cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monika (Operette)
Firs Orkeschtr braucht mr
Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, drei Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna, oi Dscheleschda, oi Harf, a grauß Schlagwerk ond Streicher.
Ort ond Zeit
Dr erschde ond dr dridde Uffzug schbiilet em-ma Dorf em sidlicha Schwarzwald ond dr middlere Akt en-ra Stadt en Norddeitschland so om s Jôhr 1935 rom.
Erschdr Uffzug: A Wiesaplatz vôr-ama Baurahof
Seit dr Bauer vom Geislengerhof s Zeitliche gsegnet hôt, bewirtschafdet seine Dechterla Mariele, Rosl ond Monika da Hof. Zom Erbe ischt abr – wia’s en lendliche Gegenda halt so iblich ischt – dr (oinzig) mennliche Nôchkomma eigsetzt wôrra, des zäa-jährige Peterle. Heit abr soll dui Familie greeßer werra, denn s Mariele feiret ihr Hauzich. Eigentlich hett-se sich des Fescht gar et leischda kenna, weil dr Geislengerhof et gnuag abwirft. Om ihr Aussteier finanziira z’kenna, hôt-se beim reicha Sonnawirt an Kredit uffgnomma. Dr sell abr hôt bei deam Gschäft an Neabagedanka ghet: Uff dui Weis kennt’r viilleicht d Rosl oder d Monika zo seira Frau kriaga. Falls des klabba dät, wär’r sogar bereit, sei Darleha en-a Schenkong omzwandlet. D Rosl abr hôt a Aug uff da Lehrer Gruber gwôrfa, ond dr Monika ihr Herz schlegt fir da Horst-Dietrich Gundelach, wo z Freiburg Medizin studiirt ond emmr môl wiidr, wenn’r grad Zeit hôt, ens Schwarzwaldderfle kommt. Des ischt au heit wiidr dr Fall. Ganz stolz vrzehlt’r dr Monika, dass’r sei Exama mit Bravour bestanda hôt ond sich bald „Dr. med.“ nenna därf. Er häb vor, en seira norddeitscha Hoimetstadt a Praxis zo ereffna. Drom wedd’r sich heit fir emmr vrabschiida, au wenn-em des saumäßich schwerfalla dät. Dô druff entschliaßt sich d Monika kurzerhand, mit-em nôch Norddeitschland zo ziha.
Zwoidr Uffzug: A vornehmer Saloo en-ra norddeitscha Villa
D Clementine Gundelach behandlet zwar des Mädle us-em Schwarzwald, wo ihr Soh ens Haus brôcht hôt, heeflich; em Stilla abr hofft-se, dass dui Liabschaft bloß a voribergehenda Erscheinong vom Horst-Dietrich ischt. So a Bauratrampl als Schwiigerdochder hett-ra grad noh gfehlt! Em Gegasatz so sellra isch doch d Vera Marquardt vo-ma ganz andra Kallibr. Dui ischt schliaßlich d Dochtr vo-ma Kommerziarat! Drom dät-se au guat en d Familie Gundelach bassa. Om a negadiva Ibrraschong auszoschliaßa, will d Clementine Gundelach heit Ôbed, wenn d Familie Marquardt uff Bsuach kommt, d Vrlobong vo ihrem Soh mit der Vera vrkinda. Des ganze hôt bloß oin Hôka, wo d Clementine abr et woiß: Sella Vera will vo ihrem Horst-Dietrich ibrhaupt nix wissa. Dui schwermt nemlich bloß fir da Môler ond Bildhauer Ralf Kröger.
Wia dui vornehma Gsellschaft mondr mitnandr plaudret, dauchet uff oimôl ganz ibrraschend a baar oogebedene Gäscht us-em Schwarzwald auf: dr Sonnawirt, dr Lehrer Gruber ond dr Monika ihr Onkl Michael. Mit ihrem Bsuach vrfolget-se da Zweck, d Monika hoimzohola. Bloß mit-ra graußa Ôôstrengong kennet dr Horst-Dietrich ond d Vera vrhendra, dass ihr Vrlobong, wo-se jô boide et wellet, bekanntgeaba wuud. Dô drfir ergreift jetzt dr Horst-Dietrich s Wort ond erklärt d Monika zo seira Braut. Des abr brengt da Sonnawirt uff d Palme. Lautstark betont’r, dass er a eldrs Reacht uff des Mädle häb, ond ondrstreicht sei Ôôsenna wiidr amôl mit seira Geldforderong. D Monika isch dô druff vellich vrwirrt ond sait gar nix. So a Vrhalda abr gôht em Horst-Dietrich gega da Strich. Mit-ra Wuat em Bauch stirzt’r sich us-em Zemmr. D Monika fehrt mit ihre drei Landsleit hoim en da Schwarzwald.
Driddr Uffzug: En-ra oifacha Baurastub
A baar Wocha send vrganga. D Monika ischt ganz traurich, weil-se noh koin godziga Briaf vo ihrem Liabschda kriagt hôt. Drom nemmt-se ôô, er hedd-se dodal vrgessa ond en dr Zwischazeit a andra gfonda. Datsächlich siht dui Sach abr ganz anderscht aus: Dr Onkl vo dr Monika, wo em gleicha Haus wohnt, hôt älle Briaf vom Horscht-Dietrich abgfanga ond gmoint, uff dui Art ond Weis dät sei Nichde bäldr vo ihrem Trennongsschmerz wegkomma. Ond ganz allmählich neigt d Monika au drzua, em Sonnawirt, wo emmr hefdiger om-se wirbt, s Ja-Wort zo gäa. Abr s Schicksal hôt a andra Leesong parat: Dr Lehrer Gruber hôt an intensiva Briafwechsl mit-em Horscht-Dietrich ondrhalda ond-en grendlich dribr informiirt, wia arg sei Monika durch dui Trennong leida muaß.
D Monika hôt sich grad drzua uffgrafft, sich mit-em Sonnawirt zo vorloba, dô kommt dr nuie Landarzt, wo vom Sonnawirt weaga seira Gicht bschdellt wôrra ischt. D Monika kôô’s kaum fassa, wia-se dean siht – s ischt ihr geliabder Horscht-Dietrich. Dr sell hôt em alda Dorfdoktr, wo sich zor Ruha gsetzt hôt, sei Praxis ibrnomma. Ibrglicklich nemmet sich dia jonge Leit en Arm ond wellet bald heirada. Em vrdutzda Sonnawirt abr empfihlt dr nuie Doktr, er soll sich ens Bett lega, bis sich seine Schmerza wiidr glegt händ.
Musik
Vo de gsongene Pardiia kennet als musikalische Heheponkt gelda:
Hendrgrond
Em Dridda Reich send an Haufa Operedda mit-ma Auffihrongsvrbot belegt wôrra, weil-se vo jidische Kinschtler gschaffa wôrra send. Bedroffa gwäa send au a baar eißerscht beliabde Werk, wia zom Beischbiil Ball im Savoy vom Paul Abraham, Gräfin Mariza vom Emmerich Kálmán ond Schwarzwaldmädel vom Leon Jessel. Damit dia uff de Bihna et gar so arg vrmisst wôrra send, hôt-ma „arische“ Kombonischda beufftragt, nuie Werk em gleicha Genre zo schaffa. Entstanda send uff dui Weis Maske in Blau vom Fred Raymond, Die ungarische Hochzeit ond Monika vom Nico Dostal. Heit send dia älle weitgehend vrgessa. Dô drfir erfreiet sich de alde, bsondrs s Schwarzwaldmädel, wiidr ara graußa Beliebtheit.
Pjöngjang
Pjöngjang (uff Koreànisch 평양 [], MR P'yŏngyang, RR Pyeongyang, YR Phyeng.yang), àui Pjongjang (ìn dr DDR hàt maa Ph(j)öngjang düa schriiwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà (Nordkoreà). Sa lììgt ìm Süüdwäschta vum Lànd àm Fluss Taedong, äbb 110 km schtroomuffwarts vu dr Mìndung ìns Gaala Meer. D’ Schtàdt wìrd diräkt vu dr Regiarung verwàltet. Ànna 2022 hann ìn dr Karnschtàdt äbb 3,13 Millioona Litt glabt; domìt ìsch Pjöngjang d’ beväälkerungsriichschta Schtàdt ìm Lànd.
Pjöngjang ìsch aina vu da ältschta Schtädt uff dr koreànischa Hàlbìnsel. Sa ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu da koreànischa Keenigraicha Go-Joseon un Goguryeo gsìì, so wia ìm Mìttelàlter d’ sekundäära Hàuiptschtàdt vum Keenigraich Goryeo. Wahrem Äärschta Jàpànisch-Kineesischa Kriag ìsch d’ Schtàdt zem greeschta Tail zärschteert worra. Sa ìsch àwwer unter dr jàpànischa Härrschàft uff’m schnallschta Waag wììder uffbàuja worra un ìsch a Ìndüschtriizäntrum worra. Noh dr Grìndung vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà ànna 1948 ìsch Pjöngjang de facto d’ Hàuiptschtàdt vum Lànd worra. D’ Schtàdt ìsch nochamol wahrem Koreàkriag zärschteert worra àwwer ìsch mìt dr Hìlf vu dr Sowjetunioon uff’m schnallschta Waag wììder uffbàuija worra.
Pjöngjang ìsch noch hìtt s’ politischa, Ìndüschtrii- un Verkehrszäntrum vu Nordkoreà. Doo ìsch dr Sìtz vu da maischta Regiarungsiirìchtunga so wia vu dr Pàrtäi vu dr Àrwet vu Koreà.
Ààmärkunga
<references group=À />
Flaach
Flòòch (amtlich Flaach) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Flòòch liit südlich vo de Thurmündig am Rand vo de Schwemmebeni südlich der Thurmündung. S Piet vo de Gmäind umfasst 50,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 33,7 % Wald, 6 % Sidligsflechi, 2,5 % Vercheersflechi und 5,8 % Gwässerflechi.
Gschicht
Flòòch isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1044 als Flacha. Bis 1619 het Oberdorf zue Bëërg am Irchel ghöört, Schloss Schollebèèrg bis 1775 und Ziegelhütte bis 1788.
Religion
62,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,7 %, CVP 1,9 %, EDU 4,1 %, EVP 4,2 %, FDP 15,8 %. GLP 7,2 %, GP 7,0 %, SP 8,0 %, SVP 47,7 %, Suschtigi 0,4 %.
Gmäindspresidänt isch de Peter Brandenberger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,1 % gläge.
(40) Harmonia
D' (40) Harmonia isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 31. März 1856 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt worre isch. Dr Asteroid trait dr Namme vu dr grichische Götti vu dr Eitracht Harmonia, ere Dochter vum Ares un dr Aphrodite.
D'Harmonia beweggt sich in ime Abstand vu 2,1660 (Perihel) bis 2,3740 (Aphel) astronomische Eiheite, in 3,41 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 4,2555° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,0471.
D'Harmonia het e Durmesser vu knapp 110 Kilometer. In 8 Stunde un 55 Minute rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e relativ helli silikathaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,242.
Juthungen
D Juthunge sind en germanische Tailstamm vo de Semnone gsii, wo spöter i de Alemane uufgange sind.
Gschicht
D Juthunger werdet i de antike Literatur recht hüüfig gnennt, undere anderem au bim römische Historiker Ammianus Marcellinus.
S ältisti Zügnis vo de Juthunge isch di römischi Inschrift vom Augschburger Siigeraltoor, wo uf de 11. September 260 datiert. Deno hend Juthunge i de Provinz Italia plünderet und Chriegsgfangni mitgschleppt. Bi Augschburg sind si denn am 24. April 260 vom M. Simplicinius Genialis, em Statthalter vo de Provinz Raetia bisigt wore. Die Inschrift setzt d Juthunger mit de Semnone gliich. Allerdings hend d Römer dozmol s Land nördlich vom Rhii und vo de Donau und westlich vo dr Iller verlore, wo zum Tail zu de Provinz Raetia, zum Tail zu de Decumates agri ghört het.
Zee Joor später, ane 270, sind d Juthunge wider uf Italie zoge. Wo si uf de Haicheer hend wöle d Donau öberquere, het sich ene de Chaiser Aurelianus enggege gstellt und de Siig öber si errunge. Trotzdem sind si scho e Joor spöter wider uf Italie goge plündere, sind aber bi Pavia am Fluss Tessin gschlage wore. De nöchst bizügt Öberfall is Römische Riich datiert is Joor 297, wo si vom Chaiser Constantinus bisigt wore sind. Witteri Öbergriif vo de Juthunge falet i d Joor 358 und 383/4. S letschtmool erwäänt werdet si um 430, wo si vom Aëtius bisigt wore sind. Uf de Peutingersche Tafle erschiinet si nördlich vo de Donau underem Name Iutugi östlich vo de Alemanne und Armalausi.
D Juthunge werdet au i de Notittia dignitatum gnennt, emene römische Handbuech usem früene 5. Joorhundert, wo d Verwaltig und di militärischi Organisation vom Römische Riich ufzaichnet. Deno hend juthungischi Hilfstruppe in Aphroditopolis am Nil i de römische Provinz Aegyptos dienet.
Bolsterlang
Bolschterlang (amtlich Bolsterlang) isch a Gmuind im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Geografi
Bolschterlang likt am Fuaß vom Bolschterlanger Horn. Vo dr Gmarkung sind 58,9 % Landwirtschaftsfleche, 31,2 % Wald, 5 % Sidlungsfleche und 5 % sunschtige Fleche.
Gmaindsglidrung
Zua Bolschterlang gheret s gliichnamig Kirchdorf Bolsterlang, d Derfer Dietrichs, Kierwang, Sonderdorf und Untermühlegg und d Wiiler Bauhof, Gundelsberg, Obermühlegg und Riedle.
Gschicht
Bolschterlang isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1169.
Iiwohner
Dr Uusländeraadail isch 2011 bi 3,6 % gleage.
Religion
88,2 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 8,7 % evangelisch.
Verwaltung
Bolschterlang hot mit Balderschwang, Fische, Obermaiselstoe ond Ofterschwang a Verwaltunggmuinschaft veriibart. D Birgermaischtere vo Bolschterlang isch d Monika Zeller.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Pfarrebersweiler
Äwaschwilla (lothrìngisch; frànzeesch Farébersviller, ditsch Pfarrebersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìm Johr 1581 ìsch d Gmein züem Herzogtum Lothringe kumme und ànne 1766 züe Frànkrich. Dr Nàme vun dr Gmein ìsch àwer erscht ànne 1585 zem erschte Mol gnannt worre (Farebersswilr).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Äwaschwilla ìsch. Äwaschwilla ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Äwaschwilla ghert zem Rhinfrankisch.
Phokas
Dr Phokas (, ; * noch 547 z Thrakie; † 5. Oktober 610 z Konstantinopel) isch vo 602 bis 610 Kaiser vom Oströmische bzw. Byzantinische Riich gsi. Er isch dr erst erfolgriichi Usurpator in dr byzantinische Gschicht gsi und het si Vorgänger Maurikios und däm sini Söön brutal lo ermorde. Dradizionell gältet er as e despotische Herrscher, wo d Regierig von em s Oströmische Riich erschütteret häig.
Dr Herakleios dr Elteri, dr Exarch vo Karthago het sich mit dr byzantinische Opposizioon zämme do. Si Soon Herakleios isch mit ere Flotte uf Konstantinopel gfaare. Dört isch dr Phokas ermordet worde.
Dreizack-Brunnen
Dr Dreizaggbrunne, Vierzaggbrunne oder Spiddelsprung-Brunne isch en öffentlige Brunne am Stroossenegge Münsterbärg-Freiji Strooss in dr Altstadt vo Baasel. Dr Brunne isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
Jeedes Joor am Nöijoorsdaag organisiert d Zumft zum Goldige Stärn bim Brunne en «Aadringgede», wo d Baasler mit Hypokras, wo anstatt vo Wasser us äinere vo de Rööre fliesst, uf s nöije Joor aastoosse.
Beschriibig
Dr Brunnedroog us Jurakalchstäi isch kwadratisch mit abgrundetete Egge, und e runde Brunnestogg stoot in sinere Middi. S Wasser fliesst us de Müüler vo vier Basiliske us Bronse. Oobe uf dr Süüle het s drei Delfin, won e Dreizagg heebe.
Gschicht
Scho im 13. Joorhundert het s öbbe dört an dr Freie Strooss e Brunne ghaa, wo denn Spittelsprung-Brunne ghäisse het. Dr Spittelsprung, wo hüte Münsterbärg häisst, het si Naame vom Groosse Spiddaal überchoo, wo bis ins 19. Joorhundert dört gstande isch.
Dr hütig Brunne, wo Drei- oder Vierzaggbrunne häisst, wil oobe druf e Fümfzagg isch, isch 1837 vom Melchior Berri baut worde. 1935 isch er e baar Meter dr Hang uf in Richdig Münsterbärg versetzt worde, wil er de Fuessgänger im Wääg gstande isch.
Niedermorschweier
Nìdermorschwìhr (frz. Niedermorschwihr, dt. Niedermorschweier) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Uzwil
Uzwil (bis 1964 offiziell Henau gheisse) isch e Gmaind im Waalchrais Wiil vom Kanton Sanggale i de Schwiz.
Niedermorschweier
Geogràfi
S Dorf lijt bi Dìrke ìm Regionàle Nàtürpàrk Ballons des Vosges. Zer Gmeind ghert öi dr Ortsteil Hunabuehl.
Uzwil
Geografii
Uzwil lit im Ondertoggeborg und grenzt a Oberuzwil, Oberbüre, Zuzwil, Wiil und Jonschwil. D Gmaind bestoht us sibe Dörfer und Wailer, nämli Uzwil, Nideruzwil, Henau, Algetshuuse, Niderstätte, Oberstätte und Stolzeberg. Dor Uzwil flüüst de Bach Uze, wo e chli witer une i d Thur flüüst.
Niedermorschweier
Gschìcht
Nìdermorschwìhr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1148 àls Morswilre.
Uzwil
Gschicht
De Name Uzwil (IPA: []) chunt vom Name Uzzinvillare, wa sovil wie "Hof vom Uzzo" bedütet. S erschtmol isch Uzwil 819 n. Chr. inere Urchund erwähnt, wo en gwüsse Rotphald sini Bsitztümer (Land) em Chloschter Sanggalle vermacht. Er hett dur die Stiftig wölle sicherstelle, dass sini Seel in Himmel chunt. De Name vom Dorfbach Uze isch e jüngeri Bildig usem Ortsname. Z Nideruzwil sind i de Ergete e Frauegraab und i de Ringstroose e Manegraab usem früene Mittelaalter gfunde wore.
Bis 1804 isch Uzwil, dozmol no underem Name "Gmaind Henau" en ener verschloofes Burenäscht gsii. D Landwirtschaft isch fascht di ainzig Iinamequelle gsii. No um 1820 ume sind nochere Missernt Lüüt verhungeret, und vil Uzwiler sind uf Amerika usgwanderet.
Niedermorschweier
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Uzwil
Gschicht
Di Industrielle Benniger und Büeller hend denn mit de Errichtig vo irne Güsseraie und Maschinefabrike s Bild vo Uzwil nochhaltig prägt, und Uzwil i de Welt bekannt gmacht.
S Woppe vo Uzwil zaigt 3 Waizeähre, wo di immer no sehr aktiv Landwirtschaft um und in Uzwil symbolisiered, zäme mit me halbe Zahrad, wo es Symbol für d Industri isch.
Niedermorschweier
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìdermorschwìhr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Stadtkino Basel
S Stadtkino Basel isch e nid kommerziells Chlaikino an dr Klostergass 5 z Basel, wo zum Ziil het, künstlerisch wärtvolli Film z zäige.
Im Johr zeigt s Stadtkino Basel öbbe 300 Film in 800 Vorstellige. Es het sid 2008 en äignigs Filmarchiv, d «Kinematek Le Bon Film», mit Hunderte vo Kopie vo bedütende Film mit em Schwerpunggt uf dütsche Film sid 1929. S Stadtkino het e Schwösterkino im «Landkino» z Lieschdel, wo äinisch bro Wuche äine vo de Film, wo im Stadtkino zäigt wärde, ufgfüehrt wird.
Blautopf
Dr Bloodopf (dt. Blautopf) isch e Karschtquälle am Oschtrand vu dr Schwebische Alb in dr Stadt Blaubeire, 16 km weschtli vu Ulm. Er bildet dr Abfluss vu dr Blauhehli im Blauhehlinesyschtem un goht in d Blau, e Fluss, wu rund 14,5 km wyter eschtlig im Ulmer Stadtgebiet in d Duene mindet. Wäg em hoche hoche Wasserdruck isch e drächterfermige Quällhafe entstande mit ere Diefi vu bis zue 21 Meter. Di intensiv blau Farb entstoht dur d Strejigeigeschafte vum chalchgsättigte Quällwasser.
Legände
Dr Bloodopf isch e Ort vu Sage un Legände. D Farb wird zem Byyschpel eso erklärt, ass alldag e Fass voll Dinte yynegschittet wurd. Im Volksglaube het dr Bloodopf as bodelos gulte. Versuech, mit eme Lot d Diefi z mässe, seje alliwyl vun ere Nixe verhinderet wore, wu s Gwicht gstohle heb. Doderdur sej s nit meglig gsi, d Diefi vum Bloodopf z mässe. No däre Sag git s in dr Nechi vum Bloodopf e Stei mit em Name 'Kletzle Blei '. Un au ne bekannte schwäbischer Zungebrächer wird in dr Gegnig gärn dr Chinder verzellt:
In Wirkligkeit isch d Diefi vum Bloodopf scho anne 1718 noche ere Lotig mit 62 1/2 Fueß selui gnau aagee wore.
D Gschicht Das Stuttgarter Hutzelmännlein vum Eduard Mörike git die un anderi Sage in ere Binneverzellig wider, yybettet in d Ramehandlig vun eme Wandgsell, wu iber d Alb uf Blaubeire zieht. Ganz bsundersch uusfierlig wird d Gschicht vu dr Scheane Lau verzellt, ere Dochter vun ere Mänschefrau un eme Wassernix us em Schwarze Meer, wu vu ihrem Mann, em Duenenix, in dr Bloodopf verbannt woren isch, wel si nit het chenne lache un ihrem Mann nume doti Chinder uf d Wält brocht het. Si hätt zerscht wider solle zruckchehre un e läbig Chindli uf d Wält bringe, wänn si fimf Mol glacht gha het. Doderby het ere d Wirti vum Nonnehof ghulfe.
Geologii
Dr Bloodopf isch e Karschtquälle, des heißt, ass do Wasser wider an d Oberflechi chunnt, wu ineme greßere Gebiet versickeret isch. Des Karschtgebiet het nume ei unterirdische Wasserabfluss, s git kei oberirdische Gwässer. D Schittig vu dr Quälle isch seli stark vu dr Niderschlege abhängig, si schwankt zwische 310 l/s un 32.000 l/s un lyt im Mittel bi 2000 l/s. Dr Bloodopf isch z Dytschland noch em Aachhafe d Quälle mit dr zwothegschte Schittig.
S Wasser het im Lauf vu Hunderttöuserte vu Johr e groß Hehlinesyschtem gschaffe. E Deil vum Blauhehlinesyschtem, d Blauhehli, isch bis Mitti vu dr 1980er Johr unter anderem vum Jochen Hasenmayer erforscht wore. Am 23. Septämber 2006 hän dr Jochen Malmann un dr Andy Kücha vu dr Arbetsgmeinschaft Bloodopf in dr Blauhehli e risigi Halle entdeckt, wu si Apokalypse gnännt hän. Derwylscht di erschte 1200 Meter vu dr Blauhehli no mit Wasser gfillt sin, isch d Apokalypse drucke un isch mit ihre Greßi (170 m Lengi, 50 m Breiti, 50 m Hechi) e Bsunderheit in däre Gegnig.
Duuchen im Bloodopf
Anne 1880 isch dr erscht Helmduucher in dr Bloodopf gstige. Dr Grund isch aber erscht anne 1957 vun eme Duucher erreicht wore.
Dr Yystig in d Blauhehli lyt in ere Wasserdiefi vu eppe 21 Meter un cha wäge däm nume vu guet uusbildete Hehlineduucher bfahre wäre.
E baar Duuchuufäll unter Hobbyduucher, dodrunter au detligi, hän d Gmei veraalasst, dr Bloodopf syt dr 1980er Johr fir Duucher z spere. Sundergnähmigunge hän d Yysatzduucher vu dr Wasserrettig DLRG, VHM Minche, d Arbetsgmeinschaft Bloodopf vu dr HFGOK (Hehlineforschigsgruppe Oschtalb Kirchheim) un e Gruppe vu Hehlineforscher um dr Jochen Hasenmayer. Dr letschte schwär Uufall isch anne 2003 bassiert, wu ne Mitglid vu dr Hasenmayer-Gruppe nume no het chenne dot borge wäre.
S Duuchen im Bloodopf spilt e Roll im Kriminalroman Bienzle und die schöne Lau vum Felix Huby, wu au im Rame vu dr Fernsehserie Tatort verfilmt woren isch.
Sunschtigs
Am Bloodopf git s e Hammerwärch, wu dur s Quällwasser aatribe wird.
Matthyas Jenny
Dr Matthyas Jenny (* 14. Juni 1945 z Basel; † 10. Oktober 2021 z Basel ) isch e Schwizer Verleger, Autor und Literaturaktivist gsi.
Läbe und Wirke
As Autor het dr Jenny u. a. für die politisch-satiirischi Zitschrift «Der Metzger» gschriibe und für d Litraturzitschrift Gasolin 23, wo vom Jürgen Ploog, Walter Hartmann, Carl Weissner und Jörg Fauser uusegee worden isch und hüt as ‹legendär› zelt.
Familie
Dr Matthyas Jenny isch dr Vadder vom Caspar Jenny und vo dr Schwizer Schriftstellere Zoë Jenny. Wo si Fründin, d Ursula Wernle, chrank worden isch, hän si ghüroote, und er het sich 2007 vo siine Gschäft zruggzooge, für zum sä z pflääge. No ihrem Dood im Früehlig 2007 het sich dr Jenny vor allem um d Bachlätte Buechhandlig und um s Chläine Litratuurhuus Basel kümmeret.
Waldkirch
Waldkirch (Waldkilche, Waldchilche) isch dr Namme vu dene Ortschafte:
z Dütschland
i dr Schwiz:
Waldkirch isch dr Namme vu eme dütsche Adelsgschlecht:
Ichenhausen
Ichahausa (amtlich Ichenhausen) ischt a Stadt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Ichahausa leit an dr Genz.
Vo dr Gmarkong send 57,6 % Landwirtschaftsfleche, 24,5 % Wald, 15,7 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Ichahausa gheret d Derfer Autenried, Deubach, Hochwang, Oxenbronn ond Rieden an der Kötz.
Gschicht
Ichahausa hot 1406 s Marktreächt kriagt.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 12,7 % gleäge.
Religion
82,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,5 % evangelisch.
Verwaltong
Ichahausa hot mit em Markt Waldschna ond dr Gmoed Ellzä a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Ichahausa ischt dr Robert Strobel.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Ichahausa ghert zom Schwäbisch.
Landtagswahl in Württemberg-Baden 1946
Bi dr '''Wahl zum Landdag z Wirttebärg-Bade am 24. Novämber 1946''' isch d CDU stekschti Bartei wore. Dr Minischterbresidänt Reinhold Maier (DVP) isch im Amt blibe un het mit em Kabinett Maier II e Allbarteieregierig bildet.
Skotinger
D Skotinger (lat. Scotingi, Scutingi) sind e germanische Stamm gsii, wo im Jura südöstlich vo Besançon im Tal vom Ain glebt hend.
D Skotinger sind im 6. Joorhundert zäme mit de Warasker dör di Burgundisch Pforte is Tal vom Doubs gfale und hend sich im Jura niderloo. Si sind denn is Riich vo de Burgunder iiglideret wore und hend e Gaugroofschaft bildet, wo ane 603 zerstmol as pagus Scotingorum vom fränkische Historiker Fredegar gnennt werd und bis is 12. Joorhundert bistande het. De Name vom Gau isch hüt no im Landschaftsname Escuens im Franche-Comté erhalte.
De Ort Salins-les-Bains im französische Jura, dozmool e wichtige Ort för Salzgwünig, isch im Piet vo de Skutinger glege.
De germanisch Name stoot zum Verb schüüsse und dörft sich drum uf d Biwaffnig vo de Skotinger as »Schüsser, Schütze, Schlüderer« bizüche.
Vertrag von Meersen
Dr Vertrag vo Meerse isch am 8. August 870 z Meersse bi Maastricht in dr hütige holländische Provinz Limburg abgschlosse worde.
Im Verdrag isch s Erb vom fränkische König Lothar II. wo ane 869 z Piacenza gstorben isch, nämlig s Rych Lotharinge, zwüschen em Karl em Kahle und em Ludwig II. em Dütsche ufdeilt worde. Dr Karl het dr südwestlig Deil und dr Ludwig die nordöstligi Helfti übercho.
D Drennigslinie isch öbbe de Flüss Maas, Ourthe, Mosel, Marne, und Saône noch verloffe und denn dur s Juragebirg ggange. Dodrmit si die politisch und wirtschaftlig wichtige Stedt und Gebiet Aache, Holland, s Elsass und s alemannische Gebiet bis zu de Voralpe mit Züri an s spötere Heilige Römische Riich gfalle.
In welem Gebäud dr Verdrag vo Meerse abgschlosse oder underschriibe worden isch, weiss me nit, wil s keini urkundligi und archäologischi Date drüber git.
Wuhan
Wuhan (chinesisch 武漢市 / 武汉市, Pinyin  Shì, churz 漢 / 汉, Hàn) isch e Underprowinzstadt und d Hauptstadt vo dr Prowinz Hubei in dr Volksrepublik China.
Geografy
Wuhan lyt dört, wo die beide grosse Flüss Jangtse und Han Jiang zämechöme.
In dr Innestadt – em geografische Stadtgebiet – läbe 8'090'000 Mensche (Ändi 2017).
S ganze Verwaltigsgebiet vo Wuhan het öpe 10'766'000 Iiwooner (Stand 2016). Es isch fast 8'500 Kwadratkilometer grooss und het käi zämmehängends urbans Siidligsgebiet, es het usserhalb vom Zäntrum e ländligi Siidligsstruktuur und mä chönnt s fasch mit ere chliine Browinz vergliiche.
Gschicht und Name
S innere Wuhan isch entstande, wo mä drei Stedt, Wuchang, Hankou (früener vilmol au as Hankow oder Hankau gschribe) und Hanyang, veräinigt het.
Dr Ortsname vo Wuhan isch es Schachtlewort. Er isch zämegsetzt us dr Silbe Wu-, wo vo dr alte Stadt Wuchan chunt, und -han, wo vo dr Stadt Hankou gnoo isch.
Gsundheitsfrooge
Z Wuhan het d Coronavirus-Pandemy 2019/2020 agfange.
Portugal
Di Portugisischi Rebublik esch es öiropäischs Land im Südweschte vo de Iberische Halbensle.
Geografy
S Land werd im Weschte ond im Süde vom Atlantische Ozean ond im Norde ond Oschte vo Spanie begränzt.
Au d Inslegruppe vo den Azore on vo Madeira ghörd zu Portugal.
Portugal het öppe 10,5 Millione Iwoner. De gröscht Teil vo de Bevölkerig wohnt in Lissabon, Porto ond de Aglomeratione vo dene Stedt. Di ländleche Regione send ossert velne Chlischtädt nor schwach besedled.
Di wechtigschte andere Stedt send: Braga, Funchal, Evora, Gaia, Aveiro, Coimbra, Viseu, Guarda, Almada, Setubal, Amadora, Barreiro, Viana do Castelo, Figueira da Foz, Guimaraes, Faro, Portimao, Leiria, Ponta Delgada, Angra, Queluz, Odivelas, Agualva-Cacem ond Castelo Branco.
Rickenbach TG
Rickebach (amtlich Rickenbach) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Rickebach isch e Vorort vo Wil SG im Hinterthurgau. D Gmaindsflechi bstoht us 48,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 11,5 % Wald, 38,5 % Sidligsflechi und 1,9 % sustiger Flechi.
Gschicht
Rickebach isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 754 as Richinbach.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 31 % gläge.
Religion
25,4 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 51 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,4 %, CVP 18,6 %, FDP 9,9 %, GLP 4 %, GP 4,5 %, SP 9,8 %, SVP 43,9 %, Sustigi 3,9 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2,9 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2426 Iiwooner 80,3 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 5,7 % Italienisch und 13,7 % anderi Sprooche.
Flurlingen
Fluurlinge (amtlich Flurlingen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Fluurlinge isch es Doorff am Rii weschtlich vom Cholfirscht. S Piet vo de Gmäind umfasst 17,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 56,7 % Wald, 16,3 % Sidligsflechi, 6,7 % Vercheersflechi und 3,3 % Gwässerflechi.
Gschicht
Fluurlinge isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 876 als Flurlingin.
Werwolf
Name
De Name isch e Zämesetzig us ahd. wer »Maa« und wulf »Wolf«. Di griechisch Bizaichnig Lykanthrop (agr. λυκάνθρωπος, lykánthrōpos) setzt sich us lýkos »Wolf« und ánthrōpos »Mensch« zäme.
Antiki
Werwölf sind scho i de Antiki bizügt, zerst bim griechische Historiker Herodot. Er schribt öber s skythische Volch vo de Neure:
Flurlingen
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 13,8 % (Stand 2011).
Werwolf
Antiki
De älteri Plinius schribt i sinere Naturgschicht vom ene Maa, wo sini Chlaider ane Esche ghengt hebi und denn öber e See z Arkadie gschwume sai und debi sai er in e Wolf verwandlet wore. Wen er nüün Joor lang as Wolf kann Mensch afali, bichöm er d Glegehait öber de See zruggzschwime und wider e Mensch z were. Au de römisch Schriftsteller Ovid waiss vo Mane, wo z i arkadische Wälder als Wölf umelungeret.
De Petronius vermittlet im Satyricon en anderi Werwolfgschicht. En eemolige Sklav verzällt en Erlebnis, wien er miteme Fründ uf e Fridhof ggange sai. Plötzlich heb sich siin Biglaiter blutt uuszoge und d Chlaider an Stroosserand glait. Den heb er e Chrais drumumepislet und sai plötzli e Wolf gsii und sai eweggloffe. Er selber sai vor Angst eweggrent und zu sinere Liebste gfloche, wo sich biklagt heb, well e Wolf grad ebe Schööf grisse heb.
Flurlingen
Religion
45,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Werwolf
Germane
Au för d Germane sind Werwölf bizügt und di alemannischi Schwertschaide vo Gutestai zaigt e Werwolf. De Bischoff Burchard vo Worms, wo öber germanische Aberglobe gschribe het, nennt ebefalls Werwölf.
Werwölf in der Unterhaltigsindustrii
En Uswahl vo Film, wo s Thema Werwolf ufgrife:'''
Flurlingen
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,9 %, CVP 3,3 %, EDU 1,1 %, EVP 1,0 %, FDP 15,1 %. GLP 7,7 %, GP 17,0 %, SP 23,3 %, SVP 27,6 %, Suschtigi 1,0 %.
Gmäindspresidänt isch de André Müller (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,3 % gläge.
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Fluurlinge ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
Reichenweier
Richewihr (frz. Riquewihr, dt. Reichenweier) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Richewihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls Richovilla.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Richewihr ìsch. Richewihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Richewihr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Vertrag von Ribemont
Die letzt Deilig vom Frankeriich isch 880 mit em Vertrag vo Ribemont besiiglet worde. E wichdige Punggt im Verdrag isch gsi, dass jetzt au dr Westdeil vo Lotharingie an s Ostfrankeriich gfallen isch. Die Gränze zwüschen em West- und em Ostriich isch praktisch unveränderet bliibe bis in s Spotmittelalter.
Corbeyrier
Corbeyrier (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Aigle im Kanton Waadt, Schwyz.
Vertrag von Ribemont
Zum Verdrag isch s cho, wil im Johr 879 dr ostfränkisch Ludwig III. dr Jüngeri sich für e Chrieg gege dr westfränkisch Louis III. und si Brueder Karlmann II. vorbereitet het, wo die mit verschiidene Problem z kämpfe gha hai. Zum einte het sich e Nitkarolinger, dr Boso vo Vienne, zum König vo Burgund lo usrüefe, zum andere hai d Wikinger wider agfange im Land iizfalle. So hai sich die westfränkische Brüeder mit em Ludwig em Jüngere z Ribemont droffe und ihm dä Deil vo Lotharingie ge, wo si im Verdrag vo Meerse übercho hai. Dr Ludwig het versproche, sich ruehig z verhalte, und dr Louis und dr Karlmann hai sich mit em Boso chönne usenandersetze.
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Die Badisch Staatsbrauerei Rothuus AG isch e Brauerei mit Sitz z Grafehuuse in Bade-Württemberg.
Corbeyrier
Geografi
Corbeyrier lyt am rächte Stade vum Rottu. Zue dr Gmai ghere d Wyler Boveau, Luan, Le Crettex un Vers Cort. D Gmaiflechi umfasst 36,4 % landwirtschaftligi Flechi, 51,9 % Wald, 2,1 % Sidligsflechi un 9,6 % sunschtigi Flechi.
Vertrag von Ribemont
Früehneri fränkischi Riichsdeilige:
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Laag
D Rothuus-Brauerei lyt a dè Landschtrõß vo Seebrugg am Oschtzipfel vom Schluchsee uff Bōōdorf. Wèg dè guètè Vofüègbarkeit vo weichèm Brauwasser, gnuèg Holz für s Aaheizè un gnuèg Kälti für s Brauè un Uffbewaarè vom Byr hèn d Kloschterbrüèder vo St. Bläsy lokalschtrategisch gschickt gwäält. S Brauerei isch a nèré Stell hèrrè pflanzt worrè, wo urschprünglich è Gaschthuus gschtandè isch, un sèll Gaschthuus isch am obberè Ènd von èm langè Stich platzyrt, mit wellèm d Landschtrõß vom Obbèrè Mettmadal bim Grõfuusèmer Wyler Amèrtsfäld (926 m NHN) uff d Höchi vo 960 m NHN bim Chraisvokeer vor dè Brauerei aaschtygt. Nördlich un obberhalb vo dè Brauerei isch dè Grõfuusèmer Zinkè Dürrèbüèl uff knapp übber 1000 m NHN dèheim un öppè 1100 m vo dè Brauerei èwäg. Südweschtlich vo dè Brauerei un nu guèt 300 m èwäg lyt Grõfuusèmer Ortsdeil Brünnlisbach a dè obberè linkè Mettmahaaldè. S Heimètmuseum Hüsli, bundeswit bekannt worrè als fingyrtes Woonhuus vom Professor Brinkmaa i dè Fèrnseeseriè D Schwarzwaldklinik lyt uff dè glychè Höchi wiè d Brauerei un öppè 240 m südöschtlich dèvu. D Gmeindehauptort Grõfuusè lyt è bitzeli dǜèfer wiè s Rothuus un 1,4 km südlich dèvu. D Dischtanz vo dè Brauerei bis Seebrugg bedrait knapp 4 km in weschtlicher Richtung, gu Bõõdorf sin s guèt 6,4 km in öschtlicher Richtung.
Corbeyrier
Gschicht
Corbeyrier isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1261 as de Cubiriaco.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,5 % gläge.
Religion
62,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Brodukt
Diè folgendè Bièrsortè wörréd in 0,5-Liter-Guttèrè aabotè:
È baar Sortè wörrèd i dè 0,33-Liter-Gütterle aabotè:
Corbeyrier
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,7 %, CVP 2,3 %, FDP 13,4 %, GLP 2,8 %, GP 15,1 %, SP 16,3 %, SVP 35,4 %, Sunschtigi 2 %.
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Brodukt
Im Jubiläumsjohr 2016 (225 Johr Rothuus-Brauerei, 60 Johr Dannèzäpfle) isch s nadurtrüèbe, unfiltryrte Bièr "Schwarzwald Maidle" im 0,33-Liter-Gütterle aabotè worrè. Ußerdèmm hèn è baar Pils-Guttèrè (sowoll d 0,5-Liter-Guttèrè, wiè au s Dannèzäpfle) zum Jubiläum è traditionèlls Etikett (anno 1956) chriègt.
Pils un Hefeweizè git s ußerdèmm in Füüf-Liter-Fässer mit integryrtem Zapfhähnle. S Pils git s für Großvobruucher (bi Zeltfäschter, Konzärt usw.) au im 20-, 30-, un 50-Liter-Faß. Di sèlli Fässer git s è spezièlls Zapfwärchzüüg, bi größerè Mengè au è Zapfaalaag. S erfolgrychschte Brodukt isch Rothuus Pils Dannèzäpfle, abkürzt s Dannèzäpfle odder Zäpfle. È Dannèzäpfle isch è Rothuus Pils-Bièr, wo in èm 0,33-Liter-Gütterle abgfüllt wörd, s Gütterle hèt è spezièlls Etikett un im Gegèsatz zuè dè Pils-Guttèrè è goldigi Halskrausè. Èn gegèsatzlichè Lauf hèt s Rothuus Märzè hinter sich brocht. Nò i dè 1980er Johr isch s Märzè in gringem Maß konsumyrt un sellèwäg au aabotè worrè. Wèg sim mildè ("blondè") Gschmack hèt mò dört scho Altmännerbièr zum Märzè gsait. Dè Gschmack vo dè Bièrkonsumèntè isch ab dört in Richtung würzigi, ghopfti Bièr gangè un s Märzè hèt dõdemit am Märkt volorè ghaa. Um s Image vom Märzè uffzpolyrè, hèt d Rothuus-Brauerei s Erfolgsrezèpt vom Pils/Dannèzäpfle kopyrt un s Eiszäpfle usèbrocht, è Märzè-Bièr im 0,33 l Gütterle mit grau-silbernem Etikett un èrè silberfarbenè Halskrausè. Abber sèlbscht s rächt glungenè Eiszäpfle-Bièrglas, wo mò extra dèzuè usè brocht hèt, isch geg dè bevorzugte (Pils-)Gschmack vo dè Kundè nit aachò.
Corbeyrier
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Brodukt
Sit 2009 broduzyrt d Rothuus-Brauerei in Zämmèarbèt mit dè Deschtillery Kammer-Kirsch uss Karlsruè-Müèlburg chlyni Mengè Single Malt Whisky,. Vo sèllèrè Erschtbroduktion hèt mò im Johr 2012 è dreijöhigi Abfüllung als Erschtes in Handel brocht. Wiè jeddè dreijöhrige Whisky hèt allerdings au dè Rothuuser zimli gschpritlèt, dè Alkoholgschmack hèt zimli dominyrt, well d Rothuuser dè Yfluß vom Angel's Share uff dè Gschmack vom Whisky nit abgwartet hèn. Vomuètlich um diè Gschmacksybußè z kompensyrè, hèn d Rothuuser irèn jungè Whisky mit Saane vomischlèt un dè Likör als Rothaus Whiskey Cream aabotè.
Corbeyrier
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 347 Yywohner 93,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,7 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 2 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Etikett
Ufm Etikett vom Zäpfle isch ä blonds, jungs Maidli abglichtet. Sell heißt Birgit Kraft und irè Name hèt si von èrè aalte baddischè Wiisheit: Bièr git Chraft. Noch eme andere Sprichli heißt si Birgit, wel si iberall do isch, wo s Bièr git. S Abbild isch schu sit 1956 uff èm Zäpfle druff, zuè sèllèrè Zit isch s Antlitz vo dé Birgit wiè gmòlt gsi. Sit èm Redesign vom Etikett anno 1972 sièt dè Birgit iri Visage holzschnittartig uus, fascht wiè nè Fasnèt-Larvè. Diè abschtrakti Darschtellung isch nit asè belièbt wiè s konkretèrè Bild vo 1956, sèllèwäg isch s aalte Bild im Johr 2006 für d Jubiläumsetikettè vowendet worrè. Übber dè Birgit isch è Banner mit èm Rothuus-Logo un èm Broduktnammè aabrocht. Unter dè Birgit git s è witteres Banner, wo s Füllungsvolumè un d Volumèbrozènt (dè Alkoholghaalt) sowiè s Haltbarkeitsdatum vom Bièr aagää sin. Am Guttèrèhals isch è vignetteartigs, chlynes Etikett aabrocht. Uff èm chlynè Etikett isch s Emblem vo dè Brauerei, èn Doppeladler mit èm baddischè Staatswappè i dè Mitti, abbildet. Drunter isch è churzi Beschrybung vom Rothuus-Bièr abdruggt, wo au diè sibbè Quällè uff übber 1000 m Höchi beschriibt, mit wellènè sich d Brauerei mit Brauwasser vosorgt. Gmeint sin d Quällbächle, wo nördlich un nordöschtlich vo Rothuus im Wald als Obberflächèquällè hinnè fürrè chömmèd, un u. a. au d Schlüècht uff d Wält bringèd. Zwüschèm Emblem un dè Beschrybung isch s Logo vo dè Brauerei un dè Broduktnammè abbildet.
Werbung
D Werbeaktividätè vo dè Brauerei Rothuus deggèd d Bundesländer Baddè-Württèbärg, Rhyland-Pfalz, Nordrhy-Weschtfalè, Hamburg un Hessè ab. Uff Fèrnsee- un Radiowerbung wörd komplètt vozichtet. S Unternämmè sponsert u. a. d Sportvoreine SC Fryburg, KSC, FC Nöttingè, VfR Aalè un d Fryburger Wölf sowiè diversi Voaaschtaltungè im Land. Für sèlli Voaaschtaltungè stellt d Rothuus-Brauerei z. B. stabili Sunnèschirm, Feschtgarniturè, Zapfaalaagè un au komplètti Bièrständ zuè Vofüègung un stärkt dõdemit aktiv d Kundèbindung. Rothuus hèt d Namensrächt a dè Voaaschtaltungshallè vo dè Fridrichshaffèner Messe (Rothuus Hallè), dè Fryburger Messe (Rothuus-Arena 2007 bis 2016) un a dè Parkaalaag vo dè Stuègetter Messe (Rothuuspark) erworbè. D Brauerei isch Hauptschponsor vom Radschportteam Rothuus (dè Vodraag isch 2008 um füüf Johr volängerèt worrè) sowiè dè Titelschponsor vo dè Rothuus Regio-Tour. Ebbèfalls Hauptschponsor isch d Brauerei vo dè Handballer vom Bundesligischt HSG Konschtanz, wo schu i dè 2. Handball-Bundesliga gschpillt hèn.
Rothuus isch am Bau vom Rothuus-Zäpfle-Turm Höchèschwand beteiligt. Mit zwei Ysèbaa-Bièrküèlwägè, wo als Dauerwèrbung a dè B 500 un am Ènd vo dè Gleisharfè vom Baanhof Seebrugg uffgschtellt sin, macht d Brauerei an èrè Strõß uff sich uffmèrksam, wo vo vill Tourischtè im Summer un Winter bruucht wörd. Sèll isch sèllèwäg sinnvoll, well d Strõß vo Seebrugg uff Bòòdorf dört abzwygt, s abber kein Sichtkontakt vo Seebrugg bis zuè dè Brauerei uè git. D Region um d Brauerei ummè mit èm Hauptort Gròòfuusè vomarktet sich sit 2006 unter m Markènammè "Rothauser Land – Meine Ferienregion im Schwarzwald" (isch nur für d Tourischtè hochdütsch gschribbè, heißt im Rothuuser Land nadürlich: "Rothuuser Land - Mini Ferìèregion im Schwarzwald"). Zum Rothuuser Land ghörèd Gmeindè Gròòfuusè un Ühlingè-Birchèdorf. I s Logo vo dè Ferièregion isch dè Schriftzug vo dè Brauerei als Widdererkennungsmerkmòl uffgnõ worrè. Im Fall vo Gròòfuusè zeigt sèll d Straalchraft vo dè Rothuus-Brauerei, well Gròòfuusè suscht nu uff s Label Hochschwarzwald im Tourismus gsetzt hèt.
Cathy Sharp
D Cathy Sharp isch en amerikanischi Dänzere und Choreografin, wo z Basel ihri äignigi freji Danzgrubbe, s «Cathy Sharp Dance Ensemble» läitet.
Läbe und Wärk
D Sharp isch isch z Nashville, Tennessee (USA), uf d Wält choo. Si isch uf d «North Carolina School of the Arts» gange und het mit em Duncan Noble, Peter Apple, Bill Griffith, Joop Sanders, David Howard, Pauline Koner und dr Sonja Tyven gschafft. Vo 1968 bis 1973 isch si Mitgliid vom «Atlanta Ballet» in Atlanta, Georgia, und vom «Grands Ballets Canadiens» z Montreal gsi. 1973 isch si uf Basel choo, wo si bim Heinz Spoerli sim «Basler Ballett» het afo danze und denn Solistin worden isch. Ihri Interbretazione in neoklassische und modärne Choreografie hai z Basel grossen Erfolg ghaa. Vo 1978 bis 1988 het si d Ballettschuel vom Basler Theater gläitet, het für Opereinszenierige choreografiert und au für anderi Danzgrubbe gschafft.
1991 het si ihri äignigi Danzgrubbe gründet, s «Cathy Sharp Dance Ensemble», wo hüte e grosses Repertuar an neoklassische und zitgenössische Choreografie het. D Sharp het d Choreografii für meh as 20 Stück gmacht. D Danzgrubbe het au Gastchoreografe iiglaade wie d Nicole Caccivio, dr Nils Christe, dr Richard Wherlock, dr Itzik Galili, dr Etienne Frey und d Regina van Berkel. Au Mitgliider vom Ensemble wie dr Duncan Rownes hai afo choreografiere. Sit 2003 goht s Ensemble an Schuele und Studio, zum dr Noochwuggs für dr zitgenössisch Danz z fördere.
D Grubbe het öbbe e halbs Dotzed Dänzerinne und Dänzer us dr Schwiz und us em Usland. S «Cathy Sharp Dance Ensemble» macht Turneä im Usland und isch under anderem scho z Australie, in de Vereinigte Staate, in dr Tschechische Republik und z Irland gsi.
D Cathy Sharp isch au Gastdozäntin an dr berüehmte «Rotterdamse Dansacademie» und an dr «Shawbrook School of Dance» z Legan in Irland. 2005 und 2007 isch si Schürimitgliid bim Prix-de-Lausanne gsi. Im Novämber 2005 het d Cathy Sharp dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo für ihr hochs künstlerischs Kwalitetsbewusstsii und ihre Iisatz für e zitgenössisch Danz und siini Vermiddlig uf regionaler, nazionaler und internazionaler Ebeni, wie s dr Basler Regierigsroot usdruggt het.
Johannes Kepler
Er hat d Gsetze von dr Planetabwegung entdeckt, wo nach em Keplersche Gsetz gnannt worra sin.
In dr Mathematik het mä emane numerische Verfahre zur Berechnig vo Integralen nach ihm dr Name Kepler Fassregle gä. Er het s Rächne mit Logarithme, wo denn neu gsi isch, z Dütschland verbreitet. Wägen ihm isch d Optik e wüssenschaftligi Disziplin worde und er het ghulfe d Entdeckige, wo sii Ziitgenoss Galileo Galilei mit em Teleskop gmacht het, z bewiise.
Die drei keplersche Gsetz
Siini drei Gsetz vo dr Bewegig vo de Blanete si bis zur Erfindig vo dr Gravitationstheorie vom Isaac Newton die beschti Beschriibig vo de Blanetebahne gsi. Interessanterwiis isch d Grundlage für em Kepler siini physikalische Fund sii myschtisch Glaube gsi, ass s Sunnesyschdem us imaginäre inenandergschachtlete reguläre Polyeder (platonische Körper), wo jedem Polyeder ei Blanet zuegschriibe wird, bschdoht.
S erschte keplersche Gsetz isch dr Ellipsesatz, wo sait, ass d Umlaufbahn vom ene Blanet en Ellipse isch, wo dr Schwerpunkt vom Syschdem in eim vo de Brennpunkt lit.
S zweite keplersches Gsetz isch dr Flechesatz, wo sait, ass in gliicher Ziit dr Fahrschdrahl, wo d Linie vom kreisende Objekt zum Schwerpunkt vom Syschdem isch, immer gliich groossi Fleche bildet.
Im dritte Gsetz wird e mathematischi Verbindig zwüsche de Umlaufziite vo Blanete und de Halbachse vo ihre Umlaufbahne gmacht und zwar si d Quadrat vo de Umlaufziite vo zwei Blanete um es gmeinsams Zentrum (d. h. im Sunnesyschdem d Sunne) proportional zu de dritte Potänze vo de Halbachse vo ihre Ellipsebahne.
Sonvilier
Sonvilier (Franc-comtois [sɔ̃ˈvjiːɵ], alem. Sumwiler) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Sonvilier isch es Hufedorf oberhaub vor Schüss. D Gmeindsflächi bsteit us 60,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,8 % Waud, 3,8 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Renan u Saint-Imier im Kanton Bärn, Les Bois im Kanton Jura u Le Pâquier, Dombresson u Chézard-Saint-Martin im Kanton Nöieburg.
Gschicht
Sonvilier isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1298 aus Sunuilier, 1307 Sonvelier. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Courtelary ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,8 % gläge.
Religion
61,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 21,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,0 %, CVP 0,4 %, EVP 6,6 %, FDP 6,5 %. GLP 1,8 %, GP 12,0 %, SP 20,7 %, SVP 30,0 %, Suschtigi 14,0 %.
Gmeindspresidänt vo Sonvilier isch dr Bernard Meyer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1158 Ywohner 17,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 76,8 % Französisch u 1,9 % Italienisch.
Waldkirch (Breisgau)
Waldkirch isch e Großi Kreisstadt im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg, si lit öppe 10 km öschtlich vu Emmendinge un öppe 16 km nordöschtlich vu Friburg im Brisgau.
Geographi
D'Stadt lit an dr Elz, im südweschtliche Deil vum Schwarzwald. D'Nochbergmeinde sin, vu Norde im Uhrzeigersinn Guetich im Brisgau, Simonswald, St. Peter, Glodderdal, Denzlinge, Sexau un Freiamt. Alli Nochbergmeinde lige bis uf Glotterdal un St. Peter (beidi Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald) im Landkreis Emmedinge. Waldkirch lit direkt am Fuess vum 1242 Meter hoche Kandel.
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Städtpartnerschafte
Es bestehn Partnerschafte zue Chavanay un Schlettstàdt in Frankriich, Lieschtel in dr Schwiz, Montignies-sur-Sambre/Charleroi in Belgie un Worthing in England.
Eisten VS
Eischtu (amtlich Eisten) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Waldkirch (Breisgau)
Kultur un Sähenswürdigkeite
Waldkirch lit an dr Dütsche Uhrestross, wo an vile Ustelligsorte vu historische Uhre un Uhrefabrike vorbifüehrt.
Eisten VS
Geografi
Eischtu lit am Iigang zum Saastal. Vannr Ggmeindsflechi sint 9,6 % landwirtschaftlechi Flechi, 23,9 % Wald, 0,7 % Sidligsflechi und 65,8 % süschtigi Flechi.
Waldkirch (Breisgau)
Musee
Im Elzdalmusem werre näbe regionaler Volkskunscht un historische Dokumente Bispile vum Waldkircher Orgel- un Müsikautomatebau usgstellt. Dr Schwarzwaldzoo bim Stadtpark isch eher as e Attraktion fer Kinder denkt.
Eisten VS
Gschicht
Eischtu ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1299 als Oysten.
Sirimavo Bandaranaike
D Sirimavo Ratwatte Dias Bandaranaike (* 17. April 1916 z Balangoda; † 10. Oktober 2000 bi Colombo) isch e singhalesischi Bolitikeri gsii. Si isch di erscht frei gwehlt Regierigsschefi vu dr Wält gsii
Eisten VS
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005
Sirimavo Bandaranaike
D Bandaranaike isch drei Mol Premierminischteri vu Ceylon bzw. Sri Lanka gsii, in dr Johr 1960–1965, 1970–1977 un 1994–2000. Si isch Vorsitzeri vu dr Sri Lanka Freedom Party sii. Ihre Mann isch dr friejer Premierminischter S. W. R. D. Bandaranaike gsii. Ihri Dochter Chandrika Kumaratunga isch vu 1994 bis 2005 Bresidänti vum Land gsii.