt were.
Wittnau
Wittnau isch de Name vo däne Ortschafte:
Anthropomorphismus
Dr Begriff Anthropomorfismus (griech. / anthropos: „Mensch“ und μορφή / morphē: „Form, Gstalt“) bezäichnet das, wemm mä menschligi Äigeschafte uf Dier, Götter, Natuurgwalte und Äänligs überdräit, d. h. wemm mä sä duet vermenschlige. Die menschlige Äigenschafte chönne sich drbii in dr Gstalt oder au im Verhalte zäige.
Wittnau
Lueg au:
Anthropomorphismus
Die retorischi Figur vo dr Anthropomorfisierig häisst Personifikazioon oder Prosopopoiia.
Anthropomorfi Götter
Anthropomorfismus git s in dr christlige, hinduistische, germaanische, griechische, keltische und römische Mythologii, wo d Götter usgsproche menschlig usgseen, au wenn si zum Däil in bsundrige Situazioone au e zoomorphi Gstalt chönne aanee. In dr altägyptische Religioon häi die mäiste Götter e menschligi und e dierischi Gstalt. Noch em Alte Testamänt het dr Gott vo de Hebräer au menschligi Äigeschafte und Gfüül.
E Hufe Atheiste und Agnostiker dänke, ass d Vorstellig vo Gott in de hütige Wältreligioone (Hinduismus, Judentum, Christentum und Islam) öbbe genauso anthropomorf sig wie die in dr Antike. Do drzue sääge d Muslime, ass äini vo de Äigeschafte vo Allah sig, ass män en mit nüt chönn vergliiche.
Vuisternens-devant-Romont
Vuisternens-devant-Romont (patois [lu gro wyθernɛ̃, wyθernɛ̃, yθernɛ̃]; tüütsch Winterlingen; alem. Wìnterlìnge) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Vuisternens-devant-Romont liit ùf, 5 km südlich vam Bezirkshùùptort Romont im südweschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Vuisternens-devant-Romont ghööre o d Wyyler Les Moret, Les Crous ù La Place. Va de Gmiinflechi si 79,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 14,8 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,6 % schüschtigi Flechi. Zue de Gmiin Vuisternens-devant-Romont ghööre d Dörfer Villariaz, Estévenens , La Neirigue , Sommentier ù La Joux  ù d Sidlige La Magne , Lieffrens  ù Les Ecasseys. Nachpuurgmiine va Vuisternens-devant-Romont si Mézières, Massonnens, Grangettes, Sâles, La Verrerie, Le Flon ù Siviriez.
Gschicht
Vuisternens-devant-Romont isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 929 aus Winterningis.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 5,2 % gläge.
Religion
86,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,8 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1812 Yywoner 96,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,4 % Tüütsch ù 1,5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 113 va de 1812 Yywohner ggredt.
Silsersee
Bsunders beliebt isch de See bi de Windsurfer, wil vom Malojapass her en zueverlässige Wind wäht.
De dütsch Philosoph Friedrich Nietzsche isch im Juli 1881 s erschte Mol a de See cho und het bis 1888 im Ganze siibe Summer z Sils Maria verbrocht, wo er im Huus vo de Familiä Durisch im 1. Stock es Zimmer gmietet und vili vo sine Werk gschaffe het, au de 2. Teil vo sim Hauptwerk Also sprach Zarathustra. Er hät dött en Ort gfunde, wo ihm d Möglichkeit zur Konzentration und Ruäh im beschte Klima bote het. Hüt isch sys damalige Wohnhuus als "Nietzsche-Huus" vermarktet und dött drin isch au es Museum, wo unter anderem Originalschrifte, Brief und Erschtuusgobe chönt aglueged werde.
Samojedische Sprachen
Di samojedische Sproche wäre vu rund 30.000 Mänsche im nerdlige Oschteuropa und im nordweschtlige Sibirie gschwätzt. Si sin mit dr finno-ugrische Sproche verwandt un bilde mit ihne di Uralisch Sprochfamilie. In dr letschte Johr wird au ne Verwandtschaft mit dr jukagarische Sproche z Nordost-Sibirie dischpetiert.
Nussbaumen
Nussbaume (amtl. Nussbaumen) isch de Name vo mehrere Ortschafte i de Schwiz:
Plüderhausen
Bliiderhouse (amtlich Plüderhausen) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Vo dr Gmarkong send 13,2 % Landwirtschaftsfleche, 73,2 % Wald, 12,6 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Bliiderhouse gheret s Dorf Walkersbach, dr Weiler Aichenbachhof ond d Hef Eibenhof, Köshof, Neuweilerhof, Plüderwiesenhof ond Schautenhof.
Gschicht
Bliiderhouse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1142 als Pliderhusen.
Verwaltong
Bliiderhouse hot sich mit Urbach zom Gmoeverwaltongsverband „Bliiderhouse-Urbach“ zammagschlossa.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bliiderhouse ghert zom Schwäbisch.
Kultur
Kultur (zu latiinisch cultura „Bearbäitig, Pflääg, Ackerbau“, vo colere „pflääge, vereere, dr Acker bstelle“) isch im witiste Sinn alles, was dr Mensch sälber gstaltet und fürebringt, im Underschiid zu dr Natur, wo nid vom Mensch erschaffe isch. Kulturläistige sin alli formende Umgstaltige vom ene Material, wie in dr Technik oder dr bildende Kunst, aber au gäistigi Gebild wie öbbe s Rächt, d Moral, d Religion, d Wirtschaft und d Wüsseschaft.
Dr Kulturbegriff het sich im Lauf vo dr Gschicht immer wider veränderet. Je nochdäm git er em jewiilige Sälbstverständnis und em Zitgäist von ere Epoche Usdrugg, em Herrschaftsstatus oder -aaspruch vo bestimmte Klasse oder au wüsseschaftlige und filosofisch-anthropologische Aaschauige. D Bandbräiti vo sinere Bedütig isch dämentsprächend grooss: Si goot von ere räin beschriibende (deskriptive) Verwändig („D Kultur vo sällere Zit.“) bis zu vorschriibende (normative), wenn mä mit em Begriff vo dr Kultur Aasprüch verbindet, wo sötte erfüllt wärde.
Dr Begriff cha sich uf e Grubbe vo Mensche bezie, wo nume si Kultur häige, oder er bezäichnet daas, was alle Mensche as Mensche zuestoot, allerdings git s hüte au Dier, wo mä von ene säit ass si Kultur häige, wie zum Bischbil dr Rootgsichtmakak, wo in häisse Kwelle baadet zum dr chalt Winter z überstoo, au wenn er äigentlig wasserschöi isch. Wäärend bi dr ängere Bestimmig vom Begriff mäistens vo «dr Kultur» im Singular greedet wird, cha mä bim ene witer gfasste Begriff au vo „de Kulture“ im Plural schwätze.
Theodor Herzl
Dr Theodor Herzl (* 2. Mai 1860 z Pest; † 3. Juli 1904 z Edlach, Gmäind Reichenau an der Rax, Niiderööstriich) isch en ööstriichisch-ungarische Schriftsteller vo jüdischer Häärkumft gsi, e Publizist und Schurnalist und dr Begründer vom modärne politische Zionismus. Er gältet doorum as dr wichdigsti Vordänker und as en aktive Wäägberäiter vom ene modärne Juudestaat, wo spööter in dr Form vom modärne Staat Israel Realidäät worde isch. 1896 het er s Buech Der Judenstaat veröffentligt, won er under em Iidruck vo dr Dreyfus-Affäre gschriibe het.
Im Herzl si ungarische Naame isch Herzl Tivadar gsi, sini hebräische Vornääme Binyamin Ze'ev. Er het vili vo sine Brief mit Benjamin underschriibe, mänggisch het er nume Herzl oder Theodor Herzl brucht.
Die Zionistischi Organisazioon
Am Aafang si im Herzl sine Ideä nit nume vo orthodoxe Juude abgleent worde, wo für sä dr Zionismus im Widerspruch zu de messianische Verhäissige im Juudedum gstande isch, sondern au vo de mäiste assimilierte Juude in Westöiropa. Dr äinzig, wo dr Herzl zu sällere Zit ooni Vorbehalt understützt het, isch dr Max Nordau (1849–1923) gsi.
Dr Theodor Herzl het mit em Oskar Marmorek und em Max Nordau dr erst Zionistisch Wältkongräss (29. bis 31. August 1897) in Basel organsisiert und isch zum Bresidänt vo dr Zionistische Wältorganisazioon gweelt worde. S „Baasler Brogramm“, wo dört verabschiidet worde isch, isch d Grundlaag gsi für vili Verhandlige (u. a. mit em Kaiser Wilhelm II. wäärend sinere Palestinaräis vor em Jaffadoor z Jerusalem und em türkische Sultan Abdülhamid II.) mit em Ziil, e „Häimstatt vom jüüdische Volk“ in Palestina z schaffe. Eso het dr Herzl d Grundlaage für d Gründig vom Staat Israel im Joor 1948 gläit. Au im Joor 1897 het er s Theaterstück Das neue Ghetto veröffentligt und in Wien Die Welt as Informazionszitschriftschrift vo dr zionistische Beweegig afo uusegee.
1899 het dr Herzl in London dr „Jewish Colonial Trust“ gründet, wo d Ufgoob ghaa het, Gäld ufzdriibe, zum in Palestina, wo denn no Däil vom Osmanische Riich gsi isch, z chaufe.
In sim utopische Roman Altneuland vo 1902 het dr Herzl si idealistischs Bild vom ene zuekümftige Juudestaat entworfe, under em Motto Wenn dr wäit, isch s käi Määrli. Er het din e politischi und gsellschaftligi Ornig vom ene jüüdische Staat in Palestina entworfe und het glaubt, ass d Araber, wo in Palestina lääbe, die nöije jüüdische Siidler mit Fröid wurde begrüesse.
Zwäi Joor spööter isch dr Theodor Herzl im ööstriichische Edlach gstorbe und uf em Döblinger Friidhoof begraabe. Noch dr Gründig vom Staat Israel si d Liiche vo iim und vo sine Eltere 1949 uf Israel brocht und uf em Herzlbärg z Jerusalem begraabe worde.
Mario Beccaria
Dr Mario Beccaria (* 18. Juni 1920 z Sant'Angelo Lodigiano; † 22. November 2003) isch e italiänische Bolitiker gsi. Är isch vo 1968 bis 1976 für d Democrazia Cristiana in dr italiänische Abgordnetechammere, em Camera dei deputati, ghockt.
Theodor Herzl
Galerii
D Greeber in Wien und Jerusalem
Mario Beccaria
Voreb er 1968 Bolitiker worde isch, isch er z Sant'Angelo Lodigiano Bürgermeischter gsi.
D Gmeindsverwaltig vo Sant’Angelo Lodigiano het e Stroß noch em gnännt.
24. Oktober
Dr '''24. Oktober''' isch dr 297. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 298. in Schaltjohr), dodermit blybe no 68 Däg bis zum Änd vum Johr.
Saint-Epvre
Saint-Epvre (ditsch 1915–18 un 1940–44 St. Erffert) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Saint-Epvre lijt sìdeschtlich vun Metz ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 224 un 267 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Saint-Epvre ìsch. Saint-Epvre ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Saint-Epvre ghert zem Lorrain.
Ohr
S Oor (latein. auris altgr. οὖς, Genitiv ὠτός; „us, otos“) isch e Sinnesorgan, wo mit em Schall, also Döön, Kläng oder Grüsch woorgno wärde. Zum Oor as Organ ghöört au s Gliichgwichtsorgan.
Zum Ghörsüsteem, wo die auditivi Woornäämig mööglig macht, ghööre usser em Ussenoor, em Middeloor und em Innenoor au dr Ghörnärv und d Umschalt- und Verarbäitigsstazione im zentrale Närvesüsteem, bi Süüger also e baar Areal im Hirnstamm und im Zwüschehirni, bis uufe zur auditive Hirnrinde.
Dr Ufbau
Bim Mensch und andere Süüger wird s Oor in drei Beriich iidäilt:
Bartgeier
Dr Bàrtgaijer (Gypaetus barbatus; alemannischi Näme) esch a Griffvogel üss d’r Unterfàmelia vu da Àltwaltgaijer (Aegipiinae). Ar beldet di einzig Àrt vun dr glichnàmige Gàttung (Gypaetus). Met ere Fattichspànnwitti vun bes züe 2,9 Meter zellt er züe dr greschte flugfähige Veegel vun dr Walt. Met 225 bes 250 Brüetbààr esch dr Bàrtgaijer ein vun dr saltenschte Griffveegel en Europa.
D’r Bàrtgaijer kännt ma o unterem Nàmma Làmmgaier, will ma em vorghàlta hàtt, dàss ar Làmm un Gams düat àgriffa. Ma nännt na o Knochabracher, will ar sech maichtens vo Knocha ärnärt, si schtarcka Schnàwel ärlàuibt em sa känna kràcha un wänn sa z’groos senn, lost’r sa vu hundert mäter owa –n-àwa käija uff a schtainiger Àbhàng.
D’r Bàrtgaier esch Kontràschtrich gfadert, met owadura gràuischwàrza Fadra un untadura met rosarota. Sina-n-aigaschàft esch dia berschta-n-àrtiga schwàrza Fadra wu-n-m baidsittig ewer d’r Schnawel hanga.
Ar briadelt sina 2 Aijer warend 52 bis 58, s'zwaita Bibbala schlupft ärscht 5 Tag nohnem äschta-n-üs un werd nia schtàrk genüag zum sech känna ärnähra, so dàss as bol amol igeht. Si Lawesràuim befendet sech ewerhàlb vu d’r Baumgranza em hocha Geberg, drumm esch d'Freschisätzung en da Àlwa so güat glunga. Ma müas noch d'r züasätza dàss da Vogel vor 100 Johr üssgrotta worra-n-esch dur dàs àss ar, no gwessana Sààga, durgandig d'r Mänsch àgreffa hàtt.
Ehrenkirchen
Ehrechilche isch e Gmei öppe 13 km südlich vu Friburg im Brisgau am Rand vum Markgräflerland.
Geographi
D'Gmei lit in dr Oberrhinische Diefebeni in 215 bis 916 Meter Höchi un umfasst denäbe die südliche Beriiche vum Batzeberg, Schnäggedal, Hohfirst un Hexedal. Die östliche Deil vu dr Gmarkig sin hauptsächlich bewaldet un lige im Schwarzwald.
Geschicht
Scho in dr Steizitt hän in dr „Daifelschuchi“ gnennte Höhle bi Gietighofe Mensche gläbt. Ambringe, hüt zue Chilchhofe ghörig, isch anno 881 z'erscht urchundlich erwähnt worre. Im Zug vu de Gmeireform 1973/74 hän sich die früeher selbständige Gmeinde Chilchhofe, Ehrestette, Norschige, Offnadinge un Scherzige zue dr Gmei Ehrechilche zsämmegschlosse.
Dr Namme Ehrechilche isch e Akronym us Ehrestette un Chilchhofe.
Gschicht Ehrestette
D'Höhle vu de Rendierjäger am Eelberg bi Güetighofe us dr äldere Strizitt sowie d'Alemannegräber am Birgsrand vum Schwarzwald sin Züge vu ere früehe Besidlig. Ehrestette wird erstmols anno 1139 urchundlich erwähnt. Am 10. August 1418 het Ehrestette vum Kaiser Sigismund s'Johrmärkträcht verlihe chriegt. 1842 isch Ehrestette als Gmei selbständig worre.
Gschicht Chilchhofe
Dr erst schriftlich Hiwiis fer e Besidlig vu Chilchhofe findet mer anno 805. Dr Namme Chilchhofe wird erstmols in ere Urchunde vu anno 1087 erwähnt. Als Wallfahrtsort un Sitz vu dr Lehnsherre isch Chilchhofe im Middelalder dr Middelpunkt fer e grösseri Azahl vu umligende Ort gsi. E Reihe vu Adelsgschlechter vum Brisgau sin nochenander Lehnsherre vu dr Herrschaft Chilchhofe gsi. Währendem Drissigjährige Chrieg hän schwedischi Truppe 1638 e Grossdeil vu dr männliche Bevölchrig vu Chilchhofe un Pfaffewiler massakriert. Nooch dr mündliche Volksyberliferig sin d'Opfer (öppe 300 Männer) bi lebendigem Liib in ere Wipressi im Chilchhofer Schloss z'Dod trottet worre.
Gschicht Norschige
Alemannischi Gründige am Batzeberg wiise uf e früehi Besidlig vu Norschige hi. Die erscht urchundlich Erwähnig stammt vu anno 1242. Norschige het ursprünglich zum Chloster St. Galle ghört, isch no als Lehe an d Herre vu Staufe gange, noch dene ihrem Ussterbe (1602) s Lehe vu St. Galle wiider izoge worre isch. Mit Ebringe zämme isch Norschige anno 1803 dr ledscht Besitz vu dr Fürschtabtei gsi. Nochdem sälli 1805 vum Kanton St. Galle endgültig ufglöst worre isch, isch Norschige fier ei Johr mit Ebringe zämme e Exklave vum Kanton worre. Dr Kanton het aber Norschige mit Ebringe zämme anno 1806 fier 140.000 Gulde an die zwei Prinze us dr großherzoglich-badische Familie verkauft, wo no d Herrschaft 1809 an dr badisch Staat ibergä hän.
Im Norschiger Wappe isch uf dr linke Site dr St. Galler Bär un uf dr rächte Site s Wappe vu dr Herre vu Staufe abbildet, in Erinnerig an die beide mittelalterliche un früehneizittliche Ortsherrschafte.
Gschicht Scherzige
Alemannischi Gräberfund wiise ebefalls uf e früehi Besidlig vu Scherzige hi. Die erst urchundlich Erwähnig vu Scherzige stammt vu anno 1111. Dr Ort het domals Scersingen gheisse. Vu 1111 bis 1152 isch in Scherzige e Ortsadel bezügt. S'Dorf het im Middelalder verschidene Adelsgschlechter ghört, so dr Herrschaft Staufe un dr Oberlehnsherrschaft vu dr Üseberger, dr Markgrafe vu Hachberg un im Hus Habsburg als Landesherre vu dr Herrschaft Staufe. Vu 1492 bis 1811 het Scherzige zue dr Gmei Pfaffewiler ghört.
Gschicht Offnadinge
Die erst Chunde vu „Ofmanningen“ stammt vu anno 1139. Scho 1146 isch do e Ortsadel bezügt. Offnadinge isch im Middelalder ein vu dr Dagigsorte vum gräfliche Landgricht im Brisgau gsi.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
In gspaltenem Schild vorne in Rot yber goldenem (gelbem) Driberg e goldene (gäle) Dribel mit goldenem (gälem) Blatt, hinde in Gold (Gäl) e ufgrichtete blaue Hirsch. Verleihig: Landrotsamt Brisgau-Hochschwarzwald 21. März 1977
In dr Veribarig yber dr Zsämmeschluss vu Ehrestette un Chilchhofe isch feschtglegt worre, dass fier die chünftig Gmei ä nöis Wappe gschaffe werre soll. Wie dr nei Namme, wo us Nammeelemente vu de beide gröschte Gmeideile zsämmegsetzt isch, isch au säll Wappe dur Verschmelzig vu dr bisherige Wappebilder entstande. S'vereinigt Deile vu dr Gmeiwappe vu Ehrestette un Chilchhofe un im wittere Sinn au vu Scherzige un chummt zuegliich zue ere e wirtschaftlichi Besunderheit, die geographisch Lag un d'Gschichte vu dr Gmei zsämmefassende Ussag: In allene Ortsdeile wird an dr Häng vu Batzeberg, Chilchberg un Eelberg, wo dur dr Driberg symbolisiert werre, sit alders her Wibau betriibe. Dr Hirsch, s'Wappedier vum Chloster St. Blasie, erinneret dodra, dass d'Herrschaft Chilchhofe, zue dere au Ehrestette ghört het, sowie Offnadinge un Scherzige als Deil vu dr Herrschaft Staufe im 18. Johrhundert im Schwarzwaldchloster understande sin un säll au z'Norschige Besitz gha het. D'Farb vu Bild un Feld im Chlosterwappe (in Blau e goldene Hirsch) isch verdüscht worre, um e heraldische Farbverstoss bim Zsämmetreffe vu dr beide Schildfelder z'vermiide.
Bildigsirichtige
Grundschuele Ehrestette, Chilchhofe, Norschige; Jenger-Hauptschuel im Zentrum mit Werchrealschuel; Büecherei
Sargans
Sargans bzw. im traditionella Dialäkt Sargaas (Betonig uf da zweita Silba, di zweit Varianta mit duragfüertem Staubscha Gsetz) isch e politischi Gmeind und historischi Stadt im Kanton Sanggalla. Usserdem isch s Zentrum vum Sargaaserland.