cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eduard Mörike
Herkonft, Kendheit ond Ausbildong
Jenes war zum letztenmale, Daß ich mit dir ging, o Klärchen! Ja, das war das letztemal, Daß wir uns wie Kinder freuten. Als wir eines Tages eilig Durch die breiten, sonnenhellen, Regnerischen Straßen, unter E i n e m  Schirm geborgen, liefen; Beide heimlich eingeschlossen Wie in einem Feenstübchen, Endlich einmal Arm in Arme! Em Wendr 1822 fangt’r em Diibengr Stift â, Theologii zom Studiira. Em Johr drnoch lernt’r en seira Hoimetstadt a Mädle kenna, en dui’r bald ganz vornarrt ischt, d Maria Meyer. Dui ischt fir-en sei Peregrina, wo-nr en mehrere Gedicht feschthelt. Noch ma Johr endet dui Liabschaft fascht dragisch, was em Merike an schwera Schlag vorsetzt.
Wia dr Merike mit seim Studiom fertich ischt, sott’r eigentlich a Stell als Pfarrvikar ânemma, abr dô drzua hot’r oifach koi Luscht. Dô goht’s em wia seim Freind Helderlin, wo au am Stift Theologii studiirt hot ond nochher bei vorschiidene Familia als Hauslehrer sei Geld vordeant hot. Dr Merike dogega brobiirt sei Glick mit ra Stell als Journalischt. Oms Nomgugga zeigt sich abr, dass’r fir dui niechdrne Schreiberei et gschaffa ischt. Do drzua isch’r viil z viil feisennig. Jetzt zuit’r s vôr, s doch emol mit em Pfarrberuaf z brobiiret.
Dui Zeit als Vikar
Als Vikar wuud dr Merike en kurze Zeitabstend vo oira Pfarre zor andra gschickt, wo-nr emmr aushelfa muaß. Noch Staziona en Obrboienga, Mehrenga, Kengga ond Bflommra kommt’r 1829 noch Bladdahard. Deet hot’s en ganz arg s Dechderle vo seim Chef ô-dau. Dia zwoi jonge Leit meget sich so granadamäßich, dass se sich bald mitnandr vorlobat. Weil abr dr Merike mit seim Vikarsloh koine grauße Schbreng macha kâ, zuit sich dui Vorlobongszeit arg en d Lenge. Om mit seira Luise Rau an oigena Hausstand zo grenda, langet seine Middl henda ond vorna et aus. En dera Zeit schreibt dr Merike seim Luisle emmr mol wiidr an wondrscheena Liabasbriaf. A Beischbiil:
Trotz Ällam kommt’s nia zora Hauzich. Viir Johr noch dr Vorlobong merget dia zwoi jonge Leit, dass se doch et firanander gschaffa send ond leeset d Vorlobong wiidr uf.
Nôch Bladdahard vorsiit’r noh sein Denscht als Vikar en Aua, Eldenga, en Ochsawang, en Weilheim an dr Teck, nomol en Aua ond schliaßlich noh en Eetlenga.
Pfarrer en Cleversulzbach
Wia dr Merike 30 Johr alt ischt, griagt’r endlich sei oigena Pfarrstell. Jetzt isch’s fir a Weile aus mit deane Wandrjohr. Da Pfarrhaushalt doilt’r mit seira Muadr ond seira Schwestr Klara. Am Âfang vorleabt’r a scheena Zeit en Cleversulzbach. Abr wia sei Muadr 1841 s Zeitliche segnet, wuud au dr Merike emmr krenklichr. Nôch ond nôch vorliirt’r au d Luscht am Prediga. Wia’s nô mit seira Gsondheit emmr meh da Bach naa goht, lôtr sich em Altr vo 39 Johr en Ruestand vorsetza.
De letschde Johr en Stuegert
Am 4. Juni 1875 stirbt dr Merike em Altr vo 71 Johr en de Ärm vo seira Schwestr Klara. Sei letschda Ruah fendet’r uf em Pragfriidhof. Grad amol 20 Leit kommet zor Leichafeier.
Ehronga
1852 isch dr Merike zom Ehradoktr vo dr Universidet Diibenga ernannt worra. Zäa Johr schbätr hot en sei Dichtrkolleg Emanuel Geibel fir da boirischa Maximiliansorda vorgschlaga, ond dean hot’r au griagt. Zwoi Johr druf, 1864, hot’r nomôl an Orda griagt, desmol da wirdabergischa Friidrichsorda.
Noch em Merike seim Ableaba hend em ganza Land ond au dribr naus an Haufa Stroßa ond Schuala sein Nama griagt. Em Jôhr 1991 hôt d Stadt Fellbach an Litradurpreis nôch-em benannt, lueg dô drzua Mörike Preis vo dr Stadt Fellbach.
Libreddo
Die Regenbrüder, a Opr, wo dr Ignaz Lachner 1839 komboniirt hot ond wo en deam Johr au am Stuegerter Hoftheatr s erscht Mol ibr d Biine ganga ischt. Dass mr des Werk heit nemme em Theatr seha kâ, leit et am Merike seira Dichdong, sondern an dr middlmäßiga Musik vom Kombonischda.
Bedeidong
Wia dr Merike noh gleabt hot, hend bloß wenig Leit sei Bedeidong fir d Litradur gmerkt. Oinr vo deane wenige ischt dr Schweizer Gottfried Keller gwäa. Der hot gsait, dr Merike wär dr Soh vom Horaz ond vo-ra ganz feina Schwäbin; er hett an Senn firs Volkstimliche ond wär gleichzeidig vom Zaubr dr Antike ergriffa. Heitzodag gilt dr Merike neabem Geede als dr bedeidenschde Lyriker vom 19. Johrhondert.
Messina
Messina isch mit ebba 240.890 Iwohner im Stadtgebiet (2014) die drittgröscht Stadt uf Sizilie. Zu de Agglomeration Messina zelled 478.916 Iwohner (2014). D Stadt isch Verwaltigssitz vo de Provinz Messina i de italiänische Regioon Sizilie. Wil Messina ganz nöch bim italienische Festland ligt, wird d Stadt au Tor vo Sizilie gnennt.
Geografii
Messina isch e Hafestadt am Mittelmeer und ligt im Nordoschte vo de Insle Sizilie. D Nochbergmeinde vu Messina sin: Fiumedinisi, Itala, Monforte San Giorgio, Rometta, Saponara, Scaletta Zanclea, Villafranca Tirrena.
Walo Lüönd
Dr Walo Lüönd (* 13. April 1927 z Zug; † 17. Juni 2012 z Locarno ; haimetbrächtigt z Rothenthurm) isch e Schwyzer Schauspiiler gsii. Är isch vor allem bekannt gsii dur syni Hauptrollen in dr Film Dällebach Kari un Die Schweizermacher an dr Syte vum Emil Steinberger un dur d Roll vum Rodriguez in dr ARD-Serie Auf Achse.
Lääbe
Dr Walo Lüönd isch dr Suhn vum Konditor Oswald Lüönd gsii. Är isch z Zug uf d Schuel gangen un het vu 1942 bis 1946 e Lehr zum Herreschnyyder gmacht. Ab 1945 het er Oobekurs im Schauspiilunterricht gnuu un vu 1948 bis 1951 het er en Uusbildig am Bühnestudio Züri gmacht. Erschti Ufdritt het er ab 1949 am Schauspiilhuus un bim Cabaret Fédéral z Züri ghaa, 1952 bis 1953 het er Ufdritt ghaa am Stadttheater Basel. Im Lauf vu dr Johr isch er au an andere Theater im dytschsprochige Ruum ufdrätte, an dr Kammerspiel un am Residenztheater z Münche, an dr Städtische Bühne Essen, an dr Volksbühne Berlin un ab 1967 as Gaschtschauspiiler am Neumarkttheater Züri. Feschti Engaschmänt het er ghaa am Schauspiilhuus Züri (1972-1978) un am Stadttheater Basel (1978-1985). Ab 1985 isch er freischaffende Schauspiiler gsii. Syter anne 1962 het er au fir s Färnseh un Film gschafft, in dyschte un Schwyzer Produktione. Sy letschten Ufdritt het er anne 2010 in dr Verfilmig vum Roman «Der grosse Kater» vum Thomas Hürlimann ghaa.
Är isch syt 1957 mit dr Schauspiileri Eva-Maria Bendig ghyrote gsii un het zwee Sihn ghaa, dr Daniel (1957–1987) un dr Oliver (* 1958). Di leschte Johr vu sym Lääbe het dr Lüönd im Kanton Tessin gläbt.
Dr Walo Lüönd isch uf em Gmaindsfriidhof Schachen z Untersiggenthal, Kanton Aargau begrabe wore.
Kanton Maursmünster
Dr Kànton Màschmìnschter ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Mathilda Heck
D Louise Mathilda «Tilda» Heck (* 1. Septämber 1877 z Schafuuse; † 1970) isch e Schwyzer Wiirti un Muuse vum japaanisch Schriiftsteller Arishima Takeo.
Kanton Maursmünster
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme
Mathilda Heck
Lääbe
D Mathilda Heck isch d Doochter us eerschter Ee vu dr Bsitzeri vum Schafuuser Wiirtshuus «Schwane», Anna Maria Keller, gsii. Si isch z Schafuuse ufwagse un het er buurgerligi Uusbildig kriegt, des haißt, si isch au in eme Pensionaat in dr franzeesische Schwyz gsii.
Kanton Maursmünster
Gschìcht
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre.
Mathilda Heck
Lääbe
Mit dr Unterstitzig vu irem Stiefvater Otto Keller het d Heck anne 1897 e Musikstuedium aagfange un isch 1899 uf Frankfurt zooge, go Schueleri vum Julius Stockhausen wääre. Iber ire Beruefswääg z Dytschland waißt mer nyt. Iri Karriere in dr Schweiz het aber Spuure hinterloo, un mer waißt, ass si unter em Chinschtlername «Elly Berghoff aus Frankfurt» d Roll vu dr Fiametta in «Boccaccio» z Winterthur gspiilt ghaa het. Di musikaalisch Karriere vu dr Heck isch schyns nit lang gange, im Privaate isch si aber als fuurt ufdrätte. Im famiilienaigene Hotäl «Schwane» isch si Gaschtgeeberi un Muuse vun eme Salon vu lokaale Chinschtler un Schriiftsteller woore. Zue ire Bekanntschafte un reegelmääßige Salonbsuecher hän dr Hermann Hesse un d Chinschtler Wilfried Buchmann, Gustav Gamper un August Schmid zellt. Derzue het si mit Autoore wie Jakob Christoph Heer un Hans Reinhart korreschpendiert.
Kanton Maursmünster
Gschìcht
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert.
Mathilda Heck
Lääbe
Am 17. Novämber 1906 het d Tilda Heck dr japaanisch Chinschtler Arishima Takeo chänneglehrt, wu mit sym Brueder Arishima Ikuma (Mibuma), yyglaade woren isch vu irem Frynd, em Mooler Wilfried Buchmann un Schafuuse bsuecht het um «Schwane» s Quartier ghaa het. Dr Takeo het si „unsterblich in die schöne Hôtelière“ verliebt, si het syni Liebi aber nit erwiideret. Us däre aire Wuche, wu si enander druffe hän, isch e lääbeslangi Brieffryndschaft woore. Dr Takeo het ere e Hufe Brief gschriibe un sälber gmoolti Boschtchaarte. Dr Briefwägsel zwisch em Arishima un dr Tilda, wu aarg perseenlig gsii isch, isch gange bis aim Johr vor sym Dood anne Jahr 1923.
Kanton Maursmünster
Gschìcht
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere.
Mathilda Heck
Lääbe
Anne 1937 isch d Tilda Heck uf Yylaadig vu dr Arishima-Takeo-Gsellschaft uf Jaapan graist. Ire Bsuech het e grooß Meedienecho uusgleest; syt dr Edizioon un Vereffetlichung vu dr Brief vum Arishima an sii dur sy Brueder Mibuma anne 1928 isch si z Jaapan prominänt un vereert gsii.
Kanton Maursmünster
Gschìcht
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Mathilda Heck
Lääbe
An dr Fassaade vum Chaufhuus Manor z Schafuuse isch anne 2006 e Daafele aabrocht woore, wu an Ufenthalt vum Takeo Arishima un sy bsunderi Fryndschaft zue dr Tilda Heck maant.
Kanton Maursmünster
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Zàwere granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Drüdersche ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Wàssle ìm Arrondissement Molse un ìm Weschte àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburch ìm Département Moselle (Lothringe).
Mathilda Heck
Dokumänt
Dr Nooloss vu dr Tilda Heck mit Fotografie, Korreschpendänz, Notizbiecher un ander Dokumänt isch im Stadtarchiiv Schafuuse un in der Stadtbibliotheek Schafuuse.
Kanton Maursmünster
Gmeine
Ém Kànton Màschmìnschter hàt s 25 Gmeine ghet:
Ethik
D Ethik (altgriechisch ἠθική (ἐπιστήμη) ēthikē (epistēmē) „s sittlige (Verständnis)“, vo ἦθος ēthos „Charakter“ (drgege ἔθος: Gwoonhäit, Sitte, Bruuch), vergliich latiinisch mos) isch äins vo de groosse Däilgebiet vo dr Filosofii und befasst sich mit dr Moral, bsundrigs drmit wie mi si cha begründe. Dr Cicero het as erste êthikê in dr Begriff philosophia moralis übersetzt, wo denn nöi gsi isch, und wo sitdäm in dr Filosofii uf Latiinisch brucht worde isch.
D Ethik – und d Diszipline, wo von ere abgläitet si, (z. B. Rächts-, Staats- und Sozialfilosofii) – bezäichnet mä au as „braktischi Filosofii“, wil si sich mit em menschlige Handle befasse (im Geegesatz zur „theoretische Filosofii“, wo d Logik, d Erkenntnistheorii und d Metafüsik as klassischi Diszipline drzue zelt wärde).
Gallenkirch
Gallecherch (amtl. Gallenkirch) isch en ehemoligi Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau, wo uf de 1. Jänner 2013 mit de Gmeinde Linn, Under- und Oberbözberg zu de Gmeind Bözberg fusioniirt het. S Dorf ligt vo Brugg us ännet em Bözbergpass im obere Fricktal, wo s geografisch derzu ghört, historisch aber nöd.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 137 Hektare gha, dodervo sind 26 Hektare Wald und 10 Hektare überbaut gsi. Di höchschti Stell isch uf 582 Meter, di tüfschti uf 490 Meter.
Nochbargmeinde sind Underbözbrg im Nordoschte, Linn im Süde und Efige im Nordoschte gsi.
Gschicht
S erschti Mol taucht Gallenkilch  in ere Urkund us em Johr 1338 uf. Im Mittelalter het s Dorf zum Chloschter Säckinge ghört.
Im Johr 1460 hei d Bärner em Chloschter d Herrschaftsrächt abkauft. D Bärner hei Gallecherch em Grichtsbezirk Tale vom Schänkebärg zugordnet. So hei si sich de Pass über de Bözbärg chönne sichere, wo in de Nöchi vo de Gränze zu Vorderöschtriich gläge-n-isch. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Gallecherch ghört sither zum Kanton Aargau.
Rapperswil SG
Geografii
Rapperschwiil liit am öschtliche Züriseeufer und isch dank em Seeufer, dr Altschtadt und em Knie sim Chinderzoo en beliebte Uusflugsort. Deet fangt au de Seedamm uf Pfäffike SZ aa, wo dä Zürisee in Ober- und Untersee teilt. Südlich vom Damm mündet d'Jona bi Busskirch in See.
Wappe
S Schtadtwappe zeigt uf silbrigem Grund zwei roti Rose mit goldene Butze und ebefalls rote, entgege gaschtete Schtiel. Es isch em Dreirosewappe vo de Rapperschwiiler Grafe nachempfunde. Rapperschwiil wird drum au d Roseschtadt gnännt.
Am linke Ufer vom Obere Zürisee liit Altedorf, deet hät s Wappe ei roti Rose. Es git Theoriä wo besäged, dass Rapperschwiil vo ehemalige Altedöfler Grafe gründet worde isch und im Wappe gfindi mer no en Hiiwiis druf, wil Altedorf als «Original» ei Rose und Rapperschwiil als «Ableger» devoo zwei Rose hebi.
Gschicht
D Gründig vo dä Schtadt Rapperschwiil isch wahrschiinlich ums Jahr 1200 erfolgt dur d Herre vo Rapperschwiil. Uf 1229 isch di eltischt erhalteni urkundlichi Erwähnig vo Schtadt und Burg vo Rapperswil datiert. Nach em Uusschterbe vom Gründergschlächt gaht Rapperschwiil a d Habsburger.
Im Alte Zürichrieg um 1440 isch Rapperschwiil en umkämpfte Ort gsii. 1464 hät d Rapperschwiiler Bürgerschaft sich vo Habsburg-Öschterriich chönne loschaufe und mit dr Eidgenosseschaft de «ewig Bund» schlüüsse, wobii s Schloss Rapperschwiil bis 1798 als Sitz vo de eidgenössische Schirmvögt dient hät.
Im erschte Villmergerchrieg 1656, wo damals vo de Zürcher Rapperschwiilerchrieg oder Schwyzerchrieg gnännt worde isch, hät dr General Hans Rudolf Werdmüller, wo als Assischtenzrat de Bürgermeister Waser im Feld zur Siite gschtande isch, d Schtadt Rapperschwiil erfolglos belageret.
Schon 5 Jahr nach dr Entschtehig, 1803, isch di Helvetischi Republik zämegheit, Rapperschwiil isch in mit dr Mediationsverfassig neu gschaffene Kanton St. Galle iiglideret worde. Um 1830 sind d Schtadtmuure und d Toor gschleift worde.
1859 isch di erschti Dampfiisebahn in Rapperschwiil verchehrt – dr legendär Orient-Express isch e Ziit lang vo Warna, Budapest, Wien über Rapperschwiil und Uschter uf Züri und wiiter uf Basel, Paris und Calais gfahre. Di beide Bahnlinie links und rechts vom Zürisee sind erscht 1875 respektive 1894 entschtande.
D Eröffnig vom Seedamm hät 1878 schtatt gfunde.
Im Jahr 1919 hät sich dr Zirkus Knie in Rapperschwiil nider glaa.
Fusion mit Jona
Rapperschwiil und Jona händ scho länger gmeinsami Infraschtrukture gha und d Grenze zwüsched ihne sind flüüssend verlaufe. Us dr Luft isch si chuum uuszmache gsi. Nach erfolglose Versüech hät d Bevölkerig 2003 nach ere Volksabschtimmig e Fusion vo de Gmeinde Rapperschwiil (2001: 7'400 Iiwohner; Ja-Aateil 82%) und Jona (2001: 17'100 Iiwohner; Ja-Aateil 52%) bejaht. Dr Fusionsvertrag isch im Früehlig 2005 vo dr Bevölkerig vo beide Gmeinde aagnoo worde. Rapperschwiil und Jona händ am 1. Januar 2007 fusioniert und hüt zämegnaah 24'400 Iiwohner. Rapperschwiil-Jona isch somit nach dr Schtadt St. Galle di zweitgröschti Gmeind im Kanton.
Schport
Z Rapperschwiil isch dr Iishockey Nationalliga A Club Rapperschwiil-Jona Lakers dihei. D «Roseschtädter» schpieled sit em Uufschtieg 1994 i dr höchschte Schwiizer Hockeyliga.
Ebefalls in Rapperschwiil-Jona spielt dr iiheimischi FCRJ. Dr Fussballverein isch 1928 ggründet worde und di 1. Mannschaft mischt i dr Gruppe 3 vo dr 1. Liga mit.
Schuele
In Rapperswil isch e Fachhochschuel aasässig, d Hochschuel für Technik Rapperschwiil (HSR) mit Schwerpünkt in Technik/Informatik und Bau- und Planigswese.
Es git au no d Sekundarschuele Burgerau und Weide, Realschuele Chrüüzschtraass und d Primarschuele Hanfländer und Weide.
Circus Knie
Lang verbunde isch Rapperschwiil mit em Schwiizer Nationalzirkus «Circus Knie», wo hier jewiils siis Winterquartier (teilwiis au z Jona) bezieht und au siin Sitz hät. D Knies betriibed in Rapperschwiil au de bekannti Chinderzoo.
Einsiedeln
Äinsidle (am Ourt sälber und modärn), dialäktaler au Äisele, Näisele, Äisidle, Näisidle, Äisigle, RMS undefined, isch ä politischi Gmeind im Kantoun Schwyz i dr Schwiiz.
D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk. Si setzt sich us em Dourf Einsidle und dr sächs Ourtschafte (Viertel) Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross und Trachslau zäme.
Dr Ourt Einsidle isch dr meischtbsuecht Wallfahrts­ourt vu dr Schwiiz. Er liit südlich vom Züriseej uf ere Houchäbeni (öppe 880 m. ü. M.).
Bekannt isch Einsidle dank dr barocke Chlouschterchile, em bedüütendschte Barockbuu vu dr Schwiiz mit dr Gnadekapäll und ere Figur vu dr Schwarze Madonna, wo under Katholike vil gilt.
Gschicht
Scho vor rund 12'000 Jour sind nomadisierendi Jeger is Houchtal chou. Zahlriichi Gägeständ us dr Steiziit und us dr Bronzeziit sind i dr vergangene Jour uufgfunde wourde. Duezmal häts aber vermuetlich kei feschti Sidlige i dere Gäged ggää.
Dr Wallfahrtsourt Maria Einsidle (im Finschtere Wald) isch äng mit em Läbe vom heilige Mäired verbunde. Im Jour 835 söll er a dr Stell, wo hüt d Gnadekapell i dr Chlouschterchile stout, ä Klause und ä Kapäll buut haa, zum i dr Einsidelii Gott diene (drum dr Ourtsname Einsidle). Dr Saag nou isch dr Mäired 861 vu zwej Landstriicher erschlage wourde. Druufhii sölled zweei Raabe d Mörder verfolgt und vor Gricht proucht haa. Us dem Grund gsejt mer uf em Einsidler Wappe zwej Raabe.
250 Jour lang hät dr Marchstriit mit dä Schwyzer duuret, wo zur Schlacht am Mourgarte (1315) gfüert hät. S Chlouschter hät rund d Helfti vu siine Gebiet a d Schwyzer verloure. Verschideni Bränd hend s Chlouschter und s Dourf verwüeschtet. 1798 hend d Franzouse s Chlouschter plünderet und hend wärtvolli Iirichtige verwüeschtet.
D Gründig vu dr Benediktinerabtii gout uf s Jour 934 zrugg. Us dr Aafangsziit vu dr Abtii gits ä Viilzahl vu erhaltene und guet dokumentierte Neumehandschrifte, wo ä groussi Bedüütig für d Reschtituzioun vom gregorianische Choral hend (Kodex Einsidle). 1065 hend zwölf Mönch us Einsidle es Filial-Chlouschter z Hirsau ggründet.
S barockä Chlouschter isch vu 1674 bis 1735 i drii Etappe nou dä Plän vom Caspar Moosbrugger entstande. D Freske und d Stuckarbet im Innere sind s Wärch vu dä Brüeder Asam. S Deckefresko isch s gröüscht vu dr Schwiiz.
Dr Pilgerourt liit uf äm Jakobswäg und isch i dr Vergangäheit ä wichtige Sammelourt für d Pilger uf Santiago de Compostela gsii. Dr Jakobswäg erräicht Einsidle vom Zürioberland här über dr Etzel, wo au d Kapäll St. Meired stout.
Allmannsweiler
Allmãschweiler (dt. Allmannsweiler) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 82,7 % Landwirtschaftsfleche, 9,3 % Wald, 7,8 % Sidlongsfleche ond 0,2 % sonschticher Fleche.
Einsiedeln
Gschicht
Einsidle isch Heimetourt vu verschidene jenische Familie. D Bhöürde vu Einsidle hend aber d Zämearbet mit äm Hilfswerk Kinder der Landstrasse verwäigeret, wo vu 1926 bis 1973 jenische Familie d Chind graubt hät.
Allmannsweiler
Gmoendsgliderong
Zue Allmãschweiler gheret koene weitere Ortsdoel.
Einsiedeln
Iiwouner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 13,8 Prozänt gläge.
Allmannsweiler
Gschicht
Allmãschweiler ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1268 als Albinswil.
Einsiedeln
Religion
77,9 Prozänt vu dä Iiwouner sind im Jour 2000 röümisch-katholisch gsii, 9,8 Prozänt evangeilisch-reformiert.
Allmannsweiler
Verwaltong
Allmãschweiler hot sich mit dr Stadt Buacha ond dr Gmoene Allaschhausa, Bätzaweiler, Dirrna, Duifabach, Kãnza, Moosburg, Ogglschhausa ond Seekirch zom Gmoeverwaltongsveband „Bad Buchau“ mid Sitz en Buacha zammegschlosse.
Einsiedeln
Sprouch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vu dä 12622 Iiwouner 92,3 Prozänt Tüütsch als Hauptsprouch aaggää u 7,7 Prozänt anderi Sprouche. Dr Dialäkt vu Einsidle ghöürt zum Höuchschtalemannisch.
Allmannsweiler
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Stefan Koch.
Einsiedeln
Tourismus
Einsidle isch nüd nur ä bekanntä Wallfahrts-, sondern au ä Wintersportourt. Dourfeigeti Skilift, d Langlaufloipe Schwejdetritt und di nöüch glägene alpine Skisportourt Houch-Ybrig und Brunni (Alpthal) zeichned Einsidle uus.
D Einsidler Skisprungschanze sind im Summer 2005 fertiggstellt und am 12./13. Augschte 2005 im Rahme vom FIS Sommer Grand Prix Einsiedeln 2005 offiziell iigwiit wourde.
Dr nöüch Sihlseei, ä Stauseei a dr Sihl, ladt im Summer zum Bade, Surfe oder Sägle ii, im Winter isch er hüüffig au für d Schliifschuefahrer frii. Er liferet Stroum für di Schwiizerische Bundesbahne (SBB) und schützt s nöüch, töüffer glägen Züri au vor Houchwasser vu dr Sihl, wo früener mit dr Schneeischmelzi regelmäässig d Zürcher Arbeiter- und Induschtriequartier heimgsuecht hend.
Einsidle hät ä Ändbahnhouf vu dr Schwiizerische Südoschtbahn (SOB) mit halbstündliche S-Bahn-Verbindige uf Züri.
D Pilger finded hüt nümme so zahlriich wie i dr vergangene Jourhundert is Chlouschterdourf. Demit verbunde isch di langsam sichtbar Strukturbereinigung i dr Hotellerie. Gliichziitig erläbt Einsidle dank siinere meischtens näbelfriie Laag und dr wunderschöüne Vouralpe-Landschaft än Uufschwung mit em Tagestourismus. Dank dr höüche Läbesqualiteit wachst d Iiwounerzahl momentan wiituus schnäller weder im Landesdurchschnitt.
Kultur
All paar Jour findt vor dr Chlouschterfassade es Friiliechttheater – s «Grouss Wälttheater» vom Pedro Calderón de la Barca (Spilperiode 1924 bis 1992) bzw. s «Einsidler Welttheater» vom Thomas Hürlimann (Spilperiode sit 2000) statt.
Näbed dr Chlouschterbibliotheik hät dr wältberüemt Architekt Mario Botta ä nüüi Bibliotheik buut, wo sich uusschliesslich mit Architektur abgit.
Bikannt isch au d Einsidler Fasnacht, wo töüff verwurzlet isch und ihre Ursprung im alemannische Bruuchtum hät. Gliichziitig sind aber au Iiflüss us em Tiroul und us Veneidig spürbar. Als eltischte Bruuch kännt mer sit wiit über hundert Jour am «Güdelziischtig» (Ziischtig nou em Güdelmändig) s Brouduusrüere. Näbed em Einsidler Tüüfel gits au dr Johee, dr Mummerie, dr Hörelibajass, dr Ustriichler, s Domino und s Süühudi scho sit langer Ziit.
Allmannsweiler
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
David Hilbert
Dr David Hilbert (* 23. Januar 1862 z Königsbärg ; † 14. Februar 1943 z Göttinge) isch e dütsche Mathematiker gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Mathematiker in dr Nöizit. E Hufe vo sine Aarbäite uf em Gebiet vo dr Mathematik und dr mathematische Füsik häi äigeständigi Forschigsgebiet begründet. Mit sine Vorschleeg het er die formalistischi Uffassig vo de Grundlaage vo dr Mathematik begründet, wo bis hüt vo Bedütig isch, und het e kritischi Analüüse vo de Begriffsdefinizione in dr Mathematik und vom mathematische Bewiis veraalasst. Die Analüüse häi zum Gödelsche Unvollständigkäitssatz gfüert, wo under anderem zäigt, ass s Hilbertprogramm, die vollständigi Axiomatisierig vo dr Mathematik, won er aagsträbt het, nit vollständig cha erfüllt wärde. Im Hilbert sini brogrammatischi Reed uf em internazionale Mathematikerkongräss z Bariis im Joor 1900, won er din e Liste vo 23 mathematische Brobleem vorgstellt het, häi die mathematischi Forschig im 20. Joorhundert noochhaltig beiiflusst.
Lienz (Begriffsklärung)
Lienz isch de Name vo folgende Ort:
Egger-Lienz isch de Familiename vo folgende Persone:
Lueg au:
Acquarossa
Acquarossa isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Acquarossa im Bezirk Blenio.
Geografi
Acquarossa lyt im Valle di Blenio. Nochbergmaine sin vu Norde uus im Uhrzaigersinn Olivone, Aquila, Torre, Malvaglia, Ludiano, Sobrio, Cavagnago, Anzonico un Faido.
Gschicht
Acquarossa isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Castro, Corzoneso, Dongio (dt. veraltet Denntsch), Largario, Leontica, Lottigna (dt. veraltet Luthynien), Marolta, Ponto Valentino (dt. veraltet Punt) un Prugiasco. Dr Name isch vum zäntral glägene Kurort Acquarossa ibernuu wore.
Castro isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1200 as Castri, Corzoneso 1210 as Cursonexe, Dongio 1188 as Deuci, Largario 1207 as Largario, Leontica as 1204 Levontega, Lottigna 1201 as Lotingnia, Marolta 1205 as Malouta, Ponto Valentino 1200 as Ponto Varentino un Prugiasco 1209 as Puliçasco.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Acquarossa isch dr Ivo Gianora.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Acquarossa ghert zum Ticinese.
Kanton Lützelstein
Dr Kànton Lìtzelstain ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Bitche ìm Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle (Lothringe) granzt, ìm Nordoschte àn dr Kànton Niderbrunn ìm Arrondissement Hàwenau, ìm Oschte àn dr Kànton Buxwiller, ìm Side àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburch ìm Département Moselle (Lothringe) un ìm Weschte àn dr Kànton Drülìnge.
Gmeine
Ém Kànton Lìtzelstain hàt s 20 Gmeine ghet:
Bezirk Oberklettgau
De Bezirk Oberchläggi (amtlich Bezirk Oberklettgau) isch bis Juli 1999 en Bezirk vom Kanton Schafuuse in de Schwiiz gsii. Sither sin d Bezirksverwaltige abgschafft, d Bezirk git s aber no als statistischi Einheite.
Iiwoonergmeinde
Stand: 1. Jänner 2013
Opposition (Astronomie)
As Opposition bezeichnet mer in dr Astronomi dr Aspekt, wo sich zwei Himmelskörper am Himmel im Winkelabstand vu 180 Grad befinde.
Stehn zwei Himmelskörper fast zue dr gliche Zitt in Opposition zue dr Sunne, so cha es wäge dr schinbare Schleifebahne (Oppositionsschleife) vu dr beteiligte Himmelskörper zu ere so gnennte dreifache Konjunktion chumme. Debi begegne sich die beide Himmelskörper dreimol im zittliche Abstand vu numme wänige Munät.
Drefachkonjunktione, vor allem sälli vum Jupiter un Saturn, hän besunders in dr Astrologi immer wiider Aloss fer die wildiste Spekulatione gä.
Stoht dr Erdmo in Opposition zue dr Sunne, so hämmer Vollmo.
Himmelskörper, wo wie die undere Planete Merkur un Venus innerhalb vu dr Erdbahn um d'Sunne umlaufe, chänne nie in Opposition chumme und sind doher stets numme am Obend- oder Morgehimmel, aber nit während dr ganze Nacht z'sähe.
Sunderforme vu dr Opposition
Lueg au: Syzygium
Linn AG
Linn isch bis Endi 2012 en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau gsi und vo de Iiwohner her zweitchlinscht vom Kanton. Uf de 1. Jänner 2013 isch Linn in de noi gründete Gmeind Bözberg ufgange.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 254 Hektare, dodervo sind 113 Hektare Wald und 12 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch uf 720 Meter, di tüfschti uf 472 Meter.
Gschicht
S erschti Mol taucht Linne  in ere Urkund us em Johr 1306 uf. Im Mittelalter isch Linn im Bsitz vo de Habsburger gsi und het zum Gricht Bözberg ghört. Derte hei d Habsburger di höchi Grichtsbarkeit gha. Ab em 1348 hei d Bsitzer vom Gricht immer mol wider gwächslet, wils verpfändet worde-n-isch. Ab em 1377 het s Dorf dann zu de Herrschaft Schänkebärg ghört. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, eroberet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Linn het zum Grichtsbezirk Bözberg ghört und isch au bi de Teilig vom Bezirk im 1566i mit Bözberg zämme blibe. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Müendl ghört sither zum Kanton Aargau.
Sit em 1. Januar 2013 ghört Linn zu de Gmeind Bözberg.
Hans Wüthrich
Dr Hans Wüthrich (* 3. Augschte 1937 z Äschi; † 20. Merz 2019 z Arlise) isch e Schwyzer Kumbenischt un Sprochwisseschaftler gsii.
Lääbe
Dr Wüthrich stammt us ere Buurefamilie. Är isch vu 1952 bis 1956 uf s Evangelisch Lehrerseminar Muristalde (Campus Muristalde) z Bärn gange. Derno het er Klavier bim Sava Savoff un Musiktheory bim Sándor Veress am Bärner Konservatorium studiert. Vu 1968 bis 1972 het er Kumbositionsunterricht bim Klaus Huber z Basel un z Frburg gnuu. Dernäbe het er Musik-, Literatur- un Sprochwisseschaft an dr Universitet Züri studiert. Anne 1973 het er mit dr Dissertation Das Konsonantensystem der deutschen Hochsprache promoviert.
Vu 1971 bis 1985 het er Phonetik an dr Universitet Züri un dr Universitet Basel glehrt. Vu 1985 bis 2002 isch er Dozänt fir Musiktheory, Musikanalyse un Gheerbildig an dr Zürcher Musikhochschuel gsii. Zue syne Schueler*ne zelle dr Nils Günther, d Marianne Schroeder un dr Alfred Zimmerlin.
Syt 2002 het er as freischaffende Kumbenischt gschafft.
Är isch Mitglid bi dr Berliner Akademy vu dr Chinscht gsii.
Liste der Mitglieder des Württembergischen Landtages 1920 bis 1924
Die Lischt git e Iberblick iber d Mitglider vu dr Landdag vum freie Volksstaat Wirttebärg in dr 1. Legislaturperiod vu 1920 bis 1924.
Liste der Friedensnobelpreisträger
1901 bis 1910 · 1911 bis 1920 · 1921 bis 1930 · 1931 bis 1940 · 1941 bis 1950 · 1951 bis 1960 · 1961 bis 1970 · 1971 bis 1980 · 1981 bis 1990 · 1991 bis 2000 · 2001 bis 2010 · 2011 bis 2020 · 2021 bis 2030
2021–2030
1901 bis 1910 · 1911 bis 1920 · 1921 bis 1930 · 1931 bis 1940 · 1941 bis 1950 · 1951 bis 1960 · 1961 bis 1970 · 1971 bis 1980 · 1981 bis 1990 · 1991 bis 2000 · 2001 bis 2010 · 2011 bis 2020 · 2021 bis 2030
Ainzelnoowiis
Die Date zu de Priisträger entsprechet a de Agoobe uf de offizielle Internetpräsenze vo de Nobelpriisstiftig.
Diemtigen
Geografi
Diemtige ligt im Diemtigtau, eme Sittetau vom Simmetau. D Gmeindsflächi bsteit us 49,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 29,9 % Waud, 1,6 % Sidligsflächi u 19,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Eerlebach, Wimmis, Riichebach, Frutige, Adelbode, San Stäffe, Zwüüsimme, Booltige, Oberwiil u Däärstette.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.
Religion
91,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,2 %, CVP 0,3 %, EVP 1,4 %, FDP 3,0 %. GLP 2,0 %, GP 2,9 %, SP 6,2 %, SVP 63,3 %, Suschtigi 6,7 %.
Saturnpositionen
In dr folgende Tabelle sin die spezielle Positione vum Saturn (Aspekte) bis anno 2021 agä.
Diemtigen
Politik
Gmeindspresidänt vo Diemtige isch dr Martin Wiedmer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2054 Ywohner 98,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Diemtige ghört zum Höchstalemannisch.
Theologie
D Theologii isch eini vo de alte Wüsseschafte, wo scho im Mittelalter a de Universitäte glehrt worde-n-isch. S Wort chunnt vom griichische θεολογία (theología), un setzt sich us de beide Wörter θεός (theós »Gott«) un λόγος (lógos »Wort«) zämme.
Chrischtlichi Theologii
Di chrischtlich Theologii setzt sich mit Hilf vo historische Zügnis, vor allem de Bible, un em kritische Dänke mit de Frag nach Gott usenand. Als Wüsseschaft a de Universität isch si konfessionell prägt. So gits Universitäte mit ere evangelische Fakultät un settigi met ere katholische Fakultät. Mengisch hei Universitäte au mehreri theologischi Fakultäte.
Jüüdischi Theologii
Im Juudedum git s käini allgemäinverbindlige Dogme und doorum au kä Theologii im äigentlige Sinn vo dr «Leer vo Gott». D Hochschuel für Jüüdischi Studie z Häidelbärg wird vom Zentraalroot vo de Juude in Dütschland dräit. Si widmet sich dr Wüsseschaft vom Juudedum. An meerere Uniwersidääte git s Studiegäng für Judaistik, wo unabhängig vo dr Religioonszueghöörigkäit chönne bsuecht wärde.
Virginie Schaeffer
D Virginie Schaeffer isch a französische Sängere, mo en 1974 em Elsaß gebora worra isch.
Biographie
Mid 13 Joor, hod se en erschda Erfolg ghedd mid em Liad Bambina vo dr Dalida. Mid 18 ische se auf s Conservatoire de musique, danse et art dramatique en France en Strossburi ganga. Gleichzeidig hod se Relations Internationales schdudierd. Drneba hod se au no s Festival « Jeunes espoirs » (Région Nord-est) gwonna.
Mid 24 Joor hod se bschlossa, blos no Musik z macha.
Eichen (Schopfheim)
Eie im Südschwarzwald isch e ehemoligs Dorf im Landchreis Lörrach un ghört hütt zu Schopfe. Es litt an de Nordsite vum Dinkelbärg un im Oste vu Schopfe.
Gschicht
Als Eihheim wird Eiche – genau wie Schopfe sälber – zum erschte Mol urkundlig erwähnt. In ere Schrift vu 1258 isch e Guntherus de Eichheim nochgwise, zudemm hät d'Propstäi z Witenau (Steine), wu zum Chloster St. Bläsi ghört, do 1344 e Ghöft gha. Es isch ab 1809 e selbständigi Gmeind gsi, bis es 1972 im Rahme vu de kommunale Gebietsreform uff Schopfe iigmeindet wore-n-isch.
Eie ghört all no zu de Dörfer mit landwirtschaftliger Prägig un isch vu de Sidligsform all no e tyypischs Dorf.
Wappe
Am Füeß vum Schild mit eme silbrige Hintergrund isch e grieni Flächi, wu e grieni Eiche mit schwarzem Stamm un griene Eichle druff stoht. S Wappe isch sit 1904 gültig un spilt uff de Ortsnamme aa.
Eiemer See
Zwüsche Eie un Hasel litt de Eiemer See. Er isch e Doline, wu zitewis mit Wasser gfüllt isch. Wiil de Chiemefüeßchräbbs (Tanymastix lacunae) do vorchunnt, stoht de See sit 1983 unter Natuurschutz. Sälle wiße, rund 2 Zäntimeter lange Chräbbs isch 1911 vu Schwizer Zoologe entdeckt wore un cha im Eiemer See numme drum übberläbe, wiil er Duureier lèggt, wu e Drucheperiode nit numme vertrage, sundern sogar bruuche zum sich chönne entwickle. E Wiibli cha bis zue 17.000 Eier lege.
Verei
Im soziale Läbe vu Eiche hänn d Sportgmeinschaft Eie (SG Eichen) un de Gsanverein Eichen e. V. Bedütig. D SG hät ihr sportlige Schwärpunkt bim Ringe.
Eduard Paulus
Dr Eduard Paulus (gebora am 16. Oktobr 1837 en Stuegert, wo-nr am 16. April 1907 au gschdorba isch) isch a deitscher Dichter, Kunschthischtoriker ond Archäolog gwä.
Aus seim Leaba
Dr Eduard Paulus kommt am 16. Oktobr 1837 en Stuegert uf d Welt. Sei Vadder isch dr Kunschthischtoriker Karl Eduard Paulus, wo vo dr Pfalz noch Stuegert komma isch, ond d‘ Muader d‘ Maria Pauline Zinser, a waschechda Stuegertere. Noch seim Abi studiirt dr Eduard Paulus Archidekdur an dr Polytechnischa Hochschual en seira Hoimatstadt ond nochher no Kunschtgschicht ond Archäologii an dr Uni Minchen. Vo älle eiropäische Ländr hot’r an ganz bsondra Hang zo Italia. Deshalb reist’r emmor wieder mol dort no, abr net bloß, om d‘ Landschaft ozgucket, sondern om zo forscha. 1868 schliaßlich promoviert’r en Diibenga ibr d’Villa d’Este en Tivoli bei Rom.
Am liabschda dät’r an kunschtgeschichtlicha Lehrstual ibernemma, abr a solcher isch grad net frei. Deshalb wuud’r Mitarbeitr bei seim Vadder, dem Karl Eduard Paulus, wo ma heit meischtens als Eduard Paulus da Äldora bezeichnet, em Stadischdischa Landesamt en Stuegert. Bei dem Amt fanget se 1871 damit o, älle wirdabergische Oberamtsbezirk zo beschreiba, ond des isch jetzt au sei Aufgab.
1873 kriegt’r wiidr a nuia Arbet: Jetzt wird’r Konservator vo de vadderländische Kunscht- ond Altertumsdenkmäler en Stuegert. Viir Johr später wuud’r Nochfolger vo seim Vadder beim Stadischdischa Landesamt ond 1893 Vorstand vo dr Staatssammlong vo de Kunscht- ond Altertumsdenkmäler. Als Archäolog isch’r an de Limes-Forschonga ond beim Rausbuddla vo Sacha, wo de alte Kelta henterlassa hend, beteiligt. ‘s Letzschdere isch hauptsächlich uf dr Henneburg bassiirt. So hoißet d‘ Ruina vo-ra keldischa Siidlong bei Hundersenga an dr Donau. Ond so ganz neabaher schreibt’r au no Gedicht ond Theaterstickla. Am 16. April 1907 stirbt’r en Stuegert, wo-nr uf em Fangelsbachfriidhof sei Grab fendet.
Zitat
Seine bekanndeschde Vers, wo au heit no oft zitiirt werret, stammet aus seim Buach „Arabesken“:
<poem style="font-style:italic"> Dr Schelling ond dr Hegel, dr Schiller ond dr Hauff, des isch bei ons dui Regel, des fällt do gar et auf.
<poem style="font-style:italic"> Allda, in dem Schwabenstamme, der ein komisches Gemisch aus erweichtem Urweltschlamme und des Tiefsinns heilger Flamme, herb und derb und grüblerisch. Darum war das Volk der Schwaben stets von Poesie durchquickt. Männer sind’s von großen Gaben, die den Friedrich Schiller haben außer Landes fortgeschickt.
Landaul
Landaul (bretonisch Landaol) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Landaul lyt 26 km vu Vannes un 22 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 66 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Brech, Landévant, Locoal-Mendon, Nostang un Pluvigner.
Gschicht
Landaul isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Landaul (1389: Landaule, 1630: Landole).
Verwaltig
vu Landaul isch. Landaul ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Landaul ghert zum Bretonisch.
Stefano Garzelli
Dr Stefano Garzelli (* 16. Juli 1973 z Varese) isch en italiänische Velorennfahrer. Sini grösste Erfolg bis jetzt si d Gsamtsiig in dr Tour de Suisse 1998, im Giro d’Italia 2000 und bim Tirreno-Adriatico 2010 gsi.
Karriere
Dr Garzelli het as Hälfer für ä Marco Pantani aagfange. Wo dä bim Giro d’Italia 2000 Formbroblem gha het, het im Garzelli si Team Mercatone-Uno ihn unabhängig vom Pantani lo fahre. Z Prato Nevoso, wo s Ziil vo dr 18. Etappe gsi isch, isch er as Erste aachoo. Bim Bärgzitfahre vo Briancon über ä Col Du Montgenevre uf Sestriere in dr vorletschte Etappe, het er em Francesco Casagrande, wo bis denn Gsamterste gsi isch, über ä Minute abgnoh und s Rosa Liibli übercho. Das het er in dr Schlussetappe verdeidigt. 2002 isch er wäge Doping gsperrt worde, im Johr druf isch er bim Giro Zweite im Gsamtklassemänt worde. Er het denn no e baar Etappe bim Giro gwunne und im Merz 2010 dr Tirreno-Adriatico.
Erfolg
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Rhêmes-Saint-Georges
Rhêmes-Saint-Georges (frankoprov. Sen-Dzordzo) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Rhêmes-Saint-Georges ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Geografi
Rhêmes-Saint-Georges lyt im Val di Rhêmes, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler 0. Nochbergmaine sin Arvier, Introd, Rhêmes-Notre-Dame, Valgrisenche un Valsavarenche
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Rhêmes-Saint-Georges dr italienisiert Name San Giorgio di Rema drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
D Burgermaischteri vu Rhêmes-Saint-Georges isch d Laura Cossard.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Rhêmes-Saint-Georges ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Rhêmes-Saint-Georges sin 52 Froogebeege wider retuurchuu.
Landévant
Landévant (bretonisch Landevant) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Landévant lyt 29 km vu Vannes un 18 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 80 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Landaul, Languidic, Nostang un Pluvigner.
Verwaltig
vu Landévant isch. Landévant ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Landévant ghert zum Bretonisch.
Altheim (bei Riedlingen)
Alda (dt. Altheim) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,4 % Landwirtschaftsfleche, 40,1 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Alda gheret d Ortsdoel Altheim, Heiligkreuztal ond Waldhausen.
Bezirk Reiat
De Bezirk Reiat isch bis Juli 1999 en Bezirk vom Kanton Schafuuse in de Schwiiz gsii. Sither sin d Bezirksverwaltige abgschafft, d Bezirk git s aber no als statistischi Einheite.
Altheim (bei Riedlingen)
Gschicht
Alda ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 835.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Martin Rude.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Alda ghert zom Mittelschwäbisch.
Diessbach bei Büren
Diessbe (amtlech Diessbach bei Büren) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Diessbe ligt Seeland, am nördleche Abhang vom Oberwaud. Vor Gmeindsflächi si 61 % landwirtschaftlech gnutzte Bode, 32,6 % Waud u 6,4 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Schnottu, Wängi, Grossaffoutere, Lyss, Büetige, Dotzige, Büüre.
Gschicht
Diessbe isch zum erschte Maau im Jahr 1244 aus Diespah gnennt worde. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateeu isch 2010 bi 6,8 % gläge.
Religion
81,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 44,2 %, SP 11,9 %, BDP 10,9 %, FDP 5,3 %, EVP 7,1 %, GPS 8,6 %, glp 6,4 %, EDU 0,9 %.
Gmeindspresidänt vo Diessbe isch dr Michael Burri (Stang 2021).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 862 Ywohner 97,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Béganne
Béganne (Gallo Begann, bretonisch Begaon) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Béganne lyt 40 km vu Vannes un 86 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 87 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Allaire, Caden, Nivillac, Péaule, Saint-Dolay un Saint-Gorgon.
Gschicht
Béganne isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Bekamne (1387: Beganne, 1457: Begane, 1516: Begann, 1554: Begame, 1558: Begannes).
Verwaltig
vu Béganne isch. Béganne ghert zum Kommunalverband.
Sevogelplatz
Uf em Blatz chrütze sich d Hardstrooss und d Sevogelstrooss. Um e Blatz ume stöön verschidnigi Bauwärk us de spoote Joor vom 19. Joorhundert und em Aafang vom zwanzigste, wo zu de Baasler Kulturgüeter ghööre: dr Dreidroogbrunne im Norde, d Miethuuser am Sevogelblatz 1 und 2 vom Eduard Vischer-Sarasy im Süüde, mit dr Verlengerig vom Flüügel an dr Sevogelstrooss 49, und d Geböid im Oste, dr Pfäffigerhoof an dr Sevogelstrooss 21, und im Weste die dänggmolgschützti Willa an dr Hardstrooss 36.
Dr Name vom Blatz chunnt vo dr alte Baasler Rootsfamilie Sevogel, wo dr Henman Sevogel 1444 as Hauptmä in dr Schlacht bi St. Jakob an dr Birs gfalle isch. D Familie isch e Generazioon spööter usgstorbe.
Runeninschriften (Kontinent)
Under kontinentale Runeinschrifte verstoot mer epigrafischi Inschrifte vo Ruune, wo ide Völkerwanderigszit und im Früemittelalter ufem europäische Festland (ohni Skandinavie) gschribe worde sind.
Die Inschrifte chönet verschidnige germanische Stämm zuegornet werde, öppe d Hälfti a de Alemanne.
Die ältiste Inschrifte stamet usem 3. Joorhundert, die jüngste usem 7. Joorhundert. Abem 19. Joorhundert händ verschidnigi Lüt afange noiji Runeinschrifte afertige, wo ide Forschig as Fälschige klassifiziert werdet.
(19) Fortuna
D' (19) Fortuna isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. August 1852 vum John R. Hind as nünzehnter Asteroid entdeckt worre isch. Daift wore isch dr Himmelskörper uf d'Fortuna, die römisch Glücks- un Schicksalsgötti.
D'Fortuna beweggt sich zwische 2,0523 (Perihel) astronomische Eiheite bis 2,8302 astronomische Eiheite (Aphel) in 3,8144 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 1,5733° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1593.
Mit eme Durmesser vu öppe 225 km ghört d'Fortuna zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaldigi Oberflächi. In rund 7 Stunde un 27 Minüte rotiert sie um die eige Ax.
Lueg au Liste vu dr Asteroide
Dritte Zwischenzeit (Ägypten)
Die Dritti Zwüschezit in dr Gschicht vom alte Ägypte isch d Zit vom Ändi vom Neue Riich bis zum Afang vo dr Schbootzit, 1070-664. Wie in alli Zwüschezite isch d Zentralregierig in dere Periode im allgemeine schwach gsi oder het nid exischtiert und het dorum au weniger Dänkmöler und anders archäologischs Material hinderlo: si Gschicht isch wäge däm schlächter dokumentiert as d Gschicht vo de sozial schtabilere Riich. Vor allem was während dr 22. und 23. Dynaschtii bassiert isch, isch nit ganz klar.
Die 21. Dynaschtii z Tanis und d Amunbrieschter z Thebe
No während dr Regierig vom letschte Ramessid, em Ramses XI., isch s Land in Ober- und Underägypte deilt gsi, Oberägypte isch vom Hohebrieschter vom Amun, em General Herihor, verwaltet worde und Underägypte vom Nesbanebded, 1070 - 1043, mid em Regierigssitz z Tanis im öschtlige Nildelta. Mä sait dere Zit au Wehem mesut, Wiidergeburt. Noch em Dod vom Ramses XI. hai sich d Tanite dr Titel Pharao gä. D Familie vo de Hohebrieschder und d Pharaone si verschwögeret und d Beziehige zwüsche ihne guet gsi.