cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Motu
Di alte Hiri-Handelsfahrte vu dr Motu
Au di friejere Hiri-Fahrte git s nume no in dr Erinnerig. Des sin wyti, monetlangi Handelsfahrte gsii, wu d Motu mit ihre Lagatoi, uus Kanu zämmebundeni Sägelboot unternuu hän, un doderby ihri irde Gschiir gege Meel vu dr Sago-Palme duscht hän. Lagatoi wäre hiote no härgstellt zue bsundere Aaläss, wie z. B. zum Unabhängigkaitsdag vu Papua-Neiginea.
''Dr Edai Siabo us em Dorf Boera isch vum Fischfang zruckchuu, wu ne große Ool chuu isch un ihn unter Wasser zooge het. Dr Ool isch in Wirkligkait dr Gaischt vum Meer gsii. Är het dr Edai aagwiise, ne groß Kanu z böue, s mit Chochhäffe vollzlaade un dermit go Weschte z säägle, mit em Sidoschtwind noo, wu laurabada in dr Motusproch haißt, un het dr Edai derno an d an d Wasseroberflechi zruckbroocht. Wie ne dr Gaischt ghaiße het, het dr Edai s eerscht Hiri-Lagotai böue, het s Bogebada gnännt (was Meeradler haißt) un het s mit Hääfe vollglaade, wu syy Wyyb gmacht ghaa het. Är un syyni Frynd sin derno d Kischte uffe gsääglet in d Wässer vum Golf vu Papua. Fir Monet isch s Bogebada un syy Mannschaft furt gsii. Alli Dorfbewohner sin iberzygt gsii, dass d Mannschaft verschwunde sei. Si hän s Edais Wyyb guzt un hän si blogt, ass si wider sott hyrote. Voreb dr Edai furt isch, het er si aagwiise, in em Ecke im Huus z blyybe, nit im Meer z baade, e Stäcke ufzheebe, wu si Schnatte sott dryymache fir jeede Daag, wu s Bogebada furt isch, ihre Fyyr am Bränne z halte un ihri Hutt vun ere alte Frau tätowiere z loo. Wänn si do nit all Daag druf Achtig gäbt, no wär d Rais un s Lääbe vum Edia un syyne Manne gfehrdet. Am e Daag isch e Lagatoi am Hoizont erschiine un isch langsamm necher zum Dorf chuu. S isch s Bogebada gsii. Dr Edai isch retuurchuu, e Held. Syy Wyyb isch in s Meer gumpt un het dr Dräck ewäggwäsche, wu sich aagsammlet ghaa het, het ihre bescht Hees aazooge, isch uf d Veranda vu ihrem Huus uusegange, het si mit eme Stäcke gschlaa, het „Hedihoroha Bogebada!“ gschröue un het vor Fraid aafange danze.''
Ibernahm vu dr Sproch iber d Stammesgränze uuse
In dr auschtralische Kolonialzyt hän vil Motu as Bolizischte dient. Au fir di ibrige yyhaimische Bolizischte un nideri Verwaltigsbeamte isch e veraifachti Form vum Motu bal e Lingua franca gsii. Die Sproch, Hiri-Motu, isch wäge däm au Police-Motu gnännt wore. S handlet sich, wie bi dr neigineisch Verchehrssproch Tok Pisin, um e Pidginsproch.
Motu ghert zue dr austronesische Sproche. Bis zum Zweete Wältchrieg het sich d Sproch allmee uusbraitet, hite wird si vu rund 4% vu dr Yywohner vu Papua-Neiginea gschwätzt.
Sprochbyschpel
Dr Aafang vu dr Genesis in Motu
Verschleierung
Mit Verschleierig cha gmäint si
Hutzel
Hutzel chan folgendes bedüte:
Hutzel isch de Familiename vo däne Persone:
Grenzach-Wyhlen
Chrenzach-Wyhle (hochdütsch: Grenzach-Wyhlen) isch e Gmei im Landkreis Lörrach am Hochrhy un im Dreiländereck am südliche Rand vum Dinkelbärg.
Geografii
D Gmei isch e Deil vo de Trinationali Agglomeration Basel un leit 7 km öschtlich vo Basel un 8 km südlich vo Lörrach. Noochbargmei sin Inzlinge im Norde, Herte (e Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde) im Oschte, Prattle, Muttez un Birsfälde im Süde (alli im Baselbiert) un Rieche un Bettige im Nordweschte (Kanton Basel-Stadt). D Gmei bschtoht us de zwei Ortschafte Chrenzach un Wyhle, wo 1975 durch d Gmeindereform zämmegschlosse worre sin. Im Norde vu Wyhle leit de Ortsteil Rührberg, wo bis 1975 zu Wyhle ghört het, am Füess vum gliichnamige Bärg. Chrenzach-Wyhle het fascht 14.600 Ywohner.
Namebildig
D Gegend um Chrenzach isch zerscht während dr Hallstattzit vo de Kelte bsiidelt worde. Dr Name vo Chrenzach goht allerdings uf d Römer zrugg, un nit wie viili Ortsname i dr Gegend uf e keltischi Sproch. Chrenzach isch vum latiinische Carantiacum (s Güet vum Carantius) abgleitet. Wyhle higäge goht uf d alemannischi Bsiidlig zrugg un chunt vo Altalemannisch ze wilon (bi de Ville).
Wahle
Ergebnis vo de Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Bildig
In Chrenzach-Wyhle gits insgsamt vier Schüele: s Lise-Meitner-Gymnasium, d Realschüel, d Bärefelsschüel und d Lindeschüel. D letsche beide sin Grund- un Hauptschüele (Werkrealschüel). D Hebelschüel isch 2012 ufglöst worde, in dem Gebäude hets jetzt e Chindergarte.
D Lährgnosseschaft
D Schüelleitig am Lise-Meitner-Gymnasium (LMG) bsetzt dr Frank Schührer (Stand 2019/20).
Am LMG wird vo ca. 40 Lährer un Lährerinne unterrichtet.
S werde no verschiedeni, freiwilligi AGs abote, wo mer sich in de Mittagszit demit bschäftige cha.
S Schüelgebäude un s Gländ
S Lise-Meitner-Gymnasium teilt sich s Gebäude mit dr Realschüel. Ä Sporthalle un ä Musikpavillon sin uffem untere Schüelhof vorhande, s git abr au en Sportplatz, wo d´Sportlährer ihre Unterricht druf ustrage chönne. Dr obre Schüelhof ghört offiziell em Gymnasium un de untere de Realschüel. Vor dr Sporthall isch in de 1980er Joor ä Biotop aaglait worde.
D Schüel leit zwüsche de beide Ortschafte Chrenzach un Wyhle. Ums Schüelgländ umme sin Bäum un Häcke, des heißt, dass me s Gebäude vo dr Stroos us nit güet seh cha.
Hirsche
De Hirsch isch e paarhuefige Däuer und bildet mit 45 Arte d Famili vode Cervidae. Die bikanntiste europäische Arte sind de Rothirsch (Cervus elaphus), de Damhirsch (Dama dama), s Reh (Capreolus capreolus), de Elch (Alces alces) und s Ren (Rangifer tarandus). S arttypische Zaiche vo de Hirsch isch s Gwaih vo de Männli.
Merkmol
Die verschidnigi Arte sind recht unterschidlich groos. Debi isch de Elch mit 230 Santimeter Schulterhöchi und emene Gwicht vo 800 Kilo witus die grööscht Hirschart, de Pudu dagege werd nöd grösser as en Haas und wögt nume grad 6 Kilo. D Männli sind i de Regle vill grösser as d Wiibli, wa dur s Gwaih no unterstriche werd.
S wichtigst Merkmol vode Hirsch isch s Gwaih, wo kai anderi Tierarte hend. Mit Uusnahm vom Wasserreh, wo kai Gwaih het, und em Rentier, wo d Männli und Wiibli e Gwaih hend, imponieret d Männli vode Hirscharte mit irem gwaltige Gwaih, wo s au zum chämpfe bruchet. Wenn d Paarigszit vorbi isch, werd s Gwaih abgstoose und es wachst denn e nois Gwaih, wo no grösser und schöner isch, as s alti. Je noch Art isch da Gwaih aifach, ähnlich emene Horn oder emene Spiess, anderi Arte bildet risegroossi prächtigi Gwai us, so de Rothirsch und de Elch.
Typisch für all Arte sind die lange dünne Bai und de Stummelschwanz. Si hend e brüünlich oder groilichs Fell und d Jungtier vode maiste Arte hend wiissi Tupfe, seltener au usgwachsni Tier.
Ernährig
D Hirsch sind Vegitarier und ernähret sich vo Gräs, Blätter, Chnospe oder Rinde. S bevozuget aber ehner waichi Pflanzetaili. Als Döier hend si e Mage mit vier Chamere, wo d Pflanze mikrobiell verarbaitet werd.
Vermehrig
Die maiste Hirscharte lebet i Gruppe, wo mengisch nume us aim Männli und merere Wiibli bistönd. I de Paarigszit chunts denn zu Chämpf zwüschet de Männli, wo vor alem mitem Gwaih usgfechtet werd. S Revier werd mit Urin und Sekret vo Drüese bi de Auge und a de Füess markiert.
Kulturells
Wegem prächtige Gwaih het de Hirsch nöd nume sinene Wiibli imponiert sondern au de Mensche und spilt so i de Mythologii vo vilne Kulture e Role. So isch d Hirschchue a de griechische Göttin Artemis hailig gsii. Ai vode zwölf Ufgobe, wo de Herakles het müse usfüere, isch die gsii, as er z Arkadie die Kerynischi Hirschchue, wo e goldigs Gwaih het gha, het müese iifange.
D Kelte hend de Gott Cernunnos mit eme Hirschgwaih dargstellt. De Name vo dem Gott bidütet "Ghörnte". Au de Name vom luwische Hirschgott Runtiya hett die Bidüttig.
De Hirsch findet au i de Bible Erwähnig, so im Psalmvers 42,2: "So wie de Hirsch noch frischem Wasser lechzt, se lechzt mini Seele, oh Gott, noch Dir!"
I de Noizit stellt me sich vor, as de Schlitte vom Samichlaus vo Hirsch oder Rentier zoge werd.
De Buddha het sini erst Lehrverchündig im Hirschpark vo Isipatana ghalte, drum findet me bi tibetische Temple überem Iigang e Rad zwüschet zwai Hirsche.
Im Shinto geltet Hirsche als göttlichi Bote.
Hebelbund
Hebelbund isch dr Name vu däne Verain:
Anna Rybaczewski
D’ Anna Rybaczewski (* 23. März 1982 z’ Olsztyn, Poola) ìsch a ehamààliga frànzeesch-polnischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera un Üssa-n-ààgriffera gschpììlt hàt. Zamma mìt’m RC Cannes ìsch sa zwaimol frànzeescha Maischtera un Pokààlsiigera worra. Üsserdam hàt sa mìt dr frànzeescha Nàzionààlmànnschàft gschpììlt.
ìhra Fàmìlia un Jugend
D’ Anna Rybaczewski ìsch z’ Olsztyn ìm Nordoschta vum Poola-n-uff d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ Tochter vum polnischa Volleybàllschpììler Mirosław Rybaczewski, wo ànna 1974 Waltmaischter un ànna 1976 Olümpiasiiger worra-n-ìsch. Noch ìn ìhrem Geburtsjoohr ìsch sa uff Mìlhüüsa ìm Elsàss kumma. Sa hàt z’äärscht ìn ìhrer Kìndhait Tennis gschpììlt un hàt a schportliga-n-Üssbìldungbìldung àn dr Bel-Air-Sekundààrschüal z’ Mìlhüüsa bikumma. Mìt 13 Joohra hàt sa zem äärschta Mol Volleybàll gschpììlt. Zwai Joohra schpeeter hàt sa àm Nàzionààla Schportsìnschtitüüt z’ Vincennes bii Pàriis a Volleybàll-Üssbìldung bikumma — doo ìsch sa dräi Joohra làng blììwa. D’rwillscht hàt sa a wìssaschàftliga-n-Àbitüür bschtànda.
ìhra Verainskàrriar
Ànna 2006 ìsch d’ Rybaczewski zem polnischa Verain Muszynianka Muszyna gànga ge schpììla. Doo ìsch sa Fìmfta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft worra un ìsch bis uff Plàtz 4 ìm nàzionààla Pokààlwättbewarb glunga. Ìn dr Champions League ìsch d’ Verainsmànnschàft àn dr Vorrunda-n-üssgschììda.
mìt dr Nàzionààlmànnschàft
Wahrend ìhrer Üssbìldung àm INSEP z’ Vincennes hàt d’ Rybaczewski ìn dr frànzeescha Nàzionààlmànnschàft vu da U–18 un da U–20 àls Mìttelblockera gschpììlt. Sa hàt d’rnooh àls Üssa-n-ààgriffera fìr d’ A-Nàzionààlmànnschàft gschpììlt un ìsch doo Mànnschàftskàpitään worra. Ànna 2013 ìsch sa mìt dr Nàzionààlmànnschàft bii dr Öiropàmaischterschàft bis ìm Viartelfinààla glunga, wu s’ Frànkrììch geega Belgia mìt 3:2 verloora hàt. Wu sa ìhra Volleybàllkàrriar schluss gmàcht hàt, ìsch sa noch offiziäll ìn dr Nàzionààlmànnschàft berüafa worra, ìsch àwwer ìn d’ Träänìngs nìt gànga.
Monthey
Monthey (fp. [mɔ̃ˈta, mɔ̃tɑe]) isch en Munizipalgmeind und e Stadt im undere Roonetaal im Kanton Wallis i dr Schwiiz und der Hauptort vom Bezirk Monthey.
Geografii
D Gmeind Monthey liit am Bärgbach La Vièze, eme Näbefluss vo der Roone, und zwar dört, wo d Vièze us em südweschtleche Sytetaal, em Val d'Illiez, i d Ebeni vo de Roone chunt. D Stadt isch am obere Rand vo däm riisige, flache Schwemmchegel entstande, wo d Vièze i der Rooneebeni ufgschüttet het. Im Süde goot s Stadtpiet bis uf d Alp Chindonne und ufe Chulme vom Bärg Dent de Valerette (2059 Meter) ufe. Näbe der Stadt im flache Gländ unde het Monthey a de Bärghäng d Kwartier Mareindeux, Choëx, Giettes, Condémine, Vésenaux.
D Nochbergmeinde vo Monthey heisse Collombey-Muraz, Troistorrents, Vérossaz, Massongex, Bex und Ollon.
Zum Stadtpiet ghört au no es Gländ als Exklaave, wo öpe 10 Kilometer wyt wäg und vom übrige Stadtbann abtrönnt isch. Die Flechi im Taal vo der Vièze ze Morgins mid de grosse Alpweide Sassey, Tovassière, Dronnaire und Montagne du Lac Vert liit i de Bärge a der Gränze zu Frankriich und chunt a d Gmeinde Troistorrents und Val-d’Illiez aa. Derzue het Monthey no vier anderi, chlyni Exklaave, wo im Areaal vo der Gmeind Collombey-Muraz inne ligge.
Natur
Z Monthey stoot eine vo de gröschte Gletscherfindlinge vo de Schwiiz, d Pierre des Marmettes. Dä mächtig Stei und die vile andere Findling am westleche Bärghang, wo vo de alte Sytemoräne vom Rhonegletscher här chöme, ggä es guets Bild vo der Dimänsioon vo däm Gletscher i der letschte Yschzyt und figuriere drum im Bundesinväntaar vo de Landschafte und Naturobjäkt mit nazionaler Bedütig mid der Sachnummere 1709.
Uf der Alp Tovassière isch der schön Wasserfall vo der Fontaine Blanche es beliebts Ziil für Wanderige. Vo dört us isch s nid wyt zum Bärgpass Chésery, wo nur en Fuesswäg isch und uf Frankriich übere goot. Bi däm Passübergang stoo en grosse Felse, wo sid em Middelalter und bis hüt i der Region e wichtegi Gränzmarke isch, d Pierre à Miaux.
Gschicht
Die Stadt Monthey isch sid em 11. Joorhundert im Land vo de Grafe vo Savoye gsi. Vo 1536 bis 1798 het en Landvogt vo de Oberwalliser über d Stadt regiert, und sid 1815 isch Monthey en Gmeind vom Kanton Wallis und vo de Schwiiz.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 30,2 % glägu.
Religion
70,3 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 11,1 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Monthey ischt dr Stéphane Coppey (Stant Oktober 2017).
Wirtschaft
Z Monthey isch en wichtige Walliser Induschtriistandort. Es het vor allem vil Chemiifabrigge, zum Bischpiil die vo de BASF und vo de Syngenta.
Vercheer
Vo Aigle im Kanton Waadt us und dur Monthey goot d Ysebaanlinie uf Champéry zum grosse Schiigebiet, w Portes du Soleil heisst.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 13933 Iwonru 85,1 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2,1 % Titsch, 3,7 % Talienisch und 9,1 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Monthey gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Böhmenkirch
Behmakirch (dt. Böhmenkirch) ischt a Gmoid em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoid hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Behmakirch leit uf dr Schwäbische Alb.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 42 % Landwirtschaftsfleche, 44,4 % Wald, 13,2 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Behmakirch gherat d Gmoidsdoil Behmakirch, Schnittlenge, Stoinakirch, Treffelhausa, Trasaberg, Heidhöf ond dr Ravastoi.
Gschicht
Behmakirch ischt zom erschte Mol gnannt worra em Johr 1225 als Bominwirche.
Verwaltong
Behmakirch ghert zue koim Verwaltongsverband.
Dr Birgrmoischdr isch dr Matthias Nägele.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Behmakirch isch Schwäbisch.
Schleier (Begriffsklärung)
Schleier bezäichnet:
Schleier isch dr Familienaame vo:
Liste der Gemeinden im Département Creuse
D Lischt vun dr Gmeina im Département Creuse zellt àlla 256 Gmeina ìm Département Creuse uf.
Veranderunge sit 2015
2019:
2017:
2016:
RM
RM stoht für:
D Abchürzig Rm stoht für
D Abchürzig rm stoht für:
Adolf Vallaster
Dr Adolf Vallaster (* 25. Augschte 1940 z Mäder) isch e Mundartschriftsteller vom Vorarlbärg.
s Läbe und s Schaffe
Dr Vallaster isch «i dr Mäder», em Dorf i der Ebeni noch am Rhy, wisawi vom sangaalische Kriessere, uf d Wält cho. Sin Vatter isch us em Muntafuu is Rhidaal abecho und vo Pruef Schofför gsi, und d Mueter isch us ere alte Familie vo Mäder gsi. Acht Joor isch dr Adolf Vallaster i d Volksschuel. D Mueter het em d Fröid a de Gschichte und am Lääse und au am Theater mitggä. Er verzelt im Gschprööch über sis Läbe, wo dr ORF mit dr Sprächeri Sandra Kreisler (dr Dochter vom Georg Kreisler) ane 1989 zämegstelt het, wien er s «Abentüür Lääse lerne» in Erinnerig het und wie das gsi isch, won är dr Schritt vom Lääse zum Schriibe gmacht het. Bim Spiilchreis vo Götzis, dr Nochbergmeind, het dr Adolf Vallaster Theater gspilt, und är het spöter au sälber Theaterstück gmacht.
Er het noch dr Schuelzyt dr Pruef vom Schlosser gleert und churzi Zyt als Mechaniker gschaffet, bevor är ane 1961, won er 21 Joor alt gsi isch, als Gmeindsekretär uf dr Kanzlei vo Mäder agfange het. Do het är s Schribe, won er vorher scho gärn gha het, als Pruef gleert. Under em Iidruck vo dr Verwaltigsarbet het er denn au emol es Gedicht vo der Papiirfluet gmacht. Im Dorf isch dr Vallaster als Leiter vo dr Büecherei und als Lektor i dr Chile tätig gsi. Es baar Gedicht vo iim het dr Dirigänt verdoont und dr Chilechor het se gsunge.
Dr Adolf Vallaster schribt sid de 1960er Joor Gedicht und Gschichten i dr Vorarlbärger Mundart, und zwar i der Sprooch vo Mäder. So richtig agfange het’s mit em Erfolg als Schriftsteller, won är öppe ane 1972 bim ene Wepeweerb vo de öschtrychische Mundartfründe en Prys übercho het. 1974 isch denn sin erscht Gedichtband usecho. Der het dr Titel Mir und da Rhi, und das zeigt a, wie sech dr Autor gärn mit em Läbe i dr grosse Flusslandschaft, won er deheim isch, beschäftiget. I dr churze Gschicht Am Rhi verzelt dr Autoor, wie si i dr Jugendzyt am Ufer vom Fluss im Wäldli sind go spiile, was jetz wäg dr intensyve Landwirtschaft nümme möglich sig: «Am Rhi. Wen i d Ooga ganz fescht zue mach, sehi d Stuuda vor mer. Wen i Pfinger ganz tüüf i d Oora steck, hör ih hüüffewys Vögel singe. Wen i is Troama kum, seh i dr Rhi wien er gsi ischt und mi sel als Kind dur d Stuude schlüüffa, Hütte boua, Beere suecha, Stecke schnyda, Indianerlis toa und i de Gümpa noch Fisch griffe. Aber i mues ufwaha und uf d Site stoo, süsch wör i vom Truckfass agsprützt, wo die kilometerlang Wiis pschüttet, ass me no sicher vier mol mäje kha. Aber – me wird wol no troama türfa.»
Imer wider het dr Vallaster Glägeheit, bi Aaläss vo Kulturverein ufzträte, und gärn goot är au, wien är verzelt, i d Schuele zum de Chind vorzlääse und mit ne z rede. Vo de vile Lääsige do es baar Bischpiil: I dr Reihe MundartMai, wo dr Vallaster mit em Ulrich Gabriel ggründet het, isch är am 15. Meie 2012 z Altstätte mit em Jack Griss, em Ueli Bietenhader und dr Elisabeth Marx ufträtte. Wo ane 2018 dr MundartMai z Mäder gsi ich, isch em Vallaster sin Name mit em Wolfgang Berchtold, dr Berta Thurnherr und em Erwin Messner uf em Programm gstande. Am 13. Merze 2018 isch dr Autoor zäme mit dr Astrid Marte und dr Birgit Rietzler Sache i dr Vorarlbärger Mundart uf ere Literarische Begägnig vom Hebelbund z Löörech go lääse. Wo d Spezialnummere «Das Vorarlbergische Extra» vo dr öschtrychische Tieläktzytschrift «Morgenschtean» under dr Leitig vom Adolf Vallaschter d Mundartliteratur us em Ländle vorgstelt het, het är als Redakter däm Heft s Motto mitgää:
Ane 2006 het dr Vorarlbärger Almanach es baar Wienechtstegscht vom Schriftsteller abtrukt: verdunkla, Da Öpfel, Da Heilig Oobad und s Krippele. Am 3. Merze 2017 het s Radio Vorarlbärg e Literaturoobig, es Mundartfescht, zu Eere vom Mundartdichter procht, organisiert vo dr Birgit Riezler und dr Astrid Marte; Vorarlbärger Autoore hend zum em Vallaschter für sis Toa z danke us irne Sache im Tieläkt gläse, und derzue het’s Musik ggä. Sid ane 2006 isch dr Adolf Vallaster Eerebürger vo Mäder.
Hattstatt
Hàttschet (frz. Hattstatt, dt. Hattstatt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Adolf Vallaster
Uufnahme
E ganzi Zylete vo Stück, wo dr Adolf Vallaster i dr Mundart list, cha me uf dr Website vom öschtrychische Literaturradio lose, wo dr Verein Literatur Vorarlberg ygrichtet het:
Hattstatt
Gschìcht
Hàttschet ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1139 àls Aderstat (1147 Hadestatt).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hàttschet ìsch. Hàttschet ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hàttschet ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Osenbach
Osebàch (frz. Osenbach, dt. Osenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Osebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1255 àls Ohsenbach, 1302: Ochsenbach, 1489: Oschenbach, 1561: Ossenbach, sitter 1873: Osenbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Osebàch ìsch. Osebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Osebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Ludwig Erhard
Dr Ludwig Wilhelm Erhard (* 4. Februar 1897 z Fürth; † 5. Mai 1977 z Bonn) isch e dytsche Bolitker un Wirtschaftswisseschaftler gsii. Är isch vu 1949 bis 1963 Bundesminischter fir Wirtschaft gsii un het in däre Funktion as Vater vum „dytsche Wirtschaftswunder“ un dr Soziale Määrtwirtschaft gulte, wu bis hite s Wirtschaftssischtem z Dytschland bstimmt. Vu 1963 bis 1966 isch er dr zweet Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii.
Härchumft, Uusbildig un Beruef
Dr Ludwig Erhard isch am 4. Februar 1897 im Huus vu syne Eltere z Fürth uf d Wält chuu. Är isch e Suhn vum katholische Textilwarehändler un Wysswareladebsitzer Wilhelm Philipp Erhard un dr Augusta Erhard geboreni Hassold gsii. Dr Ludwig isch s zwait vu vier Chinder gsii, wu alli evangelisch daift wore sin. Im Alter vu zwai Johr het er e spinali Chinderlähmig iberchuu, us däre Zyt het er e deformierte Fueß bhalte. Dr Erhard isch z Fürth uf d Volks- un Realschuel gange, derno het er e Lehr as Wysswarehändler gmacht, wun er im Friejohr 1916 abgschlosse het.
No dr Lehr isch dr Erhard as Soldat im Erschte Wältchrieg gsii. Är isch 1916/17 mit em 22. Fäldartillery-Regimänt z Rumänien un 1918 an dr Weschtfront yygsetzt gsii un isch Ändi Septämber 1918 bi Ypern schwär verwundet wore. Anne 1919 isch er as Unteroffizier un Offiziersaschpirant us em Militärdienscht uusgschide.
Vu 1919 bis 1922 het dr Erhard an dr Handelshochschuel Nürnberg studiert un het en Abschluss as Diplom-Chaufmann gmacht. Derno het er an dr Universitet Frankfurt Bedribswirtschaftslehr un Soziology studiert. Im Dezämber 1925 het er z Frankfurt bim Franz Oppenheimer iber „Wesen und Inhalt der Werteinheit“ zum Dr. rer. pol. promoviert.
S Gschäft vum Vater het d Inflationszyt nit iberläbt ghaa. Erscht anne 1928 het dr Erhard wider e Stell gfunde, as Assischtänt bim Inschtitut fir Wirtschaftsbeobachtig vu dr dytsche Fertigware an dr Handelshochschuel z Nürnberg. Vu 1928 bis 1942 isch er dert wisseschaftlige Assischtänt, speter stellverdrättende Laiter vum Inschtitut gsii. Syt 1933 het er au ne Lehrufdrag an dr Handelshochschuel ghaa.
Erschti wirtschaftsbolitischi Ämter (1945–1948)
Dr barteilos Wirtschaftsfachmann Erhard isch noch em Chrieg waidli in hochi bolitischi Ämter chuu. E baar Monet lang isch er Wirtschaftsreferänt in syre Haimetstadt Fürth gsii, voreb er im Oktober 1945 vu dr amerikanische Militerregierig in di vum Minischterbresidänt Wilhelm Hoegner (SPD) gfiert Bayrisch Staatsregierig zum Staatsminischter fir Handel un Gwärb gruefe wore. No dr Wahlen im Dezämber 1946 het er des Amt mieße niderlege.
1947 het er d Expertekummission Sonderstelle Geld und Kredit bi dr Finanzverwaltig vu dr britisch-amerikanische Bizone glaitet un isch in däre Funktion zueständig gsii fir d Vorberaitig vu dr Währigsreform. Im nämlige Johr isch er Honorarprofessor an dr Ludwig-Maximilians-Universität München wore. 1950 het er zuesätzli ne Ruef an di Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn aagnuu.
Am 2. Merz 1948 isch dr Erhard uf Vorschlag vu dr FDP zum Diräkter vu dr Verwaltig fir Wirtschaft vum Verainigte Wirtschaftsbiet gwehlt wore un isch dodermit verantwortli gsii fir d Wirtschaftsbolitik in dr weschtlige Bsatzigszone. Syni Wirtschaftsbolitik isch aafangs arg umstritte gsii un het au zerscht kai Erfolg brocht. D Reforme hän zue hoche Bryysstaigerige gfiert. Am 12. Novämber 1948 hän d Gwärkschafte ne Generalstraik uusgruefe. Au in dr Printmedie het dr Erhard e heftige Gegewind gspyrt. D Marion Gräfin Dönhoff het zum Byschpel im Summer 1948 in dr ZEIT gschribe: „Wenn Deutschland nicht schon eh ruiniert wäre, dieser Mann mit seinem vollkommen absurden Plan, alle Bewirtschaftungen in Deutschland aufzuheben, würde das ganz gewiss fertigbringen. Gott schütze uns davor, dass der einmal Wirtschaftsminister wird. Das wäre nach Hitler und der Zerstückelung Deutschlands die dritte Katastrophe.“
As Diräkter vu dr Verwaltig fir Wirtschaft het dr Erhard 1949 versuecht, d Ruckgab vu dr dur d Nazi „arisierte“ Porzellanfirma Rosenthal Porzellan AG an d Familie vum Grinder Philipp Rosenthal z verhindere dur e Intervention bi dr US-Militärbeherde. Dr Erhard het e Beroterverdrag mit dr Rosenthal AG ghaa un het all Johr 12.000 DM iberchuu. Dr US-Ghaimdienscht het dr Erhard wäge däm as bstächlig yygschetzt.
Bartei
Drotz ass er as Wirtschaftsminischter un Bundesdagsabgordnete syter anne 1949 uusschließli fir d CDU aktiv gsii isch, isch s nit ganz sicher, ab wänn er e formal Barteimitglid gsii un eb er s iberhaupt jee gsii isch. Vu 1966 bis 1967 isch er aber Bundesvorsitzer vu dr CDU gsii un ab 1967 Ehrevorsitzer vu dr Bartei.
Abgordnete
Vu 1949 bis zue sym Dod 1977 isch dr Erhard Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Vu 1949 bis 1969 isch er as diräkt gwehlten Abgordnete vum Wahlchrais Ulm ins Barlemänt yyzoge, 1972 un 1976 iber d CDU-Landeslischt Bade-Wirttebärg. 1972 un au 1976 het er as Altersbresidänt dr Bundesdag ufgmacht.
Wirtschaftsminischter
No dr Bundesdagswahl 1949 isch dr Erhard am 20. Septämber 1949 as Bundesminischter fir Wirtschaft in di vum Bundeschanzler Konrad Adenauer gfiert Bundesregierig gruefe wore.
Dr Ludwig Erhard giltet as Verdrätter vum Ordoliberalismus, wu in dr Hauptsach vum Walter Eucken in däm sym Wärch Grundlagen der Nationalökonomie vu 1939 bregt woren isch. Im Ordoliberalismus het dr Staat d Ufgab, en Ornigsrame fir freie Wettbewärb z schaffe, wu d Freihait vu allne Wirtschaftssubjäkt gschitzt wird. Us däre Schuel hän vor allem dr Wilhelm Röpke un dr Leonhard Miksch e diräkten Yyfluss uf d Wirtschaftsbolitik im erschte Johrzehnt vu dr Bundesrepublik ghaa. As zwoot wirtschaftsbolitisch Kunzäpt het di vum Alfred Müller-Armack entworfe Sozial Määrtwirtschaft e grundsätzlige Yyfluss uf d Bolitik vu dr junge Bundesregierig ghaa.
Dr Erhard isch ain vu dr beliebteschte Bolitiker in dr 1950er Johr gsii. Är het fir e Huffe Lyt as Schepfer vum „dytsche Wirtschaftswunder“ gulte. Di große Wahlsiig vu dr CDU bi dr Bundesdagswahle vu 1953 un 1957 sin zum e große Dail dr erfolgryche Strategy z verdanke, dr Wirtschaftsufschwung, wu s international gee het, mit em Unionslaitbild vu dr Soziale Määrtwirtschaft im Bewusstsyy vu dr Burger z verchnipfe. Dr Ludwig Erhard het zwanzg Johr speter im Ruckblick gsait: „In jenem ersten Wahlkampf waren Soziale Marktwirtschaft und CDU zu einer Identität geworden.“. In sym populäre Buech Wohlstand für Alle (1957) het er syni Vorstellige allgmainverständli bschribe. Ass er si alliwyl fir e Liberalisierig vum Ussehandel yygsetzt ghaa het, het em au in dr aigene Raie dr Ruef vun eme Dogmatiker yybrocht.
Postauto
Früehner isch die Kombination vo Bost- und Personetransport sälbstverständlig gsi, hüte si d Bostdransport hüfig vom öffentligen Verchehr drennt. Das isch nit nume für d Bostauti eso gsi, sondern au für anderi konzessionierti Buslinie und au für d Iisebahn. Non e chli früehner het mä dr Expressguet- und Stückguetdransport us em öffentlige Verchehrssystem useglöst. Die Drennig vo de Funktione het drzue gfüehrt, ass d PostAuto Schweiz AG as 100%ige Konzärngsellschaft vo dr schwiizerische Bost rächtlig en eigeni Existänz het. In abglägene Regione liifere immer no Bostauti d Bost an d Boststelle.
Ludwig Erhard
Wirtschaftsminischter
As iberzygte Verfächter vu dr Määrtwirtschaft het dr Erhard herti Ussenandersetzige mit em Sozialbolitiker Adenauer uusdrait, wu anne 1957 im Stryt um di vum Adenauer emänd duregsetzt Räntereform gipflet hän. S Umlagsverfahre, wu s syterhär git, dr sognännt Generationeverdrag, het dr Erhard as nit zuechumftsfähig abglähnt. Dr Adenauer het si aber mit em bekannte Uusspruch „Chinder kriege d Lyt sowiso“ iber die Bedänken ewäg gsetzt.
No dr Bundesdagswahl 1957 het dr Adenauer dr Ludwig Erhard zum Vizechanzler ernännt. Am 24. Februar 1959 het dr Adenauer e Kandidatur vum Erhard fir s Amt vum Bundesbresidänt vorgschlaa, was dr Erhard aber am 3. Merz ändgiltig abglähnt het. No dr Bundesdagswahl 1961 isch dr Erhard wider Vizechanzler un Wirtschaftsminischter wore.
Bundeschanzler
Noch em Ruckdritt vum Adenauer am 15. Oktober 1963 isch dr Erhard am Dag dernoo zum Bundeschanzler gwehlt wore. E Huffe hän gmaint, ass är nit gaignet sei as Chanzler, är isch mee as Zwischelesig aagsääne wore bis zue dr Bundesdagswahl 1965. Em Erhard sy Regierigszyt giltet as glicklos. Us dr Raie vu dr CDU het mer em unter anderem vorgworfe, är sei fir e Abchielig vu dr dytsch-franzesische Beziehig verantworli. Näb em Usseminischter Gerhard Schröder het er zue dr „Atlantiker“ zellt, wu dr Beziehige zue dr USA gegeniber däne zue Frankrych Vorrang gee hän. Au dr Altchanzler Adenauer het gege ne intrigiert: dr Erhard sei as Chanzler uufähig. Bi dr Bundesdagswahl am 19. Septämber 1965 het dr Erhard zwar dr zwaitgrescht Wahlsiig in dr Gschicht vu dr Union gschafft, aber scho bi dr Regierigsbildig het er syni Aasichte in dr CDU/CSU nimi chenne duresetze. Go syni Autoritet behaupte un sy Kunkerränt Rainer Barzel z brämse, het si dr Erhard im Merz 1966 zum Vorsitzer vu dr CDU wehle loo.
Wäge Ussenandersetzige iber dr Bundeshuushalt sin di vier Minischter vu dr FDP im Oktober 1966 zruckdrätte. Drotz ass dr Erhard allno Bundeschanzler un au CDU-Vorsitzer gsii isch, het d CDU/CSU-Bundesdagsfraktion beschlosse ne neie Chanzlerkandidat z wehle, wu d Regierigskrise het solle iberwinde. Am 10. Novämber het si dr Kurt Georg Kiesinger im dritte Wahlgang gege dr domolig Bundesusseminischter Gerhard Schröder un dr CDU/CSU-Fraktionsvorsitzer Rainer Barzel duregsetzt. Dr Erhard isch schließlig am 30 Novämber zruckdrätte un dr Kiesinger zu sym Noofolger gwehlt wore as Chanzler in ere Große Koalition mit dr SPD.
Im Mai 1967 het dr Erhard au dr CDU-Vorsitz niderglait.
Privatlääbe
Dr Ludwig Erhard isch syt Dezämber 1923 mit dr Volkswirti Luise Schuster (1893–1975), geboreni Lotter, vu Langenzenn ghyrote gsii. Us dr Eh isch d Dochter Elisabeth firigange. D Familie het z Gmund am Tegernsee gläbt.
Em Erhard sy Markezaiche isch ab 1930 s Rauche vu Zigarre gsii. Zytwys het er am Dag fufzeh bi zwanzg Zigarre graucht.
Spooti Johr
Dr Erhard isch no syre Zyt as Chanzler no elf Johr Bundesdagsabgordnete blibe. Anne 1967 het er d Ludwig-Erhard-Stiftig grindet, wu syni wirtschaftsbolitische Vorstellige het wyter solle pfläge. Derzue isch er Vorsitzer vum Kuratorium vu dr Hermann Kunst-Stiftig zur Ferderig vu dr neiteschtamäntlige Textforschig gsii.
Är isch am 5. Mai 1977 an Härzversage z Bonn gstorbe. Am 11. Mai 1977 het s us Aaloss vu sym Dod e Staatsakt im Bundesdag gee. Är isch uf em Bärgfridhof z Gmund am Tegernsee begrabe wore.
Liturgie
As Liturgii (vo „öffentlige Dienst, Gmäindidienst“; us λαός/λεώς/λειτός „Volk, Volksmängi“ und ἔργον „Wärk, Dienst“) bezäichnet mä d Ornig und alli religiööse Zeremonie und Rite vom jüüdische und vom christlige Gottesdienst. Dr Begriff wird mänggisch au für d Ornig vo de religiööse Fiire vo andere Religioone bruchtt.
Mit em Fiire vo dr Liturgii wird Gott vereert und dr Glaube vo dr Gmäind verdieft. D Liturgii umfasst alles was im Gottesdienst bassiert: Gebät, s Lääse vo dr häilige Schrift und Verkündigung, Gsang, Gestik, Beweegig und Gwänder, liturgischi Gräät, Sümbool und Sümbolhandlige, s Spände vo Sakramänt und Sakramentalie.
Juudedum
Im Juudedum verstoot mä under dr Liturgii dr ganz gstalteti Gottesdienst: die drei dääglige Gebät Schacharit (s Morgegebät), Mincha (s Nomiddaagsgebät) und Maariv (s Oobegebät), dr Sabbatgottesdienst und d Fiirdig. Si umfasst d Kantillazioon vo dr Tora, Gsang und Gebät.
S Zentrum vo dr jüüdische Liturgii isch s Vorlääse vo dr Tora. D Tora isch in 54 Abschnitt iidäilt, und deene säit mä Paraschot' (Äizaal Parascha). Am Sabbatvormiddaag wird wääred em Gottesdienst äi Parascha vorglääse.
Pfaffenheim
Pfàffene (frz. Pfaffenheim, dt. Pfaffenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Pfàffene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 739 àls Papanhaime.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Pfàffene ìsch. Pfàffene ghert zem Kommünàlverbànd.
Riad
Riad isch d Hauptstadt vum Chönigriich Saudi-Arabie und dr glychnamige Browinz. D Stadt het 4,6 Millione Yywohner, d Browinz 6,0 Millione (Stand 1. Jänner 2008).
Pfaffenheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfàffene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Riad
D Stadt isch s wirtschaftlichi, administrativi und kulturelli Zäntrum vum Land. Si beherbärgt zahlriiche Uniwersidääte, Musee und Boudänkmäler. Si isch Sitz vum saudi-arabische Regierig, vum Parlamänt, vu allne staatliche Zäntralbehörden und zahlriiche diplomatische Verdrätige.
Riad isch syt de Unabhängigkeit vum Saudi-Arabien im Johr 1932 Hauptstadt. Hischtorisch isch si e sehr wichtige Durchräisort vum arabische Ruum uf de Pilgerwäge nach Mekka und Medina, de bedütendste Pilgerschtätte vum Islam. Z Riad bfindet sich syt 1824 dr Hauptbalast vum Chönighuus vu Saud.
Kanton Phalsbourg
Dr Kànton Phalsbourg ìsch e Kànton ìm Arrondissement Sarrebourg ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 56 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Phalsbourg (Pfalzburg).
Schwyzer
Schwyzer isch de Name vo dëne Lüüt:
Schwyzer isch au s Woort für
Inkontinenz
Inkontinänz (lat.: in- ‚un-‘, ‚nicht‘; continentia ‚Zrügghalte‘, ‚Sälbstbeherrschig‘) stoot für:
Lukas Ammann
Dr Lukas Ammann (* 29. Septämber 1912 z Basel; † 3. Mai 2017 z Minche) isch e Schwyzer Schauspiiler gsii. Mer het en vor allem gchännt dur sy Titelroll in dr Färnsehserie Graf Yoster gibt sich die Ehre.
Hans Bauer (Heimatdichter)
Lääbe
Dr Bauer isch 1881 in sym Elterehuus uf d Wält chuu. Sy Vater het au Hans Bauer ghaiße un isch Staihauer gsii. Mit 24 isch er vu Sulz uf Lohr zoge un het dert as Litograf gschafft. Speter isch er au Verwaltigsrot gsii.
Lukas Ammann
Lääben un Karriere
Dr Ammann isch e Suhn vun ere Sängeri un eme Chunschtmoler gsii. No dr Schuel het er wellen an s Theater goo un isch ab 1933 uf Schauspiilschuel vum Max Reinhardt z Berlin gange. Anne 1934 het er an dr Syte vum Heinrich Gretler s nationalsozialistisch Dytschland verloo, isch aber au in dr Schwyz wäg syre jidische Mueter aagfyndet wore. Är isch aafangs z Sanggalle un dernoi am Schauspiilhuus Züri an dr Syte vu dr Therese Giehse uf dr Bihni gstanden un isch 1948 unter em Kurt Hirschfeld in dr Roll vum Attaché bi dr Uruffierig vu Herr Puntila und sein Knecht Matti derby gsii. Noch em Chrieg het dr Ammann e baar Johr zum Ensemble vum Theater „Kleine Freiheit“ z Minche ghert. Gaschtspiil un Turnee hän en uf Bihnine z Eschtrych, z Skandinavien un in dr Verainigte Staate gfiert.
Hans Bauer (Heimatdichter)
Lääbe
Ändi Merz 1945 isch dr Bauer im Alter vu 64 gstorbe. Z Sulz isch e Stroß noch em Bauer gnännt wore.
Lukas Ammann
Lääben un Karriere
Seli populer isch dr Ammann ab 1967 mir dr Titelroll in dr langläbige Serie Graf Yoster gibt sich die Ehre wore, wun er e aristokratische Amateerdetektiv un Krimiautor gspiilt het, wu mit Hilf vu sym vorbstrofte Schoffeer „Johann“, gspiilt vum Wolfgang Völz, Fäll in dr „bessere Chrais“ leest. Vu 1994 bis 2000 isch dr Ammann mit dr Roll vum Familienoberhaupt in Die Fallers no mol in ere Färnsehserie erfolgrych gsii. Anne 1998 het er im Kinofilm Meschugge vum Dani Levy mitgspiilt. 2005 het er im Alter vu 92 Johr d Titelroll im Film Herr Goldstein vum Micha Lewinsky gspiilt, wu bim Filmfeschtival vu Locarno as beschte Schwyzer Churzfilm uuszaichnet woren isch. Im Johr 2013 het er mit 101 Johr im Film Réunion Solitaire mitgwirkt.
As Sinchronsprächer het dr Ammann sy Stimm unter anderen em Peter Sellers (Verliebt in eine Königin, 1955), em Andy Griffith (Ein Gesicht in der Menge, 1957), em Vincent Price (Der Hexenjäger, 1968) un em Lucky Luke in dr glychnamige Comicverfilmig vu 1971 gleent.
Fir s Heerspiillabel Europa isch s 1981 nomol zuen ere Zämenarbet mit em Wolfgang Völz fir d Serie Der unheimliche Phantoll vum Eberhard Alexander-Burgh chuu. In dr zwoo Folge, wu uusechuu sin, het dr Lukas Ammann dr Erfinder Lord Tütelüt gschwätzt, dr Wolfgang Völz het dr Butler Johann gschwätzt.
Dr Lukas Ammann isch ab 1959 in dritter Eh mit dr Sängerin Liselotte Ebnet (1932–2009) ghyrote gsii, wu vyl Johr Ensemblemitglid am Staatstheater am Gärtnerblatz gsii isch. Us ere friejere Eh het er zwee Sihn ghaa, wu z Uruguay lääbe. Är het zletscht elai in syre Minchner Wohnig gläbt. No ai Monet vor sym Dod het er sy Huushalt mee oder weniger aigeständig gfiert. Är isch am 3. Mai 2017 mit 104 Johr in syre Wohnig z Minche gstorbe.
PostAuto Schweiz AG
D PostAuto AG bedribt as konzessionierts Dransportundernähme in dr Schwiiz aktuell öbbe 800 Bostautilinie mit öbbe 2000 Bostauti. S Linienetz isch 10'429 km lang und jöhrlig wärde über 100 Millione Passagier beförderet. D Linie wärde äntwäder dur eiges Personal vo dr BostAuti Schwiiz AG oder dur öbbe 200 Bostautiundernähme im Ufdrag vo dr BostAuti Schwiiz AG mit ihrem eigene Personal bedriibe. D BostAuti Schwiiz AG beschäftigt öbbe 1400 Persone, wo noch brivaträchtligem Gsamtarbetsverdrag aagstellt si. Bi de BostAuti-Undernähme si öbbe 1400 Chaufföör aagstellt.
D BostAuti AG bietet umfassendi Dienstleistige im öffentlige, halböffentlige und brivate Personeverchehr mit Bus aa:
Kanton Réchicourt-le-Château
Dr Kànton Réchicourt-le-Château ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Sarrebourg ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 14 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Réchicourt-le-Château gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2003 dr André Perrin gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Börtlingen
Bertlenge (dt. Börtlingen) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bertlenge leit em Schurwald.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 46,7 % Landwirtschaftsfleche, 33,1 % Wald, 19,6 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bertlenge gheret s Dorf Bertlenge, d Weiler Breech ond Zell, d Hef Edweiler ond Schweizerhof ond dr Wohnblatz Schneiderhof.
Gschicht
Bertlenge ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1202.
Verwaltong
Bertlenge hot sich mit dr Gmoede Adelberg, Birebach ond Rechberghouse zom Gmoeverwaltongsverband Eschtlicher Schurwald mit Sitz en Rechberghouse zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Franz Wenka.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bertlenge ghert zom Schwäbisch.
Rufach
Ruffàch (frz. Rouffach, dt. Rufach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ruffàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 662 àls Rubiaco, 912: Rubac, 12. Jh.: Rubiacum, 1215: Rufiacum.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ruffàch ìsch. Ruffàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ruffàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Etsch
D Etsch, wo uff iteliänisch Adige und uff ladinisch Adesc heisst, isch e Fluss z Itaalie. Bi de Röömer het der Fluss Athesis gheisse.
Si isch 415 Kilometer läng un dr zwöitlengscht Fluss vo Itaalie. Si chunt vom Vintschgau hööch i den Alpe obenabe und laufft näbe dr Laguune vo Venedig bi Porto Fossone id Adria.
D Kwelle vom Hauptfluss isch am Reschepass obe. Er chunt bi Glurns, Meran, Booze, Rovereto und Trient verby und laufft dur d Schlucht vo dr Bäärner Chluus im Tal näbem Gardasee us de Voralpen use uf Verona. Vo döört aa isch d Etsch i der wyte Poebeni. Si laufft öppe hundert Kilometer wyt linggs vom Po, numen öppe füffzää Kilometer näbedra, gägen Oschten em Meer zue.
Verschleierungsverbot
As Verschleierigsverbot wärde Gsetz bezäichnet, wo in e baar Staate an gwüsse Blätz im öffentlige Ruum verbiete, ass öbber e Ganzkörper- oder Gsichtsschleier wie d Burka oder dr Niqab aahet. In dr Press und in dr Umgangssprooch wird vilmol (und ungnau) dr Begriff Burkaverbot brucht.
Die rächtligi Situazioon
Im Schwizer Kanton Tessin het d Waalbevölkerig bin ere Volksabstimmig am 22. Septämber 2013 für e Verschleierigsverbot gstimmt. Aber bevor das in Chraft cha dräte, muess mä im Gsetz Usnaamebestimmige mache, wil es sust au verbote wer, zum Bischbil bim Döfffare e Helm aazhaa oder bi dr Fasnacht e Larve.
Z Dütschland wer en allgemäins Verbot lut eme Guetachte vom Wüsseschaftlige Dienst vom Bundesdaag verfassigswidrig. Am 25. April 2014 het aber s Bayrische Verwaltigsgricht Münche verbote, in dr Schuel e Gsichtschleier aazhaa.
Am 1. Juli 2014 het dr Öiropäisch Grichtshoof für Menscherächt s gsetzlige Verbot vo dr Vollverschleierig in dr Öffentligkäit, wie s in Frankriich bestande het, bestäätigt.
Dütschland
Uf em Bardeidaag vo dr CSU im Novämber 2015 häi die Delegierte beschlosse, e gsetzligs Verschleierigsverbot iizfüere. Au d AfD will d Vollverschleierig lo verbiete.
Ööstriich
Noch em Urdäil vom EGMR 2014 het au in Ööstriich e politischi Debatte drfür und drgeege aagfange. Wo aber d FPÖ d Gsichtsverschleierig, wie si in Frankriich ghanhabt wird, het welle verbiete, het das dr Nazionalroot abgleent.
Schwiz
In dr Schwiz forderet d SVP e gsetzligs Vollverschleierigsverbot.
Fédération des Entreprises Romandes Genève
D Fédération des Entreprises Romandes Genève ("Vereinigung vo de Westschwizer Unternehmen", FER Genève) isch e Wirtschaftsverband wo ir Region Romandie tätige Unternähme. Sitz vom Verband isch in Genf. Är umfasst rund 28'000 Mitglieder mit ungefähr 80 Bruefsverband. Der Verband betätigt sech im Bereich vo de soziale Partnerschaft, Entwicklig vo Dienschtleischtige u Vernetzig vo syne Mitglieder.
Gschicht
De Verband isch vom Arbetgeberverband «Gruppe patronal interprofessionnel» entstande wo 1928 gründet worde isch. 1931 het sech d "Gruppe patronal interprofessionnel" mit em Gwerkschaftsverband «Fédération des syndicat chrétiens de Genéve» verbote zum s Ziel vonere gmeinsami Korporation umzsetze. Im Jahr 1932 isch d Vereinigung in «Fédération des Syndicate Patronaux» (FSP) umbenennt worde. Die bestande aafangs us zwöi Bruefsverbänd mit 40 Mitglieder. Bald het si unterschidlechi Bruefsverbänd koordiniert u het mit de chrischtlechi Gwärkschaft d' Genfer Vereinigung bildet. De Verband het mehreri soziali Institutione verwaltet und schuf Investmentfonds, wo d Arbeitsloseversicherig und Familiezuelage gsicheret worde sind. Es sy Vermittligsbüro, Arbeitslosekasse, Chrankeversicherige u Familiezuelagekasse gründet worde. All di Bemüehige langed jedoch ned us zum de soziale Friede sicherstelle. Im Jahr 1946 het sech drum de bisherigi Arbeitgeberverband uufglöst u d Arbeitgeberorganisation het zäme mit sächs angeri französischsprachigi Verbänd im Jahr 1948 de Dachverband vo de "Fédération romande des syndicate patronaux" (FRSP). Di beide zentrali Ufgabeberiich sy d Verwaltig vo de soziale Iirichtig u d Wohrig vo de wirtschaftleche Interässe vo de einzelne Bruefsverbänd, zum Byschpil dür Understützig bi Verhandligi über Tarifverträg mit de Industriegewärch.
Im Jahr 2003 isch de Name vo de Organisation uf «Fédération des Entreprises Romandes Genéve» gänderet worde. Hüt bildet si e bedütendi Dachorganisation vo de Bruefsverbänd im Kanton Genf. Dä Verband het 28'000 Mitglieder wo 70 % Chliinstbetriebe mit em ne bis föif Mitarbeiter sy, wo insgesamt über 130'000 Mitarbeiter beschäftiged. Zudem ghört ihm rund 9'000 selbständigi u freiberueflechi Ungernähmer u 80 Bruefs- oder Wirtschaftsverbänd a.
Uffgab u Soziali Institutione
D'FER Gänf isch im Berich soziali Versicherige, dür zwe Institutione, tätig:
Schleier
E Schleier isch e Chopfbedeckig us liichtem Gwääb. S Duech isch vilmol öbbe rächteggig gschnitte und d Lengi cha underschidlig grooss si. Dr Schleier cha s Gsicht ganz freiloo, nume dr underi Däil zuedecke oder s Gsicht ganz verstecke. Je noch sinere Lengi chann er d Hoor und dr Ägge, dr Oberkörper oder as Ganzkörperschleier dr ganz Körper zuedecke. Schleier häi underschidligi Funkzioone und symbolisiere vilmol bestimmti Bedütige.
D Verschleierig im Lauf vo dr Gschicht
Für Schleier gits scho Beleeg us em früeje dritte Joorduusig v. d. Z. us Mesopotamie, won en Manne, Fraue und Gotthäite aghaa häi, wie zum Bischbil d Aja und d Inanna, wo dr Biiname die Verschleiereti gha het. Au im Antike Griecheland und im Röömische Riich häi d Fraue iiri Hoor mit eme Schleier zuedeckt, won e Sümbol vom Aastand gsi isch. In Öiropa si Schleier und Chopfdüecher bi Fraue bis vor churzem in wite Kräis gang und gääb gsi.
Sit öbbe 2000 Joor chunnt dr Schleier au uf dr Arabische Halbinsle vor und isch dört Däil vo dr Aaleegi vo de Aristokrate gsi. No in dr Zit vom Mohammed isch s nid üüblig gsi, ass sich Fraue verschleieret häi. Im 9. Joorhundert isch d Verschlerig denn im Kalifat obligatorisch worde. In Nordafrika isch dr Schleier erst im 15. Joorhundert iigfüert worde, wo d Maure, wo z Spanie verfolgt worde si, uf Nordafrika gflüchdet si und dr Schleier „as Zäiche vo Aastand und gueten Sitte“ dört iigfüert häi.
D Verschleierig as Politikum
Bis in d Modärne isch d Verschleierig vilerorts Däil vo dr Dradizioon gsi. Im 20. Joorhundert isch si us em öiropäische Stroossebild verschwunde, und gliichzitig het in dr islamische Wält e Rönessans vo alte Wärt stattgfunde, wo d Verschleierig vo de Fraue drzueghöört het. Sit dass immer mee Mensche us em Middlere Oste Däil vo de öiropäische Gsellschafte wärde, gseet mä au immer mee verschleiereti Fraue in dr Öffentligkäit. Das stoosst bi konserwative Grubbe uf Widerstand, nid nume wil d Verschleierig vo Musliminne vilmol seer vil witer goot, ass sich d Öiropäer je gwöönt gsi sin, sondern au wil si au Usdruck von ere radikal-islamische Wältaaschauijig cha si.
Wenn in islamistische Gsellschafte wie s wahabitische Saudi-Arabie d Fraue zwunge wärde, sich z verschleiere, git s hüte in öiropäische Staate Beweegige, wo d Verschleierig, wo mä s Gsicht nit cha erkenne, wäi verbiete. Dr Schleier isch aber nid nume in westlige Demokratie zum Politikum worde, au in islamische Länder wie em Iran wird er kritisiert, vor allem wil er as Däil vo dr Diskriminierig vo de Fraue aagluegt wird.
Hochschule Albstadt-Sigmaringen
D Hochschuel Albstadt-Semmerenga (dt. Hochschule Albstadt-Sigmaringen, churz HSAS) isch e Hochschuel fir aagwändti Wisseschafte (HAW) z Bade-Wirttebärg mit Standort z Albstadt un z Semmerenga  in dr Beraich Tächnik, Wirtschaft, Informatik un Life Sciences.
Profil
D Hochschuel isch Mitglid vu dr 2005 grindete Hochschuelregion Dibenga-Hoohoem mit dr Uniwersitet Hoohoem un Dibenga und r Hochschuele Nirdenga-Geislenga, Reidlenga un Rauteburg. S Zyl vu däre Verainigung isch, bi Projäkt in dr Infraschtruktur, Verwaltig, Forschig un Lehr änger z kooperiere.
Derzue isch d Hochschuel Albstadt-Semmerenga syt e baar Johr Mitglid im Verbund Internazionali Bodesee-Hochschuel.