cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boxberg (Baden)
Gmaigliederig
Zue Boxberg ghere d Stadtdail Angeltürn, Bobstadt (mit em glychnamige Dorf un em Wohnblatz Talmühle), Boxberg, Epplingen, Kupprichshausen (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Ahorn), Lengenrieden, Oberschüpf, Schwabhausen, Schweigern (mit em glychnamige Dorf un em Wohnblatz Ziegeleiapparatebau), Uiffingen (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Gräffingen un dr Wohnblätz Hagenmühle un Mittelmühle), Unterschüpf, Windischbuch (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Seehof) un Wölchingen.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Dr Flugblatz
1925 isch z Baasel die ersti Balair as Baasler Luftvercheersundernääme gründet worde, wo sich spööter mit dr Zürcher Luftvercheersgsellschaft Ad Astra Aero zur Swissair veräinigt het. 1926 si scho bereits siibe Fluggsellschafte uf de Raasebiste glandet und dr Flugblatz isch scho wider z chlii gsi. Bis 1927 isch e nöis Stazioonsgeböid entstande und e gröössere Hangar. Dr Blatz isch as erste in dr Schwiz für Nachtlandige iigrichdet worde. Dr Kantoon Baasel-Landschaft het im Fluugblatz zuesätzlige Boode verpachdet, wääred sich dr Kantoon Baasel-Stadt mit witere Aadäilschiin finanziell bedäiligt het. Wääred dr ganze Zwüschechriegszit isch dr Betriib nit ooni staatligi Subwenzioone uschoo: Baasel-Land het jeedes Joor 2000 Franke biigstüürt, dr baaselstedtisch Biidraag isch vo 45'000 Franke (1924) uf 100'000 Franke (1932) gstiige.
Lully VD
Geografi
Lully lyt weschtli vu Morges. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf un dr Wyler Sécheron. D Gmaiflechi umfasst 67,3 % landwirtschaftligi Flechi, 14,9 % Wald, 17,8 % Sidligsflechi.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
Dr Flugblatz
E dänkwürdige Daag het s Stärnefäld am 12. Oktober 1930, wo 30'000 Lüt d Landig vom Luftschiff LZ 127 «Graf Zeppelin» si cho luege. Bis zum Zwäite Wältchrieg hit sich s Stärnefäld mit eme Aadäil vo bis 23,9 % am gsamte schwizerische Passaschierluftvercheer zum zwäitwichdigste Flugblatz vo dr Schwiz entwigglet. Vercheersmaschiine vo mee as zää Gsellschafte häi dr Flugblatz regelmäässig aagflooge. D Vercheerszaale si beachtlig gsi: 1938 häi 14'319 Passaschier dr Flugblatz brucht. 448 Donne Fracht und 241 Donne Bost si beförderet worde. Wo dr Chrieg usbroche isch, isch s Stärnefäld mit 13 Destinazioone verbunde gsi.
Boxberg (Baden)
Gschicht
Im 11. Johrhundert wird zum erschte Mol d Burg Boxberg gnännt.
Lully VD
Gschicht
Lully isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1018 as Lulliacum.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
S Ändi vom Flugbetriib
Vo Aafang aa isch s Stärnefäld e Flugblatz uf Zit gsi, denn dr Kantoon Baasel-Landschaft het s Gländ ursprünglig mit dr Absicht kauft, zum dört e Chraftwärk und e Rhiihaafe z baue. S Pachtverheltnis isch uf e Zitpunkt befristet gsi, wo dr Kantoon über die notwändige Investizioonsmiddel wurd verfüege. Dr Ääscheniöör, wo für d Haafeblaanig zueständig gsi isch, het 1929 klar gstellt, ass dr Flugbetriib bald nüme würd mööglig si. Doorum het d Flugblatz-Gnosseschaft nume no chliineri Usbaute vorgnoo und e gäignete Ersatzstandort afo sueche. Dr Flugblatzdiräkter Charles Koepke het 1930 drei möögligi Wariante vorgschlaage: in dr Hard bi Muttez (mit ere Piste parallel zum Rhiiufer), zwüsche Allschwil und Burgfälde (däilwiis uf franzöösischem Territorium) und d Leopoldshööchi bi Wäil am Rhii (ganz uf dütschem Gebiet).
Boxberg (Baden)
Verwaltig
Boxberg het mit dr Gmai Ahorn e Verwaltigsgmainschaft veryyrbart.
Lully VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 17 % gläge.
Boxberg (Baden)
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Boxberg isch dr Christian Kremer.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
S Ändi vom Flugbetriib
Wo d Elektra Birseck 1934 z verstoo gee het, ass dr Bau vom Chraftwärk möögligerwiis früener chönnt aafoo, isch s bressant worde. Dr Bundesroot isch gege Verhandligen mit Frankriich gsi, so dass s Brojekt Allschwil-Burgfälde an Understützig verloore het, au wenn s am Aafang am populäärste gsi isch. So isch s Brojekt Hard wider bevorzugt worde. Daas het aber beschränkti Entwickligsmööglikäite bote und isch bi dr Bevälkerig uf groosse Widerstand gstoosse. Noch ere Brotestkundgääbig het d Gmäindiversammlig vo Muttez s Brojekt 1936 abgleent. Zwäi Iigoobe vo de Baasler Kantöön und dr Flugblatz-Gnosseschaft an Bundesrat, ass mä s Brojekt Allschwil-Burgfälde wider in Betracht wurd zie, si 1936 und 1937 erfolglos bliibe. 1939 häi denn doch Verhandlige über e Standort Allschwil-Burgfälde aagfange, aber wo dr Chrieg usbroche isch, isch alles ume gsi.
Lully VD
Religion
46 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 28,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Boxberg (Baden)
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Flugplatz Basel-Sternenfeld
S Ändi vom Flugbetriib
Alli Bemüejige für en Ersatzstandort wääred em Chrieg si erfolglos bliibe. Churz noch em Chriegsändi isch e nöiji Wariante ins Spiil choo, en internazionaale Flughaafe zwüsche Saint-Louis und Blotze, wo ganz uf franzöösischem Territorium ligt und spööter zum Flughaafe Baasel-Mühuuse worde isch. Im Mai 1946 het s dört e browisoorische Flugblatz mit Staalblattepiste ghaa, dr Flugbetriib uf em Stärnefäld isch aber vier Joor in begränztem Raame witergange. Am 30. Juni 1950 het dr Passaschiervercheer uf em Stärnefäld ufghöört und am 27. August het mä mit eme Schaufliege vom Birsfälder Flugblatz Abschiid gno. Im Novämber 1950 häi schliesslig d Bauarbäite am Chraftwärk Birsfälde aagfange.
Lully VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,2 %, CVP 4,6 %, FDP 19,3 %, GLP 11,4 %, GP 16,7 %, SP 20,5 %, SVP 15,2 %, Sunschtigi 2,1 %.
Boxberg (Baden)
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Boxberg ghert zum Oschtfränkisch.
Flugplatz Basel-Sternenfeld
S Ändi vom Flugbetriib
S Stärnefäld isch hüt mit Woonblöck, Industriibaute und Haafenaalaagen überbaut.
Lully VD
Bolitik
D Burgermaischteri vu Lully isch d Marlise Holzer (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 663 Yywohner 85,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,9 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 6,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Korrosion
D Korrosion isch dr erschde vu drei Doal (1. Korrosion, 2. Errosion, 3. Inkarsion) vu dr Hehlaendschandig. I dr Luft isch CO2. Des CO2 vermischt sich mit dm Wassr und bilded a schwache Seyra (Kollaseyra). Wänn dia Kollaseyra is Kalkschdoa eidringt lests dr Kalkschdoa uf und vergreßeret d Riss, d Schbalda und d Fuagga im Schdoa. Des hoast so vill wia dr Hohlraum wird gresser.
Di bekanntischte Art vo Korrosion isch dr Roscht, also d Oxidazion vo Yse.
Vereinigte Staaten (Begriffsklärung)
Vereinigti Staate stoht im Allgemeine für die Vereinigte Staate vo Amerika, d USA.
Dr Begriff Vereinigti Staate wird au bruucht für anderi Bundesstaate:
Lueg au:
Wappen Israels
D Menorah isch umrahmt uf beide Siite vo Olivezwiig, und undedrah schtoht s Wort Israel uf Hebräisch.
Mä sött die siebenärmigi Menorah nit mit dr nünärmige Chanukia verwächsle, wo eigentlig nummen acht Ärm het, ein für jede Dag vo dr Wuche vo Chanukka, aber s het non än Arm, dr Schamasch, wo im allgemeine ä chlii andersch uusgseht, für d Cherze wo zum azünde bruucht wird.
Schloss Schönau (Bad Säckingen)
S Schloss isch im 17. Joorhundert vom Hans Chaschper vo Schönau bout worde. Scho im 17. und derno im 19. Joorhundert het mes zimli umbout. Anne 1928 het d Stadt Bad Säckinge das Huus gchauft und drinn s «Hochrhymuseum» ygrichtet.
Im Museum cha me Sache us der Stadt sälber und vo der Regioon am Hochrhy go aluege. Es het es Zimmer, wo em Dichter Joseph Victor von Scheffel gwidmet isch. Dört sind au däm sini Büecher z gseh, und do derby d Uusgabe vom Trumpeeter vo Säckinge; die Gschicht het mit em Schlössli Schönau z tue. I däm het’s sid em Joor 1985 au es chlyses Trumpeetemuseum, wo d Gschicht vm Instrumänt, der Trumpeete, zeigt.
Rundum s Huus isch e Park mit alte Böim, Brünne, emene Kakteegarte und emene Teehüüsli.
Rot am See
Roud (amtlich Rot am See) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Roud leit nerdlich vo Craalse an dr Brettich. D Nochbergmoede vo Roud send Blaufelden, Rothenburg ob der Tauber, Insingen, Wettringen, Schnelldorf, Wallhausen, Kirchberg ond Gerabronn.
Vo dr Gmarkong send 70 % Landwirtschaftsfleche, 18 % Wald, 10,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Roud gheret d Ortsdoel Beimbach, Brettheim, Hausen am Bach, Reubach ond Rot am See.
Gschicht
Roud ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1139, Beimbach 1383, Brettheim 1251, Hausen 1212, Reubach 1329.
Verwaltong
Roud hot sich mit dr Stadt Kirchberg an der Jagst ond dr Gmoed Wallhause zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Roud ischt dr Siegfried Gröner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
21. Juli
Dr '''21. Juli''' isch dr 202. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 203. in Schaltjohr), dodermit blybe no 163 Däg bis zum Änd vum Johr.
Protektorat Böhmen und Mähren
S Protektorat Böhme und Mähre (tschech. Protektorát Čechy a Morava) isch es formal autonoms Gebiet unter dütscher Herrschaft ksi. Es isch am 16. März 1939 proklamiert worde. D Isolation vom Protektorat hät dezu geführt, das es bis 1945 besetzt ksi isch. Am 8. Mai 1945 ischs ufglöst worde.
S Gebiet vom Protektorat hät de ehmaligig tschechischi Teil vo de Tschecho-Slowakei umfasst. S Protektorat hät an Riichsgau Sudeteland und as Generalgouvernement grenzt. Im Verlauf vum Zweite Wältchrieg sin insgsamt 390.000 Tschechoslowake ums Läbe chuu, devuu 83.000 Jude. Viili vu sälle Lüt sin in Konzentrations- odder Arbetslager odder ins Gfängnis chuu. Di bekanntesti Handlig vum tschechoslowakische Uffstand gege di Dütsche isch de Mord am Reinhard Heydrich gsi, em Riichsprotektor vu Böhme un Mähre, wu am 27. Mai 1942 begange wore isch. Di dütschi Bsetzig hät abber erscht mit der Eroberig durch di sowjetische un amerikanische Alliierte e Änd gha.
Greip (Mond)
D' Greip (au Saturn LI) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 05. Jänner bis zum 1. Mai 2006 isch am 26. Juni 2006 bekannt gä worre.
D'Greip isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2006 S 4 gfüehrt worre. Anno 007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d'Greip, eini vu dr nün Agirsdöchter us dr nordische Mythologi daift worre.
Bahndate
D'Greip umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in 906,56 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,375, wobi d'Bahn mit 159,2° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch (172,7° gege d'Ekliptik). D'Greip wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.
Ufbau un physikalischi Date
D'Greip het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern si e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät si dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.
Kabinett Neumayr
S Kabinett Neumayr isch vum 4. Oktober 1864 bis zum 4. Dezämber 1864 di vum Chenig Ludwig II. gruefe kommissarisch Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii.
Zweiter Weltkrieg
De Zweit Wältchrieg vo 1939 bis 1945 isch de zweiti global gfüerti Chrieg vo sämtliche Grossmächt vom 20. Jahrhundert ksi und stellt de bluetigscht Konflikt vo allne Zyte dar. Er het i sire Haupt-Dimension am 1. Septämber 1939 mit em Agriff vo Nazi-Dütschland uf Pole agfange und im Auguscht 1945, nach de amerikanische Atombombe-Abwürf uf Hiroschima und Nagasaki, mit de Kapitulation vo Japan vor de USA und de Sowjetunion uufghört. Di wichtigschte Chriegsteilnehmer sind Dütschland, Italie (bis 1943) und Japan uf dr einte Site und Grossbritannie, Frankrych, d Sowjetunion, d USA und Italie (ab 1943) uf dr andere Site gsy, aber au vil chlyni Länder sind gschediget worde. Im Ganze häts öppe 60 Mio. Toti ggäh, und vo däne sind öppe 20 Mio. Zivilischte gsy. Will mehreri chriegfüerendi Schtaate i ihrne Ideologye gwüssi ethnischi oder soziali Gruppe ghasst händ (z. B. Dütschland, d Sowjetunion, Japan), sind hüüfig Ywoner vo bsetzte Gebiet ermordet worde. Politisch hät de Chrieg under anderem d Teilig vo Dütschland zur Folg gha und der Uufschtyg vo de USA und de Sowjetunion zu antagonistische Supermächt, wo sich bis 1990 im Chalte Chrieg gegenübergstande si.
Vorgschicht und Bedingige
Nach em Erschte Wältchrieg hät s besigte Dütschland vo de Siigermächt (Frankrych, England, USA, Italie) de Vertrag vo Versailles uufzwunge übercho: Alli Kolonye hät s müese abgäh, dezue en guets Sibtel vo sinere Gebiete (s Elsass, Weschtpreusse, Oberschlesie und en Teil vo Schleswig-Holschtein) und vor allem Gält zahle für d Schäde, wo s mit em Agriff uf fremdi Gebiet agrichtet het. D Wirtschaftskryse (Inflation) vo 1919 und de folgende Johr hät die jung Weimarer Republik an Rand vom Abgrund bracht und vil Dütschi händ de Vertrag drfür verantwortlich gmacht. Aber uf jede Fall isch iiri Geduld ändgültig erschöpft gsy, wo sechs Jahr spöter, 1929, d Wältwirschaftskryse aagfange hät. Jetz isch d Schtund vo de radikale Parteie cho: De kommunistische KPD uf de einte und vor allem de nationalsozialistischi NSDAP mit Wahlerfolge uf de andere Syte. 1933 isch de Adolf Hitler vo de NSDAP dur de Rychspräsidänt Paul von Hindenburg zum Rychskanzler ernannt und i de nächschte Wahle beschtätiget worde. Är hät d Demokratii systematisch uusgschaltet und e aggressivi Ussepolitik betribe. De Vertrag vo Versailles hät er nöme beachtet. Er hät d Wältherrschaft aagschtrebt. Zu däm Zwäck hät er sich mit Italie und Japan verbündet, 1935 isch s Saarland nach enere Volksabstimmig wider aagglideret worde und s Rhiland remilitarisiert worde, 1938 hät Dütschland Öschterrych unds tschechoslowakische Sudeteland annektiert. Frankrych und England händ zwar reklamiert, sind aber nöd igschryte. Si händ dänkt, so chönneds de Fride rette (Appeasement-Politik). Si händ trotz Verspräche nöd emal interveniert, wo tütschi Soldate im Früelig 1939 di ganz Tschechoslowakei bsetzt händ. So hät de Hitler also vorerscht unygschränkt neui Länder yggno und sogar en Nöd-Aagriffs-Pakt mit de Sowjets abgschlosse. Doch won er dänn im Semptämber Pole attackiert hät, händ sich die Allierte doch entschiide yzgryffe.
1937–1939, Vorszene
1937, wo Italie nach em Zweite Italiänisch-Äthiopische Chrieg scho mit de Annexion vo Abessinie 1936 d Schtaategmeinschaft provoziert gha hät, hät Japan China noochem Zwischefall uf dr Marco-Polo-Bruck z'Peking am 7. Juli undereme Vorwand aaggriffe. Gäg di militärisch überlägene Japaner hät China, wo no zuesätzlich dur en Bürgerchrieg gschwächt gsi isch, kä Chance gha. Di japanische Schtrytchräft sind i de eroberete Gebiet üsserscht brutal vorggange. Wo sich ä nur de chlinscht Widerschtand ggregt hät, sind ganzi Dörfer em Ärdbode glychgmacht und d Ywohner verschosse worde. Die Gräueltate händ i de ganze Wält Protescht uusglöst. Zur glyche Zyt hät sich Dütschland z' Europa scho längschtens für en Chrieg gäge d Siiger vom Erschte Wältchrieg vorbereitet gha und hät – nach italiänischem Vorbild – mit chlyne Annexione provoziert. De Polefäldzug isch dänn aber di erscht würklich Kampfhandlig vo tütscher Syte gsy.
De finnisch-sowjetisch Winterchrieg 1939/40
Ändi Novämber 1939 händ d Sowjets Finnland überfalle. Si händ ddänkt, zumene schnälle Siig z cho, händ d Finne aber underschätzt. Ca. 200'000 sowjetische Soldate sind i däm Chrieg gfalle. Am Änd hät Finnland aber natürli trotzdem vor de Übermacht d Waffe müse schtrecke. En Teil vo Karelie und e Fischerhalbinsle im Nordpolarmeer sind vo de Sowjetunion annektiert worde. D Teilnahm vo Finnland am tütsche Russlandfäldzug 1941-45 isch uf dä Chrieg zruggzfüere.
De tütsch Weschtfäldzug 1940
Frankrych hät mer i zwei Zone ufteilt: Eini, wo di Tütsche gherrscht händ, und en Marionetteschtaat under em Held vo Verdun, em Henri Philippe Pétain. Är hät vo Vichy us regiert. Während em ganze Chrieg häts z Frankrych e schtarchi Résistance ggäh, wo Aktione gäge d Wehrmacht duregfüert hät. Als ire Chef hät de General de Gaulle ggulte, wo z London im Exil gsy isch und Aaschprache im änglische Radiosänder BBC ghalte hät. Di villicht entscheidenscht Tat vo de Résistance isch d Ufschtellig von ere französische Résistance-Armee under em Marie-Pierre Koenig gsy. Die Armee hät 1942 en Siig über di Tütsche bi Bir Hakeim errunge. Dä Siig hät de Grundschtei für di tütsch Niderlag bi El Alamein dargschtellt.
D Luftschlacht um Ängland 1940
Nach em Siig über Frankrych hät di tütsch Generalität etz natürlich ä de letscht verblibnig Gägner, s UK, wele besiige. En Plan für e Invasion (Unternehmen Seelöwe) isch scho ufgschtellt gsy, aber zerscht hät mer Ängland no dur Luftaagriff wele schwäche. Di erschte grosse Aagriff dur d Luftwaffe händ am 10. Juli 1940 schtattgfunde, woby vor allem Flugplätz, Fabrike und Häfe bombardiert worde sind. Alles hät nach eme wytere Siig für d Wehrmacht usgseh. Aber d Brite händ mit ihrere Luftwaffe, de Royal Air Force (RAF) schnäll reagiert, händ Jagdflugzüg bbout und Pilote us Frankrych, Pole, de Tschechoslowakei und em Commonwealth of Nations aagworbe. Usserdäm händs scho de Radar entwicklet gha und drum di tütsche Flugzüg guet chönne orte. Nach churzer Zyt hät d Luftwaffe aagfange, au Schtedt z bombardiere, vor allem London. Die Bombardements händ zwar vil Opfer under de Zivilbevölkerig gforderet, aber ä grossi Verluscht bi de Luftwaffe nach sich zoge. Mit de Aagriff uf d Schtedt händ di Tütsche au aagfange, di logistische und technische Yrichtige a de Küschte z vernachlässige, was widerum de Brite Vorteil bbracht hät. Unmängene vo tütsche Flugzüg sind abgschosse worde, und je länger, deschto meh hät sich d Luftschlacht zumene Desaschter für d Wehrmacht entwicklet. Ändi Oktober 1940 hät de Oberbefehlshaber vo de Luftwaffe, de Hermann Göring, konschterniert de Abbruch vo de Aktion befohle. Dademit hät s UK zwar fürs Erschte di tütsche Invasionsplän erfolgrych durchrüzt gha und zum erschte Mal wider Hoffnig gschöpft, aber immer no isch en Entschärfig vo de Situation oder sogar en Siig über Tütschland nöd in Sicht gsy. Also hät mer z London müese warte und uf d Hilf vo de USA oder uf en Bruch zwüsched em Hitler und em Stalin hoffe.
Critérium du Dauphiné 2010
S '''62. Critérium du Dauphiné''' isch e Veloetapperenne gsi, wo vom 6. bis 13. Juni 2010 stattgfunde het. Es het us eme Prolog und siiben Etappe bestande.
Zweiter Weltkrieg
De Balkanfäldzug 1940/41
Es wyters Problem hät sich jetzt em Hitler dur sin Verbündete, em italiänische Diktator Benito Mussolini, gschtellt. Dä hät nämlich – ohni de Hitler z informiere – am 28. Oktober 1940 plötzlich vo Albanie us Griecheland aaggriffe. Trotz zahlemässiger Überlägeheit händs aber d Italiäner nöd gschafft, en Siig z erringe. Di Tütsche händ no d Niderlag i de Luftschlacht um Ängland müse verchrafte und drum irem Verbündete nöd chönne z Hilf cho. Wo aber d Lag ganz prekär worde isch und d Italiäner Aafang Dezämber sogar über d Bärge uf Albanie zruggtribe worde sind, da hät de Hitler doch beschlosse, yzschrite; allerdings zersch nöd dur Kampfhandlige, sondern Verhandlige: Sowohl Griecheland als au Jugoslawie hät Tütschland aabbote, in Drümächtepakt (Tütschland, Italie, Japan) yzträte, was beidi abglehnt händ. Es isch e Zytlang ruhig bblibe, bis es am 9. März d Italiäner wider uf em militärische Wäg versuecht händ: En Grossaagriff gäge Griecheland hät aber, wi scho d Aktione im Härbscht, kei Erfolg gha.
Critérium du Dauphiné 2010
Mannschafte
S Critérium du Dauphiné isch e ProTour-Renne, und alli 18 ProTour-Mannschafte mache mit.
Drzue si 4 Mannschafte vo dr Continentale Pro iiglade worde: BBox Bouygues Telecom, Cofidis, Saur-Sojasun und Cervélo TestTeam.
Zweiter Weltkrieg
De Balkanfäldzug 1940/41
Am 27. März häts dänn usgseh, wi wänns doch kä gwaltsami Entscheidig würd bruche. Jugoslawie hät jetz nämli em Druck naggäh und sich mit de Achsemächt verbündet. Das hät aber Masseprotescht i de Hauptschtadt Belgrad zur Folg gha. Die Protescht händ sich so usgwytet, dass d Regierig schliesslich d Verbündig hät müse rückgängig mache. Uf das abe hät d Wehrmacht sofort de Aagriff gschtartet. Am 6. April händ Landtruppe di jugoslawisch Gränze überschritte und sind schnäll vorwärtscho. Zuesätzlich händ tütschi und italiänische Flugzüg Belgrad bombardiert. Scho am 17. April hät Jugoslawie kapituliert.
De Russlandfeldzug 1941-43
Am 22. Juni 1941 isch dr Russlandfeldzug losganga. Ibr 3 Milliona deitsche und 60.000 italiänische Soldade und ihri Verbündete hen von dr Oschtsee bis nach Rumänie na agriffa. Bis zom Dezember senn se fascht bis nach Moskau komma on henn ibr a Million Russa gfangagnomma. Aber no isch dr Wintr komma, on die Russa hen dr Vormarsch ufhalde kenna. Im negschta Sommer hen die Deitsche no amol agriffa, aber sin au blos bis an d'Wolga komma, wo in Stalingrad d 6. Armee eigschlossa wora isch. Im Februar 1943 hot d Armee im Kessl vo Stalingrad kapituliert on ibr 90.000 deitsche Soldata sin in Gfangaschaft grota. Dr Fall vo Stalingrad wird vo de meischte Historiker als dr Wendepunkt vom Zwoita Weltkrieg agsä. D Wehrmacht hot im Sommer 1943 an letschta Vrsuch gmacht, d Rote Armee zom schlaga, abr in dr Schlacht vo Kursk sen se an dr Verteidigungsstellige vo de Russa gschaidert.
Die alliierti Gägenoffensive
Jetzt und vor allem nach em Chriegsitritt vo de USA isch klar gwä, das d Deitsche d Krieg nemma gwänna kenna. Bis zom Sommer 1944 hen se no einigermasse kenne sich verteidiga, abr als am 22. Juni 1944 d'Russa und glichziitig d Amerikaner und Ängländer – i dr Operation Overlord – uf broida Fronta agriffe hen, isch an der Oschtfront d'Herresgruppe Mitte komplet zamabrocha und d'Rote Armee isch im August vor Warschau gschdanda und hot im Oktober zom erschta Mol deitsches Gebiet beträda. Wi se no im März 1945 ibr d'Oder komma sen, hot d Wehrmacht fascht nix me do kenna, om se ufzhalda. On am 2. Mai hen se no Berlin eignomma. A Woch schpäter, am 8. Mai 1945 – d Amerikaner und d Engländer sind an der Weschtfront mittlerwile au bis nach Dütschland vordrunge gsii –, hat no d'Wehrmacht au kapituliert und dr Krieg ischt z Europa aus gwesa. Am Pazifik-Chriegs-Schauplatz hei d Atombombe-Abwürf vo de USA uf japanischi Stedt der Chrieg im Auguscht 1945 beändet.
D Opferzahle (Armee u Zivilbevölkerig)
→ Lueg au: Lischte vo de opferriichschte Schlachte und Belagerige
Rottenburg am Neckar
D Stadt isch Sitz vum katholische Bischtum Raodeburg-Stuegert.
Syt em 1. Mai 1972 isch Raodaburg Großi Chreisstadt. Mit dr Gmeine Hirlenge, Neischdedda un Schdarzach het d Stadt Raodaburg a Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Geografii
D Remer- un Bischofsstadt lyt am Ibergang vum Necker us em ängen Dal vum Obere Gai in a wyt Dal zwische dr Hechine vum Scheabuech im Norde un em Rammert im Side. Dr Necker chunnt vu Horb un Schdarzach uus im Sidweschte in s Stadtgebiet bim Stadtdeil Bierenge, wun er zerscht duregoht. Derno fließt er in nordeschtliger Richtig an dr Stadtdeil Obernau, Schwalldorf un Bad Nidernau dure un chunnt derno in d Chärnstadt. Är fließt au dur die no Nordoschte (d Altstadt lyt am linke Stade), un derno nerdli vum Stadtdeil Kiebenge us em Stadtgebiet uuse in Richtig Dibenga. Dur s Stadtgebiet fließt er uf ere Lengi vu 14,5 km.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga)
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Raodaburg bstoht us dr Chärnstadt un dr Stadtddeil, wu im Ramme vu dr Gmeinsreform vu dr 1970er Johr yyglideret wore sin.
Di yygmeindete ehmolige Gmeine sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
In dr Chärnstadt wäre zem Deil Wohngebiet mit eigene Nämme unterschide, vilmol neji Böugebiet, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän. Doderzue ghere zem Byschpel Kreizerfeld, Burgäcker/Aible un Haueberg.
Derzue ghere zue dr Chärnstadt au no ne baar Wohnplätz mit eigene Nämme, wu aber nume wenig Yywohner hän, z. B. Dirrbachhef, Eratskirch, Hammerwase, Heiberger Hof, Kalkweil, Oberwerthaus, Papier- oder Bronnemihl, Schadeweiler Hof un Weggedal. Au in a baar Stadtdeil git abdrännti chleini Wohnplätz, z. B. z Baesenge (Bihlhof, Fichtehof un Jungholzhof), z Bierenge (Hennedal) un z Weiler (Katzebacher Ziegelhitte).
Ruumblanig
Raodaburg bildet a Mittelzäntrum in dr Region Neckar-Alb. Zum Mittelberaich Raodaburg ghere näbe dr Stadt Raodeburg no d Gmeine Hirlenge, Neischdedda un Schdarzach.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Eisenbahnbrücke (Basel)
D Baasler Iisebaanbrugg isch e Brugg für Züüg und Fuessgänger, wo z Baasel über e Rhii goot.
Gschicht
1860 het mä blaant, ass d Gläis vo dr Verbindigsbaan zämme mit ere Strooss as Harzgraabebrugg über e Rhii gienge. E sone Meerzwäckbrugg weer aber seer düür choo und usserdäm weer s enorm schwiirig gsi, mit de Stiigige und Kurve z Rank choo.
1869 isch d Baasler Verbindigsbaan gründet worde, und mä het sich entschlosse e Fachwärk-Balkebrugg mit äim Gläis und eme Stääg für Fuessgänger unde an dr Birsmündig z baue. D Undernääme Lauterburg & Thormann (Pfiiler und Widerlaager) und Schneider & Cie. vo Creuzot (Iisekonstrukzioon) häi 1870 afo baue. D Pfiiler het mä dobblet so bräit konzipiert, so dass mä spööter e zwäiti Balkebrugg chönnt druf baue und eso uf zwäi Spuure über d Brugg chönnt faare. Im Novämber 1873 isch d Brugg iigweit worde. Si isch uf drei Pfiiler glääge und 216,30 Meter lang gsi. Scho 1896 und und wider 1924 het mä d Brugg müesse versterke, wil immer schweereri Lokene und Züüg iigsetzt worde si. Vo 1913 aa isch s au immer dringender worde, d Dobbelspur uszbaue, het s aber non e chli ufgschoobe, und wil denn dr Zwäit Wältchrieg usbroche isch, het mä non emol müesse warte. Am 25. Juni 1957 het sich d SBB entschlosse, e nöiji Iisebaanrugg uf de alte Pfiiler z baue. Es isch e dobbelgläisigi Staalbrugg mit eme Chastekwerschnitt und eme Fuesswääg rhiiab worde und 1962 isch si fertig gsi. D Stützwitene si 48,24 Meter bräit bi de bäide Ändfälder und 59,42 Meter bi de bäide middlere Öffnige.
Wil dr Nord-Süüd-Vercheer immer mee gwaggse isch, het mä e zwäiti Iisebaanbrugg über e Rhii afo blaane. Sit em Aafang vo de 1990er Joor isch d Reed gsi von ere Brugg, wo witer östlig wurd ligge, as «Bypass um Baasel, wo vom ene Infarkt bedroot sig». Schliesslig het mä aber doch abgmacht, e Brugg grad näbe dr alte Brugg z baue und eso d Linie uf vier Spuure z verbräitere. Am 26. Novämber 2009 het mä afo baue und am 22. Oktober 2012 isch si iigweiht worde. Die zwäiti Rhiibrugg het drei Fälder, isch us Spannbeton und öbbe 240 Meter lang. D Stützwitene si 59,7 Meter bi de bäide Ändfälder und 117,2 Meter bi dr middlere Öffnig. Die nöiji Brugg het e Fuesswääg, wo au Behindereti chönne bruuche.
D Sanierig vo dr alte Brugg
Jetz muess no die alti Brugg saniert wärde, was bis 2017 sött goo. D Bauchöste mit de Streckenaaschlüss si uf 57 Millione Franke veraaschlagt worde. D Finanzierig vom Brojekt wird dur en Ardikel 23 vo dr Läistigsveriibaarig zwüsche dr Schwizerische Äidgenosseschaft und dr Akziegsellschaft Schwizerischi Bundesbaane (SBB) für d Joor 2007 bis 2010 greeglet.
Damasus II.
Dr Damasus II., vorhär Poppo vu Brixen (* vermuetli z Pildenau bi Ering, Niderbayern; † 9. Augschte 1048 z Palestrina), isch Papscht vum 17. Juli bis 9. Augschte 1048 gsii. Är giltet wäg syre Härchumft un syre Nechi zum salische Chaiser as „dytsche Papscht“.
Lääbe
Dr Poppo vu Brixen, mit em Byname Baginarius (dr Bayer), isch us em bayrische Adelsgschlächt vu dr Babone chuu un isch e Suhn vum Grof Poppo II. vu Rott (oder no andere Quälle ne Suhn vum Vogt Chuno vu Benediktbeuern) gsii. Im Liber Pontificalis wird er natione Noricus, qui alio vocabulo Bayuuarius dicitur gnännt Är isch syt 1039 Bischof vum Bischtum Brixen gsii un isch derwäge 1046/47 bi dr Synode vu Pavia, Sutri un Rom derby gsii.
An dr Wynächte 1047 isch er vum Chaiser Heinrich III. z Pöhlde geg dr Benedikt IX. zum Papscht bstimmt wore. Dr Poppo isch uf Ghaiß vum Chaiser vun ere Armee vum Markgrof vu Toskana uf Rom brocht wore, wu dr Ufdrag kiregt ghaa het, dr Benedikt IX. gwaltsam vum Stuel Petri z verdrybe. Am 16. Juli 1048 het dr Poppo mit ere toskanische Strytmacht z Rom chenne yyzie un isch am Dag druf as Papscht gweit wore. Dr Benedikt isch im Johr vorhär scho mol vum Papschtdron verdribe wore. Noch em Dood vum Clemens II., wun er soll vergiftet haa, het er aber d Herrschaft wider an si grisse.
Dr Damasus isch in dr Zyt vu sym Pontifikat wyter au Bischof vu Brixen blibe. Däm Bischtum het er noch em Brixner Bischofskatalog us em frieje 15. Johrhundert e choschtbar Altarduech (pallam altaris optimam Brixinam misit) vermacht. Iber sy churz Pontifikat waißt mer nyt.
Wuxia qi gongzhu
Wuxia qi gongzhu (, änglisch: Holy Weapon, me kennt en au as Seven Maidens oder The Seven Princesses) isch e Wuxia-Film us Hongkong. Er isch 1993 vom Reschissör Wong Jing zäme midem Dennis Chang (vo däm stoht aber nüt i de Credits) dräit worde.
Handlig
I dr Zyt vo dr Ming-Dünaschtii tuet der Held Mo Kake, däm dr Ghost Doctor mit ere gföhrliche Drooge, wo d Persönlichkeit verändere tuet, übermenschlichi Kreft gää het, dr japanisch Schwertkämpfer Super Sword, wo ne ganze Huufe chinesischi Kung-Fu-Kämpfer umbrocht het, besiige. Dr Super Sword säit denn, dass er in drei Joor wider uftauche wärdi, zum sich räche. Well dr Mo Kake vo dr Drooge wahnsinnig worden isch und er es Gmetzel gmacht het, woner sini Hochzyt mit dr Ching Sze hät sölle fiire, zieht sini Frau nochhär mit em Name To Col Ching als Schwertkämpfer dur d Wält und spezialisiert sich druuf, «härzlosi Männer» umzbringe. Wo der Super Sword zruggchunt, muess me dringend e Kur für e Mo Kake finde; usserdäm muess d Ching Sze no sächs anderi Jungfraue finde, well der Super Sword nume mit der Kraft vo siibe Jungfraue cha besiegt wärde. Am Schluss vom Film gits e lange Kampf zwüsche de siibe Jungfrauen und em Super Sword.
Dr Film isch imene komödiantische Ton mit vile slapstickartigen Iilage ghalte.
Creglingen
Creglingen (oschtfränkisch Creichel) isch e Stadt im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Wuxia qi gongzhu
Kritik
Dr Joey O'Brian schriibt 1995 i dr Austin Chronicle, dass Holy Weapon sehr unterhaltsam sigi. Er sig en «verruckte Film», däm sini Darschteller denn au passend gschpunne tieget. Di gradlinig Darschtellig vo der Michelle Yeoh und em Damian Lau verschtärki d Komödie wägem ganze Wahnsinn rundum si ume. D Maggie Cheung sig as verwöhnti Prinzässin köschtlich, d Sandra Ng as ihri lüschterni Liibwächteri aber närvuufriibend. Di üblich Unusgwoogeheit vo der Reschii vom Wong Jing falli i däm Film wäge sinere episodische Gschicht weniger uf als süscht.
Creglingen
Geografi
Creglingen lyt an dr Tauber an dr Yymindig vum Herrgottsbach.
Dr Baan bstoht us 66 % Landwirtschaftsflechi, 23 % Wald, 9 % Sidligsflechi un 1,9 % sunschtiger Flechi.
Schönenbach (Schluchsee)
Schönèbach (amtlich Schönenbach) isch dè chlynschtè Ortsdeil vo dè Gmeind Schluchsee im Südschwarzwald, welli diè südöschtlischti Ortschaft im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald z Badè-Württèbärg darschtellt. Schönèbach isch dè einzigè Schluchseer Ortsdeil, wo nit zum Hochschwarzwald zellt wörd. D Vobindig zum 6,2 km entfèrntè Gmeinde-Hauptort Schluchsee lauft über dè Hochschtaufè drübber bis zum Oschtzipfel vum Schluchsee bi Seebrugg un vo dört witter am Nordufer vum See nõch bis zum Dorf Schluchsee. Dè Nammè Schönè Bach stammt vum glychnammigè Bach ab, wo a dè südöschtlichè Flankè vum Hochschtaufè entschpringt un nordöschtlich am Ort vorby gòt bis a d Mettma abbè, wo drin iè dè Schönèbach am rächtè Rand sich au entwässèrè duèt, zwüschè dè Schaffuuser Sägi un dè Klausèmülli.
Creglingen
Gmaigliederig
Zue Creglingen ghere d Stadtdail Archshofen (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Holdermühle), Blumweiler (mit dr Wyler Blumweiler, Reutsachsen, Schwarzenbronn, Seldeneck, Weiler un Wolfsbuch), Craintal, Creglingen (mit dr glychnamige Stadt un dr Wohnblätz Herrgottskirche un Kohlesmühle), Finsterlohr (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Burgstall un Schonach), Frauental (mit em glychnamige Dorf, d Wyler Lohrhof un Weidenhof un d Hef Fuchshof un Seewiesenhof), Freudenbach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Erdbach un Schön), Münster, Niederrimbach (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Standorf), Oberrimbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Lichtel un em Gheft Landturm), Reinsbronn (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Niedersteinach un Schirmbach, em Gheft Brauneck un em Wohnblatz Altmühle), Schmerbach un Waldmannshofen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Sechselbach).
Schönenbach (Schluchsee)
Geography
Schönèbach lyt nõch bim högschtè Pungt vum Brändemer Bärg, èn Bärgruggè, wo nördlich vo Schönèbach mit èm Hochschtaufè uff 1101 m Höchi sin Firscht hèt. Südweschtlich vo Schönèbach grüèßt dè Funkdurm vom 1037 m hochè Staufèchopf. Dè Brändemer Bärg volauft in Nord-Süd-Richtig vo Seebrugg am Oschtzipfel un dè Staumuèr vom Schluchsse wäg bis zum Wyler Witznau im Schlüècht-Dal. D Dörfer uff èm Brändemer Bärg heissèt i dèmm Sinn aagluègt Schönèbach, Schtaufè, Brändè un Bèrau. Im Weschtè vo Schönèbach, in èm stillè Schwarzwalddal, flüèsst d Schwarza vo dè Schluchsee-Staumuèr bis zum Schwarzabeggi bi Hüsèrè a Schönèbach vorby. Öschtlich vo Schönèbach gòts i s obberè Mettmadal, öppè in Höchi vo dè Schaffuuser Sägi. Dõdemit isch Schönèbach ygränzt im Weschtè vom Schwarzadal, im Nordè vum Hochschtaufè un im Oschtè vum Mettmadal. Diè einzigi offeni Sitè vu Schönèbach isch s Nõchbòrdorf Schtaufè im Südè.
Creglingen
Gschicht
Creglingen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1045; Archshofen 807; d Burg Blumweiler anne 1341; Finsterlohr 1224, Freudenbach 807, Münster 1232, Niederrimbach 1045, Oberrimbach 1324, Reinsbronn 1267, Schmerbach 1182 un Waldmannshofen 807. S Chloschter Frauental isch anne 1232 as Zisterziensernechloschter grindet wore.
Schönenbach (Schluchsee)
Dialäkt
D Schönèbacher Mundart ghört zum Hochalemannischè. D Isoglossè isch Südschwärzwälder Dialäkt mit enèrè starkè Tendenz zu dè Hochschwarzwälder Isoglossè.
Creglingen
Verwaltig
Creglingen ghert zue kaim Verwaltigsverband.
Schönenbach (Schluchsee)
Ort
D Gründung vo Schönèbach muè zwüschè dè Johrè 1076 un 1300 erfolgt si. Vo dè Gründung aa hèt Schönèbach zu dè Hèrrschaft vum Sankt Bläsy ghört. Zitèwys hèn selli Schönèbach vokauft, im Johr 1612 denn abber widder zruggkauft. Schönèbach isch bis zu dè Ygmeindung è sèlbschtändigi Gmeind gsi, zu wellèrè dè Zinkè Schwarzahaaldè ghört. Diè zitèwys eigèschtändigi Gmeind Schwarzahaaldè isch Aafang 1911 widder zuè dè Gmeind Schönèbach chò. Vom Johr 1832 bis zu dè Ygmeindung hèt Schönèbach èn eignè Bürgermeister ghaa, sit dè Ygmeindung stòt èn Ortsvorschteher im Dorf un èm zuèghörigè Ortschaftrõt vor. Am 1. September 1973 isch Schönèbach uffgrund von èrè Abschtimmung vo dè Schönèbacher Bevölkerig nõch Schluchsee ygmeindet worrè. Dõdemit isch Schönèbach dè zwangswysè Ygmeindung gmäss dè baddè-württèbärgische Gmeindsreform um 16 Mönèt zvor chò. Obwoll rächt èngi Beziehigè zum glych grossè Nõchbòrdorf Schtaufè vo annèdubaki bis hütt beschtôn, hèt sich Schönèbach mit sellèm Wechsel kommunalpolitisch völlig vu Schtaufè drènnt, well au dè Landchrais vo Waldshuèt uff Hochschwarzwald gänderèt hèt. Sèll isch è baar Johr in Frõg gschtellt worrè, i dèm sich die ehemòls sèlbschtändigè Gemindè uff èm Brändemer Bärg zämmè duè hèn un è Yschprõch gegèd Gmeindereform vo 1975 hèn wellè erhebbè. S Zyl isch gsi, è Gmeinde Brändemer Bärg z etablyrè, wo uss dè Aarainerört Schönèbach, Schtaufè, Brändè un Berau hèt söllè bschtò. Diè Korrektur isch am Ènd nit durrègfüürt worrè, well diè beidè gröschtè Dörfer Berau un Brändè sich im letschtè Moment widder zruggzogè hèn.
Creglingen
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Creglingen isch dr Uwe Hehn.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Creglingen ghert zum Oschtfränkisch.
Schönenbach (Schluchsee)
Vokeer
Schönèbach lyt a dè K 4989, dè Chreisschtrõß, wo in Nord-Süd-Richtung übber dè Brendèmer Bärg vo Seebrugg im Nordè bis zum Wyler Witznau im Südè füürt. Selli Chreisschtrõß heisst è baar hundert Meter südlich vo Schönèbach K 6594, dört befindet sich sit 1973 d Chraisgränz. Vo dè Dorfmitti vo Schönèbach gòt d K 6501 abbè bis zu dè Schaffuuser Sägi un vo dört witter bis zum Schtaufener Gmeinshauptort Grõfuusè. Nõch èm Zweitè Wältchrièg isch d Hochschtrõß übber dè Hochschtaufè bis Seebrugg uusbaut worrè, sit dèm vofüègt Schönèbach übber èn Aaschluss a s dütschè Baansischteem bim Bahnhof Seebrugg a dè Dreiseèbaan.
St. Peter (Hochschwarzwald)
St. Peder (amtlig St. Peter) isch e Gmei in Bade-Wirddeberg un ghert zum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald.
Geographi
St. Peder lit am Südend vum middlere Schwarzwald im Naturpark Südschwarzwald un isch e heilklimatische Kurort. St. Peder lit südöschtlich vum Kandel uffem Gebirgszug vum Kandel zum Thurner un isch guet 15 km vu Friburg im Brisgau ewägg.
Gschicht
Wo d weltliche Rächt vum Kloschter 1806 im Rahme vu d Säkularisierig ufghobe worre sin, isch St. Peder zum Grossherzogtum Bade kumme, sit 1952 gherts zue Bade-Wirddeberg.
Gmeipartnerschafte
Usserdem bstehn zue alle Zähringerstädt fründschaftlichi Beziegige.
Wirtschaft un Infrastruktur
D Herstellig vu Schwarzwalduhre isch e wichtige Erwerbszwiig z St. Peder gsi.
Bildig
S Kloschter St. Peder hät vu 1842 bis 2006 s Prieschterseminar vum Erzbischtum Friburg bherbergt.
Ußerdem hät St.Peder ä Grundschul. Selle isch au ä Naturparkschul un hät emol ä Hautschul dabei ka. D Abt-Steyrer-Schule isch noch ihrm Schulgründa bnannt. Der hät domols gwollt, dass alle int Schul gehe künne, nit nur selle wo ä Privatlärer ka hin.
Naturdenkmoler
D Kandelheäwäg (Oberkirch (Bade)–Friburg im Brisgau) fihrt dur St. Peder un an viilene Naturschönheite vorbi.
Zähringer Mediathek
Gegeüber vun de "Bäckerei Knöpfle" isch d Zähringer Mediathek. Do kamma e weng Neus über d Zähringer lerne.
Kemplich
Kemplech oder Kemplesch (lothrìngisch; frànzeesch Kemplich, ditsch Kemplich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kemplech lijt rund 15 Kilometer eschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 228 un 350 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Kemplech ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1092 àls Kempurich (1276: Kampachel).
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kemplech ìsch. Kemplech ghert zem Kommünàlverbànd.
Raschīd ad-Dīn
Dr Raschīd ad-Dīn ( - Rašīd ad-Dīn; au - Rašīd ad-Daula al-Hamadānī), mit vollständigem Naame  (* 1247 z Hamadan, Persie; † 9. Ramadan 718 / 4. Novämber 1318 z Täbris) isch e persische Wesir vo de Ilkhan z Täbris gsi.
Dr Raschīd ad-Dīn isch von ere jüüdische Familie z Hamadan abgstammt. Si Vater isch e Händler vo Barfüm und Gwürz gsi. Dr Raschid isch Arzt und Historiker worde. 1277, won er drissgi gsi isch, het er zum Islam konwertiert, und isch so nid vom Pogrom vo 1291 betroffe gsi und und dr Zuegang zum Hoof vo de mongolische Herrscher vo Persie isch em offegstande. Es isch mööglig ass dr Ghazan Ilchan wägen iim 1295 zum Islam überdräte isch. Dr Mahmud Ghazan het en zum Finanzberooter und schliesslig zum Wesir gmacht und er het von em witi Ländereie in Dranskaukasie und Chläiasie überchoo. Under em Mäzen Raschīd isch Täbris zum ene Zentrum vo de Wüsseschafte worde.
Si äignigs grösste Wärk isch Dschami' at-tawarich, e Wältgschicht, won er im Ufdraag vo de Ilkhan verfasst het und wo hüte nume no Fragmänt drvo existiere. Im Abschnitt über d Mongole wird dr Stammbaum vom Dschingis Khan bis uf e Adam zrugggfüert. In dr Universalgschicht het er die alti Dradizion vo dr annalistische Gschichtsschriibig vo de Araber witergfüert. Noch de Bricht vo arabische Biograafe het er in sim Korankommentar alttestamäntligi und au filosofischi Elimänt verarbäitet. Er het sich au mit dr Logik und dr Filosofii befasst.
Si Buech Die fümf Genealogie (Šuʿab-i panǧgāna) über d Araber, d Juude, d Mongoole, d Franke und d Chinees isch in dr Handschriftesammlig vo Istanbul erhalte.
Au under em Ghazan sim Brueder Öldscheitü isch dr Raschīd al-Dīn Wesir bliibe. Dr Öldscheitü het dr schiitisch Islam aagnoo gha, und won er umbrocht worde isch, isch dr Raschīd al-Dīn in die mongolisch-schiitische Machtkämpf am Hoof verwigglet worde. 1316 isch er wäge Mord aagklagt und zwäi Joor spööter zämme mit sim Soon hiigrichdet worde. Au im Graab het men en nid in Rue gloo: 1407 het en dr Miran Schah, dr gäistesgstörti Soon vom Tamerlan, lo exhumiere und uf eme jüüdische Friidhoof z Täbris lo begraabe.
Wintersdorf
Wintersdorf isch de Name vo däne Ortschafte:
Wintersdorf isch de Familiename vo däne Persone:
Unterstammheim
Underschtamme (amtlich Unterstammheim) isch en Ortschaft i de Gmaand Stamme im Kanton Züri.
Geografii
Underschtamme isch es Doorff im Zürcher Wiiland. S Piet vo de früenerige Gmaand umfasst 51,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 36,5 % Wald, 6,9 % Sidligsflechi, 4,4 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil isch bi 8,4 % gläge (Stand 2011).
Religion
70,9 % vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 9,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsròòtswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 3,2 %, CVP 1,1 %, EDU 2,3 %, EVP 4,2 %, FDP 25,9 %, GLP 7,1 %, GP 8,4 %, SP 8,7 %, SVP 39,2 %.
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Underschtamme ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
Finnenbahn
D Finnebahn, ( Finnenbahn) isch en bsunders buute Wäg, wo Cross- oder au Friizittläufer chönd druf ränne. Speziell isch, das de Bode us ere 10 Zäntimeter dicke Schicht us Sägmähl und Holzschnitzle bestoot. Drunder isch e Drainageschicht us Sand, Chies oder Schotter. Wägem weiche Belag wärde d Glänk weniger belastet.
Finnebahn isch vo finnische Läufer fürs Uusdurtrainig erfunde worde as e glänkschonendi Alternative fürs Laufe uf de Tartarbahn. Dezue ane isch si mit em weiche Bode gäbig fürs Crosstraining.
D Betriiber schetze d Finnebahne, will si eifach und nöd tür sind zum Baue und zum Warte.
Schlesien (Tschechien)
[[Datei:CZ Cechy Morava kraje.gif|miniatur|250px|Landesteil vo Tschechie:
]] Schlesie (au Tschechisch-Schlesie, Mährisch-Schlesie bzw. Sudetenschlesie, tschech.: Slezsko, hüt au: České Slezsko) isch es Gebiet im Nordoste vo de Tschechische Republik, wo ne Grossteil vom historische Östrichisch-Schlesie umfasst. Es isch näbe Böhmen und Mähre eis vo de drü historische Länder vom Königrich Böhme. 1918 isch s Gebiet Teil vo de Tschechoslowakei worde. 1938 isch de Grossteil vo Tschechisch-Schlesie dur s Münchner Abkomme als Richsland Sudeteland an s Dütsch Rich cho. D Gegnig um Teschen isch zue Pole cho, nume ne paar Gmeinde am rechte Stade vo de Ostrawitza sin bi dr Tschechoslowakei blibe. No de Okkupation vo de Tschechoslowakei dur dütschi Truppe im März 1939 isch s Gebiet Teil vom Protektorat Böhme und Mähre worde. Im Mai 1945 isch Schlesie befreit worde und derno Teil vo de Tscheochoslowakei bis 1992 gsii, sit em 1. Jänner 1993 isch s Teil vo de Tschechische Republik.
De schlesisch Wappenadler bildet eis vo de vier Felder vom tschechische Wappe.
Geographie
S Gebiet ligt zum grössere Teil in de Sudete, wo im Oste i d Karpate (Beskide) übergönd. Die wichtigste Flüss sind d Oder (Odra) und d Oppa (Opava).
Gemeinden des Kantons Graubünden
Dr Kanton Graubünda hät 101 politeschi Gmainda. (Stand 1. Januar 2021) Am Aafang vom 2005 sinds 208 Gmainde gsii, füf Johr spööter 180 und am 1. Januar 2015 no 125 Gmainde.
D Gmainda wärdend sit em 1. Januar 2016 wäg de kantonale Gebietsreform i Regiona zämmagfasst.
I de Liste une werdet i de zwait Spalte di offizielle Näme vo de Gmainde aggee, aso jenochdem uf Hochtütsch (hd.), Rätoromanisch (rr.) oder Italienisch (it.). I de dritte Spalte werdet i de obere Zile die tütsche Tielektnäme aggee, aso Schwizertütsch (dt.), und i de undere Zile anderssprochigi Variante, zum Bischpil Tütsch (hd.), Rätoromanisch (rr.), Italienisch (it.) oder Lombardisch (lmo.).
Fusione
2002: Camuns, Surcasti, Tersnaus und Uors-Peiden → Suraua
2003: Donat und Patzen-Fardün → Donat
2007: St. Antönien Ascharina und St. Antönien → Santantöniä
2008:
2009:
2010:
2011:
2012:
2013:
2014:
2015:
2016:
2017:
2018:
2019:
2020:
2021:
Tokio
Tokio (au: Tokyo, jap. 東京, Tōkyō ) isch d Hauptschadt vo Japan und ligt in de Kantō-Region an de Oschküschte vo de japanische Hauptinsle Honshu. De Name Tokio bedütet «öschtlichi Hauptschtadt» und z Tokio isch au de Sitz vo de Regiirig vom Land und de Palascht vom Tenno, em japanische Kaiser. D Schtadt isch au s Finanz-. Induschtrii-, Handels-, Bildigs- und Kulturzentrum vo Japan und het en Huufe Universitäte, Hochschuele, Forschigsiirichtige, Theater und Musee.
Gschicht
D Gschicht vo de Schtadt fangt im 1446i a, wo de Ota Dokan e Burg in de hütige Bucht vo Tokio het la baue. D Burg het Edo gheisse und rund um di Burg het sich nodisno e Schtadt entwicklet, wo nebe Kyoto zum wichtigschte Zentrum vom Land worde-n-isch. Wo me im 1868 s Shogunat abgschafft het, isch de Tenno uf Edo züglet und d Burg isch zum Kaiserpalascht worde. Gliichzitig het Edo de Name gwächslet und sich öschtlichi Hauptschadt, also Tokio gennt.
Verwaltig
Bis ins 1943 isch d Schtadt Tokio en eigeni Verwaltigseinheit gsi. Dann het me d Schtadtverwaltig ufglöst und di 23 Schtadt-Bezirk zämme mit em weschtlich vo de Schtadt glägene Tama-Gebiet und de südlich glägene Izu- und Ogasawara-Insle zu de Präfektur Tokio zämegfasst.
Gutnisch
Gutnisch (Gutamål) isch ä nordgermanischi Schprôch, wo uf dr Insel Gotland gschwätz wird.
Rheinaue Rietheim
S Piet Chly Rhy isch es Naturschutzpiet am Rhy im Kanton Aargau.