cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bregl da Heida
Dr rätoromanisch Name bregl goot worschins ufs vorromanische Ursprungswort brogilos zrugg, wo es Gländ mit Wald oder Gstrüpp bezeichnet. Das Wort chunt i karolingische Dokumänt vor, hüt gäb s es nur no in Fluernäme. Do drmit würd bregl da heida uf Dütsch also öpe Heide-Gstrüüch bedüte, was zu so mene Platz mit alte, vo Pflanze überwuecherete Ruiine würd basse.
Honigbuck
Name ùn Saage
Au hed mer sich friejer verzeld, as ùf em Hùùnibùg znaachd Gschbängschder ùmegienge ùn as dèrd am Daag d Waagereeder bräche deede.
Weblink
Honigbuck - Märzenbecher im Naturschutzgebiet seit 1963 - Badischi Zytig (07.03.2008)
Garuda
De Garuda (Sanskrit: गरुड, Garuḍa m.; Pali: Garuḷa) isch im Hinduismus de König vo de Vögel und s Riittier (vāhana) vom Gott Vishnu.
Giburt
De Garuda isch de Soo vom Kashyapa und vo de Vinata und de Brüeder vom Aruna, em Wagelenker vom Sunegott Surya. Won er uf d Welt choo isch, het er ase starch glüüchtet, as sogäär d Götter Angst vorem ghaa hend. Well d Kadru, d Muetter vo 1000 Schlange, drunder de Schlangekönig Shesha, sini Muetter underjocht hett, isch er de grööscht Find vo de Schlange. Um sini Muetter z bifraie, het er vom Donnergott Indra de Unsterblichkaitstrank Amrita gstole. Wel er aber selber nöd devo trunke gha het, het em de Vishnu d Unsterblichkait ggee. Als Gegegoob het er em Vishnu abotte, sis Riittier z were.
De Garuda het de Liib und de Chopf vomene Maa, aber dezue rooti Adlerflögel, Adlerchlaue und en Adlerschnabel. De Garuda isch aus s Woppetier vo Indonesie und di indonesisch Fluglinie het sich noch im binennt.
Kabinett Späth II
S Kabinett Späth II het s in dr 8. Wahlperiod vum Landdag vu Bade-Wirttebärg no dr Landdagswahl 1980 gee.
Schraubenzieher
A Schrüüwaziager ìsch a mekànisch Warkzigg mìt’ra Klìng un Grìff, wo maa nutzt, fìr Schrüüwa-n-ìn Warkschtroffa-n-ii- odd’r àbschtrüüwa.
Bschriiwung
A Hàndschrüüwaziager bschteht üss’ra Klìnga un Grìff.
D’ Forma vum Klìngaschpìtza (Àbtriib) äntschprìcht dr Mìtnààhmaprofil (Ààtriib) vum Schrüüwakopf. ’S gìtt àlso mehrera Forma:
’S gìtt unterschìedliga-n-Àrta vu dr Bfäschtigung vu dr Klìnga un Grìff. ’S gìtt zem Biischpìel Klìnga, wo tailwiis vum Grìff umschwärmt wara. Uff salla Schrüüwaziager kààt maa-n-àui mìt’ma Hàmmer schlààga, fìr Schrüüwa leesa. ’S gìtt àui Schrüüwaziager, wo-n-a Isoliarschtoff um dr Grìff bis züa dr Klìnga hann —dàs redüziart d’ Gfààhr vu’ma Schtroomschlààg. Fìr Eläktriker gìtt’s àui schpeziälla Schrüüwaziager, wo maa-n-uff Taila unter Schpànnung kààt bnutza. Samtliga Schrüüwaziager hann a màgneetischa Klìnga, fìr àss d’ Schrüüwa nìt käjt —schtàtdässa-n-ìsch manckmol a mekànischa Vorrìchtung fìr dr gliicha Zwack. D’ Ührmàcher un àndra Fiinmekàniker bnutza Schrüüwaziager, wo-n-àm oowera-n-And vum Grìff a drajbààra Plààta hann. Druff kann sa ìhra Hàndflächa-n-àbschtìtza, wahrend àss d’ Fìnger dr Grìff draija.
Gschìcht
Dr Schrüüwaziager hàt maa schuu sitter’m And vum 17. Joohrhundert bnutzt. Mìt dr Ärfìndung vu dr Warkziggmàschììna ìm Mìtta vum 19. Joohrhundert hàt maa d’ Aisaschrüüwa vìel äfter bnutzt. Bis doo ìsch d’ Härschtällung vu Schrüüwa sehr miajsààm gsìì, dänn maa s’ Gwìnd vu Hànd doo drii müassa fäila.
Mìt dr ìndüschtriälla Revoluzioon hàt ma Metàllschrüüwa fàscht ìwweràll bnutzt. Àm Ààfàng hann vìela Hàndwarker nìt gwìsst, wia maa salla Schrüüwa bnutzt hàt. Soo hann sa sìe witter mìt’m Hàmmer iigschlààga; numma schpeeter hann sa Schrüüwaziager bnutzt. Noch ànna 1895 ìsch ìn’ma Fàchbüach gschrìewa gsìì: „D’ Schtrüüwa, wo mìt’m Hàmmer iigschlààga wara, wìrka wia Neegel, […], wàs gliich wia-n-a nutzlooser Unfug ìsch.“
Marke
Marke stoot für:
Marke isch dr Name vo dene geografische Objekt:
Marke isch dr Name vo dene Persone:
Dann und Vierwinden
Gotterwong (lothrìngisch; frànzeesch Danne-et-Quatre-Vents, ditsch Dann und Vierwinden) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Gotterwong ìsch dr weschtlich Bàssort vun dr Zàwerner Stiig (Col de Saverne) àn dr Granz zum Elsàss. D Gmein lijt zwìsche Phalsbourg und Zàwere.
Züe dr Gmein Gotterwong ghere d beide Ortsdeil Danne und Quatre-Vent und dr Willer La Bonne Fontaine (Gutenbrunnen).
Gschìcht
D Gmein Gotterwong ìsch ìn dr Zitt vun dr Frànzesche Revolütion entstànde durich dr Zammeschluss vun dr Derfer Danne und Quatre-Vent.
Danne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1128 àls Dhann und ghert zitter 1661 züe Frànkrich. Quatre-Vents ìsch àm And vum 17. Johrhundert grìndet worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gotterwong ìsch. Danne-et-Quatre-Vents ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gotterwong ghert zem Rhinfrankisch.
Poltawa
Poltawa (ukrainisch, russisch Полтава, polnisch Połtawa, englisch Poltava) isch e Stadt in de Zentralukraine am Fluss Worskla. Si isch s Zentrum vo de gliichnamigen Oblast un Verwaltigssitz vom Rajon Poltawa. D Stadt ligt ugfähr 350 km südöschtlich vo de ukrainische Hauptstadt Kiew. Poltawa het über 300.000 Iiwohner.
Gschicht
D Gegend um die hütig Stadt isch scho in de Mittel- und Jungsteizit bsiidelt gsi. In bulgarische Schrifte us em 7. Jh. isch von ere Stadt Baltawar am Worskla d Red und in em Dokument vom Kiewer Rus us em Jahr 1174 wird e Stadt Ltava erwähnt, beides bezieht sich vermutlich uf Poltawa, genauso wie de Name Oltava, wo in andre Quelle vorchunnt. S isch net sicher, ob de Ort au während der Mongolezit (13. - 14. Jh.) durchgängig bsiidlet isch gsi. De hütige Name Poltawa taucht zum erschte mal 1430 in eme Dokument vom litauische Fürstetum uf. 1641 het Poltawa durch de polnisch-litauische Staat d Stadtrechte verliehe übecho. Damals het d Stadt 812 Iiwohner gha un es het 11 Mühlräder gäh.
Phenomden
Neben sim Engagement als Musiker zeichnet er Comic und het mit sim Film Birdy under anderem de Nachwuchspris vo Suisse Image und de Jurypris vo PISAF gwunne.
Burg Mühlenbach
D Burg Mihlebach isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Mihlebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch oberhalb vu dr Gmei uf em „Birkle“ gläge.
Die Hecheburg isch vu dr Herre von Büchern im 13. Johrhundert böue wore un um 1313 s erscht Mol gnännt wore. No 1452 isch si verfalle. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no zwee Gräbe erhalte.
Devi (Begriffsklärung)
Devi (Sanskrit: देवी devī f. »Göttin«) isch:
Devi isch de Name vo merere Persone:
Devi isch dr Titl vo merere Film:
Devi isch dr Nama vo merere Ort:
Immunologie
D Immunologii oder Immuunbiologii isch d Leer vo de bioloogische und biochemische Grundlaage vo dr körperlige Abweer vo Chrankhäitserreeger wie Bakterie, Wiire und Bilz und andere körperfremde Stoff wie zum Bispil bioloogische Toxiin und Umwältgift, und drüber uuse vo Stöörige und Feelfunkzioone vo deene Abweermechanisme. Si isch e Däildiszipliin vo dr Biologii. Iire Forschigsgeegestand isch s Immuunsüsteem, e Süsteem vo zellulääre und molekulaare Brozäss, wo s Erkenne und d Inaktiwierig vo Chrankhäitserreeger und körperfremde Substanze usfüere. Die Brozäss wärde under em Begriff Immuunantwort zsämmegfasst. Wäge dr zentraale Rolle vom menschligen Immuunsüsteem bi bi e Hufe Chrankhäite isch d Immunologii in dr Mediziin für s Verständnis, d Brevenzioon, d Diagnostik und d Therapii vo Chrankhäite vo groosser Bedütig.
Es git verschiideni Däilgebiet vo dr Immunologii. D Immuunchemii undersuecht d Strukduur vo Antigeen, Antikörper und die chemische Grundlaage vo de Immuunreakzioone. D Immuungenetik undersuecht die geneetischi Wariabilidäät vo Immuunreakzioone, bzw. d Mechanisme zur Erzüügig vo Antikörper, T-Zäll-Rezeptoore und de Komplex, wo Antigeen bresentiere. D Immuunpathologii und die kliinischi Immunologii undersueche Stöörige vom Immuunsüstaem, wo zum Bispil im Fall vo Allergie, bi dr Bildig vo Tumoor und bi Autoimmunchrankhäite ufdräte.
The Wright Thing
Die Band The Wright Thing isch 1996 grinded worde. Ofangs senn se haubdsächlich em Raum Schtuegert uffdredda. Se henn älles nochgschbild vom Pop bis Hardrock. Middlrweile toured se durchs ganze Lendle, von Mannheim bis Ulm ond no meh.
Laut SWR3 isch se die beschd Live-Band en ganz Süddeitschland.
Seid Ende 2005 senn se au uff dr neia DVD vom Xavier Naidoo zom seha on hera.
Devi
D Devi (Sanskrit: देवी, Devī f. „Göttin“) isch im Hinduismus de Name vo de Göttin, wo ali wiiblichi Aspekt und ali Göttine umfasst. Si manifestiert sich i merere Aspekt und het drum meriri Näme.
Im Hinduismus spilet nu wenig Göttine en aktiifi oder öbergornneti Role, hüffig sind si nu Biglaiterine und d Fraue vo männliche Götter und underem Name Devi chönd al Göttine zämegfasst were. Im jüngere Hinduismus isch Devi bsundrigs de Name vo de Frau vom Shiva und haisst i de milde Form Parvati, Uma oder Gauri und i de wilde Form Durga oder Kali.
As Tridevi („Draigöttin“) isch si d Verschmelzig vo de Göttine Sarasvati, Lakshmi und Parvati, de drai Fraue vo de drai Hoptgötter Brahma, Vishnu und Shiva.
Nationalpark Schwarzwald
De Nationalpark Schwarzwald isch de erscht Nationalpark im dütsche Land Bade-Württebärg. Er ligt im Nordschwarzwald und umfasst e Flächi vo 10'062 Hektare. Gründt worde isch er uf de 1. Jänner 2014, am 3. Mai 2014 isch er offiziell ufgmacht worde.
Geographii
De Nationalpark bestoht us zwei Teil. De nördlicher glegeni Teil Hoher Ochsenkopf/Plättig isch 2'447 Hektare gross und umfasst s oberi Schwarzebachtal mit em Hohe Ochsekopf im Zentrum, em Mehliskopf im Weschte, de Badner Höh im Norde und em Nägeliskopf im Oschte. Usgnoh isch de Ort Herrewiis, chlineri Flächene um Plättig, Sand und s Wanderheim Badner Höh. Zum südlich und mit 7'615 Hektare dütlich grösseri Teil Ruhestein ghört de Schliffkopf im Weschte, de Seekopf im nordweschte, s Rieseköpfle im Zentrum, de Leinkopf im Norde und de Grosshahnberg im Nordoste. De Wildsee, de Huzenbacher See und de Buhlbachsee ghöre zum Nationalpark, genau wi s oberi Schönmünztal. Am Weschthang vo Schliffkopf goht de Nationalpark bis zu de Allerheiliger Wasserfäll. De Ruhestei sälber isch nöd in de Park iigschlosse, genau wi d Darmstädter Hütte, s Schliffkopf-Hotel, s Rotmurg-Jägerhuus, d Sidlig Schonmünz (Volzenhäuser) und anderi chlini Gebiet. De höchschti Punkt isch mit 1150 Meter uf em Dreifürschtestei bi de Hornisgrinde.
Landkreis Ostallgäu
Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Unterallgai, im Oschde an dr Landchrais Landsberg, Landchrais Weilheim-Schongau und Landchrais Garmisch-Partekirche ùm im Weschde an Landchrais Oberallgai. Im Siide gränzd er an Eeschdryych, an s Bùndesland Tirol. Kaufbeire lyd as chraisfrèii Schdad zmids im Bied vùm Landchrais Oschtallgai.
Schded und Gmaine
Zem Landchrais Oschtallgai ghèère drèi Schded, siibe Määrd ùn 35 Gmaine.
Dancehall
Ursprünglich het de Begriff Dancehall Reggae ke eigeständigi Stilrichtig bezeichnet, sondern eifach d Musig, wo i de jamaikanische Dancehalls (das si Verastaltigsort vo grosse Tanzpartis, dene seit me Dances) gspilt wird. Wiu hie meistens ds Subgenre Ragga dominiert, wird Dancehall hüt vil als Synonym für Ragga bzw. de Raggamufin bruucht, wo mit elektroniche Element ufgfrischt isch worde.
Beschribig
Gsunge wird uf beatlastige, tanzbare Riddims (Instrumentalstugg), wo im Dancehall-Bereich meistens mit Synthesizer und Drumcomputer produziert si worde und vo mene Selector (heisst soviil wie DJ i de USA und ds Europa) vo mene Soundsystem gmischt wird. Über die Riddims wird dr Sprechgsang, meistens uf Jamaika Kreolisch, toastet bzw. chantet (chanting). Dr Sänger wird meistens MC gnennt, usserd wenn si Schwerpunkt nid im Sprechgsang sondern bim 'echte' Singe ligt, isch d Bezeichnig Singjay verbreitet. Typisch isch, dass e Strophe mit immer dr gliche Endig im Vers greimt wird. Dr Sprechgsang im Dancehall isch als Toasting bzw. Chatting bekannt. Er unterscheidet sich vom Rap, wiu er nid nume rhythmisch, sondern au in ere Melodii vortreit wird. Dancehall-Partys nennt me viu Dances oder Bashments.
Text
Im Gegesatz zum starch vom Rastafari-Religion prägte Roots-Reggae isch Dancehall chum religiös usgrichtet. So wi so isch dr Begriff Dancehall ursprünglich für nid-religiöse, partyorientierte Reggae gstande, bi dem isch nid zwangsläufig toastet, sondern au gsunge worde.
Ähnlich wie im amerikanische Hip-Hop findet me vil Sexisme und gwaltverherrlechendi Text. Uffallend im Dancehall isch au di starch homophob Strömig, wo vorallem i de letzte Jahr für zimlich Furore und Protest vo z. B. Schwuleorganisatione gsorgt het. D Homophobii wird zum Teil kulturell und religiös begründet.
Dancehall ds Europa
Dancehall-Riddims finde sit dr zwöite Helfti vo de 1990er Jahr immer me Zuegang i dr europäische Musigszene. Es düe sich muetersprachlichi Künstler, bispilswis us dr Schwiz, Dütschland oder Frankriich, am Dancehall orientiere und sich aber vo de Inhalt vor dr jamaikanische Szene abgrenze. Bispil si da Künstler wie Mono & Nikitaman, Seeed, Culcha Candela, Gentleman, Benjie und P. R. Kantate us Dütschland, Phenomden, Elijah, Dodo Jud oder Kulturattentat us dr Schwiz.
Dütschland het sich als e nid-jamaikanischi Hochburg vom Dancehall etabliert, zeme mit Japan, Italie oder Tschechie, au d Schwiz het im Dancehall kei schlechte Ruef.
Bedütende Interprete
Dütschland Schwiz
Enzische Sprache
Sproch
Enzisch wird vum Volk vu dr Enze uf dr Taimyrhalbinsle am Fluss Jenissei z Russland gschwätzt. S ghert wie s Nenzisch un s Nganasanisch zue dr Gruppe vu dr nordsamojedische Sproche.
S git zwoo Variante vum Enzisch, wu vun e Dail Sprochwisseschaftler as aigeni Sprioche aagsääne wäre: Wald-Enzisch un Tundra-Enzisch. D Zahl vu dr Muetersprochler lyt no bi ca. 70 mit eme lychte Ibergwicht vum Wald-Enzisch.
Wel sich s Russisch allmee as Sproch duresetzt un fascht kaini Chinder me Enzisch lehre, isch d Sproch vum Uusstäärbe bedroht un s git s kai Hoffnig, ass es Iberläbe vu dr Sproch cha gsicheret wäre. Bis hite git s kai vollständigi Grammatik vum Enzisch.
Schrift
In dr 1980er Johr isch s Kyrillisch Alfabet fir s Enzisch adaptiert wore.
Kirchberg
in dr Schwyz
z Dytschland
z Frankrych
z Eschtrych
Suschtigi
Kirchberg isch de Name vu däne Gebei:
Kirchberg isch de Name vu däne Bärg:
Lueg au:
Zwölftontechnik
Mit de Begriff Zwölfdoontechnik, Räijetechnik und Dodekapfonii (griech. dodeka = 12, phone = Stimm) wärde kompositorischi Verfaare zämmegfasst, wo vom ene Kräis vo Wiener Komponisten um en Arnold Schönberg, dr sogenannte „Schönbärg-Schuel“ oder „Wiener Schuel“, in de Joor um 1920 entwigglet worde si.
D Grundlaag für d Zwölfdoontechnik isch d Methode vom Komponiere mit zwölf Döön, wo nume ufenander bezoge si. D Zwälfdoonräije und iiri regelrächte Modifikazione si zum nöije Ornigsbrinzip vom musikalische Material worde und häi die freiji Atonalidäät abglöst, wo käine spezifische Reegle underworfe isch.
D „Dotalidäät vo dr Zwölfdoontechnik“, so wie s dr Schönbärg gsee het, isch im muusigtheoretische Diskurs immer wider erwiteret worde. As „Räijetechnik“ oder „serielli Technik“ het si sich au mit nit zwölfdöönige Räije beschäfdigt. D Usdeenig vom Räijebrinzip uf alli Parameter vom Doon het d Zwölfdoontechnik zur serielle Technik erwiteret, wo sich in de früeje 1950er Joor im französisch-, italiänisch- und dütschsproochige Ruum verbräitet het.
D Erfindig vo dr Zwölfdoontechnik het dr Arnold Schönberg für sich sälber in Aaspruch gnoo. Aber wie är häi au Komponiste wie dr Josef Matthias Hauer, dr Herbert Eimert, dr Anton Webern, dr Josef Rufer und dr Alban Berg in de früeje Joor wichdigi Bidrääge zur Entwigglig vo dr Zwölfdoontechnik gläistet.
D Zwölfdoontechnik het in dr kompositorische Braxis wie au im analütische Dänke e Hufe diefgrifendi Uswirkige uf d Muusig vo dr Modärne und dr Avantgarde gha. Si zelt zu de iiflussriichste muusiggschichtlige Entwigglige in dr westlige Muusig im 20. Joorhundert.
Litratuur
chronologisch
Strafanstalt Schällemätteli
D Stroofaastalt Schällemätteli isch e Gfängnis in dr Schwizer Stadt Basel gsi. Es isch vo 1864 bis 1977 as Gfängnis und vo 1982 bis 2004 as Undersuechigsgfängnis brucht worde.
S Bauwärk
D Stroofaastalt isch 1864 an dr Spiddalstrooss uf em Gländ vom früenere Baanhoof vo dr Elsässerbaan baut worde, wo die iire Baanhoof im Joor 1860 zum Zentralbaanhoof am Elisabethe-Bollwärk verläit het.
Boppelsen
Bopplisse (amtlich Boppelsen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.
Strafanstalt Schällemätteli
S Bauwärk
D Stroofaastalt het e kwadratischi Umfassigsmuure mit vier Wachhüüser in de Egge ghaa. In dr Middi isch dr Ufseherdrakt gstande mit dr Aastaltschille oobe druf. Vom Ufseherdrakt us het s drei T-förmigi Zälledrakt in drei Richdige ghaa. Eso häi d Ufseher die drei Zällegeböid liicht chönne überwache. Im vierte Flüügel isch s villenartige Verwaltigsgeböid gsi. Dr Moser het im gliiche Joor noch em gliiche Brinzip au d Stroofaastalt Länzburg baut.
Boppelsen
Geografi
Bopplisse liit in ere Hangmuelde südlich vom Lägererugge über em Furttaal. S Piet vo de Gmäind umfasst 40,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 45,9 % Wald, 8,9 % Sidligsflechi, 3,6 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi.
Strafanstalt Schällemätteli
S Bauwärk
Im Joor 1952 het mä s Schällemätteli im Innere umbaut.
Boppelsen
Gschicht
Bopplisse isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1130 als de Bobpinsolo. Im Jaar 1903 isch d Hochwacht vo de Gmäind Rägischbëërg zue Bopplisse choo.
Strafanstalt Schällemätteli
S Bauwärk
Zwüsche 1977 und 1982 isch s Gfängnis nüme brucht worde, denn het mä s aber müesse reaktiviere.
Wil d Norme vo de 114 Zälle, wo jeedi nume öbbe fümf Kwadraatmeter grooss gsi isch, nit dr Öiropäische Menscherächtskonvenzioon entsprooche häi, het mä s Gfängnis Schällemätteli im Summer 2004 zuedo. Vo denn aa isch s leer gstande, usser wäärend dr Euro 08, wo mä s Schällemätteli as zuesätzligs Gfängnis für Hooligans brucht het.
Boppelsen
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 11,8 % (Stand 2011).
Strafanstalt Schällemätteli
Dr Abbruch
S Geböid isch nit dänkmolgschützt gsi und isch 2009 abbroche worde. Uf em Gländ baut mä e nöis Biozentrum vo dr Uniwersidäät Basel, wo noch em Blaan 2017 söll eröffnet wärde.
Boppelsen
Religion
48,5% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,3% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,2 %, CVP 4,6 %, EDU 3,7 %, EVP 5,4 %, FDP 14,0 %. GLP 11,0 %, GP 8,1 %, SP 10,1 %, SVP 41,9 %, Suschtigi 0,0 %.
Gmäindspresidäntin isch d Monika Widmer (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,9 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Bopplisse ghört zue de Unterländer Mundarte.
Wackes
Wàckes od´r Waggis ésch e bekànnt´r pejorativer Üssdruck f´r de Nochbere üss Frànkrich, speziell de – tràditionell ditschsprochigi – Bevellikerung àn de Grenz, àlso d´ Elsasser und (Ditsch-)Lothringer, wo àm Ow´rrhin un de ditsch-frànzeesch Grenz làng bis éns Saarland – un wie´s schiint selbsch noch àn de belgisch Grenz g´brüchli isch. (Franzeeschsprochigi were d´rgeje ém Allgemàine àls Welsche b´zeichnet.) S Wort kunnt kum üs latiinisch vagus „Làndstricher, Schiirebérzler“, wie mer öi scho gmeint het; viil eener vum ditsche Dialäggtwort wagge, wacke „sich hin und haar biweje, wàggle, schwànke“. E Wàckes ésch also eine, wo ummewàgglet, ummeziet, ummelungeret, nit daugt.
Drolement ésch´s Wort ém Elsass selbscht öi ziemli courant un wurd do z´meischt ém Scherz ém Kontext mét G´sellichkeit b´nutzt. Elsasser iww´rsetze Wàckes spontan mét ( – fer se ésch´s synonym – ) voyou - àlso uff Hochditsch „Schlingel, Strolch, Tunichtgut“ od´r öi „Spitzbube“. Wie selli ditsch Synonyme kànn Wàckes öi humorvoll, mét Sympathie od´r-`me Augenzwinker, licht provoziirend g´meint sin. Ém Elsass nannt m´r öi kleini Buewe efters Wàckes - wie ém Ditschlànd zem Bispiil „kleiner Racker“ o.ä.
Normal´rwis steht´s Wort ém Alemannische f´r e Person, wo m´r nit so vertraue kànn. E witeri Bedütig vom Waggis isch è Variantè vom Wagge, wa im obber-/hochalemannischè Gränzgebièt bruucht wörd für èn großè Stei odder Flußkiselschtei.
De Elsasser selbsch nenne – gràd wi de (Ditsch-)Schwizer – di Ditsche kollektiv „Schwabe“: Schwob, pl. Schwowwe od´r widdersch südli Schwoba od´r Schwaabe. Diss ésch nit àls e Kompliment g´meint, f´r sich schun, öi ohni ass m´r diss dur de Verbindunge Söjschwob oder Dracksschwob ditlich màcht. Ditschi heere glich de klàri geischtig Verwàndtschaft zuem bayrisch Saupreissn. In Lothringe sawe d Lit fér de Ditsche `s Wort Pifeköp(f).
De Expression Wàckes het öi schun – àls devaloriséerend B´zeichnung fer Elsasser v´rstande – zue e politisch Krise g´fihrt: 1913 ém ditsch Kaiserreich zuer Saverer Affär – l´Affaire de Saverne.
Sunschtigs
E b´sondri (kulturell) Inschtitution ésch de Elsasser Wackes bi de Basler Fasnacht, wo-`r àls Waggis (baseldytsche Form) eini vun d´wichtigschte traditionelle Maske ésch. De Basler Waggis stellt e Karikatür vum elsasser Gemiesbüür dar mét e pààr typischi Accessoires, wie uff elsassischi (Arbeits-)Tracht weise, od´r uff sine (revoltionär) franzeesche Art: `s blöii Hemd, wissi Hosse, roti Cravatt, wiss´r Krage, décoréert mét e Kokarde én de Fàrwe vun d´franzeesch Trikolore (blöi-wiss-rot), (ze) grossi Holzschueh un manchmal e Zipfelmütz, e Einkaufsnetz mét Gemies un manchmal öi e Knoche od´r andrer Knüppel. De roti Naas zeigt de starik Winkonsum.
Frau
Frau (mhd. frouwe vo ahd. frouwa „vornäämi Frau; Herrin“) bezeichnet hüte en erwaggsnige wiiblige Mensch. S gschlächtlige Gegestück isch dr Maa. Dr Begriff wird verwändet, für zum s Gschlächt, die soziali Rolle oder bäides underschäide. S Wort „Frau“ wird uf Dütsch au as die äinfachsti, üübligi Aareed für Fraue brucht.
Früener het «Frau» nume gsellschaftlig hööcher stehendi Erwaggseni und Verhüroteti bezäichnet, wääred «Wiib» allgemäin für dr erwaggseni wiibligi Mensch brucht worden isch. S Wort «Wiib» isch hüte eender negativ bsetzt.
Genetischi Merkmol
Dr dütligi Gschlächtsdimorfismus vom Mensch wird dur d Verdäilig vo de Chromosoom in dr Zygote bestimmt, bsunders vo de Gschlächtschromosoom. So häi Fraue in iirem Chromosoomesatz im Allgemäine zwäi X-Chromosoome, wäärend Manne im Allgemäine äi X- und es gschlächtsbestimmends Y-Chromosoom häi, wo men em Sex determining region of Y (SRY) säit und wo bim Maa verantwortlig isch für die embryonaali Broduktioon vom Hoode-determinierende Faktor (TDF für änglisch: Testis-determining factor), eme Protein. Wird TDF bildet, wärde männligi Merkmol bildet, feelt s aber, bilde sich wiibligi Merkmol.
Wäge däm cha s bassiere, ass sich en Embryo dur verschidnigi genetisch bedingti Ursache drotz em 46,XY-Chromosoomesatz zum ene wiiblige Buschi cha entwickle (däm seit men au XY-Frau).
Große Kreisstadt
De Begriff Großi Chreisstadt stammt uss em dütsche Kommunalrächt und bezeichnet in einzelne Bundesländer e normalerwis größeri Stadt, wo zu me Landchreis ghört, also kei chreisfreii Stadt isch, und meh Uffgabe hät wie di sunschtige Gmeinde, wo keini chreisfreie Städt sin. Sälle Status wird hoheitlig verlihe. E Großi Chreisstadt entstoht, indem Nit e jedi Großi Chreisstadt isch glychzitig Chreisstadt (Sitz vom Landrootamt).
Frau
Genetischi Merkmol
<div class="thumb tright" style="background-color: #f9f9f9; border:purple 1px solid #CCCCCC; margin:0.5em;"> Fraue, linggs mit Schamhoor, rächts mit Intimrasur
Morfologischi und füsiologischi Merkmol
Fraue underschäide sich körperlig vom Maa dur die underschidlige primääre und sekundääre Gschlächtsmerkmol. Dr Bau vo de primääre Gschlächtsmerkmol isch hauptsächlig dur d Funktion bi dr Furtpflanzig bedingt:
Große Kreisstadt
Großi Chreisstädt z Bade-Württeberg, Bayere und Sachse
Z Bade-Württeberg, Bayere und Sachse git's großi Chreisstädt, wo zwar zu me Landchreis ghöre, im Landchreis aber deilwis staatligi Uffgabe abnämme. D'Ywohnergränze hänkt vom Bundesland ab und litt bi 20.000 z Bade-Württeberg, bi 17.500 z Sachse und bi 30.000 z Bayere. Wenn e Stadt eso vyl Ywohner hät, no cha si de Status Großi Chreisstadt bi de Landregierig beadrage. Normalerwis chriegt si de Status deno au und wird ab me bstimmte Zitpunkt züe-n-re große Chreisstadt erchlärt. Wenn e Gmeind vorher kei Stadträcht gha hät, no chriegt si säll audomatisch zämme mit em Status vo de Große Chreisstadt. Wenn d'Ywohnerzahl deno widder sinkt, bhaltet d'Stadt ihr Status sälbscht dänn, wenn si under de vorgschrybene Gränze litt (wie z. B. zitwis bi Schramberg z Bade-Württeberg).
Bade-Württeberg
Am 1. Abril 1956 isch e Gmeindeordnig in Chraft drätte, wo e Gränze vo 20.000 Ywohner vorgschrybe hät. An sällem Dag sin au alli Städt, wo über säller Gränze gläge sin, zu Große Chreisstädt erchlärt worre. Mittlerwyli hän di meiste ehemolige Chreisstädt de Status, wyl si durch Ygmeindige d'Gränze hän chönne überschrite. Hütt sin numme d'Chreisstädt Künzelsau, Sigmaringe und Tauberbischofsheim und di ehemolige Chreisstädt Büeche (Odewald), Hechinge, Neustadt im Schwarzwald (hütt Titisee-Neustadt), Mülle (Bade), Münsige, Bad Säckige, Bad Saulgau, Stockach, Tettnang und Wolfach keini Große Chreisstädt, wyl ihri Ywohnerzahle d'Gränze nit überschrite. Wenn öbber de Bürgermeister vo-n-re Große Chreisstadt isch, no wird er „Oberbürgermeister“ gnännt. Im Momänt git's z Bade-Württeberg 92 Großi Chreisstädt.
Frau
Morfologischi und füsiologischi Merkmol
Noch dr Züügig dräit d Frau der Fötus in dr Gebärmueter us, bis s Chind schliesslig noch nüün solare Möönet bzw. zöö Lunarmöönet uf d Wält chunnt. In de Milchdrüese vo de wiiblige Brüscht, wo zu de sekundääre Gschlächtsmerkmol ghööre, wird noch ere Geburt Muetermilch bildet. Mit deere süügt d Mueter s Nöigeborene, bis es anderi Naarig cha zue sich nää.
Große Kreisstadt
Bayere
Z Bayere hät s zweit Gsetz zur Stärkig vo de kommunale Selbschtverwaltig vom 15. Dezämber 1971 noch de Gebietsreform di Große Chreisstädt ygfiehrt. Sällemols hät Bayere no 48 chreisfreii Städt gha, wo deno 23 devo ihri Chreisfreiheit verlore hän und in e Landchreis yglydert worre sin, wyl si z schwach gsi sin und ihri züesätzlige Uffgabe nit chönne erfülle. Wyl si aber meh Leistig gha hän wie di andere chreisaghörige Gmeinde, hät mer ne e baar züesätyligi Uffgabe gee und si am 1. Juli zu große Chreisstädt gmacht.
Frau
Morfologischi und füsiologischi Merkmol
Näbe de underschidlige Furtpflanzigsorgan git s tendenziell non e baar körperligi Underschiid zwüsche Manne und Fraue. So underschäidet sich zum Bischbil dr wiibligi Chnochebau e bitz, bsunders vom Becki und vom Schäädel, au dr Muskleufbau isch mäischtens anders. Dr Körper vo dr Frau isch im algemeine weniger muskulös as dä vom Maa; während bi Fraue s Musklegwääb durchschnittlig öbbe 23 Brozänt vom Körpergwicht usmacht, si s bi Manne öbbe 40 Brozänt.
Große Kreisstadt
Bayere
Sither sin fümf witeri Städt zu große Chreisstädt worre: Dachau (1973), Donauwörth und Dinkelsbühl (1998), Gemering (2005) und Fürschtefäldbruck (2006). Bi Dinkelsbühl und Donauwörth hät's e Parlamäntgsetz brucht, wyl si keini 30.000 Ywohner gha hän. Erding hät degege meh wie 30.000 Ywohner, isch aber kei Großi Chreisstadt. Z Bayern git's momentan 28 großi Chreisstädt.
Frau
Morfologischi und füsiologischi Merkmol
Was as «tüpisch wiiblig» aagluegt wird, hängt vo dr Erziejig und Bräägig ab. Alli Fraue häi au sogenannti «tüpisch männligi» Äigeschafte – und umkeert.
Große Kreisstadt
Bayere
D'Uffgabe, wo di große Chreisstädt züesätzlig zu denne vo de andere chreisaghörige Gmeinde mien erfülle, werre vo de Verordnig über d'Uffgabe vo de große Chreisstädt gregelt (GVBl. S. 123, BayRS 2020-1-1-3-I). Lut sällem Gsetz werre ne staatligi Uffgabe, wo normaleriw s Landrootsamt als Staatsbhörd erfülle müeß, überdrage. Zu sälle Uffgabe ghöre näbe zahlryche andere d'Uffgabe vo de undere Bauuffsichtsbhörd und vo de undere Stroßeverchehrsbhörd.
Frau
Morfologischi und füsiologischi Merkmol
Es wärde e chli mee männligi Chinder geboore as wiibligi – s Verheltnis lit bi öbbe 105 zu 100 –, aber e Meerhäit vo de Erwaggsene si Fraue. Das lit doo draa, ass Manne in alle Altersstuefe e chlin e hööcheri Stärbligkäit häi – bsunders im hööchere Alter und wäge Umfäll i de jüngere Joore. Fraue häi us underschidlige Gründ e Läbenserwartig, wo öbbe fümf Joor hööcher isch as die vo de Manne. D Gründ für das si zum Däil daatsächligi gschlächtligi Underschiid, zum Däil die underschidlige gsellschaftlige Rolle und Läbenswiis.
Große Kreisstadt
Bayere
Z Bayern git's näbe de Große Chreisstädt no di leistigsfähige chreisaghörige Gmeinde, wo di staatlige Uffgabe numme uff de Gebiet Bauuffsicht und Wasserwese erfülle mien.
Frau
Gsellschaftligi Rolle und Emanzipation
Es git Lüüt, wo Indizie derfür wänd gfunde ha, ass in dr Urgschicht d Fraue – gegenüber de Manne – mee Aasehe gha oder sä vilecht sogar dominiert hätte. Es wird speukliert, ass für die früeje Grubbe vo de Jeeger und Sammler-Gselschafte wiibligi Mitgliider ökonomisch mögligerwiis wichdiger gsi sii chönte, wil iiri Erdrääg as Sammlere sicherer gsi wäre as d Erfolg vo de Jeeger, wo stark vom Jagdglück abghanget isch. Me dänkt, ass d Fraue Wildgmües und Frücht gsammlet, Ässe baraat gmacht, s Füür ghüetet, sich um d Vorrööt gsorgt, Hütte baut, Buschi gstillt und d Chliichinder ufzooge und de Mäitli iir Wüsse middäilt häi. D Fraue häi im Netzwärk vo der Grubbe e wichtegi Rolle gspiilt. Au dass si Chinder uf d Wält brocht häi und eso d Reprodukzion i dr Grubbe gsicheret häi, het sä wärtvoll gmacht. Drzue isch choo, ass mä immer gwüsst het, wär d Mueter vom ene Chind isch, was mä vom Vater nid unbedingt het chönne sääge, und das hät uf d Rolle vo dr Frau innerhalb vo dr Grubbe chönne en Iifluss ha. Um das Myschterium vo der Fääigkäit, Läbe z schänke, si au früeni Kult und Elimänt vo de Religione entstande, wo d Fraue und hauptsächlig wiibligi Gotthäite vereert worde si. Das het zu der These gfüert, ass es in uralte Kulture e Matriarchat gee häig, was men aber chuum cha bewyse.
Große Kreisstadt
Sachse
Näbe de Gwährleistig vo de ordnigsgmäße Erfüllig vo ihre Sunderuffgabe wird vo de Städt e Mindestywohnerzahl vo 17.500 gfordert, wenn si großi Chreisstädt werre solle. Zudem chönne Städt mit re Ywohnerzahl under säller Gränze, wo wäge de Chreisreforme in de Johr 1994 und 2008 d'Funktion vom Chreissitz verlore hän, de Status vo-n-re Große Chreisstadt chriege.
Frau
Gsellschaftligi Rolle und Emanzipation
Das alles het sich vilicht zugunschte vo de Manne afo ändere, wo die «Neolithischi Revoluzion» s Lääbe vo de Mensche het afo beiiflusse und d Lüüt sässhaft worde sii. Dr Iifluss vo de Manne het zuegnoo und isch bis hüte dominant bliibe.
In vilne Kulture git s e meer oder weniger usbrägti gschlächtligi Arbetsdäilig. In e Hufe dradizionelle Gsellschafte usserhalb vom weschtlige Kulturkreis häi d Fraue im Allgemäine ender reproduktivi und d Manne broduktivi Ufgoobe. Zu de reproduktive Ufgoobe ghööre d Erziehig und d Betreujig vo Chinder, s Pflääge vo chranke und alte Mensche, s Bsorge vo teil Läbensmiddel, s Ässemache, s Wäsche usw. Die Arbetsdäilig isch seer alt und het in de vergangene Joorduusig drzue gfüert, ass Fraue mee und mee – zerscht wirtschaftlig und denn gsellschaftlig – vo de Manne abhängig worde si und sich deene irne Vorstellige häi müesse underordne. No vor hundert Joor häi in alle öiropäische Länder nume d Manne as juristisch handligsfähig gulte, e unverhürooteti Frau het e Vormund brucht. In e Hufe Länder usserhalb vo Europa isch das hüte no soo.
Große Kreisstadt
Verglychbari Städt in andere Bundesländer
Verglychbari Bezeichnige in andere Bundesländer sin:
¹ Dä Begriff isch in de Gmeindeordnig vo Schleswig-Holstei nit erwähnt, Norderstedt hät de Status aber 2005 testwis für 6 Johr griegt.
Frau
Gsellschaftligi Rolle und Emanzipation
Dur d Frauebeweegig und d Emanzipation vo de Fraue, wo si usglööst het, het mä in dr westlige Wält die dradizionelle patriarchal strukturierte Gschlächterrolle afo in Froog stelle. Hüte stöön de Fraue jedi Bruefsusbildig offe und in de mäiste Länder si si de Manne juristisch gliichgstellt. Z Dütschland git s e baar Gsetz (z. B. Abs. 2 Satz 8 SGB VI,  BGG,  BGleiG), wo d Fraue bevorzuuge, für zum d Gliichberächtigung vo Fraue und Manne z fördere.
So häi sich e Hufe objektivi Indikatore für d Lääbenskwalitet vo de Fraue verbesseret, aber in de USA sige d Fraue noch Umfrooge sit de 1970er Joor mee und mee unzfriide im Vergliich zu de Manne.
In vile Kultuure chönne Fraue nit Soldate wärde. In e Hufe Länder git s d Wehrpflicht nume für Manne, wäärend Fraue freiwillig chönne Soldatinne wärde. Hüte git s wältwit dütlig weeniger wiibligi as männligi Soldaate.
In Gsellschafte oder Grubbe, wo dr Status von ere Frau zum Däil über iiri Schöönhäit definiert isch, cha s zum ene regelrächte «Schöönhäitswaan» choo, und dä cha sogar pathologischi Usmääss aanee wie zum Bischbil Ässstöörige. In alle Kultuure het dr soziali Status vom Maa für Fraue e hööcheri Bedütig as umkehrt. Dr Verhaltensforscher Karl Grammer reedet drvo, ass Attraktivität für Status verchauft wurd.
D Fraue i der Kunscht
I der Kunscht und psunders i der Literaturgschicht findet me sid em Altertum Fraue, wo eigeständigi Wärch gschribe händ.
Symbolischs
S Symbol für e Frau isch ♀ – s Venussymbol, d Farb derfür isch Root.
Wiibligi Buschi bringt mä sit em Aafang vom 20. Joorhundert in westlige Kultuure vilmol mit dr Farb rosa in Verbindig, im Gegesatz zu blau für männligi Buschi.
Carrouge VD
Carrouge (frankoprovenzalisch ) isch es Dorf i de bolitischi Gmai Mézières im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Carrouge isch e Stroßedorf im Jorat. D Flechi vo dr ehemolige Gmai het 70,2 % landwirtschaftligi Flechi, 20,1 % Wald un 9,6 % Sidligsflechi umfasst.
Gschicht
Carrouge isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1255 as Carrogium.
Dannelburg
Dännelbuerj (lothrìngisch; frànzeesch Dannelbourg, ditsch ''Dannelburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Carrouge VD
Gschicht
Uf dr 1. Juli 2016 het Carrouge, wo früener zum Bezirk Broye-Vully ghört het, mit Ferlens und Mézières zur noie Gmai Jorat-Mézières fusioniert und dodrmit in Bezirk Bezirk Lavaux-Oron gwegsled.
Dannelburg
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Carrouge VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,3 % gläge.
Dannelburg
Geogràfi
Dännelbuerj lijt ìn dr Vogese uf me Hochplateau ìwer em Dàl vun dr Zorn, rund 14 Kilometer eschstlich vun Sarrebourg.
Carrouge VD
Religion
61,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 18,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Dannelburg
Geogràfi
D Nochbergmeine vun Dännelbuerj sìn Mittelbronn ìm Norde, Phalsbourg ìm Nordoschte, Lutzelbourg ìm Oschte und Sìde und Henridorff ìm Sìdweschte.
Carrouge VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 2,5 %, FDP 17,0 %, GLP 4,9 %, GP 13,6 %, SP 23,9 %, SVP 26,6 %, Sunschtigi 1 %.
Dr Burgermaischter vu Carrouge isch dr André Jordan gsii (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 780 Yywohner 92,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,7 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 2,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Dannelburg
Gschìcht
Dännelbuerj ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1576 àls Denelburg.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dännelbuerj ìsch. Dännelbuerj ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Dännelbuerj ghert zem Rhinfrankisch.
Andiast
Andiast (bis 1943 offiziell Andest) isch e Ortsdeil vo dr Gmeind Breil/Brigels i dr Region Surselva vom Kanton Graubünde.
Geografii
S Dorf liit im rätoromanische Sproochgebiet vo dr Surselva im Taal vom Vorderrhy.
Dr ehemolig Gmeindbann foot im Taal unde i dr Schlucht vom Fluss Flem a, näbe dr Gmeind Walteschburg, und goot gäge Norde als schmale Schtreife zwüsche de Bärgbech Ual da Ladral und Schmuèr z duruff und uf der lingge Syte vom Panixertaal über d Alpegebiet. Ganz obe chunt s Piet vo Andiast bis uf de Huusstock, wo dr Gipfel uf 3158 Meter über Meer het. Unde dra liit dr chly Fluazgletscher. Fluaz isch dr Name vom ene höch glägene Alpestafel. Im Panixtaal isch dr Panix-Stausee.
Gschicht
Andiast wird s erschte Mol i dr Urkunde vom Bischof Tello vo Chur us em Joor 765, em Teschtamänt vom Tello, erwäänt, wo dr Bischof das Dorf und anderi Güeter im Rhytaal em Chloschter Disentis gschänkt het.
Nach eme joorelange politische Prozäss hend d Gmainde Andiast, Breil/Brigels und Waltensburg/Vuorz bi Volchsabstimmige s Projäkt agnoo, e gmeinsami Gmaind z bilde, wo Breil/Brigels heisst. Dr Groossroot vom Kanton Graubünde het däm afangs Dezämber 2017 zuegstumme, und vom 1. Jänner 2018 aa isch di nöji Gmeind aktyv.
Tiberias
D Stadt Tiberias (hebräisch טבריה Twerja, arabisch طبرية Ṭabarīya) ligt in Galiläa im Staat Israel (Nordbezirk), am Westufer vom See Genezareth, wo men em noch dr Stadt au „See vo Tiberias“ sait. Si het knapp 40.000 Iiwohner und isch die grössti Stadt im Jordantal. D Stadt goht vom See, wo 212 m under NN ligt, bis zun ere Höchi vo 457 m über em Wasserspiegel vom See (245 m über NN).
Dr Herodes Antipas het vom Johr 17 CE mit em Baue vo dr Stadt agfange. Im Johr 19 isch si d Hauptstadt vo dr Tetrarchii Galiläa - Peräa. Dr Name Tiberias het dr Herodes dr Stadt zu Ehre vom Kaiser Tiberius ge. Vom dritte bis zum fümfte Johrhundert isch si s wichdigste kulturelle und religiöse Zentrum vom Judedum gsi.
In Tiberius isch der Talmud volländet worde.
Musikinstrument
E Muusiginstrumänt isch e Geegestand, wo eso konstruiert oder veränderet worden isch, as mä drmit Muusig cha mache. Im Brinzip cha jeede Geegestand, wo Döön oder au nume Grüsch cha mache, as Muusiginstrumänt brucht wärde. Aber im Allgemäine brucht mä dr Begriff nume für soonigi Geegeständ, wo speziell für dä Zwäck härgstellt oder veränderet worde si. Mänggisch bezäichnet mä au die menschligi Stimm as Muusiginstrumänt.
Klassifikazioon
Mä cha d Muusiginstrumänt in e Hufe verschidnigi Grubbe iidäile. Alli Klassifikazioonssüsteem häi Vor- und Noochdäil und bi allne git s meer oder weeniger vil Usnaame.
Füsikalischi Iidäilig noch dr Art wie dr Doon erzügt wird
Wie mä d Füsik hinder de Erschiinige het afo verstoo, und wo „elektrischi“ Instrumänt ufchoo si und mä het afo elektronischi Muusig mache, het mä im 20. Joorhundert d Muusiginstrumänt us ere füsikalische Sicht afo iiordne, wo sich bi Fachlüt im Instrumäntebau immer mee duuregsetzt het. Doo underschäidet mä:
Klassifikazioon noch dr Art, wie d Spiiller s Instrumänt bruche
Unabhängig vo dr Art, wie dr Doon erzügt wird, isch s au mööglig, noch dr Art vo dr Benutzig z klassifiziere. Do underschäidet mä:
Aretha Franklin
D Aretha Louise Franklin (* 25. Merz 1942 z Memphis, Tennessee; † 16. Augschte 2018 z Detroit, Michigan) isch e US-amerikanischi Soul-Sängeri, Songwriteri un Pianischti gsii.
Eschenz
Eschez (amtlich Eschenz) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Eschez liit am Südstade vom Rhiisee, vor em Uusfluss vom Rhii us em Bodesee (Untersee). D Gmaindsflechi bstoht us 52,5 % landwirtschaftlicher Flechi, 36,5 % Wald, 10,2 % Sidligsflechi und 0,8 % sustiger Flechi.
Aretha Franklin
Bedytig
Si isch au „First Lady of Soul“ oder „Queen of Soul“ gnännt wore. Ihre musikalisch Späktrum schließt au R&B, Gospel, Jazz bis zue Pop un Dance yy. In ihre johrzehntelange Karriere isch si vylfach mit em wichtigschte amerikanische Musikbryys Grammy uuszaichnet wore. Zue ihre bekannteschte Lieder zelle „Respect“", „Think“ un "„Chain of Fools“. Respect isch zur Hymne vu dr afroamerikanische Befreiigs- un dr Frauebewegig wore. Anne 1987 isch d Franklin as erschti Frau in d Rock and Roll Hall of Fame ufgnuu wore. D Musikzytschrift Rolling Stone het si 2010 di bescht Sängeri vu allne Zyte gnännt. 2009 het si bim Amtsaadrit vum US-Bresidänt Barack Obama gsunge.
Eschenz
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 16,2 % gläge.
Musikinstrument
Klassifikazioon noch dr Art, wie d Spiiller s Instrumänt bruche
Wenn dr Klang ooni Spiiler erzügt wird, reedet mä au von eme Muusigautomaat.
Eschenz
Religion
45,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 36,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,7 %, CVP 18 %, FDP 8,6 %, GLP 8,4 %, GP 7,4 %, SP 9,4 %, SVP 40,2 %, Sustigi 3,3 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1513 Iiwooner 93,7 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,4 % Französisch 0,5 % Italienisch und 5,4 % anderi Sprooche.
Musikinstrument
Klassifikazioon noch em Baumaterial
In Ostaasie het mä Muusiginstrumänt noch iirem Rohmaterial underschiide. S Süsteem vo de Acht Kläng (, japanisch „Hatchi-In-System“) underschäidet acht Materialgrubbe: Metall (Gold, Bronse, Staal), Stäi, Garn (Siide, Wulle), Bambus, Chürbisfrücht, Doon, Lääder und Holz.
Hiyawa
Name
Hiyawa isch im Ebene Kilikie (altgriechisch: Kilikia Pedias) glege, d Hoptstadt isch Adana gsii, wo identisch mitem hüttige Adana i de Törggai isch. D Assyrer hend de Name vom Land echli ugnau as Que gschribe. S werd agnoo, ass de Nama Hiyawa e jüngeri Form vo Ahhiyawa isch, e Name wo scho i de Bronzezitt as e Königrich a de Ägäis gsii isch, wo diplomatischi Bizüchige mit de Hethiter ghaa het. Ahhiyawa werd drumm mit de Mykener gliichgsetzt. Well sich die scho früe z Kilikie niderloo hend, wie archäologisch cha nochegwise were, werd agnoo, ass de Name Hiyawa vo dene Mykener chunnt. Dezue passt o, ass sich d Könige vo Adana-Hiyawa as Noofaarer vom Muksas bizachnet. De werd i luwisch-phönizische Bilingue mpš gnennt. Baid Nameforme chönnt uf mykenisch *Mokwsos zruggfüert were, wo im klassische Griechische zu Mopsos woren isch, emene birüemte Woorseger, wo de Saag no Kilikie kolonialisiert het. So Saage und vaagi historischi Zügniss gend immer vill zom debattiere und d Mainige in de Förschig gönd wiit usenand.
Gschicht
I de Bronzezitt isch s Ebni Kiliki s Chernland vo Kizzuwatna gsii, emene Riich, wo im 14. Jh. v. Chr. vo de Hethiter underworffe woren isch. D Bivölkerig vo dem Land hett den vor alem us Luwier und Hurriter bistande. Nochem Bricht vom Pharao Ramses III. isch das Land vo de Seevölker wegförbet woore.
I assyrische Tegscht werd Que zerstmol im Joor 858 v. Chr. gnennt, wo de König Kate vo Que sich mit anderne neohethitische verbündet gege s assyrische Heer vom Salmanessar III. gchämpft hett. De Salamanessar hett die syrischi Koalition bisigt und isch 842, 840 und nomole 833 v. Chr. i Que iigfale und hett debi meriri Städt eroberet, drunder au Kisuatni, wo de alti bronzezittlich Name Kizzuwatna fortfüert. Er hett d Stadt Tarzi ignoo, da isch s antiki Tarsos. Dai hetter de Kate abgsetzt und a sinnere Stell a dem sii Brüeder Kirri iigsetzt. Hundert Joor spööter, nämmli i de baide Joore 738 und 732 v. Chr. werd de König Urikki vo Que gnennt, wo a de Assyrer Tribut zallt hett. Er isch vermuetli identisch mit em König Awariku vo Hiyawa vo de luwische Inschrifte, wo as e Noofaar vom Muksus bizaichnet werd.
Underem Sargon II. isch Que vo Assyrie kontrolliert wore. Ane 714 v. Chr. hend d Urartäer d Kimmerier bisigt, wo vom Kaukasus her i Chliiasie iigfale sind. D Kimmerier sind den is Piet vom König Mita vo Muški (em legendäre phrygische König Midas) gfale. De hett, ursprüngli e Find vo Assyrie, de Sargon bette, een im Champf gege d Kimmerier z understötze. Zo sinene Verbündete het o de Urikki vo Que und de Urballa vo Tabal ghört. De Sargon isch denn miteme Heer gege d Kimmerier zoge und ane 705 v. Chr. im Champf gfale.
En Underkönig vom Awariku isch de Azza-Tiwada gsii, wo e Stadt gründet hett, woner noch sich selber Azzatiwadiya gnennt hett, em hüttige Ort Karatepe. De hett luwisch-phönizischi Bilingue verfasst, wo maassgeblich zu de Entzifferig vom Luwische biitrait hend.
Underem Esarhaddon isch Que offebar vo Assyrie verwaltet wore.
I de Antiki isch Kilikie, so de griechisch Name, wo usem luwische Name Hilikia entstanden isch, wider en aignigs Königriich gsii.
König vo Hiyawa-Adana
I Chlammere stönd d Joore, wo die Könige bilait sind. Ali Joorzaale sind v. Chr. D Raiefolg und d Räng vo de Herrscher sind recht uusicher.
Musikinstrument
Noch dr geograafisch-kulturelle Härkumpft
usw.
Noch dr Muusigrichdig
usw.
Entsteeigszit
usw.
Eschenz
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Eschez ghöort zum Oschtschwizerisch
13. März
Dr '''13. Merz''' isch dr 72. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 73. in Schaltjohr), dodermit blybe no 293 Däg bis zum Änd vum Johr.
Jahr des Hahns
Dr Güggu (鷄 jī) isch eis vode zwöuf Tiere im chinesische Kaländer. Güggujohr (酉 yǒu) si gsi:
Niederbuchsiten
Niderbuchste, au Niderbuchsete (amtlich Niederbuchsiten), isch e Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Niderbuchste isch es Strossedorf i dr Dünnereebeni uf 443 m Höchi. D Gmeindsflächi umfasst 58,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 35,5 % Waud und 6,4 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Oberbuchste im Norde, Nöiedorf im Oschte, Wolfwil im Süde un Cheschtehouz im Weschte.
Gschicht
Niderbuchste isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1040 aus vico Buxita (1299 Nidrabuchsiten).
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 8,3 % gläge.
Religion
17 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 62,1 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,1 %, CVP 31,3 %, EDU 0,2 %, EVP 0,1 %, FDP 17,7 %, GLP 2,6 %, GP 2,4 %, SP 4,8 %, SVP 36,4 %, Suschtigi 1,2 %.
Gmeindspresidänt isch dr Markus Zeltner (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 947 Iiwohner 95,5 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,1 % Französisch, 0,6 % Italienisch und 3,8 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Niderbuchste ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Eragon
Dr Eragon isch d Houptfigur vo de Eragon Büecher vom Christopher Paolini, ämnä amerikanische Schriftschteuer. Die Büecher gits uf Hochdütsch bim cbj Verlag.