cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antoine de Saint-Just
Ideologii
In dr Schrift Esprit de la revolution et de la constitution de France (1791) het er siini Ideä beschriibe. Er het welle e sozialistische Staat gründe, wo jedes persönlige Sonderläbe underdruggt wurd und dr organisierti Gsamtwille vo der Gsellschaft unbeschränggt wurd herrsche. Über d Republik het er gschriibe: „Was d Republik usmacht, isch die vollständigi Vernichtig vo allem, wo gege se isch.“ D Ganzheit vo dr Republik isch ihm s Wichtigste gsi und dorum het er jedi Art vo Nepotismus uf s Schärfste verfolgt. Er het kei Unterschiid zwüschem moralische Handle und em Befolge vo de Gsetz gseh, wil d Gsetz vom Volk usgienge und si Gsamtwille wurde usdrugge.
Strategische Bahn
Vorgschichtè
Scho 1839 sin bi dè Preußè diè èrschtè Truppètranspört durrègfüürt worrè. 8.000 Mann Garde-Infanterie sin in 10 Züüg vo Potsdam nõch Bèrlin transportyrt worrè. Dè erschte Ysèbaatransport in Chriègszitè z Dütschland hèn 1849 statt gfundè, wo für s Nidderschlaa vo badischè un pfälzischè Revolutionäär diè preußischè Truppè mit dè Ysèbaa durch Südweschtdütschland transportyrt worrè sin.
Au als diè technischè Voruussetzigè bezogè uff d Infraschtruktur vorhandè gsi sin, hèn diè praktischè Erfaarigè i dè Logischtik gfäält. Sell hèt sich i dè Olmützer Krisè im Hèrbscht 1850 zeigt. Diè preußischi Mobilmachig isch im Chaos untergangè, d Öschterrycher hèn zwar 75.000 Soldatè un 8.000 Rösser a diè schlesischi Gränz mit dè Baan dransportyrt, abber in èrè Zit, wo mò au z Fuèß bruucht het. D Schnelligkeit vo dè Fußmärsch isch zwar nit übbertroffè worrè, allerdings sin dè Truppè d Strapazè un hochè Marschvoluscht erschpart worrè.
Im Fäldzug vo Frankrych un èm Piemont (Sardinischè Chrièg) 1859 gegè Öschterrych sin witeri Erfaarigè im Ysèbaauffmarsch gwunnè worrè. Dè Truppèdransport isch öppè sechsmal schneller abgloffè wiè d Fuèßmärsch. Pro Daag sin vo dè französischè Ysèbaa 8.500 Soldatè un übber 500 Rösser i s Uffmarschgebièt volait worrè. Au dört sin Fääler gmacht worrè: Dè Nõchschub isch nit organisyrt gsi, es hèt schnell a Vopflegig, Deggè un Medikament gfäält. Herrèlosi Güèterwagè hèn massèhaft d Baanhööf voschtopft. Sell isch dè èrscht Chrièg gsi, in dèm Ysèbaanè è taktischi un operativi Bedütig erlangt hèn.
Im amrikanischè Sezessionschrièg (1861–1865) isch d Ysèbaan sischtematisch als strategischs Elemènt i dè Chriègsfüürig ygsetzt worrè. Dõmit isch d Ysèbaan au Zyl vo dè Chriègsfüürig gsi. Es isch d Geburtsschtundè vo dè Ysèbaapionyr, welli zerschtörti Streggè un Bruggè widder uffbauè hèn muèsè. Dõ sin zum èrschtè Mòl Ysèbaagschütz un panzerti Dransportzüüg ygsetzt worrè; abber au d Nõchdeil vom brivat entwicklètè Ysèbaanetz sin hinnèfürrè cho. Asè hèt s bi Uusbruch vom Chrièg sechs voschidni Spurwitè gää, well d Streggè nǒch wûrtschaftlichè un nit nõch milidärischè Gsichtspünkt aaglait worrè sin.
S internationali Gschehè isch vo dè dütschè Milidärfüürig uffmerksam beobachtet worrè. Z Dütschland isch es hauptsächlich dè Helmuth vo Moltke (sit 1857 a dè Spitzè vom preußischè Generalschtaab) gsi, wo diè strategischi Bedütig vo dè Ysèbaan gsää hèt un im Generalschtaab 1864 è eigeni Ysèbaasektion ygrichtet hèt. Selli hèt, entschprèchend dè bolitisch-strategischè Laag, ständig d Zitdaflè für dè Baandransport fortzschrybè. Isch mò 1859 no vo 42 Dääg vo dè Mobilmachig bis zu dè Ysatzbereitschaft vo dè Truppen uusgangè, so hèt mò 1866 d Zitdifferenz uff 25 Dääg vokürzè könnè. Erschtmòls Bedütig hèt sell im Dütsch-Öschterrychischè Chrièg gha. Für dè Uffmarsch z Böhmè isch dè Öschterrycher ei einzigi Ysèbaalinniè zur Vofüègig gschtandè, mit èrè Ysatzbereitschaft vo 45 Dääg, d Preußè hèn abber füüf Linniè gha. Sell hèt allerdings dè Nõchdeil gha, dass d Uusgangsfrontlinniè uff übber 300 Kilometer uusdeent worrè isch, wa si stark vowundbar gmacht hèt. Dõdefür isch dè Moltke vo sinè Fachkollegè heftig tadlèt worrè. Dè schnelle Ysèbaauffmarsch vo dè Preußè hèt abèr sellèn Nõchdeil widder wett gmacht. Moltke hèt dõdefür denn dè Begriff "Drènnt marschyrè – voeint schlaa" brägt. Asè sin diè preußischè Truppè scho im Ysatz gsi, wo d Öschterrycher no im Uffmarsch gsi sin. D Umfassig vo dè Öschterrycher bi Königgrätz isch unter anderem durch dè schnellè Uffmarsch èrscht möglich gsi.
Durch diè taktisch-operativi Bedütig vo dè Ysèbaan hèt sich au èn eignè Automatismus entwicklèt, wo bi spôterè Chrièg wichtig worrè isch. D Eröffnigsphasè von èm Chrièg un diè strategischi Uusgangslaag hèn è ganz neus Gwicht chriègt. Sobald dè èrschte Schritt vo dè Eskalationsleitèrè, d Mobilmachig, durrègfüürt worrè isch, muè schnell zuègschlagè wörrè, um d Zitvorteil z realisyrè. D Möglichkeitè für d Deeskalation uff bolitischer Ebeni, z. B. durch Diplomaty, sin nu no zimli gring gsi. Diè taktisch-operativi Bedütig vo dè Ysèbaan isch am dütlichschtè im russisch-japanischè Chrièg vo 1904/05 sichtbar gsi. Er isch uusbrochè, well Japan „klari Vohältnis“ hèt schaffè wellè, bevor Russland diè Transsib vollendè hèt könnè un dõmit sini Stützpunkt a dè pazifischè Küschtè belièbig voschtärkè hèt könnè.
Au im Dütsch-Französischè Chrièg 1870/71 hèt dè Ysèbaauffmarsch entscheidendi Bedütig gha. Isch mò in dè Blaanig 1869 no vo 24 Dääg Zitdifferènz vo dè Mobilmachig bis zu dè Operationsbereitschaft uusgangè, sin s am Aafang vom Chrièg nu no 20 Dääg gsi. D Franzosè hètn degegè sechs Wochè bruucht.
Strategischè Ysèbaabau
Strategischi Ysèbahnè wörred nit nõch wùrtschaftlicèn, sondern nõch milidärischè Erfordernis baut. Es gòòt um Logischtik un Dransport von Matriaal un Vowundetè. Dõdezuè sin zwei wesèntlichi Bedingigè z erfüllè:
D Voschtaatlichungè i dè 70er Johr vom 19. Johrhundert hèn unter anderem èn Grund i dè zuènemmendè milidär-strategischè Bedütig vo dè Ysèbaan. Spôteschtens 1871 sin èrschti Übberlegigè zum strategischè Ysèbaanbau vo dè übber 800 km langè Kanonèbaan durrègfüürt worrè, derrè iri Streggèfüürig zum großè Deil keini odder nu gringi zivili vokeerlichi Bedütung gha hèt. Mit èm Gsetz vom 11. Juni 1873, èm sognanntè Kanonèbaangsetz, isch dè Bau vo dè Baan bschlossè worrè, Gèld uss dè französischè Reparationszalligè zur Vofüègig gschtellt un d Ermächtigung für d Schuldvoschrybigè für d Kanonèbaan gfasst worrè. Z Dütschland sin vo allem vor èm Èrschtè Wältchrièg sistematisch söttigi Ysèbaanè baut worrè. Bsunderi Bedütig hèt sell chriègt, als sich s Vohältnis zu Russland ab 1878 nõch dè Balkankonferenz rasch voschlechterèt hèt un Dütschland sich uff èn Zweifrontèchrièg mit Frankrych un Russland ygrichtet hèt. Diè dõmòligè Mobilmachigsblään hèn vorgsää, d Truppè mit Hûlf vo allnè vofüègbarü Ysèbaaschtreggè a d Weschtfront z schaffè, Frankrych in èm schnellè Fäldzug abbèzschlaa, aschlièßend diè glychè Truppè mit dè Ysèbaan in Richtig Oschtè z bringè, um mit Russland Chrièg z füürè. Diè strategischè Baanè sin denn innerhalb vom dütschè Ysèbaannetz an Stellè baut worrè, an wellnè diè vorhandenè Streggè nit leischtigsfähig gnuèg erschinnè gsi sin odder uusländisches Hoheitsgebièt touchyrt worrè isch. Erbaut worrè sin selli Streggè vorneemlich a dè Weschtgränz vo Dütschland gegèübber dè Gränz nõch Frankrych un Belgiè. Wôrend èm Èrschtè Wältchrièg sin vo dè dütschè Sitè witeri strategischi Baanè vor allem z Belgiè baut worrè.
Tûpisch für diè strategischè Baanè isch diè großzügigi Bauwys gsi. D Züüg söttèt diè schwèrschtè Gschütz uff Güèterzüüg transportyrè könnè, ooni dass d Loks a iri Leischtungsgränzè stoßed. Sell hèt in èrschter Linniè bedüted, dass d Streggèschtygig uff 1 % un d Kurvèradiè uff minimal 300 m begränzt gsi sin. Als Folge vo sèllnè Begränzigè hèn i dè Mittelgebirge è unorhältnismäßig großè Aadeil vo Bruggè un Dunnel errichtet wörrè müèsè, wa dè Bedryb in Friddènszitè erheblich vodüèrèt hèt. Wegè irem militärischè Charakter sin d Streggè witab vo dè großè Städt im Dütschè Rych glegè, dõmit isch irèn Wärt im Friddè minim gsi.
Strategischi Baanè z Dütschland
Unvollendeti Streggè z Dütschland:
Bi Chriègsènd 1945 zerschtörti un nit widder uffbautu Bruggènè:
Strategischi Baanè z Südbaddè
Streggè, wo ekschtra uss strategischè Gründ für d Umgehig vo dè neutralè Schwiz baut worrè sin: Scho exischtirendi Streggè, wo für strategischi Absichtè für d Umgehig vo dè neutralè Schwiz mit bruucht worrè sin: I dè Fachliteradur wörrèd diè Strategische Baanè Sauschwänzlebaan, Wuètèdalbaan, Weeradalbaan, Gartébaan un Palmrainbaan als Strategischi Baanè in Südbadde zämmègfasst, well irè Hauptzwèck s Umfaarè vo dè Schwiz mit Milidärzüüg gsi isch.
Belgiè
Z Belgiè sin wôrend dè dütschè Besetzig im Èrschtè Wältchrièg uff Befehl vom General Wilhelm Groener, zuèschtändig für s Fèldysèbaawesè, vir Ysèbaaschtreggè für dè Nõchschuèb neu baut. Sell sin gsi wiè folgt: Nit fèrtigschtellt, abber aagfangè worrè, isch ußerdem d Ourdalbaan vo St. Vith gu Losheim.
Schwiz
È witeres Umgehungsgleis umgòt dè Baanhof Basel un vobindet d Hauèschtei- dirèkt mit dè Juralinniè (via Basel St. Jakob – Basel Dreischpitz).
Frankrych
Zaalrychi Streggè z Nord- un Oschtfrankrych sin als strategischi Baanè zu dè Erfüllig vo dè milidärischè Dransportbedürfnis wòrend chriègerischer Usènandersetzigè mit èm dõmòligè „Erbfeind“ Dütschland uusglait worrè un sin au bi schwachem zivilem Vokeer meischtens zweigleisig gsi, fèrner hèn meereri Abschnitt vo wichtigè Magischtralè deilwys drei odder vir Gleis uffgwisè. Au diè Knotèbaanhööf, wo a dè Streggi glegè sin, hèn oft sèlbscht bi schwachem Regelvokeer uffwändigi blaanfreii Ymündungè un Chrützungè vo dè Streggè uffgwisè. Sit èm Zweitè Wältchrièg sin villi vo sellènè Streggè stillglait odder d Aazaal vo irè Streggègleis sowiè dè Übberwörfigsbauwärch reduzyrt worrè.
Spaniè
Baanlinniè mit dominyrend strategischer Bedütig sin z Spaniè unter dè Diktadur vom Primo de Rivera (1923-1930) nõch èm Blaan vom Bauminischter Conde de Guadalhorce vo 1926 baut worrè. Dè wichtigschtè drei Linniè isch gmeinsam, dass si diè im Zèntrum vom Land glègeni Hauptschtadt Madrid in witem Bogè umgòò söllet, eingleisig gsi sin un für d Vomydig vo stärkerè Stygigè großi Streggèlängè un en Huufè Kunschtbautè uffgwisè hèn, abaer braktisch ooni wûrtschaftlichi Bedütig gsi sin.
Nur diè èrschte Linniè, benamst als Santander – Mediterráneo („Santander – Mittelmeer“) vo Santander am Golf vo Biskaya übber Burgos, Soria, Calatayud nõch Valencia am Mittelmeer (Kartè: ), in Bau vo 1925 bis 1930, isch gröschtedeils vollendet worrè, mit Uusnaam von èrè nit zuègmachtè Luggè vo ca. 30 km bim meefach umblaantè Übbergang übber s Kantabrische Küschtèbärgland südlich vo Santander. Dört isch zwar no unter m Franco vo 1941 bis 1959 der 6976 m lange Dunnel vo Engaña (Túnel de la Engaña) i dè Nôchi vo Espinosa de los Monteros (50 km südöschtlich vo Santander) vo Zwangsbüèzer baut worrè, wo für zwei Gleis dimensionyrt gsi isch; abber s öppè 30 km lange Streggèschtugg zwûschè dè Baanhööf vo Cidad im Südè bis Ontaneda im Nordè, i wellèm dè Dunnel lyt, isch nimmi in Betrièb gangè. Dè nit bruuchte Dunnel - bis zum Bau vo dè Hochgschwindigkeitsstreggè für dè AVE i dè 1990er-Johr dè längschte „Ysèbaadunnel“ vo Spaniè - isch im Winter bi schwèrem Schneefall uff dè Bärgstrõßè glegèntlich als brovisorischi Umleitig für dè Strõßèvokeer bruucht worrè, bis er 1999 wegè Baufälligkeit zuègmacht worrè isch (er isch deilwys übberschwemmt gsi, nu z Fuèß begeebar, s Risiko vo witerè Ybrüch isch hoch gsi). Dè gröschte Deil vo dè übrigè Streggèabschnitt isch vo dè RENFE (zämmè mit zaalrychè anderè Nebbèschtreggè) wegè Unrentabilidät 1985 uffgää un sither abbaut worrè, nur dè Abschnitt vo Caminreal übber Teruel nõch Valencia isch nõch düèfgryfender Renovation widder in Betrièb gangè.
Diè längscht Streggi, wo vo dè Pyrenäè bis zu dè Atlantikküschtè bi Jerez de la Frontera füürè hèt söllè, het unter anderem Milidärbasè z Cádiz un Cartagena vobundè. Fèrtiggschtellt isch bis 1951 nu dè Abschnitt Lleida – Pobla de Segur (89 km, 41 Dunnel), wo im Nordoschtè vom Land lyt un nõch eim modernè Uusbau 2006 bis hüt in Betrièb isch. Diè urschprünglich blaanti Volängerig bis Saint-Girons z Frankrych (ca. 100 km mit Übberquerè vo dè Pyrenäè) isch niè aagfangè worrè, isch abber als europäischi Vobindig gelegèntlich widder im Gspròòch gsi. Vo dè rèstlichè Streggè isch nu a dè Abschnitt vo Lleida gu Teruel (luèg au d Kartè), sowiè vo Utiel gu Baeza mit Vobindig a s bschtehende Netz z Linares (366 km, 107 Dunnel, luèg au Kartè: ) gschaffet worrè. Èn rüümlich drènntè Abschnitt vo Jerez bis kurz vor Almargen (nördl. Ronda, 110 km, 29 Dunnel, Kartè: ) isch ebbèfalls in Bau. A dè gnenntè Abschnitt isch sit 1927 gschaffet un d Streggi wiè Nebbèbautè witgehend fèrtiggschtellt worrè. Nõchdèmm dè Büèz wôrend èm spanischè Bürgerchrièg (1936–1939) witgehend gruèt hèt, hèn nu no Erhaaltigsarbeitè stattgfundè, es isch nimmi zu größerer Bautätigkeit cho. Uff è baar Abschnitt sin zwar no d Gleis volait worrè, dè Betrièb isch übber Probefaartè nit usè cho. 1964 sin d Baanlinniè nôch Guètachtè übber diè fäälendo Rentabilidät offizièll uffgää worrè. Obwoll d Streggi nu eingleisig uusgfüürt worrè isch, sin è baar großi Viadukt für è zweits Gleis uusglait worrè.
S glychè Schicksal hèt au diè dritt Streggi vo Calera y Chozas (i dè Nöchi vo Talavera, a dè Streggi Madrid – Cáceres) gu Villanueva de la Serena (a dè Streggi Ciudad Real – Badajoz) mit èrè Längi vo 168 km un 48 Dunnel (Kartè: ). Dè Bau hèt 1928 aagfangè, isch abaer mit Uusbruch vom Bürgerchrièg 1936 zum Erligè cho. D Arbètè sin èrscht um 1955 widder uffgnõ worrè, 1962 isch s Brojèkt denn endgültig ygschtellt worrè. Lediglich ein 56 km langè Abschnitt vo Villanueva bis Logrosán isch 1962 no in Betrièb gangè, dè Personèvokeer isch abaer scho 1964 widder ygschtellt worrè, d Streggè sin um 1995 abbaut worrè. Uff sellè (un anderè) Streggè sin sit einiger Zit Vías Verdes („grüèni Wäg“), meischt guèt uusbauti Radfèrnwäg, oft mit Raschtblätz in aaltè Baanhofsgebäude, ygrichtet worrè.
È älterI strategisch motivyrti Schmalschpurbaan isch zwischè 1902 un 1915 a dè Costa Blanca vo Alicante gu Dénia baut worrè (93 km), si isch hüt als elegtrifizyrti Stadtbaan in Betrièb.
Italiè
È strategischi Baanschtreggi isch 1883 zwûschè Cava Manara un Cava–Carbonara baut, um d Tessin-Brugg bi Pavia z entlaschtè.
Vor èm Zweitè Wältchrièg isch è langi Streggi vo Ostiglia übber Cologna Veneta, Grisignano di Zocco un Camposampiero nõch Treviso baut worrè. Si isch nu übber drei Johr betribbè worrè, well si 1944 wegè Chriègsschäddè deilwys stillglait worrè.
I dè glychè Johr isch d Konschtruktion von èrè Streggi vo Portogruaro gu Udine aagfangè worrè, mit èrè Zweigschtreggi vo Bertiolo übber Palmanova nõch Savogna. Selli Streggi isch abber niè fèrtiggschtellt worrè.
Mexiko
Um dè sit 1847 vo unabhängigè Maya-Indianer gegè d Regyrig vo Yucatán gfüürte Kaschtèchrièg z beendè, hèt dè mexikanische General Ignacio A. Bravo 1901 vom Küschtèort Vigia Chico è eifachi Baanlinniè nõch èm Hauptort vo dè Maya, dõmòls Chan Santa Cruz benamst (hüt: Felipe Carrillo Puerto). Nõch dè erfolgrychè Eroberig isch d Baanlinniè widder abbaut worrè.
Europäischer Aal
De Ool (Anguilla anguilla; alemanischi Näme) isch e Fisch, wo im Atlantische Ozean und i europäische Gwässer dihai isch. Er het e schlangeförmige Liib und cha grösseri Hindernis, wie de Rhiifall ufem Landeweg öberwinde, so as er au im Bodesee gsichtet werd. De Ool isch no hütt au för d Wösseschaft e rätselhafts Tier und viles us sim Lebe isch nöd erforscht. Wege de Flussverbauige ghört er zo de bidroote Fisch. Bis jetz ischs nöd glunge, de Ool künstlich z züchte.
Uussie
De Ool isch e schlangeförmige Fisch miteme chliine Chopf und chliine Schuppe. Sini Obersiite isch dunkelgrau bis oliivgrüe gfärbt, d Undersiite isch wiiss oder gelblich. S Mandli vom Ool werd 50 cm, s Wiibli 150 cm lang. En Ool cha 5 Kilo schwer were. De Ool het kai Buuchflosse. Er het chliini paarigi Brustflosse und sini Rugge-, Schwanz- und und Afterflosse bildet e Flossesoom.
Verbraitig
De Ool lebt im nördliche Atlantik und i europäische Süessgwässer wo in Atlantik, i d Ostsee, i d Nordsee und i s Mittelmeer entwässeret. De süüdlichst Punkt sind d Kanare. Nu wenigi Ööl schwümet is Schwarzi Meer. Die schwümet in Dnepr und in Don, aber nöd i d Donau ine und selte gnueg erraicht en Ool öber Kanääl sogär d Wolga. De Laichplatz isch i de Saragossasee, emene Tail vom Atlantik, wo nordöstlich vo de Karibik, östlich vo Florida litt.
Lebeslauf
De Ool laicht nume i de Saragossasee imene Piet wo nume halb ase grooss isch wie d Schwiiz und inere Tüüffi vo 100 bis 300 Meeter. Di junge Laarfe, wo öppe 7 Santimeeter lang weret, schwümmet denn mitem Golfstrom geg Nordoste. Si hend relativ groossi Zee, doch isch nöd bikannt, wa si fresset. Noch zwaiehalb Joor erraichet si d Chüste vo Europa und sind denn öppe 7 cm lang. Si verwandlet sich i chliini dorsichtigi Glaasööl. Die schwümed i d Flüss ine und stiiged denn as Stiigööl d Flüss duruuf. Debii chönd sii grösseri Hindernis wie de Rhiifall ufem Landweg umgoo. Mandli bliibet i de Regle öppe 8 Joor im Fluss und schwümet selte mee as 200 km de Fluss duruuf, Wiibli bliibet öppe 12 Joor im Fluss und schwümmet so wiit as chönd.
D Laichwanderig zrugg i d Saragossasee foot im Herpst aa. I dem Stadium wered si Blankööl gnennt. Debii chömed fili Ööl i Turbinewerch um. Si leged öppe 20 bis 30 Kilomeeter im Taag zrugg. I de Saragossasee achoo, tüends vom März bis Juli laiche und sterbet denn.
Zuekunft
De Ool ghört zo de Tierarte, wo möglicherwiis bald uusterbt, ooni as gnau Gründ bikannt sind. Er isch zwoor i de Flüss verbraitet und jungi Ööl wered au im Hochrhii uusgsetzt, aber nume demit er, wener gnueg grooss isch, gfange werd und ufem Delikatessemaart landet. Anderersits sterbet immer mee Ööl uf de Zruggwaderig i d Saragossasee, vili chömed i Turbinewerch um. Dezue chunnt as vili Ööl vom Parasit Schwümmbloosewurm (Anguillicoloides crassus) bifale sind, wo sich a de Schwümmbloose aahoogget und s Buet vom Ool suugt. De Parasit isch mit em Japanische Ool (Anguilla japonicus) uf Europa iigschleppt wore.
Karsau
Charsau isch einer vo de Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde im Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland.
Charsau erstreckt sich südöstlig vo Meisele und westlig vo Riedmatt uff re Flächi vo 8.61 Quadratkilometer. . D K6336 chunnt vo Undermeisele her, verlauft durch s Dorf dure und verbindet s mit de Bügener Stroß in de Rhyfälder Chernstadt.
Noch Herte isch Charsau de zweitgröscht Ortsdeil vo Rhyfälde.
S Wappe vo Charsau zeigt e goldige Bienekorb uff hellblauem Grund. S isch eso 1904 bschlosse worre und wyst uff de Fliß und d Sorgfalt vo de Charsauer Ywohner hy.
Gschicht
Karsau isch 1249 als Karlesouwe zum erschte Mol erwähnt worre. Sit 1246 hät s Dorf zämme mit Riedmatt zu Büge ghört, wo sällemols e Dütschordenskommende gsi isch. S hät drum de Grundherre vom Schloss Büge ghört bis es mit sällem zämme zum Großherzog vo Bade cho isch.
Am 1. Januar 1975 isch Karsau uff Rhyfälde ygmeindet worre.
Maulwurffänger
De Schärmuuser isch e Person, wo Schärmüüs jagt.
Urschprung
Früener sin d'Schärmüüs noh vill zahlrycher gsi, usserdem hät s'Burè noh èn vil grösserè Stellèwert ka. D'Schärmüüs sin dorum als Schädling massiv bekämpft worrè. D'Spezialischtè für sell Bekämpfè sin d'Schärmuuser gsi. Für jedi Schärmuus hät d'r Schärmuuser è klyni Fangprämiè chriègt, wenn er d Schwänz vo dè Schärmuus abgää hèt, sèllèwäg sait mò sèllèrè d Schwanzprämiè. Nadürlich hät m'r mit sellènè Schärmüüs nüt mee aafangè chönnè, dorum isch d Schwanzprämiè so chly gsi. En Schärmuuser isch deshalb unter allènè Jäger als zimli gring aagluegèt worrè.
Stellèbeschryb
Hützdaag (Stand: März 2019) git s datsächlich no aktivi Schärmuuser i dè Alemannia, z. B. z Buèchbärg. Vo sèllèm Schärmuuser git s èn Stellèbeschryb. Èn Schärmuuser hèt als Wärchzüg Schärmuusfallè, Schuuflè un Markyrungsschteckè dèby, wenn er übber d Flur schliicht, um Schärmuushüüfè z findè. Früè am Morgè stellt dè Schärmuuser d Muusfallè, idèm er èn Stugg vum Gang unter m Huufè freylegè duèt, un dört d Fallè stellt. Aaschlièßend deggt dè Schärmuuser s Loch zuè un markyrt s mit ènèm Steckè. Um d Mittagszit ummè sammlèt dè Muuser diè dotè Müüs widder y un schniidèt dè Schärmüüs für d Prämiè dè Schwanz ab. Für jeddè Schwanz git hützdaag è Prämiè vo öppè 150 Schwyzer Rappè.
Wärchzüüg vum Schärmuuser
Wichtigscht Wärchzüüg vum Schärmuuser isch d Muusfallè. Früèner hèt èn Schärmuuser è klassischi Muusfallè bruucht, è sog. Schlagfallè, wo-nèn gschpanntè Metallbügel dè Schärmuus èn Schlag gää hèt. In neuerer Zit wörrèd Zangèfallè un Zǜlinderfallè statt dè Schlagfallè bruucht. Well d Zangèfallè dütlich wènniger koschtet wiè-nè Zǜlinderfallè, wörrèd meischtens Zangèfallè ygsetzt. Um d Schärmuusgäng frey z legè, bruucht dè Schärmuuser è Schuuflè, zum Markyrè vo dè (zuèdeggtè) Fallè eifachi Steckè. Nit z letscht muè dè Schärmuuser au è Messer im Sack haa, um d Schwänz abschniidè z chönnè.
Bruèfsschterbè
S Dotèglöggli für dè Bruèfsschtand vum Schärmuuser isch glütet worrè, sit d Buèrè Kreiselmaayer statt Balchèmaayer zum Häuè bruuchèd un uff Ackerflächè d Schärmuus mit Räucherpatronè vogast wörrèd.
Sailly-Achâtel
Sailly-Achâtel ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Sailly-Achâtel lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 214 un 308 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
D Gmein Sailly-Achâtel ìsch àm 1. Janner 1962 entstànde durich dr Zammeschluss vun dr Derfer Sailly (ditsch 1915–18 un 1940–44 Sallach) un Achâtel (patois Auchèté oder Chaité, ditsch 1915–18 un 1940–44 Hohenschloß).
Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sailly-Achâtel ìsch. Sailly-Achâtel ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Sailly-Achâtel ghert zem Lorrain.
Leutenbach (Württemberg)
Luidebach (amtlich Leutenbach) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Luidebach leit am Ibergang vom Sidweschtdeitsche Schichtstufeland zom Keuperbergland. Nochbergmoede vo Luidebach send Waiblingen, Schwaikheim, Winnenden, Backnang, Burgstetten ond Affalterbach.
Gmoedsglidrong
Zua Luidebach gheret d Ortsdoel Leutenbach, Nellmersbach ond Weiler zum Stein.
Gschicht
Luidebach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1284 als Lutenbach, Nellmersbach 1071 als Nitmarsbach ond Weiler zum Stein 1245 als Wyler.
Verwaltong
Luidebach hot sich mit dr Stadt Wẽnnede ond dr Gmoed Schwoege zom Gmoeverwaltongsverband „Wẽnnede“ zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Luidebach ischt dr Jürgen Kiesl.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Eiche von Dodona
D Eiche vo Dodona isch dr heilig Baum vom Orakel vo Dodona i dr antike Landschaft Epirus gsi (hüt z Griecheland).
Wemme bim Orakel en Uskumpft gsuecht het, so het das mit em fyyne Raschle vo de Eichebletter und öpen au mit em Guure vo de Tuube, wo druff gsässe sind, es Zeiche gää. Me het bi Uusgrabige Zedel us Blei gfunde, wo Lüüt i der antike Zyt Frooge für d Baumgottheite druffgschribe haänd.
Suessem
Suessem (dt. Sassenheim, frz. Sanem) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Suessem ghere d Ortschafte Bieles (Beles/Belvaux), Éilereng (Ehleringen/Ehlerange), Suessem un Zolwer (Zolwer/Soleuvre).
Geografi
Suessem lyt im Sidweschte vu Luxeburg in dr Minett (dt. Rote Erde, frz. Les Terres Rouges). Nochbergmaine vu Suessem sin Esch-Uelzecht, Déifferdeng un Monnerech.
Gschicht
Bieles disch zum erschte Mol gnännt wore anne 1272 Belevas (1327: Belevaus, 1351: Belvais, 1373: Beluas, 1541: Belvis, 1552: Belwiss, 1561: Belvois). Zolwer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 793 as Zolveren (1135: Zolvere, 1192: Zolveren, 1236: Soloeure, 1236: Celobrio, 1387: Soulueur, 1387: Solueuvre).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Suessem ghert zum Moselfränkisch.
Zufikon
Zufike (amtlich Zufikon) isch e Iwonermeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. D Gmein ligt öschtlich vom Bezirkshauptort Brämgarte im Rüüsstal.
Geographii
S Dorf ligt uf ere Höchi vo 405 Meter am Übergang vo de Rüüssebeni zum Mutschälle. Hüt goht d Überbouig vo Zufike direkt in di vo Brämgarte, Wide und Berike über. D Flächi vom Gmeindsbann isch 480 Hektare, vo dene häts uf 125 Hektare Wald und uf 117 Hektare Hüüser, Stroosse usw. De höchsti Punkt vo de Gmeind isch uf ere Höchi vo 542 Meter, de tüüfschti bi 373 Meter.
Nochbargmeinde sind Wide, Berike, Oberwil-Lieli, Unterlunkhofe, Hermetschwil-Staffle und Brämgarte.
Gschicht
S erschti Mol in ere Urkund taucht Zufike in de Namesform Zuffinchofa im Johr 1150 uf. Am Aafang vom 13. Johrhundert isch Zufike an d Grafe vo Habsburg-Laufeburg cho und Vogtei im 1318i an d Ritter vo Schönewerd, schpäter an d Herre vo Seenge. Si sind für di nideri Grichtsbarkeit zuschtändig gsi. Wo im 1415 d Eidgnosse de Aargau eroberet hei, isch de Teil nördlich vom Kirchturm zu de Grafschaft Bade cho, ere gmeine Herrschaft, de südlich zum Kelleramt, wo vo Züri alleige verwaltet worde-n-isch.
Brad Pitt
Dr William Bradley „Brad“ Pitt (* 18. Dezämber 1963 z Shawnee, Oklahoma) isch en US-amerikanische Schauspiiler un Filmproduzänt.
Lääbe
Brad Pitt isch e Suhn vum William Alvin Pitt, eme Manager vun eme Fuerunternäme, un dr Jane Etta Pitt geb. Hillhouse, ere Schuelberoteri. Är het no zwai jungeri Gschwischter, Doug und Julie, un isch z Springfield (Missouri) ufgwachse.
Noch em Abschluss an dr Kickapoo High School het er anne 1982 an dr University of Missouri aagfange Schurnalismus un Wärbig z studiere. Zwo Wuche vor sym Abschluss het er 1985 s Studium abbroche un isch uf Los Angeles zoge go Schauspiiler z wääre. No chlainere Nääberolle un Wärbespot isch er eme greßere Publikum dur sy Roll im Roadmovie "Thelma und Louise" (1991) bekannt wore. Dur s Drama „Aus der Mitte entspringt ein Fluss“ (A River Runs Through It) vum Robert Redford un anderi Rolle dernoo isch er zum Fraueschwarm un Teenie-Idol wore. Dr international Durbruch het er ghaa mit em Film „Interview mit einem Vampir“ (1994) an dr Syte vum Tom Cruise.
Är het im Lauf vu dr Johr au ne Hufe schwiirigi Rolle gspiilt, wie as Seriekiller in "Kalifornia" (1992), as entfesslete Bolizischt in "Sieben" (1995), as brutale Anarchischt in "Fight Club" (1999) un as Psychopath in 12 Monkeys (1995). Anderi bekannti Rolle het er ghaa in Sleepers (1996), Sieben Jahre in Tibet (1997), Ocean’s Eleven (2001) un dr Furtsetzige Ocean’s Twelve (2004) un Ocean’s Thirteen (2007). Syni greschte kommerziälle Erfolg het er ghaa mit dr Film Troja (2004), Mr. & Mrs. Smith (2005) un World War Z (2013).
Vu 1990 bis 1993 isch dr Brad Pitt mit dr Schauspiileri Juliette Lewis liiert gsii un vu 1995 bis 1997 mit dr Gwyneth Paltrow. Ab 1998 isch er mit dr Schauspiileri Jennifer Aniston zäme gsii. Am 29. Juli 2000 hän si ghyrote, d Baar het si im Jänner 2005 drännt, d Eh isch am 2. Oktober 2005 gschide wore. Syt dr Draiarbete zue Mr. und Mrs. Smith isch dr Pitt mit syre domolige Filmpartneri Angelina Jolie liiert. Ab 2014 sin si ghyrote gsii. D Jolie het drei Chinder adoptiert (Maddox Chivan, *2001, vu Kambodscha; Zahara Marley, * 2005, vu Ethiopie; Pax Thien (*2003), vu Vietnam), wu au alli drei vum Pitt speter adoptiert wore sin. Mit ihre het er e Dochter (Shiloh Nouvel * 2006) un Zwilling (Knox Léon un Vivienne Marcheline, * 2008), Im Septämber 2016 het d Jolie d Schaidig vu ihrem Mann Brad Pitt yygee.
Südwestrundfunk
Dr Sidweschtrundfunk (offiziäll: Südwestrundfunk, kurz: SWR) isch d Landesrundfunkaastalt fir d Länder Bade-Wirttebärg un Rhinland-Pfalz. Sinni Hauptsitz sin z Bade-Bade, Stueget un Mainz. Si isch 1998 grint worre un isch hitt d zweitgreeschdi Landesrundfunkaastalt z Dytschland.
Gschicht
Dr SWR isch am 1. Jänner 1998 grint worre un hett am 30. Ouguscht 1998 de Sendebetrieb vu de alte Sender SDR un SWF iwernomme. De Staatsvertra fir de SWR isch awa scho zum 31. März 1997 underzeichnet worre. De Intendant vum SWR isch de Alde vum SWF, de Peter Voß, worre un sidm 1. Mai 2007 isch de Peter Boudgoust de Intendant.
De Waaj zu de Fusion
Durch d Fusion isch de sidweschtdytsche Rundfunk-Sonderfall bendet worre. Bis 1998 hett Bade-Wirttebärg als einzigs dytsches Bundesland zwei verschiedeni Landesrundfunkaastalten fir de nerdlichen und sidlichen Teil vum Land – wu eini devu zusätzlich fir e andres Bundesland zuständig wor. De Sonderfall hett e historischer Grund g'hett: De SWF war noch m Zweite Weltchrieg als de Sender fir d franzesische Bsatzigszon mit de Länder Bade, Wirttebärg-Hohezollere un Rhinland-Pfalz grindet worre, der SDR für s Land Wirttebärg-Bade z de amerikanische Bsatzigszon. 1952 hän sich d Länder Bade, Wirttebärg-Hohezollere und Wirttebärg-Bade zum naije Bundesland Bade-Wirttebärg zsammegschlosse, ohne dass se dobii d Rundfunkzuständigkit verändert henn.
Wäärend beidi Aastalte (un de SR) bim Farnsehe un ab 1968 au bi de Kultur-Heerfunkprogramme (SWF 2, SDR 2, SR 2) vo Aafang aa eng zsamme gschafft henn, hett sich d Kooperation vum iibrige Heerfunk uf einzelni Gmeinschaftssendunge spezialisiirt. Unterschiidliche Untanäämenskulture un Programmphilosophie un au de Umstand, dass in emme Großtail vu Bade-Wirttebärg sowool d Programm vum SWF als au die vum SDR empfangbar ware un gnutzt worre sin, hett zu einem Konkurrenzverhältnis zwische de beide Anstalte gfiirt. Bsonders usgeprägt ischs Konkurrenzverhältnis zwische de Macher un Heerer vu de beide Popwelle SWF3 un SDR 3 gsi.
Scho sit de 1970er Joor isch iwer verschiideni Szenarie fir e Naijordnung vom Rundfunk im Sidweschten diskutiirt worre. Dobii sin vor allem zwei Modell im Vordergrund gschtande, zum eine d Fusion vum SDR, SWF un SR zu rar Dreiländeraastalt nachm Vorbild vum Nordditsche Rundfunk, zum andere d Ufleesung vum Sidweschtfunk mit de Erwiderung vu de SDR-Zuständigkit uf ganz Bade-Wirttebärg un der vum SR uf Rhinland-Pfalz. Wil s gaije beidi Modell starke Widerständ genn hett, hett mas so glonn wiis im Moment gsinn isch. 1988 hett de domolige bade-wirttebärgische Minischterpräsident Lothar Späth e erschte Initiativ ze de Fusion vu SDR un SWF ohni Beteiligung vum Saarland gstartet. Des isch zwar gschitert, hett aber de SDR un SWF 1991 zu de Fusion vu ihre beide Kulturprogramm (us SDR 2 un SWF 2 isch so S2 Kultur worre) un zu de Grindung vu me gmeinsame vierte Heerfunkprogramm fir Bade-Wirttebärg (S4 Baden-Württemberg) verpflichtet. D Kooperation mit m SR im Heerfunk isch eisitig ufgkündigt worre, aber im Fernsehbrich fortgsetzt. 1997 isch s gmeinsam veranschtaltete, zunächscht aber nur im Digitalradio DAB verbreitete Jugendradioprogramm DASDING grint worre.
Nooch de Landtagswahle 1996 hänn beidi Intendante (Peter Voß, Hermann Fünfgeld) un d beide Ministerpräsidente (Erwin Teufel, Kurt Beck) e naiji Fusionsinitiativ gschtartet, wo 1997 in de Stootsvertra iwer de Sidweschtrundfunk gmindet isch. Bsonders im SDR-Sendegebiet un im SDR selbscht isch de Stootsvertra vielfältig kritisiert worre, wil ma ne als e feindlichi Iwernoom vum SDR durich de SWF interprätiert hätt. Tatsächlich sin nooch de Fusion d meiste Zentroolinrichtunge vu de Aastalt in de ehemalige SWF-Zentrale in Bade-Bade konzentriert, d meischte Leitungsposchte mit ehemaligem SWF-Personal bsetzt worre. D naije Heerfunkprogramm vum SWR hänn sich ditlich stärker aa de ehemalige vum SWF orientiert.
Nooch de Fusion
Durch d Fusion hätt ma zwei Landessender im SWR mit witrichende Befugnisse un eigene Strukture ingrichtet. Fachredaktione, vor allem vum SDR, sin abgebaut worre, doofir zoolrichi Korrespondentebiros im Sendegebiet nai ereffnet. Also sin sowohl im Heerfunk wie im Fernsehe themespezifischi Fachsendunge verringert un d regional Berichterstattung verstärkt worre.
Im Joor 2000 hätt de SWR UKW-Frequenze fir sin Jugendprogramm DASDING in Betrieb nämme derfe, was im bis dohin undersogt gsi isch. 2002 hätt de SWR sin Informationsprogramm SWR cont.ra gstartet. 2005 hätt de SWR vum RBB d Zuständigkit fir s digitale Fernsehprogramm EinsPlus iwernumme. Zwische 2006 un 2008 hätt de SWR de terrestrische Fernsehsendebetrieb vu de alte Analognorm PAL zum naije Digitalstondard DVB-T umgstellt. 2011 hätt de SWR d Usstrahlung vu sine Heerfunkprogramm im Digitolstandard DAB+ gstartet. Am 9. Jänner 2012 isch SWR cont.ra vu SWRinfo ersetzt worre.
Sit em 30. April 2012 isch s SWR Fernsehe im hochuflesende HDTV iwer Sotellit empfangbar, s analoge Satellitesignal isch abgschaltet worre.
Standort
De SWR hätt Studios z de folgende Städt:
Regionali Biros vum SWR sin z de folgende Städt:
Z Bade-Wirttebärg gibts usserdäm „Korrespondentenbüro“ vum SWR z Oole, Albstadt, Bibrach, Buche, Konschtanz, Mosbach, Pforze, Ravensburg, Schwäbisch Hall, Tauberbischofsheim un Waldshuet-Düenge.
David Farbstein
De Prof. Dr. David Zvi Farbstein, jiddisch דוד פֿאַרבשטיין (* 12. August 1868 z Warschau, Russisches Riich; † 18. April 1953 z Wiedike, Züri) isch en bedütende jüdisch-schwiizerische Politiker, Staatsmaa und mehrfache Millionär ksi.
De Farbstein, wo ursprünglich us em russische Kongrässpole cho isch, isch ab 1922 s zweite jüdische Mitglied vom Schwiizer Nationalrat ksi, bis er 1938 us Protäst gäge d Behandlig vo flüchtende Jude a de Schwiizer Gränze zruckträte isch.
Zu de gröschte Erfolg vo sinere politische Karriere zelt unter anderem d Förderiig vo de Glichberächtigung vom Judetum i de Schwiiz, d Bekämpfig vom Antisemitismus und d Politik vo de Westbindig. Er isch bis zu de 1940er-Johr massgäblich am Ufstig vo de SP i de Stadt und Kanton Züri (lueg: Rots Züri) und spöter i de Schwiizer Bundesrat beteiliget ksi. Hüt khört de Farbstein zu de Persönlichkeite vo de Stadt Züri und zu de gröschte Jude vo de schwiizer Gschicht.
Chindheit
De David Farbstein isch, mit eme liecht verkürzte linke Arm, am 12. August 1868 als ersts vo insgesamt zwei Chinder in em Vorort vo Warschau uf d Wält cho. Er isch vo nere wohlhabende Familie von Talmudglehrte abgstammt. Sin Vater Samuel Wolf Farbstein, en gadlete, us em österriichische Böhme stammende sekuläre Jud, hät nach de Übersidlig uf Pole Talmud gstudiert und isch en Rabbi worde. Sini Muetter Augusta (geb. Aschkenasy) isch e wohlhabendi polnisch-russischi aschkenasischi Jüdin ksi. Em Farbstein sin Brüeder hät Joshua Herschel gheisse und isch spöter polnische Sejm abgordnete und en israelische Misrachi führer ksi. 1948 isch dää als General im israelische Unabhängigkeitschrieg gfalle.
D Herkunft vo de Familie hät spöter erheblichi Folge für em Farbstein sin Charakter ka. Vo de Muetter hät er Disziplin und sprachliche Sensibilität glehrt. Vom Vater hät er de Stolz uf sini Herkunft erläbt. Sini Muetter hät ihn au sportlich chönne begeistere: er hät chönne Fächte und Rite.
Jugend und Militärdienst
Ab sim sächste Läbensjohr isch de Farbstein inne Cheder (jüdischi Schuel) id Schuel gange und hät es Diplom als Rabbiner erworbe. Er hät zu dere Ziit fliessend Jiddisch, Hebräisch (was damals nu e Schriftsprach ksi isch) und Polnisch gredt. Das er i de Gnuss vo dere guete Bildig cho isch, hät er sinere Muetter z verdanke. Disi hät für ihn es Vermöge usggää. Obwohl sini Eltere (bsunderigs de Vater) ihn konservativ erzoge händ, hät er sich churz nach em Erbwerb vom Diplom, vo dere Haltig abgwändet und em orthodoxe Judetum abgschwore. Wäge sinere öffentliche liberale Haltig, wo er sich öffentlich dezue bekännt hät, isch er vo de russische zaristische Polizei beobachtet worde.
Ab sim 20. Läbensjohr hät er als chaufmännische Agstellte z Warschau gschaffet und mit sim Brüeder de prozionistischi Jugendverein Dorschei Zion gründet.
Um 1882 ume isch er, wie alli russische Jude bis 1917, zwangswiis id Kaiserlichi Russischi Armee izoge worde. Er isch, au wenn er sich afangs no gweigeret hät, bis 1886 zum Generalmajor (генера́л-майо́р) befördert worde und hät abwächslend i de Infanterii und i de Kavallerie dienet. Er isch en gute Strateg ksi und isch 1887 zum Oberbefählshaber vo de russische Armee im Suwałki-Gouvernat im hütige Pole ernännt worde. 1890 hät er em Militärdienst de Rügge khert, isch Pazifist worde und is Dütsche Riich uf Preuße umzoge, wo er die dütschi Sprach glehrt hät.
Studium und Werdegang als Awalt i de Schwiiz
Z Dütschland hät er ab 1892 Rächts- und Staatswisseschafte a de Humboldt-Universität z Berlin studiert. Er hät dur Zuefall underanderem em Kaiser Wilhelm II. sin Sohn, de dütschi Chronprinz Friedrich Wilhelm Victor August Ernst, känne glehrt und hät i de höchste Chreis vo de dütsche Gsellschaft verchert und unteranderem einigi dütschi Bundesfürste wie de König Friedrich August III. vo Sachse känne glehrt. Obwohl er begeisteret vo de disziplinierte königlich-preußische Tugende und em ufsträbende Land ksi isch, hät er Berlin wieder verloo.
Au wenn er hät ursprünglich welle uf Bade-Bade zieh, hät er sich 1895/96, nach gewüsse Komplikatione a de dütsch-schwiizerische Gränze, z Bärn nidergloo und hät zersch a de Universität Bärn und spöter a de Universität Züri gstudiert. 1896 isch er z Bern zum Dr. jur. promoviert worde. 1897 hät er sich als Rächtsaawalt z Züri nidergloo und hät im gliche Johr s Bürgerrächt vo Affoltere bi Zürich agnoo und isch de SP biträte. Er isch zu dere Ziit mit em Hermann Greulich und Leonhard Ragaz befründet ksi.
Nachere churze Ziit z Affoltere isch de Farbstein 1898 ad Rämistrass bim Bellevue zoge. 1900 isch er zum Generalawalt ufgstige.
Wo de italiänischi Sozialist Benito Mussolini im Juni 1903 z Bärn verhaftet worde isch, hät mer de Farbstein, wo sälber Sozialist ksi isch, bimene SP-Träffe drüber informiert. Er hät sich dänn für em Mussolini sini Fräilassig igsetzt und mit em spöter bis 1915 e Brieffründschaft pflegt. Im April 1930 isch er ad Hochziit vo em Mussolini sinere Tochter Edda iglade worde und hät zu de 150 gladene Ehregest khört.
Bis 1910 hät sich de Farbstein i de SP und schwiizwit als Spitzeawalt en Name gmacht und es Vermöge verdient. Im händ unteranderem s Rote Schloss vo Züri und ab 1950 s Schloss Sihlberg khört.
Als Jurist hät de Farbstein für es einheitliche Strafgsetzbuech i de föderalistische Schwiiz kämpft. Im Mittelpunkt vo sinere Tätigkeite isch aber de Kampf gäge d Klassejustiz und de Isatz für es schwiizwites einheitlichs und humanistisch usgstaltetes Strafrächt gstande. Er hät d Todesstraf, wo im früene 20. Johrhundert i gwüsse Kanton immer no praktiziert worde isch, abglehnt. Er hät d Asicht verträte, dass es sich dodebii um e grausami Rach handle, um es Überblibsel vom biblische Talionsrächt (Vergältigsrächt «Aug um Aug, Zah um Zah») isch.
Afäng i de SP
Em Farbstein sini politischi Karriere hät 1896 aagfange, wo er d Frauerächtlerin und Sozialdemokratin Betty Ostersetzer, känneglehrt hät. 1897 isch er de Sozialdemokratische Partei vo de Schwiiz (SP) biträte. Glichziitig isch er Mitglid vo de Israelitische Cultusgemeind (ICZ) worde.
Zeerscht hät en d Partei zum Leiter vo de Wahlwerbig i de Stadt Züri und em Umland gmacht. Im Früelig 1900 hät er zämme mit andere zu de Gründer vo de Linke Zürcher Zitig khört. Er hät ab dänn regelmässig Artikel für d Partei gschribe und sich vor allem für d Verbesserig vo de Läbensbedingige vo de Arbeiter igsetzt.
Karriere bis 1953
I sine letschte Johr hät er sich starch für d jüdischi Gmeind z Züri igsetzt und hät ungefähr en Viertel vo sim Vermöge für e witeri Synagoge gspendet. Am 18. April 1953 isch er im Alter vo über 84 Johr gstorbe. Als Ehrig hät im d SP zämme mit de jüdische Gmeind es Begräbniss mit ca. 800 Gäst organisiert. Als letschti Ehrig hät d SP in 1954 als Werbig bim Wahlkampf bruucht. Sini politischi Ideologii wird oft als Farbsteinismus bezeichnet.
Familie
Sini Änkeli Dina Wyler, Tochter vom Sohn us de erste Ehe, isch e erfolgriichi Künstlerin ksi.
Hüt läbed sini Uränkel a verschidene Ort wie Jerusalem, Tel Aviv, New York und Gänf. De familiäri Hauptsitz isch aber z Züri.
Elritze
S Bameli (Phoxinus phoxinus; alemanischi Näme) isch e chliine Schwarmfisch wo i subere Bäch und Flüssli vorchunnt. Well s Bameli empfindli uf Gwässerverschmutzig reagiert ghörts zo de gföördete Fisch.
Uussie
S Bameli isch e chliine Fisch, wo 6 bis 10 cm lang werd, d Wiibli aber bis 14 cm. Es wögt nume 10 bis 20 Gramm. Sini Faarb isch ooliiv bis bruu und s het e dunkle Straiffe uf de Siite. De Buuch isch silbrig, wääred de Laichzitt aber het s Mandli e roote Buuch. Bameli hend chliini Schuppe.
Lebeswiis
S Bameli lebt i groosse Schwärm und schwümmt wenig under de Wasseroberflächi, wos noch Insekte schnappt. Es fresst au Alge, Laich, Fischlaarfe und Insektelaarfe. Zo de wichtigste Find ghööred s Bachförnli, de Iisvogel und de Wassermützger.
Marcus (Bischof von Rom)
Dr Marcus († 7. Oktober 336) isch im Johr 336 fir e baar Monet Bischof vu Rom gsii. Vor syre Wahl am 18. Jänner isch er Bischof vu Ostia gsii.
Villorsonnens
Villorsonnens isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Marcus (Bischof von Rom)
S wird brichtet, är sei Remer gsii, aber iber sy Läben isch wenig bekannt. S git Hiiwys, ass di frieje Lischte vu dr Bischef un Märtyrer, wu as Depositio episcoparum un Depositio martyrum bekannt sin, in dr Zyt vu sym Pontifikat aaglait wore sin. Noch em Liber Pontificalis soll er au bstimmt haa, ass chimftig dr Bischof vu Ostia dr nei Bischof vu Rom soll weie. Sy Amtszyt lyt in ere Epoche vu heftigem Stryt um dr Arianismus.
Villorsonnens
Geografi
Villorsonnens liit 6 km oschtnordöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont am Nordfuess vam Gibloux, südlich vam Tal va de Glâne, im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Villorsonnens ghööre d Dörfer Chavannes-sous-Orsonnens, Orsonnens, Villargiroud ù Villarsiviriaux ù d Wyyler Grange-la-Battiaz, La Fortune, Le Moulin ù Vers-le-Moulin. Va de Gmiinflechi si 66 % landwirtschaftlichi Flechi, 28,6 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Villorsonnens si Villaz-Saint-Pierre, La Folliaz, Chénens, Autigny, Gibloux, Sorens, Le Châtelard ù Massonnens.
Marcus (Bischof von Rom)
Är het z Rom zwoo Basilike böue loo, dr Titulus Marci un Santa Balbina an dr Via Ardeatina. In dr letschtere Chilche isch er begrabe wore.
Dr Feschtdag vum Hailige Marcus isch dr 7. Oktober. Är wird vylmol verwächslet mit em remische Märtyrer Marcus (Fescht 18. Juni), wu au in dr Nechi begraben isch
Villorsonnens
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2001 entstane us de Fusion va de Gmiine Chavannes-sous-Orsonnens, Orsonnens, Villargiroud ù Villarsiviriaux.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,9 % gläge.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1113 Yywoner 92,6 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,7 % Tüütsch ù 4,7 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 33 va de 1113 Yywohner ggredt.
Dan Henderson
De Daniel Jeffery Henderson (* 24. Auguscht 1970 z Downey) isch e US-amerikanische Mixed Martial Arts-Kämpfer un ehemalige olympische Ringer.
De Henderson isch im kalifornische Downey uf d Welt cho und het dört d'High School z Victorville bsuecht, wo er em Ringteam angehört het. Spöter het er an dr Arizona State University studiert. Im Johr 1988 isch er Siegr vu de amerikanische Juniorenmeischtrschafte worde, sowohl im Freistil wie au im griechisch-römische Stil. 1990 isch dr Titel FILA Junior World Greco Roman Champion gfolgt. Näbe wiitere Titel het er für d'USA an de Olympische Sommerspiil 1992 in Barcelona un an de Olympische Sommerspiile 1996 in Atlanta dailgnoh, wo är zähnte und zwölfte im griechisch-römische Stil worde isch.
De Henderson läbt mit sinere Frau Allison und sine Chinder z Temecula. Sini Spitznäme sin Hollywood un Hendo.
1967
uf d Wält chuu
Datum nit bekant:
gstorbe
Datum nit bekant:
Rahman
Rahman bzw. ar-Rahman cha si
Härkumft und Bedütig
ar-Rahmān (, im Koran: ) isch äine vo de 99 Nääme vo Gott im Islam und dr Ditel vo dr 55. Sure vom Koran. S Wort ghört zur Wurzle.
Adelhausen
Adelhuse (amtlig Adelhausen) isch noch Nordschwobe de ywohnermäßig zweitchleinst Ortsdeil vo de Stadt Badisch-Rhyfälde im Landchreis Lörrach.
Adelhuse ligt uff em Dinkelberg. Im Südoste gränzt Meisele an de Ortsdeil, im Süde Eichsle. Nördlig devo isch Hüsinge (e Ortsdeil vo Steine), westlig in e bitz Entfernig Ottwange.
Gschicht
Mer hät z Adelhuse Sydligsspure uss em 1. Johrhundert gfunde; sällemols hät under de Römer di erschti bisher bekannti Besydlig uff em Dinkelberg stattgfunde. Si hän au e Stroß uff Wyhle baut, wo z Ottwange immer no erhalte isch. Noch de Römer chömme di nächstälteste Fünd uss em 7. Johrhundert (Steigräber); in säller Zit isch au de Name entstande. Mer vermüetet, dass er uff den von re Persönligkeit uss de dörtmolige Zit zruckgoht.
1806 isch Adelhuse zum Großherzogtum Bade cho. S isch sither mit Eichsle zämme verwaltet worre.
Am 1. Juli 1974 isch Adelhuse zämme mit Eichsle uff Rhyfälde ygmeindet worre.
Schäffersheim
Verwàltung
vun Schafersche ìsch. Schafersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Schafersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Stefan Pflaum
Dr Stefan Pflaum (* 8. Augschte 1943 z Minche) isch e dytsche Sprochwisseschaftler un Autor.
Lääbe
Dr Pflaum isch z Minche uf d Wält chuu un z Lohr ufgwachse, wun er au Alemannisch glehrt het. Noch em Abitur z Lohr het er an dr Universitete Fryburg, Wien un Stroßburi studiert.
Är het as Fachlaiter am Sprochekolleg fir uusländischi Stundänte z Fryburg gschafft, wu Studiebewärber uf d Dytschbriefig an dytsche Universitete un Hochschuele vorberaitet wäre. Anne 2008 isch er in Ränte gange. Wohne duet er z Schallschedt.
Är schrybt Gedicht un Haiku uf Alemannisch, derzue au Biecher uf Hochdytsch. Mit em Raimund Sesterhenn bildet er s Duo »Pflaum & Sesterhenn«, duet Täxt schrybe un spiilt Akkordeon. Zäme mit em Uli Führe het er anne 2012 s alemannisch Liederbuech „Woni sing und stand“ uusebrocht.
Dr Pflaum isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft, isch langi Johr Mitglid im Vorstand gsii un Laiter vu dr Regionalgruppe Dreisamtal. Derzue isch er Mitglid im Vorstand vum „Verein zur Pflege der Landeskunde an Schulen“ gsii.
In dr Johr 2007 un 2013 het er an dr Internationale Schopfemer Mund-Art Literatur-Wärchstatt dailgnuu. Anne 2008 isch er mit em Regiobryys vum Oberrhynische Kulturforum uuszaichnet wore. Im Johr 2011 het er d Johann-Peter-Hebel-Medaille iberchuu.
Im Vorwort zue sym Buech „Wo isch d Sproch?“ schrybt dr Pflaum iber Dialäkt:
Dr Ewald Hall schrybt in ere Rezänsion zue „Wo isch d Sproch?“:
D Anne Freyer schrybt in dr Badische Zytig iber dr Pflaum:
Uusgläseni Wäärch
Derzue het dr Stefan Pflaum Artikel fir verschideni Zytschrifte un Zytige gschribe, unter anderem e regelmäßigi Mundartkolumne in dr Lokalzytig „Dreisamtäler“ („Vum Wunderfitz“).