cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rheinbrücke N4
Gschichtè
Èrschti Übberlegigè zuè nèm Aaschluss vo Schaffuusè a s Nationalstrõssènetz hèt s Aafang vo dè 1960er Johr gää. Dè Kanton Schaffuusè hèt dõdeby è immissionsarmi Trassè mit ènèrè Rhybrugg, wo in èrè Düèflaag aagordnet gsi isch un beidsitig aagschlossenè Dunnel. Studiè vum Kanton Züri hèn uss Koschtègründ è obberirdischi Streggèfüürung mit ènèrè Rhybrugg in Hochlaag vorgschlagè. Im Früèjohr 1971 hèt dè Bundesrõt für diè gröschtèdeils unterirdischi Füürung vo dè N4 votyrt. Im Raamè vo dè Fortschriibig vum Brojèkt mit ènèrè zweischpurigè, städtischè Exprèssstrassè vo dè zweitè Klass sin am Ènd vo dè 1970er Johr èn Huufè Bruggèvariantè für s Bauwärch gschaffè worrè, bi allnè isch d Brugg in nidriger Höchi un im Grundriss chrümmt übber dè Rhy gangè. Èndi 1977 isch è Spannbedongbrugg mit gschätztè Köschtè vo 6,3 Millionè Frankè gwäält worrè. Nõch dè Uusarbeitig vom Uusfüürungsbrojèkt im Johr 1983 isch è Balchèbrugg mit drei Fälder bevorzugt worrè. Diè styf un technisch konventionèll würkendi Brugg mit relativ grossè Drägerhöchènè, kombinyrt mit dè horizontalè Krümmig un zwei Flusspfylerschiibè hèn allerdings kei gschtalterisch befridigends Erscheinungsbild vo dè Brugg ergää. Sell hèt schlièsslich Aafang 1991 zuè nèrè komplettè Übberarbitig vom Bruggèkonzèpt gfüürt un zuè Entwürf vo Schrägseilbruggènè, wo dè Rhy i dè Flussbiègig mit einèrè einzigè Öffnung übberschpannt hèt. Zwǜschè dè Variantè mit eim vertikalè Flusspǜlon uff dè nördlichè Schaffuuser Sitè un eim schrägè Landpǜlon uff èm südlichè, zürcherischè Rhyufer hèt sich dè Bauhèrr ufgfrund vo dè akzèntsetzendè Konschtruktion un dè freiè Sicht übber d Flussbiègig für letschteres emtschiddè. Aafang 1992 sin denn diè wesèntlichè Entwurfsparameter feschtglait worrè un èn Koschtèvoraaschlag vo 13,9 Millionè Frankè erschtellt worrè. S Detailbrojèkt isch am 15. Juni 1992 gnemigèt worrè, am 1. Dezembèr 1992 isch diè zweit Vogaab vo dè Baumeischterarbètè gmacht worrè un am 11. Januar 1993 hèt dè Baubuèz aagfangè. Èndi 1995 isch s Bauwärch fèrtiggschtellt worrè. D Baukoschtè für dè Rohbau un d Uusrüschtung hèn 15,9 Millionè Frankè bedrait.
Bauwärch
Diè einhüftigi, 151,76 Meter langi Schrägseilbrugg isch kennzeichnèt durch èn Pǜlon am südlichè Rhyufer, wo gèg dè Rhy abbègòt. S Strõssètrassè isch im Berych vo dè Brugg im Grundriss mit èm Radius vo 280 Meter bis 400 Meter bogè un keit mit 0,45 Brozènt zum Schaffuuser Widderlager abbè. D Faarbaan bschtòt Richtig Winti uss zwei 3,5 Meter breitè Faarbaanè sowiè eim 1,0 bis 3,0 Meter breitè Randschtreifè. Richtig Schaffuusè isch èn 4,0 Meter breitè Faarschtreifè un èn 2,5 bis 4,25 Meter breiti Standschpur vorhandè. Am Schaffuuser Widderlager isch èn Faarbaanübbergang agordnet.
D Schrägseilbrugg übberschpannt uff dè südlichè Rhysitè d Gründèschtrõssè mit 26,5 Meter Stützwitti un aaschlièssend dè Strom mit 125,26 Meter. D Faarbaanobberkantè wyst bezogè uff s Mittelwasser vum Rhy è Höchi vo 10,5 Meter uff, dè öppè 70 Grad schräge Pǜlon è Höchi vo 51,9 Meter. D Styl un dè Rigèl vum raamèartigè Pǜlon hèn massivi, öppè rächteggigi Querschnitt uss Staalbedong un wörred durch è Z-förmigi Staaluusfachung in Querrichtig uusgschteift. Dè Pǜlon isch im Fels ygschpannt un hè! zwei Seilebènè. Er wörd a dè Spitzè durch sechs fächerförmig aagordneti Kabel bro Sitè belaschtet un isch durch zwei Bündel mit je acht Kabel im Zürcher Widderlager voankerèt. S Widderlager, è Staalbedongkaschtè, isch widderum mit 64, bis zu 60 Meter langè, vorgschpanntè, permanentè Anker im Kalchfels voankerèt.
Dè Bruggèübberbau, s Bruggèdeck, bschtòt uss einèrè 28 Zentimeter dickè, in Längsrichtig vorgschpanntè Staalbedongfaarbaanblattè, welli alli 5,5 Meter uff Querdräger lyt. D Querdräger sin als stäälerni Vobunddräger uusgfüürt un gän d Laschtè a diè beidü üsserè 1,55 Meter hochè, vorgschpanntè Längsdräger witer, wo im Abschtand vo 16,5 Meter vo dè Kabel drait wörred.
Definitheit (Linguistik)
Mit Definitheit meint mer in de Sproochwüsseschaft d Eigeschaft vumene Substantiv, entweder e spezifischs oder e allgemeins Konzept usszdrugge. Im Alemannische wird des wie in de meischte europäische Sprooche au, mit eme Artikel ussdruggt: de Maa vs. e Maa. Mit de Maa meint mer also en bstimmte Maa, mit e Maa irget e Maa.
In mangi Sprooche wird d Definitheit mit noochgstelltem Artikel ussdruggt. In Europa chunt des vorallem in Südoschteuropa vor. S Albanisch, Mazedonisch, Bulgarisch un Rumänisch sin so Sprooche. Im Albanische isch zum Byspil fshat di unbestimmt Form vum Wort „Dorf“, un fshati di bestimmt. Im Albanische wird d Definitheit au bi Eigename markiert. So isch Bashkim de unbestimmt Name, wääred Bashkimi e bstimmte Maa, wo Bashkim heisst, meint. So hen au alli albanischi Ortschafte zwei Namensforme, e bstimmti un e unbestimmti: Tirana (bestimmt) un Tiranë (unbestimmt).
In andri Sprooche wird d Definitheit nit direkt ussdruggt. Byspil defür sin Japanisch, Finnisch, Baskisch un d meischte Slawische Sprooche.
Blaufelden
Blafelde (amtlich Blaufelden) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Blafelde leit auf dr Haulauer Ebene. D Nochbergmoede vo Blafelde send Mulfingen, Schrozberg, Rothenburg ob der Tauber, Rot am See, Gerabronn ond Langenburg.
Vo dr Gmarkong send 68,2 % Landwirtschaftsfleche, 20,6 % Wald, 10,1 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtiche Fleche.
Verwaltong
Blafelde ghert zua koem Verwaltongsverband.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Blafelde ghert zom Oschtfränkisch
Aristophanes
Dr Aristofanes (* zwüsche 450 und 444 v. d. Z. z Athen; † um 380 v. d. Z. z Athen) isch e griechische Komödiedichder gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Verdräter vo dr griechische Komödie, bsundrigs vo dr Alte Komödie, und vom griechische Theater überhaupt. Sini Komödie, vor allem d Lysistrata, wärde au hüte immer wider gspiilt.
Lääbe
Über si Lääbe isch wenig bekannt. Er isch zwüsche 450 und 444 v. d. Z. as Soon vom Philippos in Kydathen, eme Stadtdäil vo Athen, uf d Wält choo. Vo 430 bis 428 isch er vermuetlig zum Dramatiker usbildet worde. Sini erste drei Stück het er anonüüm vom Kallistratos lo uffüere. Sini Söön Araros und Philippos si au Komödiedichder worde. Dr Araros het die letschte bäide Stück vo sim Vater, Kokalos und Aiolosikon, ufgfüert.
Noch 400 v. d. Z. isch er als Prytan in dr Stadtregierig worde. E Zitlang het er uf dr Insle Aigina gläbt, wo 431 v. d. Z. vo Athener kolonisiert worde isch.
Dr Aristofanes isch noch 388 v. d. Z. gstorbe, vermuetlig um 380 in Athen, won er dr grösst Däil vo sim Lääbe gläbt het.
Wärkverzäichnis (chronologisch)
Im Aristofanes wärde mee as 40 Wärk zuegschriibe. Vo deene si elf vollständig erhalte bliibe.
Usserdäm isch noch 421 v. d. Z. en überarbäiteti Wersion vo Dr Friide erschiine.
Vo deene Wärk isch nume dr Naame bekannt:
Daidalos, D Brootgüggeli (Tagenistai), D Danaide (Danaidai), S Frauelaager, D Helde, D Insle, D Jooreszite (Horai), D Lemnierinne, D Fönizierinne, D Poesii, D Zentaure, Dr Schiffbruch vom Dionysos, Niobos, Polyidos.
Öhringen
Öhringen (oschtfränkisch Ähringe) isch e Stadt im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Öhringen lyt in dr Hohenloher Ebeni im Dal vu dr Ohrn, wu im Stadtdail Ohrnberg in dr Kocher mindet.
Dr Baan bstoht us 58,3 % Landwirtschaftsflechi, 20,7 % Wald, 19 % Sidligsflechi un 2 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Öhringen ghere d Stadtdail Baumerlenbach (mit em glychnamige Dorf un dr Hef Lindich un Zuckmantel), Büttelbronn (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Obermaßholderbach un Untermaßholderbach un dr Wohnblätz Buschfeld, Platzfeld un Weidenhof), Cappel (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Hornberg), Eckartsweiler (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Platzhof, Untersöllbach un Weinsbach), Michelbach am Wald Wald (mit em glychnamige Dorf, em Wohnblatz Rohrklinge un dr abgangene Burg Gabelberg), Möglingen (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Waldhöfe, em Gheft Erlenhof un dr Wieschtig Rückertshausen), Öhringen (mit dr glychnamige Stadt, em Wyler Möhrig, em Gheft Sonnenburg un dr Wohnblätz Meisterhaus, Pfaffenmühle un Weidenmühle), Ohrnberg (mit em glychnamige Dorf, dr Hef Buchhof, Heuholzhöfe un Ruckhardtshausen un em Wohnblatz Neuenberg), Schwöllbronn (mit dr Derfer Schwöllbronn un Unterohrn un dr Wieschtig Stackenhofen) un Verrenberg.
Gschicht
Öhringen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1037 as Oringowe.
Verwaltig
Dr Oberburgermaischter vu Öhringen isch dr Thilo Michler.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Öhringen ghert zum Oschtfränkisch.
Stefanskirche Hirzenbach (Zürich-Schwamendingen)
D Stefanschile Hiirzebach isch e refermierti Chile z Züri.
Si staat im Stadtchräis zwölf, em Kwartier Schwamedinge. Ass das Stadtgebiet ganz im Nordoschte vo Züri i säbere Zyt früsch überboue woorden isch gseet me de Adrässe vo de Chilen aa: die staat zmitzt i de Stadthüüser ine näb de Chrüüzig vo de Altwiisestraass und de Luchswiisestraass, won a die alte Fluernääme vo dem Areal erinered.
Wo d Stadt Züri i de zwäite Helfti vom 20. Jaarhundert gschnäll gwachsen isch, hät di refermiert Chilegmeind Schwamedinge pschlosse, zu de alte Dorfchile vo Schwamendinge ane zwäi nöji Chile z boue. Die eint isch ebe d Stefanschile im Gebiet Hiirzebach und die ander d Chile Saatle im Aukwartier näben Öörlike und de Waliselestraass.
D Chile vo Hiirzebach isch uf d Plään vo den Architäkte Max Aeschlimann und Armin Baumgartner poue woorde. Ane 1955 isch si fertig gsii. D Chile isch im modèèrne Boustyl gstaltet und hät, wie’s dozmol bi vilne Projäkt gmacht worden isch, en polygonale Grundriss und drüber e grosses Tach wien es Zält. De Gloggedurm mit em Zyt draa händ d Architekte frei näb d Chile hiigstelt.
Für s Gmäindläben i de nördleche Stadtdäil vo Züri isch jewyle die «ökumeenisch Gebätsnacht» öppis schööns, won es baar vo de Chilegmäinde und Pfarreie vo de underschidleche Landes- und Freichile mitenand organisiered, öppe d Chrischtkatholike vo Züri, di Evangeelisch-methodistisch Chile Züri Nord, die Refermierte vo Hiirzebach, Öörlike, Seebach und Saatlen und di römisch-katolische Pfarreie Hèèrz Jesu vo Öörlike und Sankt Gallus vo Schwamedinge zäme mit de serbisch-orthodoxe Pfarrei Maria im Schloof oder de Heilsarmee Züri Nord.
D Stefanschile isch zèèrscht en Dochterchile vo de alte Schwamedinger Chile gsii, sid anne 1966 git’s aber z Hiirzebach en eigeti refermierti Chilegmäind. Wo uf s 2019 hii di nöi gmäinsam Chilegmeind vo ganz Züri entstanden und defüür de alt refermiert Stadtverband ufglööst worden isch, hät Hiirzebach – so wie suscht nu na d Chilegmeind Witike – nöd mitgmacht; as evangelisch-chirchlechi Gmäind hät si wele sälpständig blybe und si hät sech gège das Projäkt gweert, und am Änd hät di refermiert Zürcher Chilesynoode das, wo si d Gründig vo de Stadtzürcher Chilegmäind gnämiget hät, au akzeptiert. Mit em Zämenarbetsvertraag vom 28. Septämber 2018 sind die drüü Chilegmäinde – Züri, Hiirzebach und Witike – überychoo, wie si in ere Übergangsfaase vo de näggschte Jaar zäme weled gutschiere und ass men über di gmäinsaam Zuekumpft spöter wider sell rede.
Risorgimento
As (Italiänisch für Widergeburt/Widererstehig) bezeichnet me in dr italiänische Gschichtsschriibig s Ziitalter noch em Wiener Kongräss vo 1814/15, wo d Vereinigung vo de Fürstedümer und Regione uf dr Apennine-Halbinsle, wo denn sälbständigi Staate gsi oder vo fremde Mächt beherrscht worde si, in e unabhängige Nationalstaat Italie agsträbt worden isch, und au die politische und soziale Bewegige z Italie zwüsche 1815 und 1870, wo wältaschaulig sehr heterogen gsi si.
Dr italiänisch Staat isch as konstitutionelli Monarchii noch mehrere revolutionäre Ufständ und de Italiänische Unabhängigkeitschrieg 1861 as Königriich Italie gründet und 1870 mit dr militärische Eroberig vom Chillestaat und däm siiner Hauptstadt Rom dur italiänischi Druppe volländet worde.
Napoléon Bonaparte
Dr Napoleon Bonaparte, as Kaiser Napoleon I. (frz. Napoléon Bonaparte bzw. Napoléon Ier; * 15. August 1769 z Ajaccio uf Korsika as Napoleone Buonaparte ; † 5. Mai 1821 y Longwood House uf St. Helena im Südatlantik) isch e französische General, Staatsma und Kaiser gsi.
Si Lääbe
Dr Bonaparte isch us ere korsische Familie cho und isch währed dr Französische Revolution in dr Armee zum General ufgstiige. Er isch e militärischs Talänt vom erste Rang gsi. Vor allem d Feldzüg z Italie und z Ägypte hai en populär und zum ene politische Hoffnigsdräger gmacht. Dank dere Popularität het er im Staatsstreich vom 18. Brumaire d Macht in Frankriich chönne überneh. Zerst vo 1799 bis 1804 as Erste Konsul vo dr Französische Republik und denn bis 1814 as Kaiser vo de Franzose, het er es halbdiktatorischs Regime mit plebiszitäre Elemänt iigfüehrt.
Mit verschiidnige Reforme – öbbe vo dr Justiz mit em Code Civil, wo d Rächtsgliichheit verbesseret het, oder vo dr Verwaltig – het dr Napoleon die staatlige Strukture vo Frankriich bis in d Gegewart ine prägt. Ussepolitisch het er mit dr französische Armee zitwiis wiiti Deil vom kontinentale Europa kontrolliert. Au in de eroberte Gebiet het der Napoleon Reforme entwäder uferlegt – z. B. mit em i Code Napoléon umbenennte Code Civil – oder angregt, wie die Stein-Hardenberg’sche Reforme in Preusse. Er isch vo 1805 aa au König vo Italie und vo 1806 bis 1813 Protektor vom Rhiibund gsi. Er het d Uflösig vom Heilige Römische Riich verursacht und die staatligi Ornig vo Mitteleuropa isch zum ene zentrale Problem vom 19. Johrhundert worde. Am Afang het er sälber no dr Nationalstaatsgedanke usserhalb vo Frankriich verbreitet, aber wil dä zum Deil z Spanie, z Dütschland und schliesslig au z Russland konservativ umdütet worden isch, het s das schwiirig gmacht die napoleonischi Ordnig in Europa ufrächtzerhalte.
Dr katastrophali Usgang vom Fäldzug gege Russland im Johr 1812, wo dört as dr Vaterländisch Chrieg bezeichnet wird, het schliesslig zum Sturz vom Napoleon gfüehrt. Noch ere churze Verbannigsphase uf Elba isch er für hundert Däg an d Macht zruggcho. In dr Schlacht bi Waterloo isch er am 18. Juni 1815 ändgültig besiigt und zletzt bis zu siim Dod uf d Insle St. Helena verbannt worde.
Dokumentarfilm
Teil 1: Der unaufhaltsame Aufstieg Bonapartes Teil 2: Der tiefe Fall eines Giganten. TV-Dokumentation, Frankreich, USA, 2000, 73 und 74 Min., Regie: David Grubin, Produktion: Arte
Henri Matisse
Sekundärlitratur
Läbensabschnitt
Augezüügebricht
Einzelaspäkt vom Wärk
Wirkig und Rezeption
Wärkverzeichnis
Temperierte Stimmung
As temperierti Stimmig bezäichnet mä in dr Muusig e Stimmigssüsteem, wo Temperierige vo Intervall verwändet. Mä brucht dr Begriff vilmol sünonüüm mit dr gliichstuefige Stimmig, was aber sträng gnoo nid richdig isch, wil s usser dr gliichstuefige au no anderi temperierti Stimmige git.
Wil die räini Stimmig uf Dasteinstrumänt mit zwölf Daste pro Oktave nit cha verwirkligt wärde, het mä in dr oobeländische Muusig „temperierti“ Stimmigssüsteem entwigglet, wo s liichti Abwiichige din git vo de räine Intervall.
Zu deene Stimmigssüsteem ghöört die middeldöönigi Stimmig, wo langi Zit verwändet worde isch, und die wooltemperierti Stimmig, wo spööter entwigglet worde isch. Es isch also genauer, wemm mä s spezifische Stimmigsüsteem aagit, as dr Begriff temperierti Stimmig z bruuche.
Rolf Klaiber
Dr Rolf G. Klaiber (* 1952 z Schwenninge ) isch e dytsche Pedagog un Sozialarbaiter.
Lääbe
Dr Klaiber isch z Schwenninge ufgwagse. No dr Schuel nhet er z Konschtanz Erzieigswisseschafte studiert un mit em Magister abgschlosse, E baar Johr het er in dr Bolitische Bildig bim Jugedamt vu dr Diözese Rauteburg-Stuegert gschafft. An dr PH Ludigsburg het er e Ufböustudium zum Spiil- un Theaterpedagog gmacht un derno am Chinder- un Jugedtheater z Esslenga in dr Dramaturgy un Spiilpedagogik gschafft. Anne 1989 isch er in Buechhandel gwägslet un het zäme mit eme Kolleg z Minche ne chlaini Buechhandlig ufgmacht. Anne 2009 isch er uf Villinge-Schwenninge retuurchuu un het ab 2011 bi dr PRO JOB gGmbH gschafft, unter anderem in dr „Unterstitzte Bschäftigung“, wun er spiil- un theaterpedagogischi Aasätz yybrocht het.
Vu 2009 bis 2018 het er zäme mit em glehrte Konditor Thomas Häring s Kulturcafé Häring z Schwenninge gfiert.
Är schafft au mit in dr Redaktion vum Schwenninger „Heimatblättle“.
Anne 1976 het er bim Dialäktliteraturwettbewärb aktion junge mundart mitgmacht un isch dert fir sy alemannisch „Lied vom Häs“ uuszaichnet wore.
Liberale Partei der Schweiz
Di Liberali Partei vo dr Schwiiz (LPS, in Basel Liberaldemokratischi Partei (LDP), uf französisch Parti Libéral Suisse) isch e politischi Partei i dr Schwiiz, wo en wirtschaftsliberale Kurs vertritt und in ihrne Hochburge als Partei vom Grossbürgertum gilt.
Gschicht
Ihri Uurschprüng lieged bi de Liberale oder Liberalkonservative vom 19. Jahrhundert, wo schtarch föderalistischi Positione vertrete händ. I de meischte Kantön sind die i de Freisinnige uufgange; i de reformierte Kantön vo dr französischschprachige Schwiiz (Genf, Waadt und Neueburg) und i Basel-Schtadt sind si eigeschtändig blibe. Zwüsched 1917 und 1919 händ di Liberale mit em Genfer Gustave Ador sogar en eigene Bundesrat ghaa.
D Partei hät zwar i de 80er- und 90er-Jahre i de Kantön Basel-Landschaft, Bern, Freiburg, Wallis und Züri versuchet Fuess z fasse, jedoch mit durzogenem Ergebnis. Di basellandschaftlichi Sektion hät sich wieder uufglöst. Di andere Sektione sind bedüütunglos blieben, lediglich im Wallis isch si hüt mit zwei Abgeordnete im Parlament vertrete. Der Misserfolg laat sich druf zruggfüehre, dass ihri rechtsliberale Positione im Kanton Züri scho vo dr FDP, im Kanton Bern vo dr SVP vertrete werded.
In ihrne Hochburge isch d LPS nach wie vor i de kantonale Regierige vertrete. Bi de nationale Wahle 2003 händ di Liberale aber ihri Parlamentssitz in Basel-Schtadt und Neueburg verlore und sind somit nur no mit je zwei Sitze us de Kantön Genf und Waadt vertrete. Demit händ di Liberale au de Fraktionsschtatus verlore; si sind jetzt dr freisinnige Fraktion aagschlosse. Beobachter vertreted d Aasicht, dass di Liberali Partei längerfrischtig zwüsched dr FDP und dr SVP zerriebe werdi.
Fusion
2009 hät di Liberali Partei vo de Schwiz mit de Freisinnig-Demokratischi Partei (FDP, gründet 1894) zur FDP.Di Liberale (FDP) fusioniert.
Lueg au
Zur Basler Sektion lueg bi Liberal-Demokratische Partei (Basel).
Fahnenflucht
Mit Faaneflucht oder Deserzioon bezäichnet mä das, wenn e Soldat sini milidäärische Pflichte in Chriegs- oder in Friidenszite nid erfüllt, wenn er sich ooni Erlaubnis entfärnt mit dr Absicht sich em Armeedienst für immer z entzie. Dr faaneflüchtigi Soldat wird im Allgemäine as Desertöör (frz. déserteur, abgläitet vo lat. deserere, „verloo“) bezäichnet.
D Deserzioon isch in alle Armeä stroofbar, wil si d Schlaagchraft und d Moraal vo dr Drubbe verchliineret. D Stroof für Faaneflucht isch hüte im Allgemäine Gfängnis, früener isch vilmol d Doodesstroof druf gstande wie s au hüte no in bsundrige Fäll in de Veräinigte Staate mööglig isch.
Sufflenheim
Süfflum (frz. Soufflenheim, dt. Sufflenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Sa ìsch bekànnt fìr ìhra Hàfnerei un wìrd waje dam àui Cité des Potiers gnannt.
Gschìcht
Süfflum ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1147 àls Suvelnheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Süfflum ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
1. Juli
Dr '''1. Juli''' isch dr 182. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 183. in Schaltjohr), dodermit blybe no 183 Däg bis zum Änd vum Johr.
Lysistrata
Lysistrata (us griech. Λυσιστράτη = Lysistrátē, zämmegsetzt us λύσις = Uflöösig, und στρατός = Armee, lat. u. dtsch.: Ly'sistrata), d. h. Die wo d Armee uflööst, ghöört zu de bekanntisten Komödie vom griechische Dichter Aristofanes. Er het s Stück im Früelig 411 v. d. Z. bi de Lenäe lo uffüere - im zwanzigste Joor vom Peloponnesische Chrieg. Im gliiche Joor häi in Athen Aristokrate im ene Putsch die radikaldemokratischi Regierig gstürzt. Lysistrata isch s dritte vo de pazifistische Stück vom Aristofanes.
Inhalt
S Stück thematisiert dr Kampf von e baar Fraue gege d Manne, wo Chrieg verursache und d Liide, wo mit Chrieg verbunde isch. D Fraue vo Athen und vo Sparta verschwööre sich, zum d Manne zum Friide z zwinge. Aagfüert vo dr Ditelheldin Lysistrata bsetze d Athenerinne d Akropolis und schloofe nüme mit iire Manne. In Sparta mache d Fraue under dr Lampito Äänligs. Au wenn e baar Fraue sälber wäi zu iire Manne goo und d Manne wäi d Akropolis stürme, häi die pazifistische Fraue schliesslig Erfolg.
Karl Gerok
Dr Karl Ludwig Wilhelm Gerok – wia-nr mit-em volla Nama ghoißa hot – (* 27. Januar 1906 z Oberfischbach – seit 1975 a Ortsdoil vo Sunthe –, † 28. Juni 1975 z Murred) ischt a deitscher Kirchamusiker (Organischt, Kombonischt) ond Hochschuellehrer gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Karl Gerok ischt am 27. Januar 1906 z Oberfischbach uff d Welt komma. Scho em friha Kendesalder ischt’r mit seine Leit noch Stuegert omzoga. Deet hot’r des renomiirde Eberhard-Ludwigs-Gymnasium bsuecht, wo-nr au s Abidur gmacht hot. 1925 ischt’r Student an dr Musikhochschuel Stuegert worra, wo-nr bei seim Lehrer Arnold Strebel s Fach Orgel belegt hot. Hendrher ischt’r noh a Zeitlang Schialer vom Karl Straube en Leipzig gwäa. 1930 hot’r sei erschda Stell als Domorganischt en Halberstadt kriagt. Em Zwoida Weltkriag schliaßlich isch dr Gerok zor Wehrmacht eizoga worra ond do drnoch en Kriagsgfangaschaft komma. Zo seim Glick hot dui Gfangaschaft et lang dauret. Drom hot’r scho 1946 Dozent em Fach Orgel an dr Kirchamusikschuel vo dr Evangelischa Landeskirch en Esslenga ond späder Professor an dr Stuegerter Musikhochschuel mit-em Fach Künstlerisches und liturgisches Orgelspiel werda kenna.
1948 isch der Moo dr Nochfolger vom Organischda Hermann Keller an dr Stuegerter Markuskirch worra. 1958 hot’r zor Stuegerter evangelischa Hauptkirch – d Stiftskirch – gwechslet ond hot des Amt bis 1969 ausgiabt. En sellra Zeit hot dr Gerok an Haufa Schialer ghet, ondr andrem da Gotthold Krämer, da Volker Lutz ond da Helmuth Rilling, dr spädere Grender ond Leider vo dr weltberihmda Gächenger Kantorei.
Am 28. Juni 1955 hot dr Karl Gerok z Murred seine Auga fir emmer gschlossa. 68 Johr alt isch der Moo worra. Sei ledschda Ruah hot’r uff-em Walterichs-Friidhof vo Murred gfonda.
Familiäres
Oiner vom Karl Gerok seine Großvädder vädderlicherseits isch dr berihmde Stuegerter Oberhofprediger, Prälat ond Dichter Karl von Gerok ond sellem sei Vadder dr Theolog Friedrich von Gerok gwäa.
Zitronenfalter
De Zitroonefalter (Gonepteryx rhamni) isch e groosse Summervogel.
Verbraitig
De Zitroonelfalter chunnt i ganz Europa vor usser z Nordirland, z Schottland und im nördliche Skandinavie. Er lebt am Waldrand und i Auewälder, aber au uf de Haide und bivorzugt chalchhaltige Bode. Er suugt vor alem a de Blüete vo Bluetwaierich (Lythrum salicaria), Gundrääbe (Glechoma hederacea), Törnli (Ajuga reptans) und Tistle (Carduus).
Uussie
De Zitroonefalter werd 30 mm lang und het e Spannwiiti vo 50 bis 60 mm. Mandli sind zitroonegeel, Wiibli geelgrüe und eender blass. Baid Gschlecht hend e chliine oraasche Tupfe i de Mitti vo de Flügel.
Jooreszyklus
De Zitroonefalter wacht im März us de Winterstarri uuf. Endi April tüend si sich paare und d Aier wered ainzeln uf d Blätter vom Fuulbomm (Frangula alnus) oder Chrütztorn (Rhamnus sp.) glait. D Raupe schlüffet noch zee Taag und verpuppet sich nocheme Monet. D Puppe hanget a de Äst vom Fuulbomm und de Falter schlüüfft noch zwoo Wuche afangs Juli. Er lait i de Hundstääg e Summerpause ii. Noch de grosse Hitz flüügt er wider bis in Oktober ine, und tuet denn ufem Bode i türem Laub, i Brubeeristude oder i Holzbiigene öberwintere.
Raupe
D Raupe werd 35 mm lang und grüe mit vile fiine schwarze Tüpfli. Si isch uf de Fuulbaum (Frangula alnus) spezialisiert.
La Sarraz
La Sarraz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
La Sarraz lyt am Fueß vum Mormont. D Gmaiflechi umfasst 49,1 % landwirtschaftligi Flechi, 39,4 % Wald, 11,1 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
La Sarraz isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1149 as Sarrata.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,3 % gläge.
Religion
49,7 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 25,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 3,2 %, FDP 19,8 %, GLP 5,7 %, GP 12,1 %, SP 25,2 %, SVP 19,9 %, Sunschtigi 1,7 %.
D Burgermaischteri vu La Sarraz isch d Rosa Mischler (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1728 Yywohner 84,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,6 % Dytsch, 2 % Italienisch un 8,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Oberhomburg
Hummerich oder àui Humerich (lothrìngisch; frànzeesch Hombourg-Haut, ditsch Oberhomburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hummerich lijt àm Rànd vum Warndt zwìsche Saint-Avold und Freyming-Merlebach, ìn dr Neh vun dr Granz zem Sààrlànd. D Gmein ìsch vun Walder umgan (Forêt de Zang, Forêt de Steinberg). Dr àlt Ortskarn lijt uf me Felsvorsprung ìwer em Dàl vun dr Rossel.
D Nochbergmeine vun Hummerich sìn Freyming-Merlebach ìm Nordoschte, Betting ìm Oschte, Guenviller ìm Sìdoschte, Macheren ìm Sìde und Saint-Avold ìm Weschte und Nordweschte.
Gschìcht
Hummerich geht zrick uf e Burig, wie ìm 10. Johrhundert zem Schutz vun dr Àbtei Saint-Avold geböit worre ìsch („Altburg” bi Hombourg-Bas). Ànne 1254 hàt dr Bischof Jakob vun Metz uf dr Dàlsitte vis-à-vis e näie Buri mit re Stìftskìrich böie lon, dr Karn vum hìtige Ort Oberhomburg. Ìm Johr 1283 hàt diee Burisìdlung s Stàdtracht bikumme und ìsch 1581 zem Herzogtum Lothringe und domìt 1766 àn Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hummerich ìsch. Hummerich ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hummerich ghert zem Rhinfrankisch.
Seewis im Prättigau
Seewis im Prättigau isch e Gmeind i dr Püntner Talschaft Prättigau.
Geografy
D Gmeind Seewis ghöört zur Region Prättigau/Davos und isch zunderscht im Prättigau. S Dorf Seewis lyt mee weder 300 Meter über dr Landquart uf ere sunnige Terrasse, grad vor dr Chlus, wo s Prättigau vom Rhytaal abtrännt.
D Gmeind het drüü Frakzioone: Seewis Dorf, Schmitte und Pardisla. Am Bärghang zum Vilan ufe sind vil chlyneri Wyler und Einzelhöf. Im Norde vom Gmeindgebiet ligge d Alpe Sadrein, Alpnova und Fasons. Oben a dr grosse Fasonsalp goot dr Gmeindbann bis uf d Kreete vo dr Schesaplana (Rätikon), wo d Landesgränze zum Voralbärg drüber lauft.
Bi Pardisla unde isch dr Bahnhof Seewis-Valzeina vo dr Rhätische Bahn.
Gschicht
S erschte Mol chunt dr Ortsname vom Dorf Seewis anne 1224 im ene Dokumänt vor.
Robert Habeck
Dr Robert Habeck (* 2. Septämber 1969 z Lübeck) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un Schriftsteller. Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Stellverdrätter vum Bundeschanzler un Bundesminischter fir Wirtschaft un Klimaschutz im Kabinett Scholz.
Anne 2009 isch dr Habeck iber d Landeslischt vu dr Griene zum erschte Mol in Schleswig-Holsteinische Landdag yyzoge un isch Fraktionsvorsitzer wore. Bi dr vorzogene Neiwahl 2012 isch er as Spitzekandidat vu syre Bartei aadrätte. No däre Wahl het dr Habeck bis 2017 as stellverdrättende Minischterbresidänt un Minischter fir Energywändi, Landwirtschaft, Umwält un Ländlige Ruum im Kabinett vum Torsten Albig amtiert. No dr Landdagswahl 2017 isch er am 28. Juni 2017 wider zum stellverdrättende Minischterbresidänt un Minischter fir Energywändi, Landwirtschaft, Umwält, Natur un Digitalisierig im Kabinett vum Daniel Günther ernännt wore. No syre Wahl zum Bundesvorsitzer vu syre Bartei het er s Amt vum stellverdrättende Minischterbresidänt abgee un s Amt als Minischter noch er Ibergangszyt im Septämber 2018.
Uusbildig un Privats
Dr Habeck isch as Suhn vum Apetheker Hermann Habeck un syre Frau Hildegard, geb. Granzow, z Lübeck uf d Wält chuu un isch z Heikendorf ufgwagse, wu syni Eltere ne Apethek ghaa hän. Är het sy Abitur 1989 an dr Heinrich-Heine-Schuel z Heikendorf gmacht. Noch em Zivyldienscht bim domolige Hamburger Spastikerverein – hit Leben mit Behinderung Hamburg Elternverein – heter anne 1991 e Studium mit dr Fächerkombination Filosofy, Germanischtik un Filology an der Albert-Ludwigs-Universitet z Fryyburg aagfange, un isch no dr Zwischebriefig 1992/1993 an dr Universitet Roskilde z Dänemark gwächslet.
Anne 1996 het er dr Abschluss as Magischter an dr Universitet Hamburg mit ere Abhandlig zue dr Gedicht vum Casimir Ulrich Boehlendorff (1775–1825), wun er ai Johr speter au ne Buech driber vereffetligt het. Vu 1996 bis 1998 het dr Habeck e Promotionsstudium an dr Universitet Hamburg absolviert un isch 2000 zum Dokter vu dr Filosofy mit ere Arbet iber literarischi Eschtetizitet promoviert wore.
Anne 1996 het dr Habeck d Schriftstelleri Andrea Paluch ghyrote. Noch eme Suhn hän si 1999 Zwilling iberchuu, un d Familie isch uf Lüneburg un 2001 uf Flensburg zoge. 2002 isch der ihre viert Suhn uf d Wält chuu. D Chinder sin uf e ertligi dänischi Schuel gange. Dr Habeck schwätzt fließend Dänisch.
Schriftsteller
Syter 1999 schaffe dr Robert Habeck un d Andrea Paluch as freii Schriftsteller un vereffetlige gmainsam. In Interview hän si betont, ass ihri dopplet Autoreschaft e bewusste Entschaidig fir e gmainsame Lääbesentwurf sei. Näbe Chinderbiecher un Ibersetzige vu änglischer Lyrik hän si zäme d Roman Hauke Haiens Tod (2001), Der Schrei der Hyänen (2004), Der Tag, an dem ich meinen toten Mann traf (2005), Zwei Wege in den Sommer (2006), Unter dem Gully liegt das Meer (2007) un SommerGIG (2009) vereffetligt.
In dr Roman vum Habeck, wun er mit dr Andrea Paluch verfasst het, siit mer dytli ne skandinavische un änglische Literaturyyfluss. E Motiv, wu in dr Roma all Ritt chunnt, isch d Frog no dr Yyfliss, wu me Mäsch brege, un em Spannigsverhältnis vu Freihait un Determination. Im Dezämber 2008 isch s erscht Theaterstuck vu dr baide mit em Titel Neunzehnachtzehn iber dr Matrosenufstand im Kieler Theater urufgfiert wore. Anne 2008 isch dr Roman Der Tag, an dem ich meinen toten Mann traf verfilmt wore.
Aafäng in dr Kommunalbolitik
Anne 2002 isch dr Habeck Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene wore. Vu 2002 bis 2004 isch er Chraisvorsitzer z Schleswig-Flensburg gsii, 2004 isch er Landesvorsitzer z Schleswig-Holstein wore. Im Johr 2006 het dr Habeck as Bysitzer fir dr Bundesvorstand kandidiert, isch aber unterläge. 2008 isch er Spitzekandidat fir di Griene bi dr Kommunalwahl im Chrais Schleswig-Flensburg gsii un isch im Augschte Fraktionsvorsitzer im Chraisdag Schleswig-Flensburg wore.
Spitzekandidat bi dr Landdagswahle 2009 un 2012
Anne 2009 sin dr Habeck un d Monika Heinold zue Spitzekandidate bi dr schleswig-holsteinische Landdagswahl gwehlt wore. Dr Habeck isch iber d Landeslischt in Landdag yyzoge un isch Fraktionsvorsitzer vu syre Bartei wore. Bi dr vorzogene Landdagswahl 2012 isch dr Habeck wider Spitzekandidat wore.
Landesminischter (2012–2018)
No dr Wahl 2012 isch er zum stellverdrättende Minischterbresidänt un zum Minischter fir Energywändi, Landwirtschaft, Umwält un ländligi Ryyn ernännt wore. No dr Bildig vun ere Jamaika-Koalition vu CDU, FDP un Griene no dr Landdagswahl 2017 isch er am 28. Juni 2017 im Kabinett Günther wider zum Minischter für Energywändi, Landwirtschaft, Umwält ernännt wore, jetz mit dr zuesätzlige Ufgobebiet Natur un Digitalisierig. Im Mai 2018 het er sy Ruggdritt yygee, wel mer no dr Barteistatute vu Bindnis 90/Di Griene nume fir e Ibergangszyt vu acht Monet e Barteiamt un e Ministeramt glychzytig derf haa. Dää Schritt isch erscht dur e Satzigsänderig megli wore, wu uf eme Barteidag vu dr Griene im Jänner 2018 bschlosse woren isch, vorhär isch au eso ne Ibergangszyt nit zuelässig gsii. Am 31. Augschte 2018 isch dr Habeck us em Kabinett z Schleswig-Holstein uusgschide.
Sy Noofolger as Minischter isch ab Septämber 2018 dr Jan Philipp Albrecht wore, neii stellverdrättendi Minischterbresidänti isch scho ab Februar 2018 d Monika Heinold wore.
Urwahl fir d Spitzekandidatur zur Bundesdagswahl 2017
Im Mai 2015 het dr Habeck verchindet, bi re Urwahl vu dr Griene fir d Spitzekandidatur fir d Bundesdagswahl z kandidiere. E Bewärbigsred fir d Kandidatur um e Sitz in dr Doppelspitz vum Bundesvorstand het er uf em Landesbarteidag vu dr Griene z Neumünster im April 2016 ghalte. In dr Wahl het er in dr Medie zerscht as Ussesyte gulte, het aber 35,74 % vu dr Stimme iberchuu un isch dodermit nume knapp em Cem Özdemir unterläge, wu si mit 35,96 % as männlige Dail vu dr Doppelspitz duregsetzt het.
No dr Bundesdagswahl 2017 isch er ain vu dr griene Unterhändler bi dr Sondierigsgspräch fir e Jamaika-Koalition, wu no dr Ablähnig dur d FDP abbroche wore sin.
Bundesvorsitzer
Am 27. Jänner 2018 sin dr Habeck un d Annalena Baerbock zue Bundesvorsitzerne gwehlt wore. Im Mai 2018 het dr Habeck sy Ruggdritt as Minischter vu Schleswig-Holstein aagchindet, wel no dr Barteistatute vu dr Griene ne Mitglidschaft im Bundesvorstand nit veraibar isch mit eme Minischteramt. D Satzig isch in däm Punkt gänderet wore, ass dr Habeck e Ibergangszyt ghaa het. Am 31. Augschte 2018 isch dr Habeck us em Kabinett z Schleswig-Holstein uusgschide, sy Noofolger isch dr Jan Philipp Albrecht wore. Us em Landdag isch er au uusgschide.
Am 16. Novämber 2019 sin dr Habeck un d Baerbock nomol fir zwai Johr im Amt bstetigt wore.
Bundesdagswahl 2021
Im Juli 2020 het dr Habeck aagchindet, ass er bi dr Bundesdagswahl 2021 as Diräktkandidat fir dr Wahlkrais Flensburg – Schleswig wett aadrätte. Vu dr Griene im Wahlkrais isch er im April 2021 fir die Kandidatur gwehlt wore. Im Merz isch er derzue hinter dr Luise Amtsberg uf Blatz 2 vu dr Landeslischt vu Bindnis 90/Di Grine Schleswig-Holstein gwehlt wore. Bi dr Bundesdagswahl het er dr Wahlkrais Flensburg – Schleswig mit 28,1 % vu dr Stimme gwunne.
Är un d Annalena Baerbock sin s Spitzeduo fir dr Wahlkampf gsii, uf e Kanzlerkandidatur het dr Habeck zuegunschte vu dr Baerbock verzichtet.
Vizechanzler un Bundesminischter fir Wirtschaft un Klimaschutz
Syt em 8. Dezämber 2021 isch er im Rame vu dr erschte Ample-Koalition uf Bundesebeni Stellverdrätter vum Bundeschanzler un Bundesminischter fir Wirtschaft un Klimaschutz im Kabinett Scholz.
Albrecht I. (HRR)
De Albrecht I. (* Juli 1255 z Rhiifälde; † 1. Mai 1308 z Königsfälde (Windisch) isch unterem Name Albrecht V. Graf vo Habsburg gsi, unterm Name Albrecht I. sit em 1282i Herzog vo Öschtriich und de Steiermark und ab em 1298i König vom Heilige Römische Riich. Er isch vo sim Neffe, em Johann vo Schwobe ermordet worde.
Sis Läbe
De Albrecht isch us de Familie vo de Habsburger gsi, wo ihri Schtammburg uf de Habsburg im hütige Aargau gha hei. Er isch de ältschti Sohn vom Rudolf I. vo Habsburg und sinere Frau, de Gertrud Anna vo Hohebärg gsi. Wo de Rudolf in de Schlacht uf em Marchfäld gäge de Ottokar II. Přemysl gwunne het, het er im 1282i de Albrecht zäme mit sim Brueder Rudolf zum Herzog vo Öschtriich und de Steiermark gmacht. De Albrecht het de Rudolf mit ere Erbteilig, wo in de Rhiifälder Husordning isch feschtglägt worde, derzu brocht, dass de Albrecht eleige Herzog vo Öschtriich und de Steiermark isch worde, de Rudolf het dodefür de Aargau und di vorderöschtriichische Gebiet in Südweschtdütschland verschproche übercho, aber ebe numme verschproche. Wo de Rudolf im 1290i gschtorben isch, het de Albrecht allei d Bsitzige chönne verwalte. Er het sich schnell unbeliebt gmacht, wil er versuecht het, de iiheimisch Adel zrückzdänge und dodefür sini schwäbische Verbündete z schtärke. So het er Ufschtänd in de Steiermark (1291) und z Öschtriich (1295) provoziirt und es isch sicher kein Zuefall, dass de Schwiizer Mythos vom Wilhelm Tell mit em Rütlischwur und em Gesslerhuet im 1291i schpilt.
De Vater vom Albrecht, de Rudolf, het versuecht, sin Sohn zum Mitkönig zmache, in de Absicht s Königtum für d Habsburger erblich z mache, aber d Kurfürschte hei sich in de Mehrheit degäge gschtellt. Wo de Rudolf dann im 1291 geschtorbe-n-isch, hei d Kurfürschte nöd de Albrecht gwählt, sondern im 1292i de Adolf vo Nassau. De Albrecht het sich nöd in Politik vom Riich iigmischlet, au wil er mit de Ufschtänd vo Adlige z Öschtriich gnueg z due het gha. Wo de Adolf vo Nassau im 1298i abgsetzt worde-n-isch, isch dann de Albrecht zu sim Nochfolger gwählt worde. De Adolf isch noch im gliiche Johr in ere Schlacht gäge d Habsburger gfalle. De Albrecht het Striitigkeite mit Frankriich und Böhme chönne biläge. Mit de Kurfürschte am Rhii het er wäge sinere Machtpolitik für d Habsburger kei Fründe gha und vom Papscht Bonifatius VIII. het er erscht nach grosse Zugschtändnis im 1303 d Anerkennig übercho. So het es de Albrecht gschafft, grossi Gebiet z Mitteleuropa unter habsburguschi Kontrolle z bringe, aber er isch au immer wider uf Widerstand gschtosse und sini Plän hei Rückschläg erlitte.
Zum Verhängnis worde isch im aber e familieinterni Usenandersetzig. Di in de Rhiifälder Husordning sim Brueder Rudolf zugschtandne Gebiet het dem sin Sohn und Erb, de Johann vo Schwobe beaaschprucht. De Albrecht het aber dodervo nüd welle ghöre und het de Johann immer wider vertröschtet. De Johann hat us dem Grund e Verschwörig aazettlet und zäme mit de Freiherre Rudolf vo Wart, Rudolf vo Balm, Walter vo Eschebach und em Konrad vo Tegerfäld de Albrecht, wo uf em Wäg vo Bade zu sinere Frau uf Rhiifälde isch gsi, umbrocht. Wäge dem Mord het de Johann de Biname Parricida übercho, was eigentlich Vatermörder heisst.
Hommartingen
Hummeding (lothrìngisch; frànzeesch Hommarting, ditsch Hommartingen, 1940–1944 Humbertingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Albrecht I. (HRR)
Sis Läbe
Zum Gedenke an de Albrecht het sini Frau Elisabeth s Chloschter Königsfälde gschtiftet. Iiri Dochter Agnes isch döört d Leiterin vom Konvänt vo de Klarisse woorde.
Hommartingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hummeding lijt àm Rhin-Marne-Kànàl, rund sìwe Kilometer eschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 257 un 336 m ìwer em Meeresspiejel.
Züe Hummeding ghere àui no d Ortsdeil La Poste de Hommarting (Hommartinger Post), Woustholz un Zinswald.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hausen am Albis
Huuse am Albis (offiziell: Hausen am Albis) isch e Gmeind im Säuliamt im Kanton Züri, wo bis ins 1911i offiziell numme Hausen gheisse het. Wils aber in de Schwiiz noch en anderi Gmeind mit em Näme Huuse git, het d Gmeind de Zusatz am Albis übercho.
Geographii
Huse ligt uf de Süüdsite vom Albis im Jonetal. Zu de Gmeind ghöre näbem Dorf Huuse au s Dorf Ebertswil und mehreri Wiler: Türle, Volleweid, Tüfebach, Hinter-, Mittel- und Oberalbis, Heisch, Husertal und Schweikhof. De Gmeindsbann umfasst e Flächi vo 13,64 km². De höschti Punkt isch uf 916 Meter ü.M., de tüfschti bi 532 Meter ü.M.
Hommartingen
Verwàltung
vun Hummeding ìsch. Hummeding ghert zem Kommünàlverbànd.
Hausen am Albis
Gschicht
S erschti Mol in ere Urkund erwähnt isch Huuse in de Form Huson im Johr 1242. De Wiler Heisch isch scho im 1184i s erschti Mol gnennt. De Ort hät ind ere Ziit de Freiherre vo Eschebach ghört, wo au s Chloschter Chappel gstiftet hei. Im 1309i hei si ihri Bsitzighe verlore, wil de Walther vo Eschebach beteiliget gsi isch, wo de Johann Parricida im 1308 z Windisch de König Albrecht ermordet hät. Huse isch unter d Herrschaft vo de Hallwyler cho, wo ihri Rächt im 1406i de Schtadt Züri abträte hei. In de Reformationsziit hät Huse, zäme mit em Chloschter Chappel, d Reformation aagnoh. De Adam Näf, wo bi deSchlacht bi Chappel am 11. Oktober 1531, wo sin Vater und au de Zwingli gfalle sind, s Zürcher Banner grettet hät, isch vom Huser Wiler Volleweid gsi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 12,5 % (Stand 2011).
Hommartingen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hummeding ghert zem Rhinfrankisch.
Hausen am Albis
Religion
42,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,4 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,1 %, CVP 1,9 %, EDU 1,7 %, EVP 5,3 %, FDP 10,8 %. GLP 13,2 %, GP 13,5 %, SP 14,3 %, SVP 33,4 %, Suschtigi 0,9 %.
Gmäindspresidänt isch de René Hess (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Huuse am Albis ghört zue de Ämtler Mundarte.
Wiggiswil
Wiggiswiu (amtlech Wiggiswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Wiggiswiu isch es Dorf am Nordweschthang über em Moosseetau. D Gmeindsflächi bsteit us 74,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 11,9 % Waud, 11,2 % Sidligsflächi u 2,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Iegischtoorf, Urtene-Schömbüeu, Moosseedorf, Münchebuchsi u Deisswiu.
Gschicht
Wiggiswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1219 aus Wigersvile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge.
Religion
63,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Wiggiswiu isch dr Thomas Steffen (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 97 Ywohner 91,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Wiggiswiu ghört zum Hochalemannisch.
Charles de Foucauld
Dr Charles Eugène Vicomte de Foucauld (dt. au Brueder Karl vo Jesus) (* 15. Septämber 1858 z Stroossburg; † 1. Dezämber 1916 z Tamanrasset, Algerie) isch e französische Forscher, Armeeoffizier, Briester, Mönch und Eremit gsi. Er isch im Zämmehang mit em Erste Wältchrieg vor sinere Klause vo Senussi ermordet worde. Am 13. Novämber 2005 ische er vom Bapst Benedikt XVI. seliggsproche worde.
Forschig
1914 isch er as Äisiidler ins Ahaggar-Gebirg go lääbe. Er het Tamascheq, d Sprooch vo de Tuareg gleert, e 2'000 Site dicks Tamascheq-Wörterbuech gschriibe und Gedicht und Fable vo de Tuareg gsammlet.
Ordensgründer
Noch sim Dood si elf Ordensgmäinschafte und acht witeri Gmäinschafte und Sekularinstitut gründet worde, wo sich uf e Charles de Foucauld berüeft häi.
Chaucer
Chaucer isch der Name vom
Burgrecht
As Burgrächt (ius burgense, ius civile) het mä im Middelalter vor allem in Süddütschland und dr Schwiz e Verdraagsverheltnis zwüschen ere Stadt und de Dörfern rund ume bezäichnet.
Drbii häi die Ortschafte e chliine Jooreszins an d Stadt müesse zahlen und Dienst müesse leiste für zum d Stadtmuure, d Gräben und d Stroosse in Stand halte. Drfür dörfe d Lüt us de Dörfer in Zite vo Gfoor mit Hab und Guet in de Muure vo dr Stadt Schutz sueche und im Friide häi si käini Verchehrsabgoobe uf ihri Waare müesse zaale.
D Burgrächt häi chönne «eewig» oder befristet si und die Verburgrächdete häi e Bürgeräid gschwoore. In de Schwizer Landkantöön het s s Landrächt gee, won em stedtische Burgrächt gäänelet het.
Schwarzwaldbrücke
D Schwarzwaldbrugg isch dr Rhiiübergang in dr Schwizer Stadt Basel, wo am mäiste brucht wird. Si isch s Härzstück vo dr Autibaanverbindig zwüsche dr schwizerische A 2 und dr dütsche A 5. Usserdäm goot au dr lokali Vercheer drüber.
Gschicht
Wo die dütschi Nord-Süd-Autibaan vo Hamburg und Frankfurt am Main dr Schwizer Gränze nööcher cho isch, het mä au in dr Schwiz aagfange, sich Gedanke drüber z mache, wie mä dr Vercheer von ere cha witerläite. Die äidgenössische Rööt häi denn im Joor 1960 beschlosse, s Schwizerische Nazionalstroossenetz z baue. Woorschinlig s wichdigste Elimänt für e internazionale Transitvercheer isch dr Bau vo dr domoolige Nazionalstrooss N2 (hüte A2) vo Basel über Luzern und dr Gotthard uf Chiasso gsi.
Johanniterbrücke
D Johanniterbrugg isch die dritteltisti Rhiibrugg in dr Schwizer Stadt Basel. Iire Naame chunnt vom Johanniterhuus, wo öbbe dört am Rhiiuufer gstande isch.
Schwarzwaldbrücke
Gschicht
Vo dr Middi vo de 1960er Joor aa het die dütschi Bundesautibaan 5 e baar hundert Meter nördlig vo dr Schwizer Gränze bi Wiil-Friidlinge ufghöört und dr Vercheer isch brovisorisch uf d Bundesstroosse, wo scho existiert häi, umgläitet worde. Für d Fortsetzig si zwäi Varianten in Betracht zooge worde: En üsseri Osttangänte, wo dur s Noocherholigsgebiet Langi Erle und dur Birsfälde gange weer und en inneri as Stadtautibaan kweer dur d Stadt Basel.
Johanniterbrücke
Die ersti Brugg
Im ene Volksentschäid isch im Juni 1877 dr Bau von ere dritte, dr undere Rhiibrugg, beschlosse worde. D Brugg us Iise isch innerhalb vo zwäi Joor fertig worde und mä het sä am 15. Juli 1882 chönne eröffne. Si isch nit so hooch glääge wie dr ooberi Rhiiübergang am Harzgraabe, d Wettstäibrugg. Si isch 225,32 Meter lang gsi, het e Bräiti vo 12,60 Meter ghaa und isch uf vier chreftige Pfiiler us Laufener Chalchstäi gstande. En eligants Gländer und Ladärnedrääger häi die imposanti Brugg gschmückt.
Schwarzwaldbrücke
Gschicht
Es het langi und hitzigi Usenandersetzige gee in dr bräite Öffentlikäit, bis dass dr Groossi Root beschlosse het, die inneri Osttangänte, wo nit emol 6 Kilometer lang gsi erre, vorzzie, und das, wil d Liniefüerig, wo nööcher zum Stadtzentrum si wurd, de Gläisaalaage vo dr SBB und dr Verbindigsbaan wurd folge. Mä het au no ghofft, ass mit Aaschlüss an d Autibaan dr innerstedtisch Vercheer chönn entlaste.
Im Summer 1966 het mä mit em Baue vo dr Stadtautibaan aagfange.
Pfedelbach
Geografi
Pfedelbach lyt im Ibergang vu dr Hohenloher Ebeni un dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg am glychnamige Bach, wu us em Buchhorner See chunnt un bi Öhringen as Schleifbach in d Ohrn mindet, eme Näbefluss vum Kocher.