cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walkertshofen
Verwaltong
Walkertshofe hot mit dr Gmoede Langeneufna, Mickhouse, Mittelnufna ond Scherstetta a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Walkertshofe ischt dr Margit Jungwirth-Karl.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Walkertshofe ghert zom Schwäbisch.
Heimdall
De Heimdall (altnordisch Heimdallr, Heimdalr oder au Heimdali) isch en Gott i de nordische Mythologi, wo zum Göttergschlecht vo de Ase ghört. Er isch de Wächter vo de Götter und bewacht de Igang vo Asgard, d Regebogebrugg Bifröst.
Wortherkumft
D Herkumft vom zweigliedrige Name isch umstritte. De Bernhard Maier wist druf hi, dass di etymologische Dütige vo Heimdall i de Vergangeheit oft mitnere vorgfasste Meinig zu sinere Funktion begründet worde sind und dadrum wenig überzügend sind. De ersti Teil vom Name chunt vom altnordische heimr („Welt, Heimat“), wo de zweiti Teil her chunt chamer allerdings nöd so gnau bestimme. Es chönnti mit dalr („Tal, Boge, Bügig“) ztue ha, oder mit dala („ganz, vollkomme“). Wemers mit Wörter us andere germanische Sproche verglicht wie em altenglische deal („strahlend“) und em gotische dulþs („Fescht“) chamer gemäss em Rudolf Simek druf schlüsse, dass e ungefähri Bedütig vom Name vermuetlich „de wod Welt belüchtet“ isch.
Herkumft
De Heimdall isch „am Rand vo de Erde gebore“ worde, vo nün Riese-Müetere.
E direkti, mythologischi Entsprechig zu de Müetere findet mer i de nün Töchtere vom Meerries Ägir: Angeyja „d Bedrängerin“, Atla „di Fruchtbar“, Eistla „die wo rasch detherstürmt“, Eyrgjafa „d Sandspenderin“, Gjalp „di Brausend“, Greip „di Umchrallend“, Jarnsaxa „di schnidend Chälti“, Imd „di Neblig/Dunstig“ und Ulfrun „di Wölfisch“. D Nünerzahl vo de Müetere wird oft als di verschidene Mereswelle interpretiert. Nün isch allgemein e hüfig aztreffendi Zahl i de nordische Mythologie und so chas guet si, dass es kein Zuefall isch, dass de Gott wo i alli nün Welte gseht nün Müetere het.
De Heimdall stammt dementsprechend also mindestens müeterlichersits vo de Riese ab und isch worschinli au vo ihne ufzoge worde. S Hyndlalied goht witer mit: De Heimdal het i dem Fall en Stärchetrank, gmischt us Erde, Meerwasser und Sauebluet, becho.
Stellig i de Götterwelt
De Snorri Sturluson erwähnt de Heimdall i de Gylfaginning. Noch dere Quelle isch de Heimdall de Wächter vo de Götter und bewacht im Bsundrige d Brugg Bifröst (de Regeboge), wo vo Midgard nach Asgard füert. Wege sim Wächteramt chunt er mit wenig Schlof us, het es sehr guets Ghör und scharfi Auge. Es wird ihm usserdem es goldigs Gebiss nohgseit. Er wird weise „wie susch nur d Wane“ gnennt. Ihm sind d Widder heilig (altnordisch heimdali). De Heimdall wohnt in Himinbjörg und er ritet uf sim Ross Gulltopp. S Gjallarhorn, ‚s schallende Horn‘, ghört ihm. De Ton vom Horn warnt am Afang vo Ragnarök vor de Zit, wo am Schluss de Untergang vo de Götter zur Folg het.
De Loki spöttlet i de Lokasenna über de Heimdall und stellt ihn als elendige Wächter vo Asgard dar.
I de alles entscheidende Schlacht Ragnarök kämpft de Heimdall gege de Loki, wo sie sich gegesitig töted.
Abstammigsmythe
I de Völuspá wird de Heimdall de Vater vo allne Mensche gnannt. I de chürzere Seherinnered Völuspá in Skamma heissts au, dass er „sippeverwandt mit sämtlichem Volk“ sig. Die Hiwis düted uf e Ethnogonie, sind aber z dunkel zum belege, dass de Heimdall als Stammvater vo de Mensche azluege isch.
I de Dichtig Rigsthula gilt er als de Begründer vo de Ständ. Zeme mit de Modiv het er d Söhn Jarl (Fürst), Karl (Buur), und Thrall (Chnecht) zügt. D Rigsthula isch worschinli es Lehrgedicht vo Endi Mittelalter und darum nüme heidnisch. D Soziogonie wo drin beschribe isch het vermuetli söle im Sinn vo de damalige Fürste d Ifüehrig vonere monarchische Standesgsellschaft erliechtere, chönnti aber am obige Abstammigsmythos aschlüsse.
Rezeption
Zahlrichi dütschi und skandinavischi Musiggruppene, vor allem usem Viking Metal, Folk Metal und em Pagan Metal, bruuched d Gstalt vom Heimdall, s Gjallarhorn und anderi Bezüg zum Heimdall i ihrne Texte.
Piet Mondrian
Dr Mondrian het um 1900 im impressionistische Stiil vo dr Haager Schuel afo moole. Vo öbbe 1908 aa isch er under em Iifluss vom Vincent van Gogh und vom Fauvismus gstande. 1911 isch er uf Bariis und isch under em Iifluss vom Georges Braque und Pablo Picasso Kubist worde. Vo de 1920er Joor aa het dr Mondrian sini bekannte, sträng geometrische Gmäld gmoolt, wo zum Neoplastizismus zellt wärde. Iiri charakteristischi Struktur us eme schwarze Raster, verbunde mit rächteggige Flechene in de Grundfarbe wird bis in d Gegewart in dr Kunst, Archidekduur, Moode, Wärbig und Populärkultur zitiert. As Kunsttheoretiker und Mitbegründer vo dr Künstlerveräinigung De Stijl het dr Mondrian under anderem d Schrift Le Néo-Plasticisme gschriibe, wo 1925 uf Dütsch as Bauhuusbuech Nr. 5 under em Ditel ''Neue Gestaltung. Neo-Plastizismus, Nieuwe Beelding'' veröffentligt worde isch. D Wärk wo z Nöi York im Exil vo 1940 aa entstande si, het er wie Mosaik in d Brimärfarbe ufglööst und isch eso über die früenere stränge Komposizioone äwägg choo zun ere nöije musikalische Rhüthmisierig vom Motiv.
Saint-Thégonnec Loc-Eguiner
Saint-Thégonnec Loc-Eguiner (bretonisch Sant-Tegoneg-Logeginer) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
D Nochbergmaine sin Guiclan, Taulé, Sainte-Sève, Pleyber-Christ, Plounéour-Ménez, Commana, Saint-Sauveur un Guimiliau.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Thégonnec Loc-Eguiner ghert zum Bretonisch.
Chlorophyta
D Chlorophyta sin grieni Alge, wu zue dr Chloroplastida ghere. Zämme mit dr algenartige Verdrätter vu dr Charophyta bilde si di paraphyletisch Gruppe vu dr Grienalge.
Merkmol
Bi dr Chlorophyta chemme fascht alli Organisationsstapfle vor: begaißleti Aizäller, uuverzwygti un verzwygti Fadenalge, blattartigi Thalli, au Flächtthalli un Gwääbthalli. D Gaißle vu dr beweglige Zälle sin s zwait oder e Vylfachs vu zwai. E stärnfermigi Struktur am Basallyyb vu dr Ibergangszone verbindet d nyyn Baar Mikrotubuli, wu ne Gaißle bilde. D Plaschtide hän zwoo Membrane, aber kai periplaschtidär Endoplasmatisch Reticulum. D Thylakoid vu dr Plaschtide sin einzeln oder bige. As Reservecheholehydrat wird Sterchi bildet. D Zälle hän e Glykolat-Dehydrogenase.
Vorchuu
D Chlorophyta läbe zmaischt im Plankton un Benthos vum Sießwasser. E baar greßeri Arte chemme im kischtenoche Beraich vu dr Meer vor. Im Meerplankton fähle si fascht ganz. E baar Verdrätter läben an fychte Standort an Land, epiphytisch uf Baum usw. E baar läben au symbiontisch in Fläächten oder intrazellulär in Dier, zem Byschpel in Sießwasserpolype (Hydra).
E baar Verdrätter hän sekundär ihri Chloroplaschte verlore un läbe heterotroph.
Syschtematik
Zue dr Chlorophyta ghert d Mehzahl vu dr Grienalgenarte, zue dr Charophyta ghere weniger. No Guiry in AlgaeBASE (2012) umfasse d Chlorophyta iber 4500 Arte. Die wären in 12 Klasse gruppiert:
Anderi, chlaini Gruppe, wu dailwys zue dr Chlorophyta zellt wäre, wäre vu Adl et al. diräkt in d Chloroplastida yygordnet.
Monteneuf
Monteneuf (bretonisch Monteneg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Monteneuf lyt 48 km vu Vannes un 87 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 33 m un 158 m iber Normalnull. Zwische Monteneuf un Réminiac lyt d Quälle vum Fluss Rahun.
Verwaltig
vu Monteneuf isch. Monteneuf ghert zum Kommunalverband.
Haus zum Kirschgarten
S Huus zum Kirschgarte isch e Stadtbalast an dr Elisabethestrooss z Basel in dr Schwiz.
Gschicht
S Huus zum Kirschgarte isch zwüsche 1775 und 1780 as Woon- und Gschäftshuus vom Archidekt Johann Ulrich Büchel (1753–1792) für e Basler Siidebandfabrikant Johann Rudolf Burckhardt, wo denn 25 Joor alt gsi isch, baut worde. Dr Burckhardt het s Huus aber nit lang brucht. Scho 1797 isch er uf si Landguet Ernthalde z Gälterchinde züüglet.
Monteneuf
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Monteneuf ghert zum Gallo.
Haus zum Kirschgarten
Gschicht
S Huus zum Kirschgarte, wo vor allem mit sinere filigrane Sandstäifassade, mit dr grosszügige Kutschepassaasche dur s Hauptportal und mit eme imposante Stäägehuus besticht, stellt für Basler Verheltniss en eender ungwöönlig hooche Representazionsaaspruch. Im Huus spieglet sich dr Status vom Burckhardt, wo äine vo de vermöögendste und iiflussriichste Basler zu sinere Zit gsi isch.
Museum
Im Lauf vo dr Zit het s Huus meermols si Bsitzer gwäggslet. Sit 1951 isch s as Däil vom Historische Museum Basel für s Publikum offe. D Duurusstellige im Huus zum Kirschgarte si hauptsächlig dr Basler Woonkultur vom 18. und 19. Joorhundert gwidmet. Eebefalls cha mä do Spezialsammlige gsee, wo internazionali Bedütig häi, wie d Borzellansammlig vo dr Pauls-Eisenbeiss-Stifdig, d Uuresammlige vo dr Leni und vom Carl Nathan-Rupp und Eugen Gschwind, und wüsseschaftligi Instrumänt, Basler Silber und Schbiilzüüg.
Riva San Vitale
Riva San Vitale isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Riva San Vitale im Bezirk Mendrisio.
Geografi
Riva San Vitale lyt am sidlige Änd vun eme Arm vum Luganersee am Fueß vum Monte San Giorgio. Zue dr Gmai ghert au no d Fraktion Pojana. Nochbergmaine sin Bissone, Brusino Arsizio, Maroggia, Melano un Mendrisio.
Gschicht
Riva San Vitale isch zum erschte Mol gnännt wore anne 774 as Primo Sobenno, 1115 Ripa Sancti Vitalis.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Riva San Vitale ghert zum Comasco-Lecchese.
Vorarlbergisch
Vorarlbärgisch, ou Vorarlbärgerisch, isch an alemannischer Dialäkt, wo i sinera Mehrheit zum Bodeseealemannischa (Mittelalemanischa) grechnet wird und wo ou naa mit dem Oschtschwizerischa verwandt isch. Dazua kummt no, daß witteri Dialekt zum Walserdütscha ghööred.
Dia Vorarlbärger Dialekt händ o vor allem a andres Singsang und a woachere Ussprooch. Ma ka säga, dass im untera Rhytal, ab Götzis abwärts gegat da Bodasee, ender Mittelalemannisch gredt würd, witter dom, äppa Götzis ufwärts, würds widr meh Hochalemannisch, mit gwüssa Eigaarta. So üsserat si all no dr Untrschiid zwüschat am Unterland und am Obrland. Historisch gseha isch des o Gränz zwüschat am alta Bistum Chur und am alta Bistum Konschtanz, dia alt Gränz zwüschat am Vorarlbergr Obr-und Unterland. So weachslat s vum Breagazerischa ghet zum Dorabirarischa ghia zum Obrländr kha, eppa bis Fraschtatz und Nenzig redt ma aso. So hoaßts z Breagaz i hon ghet, z Rankl seet ma i ha kha, i dr Mehrzahl mir hond kha, eppa aso hoaßts o uf dr Schwiizer Sita vum Rhytal und im Liachtaschtoanerische. Im Walgau ischas wiadr a kle andrsch: i woaß würd denn zu i weiß und i ha würd zu i hon. Di walserdütscha Dialäkt schliaßli redt me i de höchglägne Toal vo Vorarlberg, det soat ma schi für si, önsch für üüs, buua für baua und frii für frei.
Dia verschiidene Dialekt
Dia am schwerschta verständlicha Dialäkt sind dia fa Luschtnou, dia vom Breagazer Would und dia vom Muntafu. Uffällig sind die fu Doarabiara und dia im Walgau.
Altstadt
As Aldstadt wird meistens dr historisch Stadtchern vu ere Stadt bezeichnet. D'Altstadt isch meistens dur verwinkelti Gässli un historischi Baute, z. B. Fachwerchhüser, chennzeichnet. Erchennbar isch d'Aldstadt uf ere Charte oft dodra, dass si vu Strosse oder Orte umgäbbe isch, wo uf d'Existenz vu ere Stadtmüre hidüte (Strosse mit Tor, Mauer oder Wall im Namme). Sälli Charakteristike sin us dr middelalderliche Städt entstande, wo fascht alli vu Befestigunge wie Wälle un Müre umgäbbe gsi sin. Dr Rest vu dr Stadt isch no in dr Regle um dr igfridet Stadtchern drumrumgwaxe.
Brühl
Brühl, Brüel, Briel: fer middelhochdütsch "Sumpf", oder fiichti Matte, Aue. Dezue git s au Flurnämme wie "Am Brühl", "Auf der Brühl".
Vorarlbergisch
Luschnouer Dialekt
Dr Dialekt vu Luschnou isch an gaanz altertümelige alemannischer Dialekt, wu vom Oschtschwitzerdütsch beeinflusst isch. Er wird allerdings fa immer weniger Lütt gsprocha.
Altstadt
Dr Begriff Aldstadt dient au innerhalb vu historische Stadtcherne as Abgrenzig vu Stadterwitterige (wo no oft Nöistadt oder au Nöiburg heisse) zue dem zum Zittpunkt vu dr Erwitterig scho vorhandene Stadtgebiet.
Brühl
Brühl isch dr Namme vu dene Ortschafte:
Vorarlbergisch
Muntafunerisch
S Muntafunerisch wird im Muntafu gsprocha und isch durchs Walserdütsch und dem benachbarta Dialekt im Tiroler Oberland beeinflusst. Im Muntafunerische sind o noch etlini Wart am Läba, wo us dr Zit sen, wo ma im Tal no Rätoromanisch gschwätzt hot.
Brühl
Brühl isch dr Namme vu dem Sportclub:
Altstadt
Au as offizielle Namme vu Verwaltigseiheite oder Stadtvirtel wird dr Begriff verwendet; e Bispil defir isch d'Altstadt vu Friburg.
Vorarlbergisch
s Walserdütsch
S Walserdütsch wird vor allem im Groaßa und im Klenna Walsertal, am Tannberg in da Gmeinda Schrecke, Lääch und Warth und zoberscht im Breagazerwould in dr Gmeind Dimülsch gredt. Sprochlich ghöörts ned zum Vorarlbärgisch, nu geografisch. S Walserdütsch isch wäg de Mobilität hüt stark bedrängt.
Brühl
Die Persone trage dr Namme Brühl:
Vorarlbergisch
Vorarlberger Mundartlieder
In em alemannische Liederbuch werret fir Bregenz es Lied As reangalat, es schneialat und fir Lustenau es Lied Mädle, magscht an Emser Buob und fir es Große Walsertal es Lied Gang rüef dia Chüehle gnennt.
Wolga
D Wolga (russisch Волга, tatarisch Идел/İdel, mordwinisch Рав, tschuwaschisch Атăл, mari Юл, Rha) isch e Fluss im öiropäische Däil vo Russland. Si isch öbbe 3530 km lang und dr lengsti und wasserriichsti Fluss in Öiropa und äine vo de lengste Flüss uf dr ganze Wält.
D Kwelle vo dr Wolga isch in de Waldaihööchene bi. Si fliesst zerst gege Oste, denn gege Süde dur die Ostöiropäischi Eebeni und mündet ei 28 m under em Meeresspiegel (Kronstädter Pegel) ins Kaspische Meer. Dr Hööchiunderschiid zwüsche dr Kwelle und dr Mündig isch 256 m.
Islam
Dr Islam isch nochem Christetum die zweitgröschti Religionsgmeinschaft vo der Wält. Sini Ahänger bezeichne sich als Muslim oder Moslem.
d Art vo dr Religion
Dr Islam isch e monotheistischi abrahamitischi Religion, wa bedüted, er berüeft sich wie au s Christetum und s Judetum uf de Stammesvater Abraham (arabisch: Ibrahim). De Islam isch die jüngschti vo de drei grosse abrahamitische Religione. Wie s Christetum und s Judetum glauben au d Moslem an ein Gott und tuet sech sehr sträng vom Polytheismus abgränze. De Islam gränzt sech au vo dr christleche Vorstellig vo dr Inkarnation, dr Drüüfaltikeit und dr Chrüzigung vo Jesus starch ab. De Jesus (arabisch: Isa) wird nöd als Sohn Gottes agluegt, sondern eifach als en witere Prophet. De Koran nennt drumm de Jesus uusdrückli as "Sohn vo de Maria". De Mohammed (ar. Muhammad), de Begründer vom Islam, gilt als de letschti und wichdigschti Prophet. S bestimmende Elemänt isch d Lehr vom tawhid, dr Einheit vo Gott.
Wolga
Über e Wolga-Ostsee-Kanal isch d Wolga in Richdig Weste mit dr Ostsee verbunde, über e Wissmeer-Ostsee-Kanal, wo vo däm Kanal gege Norde abzwigt, mit em Wisse Meer und eso au mit em Nordpolarmeer. Über e Wolga-Don-Kanal und dr Don, wo gege Weste fliesst, isch si mit em Schwarze Meer und em Middelmeer verbunde.
Islam
d Art vo dr Religion
S arabische Wort für de allainig Gott isch Allah. Wil dr Islam sin Ursprung in Arabie het, wird wäge däm ußerhalb vo dene Gebiet d Bezeichnig Allah nur für e Gott vo de Moslem brucht.
Dr Islam isch ned elei e Religion, sondern au es in sich gschlossnigs, für Muslime verbindlichs rächtlech-politisches Wärtsyschtem. Är gründet uf em Koran, wo für die Gläubige s unverfälschte Wort Gottes isch, „unnachahmbar“, vo „übermenschlecher Schönheit“ und d „Lösig vo allne Problem“, ischließlech „so mänge irdische Befähl, Aaordnige übers tägleche Läbe und über d staatlechi Ornig“.
Zweiti Erkenntnisquelle näbem Koran si für die meischte Muslime d Wort und Handlige – d «Sunna» – vom Prophet Mohammed, em Religionsstifter und „Siigel vo de Prophete“.
Die fümf Süüle vom Islam
Die fümf „Süüle“ vom Islam si d Grundpflichte, wo jede Muslim muess erfülle:
Islamischi Konfessioone
Es git meereri Richdige im Islam, wo d Aahänger von ene vilmol nid seer fridlig mitenander lääbe, sondern im Striit anenand groote. Am mäiste Aahänger, 85 Prozänt vo de Muslim, het d Sunna, wo sälber in vier Rächtsschuele gspalte isch: d Hanafite, d Malikite, d Hanbalite und d Schafiite. Die zwäitgrössti Grubbe si d Schiite. Zu dene ghööre d Imamite (im Iran, Irak, Aserbaidschan, Bahrain und Libanon) und d Ismailite (vor allem uf em indische Subkontinänt und z Afghanistan). D Charidschite findet mä in Oman, Algerie und Tunis. Dr müstischi Sufismus wird vilmol vo de Stränglöibige abgleent und es het au Verfolgige vo Sufis gee.
Wenkerbogen von Karsau
Dr Wenkerboge vo Charsau isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Dialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.
Meisterschwanden
Mäisterschwande (amtlich Meisterschwanden) isch e Gmeind im Bezirk Länzbrg im Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf lyt im Seetal am Ostufer vom Hallwilersee. Dr Dorfbach goot durs Hungertaal und s Tobel bis an See abe. Am Ufer vom See sind d Schiffstazione bim Gaschthof Delphyn und bim Gaschthof Seerose, wo au d Badi vo Mäisterschwande isch. S Dorf Tennwyl lyt ei Kilometer nördlech vo Mäisterschwande und ghört sid em Joor 1899 au zu dr Gmeind Mäisterschwande. Z Tennwyl isch s Arbeiterstrandbad.
D Nochbergmeinde vo Mäisterschwande sind Seenge, Faarwange, Beibel, Birrwil und Boniswil.
Gschicht
S erschte Mol isch Mäisterschwande ane 1173 als Meistersvanc gnännt worde. Dozmol isch s grosse Erb vo de Grafe vo Länzbrg verdeilt worde und Mäisterschwande isch zu de Grafe von Kyburg cho.
Ane 1916 isch d Ysebaanstreki vo Woole uf Mäisterschwande ufggange, wo 1997 dur ne Busbetriib vo dr BDWM ersetzt worden isch.
Seekultur
Näbe de andere Badine am Hallwilersee gits au no bi Tennwil s alte «Arbeiterstrandbad» mit em Zältplatz und em Bootshafe. Wo ane 1935 dr Veräin Arbeiterstrandbad gründet worden isch, het das als neue Schritt vo dr Arbeiterbewegig im Aargau gulte. No im glyche Joor het me am See die Badi als Projäkt vo der sozialdemokratische Kultur ygweit. D Arbeiter sind vo wythär am Wuchenändi mid em Welo uf Tennwil ggange zum d Zyt am See z erläbe. Vo Arbeitervereine sind i dr Badi Wettkämpf duregfüert worde. Hüt isch s Strandbad e Stiftig.
D Schifffaartsgsellschaft vom Hallwilersee, wo ane 1888 als Tampfschiffgsellschaft vom Hallwylersee gründet worden isch, het iri Basis mit ere eigene Wärchstatt z Mäisterschwande. Agfange het d Gsellschaft mit Tampfschiff und scho vo 1910 a het si uf Motorschiff gwächslet. Denn het si es Schiff vom Bodesee gchauft, d «Bayern», wo ufem Hallwilersee dr Name «Hallwyl» übercho het. D Schifffaartsgsellschaft het jetz (2017) föif Schiff:
Azimut
Die gnaui Definition vo der Aschtronomie luutet: Winkel zwüsched der Meridianebeni und em Schnittpunkt vom Vertikalchreis vomene Gschtirn mit em Horizont. Es wird mängisch au vo Süüde her zellt - dänn hät z. B. en Schtern im Weschte statt 270° en Azimut vo 90°.
D'Geodäsie kännt usser em aschtronomischen Azimut (wo us Mässige hervorgaat) au das ellipsoidische Azimut. Das sind diä uf 0,01" gnau berechnete Richtige imene Vermässigsnetz uf em Erdellipsoid bzw. Referenzellipsoid.
Astronomisches und ellipsoidisches Azimut differiered um d'Oscht-Wescht-Komponente vo der Lotabwiichig. Im Gauß-Krüger-Koordinatensystem werded Winkel aagää, wo sich uf Gitternord (Hoch- oder x-Achse) beziehnd.
I der Navigation (Nautik, Luftfahrt) nennt mer s'Azimut zwüsched Schtandpunkt und Zielpunkt de Soll-Kurs, im Gägesatz zum tatsächliche Kurs über Grund.
I dr Kartografie verschtaht mer under Azimut de Winkel, im Uhrzeigersinn, zwüsched Geographisch-Nord (Nordpol) und ere beliebige Richtig (z. B. Marschrichtig, Kompasspeilig etc.) uf der Erdoberflächi.
Die astronomisch Navigation meint mit Azimut de Winkel vom gegissten Schtandort (kopplete Ort) zum grechnete Bildpunkt (Fuesspunkt) vomene Gschtirn.
Zur Berechnig vom Azimut vomene Gschtirn für en definierte Zytpunkt und en definierte Beobachtigsort verwendet mer zweckmässigerwiis s'nautische Dreieck.
Azimut i dr Schwiizer Artillerie
I dr Schwiizer Armee wird s'Azimut benutzt um e gnaui Richtigsaagab z'mache. Norde bezieht sich debii uf s'Charte-Nord.
S'Azimut wird in Artilleriepromille aagee. Dr Vollchreis wird in 6400 Teil underteilt. Abchürzig: {A^0}/_{00}
Es isch d'Zahl 6400 gwählt worde, will das dr uufgrundeti Wert (wäge dr Teilbarkeit) vom Umfang vomene Chreis mit r=1000m (6283) isch. Wenn mer es Gschütz um 1 {A^0}/_{00} dreyt, so entschpricht das i eim Kilometer Entfernig anere siitliche Verschiebig vomene Meter.
Bettlach SO
Bettle (dt. Bettlach) isch isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Lääbere im Kanton Soledurn, Schwiiz. Si het öppe 5000 Iwohner und liggt zwüsche em Jura und dr Aare.
Wappe
Blasonierig: I Siuber e rots Tatzechrüz mit spitzem Stamm.
Geographi
Bettlä liggt am Jurasüdfuess. Im Süde gränzt s Gmeindsgebiet a d Aare, im Norden a Jura. Westlich vo Bettle liggt Gränche, östlich Seuze, im Süde (uf dr andere Site vor Aare) Löizige und im Norde (oberhaub vor markante Wandflue) nomou Gränche. D Gmeindsflächi umfasst 47,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 38,5 % Waud, 11,9 % Sidligsflächi und 2,1 % suschtigi Flächi.
Gschicht
Bettle isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1181 aus Betelacho (1279 Bettelage, 1329 Betlach).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 16,8 % gläge.
Religion
36,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 41,9 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 6,6 %, CVP 18,7 %, EDU 0,6 %, EVP 1,1 %, FDP 17,4 %. GLP 4,6 %, GP 4,3 %, SP 15,9 %, SVP 28,7 %, Suschtigi 2,1 %.
Gmeindspresidäntin isch d Eva Ulm (Stand 2012).
Wirtschaft
Dür ihri namhafte Uhrefabike isch Bettle interregional berüemt worde.
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 4721 Iiwohner 88,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,7 % Französisch, 3,2 % Italienisch und 6,8 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Bettle ghört zu de Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Orthographie
Orthography oder Rächtschrybig meint e Sammlig vo Regle, wo's erloube, e bestimmti Sprach mit emnen Alphabet z schrybe.
Norm
Im Underschid daderzue git's für di alemannische Dialäkte kei normierti Rächtschrybig u kei Standardsprach. Di hüttigi Situation vo der alemannische Dialäktschrybig lat sech am ehndschte mit der Situation vor dütsche Rächtschrybig am Aafang vor Nöizyt la verglyche, wo's ou e Konkurränz vo verschidnige Rächtschrybetraditione het ggä.
Alemannischi Rächtschrybige
Di alemannischi Rächtschrybige bewege sech im Rahme vo der dütsche Rächtschrybetradition. Das erchennt me sofort a Buechstabe wi. Es git aber ou Eigeheite, wo di alemannischi Rächtschrybig vom dütsche Standard abwycht. Im Fall vo de Buechstabe  ligt das dran, das di hochalemannische Dialäkte di zwöiti (hochdütschi) Lutverschiebig vollständig hei düregfüert (im Underschid zu de nideralemannische u zum Schriftdütsch), so das us emnen alte   d Affrikate   isch worde. En anderen Underschid isch d Bedüttig vo, wo im Underschid zum Schriftdütsche nid Lenis bezeichne, sondern Fortis.
Innerhalb vo dere Tradition git's grundsätzlech zwöi verschidnigi Müglechkeite für di alemannischi Rächtschrybig: Entweder en Orientierig ar schriftdütsche Rächtschrybig oder en Orientierig ar Ussprach. Der Underschid lat sech guet a der Behandlig vo de länge Vokale la zeige. Die, wo sech a der schriftdütsche Rächtschrybig orientiere, schrybe der läng  entweder mit   (Bad),   (Bahn) oder   (Waag); dergäge schrybe die, wo sech ar Ussprach orientiere, i allne Fäll   (Pfaad, Baan, Waag). Hüüffig sy ou Mischlösige, das z. B. grundsätzlech  gschribe wird, ussert i de Fäll, wo im Schriftdütsche   steit (Pfaad, Bahn, Waag).
Orientierig am Schriftdütsche
Frankrich: D elter Dradition im Elsass isch d Oriäntiärung am Schriftditsche. Hitzedaas kummt véel de frànzeesch Orthographie én's g'schriwwe Elsassisch. P.E. sott m'r e Unt'rschiid erkenne zwésche ch un sch. Bi viile moderne Autore het sich inbirgert, ass zwei verschiideni a gschriibe wäre, eins fir normal-a, s ander fir's (alemannisch g'schlosse) å. So ebs kànn m'r mét'm a accent grave unterscheide.
Orientierig ar Ussprach
Schwyz: D Orientierig ar Ussprach isch syt der Mitti vom 20. Jahrhundert ufcho, bsunders mit em Buech Schwyzertütschi Dialäktschrift vom Eugen Dieth. Si het sech bsunders under Oschtschwyzer Outore verbreitet.
Frankrich: Anne 2003 isch uf eme Symposium e "Charte de la graphie harmonisée des parlers alsaciens" bschlosse wore (Ergänzunge solle folge). In däre Schriibkarta wird empfohle, wiä mer ca. 70 verschiidini Lüt (Vokal, Konsonante, Diphthonge usw.) schriibe sott (lueg Weblink). Mit däre Karta wänn d Autore, ass z. B. eber üs em Sundgaü sofort richtig ka läse, was eber z. B. vu Stroßburg gschriibe het. Textbiispiil, gschriibe noch däre Charte: Wènn z. B. em Dialàkt gwéssini Wèrter gànz ànderscht às em Ditscha üsg'sprocha wara, d'rno soddigt d'Schriwùng so ditlig we mèjlig dia Üssprooch wéddergana. (Edgar Zeidler in Land un Sproch, Nr. 152-2004).
En 2008 gebt s a neia Version vu däre Charte : "Orthal".
Banvillars
Banvillars (Patois  Banv'lai) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Orthographie
Anderi Tendänze
Ir Rächtschrybig vo der jüngschte Generation lö sech es paar Merkmal la usmache, wo i der Dialäktliteratur nid z finde sy, z. B. d Widergab vom Schwa mit emnen.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Dr Gerhard Mayer-Vorfelder (* 3. Merz 1933 z Mannem as Gerhard Mayer; † 17. Augschte 2015 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (CDU) un Sportfunktionär gsii. Är isch vu 1980 bis 2001 Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg un vu 1980 bis 1991 Kultus- un vu 1991 bis 1998 Finanzminischter vum Land Bade-Wirttebärg gsii. Vu 1975 bis 2000 isch dr Mayer-Vorfelder Bresidänt vum Fueßball-Bundesligischt VfB Stuegert un vu 2001 bis 2006 Bresidänt vum Dytsche Fueßball-Bund gsii.
Banvillars
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Orthographie
Spezielli Problem ir alemannische Rächtschrybig
Hie sy es paar spezielli Problem, wo ir alemannische Rächtschrybig immer wider uftouche.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Lääben un Uusbildig
Dr Gerhard Mayer-Vorfelder isch dr Suhn vun eme badische Oberregierigsrot gsii. Go ne Verwächslig mit Familie mit em glyche Name uuszschließe, het sy Vater het anne 1935 zue sym Name „Mayer“ no dr Geburtsname vu dr Großmueter vu dr Vatersyte här derzuedue un het ab do „Mayer-Vorfelder“ ghaiße.
Banvillars
Gschìcht
Banvillars ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Lääben un Uusbildig
Dr Mayer-Vorfelder isch z Charlsrue uf d Volksschuel gange un derno z Waldshuet un z Friburg uf s Gymnasium. Noch em Abitur anne 1952 het er vu 1952 bis 1959 z Friburg un z Haidelberg Jura studiert. Noch em Assessorexame anne 1959 het er bis 1963 as Regierigsrot bim Landrotsamt z Nirtenga gschafft.
Neuburg (Freiburg)
Nöiburg isch e umiddelbar nördlich vu dr Aldstadt glägene Stadtdeil vu Friburg im Brisgau, zue dem au dr östlich vu dr Aldstadt gläge Schlossberg ghört. Nooch Oste hi grenzt dr Bezirk uf em bewaldete Schlossberg an d'Oberau, nooch Norde an Herdere, nooch Weste trennt ihn d'Rhidalbahn vum Stadtdeil Stüehlinger.
28. Januar
Dr '''28. Jänner''' isch dr 28. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 337 (in Schaltjohr 338) Däg bis zum Änd vum Johr.
Neuburg (Freiburg)
D'Wohnbevölkerig vu knapp iber 4000 Lit isch vergliichswiis nidrig. Grossi Deile vu dr westliche Hälfti vum Stadtbezirk werre vum Campus vu dr Universität ignumme, wo im sognennte Institutsvirtel ihri mathematisch-naturwisseschaftliche Fakultäte sowie s'Rektorat agsidelet het. In dr Osthälfti vum Stadtdeil het s'Landrotsamt vum Landkreise Brisgau-Hochschwarzwald si Sitz. Denäbe sin do u. a. e Krankehüs, zwei Gwerbschuele, die katholisch Akademi, d'Justizvollzugsastalt sowie witteri Behörde agesidelet. Trotzdem isch dr Stadtdeilnamme Nöiburg in dr Bevölkerig nit populär. Die östlich vu dr Habsburger Stross in der Stadtdeilmiddi glägene Virtel werre gmeihi as e Deil vu Herdere agluegt, d'Gebite westlich devu as Institutsvirtel bezeichnet.
Gschichte
Die erst Bebauig vu Nöiburg isch schon bal nooch dr Stadtgründig vu Friburg noch im 12. Johrhundert erfolgt. In sällere nördliche Vorstadt sin au s'Armespital un s'Findelhüs z'finde gsi. D'Vorstadt het e eigeni Stadtmure gha.
Banvillars
Gschìcht
S Gebiet um Banvillars hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Lääben un Uusbildig
Anne 1963 isch er in d Kommunalabdailig vum Inneminischterium vu Bade-Wirttebärg gwächslet un isch e persenlige Referänt vum Inneminischter Hans Filbinger wore. Wu dää anne 1966 Minischterbresidänt woren isch, isch dr Mayer-Vorfelder sy Referänt blibe.
Phönizisches Alphabet
Die phönizischi Schrift het 22 Zaiche und werd vo rechts noch links gschribe. Die ältischte Text stamet usem 11. Johrhundert v. Chr. I de Römerzit isch die Schrift nüme brucht worde und z Libye gits Grabstai wo Neupunisch mit latinische Buechstabe gschribe worden isch. Noch de phöönizische Saag hett de Taautos d Buechstabeschrift erfunde.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Lääben un Uusbildig
Är isch ghyrote gsii mit dr Margit Deutschle un het mit ere vier Chinder ghaa.
Phönizisches Alphabet
Die Schrift isch nöd nume für die phönizischi und punischi Sprooch brucht worde, sondern au för die ältischte aramäische Text. Denn hend sich us dere Schrift mehreri Variante bildet, so die aramäischi, die hebräischi und die altgriechischi Schrift. Über die altaramäischi Schrift hend sich witeri Schrifte bildet, so die arabischi, altsüdarabischi und äthiopischi Schrift, aber au die indische Schrifte chönet devo abglaitet werde. Über die altgriechischi Schrift het sich unter anderem die etruskischi, latinischi und kyrillischi Schrift und au d Rune entwicklet. So cha die phönizischi Schrift als Muetteralphabet vode maiste Alphabetschrifte gelte.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Bolitik
Anne 1976 isch dr Mayer-Vorfelder bolitische Staatssekretär im Staatsminischterium wore. Vu 1976 bis 1978 isch er Staatssekretär mit Kabinettsrang im Finanzminischterium gsii. Unter erm Minischterbresidänt Lothar Späth isch er anne 1980 Noofolger vum Roman Herzog bade-wirttebärgische Minischter fir Kultus un Sport wore, was er bis zum Ruggdritt vum Späths anne 1991 bliben isch. Em Spätz sy Noofolger Erwin Teufel het dr Mayer-Vorfelder zum Finanzminischter ernännt. Des Amt het er bis 1998 bhalte, sy Noofolger isch dr Gerhard Stratthaus wore.
Phönizisches Alphabet
Gschicht
Die wichtigschte Alphabetschrifte und iri Gschicht:
Banvillars
Verwàltung
vun Banvillars ìsch. Banvillars ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Banvillars ghert zem Franc-Comtois.
Gerhard Mayer-Vorfelder
Bolitik
Von 1980 bis 2001 het dr Mayer-Vorfelder dr Wahlkreis Stuttgart II als Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg verdrätte.
Sportfunktionär
Vu 1968 bis 1985 isch dr Mayer-Vorfelder Vorstandsmitglid vum Wirttebärgische Fueßball-Verband gsii. Anne 1975 isch er Bresidänt vum VfB Stuegert wore. Wel dr Verain isch Lauf vu dr Johr all meh Schulde ufghyft het, het dr Ufsichtsrot em Mayer-Vorfelder im Juni 1999 s Missdröuen uusgsproche. Är isch derno am 30. Oktober 2000 zruggdrätte, sy Noofolger isch dr Manfred Haas wore. Am 28. April 2001 isch dr Mayer-Vorfelder zum Bresidänt vum DFB gwehlt wore. Noch em Uusschaide vu dr dytsche Nationalmannschaft bi dr Fueßball-Europamaischterschaft 2004 z Portugal un em Ruggdritt vum Rudi Völler as Teamchef isch dr Mayer-Vorfelder in d Kritik grote. Ab em 23. Oktober 2004 het er dr DFB in eme Doppelspitz mit em Theo Zwanziger gfiert, go ne Kampfabstimmig verhindere. Bim dr negschte Wahl het er derno nimi kandidiert un am 8. Septämber 2006 isch er us em Amt as DFB-Bresidänt uusgschide. Vu 1992 bis 1998 un wider vu 2002 bis 2007 isch er Mitglid vum FIFA-Exekutivkomitee gsii un bis Merz 2009 Mitglid vum UEFA-Exekutivkomitee. Von 2007 bis Merz 2009 isch er au Vizebresidänt vu dr UEFA gsii.
Derzue isch dr Mayer-Vorfelder Ehrebresidänt vum VfB Stuegert un Mitglid im Kuratoriums vu dr Bundesliga-Stiftig gsii.
Neuburg (Freiburg)
Gschichte
Im Drissigjährige Krieg isch d'Vorstadt schwer in Mitleideschaft zogen worre, un nooch dr französische Besetzig vu Friburgs anno 1677 het dr Vauban d'Vorstadt schliffe lo, um Platz fer dr Norddeil vum Festigsring um Friburg z'schaffe, wo d'Aldstadt nooch em Muster vu Nöi-Brisach in dr folgende Johrzehnte wie e Korsett igschnürt het.
D'Wiiderbesidelig isch erst wiider ab Afang vum 19. Johrhundert erfolgt. S'Virtel isch no zue Ehre vum badische Grossherzog Ludwigsvorstadt gnennt worre. Erst im 20. Johrhundert isch, jedefalls in dr amtliche Bezeichnig, wiider dr middelalderlich Namme Nöiburg verwendet worre.
Radio SRF 1
Radio SRF 1 (bis Dezember 2012 DRS 1) isch als das erschti Programm vum Schwiizr Radio (SRF), dr verbreitischt und dr meischt gköhrtischt Radiosender vu de Schwiiz.
Nachrichte
Dr Radiosender leit sehr viil Wert uf aktuelli und vertüüfti Informatione, Hintergrundsendige und Unterhaltig dur Satire und Hörspiil. Zu de Nachrichtesendige strahlt dr Sender au mehrfach am Tag verschideni Regionaljournal uus, wo us de verschidene dytschsproochige Regione brichte (Basel-Stadt/Baselbiet, Aargau/Soledurn, Bärn/Fryburg/Wallis, Zentralschwyz, Züri/Schaffhuuse, Oschtschwyz und Graubünde). Gsendet wird uf Schwyzerdytsch und Hochdytsch.
Musik
Uff em Programm stoht Musik uss zimlig vyle Bereich. So wärde zum Byspiil Oldies gschpiilt, gnauso aber au Schlager, Volksmusik und zu me gleine Teil au Aktuelles. Dodemit stellt Radio SRF 1 e Parallele zum dytsche Sender SWR4 dar, isch allerdings no e bitz weniger uff Schlager ussgrichtet wie SWR4.
Mundartprogramm
Uf em Radio SRF 1 gits jede Dunnschtig z Oobe di eistündig Mundartsändig «Schnabelweid» und jede Tag au e churzi Rubrik im Verlauf vom Morge. D Mundartredaktore vom Radio sind de Markus Gasser und de Christian Schmutz. Früener isch d «Schnabelweid» langi Johr vom Christian Schmid gleitet worde.
Logonna-Daoulas
Logonna-Daoulas (bretonisch Logonna-Daoulaz) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Logonna-Daoulas lyt an dr Bucht vu Brest (Rade de Brest) am Atlantik, 39 km vu Quimper un 16 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 77 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Plougastel-Daoulas un Loperhet im Norde, Daoulas im Nordoschte, L'Hôpital-Camfrout im Oschte un Le Faou im Sidoschte.
Gschicht
Logonna-Daoulas isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1218 as ''Eccl. Sancti Monnae de Irvillac (1380 Le Guennec Locmana, 1513 Locmonna, 1516 Locus Nonne, 1535 Logonna, 1574 Locus Monne'').
Verwaltig
vu Logonna-Daoulas isch. Logonna-Daoulas ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Logonna-Daoulas ghert zem Bretonisch.
PDF
PDF oder Portable Document Format isch es Dateiformat, wo me für Dokument (Text und Bilder) verwendet. Es isch 1993 vu Adobe Systems mitm Acrobat 1 veröffentlicht worde. Grad will z'PDF Format trotz sinre Kommerziallität, offegleit und durs PDF Reference Manual dokumentiert isch, hett sich das Format schnell zu nem wiitverbreitetem Dateiformat für dr Uustusch vu Drucksache und Dokument etabliert. Es isch dur en eigete ISO-Ihtrag normiert.
PDF Dateie chame us verschidene Format erstelle. So chame zum Bispil us HTML Dateie, PDF Dokument erstelle. Zgliiche, und sogar e wiit verbreiteti Tätigkeit, chame mit TeX-Dateie mache. Z'Büroprogramm OpenOffice.org chan ohni s'Installiere vu Erwyterige Dokument-, Tabellekalkulations- und Präsentationsdateie in PDF umwandle. Dr Vorteil be Text in PDF-Dateie isch, dass d'PDF Datei beliebig nooch ahzoom-bar isch.
Johann Baptist Pflug
Dr Johann Baptist Pflug (* 13. Februar 1785 z Bibrach an dr Riss, wo-nr am 30. Mai 1866 au gschdorba ischt), ischt a deitscher Kunschtmoler gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Johann Baptist Pflug kommt am 13. Februar 1785 em obrschwäbischa Städtle Bibrach uff d Welt. Sei Vadder isch dr Kiaformoischdr ond Essigfabrikant Christian Pflug (1755–1815) ond sei Mueder d Antonia Pflug (1753–1823). Noch-em Bsuach vo dr Volksschuel goht’r uff d Ladeinschuel. Om sei Daschageld a bissle uffzobessra, molt’r en seira Freizeit emmer mol wiider a Bildle vo Soldada, wo grad durchs Städtle ziaget, ond vorkauft’s an seine Mitschialer.
Wia der Bua zwelf Johr alt ischt, wuud’r Sengerknab em Kloschder vo de Benediktiner em obrschwäbischa Weigarda. Durch a Vorfigong vo dr napoleonischa Administrazioo em Johr 1803 wuud des Kloschder uffgleest. Weil deet a baar Mench uffgfalla ischt, dass der jong Kerle s Talent zom Mola hot, empfehlet-se em Johann seim Vadder, er soll doch sein Jonga zom Moler ausbilda lassa. Dr alde Pflug abr schlegt dean Rot en da Wend ond vorfiagt, dass sei Soh s Handwerk vo-ma Bordamacher lernt.
Bei-ma Bsuech em Pflugscha Haus fellt em Geheimrat Johann Franz Schefold (1750–1828), friher Direktr vom Firschtlicha Damastift Buchau, auf, was fir a grauß Käpsele dr jong Pflug ischt. Weil em Schefold sei Vadder, dr Johannes Schefold, a gfrogdr Kirchamoler ischt, sorgt’r drfir, dass dr sell amol dean jonga Moo ondr seine Fiddich nemmt. Des hot zor Folge, dass dr Pflug zonächscht an dr Kunschtakademii z Mincha ond späder en Stuegert studiira därf. Abschliaßa duet’r sei Studiom mit dr Not Vorzüglich.
1810 kriagt dr Pflug a Stell als Zoichnongslehrer am Bibracher Gymnasiom. Weil’r jetzt a reglmäßigs Eikomma hot, heiradet’r zwoi Johr späder d Maria Theresia Käufler (1782–1842), a ehemaliga Kammerzofe. Dui schenkt-em em Lauf dr Zeit viir Kendr. Vo deane sterbet allerdengs drei scho em Kendesalder.
Neaba seira Lehrtädichkeit molt dr Pflug en seira Freizeit emmer mol wiidr a Bild, hauptsächlich aus seira lendlicha kleistedtischa Omgeabong. Hin ond wiidr entstoht abr au a Porträt, oimol sogar vom badischa Großherzog. Bald vorkaufet sich dia Bilder wia gschmiirt. Em Pflug seine Kunda kommet aus-em obrschwäbischa Adl, abr au Stadtleit ond Bauraleit gheeret drzua. So bleibt’s et aus, dass sogar dr Keenich Wilhelm I. vo Wirdaberg uff dean Moo aufmerksam wuud ond Gemälde vo-nem erwirbt.
1856 schliaßlich goht dr Johann Baptist Pflug en Pensioo. Zehn Johr späder schliaßt’r en seira Hoimetstadt seine Auga fir emmer. 81 Johr alt ischt’r worra.
Poschdume Ehronga
Zwanzg Johr noch-em Johann Baptist Pflug seim Ableaba hot d Stadt Bibrach an seim Geburtshaus a Gedenkdafl oobrenga lassa. Noh a bedeidendera Ehrong ischt-em em Johr 1995 widerfahra: Dr englische Moler ond Bildhauer John Doubleday hot vom Pflug a staddlicha Stadue aus Bronze gschaffa, wo jetzt jeder vor-em Bibracher Stadtmuseom oogucka koo.
Rotes Kreuz
Geografischs:
Lueg au:
Museum an der Augustinergasse
S Museum an dr Augustinergass isch s erste äigetlige Basler Museumsgeböid. Dr Melchior Berri het s entworfe und es isch 1849 eröffnet worde. Sit denn het mä s immer wider e chli umbaut, vor allem im Innere. Am Aafang isch im Museum dr ganzi öffentligi Sammligsbestand ufbewaart worde, aber no di no het mä nöiji Museum ufdoo wo uf äinzelni museali Beriich spezialisiert gsi si. Im «Berri-Bau», wie men em noch sim Archidekt au säit, isch hüte s Naturhistorische Museum Basel dehäi.
Dr Bau
1661 häi d Stadt und d Universidäät Basel s Amerbachkabinett kauft, und s sit 1671 im Huus zr Mugge im Publikum zuegänglig gmacht. Vor allem noch dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert, wo d Ufklärig sich in dr Bevölkerig het afo bräit mache, het mä d Sammlig stark vergröösseret, und s Geböid und si Infrastruktur häi im sterkere Publikumsvercheer und dr modärne Wüssenskultur nüme entsproche. Mä het 1821 e nöis Naturhistorischs Museum im Falkestäinerhoof iigrichdet. 1836 het mä afo Blään mache, am Blatz vom ehemoolige Augustinerchloster, wo denn vo dr Uni brucht worden isch, e nöis Vilzwäckgeböid z baue. D Uni het aber in wite Kräis vom gwärbdriibende und industrielle Bürgerdum e schweere Stand gha, wil mä sä as e verstaubti Instituzioon ooni modärni Relewanz aagluegt het, und dorum isch mä druf cho, e Museum an dr Augustinergass z gründe as Motor für die braktischi Volksbildig. Im Raame vom Ernöijerigsbrozäss, wo d Stadt zu deere Zit duuregmacht het, si d Lüt au baraat gsi, s Brojekt mit brivate Biidrääg z understütze. 1841 isch e «Museumsveräin» gründet worde, wo Gäld für e Nöibau gsammlet het.
Mä het 1844 aagfange, s Geböid, wo men em äifach s «Museum» gsäit het, afo baue und 1849 isch s eröffnet worde. Es het us Rüüm für Vorlääsige, Veraastaltige, für e Bibliothek und für e Museum bestande. S Museum het dr grösst Däil usgmacht. S Museum an dr Augustinergass isch s Hauptwärk vom Melchior Berri. Es isch e spootklassizistische Monumentalbau mit Dekorazionsmoolerei und Freske vom Arnold Böcklin. Mä cha guet d Rezepzioon vom Karl Friedrich Schinkel gsee und vo sinere Berliner Bauakademii. S Figurefries an dr Hauptfassade, wo dr Johann Jakob Oechslin entworfe het, macht mit sine allegorische Daarstellige d Ufgoob vom Museum as «Tämpel vo dr Wüsseschaft und Künst» dütlig, wo vom fortschrittlige Bürgerdum dräit worden isch. Us Chostegründ het men e groosse Däil vo dr Ussemuure von dr Chlosterchille für äine vo de bäide Museumsflügel übernoo, wo nit für d Representazioon brucht worde si.
Wil d Augustinergass eso äng isch cha mä d Hauptfassade nid vo witem aaluege. Das het mä scho 1849 kritisiert. Es isch aber nid sicher, ass mä denn scho blaant ghaa het, d Hüüser vis a vi abzbräche, so dass wemm mä vom rächte, Chlaibasler Rhiiufer us luegt die esthetischi Wirkig und die ideelli Ussaag vo dr Archidektur sich voll chönne entwiggle. Dä Vorschlaag het 1881 dr domoolig Bauinspäkter Heinrich Reese gmacht, und aber es isch nüt drus choo.
S Geböid isch denn no meermol aa- und umbaut worde und d Innerüüm gseen sit de 1890er Joor ganz andersch us mit Usnaam vom Iigangsberiich, em Stäägehuus und dr Aula. Bim Umbau vo 1913–1915 isch dr Höörsaal in dr Form vom ene Amfitheater im Baarder verschwunde; noch 1928 si die ursprünglige, riich usgstattete Oberliechtsääl ersetzt worde; 1968–1971 het mä Zwüschebööde iinedo, wil mä mee Blatz brucht het. S Museum brucht für zum usstelle, laagere und für d Verwaltig hützudaag au Geböid näbedraa, so dass us em äinzelne Geböid vom Aafang e ganze Museumskomplex entstande isch.
Nutzig
S Ruum- und Nutzigsbrogramm vo 1849 het universitäri Iirichdige mit dr Bibliothek, de naturhistorische und de Kunstsammlige verbunde. As Sammligen häi au die mäiste Subsidiäraastalte gulte, also Iirichdige, wu d Leer und d Forschig am Objekt understützt häi. Dodrzue häi au d Apparäät vo dr chemische und dr füsikalische Aastalt zelt oder d Instrumänt vo dr anatomische Aastalt. Die Äihäit vo de öffentlige Sammlige (au s Naturhistorische Museum isch vom Falkestäinerhoof iizooge) isch aber schon e baar Joor druf ume gsi. Paralleel zur Spezialisierig vo de Bildigs- und Forschigsdiszipline häi sich us em vilfältige Basler Objektbestand instituzionelli Sammlige entwigglet, wo noch wüsseschaftlige Sparte drennt gsi si.
1856 isch die «middelalterligi Sammlig», wo erst in däm Joor noch em Vorbild vom Germanische Nazionalmuseum z Nürnbärg us Beständ vom Museum an dr Augustinergass gründet worden isch, in Nääberüüm und Annexbaute (Bischofshoof, Niklauskapälle) vom Basler Münster verleit worde, 1887 si d Abgüss vo antike Bildwärk in d Kunsthalle choo. Underdesse si au die chemischi und die füsikalischi Aastalt 1874 in s Bernoullianum züüglet, und iiri Objektbeständ häi dr Charakter vo Sammlige zugunste vo Laboriirichdige verloore. 1892 het mä die «antikwarischi Sammlig» (die antiki Kliikunst) aber ooni die ethnologische Objekt und die middelalterligi Sammlig im Münster mit de historische Waffe vom Basler Züüghuus zum Historische Museum Basel veräinigt und vo 1894 in dr umbaute Barfüesserchille usgstellt. 1896 si alli Büecher in die nöiji Universidäätsbibliothek choo. Die «ethnografischi Sammlig», wo sit 1905 d «Sammlig für Völkerkund» ghäisse het, isch 1917 in e Erwiiterigsbau an dr Augustinergass choo und zum «Museum für Völkerkund» worde. 1996 het mä s ins Museum vo de Kulture Basel umdauft, und sit 2007 isch si Iigang nüm an dr Augustinergass sondern am Münsterblatz und isch jetz fast ganz vom Berri-Bau drennt. Für d Kunstsammlig het mä fast drei Joorzäänt lang blaant, bevor si 1936 in s Kunstmuseum Basel cho isch. Aber scho 1922 het s im «Augustinerhoof» an dr Augustinergass (Chupferstichkabinett) und im «Bachofehuus» am Münsterblatz (Sammlig Bachofe mit witere Beständ) Filiale gee, und sit 1928 isch iire Hauptdäil in dr Kunsthalle dehäi gsi. Nume s Naturhistorische Museum Basel, wo die mäiste Beriich vo de Naturwüsseschafte bresentiert, isch immer no im alte Geböid und het au si dradizionell Naame bhalte.
Heiterwang
Haterwang (amtlich Heiterwang) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Haterwang likt am Aafang vo Zwischadora am Haterwanger See. D Nochbergmoanda sin Breitenwang, Reutte, Reutte, Lermoos, Bichlbach und Berwang.
Gschicht
Haterwang ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1288.
29. Januar
Dr '''29. Jänner''' isch dr 29. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 336 (in Schaltjohr 337) Däg bis zum Änd vum Johr.
Heiterwang
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 554 Aiwohner sin im Johr 2001 37 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 554 Aiwohner 533 Daitsch als Umgangsproch aagea, 12 Daitsch und andere Sproche und 9 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Haterwang ghert zum Schwäbisch.
Benzin
Benzin isch es komplexes Gmisch vo öppe 150 verschidene Cholewasserstoff. De Süüdbereich liit zwüsched dem vom Butan und Kerosin/Petroleum. Benzin wird hauptsächlich us veredelte Komponnänte vo de Ärdölraffination härgstellt und als Trybstoff yygsetzt. S Motorebenzin ghöört zu de „Ottokraftstoffen“ und wird au als Brännstoff für Benzinchocher bruucht.
Begriff
Dr ursprünglichi Name stammt vom arabische Wort für Benzoeharz, luban dschawi – „Wiihrauch us Java“. De Usdruck isch über de arabischi Handel mit Katalonie uf Europa cho. Mit em Wägfall vo dr erste Silbe und dr Änderig vom erste a zu e isch im Italiänische benjuì und Mittellatynische benzoë entstande. Druususe het sich s dütsche Wort Benzol entwicklet.