cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bister VS
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint alli 33 Iwoner Titsch als Höiptspraach aagigää.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Bischter gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Thrasymedes (Sohn des Nestor)
De Thrasymedes isch de Vatter vom Sillos und Groossvatter vom Alkmaion, wo as de Stammvatter vo de Alkmaionide z Athen ggulte hett.
Cheseaux-sur-Lausanne
Gschicht
Cheseaux-sur-Lausanne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Chesaus.
Religion
47,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 33,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 4,6 %, FDP 13,1 %, GLP 5,6 %, GP 11,0 %, SP 31,3 %, SVP 21,7 %, Sunschtigi 3,6 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2939 Yywohner 89,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4 % Dytsch, 1,3 % Italienisch un 5,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Dunkelmännerbriefe
D Dunkelmännerbrief, Epistolae obscurorum virorum, isch ä Sammlig vo satirische Brief, wo äxtra i schlächdischde Mönchslatiinisch gschriibe worde si. Si si in zwei Deil veröffentligt worde, 1515 und 1517. Dr Ditel lähnt isch a an dr Ditel vo dr Schrift Epistolae clarorum virorum (d Brief vo de berüehmte Manne), wo zu Ehre vom Johann Reuchlin 1514 vo siine Fründe veröffentligt worden isch.
Bezirk Winterthur
Dä Bezirk Wintertuur isch en Bezirk im Kanton Züri i dä Schwiiz. Er hätt insgesamt öppe 160'000 Iiwohner und umfasst 19 Gmeindä. D Gsamtflächi vom Bezirk betreit 251,25 qkm. Zum Bezirk ghört einersiits d Stadt Wintertuur, aber dezuä au na einigi Gmäinde, wo eher ländlich prägt sind. Dä Sitz vo de Bezirksverwaltig, also s Statthalteramt, de Bezirksrat und s Bezirksgricht befindät sich i de Stadt Wintertuur sälber.
Politischi Gmeindä
Zum Bezirk ghöred diä folgende politischä Gmeindä:
Rheinhausen (Breisgau)
Rhinhüse isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.
Geographi
Rhinhüse lit im nerdlige Brisgau am Rhin. Vu dert us erstreckt sich rhinabwärts s'Naturschutzgebiet Dübergiesse, eins vu dr gröschte Naturschutzgebiete vu Bade-Württeberg. Im Oschde vun Rhinhüse gids mit den Elzwiese noch ä baar vun de ledschde große Matte am Oberrhin.
Gmeigliderig
Rhinhüse bestoht us dr Ortsdeile Ober- un Niderhüse, wo sich am 1. Mai 1972 under em neue Namme Rheinhausen vereinigt hän. Die beide bis dertna verwaltigstechnisch trennte Gmeine hän aber scho sit jeher zämmegschafft.
Religione
Rhinhüse isch überwigend römisch-katholisch prägt. In beide Ortsdeile git's doher katholischi Kilchegmeine, zuesätzlich bestoht s'Priorat St. Michael vu dr X.|Prischterbruederschaft St. Pius X.. Die evangelische Gläubige werre vu Wisswil us betreut.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Gmeipartnerschafte
Sit em 28. Oktober 2006 pflägt d'Gmei Rhinhüse e Städtepartnerschaft mit dr polnische Stadt Wisła.
Bildig
Z'Oberhüse git's e Grund- un Hauptschuel mit Werchrealschuel.
Behörde
Z'Niderhüse betribt dr Bundesnochrichtedienscht (BND) in dr Nächi vum Europapark Ruescht e Abhöralag fer Satelliteufklärig, verglichbar mit sällere z'Schöninge. Erkennbar isch si an dr grosse Satellitespiegel sowie Radome am Waldrand. "Tarnt" isch d'Alag as s'sog. "Ionossphäreninstitut Rheinhausen". Dr Bau vu dr Alag sott sinerzitt rund 90 Millione DM (45 Millione Euro) koschtet ha. D'Bundesregierig macht suscht keini offizielle Agabe über d'Alag, wie us ere Bundesdagsdrucksach vu 1990 hervorgoht.
Andreas Stoch
Dr Andreas Stoch (* 10. Oktober 1969 z Hoidna) isch e dytsche Bolitiker (SPD). Är isch syt em 1. April 2009 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Vu Jänner 2013 bis Mai 2016 isch er bade-wirtebärgische Kultusminischter gsii. Syt Mai 2016 isch er Vorsitzer vu dr SPD-Landdagsfraktion. Syt Novämber 2018 isch er derzue au Landesvorsitzer vu dr SPD Bade-Wirttebärg.
Lääbe un Beruef
Dr Stoch isch z Geanga uf s Margarete-Steiff-Gymnasium gange un het dert anne 1989 s Abitur gmacht. Vu 1990 bis 1995 het er Rächtswisseschafte an dr Universitete Dibgenga un Haidelberch studiert. Vu dr Friedrich-Ebert-Stiftig het er Stipändium iberchuu. Är isch as Referändar am Landgricht Ellwang gsii un isch au uf d Verwaltigshochschuel Speyer gange. Anne 1997 het er syy zweet juristisch Staatsexame abglait, syt 1998 schafft er as sälbständige Rächtsaawalt in dr Kanzlei Bretzger Gladis Stoch z Hoidna mit em Schwärpunkt Zivil- un Wirtschaftsrächt.
Dr Andreas Stoch isch evangelisch, ghyrote un Vater vu vier Chinder. Sy Frau isch Sonderschuellehreri.
Bolitik
Dr Andreas Stoch isch vu 1987 bis 1991 Juso-Kraisvorsitzende gsii. Anne 1990 isch er in d SPD yydrätte. Är isch Vorstandsmitgliid im SPD-Ortsverain Hoidna wore. Syt 2001 isch er Vorsitzende vum Hoidnemer Kraisverband vu dr SPD. Dr Stoch isch Mitgliid vum Kraisdag vum Landkrais Hoidna. Am 1. April 2009 isch dr Stoch in dr 14. Wahlperiod Abgordnete vum bade-wirttebärgische Landdag wore. Är isch doderby fir dr Abgordnete Wolfgang Staigernoogruckt, wu bi dr Landdagswahl 2006 e Zwaitmandat fir d SPD im Wahlkrais Hoidna gwunne het un 2009 us em Landdag uusgschiiden isch. Im Landdag isch er Stellverdrättende Vorsitzende vum Wahlbriefigsuusschuss un Mitgliid im Ständigen Uusschuss, im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft un im Untersuechigsuusschuss EnBW-Deal.
Lottstetten
Lottstette (dt. Lottstetten) isch e Gmeind im bade-württebergische Landchreis Waldshüet.
Andreas Stoch
Bolitik
Dr Stoch isch Sprächer vu dr SPD-Landdagsfraktion fir Dateschutz un Mediebolitik. Bi dr Landdagswahl 2011 het er im Wahlkrais Hoidna mit 29,8 % vu dr Stimme ne Zwaitmandat gwunne un isch dodermit wider in dr Landdag yyzoge.
Noch em Ruckdritt vu dr Gabriele Warminski-Leitheußer as bade-wirtebärgischi Kultusminischteri am 7. Jänner 2013 isch dr Stoch am 23. Jänner 2013 as ihre Noofolger im Kabinett Kretschmann I veraidigt wore.
Wu d SPD bi dr Landdagswahl 2016 hochi Verluscht ghaa het un di grien-rot Koalition iri Meehait verlore het, het dr Minischterbresidänt Kretschmann e grien-schwarzi Landesregierig bildet. Dr Stoch isch wie di andere SPD-Minschter*ne us dr Landesregierig uusgschide un isch druf zum Vorsitzer vu dr Landdagsfraktion gwehlt wore. Bi dr Landdagswahl 2016 het dr Stoch wider e Zwaitmandat im Wahlkrais Hoedna gwunne.
Lottstetten
Lag
Lottstette litt im üsserschte Süde vo Bade-Württeberg am Hochrhy öbbe 9 Kilometer vom Rhyfall eweg. D Gmeind isch vo de Lag her eimolig z Dütschland; si litt zämme mit Dettighofe und Jestette im "Jestettener Zipfel", wo uff 55 Kilometer Längi vo de Gränze zu de Schwiz umschlosse isch und numme über e Stroß vo Dütschland diräkt cha erreicht werre.
Andreas Stoch
Bolitik
Uf em SPD-Landesbarteidag z Sendelfenga isch dr Stoch am 24. Novämber 2018 zum neie Landesvorsitzer gwehlt wore. Är het 159 Delegiertestimme kriegt, 151 Stimme dr Lars Castellucci.
Lottstetten
Lag
De Bahnhof vo Lottstette isch mit em Zug numme über s Schwizer Staatsgebiet erreichbar und wird sällewäg numme vo de SBB im Korridorverchehr bedient; dodeby gältet numme de SBB-Tarif.
Nochbergmeinde
D Gmeind gränzt im Norde an Jestette, im Oste an d Schwizer Gmeinde Rhynau und Marthale im Kanton Züri, im Süde an Rüdlinge im Kanton Schaffuse und im Weste an Rafz ZH.
Gmeindglyderig
Zu de Gmeind Lottstette ghöre d Dörfer Lottstette, Balm und Nack, d Wyler Dietebärg, s Ghöft Hardtwäghöf und d Hüser "Lottstetten-Landstraße, Zollamt" und "Nacker Mühle". Im Gmeindegebiet liige di abgangene Ortschafte Blitzbärg und Gaißbärg.
Gschicht
Wyl d Gränze zimlig kombliziert verlauft, isch s Gebiet vom Jestetter Zipfel im Johr 1840 zum Zollusschlussgebiet erchlärt worre; dodurch isch d Gränze vo 55 uff 6 Kilometer verchürzt worre. Sälli Regelig, wo bis 1935 gültig gsi isch, hät de Ywohner e gwüsse Wohlstand botte, wo si jo ihri Brodukt z Dütschland und in de Schwiz zollfrei hän abiete chönne. Aber au am Schmuggel, wo's ab und züe gee hät, solle si bedeiligt gsi sy.
Bim Ortsdeil isch di mittelalterligi Burg Balm gläge, wo s Rhydal kondrolliert hät.
Bolitik
De Bürgermeister isch dr Jürgen Link.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Suschtiges
Z' Lottstette gits e regionali Internet-Zytig und die nännt sich „Hierzuland“. Sie isch fir d Region Chläggi und de ganz Oste vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeinde Lottstette, Dettikofe, Klettgau, Hochetenge am Hochrhy und Küssaberg.
Reiningen
Reinige (frz. Reiningue, dt. Reiningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Reinige ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 837 àls Reiningen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Reinige ìsch. Reinige ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Reinige ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Johann Reuchlin
Dr Johann Reuchlin (* 29. Jänner 1455 z Pforze; † 30. Juni 1522 z Stuegert), gräzisiert Kapnion, isch ä dütsche Humanischt und Glehrte gsi. Er het s Lehre vom Altgriechische und em Hebräische popularisiert.
Läbe
Dr Johann Reuchlin isch am 29. Jänner 1455 z Pforze im Schwarzwald uf d Wält cho. Si Vater get dört ä Boschde im Dominikanerchloschder gha. Er het an dr Chloschderschuel Latiinisch glehrt und 1470 für ä churzi Ziit z Friiburg im Briisgau an dr Universidät schdudiert. Er het dr Friedrich, dr dritt Sohn vom Markgraf vo Bade, begleitet, wo dä isch z Baris go schdudiere. Er het sälber bim Jean à Lapide (gschdorbe 1496) Griechisch afo schdudiere, und wo dä 1474 an d Universidät Basel grüeft worden isch, isch er mit em gange. Er het Griechisch au under em Andronicus Contoblacas gschdudiert und 1475 bim Johann Amerbach ä Latiinischs Wörterbuech, s Vocabularius Breviloquus, uusegä. 1477 het er dr Magister übercho und het afo klassischs Latiinisch underrichde. Er isch denn zrugg noch Baris, won er under em Georg Hieronymus Griechisch gschdudiert het. 1478 het er z Orléans und denn z Poitiers Jura schdudiert und isch 1478 lizenziert worde. 1481 isch er noch Tübinge gange, s Johr druf het er dr Eberhard vo Wurttebärg as Übersetzer noch Italie begleitet, won er Glehrti an dr Platonische Akademii z Florenz kenneglehrt het. Zrugg z Schduddgard isch er as Mitgliid vom Hofgricht und Berooter vom Graf im württebärgische Dienschd bliibe. 1490 isch er widr noch Italie greist, won er mit em Expärte für d Kabbala em Pico della Mirandola zsämmedroffen und Fründ mit em Jakob Questenberg, em Sekretär vom Babschd, worden isch. 1492 isch er gadlet worde vom Kaiser Friedrich III. In däm Johr het er au afo Hebräisch lehre vom Kaiser siim jüdische Arzt, em Jakob ben Jehiel Loans. 1494 het er De Verbo Mirifico uusegä.
1496 isch dr Eberhard vo Württebärg gschdorbe und däm si Nochfolger isch vom Reuchlin siine Gegner beiiflusst worde. Er het Schduddgard verlo, won er än Iiladig vom Wormser Bischof, em Johann vo Dahlberg (1445-1503), übercho het und isch noch Heidelbärg zoge. 1498 isch er vom Kurfürscht Philipp noch Italie gschickt worde, und er het z Rom siini Hebräisch Kenntnis verbesseret, won er bim Obadja Sforno vo Cesena gschdudiert het und isch mit em Aldus Manutius z Venedig in Verbindig drätte.
Dr Johann Reuchlin isch 30. Juni 1522 z Stuegert am Gäälfieber gschdorbe.
Familie
Dr Johann Reuchlin het am Afang vo de 1480er Johr ghürotet, aber keini Chinder übercho. Er isch dr Groossunggle vom Philipp Melanchthon gsi, won er faschd wie ä Sohn betrachdet het, bis dä sich dr Reformation zuekehrt het.
Bedütig
Am Hof vom Kurfürscht Philipp z Heidelbärg isch si Arbet gsi griechischi Autore z übersetze. Er het kei offizielle Boschde as Lehrer gha, aber er isch lang dr Middelpunkt vom Griechisch und Hebräisch Schdudium im dütsche Schbroochruum gsi. Vor ihm isch s Hebräische kuum vo Nitjude gschdudiert worde. Dank ihm isch die wüsseschaftlig Undersuechig und Übersetzig vom Tanach möglig worde. Si Iifüehrig ins Hebräische, De rudimentis hebraicis (1506) isch grundlegend bliibe für Johrzähnt. Wo dr Johann Pfefferkorn verlangt het, ass mä alli jüdische Büecher sött verbiete für dass mä d Jude denn besser chönnt bekehre, het sich dr Reuchlin drgege gwehrt und 1511 dr Augenspiegel gschriibe. D Dominikaner z Köln hai en wäge däm beschuldiget, Chetzerei z bedriibe, und im Johr 1520 isch er zwar verurdeilt worde, aber d Humanischde hai siini Meinig wiiterhi underschdützt, wie s in de Dunkelmännerbrief zum Uusdruck cho isch. Dr Reuchlin het zwar die hebräische Schrifte verdeidigt, isch aber sälber durchuus nit frei gsi vom Antisemitismus vo siiner Ziit.
Dr Reuchlin het zwar ä Griechische Grammatik gschriibe, won er bruucht het, für zum siini Schdudänte z underrichde, het se aber nie veröffentligt. Drfür het er ä baar griechischi Büechli für Afänger uusege. Dr Reuchlin het s Altgriechische wie Neugriechisch usgschbroche, so wien er s sälber glehrt gha het. Mä sait erä die Reuchlinisch Uschbroch. Anderi Humanischde hai im Erasmus si Uschbrooch vorzoge.
Abtei Saint-Maurice
D Abtei Saint-Maurice isch es Chloschter vo de Auguschtiner-Chorherre z Saint-Maurice im Schwiizer Kanton Wallis. Sie gilt als s ältischte Chloschter vom Abendland, wo sid em Afang ohni Underbrächig existiert het. 2014/2015 het d Abtei ihres 1500-jährige Beschtah gfyret. D Abtei isch über s Chloschter use au e Territorialabtei mit eme Gebiet vo fascht 100 Quadratkilometer.
Ortsgschicht
Ihri Urschprüng gönd uf es Heiligtum zrugg, wo über em Grab vom Heilige Mauritius (uf Dütsch: St. Moritz) und syne Gfährte vo de Thebäische Legion puue worden isch. Si hend aagäblich gäge Ändi vom 3. Jahrhundert s Martyrium erlitte. S Heiligtum isch bim alte römische Etappenort Agaunum gläge gsi.
De Heiligi Theodor, de Bischof vo Octodurus, hüt Martinach, het d Reliquie vo de Märtyrer um 380 i die grosse Höhlene am Fuess vom Felsentor, wo d Rhone derdur s Wallis verlaht, überfüehrt. De Heiligi Sigismund, de Sohn vom Burgundenkönig Gundobad, het s Chloschter am 22. September 515 gründet und de heiligi Abt Ambrosius (516–520) het über em urschprüngliche Heiligtum e nüüi Basilika puue. Im 9. Jahrhundert sind d Mönch dur Chorherre ersetzt worde und 1128 hend sie d Auguschtinusregle übernuu.
Saint-Maurice isch under em Sigismund zur wichtigschte Abtei im Königrych Burgund worde. Die det praktizierti charakteristischi Liturgie vom laus perennis, em ewigduurende Lobgsang, isch für i de damalige Zyt z Weschteuropa en Innovation gsi, wo vo Konschtantinopel übernuu worden isch. Vo Saint-Maurice us het sich die Praxis i ganz Weschteuropa verbreitet. Für de ewigduurendi Lobgsang isch e grossi Zahl vo Mönch nötig gsi. Drum het de Sigismund s Chloschter rych usgschtattet und vil Mönch us em übrige Königrych dethii abgordnet. 961 het de Kaiser Otto I. d Reliquiene vom Heilige Mauritius i de Dom zu Magdeburg verläit, was dr Attraktivität vo dr Abtei für Pilger en schwäre Schlag versetzt het.
Buugschicht
Die älteschte Fundamänt z Martolet datiered us römischer Zeit. Nid gklärt isch d Funktion vo de uffallend schräge Usrichtig vo de eltere Buute, äbeso de Bezug zu der antike Quällfassig, wo wyter im Weschte lyt. Am Felsfuess isch en chlyne, nach Süde orientierte Buu für Beschtattige errichtet worde. Dänkbar wär au, dass dää vom Bischof Theodor gäge Ändi vom 4. Jahrhundert veraalasst worden isch, zum d Gebei vo de Märtyrer z beschtatte. Denäbe isch en rächteggige Buu mit eme Annex uf dr einte Churzsyte gläge gsi. Das Gebüü isch zerscht als Bhuusig vonere religiöse Gmeinschaft interpretiert worde, Undersuechige vo 2001 düüted aber uf enen erschte Sakralbuu. De zwei erschte Buute folged e Reihe vo nüü erschtellte Chilene und Kapällene, wo zerscht parallel zur Felswand errichtet worde sind.
Archäologisch erfasst sind d Fundamänt vo de sogenannte Sigismund-Chile, wo vermuetlich us em früehne 6. Jahrhundert schtammed. Die sogenannti Gontran-Kirche isch e düütlichi Vergrösserig vom Gebüü; erhalte hend sich die polygonali Apsis und de Zuegang, wo mit ere monumäntale Schtäge zum Weschtygang gfüehrt het. Im 8. Jahrhundert isch wieder e nüüi Aalag mit zwei Chör, wo enand gägenüber ligged, entschtande. Under em Weschtchor het's e Krypta ggäh, wo d Reliquiene vom heilige Mauritius drin ufbewahrt worde sind. De Oschtchor het mer i de romanischer Zyt dur de Gloggeturm ersetzt, wo no hüt s Chloschter überrage tuet. Zwüsched dem Ygangsturm und em Felse sind i gotischer Zyt zwei Kapellene anepuue worde.
1148 het de Papscht Eugen III. die nüüi Chile gwyyht. Wäge hüüfige Felsschtürz isch d Chile 1627 a hütige Schtandort verläit worde. S nüü erschtellte Schiff verlauft sit doo vo Norde nach Süde und daademit rächtwinklig zur Chloschteraalag. 1693 het en Brand zahlrychi Gebüü vo dr Abtei verwüeschtet, wo Aafang vom 18. Jahrhundert wieder ufbuut worde sind. 1942 het en Felsschturz de Chileturm und d Vorhalle zerschtört. Nach ihrere Ernüüerig isch d Chile 1948 zur Basilica minor erhobe und 1949 gwyyht worde.
Archäologische Erforschung
D Usgrabige sind vom Prior Pierre Bourban (1896–1920) und em Gämfer Profässer Louis Blondel (1944–1945) gleitet worde. Nüüeri Arbete zwüschet 1994 und 1996 hend e paar Böde, bemalti Gräber und Muure zum Vorschyn brunge, wo in dr überlieferte Dokumentation nid verzeichnet gsi sind. Ab 2001 sind drum die bisherige Erkenntnis überprüeft worde.
Rundgang dur d Kulturärbetett
S Jubiläumsjahr vo dr Abtei isch am 21. September 2014 mit dr Eröffnig vomene Rundgang für d Besichtigung vo de Kulturärbestett yglüütet worde. Er füehrt vo de Basilika über die archäologischi Schtette, d Katakombene und de nüüi Saal vom Schtiftschatz is Chloschter. Bsuecherinne und Bsuecher chönd under ere 1200 m² grosse, liechtdurchlässige Überdachig zum Schutz vo de Ruine d Gschicht und d Entwicklig vo dr Abtei verfolge.
Chloschterschatz
Saint-Maurice hät eine vo de rychschte Chileschätz vo Europa, zu dem u. a. es Sardonyxgefäss, de Theoderich- oder Theuderich-Schryyn us em 7. Jahrhundert, e Wasserchanne, wo vom Karl em Grosse gschänkt worden isch, es Chopfreliquiar vom Heilige Candidus us de Zyt um 1165 und die Schryyn vo de Heilige Mauritius und Sigismund ghöred. Im Rahmen vo Jubiläumsfyrlichkeite isch de Chloschterschatz im Februar 2014 im Louvre usgschtellt worde.
Status
D Abtei ghört weder zum Bischtum Sitte no zuenere andere Diözese. Sie gnüsst de Status vonere Territorialabtei: Dr Abt üebt en eigni Jurisdiktion über die 68 mit em Chloschter verbundene Kleriker und die ungfähr 6.574 Gläubige uf eme Territorium vo 9.685 ha us. Dr Abt vo Saint-Maurice isch au s Oberhaupt vo de glychnamige Auguschtiner-Chorherren-Kongrägation und Mitglid vo de Schwiizer Bischofskonferänz.
Persönlichkeite
De Missionar Maurice Tornay het vo 1925 bis 1931 am Kollegium vo dr Abtei Saint-Maurice gschtudiert. De Tornay isch schpöter Auguschtiner-Chorherr worde. Er isch als Missionar z Tibet de Märtyrertod gschtorbe und isch am 16. Mai 1993 vom Papst Johannes Paul II. seliggsproche worde.
Majorzwahl
Mit Majorzwaal bezäichnet mä in dr Schwiz d Meerhäitswaal
Au dr Waalmodus bi de parlamentarische Waale zum Bundesroot cha mä as Majorz bezäichne, allerdings wird dört äi Sitz noch em andere bsetzt. Gweelt isch nume, wär en absoluts Meer (Zaal vo de gültige Stimme däilt durch zwäi plus äins) überchunnt.
Wie s funkzioniert
D Majorzwaal isch e wääsentlig äinfachers Süsteem as d Proporzwaal. Immer isch dä Kandidaat oder die Kandidaatin für es Amt gweelt, wo die mäiste Stimme überchoo het, im Geegesatz zur Proporzwaal, wo zerst noch Bardeie uszelt wird. Im tüpische Schwizer Majorz git s zwäi Waalgäng: Im erste zelt s absolute Meer, im zwäite s relative. Noch em ersten Waalgang chönne sich Kandidaate zruggzie; es isch aber au mööglig, ass e nöije Kandidaat ufgstellt wird (öbbe wil e Kandidaat im erste Waalgang so schlächt abgschnitte het, ass d Bardei iire Kandidaat uswäggslet).
Bi Nazionaalrootswaale in de Kantöön mit nume äim Sitz entschäidet scho im erste Waalgang s relative Meer.
Bi dr Bundesrootswaal brucht mä e Verfaare, wo liicht abgänderet isch: In de erste zwäi Waalgäng isch d Waal frei, jeede Schwiizer, wo s passive Waalrächt het, cha gweelt wärde. Vom dritte Waalgang aa zele nume no d Stimme für Kandidaate, wo in de erste zwäi Waalgäng scho Stimme überchoo häi; usserdäm wird in jeedere Runde dr Kandidaat mit de wenigste Stimme gstriche, bis äi Kandidaat mit absolutem Meer gweelt isch.
Telefonvorwahl (Schweiz)
Ä Telefonvorwahl wird vor diä eigentlichi Telefonnummerä gsetzt, wenn mer us äm eigene Netz usä telefonierä will. Es gitt internationali Vorwahlnummerä und nationali. Die internationalä muäs mer jewiils iigäh, wenn mer en Aaschluss im Usland will erreichä. Innerhalb vo de Schwiiz händ im Feschtnetz die einzelnä Regionä und im Mobilnetz die einzelnä Aabüter eigeni Vorwahlä. Innerhalb vo dä Schwiiz chan mer aber nümä vo eigentlichä Vorwahlä redä. Vor einigä Jahr isch iigfüehrt wordä, dass mär immer muän die ganz Nummerä wähle, süscht chunnt mer kei Verbindig meh über. Wänn also öpper sim Nachbär wett aalüte, hätt er früener no die normal Nummerä (die hätt sibä stellä) chönnä wähle, hütt muen er die Nummerä mit de Vorwahl (insgesamt zäh stellä) wähle, süsch chunnt ä Fählemäldig. S'gliichä gilt au bi Verbindigä innerhalb vom gliichä Mobilfunknetz.
Wenn mä us em Usland (Internationale Telefonvorwahl +41 für d Schwiz) telefoniert, loot mä d 0 am Aafang vo dr hütige Telefonnummerä, wo in d Vorwahl integriert worde isch, wäg (z. B. 044 824 71 11 wird +41 44 824 71 11).
Die internationali Vorwahl foot in dr Schwiz mit 00 oder + aa.
Thor Hushovd
Laufbahn
Dr Hushovd isch 1999 Brofi worde, nochdäm er e Johr vorhär Wältmeister im Zitfahre vo de U23 worden isch. Bi dr Tour de France 2001 het er mit sim Team Crédit Agricole (u. a. mit em Jens Voigt) überraschend s Mannschaftszitfahre gwunne. E Johr druf het er bi dr Tour de France 2002 im Sprint si erst Etappesiig gwunne. Er isch wie zum Bischbil dr Stuart O'Grady en Allrounder, das heisst er setzt sich im Sprint dure, er chunnt in de Bärg sehr guet mit und cha guet Zitfahre und risst gärn us.
Ehrige
Im Dezämber 2010 isch dr Thor Hushovd zum Sportler vom Johr vo Norwäge gwehlt worde und het d Aftenposten-Goldmedallie gwunne.
Grüne Linie
Die Grüen Linie isch e Waffestillstandslinie zwüsche Israel und em Westjordanland, em Gasasträife, de Golaanhööchene und dr Sinai-Halbinsle und en andere Begriff für d Demarkationslinie us em Waffestillstandsabkomme vo 1949. Dr Naame wird uf die grüeni Dinte zrügggfüert, wo wääred de Verhandlige vom Waffestillstand brucht worde isch, zum d Gränze uf dr Landcharte iizzäichne.
Gschicht
Bis zum Säggsdaagchrieg 1967 si dr Gaaasträife vo Egüpte und s Westjordanland mit em Ostdäil vo Jerusalem vo Jordanie völkerrächtswidrig bsetzt gsi. Sit dr Eroberig vo de Golanhööchene noch em Säggsdaagchrieg si die vo Israel bsetzt. D Sinai-Halbinsle isch 1979 noch em Abschluss vom Friidensverdraag an Egüpte zrugggegee worde. S israelische Jerusalemgsetz vo 1980 impliziert d Iiornig vom Ostdäil vo Jerusalem in d Hauptstadt vo Israel dur Annexion. Im Westjordanland het s jordanische Rächt bis zum Oslo-Friidensbrozäss gulte. 2005 het sich Israel ganz us em Gasasträife zruggzooge und alli israelische Siidlige dört si abbaut worde.
Friidensverhandlige
In de Friidensverhandlige zwüsche Israel und de Palestinenser spiilt d Waffestillstandslinie vo 1949 as sogenannti Gränze vo 1967 e wichdigi Rolle, wil si vo dr palestinensische Site as Grundlaag für e zuekümftigi Gränze zwüschen em Staat Palästina und em Staat Israel aagluegt wird. Israel het aabote, uf mee as 90 % vom Westjordanland und uf 100 % vom Gasasträife und mit eme israelische Landusgliich e palestinensische Staat z gründe, isch vom Jassir Arafat und Mahmud Abbas abgleent worde.
Burg Stockberg
D Burg Stockberg isch e Burgruine bi dr Gmei Malschburg-Marzell Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme Bärgrucke nordeschtli vum Gipfel vum Blaue. D Burg Stockbärg isch mit ihre Lag uf 1074 m NN wahrschyns di hegschtgläge Burgstell vu Bade-Wirttebärg.
Die Hecheburg isch im 11. oder 12. Johrhundert böue un im 13. Johrhundert gschlisse wore. Vu dr ehmolige Burgaaalag uf eppe 40 mol 24 Meter sin no Gräbe, Wäll un Muurräscht erhalte.
Chloris (Tochter des Amphion)
D Chloris isch i de griechische Mythologii d Frau vom Neleus. Si isch d Töchter vom Amphion usem minyische Orchomenos. Si isch d Muetter vo de Pero, vom Nestor, Periklymenos, Tauros, Asterios, Pylaon, Deimachos, Eurybios, Epilaos (Epileon), Phrasios, Eurymenes (Antimenes), Euagoras und Alastor.
Bertin Nitz
Dr Bertin Nitz (* 19. Mai 1888 z Neikirch; † 15. Augschte 1932 z Gietebach) isch e dytsche Haimetdichter gsii.
Lääbe
Dr Nitz isch anne 1888 z Neikirch bi Furtwange as elfts vu dryzee Chinder uf d Wält chuu. No dr Schuel het er in dr Badische Uhrefabrik e Lehr as Chaufmann gmacht. In dr Uhrefabrik het er au no dr Lehr gschafft un isch schließli Prokurischt wore. Är isch ghyrote gsii un het vier Chinder ghaa.
Dr Bertin Nitz het Gedicht im Alemannisch vum obere Bregdal gschribe. Anne 1914 isch unter em Titel „Schneeglöckli us em Schwarzwald“ e Biechli uusechuu mit ere Uuswahl dervu. D Friedel Scheer-Nahor schrybt iber des Bändli „S isch de eifache Litt gwidmet un im Große un Ganze änder heiter wiä tiäfsinnig.“
Im Augschte 1932 isch er bim me Familienuusflug im Schwimmbad z Gietebach gsii un het dert miterläbt, wie eber am Verdrinke gsii isch. Är het däm s Lääbe grettet, het derno aber ne Härzschlag iberchuu un isch dodra gstorbe.
Nestoris (Ilias)
D Nestoris, au Nestorerzälig, isch e Tail vom 11. Buech vo de Ilias (Il. 11.694-762), wo offebar d Reste vomene Heldenepos gsii sind, wo entweder d Gschicht vom saagehafte Pylos oder vom Nestor bischribt.
I de Nestoris werd verzellt, wie de Neleus und sini Söö vom Herakles aggriffe wered und as debii ali Söö vom Neleus umchömed ussert de Nestor. Drufabe falled d Eleer is Piet vo Pylos ii. De Nestor ninnt gege de Wille vo sim Vater im Chrieg tail und bisigt d Eleer. Debii chämpft er au d Gege d Molione.
Adem Husejnovic
sii Laawa un Kàrriar
Dr Adem Husejnovic ìsch ànna 2000 z’ Tuzla ìm Norda vum Bosnia-Herzgowina uff d’ Walt kumma. Ìm Joohr 2004 ìsch’r mìt siina Ältra ìm Frànkriich kumma.
Dr Husejnovic hàt z’äärscht ìm Verain Le Mans FC ìm Wäschta vum Frànkriich gschpìelt. Àb 2015 ìsch’r ìm Bìldungszäntrum vum FC Nantes gsìì. Doo hàt’r ìn dr Maischterschàft National 2 so wia-n-ìn da Junior-Nàzionààlmaischterschàfta vu da U-17 un U-19 gschpìelt. Ar hàt àui àn dr Coupe Gambardella mìtgmàcht. Ìm Mai 2020 hàt’r a Vertrààg vu’ma Joohr mìt’m FC Nantes unterzaichnet. Doo hàt’r ìn dr Resarwamànnschàft gschpìelt. Waga dr COVID-19-Waltversöichung hàt’r àwwer salta känna schpìela. Àm 28. Jüüli 2021 hàt’r a Vertràg mìt’m FC Mulhouse z’ Mìlhüüsa ìm Elsàss unterzaichnet, wu-n-’r a Proowazitt vun ainiga Wucha gmàcht ghàà hàt. Doo schpìelt’r ìn dr Maischterschàft National 3.
Republik Baden
Di demokratisch Republik Bade isch e Land vum Dytsche Ryych in dr Zyt vu dr Weimarer Republik gsii un vum Territorium här idäntisch mit em dytsche Dailstaat, wu dervor Großherzogtum Bade gnännt wore isch.
Gschicht
Mit em Änd vum Erschte Wältchrieg un dr Abdankig vum dytsche Chaiser isch au s Änd vum Großherzogtum Bade chuu. S badisch Staatsministerium het am 2. Novämber 1918 e Wahlrächtsreform aagchindet gha, aber au die het d Veränderige nit chenne ufhalte. Am 8. Novämber isch zue dr Bildig vu Soldatenret z Lohr un z Offeburg chuu, ai Dag speter sin au z Manne un z Charlsrue Arbaiter- un Soldateret entstande. S badisch Staatsminischterium isch zruckdrätte. Z Charlsrue un z Manne hän sich Wohlfahrtsuusschiss formiert us dr Stadtverwaltig, Stadtret un Barteie. Dr Charlsruejer Wohlfahrtsuusschuss un dr Soldaterot hän am 10. Novämber us Barteiverdrätter e provisorischi Regierig bildet, wu d Regierigsgwalt bal ibernuu het. Des isch am 11. Novämber dur e Versammlig vu dr badische Arbaiter- un Soldateret, wu sich as Landesuusschuss konschtituiert ghaa het, bstetigt wore.
Dr Großherzog Friedrich II. het am 13. Novämber vorlaifig uf d Regierigsgschäft verzichtet. Di provisorisch Regierig het schließli am 14. Novämber di Frei Volksrepublik Bade proklamiert un het dr Wahltermin fir d verfassiggebend Landesversammlig uf dr 5. Jänner 1919 feschtgsetzt. Nyyn Däg noch em vorlaifige Regierigsverzicht het dr Friedrich II. am 22. Novämber ändgiltig abdankt un het derno dr Titel vun eme Markgrof vu Bade aagnuu.
Staatsoberhaupt
D Staatsbresidänte vu dr Republik Bade 1918–1933:
Ernännte Ryychsstatthalter (bis 8. Mai 1933: Ryychskommissar):
Ernännte Minischterbresidänt vu Bade:
Landdag
→ Hauptartikel: Landdag vu dr Republik Bade
Wahlergebnis: Zahl vu dr errungene Mandate in Chlammere. Stimme, wu zue dr 100 % fähle: Nit im Landdag verdrätteni Wahlvorschleg.
Bis 1933 isch Bade zamischt vun dr Zentrumsbartei regiert wore.
Verwaltig
Bis anne 1924 het sich Bade in vier Landeskommissärbezirk, elf Chrais un 53 Amtsbezirk glideret. D Zahl vu dr Amtsbezirk isch no 1924 uf 40 reduziert wore, d Zahl vu dr Gmaine isch bi 1.536 blibe.
Noochriegsdytschland
Noch em Zweete Wältchrieg isch dr nerdlig Dail vu Bade Dail vu dr amerikanische, dr sidlig Dail vu dr franzesische Besatzigszone wore. D Sidgränze vu dr amerikanische Besatzigszone isch eso gwehlt wore, ass d Autobahn Charlsrue-Minche (hitigi A8) uf dr ganze Strecki innerhalb vu dr amerikanische Besatzigszone glägen isch. Gränze sin di jewylige Chraisgränze gsi. D Militärregierige vu dr Besatzigszone hän 1945/46 d Länder Wirttebärg-Bade in dr amerikanische, un Bade un Wirttebärg-Hauezollre in dr franzesische Zone grindet. Die Länder sin im Zug vu dr Grindig vu dr Bundesrepublik Dytschland am 23. Mai 1949 zue Bundesländer wore.
S Grundgsetz fir d Bundesrepublik Dytschland het iber dr Artikel 118 Maßnahme zue dr Neigliderig vu dr drei Länder gforderet. Noch ere Volksabstimmig am 9. Dezämber 1951 isch am 25. April 1952 zue dr Fusion vu dr Länder Wirttebärg-Bade, Bade un Wirttebärg-Hauezollre zum Bundesland Bade-Wirttebärg chuu.
Urchristentum
S Urchrischtetum isch die früehschsti historischi Epoche vo de Entwicklig vom Chrischtetum gsii. Si wird in zwei Periode underteilt:
S Urchrischtetum wird hüt vilfach, öppe au vo de chrischtkatholische Kirche, als erwünschte Urzueschtand betrachted, wo me i Abkehr vo de römisch-katholische Dogme sötti drzue zruggchehre. "Zrugg zu de Wurzle vo de Bibel", isch s Motto vo dene kirchliche Kreis.
Mammern
Mammere (amtlich Mammern) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Mammere liit am Südstade vom Untersee. D Gmaindsflechi bstoht us 44,9 % landwirtschaftlicher Flechi, 42,9 % Wald, 11,8 % Sidligsflechi und 0,4 % sustiger Flechi.
Gschicht
Mammere isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 909 as in Manburron.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 26,7 % gläge.
Religion
45 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 36,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,4 %, CVP 14,3 %, FDP 17,9 %, GLP 5,1 %, GP 5 %, SP 11,6 %, SVP 38,5 %, Sustigi 2,2 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 533 Iiwooner 87,1 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,6 % Französisch 1,3 % Italienisch und 11 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Mammere ghöort zum Oschtschwizerisch
26. April
Dr '''26. April''' isch dr 116. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 117. in Schaltjohr), dodermit blybe no 249 Däg bis zum Änd vum Johr.
Elgg
Elgg isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Elgg isch es historischs Landstädtli am Oberlauf vo de Öilach. D Gmäind glideret sich in Elgg, de Dorftäil Neu-Elgg nördlich vo de Bahnlinie und d Wyler Heurüti und Sennhof im Süde vo de Gmäind. Sit 2018 ghört au Hoofschtette zu Elgg. S Piet vo de Gmäind Elgg umfasst 47 % landwirtschaftlichi Flèchi, 43 % Wald, 6 % Sidligsflechi, 4 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi, em Guemüliwäier.
Gschicht
Elgg isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 760/763 als Ailaghoga (1166 Elgoue, 1370 Elggaw).
Uf de 1. Jänner 2018 hät Hoofschtette mit Elgg zur neue Gmäind Elgg fusioniert.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 15,9 % (Stand 2011). Am 1. Jänner 2018 hät d Gmäind, wäg de Fusion mit Hoofschtette, 4903 Iiwooner gha.
Religion
48,3% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 20,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt isch de Christoph Ziegler (Stand 2018).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,5 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Elgg ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Christkatholische Kirche
Die Chrischtkatholischi (Schwiiz) oder Altkatholischi (Düütschland) oder Oud-Katholieke Kerk (Holland) Kirche isch en Abschpaltig vo de römisch-katholische Kirche, wo zur Ziit vom Kulturkampf passiert isch. Nach em Erschte Vatikanische Konzil 1870 het sich 1889 d Utrechter Union vo de altkatholische Kirche bildet. De wichtigscht Grund vo de Abschpaltig isch s päpschtliche Unfehlbarkeitsdogma, de eigentlich Uuslöser vom Kulturkampf, gsii. Es sind aber au e paar römisch-katholischi Dogme wie Mariä Himmelfahrt nümm anerkennt worde. Me het zrück zum Urchrischtetum welle.
Uwe Wassmer
Dr Uwe Wassmer (* 22. Jänner 1966 z'Wehr) isch e ehemolige dytscher Profifuessballer.
Christkatholische Kirche
I de Schwiiz isch die chrischtkatholischi Kirche eini vo de drei Landeskirche, allerdings die düütlich chliinschti. De Schwärpunkt vo de chrischtkatholische Gmeinde isch i de Nordweschtschwiiz und de Bischofssitz isch z Bärn, wo s a de Uni es Departemänt für Chrischtkatholischi Theologii git.
Uwe Wassmer
Dr Uwe Wassmer isch sit 1. Juli 2003 Trainer vum SV Ballrächte-Dottige (Mannschaft I). 2003/2004 het si Mannschaft dr Ufstig in d'Landesliga gschafft, aber het scho e Johr später wiider abstiige müesse. Devor isch dr Uwe Wassmer Fuessballprofi in dr Schwyz un in Dytschland gsi. Er het 93 Bundesligaspile (23 Tore) un 25 Zweitligaspile (7 Tore) fer dr SC Friburg absolviert sowie 11 Zweitligaspile fer dr SV Waldhof Manne (1 Tor). Sini Verein im Einzelne sin dr FC Wehr, dr FC Schalke 04, dr FC Basel, dr FC Aarau, dr SC Friburg un dr SV Waldhof Manne gsi
Christkatholische Kirche
Di altkatholischi Kirche vo Dütschland isch en öffentlichi Körperschaft, wo au Chircheschtüüre yzieh cha. Si isch vor allem i de Bundesländer Bade-Württebärg und Nordrhy-Weschtfale verbräitet.
Uwe Wassmer
Mit sine drei Tore bim 3:1 (1:0) gege dr FC Bayern München am 27. November 1993 in dr erste Bundesligasaison vum SC Friburg het er fer dr SC Friburg Vereinsgschichte gschribe.
Chlodwig von Austrasien
Dr Chlodwig vo Austrasie, er wird mänggisch in de Liste as Chlodwig III. ufgfüehrt, isch vo 675 bis 676 König vo de Franke z Austrasie gsi.
Dr Chlodwig vo Austrasie isch öbbe im Johr 670 uf d Wält cho as, wie die austrasische Adlige behauptet hai, dr einzig, zwar illegitimi Sohn vom König Chlothar III. Wo 675 dr König Childerich II. ermordet worden isch, hai d Neustrier und Burgunder dr Theuderich III. zum König erhobe. D Austrasier und dr ehemolig Huusmeier Ebroin hai dr jung Chlodwig, wo denn fümfi gsi isch, zu ihrem Köng lo usrüefe, anstatt vom Dagobert III., eme Sohn vom Sigibert III., wo d Wahl vom Huusmeier Wulfoald gsi isch. Wo dr Ebroin gseh het, ass er nume wenig Understützig für dä Schritt findet, het er ufghört dr Chlodwig z understütze und het drfür dr Boste vom Huusmeier vo Neustrie übercho. Dr Chlodwig isch abgsetzt worde. Er isch mögligerwiis in e Chloster gschiggt worde. Siis Dodesdatum isch unbekannt.
Noch em Ardikel Clovis III uf dr französische und em Ardikel Clovis III uf dr änglische Wikipedia.
Seeberg BE
Seeberg (amtlech Seeberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Entringen (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Seeberg BE
Geografii
Seeberg ligt im Oberaargou ar Grenze zum Kanton Solothurn. D Gmeindsflächi bsteit us 58,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 34 % Waud, 6,5 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Herzogebuchsi, Bettehuuse, Ochleberg, Winige, Auchischtoorf u Heusou im Kanton Bärn u Drü Höf u Äschi im Kanton Solothurn.
Entringen (Lothringen)
Geogràfi
Entréngen lijt rund sìwe Kilometer nordweschtlich vun Thionville, ìn dr Neh vun dr Granz züe Luxemburg.
Gschìcht
Ìm Johr 1769 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1811 bìs 1902 hàt Entréngen zem Nochberort Œutrange ghert, wie ànne 1970 züe Thionville ingmeindet worre ìsch. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Seeberg BE
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,5 % gläge.
Wolf
Dr Wolf (Canis lupus) isch e Suuger us dr Familie vu dr Hind (Canidae) us dr Ornig vu dr Raubdier (Carnivora).
Seeberg BE
Religion
83,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wolf
Bschrybig
Welf läben in dr Regle in Familieverbänd, wu „Rudel“ gnännt wäre. In dr Hauptsach jage si mittelgroßi bis großi Huefdier. Dr Wolf isch syt em spote Pleistozän, dodermit rund hundertdöusert Johr lang, in ganz Europa, wyte Dail vu Asie mitsamt dr Arabische Halbinsle un Japan un Nordamerika verbraitet gsii. Im 19. Johrhundert isch er in fascht allne Regione vor allem dur d Jagd stark dezimiert wore. Z Wescht- un z Mitteleuropa isch er fascht un z Japan vollständig uusgerottet wore. Syt em Änd vum 20. Johrhundert stoht dr Wolf unter internationalem Schutz un d Bständ hän si zum Dail erholt. Z Dytschland sin anne 2000 zum erschte Mol wider Jungi uf d Wält chuu, im Novämber 2013 sin 25 sässhafti un im Oktober 2014 scho 34 Wolfsrudel oder -paar bstetigt wore.
Seeberg BE
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 25,9 %, CVP 1,6 %, EVP 4,6 %, FDP 3,7 %, GLP 3,9 %, GP 6,7 %, SP 11,0 %, SVP 33,8 %, Suschtigi 8,8 %.
Entringen (Lothringen)
Verwàltung
vun Entréngen ìsch. Entréngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Wolf
Bschrybig
Im Alperuum isch dr Wolf ganz uusgrottet wore. Z Italie het e Räschtbstand vu rund 100 Welf in dr Abruzzen iberläbt. Wu d Art Mitti vu dr 1970er Johr z Italie unter Schutz gstellt woren isch, het si dr Bstand erholt, hite git s rund 1000 im Apennin. Anne 1985 isch zum erschte Mol e Wolf us em Appenin in dr italienische Alpe noogwise wore, 1987 in dr franzesische Alpe. In d Schwyzer Alpe sin di erschte Welf 1995 chuu. Im Winter 2010/2011 het mer im sidweschtlige Alperuum insgsamt 37 Wolfsrudel gfunde, dodervu 16 z Frankrych, 14 z Italien un sibe, wu iber d Gränze gehn. Mer goht hit vu 250 bis 300 Welf in dr Alpen uus.
Entringen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Entréngen ghert zem Moselfrankisch.
Wolf
Bschrybig
Welf hän scho frie Yygang in d Mythen un Märli vu vyl Velker gfunde, si zelle zue dr bekannteschte Raubdier.
Entringen (Lothringen)
Wìrtschàft
Ìm 20. Johrhundert ìsch z Entréngen Bariböi bedrìwe worre, d Grüeb Charles Ferdinand (Carl Ferdinand) vun 1899 bìs 1979.
Seeberg BE
Politik
Gmeindspresidänt vo Seeberg isch dr Andreas Mühlemann (Stang 2020).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1455 Ywohner 97,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Seeberg ghört zum Hochalemannisch.
Karls-Universität Prag
Karls-Universität Prag isch d grössti Universität vo Tschechie und die ältischt Universität nördli vo de Alpe un öschtli vo Paris. Sie hät 17 Fakultäte (darunter zwei in Königgrätz und eini in Pilsen) und me als 53.000 Studänte, 7.000 Mitarbeiter und 745 Professore.
D Prager Universität isch am 7. April 1348 vom römisch-dütsche und böhmische König Karl IV. gründet worde. Im Jahr 1654 hät de Kaiser Ferdinand III. d Karls-Universität mit de 1556 gründete Jesuitehochschul im Clementinum vereinigt. D Universität hät vodere Zit bis 1920 de Name Karl-Ferdinands-Universität kha. 1882 isch sie in e tschechischi und e dütschsprachigi Universität teilt worde. Nach de Entstig vo de Tschechoslowakei hät d tschechischi Universität de Name „Karls-Universität“ agno, während die dütschsprachigi Universität, wo bis zu de Beneš-Dekret 1945 tätig gsi isch, eifach de Name Dütschi Universität Prag gfüert hät.
Burg Hammerstein (Südschwarzwald)
D Burg Hammerstei isch e abgangeni Burg bi Wullbach, eme Ortsdeil vu dr Gmei Chander im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.
Die Burg isch e Währaalag gsi zum Schutz vum Wullbacher Hammerwärch. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no gringi Muurräscht erhalte.
Barbora Purchartová
D’ Barbora Purchartová (* 9. Mai 1992 z’ Prag) ìsch a tschechischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt. Sa hàt bii verschììdena öiropäischa Verainer unter Vertrààg gschtànda, drunter biim Dresdner SC ìn Diitschlànd. Àb 2015 hàt sa àui fìr d’ tschechischa Nàzionààlmànnschàft gschpììlt.
ìhra Kàrriar
Ìhra Kàrriar hàt d’ Purchartová biim tschechischa Hàuiptschtàdtverain Slavia Prag ààgfànga. Därt hàt sa ìn verschììdena Jugendmànnschàfta gschpììlt, vor äbb sa Mìtglììed vu dr äärschta Mànnschàft worra-n-ìsch. Dr Prager Verain hàt sa ànna 2011 fàraloo, fìr ìn dr diitscha Zwaitligìschta TSV Sonthofen gànga ge schpììla. Z’ Sonthofen ìsch sa bis 2013 blììwa. D’rnooh hàt sa d’ Saison 2013/14 biim VO Sodraep Farciennes gschpììlt, un d’ Saison 2014/15 bii da Dauphines Charleroi ìn Belgia. D’ Saison 2015/16 hàt sa biim diitscha NawaRo Straubing gschpììlt, wo grààd ìn d’ Bundesliga gschtììga gsìì-n-ìsch. Ìn dara Saison hàt sa àls Mìttelblockera 45 Blockpunkta ìn 21 Schpììler ärziilt; dàs ìsch a Blockkwoota vun 78,8 % gsìì. D’rzüa hàt sa 144 Punkta-n-ìm Ààgrìff ärziilt.
Ìm Jüüni 2016 ìsch bekànnt worra, àss d’ Purchartová a Vertrààg fìr ain Joohr biim diitscha Maischter un Pokààlsiiger Dresdner SC unterzaichent hàt. Mìt dam Verain ìsch sa uff Plàtz dräi ìn dr Maischterschàftswartung ànakumma. Ìm Mai 2017 ìsch bekànnt worra, àss ìn dr Purchartová ìhr Vertrààg biim Dresdner SC — wia àui d’ Vertraag vu dr Jocelynn Birks, dr Lucie Smutná, dr Brittnee Cooper so wia dr Jennifer Cross — nìt verlängert wìrd. Doo druff ìsch sa ìn dr polnischa Verain MKS Dąbrowa Górnicza gànga ge schpììla, wu sa numma d’ Saison 2017/18 gschpììlt hàt. D’rnooh hàt sa fìr a kurza Zitt biim Dinamo Bukarest gschpììlt, un ìm Janner 2019 ìsch sa ìn Tschechia z’ruckkumma, fìr ìm PVK Olymp Prag schpììla.
Àb 2015 hàt d’ Purchartová zamma mìt dr tschechischa Volleybàllnàzionààlmànnschàft vu da Fràuija gschpììlt. Sa hàt unteràndrem àn dr Öiropàmaischterschàft vu 2015 mìtgmàcht.
Mittelelbisches Wörterbuch
S Mittelelbisch Werterbuech (dt. Mittelelbisches Wörterbuch, churz MeWB) erfasst dr Dialäktwortschatz vun eme Biet, wu dr Nordharz, Anhalt, d Magdeburger Börde, d Altmark un s Jerichower Land, e Streife eschtlig vu dr Elbe mit eme brandeburgische Dialäkt, umfasst.
Konzäpt
S Mittelelbisch Werterbuech schließt e großi Lucke in dr flechemäßige, lexikografische Erfassig vu dr dytsche Dialäkt, wel s stellt d Verbindig här zwisch em Brandeburg-Berlinische, em Obersächsische, em Thüringische, em Nidersächsische un em Meckleburgische Werterbuech. S Bearbeitigsbiet isch aber kei einheitligi Sprochlandschaft. Im Side wyycht s Niderdytsch vor dr mitteldytsche Dialäkt zruck un au in dr niderdytsche Dialäkt, wu dr grescht Deil vum Bearbeitigsbiet uusmache, git s großi Unterschid. Wäge däm git s im MeWB e dopplete Stichwortaasatz: Di niderdytsche Beleg wäre in eme normalisierte Niderdytsch aagfiert, wu uf em Mittelniderdytsch basiert, di mitteldytsche Beleg wäre (sachlig analog) standardsprochlig aagsetzt. Wänn s niderdytschi un mitteldytschi Beleg het, wird s niderdytsch Stichwort as Hauptlemma gnuu, un vum mitteldytsche Stichwort uus dodruf verwise.
S Werterbuech spieglet dr Sprochzuestand vu dr erschte Helfti vum 20. Johrhundert. Historischi Beleg wäre nume ufgnuu, wänn si Beleg us däm Zytrumm chenne zuegordnet wäre.
Gschicht
S MeWB isch vum Karl Bischoff grindet wore. Är het 1935 vum Walther Mitzka dr Uftrag iberchuu, e Werterbuech vum niderdytsche Deil vu dr preußische Provinz Sachse z verfasse, speter isch s Biet uf dr hitig Beryych erwyteret wore. Dr Bischoff het die Ufgab ellai un au ohni großi staatligi Unterstitzig aagfange, au im Chrieg het er mit großem persenlige Yysatz wytergschafft. Mit ere umfangryyche Frogebogenerhebig un dur d Uuswärtig vu andere verfiegbare Quälle het er e ryychhaltigi Matrialgrundlag gschaffe. Wu dr Bischoff anne 1958 us dr DDR ewäggangen isch, isch s Werterbuech yygstellt wore.
Syt em Augschte 1992 wird s Projäkt Mittelelbischs Werterbuech wytergfiert an dr nej grindete Arbetsstell an dr ''Sächsische Akademi vu dr Wisseschafte z Leipzig.
Noch ere eijehrige Unterbrächig isch s Werterbuech vu 2000 bis 2003 mit ere Landesfinanzierig iber d Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg an dr Sächsische Akademi vu dr Wisseschafte z Leipzig wytergfiert wore. Vu 2004 bis 2006 isch s as Drittmittelprojäkt (finanziert dur d Fritz-Thyssen-Stiftig) diräkt an d Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg aabunde gsi, un syt Februar 2007 stehn d Arbete unter dr Obhuet vum Landesheimatbund Sachse-Anhalt e. V. Arbetsstelleleiter isch vu 1992 bis zue syym Dod im Septämber 2009 dr Gerhard Kettmann gsi, syterhär isch s dr Hans-Joachim Solms.
Quällen un Matrialgrundlag
S Belegmatrial vum MeWB umfasst eppe 250.000 Belegzetel, wu vilmol scho e Vilzahl vu Einzelbeleg druf zämmegfasst sin.
D Beleg stamme us Frogebogenerhebige un vereinzelte Diräkterhebige, derzue chemme Exzerpt us Werterbiecher, Ortsgrammatiken un dialektologischi Literatur, historischi Quälle un Dialäktliteratur. Derzue sin au no ne baar Privatsammlige chuu.
Publikationsstand
Syter 2018 cha mer di beede fertige Bänd au online nooschlaa.
Bitsch VS
Bitsch ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Eschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Bitsch lit üfer rächte Siita vaner Rottu. Vannr Ggmeindsflechi sint 22,9 % landwirtschaftlechi Flechi, 49,9 % Wald, 9,1 % Sidligsflechi und 18,2 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Bitsch ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1408 als 'Bitscheri''.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 7,7 % glägu.
Religion
88,1 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Bitsch ischt dr Edgar Kuonen (Stant Oktober 2017).