cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nazareth
Für die römischi Volchszelig sind dr Josef und d Maria uf Bethlehem ggange, wo ire Soon uf d Wält cho isch. Derno het d Familie z Nazaret gläbt. Drum git men em Jesus i dr Chilegschicht au dr Byname dr Nazarener.
Dr Name Nazaret chunt usser dr Bible s erschte Mol inere Inschrift usem 3. oder 4. Joorhundert vor.
Zähringer
D Zähringer si es schwöbischs Fürstegeschlächt gsi, wo mit de Staufer verwandt gsi isch. Sit em Ändi vom 11. Johrhundert hai si sich noch ihrer Stammburg Zähringe bi Friburg im Brisgau eso gnennt.
Gschicht
Gstützt uf d Hüfigkeit vo de Personenäme vermuetet me, ass d Zähringer vo de Alaholfinger abstamme und ihri Macht uf e Blueträcht gstützt hai. Das Bluetsrächt het se wohrschiinlig vo andere schwöbische Gschlächter underschiide.
Dr Graf Berthold, wo verschiideni Herrschafte im Brisgau, em Thurgau, i der Ortenau und der Baar gha het, het 1057 as Ersatz für s Herzogdum Schwobe, won em dr Kaiser Heinrich III. versproche gha het, s Herzogtum Kärnte und d Markgrofschaft Verona übercho, er het aber die Rächt nit chönne usüebe. 1097 isch, wider as Ersatz für e schwöbisch Herzogstitel, wo d Staufer hai welle bhalte, s Herzogtum Zähringe gründet worde, wo us de Eigegüeter vo der Familie und verschiidene Riichslehene bestande het. D Ziitgnosse hai aber nit dänggt, ass das neue Territorialherzogtum gliich vil wärt siig wie die alte Stammesherzogtümer. Vo denn a isch d Politik vo de Zähringer prägt gsi drvo, e son e gliichwärtigs Herzogdum überzcho. 1127 hai si s Rektorat über Burgund übercho, und bis zletscht hai d Zähringer brobiert, ihr zähringischs Herzogtum zum ene territoriale Herzogtum uszbaue und au d Rektoratswürde über Burgund as regelrächts Herzogtum lo z erschiine. Noch em Dod vom Kaiser Heinrich VI. (1197) isch dr Herzog Bertold V. vo Zähringe as Troonkandidat ins Gspröch cho. Dr Bertold isch nume churzi Ziit Kandidat gsi, aber die Episode zeigt, ass d Familie as tronfähig gulte het.
Der Ufstiig vo de Zähringer in Kreis vo de mächtigste Fürste im Riich het sich grösstedeils währed em Investiturstriit vollzoge, wo d Zähringer drbii die meisti Ziit uf dr Siite vo der päpstlige Partei gstande si. Nochdäm die papstdreue Gegekönig, dr Rudolf vo Rhiifälde und dr Hermann vo Salm und im Rudolf si Sohn, gstorbe si, isch vo 1090 aa dr Bertold II. ein vo de mächtigste Fürste in dere Partei gsi. As Schwiigersohn vom Rudolf isch er sogar as dr neu Gegekönig in Frog cho, aber e neui Königserhebig het nüme chönne inszeniert wärde.
D Zähringerstedt
Im 12. Johrhundert hai d Zähringer im hütige Südwestdütschland und in der hütige Schwiiz e bedütendi Machtstellig errunge, aber si hai doch kei zsämmenhängends oder fundierts Herzogtum im Sinn vom ene eiheitlige Herrschaftsgebiet chönne bilde. Der Silberbärgbau im Schwarzwald isch au für das die finanzielli Grundlag gsi. D Zähringer hai in ihrem Iiflussberiich en aktivi Siidligspolitik betriibe und hai zahlriichi Stedt, Dörfer und Chlöster gründet. Drbii hai si d Standort noch politische und wirtschaftlige Gsichtspünggt usgläse. Dr Herrschaftsberiich vo de Zähringer isch kennzeichnet gsi dur siis eiheitlige Rächt, si zentrali Verwaltig und die grösstmögligi Freiheit für d Bürger vo de Stedt. En anders Kennzeiche isch der typisch Stadtgrundriss mit em so genannte Zähringer-Strossechrüz gsi: Zwei Strosse, wo sich öbbe im ne rächte Winkel krüzt und s Stadtgebiet in vier Quartier iideilt hai. Meistens isch eini vo de Achse as Marktgass breiter wie die anderi. D Chile und s Rothuus stöhn nie im gliiche Viertel.
Zähringerstedt in der Schwiiz
Die Stedt ligge uf beide Siite vom Schwarzwald. Dorum isch s für d Zähringer sehr wichtig gsi, Durchgäng dur säll Mittelgebirg z mache und z kontroliere. Zur Verbindig vo de Stedt Friburg im Brisgau und Villinge i de Baar het me d Wagesteigi gmacht. Bald het se d Route dur s Hölledal ersetzt. Dank de Rodige, wo für e Strossebau nötig gsi si, hai vil Ministeriali vo de Zähringer im Schwarzwald chönne läbe. Eso hai d Zähringer au d Besiidlig vom Schwarzwald beiiflusst.
D Machtkämpf zwüsche de Staufer und de Welfe hend aber der Expansion vo de Zähringer e politischi Gränze gsetzt.
Hauptlinie
D Regänte vo de Zähringer:
Anderi bedütendi Zähringer:
Mit em Dod vom Berthold V. isch d Linie vo de Herzög vo Zähringe usgstorbe. Dr Kaiser Friedrich II. het alli Riichslehene vo de Zähringer iizoge, s Erb vom Allodialguet vom Berthold hai d Grafe vo Urach und Kyburg, wo mit de Döchtere vom Berthold IV. verhürotet gsi si, adräte.
Markgrafe vo Bade
D Linie vo de Markgrafe vo Bade, wo uf dr eltist Sohn vom Berthold I., dr Hermann I., zrugggoht, het Deil vom Bsitz und dr Markgrafeditel gerbt und hai sich in denn as s Gschlächt vo de Zähringer bezeichnet.
Dr Hermann II., der Sohn vom Hermann I., het sich 1112 as erste Markgraf vo Bade gnennt. D Linie het noch mehrere Deilige as Markgrafe bis 1806 und as Grossherzög vo Bade bis 1830 bzw. as morganatischi Siitelinie bis zur Abdankig vom Friedrich II. 1918 (Novämberrevolution) regiert.
Herzög vo Teck
Dr Adalbert vo Teck, dr Brueder vom Berthold IV., het dr Familiebsitz um d Burg Teck gerbt und het sich ab 1187 Herzog vo Teck gnennt. E baar Historiker glaube, ass dr Konrad II. 1292 von einere vo de Parteie zum römisch-dütsche König gwehlt und dorum vor der offizielle Wahl ermordet worden isch. D Herzög vo Teck si 1439 usgstorbe (im 19. Joorhundert het s Königshuus vo de Württebärger dää Name wider nöi bruucht, für e nid «äbebürtigi» Linie uufzwärte; d Mary of Teck zum Biispil isch d Frau vom britische König Georg V. gsi).
Augusto De Luca
Dr Augusto De Luca (* 1. Juli 1955 z Neapel) isch e italienische Chinschtler un Fotograf.
Läbe un Wärch
Noch em Abitur het dr Augusto De Luca Rächtswissenschaft studiert. In dr 1970er Johr isch er deno professionälle Fotograf wore.
Syni Arbete finde sich in private un effetlige Sammlige, z. B. in dr nationale Bibliothek vu Paris, in dr Rom Municipal Photographic Archives, in dr Internationale Polaroid Collection (USA) un im Musée de la Photographie de la Communauté française à Charleroi.
Fir d Telecom Italia het er sibe verschideni Fotografie vu Neapel, Paris, Dublin, Berlin un Brüssel fir Delifoncharte gstaltet.
Anne 1996 het dr De Luca zämme mit em Ennio Morricone d Uuszaichnig „Città di Roma“ fir s Buech Roma Nostra iberchuu.
Benfeld
Banfald (frz. Benfeld, dt. Benfeld) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Banfald lijt àn dr Ill ìm Nàtürschutzgebiet „Grand Ried“ uf re Heche zwìsche 155 un 162 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Banfald ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 763 àls Beneveldin.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Annecy
Si lyt im Departement Haute-Savoie (uf Dütsch: «Hochsavoie»), wo zu der französische Grossregion Auvergne-Rhône-Alpes gehört.
Annecy het öppe 125000 Ywooner.
Geografy
D Stadt lyt im Südoschte vo Frankrych, am See Lac d‘Annecy. Si isch öppe vierzg Kilometer vo der Schwiiz wäg, i der Noch vom Kanton Gämf.
Si isch am nordweschtleche Rand vo de Voralpe und vom Regional Naturpark Massif des Bauges''.
Gschicht
Der Name vo der Ortschaft am See isch i der römische Zyt Bautas gsi, und i der Umgäbig isch spöter der Wyler Anniciaca entstande. Vo dämm het d Stadt denn der Name übercho.
Di middelalterlechi Sidlig isch im ene Dokumänt vo anne 1107 s erschte Mol erwähnt. Dozmol isch bi der eltere Chile, wo em heilige Mauritius gweiht gsi isch, e Burg bout worde.
Im Spootmiddelalter isch es i der Stadt Gämf zum ene Komflikt zwüschem Bischof vo Gämf und de Grafe vo Gämf cho, und der Graf het us der Stadt müesse flüchte; er het z Annecy sin neu Sitz ygrichtet, und so isch die Stadt zum politische Zäntrum vo der Grafschaft Gämf worde. Im vierzääte Joorhundert sind d Grafe vo Gämf usgstorbe, und anne 1401 het der Graf Amadeus der Achti vo Savoie die ganzi Grafschaft Gämf gchauft.
I der Reformazioonszyt het au der Bischof müesse Gämf verloo, und jetz isch der Gämfer Bischofssitz au uf Annecy cho. Do isch i der Stadt d Bischofskathedrale, wo wie die alti vo Gämf em heilige Petrus gweiht isch, bout worde.
1792 het Frankrych i der Revoluzioon au s Gebiet vo Hochsavoie ygnoo, und es isch jetz im Departemänt Mont Blanc gsi. Vo 1815 bis 1860 isch d Herrschaft wider as Herzogshuus vo Savoie und Könige vo Sardinie zruggcho, denn isch s Gebiet aber z’letscht wider zu Frankrych cho, und sid 1860 isch Annecy d Hauptstadt vom Departemänt Haute-Savoie.
Ufe erscht Jänner 2017 het me die alte Nochbergmeinde Annecy-le-Vieux, Cran-Gevrier, Meythet, Pringy und Seynod zu der Stadt Annecy ygmeindet.
Ananke (Begriffsklärung)
Ananke (Altgriechisch: Ἀνάγκη "Bidürfnis") bezaichnet
Helvetia auf der Reise
«Helvetia auf Reisen»  isch e Skulptur am Chläibaasler Kopf vo dr Middlere Brugg. Es isch äins vo de Kulturgüeter z Baasel, wo für d Region vo Bedütig si.
D Skulptur us Bronse isch 1980 vo dr Bärner Bildhauere Bettina Eichin gmacht worde. Si zäigt d Helvetia as Frau, wie si uf em Zwäifränggler vorchunnt. Si het iire Speer und iir Schild abgläit und sä mit iirem Koffer hinde am Gländer vo dr Brugg aanegstellt und sitzt oobe uf em Gländer und luegt dr Rhii aabe. Uf ere Daafele stoot die Erkläärig vo dr Künstlere: ''Eines Tages verlässt Helvetia ein Zweifrankenstück, mischt sich unter das Volk und unternimmt eine längere Reise. Unterwegs kommt sie auch nach Basel. Nach einem anstrengenden Gang durch die Stadt stellt sie Schild, Speer und Koffer ab, legt den Mantel über die Brüstung und ruht sich aus und blickt nachdenklich rheinabwärts''.
Für die Skulptuur het d Eichin 1980 dr erst Briis bim Wettbewärb «Middleri Rhiibrugg Baasel» vom Baasler Kunstkredit bekhoo.
Darstellung des Herrn
Liechtmäss (mittelalem. die liechmes unserre frouwun 1314/21, dt. Mariä Lichtmess oder au Darstellung des Herrn, ) isch e chrischtli Fescht, wu am 2. Februar, em vierzgschte Dag no dr Wynäächte, gfyyrt wird.
Prez-vers-Noréaz
Prez-vers-Noréaz (patois [a ˈpriː]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Darstellung des Herrn
Gschicht
S chilchli Fescht Praesentatio Jesu in Templo goht uf s 4. Johrhundert zrugg. S isch z Jerusalem as Näbefescht vu Christi Geburt entstande. Scho im Bricht vu dr Egeria iber ihri Rais in s Hailig Land (um 400) wird s gnännt. S Feschtdatum isch aafangs dr 14. Februar gsii (40 Däg no Dreichenig, 6. Jänner), ab em 6. Johrhundert dr 2. Februar (40 Däg noch em Hochfescht vu dr Geburt Jesu Christi am 25. Dezämber). Dr 25. Dezämber isch no dr liturgische Zellwys dr erscht vu dr 40 Däg.
Friedberg (Bayern)
Friedberg (bairisch Fribe) ischt e Stadt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Prez-vers-Noréaz
Gschicht
Prez-vers-Noréaz isch zum eerschte Maul gnamset choo im 12. Jh. aus Pratellis.
Darstellung des Herrn
Gschicht
Im Zäntrum vum Fescht stoht d Gschicht vum Rainigungsopfer vu dr Maria un dr Begegnig vum Herr im Tämpel, wie si im Lukas-Evangelium iberlifert isch. Noch em biblische Gsetz vum Mose giltet e Frau no dr Geburt vun eme Bue 40 Däg; un no dr Geburt vun eme Maidli 80 Däg,  as uurain. No däne Däg het si eme Prieschter e Rainigungsopfer mieße bringe.
Prez-vers-Noréaz
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11,4 % gläge.
Friedberg (Bayern)
Geografi
Friedberg leit am Weschtrand vom tertiären Donau-Isar-Higelland an dr Lechleite.
Darstellung des Herrn
Gschicht
In dr Oschtchilche wird Liechtmäss me as Fescht vu dr Begegnig vum Herr (Hypapante) gfyyrt: dr Messias chunnt in dr Tämpel un drifft s Gottesvolk, in Gsalt vu Simeon un Hanna. Im Weschte isch s me zuene eme Mareiefescht wore. Speter sin d Cheerzewei un Liechterprozessione derzue chuu.
Bruuchtum
Liechtmäss isch friejer e wichtig Datum im Johreslauf gsii. An däm Dag hän d Buure mieße bstimmti Abgabe laischte un Verdreg vu Chnäächt un Mägd sin bis an Liechtmäss gange un mer het em Gsind dr lescht Lohn vum Johr uuszahlt. Ab em 2. Februar het s nei Buurejohr aagfange. Liechtmäss isch in dr katholische Gegnige friejer vylmol s Änd vu dr Wynäächtszyt gsii,
Friedberg (Bayern)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 58,9% Landwirtschaftsfleche, 21,5% Wald, 17,8% Sidlongsfleche ond 1,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Augsburg, Affing, Obergriesbach, Dasing, Adelzhausen, Eurasburg, Ried ond Kissing.
Gmoendsgliderong
Zua Friedberg gheret d Ortsdoel Bachern, Derching, Haberskirch, Harthausen, Hügelshart], Ottmaring, Paar, Rederzhausen, Rinnenthal, Rohrbach, Stätzling, Wiffertshausen ond Wulfertshausen.
Gschicht
Friedberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1264 als Fridberch.
Zom 1. Januar 1970 ischt Wiffertshausen zua Friedberg eigmoedet worde, zom 1. Januar 1974 Paar ond Harthausen ond zom 1. Mai 1978 Ottmaring, Rederzhausen ond Wulfertshausen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,7 % gleäga.
Religion
79,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,1 % evangelisch.
Verwaltong
Friedberg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Friedberg ischt dr Roland Eichmann.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Friedberg ghert zom Lechroanerisch.
Prez-vers-Noréaz
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 806 Yywoner 91,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,1 % Tüütsch ù 2,8 % anderi Spraache.
Zambo (Kinderprogramm)
Zambo  isch es trimedials Chinderprogrammfenschter vom Radio SRF 1 und em Schwiizer Fernseh. Es isch täglich zwüschet siebni und achti am Abig uf Radio SRF 1 zghöre. Bis Endi Oktober 2016 isch Zambo au am Wärchtig vom halbi drüü bis am halbi siebni sowie am Wuchenänd vom halbi achti bis am halbi zehni am Morge uf SRF zwei uf Sendig gsii. Dademit isch Zambo de Nachfolger vo de Radiosendig DRS Pirando und de Fernsehsendig tubii. Zambo isch vo de Berliner Agentur gosub communications entwicklet worde. Zambo isch mit de Fusion vo de Chinderredaktione vo Schwiizer Fernseheh und Schwiizer Radio entstande.
Prez-vers-Noréaz
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 2 va de 806 Yywohner ggredt.
Zambo (Kinderprogramm)
Iikaufti Serie
Im Fernsehprogramm vo Zambo befindet sich unter Anderem folgendi iikaufti Serie:
Moderation
Zambo wird vom Magnus Renggli, em Michel Birri, de Patricia Banzer, em Patrick Stöpper und de Conny Brügger moderiert. Für d Sendige im Radio und im Fernseh werded die gliiche Moderatore igsetzt.
Community
Uf de Website vo de Sendig chönd sich under 15-jährigi amelde und i der Community mitmache. So beschtaht d Möglichkeit, en gmeinsame Chat namens Plauderbox z benutze, Blogs z schriibe, und Nachrichte uusztuusche. Zambo gilt als eini vo de sicherschte Communitys, will d Identität vo jedem Nutzer telefonisch überprüeft wird, bis s Profil freigschalte wird und de User i de Laag isch, verschidenschti virtuelli Aktivitäte uf de Website z nutze.
Dur d Community chömed vieli Chind d Chance über, a de Radiogschtaltig mitzmache. So chann jede Benutzer täglich bi de Zambo-Charts für de beschti Song vo de Wuche abschtimme. Wo im Auguscht 2010 Pirando dur Zambo ersetzt worde isch, händ d User ihres Profil i di neu Community chöne importiere. Bi Zambo cha me sich au als Chinderreporter bewerbe. Die händ d Möglichkeit, mit eigene Biiträg, wie Interviews oder Hintergrundreportagen d Sendig mitzgschtalte. Eine vo däne isch zwüsched 2010 und 2013 de Nils Feigenwinter gsii.
Boofzheim
Boofze (frz. Boofzheim, dt. Boofzheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Boofze lijt ìm Grosse Ried zwìsch em Rhin-Rhone-Kànàl un em Rhin vis-à-vis vun Lohr.
Gschìcht
Boofze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1211.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Boofze ìsch. Boofze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Boofze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bahnhof Hausen i Tal
Dè Baanhof Hausè im Dal (amtlich: Bahnhof Hausen i Tal) isch è Bedrybsschtell a dè Schwôbischi Donaudalbaan. Er lyt im Oschtè vo dè Gmaind Beuron un ein Kilometer weschtsüdweschtlich vum Dorf Hausè im Dal. Dè Baanhof isch gmeinsam mit èm Donaudalbaanabschnitt Duttlingè-Inzigkofè 1890 in Bedryb gangè. D Donaudalbaan isch 1890 als Deil vo dè Strategischè Baanè z Südbaddè im milidärischem Intressè baut worrè. Hintergrund isch d Aabindung vo dè Bundesfeschtung Ulm a diè Dütsch-Französischi Gränz im Elsaß gsi, um dè Nõchschub zuè dè Garnisonsschtandört im Elsaß z sichèrè. Elf Johr spôter sin alli Luggè im Lauf vo dè Donaudalbaan zuègmacht worrè, sitdèm lyt dè Baanhof Hausè a dè durchgängigè Donaudalbaan Ulm Hbf-Bhf. Donaueschingè.
Laag
Dè Bhf. Hausè im Dal lyt im Donaudal öppè 7 km unterhalb vo Fridingè odder öppè 22 km unterhalb vo Duttlingè sowiè knapp 14 km obberhalb vo Sigmaringè. In Sichtwitti zum Bhf. Hausè im Dal lyt eini vo dè bekannteschtè Landmarkè im Nadurpark Obberi Donau, s Schloss Werèwaag.
Infraschtruktur
S EG isch èn Baanhofsbau für èn tǜpische baddischè Landbaanhof mit drei Stockwärch un èm Satteldach. È bsunderes ysèbaantechnisches Wòòrzeichè isch klassisch-baddische Wasserturm mit Flachboddè un Kegeldach a dè Weschtuusfaart vum Baanhof. Dè Wasserturm isch schu längscht ußer Bedryb un isch yschturzgfôrdet.
Dè Baanhof Hausè isch wiè dè Bhf. Fridingè mit ènèm lokal bedièntè mechanischè Stellwärch i dè Einheitsbauart uusgschtattet, wo 1976 in Bedryb gnõ worrè sin. D Weichè, d Yfaar- un Uusfaarsignaal, sowiè d Schrankè wörrèd vum Faardiènschtleiter übber Dròòtzüüg gschtellt un bediènt.
S git im Bhf. Hausè zwei Hauptgleis. Nu s Gleis 1 lyt am Hausbaanschteig, s Gleis 2 isch è Durchgangsgleis ooni Baanschteig. Am Nordrand vum Gleisfäld hèt s früèner è Laddègleis, wo abber abbaut worrè isch. D Ladderampè un dè Prellbock vo sèllèm Gleis cha mò nò aaguckè.
Z Hausè im Tal haaltèd alli zwei- bis vyr Stund èn Regional-Express-Zuug vo dè DB Regio, wo zwǜschè Ulm Hbf un Donaueschingè (RE 55) sowiè einzelni Züüg vo dè HZL, wo zwüschè Sigmaringè un Duttlingè (RB43) vokeerè duèt.
Trivia
Dè Wasserturm isch vor Johrè als Modèll im Maßschtab H0 durch s Unternämmè Faller aabotè worrè.
Ohmden
Ohmde (dt. Ohmden) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Ohmde leit sideschtlich von Stuegert. Nochbergmoede send Schlierbach, Hattehofe, Zell (älle im Landkroes Geppenge) ond Holzmade ond Kirche (boede im Landkroes Esslenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 13 % Landwirtschaftsfleche, 6,6 % Wald, 3,6 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Ohmde ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1125 em Rotulus San Petrinus.
Verwaltong
Ohmde hot mit dr Stadt Weile ond dr Gmoene Bissenge, Holzmade ond Neidlenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Martin Funk.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ohmde ghert zom Schwäbisch.
Pëtscht
Pëtscht oder Pëtschent (dt. Pütscheid, frz. Putscheid) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Pëtscht ghere d Ortschafte Biwels (Bivels), Biwelser Millen, Grooljen (Gralingen), Groesteen, Mierschent (Merscheid), Nuechtmanescht (Nachtmanderscheid), Pëtscht, Stolzebuerg (Stolzembourg) un Weller (Weiler), derzue dr Hef Houschterhaff.
Verwaltig
Pëtscht ghert zum Kanton Veianen im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Pëtscht isch dr Jean Kinn. Scheffe sin d Aloyse Lieners un d Louise Urhausen-Heischbourg. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Biwels isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1332 as Biweiltz (1529: Bevelis, 1552: Byvels, 1635: Bievelisz).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Pëtscht ghert zum Moselfränkisch.
Matterhorn
S Matterhorn (walliserdütsch ds Hore oder ds Horu, italienisch Monte Cervino oder Cervino, französisch Mont Cervin oder Le Cervin) isch 4'478 Meter hoch und eine vo de höchstu Bärga in de Alpe. Wägu schiiner markantu Form und schiiner Bestiigigsgschicht isch z Matterhorn eine vo de bekannteschtu Bärga ufe Wält. Fer d Schwiiz isch es es Wahrzeichu und d Touristuattraktion, wo meh als jedi anderi fotografiert wird.
Geografii
Dr Bärg isch ine Walliser Alpe zwischu Zermatt und Breuil-Cervinia. D Ost-, d Nord- und d Westwand sind uf schwiizerischem, d Südwand uf italienischum Staatsgebiet.
Gschicht vom Namu
1581 isch z Matterhorn zum erschtu mal als Mont Cervin erwähnt wordu, später öi als Mons Silvanus und Mons Silvius. üsum Jahr 1682 isch dr Namu Matterhorn uberliefrut. Dr ditsch Namu Matterhorn leitet schich vermüwtli vo «Matte» ab, also vo dr Matta im Tal unerhalb vo dr Gornerschlucht, wo hittu fast komplett vom Dorf Zermatt («zur Matt») bedeckt isch.
D Lokalbevölkrig seid dum Bärg öi ds Hore (= s Horn, Zermatter Dialäkt) oder ds Horu (= s Horn, Oberwalliser Dialäkt).
Geologii
Z Matterhorn kehrt zer Dent Blanche-Decki vom Unter-Ostalpin, also eme Drümmerstuck vora ostalpine Decki, wo wit gäge Westu uf die penninische Deckene vo de Westalpe gschobu wordu sind. D Basis vom Matterhoru, also bis zur Hörnlihitta, bis uf der Matterhorugletscher und der Furgggroot, isch penninisch, also westalpin. Z Horu sälber kehrt zur Dent-Blanche-Decki – und zwar der uner Teil bis zer «Achsle» zur Arolla-Serii und dr oberst Teil zer Valpelline-Serii vo der Dent-Blanche-Decki. Die beidu geologische Trennlinie aner Basis und an der Achsla cha mu ufum Hauptfoto obena gseh, wemm mu schich mit Geologii üskennt. En Laie gseht uf dem Bild d Wald- und d Schneegrenza und sust nid vil.
Erstbestiigig
Ab 1857 häts mehreri Versüech gee, s Matterhorn zbestiige, meischtens vo de italienische Site här.
Im Johr 1862 sind Bärgstiiger (de Brit John Tyndall mit de Füerer Johann Josef Benet, Anton Walter, Jean-Jacques und Jean-Antoine Carrel) erstmols bis uf d Südwestschultere ufe gstige und sind de Meinig gsi, as me witer ufe nüme chön.
Am 14. Juli 1865 isch enere 7ner-Seilschaft öber de Hörnligrot ufe d Erstbestiigig glunge. De Engländer Edward Whymper hät als erste de Gipfel erreicht. Ihm isch de Bärgfüerer Michel Croz (us Chamonix), de Reverend Charles Hudson, de Lord Francis Douglas, de D. Robert Hadow (alli us England) und die beede Zermatter Bärgfüerer Peter Taugwalder Vater und Peter Taugwalder Sohn gfolgt. De Carrel und sini Gruppe sind uf de italienische Site zu däm Zitpunkt no underhalt vo de Südwestschultere gsi (si händ d Bestiigig drü Täg spöter au no gschafft). Bim Abstiig vo de Erstbestiiger sind di vordere vier vo de Seilschaft (de Croz, de Hadow, de Hudson und de Douglas) no oberhalb vo de sogenannte „Schultere“ über d Nordwand tödlich abgstürzt. A de folgende Täg hät e Rettigsmannschft under de Leitig vom Josef Marie Lochmatter de Verunglückte Hilf gleischted und versuecht di Tote am Matterhorngletscher zbärge. D Liich vom Lord Francis Douglas isch nie gfunde worde.
Varia
D markant pyramideform vom Matterhorugipfel het vilicht d Firma Chocolat Tobler z Bäru inspiriert fer d Form vom Toblerone-Schoggola. Z Matterhoru teucht erst i de 1960er uf der drieggig Sita vo der Verpackig üf.
Bettina Meier-Augenstein
D Bettina Meier-Augenstein (* 5. Novämber 1976 z Charlsrue) isch e dytschi Bolitikeri (CDU). Si isch vu Oktober 2014 bis 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.
Delsberg
Dälschberg (frz. Delémont, dt. Delsberg) isch e Gmeind im Kanton Jura und der Hauptort vom Kanton Jura und vom Bezirk Dälschberg.
Bettina Meier-Augenstein
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur het d Bettina Meier-Augenstein Bankchauffrau/Finanzassischtänti bi dr BBBank eG Charlsrue glehrt. Näb eme Beruef het si e Stuedieabschluss as Bankfachwirti (IHK) gmacht. Derno et si in verschidene Funktione bi dr ZG Raiffeisen eG gschafft.
Bolitik
D Meier-Augenstein isch vu 1995 bis 2001 Chraisvorsitzeri vu dr Junge Union Charlsrue-Stadt gsii. Vu 2001 bis 2016 isch si Vorsitzeri vum CDU Ortsverband Rüppurr gsii, syter 2005 isch si Mitglid im Bezirksvorstand vu dr CDU Nordbade un syt 2010 au stellverdrättendi Chraisvorsitzeri vu dr CDU Charlsrue-Stadt. Anne 1999 isch si in Gmairoot vu dr Stadt Charlsrue gwehlt wore, wu si 2004 bis 2009 stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri gsii isch. D Bettina Meier-Augenstein isch di familiebolitisch Sprächeri vu dr CDU-Gmairootsfraktion.
Delsberg
Geografy
Dälschberg ligt uf beidne Siite vo de Sorne kurz vor der Mündig i d Birs. Es isch e Stadt, und si ligt ugfähr 30 Kilometer südweschtlich vo Basel. D Stadtzäntrum isch uf 435 Meter Höchi.
Bettina Meier-Augenstein
Bolitik
Zue dr Landdagswahle 2006 un 2011 isch d Meier-Augenstein as Ersatzkandidati fir dr Manfred Groh im Wahlchrais 27 (Karlsruhe I) aadrätte. Wu dää uusgschide isch, isch si im Oktober 2014 in Landdag nooruckt. Syt Novämber 2014 isch si Mitglid im Stiftigsroot vum ZKM.
Bi dr Landdagswahl 2016 isch d Meier-Augenstein dr Griene-Kandidati Bettina Lisbach unterläge un isch dodermit nimi widergwehlt wore.
Delsberg
Geografy
D Gmeind isch 22,03 Kwadratkilometer gross, und im 1997i si dodervo 18 Prozänt Siidligsflächi gsi, 43 Prozänt Wald un uf 38 Prozänt het ma buuret.
Bettina Meier-Augenstein
Bolitik
Am 9. Mai 2018 het si ihri Bewärbig as Oberburgermaischteri vu Stutensee yygee. Bim erschte Wahlgang am 8. Juli 2018 het d Meier-Augenstein mit 38,7 Brozänt di meeschte Stimme iberchuu, im zweete Wahlgang am 22. Juli 2018 het si 42,3 Brozänt iberchuu un isch dodermit ihre barteilose Gegekandidati Petra Becker unterläge.
Delsberg
Geografy
D Nochbergmeinde vo Dälschberg sind Develier, Courtételle, Rossemaison, Courrendlin, Courroux, Soyhières, Mettembert und Bourrignon.
Bettina Meier-Augenstein
Familie un Privats
D Bettina Meier-Augenstein isch evangelisch-lutherisch. Si isch ghyrote un het zwoo Dechtere.
Delsberg
Wirtschaft
Zu Dälschberg ghört d Siidlig Les Rondez mit alte Induschtryalaage; die sind uf 415 Meter Höchi zwische der Sorne un der Birs; und der Wiiler Vorbourg mit ere Burgruine usem Middelalter, wo uf 521 Meter ligt. Im Norde goot s Stadtgebiet über d Jurachetti bis is Taal vom Bach Ruisseau de Mettembert übere.
Z Dälschbrg isch e Chrüzigsbahnhof. Er lyt a dr Linie vo Basel uf Biel, und do foot d Linie a uf Pruntrut und Frankrych.
Reiningen (Lothringen)
Reiningen (frànzeesch Réning) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Reiningen lijt dräi Kilometer nerdlich vun Albestroff uf re Heche zwìsche 215 un 261 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Reiningen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1525 àls Remyngen un Rennyngen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Vun 1973 bìs 1998 ìsch Reiningen züe Albestroff ingmeindet gsin.
Verwàltung
vun Reiningen ìsch. Reiningen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Reiningen ghert zem Rhinfrankisch.
Pruntrut
Pruntrut (frz. Porrentruy; Franc-comtois [] ) isch e Gmeind un de Hauptort vom gliichnamige Bezirk vom Kanton Jura.
Pruntrut isch de Hauptort vom Elsgau (französisch Ajoie).
Geographii
Pruntrut ligt uf beide Site vo de Allaine, eme chline Flüssli i de Ajoie, uf de Nordsite vom Chettejura. S Städtli ligt uf öpe 430 Meter über Meer ugfähr 21 Kilometer vo Dälschbrg, em Hauptort vom Kanton Jura, ewäg.
D Nachbargmeinde vo Pruntrut sin Fontenais, Bressaucourt, Courtedoux, Bure, Courchavon, Coeuve, Alle un Courgenay.
Ananke
Ananke ( Bedürfnis, Zwang) isch in de grichische Mythologi d'Personifizeerig vu de unuswiichliche Notwendigkait un vum Schicksal gsi.
Pruntrut
Gschicht
Vermuetlich het's scho in de Römerziit uf em Biet vo Pruntrut e gallorömischi Siidlig gäh. Au us de Ziit vom 10./11. Johrhundert het me im Schtädtli Überrescht vo eme Gebäude gfunde. Nochwiise cha me en erschti Bsidlig rund um d Chile St. German. D Grafe vo Pfirt hei e Burg bauet und unterhalb vo dere Burg und am Hügel uf de andere Site vom Tal sind Sidlige entschtande. D Pfirter hei Pruntrut dann im 1263i an d Grafe vo Mömpelgard verpfändet, wo ihri Rächt im Elsgau im 1281i im Bischof vo Basel abgeh hei. D Schtadtmuure sind im 1283 bauet worde und hei beidi Sidlige, di am Fuess vo de Burg und di uf de andere Site vom Tal umfasst. D Chile St. German isch aber usserhalb vo de Schtadtmuur blibe. Im Lauf vom 13. Johrhundert isch de Iifluss vom Basler Bischof uf Koschte vo de Mömpelgarder immer grösser worde. So het de Fürschtbischof d Rächt vo de Kastvogtei übercho und au me und me Iifluss uf d Bsetzig vo wichtige Positione chönne neh. In de Ziit zwüsche 1386 und 1461 isch Pruntrut zämme mit em Elsgau wider an d Mömpelgarder verpfändet gsi, aber dann wider zum Fürschtbistum cho. Wo de Bischof wäge de Reformation Basel het müesse verlah, isch Pruntrut im 1528 d Residenzschtadt vom Fürschtbistum worde. D Schtadt het in de folgende Johrhundert Stück für Stück uf Privilegie müesse verzichte und de Bischof het zum Bischpil s Schuel- und Chilewese übernoh. Au d Armefürsorg isch vo de Schtadt uf de Bischof übertrage worde. In de Ziit vo de Französische Revolution, am 27. April 1792 hei d Franzose de Fürschtbischof vertribe und im 1793 het d Nationalversammlig vo de Raurachische Republik für de Aaschluss vom Elsgau an Frankriich gschtumme - wenn au nöd ganz freiwillig. Pruntrut isch d Hauptort vom Departement Mont-Terrible worde, wo im 1800 zum Département Haut-Rhin (Oberelsass) cho isch. De Wiener Kongress het dann im 1815 bschlosse, dass de südlich Teil vom Fürschtbistum Basel und dodermit au Pruntrut und d Ajoie zum Kanton Bärn chömmed. Mit de Errichtig vom Kanton Jura isch Pruntrut zum Hauptort vom jurasische Bezirk Pruntrut worde und isch Sitz vom Kantonsgricht.
Ananke
Vum Zeus het si Adrastea empfange. Mitunder wird si au als d Mueder vu de Moire, drei Schicksalsgöttinne, agä, wo si ebefalls vu Zeus empfange ha soll. In de römische Mythologi het si de Namme Necessitas (lat. Notwendigkait) erhalde. De zwölft entdeckt Jupitermond isch uf si daift worre.
Isny im Allgäu
Di Schdadd Isny im Allgai isch ä hailklimatischer Luftkurord im wyrddebergischa Allgai im Landkreis Raveschburg in Bade-Wirttaberg. S isch a ehemaalige freie Reichsschdadt und liegt an dr Haubtruute von dr Oberschwäbischä Barockschdrôôß.
Geografi ond Klima
Em Oschte - ge Baire nom - erhebt sich d'Adelegg. Des isch a middlers Middelgebirg mit'm hechschte Berg vo Württeberg - em Schwarze Grot (1118 m). Die Adelegg isch au schuld am Klima vo Isny - des isch nemlich so kurios, dass Isny sogar in de Erdkundebücher als Beischpiel für Schtauwetterlage auftaucht. Isny hot oine vo de höchschte Niederschlagsmenge in Deitschland - ond gleichzeitig oine vo de höchschte Sonnescheindaure in dr Republik. Wenn's regnet, regnet's richtig - s'isch abr au schnell wieder vorbei. Wege dem Reiz-Klima isch Isny "Heilklimatischer Kurort".
Gmoendsgliderung
Zue Isny g'heret d'Ortsdoil Isny, Beira (Beuren), Holzleide (Großholzleute), Neidrauchburg (Neutrauchburg) und Rohrdorf (Rohrdorf).
Gschicht
Isni ischt zum erschte Mol anno 1096 gnannt worre, abr scho d'Römer wared drvor do und hont in Kleinhaslach a Kaschtell na'gschtellt. Des war Doil vom Donau-Iller-Rhein-Limes und isch um de 280 noch Jesu Geburt baut worre. 1365 hont d'Isnyer sich vo de Fürschte loskauft (s'Geld hont se mit Flachshandel verdient ghett) und 's war drnoch oine vo de Freie Reichschtädt. 1631 isch dr gröschte Teil dr Stadt abbrennt. 1802 hot Napoleon d'Stadt em Freiherr vo Quadt gschenkt - no war se koi freie Reichschtadt meh.
Religion
In Isny hots a Kloschter gea und die Mönch müssets bes triebe hau - jedenfalls hont die Isnyer se drom nochm Reichstag zu Speyer 1529 nausgjagd und Isny hot sich als protestantisch erklärt. Erscht 1803 hont Katholike wieder in d'Schtadt ziehe dürfe - nochdem die Zeit vo dr Freie Reichschdadt z'End war. Aus dr Zeit dr' Reformation exischtiert im Turm vo dr Nikolaikirch no d'Prädikantenbibliothek mit em „Isnyer Graduale“ von ca. 1200, ausserdem 171 Inkunable und etwa 2.400 Druckwerk aus'm 16. bis 18. Jahrhundert, druntr Schrifte vo Luther und Melanchthon, s'„Straßburger Gesangbuch“ (1541) und em Weltatlas vom Amsterdamer Kartographen Abraham Ortelius (1640–1650)
Verwaltung
Isni ghert zue koenere Verwaltungsgmoeschaft ond isch sich selber gnua. Dr Schuldes hoißt derzeit Rainer Magenreuter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Isni ghert zum Bodeseealemannisch.
CFA-Franc BEAC
Dr CFA-Franc BEAC isch s Gält, wo in es bar wescht- und zäntralafrikanische Länder offiziell bruucht wird.
Der CFA-Franc het d Undereinheit Centime, wo hundert drvo ein Franc ggä.
Der Name vom Gält isch d Abchürzig für: Franc de la Coopération Financière en Afrique Centrale.
Die Länder sind:
S Gält chunt vo der Zäntralafrikanische Zäntralbank.
Die Wäärig isch anne 1945 in e bar ehemolige französische Kolonie ygfüert worde. Und anne 1984 het Äquatorialguinea sis alte Gält, dr Ekwele, uufgää und au der Franc übernoo.
Jutta Schiller
D Jutta Schiller (* 16. Dezämber 1962 z Stuegert) isch e dytschi Bolitikeri (CDU). Vu Jänner 2014 bis April 2016 isch si Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.
Sachsenheim
Sachsene (amtlich Sachsenheim) ischt a Stadt em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Sachsene leit an dr Mendong vom Kirbach en d Metter, eme Zuefluss vo dr Enz, rond 14 Kilometer vo Ludisburg. D Nochbergmoede vo Sachsene send Bönnigheim, Freudental, Löchgau, Bietigheim-Bissingen, Markgröningen, Oberriexingen, Sersheim, Vaihingen an der Enz, Sternenfels, Zaberfeld, Pfaffenhofen, Güglingen ond Cleebronn.
Jutta Schiller
Lääbe
D Schiller het anne 1980 di Mittler Ryfi z Geppenga gmacht. Derno het si Bankchauffrau bi dr Dresdner Bank z Stuegert glehrt. Vu 1983 bis 1997 het si im Beruef gschafft un dernäbe ne Lehr zur Bankfachwirti bi dr Bankakademie Stuttgart gmacht.
Sachsenheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 44,7% Landwirtschaftsfleche, 41,9 % Wald, 12 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtiche Fleche.
Jutta Schiller
Lääbe
Si het si in dr Kommunalbolitik fir di Jung Union un d CDU engaschiert. Vu 1997 bis 2013 wisch si Laiteri vum Geppenger Wahlchraisbiro vum MdB Klaus Riegert gsii. Im Jänner 2014 isch si fir dr Dietrich Birk in bade-wirttebärgische Landdag noogruckt.
Bi dr Nominierig zur Kandidatur fir d Landdagswahl 2016 isch si em Simon Weißenfels, em Chraisvorsitzer vu dr Junge Union, mit 70 zue 108 Stimme unterläge.
Sachsenheim
Gmoendsgliderong
Zua Sachsene gheret d Stadtdoel Großsachsenheim, Häfnerhaslach, Hohenhaslach, Kleinsachsenheim, Ochsenbach ond Spielberg.
Gschicht
Sachsene ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1090.
Verwaltong
Sachsene ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Sachsene ischt dr Horst Fiedler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Sachsene ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Bettina Eichin
Lääbe
Vo 1960 bis 1964 isch si uf d Kunstgwärbeschuel Bärn gange. 1964 het si as ersti Frau in dr Schwiz iiri Usbildig zur Stäimetzin fertig gmacht, drei Joor spööter het si as Stäibildhauere abgschlosse.
1964 het si ersti unabhängigi Aarbete uf Patmos gmacht: Figure us Lavagstäi. 1965 het si iiri ersti Äinzelusstellig z Bärn ghaa. Vo 1965 bis 1966 het si in dr Münsterbauhütte Bärn (Bärner Münster) gschafft bim Ernöiere vo de schlaue und dumme Jungfraue am Hauptportal vom Münster. Si het bim Kampf um dr gliich Loon für Fraue und Manne as ersts wiibligs Mitgliid vom Bau- und Holzarbäiterverband vo dr Schwiz mitgmacht.
1966 het si antiki Skulpture bi Usgraabige und in Museum uf Samos restauriert. 1967 het si dr ööstriichisch Archeolog Gerhard Hiesel ghürootet und Restaurierigsaarbäite bi dr Usgraabig im Kabirion bi Thebe gmacht. Vo 1967 bis 1977 si äigeni Aarbäite us griechischem Marmor, Tessiner Cristallinamarmor und spanischem Chalchstäi in Hamburg, Athen, Freiburg und Wildtal entstande, und z Tiryns het si bi Usgraabige Restaurierigsaarbäite gmacht. 1969 isch iir Soon Florian uf d Wölt choo.
1978 het si Ersti Briis bi de Wettbewärb Middleri Rhiibrugg Baasel (für d „Helvetia auf der Reise“) und Fußgängerzone Freiburg im Breisgau bechoo.
D Bettina Eichin schafft sit 1979 vor allem z Baasel.
Mont Blanc
Der Mont Blanc isch der höchscht Bärg vo den Alpe.
Er stoot i de Weschtalpe, a der Gränze zwüsche Frankrych und Itaalie. Im Nordweschte ghört s Bärgmassyv zu der französische Gmeind Chamonix-Mont-Blanc, und die südöschtlechi Flangge isch bi der italiänische Gmeind Courmayeur im Augschttaal.
Der Gipfel vom Mont Blanc isch uf 4810 Meter über Meer; es isch der höchscht Bärg nid nume vo den Alpe, sondern au vo ganz Weschteuropa. Der oberscht Gupf vom Bärg isch ganz us Schnee und Ysch ufbout; der fescht Felse drunder chunt bim höchschte Punkt uf d Höchi vo 4792 Meter über Meer, wie s französische Glaziology- und Umwältgeofüsiklabor zäme mit der ETH Züri anne 2004 usegfunde het.
Am Bärg, bsunders uf der französische Syte, sind grossi Gletscher, wo me drüber ufe Mont Blanc und die andere Gipfel vo der Bärgchetti cha schtyyge.
Am 7. Augschte 1786 isch s erschte Mol öpper ufe Gipfel vom Mont Blanc ufeggange. Es sind der Jacques Balmat und der Michel-Gabriel Paccard vo Chamonix gsi.
Johanna Spyri
D Johanna Louise Spyri geb. Heusser (* 12. Juni 1827 z Hirzel em Kanton Zürich; † 7. Juli 1901 en dr Stadt Zirich) isch a Schweizer Jugendchriftstellere gwäa. Ihr bekanndescht Romanfigur isch des Mädle Heidi.
Abstammong, Kendheit ond Jugend
D Johanna Spyri isch am 12. Juni 1827 z Hirzel uf d Welt komma. Ihr Vaddr isch dr Arzt Johann Jakob Heusser ond ihr Muadr dui Dichtere Meta Heusser-Schweizer gwäa. Zamma hend dia zwoi sechs Kendr gheet, ond d Johanna isch s virde vo-nen gwäa. Ufgwachsa isch se en ihrem Geburtsort. Wia se 15 Johr alt gwäa ischt, isch se zo-ra Dande nôch Zirich zoga, wo se au en d Schual ganga ischt. Em Sommer 1844 ischt se en a Pensionat nôch Yverdon em Kanton Waadt gschickt worra, om Franzeesisch zlernet. S Johr druf isch se wiidr zo ihre Eltra nôch Hirzel zruckkomma, wo se bis zo ihrem 25. Lebensjohr gwohnt hot. Dô drbei hot se ihre jengere Gschwischtr Onderricht gäa ond ihrer Muadr em Haushalt gholfa.
Heirat ond Nôchwuchs
Em Johr 1851 hot sich d Johanna mit-em Johann Bernhard Spyri (1821 bis 1884) vrlobt, wo en Zirich Jurischt ond Redakteur gwäa isch. S Johr druf hend se z Wollishofa (1893 zo Zirich eigmeindet) gheiradet. Deet hend se e dr Stadlhoferstrôß 22 em Kleina Baumwollhof ihr erschda Wohnong bezoga. Drei Johr schbätr ischt ihr oinzigs Kend, dr Soh Bernhard, uf d Welt komma. Em Johr 1858 isch dui jonga Familie ens Haus Zum liegenden Hirschli am Hirschgraba 6 omzoga. Wia nô dr Bernhard Spyri 1868 zom Stadtschreibr ernannt worra ischt, hot sich dui Familie a Wohnong em Stadthaus am Kratzblatz leischda kenna.
D Ehe vo de Spyris ischt et grad bsondrs glicklich gwäa. D Johanna hot d Arbet em Haus et leida kenna, ond ihr Môô hot an Haufa gschafft, ischt oft vo Drhoim weggwäa ond hot fir sei jonga Frau wenig Entresse zeigt. A Seaga fir d Johanna ischt ihr graußa Freindschaft mit dr Betsy Meyer gwäa, dr Schweschtr vom Schriftsteller Conrad Ferdinand Meyer.
Erschde litrarische Werk fir Erwachsene
Dr Johanna Spyri ihr Muadr isch mit-em Johann Michelhausen aus Bremen vorwandt ond mit zwoi Manna aus dera Stadt befreindet gwäa, mit-em Jurischda Hans Heinrich Spöndlin (1812 bis 1872) ond mit-em Pfarrer vo dr dortiga Liabfrauakirch, em Cornelius Rudolph Vietor (1814 bis 1897). Dr sell hot als Erschtr gmerkt, dass d Johanna a Talent zom Schreiba hot. Drom hot’-ra der grôda, s doch emôl dô drmit zo probiira. D Johanna hot sich dees et zwoimôl saga lau, ond bald hot se a baar erbauliche Gschichda vorfasst, wo z Bremen zerscht vo dr Druckerei Hilgerloh ond nôchher vo dr Druckerei C. E. Müller uf s Pabiir brôcht ond e de Johr 1871 bis 1873 voreffentlicht worra send. De erscht Gschicht, Ein Blatt auf Vrony’s Grab, hot-ra glei an graußa Erfolg beschert. Fir da heidiga Gschmack allerdengs hot dui Gschicht a args Gschmäckle. S gôht om a Frau, wo vo ihrem saufluschdiga Môô misshandlet wuud ond – uf Empfehlong vom Pfarrer – sich mit viil Bädda ihrem Schicksal fiigt.
Omstellong uf Kendr- ond Jugendlitradur
1875 isch d Johanna Spyri en d Ufsichtskommissioo vo dr hehera Dechtrschual beruafa worra. Ihr Amt hot se bis 1892 ausgiabt.
Em Johr 1878 schliaßlich isch dr Johanna Spyri ihr erschts Kendrbuach rauskomma. S hot da Titl Heimathlos kriagt ond dia Gschichda Am Silser- und am Gardasee ond Wie Wiseli’s Weg gefunden wird enthalda. Vorlegt worra isch’s beim deitscha Vrlag F. A. Perthes em thirengischa Gotha. Als Autorin ischt abr et ihr Nama uf-em Buachdeckl gstanda, sondern Von der Verfasserin von „Ein Blatt auf Vrony’s Grab“. Nei ischt au dr Zuasatz Eine Geschichte für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben gwäa, wo vo jetzt ôô uf fascht älle Ausgaba vo ihre Biachr vorkomma ischt.
Dr ganz grauß Erfolg mit Heidi
Em Johr druf kurz vôr Weihnachda ischt – au beim F. A. Perthes z Gotha –  d e s    Buach rauskomma, wo dr Johanna Spyri da greeschta Erfolg en ihrem Leaba beschert hot, Heidi’s Lehr- und Wanderjahre. Des Werk ischt uf Ôôhiib zo ma Beschtseller worra, ond mit-de Einâhma hot se vo jetzt ôô finanziell a sorglos Leaba fihra kenna. Zwoi Johr schbätr isch d Fortsetzong uf da Markt komma, Heidi kann brauchen, was es gelernt hat. Dia Heidi-Biacher send en meh wia 50 Schbrôôcha ibrsetzt ond em Lauf dr Zeit an Haufa môl vorfilmt worra.
De ledschde 17 Johr
En ihre ledschde Johr hot d Johanna Spyri an Haufa Reisa ondrnomma, viil gschriiba ond a Freindschaft mit-em Conrad Ferdinand Meyer pfleagt. Ôôfang 1901 isch a Krebserkrankong bei-ra feschtgstellt worra. Geld hot se gnuag ghet, om sich vo dr dômôliga erschda Schweizer Ärzde, dr Marie Heim-Vögtlin, behandla zo lau. Viil gholfa hot’s abr et; noh em gleicha Johr am 7. Juli hot se ihr Leaba ausghaucht. De ledschd Rua hot se uf-em Friidhof Sihlfeld en Zirich gfonda. Ihr Grab kô-ma heit noh deet ôôgugga.
Johanna-Spyri-Museom
1981 hot d Gmoid Hirzel em Alda Schualhaus us-em Johr 1660 zom Ôôdenka an sei berihmda Dochtr a Museom eigrichdet.
Was-se gschriiba hot
E deane dreißg Johr vo 1871 bis zo ihrem Daud hot d Johanna Spyri 31 Biacher, 27 Bend mit Erzehlonga ond viir Broschiira vreffentlicht, zamma 48 Erzehlonga. Dr litrarisch Nochlass vo-ra wuud em Schweizerischa Inschdidut fir Kendr- ond Jugendmedia (SIKJM) en Zirich ufghoba.
En viile vo ihre Biachr wirft d Johanna Spyri an kridischa Blick uf d Schweiz ond s Leaba deet bei dr ufkommenda Induschdrialisiirong. Ganz bsondrs am Herza gleaga ischt-ra s Schicksal vo de Kendr ond de jonge Fraua. Ihr Werk isch deshalb et bloß litrarisch entressant, sondern hot au a sozialgschichtlicha Bedeidong.
Dr Germanischt Peter Büttner hot laut Sendong Kulturzeit bei 3-sat rausgfonda, dass d Johanna Spyri grauße Doil vo ihrem Heidi-Roman beim Volksschuallehrer ond Hoimatdichtr Hermann Adam von Kamp aus Mülheim an dr Ruhr entnomma hot. Dr sell hot scho em Johr 1830, also 50 Johr vôr dr Johanna Spyri, d Erzehlong Adelaide – das Mädchen vom Alpengebirge gschriiba, wo erstaunliche Ehnlichkeida ufweist.
Louis-François Roubiliac
Dr Louis-François Roubiliac (frz. Roubillac) (* 1695; † 11. Januar 1762) isch e bedütende französische Bildhauer im 18. Joorhundert gsi, wo uf Groossbritannie gange isch go lääbe und dört seer berüemt worde isch.
Wärk
Dr Roubiliac het vor allem Ufdrääg für Statue und Büste überchoo, bsundrigs für Graabdänkmööler. Sini bedütendste Wärk si die kunstvolle Graabdänkmööler in dr Westminster Abbey, also vom Georg Friedrich Händel, vom Admiral Warren, vom George Wade, vo dr Elizabeth Nightingale und vom Duke of Argyll, won em dr Ruef vom e groosse Bildhauer iibrocht het. D Statue vom George I., vom Isaac Newton, vom Herzog vo Somerset z Cambridge und vom George II. am Londoner Golden Square, ghööre au zu sine Arbäite.
Im April 1738 het dr Roubiliac vom Johnathan Tyers dr Ufdraag überchoo, s erste Händel-Dänkmol uf dr ganze Wält y mache und wo au s erste gsi isch vo öbberem wo nid Ängländer und nid aadlig gsi isch. Es het dr Händel as Orpheus daargstellt und isch in de Londoner Vauxhall Gardens ufgstellt worde und het e Hufe Lüt in Park glockt.
E ganzi Serii vo Büste si im Trinity College z Cambridge, wo dr Roubiliac vo hervorraagende Studänte gmacht het. Si berüemtists Wärk isch s Nightingale Monument in dr Westminster Abbey. Die bekannti Shakespeare-Büste (wo mer e au Davenant bust säit) wird iim zuegschriibe und ghöört em Garrick Club z London. D Shakespeare-Statue isch e Ufdraag vom David Garrick gsi, und mä cha sä hüte im British Museum go aluuege.
Friesenheim (Unterelsass)
Friesene (frz. Friesenheim, dt. Friesenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Friesene lijt ìm Grosse Ried zwìsch em Rhin-Rhone-Kànàl un em Rhin. Züe Friesene ghere àui no d Ortsdeil Ninkìrich un Zelse.
Gschìcht
Friesene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 803.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Friesene ìsch. Friesene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Friesene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hollenbach
Hollenbach (bairisch Hullaba oder Höiabooch) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Hollenbach leit en dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 66,2% Landwirtschaftsfleche, 23,6% Wald, 9,5% Sidlongsfleche ond 0,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Affing, Aichach, Aindling, Inchenhofen, Petersdorf ond Pöttmes.
Gmoendsgliderong
Zua Hollenbach gheret d Ortsdoel Hollenbach (Höiabooch), Igenhausen (Ignhausn), Mainbach (Moabooch), Motzenhofen (Moutznhoufa) ond Schönbach (Scheabooch).
Gschicht
D heitich Gmoed ischt zom 1. Januar 1971 entstande durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Hollenbach, Igenhausen, Mainbach, Motzenhofen ond Schönbach.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,1 % gleäga.
Religion
90,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,9 % evangelisch.
Verwaltong
Hollenbach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Hollenbach ischt dr Franz Xaver Ziegler.
Dialäkt
Dr Dialekt vo Hollenbach ghert zom Mittelbairisch
Remaufens
Remaufens (patois [a rəmoˈfɛ̃]) isch a politischi Gmiin im Vivisbachbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.