cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabun
Geografy
In e Dail Regione vu Gabun git s seli alti Gstai, wu bis zum Proterozoikum (rund 2 Milliarde Johr vor hite) chenne zruggdatiert wäre. In däne Formatione sin Gabonionta, frieji Forme vu mehzälligem Läbe, un insgsamt 17 natyrligi Chärnreaktore gfunde wore, unter anderem dr Naturreaktor Oklo.
Oberentfelden
Geografy
Zmitzt dur s Dorf louft d Suure und weschtlich dervo dr Üerkebach, wo uf em Bode vo Oberämpfälde no dr Chölikerbach ufnimmt und erscht z Underämpfälde id Suure mündet. vo de Hügel uf beide Syte chöme vil churze Bechli i d Ebeni abe, wo sid der Meliorazioon vo dr Landschaft dur Kanääl zu dr Suure flüsse.
Gabun
Bevelkerig
Gabun ghert zue dr am dinnschte bsidlete Länder z Afrika. S het eppe 75 % vu dr Flechi vu Dytschland, aber nit emol d Yywohnerzahl vu Hamburg. Rund d Helfti vu dr Bevelkerig läbt in un um di drei greschte Stedt: Libreville mit 578.000, Port-Gentil mit 164.000 un Franceville mit 75.000 Yywohner. D Landesmitti un dr Norde si mee oder weniger mänscheläär. Dr jehrli Bevelkerigszuewachs mit 1,8 % isch fir afrikanischi Verhältnis verglychswys nider.
Oberentfelden
Geografy
D Bouzoone vo Oberämpfälde sind im 20. Joorhundert starch gwachse. Hüt sind si mid dene vo Underämpfälde zämecho, vo dr Badi im Weschte bis zu dr grosse Ychaufszäntre bi dr Üerkebrugg und i dr Suurematte.
Gabun
Bevelkerig
Di zämmegfasst Fruchtbarkaitsziffere lyt bi 3,2 (Stand 2008) un dodermit dytli unter em afrikanische Durschnitt. Fraue hän e Lääbeserwartig vu 58 Johr un Manne aini vu 56 Johr. 36 % vu dr Bevelkerig sin unter 15 Johr alt un 5 % iber 65 Johr. 84 % vu dr Bevelkerig läben in Stedt.
Oberentfelden
Geografy
D Nochbergmeinde vo Oberämpfälde sind Underämpfälde, Suur, Gräniche, Muè, Kölike, Grezebach und Schönewerd.
Gabun
Volksgruppe
Uf em Staatsbiet vu Gabun läbe rund 40 verschideni Velker bzw. ethnischi Gruppe, d Meehait vu dr Bevelkerig ghere zue Bantu-Velker. Di mit Abstand grescht un yyflussrychscht dervu sin d Mpongwe-Fang, wu ne Drittel vu dr Gabuner umfasse (Mpongwe 31 %, Fang 7 %). Chlaineri Gruppe sin d Mbete (15,5 %), d Bapunu (15 %, mit dr Sproch Punu), d Tsabati (14 %), d Batazi (9,5 %) un die Bateke (4 %). Derzue git s 1,5 % Pygmäe (d Uryywohner, wu im Nordoschten un Siden läbe) un rund 60.000 Franzose, die zmaischt in dr Stedt. Uusländer spile ne großi Roll im Bildigswäsen un in dr Wirtschaft.
Oberentfelden
Gschicht
S Dorf isch inere Kwelle us em Joor 965 s erschte Mol gnännt, wo dr Hof «Endiveld» em Chloschter Disentis gschänkt worden isch.
Gabun
Sproche
Z Gabun wäre 42 Sproche gschwätzt
Oberentfelden
Gschicht
Am 2te Septämber 2020 hat d Gmäindversamlig mit 66,2 % em Fusionsprojekt Zuekumftsruum Aarau zuegstimmt. Dodemit cha mer erwarte, dass Oberämpfälde zäme mit de Stadt Aarau und andere Gmäinde, wo «Ja» gseit hend, e noji grösseri Gmäind bilde tuet.
Gabun
Religion
Öbbe 65% vo de Iiwohner si Christe (60% Katholike, 5% ghöre zu verschiidene protestantischi Chille). Dr Räscht vo der Bevölkerig hängt Volksreligione, vor allem em Bwiti, aa. Ä Minderheit, öbbe 5%, bekennt sich zum Islam, ä Gruppe, wo sit 1998 grösser wird.
Oberentfelden
Name
Dr Name vom Ort, «Endiveld», isch us em Althochdüütsche und bedütet eifach «s Ändi vom Fäld».
Gabun
Friezyt
Bi archäologische Grabigen im hitige Gabun het mer neolithischi Sidligen us em 5. Johrhundert v. Chr. gfunde, Yyse isch no Ergebnis vu dr Radiochohlestoffdatierig zum erschte Mol zwisch em 4. un 1. Johrhundert v. Chr. Verschafft wore. Frieji Bewohner sin allwäg wie in dr ganze Region Pygmäe gsii, wu do as Jeger un Sammler gläbt hän.
Oberentfelden
Wappe
Wil me früener nümm gwüsst het, wohär dr Name cho isch, und me uf d Verbindig vom Wort mid ere Änte cho isch, het d Gmeind es Wappe mit em Bild vo däm Dier lo zeichne.
Gabun
Friezyt
Ab em 5. Johrhundert hän d Bantuvelker, wu aafangs nume im usserschte Nordweschte vu Zäntralafrika gsidlet hän, aagfange no Siide z expandiere. Derwylscht d Velker im Siide zmaischt Fischer un Waldlandbflanzer gsii sin, wu fascht kai Metall brucht hän, hän d Metallwärchzyyg, wu in däre Period entwicklet wore sin, d Tächnik vu dr Landwirtschaft revolutioniert un hän eso zuen ere Verdrängig vu dr Pygmäe gfiert, wu hite nume no ne chlaine Dail vu dr Bevlekerig vu Gabun uusmache. D Yywanderer sin d Vorfahre vu dr hitige Mpongwe un e baar andere Velker gsii, d Fang sin as letschti schließlig im 19. Johrhundert us em Norde chuu.
Au friejer isch dr groß Dail vum Land mit dichtem Räägewald deckt gsii, zue dr Grindig vu greßere Staaten isch nit chuu, di ainzig Uusnahm isch s Chenigrych Loango gsii, wu dr nerdligscht Dail dervu grad no bis uf s hitgi Biet vu Gabun gangen isch.
Vorkoloniale Kontakt mit dr Europäer 1472–1839
As erschte Europäer isch dr portugiesisch Seefahrer Lopes Gonçalves anne 1472 an d Kischte vum hitige Gabun chuu. Dr Gonçalves isch im Ufdrag vum Chaufmann Fernão Gomes unterwägs gsii, wu vum portugiesische Chenig s Handelsmonopol an däre Kischte iberchuu het doderfir, ass er all Johr 600 km vu dr afrikanische Kischte uusgforscht het. Dr Gonçalves het em Land wahrschyns au dr Name gee: no dr Form vu dr Mindig vum Fluss Komo isch s Land „Gabão“  ( e bstimmte Seefahrermantel) gnännt wore,
Im Lauf vu dr Johrhundert sin usser dr portugiesische au niderländischi, änglischi un franzesischi Händler an d Kischte chuu. Ghandlet woren isch mit Sklave, Elfebain un Ebeholz. D Sklave hän di europäische Händler vu dr Kischtenvelker gchauft, wu die vu dr Velker im Landesinnere dur Handel oder Sklavejagde kriegt hän. Im Biet nerdli vum Fluss Ogooué im Zäntrum vum hitige Gabun hän d Portugiese gwissi Handelsrächt ghaa, wu di ibrige Europäer anerkännt hän, si hän aber kai koloniali Herrschaft uusgiebt. In dr Verdreg vu Ildefonso un Pardo (1777 un 1778) het Portugal zuegunschte vu Spanien uf die Rächt verzichtet, aber d Spanier sin in däre Region bis 1850 chuum aktiv gsii. Ändi vum 19. Johrhundert hän si d Spanier au offiziäll uf Spanisch Ginea im Norde zruggzoge, s hitig Equatorialginea).
Kolonisierig dur d Franzose 1839–1914
Di erscht europäisch Macht, wu si duurhaft an dr Kischte feschtgsetzt ghaa het, sin d Franzose gsii. Am 9. Februar 1839 het dr franzesisch Admiral Louis Edouard Bouet-Willaumez e Vertrag mit em Mpongwe-Herrscher Denis Rapontchombo unterzaichnet, derno sin Verdreg mit andere Oberhaipter an dr Kischte chuu. Us däne Verdreg het Frankrych fir si dr Status vun ere Protektoratsmacht fir d Kischte vu Gabun abglaitet, un het sy Yyfluss in dr Region sistematisch verstärkt. Di zuechimftrige Kolonialherre hän as Grund fir ihre Status as Schutzmacht dr Kampf geg dr Sklavehandel aagee. Anne 1843 hän d Franzose s Fort Aumale as Marinestitzpunkt an dr Mindig vum Komo ufgrichtet. 1849 isch di speter Hauptstadt vu Gabun offiziäll as Sidlig fir freiglosseni Sklave grindet wore, noch em Vorbild vu dr Stadt Freetown im hitige Sierra Leone het si dr Name Libreville iberchuu.
E hoch aasää het die nei Kolony aber nonig ghaa bi dr Franzose. No 1866 hätte si gärn ihri Bsitzige z Equatorialafrika gege s munzig britisch Gambia duscht. Zwische 1886 un 1887 hän d Franzose s Landesinner, wu mit Räägewald deckt isch, erforscht. Wu dr Pierre Savorgnan de Brazza bis zum Oberlauf vum Ogooué firichuu isch un e Station (Franceville) ufgrichtet ghaa het, isch s Biet vum huitige Gabun erforscht un us europäischer Sicht „in Bsitz gnuu“ gsii. Am griene Disch isch im Verdrag vu Paris per Lineal anne 1900 d Gränze zue Spanisch-Ginea un zum dytsche Kamerun im Norde zoge wore. 1886 isch Gabun per Dekret offiziäll zur franzesische Kolony erklert wore.
Bis 1903 isch Libreville d Hauptstadt vum „franzesische Kongo“ gsii, wu ußer Gabun di hitig Republik Kongo umfasst ghaa het, Anne 1903 isch Brazzaville Hauptstadt wore. Ab 1910 isch Gabun Dail vu „Franzesisch-Equatorialafrika“ gsii. Anne 1911 het Frankrych im Rame vun eme Kompensationsgschäft no dr Agadir-Krise e Dail vun nerdlige Gabun an s dytsch Kamerun abdrätte. Dodermit het Gabun mit Uusnahm vun eme Biet am Oberlauf vum Ogooué, wu erscht 1946 ändgiltig zue Gabun chuu isch, syni hitig Gstalt iberchuu.
Inneri Verhältnis in dr Kolony un Unabhängigkaitsbsträbige 1914–1960
Dr Wärt vu dr Kolony fir Frankrych sin vor allem di nadyrlige Vorchuu vu Kautschuk gsii, wu fir d Gummi- un Chriegsinduschtry seli wichtig gsii isch. Wu dr indiräkt Druck zum Kautschuksammle dur Styyre nit groß gnu isch, hän d Franzose Zwangsarbet verhängt. Im Erschte Wältchrieg sin z Gabun – wie in dr ibrige franzesische Kolonie – Soldaten un Dreger rekrutiert wore, d Zwangsarbet verscherft un dr Druck zum Kautschuksammle all hecher wore. Doderdur het s z Gabun in Dail vum Land Hungersnet gee. Au im Johrzehnt derno hän d Zwangsmaßnahme vu dr Kolonialverwaltig zum Dail zue Hungersnet mit Döuserte Dote gfiert in eme Land, wu s bis dert gnuer z Ässe gee het fir d Bevelkerig. Bis in d 1920er Johr het s als emol Ufständ vu verschidene Velker geg d Kolonialherrschaft gee. Die Ufständ, regional begränzt un nit landeswyt koordiniert, sin vu dr Kolonialarmee aber ohni Miei nidergschlaa wore.
Kautschuk noch noch em Änd vum Erschte Wältchrieg un em Änd vum Kautschukboom allmee vum Holz, vor allem Okouméholz as Exportprodukt abglest wore. Innerhalb vu Franzesisch-Equatorialafrika het s autonom Gabun as „rychi Kolony“ gulte. Dä relativ Wohlstand un di frie Missionierig hän derzue gfiert, ass es scho in dr 1920er en europäisierti, afrikanischi Mittelschicht gee het un Aasetz fir e nationali Bewegig entstande sin. Organ vu däre Bewegig sich d Zytschrift L´Echo gabonais gsii. Daernäbe het s baar Unterstitzigsverain gee, wu zum Dail ethnisch strukturiert gsii sin.
In dr Zyt vum Zweete Wältchrieg isch di kolonial Verwaltig aafangs uf dr Syter vu Vichy-Frankrych gstanden het si erscht uf Druck vu dr britische Flotten as letsachti Dailkolony vu Franzesisch-Equatorialafrikas im Novämber 1940 em Freie Frankrych vum General Charles de Gaulle aagschlosse. Anne 1944 het s z Barraville, im benochberte Franzesisch-Kongo, unter dr Laitig vum De Gaule d „Konferenz vu Brazzaville“ gee, wu ne kompletti Neiornig vum Verhältnis vu Frankrych zue syne Kolonie bschlosse woren isch. S „Mueterland“ het au Gabun zum franzesische Iberseeterritorium erklert un het d Zwangsarbet abgschafft. Gabun het jetz au Verdrätter in di Franzesisch Nationalversammlig derfe schicke.
In dr 1940er un 1950er Johr sin di spetere wichtigschte Bolitiker vum unabhängige Gabun uf dr Blan drätte. Dr Jean-Hilaire Aubame isch e Fang, un in dr Kolonialverwaltig gschafft het un Barlemäntsabgordnete z Paris gsii isch. Anne 1947 het er d Union Démocratique et Sociale du Gabon (UDSG) grindet. Sy Gegespiler isch drLéon M’ba gsii, e Mitglid vu dr Territorialversammlig vu Gabun un au ne Fang, wu wäge Verwicklig in e Ritualmord in dr 1930er Johr erscht im Gfängnis ghockt isch un speter bis 1946 im Exil gläbt het. Är het im Oktober 1946 unter em Name Mouvement Mixte Gabonais (MMG) dr gabunisch Ableger vu dr Rassemblement Démocratique Africain (RDA), wu im ganze französische Afrika verdrätte gsii isch, grindet. En andere Kolonialbeamte, dr Paul Gondjout, het anne 1952 dr Bloc Démocratique Gabonais (BDG) grindet, wu speter dr Paul Mba yydrätten isch. UDSG un BDG hän in dr spote 1950er Johr zämen an ere Verfassig fir Gabun gschafft, sin aber nit yydrätte fir e Unabhängigkait vum Land. Si hän welle, ass Gabun in dr „Franzesische Gmainschaft“ blybt, wu vum De Gaule grindet woren isch un wu dr franzesische Kolonie nur e gwissi Autonomy ihet welle gee.
Anne 1958 isch Franzesisch-Equatorialafrika in vier Kolonie ufdailt wore, wu dr vier hitige Staaten entspräche. Gabun isch en autonomi Republik in dr Union française wore, dr Mba isch Regierigsschef un dr Gondjout Bresidänt vum Barlemänt wore. Drotz ass dr Mba vor ere verfriete Unabhängigkait gwarnt het, het Gabun schließlig am 17. Augschte 1960 sy Unabhängigkait verchindet.
Di unabhängig Republik Gabun (syt 1960)
Aafangs 1964 het dr M´Ba wider versuecht, sy Macht z feschtige, in däm Fall dur e Zwangsverainigung vu dr BDG mit dr UDSG, ass es de facte ne Aibarteiestaat drus wore wär. In dr Nacht zum 18. Februar 1964 hän Soldaten us dr 400-Mann-Armee vu Gabun butscht. Dr M´Ba isch abgsetzt un e Huffe Bolitiker sin verhaftet wore. D Militer hän e zivili Regierig yygsetzt mit em J.H. Aubame un Paul Gondjout. Ai Dag speter sin franzesischi Fallschirmjeger us em senegalesische Dakar in dr Hauptstadt vu Gabun glandet un hän dr M´Ba wi der in s Amt brocht. 150 Gegner vum M´Ba sin verhaftet un dr Aubame isch zue 20 Johr Gfängnis verurdailt wore.
Dr M´Ba het derno au di negschte Wahle gwunne. Wun er anne 1967 z Paris an ere schwäre Chranket gstorben isch, isch sy Vizebresidänt Albert Bernard Bongo automatisch Bresidänt vu Gabun wore.
Dr Bongo het sy Macht gfeschtigt, indäm er Lyt in dr Bartei uusduscht het un sich aber au mit dr Opposition im Exil verständigt het un bolitischi Gfangeni frei gloo het. Aafangs 1968 het er verchindet, Barteie seie ne „Erb vum Kolonialismus“, wu di ethnische Rivaliteten im Land ferede dieje. Är het alli Bartei ufglest un e Ainhaltsbartei unter em Name „Parti Démocratique Gabonais“ (PDG, Demokratischi Bartei vu Gabun) grindet. Är het alli Gabuner, unabhängig vu alte Rivaliteten un vorige bolitische Bindigen, yyglade, Mitglid vu däre Ainhaitsbartei z wäre. Ab 1972 het si ne Personekult um dr Albert Bongo bildet, wu si „große Vater“ het nänne loo. Syni Ideology, wun er „Renovation“ ngnännt, un het gsait, si sei „nit links un nit rächts“ un en aigene gabunische Wäg unabhängig vu „wildwachsende Kapitalismus“ un vum „birokratische Sozialismus“. Dr Bongo het sich in dr negschte Johrzehnt e baar Mol widerwehle loo, mit Ergebnis iber 99 Brozänt. Wun er 1973 dr Staatsschef vu Libye, dr Muammar al-Gaddafi, droffe het, isch er derno zum Islam iberdrätte un het si ab do Omar Bongo bzw. no syre Wallfahrt (Haddsch) uf Mekka El Hadj Omar Bongo gnännt, ab 2003 Omar Bongo Ondimba.
Aafangs 1990er Johr hän wirtschaftligi Schwirigkaiten un d Demokratisierig in vylne Länder z Afrika z Gabun zue gwaltsame Demonschtratione gfiert. Dr Bongo het Lohnerhechige mieße zuegstoo un fir Merz/April 1990 e Nationalversammlig verspräche. Die dreiwichig Konferänz, wu näbe dr PDG au opposizionälli Gruppe derby gsii sin, het zue bolitische Reforme gfiert. Unter em Casimir Oyé-Mba ischzämme mit dr Opposozion e Ibergangsregierig gschaffe wore. Im Septämber 1990 het s zwai Butschversuech gee, wu wider mit Hilf vum französische Militer nidergschlaa. Im nämlige Monet het s di erschte freie Wahle syt Johrzehnt gee, d PDG het d Meehait gwunne. Im Merz 1991 isch e neji Verfassig in Chraft drätte
Im Dezämber 1993 isch dr Bongo mit 51 Brozänt vu dr Stimmen as Bresidänt widergwehlt wore. Verschideni Opposizionskandidate hän des Ergebnis nit anerkännt. Uurueje hän schließlig im Novämber 1994 zue dr „Pariser Veryybarige“ zwische dr Regierig un dr Opposizion gfiert, wu vum Bongo aber nie wirkli umgsetzt wore sin.Europäischi Kritiker hän em Bongo schwäri Mänscherächtsverletzige vorgworfe. In dr Johr 1998 un 2005 het d PDG d Wahle gege di gspalte Opposizion gwunne. Am 8. Juni 2009 isch dr Bongo iberraschend gstorbe. D Senatsbresidänti Rose Francine Rogombé isch as Interimsbresidänti veraidigt wore. D Wahl zum neie Staatsbresidänt het dr Suhn vum Bongo, dr Ali Bongo Ondimba, gwunne.
Wu dr Ali Bongo Ondimba no dr Bresidäntschaftswahle am 27. Augschte 2016 mit knappem Vorsprung zum Siiger erklert woren isch, isch s zue bluetige Uurueje in dr Hauptstadt Libreville chuu.
Noch eme Schlagaafall im Oktober2018 het si dr Bongo us dr Effetligkait zrugzoge un im Uusland bhandle loo. Am 7. Jänner 2019 hän Offizier z Libreville ohni Erfolg versuecht, dr Bongo z stirze.
Verwaltig
Dr Staat glideret sich in nyyn Provinze, wu in isngsamt 37 Departemänt unterdailt sin.
Di greschte Stedt sin (Stand 1. Jänner 2005): Libreville 578.156 Yywohner, Port-Gentil 109.163 Yywohner, Franceville 42.967 Yywohner, Oyem 30.870 Yywohner un Moanda 30.151 Yywohner.
Miriam Meckel
D Miriam Meckel (* 18. Juli 1967 z Hilden, Nordrhy-Westfale) isch e dütschi Kommunikationswüsseschaftleri. Si isch Profässorin für Undernämeskommunikation a dr Universität Sanggalle und gschäftsfüehrendi Gsellschafteri vo dr ada Learning GmbH, wo digitals Lerne aabietet.
Läbe
De Miriam Meckel isch d Tochter vomene Theolog, wo Schuelleiter vomene Gymnasium z Düsseldorf gsi isch. Det het sie ires Abitur gmacht und het vo 1986 bis 1993 z Münster und Taipeh Kommunikationswüsseschaft, Sinology, Politikwüsseschaft und Jura studiert. Si isch 1994 z Münster i Kommunikationswissenschaft zur Dr. phil. promoviert worde.
Syt 1990 het d Miriam Meckel als Färnsehredakteurin für d Regionalnachrichte bim Westdütsche Rundfunk (WDR) z Köln und Düsseldorf gschaffet und isch fryi Mitarbeiteri vo de VOX für d Sändig Welt-Vox gsi. Vo 1994 bis 1995 isch si Chefin vom Dienst und Moderatori bi RTL West Live, vo 1995 bis 1999 Moderatorin bim WDR, under anderem fürs Politmagazin Westpol und s Mittagsmagazin NRW am Mittag gsi. 2006/2007 het si s monatliche Talkformat Miriam Meckel – Standpunkte bi n-tv moderiert.
1995, es Jahr nach de Promotion, het si e Verträttigsprofessur am Institut für Kommunikationswissenschaft vo de Westfälischen Wilhelms-Universität z Münster übernuu. 1999 isch si ordentlichi Profässorin und geschäftsfüehrendi Direktorin vom Institut worde.
Syt 2005 underrichtet si als Profässorin für Undernämeskommunikation a dr Universität Sanggalle. Iri Forschigssschwärpünkt sind Kommunikationsmanagement, Internationali Kommunikation, Medienökonomy und Undernämeskommunikation. Näbe de Profässur isch si Partneri vo de Brunswick Group worde und het für das Beratigsundernäme im Beraich Finanzkommunikation und Krise-PR es Berliner Büro ufbuut.
Im Septämber 2008 het d Meckel z Berlin e Zämebruch gha. De Arzt het e schwäre Erschöpfigszuestand verbunde mit ere Infektion diagnostiziert. 2009 het si füüf Wuche iere Klinik im Allgai verbrunge. 2010 isch s Buech Brief an mein Leben usechoo, i dem si iri Erfahrig mit em Burnout-Syndrom darstellt. 2014 het d Bavaria Film im Uftrag vom ZDF under de Regie vom Schwiizer Urs Egger e Film zum Thema Burnout dräit. Er uf Motiv us Brief an mein Leben basiert. D Schauspileri Marie Bäumer het d Hauptrolle gspilt.
Am 1. Oktober 2014 isch si als Nachfolgeri vom Roland Tichy Chefredakteurin vo de dütsche Zytschrift Wirtschaftswoche worde. Uf de 1. April 2017 het si de Poste a Beat Balzli übergäh und isch Usegäberi vo dere Zytschrift worde. Im Jänner 2019 isch si au Verlegeri bi de digitale Wyterbildigsinitiative ada worde, wo au zur Handelsblatt-Mediegruppe ghört. Syt em 1. Novämber 2020 isch d ada als ada Learning GmbH usglidert. D Miriam Mecke isch eini vo de Gsellschafterinne und zäme mit de Léa Steinacker au Gschäftsfüehreri.
D Miriam Meckel läbt und schafft z Sanggalle, z Berlin und z Düsseldorf. Iri Läbespartneri isch di dütschi Färnsehjournalistin Anne Will gsi. Sie hend am 19. August 2016 e yyträiti Partnerschaft gschlosse, sind aber syt em Novämber 2019 trännt.
Politik
Als Profässorin z Düsseldorf isch si vom März 2001 bis Oktober 2002 au Staatssekretärin für Medie und Regierungssprecherin vom Ministerpresidänt Wolfgang Clement z Nordrhy-Westfale gsi. Under sym Nachfolger Peer Steinbrück isch si vo Novämber 2002 bis Juni 2005 Staatssekretärin für Europa, Internationals und Medie gsi. Si isch aber nid de SPD byträtte, sondern partyylos blibe und het nid als Oberbürgermeisteri vo Münster kandidiert.
Mandat und Engagements
D Miriam Meckel isch Mitglid i de Dütsche Gsellschaft für Publizistik- und Kommunikationswüsseschaft (DGPuK) und i de International Communication Association (ICA). Si isch Byratsmitglid vo Message, enere internationale Zytschrift für Journalismus, und em Institut zur Förderig vom publizistische Nachwuchs (IfP). Als Mitglid vo de internationale Jury vo de Development Gateway Foundation bi de Wältbank het si de Development Gateway Award mitentwicklet.
D Meckel ghöört zu den Understützer vo de Charta vo de Digitale Grundrächt i dr EU, wo Ändi Novämber 2016 veröffentlicht worden isch.
Roman Herzog
Dr Roman Herzog (* 5. April 1934 z Landshut; † 10. Jänner 2017 z Jagsthausen) isch e dytsche Jurischt un Bolitiker (CDU) gsii. Är isch vu 1994 bis 1999 dr sibt Bundesbresidänt vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii. Dervor isch er 1978 bis 1980 Kultus-, vu 1980 bis 1983 Inneminischter vum Land Bade-Wirttebärg gsii un vu 1983 bis 1994 Richter am Bundesverfassigsgricht, ab 1987 as Bresidänt vum Gricht.
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur het dr Herzog ab 1953 z Minche Rächtswisseschafte studiert un s Studium 1957 mit em erschten un 1961 mit em zwaite juristische Staatsexamen abgschlosse. Anne 1958 het er zum Dr. jur. promoviert. Bis 1964 het er derno as wisseschaftlige Assischtänt bim Theodor Maunz an dr Juristische Fakultet vu dr Universitet Minche gschafft. Um des Zyt het er sich au habilitiert. Bis 1965 het er derno as Privatdozänt an dr Universitet Minche glehrt. Anne 1965 isch er as ordelige Professor uf dr Lehrstuel fir Staatsrächt un Bolitik an di Frei Universitet Berlin gruefe. Der tisch er vu 1967 bis 1968 Dekan un vu 1968 bis 1969 Prodekan vu dr Juristische Fakultet gsii. Anne 1969 isch er uf dr Lehrstuel fir Staatslehr un Bolitik an dr Dytsche Hochschuel fir Verwaltigswisseschafte Speyer gruefe wore. Vu 1971 bis 1972 isch er Rektor vu däre Hochschuel gsii.
Land Bade-Wirttebärg
Vu 1978 bis 1980 isch er in dr vum Minischterbresidänt Lothar Späth gfierte Landesregierig Minischter fir Kultus un Sport vum Land Bade-Wirttebärg gsii. No dr Wahl zum Landdag vu Bade-Wirttebärg 1980 isch dr Herzog as Abgordnete fir dr Wahlchrais Geppenga in dr Landdag yyzoge. Är isch derno Inneminischter vu Bade-Wirttebärg wore.
Lehrufdräg
Näbe syre Arbet as Verfassigsrichter het er as Honorarprofessor vu 1984 bis 1994 e Lehrufdrag an dr Hochschuel fir Verwaltigswisseschafte Speyer un vu 1986 bis 1994 an dr Eberhard Karls Universität Dibenga ghaa. Im Rame vu dr Heinrich-Hertz-Gaschtprofessur 1999/2000 isch dr Roman Herzog Gaschtprofessor an dr Universitet Charlsrue (TH) gsii.
Bundesbresidänt 1994 bis 1999
Am 23. Mai 1994 isch dr Herzog vu dr Bundesversammlig im dritte Wahlgang mit dr Stimme vu CDU/CSU und FDP zum sibte Bundesbresidänt vu dr Bundesrepublik Dytschland gwehlt wore. Är het s Amt zum 1. Juli 1994 aadrätten as Noofolger vum Richard von Weizsäcker. Uf e Kandidatur zuen ere zwoote Amtzyt het er scho zum amtsaadritt verzichtet. Sy Noofolger isch derno am 1. Juli 1999 dr Johannes Rau wore.
Anne 1996 het dr Herzog dr Dag vum Gedänken an d Opfer vum Nationalsozialismus as Gedänkdag z Dytschland proklamiert. In syre erschte Red het dr Herzug uusghfiert: „Die Erinnerung darf nicht enden; sie muss auch künftige Generationen zur Wachsamkeit mahnen. Es ist deshalb wichtig, nun eine Form des Erinnerns zu finden, die in die Zukunft wirkt. Sie soll Trauer über Leid und Verlust ausdrücken, dem Gedenken an die Opfer gewidmet sein und jeder Gefahr der Wiederholung entgegenwirken.“
Großi Beachtig het sy Red am 26. April 1997 z Berlin gfunde, wun er gsait het: ''„Durch Deutschland muß ein Ruck gehen. Wir müssen Abschied nehmen von liebgewordenen Besitzständen. Alle sind angesprochen, alle müssen Opfer bringen, alle müssen mitmachen.“ Dä Ruck'' wird syterhär vymol, au satirisch, zitiert.
Familie
Dr Roman Herzog isch in erschter Eh syt 1958 mit dr Christiane Krauß ghyrote gsii. Us däre Eh sin zwee Sihn firigange, dr Markus (*1959) un dr Hans Georg (*1964). D Christiane Herzog isch am 19. Juni 2000 z München gstorbe. Ab em 4. Septämber 2001 isch dr Roman Herzog in zwooter Eh mit dr Alexandra Freifrau von Berlichingen (* 1941) geb. von Vultejus ghyrote gsii.
Bourogne
Bourogne (ditsch Böll) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Bourogne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1150 als Boronia.
S Gebiet um Bourogne hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Bourogne ìsch. Bourogne ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Bourogne ghert zem Franc-Comtois.
Altertum
Siit dr dütsch Schriftschdeller Johann Christoph Gottsched (1700–1766) dr Begriff Alterdum as erschte bruucht het, bezeichnet mä äso im europäische Kulturruum d Zit vo de Afäng vo de Hochkulture im Middelmeerruum und in Weschdasie bis zur germanische Völkerwanderig, em Undergang vom weschrömische Riich 476 odr em Afang vo dr Expansion vom Islam im Johr 632. As klassichs Alterdum odr Antike betrachtet me d Zit vo dr altgriechische Kultur und vom römische Kaiserriich, vom 5. Johrhundert vor bis zum 5. Johrhundert noch dr Zitewändi. D Antike isch dorum ä Deil vom Alterdum.
Mä deilt Europa, Nordafrika und Weschdasie in Kulturkreis ii, für zum se z schdudiere:
Petropawlowsk-Kamtschatski
Petropawlowsk-Kamtschatski (🇷🇺, uf Dütsch „Peter-Paul-Stadt in Kamtschatka“) isch d Hauptstadt vo dr Region Kamtschatka im Föderationskreis Färnost vo Russland. Dr Ort isch 1740 gründet worde und het dr Status von ere Stadt sit 1812. Petropawlowsk-Kamtschatski het 179'780 Iiwooner (2010). In dr Stadt befinde sich u. a. wüsseschaftligi Instituzioone für d Forschig vo de Ozean. Es git dört e Monitoring-Stazioon vom SDCM-Süsteem. Wichdigi wirtschaftligi Zwiig si d Fischereiwirtschaft und d Wärftindustrii.
Bevölkerigsentwicklig
Notiz: Date vo dr Volkszelig
Morlaix
Morlaix (bretonisch Montroulez) isch e franzesischi Stadt im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Morlaix isch Hauptort (chef-lieu) vum glychnamige Kanton un Unterpräfektur vum glychnamige Arrondissement.
Geltwil
Gältel (amtlich Geltwil) isch e Gmeind im Bezirk Muri vom Kanton Aargau.
Morlaix
Gschicht
Morlaix isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1128 as Mons Relaxus (1154 Montem Relaxum, 1184 Monte Relaxo, 1215 Montrelais, 1217 Montereleis, 1235 Montis Relaxi, 1301 Monrelais).
Geltwil
Geografy
D Nochbergmeinde vo Gältel sind Buttwil, Muri, Mereschwand, Beibel und Hitzkirch.
Gschicht
S Dorf isch s erschte Mol öpe 1160 i de Acta Murensia gnännt.
Morlaix
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Morlaix ghert zem Bretonisch.
Geltwil
Wappe
Wil me dr eigentlech Ursprung vom Dorfname nit gchennt het, isch is Wappe vo dr Gmeind wäge der Änlechkeit vom Wort s Bild von ere Gälte zeichnet worde.
11. Jahrhundert
S '''11. Jahrhundert''' hät am 1. Januar 1001 aagfange und am 31. Dezember 1100 uufghört. Die erscht Jahrhunderthälfti isch d Übergangsphase vom Früehmiddelalter zum Hochmiddelalter in Europa gsii.
Liste der Nobelpreisträger für Literatur
Der Nobelbriis für Liddratur wird sit 1901 jöhrlig vergee und isch sit 2001 mit öbbe 10 Millione schwedische Chroone dotiert. Für d Uswahl vo de Briisdreeger isch die Schwedischi Akademii verantwortlig. Dr Alfred Nobel, der Stifter vo de fümf verschiidene Nobelbriis, het in sim Testamänt verfüegt, ass der Briisdreeger für Liddratur «s Beste in ere idealistische Richtig» söll gschriibe ha. D Uszeichnig wird jedes Johr am 10. Dezämber, em Dodesdag vom Alfred Nobel, vom schwedische König vergee.
Sit der erste Verleihig hai im Ganze 106 Schriftsteller dr Liddratur-Nobelbriis übercho. Drunder si 94 Manne (87,9 %) und 13 Fraue (12,1 %) gsi. Bis jetzt het no niemer dr Liddraturnobelbriis meh as eimol übercho. Vo 1901 bis 2009 isch der Briis 98 mol undeilt an ei Person vergee worde. Erst viermol isch der Briis zwüsche zwei Persone ufdeilt worde (zletzt 1974); und no nie isch er zwüsche drei Persone ufdeilt worde, au wenn das dr Satzig nooch möglig wer. Siibemol isch der Briis nit vergee worde, zletzt 1943.
Liste vo de Briisdreeger
In dere Liste si alli Dreeger vom Nobelbriis für Liddratur in chronologischer Reihefolg ufgfüehrt mit der Begründig vom Nobelkomitee.
1901 bis 1910 · 1911 bis 1920 · 1921 bis 1930 · 1931 bis 1940 · 1941 bis 1950 · 1951 bis 1960 · 1961 bis 1970 · 1971 bis 1980 · 1981 bis 1990 · 1991 bis 2000 · 2001 bis 2010 · 2011 bis 2020 · 2021 bis 2030
2021–2030
1901 bis 1910 · 1911 bis 1920 · 1921 bis 1930 · 1931 bis 1940 · 1941 bis 1950 · 1951 bis 1960 · 1961 bis 1970 · 1971 bis 1980 · 1981 bis 1990 · 1991 bis 2000 · 2001 bis 2010 · 2011 bis 2020 · 2021 bis 2030
Rangliste noch Länder
Si bin ere Person zwei Länder aagee, so zelt das bi beide Länder as halbe Punkt.
Nesselwängle
Nösselwängli (amtlich Nesselwängle) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Nösselwängli likt am Eigang vom Tãchemer Dal. D Nochbergmoanda sin Grän, Musau, Tannheim (Tirol)Tannheim, Wängle und Weißenbach am Lech.
Gschicht
Nösselwängli ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1434 als Nesselwänglin.
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 468 Aiwohner sin im Johr 2001 46 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 468 Aiwohner 434 Daitsch als Umgangsproch aagea, 23 Daitsch und andere Sproche und 11 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Nösselwängli ghert zum Schwäbisch.
Stimmhafter pharyngaler Frikativ
De stimmhafti pharyngali Frikativ oder Approximant isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Ùnter de Sprooche vo dr Wält chùnt er sehr sälte vor. S Zeiche im IPA defür isch.
En Groossdeil vo Sprooche, wie s Arabisch, wo es de Luut aageblich git, hen stattdäm allerdings schynts en epiglottale Luut: []. Es isch allerdings mindeschtens ei Sprooch bekannt, wo glychzytig pharyngali ùn epiglottali Frikativ het, ùn zwar s Aghulisch, e Sprooch wo vo 17.000 Mensche in dr russische Republik Dagestan gschwätzt wird.
Au wänn de Luut traditionel als Frikativ ygordnet isch, isch es wohl meischt en Approximant.
7. Jahrhundert
S '''7. Johrhundat''' hot duurat vom 1. Jänna 601 bis zum 31. Dezember 700 und kört zum Früamittlalta.
Tour de Suisse 2018
Di '''82. Tour de Suisse''' isch e Etapperänne in dr Schwyz gsii. S Radränne het vum 9. bis zum 17. Juni 2018 stattgfunde un isch Dail vu dr UCI World Tour 2018 gsii. Gsamtsiiger isch dr Auschtralier Richie Porte wore.
Drei Brüder à la carte
Drei Brüder à la carte isch de Titel vome Schwizer Dokumentarfilm, wo d Silvia Häselbarth Stolz vom Februar 2010 bis im April 2011 drait hät und am 26. April 2012 im Kino Leuzinger z Altdorf Kinoprömiere gha hät.
Handlig
Zeigt wird im Film de Alltag vo de drü Brüeder und erer Mueter bim Schaffe im Restorant und i de Freizyt. S Bsundrige a dem Alltägliche isch, dass si versueched, s Läbe e so normal wie möglich z gstalte, obwohls alles ander als gwöhnlich isch. Zwei vo de Brüeder sind mit em Down Syndrom uf d Wält cho. Die speziell Zämearbet i dem Betriib isch e Useforderig, wo sich aber alli Beteiligte mit vil Herzbluet stelled. I dem Gasthof wird vorgläbt, wie Integrazion vo Behinderete ine normali Arbetswält funkzioniere chan und wie debii alli nu profitiere chöned.
Draiort
De Hauptschauplatz isch de Landgasthof Hirsche z Oberchöuch am Sempachersee, wo über 400 Johr alt isch. Me gseht au Ufnahme i de Umgebig und vome Usflug in Tierpark z Goldau.
Schwul
S Wort schwuul isch s dütsche Synonym für homosexuell, wo am witiste verbreitet isch, und bezeichnet im Allgemeine die männligi Homosexualität. Immer hüfiger wird s im öffentlige Sproochgebruuch und in der Schriftsproch bruucht, in e baar Wörterbüecher isch s as umgangssproochlig und as Eigebezeichnig markiert. Sältener wird s – vor allem in dr Vergangeheit – au für die wiibligi Homosexualität bruucht, für die bruucht mä hüte fast immer s Adjektiv lesbisch.
Überblick
Dur Substantivierig existiert as Personebezeichnig Schwule (dr Schwul) und als Zuestand s Schwulsi. Värbe, wo vo schwul abgleitet si, wärde vor allem in dr Schriftsprooch sälte verwändet.
Vor allem in dr Jugendsprooch findet sich schwul au as allgemein abwärtends Adjektiv für Gegeständ und Sachverhalt, wo kei diräkte Bezug uf Homosexualität hai. Ass mä s Wort mit ere negative Konnotation hüfig eso bruucht, cha vor allem bi Jugendlige, wo nonig oder erst sit churzem goutet si, negativ uf ihri Persönlichkeitsentwicklig uswirke. Mänggi lehne dr Begriff us däm Grund as Sälbstbezeichnig ab. Dr Dude empfihlt, ass mä die diskriminierendi Verwändig au in dr Umgangssprooch wurd vermiide, und Mensche, wo sich gege Diskriminierig und Homophobii iisetze, thematisiere das jetzt immer meh.
Schwul wird mit gay uf Änglisch übersetzt. In dr Gegerichtig sött me beachte, ass gay Lesbe ehnder mit iischliesst, was in dr dütsche Sprooch nid dr Fall isch. Zum Bischbil isch die änglischi Bezeichnig „gay women“ korrekt, und Begriff wie „Gay Pride“ und „gay people“ beziehn sich nid nume uf Schwuli, sondern au uf Lesbe.
Charles Dickens
Dr Charles John Huffam Dickens, FRSA (as Psöidonüüm au Boz; * 7. Februar 1812 z Landport bi Portsmouth, Ängland; † 9. Juni 1870 uf Gad's Hill Place bi Rochester, Ängland) isch en änglische Schriftsteller gsi. Zu sine bekanntiste Wärk ghööre Oliver Twist, David Copperfield, Eine Geschichte aus zwei Städten, Große Erwartungen und Eine Weihnachtsgeschichte.
Lääbe
Dr Charles Dickens isch am 7. Februar 1812 z Landport bi Portsmouth (Hampshire) uf d Wält choo. Won er fümfi gsi isch, sich d Familie uf Chatham z Kent züüglet und 1822 uf London.
1823, isch si Vater ins Schuldgfängnis choo. D Mueter isch mit siibe vo iire Chinder in s Gfängnis go lääbe. Nume dr Charles het dusse gläbt, zum Gäld für si Familie z verdiene. Er het mit andere Chinder in ere Laagerhalle gschafft. Sini Erfaarige dört häi en spööter zu Däil vo sim Roman David Copperfield inspiriert. Won er zwölfi gsi isch, het er in ere Fabrik für Schuewiggsi afo schaffe und het nüme uf d Schuel chönne go leere.
1824 isch dr Vater us em Gfängnis choo und dr Charles isch bis 1826 wider uf d Schuel gange. 1827 isch er Schriiber bim ene Rächtsaawalt worde. Zwäi Joor druf isch er Parlamäntsstenograf (parlamentarische Brichterstatter) worde.
1836 het dr Dickens d Catherine Hogarth (1816–1879) ghürootet, und si häi zää Chinder ghaa. Mit dr Schauspiilere Ellen Ternan het er wääred zwölf Joor en ussereheligi Bezieig ghaa.
Schurnalist und Schriftsteller
1831 het dr Dickens für d Zitig True Sun gschafft und denn für e Morning Chronicle. 1836–37 si jeede Monet im ene Heft Folge vo de Pickwick Papers erschiine, und dr Dickens isch bekannt worde. Au sini erste Romään si as Fortsetzigsgschichte in Zitige veröffentligt worde.
1838 isch Oliver Twist uusechoo. Dr Dickens isch Herusgääber vo dr groosse liberale Daageszitig Daily News worde und vo dr Zitschrift Household Words. Er isch denn au Mitgliid im renommierte Garrick Club gsi, wo vor allem Künstler drbii gsi si. Er het internazionaale Erfolg ghaa und isch un de Veräinigte Staate uf e Vorläästuur gange.
1856 isch er riich gnueg gsi, zum dr Landsitz Gad's Hill Place z Rochester chaufe. Zwäi Joor druf het er sich vo sinere Frau drennt.
Am 9. Juni 1865 het dr Dickens dr schweer Iisebaanumfall vo Staplehurst in Kent überläbt. Er isch zwar nid verletzt worde, s Unglück het en aber bis zu sim Dood verfolgt.
1867 het er non e Vorläästuur uf Amerika gmacht, au wenn er scho gsundhäitlig in schlächtem Zuestand gsi isch. 1869 het er wääred ere Lääsig z Ängland e Schlaagaafall überchoo und am 9. Juni 1870 isch er uf sim Landsitz am ene zwäite Schlaagaafall gstorbe. Er isch am 14. Juni in dr Westminster Abbey begraabe worde.
Motreff
Motreff (bretonisch Motrev) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Motreff lyt 47 km vu Quimper un 72 km vu Brest uf ere Hechi zwische 72 m un 258 m iber Normalnull.
Gschicht
Motreff isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Motref (1368 Motreff, 1371 Mautref, 1371 Mautref, 1516 Motreff, 1536 Motreff, 1591 Motref).
Verwaltig
vu Motreff isch. Motreff ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Motreff ghert zem Bretonisch.
Buch SH
Buech (amtlich Buch) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Staa im Kanton Schafuuse, Schwiz.
Geografi
Buech isch e Buuredorf an de Biber. D Gmeindsflächi umfasst 74,7 % landwirtschaftlichi Flächi, 19,6 % Wald, 5,5 % Sidligsflächi und 0,3 % sustigi Flächi.
Gschicht
Buech isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1080 als Buch.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 25,6 % gläge.
Religion
51,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 15 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,4 %, FDP 4,4 %, SP 25,5 %, SVP 61,3 %, Sustigi 3,5 %.
Gmeindspresident isch de Rudolf Tappolet (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,3 % gläge.
Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 341 Iiwohner 74,8 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 0,3 % Französisch.
De hochalemannisch Dialekt vo Buech ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.
Ingeborg-Bachmann-Preis
Dr Ingeborg-Bachmann-Bryys isch anne 1976 vu dr Stadt Klagenfurt im Gedänken an d Schriftstelleri Ingeborg Bachmann gstiftet wore un wird syter 1977 alljohr bi dr meedäägige Tage der deutschsprachigen Literatur vergee. Är giltet as ain vu dr wichtigeschte literarischen Uuszaichnigen im dytschsprochige Ruum.
Bschrybig
In ere dreidägige Lääs-Veraastaltig drätte vorhär uusgwehlti Bewärber nochenander aa und rage rund 25 Minute lang bishär uuverefffetligti Prosatäxt oder Uusschnitt vor. D Täxt mien im Orginal uf Dytsch verfasst syy. Mit däm Verfahre soll s Saalpublikum un d Fach-Jury z Klagenfurt vu dr Qualitet vu dr vordraite Täxt iberzygt wäre. Uf die Art wären alljohr d Bryysdreger vum Ingeborg-Bachmann-Bryys un andere Bryys uusgfunde, wu im Rame vu dr Tage der deutschsprachigen Literatur vergee wäre. Anne 2008 isch d Jury vu nyyn uf sibe Mitglider verchlaineret wore un s Dailnämerfäld vu achtzeh uf vierzeh Autore reduziert wore. Dr Ingeborg-Bachmann-Bryys isch syter 2006 mit 25.000 Euro dotiert (vorhär: 22.500 Euro). Insgsamt wäre Bryysgälder vu 56.500 Euro vergee (Stand: 2010).
Moderation
Dur d Sändig het in dr Aafangsjohr dr Ernst Willmer as Verdrätter vum ORF as Veraastalter gfiert, wu glychzytig au voll stimmbrächtigt Jurymitglid gsii isch. Eso isch s au gsii bi syne Noofolger uf em ORF-Stammsässel gsii, em Manfred Mixner (1984–85) un em Roman Roček (1986). Anne 1987 isch dur e Statutenänderig d Drännig vu Veraastalter un Jury durgsetzt un dr Ernst Alexander Rauter zum moderierende Jurymitglid ohni Stimmrächt wore. Ab 1988 isch dr Ernst Grissemann Moderator gsii, wu nimi mitdischpetiert het, ab 1997 dr Ernst A. Grandits. Noch eme Interimsjohr mit em Dieter Moor isch 2009 d Clarissa Stadler Moderatori wore. Syter anne 2013 ibernimmt dr Christian Ankowitsch des Amt.
Sonvico
Sonvico (lombardisch Sonvìch, dytsch veraltet Sonvix) isch e ehemolegi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert.
Geografi
Sonvico lyt am Nordrand vum Cassaratedal. Zue dr Gmai hät au d Fraktion Dino ghert. Nochbergmaine sin Cadro, Capriasca, Cimadera, Lugano, Valcolla un di italienisch Gmai Valsolda gsi.
Gschicht
Sonvico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1146 as Summo Vico, 1206 Somovico. Bis anne 1878 het Cimadera zue Sonvico ghert. Sit em 14. April 2013 isch Sonvico e Quartier vo de politische Gmai Lugano.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Sonvico isch dr Michele Malfanti gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Sonvico ghert zum Comasco-Lecchese.
Kallern
Challere (amtlich Kallern) isch e Gmeind im Bezirk Muri vom Kanton Aargau.
Hohenfirstenhof
Dr Hoochefirstehoof isch e middelalterligs Geböid an dr Riddergass 19 in dr Groossbaasler Altstadt.
Gschicht
Mä nimmt aa, ass d Here vo Ramstäi dr Chläi Ramstäinerhoof noch em Äärdbeebe vo 1356 häi lo baue. Wo dr Kaiser Ferdinand I. as letschte dütsche Kaiser offiziell z Baasel gsi isch, isch er im Hoof, wo denn zumol Utestäinerhoof ghäisse het, abgstiige. 1583 isch d Liigeschaft vo dr gebürtige Eptigere Clara vo Hoochefirst erwiteret und d Gäärde si aapflanzt worde. Sit 1786 het dr Hoof dr Familie Vischer ghöört, wo 1808 s Gaardekabinet iigrichdet het, e Ruum, wo hooch über em Rhii lit und e groossartigi Ussicht uf e Fluss und uf s Chläibaasel het. Er het e Kassettedecki mit Kwadraat, wo gege oobe änger wärde. Dr Mooler Maximilian Neustück het en in dr „antike Manier“ aagmoolt. 1985 het dr Fritz Vischer dr Hoochefirstehoof vom Paul Denfeld lo restauriere.
Kallern
Geografy
D Nochbergmeinde vo Challere sind Walteschwyl, Boswil, Bettwil, Saarmeschtrf und Uezwil.
Gschicht
S Dorf Challere isch s erschte Mol im Habsburger Urbar vo öpe 1306 gnännt.
Rongo
Rongo (au Rongo-mā-tāne) isch in dr Müthologii vo de Māori in Nöiseeland dr Gott vom Landbau, wo die kultivierte Naarigspflanze loot lo waggse. Er isch e Soon vom himmlische Bäärli Rangi und Papa, Vater Himmel und Mueter Ärde. Im Rongo si Naame bedütet in dr Sprooch vo de Māori 'Friide'.
Dr Rongo isch bsundrigs dr Gott vo dr Kūmara, also em Süesshärdöpfel, vo de Köilelilie und andere kultivierte Pflanze. Im Rongo si Brueder Haumia-tiketike hingege isch dr Gott vo de Naarigspflanze, wo wild waggse. Bäidi lääbe under em Schutz vo iirer Mueter Papa, dr Mueter Ärde, nochdäm si vor iirem zornige Brueder Tāwhirimātea häi müesse Schutz sueche.
Im Rongo egglet s vor bluetige Opfer. Er het s Singe und s Feste gärn.
Sust in Polynesie
Uf Tahiti säit men em Ro'o, uf Hawaiʻi Lono.
Uf Mangareva isch er zum Räägegott worde, wo im Räägebooge erschiint.
Augsburger Puppenkiste
D Augschburger Puppechiste isch es Marionettetheater im historische Heilig-Geist-Spital i dr Altstadt vo Augschburg. Syt 1948 wärded det Märli und ärnsti Schauspil ufgfüehrt. Mit zahlryche Färnsehproduktione (u. a. Stuck über de Jim Knopf und de Urmel) isch d Puppechiste syt 1953 in Dütschland bekannt worde.
Gschicht
1943 hend de Walter Oehmichen (1901–1977), syni Frau Rose Oehmichen (1901–1985) und iri Töchter Hannelore (1931–2003) und Ulla es eigets chlys Marionettetheater ggründet. Di chlyni Bühni, wo ine Türrahme ine passt het, het Puppeschryyn gheisse. werden konnte. In de Nacht zum 26. Februar 1944 isch de Schryyn bimene Bombenaagriff uf Augschburg kaputt ggange. Wil d Figure im Stadttheater d Zerstörig überläbt hend, het de Walter Oehmichen si nach ere Vorstellig vo det heignuu.
Di erste Marionette het de Walter Oehmichen gschnitzt, doch er het die Uufgab bald a syner Tochter Hannelore wytergäh. Iri ersti bekannti Figur isch de chly Prinz gsi. Scho i de Premiere vom Theater het d Hannelore de gstifelti Kater. Iri Muetter Rose het d Puppe yykleidet und het als Sprächeri vili Muetter- und Grossmuetterrolle übernuu.
Konföderale Fraktion der Vereinigten Europäischen Linken
D' Europaparlamäntsfraktion isch d' linki europäische Fraktion, wu sich vili vorschideni linkssozialistische bis zu dä kommunistische Parteiä vun Europa im EU-Parlament z Strosburg dinn zomä gschlossä hän.
Us Dytschlond sin d'Lit vun Die Linke dinne, us Eschtrich dia vun dä KPÖ. Bi Themä wiä Software-Patenten hän diä mit dä Griene zomä gschaft un au mit däne Griene die FFII un EuroLinux gwaltig unterstitzt.
Ä paar vun däne Parteie us dä GUE/NGL-Fraktion hän sich om 8. Mai 2004 zura eigene Europäischen Linkspartei zomä gschlossä. Om 31. Jänner un 1. Februar 2005 hän die au d'Nordisch grün-linke Allianz grindet.
12. Jahrhundert
S '''12. Jahrhundert''' hät am 1. Januar 1101 aagfange und am 31. Dezember 1200 am. Es isch d Epoche vom europäische Hochmittelalter gsii.
Arnold Schönberg
Dr Arnold Schönberg (* 13. Septämber 1874 z Wien; † 13. Juli 1951 z Los Angeles) isch en ööstriichische Komponist, Muusigtheoretiker, Komposizionsleerer, Mooler, Dichter und Erfinder gsi, wo us ere Wiener jüdische Familie gstammt het, 1933 in die Veräinigte Staate usgwanderet isch und 1941 die amerikanischi Staatsbürgerschaft aagnoo het. Vo denn aa het er si Naame Arnold Schoenberg gschriibe.
Dr Schönberg isch äine vo de iiflussriichste Komponiste vom früeje 20. Joorhundert gsi und e zentrali Figur in dr Entwigglig zur Atonalidäät. Sälber het er d Dur-Moll-Donalidäät schi zwüsche 1906 und 1909 ufgee. Er het gliichzitig wie dr Josef Matthias Hauer, wo weniger bekannt worde isch, d Zwölfdoontechnik entwigglet. Die Komposizionstechnik isch spööter zur serielle Muusig witerentwigglet worde und isch von e Hufe Komponiste vo dr Nöije Muusig ufgriffe worde.
Hammurapi
Dr Hammurapi, au Hammurabi, (je nach dr bruuchte Chronologii 1792–1750 odr 1728-1686 vor dr Ziitwändi) isch dr sächst König vo Babylon uus dr Amoriterdynaschdii gsi und het d Chrone vo siim Vater, em Sin-muballit, gerbt.
Er het d Schdadtmuure vergrösseret, Bewässerigsalage agleit und Tämpel und anderi groossi Gebäud baut. Er het d Verwaltig vom Land besser organisiert und het em mit em so-genannte Codex Hammurapi ä eiheitligi Rächtsornig gä.
Dr Kodex Hammurapi
D Gsetz si in dr Landesschbrooch Akkadisch uf Stele und Dondafele gschriibe und öffentlig ufgschdellt gsi, so dass jede sie hätt chönne läse. Siini 282 Gsetz si schbezifisch gsi, jedi Gsetzüberdrätig het ä beschdimmti Schdroof noch sich zoge, wo em Verbräche aagmässe gsi isch: „Es Aug für es Aug. Ä Zahn für ä Zahn“, die so genannti lex talionis. Dr Aklagti isch für unschuldig ghalte worde, bis ass si Schuld bewiise gsi isch. Es schinnt, ass dr Achläger und dr Aklagti hai döfe Bewiismaterial vorfüehre. D Schdroof het nit chönne verchliineret wärde, au wenn s milderndi Umschdänd ge het.
S Uufschriibe und Veröffentlige vo de Gsetz het s schwiiriger gmacht, si willkürlig z verändere. D Schdele mit em Kodex zeigt au, wie dr Hammurapi d Gsetz vom Gott Schamasch überchunnt und im Teggscht isch gschriibe, ass d Götter dr Hammurapi gwehlt hai für dass er siim Volk d Gsetz gäb. Er het so die middelöschdlige Gsetzesdradition vo göttlige Gsetz widdergfüehrt, wo s eltischte Bischbil drvo die sumerische Gsetz vom Ur-Nammu und es schbööters Bischbil die Mosaische Zäh Gebot gsi si.
Archäologischi Fund us dr Ziit vom Hammurapi
Dr Dioritblock mit siine Gsetz isch 1902 z Susa endeckt worde und schdoht jetzt im Louvre.
Xaver
Xaver isch e männleche Vorname.