cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zürich
Kantonspolitik
Bi de Kantonsraatswaale 2019 isch s Ergäbnis das gsy (für de ganz Kantoon): SVP 45 Sitz, SP 35 Sitz, FDP 29 Sitz, GLP 23 Sitz, GP 22 Sitz, CVP 8 Sitz, EVP 8 Sitz, AL 6 Sitz, EDU 4 Sitz.
Oort für d Kultur
Z Züri hät s en huuffe Hüüser für kultureli Zwäck:
Museeè
Z Züri sind Museeè, wo de Schwyz, em Kanton (bsunders der Uni), de Stadt oder Privaate ghööred.
Lueg au: Lischte vo de Museeè z Züri
Musig
Zu de vilfältige Zürcher Musigkultur ghööree emaal di gröössere Musigformazioone, so wie s Toonhalenorchäschter, s Zürcher Chamerorchäschter, d Zürcher Simfooniker, s Akadeemisch Orcheschter Züri, d «Philharmonia» vom Ooperehuus, d Orcheschtergsellschaft Züri und s Neue Zürcher Orcheschter, wo 1990 für d Musigvermittlig ggründet woorden isch, zum nu emal es paar gröösseri uufzzele.
Züri hät hüt mee weder sibezg Chöör, aagfange bi de Zürcher Vokalischte, em Manechoor Züri, de Kantorei vom Sankt Peeter, de Zürcher Singstudänte (de Studäntegsangveräin, wo scho ane 1849 gründet woorden isch), em Zürcher Singchräis, em Bach-Kolleegium und em «collegium vocale groossmöischter» bis hi zu de Zürcher Sängerchnaabe, zum Jazzchoor «Jazzcetera», zum Schwuule Manechoor Züri «schmaz» und zu alne andere, wo zum Musigläbe byträäged.
Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundart stuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.
Am Aafang hät me i de wältliche Choorkonzèrt, sit em spaate 18. Jarhundert, und dän au a de groosse Gsangsfäscht zmäischt di hoochtüütsche Lieder voorträit, wo vo de groosse Tichter und Komponischten uufgsetzt woorde sind. S eerscht Äidgnössisch Gsangsfäscht isch 1843 z Züri duregfüert woorde. Au ane 1858, 1880, 1905 und 1973 sind die nazionaale Fäscht wider z Züri gsy. 1899 isch au de Zürcher Kantonaalgsangveräin entstande.
Z Züri hät scho vorhèèr der eerscht grooss Mäischter vom Choorgsang i de Schwyz (was doozmaal natüürli nu für d Manechöör tänkt gsy isch) gwürkt, de Hans Georg Nägeli, wo sys Tänkmaal hüt uf de Hoohe Promenaade z Züri hät. Syn Naychlass isch i de Zäntraalbiblioteek z Züri underpraacht. Er hät als Komponischt und au grad na als Musigverleger gschaffet. Vo im hämmer us de Liederbüechli, wo-n-er useggèè het, vil Lieder, wo me hütt als beliebti Volchslieder na guet gchänt, wie öppe s «Freut euch das Lebens» und s Chilelied «Lobt froh den Herrn, ihr jugendlichen Chöre». De Nägeli hät z Züri ane 1805 s Musiginschtituut ggründet und ane 1810 de Manechoor. Er isch au bi den Aafäng vo der Allgemäine Musig-Gsellschaft Züri, wo 1812 ggründet woorden isch, deby gsy. Syni Lieder hät er ali uf hoochtüütsch gschribe, und si händ di grooss Schwyzer Choorbewegig im 19. Jarhundert entschäidend prèègt. Z Züri hät dänn de «Gmischt Choor» sit synere Gründig ane 1863 als Voorryyter druff glueget, zäme mit de Mane au d Fraue la z singe, aber alewyl konsequänt mit hoochtüütscher Musig – und dezue ane singt er au na Gsäng i andere Hoochspraache.
Näbet de klassische tüütsche Lieder und de Schwyzer Choorlieder wie dène vom Nägeli und vo andere Komponischte händ d Mundaartlieder, wo im Land susch scho sit langem bekannt gsy sind, i de Repertoire vo de Chöör äigetli eerscht im 20. Jarhundert so richtig Platz gfunde. Tank de Liederbüecher wie öppen em Rööseligaarte vom Bèèrner Gèrmanischt Otto vo Greyerz sind die eltere Mundartlieder wider mee bekannt woorde. Und vo vil Schwyzer Mundaartschriftsteller sind naadisnaa alewyl nöii Lieder und grad au speziell Chindeliedli für s privaat Singe und d Schuel dezuechoo. Vo de Tichteri Sophie Haemmerli-Marti, wo sälber au langi Zyt z Züri gläbt hät, irne Gedicht sind vil vo Komponischte vertoont woorde, wo dänn zu nöie Volchslieder woorde sind. De Komponischt Artur Beul hät spööter zeerscht für d Schuel schööni Lieder gschribe, wo wytume bekannt sind, grad au öppe wäge de Konzèrt vo de Gschwüschterte Schmid, wo em Beul syni Lieder wie «Stägeli uf, Stägeli ab» oder «Übre Gotthard flüged Bräme» legendèèr gmacht händ. Und e groossi Rolle spiled i de Tüütschschwyz es paar Melodye vo erfolgryche Tieläkttheaater wie de «Chlynen Oopere vom Dörfli z Züri», wo mit de Musig vom Paul Burkhard ane 1952 im Schauspilhuus Züri uuruufgfüert woorden isch. I dèm Stuck chunt e ganzi Räije vo Mundaartlieder vor, wo me nöd vergisst, so wie «Mis Dach isch de Himmel vo Züri […] und Züri, ganz Züri mis Huus», wo de Werner Wulebèèrger gschribe hät. I der Interpretazioon vom Zarli Carigiet isch das en Schwyzer Evergreen woorde. Dezue ane sind sit de letschte Jarzäänt vom 20. Jarhundert Schwyzer Liedermacher populèèr gsy, so wie de Zürcher Musiggaberettischt Blues Max und der Andrew Bond.
Äine vo de bekantischte Zürcher Chinderchöör chunt nöd us de Stadt Züri sälber – es isch ja au i de Kultuur eso, dass s Stadtläbe nöd a de politische Gränzen ufhört – sondern us de Naachbergmäind grad im Weschte näbet Züri im Limettaal une: es isch de Choor Schlieremer Chind, wo ane 1957 vom Lehrer und Gabarettischt Werner von Aesch zäme mit em Zürcher Musigverleger Hans Jecklin ggründet woorden isch. Er isch äine vo de Läiter vom renomierte Musighuus Jecklin vo Züri gsy. D Schlieremer Chind händ nöd nu im Kanton Züri, sondern i de ganze Tüütschschwyz alti und ganz nöii Chindelieder uufgfüert und bim Jecklin uf Schallplatte, Toonbändli und CeeDee chönen usegèè.
I de Zürcher Choorkultur sind vil Spraache verträtte, näbet den alte Spraache und den andere Schwyzer Landesspraache grad i de nöiere Underhaltigsmusig und im Jazz immer mee au s Änglisch. Und eerscht rächt vil Spraache wèèrded vom «Choor vo de Nazioone z Züri» ggsunge. Das isch es nöis Ensemble, wo ane 2011 ggründet woorden isch und wo Lüüt us alne mögliche Hèèrkumpftsländer uufnimt. Es sind jetz Persoone us öppe zwänzg Länder deby, wo i de Konzèrt Lieder vo irne Kultuure voorträäget.
S «Forum Alti Musig Züri», e Veräin, wo ane 1994 ggründet woorden isch, tuet Musig us früenere Jarhunderte, vom Gregoriaanische Choral us em Mittelalter über Tanzmusig vo de Barockzyt bis zu der alte Volchsmusig uuffüere und au nöiaartigi Interpretazioone vo dène Musigrichtige möglich mache. Mit syne Konzèrt bringt s Forum Alti Musig Züri Künschtler us vilne Länder i d Schwyz.
I de vile Chile vo de Zürcher Chilegmäinden und Pfareie organisiered verschideni Aktööre näbet de musikaalische Gstaltig vo de Gottesdienscht au na spezielli Programm für d Chilemusig, grad au i de vier Altstadtchile Groossmöischter, Fraumöischter, Sankt Peeter und Prediger, wo under em Motto «Musig zmitzdinn» zämeschaffet. I de Stadt stönd i de vile Chile en huuffe groossi und schööni Oorgle mit underschidliche Klangfaarbe, vo de Barockorgle im Groossmöischter bis hii zu modèrnen Inschtrumänt i de nöiere Quartierchile, und so guet wie all wèèrded für Konzèrt pruucht, wie zum Byschpiil d Orgle vo de chrischtkatolische Auguschtynerchile i der Altstadt. De Zürcher Verband vo de Chilemusiker ZKMV förderet s aktuell Schaffe uf dèm Gebiet, und mit so Programm wie em Weppewèèrb «Klang & Gloria» vo de Zürcher Chilegmäinde und de ZHDK, de Zürcher Hoochschuel vo de Künscht, suecht me nach nöie Möglichkäite vo de Chilemusig. Z Züri hätt d Diskussion über d Bedüütig vo de Chilemusig a langi Tradizioon. Es gaat daadeby au um d vil diskutiert Fraag, wie sich de Zwingli zu de Musig i de Chile gstellt hät.
E bsunderi Oorgle isch die im groosse Saal vo de Toonhale. Scho i der alte Toonhale vo Züri isch ane 1872 en Oorgle ypout woorde. Bim Nepomuk Kuen, wo z Mänidorf en Oorgleboufirma ggründet hät, wo hüt na i de Schwyz und drüberuse vil z tue hät, isch die Toonhalenorgle bstellt woorde. Ane 1895, wo di nöi Toonhale pout woorden isch, hät me das grooss Instrumänt detane züglet. Spööter isch si is Neumöischter choo, wo me für d Toonhale an anderi Orgele hät la mache. A die händ sich d Organischte und d Orcheschter, wo da spilet, scho lang gwönt ghaa, und drum isch e rächti Kontrovèrse drum entstande, wo d Kongrässhuusgsellschaft vor Churzem pschlosse hät, si well nach de Restaurierig vo de Toonhale, wo 2017 aagfange hät, wider en nöieri Oorgle psoorge. Das Instrumänt chunt dänn wider vom Kuen.
Bi de Chile händ täilwys au d Gloggen uf de Tüürm e Bedüütig als Musiginstrumänt. Die eltischti Glogge vom Sankt Peeter chunt us em Jaar 1294; hüt isch si aber nümen uf dem sim Chiletuurm, sondern im Landesmuseum. S nöi Gglüüt vo dere Chile hät d Gloggegüüsserei Chäller ane 1880 ggosse. Nöd zum tradizinälle Lüüte, sondern für s Abspile vo Melodye sind d Gloggespiil daa, wos äis am Egge vom Juwelier Churz a de Baanhofstraass hät. Das isch ane 1982 ygweit woorde und isch es Gschänk vom Armin Kurz a d Stadt Züri gsy.
Näbet de klassische Orchäschter hät Züri au Musigveräin, wo als Blaasmusigformazioone organisiert sind. D «Stadtmusig Züri» isch ane 1846 ggründet woorde und tritt öppen emal bi repräsentatyven Aaläss vo de Stadt und au vo de Kantonsbhöörden uuf. Si spilt tradizionelli Blaasmusigwèèrch und au nöieri Musig. Das mached au die mäischte anderi Musigveräin, so wie d «Stadtharmonie Züri Oerlike-Seebach», wo 1884 i de doozmaal na sälbständige Gmäind Öörliken aagfange hät und wo hüt zu de beschte Musigveräin vo de Schwyz ghöört. D Zürcher Blaasmusigveräin händ i de Stadt en äigete Fachverband pildet, de «Blaasmusigverband vo de Stadt Züri». Dèè hät 21 Sekzioone als Mitglider.
Was die aktuell Musig aagaat, gits z Züri näbet de verschidene Musigveräin bsunders na sit 1978 d Wèèrchstatt für di improvisiert Musig und sit ane 1986 d «Dääg vo de nöje Musig», und s «Collegium Novum Zürich», es Ensemble für zytgnössischi Musig, wo ane 1993 ggründet woorden isch und wo au im Ussland uuftritt. Und Züri hät e starchi Technoszene (psunders bekant isch d Zürcher Street Parade).
I de Stadt wird au sit langem scho Jazz gspilt; s Jazz Festival Züri isch e legendèèrs Musigfäscht i de zwäite Helfti vom 20. Jarhundert gsy. Hüt cha mer die Musig i de Jäzzklüb wie öppen em Moods lose, wo ane 1992 gründet woorden isch und wo s amerikaanisch Downbeat Magazin im 2011i als äini vo de «beschte Adrässe für de Jazz wältwyt» bezäichnet hät (das isch i de Lischte «150 best jazz venues world wide»), und am «Jazznojazz»-Festivaal, wo sit ane 1998 alewyl im Hèrbscht stattfindt und wo amigs berüemti Jäzzmusiker in e paar Konzèrt im ZKB Club i de ZHDK a de Pfingschtwäidstraass und i de Gässneralee am Schanzegraben öppis vo irere Kunscht zäiged; de Hauptsponser vom «Jazznojazz»isch d Zürcher Kantonalbank.
Au Open-Air-Konzèèrt und Hip-Hopper gits i de Stadt.
Neui Mundartlieder händ öppe de vilsytig Zürcher Musiker Toni Vescoli und de Zürcher Räpper Bligg gmacht.
Musig studiere chamer z Züri am Konsi (em MKZ), äinere vo de Musigschuele vo de Stadt, und a de ZHDK, de Zürcher Hoochschuel vo de Künscht. Si büütet en Uusbildig aa i de Klassische Musig, i de Schuelmusig und i de Chilemusig, i Jazz und Pop, für Komposizioon und Musigtheory, und au für d Toonmäischter. Als Musigpedäagooge händ z Züri näbet anderne de Erhart Ermatinger und de Komponischt und Choorläiter Ruedolf Schoch gwürkt.
E ganz e rychi Musigsamlig hät z Züri d Dokumäntazioons- und Archyvabtäilig vom Schwyzer Fèèrnsee, wo Pricht und Sändige, au über Konzèrt und Musiker, us öppe sächzg Jaar uufbhaltet.
Projäkt und Akzioone
Z Züri sind vo Zyt zu Zyt groossi Kulturprojäkt z’stand choo. E spektakulèèri Sach isch d Wüsseschaftsuusstelig «Fänomena» vo ane 1984 gsy, wo d ETH Züri und d ETH Lausanne zäme mit der Uni Züri und anderne Partner ganz vil tächnischi und natuurwüsseschaftlichi Sache im Park am Zürihorn uufgstellt händ. Die Attraktzioone sind so guet aachoo, as me d Uusstelig dän au na z Südafrika, z Rotterdam und an andernen Oorte zäiget hät.
Ane 1991 isch uf der Almänd bi Züri-Bruunau wider e groossi Schau zu wüsseschaftliche Theeme z gsee gsy, d «Heureka». Es risigs Zält mit de Form vo sibe hööche Chegel, wo mit Plastiggblache teckt gsy isch, und en groosse Holzturm, de «Galileo-Turm», sind die ydrükliche Haupttäil vo der Uussteligsarchitäktuur gsy.
D City Veräinigung füert alewyl wider Akzioone dure, zum d Inestadt mit originelle Sache z verschönere. Mit künschtlerischen Objäkt söled Turischten anegholt und der Umsatz vo de Gschäft verbesseret wèèrde. Aagfange hät das mit Löie (1986), dänn sind Chüe (1998), Bänk (2001) und zletscht im Summer 2005 mee weder 500 Teddybääre i de Straassen uufgstelt woorde. Im 2009i händ s dänn Bluemetöpf uufgstellt, vo Künschtler aagmaaleti Chübel, gröösser als en Mäntsch. Aber es hät chuum me öpper begäischteret.
Im April 2014 isch nach ere groosse Kontrovèrse i de Nööchi vom Raathuus a de Limet en Hafechraane ufgschtellt woorde, wo men äxtra für die Kunschtakzioon us em Hafe vo der Oschtsee stadt Rostock uf Züri praacht hät. Im Jaar drufabe isch de Chraane wider usenandgnaa woorde, und d Täili hät men im Staalwèèrch z Gerlafinge verwärtet.
D Zürcher Kantonalbank plaanet a irem Jubilèèum ane 2020 e gwüssi Zyt lang wider emaal e Säilbaan über de See zwüschet em Mytheggèè und em Zürihorn la faare – si säit ere d «ZüriBahn» –, grad öppen esoo wie s scho mal äini bi de Landi 39 und bi de «G59» ghaa hät. Die Idee chunt z Züri nöd bi allne guet aa, psunders au wil d Baanstazioon uf de rächte Seesyte zmitzt uf d Blatterwise sell hiichoo, wo amigs bi schöönem Wätter vole Lüüt isch.
Sport
Im Sport büütet d Stadt Züri vill, es git mee weder 20 verschideni Fuessballklüpp, di bekanntischte sind de FC Züri und d Grasshoppers; im Yshockey ghäisst de grooss Klub «ZSC Lions». Internazionaal hät im Volleyball d Frauemannschaft «Voléro» vil Erfolg. D Amicitia Züri isch en groosse Handballklub und de Liechtathletikklub Züri LCZ äine vo den erfolgrychschte Schwyzer Sportveräin. D Julie Baumann vom LCZ isch Halewältmäischterin über d Hüürde. Züri hät au en Veräin vom American Football, d Zurich Renegades, wo ufem Sportplatz Loore z Witike spiled. Uf de groosse Sportalaage Heereschüürli isch sit 1980 au es Baseballfäld, wo ane 2013 d Baseball-Öiroopamäischterschafte uusträit woorde sind. Z Züri hät’s grad es paar Baseballmannschafte.
D Züri-Metzgete zellt zue den aaspruchsvollschte Äitaag-Räne im Velosport.
Vo de vilen andere Sportyrichtige sind öppe na s Halestaadion z Öörlike, s Fuessballstadion im Hardturm und das im Letzigrund und d Saalsporthalen i de Brunau wichtig.
De Wältfuessballverband FIFA hät z Hottinge grad bim Zürizoo ane 2007 sis nöi Hauptquartier ygweit. Es hät 240 Millioone Franke gchoscht, und d Architäktin Tilla Theus hät d Plään defür gmacht. Sit 2016 cha mer i der Ängi s nöi FIFA-Museum bsueche, wo Pokääl vo de Tschuttwältmäischterschafte, Sache vo berüemte Tschüüteler und anders uusgstellt sind.
Au die Internazionaal Yshockeyföderazioon (IIHF) hät de Sitz z Züri, im Freiguet im Quartier Ängi.
Am Adlischbèèrg lyt hööch über de Stadt de Dolder Golfplatz, wo 1907 uufggangen isch, und es hät im ganze Stadtpiet vo Wolishofe bis Seebach vertäilt 26 Tennisplätz; e paar devoo sind öffentlich so wie öppe d Tennisalaag Frauetaal, anderi ghööred privaate Tennisklüb.
S Sportamt vo Züri hät vil Informazioonen über s Sportläben i de Stadt.
Zu de grööschte Sportaaläss vo Züri zeled s Zürcher Sächstageräne, s Liechtatletik-Meeting «Wältklass Züri», de Zürcher Silväschterlauf, de Züri-Marathon, de Ironman Switzerland und d Seeüberquèèrig uf em Zürisee.
Karl Peters
Dr Karl Peters (* 23. Januar 1904 z Koblänz; † 2. Juli 1998 z Münschder) isch en internazional bekannte Exbärt für Schdraafbrozäss- u Jugendrächd gsi, wo über d Teorii u d Braxis vom Widerufnaamirächd gschribe hed.
Vo 1942 bis 1946 isch der Peters ordentleche Brofässer für Schdraafrächd u Schdraafbrozässornig ar Uni Greifswald gsi; vo 1946 bis 1962 hed er e Leerschduel ar Uni Münschder gha. 1972 isch er emeritiert worde. Är isch näb däm no 13 Jaar lang Schdaatsaawalt gsi u hed vili Jaar lang näbenamdlech as Oberlandesgrichtsraat gschaffed.
Dr Peters hed sech si Läbdag für Lockerige n im Schdrafvollzuug u gäg Juschdizirrtümer iigsedzt. Für sini Verdienschd i de Kriminalwüsseschafde hed er verschidnigi Briise berchoo (goldigi Beccaria-Medallie, Verdienschdorde vor Bundesrepublik Dütschland, Komturchrüz u Ehredokdertitel).
Deutsche Bahn
D Dütschi Bahn AG (DB) isch es dütsches Verkehrunterneme mit Sitz z Berlin. Es isch 1994 us dr DR (DDR) und dr Dütsche Bundesbahn entschande.
D Dütschi Bahn gseht d Iisebahn in Dütschland aus Chärngschäft a.
Ressort Personenverkehr
S Ressort Personeverkehr isch i drü Gschäftsfälder Fernverkehr, Regio und Stadtverkehr ufteilt. Si betribt z. B. dr bekannti ICE, wo au ir Schwiiz fahrt (zum Bischbil Interlake Ost – Bärn – Olte – Basel – Karlsrue – Frankfurt – Berlin). Di Dütschi Bahn AG fahrt uf vilne Streckene mit ihrne ICE über di dütsch Landesgränze use, so öppen uf Paris, Züri oder Bern.
Kritik
D Dütsch Bahn AG het oftmals bir Revision vor S Bahn Berlin Gmbh, wo dr Andreas Meyer Scheff gsy isch, spare lo. Das het dr zue gfüert, dass s Bundesamt die gsammte Züg het müesse lo Revidiere. So het me z Berlin langi Zyt fasch kei S-Bahnzüg me gha. Zuedem isch die Dütschi Bahn früener sehr oft unpüntklich gsy.
Au Projekt wie Schtuttgart 21 stosse bir betroffene Bevölkerig uf wenig Gägeliebi.
D Bahntarife sind sehr unübersichtlich und Automate schwär zum Bediene. Mi muess aber au säge, dass DB einigi sehr attraktivi Agebot het.
Helikontuba
Yordnung vum Helikon als Blèchblõsinschtrumènt
S Helikon isch è bsunderi Bauform von èrè Tuba, un ghört dõdemit zuè dè Familliè vo dè Bügelhörner, well d Mensur witgehend konisch isch. D Mensur wörd nõch èm Öffnigswinkel vum Schalldrichter un dè Öffnigslängi definyrt.
Christabel Pankhurst
D Christabel Harriette Pankhurst [] (* 22. Septämber 1880 z Manchester; † 13. Februar 1958 z Los Angeles, USA) isch e britischi Suffragette gsii. Si het si, dailwys mit radikale Mittel, fir d Frauerächt yygsetzt.
Helikontuba
Yordnung vum Helikon als Blèchblõsinschtrumènt
S Helikon stellt diè èrschti Bauform von èrè Marschtuba dar, also è Tuba, wo nu für d Vowendig i dè Marschmusig baut worrè isch. Gschpillt wörd s Helikon wiè d Tuba un s Sousaphon mit èm Kesselmundschtugg, sellèwäg cha mò alli drei Tubavariantè mit èm glychè Mundschtugg spillè.
Christabel Pankhurst
Lääbe
As Dochter vum Aawalt Richard Pankhurst un dr Frauerächtleri Emmeline Pankhurst het si vier Gschwistrig ghaa, dodrunter d Sylvia Pankhurst (au ne Aktivischti). Ihri Mueter isch e Fierigsperson in dr Women’s Social and Political Union (WSPU), d Christabel isch ere bal e Hälferi wore.
Helikontuba
Hischtoriè
S èrschti Helikon sin um ca. 1849 vom Wilhelm Wieprecht bi dè Firma Musiginschtrumänte Stowasser z Wyn in Uffdraag gää worrè, nõchdèmm dè Wieprecht selli rundè Inschtrumänt möglicherwys bi russischè Militärmusiger gsää hèt. Grund für diè Neukonschtruktion isch diè üßerscht unpragtischi Handhabig von èrè hèrkömmlichè Tuba bim Marschyrè gsi, wo dè Spiller vor èm Körper drait, wa bim Gwicht von èrè Tuba èn Drèèmomènt erzüügt, wo dè Schpiller mit dè Ärm un dè Schultèrè uusglychè muè. Diè oft ygsetzte Schultergurt lenket d Kräft nu übber dè Gurt i d Schultèrè un dè Nackè ab un entlaschtet nu d Ärm. Um sellèn Missschtand z behebbè, isch z Europa s Helikon für s Marschyrè konschtruyrt worrè. Durch diè um dè Spiller gschlungeni Bauform isch s Helikon bi Kavallerymusiger, abber auch bi dè Miltärmusiger bi dè Infantery besser zum Drägè un dõdemit zum Spillè gsi. Nõchfolger vom Helikon isch s Sousaphon, dèm sin großè Schallbecher allerdings abnèmmbar isch un nit wiè bim Helikon sitlich nõch links, sondern übber m Kopf vum Spiller nõch vornè gfüürt wörd. Erfundè worrè isch s Sousaphon i dè nordamrikanischè Blõsmusigszene, èrscht spôter, öppè nõch èm Zweitè Wältchrièg hèt s Sousaphon z Wescht- un Mitteleuropa Vobreitig gfundè un zuènämmend s Helikon vodrängt. Diè in letschter Zit (Stand: März 2016) mee un mee ufftauchendè Marschtubas hèn s Helikon zuè nèm vum Uusschterbè bedrohtè Inschtrumènt gmacht. In Oschteuropa, z. B. z Tschechiè, Russland usw., hèt abber s Helikon bis hüt no übberlèbt. In Mitteleuropa hèt sit öppè Aafang dè 2000er Johr è zaghafti Retrowellè, è Rüggbesinnung uff s Helikon ygsetzt.
Christabel Pankhurst
Lääbe
Noch ere eerschte Verhaftig 1905, uusglest dur e Verbalattack, isch d Pankhurst als radikaler im Kampf fir Frauerächt wore. D Pankhurst het si mit Noodruck fir e gsetzli Frauewahlrächt yygsetzt, zum Byschpel im Vorfäld vu dr Wahle anne 1909. Unter Zytgnosse isch si umstritte gsii un isch au vylmol guzt wore. Go wytere Verhaftige z entgoo, het si in dr Johr 1912 un 1913 z Paris gläbt.
Helikontuba
Bsunderheitè
Wôrend s Helikon bim Marschyrè Vorteil biètet, isch bim Schpillè im Sitzè è hèrkömmlich gformti Tuba besser z bruuchè, well d Stuèllèènè nit in Wög chunnt.. Bim Helikon (un bim Sousaphon) lyt s Gwicht uff dè linkè Schultèrè dirèkt uff dè Körperachsè uff, ergo git s nu èn minimè Drèèmomènt, wo mit èm rächtè Bei uusglichè wörrè cha.
Vowendig
Wen-mò bi dè Inschtrumentyrig uff historischi Bezüg Rüggsicht nää möcht, isch es Helikon im Sousaphon für mitteleuropäischi Musig in jedem Fall vorzziè. Historisch gsää blybt s Helikon diè klassisch-traditionelli europäischi Marschtuba, si wörd bi Musiggruppè mit historischè Bezüüg wiè dè baddischè Gälfiäßler au nõch wiè vor vowendet.
Helikon sin hüt bi dè Marschorcheschter braktisch voschwundè. Hauptgrund dǒdefür isch s Uussää, è Marschtuba odder è Soussphon macht optisch mee hèr. Dõrum vowendet z. B. Marching Bands Sousaphöner un Marschtubè, Guggèmusigè hautpsächlich Sousaphöner
Vowendig findet s Helikon bi dè Neuè Volksmusig, als Byschpill zu nennè wär d Gruppè Kofelgschroa, wo dè Martin vo Mücke è Helikon spillt, d Band LaBrassBanda, wo dè Tubischt Andreas Hofmeir oft mit èm Helikon uffdrèttè duèt odder d Blèchhaufn, è öschtrichischè Formation, wo dè Tubaschpiller mit sim Helikon gèrn mòl dè Saal rockt..
Sandra-Lia Infanger
D Sandra-Lia Infanger (bürgerlich Sandra Lia Infanger; * 13. April 1980 als Adrian Thomas Infanger z Olte SO, heimatberechtigt in Saas GR), isch e Schwiizer Politikerin.
Politik
Si het 2004 s erscht mal welle für d Juso en Kantonsratsitz im Kanton Solodurn erobere, isch aber denn vom Kanton gstriche worde, well si als Transsexuelli het welle als Frau kandidiere, aber im Iiwohnerregischter no als Maa gfüert worden isch. Vier Johr spöter isch si uf ere eigene Lischte atrette (Alternative Schweizer Partei), wo si meh wi 1000 Stimme gmacht het. Das het aber ned für ne Sitz glängt. 2011 isch si als Nationalratskandidatin für die «Roti Charte» atrete.
Hyperbolische Geometrie
Die hyperbolischi Geometrii as Bispil für e niteuklidischi Geometrii bechunnt mä, wenn mä anstatt vom Parallelenaxiom s „hyperbolische Axiom“ animmt. Das sait, ass es zun ere Grade g und eme Punggt P nit wie in der euklidische Geometrii nume genau eini, sondern mindestens zwei Grade (h und i) git, wo dur P göhn und zu g parallel si. Dass zwei Grade „parallel“ zunenander si, bedütet do aber eifach, dass si keini gmeinsame Pünggt hai, nicht dass sie überall dr gliich Abstand hai (h und i hai num ei gmeinsame Punggt P).
Me cha zeige, ass es dur e Punggt unändlig vili Nitschniidendi („Parallele“) zu der Grade git. Zwei drvo si in ere Gränzlag und heisse gränzparallel (au: horoparallel) zur Grade, währed me de rästlige Gradene überparallel (au: hyperparallel) sait.
En einfachs Modäll zum Veraschaulige vo sonere Geometrii isch s Kleinsche-Modäll: D „Ebeni“ isch do en offeni Kreisschiibe („offe“ bedütet, ass der Rand vom Kreis nit zur Ebeni ghört), und d „Geradene“ si Kreisböge, wo sänkrächt uf em Rand stöhn. E Nochdeil vo däm Modäll isch, dass es d Lenge- und Winggelmässig kompliziert macht, wil me e spezielli Distanzfunktion muess bruuche.
Le Pâquier FR
Le Pâquier (patois [lo pɑtji, lə patʃi]; tüütsch Rinderweide) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Le Pâquier liit ùf, 3 km südlich vam Bezirkshùùptort Bulle am weschtliche Rand vam Saanetal. Va de Gmiinflechi si 72 % landwirtschaftlichi Flechi, 16,9 % Waud, 10,9 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Le Pâquier si Gruyères ù Bulle.
Gschicht
Le Pâquier isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1328 aus Pasquier.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,6 % gläge.
Religion
80,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 933 Yywoner 93,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4 % Tüütsch ù 2,6 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 26 va de 933 Yywohner ggredt.
Tuba
D Tuba (lat. ‚Roor‘ ‚Röörle‘), Meezaal Tubè odder Tubas, isch s düèfschte vo allnè gängigè Blèchblõsinschtrumänt. Si hèt drei bis sechs Ventyl un zellt wegè irer witè Mensur un dè entschprèchend stark konisch volaufendè Boorig zu dè Familliè vo dè Bügelhörner.
Historischs
Tuba isch im Römischè Rych d Bezeichnig für è Blõsinschtrumänt uss Messing odder Bronze. S hèt d Form von èrè gradè, langgschtreggtè Röörè mit schmalem Schallbecher gha, ähnlich ènèrè Fanfarè, un isch wòòrschinlich glych wiè d grychischè Salpinx gsi.
Dank ires vorteilhafterè Dòn un dè präziserè Intonation hèt sell Inschtrum$nt in Orcheschter schu bald iren Vorläufer, dè Serpent beziehigswys s Basshorn un d Ophikleidè ersetzt.
Im Orcheschter wörd Basstuba un Kontrabasstuba glychermaßè vowendet. D Tuba isch im Orcheschter meischtens eifach, seltener au zweifach bsetzt. Ob è Party mit dè Bass- odder Kontrabasstuba gschpiölt wärd, entscheidet meischtems dè Tubaschpiller selber ahand vo einigè Gsichtspunkt wiè öppè dè gfordertè Dònlaag, Lutschtärki odder Klangfarb, èm Wunsch vom Dirigentè, dè Raumakuschtik un ähnlichem. Einigi Komponischtè wiè öppè dè Richard Wagner schrybed d Bauform abber vor. Èn Orcheschtertubischt muè im dütschsprõchigè Ruum beidi Bauformè virtuos behèrrschè. I dè skandinavischè Länder, z Ängland un deilwys z Amerika sowiè z Australiè wörd hauptsächlich d Kontrabasstuba in C vowendet. D Alternativè zu dè Basstuba in F bildet i sellnè Länder è Es-Tuba.
I sinfonischè (Concert Band) wiè au volkstümlichè Blõsorcheschter wörred meischtens mindeschtens zwei Tubè bsetzt. Wenn selli nit unisono spilled, sin stôn si i dè Regèl i dè Oktaav zuènand. Hüüfig wörd dõdezuè è F-Tuba im sinfonischè odder è Es-Tuba im volktümlichè Berych bsetzt, welli è Quintè bzw. è Quartè höcher sin, un d Luggè zum ei Oktavè höcherè Euphonium/Baritonhorn bzw. dè 3. Bosuunè zuèmached. Im sinfonischè Berych macht je nõch Stilrichtig au s Fagott dè Tubè Konkurrenz, well s Fagott èn drochenè Holzdòn hèt, wellè mit èrè Tuba nit broduzyrt wörrè cha, dõ chunnt dè Gegèsatz vo dè konischè zu dè zũlindrischè Mensur zum Dräägè.
Im Jazz isch d Tuba bis ca. 1925 i dè Bassrollè gsi, bevor si vom Kontrabass abglöst worrè isch. Nõch èm Zweitè Wältchrièg hèt si im Amateur-Dixieland è Comeback.gfièrèt. In anderè Jazz-Variantè hèn d Tuba un dè Kontrabass ab dè 1960er-Johr massyvi Konkurrenz vom E-Bass chriègt, die sit ugfäär zwei Johrzehnt au uff d Blõsmusig durrègschlagè hèt, wo dè E-Bass bi moderne Stüggle d Tuba arg bedrängt, Dè Stròmbass wörd vo dè Tubaschpiller sitdèm wèg dè Konkurrenz im öfters skeptisch beäugt.
Technig
S Hauptmerkmòl vo dè Tuba isch diè starki Erwiterig vo dè Boorig (witi Mensur) in èm Vohältnis von bis zuè 1:20 vom Mundschtugg bis zum Schallschtugg vom Inschtrumänt.
Im Sitzè ruèt d Tuba auf dè Obberschenkel vom Blôser, bi chlynerè Tubischtè mit bsunders großè Inschtrumänt ( meischtens Kontrabasstubè ) au uff èm Stuèl sèlbscht. Zum Spyl im Stand isch è spezièllè Ständer, èn Schulterrièmè odder èn Tubagürtel (Tubabelt) nötig. Dè Drichter wyst i dè Regèl nõch obbè un meischtens lycht nõch links bi Uusfüürig mit Drèèventyl, bzw. nõch rächts bi Uusfüürig mit Périnet-Ventyl (vom Spiller uus gsää).
D Finger vo dè rächtè Hand ligèd uff dè èrschtè drei bis füüf Ventyl. Mit dè linkè Hand wörd s Inschtrumènt gschtützt un je nõch Konschtruktion wörred bis zu drei witeri Ventyl, wo dè besserè Intonation diènèd, druggt.
D Tuba wörd mit èm Kesselmundschtugg gschpillt.
D Naturdöön vo dè B-Tuba sin:
Es-Tuba:
F-Tuba:
Diè in Klammerè uffgfüürtè Döön sin nur ygschränkt z bruuchè, well si dütlich vo dè entsprèchendè glychschtufig gschtimmtè Döön abwychè düèn, voeifacht gsait stimmt dè 7. un 11. Naturdòn nit. Diè Reiè vo nit stimmendè Naturdön gièng nò witer, desèll Berych vo dè Dònskala wörd abber bim Tubaschpillè braktisch nit bruucht. Diè betreffendè Döön wörred au als kranki Döön benamst, un sin au bi allnè anderè Blèchblõsinschtrumänt zimli krank.
Dè Grunddòn odder düèfschte Naturdòn wörd au als Pedaldòn benamst. Sellè isch nu deshalb uff dè Tuba indonyrbar, well si è witti Mensur uffwyst. Inschtrumänt, uff dènnè mò dè Pedaldòn chriègt, nennt mò Ganzinschtrumänt, dezuè ghöred nebbè dè Tuba au dè Baridòn un s Euphonium. I dè Braxis bruucht dè Spiller enorm vill Luft un è guèt uusbrägti Stütze, um diè stehendi Wèllè uff èm Grunddòn i dè Tuba aazregè.
D Tuba hèt ein bruuchbarè Dònumfang vo guèt vir Oktavè.
D Notationswys isch international nit einheitlich: Z Dütschland, Italiè un Ängland wörd klingend (also nit transponyrend) im Bassschlüssel notyrt, sichtbar a dè Stimmbezeichnig Tuba in C.. Z Frankrych, Belgiè un Holland wörd transponyrend im Bassschlüssel notyrt (Basstuba in F klingt è Quintè duèfer als notyrt, d. h. è notyrts c isch è klingends F). I dè Schwiz un deilwys z Südbaddè wörd transponyrend im Violynschlüssel notyrt (Basstuba in F dönt è Oktavè plus Quintè düèfer wiè notyrt) .. Dè praktische Grund für sell dõdrin, dass Tubaschpiller hüüfig Umschtyger vo höcherè Blèchblõsinschtrumänt sin, z. B. Drumbeetè, für diè s Notèläsè asè bedütend lychter isch, obwoll bi nèrè Kontrabasstuba in B d Differènz zwûschè notyrtem un klingendem Dòn übber zwei Oktavè bedrait.
Wält-Tuba-Dàg
Im Johr 1979 hèt dè amrikanische Musiger Joel Day dè International Tuba Day uusgruèfè, wo sit èm Johr 1982 jöhrlich am èrschtè Fritig im Mai gfyèrèt wörd. Am Wält-Tuba-Dàg findè Konzärt, Vordrääg un Uusschtelligè rund um s Inschtrumènt statt.
Lut Joel Day findet dè Tubaschpiller nit s Maß a Reschpèkt un Aaerkennig, wo ym zuèschtòò würd. D Tuba würd hüüfig als unwichtig abduè un als „imposants“ Aahängsel aagsöö.
Musikproduzent
E Muusigbroduzänt isch in dr Muusigindustrii e Persoon, sich um d Läitig und Usfüerig von ere Muusigbrodukzioon kümmeret. D Ufgoobe vom ene Muusigbroduzänt si nid festgschriibe, aber mäistens ghöört drzue, ass er d Ufnaam im Doonstudio koordiniert, d Muusiker angaschiert und für d Vermarktig verantwortlig isch.
Muusigbroduzänte git s mäistens nume in dr Popmuusig, dr Country-muusig, im Hip-Hop, em Dschääs und in dr elektroonische Muusig. In dr klassische Muusig het dr künstlerisch Ufnaamläiter, wo mäistens e Doonmäister isch, dr gröösser Iifluss uf s künstlerische Resultaat. D Aarbet vom Muusigbroduzänt bi dr Gstaltig vom Sound cha mä öbbe vergliiche mit däm, was dr Reschissöör vom ene Kiinofilm macht. Wil iiri Ufgoobe künstlerisch und technisch si, chömme Muusigbroduzänte nit sälte us em Beriich vo de Doonstudio, si also Studiobsitzer oder Doonääscheniöör oder aber Komponiste oder Texter, wo sälber wäi ufbasse, wie iir Wärk im Studio realisiert wird.
Berüemti Muusigbroduzänte
Au wenn in dr Popmuusig d Muusigbroduzänte wie au d Komponiste und d Studiomuusiker eender im Hindergrund schaffe und em Muusikpublikum umbekannt bliibe, si e baar Broduzänte us deere Anonümidäät uusechoo. Erfolgriichi und uszäichneti Muusigbroduzänte häi en äänlige Status wie d Interpreete sälber. In de USA schaffe dr Nile Rodgers, will.i.am, Bill Putnam, Sam Phillips, Quincy Jones, Rick Rubin, David Foster, Jimmy Iovine, Phil Ramone (Pop), Rudy Van Gelder (Dschääs) oder dr Chet Atkins (Country). Bekannt in Groossbritannie di dr George Martin, Alan Parsons, Trevor Horn, Mike Batt, Norrie Paramor, Joe Meek, Mickie Most und dr Stock Aitken Waterman. Dr Ralph Siegel, Hans Bertram, Nils Nobach, Heinz Gietz, Conny Plank, Dieter Dierks, Frank Farian, Reinhold Mack, The Cratez, Dieter Bohlen oder Beatzarre si oder si bedütendi dütschi Muusigbroduzänte gsi. Bsunderigs im Dschääs git s bis hüte Persöönlikäite wie dr Alfred Lion und dr Manfred Eicher, wo sich us äigener Überzüügig um Muusiker kümmere und uf iire äigene Blatteleibel vermarkte. In Ängland muess vor allem dr Hugh Padgham erwäänt wärde, für si Aarbet mit em Phil Collins, mit Genesis, The Police und Mike and the Mechanics.
Deizisau
Deizisao (dt. Deizisau) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Deizisao leit am Nordhang vom Neggerdal. Nochbergmoede send Albach em Norde, Blochenge em Nordoschte, Wärnao em Sidoschte, Kẽnge em Side, Denggedorf em Sidweschte ond Esslenge em Nordweschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 9,1 % Landwirtschaftsfleche, 2,7 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Deizisao gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Deizisao ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1268 als Dizinsowe.
Verwaltong
Deizisao hot sich mit dr Gmoe Albach ond dr Stadt Blochenge zom Gmoeverwaltongsverband Blochenge mit Sitz en Blochenge zammegschlosse.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Deizisao ghert zom Schwäbisch.
Freiberg am Neckar
Freiberg (amtlich Freiberg am Neckar) ischt a Stadt em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Freiberg leit an dr sidliche Häng vom Necker. Dur d Stadt lauft d Autobahn A 81.
Vo dr Gmarkong send 59,5% Landwirtschaftsfleche, 1,3 % Wald, 36,6 % Sidlongsfleche ond 2,6 % sonschtiche Fleche.
Neverage
Neverage isch e Schwizer Popband, wos sit 2012 git. D Texte vo de Lieder wärde uf Änglisch gsunge.
Freiberg am Neckar
Gmoendsgliderong
Zua Freiberg gheret d Stadtdoel Beihingen am Neckar, Geisingen am Neckar ond Heutingsheim.
Stausee Wettingen
De Stausee Wettige isch durch d Stauig vo de Limmet zwüsche Würelos und Wettige entschtande. De Stausee ligt im Schwiizerer Kanton Aargau. Aagränzendi Gmeinde am linke Seeufer sind Chillwange und Noiehof.
Freiberg am Neckar
Gschicht
D Gmoed Freiberg ischt zom 1. Jänner 1972 entstanda durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Beihingen, Geisingen ond Heutingsheim. Am 1. Jänner 1982 hot Freiberg d Stadtreächt kriagt.
Neverage
D Gschicht vo der Band
Neverage isch 2012 gründet worde und beschdoht hüt us em Leadsänger und Songwriter Philippe Baumann, em Gitarrist und Songwriter Lucas Briccos sowi us em Gitarrist Giuseppe Puglisi. 2014 het Neverage d Band Myron, mit dere si s gliche Zielpublikum teilt, auf dere ire „Butterfly-Tour“ dür d Schwiz begleitet. Im gliche Johr isch Neverage (näbe der Schwizer Rockband Brain Bucket) Vorgruppe vom Bryan Adams gsi. Dr mit em Chris Haffner produzierti Song I Know You’re There het s 2015 uf e Platz 26 vo der Schwizer Hitparade gschaffed. Ihri 2016 veröffentlechti EP Face2Face het Platz 33 vo der Schwizer Hitparade erreicht. Im gliche Johr isch d Band im Dokumentarfilm Be aware and share as Teilnämer vom Benefizkonzärt für s glichnamige Flüchtlingshilfswärch erschine.
Stausee Wettingen
Gschicht
D Staumuur vom See isch im 1933 fertig gschtellt worde. Si ligt e chli oberhalb vom Chloschter Wettige und ghört de EWZ. Di ursprünglich Konzession für's Chraftwerk isch bis ins 2013 gültig gsi. Um d Johrtusigwänd umme sind aber grösseri Renovationsarbeite notwendig gsi mit Inveschtitionschoschte vo 60 bis 70 Millione Schwiizer Franke, wo bi de kurze Reschtlaufziit nöd wirtschaftlich gsi wäre. Us dem Grund het d EWZ im 1998 en Aatrag uf Verlängerig vo de Konzession gschtellt. So het de Grossi Rot am 16. Januar 2001 e noii Konzession für 80 Johr usgschtellt, wo aber an Umwältuflage knüpft isch gsi, zum Bischpil an de Bau von ere Fischtreppe.
Freiberg am Neckar
Verwaltong
Freiberg hot mit dr Gmoed Bleidelse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Freiberg ischt dr Dirk Schaible.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Freiberg ghert zom Schwäbisch. Freiberg ischt a Aufnahmeort vom Sprochatlas vo Nord-Bade-Wirttebärg gwea.
Neverage
D Gschicht vo der Band
== Diskografie ==
G-Free
Dr G-Free, au GFreenius, isch e US-amerikanische Hip-Hop-Künstler bzw. Rapper us Cape Cod (Massachusetts); är isch massgäblech vom Big L, vom Big Pun und vom Biggie beiflusst worde. Noch es paar Johr „Underground“-Tätigkeit het er 2016 sis erschte Full-Length-Full-Album veröffentlecht mit em Titel Dawildchild LP, es Projäkt, wo vom DJ HiYella produziert worde isch. Dr G-Free het scho mit em Rockness von Heltah Skeltah, mit em Statik Selektah, mit em Big Shug, mit em Akrobatik, mit em Edo G, mit em Ruste Juxx und mit em Termanology zämmegschafft.
23. September
Dr '''23. Septämber''' isch dr 266. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 267. in Schaltjohr), dodermit blybe no 99 Däg bis zum Änd vum Johr.
Abgeordnetenentschädigung
Abgeodnede send d Vrtredr vo ara Grupp. Desch naidig, wann s suscht zviel Leid zsemmakomma müaßded. Des geids en dr Bolidig, bei graoße Veroi ond soziale Eirichdonga.
Gschichd
Am Afang vo Gmoischafda hend d Leid -älle- se droffa ond so lang midanaaandr greded bis se sich oinig warad. Wia d Gmeinschafda graißr worra send, isch des nemme ganga. Mo hod se auf Leid goingd, dia fir a Grubb greded hend. Do ka ma dene Leid genau saga, was se absschdemma sollad (imperativr Aufdrag] odr mo hod en se vrdraud ond hod se s Beschde fr d Vrdredene suacha lao (freis Mandad). Am Afang war des a Arbed nebam Schaffa.
Bevor s Füschda odr Kenig geba hod, wared s Thing bei de Germana odr wia no heid en Doil vo Afrika
En dr Zeid, mos Firschda geba hod, hend se d Leid d Midsschbroch wiedr erkämbfa müassa. Desdrwega hods en Wirddeberg wiedr a Midbeschdimmong geba, d Wirddaberische Landschdänd.
S Geld
Oms Geld gohds emmr.
S Budgetrechd
Oine vo de wichdigschde Aufgaba vo de Abgordnede isch, dr Regierong beim Geldausgeba auf d Fengr z gugga ond drübr z beschliassa.
S Geld vo de Abgeordnede
Abgeordnete send a wichdigr Doil vo dr Demokratie. Weil ma vo Lufd ond Liab ned leba kaa, griaged se Geld drfir. Neba de Diäta, ara Okoschdapauschal, krigad se Büroausstattong, Reisekosten, Sachleischdongskonto, Mitarbeiterpauschal ond Ibergangsgeld.
Beim Schaffa
D Abgeordnede sollad jo ned vrhongra. Drom griaged se Geld.
En Berlin
En Berlin, em Bundesdag kriaged se (2016) monadlich 9.327,21 Euro.
Drzua kommad 4.305,46 € fir Ausgaba
Kreuzprodukt
S Chrüzprodukt  (au Vektorprodukt, vektoriells Produkt oder üssers Produkt) vo zwei Vektore \vec a und \vec b im dreidimensionale reelle Vektorruum isch e Vektor, wo sänkrächt uf der Ebeni stoht, wo vo de beide Vektore ufgspannt wird und bildet mit ene e Rächtssystem. D Lengi vo däm Vektor isch d Flechegrössi vom Parallelogramm mit de Siite \vec a und \vec b.
Abgeordnetenentschädigung
En Schduagrd
D Landdagsabgorndede griagat 7.616 Euro em Mooned.
Em Aldr
Em Aldr sollad se ned am Hongrduach naga. Drom griaged se Pensiona. Wann se dia Pensiona griagad isch odrschielch.
Kreuzprodukt
Wie me gseht schribt me s Chrüzprodukt mit eme Chrüz as Multiplikationszeiche. Es isch Drbii si und  d Lengene vo de Vektore \vec{a} und \vec{b} und   isch der Sinus vom Winggel \theta, wo von ene igschlossen isch. Der Vektor \vec{n} isch der Eiheitsvektor, wo zu \vec{a} und \vec{b} sänkrächt isch und wo se zum ene Rächtssystem ergänzt. Das heisst, \vec a\,, \vec b und  verhalte sich wie dr Duume, dr Zeigfinger und dr Mittelfinger vo der rächte Hand (Rächti-Hand-Regle).
Abgeordnetenentschädigung
En Berlin
A Pensioo geids wemma 1 Joor Abgordneder war mid 65 Joor. 67,5 Prozend vo dr Abgeordnedaentschädigong noch 27 Mitgliedsjoohr erreichd.
Amergonga
<references group="A" />
Kaschrut
Die jüdische Spiisegsetz ( Kaschrut, in dr aschkenasische Ussprooch Kaschrus = rituelli Umbedänkligkäit) si religionsgsetzligi Vorschrifte für d Zueberäitig und dr Gnuss vo Spiise und Getränk. Noch dene Vorschrifte wärde Lääbensmiddel in sonigi iidäilt, wo erlaubt si (jiddisch: „koscher“) und anderi, wo verbote si (jiddisch: „nit-koscher“ oder „treife“). Dr hütig Umgang vo Juude mit dr Kaschrut isch seer underschidlig: Orthodoxi Juude folge de Vorschrifte bis uf s Pünktli, wäärde si säkulare Juude vollkomme egal si.
Ursprung und Grundreegle
D jüdische Spiisgsetz chömme us dr Tora, de fümf Büecher Moses, und si im rabbinische Juudedum witerentwigglet und zun ere Süüle vo dr Halacha, de jüdische Religionsgsetz, worde. Die Reegle si für d Kaschrut grundlegend:
Für d Pessachzit git s zuesätzligi Bestimmige. In de Lääbensmiddel daf kä Geträid enthalte si und au nid im Fueter vo de Dier, wo mä d Brodukt von ene isst wie Milch und Äier.
Sion (Begriffsklärung)
Sion stoht für:
Lueg au:
Teutates
De Teutates isch en Gott vo de Kelte gsii. Er werd i de Regle mitem römische Mars gliichgsetzt.
Vereerig
De römischi Dichter M. Annaeus Lucanus (39-65) het gschribe, as di gallische Götter Teutates, Taranis und Esus mit grässliche Bluetopfer vereert werded. Antiki Kommentatore hend da erörteret: ''»De Teutates Mercurius werd vo de Gallier ase besänftigt: Inen vole Chessel werd e Mensch chopffora gsteckt, bis er verstickt. ... Anderi aber seget da: De Teutates Mars werd mit schrecklichem Bluet besänftigt, well d Chämpf uf Iigebig vo dem Gott gfüert werdet, oder well d Gallier halt scho vo früener her gwonet gsii sind, Mensche z opfere.«''.
Ufem Chessel vo Gundestrup werd en Gott, wol de Teutates, abbildet, wo en Mensch chopfforaa ine Chübel steckt.
Inschrifte
I Inschrifte werd de Teutates meermools gnennt, wobi verschidnigi Namesforme und Gliichsetzige mit römische Götter vorchömet. Trotz de äänliche Näme, sind die vier Götter nöd mitenand identisch.
Mars Toutates
Zwo Inschrifte vo Britannie nenet de Mars Toutates. En Inschrift us Seckau i de Steiermark nennt grad e ganzi Raije vo Binäme: MARTI LATOBIO MARMOGIO TOVTATI SINATI MOGENIO und en Inschrift us Rom nennt en TOVTATI MEDVRINI. En Inschrift us de Provinz Dacia nennt schliessli no de Mars Toutaticus. De Name werd as »Volkvater« düütet (< *Touto-tatis; zu air. túath; kymr. tud »Volk«). De Name Medurinus »Richter« werd mitem irische Gott Midir gliichgsetzt.
Iuppiter Teutanus
De Iuppiter Teutanus isch de Stammgott vo de keltische Eravisker gsii, wo i de Umgebig vo Budapest glebt hend. Si hend em und a de Iuno Regina (»Königin Juno«) jedes Joor am 11. Juni en Inschrift gwidmet. . De Name bidütet »König«, wie au im Germanische: got. þiudans, an. þjóðann »König, Herrscher«.
Mercurius Toutenus
D Vangione hend de Mercurius Toutenus vereert, wie zwoo Inschrifte zaiget.
Apollo Toutiorix
En Inschrift us Wiisbade, emene Römische Hailbad und Kurort, isch em Apollo Toutiorix gwidmet. De Name cha as »Volkskönig« dütet werde. Do de gallischi Apollo aber de Gott vo de Hailbäder isch, passt d Öbersetzig as »Hailerkönig« besser (air. túaithe »Zauberer«). Dezue passt au d Widmig an Apollo Virotutis »Manehailer« us Savoye.
Plappeville
Plappeville (ditsch 1915-18 Papolsheim, 1940-44 Pleppweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Bärenfelserhof (Petersgraben)
Dr Bärefelserhoof isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel gsi. Er het sich in dr Groossbaasler Altstadt am Petersgraabe befunde. 1956 isch er abbroche worde.
Plappeville
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bärenfelserhof (Petersgraben)
Baugschicht
Scho um s Joor 1310 chunnt im Zinsbuech zu St. Peter en Aadelshoof vor, wo mä vom Stiftsgässli uss dri khoo isch. Er het «Zum Luttebach» ghäisse und isch an dr Innere Stadtmuure am Petersgraabe aabaut gsi und e hooche Runddurm isch drnääbe gstande. 1488 het dr Rootsherr Ulrich zum Luft dr Luttebacherhoof im Ridder Lütold vo Bärefels ge, wo dr Familiesitz von em e chliini Burg oobe vo Ääsch gsi isch. Säggs Bäärefelser si Bürgermäister vo Baasel gsi. Dr Hoof am Petersgraabe isch bis 1640 im Bsitz vo dr Familie bliibe, vo denn aa isch er immer wider witerverkauft worde, bis 1908 d Veräinshuusgsellschaft d Liigeschaft kauft und umbaut het.
Plappeville
Geogràfi
Plappeville lijt direkt eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 186 un 350 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Lorry-lès-Metz ìm Norde, Lessy ìm Weschte, Metz ìm Oschte, Longeville-lès-Metz ìm Sìde un Le Ban-Saint-Martin ìm Sìdoschte.
Bärenfelserhof (Petersgraben)
Baugschicht
D Baasler Handelsgsellschaft, e Noochfolgere vo dr Baasler Mission, het 1947 dr dr Bärefelserhoof am Petersgraabe kauft und en 1956 lo abbräche und an sim Blatz vom Archidekt Paul Trüdinger e Verwaltigsgeböid lo baue.
Plappeville
Gschìcht
Plappeville ìsch ànne 621 vum Pappolus, em Bischof vun Metz, àls Làndsìtz (Pappoli villa) grìndt worre.
Ìm Johr 1552 ìsch d Gmein mit em Verdràà vun Chambord züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Plappeville ìsch. Plappeville ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Plappeville ghert zem Lorrain.
Eidgenössische Volksinitiative «für die Ausschaffung krimineller Ausländer (Ausschaffungsinitiative)»
Die Eidgenössische Volksinitiative «für die Ausschaffung krimineller Ausländer (Ausschaffungsinitiative)» isch e Volksinitiative vo dr Schwiizerische Volkspartei (SVP). Si isch zsämme mit eme diräkte Gegenentwurf am 28. Novämber 2010 zur Abstimmig cho.
D Initiative
D Initiative verlangt d Uswiisig vo usländische Staatsbürger, wo rächtmässig in dr Schwiiz läbe, wo aber rächtschreftig verurdeilt worde si für eins vo de Delikt us ere Liste vo Delikt (schweri Delikt gege Liib und Läbe und Sozialhilfmissbruuch, "Drogehandel" und Iibruch). Si beziet sich uf d Problematik vo dr Usländerkriminalität, wo in dr Schwiiz «e brisants Thema in dr öffentlige Diskussion» isch.
Scho s Usländergsetz vo 2005 (AuG) gseht d Möglichkeit vo dr Uswiisig vo Strofdeter vor, loot aber die zueständige Behörde lo entscheide. D Initiante wei aber, ass bi bestimmte Delikt e Verurdeilig automatisch mit ere Uswiisig verbunde wird. Dr eigetligi Vollzug vo dr Uswiisig dur Usschaffig wird (drotz ihrem Ditel) vo dr Initiative nit berüehrt, sondern wird wie bishär dur en Art. 69-71 AuG greglet.
D Initiative isch im Bundesblatt am 10. Juli 2007 veröffentligt und am 15. Februar 2008 mit 210'770 beglaubigte Underschrifte bi dr Bundeskanzlei iigreicht worde.