cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johnny Hallyday
Kìndheit un Jugend
Wo-n-'r sina Kàrriar ààgfànga hàt, hàt dr Jean-Philippe Smet dr Kìnschtlernàmma Johnny Hallyday ààgnumma.
Ààfàng
Àm 30. Dezamber 1959 hàt'r àn era Radiosandung teilgnumma, wo-n-'r s Liad „Viens faire une partie“ gsunga hàt. Ar ìsch do ufgfàlla, un àm 16. Janner 1960 hàt'r a Vertràg mìt dr Müsik-Firma Vogue unterschrìewa. Bi Vogue ìsch si erscht Single „T'aimer follement“ àm 14. März 1960 üssakumma. Àm 19. Juli 1961 hàt'r bi dr Müsik-Firma Philips unterschrìewa.
Àm 24. Hornung 1961 hàt dr erscht ìnternàtional Rockmüsikfestival z Pàris stàtt gfunda. Vu därt har hàt sìch d Rock 'n' Roll Müsik ìm Frànkrìch schnall entwìckelt, un dr Johnny Hallyday ìsch dr Meischter vu dam Stil gsìì. Ar hàt Nord-Àmerikànischa Liader uf Frànzeesch ààpàsst un gsunga.
Vum 8. Mai 1964 bis àm 20. Àuigscht 1965 hàt'r si Militärdianscht ìm 43. régiment d'infanterie de marine vu Offaburg verbrocht. Wahrend dara Zitt sìn Werbung-Film fer d Àrmee mìt ìhm trajt worra. Ar hàt aui s Liad „Le Pénitencier“ gsunga, eins vu sina scheenschta Liader. Si Vàter, wo-n-'r pràktisch nia kennt hàt, ìsch ìhn därt gànga ge besüecha - leider ìsch àwer dàs Traffa mehr a Ìnszeniarung fer d Journàlischta gsìì, wo dr Léon Smet ufgstellt ghàà hàt.
Schwierigkeita un nèier Schwung
Noh-n-em rìesiga Erfolg vu da erschta Zitta, hàt dr Johnny Halliday a pààr schwara Erfàhrunga erlabt. Ìm Oktower un Novamber 1965 hàt'r Konzert ìm Olympia gaa, wo ìn sim Publikum weniger gfàlla han. Ààfàng 1966 hàt'r ààgfànga weniger Disk z verkàuifa. Un derzüe hàt na dr frànzeescha Sanger Antoine ìn sim Liad „Les Élucubrations d'Antoine“ üsglàcht.
Noh dam, ìm Àuigscht 1966 hàt dr Johnny Halliday a Album z London ufgnumma. Ar hàt nèia Pàrtnerschàfta, mìt em Noel Redding un mìt em Jimi Hendrix entwìckelt.
Waga Schwierigkeita ìn sinera Ehe un finànziella Problemer hàt'r ìm Septamber 1966 a Salbschtmordversüech gmàcht. Ìn dam trüüriga Kontext ìsch s Liad „Noir c'est noir“ üssakumma, a ànderer großer Erfolg.
Àm 18. Novamber 1966 hàt'r a nèi Konzert ìm Olympia gmàcht, das Mol mìt Erfolg. Ìn'ma Rhythm and Blues Stil, hàt dr Sanger bewiist àss ar nèia Moda kààt àànamma.
Wìchtiga Ereignissa
Vum 25. Oktower 1984 bis àm 2. Hornung 1985 hàt dr Johhny Hallyday a Show ìm Konzertsààl „Zénith“ z Pàris gaa.
Ìm Spotjohr 1986 ìsch s Album „Gang“, komponiart vum Liadermàcher Jean-Jacques Goldman schnall disque de platine worra. Uf dam fìndet ma d Liader „J'oublierai ton nom“ (gsunga ìn Düo mìt dr anglischa Sangera Carmel), „Je te promets“, „Laura“.
Vum 15. Septamber bis àm 4. Oktower 1987 hàt dr Johnny a Show ìm Turnsààl Paris-Bercy gaa.
Ìm Septamber 1998 hat'r a Serie Show ìm Stade de France gaa. S erschta Konzert vum 4. Septamber ìsch wag'ema stàrka Raga kurz vor em Ààfàng annüliart worra un àm 11. Septamber nèi progràmmiart. Dur àndra Liader, ìsch s bekànnta Liad „Allumer le feu“, mìt'ma Hüffa Liachter un Fiirwark gsunga worra. Àm 24. Oktower 1998 ìsch dr live-CD „Stade de France 98 Johnny allume le feu“ üssakumma.
Ànna 1999 hàt's dr Album „Sang pour Sang“ gaa, komponiart vum David Hallyday, Suhn vum Johhny. 's ìsch bis jetz dr Album vum Johnny Hallyday wo àm meischta verkàuift worra ìsch.
Àm 10. Juni 2000, ìm Ràhma vu da Johr 2000-Faschter, hàt'r a Konzert àm Eiffelturm gaa, wo gliichzittig àn dr Television, uf em Sander TF1, zeigt worra ìsch. Da Konzert ìsch ufgnumma worra, uf em live-CD „100 % Johnny: Live à la tour Eiffel“.
Ìn sinera 57 Johr-làng Kàrriar hàt dr Johnny Hallyday 184 Tournee gmàcht, mìt 28 Milliona Züeschàuier. Bis sim Tod hàt'r 110 Milliona Disk verkàuift. Ar hàt 5 Diamant Album bikumma, 40 Guld Album, 22 Platin Album un 10 „Victoires de la Musique“ (frànzeescha Müsikpriisverleihung).
Àlta Fans sìn ìhm trèi blìewa, jìngera sìn derzüe kumma. Dr Johnny Hallyday ìsch mìt dr Zitt a Symbol vu dr frànzeeescha Müsik worra. Ar hàt aui àb un züe àls Schàuispìeler ìn teil Film dreiht, un ànna 2011 hàt'r Theàter fànga à spìela.
And
Ànna 2009 ìsch dr Johnny Hallyday ìn dr Spitàl kumma. Ma hàt erfàhra àss ar vum Krabs operiart worra ìsch. Trotzdam sìn d Prognosa nìt züe pessimistisch gsìì.
Noh 2010 ìsch's witterscht gànga mìt da Konzerta un Tournées.
Àm 8. Mars 2017 hàr dr Johnny Halliday uf Twitter gschrìewa àss'r waga-n-em Krabs bsorgt gsìì ìsch. Àm 13. Novamber 2017 ìsch'r drìngeng ìn dr Spitàl kumma, waga sina krànka Lunga. Ar ìsch schliaßlig friaih ìn dr Nàcht vum 5. Dezamber 2017 bi sìch dheim gstorwa.
Àm 9. Dezamber 2017 ìsch si Sàrg dur d Champs-Elysées bis ìn Madeleine-Kìrch gfiahrt worra, mìt ungfahr 1 Million Züeschàuier, àls nàtionàler Ehr. Àm 11. Dezamber ìsch'r ìn dr frànzeescha Kàribikìnsel Saint-Barthélemy vergràwa worra.
Privàtlawa
Vum 12. April 1965 bis àm 4. Novamber 1980 ìsch dr Johnny Hallyday mìt dr bülgàrisch-frànzeescha Sangera Sylvie Vartan ghirota gsìì. Sa han àm 14. Àuigscht 1966 a Suhn bikumma, dr David Hallyday, wo speeter aui Sanger worra ìsch.
Ànna 1981 hàt dr Johnny Hallyday a kurza Ehe mìt em Mannequin Babeth Etienne gmàcht.
Vu 1982 bis 1986 ìsch'r mìt dr frànzeesischa Schàuispielera Nathalie Baye gsìì; ìhra Tochter, Laura Smet, ìsch àm 15. Novamber 1983 uf d Walt kumma un ìsch speeter Schàuispìelera worra.
Vu 1990 bis 1992 ìsch'r mìt dr Schàuispìelera Adeline Blondieau ghirota gsìì.
Àm 24. Novamber 1996 hàt'r s junga Mannequin Læticia Boudou ghirota. Mìt ìhra hàt dr beriahmta Rockstar trotz sinera ààstrangenda Kàrriar a stàbila Ehe känna entwìckla. Sa han mìtnànder zwei Vietnàmisch Maidla aagnumma, Jade un Joy.
Hôtel de l'Univers (Basel)
S ehemoolige Hôtel de l'Univers isch e fümfstöckigs Geböid im Jugendstil an dr Centralbahnstrooss 1-7 z Baasel. Es gältet as äis vo de Baasler Kulturgüeter mit ere regionale Bedütig.
S Hotel
S Geböid isch vom Archidektebüro La Roche, Stähelin & Co. in de Joor 1904 bis 1906 baut worde. Dr Centralbahnhof nääbedra isch 1907 iigweit worde. Offiziell het s Hotel «Grand Hôtel et Savoy Hôtel Univers» ghäisse. Es gseet us, wie wenn das Grand Hotel nit grad erfolgriich gsi sig, denn scho e baar Joor spööter isch s leer gstande.
D Bangg für internazionale Zaaligsusgliich
1930 isch s Geböid zum Sitz vo dr Bangg für internazionale Zaaligsusgliich (BIZ) worde. D BIZ isch die eltisti internazionali Finanzorganisazion uf dr ganze Wält und gältet as d "Bangg vo de Zentralbangge". Iiri Grundstügg und Aagstellte si nume däilwiis dr schwizerische Hohäitsgwalt underworfe. D Bangg het ursprünglig s alte Hotel nume as e zwäijööhrigs Brovisorium aagluegt, isch denn aber bis 1977 bliibe, wo si denn in dr nöi bauti 24-stöckig BIZ-Durm züüglet isch, wo nume e baar hundert Meter äwägg isch.
S Bürogeböid
Denn het mä d Rüüm nöi ufdäilt und es isch hüte e Bürogeböid für verschidnigi Firme. Im Barder befindet sich e chinesischs Restorant.
Fouday
Fouda (Patois, frz. Fouday, dt. Urbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Heinrich Häberlin
De Heinrich Häberlin (* 6. September 1868 z Wiifälde; † 26. Februar 1947 z Frauefeld) isch en Schwiizer Bundesrat (FDP) gsii.
Fouday
Gschìcht
Fouda ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 14. Jh.
Heinrich Häberlin
Er isch am 12. Februar 1920 in Bundesrat gwählt worde. Am 30. April 1934 hät er siis Amt übergeeh nachdem er am 12. März siin Rücktritt erchlärt hät. Während siinere Amtsziit isch er em Juschtiz- und Polizeidepartement vorgschtande.
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1926 und 1931 und Vizepräsident i de Jahre 1925 und 1930.
Fouday
Gschìcht
Ànne 1975 hàt sich Fouda àn d Gmein Le Ban-de-la-Roche àngschlosse, wie àm 1. April 1974 üs dr Gmeine Befoss, Wàlderschbàch und Bémont entstànde ìsch. Zitter em 1. Jänner 1992 sìn sa wìder salbstandige Gmeine.
Heinrich Häberlin
Zentrals Thema vom Häberlin siinere Politik isch dr Schtaatsschutz gsii. Während siinere Amtsziit hät de Häberlin zuedem s Schwiizer Schtrafgsetz vereinheitlicht.
Fouday
Verwàltung
vun Fouda ìsch. Fouda ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Fouda ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.
Heinrich Häberlin
Nach siim Rücktritt als Bundesrat isch de Häberlin vo 1939-1944 Präsident vo dr Pro Helvetia gsii. 1936-1946 hät er di Eidgenössisch Natur- und Heimetschutzkommission präsidiert. Vo 1924 bis 1937 isch er im Schtiftigsrat vo dr Pro Juventute und vo 1921-1947 dr Ulrico-Hoepli-Stiftung gsii.
Straßburger Münster
S Liebfrauemünster z Stroossburg (französisch Cathédrale Notre-Dame de Strasbourg) isch e römisch-katholischi Chille und ghört zu de bedütendste Kathedrale in dr öiropäische Archidekturgschicht und zu de grösste Sandstäibaute uf dr Wält. Es isch d Chille vom Erzbischof vo Stroossburg. Wie d Stadt Stroossburg im Allgemäine verbindet au s Liebfraue-Münster dütschi und französischi Kulturiiflüss.
S Münster isch vo 1176 bis 1439 us rosafarbigem Stäi vo de Vogese am Blatz von ere Chille us de Joor 1015 bis 1028, wo aabebrennt isch, baut worde, und sälli het siinersits e Chille us dr Zit vo de Karolinger ersetzt, wo 1007 abbrennt isch. S nöije Geböid isch vo Nord-Oste uf Süd-Weste baut worde, zerst im romanische und spööter im gotische Stiil. Vom romanische Münster isch no en Deil vom Chor z gsee. Vo mindestens 1647 bis 1874 isch s Münster mit sim 142 Meter hooche Norddurm s höggste Bauwärk uf dr Wölt und s höchste Geböid us em Mittelalter gsi. Zu de bekannte Archidekte, wo am Münster gschafft häi, ghööre under anderem dr Erwin vo Stäibach und dr Ulrich Ensinger. S Geböid isch in de Chriegsjoor 1870 und 1944 dur Bombardemänt beschädiget worde, dr Figureschmuck und d Innenusstattig si im Lauf vom reformatorische Bildersturm, vo dr Rekatholisierig ane 1681 und vo dr Französische Revoluzion zum Däil stark in Mitläideschaft zoge worde. Für e Bau und für d Instandhaltig vom Münster isch sit spöötistens 1281 offiziell s Frauehuus (Œuvre Notre-Dame) verantwortlig.
S Stroossburger Münster het e charakteristisch asymmetrischi Form (dr Süddurm isch nie baut worde) und isch bis hüte s Woorzäiche vom Elsass, und mä cha s au vom dütsche Rhiiufer, wo drei Kilometer äwäg isch, vo de Vogese und vom Schwarzwald us gsee. Zu sine berüemtiste Usstattigsstück ghööre s Hauptportaal, die Astronomischi Uur vo 1574 und dr „Ängelspfiiler“; au s Tümpanon mid em Relief vom Stärbe vo der Maria, d Kanzle vo 1486, s Daufbecki vo 1453, d Schwalbenästorgle, d Glogge vo 1427, d Glasfänster und der Wanddeppig mit em Lääbe vo dr Maria us em 17. Joorhundert gälte as hervorragendi Bischbil vo dr oobeländische Kunst.
Litratuur
chronologisch
Liste von Talsperren in Baden-Württemberg
D Lischtè vo Dalschperrè un Stauseè z Badè-Württèbärg zeigt è Uuswaal z Badè-Württèbärg befindlichè Dalschperrè un Vorschperrè sowiè Stauseè, Staubeggi un Hochwasserrückhaltibeggi.
Bi dèrè Uffzellig handlet s sich nu um è alphabetische Lischtè, us dèrè au d Flächi und s Volumè vo Stauseè ersichtlich isch.
Dalschperrè un Stauseè im Übberblick
Diè i dè Uusgangsaasicht alphabetisch nõch Nammè sortyrti Tabelle isch durch Klick uff d Simbol bi dè SpaltèübberschriftÈ sortyrbar. Einigi Erlüterungè un Abkürzungè zum Voschtändnis vo dè Tabellè befindet sich unnè.
Erlüterungè
Erlüteret sin nõch alphabetisch sortyrtè Spaaltèübberschriftè einigi Infos zum jewyligè Spaaltèinhalt (für i dè Tabellè vowendeti Kürzel luèg unnè im Absatz Abkürzigè): Johreszaal vom Aafang un Bauèndi Aamerkig: D Aagabè vo dè Johreszaalè schwanket i dè Literadur, well dört d Datè vo bekanntè Fixpünkt wiè Blanigsaafang, erschtè Spôtèschtich, Ibetrièbnaam, Fèrtigschtellig odder offizielli Yweihig hüfig nit konkretisyrt sin. (Gröschti) Höchi vom Abschperrbauwärk übber Gründigssollè (GrüSo; wenn mo s weiß, suscht Gwässer- odder Talsollè) in Metèr (m). Dè fettdruckti Wèrt kennzeichnet s högschst Abschperrbauwärk z Badè-Württèbärg. Aamerkig: D Aagaab vo dè Kronèhöchi schwanket i dè Literadur stark, well Autorè dè Bezugspunkt in iri Höèaagabe seltè nennè. Längi vom Abschperrbauwärk in Metèr (m). Dè fettdruckti Wèrt kennzeichnet d längschti Kronèlängi z Badè-Württèbärg. Nammè vom Objekt D Nutzigsart isch alphabetisch sortyrt un i dè Tabellè in Klammerè ufffüürt, wenn si vo untergordnetèr Bedütig isch. Wasserobberflächi bi Vollschtau in Quadratkilometèrn (km²). Der fettdruckti Wèrt kennzeichnet dè flächèmäßig gröschti Stausee z Badè-Württèbärg. Vollschtau-Stauraum (au Normal-Stauraum gnennt; nit z vowechslè mit èm Gsamtschtauraum, wo in Einzelfäll gnannt isch, wenn dè Vollschtau-Stauraum unbekannt bzw. no nit recherchyrt isch) in Millionè Kubikmetèr (Mio. m³). Dè fettdruckti Wèrt kennzeichnet dè volumèmäßig gröschtè Stausee z Badè-Württèbärg. Aamerkig: Dè Vollstau-Stauraum isch dè Stauraum bi Erreichè vom Niveaus vo dè Hochwassèrentlaschtigsaalaag un dè Gsamtschtauraum isch sellè bi extremem Hochwassèr, wenn d Dalschperri extreem übberlauft.
Abkürzigè
I dè Tabellè vpwendeti Abkürzigè bedütet:
Zentralbibliothek Zürich
D Zäntraalbiblioteek Züri isch e grossi Biblioteek i de Stadt Züri.
Si isch glychzytig di öffentlech und di wüsseschaftlech Biblioteek vo de Stadt Züri, em Kantoon Züri und vo de Uni Züri. Do defür tuet si Informazioone für d Benutzer us de Regioon und drüber use und speziell au für d Lehr und d Forschig vo de Uni lifere. D «ZB» samlet ali Informazioonstreeger, wo z Züri und im Kantoon useggèè wärde und au ali, wo s drin um d Stadt und de Kantoon gaat, und überhaupt ales, wo vo Zürcher und Zürcherine publiziert wird. Me seit dene Sache, wo Züri zum Theema händ, allgemein «Turicensia» (das chunt vom alte latynische Name Turicum für Züri).
D Biblioteek isch am Zääringerplatz i de Altstadt vo Züri.
Gschicht
D Zäntraalbiblioteek Züri isch ane 1914 ggründet woorde, wo d Stadt und de Kantoon iry beide früenere Biblioteeke zsämegleit händ.
Ane 1835 hät de Kantoon mid de Büecher vo de Stiftsbiblioteek die neui Kantoonsbiblioteek pildet. Die hät den au d Schrifte vo de Uni, wo ane 1833 de Betriib uufgnaa hät, vom Gymnasium, vo de Industriischuel und vo de Dierärztschuel übernoo. Wo de Kantoon ane 1862 s Chlooschter Rynau ufghobe hät, sind dèm syni vile alte und wärtvole Büecher au ad Kantoonsbiblioteek ggange.
D Stadtbiblioteek isch ane 1634 entstande. Si isch i de gootische Wasserchile zmitzt i de Stadt ygrichtet gsi. Vo de Stadtbürger hät si mit de Zyt vil Büecher, aber au anderi Sache – Gältstuck, Natuurgägeständ und Kunstwärch – gschänkt übercho; si isch eigentlech es richtigs Kunschtkabinett gsi.
De Hermann Escher (1857–1938), wo sid 1887 de Leitr vo de Stadtbiblioteek gsi isch, hät vorgschlage, me chönt die beide zimli grosse Biblioteeke zsämelege. Zerscht häts vo 1901 a en gmeinsame öffentleche Kataloog vo de Zürcher Biblioteeke gèè. Und ane 1914 händ d Stimmbürger vo Kantoon und Stadt pschlosse, us de beide Biblioteeke en einzegi, ebe d ZB z mache. Ane 1917 isch die eröffnet woorde.
Ane 2017 hät d ZB mit öfentleche Aaläss und ere Uusstellig s Jubilääum vo yrere hundertjèèrige Gschicht gfyret.
Bestand
D ZB Züri hät mee als 6 Millioone Objäkt i de Samlig:
Alemanneschi Literatuur
D Zäntraalbiblioteek hät e ganz e grossi Samlig vo Schrifte zu de Tieläkt vom düütsche Sproochruum und über die alemanneschi Sprooch, bsunders über d Schwiizer Mundarte. Und dezue chömed Mundartwörterbüecher und Wärchuusgabe vo Lüüt, wo uf Schwiizerdüütsch oder imene andere Tieläkt gschribe händ. Bi alem, was mid em Züritüütsch ztuehät, mues d ZB sowiso e kompleti Schriftesamlig zsämeträäge, aber au zu de übrige Schwiizer Tieläkt hät si eini vo de beschte spraachwüsseschaftleche Dokumäntazioone, wo für d Forschig a de Uni über d Spraache und über d Literatur wichtig isch.
I de grosse Samlig vo Naachläss i de ZB häts Schrifte vo verschidnige Zürcher Mundartschriftsteller, zum Bischpiil vom Johann Martin Usteri (1763-1827), vom August Corrodi (1826-1885), em Walter Höhn-Ochsner (1885-1981), vom Ernst Eschmann (1886-1953) und em Ernst Kappeler (1911-1987).
Informazioon
D Sache vo de ZB Züri chamer über s Internet im Online-Kataloog NEBIS abrüefe.
Logischtik
Wil d Mängi vo de Schrifte i de Biblioteekssamlig immer grösser wird, hät d ZB nümm gnueg Platz z Züri im Haupthuus. Drum hät si ane 2016 es grosses Ussedepoo z Ötwiil am See ygrichtet.
Zsäme mid anderne Biblioteeke hät d Zäntraalbiblioteek Züri es Laagerhuus für vil Büecher, wo nid unbedingt z Züri sälber müesse verfüegbar sy, ufpout, di Kooperatyv Spycherbiblioteek Schwiiz, wo als zäntraals Depoo und als gmäinsame Logischtikbetriib für d Partner dienet.
Nicolas Poussin
Dr Nicolas Poussin [pu'sɛ̃] (* 15. Juni 1594 z Les Andelys (Normandi); † 19. Novämber 1665 z Rom) isch e franzöösische Mooler in dr Zit vom klassizistische Barock gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Poussin isch zwüsche 1612 und 1621 z Rouen und Bariis zum Mooler usbildet worde. Dört het er dr Dichder Marino kenne gleert, wo sis Inträssi für die griechischi und römischi Müthologii gweckt het. Dr Poussin het für im Marino si Epos über d Venus und dr Adonis Zäichnige gmacht. 1624 isch er uf Rom und het d Bekanntschaft vo d Mooler Jacques Stella und Claude Lorrain gmacht, vom Cassiano dal Pozzo, eo im Kardinal Barberini si Sekretäär gsi isch, und vom dütsche Mooler und Schriftsteller Joachim Sandrart, wo spööter über en brichtet het. Er het d Wärk vom Tizian und vom Raffael gstudiert und au die antike Kunstwärk in dr Sammlig und em Archiv vom dal Pozzo. 1630 het er d Anne Marie Dughet ghürootet, d Dochder vom ene franzöösische Koch z Rom.
Dr Poussin het s as Mooler schweer gha Arbet z finde, wil dr Babst und die Aadlige etablierti Italiäner wie dr Guido Reni, dr Pietro da Cortona oder d Carracci vorzooge häi. 1627 het em dr Kardinal Barberini e wichdige öffentlige Uftraag vermiddlet für e groosses Altarbild mit em Martürium vom Häilige Erasmus für St. Peter. Das Bild het em aber nid zum Durchbruch verholfe. 1631 isch er in d Accademia di San Luca ufgnoo worde.
Dr Poussin het sich denn uf Bilder in chliinere Format mit religiööse, müthologische und historische Theme konzentriert, und die brivate Sammler häi en afo schetze. 1638 het em dr dal Pozzo dr Ufdraag für e Serii vo Bilder über die siibe Sakramänt gee, won er vier Joor lang dra gschafft het. Für e dal Pozzo het er au Illustrazioone für im Leonardo si sogenannte Moolerei-Traktat gmacht.
1641 isch dr Poussin zimlig widerwillig zrugg uf Bariis, wil s dr franzöösisch Köönig Ludwig XIII. het welle und dr Richelieu groosse Druck uf en usgüebt het. Dr Köönig het en zum Diräkter für d Usstattig vo de köönigliche Baute ernennt und het em dr Ufdraag gee d Grande Salle im Louvre aazmoole und Entwürf für d Deppigwääberei z mache. Für e Kardinal het er s allegorische Bild D Zit entzieht d Woorhäit de Aagriff vom Niid gmoolt. Dr Poussin isch mit de etablierte Bariiser Künstler nid guet z Schlaag cho und au sini Ufgoobe am köönigliche Hoof häi em nid seer gfalle. Scho im Herbst 1642 isch er vo Bariis furt und isch für immer uf Rom zrugg. Wo am 4. Dezämber 1642 dr Richelieu gstorbe isch und im Joor druf dr Köönig, het dr Poussin z Rom chönne bliibe und schaffe wie s em gfalle het.
Z Rom het er wider chliini Bilder gmoolt mit religiööse und müthologische Themene, und het mee und mee Landschaftsbilder afo mache, wo müthologisch ufglaade gsi si. Sini Chunde si zerst e chliine Kräis vo gebildete römische Kunstliebhaaber gsi, wo sich mit em Studium vo dr Antike beschäftigt häi. Drunder si dr Giulio Rospigliosi, dr spööter Babst Clemens IX., gsi, dr Kanzler vom Babst Gian Maria Roscioli, und die franzöösische Botschafter am Vatikan, dr Duc de Créqui und dr Henri Valencay. Dr dal Pozzo het em in de spoote drissiger Joor au Kunde z Bariis vermiddlet, wo dr Bankiee Jean Pointel si Mezen worden isch und mee as 20 Bilder vom Poussin kauft het. 1639 und 1640 het er für sini Mezen Mäzene dal Pozzo und Pointel zwäi Sälbstbordret gmoolt. Zwischen 1643 und 1648 het er ere zwäite Serii über die siibe Sakramänt für e Chanteloup gschafft.
Wo dr Urban 1644 gstorbe isch, sini Nepote uf Frankriich gflüchdet si, und dr Dal Pozzo si Stellig und drmit au si Iifluss verloore het, het dr Poussin fast nume no für sini riiche franzöösische Ufdraaggääber, wie dr Pointel, dr Cérisier und dr Reynon gschafft.
1665 het en dr Lous XIV. as dr Erst Mooler vo Frankriich bestäätigt.
Dr Poussin isch am 19. Novämber 1665 gstorbe und in dr Chille San Lorenzo in Lucina begraabe worde.
Hildegard von Bingen
Biografii
D Hildegard vo Binge isch 1098 z Böckelheim as zähnts Chind vo adlige Eltere, em Hildebert und dr Mechtild, uf d Wält cho. Si isch im Benediktiner Chloster Disibodebärg erzoge worde vo dr Jutta, dr Schwöster vom Graf vo Spanheim. 1136 het si deren ihri Nochfolgee as Äbtin worde. Scho as Chind het si Visione gha und wo si dreievierzig gsi isch, het si mit ihrem Biichtvater drüber gredet und dä het im Erzbischof vo Mainz drvo verzelt. E Komitee vo Theologe het d Wahrhaftikeit vo de Visione undersuecht und bestätigt und me het ere e Mönch zur Hilf ge, si ufzschriibe. S Liber Scivias Domini (Kenn d Wäg vom Herr) isch vo 1141 bis 1152 entstande und drin si 26 Visione gsammlet, won e prophetischi und apokalyptischi Form hai. Si beziehn sich uf d Chille, d Beziehig zwüsche Gott und em Mensch und d Erlösig.
Öbbe 1147 het d Hildegard Disibodebärg mit e baar ander Nonne verlo für zum e neus Chloster z Rupertsbärg z gründe. Sie het dört ihr Buech fertig gschriibe. D Hildegard het e Talänt gha für s Dichde und Komponiere. Si het siibenesibzig vo ihre lyrische Gedicht in dr Symphonia armonie celestium revelationum (Symphonii vo dr Harmonii vo de himmlische Erschiinige) gsammlet und si zu Musig gsetzt. Au e liturgischs Drama, ordo virtutum, wo dr Text und d Note drvo erhalte si, het si komponiert. Si het au Biografie vo Heilige verfasst und zwei Wärk über Medizin, Causae et Curae (Ursache und Kure) und Naturgschicht, Liber subtilitatum diversarum naturarum creaturarum, wo von ere wüsseschaftlige Beobachtigsgob züge, wo in dere Ziit sälte gsi isch. Ihri Korrespondänz enthaltet no meh Prophezeiige und allegorischi Abhandlige, und zum Vergnüege het si en eigeni Sproch erfunde.
D Hildegard vo Binge isch am 17. Septämber 1179 z Rupertsbärg bi Binge gstorbe.
Zwar het ihr früehnst Biograf si e Heiligi gnennt und es het Bricht ge vo Wunder, no wo si am Läbe gsi isch und au sonigi noch ihrem Dod wo bi ihrem Grab bassiert si, aber si isch nie formell kanonisiert worde. Si chunnt aber doch vor as Heiligi in dr römische Märtyrologii und ihre Heilige Dag, dr 17. Septämber, wird in gwüsse dütsche Diözes begange.
Lueg au
Meister Eckhart
Alemannische Tiernamen
Fir vil yyheimischi Dierarte git s in verschidene alemannische Dialäkt Nämme. In däm Projäkt solle di gängige alemannische Diernämme gsammlet wäre.
WICHTIG:
Biessenhofen
Biessahofa (amtlich Biessenhofen) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Schweizergarde
Schweizergarde chan folgendes bedüte:
Biessenhofen
Gmoandsdail
Zua Biessahofa gheret d Pfarrderfer Biessenhofen und Ebenhofen, d Kirchderfer Altdorf und Hörmanshofen, dr Weiler Kreen und d Gheft Altmühle, Eberle, Feldwagner, Gennachsäge, Höllenbauer, Kapeller, Lorenzbauer, Marxbauer, Ottilienberg, Schleifer, Thomabauer und Weiß.
Gschicht
Biessahofa isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 929 als Villa Buosahoua.
Religion
80,5 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 11,2 % evangelisch.
Verwaltung
Biessahofa hot mit dr Gmoande Aitrang, Bidinga und Ruatshofa a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Biessahofa isch dr Wolfgang Eurisch.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Biessahofa ghert zum Oschtschwäbisch.
Guriner Pilznamen
Lueg au
Guriner Pflanzenämme
Rauriker
D Rauriker oder au Rauraker (lat. Raurici) si ä Stamm vo Kelte gsi, wo um 400 vor dr Zitewändi (d Latène-Zit) us em Obere Donaugebiet noch Süddütschland und in d Schwiz cho isch. Ihr Gebiet het sich vom Bodesee westwärts am Rhii noch bis in d Region vo Basel und em östlige Jura zoge. Im Norde hend si a d Triboker, im Südweste a d Sequaner und im Südoste a d Helvetier grenzt.
Gschicht
Z Basel het mä bi Bauarbeite bim Gaswwärk Überräst von erä hoch entwicklete und strukturierte Stadt us dr Zit vo öbbe 150 vor dr Zitewändi gfunde. Mä het Nochwiis gfunde für Werkstett und Import us römische Gebiet (näbe anderem Wiiamphore) und än eigentligs Töpferviertel mit Räste vo zäh keltische Töpferöfe, wo zum Deil sehr guet erhalte si. Mä het au ä Gräberfäld gfunde mit riichhaltige Fünd, drunder zahlriichi menschligi Skelettdeil. Die löön an rituelli Begrabige dänke.
D Rauriker hai sich au uf em Münsterhügel vo Basel niiderglo, wos im Spoot-Latène D2 e Oppidum errichtet hend; d Römer hai däm Ort spöter „Oppidum Rauricum“, „Stadt vo de Rauriker“ gsait.
Im Johr 58 vor dr Zitewändi hai sich d Rauriker de Helvetier aagschlosse, hai ihri Hüüser verbrennt, für ass es kei Grund meh gäb zruggzgoh und si uff Gallie zoge. Dr Julius Caesar het aber die Völker nit welle uff Gallie cho lo, het sä verfolgt und in der Schlacht bi Bibracte gschlage. Noch dere Niiderlag si d Rauriker unter d Herrschaft vo de Römer cho und dr Cäsar het enä befohle, zrugg an Rhy z zieh. D Rauriker hai sölle die militärisch wichtigi Gegend am Rhiichneu gege Angriff vo de Germane schütze.
Wo im Cäsar si Kampfkumpan, dr Lucius Munatius Plancus, ane 44 vor dr Zitewändi d Kolonii Augusta Raurica gründet het, hai sich d Rauriker gege d Römer ufglehnt. 1942 het mä z Basel ä Massegrab entdeckt und das het d Forscher überzüügt drvo, ass die keltischi Bevölkerig denn umbrocht worden isch.
Bammental
Bammental (sidfränkisch Bammedal) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Bammental lyt im Naturpark Neckerdal-Odewald, rund nyyn Kilometer sideschtli vu Heidelberg. Nochbergmaine vu Bammental sin Heidelberg im Nordweschte, Neckargemünd im Norde, Wiesenbach im Oschte, Mauer im Sidoschte, Leimen im Sidweschte un Gaiberg im Weschte.
Dr Baan bstoht us 34 % Landwirtschaftsflechi, 44,2 % Wald, 20 % Sidligsflechi un 1,8 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Bammental ghere d Derfer Bammental un Reilsheim, d Ortschaft Kraftwerk der Tapetenfabrik un dr Wohnblatz Jungviehweide Hollmut.
Verwaltig
Bammental het sich mit dr Stadt Neckargemünd un dr Gmaine Gaiberg un Wiesenbach zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Neckargemünd zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Holger Karl.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Karl Scheurer
De Karl Scheurer (* 27. September 1872 z Sumiswald; † 14. November 1929 z Bärn), vo Erlach, isch en Bärner Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 11. Dezember 1919 in Bundesrat gwählt worde und isch im Amt verschtorbe. Während siinere Amtsziit isch er em Militärdepartement vorgschtande.
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1923 und Vizepräsident in de Jahre 1922 und 1929.
Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen
Ursprung vum Projäkt
Grundlag fir d Publikation isch s vum Nationalfond unterstitzt Projäkt «Onoma», wu an dr Expo.02 presäntiert woren isch. In Buechform isch s Lexikon, wu an dr Universitet Noieburg unter dr Laitig vum Andres Kristol entstanden isch, anne 2005 in dr Verlag Huber z Frauefäld un Payot z Lausanne.
Inhalt
S LSG referiert un dischpetiert dr gegewärtig wisseschaftli Stand vu dr Forschig zue dr sprochlige Härchumft vu dr Name vu allne Gmaine vu dr Schwyz, wu s dodmol gee het, rund 3000 Stuck. S ergänzt di kantonale Namebiecher, wu scho vorlige. D Artikel bsteh us ere Uuswahl vu historische Beleg, us em Name, wien er im lokale Dialäkt gsait wird un ere Dytig vu dr Härchumft. Bi Gmaine in dr Romandy, wu dr Name im lokale Patois nime het chene erfasst wäre, sin d Näme im Patois us Umlandsgmaine aagee.
Dr Stefan Sonderegger kritisiert in ere Rezänsion fir d NZZ, s Wärch sei zwar vu dr romanistische Syte här guet, aber «germanistisch oft unzureichend» un «in den Schlussfolgerungen zu apodiktisch und deshalb wenig ausgewogen».
S Wärch isch in drei vu dr vier Landessproche vu dr Schwyz publiziert wore, nämlig uf Dytsch, Franzesisch un Italienisch. D Artikel sin in däre Sproch verfasst, wu d Gmai lyt. En Uusnahm bilde di rätoromanische Ortsnäme, wu uf Dytsch expliziert wäre.
Adrastea (Mond)
Entdeckig
Si isch am 8. Juli 1979 vu dè Astronome David C. Jewitt un G. Edward Danielson uf Ufnahme vu dè Rumsondè Voyager 2 èntdeckt worrè und het znäxt diè vorläufig Bzaichnig S 1979 J1 èrhaldè. Im Johr 1983 isch si offizièll uff Adrasteia, ärè Götti us dè grichischè Mythologi daift worrè, wo zuèständig fèr d'Verdailig vu Blohnig un Bstrofig gsi isch.
Bahndatè
Adrastea umchraist dè Jupitèr imè middlèrè Abstand vu 127.969 km in 7 Stund un 4 Minutè. D'Bahn wiist ä Exzèntrizität vu 0,0012 uf un isch 0,8° gegènibèr vu dè Äquatorebèni vum Jupitèr gnaigt. Si beweggt sich innèrhalb vu im Jupitèr sinèm Ringsystem un isch vermuètli ä Quèllè fèr d' Ringpartikèl.
Diè innèrè Mond Metis un Adrastea umlaufè dè Jupitèr innèrhalb vum geostationärè Orbitalradius (dèr in dèm Fall ehèr zeusstationär haißè mièßt) sowiè innèrhalb vu dè Rochegrènzè und sin dèbi dè starchè Gezittèchräftè vum Riisèplanet usgsetzt. Si sin wohrschins chlai gnuèg, um nit vu dènè Chräft vèrrissè z'wèrrè, jedoch wèrrè ihri Umlaufbahnè in Zuèkunft absinkè, so dass baidi Mond irgèndwènn in dè Jupitèr stürzè wèrrè.
Ufbau und physikalischi Datè
Adrastea bsitzt ä middlèrè Durmèssèr vu 16,4 km. Ihri hochi Dichti vu 3,0 g/cm3 losst druf schlièßè, dass si ibèrwigènd us silikatischèm Gstai sowiè Adailè an Wassèriis  zsämmègsetzt isch.
Si bsitzt ä sehr dunkli Obèrflächi mit ärè Albedo vu 0,05, d. h. bloß 5 % vum ifallèndè Sunnèleecht wèrrè reflèkteert. Ihri schinbari Helligkait (Magnitude) btrait 18,7m. Adrastea roteert in 7 Stund un 9 Minutè um diè aigè Ax un wiist dodèmit, wiè dè Erdmond, ä bundini Rotation uf.
École Polytechnique
D École Polytechnique esch e Technischi Hochschuel z Paris-Palaiseau (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der Conférence des Grandes Ecoles und vo der UniverSudParis. Si ghöört hüte zu ParisTech.
D École polytechnique isch bsundrigs für iir Ääscheniöörstudium polytechnicien berüemt, bietet aber au zwäijöörigi Masterstudie und Promotionsstudie aa.
D Hochschuel isch im Joor 1794 gründet worde. Sit em Joor 2000 isch e nöiji Studieornig in Chraft. D Duur vom Studium für e Polytechnicien isch hüte vier Joor (s Studium isch im Ganze 6 Joor lang). Drbii isch s letschte Joor en Aawändigsstudium an ere andere Uniwersidäät z Frankriich oder im Usland. Dr Abschluss häisst Ingénieur de l’École polytechnique.
Christian Menn
Dr Christian Menn (* 3. März 1927 z Meiringe; † 16. Juli 2018 z Chur) isch e Schwiizer Bouingeniöör gsi. Er isch Profässer a dr ETH Züri gsi.
D Familie vom Menn chunt vo Zillis us em Bündnerland. Dr Christian Menn het z Chur s Gymnasium psuecht und derno z Züri a dr ETH d Ingeniöörwüsseschaft studiert. Ane 1950 het er s Diplom vo dr ETH übercho.
Er het bi Planigsbüro z Chur und z Züri und bin ere Boufirma z Bärn gschaffet, und ane 1953 isch er Assistänt a dr ETH worde und het dört 1959 s Dokterexame gmacht. E Zyt lang het er denn z Paris und denn nomol z Bärn für Bouundernäme gschaffet, und 1957 het er z Chur es eigets Ingeniöörbüro ggründet.
S Büro Menn het 14 Joor lang vor alem Bruggene plant, elei im Kanton Graubünde sind s meh als achzg gsi. Bekant worde sind psunders d Naninbrugge vo dr San Bernardino-Stross bi Mesocco und dr Felsenauviadukt vo dr Autobahn z Bärn. Vom Joor 1971 aa isch dr Menn Profässer für Boustatik und Konstrukzion a dr ETH Züri gsi, bis er ane 1992 emeritiert worden isch. Au i dr Zyt a dr ETH het er grossi Brugge planet, so öpe d Ganterbrugg am Simplon und d Sunnibärgbrugg bi Chlooschtersch.
Bernhard von Clairvaux
De Bernhard vu Clairvaux (* um 1090 uf de Burg Fontaine-lès-Dijon bi Dijon, † 20. August 1153 in Clairvaux bi Troyes) isch e Abt, Krüüzzugsprediger un Myschtiker im Middelalder gsi. Er isch eine vu de bedüddenschde Mönch vum Zisterzienserorde gsi, weil er verantwortlich defür gsi isch, daß sich dä Orde in ganz Europa het chönne verbreite.
Si Läbe
Im Johr 1113 isch de Bernhard mit ungfähr drissig Verwandte un Fründe ins Kloschter Citeaux südlich vu Dijon iitrette. Des Kloschter isch im Johr 1098 neu gründet worde. Vum Kloschtername Citeaux leitet sich de Name vu de Zisterzienser ab: französisch Citeaux, ladinisch Cistercium, dütsch Zisterze. Zwei Johr spööter hänn sie ihn scho in de westlichi Champagne gschickt, zum dört des Kloschter Clairvaux z'gründe. Des isch 1115 bassiert, un de Bernhard isch de erschte Abt worde.
In däre erschte Abtei vum Zisterzienserorde sin neui Idee fürs Gmeinschaftsläbe un für de klöschterlichi Bauchunscht entstande. De Zisterzienserorde isch dörtmols e strengeri Alternative zum Benediktinerorde gsi. In de Klöschter vu de Zisterzienser hänn sie d'Kloschterregle vum heilige Benedikt vu Nursia (d'Regula Benedicti) ziemlich streng un asketisch usglegt. Wäge däne neue Uslegige un wäge sinere Bedüddig als Kilchelehrer wird de Bernhard vu de Zisterzienser als gröschte Ordensheilige verehrt - näbe drei andere Gründervädder vu däm Orde (Robert vu Molesme, Alberich vu Citeaux un Stephan Harding).
De Bernhard het guet schwätze chönne un hets gschafft, daß de zweite Krüüzzug (vu 1147 un 1149) uf d'Bei gstellt worde isch. Des het er im Uftrag vum Papst Eugen III. gmacht. An Weihnachte 1146 isch de Bernhard in Speyer bim dütsche König Konrad III. gsi un hets gschafft, daß sälle mit sim welfische Gegespiler Welf VI. an däm Krüüzzug teilgnu hänn.
In sinere "Lobred uf d'Tempelritter" (Ad milites Templi - De laude novae militiae) het er s weltlichi Rittertum verdammt un het gsait, daß Mönche solle als Chrieger in Chrieg zieh, wohl als göttlichi Ritter. Numme Chrieger im Name vum Christetum sige ehrewerti Chrieger.
Mit sine Predigte het er d'Mensche in ganz Europa begeischteret. Er isch im nördliche Frankriich, in Flandere un in de Rhygegend gsi.
S ritterliche Ideal vu de Krüüzzüg, nämlich s Stärbe für de Herrgott, het er als höggschde Verdienscht aagluegt. In de Chilche sin de "bewaffnete Mönch" (d'Tempelritter) umstritte gsi, aber de Bernhard het sich stark gmacht für si. Imme Brief an d'Templer het er e theologischi Rechtfertigung geh für religiös motivierti Chämpf mit Waffe, un het si gliichzittig gwarnt vor Usschweifunge un Laster im Chriegsdienscht.
Im Bernhard si Aaliige isch d'Bekehrig vu Heide un vu Moslems gsi. Wu vorem zweite Krüüzzug si Ordensbrueder Radulf im Rhyland d'Lütt ufgruefe het, d'Jude zu de christliche Taufi z'zwinge oder sie ansunschte z'ermorde, do het ihn de Bernhard zruggpfiffe. D'Erzbischöf hänn de Bernhard däwäge um Hilf bätte. Nach em Bernhard sinere Meinig isch de Jude vorherbschtimmt gsi, daß sie erscht churz vor em Jüngschde Gricht zum Chrischtetum übertrete hätte chönne.
De Bernhard het d'Lehre vum Petrus Abaelardus als Irrlehre bekämpft un het sich theologisch uf d'Prädestinationslehre vum Augustinus gstützt.
Nachlebe
Im Bernhard si Noochfolger im Amt vum Abt vu Clairvaux isch de Robert Gruthuysen gsi. De Bernhard isch 1174 heilig gsproche worde, si Gedenktag isch de 20. Auguscht. Er isch unter anderem de Patron vu de Imker un vu de Barkeeper. 1830 isch er zum Chilchelehrer ernannt worde.
In de Göttliche Komödie vum Dante schpilt de Bernhard e wichtigi Rolle. Er het de Dante uf eme Teil vu sinere Reis durchs himmlische Paradies gführt. De Martin Luther het ihn ziemlich gschätzt, er het vum Bernhard gsait: "Ist jemals ein gottesfürchtiger und frommer Mönch gewesen, so war's St. Bernhard, den ich allein viel höher halte als alle Mönche und Pfaffen auf dem ganzen Erdboden."
De Papst Pius XII. het im heilige Bernhard am 24. Mai 1953, sim 800. Todestag, d Enzyklika Doctor mellifluus gwidmet.
Sit über 250 Johr gits immer am 20. August, im Namenstag vum Bernhard, e Wallfahrt uf de Bernhardusberg statt. Des isch numme vu 1806 bis 1880 wäge de Ufklärig unterbroche worde. Jedes Johr pilgere vieli Lütt uf de 778 m hochi Berg am Rand vu de Schwäbische Alb, un jedes Johr wechsle d'Zelebrande un Feschtredner (meischtens Prieschter un Ordenslütt, aber au Bischöf vu de Diözese Rotteburg-Schtuttgart). 2008 het dört de Kardinal Walter Kasper mit über fünftuusig Pilger chönne de Gottesdienscht fiire.
Holbein-Brunnen
Dr Holbäibrunne, Spaalebrunne oder Saggpfiferbrunne isch en öffentlige Brunne am Stroossenegge vo dr Spaalevorstadt und dr Schützemattstrooss in dr Stadt Baasel, grad vor em Schwizerische Füürweermuseum. Sit 1915 isch er dänggmolgschützt und zelt zu de Baasler Kulturgüeter.
Dr Brunne isch sit öbbe 1545 in Betriib und isch ursprünglig bim Spaaleschwibbooge gstande. Er isch us Sandstäi, het en achteggigs Beggi und isch 497 Santimeter hooch. Am undere Däil vom Brunnestogg hets e farbigi Noochbildig vom Hans Holbein em Jüngere sim «Buuredanz» und oobedruf stoot e Dudelsackpfifer, wo woorschinlig vom Kupferstich vom Albrecht Dürer vo 1514 inspiriert gsi isch. Es isch s äinzige Bischbil vom ene Buuredanz uf eme Brunne.
1839 isch dr Brunne an d Spaalevorstadt versetzt worde. S Original vom Dudelsackpfifer wird scho sit 1885 im Historische Museum ufbewaart. 1886 het mä vom Künstler Jean Hym e Kopii lo mache, wo mä sider uf em Brunne cha go bschaue.
Im Summer wird s Becki unde mit Blueme gschmüggt.
Stefanie Stroebele
D Stefanie Ströbele (* 3. Juli 1964 z Stuegert) ischt a deitscha Schauschbiilere, Reschisseere, Autorin ond Tiirlehrere.
Aus ihrem Leaba
D Stefanie Stroebele kommt am 3. Juli 1964 als Dechterle vo-ma Techniker ond ara Schriftstellere z Stuegert uff d Welt. Uffwachsa duet-se abr en Bernhausa. Scho während ihrem Bsuech vom Eduard-Spranger-Gymnasium zeigt sich en dr Theader-AG dui graußa schauschbilerischa Begabong vo sellem Mädle. Drom hegt-se au bald da Wonsch, nôch dr Schuelausbildong au beruaflich Schauschbilere zo werda. Glei nôch-em Abidur schbricht-se als oina vo 800 Bewerberenna ond Berwerber z Stuegert an dr Hochschule für Musik und darstellende Kunst vor. Frei send abr bloß zäa Plätz, ond vo deane kriagt-se koin. Drom stellt-se zonägscht ihrn Beruefs-Wonsch, Schauschbiilere zo werra, a bissle zruck ond gôht nôch Mincha, om en sellra Stadt Germanischdik zo studiira. Neabaher nemmt-se abr noh an privada Schauschbiil-Ondrricht ond schbiilt kloinere Rolla am wenziga Ludwig-Thoma-Theater, wo grad amôl 40 Plätz fasst. Ihr Studiom an dr Ludwig-Maximilian-Universität beendet-se schließlich mit-ma Abschluss als Magischder. Mit deam Dokument ond ama Zertifikat vo dr Kinschtler-Vormiddlong kehrt-se zruck nôch Stuegert. Deet macht-se bald ihr Aufwardong beim Elert Bode, em Intendanda vom Boulevard-Theader Komödie im Marquardt, weil dr sell grad a Theaderstickle em schwäbischa Dialekt vorbereidet. D Stroebele kô da Bode ibrzeiga, dass-se s Schwäbisch perfekt beherrscht. Se wuud gnomma, ond vo jetzt ôô stôht dr sell Dialekt em Middelponkt vo ihrem Schaffa. Abr s Hochdeitsche vorlernt-se desweaga et. Em Jôhr 2012 kommt ihr erschder Roman raus: Die Wahrheit hat nur ein Gesicht, wo-se ondrem Pseidoniim Stella Brightley voreffentlicht.
Ama scheena Dag em Jôhr 2002 siht d Stefanie Stroebele bei-ma Schbaziirgang uff dr Stuegerter Karlshehe a Pärle mit-ma schwarz-weißa Collie. Se bleibt standa ond beobachdet ganz fasziniirt des Tiirle. Dô drbei fellt-ra auf, dass der Hond an riisiga Schbass am Lerna hôt. Jetzt entschliaßt-se sich, au so a Hondle ôôzoschaffa. Weil-se abr bei dr Erzihong vo so-ma Tiir koin Fehler macha will, schafft-se sich an Haufa Fachlitradur zom Durchackra ôô. Bsonders ôôschbrecha duet-se des Buach Die Kunst, mit dem Hund zu reden vo dr Vorhaldens-Biologin Gudrun Feltmann-von Schröder. Weil-ra der Stoff abr et ausreicht, absolviirt-se am Bayreuther Institut Feltmann-von Schröder noh a dreijähriga Ausbildong ond därf sich hendrher a Lizenzierte Tierlehrerin hoißa. Neaba dr Theader-Arbet isch des dr Stroebele ihr zwoids wirtschaftlichs Standboi.
D Stefanie Stroebele leabt mit ihrem Môô Armin Jung – au der ischt a Schauschbiiler, wo mr oft an de Stuegerter Schauschbiil-Bihna seha kôô – em Stuegerter Stadtdoil Degerloch.
A Auswahl vo ihre Werk
=== als Reschisseere ===
=== als Schauschbiilere em Theader ===
=== als Autorin ===
Alemannische Pilznamen (nach Dialekten)
Fir e Deil yyheimischi Pilzarte git s in verschidene alemannische Dialäkt Nämme. In däm Projäkt solle di gängige alemannische Pilznämme gsammlet wäre. Au alemannischi Nämme vu Fläächte wäre do gsammlet.
Rätisches Namenbuch
S Rätische Namebuech isch e Samlig vo Landschafts- und Personenäme usem Bündnerland.
Gschicht
D Bündner Kulturgselschaft Societad Retorumantscha, wo anne 1885 gründet worden isch, het em Robert von Planta d Glägeheit gää, näbem bündnerromanische Wörterbuech Dicziunari Rumantsch Grischun non es zwöits grosses Forschigsprojäkt z plaane, es Buech mit de Näme vom Bündner Kulturruum.
Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de Ortsnämen un de Fluernäme, gueti Quelle für die elteri Gschicht vom rätoromanische Wortschatz chönt finde.
Der Robert von Planta het ganz privat agfange d Näme us de verschidene Bündner Regioone zämezträäge. Är het em Projäkt Rätisches Namenbuch gseit. Für die grossi Arbet het dr von Planta dr Romanischt Andrea Schorta z Hilf grueffe.
Es isch dr Plaan gsi:
Vo 1923 bis 1929 het me d Forschig i allnen Archyv vom Kanton gmacht zum alti Beleeg für d Nämen i den alte Schrifte z finde. Dr Schorta isch is bischöflichen Archyv z Chur und i d Gmeind- un d Pfarreiarchyv gange. D Dokumäntazioon, wo am Änd sibezgtuusig Fluernäme het, isch gmeindwys in Zedelchäschte organisiert gsi. Derzue het’s im Projäktarchyv en huuffe Notize zu volchskundlichen und historische Sache vo de Gmeinde. I de Joor 1934 und 1935 isch dr Schorta mit em ganze Konvoluut vo de lokale Nääme i jedi Gmeind gange zum döört mit den Informante z luege, ob alles rächt isch.
der Truck vom Namebuech
S Namematerial isch in es paar Bänd abtrukt worde. Der erscht Band, wo anne 1939 usecho isch, bringt d Orts- und Fluernäme sortiert nach 220 Gmeinde. Nume bi afangs vom 20. Joorhundert nümme bekante alte Näme het’s die gfundene urkundliche Forme drby, nid aber vo de dozmol no läbige. I däm Buech isch e Widmig ufe Franz Fankhauser und dr Jakob Jud, wo de Redaktoore bim Projäkt e grossi Hilf gsi sind.
Dr zwöit Band het etymologische Erkläärige zu de Landschaftsnäme. Im zwöiteilige dritte Band, wo dr Konrad Huber zämegstellt het, findt me d Persoonennäme. Dr letscht Teilband isch anne 1986 usecho.
S Namebuech diente au dr Familieforschig, wie men uf dr Websyte vom Rätische Verein für Familieforschig cha lääse.
1988 het de Schorta e Churzversion vom zweite Band vom Rätische Namebuech useggää. Für die hät er ali syni Erchläärige nomol überprüeft und zum Teil korigiert:
Romanel-sur-Morges
Geografi
Romanel-sur-Morges lyt am rächte Stade vu dr Venogue zwische Morges un Cossonay. D Gmaiflechi umfasst 71 % landwirtschaftligi Flechi, 15,4 % Wald un 13,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Romanel-sur-Morges isch zum erschte Mol gnännt wore anne 967 as villa Romanella.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,5 % gläge.
Religion
60,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 5,5 %, FDP 26,0 %, GLP 6,2 %, GP 9,6 %, SP 21,2 %, SVP 23,7 %, Sunschtigi 1,5 %.
Dr Burgermaischter vu Romanel-sur-Morges isch dr Pierre Lanthemann (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 441 Yywohner 93,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,9 % Dytsch, 1,1 % Italienisch un 2,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Maxstadt
Maxstadt (lothrìngisch; frànzeesch Maxstadt, ditsch Maxstadt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Maxstadt lijt rund zehn Kilometer sìdeschtlich vun Saint-Avold un rund 18 Kilometer vun dr Granz zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 259 un 308 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Biding ìm Norde, Barst ìm Nordoschte, Hoste ìm Oschte, altrippe ìm Sìdoschte un Laning ìm Sìdweschte.
Gschìcht
Maxstadt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 875 àls Machistat (962: Machestat, 974: Malchistat, 1139: Machistat, 1322: Makestat, 1365: Mackstat, 1377: Maxstat, 1441: Magstadt, 1779: Maxstatt, 1869: Maxstadt ).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Maxstadt ìsch. Maxstadt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Maxstadt ghert zem Rhinfrankisch.
Johann Martin Usteri
De Johann Martin Usteri (* 14. Februar 1763 z Züri; † 29. Juli 1827 z Rapperswil) isch en Schwiizer Mundartschriftsteller, Mooler und Zäichner gsi.
Läbe
De Usteri isch de Soon gsi vom Hans Martin Usteri (* 1738). Er hät sich für d Weerch vo bikanti Chünschtler vo Züri intressiert und hät sech den sälber zum Chünschtler lo uusbilde. Ane 1786 hät er d Johanna Catharina Stockar ghüraate. Er isch bi de Zürcher Zouft zur Waag gsi.
Sys Schaffe
De Johann Martin Usteri hät as eine vo de eerschte i de Zürcher Mundart tichtet und gschribe. Ofebaar hät er das gmacht, wil er em Johann Peter Hebel syni Alemannische Gedicht gchänt hät. Em Usteri syni Weerch händ spööter en Yflus gha uf anderi Mundartdichter, de Jonas Breitenstein, de August Corrodi und au de Meinrad Lienert.