cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freilichtmalerei
Bedütig
Aagfange mit dr Freiliechtmoolerei häi am Aafang vom 19. Joorhundert z Ängland dr John Constable und dr Richard Parkes Bonington. Noch dr Usstellig vom Constable sim Wärk 1824 z Bariis häi e Hufe franzöösischi Mooler dusse afo schaffe. Vor allem si die franzöösische Impressioniste vom Constable inspiriert worde. Künstler wie dr Jean-Baptiste Camille Corot, Jean-François Millet, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Giovanni Segantini und nit zletscht dr Claude Monet häi mit iire Wärk vil gmacht, ass sich d Pleinairmoolerei etabliert het.
Wilhelm Matthias Naeff
De Naeff hät i siinere langduurende Amtsziit meeh und meeh a Iifluss verlore und a ihm hät dr Ruef vom ene Langwiiler ghaftet. Verschideni Beschtätigungswahle hät er nur mit knappe Mehrheite überschtande. Am 31. Dezember 1875 isch er schliesslich zruggträte.
Während siinere Amtsziit isch de Wilhelm Matthias Naeff de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1853 und Vizepräsident im Jahr 1852.
Zwischenwasser
Geografi
S bsundrige a dr Gmoand Zwischawasser isch, dass as an Ort mit dem Name gar net git, sondern dia Gmoand us verschiederna Dörfer zämma gsetzt isch. Dia Dörfer sind Muntlix, mit am Sitz vo dr Gmand und o dr neua Mittelschual, Batschuns, Dafins, Furx, Buchabrunna und Weng.
Zwüschawasser isch o a sogenannte e5 Gmoand, des hoast, es isch klimamäßig an dr Spitze vo dr europäischa Gmeinda. O heat ma in Zwüschawasser dia erschte Solarschula z Österrich baut.
Freilichtmalerei
Bedütig
Under de Künstler vo dr Schuel vo Barbizon und vom Impressionismus het die Moolwiis e nöiji, groossi Bedütig überchoo. Nit ganz unwichdig für s Moole en plein air isch au gsi, ass Künstlerfarbe in Duube entwicklet worde si. Vorhär het jede Künstler sini Farbe mit vil Ufwand sälber müesse mische, aber jetzt si d Farbe baraat zum Moole in Duube härgstellt worde, wo mä het chönne umedrääge und wider zue mache.
E dänischi Künstlergrubbe im Fischerort Skagen – wie zum Bischbil dr Peder Severin Krøyer und d Anna Ancher, wo am Ändi vom 19. Joorhundert mee as nume e regionali Bedütig gha höi, häi sich Skagenmooler gnennt. Si häi sich vor allem dr Freiluftmoolerei noch em Vorbild vo dr Schuel vo Barbizon verschriibe. Witeri Bischbil für Freiliechtmoolerei in dere Zit si d Künstler vo dr Newlyn School, de Künstlerkolonie Dachau und Worpswede und vom Hamburgische Künstlerklub.
Zwischenwasser
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Amsoldingen
Asudinge (amtlech Amsoldingen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Zwischenwasser
Dialekt
Dr Dialekt vo Zwischewasser khört zum Bodeseealemannisch.
Rechthalten
Gschicht
D Pfarii isch s erscht mol 1228 erähnt un isch viu grösser gsi als hüt. Grossi Deil vom Seiseoberland bei derzue ghört un zwar die vir Schröt Rächthaute, Brünisried, de oberi Schrot un Zumhouz. Bi de Fryburger Staatsreform 1831/33 si us dänne vir Schröt vir selbschtändigi Gmiine gründt cho.
Amsoldingen
Geografi
Asudinge ligt am Asudingersee. D Gmeindsflächi bsteit us 62,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 22 % Waud, 7 % Sidligsflächi u 8,7 % süschtigi Flächi.
Edikt von Kanopus
Hindergrund
237 v. Chr. het dr Chönig Ptolemaios III. Euergetes us dr ptolemäische Dynasti s' Edikt vu Kanopus erlo, un agordnet, dass alli vier Johre e sexti Epagomene izfüege sei. S'Edikt isch aber vu dr Pristerschaft un dr Bevölcherig ignoriert worre. Die hän dr ursprünglich Kalender trotzdem witterverwendet.
Genthod
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Amsoldingen
Gschicht
Asudinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1175 aus Ansoltingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Edikt von Kanopus
Hindergrund
Dr Julius Caesar het fer si Kalenderreform 46 v. Chr. dr grichisch-ägyptisch Astronom Sosigenes us Alexandria beuftrait, wo no bi dr Römer die in Ägypte ignoriert Schaltregle igfüehrt het. In Ägypte isch d'Schaltregele un demit s' Edikt vu Kanopus erst nooch dr römische Eroberig dur dr Augustus 30 v. Chr. durgsetzt worre.
Amsoldingen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,9 % gläge.
Religion
87 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Niedermichelbach
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Niedermìchelbe ghert zem Hochàlemànnisch.
Genthod
Bevelkerigsentwicklig
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 37,1 % gläge.
Religion
26,6 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 32,5 % remisch-katholisch.
Fisherman's Fall
Gschicht
Im Johr 2003 het d Gruppe de 1. Platz bim Gerhard Jung-Wettbewerb für jungi Mundart vo dr Stadt Zell im Wiisedal belegt un 2006 hän si dr 1. Platz gmacht bim Wettbewerb "Badenwürttemberg musiziert" wu ibar 70 Gruppä üs´m ganzä Ländli mitgmacht hän.
Genthod
Politik
Gmaindspresidänt isch dr François Mazenod (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.171 Yywohner 1.582 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 96 Dytsch, 58 Italienisch un 435 anderi Sproche.
Fisherman's Fall
Gschicht
S Lied "SC Freiburg immer wieder vor" isch in dr Fuessball-Bundesliga-Saison 2008/2009 dr Hit vum SC Friiburg wore. Des Lied het d Band zämme mit dr Spiler vum SC Friiburg iigspilt.
Genthod
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Fisherman's Fall
Bsetzig
De Ralf Busch (Gsang, Akkordeon un Drehleier) un de Ralf Ziser Giddarre un Mandolin hen 1988 usere "Bierlaune" - wi si sälber sage - selli Musikgruppe gründet. Beidi hen zue sellere Zyt eigentlich no gar kei Instrument spiile chönne.
Radolfzell am Bodensee
Radolfzell (amtl. Radolfzell am Bodensee) isch e Stadt am nerdlige Stade vum Bodesee rund 20 Kilometer nordweschtli vu Konschtanz un zeh Kilometer eschtli vu Singe. Si isch no Konschtanz un Singe di drittgrescht Stadt im Landchreis Konschtanz un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Jänner 1975 isch Radolfzell Großi Chreisstadt.
Geografii
Radolfzell lyt am nordweschtlige Stade vum Bodesee, am Untersee (Zeller See un Gnadesee), an dr alte Stroß Konschtanz-Singe-Enge, landschaftlig yybettet zwische Bodesee, Höri, Hegau un Bodanrück. S Stadtgebiet lyt zwische 395 Meter (Bodesee) un 675 Meter (Ortsdeil Liggeringe) iber Normalnull. Im eschtlige Stadtgebiet lyt uf dem Baan vu Megginge dr rund zwe Kilometer lang un 600 Meter breit Mindelsee.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Radolfzell (im Uhrzeigersinn vu Sidweschte uus): Moos, Singe, Stoeßlinge, Stocke, Bodman-Ludwigshafe, Alleschbach und Rychenau (alli Landchreis Konschtanz).
Stadtgliderig
S Stadtgebiet bstoht us dr Chärnstadt un dr Gmeie, wu im Ramme vu dr Gmeindsreform ab 1974 yyglideret wore sin: Behringe, Gittinge, Liggeringe, Markelfinge, Megginge, Stahringe.
Ruumblanig
Radolfzell bildet e Mittelzäntrum in dr Region Hochryy-Bodesee. Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Gaiehofe, Moos un Ehninge im Landchreis Konschtanz. Derzue git s Verflächtige mit dr Kanten Schaffuuse un Thurgau in dr Schwyz.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Fisherman's Fall
Bsetzig
Am 30. April 1992 hän si ihr erschtes Konzert gä. Scho e Johr spöter sin si scho uff verschiidene regionale Freiluft-Konzärt gsi un hen viil Spass un Erfolg gha.
Am Aafang hen si no änglischi Lieder grschriibe un au uf CD usebrocht, aber noch de zweite Schiibe hen si sich denn uf s Alemannisch bsunne. Sither sin fascht alli neue Lieder uf kaiserstiählerischs Alemannisch. Au bi ihre Uftritt wird numme Alemannisch gschwätzt, was bim Publikum guet aakunnt.
Miitlerwiil isch d Gruppe zue sechst, d Martina Vetter spiilt Querflöte und singt.
Neuweiler (Oberelsass)
Näiwil (frz. Neuwiller, dt. Neuweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Näiwil ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh. àls Nunwilr.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Näiwil ìsch. Näiwil ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Näiwil ghert zem Hochàlemànnisch.
Rechthalten
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 2,2 % gläge.
Religion
80,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 13,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1025 Yywoner 95,4 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 3,8 % Franzöösisch ù 0,8 % anderi Spraache.
De seislertüütsch Tialäkt va Rächthaute ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Museum of Modern Art
S Museum of Modern Art (MoMA) isch e Museum mit ere Sammlig vo modärner und zitgenössischer Kunst, wo zu de bedütendste und iiflussriichste uf dr ganze Wält ghöört. S Museum ligt im Bezirk Midtown im Nöi Yorker Stadtdäil Manhattan uf dr 53rd Street zwüsche dr Fifth und Sixth Avenue. D Sammlig umfasst Wärk vo de verschidnigste Kunstarte, vo Film bis zu Gmäld und Skulptuure. Usserdäm het s e Bibliothek mit 300'000 Bänd.
D Sammlig
D Sammlig vom Museum of Modern Art umfasst über 150'000 Wärk Archidekduur und vom Disäin, Zäichnige, Gmäld, Skulptuure, under anderem vo dr Alice Aycock, vo dr Louise Bourgeois, vom Alexander Calder, vom Henry Moore, vom Claes Oldenburg, vom Eduardo Paolozzi, Fotografie, Drucksache und Illustrazioone. Drzue chömme öbbe 22.000 Film, vier Millioone Standbilder us Film, Videokunst wie zum Bischbil vo dr Valie Export, vom Lutz Mommartz, vo dr Pipilotti Rist und vom Julian Rosefeldt, und witeri elektronischi Meedie.
Im Museum of Modern Art wärde under anderem au Disäin-Objekt zäigt, wo mä jeede Daag brucht, wie Stüel oder au e VauWee Chääfer, wo vom von Ferdinand Porsche entwicklet worden isch. Es het Zäichnige vo Künstlern wie vom Paul Cézanne, Edgar Degas, vo dr Natalija Gontscharowa, vom Wassily Kandinsky und Egon Schiele und Wärk vom Pablo Picasso, Piet Mondrian, Jean Arp und Andy Warhol.
Fuessnoote
Abschnitt Filmkunst ab 1935
Giovanni Battista Pioda
De Giovanni Battista Pioda (* 4. Oktober 1808 z Locarno; † 3. November 1882 z Rom), vo Locarno TI, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er hett zue de füehrende Persönligkeit vom Liberalismus im Kanton Tessin ghört, während fascht drei Joorzäänt isch er Staatsawalt, Staatsschriiber und Regierigsrot gsi.
Nochdäm är nüün Joor National- und denn Ständerot gsi isch, isch er am 30. Juli 1857 in Bundesrot gwählt worde. Am 26. Januar 1864 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Departement vom Innere vorgschtande.
Noch sim Rucktritt hett er als Botschafter vor Schwiiz d Inträsse vor Eidgenosseschaft in Italie verträtte.
Bregenzerwald
Geografii
Da Hoptfluss im Breogozarwold isch d Bräagazer Aach.
Bhartrihari
De Bhartrihari (Sanskrit: भर्तृहरि, Bhartṛhari m.) isch en indische Hofdichter und Gleerte gsii. Wen er glebt het, isch nöd sicher, d Agoobe schwanket zwöschet em 5. und em 7. Joorhundert. Er gelt nebet em Kalidasa und em Amaru as ann vo de wichtigste Vertreter vo de Sanskritliteratur.
Lebe und Werch
De Bhartrihari het immer zwöschet em weltliche und em spirituelle Lebe gschwankt und isch sibe Mool Mönch gsii. Er het meriri Werch öber Liebi, Relegioo, Ethik und Politik verfasst. Sis bikanntisti Werch Subhashita Trishati („300 waisi Sprüch“) isch im 17. Joorhundert is Holländische öbersetzt wore, so as de Bhartrihari de erst indischi Dichter isch, wo z Europa bikannt woren isch. Ane 1835 isch es vom Peter Bohlen au is d Tütsche öbersetzt wore.
De Bhartrihari werd mengisch mit dem legendäre König Bhartrihari gliichgsetzt, wo en Schüeler vom Yogin Goraksha gsii isch.
Bregenzerwald
Schribwaise
Bregenzerwald ischt z Österreich dio gängige Schribwaise. Im Dütscho wird zum Tol ou dio Schribwaise Bregenzer Wald vorwendot. Im Dialekt hoßt as Breogozarwold.
Wirtschaft
D Haupteinnahmequeollo vom Breogozarwold ischt dor Tourismus. D Lanwirtschaft und do Dienschtleischtungssektor sand allerdings ou wichtige Wirtschaftszweige.
Dialekt
Weil im Nordo und im Nordoschto Töl vom Allgäu no bis 1814 zu Vorarlberg gehört händ, und in dor hütigo Grenzregion, wego dor Besidlung durch d Alemanne, s Bodeseealemannische vorgherrscht hat, und ou allad no an gwiossa sprachlicha Austausch zwüschod dom Allgäu und dom Breogozarwold bschtoht, redot ma in am Tol vöm Breogozwarwold - döm Voadrwold - ou hüt no an dom Allgäuerischo noha Dialekt, s Wälderisch, wo sich vom reschtlicho Vorarlbergisch ussarhebt. Nu uf Dimülsch redt mo s höchstalemannisch Walsertüütsch.
Usnahma
D Gmuonda Langen und Buch sand zwar i dor Region vo Bodasee-Alpenrhy (Rhytal), sand abor glichzitig trotzdem ou Ort vo dor Käsestrasse Bregenzerwald.
Alberschwende ischt (as wi o Bildschtuo) a Hofstaig-Gmuond, as ischt ka Wäldar Gmuond.
Neudorf (Oberelsass)
Neidorf (frz. Village-Neuf, dt. Neudorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Neidorf ìsch. Neidorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neidorf ghert zem Hochàlemànnisch.
Buntspecht
De Rotspecht (Dendrocops major; alemanischi Näme) isch e hüüffige Specht, wo s ganz Joor dor i Mitteleuropa vorchunnt. I de Alpe lebt er bis 2600 müM.
Jean-Jacques Challet-Venel
De Jean-Jacques Challet-Venel (* 11. Mai 1811 z Gämf; † 6. August 1893 ebd.) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
De Jean-Jacques Challet-Venel isch in Genf als Sohn vomene Uhrmacher gebore worde. Er hät 1830 es Literaturschtudium abgschlosse und hät denaa in Genf als Lehrer gschaffet. Er hät d Tochter vom Gründer vo dr Schuel ghüüratet, wo ihn beschäftiget hät und ich churz druuf zum Direkter beförderet worde.
Buntspecht
Uussie
De Rotspecht hett e wiisse Buuch und en uuffälige roote Börzel. Nu Mandli hend uf em Hinderchopf e roote Fleck. De Buuch isch wiiss, de Chopf und d Flögel sind abwechsligswiis wiiss und schwarz. Rotspecht hend e lange graue Schnabel. Si wered 23 bis 26 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 34 bis 44 cm und wöget 70 bis 90 Gramm.
Jean-Jacques Challet-Venel
1854 isch de Challet-Venel in Genfer Grossrat gwählt worde. Aafangs isch er in Opposition zu de Radikale um de James Fazy gschtande, doch er hät d Siite gwechslet und isch 1857 in Nationalrat und nomal es Jahr schpäter i d Genfer Kantonsregierig gwählt worde.
Buntspecht
Lebeswiis
De Rotspecht lebt im Wald, i Pärk und au i Sidlige. Im Früelig hackt er mit sim spitze Schnabel Löcher i d Bömm, wenn si uusschlönd und trinkt denn de Saft. Sus pickt er Insekte us em Holz. Im Winter pickt er au Chernli us Tanezapfe und Foremoich, won er in e Loch steckt.
Al-Malik (Ayyubiden)
Dr al-Malik al-Aziz (arabisch أبو الفتح الملك العزيز عماد الدين عثمان بن صلاح الدين يوسف, Umschrift: abū l-fatiḥ al-malik al-ʿazīz ʿimād ad-dīn ʿuṯmān b. salāḥ ad-dīn yūsuf, uf d Wält cho 1171 z Kairo; gstorbe 1200) isch dr zweit Sultan vo de Ayyubide z Ägypte (1193–1200) gsi und e jüngere Sohn vom Saladin. Zur Underscheidung vom Fatimide-Kalif al-Aziz (uf d Wält cho 955, gstorbe 996) wird er hüfig mit al-Malik, dr König, bezeichnet.
Buntspecht
Lebeswiis
Zom Neste pickt de Rotspecht jedes Joor e noiji Hööli inen Bommstamm. Di alte Höölene wered denn vo anderne Vögel biwont. Sis Revier zaigt er mit Trummle aa.
Michel Buck
Dr Michel Richard Buck (* 26. September 1832 z'Erdenga, Oberamt Riadlenga; † 15. September 1888 z'Ehgna) isch a deitscher Mediziner, Kulturhischtoriker ond schwäbischer Dialektdichter gwea.
Al-Malik (Ayyubiden)
Dr al-Malik isch 1193 dr Nochfolger vom Saladin (1171–1193) worde. Allerdings het dr Saladin vor siim Dod Syrie, Palästina und dr Jemen siim Sohn al-Afdal, Nordsyrie eme andere Sohn, em az-Zahir, und Nordmesopotamie siim Brueder Abu Bakr ge. Die Deilig vom Riich het bald zum Usbruch vo Machtkämpf gfüehrt. Währed dene isch s im Saladin siim Brueder Abu Bakr glunge, vo Mesopotamie us Ägypten z bsetze und dr al-Malik z stürze. Dr Abu Bakr het denn d Herrschaft under em Thronname al-Malik al-Adil I. (1200–1218) übernoh.
Waldohreule
D Nachtüüle oder Waldohrüüle (Asio otus; alemannischi Näme) isch e Vogelart, wo zu den Eigetlige Üüle (Strigidae) ghört. Sie isch eini vo de hüfigsten Üüle in Mitteleuropa. I de Schwiiz isch si hüüffiger im Jura und im Mittelland, weniger i de Alpe aaztreffe. Si chunnt bis z unere Hööchi vo 2400 müM vor.
Usgseh
Dr Körper vo dr Waldohrüüle werd öbbe 31 bis 37 cm groos und d Spannwiiti isch öbbe 84 bis 98 cm. D Männli si öbben e Viertel Kilo schwer, d Wiibli si e chli schwerer, bis 330 Gramm. Uf em Chopf hai s Fädere, wo wie Ohre usgsehn, aber nüt mit em Loose z due hai. D Auge si orange-gäl, d Fädere hellbruun bis ockergäl mit schwarzbruune Fläcke. D Männli si e chli heller as d Wiibli. Typisch för d Nachtüüle sind di groosse Federoore, wo si uufrichtet.
Ernährig
D Nachtüüle lebt i Wälder, chliine Wäldi uf de Felder, Pärk und Fridhööf. Zom Brüete bruuchts alti Nest vo Chraie, Ägerste und au vo Aichörnli. Dör de Tag hockt si uf eme Ast i de Nööchi vom Bommstamm, i de Ooberdämmerig und i de Nacht goot si uf d Jagt. D Waldohrüüle ernährt sich hauptsächlich vo Müüs, frisst aber au chliini Singvögel, Chäfer und anderi chliini Dier. Im Winter bildet sich chliini Gruppe mit bis zo 20 Nachtüüle.
Jean-Jacques Challet-Venel
1864 hät d Bundesversammlig de Jean-Jacques Challet-Venel im Sechste Wahlgang zum Bundesrat gwählt.
Als Bundesrat hät sich de Challet-Venel dur e umsichtigi und schtraffi Amtsfüehrig uuszeichnet. Er isch letschtendlich aber über siini Überzüügige gschtolperet. Siini Ablehing vo dr Totalrevision vo dr Bundesverfassig, wo er als härtgsottene Föderalischt als zu zentralistisch beurteilt hät, hät wesentlich dezue biitreit, dass er im Dezember 1872 zugunschte vom Eugène Borel abgwählt worde isch.
Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Amsoldingen
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,7 %, CVP 1,4 %, EVP 4,8 %, FDP 3,8 %. GLP 5,9 %, GP 6,7 %, SP 12,1 %, SVP 46,0 %, Suschtigi 5,6 %.
Gmeindspresidäntin vo Asudinge isch d Esther Siegenthaler (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Michel Buck
Dr Buck isch Mitgliad vo dr Landsmannschaft Ulmia Tübingen gwea.
Amsoldingen
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 767 Ywohner 96,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Niederranspach
Nìderraischbi oder Nìderrauischbi (frz. Ranspach-le-Bas, dt. Niederranspach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Amsoldingen
Sprach u Dialäkt
Dr bärntütsch Dialäkt vo Asudinge ghört zum Hochalemannisch.
Rickenbach
Dr Name Rickenbach bezeichnet
Niederranspach
Gschìcht
Nìderraischbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 10. Jh. àls Ramengas (1133 Ramispach).
Rickenbach
in dr Schwiiz:
Niederranspach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Rickenbach
in Dütschland:
in Öschtriich:
Lueg au:
Niederranspach
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderraischbi ghert zem Hochàlemànnisch.
Michel Buck
In vil oberschwäbische Städt ond Gmoinda send Straoßa noch em benennt worra. Michel-Buck-Straoßa geit's z'Auladorf, z'Altshausa, z'Buacha, z'Saulga, z'Boms, z'Ehgna, z'Erdenga, z'Danga, z'Monderkenga, z'Riadlenga und z'Uttaweiler. Z'Ehgna ond z'Erdenga geit's au Michel-Buck-Schuala.
Grünfink
De Grüelig oder Grüefink (Chloris chloris; alemanischi Näme) isch e Zugvogel, wo in Mitteleuropa dor s ganz Joor döre vorchunnt. I de Alpe isch er bis uf 2000 müM z finde.
Uussie
De Grüelig isch e geelgrüene Vogel mit graue Flögel und eme graue Schwanz. Wiibli hend weniger chräftigi Farbe. Grüelig wered 14 bis 16 cm gross, hend e Spannwiiti vo 25 bis 27 cm und wöget 25 bis 34 Gramm.
Lebeswiis
De Grüelig lebt am Waldrand und i Waldliechtige, Pärk und vrewildrete Gärte. Er brüetet i lockere Gruppe i Büsch und Bömm und het aber kai Revier, wo won er vertaidiget. D Nest sind us Ästli, Hälm, Mies und Wörzeli gmacht und wered mit Federe und Hoor polsteret. Grüelig fresset Chnospe, Frücht und Beeri mengisch au Insekte. Im Winter chömets au as Fuetterhüsli und chönd denn recht aggressiv geg ander Vögel sii. De Grüelig singt hüüffig bim Flüüge.
FC Lausanne-Sport
Dr erfolgrichst Schwyzer Fuessballer, wo's je ge het, dr Stéphane Chapuisat, het bi Lausanne aagfange und spööter au gspiilt, bevor er 2008 as technische Leiter zu BSC Young Boys gangen isch.
Lausanne Sports isch siibefache Schwyzer Meister und nünfache Cupsiiger. Er spiilt im Stade Olympique de la Pontaise, wo öppe 17'000 Lüt drin Platz finde und glichzytig ischs au no Ustragigsort vom jöhrlich stattfindende Liechtathletik-Event.
D'Vereinsfarbe vo Lausanne si Blau-Wiss. Dr letscht gross Erfolg (näbe de Ufstig natürlich) isch die dreimaligi ufenanderfolgendi Teilnahm am Schwyzer Cupfinal 1998, 1999 und 2000. 1998 isch dr FC St. Galle besigt worde, 1999 dr Grasshopper-Club vo Züri. Bi dr letschte Teilnahm isch Lausanne aber im FC Züri im Penaltyschiesse unterläge.
Schwarzwaldmädel (Film)
Schwarzwaldmädel isch a deitscher Musig- ond Hoimetfilm vom Regisseur Hans Deppe us-em Johr 1950. De-sch dr erscht deitsch Farbfilm gwäa, wo noch-em Zwoida Weltkriag dreht worra ischt. D Grondlag fir d Handlong ond d Musig isch d Opredde mit-em gleicha Nama vom Leon Jessel ond vom August Neidhart. D Ussa-Ufnahma send en Bada-Bada ond em Schwarzwald entstanda. S erscht Mol ens Kino komma isch der Film am 7. Sebtembr 1950 em Universum-Lichtspiel-Theater z Stuegert.
Handlong
S Juweliirgschäft Bussmann & Co. hot em Star vo dr Eisrevue em Krischdallpalascht, dr Malwine Heinau, an saumäßig deira Schmuck ausgliiha. Drom geit dr Chef vo dera Firma, dr Fritz Bussmann, seim Mitarbeitr Theo Patzke da Uftrag, jô au guat ufzbasset, dass des wertvolle Zuig et en falsche Hend kommt. Bei dera Ufgab vorliabt sich dr Patzke Hals ibr Kopf en des scheene Mädle ond isch drmit eivrstanda, dass dui dean Schmuck au beim Ball nôch dr letschda Vorstellong traga däff. Sei Hoffnong, deet d Malwine ôôbaggra zo kenna, erfillt sich abr et, weil seim Schwarm scho zwoi andre Manna da Hof machet: dr Malwine ihr Bihnapartner Richard Petersen ond deam sei Freind, dr Konschtmôlr Hans Hauser.
Uf oimol daucht bei dera Feier ganz ibrraschend dr Firmachef Bussmann persenlich uf, was bei seim Mitarbeitr Patzke s Herz en d Hos rutscha lôôt. Glei vorlangt’r da Schmuck vo dr Malwine zruck ond sauft sich en seim Kummr oin ôô. Dô drbei benemmt’r sich so auffellig, dass em Bussmann sei Sekredäre, wo au bei deam Ball ischt, em Patzke da Schmuck schnell abnemma kô. Dui Sekredäre isch s Bärbele Riederle, a saubrs jongs Schwarzwaldmädle.
Middlrweil hot dr Bussmann a Aug uf dui rassiga Malwine gworfa ond setzt ällas drô, mit-ra ôôzobendla. Sei Quartiir hot’r em „Blaua Ochsa“ ufgschlaga. Dr Wirt vo deam Gaschthof dät’s abr gerner seha, wenn sei reichr Gascht mit seim Dechterle Lorle a Techtlmechtl ôfanga dät. S Lorle abr ischt mit-em Kneacht Gottlieb befreindet, ond deam wiidrom basst des ibrhaupt et. Drom wuud dr Bussmann ganz vorwirrt. Bloß mit-ra Lischt kô-nr deam eifrsichdiga Gottlieb drvokomma.
Dr Richard Petersen setzt ällas drô, da Hans ond d Malwine wiidr zammazbrenget, hot dô drbei abr koi Glick. Em Hans goischtret bloß noh des Schwarzwaldmädle em Kopf rom. Sei Eifrsuacht wuud emmr graißer, wia-nr mit ôôgugga muaß, dass uf oimol au noh der nemme ganz jonge Domkabellmoischtr em Bärbele scheene Auga machet ond glaubt, dass au er noh bei-ra landa kô.
Musig
D Musig heert mr en deam Film et em Original vom Leon Jessel, sondern en-ra Bearbeidong vom Frank Fox. Gschbiilt worra isch se vom Orkeschtr Egon Kaiser, wo dr Frank Fox gleidet hot. De bekanndeschde Liadr send:
<poem style="font-style:italic"> Mädel aus dem schwarzen Wald, Ihr süßen kleinen Schätzle, Schmeichelkätzle, gib ein Schmätzle, Sei doch nicht so kalt! Mädel aus dem schwarzen Wald, Die sind nicht leicht zu habe, Nur ein Schwabe hat die Gabe, Stiehlt ins Herz sich bald.
<poem style="font-style:italic"> Malwine, ach Malwine, Du bist wie eine Biene. Du kehrst bei jeder Blüte ein Und raubst der Liebe Honigseim. Malwine, ach Malwine, Du bist wie eine Biene. Naht man sich dir von weitem bloß, Dann gehst du los!
Ondrschiid zom Bihnawerk
D Ondrschiid bei dr Musig send scho em vôriga Abschnidd behandlet worra.
Nochwirkonga
S Schwarzwaldmädel ischt zwar en erschtr Linie d Vorfilmong vo-ra Opredde, hot abr gleichzeidig älle Bestanddoil vo-ma ookridischa Hoimetfilm, wia-nan viil Leit e de Nochkriagsjohr hend seha wella, wo sich noch-ra hoila Welt gsehnt hend. Meh wia 16 Milliona Leit hot der Film ens Kino gloggt. Der Omstand hot d Filminduschtrii uf da Gedanka brocht, noh eftrs da Schwarzwald als Filmkuliss eizosetza. So send en de 50er Johr noh an Haufa andre Hoimetfilm em Schwarzwald dreht worra. A kleina Auswahl:
E
E bzw. e isch e Buechstab un dr meist brucht Buechstab im dütsche Alphabet.
Gschicht
Im proto-semitische Alphabet het des E en - möglicherwis betender - Mensch dargschtellt. Im phönizische Alphabet isch des Symbo abschtrahiert worre un het de Nôme He bekumme. Bi de Phönizier het de Buechschtab ä Loutwert [].
D Grieche hen des He als Epsilon ybernumme. Bi de Übernohm hets sich de Luutwert gändert, wil d Vokalricheri griechisch Sproch numme mit Zeiche fyr Konsonante z schriibe, zue viili Mehrditigkeite gfiert hätti. D Grieche hen de Buechstab, bnutzt um e [] zue schriibe. Am Aafang no nooch links orientiert, isch de Buechstab mitem Wechsel vun de Schriibrichtung uf links nooch rechts gspiegelt worre.
D Etrusker hen des frühgriechischi Epsilon ybernumme, ohne s zue modifiziere. De Buechschtab isch drno vun de Römer ybernumme worre, die hen später s Ussähne on s griechischi opasst.
Dohle (Vogel)
Lebeswiis
D Tule lebt i Felse, Pärk, Ruine und Sidlige. Debii het si e Flair för alti Bauwerch, wo si i Löcher und Nische eres Nest baut. D Tule fresst Insekte, Chörndli, Frücht und au Güsel.
Stefano Franscini
1819 bis 1823 isch de Franscini Lehrer gsii anere öffentliche Schuel in Mailand und isch 1826 Direkter vonere Schuel vom wechselsiitige Underricht in Lugano worde. Wo sich 1829 in Tessin e Verfassigsreform abzeichnet hät, hät er defür gworbe dur e anonym erschiinendi Broschüre, wo viil Uufsehe erregt hät, namentlich aber als Redakteur vom Osservatore del Ceresio, wo jedoch 1830 verbote worde isch und em Franscini d Aachlaag wege Uufruehrversuech iibracht hät.
Nach Aanaahm vo dr neue Verfassig im Juli 1830 isch de Franscini Mitgliid vom Grosse Rat und bald druf Schtaatssekretär worde. Vo da aa hät er fascht ununderbroche dr oberschte Schtaatsbhörde vo siim Kanton aaghört und hät sich bsunders dur d Hebig vom Underrichtswese und dur d Förderig vo dr Induschtrie und vom Handel verdient gmacht. Nach Aanaahm vo dr neue Bundesverfassig isch er am 16. November 1848 in Bundesrat gwählt worde und bi de folgende Wahlperiode bis zu siim Tod in dem Amt beschtätiget worde. Während siinere Amtsziit isch er em Departement vom Innere vorgschtande. 1850 hät er fascht im Elleigang di erschti Eidgenössischi Volchszellig organisiert.
Sit 1856 isch er Mitgliid vom Institut de France gsii. D Schwiiz verdankt ihm d Gründig vom Zürcher Polytechnikum, dr Vorläuferorganisation vo dr Eidgenössische Technische Hochschuel Züri. De Franscini isch als eigentliche Schöpfer vo dr schwiizerische Schtatistik z betrachte.
Edelzwicker
Dr Edelzwicker isch e Wysswy us em Elsass. Es handelt sich meischtens um e Verschnitt (oder Cuvée) vo mindeschtens zwei im Elsass zuglassene Truubesorte (am hüfigschte sins Auxerrois, Chasselas und Sylvaner). Au Riesling, Grauburgunder (Tokay d'Alsace), Wiissburgunder (Pinot blanc) und Gwürztraminer wärde brucht. Friener isch dr Edelzwicker ehnder e sehr en eifache Wy gsi, hütt nimmt d'Qualität doch wieder zue.
Dr Edelzwicker isch dr ideali Begleiter zumene feine Münschterchäs.
ה
He isch de fünft Buechschtab vum Hebräische Alphabet. Der het de Zahlewert 5. Heh wird als stimmhafter Onsatz (h) gsproche. Im moderne gschprochene Ivrit isch er fascht schtumm.
Gschicht
S He isch e Konsonant, wu sich de griechisch Vokal Epsilon un s latinisch E drus abgleitet hen. D Form vum urspringlich phönizische Buechschtabe het sich vermuetli vun de schtilisierte Darstellung vun eme Mensche, wu vor Schmerz oder Freid mit erhobene Händ ufschreit, abgleitet.
Al-Adil I.
Dr Abu-Bakr Malik al-ʿAdil I. (arabisch الملك العادل سيف الدين أبو بكر بن أيوب, Umschrift: al-Malik al-ʿĀdil Saif ad-Dīn Abū Bakr b. Aiyūb; uf d Wält cho im Juni 1145; gstorbe 1218) isch vo 1200 bis 1218 dr dritt Sultan vo de Ayyubide z Ägypte gsi.
Scho währed dr Regierig vo siim Brueder Saladin (1171-1193) het dr Abu Bakr wichtigi politischi Ufgobe übercho. So het er under anderem währed em 3. Chrüzzug d Verhandlige mit em Richard Leuehärz vo Ängland gfüehrt. Noch em Dod vom Saladin het dr Abu Bakr Obermesopotamie as Regierigsberiich übercho. Scho um 1200 isch er aber gege Ägypte zoge und het dr Sultan al-Malik gstürzt. Denn het er sich under em Dronname al-Malik al-Adil zum Sultan vo Ägypte und zum Oberherr vo de Ayyubide ufgschwunge. Au wenn sech dr al-Adil um d Förderig vom Handel mit de italiänische Seerepublike bemüeht het, u. a. het er e Handelsverdrag mit Pisa abgschlosse, hai sich d Beziehige zu de Christe verschlächteret. So isch im Mai 1218 e Chrüzfahrerarmee z Ägypte glandet. In dere Situation isch dr al-Malik al-Adil im August 1218 gstorbe. Er het vor siim Tod dr al-Kamil als Sultan z Ägypte iigsetzt und em al-Aschraf Obermesopotamie und em al-Muazzam Syrie überdrait. Die Deilig vom Ayyubideriich het under em al-Kamil (1218-1238) wider zu Machtkämpf under de Ayyubide gfüehrt.
Alphons Pfyffer
Dr Alphons Pfyffer vo Heidegg, (* 5. September 1753 z Luzärn; † 11. April 1822 z Luzärn) isch e Schwiizerer Politiker zur Ziit vo dr Helvetik gsi.
Dr Pfyffer vo Heidegg isch 1753 als Sohn vom Josef Ignaz Xaver Pfyffer vo Heidegg und dr Maria Jakobea gebooreni Balthasar uf d Wält cho. Dr Pfyffer het zum Leodegarische Zwiig vo de Luzärner Pfyffer ghört, wo sich au Pfyffer vo Heidegg gnennt hai.
Er het zerst e militärischi Karriere gmacht und isch e ziitlang z Paris gsi as Lütnant vo dr Schwizergarde. Won er noch Luzärn zrugg cho isch, het er revolutionäri Ideä afo verbreite.
1783-89 isch er Stadtschriiber z Willisau gsi, 1789-98 Stadtschriiber z Luzern. Vo 1774 bis 1790 und wider 1807-14 isch er Luzerner Grossrat gsi, 1778-80 Vogt im Maggiatal.
Noch dr Helvetische Revolution im Früehlig 1798 isch dr Pfyffer as e gemässigte Reformer vo de Republikaner am 18. April ins erste Direktorium vo dr Helvetische Republik gwehlt worde. Uf Druck vom französische Gsandte Jean-Jacques Rapinat het dr Pfyffer aber scho am 18. Juni vom gliiche Johr wider müesse zruggdrätte. Er isch Mitgliid vom helvetische Senat und vom Grosse Root bliibe, won er zu de Unitarier zehlt het.
1805-22 isch er Übersetzer vo dr Staatskanzlei gsi, 1814-22 au Kantonsfürsprech im Amt Luzern.
Minister
Dr Minischter isch s Mitgliid vonere Regierig und dr Chopf beziehigswiise de Leiter vomene Minischterium.
Dr Begriff Minischter chunnt us em Latiinische und bedüütet Diener (beziehigswiise erschte Diener). I einige Länder (wie zum Biischpiil de USA), wird aschtell dr Titel Sekretär oder Schtaatssekretär verwendet. I einige orientalische Schtaate wird under anderem s persische Wort Wesir benutzt.
Deutschland
I dr Bundesrepublik Düütschland gits Bundesminischter und Minischter, wo Mitgliider vom Kabinett vomene Bundesland (allerdings nur i Flächeschtaate, in Schtadtschtaate isch au d Bezeichnig Senator gebrüüchlich) sind. Bundesminischter werded uf Vorschlag vom Bundeskanzler vom Bundespräsident ernännt. Sie leited ihres Ressort als Leiter vom jewiilige Minischterium eigeverantwortlich, underliged allerdings dr Richtliniekompetenz vom Bundeskanzler.
Schweiz
I dr Schwiiz entschpricht s Minischteramt em Bundesrat. Dr Gsamtbundesrat setzt sich us siebe Mitglieder zäme. Die werded vo dr vereingte Bundesversammlig in ihres Amt gwählt. Bi de jewiilige Neuwahle händ d Bundesrät jewiils d Glegeheit, ihres Minischteramt zu wechsle.
Villmergen
Villmärge (amtlich Villmergen) isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt am Weschtrand vom Bünztal.
Geographii
De Gmeindsbann isch 1194 Hektare gross, dodervo sind 415 Hektare Wald und 264 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf, der tüüfschti uf 408 m. Nochbargmeinde sind Dottike im Norde, Wole im Oschte, Büttike im Südoschte, Sarmistorf im Süde, Seenge und Egliswil im Weschte sowie Dintike und Händschike im Nordweschte.
Gschicht
Historisch am bedütendschte sind di beide Villmärgerchrieg, wo mit zwei Schlachte in de Johr 1656 und 1712 hiir schtattgfunde hei.
Gy GE
Gy (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Gy lyt am linke Stade vum Gämfersee un uf dr rächte Syte vu dr Seymaz. Dr Bann umfasst 14 % landwirtschaftligi Flechine, 2 % Wald, 42 % Sidligsflechine un 42 % Vercheersflechine.
Gschicht
Gy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1227 as Gyez (1289 Giez).
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 44,1 % gläge.
Religion
19,0 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 35,8 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 17,2 %, CVP 10,0 %, GLP 3,1 %, GP 17,2 %, MCR 9,2 %, SP 18,3 %, SVP 17,1 %, Sunschtigi 7,9 %.
Gmaindspresidänt isch dr Albert Mottier (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 8.114 Yywohner 5.759 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 372 Dytsch, 293 Italienisch un 1.690 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Hermann Daur
Dr Albert Hermann Daur (* 21. Februar 1870 z Stette, hütt e Stadtteil vu Lörrach, † 21. Februar 1925 z Ötlige, hütt Wiil am Rhy) isch e dütsche Moler un Grafiker gsi.
Gueltas
Gueltas (bretonisch Gweltaz) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Hermann Daur
Sini Usbildig het er 1885 in de Zeicheschuel Schieder z Basel gmacht. 1886 isch de Hermann Daur an d Kunstgwerbschuel z Karlsrueh zum Studiere gange. Er het dört bim Franz Sales Meyer un em Max Läuger gstudiert. 1888 isch er in Furtwange Assistent an de Uhrmacherschuel gsi. Vu 1891 bis 1902 het de Daur an de Großherzogliche Kunstschuel z Karlsrueh bim Ernst Schurth, Robert Pötzelberger un Carlos Grethe gstudiert.
Noch em Bsuech vu de Molklass bim Leopold vu Kalckreuth un noch Studie in de Grafikklass vum Walter Conz het er 1902 si Studium als Meischterschüeler vum Hans Thoma beendet.
Gueltas
Geografi
Zue dr Gmai ghere au no d Wyler Bojus, Bouglé, Coët Prat un Keriffé. Gueltas lyt 49 km vu Vannes un 58 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 66 m un 162 m iber Normalnull. Dur dr Bann verlauft dr Kanal Nantes-Brest, wu do iber insgsamt 23 Währ rund 50 m an Hechi verliert. Z Gueltas stehn sechs Windreder mit ere Laischtig vu insgsamt ca. 9 MW Strom.
Hermann Daur
In de Semeschterferie het er sich hüffiger in de Dachauer Molerkolonie bim Adolf Hötzel ufghalte. Vu 1895 eweg isch es zu jährliche Ufenthalte im Buure- un Fischerdorf Duhne bi Cuxhave chu, wu er sini Frau Margarete Boldt chenneglehrt het. Ab 1906 isch de Daur freischaffende Künschtler im südbadische Ötlige gsi, wu hütt zu Wiil am Rhy ghört. 1909 isch er uf e Studiereis ins schwizerische Engadin gange.
Gueltas
Gschicht
Gueltas isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1264 as Sanctum Gildasium (1270: Santgueltas).
Hermann Daur
De Daur het zu de früehe Mitgliider vum Karlsrueher Künschtlerbund ghört. Er het vor allem si Heimet gmolt, de Südschwarzwald, un bsunders s Wiisetal (si Heimettal). Im Daur sini Werk verrote de Iifluss vu de Grötzinger Molerschuel un vom Hans Thoma. Si zeige Stilelement vum Jugendstil, we sini Portraits.
Gueltas
Verwaltig
vu Gueltas isch. Gueltas ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Gueltas ghert zum Gallo.
Ormalingen
Ormalinge (hochdytsch Ormalingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Ormalinge liggt uff 423 m ü.M. im Ergolztal öschtlich vo Gälterchindä. Witeri Nochbergmeinde sin Buus, Rickebach, Däggnau, Wäislinge, Roteflue und Hemmike.
Wappe
S Wappe vo 1946 isch in dr undere Helfti blau und obedra zeigts e rote Stärn uff goldigem Grund. Es isch s'Siigel vo de Edelchnächt vo Zielemp, wo in dr Mitti vom 14. Joorhundert Güeter z'Ormalinge bsässe hei.
Gschicht
Ormalinge isch scho früeh bsidlet worde, so hett me e Überräscht vonere römischä Villa und riichi früehmittelalterlichi Gräber gfunde. "Normandingen" isch 1286 s'erschti Moll urkundlig erwähnt worde. Dr Name stammt woorschiindli vo "Nordmann" ab. Mit dr Zyt isch s "N" vrlore gange und me hetts Dorf "Ormandingen" gnennt. Im Mittelalter hei sich nochenander d Grafe vo Hombärg, Froburg, Homburg und Thierstei s Dorf teilt. 1461 isch s Dorf wie die ganz Gegend in Bsitz vor Stadt Basel cho.
Urs Viktor Oberlin
Dr Urs Victor Oberlin (* 5. Septämber 1747 z Solodurn; † 6. Novämber 1818 z Solodurn ) isch e Schwiizer Politiker in dr Ziit vo dr Helvetik gsi.
Läbe
Dr Urs Victor Oberlin isch am 5. Septämber 1747 z Solodurn uf d Wält cho as Sohn vom Josef Wilhelm Oberlin, eme Schriiner, und dr Anna Maria Stampfli. Er isch mit dr Catharina Rousseau verhürotet gsi. As Bruef het er zerst as Pastetebecker, und spöter as Duechhändler gschafft.
Si Politischi Laufbahn
Noch dr Französische Revolution het sich au z Solodurn, wo vo patrizische Familie beherrscht worden isch, dr Wunsch vo de Bürger noch Mitbestimmig versterkt und e baar Bürgerligi si in d Regierig ufgnoh worde, drunder dr Oberlin. Er het aber die revolutionäre Patriote understützt, wo z Solodurn d Patrizier hai welle stürze, und isch wäge däm ins Gfängnis cho. Nodäm d Franzose in d Eidgenosseschaft iigfalle si, isch dr Oberlin dank em Druck vom General Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg am 3. Merz 1798 Presidänt vo dr provisorische kantonale Solodurner Regierig worde und drei Wuche druf Mitgliid vom Obergricht. D Proklamierig vo Helvetische Republik am 12. April 1798 het s Ändi vom Ancien Regime in dr ganze ehemolige Eidgenosseschaft bedütet. Die gmässigte Republikaner hai dur e gschickti Wahltaktik Macht in dr Exekutive übernoh und hai dr Oberlin am 17. April 1798 in s Diräktorium gwehlt, und währed siiner Amtsziit isch er zweimol Presidänt worde. Noch em Erste Staatsstreich am 7. Jänner 1800 isch s Diräktorium ufglöst worde.
Noch dr Politik
Noch siim Sturz het er d Politik verloh und isch wider Duechhändler worde. Er isch am 6. Novämber 1818 z Solodurn gstorbe.
Mozilla Firefox
Hindergrund
Mozilla Firefox isch technologisch gsähe dr direkt Noochfolger vum Netscape Navigator.
Leonardo da Vinci
Si berühmtists Werch isch s Gmälde vu dr Mona Lisa, wo hüt im Louvre z Paris hängt. S Bild vom „letschte Obigmohl“ im Refektorium vom Chloster „Santa Maria delle Grazie“ z Mailand gilt as eins vo de berüemtiste Wandgmäld vo de Wält. Es wird as Meilestei vo de Renaissance bezeichnet, will em Leonardo bi däm Bild di korräkt Widergob vo de perspektivische Tüüfi glungen isch.
Dä Leonardo da Vinci hett fasch kei Klasse vo dä Grundschuel bsuecht und er hett rächt Müeh gah zum Läsä, Schriibe und Rechne lärnä. Sin Onkel Francesco isch im Leonardo sis Vorbild gsi und hett im Leonardo d Liebi zu dä Natur und de Tier gweckt.
Sin Vater, dä Piero da Vinci, isch en erfolgrichä Notar gsi, sini Muetter isch äs Buuremeitli gsi, wo Caterina gheisse hett. Em da Vinci si Chindheit isch vo dä trennt läbändä Eltere und vo sinere Stiifmuetter prägt gsi. Als unehelichä Sohn isch er bi dä Familie vom Vater ufgwachse.
Sekundärliteratur
Iifüehrige
Lebe und Werch
Über Einzelwerch
Bernhard Hammer
De Bernhard Hammer (* 3. März 1822 z Olten; † 6. April 1907 z Solothurn), vo Olten, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Computervirus
E Computervirus isch e kleini Programmroutine, wo, wenn si emol uff eme Computer isch, sich sälber reproduziere cha. Dr Virus hängt sich an Computerprogramm oder ans Betribsystem aa und veräderet die. Das fiert zu Störige im Betrib oder zu Verluscht vo Date oder Programm. Im schlimmschte Fall isch dr befalleni Computer gar nümmi funktionsfähig und muess vo Grund uff neu installiert wärde.
Bernhard Hammer
Er isch am 10. Dezember 1875 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. März 1890 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Computervirus
Im Gegesatz zu Computervire, wo einzelni Computer befalle, göhn Computerwürm uff Netzwärk los und befalle die. Und denn gits no sogenannti Trojanischi Ross, wo sich als nützlichi Programm tarne und unter dr Oberflechi doch sogenannti Malware, also schädligi Software enthalte.
Computervire finde bsunders gueti Verbreitig uf private Computer, wo d'Anwender deilwiis us Bequemlichkeit, Uwisseheit oder au Notwendigkeit mit Administartorrächte schaffe. Säll isch vor allem bi Rechner mit eme Betribssystem us dr Windows-Familie dr Fall, wil vili Windows-Programm vu Drittabieter ufgrund vu schlampiger Programmierig Administrator-Rächt verlange, oder wil vorkonfigurierti Windows-Rechner ussem Lade vu vorneri so usicher konfiguriert sin.
E ganzi Softwareindustri läbt rächt ordentlich vum Schutz vu so igrichtete Rechner. Es git uf em Märt diwärsi Antivireprogramm z chaufe. Zum Tail chames im Internet gratis abelade, zum Tail sinds choschtepflichtig.
Leonardo da Vinci
Sekundärliteratur
Über Werktheme
Über Technik un Erfindige
Denk- un Arbetswiis, Forschigsmethod
Belletristik
Oberhagenthal
Oberhàgedàl (frz. Hagenthal-le-Haut, dt. Oberhagenthal) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
D Gmei lijt àm Sìdoschtrànd vum Sundgöi, in dr Neh züe dr Schwiz, rund nin Kilometer sìdweschtlich vun Basel. Durich d Gmei fließt dr Chilchbàch, wie àb Neederhàgethàl Lentzbàch un ìn dr Schwiz Lörzbach gnannt wurd.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Oberhàgedàl ìsch. Oberhàgedàl ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Oberhàgedàl ghert zem Hochàlemànnisch.
Transsexualität
D Dranssexualität oder dr Dranssexualismus isch noch dr ICD-10, dr „Internazionaale Klassifizierig vo Chrankäite“ vo dr Wältgsundhäitsorganisazioon (WHO), e Form vo dr Gschlächtsidentidäätsstöörig. Es git sä, wenn e Mensch körperlig äidütig zum männlige oder wiiblige Gschlächt ghöört, aber s Gfüül het, ass er zum andere Gschlächt wurd ghööre und vilmol brobiert, au körperlig däm Gschlächt so guet wie mööglig z gliiche.
Definizioone
Mensche, wo füsisch wiiblig si, aber e männligs Identidäätsgschlächt häi, bezäichnet mä im Allgemäine as Frau-zu-Maa-Dranssexuelli oder Dransmanne; Mensche, wo füsisch männlig si, aber e wiibligs Identidäätsgschlächt häi, bezäichnet mä entsprächend as Maa-zu-Frau-Dranssexuelli oder Dransfraue. Es git Dranssexuelli, wo d Begriff Maa-zu-Frau und Frau-zu-Maa ablääne, wil die Begriff noch iirer Mäinig die äigentligi, aagebooreni Gschlächtsidentidäät nit as gschlächtsbestimmend wurde respektierte. Usserdäm sig implizit in de Begriff Maa-zu-Frau und Frau-zu-Maa, ass en Änderig vo körperlige Merkmol oder en Änderig vom Rolleverhalte scho e Gschlächtsaagliichig wurde möglig mache. Kritiker sääge ass, wil mä d Gschlächtsidentidäät noch iirer Aasicht nid cha ändere, d Begriff Maa-zu-Frau und Frau-zu-Maa falsch siige. D Wändige dranssexuelli Frau für Dransfraue bzw. dranssexuelle Maa für Dransmaa, wo in dr eltere medizinische Liddratuur brucht wärde und wo s körperlige anstatt vom empfundene Gschlächt in dr Vordergrund stelle, wärde vo de mäiste Dranssexuelle abgleent und gälte hüt as veraltet. Dranssexuelli Mensche, wo medizinisch oder juristisch e Gschlächtsaabassig gmacht häi, bezäichne sich vilmol nüme as dranssexuell, sondern äntwääder as Maa mit ere dranssexuelle Vergangehäit bzw. as Frau mit ere dranssexuelle Vergangehäit oder äifach as Maa bzw. as Frau.
Arch
Aarch (amtlech Arch) isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Aarch ligt am rächte Stade vor Aare ar Grenze zum Kanton Solothurn. Vor Gmeindsflächi wärde 53,2 % landwirtschaftlech bbruucht, 29,2 % si Waud, 12,3 % Sidligsflächi u 5,3 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Aarch isch im Jahr 1236 zum erschte Mal gnennt worde aus Archo.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8 % gläge.
Religion
70,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 15,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 45,7 %, BDP 12,8 %, SP 9,0 %, FDP 6,5 %, glp 8,5 %, GPS 8,3 %, EVP 2,1 %, CVP 0,9 %, Piratä 1,1 %, PdA 1,1 %, EDU 0,9 %
Gmeindspräsidäntin vo Aarch isch d Barbara Eggimann (BDP) (Stang 2021).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1588 Ywohner 94,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,5 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Aarch ghört zum Hochalemannisch.
Rickenbach BL
Rickebach (hochdytsch Rickenbach) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Rickebach liggt uff 479 m ü.M. imene noch Süde offene Sitetal vo dr Ergolz uff dr Hechi vo Gälterchindä zwischem Kienbärg, Staufe und Farnsbärg. Es liggt in de nerdligschte Usläufer vom Baselbieter Kettejura. Es isch e alts Buuredorf und au moll e Kurort gsy. Nochbergmeinde sin Buus, Ormalinge, Gälterchindä, Beckte, Sissech und Wintersinge
Wappe
S Wappe vo 1947 zeigt e silbrige Wällebalke, wo's Wappe in e oberi roti und e unteri blaui Helfti teilt. S Wappe widrholt d Farbe vo dr chirchliche Muettergmeind Gälterchindä. Dr Wällebalke symbolisiert s Rickebächli und dr blaui Grund dr ehemooligi Fischweiher.