cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rue des Maréchaux (Mülhausen)
Gschìcht
Ìm 14. Joohrhundert ìsch dia Schtrooss Grosshügelin von Dornach Gasse gnännt worra. Naamlig hàt àm Nr. 7 s’ Gschlacht vu Durni ìhra Hoof ghàà. Àm And vum 14. Joohrhundert hàt d’ Àdelsgschlacht ze Rhiin dr Hoof ìwwernumma. Domìt ìsch d’ Schtrooss àm And vum Joohrhundert àls Ze Rhine Gasse bekànnt gsìì. Àm hìttiga Nr. 20 hàt vor 1462 d’ Schmììder-Zunft àn dara Schtrooss a Gebäi kàuifa, wo-n-ìhra Zunftschtuwa worra-n-ìsch. Wagadam ìsch d’ Schtrooss schuu-n-ìm 15. Joohrhundert àls Schmììdgàss bekànnt gsìì. Naawa dr Zunftschtuwa vu da Schmììder ìsch bis 1671 dia vu da Bäcker gsìì.
La Roche
Lueg au:
Rue des Maréchaux (Mülhausen)
Gschìcht
Àn dr Schmììdagàss hàt d’ Druckaräi Hartmann et Cie ìhra äärschta Warkschtàtt ghàà, vor äbb sa dr Gàschthoof vu da Dräi Keeniga àn dr Dräikeenigsgàss ìwwernumma hàt. Üsserdam ìsch àm Ààfàng vum 19. Joohrhundert àm Äcka vu dr Müassbrunnergàss dr Sìtz vum Konzärn Gaspard Baumgartner gsìì.
Hìtt ìsch d’ Schmììdgàss a Füassgangerzoona. Sa gheert züa da Gschaftsschtroossa vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt.
Oberstinzel
Oberstinzel (frànzeesch Oberstinzel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Oberstinzel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 15. Jh. àls Oberstensil (1525 Obersteynsel), Sarreck ìm 15. Jh. àls Sarecke.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Oberstinzel ghert zem Rhinfrankisch.
Rätikon
Dr Rätikon isch e Bärggruppe vo den Oschtalpe. Er stoot uf de Piet vo Öschtrych, Liechteschtei und dr Schwiiz.
Numen im Südoschte hangt die Bärgwält mit em ene anderen Alpemassyv zäme, mit dr Silvrettagruppe. Uf de andere Syyten sind rings umme Rätikon grossi Tääler: Im Weschte s Bündner Rhintl und im Nordweschte s Sanggaller Rhintl, im Süüde lyt s Prättigä, und uf dr Nordoschtsyte sind es par Vorarlbärger Tääler mit em Montafon und em Walgau.
Vom Rhintl bis ad Silvretta het dr Rätikon die grössere Bärgstöck und Gipfel:
Im Rätikon het’s es par Bärghüüser vom Schwiizer Alpeklub, vom Düütsche Alpeveräin, vom Öschtrychischen Alpeveräin, vo de Naturfründ Öschtrych und em Liechteschteiner Alpeveräin:
Dure Rätikon laufe divärsi Wanderwääg, öppe
Gäbegi Lücke zum dur s Pirg duregoo sind öppe:
D Bärge vom Rätikon sind vor allem us Chalchgschtei.
Johannes Gujan
Dr Johannes Michel Gujan – wo me von em nid weiss, wenn er uf d Wält cho isch (es muess gäge s Ändi vom 16. Joorhundert gsi sy), aber wenigschtens wenn und au wo ass er gstorben isch: am 28. Februar 1680 z Fiderisch – isch e Bündner Pfaarer gsi.
Friedlinde Gurr-Hirsch
D Friedlinde Gurr-Hirsch (* 21. Juni 1954 z Ondergruppebach as Friedlinde Gurr) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt 2001 Mitglid im Landtag von Baden-Württemberg. Si isch syt 2016 Bolitischi Staatssekreteeri im Minischterium fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz. Vu 2004 bis 2011 isch si scho mol Bolitischi Staatssekreteeri im Minischterium fir Ernährig un Ländlige Ruum gsii. Syt 2011 isch si stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr CDU-Landdagsfraktion.
Lääbe
D Gurr-Hirsch isch as Dochter vum e Räbbuur uf d Wält chuu un z Ondergruppebach ufgwachse. Dert isch si uf d Grundschuel gange un derno uf d Mörike-Realschuel z Haalbrunn. Schließlig isch si uf s Justinus-Kerner-Gimnasium z Haalbrunn gange, wu si s Abitur gmacht het. Si isch staatli anerkännti Huuswirtschafteri un het an dr Beruefspedagogische Hochschuel z Hooheim Lehramt studiert mit dr Schwärpinkt Wirtschaftswisseschafte, Bolitik un evangelischi Theology. Noch em Studium het si an dr Andreas-Schneider-Schuel z Haalbrunn, ere chaufmännische Beruefsschuel, as Lehreri unterrichtet.
Johannes Gujan
Dr Johannes Gujan isch nach em Studium vo dr Theology so wie sini beide eltere Brüedere, dr Jakob Michel Gujan, wo öppe anne 1586, und dr Andreas Michel Gujan, wo öppe 1595 uf d Wält cho isch, als Pfäärer is Prättigä cho. Dr Jakob isch 1607 z Saas und spöter im Rhywald Pfaarer worde, und dr Andreas isch sid 1617 z Chüblisch Pfaarer gsi.
Friedlinde Gurr-Hirsch
Lääbe
Syter anne 1978 isch si ghyrote mit em Karl-Heinz Hirsch, Si hän zäme drei Chinder, zwoo Deechtere un e Suhn.
Bolitik
Vu 1973 bis 1975 isch d Gurr-Hirsch Mitglid vum Chraisvorstand un vum Bezirksvorstand vu dr Junge Union gsii. Anne 1978 isch si in d CDU yydrätte. Syt 1979 isch si Byysitzeri im Vorstand vum CDU-Gmaiverband Ondergruppebach un syt 1993 stellverdrättendi Vorsitzeri vum CDU-Chraisverband Haalbrunn. Vu 2012 bis 2016 isch d Gurr-Hirsch Vorsitzeri vum Arbetschrais Integration vu dr Landes-CDU gsii. Vu 2001 bis 2013 isch si derzue au Mitgli im Bezirksvorstand vu dr CDU Nordwirttebärg gsii.
Johannes Gujan
Anne 1625 vernimpt me s erschte Mol überhaupt öppis vom Johannes Gujan. Do het er sim eltere Bruder Andreas i dr Gmeind Chüblisch bim Pfarrdienscht ghulfe, vermuetlech no als Vikar. 1628 isch er id d Bündner Sinoode ufgnoo worde und denn het er z Luzäin und z Fiderisch als Pfaarer gwürkt. Uf ere Glogge im Chilchedurm z Luzäin stoot i dr Inschrift sin Name:
“Johan Michael Gujan Diener am Wort allhie 1638”
Vo 1631 bis 1636 het dr Pfaarer Johannes Michel Gujan au no z Sant Antönie dr Chilchedienscht übernoo. Denn isch er dänk nume no für Luzäin zuständig gsi. Anne 1646 het dr Gujan mit de Gmeinde Fiderisch und Luzäin en nöie Vertrag wider uf zää Joor gmacht, wo me drin gseht, was en Pfaarer für Ufgabe gha het: z Predige und s Wort verchünde, s Oobigmool z leite, d Bruutpaar ysägne, die Chrankne psueche und d Lychepredige z ha. Und er isch dr Schuolmeischtr gsi. Dr Johannes Gujan het z Luzäin Schuol ggä, und d Fiderscher händ gmäss däm Vertrag törfe d Chind, wenn s ne basst het, au zu iim uf Luzäin id Schuol lo goo. D Gmeinde zaalet em en Loon und bringe s nötige Pfaarholz, er tarf im Pfaarhuus woone und s Veh uf d Allmänd trybe. D Fiderscher händ em Gujan s Bürgerrächt versproche, wenn er in ires Dorf würd cho woone. Das het er denn es par Joor spöter au gmacht, wie me do dra gseht, ass sini jüngere Chind z Fiderisch im Chilchebuech ufgschribe sind und nümmen i däm vo Luzäin.
Dr Johannes Gujan het d Agnes Götz us em Rhintl ghürootet und mit ere sibe Chind gha: dr Jakob (* 1635), dr Ulrich, d Anna, dr Andreas, d Angela, dr Ambrosius (* 1653) und dr Martin. Dr Andreas het d Usbildig zum Dokter gmacht, er het anne 1663 z Padua s Exaame bestande. Us em Jakob isch au en Pfaarer worde, und dr Ambrosius het grad au dä Pruef gwäält; er isch sid 1680 Pfaarer vo Fiderisch und Jenaz gsi.
Im Chilchebuech vo Fiderisch het dr Pfaarer Johannes Gujan verschideni Sache us dr Zyt ufgschribe, so bim Joor 1649, dass denn s erschte Zyt uf e Chilchedurm cho isch; es heig 300 Gulde koschtet. 1663 het men en zum Bundesdekan gmacht. Am 28. Februar 1680 isch dr Johannes Michel Gujan gstorbe.
Friedlinde Gurr-Hirsch
Bolitik
Anne 1980 isch d Gurr-Hirsch in Gmairot vu Ondergruppebach gwehlt wore, ab 1994 isch si dert zwooti Stellverdrätteri vum Burgermaischter gsii. Im Johr 1984 isch si in Chraisdag vum Landchrais Haalbrunn gwehlt wore, wu si Mitglid im Schuel- un Kulturuusschuss un im Verwaltigsuusschuss un syt 1985 au stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr CDU-Fraktion gsii isch.
Ab 1994 bis 2004 isch si Mitglid vu dr Verbandsversammlig vum Regionalverband Haalbrunn-Franke un dert im Blanigsuusschuss gsii. Ab 2000 isch si schließlig au stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr CDU-Regionalverbandsfraktion gsii.
Bi dr Landdagswahl 2001 het d Friedlinde Gurr-Hirschim Wahlchrais Eppenge s Erschtmandat gwunne. Au bi dr Landdagswahle 2006, 2011 un 2016 isch si wider iber s Erschtmandat in Landdag gwehlt wore. Im Juli 2004 isch si bolitischi Staatsekreteeri im Minischterium fir Ernährig un Ländlige Ruum wore. Si het derno alli Ämter uf Kommunal-, Chrais- un Regionalsebeni niderglait. Mit em Aadritt vu dr grien-rote Koalition no dr Wahl 2011 het si s Amt verlore, si isch derno im Mai 2011 zur stellverdrättende Vorsitzeri vu dr CDU-Landdagsfraktion gwehlt wore. Wu no dr Wahl 2016 e grien-schwarzi Koalition in s Amt chuu isch, isch d Gurr-Hirsch im Mai 2016 wider Bolitischi Staatssekreteeri im Minischterium fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz wore.
Känguru
D Känguru (Macropodidae; v. „groos“ und poús πούς, Gen. podós ποδός „Fuess“) – zum sä vo de Rattekänguru abzgränze au as Ächti oder Äigentligi Känguru bezäichnet – si e Familie us dr Büteldierordnig Diprotodontia. Si zele zu de bekanntiste Büteldier und si tüpischi Verdräter vo dr australische Fauna, lääbe aber au uf Nöiginea. Charakteristisch für d Känguru isch, ass si mäistens dütlig verlengereti Hinderbäi häi, Pflanze frässe und vor allem z Nacht aktiv si oder wenn afo dunkel wird. D Familie umfasst öbbe 65 rezänti Arte, wo vier von ene scho usgstorbe si.
Kanton Thionville
Dr Kànton Thionville ìsch sitt 2015 e Kànton ìm Arrondissement Thionville ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Dr Kànton umfàsst e Deil vun dr Stàdt Thionville (Diedenhofen), wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch, un d Gmein Terwen.
Bìs 1985 hàt s scho mol e Kànton Thionville gan.
Köniz
Chüniz (amtlich: Köniz) isch en Ywohnergmeind im Verwaltigskreis Bärn-Mittelland im Kanton Bärn i dr Schwyz.
Geografii
Chüniz ligt südwestlich vo dr Stadt Bärn, het 2009 fast 40'000 Ywohner gha, drunder 5'425 Usländer, und isch vor Ywohnerzau här, die viertgrössti Gmeind im Kanton Bärn und die zwölftgrössti i dr ganze Schwiz. Ds Gemeindsgebiet het e Flechi vo 51 km². D Gmeind gältet as die grössti Agglomerationsgmeind i dr Schwiz. Drotz dr grosse Ywohnerzahl het d Gmeind wiitgehend ehnder e dörfliche as e stedtische Charakter, wiu si us e Hufe einzelne Dörfer besteit.
Gschicht
Chüniz isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1011 aus Chunicis, d Ortsteil Wabere (Wabern) 1223 aus Waberen u Törishuus (Thörishaus) 1389 aus Toerishus. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 15,5 % gläge.
Religion
61,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 19,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,4 %, CVP 3,6 %, EVP 4,6 %, FDP 9,6 %. GLP 6,8 %, GP 11,9 %, SP 24,0 %, SVP 20,4 %, Suschtigi 5,7 %.
Gmeindspresidänt vo Chüniz isch dr Luc Mentha (Stang 2013).
Wirtschaft
Z Chüniz hets vili Arbetsplätz, d Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge. D Bärner Kantonalbank und d Swisscom hei grossi Standort z Liebefäld, drzue chunnt ds Bundesamt für Veterinärwäse und ds Bundesamt für Gsundheit.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 37782 Ywohner 87,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,7 % Französisch u 2,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Chüniz ghört zum Hochalemannisch.
Wiernsheim
Wearscha (amtli Wiernsheim) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Wearscha lyt im Heckegai uf dr Platte rund 150m iber em Enzdal.
Dr Baan bstoht us 57,9 % Landwirtschaftsflechi, 27,1 % Wald, 14,1 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Wearscha ghere d Derfer Iptingen, Pinache, Serres un Wearscha.
Verwaltig
Wearscha het si mit Frialza, Mẽẽsa, Wimsa, Wurmberg un dr Stadt Heimsa zum Gmaiverwaltigsverband „Heckegai“ zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Wearscha isch dr Karlheinz Oehler.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Wearscha ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Oberwiese (Lothringen)
Oberwis (lothrìngisch; frànzeesch Obervisse, ditsch Oberwiese, 1940-1944 Oberwiesen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Maleck
Maleck isch e Ortsdeil vu dr Stadt Emmedinge im glichnammige Landkreis vum ditsche Bundesland Bade-Württeberg. Die früeher selbständig Gmei isch am 01. August 1971 uf Emmedinge igmeindet worre.
Oberwiese (Lothringen)
Geogràfi
Oberwis lijt nerdlich vun dr Autoroute A4 (Paris-Stroßburi) uf re Heche zwìsche 327 un 411 m ìwer em Meeresspiejel.
Maleck
Geographi
Mit ere Flächi vu 2,35 km² isch dr Ort relativ klei. Zue Maleck ghöre au die hauptsächlich us Asammlunge vu Burehöfe bestehende Ortsdeile Am Laberberg, Uffem Buck, Brandel, Hinderi Zeismatte un Vorderi Zeismatte.
Oberwiese (Lothringen)
Gschìcht
Oberwis ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1391 àls Haute-Veigge (1544 Superior Vesa, 1594 Obersweyssen).
Maleck
Geographi
Im Süde vu dr Gmarkung lit am Malecker Buck dr Malecker Vulkanschlot. Er isch dr Iberrescht vu eme vor ca. 50 Millione Johr aktive Vulkan.
Oberwiese (Lothringen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Maleck
Gschicht
S'Dorf isch wohl im 10. bis 12. Johrhundert as e Rodungssidlung entstande. Um 1330 wird „Malnegge“ im Tennenbacher Güeterbuch vum umiddelbar nördlich glägene Kloschter Tennenbach erschtmols erwähnt. D'Zeismatte isch scho um 1094 s'erschtmol schriftlich bekundet. Dr Ort het scho früeh zum badische Herrschaftsgebiet ghert un isch in dr Reformation evangelisch worre.
Oberwiese (Lothringen)
Verwàltung
vun Oberwis ìsch. Oberwis ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Oberwis ghert zem Moselfrankisch.
Franz Keller
Dr Franz Keller (* 19. Mai 1913; † 12. September 1991) ische Schwiizer marxischdische Psücholòog, Èhäberaater u sozialischdische Fridensakdiwischd gsii, wo Büecher u Artikel gschribe hed.
Sis Läbe
Dr Keller hed, wo n er junggsii isch, z’Solodurn gläbd. Är het de Psychologii, Filosofii u Literatuurgschichd a de n Universidäte Züri, Bärn, Müngche, Wien u Paris schdudiert. 1938 hed er sii Dokdertitel berchòo mid ere n Aarbed über Eitelkeit und Wahn: Eitelkeit als Charakterschwäche und als Grössen- und Verfolgungswahn. Was dr Leonhard Ragaz u dr Carl Gustav Jung gschribe héi hed ne seer beíiflussd. Ab 1938 hed er as Psycholòog u Grafolòog z’Ascona u z’Züri gschaffed.
Ide 1950er Jaar isch er mängisch lèngeri Ziit ir DDR gsi. Ide 1960er Jaar isch dr Keller Sekretär vom Regionaalkomitèe Bärn–Mittellang vor Bewegig gäg di atomaari Bewffnig vor Schwiiz gsi. Är isch o Mitgliid vor Schwiizerische Veréinigung für schdraaflòose Schwangerschafdsabbruch gsi. 1983 hed sech dr Keller gäge d’Schliessig vom Bärner Büròo vor sowjètische Naachrichdenagentur Novosti düre Bundesrat Rudolf Friedrich iigsedzt.
Jüdischer Krieg
Dr grooss Jüdisch Chrieg gege d Römer het im Joor 66 n. d. Z. in Judäa aagfange und isch im Joor 74 mit em Fall vo Masada z Änd gange. Er isch usglöst worde wäge dr politische und religiöse Underdrückig vo de Juude. Es isch dr erst vo de drei groosse jüdische Ufständ gege d Römer im 1. und 2. Joorhundert gsi – dr zwäit isch dr Diasporaufstand um 116 gsi und dr dritt dr Bar-Kochba-Ufstand vo 132 bis 135.
Die wichtigsti Kwelle über e Jüdisch Chrieg isch s Wärk Dr jüdisch Chrieg vom Flavius Josephus.
Vorgschicht und Lauf vom Chrieg
Sit dass Judäa im Joor 6 e römischi Browinz worde isch, het s alli baar Joor Unrueje und Ufständ gee, wo vilmol mit de Ändziterwartige in Verbindig gstande si, so zum Bischbil dr Ufstand in de Joor 6 und 7 vom Judas, Soon vom Ezechias, oder dä im Joor 26, wo dr Jesus vo Nazaret im Lauf von em as Unruestifder zum Dood verurdäilt worde isch. Die diräkt Ursach für e Chrieg si d Stüüre gsi, wo dr römisch Brokurator Gessius Florus iizooge und zum e groosse Däil in si äignige Hoosesack gsteckt het. Won d Iinaame 600 Sesterze z niidrig gsi si, het er im Mai 66 n. d. Z. us em Tämpelschatz 435 Kilo Silber in Beschlaag gnoo. D Juude häi sich druf erhoobe und in Jerusalem e römischi Kohorte, wo dört stazioniert gsi isch, umbrocht und d Macht über d Stadt übernoo. D Stimme vo gmässigte jüdische Brominänte häi kä Iifluss gha und fast s ganze Land het sich erhoobe.
Dr Kaiser Nero het im Oktober 66 d Legio XII Fulminata, mit Hilfsdrubbe öbbe 30'000 Maa, uf Jerusalem gschiggt, aber die het e schweeri Niiderlaag erlitte und dr Legionsadler verlore. Dr Vespasian isch druf mit 60'000 Maa vo Sürie us in Judäa iigfalle und si Soon Titus isch mit ere Legion vo Egüpte us choo. Alli Ortschafte, wo d Römer erooberet häi, häi si zerstöört und iiri Iiwooner umbrocht. Si häi nodinoo Jerusalem vo siner Umgääbig abgschnitte. Noch em Sälbstmord vom Nero het d Armee am 9. Juli 69 dr Vespasian zum Kaiser usgrüeft und dä isch druf zrugg uf Rom und het d Erooberig vo Jerusalem em Titus überloo. Im Septämber vom Joor 70 het dr Titus s belagerete Jerusalem erooberet und drbii d Stadt und dr Tämpel lo zerstööre. 60 Joor lang isch d Stadt denn umbewoont bliibe. Die letschte Ufständische häi sich in die Judäischi Wüesti zrugzooge und sich dört in dr Bärgfestig Masada verschanzt. Erst im Joor 73 oder 74 häi d Römer Masada noch em Sälbstmord vo alle Verdäidiger chönne iinee.
Bahnhof Lauchringen
Dè Baanhof Lauchringè (ehem. Obberlauchringè) isch èn chlynè regionalè Ysèbaachnotè im öschtlichè Landchrais Waldshuèt, Dè Bhf. Lauchringè lyt a dè Hochrhybaan, wo vo Basel übber Waldshuèt, Schaffuusè un Singè am Hohentwyl uff Konschtanz gòt. Als südlichè Endpungt vo dè Wuètèdalbaan isch Lauchringè vom Durchgangsbahnhof zum Abzwygbaanhof uffgschtigè.
Laag
Dè Bhf. Lauchringè lyt 1 km nordweschtlich vom Obberlauchringer Ortszèntrum un 1,3 km öschtlich vom Unterlauchringer Ortszèntrum. Sowoll Wohngebièt, wo sich vo Obberlauchringè hèr uusbreitet hèn wiè au è Gwerbegebièt, wo sich nördlich vom Lauchringer Baanhof bildèt hèt, hén defür gsorgt, dass dè Lauchringer innerhalb vom Nordrand vo Lauchringè lyt.
Gschichtè
Am Nordufer vom Hochrhy nõch volauft d Hochrhybaan, wo vo dè Baddischè Staatsbahn als Schlussschtuck vo dè Baddischè Hauptbaan baut worrè isch. D Hochrhybaan als Hauptschtreggi vo Basel (Baddischè Baanhof) gu Schaffuusè un witter übber Singè nõch Konschtanz. Sèlli isch 1856 bis Waldshuèt un 1863 Schaffuusè chò. Zwǜschè Waldshuèt un Schaffuusè, im Unterè Chleggau lyt dè Baanhof vo Lauchringè, wellè bis i d 1970er Johr dè Nammè Obberlauchringè drait hèt.
Als Zuèbringer zuè nèrè Schwizer Alpètransversalè übber dè Baanhof Waldshuèt un diè Unteri Aardalbaan hèt die Baddischi Staatsbaan 1875/1876 d Wuètèdalbaan vo Obberlauchringè übber Stüèlingè bis Wizä baut. S Zyl, bi Donaueschingè d Wuètèdalbaan a d Schwarzwaldbaan aazchnüpfè, isch 1876 voworfè worrè, well dè Chlutter gfäält hèt. Dè Obberlauchringer Baanhof isch dõdemit zum Abzwygbaanhof uffgschtigè, wo è Stichschtreggi i s Wuètèdal losgangè isch.
Wèg dè Baanreform un dè Regionalisyrung vom Schinnènaavokeer isch es Mitti vo dè 1990er Johr zuè Übberlegungè chò, zmindescht Deile vo dè Wuètèdalbaan widder für dè Regelbedryb z reaktivyrè. È 1998 erschtellti Studiè hèt empfollè, diè Wuètèdalbaan vo Wizä bis Obberlauchringè z reaktivyrè un dört oone Umschtygè d Personèzüüg übber d Hochrhybaan mit Basel z vobindè. Uffgrund vo dè Koschtèprognosè ( d DB söll 20 Mio. DM voaaschlagt haa) isch d Reaktivyrung vo dè Unterè Wuètèdalbaan zrugggschtellt worrè.
Sit 2003 fungyrt Obberlauchringè widder als Aaschluss für Reisezüüg i s Wuètèdal für dè sognannte Wizä-Pendel. Dè Wizä-Pendel vokeerts allerdings nu im Summerhalbjohr un denn au nu am Sunntig odder Fyrtig. Sèlli zwei Zugpärli wärrèd vo dè Dütschè Baan bedribbè un diènèd als Zuèbringervokeer zu`dè Museumsbaan Sauschwänzlebaan a dè südlichè Èndstation z Wizä. Sèlli Zuèbringerleischtung isch uff d Faarzitè vo dè Museumsbaan abgschtimmt, dè Umlauf gòt vo Waldshut a dè Hochrhybaan übber Obberlauchringè uff Wizä. Gfaarè wörd dè Wizä-Pendel mit Diseldrybwäge vo dè Baureiè 641.
2008 isch s EG vom Baanhof Lauchringè durch d Gmeind Lauchringè un èm örtliche Vorein für 443.000 Euro renovyrt worrè.
Am 13. Oktobèr 2013 isch im Baanhof Lauchringè s 150-jöhrige Bschtò vo dè Hochrhybaan gfièrèt worrè.
Sit Dezembèr 2013 vokeert a Schuèldääg z Baden-Württemberg mittags èn Zug vo Waldshuèt übber Lauchringè gu Öschingè un zrugg. Dõdemit git s uff èm guèt 5 km langè Abschnitt s ganz Johr durrè a Schuèldääg widder èn faarblaanmäßigè Personèvokeer uff dè Wuètèdalbaan. Sit èm 15. Dezemb?er 2014, un dõdemit exakt ei Johr nõch èm Yfüürè vom Schüèlervokeer, isch sèbbè Schüèlerzug uff kommunali Initiativè hy bis nõch Eggingè volängerèt worrè, wo Aaschluss an èn Bus Richtung Stüèlingè bschtòt. Dõdemit sin 9,7 km vo dè Streggi widder in Bedryb.
Gleisaalaagè
Dè Lauchringer Baanhof hèt no hüt rächt umfangrychi Gleisaalaagè. Für dè Personèvokeer stòt hüt abber nu no ei Baanschteiggleis am Hussbaanschteig (Gleis 1) zuè Vofüègung. Dè Baanhof hèt no ein Baanschteig an Gleis 2, uffgrund vom fäälendè Übbergang zu sèllèm Baanschteig chan-er abber nit bruucht wörrè. D Regionalbaanè fangèd sit èrè Wyli im Bhf. Lauchringè aa bzw. höred dört uff. D RB wörrèd dōdeby übber s Gleis 1 abgwicklèt. S Gleis 2 wörd als Durchgangsgleis für d RE bruucht, welli zwǜschè Waldshuèt un Ärzingè z Lauchringè durrèrauschèd. Well d Wuètèdalbaan vom Gleis 1 nit erreichbar isch, haltè d Züüg vo un nõch Wizä hüt nu no am Haltèpungt Lauchringè Wescht, wo 1 km weschtlich vom Lauchringer Baanhof a dè Hochrhybaan aaglait worrè isch. Well mò dè Bhf. Obberlauchringè in Bhf. Lauchringè umbenamst ghaa hèt, isch bim neuè Haltepungt z Unterlauchringè, wo uff Höchi vo dè Lauffèmülli aaglait worrè isch, nu no dè konschtruyrte Nammè übbrig blibbè statt dè geografisch korrèktè Bezeichnung Hp Unterlauchringè. D Züüg, wo uff d Wuètèdalbaan übbergän, vokeerèd z Lauchringè übber Gleis 3, well d Aaschlussweichè am öschtlichè Baanhofsènd nu vo Gleis 3 un 4 hèr befaarbar isch.
Näbbè dè zwei Bahnschteiggleis 1 & 2 hèt dè Baanhof no vyr baanschteiglosi Gleis 3-6. Gleis 4-6 wörrèd mengmòl zum Abschtellè vo Wägè odder Züüg bruucht.
Uusschtattung
S denkmòlgschützte EG vom Lauchringer Baanhof, welles für Faargäscht nimmi zuègänglich isch, wörd hüt vo örtlichè Vorein bruucht.
Baanvokeer
D Hochrhybaan biètet stündlichi Regionalbaan-Vobindungè uff Basel übber Waldshuèt. Uff dè Wuètèdalbaan git s schuèldäglich èn Schüèlerzug bis Eggingè. Im Summerhalbjohr git s am Sunntig un a Fyrtig Zuèbringervokeer zuè Museumsbaan Sauschwänzlebaan, wo als Wizä-Pendel'' benamst wörd. Uffgrund vo dè fäälendè Fuèßgängerübbergäng zuè Gleis 2 haaltet dè Wizä-Pendel nu no bim Hp Lauchringè-Wescht.
Busvokeer
D SBG Südbaddèbus GmbH bedrybt s Busvokeersnetz in un um Lauchringè.
Taryf
Lauchringè ghört im Waldshuèter Taryfvobund (WTV) aa. In Richtung Basel exischtyrèd Übbergangstaryf zuè dè Vokeersvobünd RVF un RVL.
Bahnhof Koblenz (CH)
Dr Baanhof vo Choblez ligt chly usserhalb vo dr Ortschaft Choblez im Schwiizer Kanton Aargau.
Chasseral
Der Gestler – hüt meh bekant mit em französische Name Chasseral – isch e Bärg vom Jura. Er isch in ere Landschaft vo nazionaler Bedüütig.
Bahnhof Koblenz (CH)
Wo di Schwiizerischi Nordoschtbahn (NOB) d Linie vo Turgi uf Waldshuet am 18. Augschde 1859 eröffnet hed, isch au dä Baanhof, als letschde vor dr Landesgränze, in Betrib gno worde.
Fexerplatten
Gschicht
Im Härbscht 2014 häd d Bürgergmäind vo Sils im Engadin/Segl e Stiftig gründet, wo d Überreschte vom Stäibruch vo de Fexerplatte rette söli. Im Härbscht 2017 isch di vorderi Hütte und im Summer 2019 di hinderi Hütte restauriert worde. Ma cha sich au vorstele, es chlises Erläbnismuseum iizrichte.
Bahnhof Koblenz (CH)
Ane 1876 isch den d Baanstreki vo Winti uf Choblez und ane 1892 d Linie vo Choblez uf Stei-Säckinge derzue cho. Sider isch dr Baanhof z Choblez e richtige Chrüzigsbaanhof gsi.
Dr Baanhof isch nid noch bim Dorf Choblez am Rhy bout worde, sondern am Ändi vom Aaretaal underhalb vom Hügel, wo Hard heisst, grad a dr Gränze vo Choblez zu dr Gmeind Chlingnau. Do dermit hed me d Linie uf dr Nordsyte vom Baanhof im ene Boge durs Taal vom Apelööbach und dur en Dunnel zu dr Rhybrügg chönne füere. Eso überkweert d Streki dr Rhy im rächte Winkel und hed e gnueg längi Rampe, zum vom Baanhof Choblez zum Baanhof vo Waldshuet die zwänzg Meter, wo dr Höheunderschid isch, z styge.
Chasseral
Der Chasseral isch nid e Bärg, wo ringsume stotzigi Häng het. Nume gäges Middelland, zum Dessebärg abe, goot’s gäch der Bärg ab; do isch die ganzi Bärgflangge uf em Gmeindpiet vo Nods. Der Dessebärg isch es Platoo höch über em Bielersee, und dört unde isch denn der Jurafuess.
Bahnhof Koblenz (CH)
D Streki vom Baanhof Stei-Säckinge über Loufeburg chunt über ne längi Brügg mid ere Kurve über d Aare zum Baanhof vo Choblez.
Zum Baanhof ghöre au no es Depoo für d Lokomotyve us em Joor 1859, wo under Dänkmolschutz stoot, und en Güeterschuppe. Dr Veräin Dresynesamlig Fricktaal bruucht hüt s alte Depoo. Es Wärchgleis goot vom Baanhof zum Chraftwärch Chlingnau. Im 2013ni hed d SBB dr Baanhof modärnisiert.
Chasseral
Uf der Nordsyte vom Chasseral, über em Sanktimmertaal, ligge höch oben es bar Alpmatte, und vo dene chunt me dure Bärgwald is Taal abe. Der Bärghang under em Chasseral-Gipfel mit der Bärgwirtschaft Métairie de Morat isch i der Gmeind Cormoret. Chly weschtlech dervo chunt au der Gmeindbann vo Villeret bis ganz ufe Bärg ufe.
Dört obe stoot e grossi Sändealaag vo der Schwiizer Telekomunikazionsfirma Swisscom. Der Sändeturm isch meh weder 100 Meter hööch. Chly weschtlech vom höchschte Punkt isch s Bärghuus vom Chasseral, und no wyter undedra goot der Chasseral-Pass über d Bärgchetti; der Bärgübergang isch uf 1502 Meter über Meer und d Passhööchi lyt uf der Kantonsgränze zwüschem Kanton Bärn und em Kanton Nöieburg. Uf der ganze Kreete übere Chasseral isch eine vo de schönschte Abschnitt vom grosse Wanderwääg über d Jurahöchine. Vo dört obe cha men es wyts Panorama vo de Alpe aluege.
Subtraktion
Begriff
S Rächezeiche für d Subtraktion isch s Minuszeiche «−». Es isch 1489 vom Johannes Widmann iigfüehrt worde.
Merkhilfe (mit Berücksichtigung vom Vorzeiche!):
Bischbil (mit Berücksichtigung vom Vorzeiche!):
D Mängi vo de natürlige Zahle isch in Bezug vo dr Subtraktion nid abgschlosse, das heisst mit dr Subtraktion cha mä eventuell (wenn dr Subtrahend grösser oder gliich em Minuend isch) en Ergäbnis übercho, wo dr Beriich vo de natürlige Zahle überschritet.
Mathematischi Definition
D Subtraktion isch d Umchehroperation vo dr Addition. In Gruppe cha mä zu jedem a und b, o ge si, e x finde, so dass gältet:
D Bestimmig vo x heisst Subtraktion. x loot sich bestimme, wemm mä b vo a subtrahiert („abzieht“):
a heisst dr Minuend, b dr Subtrahend. S Ergäbnis von ere Subtraktion, do x, heisst Wärt vo dr Differänz. E Subtraktion wird mit em Minuszeiche notiert:
Rächehilf
Wil d Subtraktion nüt anders isch as en Addition mit em inverse Elimänt, cha e Subtraktion au in dr Form von ere Addition gschriibe wärde, wenn dr Subtrahend vorhär mit em Faktor −1 multipliziert wird:
Great Barrier Reef
S Great Barrier Reef (dütsch: (Groosses) Barriereriff oder Groosses Barrierriff ) im Korallemeer vor dr Nordostküste vo Australie isch s grösste Koralleriff uf dr Wält. Im Joor 1981 isch s vo dr UNESCO zum Wältnaturerb erkläärt worde und wird au as äins vo de siibe Wältwunder vo dr Natur bezäichnet. Dr britisch Seefaarer James Cook het s Groosse Barriereriff am 11. Juni 1770 entdeggt, won er dört wäärend sinere erste Südseeräise (1768–1771) mit em Schiff HMS Endeavour uf Grund gloffe isch.
D Laag
S Great Barrier Reef lit nordöstlig vo Australie an dr Ostküste vom Bundesstaat Queensland im Südpazifik und goot vo dr Torres-Strooss vor Papua-Nöiginea bis zur Lady-Elliot-Insle, wo öbbe 75 Kilometer nordöstlig vo Bundaberg lit. Es het e Lengi vo mee as 2'300 Kilometer und goot vom 10. bis zum 24. südlige Bräitigraad.
Wäge sinere Gröössi däilt mä s Riff in meereri Abschnitt ii, vo Norde uf Süde si das
S Riff lit am östlige Rand vom australische Kontinentalsoggel zwüsche 30 Kilometer (bi Cairns) und und öbbe 250 Kilometer (bi Gladstone) äwägg vo dr australische Ostküste.
Es bestoot us ere Chetti vo mee a 2'900 Äinzelriff, fast 1000 Insle, wie z. B. de Whitsunday Islands oder Dunk Island, und e Hufe Sandbänk. D Flechi vom Great Barrier Reef isch öbbe 347'800 km². Mä cha s mit bloossem Aug vom Wältruum us gsee.
D Flora und d Fauna
S Great Barrier Reef bildet mit sine 359 Stäikorallenarte die grössti Struktur uf dr Wält, wo vo Lääbewääse gmacht isch. Es bietet Lääbensruum für e Hufe anderi Arte, under anderem si dört 80 Arte vo Wäichkoralle und Seefäädere dehäi, mee as 1500 Fischarte, 1500 Schwummarte, 5'000 Arte vo Wäichdier, 800 Arte vo Stachelhüter wie zum Bischbil Seestärn, 500 verschiideni Arte vo Seetang und 215 Vogelarte.
Mä findet im Great Barrier Reef säggs Arte vo Meerschildchrotte, wo s uf dr ganze Wält nume siibe git. Drunder si au die unächte Karettschildchrote, wo vom Usstärbe bedroot si, und die pazifische Suppeschildchrote, wo im Riff iiri Äier lege. Au vom Usstärbe bedroot si d Dugong (Seechüe), wo dört lääbe. E baar Walarte chömme dört vor und d Buckelwal, wo in dr Antarktis lääbe, bringe im warme Wasser vom Riff iiri Junge uf d Wält.
D Korallestöck häi Zagge und Est, wo Schnägge und sälteni Muschle, wie zum Bischbil Arthritica-Arte, oder Stachelschnägge, wie Murex pecten, ideali Bedingige finde.
Endeavour-Straße
D Endeavour-Strooss [] isch e Meerängi zwüschen em Cape York und dr Prince-of-Wales-Insle im auschtraalische Bundesstaat Queensland.
Si isch geografisch gseh dr südlig Däil vo dr Torres-Strooss, wo zwüsche Australien und Papua-Neuguinea lyt.
Dr Luiz Vaéz de Torres het 1606 d Torres Strait Islands als erschte Öiropäer entdeggt, aber d Spanier häi d Meerängi welle ghäimbhalte. Iire nöi Naame chunnt vo dr HMS Endeavour, em Schiff, wo dr James Cook 1770 mit em dur d Meerängi gfaare isch.
D Passaasche isch zimli äng und es het e Hufe Riff und starki Ströömige. Langi Zit isch iiri Kartografierig seer unzuelänglig gsi und si isch vile Schiff zum Verhängnis worde. Dr William Bligh het Charteskizze gmacht, won er noch dr Möiterei uf dr Bounty im Biiboot uf Timor gfaare isch. Erst gege s Ändi vom 19. Joorhundert het dr John McLean (1838–1907) d Meeresstrooss exakt vermässe.
S berüemtiste Schifswrack, wo mit dr Endeavour-Strooss in Verbindig brocht wird, isch woorschinlig daas vo dr HMS Pandora, wo d Möiterer vo dr Bounty isch go sueche und wo am 29. August 1791 uf s Great Barrier Reef ugfloffe und gsunke isch. 35 Maa si umcho drbii, under ene au vier vo de Bsatzigsmitgliider vo dr Bounty, wo uf Tahiti gfange gnoo worde si.
Fanny Oschwald
D Fanny Oschwald, wo am 30. Nofämber anne 1840 z Länzbrg uf d Wält cho und am 24. Augschte 1918 z Basel gstorben isch, isch e Schwiizer Autorin gsi.
Si isch d Dochter vom Johann Rudolf Ringier vo Länzbrg gsi und het dr Vorname Victoria Francisca übercho; me het ere aber gly eifach d Fanny gseit, und bi däm Näme isch si sälber au blibe. Nach dr Schuelzyt z Länzbrg isch d Fanny Ringier uf Stuegert is Katharineschtift wyter go lehre. 1863 het si dr Gschäftsmaa Theodor Oschwald ghürootet.
D Fanny Oschwald het gärn Theater gspilt, und si het sälber au Theaterstück gschribe, wo im Aargau dozmol mit vil Erfolg ufgfüert worde sind. E Deil vo dene Stück und es par Gschichte het si i dr Länzbrger Mundart gschribe.
D Martha Ringier het d Läbensgschicht vo dr Fanny Oschwald, irere zwöite Muetter, zämegfasst für d Nöiusgaab vom Wärch Alti Liebi anne 1942.
Hittnau
Hittnau oder Hittni isch e Gmäind im Züri-Oberland, vom Pfäffikersee uus wiiter im Oschte. Zu Hittnau ghööred no d Wiiler Oberhittnau, Isike, Hasel, Tüürschtele, Schöönau und Hofhalde. Us Isike bi Hittnau chunnt de Mundartdichter Jakob Stutz.
Geografii
Hittnau liit oberhalb vom Pfäffikersee a de Verbindigsstrass zwüschet em Glatttaal und em Töösstaal. De hööchscht Punkt vo de Gmeind isch de Stoffel mit 928 m ü. M., de tüffscht Punkt hät d Gmäind bim Tobelweier uf 604 m ü. M. Vo de Gmäindsflächi tiened 50,3 % de Landwirtschaft, uf 37,2 % wachst Wald, 4,2 % sind Vercheersflächi und 7,6 % Siedligspiet, 0,4% sind Gwässer.
Religioon
52,5 % vo den Iiwoner sind evangeelisch-refermiert, 19,7 % sind röömisch-katolisch (Stand 2011).
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hittnau ghöört zur Zürioberländer Mundaart.
Wappe
Blasonierig
Gschicht
S Piet vo Hittnau isch vo den Alemane bisidlet woorde. Ane 905 wèèrded s eerscht Mool e Räie vo Wiiler uufzelt: Hittenouva, Isencrimenswilare, Skonunouvo. Im Mittelalter hät s zu de Herrschaft Chibuurg ghört. D Burg Werdegg bi Tüürschtele isch im 12. Joorhundert poue woorde. Die isch aber im Alte Zürichrieg ane 1444 gschlisse woorde und tienet sit doo as Stäibruch. Ane 1707 isch Hittnau en äigni Gmäind woorde und hät agfangen e Chile boue, wo scho s Joor drufabe fèrtig gsii isch. Im 18. Joorhundert hät sich e Bauelen induschtrii entwicklet.
Politik
Gmäindspresidänt isch de Christoph Hitz (Stand 2019).
Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Joor 2010 bi 1,7 % gläge.
Gibloux FR
Gibloux (patois [dzuˈbja]) isch a politischi Gmiin im Saane/Sarine im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Gibloux liit weschtlich vam Saanegrabe am Fuess vam glychnamige Bärg. Va de Gmiinflechi si 64,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,9 % Waud, 10,4 % Sidligsflechi ù 0,8 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Gibloux si Arconciel, Autigny, Cottens, Hauterive, Pont-en-Ogoz, Pont-la-Ville, Sorens, Treyvaux ù Villorsonnens.
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2016 entstane us de Fusion va de Gmiine Corpataux-Magnedens, Farvagny, Rossens, Le Glèbe ù Vuisternens-en-Ogoz. Corpataux isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1142 aus Corpastur, Magnedens 1162 aus Manoldens, Farvagny 1082 aus Faverneis, Vuisternens-en-Ogoz 1142 aus Wistarneins.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11 % gläge.
Religion
83,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 5312 Yywoner 91,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,6 % Tüütsch ù 4 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 107 va de 5312 Yywohner ggredt.
Rue des Bons-Enfants (Mülhausen)
S’ Müassbrunnergassla (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Müàssbrunnergàsslà; uff Frànzeesch rue des Bons-Enfants) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu sa lììgt
S’ Müassbrunnergassla ìsch d’ Verlängerung vu dr Gàrwergàss. Sa làuift uff äbba 85 Meeter bis àn d’ Schmììdgàss. Biim And vum Gàrwergàss ìsch a Kriizung mìt dr Metzgergàss un em Ocksagassla.
Gschìcht
Ìm 16. Joohrhundert hàt d’ Schtrooss Wysslerengasse ghaissa, woohrschiinsig wial doo d’ Fàmìlia Wyss glabt hàt. Schpeeter hàt sa bis ìm 17. Joohrhundert Sutengasse ghaissa — àn dr Schtrooss ìsch a Brunna gsìì mìt’ma Wàsser voll Süüda, mìt wäller maa d’ maahliga Gemiaser, wia z. B. d’ Miasla, aifàcher hàt känna kocha. Wagadam ìsch d’ Schtrooss schuu-n-ìm 18. Joohrhundert àls Mussbrunnengasse bekànnt gsìì. Ìn dr Mìtta vum 16. Joohrhundert ìsch àn dr Schtrooss a Eelmììhla gsìì, wo zem Nicolas Schlumberger gheert hàt. Àb 1782 ìsch àm Äcka vu dr Schmììdgàss d’ Schtoffdruckaräi vum Betriib Martin Hartmann gsìì.
Sallamols hàt s’ Müassbrunnergassla bis àn d’ Màriakìrìch gloffa. Sitter’m Ààschluss vu Mìlhüüsa àn d’ Frànzeescha Repüblik ànna 1798 gheert dr Tail zwìscha dr Schmììdgàss un dr Màriakìrìch züa dr Kloschtergàss un dr Bàrfüassergàss. Ìm 18. un 19. Joohrhundert sìnn àn dr Schtrooss mehrera Klaidergschafter, wo Juuda bsìtzt hann. Wagadam ìsch d’ Schtrooss àb’m And vum 19. Joohrhundert ìn dr Umgàngsschprooch „Juudagàssa“ gnännt worra. D’ Schtrooss hàt àwwer ànna 1798 uff Frànzeesch Rue des Bons-Enfants ghaissa — dàs bediitet wärtlig „Schtrooss vu da güata Kìnder“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ànna 1882 ìsch sa ìn Mussbrunnenstrasse umtaift worra. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag hann àlla Mìlhüüser Schtroossa dur a Verordnung vum 12. Jüüni 1919 ìhra frànzeescha Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 Mussbrunnenstrasse ghaissa, un d’rnooh Mussbrunnengasse àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa ànna 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.
Um 1900 ìsch s’ Müassbrunnergassla-n-ärwittert worra. D’ maischta hìttiga Gebäijer schtàmma vu dara Zitt.
Allerheiligen
Allerheilige (lat. Festum Omnium Sanctorum) isch e katholisch reschpektiv orthodox Fescht, wu alle Heilige dänkt wird – au sonige, wu nit heiliggsproche wore sin – un dr vile Heilige, wu nieme um d Heiligkeit vun ene weiß wie Gott.
In dr katholische Chilche wird Allerheilige am 1. Novämber begange, in dr orthodoxe Chilche am erschte Sunndig no Bfingschte. Allerheilige isch e Hochfescht vu dr remisch-katholische Chilche bzw. e Principal Feast vu dr anglikanische Chilche. Di lutherische Chilche fyyre s as Gedänkdag vu dr Heilige, ähnli au anderi broteschtantisch Chilche.
Gschicht
Wel im Lauf vu dr erschte chrischtlige Johrhundert d Zahl vu dr Heilige allmeh aagstigen isch, isch all weniger em, gli gsi, e jedem Heilige am e bsundere Dag z gedänke. Jehrligi Gedänkdag fir Verstorbeni – eb Märtyrer, Heiligi oder eifachi Glaibigi – het s scho im antike Chrischtetum gee. In dr eschtlige Chilche findet mer syt em Aafang vum 4. Johrhundert derno Allerheiligefescht, wu as Herredag vu allne Heilige am 1. Sunndig no Bfingschte gfyyrt woren isch. In dr weschtlige Chilche het dr Papscht Bonifatius IV. am 13. Mai 609 oder 610 s heidnisch remisch Pantheon z Rom – dervor s Heiligtum vu dr antike Getterwält – dr Jumpfere Mareje un allne Märtyrer gwejt un het e jehrligi Fyyr aagordnet zerscht am Frydig no dr Oschtere. Dr Papst Papst Gregor III. het iber hundert Johr speter e Kapälle in dr Basilika St. Peter allne Heilige gweijt un het wäge däm fir d Stadt Rom dr Fyyrdig uf dr 1. Novämber gleit. Am Änd vum 8. Johrhundert het mer au z Frankryych aagfange dää Fyyrdig z fyyre, dr Termin het sich mit dr Zyt in dr gsamte Weschtchilche uusbreitet, bis dr Papscht Gregor IV. 835 Allerheilige fir di gsamt Weschtchilche uf dr 1. Novämber feschtgleit het. Syt em Änd vum 10. Jahrhunderts isch, vu dr Bendiktinerabtei Cluny uus, am 2. Novämber mit Allerseele zuesätzli e Gedänkdag fir alli Verstorbene ghalte wore.
D Vermuetig, ass d Chrischte mit dr Wahl vum Termin, s keltisch Fescht Samhain ufgriffe hebe, wird vu dr Wisseschaft hite abglähnt, wel wenig bekannt isch iber d Gschicht un d Bedytig vu Samhain gsicheret isch. D Aanahm, s sej s keltisch Nejjohrsfescht gsi, stammt vum walisische Keltolog John Rhys (1840-1915). Di hitig Forschig nimmt aber aa, ass Samhain ender e Fescht gsi isch zum Änd vum Summer.
Allerheilige as gsetzlige Fyyrdig
Z Eschtryych, im Liechtestaa, in dr katholisch bregte Kanton vu dr Schwyz, dr dytsche Bundesländer Bade-Wirttebärg, Bayern, Nordryy-Weschtfale, Ryyland-Bfalz un Saarland, z Luxemburg, Italie, Frankryych, Spanie, Portugal, Belgie, Pole, Ungarn, Kroatie, Slowenie, Slowakei, Litaue un uf dr sidoschtasiatische Filippine isch Allerheilige e gsetzlige Fyyrdig. Z Schwede un z Finnland lyt dr Fyyrdig am Samschdig zwisch em 31. Oktober un em 6. Novämber. In dr Niderlande isch Allerheilige as gsetzlige Fyyrdig 1960 abgschafft wore.
Universität Stuttgart
D Universiteet Sturgert isch nebe de Universität Hohenheim aine vo de zwai staatlich bade-württebergische Universiteete i Strurgert.
D Gründung fiehrt dia Universität uf d'Gründung vo de "Vereinigten Real- und Gewerbeschule" i Sturgert anne 1829 zruck. Si isch no später ä Technische Hochschul worre und darf sich sejt 1967 "Universität Stuttgart" nenne. I de 1950er Johr het de Aufbau vom Campus i Vaihinge aagfange, wo hejt vor allem dia technische Fakultäte vertrete sind. D Gaisteswisseschafte ond d Architektur send abr no i de Innestadt vo Sturgert blibbe.
Allerheiligen
Allerheilige as gsetzlige Fyyrdig
In dr fimf dytsche Bundesländer isch e Allerheilige e sognännte stille Fyyrdig. Des heißt, ass an däm Dag kei Danzveraastaltige derfe durgfiert wäre un luti Musik verbotten isch.
Allerheilige un Halloween
Am Voroobe, em 31. Oktober, wird z Irland, in dr Vereinigte Staate un hite au in vile Länder z Europa Halloween gfyyrt. S Wort Halloween leitet sich us änglische Bezeichnig All Hallows Eve (‚Voroobe vu Allerheilige‘) ab. Halloween stammt urspringli us Irland, in dr hite Form, wu us dr USA ibernuu woren isch, het s e stark kommerzialisierti un säkularisierti Form aagnuu.
Vöhringen (Württemberg)
Vehringa (amtlich Vöhringen) isch a Gmaind em Landkroes Rottweil en Bada-Wirdaberg. D Gmaind hôt Eiwohnô (Stand: ).
Geografi
Vehringa leit am Oschdrand vom Middlôra Schwarzwald em Korngäu. Nôchbôgmaindena send Sulz am Näggô em Norda, Rausafeld (Zollernalbkroes) em Siadoschda ond Oberndorf am Näggô em Siadweschda.
D Gmarkong setzt sich zemma aus 38,2 % Landwirtschaftsfläche, 41,9 % Wald, 16,3 % Sidlongsfläche ond 3,6 % sonschdichô Fläche.
Gmaindsgliderong
Zo Vehringa ghert da Gmaindsdoal Vehringa (mit em gleichnamiga Dorf, d Hef Rötenmühle ond Siegelhaus ond em Wohnblatz Ziegelhütte) ond da Gmaindsdoal Vehringa-Widdôschhausa (amtlich Vöhringen-Wittershausen).
Gschicht
Seid se d Remô vrdriba hen, hen d Allemanna uff em Gebiet vo da Vehringô Gmarkong gläbd. Da Name Vehringa isch dann zom erschda Môl gnannt worra em Jôhr 772. Dômôls sen d Herzeg vo Teck d Herra vo Vehringa gsai. Zo Zeida vom Herzogtum Wirdaberg hôts dann zom Oberamt vo Rausafeld gherd ond ab em Jôhr 1806 zom Oberamt Sulz. Während am Kriag gega Preißa hend Vehringô uff da Seid vô Eschdreich kempfd. Em Jôhr 1938 isch Vehringa dann zom Landkreis Horb komma ond durch d Kreisreform vo 1973 zom Landreis Rottweil.
Verwaltong
Vehringa hôt a Verwaltongsgmoendschaft mit da Stadt Schramberg ond da Gmaindena Hardt ond Lutterbach vereibart.
Da Schuldes vo Vehringa isch da Stefan Hammer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Religion
D maischde Vehringô send seid da Reformatio evangelisch. D Kirchagmaindena vo beidana Derfô ghered zo da Evangelischa Landeskirch en Wirdaberg. S'geit abô au Katholika ond Neiaboschdolische.
Kultur
Vehringa hôt a aktivs Veraisleaba. S'geit ondôandrem zwoa Sportverei on zwoa Blôskapellena. D Blôskapell vo Widdôschhausa macht seid ibô dreißg Jôhr s Backhausfescht, wos Salz- ond Zwieblberda geit. Zodem hôts a Narrazunft, mit da Hauptfigur, am sogennanda Broadschua. Da Boadschua gôht zrig uff an Bauô vo Vehringa wo gherig broade Fias ghett hôt mit deana er sai Henn mitsamt ihre Bibberle vrdabbt hôt. Wias Tradition isch, wrd en Vehringa äll Jôhr an Fasnetsboom, an Maiboom ond an Chrischtboom uff am Dorfplatz vor da Kirch uffgschdellt.
Dialekt
Da Dialekt vo Vehringa gherd zom Schwäbischa
Villars-le-Terroir
Villars-le-Terroir (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf un d Wyler Montandrey, Le Grand un Le Petit Buron. D Gmaiflechi umfasst 77,5 % landwirtschaftligi Flechi, 14 % Wald un 8,4 % Sidligsflechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,2 % gläge.
Religion
22,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 64,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 19,2 %, FDP 15,0 %, GLP 3,4 %, GP 6,6 %, SP 11,2 %, SVP 34,9 %, Sunschtigi 3,2 %.
D Burgermaischteri vu Villars-le-Terroir isch d Jaqueline Bottlang-Pittet (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 637 Yywohner 94,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,5 % Dytsch, 0,8 % Italienisch un 2,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Provence-Alpes-Côte d’Azur
Provence-Alpes-Côte d’Azur (PACA) ìsch a frànzeescha àdminischtràtiva Region.
Dia Region liggt zwischa dr Rhone im Weschta, em Middelmèèr im Sida un dr italienischa Gränza im Oschta.
Si isch 1960 grìnda worra, bis 1970 het Korsika dezüeghèrt.
Bekannti Städt sind Marseille und Nizza.
Absinth
Der Absinth isch es alkoholischs Getränk, wo me us verschidene Chrüüter macht. Traditionell tuet me Wermuet, Änis und Fänchel und je nach Sorte no anderi Chrüüter wie öppe der Räckolter oder Gwürz dry. Der Wermuet het der latynisch Name Artemisia absinthium. Trinke tuet me der Absinth mit Wasser gmischt, teils au zäme mit Zucker.
Wäge der grüene Farb vo vilne Sorte seit me däm Getränk au Di grüeni Fee. Die grüeni Farb chunt vom Chlorophyll vo de Pflanze.
der Name
Der Name „Absinth“ chunt vom französische absinthe, wo zerscht „Wermuet“ bedüütet het. S Wort chunt vom lateinische absinthium und em griechisch ἀψίνθιον (apsinthion), was beides au scho Wermuet bezeichnet het.
Zum Mundartwort Absinthe und zu der Gschicht vom Getränk cha me vil bim Wälschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR vo der Uni Nöieburg go nochelääse. Dört wird erklärt, ass s latynische Grundwort absinthium für d Heilpflanze i de romanische Sprooche zu so Wörter wie im wälsche Patois oouchèṅ oder im Bündnerromanische assent worden isch; schynts isch as glehrti Form diräkt i der nöiere Zyt vom latynische s nöie französische Wort absinthe ygfüert worde, wo sech den duregsetzt het gäge d Mundartforme.
wie me der Absinth macht
Me macht der Absinth so, ass me die tröchnete Chrüüter im Alkohol e Zyt lang tuet yweiche und denn d Flüssikeit tuet deschtilliere. Das Getränk het vil Alkohol, teils bis zu föifedachzg oder sogar nünzg Volumeprozänt. Me cha em Deschtillat sini Farb mit Chrüüter no verändere, ass es öppe gääl oder bruun wird. Modärni Absinthfabrigge mache s au öppe mit Läbensmiddelfarbe.
Gschicht
Der Wermuet isch scho i der antike Zyt as Heilpflanze bruucht worde, und so Chrüüter het me scho dozmol in Tinktuure ufglööst, wie me i de Wärch vom Theophrast und em Hippokrates cha lääse. Im Middelaltr het d Hildegard vo Binge dervo gschribe.
S Rezäpt füre modärn Absinth isch im 18. Joorhundert im Val-de-Travers gfunde worde. Der erscht, wo s bruucht het, sell der Dokter Pierre Ordinaire z Couvet gsi sy, wo das Middel sine Paziänte verschribe het. Vo ihm isch s Verfahre schynts a d Apiteegerfamilie Henriod cho, wo au z Couvet gschaffet het. Es git aber au Lüüt, wo säge, s Getränk sig scho vor em Dokter Ordinaire vo de Henriod gmacht worde. Me weiss aber, ass dänn ane 1797 die erschti Absint-Brönnerei entstanden isch, e Gründig vom Major Dubied, däm sim Schwigersohn und em Henri Louis Pernod. Der Pernod het ane 1805 z Pontarlier e Brönnerei gründet. Und gly drufabe sin z Frankrych und im Fürschtetum Nöieburg no anderi setigi Gwärbbetriib ufcho.