cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spezielle Relativitätstheorie
Vo Ruum und Zit zur Ruumzit
Wäge allne dene relativistische Effekt frogt mä sich, wie mä sä söll interpretiere. Wemm mä d Zit as vierti Dimension aaluegt, cha mä zämme mit de drei Dimensione vom Ruum die vierdimensionali Ruumzit aaluege, wo aber nit e vierdimensionale Euklidische Ruum \mathbb R^4 git, sondern dr sogenannti Minkowski-Ruum Dr Underschiid chunnt von ere bsundrige mathematische Äigeschaft vo dr Metrik (besser: Psöido-Metrik) vom Minkowski-Ruum - si cha bäidi Vorzäiche ha. Dodrvo chunnt dr Underschiid vo Dräijige im vierdimensionale euklidische Ruum \mathbb R^4 und de „rhomboedrische“ Koordinate-Dransformazione vo dr vierdimensionale Ruumzit, wo witer unde aagee sin. Und es blibt au immer no eso, ass es au in dr Relatividäätstheorii no en Underschiid zwüsche ruumartig und zitartig bzw. - bi dr Zit - zwüsche dr „Vergangehäit“ und dr „Zuekumft“ git, je noch em Vorzäiche vo dr Metrik vom Punkt im Minkowski-Ruum, wo grad aagluegt wird, bzw. noch em Vorzäiche vo sinere Zitkoordinate. (lueg au: Dr Liechtchäigel).
D Beweegig vom ene Beobachder wird in dere vierdimensionale Ruumzit zun ere Kurve (dr sogenannte Wältlinie vom Beobachder) und mä cha sä in Minkowski-Diagramm daarstelle. Denn merkt mä, ass wenn s Bezugssüsteem gwäggslet wird, immer au d Zitaggse "kippt", und das in dr klassische Mechanik wie au in dr relativistische. Das beschribt d „Relatividäät vo dr GliichORTigkäit“: Wääred aber dr Beobachder im Zug feststellt, ass z. B. si Koffer über ihm im Gepäcknetz die ganzi Zit am gliiche Blatz blibt, isch s für e Beobachder uf em Berong klar, ass sich dä Koffer mit em Zug zämme bewegt, also grad nit am gliiche Blatz blibt. Dr Underschiid zwüschen em Minkowski-Ruum vo dr Relatividäätstheorii und em Newton sim Ruum und Zit isch, ass für Bezugssüsteem, wo sich relative zuenander bewege, au d Gliichzitigkäit relativ isch, wie s oobe nooche beschriibe isch. Vo do chunnt, ass noch dr Relatividäätstheorii (im Geegesatz zur klassische Mechanik) zämme mit dr Zitaggse au d Ortsaggse kippt wird.
Bim Drülle im Ruum wärde zwäi Koordinatenaggse gänderet. S Bildli rächts illustriert dr Underschiid zwüschen em bekannte Drülle und eme Bezugssüsteemwäggsel: Wääred bim Drülle im Ruum bäidi Aggse in die gliichi Richdig drüllt wärde, wärde bim ene Bezugssüsteemwäggsel d Ortsaggse und d Zitaggse in entgegegsetzti Richdige dräit: Us em ursprünglige Kwadrat entstoot e Rhombus mit dr gliiche Flechi, und das entspricht dr Daatsach, ass d Liechtgschwindigkäit konstant isch. Die langi Diagonale (e Winkelsümmetrali vo de Aggse, die sog. 1. Median) änderet sich nid. Si beschribt aber grad dr Wääg vom Liecht, und iiri Näigig isch d Liechtgschwindigkäit. Wil sich das bim ene Wäggsel vo äim Bezugssüsteem in en anders nid änderet, bedütet das, ass d Liechtgschwindigkäit konstant isch.
Effekt
D Effekt vo de Lorentzdransformazione cha mä zum Däil diräkt beobachte. Bsundrigs d Zeitdilatazion isch in vile Experimänt bestätigt worde. So isch d Lääbesduur vo instabile Elementardäili in Däilibeschlüüniger gröösser worde, was vor allem bi de Myone, wo relativ langlääbig si, het chönne noochgwiise wärde. Usserdäm het mä analog zum Zwillingsbaradox en Atomuur im ene Flugzüüg montiert und het denn e Gangunderschiid gegenüber Uure, wo am Bode bliibene si, chönne mässe, au wenn er seer chlii gsi isch.
Die spezielli Relatividäätstheorii het aber au Konsekwänze, wo s nid ganz eso klaar isch, ass si Folge vo de Lorentzdransformazione sin. E baar vo dene Effekt wärde do daargstellt.
Aberrazion
Wenn sich e Beobachter schnäller und schnäller bewegt, chömmen em d Liechtstraale immer mee vo vorne entgeege, wie mä das vo Räägedropfe kennt, wemm mä dur e Rääge rennt. Dr Winkel, wo dr Liechtstraal zur Baan vom bewegte Beobachder het, änderet sich. Am Aafang het mä s Fenomeen vo dr Aberrazion vom Liecht mit em Newton siner Korpuskeltheorii vom Liecht erkläärt, wie wenn d Fotone chliini Räägedropfe weere. In dr spezielle Relatiwidäätstheorii wird aber die klassischi Gschwindigkäitsaddizion dur die relatiwistischi ersetzt. Vo do us chunnt s, ass e bewegte Beobachter noch dr Korpuskeltheorii en andere Aberrazionswinkel wurd beobachte als noch dr spezielle Relatiwidäätstheorii und je noch däm, wie schnäll er sich bewegt, verschiideni Liechtgschwindigkäite wurd mässe bim Liecht, wo uf en zuechunnt.
Wil sich s Liecht wien e Wälle usbräitet und si Gschwindikäit konstant isch, het mä d Aberrazion nüme chönne verstoo. Bin ere Liechtwälle wurde sich in dr klassische Füsik d Wällefronte nid ändere, wenn sich dr Beobachder bewegt. Erst in dr Spezielle Relatiwidäätstheorii ändere sich d Wällefronte wäge dr Relatiwidäät vo dr Gliichzitigkäit so wie au d Baane vo Däili, und eso cha mä d Aberrazion wider verstoo, öb si jetz bi Wälle oder bi Däili vorchunnt.
Dr Dopplereffekt
Bi Liechtwälle im Vakuum git s kä Relativbewegig zum Dräägermedium, wil d Liechtgschwindigkäit im Wakuum in alle Inerzialsüstem gliich grooss isch. Dr Dopplereffekt vom Liecht cha also nume vo dr Relativgschwindigkäit vo dr Quelle und em Empfänger abhänge, das häisst, es macht kä Underschiid, öb sich d Kwelle oder dr Empfänger bewegt. Wil e Relativbewegig schnäller as d Liechtgschwindigkäit im Wakuum nit möglig isch, git s für s Liecht im Vakuum kä analogs Fänomeen zum Überschallknall. In Medie wie Wasser, wo sich s Liecht weniger schnäll usbräitet as im Wakuum, git s dr Tscherenkow-Effekt, wo em Überschallknall äänelet.
Es isch klar, ass d Zitdilatazion en Iifluss uf d Frekwänzen het, wo zwäi Beobachder mässe, wo sich relativ zuenander bewege. Dorum git s bim Liecht au e Dopplereffekt, wenn sich dr Beobachter sänkrächt zur Richdig bewegt, wo zur Kwelle goot. Däm Effekt säit mä dr transversali Dopplereffekt. Mä daf nid vergässe, ass d Definizion vom Iifallwinkel wäge dr Aberrazion abhängig isch vom Beobachter. Dorum wird d Frekwänz hööcher (Blauverschiebig) oder niidriger (Rotverschiebig) je noch em Bezugsüstem, wo s Liecht din sänkrächt iifallt,
Us dr Sicht vom Ruesüsteem vom Empfänger vergoot wäge dr Zitdilatazion d Zit im Süsteem vo dr Kwelle langsamer. Das bedütet, ass er in sim Süstem e niidrigeri Frekwänz misst as e Beobachter, wo sich relativ zur Kwelle nid bewegt, er misst also e Rotverschiebig. Dä Effekt wird as transversale Dopplereffekt bezäichnet. Dr Beobachder, wo sich relativ zur Kwelle nid bewegt, erklärt dä Effekt eso: Zur Zit wo dr Empfänger empfangt, bewegt er sich nit sänkrächt zur Richdig zur Kwelle, sondern vo dr Kwelle äwäg. Dr Liechtstraal trifft dr Empfänger us sinere Sicht vo hinde, und eso gseet er das as Rotverschiebig.
Us dr Sicht vom Ruesüsteem vo dr Kwelle vergoot d Zit im Ruesüsteem vom Empfänger langsamer. Dorum misst dr Empfänger e hööcheri Frekwänz, also e Blauverschiebig, wenn s Liecht im Ruesüsteem vo dr Kwelle sänkrächt zur Richdig vo dr Bewegig uf en Empfänger drifft. Dr Empfänger erklärt die Blauverschiebig wider anders, denn us sinere Sicht drifft in dr Liechtstraal nit im e rächte Winkel, sondern schreeg vo vorne. Er erklärt also d Blauverschiebig drmit, ass er nööcher zur Kwelle chunnt.
Universität Guglielmo Marconi
D Universität Guglielmo Marconi isch e privati Universität z Rom, Italie. D Hochschuel isch im 2004 gründet worde. Unimarconi hät öber 15-tuusig Schtudente. Si bietet hauptsächlich postgraduali Studieabschlüss (Master) aa.
Spezielle Relativitätstheorie
D Lorentzchraft
D Relatiwidäätstheorii wird nit erst bi seer hooche Gschwindigkäite relevant. D Lorentzchraft isch e Bischbil drfür, dass es scho bi seer chliine Gschwindigkäite Effekt cha gee, wo grundlegend andersch si, as mä vo dr klassische Füsik us wurd erwarte.
Wemm mä en äinzelni negativi elektrischi Probeladig im ene gwüsse Abstand vom ene Droot aluegt, wo im Ganze elektrisch nöitral isch, aber us eme positiv gladnige, starre Grundmaterial (de Atomrümpf) und vile negativ gladnige, beweglige Elektrone bestoot, und die Probeladig bewegt sich nid, denn fliesst im Droot am Aafang käi Strom. Dorum gits weder en elektrischi non e magnetischi Chraft, wo uf d Probeladig wirkt. Wenn sich die Probeladig und au d Elektrone im Droot dine mit dr gliiche Gschwindigkäit bewege, denn fliesst im Droot e Strom. Dä erzügt e Magnetfäld, wo uf d Probeladig, wil si sich bewegt, e Lorentzchraft usüebt und die ziet d Ladig radial zum Droot aane. Das isch d Beschriibig im Bezugssüsteem, wo s positive Grundmaterial vom Droot in Rue isch.
Im Bezugssüsteem vo de negative Ladige, wo sich bewege, wirkt die gliichi Chraft, nume muess mä sä ganz andersch erklääre. Es cha kä Lorentzchraft si, wil d Gschwindigkäit vo dr Probeladig, wo in däm Bezugssüstem au in Rue isch, Null isch. S positiv gladnige Grundmaterial vom Droot bewegt sich aber und gseet verchürzt us wäge dr Lorentzkontrakzion. Dorum het s e gröösseri Ladigsdichdi, wääred d Elektrone im Droot in däm Bezugssüsteem in Rue si und dorum die gliichi Ladigsdichdi häi wie in dr Situazioon am Aafang. Die ganzi Ladigsdichdi im Droot zäigt also en Überschuss vo positiver Ladig. Er wirkt as elektrostatischi Chraft uf d Probeladig, wo in Rue isch, wo sä radial zum Droot aane ziet. Eso wird d Situazioon im bewegte Bezugssüsteem beschriibe.
Mit bäide Beschriibige chunnt mä zu de gliiche Vorussage über d Chraft, wo uf d Probeladig wirkt. Aber ooni d Lorentzkontrakzioon cha mä s nit erklääre. In bäide Bezugssüsteem weer ooni d Lorentzkontrakzioon dr Droot elektrisch nöitral. Zwar gäb s vom Standpunkt vom bewegte Bezugssüsteem us e Stromfluss, wil sich s positive Grundmaterial vom Droot bewegt und dä wurd e Magnetfäld erzüüge, wo aber uf d Probeladig kä Wirkig wurd ha, wil die in Rue isch.
Mä gseet, ass dur Lorentztransformazione Magnetfälder und elektrischi Fälder zum Däil inenander umgwandlet wärde, und mä cha d Lorentzchraft uf die elektrostatischi Aaziejig zruggfüere. Dä Effekt cha scho bi chliine Gschwindigkäite gmässe wärde – die middleri Elektronegschwindigkäit in dr Drootrichdig isch bim ene Stromfluss tüpischerwiis under eme Millimeter pro Sekunde, also seer vil chliiner as d Liechtgschwindigkäit.
Indiräkti Effekt
Zu de indiräkte Effekt ghöört, ass d Zitdilatazion in de sogenannte „Myonebombardment“ het chönne noochgwiise wärde: D Myone häi e middleri Lääbesduur vo Δτ ~ 2·10-6 s. Si wärde in ere Hööchi vo öbbe 30 km vo dr Hööchistraalig in groosse Mängene erzügt und chömme fast alli bis uf d Oberflechi vo dr Ärde aabe. Das isch merkwürdig, denn au wenn si sich mit dr Gschwindigkäit vom Liecht wurde beweege, müesste noch e baar Kilometern fast alli von ene zerfalle si. Das ekläärt sich eso, ass für e Beobachder uf dr Ärde nit d Äigezit Δτ relewant isch, sondern d Beobachterzit Δt=Δτ/(1-(v/c)2)1/2, wo dr Nenner im Bruch vo dr Formle seer chlii isch und d Zit, wo sä dr Beobachder cha gse dorum gröösser isch as iiri Lääbesduur. Us dr Sicht vo de Myone änderet sich nüt an dr Zit, drfür isch dr Wääg für sä chürzer wäge dr Lengikontrakzion.
Die Klassischi Mechanik
Die spezielli Relatiwidäätstheorii übernimmt dr Blatz vo de dünamische Gsetz vo dr klassische Mechanik. D Gsetz vo dr klassische Mechanik si zwar über Joorhundert immer wider seer genau bestätigt worde, allerdings nume bi Gschwindigkäite, wo seer vil chliiner si as d Liechtgschwindigkäit. Für sonigi niidrigi Gschwindigkäite sött die spezielli Relatividäätstheorii also die gliiche Resultat liifere wie die klassischi Mechanik. Das bedütet, ass d Lorentzdransformazione für seer chliini Gschwindigkäite mit de Galilei-Dransformazione idäntisch si. Vo do isch klar, ass au dr Impuls, die kinetischi Energii und alli andere Gröössene für chliini Gschwindigkäite die bekannte klassische Wärt häi.
Wenn dr Zug im Gedankenexperimänt oobe nooche seer vil langsamer faart as d Liechtgschwindigkäit, denn isch dr Underschiid zwüsche de Begriff vo dr Gliichzitigkäit vo de Beobachter seer chlii. Vo do chunnt, ass au die andere relatiwistische Effekt so chlii wärde, ass mä sä kuum oder gar nid cha beobachte. Wenn also d Zitdilatazion so chlii isch, ass mä sä nid merkt, gseet s us, wie wenn dur d Lorentzdransformazion nume d Ruumkoordinate dransformiert wurde. Wemm mä au nüt vo dr Lengikontrakzion merkt, denn bliibe genau d Galilei-Dransformazione übrig.
Die spezielli Relatiwidäätstheorii liiferet also für seer chliini Gschwindigkäite die gliiche Resultat wie die klassischi Mechanik. D Daatsach, ass en alti Theorii, wo sich bewäärt het, in ere nöije Theorii din muess si, wird as Korrespondänzbrinzip bezäichnet. Die spezielli Relatiwidäätstheorii erfüllt also s Korrespondänzbrinzip im Bezug uf die klassischi Mechanik. Bi nit-mechanische, elektromagnetische Brozäss isch das nit immer eso, wie s dur d Erklärig vo dr Lorentzchraft illustriert wird.
Die Allgemäini Relatiwidäätstheorii
Wenn Grawitazionseffekt berücksichdigt wärde, brucht mä die allgemäini Relatiwidäätstheorii anstatt vo dr spezielle. Au do muess e Korrespondänzbrinzip erfüllt si, wil was die spezielli Relatiwidäätstheorii vorussäit, in Experimänt seer genau bestätigt wird.
Im Underschiid zur spezielle Relatiwidäätstheorie isch d Ruumzit in dr allgemäine Relatiwidäätstheorii krümmt und d Theorii muess dorum sträng lokal formuliert wärde. Für groossi Distanze cha s dorum Underschiid gee, zwüsche was die spezielli und was die allgemäini Relatiwidäätstheorii vorussäit. Wil die spezielli Relatiwidäätstheoriie sich nid mid dr Grawitazion befasst, isch si in dr Nööchi vo groosse Masse, oder allgemäiner in dr Nööchi vo groosse Energie, nume für chliini Distanze gültig.
En Effekt, wo d Gränze zäigt, wo die spezielli Relatiwidäätstheorii din gültig isch, isch d Shapiro-Verzöögerig: Für Liecht, wo nooch am ene Körper mit ere groosse Masse, wie zum Bischbil d Sunne, vrbiigschickt wird, misst e Beobachter, wo witer vo däm massive Körper äwägg isch, e chliineri Gschwindigkäit as d Liechtgschwindigkäit im Wakuum, won er wurd erwarte. E Beobachter diräkt bim Liechtstraal misst hingege die „richdigi“ Liechtgschwindigkäit. Es isch offesichtlig, ass d Gsetz vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii, wie dass d Liechtgschwindigkäit im Wakuum überall gliich grooss isch, nume no in chliine Beriich stimme. In dr allgemäine Relatiwidäätstheorii isch d Ruumzit e sogenannti Lorentzmannigfaltigkäit bzw. e Riemann-Ruum, wo aber an jedem Ruumzitpunkt lokal dur e Minkowskiruum – das isch die flachi Ruumzit vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii – cha beschriibe wärde.
Sizilianische Fußballauswahl
Die sizilianischi Fuessballnationalmannschaft vo dr Manne (sizilianisch:: Naziunali Siciliani di Palluni) representiert Sizilie uf internationali Ebeni bi Spiil vo dr CONIFA. D’Mannschaft wird vo dr Sicilia Football Association (kurz: Sicilia F.A.) kontrolliert. Sie wird umgangssproochlich au Naziunali Siciliana bezeichnet.
D'Sicilia F.A. isch im Joor 2020 gründet worde. Sie isch zwar wäder FIFA- no UEFA-Mitglied, aber dafür sit 2021 Mitglied vo dr CONIFA, und cha wegedem bi de Wältfuessballmeisterschafte und Europa-Fuessballmeisterschafte vo dr CONIFA mitmache.
Spezielle Relativitätstheorie
D Kwantetheorii
Scho im halbklassische Atommodäll vom Bohr und Sommerfeld cha mä d Fiinstruktur vo atomare Energienivoo erst erklääre, wemm mä die spezielli Relatiwidäätstheorii iibeziet.
Dr Paul Dirac het e Wällegliichig, d Dirac-Gliichig entwigglet, wo beschribt, wie sich Elektrone verhalte, wenn in dr Kwantemechanik die spezielli Relatiwidäätstheorii berüchsichdigt wird. Die Gliichig füert zur Beschriibig vom Spin. Die Äigeschaft vom Elektron cha dur die nitrelatiwistischi Kwantemechanik nume festgstellt, aber nit erklärt wärde. Au d Vorussag vom Positron as Antidäili vom Elektron chunnt vo doo und d Fiinstruktur cha wie in de halbklassische Modäll dur die nitrelatiwistischi Kwantemechanik nit erklärt wärde.
Sizilianische Fußballauswahl
Gschicht
By de Gründig hän Salvatore Mangano (Messina) als Präsidänt, Angelo Priolo (Palermo) als Vizepräsidänt, sowie Fabio Petrucci (Palermo) als Generalsekrätar ihri Arbeit uufgnoh. S’Amt als Generaldirektor hät Alberto L’Episcopo (Catania) - e frühere Manager vom Serie-A-Team Chievo Verona - übernooh. L’Episcopo isch in de Vergangeheit au Manager bim F.C. Messina, sowie Marketing Manager bi dr Malta Football Association gsi. Pietro Cannistrà und Benedetto Bottari, zwei Schlüsselfigure im Uffstieg vom S.S. Milazzo in der Lega Pro-sind jewyls zum Head of Sporting Area und zum Teammanager usgwählt worde.
Spezielle Relativitätstheorie
D Kwantetheorii
Allerdings: Grad d Existänz vo Antidäili zäigt, ass wenn die spezielli Relatiwidäätstheorii und d Kwantetheorii verschmulze wärde, nit äifach e relativistischi Wersion vo dr üblige Kwantemechanik cha uusecho. Mä brucht e Theorii, wo d Zaal vo de Däili wariabel isch – Däili chönne vernichdet und erzügt wärde (s äifachste Bischbil für das isch d Bildig vo Bäärli vo Däili und Antidäili). Das erklääre die (relativistische) Kwantefäldtheorie, wie d Kwantenelektrodünamik as speziell-relatiwistischi Theorii vo dr elektromagnetische Wäggselwirkig und d Kwantechromodünamik as Beschriibig vo dr starke Chraft, wo d Baustäi vo de Atomkärn zämmehebt.
Sizilianische Fußballauswahl
Gschicht
Eins vo de primäre Zyle vo dr Sicilia F.A. isch s'Fördere von e sizilianische Nationalbewusstsy durch em Fuessball. D’Initiative von e sizilianischi Fuessballmannschaft basiert uf dr Überzügig, dass Sizilie e staatelosi Nation isch, mit syni eigeni geografischi, gschichtlichi und kulturelli Bsunderheite, sowie au en eigini Sprooch. Die Sicilia F.A. hät bereits e Zsämmenarbet mit dr Akademie für sizilianischi Sprooch (”Accademia della Lingua Siciliana”) und mit em Kulturverein “Lu Statutu” unterzeichnet, um die Primärzyl z’erreiche.
Ziemlich bald nach dr Entstehig vo dr Sicilia F.A. hän verschiedeni Medie uf Sizilie drüber fantasiert, dass internationali Stars wie Mario Balotelli oder Vincenzo Grifo s’Trikot vo dr sizilianischi Mannschaft könnte trage.
Spezielle Relativitätstheorie
D Kwantetheorii
Die relatiwistische Kwantefäldtheorie si as Standardmodäll vo dr Elementardäilifüsik s Ruggegroot vo dr hütige Füsik vo de chliinste Däili. Was s Standardmodäll vorussäit, cha mit de Däilibeschlüüniger mit hoocher Brezision gmässe wärde, und d Veräinigung vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii und dr Kwantetheorii ghöört dorum zu de Theorie vo dr modärne Füsik, wo am strängste kontrolliert wärde.
Sizilianische Fußballauswahl
Gschicht
Die erschti zwei Fuessbalverbänd wo d Sicilia F.A. Offiziell anerkannt hän, sind die beide Fuessballverbänd vo Sardinie und Korsika gseh. De Global Executive Committee vo dr CONIFA hät am 27. Juni 2021 d'Ufnahm vo Sizilie als Mitglied vom Verband zuegstimmt.
Spezielle Relativitätstheorie
D Äthertheorie
Die spezielli Relatiwidäätstheorii wird in dr Litratuur vilmol as Gegetheorii zum Äther ufgfasst. Die mäiste Äthertheorie cha mä nid mit dr spezielle Relatiwidäätstheorii veriibare und die experimentelle Bestätigunge vo de Vorussage vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii düen sä widerleege.
Sizilianische Fußballauswahl
Mannschaftsfarbe
Die offizielli Farbe vo dr sizilianische Fuessballnationalmannschaft sind rot und gääl, wie uff dr sizilianische Flagge. S'Logo vo dr Sicilia F.A. basiert uf der Flagge vo dr sizilianische Vesper und enthält s'Motto “Animus Tuu Dominus” (d’Muet söll di Herr sy), wo bereits 1282 vo de sizilianische Revolutionäre während em Ufstand gege s’Huus Anjou gnutzt worde isch. S'Logo isch im Juni 2021 durch en Abstimmig uf de soziale Medie vo sizilianische Fuessballfans und von e Fachjury bstimmt worde.
Spielkleidig
D’Spielkleidig vo der Sicilia F.A. basiert uff dr Geschicht vo Sizilie. Insgesamt wärde drei Mannschaftstrikots gnutzt:
Spezielle Relativitätstheorie
Weblingg
Relativistischi Effekt
Martin Gotthard Schneider
Dr Martin Gotthard Schneider (* 26. April 1930 z Konschtanz; † 3. Februar 2017 ebedert) isch e dytsche Chilchemusiker, Chilchemusikdiräkter un Landeskantor.
Lääbe
Dr Schneider het z Haidelberch, z Dibenga un z Basel evangelischi Theology] u nun Chilchemusik studiert. Ab 1958 het er z Fryburg gschafft, zerscht as Vikar an dr Ludwigschilche, vu 1960 bis 1970 as Religionslehrer am Kepler-Gymnasium. In däne Johr het er scho mit ere brait gfächerete Chilchemusik aagfange. Zytwys het er näbeberuefli as Chilchemusiker an dr Christuschilche un dr Pauluskirche gschafft un isch Bezirkskantor im Chilchebezirk Fryburg gsii. Anne 1958 isch er Bryysdreeger bim Internationale Improvisationswettbewärb Haarlem gsii. Im Johr 1961 het er z Fryburg d Heinrich-Schütz-Kantorei grindet, wun er bis 2009 glaitet het. 1970 isch dr Schneider zum Chilchemusikdiräkter wore. Vu 1970 bis 1995 het er di hauptberuefli Kantorestell an dr Ludwigschilche un dr Pauluschilche ibernuu, un vu 1975 bis 1995 s Amt vum Landeskantor fir Sidbade. Vu 1963 bis 1997 het er an dr Musikhochschuel Fryburg glehrt, zerscht s Fach Orgelimprovisation, speter au Liturgik, Hymnology, Gmaisinge, theologischi Information. 1980 isch er zum Brofässer wore.
Bahnhof Erzingen (Baden)
Dè Baanhof Ärzingè isch ein vo zwei Baanschtationè i dè südbaddischè Gmeind Chleggau, wo im Gmeindshauptort Ärzingè a dè Hochrhybaan uff èm Abschnitt Waldshuèt-Schaffuusè lyt. Sit èm Dezèmber 2013 isch dè Ärzinger Baanhof weschtlichè Endpungt vo dè Schaffuuser S-Baan, ußerdèm isch d Streggi bis Schaffuusè zweigleisig un elegtrifizyrt.
Laag
Dè Baanhof Ärzingè lyt im Dalboddè vom Chleggaudal sowiè am Fuèß un am Rand vom Wyybaudorf Ärzingè nur 200 Meter vo dè dütsch-schwizer Gränz èwäg un isch èn Gränzbaanhof. Nõchbòrbaanhöf vo Ärzingè sin dè Grièßemer Baanhof, wo 4,5 km südweschtlich positionyrt isch, un dè Bf. Traadingè, wo nu 600 m èwäg isch, well er uumittelbar ènnèt dè Gränz uff Schwizer Territorium lyt. Beidi Stationè ligèd au a dè Hochrhybaan.
Barallel zuè dè Baanschtreggi un dōdemit au barallel zum Ärzinger Baanhof volauft d B 34, a wellèrè au in uumittelbarer Nôchi dè Gränzübbergang Ärzingè-Traadingè in Kanton Schaffuusè lyt. Im Chläggi, wiè-s Dal vo Traadingè obsi benamst wörd, gòt d B 34 als H 13 bis Schaffuusè un drübber usè witter.
Gschichtè
Dè Bau vo dè Bahnlinnie Basel–Konschdanz als Schlussstugg vo dè Baddischè Hauptbaan isch im 19. Johrhundert für d Ywooner vom Chleggau è technischi Sensation gsi. Nõch langè kommunalè Strittereiè um d Linnièfüürung vo dè Ysèbaa hèn d Baumaßnaamè a dè Baanschtreggi, wiè au dè Neubau vom Ärzinger Baanhof, schliéßlich im Johr 1863 irèn Abschluss gfundè. Von Novembèr 2012 bis Oktober 2013 isch dè Streggèabschnitt zwüschè Ärzingè un Schaffuusè zweigleisig uusbaut un elegtrifizyrt worrè. Dõdruffhy sin Ragionalbaanè un S-Baan-Züüg zum Ysatz chò. Sèll isch au è Sensation gsi, well d Bediènung vo dè Unterwägsbaanhof zwüschè Ärzingè un Neuhuusè übber Johrzehntè uff Schinnèersatzvokeer umgschtellt gsi isch, wa bi dè Dütschè Baan normalerwys im Dotèglöggli für dè Baanvokeer glych chunnt.
Übber diè ganz Zit durrè isch dè Ärzinger Baanhof Eilzughalt (hüt: IRE-Halt) un vo dènnè Yschränkungè im Baanbedryb nit betroffè gsi.
Bedryb
Als Gränzbaanhof isch dè Baanhof Ärzingè sowoll i dè Schwizer Taryfvobund Oschtwind wiè au i dè dütschè Waldshuèter Taryfvobund (WTV) ygliderèt.
Baanvokeer
Dè Ärzinger Baanhof wörd hüt vo IRE-Züüg mit èm Laufwäg Basel Bad Bf–Singè (Hohentwiyl) un Basel Bad Bf–Ulm Hbf bediènt. Sit 2015 vokeert im Netz vo dè Schaffuuser S-Baan è stündlichi RB vo dè DB Regio Südbaddè zwüschè Ärzingè un Schaffuusè. Halbschtündlich vosetzt vokeert uff dè glychè Relation è S-Baan vo dè SBB GmbH. Dõdèzuè chömmèd einzelni Züüg zwüschè Waldshuèt un Ärzingè, wo in èrschter Linnie für dè Schülervokeer denkt sin un au dè Haltepungt z Grièßè bediènèd.
Busvokeer
Im südweschtlichè Eggè vom Baanhof uumittelbar am Huusbaanschteig gegèübber vom Gleis 1 ligèd d Bushalteschtellè Ärzingè Baanhof. Vo dört uus faarèd Regionalbus i diè umligendè Dörfer un Gmeindè. Im spezièllè wörrèd diè entlegendè Dörfer im Obberè Schwarzbachdal un im Jeschtettemer Zipfel wörrèd übber Buslinniè an Ärzinger Baanhof aabundè, well wedder d Hochrhybaan nò d Baanschtreggi übber s Rafzer Fäld è dirèkti Aabindung vom sèllè Gebièt erlaubt. Bruucht wörrèd sèlli Buslinniè vo allèm im Schülervokeer.
Zuèkumpft
Im März 2016 sin sich s Land Baddè-Württèbärg, d Landchrais Waldshuèt un Lerrach, dè Regionalvoband Hochrhy-Boddèsee, s Schwizer Bundesamt für Vokeer sowiè d Kantön Basel-Stadt un Schaffuusè in èm gmeinsamè Memorandum of Understanding übber d Finanzyrung vo dè vollschtändigè Elegtrifizyrung vo dè Hochrhybahn zwüschè Basel un Ärzingè voschtändigt. Dè Uusbau wörd mit 160 Millionè Euro voaaschlaat.
Martin Gotthard Schneider
Lääbe
Dr Martin Gotthard Schneider isch am 3. Februar 2017 im Alter vu 86 Johr z Konschtanz gstorbe.
Wäärch
S kompositorisch Schaffe vum Martin Gotthard Schneider isch an dr chilchemusikalische Praxis orientiert un umfasst Chor- un Orgelmusik. Vor allem as Autor vu neie gaischtlige Lieder isch dr Schneider firidrätte. 1961 het er fir sy Lied Danke für diesen guten Morgen dr 1. Bryys im Liederwettbewärb vu dr Evangelische Akademy Tutzing iberchuu. Mer chännt au sy Lied Ein Schiff, das sich Gemeinde nennt (2. Bryys 1963). 1975 isch sy Liederbuech Sieben Leben möcht ich haben erschine. Orgelimprovisationen un Chormusik mit em Martin Gotthard Schneider sin uf CD uusechuu. Im Evangelische Gsangbuech (EG) het s sechs Lieder vum Schneider.
Randa VS
Randaa (amtlich Randa) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Randaa lit im Mattertal. Zer Ggmeind gcheerunt ds Doorf Randaa und d Wiiler Lerch, Wildi und Attermänze. Vannr Ggmeindsflechi sint 8 % landwirtschaftlechi Flechi, 9,9 % Wald, 0,6 % Sidligsflechi und 81,5 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Randaa ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1305 als Randa.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 27,6 % glägu.
Religion
81,2 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,7 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Randaa ischt dr Daniel Roten (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 404 Iwonru 79,2 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,2 % Franzeesisch, 0,2 % Talienisch und 20,4 % anneri Spraache.
Ő
De Büechstabe chunnt vo-n-re Kombination vom Büechstabe ö und em Akzänt Akut, wo im Ungarische immer für langi Vokal benutzt wird. E erschti Version hät wie ´ö usgseh und isch im 18. Johrhundert entstande; im 19. Johrhundert isch säll durch de Doppelakut ersetzt worre.
In ungarische Tekscht isch öbbe jede 113. Büechstabe e ő. Dodemit stoht's an 23. Stell.
Lüeg au: Ű
ISO 8859-6
ISO 8859-6, gnauer ISO/IEC 8859-6 au bekannt als Arabisch, isch en vo dr ISO zletscht 1999 aktualisierte Schtandard für d Informationstechnik zur Zeichekodierig mit acht Bit und dr sechsti Teil vo dr Normefamilie ISO/IEC 8859.
Die Zeiche, wo mit siibe Bit kodierbar sind, entspreched US-ASCII mit füehrendem Nullbit. Zuesätzlich zu de 95 darschtellbare ASCII-Zeiche (0x20–7E) kodiert d ISO 8859-6 51 wiiteri (0xA0, A4, AC–AD, BB, BF, C1–DA, E0–F2), also insgesamt 146 vo theoretisch mögliche 256 (= 28). De Positione 0x00–1F und 0x7F–9F sind i ISO/IEC 8859 und demit ISO/IEC 8859-6 kei Zeiche zuegwiise. ISO-8859-6 bsetzt aber alli Schtelle mit nöd darschtellbare Schtüürzeiche.
Die mit siebe Bit kodierbare Zeiche entschpreched US-ASCII mit füehrendem Nullbit. Zuesätzlich zu de 95 darschtellbare ASCII-Zeiche (0x20–7E) kodiered alli ISO 8859-Variante 96 wiiteri (0xA0–FF), also insgesamt jewiils 191 vo theoretisch mögliche 256 (= 28). De Positione 0x00–1F und 0x7F–9F sind in ISO/IEC 8859 und demit ISO/IEC 8859-6 kei Zeiche zuegwise. ISO-8859-6 jedoch bsetzt alli die Schtelle mit nöd darschtellbare Schtüürzeiche.
ISO 8859-6 enthaltet zwar alli Buechschtabe vom arabische Alphabet, jedoch nöd die mitunder notwendige Vokalzeiche, drum wirds nöd sehr hüüfig iigsetzt. Die Zuesatzbuechschtabe us em Persische und andere Schprache fehled völlig.
Tabelle
SP (0x20, "space") isch s Leerzeiche, NBSP (0xA0, "non-breaking space") s feschte Leerzeiche und an 0xAD isch dr bedingti Trennschtrich (SHY, "soft hyphen"), wo normalerwiis nur am Zeileendi sichtbar isch.
Android
S Wort Android (vo (Umschrift: anēr), de Mensch und εἶδος (eido), s Uussäche, d Gstalt) isch de Name för:
Ű
De Büechstabe ű (u mit Doppelakut) isch e Büechstabe uss em ungarische Alphabet und bezeichnet de lang Vokal [y:] (im Gegesatz zu ü, wo [y] usgsproche wird). S setzt sich zämme uss em Büechstabe ü und em Akzänt Akut (wie bi ú), wo im Ungarische zur Bezeichnig vo de Vokallängi benutzt wird. Usser em Ungarische verwände keini andere Sproche s ű. 'S stoht in de alphabetische Reihefolg zwüsche ü und v an 38. Stell.
Do bi uff Internetsite d Darstellig vom ű oft zu Problem fiehrt, verwändet mer dört oft de Büechstabe û als Ersatz. Bi korräkter Codierig cha de Büechstab aber verwändet werre.
In ungarische Tekscht isch jede 800. Büechstabe (Digraphe werre mitzällt) e ű. Dodemit stoht's vor zs, ú und c uff em viertletschte vo de 37 Plätz.
Obwohl ab em 15. Johrhundert de Akzänt Akut normalerwis uff lange Vokal gsetzt worre isch, hät mer erscht im 18. Johrhundert agfange, uff de Umlut <ö, ü> au Akzänt z setze. Di dörtmoligi Version ǘ isch im 19. Johrhundert durch d Doppelakut-Form ersetzt worre.
Perm (Geologie)
S Perm isch uf dr geologische Zytskala s letscht Syschtem (bzw. Period in dr Geochronologi) im Paläozoikum. S Perm het vor rund Millione Johr aagfange un vor rund  Millione Johr ufghert. S Perm chunnt noch em Karbon un wird vu dr Trias iberlageret. An dr Perm-Trias-Gränz isch s grescht bekannt Massenuusstärbe vu dr Ärdgschicht gschääne.
Gschicht un Name
Dr Name Perm isch vum ehmolig russische Gouvernement Perm (entspricht uugfehr dr hitige Region Perm) am Fueß vum Uralgebirg abglaitet. D Gstai, wu do ufgschlosse sin, hän em Roderick Murchison anne 1841 as Grundlag vu syre wisseschaftlige Bschryybig dient. S Perm z Mitteleuropa isch vor allem dur di zwoo lithostratigrafische Gruppe vum Rotligig un vum Zächstai represäntiert. No däre Zwaidailig het des Syschtem z Dytschland urspringli dr Name Dyas iberchuu, wu sich aber international nit het chenne dursetze. Dr Uusdruck Dyas isch aber in erschter Linie lithologisch definiert gsii un wird wäge däm au fir e lithostratigrafischi Supergruppe brucht, wu s Rotligig un dr Zächstai umfasst.
Definition un GSSP
Dr Aafang vum Perm (un dr Asselium-Stapfle un dr Cisuralium-Serie) isch definiert dur s Erschtufdrätte vu dr Conodonte-Art Streptognathodus isolatus. S Änd vum Perm (un dr Aagang vu dr Trias) isch mit em Erschtufdrätte vu dr Conodonte-Art Hindeodus parvus un em Änd vu dr negative Chohlestoff-Anomali vum Oberperm feschtglait. D Typuslokalität (GSSP = Global Stratotype Section and Point), wu vu dr IUGS fir d Basis vum Perm (un dr Asselium-Stapfle) feschtgsetzt isch, lyt sich im Dal vum Aidaralash, in dr Nechi vu dr Stadt Aqtöbe (russ. Aktjubinsk) im sidlige Ural (Kasachstan).
Untergliiderig vum Perm
S Perm isch friejer zmaischt in Unterperm (299–270 Millione Johr vor hit) un Oberperm (270–251 Millione Johre vor hit) unterdailt wore, wu mer mit dr hitige Termini Serie nänne deet. Hite wird s Perm in drei Serie mit insgsamt nyyn Stapfle unterdailt.
Paläogeografi
Dur d Kollision vum Kontinänt Sibiria mit dr scho im Karbon verainigte Großkontinänt Gondwana un Laurussia isch im Unterperm dr Superkontinänt Pangaea entstande. E Folg vu däre Kollision isch e Gebirgsbildigsphase gsii, wu dr Ural ufgfaltet woren isch. Im äquatoriale Beraich isch no Oschte s Tethysmeer ufgange. E Meeresarm im Weschte vu dr Tethys isch bis zue dr europäische Landmasse gange. Z Europa hän sich großi Grabebruchsyschtem un epikontinäntali Beckine bildet, wu mit Schutt us em jetz fascht ganz erodierte variszische Gebirg un mit Vulkanit gfillt wore sin (Rotligig-Beckine). Scho ab dem Oberperm finde sich erschti Aazaiche, ass Pangäa aafangt ussenanderzgheie.
Klima
D permokarbonisch Veryysig vu dr Sidkontinänt het im Unterperm zerscht no aaduurt. Si het im Asselium oder speteschtens im Sakmarium ufghert. In dr chalte Zone vu Gondwana (rund 60° bis 90° S) het sich d Glossopteris-Flora uusbraitet. Im Perm het in vile Biet uf dr Ärd e relativ drucke Klima gherrscht, di rychschten Salzlagerstette vu dr Ärdgschicht um deszyt entstande. Im Perm isch s schyns e baarmol zuen eme Dryybhuuseffäkt chuu.
Landwirbeldier
Unter dr Landwirbeldier isch s zuen ere große Radiation vu dr Gruppe chuu, wu mer friejer as „Reptilie“ zämmegfasst het. E Huffe arteryychi Gruppe isch zem erschte mol im Lauf vum Perm erschine un sin scho am Änd vu däm Zytruum wider verschwunde, z. B. d Pareiasauridae. Die amphibieähnlige Gruppe, wu im Karbon dominiert gha hän, sin im Nidergang gsii.
D Therapside, friejer „suugerähnligi Reptilie“ gnännt, sin us em Ocher-Kompläx z Russland un dr Xidagou-Formation z China bekannt, wu d Formevilfalt z Laurasia zaige. Uf em Sidkontinänt Gondwana sin si uf d Eodicynodon-Assemblage-Zone vu dr Beaufort-Gruppe vu dr sidafrikanische Karoo bschränkt. In däre Faune het s e großi Vilfalt vu Therapside, dodrunter Dinocephalia, wu dur Anteosauria (Flaischfrässer) un d Tapinocephalia (Pflanzefrässer) represäntiert sin, un Anomodontia wie z. B. Dicynodontia, Gorgonopsida un Therocephalia.
Meer
Unter dr aizellige Foraminifere stelle di großwichsige Fusuline wichtigi Laitforme. Si verschwinde mit em Änd vum Perm. Unter dr Coelenterate stärbe di tabulate Korallen uus. D Armfießer hän e letschti großi Radiation durgmacht. Im Perm sin z. B. korallenähnligi Forme un Forme mit verschlitzte Dorsalchlappe (Oldhaminide) entstande, wu ne Symbiose mit Bakterien yygange sin, wu Fotosynthes bedryybe. Die spezialisierte Gruppe un e Dail anderi Gruppe (Productide, Davidsoniide un Spiriferide) sin ganz oder fascht ganz uusgstorbe.
Unter dr Arthropode sin d Trilobite un d Eurypteriden uusgstorbe. E Raie vu Insektenornige isch e erscht Mol im Perm noogwiise. Bi dr Waichdier verschwindet d Klasse vu dr Schnabelschaler (Rostroconchia). Unter dr Cephalopode sin d Bactrite un d Goniatiten uussgtorbe; d Ceratite entstehn. Us em Stamm vu drStachelhyter (Echinodermata) sin d Chnoschpestrahler (Blastoidea) un d Seelilie-Gruppe vu dr Camerata un Flexibilia uusgstorbe.
Entwicklig vu dr Flora
Dr Wächsel vum Paläophytikum zum Mesophytikum het friejer stattgfunde wie dr Wächsel vum Paläozoikum zum Mesozoikum. S Paläophytikum het scho vor rund 256 Ma im Wuchiapingium] ufghert. D Farnpflanzegruppe, wu bishär dominiert gha hän, sin vu dr druckeresischtäntere Nacktsomige Pflanze (Gymnosperme) abglest wore. Uf em Gondwana-Kontinänt het sich d Glossopteris-Flora entwicklet, mit Gymnosperme, wu s Laub abgheit hän un cheltitolerant gsi sin. Vorgherrscht het d Ornig vu dr Glossopteridales.
S Perm z Mitteleuropa
Z Dytschland chunnt di traditionäll Ufdailig vum Perm in Rotligig un Zächstai us em markante Wächsel, wu an dr Gränz zwische dr bode Formatione stattgfunde het. Noch ere lange Feschtlandzyt, wu im Karbon aagfange gha het, isch vo rund 257,3 Millione Johr s Meer no Nord- un Mitteldytschland vorgrunge, was dr Aafang vum Zächstai markiert. Siddytschland isch zerscht no Feschtland blibe. Am Grund vu dr Meeresablagerige isch dr wirtschaftlig wichtig Chupferschifer abglageret wore. Die geologisch Marke isch aini vu dr markanteschte Laithorizont z Dytschland.
Landtagswahl in Württemberg-Baden 1950
Bi dr '''Landdagswahl z Wirttebärg-Bade am 19. Novämber 1950''' isch d SPD zum erschte Mol sterkschti Bartei wore. Dr Minischterbresidänt Reinhold Maier (DVP) isch im Amt blibe.
Ergebnis
S Wahlergebnis isch bregt gsii dur dr Ruggang vu dr Wahlbedailigung vu 71,7 % uf 57,6 % un ass d DG/BHE zum erschte Mol aadrätte isch. D Gwinn vu dr Verdribenebartei sin vor allem uf Cheschte vu dr CDU gange. E wichtig Roll fir s Ergebnis hän bundesbolitischi Theme gspilt: di umstritte Weschtintegration un d Widerufrischtig, un au dr Koreachrieg, wu zue me Nidergang vu dr KPD gfirt het.
D Allbarteieregierig vum Kabinett Maier II isch dur e Sozialliberali Koalition us DVP un SPD abglest wore. Drotz ass d SPD sterker gsii isch, het d DVP duregsetzt, ass dr Reinhold Maier Minischterbresidänt im Kabinett Maier III bliben isch.
Duelem
Duelem (dt. Dalheim, frz. Dalheim) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Geografi
Duelem lyt im Dal vu dr Schleebaach.
Verwaltig
Duelem ghert zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Duelem isch dr Marie-Ange Mousel-Schmit. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Sidlig vu Duelem isch e remisch Dorf (vicus) gfunde wore, wu us dr Zyt vu dr Treverer stammt. S Dorf isch schyns um 30/29 v. Chr. ufgee wore, aber derno um 18/17 v. Chr. wider as Station an dr Remerstroß ufgamcht wore. In dr Remerzyt het s Dorf Ricciacus ghaiße. Im Johr 1985 het mer e gallo-remisch Theater gfunde, wu derno anne 1999 uusgrabe woren isch.
S Dorf Duelem isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 785-86 as Daleim (962: Dalaheim, 962: Daleheim, 1051: Daleheim, 1066: Daleheim, 1147: Daleheim, 1140: Daleheym, 1225: Dalheim).
Vu 1659 bis 1769 het Duelem zämme mit dr Gmaine Biermereng, Bus un Munneref zue Frankrych ghert.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Duelem ghert zum Moselfränkisch.
Sunschtigs
Im Ortsdail Fëlschdref git s zyter 1994 e Straußefarm, di ainzig z ganz Luxeburg.
Fotografie
Fotografii (us phōs, im Genitiv: φωτός photós, „Liecht“ und γράφειν graphein „schriibe, moole“, also „moole mit Liecht“) bezäichnet
James Fenimore Cooper
Dr Cooper isch in vile Hiisichte e Schlüsselfigur in dr amerikanische Litratuur. Näben em Washington Irving isch er dr erst amerikanisch Schriftsteller gsi, wo vo sine Büecher het chönne lääbe. Er isch bis wit in s 20. Joorhundert iine au in Öiropa dr Schriftsteller gsi, wo woorschinlig am mäiste gläässe worde isch. Noch em Vorbild vom Sir Walter Scott het er die erste historische Romään und die erste Seefaartsromään vo dr amerikanische Litratuur gschriibe. Si umfangriichs Wärk umfasst au no e Hufe historiografischi Wärk, Esseys und Satire über Amerika und Öiropa. Bsundrigs bekannt si bis hüte sini fümf „Lääderstrumpf“-Romään, wo d Erschliessig vom amerikanische Weste dur wissi Scouts, Trapper und Siidler, aber au d Vernichdig vo dr indianische Kultur zum Thema häi.
Ano Englianos
Ano Englianos isch en Ort z Messenie, wo vom Archäolog Blegen e mykensiche Palast usgrabe woren isch. De Palast werd hüüffig - aber falsch - as "Nestorpalast" bizaichnet. De Ort vom Palast het i de mykenische Zitt Pulos ghaisse und isch s Zentrum vomene grössere Riich gsii, wo öppe de Umfang vom antike Messenie ghaa het.
James Fenimore Cooper
Literatuur
Monografie
Ufsätz
Ano Englianos
Laag
De mykenischi Palast isch ufeme Gupf baut wore mitere wiite Uussicht. De Palast isch guet zee Kilometer vo de Bucht Navarino ewegg. Underhalb vom Hügel isch die mykenischi Understadt gsii.
Gschicht
De Hügel isch sittem spoote Früehelladikum bsidlet und isch denn im 16. Jh.v. Chr. bifestigt wore. Um 1400 v. Chr. sind d Muure abgrisse wore und de Hügel het mer planiert zomene Plateau vo rund 150 Are. Uf dem isch de älteri Palast baut wore (SH IIIA). Um 1300 v. Chr. isch de abebrennt und nebete Brandruine isch de jüngeri Palast uufbaut woore (SH IIIB). Churz noch 1200 v. Chr. isch de Palast gwaltsam zerstört wore. De Ort isch nochene verloo wore und nüme bsidlet woore.
Silvretta
D Silvretta isch e Gebirgsgruppe i de zentrale Ostalpe, wo zwüsched Östrych mit de Bundesländer Tirol und Vorarlbearg und de Schwiiz mit em Kanton Graubünda liit. Uf em Gipfel vo de Drüländerspitze stoossed Tirol, Vorarlberg und Graubünden zäme. I de Silvretta ligged vili Bärggipfel mit ere Höchi vo über 3000 Meter (Drütusiger). Vor allem uf de Nordsyte z Östrych und i de Schwiiz im Norde vom Flüelapass gits es paar grösseri und chlineri Gletscher. Drum heisst das Gebiet au „di Blau Silvretta“.
D Silvretta isch zweiteilt: der grösseri Teil und de höchsti Gipfel, de Piz Linard, befindet sich i de Schwiiz. Es paar Teil uf dere Syte gälted als unerschlosse. De östrychische Teil vo de Silvretta wyst degäge di grösseri Vergletscherig und fast alli bewirtschaftete Alpenvereinshütten uf. Us dem Gründ isch der Teil bi Bärgstyger und Touriste bekannter.
Gelmingen
Gelmingen (lothrìngisch; frànzeesch Gomelange, ditsch Gelmingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Gelmingen lijt àn dr Nied, rund àcht Kilometer sìdwestlich vun Bouzonville, ìn dr Neh vun dr Granz zem Sààrlànd. Züe Gelmingen ghere àui no d Ortsdeil Guirlange und Colming.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gelmingen ìsch. Gelmingen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gelmingen ghert zem Moselfrankisch.
G
Dr latinisch Buechstab G isch dr einzig Buechstab, wo s numen im latiinische Alphabet git. Im Etruskische gits nämlig nume ai Phoneem // un kei //, dorum hets latinisch Alphabet zersch kei Buechstab fir s // ghaa: Q, C un K sinn alli fir // benutzt worde, bzw. QV für // (grundets /)/. Dorum hed me s G bildet, indämm mer em C e zuesetzlige Strich gää hed.
Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische. Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos. In de alemannische Dialäktortografie vo dr Dütschschwytz schtoot <g> aso gnau gnoo für [], <gg> fir e Geminat [], während K für [] bzw. [] stoot, hiffig aber au für aspirierts [] (im Baselditsche, Bindnerische) un fir affrizierts []. Fir z'verditliche, dass s' // stimmlos isch sich aber vum [] unterscheidet, wird de Luut meischtens mit [] transkribiert.
Kyburg ZH
Chyburg, alt Chibèèrg (amtlich Kyburg), isch es Doorf i de politische Gmäind Ilau-Efrèètike im Bezirk Pfäffike vom Schwizer Kanton Züri.
Geografi
Chyburg isch es Doorff uf eme Molassesporn über de Töss. Zue de ehemolige Gmäind händ näb em gliichnamige Doorff s Schloss, d Wiiler Ettehuuse (Ettenhausen), Bilike (Billikon) und Brüngge (Brünggen) und d Fabriksidlig Mühlau a de Töss ghöört. S Piet vo de ehemolige Gmäind, wo mit 761 Hektare di chlinschti Gmäind im Bezirk Pfäffike gsii isch, umfasst 32,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 61,4 % Wald, wa de gröschti Waltaatäil im ganze Kanton Züri bedüted hät, 2,8 % Sidligsflechi, 1,7 % Vercheersflechi und 1,2 % Gwässerflechi.
Gschicht
Chyburg isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1027 als Chuigeburch. Uf de 1. Januar 2016 hät Chyburg mit de Gmäind Ilau-Efrèètike fusioniert.
Religion
50,8% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,1% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 8,2 %, CVP 1,0 %, EDU 3,8 %, EVP 2,8 %, FDP 5,9 %. GLP 12,1 %, GP 11,4 %, SP 12,6 %, SVP 42,2 %.
Gmäindspresidänt bis Endi 2015 isch de Kurt Bosshard gsii.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Chyburg ghört zue de Oberländer Mundarte.
Avestische Sprache
Iitailig
S Avestische ghört zum ostiranische Zwiig vo de iranische Sprooche und ghört zäme mit de indische Sprooche zum Indoiranische, emene Zwiig vom Indoeuropäische.
S Altavestische oder seltniger au Gathisch isch d Sprooch vo de Gathas (av. gāϑā »Gsang«), de ältiste Hymne vom Avesta und vom Yasna Haptanghaiti, wo em Zarathustra zuegschribe werdet. Die Sprooch isch vermuetli um 800 v. Chr (plus minus 200 Joor noch verschidnige Aasichte) im nördliche Iran und Turkmenistan gredt wore. S typischte Merchmoll isch, ass all uusluutende Vokääl lang sind. S Altavestische isch eng verwandt mitem Sanskrit, bsunders au im Satzbau und Wortschatz.
S Jungavestische zaigt e veraifachti Grammatik gegenöber de ältere Sproochform und isch öppe 200 Joor jünger. De restlich Tail vom Avesta, wo nöd Altavestisch isch, isch i dere Variante gschribe, drunder au de Videvedad, e religiöses Gsetzbuech. S Jungavestische isch aber nöd aihaitlich und ghört zu verschidnege Tielekt, dezue chömed no zittlichi Ändrige.
As Spootavestisch wered Tegscht bizaichnet, wo gschribe wore sind, nochdem s Avestische as gredti Sprooch uusgstorben isch. Die Sproochstuufe zaigt vill Iiflüss vo anderne iranische Sprooche, wie z. B. Pahlewi.
Altavestischi Schrift und Phonologii
S Avestische het im Gegesatz zum verwandte Sanskrit starchi luutlichih Verändrige gegenöber vom erschlossene Urindoeuopäische döregmacht und wiist 53 Phonem uuf. Um d Uussprooch vo de traditionell mündlich öberlifrete hailige Teggscht phonetisch gnau z widergee, isch im 4. Jh.n. Chr. d Avesta-Schrift entwicklet wore. Die het as Grundlag d Pahlawi-Schrift, wo sinersits us de aramäische Schrift entwicklet woren isch. Demit die vile Phonem gnau festglait hend chöne werde, sind Buechstabe veränderet oder noi erfunde wore. As e bsundrigi Noijerig, vermuetli noch griechischem Vorbild, sind Zaiche för Vokääl gschaffe wore. D Avesta-Schrift werd vo rechts uf links gschribe.
Die Luutgsetz hend au dezue gfüert, as d Grammatik kompliziert isch, well d Wörter recht verschidnigi Forme uufwiiset: ap- »Wasser« afš im Nominativ Singular, aber āpō im Nominativ Plural und aiβiiō im Dativ Plural.
Grammatik
S Nomen (Substantiv, Adjektiv, Pronome) het 3 Genera (Maskulina, Feminina, Neutra), 3 Numeri (Singular, Dual, Plural) und 8 Kasus (Nominativ, Vokativ, Akkusativ, Genitiv, Ablativ, Instrumental, Dativ, Lokativ). I de Wörterbüecher werd i de Regle de Stamm agee.
Vo de Zaalwörter flektieret d Zale 1, 2, 3 und 4 noch Geschlecht und Fall:
Die restliche Zaale flektiered nöd: 5 paṇca, 6 xšuuaš, 7 hapta, 8 ašta, 9 nauua, 10 dasā, 100 satəm, 1000 hazaŋrəm, 10'000 baēuuarə
S Verb isch wie im Sanskrit und im Altgriechische recht komplex. S finiti Verb kennt 3 Persone (1., 2. 3. P.), 3 Numeri (Sg., Du., Pl.), 5 Tempora (Präsens, Perfekt, Imperfekt, Aorist, Futur), 5 Modi (Indikativ, Injunktiv, Konjunktiv, Optativ, Imperativ) und 3 Genera verbi (Aktiv, Mediopassiv, Stativ). Dezue chömed meriri Infinitiv, Partizip, Verbaladjektiv und Gerundium.
Super League (Schweiz)
D Credit Suisse Super League (CSSL) (friehner offiziell und bis hütte bi Teil vo de Fans Nationalliga A) isch die höggschti Schwyzer Spilklass im Fuessball. Si isch eini vo dä ältischte Fuessball-Liigenä wältwiit. 2021/22 lauft bereits di 125. Saison.
Organisazioon
D Super League bestoht us zäh Mannschafte. Pro Saison, wo yblicherwis vom Juli bis zum Mai duurt, werre 36 Runde gspilt. D Winterpause in dr Super League isch ziemli lang, si durt vom Dezämber bis zum März.