cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
H/V-Signalsystem
Vorsignaal (Vr)
Bi Gschwindigkeitè übber 160 km/h wörd s Vofaarè uusicher, well d Wôrscheinlichkeit stygt, dass es Vorsignaal übbersää wörd. Ußerdemm wüürd dè notwendigi Abschtand zwischè Vor- un Hauptsignaal unvohältnismäßig groß wörrè. Deshalb nutzet d Züüg für höcheri Gschwindigkeitè è anders Sischteem mit Übberdrägig vo dè Signaalinformationè diräkt i dè Füürerschtand, die LZB.
Signaalbilder
{| class="prettytable"
Surses GR
Sprooch
Surses isch di einzig ofiziell drüüschproochig Gmaind vom Bünderland. Amtssprooch isch meerhäitlech s rätoromanische Idiom Surmiran, Schuelsprooch isch Rumantsch Grischun, und z Bivio isch di tradizionell Dorfsprooch s Iteliänische.
Emil Balmer
Was er gschribe hät
D Eerschtuuflaage sind all im Francke-Verlaag usechoo.
Kanton Strassburg-10
Gmeine
Stroosburi ìsch bìs 2014 ìn 10 Kànton ingedäilt gsin. Stroosburi-10 ìsch no dr Inwohner dr drittgrescht Stàdtdäil gsin.
TUM Campus Heilbronn
Gschiicht
In dr Zwischezyt het s Räächtguetaachte gee, wu dytligi Zwyyfel an dr Räächtsmäßigkait vum Campus ufbroocht hän: Dr Campus diei gege d Prinzipie vum Federalismus verstooße, wel d Hohaitsgwalt vun eme Bundesland uf aige Territorium bschränkt isch. Bi dr konkreete Bewäärtig vum Sachverhalt, inwiewyt d TU Minche am Campus Haalbrunn hohaitli handlet, cheme di baide Wisseschaftsminischterie zue widersprichlige Yyschetzige.
Emil Balmer
Was er gschribe hät
Verzelige
Theaaterstuck
Büsserach
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.
TUM Campus Heilbronn
Gschiicht
Im TUM Campus Haalbrunn isch d Fachhoochschuel German Graduate School of Management and Law ufgange, wu vu 2006 bis 2021 vu dr Dieter-Schwarz-Stiftig gfeerderet wooren isch.
Emil Balmer
Was er gschribe hät
Anders
Büsserach
Sproch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 1865 Iiwohner 92,2 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 1 % Französisch, 1,4 % Italienisch und 5,4 % angeri Sproche.
H/V-Signalsystem
Hp 0 / Vr 0
! style="width: 100%;" rowspan="2" | Signaalbild
Emil Balmer
Was er gschribe hät
S Theaaterstuck Der Glückshoger isch 1941 verfilmet woorde; d Dialöög hät de Balmer sälber gschribe. D Schauspiler sind vom Bëërner Heimatschutz-Theaater choo. D Produkzioonsläitig hät d Berta Hackl-Schweizer ghaa, de Regischöör isch de Richard Brewing, de Kameramaa de Werner Stählin gsy, und d Musik hät de Hans Steingruber gschribe. Produziert hät de Film d Turicia-Film A. G. Zürich.
Sekundëërliteratuur
D mäischten Aagaabe zum Läben und zum literaarische Schaffe sind isch us em Heft Schwyzerlüt vo 1966 usegnaa, es bitzeli au us de verschidene Läxika; s Kapitel über d Räise zu de Süüdwalser gründet tiräkt i dëm Buech.
Wyteri Literatuur über der Emil Balmer:
H/V-Signalsystem
Hp 0 / Vr 0
! colspan="2" | Formsignaal
! rowspan="2" | Lichtsignaal
TUM Campus Heilbronn
Stuudienaagebot
Dr Leerbedriib het zum Wintersemeschter 2018/19 mit dr beede Masterstuudiegäng Management un Management & Innovation aagfange. Mittelfrischtig isch dr Ufböu vu 1000 Stuudieblätz voorgsääne. Zum Wintersemeschter 2019/20 het dr Stuudiegang Management & Technology aagfange, wu vu dr TU Minche am Innestadt-Campus vu Minche syter anne 2001 aabote wird.
Kritik
D Finanzierig vum TUM Campus Haalbrunn dur d Dieter-Schwarz-Stiftig wird vor allem wäg dr Heechi vu dr Zuewändig as kritisch aagluegt. Mit dr Yyriichtig vu dr Stiftigsprofässuure wääre ne Drittel vu dr Profässuure an dr TUM School of Management vun eme Stifter finanziert, doderdur ferchtet mer e Yyflussnaam uf Foorschig un Leer.
Zwee Staatsräächtler sään dur dr Präzedänzfall vun ere bayrische Filiale z Baade-Wiirtebäärg sogaar dr Federalismus im Bildigswääse uusgheeblet:
Büsserach
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Biesserach ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
H/V-Signalsystem
Hp 0 / Vr 0
! Dageszeichè
Hp 1 / Vr 1
! style="width: 100%;" rowspan="2" | Signaalbild
! colspan="2" | Formsignaal
! rowspan="2" | Lichtsignaal
! Dageszeichè
! Nachtzeichè
Hp 2 / Vr 2
! colspan="2" | Formsignaal
! Dageszeichè
! Nachtzeichè
Vorsignaal
Ortsfeschti Formvorsignaal sin grundsätzlich stellbar, si wörred (hützudaag) generell durch Elegtromotorè odder Muskelchraft mechanisch bewegt.
S Formvorsignaal hèt als Dageszeichè è kreisrundi gääli Schybè mit schwarzem Raamè un wyßem Rand un èm Durchmessèr vo 100 cm, bi Wärtervorsignaal 55 cm. Unter sellerè Schybè ka sich èn Zuèsatzflügel befindè. Dè Flügèl isch gääl mit schwarzem Raamè un wyßem Rand, im Gebièt vo dè vormôligè Dütschè Rychsbaan ka dè Flügel au no wyß mit rotem Rand sy (älteri Variantè).
Je nõch betryblicher Situation ka s Formvorsignaal technisch uff beschtimmti Signaalbilder feschtglait sy, meischtens Vr 0/Vr 1 odder au Vr 0/Vr 2 odder nu Vr 0. È mit Warnschtellig Vr 0 feschtglaites Formvorsignaal ka byschpillswys d Yfaart in è Stumpfgleis signalisyrè, wo am Ènd s Schutzsignaal Sh 2 stôt; spòteschtens dört isch d Faart immer z Ènd. Jedes Formvorsignaal ka mindeschtens Vr 0 aazeigè.
Bi Formvorsignaal, wo übber m Gleis montyrt sin, an èrè Signaalbrugg odder èm Signaaluusleger, isch dè Flügel übber dè Schybè. I dè Braxis git s keini übber m Gleis montyrtè Formvorsignaal mee.
Nachtzeichè vo Formvorsignaal sin zwei nõch rächts stygendi Lièchter i dè Farbè gääl un/odder grüè. Bi einzeln gschtelltè Vorsignaal im Gebièt vo dè ehemõligè Rychsbaan ka bis uff witeres au nu ei Liècht in gääl odder grüè zeigt wörrè.
Um Signalverwechslungen z vomydè, bschtôt s Nachtzeichè vom Signasl Vr 2 im Berych vo dè vormôligè Dütschè Rychsbaan sit 1959 us eim unterè grüènè un eim obberè gäälè Liècht.
Bim Hl- un Ks-Signaalsischteem git s keini bsunderè Vorsignaalbegriff. Hl-Vorsignaal zeiget d Signalbegriff Hl 1, 4, 7 odder 10, Ks-Vorsignaal d Begriff Ks 1 odder 2 allèfalls in Vobindig mit èm Gschwindigkeitsvoraazeiger Zs3v.
Lichtvorsignaal vom H/V-Sischteem exischtyrè im Gebièt vo dè ehemǒligè Dütschè Rychsbaan nimmi, eventuell vorhandni Signaalschirm zeiget Signalbegriff vom Hl-Sischteem.
Formsignaal
I dè Aafangszit hèt s H/V-Sischteem uusschlièßlich aus Formsignaal bschtandè. Formsignaal hèt s grundsätzlich in zwei Variantè gää, wo sich dõrin unterschiddè hèn, ob s Langsamfaart Hp 2 bezièhigswys Langsamfaart erwartè Vr 2 aazeigè hèt könnè. Wo Hp 2 odder Vr 2 nötig gsi isch, hèt è Hauptsignaal zwei Flügel un s Vorsignaal èn Zuèsatzflügel kaa.
Lichtsignaal
Ab 1928 sin vo dè Rychsbaan Lièchtsignaal teschtet worrè, wo di glychè Begriff wiè d H/V-Formsignaal aazeigè hèn könnè. Dõby hèn si nu diè uff eim Schirm voeintè Lampè vo dè Formsignaal-Nachtzeichè bruucht un sin somit ohni mechanisch bewegti Signaalkomponentè uuschõ. Sell hèt zum einè dè Wartigsuffwand vorringeret, vo allem abber hèt s dè Wegfall vo langè mechanischè Stellseil bewürkt, diè für s entfernti Stellè vo Formsignaal benötiget worrè sin, well si elegtrisch gschtellt wörrè hèn könnè.
1935 hèt mo selli Lièchtsignaal i s Signaalbuèch ygfüürt, d Vowendig isch bis zum Ènd vom Zweitè Weltchrièg allerdings beschränkt blibbè. Für Lichthauptsignaal sin im Lauf vo dè Zit voschidni Bauformè entschtandè, wo sich hauptsächlich i dè Aaordnig vo dè Lampè un dè Aazeigèmöglichkeit vo zuèsätzlichè Signaal unterschiddè hèt.
Bauformè
S eifachschte Hauptsignaal ka nu d Begriff Faart (Hp 1) un Haalt! (Hp 0) aazeigè un findet hauptsächlich als Blocksignaal Vowendig.
Witeri Tùpè sin durch vo Zuèsatzsignaal entschtandè, wo hüüfig am glychè Mascht wiè s Hauptsignaal montyrt sin.
Well d Signaalbegriff von èm Hauptsignal grundsätzlich nu für Zug- nit abber für Rangyrfaartè galtet, isch in Baanofsberych oft è zuèsätzlichs Spèrrsignaal unter èm Hauptsignaal montyrt, wo dè Begriff ''„Haalt! Faarvoboot!“'' (Sh 0) d Yfaart i dè folgende Abschnitt au für Rangyrfaartè untersait. Um selli hüüfigi Doppelig z vomydè, isch dè Signaalschirm vom Hauptsignaal um d Begriff von èm Schutzsignaal erwitert worrè: S Hauptsignaal isch nu mit èm us Hp 0 un Sh 0 kombinyrtè Signalbegriff Hp 00 (zwei roti Lièchter nebbènand) i dè Laag, è Faarvoboot für Rangyrfaartè uuszschprechè. Ebbèso hèt mo s absolute Faarvoboot für Rangyrfaartè durch d Aazeig vom Signaalbegriff Hp 0 (Halt) un Sh 1 (Faarvoboot uffghobè) uffghobè wörrè könnè, wo im Grund d Bedütig ''Haalt für Zuugfaartè! Rangyrè erlaubt'' hèn.
Glyches giltet für s ebbèso oft zuèsätzlich am glychè Mascht aabrocht Ersatzsignaal (Zs 1), wo d Vorbyfaart an èm Haalt!-zeigendè odder gschtörtè Hauptsignaal erlaubè ka. Sellem sinni dreieckig aagordnetè Lampè sin ebbèso i dè Signaalschirm vom Hauptsignaal integryrt.
È witeri Variantè stellet diè sognanntè Kompaktsignaal dar, welli diè immer umfangrycher worrenè Optikè vo dè Hauptsignaal standardisyrt un neu gordnet hèn. Bi sellè Schirm sin d Positionè vo dè Lampè immer glych gsi, unabhängig devô, welli Signaalbegriff s Signal aazeigè hèt könnè un ob d Lampè vo demm hèr alli vorhandè gsi sin odder nit.
Bi Lichtvorsignaal git s kei großi Unterschyd, am uffälligschtè isch villicht no d Kompaktform, welli im Gegèsatz zu dè nõch rächts gneigtè Orginalform mit aagschrägtè Eggè us eim eifachè rächteckigè Signaalschirm bschtôt.
Universität Niccolò Cusano
D Universität Niccolò Cusano ( - Unicusano) isch e privati Universität z Rom, Italie. D Hochschuel isch im 2006 gründet worde. D Unicusano hät öber 10-tuusig Schtudente. Si bietet hauptsächlich postgraduali Studieabschlüss (Master) aa. D Universität het e groosse Campus i de Via don Carlo Gnocchi, da isch im Quartier Montespaccato, am westliche Stadtrand vo Rom.
1877
gstorbe
Datum nit bekannt:
Schauspielhaus Zürich
S Schauspiilhuus Züri giltet as ais vu dr wichtigschte dytschsprochige Theater.
Gschicht
S Gebei am Pfauen isch anne 1892 as Volkstheater am Pfauen mit Bairischem Biergarte un Chaigelbahn böue wore un zerscht as Varietétheater bruucht wore. Anne 1901 isch s vum Diräkter vum Operehuus Alfred Reucker aagmietet un mit s Goethes Die Mitschuldigen as Schauspiilhuus ufgmacht wore. Vu 1903 bis 1926 isch s Theater vu dr private Gnosseschaft zum Pfaue bedribe wore.
Im Johr 1926 het dr Ferdinand Rieser, e Zürcher Wyygroßhändler un Diräkter vum Schauspiilhuus, s Gebei gchauft un het s umböue loo. 1938 isch dr Theaterbedriib dur d Neue Schauspiel AG paachtet wore, wu doderfir vu dr Stadt grindet woren isch. Em domolige Stadtbresidänt Emil Klöti un em Verleger Emil Oprecht isch s eso glunge, s Theater us syre finanziälle Schwirigkaite uusezhole. Wu 1952 dr Paachtverdrag mit dr Witfrau vum Ferdinand Rieser abglofen isch, hän d Zürcher Burger ihri Zuestimmig zum Chauf vu dr Gebei dur d Stadt Züri zu me Bryys vu drei Millione Franke verwaigeret. Derfir isch d Schwyzerisch Bankgsellschaft yygsprunge, het d Gebei gchauft un mit dr Neuen Schauspiel AG e neie Paachtverdrag abgschlosse.
Unter dr Laitig vum Oskar Wälterlin ab 1938 si do ne Hufe Stuck vum Bertolt Brecht urufgfiert wore. Au di maischte Stuck vum Max Frisch un vum Friedrich Dürrenmatt sin am Pfauen urufgfiert wore.
In dr Johr 2002 un 2003 het s Schauspiilhuus unter em Intendant un Reschisseer Christoph Marthaler e neie chinschtlerische Bluescht ghaa un isch zaimol hinterenander vu dr Kritiker vu dr Zytschrift Theater heute zum Theater vum Johr gwehlt wore. Unter em Marthaler het s aber au ne Ruckgang vu dr Abonnäntezahl gee, was näben andere Stryt zum vorzytigen Abgang vu syre Theaterequipe gfiert ghaa het. Bis 2009 sin no ihm dr Andreas Spillmann un dr Matthias Hartmann chuu.
Syter anne 2009 wird s Schauspiilhuus mit syne 260 feschte Mitarbaiter un eme Ensemble vu rund 30 Schauspiiler vu dr Reschisseeri Barbara Frey glaitet. As «rote Fade» fir ihre Programm het si zum Amtsaadritt «Uusgwogehait un Vylfalt. Jungi un gstandeni Reschisseer, tolli Klassiker, wu as Ensemblestuck funktionieren un e Duftmarke mit neien un dramatisierte Stoff. S Zürcher Huus isch uffig fir e groß Theaterpanorama.» Im Juni 2017 isch bekannt wore, ass ab dr Saison 2019/2020 dr Reschisseer Nicolas Stemann un dr Dramaturg Benjamin von Blomberg zäme d Intendanz ibernäme.
Schiffbou
Näb em Schauspiilhuus am Pfaue bedrybt s Theater au drei Bihne im Schiffbou, dr ehmolige Chesselschmitti vu dr Escher Wyss AG z Züri-Wescht: d Schiffbou/Hale (rund 400 Blätz), d Schiffbou/Box (bis zue 200 Blätz) un di vum Junge Schauspiilhuus bruucht Schiffbou/Matchbox (rund 80 Blätz). Dr Schiffbou isch im Septämber 2000 mit em Stuck Hotel Angst vum Christoph Marthaler ufgmacht wore. Im Schiffbou het s au ne Reschtaurant un dr Jazzclub «Moods». Im Innere vum Schiffbou sin d Brobebihne, d Wärchstätt un di tächnische Biro vum Schauspiilhuus unterbrocht.
Uruffierige
2002, 2004 un 2007 sin Die schöne Müllerin, Elementarteilchen un Der Gott des Gemetzels mit em Nestroy-Theaterbryys as „Beschti dytschisprochigi Uffierig“ uuszaichnet wore. Anne 2001 isch s Schauspiilhuus fir e Nestroy nominiert gsii.
Milchstraße
D Milchstrooss, au Galaxis, isch d Galaxii, wo unser Sunnesüsteem mit dr Ärde din ligt. Si bestoot us Milliarde vo Stärn und het d Form von ere flache Schiibe. Doorum gseet mä sä vo dr Ärde us as e hells Band am Nachthimmel, wo um die ganz Ärde ume goot. Dr Struktur nooch ghöört d Milchstrooss zu de Balkespiralgalaxie.
Euphonium
S Euphonium (grychisch: woolklingend) isch è düèfes Blèchblŏsinschtrumänt, wo uffgrund vo sinèrè konischè Mensur zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört wiè s Flügelhorn, s Tenorhorn, dè Baridon un d Tuba.
Gschichtè
S Euphonium als Tenor- un Baridonschtimm hèt sich uss dè Ophikleidè entwicklèt, wo widderum vom Serpent hèr witerentwicklèt worrè isch.
Nõchdèmm mò öppè 1813 d Bump-Ventyl erfundè worrè sin, isch nebbè dè Drumbeetè dè Bassdrumbeetè baut worrè, wo sich zum Flügelhorn entwicklèt het. Zuè dem Instrument het mò è witeri Form baut, s Tenorhorn.
Uffbau un Eigèschaftè
D Grundschtimmig vom Euphonium isch in B; es chlingt è Oktavè duèfer als è Drumbeetè un è Oktavè höcher als è Tuba in sellèrè Stimmig. D Notation erfolgt entwedder im Violynschlüssel als B-Stimm, d. h. è Nonè düèfer chlingend als notyrt odder im Bassschlüssel undransponyrt als C-Stimm. Seltener cha mò au nõ B dransponyrti Notationè im Bassschlüssel sää, also è Sekund düèfer chlingend als notyrt; selli Notation isch üblich vo allem z Frankrych un i dè Benelux-Staatè.
S Euphonium wörd mit èm Kesselmundschtugg gschpillt.
Wôôrend mengi früèner Modèll wegè dè unvomeidlichè Indonationsbrobleem vo Ventilkombinationè mit bis zu sechs Ventyl uusgschtattet gsi sin, hèn hütigi Euphonien stattdessè mitunter è Kompensationssischteem, in jedèm Fall abber nu no drei odder vir Ventyl. Diè èrschtè drei wörred mit dè rächtè Hand un je nõch Bauart vom Inschtrumänt entwedder vo obbè odder vo vorn griffè (top action odder front action). S virte Ventyl, wenn vorhandè, isch è Quartventyl. A eifachè Inschtrumänt isch Quartventyl nebbè dè èrschtè drei Ventyl aagordnèt (in-line) un wörd mit èm chlynè Finger vo dè rächtè Hand griffè.
A uffwändigerè Inschtrumänt isch s virte Ventyl sitlich abrocht un wörd mit dè linkè Hand gschpillt. D Boorig i dè Ventylmaschinnè bedrait hüt bis zu 16,2 mm, im virtè Ventyl bis zu 17,2 mm. Dè Schalldrichter wyst entwedder nõch obbè odder isch schrääg nõch vorn abgwinklèt („Bellfront“ odder „Frontbell“) un hèt èn Durchmesser vo bis zu 310 mm.
Dè Donumfang isch in öppè glych wiè bi dè Bosuunè, woby sèlbscht wit mensuryrti Euphoniè i dè Höchi oft è bitzeli besser aaschprèchèd. Nu kompensyrti Euphoniü mit Quartventyl sin abber schu ab dè Pedallaag uffwärts voll chromatisch spillbar. Uff nit kompensyrtè Inschtrumänt degegè intonyred d Döön ab èm großè As absi bis zum Kontra-H zuènèmmènd schlèchter, well si zimli vill z hoch sin. Dè uff allè vir Ventyl griffene Dòn lyt dõ dütlich nôher am C wiè am Kontra-H, d Abwychig gòt also gegè 100 Cent. Um selli sogenanntè krankè Döön widder z heilè, vowendet mò kei Septimventyl, wiè s analog zum Quartventyl aazeigt wär, sondern mò kompensyrt entwedder manuell mit èm Sekundventyl als 5. Ventyl odder automatisch, idèmm è mechanischi Vorrichtung bim Betätigè vom 4. un 3. sowiè düèferè Griffkombinationè s Sekundventyl zuèschaltet. S Sekundventyl glycht dõdeby nu um uugfäär 100 Cent entschprèchend einèrè chlynè Sekund uus.
Ysatz vom Euphonium
S Euphonium wörd in Blõsorcheschter als Soloinschtrumänt ygsetzt, well es èn weichè, abber au spitzigè, lutè Klang haa cha. Suscht wörd s Euphonium braktisch glych ygsetzt wiè s Barydòn, also für diè düèfè Nebbèmelodiè und diè melodischi Begleitig als flexibleri Ergänzig zu dè Tuba. Vo dè Stimmfüürig hèr stòt s Euphonium dõmit zwûsche Tenorhorn un Es-Tuba.
I dè súmphonischè Blõsmusig ersetzt s Euphonium dè Barydòn praktisch vollschtändig, d. h. es wörd dört statt èm Tenorhorn odder Barydòn vowendet. Dè Grund dõdefür lyt i dè Stimmig, denn s Euphonium isch è ehnder rein gschtimmt, wôôrend s Tenor- un s Barydònhorn temperyrt gschtimmt sin. Anderscht gsait, diè beidè ovalè Hörner sin vom Ysatz hèr ehnder Allrounder, wòòrend s Euphonium ehnder èn Spezialischt isch, well sich s z. B. für Volksmusik nit eignèt. Allerdings erfordert s Euphonium vom Spiller è guèts Ghör wegè dè Intonationsschwirigkeitè sowiè è guèti Aasatztechnik, um d Dònhöchi mit èm Aasatz im Zämmèschpyl mit dè witè Mensuryrung richtig nutzè z chönnè.
I dè Sûmphonyorcheschter wörd s Euphonium – wenn übberhaupt – solistisch ygsetzt, und zwar für bschtimmti Partiè in spõtromantischè Wärch, bi dennè nit völlig klar isch, ob dè Komponischt mit „Tuba“ è Tenortuba, è Wagnertuba, è Saxhorn odder è andres, hüt eventuèll nimmi gebrüüchliches Inschtrumänt im Sinn gha hèt un welli obberhalb vom „normalè“ Dònumfang von èrè modernè F-Tuba notyrt sin.
Byschpill für Wärch, i dennè statt èm Tenor- odder Barydònhorn è Euphonium vowendet wörd
Z Dütschland, Öschterrych un dè Tschechei isch s Euphonium wènnig vobreitet, well mò dõ traditionèll diè ovalè Hörner mit Drèèventyl wiè s Barydònhorn bevorzugt. S Euphonium vobreitet sich abber au suksessyv au sèllè Länder, bsunders im Berych vo dè sûmphonischè un traditionellè Blõsmusig.
(52) Europa
D' (52) Europa isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 4. Februar 1858 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt worre isch. Daift worre isch der Asteroid uf Europa, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi.
Europa beweggt sich ime Abstand vu 2,75 (Perihel) bis 3,43 (Aphel) astronomische Einheite, in 5,45 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 7,5° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,101.
Roßkopfturm
De Roßkopfdurm (aigentlig Friedrichsturm noch em Großherzog Friedrich I. vu Bade) isch Uussichtsdurm uf em 737 Meter hoche Roßkopf bi Friburg zwisch em Dreisamtal un em Glotterdal.
(52) Europa
Mit eme Durmesser vu 302,5 km isch Europa ein vu dr grösste Asteroide im Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo von 0,058.
Meucon
Meucon (bretonisch Meukon) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
(52) Europa
Einigs bekannter in dr Astronomi isch dr gliichnammig Jupitermond Europa.
Meucon
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Roßkopfturm
De Durm isch 34,4 Meter hoch un in Stahlfachwerchbauwiis baut. Zahlt het de Roßkopfdurm de Schwarzwaldverain, wu de Ufdag an d Friburger Firma Ph. Ant. Fauler gee het. Im Johr 1889 isch de Durm deno baut wore.
Meucon
Geografi
Meucon lyt 7 km vu Vannes un 45 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 45 m un 132 m iber Normalnull.
Roßkopfturm
Er ghert zue de eltschte Stahlfachwerchdirm z Ditschland. Me kaa vu de Uusssichtsplattform vum Durm uus, wu iber d Dolder vu de Baim driber goht, im e Rundum-Panoramablick iber de Schwarzwald un s Rhiidal, bi gueter Sicht in Richtig Side au bis zue de Alpe un Richtig Weschte bis zum Kaiserstuel un de Vogese sääne.
Meucon
Gschicht
Meucon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1275 as Montgonne (1387: Moncon, 1453: Montcon, 1516: Mautcon, 1630: Merucon).
Verwaltig
vu Meucon isch. Meucon ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Meucon ghert zum Bretonisch.
Oberalppass
Der Oberalppass (RMS undefined oder ) isch e Wäg über en Bärgsaddel zwüschem Bündnerland und em Kanton Uri. D Passhöchi lyt im Gemeindbiet vo Tujetsch uf 2044 Meter über Meer.
Über e Oberalp füert d Hauptstrooss 19, wo vo Brig im Wallis uf Rychenau goot. D Streki vo dr hütige Matterhorn-Gotthard-Bahn übere Pass isch ane 1926 vo dr Firma Furka-Oberalp-Bahn bout worde. Dr Wytwanderwäg Senda Sursilvana vo Tamins dur d Rhyschlucht goot bis ufe Bärg.
Philip Maloney
"Die haarsträubenden Fälle des Philip Maloney" isch e Höörspiilserie vom Roger Graf, wo jede Sunntigmorge noch em Elfi uf Radio SRF 3 uusgstrahlt wird.
Entstehig
Agfange hets demit, das de Roger Graf vo DRS 3 (hüt Radio SRF 3) beuftragt worde isch, für s Sunntigmorgeprogramm chlini Sketchs z schribe, er het denn aber mehrteiligi Churzhöörschpiil gmacht, drunter ebe au de Philip Maloney. De isch bald zum Publikumsliebling worde und het denn de Sendeplatz am Sunntigmorge für sich elei i Aspruch gno. De ersti Fall vom Philip Maloney isch "Die kleine Schwester" gsi und am 8. Januar 1989 uusgstrahlt worde. Es git au scho mehreri Philip- Maloney- Büecher.
D Hauptperson
D Hauptperson isch logischerwiis de Philip Maloney, wo vom Michael Schacht gsproche wird. Er isch en Privatdedektiv mit finanzielle Problem. Er wohnt i sim Büro und schloft döt unterem Schriibtisch, wil er sich kei eigeni Wohnig cha leiste. Er trinkt (hauptsächlich Whiskey) und raucht. Sini Fäll laufed immer nochem gliiche Muster ab: Er isch grad im Büro am rauche, trinke oder sich vom Kater am erhole und wird debi vonere hübsche Frau oder vomene Maa im Aazug gstört. Alli brichted zersch vo ihrem Problem, und nochdem er denn gnueg blödi Sprüch drüber gmacht her, loot er sich denn gege en Voorschuss dezue bewege, dere Sach noo z go. Sini Kliente sind fascht immer Lüüt mit viel Geld, das hends au nötig, de Tagessatz bi ihm betreit 500 Franke plus Spesen. I praktisch jedem Fall stosst er denn uf e Liich, und det begegnet er denn am Polizist Hugetobler (Jodoc Seidel), sim Erzfind.
Thomas Baumer
De Thomas Baumer (* 29. Mai 1960 z Friburg) isch en Schwiizer Betriebsökonom und Expärt für interkulturelli Kompetänz und Persönlichkeitsdiagnostik. Er het i de Eignigsdiagnostik wichtigi Teil vom prognostische Assessment entwicklet und dä Begriff vor allem im dütschschprachige Ruum prägt.
Bruef
Er macht Forschige und füert Kürs, Vorbereitige uf Uslandiisätz und bishär über 500 Assessments und Coachings dure (mit oder ohni Fokus uf interkulturelli Kompetänz). Er hät wesentlichi Aschpäkt vom prognostische Assessment entwicklet und prägt. Me cha mit däm schpezielle Assessment, no meh als mit de üebliche Verfahre wie Assessment-Center oder Potenzialanalyse, e präzisi und überprüefbari Uussag mache, nid nume zu de vorhandene Fähigkeite und Potenzial vo mene Mänsch, sondern au zu de mittel- und längerfrischtig erreichbare Ziel, de notwändige Rahmebedingige und au em benötigte Ziitruum.
Altenstadt (Iller)
Altestadt (amtlich Altenstadt) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Altestadt leit em Dal vo dr Iller, rond 30 km sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 44,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,8 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Altestadt ghered d Derfer Bergenstetten, Dattenhausen, Filzingen, Herrenstetten, Illereichen ond Untereichen.
Gschicht
En ra Urkond vom 25. März 1128 wud zom eschte Mol en Adalbert vo Aichheim gnennt. D Derfer, mo heit Altestadt bilded, send om d Burg Aichheim entstanda. Altesatd ischt oene vo dr wenige Gmoede gwea, mo Jude em 18. Johrhondert sich hond derfa aasidla. Em Johr 1834 ischt d Zahl vo dr Jude z Altestadt bei 403 Persone glege, ond d Zahl vo dr Chrischte bei rond 100. Mit dr Liberalisierong vo dr Gsellschaft send viel Jude wegzoge vo Altestadt. Die leschte 24 Altestädter Jude send 1942 en Vernichtongslager deportiert worda. Koener hot iberleabt.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,5 % gleäge.
Religion
84,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 9,3 % evangelisch.
Verwaltong
Altestadt hot mit em Markt Kellmenz ond dr Gmoed Oschterbärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Altestadt ischt dr Wolfgang Höß.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Altestadt ghert zom Schwäbisch.
Childebert I.
Dr Childebert I. (* um 497; † 23. Dezember 558 z Neustrie) isch dr vierteltist Sohn Sohn vom merowingische Frankekönig Chlodwig I. gsi, dr dritt vo siiner Frau Chrodechild. Bi dr Riichsdeilig vo 511 het er s Deilriich mit dr Residänz z Paris übercho und het bis zu siim Dod regiert. Dr Childebert het usser emen e eltere Halbbrueder Theuderich I. no drei Brüeder gha. Dr eltist vo dene, dr Ingomer, isch scho as Chind gstorbe. Die beide andere si dr Chlodomer und dr Chlothar I. gsi. Noch em Dod vo ihrem Vater Chlodwig im Johr 511 hai dr Theuderich, dr Chlodomer, dr Childebert und dr Chlothar s Riich underenander ufdeilt. Dr Childebert het s Küstegebiet zwüsche dr Somme und dr Loire (d Bretagne, d Normandie und Brie) übercho mit Paris as Residänz und drzue no e Stück im Weste vo Aquitanie.
Noch em Dod vom Chlodomer, wo 524 uf em e Fäldzug gege d Burgunde ums Läbe cho isch, hai dr Childebert und dr Chlothar beschlosse, im Chlodomer siini drei erbberächtigte unmündige Söhn, ihri Neuveux, us em Wäg z ruume, für zum sich s Erb azeigne. Dr Childebert het en drzue agstiftet und dr Chlothar het die beide eltere Chinder eigehändig dödet. So hai si ihri Riich vergrösseret.
Dr Childebert het ohni Erfolg au brobiert, d Auvergne, wo im Theuderich I. ghört het, däm wägzbeh. Spöter het er dr Theudebert adoptiert und zu siim Nochfolger bestimmt, aber dä isch sch 547/548 gstorbe. Denn hai d Brüeder Burgund ändgültig underworfe und jede von ene het e Deil vo Burgund und vo dr Provence übercho. Au gege dr Westgot Amalrich het dr Childerich Chrieg gmacht und ihn bi Narbonne 531 besiigt.
Dr Childerich het im Johr 512 oder e chli spöter d Ultrogotho ghürotet. Die isch wohrschiinlig vo gotischer Abstammig gsi. Mit ihre het er zwei Döchter, d Chrodoswinth und d Chrodoberga, aber kei Sohn. Dorum isch noch siim Dod im Johr 558 si Riich an si Brueder Chlothar I. gfalle.
Dr Childebert I. isch dr erst Merowinger gsi, wo in dr Pariser Abtei St. Vincent, em spötere St. Germain-des-Prés begrabe worden isch. Sini Frau und sini beide Döchter si im Johr 567 zum letzte Mol bezügt, vo denn a weiss me nüt meh von ene. D Ultrogotho isch au z St. Vincent begrabe.
Mandach
Mandach isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau, nördlich vom Bezirkshauptort Brugg.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 554 Hektare, dodervo sind 147 Hektare Wald und 35 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 638 Meter, di tüfschti uf 430 Meter.
Gschicht
S erschti Mol taucht Mandacho in ere Urkund us em Johr 1218 uf. Im Mittelalter sind Wessebärger Grundbsitzer z Mandach gsi und s Dorf het zum habsburgische Amt Waldshuet ghört. Im 1316 hei d Habsburger d Landesherrschaft an d Wessebärger verpfändet und di hei in de Folg us de Dörfer Mandach und Hottl es chlises unabhängigs Territorium chönne schaffe. Im 1468 hei d Bärner in de Folg vom Waldshueterchrieg d Herrschaft Wessebärg eroberet und Mandach em Amt Schänkebärg iiglideret. Zämme mit Hottl het Mandach de Grichtsbezirk Wessebärg bildet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Mandach ghört sither zum Kanton Aargau.
Monteggio
Monteggio (lombardisch Montégg) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano.
Geografi
Monteggio lyt im im untere Malcantone an dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Bosco, Bruciata, Busino, Cassinone, Castello, Crocivaglio, Fonderia, Fornasette, Genestraio, Isole, Lisora, Molinazzo, Persico, Pirla, Ponte Cremenaga, Ramello, Rancina, Ressiga, Roncaccio, Ronchetto, Rovedera, Selvacce, Suino, Termine un Tiradelsa. Nochbergmaine sin Croglio, Sessa un di italienische Gmaine Cadegliano-Viconago, Cremenaga, Dumenza un Luino.
Gschicht
Monteggio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1466 as da Montegio.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Monteggio isch dr Vittorino Papa.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Monteggio ghert zum Bosino.
Lampaul-Plouarzel
Lampaul-Plouarzel (bretonisch Lambaol-Blouarzhel) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Lampaul-Plouarzel lyt an dr Côte des Abers am Atlantik, 70 km vu Quimper un 21 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 60 m iber Normalnull.
Gschicht
Lampaul-Plouarzel isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Lanna Pauli Ploearzmerl (1467 Landapauli Ploearzvel, 1516 Landa Pauli Plouearzel).
Verwaltig
vu Lampaul-Plouarzel isch. Lampaul-Plouarzel ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Lampaul-Plouarzel ghert zem Bretonisch.
Johannes Geiss
Dr Johannes Geiss (* 4. Septämber 1926 z Stolp (Pommern); † 30. Jänner 2020 z Bärn ) isch e dytsch-schwyzerische Physiker gsii.
Lääbe
Är isch e Suun vum Buur Hans Geiss un dr Irene Wilk gsii. Anne 1944 het er z Stolp e Nootabituur gmacht un noch em Zweete Wältchrieg vu 1947 bis 1950 an dr Universiteet Göttingen Physik studiert. Deert isch er anne 1953 mit ere Aarbet zue Isotopenanalysen an „gewöhnlichem Blei“ zum Dr. rer. nat. promoviert woore. Är het dno iber Geochronology an dr Universiteet Bärn un dr University of Chicago gfoorscht. Anne 1957 het er si an dr Universiteet Bärn in Experimentaalphysik habilitiert.
Vu 1958 bis 1959 isch dr Geiss Associate Professor an dr University of Miami gsii un het an dr Klimagschiicht vu dr Äärd gfoorscht. Anne 1960 isch er retuur chuu an d Universiteet vu Bärn un isch deert ab 1960 zeerscht usserooredelige Profässer gsii un derno vu 1964 bis 1991 oordelige Profässer un vu 1966 bis 1989 Diräkter vum Physikaalische Inschtitut. 1982/83 isch dr Geiss au Räkter vu dr Uni Bärn gsii un vu 1995 bis 2002 Co-Diräkter am International Space Science Institute z Bärn. 1981 isch er in dr Schwyz yybuurgeret woore.
Syni Foorschigsschwäärpinkt sin Geophysik gsii, d Chronology vu Äärd, Moond un Meteorite, d Physik vum Sunnesischtem un d Kosmology. In dr 1960er Joor het er as eerschte d Zämesetzig vu Eedelgaas im Sunnewind gliiferet un het in däm Zämehang bi fimf Apollomissioone as Foorschigslaiter mitgmacht. Zäme mit em Hubert Reeveshet dr Geiss di kosmisch Hyfigkait vu Deuterium bstimmt un di baryonisch Diichti vu 0,2 Atoom pro Kubikmeeter uusgrächnet.
Syter 1955 isch er mit dr Carmen Bach ghyroote gsii.
Vitaa
D Vitaa, mìt ìhrem rìchtiga Nàmma Charlotte Gonin (* 14. März 1983 z Milhüüsa), ìsch a frànzeescha R&B-Sangera. Sa ìsch bekànnt worra wo sa mìt dr Diam’s àm Liad „Confessions nocturnes“ mìtgmàcht hàt. Àndra beriahmta Kìnschtler han ìn Pàrtnerschàft mìt dr Vitaa gsunga: dr Maître Gims, dr Jul, dr Claudio Capéo oder dr Stromae.
Jugend
D Charlotte Gonin ìsch ìn dr Gegend vu Lyon ufgwàchsa. Sa hàt Betrììbswìssaschàft gstudiart, àwer sa hàt sìch mehr àn Müsik ìntressiart. Sa hàt àls garn dr Marvin Gaye gloost, un aui dr Jacques Brel un dr Francis Cabrel.
Kàrriar
Mìt 15 Johr àlt hàt d Vitaa ìhra erschta Konzert gaa, un sa hàt dr Rap-Sanger Mounir lehra kenna. Dr Mounir hàr dernoh fer ìhra komponiart. Speeter t sa dr Komponischt Akos un dr Rap-Sanger Dadoo ààtroffa.
Noh ìhra Studia hàt sìch d Vitaa àn ìhra müsikàlischa Kàrriar gewìdmet. Ànna 2001 hàt sa mìt em Dadoo s Liad „Pas à pas“ gsunga. Ànna 2003, wo sa s Liad „Oublie“ ufnìmmt, hàt sa d Diam’s ààtroffa; dàs hàt a nèier Schwung zu ìhra Kàrriar gaa. D zwei Sangera sìn Frìnd worra un han mìtnànder s Liad „Confessions nocturnes“ gsunga.
Àm 5. Hornung 2007 ìsch s erschta Album vu dr Vitaa „À fleur de toi“ üssakumma. ’s ìsch a großer Erflg gsìì: scho wahrend sinera erschta Wucha ìsch dàs Àlbum N°1 vu da Verkàuif gsìì, mìt 60 385 Exemplàra.
Privàtlawa
D Vitta hàt zwei Kìnder: dr Liham un dr Adam.
Missiriac
Missiriac (Gallo Miczeriac, bretonisch Megerieg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Missiriac lyt 37 km vu Vannes un 76 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 9 m un 96 m iber Normalnull.
Gschicht
Missiriac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1030 as Miceriac (1130: Miciriacum, 1387: Miceriac, 1432: Misseriac, 1446: Miseriac, 1453: Missiriac, 1516: Missiriat).
Verwaltig
vu Missiriac isch. Missiriac ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Missiriac ghert zum Gallo.
Haltingen
Sit 1975 ghört s Rebdorf Haltige zü de Stadt Wil am Rhi. D Rebe sin viili Johr lang de Grunderwerb vo Haltige gsi. S Dorf hät um die 8000 Iwohner.
Im 19. Johrhundert isch d´Bahn ko und hätt no lang vor d´ Leopoldshöh d´Bahnaschluss gha. Während bi de Badische Revulution 356 Lüt ums Lebe ko sin, hätts vier Johr spöter durch de Isebahnbau scho weder 1444 Persone gha.
Gschicht
Die erschti urkundligi Erwähnig vo Haltige isch im Johr 764 als Haholtinga gsi. D Yfiehrig vo de Bahn im 19. Johrhundert hät für s Dorf e Uffschwung bedütet. Innerhalb vo vier Johr isch es um 648 Ywohner gwachse. Im Zweite Wältchrieg hän d Franzose 100 Hüser zerstöre lo. Bränd hän sällemols de gsamt Ortskern zerstört. E Johr spöter, 1941, hän d Nationalsozialiste Haltige widder uffbaut.
Sit 1975 ghört Haltige züe Wyl am Rhy und isch de gröscht Stadtdeil devo.
Gliderig
Haltige isch in erschter Linie in zwei Hauptdeil underdeilt: S Oberdorf, östlig vo de Bahnlinie in Richtig Schwarzwald, und s Underdorf, westlig vo de Bahnlinie in Richtig Hochrhy. S Oberdorf isch de älter Deil vo Haltige. Des wird aber nit sofort dütlig, wyl durch d Zerstörig im Zweite Wältchrieg hütt kum no Hüser uss friehnerer Zit erhalte sin. S Underdorf isch erscht noch Erschließig vo de Bahnlinie entstande. In beide Deil git s no verschideni Viertel wie s Hang-Gebiet im Oberdorf (mit einem vo de dürschte Grundstücksprys vo ganz Wyl) oder s Rad, wo e ehemoligi Bahnsydlig isch und hüttzdag hauptsächlig de sozial Schwächere Wohnglägeheit biete und wo höchschtwahrschynlich noch siner Lag benännt isch. S isch vo Gleise umge, wo e Rad bilde, we mer si uss de Luft alüegt und wo für de Gieterverkehr gnutzt werre.
Chrysanthema
D Chrysanthema isch e Bluemeuusstellig, wu syter 1998 alljohr z Lohr im Spotjohr stattfindet. Doderby wird d Innestadt vu Lohr mit Döuserte vu Kaskadechrysantheme gschmickt.
Gschicht
Am Änd vu dr 1980er Johr sin Stadtgärtner vu Lohr uf Bsuech in dr Lohrer Partnerstadt Dole (Département Jura, Region Franche-Comté) gsii un hän dert d Kaskadechrysantheme chännegleert, wu dert zichtet wääre. Si hän d Idee ghaa, die Blueme au z Lohr aazpflanze. Im Novämber 1993 sin zem erschte Mol effetligi Gebei mit Kaskadechrysantheme gschmickt wore un in dr Lohrer Sulzberghalle het e großi Chrysanthemeschau stattgfunde.
E zwooti Chrysanthemeuusstellig isch anne 1997 veraastaltet wore. Dr groß Erfolg vun re het derzue gfiert, ass 1998 zem erschte Mol e Freilanduusstellig gmacht wore isch, mit Hunderte vu Kaskadechrysantheme an historische Gebei, in dr Fueßgängerzone, an Brunne un an verschidene Blätz in dr Stadt.
Fir d Uustellig anne 1999 isch dr Bstand an Kaskadechrysantheme vu dr Lohrer Stadtgärtnerei uf iber 700 Stuck ufgstockt wore. Im Lauf vu dr Johr sin s allmee wore, bi dr Chrysanthema im Novämber 2011 sin s iber 10.000 Chrysantheme gsii.
Chrysanthemechenigi
Syt 2006 wird zue dr Chrysanthema alljohr e Chrysanthemenkönigin gwehlt.
1876
gstorbe
Datum nit bekannt:
Silbermond
Silbermond isch ä dütschi Rock-Pop Band us Sachsen. Si isch ai under der Abchürzig Simo bekannt.
Karrierä
D'Mitgliid vo Silbermond hend sich 1998 bim Jugendprojekt TEN SING s'erschtä Mal känneglernt. Zwäi Jahr später de hend sie zämä ä Band namens JAST gründet. Ihri erschtä Liäder sind sehr vieli Cover-Versionä gsi und nur sältä eigeni Kompositione. Damals hend si nu uf Änglisch gsungä. Mit denä Lieder hend si a verschiedene Wettbewärb sehr erfolgriich teilgnu. De sind si aber unzfridä wordä mid der änglische Sprach und drum sind sie zrugg cho zu ihrer Muetersprach. Im Herbscht 2001 sind ihri erschtä dütsche Liäder entschtande.
Ihre erscht gross Uuftritt hends als Vorband vo Puhdys gha und nach dem sind sie immer bekannter worde. Um nu grösseri Chance z ubercho isch d'Band nach Berlin zogä - mid Erfolg. Im Januar 2004 sind si als Vorgruppä vo dr Jeanette Biedermann uf Tournee gange. Im März isch denn ihri erscht Single mid em Name Mach's dir selbst usecho. Nachhär isch ihres erschtä Album Verschwende deine Zeit usecho und hed i Dütschland und Öschterrich Doppel-Platin erreicht. Im April 2006 isch ihres zwäitä Album usecho: Laut gedacht.
Wirkä
D'Band stahd im Ruef, es sehr guets Verhältniss mit ihrnä Fans z'ha. Usserdem fördered Silbermond vili jungi Musiggruppä, indem si ihnä Uuftritt im Vorprogramm ermögliche. Im Juli 2005 sind si bim Live 8-Konzärt z'Berlin derbi gsi. Silbermond hed 2005 dr ECHO ider Kategori „Newcomer vom Jahr national“ gwunne.
Notar
En Notaar oder e Notaarin (vo latynisch notārius ‚Gschwindschryber, Schryber, Stenograaf‘) isch öpper, wo wichtigi Rächtsgschäft beuurkundet und Underschriften und Abschrifte beglaubiget. Schaffe tuet er oder sy uf eme Notariaat.
Was en Notaar macht
En Notaar tuet wichtigi Voorgäng im Rächtsläbe «öffentlich beuurkunde» und «beglaubige», wies i de Rächtsspraach ghäisst. Daadezue ghööred bsunders:
Es gaat aso um Theeme, wo me mues ganz sicher chöne sy, das di jurischtisch Form stimmt: S Ziil vom Tue vom Notaar isch d Rächtssicherhäit, und er hät e Waarnfunkzioon, sodas de Verchöiffer, Bürg, Verpfänder usw. nöd öppis Unüberläits macht, won en spööter röit. En Notaar mues drum prüeffe, was er underschrybt, und syne Chunde mit Raat zur Syte staa. Bin ere Beuurkundig tuet de Notaar de ganz Inhalt vomene Schriftstuck absägne, bin ere Beglaubigung nu d Underschrift(e) oder d Abschrift.
En freiprueffliche Notaar isch Volljurischt, er hät aso Rächtswüsseschaft gstudiert. En schwyzerischen Amtsnotaar hät e chauffmänisch-adminischtratyvi Leer gmachet und isch nachanen a d Uniwèrsitèèt, zum die jurischtische Sache leere, won er für syn Prueff bruucht, er isch aso quaasi en «Halbjurischt».
Verschideni Aarte vo Notariaat
De Notaar chan en Freiprueffler sy, wo uf äigeni Rächnig und äiges Risiko schaffet («freipruefflichs Notariaat»), oder aber er cha vom Staat aagstelt sy («Amtsnotariaat»). Bim freiprueffliche Notariaat gits au wider zwoo Wariante, nämli d Regelig, das en Notaar nüüt anders tèrff mache weder as Notaar schaffe («Nu-Notariat»), und d Regelig, das en Notaar au cha Rächtsaawalt sy («Aawaltsnotariaat»).
Tüütschland
Z Tüütschland schaffet en Notaar freipruefflich.
Schwyz
Wil i de Schwyz s Notariaatswäse kantonal greglet isch, gits daa verschideni Sischteem:
Wyteri alemanischi oder täilalemanischi Länder
Z Ööschterrych gits nu s freipruefflich «Nu-Notariaat» (s «rhynisch», wie me z Tüütschland säit, oder s «latynisch», wies i de Schwyz ghäisst). Hööchschtens Hoochschuelleerer tèrff me näbetdraa na sy.
Z Liechtestäi gilt s «gmischt Notariaat» nach em Voorbild vom Notariaatsgsetz vom Kanton Sanggale. En Notaar cha glychzytig au as Aawalt schaffe, und für gwüssi Beuurkundige gaat mer alewyl na zu staatliche Bhöörde. Bis Ändi 2019 hät Liechtestäi s räin Amtsnotariaat gchänt ghaa.
Z Frankrych und daademit au im Elsis gilt s freipruefflich Notariaat nach de «latynischen» Usprèègig, aso s «Nu-Notariaat». S französisch Konzäpt vomenen öffentlichen Amt (notaire public) isch scho im Jaar 1791 per Dekreet ygfüert woorde.
Literatuur
Zum gschichtliche Hindergrund vom Notariaat z Tüütschland und i de Schwyz:
Zum Notariaatsrächt:
Paris
Paris isch d Hauptstadt vu Frankriich und vu dä Region Île-de-France. Paris wird vum Fluss Seine in än südliche Teil (rive gauche „des linke Seineufer“) und än nördliche Teil (rive droite „des rechte Seineufer“) trennt. Im eigetliche Stadtgebiet vu Paris läbet um die 2,1 Millione Mensche, im gsamte Ballungraum sinds um die 12 Millione Iwohner. Die usserhalb vu dä Ringautobahn glägene Ortschafte weret selbstständig vuwaltet und ghöret nit zu dä Stadt Paris im eigetliche Sinn.
Im zentralistisch regiertä Frankriich isch Paris des wichtigschte politische, wirtschftliche und kulturelle Zentrum. Durch sini drei Flughäfe und sechs Kopfbahöf isch Paris dä wichtigschte Vukehrsknotepunkt im Land.
Geografy
Paris ghört zum Département Ville de Paris (Nr. 75) und zu Nordfrankrych, umge vo Wälder im Pariser Becke. De gröscht Fluss isch d Seine, wo s in etwa ovalförmige Paris zweideilt. Höchste Punkt isch de Butte Montmartre (129 Meter). S Balligsgebiet Paris beheimatet etwa zäh Millione Ywohner.
Verwàltung
Dr Maire vun Paris ìsch d Anne Hidalgo (PS).
Stadtglyderig
Näbe de Ydeilig in Rive Droite, Rive Gauche und „Insle“ deilt mer sie in 20 Arrondissements (Stadtbezirk) y, wo in jewyls zwei Quartiers (Viertel) underdeilt sin. D Bostleitzahl hängt innerhalb vo Paris vom Bezirk ab und bewegt sich zwüsche 75001 und 75020. D Nummerierig vo de Stadtbezirk fangt im Stadtchern a und goht in ca. 2,25 Umdrehige im Uhrzeigersinn bis 20. Jede Bezirk hät e Bürgermeister.
Gschicht
Paris ischt urschprünglich ä keltische Siedlung vum Stamm vo de Parisier uf dä Seine-Insle, wo hüt Île de la Cité heisst, gsi. Dä ursprüngliche Name vu Paris isch Lutuhezi. De erschte Teil vum Namme schtammt vum Gallische Wort luta ab, wa soviel wie Sumpf heißt. Dä keltisch-römische Name isch Lutetia Parisiorum gii, wa soviel wie „Sumpfebini vu dä Parisier“ bedüted. Nochdem die Siedlung vu dä Römer eroberet wore isch, hän die Iwohner ihri Stadt abbrennt und dä Römer überlu. Dieselle hän dann die Stadt wieder uffbaut und hän sie Lutetia gnennt. Usserdem hän sie die Stadt befeschtigt und uff slinke Seine-Ufer usdehnt. D Stadt isch i dä Römerzit unterm Name Civitas Parisiorum oder Parisia bekannt wore, isch aber ubedütend bliibe.
Im Johr 508 hät dann de Frankekönig Chlodwig Paris zu dä Hautpstadt vu sinnem Riich gmacht. Spöter isch dann d Stadt zu neme fränkische Teilkönigriech Paris wore. Abbem 10. Johrhundert isch Paris dann kreisförmig noch usse hi gwachse. Im 14. Johrhundert isch no die Bastille baut wore. Ä Bsetzung durch die Ängländer im 15. Johrhundert isch unter dä Fihrung vd de Jeanne d’Arc beendet wore.
Dä Sunnekönig Ludwig XIV. isch herno im 17. Johrhundert uf Versailles zoge. Zu sälere Zit hät Paris scho über ä halbi Million Iwohner und isch s politisch Zentrum vu Frankrich. 1789 hät mit dem Schturm uff die Bastille dann die französische Revulution agfangä. De König Ludwig XVI. isch no köpft wore.
1799/1804 hät no dä Napoleon Bonaparte d Macht ergriffä und hät sich 1804 i dä Notre-Dame selber zum Kaiser gchrönt. 1871 isch im Schpiegelsaal vu Versailles s Dütsch Riich usgruefe wore. 1900 no isch z Paris d Metro i Betrieb gno wore. Im Johr 1919 isch dä Versailler Schpiegelsaal wieder än gschichtliche Schauplatz worre. Dei isch dä Friedensvutrag nochem erschte Weltkrieg unterschriebe wore. Zu sellere Zit hät Paris scho über drei Millione Iwohner ka. Im zweite Weltkrieg isch Paris vu de dütsche Truppe bsetzt wore. D Stadt isch vom Charles de Gaulle mit dä Hilf vu dä Amerikaner und dä Engländer befreit wore.
Sehenswürdigkeite
Au di gschichtsträchtigi Kathedrale Notre-Dame, wo vom 12. bis zum 14. Johrhundert bout worden isch, isch e beriehmti Sehenswürdigkeit. Sie isch 130 Meter lang und 70 Meter hoch. Do hät sich de Napoleon zum Kaiser krönt, do isch au de Kilomètre zéro (Referänz für d Vermessige z Frankrych). Die Kathedrale isch am 15. Awril 2019 dur e großer Brand zum Deil zersteert worre.
No größer wie di rysigi Kathedrale isch de Louvre, s gröscht Museum vo de Wält. S hät über 30'000 Usstelligsstück uff 60'000 Quadratkilometer. D Usstellig beinhaltet vyl über die europäischi Kunscht- und Kulturgschicht, wo s sunsch niene z seh git. Dodezüe ghöre z. B. d Usstelligsstück uss de römische und griechische Antike.
Beatriz de Dia
D Beatriz de Dia isch e Grääfin us der adelige Familie vo Dia gsi; si het am Ändi vom 12. Jorhundert und bis im früene 13. Johrhundert gläbt; si chönt öpen ums Johr 1175 uf d Wält cho und öpe 1225 gstorbe sii. Me könt se no hüt als eini vo de bedüütende okzitanische Liederdichterinne und Komponischtinne vom Middelalter.
Kanton Lauterburg
Dr Kànton Lüterburi ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Wisseburi im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Beatriz de Dia
D Grääfin Beatriz vo Dia isch usere Familie gsi, wo me nit vil dervo weiss. Dia isch e Gmeind im französische Departemänt Drôme im undere Rhonetal; hüt heisst der Oort uf Französisch Die, der alt Mundartname vo der Stadt isch Dia i der regionale Sprooch, em Vivaro-Alpinische. D Beatriz isch d Frau gsi vom Wilhelm vo Poitiers. Me verzelt von ere, ass si in Troubadour Raimbaut vo Orange verliept gsi sig, wo us em adelige Gschlächt vo de Montpellier gsi isch, und ass si für iin e teil vo ihrne Lieder dichtet heig. So het’s au d Schriftstellerin Fortunée Briquet im 18. Johrhundert gseit. Anderi bhaupte, si hätt der Wilhelm Adhémar verehrt.
Kanton Lauterburg
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Wisseburi grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Wisseburi nej züegschnitte worre.
Beatriz de Dia
Me könt hüt vo der provenzalische Dichterin no vier Lieder:
Kanton Lauterburg
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Wisseburi ghert.
Nomenklatur (Biologie)
Nomenklatur (vo lat. nomenclatura= Nameverzäichnis )  bezäichnet in dr Biologii d Disziplin vo dr wüsseschaftlige Benennig vo Lääbewääse. Si isch d Grundlag für d Wüsseschaft zum sich internazional über Organisme chönne verständige. D Regle vo dr Nomenklatur lege nume d Benennig fest. D Definizion und d Abgränzig vo de süstematische Äihäite sälber (Taxonomii) und vo iirer Hierarchii und Verwandtschaft (Süstematik) si drvo unabhängig. Wäge iirer Bedütig git s für d Nomenklatur strängi Regelwärk, sogenannti Codes. Für jedi vo de verschidnige Grubbe vo Organisme (Pflanze, Bilz, Alge, Dier, Bakterie, Wiire) existiert en äignigs Nomenklatur-Regelwärk, wo vo de andere unabhängig isch.
Die binäri Nomenklatur noch em Linné
Die binäri Nomenklatur (lateinisch binarius ‚wo zwäi din si‘, nomenclatura ‚Nameverzäichnis‘) as s Klassifikazioonsschema (Taxonomii) für s Nameverzäichnis Nomenklatur vo de biologische Arte, wie s hüt in dr Wüsseschaft gängig isch, goot uf e Carl von Linné (1707–1778) zrugg.