cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Merenbach
Volauf
Dè Obberlauf gòt vum südöschtliche Bõõdorfer Stadtrand in èm sanft abhäldigè Kèrbdal in südöschtlicher Richtung bis uff Wèllèdingè abbè. Nõchdèm er z Wèllèdingè durch s Wasser vo chlynèrè Bächle Chraft gwünnè hèt, schniidet sich dè Mèrèbach unterhalb vo Wèllèdingè in è düèfès, schluchtartiges Kèrbdal ii. Sèlli Schlucht gòt 2 km südöschtlich durab, denn chunnt vu links dè Brunnòdermer Dorfbach, wèllè vo sibbè Brunnòdèrè gschpysè wörd, i dè Mèrèbach drin iè. Witeri 1,15 km witer unnè gsellt sich dè Dillèdorfer Dorfbach zum Mèrèbach dezuè. A sèllèrè Stell lyt Dillèdorfer Sägi. sebbi isch markant, well vo Dillèdorf èn Bärgvorschprung dehèr chunnt, um dèsèll schlaat dè Mèrèbach èn Hòòkè nõch rächts. Scho vo Bõõdorf ewäg klèbt d Trassè vo dè B 315 dirèkt links näbbem Bach, für dè Hòòkè isch so wènig Platz gsi, dass mò èn churzè Strõßèdunnel i dè Fels gschprèngt hèt. In Höchi vum Dunnèl chunnt èrschtmòls vu rächts èn Zuèfluss dehèr, dè Wangemer Müllibach. È bitzeli unterhalb vom Dunnèl hèt d Stadt Bõõdorf am düèfschtè Pungt vo irer Gemarkig diè städtisch Kläraalaag am rächtè Ufer vum Mèrèbach hèrrèbaut. Ab èm Dunnel voändert s Dal sin Charakter, bis zu dè Mündung z Wizä bliibt s è Wannèdal. Im Abschtand vo 2,2 km folgt jetzt s zweitè Dorf, wo umittelbar am Mèrèbach lyt, dè Stüèlinger Ortsdeil Schwaningè. Mee un mee drüllt sich dè Bach gegè Oschtè, dõrum drènnt er Schwaningè in èn Deil a dè Nordhaaldè un a dè Südhaaldè, diè mò dè Winterbuck un dè Summerbuck dauft hèt. Sèlli Nämmè git s au 2,8 km witer unnè z Wizä, dè Nammè wechslèt dört abber uff Ehrèbach. Au z Wizä lauft dè Ehrèbach durch s Dorf durrè, dõdeby ändert d Flussrichtung è letschtes Mòl uff Südoschtè. Nõch èm Wizämer Sportblatz gòt er zum Wizämer Wohnblatz Wizä-Baanhof abbè. Kurz vor sinèrè Mündung bildèt dè Bach èn Mündungsdrichter, er sèlber bliibt am rächtè Rand vum Drichter klèbè un strebt uff 500 m Reschtlauf sinèrè Mündung i d Wuètè zuè. Sini letschtè Meter sin im Bach i dè letschtè hundert Johr immer mee strittig gmacht worrè, dè Bach wörd dört vo dè Wärchsschtrõß un èm Wärchsgelände vom Sto sowiè dè Trassè vo dè B 314 un dè Wuètèdalbaan hart bedrängt.
Lesse (Moselle)
Lesse (ditsch 1915–18 un 1940–44 Lesch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Lesse lijt rund àcht Kilometer nordweschtlich vun Morhange uf re Heche zwìsche 228 un 355 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Lesse ghere àui no d Willer Outremont un Bois Blanc. Direkt nerdlich vum Ort verlöift d Bàhnlinie Paris-Stroßburi (LGV Est européenne).
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lesse ìsch. Lesse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Lesse ghert zem Lorrain.
Martina Braun
D Martina Braun (* 3. April 1960 z Furtwangen im Schwarzwald) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg
Uusbildig un Beruef
Anne 1976 het d Braun e dreijehrigi Lehr zur Pharmazeutisch-tächnische Assischtenti (PTA) an dr Beruefsfachschuel z Fryybeg gmacht. Derno het si fimf Johr lang in verschidene Abedeeke gschafft. Syt 1983 fiert si zäme mit ihrem Mann en Biobuurehoof im Furtwangen Ortsdail Linach.
Bolitischi Karriere
Vu 1999 bis 2009 isch d Braun stellverdrättendi Ortsvorsteheri vu Linach gsii. Anne 2008 isch si in d Bartei Bindnis 90/Di Griene yydrätte. Syt 2009 isch d Martina Braun Chraisreeti im Schwarzwald-Boor-Chrais, syt 2012 dert au im Vorstand vum Chraisverband vu dr Griene. Anne 2011 het si zum erschte Mol fir ihri Bartei as Diräktkandidati im Landdagswahlchrais Villinge-Schwenninge kandidiert. Im Zug vu dr Landdagswahl 2016 het si si geg dr bishärig Verdrätter vum Wahlchrais, dr Karl Rombach (CDU), chenne duresetze un het mit 31,6 % vu dr Wehlerstimme s Erschtmandat gwunne, s erscht fir di Griene.
In ihre Landdagsfraktion isch d Martina Braun Sprächeri fir dr Ländlig Ruum. Si laitet dr Arbetschrais Ländlige Ruum un Verbruucherschutz vu dr Fraktion un isch Mitglid im glychnamige Uusschuss un au im Petitionsuusschuss. Ihri Themeschwärpinkt sin Nochhaltigi Landwirtschaft un Mobilitet im Ländlige Ruum.
Familie un Privats
D Martina Braun isch syter anne 1983 mit em Roman Braun ghyrote un isch Mueter vu drei Chinder.
Eberlerkapelle
D Eberlerkapälle isch e Graabkapälle in dr Baasler Peterskiirche, wo dr Mathis Eberler zum Agtstäi 1474 het lo baue.
D Eberlerkapälle isch 1474/75 vom Baasler Archidekt Remigius Faesch as Mariekapälle baut worde, für e Mathis Eberler und si Familie, und mit e Hufe Wandmoolereie dekoriert worde. Vil vo däm isch aber in Umbaute, im reformatorische Bildersturm und vil spööter denn, 1909, wo mä dört e Häizruum und Koolelaager iigrichdet het, zerstöört worde.
Im Früelig vo 1915 isch d Kapälle, wo mä 1909 zuegmuurt het, under dr Läitig vom Brofässer Stückelbärg wider ufdoo worde und mä het drbii d Grabblatte vo de Eberler mit iirem Vollwabbe im Rölief widerentdeggt und sä in dr früenere Tresskammere (Sakristei) vo dr Stiftskiirche ufgstellt.
In de 1930er Joor het dr Baasler Dänggmolpflääger, der Rudolf Riggebach, wo in dr Stadt as «Dingedinge» bekannt gsi isch, wil er bi sine öffentlige Vordrääg immer wider emol e Begriff vergässe het und denn «… e Ding, e Ding …» gsäit het, d Restaurazioon vo dr Kapälle voraadriibe mit Hilf vom Arbetsrabbe. Vom Novämber 1940 aa het mä d Wandmoolereie wider chönne go bschaue, drunder Mariebilder vo öbben em Joor 1400 in dr Zibolnische, wo vom ene Wandpfiiler vo dr Eberlerkapälle versteggt worde si.
Klarissen
Dr Zwäit Orde vom häilige Franziskus, dr Orde vo de Clarisse (mä säit em au dr Seraphisch Orde,, Abchürzig OSC), isch 1212 vom Franziskus vo Assisi und dr Klara vo Assisi (1193–1253) gründet worde. Si si zerst as d Damianitinne, «die arme Fraue bi San Damiano», bekannt gsi. Dr Name vo de Clarisse häi si erst noch em Dood vo dr Clara vo Assisi überchoo.
Dr Franziskus het em Orde d Reegle vorgschriibe: strängi Klausur und vollkommeni Armuet. S Bischbil vo de Damianitinne het Schuel gmacht und bald si nöiji Klööster vo de Minorite und Clarisse gründet worde. Das het spööter zur Gründig vom ene dritte Orde gfüert, wo immer e Manneorde und e Frauenorde zämmeghööre und e Ordensfamilie bilde.
Isabelle Körner
D Isabelle Körner (* 1975) isch e dytschi Färnsehjournalischti.
Noch dr Schuel het d Körner internationali Betribswirtschaftslehr studiert. Derno isch si uf d Georg von Holtzbrinck-Schuel fir Wirtschaftsjournalischte. Si het derno fir s Wirtschaftsmagazin DM un dr Nochrichtesänder N24 gschafft. Fir d Nochrichtenagäntur Reuters isch si au Wirtschaftskorreschpondänti fir d BBC World gsii.
Syt em Spotjohr 2004 moderiert d Körner d Nochrichte un dr Telebörse bim Färnsehsänder n-tv. Derzue moderiert si syt em 24. Oktober 2009 im Wächsel mit dr Ilka Eßmüller un em Maik Meuser s RTL Nachtjournal.
D Isabelle Körner schwätzt Änglisch as zwoti Muetersproch näbe Dytsch. Derzue cha si au Franzesisch un Spanisch.
Monika Schnaitmann
D Monika Eugenie Schnaitmann (* 10. Jänner 1952 z Ulm) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un isch vu 1992 bis 1996 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg un vu 1997 bis 2001 Landesvorsitzeri vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii.
Uusbildig un Beruef
D Schnaitmann het anne 1971 s Wirtschaftsabitur gmacht. Vu 1971 bis 1975 het si an dr Pedagogische Hochschuel Reidlenga Änglisch, Pedagogik u Evangelischi Theology studiert. Derno het si Evangelischi Theology an dr Universitet Dibenga studiert. Z Sendelfenga het si s Vikariat gmacht. Aafanga 1980er Johr het si d Schnaitmann gwaigeret, en Soldat in Uniform z dröue, dodruf het si Brobläm mit dr Chilche kriegt. Vu 1987 bis 1992 het si as Seelsorgeri an eme Alte- un Bfläägehaim z Dibenga gschafft. Vu 2003 bis 2017, no ihre bolitische Karriere, isch si Bfaareri z Bodelshausen gsii.
Bolitischi Karriere
In dr Johr 1984 bis 1992 isch si Mitglid vum Chraisdag vu Landchrias Dibenga gsii. Vu 1992 bis 1996 isch si Abgordneti vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii un isch dert zueständig gsii fir Schuelbolitik un Chilchefrooge. Bi dr Landdagswahl 1996 het si ihre Chraisverband nimi fir dr Landdag ufgstellt, derfir d Sabine Schlager. Vu 1997 bis 2001 isch si zäme mit em Reinhard Bütikofer (bis 1999) un em Andreas Braun (syt 1999) Landesvorsitzeri vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii. Anne 1999 isch si in Dibenger Chraisdag retuur gchehrt. Dert isch si Mitglid im Verchehrsuusschuss, stellverdrättend Mitglid im Sozialuusschuss un Verwaltigsreeti vu dr Chraissparkass Dibenga gsii.
Anne 2004 het d Schnaitmann ihre bolitische Karriere en Änd gmacht.
Familie
D Monika Schnaitmann isch ghyrote un het zwee Sihn un ai Dochter. Ihre Mann Gerhard het bis zue sym Ruestand as Nochverchehrsexpert bi dr Nochverchehrsgsellschaft Bade-Wirttebärg gschafft un isch sälber im Dibenger Gmairoot bolitisch aktiv gsii.
Karl Werner Glättli
s Läbe
Vom K. W. Glättli, wie-n er meischtens zitiert worden isch, git’s au es bar Mundartschrifte im Züri Oberländer Tieläkt. Grad zwee vo sine Gschichte het dr Traugott Vogel i d Mundartantology Schwizer Schnabelweid uufgnoo, die eint isch d Saag “Wie ’s Gyrebad etdeckt worde-n-ischt” und die anderi “De Undeler-See”, wo erklärt wie me afangs vom zwänzigscht Joorhundert Porträäfotine gmacht het.
Im Joor 1971 het er mit dr Schuel ufghört und isch i d Pänsion ggange. Und scho im Joor druuf, am 26. April 1972, isch dr Glättli es bar Dääg vor sim sächsesächzigschte Geburtstag gstorbe.
Xenophon
Dr Xenofon (* zwüsche 430 und 425 v. d. Z. z Athen; † noch 355 v. d. Z. z Korinth ) isch e antike griechische Politiker, Fäldheer und Schriftsteller in de Beriich vo dr Gschicht, Ökonomii und Filosofii gsi.
Lääbe
Was mä hüte über s Lääbe vom Xenofon wäiss, chunnt vor allem us sine äigene Wärk und ere filosofiigschichtlige Schrift us em 3. Joorhundert
402 v. d. het dr Griech Proxenos vo Theebe für d Perser griechischi Söldner gsuecht, und het au dr Xenofon uf Sardes iiglaade. Dä isch 401 v. d. Z. ins Riich vo de Achämenide gfaare. Am Aafang het er dr Zuug vo de 10'000 as Zivilist begläitet. Wo dr Aafüerer Kyros 401 v. d. Z. in dr Schlacht bi Kunaxa gfalle isch, het sich si Armee ufglööst, und die griechische Söldner under em Proxenos vo Theebe häi brobiert ans Meer z choo. Wo au dr Proxenos gfalle isch, isch dr Xenofon zum Aafüerer gweelt worde, het aber dr Boste abgleent. D Armee isch schliesslig an d Küste vom Schwarze Meer choo und vo dört über Byzantion uf Pergamon.
D Athener häi dr Xenofon nid bi sich welle, wil er de Perser ghulfe het, und dä isch dorum zu de Spartaner. Deren iire General Agesilaos het em e Landguet in Skillus gschänggt, und uf das het er sich in de 380er-Joor mit sinere Frau Philesia und de zwäi Söön zruggzooge. Dört het er sini Gschichtswärk Anabasis und Hellenika gschriibe en ökonomischi Schrift und filosofischi Dialog. Wo Skillus 371 v. d. Z. gfalle isch, isch dr Xenofon mit dr Familie uf Korinth züüglet. 367/366 isch s Urdäil, wo dr Xenofon us Athen verbannt het, ufghoobe worde. Er isch woorschinlig zrugg uf Athen, dr Diogenes Laertios verzelt aber, ass er z Korinth gstorbe isch.
Schrifte
Historischi Schrifte
Sokratischi Schrifte
Pedagogischi und politologischi Schrifte
Witeri
Gsamtusgoobe und Übersetzige
Gsamtusgoobe
Übersetzige vo äinzelne Schrifte
Waldstatt
I de Waltschtat, älter i de Waldschet (amtlech Waldstatt), isch e iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Henderland).
Geografi
D Waldstatt liit zwösched Herisau, Hundwil, Urnäsch ond Schwellbrunn. Vo de Gmäändsflechi sönd 62,1 % landwertschaftlechi Flechi, 25,9 % Wald, 10,6 % Sidligsflechi ond 1,3 % suschtigi Flechi.
Gschicht
D Waltschtat isch zom eerschte Mool gnamset worde em Joor 1374 als Ober Walstatt (1415 Wall-statt).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatääl isch 2010 bi 12,9 % gläge.
Religion
23,5 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 59,9 % evangelisch-reformiert.
Politik
De Gmäändspresidänt vo de Waltschtat isch de Andreas Gantenbein (Stand November 2017).
Wertschaft
D Arbetslosigkäät isch em Joor 2011 bi 1 % gläge.
Sprooch ond Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1710 Iiwoner 90,9 % Düütsch als Hòuptsprooch aagèè, 0,2 % Franzöösisch, 1,1 % Italienisch ond 7,8 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialäkt vo de Waltschtat ghöört zue de Oschtschwiizer Dialekt.
Birsfelden
Birsfälde (offiziell hoochdütsch: Birsfelden) isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlese im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz.
Geographii
Birsfälde lit 259 m ü.M. an dr Mündig vo dr Birs in Rhii. Es isch d Gmeind im Kanton Baselland, wo am diefste lit. Au dr diefst Punggt im Kanton befindet sich z Birsfälde, uf 246 Meter ü.M. an dr Birsmündig. D Birs bildet d Gränze zur Stadt Basel im Weste; im Norde und Nordoste isch dr Rhii die natürligi Gränze zu Basel und Rieche (Kanton Basel-Stadt) und zu Gränzach-Wyhle (Dütschland). Im Oste und Süde gränzt Birsfälde an Muttez. Zur Gmeind ghöre au s Wasserchraftwärk Birsfälde und dr Birsfälder Haafe am Rhii. Birsfälde isch mit dr Dramlinie 3 mit Basel und mit de Buslinie 70 und 80 au mit Liestel verbunde.
D Flechi vo dr Gmeind isch 252 Hektar grooss, drvo si 81 % Siidligsflechi, 18 % Landwirtschaftsgebiet und 1 % Wald.
Wappe
Uf em Wappe vo Birsfälde het s drei gääli Stärn, wo under eme wiisse Wällebalke uf rotem Grund stöhn. Die drei gääle Stärn symbolisiere dr Fluernaame Stärnefäld, währed dr Wällebalke d Birs darstellt.
Gschicht
Fund us dr Stei- und dr Bronzeziit und Räst von ere römische Warte im Stärnefäld belege die früechi Besiidlig an dr Birsmündig. Dr Birsfälder Hof isch scho im Hochmittelalter bekannt gsi und het de Groofe vo Hombärg und em Dalbe Chloster z Basel ghört. Noch em Bau von ere feste Holzbrugg über d Birs 1425 het sich uf em Birsfäld e chliini Bruggesiidlig entwigglet. Dr gross Ufschwung isch aber erst noch dr Basler Kantonsdeilig im Johr 1833 cho, wo d Birs d Kantonsgränze und Birsfälde e Zollort worde si. Wirtshüüser mit Ställ und Fuehrhaltereie mit Ross si entstande. Dank siiner günstige Verchehrslaag in dr Nööchi vom früeje Industriiviertel Dalbedaal, hai sich do au vili Arbeiter niidergloo.
Birsfälde het lang zur Gmeind Muttez ghört und het erst 1874 dr Status von ere eigeständige Iiwohnergmeind übercho. Ab 1923 isch dr Baasler Flugblatz uf em «Stärnefäld» gsi und Birsfälde isch mit em ganze europäische Luftverchehrsnetz verbunde gsi. 1950 isch dä «international» Flugplatz z chlii worde und me het en noch Blotzheim verleit, wo dr jetzig EuroAirport Basel-Mulhouse-Friburg entstanden isch.
Dr Naame Birsfälde leitet sich vo de früenere Fälder an dr Birs ab. In dr regionale Umgangssproch sait me Birsfälde scherzhaft au «Blätzbums».
Wirtschaft
Zämme mit de Areal Santihanns und Chläihüninge und em Auhaafe Muttez bildet dr Birsfälder Haafe d Rhiihääfe vo beide Baasel. Zämme hai si e Flechi vo über 1,3 Mio. m². S Chraftwärk Birsfälde über em Rhii broduziert öbbe 100 MW Stroom. Z Birsfälde befindet sich au dr Hauptsitz vo Vitra und vo Delica.
Bevölkerig
Birsfälde het e chli meh as 10'000 Iiwohner. 30 % vo dr Bevölkerig si römisch-katholisch und 27 % reformiert. Dr Usländeradeil beträit 23,9 %.
Oberhaslach
Ewerhosle (frz. Oberhaslach, dt. Oberhaslach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Birsfelden
Politik
Dr siibechöpfig Gmeindiroot vo Birsfälde isch us de folgende Persone zsämmegsetzt:
Oberhaslach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Birsfelden
Politik
Partnergmeind isch Plan-les-Ouates.
Oberhaslach
Verwàltung
vun Ewerhosle ìsch. Ewerhosle ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ewerhosle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Burige
Z Ewerhosle gìt s drej Burige:
Barbara Egli
D Barbara Egli (* 19. Mai 1918 z Pfäffike; † 10. April 2005 z Züri) isch e Schwiizer Mundartschriftstellerin gsi.
Si isch als Dochter vom Hermann Egli und vo dr Anna Hedwig Egli-Rampe z Pfäffiken uf d Wält cho. Nach de Schuelzyt isch Primarlehrerin woorde und het anne 1939 dr Geograaf Emil Egli ghürootet. Drno het si z Züri als Huusfrau und Schriftstellerin gläbt.
Si isch bekannt worde mit irne Gschichte und Gedicht, wo si im Tieläkt vom Züri Oberland gschribe het. Drzue git’s vonnere au hochdütschi Tegscht.
Sackbrüder
Gschicht
Dr Orde isch am Ändi vo de 1240er Joor im provencalische Hyères (Frankriich) vom Raimund Attanulfi gründet worde, nodäm en d Franziskaner abgleent häi. Zu sine erste Mitbrüeder het dr Bertrandus de Manara (d’Almanarre) ghöört und bäidi si under em Iifluss vom Breediger Hugo vo Digne gstande. Si häi dr Orde noch em Vorbild vom Dominikanerorde ufbaut und er isch zerst uf d Provence beschränkt gsi. In de 1270er Joor het er scho mee as 100 Konvänt ghaa. Dank däm Erfolg het dr Orde vo dr Kurie dr dritt Blatz under de Bättelorde überchoo. 1274 het s Zwäite Konzil vo Lyon dr Orde ufghoobe, und d Sackbrüeder si Mitgliider in andere Bättelorde worde oder häi überhaupt dr Orde gwäggslet. Vili Spirituale häi im Orde vo de Sackbrüeder dr Ordo novus vom Joachim vo Fiore gsee.
Kleon
Dr Kleon (, † 422 v. d. Z. bi Amphipolis) isch en athenische Politiker und General wääred em Peloponnesische Chrieg gsi.
Lääbe
In de antike Kwelle, wo vo Aristokrate gschriibe si, wird sini niidrigi Häärkumft uusegstellt. Si Vater het Kleainetos ghäisse. Noch em Verfasser vo dr Athenaion politeia sig dr Kleon dr ersti gsi, wo uf dr Rednerdribüne gschroue und gschimpft het und mit sinere unkontrollierte Impulsividäät s Volk mee as jeede andere verdorbe het. Dr Historiker Thukydides beschribt in as äine, wo für e Chrieg gsi isch, e Demagog und as vulgäär.
Dr Kleon isch mit ere Gärberei riich worde und het in äini vo de vornäämste Familie vo Athen iineghürotet. Er isch en usserordentlige Redner gsi, und het eso s athenische Volk uf sini Site brocht. Er isch für en aggressivi Politik Sparta gegenüber gsi und eso e Gegner vom Nikias, wo für e Verständigig iidräte isch. Wo spartanischi Abgsandti 425 v. d. Z. wägen dr häikle Situazion vo de Spartaner uf dr Insle Sfakteria in Athen für e Friidensschluss gworbe häi, het si, wie dr Thukydides verzellt, dr Kleon schroff abgwiise und si häi ooni öbbis fertig z bringe, wider häimn müesse.
Er het käi milidäärischi Erfaarig ghaa, het aber as General in dr Schlacht vo Sfakteria 425 v. d. Z. Erfolg gha und das het si Aasee vergrösseret. Dr Kleon isch 422 v. d. Z. as Fäldherr mit 30 Schiff vo Athen uf Thrakie, zum d Stedt zruggzeroobere, wo vo Athen abgfalle si. In dr Schlacht vo Amfipolis si aber är und dr Spartaner Brasidas gfalle und dr Wääg isch frei gsi für e Nikiasfriide vo 421 v. d. Z.
Dr Thukydides und dr Aristofanes häi en Iifluss gha druf, ass dr Kleon schief agluegt wird, und woorschinlig häi persönligi Motiv e Rolle gspilt. Dr Thukydides isch für zwanzig Joor verbannt worde, was er wenigstens zum Däil im Kleon z verdanke het. Dr Kleon isch au äine vo de erste athenische Politiker gsi, wo nit us de alte aagseene Familie gstammt het und dorum ganz uf d Überzüügigschraft vo sinere politische Rhetorik aagwiise gsi isch. In dr nöijere Forschig isch dorum sis Bild differenzierter.
Bartholomä
Bardlemäe (amtlich Bartholomä) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bardlemäe leit auf em Albuach, eme Doel vo dr Schwäbische Alb. D Nochbergmoede vo Bardlemäe send Heubach, Essingen, Königsbronn, Steinheim am Albuch, Böhmenkirch, Lauterstein ond Schwäbisch Gmünd.
Gmoedsglidrong
Zua Bardlemäe gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Äußerer Kitzinghof, Amalienhof, Hesselschwang, Hirschrain, Innerer Kitzinghof, Möhnhof ond Rötenbach, s Gheft Tannenhöfle ond dr Wohnblatz Ziegelhütte (Auf der Heide).
Gschicht
Bardlemäe ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1365 als Laubenhart, em 16. Johrhpndert hot s Dorf sei heitiche Name kriagt.
Verwaldong
Bardlemäe hot sich mit dr Stadt Haebach ond dr Gmoede Bebenge, Heichlenge ond Megglenge zom a Gmoedverwaldongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Bardlemäe ischt dr Thomas Kuhn.
Dialekt
Dr Dialekt vo Bardlemäe ghert zom Schwäbisch.
Maren Wiesler
D Maren Wiesler (* 7. Februar 1993) isch e ehmoligi dytschi Skirännlaiferi. Si isch in allne Diszipline gfahre un het vu dr Saison 2014/15 bis zur Saison 2017/18 em A-Kader vum Dytsche Skiverband ghert. Ihri Sterkine sin im Slalom un Riiseslalom gläge.
Lääbe
D Wiesler stammt us em Minschterdal im Schwarzwald. Anne 2009 isch si uf s Skiinternat Oberstdorf gange un het dert 2012 mit em Abitur abgschlosse. Syterhär isch si Sportsoldati vu dr Bundeswehr un absolviert e Färnstudium zur Sport- un Fitnesstraineri. Im Alter vu 15 Johr het si ab Dezämber 2008 bi FIS-Rännen un nationale Junioreränne mitgmacht. Ihre erschte wichtige Erfolg isch dr dytsch Riiseslalom-Jugedmaischtertitel anne 2010 gsii. Im Jänner 2012 isch si zum erschte Mol bim Europacup derby gsii un het im Novämber 2012 di erschte Pinkt gwunne. Am 16. Merz 2013 het d Wiesler dr dytsch Slalom-Junioremaiuschtertitel gwunne, zämme mit dr Andrea Filser.
Ihre Wältcup-Debüt het d Wiesler am 16. Novämber 2013 bim Slalom z Levi/Finnland ghaa. Mit dr hoche Startnummere 66 isch si iberraschend uf Blatz 23 gfahre un het si dodermit di erschte Wältcuppinkt gsicheret. Am 29. Jänner 2014 isch ere z Sestriere/Italie di erscht Podeschtblatzierig in eme Europacup-Slalom glunge. Ihre bescht Ergebnis in eme Wältcupslalom het si am 5. Jänner 2016 mit em 11. Platz z Santa Caterina gschafft.
Im Augschte 2018 het si ufghert mit ire Sportkarriee un het z Augschburg aafange Grundschuellehramt studiere.
Si wohnt mit ihrem Freind Manuel Schmid z Fische im Allgai.
Paulínia
Paulínia isch e Schdat im Bundesschdaat São Paulo z Brasilie.
Geografii und Demografii
Im Johr 2008 hai z Paulínia 81.544 Persone uf 139 km² gläbt.
Paulinia lit öbbe 118 Kilometer vo São Paulo ewäg. Im Norde vo dr Stadt het s grossi Chemii- und Petrochemiialage wie d Replan (Refinaria do Planalto Paulista) und Rhodia. Dank dr hoche Industrialisierig het d Stadt s sibthöchste Pro-Chopf-Iikomme z Brasilie.
E Fluss, dr Jaguari, fliesst am Rand vo dr Stadt vorbii, und en andere, d Atibaia, fliesst dur s Zentrum vo dr Stadt und deilt se in zwei Helftene.
Lessy
Lessy (ditsch 1915–18 un 1940–44 Lessingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Lessy lijt sìwe Kilometer weschtlich vun Metz, uf re Heche zwìsche 183 un 344 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Lorry-lès-Metz ìm Norde, Plappeville ìm Nordoschte, Châtel-Saint-Germain ìm Weschte un Scy-Chazelles ìm Sìdoschte.
Sahne
Sahne chan folgendes bedüte:
Lessy
Gschìcht
Lessy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 760.
Verwàltung
vun Lessy ìsch. Lessy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Lessy ghert zem Lorrain.
Adolf Ogi
De Adolf Ogi (* 18. Juli 1942) us Chanderschtäg im Berner Oberland (Schwiiz) isch für d SVP während 13 Jahr Mitgliid vo dr Schwiizer Landesregierig (Bundesrat) gsii. Vo 2001 bis 2006 isch er Sonderberater für "Schport im Dienscht vo Entwicklig und Friide" im Uuftrag vo dr UNO gsi.
Familie
Siini Eltere sind de Adolf und d Anna Ogi, geboreni Wenger. Siin Vater Adolf isch Förschter und Bergfüehrer, sowie Gmeindrat, Präsident vo dr Schuelkommission, Gmeindspräsident und Gmeindskassierer in Kanderschteeg gsii. Am 12. Mai 1972 hät er siini hütigi Frau Katrin, geboreni Marti ghüürate. Zäme händs zwei Chind, de Matthias Adolf und d Caroline.
Brueflichi Karriere
De Ogi hät dänn für zwei Jahre d Leitig vom Verchehrsbüro Meiringe übernaah. 1964 hät er zum Schwiizerische Ski-Verband (SSV) gwächslet. Deet hät er als Assischtent vo de Elsa Roth gschaffet und isch 1975 als Direktor vom Ski-Verband gwählt worde. Während siinere Arbet im Verband hät er de Ski-Fahrer a de Olympische Winterschpiil 1972 zu grossem Erfolg verhulfe.
Per Juli 1981 isch de Adolf Ogi vo siinere Funktion als Präsident vom SSV zruggträte und hät bi dr Intersport Schwiiz de Poschte als Generaldirektor übernaah. Er isch bi dr Intersport zruggträte, woner 1987 in Bundesrat gwählt worde isch.
Siini fehlendi akademischi Uusbildung isch scho oft als Grund gnaah worde, um über ihn z scherze. Es wird z. B. gseit, er schriibi uf siine Visitencharte hinder siim Name s Chürzel PSK, was für Primarschuel Kanderschteeg schtaht.
Kern
Kern chan en Familiename sii.
Adolf Ogi
Vor dr Wahl in Bundesrat
Dur siini Arbet im Ski-Verband isch de Ogi schwiizwiit bekannt worde. Drum händ verschiedeni Parteie versuecht, ihn für e Nationalratskandidatur z gwünne. Siini Schwiigereltere sind Mitgliid vo dr Schwiizerische Volkspartei SVP gsii, dere isch er 1978 au biiträte. Für d Nationalratswahle 1979 hät er dänn für die Partei kandidiert und isch mit eme sehr guete Ergebnis gwählt worde. Er hät 56'235 Schtimme gunne und hät vo deet aa de Kanton Bern i dr grosse Chammere verträte.
Kern
Bekannti Namensträger:
Adolf Ogi
Vor dr Wahl in Bundesrat
Im Jahr 1984 isch de Ogi zum Präsident vo dr SVP Schwiiz gwählt worde.
Für d Bundesratswahle vo 1987 hät sich de Adolf Ogi parteiintern im Zentralvorschtand gege de Regierigsrat Peter Schmid, de Brüeder vom schpätere Bundesrat Samuel Schmid, duresetze chönne und isch vo dr Partei als Kandidat nominiert worde. Im erschte Wahlgang vo de Wahle vom 9. Dezember 1987 hät de Ogi 114 Stimme berchoo, wo fürs absolute Mehr 121 notwendig gsi si. Einigi bürgerlichi Politiker händ de Ogi nöd im erschte Wahlgang gwählt, um ihn für siis Verhalte bi dr Wahl vom Otto Stich z beschtrafe. Damals hät er sich für d Kandidatin Lilian Uchtenhagen iigsetzt ghaa. Einigi vo siine Kontrahente sind au dr Meinig gsii, nur 8 Jahr Politik seied zchurz, um grad Bundesrat z werde. Im zweite Wahlgang isch de Ogi dänn mit 132 Schtimme zum Nachfolger vom Leon Schlumpf gwählt worde.
Als Bundesrat
Nach siinere Wahl in Bundesrat sind fascht alli Attacke gege siini Person verschtummt. Vo 1988 bis 1995 isch er em Eidgenössische Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartement vorgschtande. Nach eigener Uussaag hät er die Uufgaab gliebt. Siini gröschti Uufgaab i dem Departement isch d NEAT gsii, wo zu dem Ziitpunkt em Volch zur Abschtimmig vorgleit worde isch und für die hät er mit grossem Elan gworbe. D Abschtimmig hät de Ogi klar gwunne, s Projekt isch aber dur d Chöschte, wo demit verbundene gsi si, immer meeh i d Kritik choo. Vor allem dr Finanzminischter Otto Stich hät sich defür iigsetzt, dass d NEAT finanzierbar worde isch. Schliesslich hät de Ogi müesse zuegee, dass d Chöschte bi dr Abschtimmig beschönigt worden seied.
Siini gröschte Niderlaag isch wohl d Aanaahm vo dr Alpeinitiative am 20. Februar 1994 durs Volch gsii. D Initiative hät de Verlaad vom Verchehr uf d Schine und en Schtopp vom Uusbau vo Transitschtrasse gforderet. De Ogi hät sich nach dere Abschtimmig als schlechte Verlüürer erwise. Drum händ immer meeh Lüüt en Rücktritt vom Ogi als Verchehrsminischter gforderet, vor allem au s Initiativkomitee.
Am 1. Oktober 1995 hät de Ogi dur en Beschluss vom Gsamtbundesrat gege sii Wille s Militärdepartement müesse überneeh, wo nach em Endi vom Chalte Chrieg nur no wenig prestigeträchtig gsii isch. Das Departement isch 1997 zu "Eidgenössisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport" (VBS) umbenännt worde. Er hät sich i dere Ziit verantwortlich zeichnet für de Biitritt vo dr Schwiiz zum NATO-Programm «Partnerschaft für den Frieden». Au sorgt er 1999 dass schwiizerischi Soldate («Swisscoy») in Kosovo gsendet werdet. I dere Aaglegeheit hät dr Bundesrat de Zorn vom Christoph Blocher und dem siinere Aktion für eine unabhängige Schweiz (Auns) uf sich zoge. "Wollen Sie, dass Ihr Sohn im Sarg zurück kommt", häts uf Werbeplakat vo de Blocher-Aahänger gheisse, ergänzt durch grausami Chriegsbilder. De Ogi hät au e drastischi Reduzierig vom Armeebeschtand planet und hät siini Soldate oft für Aktione wie d Besiitigung vo Unwetterschäde oder Sicherig vo Kongress iigsetzt. Während em Ogi siinere Ziit im VBS händ sich d Affäre Nyffenegger und Bellasi ereignet.
1998 hät sich de Adolf Ogi zum Präsident vo dr Olympiakandidatur vo Sion 2006 wähle laa. Er hät viil Ziit und Elan für die Kandidatur inveschtiert. Imene Entscheid, wo sehr schtarch kritisiert worde isch, hät dänn aber Turin vor em Favorit Sion di Olympische Winterschpiil 2006 gwunne.
De Adolf Ogi isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1993 und 2000 und Vizepräsident i de Jahre 1992 und 1999.
Affoltern im Emmental
Affoutere (amtlech Affoltern im Emmental) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Affoutere ligt im Ämmitau. D Gmeindsflächi bsteit us 73,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 19,8 % Waud u 6,8 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Wauterswiu, Düreroot, Sumiswald, Rüegsou, Heimiswiu u Winige.
Gschicht
Affoutere isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1261/63 aus Affolterra. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Trachsuwaud ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,2 % gläge.
Religion
87,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1212 Ywohner 98,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Affoutere ghört zum Hochalemannisch.
Ogens
Ogens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Ogens isch e Stroßedorf zwische Echallens un Payerne, uf eme Platoo iber em rächteb Stade vu dr Mentue. D Gmaiflechi umfasst 64,3 % landwirtschaftligi Flechi, 30,1 % Wald un 5,6 % Sidligsflechi.
Gschicht
Ogens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1166 as Ogens.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 5,7 % gläge.
Religion
67,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 15,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 6,6 %, FDP 9,8 %, GLP 4,1 %, GP 13,5 %, SP 12,7 %, SVP 45,8 %, Sunschtigi 3,7 %.
Dr Burgermaischter vu Ogens isch dr Eric Zermatten (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 227 Yywohner 96,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,1 % Dytsch un 0,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Jules Meininger
Dr Jules Ernest Meininger (* 4. Àwrìl 1848 z'Milhüsa; † 1929 z'Milhüsa) ìsch a elsassischer Dìchter un Zittungschriiwer gsìì.
Ar ìsch dr Suhn vu'ma Schlosser gsìì, un dr ältschta Brüeder vum Ernest Meininger (Dìchter, Zittungschriiwer un Historiker).
Noh sina Studia ìsch dr Jules Meininger àls Hàndelsbeàmta gànga ge schàffa, bis àm Kraig vu 1870. Noh-n-em Kriag ìsch'r Schlosser worra, un ar hàt sìch aui um lokàla Zittunga mìt sim Brüeder Ernest bekìmmert.
Litteràrisch Wark
Dr Jules Meiniger hàt Gedìchta un Theàterstìckla uf Elsassisch gschrìewa.
Àb 1875 hàt'r Gedìchtla ìn milhüüser Zittunga veräffentligt („Der Hausfreund“, „Stadtnazi“, „Spitznàsle“...). Speeter hàt'r aui ìns Blätla vum ETM (Elsassicha Theàter vu Milhüüsa) gschrìewa.
1885: Sammlung von Gedichtlà un Fawlà in Milhüserditsch
1885: Der Ràbbàrg un s'Dollàràwasser
1890: Glickwunsch an dr Herr Gustave Zengerlin zum fufzigjàhrige Jubilaemstag vo sim Itritt in's Hues Dollfus-Mieg und Cie an dem vo sine Chefs am 1. Février im Hôtel Central Veranstaltete Banquet vortràit im Name vo de Juengere Employerte, 1840-1890
1890: zwei Luschtstìckla:
Velarer Konsonant
Mit velar meint mer in de Phonetik en Artikulationsort. Un zwar die Konsonante, wo am Weiche Gaume (lat. velum) artikuliert werde. Zum Byspil duet mer bim <gg> in „Brugg“, de Zungerugge aa de Weiche Gaume drugge. Wyl de Weiche Gaume relativ gross, un e präzisi Bewegig vum Zungerugge für de Mensch schwer isch, verändre sich velari Konsonante vilmool je nooch Wort.
S Alemannisch het je nooch Dialäkt bis zue sibe velari Konsonante: de velare Nasal wie in singe, de velare Fortis-Plosiv wie in Hagge, de velare Lenis-Plosiv wie in gee, e behuuchte Fortis wie in gha, s velari Affrikat wie in Ankche, de velare Fortis-Frikativ wie in mache, un de velare Lenis-Frikativ wie in chalt. Des isch aber je nooch Dialäkt sehr verschide.
Persische Sprache
Die persischi Sprooch isch e plurizentrischi Sprooch z Zentral- und Südwestasie. Si ghöört zum iranische Zwiig vo dr indogermanische Sproochefamilie und isch d Amtssprooch im Iran, z Afghanistan un z Tadschikistan. Dr Sproochkood isch  bzw. oder  (nach ISO 639).
d Sprooch
Persisch isch die wichtigsti indogermanischi Sprooch vo West- und Zentralasie und wird vo 60–70 Millione Lüt as Muetersprooch und vo 50 Millione as Zwäitsprooch gschwätzt. Öbbe 41 Millione Muetersproochler läbe im Iran, witeri 15 Millione z Afghanistan und 15 Millione in Zentralasie (vor allem in Tadschikistan und in Usbekistan) und uf em Indische Subkontinänt. Es git no bedütendi persischsproochigi Gmäinde im Irak und in de Golfstaate (v. a. z Bahrain, in de Vereinigte Arabische Emirat und z Kuwait). Witeri chliini Sproochinslel git s under anderem in Georgie, z Aserbaidschan und im Pamir-Gebirg. Wil e Hufe Iraner und Afghane in de letschte Joorzäänt usgwanderet oder gflüchtet si, häi sich au in Europa und in de USA persischsproochigi Gmäinde entwigglet.
Tradizionell säit mä dere Sprooch in de öiropäische Länder Persisch – noch dr alte persische Kärnbrowinz Fārs – «Pārs» – im Süde vom Iran. Dr Äigenaame vo dr Sprooch isch in dr Sassanidezit Pārsīk oder Pārsīg gsi und sit dr arabisch-islamische Eroberig vo Persie Fārsī (wil die arabischi Sprooch dr p-Lut nit kennt bzw. dr ursemitischi p-Lut im Arabische zu f worde isch). Für die nöipersischi Schriftsprooch isch au d Bezäichnig Fārsī-e Darī – „d Sprooch vom köönigliche Hoof“ – ufchoo. Vo dere isch d Churzform Darī  abgläitet, wo hüte in Afghanistan, Pakistan und Indie brucht wird. Die nöipersische Dialäkt vo Zentralasie wärde sit dr Sowjet-Era as „Tadschikischi Sprooch“ bezäichnet. Im Iran het sich mit dr Zit dr Teheraner Dialäkt as Standardsprooch duuregsetzt, wo im ganze Land gschwätzt wird (im Gegesatz zum offizielle Schriftpersisch und de übrige Dialäkt). Z Afghanistan isch dr konservativeri Kabuler Dialäkt maassgääbend, wo sich im Gegesatz zum Teheraner Dialäkt in dr Ussprooch sterker an dr literarische Schriftsprooch orientiert.
S Nöipersische het sich im Middelalter zur bedütendste Gleerte- und Litratuursprooch vo dr öschtlige islamische Wält entwigglet und het so e groosse Iifluss uf d Turksprooche in dr Umgääbig ghaa (v. a. uf die Osmanischi und Tschagataischi Sprooch), uf Paschtu, Brahui und uf d Sprooch vo Nordindie, bsundrigs uf Urdu. E Hufe persischi Wörter si au in öiropäischi Sprooche übernoo worde. Im Dütsche kennt mä under anderem d Wörter „Basar“, „Karawane“, „Magier“, „Paradies“, „Pistazie“, „Schach“, „Schal“ und „Scheck“.
Elteri Sproochstuefe
D Entwigglig vom Persische und de iranische Sprooche überhaupt wird in drei Periode iidäilt:
Zürcher Unterland
S Züri-Underland isch de nordweschtlichi Täil vom Kanton Züri und bestaat us de Bezirk Tielschtoorff und Büüli. Es gränzt im Weschte as Aargöi und gaat im Noorde über de Rhy, wo s Schtedtli Eglisau und s Rafzerfäld ligged. Ussert Eglisau sind na Rägischbëërg mit em Schloss und Büüli guet erhalteni alti Schtedtli.
Bi Neeri lyt s Neeracherriet, es Flachmoor, wo s SVS Naturschutzzentrum staat und wo vili sältni Tier chönd beobachtet wëërde. Au im Rafzerfäld probiert me, d Artevillfalt vo Tier und Pflanze wider hööcher z mache.
Im Züri-Underland lyt au de Flughaafe Chloote. Wäge dëm und de Nëëchi vo de Schtadt Züri verschtedteret naadinaa de Süüdtäil vom Züri-Underland. De nöördlich Täil isch na ländlicher und drum e beliebti Naaerholigszoone vo de Schtedter.
Z Rägischtoorf isch s Gfängnis Pöschwiis, wo Mane igschpeert wëërded, wänn si schwëëreri Schuld uf sich glade händ.
Anières
Anières (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Anières lyt am linke Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere d Wyler Bassy un Chevrens. Dr Bann umfasst 64 % landwirtschaftligi Flechine, 5 % Wald, 25 % Sidligsflechine un 6 % Vercheersflechine. Nochbergmaine sin Hermance im Nordoschte un Corsier im Side. Im Oschte gränzt d Gmai an Frankrych.
Gschicht
Anières isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1179 as [Guillelmus] dasneres.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 35,8 % gläge.
Religion
27,0 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 34,1 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 35,4 %, CVP 12,8 %, GLP 5,2 %, GP 8,8 %, MCR 5,4 %, SP 10,9 %, SVP 17,9 %, Sunschtigi 3,6 %.
Gmaindspresidänt isch dr Patrick Ascheri (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.031 Yywohner 1.578 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 94 Dytsch, 22 Italienisch un 337 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Communauté de communes du Warndt
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr lothringische Landschaft Warndt. Är isch am 24. Februar 1997 grindet wore. Sitz vum Verband isch Creutzwald, Presidänt isch dr Jean-Paul Dastillung. Im Johr 1999 hän d Gmaine zämme 18.855 Yywohner ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Édith Piaf
D Édith Piaf, bürgerlig Édith Giovanna Gassion, (* 19. Dezämber 1915 z Bariis; † 10. Oktober 1963 z Plascassier, noch dr Doodesurkunde 11. Oktober 1963 z Bariis) isch e wältbekannti französischi Chansonsängere gsi.
Lääbe
D Édith Piaf isch 1915 im Bariiser Kwardier Belleville uf d Wält cho. Iiri Mueter Anita Maillard isch e Sängere in Kaffihüüser gsi und wo si d Edith verloo het, isch die bi iire Groossmüetere ufgwaggse. 1919 het si en Augehornhutentzündig überchoo und isch blind worde. Zwäi Joor spööter het si mit dr Groossmueter e Wallfahrt zur Häilige Therese uf Lisieux gmacht und het wider chönne gsee. Wo si zääni gsi isch, het si uf dr Strooss afo singe. Mit fuffzääni het si iire Vater verloo und isch churz druf vom Kabarettbsitzer Louis Leplée entdeckt worde und het aagfange, as Chanteuse in sim Kabarett afo schaffe. Dr Leplée het er e au dr Naame „la môme piaf“ (dr chlii Spatz) gee.
Am 11. Februar 1933 isch iiri Dochder Marcelle uf d Wält choo. Si isch bi iirem Vater Louis Dupont ufgwaggse und isch zwäijöörig an ere Hirnhutentzündig gstorbe.
1935 het d Édith Piaf iire ersti Blatte ufgnoo. Wo churz druf dr Leplée ermordet worden isch, isch si aaklagt worde, ass si vom Verbräche gwüsst häig. Si isch freigsproche worde und het denn bis 1937 in dr Browinz gläbt.
Dr Raymond Asso het ere zum groosse Durchbruch verschafft. Si isch in ganz Öiropa ufdräte und het e Hufe Schallblatte ufgnoo.
Wääred em Zwäite Wältchrieg und dr dütsche Bsatzig isch si z Bariis bliibe. Si het Konzärt für Chriegsgfangeni gee und e baar Soldate ghulfe, z flüchte. In dere Zit het si e Verheltnis mit em Chansonnier Yves Montand gha und iim mit sinere Karriere ghulfe.
Iir ganzes Lääbe lang het d Piaf Brobleem mit dr Gsundhäit ghaa. 1949 het si chronische rheumatoide Arthritis üüberchoo und starki Medikamänt gnoo und vo deene abhängig worde. Drzue het si au gsoffe. Sie het immer wider Entziejigskuure gmacht und isch siibe mol operiert worde.
Si het en Affääre mit em Velorennfaarer Louis Gérardin ghaa, wo spööter gsäit het, ass zwäi Dääg und zwäi Nächt mit dr Piaf aasträngender sige as en Etappe in dr Tour de France.
1952 het d Piaf dr franzöösisch Sänger Jacques Pills (bürgerlige Naame: René Ducos) ghürootet und het sich 1956 wider lo schäide. Am Ändi vo de 1950er Joor isch bin ere Chräbs diagnostiziert worde, si isch aber witer ufdräte. Sie het denn e churzi Liebesaffääre mit em Chansonsänger Georges Moustaki ghaa, wo vil jünger gsi isch. Dä het für d Piaf s bekannte Chanson Milord gschriibe, wo denn iir gröösst Hit worde isch. 1962 het si dr Sänger Théo Sarapo ghürootet, wo zwanzig Joor jünger gsi isch und dr letscht grooss Skandal in iirem Lääbe usglööst. Im Summer 1963 isch d Piaf schweer chrank gsi und het z Plascassier, in dr Nööchi vo Grasse gwoont und isch dört am 10. Oktober 1963 gstorbe. Dr Sarapo het iiri Liiche häimlig uf Bariis gnoo und dr Arzt vo dr Piaf het e falsche Doodesschiin usgstellt, so dass si offiziell am 11. Oktober 1963 z Bariis gstorbe isch.
40'000 Lüt si zum Begrääbnis uf em Cimetière du Père Lachaise choo. No hüte schmücke d Lüt iir Graab die ganz Zit mit früsche Blueme Im chliine Édith-Piaf-Museum z Bariis (Rue Crespin du Gast) cha mä persöönligi Suwenir, e Chläid und iiri Sammlig vo Borzellan go bschaue.
Wärk
Zu dr Piaf iire erfolgriichste Lieder ghöre:
Si het mee as 200 Lieder uf Schallblatte ufgnoo und dr musikalisch Noochwuggs vo Frankriich gförderet. Si het under anderem groossen Iifluss ghaa uf d Karriere vom Charles Aznavour, Gilbert Bécaud, Eddie Constantine, Yves Montand, Georges Moustaki, Jacques Pills und Francis Lai.
Kaufbeuren
Kaufbeire (dt. Kaufbeuren) isch e chreisfreji Stadt im bayrische Regierigsbezirk Schwabe. Die Stadt im Allgai isch ganz vum Landchreis Oschtallgai umgee.
Geografii
Kaufbere lyt am Fluss Wertach im eschtlige Allgai.
Gschicht
Kaufbeire isch us eme fränkische Chenigshof entstande, wu um 740 as Verwaltigssitz un militärisch Ruckzugsbiet in dr Nechi vu der Gränze zum Herzogtum Bayern grindet woren isch. D Herre von Beuren, wu Gfolgslyt vu dr Welfen gsi sin, hän do am Änd vum 11. Johrhundert ihre Adelssitz gha. Di erscht urkundli Nännig vu Kaufbeire stammt us em Johr 1126. Am Änd vum 12. Johrhundert isch d Stadt iunter d Herrschaft vu dr Staufer chuu. Vu 1286 bis 1803 isch Kaufbeire ne freji Ryychsstadt gsi, am 3. Februar 1286 isch si vum von Rudolf I. von Habsburg privilegiert wore. Anne 1327 het Vils z Tirol dur dr Ludwig IV. s Stadträcht noch em Rächt vu Kaufbeire iberchuu. 1377 isch d Stadt Kaufbeire vum Herzog Friedrich von Teck un 1388 vu dr bayrische Herzeg umesunscht belageret wore. 1802 isch si zue Bayern chuu.
Syt 1939 isch in eme Waldgebiet nordeschtli vu Kaufbeire ne Fabrik vu dr Dynamit AG, friejer Alfred Nobel u. Co, ufböue wore fir d Versorgig vu dr dytsche Chriegswirtschaft mit Munition. Dert sin Zwangsarbeiter us em nooglägene Usselager Riederloh z Steiholz bi Mauerstette, ere Ussestell vum KZ Dachau, yygsetzt wore. Noch em Zweite Weltchrieg isch uf dr Drimmer vum Biet dr hitig Stadtdeil Neigablinz entstande, grindet vu sudetedytsche Verdribene vu Gablonz an der Neiße.
Zwische Mai 1944 un April 1945 het s uf em Gländ vun ere ehmolige Bauwelespinnerej e KZ-Usselager gee, wu zum KZ Dachau ghert het bzw. em Usselager Allach unterstellt gsi isch. Do sin zwische 300 un 600 Häftling unterbrocht gsi, wu fir d Firma BMW in Zwangsarbet Ersatzdeil fir d Rischtigsproduktion hän mieße härstelle.
Im hitige Bezirkskrankenhaus für Psychiatrie und Neurologie sin in dr Zyt vum Nationalsozialismus unter dr Leitig vum Diräkter Valentin Faltlhauser rund 2.000 psychisch chranki Chinder, Fraue un Manne in dr „ Euthanasie“-Detigs-Aktion T4 zue ihre Vernichtig in Hadamar, Grafeneck un Hartheim zuegfiert wore. An die Opfer mahnt syt 1989 e Gedänkstei hinter dr Kloschterkirch vu dr Aastalt.
Ghibellinen und Guelfen
D Ghibelline und d Guelfe si zwei Parteie im mittelalterlige Italie gsi.
Ghibelline isch dr Name gsi für d Parteigänger vom Kaiser. Die Bezeichnig isch vo dr Stauferstadt Waiblinge z Württebärg cho, wo d Staufer as Kampfruef bruucht hai. Es git Beleg für dä Name sit 1215, zur Ziit vom Stauferkaiser Friedrich II. Au noch em Undergang vo de Staufer isch dä Name bis ins Spotmittelalter bruucht worde.
D Guelfe hai politisch im allgemeine dr Papst understützt und hai ihre Name vo de Gegner vo de Staufer, de Welfe, übercho.
Dä Underschiid zwüsche Papst- und Kaiserdreue isch allgemein und im Lauf vo dr Ziit si d Bezeichnige Ghibelline und Guelfe eifach Bezeichnige für Parteie in de oberitaliänische Stedt worde. Es het Ziite und Bedingige ge, wo Guelfe dr Kaiser understützt hai. Z Floränz zum Bispil hai sich im spote 13. Johrhundert d Guelfe, wo erst grad d Ghibelline us dr Stadt verbannt hai, in zwei Fraktione gspalte, e „schwarzi“, papstdreui und e „wiissi“, won e Kompromiss gsuecht het. Dr Dichder Dante, wo zu de Afüehrer vo de „Wiisse“ ghört het, isch en Opfer vo dere Rivalitet worde. Wo nämlig die „Schwarze“ an d Macht cho si, hai si ihn und anderi „Wiissi“ us dr Stadt verbannt, wie das gang und gäb gsi isch in sonige Situatione.
Rue des Cordiers (Mülhausen)
Dr Sailergrààwa (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Seilergrawà; uff Frànzeesch rue des Cordiers) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu ’s lììgt
Dr neerdliga Tail vum Sailergrààwa lììgt hìnter’m histoorischa Roothüüs ìn dr Àltschtàdt. Ar ìsch äbba 105 Määter làng un verbìndet dr Roothüüsdurchgàng mìt dr Wìldamànnsgass. Ar trìfft dr Hàlbmonddurchgàng. D’rzüa gìtt’s a klainer Tail vum Sailergrààwa süüdlig vum Roothüüsdurchgàng — ’s ìsch a Sàckgàssa, wo äbba 20 Määter làng ìsch, un wo hìnter da Gebäijer vum Theààterdurchgàng làuift.
Götz
Götz isch e Churzform vo Gopfriid und chunnt vo althochdütsch „got-fridu“ = Gott + Friide, Schutz.
Rue des Cordiers (Mülhausen)
Gschìcht
Ìm Plàn vum Hofer (1830) wìrd dia Schtrooss Spiegelmühle un Seilergraben gnännt. Dr Spiegelmììhla hàt vor’m 18. Joohrhundert àn dr Schtàdtmüüra biim Schpiageltoor gschtànda.
Götz
Götz oder Goetz isch dr Familienaame vo deene Lüt: