cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Écomusée d’Alsace
Gschìcht
Ànna 1971 han sìch a pààr fleißiga Mìtglìeder vum Verein „Maisons Paysannes d’Alsace“ igsetzt, fer landliga Wohnhiiser z'bhàlta un z'restauriara, wo sunscht àbgrìssa worra warta. Wial vìel vu dana Hiiser àn'ma nèia Ort hàn müeßa lànda, ìsch a ungwehnliga Idee vorkumma. Sa hàn bschlossa, d Hiiser àbz'montiara, fer sa mìt jedem Stìck àn'ma àndra Ort wìder ufmontiara. Ma hàt làng a nèier Plàtz gsüecht, un schliaßlig hàt sìch s Projakt ìm Johr 1980 fer a lahra Plàtz zwìscha Milhüsa un Colmer bschlossa. Ànna 1984 sìn scho zwànzig Gebäi nèi ufbàuia un zum Àlüega gsìì.
S-Bahn Zürich
Überlegige zu witere Usbaute
Als Usbauschritt ab 2040 sind die deichbar, wo hüt scho im Richtplan erwähnt sind, aber vore Vorstudie no entfärnt sind. Es Bispil isch d churz Neubaustrecki ds Illau-Efreetike im Gebiet Riemeholz, wo zwüsche d Bahnhöf Illau und Chämtaal ds lige chämt. Durch di würdi en umstigefreii, diräkt Verbindig zwüsche Wetzike und Wintertuur, de zweit- und drittgrööste Bahnstädt vom Kanton Züri, ermöglicht. Ds erwartend Sidligswachstum laht en wirtschaftliche Bahnbetrib uf dem Korridor als dänkbars Szenario erschine. Indiräkti betriblichi Teil-Vorussetzig isch aber der vorgängig Bau vom Brüttener Tunnel und d Frag, ob ds Nadelöhr Bahnhof Wintertuur irgend en Mehvercher überhaupt no ufneh chan.
En witeri Variante zur Schliessig vo der weschtlich S-Bahnlücke zwüsche Züri HB und em Furttal mit ere diräkte Abindug vom ETH Standort Hönggerbeerg "Science City" über en S-Bahnlinie und eme underhalb vo der "Science City" agleite Tunnelbahnhof isch im Herbst 2014 vorgeschlage worde. D ergänzend Bahnlinie vo 4,25 km Längi faht verzweigend bim Letziviadukt aa und füert als Tunnel vo 3,5 km Längi underem Chäferbeerg in d Gägend Aspholz, wos in d Linie uf Rägischtoorff mündet. Dermit würdi sich d Fahrzit vom Hauptbahnhof Züri zur ETH Hönggerberg vo hüt 25 Minute uf 6 Minute reduziere lah. En ganzheitlichi Erschliessig vo de Zürcher Hochschuelstandort ab der underem Shopville glägene S-Bahn Station vo der SZU zur Uni/ETH Zentrum via Zoo zur Uni Irchel und nacher via ETH Hönggerberg und der Station Hardbrugg zum Zürcher Hauptbahnhof würdi in Kombination mit der Abzweigig vo der ETH Hönggerberg uf Rägischtoorff en laschtabhängigi und nachfrageorientierti Versorgig vo der planerisch scho feschtgleite zuekünftige Wachstumsstandort uf chürzeste Wäg ermögliche.
Écomusée d’Alsace
D erschta Perioda 1984–2006
S Museum, wo dr Marc Grodwohl ànna 1984 grìnda hàt, hàt ìn da letschta Johra ungfahr 280 000 Besüecher ìm Johr ghàà. Àm And sìn ìn dam Komplex ìwer àchtzig historischa Gebäi gsìì, mìt'em Üsnàhm vu'ma Mìttelàlter Wohnturm wo üs'ma Fàchwarkhüss vu Milhüsa gmàcht worra ìsch. Vor'em Museum stehn machtiga Gebäi vu dr Kàlimina Rodolphe wo ànna 1975 züegmàcht hàt. Ànna 2004 hàt's a Museum ìwer d Gschìcht vum Kàli ìm Elsàss drüssgaa.
Blauen (Badenweiler)
Dr Sender versorgt hauptsächlich s’südlich Oberrhidal sowie wiiti Deile vu dr Landchreise Brisgau-Hochschwarzwald un Lörrach. Aber au in dr Nordwestschwiiz sin d’Blaue-Frequenze noch guet z’empfange. Bis am End vu dr 1980er Johre sin die domolige SWF-Programme bis witt hinter dr Vogese z’höre gsi. Ufgrund vu internationale Vereinbarige auch mit Frankriich het aber d’Leistig vum Sender in Westrichtig aber uf e Mindistmass reduziert werre.
S-Bahn Zürich
Fahrzüg
D S-Bahn Züri isch es heterogenes Netz vo Regionalvercherslinie under füf Betriber, wo de Streckine vo vier underschidliche Eigetümer betribe wärde. D Streckenormalie und Fahrzüg underschide sich darum teilwise entsprächend starch; spezifischi S-Bahn-Fahrzüg gits im Grund nur bi de SBB, wobi Doppelstockwage als ursprünglichs Aleistelligsmerkmal vo der SBB-Stammstreckezüg mittlerwile durch reini Lackierigsunderschid abgelöst worde isch.
SBB-Doppelstock-Pendelzug DPZ + Re 450
Als 1981 der Bau vo der S-Bahn Züri beschlosse worde isch, chunt d Frag uf, welles Rollmaterial verwändet wärde sötti. Da sich Doppelstockfahrzüg im Vorstadtvercher vo der Nederlandse Spoorwegen und der SNCF bewährt hei, het sich d SBB zum erschte Mal für d Verwändig vo Doppelstockzüg entschide. De Kriterie – under anderem isch hochs Beschleunigungsvermöge, nidrigi Underhaltschöschte und es Gepäckabteil vo mindestens 10 m² gfordret worde – het vo 59 prüfte Fahrzüg en rund hundert Meter langi Komposition mitre Loki Re 450, eme doppelstöckige Stürwage Bt mit 2.-Klasssitz, eme doppelstöckige Gmischtwage mit 1.- und 2.-Klassabteil AB und eme doppelstöckige rein 2.-Chlasswage B am beschte entsproche. Für d Beschaffig vo dene Züg sind SLM, ABB und SWP usgwählt worde. Demit der In- und Usstig schnäller geit, beschliesst me d Perrons uf 55 cm z erhöche. So hei d Fahrgäscht au scho vom Perron us d Belegig vo Stockwärch besser chöne ischetze. 1989 z erscht mal im Betrib, chäne d 130 km/h schnälle doppelstöckige S-Bahn-Züg z erscht mal im Früejahr 1990 ihre fahrplanmässig Dienst ufneh.
Anton Pawlowitsch Tschechow
Dr Anton Pawlowitsch Tschechow [] Антон Павлович Чехов, * 17. Jännerjul./29. Jännergreg. 1860 z Taganrog, Russland; † 2. Julijul./15. Juligreg. 1904 z Baadewiiler im Dütsche Riich) isch e Schriftsteller, Novellist und Dramatiker us Russland gsi. Er isch von ere chläibürgerlige südrussische Familie cho und Arzt vo Bruef gsi, het aber fast nume eerenamtlig as Dokter gschafft. Zwüschen 1880 und 1903 het er im ganze mee as 600 literarischi Wärk gschriibe. Internazional isch dr Tschechow vor allem as Dramatiker dur sini Theaterstück wie Drei Schwestern, Die Möwe oder Der Kirschgarten bekannt. Er het Aspäkt us em Lääbe und dr Dänkwiis vo de Lüt in dr russische Browinz wärtnöitral und zrugghaltend beschriibe, und gältet as äine vo de bedütendste Autore in dr russische Litratuur.
Hochschule für öffentliche Verwaltung und Finanzen Ludwigsburg
D Hoochschuel fir effetligi Verwaltig un Finanze (HVF) isch e intärni Hoochschuel vum Land Baade-Wiirtebäärg z Ludisburg. Ire internazionaale Name isch University of Applied Sciences – Ludwigsburg. D Hoochschuel dient derzue, Beamti vum ghoobene Verwaltigsdienscht uuszbilde. Näb dr Hoochschuel Ludisburg het au d Hoochschuel z Kääl där Zwäck. Boodi Hoochschuele sin Fachhoochschuele.
Gschiicht
Anne 1837 isch z Wiirtebäärg dur dr Cheenig Wilhelm I. d Dienschtpriefig fir Verwaltigsämter im Departement vum Innere yygfiert woore. Wu d Priefigskandidaate iiri Chänntniss häär ghaa hän, isch ine aafangs asälber iberloo bliibe. Ab 1887 sin staatligi Unterriichtskiirs z Stuegert yygfiert woore, wu ab 1913 obligatoorisch woore sin. Us däm Staatlige Unterriichtskuurs fir Verwaltigskandidaate het si ab 1933 di Heecher Verwaltigsschuel Stuegert entwicklet. Noch em Zweete Wältchrieg isch die 1945 in Staatliche Verwaltungsschule Stuttgart umgnännt woore. In ere Iibergangsfaase zwische 1971 un 1973 isch si wider in Höhere Verwaltungsschule Stuttgart zruggnännt woore. Ab 1971 isch d Jägerstraße 58 z Stuegert zum Hauptsitz woore. Zum 1. April 1973 isch d Schuel in dr Hoochschuelberaich yygliideret woore, dodermit isch si in Fachhochschule für öffentliche Verwaltung Stuttgart umgnännt woore. Ab 1979 hän d Absolvänte*ne dr Titel Diplom-Verwaltungswirt (FH) gfiert. Anne 1980 sin zue dr bishäärige Beamte*ne vu dr Inneverwaltig au d Studänte*ne vu dr Allgmaine Finanzverwaltig in Leerbedriib yygliideret woore. 1984 het d Hoochschuelwäg dr Ruumnoot fir di all mee Studänte*ne uf Ludisburg mieße umzie. Des isch gege dr Wiiderstand vu Dozänte*ne un Studänte*ne gschääne, wu d Hoochschuel in dr Landeshauptstadt hän welle halte. Ab doo het si Fachhochschule für öffentliche Verwaltung Stuttgart mit Sitz in Ludwigsburg ghaiße. Si dailt si syterhär mit dr Pedagoogische Hoochschuel Ludisburg ai Campus. Anne 1989 het mer dr Name an dr nei Standoort aabasst un ab 1995 het si Fachhochschule Ludwigsburg – Hochschule für öffentliche Verwaltung ghaiße. Dur d Zämeleegig vu dr Hoochschuel fir effetligi Verwaltig (FHöV) un fir Finanze (FHF) am 1. Septämber 1999 isch schließli d Hochschule für öffentliche Verwaltung und Finanzen Ludwigsburg entstande.
Écomusée d’Alsace
D erschta Perioda 1984–2006
S Museum hàt ìntressànta Àttràktiona: tràditionnella Faschter, Litt wo ìn da Fàchwarkhiiser verschìedena Àktivitäta macha, ungfahr wia d Elsasser wo friahjer so glabt un gschàfft han. S elsassischa kulturella Erbgüet wìrd uf'ra làwandiga Àrt zeigt; ma kààt zum Beispiel mehrera àlta Berüefa entdecka (Bäck, Wàgner, Schmìdt...), àlta Warkzig àluëga (Kàrra, Leiterwagala...), oder sah wia àlta Kochrezapta wìdder benutzt wara, wenn a Vorstellung Stàtt fìndet. Bi dana Litt sìn ursprunglig Àgstellta gsìì, àwer aui Frèiwìlliga oder Junga mìt Ìntegràtionschwìrigkeita, wo do a Glagaheit fer schàffa gfunda hann.
Do fìndet ma aui àlta Gràbstei, wo wia-n-a kleiner Kìrchhoff üssahn.
D Nàtur gheert aui derzüe: ìn da Büürahäff lawa Anta, Gans, Säi, Rässer; Obstbaim un Getreida kààt ma besser lehra kenna, mìt Erklärungsplàkàta.
As gìtt a Bäckarei wo ma d lokàla Produktion kàt kàuifa, a Hotel un mehrera Restaurants.
D Schwìrigkeita
Ìm Johr 2005 ìsch dr Bioscope, a Nàtürwìssaschàft Museum, dernawa bàuia worra. A Pàrtnerschàft ìsch vorgsah gsìì, zwìscha da Ecomusée un Bioscope. Ma hàt àm Àfàng a groß Erfolg erwàrta fer dr Bioscope, àwer s erschta Johr sìn nìt so vìel Besüecher kumma: küüm a Zehntel vu dr Zàhl wo ma ursprunglig ghofft hàt.
France Culture
France Culture ìsch a frànzeescher kültüräller Radiosander, wo sii Sìtz z’ Pàriis hàt. Ar gheert züa dr äffentliga Gsällschàft Radio France. Uff dr Schtàzioon sìnn Progràmma züa kültürälla, wìssaschàftliga un gsällschàftliga Theema z’ loosa. S’ Ziil ìsch, d’ Züaheerer zur Ìwwerleegung z’ brìnga. ’S wìrd àlso làngsàmer vorgschtällt àls àndra frànzeescha Radioprogràmma.
France Culture ìsch ànna 1946 unter’m Nàmma Chaîne Nationale grìnda worra. Ànna 1958 ìsch’r ìn France III umbnännt worra, un ànna 1963 hàt’r sii hìttiger Nàmma bikumma.
S-Bahn Zürich
SBB-Doppelstock-Pendelzug DPZ + Re 450
D erschte Generatione vo de Doppelstock-Pendelzüg, oft au mit DPZ abgechürzt, bilde nach wie vor ds Rückgrat vo der S-Bahn Züri. Si wärde uf de meischte Linie verwändet. Ide Hauptvercherszite wärde maximal drü Kompositione zume Zug vo 300 Meter Längi zämmegkupplet.
Vom DPZ sind vo der Industri 115 Züg an d SBB usglifert worde. Im Jahr 2008 sind zwei Züg vo de SBB an d SZU verchauft worde.
D Züg sind am afang nur mitere Lüftig usgstattet gsi. D Fenschter hei sich ned la öffne. D Züg sind 2011 mitere Klimaalag nagrüschtet worde, d Innerüüm sind rediviert worde und d Istigszone sind vergrössert worde. D Loks hei en grossi Revision mit diverse Apassige durchlaufe. Am 28. August 2012 isch der erscht komplett modernisiert Doppelstockzug underwägs gsi. Ds Erneurigsprogramm het ned nur di Arbeite umfasst, sondern het me au no en neue Zwüschewage mit Niderfluristig (NDW) in jeder Komposition igfüegt. Durch das entspräche si de aktuelle Afordrige vom Behindertegsetz und biete en barrierefreie Zuegang. D überzählig gworden Zweitklass-Wage sind im Zämmehang mitem Programm LION für d HVZ-Züg härgrichtet worde. Aktuell sind alli Re 450 umbaut, alli niderfluerige Zwüschewage abgliferet und alli Wage hei d Sanierig durchlaufe.
SBB-Doppelstock-Tribzug RABe 514
D Doppelstocktribzüg (DTZ) RABe 514 sind 2003 bi Siemens Transportation Systems bschtellt worde und hei 2006 erschtmals usglifert wärde. Mit de Niderflueristig sind d DTZ rollstueltauglich. Si sind d zweiti Generation vo de Doppelstockzüg vo der S-Bahn Züri und sind bis im Summer 2009 alli an d S-Bahn Züri usglifert worde. Nadem s am Afang nur versuechswis zerst uf der S14 verchert sind, wärdes au im Liniendienst uf der S6, S8, S15 und uf der S16 igsetzt. Witeri Linie hei später äbefalls einzelni Fahrzüg vo dem Typ becho. Vo Siemens sind 61 Fahrzüg an d SBB usglifert worde.
SBB-Doppelstock-Tribzug RABe 511
Am 27. Juni 2008 het d SBB bi Stadler Rail insgsamt 50 sächsteiligi doppelstöckigi Triebzüg vo der Bauart RABe 511 (bis 2010 vom Härsteller Stadler Rail als DOSTO, später als KISS bezeichnet) bschtellt. D sind im Früejahr 2012 naadinaa in Dienscht gstellt worde. Insgsamt biete d Züg 414 Sitzplätz iner zweit Klass und 112 Sitzplätz iner erscht Klass und erreiche en Höchstgschwindigkeit vo 160 km/h. D erschte bemannte Teschtfahrt z Züri hei im September 2011 stattgfunde.
SBB-Doppelstock-Pendelzug HVZ-D + Re 420
Im Rahme vom Projekt LION («Lifting, Integration, Optimierung, Neugestaltung») sind mit de durch d neue NDW fri wärdende 2.-Klass-Doppelstockwage neui Doppelstock-Hauptverchehrszit-Entlaschtigszüg «HVZ-D» bildet worde. Di bestö us sächs, bzw. zäh Wage und wärde zenme mit zwei umbaute Re-420-Loks a beide Ende kupplet. Di Züg hei primär d vormalige RBe-540-Leischtige ersetzt. Der Ibau vore Klimaalag isch im Gägesatz zu de DPZ-Kompositione ned vorgesehe.
Übrigi Betriber
Näbe d SBB-Stammnetzlinie über de Zürcher Hauptbahnhof, sind au sämtlichi Regionalzuglinie im ZVV-Gebiet systematisiert und mit Liniennummer verseh worde. De grööst Block bilde d ehemalige Regionalzugsverbindige ab Wintertuur, mit Schwärpunkt im Nordoschte vom Kanton Züri. D Linie wärde als S26, S29, S30, S35, S36 und S41 in d Systematik ibunde und wärde uf Kantonsgebiet vom ZVV, und usserhalb vo de Nachbarkantön bschtellt. Der Betrib vo de Linie het d SBB im Lauf vo de Jahr ans Tochterundernähme Thurbo abgä. Di setzte uf de vo ihne betribne Linie mittlerwile usschliesslich d Gelenktriebwagen (GTW) vo Stadler Rail us ihrer «Iheitsflotte» (95 Stuck) ii.
D normalspurig SOB betribt d S13 und S40 unverändret als Regionalzüg uf ihrem eigene Streckenetz und setzt entsprechend ds eigend, vorhande «Südnetz»-Rollmaterial ii. Sit 2007 chöme bsunders d neu beschaffte FLIRT vo Stadler Rail zum Isatz.
D meterspurig FB (S18) het als Mischig zwüsche Überlandtram und liechter Vorortbahn, ihre eigend, starch strecke-spezifisch Fahrzügpark, mit zwei Generatione «FB 2000» (ähnlich mit «Tram 2000» vo de VBZ) und «Tango-Halbzüg» vo Stadler Rail.
D meterspurig BD (S17), wo mittlerwil vo der fusionierte AVA betribe wird, bsitzt äbefalls ein eigene, starch strecke-spezifische Fahrzügpark. Der isch zwüsche 2009 und 2011 durch d Kundeafertigung «Diamant» vo Stadler Rail modernisiert und uf en Fahrzügtyp veriheitlicht worde.
SBB-Pendelzug RBe 540
Di mit RBe-540-Tribwage bildete Pendelzüg bstehend us glägentlich bis zu sächs zwüsche zwei RBe 540 igreihtd A- und B-Iheitswage vom (umbaute) Typ EW I und EW II. D Aordnig in Form vome «Sandwich» ermöglicht Energie z spare und z glichem höheri Leischtig z gwinne. Alässlich vo der Hauptrevision R4 sind d Tribwage modernisiert worde. Näbst enre Lackierig im Farbschema vo der «Neue Pendelzüg» (NPZ) berchäme si en neui Inneirichtig und Usseschwingtüre.
Es witers Isatzgebiet für d RBe 540 Pendel sind d sognennte S-Bahn-Dispozüg gsi. D Züg stöh mit Lokfüerer bispilswis wärend der Hauptvercherszit an neuralgische Pünkt bereit. Si chöne so vo der Betribsleitzentrale unmittelbar abgeruefe und uf d Strecki gschikt wärde. So chöne si dezue brucht wärde, bineme Usfall oder starcher Verspätig vome S-Bahn-Zug d Räschtstrecki vom Zug abfahre. S chöne de au pünktlich d witere Leischtige in d Gägerichtig erbtinge, wo eigetlich der verspätet Zug heti sölle fahre.
SBB-Triebzug RABDe 510
Da d RABDe-510-Tribzüg ide 1960er Jahr als Vorgänger vo der Stadtbahn Züri zwüsche Züri und Rapperswil verchert hei, hei di Tribzüg de Spitzname «Goldküsteexpress» becho. En Komposition het us zwei 2.-Klasswage a beide Ende und eme Zwüschewage mit Erschter Klasse und eme Gepäckabteil bestande. Da alli Achse vo de Fahrzüg atribe sin gsi und d Tribzüg dezue über hohchi Leischtig het ka, het der Zug schnäll uf d Höchstgeschwindigkeit vo 125 km/h beschlünigt. Zur höche Beschleunigungsleischtig chunt au es hohchs Bremsvermöge dezue.
Am Afang no uf paarne Strecke aazträfe, si d RABDe 510 bis zum Fahrplanwächsel am 14. Dezember 2008 nur no zitwis als S16, S21, S24 und au in anderne Regione vo der Schwiz verchert. Mit der Uflifrig vo der zweite Serie vo de RABe 514 sind d RABDe-510-Tribzüg 2008 usem S-Bahnvercher zrugzoge worde.
Underhaltsalage
De alltäglich Betrib vom Rollmaterial vo der S-Bahn Züri stellt en Reihe vo Abstell- und Underhaltsalage sicher. Nahligend sind d Aalage im Zürcher Vorfäld, wo bis zur witgehend Stilllegig vo der Hauptwärchstatt Züri (HW) au ider Lag sind gsi, ganzi Revisione dürezfüere. Hüt wird no der Grossunderhalt z Züri usgfüert, wo darfer näbe der ehemalig HW au d neu Unterhaltsanlage Zürich Herdern zur Verfüegig staht. Für grossi Revisionsarbeite wärde dergäge d DPZ und d 540-Pendel im Areal vo der HW trennt und für d Überfüerig uf Olte (Wage) respektiv Yverdon-les-Bains (Tribfahrzüg) umgruppiert. Näbe de freie Abstellfläche wird vo de DPZ z Züri usserdem ds Depot G (zenme mit de ICN) als Abstellalag brucht.
Zweite zentrale Standort isch d extra für d DPZ gmacht Abstell- und Underhaltsalag Oberwintertuur, wo en beträchtliche Teil vo de DPZ- und d gsamt DTZ-Flotte behärberg. Wäge der chronisch Platznot z Züri isch der DPZ-spezifisch Underhalt ds Oberi underbracht, so au bispilswis d Gruppe für d Behäbig vo Schäde durch Vandalismus (beschädigti Polschter, Graffiti). Wäge der hohch Netzuslaschtig und de knappe Fahrzügreserve wird ds Oberi praktisch rund um d Uhr gschafft, so sind An Randstunde und teilwis d ganzi Nacht durch Verschiebige vo ganze Fahrzügflotte zwüsche Herdere und Oberi zu beobachte.
Witeri grösseri Abstellalage sind bi de Bahnhöf Brugg und Rapperschwiil z finde, obwohl einzelni Fahrzüg au an Linienendpunkt abgestellt wärde. Da sämtlichi vo dene Standort nur offeni Abstellfläche hei, sinds ned sälte Quelle für verspraiti Fahrzüg.
Im Dezember 2020 sind im Entwurf zur Teilrevision 2020 vom Kantonal Richtplan Züri Details derzue veröffentlich worde, dass ide negste Jahrzähnt drei zuuesätzlichi Abstell- und Servicealage baut und in Betrib gno wärde sölle. Es handelt sich derbi um über 25.000 m² grossi Alage, wo usserhalb vo de Hauptvercherszite d ned bruchte S-Bahn Kompositione abgestellt wärde. D Alage sind im Bereich Rafz, bim Bahnhof Feldbach und im Gebiet zwüsche Wetzike und Buebike vorgesehe. D Ufnahm vo der Planig ide Richtplan staht no under Vorbehalt, dass gäge de veröffentlicht Entwurf wit über 2500 Isprache igleit worde si, wo en erhäbliche Widerstand vo de betroffne Kommune und der betroffe Bevölkrig belege.
Unfäll
Sit der Inbetribnahm vo der S-Bahn sind Zugkompositione in folgende Unfäll verwickelt gsi:
Am 16. April 1991 chunts zuneme Brand ineme Personewage EW I im Hirschegrabetunnel zwüschem Hauptbahnhof Züri und Stadelhofe. Ds Füür isch vo Vandale im Wage gleit worde. Wil eine d Notbräms zoge het und der Zug im Tunnel zum Stah isch cho, isch schnäll starche Rauch entstande. 52 vo de Passagier, wo nur schwär de Usgang vom Tunnel hei gfunde, sind verletzt worde. D Gefahr, wo durchs Zie vo der Notbräms uf Tunnelstrecke entstaht, chunt erscht damals ins Bewusstsi vo der Schwizer Öffentlichkeit.
Es schwärs Unglück het sich am 8. August 1992 erreignet, wo en Zug vo der Linie S5 der Bahnhof Züri Öörlike verlah het und derbi ame haltzeigende Signal verbigfahre isch. Gleichzeitig het en InterCity, wo aufer Strecki Romishoorn–Genf underwägs isch gsi, mit rund 70 km/h de Bahnhof durchquert und es isch zure Kollision cho. Der InterCity isch sitlich ufgschlitzt worde, dadurch isch er teilwise entgleist. En Person isch gstorbe, acht witeri sind zum Teil schwär verletzt worde.
Am 2. Februar 1999 isch bim Bahnhoof Züri Wiedike en Postbeamte im entgleiste Gepäckwage vome InterRegio Züri–Luzern gstorbe, wo en ufem Näbegleis Richtig Züri fahrendi S-Bahn ide InterRegio prallt isch.
D verschiedene Unfäll hei ufzeigt, dass d bis jetz usschliesslich verwändet Zugsichrig Integra-Signum de Aforderige vom S-Bahn-Betribs ned gwachse isch gsi und hei so massgäblich zur Ifüerig vo ZUB 121 ab 1993 bitreit bei.
Landudec
Landudec (bretonisch Landudeg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Landudec lyt 17 km vu Quimper un 45 km vu Brest uf ere Hechi zwische 33 m un 131 m iber Normalnull.
Gschicht
Landudec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1313 as Landudoc (1313 Landudoc, 1405 Landudeuc, 1405 Landudeuc, 1516 Landudec, 1516 Landudec, 1536 Landudec).
Verwaltig
vu Landudec isch. Landudec ghert zum Kommunalverband.
Oberdeutsche Dialekte
Di oberdytsche Dialäkt zelle zue dr hochdytsche Dialäkt im Side vum dytsche Sprochruum. S Oberdytsch unterscheidet sich vum Mitteldytsch doderdur, ass di zwot oder hochdytsch Lutverschiebig in sterkerem Maß durgfiert woren isch.
Biet un Abgränzig
D Gränze vu dr oberdytsche zue dr mitteldytsche Dialäkt bildet d Speyerer Linie (nerdligs Appel gege sidligs Apfel). Di nerdlige oberdytsche Dialäkt hän bi dr zwote Lutverschiebig dr nejhochdytsch Stand, in dr sidlige oberdytsche Dialäkt isch au no k im Aalut verschobe (Affrikata im Südbairisch, Extremverschiebig zue dr Frikata im Sidalemannisch):
In däm Verglyych sin d Worttype ufzellt ohni wyteri Lutveränderige, wie z. B. dr Nasalschwund (machen > mache) oder dr Umlut oder d Rundig (Apfel > Epfel > Öpfel).
Dialäkt
Zum Oberdytsch ghere drej großi Dialäktgruppe: s Alemannisch, s Bairisch un s Oschtfränkisch. In eltere Darstelige het mer d Karlsruher Linie as Gränz vum Oberdytsch zum Mitteldytsch aagsähne, wäge däm het mer do s Oschtfränkisch no as Ibergangsruum zwisch em Oberdytsch un em Mitteldytsch definiert. In dr nejere Literatur wird s Oschtfränkisch aber em Oberdytsch zuegordnet, wel mer hite d Speyerer Linie un d Germersheimer Linie as wichtiger aasiht.
Au s uusgstorbe Langobardisch wird zue dr oberdytsche Dialäkt zellt, wel d Lutverschiebig vollständig durgfiert gsi isch.
Impulserhaltungssatz
D Impulserhaltig gältet in dr klassische Mechanik wie au in dr spezielle Relatiwitdäätstheorii und dr Kwantemechanik. Si isch unabhängig vo dr Erhaltig vo dr Energii und isch vo grundlegender Bedütig, wemm mä Butschbrozäss wil verstoo, wil noch em dr Gsamtimpuls vo alle Partner bim Butsch vor und noch em Butsch gliich grooss muess si. D Konserwazion vom Impuls gältet im Fall, wenn die kinetischi Energii bim Zämmebutsch erhalte blibt (elastische Butsch), wie au denn, wenn das nit dr Fall isch (inelastische Butsch) und kinetischi Energii zum Bischbil in Wermi umgwandlet wird.
Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe
Di Staatlig Akademy vu dr Bildende Chinscht z Chaarlsrue isch mit rund 300 Studänte*ne aini vu dr chlainere dytsche Hoochschuele fir Bildendi Chunscht. Si unterstoot em Minischterium fir Wisseschaft, Foorschig un Chunscht vum Land Baade-Wiirtebäärg. D Klasse vu dr eemoolige Ussestell Fryburg sin aafangs Wintersemeschter 2017/18 uf Chaarlsrue gwägslet.
Gschiicht
D Chunschthoochschuel goot zrug uf s Joor 1854, wu di Großherzoglich Badische Kunstschule Karlsruhe dur dr doomoolig Prinzregänt un speeter Grooßherzoog Friedrich I. vu Baade grindet wooren isch. Eerschte Diräkter isch dr Düsseldorfer Landschaftsmooler Johann Wilhelm Schirmer. As Pedagoog un au as Refoormer mit verwaltigstächnische Chänntnis het er e fuurtschrittli Leerprogramm fir di Grooßherzoogli Chunschtschuel entwicklet. Nit nume di im 19. Joorhundert as avantgardistisch aagluegt Landschaftsmoolerei isch gfeerderet woore, si isch au ne brait Aagebot vu chinschtlerische Diszipliine aagsträbt woore. Chinschtler wie dr Karl Friedrich Lessing, speeter dr Hans Thoma un noch em Zweete Wältchrieg dr Erich Heckel hän do näbe andere gleert.
Anne 1920 het d Chunschschuel mit dr Chunschtgwäärbschuel fusioniert. Wiichtig woore isch d Akademy, wu jetz in „Badische Landeskunstschule“ umgnännt wooren isch, as Zäntrum vu dr Neie Sachligkait, voreb s nazionaalsozialistisch Regime d Refoormbsträäbige unterbroche het. Wiichtigi Chinschtler vu däre Epoeche wie dr Rudolf Dischinger, dr August Babberger, dr Karl Hubbuch, dr Georg Scholz oder dr Wilhelm Schnarrenberger sin scho Mitti 1933 frischtloos us irem Leeramt entloo un iri Chunschtwäärch as „entartet“ diffamiert woore.
Wu anne 1942 Fliigeraagriff grooßi Dail vum Akademygebei gschlisse hän un d Leer wäge däm dytli yygschränkt gsii isch, isch dr Unterriicht 1944 yygstellt woore. Im Wintersemeschter 1947/48 isch d di „Badische Akademie der bildenden Künste“ wider nei ufgmacht woore. Ab 1956 het d Akademy au ne Ussestell z Fryburg ghaa. Zum Wintersemeschter 2017/18 sin die zwoo Moolereiklasse uf Chaarlsrue verlait woore. Anne 1961 het di jetz „Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe“ tituliert Hoochschuel e Räkteraatsverfassig iiberchuu. Glyychzytig het mer im Zuug vun ere Refoorm, di aagwändte Beraich nimi z leere un si stat däm uf freii Chunscht (Moolerei, Bildhauerei, Zaichnig) z kunzäntriere. Uusbildet wääre syterhäär uusschießli bildendi Chinschtler*ne un Chunschterzieger*ne fir di gimnasiaal Ooberstapfle. Noch em eerschte gweelte Räkter Gaensslen sin dr Bildhauer Hans Kindermann, d Mooler Harry Kögler, Klaus Arnold un ab 1988 dr Chunschthischtooriker Andreas Franzke as Räkter chuu. Vum Spootjoor 2000 bis Augschte 2012, iber zwoo Amtsperioode, het dr Moolder Erwin Gross d Akademy glaitet. Dr Ernst Caramelle isch zum 1. Septämber 2012 zue sym Noofolger woore. Ab em 1. Septämber 2018 het dr Harald Klingelhöller d Laitig vu dr Akademy as Räkter ibernuu.
Stuudium un Leer
Langi Joor het d Charlsruer Akademy primeer as „Moolerakademy“ gulte. Dr Neoexpressionismus vu dr 1980er Joor hän naamhaft dr Georg Baselitz un dr Markus Lüpertz verdrätte. D Bildhauerei het dernääbe abe au alliwyl iri Beräächtigung ghaa. S git näb dr drei 13 Moolerei- un Graafik-Klasse drei Bildhauerklasse. S wääre zwee Stuudiegäng aabote: Freii Chunscht un Leeramt fir Unterriicht am Gimnaasium. Leeramtsstudänte*ne mien derzue ne ander wisseschaftli Byyfach studiere. Ab em Wintersemeschter 2018/19 isch dooderfiir s Erwyterigsfach Intermediaal Gstalte (IMG) in Kooperazioon mit em KIT Chaarlsrue yygriichtet woore.
Di tächnisch-chinschtlerisch Uusbildig findet in dr Wäärchstääte statt.
D Uusbildig vu dr rund 300 Studänte*ne findet im gmainsaame Klasseverband statt. Teoretischi Leerveraastaltige zue dr Chunschtgschiicht un -didaktik un Chunscht un Teory ergänze s praktisch Stuudium.
Laag
D Ryym sin z Chaarlsue iber vier Standoort verdailt – s Hauptgebei in dr Reinhold-Frank-Strooß (Weschtstadt), dr sognännt Bildhauergaarte mit syne Gebei in dr Bismarckstrooß un s Schloss Scheibenhardt am Stadtrand. Verwaltig un Biblioteek sin in ere Grinderzytvilla in dr Neechi vum Hauptgebei. In dr Jahnstrooß 18, dr Schönleber-Villa, sin Atelier, d Ryym vu dr Bildigswisseschafte, d Fotowäärchstatt un d Kommunikazioonssabdailig unterbroocht.
Bezirk Uster
Dr Bezirk Uster isch e Bezirk im Kanton Züri in dr Schwiz. Er umfasst im Wääsentlige d Gegend um e Grifesee und isch stedtisch brägt.
Christoph Kolumbus
Dr Christoph Kolumbus (ital. Cristoforo Colombo, schban. Cristóbal Colón, port. Cristóvão Colombo, ängl. Christopher Columbus, latinisiert Columbus, iidütscht Kolumbus; * um 1451 z Genua; † 20. Mai 1506 z Valladolid) isch en italiänische Seefaarer in schbanische Dienst gsi, wo im Joor 1492 Amerika widerentdeckt het.
Wie mä hüte wäiss, isch dr amerikanischi Kontinänt scho öbbe 500 Joor vor em Kolumbus vom Leif Eriksson oder andere Isländer entdeckt worde. Ass dr Kolumbus bis hüte äinewääg as dr öiropäisch Entdecker vo Amerika aagluegt wird, chunnt drvo, ass es erst wäge sine Räise Lüt us andere Kontinänt in gschichtliger Zit Amerika duurhaft häi afo kolonisiere.
Dr Kolumbus het e westlige Seewääg vo Öiropa uf Ostasie welle finde und isch am 12. Oktober 1492 uf äinere vo de Karibische Insle, wo im amerikanische Kontinänt vorglaageret si, glandet. Är sälber het bis zu sim Dood glaubt, ass er e Wääg uf „Hinderindie“ entdeckt het. Er het aber nie glaubt, wie mä hüfig säit, ass er z Indie sälber aachoo sig.
Ufhusen
Ufhuuse (amtlech Ufhusen) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Ufhuuse liid im Hüguland a dr Kantonsgrenze Bärn/Lozärn. Zue dr Gmeind ghöre ou na d Wiiler Engelprächtigen (658 m.ü.M.) ond dr Ortsteil Ruefswil (653 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 73,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 20,7 % Waud, 5,6 % Sidligsflechi ond 0,2 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ufhuuse send Feschbech, Luutere, Willisou ond Zäu im Kanton Lozärn ond Eriswiu, Gummiswiu ond Huttu im Kanton Bärn.
Gschicht
Ufhuuse esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1160 aus de Ufhusen i de Acta Murensia, em Bsitzverzeichnis vom Chloschters Muri.
Religion
72,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 21,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,7%, CVP 41,6% , FDP 9,4% , GLP 2,4% , GP 0,4% , SP 2,2% , SVP 39,0% , Süschtigi 3,2%.
Dr Gmeindspräsident vo Ufhuuse esch dr Leo Kneubühler-Fritsche (Stand Februar 2016).
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 789 Iiwohner 98,6 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch ond 0,9 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Ufhuuse ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Adrar des Ifoghas
S’ Adrar des Ifoghas odd’r Adrar des Iforas (Tifinagh: ⴰⴷⵔⴰⵔ ⵏ ⵉⴼⵓⵖⴰⵙ Adagh-n-Ifoghas, àrààwisch أدرار إيفوغاس), àui Ifoghas-Gebìrg odd’r aifàch Adagh gnännt, ìsch a Gebìrgsmàssiiv ìn dr Sahara, wo 250.000 Kwàdrààtkilomääter umfàsst. ’S lìegt zem greeschta Tail ìm Nordoschta vum Mali ìn dr Regioon Kidal, ùn a klainera Tail lìegt ìn da àlgeerischa Prowìnza-n-Adrar ùn Tamanrasset. Zamma mìt’m Aïr, em Ahaggar ùn em Tibesti gheert’s züa da wìchtìgschta Gebìrger vu dr Sahara. Dr heechschta Punkt ìsch dr 890 m hoocha Barg Essali.
Ìm Adrar des Ifoghas laawa wàndernda Tuareg-Klààna, wo Kel Ifoghas odd’r Kel Adagh gnännt sìnn.
Gschìcht
Ìm Adrar des Ifoghas sìnn zàhlriicha Fälsabìlder z’ fìnda. Ìn dr Neecha vun Essouk hàt dr Théodore Monod ànna 1927 dr Asselar-Mänsch gfunda.
Neggio
Neggio (lombardisch Negg) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano.
Geografi
Neggio lyt im untere Malcantone uf ere Aahechi iber Magliaso zwische Lugano un Ponte Tresa. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Guasti, Mulini, Careggio un Maglio di Neggio. Nochbergmaine sin Agno, Caslano, Curio, Magliaso, Pura un Vernate.
Gschicht
Neggio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 807 as Nego, 1335 Negio.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Neggio isch dr Luigi Albisetti.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Neggio ghert zum Bosino.
Hawaii
Hawaii (hawaiisch Hawaiʻi bzw. Mokupuni o Hawaiʻi) isch e Chetti vo Insle im Pazifische Ozean und sit 1959 dr 50. Bundesstaat vo de Vereinigte Staate. D Inselgrubbe ghöört zum polynesische Kulturruum und isch dr nördlig Spitz vom sogenannte polynesische Dreiegg in dr Südsee. E Spitznaame vo Hawaiʻi isch „Aloha State“ (Aloha-Staat). In Hawaii het s e Hufe verschidnigi Landschaftsforme, s Wätter isch s ganze Joor duure warm und es git e Hufe öffentligi Stränd, und alles daas macht d Insle zum ene beliebte Ort für Turiste, Surfer, Biologe und Geologe. Wääge sinere Laag zmdst im Pazifik wird d Kultur vo Hawaii nid nume vo sinere äigene polynesische Kultur beiiflusst, sondern au vo asiatische und nordamerikanische Kulture.
D Geografii
Hawaiʻi isch 3'682 km vom amerikanische Festland (Flumeville, Kalifornie) äwägg. Im Ganze ghööre 137 Insle und Atoll zu Hawaiʻi, won e Gsamtflechi vo 16'625 km² häi und wo die mäiste von ene nit oder nüme bewoont si.
D Insle und Countys
Geografisch ghöört Hawaiʻi nit zum amerikanische Kontinänt, sondern isch e Däil vo Polynesie in dr Wält vo de Insle vo Australie bzw. Ozeanie, wo mä de Kontinänt gliichstellt.
Liste vo de grösste Insle vo Weste uf Oste:
Gilbert Lascault
Dr Gilbert Lascault (* 25. Oktoower 1934 z’ Schtroossburi; † 19. Dezamber 2022 z’ Pàriis) ìsch a frànzeescher Schrìftschtäller, Essayìscht, Kunschtkritiker un Hochschüallehrer gsìì.
sii Laawa
Dr Gilbert Lascault ìsch ànna 1934 z’ Schtroossburi ìm Elsàss uff d’ Walt kumma. Siina Äältra sìnn Iisawààrahandler z’ Ìwwernahn gsìì. Wahrem Zwaita Waltkriag ìsch dr Vàtter ìn Diitschlànd gfànga gnumma worra. Noh-n-em Kriagsand hàt’r dr Lascault s’ Gschaft vu da Äältra nìt wälla ìwwernamma. Schtàttdässa hàt’r àn dr Üniwärsiteet gschtudiart. Ànna 1960 hàt’r d’ Hàbilitàzioon vu dr Filosofii bschtànda. Siina Hàbilitàzioonsschrìft hàt „S’ Ungehöijer ìn dr wäschtliga Kunscht“ (Le Monstre dans l’art occidental) ghaissa; ’s ìsch a Essay ìwwer Ästheetik, wo sii schpeeter Wark vorààgdiita hàt.
Dr Lascault hàt àb 1968 Ästheetik un Kunschtfilosoofii àn dr Üniwärsiteet Paris-X glehrt, un d’rnooh àn dr Üniwärsiteet Paris-Sorbonne sitter dr zwaita Hälfta vu da Joohra 1990. Ìn da Schtüdanta un Forscher hàt’r „Ungwìsshaitsseminààra“-n-ààgebotta.
Ìm Lascault sii Schwarpunkt ìsch Surrealismus gsìì. Züa dam Theema hàt’r mehrera Biacher verfàsst. Ar hàt àui fìr zàhlriicha Zittschrìfta gschrììwa, wia Traverses, La Quinzaine littéraire, L’Art vivant, Artstudio, XXe siècle, Beaux Arts magazine, La Revue d’esthétique un Le fou parle. Ar hàt oft àn mehrera Radiosandunga uff France Culture mìtgmàcht, wia Des Papous dans la tête, Panorama un Les Décraqués.
d’ Biacher, wo-n-’r gschrììwa hàt
Dr Lascault hàt àui àm Uffsàtz vu mehrera Kìnschtlerbiacher mìtgmàcht.
Käppelijoch
Baugschicht
Statue vo Häilige odr Kapälle sin im Middelalter uf Brugge nid sälte gsi. 1392, wo Grooss- und Chläibaasel veräinigt worde si, isch s Käppeli, e chläini Bruggkapälle uf em fümfte Stäipfiiler vom Chläibaasel us, wo denn dr üssersti Pfiiler us Stäi gsi isch und wäge dr Kapälle Käppelijoch ghäisse het, nöi baut worde. Die Kapälle isch woorschinlig no us Holz gsi. 1478 het mä sä abgrisse und nöi us Stäi lo baue – vilicht vom Jakob Sarbach, wo 1473–74 s Spaaledoor versterkt het – under anderem zum dr Bruggepfiiler z beschweere, wo immer wider bi Hoochwasser vom Rhii z Schaade cho isch. Uf däm Jooch isch d Käpalle au bliibe, wo 1457 e säggste Stäipfiiler, s Bärefelserjoch, baut worde isch, bis mä 1858 das Joch het müesse versterke und denn au d Kapälle uf em nöi ufgstellt het. Mä het au anstatt vo dr Christusfigur, wo mä noch dr Reformazioon wäggnoo het, s Hüüsli mit ere Skulptur vom Bischof Heinrich vo Thun verziert. 1903 het mä die alti Rhiibrugg afo abrisse und e nöiji baut und denn au nid vergässe, s Käppelijoch wider ufzbaue, zmidzt uf dr Brugg zwüschen em Grooss- und em Chläibaasel.
D Schändigung dur d Hussite
D Hussite, wo mit em Kaiser Sigismund und em Babst verstritte gsi sin, häi e Delegazioon zum Konzil uf Baasel gschiggt. Mä verzellt, ass uf em Wääg zum Konzil Hussite am 23. Januar 1433 d Christusstatue im Käppelijoch mit Schneeballe gschändet häige. Die gmässigte Hussite, d Utrakwiste, häi denn aber mit em Konzil e Kompromiss abgschlosse, wo am 30. Novämber 1433 as Baasler Kompaktat rächtsgültig worde si.
D Richtstatt
Mä het lang vil Wärt druf gläit, ass d Bürger e guete Blick uf d Hiirichdige, wo nid sälte gsi sin, überchoo häi. Wemm mä uf em Määrtblatz männligi Verbrächer köpft het, so sin vom Käppelijoch us vor allem Fraue gschwemmt worde, wo wäge Ehebruch und Chindsdöödig verurdäilt worde si. Mä het si gfesslet in Rhii gheit und sä bachab im Santihanns wider us em Wasser zooge. Wenn si no gläbt hän, sin si begnaadigt worde, häi aber d Stadt müesse verloo.
Bruuchdum und Volksglaube
1858 isch vorgschlage worde, ass mä s Käppelijoch ganz wurd abrisse, wil s in son eme schlächte Zuestand gsi isch. Das het aber äinige Baasler nid basst. D Fasnächtler sin druf mit ere Ladärne in dr Form vom Käppelijoch am Morgesträich umeglofe. Es schiint das het gnützt, uf jede Fall het mä s Hüüsli nöi ufbaut. Früener emol het mä no ums Käppelijoch chönne umelaufe, und e Baasler Aberglaube isch s gsii, ass wemm mä Zaanwee häig, es wurd gnüege, wemm mä dreimol ums Käppelijoch wurd umelaufe und denn s Zaanwee loos sig – uf jeede Fall, wenn dr Rhii zuegfroore sig.
S Käppelijoch isch au do und dört in Chindervärsli erwäänt worde. So bim Abzelle: ...Über em Rhy isch s Käppelijoch, do wirft mä die kleine Kinder ins Loch... oder au ''Uf dr Rhybruck s Käppelijoch, wo me die gäle Rüebe kocht. Wo me si kocht, wo me si isst. Wo me die böse Buebe fitzt. (Wo me die liebe Maiteli küsst.)''
Wenn genau Verliebti aagfange häi, Liebesschlösser am Gitter vom Käppelijoch ufzhänke, wäiss mä nid. In de Medie isch die Sitte im Joor 2013 zum erste Mol erwäänt worde. Hützudags hange schon e baar hundert Schlösser dört.
Am Vogel Gryff danze d Ehrezäiche am Zwölfi vor em Käppelijoch und zäige de Groosbaasler nume iiri Füüdle.
Diedorf (Schwaben)
Diadorf (amtlich Diedorf) ischt e Märt im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Diadorf leit acht Kilometer weschtlich vo Augschburg an dr Schmuttr.
Gmoendsgliderong
Zua Diadorf gheret d Pfarrderfer Anhausa, Biburg, Diadorf ond Willishausa, d Derfer Hausa, Kreppa ond Oggelhof ond dr Hof Neideck.
Gschicht
Diadorf ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1056.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3 % gleäge.
Évellys
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Diedorf (Schwaben)
Religion
79,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,4 % evangelisch.
Verwaltong
Diadorf ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Évellys
Geografi
D Nochbergmaine sin Noyal-Pontivy un Saint-Thuriau im Nordweschte, Kerfourn im Norde, Crédin im Nordoschte, Réguiny im Oschte, Moréac im Sidoschte, Plumelin im Side, Guénin im Sidweschte un Pluméliau im Weschte.
Diedorf (Schwaben)
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Diadorf ischt dr Peter Högg.
Évellys
Gschicht
Évellys isch as Commune nouvelle zum 1. Jänner 2016 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Moustoir-Remungol, Naizin un Remungol.
Diedorf (Schwaben)
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Évellys
Verwaltig
vu Évellys isch. Évellys ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Évellys ghert zum Bretonisch.
Karibik
D Karibik isch e Region im westlige, dropische Däil vom Atlantische Ozean nördlig vom Ekwator. Si bestoot us em Karibische Meer und de Insle und Inselgruppe dört, de Westindische Insle.
D Karibik het iire Naame vom Volk vo de Karibe überchoo, wo die schbanische Eroberer uf de Chliine Antille aadroffe häi.
D Bevölkerig
Im Ruum vo dr Karibik lääbe hüte öbbe 36 Millioone Mensche vo verschiidenster Härkumft. Näbe de Uriinwooner, wo s hüte nume no wenig drvo git, si s vor allem Lüt, wo ursprünglig vo Afrika und Öiropa choo si, Kreole, und Inder (vor allem uf Trinidad und Tobago) und Chineese uf de verschiidene Insle vo dr Karibik.
Schbanisch und Änglisch si d Hauptsprooche in dr Karibik. Änglisch schwätze obbe 24 Brozänt, Schbanisch öbbe 70 Brozänt. Usserdäm redet mä Französisch in de franzöösische Gebiet, Holländisch und verschideni Kreolsprooche.
D Geologii
Dr grösst Däil vom Karibische Meer, wo im Kaimangraabe bis zu 7'680 m dief isch, befindet sich uf dr Karibische Blatte, nume dr Nordwestdäil uf dr andere Site vom Diefseegraabe, lit uf dr Nordamerikanische Blatt.
Gschicht vo dr Karibik
Vor de Entdeckige im 1. Joorduusig vor dr Zitwändi si d Arawak-Indianer vo Venezuela us uf die karibische Insle choo. Vo Trinidad us häi si sich gege Norde usbräitet. Öbbe 1500 Joor spööter häi die chriegerische Karibe d Arawak langsam vo de chliine Antille verdriibe. Zur Zit vo de Entdeckigsräise vom Christoph Kolumbus si d Arawak uf de Insle Kuba, Hispaniola und de Bahamas aasässig gsi, wäärend d Karibe uf de chliine Antille gwoont häi.
Entdecker und Siidler
Wo dr Kolumbus im Ufdraag vo dr schbanische Chroone 1492 uf Sab Salvador in de Bahamas glandet isch, het er vor allem Gold und anderi Riichdümer gsuecht. Aber d Arawak häi uf das, wo d Öiropäer as Riichdum aagluegt häi, käi Wärt gläit. So isch d Karibik zwar besiidlet worde, aber d Konquistadore het s bald uf e amerikanisch Kontinänt zooge. Noo di noo häi sich au Ängländer, Niiderländer und Franzoose niidergloo; sogar Dänemark, Schweede und Kurland häi e baar Kolonie ghaa.
In dr Karibik si bsundrigs im 17. und früeje 18. Joorhundert Bukanier und Pirate däätig gsi (sog. Goldige Zitalter vo dr Piraterii). Die chliine Insle häi de Seeröiber, wo zum Däil as Freibüter im Ufdraag vom ene Köönig underwägs gsi si, e Hufe Möglichkäite bote zum sich z verstecke, und die schbanische Schatzflotte si e guets und loonends Aagriffsziil gsi. Port Royal uf Jamaika und die franzöösischi Siidlig uf Tortuga si reegelrächti Piratesiidlige gsi.
Unabhängigi Inselstaate
Die mäiste Insle si in dr Middi vom 20. Joorhundert unabhängig worde und häi die Staate gründet.
Abhängigi Insle
Die nitkaribische Staate häi hüte no Bsitzige in dr Karibik:
Inselgrubbe und Staate, wo zur Karibik zelt wärde
Inselgrubbe, wo sich im Atlantik befinde aber zur Karibik zelt wärde:
Staate, wo geografisch zum südamerikanische Festland ghööre aber wäge iirer Kolonialgschicht und iire Wirtschafts- und Vercheersbeziehige hüfig zur Karibik zelt wärde:
Eppenberg-Wöschnau
Eppebärg-Wöschnou (amtlich Eppenberg-Wöschnau) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Eppebärg liit uf ere Hochebeni zwüschen em Aaretau und em Suhretau, Wöschnou uf ere Niderterrasse a dr Aare. D Gmeindsflächi umfasst 37,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 43,7 % Waud, 15,8 % Sidligsflächi und 2,7 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Schönewerd und Ärlischbach im Kanton Solothurn sowie Aarau und Onderäntfälde im Kanton Aargau.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 29,6 % gläge.
Religion
28,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 31,1 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 8,0 %, CVP 9,9 %, EDU 0,0 %, EVP 1,5 %, FDP 17,2 %. GLP 8,4 %, GP 7,4 %, SP 8,8 %, SVP 36,3 %, Suschtigi 2,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Stephan Bolliger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Eppebärg-Wöschnou ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Volksrepublik China
D`Volksrepublik China isch ä Land z`Oschtasie.
D`Volksrepublik China (Rotchina) grenzt a 14 Staatä: d'Mongolei, Nordkorea, Nepal, Kasachschtan, Russland, Kyrgyzschtan, Tadschikischtan, Indie, Pakischtan, Afghanistan, Bhutan, Myanmar (ehemols Burma), Laos und Vietnam. Wenn mä Taiwan däzuäzellt sinds sogar 15 Staatä. China hät ä Flächi vo 9.572.419 km². Schätzigä vo 2005 zofolg hät Rotchina meh als 1.3 Milliardä Iwohnär. D'Hauptschdadt vo China isch Peking (北京; pīnyīn: Běijīng). Ca. 800 Millionä Chinesä reded Hochchinesisch.
Noch em Dood vom Mao het sich in dr Kommunistische Bardei vo China schliesslig e bragmatischi Linie duuregsetzt, wo d Wirtschaft liberalisiert het, aber die politischi Macht fest in de Händ vo dr Bardei gloo het.
Charles Trenet
Lääbe und Wärk
1930 isch dr Trenet uf Bariis und het in de Filmstudio z Joinville-le-Pont afo schaffe. Er het sich in de Künstlerkräis in Montparnasse um e Jean Cocteau und um e Max Jacob bewegt und het sini erste Chansonteggst ver'ffentligt (d Muusig zum Film Bariole). Er het dr jung Schwizer Muusiker Johnny Hess kennegleert und zämme häi si s Duo Charles et Johnny gründet. Mit Lieder wie Vous Qui Passez Sans Me Voir häi si schnäll Erfolg ghaa.
S Duo het sich drennt, wo dr Trenet iizooge worde isch. Spööter isch dr Trenet zrugg uf Bariis. Wäärend dr Bsatzig het er Schwiirigkäite mit dr Gestapo ghaa, woorschinlig wil er Juud und homosexuell gsi isch. Mä nimmt aa, ass er wäge däm für die Dütsche in Frankriich und au in Dütschland het müesse ufdräte. Noch em Chrieg het men en wäge Kollaborazioon verdächdigt, er isch aber vo dr Süüberigskommission freigsproche worde.
In de drissger und vierzger Joor si Chansons wie Douce France, Que reste-t-il de nos amours?, L’âme des poêtes und La Mer entstande und mit deene het er witer Erfolg ghaa und er het au e baar nöiji Hit ghaa, wo uf dr ganze Wält bekannt worde si. Z Frankriich, in de USA und z Dütschland prominänti Sänger wie d Juliette Gréco und dr Johnny Mathis sini Lieder nöi interpretiert. Er isch uf Wältturneä gange, aber in d Académie française isch er nid cho wien er ghofft het.
Dr Charles Trenet isch bis ins hooche Alter ufdräte. Si Urne isch im Graab vo sinere Mueter z Narbonne begraabe worde.
Rezepzioon
Au noch sim Dood si sini Lieder in Frankriich beliebt. Dr Doon vo sine Lieder isch mänggisch häiter, mänggisch melancholisch aber immer eligant. Si beschäftige sich vilmol mit em Urlaub, dr Chindhäit oder dr Liebi. Si ghööre in Frankriich und im franzöösischsproochige Ruum zum kulturelle Allgemäinguet.
Rammstein
Rammstein isch e dütschi Bänd. Iiri Musig isch e Mischig isch us Heavy Metal, Industrial Rock und elektrischer Musig. Mit irnä Tegschtä düe si viu kritisierä und d Tegschtä si mängisch rächt hart. Ma cha fiu Lieder zwoidütig verschta!
D Mitglider vo Rammstein si:
Niklaus Franz von Bachmann
Dr Niklaus Leodegar Franz Ignaz vo Bachmann (* 27. Merz 1740 z Näfels; † 11. Februar 1831 ebenda) isch e Schwiizer General gsi.
Dr Bachma isch 1756 in dr französisch Solddienst iidrätte und isch bis zum Oberst ufgstiige und zum Generalmajor in sardinisch-piemontesische Dienst. Er het gege s revolutionäre Frankriich kämpft und isch as Chriegsgfangene in d Schwiiz zruggcho. Die Helvetischi Regierig het en under Huusarrest gstellt, denn isch er in östriichische und änglische Dienst gstande und het mit andere Schwiizer Emigrante gege d Franzose kämpft. Im Stäcklichrieg 1802 isch er Befählshaber vo de föderalistische Druppe gsi, wo dr Helvetik en Änd gmacht hai. 1815, wo dr Napoleon vo Elba zruggcho isch, het en d Dagsatzig zum General gwehlt. Dr Bachma isch as einzige Schwiizer Armeefüehrer in dr neuere Gschicht in fremds Territorium iidrunge. Dä sinnlosi Fäldzug isch eländ gschiiteret; s Schwiizer Armeewäse isch am e Diefpunggt acho.
Dr Niklaus Franz vo Bachma het die rote Armbinde mit em wiisse Schwiizerchrüz iigfüehrt, wo sit em Spootmittelalter in Vergässeheit grooten isch. Si Brueder isch dr Karl Josef Anton Leodegar vo Bachma gsi, wo 1792 z Paris s Palais des Tuileries verteidigt hette und denn guillotiniert worden isch.
Kanton Weißenburg
Dr Kànton Waisseburch (sidfränkisch) / Kanton Wisseburi (elsàsserditsch) ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Wisseburi.