cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurzverb
E Churzverb bezaichnet i de alemannische Grammatik e Verb wo im Infinitiv aisilbig isch und mit aim zwee oder drai Mitlut afoot und uf en Langvokal oder Diphthong endet. Zudem hend si im Plural d Endig uf -nd statt regulärem -ed. Churzverb sind ide regle unregelmässig und büüget suppletiv, da haisst, si bildet d Forme mit merere Stämm.
D Churzverbe im Toggeborg
E Raie Modalverbe bildet de Plural ebefalls mit Churzforme: wöle : wönd; chöne : chönd; müese : müend.
Churzverb as Hilfsverb
D Churzverb ghöret zude wichtigste Verb und a paar hend au d Funktion vomene Hilfsverb. So tienet d Verbe sii und haa zum bilde vode Vergangehait: i bi ggange, i ha gmacht, d Verbe sii und tue brucht mer zum e aktuelli Handlig z betone: i bin em schriibe oder i tue lese. S Verb choo chan e Handlig bizaichne, wo am ufchoo isch (unmittelbari Zuekunft): s chunt cho regne.
Bsunderhaite
S Verb choo bildet s Partizip immer oni de Vorsilbe /g-/; loo und afange/afoo chönet degege d Partizipie oni oder mit dere Vorsilbe bilde: Er het s elai loo/gloo, Si het afange/agfange lache.. E uffälligi Bsunderhait isch, as die vier Verbe goo, choo, loo und foo verdopplet werdet, wenn si zäme miteme Infinitiv brucht werdet: Er got go poschte. Si chunt s morn cho hole. Lo da lo si! S foot gli afo regne. Die Verdopplige chönet selber nomol verdopplet werde (gogo, goge, chogo, choge): Er got goge poschte. Si chönet au abgschwächt werde (ge, gi, afe): S foot glii afe regne.
Gschicht
Die vier Verbe sii, tue, goo und stoo sind scho im Altalemannische vo de reguläre Konjugation abgwiche und hend aisilbigi Forme ufgwise (ahd. sin, tuan, gan, stan). Si werdet au Wurzelverb oder au athematischi Verb gnennt, well d Endige direkt a d Wortwurzle aghängt werd, oni en Vokal, wi z. B. bi de Verba pura (blüe-e / blüeje). Im Verlauf vode Zit hend gwüssi Zitwörter wo hüfig brucht werdet au Churzforme entwicklet (Kontrahierti Verb), wobi die i de ainzelne Tielekt au verschidnigi Forme entstande sind, au d Aazaal vode Churzverb schwankt i de Tielekt.
Au i anderne Sprooche, wie im Italienische, hend vill bruchti Verbe unregelmässigi Churzforme entwicklet.
Plouzévédé
Plouzévédé (bretonisch Gwitevede) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plouzévédé lyt 67 km vu am Guillec im Pays de Léon, Quimper un 36 km vu Brest uf ere Hechi zwische 40 m un 106 m iber Normalnull.
Gschicht
Plouzévédé isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Ploezendel, Ploezeudel (um 1330 Ploeteuede, 1371 Plebe Tenede, 1371 Plebe Tevede, 1516 Ploezevode, 1630 Guitemede, 1654 Guitomede).
Verwaltig
vu Plouzévédé isch. Plouzévédé ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plouzévédé ghert zem Bretonisch.
Stimmlose labiodentale Affrikate
Di stimmlosi labiodentali Affrikate isch e Konsonant uss dr mänschliche Sprooch, wo ùnter de Sprooche vo dr Wält arg sälte isch. De Luut fängt mit eme aa, ùn goot zumene  über. S Alemannische het, wäge vo de hochdütsche Luutverschiebig, als eini vo de weenige Sprooche, en sonige Luut in Wörter wie „Pfyl“. Allerdings fängt de Luut statt mit eme labiodentale Luut mit eme bilabiale aa, ùn goot deno zumene über.
Im internationale phonetische Alphabet wird de Luut mit, oder  transkribiert. Viilmool loot mer de Booge über de Affrikate au eifach ewäg:.
Liste der Stadtpräsidenten von Zürich
Das isch d Lischte vo de Stadtpresidänte vo Züri.
Gschicht
Im 13. Jaarhundert isch d Stadt Züri e freji Rychsstadt worde. D Herrschaft i dr Stadt isch drum bim Rychsvogt und deils au bi dr Äptissin vom Fraumöischter glääge. Dr Stadtraat und dr Schultheiß händ nur minderi Rächt gha.
D Stadt het bi dr Zouftrevoluzion vom Rudolf Brun ane 1336 e Regierig mit zwei Bürgmermäischter übercho, wo uf Läbeszyt gwäält gsi sind und wo sech al halb Jaar im Ampt abglöst händ. Das Regime het bis ane 1798 funkzioniert.
Benno Schwabe
Dr Benno Schwabe (* 21. Juli 1841 z Rostock; † 21. Oktober 1907 z Arlise) isch ä Buechverleger in dr Schdadt Basel gsi.
Liste der Stadtpräsidenten von Zürich
Gschicht
I dr Helvetik hät Züri d Herrschaft über s Züripiet usserthalb vo de Stadtmuure verlore, wo am 12. Februar 1798 die alti Regierig mit ere Proklamazion d Gwalt abgläit het. Am 26. April 1798 hät Züri für d Gmeindsache d Munizipalität Züri gwäält, wo als Kollegium d Gschäft gfüert hät. Jetz isch Züri wie alli andere Ortschafte als Munizipalgmeind innerhalb vom nöi gschaffene Kanton Züri organisiert gsi – das isch dr Afang vo dr politische Gmeind gsi. Züri isch em helvetische Distrikt Züri zueteilt gsi, wo vomene Understatthalter gfüert worden isch. D Zöift hät’s nümme ggè. Dr Kanton hät kei Regierig gha, dr Regierigsstatthalter vo dr helvetische Zäntralregiierig hät d Kantonsverwaltig gleitet. Dr erscht Presidänt vo dr Zürcher Munizipalität isch, mid Underbrüch, dr Hans Conrad Escher von der Linth gsi, wo da drmit fasch wie en erschte Stadtpresidänt gwürkt hät.
Benno Schwabe
Läbe
Dr Benno Schwabe isch am 21. Juli 1841 z Rostock uf d Wält cho. Im Johr 1868 het er die Schweighauserische Druckerei und Verlagsbuchhandlung, dr eltischt Buechverlag wo d Offizin vom Basler Drucker Johannes Petri (1441-1511) wiitergfüehrt het, kauft. Si Name isch in Benno Schwabe u. Co. umduscht worde, hützudag d Schwabe AG. Dr Verlag schbezialisiert sich uf Medizin, Psychologii, Kultur- und Kunschtgschicht.
Liste der Stadtpräsidenten von Zürich
Gschicht
Dr Titel Bürgermäischter isch vo 1803 a, sid dr Mediazionszyt, und bis 1869 füre Presidänt vo dr Kantonsregierig pruucht worde, und d Stadtgmeind hät ane 1803 nöi en Stadtpresidänt übercho.
Benno Schwabe
Quelle
, Band 16. S.235
Udo Kunz
Dr Udo Kunz (* 15. August 1924 z Hauge; † 28. Juni 2015 am glichen Ort), isch e dütsche Maschinebauer, Unternähmer un Kommunalpolitiker gsi.
Läbe
Dr Kuenze Udo isch im Wiesetaldörfli Hauge ufgwachse, wo jetz en Ortsteil vo Lörrech isch. Er het d’ Hauger Volksschuel und d'Metallfachschuel z'Lörrech besuecht, ab 1940 d’Fliegertechnischi Vorschuel in Eisenach, drno in Suhl un am End in Luckenwalde. Im Friehlig 1943 het er de G’sellebrief übercho un isch dann gli als „Spezialpersonal“ zu dr Wehrmacht iizoge wore. Scho im Summer 1945 isch er us kurzer Kriegsgfangeschaft nach Hauge zruckcho un het denn in mehrere Betrieb vo de engere Region g’schafft. Im April 1953 het er d'Meischterpriefig für Mechanik un Maschinebau bschtande. 1953–54 het er als Meischter im Metallbetrieb Boschert, domols z’Bromech aasässig, g’schafft. 1954 het er sich mit der Schlosserei Kunz selbschtändig g’macht. Selle vielsitige Handwerksbetrieb het sich bal vor allem uf Fahrräder und Mopeds spezialisiert, aber schpöter het’s sich zuem Autohaus Kunz uusg’witet.
Stausee
Èn Stausee, vo allem z Öschterrych au Speicher benamst, isch èn künschtlich aaglaitè See, wo sich in èm Dal vor èm Abschperrbauwärk (das cha en Staumuèr odder en Staudamm sy) bildet.
Èn chlynè Stausee ohni stabili Temperadurschichtig wird au als Staubeggi oder Weiher bezeichnet.
Èn Stausee isch èn Deil von èrè Stauaalaag, woby es sich dödeby i dè Regel um è Dalschperri handlet. In geignetem Glände mit flache Flièßgewässerstreckène könnet Stauseè Uusmass bis meereri hundert Kilometer Längi erreichè. Im Bärgland und in Canyons sin au grossi Stauhöè un dômit Seedüèfè vo öppè 300 Metèr möglich.
Im Gegèsatz zuè nem natürlichè See ka dè Wasserschtand in èm Stausee wege dr Spycherbewürtschaftig stark schwankè. In beschtimmtè Fäll ka dè Stauraum au vollkommè leer gfaarè wörrè. Vobreitet wörred au natürlichi Seè durch è Stauweer i dè Spycherkapazidät erwiteret (z. B. dè Viktoriasee, wo mit Abschtand dr gröschtè Stausee vo dè Wält isch).
Stauseè wörred als Spycher für Spycherkraftwärk, bsunders Bumpspycherkraftwärk mit ere zuèsätzliche, künschtliche Rückschpysig vowendet, als Trinkwasserschtauseè odder für landwirtschaftliches Nutzwasser (Bewässerigsaalaagè). I dè Fischzucht wörred Stauseè als Fischweier gnutzt. Au Mülliweier ghöre zu dere Kategory. È neui Variantè vo Staubeggi sin d Wasserschpycher, welli für d Schneekanonè für dè Kunschtschnee in Skigebièt erschtellt wöred. Tùpischerwys liget selli Spycher nit im Dal, sondern höcher, un au emoll an èrè Bergflankè, well s Wasser sowiso villmoll zuègfüürt wörrè muè.
Èn Stausee, wo uff natürlichi Wys entschtandè isch, indem er sich z. B. vor nem Bärgschturz odder nem Lava schtrom uffschtaut, wörd als Abdämmigssee benamst, bi dè Stauig durch è Glètscherzungè als Glètscherschtausee.
Waldbronn
Waldbronn (sidfränkisch Waldbronn) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Waldbronn lyt am Rand vum Alb-Pfinz-Plateau im Dal vu dr Alb.
Vum Bann sin 37,1 % Landwirtschaftsflechi, 32,7 % Wald, 29,7 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Waldbronn ghere d Ortsdail Busenbach, Etzenrot un Reichenbach.
Gschicht
Am 1. Juli 1971 isch Etzenrot zue dr Gmai Reichenbach yygamindet wore un am 1. Jänner 1972 Busenbach. D Gmai isch am 19. Novämber 1974 in Waldbronn umgnännt wore. Alli drei Ortschafte sin anne 1292 zum erschte Mol gnännt wore.
Verwaltig
Waldbronn ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.
Dr Burgermaischter vu Waldbronn isch dr Franz Masino.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Waldbronn ghert zum Sidfränkisch
Sermamagny
Sermamagny ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Sermamagny ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1347 unter dem Namen Sermegin. Im Lauf der Zeit wandelte sich die Bezeichnung über Surmaimaingny (1423), Samermenigny (1427), Sermemesgny (1458), Sermamegny (1563), Schirmamenga (1572) und Sermangny (1717).
S Gebiet um Sermamagny hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Sermamagny ìsch. Sermamagny ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Sermamagny ghert zem Franc-Comtois.
Einwohnerrat
De Iiwohnerrot ersetzt in grosse Schwiizer Gmeinde d Gmeindsversammlig. Dodermit entschpricht er in de Funktion öppe em Gmeindsrot, wie me ihn zum Bischpil in Dütschland kennt.
Gründ für en Iiführig
In Schwiizer Gmeinde wird s Budget vo de Gmeind, Kredit für Inveschtitione und vili andre Gschäft vo de Gmeindsbürger in de Gmeindsversammlig entschiide. Wil des für grösseri Gmeinde und Schtädt nöd praktikabel isch, chöi d Schtimmbürger d Iirichtig vo eme Iiwohnerrot bschliesse. De Iiwohnerrot wird in de Regel alli viir Johr gwählt.
Hauensteinstrecke
D Hauestäistrecki isch äini vo de eltiste Iisebaanstrecke in dr Schwiz. Si verbindet die bäide Stedt Baasel und Olte.
Dr Naame Hauestäi erinneret an middelalterligi Hoolwääg, wo dief in Chalchfelse iineghaue si, und bezäichnet zwäi Bassübergäng über d Hauptchetti vom Jura und d Ortschaft Hauestäi südlig vom Schäitel vom Undere Hauestäibass. Im e gröössere Umfäld vo deene zwäi Bäss gönge zwäi Iisebaandunnel duur e Jura: Dr elteri Hauestäi-Schäiteldunnel goot under em Dorf Hauestäi duure, wäared dr nöijer Hauestäi-Basisdunnel östlig vom Gmäindigebiet duuregoot.
Wääred dr ganz Färnvercheer hüte über d Basisstrecki gläitet wird, dient d Schäitelstrecki mäistens nume no em lokaale Persoonevercheer («Löifelfingerli»). Wenn d Basisstrecki underbroche isch vercheere aber immer no au Schnäll- und Intercityzüüg über die alti Hauestäistrecki, was d Faarzit knapp vier Minute verlengeret. Für Güeterzüüg isch d Schäitelstrecki wäge de groosse Stiigige nume bedingt gäignet.
D Vercheersbauwärk
Bis Sissach isch dr Bau vo dr Iisebaanlinie relatiiv äifach gsi, aber denn isch s Gländ schwiiriger worde. Näbe zwäi chürzere Dunnel zwüsche Buckte und Löifelfinge isch vor allem s Wiadukt vo Rümlige e technischi Mäisterläistig. Dr höggst Punkt vo dr Strecki isch bi dr Stazioon vo Löifelfinge. E Brugg über d Aare isch zwüsche 1854 und 1856 under dr Läitig vom Niklaus Riggebach baut worde. Dr Ooberääscheniöör von Etzel het d Blään vo de Brugge und Wiadukt veröffentligt, sodass das Fachwüsse au bi andere Bahnbrojekt het chönne brucht wärde. Dr Schäiteldunnel het e Lengi vo 2495 Meter und isch vo 1853 bis 1858 baut worde. Dr änglisch Undernäämer Thomas Brassey us London het dr Schäiteldunnel in fümf Abschnitt mit Hilf vo Schächt baut. Dr underirdisch Lauf vom Dunnel isch mit ere Bussole bestimmt worde. D Gnauikäit bim Durchbruch in Bezuug uf d Richdig und d Hööchi isch 30 respektiiv 24 mm gsi. E groosses Brobleem isch s Wasser gsi, wo dur e Stäi in Dunnel iidrunge isch. Am 28. Mai 1857 häi Stützbalke im Dunnel afo brenne und e Däil vo dr Dunneldecki isch iigstürzt. 52 Arbäiter si verschüttet worde. Bi de Rettigsversüech het s witeri Dooti gee, und im Ganze si 63 Arbäiter umchoo. D Löifelfinger-Strecki het e Stiigig vo 26,3 Bromill und isch äini vo de stotzigste Strecke im dompplige Baannetz gsi.
Dr Baasisdunnel isch vo 1912 bis 1916 baut worde und het e Lengi vo 8134 Meter. Im Underschiid zum Schäiteldunnel isch er nid vo Hand sondern mit Boormaschine baut worde und anstatt vo Ross si rauchloosi Lokene iigsetzt worde. Dr Dunnel het d Strecki über e Schäiteldunnel für e Langstreckevercheer unintressant gmacht.
Autonome Region Kurdistan
Di Autonomi Region Kurdistan (kurdisch هه‌رێمی کوردستان ,Herêma Kurdistanê) (Südkurdistan) isch di einzigi Autonomi Region im Irak. Kurdistan gränzt a Syrie, Türkei und Iran. Mit rund 40.000 Quadratkilometer isch Kurdistan ungefähr so gross wie d Schwiz.
D Regioon het en äigeni Regierig und en äiges Parlamänt mit Sitz in dr Hauptstadt Erbil. Si het au en äigeni Armee (d Peschmerga), e Faane und e Hümne.
1970 isch im Norde vom Irak die Kurdischi Autonomi Regioon gründet worde, wo 2005 dr Naame Autonomi Regioon Kurdistan überchoo het. Iir offiziells Gebiet setzt sich us de irakische Guwernemänt Dahuk, Erbil, as-Sulaimaniyya und Halabdscha zämme. Drzue kontrolliert si au Däil vo de Guwernemänt nääbedraa.
Saint-Gérand (Morbihan)
Saint-Gérand (bretonisch Sant-Jelan) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2022 isch si mit Croixanvec zue dr Commune nouvelle Saint-Gérand-Croixanvec fusioniert wore.
Geografi
Saint-Gérand lyt 51 km vu Vannes un 54 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 82 m un 151 m iber Normalnull.
Gschicht
Saint-Gérand isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1188 as Ecclesia sancti Geranni (1406: Saint Gelan).
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Saint-Gérand isch dr Claude-Albert Le Bris gsii.
Augustus
Dr Gaius Octavianus (63 v. Chr. bis 14 n. Chr.) isch under em Name Augustus as dr erscht römisch Kaiser bekannt.
Zwüsche de Johr 25 und 16 vor Chrischtus het dr Augustus groossi Druppedeil in d Alperegion gschickt, vor allem in d Ostschwiiz. Befestigti Plätz vo de Helvetier an strategisch wichtige Örter wie Windisch (Vindonissa) oder Basel (Basilea) si Standört vo römische Garnisone worde, und s keltische Stedtli, wo uf em Bois de Chatel, emä Hügel näbe Avenches glägen isch, isch in d Ebeni verleit worde und isch as Aventicum zum ä regionale Zäntrum gwachse. D Vergrösserig vo dr römische Bevölkerig im Gebiet vo de Helvetier und Rauriker het d Kultur vo de Iiheimische stark beiflusst. Wo dr Augustus gstorbe isch, isch d Romanisierig vo der helvetische Bevölkerig uf em beschte Wäg gsi.
Dr Augustus isch am 19. Auguscht anne 14 noch dr Ziitwändi im süditalienische Nola gschdorbe.
As Kaiser het dr Augustus de Römer noch Johre vo Bürgerchrieg Friide verschafft, er het d Gränze vom Riich befeschdigt und d Wüsseschafte und d Künscht gförderet. Die bekanntischte römische Dichter vo dere Ziit si noch Rom cho läbe, under andere dr Virgil, dr Horaz und dr Ovid.
Literatur
, Band 1, S.262
Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft
D Bundesverfassig vo dr Schwizerischen Eidgnosseschaft vom 18. April 1999 (RMS undefined, abkürzt BV, SR 101) isch d Verfassig vo dr Schwizerischen Eidgnosseschaft. Si goht zrugg uf die ersti Bundesverfassig vom 12. Septämber 1848, wo d Schwiz drmit vom Staatebund zum Bundesstaat geint worden isch. Die gältendi Verfassig isch am 18. April 1999 erloo worde und am 1. Januar 2000 in Chraft drätte.
D Stellig in dr Rächtshierarchii
D Bundesverfassig stoht uf dr oberste Stuefe vom schwizerische Rächtssystem. Ihr si alli Gsetz, Verordnige und Erläss vom Bund, vo de Kantön und vo de Gmeinde undergordnet und dörfe dr Bundesverfassig dorum nit widerspräche.
D Bundesverfassig vo dr Schwiz het im Vergliich mit andere Verfassige en Eigeheit: Si gseht kei Verfassigsgrichtsbarkeit für Bundesgsetz vor, d. h. Gsetz, wo vo dr Bundesversammlig erloo worde si, müesse vom Bundesgricht oder andere Gricht, au wenn si verfassigswidrig si, aagwändet wärde. Die spezielli Reglig isch Usdruck für die sterkeri Gwichdig vom Demokratiiprinzip gegenüber em Rächtsstaatsprinzip. Es söll nit möglig si, ass Gsetz, wo vo dr Volksverdrättig erloo worde si – und allefalls im ene Referendum vom Stimmvolk agnoo worde si – vom ene Gricht usser Chraft gsetzt wärde.
Gliiderig und Inhalt
D Verfassig wird mit dr Präambel iigleitet, wo mit em Gottesbezug «Im Namen Gottes des Allmächtigen!» aafoot. Dr eigentlig Verfassigstext isch in sächs Ditel gliideret:
Ditel 1
Ditel 1 enthaltet allgemeini Bestimmige, wie öbbe zum Staatszwäck (Art. 2), zur Stellig vo de Kantön (Art. 3), zu de Landessprooche (Art. 4) und zu de Grundsetz vom rächtsstaatlige Handle (Art. 5).
Ditel 2
Ditel 2 umschribt d Grundrächt (Art. 7–36), d Bürgerrächt (Art. 37–40) und d Sozialziil (Art. 41).
Ditel 3
Ditel 3 nennt sich «Bund, Kantone und Gemeinden» und reglet in de Art. 43–135 d Kompetänzufdeilig zwüsche de drei staatlige Gliiderigsebene. Dodrin isch bsundrigs die umfassendi Liste vo de Zueständigkeite vom Bund (Art. 54–125) vo Bedütig: Jede Erlass vom Bund muess sich uf e sonigi Norm stütze. Wenn kei expliziti Bundeskompetänz in eme bestimmte Gebiet existiert, so si d Kantön drfür zueständig und dr Bund isch nid befuegt, in däm Gebiet gsetzgäberisch dätig z wärde (lueg Föderalismus in dr Schwiz, Subsidiarität). D Kompetänze vom Bund si im Lauf vo dr Zit die ganz Zit erwiteret worde und au hüte wird die Liste relativ hüfig abgänderet – sig s dur en Aastoss vo de Bundesbehörde mittels em obligatorische Referändum oder dur Volksinitiative.
Ditel 4
Dr vierte Ditel isch mit «Volk und Stände» überschriibe und reglet in de Ardikel 136–142 die bolitische Rächt vom Volk und vo de Kantön, bsundrigs die diräktdemokratische Volksrächt (Initiative und Referendum).
Ditel 5
Ditel 5 isch de Bundesbehörde gwidmet und umrisst d Organisation und d Kompetänze vo dr Bundesversammlig (Legislative, Art. 143–173), vom Bundesroot und vo dr Bundesverwaltig (Exekutive, Art. 174–187) und vom Bundesgricht und de andere richterlige Behörde (Judikative, Art. 188–191 und Art. 191a–c).
Ditel 6
Dr sächst und letzti Ditel het as Inhalt d Revisionsmögligkeite vo dr Verfassig (Art. 192–195) und d Übergangsbestimmige (Art. 196 und 197).
Gschicht
D Grundlag für die hütigi Bundesverfassig isch d Verfassig vom 12. Septämber 1848, wo d Schwiz us eme Staatebund zum Bundesstaat gmacht het. Vor dr Iifüehrig vo dr Verfassig vo 1848 het s e churzi, chriegerischi Usenandersetzig gee (Sonderbundschrieg) zwüsche de liberale und de konsrvative Kantön, wo mit dr vollständige Niiderlage vo de Konservative gändet het. Ohni dä Siig vo de liberale Chreft wer d Iifüehrig von ere bundesstaatlige, liberale Verfassig ummöglig gsi.
Die Bundesverfassig isch i Dail vo dr Verfassig vo de Vereinigte Staate (Zweichammerparlamänt noch em amerikanische Repräsentantehuus und Senat) und vom Gedankeguet vo dr Französische Revolution (Bürgerrächt) beiiflusst worde. D Verfassig het vorgseh, ass d Kantön eigeständig (souverän) si, sowit si d Bundesverfassig nid explizit iischränkt.
Die letzti Dotalrevision vo dr Schwizer Verfassig datiert us em Johr 1999. Es het sich um e Nochfüehrig ghandlet, und nid gschribnigs Verfassigsrächt, wo im Rahme vo dr höchstrichterlige Rächtsprächig dur s Bundesgricht entstanden isch, isch kodifiziert worde, und Bestimmige, wo nit uf d Verfassigsebeni ghöre wie z. B. s Absinthverbot si us dr Verfassig gstriche worde. D Bundesverfassig isch in de 1990er Johr überarbeitet und vom Volk und de Ständ am 18. April 1999 mit 59,2 Prozänt respektiv 12 2/2 vo 20 6/2 Standesstimme guetgheisse worde. Si het d Bundesverfassig vom 29. Mai 1874 (alti Bundesverfassig, churz aBV) ersetzt und het u. a. nüün verschiideni Grundrächt erfasst, wo bis denn nume in Entscheid vom Bundesgricht und in Rächtskommentar festghalte gsi si. Si isch am 1. Januar 2000 in Chraft drätte.
Motor
E Motor ( ‚Beweeger‘) isch e Maschine, wo mechanischi Arbet verrichdet. Er wandlet drbii äi Energiiform, z. B. thermischi, chemischi oder elektrischi Energii in Beweegigsenergii um.
Kanton Zürich
De Kanton Züri isch e Kanton vo de Schwyz. Er hät öppis über anderthalb Milioone Ywoner und isch de Kanton mit de mäischte Ywoner vom ganze Land. Syni Hauptstadt isch d Stadt Züri.
Motor
Mäistens het e Motor e Wälle, wo sich dräit und eso mechanischi Vorrichdige, wie Getriib, aadribt. Usnaame si Raggeetemotor und Linearmotor. Die mäiste Motör wo hüte iigsetzt wärde, si Verbrennigsmotör, wo chemischi Energii umwandle, und Elektromotör, wo mit elektrischer Energii betriibe wärde.
Kanton Zürich
Geografy
De Kanton Züri lyt im Norde vo de Schwyz.
Motor
Gschicht
D Arte vo Motör, wo hüte wirtschaftlig am wichdigste si, si erst im 19. Joorhundert ufchoo. D Wasserchraft und d Windenergii häi in dr Vergangehäit e relativ seer vil gröösseri Rolle gspiilt as hüte und si mit äifache Motör wie Wasser- und Windreeder usgnützt worde, und dr Wind het au Seegelschiff aadriibe. Sust het sich d Menschhäit aber uf d Muskelchraft vo Dier und vo Mensche müesse verloo, wo in underentwicklete Länder immer no e riisigi Rolle spiilt.
Kanton Zürich
Geografy
De hööchscht Bäärg isch s Schnebelhorn im Südoschte mit 1291 m., de tüüffscht Punkt lyt bi Weiech im Nordweschte uf 330 m. De Kanton ghöört zum grööschte Täil zum Mittelland, aber im Südoschte isch er scho voralpin.
D Hauptgwässer sind de Zürisee, d Limet (oder elter: de Limig), dänn d Glatt, d Tööss, d Thur. Zmäischt nu en Gränzfluss isch de Rhy, und ganz en Gränzfluss isch d Rüüss.
Di histoorisch-geograafische Landschafte sind s Gibiet links und rächts vom Zürisee mit de Stadt, s Limettaal, s Underland, s Wyland, d Gäged um Wintertuur, s Oberland und s Chnoonaueramt (oder Säuliamt). As offizielli Planigsregioone gits dezue na s Furttaal und s Glatttaal, und s lingg und s rächt Seeufer ghäissed Zimmerbäärg reschpäktiv Pfanestiil.
Spraach und Religion
Di offiziell Spraach isch Hoochtüütsch, aber me redt im grööschte Täil vom Kanton Züritüütsch, en hoochalemanische Dialäkt. Ganz im Norden aber redt me scho Oschtschwyzer Tialäkt.
Züri isch es Zäntrum vo de Reformation gsy, da händ de Huldrych Zwingli und de Heinrich Bullinger gwürkt. D Lüüt sind drum lang fascht uuschliesslich refermiert gsy. Tradizionell katolisch isch nu Dietike gsy, paritäätisch Rhynau.
Verfassig und Politik
Di hütig Zürcher Kantonsverfassig isch vo 2005.
Legislative
D Legislative, aso de Raat, wo d Gsetz macht, ghäisst Kantonsraat. Er hät 180 Mitglider und wird vom Volch im Proporzwaalsischteem uf amig vier Jaar gwelt.
Exekutive
I de Legislatur vo 2019 bis 2023 isch de Regierigsraat esoo zämegsetzt:
Judikative
D Judikative, aso di grichtliche Bhöörde, sind zeerscht emaal d Fridesrichterämter, wo me probiert z schlichte; nachane chömed as eerschti Grichtsinschtanz d Bezirksgricht und as zwäiti Grichtsinschtanz s Obergricht. Denäbed gits na s Verwaltigsgricht, s Soziaalversicherungsgricht, s Handelsgricht und ander Bhöörde.
Über was abgstume wird
Obligatoorisch vor s Volch müend Änderige vo de Verfassig; fakultiv abgstume wird über Gsetz, wänns 3000 Stimmbirächtigti verlanged. 6000 Lüüt chönd mit ere Initiative Verfassigs- und Gsetzesänderige vorschlaa. Dänn gits na d Äinzelinitiative, wo äi äinzigi Person chan yräiche; dass die aber wyter verfolgt wird, mues si vomene Drittel vo de Kantonsrööt understützt wäärde. E Bhöördeninitiative chan e gwüssi Aazaal Gmäinde oder aber e Minderhäit im Kantonsrat yräiche.
Bezirk und Gmäinde
De Kanton Züri isch i die zwölf Bezirk uuftäilt, mit de Näme vo de wichtigschte Gmäinde:
Politischi Gmäinde häts im Kantoon nach den Ygmäindige z Züri (1893 und 1934) und z Wintertuur (1922) langi Zyt 171 ghaa. Nach eerschte Fusioone i de letschte paar Jaar sinds hüt aber nun na 160 (Stand 2023), und wyteri Fusioone sind aatänkt.
Wirtschaft
De Kanton Züri isch de wirtschaftlich Motoor vo de ganze Schwyz. Wichtigi Banke (öppe d «Credit Suisse», d «UBS» oder d «Zürcher Kantonalbank»), Versicherige (öppe d «Helsana», d «Sanitas», d «SWICA», d Swiss Re oder d «Züri») und anderi Undernäme (öppe «Rieter», «Sulzer») händ da ire Sitz. Au vil ussländischi Undernäme händ im Kanton ire Schwyzer Hauptsitz, zum Byspil «Coca Cola», «General Electric», «Google», «IBM», «Microsoft» oder «Siemens». Aber au s Kongrässwäse und de Turismus wäärded wichtiger und wichtiger.
D Stadt Züri hät mit em Hauptbaanhof Züri de grööscht Baanhof vo de Schwyz, und z Chloote lyt mit em Flughafe Chloote de grööscht Flugplatz im Land. De Zürcher Vercheersverbund (ZVV) isch s beschtuuspoue Naavercheersnetz vo de Schwyz.
Gschicht
Di eerscht Kantonsverfassig datiert vo 1803 und isch vom Napoleon ggää woorde. 1814 isch e konservatyvi Verfassig choo, wo probiert hät, s Raad vo de Zyt wider zruggztrüle. 1831 häts dänn e liberaali Verfassig ggää, und s allgimäin Waalrächt isch ygfüert woorde. 1869, wo s «Sischteem Äscher» gstürzt woorde isch, isch e «radikaali» Verfassig bschlosse woorde: Doo hät me di hüttige diräktdemokratische Volchsrächt mit Initiatyven und Referändum ygfüert. Di hüttig Verfassig vo 2005 hät ekäi groossi Änderige praacht: Zum äinte hetts daadezue ekäi politischi Meerhäite ggää, und zum andere sind ali wichtigen Änderige scho voranen as Täilrevisioone vo de doozmaalige Verfassig durepraacht woorde. Me hät 2005 aber s Verfassigsrächt uf de formaal Stand vo de modärne Zyt umformuliert.
Lueg au: Staatsarchiv Züri
Verstärker (Elektrotechnik)
E Versterker isch en elektronischi Baugrubbe mit mindestens äim aktive Bauelimänt (mäistens e Dransister, mänggisch, vor allem früener, au Rööre), wo en Analogsignal, wo iine chunnt eso verarbäitet, ass d Usgangsgröössi gröösser wird as d Iigangsgröössi. Dodrbi muess dr Usgang mäistens mee Läistig chönne abgee, as dr Iigang ufnimmt. Die zuesätzligi Läistig chunnt von ere Energiekwelle, also z. B. ere Batterii oder eme Netzdäil. Versterker git s für Gliichstroom bzw. Gliichspannig und au für Wäggselstroom bzw. Wäggselspannig.
E wääsentligs Kennzäiche isch maistens d Linearidäät: E Verdopplig vo dr Iigangsgröössi muess zun ere Verdopplig vo dr Usgangsgrössi füere. Linearidäätsabwiichige si mäistens nid gwünscht und wärde as Verzerrige bezäichnet. Denn wärde au Kombinazionsfrekwänze erzügt, wo s im Iigangssignal nit git und bi Audioversterker dr Doon verfelsche. Für Sonderufgoobe cha statt em lineare Verhalte zum Bischbil e logarithmischs oder radizierends oder für ghöörrichdigi Lutsterki aabassts Verhalte richdig si.
Antiteilchen
E Hufe Arte vo Elementardäili existiere in zwäi Forme, as normali Däili und as Antidäili. Zum Bischbil isch s Positron s Antidäili vom normale Elektron. D Masse, d Lääbesduur und dr Spin vom ene Däili und vp sim Antidäili si gliich, und au wie si wäggselwirke und wie stark die Wäggselwirkige si. Hingege sin die elektrischi Laadig, s magnetische Momänt und alli laadigsartige Kwantezaale entgegegsetzt gliich. So het s Elektron d Leptonezaal 1, s Positron −1. D Parität vo Däili und Antidäili isch bi Bosone gliich, aber bi Fermione entgeegegsetzt. Däili, wo die laadigsartige Kwantezaale alli Null sin, si iiri äigene Antidäili.
Wäge dr vollkommene Sümmetrii chönne sich Antidäili genauso zu Antimaterie zämmeschliesse wie die normale Däili zur normale Materie.
Wenn e Däili und en Antidäili vo dr gliiche Däiliart ufenanderbutsche, annihiliere si sich mit ere hooche Woorschinlikäit: e Proton und en Antiproton vernichte sich zu meerere Pione, en Elektron und e Positron verstraale zu zwäi oder drei Fotone. Umkeert chan e Foton in en Elektron und e Positron umgwandlet wärde, denn redet mä vo Baarbildig.
Theorii
S Konzept vo de Antidäili chunnt us dr Kwantefüsik, genauer us dr Kwantefäldtheorii. Es basiert uf em CPT-Theorem, wo säit, ass d Fäldgliichige us seer fundamentale Gründ sich dur e CPT-Transformazioon nit ändere. Das isch d Kombinazioon von ere Umcheerig vo Vorzäiche vo alle Arte vo Laadige (Laadigskonjugazioon, C), von ere Spieglig vom Ruum (Parität, P) und von ere Umcheerig vo dr Zitrichdig (Zitumcheerig, T). Wäge dere Invarianz (Unveränderligkäit) git s zu jedem Zuestand oder Brozäss, wo noch de Fäldgliichige mööglig isch, e zwäite, gliichartige Zuestand bzw. Brozäss, wo dur d CPT-Transformazioon vom erste chunnt und genauso mööglig isch. Wenn s im Usgangszuestand nume äi Däili git, bechunnt mä dur d CPT-Transformazioon s Antidäili im entsprächende Zuestand über. Wenn dr Zuestand e ganzes Süsteem mit meerere Däili beschribt, bechunnt mä e Süsteem im entsprächende Zuestand, wo ufbaut isch wie s ursprünglige, aber us de entsprächende Antidäili.
Tour de France 2011
D Tour de France 2011 isch s 98. Mol ass das Etappe-Velorenne, wo s wichtigste uf dr Wält isch, usdrait worde isch. Si het am 2. Juli 2011 uf dr Île de Noirmoutier aagfange und isch am 24. Juli 2011 traditionsgmäss uf dr Avenue des Champs-Élysées z Paris z Änd gange.
Wie zum letschte Mol bi dr Tour de France 2008 het d Tour nit mit eme Zitfahre aagfange, sondern mit ere reguläre Etappe. Grad noch em Start isch s drbii über d Passage du Gois gange, wo mä nume bi Ebbe cha drüberfahre. Im Ziil, uf em Mont des Alouettes, het s noch em Ändi vo dr Etappe d Präsentation vo de Mannschafte gee, wo mitgmacht häi. E Daag druf het s Mannschaftszitfahre rund um Les Essarts stattgfunde.
Regleändrige
Zum d Spannig im Kampf um s grüene Liibli für e best Sprinter und Punktliibli für dr best Bärgspezialist z versterke, het s bi dr 2011er Uflag vo dr Tour de France neui Regle gee:
Antiteilchen
Theorii
Wäge dere CPT-Sümmetrii erwartet mä für jedi Art vo Elementardäili en entsprächendi Art vo Antidäili, wo die additive Kwantezaale von em wie Laadig (elektrischi Laadig, Farblaadig), Barzonetaal, Leptonezaal usw. vo de Däili entgegegsetzt isch, wo aber die gliiche nitadditive Äigeschafte wie z. B. Spin, Masse, Lääbesduur usw. häi. Für alli bekannte Däiliarten het mä sonigi Antidäili in Experimänt chönne noochwiise.
Tour de France 2011
Mannschafte
Bi dr Tour 2011 si 22 Mannschafte, mit 9 Fahrer pro Mannschaft drbii, 18 drvo ProTour Mannschafte. Cofidis, Europcar, FDJ und Saur si Pro-continental Mannschafte, won e spezielli Iiladig überchoo hai.
Antiteilchen
Theorii
Wenn alli additive Kwantezaale vom ene Däili Null sin, so isch s Däili si äignigs Antidäili. Das isch z. B. bim Foton, bim Z0 und bim nöitrale Pion π0 dr Fall.
Tour de France 2011
Favorite
Dr Alberto Contador, wo 2010 d Tour de France gwunne het und 2011 dr Giro d'Italia, isch dr grösst Favorit gsi. Anderi Fahrer, wo mä von ene dänkt het, ass si e Chance im Gsamtklassemänt chönnte haa, si dr Luxeburger Andy Schleck, wo im vorige Johr Zweite worden isch, dr Robert Gesink, dr Samuel Sánchez, dr Australier Cadel Evans, dr Jurgen Van Den Broeck and dr Italiäner Ivan Basso gsi. D Sportzitschrift L'Equipe het nume im Contador fümf Stärn gee, dr Andy Schleck het sich mit vier müesse begnüege, si Brueder Fränk und dr Cadel Evans mit drei.
Antiteilchen
Bezäichnigswiis
Die normali Bezäichnig isch „Anti-“ und denn dr Naame vom Däili, also zum Bischbil Antiproton; en Usnaam, wo historisch entstande isch, isch dr Naame Positron für s Antielektron. Bi mängge Däili, wie Myon oder Pion, brucht mä anstatt „Anti-“ mäistens s Vorzäiche vo dr Laadig, also „positivs Myon“ oder „My-plus“ statt Antimyon.
Tour de France 2011
1.Etappe: Passage du Gois — Mont des Alouettes, 191.5 km
Die ersti Etappe isch flach gsi, mit eme maximale Höchiunderschiid vo öbbe 250 Meter. S Ziil uf em Mont des Alouettes isch noch eme 2,2 Kilometer lange Aastiig vo dr 4. Kategorie cho. Acht Kilometer vor em Ziil het s e Massesturz gee, wo dr Contador, dr Samuel Sanchez und e baar anderi vo de beste Fahrer ufghalte het. Dr Belgier Philippe Gilbert vo Omega Pharma-Lotto het d Etappe mit drei Sekunde Vorsprung vor em Australier Cadel Evans gwunne. Dr Contador und dr Sanchez hai ei Minute und zwanzig Sekunde verlore, währed dr Cadel Evans, d Schleck Brüeder und dr Klöden nume e baar Sekunde uf en Erst verlore hai.
2.Etappe: Les Essarts — Les Essarts, 23 km
Die zweiti Etappe isch e churzes Mannschaftszitfahre über e sehr flache Parcours gsi. Gwunne het sä s Team Garmin-Cervélo mit vier Sekunde Vorsprung vor BMC Racing Team, Sky Procycling und Team Leopard-Trek vom Andy Schleck. HTC Highroad isch fümf Sekunde hindedrii gsi, RadioShack zäh und Rabobank zwölf. D Saxobank Sunguard vom Alberto Contador isch Achti worde mit 28 Sekunde Rückstand. Dr Thor Hushovd het s gääle Liibli übernoh, dr Evans isch Dritte worde im Gsamtklassemänt mit einere Sekunde Rückstand, d Schleck Brüeder si vier Sekunde hindedrii gsi, dr Klöden und dr Leipheimer zäh, dr Contador hingege scho 1 Minute 42 Sekunde.
3. Etappe: Olonne-sur-Mer — Redon, 198 km
Die dritti Etappe isch e flachi Etappe dr Atlantikküste nooch gsi, wo druf aagleit gsi isch, ass d Sprinter dr Siig under sich wurde usmache, und mä het nid erwartet, ass sich vil im Gsamtklassemänt wurd ändere. Scho früeh im Renne si dr Mickael Delage (FDJ), dr José Iván Gutiérrez (Team Movistar), dr Rubén Pérez (Euskaltel-Euskadi), dr Maxime Bouet (Ag2r-La Mondiale) und dr Niki Terpstra vo Quick Step usgrisse und hai e Zitlang bis zu acht Minute Vorsprung uf s Fäld gha. Nüün Kilometer vor em Ziil het sä s Peloton iigholt. Uf de letschte Kilometer het im Mark Cavendish siis Team, d HTC Highroad, dr Don agee und d Fahrer vo Garmin, dr Thor Hushovd und dr Tyler Farrar, hai sich ihne aagschlosse. Dr Cavendish het aber die letschti Kurve nid guet gnoh, dr Hushovd het aagfange für e Farrar dr Sprint vorbereite, und dä het denn d Etappe au gwunne. Dr Hushovd het die gliich Zit überchoo und siis gääle Liibli verdeidigt. Dr spanisch Meister José Joaquin Rojas vo Movistar het am meiste Sprintpünkt gsammlet und s grüene Liibli übercho. Dr Mickael Delage vo FDJ isch zum kämpferiste Fahrer gwehlt worde.
Antiteilchen
Gschicht
S erste Antidäili isch s Positron gsi. Dr Paul Dirac het s 1928 theoretisch vorusgsäit und dr Anderson het s 1932 entdeggt. D Antidäili vo de andere bäide stabile Materiebestanddäil, s Antiproton und s Antineutron, si 1955 bzw. 1956 entdeggt worde.
Tour de France 2011
4. Etappe: Lorient — Mûr-de-Bretagne, 172.5 km
Die vierti Etappe isch e chli hügelig gsi mit dr Cote de Laz noch 79 Kilometer, eme Aastiig vo dr vierte Kategorii. Intressant isch aber vor allem dr Hügel (3. Kategorii) vor em Ziil gsi, wo Expärte erwartet hai, ass dr Contador wurd zeige, was er cha. Das het er denn au gmacht, het bim Aastiig d Füehrig übernoh, het aber Fahrer wie dr Evans und dr Fränk Schleck nid chönne distanziere. Bim Ändspurt isch dr Evans vorus und het dr Contador um e baar Santimeter gschlage. Die zwei Pünkt, wo s gee het, hai im Evans glängt, zum Erste im Bärgklassemänt z wärde. Dr Hushovd het sich usgezeichnet gschlage, het sich nid lo abhänke und het so sis gääle Liibli verdeidigt. Dr Jérémy Roy vo FDJ, wo nüün Kilometer noch em Start mit vier andere Fahrer em Fäld drvoo gfahre und nume e baar Kilometer vor em Ziil am Mûr-de-Bretagne iigholt worden isch, isch mit dr Roote Nummere uszeichnet worde.
Antiteilchen
Dütige
D Dirac-Gliichig, wo unter anderem Elektrone beschribt, het Löösige mit ere positive Energii E= + m c^2 und ere negative Energii E= - m c^2. Dorum frogt mä sich, wiso e Däili mit ere positive Energii nit 2m c^2 abstraalt und in e Zuestand mit ere negative Energii übergoot. Dr Dirac het s eso erkläärt, ass alli negative Energiizueständ bsetzt sin (Dirac-See). D Baarbildig isch denn ass e Däili vom negative in dr positiv Energiizuestand glüpft wird. Dr umbsetzti negativi Energiizuestand, s Loch, cha mä as Antidäili beobachte.
Tour de France 2011
5. Etappe: Carhaix — Cap Fréhel 164.5 km
D Etappe isch flach gsi mit eme Aastig vo dr vierte Kategorii noch 45 Kilometer. E Hufe Fahrer si umgheit, drunder dr Bradley Wiggins (Sky), dr Levy Leipheimer (RadioShack). Denn si dr Janez Brajkovic (RadioShack) und dr Robert Gesink (Rabobank) und anderi Fahrer in Grabe grutscht. E baar Kilometer noch däm isch dr Alberto Contador (Saxo Bank - Sungard) umgflooge, und het nid grad glücklig usgseh, won er mit eme verrissnige Liibli ufgstanden isch und sich het müesse aastränge zum ins Fäld zruggchoo. Denn het e Döff dr Niki Sörensen (Saxo Bank - Sungard) umgworfe und spöter isch au dr Tom Boonen (Quick Step) uf em Pflaster glandet. Usser dene bekannte Fahrer het s aber no meh umglitzt.
Antiteilchen
Dütige
D Dütig mit Hilf vom Dirac-See isch vo dr Feynman-Stückelberg-Interpretazioon abglööst worde. Die basiert uf dr Vorstellig, ass sich Däili mit negativer Energii in dr Zit hindersi beweege. Mathematisch isch das ekwiwalänt zum ene Antidäili mit ere positive Energii, wo sich in dr Zit füürsi bewegt.
Tour de France 2011
5. Etappe: Carhaix — Cap Fréhel 164.5 km
Dr Cavendish het dr Ändspurt gwunne, nochdäm zerst dr Boasson Hagen und denn dr Hushovd e chli z früeh mit sprinte aagfange hai und sich dr Cavendish im Gilbert het chönne aahänke und dä denn churz vor dr Ziillinie het chönne überhole. Dr Hushovd as Zähnte blibt Erste im Gsamtklassemänt, drfür het dr Gilbert in dere Etappe acht Sprintpünkt gsammlet und nimmt im Rojas s grüene Liibli wäg.
6. Etappe: Dinan — Lisieux 226.5 km
Das isch die lengsti Etappe gsi mit e baar Hügel und zwei Aastig vo dr dritte Kategorii, d Côte de Saint Michel de Montjoie (bim 99. km) und d Côte du Bourg d' Ouilly (156 km), und eine vo dr vierte, d Côte du Billot (197 km).
Dr Lieuwe Westra vo Vacansoleil-DCM isch usgrisse und spöter si dr Johnny Hoogerland (Vacansoleil-DCM), dr Anthony Roux, dr Leonardo Duque und dr Adriano Malori zuen em gstoosse. Ihre Vorsprung isch bis uf 12 Minute gwachse, und dr Hoogerland het Pünkt für s Bärgklassemänt gsammlet. Öbbe sächzig Kilometer vor em Schluss het er sich zsämme mit em Roux und em Duque vom Peloton lo iihole. Dr Westra und dr Malori hai witer gmacht, bis s Fäld dr Malori as letschte drei Kilometer vor em Ziil iigholt het.
Dr Dag isch verrägnet gsi und es het e baar Stürz gee, vier Kilometer vor em Ziil isch dr Levi Leipheimer in e Leitblanke iinegrutscht und umgheit, und er het sich denn müesse aastränge, zum dr Zitverlust so chlii wie möglig z halte. Dr Geraint Thomas het em Norwäger Edvald Boasson Hagen dr Ändspurt vorbereitet, wo dä denn souverän vor em Australier Goss und sim Landsmaa Hushovd gwunne het.
7. Etappe: Le Mans — Châteauroux 218 km
Bi dere Flachetappe het s keini Pünkt für s Bärgklassemänt gee, nume Pünkt für d Sprinterrangliste bi Buzençais, 25 Kilometer vor em Ziil. Es het zwar nit grägnet, aber dr Wind isch mänggisch zimlig stark gsi.
Bim Ändspurt, wo dr Tony Martin iigleitet het, het dr Mark Cavendish, wo hinder sim Teamkolleg Mark Renshaw härgfahre isch, dr Alessandro Petacchi und dr André Greipel gschlage.
8. Etappe: Aigurande — Super-Besse Sancy 189 km
Die erste sächzig Kilometer vo dr Etappe si zimlig flach gsi, aber vo denn aa isch s die ganzi Zit e chli uufegange, zerscht en Aastiig vo dr 4. Kategorii, fufzig Kilometer druf isch s d Cote du Rocher des Trois Tourtes (4. Kat.) uufegange, bim Kilometer 164 isch dr höggst Punk vom Col de la Croix Saint-Robert (2. Kat., 1451 m.ü.M.) gläge und noch ere Abfahrt vo öbbe fufzäh Kilometer isch dr letscht Aastig uf Super-Besse Sancy cho, wo s Ziil gsi isch.
Im letschte Aastig uf d Super-Besse hai d Usrisser um dr Rui da Costa brobiert, sich s Fäld vom Hals z halte und hai sich gegesitig die ganz Zit aagriffe, bis zum Schluss keine meh mit em da Costa het chönne mithalte und dä isch elei dr Bärg uufegfahre. Hinder ihm het dr Winokurow meh as e halbi Minute uf s Peloton mit em Hushovd uusegfahre und isch e e zitlilang s virtuelle Gääle Liibli gsi. Aber es het em an dr Usduur gfehlt, si Aasträngig bis zu dr Ziillinie duurezhalte. Im Hauptfäld hai nämlich dr Contador, dr Evans und d Schleck Brüeder afo Tämpo mache und churz vor em Ziil hai si dr Winokurow überholt.
9. Etappe: Issoire — Saint-Flour, 208 km
Die erste vierzig Kilometer si zimlig flach ufegange, denn het aber mit em Aastig of e Cote de Massiac (3. Kategorii) en Achterbahnfahrt aagfange, wo bim hundertste Kilometer uf em Pas de Peyrol (2. Kategorii) si höggst Punkt (1589 m.ü.M) gha het. Sächzäh Kilometer druf isch s über e Col du Perthus (2. Kat.) gange, noch elf wiitere Kilometer über e Col de Cère (3. Kat.), denn über d Chevade (3. Kat.), druf zimlig stotzig uufe uf e Prat de Bouc (2. Kat.) und denn abwärts bis zum Aastiig zum Châteu d' Aleuze (4. Kat.), denn wiiter abwärts bis Saint-Flour, wo s zum Dessert non e chliine vierte Kategorii Bärg uufe zum Ziil gee het, und wo dr Thor Hushovd, wo bis denn dapfer mitgstramplet het, nüm mitchönne het.
Dr Daag het mit Rääge aagfange und wo dä ufghört het, isch d Strooss no lange füecht und glitschig bliibe. Das het zu Massestürz gfüehrt und siibe Fahrer hai s Renne müesse ufgee, dr Alexander Winokurow mit eme brochene Bei, dr Amerikaner David Zabriskie, d Belgier Jurgen van den Broeck und Frederik Willems, dr Holländer Wouter Poels, dr Russ Pavel Brutt und d Spanier Juan Manuel Garate und Amets Txurruka.
E Fümfergrubbe, dr Juan Antonio Flecha, dr Thomas Voeckler, dr Johnny Hoogerland, dr Luis León Sánchez und dr Sandy Casar, isch usgrisse und het alli Bärgpünkt überchoo. Dr grösst Deil von ene, 18 Pünkt, het dr Hoogerland gsammlet, wo Erste in dr Bärgrangliste worden isch. Drissig Kilometer vor em Ziil het en Auti vom Färnsehe dr Flecha und dr Hoogerland aagfahre. Si hai schlussändlig zwar chönne wiiterfahre, si aber hinder s verfolgende Peloton zruggfalle. Säll het die drei Fahrer in dr Spitzegrubbe nüm chönne iihole und so hai die drei dr Etappesiig under sich usgmacht, wo dr Sánchez vor em Voeckler im Spurt gwunne het.
Dr Vorsprung, wo dr Voeckler gha het uf s Peloton, het em glängt, s Gääle Liibli mit eme Zitguethabe vo meh as zwei Minute uf alli Favorite z überneh. Dr Philippe Gilbert het si Vorsprung im Sprinterklassemänt usbaut und dr Gesink het s Wiisse Liibli verdeidigt. Bi de Mannschafte het Europcar d Füehrig übernoh, vor Leopard-Trek und Radioshack.
10. Etappe: Aurillac — Carmaux, 158 km
Das isch e zimlig churzi Etappe gsi, mit Aastiig, wo nid allzu aaspruchsvoll gsi si, ein vo dr dritte Kategorii bim 62. Kilometer, ein vo dr vierte acht Kilometer druf, denn wider eine vo dr dritte Kategorii bim 99. Kilometer und fufzäh Kilometer vor em Ziil en andre vo dr vierte Kategorii. Das isch liicht gnueg gsi, ass s Peloton siini Sprinter nid underwägs verlore het und die hai dr Siig denn au under sich usgmacht, dr Greipel vor em Cavendish, em Rojas und em Hushovd.
Zäh Kilometer vom Start isch e Sächsergrubbe usgriss und het e Vorsprung vo vier Minute uusegfahre, bis si vor em letschte Aastiig igholt worde si. Denn hai s au e baar anderi, drunder dr Tony Martin, dr Thomas Voeckler und dr Philippe Gilbert brobiert, si si aber churz vor em Ziil iigholt worde.
11. Etappe: Blaye-les-Mines — Lavaur, 167.5 km
Die Etappe isch mit zwei Aastiig, wo s Pünkt gee het drfür, zimlig flach und drzue au no ehnder churz gsi. E Sächsergruppe um e Lars Boom het das usgnützt, isch vorusgfahre und het die meiste Pünkt underwägs iigsammlet. Dr Cavendish im Peloton het sich vor em Sprint guet blatziert und nüün Pünkt überchoo, was zsämme mit de 45 vom Ändspurt, won er klar gwunne het vor em Greipel und em Farrar, glängt het, s Grüene Liibli überzchoo. Dr Rojas het au guet abgschnitte in de Sprint, so dass dr Gilbert uf e dritt Blatz im Sprinterklassemänt zruggfallen isch. Suscht het sich nit vil veränderet. Dr Voeckler isch in Gääl bliibe und dr Hoogerland het s Bärgliibli bhalte.
12. Etappe: Cugnaux — Luz Ardiden, 211km
Dasch e schweri Etappe gsi mit eme 1. Kategorii Aastiig uf la Hourquette d’Ancizan und zwei Hors Categorie uf e Col du Tourmalet und denn zum Ziil uf Luz Ardiden. Die ersti Helfti vo dr Etappe isch ehnder flach gsi mit eme Sprint z Sarrancolin won e sächschöpfigi Ussriissergrubbe die meiste Punkt für sich beaasprucht het, und wo denn s Fäld duurechoo isch, isch dr Cavendish vor em Rojas und em Gilbert gsi und het so s Grüene Liibli vorläufig für sich gsicheret.
Dr Voeckler het mit dr Favoritegruppe bis fast ins Ziil chönne mithalte, het nume fufzig Sekunde uf dr Samuel Sánchez, dr Etappenersti, verlore und eso siis Gääle Liibli erfolgriich verdeidigt. Dr Contador het d Aagriff, wo d Schleck Brüeder gegen ihn gfüehrt hai zletscht nüm chönne abwehre und het non emol Zit uf die andere Favorite verlore.
Im Bärgklassemänt het dr Sánchez 40 Pünkt für dr Aastiig uf Luz Ardiden überchoo und drmit s Liibli mit de rote Pünkt. Bi de Nochwuchsfahrer hai sich dr Kreuziger und dr Thomas wacker gschlage, hai aber schlussändlig d Chraft nüme gha zum Mithalte und dr Franzos Arnold Jeannesson het s Wiisse Liibli überchoo.
13. Etappe: Pau — Lourdes, 152,5 km
Die erste nünzig Kilometer si hügelig gsi, mit eme Aastiig vo dr Dritte und eim vo dr vierte Kategorii. Erst denn isch z Bielle dr Zwüschesprint choo und churz druf isch s uufe gange uf dr Col d’Aubisque, e 16,4 km langen Aastiig mit ere Stiigig vo 7,1 %. Denn isch s vierzig Kilometer meistens abwärts gange und uf s Ziil zue isch e flachi Strecki cho vo zäh Kilometer.