cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meisterschaft von Zürich
Streckefierig
Ab 1999 isch d Züri-Metzgete wider as Rundkurs durgfiert wore, mit aire Rundi vu 72,5 km un vier Rundine à 42,1 km am rächte Züriseestade un iber dr Pfannestil, mit eme Hecheunterschid vu 230 Meter zwisch em diefschte un em hegschte Punkt. Mit isngsamt 3318 Hechemeter, wu d Fahrer absolviere mien, un dr mehrfache Passage am Utoquai z Züri mache d Maischterschaft vu Züri zue aim vu dr aaspruchsvollschte Ränne vu dr ProTour. Syt em Neiaafang anne 2008 wird d EKZ Züri Metzgete mit Start/Ziil in Buchs/ZH uf eme 49 km lange Parcours im Zürcher Unterland uusdrait, S Amateurränne goht iber drei Rundine, d Volksmetzgete iber zwoo.
Vo innä uisä
Vo innä uisä isch es Theaterstück, wo z Sachslä im Kanton Obwaldä im Summer 2017 ufgfüert worden isch.
Das Mundartspiil isch als Bytrag zum Gedänkjoor a d Geburt vom Brueder Chlaus vor 600 Joor, also im 1417ni entstande. Ufgfüert worden isch nid eifach einisch mee s Läbe vom Familievatter und Einsidler Niklaus vo Flüe, sondern mit däm Spiil het mer d Psuecher mit de Visione vom middelalterleche Mystiker bekannt mache welle. Es sind verschidnegi Persone i dr Gschicht ufträtte, wo i dr Zyt churz noch em Tod vom Niklaus spilt.
Dr Regisseur isch dr Geri Dillier gsi, dr Tegscht und d Lieder sind vom Paul Steinmann cho, als Komponischt und Klangkünschtler het em Dillier sin Soon, der Jul Dillier, gamtet, wo derfür Töön im Ranft und i er Umgäbig vo Sachslä ufgnoo het, und d Bilder sind vo dr Videokünschleri Judith Albert cho.
Ufgfüert worden isch das «Visionsgedänkspiil», wen em d Iniziante säge, imene Pavillon, wo für d Spiilzit us Holz bout worden isch und zwischem Dorf Sachslä und em Flüeli-Ranft gstanden isch.
D'Sound
D'Sound isch e norwegischi Band mit dr Spannwitti Acid Jazz un Disco Soul bis Blues. Si hän bis 2006 segs CD rüsbrocht.
D Sängeri vunene heißt Simone Larsen - si isch 1970 z Friiburg im Briisgaü uf d Wält kumme un z Bischeffinge am Kaiserstuehl ufgwagse. Im Alter vu 9 isch si mit ihrere ditsche Mueter uf Norwege üsgwanderet. Im März 2006 het si mit ihrere Bänd e Uftritt im Friiburger Jazzhaus gha un het noch em Bricht vu dr Badische Zittig vum 25. 4. 06 "sämtliche Ansagen des Auftrittes zur Erheiterung des Publikums ... in breitem Alemannisch" gmacht.
Zu dr Bänd ghert zuedäm dr Bassischt Jonny Sjo un dr Schlagziiger Kim Ofstad; z Friiburg isch aü dr Keyborder Stein Austrud drbii gsii.
D Liäder, wu s Simone singt, sin uf änglisch un hän mänkmol e melancholische Iischlag; eb emol e norwegisch oder alemannisch Liäd blant isch, isch nit bekannt. D Bänd isch z Norwege zimli efolgrich un het aü verschiidini internationali Beachtung gfunde.
Totengässlein
S Dootegässli isch e Gässli in dr Groosbaasler Altstadt. Es verbindet d Petersgass und dr Noodlebärg mit dr Stadthuusgass.
Dr Naame
Si hütig Naame het s Gässli offiziell erst 1861 überkhoo, aber no im spoote Middelalter häi sich d Lüt verzellt, ass es eso häissi, wil bim Ärdbeebe vo 1356 dört bsundrigs vili Lüt umkhoo sige. Dr Naame Dootegässli isch in äinere Form oder ere andere aber scho im 13. Joorhundert glöifig gsi. Dennzumol si d Lüt vom Daal unde über s Dootegässli zu Sankt Peeter in d Kiirche und häi dört au iiri Doote beärdigt, wil d Ärde bim Birsig unde für e Gottesacker vil z füecht gsi isch. Wäge dene Druurzüüg isch s Dootegässli au vil bräiter as öbbe s Imbergässli e chli witer gege Süüde.
Kurfürst
E Kurfürst ( oder elector) isch äine vo de Fürste vom Häilige Römische Riich gsi, won elläi sit em 13. Joorhundert s Rächt gha häi, dr römisch-dütsch Köönig z weele. Zerst si s siibe vo de ranghöggste Riichsfürste gsi, spööter nüün. Mit däm Köönigsditel isch dradizionell dr Aaspruch verbunde gsi, vom Bapst zum römisch-dütsche Kaiser kröönt z wärde.
Totengässlein
Bauwärk
S Huus zum Sässel lit unden am Dootegässli 1/3. Zerst het dr Johann Amerbach dört e Buechdruckerei iigrichdet und 1507 isch dr Johann Froben ins Huus choo und het sälber dört Büecher druckt, under anderem au d Wärk vo sim guete Fründ Erasmus vo Rotterdam. Hüte isch im Geböid s Farmazii-Historische Museum vo dr Uniwersidäät Baasel dehäi. S Huus und au d Sammlig stönde uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt.
Nerenstetten
Nääreschtett (dt. Nerenstetten) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 65 % Landwirtschaftsfleche, 26,1 % Wald, 8,5 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Totengässlein
Bauwärk
Unde am Stroossenegge Dootegässli-Stadthuusgass stoot s dänggmolgschützte Stadthuus an dr Stadthuusgass 13. Das Geböid het dr Archidekt Samuel Werenfels 1773 as Bostgeböid baut. D Bost isch, wo si äidgenössisch worden isch, 1853 an d Rüüdegass züüglet. Hüte isch s Stadthuus dr Sitz vo dr Bürgergmäind.
Kurfürst
Wo dr letscht Kaiser, dr Franz II., 1806 abdankt het, isch s Häilige Römische Riich erlosche, und dr Ditel vom Kurfürst het jedi braktischi Bedütig verloore.
D Bezäichnig Kurfürst goot uf s middelhoochdütsche Wort kur oder kure für Waal zrugg, wo us em s nöihoochdütsche küren entstande isch.
Nerenstetten
Gmoedsgliderong
Zue Nääreschtett ghert no dr Ortsdoel Weddenge (Wettingen).
Gschicht
Nääreschtett ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1343, Wettingen um 1100.
Verwaltong
Nääreschtett hot sich mit dr Stadt Langenao ond dr Gmoede Aalde, Aoschtelfenge, Bääreschtadt, Balledorf, Beerschlenge, Broedenge, Ellenge, Hoolzkirch, Nẽẽschtett, Rammenge, Setzenge ond Weideschtett zom Gmoedverwaltongsverband „Langenao“ mit Sitz en Langenao zammegschlosse.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Michael Maggi
De Michael Maggi [] (* 29. September 1807 z Monza; † 1881) isch en italienische Immigrant i de Schwiz gsii. Si Soo, de Julius Maggi, isch de Gründer vo de Maggi-Werch z Kemptthal ZH. Z Züri-Affoltere haisst e Strooss nochem Michael Maggi.
s Lebe
De Michael Maggi stammt us de lombardische Stadt Monza (Italie) und isch ane 1828 as politische Flüchtling i d Schwiz cho, won er s Börgerrecht vo Zöri-Affoltere öbercho het. Im Joor 1839 het er z Frauefeld d Noimöli erworbe und ane 1856 d Blaichiwise nebet de Möli samt de Wasserrecht. Ane 1861 het er d Hammermöli im Zörcherische Kemptthal gchauft. Im Joor 1867 hend sini Noofolger d Möli und Wees z Frauefeld a s Underneme Martini, Tanner & Cie. verchauft und de Firmesitz uf Kemptthal verlait.
d Famili
De Michael Maggi het em 30. Mai 1839 d Sophie Esslinger ghüroote, d Töchter vom Zörcher Groossroot Johannes Esslinger. Die het e drüüjöörige Bueb mit i d Ehi broocht und em Michael vier Töchtere und e Bueb gschenkt. Si anzige Soo, de Julius Michael Johannes Maggi het ane 1869 d Hammermöli z Kemptthal öbernoo. Er het de Betriib erwitteret und ase d Maggiwerch is Lebe grueffe.
24. Dezember
Dr '''24. Dezämber''' isch dr 358. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 359. in Schaltjohr), dodermit blybe no 7 Däg bis zum Änd vum Johr.
Michael Köhler
Dr Michael Köhler (* 1959 z Ettlinge) isch e dytsche Dialäktautor.
Lääbe
D Köhler isch z Ettlinge ufgwagse un läbt hit no dert. Noch eme mittlere Bildigsabschluss het er e Uusbildig zum Verwaltigsbeamte gmacht un schafft syterhär in dr bade-wirttebärgische Finanzverwaltig
Dernäbe schrybt er Gschichte un Gedicht, uf Hochdytsch un syt Mitti 1990er Johr au in sym sidfränkische Haimetdialäkt. E Uuswahl het er anne 2020 in eme Buech unter em Titel Gugg mol do no publiziert.
Bim Dialäktliteraturwettbewärb De gnitze Griffel vum Arbeitskreis Heimatpflege Regierungsbezirk Karlsruhe het dr Köhler meefach Bryys gwunne un au bim Wettbewärb Lohrer Murre het er 2016 e Bryys gwunne mit eme Gedicht uf Alemannisch.
Wäärch
Bydreg in Zytschrifte un Anthologie, u. a. in
Coldrerio
Coldrerio (lombardisch Coldré) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Mendrisio im Bezirk Mendrisio.
Geografi
S Dorf lyt rund zeh Kilometer nordweschtli vu vu Chiasso in dr Nechi vu dr Gränz zue Italie. Zue dr Gmai ghere d Franktione Centro, Villa, Madonna di Villa, Bongio, Campagnola, Castello, Valletta, Mezzana, Costa di Sopra, Motta, Tognano un Mercole. Nochbergmaine sin Balerna, Castel San Pietro, Mendrisio un Novazzano.
Gschicht
Coldrerio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 852 as Caledrano (1170 Calderario, 1185 Caldirera, 1187 Coldrario).
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Coldrerio isch dr Corrado Solcà.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Coldrerio ghert zum Comasco-Lecchese.
Synagoge Agudas Achim (Zürich)
D Synagoge Agudas Achim isch e Synagoge z Züri.
Si stoot im Stdtteil Wiedike. Me het se 1959 bis 1960 bout für di jüdischi Gmeind Agudas Achim. Das isch e Gmeind vo dr orthodoxe Tradizioon vom Judetuum z Oschteuropa; si isch öppe ane 1920 vo den oschteuropäische Jude, wo uf Ussersyl sind cho woone, als dritti jüdischi Gmeind z Züri gründet worde und pflägt dr polnisch-chassydisch Ritus vo dr jüdische Religion. Vor em modärne Bou isch es elters Huus uf däm Platz gstande, wo d Gmeind scho en Bätruum drin gha het.
Dr hebräisch Uustruk Agudas Achim bedüütet uf schwiizerddüütsch «dr Bund vo de Brüeder».
Es het zwe Ygäng zum Gmeindzäntrum: dä für d Mannen isch a dr Erikastrass, und dä für d Fraue isch uf dr Weschtsyte; vo döt chunt men uf d Ämpoore, wo d Fraue bim Gebät sitze.
Witwen- und Waisenkassen Basels
D Baasler Witwe- und Waisekasse si öffentligi Fürsorginstiduzioone für Hinderlasseni in dr Stadt Basel, wo zum Däil no uf s 18. Joorhundert zruggöön.
Synagoge Agudas Achim (Zürich)
D Gmeind het im Quartier Albisriede dr jüdisch Fridhof Agudas Achim; er isch grad näbem Fridhof von ere andere jüdische Zürcher Gmeind, Or Chadasch.
Willi Schlageter
Lääbe
Dr Schlageter isch im Obere Wisedal ufgwagse. Anne 1957 isch er as Lehrer an d Spielwegschule im Minschterdal chuu un isch schließli Räkter vu dr Schuel wore.
Synagoge Agudas Achim (Zürich)
Am 7. Juni 2001 isch dr Rabbiner Abraham Grünbaum us Israel, wo z Tel Aviv gläbt und e Talmudschuel gleitet het, won er zu dr Zürcher Synagoge ggangen isch, vrschosse worde; wär s gmacht het, het d Polizei nie usegfunde. Wäge Wandalismus het me a dr Synagoge Glas agmacht, wo me nit cha dureschiesse.
Witwen- und Waisenkassen Basels
Gschicht
Im Middelalter häi sich d Handwärker in Zümft zämmegschlosse, wo Solidaridäät je noch dr Stadt e meer oder weniger wichdige Grundsatz gsi isch für sä. Aber für alli Lüt, wo nid Mitgliid in ere Zumft häi chönne wärde, und das si vo dr früeje Nöizit aa immer mee worde, wo sich d Zümft mee und mee abgschlosse häi, isch die äinzigi Fürsorg dr Almose gsi, won e Pflicht vo guete Christe de Arme gegenüber gsi isch. Vom spoote Middelalter aa het sich au die bruefligi Bättelei stark entwigglet und Bättelvögt und anderi Beamti häi d Bättler kontrolliert und d Armefürsorg isch vo dr Chille in d Händ vo de Kommune choo, wo strikteri Reglemänt iigfüert häi und zur füsische Not vo dr Underschicht isch no die gsellschaftligi Abwärtig vo de Arme choo.
Im spoote 18. Joorhundert, wo d Ufkläärig dr ideell Bankrott vom Ancien Régime offesichtlig gmacht het, si au z Baasel Instituzioone iigfüert worde, wo s Wool vo dr Gsellschaft vor Auge gha häi, so wie d Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel, wo dr Isaac Isely 1777 us dr Wiegi ghoobe het.
Willi Schlageter
Lääbe
Im nämlige Johr, 1957, het er d Laitig vum Mannegsangverain „Eintracht“ z Oberminschterdal ibernuu. No 47 Johr het dr Schlageter anne 2004 sy Amt as Dirigänt vum Gsangverain abgee un isch zum Ehredirigänt ernännt wore. Dr Schlageter isch au dr Chronischt vum Gsangverain gsii un het verschideni Jubliäumsschrifte gschribe.
Ab 2003 het dr Schlageter aagfange, unter em Titel „Am Rande“ e Kolumne uf Alemannisch fir di Badisch Zytig z schrybe, wu im Verbraitigsbiet vu dr Redaktion Chrotzige im sidlige Brysgau uusechuu isch.
Witwen- und Waisenkassen Basels
Gschicht
D Hinterlasseneversichrige, wo in dere Zit ufchoo si, häi sich an bestimmti Bevölkerigsgrubbe gwändet, wo käi organisierti solidarischi Fürsorg kennt häi, wie sä d Zümft für iiri Mitgliider iigrichdet gha häi. Erst mit dr Iifüerig vo dr AHV, wo z Basel 1932, 16 Joor vor em Räst vo dr Schwiz, gründet worden isch, het s en allgemäini Altersfürsorg gee.
1777: D Brediger-Witwe- und Waisekasse
Die ersti Witwekasse z Baasel isch d Prediger-Witwen- und Waisenkasse gsi, wo 1777 gründet worden isch und wo alli reformierte Seelsorger, wo Basler Bürger gsi si, ufgnoo het. Es het sich no di no e Vermööge aagsammlet, wo in dr Middi vom 19. Joorhundert fast e Viertel Million Franke hooch gsi isch und d Helfti vo de jöörlige Iinaame vom Veräin si vo Zinse cho si, dr Räst us Erbschafte, Schänkige, Iidrittsgälder und Jooresbiidrääg. Si het zu sällere Zit 75 Mitgliider ghaa und 18 Witwe mit durchschnittlig 677 Franke im Joor understützt.
1788: D Witwe- und Waisekasse vo de Passemänter
1788 het dr Root beschlosse, e, wie s dr Peter Ochs beschriibe het, Armekasse für d Bandfabrik-Arbeiter z errichde. Für das het uf jedes Pfund Arbetsloon äi Rappe (bim äifache Florettband) oder zwäi (bi de düürere Bänder) in d Kasse müesse iizaalt wärde und das Gäld het sölle inwestiert wärde, so dass, wenn öbber sini Arbet verlieri oder sust in Not chiem, iim noch ere Undersuechig finanziell chönnt ghulfe wärde. Dr Ochs verzelt, d Arbäiter sige aber nid grad begäisteret gsi, wil si dänggt häige, ass d Passemänter, wo d Arbetsgääber von ene im Root sitze, bevorzugt wurde.
1858 isch die eltisti allgemäini Kasse, wo für alli Iiwooner offe gsi isch, seer vil ermer gsi as d Kasse vo de Brediger. Si het denn nume e Vermööge vo öbbe 90'000 Franke gha und het bi 126 Mitgliider 90 Witwe müesse understütze, so dass mit 70 Franke im Joor deren iiri Bangsion seer beschäide usgfalle isch.
Im 19. Joorhundert
Im 19. Joorhundert si no mee Witwe- und Waisekasse gründet worde: 1838 die vo de Leerer, 1844 die vo de Arbäiter, 1849 die vo de Handligsdiener und 1857 d Kasse vo de Ärzt, wo au Zaanärzt, d Dierärzt und d Apideeker sich häi chönne versichere.
Im 20. Joorhundert
Die eltisti Witwe- und Waisekasse, d Baasler Witwe- und Waisekasse und d Kasse, wo d Handligsdiener emol iigrichdet gha häi, hän sich 1977 zämme doo, gmäinsaami Vorstandssitzige und Generalversammlige afo abhalte und im Joor druf au d Statute aabasst. Die Freiwilligi Bürgerligi Witwe- und Waisekasse vo dr Stadt Basel het sich 1984 organisatorisch de andere drei aagschlosse und  1990 au iiri Statute aabasst.
Aber d Zite si schwiirig gsi für so chliini Kasse. 1993 isch in ere Urabstimmig vo de Mitgliider vo dr alteerwürdige Brediger-Witwe- und Waisekasse beschlosse worde, die Gnosseschaft ufzlööse, und 1997 isch si likwidiert worde.
Zweites Deutsches Fernsehen
S Zwäite Dütsche Färnsee (ZDF) isch e Rundfunkaastalt mit Sitz z Mainz. Zämme mit dr ARD und em Dütschlandradio bildet s ZDF dr öffentlig-rächtlig Rundfunk in Dütschland. S ZDF isch 1963 gründet worde und ghöört zu de grösste öffentlig-rächtlige Sändaastalte in Öiropa.
S Hauptbrogramm und d Bedäiligung an andere Färnseesänder
Näben em Hauptbrogramm ZDF isch s Zwäite Dütsche Färnsee für d Färnseasänder ZDFneo und ZDFinfo verantwortlig. S ZDF macht au bi verschiidene gmäinschaftlige Färnseebrogramm mit:
Dr Hauptsitz z Mainz und d Studio in de Landeshauptstedt
<br style="clear:both">
Kwelle
Dr Ardikel «Zweites Deutsches Fernsehen» uf dr dütsche Wikipedia
Königreich Irland
Köönigriich Irland (ängl: Kingdom of Ireland, ) isch sit 1541 dr Naame vom irische Staat gsi, wo vo Ängland beherrscht worden isch. S änglische Parlamänt het beschlosse, d Lordschaft Irland, wo sit 1171 bestande het, mit em Köönigriich z ersetze. Dr änglischi Köönig Heinrich VIII. isch eso au Köönig vo Irland worde und het in Personalunion regiert.
S irische Parlamänt het 1800 im Act of Union zuegstimmt und 1801 isch s Köönigriich Irland mit em Köönigriich Groossbritannie veräinigt worde und s Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Irland isch entstande. S irische Parlamänt het ufghört z existiere, doch d Exekutive under dr Läitig vom Lord Lieutenant het bis 1922 bestande. Denn häi die 26 südlige Groofschafte dr Irisch Freistaat bildet und si us em Veräinigte Köönigriich usdräte.
Tee
Tee (, [], im Min-Nan-Dialäkt „tê“) isch e häisses Ufgussgetränk, wo us alle mööglige Pflanzedäil (Bletter, Chnospe, Blüete, Stängel) vo dr Teepflanze gmacht wird.
Im witere Sinn wird as „Tee“ jedes häisse Ufgussgetränk bezäichnet, wo us underschiidlige Däil vo verschiidene Pflanze gmacht wird. Do drzue ghööre au Chrütertee und Fruchttee. D Pflanzedäil, wo verwändet wärde, si je noch dr Sorte vo dr Pflanze Bletter, Chnospe, Blüete, Frücht, Stängel, Rinde oder au Wurzle. Em Tee, wo chalt mit Iiwürfeli serviert wird, säit mä Iistee.
Bim Teemache brucht mä öbbe zwäi Gramm Teebletter bro Dässli, bim Schwarztee isch das öbbe e Teelöffel, wo vo doo si Naame überchoo het.
Die dradizionelli Herstellig
Bi dr dradizionelle Brodukzion vo Schwarztee wärde d Teebletter in fümf Stuefe verarbäitet: s Withering, wo d Bletter wäich und zart gmacht wärde, s Rolling, wo d Zälle vo de Bletter ufbroche wärde, so dass die etherische Öl uusechömme, s Sortiere, wo d Bletter noch iirer Kwalideet sortiert wärde, d Oxidazion, wo mit füechter, warmer Luft chemischi Reakzioone in Gang gsetzt wärde, und zum Schluss s Firing, wo dr Tee mit häisser Luft dröchnet wird.
Die grösste Teebroduzänte
Im Joor 2010 het mä noch dr FAO uf dr ganze Wält 4,518 Millione Donne Tee gärntet, 89,9 Brozänt in de zää grösste Broduzänteländer
2009 si 1'776'824 Donne exbordiert worde. Die grösste Tee-Exbordöör si gsi:
Gsteig bei Gstaad
Gsteig (amtlech Gsteig bei Gstaad, frz. verautet Châtelet) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Obersimmental-Saanen im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Gsteig ligt im obere Saanetau. D Gmeindsflächi bsteit us 37,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 34,7 % Waud, 1,5 % Sidligsflächi u 26 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Saane, Louene, Savièse, Ormont-Dessus u Château-d’Œx.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 14 % gläge.
Stubäcombo
S Quartett isch Ändi 2014 vu dr zwoo Schweschtere Gerlinde Burger un Annemie Fischer un ihre beede Manne Daniel Burger un Ottmar Fischer grindet wore. Ihre erschte effetlige Ufdritt hänn si am 18. Merz 2018 in dr „Fassdüge“ vum Hotel Pfaue z Ändinge ghaa.
Gsteig bei Gstaad
Religion
83,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,5 %, CVP 1,0 %, EVP 1,2 %, FDP 3,1 %. GLP 7,1 %, GP 2,6 %, SP 4,9 %, SVP 61,9 %, Suschtigi 3,7 %.
Gmeindspresidänt vo Gsteig isch dr Martin Marti (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 911 Ywohner 93,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,2 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Gsteig ghört zum Höchstalemannisch.
Bettant
Bettant isch e französeschi Gmaind mit Yywohner (Stand ) im Département Ain i de Region Auvergne-Rhône-Alpes. D Gmaind ghört zum Kanton Ambérieu-en-Bugey im Arrondissement Belley.
Winnenden
Geografii
Wẽnnede lyt am weschtlige Rand vum Schwebische Wald uf 270 bis 504 Meter Hechi. D Altstadt lyt uf eme Buckel zwisch em Buechebach un em Zipfelbach.
Bettant
D Nochbergmainde vo Bettant sind Saint-Denis-en-Bugey im Nordweschte, Ambérieu-en-Bugey im Norde, Ambutrix im Weschte, Vaux-en-Bugey im Süde un Torcieu im Südoschte. S Dorf wird scho im vierzähte Jahrhundert erwähnt. D Gmaind isch 1835 gründet worde.
Winnenden
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Wẽnnede (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Bagene, Allmerschbach, Bergle, Reemshalde, Korb, Schwoege un Luidebach
Bettant
Jewils am 3. Sunntig im Juli findet z Bettant s „Fäscht vo de Drescher“ statt («la fête de la batteuse»), wos es paar landwirtschaftlechi Fahrzüg z bestuune git.
Winnenden
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Wẽnnede bstoht us dr Chärnstadt, em Wohnbezirk Schelmeholz, wu 1964 entstande isch un anne 2000 4.441 Yywohner gha het, aber kei eigene Stadtdeil isch, un dr Stadtdeil Baach, Birkmannsweiler, Birg, Breiningsweiler, Hanweiler, Hertmannsweiler un Hefe, wu erscht im Ramme vu dr Gmeireform vu dr 1970er Johr yyglideret wore sin. Zue dr einzelne Stadtdeil ghere no seperat glägeni Wohnblätz mit bsundere Nämme, wie Lange Weide, Pfeilhof z Baach, Buechebachhof, Burkhardshof un Nuimihle z Birkmannsweiler, Schuelerhof z Birg, Sonneberg z Breiningsweiler, Degehof z Hertmannsweiler un Ruitzemihle z Hefe. In dr Chärnstadt wäre zem Deil Wohngebiet mit eigene Nämme unterschide, vilmol neji Böugebiet, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän. Doderzue ghert zem Byschpel s Wohngebiet „Am Hongerberg“.
Ungerundeter geschlossener Hinterzungenvokal
De uugrundet gschlossnige Hinterzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch. S Zeiche im IPA isch. S Alemannisch kennt de Luut nit; die am nööchscht verwandti Sprooch, wo de Luut het, isch s Irisch-Gälisch. Sprecher vum Alemannische chönne de Vokal imitiere wenn si de Vokal ohni grundeti Lippe (wie bim Vokal ) usspräche.
Winnenden
Gschicht
Wẽnnede ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1181.
Verwaltong
Wẽnnede hot sich mit dr Gmoede Luidebach ond Schwoege zom Gmoeverwaltongsverband „Wẽnnede“ zammagschlossa.
Dr OberSchuldes vo Wẽnnede ischt dr Hartmut Holzwarth.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Wẽnnede ghert zom Schwäbisch.
Josef Schirpf
Dr Josef „Sepp“ Schirpf (* 11. Juli 1900 z Konschtanz; † 17. Merz 1978 z Gaiehofe) isch e dytsche Lehrer, NS-Kulturfunktionär un Schriftsteller gsii.
Lääbe
Dr Schirpf isch e Suhn vum Joseph Schirpf (1871-1917), eme Werftschlosser, un däm syre Frau Berta, geb. Mayer (1874-1962) gsii un isch z Konschtanz mit zwai Gschwischtrig ufgwagse. Vu 1907 bis 1915 isch er in syre Haimetstadt uf d Volksschuel gange un derno ai Johr uf d Furtbildigsschuel Konschtanz. Mit Unterbrächige isch er no vu 1916 bis 1922 z Meerschburg uf s Lehrerseminar gange.
Ab 1923 isch er zerscht as Buechhalter bi re Bank gschafft, derno as Hilfslehrer an Schuele z Wolterdinge, z Unterlauchringen, z Boll un z Grẽãhõẽschdedda. Anne 1926 het er d Dienschtbriefig gmacht. Ab 1928 het er an Schuele in dr Untere Kirne un z Anselfinge unterrichtet. Am 1 Mai 1933 isch er in d NSDAP yydrätte (Mitglidsnummere 3464509) un het si ab Oktober 1933 as Lehrer beurlaube loo go d Gauamtswalterschuel bsueche. Derzue isch er Kraisreferänt fir Volksbildig wore. Anne 1934 isch er Hauptlehrer z Enge wore un im nämlige Johr au Stellverdrättende Kraispropagandalaiter. Är het e Lehrgang as Kraiskulturwart gmacht un isch Sachbearbaiter fir Literatur in dr badische Gaukulturabdailig wore. Anne 1936 isch er Gaulaiter vu dr Rychsschrifttumschammere wore, wun er bis 1938 au Mitglid gsii isch, 1940 isch er uf Stroßburi zoge. Im Zweete Chrieg isch er mit em Chriegsverdienschtchryz II. Klass ohni Schwärter uuszaichnet wore.
Noch em Chrieg 1945 isch er fir nyyn Monet z Hifinge interniert gsii, 1946 het er z Fryburg un z Biesedorf im Stroßeböu un in ere Ziegelhitte gschafft. Är isch 1948 as „minderbelaschtet“ yygstuft wore (mit drei Johr Bewährig ohni Beruefsbschränkig) un isch derno 1949 Lehrer z Herdwangen wore, ab 1954 bis zue syre Pänsionierig anne 1966 het er as Lehrer z Gaiehofe unterrichtet.
Dr Schirpf het uf Dytsch un uf Alemannisch gschribe. Dialäktgedicht vun em sin unter anderem in dr Anthology „Freude am alemannischen Gedicht“ vum Hubert Baum erschine un au in dr Anthology „I mag di mog di mig di“, wu dr Markus Manfred Jung 2009 uusegee het.
Kurt Blum
Dr Kurt Robert Hans Blum (* 1. Merz 1872 z Leipzig; † 5. Oktober 1938 z Konschtanz) isch e dytsche evangelische Pfaarer un Dialäktdichter gsii.
Lääbe
Noch em Theologystudium isch er 1899 un 1902 Vikar z Kirchen gsii, speter isch er Pfaarer z Brysach un z Zäll un vu 1910 bis 1919 z Staine gsii. Dernäbe het er Gschichte un Gedicht uf Alemannisch gschribe.
Der Attentäter
Handlong
Scho bevor dr Adolf Hitler an d Macht komma ischt, isch’r koi Garant fir da Friida en Eiropa gwäa. Dr Georg Elser, a schwäbischer Schreinergsell vo dr Oschtalb, siht dui Gfahr vo-ma Kriag deitlich am Horizont raufziah. Drom hôt’r sich zom Ziil gsetzt, dui Kadaschroof mit älle Mittl zo vrhendra. Mit-ra eiserscht graußa Sorgfalt bäschtlet’r a Zeitbomb, wo am 8. Novembr 1939 em Minchner Birgerbreikeller explodiira on da Hitler en da Dod reißa soll. Dui Bomb gôht zwar los ond richdet an vrheerenda Schada ôô, abr dr deitsche Dikdador hôt – ganz em Gegasatz zo seira iblicha Gwohnet – dui Vrsammlong scho a baar Menudda friher vorlassa ond ischt uff dui Weis em Ôschlag entganga.
An dr deitsch-schweizerischa Grenz wuud dr Georg Elser vrhafdet. Er geit zua, fir dui Explosioo vrantwortlich zu sei, streidet abr ab, irgendwelche Ufftraggeaber ond Kompliza ghet zo han. Kurz vôr-em Ende vom Zwoida Weltkriag wuud’r em Konzentrazionslager Dachau vo de Nazis ombrôcht.
Eigflochda en dui Handlong send a baar Gschbräch mit Augazeiga, wo bei dr Herstellong vo deam Film noh gleabt hend:
ZDF
S ZDF (Si schribe sich sälber 2DF) isch s Hauptbrogramm vo dr Rundfunkaastalt Zwäits Dütschs Färnsee und s zwäite öffentlig-rächtlig Färnseebrogramm, wo in dr ganze Bundesrepublik Dütschland gsändet wird. S ZDF git s sit 1963.
D Idee vom ene zwäite Färnseebrogramm isch under anderem vom Konrad Adenauer cho. Dä het e Färnseebrogramm welle, won em Bund understande weer, so dass er si bsundrigi Idee vo Demokratii döört hätt chönne uslääbe. S Bundesverfassigsgricht het em mit em 1. Rundfunk-Urdäil am 28. Februar 1961 e Strich dur d Rächnig gmacht und so isch s Zwäite as e zentraali, gmäinnützigi Färnseeaastalt gründet worde, wo offiziell am 1. April 1963 het afo sände.
Kwelle
Dr Ardikel «ZDF» uf dr dütsche Wikipedia
Albert Einstein
Dr Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm (Donau); † 18. April 1955 in Princeton (New Jersey), USA) gältud als ein va de bediitentschte Phüsiker vam 20. Jahrhunnärt. Är isch unter andrem dr Begrinder va dr Relativitätstheorie ond Nobälpriis-Träger fär Füsik (1921).
Dr Albert Einstein isch wägä syner jüdische Abstammig vor de Nazis i d'USA emigriirt.
Schini Biträg zär theoretischu Phüsik hent z'phüsikalisch Wältbild massgäblich värändrut. Z'US-amerikanisch Time-Magazin hent innu im Jahr 2000 zär "Person vam Jahrhunnärt" gwählt.
1905 isch schini Arbeit mim Titl "zär Elektrodünamik biwegtär Kerper" (Zur Elektrodynamik bewegter Körper) ärschinu. Där Ihalt va där Arbeit wird hittu als spezielli Relativitätstheorie bizeichnut. 1916 het är d'allgmein Relativitätstheorie publiziärt. Öi zär Quantufüsik hed är wichtigi Biträg gleischtut. Fär schini Ärklerig vam photoelktrischu Effäkt, wannär scho 1905 väröffentlicht het, hedär 1921 du Nobälpris fär Füsik bärcho. Schini theoritischu Arbeite hent im Gägusatz zär hüfigu Meinig, kei grossi Rolla bim Büw vannär Atombomba und där Chärnenergie gspilt.
Där Albert Einstein gältud als Ibigriff vamu Forschär und ämu Schenie. Är het aber schine ähäblichu Bikanntheitsgrad öi üsserhalb va dä naturwissuschaftlichu Fachwält mit Isatz fär Völkärvärständigung und Fridu igsetzt. In dischum Zämmuhang het är schich sälbär als Pazifischt, Sozialischt und Zionischt värstannu.
Chindheit
D'Eltru Hermann Einstein (*30.8.1847 Buchau, Württemberg – †10.10.1902 Mailand) und d'Pauline Einstein (geb. Koch; *8.2.1858 Cannschdatt, Würtemburg – †20.2.1920 Berlin) sind beidi us altigsässnu jüdischu Familine entstammu, wa scho sit Jahrhunnärtu im Schwäbischu gläbt heint. D'Grosseltru väterlichärsits hent traditioneller wiis nu jüdischi Name gitreit, Abraham und Hindel Einstein. Mit dä Eltre vam Albert het schich das abär gändrut. Schine Vatär Hermann isch us Buchau, änara kleinu oberschwäbischu Stadt gstammu, welli scho im Mittlaltär in biditundi Judugmeint isch gsi. Där erscht namentlich nagwisne Vorfahre vam Albärt Einstein, isch än ussum Bodusee stammendu Pferd- und Tüächhändler mit dum Namu Baruch Moses Ainstein gsi, wa im 17. Jahrhunnärt inni Gmeind üfgnu wordu isch. Uf dä Grabsteine vam Buchauer Judufriedhof sigi nu hitu d'Name va ville Värwantu vam Einstein zfinu; unär anärum der vam letschtu Jud us Buchau, ämu gwissu Siegbert Einstein.
Där Albärt isch inära assimilärtu, nid strängglöibigu schwäbisch-jüdischu Mittlstandfamili üfgwachsu.
Än Hochbigabig ischmu in schinär Jugund nid azgseh gsi. So hedär ersch mit dri Jahr agfangu redu. Innär Schüäl ischär än üfgweckte, odär sogar än üfriärerische Schiäler gsi. Schini Leischtige sind güät bis sehr güät gsi. Zwar wenigär inne Sprache, darfir abär inne Naturwissuschafte. Där Einstein het populärwissuschafltichi Biächär gläsu und het schich sälbär än Ubärblick ubär du Forschigsstand värschaft. 1884 hedär agfangu Privatunärricht im Gigu z'näh. Im druffolgundu Jahr ischä ind Volxschüäl cho und ab 1888 het är z'Luitpold-Gümnasium bsüächt.
D'Firma va schinum Vatär und vam gliäbtu Etro sind innär Zwischuziit igangu, und d'Famili isch uf Mailand witär gizogu. Där Albärt isch ä lenzig z'Münchu giblibu, um d'Schüäl fertig z'machu. Z'Schüälsischtem vam ditschu Chaisärrich mit schinär Zucht und Ordnig isch mu bald uffu Strich gangu, und är hetsus öi gizeigt. Sumi Lehrer hent mu vorgworfu, dass schini Reschpäktlosigkeit uf anäri Schiälär abfärbigi. 1894 het är schich de entschlossu, d'Schüäl ohni Abschluss zfärla und schinär Famali uf Mailand z'folgu. Um dum Militerdiänscht z'äntgah, hedär 1896 schini würtubärgischi und damit öi schini ditschi Staatsbürgärschaft üfgäh, und isch öi ussär jüdischu Religionsgmeinschaft üsgiträttu.
Schwiiz
Dum Wunsch va schinum Vatär Elektrotechnik z'studiäru ischär nid nagangu. Därfir ischär ämu Hiwis vamu Freund va där Famili gfolgut, und het schi um än Studiuplatz am zürchär Polytechnikum biworbu, där hitigu ETH. Will är keis Abiturzügnis ka het, hedär im Summär 1895 än Üfnahmeprüfig miässu machu, welli är abär als jungschte Teilnämär mit 16 nid bschtanu het. Är het statt schich richtig vorzbireitu än Reis durch Norditaliu gmacht. So hedär zwar dä naturwissuschafftlichu Bireich mit Brawur bschtanu, doch isch d'Allgimeinbildig ungniägund gsi. Dass där Einstein allgmein än schlächte Schiäler isch gsi, isch abär nummu äs Grücht. Das Grücht basiärt uf där erschtu Biografie va ihm, wels z'Binotigssischtem va dä Schwiz mit dme va Ditschland värwäxlut het (innär Schwiz isch z'6 d'bescht Nota, in Ditschland z'eini). Durch än Värmittlig vam, vo im ubärzügtu Rektor und Fysikärs Heinrich Weber, het är im Folgejahr d'liberal gfiärti Kantonsschüäl Aarau bsüächt und het schini Matura gmacht. Währund dischär Ziit ischär bi där Famili Winteler unär cho. Dr Jost Winteler, bikante wordu mit schiner biriämtu Dissertazion uber dun Dialäkt vam Chirezerbäärg (Glarnerland), het nu starch mit schine radikal-demokratischu Uberziigige giprägt. Derosch Botsch Paul het 1910 d'Schweschtär vam Einstein, d'Maria, gheiratut.
Äs het dum Einstein nid gipasst, nummu formels Wissu z'lehru, är het schich ehnär fär theoretisch-phüsikalischi Dänkprojäkti interessiärt. Mit schinär Eiguwilligkeit het är oft ageckt. Ihm isch, dabschtrakti mathematischi Abbildi än Doru im Öig gsi. Är het schi fär du problemoriontärtu Füsikär als hindärlich agseh. Inne Vorläsige ischär schine Proffesore vor allum durch Abwäsuheit üfgfallu. Fär di Prüfige het är schich vor allum uf Mitschrifte va schine Kollegu värlah. Dischi Ignoranz het mu nid nummu d'Karrieremeglichkeite värbuwt, är het sus öi spetär bi där Äntwicklig va där allgmeinu Relativitätstheori biröit. Schine Studiokolleg, där Marcel Grossmann isch mu de schpätär nu än grossi Hilf gsi.
1900 het är de d'Hochschüäl mit ämu Diplom als Fachlerär fär Mathematik und Physik verlah. Schini Biwärbige uf Assischtäntustelli am Polytechnikum und anäru Universitätu sind abär alli abglähnt wordu. Är het de schliässli als Hüslehrär in Winterthur, Schaffhüsu und schliässli in Bäru gschaffut. 1901 ischär de Schwizär gwordu. Am 16. Juni 1902 het är de uf Empfählig va schinum Freund dum Marcel Grossmann, ändli än feschti Aschtellig als ''Experte 3. Klasse'' bim schwizär Patäntamt in Bäru bärcho.
Währund schinum Studium het där Einstein schini künftigi Frouw, d'driähalb Jahr eltri Serbin d'Mileva Marić chänu glehrt. Erscht na dum Tod va schinum Vatär, ändi 1902 hent die beidu gägs du Willu va ihru Familine am 6. Jännär gheiratut. Mit schinär Frouw hedär zwei Sehn kha, du Hans Albert (1904–1973) und du Eduard (1910–1965).
Erscht 1987 isch öffuntlich gwordu, dass die beidu scho im Jännär 1902 än uehelichi Tochtär Lieserl giboru heint. Z'dischum Ziitpunkt het d'Müättär nu bi ihrusch Eltru in Serbiu gwohnt.
Bezirk
Als Bezirk (vo Mittelhochdütsch zirc us ‚Chreis‘, Abchürzige: Bez./Bz.) werd es begränzts Gebiet, en Landstrich, e Region, bsunders aber e hirarcheschi Gliderigstufe von ere Verwaltigsgliderig bezeichned. I de Abgrenzig bzw. Gegenüberstellig vo de Begriff ‚Chreis‘ und ‚Bezirk‘ gits historeschi und regionali Underschiid.
Albert Einstein
Schwiiz
Vam Oktobär 1903 bis im Meiju 1905 het där Einstein innär bärnär Kramgass 49 gwohnt. (hitu als Museum Einsteinhaus Bern bikannt).
1905, im Eltär va 26 Jahr, het där einigi va schinu wichtigschtu Wärcha väröffentlichut. Am 17. März 1905 het är schini Arbeit "Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichts betreffenden heuristischen Gesichtspunkt" zum photoelektrischu Effäkt biändut. D'Arbeit isch de am 18. März in d'Annalu vannär Füsik igangu. (Band 17 Site 132–148). Am 30. April hedär annär Universität Züri bi dä Proffesoru Kleiner und Burkhardt schini Dissertation mit dum Tittl "Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen" igigä. Darfir hedär am 15. Jännär 1906 än Doktärtitl ind Füsik bärcho. In schidu Jahr hedär nu zimmli vili andäri Arbeite väröffentlichut. Unnär anerum isch öi d'Formla E = mc² (Enärgi isch glich Massa mal Liächtgschwindigcheit hoch zwei) änstanu. Äbufalls isch damals d'Spezielle Relativitätstheorie änstanu.
Bezirk
Stadtbezirk
En Stadtbezirk isch e verwaltigstechnischi, politischi und/oder statistischi iiteilig von ere Stadt.
Albert Einstein
Schwiiz
1905 het schich als äs zimli fruchtbars Jahr güsrut. Mu spricht öi vam Wundärjahr. Där Carl Friedrich va Weizsäcke het folgundus därzüä gschribu :
Där Atrag vam Einstein uf Habilitation im Jahr 1907 annär Universität va Bäru isch zerscht abglähnt wordu. Ersch im druf folgungu Jahr isch är damit ärfolgrich gsi. 1909 het mu nu zum üssärordentlichu Proffäsor annär Uni Züri birüäfu. 1911 het är and ditschsprachi Pragär Universität gwäxlut. Abär scho äs Jahr spetär ischär widär zrug uf Züri, um annär Eidgnössisch Technischu Hochschüäl z'forschu und z'lehru. Är isch also da zrug cho, wannär 1895 d'Üfnahmeprüfig nid bschtanu het.
Berlinär Jahri
Afangsch 1914 ischsm Max Planck glungu, där Einstein fär d'preussischi Akademi där Wissuschaft in Berlin zgwinnu. 1917 isch där Einstein de da Diräktor gwordu. Schini Frouw het nu mit dä Chindär bigleitut, isch abär nid zschpat wägs privatu Grind widär uf Züri zrug gangu.
Va alle Lehrtätigkeite bifrit, het där Einstein z'Berlin Ziit und Rüäh gfunnu, schis gross Wärch, d'allgmein Relativitätstheori z'biändigu. Dischi hedär 1916 väröffentlicht. Im glichu Jahr hedär än Arbeit ubär du Einstein-de-Haas-Effekt ärstellt.
Zwischu 1917 und 1920 het schini Pasi d'Elsa Löwenthal (geb. Einstein; 1876-1936) du chränklundu Einstein gipflegt. Äs het schich än romantischi Biziäig änwticklut. Wägs dem heet schich där Einstein de Afangsch 1919 va där Mileva la scheidu. Churz spetär hedär de d'Elsa gheiratut. Schi het zwei Techtre in d'Ehi gibrungu.
Die Ziit isch nu mit witru Ischnitta värbunnu gsi. D'politisch Situation na dum Ändi vam erschtu Wältchriäg het du Kontakt zu schine Sehn värhinrut. Zglichum isch schini Müättär Afangsch 1919 schwer ärchrankt und im Jahr druf gschtorbu. Äs isch öi in dischär Ziit gsi, wa där Kurt Blumenfeld, där Schef va där Propagandaabteilig va där Zionistischu Väreinigung fär Ditschland dä Einstein fär du Zionismus het chenu interesieru.
D'Berlinär Jahr sind öi durch du Kontakt mit dum Max Wertheimer, dum Bigründär vannär Gstalttheorie, kchänzeichnut wordu. Äs isch zumä fruchtbaru Üstüsch zwischu du beidu Wissuschaftlär cho. So het där Einstein zum Bispiel än Ileitig zu dä Üfsätz Wahrheit, Friheit, Demokratie und Ethik vam Wertheimär gschribu. Züänämund het är öi Agfangu, schich politischu Fragogstellige z'öffnu.
Währund du Sunnufischtärnis vam 29. Meiju 1919 in Brasiliu hent Biobachtige vam Arthur Eddington bschtätigt, dass z'Schwerfäld vannär Sunnu z'Liächt gnau so ablänkt, wiäs d'allgemeine Relativitätstheorie vorhärgseit het. Där Präsidänt va där Royal Society, där Sir Joseph John Thomson, het das wiä folgt kommentiärt :
D'experimentelli Bschtätigung va där friänär kchomisch amüätundu Vorhärsag vam Einstein het wältwit Schlagzile gmacht. D'pletzlichi Briämtheit het därfir gsorgt, das schich d'Vorträg vam Einstein gregschtär Bliäbtheit hent ärfröit. Jede het du brüämt Wissuschaftlär pärsönlich wellu ärläbu.
Innä Jahri va 1920 bis 1924 isch d'Initiativi vam Erwin Freundlich, ämu langjährigu Mitstritär, där Einstein Turu in Potschdam ändschtanu. Är het sit dem astronomischu Biobachtige, und nid zletscht dum Zwäck, d'Theorie vam Einstein witär z'priäfu, gidiänt.
Im jahr 1921 isch där Einstein fär schini Arbeit zär Ärklerig vam fotoelektrisch Eeffekt mim Nobälpriss ghehrt wordu. Z'Prisgäld het uf Grund va där Schejdig schini gschidni Fröi mit dä beidu Sehn bärcho.
Princeton
1933 isch där Einstein äs Mitglied va där Institute for Advanced Study gwordu, äs churz vorär gigründuts privats Forschigsinschtitut. Vam Öigschtu 1935 bis schinum Tod het där Einstein innär Mercer Street 112 in Princton gläbt. Där Einstein het schich scho bald uf d'Süäch naru iheitlichu Fäldtheorie gmacht, wa schini Fäldtheorie va där Gravitation (d'Allgmein Relativitätstheorie) mit derra vam Elektromagnetismus het sellu väreinigu. Bis z'schinum Tod hedär schich värgäblich damit abgmiät, d'sognännti Wältformla z'finnu - was öi bis hittu no keinum Forschär glungu isch.
Im Jahr 1936 isch schini Frouw d'Elsa gschtorbu. 1939 isch schini Schweschtär d'Maja uf Princeton cho. Irusch Ma het kei Ireisebiwilligung bärcho. Schi het bis irusch Tod 1951 bim Brüädär gwonut.
Im Jahr 1940 het där Einstein züäsätzlich zär schwizär Staatsbürgärschaft öi d'US-amerikanischi bärcho.
D'Äntekig vannär Chäruspaltig 1938 durch du Otto Hahn in Berlin het innär Wissuschaftsgmeind d'nuklearei Bidrohig embrüfschworu. Im Öigschtu 1939, churz vorm Afang vam zweitu Wältchriäg het där Einstein än vam Leo Szilard värfasstu Briäf annu amerikanischu Präsidänt unnärzeichnut, wa vor där Gfahr vanera neue Bomba gwarnt het, wa Ditschland meglichätwiis äntwickligi. Där Appell isch ärhört wordu und züäsätzlichi Forschigsgäldär sind breit gstellt wordu. Z'Manhattan-Projekt mit schinum Ziel, där Äntwicklich va där Atombomba isch giboru wordu. In schine persönlichu Ärinnrigu värtritt där Einstein d'Üffasig, dass är schich liächtfertig zär Unnärzeichnig va dem Briäf hegi la ubärzügu.
Annu arbeite isch där Einstein abär komlpett unbiteiligte gsi. Schini wissuschaftlichi Prioritäte hedär uf annärei Gibiäti gsetzt. Nid zletscht isch är än langjehirge Zwiflär annär Nukleartechnik gsi, wa d'Quantutheorie ersch megli gmacht het. Züädem ischär wäg schinär unvärhültu Sympathie fär du Kommunismus als Sichärheitsrisiko igstuft wordu. Öi där US-amerikanisch Gheimdiänscht het nu biobachtut. So het är va där militärischu Nutzig va där Umwandlbakreit vannär Massu in Energie ersch wiä d'meischtu Mänschu ib där erschtu Chriägsisätz va där Atombomba ärfahru (Hiroshima und Nagasaki). Nam Chriägsändi het där Einstein schich fär d'international Rüschtigskommision igsetzt.
D'letschtu annärhalb Jahr va schinum Läbu het där Einstein mit där Bibliothekarin Johanna Fatova värbrungu. Z'Tagebüäch va ira, wasch 2004 äntdeckt hend, het Üfschluss ubär einigi Details gigä. Är het schich demna mit ämu altu Auto värglichu, wa voll mit mechanischu Problem isch. Trotz sichne Gibrächu het är nu churz vor schinum Tod d'Chraft gfunnu, fär schini Vision vam Wältfridu izträttu. So het är 1955 zämu mit zäh aneru bikanntu Wissuschaftlär z'sognannti Russel-Einstein-Manifest zär Sensibilisiärig va du Mänschu fär d'Abrüschtig unnärzeichnut.
Einstein als Pazifischt
Där Üsbruch vam erschtu Wältschrieg het in im en feschit Bschäftigung mit politischu Problem üsglest. Är isch dum Bund "Neues Vaterland" bigiträtu, wa schpeter zer ditschu Liga fer Mänschurächti gwordu isch.
1918 het der Einstein züe de Grindär vannär linksliberalu Ditschu demokratischu Parti (DDP) kchert. Va 1922 äwäg isch är de es Mitglied vannär Kommision fer geischtigi Zämmuarbeit mim damaligu Völkerbund gsi. Durch dischi Organisation het är de Kontakt zum Sigmund Freud üfgibouwt und än Briefkontakt ghaltu. Gmeinsam hentsch de d'Frag "Warum Chrieg ?" bhandlut. Dische Briefvercher isch 1933 veröffentlicht wordu.
Zu Biginn isch der Einstein en uberzügte Pazifischt gsi. Ab 1933 her är de die Meinig gändrut, mit folgender Bigründig:
"Bis 1933 han ich mich fer d'Verweigrig vam Militärdiänscht igsetzt. Als abär där Faschismus üfcho isch, hani ärchännt, dass dische Standpunkt nit üfrächtzärhaltu isch, wenn nid d'Macht vanär Wält ind d'Händ va de schlimmschte Feinda vennär Menschheit gratu soll. Gägs organisierti Macht gits nummu organisierti Macht; ich gseh keis annersch Mittl, so schtarch wie nis bidüru."
Landeskommunalverband der Hohenzollerischen Lande
Dr Landeskommunalverband vu dr Hauezollersche Land isch e Kerperschaft vum effetlige Rächt zur Sälbschtverwaltig vu dr Aaglägehaite vu dr Hauezollersche Land gsii. Dr hecher Kommunalverband isch zerscht us dr Oberämter Hächenga un Hoegerloch, wu 1925 zum Landkrais Hächenga verainigt wore sin, un dr Oberämter Gamedenga un Semmerenga bstande, wu ab 1925 dr Landkrais Semmerenga bildet hän.
Gschicht
Grindet wore isch dr Verband 1873, di gsetzli Grundlag isch zerscht d Amts- un Landesornig gsii, ab 1950 s Gsetz iber d Sälbschtverwaltig vu dr Hauezollersche Land, ufglest woren isch dr Landeskommunalverband zum 1. Jänner 1973.
Syt 1850 isch Hauezollre Dail vu Preuße gsii. Syt dr Grindig vum Dytsche Chaiserrych 1871 isch dr preußisch Landdag z Berlin di barlemäntarisch Verdrättig vu Hauezollersche Land gsii.
Wel d „Landeshauptstadt“ aber wyt ewäg gsii isch, het mer Hauezollre 1875 mit em Kommunallanddag e Art Sonderbarlemänt zuegstande. Um die Zyt hän alli preußische Provinze nei verfassti Barlemänt kriegt, d Provinziallanddag, di preußische Krais hän uf Provinzialebeni e hechere Kommunalverband, dr Provinzialverband, bildet, in dr Hauezollersche Land het mer där Landeskommunalverband gnännt. Dr Landeskommunalverband isch fir d Wirtschafts- un Sozialbolitik, fir d Kulturferderig un d Verchehrsblanig verantwortli gsii. Dr Kommunallanddag, s Barlemänt vum Landeskommunalverband, het z Semmerenga dagt un isch us 16 Abgordnete bstande, syt 1890 in em äxtra doderfir yygrichtet Landeshuus.
Noch em Zweete Wältchrieg un dr Uflesig vum Land Preuße isch s ganz Biet Dail vum 1947 grindete Land Wirttebärg-Hauezollre wore. Dr Landeskommunalverband vu dr Hauezollersche Land isch wäg em parziälle Sälbschtverwaltigsrächt fir Hauezollre, wu no Artikel 2 vu dr Verfassig garantiert woren isch, wyter bstoo blibe. Des het ghaiße, ass d Krais Semmerenga un Hächenga als furt e Sunderblarlemänt ghaa hän, wu z Semmerenga parallel zum Bebehauser Landdag dagt het. Dr Landeskommunallanddag isch jetzt us 20 Mitglider bstande (derzue di beede Landret, wu berotendi Mitglider gsii sin), wu dur d Kraisdag vu dr Krais Hächenga un Semmerenga gwehlt wore sin, e jede Kraisdag hetz eh Mitglider gwehlt.
Des isch au no dr Grindig vum Land Bade-Wirttebärg 1952 eso blibe, erscht im Zug vu dr Kraisreform 1973 isch dr Landeskommunalverband un dodermit au dr Landeskommunallanddag zum 1. Jänner 1973 ufglest wore. D Ufgabe vum Landeskommunalverband sin uf s Land Bade-Wirttebärg, dr Landeswohlfahrtsverband, d Zäntralkasse vu dr Vihbsitzer un d Landkrais verdailt wore. Rächtsnoofolger vum Landeskommunalverband isch dr Landkreis Semmerenga.
Ergebnis vu dr Kommunallanddagswahle
Stimmenaadail vu dr Barteie in Brozänt
Vorsitzer vum Landesuusschuss
D Landesregierig hän di vum Kommunallanddag gwehlte Vorsitzer vum Landesuusschuss gfiert, wänn nit anderi Verdrätter yygsetzt wore sin:
Oberdischingen
Oberdischenge, ao Dischenge (dt. Oberdischingen), ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 68,3 % Landwirtschaftsfleche, 14 % Wald, 13,8 % Sidlongsfleche ond 3,8 % sonschticher Fleche.
Val Müstair (Tal)
Z Val Müstair ( Münstertal; Val Monastero) isch z östlichst Tal vom Kanton Graubünde und vo da Schwiz. De under Tail ghört zum Südtirol und mündet is Vinschgau.
Geografii
D Zuafahrt is Val Müstair isch vom Engadin här über da Ofapass möglich, usser er segi wäga Lawinagfohr churzfrischtig gschlossa. Über dia Strecki fahrt ab Zernez a Postauto-Linia. Dia andera Zua- oder Wägfahrta sind vo Italia her. Tal uswärts füart d Strooss über d Landesgränza noch Glurns oder Mals in da Vinschgau aba (Südtirol). Nu im Summerhalbjohr isch d Strooss über da Umbrailpass offa, wo uf Bormio is Veltlin füart.
Oberdischingen
Gschicht
Oberdischenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1148.
Johannes IV. (Byzanz)
Dr '''Johannes IV. Laskaris''' (, * 25. Dezämber 1250; † noch 1290) isch erst achti gsi, wo si Vater Theodor II. gstorben isch und är zum byzantinische Kaiser im Exil z Nikaia erhoobe worde isch. Er isch dr letschti vo de Laskaridekaiser gsi, won e Hufe gmacht häi, zum s byzantinische Riich noch dr Erooberig vo Konstantinopel im Vierte Chrüzzuug 1204 wider in byzantinische Händ z bringe.
Oberdischingen
Verwaltong
Oberdischenge hot mit dr Stadt Eegne ond dr Gmoede Epfenge ond Griesenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Johannes IV. (Byzanz)
Dr Michael Palaiologos isch zerst Regänt gsi und denn as Michael VIII. Mitkaiser. Wo s em Michael glungen isch, Konstantinopel 1261 zruggzeroobere, het er befoole, dr Johannes z blände, so dass er nüme het chönne Kaiser si. Denn isch dr Johannes uf ere Insle im Marmarameer gfange ghalte worde. Es wird brichtet, ass er no im Joor 1290 dr Kaiser Andronikos II. anerkennt häig.
Oberdischingen
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Friedrich Nägele.