cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finnische Sprache
Grammatik
Im Präsens werre finnischi Verbe mit de folgende Ändige bildet:
In de dritte Person Singular wird de letscht Vokal verdoppelt. Wenn er scho doppelt isch, no findet kei Veränderig statt, genauso bi me Diphthong.
Schengener Abkommen
S Schengener Abchomme isch en internazionale Vertrag, wo für Weschteuropa der Vercheer zwüsche de einzelne Länder eifacher macht. Er het sin Name nach dr luxeburgische Ortschaft Schengen.
Es goot drum, ass me im Normalfall keine Vercheerskontrolle a de Landesgränze me macht. Und d Polizeidienscht chönne internazional Informazione über Persone und Sache ustuusche.
Das gilt für die Länder, wo Mitglider vo der Europäischen Union sind; aber Grossbritannien und Irland mache nid mit.
Mit witere Verträg sind au Island, Liechteschtei, Norweege und d Schwiiz drzuecho.
Finnische Sprache
Grammatik
Verbe könne in verschydene Zite stoh: E Futur git s im Finnische nit. Was in de Züekunft bassiert, wird mit em Präsens ußdruckt.
Dialäkt
Di finnische Dialäkt underscheide sich praktisch numme in de Ussproch. Mer deilt si in e westligi und e östligi Dialäktgruppe y. Sälli Gruppe sin widder in einzelni Mundarte underglydert. De Nummere vom Bild (rächts) entsprächend sin des
Ursy
Ursy (patois [a yˈʃi]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Ursy liit ùf, 9 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Romont öschtlich vam Oberlauf va de Broye. Zue de Gmiin Ursy ghööre d Dörfer Esmonts, Vauderens ù Vuarmarens ù d Wyyler Mossel, Invau, Fin de Vau, Pré du Château ù Morlens. Va de Gmiinflechi si 67,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 25,4 % Waud, 7,4 % Sidligsflechi ù 0,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Ursy si Siviriez, Le Flon, Rue ù Montet (Glâne) im Kanton Fryybùrg ù Lucens ù Chavannes-sur-Moudon im Kanton Waadt.
Gschicht
Ursy isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar um 1160 aus Ursei (1215 Ursez, 1235 Ursi).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,3 % gläge.
Religion
74,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 12,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1910 Yywoner 92,9 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,7 % Tüütsch ù 5,4 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 27 va de 1910 Yywohner ggredt.
Samuel Arnold (Komponist)
Biografii
Dr Arnold isch in dr königliche Vokalkapälle under em Gates und Rares usbildet worde und isch scho mit sinere erste Opere The Maid of the Mill (1764) und mit em Oratorium The Cure of Saul (1767) bim Publikum beliebt worde.
1783 er königliche Hoofkomponist worde, 1789 Diräkter vo dr Academy of Ancient Music, 1793 Organist an dr Westminsterabtei. Er isch am 12. Oktober 1802 z London gstorbe.
Wärk
Dr Arnold het mee as 40 Opere und Intermezzi gschriibe, wo alli populäär gsi si, aber nit so bedütend si wie sini Chillekomposizioone, vor allem sini siibe Oratorie.
Si wichdigsts Wärk isch d Cathedral Music, e Sammlig vo de beste chirchlige Komposizioone vo änglische Mäister (1790, vier Bänd), wo dr Rimbault 1847 nöi uusegee het. Au en Usgoob vo de Wärk vom Händel in 36 Foliobänd het er under de Auspizie vom Köönig (London 1786 ff.) in ere brachtvolle Usstattig uusebrocht.
Gerstheim
Geerschte (frz. Gerstheim, dt. Gerstheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Geerschte ìsch zem erschte Mol ànne 1050 gnannt worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
1976 hàt d EDF (Electricite de France) in Geerschte e Atomkraftwerk baue welle. Durch e Bauplàtzbesetzung isch des AKW àber verhinderet worre. Uf em bsetzte Plàtz isch maischtens alemannisch gschwätzt worre.
Verwàltung
vun Geerschte ìsch. Geerschte ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Geerschte ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wörth an der Sauer
Werth (dt.: Wörth an der Sauer, französisch: Wœrth) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). Werth isch ned wit weg vom bekanntere Waisseburch, wo direkt an de Gränze zu de Pfalz ligt. In de Altschtadt gits no vili Fachwerkhüser.
D Lag vo de Schtadt
Di chli Schtadt ligt am Rand vom Hochwald, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird. So ghört de Ort au zum Parc Régional Des Vosges Du Nord, also zum regionalen Naturpark Nord-Vogese. Z'Werth kreizet sich d D 27 un d D 28. D D27 füürt vo Hàwenau im Süde uf Lembach im Norde, di D28 vo Bad Nìderbrunn im Weschte uf Sulz im Oschte.
Politik
vo Werth isch. Werth ghört zum Kommunalverband.
Gschicht
Werth isch zum erschte Mol gnännt worde anne 1132.
Bekannt isch de Ort wäge de Schlacht bi Werth wo am 6. Augschte 1870, am Aafang vom Dütsch-Französische Chrieg, i de Nöchi vo Werth schtattgfunde het. Bi dere Schlacht si ugfär 20'000 Tote z beklage gsi.
Dialekt
Dr elsässisch Dialekt vo Werth ghört zum Oberrhiialemannisch.
Europäische Gemeinschaft
Di Öiropäischi Gmeinschaft (churz EG) isch en internazionali Organisazioon z Öiropa gsi.
Si isch mit em Vertrag vo Maastricht ane 1993 gründet worde. Ihri Vorgängerorganisazioon isch di Öiropäischi Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) gsi. Zäme mit de äbefalls 1957 i de Römische Verträäg entstandene Öiropäische Atomgmeinschaft (EURATOM) het d EG di ersti und wichtigsti Süüle vo de Öiropäische Union (EU) bildet.
D EG het die Organ gha:
D EU gits au syt em Vertrag vo Maastricht.
Am 1. Dezämber 2009 isch de Vertrag vo Lissabon in Chraft trätte. Mit däm sind d EG und d EU zämegleit worde. De Vertrag het a Stell von ere EU-Verfassig di bishärige Verträg veränderet. D EG wie au die beide andere Süüle sind abglöst worde. Iri Rächtspersönlichkeit isch a d EU übereggange.
Am 1. Dezämber 2009 het d EG ufghört beschtoo.
Pedro Lenz
Der Pedro Lenz (* 8. März 1965 z Langetu) isch e Schwyzer Outor.
Liste der Personenbahnhöfe in Baden-Württemberg
Legändè
D Lischtè isch wiè folgt unterdeilt:
Pedro Lenz
Läbe
Der Pedro Lenz het Muurer glehrt, speter d Matura nocheghout und ar Universität Bärn für’nes paar Semester Spanisch (syni Muetersprach) u Dütsch studiert. Im 2001 het är der Schritt gwagt, aus Vouzyt-Schriftstöuer z schaffe.
Syni hochdütschen u bärndütsche Churzgschichte zeichne sech uus dür Originalität u Witz. Hüüffig chöme si derhär, wi we öpper us sym Läbe würd verzöue. Ir Bärner Tageszytig Der Bund schrybt er au Wuchen e Kolumne. Är schrybt o regumäßig im Satireblatt Näbuspauter.
Der Pedro Lenz güut aus eine vo de wichtigste Schwyzer Poetry Slam-Performer. 2008 het er töugnoh a de Chlagefurter Literaturtäg. Im glyche Johr het är der Literaturprys vom Kanton Bärn gwunne.
Der Lenz isch mit der Schouspilere und Färnsehmoderatorin Rahel Grunder ghürote; zäme hei s zwöi Ching. D Familie wont z Oute.
Dorothée Reize
D Dorothée Reize (* 5. Dezämber 1954 z Baasel) isch e Schwyzer Schauspiileri, Sängeri un Sprächeri.
Lääbe
Vu 1978 bis 1980 het si ne Engaschmänt an dr Landesbihni Hannover, wu si d Julia in s Shakespeares Romeo und Julia, d Jenny in Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny un d Emilia in Emilia Galotti gspiilt het, 1980 bi dr Summerfeschtspiil Feuchtwangen (d Julia in Romeo und Julia), 1980 bis 1983 an dr Verainigte Stedtische Bihne Krefeld-Mönchengladbach (d Luise in s Schillers Kabale und Liebe, d Lia in Ein besserer Herr, d Anne in Das Tagebuch der Anne Frank, d Laura in Glasmenagerie vum Williams un d Edrita in Weh dem, der lügt), 1983 bis 1987 am Thater Baade-Baade (d Desdemona in s Shakespeares Othello, d Ruth in Trilogie des Wiedersehns, d Marianne in Jakobowsky und der Oberst, d Lilian in Happy End, d Titelroll in Antigone vum Bertolt Brecht, d Witwe in Sorbas, d Titelroll in Gigi un d Marie in Woyzeck vum Georg Büchner), 1987 bi dr Summerfeschtspiil Bad Gandersheim (d Polly in Dreigroschenoper vu Brecht/Weill) un 1987 bis 1992 Stadttheater St. Galle (1988 d Rosaura in Das Leben – ein Traum vum Calderón, 1989 d Angélique in s Molières Der eingebildete Kranke, 1990 d Lena in Leonce und Lena vum Büchner, 1990 d Hermia in s Shakespeares Ein Sommernachtstraum, d Yvette in Mutter Courage vum Bertold Brecht, d Polly in Dreigroschenoper, d Sally in Cabaret, d Dr. Scott in Ist das nicht mein Leben, d Charlotte Corday in Marat/Sade).
Ab 1992 het si as freiberuefligi Schauspiileri an verschiidene Bihne gschafft, unter anderem 1991 bis 1992 am Stadttheater Bärn (d Eliza in My fair Lady), 1992 am Wallgraabe-Theater Fryburg (d Amnesia in nonsense), 1993 bi dr Feschtspiil Heppenheim (d Angela in Dame Kobold vum Calderón), 1995 bis 1996 an Atelier-Theater Bärn (d Beatrice in Diener zweier Herren vum Goldoni) un 1996 am Theater Dreiländereck Baasel (d Mirandolina in Mirandolina). 2009 het si am Casinotheater Winterthur d Frau Breitmeier in Business Class vum Domenico Blass noch em Martin Suter gspüiilt.
Si het het unter anderem mit dr Reschisseer Dieter Ballmann, Hartmut Holm Forche, Guido Huonder un Walter Renneisen gschafft.
D Reize het au in Musical gspiilt, unter anderem d Titelroll in Gigi, d Polly in Die Dreigroschenoper vu Brecht/Weill (1992, St. Galle, Reschy: Volkmar Kamm), d Eliza in My Fair Lady vu Loewe/Lerner (1989, St. Galle), d Claudia un d Anna in Drachenstein (2002-2003, KKL Lozärn), d Mutter Jonas in Jonas & Madelaine (KKL Lozärn, 2005), d Brigitte in Heidi – das Musical, Teil 1+2 (2005-2008, Seebüni Walestadt, Reschy: Stefan Huber), d Mrs. Umney in Das Gespenst von Canterville (2006-2007, Stadttheater Lozärn) un d Mrs. Eynsford-Hill in My fair Lady (2014, Seebüni Walestadt).
Ab 1983 het si as Sprächeri in verschiidene Heerspiile bi Radio DRS un SWF mitgmacht un het au Heerbiecher ufgnuu.
Ab 1994 het si ire Schwäärpunkt as Schauspiileri uf Film- un Fäärnsehprodukzioone verlait, aagfange mit dr Roll as Dr. Ruth Waldner in dr Serie Dr. Stefan Frank – Der Arzt, dem die Frauen vertrauen. Zwai Johr lang het si au in dr Schwyzer TV-Soap Lüthi und Blanc mitgspiilt. Im Kino het mer si zum eerschte Mool im Film Ernstfall in Havanna chenne sää an dr Syte vum Viktor Giacobbo. In dr Kumeedi Handyman het si zäme mit em Marco Rima gspiilt.
Syter anne 2000 duet si ufdrätte mit Lääsige un syt Meerz 2003 mit aigene literaarisch-musikaalische Brogramm.
Dernääbe git si Spräch- un Schauspiilunterriicht.
Stalinismus (marxistische Theorie)
Dr Stalinismus isch e Ströömig im Marxismus-Leninismus, wo uf e Josef Stalin zruggoot.
Dr Begriff
Ursprünglig het dr Begriff Stalinismus in de spöötere 1920er Joor in dr Sowjetunion d Uffassige vo dr Meerhäit in dr KPdSU, wo vom Josef Stalin aagfüert worde isch, de Bolschewiki, im Kampf um die politischi und theoretischi Noochfolg vom Lenin bezäichnet, hauptsächlig as Geegesatz zum Trotzkismus. Dr Stalin sälber het dennzumol dr ‚Stalinismus‘ ironisch as e bsundrigs energischi Verdäidigung vom Leninismus bezäichnet. Dr Begriff Marxismus-Leninismus isch au uf e Stalin und sini Ideologii zruggzfüere.
1934, um e 55. Geburtsdaag vom Stalin ume, si im ene Prawda-Ardikel vom Karl Radek d Ideä und d Politik vom Stalin zun ere äigeständige Läistig erkläärt worde. D Formle vom Marxismus-Leninismus-Stalinismus het sich denn duuregsetzt. Das isch under anderem zum Usdruck choo, wo usglääseni Reede und Schrifte vom Stalin zerst zämme mit e baar Wärk vom Lenin in „Lenin-Stalin“ - Ausgewählte Werke in einem Bande veröffentligt worde si. 1938 isch si Schueligswärk Geschichte der Kommunistischen Partei der Sowjetunion (Bolschewiki), kurzer Lehrgang vom Zentraalkomitee vo dr KPdSU uusegee worde. Das het si Schrift Über Dialektischen und Historischen Materialismus enthalte, wo e Witerentwigglig vom Leninismus hätt sölle sii. 1946 isch sogar e Gsamtusgoob vo de Wärk vom Stalin in sächzää Bänd vom Marx-Engels-Lenin-Instidut bim Zentralkomitee vo dr KPdSU (B) uusegee worde.
D Theorii
Grundstäi vo dr stalinistische Theorii si d Entwigglig vom Sozialismus in äim Land und d Verscherfig vom Klassekampf bi dr Entwigglig gsi. Die Verscherfig vom Klassekampf isch brucht worde, zum Repressioone und stalinistische Süüberige z legitimiere. Si Ideologii, wo überhaupt nüt drvo het döfe in Froog gstellt wärde, gältet hüte as e mechanischi Rezepzioon vom Gedankeguet vom Marx, Engels und Lenin. Iire äinzig Zwäck isch s gsi, politischi Verfolgige vo sogenannte Renegate, d. h. „Verrööter“ vo dr räine Leer, z rächtfertige.
D Entstalinisierig
Noch dr persöönlige Kritik am Stalin uf em XX. Bardeidaag vo dr KPdSU und dr Entstalinisierig wo denn in de sozialistische Länder und de kommunistisch Barteije aagfange het, isch au dr theoretisch Biidraag vom Stalin zum Marxismus-Leninismus nöi iigschetzt worde. Dr Naame vom Stalin isch nüm im gliiche Schnuuf mit de Nääme vom Marx, Engels und Lenin gsäit worde, und s bropagandistische Viererbordret, wo denn üüblig gsi isch, isch uf e Marx, Engels und Lenin reduziert worde. Die chinesischi kommunistischi Bardei aber het sich witer uf e Stalin berüeft, und dr Mao Zedong het bostuliert, ass sibzig Brozänt vom Gedankeguet und vo dr Braxis vom Stalin seer «guet» gsi sige – bsundrigs im Zwäite Wältchrieg, drissig Brozänt aber schäädlig. Zum sich vo dr „rewisionistische“ UdSSR abzgränze, si Blakaat erschiine, wo as fümfts Bordret daas vom Mao Zedong vorcho isch.
Under westlige Intellektuelle het dr Stalinismus noch em Dood vom Stalin nume seer weenig Aahänger ghaa, au wenn sich groossi Däil vo dr Lingge nit vom Stalinismus distanziert het, wo dr Stalin no gläbt het. Noch dr 68er-Studäntebeweegig häi sich in Westöiropa sogenannti K-Grubbe bildet. Das si churzlääbigi Splittergrubbe gsi, wo sich zum Däil au uf e Stalin berüeft häi.
9. Sinfonie (Beethoven)
Die '''9. Sinfonii in d-Moll op. 125''' isch die letschti Sinfonii vom Komponist Ludwig van Beethoven, won er fertig gschriibe het. Si isch die ersti Sinfoniikantate, was e Bruch in dr Gschicht vo dr Muusig bedütet und het Generazioone vo Musiker beiiflusst. Hüte isch si uf dr ganze Wält bekannt und isch äis vo de populärste Wärk in dr klassische Muusig.
Im letschte Satz vo dr Sinfonii het dr Beethoven näben em Orschester Gsangssoliste und e gmischte Chor iigsetzt. Für e Teggst het er s Gedicht An die Freude vom Friedrich Schiller gnoo. Fir da gaischdesgschichdlicha Hendrgrond von däm Gedicht vom Schwôba Schiller sait dr schwäbische Forschr Reinhard Breymayer, mr däd schwäbisch-piedischdischa Eîfluss bsondrs bei de Vers "Brüder - überm Sternenzelt/ muß ein lieber Vater wohnen" märga, ond där Eîfluss komm au voma Schwôba, nemlich vom Aschdronoma ond Bfarrer Philipp Matthäus Hahn här. Däm seî "Liebestheologie" hôdd dui väderlich Liab Goddas ond dui Brudrliab (Philadelphia) bsondrs rausgschdeld. Gugg amôl â: Reinhard Breymayer: Erhard Weigels Schüler Detlev Clüver und sein Einfluss auf Friedrich Christoph Oetinger(1702–1782) […] In: Katharina Habermann, Klaus-Dieter Herbst (Hg.), Erhard Weigel (1625–1699) und seine Schüler. Universitätsverlag Göttingen, Göttingen 2016, S. 269–323, hier S. 317–322: "Nachweis einer Verbindung zwischen dem mit Mozart und Beethoven vertrauten Franz Joseph Reichsgraf von Thun und Hohenstein, dem Mechaniker Philipp Gottfried Schaudt und dem Pfarrer Philipp Matthäus Hahn. Findet sich eine Spur von Hahns Theologie in Schillers Ode "An die Freude"? – Dr Graaf Thun-Hohenstein ischd wia seî Onggl Joseph Friedrich Wilhelm Reichsfürst von Hohenzollern-Hechingen Bschdeller von ara astronomischa Maschêê vom Hahn gwäa ond au dr Mâ von ara Ondrschdiddsere vom Mozart ond vom Beethova, nämlich von dr Maria Wilhelmina, geborener Reichsgräfin von Uhlfeld. Dadrzua ischdr au dr Schwiigrvaddr vom Karl Alois Fürst von Lichnowsky gwä. Där hôdd da Mozart ond da Beethova solang onderschdiddsd, bisr sich mit däne zwôî vergrachd hôdd. Jeds leit neierdengs a ganzas Buoch ibr da Eîfluss vom Philipp Matthäus Hahn seinr "Liebestheologie" uff da Schillr ond seî Gedicht "An die Freude" vor: Reinhard Breymayer: "Astronomie, Kalenderstreit und Liebestheologie. Von Erhard Weigel und seinem Schüler Detlev Clüver über Friedrich Christoph Oetinger und Philipp Matthäus Hahn zu Friedrich Schiller, Johann Andreas Streicher, Franz Joseph Graf von Thun und Hohenstein, Mozart und Beethoven. Heck, Dußlingen, 2016. 227 S. DIN A 4. - ISBN 978-3-924249-58-8. Vor allam dr Streichr ist a wichtigr Middlsmâ zwischam Piedismus und em Beedhova'. 1972 het mä s Hauptthema vom letschte Satz zur Öiropahümne erkläärt und es isch 1985 vo dr Öiropäische Gmäinschaft as iiri Hümne aagnoo worde. As Grund het mä aagee, ass si e Sinnbild für d Wärt sig, wo alli däile, und für d Äihäit in dr Vilfalt. S Autograaf, wo in dr Staatsbibliothek z Berlin isch, het d UNESCO am 4. Septämber 2001 in s Wältdokumäntenerb (Memory of the World) ufgnoo.
D Instrumentierig und d Satzbezäichnige
En Uffüerig vo dr Sinfonii isch öbbe 65 bis 75 Minute lang.
1817 het d Londoner Philharmonic Society zwäi Symfonie bstellt. Dr Beethoven het dra afo schaffe und het scho 1818 dänggt, ass er im Finale Singstimme chönnt iisetze. Für e Chor het er sich aber erst gege s Ändi vom Joor 1823 entschiide, er het sich aber die ganz Zit gfrogt, öb s nit besser weer, wenn dr Schlusssatz räin instrumentaal weer.
D Uruffüerig
Die 9. Sinfonii isch im ene Konzärt zum erste Mol ufgfüert worde, wo dr Beethoven am 7. Mai 1824 im Kärntnertortheater veraastaltet het. Es het mit dr Üwertüüre zu Die Weihe des Hauses op. 124 aagfange, denn si Uszüüg us dr Missa solemnis op. 123 choo und schliesslig, woorschinlig noch ere Pause, die 9. Sinfonii op. 125.
Ruplingen
Roupling (lothrìngisch; frànzeesch Roupeldange, ditsch Ruplingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Roupling lijt nordeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 198 un 242 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Roupling ìsch zem erschte Mol gnannt wore ìm 12. Jh. àls Rubildinga (1218: Repaldanges, 1238: Ropadainges, 1281: Ruppeldeng, 1300: Roupeldanges, 1594: Ruppeldanges.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Roupling ìsch. Roupling ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Roupling ghert zem Moselfrankisch.
Impasse de l’Horloge (Mülhausen)
Dr Ührahof (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Uhrehof; uff Frànzeesch Impasse de l’Horloge) ìsch a Sàckgàssa-n-ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
Fraunhofer-Institut für Kurzzeitdynamik
S Fraunhofer-Inschtitut fir Churzzytdinamik, Ernst-Mach-Inschtitut (dt. Fraunhofer-Institut für Kurzzeitdynamik, Ernst-Mach-Institut EMI, churz au „Fraunhofer EMI“ gnännt) isch e Inschtitut vu dr Fraunhofer-Gsellschaft. S isch anne 1959 vum Hubert Schardin z Fryburg grindet wore.
Impasse de l’Horloge (Mülhausen)
wu sa lììgt
Dr Ührahof fàngt àm Gàrwergàss àà un làuift uff äbba 50 Meeter ìn Rìchtung Nordwäscht.
Fraunhofer-Institut für Kurzzeitdynamik
D Aktivitete vum Inschtitut lige in dr aagwändte Forschig un Entwicklig im Fach vu dr Ingenieurwisseschafte uf dr Biet Stoßwälle- un Impaktfisik, Wärchstoffwisseschaft, Computational Physics un Churzzytmässtächnik. Näb em Standort z Fryburg git s Inschtitutsdail z Efrige-Chilche un Chander
Impasse de l’Horloge (Mülhausen)
Gschìchta
Ìn dr Mìtta vum 17. Joohrhundert ìsch dr Ührahof a züanig Grundschtìck gsìì, àwwer ìm 18. Joohrhundert ìsch’r a Sàckgàssa gsìì. Ànna 1843 hàt’r offiziäll dr Nàmma Impasse de l’Horloge bikumma — horloge ìsch s’ frànzeescha Wort fìr „Ühr“. Daa Nàmma schtàmmt vu dr Ühramàcheräi, wo dr Jean-Michel Heinrich àn dara Schtrooss grìnda hàt. Schpeeter hàt d’ Warkschtàtt züa dr Gsällschàft vum Pierre Risler gheert. Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lothinga un vum Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss uff Diitsch Uhren Hof ghaissa.
Fraunhofer-Institut für Kurzzeitdynamik
Dr Byname „Ernst-Mach-Institut“ chunnt vum Fisiker Ernst Mach (1838–1916), wu zum erschte Mol gschafft het, mit churzzytfotografische Metode zue dr Visualisierig, ballistischi un gasdinamischi Vorgäng sichtbar z mache.
Forschig un Entwicklig
D Fraunhofer EMI isch e Inschtitut, wu zue me braite Späktrum vu Theme us dr aagwändte Fisik schafft. S isch spezialisiert uf d Untersuechig vu fisikalisch-tächnische Vorgäng in Wärchstoff, Strukture un Kumpenänte. D Forschigsarbete vum EMI lige in snre Gschäftsfälder Verdaidigung, Sicherhait, Automotive, Ruumfahrt un Luftfahrt un hän e hecheri Sicherhait, Zueverlässigkait, Resiliänz un Noohaltigkait vu dr Gsellschaft zum Zyl.
Impasse de l’Horloge (Mülhausen)
Gschìchta
Àn dr Schtrooss hann vìlla Hàndwarker gschàfft, un ’s sìnn àui klaina bìrgerliga Wohnhiiser gsìì. Àm And vu dr Sàcksgàssa ìsch sallamols a Druckaräija gsìì, wo zem Geismar, schpeeter zem Lévy un schliasslig zem Friedling gheert hàt.
Fraunhofer-Institut für Kurzzeitdynamik
Forschig un Entwicklig
Zum Forschigsprofil ghere d Wärchstoffwisseschafte, d Ballischtronik (Kopplig vu Ballischtik un Mikroelektronik bzw. Mikromechanik), High-Performance Computing, d Sensorik un d Churzzytmässtächnik. D Forschig un Entwicklig lyt in dr Beraich Sicherhait vu Infrastrukture, Verchehrssicherhaitstächnik, Schutztächnologie fir Ruumfahrzyyg, Analys vu Sterfäll, Yysatz un Wirkig vu Explosivstoff, zivili un militerischi Schutztächnik.
Zum Erfasse vu Churzzytvorgäng stoht e brait Späktrum an Methode z Verfiegig, wu s Mässe un s Visualisiere vu Vorgäng megli macht, wu im Zytberaich vu Milli- bis Nanosekunde, bi hoche Druck bis 1 Megabar un bi extrem hoche Dehnrote bis 106 s−1 ablaufe.
Zum Erfasse vu dr Churzzytvorgäng wäre zem Byschpel Hochgschwindigkaitskamera, lychtstarki pulsti Liechtquälle, Laserstroboskopy un Röntgenblitztächnik yygsetzt. In dr Versuechsaalage vum Fraunhofer-Inschtitut chenne Materialaigeschafte au unter hochdynamische Bedingige brieft un gaigneti Bschrybige fir d Simulation definiert wäre.
S Fraunhofer EMI het verschideni Bschlynigungsaalage, wu Projektil uf hochi Gschwindigkaite mit chenne bschlynigt wäre. Di zwoostapflig Bschlynigungsaalag z Efrige-Chilche isch di grescht z Europa. Derzue isch s Inschtitut anerkännt as Briefstell fir sprängwirkigshämmendi Normbriefige vu Sicherhaitssunderverglasige no DIN EN 13541. D Aigeschafte, wu fir e CE-Kännzaichnig mien berucksichtigt wäre, sin im Aahang ZA vu dr jewylige Produktnorm spezifiziert.
Kooperatione
S Fraunhofer EMI isch Mitglid vu verschidene Fraunhofer-Verbind un Fraunhofer-Allianze. Dodin bindle d Fraunhofer-Inschtitut iri verschidene Kompetänze mache s bi kompläxe Ufgabestellige megli, kompetänti Aasprächpartner z finde, wu iber d Inschtitut Lesigsaagebot uusschaffe un d Forschig un Entwicklig koordiniere.
S Fraunhofer EMI isch Mitglid in däne Fraunhofer-Verbind Där Verbund bindlet d Kompetänze vu dr zwelf materialwisseschaftlig orientierte Inschtitut vu dr Fraunhofer-Gsellschaft. In däm Verbund hän si Fraunhofer-Inschtitut zmegschlosse go iri Forschigsaktivitate im Beraich „Defense and Security“ koordiniere un umsetze.
S Fraunhofer EMI isch Mitglid in däne Fraunhofer-Allianzen Do bindle zwanzg Fraunhofer-Inschtitut iri Kompetänze in dr Entwicklig un Verbesserig vu Simulationsverfahre. D Allianz bietet Böu-Kompetänz us aire Hand dur integrali Sischtemlesige fir d Böuinduschtry. D Inschtitut, wu in dr Fraunhofer-Allianz Lychtböu zämegschlosse sin, hän Kompetänze in dr Beraich Materialie bzw. Materialverbind fir dr Lychtböu, Fieg- un Fertigungsverfahre im Lychtböu, numerischi un experimentälli Simulation im Lychtböu un Bewärtig vu Böudail un Sischtem. Dr Fokus vu dr Forschigsarbete vu däre Fraunhofer-Allianz lyt uf Batterie un Superkondensatore, au Redox-Flow-Sichtem. D Wärtschepfigschette goht vu Materialie au fir chlaischti Spycherainhaite iber Modulufböu un Batteriemanagement bis zue dr Qualitätssicherig in dr Fertigung un dr Simulation vu Materialie bis Design. D Fraunhofer-Allianz Space isch e Zämeschluss vu Inschtitut, wu Beraich Ruumfahrttächnology aagwändti Forschig fir dr Wältruum mache. D Fraunhofer-Allianz Generativi Fertigung integriert dytschlandweit 15 Fraunhofer-Inschtitut, wu mit unterschidlige Schwärpinkt zue dr generative Fertigung schaffe. Insgsamt bilde si di ganz Prozässchette ab. Des umfasst d Entwicklig, Aawändig un Umsetzig vu generative Fertigungsverfahre un Prozäss un au d Materialie derzue.
Syter 2006 git s e Kooperation mit em Inschtitut fir Mechanik un Statik vu dr Fakultet fir Böuingenieur- un Vermässigswäse (hit Fakultät fir Böuingenieurwäse un Umwältwisseschafte) bi dr Universitet vu dr Bundeswehr z München. Zyl vu däre Kooperation isch dr gmainsam Uusböu vu internationale Forschigsprojäkt un e versterkte Tächnologytransfer vu Forschigsergebnis zue Produkt.
Großerlach
Großerlich (amtlich Großerlach) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Großerlich leit em Mainhardter Wald auf dr Hochfläche zwische Rot ond Murr.
Gmoedsglidrong
Zua Großerlich gheret d Ortsdoel Großerlich ond Grab.
Verwaltong
Großerlich hot sich mit dr Gmoede Schpiegelberg ond Sulzbach zom Gmoeverwaltongsverband „Sulzbach“ zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Großerlich ischt dr Christoph Jäger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Großerlich ghert zom Schwäbisch.
Todtenweis
Todtenweis (bairisch Doadtaweis) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Todtenweis leit em rechte Lechroe, rond 20 Kilometer nordeschtlich vo Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 64,7% Landwirtschaftsfleche, 21,6% Wald, 7,9% Sidlongsfleche ond 5,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aindling, Langweid am Lech, Meitingen, Rehling ond Thierhaupten.
Gmoendsgliderong
Zua Todtenweis gheret d Ortsdoel Sand (bair. Saund) ond Bach (Booch).
Gschicht
Todtenweis ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1033.
Religion
91,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,1 % evangelisch.
Verwaltong
Todtenweis hot mit Aindling ond Petersdorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Todtenweis ischt dr Konrad Carl.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Todtenweis ghert zom Mittelbairisch
Haslach im Kinzigtal
Haslä (dt. Haslach im Kinzigtal) isch e Stadt im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
D Stad lit im mittlere Kinzigdal. Dr Bann bstoht us 23,6 % Landwirtschaftsflechi, 60,6 % Wald, 14 % Sidlungsflechi un 1,8 % sunschtiger Flechi. Nochbergmaine sin d Stadt Zell am Harmersbach im Norde, Fischerbach un d Stadt Huuse im Oschte, Mihlebach un Hofstätte im Side un Steine im Weschte.
Gmaindsgliiderung
Zue Haslä ghere d Ortsdail Bolläbach (dt. 'Bollenbach',iigmaindet 1971) un Schnellinge (dt. 'Schnellingen', iigmaindet 1939).
Gschicht
Haslä isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1240. Vum Mitteltalter bis ins 16. Johrhundert isch Haslä e Zentrum vum Silwerbärgbau gsii. Bis 1803 het Haslä de Firschteberger ghert, no isch zum Kurfirschtedum Bade kumme.
Verwaltung
Haslä het mit dr Gmaine Fischerbach, Hoofschdäddä, Miihläbach un Schdainä e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Verkehr
Haslä litt an de Bundesstroße 33 un 294 un an de Schwarzwaldbahn.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Haslä ghert zum Owerrhinalemannisch.
Freiburg im Üechtland
Frybùrg im Üechtland (IPA:, au Frybereg, hochtütsch Freiburg, frz. Fribourg [], Patois ) isch d Houptschtadt vom Schwiizer Kanton Frybùrg.
Geographi
S Zäntrum vo Fryburg ligt uf 581 Meter. D Stadt isch öppe 28 km südweschtlich vo Bärn. Si isch geographisch drüteilet, in e oberi Stadt am Oschtufer vo de Saane mit de Kwartier Schönbärg und Bürgle, en obere Teil am Weschtufer vo de Saane mit Pérolles, Beauregard und Jura, un de untere Altstadt im Daal vo dr Saane unde uf beidne Site vom Fluss bi de alte Brugge. Im Tobel vo dr Saane sind d Stadtgebiet Maigrauge («mageri Au») und Gotteron («Galtere»), wo dr Fluss Galtere a d Saane chunt.
D Markig vo de Schtadt het 9,3 Kwadratkilometer.
Zu de Gmeind Fryburg gehört au de ehemalig Wiler Bürgle, wo uf 655 Meter Höchi uf eme Plateau südlich vom Galteregrabe ligt.
D Nachbargmeinde vo Fryburg sin Düdinge, Tafersch, Pierrafortscha, Marly, Villars-sur-Glâne, Givisiez un Granges-Paccot.
Gschicht
Fryybùrg isch im Jaar 1157 dür de Herzog Berthold IV. vo Zähringe gründet choo.
Bevölkerig
D Schtadt Fryburg het Ends 2007 33'836 u Ends 2015 38'489 Iiwohner ghäbe. D Agglomeration wird vom Bundesamt für Statistik (BFS) mit öppe 100'000 Iiwohner gfüert.
Sprooch
Im 15. Joorhundert het s Dütsch mee aa Gwicht gwunne, was mehreri Gründ het:
Mu het dür z ganza 16. Jahrhundert versuecht, di Wäusche z germanisiere, ohni grossa Erfoug, im private Beryych isch wyterhin Frankoprovenzalisch gschwätzt worde, was all mee vum Französische ersetzt worde isch. Di dütschi Assimilationspolitik isch allerdings nit vam chlyna alemannischa Bürger usgange, sondern va de französischsprachige Regänte va Frybùrg, wo gmiint hii, iines Züu i de Eidgenosseschaft besser z erreiche.
Wie de Sproochalldag in de Stadt ussgsee het, weiss mer nit ganz. D Sproochgmeinschafte hen in verschidne Quartier gläbt un es het z. B. in de Textilindustri zwei Gerberzünft gee: e dütschsproochigi un e französischsproochigi. Warschynts sin aber bsunders in de Oberschicht sehr vili zweisproochig gsi. Insgsamt isch wohl de Grossdeil vo de Bevölcherig zweisproochig alemannisch-frankoprovenzalisch gsi, un e chlyni Schicht vo Bildete uss de Oberschicht het au Kenntniss vo de Schriftsprooche Latiin, Französisch un Dütsch gha.
A Änderig het sich abahnt, wo zwische 1536 ù 1555 d Waadt va de Eidgenosseschaft eroberet cho isch ù demit a grossi französischi Bevöukerig im Weschte ù Süüde vam Kanton Frybùrg dezue cho isch. Im 17. Jahrhundert, wo Frankrych a grossa kulturela ù politischa Ufschwung ghäbe het, het sich d Füehrigsschicht ùmmi stärcher im Französische zuegwändet, Französisch isch zweiti Amtssprach cho. Under ùm Yfluss va de französische Revolution isch Französisch einzigi Amtssprach cho, ab 1815 ùmmi Tütsch. Ab 1830 hii di Liberaale im Französische zu de Vorherrschaft verhoufe. Dür anderi adminischtrativi Massnaame u dür d Schupolitik (bsunders a de höiere Schuele) isch d Romanisierig vürisch trübe cho.
Im 19. Joorhundert isch de frankoprovenzalisch Patois uss de Stadt verschwunde, un Französisch het sich als Umgangssprooch unter de Welsche duregsetzt.
I späterer Zyt ischs uf um Papier zun ra Glichstölig va de Sprachgruppe cho. 1991 het mù erreicht, dass 22 Strasse u Plätz im Stadtchärn va Frybùrg o mit tütsche Schüuder kennziichnet cho sin.
Religion
69,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,7 % evangelisch-reformiert.
Andreas Jung
De Andreas Jung (* 13. Mai 1975 z Friiburg im Briisgau) isch en badischer Politiker (CDU). Er isch sit em 2005i Mitglied vom dütsche Bundestag.
Labe un Bruef
Im 1994i het de Andreas Jung sis Abitur am Nellenburg-Gymnasium z Stockach gmacht un im Aaschluss do dra het er an de Uni Konschtanz sis Jus-Schtudium ufgnoh, wo er im 2000 mit em Schtaatsexame abgschlosse het. Nach em Referendariat het er 2002 au s zweite Schtaatsexame abglägt un im 2003 het er sini Zulassig als Rechtsawalt übercho. Sither schafft er bi de Kanzlei Rittershaus z Manne.
Partei
De Andreas Jung isch im 1990i Mitglid vo de Junge Union (JU) worde un im 1993i vo de CDU. Vo 1993 bis 1999 isch er Vorsitzender vom JU-Kreisverband Konschtanz gsi un von 2000 bis 2002 au im JU-Bundesvorschtand. Vo 2002 bis 2006 isch er Vorsitzender vom JU-Bezirksverbandes Südbade gsi.
Abgeordneter
Sit em 2005 isch de Andreas Jung Mitglid vom dütsche Bundestag un derte schtellvertretender Vorsitzender vo de Junge Gruppe vo de CDU/CSU-Bundestagsfraktion. Er isch als Wahlkreisabgordeneter vom Wahlkreis Konschtanz in de Bundestag iizoge. Bi de Bundestagswahl 2009 het er 43,1 % vo de Erschtschtimme gha.
Galaxie
E Galaxie isch in dr Astronomie e Aasammlig vo Stärne und andere Himmelskörper wo dur d Gravitation zämmeghebt wärde. Dr Name sälber chunt usem griechische ( galaxías Milchstroos). Eusi Galaxie - d Milchstroos - chame am Himmel als hellere Streife erkenne, wenn d Liechtverschmutzig nit zgross isch. Vo dört chunt also ursprünglich dä Name. Galaxie wird also als allgemeine Begriff bruucht, aber Galaxis bezeichnet speziell d Milchstroos.
Vo blossem Aug isch nur ei einzigi Galaxie (ussr dr Milchstroos) vo dr Ärde sichtbar. Das isch d Andromedagalaxii. Sie isch öppe 2.5 Millione Liechtjoor wit ewäg - also öppe 25 mol dr Durchmässer vo dr Milchstroos. Unter de Galaxie wärde verschiedeni Type unterschiede:
Hindisheim
Hìndse (frz. Hindisheim, dt. Hindisheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hìndse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hìndse ìsch. Hìndse ghert zem Kommünàlverbànd.
Anna Ewers
D Anna Ewers (* 14. Merz 1993 z Dienge, Fryybeg) isch e dytsch Model.
Karriere
Bi me Schueleruusdusch uf Kolumbie het di dodmol 18-jehrig Schueleri Ewers erschti brofessionälli Ufnahme gmacht. Dodermit het si si bin ere Modelagentur beworbe.
Anne 2013 isch si in s Gschäft chuu un isch bi 42 Modeschaue z Paris un z New York glofe. En Aaruef vum Designer Alexander Wang het irhi Karriere gferderet: Im Johr 2015 het s e Darstellig mit ere uf e Blatt vum Pirelli-Kaländer gschafft.
Di dytschsprochig Uusgab Merz 2015 vum Modimagazin Vogue het mit ihre zum erschte Mol iberhaupt brachte fimf underschidligi Titelbilder vum glyche Model vu Starfotograf wie em Patrick Demarchelier oder em Peter Lindbergh brocht. Si isch 1,75 m groß un läbt mittlerwyli Brooklyn, New York. Noch em Stern isch si zurzyt „s international maischtbuecht dytsch Model".
Robert Schuman
Dr Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman, wo am 29. Juni 1886 z Clausen uf d Wält cho und am 4. Septämber 1963 z Scy-Chazelles gstorben isch, het als französische Politiker e bedütendi Rolle gspilt i dr Afangszyt vom Zämecho vo de öiropäische Länder.
Dr Schuman isch im dütschlootringische Piet ufgwachsen und het Moselfränkisch gredt. Er het z Bonn, z Münche, z Berlin und z Strassburg studiert. Ane 1947 isch er Ministerpresidänt vo Frankrych worde. Är het sis Land bi dr Gründig vo dr Montanunion gfüert. Spöter isch er dr Presidänt vom Öiropäischi Parlamänt gsi.
Me luegt en für so öpis wie dr Gründervadder vo dr Öiropäischen Union aa, zäme mit em Jean Monnet.
Dr Schuman het d Strossburger Konvänzion für Mönscherächt und bürgerlichi Grundfräihäite gschribe, wo ane 1955 vo 26 öiropäische Länder agnoo worden isch.
Rëmeleng
Rëmeleng (dt. Rümelingen, frz. Rumelange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Prozessor
E Brozässer isch e Maschine oder en elektronischi Schaltig, wo vo andere Maschine oder elektronische Schaltige Befääl überchunnt und noch deene Befääl e Brozäss oder Algorithmus usfüert. Das het mäistens mit dr Verarbäitig vo Daate z due.
Rëmeleng
Ortsdail
Rëmeleng isch di ainzig Ortschaft in dr Gmai.
Prozessor
Kompiuter si um Brozässer ume ufbaut, wo die zentrale Rächenäinhäite si, und Befääl wo in dr Software kodiert si, usfüere. Am witiste verbräitet si Brozässer as Mikrocontroller in iibettete Süsteem (Wöschmachine, Ticketautomate, DVD-Spiiler usw.).
Rëmeleng
Geografi
Rëmeleng lyt im Side vu Luxeburg an dr Gränz zue Lothringe, im Dal vu dr Keelbaach.
Verwaltig
Rëmeleng ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Rëmeleng isch dr Henri Haine (LSAP). Scheffe sin d Viviane Biasini un dr Guy Kirsch. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Rëmeleng isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1297. Syter em 25. Septämber 1892 isch Rëmeleng e aigeständigi Gmai, dervor het s zue dr Gmai Keel ghert. Am 4. Augschte 1907 het si dr Status vun ere Stadt iberchuu.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Rëmeleng ghert zum Moselfränkisch.
Prozessor
D Bestanddäil vom ene Brozässer
D Hauptbestanddäil vom ene Brozässer(kärn) si d Rächenäinhait (bsundrigs die arithmetisch-logischi Äinhäit, ängl. ALU) und s Stüürwärk (inkl. Adresswärk). Es het din mäistens meereri Register und e Spiichermanidscher (ängl. Memory Management Unit, MMU), wo dr Arbetsspiicher verwaltet. Zu de zentrale Ufgoobe vom Brozässer ghööre d Usfüerig vom Maschinebrogramm: arithmetischi und logischi Operazione zur Verarbäitig vo Daate us intärne oder extärne Kwelle, zum Bischbil us em Arbetsspiicher.
Spezialisierti Brozässer
Näbe deene Hauptbestanddäil, wo d Grundfunkzione chönne usfüere, cha s no anderi Rächenäinhäite gee, wo uf gwüssi Funkzione spezialisiert si. Wenn si iigsetzt wärde, zum dr Hauptbrozässer (ängl. CPU, central processing unit) z entlaste säit mä sonige Äinhäite mäistens Kobrozässer. Bischbil für spezialisierti Brozässer sin dr mathematischi Kobrozässer für Gleitkommaoperazione (d Gläitkommaäinhäit), wo bis in d 1990er Joor separat gsi isch, und d Grafik- und Soundbrozässer.
Grafikbrozässer
Dr Grafikbrozässer (änglisch Graphics Processing Unit – GPU, sältener Visual Processing Unit – VPU) füert d Berächnig vo dr Bildschirmusgoob uf Kompiuter, Spiilkonsole und Smartphones us. Er befindet sich äntwääder im Die vom ene Hauptbrozässer mit integrierter Grafikäinhäit (as sogenannti APU), uf dr Hauptplatine (Onboard, as integrierte Grafikbrozässer) oder uf ere Erwiterigscharte (Steckcharte.)
Netzwärkbrozässer
E Netzwärkbrozässer (ENS Network Processor, NP, au ENS Network Processing Unit, NPU) isch e brogrammierbare Mikrobrozässer, wo für d Verarbäitig und Witerläitig vo Daatepaket in Kommunikazionsnetz optimiert isch. Netzwärkbrozässer chönne dank Technike wie massivi Parallelverarbäitig und Pipelining vili Pakeet gliichzitig und unabhängig vonenander bearbäite. D Wirespeed-Datenüberdräägigsroote stönde bi aktuelle Brozässer bi bis zu 200 Gbit/s duplex (Stand 2013).
Verdauungstrakt
Mit de Begriff Verdauigsdrakt oder Verdauigsapparat (lat.: Apparatus digestorius) wärde d Organ zämmegfasst, wo d Naarig ufnäme, si verchliinere, witer dransbordiere und schliesslig verdaue und d Näärstoff, wo din si, für e Körper verwärtbar mache. Uf Latiinisch säit men em au Canalis alimentarius und Systema digestivum. Dr Verdauigsapparat bestoot us dr Muulhööli, em Pharynx (Rache), dr Spiisrööre, em Maage-Darm-Drakt (Sünonüüm: Gastrointestinaldrakt, vo griech. gaster Maage und lat. intestinum Darm), dr Lääbere mit de Gallewääg und dr Buuchspäicheldrüese.
Wien er funkzioniert
Im Verdauigsdrakt findet dr äigentligi enzymatischi Ufschluss vo dr Naarig statt, d Resorpzioon vo Naarigsstoff und Wasser und d Usschäidig vo Naarigsbestanddäil, wo unverdaulig si oder nit chönne verwärtet wärde. Näbe Enzym hälfe au verschiideni Mikroorganisme bi dr Verdauijig und die fasst mä under em Begriff Darmflora zämme.
Seegfrörni
Von ere Seegfrörni redt me, wänn en ganze See so tick zuegfroren isch, das me ohni Gfaar druff chan umelaufe. Das chunt nu ganz sälte, i extrem chalte Winter vor. Seegfrörni isch en hochalemannische Begriff, wo in de Schwiz brucht wird. Desäb Usdruck isch erscht im Jahr 1963 in de Dude ufgnaa worde.
Verdauungstrakt
Wien er funkzioniert
Die groosse Verdauigsdrüese, d Lääbere – mit dr Galleblootere – und d Buuchspäicheldrüese, broduziere Verdauigsseft, wo d Naarig in iiri Bestanddäil ufspalte. Dr underi Däil vom Verdauigsdrakt resorpiert vor allem Wasser und isch für d Usschäidig vo de unverdaulige Naarigsbestanddäil verantwortlig.
Seegfrörni
Im Süde vu Tüütschland und im Weschte vu Öschteriich nennet se dees uf bodeseealemannisch Seegfrörne.
Zürisee
De Zürisee isch sit 1223 föifezwänzg mal ganz zuegfrore: 1223, 1259, 1262, 1407, 1491, 1514, 1517, 1573, 1600, 1660, 1684, 1695, 1709, 1716, 1718, 1740, 1755, 1763, 1789, 1830, 1880, 1891, 1895, 1929 und 1963.
Seegfrörni 1364
In ere Chronik us em 15. Jahrhundert wird prichtet, dass de Zürisee im Winter 1363/64 zuegfrore segi: S Iis isch no bis am Karfriitig plibe, und isch dänn innerhalb von eim Tag vollständig gschmulze, so dass am Aabig vor Ostere nüt me devoo z gsee gsii segi.
Seegfrörni 1880
Uf em zugefrorene Zürisee waret 1880 Masse vu Besuecher.
Seegfrörni vu 1963
Die letschti Seegfrörni vo 1963 isch äs grosses Eräignis gsii. Am 1. Februar hät d NZZ gmäldet, me chön uf der Iistecki umelauffe, und scho am gliiche Namitag isch e Schuelklass us Rapperschwil druff go schliifschüendle. Bis zu 150'000 Lüüt sind am Sunntig druff uf em See underwägs gsii. D Iistecki hät no bis am 7. März aneghebet, nachane isch si z tünn worde und hät me hät nüme dörfe druffstaa.
Bodesee
Dass de Bodesee im Januar oder Februar ganz zuegfrüüre cha, mue scho de Herbst zimli chüel sii und ab em November mues es iis-chalt werde und d Biise mue biständig öber längeri Zit bloose, aber nie ase, as de See z starch ufgwüelt werd.
De Bodesee isch sit 1077 öppe achtzee mol zuegfroore; die letschtemol i de Joore 1795, 1830, 1880 (tailwiis) und 1963.
Seegfrörne vu 1963
D Seegfrörne vu 1963 war onne vu de längschte am Bodesee. Am 15. Januar 1963 hot mer am Untersee d Ibberquerung gstattet, am 1. Februar 1963 d Schifffahrt uff em Überlinger See und am 6. Februar 1963 d Fährverbindung vu Merschburg uf Konstanz-Staad eigstellt.
Eisprozession Münsterlingen - Hagnau
As Festakt werd bin ere Bodeseegfrörne s Bild vom Hailige Johann öber de See trait. 1963 isch si i de fiirliche Iisprozession vom tütsche Hagnau is schwizerischi Münsterlinge trait wore, bi de nöchste Gfrörne goot s Bild wider zrugg uf Hagnau. De Bruuch isch z erstmool för s Joor 1573 bilait. Die baide Ortschafte liget acht Kilometer usenand.
De Reiter ibber de Bodesee
Ebefalls im Joor 1573 isch de Elsässer Pöstler Andreas Egglisberger mit sim Ross öber de zuegfrorni See gritte, da het em schwöbische Dichter Gustav Schwab asen Iidrugg gmacht, as er d Ballade "Der Reiter und der Bodensee" tichtet het. 1963 isch en muetige junge Maa mit sim Töff uf d Iisdeggi, isch aber nie am anderen Uufer aachoo, sondern gelt sitt denn as verschole.
Vallon FR
Geografi
Vallon liit ùf, 7 km nördlich va Payerne nördlich va de Broye, im nordweschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Vallon ghöört o de Wyyler Carignan. Va de Gmiinflechi si 88,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 3,7 % Waud ù 7,4 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Vallon si Gletterens, Delley-Portalban ù Saint-Aubin im Kanton Fryybùrg ù Missy, Corcelles-près-Payerne ù Grandcour im Kanton Waadt.
Gschicht
Dr Ortsnaame vo Vallon isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1342 aus Valons.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,7 % gläge.
Religion
66,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 20,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 267 Yywoner 87,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 10,9 % Tüütsch ù 1,8 % anderi Spraache.
Christoph Riggenbach
Christoph Riggenbach (* 23. Novämber 1810 z Baasel; † 11. Juni 1863 z Baasel) isch e Baasler Archidekt gsi.
Biografii
Sini erste Geböid si vo dr italiänische Rönessans, em Quattrocento, beifflusst gsi, so zum Bischbil s Bachofehuus (1839–1841) und dr Domhoof. Gege d 1850er Joor si immer mee spiilerischi Elimänt vo dr Romantik die blockhafte, stränge Forme vo dr Neorönessans ufbroche, wie zum Bischbil bim Woonhuus an der Missionsstrooss (1850–1851). Spööter si neugotischi Forme drzue choo, wie bi dr Elisabethekiirche, won er noch Blään vom Ferdinand Stadler baut het (1857–65) und em Chliichinderschuelhuus nääbedraa. Aber mä cha doch äigetlig bin em nid vom ene Stilpluralismus im Sinn vom Historismus schwätze. Wääred sinere ganze Karriere isch er mit em Blaane vo de Baasler Spidääler beschafdigt gsi.
Rüttgen
Rëttgen (lothrìngisch; frànzeesch Roussy-le-Village, ditsch Rüttgen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rëttgen lijt rund zeh Kilometer nerdlich vun Thionville, in dr Neche vun dr frànzesch-luxeburjische Granz uf re Heche zwìsche 190 un 259 m ìwer em Meeresspiejel. Àn dr Nordgranz vun dr Gmein lijt dr Hof Sainte-Cécile (dt. Sankt Cäcilienhof).
Gschìcht
Rëttgen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1092 àls Rozeium Castrum.
Ìm Johr 1769 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Ànne 1812 ìsch s Nochberdorf Buerg Rëttgen (fr. Roussy-le-Bourg, dt. Burg Rüttgen) ingmeindet worre, ànne 1826 Dodenom (dt. Dodenhofen). Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rëttgen ìsch. Rëttgen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rëttgen ghert zem Moselfrankisch.
Anaklet
Dr Anaklet (au Anenkletus, Anakletus, Anacletus, Cletus, Anencletus) (* Rom; † 13. Juli 88 (?) z Rom) isch dr dritt Bischof vu Rom gsii, wahrschyns au idäntisch mit em Papscht Kletus.
Läbe
Anaklet isch unter Sklave ne seli verbraitete Name gsii, doderdur cha mer zmindescht ebis iber syy soziali Stellig vor syym Pontifikat as Papscht sage.
Dr Eusebius vu Caesarea, dr Irenäus vu Lyon, dr Augustinus un dr Optatus vu Mileve hän Kletus un Anaklet as di nämlig Person aagluegt, sin sich aber nit ainig gsii iber d Raiefolg vu dr erschte Bischef vu Rom: dr Irenäus nännt Linus, Anaklet, Clemens. Dr Augustinus un Optatus dergege nänne Linus, Clemens, Anaklet. Dr Liberianisch Katalog, Carmen contra Marcionem, dr Liber Pontificalis un s katholisch Mässbuech gän aa, dass Anaklet un Kletus verschideni Persone sin. No ihnen isch dr Kletus dr Noofolger vum Linus vu 76 bis 89 gsii, dr Anaklet däm sy Noofolger as Papscht un sei anne 91 gstorbe.
No ander Katalog isch dr Anaklet zwelf Johr Bischof vu Rom gsii (eppe 77 bis 88, no andere Quälle scho syt 76) un isch as Märtyrer am 13. Juli 88 gstorbe. Des isch aber e Legänd; sälbscht dr Mythos, är heeb 25 Presbyter uf Rom chuu loo, wu iber em Grab vum Petri e Dänkmol errichte loo heebe, isch scho lang dur wisseschaftligi Chänntnis widerlait. Vum Anaklet här chunnt di no hite giltigi Bstimmig, ass Bischef vu drei andere Bischef sotte d Weie iberchuu, d Prieschter dergege vu ihrene aigene Bischef.
Syni Reliquie wären in d Chilche vum Hailige Linus (Vatikanstadt) ufbhalte.
E mänkmol wird er au mit dr remische Zahl I. nummeriert; des isch aber unnetig, wel sy ainzige Noofolge im Name, dr Anaklet II., e Gegepapscht gsii isch.