cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rümlingen
Ortsgschicht
Im friene Mittelalter hett me z Rümlike e St. Georgs-Kapälle baut, wo dr Pfarrei Sissech understellt gsi isch. Als Teil vo dr Herrschaft Homburg ischs Dorf 1305 bischöflich worde und 1400 in Stadtbasler Bsitz ko. Ab 1501 isch Rümlike zu begränzter lokaler Bedytig ko, wills e eigeständigi Kirchgmeind worde isch (mit de agliiderte Buckte, Häfelfinge, Chärnerchindä und Wittschbrg. Us däre Zyt stammt au d Pfarrkile St. Georg im spotgotische Stil. S Pfarrhus stammt vo 1667.
Quatzenheim
Zwàtzne (frz. Quatzenheim, dt. Quatzenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dr Nàmme Zwàtzne/Quatzenheim kunnt vun làtiinisch coactione(m).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Am 19. Februar 2019 hàt me rund 80 Greber mìt Hokekriz verschmiert gfunde. E israelischer Mìnìschter hàt zenjé d frànzeesche Jude zum Üswandra noch Israel ufgrieft.
Verwàltung
vun Zwàtzne ìsch. Zwàtzne ghert zem Kommünàlverbànd.
Italienische Schweiz
[[Datei:Karte Schweizer Sprachgebiete 2015.png|miniatur|340px|D Sproochgebiet (2015) – D Lag vo de italienische Schwiz (grüe) Mehrheitsverhältnis noch de [[Bundesamt für Statistik|BFS]]-Erhebig vom 2010; (Charte mit emene Gmeindsbestand per 1. Januar 2015)
]] Di Italienischi Schwiz (Italienisch; Svizzera italiana) umfasst die Gebiet vo de Schwiz, wo d Bevölkerig mehrheitlich italienischsproochig isch.
Geografii
De Kanton Tessin (ohni Gmeind Gurin) bildet zämme mit de Bündner Südtäler, Calancatal, Misox, Bergell, Puschlav und au d Gmeind Bivio im Oberhalbstei di italienischsprochigi Schwiz.
Sprooch
Italienisch isch i de Schwiz e Amtssprooch und dodemit em Dütsche, em Französische und em Rätoromanische rechtlich gliichgstellt. De italienisch Dialäkt, wo i de italienische Schwiz gredt wird, ghört zum Lombardische. I de grössere Ort, wo vill Touriste verbii chömed, chönd vill Lüüt au Dütsch oder Änglisch.
Gschicht
Vom 16. bis 18. Johrhundert hät au s Veltlin, wo Untertanegebiet vo de Bündner gsi isch, zu de Eidgenosseschaft ghört. Us däm Grund isch damols s Gebiet vo de Italienische Schwiz no zämehängend gsi.
Schwörstadt
Schwörstedt (amtlich Schwörstadt) isch e Gmeind im Landkreis Lörrach in Bade-Württeberg.
Geografie
Schwörstedt litt unmittelbar zwüschem Hochrhy im Süde und em Dinkelberg, nem Usläufer vom Südschwarzwald, im Norde. De Ortsdeil Dossebach litt ungfähr 3 km nördlich vo Schwörstadt uffem Dinkelberg. De Ortsdeil Niiderdossebach ungfähr 2 km nördlich vo Schwörstadt oder 1 km südlich vo Dossebach.
Nochbergmeie
Nochbergmeie sinn am Rhy die Städt Wehr un Bad Säckingen flussufwärts un Rhifelde flussabwärts, sowie Möhli (CH) uff de andere Rhysidde äne. Im Norde grenzt Schwörstadt an Schopfe.
Ortsgliederig
Die Gmei bestoht us de Ortsdeile Schwörstadt un Dossebach.
Igmeindige
Dossebach, 1971
Gschicht
De Name Schwörstedt chunnt wahrschints uss de Zit, wo d Römer, Kelte und Alemanne gsydelt hän. Ursprünglig (um s 6. Johrhundert umme) hät s "Svercstat" ghyße; sæll isch e Zämmesetzig uss "Sver" (am Wasser glæge) und "Stet" (Stätte; evtl. au Verwys uff e Kastell). Deno hän sich di beide Ortsdeil Ober- und Nyderschwörstedt under de Kontrolle vo de Grafe vo Rhyfælde, Schönau, Stei und Wyladinge entwickelt. Vo de Zit denoch weiß mer nüt über s Schicksal vo Schwörstedt, allerdings werre si 1509 scho als selbständigi Gmeinde erwähnt, was wahrschints uff di schnælli Entwicklig von ene zruckgoht. Z Nyderschwörstedt hän sich wahrschints zerscht Fischer, spöter au Handwerker agsydelt. Z Oberschwörstedt isch de Ackerbau wichtiger gsi; uff alli Fäll hän beidi Gmeinde e separati Entwicklig gha. Erscht in de 1920er-Johr hät mer drüber diskutiert, di beide Ortsdeil z vereinige. D Bürger hän sich zwar gwehrt, s Inneministerium hät aber 1929 e Vereinigung erzwunge. Ab 1972 het´s Planunge gä, in Schwörstadt ä Atomkraftwerk mit drei Druckwasserreaktore, mit nere Leischdung vun je 1300 MW z´baue. Doch d Mensche in de Region hän sich gwehrt un den Bau verhindered.
Freizit
D Lag am Dreiländereck Dütschland-Schwiz-Frankrych, d Nöchi zum Fældberg und zum Wiesedal sin für d Schwörstädter Wirtschaft e Vordeil. Wanderige em Rhy entlang werre durch s Wægnetz und d Wälder begünstigt. Regional bekannt isch au s Schwörstädter Rhyschwimmbad.
Bionaz
Bionaz ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Balmes, Chamin, Chentre, Chez Badin, Chez Chenoux, Chez les Merloz, Chez Noyer, Clou Neuf, Crêtes, Dzovennoz, La Ferrère, La Léchère, La Quellod, Lexert, Ley, Lo Vianoz, Moulin, Perquis, Places, Plan de Veyne, Pouillayes, Prarayer, Propéraz, Rey, Rû, Vagère. Nochbergmaine sin Bagnes (CH-VS), Evolène (CH-VS), Nus, Ollomont, Oyace, Torgnon, Valtournenche un Zermatt (CH-VS)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Bionaz dr italienisiert Name Biona drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Bionaz isch dr Armando Chentre.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Bionaz ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Haus zum Geist an der St. Alban-Vorstadt
S Huus «zum Gäist» isch e historischs Geböid im Baasler Dalbekwardier. Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
S Huus «zum Gäist» stoot an dr Dalbe-Vorstadt 17. Scho im Middelalter si dört Hüüser gstande. Dr Archidekt Emanuel La Roche het zämme mit em Stäächeli vier Hüüser us em spoote Middelalter zum ene Geböid im ene äihäitlige barocke Stiil zämmegfasst. Es het drei Stöck und über em middlere Iigang en Erker mit Verzierige draa. Uf em Dach het s Mansardefänster.
Sinan
Dr Sinan, mit vollem Naame woorschinlig Yusuf Sinan (oder Sinanüddin) bin Abdullah (oder Abdülmennan, Abdurrahman, Abdülkerim), (* um 1490 vermuetlig z Ağırnas bi Kayseri; † 17. Juli 1588 z Istambul) isch dr bedütendsti osmanischi Archidekt zu Zite vo de Sultan Selim I., Süleyman I., Selim II. und Murad III. gsi. As sonige het er Eereditel wie zum Bischbil Koca Mimar Sinan Ağa überchoo. Allgemäin bekannt isch er under em Churznaame Mimar Sinan („Archidekt Sinan“) worde.
S Wärk vom Sinan, wo au as Bauääscheniöör und Stadtbauer gschafft het, gältet as dr Höhepunkt vo dr klassische osmanische Archidektuur. Im Sinan si Bedütig wird dur Bezäichnige wie „dr Euklid vo sinere Epoche“ oder „dr Michelangelo vo de Osmane“ dur Zitgenosse und Fachlitratuur dütlig. Er gältet as äine vo de grösste Archidekte vo alle Zite. E baar vo sine Moscheä wärde wäge iirer Kongruänz und Harmonii vo dr Inne- und dr Ussewirkig under Kunsthistoriker as die vollkommenste us dr vorindustrielle Zit aagluegt.
Lääbe
Mä wäiss nid genau, wenn dr Sinan uf d Wält choo isch. D Informazioone über si Familie si voll Lugge und widerspräche sich zum Däil. Si chömme vo was dr Sinan verzellt und si Fründ, dr Dichter Mustafa Sâ'î Çelebi, ufgschriibe het und vom Briefwäggsel us dr Zit, won er Generalbaumäister gsi isch, vo sinere Stiftungsurkunde (Vakfiye) und vom Epitaaf an sim Graab.
Dr Sinan isch as Soon vo griechisch-orthodoxe Christe, wo möögligerwiis türkisch gschwätzt häi, im kappadokische Dorf Ağırnas bi Kayseri ufgwaggse und isch vermuetlig uf e Naame Joseph oder Yusuf dauft worde. Öb er z Ağırnas uf d Wält choo isch, isch genauso umbekannt wie die ethnischi Häärkumft vo sinere Familie, wo villicht griechisch, armenisch oder türkisch gsi isch. Es isch mööglig ass er z Ağırnas Stäimetz worden isch. As junge Maa isch er 1512/13/14 dur e ungwöönlig spooti Knaabelääsi uf Istanbul choo und zum Zimmermamäister und in dr Rekrutedrubbe (acemi ocağı) milidäärisch usbildet worde. In de Joorzäänt druf isch er an de mäiste Fäldzüüg under de Sultan Selim I. und Süleyman I. drbii gsi (Çaldıran, Damaskus, Kairo, Belgrad, Rhodos, Mohács, Wien, Täbris, Bagdad, Korfu, Apulie, Moldawie, usw.) und het eso die underschidligste Archidektuurdradizioone kennegleert.
Wo Belgrad erooberet worden isch, isch er 1521 mit em Naame Sinān b(in) ʿAbdüʾl-Mennān bi de Janitschaare ufgnoo worde. Vo 1523 bis 1526 isch er Atlı Sekban (oder Atlı Seğmen = berittnige „Hundewächter“; berittnige Jeeger; Janitschaareoffizier) gsi und noch 1526 isch er zum Yayabaşı (Infanteriihauptmaa) beförderet worde. Denn het er as Zemberekçibaşı (= Kommandant vo dr Artillerii) dr Befääl über s 82. Korps (ocak) ghaa und isch noch em Irakfäldzuug 1535 zum Haseki (Oberst vo dr kaiserlige Liibgarde) ernennt worde. Gliichzitig het er vo de 1520er Joor aa zerst as Milidäärääscheniöör dient, spööter het er Dank sim Talänt im Baue vo Festige, Brugge usw. in de 1530er Joor dr Boste vom ene Schef vo de Mechaniker überchoo. Zwüsche de Fäldzüüg het er au e baar zivili Geböid baut, so dass er 1537/38/39, noch em Dood vom Acem Ali däm si Ditel „Ser-Mimâr-ı Mimârân-ı Hassâ“ (= Oberhaupt vo de Hoofbaumäister) öberchoo het.
Mit dr Haseki-Hürrem-Sultan-Moschee (1538/39) het äini vo de bemerkenswärtiste Karriere in dr Archidektuurgschicht aagfange. Si ersts groosses Wärk isch d Şehzade-Moschee z Istanbul gsi, wo 1543-1548 baut worden isch. Witeri Hauptwärk sin d Süleymaniye-Moschee z Istanbul (1550-57) und d Selimiye-Moschee z Edirne (1567/68–1574/75). Uf e Räiseschriftsteller Evliya Çelebi goot d Mäinig zrugg, wo käi anderi Bestäätigung het, ass dr Sinan sälber die drei Moscheä as „Leerlingsstück“ (Şehzade-Moschee), „Gsellestück“ (Süleymaniye-Moschee) und „Mäisterwärk“ (Selimiye-Moschee) bezäichnet häig. Doch au zwüsche deene groosse Hauptwärk si e Hufe profaani und religiöösi Baute entstande, wo in iirer Kwalideet und Originalidäät exkwisit si. So het er noch dr Selimiye-Moschee non e Hufe Moscheä baut, wo nöiji Löösige für d Überkuppelig uf eme hexagonale oder oktogonale Stützsüsteem zäige.
Dr Sinan isch as Schefarchidekt vom Hoofbauamt nit nume für d Baustruktuur zueständig gsi, sondern het vilmol au dr Inneruum gstaltet, zum Bischbil dur en akzentuierti Platzierig vo Blättlipaneel. Wääred sinere 50-jöörige Amtszit isch wägen em vile Baue d Zaal vo de Archidekte under iim vo 17 uf mee as 30 gwaggse - mee as e Driddel si Christe gsi, wo nit konvertiert häi. As Schefarchidekt het er au no mee as 250 Schüeler usbildet, wo äine von ene, dr Yusuf, under em Mogulherrscher Akbar em Groosse z Indie dient het.
Dr Sinan isch im Joor 1588 gstorbe und isch am nördlige Rand vo dr Külliye vo dr Süleymaniye-Moschee z Istanbul im ene äifache Türbe begraabe, won er sälber entworfe ghaa het.
Zur Erinnerig an dä grooss Baumäister git s hüte z Istambul d Mimar-Sinan-Uniwersidäät.
Bauwärk
Es git fümf Autobiografie bzw. Wärkverzeichniss, wo d Bauwärk vom Sinan din ufgfüert wärde: Teẕkiretüʾl-Ebniye, Tuḥfetüʾl-Miʿmārīn, Adsız Risale, Risāletüʾl-Miʿmāriyye und Teẕkiretüʾl-Bünyān. In deene Dokumänt, wo uf e Sinan sälber zrugggöön, wärde nit nume d Bauwärk ufzelt, wo dr Sinan entworfe und baut het, sondern au Wärk, won er d Verantwortig für d Renovierig von ene ghaa het, wie bim Felsedoom z Jerusalem.
Im Ganze wärde 471 bis 477 Bauwärk ufzelt. Vo deene kennt mä 29 nit oder cha sä nid im Sinan zueordne, 172 – mäistens Bauwärk us Holz – si vo Füür, Ärdbeebe, Überbauig, Entosmanisierig usw. vernichdet worde, 49 si vo Grund uf renoviert worde, so dass vom Sinan sinere Bausubstanz fast nüt me vorhande isch, 23 existiere nume no as Ruine (Stand: 1985). 204 vom Sinan sine Baute si originär erhalte.
Vo de 477 Baute befinde sich 319 z Istambul und mindestens 50 anderi nid witer as 250 km vo Istambil ewägg. Bin e baar vo de Bauwärk het dr Sinan woorschinlig nume d Blään gmacht und d Usfüerig eme Assistänt überloo. Das dänkt mä, wil mä Detäi vo de Baute undersuecht het, und do und dört Löösige gfunde het, wo nid grad zfriide mache, wie zum Bischbil bi dr Molla-Çelebi-Moschee. Wil dr Sinan bi andere wichdige Baute archidektonischi Löösige gfunde het, wo für in tüpisch si, wird aagnoo, dass in de untüpische Fäll nid dr Sinan sälber d Arbet usgfüert het. Usserdäm het er kuum gnueg Zit ghaa, alli die Geböid sälber z überwache und in gwüsse Fäll isch s au überliiferet, ass er Assistänte us Istambul gschickt het oder ass lokali Baumäister d Usfüerig übernoo häi. Aber mä wäiss au, ass dr Sinan zum Bischbil uf Mekka gangen isch, zum d Arbäite dört beufsichtige.
Gemeinden des Kantons Schwyz
Dr Kanton Schwyz umfasst 30 politischi Gmeinde (Schtand Januar 2016). D Bezirkshauptort sind fett füreghobe.
Sinan
Bauwärk
Ass er so vil Baute konstruiert het, chunnt au drvo, ass die osmanische Stifter näben ere Fritigsmoschee mäistens no gmäinnützigi Baute häi lo ufstelle. So isch e ganze sozio-ökonomische Baukomplex entstande, wo men em Külliye säit. Für das het s riisigi finanzielli Middel gee, wo im Fall vo de Sultansmoscheä und –külliye brinzipiell usschliesslig us Bütigäld und Dributzaalige vo de „Unglöibige“ bestande häi.
Gemeinden des Kantons Schwyz
Lueg au: d Bezirk vom Kanton Schwyz
Sinan
Bauwärk
Bi de Bauwärk unde nooche si d Zaale in de Chlammere d Zaal vo de Baute, wo hüte in iirer originäre Bausubstanz erhalte si) :
Gemeinden des Kantons Schwyz
Bemerkig: 1 Pfäffike i de Gmaind Fryebach isch au en Bezirkshauptort.
Sinan
Bauwärk
Im Ganze: 477 (204 hüte no erhalte)
Gemeinden des Kantons Schwyz
Änderige im Gmaindsbestand
2003:
Sinan
Bauwärk
Dr Biograph Mustafa Sâ'î Çelebi verzellt, ass d Hagia Sophia z Istanbul e groosses Vorbild für e Sinan gsi isch, won er immer brobiert het, es no besser z mache. Aber au anderi Baute häi en inspiriert: z Istanbul d Chille Hagioi Sergios und Bakchos (Küçük Ayasofya Camii), d Sultan-Beyazıt-Moschee, d Mosche Mehmed dr Erooberer und d Zincirlikuyu-Moschee, z Bursa d Ulu-Moschee und z Edirne d Üç-Şerefeli-Moschee.
Es isch charakteristisch für d Baute vom Sinan, ass er sä in dr urban Kontext und in dä vo dr nooche Umgääbig iibezooge het, nid nume wien er dr Komplex baulig gstaltet het sondern au in dr Gstaltig vo de Fassade, wie die gege Usse gwirkt häi.
Pfefferhof (Basel)
Dr Pfäfferhoof isch e Komplex vo historische Geböid am Dalbe-Bärg 2–8 in dr Baasler Dalbe. Er gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
Dittingen
Dittige (amtlig Dittingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Pfefferhof (Basel)
Grad vor em Pfäfferhoof däilt sich dr Dalbe-Dyych in zwäi Ärm, wo zum Rhii aabe fliesse. Dr Hoof lit am Vordere Dyych.
Dittingen
Geographii
D Gmeind Dittige lit im ene nördlige Siitedal vom Laufedal am Südhang vo dr Blauechetti. Im Nordoste gränzt d Gmeind an d Birs.
Pfefferhof (Basel)
Dr Naame
Dr Naame «Pfäfferhof» stammt us em früeje 20. Joorhundert, wo d Hüüser 2 bis 6 am Dalbe-Bärg vom ene Lääbesmiddel- und Gwürzhändler kauft worde si. Vorhäär häi si «Zum halbe Bäär» ghäisse.
Dittingen
Wappe
S Gmeindiwappe zeigt dr heilig Wendelin in ere schwarze Chutte, mit eme goldige Stock und ere goldige Däsche uf eme grüene Fäld. Linggs und rächts im Hindergrund befinde sich zwei grüeni Laubbäum. D Hindergrundfarb isch wiss.
Pfefferhof (Basel)
Baugschicht
In de 1950er Joor isch dr Pfäfferhoof im ene schlimme Zuestand gsi und isch 1956 mit dr Understützig vom Baasler Aarbetsrappe renowiert worde wie au anderi Geböid im Dalbe-Daal.
Dittingen
Gschicht
Im Johr 1300 isch dr Ort zum erste Mol urkundlig erwähnt worde. 1435 isch dr Name „Tittingen“ gschriibe worde. Vo 1462 aa isch d Gmeind im Bsitz vom Bischof vo Basel gsi. Dr Wiener Kongräss hett Dittige 1815 em Kanton Bärn zuegordnet. 1994 isch s Dorf mit em Laufedal zum Kanton Baselland gwächslet.
Sehnswürdikeite
D Chille St. Niklaus het e Reihje vo Glasfänster vom Hans Stocker.
Alemannische Tiernamen (Deutsche Namen)
Alemannischi Diernämme, gordnet no dr hochdytsche Nämme (alfabetischi Lischt).
Awigdor Lieberman
Dr Awigdor Lieberman (hebräisch אביגדור ליברמן Awigdor Liberman; * 5. Juli 1958 z Chișinău, Moldawie) isch en israelische Politiker und dr Vorsitzend vo der Partei Jisra'el Beitenu ("Unser Huus Israel"). Er isch umstritte wäge siine extreme zionistisch-nationalistische Asichte und siini Gschäftspraktike wärde scho siit Johre vo dr Polizei undersuecht. Er isch am 30. Oktober 2006 vo der Knesset zum Minister für Strategischi Planig und Vize-Regierigschef in dr Regierig vom Ehud Olmert ernennt worde. Am 18. Juni 2007 isch dr Ehud Barak uf Choste vom Lieberman dr neu Vize-Regierigschef worde.
Churzbiographii
Dr Awigdor Lieberman isch 1958 z Chișinău in Moldawie, wo denn non e Deil vo der Sowjetunion gsi isch, uf d Wält cho. Won er zwanzig gsi isch, isch er 1978 noch Israel usgwanderet. Er het an der Hebräische Universität Jerusalem Politikwüsseschaft gstudiert. Hüt wohnt er in der jüdische Siedlig Nokdim im Westjordanland, au für zum si Sympathi mit der jüdische Siidligspolitik in de bsetzte Gebiet uszdrugge.
Hexameter
Dr Hexameter isch än altgriechischs Värsmass us säaggs daktylische Värsfüess (Schema: — ‿ ‿ ). Dr letscht Värsfuess isch unvollschdändig ( — ‿ ). In jedem Daktylus usser im vorletschde isch s möglig, die beide churze Silbe mit einere lange z ersetze.
Im Homer siini Epe si in Daktyle verfasst. In dr Lyrik si Hexameter mit Pentameter zu Doppelvärs Distiche zsämmegfasst worde, mit em Hexameter as erschdi und em Pentameter as zweiti Ziile.
In de middelalterlige Dichdige uf Latiinisch düen sich d Zäsur und dr Verschluss hüfig riime. Wo d Umgangsschbrooch zur Literaturschbrooch worden isch, hai in Dütschland Dichder wie dr Gesner, dr Clajus und dr Birken dr Hexameter verdütscht. Mit em Klopstock siim Messias, em Voss siine Homerübersetzige und de Wärk vom Goethe und em Schiller isch dr Hexameter as Säggsheber vo Betonigsdaktyle im Dütsche gläufig worde. Hüfig si aber au anderi Värsfüess as Daktyle bruucht worde.
Bischbil: Johann Peter Hebel us "Der Carfunkel"
Wo dr Aetti si Tubak schnätzlet, se lueget en d Marei
fründlig und bittwis a: „Verzelis näumis o Aetti,
weisch so wieder, wie necht, wo 's Chüngi het 'welle verschlofe!“
Abstrakte Malerei
Abstrakti Moolerei (von lat. abstrahere: abzie, drenne) oder au Absoluti Moolerei isch e Sammelbegriff für verschiideni Ströömige in dr Klassische Modärne, wo d Moolwiis nid geegenstandbezooge isch.
As Abstrakti Moolerei luegt mä s Ordne oder Komponiere mit Farbe, Kontrast, Linie und geometrische Forme aa ooni absichtligi Abbildig vo Geegeständ.
Die Abstrakti Moolerei het mit äim vo de Grundbrinzipie vo dr oobeländische Moolerei broche. Bis zum Aafang vom 20. Joorhundert het sich s künstlerische Schaffe uf real existierendi Objekt bezooge und das isch allgemäin gültig gsi und unabhängig vo dr Schdiilrichdig.
In dr erste Helfti vom 20. Joorhundert isch dr Begriff vo dr Abstrakzioon in Bezug uf die Bildendi Kunst immer wiiter brucht worde. Mit Abstrakter Moolerei het mä schliesslig jedi beliebigi Form von ere veräifachende Daarstellig chönne bezäichne, wo d Iidrück vo dr Natur reduziert.
D Ursprüng vo dr Abstrakte Moolerei um 1910
Dr Wääg in die räini Abstrakzioon wird in dr Kunstrezensioon as e notwändigi Entwicklig innerhalb vo de allgemäine Tendänz in dr Klassische Modärne aagluegt. So wird die Abstrakti Moolerei as e Konsekwänz vom Neoimpressionismus, Foowismus, Expressionismus und Kubismus ufgfasst.
D Aafäng vo dr räin abstrakte Moolerei lige in dr Zit noch 1910. Zu de maassgääblige Gründer zelt mä dr Wassily Kandinsky (1866–1944), dr Frantisek Kupka (1871-1957), dr Piet Mondrian (1872-1944) und dr Robert Delaunay (1885–1941). Äins vo de radikalste und kontrovärsiste Wärk vo dr Abstrakte Moolerei is s berüemte Schwarze Kwadraat vom Kasimir Malewitsch, wo im Joor 1915 yum erste Mol usgstellt worde isch.
In dr Zit, wo die Abstrakti Moolerei entstande isch, het s käi bestimmti Grubbierig vo Künstler gee, wo sich nume dere nöije Richdig in dr Moolerei verschriibe häi. D Mooler, wo nid geegestandsbezooge gschafft häi, häi zu verschiidene, meer oder weeniger unabhängig wirkende Ströömige ghöört.
Jakobsbrunnen (Basel)
Dr Jakobsbrunne befindet sich hüte an dr Hermann Kinkelin-Strooss z Baasel. Er stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
Emilie Zumsteeg
D Emilie Zumsteeg (gebora am 9. Dezembr 1796 z Stuegert, wo-se am 1. Auguscht 1857 au gschdorba ischt) ischt a deitscha Kombonischdin, Musiklehrere, Chorleidere, Pianischdin ond Musikschriftstellere gwäa.
Aus ihrem Leaba
D Emilie Zumsteeg kommt am 9. Dezembr 1796 z Stuegert uf d Welt. Ihr Vaddr isch dr berihmde Johann Rudolf Zumsteeg, em wirdabergische Keenich sei Konzertmoischtr. D Muadr vo deam Mädle ischt d Luise Zumsteeg geborene Andreä. Zamma hend-se siiba Kendr; d Emilie isch de jengscht vo-nen. Wia-se fenf Johr alt ischt, stirbt ihr Vaddr. Vo sellem hot d Emilie ihr graußa musikalischa Begabong gerbt. Des woiß abr au de verwitwet Muadr. Drom sorgt-se drfir, dass ihr Dochtr vom Gottlob Schick em Klaviirschbiila ondrrichdet wuud. Drzua noh nemmt-se Gsangsondrricht beim Chordirektr Wilhelm Sutor. Em Haus Zumsteeg send efders môl vrschiidne Stuegerter Hofkabellmoischtr zo Gascht ond bewondret des grauße Talent vo deam Mädle. Dô drzua gheeret ondr andrem dr Conradin Kreutzer, dr Peter Joseph von Lindpaintner ond dr Carl Maria von Weber. So isch’s au koi Wonder, dass d Emilie nôch ihrer Schualausbildong an musikalischa Beruaf ergreift: Se wuud Musiklehrere. Ihre Schialer send hauptsächlich weibliche Persona. Des brengt-se bald uf dui Idee, mit de selle an Liadrkranz bloß fir Fraua ens Leaba zo ruafa. D Liadr, wo deet gsonga werret, schreibt-se nadiirlich selber ond begleidet da Chor uf-em Klaviir. Aus ihrer Feader fliaßet abr et bloß Kombosiziona, se vorfasst au Artikl fir s Musikalische Volksblatt, a Stuegerter Musikzeitschrift.
Am 1. Auguscht 1857 schliaßt-se d Auga fir emmr. Beigsetzt wuud-se uf-em Stuegerter Hobbalaufriidhof. Heitzodag ischt-se bloß noh ganz wenig Leit an Begriff. S geit au kaum noh a Musiklexikoo, wo se dren erwehnt wuud.
Was erennret heit noh an d Emilie Zumsteeg?
Uf-em Stuegerter Hobbalaufriidhof kôô-mr heit noh dr Emilie Zumsteeg ihr Grab ôôgucka, wia-mr rechts uf-em Bildle siht. Des isch abr koi Wonder, schliaßlich stôht der Friidhof ondr Denkmalschutz. Dr musikalische Nôchlass vo dr Emilie Zumsteeg – hauptsächlich Manuskript – wuud bei dr Wirdabergischa Landesbibliothek ufghoba. Em Treffpunkt Rotebühlplatz, em Kuldurzentrum vo ihrer Geburtsstadt, hot oiner vo de Vorôstaldongssäl da Nama vo-ra kriagt.
Pro Idioms
Pro Idioms isch en Verein vo Rätoromane im Bündnerland, wo sich gäge d Yyfierig vo de überregionale Schriftsprooch Rumantsch Grischun als Schuelsprooch ùn für de Bruuch vo de regionale rätoromanische Umgangs- und Schriftsprooche („Idiom“) als Schuelsprooche yysetzt.
De Verein isch in zwei regionali Sektione gliidret, PRO IDIOMS Surselva im Oberland ùn PRO IDIOMS, secziun Engiadin im Engadin.
Luut eigne Aagabe het de Verein insgsamt 4'686 Mitgliider, devo 1'563 in de Engadiner Sektion ùn 3'123 in de surselvische Sektion (Stand: Novämber 2013 ). Präsidäntin vo de Surselver Sektion isch d Tresa Deplazes, wo de Lorenz Alig abglööst het; vo däm isch de Heinrich Berther Presidänt gsi, ùn vo de Engadiner Sektion de Domenic Tousch (Stand: Augùscht 2016).
Hintergrùnd ùn Gründig vùm Verein
S Rumantsch Grischun goot ùff en Entwùrf ussem Joor 1982 vùm Zürcher Linguist Heinrich Schmid ùn Mitarbeiter vo de Lia Rumantscha zrùgg. Es isch yygfiert worde, zùme d Problematik z lööse, dass kei gmeinsami Schriftsprooch für alli Romane zur Verfiegig gstande het, sùndern jedi Region e eigni Schriftsprooch (Idiom) gha het. Über d Yyfierig vùm Rumantsch Grischun het d 1980er ùn 1990er Joor dure e sehr emotionali ùn erbitterti Debatte stattgfùnde, wo d Befürworter s Rumantsch Grischun als letschti Chance für d Rettig vùm Rätoromanische, ùn d Gägner als e sinnloses Experiment ùn Bedrohig vùm Rätoromanische aagluegt hen. 1999 isch deno s sognanti „Konzept Haltiner“ vorgstellt worde, wo vorgsänne het, dass d Idiom wyter d Alphabetisierigssprooch in de Primarschuel blybe, ùn deno in de Mittel- ùn Oberstuf passivi Känntniss vùm Rumantsch Grischun vermittlet werde sötte. Im Joor 2003 het de Bündner Groossi Root deno aber im Raame vo Sparmassnaame entschiide, dass ab 2005 nùmme no Lehrmittel ùff Rumantsch Grischun, ùn nümm in de fümf Idiom sölle ussegee werde. De Bschlùss het wiider zunere heftige Debatte gfiert, wo sich bsùnders d Engadiner Lehrerschaft gäge de Entscheid gwehrt het. Am Änd vo 2004 isch deno e Modell vorgstellt worde, wo s Rumantsch Grischun in meereri Etappe het sölle langfrischtig d Schriftidiom als Schuelsprooche ersetze. Ab em Schueljoor 2007/08 hen bis 2010 deno insgsamt 40 Gmeie zum Rumantsch Grischun als Schuelsprooch gweggslet, vorallem im Oberhalbstei, aber au im Münstertal ùn de Gegend vo Ilanz. De Kanton hen deno aakündigt, dass s Zyyl wär, dass bis 2020 alli romanischi Schuele zum Rumantsch Grischun weggsle.
Mit däm Hintergrùnd sin d Gägner deno wiider aktiv worde. Am 14. Januar 2011 isch eso z Zernez vo 250 Gründigsmitgliider d Engadiner Sektion vo Pro Idioms gründet worde. Chùrzi Zyt spööter, am 4. Februar isch z Trun au d Surselver Sektion gründet worde.
Zyyl ùn Aktivitäte
D Zyyl vo Pro Idioms sin:
De Verein argumäntiert, dass d Yyfierig vùm Rumantsch Grischun de rätoromanische Idiom schaadet, wyl eso d Kompetänz in de Idiom, wo d Basis vo de romanische Sprooch wäre, nümm cha wyt gnue entwigglet werde. Usserdäm wäre d Chinder vùnere zweite romanische Varietät überforderet ùn schliessli dät für de Groossdeil vo de Romane kei Notwändigkeit ùn Bedürfniss für s Rumantsch Grischun bstoo. Di romanischi Bevölcherig hätti über die Yyfierig nie sälber chönne entscheide, ùn d Yyfierig vùm Rumantsch Grischun dät vo de Bündner Regierig ùn vùm Groosse Root diktiert werde. Wyl d Waal vo de Schuelsprooch e Kompetänz vo de Gmeie isch, wär des Vorgoo nit rächtmässig ùn e Diskriminierig vùnere Minderheit.
Pro Idioms het deno in verschiidne Gmeie Initiative lanciert, zùme wiider zue de regionale Idiom als Schuelsprooch zrùggzgoo. Als erschti Gmei het deno d Oberländer Gmei Riein sich am 24. April 2011 inere Abstimmig entschloo, wiider ùff Surselvisch z unterrichte. Wägem joorelange Stryt ùm s Rumantsch Grischun het d Lia Rumantscha deno am Änd vo 2011 en Kompromissvorschlag gmacht, wo s Rumantsch Grischun d Idiom nit als Schuelsprooch ersetze, sùndern nùmme ergänze söll. De Groossi Root het deno im Dezämber 2011 de Entscheid vo 2003 zrùggnoo, womit de Kanton au wiider Lehrmittel in de Idiom sött zur Verfiegig stelle. Mit däm het Pro Idioms chönne en groosse politische Erfolg erringe.
Mühlhausen-Ehingen
Mühlhuuse-Ehinge (dt. Mühlhausen-Ehingen ) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Pro Idioms
Zyyl ùn Aktivitäte
Bis zum April 2013 hen deno en Groossdeil vo de Gmeie z Romanischbünde, wo devor s Rumantsch Grischun als Schuelsprooch yygfiert gha hen, sich entschloo, wiider im regionale Idiom z ùnterrichte. Im Oberland hen nùmme Pitasch ùn Trin gäge d Initiativ gstùmme. Dernäbe het sich au d Gmei Val Müstair entschloo, wiider ùff Vallader z ùnterrichte. Nùmme di surmeirische Gmeie hen gschlosse welle bim Rumantsch Grischun als Ùnterrichtssprooch blybe, ùn nit welle zum Surmeirisch zrùggkeere.
Mühlhausen-Ehingen
Geografi
D Gmarkig vo Mühlhuuse-Ehinge setzt sich zämme us 58,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 22,8 % Wald, 16,4 % Sidligsflechi un 2,4 % suschtiger Flechi.
Pro Idioms
Zyyl ùn Aktivitäte
Nooch däm Erfolg het sich Pro Idioms drùff konzentriert, d Lehrplän zum Gùnschte vo de Idiom z beyyflùsse ùn defür z sorge, dass d Schuelbiecher wiider in de Idiom ussegee werde. Eso het Pro Idioms zum Byspil die erschte Entwürf vùm „Lehrplan 21“ vùm Kanton kritisiert, wo ihrer Meinig nooch em Rumantsch Grischun z viil Gwicht gee hen. Schliessli het d Lia Rumantscha en Vorschlag gmacht, wo passivi Känntniss vùm Rumantsch Grischun in de Oberstuf vorgseet. Vo Pro Idioms isch de Vorschlag deno „um des Friedens willen“ akzeptiert worde.
Mühlhausen-Ehingen
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Mühlhuuse-Ehinge isch dr Hans-Peter Lehmann.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mühlhuuse-Ehinge ghert zum Bodeseealemannisch.
Rott (Unterelsass)
Rott (frz. Rott, dt. Rott) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
D Lag
Rott ligt an de D 77 wo vo Prischdorf uf Waisseburch führt, zwüsche Kleeburi un Waisseburch. D Gmeind ghört zum Biosphärereservat Pfälzerwald-Nordvogese.
Gschicht
Rott isch zum erschte Mol gnännt worde anne 745.
Politik
vo Rott isch. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband.
Dialekt
Dr südfränkisch Dialekt vo Rott ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch).
Brissogne
Brissogne (frankoprov. Brèisogne) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Brissogne ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Brissogne lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bondinaz, Bruchet, Chésalet, Établoz, Fassoulaz, Grand-Brissogne, Grand-Fauve, Grange, Le Chaney, Le Moulin, Petit-Pollein, Le Pouyet, Île-Blonde, Les Îles, Luin, Neyran, Neyran-Dessous, Neyran-Dessus, Pâcou, Pallu-Dessous, Pallu-du-Milieu, Pallu-Dessus, Passerin, Primaz (chef-lieu), Vaud. Nochbergmaine sin Charvensod, Cogne, Pollein, Quart un Saint-Marcel
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Brissogne dr italienisiert Name Brissogno' drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Brissogne isch dr Bruno Ménabréaz.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Brissogne ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Weblink
* http://www.comune.brissogne.ao.it/
Dreitrog-Brunnen
Dr Dreidroog-Brunne befindet sich uf em Sevogelblatz z Baasel am Egge vo dr Sevogelstrooss und dr Hardstrooss. Er stoot nit under Dänggmolschutz und isch aber äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
D Gschicht vom Brunne
Dr Brunne isch 1884 vo de Archidekte Vischer & Fueter baut worde. Er het, wie dr Naame säit, drei Dröög, wo verziert si und sich uf drei Site vom viereggige Brunnestogg befinde. Au uf em Brunnestogg het s Verzierige und oobe druf isch e Bluemechnopf.
Dr Brunne isch entstande, wil d Bevölkerig reklamiert het. Si isch mit de Brünne nid zfriide gsi, wo in de 1870er und 1880er Joor in Serie in dr Stadt ufgstellt worde si. Dr Dreidroog-Brunne isch us drissig Vorschleeg usgweelt worde.
Nenzlingen
Aenzlige (amtlich: Nenzlingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Geographii
Aenzlige lit im Laufedal uf 447 m ü.M. am Blaue-Südhang ooben am Fluss Birs. Nochbergmeinde si Blaue, Brislech, Zwinge, Grellige und Pfäffige.
Wappe
Gspaltnigs Schild: linggs rot mit eme silbrige Schlüssel, Härkumft unklärt - rächts Silber mit eme blaue Balke mit ere ufgsetzte halbe blaue Lilie, s Wappe vo dr Herrschaft Pfäffige, wo d Gmeind emol drzue ghört het. S Wappen isch sit öbbe 1900 bekannt und bestoht in dere Art sit 1946. Flagge: wissrotblau.
Gschicht
Scho früeh isch s Gebiet vo Aenzlige bewohnt gsi. Mä het im Johr 1944 in dr Birsmatte-Basisgrotte e Grab us dr mittlere Steizit (öbbe 4000 Johre vor Christus) mit eme wiiblige Skelett gfunde, s eltiste vo siiner Art in dr Schwiiz.
Dr Übergang über e Blattebass zwüschen em Birsdal und em Laufedal oberhalb vo dr Gmeind hai scho d Kelte und d Römer bruucht.
Scho früeh isch d Burg uf em Kuenisbärg bim Blattebass verfalle, vermuetlig bim Ärdbebe vo Basel im Johr 1356.
Im Johr 1408 si d Herre Hans Ludemann vo Rothbärg und d Herre vo Ramstei Lehensdräger worde. Im 1462 het dr Bischof vo Basel d Dörfer, wo südlig vom Blaue gläge si, vom Kaiser Friedrich III. as Riichslehe übercho und se zur Vogtei Zwinge gschlage.
Im 1792 si d Franzose ins Laufedal iimarschiert und Aenzlige het zerst zur Raurakische Republik und vo 1793 zum Département du Mont-Terrible ghört. Noch dr ändgültige Niiderlag vom Napoleon isch s Dorf im Johr 1815 dur en Entscheid vom Wiener Kongräss eidgenössisch und zum Kanton Bärn gschlage worde.
Uf e 1. Januar 1994 het sich d Gmeind im Zsämmehang mit dr Neugründig vom Kanton Jura für e Wächsel zum Kanton Basel-Landschaft entschiide.
Verchehr
D Gmeind lit e chlii ewäg vo dr Hauptstross vo Basel-Aesch uf Laufe-Delémont und e Stross verbinde se mit ere. Drnäbe wird s Dorf dur e Linie vom Bostauti vo Zwinge-Bahnhof und über Dittige mit Laufe verbunde. Die neggste Bahnstatione an dr Jurabahn befinde sich z Zwinge und Grellige (je öbbe 6 Kilometer).
Avraham Burg
Dr Avraham Burg (Hebräisch: אברהם בורג; Spitzname: Avrum; * 19. Januar 1955 z Jerusalem) isch en israelische Politiker, Schriftsteller und Gschäftsmaa. Er isch der Sohn vom Josef Burg, eme Minister für die Nationalreligiösi Partei in mehrere israelische Regierige.
Dr Burg isch in lingge Organisatione wie Peace Now aktiv. 1985 isch er Beroter vom Premierminister Shimon Peres gsi, 1988 isch er für d Arbeitspartei in d Knesset gwehlt worde.
1995 isch er zum Vorsitzende vo der Jewish Agency und der World Zionist Organization ernennt und het siis Knesset-Mandat niidergleit. Er het vo de Banke, vor allem de schwiizerische, verlangt, ass si Liste mit de Konte us dr Vorchriegsziit, wo Jude ghört hai, wurde veröffentlige, so dass d Erbe an ihr Gäld chönne cho. 1999 bis afangs 2003 isch dr Burg Sprächer vo der Knesset gsi. In dere Funktion het er vom 12. Juli bis 1. August 2000 as provisorische Präsident vo Israel gfungiert. 2001 het er für e Vorsitz vo der Arbeitspartei kandidiert, isch aber nit gwehlt worde.
En Artikel vom Burg im Guardian mit em Titel The end of Zionism het im Oktober 2003 Ufsehen erregt. 2004 het er sich us em öffentlige Läbe zruggzoge. Im ene Interview für die israelisch Dagesziitig Haaretz im Juni 2007 het er e Reihe vo Kärnthese vom Zionismus in Frog gstellt.
Dr Burg isch verhürotet mit dr Yael, ere Psychologin und Direktorin von ere Mittelschuel z Jerusalem. D Burgs hai sächs Chinder und läbe z Nataf bi Jerusalem.
Mühlingen
Mihlenge (dt. Mühlingen ) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Bundestagswahl 2021
D Bundesdagswahl 2021 zum 20. Dytsche Bundesdag het am 26. Septämber 2021 stattgfunde.
Mühlingen
Geografi
D Gmarkig vo Mihlenge setzt sich zämme us 58,8 % landwirtschaftlicher Flechi, 32,2 % Wald, 8 % Sidligsflechi un 1 % suschtiger Flechi.
Bundestagswahl 2021
Uusgangssituation
Syt dr Bundesdagswahl 2017 regiert e schwarz-roti Koalition us CDU, CSU un SPD unter dr Bundeschanzleri Angela Merkel (Kabinett Merkel IV). D AfD, d FDP, di Linke un di Griene bilde d Opposition im Dytsche Bundesdag.
Mühlingen
Gmaindsgliiderig
Zue Mihlenge ghere d Ortsdail Mühlinge, Gallmeschwiil, Maiwange, Schwackeriti un Zoznegg.
Bundestagswahl 2021
Barteie
Zue dr Wahl sin 47 Barteien aadrätte. Dodervu hän 40 Barteie mit Landeslischte kandidiert, sibe nume mit Chraisvorschleg.
Mühlingen
Gschicht
Mihlenge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1275.
Bundestagswahl 2021
Barteie
Mit Landeslischte sin die Barteie aadrätte, zum Dail in allene Länder, zum Dail nume in ainzelne:
Mühlingen
Verwaltig
Mihlenge het mit dr Stadt Stocke un dr Gmaine Bodme-Ludwigshaffe, Eigeltinge, Hochefels un Orsinge-Nenzinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart.
Dr Burgermaischter vu Mihlenge isch dr Manfred Jüppner.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mihlenge ghert zum Mittelschwebisch. Biispil findsch i de Liste vo de Tiernäme vo Milenge und vo de Pflanzenäme vo Milenge.
Lobsann
Lüsann (frz. und dt. Lobsann) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. D Iiwohnerzahl schwankt sit de 60er Johr vom 20. Johrhundert um öpper 500 Lüt.
D Lag
S Dorf Lüsann ligt zwüsche Làmpertschloch un Sulz. Au nach Norweschte gits e Schtroos, wo Richtig Kleeburi u Klimbàch führt. Lüsann isch am Südweschthang vom Hochwald gläge, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird.
Gschicht
Lüsann isch zum erschte Mol gnännt worde im 9. Jh.
Politik
isch. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband.
Dialekt
Dr elsässisch Dialekt vo Lüsann ghört zum Oberrhiialemannisch.
Guillac (Morbihan)
Guillac (Gallo Glac, bretonisch Gilieg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guillac lyt 36 km vu Vannes un 70 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 19 m un 91 m iber Normalnull.
Gschicht
Guillac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 834 as Giliac (851: Gilliac, 870: Gillac, 895: Gilac, 1118: Quillac, 1118: Guillac, 1426: Guilloc, 17. Jh.: Glac, 1779: Glac ou Bas-Guillac).
Verwaltig
vu Guillac isch. Guillac ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Guillac ghert zum Gallo.
Brusson (Aostatal)
Brusson (frankoprov. Bretsón, töitschu Brützu, tisch Britze) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Brusson ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Evançon.
Geografi
Brusson lyt im Val d’Ayas, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler La Croix, La Pilaz, Arcésaz, Curien, Estoul, Extrepierre, Fénille, Fontaine, Graines, Pasquier, Vollon. Nochbergmaine sin Ayas, Challand-Saint-Anselme, Emarèse, Gaby, Gressoney-Saint-Jean, Issime un Saint-Vincent
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Brusson dr italienisiert Name 'Brussone drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Brusson isch dr Giulio Grosjacques.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Brusson ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Brusson sin 49 Froogebeege wider retuurchuu.
Öhningen
Öhninge (dt. Öhningen) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkig vo Öhninge setzt sich zämme us 46,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 43,3 % Wald, 9,6 % Sidligsflechi un 0,7 % suschtiger Flechi.
Gmaindsgliiderig
Zue Öhninge ghere d Ortsdail Öhninge, Schiene un Wange.
Gschicht
Öhninge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 788.
Verwaltig
Öhninge het sich mit dr Gmaine Gaiehofe un Moos zum Gmaiverwaltigsverband "Höri" mit Sitz z Gaiehofe zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Öhninge isch dr Andreas Schmid.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Öhninge ghert zum Bodeseealemannisch.
Alexios I. (Byzanz)
Dr Alexios I. Komnenos, (* 1048; † 15. August 1118), isch dr byzantinisch Kaiser vo 1081 bis 1118 gsi.
Lääbe
Dr Alexios isch General gsi und vo dr Armee zum Kaiser usgrüeft worde. Er het de Seldschuke Friide gschlosse, und sich mit de Venezianer und em römisch-dütsche Kaiser Heinrich IV. gege d Normanne verbündet. Bi Durazzo het en dr Normanneherzog Robert Guiskard gschlaage und isch denn bis Makedonie vordrunge. Won er uf Italie zrugg isch, het er si Soon Bohemund mit dr Armee in Makedonie gloo und dr Alexios het die Armee vernichdet. 1085 isch dr Robert gstorbe und d Räst vo siner Armee si häimgange.
Dr Alexios het vo 1088 bis 1091 gege d Petschenege, wo über d Donau cho si, kämpft und si schliesslig gschlaage. Gege d Seldschuke het er im Oobeland Understützig gsuecht. Mä het em aber käini Söldner gschickt, sondern dr Babst Urban II. het am 27. Novämber 1095 z Clermont-Ferrand zum Chrüzzuug ufgrüeft. Wo d Chrüzfaarer 1096 im Byzantinische Riich aachoo si, het das im Alexios eender Angst as Fröid gmacht. Er het iiri Fürste dr Lehnseid lo schwööre für d Länder, wo si vo de Moslem wurde eroobere. S Verheltnis zwüsche de Byzantiner und de Latiiner isch aber schwiirig bliibe und d Komflikt häi sich no di no no verscherft. Wo dr Bohemund 1107–1108 wider in s Riich iigfalle isch, het er das abgweert und mit im dr Verdraag vo Devol abgschlosse. Dr Alexios isch bald druf am 15. August 1118 gstorbe.
Sissach
Lag
Sissech liggt im obere Ergolztal uff 376 Meter über Meer am Ygang zum Homburger- und Diegteral. Es isch – näbe dr Kantonshauptstadt Lieschtel – s zwöite Zentrum vom Oberbaselbiet, bsunders em obere Teil drvo.
D Nochbergmeinde vo Sissech sin Nusshof, Wintersinge, Rickebach, Böckte, Dürne, Zunzge, Ütige, Herschbrg und Lause.
Vor Gmeindeflechi sin 23 Prozänt bewoont, 30 Prozänt landwirtschaftlig gnutzt und 47 Prozänt sind Wald.
Wappe
S Wappe, wo 1944 zeichnet worden isch, isch sänkrächt in e roti und e silbrigi Helfti teilt. In jedere Helfti isch en erhobene Arm in de umgekehrte Farbe abbildet. Dodrmit het me s Familiewappe vo de "Heere vo Sissach" ybernoo.
Gschicht
1226 isch dr Ort als Sissaho s erschti Moll inere Urkunde erwäänt worde.
Ältischti Spure vonere Besiidlig uff em Burgerain hett me uff d Jungsteizyt datiere kenne. Au us dr Bronzezyt hett me nerdlig vor Sissacher Flueh Überräscht. Vo 600-100 v. Chr. hän d Kelte uff em Burgrain gläbt. Bir Bützene isch en reemische Guetshoof gstande.
Vercheer
Sissach ligt a dr SBB-Linie 500 vo Basel noch Olte (Hauesteilinie). Z'Sissach zwiggt au die alt Hauesteilinie ab. Pro Stund und Richtig halted zwei Moll d Regio-S-Bahn z'Sissach, je ei Moll in dr Stund dr Interregio Basel - Zyri - St. Galle und Basel - Zofige - Luzärn. Ei Moll in dr Stund fahrt au d S9 (Läufelfingerli) über die alt Hauesteilinie.
Vom Bahnhof verkehre au Büss in alli Sytetäler.
Sit alters här fiehrt d Hauptstroos vo Lieschtel über dr Unter Hauestei dur Sissach. Die Stroos isch in de letschte Joore immer wie mee überlaschtet gsi und Stau im Ortskärn alltäglich. Syt em Dezämber 2006 fiehrt e Umfahrigsstroos dur dr Chienbärg (Chienbärgtunnel) und entlaschtet dr Ortskärn. Am Rand vo dr Gmeind fiehrt ebefalls d Autibahn A2 (Basel - Gotthard - Chiasso) verby.
Sultan
Sultan isch en islamische Herrscherditel, wo vom 10. Joorhundert aa in verschiidene Epoche und Gegende vo dr Wält brucht worde isch, zum Bischbil in Indie und im Osmanische Riich. Sultan wird mänggisch au as Persoonenaame brucht.
Ditel
Dr ersti islamischi Monarch, wo dä Ditel gha het, isch dr Ghaznawide-Herrscher Mahmud vo Ghayni (998–1030) gsi. Spööter isch Sultan dr übligi Ditel vo de seldschukische, ayyubidische, mamlukische, osmanische und andere Herrscher in dr muslimische Wält gsi.
Noch em Naame het dr Ditel au wiibligi Mitgliider vo dr osmanische Dünastii bezäichnet.
D Verbräitig vom Ditel
In Anatolie isch s Sultanat vo de Osmane, wo dört sit dr Erooberig vo Konstantinopel im 15. Joorhundert dr Rang vom ene Kaiser beaasprucht het, 1922 abgschafft worde. Dr Sultan vo Marokko het 1956 dr Ditel Köönig (arabisch ملك malik) aagnoo. Hüte si Oman und Brunei die äinzige suverääne Staate, wo d Oberhöipter no dr Ditel Sultan häi.
In Ostafrika het mä dr Ditel früener au für Dorfhöiptling brucht. In e baar afrikanische Staate (zum Bischbil Nigeria) git s immer no däilautonomi Sultanat, au im südostasiatische Köönigriich Malaysia und in Mindanao. In Indonesie existiert s Sultanat vo Yogyakarta as däilwiis autonomi Regioon.
Dr Begriff «Sultan» in dr Wäärbig
Ähnlig wie anderi Herrschernääme wird au dr Begriff Sultan hützudaag mäistens in anderem Zämmehang verwändet, nämlig im Turismus. Das chunnt woorschiinlig drvo, ass d Räiseaabieter en Assoziazioon mit de früenere brächtige Sultanbaläst für sich in Aaspruch wäi nee. So wärbe e Hufe Hotel und Räiseveraastalter, bsundrigs im geografische Umfäld vom ehemoolige osmanische Riich, hüte no mit em Begriff Sultan.
Bellmund
Bämung (amtlech Bellmund, franz. verautet Belmont) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Bämung isch es Dorf im Seeland südlech vo Biel. D Gmeindsflächi bsteit us 54,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,8 % Waud u 12,6 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Poort, Jäiss, Meerzlige, Hermerige, Sutz-Lattrige u Ipse.
Gschicht
Bämung isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1107 aus Bellus mons, 1228 Belmunt. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Religion
70,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,0 %, CVP 2,4 %, EVP 2,9 %, FDP 16,6 %. GLP 8,3 %, GP 5,8 %, SP 16,6 %, SVP 26,9 %, Suschtigi 5,5 %.
Gmeindspresidänt vo Bämung isch dr Ivo Suter (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1221 Ywohner 89,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 6,2 % Französisch u 1,6 % Italienisch.
Blue Fire Megacoaster
Dr Blue Fire Megacoaster isch e Katapultachterbahn im Europa-Park in Ruescht. Sie isch 2009, als erschti Achterbahn mit Katapult und Inversione vom Park eröffnet worde.
Technischi Date
D'Bahn bsitzt 5 Wage. Jede Wage bsitzt 10 Reihe und in jedere Reihe hocke 2 Persone. Das macht 20 Persone pro Wage.
Dr Zug wird mit Hilf vo Linearmotor vo 0 uf 100 km/h beschleunigt. Uf dr Strecki gits 1 Blockbremse. Am Schluss wird dr Zug mit Elektromagner uf de Schiene bremst. D' Schiene sind ca. 1 Kilometer lang und pro Stund bsueche ca. 1'720 Persone dr Blue Fire Megacoaster.