cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dietrich Bonhoeffer
Beurteilig nach em Chrieg
Wil de Bonhoeffer sich politisch engagiirt het un au s Attetat uf de Hitler unterstützt het, hei d Chilene im Nachchriegsdütschland erscht grossi Müeh gha, sin Widerschtand positiv z gsäh. So hei sich zum Bischpil im 1948 Paschtore z Bielefeld gege d Umbenennig von ere Schtross gwehrt, „weil wir die Namen unserer Amtsbrüder, die um ihres Glaubens willen getötet sind, nicht in eine Reihe mit politischen Märtyrern gestellt wissen wollen.“
D Iistellig in de Chile gägenüber em Bonhoeffer het sich aber gwandlet un in de Zwischeziit gits vili Chilegeminshüser un anderi Iirichtige, wo de Näme vom Bonhoeffer träged.
Werch
Diese kritische Gesamtausgabe ist als Grundlage für alle Arbeiten über Bonhoeffer geeignet. Gesammelte Werke Bd. 8; Kaiser, Gütersloh 1998, ISBN 3-579-01878-7; Auswahl als Taschenbuchausgabe: Gütersloher Taschenbücher 457; Gütersloher Verlags-Haus, Gütersloh 172002, ISBN 3-579-00457-3
J’accuse
J’accuse…! ( für Ich due aachlaage…!) isch dr Ditel vom ene offnige Brief vom französische Schriftsteller Émile Zola an dr Félix Faure, wo denn dr Bresidänt vo dr Französische Republik gsi isch, zum dä und d Öffentligkäit über die woore Hindergründ vo dr Dreyfus-Affäre z informiere. Dr Brief isch am 13. Januar 1898 in dr Daageszitig L’Aurore erschiine. Er het e groosse politische Skandal verursacht und d Richdig vo dr Dreyfus-Affäre entschäidend gänderet.
J’accuse wird au uf Dütsch as Bezäichnig für e muetigi, öffentligi Mäinigsüsserig gegen e Missbruuch vo Macht brucht.
Wahlkreis Entlebuch
De Wahlchreis Äntlibuech esch eine vo de sächs Wahlchreis vom Kanton Lozärn i de Schwiz.
De Wahlchreis löst sed em 1. Januar 2013 s Amt Äntlibuech ab. Zuesätzlech chunnt d Gmeind Wouhuuse derzue, wo bes Ändi 2012 bem Amt Sorsi gsi esch. Und mit ere Fusion vo zwe Gmeinde (Äschlismatt und Marbech) hed de nöi Wahlchreis ou grad aagfange.
Geografii
De Wahlchreis Äntlibuech ligt im südweste vom Kanton Lozärn u werd im Norde dur e Napf begränzt und im Süde dur e Bärgchötti, wo sech vom Pilatus übers Brienzer Rothorn bes zor Schratteflue erstreckt. S Äntlibuech werd vo de Chline Ämmä dorflosse.
De Wahlchreis Äntlibuech bestood us folgende nün Gmeinde:
Biosphärereservat
S Gebiet vom Wahlchreis Äntlibuech, mit Uusnahm vo Wärtistei und Wouhuuse, esch syt 2000 ds erschte UNESCO Biosphärereservat vor Schwiz (nach de Sevilla-Strategii).
Tonart
È Dònart wörd im Raamè vo dè sit öppè 1600 etablyrtè Dur-Moll-Donalidät durch d Feschtschtellig vom Dòngschlecht (Dur odder Moll) un èm Grunddòn vo dè vowendetè Dònleiterè bschtimmt.
Byschpill: Dòngschlecht Dur plus Grunddòn D ergit d Dònart D-Dur.
Tschechoslowakische Republik (1945-1948)
Während m Zweite Wätchrieg isch d Tschechoslowakei von de Landcharte Europas verschwunde. D erneute Ufträte vom Staat in de Dritte Tschechoslowakische Republik (tschechisch: Třetí Československá Republika, slowakisch: Tretia Československá republika, amtliches Kürzel ČSR), isch nöd nurs Resultat vo de Politik vo de siegriche westliche Verbündete, Frankriich, Großbritannie und de Vereinigte Staate, sondern au es Indiz für d Stärke vom tschechoslowakische Ideal und hät so erneut d Demokratie, wie i de Erste Tschechoslowakische Republik, verkörpert. Doch am Ändi vom Zweite Weltchrieg isch d Tschechoslowakei teilwis i de sowjetischi Iflussbereich gfalle. Diese Umstand hät Plän oder Strategie für de Widerufbau vom Staat in de Nachkriegszit dominiert. Di politisch und wirtschaftlich Organisation vo de Tschechoslowakei isch i Verhandlunge zwischen m Edvard Beneš und der Kommunistische Partei vo de Tschechoslowakei (KSČ) entschide worde.
Befreiig
D Dritt Tschechoslowakisch Republik isch, mit intensiver Unterstützung dur die i de UdSSR bildete tschechoslowakische Legione, überwiegend dur d Roti Armee befreit worde. Sie hät Bratislava am 4. April und Prag am 9. Mai 1945 igno. De südwestlichi Teil vo Tschechie isch dur d 3. US-Armee (General Patton) befreit worde. In de Hauptstadt ischs zwischm 5. und 9. Mai zum Prager Uftsand cho. D Besetzig vo Prag dur d Rot Armee am 9. Mai hät de Kampf vom tschechoslowakische Widerstand gäge s Naziregime beendet.
Tonart
È alternatyvi Definition übber d Feschtlegig vom Grunddòn un Art vo dè vowendetè Dònleiterè isch universeller, well mò für s Charakterisyrè nit nu d Terz übber m Grunddòn aaluègt wiè bim Dòngschlecht, sondern dè Uffbau vo dè Dònleiterè, gnauer d Zämmesetzig vom unterè un obberè Tetrachord, analǜsyrt. Dõmit cha mò au d Kirchèdònartè un witeri, theoretisch denkbari un braktisch nit ygsetzti, Modi per Definition erfassè. Diè als Gegèargument zu sellèrè Definition aagfüürtè drei voschidènè Variantè vo dè Molldònleiterè (nadürlich, melodisch, harmonisch) èntschprèchend nit drei, sondern nu einèrè Molldònart, well dè Uffbau vo dè beidè Tetrachord a dè relevantè Stellè (bi Moll-Dòngschlecht z. B. d Halbdònschritt uff dè Stufè 2-3 und 5-6) glych blybt (harmonischs Moll) odder è halbi Dòngschlechtsumwandlig vo Moll i Dur im obberè Tetrachord (melodischs Moll) erfaarè duèt.
Dònartlichi Vohältnis i dè Musigschtüggle
Dònali Musigschtüggle stônn in èrè bschtimmtè Dònart, wo sich iri wichtigschtè Abschnitt (vo allem dè Schluss, oft au dè Aafang) zuordnè lôn. Mit Kompositionsmethodè wiè Modulation un Rückig chönned d Dònartè innerhalb von èm Stüggle wechslè, woby si meischtens irgendwenn zu dè Hauptdònart zruggfüürèd, so dass selli i dè Regel innerhalb von èm Stugg dominyrt un dõmit sin musigalischè Charakter mitbeschtimmt.
Tschechoslowakische Republik (1945-1948)
1945
Die so genannti Dritti Republik (1945–1948) isch im April 1945 enstande. Denn z Košice isch am 4. April d tschechoslowakischi Exilregierig installiert worde und isch im Mai uf Prag zoge. Si hät s sogenannte Kaschauer Programm erla und hät zahlrichi Parteie verbote. D Bevölkerig vom Land isch vo de sowjetische Befreiig begeistert ksi. No im gliche Jahr isch e Koalition us füf Parteie ufbaut worde.
1946
In de Wahle vom Mai 1946 hät d KSČ über 40% vo de Stimme erhalte und isch d stärchsti Partei ksi. De Edvard Beneš isch trotzdem Präsident vo de Republik, und de Jan Masaryk weiterhin Usseminister blibe. De Klement Gottwald isch neu zum Ministerpräsident worde.
1947
Im Juli 1947 hät d tschechoslowakischi Regierig, mit de Zustimmig vo de KSČ, e Iladig zur Teilnahm am Marshall-Plan übercho. D Sowjetunion hät sofort druf reagiert und hät das underbunde.
Tonart
Notation mit Vorzeichè
D Art un Aazaal vo dè Vorzeichè ergit sich uss dè Entfèrnig vo dè jewyligè Dònart vo dè Uusgangsdònart C-Dur, wiè si durch d Aaornig vo allnè Dònartè im Quintèzirkel ersichtlich wörd. Dõby bezeichnèt jeddi Vorzeichè-Variantè jewyls è Dur-Dònart un diè dezuèghörigi baralleli natürlichi Molldònart. È Stüggle ooni Vorzeichè cha also in C-Dur odder in a-moll stò; è Stüggle mit eim Chrütz in G-Dur odder e-moll, eis mit eim in F-Dur odder d-moll usw. È volässlichi Entscheidig cha meischtens nu mit Bligg uff dè Schlussdòn (un/odder dè Schlussakkord) droffè wörrè, wo fascht immer i dè èrschtè bzw. Melody-Schtimm un dè Bass-Schtimm mit èm Grunddòn identisch isch (odder yn im Schlussakkord enthaaltè duèt). Dè Schlussakkord isch deshalb uusagechräftig, well er fascht immer als Tonika dehèr chunnt.
Au d Modi wörred mit Hǜlf vo Vorzeichè notyrt; dõ chönned beschtimmti Vorzeichè abber je nõch m Grunddòn dè glych Dònvorrõt vo voschidnè Modi bezeichnè. È Dònleiter mit zwei ( zum Byschpill, wo d Dön vo D-Dur enthaaltè duèt, cha uusgehend vom Grunddòn è E-dorisch, uusgehend vom Grunddòn è A-mixolǜdisch, vom Grunddòn g degègè G-lǜdisch sy.
Tschechoslowakische Republik (1945-1948)
1948
Lueg au: Februarumsturz
Im Johr 1948 sind fast alli Postione kommunistisch bsätzd ksi. De Kommunistischi Inneminister hät im Jänner 1948 12 Prager Polizeichefe entlo und sie dur Kommuniste ersetzt. Die Handlig hät grosse Protest im Parlament usglöst und vil nödkommunistischi Minister sind zruggträte. Doch stad Neuwahle isch s zum Februarumsturz cho und de Klement Gottwald isch Präsident worde und hät e neui nur kommunistischi Regierig bildet und e neui Verfassig ufgsetzt.
Bevölkerig
Nach m Zweite Wältchrieg hät d Tschechoslowakei rund 150.000 militärischi und rund 418.000 zivili Opfer z beklage gha, wobi s sich bi 350.000 Tote um Jude ghandlet hät. Ändi 1945 sind rund 100.000 Karpatedütschi us der Slowakei vertribe worde. Im Mai 1945 4,5 Mio. hät d Tschechoslowakei dütschi Iwohner gha. So hät de Staat im Juni 1945 circa 14.882 Mio Iwohner ka. Dur d Vertribig vo de Dütsche isch d Iiwohnerzahl uf ca. 12,5 Mio Iwohner gschrumpft.
Tonart
Notation mit Vorzeichè
Anderi Dònleiterè als Dur, natürlichs Moll un Kirchèdònartè – öppè Harmonisch-Moll odder Dònleiterè uss oschteuropäischer, jüdischer odder arabischer Musig – wörred nit durch reguläri Vorzeichè am Aafang vom Notèsischteem, sondern durch jewyls vor Einzelnotè gsetzti Vosetzigs- odder Ufflösigszeichè notyrt, wo vo dè Dònschtuèfè von èrè zgrund glaitè Dur- odder Molldònleiter abwyched. Dõdrin spièglet sich, dass Dur un Moll i dè neuzitlichè õbedländischè Musig als Regèl, anderi Dònleiterartè als Uusnaamè aagluègt wörred.
I dè freidònalè un adònalè Musig wörd i dè Regèl uff è globali Aagaab vo Vorzeichè am Aafang von èm Stüggle ganz vozichtet.
Aaornig un Vowandtschaft vo dè Dur- un Molldònartè
Ooni Vorzeichè
Chrütz--Dònartè (rächti Sitè vom Quintèzirkel):
B--Dònartè (linki Sitè vom Quintèzirkel)
D Dònartè Cis-Dur/ais-moll, Ces-Dur/as-moll mit jewyls sibbè Vorzeichè wörred in Kompositionè nu seltè vowendèt. D Dònartè Gis-Dur, Dis-Dur, Ais-Dur, des-moll, ges-moll un ces-moll wörred normalerwys gar nit vowendèt, weöl iri Notation mee als sibbè Chrütz odder Bes erforderè würd. Aaschtell vo sebbè setzt mò sie mithǜlf vo dè enharmonischè Vowechslig mit enèrè jewyls glych dônèndè, abber wèniger Vorzeichè bruuchendè B- odder Chrützdònart glych. Cis-Dur (sibbè Chrütz) wörd denn zum Byschpill mit Des-Dur (füüf Bs) ersetzt, Des-moll (acht Bs) mit Cis-moll (vir Chrütz) usw. Sell Vofaarè wörd uss braktischè Gründ vo allnè Musiger bevorzugt, well mò bim Musigmachè bi jedèm vosetztè Dòn a s Vosetzè denkè muè, un dè Musiger z. B. bi Cis-Dur bi sibbè vosetztè Dòn vo sibbè möglichè Dòn i dè Dònleiter sich mächtig knozentryrè muè.
Abgränzig vo dè Dònartè
Obwoll dè Begriff Dònart meischtens im obbè beschribbenè striktè Sinn vowendèt wörd, isch er drübber usè au èn umfassenderè Begriff für dè harmonische Bedütungszämmèhang, in dèmm sich è Stüggle bewegt.
Obwoll sich Dònartè durch dè Gebruuch vo irer Dònleitèrè dütlich hervorhebbè duèt, dauchèt in jeddem aaschpruchsvollerè Stüggle au ghüüft Dön ußerhalb vo dè Dònleitèrè uff (sog. nit-leitereigeni odder leiterfremdi Dön), ooni dass mò dèm èn Dònartwechsèl sägè würd. Leiterfremdi Dön cha mò guèt am èm Dòn voruus gschtelltè Vosetzigszeichè erkennè, ergo cha mò aaschpruchsvolleri Stüggle ahand vo dè huufig vorhandenè Vosetzigszeichè identifizyrè. È Dònart wörd zuè nèm erheblichè Deil durch s Vorchõ vo charakteristischè Wendigè in Form vo Progressionè, Melodiè un Kadenzè beschtimmt, wo zämmè uff è donales Zèntrum hywisèd. Bi aaschpruchsvollerè Stüggle chunnts im Volauf abber öfters vor, dass es dònale Zèntrum uff en anderè Dòn voschobbè wörd, wa mò entwedder guèt hörè cha odder meischtens durch d Vosetzigszeichè guèt sää cha.
Modali Dònleitèrè
Sit öppè 1900 wörred nebbè dè Dur- un Molldònleitèrè im Rügggriff uff diè aaltè Kirchèdònartè au widder voschtärkt modali Dònleitèrè wiè Dorisch, Lǜdisch u. a. vowendèt wörrè. Diè mit irer Hǜlfi bildetè Dònartè chönned durch bloßi Aagaabè vom Dòngschlecht un Grunddòn kennzeichnèt wörrè, idèm mò modali Dònleitèrè sèlbscht als Dòngschlechter ufffasst, wo zu Dur un Moll dezuèdrètted.
Diè glegèntlich vodrètteni Ufffassig, nu no Dur un Moll sin Dòngschlechter un diè modalè Dònleitèrè dösed nit dezuè ghörè, well s harmonische Moll jò au kei eigenes Dòngschlecht isch. obwoll s sich signifikant vom natürlichè Moll unterscheidè duèt, gryft z churz. Bi harmonisch Moll un melodisch Moll handlet s sich um Variationè vom äolischè Moll, um s Moll-Tòngschlecht für Inschtrumentalischtè (harmonisch) odder für Sänger i dè Braxis gebbiger z machè, woby s Grundbrinzyp vo dè Halbdònschritt erhaaltè blybt. Diè modalè Dònleitèr, z. B. s Dorischè, wo sich vom natürlichè Moll ebbèfalls nu durch èn Dòn unterscheidè duèt, sött mò è eigenes Dòngschlecht zuèbilligè, well sich Aaordnig vo dè Halbdònschritt un dõdemit vo eim Tetrachord definityv ändèrè duèt. Dorisch un Phrǜgisch sin beidi (wegèm glychè unterè Tetrachord) mit èm Dòngschlecht Moll vowandt, Lǜdisch un Mixolǜdisch (wegè dè großè Terz) mit èm Dòngschlecht Dur vowandt. D Dònartbezeichnigü c-Dorisch odder D-Lǜdisch setzed sich also zämmè uss dè Aagaab vom Grunddòn un dè vowendetè Dònleitèrè, woby èn chlynè Buèchstaab uff d moll-Vowandtschaft un èn großè Buèchschtaab uff Dur hywysè duèt.
Jean-Baptiste Lully
Dr Jean-Baptiste Lully (* 28. Novämber 1632 z Floränz; † 22. Merz 1687 z Bariis; ursprünglig Giovanni Battista Lulli) isch en italiänische Komponist und Ballettdänzer gsi, wo dr grösst Däil vo sim Lääbe für e Hoof vom Louis XIV. gschafft het. Er isch 1661 franzöösische Bürger worde.
Lääbe
Dr Lulli isch z Italie ufgwaggse, bis dass en dr Roger de Lorraine 1646 uf Bariis mitgnoo het für d Anne Marie Louise d’Orléans, so dass öbber gha het, wo si Italiänisch mit em het chönne schwätze. Er het witerhii Muusig studiert und Danz. Im Louvre het dr Lully dr spööter Louis XIV. kennegleert und si si Fründ worde. Dr Kardinal Mazarin het dr Lully gförderet und mit Amour malade, wo am 17. Januar 1657 urufgfüert worde isch, isch im Lully dr Durchbruch as Komponist glunge. Er het witer am Hoof Karriere gmacht und am 5. Mai 1661 het en dr Louis XIV. zum Surintendant de la musique du roi ernennt. Er het mit em Molière zämmegschafft und het s in de 1670er Joor drzue brocht, e Monopol uf Opereuffüerige ghaa und überhaupt uf alli Uffüerige, wo drbii Muusig gspiilt worde isch. Für e Molière isch das bsundrigs schweer worde, wil jetz alli sini Teggst, wo dr Lully Muusig drfüür komponiert het, jetz däm ghöört häi.
Bis am Aafang vo de achziger Joor het dr Lully Uffüerig um Uffüerig uf d Büüni brocht und isch dr Liebling vom Köönig gsi. 1683 isch d Köönigin gstorbe und d Madame de Maintenon isch im Ghäime im Louis si Frau worde. Deere het d Muusig vom Lully und au dr Lully sälber nid gfalle. Si isch sträng religiöös gsi und het Brobleem mit em Lully sinere Homosexualidäät gha und drmit, ass er bi Orgie mitgmacht het. So het er si Protekzioon verloore. 1687 het er sich bi dr Uffüerig von ere Mottette in dr Église des Pères Feuillants mit em Dirigäntestaab uf e Fuess gschlaage. D Wunde het sich entzündet und dr Lully isch e baar Mööned druf draa gstorbe.
Gäistligi Vokalwärk
Grands motets
Petits motets
Büüniwärk
Ballets de cour, Mascarades und Divertissements
Intermedie, Comédies-ballets
Tragédies en musique, Pastorale, Pastoralé héroïque
Ariernachweis
Dr «Ariernachweis» oder «Arierschein» isch im nationalsozialistische Dütschland vo 1933 bis 1945 für bestimmti Personegruppe (bsunders für Beamti im öffentlige Dienst, Ärzt, Juriste, Wüsseschaftler an dütsche Hochschuele) e Noohwiis (e beglaubigti Ahnedaafele) von ere «rein arische Abstammig» us dr «arische Volksgemeinschaft», wo vo Staats- und Regierigsbehörde verlangt worden isch. Bi dr NSDAP het män en bruucht, für zum in d Bardei ufgnoh z wärde. Au vili nitstaatligi Institutione wie Bruefsverbänd, e Hufe Undernähme und e Deil vo de Chillene hai «Ariernoochwiis» verlangt as Vorussetzig für en Aastellig.
Mit em «Ariernoochwiis» het d Usgränzig vo «Nitarier», vor allem vo de Jude, de Roma und de Sinti aagfange. D Verfolgig vo dene Mensche het d Aberkennig vo ihre Bürgerrächt und d Usgränzig bis zur Verdriibig iigschlosse, d Ghettoisierig, d Deportation und het zum staatlig organisierte Massemord in Konzentrationslager (Holocaust) (1941–1945) gfüehrt.
Neil Armstrong
Dr Neil Alden Armstrong (* 5. August 1930 bi Wapakoneta, Ohio; † 25. August 2012 z Cincinnati, Ohio) isch e amerikanische Testpilot und Astronaut gsi. Er isch dr Kommandant vo Apollo 11 gsi, und isch mit em Buzz Aldrin und em Michael Collins zum Mond gflooge. Am 21. Juli 1969 het er as erste Mensch e Fuess uf e Mond gsetzt.
Lääbe
Dr Neil Armstrong isch 1930 uf ere Farm, zää Kilometer vo Wapakoneta (Ohio) ewägg uf d Wält cho. Mit sibzääni het er e Pilotelizänz überchoo. 1947 het er an dr Purdue University Flugzüügäscheniöör afo studiere. 1949 isch er iizooge und zum Kampfpilot usbildet worde.
Vo 1950 aa isch er im Koreachrieg uf em Flugzüügdrääger USS Essex stazioniert gsi und isch im ganze 78 Iisätz gflooge.
1952 isch er zrugg uf Amerika, isch wider an dr Purdue University go studiere und het im Januar 1955 dr Bachelor in Luftfaarttechnik gmacht. Er isch denn Testpilot bim National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) worde, wo dr Vorlöifer vo dr NASA gsi isch. Er isch under anderem uf de Rageeteflugzüüg Bell X-1 und North American X-15 gflooge.
Bi dr NASA
Am 17. Septämber 1962 het en d NASA mit acht andere zuekümftige Ruumfaarer dr Öffentlichkäit vorgstellt. Er isch zum Kommandant vom Flug Gemini 8 nominiert worde, wo am 17. Merz 1966 aagfange het. Är und si Pilot David Scott häi zum erste Mol zwäi Ruumfaarzüüg im Wältall aninanderkopplet.
Er isch denn as Ersatz-Kommandant für e Flug Gemini 11 im Septämber 1966 iidäilt worde. Bi dr Mission Gemini 9 im Juni 1966 isch dr Armstrong wider Capcom gsi.
D Landig uf em Mond
Bi dr Mondlandig mit sim Kolleg Buzz Aldrin am 20. Juli 1969 het er d Mondlandfääri Eagle vo Hand gstüürt und 17 ab Nüüni z Oobe (21:17 UTC) sicher glandet. S erste won er vom Mond dr Bodestazion gsäit het isch „Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed.“ gsi. Säggs Stunde spööter isch er früe am Morge vom 21. Juli us dr Mondlandfääri klätteret. Dr Neil Armstrong het am 21. Juli 1969 um 02:56:20 (UTC) as erste Mensch e Fuess uf e Mond gstellt. Dr Armstrong het denn äigentlig welle sääge: That’s one small step for a man, one giant step for mankind (dt. „Das isch e chliine Schritt für e Mensch, e riisige Schritt für d Menschhäit“), het sich aber verschwätzt und gsäit
Für si Läistig het dr Armstrong 1969 d Presidential Medal of Freedom überchoo.
S Lääbe noch Apollo
1970 isch Armstrong zum stellverdrätende Läiter vom Washingtoner Aeronautikbüro vo dr NASA beförderet worde. Im gliiche Joor het er au dr Master in Luft- und Ruumfaarttechnik an dr University of Southern California überchoo und en Eeredokter in Ääscheniöörwüsseschafte vo dr Purdue Universität. 1971 het er d NASA verloo isch vo 1971 bis 1979 Brofässer für Luft- und Ruumfaarttechnik an dr University of Cincinnati gsi. Denn isch er Ufsichtsroot und Manidscher worde, het äigeni Firme gründet und isch zum Millionär worde.
Dr Armstrong isch für bemannti Mars-Missione gsi. Wo 2010 dr Bresidänt Barack Obama gsäit het, ass er käini Mensche e zum Mond well schicke, het en dr Armstrong kritisiert.
Privats
Dr Armstrong isch sit 1956 mit dr Janet Shearon verhürootet gsi und si häi zwäi Söön und e Dochder ghaa. S Mäiteli isch aber gstorbe, wo s erst zwäi gsi isch. 1994 häi sich d Janet und dr Neil Armstrong lo schäide. Dr Armstrong het denn d Carol Held Knight ghürootet und in dr Nööchi vo Cincinnati gläbt. Dr Neil Armstrong isch am 25. August 2012 an de Folge von ere Operazion gstorbe und sini Äsche isch im Atlantische Ozean verströit worde.
Gemeinden des Kantons Wallis
De Schwizer Kanton Wallis umfasst 126 politischi Gmeinde (Stand: 1. Jänner 2017). D Bezirkshauptort sind fett gschribe.
D Gmeinde sind i Bezirk ( districts) zämegfasst, wo uf di alte Zehnden zrugg gönd.
Lueg au: Bezirk vom Kantoo Wallis
Goetschy
Goetschy ìsch dr Fàmìlianàmma vu da folgenda Pärsoona:
Antonín Novotný
D Antonín Novotný (* 10. Dezember 1904 in Letňany bi Prag; † 28. Januar 1975 in Prag) isch en tschechoslowakische kommunistische Politiker ksi. Als Generalsekretär vo de Kommunistische Partei vo de Tschechoslowakei (KSČ) isch er vo 1953 bis 1968 de mächtigsti Politiker vo de Tschechoslowakei ksi.
Läbe
Er isch 1904 gebore und isch i de 30er Johr Mitgliid vo de KSČ worde. Nach em Münchner Abkomme isch er als Kommunist i de Zweite Republik verfolgt worde. Nach de dütsche Okkupation vom Land hät er im Protektorat Böhme und Mähre gläbt und isch in es Konzentrationslager ta worde. Nach em Zweite Wältchrieg isch er en hochrangige Funktionär vo de KSČ ksi und isch 1957 zum Staatspräsident vo de Tschechoslowakei gwählt worde. 1968 isch er entmachtet worde und hät de Prager Frühelig miterlärlabt. 1971 isch er wider it Partei ufgno worde und 1975 isch er gstorbe.
Hüt isch er in Tschechie relativ populär und wird wäge sinere Grosszügigkeit au Antonín de Guti gnännt.
Major Antônio Couto Pereira
Couto Pereira (offiziell Major Antônio Couto Pereira) isch s Schtadion vom Coritiba Fuessballclub.
S Stadion stoot i de brasilianische Schtadt Curitiba. Es isch 1932 eröffnet worde und het 37'182 Zueschauerblätz. Es isch eins vo de modärnschte Schtadie in dr Paraná und au s gröschte. De Name chunnt vom Major Antônio Couto Pereira, wo vo 1926 bis 1933 abgsee vo e paar Underbrächige Präsident vom Coritiba FC gsi isch.
Schaffhauser Säge
Schaffuuser Sägi isch dè Nammè von èm Wyler im Mettmadal im Südschwarzwald. D Sägi lyt im mittlerè Mettmadal zwüschè Grõfuusè im Oschtè un Schönèbach im Weschtè. Bi dè Schaffuuser Sägi hèts sich um è Exklavè ghandlèt, ergo schwizer Staatsgebièt, wo vo Dütschland umzinglèt gsi isch.
Gschichtè
D Sägi mit èm zuèghörigè Waald uff èm Stauferbärg isch im 11. Johrhundert vom Graf Eberhard I. vo Nellèburg a s Kloschter Allerheiligè z Schaffuusè voschenkt worrè. Nõch dè Uffhebig vom Kloschter isch d Sägi mit èm Waald a d Stadt Schaffuusè, spòter a dè Kanton Schaffuusè übbergangè. Selbscht im Johr 1530, wo s Dorf Grõfèhuusè abduuscht worrè isch mit dè Randègmeindè Schlaatè un Beggingè, hèn d Schaffuuser d Sägi mit èm Waald bhaaltè, well vo dört guèts Holz zum Bauè z gwünnè gsi isch. Èrscht im Johr 1888 isch s Territorium, wo d Sägi un dè Waald druff ligèd, a d Gmeind Grõfèhuusè un dõdemit a s Land Baddè übbergangè. Dè Waald un d Ligèschaftè bi dè Schaffuuser Sägi hèn abber witterhy zum Kanton Schaffuusè ghört. Im Johr 2008 hèt dè Kanton Schaffuusè d Ligèschaftè voüsserèt, allerdings isch dè Waald am Stauferbärg witterhy Eigètum vom Kanton. S zuèschtändige Forschtamt wörd vom Kanton Schaffuusè bschtellt.
Vokeer
D Schaffuuser Sägi lyt a dè K 6501, wo vo Grõfuusè a d Mettma abbè gòt, dalabsi a dè Schaffuser Sägi vorby füürt un denòch a dè linkè Mettmahaaldè un spõter am Schönèbach nõch bis zum glychnammigè Ort Schönèbach uè gòt. Sell Strõßli un diè idyllisch glegene Sägi ziènèt im Summerhalbjohr èn Huufè Motorradfaarer aa. Sell kurz Stüggle Strõß bi dè Sägi, wo durch s Mettmadal nõch gòt, chönnt zu dè wènnigè Strõßè im Mettmadal (im obberè Mettmadal gòt d L 170 vo Amèrtsfäld bis Seebrugg ebbèfalls durch s Dal).
Zell ZH
Zäll (amtlich Zell) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Zäll liit im Tösstaal im Zürcher Oberland. Zue de Gmäind ghööred au na d Ortschafte Ricke (Rikon), Cholbrunn (Kollbrunn) und Rämismüli (Rämismühle) und d Wiiler Oberlangehard (Oberlangenhard), Unterlangehard (Unterlangenhard), Lettebèèrg (Lettenberg), Schore (Schoren) und Garte (Garten). S Piet vo de Gmäind umfasst 41,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 42,4 % Wald, 10,5 % Sidligsflechi, 3,5 % Vercheersflechi und 1,6 % Gwässerflechi.
Gschicht
Zäll isch zum eschte Mal gnamset worde 741/45 als Cella.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 19,6 % (Stand 2011).
Religion
41,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,3 %, CVP 2,2 %, EDU 5,0 %, EVP 13,7 %, FDP 6,1 %. GLP 7,2 %, GP 9,0 %, SP 16,8 %, SVP 34,6 %, Suschtigi 1,1 %.
Gmäindspresidänt isch de Martin Lüdin (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,4 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Zäll ghört zue de Oberländer Mundarte.
Kanton Saint-Louis (Haut-Rhin)
Dr Kanton Saint-Louis ìsch a Kanton ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Saint-Louis.
Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22. März 2015 nej grinda worra.
Charlotte Goetschy-Bolognese
ìhra Kàrriar
D’ Charlotte Goetschy-Bolognese hàt z’ Schtroossburi-n-a Àbschluss vu dr Büachhàltung bschtànda. Zamma mìt ìhrem Ehamànn un ìhrem Vàtter düet sa a Bàuimàteriààlkonzärn z’ Riichwiller laita. D’rzüa ìsch sa biigoordneta Gmaindaroota fìr Kommünikàzioon z’ Brunscht-Diidana. Sa ìsch àui Vorsìtzenda vum lokààla Verain „Les demoiselles de Brunstatt“.
D’ Goetschy-Bolognese ìsch verhiirootet un hàt zwai Kìnder.
Bergkirche St. Moritz (Hallau)
D Bärgchillè St. Moritz isch s Wòòrzeichè vom Wyybaudorf Hallau im Schwizer Kanton Schaffuusè. D Bärgchillè isch im Johr 1491 im spòtgotischè Stil baut worrè. D Chillè isch im heiligè Mauritius gweyt worrè. Dè Bauschtil isch tǜpisch für Chillè im Boddèseeruum um sèlli Zit.
Laag
D Chillè stòt uff ènèm Hörnli a dè Südhaaldè vom Hallauer Bärg, èm gröschtè Wyybärg vo dè Oschtschwiz, obberhalb vo bekanntè Winzerdorf Hallau. Uffgrund vo dè exponyrtè übber m Untèrè Chläggidal isch d Chillè im Bliggpungt vom ganzè Chläggi. D Uuswaal vom Höger isch dè Tradition vo andrè Chillè im Chläggi gfolgt un isch woll au dõdrin begründet, dass si dè Obberhallauer, wo i d Chillè gän, uff halbem Wäg entgegè chunnt. Urschprünglich hèt d Chillè sowoll dè Bevölkerung vo Unterhallau (hüt Hallau) wiè au dè Bevölkerung vo Obberhallau. D Drènnung vo dè beidè Chillègmaandè isch erscht im Johr 1713 chò, wèll d Hallauer Chillègmaand z gross worrè isch, demit d Bärgchillè für d Unter- un d Obberhallauer glangèt het.
Gschichtè
Übber s Feschtlegè vom Baublatz für d Bärgchillè git èn Brièf vom Otto vo Sonnèbärg, wo vo 1474 bis 1491 Bischof vo Konschtanz gsi isch, a dè Pabscht Innozenz VIII. Uuskumpft.
Wegè dè kunschtgschichtlichè un hischtorischè Bedütung isch d Chillè im Johr 1974 zum Kunschtdenkmòl vo nèrè nationalè Bedütig deklaryrt worrè. I dè Johr 1976 bis 1978 isch si mit èrè kantonalè un eidgnössischè Finanzhǜlfi gründlich reschtauryrt worrè. Am 27. Auguscht 1978 isch si widder ygweyt worrè. D Reschtauration hèt zum Zyl ghaa, d Chillè widder i diè urschprünglichi Gschtaalt z bringè. D Uusgrabigè im Interieur vo dè Chillè hèn neui Erkènntnis übber d Früègschichtè vo Hallau brocht.
Gebruuch
D Bärgchillè St. Moritz wörd regelmässig für Gottesdiènscht vo dè evangelisch-reformyrtè Hallauer Chillègmaand bruucht. Usserdèmm wörrèd dõ regelmässig klassischi Konzärt durrègfüürt. Iri Laag macht d Bärgchillè zuè nèrè belièbtè Hochzitschillè.
Orglè
D Orglè i dè Bauart von èrè italiènischè Barockorglè isch 1978 vum Orgelbauer Theodor Kuhn baut un im Juli 2013 durch dè Markus Wagèbach vo dè Orgelbau Kuhn komplètt übberholt worrè. S Schliifladdè-Inschtrumènt hèt 13 Regischter uff eim Manual- un Pedalwärch. D Spyl- un Regischtertrakturè sin mechanisch. D Orglè vofüègt übber è mechanischi Kombination nõch èm Sischteem vom Orgelbauer Serassi un isch unglychschwebènd temperyrt.
7. August
Dr '''7. Augschte''' isch dr 219. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 220. in Schaltjohr), dodermit blybe no 146 Däg bis zum Änd vum Johr.
Chief Executive Officer
Chief Executive Officer (CEO) bezäichnet in vile anglofoone Staate s gschäftsfüerende Vorstandsmitgliid (vgl. Gschäftsfüerer) oder dr Vorstandsvorsitzend oder Generaaldiräkder (vgl. Vorsitzende oder Bresidänt vo dr Gschäftsläitig) vom ene Undernääme oder allgemäin däm si Gschäftsfüerer, wo elläi zäichnigsberächtigt isch. Gläägentlig wärde angelsäggsischi Diddel wie dä im Zuug vo dr Internazionalisierig vo Undernääme au im dütschsproochige Ruum brucht. Weder in Dütschland no in Ööstriich no in dr Schwiz häi si handels- oder gsellschaftsrächtligi Relewanz.
Kwelle
Dr Ardikel «Chief Executive Officer» uf dr dütsche Wikipedia
Mont-la-Ville
Mont-la-Ville (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Mont-la-Ville lyt am Sidoschthang vum Jura an dr Stroß zum Mollendruz. Zue dr Gmai ghere näb em glychnamige Dorf au no dr Wyler Chaume. D Gmaiflechi umfasst 43,6 % landwirtschaftligi Flechi, 52,9 % Wald, 3,4 % Sidligsflechi un 0,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Mont-la-Ville isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1140 as in Monte Villa.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,3 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 3,9 %, CVP 2,6 %, FDP 10,6 %, GLP 6,2 %, GP 9,8 %, SP 24,0 %, SVP 33,9 %, Sunschtigi 2,9 %.
Dr Burgermaischter vu Mont-la-Ville isch dr Patrick Agassis (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,2 % gläge.
Metrum (Musik)
S Metrum (gr. μέτρον métron „Maß, Maßschtaab; Silbèmaß, Versmaß") isch i dè Musigtheory dè Fachbegriff für d Organisation vo Schallimpuls in èm regelmäßigè Bedònigsmuschter, welles dè Hintergrund bildet, uff dè sich diè zitlichi Struktur von èm Stüggle bezièt. Selli zitlichi Struktur wörd vom Rhǜtmus un vom Metrum bildèt, s Bedònigsmuschter isch dè Tagt. D Begriff Metrum un Rhǜtmus wörred nit einheitlich definyrt, dõher hüüfig voduuscht, odder s Metrum wörd im Rhǜtmusbegriff untergordnet.
Mont-la-Ville
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 328 Yywohner 96,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,5 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 1 % anderi Sproche.
Metrum (Musik)
D Übbernaam vom Metrumbegriff uss dè sprõchlichè Versleeri beruèt uff sinèr! Bedütig als Silbèmaß: gmessè bzw. evaluiyrt wörd èrschtens diè quantitativi Duèr (odder Längi) un zweitens s qualitativi Gwicht (d Akzentuation), i dè Sprõch vo dè Wortsilbè, i dè Musig vo dè Motivsilbè. Unterschydlichi Dònduèrè bildet dè Rhǜtmus, unterschydlichi Dòngwicht s Metrum. Wôrend dè Rhǜtmus dè vitale Bewegigsvolauf vo dè Musig phantasyvoll modifizyrt, isch s Metrum a d Formbildigè vo dè Figur, dè Motyv, dè Phrasè, usw. bundè, welli s ideèlli Sinn- odder Bedütigsgfüègi von èm Musigschtüggle darschtellè duèt.
Mont-la-Ville
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Metrum (Musik)
Diè metrischi Hirarchy
Diè folgendi Darschtellig vo dè metrischè Hirarchy nõch Jackendoff un Lerdahl (1983) un Temperley (2001) söll dè Uffbau von èrè metrischè Struktur zeigè. Menschè organisyred d Zit hirarchisch, z. B. bschtòt è Johr uss 12 Mönet, èn Monèt uss 4 Wuchè, è Wuchè uss 7 Dääg. È söttigi, glièderti Zitorganisation enthaaltet meereri Akzèntschtufè, si isch ‚metrisch’. I dè Musig isch im 2/4-Tagt s 1. Virtel bedònt un wörd als schwèri Zit benamst, s  2. Virtel isch unbedònt, also è lychti Zit. Im 4/4-Tagt drait s 1. Virtel d Hauptbedònig, un s 3. Virtel isch öppis schwèrer als es lychte 2. un 4. Virtel.
S metrische Bedònigsmuschter vom Tagt wörd als è hirarchischi Gliderig vo Ebènä vo regèlmäßigè Impüls (odder Schlääg) dargschtellt. È einzelni Schlagebeni ergit kei metrischs ‚Muschter’, well dört alli Schlääg s glyche Gwicht hèn.
Èrscht hirarchisch gschichteti Ebènè vo Schlääg zeigèd Bedònungsmuschter, z. B. s binäre un s ternäre.
Theoretisch cha nè metrischi Struktur erschtellt wörrè, diè dè chlynschtè Notèwärt im Stugg als Grundlaag für diè unterschte Ebèni nimmt. Asè chönned immer höcheri Ebènè mit immer größerè Schlaagabschtänd berüggsichtigt wörrè. Ganz churzi un extreem langi Schlaagintervall sin abber nimmi 'zellbar', also nit sinnvoll.
Für nè braktischs Byschpill söll dè Aafang vo dè Gavotte uss J. S. Bach sinèrè Französischè Suite Nr. 5 diènè (Abb. 6).
Metrischi Struktur un musikalischi Obberflächi
Diè metrischi Struktur isch nit dirèkt i dè musikalischè 'Obberflächi' enthaaltè, sondern wörd uss dè Akzänt vo sellèrè Obberflächi abgleitet. Selli Akzänt chönned uff unterschydlichè Mèrkmòl vo dè Musig beruè, z. B. Lutschtärki, rhǜthmischi Gruppyrigè, Harmonywèchsel, usw. Uss sellè Hywys abschtrahyrt dè Theoretiker diè metrischi Struktur. Isch è Metrum eimòl etablyrt, ändert s sich nit, solang keini uusreichendè Gründ für èn Wèchsel sprèchèd. Sött diè musikalischi Obberflächi keini odder nit gnuèg regelmäßigi Akzänt uffwysè, cha sich kei stabils Metrum entwicklè.
Metrum un Grundschlag
I dè metrischè Hyrarchy bschtòt jedi Ebèni uss Schläg. Mò nimmt allerdings nit alli vo sellènè Ebènè glych stark wòr. Villmee chömmed üs diè Schläg von èrè bschtimmtè Ebèni hervorghobbè als regelmäßigè 'Puls' vor, wo sich durch s ganzi Stüggle zièt. Sellè Puls nennt mò Grundschlag odder Grundpuls. Sèll isch diè metrischi Ebèni, wo i dè Tagtbezeichnig vom sog. Nenner aagää isch, cha abber au diè nägschthöcheri odder düèferi Ebèni sy odder im Volauf von èm Stüggle wechslè. Dè Abschtand vo dè Schläg uff dè Hauptebèni darf nit z chly un nit zu groß sy. Generèll bedrait s Tempo uff sellèrè Ebèni mee als 50, abber wènniger als 150 Schläg pro Minutè (bpm). Dè Grundschlag isch uffgrund vo sinèrè Mittelschtellig èn wichtigè Indikator für s aagmesseni Tempo von èm Musigschtüggle.
Magdeburg
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
Metrum (Musik)
Metrum un Grundschlag
Aahand vo dè Gruppyrig vo dè Grundschläg wörd è Metrum als binär (zweideilig) odder ternär (dreideilig) benamst. Selli Bezeichnig git aa, wiè vill Schläg vo dè Ebèni vom Grundschlag uff èn Schlag vo dè nägschthöcherè Ebèni chömmèd. I dè europäischè Kunschtmusig sin selli Metrè am hüüfigschtè, abber komplèxeri Metrè (z. B. füüfdeiligi) chömmed ebbèfalls vor.
Magdeburg
Magdeburg isch d Hauptstadt vom Land Sachsen-Anhalt. D Stadt lit an dr Elbe und isch äins vo de drei Oberzentrum vom Land. Si het 236'235 Iiwooner und isch noch em Statistische Landesamt (Stand 31. Dezämber 2020 ) noch Halle (Saale) die zwäitgrössti Stadt z Sachsen-Anhalt und die fümftgrössti Stadt in de nöije Bundesländer. Magdeburg isch 2019 uf em Blatz 32 vo de dütsche Groossstedt gstande.
Metrum (Musik)
Metrum un Grundschlag
Metrè, wo sich nit als Villfachs von èm zwei- odder dreideiligè Metrum erklärè lôn, wörred additiv uss èrè Kombination vo zwei- un dreideiligè Schläg uffgfasst. So wörd z. B. dè 5/4-Tagt als è Kombination vo 2/4 + 3/4 (odder 3/4 + 2/4) übberfüürt. Klingèd meereri Metrè glychzitig, so sait mò dèm Polymetrik.
Magdeburg
Magdeburg isch im Joor 805 zum erste Mol urkundlig erwäänt worde. Im Spootmiddelalter isch si äini vo de grösste dütsche Stedt und s Zentrum vo dr Reformazioon gsi. 1631 isch si im Drissgjöörige Chrieg, abgsee vom Doom, fast vollständig zerstöört worde. Dr erst Kaiser vom Häilige Röömische Riich, dr Otto I. isch zsämme mit em Otto von Guericke Naamenspatroon vo dr hütige „Ottostadt Magdeburg“.
Metrum (Musik)
Metrum un Tagtart
Mò vobindet mit èrè bschtimmtè Tagtart è bschtimmtes Bedòningsmuschter, a dèm sich diè (europäischi) Musig orièntyrt. Uss sellèm Grund wörred Metrum un Tagt oft sǜnonǜm vowendèt. Mit dè Tagtbezeichnig wörd meischtens au d Ebèni vom Grundschlag un au d Unterdeilig vo dè höcherè un düèfèrè Ebènè fixyrt.
Magdeburg
Im Joor 1882 isch Magdeburg mit über 100'000 Iiwooner e Groossstadt worde. Im Zwäite Wältchrieg isch d Stadt schweer droffe worde. Von 1952 bis 1990 isch Magdeburg e DDR-Bezirksstadt gsi, sit 1990 isch si d Landeshauptstadt vom Land Sachsen-Anhalt.
Metrum (Musik)
Metrum un Tagtart
S Metrum isch zwar i dè Regèl èng mit èrè Tagtart vobundè, abber s isch möglich, dass è metrischs Muschter übber Tagtgränzè drübber wèg wǜrksam isch. D Tagtart lait deby nit fescht, ob söttigi meetaktigi metrischè Ebènè vorhandè sin, bezièungswys wiè selli Bedònungsmuschter uffbaut sin. S schint allerdings nit sinnvoll, metrischi Strukturè übber meereri Tägt (als Gränz cha mò öppè vir Tägt aanää) z konschtruyrè, well i sellèm Berych schu dè Yflüsse vo dè (metrischè) Phrasèschtruktur von èm Stüggle, wo meischtens nit regèlmäßig organisyrt isch, wǜrksam wörred.
Magdeburg
Wo d Elbe, dr Elbe-Havel-Kanaal und dr Middellandkanaal zämmechömme, isch e bedütende Binnehaafe und en Industrii- und Handelszentrum. Wirtschaftligi Bedütig häi dr Maschiine- und Aalaagebau, d Gsundhäitswirtschaft, Umwälttechnologie und Kräislaufwirtschaft, Logistik und d Härstellig vo chemische Brodukt, Iise und Staal, Babbiir und Textilie.
Metrum (Musik)
Metrum un Rhǜtmus
Hüüfig wörd dè Rhǜtmus als zitlichi Organisation vo unterschidlichè Dònlängè uffgfasst, s Metrum als zitlichi Organisation vo unterschidlichè Akzèntschtuèfè, dèrrè s Tagtsischteem als Schema zgrund lyt. Rhǜtmus un Metrum sin nit unabhängig vonènand, sondern beyflussèd sich gegèsitig, indem s ‚abschtrakte’ Tagtmetrum vo rhǜtmischè Gruppèbildungè un dennè iri Bedònigè durchbrochè odder übberwundè wörd. Uff selli Wys cha s zu Spannungè zwǜschè Metrum un Rhǜtmus chò, z. B. bi Sǜnkopè odder Hemiolè.
Magdeburg
Magdeburg ist isch dr Bischofssitz vo dr evangeelische und au vo dr katholische Chille. S Woorzäiche vo dr Stadt isch dr Magdeburger Doom.
In dr Landeshauptstadt befinde sich e Hufe bedütendi Kultuuriirichdige, drunder s Theater Magdeburg und s Kultuurhistoorische Museeum Magdeburg. Si isch au dr Standort vo dr Otto-von-Guericke-Uniwersidäät und vo dr Hoochschuel Magdeburg-Stendal.
Metrum (Musik)
Schwächè i dè Theory
D Forderig nõch absolut regèlmäßigè Schläg un Schlagabschtänd uff allnè metrischè Ebènè wôrend dè gsamtè Duèr von èm Stuggle isch unhaltbar. I dè musigalischè Wǜrklichkeit sin d Schlagabschtänd uff allnè metrischè Ebènè alles anderi als konschtant: bim accelerando wörd s Tempo übber èn bschtimmtè Zitruum suksessiv höcher un bim ritardando düèfer wörrè, bim rubato ständig è chly wèng voänderèt.
Magdeburg
Kwelle
Dr Ardikel «Magdeburg» uf dr dütsche Wikipedia
Metrum (Musik)
Schwächè i dè Theory
D Erklärig vo komplexè Metrè als additivi Kombination vo zweideiligè un dreideiligè wörd dè Eigèart vo sellnè nit grächt. Au d Frõg, welli vo dè theoretisch möglichè Ebènè tatsächlich relevant sin odder welli Ebèni dè Grundschlag hèrgit, wörd nit beantwortet. – Au d Bezièhig zwǜschè Metrum un Rhǜtmus, bzw. irè Stellèwärt innerhalb vo dè Musig odder in ènèm Musigschtüggle sin nit klärt.
Magdeburg
Liddratuur
Ingelore Buchholz: Magdeburg, so wie es war. Band 2. Droste Verlag, Düsseldorf 1997, ISBN 978-3-7700-1084-4.
Metrum (Musik)
Schwächè i dè Theory
I dè letschtè Johr sin voschideni neui Modèll für d Erklärig vo dè metrischè Struktur vorgschtellt worrè, diè vor allem s Brobleem vo dè Temposchwankigè innerhalb von èm Stüggle un d Bschtimmig vo dè Ebèni vom Grundschlag z erklärè vosuèchè. Oft wörd dõby s Konzèpt vom Schlag asè modifizyrt, dass d Schlagintervall nimmi absolut glychmäßig sy müèn, sondern in èm gwissè Raamè schwankèd chönnè (vgl. öppè Temperley (2001), Cambouropoulos & Dixon (2000), Desain un Honing (1999)).
S Metrum i dè Musig
Uusgangs- un Zylpunkt vo dè Theory söttet irèn Gegèschtand sy, dõ also s Metrum in sinèrè Klanggschtalt. S Metrum isch wiè dè Rhǜtmus è allgemeini Eigèschaft i dè Musig. È bschtimmts Metrum (z. B. dè Jambus lycht–schwèr) setzt è gschlosseni, dònlich, rhǜtmisch un formal definyrti Gschtaalt voruus, andèrèfalls blybt s Metrum, ebbè so wiè dè Rhǜtmus un dè Tagt, è lycht misszvoschtehendè Begriff.
Wôrend dè Rhǜtmus diè musikalischi Zit mit dè gnau feschtglaitè Dòn- un Pausèlängènè künschtlerisch gschtaaltet, bringt s Metrum diè ideèlli, sinngäbendi Dòngwichtung vo dè musikalischè Gschtaaltè mit dè Lutschtärki (Akzentuation) zum Uusdrugg. Diè rhǜtmischi Struktur von èm Musigschtüggle muè nu ‚gschpillt’, diè metrischi Struktur abber ‚erfasst’ wörrè.
Èn Dòn (odder è kurzi Dònfolg) cha metrisch schwèr odder lycht (gehörmäßig: stark odder schwach) sy. Èn gmäss sim metrischè Rang „schwerè“ Dòn wörd Thesis odder Hebig, èn „lychtè“ Dòn Arsis odder Senkig benamst, sèll isch komoplètt anderschd ummè wiè bi dè hütigè Bedütig vo Arsis un Thesis i dè Versleeri, wo Arsis d Hebig un Thesis d Senkig bezeichnèt. Diè i dè folgendè Notèbyschpill bruuchtè Zeichè für „schwèr“ un „lycht“, wo beidi no mit Akzèntzeichè markyrt wörrè chönnèd, um Zwǜschèwärt z bezeichnè, entschtammèd ebbèfalls dè Versleeri.
Dè Rhǜtmus, dèm dè eifache ‚Schlag’ (beat) als Zitmaß langè duèt, isch durch d Notè- un Pausèsǜmbol eindütig vorgää. Um s Metrum notyrè z chönnè, isch s Tagtsischteem entwicklèt worè: es bschtòt uss zwei Zaalé, vo dènnè diè oberi d Aazaal vo dè Ziteinheitè pro Tagt, diè unteri d Duèr von èrè Ziteinheit bezeichnèt, sowiè èm Tagtschtrich, wo diè metrisch schwèri Tagtzit, d ‚Eins’ aagit un dõmit alli übrigè Tagtzitè als lychti. Diè elementarè Tagtartè, dè Zweier- odder binäre, dè Dreier- odder ternäre, dè Virer- odder quaternäre Tagt wörred bekanntlich wiè folgt notyrt.
Dè notyrte Tagt isch è starres metrischs Schema, wo vom Rhǜtmus durchbrochè wörrè cha, so dass zweierlei Metrè unterschiddè wörrè müèn: s theoretische vom Tagt, welles immer glych blybt, un s lebèndige vo dè Musig, wo sich immer änderèt.
Selli drei Byschpill berüggsichtiged nu diè jewyls vorgschriebènè Virtelebenè (vom Tagt). Wörd èn Tagtdeil rhǜtmisch unterdeilt, so drèttet d Achtelebeni vo Sitè vo dè Musig dèzuè. Im Zweiertagt cha denn èn witerè, drittè Klangfuèß abgleitet wörrè:
Un anderscht ummè füürt èn doppeltè Notèwärt zum Wègkeiè vo eim metrischè Elemènt un dõmit zum Klangfuèß (s. diè Halbi im obigè Rhǜtmusbyschpill). Dõdruus cha mò ableitè, dass d Paus èn rhũtmischè Wärt darschtellt, abber kei metrischs Gwicht hèt.
S Metrum isch wiè dè Rhǜtmus undrènnbar a d Formbildungè vo dè Motyv, Phrasè un Themè bundè, in wellè sich nebbè dè künschtlerischè Dònhöchèaaordnungè dè ideèlli Ghaalt vo dè Musig uusschpricht. Diè gnanntè Formè sin primär nit vo begrifflicher, sondern vo klanglicher Nadur. Für iri Notation git s keini spezièlli Schriftzeichè, deshalb müèn si durch subtili Analǜse uss dè Melody usèglieerèt wörrè, um ires Metrum erkennè z chönnè. Wörd inè s Tagtmetrum uffzwungè, so wörred si bis zu dè Unkenntlichkeit vouuschtaltet.
I dè Vokalmusig löst sich s Brobleem vom Text hèr: s Wortmetrum muè erhaaltè blybè, s isch also für s Musigmetrum vobindlich. I dè Inschtrumèntalmusig fäält selli Stützè. Am Fugèthema C-Dur uss èm Wooltemperyrtè Klavyr II vom J. S. Bach wörd zeigt, wiè d Motyv nõch Umfang un Metrum uss èm reinè Notètegscht gwunnè wörred. Si sin mit èrè Klammèrè formal un innerhalb vo dè Klammèrè metrisch bezeichnèt. S Thema bschtòt uss zwei voschidenè Motyv, s èrschte cha au als zweisilbig uffgfasst wörrè, s zweiti, wo dè Aafang s èrschte uffgryft, wörd mit gringer Änderig è Stufè höcher widderholt. S èrschte Motyv folgt im Tagt, diè beidè folgendè setzèd sich übber yn drübber wäg. Sèlbstvoschtändlich müèn alli Zämmèhäng auditiv zum Uusdrugg chò. – È musikalischI Analǜsè setzt intuitiv-künschtlerischi Fähigkeitè voruus, also Kunschtsinn un Kunschtvoschtand, wo nit durch Theoriè ersetzt wörrè chönned.
Substantiv
Subschtantiv oder Nome ghöred grammatisch zunere Kategorie vo Wortarte, wo funktional di gliichi Eigeschaft im Satz händ. Es Subschtantiv (au Hauptwort, Nameswort oder Dingwort gnännt; zum Teil au Nomen) bezeichnet es beschtimmts Objekt oder e beschtimmti Person, wo in Ruum und Ziit exischtiert oder exischtiert hät. So isch d Bezeichnig vonere Person wie Muurer es Subschtantiv, aber dr Namen vom Maurers wie z. B. dr Herr Meier isch keis Subschtantiv, sondern es Nomen (lat. nomen proprium). Die Kategorie werded allerdings im Schprachgebruuch mitunder vermischt. Usserdem ghöred i dr düütsche Schprach (und einige andere) zu de grammatische Subschtantive abschtrakti Objekt, wo nöd würklich exischtiered wie Eigeschafte, wo Würklichkeit, d Güeti, d Unwüsseheit, d Unmöglichkeit, d Myschtik, s Wüsse und anderi.
Z underscheide sind:
Subschtantiv ghöred wie Subschtantivierige (di Blaue, s Schtriite, s Ich) zu de Nomen. S Nomen bildet de Chopf vo dr Nominalphrase: „es schöns Bild“, „di liebe Chliine“, „dr Maa, wo z viil gwüsst hät“. Dr Chopf git Genus-, Numerus- und Kasusmerkmal a di veränderbare Teil vo dr Nominalphrase wiiter, beschtimmt also d Grammatik vo dere Wortgruppe. Subschtantiv schiined i allne Schprache vorzchoo - dr weschtlichi Begriff vo ihne isch aber nöd immer problemlos überträgbar, das gilt z. B. für de irokesischi Schprachtyp.
I dr düütsche Schprach chönnd us verschiedene andere Wortarte Subschtantiv bildet werde. Zum Biischpiil chönnd us Verbe (wie „zrugggaah“) Verbalsubschtantiv („dr Rückgang“) bildet werde. Us einige Subschtantive chönnd au Wörter vo andere Wortarte bildet werde, wie z. B. us Huus wird huusen Verb (e niederi Art vom Wohne) oder us Farb wird färbe. E anderi Kategorie vo dr Adjektivierig isch z. B. d Höhli aus ihre wird hohl Adjektiv.
Subschtantiv fönd im Düütsche mit eme Grossbuechschtabe aa.
Biischpiil:
Düütschi Subschtantiv ghöred entweder em Genus Maskulinum (männlich) mit em beschtimmte Artikel dr, em Femininum (weiblich) mit em beschtimmten Artikel di oder em Neutrum (sächlich) mit em beschtimmte Artikel s aa.
Im DaF-Underricht („Düütsch als Fremdschprach“) macht d Grammatik vo dr Möglichkeit Gebruuch, für d Fremdschprachelerner s Genus vom Subschtantiv über d Subschtantivendig und de Artikel erkennbar z mache. Bsunders zueverlässig sind di Regle für di feminine Subschtantiv, under dene sich zahlriichi mit en Endige -e, -anz, -ion, -ik, -heit, -keit, -ung und -tät gfinded.
Subschtantiv sind in flektierende Schprache deklinierbar („büügbar“), im Düütschen exischtiered vier Fäll (Kasus): Nominativ, Genitiv, Dativ und Akkusativ. Di düütschi Deklination isch no einigermasse komplex. S Englische hät chuum no Kasusdifferenzierige, es näheret sich in dere Hiisicht em Chinesische aa, wo keinerlei Flexion uufwiist.
Obwohl di meischte Subschtantiv in Numeri Singular und Plural vorchömed, werded beschtimmti Subschtantiv nur im Singular (Singularetantum) bzw. im Plural (Pluraletantum) bruucht.
Zämegsetzti Subschtantiv (Komposita)
Dur Zämesetzig vo mehrere Wörter chönnd neui Subschtantiv bildet werde.
Debii schtaht s Grundwort im Düütsche und in viile andere Schprache rechts, links devoo schtönd entsprechendi modifizierendi bzw. erchlärendi Wörter, wo selber zämegsetzt sii chönnd. Prinzipiell chönnd so beliebig langi Subschtantiv bildet werde, di meischte beschtönd aber us zwei, drei oder vier Wörter. I dr düütsche Schprach werded zämegesetzti Subschtantiv zämegschribe oder zur Verdüütlichung vo dr Schtruktur dur en Bindeschtrich verbunde.