cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sofia
Sofia ( [];, []) isch d Hauptstadt vu Bulgarie. Si lyt i dr glychnamige Äbeni im Weschte vum Land. Mit 1.231.981 Yywohner (Stand 2015) isch Sofia di gröschti und bevölkerigsriichsti Stadt vo Bulgarie und s administrative Zäntrum vum Bezirk (Oblast) Sofia-Stadt. Dodermit läbt öppe jede sächsti (17,5 Brozänt) Yywohner vo Bulgarie z Sofia. Sofia isch i 24 Bezirk underdeilt. Im Stadtgebiet befinde sich dr Fluss Iskar und mehreri chliineri Fliessgwässer.
D Stadt isch syt dr Jungstäizit kontinuierlich bsiedelt und dodermit eini vu dr eltischte Siedlige und Städt vu Öiropa. I dr Antike as Serdica oder Sardica und im Middelalter as Sredez bekannt, isch Sofia noo dr widererlangte Unabhängigkeit vu Bulgarie zur Hauptstadt gwäält worde. Es isch i dr Folg zum bolitische, wirtschaftliche und kulturelle Zäntrum vum Land worde. Us däm Grund sind z Sofia hüt di wichtigste Theater, Musee und anderi Kulturiirichdige vum Land.
D Hailiecher
D Hailiecher isch e Anthology mit alemannischer Dialäktliteratur, wu anne 1987 vum Markus Manfred Jung im Name vu dr Muettersproch-Gsellschaft im Morstadt Verlag uusgee woren isch.
s Buech
S Buech versammlet 14 Autorne un Autore, wu anne 1985 bim Dialäkt-Wettbewärb „Jungi Mundart 84“, wu dr Arbeitskreis Alemannische Heimat zäme mit dr Muettersproch-Gsellschaft duregfiert het, mitgmacht un zum große Dail au Bryys gwunne hän.
Noch eme Vorwort vum Klaus Poppen un em Gedicht „D Hailicher“ vum Rolf Asal (lueg Hailiecher) as Widmig chunnt en Essay vum Markus Manfred Jung iber d Situation vum Alemannisch z Sidbade aafangs 1980er Johr. Derno cheme alfabetisch ufzellt Gedicht un churzi Verzellige vu dr Autor*ne, d Bydreg vum Jung sälber stehn ganz am Änd.
Verdrätte sin dr Rolf Asal, dr Uli Führe, dr Lutz Götzmann, dr Kalle Jung, dr Johannes Kaiser zäme mit sym Brueder Magnus Kaiser, dr Michael Koschmider, dr Rolf Lorenz, d Susanne Preuß, dr Martin Schley, d Angelika Schmider, dr Michael Schneider, dr Wendelinus Wurth un ebe dr Markus Manfred Jung. E jedes Kapitel fangt aa mit eme Schwarz-Wyss-Foto vum Autor/vu dr Autori un ere churze, sälber gschribeni Vorstellig un het derno drei bis acht Syte mit Gedicht, Liedtäxt un Verzellige.
D Hailiecher isch di dritt Anthology mit Dialäktliteratur gsii, wu d Muettersproch-Gsellschaft useegee het, no „Alemannische Geschichten“, zämegstellt vum Richard Gäng un „S lebig Wort“, zämegstellt vum Karl Kurrus. Mit dr Hailiecher het mer doodmool dr jingere Autorne un Autore e Forum welle biete. Si sin zwische 1950 un 1967 uf d Wält chuu, dodermit zwische 18 un 35 Johr alt gsii.
Achterknoten
Dr Achter isch e Chnüppel wome bim Chläddere und bim Seglä vil bruucht. Dr Name chund ganz eifach drvo, daser halt wines Achti (8) usgset.
dopplete Achter
Dr doplet Achter bruchtme zum zwei Seilstück z verbinde. Dä machtme wie die Gsteckt Variante vo dr Schlaufe, äfach halt mit zwei Seiländene. E sichereri Alternative isch aber dr dopplet Spirestich.
Achterschlaufe
D Achterschlaufe chame für vil verschiedeni Sache bruche, wemme e Starki schlaufe am Ändi oder zmitz ame Seil brucht. Bim Chläddere bruchtmese zum sich füre Vorstieg mitem Seil z verbinde. Do drbi bruchtme die gsteckti Variante, d. h. mä nimmts Seil bim chnüpple nid äfach dopplet, sondern mä macht zerscht ä eifache Achter, lot gnue Seil am Ändi übrig, so dasmes durs Gstältli cha fädle und den wider ruckwärts dure ganze Achter cha füere. E anderi Möglichkeit füre gliche Zwäck wär dr anderthalbfach Bulin.
Sarajevo
Sarajewo (bosnisch: Sarajevo; ) isch d Houptstadt vu Bosnie und Herzegowina. D Stadt het i irne vier Gmeinde Stari Grad (Altstadt), Centar (Zäntrum), Novi Grad (Nöistadt) und Novo Sarajevo (Nöi-Sarajevo) 291.422 Yywohner. I dr Aglomerazion Sarajevo lääbe öppe 515.000 und i dr Metropolregion Sarajevo 608.354 Yywohner (gmäss em Zensus 2013). Wäge de Yywohnerzahl und dr wirtschaftliche und bolitische Bedütig isch Sarajewo di einzigi bosnischi Metropole.
Dr Südostdäil vo dr Stadtsidlig ghört administrativ zu dr Stadt Istočno Sarajevo i dr Republika Srpska.
Drü Ereigniss hend Sarajewo im 20. Joorhundert wältwyt bekannt gmacht: s Attentat vu Sarajevo vum 28. Juni 1914, wo en Serb de öschtriichisch-ungarisch Thronfolger Franz Ferdinand ermordet hät, di Olympische Winterspiil 1984 und d Belagerig dur Druppe vu de Serbische Volksrepublik währed em Bosniechrieg vo 1992 bis 1995.
Sucht (Lothringen)
Sucht (lothrìngisch; frànzeesch Soucht, ditsch Sucht) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Feldbergpass
Dè Fäldbärgpass isch mit dè zweithögschste Bergpass vo Dütschland. Er lyt im Hochschwarzwald (Baddè-Württèbärg, Dütschland) zwǜschè m Fäldbärg im Nordè un dè Grõfèmatt  im Südè. D Passhöchi am Zeiger un d Oschtrampè ligèd uff èm Gebièt vo dè Gmeind Fäldbärg.
Sucht (Lothringen)
Geogràfi
Sucht lijt ìm Bitscher Lànd, rund 15 km sìdweschtlich vun Bitche ìn dr Nordvogese uf re Heche zwìsche 247 un 398 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Pfalzerwàld-Nordvogese.
Feldbergpass
Gschichtè
Diè èrschtè Diskussionè übber dè Bau von èrè Strõß übber dè Feldbärg hèn um 1840 im Wiisèdal stattgfundè. Nit nu d Gmeindè, sondern au diè Induschtrybedryb im Dal hèn è Vobindig i d Baar haa wellè, well si iri Rohschtoff uss dè Baar un èm obberè Deil vom Schwõbeland (Bürschtèinduschtry) sowiè uss Öschterrych (Zunderinduschtry) bezogè hèn un dört neui Absatzmärkt hèn wellè erschlièßè. Bis dörthy hèn d Rohschtoffliferungè dè Wäg übber dè Pass Hochi Wacht bi Bèrnau) un s Bräägbachdal nää müèsè. Kurz vor dè Revolution vo 1848/49 isch èn Saumwäg Todtnau–Zeiger–Bärèdal–Altglashüttè aaglait un mit Wäg gu Lènzkirch un St. Bläsy vobundè worrè. 1847 hèt dè Staat s Strõßèbrojèkt einersits als wichtig aagluèget, abber s isch um s Gèld gschtrittè worrè, wo vo dè Aaligergmeindè un èm Huus Fürschtèbärg hèt söllè chò. 1866 isch èn staatlichè Zuèschuss vo 20.000 Guldè gwäört worrè, un 1868 hèn sich Bärèdal un d Fürschtèbärger uff èn Uusbau vom Wäg bis zu dè Gränz nõch Menzèschwand geinigt. Nõchdèmm 1874 d Vorarbètè in Gang cho sin, hèt d Strõß 1885 uffgmacht wörrè chönnè. D Strõß isch im Winter nit grummt, abber vo Schneeschuèwanderer, Schlittschuèläufer un Fuèßgänger bruucht worrè.
Sucht (Lothringen)
Gschìcht
Ànne 1629 hàt e Glàsmàcher vun Münzthal d Erlöibnis bikumme, do e näie Glàshìtte z grìnde. Sa ìsch eine vun dr wenije Glàshìtte ìm Bitscher Landel gsin, wie dr Drissjehri Kriej ìwerlabt hàt. Wie um 1700 àwer s Holz um s Dorf ufgebrücht gsin ìsch, ìsch d Glàshìtte uf Münzthal verleit worre.
Feldbergpass
Gschichtè
1908 isch è Vobreiterung vo dè Strõß blaant worrè, nu hèt s widder mòl am Chlutter vo Sitè vo dè Gmeind gfäält. Nõchdèmm 1912 d Gemeind Bärèdal zuè nèm Bydraag vopflichtet worrè isch, hèt dè Büèz 1913 aagfangè, wo zuè nèrè Vobreiterung vo 33 % gfüürt hèt, sowiè zuè nèrè Voringerung vo dè Stygig vo durchschnittlich 10,3 uff 7,85 %. Am 1. April 1926 isch d Ernènnig zuè nèrè Chreisschtroß chò, denn isch si am 1. April 1935 zuè nèrè Rychs- bzw. B 317 worrè. 1927 isch d Vobindig durch dè Seewald befaarbar gmacht worrè, 1932/34 hèt s diè èrscht Asphaltdeggi gää un 1938/39 sin im Gebièt um dè Zeiger großi Parkblätz un è Diènschtghöft vo dè Strõßèwärtler entschtandè.
Sucht (Lothringen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Feldbergpass
Vokeer
Diè stark befaareni Passschtrõß isch è Deilschtugg vo dè B 317 un vobindet Todtnau im Wiisèdal mit Titisee im Hochschwarzwald. Diè südweschtlichi Ufffaart isch durch Serpentinè kennzeichnèt, well si im Faaler Loch uff öppè sibbè Kilometer è Höhèdifferènz vo 483 m übberwindet, diè nordöschtlichi Rampè isch wènniger kurvèrych un folgt dè rächtè Dalflankè vom Seebach. Beidi Rampè wysèd è Stygungsmaxima vo bis zu 10 % uff. Bi Schnee gildèt für Lkw uff dè Passschtrõß Schneekettèpflicht. Im Passberych zwygèd zwei witeri Bärgschtrõßè ab, nördlich zum Fäldbärggipfel un südlich zum Bundesleischtungszèntrum vom DSV am Herzogèhorn. Im Winter 2005/2006 isch d Strõß nõch starkè Schneefäll für Lawinèschprèngungè gschpèrrt worrè.
Sucht (Lothringen)
Verwàltung
vun Sucht ìsch. Sucht ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Sucht ghert zem Rhinfrankisch.
Feldbergpass
Frèmdèvokeer
Im Summer wörd dè Fäldbärgpass hüüfig als Uusgangspungt für Wanderungè im Naturschutzgebièt Fäldbärg bruucht. Dõfür stôn zaalrychi Parkflächè zur Vofüègung. Im Raamè vo dè touristischè Erschlièßig sin zaalrychi Unterkümpft, Gaschtschtättè un Aaschtygshilfè, bsunders für dè Winterschport entschtandè.
Beidersits vom Pass befindet sich sit einigè Johrzeent s Winterschportgebièt Fäldbärg. S umfasst 14 Liftaalaagè un 16 Abfaartè vo dè eifachè Famillièabfaart bis hy zu dè aaschpruchsvollè FIS-Wältcup-Streggi. Langläufer hän vom Fäldbärgpass uus Zuègang zu dè Loipè am Härzogèhorn (ca. 20 km), am Chöpfle (3 km), am Üülemer Chrütz un zu dè Stübbèwasèschpur. Übber dè Fäldbärgpass füürt au dè 32 Kilometer lange Fèrnwanderwäg Hinterzartè-Schluchsee.
Durch dè Tourismus wörd è hochs Vokeersuffchò im Berych vom Fäldbärgpass broduzyrt, wa bsunders im Winter zu großè Brobleem füürt, wo durch dè winterliche Strõßèzuèschtand oft nò voschtärkt wörred. Zur Zit wörd è Parkhuus am Pass blaant, dõdemit sölled d Parkflächè a dè Strõß nõch entlaschted wörrè.
Dè Fäldbärgpass isch zweimal mit Bergaakümpft Beschtanddeil vo dè Dütschland Tour gsi. I dè Bärgwärtung zellt d Südweschtrampè im Faaler Loch zu dè Èrschtè Kategory. 2003 hèt dè Portugys José Azevedo, 2005 dè Auschtralier Cadel Evans selli Wärtung gwunnè.
Chaim Weizmann
Dr Chaim Weizmann (au Chaijim Weizmann oder Haim Weizmann; (* 27. November 1874 z Motal bi Pinsk, hüte Belarus; † 9. Novämber 1952 z Rechovot, Israel) isch e Chemiker, Bresidänt vo dr Zionistische Wältorganisazioon, en israelische Politiker und e zionistische Füerer gsi und zwüsche 1949 und 1952 dr erst israelisch Staatsbresidänt.
Lampertsloch
Làmpertschloch (frz. und dt. Lampertsloch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Wi vili Dörfli im Elsass isch au Làmpertschloch prägt vo de vile Fachwerkhüser, wo noch erhalte sin.
D Lag
S Dorf Làmpertschloch ligt zwüsche Prischdorf un Lüsann an de D 77. Es isch am Südweschthang vom Hochwald gläge, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird.
Politik
vo Làmpertschloch isch. Làmpertschloch ghört zum Kommunalverband.
Chaim Weizmann
Si Lääbe
1906 het er d Ärztin Vera Chazmann ghürootet und si häi zwäi Söön gha. 1910 isch er britische Bürger worde und het wääred em Erste Wältchrieg vo 1916 bis 1919 as Diräkder vom Munizioonslabor vo dr Königlich Britische Admiralidäät gschafft. Er het e Sünthese für Aceton entwigglet, wo für d Brodukzioon vom rauchlose Schiessbulver Kordit brucht worde isch.
Lampertsloch
Bevölkerigsentwicklig
D Iiwohnerzahl schwankt sit de 60er Johr vom 20. Johrhundert zwüsche knapp 650 un guet 700 Lüt.
Chaim Weizmann
Si Lääbe
Dr Chaim Weizmann isch am 9. Novämber 1952 gstorbe und im Garte vo sim Huus – hüt e Däil vom Weizmann-Institut – begraabe worde.
Lampertsloch
Dialekt
Dr elsässisch Dialekt vo Làmpertschloch ghört zum Oberrhiialemannisch.
Chaim Weizmann
Dr Zionist
Dr Weizmann het sich scho früe für d Idee vom Zionismus begäisteret. Mit em Jehoschua Hankin isch er im Septämber 1907 drei Wuche dur Palestina gräist zum die jüüdisch Siidlige aazluege. Er het sich gegen e Ugandablaan und für e jüüdische Staat in Palestina iigsetzt und die jüüdisch Besiidlig vom Land understützt. Äine vo sine grösste Erfolg isch d Balfour-Deklaration vo 1917 gsi
An dr Bariiser Friidenskomferänz het er as Läiter vo dr zionistische Delegazioon am 3. Januar 1919 zämme mit em Emir Faisal s Faisal-Weizmann-Abkomme underschriibe, wo si din die jüüdisch Iiwanderig noch Palestina und die muslimisch Kontrolle über die muslimische häilige Ort festgläit häi. Wäge dr Entwicklig in Palestina isch s Abkomme aber nie in Chraft drätte.
Am 17. Mai 1948 isch dr Weizmann Bresidänt vom Browisorische Staatsroot worde. Am 16. Februar 1949 het en die verfassigsgääbendi Versammlig zum erste Bresidänt vom Staat gweelt.
Schrifte
Dr Weizmann het 102 wüsseschaftligi Aarbäite veröffentligt und rund 100 Batänt überchoo.
18. November
Dr '''18. Novämber''' isch dr 322. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 323. in Schaltjohr), dodermit blybe no 43 Däg bis zum Änd vum Johr.
Urbach
Urbach isch dr Name vu däne Ortschafte:
z Dytschland
z Frankrych
Urbach isch dr Name vu däne Fließgwässer:
Urbach isch dr Name vu däne Persone:
Bundesstraße 317
Diè insgsamt 68 Kilometer langi Bundesschtrõß 317 (Abkürzig: B 317) fangt z Wyl am unterè Basler Rhyknǜǜ aa, im Dreiländeregg Frankrych//Schwiz//Dütschland. Uff eim churzè Deilschtugg gòt si als „zollfreyi Strõß“ übber Schwizer Territorium. Ab Lerrach volauft diè Strõß in nordöschtlicher Richtung – ab Todtnau zimli gäch im Faaler Loch nõch aaschtygend – znägscht durch s Wiisèdal uèzuès un füürt dirèkt obberhalb vo dè Quälle vo dè Wiisè übber dè Fäldbärgpass. Si hört zwǜschè Titisee un Neuschtadt uff, i dèm si chrützigsfrei i d B 31 bi Neuschtadt-Wescht ymündet.
Deil vo dè Bundesstrõß isch dört obbè rächtlich gsää au d Stichschtrõß am Seebuck, wo a dè Fäldbärgpasshöchi in nördlicher Richtig abzwygt un witer uèzuès zum Hotel Fäldbärger Hof sowiè zu dè Dalschtation vo dè Fäldbärgbaan füprt. Im Zämmèhang mit èm Bau von èm Chreisvokeer unterhalb vom Hotel un ènèrè neuè Zuèfaart zum Großparkblatz für Dagestourischtè sin im Johr 2007 nu diè letschtè 160 Meter vo sèllèrè urschprünglich 856 Meter langè Strõß in è Gmeindschtrõß umgwidmet un dõmit i d Baulascht vo dè Gmeind Fäldbärg übberfüürt. Dõdemit befindet sich diè högschstglègeni Stell vo dè B 317 nit a dè Passhöchi, sondern am sebbèm Chreisvokeer.
Diè „eigèntlich“ Bundesschtrõß füürt in irem witerè Volauf abbè zum Fäldbärger Ortsdeil Bärèdal, übberquert dört d Dreiseèbaan (Dütschlands högschtglègeni Normalschpurysèbaaschtreggi) uumittelbar a sèllèrè irem Scheitelpungt un denn witer absi im Seebachdal dè Titisee, wo si a dè Ymündung zu dè B 31 uff zwǜschè Titisee un Neuschtadt z Ènd gòt.
Neuschti Baugschichtè un Blaanigè
Johrzentelang isch schu a dè Stadtgränz vo Wyl wo è dirèkti Vobindig gu Lerrach durch è fäälends Deilschtugg vo 738 Meter Längi unterbrochè isch. Nõch langem Rächtsschtritt un sibbè Johr Bauzit isch „diè Zollfreyi“ 2013 eröffnet worrè.
Witeri Baumaßnaahmè stôn no uus: Asè söll dè Aaschluss vo dè Zollfreischtrõß z Lerrach als Chreisvokeer realisyrt wörrè, für wellè èrscht nò s Baurächt hèt gschaffè wörrè muèsè.. Mit èm Büèz isch im Früèjohr 2014 aagfangè worrè. Fèrner stôn no Maßnaamè zum Lärmschutz uus. D Fèrtigschtellig vo sèllènè Maßnaamè isch für dè Früèling 2015 avisyrt worrè.
Spichern
Spischere (lothrìngisch; frànzeesch Spicheren, ditsch Spichern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Spischere lijt direkt àn dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 220 un 357 m ìwer em Meeresspiejel. Dr frànzesch-ditsche Granzìwergàng Goldene Bremm (frz. Brème d’or) lijt uf em Bànn vun Spicheren.
Gschìcht
Spischere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1259 (1376 Spicher, 1577 Speichern, 1594 Speicher, 1648 Speichern).
D Gmein ìsch bekànnt worre, wie sa àm 6. Öigschte 1870 Schöiblàtz vun dr Schlàcht bi Spischere ìm Ditsch-Frànzesche Kriej gsin ìsch. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Zem Ànlüeje
D Preuße han fìmf Dankmol errìchtet, àn d Dote vun dr Schlàcht bi Spischere màhne zwe Soldàtefrìdhef. Ànne 1934 han àui d Frànzose e Kriz errìchtet fìr d gfàllene frànzesche Soldàte.
Libido
De Begriff Libido (lat. libido, libīdinis, f. - Wollust, Driib, Lüst, Masslosigkeit) stammt us der Psychoanalyse und bezeichnet sälli psychischi Energii, wo mit de Driib vo der Sexualität verchnüpft isch. As Synonym für sexuelli Lust und Begehre isch dä Fachterminus in dr allgemein Sprochgebruuch igange.
Psychoanalyse
Im Wärk vom Sigmund Freud nimmt der Begriff vo der Libido e zentrali Stellig ii, au wenn er enr nit eiheitlig bruucht het. In sim früehje Wärk stellt dr Freud d Libido de Sälbsterhaltigsdriib gegenüber und verstoht Libido as Sexualenergii im änge Sinn as Phenomen vom „Dränge“ bzw. Begehre, vom Wunsch und vo der Lust. In siim Spotwärk begrift er au die ‚allgemeinere‘ Sälbsterhaltigsdriib as grundlegend libidinös und stellt d Libido jetzt de Dodesdriib gegenüber. In sine spote Schrifte, vor allem im Jenseits des Lustprinzips (1920), verwändet er statt Libido au synonym dr Begriff Eros, won er drmit d Energii bezeichnet, wo de Läbensdriib zgrundlit. In Massenpsychologie und Ich-Analyse (1921) definiert er, d Libido siig „d Energii vo dene Driib, wo mit allem däm z due hai, was me as Liebi cha zsämmefasse.“
D Libido chunnt für e Freud aber nit nume uf der Ebeni vom Sexuelle zum Usdrugg, sondern au in andere Läbensberiich, öbbe in der kulturelle Dätigkeit, wo dr Freud als Sublimierig vo dr libidinöse Energii verstoht. Au s Nitsexuelle isch aso für e Freud letztlig vo sexuelle Driibchreft prägt, was ihm – bsunders vo kirchliger Siite – dr Vorwurf vom „Pansexualismus“ idrait het.
Barbara Kirchner
D Barbara Kirchner (* 9. Novämber 1970 z Fryybeg) isch e dytschi Chemikeri un Schriftstelleri.
Libido
Psychoanalyse
Noch em Freud siiner Driibtheorii laufe d Driib in der Chindheit dur die folgende verschiidene charakteristische Entwickligsphase: en orali, anali, phallischi, ödipali und schliesslig e genitali Phase. Störige vo der Libidoentwicklig füehre noch em Freud zu psychische Störige.
Barbara Kirchner
Literarischs Schaffe
D Barbara Kirchner vereffetligt näbe ihre wisseschaftlige Arbet au literarischi Prosa un Essay.
Si het zämme mit em Dietmar Dath Abitur gmacht, mit ihm het si iber d Johr immer wider au uf literarischem Biet zämmegschafft. 1997 hän si zämme d Gruppe Pfadintegral (GPI) grindet, urspringlig e fiktivi bolitischi Gruppe in eme Artikel vum Dath fir d Zytschrift Jungle World, wu derno as Editionsramme fir em Dath syy Roman Phonon dient het.
Libido
Biologii
D Libido vom Ma isch sehr stark abhängig vo der Produktion vom männlige Sexualhormon Testosteron. Au die wiibligi Libido isch hormonabhängig. Vili Fraue verzele vo regelmässige Schwankunge vo der Libido im Rahme vom Menstruationszyklus.
Libidinösi Dysfunktione
Es Fehle vo Libido wird als Frigidität bezeichnet. Bi der erektile Dysfunktion vom Ma fehlt s aber hüfig nit an der Libido, sondern an der Erektionsfähigkeit au wenn d Libido vorhanden isch („Me will, cha aber nit“).
Barbara Kirchner
Literarischs Schaffe
Anne 2003 het d Kirchner z Fryybeg dr Implex Verlag grindet, wu unter anderem au dr Roman "Für immer in Honig" vum Dath erschine isch.
Libido
Libidinösi Dysfunktione
Vili Chrankheite, drunder au psychischi und psychosomatischi Erchrankige, füehre zum ene Libidomangel oder Libidoverlust, zum Bispil:
E baar Chrankheite füehren zun ere übermässig gsteigerete Libido, zum Bispil:
E chrankhaft gsteigereti Libido bezeichnet me au as Sexsucht oder Nymphomanii/Satyriasis.
19. November
Dr '''19. Novämber''' isch dr 323. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 324. in Schaltjohr), dodermit blybe no 42 Däg bis zum Änd vum Johr.
Elbach
Albàch (frz. Elbach, dt. Elbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Albàch lijt àn dr Burgundische Pfort, zeh Kilometer weschtlich vun Àltkìrech un drei Kilometer weschtlich vun Dàmmerkìlch. Ei Kilometer sidlich vum Ort verlöift dr Rhin-Rhône-Kanal. D Nochbergmeine sìn Needertröibàch ìm Norde, Wolferschdorf ìm Oschte, Ratzwìller ìm Sìdoschte, Valdieu-Lutran ìm Sìdweschte, Chavannes-sur-l'Étang ìm Weschte un Bruckedswiller ìm Nordweschte.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Albàch ìsch. Albàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Albàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Urbeis (Begriffsklärung)
Urbeis isch dr Name vu däne Ortschafte:
Siders
Siders (uf französisch: Sierre, im frankoprovenzalische Tieläkt: Siérro [ˈʃiːrːo, ʃiːʀo]) isch e Munizipalgmeind und e Stadt im Kanton Wallis i der Schwiiz und der Houptort vom Bezirk Siders.
Urbeis (Begriffsklärung)
Lueg au
Siders
Geografii
S Gmeindpiet vo Siders liit im Roonetal im middlere Wallis, zum gröschte Deil ufem Talbode beidsits vom Fluss. Uf der Nordweschtsyte si oberhalb am Bärghang d Gmeinde Veyras, Venthône, Crans-Montana und Lens. Uf der Südsyte chunt Siders a d Gmeindpiet vo Anniviers, Chippis, Chalais und Grône. S Taal uf liit obedra im Bezirk Leuk, ännet der Raspille, d Gmeind Salgesch. Bi der Raspille isch d Sproochgränze zwüschem französischsprochige Underwallis und em dütschsprochige Oberwallis. Uf der Südsyte vom Fluss ghört en Deil vom Pfynwald und dört drüber der höch Bärghang bis ufe an Bärggrat bi Le Couquelle au zu Siders. Us de Sytetäler chöme im Norde vier grösseri Bech vom Bärg bi Siders obenabe, näbe der Raspille au no d Sinièse, d Mondarèche und d Vanire; vo Süde münde d Navisence, der Bach usem Eifischtal, und d Rèche, wo bi Réchy obenabe chunt, i d Roone. Im ganze Gmeindbann vom Pfynwald bis Granges, wo öpe 12 Kilometer lang isch, gids nün Brugge über d Roone, zwei dervo sind für d Autobaan.
Näbem alte Zäntrum vo Siders sind usserhalb im Stadtpiet d Quartier und Dörfli Granges, Pont Chalais, Sous Géronde, Noes, Liddes, Villa, Goubing, Muraz und Raspille.
Gschicht
S eltischte Bouwärch voi Siders isch d Chappele vom Sankt Ginier us em früene Middelalter. Uf em Hügel Géronde, wo vom ene uralte Bärgsturz här chunt, stoot sid em 14. Johrhundert s Chloschter Géronde, wo hüt d Trappischdinne drin woone. Im Middelalter isch d Chaschtlanei Siders es bedütends regionals Zäntrum vom middlere Wallis gsi. Vo 1467 bis 1798 isch Siders eine vo de sibe Zände vo der Republik Wallis gsi. Im Mai 1799 isch s bi Siders zu der Schlacht im Pfynwald cho, wo d Franzose und d Truppe vo der helvetische Zentralregierig en Ufstand vo der Oberwalliser underdrückt hend. Sid 1815 ghört Siders mid em Wallis zu der Schwiiz.
Ane 1972 isch di früeneri Gmeind Granges wyter unde im Roonetal, wo sid em Middelalter au es alts Herrschaftszäntrum gsi isch, uf Siders ygmeindet worde.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 29,4 % glägu.
Religion
77,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Siders ischt dr Pierre Berthod (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 14317 Iwonru 74,8 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 12,6 % Titsch, 5,3 % Talienisch und 7,3 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Siders gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Wirtschaft
Sid em Afang vom 20. Johrhundert hets z Chippis bi Siders e grossi Aluminiumschmelzi, wo zäme mid em ene Chraftwärch z underscht am Eifischtal bout worden isch und z Siders es Walzwärch betribt. Das Wärch isch vo der Aluminium Induschtri AG gründet worde. Sid 2000 het s der kanadische Firma Alcan ghört, sid 2011 der holländische Firma Constellium.
Bouwärch
Siders het es alts Zäntrum und au ussedra schöni historischi Gebäu, und drum zellt d Stadt zu der Gruppe vo de Ortsbilder, wo für d Schwiiz e nazionali Bedütig hend.
Awoda
D Awoda (, dütsch: „d Arbet“) isch en israelischi Bardei. Dr vollständig Naame isch Mifleget haAwoda haIsra’elit (, dütsch: Israelischi Arbetsbardei). Si isch am 21. Januar 1968 under anderem as d Noochfolgerbardei vo dr Mapai gründet worde. Si isch e zionistischi Bardei in dr lingge Middi. D Bardei isch e Mitgliid vo dr Sozialistische Internazionaale und vo dr Progressive Allianz. Iiri Jugendorganisazioon häisst Mischmeret Tse'irah schel Mifleget haAwoda (, dütsch: Jungi Garde in dr Arbetsbardei).
Bone
Dr Bone isch e Schwizer Rapper.
2008 het der Bone mit em Rapper Rippa zäme d HipHop-Truppe B1Recs gründet
Ab 2012 het der Bone bim Swiss Video Battle Turnier mitgmacht.
Im gliche Johr het er am 1 City 1 Song teilgno.
Dr Bone befasst sich i sine Stück mit der Stadt Basel, so zum Bischpil im Song Jedi Gass het ihri Gschicht vo 2016.
Diskografii (Uswahl)
Em Bone sini Musigvideos spile durchwägs z Basel:
BoOzy’ OS und das Cristal Juwel
BoOzy’ OS un d Cristal Eedelstäi oder D Cristal Eedelstäi (Originaltitel: BoOzy’ OS et la Gemme de Cristal oder La Gemme de Cristal) isch e computergenerierte franzeesischi Animations-Chuurzfilm vum J.K. Arsyn. Är isch am 15. April 2013 bim Festival d’Animation Annecy vereffetligt woore un het deert dr Wettbewäärb „+ de courts !“ gwunne. Dr Film basiert uf dr Comic-Serie BoOzy’ OS vum J.K. Arsyn.
Dozwil
Dozwil isch e Gmeind im Bezirk Arbon im Kanton Thurgau i dä Schwiiz.
Geographii
Dozwil liit im Oberthurgau uf em Seerrugge. Am Dorfrand finded mer herrlichi Ussichtspunkt. Vo dene cha mer bi schönem Wätter de ganz Bodesee überblicke. Im Weschte vo Dozwil isch de Güttingerwald und im Oschte dä Romanshornerwald, Beides optimali Erholigsgebiet. Die nöchschte grosse Ort sind Amriswil i 3 km Entfernig, im Süde, und Romanshorn, 4 km entfernt, im Oschte. Beidi cha mer i wenige Minute erreiche. Mit de Flächi von 130,5 Hektare isch Dozwil di zweitchlinscht Gmeind im Kanton Thurgau.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Vo dä total 525 Iiwohner (2005) hend 53 Einwohner ä usländischi Staatsbürgerschaft. D Bevölkerig isch sit 1970 stetig gwachse, bliibt aber sit em Johr 2000 ungefähr bi 500 Iiwohner stoh. Vor 1970 isch s Dorf no vom ussterbe bedroht gsi, d Iiwohnerzahle hend döt drastisch abgno.
Schuele
Dozwil het e eignigi Primarschuel. Nur d Chindergärtner gönd in Sommeri in Chindergarte. 1995 isch s Oberstufezentrum Dozwil-Kesswil-Uttwil iigweiht worde. Ab em Oberstufealter gönd sit dem alli Schüeler us Dozwil, Kesswil und Uttwil in Dozwil id Schuel.
De Meuron
De Meuron isch dr Naame von ere Nöieburger Patrizierfamilie.
Ralph Neininger
Dr Ralph Neininger (* 22. Dezämber 1970 z Fryybeg) isch e dytsche Mathematiker.
Läbe, Studium un Forschig
Dr Neininger isch z Fryybeg ufgwagse un het anne 1990 am Rotteck-Gymnasium z Fryybeg Abitur gmacht. Ab 1991 het er an dr Universitet Fryybeg Mathematik studiert. Anne 1999 het er bim Ludger Rüschendorf am Inschtitut fir Mathematischi Stochastik promoviert.
As Post-Doktorand het er 2000 bis 2002 bim Luc Devroye an dr McGill University z Montreal, Kanada un anne 2002 bim Hsien-Kuei Hwang an dr Academia Sinica z Taipei, Taiwan gforscht. Im Jänner 2003 het er e Juniorbrofässur an dr Universitet z Frankfurt am Main iberchuu, wun er si anne 2004 habilitiert het.
Syyni Forschigsschwärpinkt sin Wahrschynligkaitstheori, Algorithme un Datestrukture.
Ammerzweiler
Àmmerzwiller (frz. Ammertzwiller, bis 2015 Ammerzwiller, dt. Ammerzweiler) ìsch bis And 2015 e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin) gsìì. Sa gheert jetz zu Barnwiller.
Geogràfi
Àmmerzwiller lijt im Sundgöi, zwei Kilometer nerdlich vum Rhin-Rhône-Kànàl un àcht Kilometer nordweschtlich vun Àltkìrech.
Gschìcht
Àmmerzwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Amaratvilla.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. Janner 2016 ìsch sa a Teil vu dr Gmein Barnwiller worra, dur a Fusion wo àm 8. Oktower 2015 gwählt worra ìsch.
Verwàltung
vun Àmmerzwiller ìsch. Àmmerzwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àmmerzwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Stieringen-Wendel
Stiringe (lothrìngisch; frànzeesch Stiring-Wendel, ditsch Stieringen-Wendel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Stiringe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 986 àls Syrin (1751 Stiringenditzchweiller).
Ànne 1846 ìsch àn dr Stell vum hitije Stiringe e Iisehìtte grìndet worre. D Ìndustriellefamilie Wendel hàt e Kìrich, e Schüel un Wohnhiser fìr d Arbeiter böie lon. Ìm Johr 1857 ìsch Stiringe e Stàdt worre durich e Dekret vum Napoléon III.. D Iisehìtte ìsch ànne 1897 stìllgleit worre, àwer durich dr Stäänkohlebarigböi hàt d Stàdt e näier Ufschwung bikumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Stiringe ìsch. Stiringe ghert zem Kommünàlverbànd.
Galgen auf dem Gellert
Gschicht
Dr Gellert isch nid dr äinzig Hiirichdigsort gsi. Bevor s Hoochgricht uf e Gellert züüglet worden isch, isch dr Groossbaasler Galge dusse vor dr Spaalevorstadt uf em Lysbüel gstande. Das häig dr Politiker Johann vo Arguel gstöört, uf jede Fall häi das Baasler Bürger verzelt, wo mä sä 1362/69 gfrogt het, was denn bassiert sig. Dr Arguel het Ländereie vor em Spaaledoor gha und d Noochberschaft vom e Galge isch schlächt für iire Wärt gsi. Er het dorum s Hoochgricht uf die anderi Site vo dr Stadt welle verschiebe, aber s Dalbekloster, wo dr Bsitzer vom Land im Gellert gsi isch, het sich widersetzt. Dr Arguel het druf bi sich im Huus e Galge mit Stäisüüle vorberäitet und die denn im Ghäime uf e Gellert dransbordiert und lo ufstelle. S Kloster het zwar brotestiert, aber de Lüt isch s gliich gsi und eso isch dr Galge dört bliibe. Näben em Galge isch au e Richtraad gstande, wo die Verurdäilte mit brochnige Chnoche druf bunde worde si.
Klaus Burger
Dr Klaus Martin Burger (* 7. Augschte 1958 z Meenga) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Syt 2012 isch er Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Lääben un Beruef
Dr Burger isch z Dãnga uf d Grund- un Hauptschuel gange un het derno di Mittler Ryfi gmacht. No dr Schuel isch er z Sulga uf di chaufmännisch Beruefsschuel un het si 1977 mit em Abschluss as Bankchaufmann verloo. Noch em Wehrdienscht vu 1977 bis 1978 z Dorastadt het er vu 1978 bis 2002 as Bankchaufmann un Filiallaiter gschafft. Anne 2003 isch er Gschäftsstellelaiter vum Buureverband Bibra-Simmerenga wore, 2011 dert Chraisgschäftsfierer.
Dr Burger isch ghyrote un het drei Chinder.
Bolitik
Dr Burger isch syter anne 1994 Gmairot z Dãnga. Dert isch er syt 1999 au stellverdrättende Burgermaischter un syt 2002 Vorsitzer vum CDU-Gmaiverband. Anne 2009 isch er in dr Rot vum Landchrais Semmerenga gwehlt wore. Syt 2012 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu CDU-Chraisverband z Semmerenga gsii un syt 2013 isch er Vorsitzer vum Chraisverband. Am 3. Juli 2012 isch dr Burger fir di uusgschide Tanja Gönner as Abgordnete in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruggt, wun er dr Wahlchrais 70 Semmerenga verdrätte duet.
Faukaler Explosiv
Undereme Faukale Explosiv bizaichnet di älteri Dialektforschig en Artikulationsart im Alemannische, wo en Plosiv und e Nasal gliichzitig formuliert und glöst werdet. Beachtet werde mue, as di ältiri Forschig för Plosiv hüüfig de Uusdruck Explosiv bruucht het, wa i dem Artikel biibhalte werd.
Artikulation
Bimene gwönliche Plosiv, wie /p/ oder /g/ werd de Strom vom Schnuuf blockiert und denn sofort glöst, so as d Luft dör s Muul abflüüst. Die Blockierig erfolg a zwo Stelle, nämlich je nach Luut bi de Lippe (p, b), bi de Zee (t, d) oder im Raache (k, g) und dezue werd au d Nase blockiert, indem s Velum gege die hinderi Pharynxwand druggt werd, well sus e Nasal wie /m/ oder /n/ entstäänd. D Lösig vode Blockade erfolgt bimene Plosiv öber s Muul. Bimene faukale Explosiv werd aber zerscht s Velum glöst, so ass de gstauti Luftstrom öber d Nase abströmt. För de seltnig Luut het d IPA kai Zaiche iigfüert. E Schriibig mit höchgstelltem Nasal /tn/, wie zum Tail vorgschlage werd, isch för s Alemannische nöd empfole, well de Nasal düttlicher woorgnoo werd as de Plosiv. I dem Artikel werdet die Luut mit / pm / und / tn / notiert, wenns um s Alemannische goot.
Vorchoo im Alemannische
I de alemannische Tielekt chunnt de Luut nume im Satzsandhi oder i de Wortfueg, seltniger au i lexikalische Wörter, vor, wenn e Plosiv ufen Nasal stoosst, wa au as Assimilation bizaichnet werd. Da isch recht hüüfig, wel de bestimti Artikel zum Tail uf d Fom d reduziert isch: d Muetter, d Nuss, d Mane. Di gsprochni Realisierig werd i villne Grammatike mit "pmuetter, tnuss, pmane" aaggee.
Ahand vo dere Erschiinig cha konstantiert werde, as im Alemannische /n/ – / tn / phonemisch relevant isch: /nuss/ »Nuss (indeterminiert)« gege / tn uss/ »Nuss (determiniert)« und zudem i dem Biispiil au mit /duss/ »draussen« e Minimalpaar bildet. Desgliiche /manə/ »Männer (indeterminiert)« gege / pm anə/ »Männer (determiniert)« und dezue no /panə/ »Panne«. I de pointierte Uusprooch aber verschwindet die Erschiinig.
E Fall vo Satzsandhi isch /'rɛ pm ər/ im Satz »Red mer nöd ständig dri!«, do isch die Erschiinig natürli nöd phonemisch.
As Biispill för s Vorchoo vo dem Luut i de Wortfueg nennt de Albert Weber u. a. d Wörter Broopmässer, Wimpmüli för Brootmässer und Windmüli. Dezue notiert er: »Man beachte, dass es sich hier um ein durch die Nase explodierendes, daher als weniger stark empfundenes p handelt«.
Aber au i ainzelne lexikalische Wörter isch de faukali Explosiv realisiert wore. So isch i gwüssne Tielekt d Zämezüchig vo älterem mhd. ginuog zu alem. gnueg witter zu tnueg assimiliert wore, mitere faukale Uusprooch vo de Gruppe / tn /. I dene Tielekt, wo d Assimilation uusprägt isch, wie i de ostschwizerische Tielekt, werd nämli /g+n/ zu / tn / mit faukaler Explosion (tnueg för gnueg, tnoo för gnoo) und /g+m/ zu / pm / au mit faukaler Explosion: (Pmaand för Gmaand).
Anderi Sprooche
Im Tütsche chömet Plosiv, wo dör d Nase glöst werdet, nume i de laasche Uusprooch im Wortusluut vor und chönnet, im Gegesatz zum Alemannische denn sogär ganz assimiliert werde, wie habn »haa«, redn »rede« oder liegn »lige«. Äänlich au im Englische i Wörter wie button /'bʌtən/ vs. /'bʌtn/ »Chnopf« oder Wednesday /ˈwɛdnzdeɪ/ vs. /ˈwɛdnzdeɪ/ vs. /ˈwɛnzdi/ »Middwuch«. Phonemische Charakter hend nasal glösti Plosiv i wenige australische Sprooche oder im afrikanische Wolof.
Interdiscount
Interdiscount (ID) isch è rächtlich unsèlbschtändigi schwizer Elegtronik-Handelschetti. Si ghört dè Coop-Gnossèschaft, drèttèt am Markt abber eigèschtändig uff. Mit öppè 190 Filialè isch Interdiscount dè gröschte Elegtronikdiscounter i dè Schwiz un biètet è breiti Produktpalettè vo Artikel aa, sèll gòt vo namhaftè Hèrschteller bis zuè No-Name-Broduktè, welli unter m Label Intertronic aabotè wörrèd.
Firmègschicht
Interdiscount hèt dè Markènammè Carena i dè 1970er-Johr kauft un hèt sit dèm Foto- un Filmkameras unter sèllèm Namen vodribbè. 1982 hèt d Interdiscount d Meerheit a dè Firmèaadeil vo dè Photo Porscht übbernõ. Diè gröscht Fusion i dè Firmègschicht isch s Zämmèduè vo dè Interdiscount AG mit èm Radio TV Steiner gsi. Beflügelt durch dè Schwung uss dèrrè Fusion hèt d Interdiscount i dè 1990er Johr vosuècht, i s europäische Uusland z expandyrè, z. B. nõch Frankrych, Dütschland, d Benelux-Staatè un sogar nõch Ungarn. Sèllèwäg hèt s in Budapescht è Interdiscount-Filialè gää. D Expansionsschtrategy isch abber für d ID nit uffgangè, d Firma isch in è bedrohlichi, finanzièlli Schièflaag chò.
S Unternämmè ghört sit 1996 zuè dè Coop, aafangs zämmè mit dè Microspot i dè Coop-Döchter Simeco integryrt. Mitti 2002 sin d Aktivitätè vo dè Interdiscount AG uff d Coop übberdrait un d Aktiègsellschaft liquidyrt worrè. Interdiscount isch sit dèm rächtlich un organisatorisch unsèlbschtändig, diè gschützt Bezeichnig wörd vo Coop witterhy für dè sèlbschtändige Uffdritt vo dè Elegtronikhandelschetti bruucht. 2003 wurden fascht alli Filialè umbaut worrè. Im Johr 2007 isch dè Markènammè Microspot als microspot.ch vo dè ID reaktivyrt worrè, dè Düèfschtpriisaabièter firmyrt sit dèm unter eignem Markènammè im schwizer Online-Heimelegtronik-Discounter-Markt. Im Johr 2015 sin alli Kassèsischteem uff dè Coop-Standard umgrüschtet worrè.
BTS (Band)
BTS (àui Bangtan Boys; koreànisch: 방탄소년단) ìsch a südkoreànischa Boygrupp, wo ànna 2010 vu dr Àgantüür Big Hit Entertainment gebìlda worra-n-ìsch. Sa beschteht üss sììwa Mìtglììder: dr Jin, dr Suga, dr J-Hope, dr RM, dr Jimin, dr V un dr Jungkook, wo zamma d’ maischta Liader düen schriiwa un produziara. Sa ìsch urschprìnglig a Hip-Hop-Grupp gsìì, àwwer ìhra Müüsikschtiil hàt sìch noh z’ noh zu Pop un R&B äntwìckelt. Ìn ìhra Liader wìrd um Gaischteszüaschtànd, d’ Schwiarigkaita-n-ìn da Jugendsjoohra, Salbschtliawa, Aigasìnnligkait un d’ Folga vu dr Beriahmthait grädd, villmol ìn Bezug zu dr Lìteràtüür, dr Filosofii un Konzäpter üss dr Seelakunda. D’ Gschìchtla, wo sa ärzeehla, fìnda-n-oft ìn’ra pàrallela Walt schtàtt.
Ìhr Debüü hàt d’ Grupp ànna 2013 mìt’m Sìnggelàlbum 2 Cool 4 Skool ghàà. Ànna 2014 hann d’ BTS ìhr äärscht Àlbum uff Koreànisch (Dark & Wild) un uff Jàpànisch (Wake Up) veräffentligt. Mìt ìhrem zwaita koreànischa Schtüdioàblum Wings (2016) hann sa zem äärschta Mol ain Millioon Schàllplàtta-n-ìm Südkoreà verkàuift. Ànna 2017 ìsch d’ Grupp ìnternàzionààl bekànnt worra un hàt d’ „Koreànischa Wälla“ ìn d’ Verainigta Schtààta gebrocht — doo hàt sa fìr d’ Sìnggel Mic Drop àls äärschta koreànischa Grupp a Guldiga-n-Üsszaichnung vu dr Recording Industry Association of America (RIAA) bikumma. Mìt’m Schtüdioàlbum Love Yourself: Tear (2018) hann sa àls äärschta südkoreànischa Kìnschtler a Nummer-Ains-Àlbum ìm Billboard 200 ghàà. Ànna 2020 hann d’ BTS àls aina vu da äärschta Gruppa sitter The Beatles (ànna 1966–1968) viar Nummer-Ains-Àlba ìn weeniger àls zwai Joohra plàtziart. Naawadràà hàt s’ Àlbum Answer (2018) àls äärscht koreànischa-n-Àlbum a Plàtiin-Üsszaichnung vu dr RIAA bikumma. Ìm gliicha Joohr sìnn d’ BTS àls äärschter südkoreànischer Kìnschtler mìt’m Sìnggel Dyamnite bis àm Schpìtzaplàtz vum Billboard 100 so wia vum Billboard Global 200 glunga. Üsserdam ìsch d’ Sìnggel fìr a Grammy Award nominiart worra. Mìt da Liader Savage Love, Life Goes On un Butter sìnn sa d’ Kìnschtler worra, wo-n-àm schnallschta viar Nummer-Ains-Sìnggel ìn da USA plàtziart hann — sitter’m Justin Timberlake ànna 2006.
Hìtt sìnn d’ BTS dr komerziäll ärfolgriichschta Kìnschtler ìm Südkoreà, mìt mehr àss 30 Millioona verkàuifta Plàtta (Schtànd: 2022). Ìhr Schtüdioàlbum Map of the Soul: 7 (2020) ìsch s’ Àlbum mìt da maischta Verkaif ìn dr Gschìchta vum Südkoreà, wia àui s’ äärschta Àlbum, wo-n-ìm Lànd mehr àss 5 Millioona mol verkàuift worra-n-ìsch. D’ BTS sìnn àui dr äärschta àsiàtischa Kìnschtler worra, wo siina Konzärter ìm Wembley Stadium un ìm Rose Bowl Stadium üssverkàuift hàt (Love Yourself World Tour, 2019). Ànna 2020 un 2021 ìsch d’ Grupp vu dr International Federation of the Phonographic Industry (IFPI) àls „Internàzionààler Kìnschtler vum Joohr“ ärnännt worra. D’ Grupp hàt mehrera American Music Awards bikumma, wia àui mehrera Billboard Music Awards un Golden Disk Awards. Üsserdam ìsch d’ Grupp fìr fìmf Grammy Awards nominiart worra. Naawa dr Müüsik hàt d’ Grupp dräimol vor àn dr Generààlversàmmlung vu da Verainta Nàzioona grädd un hàt ànna 2017 a Pàrtnerschàft mìt’m UNICEF gmàcht, fìr d’ Kàmpàània „Love Myself“ geega Gwàlt ààfànga. Sa sìnn amol vu dr Zìttschrìft Time àls „Fiahrer vu dr Naachschta Genràzioon“ gnännt worra un hann àui dr Ìwwenamma „Prìnza vum Pop“ bikumma. Üsserdam sìnn d’ BTS jewills vu 2017 bis 2019 vum Time bii da „25 iiflussriichschta Litt ìm Internet“ glischtet worra, so wia bii da „100 iiflussriichschta Litt ìn dr Walt“ ànna 2019. Ànna 2018 sìnn d’ Gruppmìtglììder d’ jìngschta Litt worra, wo mìt’m südkoreànischa Kültüürälla Verdianschtoorda-n-üsszaichent worra sìnn.
Ìm Jüüni 2022 hàt d’ Grupp bekànnt gaa, àss sa a Pàuisa wurd màcha, fìr àss d’ Mìtglììder ìhra pflìchtiga Militäärdianscht ìm Südkoreà känna laischta. A Wììderzammafiahrung ìsch fìr 2025 geplànt.
Tempo (Musik)
S Tempo (ital. „Zit“; Plural: Tempi /'tmpi/; von lat. tempus; dütsch au Zitmaass) git in dr Muusig aa, wie schnäll mä e Stück söll spiile. Vili Tempobezäichnige si gliichzitig au Usdrucksbezäichnige, wo Uskumft gääbe über dr beabsichtigti Charakter vom ene Muusigstück.
Dr daatsächligi Tempoiidruck vom ene Muusikstück isch aber e Fenomeen, wo witer goot as die räini Schlagzaal bro Zitäihäit und wo vo andere musikalische und nidmusikalische Parameter mitbestimmt wird, bsundrigs vo de Rhüthme, wo vorchömme, dr Dichdi vom musikalische Satz, aber au vo de Rüümligkäite und dr Daagesform vo de Musiker und vom Publikum.
D Tempi
(öbbe noch waggsender Gschwindigkäit aagordnet)
Drzue chömme no die Usdrück:
Metronomaagaabe
Zuè de gnaue Fixyrung vo de Tempi hät de Johann Nepomuk Mälzel 1814/16 s Metronom erfunde, mit wellem mò de Grundschlag lose un sää cha. D Metronomzaal (abkürzt mit M. M. = Mälzels Metronom) git aa, wi vill Schlääg pro Minute de Grundpuls hät.
Devor hät au schu de Frédéric Thiémé un C. Mason übber gnaui, uff die italienische Bezeichnunge bezogeni, Tempoaagaabe unter Gebruuch von em Pendel, wôrend de Johann Joachim Quantz 1752 an em Pulsschlag vo 80 Schlääg pro Minute orientyrti metrischi Aagaabe gmacht ghaa hät.
D Tabelle zeigt vo links nõch rächts die Wärt uff de Skale vo de abbildete Metronom.
Beats per minute
Bi moderni Pop-Stüggle, abber auch im Berych vo de elegtronische Musig wörd s Tempo übber Bpm (= Beats per minute) definyrt. Selli Aagaab erlychteret Broduzänte s Erschtelle vo Remix, DJs s Inenandermischle von e baar Lieder un Rapper s Yschpille von e wittere Tonschpur zum aktuelle Beat.
Tempo-Interpretation un Ufffüürungsbraxis
Lueg au Historischi Ufffüürungsbraxis: Tempi
Japan
Japan (jpn. 日本 Nihon/Nippon; ) isch na Yndoneesie, Madagaskar ù Papua-Neuguinea de viertgrööschta Insùstaat vo de Wäüt. Är ligt im Pazyyfyk vor de Kǜschta vo Rùsslann ù Korea.
De Landesnaame setzt sich ùs de Ziiche 日 (Usspraach ni, i de Bedüttig „Taag“ oder „Sùna“) ù 本 (Usspraach hon, i de Bedüttig „Uursprùng“ oder „Wùrzla“) zäme. Japan isch deshaub o bekannt ùs „Lann vo de ufgangendi Sùna“. Sowoou de früüera mütholoogischa Naame Cipangu aus o Japan liite sich vermuetlech vo de chyneeseschi Usspraach vo de Schrǜftziiche (chyn. 日本國 rìbĕnguó) ab.
Im Middelalter häi d Öiropäer Japan Cipangu gsäit, wo vo dr Wu-Ussprooch vo dr Bezäichnig vom Land 日本国 (jap. Nihon-/Nippon-koku, Pinyin: rìběnguó) abgläitet gsi isch.
Geografy
Japan isch en Inselstaat un bstoht in dr Hauptsach us ere Inselchette, wu an dr Oschtkischte vu Asie lang goot. D Hauptinsle sin Hokkaidō im Norde, di zäntral un grescht Insle Honshū un im Side derno d Insle Shikoku un Kyūshū. Derzue cheme 6.848 chalineri Insle (mit zmindescht 100 m Umfang bi Hochwasser), wu si vor allem in dr Seto-Inlandsee un in dr Chette vu dr Ryūkyū-Insle kunzäntriere. Wel Japan en Inselstaat isch, het s kai diräkti Nochberländer. Indiräkt gränzen aber Russland, Nordkorea, Sidkorea, China un Taiwan an Japan.
Iber dr gsamte Archipel verlauft e Gebirgschette, wu iber zwai Drittel vu dr Landmasse vu Japan uusmacht. Dr hegscht Bärg vu Japan isch dr Fujisan uf dr Hauptinsle Honshū mit 3.776 m iber em Meeresspiegel. Landwirtschaft, Induschtry un Bsidlig sin uf rund 20 % vu dr Landflechi bschränkt. In dr großen Ebene hän si d Hauptballigsbiet entwicklet: Kantō (mit Tokio un Yokohama) in dr Kantō-Ebeni, Keihanshin (Osaka, Kyōto un Kōbe) in dr Ōsaka-Ebeni, Chūkyō (Nagoya) in dr Nōbi-Ebeni un Kitakyūshū-Fukuoka in dr Tsukushi-Ebeni. Wäg em Mangel an Flachland wäre Bärghäng dur Boodefäldböu kultiviert.
Klima
Di japanisch Inselchette goot im e lange Boge vu Norde (45. Braitegrad, Hokkaidō) no Side (20. Braitegrad, Okinotorishima). Wäge däm isch s Klima z Japan arg unterschidlig uusbregt; vu dr chalt-gmäßigte Klimazone z Hokkaidō mit chalten un schneeryche Winter bis in d Subtropen in dr Brefäktur Okinawa. Derzue chunnt dr Yyfluss vu Wind – im Winter vum asiatische Kuntinänt zum Meer un im Summer vum Meer zum Kuntinänt. Im spote Juni un frieje Juli gheit im Side ne Großdail vum Johresniderschlag as monsunartigi Räägefront (梅雨前線, baiu zensen).
Im Friesummer fangt d Taifun-Saison aa, wu vor allem dr Side un dr Sidweschte vu Japan vu Wiirbelstiir, wu iber Pazifische Ozean entstehn droffe isch. Statistisch gsää cheme di maischte Taifun im Septämber bis Japan, drotz ass si im Pazifikruum im Augschte am hyfigschte sin. Dr sterkscht je ufzaichnet Taifun z Japan isch dr Ise-wan-Taifun vu 1959 gsii. Iber 5.000 Mänsche sin dertemol um s Lääbe chuu.
Geology
Japan lyt an dr geologische Bruchzone vu vier tektonische Blatte vu dr Ärdgruschte:
Die Blatte bewege si mit e baar Zäntimeter im Johr gegenenander. Dail vu dr Pazifische Blatte schirge si dert unter di Eurasisch Blatte. Des fiert zue Vulkanismus un hyfige Ärdbidem. Diständig Bewegig (Subduktion) vu dr Gruschtedail losst e großryymigi Verschwaißig vu dr Blatte nit zue, im Gegesatz zem Byschpel zue Indie.
Vu dr rund 240 Vulkan vum „pazifische Fyyrring“ sin 40 aktiv. In dr gsamte Region git s fascht all Dag lychteri Ärdbidem, in greßeren Abständ au schwäri (z. B. 1923, 1995 oder s Tōhoku-Ärdbidem 2011).
In dr letschte döusert Johr sin z Japan iber 160.000 Mänsche dur Tsunami gstorbe. S Land het hite dur Mässbojen im Pazifischen Ozean en effäktiv Tsunami-Friewarnsischtem. Fir d Bevelkerig git s regelmäßig Trainingsprogramm, e Hufe japanischi Kischtestedt schittze si dur hochi Dämm.
Flora un Fauna
Im Inland vu Japan het s e Raie vu Gebirgschette, wu bis iber d Waldgränze gehen. Vergliche mit dr Ängi vum Lääbesruum git s e Vylzahl vu Arte. Dur d Posizion as vorglagereti Inselchette het si ne aigeständigi Flora un Fauna entwicklet, wu mit däre vu „Kontinentalasie“ verwandt isch. D Ogasawara-Insle, 1000 km sideschtli vu Tokio, wäre wäg ihre endemische Spezies vylmol mit dr Galapagosinsle vergliche.
Japan lyt im Schnittpunkt vu drei Ekoregione. D Hauptinsle un d Nochberinsle sin Dail vu Paläarktische Floreregion. D Ryūkyū-Insle sin Dail vu dr Indomalaiische Region un d Ogasawara-Insle ghere zue Ozeanie.
An Großsuuger git s unter anderem dr Bruunbäär uf Hokkaidō, uf Honshū dr asiatisch Schwaarzbäär, dr Sikahirsch un dr japanische Serau. Unter dr yyhaimische Arte findet si dr Japanmakak, wu uf dr Shimokita-Halbinsle in dr Brefäktur Aomori haimisch isch dodermit di nerdligscht Affepopulazion vu dr Wält bildet.
D stark Bsidlig an dr Kischte un in dr japanische Ebene het derzue gfiert, ass e Dail Suugerarte uusgstorbe sin, zem Byschpel dr Honshū-Wolf (Canis lupus hodophilax), dr Japanische Seeleeb (Zalophus japonicus), dr Seeotter un dr Fischotter. Hind un Chatze git s z Japan in ere braiten Uuswahl an Rasse. As tipisch japanischi Hundsrasse wird dr Shiba Inu aagluegt.
Z Japan sin iber 500 verschideni Vogelarte noogwise wore. Wel d Inselgruppe in allne Richtige vum Meer umgee isch, sin vyl dervu Wasserveegel. Japan isch e wichtigi Zwischestazion fir Zugveegel. Veegel, wu z Sibirie bruetle, finde do ihre Winterquartier, derwylscht die Veegel, wu z Japan bruetle, in Richtig Sidoschtasie zien. Uf die Art findet e Vylzahl vu Voogelarten ihre Wäg uf Japan. Nazionalvoogel isch dr Buntfasan. Dr Nipponibis isch z Japan in freier Wildbahn uusgstorbe. S git aber no ne baar hundert in eme Schutz- un Ufzuchtszäntrum uf Sado un in freier Wildbahn in dr Shaanxi-Brovinz z China.