cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eiffelturm
Technischi Date und Zahle
De Eiffelturm isch uss 18.038 Metallteil mithilf vo 2.500.000 Niete vom 26. Januar 1987 bis 31. März 1989 zämmegsetzt worre. Er wiegt 10.010 Tonne, dodevo mache d Metalldeil etwa 7.300 Tonne us. Mit de Antenne isch er 324 Meter hoch und befindet sich uff de Koordninate 48º 51' 32  N 2º 17' 45  E. Bis uff diè zweit Etagè gits Stègè, i jedem vo dè vir Pfyler. D Stègè im Südpfyler vofüègt übber 669 Schtufè, welli uèzuès gluèget rächts unnè alli zee Stufè aagschribbè sin. Selli Stègè am Südpfyler isch au diè einzig, wo de Bsuècher vo unnè uè beschtygè cha. S git au è Stègè vo dè zweitè Etagè bis i d Spitzè, sebbi isch abber nimmi für Öffentlichkeit zuègänglich. Für diè Fuèßlaamè gits au Uffzüüg im Nord-, Oscht- un Weschtpfyler, welli abber ebbèfalls nu bis zu dè zweitè Etagè gönn. Ab dè zweitè Etagè uèzuès gits für dè Publikumsvokeer nu no èn Lift zentràl i dè Mitti bis zum Gipfel (frz. sommet) odder dè drittè Etagè, also dè obberschtè Blattform, wo für Tourischtè zuèglõ isch. Diè dritt Etagè lyt uff èrè Höchi vo 276 m, diè zweit Etagè lyt uff 116 m, diè èrscht Etagè uff 58 m. Die oberscht Uussichtsblattform lyt also übber doppelt so hoch wiè diè zweit Etagè. D Spitzè vom Eiffelturm wörd vo meerèrè Antennè bildet. Mit dè Uusstraalig vom èrschtè öffentlichè Radiobrogram z Europa im Johr 1921 un èm èrschtè französischè Fernseebrogramm 1935 hèt s Bauwärch als Sendeturm èn wichtigè Bydraag für d Hörfunkgschichtè un d Fernsee-Gschichtè gliferèt. Dè Fèrnseeturm isch diè wichtigschti Sendeaalaag im Großraum Paris.
Statistik
De Eiffelturm wird immer meh züe-n-re Touristeattraktion. So hät er 2006 über 6,5 Millione Bsüecher gha und d Tendänz stigt. Sit em Bau sin bis 2006 genau 236.445.812 Lüt uffegstyge.
Anderi Bauwerk vom Gustave Eiffel
Au im alemannische Sprochruum hät s mindestens ei Bauwerch vom Gustave Eiffel: d Ysebahnbruck über de Rhy zwüsche Etzwile (Kanton Thurgau) und Hemishofe (Kanton Schaffuuse). Hüt fahre dört allerdings keini Personezüg meh dure, sondern numme no Gieterzüg.
Quelle
(alli uff Französisch)
Zurzach
Zoorzi (au Zuurzi und Zùùrzi gschribe, amtlich hoochtüütsch Zurzach) isch en Ywoonergmäind im Kanton Aargau. Entstande isch si uf de 1. Jänner 2022 dur e Fusion vo de vorher selbständige Gmeinde Bad Zoorzi, Baldige, Bööbike, Chäiserschtuel, Rekinge, Riete, Rümike und Wislikofe. Hauptort vo de Gmeind und vom Zoorzibiet isch Bad Zoorzi, wo offiziell bis ins 2006 nu Zoorzi gheisse het.
Gschicht
S Fusionsprojäkt, wo zu de Bildig vo de noie Iiwohnergmeind Zoorzi gfüert het, het «Rheintal+» gheisse und am Aafang sind au Fisibach, Mellike und Siglischdorf am Projäkt intressiert gsi. rheintalplus (Rheintal+). Fisibach und Siglischdorf sind scho früezitig usgstige, i de andere Gmeinde hät mer i de Gmäindversamlige drüber abgstumme. I acht vo de nüün Gmäinde, wo im Projäkt deby sind gsi, isch me für d Gmäindfusion gsi, in einere isch d Meerhäit degäge gsi:
Geografy
D Gmäind Zoorzi isch i dr Landschaft uf dr Südsyte, also am lingge, schwiizerischen Ufer vom Rhy.
Chäiserschtuel chunt uf dr Oschtsyte an Kanton Züri und isch en Exklaafe, wo mit em übrige Gmeindbann nit diräkt zämehanget, wil d Gmäind Fisibach früener us em Projäkt uusgstigen isch.
Franken (Oberelsass)
Frànke (frz. Franken, dt. Franken) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Frànke lijt àm Thàlbàch, 17 Kilometer weschtlich vun Basel zwìsche Jettige un Hundsbe.
Gschìcht
Frànke ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Franchon (1194 Francon).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Frànke ìsch. Frànke ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Frànke ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Thunersee
Nach dr letschte Yszyt het sech dört, wo hütt die zwöi See liege, der so genannti Wendelsee biudet. Dür Ablagerige vo Gschiebe vo de verschiedeni Bergbäche het sech ungefähr ir Mitti vom See e Äbeni, ds "Bödeli", wo hütt d'Gmeinde Interlache, Matte u Untersee druf lige, biudet. Die Schwämmebeni tuet dr See i de Thuner- u Brienzersee teile.
Vo dr Fischerei im Thunersee läbe mehreri Bruefsfischer. Im Jahr 2001 het ihre Gsamtertrag 53.048 kg Fisch betreit.
Syt 1835 gits uf em See e Passagierschifffahrt. Hütt betrybt d'BLS Lötschbergbahn AG eine Flotte von 10 Schiffe.
Marthalen
Maartale (elter: Maartel) isch e politischi Gmeind im Bezirk Andelfinge vom Kanton Züri in dä Schwiiz.
Wappä
Blasonierung: In Gold e usgrisseni gruäni Eiche mit Blattwärch und Frücht.
Geographi
Nachbargmeinde sind vo Nordweste us im Uhrzeigersinn: Rhynau, Benke, Trüllike, Chliandelfinge und Flaach im Kanton Züri, Buechberg und Rüedlinge im Kanton Schafuuse, wie au Lottstette im Landchreis Waldshuet z Bade-Würtebärg, Düütschland.
Bevölkerig
Rund 1'800 Iinwohner sind in d'Gmeinde wohnhaft, davo 90 in Ellikon.
Politik
Siit em Jahr 2006 isch d'Barbara Nägeli (SVP) Gmeinspräsidentin. Wiiter hand vier Kanditate für die freie Sitz gfunde werde.
Traditionell isch d'SVP di stärchsti Partei i dr Gmeind. Sie erreichet bi Nationalratswahle rund 50% vom Wählerateil. Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 7,7 %, CVP 1,5 %, EDU 3,9 %, EVP 2,4 %, FDP 7,9 %. GLP 4,2 %, GP 10,7 %, SP 12,0 %, SVP 48,5 %, Suschtigi 1,1 %.
Gschicht
Martella, wie das Dorf frühner gheisse hät, isch s'erstmal 858 urkundlich erwähnt worde. Es isch aber scho frühner besidlet gsi, wie das Fund us dä spätere Latène-Zyt, dä Römerzyt und dä alemannischä Besiedlig belegäd.
Genfersee
Dr Gämfersee (fr: Lac Léman ou: Lac de Genève, en: Lake Geneva oder Lake of Geneva) isch dr gröschti Schwyzer See u ligt im Südweschte vor Schwyz a dr Gränze zu Frankrych. Är isch nach em Plattesee z Ungarn dr zwöitgröschti See vo Mittueuropa. Dr Gämfersee ligt, isch 582 km² gross u ar tiefschte Steu 310 m tief. Sy durchschnittlech Wasserihaut ligt by öppe 89 km³.
Agränzendi Schwyzer Kantön sy Gämf (Genève), d Waadt (Vaud) u ds Wallis (Valais). Sys Südufer ghört zu Frankrych und isch im Département Haute-Savoie.
Grad zwöi Schwyzer Grossstedt lige am Ufer vom Gämfersee: Am Südwestspitz ligt d Kantonshouptstadt Gämf, am Nordufer Lausanne, d Houptstadt vom Kanton Waadt. Wyteri internationau bekannti Städt sy Montreux u Vevey, wo am nordöschtleche Seeufer lige. Di gröschti französischi Stadt am Lac Léman isch Thonon-les-Bains, di bekannteschti isch Evian.
D Bezeichnig «Léman» chunt vom früechere latynische Name vor Landschaft: Lemanus oder ou Lemannus, dr Kanton Waadt het afangs vom 19. Jahrhundert zur Ziit vo dr Helvetische Republik äbefaus Léman gheisse.
Hohenems
Ems (amtlich Hohenems) ischt a Stadt z Vorarlberg, dm weschtlichschta Bundesland vo Öschtriich, a dar Schwizar Grenz. Sie lit im Bezirk Dorabira und hot 15.143 Iiwohner. I dar Umgebig und ou z Hohenems seal set ma im Dialekt meischtens kurz Ems.
Bekannt wora isch se i dar Vergangenheit bsundrigs wegs da Nibelungaliadar, vo deana ma im 18. Jahrhundert zwoa Handschrifta (A und C) im Palascht am Schloßplatz gfunda heat. Beachtig über d Grenza weag findet hüt ou däs Jüdische Museum Hohenems.
Geographii
Ems lit uf 432 m Seehöhe ebba 16 km südlich vom Bodasee a dr schmälschta Schtell vom öschtrichischa Rhital. Däs kuht weil dr alte Rhi do an Boga noch Oschta macht und uf da andra Sita vo da Stadt d Berg mim vorglagerta Schloßberg liegend. S Gebiet vo dar ganza Gmoand erschtreckt sich über 5,5 km vo Nord noch Süd und über 8,2 km vo Oscht noch Wescht und hot a Fläche vo 29 km². Vo dr Fläche siand im Johr 1996 34,4 % Landwirtschaftsfläch, 42,6 % Wald, 6,6 % Alpa, 8,8 % Sidlungsfläche und 7,6 % sunschtige Fläche gsi.
Ems toalt ma i sechs Ortstöal i: Markt (Zentrum), Oberklien und Unterklien (Nord), Emsrütte (Oscht, am Berg), Schwöafl (Süd) und Herrariad (Wescht). Rund um Ems ligend sechs Nochburgmoanda, däs sind Luschnou und Dorabira im Bezirk Dorabira; Fraxra, Götzis und Alta im Bezirk Fealdkirch und Diepoldsau im Schwizer Kanton St. Galla.
Gschicht
Ma woass nit gnau, wenn dia erschta Lüt z Hohenems gsiedlat hond. Sit am Ende vom 12. Johrhundert hot d Burg Alt-Ems uf am Schloßberg zu da mächtigschta und gröschta Burga im süddütscha Gebiat kört. Obwohl as o a Burg Neu-Ems git, hot da Nama Alt-Ems nüt mim Alter zum tua, sondern kuht vo Alta-Embs (lat. altus = hoch) und hoaßt soviel wia „Hohe Ems“. Vo deam kuht o da hütig Nama vo dar Stadt Hohenems.
Ems ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1180 als Amides. Scho im Johr 1333 hot Ems däs Stadtreacht übrkoh, abr weil's dozmol für däs a Stadtmur brucht hett und d'Emser hinta und vorn kua Geald für da Bau ka hond, isch däs Stadtrecht nit verwürklicht wora.
Kaiser Ferdinand I. hot Ems 1560 zu na Reichsgrofschaft gmacht, 1765 hot s habsburgische Öschtrich dia Grafschaft Hohenems koft. Vo 1805 bis 1814 hot Hohenems zu Bayern khört, abr nochdeam vier Johr gschtritta wora isch, weams jetzt würkli kört, isch s zruck uf Öschtriich ko. Zum öschtrichischa Bundesland Vorarlberg körts sit sinara Gründig 1861, und isch 1945 bis 1955 unter französischa Bsatzig gschtanda. 1983, zum 650-Johr-Jubiläum vom alta Stadtreacht, hot Hohenems denn vom Land Vorarlberg s moderne Schtadtrecht übrkoh und isch dia jüngschte Schtadt z Vorarlberg.
Jüdische Gmoand
1617 hot da Reichsgrof Kaspar vo Hohenems mit am Schutzbriaf dia reachtlicha Grundlag für a jüdische Gmoand glet. Mit deam hot er würtschaftliche Impuls für sin Markt setza wella. Im 17. Johrhundat hots Vatreibiga gea, aba nochdeam dia Familia zruckko hond dürfa, hot dia klenne Gmoand floriert: Es ischt a Synagoge baut wora, a Ritualbad (Mikwe), a Armahus und an Friedhof. O dia erschte Bank und däs erschte Kaffehus z Vorarlberg sind a Ergebnis vo da jüdischa witschaftlicha Tätigkeita z Ems gsi.
Bis ins 19. Johrhundat isch dia Gmoand all größer wora. 1867 hond dia Staatsgrundgsetz zum erschta Mol Juda erlaubt, frei z wähla, wo se wohna wend, und denn sind doch einige wieder weagzoga. 1935 hot dia jüdische Gmoand z Hohenems blös no 35 Mitglieder kha. Bim Anschluss 1938 hot dia Gmoand Hohenems, untar Bürgarmoaschtar Wolfgang, des jüdische Eigentum beschlagnahmt, dia Kultusgmoand ufglöst und dia jüdischa Gmoandsmitglieder, wo nit vorher scho gfloha sind, ins Konzentrations- und Vernichtigslager deportiert. Dia Synagog hot ma i da Reichskristallnacht aber nit azünt, wil sus des ganze Viertl abbrennt wär. Spötar, noch am Kriag hot ma döt denn`s Fürwehrhus drih gmacht. Hüt ischt döt dinna da Salomon Sulzer Saal.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Bildung
Hohenems heat drü Volksschuala, zwoa Mittelschuala, oa Sonderschual und a Bäuerliches Schul- und Bildungszentrum. Denn gits no a Musigschual und an huufa Kindergärta.
Dialekt
Dr Dialekt vo Ems khört zum Bodeseealemannisch.
2. November
Dr '''2. Novämber''' isch dr 306. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 307. in Schaltjohr), dodermit blybe no 59 Däg bis zum Änd vum Johr.
Bertolt Brecht
Dr Bertolt Brecht – manchmôl hoißt’s au bloß Bert Brecht, mit-em ganza Nama hôt’r Eugen Berthold Friedrich Brecht ghoißa –, (* 10. Februar 1898 z Augschburg em boirischa Doil vom Schwôbaland, † 14. August 1956 z Oscht-Berlin) ischt a deitscher Dramatiker, Lyriker, Libreddischt ond Theaterregisseur gwäa. Er gilt als dr Begrinder vom sognannda epischa Theater.
Abstammong, Jugend, Ausbildong
Dr Bertolt Brecht kommt am 10. Februar 1898 z Augschburg uff d Welt. Sei Vaddr Berthold – dui herkemmlicha Schreibweis hôt’r au uff sein Soh ibrtraga, abr dr sell hôt da Nama a bissle abgendret – stammt us-em badischa Achern ond sei Muader Sofie geborene Brezing aus-em oberschwäbischa Ort Roßberg Bei dr Geburt vom Bertolt hôt sei Vaddr scho em virda Jôhr bei dr Haindl’scha Babiirfabrik en Augschburg gschaffet, zledschda als Prokurischt ond Direktr, obwohl’r bei viile vo seine Zeitgenossa als schwiirich golda hôt, als „Freigeischt“ mit oobirgerliche Neigonga. Des zeigt au dô drvoo, dass sei Kadolizismus et streng gwäa ischt, sonscht hett’r sich et evangelisch traua ond älle seine Kendr en dera Konfessioo daufa lau.
Dr jonge Brecht wechst z Auschburg auf ond gôht deet au en d Schual. Em Erschda Weltkriag macht’r sei Notabidur, ond hendrher wuud’r beim Milidär zom Schaffa en dr Schreibstub vrpflichdet. Em Jôhr 1917 fangt’r ôô, z Mincha Medizin ond Nadurwissaschafda zo studiira. A bsondrs Entresse zeigt’r abr et fir dia Fecher; drom lôht’r-se schleifa ond gôht oft ens Theater.
Erfolg als Schrifdschdeller
Wia dr Kriag rom ischt, wuud dr Brecht Theaterkritiker bei-ra Auschburger Zeidong. Neabaher schreibt’r sei erschts Theaterstick: „Trommeln in der Nacht“. Des erleabt sei Uruffihrong am 29. Sebdembr 1922 en Mincha ond schlegt ei wia a Bomb. Dô drfir kriagt’r et bloß da renommiirda Kleist-Preis; des Drama effnet-em au da Weag zo de Minchner Kammerschbiil, wo-nr 1923 a Stell als Dramaturg kriagt. Scho s Jôhr druff holt dr Max Reinhardt des jonge Talent als Schbiilleidr an sei Theater nôch Berlin. Deet beschäfdigt sich dr Brecht au intensiv mit-em Marxismus ond erwermt sich ganz arg mit sellra Lehr. Er wuud abr nia Mitgliid en dr KPD. Abr dui Beschäfdigong mit selle Schrifda reget-en zo etliche sognannde Lehrstick ôô, zom Beischbiil „Die Maßnahme“ (1930) ond „Die Horatier und die Kuratier“ (1934).
Nôch dr Scheidong vo seira Frau, dr Schauschbiilere ond Sengere Marianne Zoff, heiradet dr Brecht 1928 d Schauschbiilere Helene Weigel. Noh em gleicha Jôhr feiret dr Brecht oin vo seine greeschde Erfolg en seim dichderischa Schaffa: Am Theater am Schiffbauerdamm z Berlin kommt d „Dreigroschaopr“ mit dr kongeniala Musik vom Kurt Weill zom erschda Môl uff d Bihne. Zwoi Jôhr schbätr kommt vo deane zwoi en Leipzig d Opr „Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny“ raus, wo zwar au an Erfolg hôt, abr an da sella vo dr „Dreigroschaopr“ et nôreicht.
Emigrazioo
Am Dag nôch-em Reichstagsbrand vrlesst dr Brecht mit seira Familie sei Hoimetland ond suacht sei Glick em Exil. Dô drbei send seine erschde wichdige Staziona en Zirich, Paris ond Moskau. Z Paris entstôht a wichdiger Beitrag firs Musiktheater, wiidr zamma mit-em Kurt Weill, s Ballett mit Gsang „Die sieben Todsünden der Kleinbürger“. En Moskau schafft dr Brecht zamma mit-em Lion Feuchtwanger ond-em Willi Bredel. 1941 kriagt dr Brecht fir sich ond sei Familie a Eireisevisum fir d USA. Er glaubt, en Hollywood dädet-se sich om ehn als Drehbuach-Autor reißa; abr dô deischt’r sich gewaldich. Freindschaft schliaßt’r bloß mit-em Charles Laughton, wo sei Theaterstick „Leben des Galilei“ ens Englische ibrsetzt ond am Coronet Theatre z Beverly Hills rausbrengt ond d Titlroll schbiilt. Wia d Amerikaner 1942 en da Zwoida Weltkriag eitreddet, muaß’r sich als feindlicher Auslender regischtriira lau und wuud vom FBI ibrwacht. 1947 kriagt’r a Vorladong vom „Kongressausschuss für unamerikanische Betätigungen“. Dô drnôch hôt’r vo dr „Nuia Welt“ gnauag ond beschliaßt – dr Kriag ischt enzwischa eh rom – des Land zo vrlassa.
A kloina Auswahl vo seine Werk
(gordnet chronologisch nôch de Jôhr vo de Urauffihronga [UA])
Hessenheim
Hesse (frz. Hessenheim, dt. Hessenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hesse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1183 àls Hessinsheim, 1215: Hessesheim, 1392: Hessesheim, 1708: Hessenheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hesse ìsch. Hesse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hesse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Animation
Animazioon (vo lat. animare, „zum Lääbe erwecke“; animus, „Gäist, Seel“) isch im ängere Sinn jedi Technik, wo mä Äinzelbilder in schnäller Folg eme Zueschauer zäigt, so dass dä e bewegts Bild gseet. D Äinzelbilder chönne zäichnet, vom e Compiuter berächnet oder fotografischi Ufnaame si. Wenn e sonigi Sekwänz mit 24 Bilder oder mee bro Sekunde vorgfüert wird, entstoot bim Zueschauer d Illusion von ere flüssige Beweegig. E 90 Minute lange Film bestoot us öbbe 129'600 Äinzelbilder und dr Ufwand für zum son e Film mache isch hooch.
Dr grösst Däil vo dr Animazioon wird für e Drickfilmberiich broduziert, für s Kino oder s Färnsee, zur Underhaltig oder für d Wärbig. Es git aber au die bewegti Wisualisierig in dr Naturwüsseschaft, dr Archidektur, im Disäin oder dr Leer.
Animazioonstechnike
Bi dr Stop-Motion-Technik änderet mä jedes äinzelne Bild von ere Sekwänz e biirebitzli im Vergliich zum Bild vorhär. Doo drzue ghööre under anderem d Claymation (sog. Chnätfigurefilm) und Dittidrickfilm. Bi dr 2-D-Animazioon zäichnet mä äinzelni Bilder, wo sich jeedes echli underschäidet vom Bild vorhär (Zäichedrickfilm), ströit Sand uf e Lüüchtdisch, wo im Bild denn schwarz usgseet und bewegt dä Sand e bitzeli vo äim Bild zum neggste (Sand-uf-Glas-Animazioon), fotigrafiert beweegligi Forme wie Körperdäil vom ene Hampelmaa und veränderet deren iiri Posizion vo Bild zu Bild (Flachfigurefilm), und es git no vili anderi Technike in dere Kategorii. Bi dr 3-D-Animazioon loot mä Compiuterbrogramm d Beweegige vo de Figure lo usrächne und wie d Bilder denn usgseen.
Plattentektonik
Bi de Plattetektonik gahds um de Uufbau vode Erdchruschteplatte und um d'Bewegig vode Erdchruschteplatte.
Uufbau
Erdchruschteplatte bestönd us ozeanischer Chruschte und kontinentaler Chruschte.
Subduktion
Subduktion ischs Iitauche vonere ozeanische Erdchruschteplatte ide Erdmantel.
Gebirgsbildig und Vulkanismus
Hützudag dänkt mä, ass dr Ufbau vo Gebirg und dr Uusbruch vo Vulkan meischdens an de Platteränder bassiert. Das si au im allgemeine au d Örter, wo Ärdbebe usglöst wärde, wo, wenn si under emä Ozean bassiere Tsunami chönne verursache. D Plattegränze si Linie wo zwei tektonischi Platte ufenanderdräffe. Die so genannti Triple Junction isch dr Ort wo drei Platte sich berüehre.
Die so genannte Hot Spots hai nüt mit de Plattegränze zdue, si wärde dur thermischi Anomalie im undere Ärdmantel verursacht. So chas heisse Magma dur dr Ozeanbode uusefliesse und underozeanischi Vulkan ufbaue, wo mänggisch, wie im Fall vo de Insle im Südpazifik, us em Wasser uuseschdiige.
Die hüütige Platte
Wie d'Eierschale vomne Hüehnerei bildet d'Lithosphäre die relatv dünni (im Durchschnitt öppe 100km dicki) Schale vode feschte Erdchugle - abr mit "Sprüng" (=Riss)! Die Riss underteiled d'Lithosphäre hüüt in 7 Haupt- und öppe 10 chlineri Platte. Die meischte Platte bestönd sowohl us kontinentaler als au us ozeanischer Chruschde, es gitt abr au Uusnahme.
Qisas al-anbiyāʾ
D Qisas al-anbiyāʾ isch e Gattig vo Büecher uf Arabisch, Persisch und Türkisch, wo in ene Gschichte über die vorislamische Brofeete us us ere islamische Perspektive verzelt wärde. S Material isch mäistens in ere chronologische Räijefolg aagordnet, so dass mä es Bild von er gschlossnige islamische Vorzit überchunnt, vo dr Erschaffig vo dr Wält bis zum Ufdräte vom Brofeet Mohammed. Si überschniide sich inhaltlig mit islamische Wältchronike, wo mä s gliiche Material vilmol in de Iiläitigsdäil zur vorislamische Zit cha finde, und mit dradizionelle Korankommentar, wo uf die Gschichte zruggriffe, wenn si die narrative Passaasche im Koran behandle.
Zunge
D Zunge, (althoochdütsch zunga,, glōssa) d Lällä oder dr Lälli isch e lenglige Muskelkörper, wo von ere Schliimhut überzoge isch und uf em Boode vo dr Muulhööli lit und die fast ganz usfüllt, wenn s Muul zue isch. D Zunge chunnt bim Mensch und de mäiste andere Wirbeldier vor.
Si wird brucht bim Chöije, Suuge und Schlucke und het Sinnesorgan zum abdaste und zum die fümf Gschmäck süess, suur, bitter, salzig und umami (旨味; von jap. 旨い umai: fläischig und härzhaft) schmöcke. Iiri Spiicheldrüese sondere Spöiz ab, wo mit em Ässe vermischt wird und bi dr Vorverdauig hilft. Bim Mensch isch d Zunge au wichdig für d Sproochbildig.
S Uusestrecke vo dr Zunge wird as Beläidigung aagluegt, wie s d Groossbaasler, es isch jo hützudags nüm ärnst gmäint, mit em Lällekönig mache, wo de Chläibaasler über e Rhii äwägg d Zunge uusestreckt.
ᛁ
îsa (ᛁ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de i-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ís, Altdänisch ᛁᛋ is; Altenglisch ís und im Hrabanische Alphabet his. D Bidütig isch "Iis". Au de gotisch Buechstabe "i" (𐌹) haisst iiz.
D i-Ruune isch die elft Ruune im alte Ruunealphabet, aber die nüüt im nordische Futhork. Si isch di dritt Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch ungrundeti offni vorderi Vokal (IPA //). Im nordische Futhork dezue ane no för //, // und //. Um si z entlaste isch im Mittelalter för /e/ und /æ/ e Punktrune (ᛂ) gschaffe worde.
Oskar Hagen (Kunsthistoriker)
Dr Oskar Frank Leonhard Hagen (* 14. Oktober 1888 z Wisbaade; † 5. Oktober 1957 z Madison, Wisconsin) isch e dütsche Kunsthistoriker und dr Gründer vo de Händel-Festspiil z Göttinge gsi.
Lääbe
Dr Hagen het 1908 afo Muusigwüsseschaft und Kunstgschicht studiere. 1913 isch er uf Halle an dr Saale und het dört 1914 bromowiert. 1918 het er si Habilitazioon gmacht und het z Göttinge as Dozänt für Kunstgschicht gschafft. As Amatöörmusiker isch er dört dr ersti gsi, wo noch fast zwäihundert Joor wider en Opere vom Georg Friedrich Händel uf d Büüni brocht het. Er het d Muusig vo Rodelinde (1920), Otto und Theophano (1921) und Julius Caesar (1922) bearbäitet und dütschi Teggst für sä gschriibe, so dass si häi chönne ufgfüert wärde.
ᛁ
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d i-Ruune Stillstônd.
Oskar Hagen (Kunsthistoriker)
Lääbe
Sini wichdigste Wärk as Kunsthistoriker si Matthias Grünewald (1919) und Deutsches Sehen (1920) gsi, wo bäidi e baar Mol nöi ufgläit worde si.
1924 isch dr Hagen uf Madison in de USA. Dört het er uf Änglisch Patterns and Principles of Spanish Art (1936) und The Birth of the American Tradition in Art (1940) uusegee.
ᛁ
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Oskar Hagen (Kunsthistoriker)
Familie
Dr Hagen isch mit dr Thyra Leisner verhürootet gsi und isch dr Vater vom Holger Hagen und vo dr Uta Hagen.
Gefährdete Arten
E gfäärdeti Art isch e biologischi Art, wo in Gfoor isch, vo dr Wält z verschwinde. D Wältnaturschutzunion International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) und anderi Inschtituzioone und Staate gän Rooti Liste uuse, wo alli Arte din vorchömme, wo d Existänz von ene iirer Mäinig nooch in Gfoor isch. Si underschäidet derbii verschiideni Grubbe vo Gfäärdig vo usgstorbe über kritisch bis zu gar nid gfäärdet. Vili Länder stütze sich bi iire Naturschutzmaassnaame of d Liste vo dr IUCN und schränke zum Bischbild d Jagd uf gfäärdeti Spezie ii, schütze Biotop, wo gfäärdeti Arte vorchömme, oder starte Brogramm, zum ene aktiv bim Überlääbe z hälfe.
Wil e groosse Däil vo de Wirbeldierarte wüsseschaftlig erfasst isch, cha mä bi dene relativ guet iischetze, weli Arte vom Usstärbe bedroot si. Bi Insekte, Bilz und Äizäller isch das seer vil schwiiriger.
Im Joor 2007 het d IUCN gschetzt, ass vo de Nacktsamige Pflanze, wo si 1021 Arte von ene erfasst het, 32 Brozänt gfäärdet si, vo 6433 Amfibiearte sig es 29 Brozänt, vo 5490 Säugerspezies si 21 Brozänt in Gfoor und vo 9998 bekannte Vogelarte 12 Brozänt. Im Vergliich isch dr Homo sapiens sapiens as LC (least concern) kategorisiert.
Schëffleng
Schëffleng (dt. Schifflingen, frz. Schifflange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Schëffleng ghert näbe dr Ortschaft Schëffleng no s Gheft Dumontshaff.
Verwaltig
Schëffleng ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Schëffleng isch dr Roland Schreiner (LSAP). Scheffe sin dr Raymond Hopp (LSAP) un dr Carlo Feiereisen (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Schëffleng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 798-99 as Scuffelingen (1123: Scefledinges, 1145: Schufflinges).
D Gmai sich entstande am 31. Augschte 1876, vorhär het si zue Esch-Uelzecht ghert.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Schëffleng ghert zum Moselfränkisch.
ᛃ
jêra (ᛃ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de j-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ár, Altdänisch ᚭᚱ ae (en Schriibfeeler); Altenglisch gér und im Hrabanische Alphabet ger, wobi biachtet werde mue, ass i all dene Näme s Ge as e Jot usgsproche werde söll. D Bidütig isch "Joor, Ern". Au de gotisch Buechstabe "j" (𐌾) isch us de Ruune entwicklet und haisst gaar.
D j-Ruune isch die zwölft Ruune im alte Ruunealphabet, aber die zeet im nordische Futhork. Si isch di viert Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch palatali Halbvokal (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte und au im altenglische Futhorc. Well s Wort im Altnordische im 7. Joorhundert s Jot im Wortafang verloore het, werd die Ruune bruucht um de volloffni Vokal // z schriibe.
Form
D Ruune het sini Form i de jüngere Traditione gänderet; z Skandinavie isch si ᛅ und z England ᛄ.
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Fröningen
Frehnige (frz. Froeningen, dt. Fröningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Frehnige lijt àn dr Ìll, 12 Kilometer sìdlich vun Mìlhüüse un 10 Kilometer nerdlich vun Àltkìrech.
Gschìcht
Frehnige ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1290 àls Frenningen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Frehnige ìsch. Frehnige ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Frehnige ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Isländische Sprache
Ysländisch (íslenska) isch e skandinavischi Sproch und Amtssproch vo Ysland.
Gschicht
Ysländisch isch äng mit em Altnorwegische verwandt. Sälli hät sich sit em 14. Johrhundert agfange verändere und isch zum moderne Norwegisch worre, Ysländisch isch aber durch sini isolierti Lag eso blybe. Di gschrybeni Sproch hät e langi Tradition, di älteste Beleg chömme uss em 11. Johrhundert. Im 12. Johrhundert hän d Ysländer zämme mit em Christetum au s latynische Alphabet übernoh. Mer verwändet d Büechstabe <c, q, w, z> nümmi, hät aber d Zeiche <ð, Þ> ygfiehrt.
Wyl Ysland als Insle vo de andere Länder zimlig isoliert isch, hät sich d Sproch sit em 12. Johrhundert nit verändert; Ysländer chönne d Schrifte uss derre Zit immer no läse. D Ussproch hät sich aber im 15. bis 16. Johrhundert stark verändert.
Alphabet
S ysländische Alphabet bstoht uss 32 Büechstabe. Des sin vor allem latynischi, woby c, q, w, z nit brucht werre. Usserdem chömme alli Vokal (a, e, i, o, u, y) au mit me Akzänt Akut vor. Anderi Sunderzeiche sin <ð, þ, æ, ö>. S Zeiche <þ> chunnt uss em Rune-Alphabet. In de alphabetische Ordnig chunnt s <ð> noch em <d>, <þ, æ, ö> werre in gnännter Reihefolg am Änd vom Alphabet ygordnet. <á, é, í, ó, ú, ý> chömme noch de entsprechende Büechstabe ohni Diakritikum.
Konsonante
Ysländisch underscheidet zwüsche aspirierte, präaspirierte und stimmhafte Konsonante (vgl. Tabälle). Sogar d Nasale wyse de Kontrascht uff, was sunscht sälte isch.
Wortschatz
E Merchmol vom Ysländische isch de Wortschatz. Ysländisch übernimmt numme wenigi Främdwörter; s hät sit 1964 e Komitee, wo d Entwicklig vo de Sproch beobachtet und kontrolliert und wo au neui Wörter «usdänggt». Di neue Wörter baue meistens uff em ursprünglige Wortschatz uff, so wird z. B. s Wort «Computer» zu tölva, wo eigentlig «Zällwerch» bedütet, s Delefon wird síma («Droht») gnännt.
Grammatik
Im Ysländische chönne Pronome, Subschtantiv, Verbe, Adjektiv und Zahlwörter uff vyli Arte flektiert werre. Säll cha bim Lerne vo de Sproch zu Schwyrigkeite fiehre.
Wie uff (Hoch-)Dütsch chönne Pronome in vier Fäll (Nominativ, Akkusativ, Dativ, Genitiv) stoh. S git im Singular und im Plural jewyls drei Persone, di dritti Person wird im Singular und im Plural in drei Gschlächter uffdeilt (Maskulinum, Femininum und Neutrum).
Genau wie d Pronome chönne au d Nome in drei Gschlächter, vier Kasus sowie in Singular oder Plural stoh. S git insgsamt vier Deklinationsmuster:
Bi de Verbe wird zwüsche starche und schwache Verbe underschyde. E baar Verbe schwanke zwüsche denne beide Gruppe. In de Konjugation sin di beide wichtigste Gruppe d a-Chlass und d i-Chlass. Abhängig vo de Chlass wird e Suffix aghänkt. Näbe de a- und de i-Chlass (au W4 und W3 gnännt) git s d Gruppe W1, wo im Präsens Plural und im Präteritum e „j“ bzw. „d“ vor d Ändig kriege.
Adjektiv werre noch Fall, Azahl und Gschlächt dekliniert. Im Plural sin d Ändige vom Dativ und em Genitiv yheitlig.
3. November
Dr '''3. Novämber''' isch dr 307. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 308. in Schaltjohr), dodermit blybe no 58 Däg bis zum Änd vum Johr.
Oberegg
Oberegg chan folgendes bedüte:
Lueg au:
Hilsenheim
Hìlse (frz. Hilsenheim, dt. Hilsenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hìlse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 672.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hìlse ìsch. Hìlse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìlse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wahb ibn Munabbih
Dr Abū 'Abd Allāh Wahb ibn Munabbih (* um 654 z Dhimar, Jemen; † 728 oder 732) isch e südarabische Verzeler und Überliiferer vo Isrāʾīlīyāt (jüdisch-christligi Überliifrige im Islam) gsi.
Si Wärk
Em Wahb ibn Munabbih wärde e Hufe Büecher zuegschriibe, wo dr Inhalt von ene vo jüdische und christlige Gleerte überliiferet und zum Däil no zu Läbzite vom Autor ufgschriibe worde si. Wil aber d Alfabetisierig im islamische Arabie erst um d Middi vom 8. Joorhundert aagfange het, cha mä nüt gnauers wüsse. Zu de Wärk, wo mä von ene dänggt, ass si dr Wahb ibn Munabbih gschriibe chönnt ha, ghööre biblischi Gschichte und Kommentar, Gschichte über die vorislamischi arabischi Periode (bsundrigs im Jemen), und Wärk mit räin islamischem Inhalt, drunder Maghazi Rasul Allah („D Fäldzüüg vom Gsandte vo Gott“). Vo däm git s en äinzigi Abschrift uf eme Papyrus, und dä wird z Häidelbärg ufbewaart.
Schulschwestern von Rappoltsweiler
D Rappschwiirer Schweschtere (Schulschwestern von Rappoltsweiler) sin e religieese Orde, wu zerscht in dr Schuele un in dr Erziähig gwirkt het, hit schafft er aü in e Hüffe andere Bereich. Dr het si Ürsprung un si Zäntrum im Elsass. Dr ganz Namme isch Schwestern der Göttlichen Vorsehung zu Rappoltsweiler (Sœurs de la Divine Providence de Ribeauvillé).
Iiordnung
Im Elsass hets als e Hüffe religieesi Ordensgsellschafte gha, anne 1932 sin des alli zämme 58 Stick gsii, mit 6.246 Mitgliider - des isch, im internationale Verglich, im Bezug uf d Zahl vu dr Katholike, e Spitzestellung. D groß Mehrheit sin Fraüe gsii - sie hän 38 Gsellschafte mit 829 Niiderlassunge un 5.785 Schweschtere gha. E ganz wichtigi vu däne 48 Gnosseschafte sin d Rappschwiihrer Schweschtere gsii. Am Änd vum 19. Johrhundert isch dr grescht Deil vu dr elsässische Maidli bi däne Schweschtere in d Schuel gange.
Gschicht
D Kongregation vu dr Schweschtere vu dr gettlige Vorsähung isch anne 1783 z Molsheim vum Vikar Ludwig Kemp grindet wore; si het d Ufgab ibernumme, in arme Maidli vum Land Schuel z gä. Im Kemp sini Stitze sin d Schniidermeischteri Madeleine Erhard un dr Lehrer Franz Xaver Hurstel gsii. Bim Üsbruch vu dr Franzesische Revolution sin scho mehreri Schuele vu dr Kongregation gleitet wore. In dr Revolution isch dr Orde ufglest wore; diä, wu no gläbt hän, hän sich nohär wider zämme gfunde un witerscht gmacht. Ab jetze ischs nufzue gange: Anne 1817 hets scho 110 Ordensmitgliider gha un ei Schuel no dr andere isch grindet wore.
Sitter 1819 isch s Mueterhüüs vu dr Scheschtere z Rappschwiir im ehmolige Auguschtiiner-Kloschter, sitter derte heißt mer si d Rappschwiirer Schweschtere.
No dr Iigliiderung vom Elsass in s Ditsch Rich isch anne 1873 s elsässisch Schuelwäse unter staatligi Ufsicht un Leitung gstellt wore; dr Orde het alli meglige Schikane miäße verläbe, Sicker 300 Schweschtere sin üsgwanderet un mer het gfercht, ass dr ganz Orde üsgwiise wird. Aber mit em Edwin von Manteuffel, wu ab 1879 Reichsstatthalter im Elsass gsii isch, isch e toleranti Liniä gfahre wore un dr Orde het wider voll kenne schaffe. Jetz sin aü hecheri religieesi Schuele grindet wore.
Wu noch em Griäg s Elsass wider franzesisch wore isch, het sich dr Orde licht in s neij System kenne iiläbe. 1932 sin iber 1.900 Schweschtere im Diänscht gsii. Dr Orde het 7 Internat, Sticker 300 Elementar- un Gleikinderschuele mit 950 Glasse un 40.000 Schuelermaidli gleitet.
Wu bstimmti Landstrich vum Elsiss 1940 vu dr Franzose evakuiärt wore sin, sin Rappschwiirer Schweschtere mit däne Lit ins franzesisch Vichy-Gebiät zoge un hän derte witterscht Schuel gmacht. Unter dr ditsche Bsetzung 1940 bis 44 sin d Schweschtere üs dr Schuele drängt wore; viil hän drno bim Joseph Rossé im Alsatia-Verlag kenne unterkumme.
D Orde un si Schaffe hit
Anne 1954 sin Rappschwiirer Schweschtere vum elsässische Bischof Biechy uf Brazzaville im Kongo gruefe wore. Mit dr Zit isch diä Arbet in dr Dritte Wält üsgwittet wore - hit sin si in viär afrikanische Staate un z Brasiliä.
Hit (2009) sin no iber 500 Schweschtere im Orde. Zu dr Arbete, wu dr Orde hit leischtet, ghert nimmi ellei d Erziähung - d Schweschtere sin jetze aü im Gsundheitswäse, in dr Altepfläg, im Diänscht vu dr Kirchegmeine (Pastoralwäse) un in soziale Diänscht am Schaffe. As Schuelschweschtere erreichi si no 10.000 Kinder.
Am 4. Jülli 2008 isch d Generaloberi, d Schweschter Monique, mit em staatlige Orde "Chevalier de la Légion d'Honneur" (Ritter vu dr Ehrelegion) üszeichnet wore.
Isnād
Dr Isnād isch d Chetti vo de Überliiferer vom ene Hadith, wo d Authentizidäät von ere Ussaag vom Brofeet Mohammed söll stütze und dr Hadith immer iiläitet.
Nationalversammlung (Frankreich)
D’ Nàzionààlversàmmlung (uff Frànzeesch ) ìsch s’ Unterhüüs (frànzeesch chambre basse) vum frànzeescha Pàrlàmant. S’ Owerhüüs ìsch dr Senàt; zamma bìlda sa a Zwaikàmmersyschteem.
Isnād
In dr islamische Dradizionslitratuur duet mä sich iigehend mit de Isnade beschäfdige, d. h. mä widmet sich de Überliiferer sälber und forscht iiri Lääbensumständ und Kontakt zu iire eltere (Leerer) und jüngere (Schüeler) Zitgenosse us. Mä däilt d Isnade in verschiideni Kategorie ii, je nochdäm wievil Gliider in dr Chetti feele oder je nochdäm wie bekannt si si.
Nationalversammlung (Frankreich)
D’ Nàzionààlversàmmlung bschteht üss 577 Àbgoordneta (uff Frànzeesch députés ), wo jewills ìn ainem Wàhlkrais gwählt wara — ìn jeedem Département gìtt’s mìndeschtens ain Wàhlkrais. Fìr d’ Mehrhait hàà müass àlso a Pàrtäi bzw. a Pàrtäijabìndniss 289 Àbgoordneta hàà. Dr Versàmmlungspresidànt — hìtt d’ Yaël Braun-Pivet — düat d’ Debàtta-n-ìm Plenààrsààl laita. Dr Presidànt ìsch normàlerwiis Mìtglììd vu dr greeschta Pàrtäi ìn dr Versàmmlung; d’ Vìzapresidanta schtàmma-n-üss da andra Pàrtäija, wo ìn dr Versàmmlung vertratta sìnn.
Isnād
D Analüse vo de Isnade si in de islamische Gleertekräis au hüte hooch aagsee und si wärde vo dr Islamwüsseschaft erforscht.
Nationalversammlung (Frankreich)
D’ Àmtszitt vu da Àbgoordneta ìsch 5 Joohra làng, àwwer dr frànzeescha Schtààtspresidant därft d’ Nàzionààlversàmmlung uffleesa, fìr àss näija Wàhla schtàttfìnda — ar därft dàs numma ainmol pro Joohr màcha. Dia Màssnàhm ìsch sitter 2000 saltaner worra, wial dur a Volksàbschtìmmung dr Àmtszitt vum Schtààtspresidant üss sììwa Joohra-n-uff fìmf Joohra verkìrzt worra-n-ìsch. Vu dr Pàrlàmantswàhl vu 2002 àà bis àn dr Wàhl vu 2022 hàt dr Presidànt jeedsmol a Mehrhait ìn dr Nàzionààlversàmmlung ghàà; a Uffleesung vu dr Versàmmlung wurd àlso z’unnutz sìì. Waga dr Gwàltsänttailung därft dr Schtààtspresidant nìt àn da Debàtta-n-ìm Pàrlàmant mìtmàcha. Ar därft jedoch a Reeda vor àm Kongrass vum Pàrlàmant ìm Schloss vu Versailles hàlta, odd’r kààt a Briaf schriiwa, wo d’ Presidanta vu jeeda Kàmmer vor àn da Àbgoordneta un Senàtoora laasa, ohna Debàtta.
Sitter dr äärschta Legislàtüürperiooda vu dr Nàzionààlversàmmlung wahrend dr frànzeescha Revoluzioon düan d’ Lìnkspàrtäijer uff dr lìnka Sitta vum Plenààrsààl sìtza, wämm’r ’na vum Sìtz vum Versàmmlungspresidant har sììht, un d’ rachta Pàrtäijer uff dr rachta Sitta. Dr offiziälla Sìtz vu dr Nàzionààlversàmmlung ìsch dr Palais Bourbon àm lìnka-n-Ufer vu dr Seine ìm 7. Arrondissement vu Pàriis. D’ Nàzionààlversàmmlung bnutzt àui àndra nochberliga Gebäijer, wia dr Immeuble Chaban-Delmas uff dr Rue de l’Université z’ Pàriis. Wia d’ maischta wìchtiga Ìnschtitüzioona z’ Pàriis wìrd d’ Nàzionààlversàmmlung vu Repüblikànischa Gàrda bwàcht.
Hubert Deuringer
Aus seim Leaba
Glei nôch-em Kriag fangt fir da Deuringer sei graußa musikalischa Karriere ôô: 1945 wuud’r Akkordeonischt beim Radio Stuttgart. Zwoi Jôhr druff wechslet’r zom nei grendeda Sidweschtfunk (SWF) nôch Bada-Bada ond wiider a Jôhr schbäder wuud’r dr Chef vom SWF seim Danz-Orkeschtr. En de 1950er ond 60er Jôhr kô mr dean Môô e-ma Haufa Fernsehsendonga als Solischt ond Kabellmoischtr seha. Drneaba iabt’r au noh an Lehrauftrag zor Ausbildong vo Akkordeon-Solischda en Stilistik, Harmonii-Lehr ond Improvisazioo am Hohner-Konservadorium z Trossenga aus. 1959 heiradet dr Deuringer sei Ursula. Em Lauf dr Zeit werret selle zwoi d Eltra vo drei Kendr.
Em hoha Alder erkrankt dr Hubert Deuringer noh an Krebs, wo-nr sich nemme drvoo erhola kôô. Am 16. Juni 2014 schließt’r en seim Geburts- ond Hoimetort seine Auga fir emmer. Emmerhin ischt’s-em vorgennt gwäa, 90 Jôhr alt zo werra.
Ehronga ond Nôchwirkonga
Fir seine Vordenscht om d Volksmusik isch dr Hubert Deuringer 1964 mit dr Hermann-Schittenhelm-Medaille auszoichnet wôrra. Benannt isch der Preis nôch-em Grender vom erschda Harmonika-Orkeschtr 1927. Nôch-em Deuringer seim Ableaba hôt-em sei Hoimetgmoind en ihrem Hoimetmuseom an oigena Raum gwidmet, wo vorschiidene Ausstellongs-Stickla Auskunft ibr sei Lebenswerk geabet.
Saaralben
Alwe (lothrìngisch; frànzeesch Sarralbe, ditsch Saaralben) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Die Tribute von Panem
D Tribut vu Panem (Originaltitel: The Hunger Games, dytsch Die Tribute von Panem) isch e distopischi Romantrilogy vu dr US-amerikanische Schriftstelleri Suzanne Collins. Im Original sin d Roman zwische 2008 un 2010 erschine. Di dytschen Ibersetzige vu dr Sylke Hachmeister un em Peter Klöss sin zum erschte Mol zwische 2009 un 2011 im Oetinger-Verlag vereffetligt wore.
Saaralben
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Alwe lijt àn dr Sààr àn dr Granz zem Elsàss uf re Heche zwìsche 206 un 262 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Alwe ghere d Ortsdeiler Cité Solvay, Eich (lothr. Ääsche), Le Haras, Rech (lothr. Räsch), Saarhof, Saltzbronn un Schottenhof. D Nochbergmeine sìn Hambach ìm Norde, Willerwald ìm Nordoschte, Kirviller ìm Sìdweschte, Le Val-de-Guéblange un Holving ìm Weschte, Richeling ìm Nordweschte un d elsassische Gmeine Herzum un Kàschel ìm Oschte, Hàschkiech, Bìssert un Hinsìnge ìm Sìde.
Die Tribute von Panem
Panem
Schließlig isch s wäg dr all greßere Uusbytig vu dr Mänsche zuen eme Ufstand vu dr Dischtriktbewohner gege s Kapitol chuu. Dä Ufstand isch aber nidergschlaa wore un dr Dischtrikt 13 isch vollständig gschlisse wore. As Mahnig fir d Dischtrikt hän d Herrscher di sognännte Hungerspiil yygfiert. Die solle d Dischtrikt yyschichtere un dra mahne, ass si dr Macht vu dr Regierig schutzlos uusgliferet sin.
Saaralben
Gschìcht
Alwe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 718 àls Alba (12. Jh.: Albe, 1200: Alba, 1208: Aubles, 1215: Alban, 1223: Albain, 1416: Aulbe, Abben, Burgalben, 1474: Saar-Albe, 1505: Alben, 1539: Awlbe, 1572: Sar-Alben, 1594: Aulbe, 1609: Albe, 1634: Saar-Albe, 1698: Saralbe, 1756: Sar-Albe, And 18. Jh.: Sarre-Albe).
Die Tribute von Panem
Kapitol
S Kapitol isch d Hauptstadt vu Panem un wird diräkt vum Bresidänt Snow regiert. Sy Bewohner sin di rychschte Burger vu Panem. Si läbe, vergliche mit dr maischte Mänschen in dr Dischtrikt, in dekadäntem Luxus. Alli Tribut wäre zue dr Hungerspiil ins Kapitol gholt, go si dert träniere un bresäntiere. Fir d Bewohner vu dr Hauptstadt sin d Spiil e groß Vergniege un di wichtigscht Veraastaltig vum Johr.
Saaralben
Gschìcht
Eich ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1316 àls Eigen (1594: Eychen, 1779: Eichen), Le Haras ànne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1756 àls Le Haras de Saralbe (And 18. Jh.: Grand Haras), Rech ànne 1594 àls Zumrech (1751: Reich, 1756: Rech) un Saltzbronn ànne 1417 àls Solzborn bey Alben (1546: Alben Saltzbronn, 1581: Saltzbron, 1594: Saltzborn, 1645: Salsbrügen, 1756: Salsbron, 1776: Saltzbronn, And 18. Jh.: Saltzbrun).
Die Tribute von Panem
Dischtrikt
Dr Räscht vu Panem isch in verschideni, unterschidli großi Dischtrikt yydailt, wu alli uf bstimmti Produkt spezialisiert sin, zem Byschpel Fischerei oder Chooleabböu. Die Spezialisierig macht fir s Kapitol d Kontroll iber d Bezirk megli, wel kai Dischtrikt autark isch. S git aber ermeri un weniger armi Dischtrikt.
Saaralben
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch Alwe züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Die Tribute von Panem
Hungerspiil
All Johr wären us jedem vu dr zwelf Dischtrikt ai Maidli un ai Bue im Alter zwische 12 un 18 Johr uusglost, di sognännte Tribut, wu su in ere Freiliechtarena bis zum Dod gegenenander mien kämpfe, bis nume no ai Tribut läbt. D Spiil wären im Färnsee un uf Lyynwänd in ganz Panem iberdrait, un d Bewohner vu dr Dischtrikt wäre zwunge, d Spiil as Fescht z fyyre.
Saaralben
Verwàltung
vun Alwe ìsch. Alwe ghert zem Kommünàlverbànd.
Die Tribute von Panem
Hungerspiil
Voreb d Spiil aafange, git s im Kapitol e Parad mit dr Tribut, e dreidägig Träning un Färnsehufdritt fir si. D Spiilmacher schetze d Gwinnschangsen yy un d Tribut gän si Miei, Sponsore vu sich z iberzyge, wu ihne in dr Arena Gschänk wie Nahrig oder Medizin chenne zuechuu loo, ass ihri Iberläbesschangse stygt. Fir d Tribut stoht doderzue us jedem Dischtrikt e Mentor z Verfiegig, wu ne friejere Siiger us em jewylige Dischtrikt isch.
Saaralben
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Alwe ghert zem Rhinfrankisch.
Die Tribute von Panem
Hungerspiil
In dr Arena wäre d Tribut schließlig uf Metallblatte uusgsetzt, wu im e Chrais um e Fillhorn aagordnet sin. Si hän ai Minut der Zyt go si orientiere, derno derfe si losränne go si Uusrischtig wie Nahrig, Waffe oder Medizin us däm Fillhorn z hole. Doderby git s am Aafang all Johr e bluetigi Metzgete, wu e große Dail vu dr Tribut scho um s Läbe chunnt.
Di gsamt Arena isch mit eme Chraftfäld umgee, wu d Tribut am Abhaue hinderet. D Spiilmacher chennen Yyfluss nee uf s Wätter, un wänn d Spiil fir d Zueschauer langwylig wäre, zwinge si d Tribut mit Spezialeffäkt zum Kämpfe. Fir e jede dot Tribut wird e Kanone abgchossen un zobe erschynt e Bild vum Verstorbene am Himmel, ass d au d Tribut, wu no läbe, wisse, wär umbrocht woren isch.
Band 1: Deetligi Spiil
Di 16-jehrig Katniss Everdeen us em Dischtrikt 12 nimmt dr Blatz vu ihre jingere Schweschter Primrose bi dr 74. Hungerspiil yy. Zämme mit em Peeta Mellark soll si gege 22 anderi Tribut in ere Arena kämpfe. D Situation verkompliziert si aber, wu dr Peeta in eme Interview sy Liebi zue dr Katniss gstoht. Ihre Mentor Haymitch Abernathy, wu vor 24 Johr d Spiil gwunne ghaa het, verlangt vu dr baide, ass si in dr Effetligkait s verliebt Bärli spiile. Am Aafang vu dr Hungerspiil verliert d Katniss dr Peeta aber us dr Auge un findet en speter schwär verletzt wider. Zämme kämpfe si gege di andere, bis nume no di baide ibrig sin. Wel si sich nit wän gegesytig umbringe, bschließe si mit Hilf vun ere Lischt z iberläbe: si wän giftigi Beeri ässe, dodermit hätt s Kapitol kai Siiger, was schlächt fir d Reputation vu dr Spiil wär, wel skai Siiger chennt bresäntiert wäre. Doderdur wird dr Seneca Crane, dr oberscht Spiilmacher, zwunge, d Katniss un dr Peeta zue dr Siiger vu dr 74. Hungerspiil z chreene. Speter erfahrt d Katniss vum Haymitch, ass s Kapitol, vor allem dr Bresidänt Snow, nit seli begaischteret gsii isch vu dr Idee vu dr Katniss zum Sälbschtmord un ass dr Seneca Crane derwäge umbrocht woren isch.
Band 2: Gfehrligi Liebi
Sechs Monet sin vergange, syter ass d Katniss un dr Peeta bi dr Hungerspiil gsii sin. Dr Katniss erkännt, ass ihre Handle e Chettereaktion fir d Rebälle z Panem uusglest het. Dr Bresidänt Snow droht dr Katniss, ass er ihri Familie un Freind losst umbringe, wänn si nit hilft, d Rebälle z berueige. Uf dr Tuur vu dr Siiger wird dr Katniss klar, ass d Rebellion in ainzelne Dischtrikt scho aagfange het. Wu dr Peeta vu dr Erbrässig dur dr Bresidänt Snow hert, macht er ihre vor laufender Kamera ne Hyrotsaadrag. Si hän d Rächnig aber ohni dr Bresidänt gmacht, dää verchindet, ass zue dr 75. Hungerspiil, dr dritte Jubelspiil, je zwai vu dr ehmolige Siiger us jedem Dischtrikt uusglost wäre. Fir dr Dischtrikt 12 mien d Katniss un dr Peeta in s Ränne. D Katniss schwert si, ass si desmol alles will unternee go em Peeta s Läbe z rette, au wänn des bedytet, ass si sälber mueß stärbe. Uf Dränge vum Haymitchs sueche si si Verbindeti us dr andere Tribut und finde sonigi, wu ohni Wisse vu dr Katniss un em Peeta fir e Widerstandsgruppe gege s Kapitol kämpfe. Wu d Katniss d Arena vu dr Hungerspiil schlysst, wird si mit eme Hovercraft in dr ghaim ghalte Rebällestitzpunkt im verwieschtete Dischtrikt 13 brocht. Si mueß vum Haymitch erfahre, ass dr Peeta vum Kapitol gfange gnuu isch. Dr Gale sait ere, ass Dischtrikt 12no dr Hungersiil dur Brandbombe vellig verwieschte woren isch.
Band 3: Ufgflammti Wuet
D Katniss isch no ihre Befreiig us dr Arena im Dischtrikt 13, wu s offiziäll nimi git, wu s aber en unterirdisch Bunkersischtem het, wu dr Rebälle as Stitzpunkt dient. Dr Peeta isch im Kapitol gfange. Wu d Katniss zuestimmt, ass si s Gsicht fir d Rebällion wird, warnt dr Peeta bi me Ufdritt im Färnsee vum Kapitol sii un d Rebälle vor eme Luftaagriff uf Dischtrikt 13. S glingt dr Rebälle, dr Peeta un anderi Gfangeni us em Kapitol z befreie, är isch aber dur Folter un Närvegift psychisch broche un cha Wahn un Wirkligkait nimi unterschaide. D Katniss wird militärisch uusbildet un wird zämme mit ere militärische Ainhait un eme Kameratiim zum Kapitol gschickt, go fingierti Aagriff fir s Rebällefärnsee z filme. Bi däne Ufnahme wird e Chettereaktion uusglest un d Gruppe mueß in dr Untergrund vum Kapitol flichte. No Kämpf chunnt d Katniss bis zum Bresidäntepalascht, wu d Rebälle iber s Kapitol sige, si mueß aber sää, wie ihri Schweschter Prim un anderi Rebällesaniteter dur e letschte Luftaagriff um s Läbe cheme. Wu si dr Bresidänt Snow in ere offiziälle Zeremony soll exekutiere, entschaidet si si derzue, d Bresidänti vum Dischtrikt 13, Coin, z verschieße, wel die dr Mord an dr Prim aagornet ghaa het. Dr Bresidänt Snow stirbt an innere Bluetige. Noch ere Grichtverhandlig chehrt si retuur in Dischtrikt 12, dr Peeta chunnt e Wyyli speter hintenooch. Im Epilog sin di baide ne Baar un hän zwai Chinder.