cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schweizerblut
Nääme und Dradizioone
Mit em Wii vo St. Jakob häi sich allerlei Brüüch verbunde. De Bewooner vom Siechehuus nääbedraa het mä wääred dr Zit vo dr Lääsi dr Dradizioon nooch Gäld und Naturalie gschänggt, aber si hä nid in d Nööchi vo de Räbacker und de Trotte<Drotte däfe goo. Am Ruedolfsdaag, em 17. April, si d Baasler Bürger uf St. Jakob gange, zum dört dr Wii zsämme mit Naase, won en iihäimischi Karpfeart si, z konsumiere. En andere Usflug het mä am 26. August, am Jooresdaag vo dr Schlacht, gmacht. Us de Noochberort Münchestäi und Muttez si wääred dr Fasnachtszit die junge Manne uf St. Jakob, wo si Wii und Broot üüberchoo häi. D Gmäindivorsteher und Bürger vo Münchestäi häi au Wii bim jöörlige Bannritt üüberchoo. S Wäidrächt vo de Schööfer vo St. Jakob isch de Gmäinde Muttez, Münchestäi und Riinech reegelmäässig mit Wii und Schoofchees zaalt worde. Schliesslig het mä de Zimmerlüt us Münchestäi Wii vo St. Jakob bi dr Ernöijerig vom Galge uf em Gellert usgschänggt.
Muriaux
Spiegelbärg, uf Französisch Muriaux, isch e politeschi Gmeind im Bezirk Freibärge vom Kanton Jura i der Schwiiz.
Wappe
S Gmeindwappe chunt vo de Herre vo Spiegelbärg. Es zeigt über em grüene Bärg en Spiegel mit rotem Rand.
Geografii
S Dorf Muriaux liit uf der Hochflechi vo de Freibärge im Jura. D Gmeindflechi vo Spiegelbärg bestoot us zwei vonenand trennte Areal. Dr nördlech Deil mid em Dorf Muriaux liit a dr Strooss und dr Ysebaanlinie vo Schwarzebärg uf St. Leodegar (frz.: Saignelégier), und au d Ysebaanlinie vo Schwarzebärg uf Tramlige goot do dure, und der südlech Deil mit der ehemolige Gmeind Le Peuchappatte, wo sid 2009 au zu Spiegelbärg ghört, isch am Nordhang vom Bärg Mont Soleil und a der Kantonsgränze zum Kanton Bärn. Zwüsche de beide Gmeinddeil sind d Gmeindbänn vo Schwarzebärg und Brandisholz (frz.: Les Breuleux).
Nördlech vom Gmeindgebiet vo Spiegelbärg lauft dr Doubs imene töif ygschnittene Taal. Uf em Chalchfelse Arête des Sommêtres höch über em Doubs stoot d Ruine vo der Burg Spiegelbärg.
Zu dr Gmeind ghöre i dr wyte Hügellandschaft und zwüsche de grosse Tannewälder d Wiiler Les Emibois, Les Ecarres, Les Chenevières, Le Cratat Loviat, Les Peux, Le Roselet, Le Peuchappatte und Cerneux-Veusil und es baar verstreuti Buurehööf.
Wo ane 1999 der Plan für ne Regionaale Naturpark Doubs gründet worden isch, het d Gmeind Muriaux als einzegi uf de Freibärge nit welle mitmache. Ane 2011 isch den doch en Abmachig zwüschem Verein vom Regionalpark (APNRD) und dere Gmeind z Stand cho, wo dermit au die Lücke im Parkareal het chönne gschlosse wärde.
Gschicht
Vo 1793 bis 1815 het Spiegelbärg zu Frankriich ghört, derno zum Kanton Bärn, und ane 1979 isch d Gmeind zum nöi gründete Kanton Jura cho.
Wirtschaft
Bi Peuchappatte sind sid em Joor 2011 grossi Windreder uf em Hügel Le Point de Vue. Die Dürm, wo 108 Meter höch sind, ghöre zum Windpark Peuchapatte vom Energiikonzärn Alpiq.
Bi Le Roselet isch s erschte Huus vo dr Stifdig für s Ross, wo dr Hans Schwarz ane 1959 für d Pfläg vo alte Ross ygrichtet het.
Architektur
Inträssanti Bouwärch z Spiegelbärg sind:
Hellsau
Heusou (amtlech Hellsau) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografii
Heusou ligt im Schwizer Mittuland am Nordfuess vom Grosshouz im Tau vom Chrümubach. D Gmeindsflächi bsteit us 68,2 % langwirtschaftleche Flächi, 23,8 % Waud u 7,9 % Sidligsflächi. D Nachbergmeinde si Seeberg, Auchischtoorf u Höchstette im Kanton Bärn u Drü Höf im Kanton Soledurn.
Gschicht
Heusou isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1275 aus Hellesowe (1353 Heilsow, 1377 Hellsowa, 1724 Helsauw, 1838 Hellsau).
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,6 % gläge.
Religion
85,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Heusou isch dr Markus Aebi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 193 Ywohner 97,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,5 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Heusou ghört zum Hochalemannisch.
Panzer
Dr Panzer, churz für Panzerkampfwage oder Panzerfarzüüg, oder Tank, isch e motorisierts Milidäärfaarzüüg, wo dur Panzerig gschützt isch gege Beschuss, mäistens uf Chettene faart und vilmol bewaffnet isch. S Publikum dänggt bi dere Kategorii vo Milidäärfaarzüüg mäistens an Kampfpanzer, also an Chettifaarzüüg, wo mit eme dräibare Gschützdurm usgstattet si. Es git aber Panzerfaarzüüg in seer underschiidlige Usfüerige, under ene zum Bischbil au Radpanzer.
D Panzerig bestoot mäistens us Staallegierige, zum Däil in Kombinazion mit Keramik- und Faasereverbundstoffschichte. D Panzer faare hüte mäistens mit Dieselmotor, zum Däil au mit Gasturbine, wo s im Panzer in Kombinazion mit em Rad- oder Chettilaufwärk möglig mache in fast alle Gländ füürsizchoo.
Die charakteristische Äigeschafte vom ene Panzerfaarzüüg si si hoochi Bewegligkäit im Gländ, dr Panzerschutz und je noch em Iisatzberiich groossi Füürchraft. Zwüsche dene Äigeschafte müesse d Konstruktöör vom ene Panzermodäll e Kompromiss finde. Under Umständ si en umfangriichi Sensorik zur Ufkläärig oder sustigi technischi Vorrichdige vo Bedütig. Schwümmpanzer si Amfibiefaarzüüg, wo s Spektrum von ene vo liichte Ufklärigs- und Schützepanzer bis aane zu Kampfpanzer goot.
Niederländische Sprache
Holländisch oder Niderländisch isch a germanischi Sproch, wo va öbbe 22 Millione Lütt gredt wird. Si isch nooch verwandt mitm Dütsche und dött vor allem mit dem Niiderfränkische.
Was es isch
S Holländische het sich us em niderfränkische Dialekt vu dr niderdytsche Sprooch sit dr Reformation zu ere eigeständige Hochsproch entwicklet, im glyche Zug wie d Niderlande zwische 1520 un 1648 ussem Dytsche Rych usgschiide sin. S englisch Adjektiv Dutch fer Holländisch stammt us dr Zit, wo Holländisch no als Teil vom Dütsche aagluegt worde isch.
S Holländisch het sich als erster vu dr dytsche Dialekte zu ere verschriftete Hochsproch entwicklet, noch vor em Nöihochdytsch. Holländisch isch vilycht eener e verschriftete Dialekt, wil es im e verhältnismässig chleirümige Gebit entstande isch, wo d Lüt alli äänlig gschwätzt häi, degege isch Nöihochdytsch e Mischsproch mit Elemente vu vile dytsche Dialekte. Es git kai Region z Dytschland, wo d Schriftsproch dr ursprünglich lokal Dialekt isch.
S Niderfränkisch am Rhy nördlich vu Duisburg in Dytschland cha mer als holländische Dialekt mit dytscher Hochsproch uffasse, degege isch s Plattdytsch im nordöstliche Holland e plattdütsche Dialekt mit holländischer Hochsproch, säll z Nidersachse degege eins mit hochdytscher Hochsproch.
Sit 1980 gits a Abkomme zwüsche de Niderlande und Belgie wäge der Rächtschreibung und wäge dem Spracherhalt.
Gschicht
S Holländischi het di zweiti hochditschi Lütverschiebung nit mitgmacht: Üsserdäm het s Holländischi de alte germanische Frikativ /ɣ/ nit zuemene /g/ umgwandlet. In de moderne Sprechwiis wirrd s aber oft als /χ/ üsgsproche.
Bischpiil: Alemannisch gläbt /g̥læb̥t/ un Holländisch geleeft /ɣəleːft/. Hit däd mer aber wahrschiins, vor allem im Norde, eher /χəleɪ̯ft/ sage.
Subschtantiv
S Holländisch het gar keini grammatische Fäll meh, abgsee vu Räschte vum Genitiv. Des isch wiider was, wu andersch als im Ditsche un Alemannische isch. D Personalpronome hen manchmol noch e Objektform ähnlich wie in de englische Sprooch. Alli Werter hen eis vu drei Gschlächter. S männlichi un wiiblichi Gschlächt siiht aber fascht immer glich üs. Als indefinite Artikel gildet een, un des fir alli Subschtantiv. Im Plural nimmt mer in däm Fall kei Artikel.
Bilderbuch
S Bilderbuech isch e Gattig vo dr Chinderlitratuur. Ursprünglig het mä drmit jedes Buech gmäint, wo s Illustrazioone din gha het. Hützudags verwändet mä s Wort mäistens für e Buech, wo speziell für Chinder entworfe worde isch, wo nonig chönne lääse oder erst grad mit em Lääse aagfange häi. D Bilder spille din e wichdigi Rolle, aber wenn s au Teggst din het bestoot en ängi Wäggselbeziejig zwüsche de Bilder und em Teggst. Bilderbüecher si vilmol dünn, im Allgemäine häi si weniger as 30 Buechsite, und es git sä in alle Gröössene. S groossformatige Buech isch d Form, wo am hüfigste verwändet wird. Je noch em Alter vo dr Ziilgrubbe wird s Bilderbuech vilmol us Karton, Babbiir, wo mä nid cha verrisse, oder au us Folie härgstellt.
William H. Crain
Dr William Henry Crain (* 25. Nowamber 1848 z’ Galveston, Texàs; † 10. Hornung 1896 z’ Washington, D.C.) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1885 bis 1896 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
sii Laawa un Kàrriar
Dr William Henry Crain ìsch ànna 1848 z’ Galveston ìm Süüdoschta vum Bundesschtààt Texàs uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum William Davis un vu dr Emily Matilda Crain geboorena Blake. D’ Äältra, wo-n-üss New York City gschtàmmt hann, sìnn vor 1936 ìns Texàs üüssgwàndert gsìì. Dr Vàtter ìsch ànna 1854 gschtoorwa, àlso ìsch dr klaina William Henry Crain uff New York City gsanda worra. Därt ìsch’r biim Peter F. Harrington uffgwàcksa un ìsch ìn d’ äffentliga Schüala gànga. Ar hàt a Maischterpriafung àm St. Francis Xavier College bikumma. Ar hàt drnooh z’ Indianola-n-ìm Texàs fànga-n-àà Racht schtudiara un ìsch ànna 1871 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Indianola gschàfft. Gliichzittlig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokrààtischa Pàrtäi.
Vu 1872 bis 1876 ìsch dr Crain Bezirksànwàlt vum 23. texànischa Grìchtsbezrik gsìì. Vu 1876 bis 1878 ìsch’r Mìtglìed ìm Senàt vum Texàs gsìì. Drnooh hàt’r uff Cuero gwàndelt, wu-n-’r witter àls Ànwàlt gschàfft hàt. Ànna 1880 ìsch’r Delegiart’r àn dr Demokrààtischa Nàzionààlversàmmlung z’ Cincinnati-n-ìm Ohio gsìì. Àn dr Presidàntschàftswàhl vum saalwa Joohr hàt’r àls Wàhlmànn üss’m Texàs fìr dr demokrààtischa Kàndidààt Winfield Scott Hancock gwählt, wo vum Repüblikààner James A. Garfield gschlààga worra-n-ìsch.
Àn dr Kongrasswàhl vu 1884 ìsch dr Crain ìm sìebta Wàhlbezirk vum Texàs ìns US-Represantàntahüüs gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C.-n-ìsch’r àb’m 4. März 1885 àls Noohfolger vum Thomas P. Ochiltree gsassa. Ar ìsch fìmfa Mol wìdergwählt worra un ìsch àlso bis züa siim Tood àm 10. Hornung 1896 ìm Kongrass blìewa. Sitter 1893 hàt’r därt àls Noohfolger vum Samuel W. T. Lanham dr älfschta Wàhlbezirk vum Texàs vertratta. Ìm Kongrass hàt’r geega d’ Àlkohoolprohibizioon gschtìmmt un hàt d’ Schtiirpolitik vum US-Presidànt Grover Cleveland unterschtìzt. Ìm Geegasàtz züa dr Mehrhait vu da texanischa demokrààtischa Kongrassmìtglìeder hàt’r sìch geega d’ fräija Präägung vu Sìlwermìnza gschtällt. Noh siim Tood ìsch ìm Kongrass dr Rudolph Kleberg sii Noohfolger gsìì —zamma mìt’m Kleberg hàt dr Crain z’ Cuero-n-àls Ànwàlt gschàfft ghàà.
Biennale di Venezia
Dr Hauptschauplatz sin d Giardini im Stadtdail Castello, wu si 28 Länder mit nationale Pavillon bresäntiere. Anderi Staate, wu uf däm Areal kai aigene Pavillon hän, stellen in dr Zyt vu dr Biennale in andere Ryym im ganze Stadtbiet uus. Näbe dr nationale Pavillon git s im Arsenale ne Themenuustellig, wu dur Kuratore zämmegstellt wird.
William H. Crain
sii Laawa un Kàrriar
Gschtoorwa-n-ìsch dr Crain àn’ra Lunga-n-äntzìndung z’ Washington, D.C.. Beardigt worra-n-ìsch’r uff’m Hillside-Frìedhoof z’ Cuero. Dr William Crain ìsch sitter Jüüli 1873 mìt dr Angeline G. Mitchell verhiirootet gsìì. D’ Hochzitt ìsch ìn’ra kàthoolischa Kìrìch gsìì. Mìt siinera Ehafràui hàt’r sìewa Kìnder ghàà.
Biennale di Venezia
Zue dr Biennale gheren au d Filmfeschtspiil vu Venedig, Feschtival fir Musik, Theater un Danz un all zwai Johr versetzt zue dr Biennale d Architäkturbiennale (Mostra internazionale di architettura di Venezia).
Gschicht
Anne 1893 het dr Stadtrot vu Venedig bschlosse, all zwia Johr e Uustellig vu dr italienische Chunscht z veraastalte. Im Winter 1894–1895 isch dr Palazzo dell’Esposizione fir d Uusstellig böue wore. Di erscht Biennale isch derno am 30. April 1895 as I Esposizione Internazionale d’Arte della Città di Venezia (1. Internationali Chunschtuusstellig vu dr Stadt Venedig) ufgmacht wore un isch mit 224.000 Bsuecher e große Publikumserfolg gsii.
Friesische Sprache
Frysisch isch a germanische Sproch, wo si in klennere Gruppa uftoalt:
S Oschtfrisisch z Oschtfrisland isch uusgstorbe un scho syt em 14. Jh. allmeh dur s Niiderdytsch ersetzt wore. Dr letscht Dialekt vom Oschtfrisisch isch s Wangerooger Frisisch gsy, wo in dr 1950er uusgstorbe isch.
Vom Wortschatz, der Grammatik und vom Klang herra lits zwischam Dütscha, im Holländischa und dem Englischa.
Melide TI
Melide (lombardisch Melì) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Carona im Bezirk Lugano.
Friesische Sprache
In Holland isch Frysisch in dr Provinz Frysland Amtssprooch und im Dytscha ischs als Minderheit anerkannt.
Melide TI
Geografi
Melide lyt unterhalb vum Monte San Salvatore am Weschtstade vum Luganersee am Änd vum glychnamige Damm an dr Gränz zue Italie. Nochbergmaine sin Bissone, Lugano, Vico Morcote un di italienisch Gmai Campione d'Italia.
Gschicht
Melide isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1034 as Melede.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Melide isch dr Aldo Albisetti.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Melide ghert zum Comasco-Lecchese.
Radio Ga Ga
Radio Ga Ga isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid Roger Taylor gschribe worde.
Dr Titel isch am 23. Januar 1984 as Single uusechoo und isch in vile Länder bis uf e Spitz vo de Hitliste klätteret. In Grossbritannie het er dr Status von ere Single Silber überchoo. Radio Ga Ga ghöört zu de Singles vo Queen, wo am mäiste verchauft worde si, und isch au d Komposizion vom Roger Taylor, wo kommerziell am erfolgriichste gsi isch. Dr Titel vom Song het d Sängere Lady Gaga zu iirem Naame inspiriert.
Kanton Carhaix-Plouguer
Dr Kanton Carhaix-Plouguer (breton. Kanton Karaez-Plougêr, frz. Canton de Carhaix-Plouguer) isch e Kanton im Arrondissement Châteaulin im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Carhaix-Plouguer.
Gmaine
Dr Kanton Carhaix-Plouguer bstoht us 23 Gmaine:
Veränderige syt 2015
2019: Fusion Locmaria-Berrien un Poullaouen → Poullaouen
Another One Bites the Dust
Another One Bites the Dust isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid John Deacon gschribe worde. Es isch uf em Album The Game erschiine. Es isch mee as 7 Millione Mol verchauft worde und isch d Single vo dr Bänd, wo am mäiste verchauft worde isch. Uf dr Liste Billboard’s All Time Top 100 stoot s uf em 34. Blatz.
Globus (Gruppe)
D Globus (Grubb) isch a Warahausgrubb en dr Schwiiz.
Gschichd
1907 isch vom Heinrich Burkhardt am 7. Februar a Vorgengrfirma en s «Magazine zum Globus» omdaufd worra.
Grubbadoil
Zur Globus-Grubb gherad:
Zukunfd
En dr Zukunfd wellaad se meh Online-Handl dreiba.
Heimiswil
Heimiswiu (amtlech Heimiswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Heimiswiu isch es Buuredorf im Heimiswiugrabe, eme öschtlehe Sitetau vom Ämmitau. D Gmeindsflächi bsteit us 61,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 34,4 % Waud u 4 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Winige, Affoutere, Rüegsou, Hasli u Burdlef.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,3 % gläge.
Religion
86,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,0 %, CVP 0,9 %, EVP 4,7 %, FDP 2,7 %. GLP 2,2 %, GP 6,0 %, SP 11,4 %, SVP 49,4 %, Suschtigi 9,7 %.
Gmeindspresidäntin vo Heimiswiu isch d Erika Leuenberger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1543 Ywohner 98,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Heimiswiu ghört zum Hochalemannisch.
Horst Seehofer
Dr Horst Lorenz Seehofer (* 4. Juli 1949 z Ingolstadt) isch e dytsche Bolitiker (CSU). Vu Oktober 2008 bis zum Jänner 2019 isch er Vorsitzer vu dr CSU gsii, syterhär isch er Ehrevorsitzer vu syre Bartei.
Uf Bundesebeni isch er vu 1992 bis 1998 isch er as Bundesminischter fir Gsundhait, vu 2005 bis 2008 as Bundesminischter fir Ernehrig, Landwirtschaft un Verbruucherschutz un vu 2018 bis 2021 as Bundesminischter vum Innere Mitglid vu dr Bundesregierig gsii.
Vu Oktober 2008 bis zum 13. Merz 2018 isch er Minischterbresidät vu Bayern gsii.
Läbe
Dr Horst Seehofer un syni drei Gschwister sin as Arbaiterchinder, dr Vater isch Laschtwagefahrer un Böuarbaiter gsii, in konservativ-katholisch bregte Familieverhältnis z Ingolstadt ufgwachse. Vu 1961 bis 1965 isch er uf d Freiherr-von-Ickstatt-Schuel z Ingolstadt gange, wun er mit dr mittlere Ryfi verloo het. Derno het er e Beamtenuusbildig in dr Kommunalverwaltig absolviert. Dr Seehofer het anne 1967 d Verwaltigsbriefig fir dr mittler Dienscht an dr Bayrische Verwaltigsschuel z Minche bstande. Anne 1970 isch er in dr ghobe Dienscht as Diplom-Verwaltigswirt (FH) ufgstige.
Är het bis 1980 bi dr Landrotsämter Ingolstadt un Eichstätt gschafft. Vu 1974 bis 1980 isch er derzue Gschäftsfierer vum Blanigsverband un vum Rettigszwäckverband vu dr Blanigsregion Ingolstadt gsii. Anne 1979 het er d Verwaltigs- un Wirtschaftsakademy z Minchen as Johrgangsbeschte as Verwaltigs-Betribswirt (VWA) abgschlosse.
Dr Seehofer isch vu 1974 bis 1982 in erschte Eh ghyrote gsii. Wel sy Frau evangelisch gsii isch, hän si nit chilchli chenne hyrote. Anne 1985 het er zum zwaite Mol ghyrote, di uusbildet Verwaltigsaagstellt Karin Seehofer (* 1958). Mit ihre het er drei großi Chinder (Ulrike, Andreas, Susanne); derzue het er no ne Dochter (Anna Felicia) us ere usserehlige Beziehig mit dr Rächtaawälti Anette Fröhlich. Är isch remisch-katholisch un het sy Wohnsitz im Ingolstädter Stadtdail Gerolfing.
Bartei
No syym Yydritt in di Jung Union anne 1969 isch er 1971 au in d CSU yydrätte. Vu Septämber 1994 bis zue syre Wahl as Vorsitzer vu dr CSU im Oktober 2008 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu dr CSU gsii. Derzue isch er Vorsitzer vu dr Arbaitnämmer-Union vu dr CSU (CSA). Wu dr Edmund Stoiber im Jänner 2007 verchindet het, ass er im Septämber 2007 dr Barteivorsitz un au s Amt vum Minischterbresidänt wett abgee, het dr Seehofer bekannt gee, ass er fir dr Barteivorsitz wett kandidiere.
Uf em Barteidag vu dr CSU z Minchen am 29. Septämber 2007 isch er mit 39,1 % syym Konkurränten um dr Barteivorsitz unterläge, em bayrische Wirtschaftsminischter Erwin Huber, wu 58,19 % vu dr Delegiertestimmen iberchuu het. Dr dritt Mitbewärber isch d Fürther Landreti Gabriele Pauli mit 2,5 % vu dr Stimme gsii. Uf Vorschlag vum Huber isch dr Seehofer derno mit 91,81 % as stellverdrättende Barteivorsitzer widergwehlt wore.
Noch em Ruckdritt vum Erwin Huber as Folg vum nit erwartete schlächten Abschnyde vu dr CSU bi dr Landdagswahl 2008 isch dr Seehofer am 25. Oktober 2008 uf eme Sonderbarteidag vu 90,3 % vu dr Stimme zum CSU-Vorsitzer gwehlt wore. Drotz ass d CSU bi dr Europawahl im Juni 2009 wider dytli besser abgschitte het, het dr Seehofer bi dr Kandidatur zum Barteivorsitz am 18. Juli 2009 nume 88,1 % vu dr Stimmen iberchuu. Am 8. Oktober 2011 isch er mit 89,9 % vu dr Stimme wider as Barteivorsitzer bstetigt wore.
Widergwehlt wore isch er au 2013 (95,3 %), 2015 (87,2 %) un 2017 (83,7 %). Am 16. Novämber 2018 het dr Seehofer schriftli verchindet, ass er dr Barteivorsitz im Jänner 2019 abgit. Am 19. Jänner isch dr Markus Söder zue sym Noofolger as Barteivorsitzer gwehlt wore.
Abgordnete
Dr Seehofer isch vu 1980 bis 2008 Mitglid vum dytsche Bundesdag gsii. Vu 1983 bis zue syre Beruefig as Staatssekretär 1989 het er as sozialbolitische Sprächer vu dr CSU-Landesgruppe fungiert. Ab Oktober 1998 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii, zueständig fir d Beraich Europa, Landwirtschaft un Umwält. Mainigsverschidehaite zue dr vu ihm abglähnte Gsundhaitsprämie in dr gsetzlige Chrankeversicherig hän derzue gfiert, ass er am 22. Novämber 2004 as stellverdrättende Fraktionsvorsitzer zruckdrätten isch. Är isch aber wyter ain vu dr stellverdrättende CSU-Vorsitzer blibe un het sy Mandat as MdB bhalte.
Dr Seehofer isch alliwyl as diräkt gwehlten Abgordnete vum Wahlchrais Ingolstadt in dr Bundesdag yyzoge. Bi dr Bundesdagswahl 2005 isch er uf 65,9 % vu dr Erschtstimme chuu, s zwaitbescht Ergebnis bundeswyt.
Dr Seehofer isch in syre erschte Legislaturpediod as Minischterbresidänt kai Mitglid vum Bayrische Landdag gsii, bi dr Landdagswahl am 15. Septämber 2013 het er im nei gschaffene Stimmchrais Neuburg-Schrobenhausen mit 61,5 Prozent vu dr Stimme s Diräktmandat gwunne.
Ämter in Bundesminischterien un Bundesregierig
Vu 1989 bis 1992 isch er Barlemäntarische Staatssekretär bim Bundesminischter fir Arbet un Sozialornig gsii.
Am 6. Mai 1992 isch er as Bundesminischter fir Gsundhait in di vum Bundeschanzler Helmut Kohl gfiert Bundesregierig beruefe wore. Anne 1993 isch s zue Kritik am Sehofer wäg dr mangelhafte Informationsbolitik bim Brobläm vu HIV-versychte Bluetpreparat chuu. In däm Zämmehang het dr Seehofer 1993/1994 d Uflesig um Bundesgsundhaitsamt veraalosst. As Gsundhaitsminischter het dr Seehofer in syre Amtszyt gege dr Aastiig vu dr Cheschten im Gsundhaitswäse un s Defizit vu dr gsetzlige Chrankeversicherig gchämpft. S Gsundhaitsstrukturgsetz vu anne 1993 het s Gsundhaitswäse zuen eme rigide Sparkurs zwunge un het scho no aim Johr zue Cheschtesänkige vu umgrächnet rund 5,5 Milliarden Euro gfiert. S Bydragsentlaschtigsgsetz (1996) un d GKV-Neiornigsgsetz (1997) sin anderi Reforminitiative vum Seehofer gsii.
No dr Bundesdagswahl 1998 isch er am 26. Oktober 1998 us dr Regierig uusgschide. Im Jänner 2002 isch dr Seehofer schwär chrank wore, är isch mit ere läbesgfehrlige Myocarditis in e Ingolstädter Chrankehuus yygliferet wore. Dr Seehofer het doderzue speter gsait, är heb sich wäg syre Arbetsbelaschtig z spot behandle loo.
In dr Große Koalition, wu no dr Bundesdagswahl 2005 bildet woren isch, isch dr Seehofer Bundesminischter fir Ernehrig, Landwirtschaft un Verbruucherschutz wore. Är isch am 22. Novämber 2005 in di vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gfiert Bundesregierig beruefe wore.
Är het sy Amt as Bundesminischter zum 27. Oktober 2008 ufgee go bayrische Minischterbresidänt wäre.
Bayrische Minischterbresidänt
Noch em schlächten Abschnyde vu dr CSU bi dr Landdagswahl z Bayern 2008 – di CSU het zum erschte Mol syt iber 40 Johr di absolut Meehait verfählt – un em Ruckzug vum bayrische Minischtebresidänt Günther Beckstein, isch dr Seehofer vu dr Bartei au fir des Amt nominiert wore. Är het sich doderby barteiintärn gege dr Georg Schmid, dr Thomas Goppel un dr Joachim Herrmann chenne duresetze. Wyti Dail vu dr CSU hän derby gforderet ghaa, ass mit em Seehofer s Mat vum Barteivorsitz un vum Minischterbresidänt in ai Hand glait wird. Am 27. Oktober 2008 isch dr Seehofer schließli vum Bayrische Landdag zum Minischterbresidänt vu Bayern gwehlt wore. Vu dr 184 Abgordnete, wu do gsii sin, hän 104 fir ihn gstimmt, des sin vier Stimme weniger gsii wie d Koalitionsbarteie CSU un FDP zämme hän. Vum 1. Novämber 2011 bis 1. Novämber 2012 isch dr Seehofer Bundesrotsbresidänt un dodermit no dr inoffiziälle Rangornig dr vierthegscht Rebresäntant vu dr Bundesreoublik Dytschland gsii. As Bundesrotsbresidänt het er am 17. Februar 2012 noch em Ruckdritt vum Christian Wulff zytwys, bis zue dr Wahl vum neie Bundesbresidänt Joachim Gauck am 18. Merz 2012, d Amtsgschäft vum Staatsoberhaupt vu dr Bundesrepublik Dytschland ibernuu.
Aafangs Mai 2013 isch dr Seehofer offiziäll zum Spitzekandidat fir di Bayrisch Landdagswahl am 15. Septämber 2013 gwehlt wore, wu d CSU mit 47,7 Brozänt di absolut Meehait im Landdag het chenne zruck erobere.
Im Merz 2018 het er s Amt vum Minischterbresidänt niderglait un isch as Bundesinnemininschter Mitglid vu dr neie Bundesregierig wore. Mit em Aadritt vu dr Ampelkoalition us SPD, FDP un Griene Aafangs Dezämber 2021 isch er us däm Amt uusgschide.
Sunschtigs Engaschmänt
Mitglid im Verwaltigsrot vum ZDF isch er syt em 28. Oktober 2010 bis zue sym Ruggdritt as Minischterbresidänt am 13. Merz 2018 as Verdrätter vu dr Länder gsii.
Emil Gött
Familie, Uusbildig un Beruef
Dr Vater vum Emil Gött isch dr Joseph Gött (1837–1889) gsii, e Buuresuhn vu Ändige, wu aafangs Fäldwebel gsii isch un speter as Kanzlischt bim Grundbuechamt zerscht Charlsrue un no z Fryburg gschafft het. D Mueter isch d Maria Ursula Gött geb. Schneller (1843–1927) gsii, wu us ere Chieferfamilie vu Iechtinge gsii isch un Verzellige fir dr Lohrer Hinkig Bot gschribe het. Dr Emil isch mit vier Gschwischter ufgwagse: d Ida (1866–1960), ghyrote Zeise, d Amalie (1868–1931), ghyrote Leinhos, d Anna (1876–1939), ghyrote Wigger, un dr Theophil (1878–1950). Syni Eltere hän erscht anne 1866 ghyrote, dr Vater het ihn un d Schweschter Ida aber as ehlig anerkännt, dodermit het dr Emil dr Name vu Schneller zue Gött gwägslet. D Familie isch vor 1871 uf Fryburg umzoge. Gege dr Wille vum Vater isch er z Fryburg uf s Humanistisch Gimnasium gange (bis 1883), s Abitur het er derno 1884 z Lohr am Scheffel-Gimnasium gmacht.
Zum Wintersemeschter 1884/85 het er an dr Uniwersitet Fryburg e Studium aagfange in Dytscher Literatur un Romanischtik (bim Fritz Neumann), Sprochwisseschaft (bim Karl Brugmann), Gschicht un Filosofy. Är isch Mitglid vu dr Studänteverbindig Markomannia Freiburg (hite Durnerschaft Markomanno-Albertia Freiburg im Coburger Convent) gsii. Dert het er dr Emil Strauß chänneglehrt, wu ne Läbe lang sy Kamrad bliben isch. Ab em Wintersemeschter 1886/87 het dr Gött doderno z Berlin wyterstudiert (unter anderem Archeology) un het dert z Friedrichshagen am Müggelsee gwohnt. Schyns het dr Gött kai Studienabschluss welle mache, är het mee studiert go sy Wissesdurscht stille. Im Mai 1887 isch er wider z Fryburg un no au ne Wyli z Gämf gsii un zum Wintersemeschter 1887/88 wider retuur uf Berlin.
Dur dr Strauß isch dr Gött Vegetarier wore. Ab em 1. Merz 1891 hän dr Gött un dr Strauß zäme mit andere Gsinnigsgnosse vier Monet lang in ere vegetarische Läbesreformer-Kolony uf dr „Rhyyburg“ bi Gailinge gläbt, wu dr Strauß in sym Roman „Das Riesenspielzeug“ (1924/25 un 1929–33) bschribe het, dr Gött isch dodin in dr Figur vum Jörg Jörger feschtghalte. Wu des Zämeläbe fählgschlaa isch, sin dr Gött un dr Strauß uf Italie gwanderet (zum Luganersee un uf Chum, dr Gött isch no ellai wyter uf Graz un Meran) un hän derno ab Februar 1892 versuecht uf em Guet Buck bi Biese im Elsass z buure. Dr Strauß het dr Buck im Juli 1892 verloo, dr Gött isch no bis im Februar 1893 blibe. In eme musikalische Huus z Brysach het dr Gött d Antonie Bell (1858–1929) chänneglehrt, e Musiklehreri vu Offeburg, wu syner Läbdig e Fryndin vun em gsii isch. Anne 1893 sin dr Gött un dr Strauß uf eme Summerbiwak bi Laufeburg bim Alfred Klingele gsii, wu dert gege s blant Wasserchraftwärch kämpft het. Villicht isch er dert ändgiltig uf d Verbindig vu syre Dichtig un dr modärne Idee vu dr Läbesreformer chuu.
Mit em Strauß het er si um die Zyt ussenandergläbt, dr Strauß isch derno uf Brasilie gange, dr Gött isch e Zytlang (Februar bis Juli 1894) no im Bfarrschlessli z Vogelgrien gsii un het am 23. Merz 1894 derno vum Gäld, was er mit syre Schriftstellerei verdient het, e chlai Landguet, „e Chenigrych vu 15 Morge“, bi Fryburg oberhalb vu Zähringe an dr Leinhalde, wun er speter „Leihalde“ gnännt het, gchauft. Dert het er e Holzhuus böue, wu hite no erhalte isch, un het uf däm Guet bis zue sym Dood gläbt. Yyzogen isch er am 21. Juli 1894. S Landguet isch billig gsii, het aber nit vyl Erdrag yybrocht, dr Gött het amel all Ritt greßeri Gäldsumme brucht go s erhalte. Scho no zwai Johr het dr Gött syni wirtschaftli, familier un persenli Lag as gruusig bschribe. Drotz ass dr Gött wenig brucht het fir si sälber, isch s all schwärer gsii, d Aasprich vu dr Glaibiger z erfille un d Arbaiter z zahle. Är het s mit ere Obstplantasch versuecht, mit ere Sandgrueb, mit ere Sailbahn, mit ere Ziegelhitte. D Schulde sin aber als greßer wore. Blän zum Verchauf sin nie umgsetzt wore. S Guet isch hite am Änd vum Leinhaldenweg. S haißt hite Emil-Gött-Haus, Birkenhof oder vylmol au Lettisches Haus, wel s e lettisch Kulturzäntrum din het.
Är het si au zytwys bolitisch engaschiert. Im Spanisch-Amerikanische Chrieg 1898 het er Brief an US-Bresidänt gschribe, im russisch-japanische Chrieg 1904/05 an japanische Chaiser. Är isch uf Berlin gfahre un het welle mit em Chaiser schwätze (was er nit gschafft het). Wu z Sidafrika dr Zweet Buurechrieg uusbrochen isch, isch er im Novämber 1899 iber Berlin uf Den Haag un het si as Chriegsfreiwillige gmäldet. Är isch dert aber abgwise wore, uf dr Ruggrais isch er zämebroche.
Anne 1907 het er dr Fryburger Germanischt Roman Woerner (1863–1945) chänneglehrt un in däm syre chronisch chranke Schweschter, dr Dichteri Ursula Carolina Woerner (1865–1911), e Seelefryndin gfunde. Wichtig isch fir ihn au di jung Hertha König (1884 –1976) wore, wu as Chrankeschweschter im Diakonissehuus gschafft un iri erschte Gedicht publiziert het, un noch em Dod vum Gött d Frau vum Woerner woren isch. Fir churzi Zyt isch dr Gött do dr Mittelpunkt vun eme literarische Krais gsii. Mit dr Grindig vun ere Fryburger Ortsgruppe vu dr „Deutsche Gartenstadtgesellschaft“ het er si au wider an d Berliner Läbesreformer aagneecheret, bsundersch an dr Bernhard Kampfmeyer.
Dr Gött het syni Mebel im Huus sälber gschryneret un het si au mit Erfindige bscheftigt, zem Byschpel het er e Buechigsmaschiin un e Briefmarkeautomat böue. 1907 het er si au mit dr Fasere vu dr Ramse (Cytisus scoparius) bscheftigt un het versuecht die z spinne. Unterstitzt woren isch er doderby vum Rudof Sütterlin vu Ämmedinge. Anne 1908 het mer e Aadrag uf e Badänt gstellt. Dr Gött het aber des Badänt nimi erläbt. E Mannemer Firma het si fir des Produkt inträssiert, brucht het mer die Ramsefasere fir feschti Gwäb wie bi Fyrwehrschlych. Ab 1917 isch z Bihlerdal di „Erste deutsche Ginsterfaser-Gesellschaft“ grindet wore. Speter het di billiger Jute d Ginschterfasere ersetzt.
Sy Härzlyde het em Gött aber all mee z schaffe gmacht, är isch uf Bad Nauheim gange fir e Kur. Zletscht isch er als im e Art Trapez ghange go s Wee lindere. Eso het er no sym Vetter Franz Schneller diktiert. Am 13. April 1908 isch er im Alter vu 43 Johr gstorbe. Sy Luschtspiil „Mauserung“ het er grad no fertig kriegt.
sy Wäärch
Vum 10. bis 23. Dezämber 1887 het er z Berlin sy erscht Drama „O Academia“ gschribe, wu s um dr schlächt Yyfluss vum Corpsläbe gangen isch. Z Berlin het dr Gött intensivi Kontakt bflägt mit dr Friedrichshagener Literate un Läbesreformer, wu speter d „Deutsche Gartenstadtgesellschaft“ drus grindet woren isch, vor allem mit dr Brieder Paul Kampfmeyer (1864 –1945) un Bernhard Kmpfmeyer (1867–1942), Bruno Wille (1860–1928) un Wilhelm Bölsche (1861–1939). Kontakt het er au bflägt mit em Richard Dehmel (1863–1920) un em jidische Dichter Ludwig Jacobowski (1868–1900). Syt 1888 isch er mit schriftstellerische, vor allem dramatische Arbete an d Effetkait drätte. Anne 1890 isch sy Luschtspiil „Freund Heißsporn“ am Theater Fryburg urufgfiert wore. S goht um dr Konsul Fritz Storm, wu us dr große, wyte Wält haim chunnt un sy Frynd Schöder z Hamburg bsuecht. Wun er d Frau vum Schröder, d Christina, siit, merkter zmols, ass ihm sälber s Wichtigscht zum Glick fählt: d Frau fir s Läbe. D Christiane het zwoo Schweschtere, un är versuecht, aini dervu z erobere. No Hyfe haitere Kumplikazione un Verwägslige, chaan er schließli di ainzig richtig Frau in d Ärm schließe.
Im Johr 1890 het er au sy Pamphlet „Die Koch’sche Heilung der Schwindsucht. Eine ketzerische Betrachtung“ publiziert.
Am 3. Februar 1894 isch sy Stuck „Der Adept“ in dr Bihnefassig, vum Gustav Manz (1868–1931), eme Frynd vum Gött, unter em Titel „Verbotene Früchte“ mit großem Erfolg z Berlin urufgfiert wore. Z Fryburg isch „Der Adept“ us em Spiilblan gnuu wore, schyns wäge sym Kampf gege di medizinisch Fakultet. Mit em Blankvers, wun er im Stuck brucht het, isch dr Gött ain vu dr Vorlaifer vu dr „Neiklassik“ gsii. In däm Johr het dr Gött mit dr Arbet am „Kindskopf von Balsora“ (speter „Edelwild“) aagfange un um des Zyt au au mit sym Dagebuech. Syni friejere Stuck oder Entwirf het dr Gött vernichtet ghaa, vum Drama „Bianca Capello“ isch zem Byschpel nume no ne Fragmänt erhalte, un au s Minschterspiil iber d Kathedrale vu Stroßburi un Fryburg unter em Titel „Empor“ isch verlore.
Em Gött sy Gedicht sin vylmol spruchhaft un dialogisch, hän weniger e lyrischi Stimmig, mee ne gedankligi Sälbschtvergwisserig. Ass er kai guete Lyriker sei, het em sy Frynd Richard Dehmel mol diräkt ins Gsicht gsait. Ainewäg sin em mänkmol au yydrucksvolli Värs glunge, zem Byschpel anne 1897 vu dr iberliferete „Sunneverehrig“ uf em Roßkopfdurm, wu 1894 nei böue woren isch.
Är isch in syne ethische Aasichte stark unter em Vorbild vum Leo Tolstoi gstande. Lang het er si mit dr Schrifte vum Friedrich Nietzsche ussenandergsetzt, aafangs begaischteret, speter kritischer. Ändi 19. Jorhundert het er d Malwida von Meysenbug (1816-1903) chänneglehrt, wun er verehrt het, är het ere zwai Heft vu sym Dagebuech gschickt ghaa. Si het en druf hiigwise, ass dr Nietzsche gaischtig umnachtet gsii isch un het en uf dr Arthur Schopenhauer verwise. Des het en zimli wietig gmacht, dr Nietzsche isch sy Ideal blibe, aber nit dr „Ibermänsch“, mee dr „Edelmänsch“. Zue dr Lycht vum Nietzsche Ändi Augschte 1900 het er nit chenne fahre. Au ne Rais zum Tolstoi zue däm sym Landguet Jasnaja Poljana (Ясная Поляна) isch nie zstand chuu.
Anne 1903 isch sy Drama „Edelwild“, wu vum Fryburger Theater abglähnt woren isch, im Berliner Lessingtheater aagnuu un vum Josef Kainz (1858–1910) inszeniert wore. Churz vor dr Uruffierig het dr Gött s Stuck aber zruggzoge.
Dr Gött het syni Schauspiil z Fryburg bi Poppen un bi Fehsenfeld drucke loo. Anne 1905 chunnt sy Stuck „Verbotene Früchte“ („Der Adept“) unter em Titel „Der Schwarzkünstler“ uuse. Vu syne Drame het dr Gött nume „Freund Heißsporn“ un „Der Schwarzkünstler“ uf dr Bihni gsääne, di andere („Edelwild“, „Fortunatas Biß“ un „Mauserung“) sin erscht no sym Dod ufgfiert wore. Bis zum Zweete Wältchrieg sin d Luschtspiil vum Gött vylmol an verschidene dytsche Bihne ufgfiert wore.
Grundlag vum „Schwarzkünstler“ isch s Zwischespiil „Die Höhle von Salamanca“ vum Miguel de Cervantes (1547–1616) in dr dytsche Ibersetzig vum Hermann Kurz. Im Stuck goht s drum, wie di us Drotz gege ire yyfersichte Mann Gautier lychtläbig Alison dur d „Zauberchunschtstuck“ vum fahrende Schueler Robert vu dr Uniwersitet Fryburg wider uf dr rächt Wäg brocht wird: Wu dr Gautier verraise duet, bstelle sy Frau Alison un d Zofe Jeanne zwee Manne fir e Nacht mitenander. Dr Schueler Robert, wu zuefellig vorby chunnt, wird als Diener engaschiert, un är drybt sy Schabernack mit däne beede Manne. Wu dr Gautier friejer retuurchunnt, sorgt dr Robert derfir, ass die Manne us em Huus gjagt wäre un dr Gautier syre Frau verzeie duet. D Handlig spilt um d Mitti vum 16. Jorhunderts im Landhuus vum Sieur Grommelard, in dr Nechi vu Troyes in dr Champagne.
In dr „Mauserung“ het er dr Hauptpersone e neii Seel gee. In syne Stuck spile vylmol Fraue ne zäntrali Roll, die Karakter het er verdieft un uusegschaffe. In „Freund Heißsporn“ het s mit dr Christiane un ire Schweschtere drei sonigi Figure. Dr Volker Schupp maint, ass hite em Gött syni Stuck mit irem Ideal vum „raine Mänschedum“ aber fascht nimi spiilbar seie.
Ab 1906 het er am Luschtspiil „Die Mauserung“ no „Der Hund des Gärtners“ vum Lope de Vega gschafft. Um die Zyt het er au ne Zytlang im Huus vum Gustav Killian gwohnt, wu dodmol e kulturäll Zäntrum vu Fryburg gsii isch.
Am e alemannische Gedicht het er si au mol versuecht, s isch publiziert in dr Gesammelte Werke. S isch au abdruckt in dr Ibersicht Die badische Mundart-Dichtung vum August Friedrich Raif. Mit däm Gedicht ghert dr Gött aber ender zue dr typische Hebel-Epigone im 19. Jh. Am Brünneli
Im Wäldeli drobe E Brünneli springt. Do hock‘i als z‘Obe Wenn d‘ Schwarzamsel singt,
De Kopf lossi henke, Nit traurig, nei froh. Ane Madle mueßi denke, Das isch grad eso!
Im Dunkle tuet’s blinke Und kutteret so hell – Us’m Trögli tät i’s trinke O je – jo, jo! – sell, Sell Brünneli sell!
no sym Dood
Dr Nooloss vum Emil Gött isch in dr Uniwersitetsbibliothek Fryburg un im Stadtarchiv Fryburg.
D Stadt Fryburg het syni stärblige Iberräscht anne 1928 in e stedtisch Ehregrab umbette loo.
Anne 1958 isch z Fryburg d Emil-Gött-Gsellschaft grindet, wu sy Nooloss bflägt un si sym Aadänke widmet. Anne 2015 isch d Emil-Gött-Gsellschaft in Zähringer Burgerverain integriert wore.
Noch em Emil Gött isch 1934 d Fryburger Emil-Gött-Schule gnännt wore, e Grundschuel (bis 2010 e Grund- un Hauptschuel) im Stadtdail Zähringe. Z Iechtinge, wun er uf d Wält chuu isch, git s e Emil-Gött-Brunne. In verschidene Stedt un Gmaine sin Stroße noch em Gött gnännt wore, zem Byschpel d Emil-Gött-Straße z Charlsrueh, d Emil-Gött-Straße z Fryburg un dr Emil-Gött-Weg z Ämmedinge.
Kabinett Ehard I
S Kabinett Ehard I isch vum 21. Dezember 1946 bis zum 20. Septämber 1947 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. Vor dr Regierigsbildig het s d Wahl zum 1. Bayerische Landdag noch em Änd vum Zweete Wältchrieg gee. Dodermit isch s Kabinett Ehard I di erscht Landesregierig in dr Noochriegszyt gsii, wu dur demokratischi Wahle z Stand chuu un nit vu dr US-amerikanische Bsatzigsmacht yygsetzt woren isch. Drotz ass d CSU iber s absolut Mee an Sitz im Landdag ghaa het, het dr Hans Ehard e Koalizionsregierig us CSU, SPD un dr Wirtschaftliche Aufbau-Vereinigung (WAV)) bildet, wu aafangs e Mee vu 171 vu dr 180 Sitz im Landdag ghaa het. Dr ainzig Minischter vu dr WAV, dr Alfred Loritz, isch am 24. Juni 1947 wäg em Verdacht vu Mainaid un Schwarzmäärtgschäft uusgschide. Dr Ludwig Hagenauer vu dr CSU het sy Amt ibernuu, dodermit het dr Ehard druf di erscht groß Koalizion us CSU un SPD z Bayern gfiert.
Am 15. Septämber 1947 sin d Minischter vu dr SPD zruggdrätte un d SPD isch us dr Koalizionsregierig uusgschide. Dodruf het dr Minischterbresidänt Ehard mit em Kabinett Ehard II e raini CSU-Regierig bildet.
Die grössten Schweizer Hits
«Die grössten Schweizer Hits» isch e Sändig vom Schwiizer Färnsee. Es wärde drin Lieder vo Schwiizer Künschtler und Künschtlerinne vortreit und s Färnseepublikum cha elektronisch drüber abschtimme, weles Stück am beliebtischten isch.
Sid em Joor 2006 isch d Sändig es paar Mol choo. Anne 2006 ass Färnseeshow am 7. Oktober, im Joor 2007 sächs Mol im Herbscht und im Winter, anne 2008 au sächs Mol im Herbscht, 2009 glych vill mol, und denn het me nach ere zääjöörige Pause d Sändig am 23. Novämber 2019 wider chönnen aluege.
Rue de Mulhouse (Paris)
D’ Rue de Mulhouse („Mìlhüüser-Schtrooss“) ìsch a Schtrooss ìm Mail-Viartel ìm 2. Arrondissement vu Pàriis. Sa fàhrt vum Rue de Cléry 27 bis àm Rue des Jeûneurs 7. Sa ìsch 78 Määter làng un 12 Määter brait. Gnännt ìsch sa noh dr owerelsassischa Schtàdt Mìlhüüsa, wial d’ Handler vu dr Schtrooss Produkta-n-üss dara Schtàdt verkàuift hann (vor àllem Schtoffa un gmoolta Liinwand).
Die grössten Schweizer Hits
Für die populäri Schwiizer Mundartkultur isch das Agebott vo dr Unterhaltigs-Redakzioon vom Färnsee öppis guets; me het vorhäär jewyle mit Medielüüt e grösseri Uswahl vo bekante nöiere Schwiizer Lieder gsuecht und übers Internet zum Uswähle zeigt, und i de Sändige isch e chlyni Reihe drvo choo. Näbe hochdüütschen und änglische Song sind die meischte Lieder uf Schwiizerdüütsch gsi, zwar nid alli in ere bestimte Mundart, teils sin d Tegscht au eifach in ere künschtlich zämgegschribnige Dialäktmischig.
Rue de Mulhouse (Paris)
Noh-n-era keenigliga Verordnung vum 24. Janner 1843 ìsch d’ Schtrooss ààglajt worra. D’ Àrweeta hann d’ Briader Périer loo màcha, wial sa ìhr Gebäi àm Rue de Cléry 27 mìt dr Petite Rue Saint-Roch (dr hìttiga rue des Jeûneurs) hann wälla verbìnda. Dur a Minìschteriààlverordnung vum 21. Jüüni 1844 ìsch d’ Schtrooss Rue de Mulhausen benännt worra. Schpeeter ìsch dr Namma Rue de Mulhouse worra.
Die grössten Schweizer Hits
I de läbige, effektvolle Shows het im Studio dr Moderator Sven Epiney uff Schwiizerdüütsch durs Programm gfüert. Er het mit ere Gruppe vo Studiogescht über d Schwiizer Musig und anderi Sache gredt, i de früenere Programm jewyle mit dr Francine Jordi, em Beni Thurnheer und em Roman Kilchsperger; am 23. Novämber 2019 sind s dr Beni Thurnheer, dr Baschi, dr Bligg, d Tama Vakeesan, dr Trauffer und d Beatrice Egli gsi. Und näbe de Stück vom Wettbewärb het er verschideni anderi Musiker und Gruppe lo ufträtte.
I dr Sändig anne 2006 het s Lied Alperose vo Polo Hofer & SchmetterBand obenusgschwunge.
2007 isch es Dr Schacher Seppli vom Ruedi Rymann gsi.
I dr Schlussrundid anne 2008 isch dr Ku-Ku Jodel vo Oesch’s die Dritten ufe erscht Platz cho.
2009 Das Feyr vo dr Sehnsucht mit em Jodlerklub Wiisebäärg und dr Francine Jordi.
Anne 2019 het s Publikum s Mundartlied 079 vo Lo & Leduc am liebschte gha.
Kornschütte
D Chornschütti isch en Usschtelligsruum im Lozärner Rothus i der Schwiz. Der Rum wird vo den Abteilige Immobilie und Kultur & Sport vo der Stadt Lozärn bewirtschaftet. Öppe sächsmol im Johr wärde Usschtellige us em Lozärner Kulturläbe organisiert.
Unter anderem 1981 und 1982 isch d Chornschütti Mit-Ustragigsort vo de Internationale Musikfeschtwuchene Lozärn gsi. Zudäm het d Usschtelligsreihe «100 Beste Plakate» 2007, 2009, 2012, 2015 und 2017 i der Chornschütti stattgfunge. Di nationali Usschtellig vo der «Gilde Schwizer Bärgmoler» het 2018 i der Chornschütti gaschtiert.
Valerie Link
D Valerie Link (* 6. Juni 1979 z Fryburg) isch e dytschi Musicaldaarstelleri.
Lääbe
D Link isch im Eschbachdal z Fischerbach ufgwagse. Si isch uf s Robert-Gerwig-Gimnaasium gange. No dr Schuel het si vu 1998 bis 2001 en Uusbildig an dr Stage School of Music, Dance and Drama z Hamburg gmacht. In dr Zyt vu ire Uusbildig het si Biinenerfaarig gsammlet in Produkzioone wie Zarzuela La Verbena De La Paloma oder Swing Heil.
Syt Dezämber isch d Valerie Link mit em Stuegerter Immobilienunternämer Michael Maile ghyroote, im Jänner 2016 het si mit iim ire eerscht Suun kriegt.
Anne 2017 het si d Link us ire Elterezyt as chinschtlerischi Laiter bim Musical "Bodyguard" z Stuegert retuurgmäldet.
Engstingen
Engschdenga (dt. Engstingen) ischt a Gmoid em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zamma aus 49,5 % Landwirtschaftsfläche, 37,1 % Wald, 12,6 % Sidlongsfläche ond 0,9 % sonschtiger Fläche.
Gmoedsgliderong
Zue Engschdenga gheret dia Ortsdoel Grossengschdenga, Kloiengschdenga ond Kohlstetta.
Gschicht
Engschdenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 783 als Anegistingin. En dr neiara Zeit war bei Groaßengschdenga, 'auf dr Haid' s Militär. Z' letscht d Bundeswehr, oimal mit Atomwaffa, zom andra send do Fallschirmsprenger plogat worra.
Verwaltong
Engschdenga hot mit dr Gmoid Haoaschdõẽ a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schultes isch dr Mario Storz.
Wahla
Ergebnis vo de Landdagswahle seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Engschdenga ghert zom Schwäbisch.
Mineralquell
A oimolige Bsondrhoit isch dr Mineralbronna en Kloienschdenga.
Religio
Weil d Kloiengstenger ond Graoßengstenger nach dr Reformatio zu vrschiedene Glaible ghairt henn, hots lang koine Heirata gä zwische de boide direkt nebaanandr liegende Dörfr. D Kloiengstenger warat evangelisch, d Graoßengstenger katholisch.
Liste der Friedhöfe in Zürich
D Lischte vo de Fridhööf vo Züri informiert über d Fridhööf, wo s i de Stadt Züri git.
Bernadette Lerjen-Sarbach
D Bernadette Lerjen-Sarbach (* 1942 z Visp) isch e Schwiizer Mundartschriftstellerin.
ihres Läbe
D Bernadette Sarbach het z Ingebohl im Kanton Schwyz d Uusbildig zu der Chindergärtnerin gmacht und denn vier Johr lang in ihrere Heimetstadt Visp im Wallis uf däm Pruef gschaffet.
1966 het si der Johann-Josef Lerjen ghürootet, wo am 28. September 1933 au z Visp uf d Wält cho und am 20. Novämber 1999, eis Johr nach synere Pänsionierig, gstorben isch. Är isch Kulturingenieur ETH und Geometer gsi, und wil er sid 1973 uf em Bündner Meliorations- und Vermässigsamt z Chur gschaffet het, het d Familie sid 1973 z Zizers gwohnt. S Lerjens händ vier Chind.
D Bernadette Lerjen-Sarbach schribt im Oberwalliser Düütsch. Ihri Text sind in Zytschrifte, mit Mundartbüecher und au im Radio bekannt worde; si goht uf Läsige und macht bi Internazionale Mundart-Schrybwärchstett mit. Der Musiker Heinz Holliger het zäh churzi Text vo ihre verdoont.
D Lerjen-Sarbach het der Förderprys vo der Martin-Peter Enderlin-Stiftig (1998) und der Bündner Literaturprys vo der Milly-Enderlin-Stiftig (2003) übercho.
Budha
De Budha (Sanskrit: बुध, Budha m. „de Waisi“) isch im Hinduismus de Gott vom Planet Merkur und ghöört zo de Navagraha, de nüü traditionelle Planeete i de indische Astrologii. Er taar nöd mittem Buddha verwechslet were, wo de Buddhismus is Lebe grueffe hett.
Mythos
De Budha ist de Soo vom Moogott Chandra und vo dem sinnere Gliebte Tara („Stern“), wo d Frau vom Brihaspati isch. Well de Chandra d Tara graubt ghaa hett, isches zom Chrieg choo, bis de Brahma bifole hett, as da en End heb und d Tara wider zom Brihaspati zruggbroocht werd. Si isch schwanger gsii und wo si de Budha uf d Welt broocht hett, isches wider zom Striit choo, well baid, de Brihaspati und de Chandra gsait hend, si saiet de Vatter vom Budha. D Tara hett den zueggee, as de Chandra de Vatter isch.
De Budha hett d Ida, d Töchter von Manu Vaivasvata ghüroote. Si hend e Soo ghaa, de Pururavas, wo denn d Urvashi ghüroote hett. Vo dene baide stammt Moodynastie (Chandravamsha) ab.
Randstad
D Randstad isch ä Ballungsroum im Weschte vun de Niderlande un geht iber Teyl vun Nordholland, Sydholland, Flevoland un Utrecht. Der Ballungsraum zellt zue da gröschta z Europa. Des Gebiet liit zum gröschte Teil unterm Meeresspiagl.