cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bulle FR
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 14452 Yywoner 85,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3 % Tüütsch ù 11,5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 305 va de 14452 Yywohner ggredt.
Lufthansa
Di Dütschi Lufthansa AG mit em Sitz z Köln isch eini vo de wältwit gröschte Fluggsellschafte und Initiatori und Gründigsmitgliid vo de Luftfahrtallianz Star Alliance.
De Konzern hed sich i de mitti vo de 1990er-Jahr vo de Liniefluggsellschaft Lufthansa entwicklet, wo di gröscht Airline vo Dütschland isch, intern als Lufthansa Passage Airlines bezeichnet wird, und ihri Basis am FraPort z Frankfurt am Main het.
Ds Luftfrachtgschäft isch 1994 a d Tochtergsellschaft Lufthansa Cargo AG (LCAG) übertreit worde und s Instandhalte vo d Flugzüüg 1995 a d Lufthansa Technik AG (LHT).
Malguénac
Malguénac (bretonisch Malgeneg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Malguénac lyt 52 km vu Vannes un 44 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 73 m un 222 m iber Normalnull.
Gschicht
Malguénac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1301 las Melguenec (1448: Melguenac, 1481: Malguenac). Us Dail vu Malguénac un dr Nochbergmaine Bieuzy un Guern isch anne 1869 d Gmai Le Sourn gschaffe wore.
Verwaltig
vu Malguénac isch. Malguénac ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Malguénac ghert zum Bretonisch.
Potsdam
Potsdam isch e Stadt z Nordostdytschland und d Hauptstadt vo Brandeburg. Es ghört zue dr Agglomeration vo Berlin.
Geografy
Potsdam ligt südwestlig vo Berlin. D Flächi isch in de letschte Yszit vo große Moräne gformt worde. Hütt bstoht d Stadt uss 75% griener Flächi und numme 25%, wo mit Hüser oder Stroße bedeckt sin. S hät z Potsdam etwa 20 Flüss und Seee, zum Bispyl d Havel, de Griebnitzsee und de Templiner See. De nidrigst Punkt isch de Chlei Raveschburg uff 114 Meter.
Potsdam isch in sybe historischi Stadtdeil und nün neui Ortsdeil ydeilt, wo 2003 ygmeindet worre sin. D Landschafte vo sin rächt verschyde. Im Norde und im Stadtzentrum hät s vor allem historischi Bauwerk, im Süde dominiere großi Grienfläche und neueri Bauwerk.
Gschicht
De am Afang no slawisch Ort Potsdam isch 993 als Poztupimi zum erschte Mol in re Urkunde erwähnt, 1317 erschtmols als Stadt. Ab 1416 hät s de Hohezollere ghört.
Im Drißigjöhrige Krieg isch Potsdam zerstört worde.
Potsdam hät durch sini Lag an de Havel Bedütig kriegt. Kurfürschte hän sit 1616 Potsdam als näbe Berlin zweiti Residänz gha, so z. B. de „Groß Kurfürscht“ (1660). Durch ihn sin vyli Hugenotte uff Potsdam cho und hän Potsdam in de Wirtschaft und de Kultur gnützt.
Ab 1700 hät mer under em Friedrich I. und II. vyl baut. Drum hät mer 1720-40 d Neustadt im Norde gründet.
S Holländische Viertel isch noch de Hochzit vom Kurfürscht mit re Oranieburgerin baut worde. Holland isch in säller Zit s Vorbild vo Potsdam gsi. Trotz allem hät s numme wenig holländischi Ywanderer ge.
1806 bis 1808 hät de Napoleon Potsdam bsetze lo.
1933 isch in de Garnisonskirch de Festakt gsi. Dodemit isch de Adolf Hitler zum Rychskanzler worde und hät de Nationalsozialismus in Preuße ybringe wölle.
1939 hät mer Babelsberg in Potsdam ygmeindet. Im glyche Johr, em Afang vom Zweite Wältchrieg hät mer Jude uss de Stadt vertrybe.
Noch em Potsdamer Abchomme isch s Nazi-Regime beändet worre. Allerdings isch Potsdam denoch under s Regime vo de DDR cho.
Verchehr und Infrastruktur
Potsdam ligt wie Berlin an re Krüzig vo de Handelsstroße Skandinavie-Berlin-Südosteuropa / Rotterdam-Berlin-Warschau. S hät Ysebahn, Autobahne (5 Stk.) und Wasserstroße, wo d Stadt z. B. mit Berlin verbinde. Usserdem sin di beide Berliner Flughäfe numme rund 30 Kilometer vo Potsdam eweg.
Innerhalb vo Potsdam cha mer durch s System vo de ÖPNV mit Stroßebahn und Bus verchehre, dezüe git s Zugverbindige uff Berlin (S, IC, ICE).
Wirtschaft
Wäge de Nöchi zu Berlin, de Infrastruktur und diverse Gwerbefläche bietet Potsdam güeti Vorussetzige für d Undernehme. In jüngster Vergangeheit wird Potsdam weniger abhängig vo Berlin, sondern durch de Dienschtleistigssektor meh eigeständig. Entscheidendi Berych sin: Usserdem isch innerhalb vo de letschte Zit au d HighTech-Branche e Erfolgsquelle.
Pflanzennamen Hohenfels
Pflanzenäme vo Hauefels im Hegi.
Burg Wiesneck
Lag
D Ruine lyt im Zartner Becki am Yygang vum Helledal, em Wagesteigdal un em Unteryybedal. D Burg isch strategisch ginschtig gläge un het d Stroß bewacht, wu iber s Wagesteigdal uf dr Durner uffegfiert het.
Um d Burg het sich scho frie d Ortschaft Wisneck bildet gha, wu anne 1837 uf Buechebach yygmeindet woren isch.
Gschicht
D Burg isch s erscht Mol anne 1079 urkundlig gnännt wore un isch im Bsitz vu dr Grofe vu Haigerloch gsi. Im Johr 1096 het sich s dr Grof Adalberg vu Haigerloch no dr Burg as vu Haigerloch-Wisneck gnännt. Eso hän sich d Burgherre zue Konkurrente vu dr Zähringer entwicklet, wu im Bryysgau vorgherrscht hän.
Im Johr 1118 het dr Bruno vu Haigerloch-Wisneck s Chloschter St. Märge errichte loo. Um 1121 isch d Burg s erscht Mol vu dr Zähringer gschlisse, aber bal wider ufböue wore. D Familie vu dr Grofe vu Haigerloch-Wisneck isch um 1170 uusgstorbe, dodermit isch d Burg un dr Bsitz an d Grofe vu Hoheberg gfalle. Si hän d Burg anne 1293 wyterverchauft.
Im Buurechrieg isch d Burgaalag vu eme Hufe vu ufständische Buure unter em Hans vu Bulgebach gstirmt un gschlisse wore, aber bal scho wider zem Deil wider ufböue wore.
Anne 1577 isch si an d Freiherre vu Sickinge-Hoheburg ibergange. Im Dryßgjehrige Chrieg isch d Burg anne 1646 vu dr Franzose gschlisse wore. In dr Zyt derno het d Burg as Steibruch dient fir d Lyt in dr Gegnig.
Kabinett Streibl I
S Kabinett Streibl I isch vum 19. Oktober 1988 bis zum 30. Oktober 1990 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. Noch em Dod vum Franz Josef Strauß am 3. Oktober 1988 isch dr Max Streibl sy Noofolger wore.
Burg Wiesneck
Verein
Anne 2002 isch dr Verein Burg Wiesneck e. V. grindet wore, wu wett Sorg drage fir d Burgruine Wisneck.
Kragengeißeltierchen
Chragegaiseldierli (Choanomonada, au Choanoflagellata) sin e Taxon vu dr Eukaryote un wäre do näbe dr Mesomycetozoa, dr Schwimm (Fungi) un dr Vylzällige Dierer (Metazoa) in d Opisthokonta yygordnet.
Merkmol
Chragegaiseldierli sin mit Greßine vu in dr Regle bis zue 10 µm verglychswys chlaini Protischte. Si zaichne sich uus vor allem dur e „Chrage“ us 30 bis 40 fyne, fadefermige Zällfurtsetz (Mikrovilli), wu s in däre Form bi kaire Protischtegruppe git, un dur e ainzelni Gaisle im Zäntrum vun em, wu iber dr Chrage uusegoht. E wahrschyns emol vorhandeni zwooti Gaisle isch im Lauf vu dr Entwickligsgschicht verlore gange un losst sich nume no am erhalte blibene Kinetosom noowyse.
Bi Arte, wu plantisch läbe, finde sich sognännti Loricae, rippenartigi zytoskelettäri Strukture. Vyl sessili Arte bilde Thecae uus, extrazelluläre, chelch- oder chruegfermigi, zum Dail gstiilti Zällhilsche.
Läbeswys
Chragegaiseldierli chemme entwäder as stationäri oder as frei schwäbendi Individue bzw. Kolonie im Meer- wie im Sießwasser vor. Irhi Nahrig sin organischi Partikel, vor allem Bakterie, wu im Wasser schwäbe un wu si fange, indäm si si mit dr Bewegig vu ihre Gaisle an ihre Chrage härstrudle. D Partikel wäre derno am Aasatz vu dr Mikrovilli oder em Änd vu dr Zälle dodrunter dur Pseudopodie ufgnuu un verdaut.
Syschtematik
Derwylscht d Chragegaiseldierli friejer in d Mesomycetozoa yygordnet wore sin, wäre si no Adl. u. a. as aige Taxon mit glycher Ranghechi aagsääne.
Si wäre traditionäll in drei wyteri ranglos aagfierti Gruppe unterdailt, do no Adl et al. :
Evolution
S Chragegaiselsyschtem vu dr Choanoflagellata isch mit hocher Wahrschynligkait homolog zue däm vu dr Choanozyte vu dr Schwimm (Porifera); vun e Dail Forscher wird des aber bstritte. Chragegaiseldierli un us Schwummorganisme isolierti Choanozyte sin nit z unterschaide. Schwimm un Chragegaiseldierli wie ne Bruck zwische Ai- un Mehzäller. Friejeri Iberlegige, d Schwimm seie unabhängig vu dr ibrige Metazoa us kolonibildende Choanoflagellate firigange, sin dur d Genomik aber widerlait wore. No Untersuechige vum Genom sin d Chragegaiseldierli wahrschyns d Schweschtergruppe vu dr vylzällige 'Dierer, d. h. unter dr Aizäller di negschte Verwandte, wu s no git. Friejeri Vermuetig, d Choanoflagellate chennte sälber d Wurzelgruppe vu dr Metazoa darstelle, hän sich no neiere Analyse nit bstetigt.
Hassan Rohani
Lääbe
1960 het dr Rohani si Usbildig in dr tradizionelle islamische Schuel z Ghom (Hawza) aagfange; 1969 isch er an d Teheraner Universidäät und 1972 het er si Studium vo de Rächtswüsseschafte abgschlosse.
Technoparade
Technoparade chömme in dr Form vo unpolitische Technoumzüüg vor und au as politischi Demonstrazioone. Es git Paraade, wo sich finanziere indäm si Sponsore Blätz in dr Paraade verchaufe, anderi läbe vo Spände oder d Organisatore chömme für d Chöste uf.
Hassan Rohani
Lääbe
Sit 1992 isch er dr Läiter vom Zentrum für strategischi Forschige (CSR) im Iran.
Technoparade
Sit em Unglück bi dr Loveparade 2010 git s z Dütschland und in Ööstriich käni groosse Technoparaade me aber in dr Schwiz scho wie d Street Parade z Züüri, d Lake Parade z Gämf oder d Jungle Street Groove z Baasel.
Hassan Rohani
Politischi Karriere
Vo 1989 bis 2005 isch dr Rohani Mitgliid vom Nazionale Sicherhäitsroot gsi, sit 1991 vom Schlichdigsroot. 1998 isch er in Expärteroot gweelt worde, und wider 2006.
Dr Rohani isch dr stellverdrätend Bresidänt in der 4. und 5. Legislaturperiode vom iranische Parlamänt (Madschles) gsi. 2003 isch er under em Bresidänt Chatami zum Schefunderhändler vo de Gsprööch zwüsche dr EU-3 (Groossbritannie, Frankriich, Dütschland) und em Iran im Bezuug uf s iranische Atomprogramm ernennt worde und Uranaariicherig isch für e Zit gstoppt worde. Am 18. August 2005 het en dr nöi Bresidänt Mahmud Ahmadinedschad mit em Ali Laridschani ersetzt. Dr Rohani gältet as politisch in dr Nööchi vom Alī Akbar Hāschemī Rafsandschānī aagsiidlet.
Bi de Bresidäntschaftswaale 2013 het dr Rohani in dr erste Runde 18'613'329 Stimme überchoo, was ere Kwote vo 50,70 Brozänt entspricht und isch aso gweelt gsi.
Morphia
Die holländischi Symphonic-Doom-Metal-Band Morphia isch 1995 gründet worde. Ihri Musig isch e Mischig zwüsche Doom, Death und Gothic Metal.
Bandgschicht
Im 1995 hei Werner (Vocals), Erik (Bass), Bert (Mixer), Martin (Gitarre), Roger (Gitarre), Ernst-Jan (Schlagzeug), und Peter (Keyboard) e Death Metal Band gründet, wo sech mit der Zit zure Symphonic-Doom-Metal-Band entwicklet het. Im 1997 isch ihri erschti Demo-CD „Poison Minded“ usecho. Im 1998 hei d Holländer ihri erschti CD, „Unfulfilled Dreams“, ufgno. Si isch im 1999 veröffentlecht worde. Jedoch het de Sänger Werner, wo d Band e gwüssi Bekanntheit erreicht het, Morphia verloh, und drum heisi e neue Sänger müesse sueche. Wosi de de Jasper aus Sänger i d Band ufgno hei, heisi no meh lieder gschribe, und mit dene Lieder isch im 2001 e neui CD, „Frozen Dust“, ufgno worde. Im 2002 isch s Album dür d Hilf vom holländische Label Fear Dark usecho. I der nöchste Zit het Morphia mehrmous d Glägeheit gha mit bekannte Bands wie zum Bispiu After Forever, Altar oder Saviour Machine zäme z spile. Im Novämber 2004 isch, äbefaus bi Fear Dark, s Album „Fading Beauty“ veröffentlecht worde.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1973
Bi dr Kraisdagswahle z Bade-Wirttebärg sin am 8. April 1973 alli Mitglider vu dr Kraisdäg nei gwehlt wore, wel d Landkrais dur d Gebietsreform d Landkrais nei yydailt wore sin. Bi re Yywohnerzahl vu insgsamt 7.260.496 sin fir d Kraisdagswahle 5.008.744 Lyt wahlberächtigt gsii.
Sheer Heart Attack
Sheer Heart Attack isch s dritt Studioalbum vu dr britische Rockband Queen. S isch anne 1974 uusechuu un isch vum Roy Thomas Baker un Queen produziert wore.
Ainu (Sprache)/Markgräflerisch
Ainu isch e Sprooch, wo hit am maischte z Nordjapan (uf Hokkaidō) gschwätzt wird. Si isch au z Russland (uf dr Insle Sachalin) gschwätzt woore.
Laider isch die Sprooch in Gfoor.
Anne 2007 hän nume no zee aldi Lyt d Sprooch gschwätzt.
Dr Name Ainu haißt »Mänsch« in dr Sprooch.
D Sprooch schrybt mer mid Katakana oder mit unserem Alphabeet.
Byyschpel
E baar Weerter uf Ainu:
カムィ (kamuy) cha au „Bäär“ haiße. S Ainu-Volk verehrt dr Bäär as Gott.
Gemeinden des Kantons Aargau
De Kanton Aargau het 210 Iiwohnergmeinde, wo noch dr Kantonsverfassig als Iiwohnergmeinde organisiert sind. (Stand Januar 2020) Wie d Iiwohnergmeinde funkzioniere isch im Gmeindgsetz beschribe. D Bezirkshauptort sind i dr Lischte fett markiert.
Z
Lueg au: Bezirk im Kanton Aargau
Guissény
Guissény (bretonisch Gwiseni) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Guissény lyt am Atlantik, an dr Mindig vum Quillimadec in d Bucht vu Guissény, 74 km vu Quimper un 28 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 77 m iber Normalnull.
Jenins
Jenins (RMS undefined) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
D Gmaind lyt in dr Region Landquart und in dr ”Pündner Herschaft“. S Dorf isch under em Bärg Vilan, zwüschet de Gmainde Malans und Mäiefäld. S Gemaindgebiet isch wien en schmale Streife, wo vom Rand vom Rhydaal dr Bärg zduruff uf d Höchi goot und hinder em Vilan no chly ins Nochberdaal übere lampet, wo zwüschet em Mässhaldespitz und em Ruuchebärg s Obersäss vo dr Jeninser Alp lyt. Änet em Bärg chunt Jenins bis a d Gmaind Seewis im Prättigau. Dr Bärgwääg vo Jenins uf d Alp goot wyt und zimli steil dure Bärgwald, bi dr Müli und a dr Burg Neu Aspermont verby, durs Schlossguet und ufs Undersäss. Den muemmer es Stükli dur Mäiefälder Bode zum is Middelsäss z cho, wo grad oben a dr Baumgränze lyt. Vom Middelsäss isch dr Wääg em Alpbach noo nüm so steil und scho isch mer im Obersäss. Ganz im Oschte vo dr Jeninser Alp, wo grossi Riedflechine het, sind d Kwelle, wo ”Sibe Brünne“ heisse und als Naturschönheit bekant sind.
Guissény
Gschicht
Guissény isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1173 as Ploue Zenni (1207 Plebs Sidni, um 1330 Ploesizni, 1516 Ploesegny, 1536 Guycsezni, 1630 Quisauy, 1636 Guic-Sezni).
Jenins
Geografy
Am Weschtrand vom Dorfgebiet lyt s chlyne Alpgebiet vo Piols und Vadella. Das sind alti Fluernääme, wo no us dr Zyt chömet, wo Jenins no zum Sproochgebiet vom Rätoromanische ghört het. Öppen im spoote Middelalter het das ggänderet, und d Lüüt z Jenins hend wie ali Dörfer vo dr Püntner Herschaft agfange Tüütsch z rede. Anderi romaneschi Fluernäme vo Jenins sind zum Bischpiil  Bofel, Chastalarsch, Pramanos, Quarta, Carnellis und Luvadina.
Guissény
Verwaltig
vu Guissény isch. Guissény ghert zum Kommunalverband.
Jenins
Gschicht
S Dorf Jenins isch ane 1139 s erschte Mol erwäänt, d Chile, wo s Patrozinium vom Sankt Moritz het, ane 1209.
Boningen
Bonige (amtlich Boningen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Guissény
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Guissény ghert zem Bretonisch.
Boningen
Geografi
Bonige isch es Dorf im Aaregöi zwische dr Aare und em Südfuess vom Born. D Gmeindsflächi umfasst 40,6 % langwirtschaftlichi Flächi, 30,6 % Waud, 22,1 % Sidligsflächi und 6,8 % suschtigi Flächi.
Guissény
Partnergmai
🇬🇧 Porthleven, Verainigts Chenigrych
Boningen
Gschicht
Bonige isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus in villa Bonningen.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,2 % gläge.
Religion
32,5 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 54,4 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,9 %, CVP 14,7 %, EDU 1,5 %, EVP 2,0 %, FDP 20,7 %. GLP 3,3 %, GP 3,6 %, SP 15,1 %, SVP 32,3 %, Suschtigi 2,9 %.
Gmeindspresidänt isch dr Kurt Stuber (Stand 2012).
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 636 Iiwohner 95,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,2 % Französisch, 0,6 % Italienisch und 3,4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Bonige ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Mägenwil
Mägewil isch e Gmeind im Bezirk Bade im Kanton Aargau.
Geografii
D Gmeind ligt zwüsche Melige u Länzbrg. S Dorf isch am nördleche Rand vom Wagerain uf ere Moränelandschaft im Süde vom flache Birrfäld, wo wäret de Würmiischziit entstande-n-isch. S hät au vili Findling in de Gegend. Und im Lindfäld isch e grossi Chiisgrueb.
Bi Mägewil verzweige sech d Ysebaanlinie uf Züri und uf Brugg. Weschtlech vom Dorf isch d Uusfaart «Mägewil» vo der Autobaan A 1.
D Nachbergmeinde vo Mägewil sin Birrhard im Norden, Wohleschwil im Oschte, Hägglige im Süde, Otmisinge im Weschte u Brunegg im Nordweschte.
Gschicht
Zu de Ziit vo de Römer hets in de Nöchi vo Mägewil, z Vindonissa ( bi Windisch), es grosses Legionslager gäh. Im Gebiet vo Mägewil het me vermuetlich sit em 1. Johrhundert n. Chr. in Steibrüch Muschelsandstei abbauet, wo bi de römische Ingenieur u Bildhauer beliebt isch gsi, wil me ne guet cha zwäghaue. Me het en bsunders für Skulpture, Süule u Meilestei bruucht.
Im 8. Jahrhundert hei iigwanderti Alemanne e Buuresidlig gründt. In ere Schrift isch s Dorf im Johr 893 mit em Name Maginwilare s erscht mol gnennt worde. De Name bedütet «Hof vom Mago».
Bis zum 13. Johrhundert sin d Kyburger zu de wichtigschte Herre im Aargau worde. Wo des Adelsgschlecht im Johr 1264 ushschtorbe-n-isch, hei d Habsburger de Bsitz übernoh. Au s Chloschter Königsfälde, e Gründig vo de Habsburger, isch z Mägewil en bedütende Grundherr im Hochmittelalter gsi.
Ane 1415i isch de Aargau vo de Eidgenosse eroberet worde. Mägewil het ab do zu de Freie Ämter ghört, ere gmeine Herrschaft. Zämme mit Büblike un Wohleschwil hend Mägewil und Eckwil zum Amt Büblike ghört un sind vo eme Untervogt verwaltet worde. Im 1529 het me d Reformation iigführt, nach de Niderlag im Zweite Chappelerchrieg im 1531 het d Gmeind wider müesse katholisch werde. Mägewil isch a de Konfessionsgränze gläge u so het es immer wider Schtrit gäh zwüsche Bärn u de katholische Ort vo de Eidgnosseschaft. Erscht im 1603 het me d Gränze endgültig feschtglegt. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik ygrichtet. Mägewil het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.
Waäge de guete Vercheerswäg het me z Mägewil es baar Fabrigge und Lagerhüüser bout.
Ofterdingen
Ofderdenga oder Wafderdenga (dt. Ofterdingen) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,9 % Landwirtschaftsfleche, 30,1 % Wald, 17,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Ofderdenga gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Ofderdenga ischt zom erschte Mol gnennt worde um 1115.
Verwaltong
Ofderdenga hot mit dr Stadt Messenga ond dr Gmoe Bodlshausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Joseph Reichert.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ofderdenga ghert zom Schwäbisch.
Theater Basel
S Theater Basel isch s Schdadttheater vo der Schdadt Basel. Im Spiilblan schdöhn Schauschbiil, Opere, Operette und Ballett. Wil s Theater Basel kei eignigs Orchester het, wird im allgemeine s Sinfoniiorchester Basel verpflichdet. Bi Barockopereproduktione schbiilt s Barockorchester La Cetra vo dr Schola Cantorum Basiliensis, wo vom Paul Sacher gründet worden isch. Sit dr Saison 2006/2007 wird au mit dr basel sinfonietta zsämmegschafft. Für d Eröffnig vo dr Operesaison 2007/2008 isch zum erschde Mol s international bekannte Kammerorchester Basel engagiert worde, für ä Neuproduktion vom Mozart siiner Entfüerig us em Serail). S Theater isch mit siine Opereuffüehrige bekannt worde, und d Fachzitschrift Opernwelt het s 2009 und 2010 zum Operehuus vom Johr gwehlt.
Im Ballett het sich s Stadttheater under em Ballettmäister Waclaw Orlikowsky vo 1955 aa en internazionaale Naame gmacht. D Erfolg vom Baasler Ballett in dere Zit, wo sich stark am klassische Danz orientiert het, isch as s Baasler Ballettwunder in d Gschicht iigange.
Baugschicht
S Basler Schdadttheater isch 1834 gründet worde as s Theater uf em Blömli. S erschde Gebäud isch vom klassizischdische Architekt Melchior Berri baut worde und het 1'300 Blätz gha, was ä bedrächtligi Grössi gsi isch für ä Schdadt wie Basel, wo denn nume 26'000 Iiwohner gha het.
1873–1875 het dr Johann Jakob Stehlin dr Jünger am Stäinebärg ä vierrängigs neobarocks Gebäud baut, wo am 7. Oktober 1904 im enä Brand zerschdört, aber denn widr ufbaut worden isch. 1909 isch d Widreröffnig gsi.
Noch em Bau vom jetzige Gebäud mit siinere charakterischtische unregelmässige Form und em gschwungene Dach, wo 1975 eröffnet worden isch, isch s alte Huus nääbedraa gschbrängt worde. Dr Bau het dr Kanton Basel-Stadt 60 Millione Franke koschdet. Der Blatz, wo s Theater dra lit, isch än offeni Flechi mit Bäum zringsum. Bemerkenswärt si d Kunschdwärk us Iise vom Richard Serra und vom Jean Tinguely (dr Fasnachtsbrunne - mechanischi Wasserschbiil zmitzt im enä Brunne.) S Theater Basel het im grosse Huus faschd 1'200 Blätz, die Chliini Bühni im gliiche Gebäud het meh as 320 Blätz. D "Komödie" in der Steinevorstadt, wo im Johr 1950 gründet worden isch und 1968 zum Schauspiilhuus vom Theater Baasel worde isch, het 600 Blätz gha. Si isch im Herbscht 2001 gschlosse worde und isch ersetzt worde vom ene Schauschbiilhuus, wo vom Architekturbüro Schwarz-Gutmann-Pfister us Basel blant und im Januar 2002 an der Steinedoorschdrooss ufgmacht worden isch. Es het Blatz din für öbbe 480 Zueschauer.
E-Bass
Dr Elektrisch Bass oder churz E-Bass isch e Zupfinstrumänt, wo mäistens us Holz gmacht isch. Er macht nume e liislige Doon und muess wie die elektrischi Gitarre versterkt wärde. Für das isch en elektromagnetische Doonabnäämer im Instrumänt iibaut, wo d Schwingige vo de Saite in elektrischi Signal umwandlet, wo denn normalerwiis mit eme Versterker hörbar gmacht wärde.
Im Geegesatz zum Kontrabass, wo ufrächt vor em Spiiler stoot, hängt dr elektrischi Bass, wo dr Spiiler bim Spiile mäisten stoot drbi, am e Draaggurt über dr Aggsle woogrächt oder im ene Winkel bis öbbe 45° vor em Körper vom Spiiler.
Als Bassinstrumänt läit er im ene Muusigansambel mit sine diefe Frekwänze s akustische Fundamänt. Basslinie, wo mit e-Bäss gspiilt wärde, si tüpisch für vili Muusigrichdige, öbbe Dschääs, Rock, Blues, Country, Pop, Schlager und Danzmuusig.
Plateau de Diesse
Plateau de Diesse isch e politischi Gmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz. Si lyt uf em Tessebärg (französisch: Montagne de Diesse).
Gschicht
Uf dr 1. Jänner 2014 hei di vormalige Gmeinde Diesse, Lamboing u Prêles zur noie Gmeind «Plateau de Diesse» fusioniert. D Gmeind Nods hed sich zu me früechere Zitpunkt us em Fusionsprojekt zrüggzoge.
Ywohner
Mit Ywohner (Stang ) ghört Plateau de Diesse zu de grössere Gmeinde vom Bärner Jura.
Sprach u Dialäkt
Dr alt frankprovenzalisch Patois vo de Dörfer uf em Plateau de Diesse isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Religion
Öpe zwö Drittu vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, knap 20 % si römisch-katholisch.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2015 het s das Ergebnis ggää: BDP 4,3 %, CVP 1,5 %, EVP 2,0 %, FDP 8,3 %. glp 5,5 %, GPS 10,0 %, SP 28,9 %, SVP 32,6 %, EDU 3,8 %, PdA1,5 %.
Dr Gmeindspresidänt vo Plateau de Diesse isch dr Raymond Troehler, wo voredhär Presidänt vo Prêles isch gsi (Stang 2015).
Vercheer
D Dörfer vo de Gmaind Plateau de Diesse sind mit Postauto erschlosse, wo vom Bahnhof La Neuveville us über Prêles, Lamboing uf Diesse und witer noch Nobs fahred. E witers Vercheermittel isch d Standsailbahn (Standseilbahn Ligerz-Tessenberg LT) vo Ligerz (433 m) uf Prêles (818 m) ufe. Strosse häts vo La Neuveville uf Prêles, vo Lignières über Nobs noch Diesse, vo de Tubelochschlucht über Orvin noch Lamboing, und au vo Twann dur d Twannbachschlucht uf Les Moulins bi Lamboing ufe. Die Strecki isch allerdings nu för Fahrzüg bis 2,3 Meter Braiti erlaubt.
Berner Alpen
D Bärner Alpe si en Undergrubbe vo de Westalpe in dr Schwiz und lige in de Kantöön Bärn und Wallis. Si bilde äins vo de grösste und höggste Gebirgsmassiv in de Alpe zwüschen em Bärner Oberland im Norde und em Rhonedaal im Süde. D Bärner Alpe häi die grössti Vergletscherig vo alle Gebirgsgrubbe vo de Alpe. Die bäide lengste Iisströöm in de Alpe, dr Aletsch- und dr Fieschergletscher, fliesse uf dr Südsite vo de Bärner Alpe ins Wallis aabe. Dr höggst Bärg isch s Finsteraarhorn mit ere Hööchi vo 4274 m.
Geologii
D Bärner Hochalpe si im Wääsentlige e Däil vom Aarmassiv, bestöön also us Kristallin, wo meer oder weniger am Ort entstande (autochthon) isch, und zwar zum grösste Däil us Zentralem Aaregranit, Luterbrunner Granit, Amphibolit, Gnäis und Schiifer. Zmiddst dur d Bärner Alpe gooz dr Lengi nooch s Alpine Lengsdaal, vo dr Grimsel über e Konkordiablatz ins Lötschedaal und witer uf Leukerbad. Im Nordweste het s vor em Aarmassiv e Mantel vo Jura-Chalch, wo vom Druck vo Süde us stäil ufgstellt isch, und wo zum Däil sogar s Kristallin drübergschoobe isch. Dr ufgstellti Chalch gseet mä am beste am Wätterhorn und am Eiger, s Kristallin, wo drüber gschoobe isch, an dr Jungfrau.
Dr Mantel vo Chalch bildet e Räije vo markante Gipfel, vom Wätterhorn über en Eiger zur Blüemlisalp und witer über s Doldehorn und s Balmhorn bis zum Gemmibass. Er isch wien e riisigi Muure 2 bis 3 km hooch und fast 50 km lang, mit em Eiger, em Mönch und dr Jungfrau as Kärnstück. S Kristallin isch im Beriich vo dr Jungfrau äng mit em Chalchmantel verflochte, witer westlig isch s aber drvo dur d Furche vom Kanderfirn, Lötschebass und dr obere Dala (Leukerbad) drennt. Do daucht s Kristallin noo di noo under und verschwindet samt em Chalchmantel under em Rhonedaal.
Die westlige Bärner Alpe bestöön im Wääsentlige us Chalch us dr Undere Chriide, nume in dr Südabdachig über Sion au us Jurachalch.
Turismus
D Randberiich vo de Bärner Alpe, bsundrigs uf dr Site vom Bärner Oberland, si in dr Zit vom Barock und dr Romantik Ziil für Dichder (Goethe), Mooler (William Turner, Samuel Birmann, Caspar Wolf) und Forscher (Louis Agassiz, Hugi) worde. Bsundrigs d Grindelwaldgletscher und dr Schmadribachfall, Rooselauigletscher und dr Unteraargletscher häi as seenswärt gulte.
Die innere Bärner Alpe si vom Grimselbass här erschlosse worde. Dört häi scho in dr Barockzit Naturforscher iire Stützpunkt gha, und vo dört us häi d Expedizioonen zur Erstbestiigig vo dr Jungfrau (1811) und vom Finsteraarhorn (1812 und 1829) aagfange.
S Lötschedaal isch erst en Usgangspunkt für Turiste worde, wo d Lötschbärgbaan eröffnet worden isch. 1894-1912 isch d Jungfraubahn baut worde, und so het mä diräkt vom Bärner Oberland zur Jungfrau oder uf e Mönch chönne. 1913 isch dr Lötschbärgdunnel fertig worde, wo au hüte no die äinzigi diräkti Vercheersverbindig über d Bärner Alpe zwüsche dr Grimsel und Saint-Maurice isch.
Am Südrand vo de westlige Bärner Alpe si grösseri Schiigebiet entstande, über Crans-Montana, Anzere und Les Diablerets, und mit Säilbaane uf d Gipfelgebiet (Pointe de la Plaine Morte,  Sex Rouge) cha mä au im Summer no Schii mache. Au am Südrand vo de östlige Bärner Alpe het s chliineri Schiigebiet, so z Leukerbad, uf dr Belalp und dr Bettmeralp (mit em Eggishorn). Helikopter für s Heliskiing chönne vom Wildhorn, dr Ebneflue und Rosenegg us starte.
Gipfel
Anderi bedütendi Hochgipfel, gordnet noch iirer Höchi
Menznau
Mänznou (amtlech Menznau) esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Mänznou liid zwösche Krachebach ond Chliiner Fontanne. Zue dr Gmeind ghöred d Ortsteil Geiss (616 m ü.M.), Twerenegg (910 m ü.M.), Mänzbärg (1'016 m ü.M.), Elsnou (610 m ü.M.), Elswiu (600 m ü.M.), Tutesee (618 m ü.M.), Rengg (896–933 m ü.M.), Rötelbärg (612 m ü.M.), Seehof (602 m ü.M.) ond Blochwil (576 m ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 59,3 % Landwirtschaftlechi Flechi, 34,7 % Waud, 5,4 % Sidligsflechi ond 0,6 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Mänznou send Budishouz, Grosswange, Hergiswiu, Romoos, Ruusmu, Wouhuuse ond Willisou.
(46) Hestia
D' (46) Hestia isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 16. August 1857 vum Norman Robert Pogson entdeckt worre isch. Daift worre isch si nooch dr Hestia, ere Götti us dr grichische Mythologi, wo dr römische Götti Vesta entspricht.
Menznau
Gschicht
Mänznou esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1185 aus Menzenowa.
(46) Hestia
D'Hestia beweggt sich zwische 2,0940 (Perihel) bis 2,9599 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,017 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 2,3375° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1713.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1989
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 22. Oktober 1989 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, dr Ortschaftsret un dr Kraisret.
(46) Hestia
D'Hestia het e Durmesser vu öppe 124 km. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,052, wo sich us Silikate un Chohlestoff zämmensetzt.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1989
Fir d Gmairotswahle sin 6.800.276 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisrotswahle 5.567.863.
(46) Hestia
In öppe 21 Stunde rotiert si um die eige Ax.
Nooch sällem Planetoid isch d'Hestia-Lucke benennt.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Herzogenbuchsee
Herzogebuchsi (amtlech Herzogenbuchsee) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Herzogebuchsi isch es Dorf im Önztau. D Gmeindsflächi bsteit us 39,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,8 % Waud u 24,9 % Sidligsflächi.
Gschicht
Herzogebuchsi isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 886 aus Puhsa, 1220 Buchse, 1301 Herzogenbuchze. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 15,8 % gläge.
Religion
66,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 16,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,4 %, CVP 1,6 %, EVP 3,8 %, FDP 12,1 %. GLP 5,5 %, GP 6,0 %, SP 21,1 %, SVP 25,2 %, Suschtigi 5,3 %.
Gmeindspresidäntin vo Herzogebuchsi isch d Charlotte Ruf-Niederhauser (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,7 % gläge.
Menznau
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 7,9 % gläge.
Herzogenbuchsee
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 5338 Ywohner 89,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 3,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Herzogebuchsi ghört zum Hochalemannisch.
Menznau
Religion
83,8 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Mänznou esch dr Adrian J. Duss-Kiener (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2850 Iiwohner 94 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 5,6 % anderi Sprache.
Z Mänznou redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Immenblatt
S Groß Süügeli (Melittis melissophyllum; alemannischi Näme) isch e Pflanzeart us dr Familie vu dr Lippeblietler (Lamiaceae). D Gattig Melittis isch monotypisch, des haißt, si bstoot nume us aire Art.
Name
Dr Gattigsname Melittis isch e Neibildig vum Linné fir die Pflanzenart, wu vorhär Lamium montanum oder Melissae folio gnännt woren isch. Är laitet si vum griechische μέλισσα mélissa, (mélitta) = Imme ab. S Art-Epitheton laitet si vu latynisch mel fir Hunig un dr latinisierte Form vum griechische Wort φύλλον phyllon = Blatt ab, was vum Huniggschmack vu dr verribene Bletter chunnt. Dr Name melissophyllon wird scho vum Vergil (Georgica 4,63) un em Plinius em Eltere (Naturalis historia Buech 20,116 un 21,149) fir s Süügeli bruucht.
Bschrybig
S Groß Süügeli isch e mehjehrig Chrut mit eme chroblige Rhizom (Hemikryptophyt). D Pflanze cheme uf e Wuchshechi vu 20 bis 50 Zäntimeter. D Stängel sin ufrächt un stumpf vierchantig. D Stängel un Bletter sin dicht mit waiche Gliderhoor bsetzt. D Bletter sin 0,5 bis drei Millimeter lang gstiilt. D Spraiti isch aifermig, runzlig, uf bode Syte hoorig un am Rand grob gsägt bis gschnattet.
D Bliete sitze zue ai bis drei in dr obere Blattachsle un sin vylmol aisytswändig, d. h. si stehn zue aire Syte. Dr Chelch isch 1,5 bis zwai Zäntimeter lang, brait glockig, zeh-nervig un am Rand un uf dr Nerven churz, vylmol driesig, hoorig. D Chelchoberlippel isch dreizehnig bis ganzrandig un lenger wie di zweezehnig Unterlippel. D Chrone isch drei bis 4,5 Zäntimeter lang. Si isch usse zmaischt wyss, d Oberlippel wyss oder hällpurpur un inne pinktet. D Oberlippel lisch ganzrandig, fyn driesig hoorig. D Unterlippel het zaimscht e lychtig purpurlilane Mittellappe. Mänkmol, bsundersch z Sidtirol, isch d Chrone rainwyss. Dr Bluescht isch vu Mai bis Juni.
D Dailfricht sin 3,5 bis vier Millimeter lang, glatt oder hoorig. Wänn si fycht sin, wäre si schlymig.
D Chromosomezahl lyt bi 2n = 30.
Sischtematik
Mer cha die Unterarte unterschaide :
Die Unterarte wäre vu Fischer (2005) in Frog gstellt.
Wu chunnt s Süügeli vor?
S Groß Süügeli wachst in warme Edellaubwälder in dr colline bis montane Hechestapfel. S wachst zmaischt uf mäßig frische, chalchhaltige, lucke un humose Lätte- un Laimbeede. S isch e Ornigskarakterart vu dr wermibundene Aichemischwälder (Quercetalia pubescentis).
D Verbraitig isch meridional/montan bis sidtämperat im ozeanische Europa. S Verbraitigsbiet goot vu dr Iberische Halbinsle, Frankrych un dr Britische Insle iber Dytschland, Schwyz un Italie iber Pole un di gsamt Balkanhalbinsle bis in s Baltikum un Zäntral- un Sidweschtrussland un zue dr Dirkei.
Z Eschtrych chunnt s in allne Bundesländer vor usser z Vorarlbärg. Z Salzburg un z Tirol chännt mer s nume sidli vum Alpehauptchamm, nämli im Lungau un z Oschttirol.
Z Dytschland chunnt s in dr Bundesländer Bade-Wirttebärg, Bayern, Brandeburg, Nidersachse, Rhyland-Pfalz, Sachse, Sachse-Anhalt un Diringe vor, in dr nerdlige Bundesländer wird s as stark gfehrdet bis vum Uusstärbe bedroht yygschetzt.
Ekology
Bstaibt wird s Groß Süügeli dur Hummle un Schmätterling. Blietenekologisch handlet s si um proterandrischi Lippelblueme, wu Nektar fiere un no Hunig schmecke.
Burg Castelmur
D Burg Castelmur isch e Burg und en ehemoligi Taalsperri bi Bondo und Promontogno i dr Gmeind Bregaglia im Bündner Taal Bergell.
Zuestand
Hüt sind nur no Ruiine vo dere alte Aalag z gseh, wo oben am Dorf Promontogno uf em Felserigel glägen isch. Dä Hügel zmitzt im Bergell isch es natürlechs Hindernis im Wääg dur Taal gsi, undedra liit Bondo, obedra Vicosoprano. Der Hügel het d Höchi vo 950 Meter über Meer.
Der rätoromanisch Name Castelmur dütet druf hi, ass die Befeschtigung us zwöi Deil zämegsetzt gsi isch, ere Burg und ere Muur. D Burg het e starche Durm, wo Turraccia heisst, ganz oben uf em Felse und e Woondurm mit föif Stöck und e Ringmuure undedra gha. Derby stoot d Chile Nossa Donna.
Under dr Burg ligge d Ruiine vo der Muur, wo der Wääg dur s Taal früener verspeert het. Die Aalag heisst Müraia. D Muur isch uf emene Felsplatoo gstande, wo der Wääg het müesse duregoo. Si isch rings um ene Platz ggange und het im Süde und im Norde je es Toor gha. D Muure sind 3,7 Meter dick gsi und druf obe het s e Weergang gha.
Gschicht
Die eltischte Spuure, wo me gfunde het, chöme us der Röömerzyt. Si ghöre offebaar zu der röömische Stazion Murus, wo im Stroosseverzäichnis vom Antoninus–Itinerar erwäänt isch.
I der Lischte, wo öpe ane 842 über s fränkische Riichsguet vo Churräzie gschribe wordnen isch, chunt die Burg mid em Name Castellum ad Bregalliam vor, und derzue wird gseit, ass a däre Stell e Zollstazion gsi isch. Im Joor 960 het dr Chaiser Otto I. s Taal Bergell und dr Zoll a dr wichtige Riichsstrooss über d Alpe mid em Septimerpass em Bistum Chur ggä.
Sid am Joor 1190 isch d Familie vo de bischöfleche Dienschtlüt vo Castelmur erwäänt. Dene het dr Bischof d Burg als Läche ggä mit der Ufgob, die Gränzfeschtig z bewache. Spöter sind zytewys au d Familine vo Planta und vo Salis uf dr Burg gsi. Sid em 16. Joorhundert het d Burg Castelmur iry Funkzion verlore und si isch nodisno en Ruiine worde. Im 19. Joorhundert het se dr Giovanni vo Castelmur (1800–1871) deilwys wider lo flicke, und är het d Chile Nossa Donna neu lo boue.
Woodstock-Festival
S Woodstock Music and Art Festival isch ä Musikfestival gsi, wo as dr musikalisch Höhepunggt vo dr amerikanische Hippiebewegig Flowerpower zelt. Offiziell isch s vom 15. bis zum 17. August 1969 gange, d Zueschauer si aber erscht am Morge druf abzoge.
Uf em Festival si 32 Bands und Solisten ufdräte, wo Folk, Rock, Soul und Bluesmusig gschbiilt hai, und a Gage vo öbbe 200.000 US-Dollar übercho hai. Uf em Festivalgländ hai chaotischi Zueschtänd gherrscht, wil niemer erwartet het, ass sovil Zueschauer chieme. Mä het mit 60.000 Zueschauer grächnet, es si abr meh as 400.000 cho. Meh as ä halbi Million si uf de Wäg noch Woodstock im Vechehr schdeckebliibe und vo dr Bolizei widr heimgschickt worde.
S Festival isch vo Woodstock Ventures veraaschdaltet worde, wo vom junge Musigbroduzänt Michael Lang und zwei New Yorker Undernähmer zu däm Zwäck gründet worden isch. Es isch für d Veraaschdalter zum enä finanzielle Misserfolg worde, will im Gedräng d Heg kapputtgange si und faschd alli ihne hai chönne ohni z zahle.
D Künschtler
Die meischte ganz groosse Näme, wie z. B. The Beatles, Bob Dylan, The Doors, The Rolling Stones, Led Zeppelin, Elvis Presley und vili vo de schwarze Künschtler, wo denn sehr bekannt gsi si, hai gfehlt.
Die, wo drbii gsi si:
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 1994
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 12. Juni 1994 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, dr Ortschaftsret un dr Kraisret un d Regionalversammlig vum Verband Region Stuegert.
Fir d Gmairotswahle sin 7.119.523 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisrotswahle 5.863.828.
Haut-Valromey
Haut-Valromey isch e franzesische Gmai im Département Ain i dr Region Auvergne-Rhône-Alpes. D Gmai ghert zum Kanton Hauteville-Lompnes im Arrondissement Belley.
Geografii
D Nachbergmeinde vo Haut-Valromey sind Les Neyrolles im Nordweschte, Le Poizat-Lalleyriat im Norde, Châtillon-en-Michaille un Villes im Nordoschte, Billiat, Injoux-Génissiat und Lhôpital im Oschte, Chanay und Corbonod im Südoschte, Champagne-en-Valromey und Brénaz im Süde, Lompnieu und Ruffieu im Südweschte und Champdor-Corcelles und Brénod im Weschte.
Gschicht
Si isch am 1. Jänner 2016 durch d Fusion vo de bisherige Gmeinde Hotonnes, Le Grand-Abergement, Le Petit-Abergement und Songieu entschtande.
New York (Begriffsklärung)
Dr Begriff New York bezeichnet:
Breitenbach SO
Bräitebach (amtlich Breitenbach) isch e Iiwohnergmäin im Bezirk Tierstäi im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Bräitebach isch es Dorf an dr Passwangstross am Zuegang zum Gilgebergerland. D Gmäindsflächi bstoht us 48,6 % langwirtschaftlichi Flächi, 34,4 % Wald und 17 % Sidligsflächi.
Gschicht
Bräitebach isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1152 als Breitenbach.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraadäil isch 2010 bi 24,6 % gläge.
Religion
13,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 63,4 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,8 %, CVP 15,1 %, EDU 0,4 %, EVP 1,4 %, FDP 28,9 %, GLP 4,2 %, GP 6,0 %, SP 12,9 %, SVP 24,8 %, Suschtigi 2,6 %.
Gmäindspresidänt isch dr Dieter Künzli-Schönbächler (Stand 2018).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Johr 2011 bi 3,4 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 3260 Iiwohner 82,6 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,7 % Französisch, 4,2 % Italienisch und 12,5 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Bräitebach ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Kappler
Kappler ìsch dr Fàmìlianàmma vu da folgenda Persoona:
Altenheim (Unterelsass)
Àltene (frz. Altenheim, dt. Altenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Kappler
Kappler ìsch züadam dr Nàmma vu:
Altenheim (Unterelsass)
Geogràfi
D Nochbergmeine vun Àltene sìn Wololse ìm Nordweschte, Lupschte ìm Nordoschte, Lìttne ìm Oschte, Freedelse ìm Sìdoschte, Wolsche und Mannelse ìm Sìde und Furichhüse ìm Weschte.
Kappler
Lüag àui:
Altenheim (Unterelsass)
Gschìcht
Àltene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 774 àls Althaim (1120 Altenheim'').
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àltene ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schwarzwaldmädel
Schwarzwaldmädel isch a Operedde en drei Uffziig vom Leon Jessel. S Libreddo hot dr August Neidhart gschrieba. D Uruffiirong isch am 25. Auguscht 1917 z Berlin gwäa.
Fürs Orkeschtr braucht ma
Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, vier Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, oi Harf, oi Tscheleschda, Schlagwerk ond Streichr
Ort ond Zeit
Dui Operedde schbiilt em kloina Dorf „Sankt Christoph“ em wirdabergischa Toil vom Schwarzwald. Wer jetzt ofangt, em Atlas noch dera Gmoid zo suacha, wuud se net fenda, weil’s des Dorf ibrhaupt et geit. Als Zeit vo dr Handlong muaß mr dui nemma, wo des Werk urufgfihrt worra isch, also so oms Johr 1915 rom.
Erschtr Akt
Em Musikzemmer vom Domkapellmoischtr
D Malwine von Hainau isch a mannstolls Weibsbild ond drzua no ganz saumäßig eifrsichtig. Ihr aktueller Schwarm isch dr Hans, abr weil se deam so furchtbar uff da Wecker ghot, losst’r se lenks liiga, haut ab ond fährt mit seim Freind Richard en da Schwarzwald. Dia zwoi hoffet, deet a bissle Ruhe zo fenda, om da Stress vom Alltagsleaba abzoschittla. Se landet en deam Dorf Sankt Christoph. Obwohl des eigentlich a ganz kloinr o‘bedeidender Flecka isch, hot’r – ond des isch wirklich zom Stauna – a riisiga Domkirch. Abr so ebbas geit’s au bloß en dr Operedde.
Wia dia zwoi en Sankt Christoph okommet, send deet d Vorbereidonga zom Cäciliafescht em volla Gang. Obwohl dr Domkapellmoischtr dobei nadiirlich ganz bsonders stark eigspannt ischt, vormiatet’r trotzdem no Zemmer an d Gäscht. Er sitzt grad en seim Arbeitszemmr ond klempret a bissle uf seim Klaviir rom, do klopft’s an dr Tiir: Zwoi jonge Manna kommet rei ond saget, se seiet Wandermusikanda ond dädet gern bei ehm ibernachta. Dia zwoi send nadirlich dr Hans ond dr Richard, ond em Domkapellmoischtr kommt dui Abwechslong grad reacht. Er onterhält se mit deane zwoi jonge Manna ganz guat. Abr – schlag me s Blechle – scho klopft’s wiidr an dr Tiir, ond wer kommt jetzt? – D‘ Malwine. Dui hot nämlich rauskriagt, wo ihr Hans nohganga isch, ond hofft, se kennt-an en deam scheena Schwarzwaldderfle omstemma. Bald wuud-ra abr klar, dass sich  d e r    jetzt zo deam jonga Schwarzwaldmädle nohzoga fihlt, wo en deam Haus beschäftigt isch. Des macht-ra abr et viel aus, schliaßlech isch jo nomol a jonger Mo em Haus, wo-se als Opfr ausgucka ko: Em Hans sei Freind Richard.
Schwärmerische Gedanka hot au dr Blasius Römer. Obwohl’r eigentlich scho an altr Krachr isch, hot’r sich ganz heimlich en sei jonga hibscha Haushaltshilf Bärbele verliabt. Er hot scho a baar mol vorghet, se zo froga, ob se sei Frau werra will, abr letzschtendlich hot’r sich doch et traut. S Bärbele hot en zwar gern ond geit em emmer mol wiidr a Kissle uff da Backa, abr des isch meh so zo vorstanda, wia wenn a Techterle ihrem Vaddr a Kissle geit.
Zwoitr Akt
Em Hof vom „Blaua Ochsa“ am Dag vom Cäciliafescht
Allmählich hot sich dui Nochricht romgsprocha, dr alte Römer dät heit seira Haushaltshilf an Heiratsotrag macha. De alt Traudl – a Weib, wo vo viile em Dorf gern ghänslt wuud – goht uff da Domkapellmoischtr zua ond sait em ganz offa ens Gsicht, er soll bloß koi Dommheit macha. Abr do dribr ko dr alt Römer bloß lacha. S verganget abr bloß a baar Menuda, ond scho bleibt em Domkapellmoischtr s Lacha em Hals stecka, wia-nr sieht, dass sei liabs Bärbele mit sellem herglaufena „Wandermusikanda“ Hans rombussiirt.
D Musikanda bittet om Ruhe ond saget, als nägschtr Danz dät d‘ Cäcilia-Polka drokomma. Noch-ra alda Sidde isch’s iblich, dass bei deam Tanz d Weibsbildr bestemma däffat, mit weam se danza wellet. S Bärbele entscheidet sich für da alta Römer. Abr bei sellem isch’s mit dr Wirde vo seim kirchlicha Amt et vereinbar, dass’r danzt. Er geit deshalb em Bärbele an Korb. Dees hänt au a bar jonge Burscha mitkriagt ond fanget o, s Bärbele zo vrschbodda. Wia se noh no saget, se sei a Hex, helt’s dr Hans nemme aus. Er goht ganz wild uf oin vo deane Burscha zua. Do drmit wuud abr bloß a riisiga Schlägerei ausgleest, ond dr Wirt vom „Blaua Ochsa“ muaß sei ganza Kraft eisetza, om d‘ Ruha wiidr oinigermaßa herstella zo kenna.
Drittr Akt
Drenna em Wirtshaus am Dag noch-em Cäciliafescht
Ebbes zor Musik
S Beschde an dera Operedde isch emmr noh d Musik. Dui hot Schwong, goht ens Bluet ond en Gedanka sengt mr mit. Zo de Heheponkt ghairet dia Melodia vo de Liadr
Vrfilmong
Dui Operette isch 1950 ondr dr Regie vom Hans Deppe vrfilmt worra. D Hauptrolla hend d Sonja Ziemann als Bärbele, dr Rudolf Prack als Hans, dr Paul Hörbiger als Domkapellmoischtr, d Gretl Schörg als Malwine, d Lucie Englisch als Lorle ond dr Ernst Waldow als komischer Berliner Fritz Bussmann (des isch der, wo en dr Operette „Schmußheim“ hoißt) gschbiilt. D Uruffiirong vo deam Film isch am 7. Septembr 1950 en Stuegert gwäa. Der Film isch oiner vo de greeschde Leiwanderfolg en dr Nochkriagszeit gwäa ond hot a ganza Serie vo Hoimatfilm ausglöst. Luag dô drzua da Hauptartikl Schwarzwaldmädel (Film).
Vermarkdong
Dr Riisaerfolg vo dera Operedde hält bis heit noh oh. „Das Schwarzwaldmädel“ isch an Begriff em ganza deitscha Sprochroom. Deshalb isch’s au koi Wonder, dass des Mädle Eizug en d‘ Werbong gfonda hot: D Rothaus-Brauerei loht s Mädle – abr ohne Bollahuat – vo de Flaschaetikedda lacha, mit Bollahuat isch se uf dr Kirschwassersalami vo dr Metzgerei Winterhalder en Elzach abbildet ond fir d Breisgaumilch derf des Mädle au mit Bollahuat Werbong macha.