cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heinz de Specht
Gschicht
Bishär hät Heinz de Specht füf Albe use gee, di erste drü bi Bretterwelt, die baiden andere bi Gadget Records. Es git e DVD mit em Name macht uns fertig!, wo bi Bretterwelt usecho isch (Stand 2018). Im Novämber 2018 hät „Heinz de Specht“, wie bi erer erste Tournee, im „Theater am Hechtplatz“ mit em Liederobed „Tribute to Heinz de Specht“ eri Abschidstour gstarted. Am 2. Juni 2019 söll dänn de letschti Vorhang falle.
Badische Ständeversammlung
D Zyt vu 1819 bis 1831
Wichtig isch vor allem s Budgeträcht vu dr Zwoote Chammere vu dr Ständeversammlig gsii. Derzue het d Verfassig, wu dr Karl Friedrich Nebenius entworfe ghaa het, vorgsää, ass es fir alli Gsetz, wu s um „die Freiheit der Person oder das Eigentum der Staatsangehörigen“ gange isch, d Zuestimmig vu boode Chammere bruucht het.
Heinz de Specht
Urheberrächtsproblem
Uf de CD Därf mer das?, wo im 2014 usechoo isch, gfindt me s Lied «Aromat» und drum händs uf d CD-Hülle s Bild vom Knorrli tue, wo uf jedem gääl-grüe-roote Aromat-Büggsli z gseh isch. S Trio isch dänn aber vo de Firma Knorr (Unilever-Konzärn) us Tääinge ufmerksam gmacht worde, as me das nöd därf, wil dä chli root Aromat-Maa urheberrächtlich gschützt segi. Drum händs es neus Bild müese entwärfe und di scho truckte CD-Hülle mit eme Chläber verdeckt, wo druf gstanden isch, as de Gebruuch vom Knorrli missbrüüchlich segi.
Badische Ständeversammlung
D Zyt vu 1819 bis 1831
Insgsamt het d Verfassig fir die Zyt verglychswys umfangrychi Megligkaite fir e opposizionälli Yyflussnahm bote. Derzue isch e Raie vu wichtige liberale un demokratische Opposizionsbolitiker chuu, dodrunter scho vor 1830 dr Johann Adam von Itzstein, dr Karl von Rotteck un dr Carl Theodor Welcker un in dr 1840er dr Friedrich Daniel Bassermann, dr Friedrich Hecker, dr Alexander von Soiron, dr Adolf Sander un dr Karl Mathy, wäge däm hat dr Metternich gsait, in dr badische Zwoote Chammere heeb s „unleugbar die ausgeprägtesten Demagogen Deutschlands“. Au fir di kadolisch Sozialbolitik giltet di Zwoot Chammere wäg dr „Fabrikred“, wu dr Joseph von Buß am 25. April 1837 ghalte het, as relevante Myleschtai. Die Fabrikred wird vylmol di erscht sozialbolitisch Reed vor eme dytsche Barlemänt gnännt.
Heinz de Specht
Videoclip
Vom Heinz de Specht gits au es paar Videoclip uf YouTube. Au do nämed si kais Blatt vor s Muul, wie s Bischpil «Afrika» zaigt, wos um d Iiwanderig goht. Endi Augschte 2016 häts wägen aim Filmli en chlinne Wirbel geh im Netz. Im Lied «Nur din Job» und em gliichnaamige Clip kritisiert s Trio de Boulevard-Journalismus, vorallem de Blick wäg de Prichterstattig vom Mordfall z Rupperswil.
Badische Ständeversammlung
D Zyt vu 1819 bis 1831
Di eerschte Sitzigsperiode vu dr Zwoote Chammere sin aber no unter starkem Yyfluss vu dr Bolitik vum Dytsche Bund gstande, wu no dr Karlsbader Bschliss bregt gsii sich dur e grundsätzligi Yyschränkig vu dr burgerlige Freihaite un e Sterkig vu dr monarchische Regierige. In däm Zämehang isch anne 1825 au d Verfassig vum Großherzogdum zue Gunschte vu dr Regierig abgänderet wore.
Heinz de Specht
Diskografii
Albe:
Badische Ständeversammlung
D Ära Winter
Eerscht 1831, wu dr Ludwig Georg von Winter badische Inneminischter woren isch, het d Ständeversammlig di eerschte liberale Akzänt chenne setze, wu mer im Dytsche Bund s Barlemänt derfir gchännt het as „die eigentliche Schule des vormärzlichen Liberalismus“. . Zum aine het im Reformlandtag von 1831 d Opposizion, wu in dr Hauptsach us Beamte bstanden isch un wäg däm vylmol „Geheimratsliberalismus“ gnännt wore isch, d Regierig zur Ruggnahm vu dr Verfassigsänderig vu 1825 drängt un het eso dr Ruef as Verdaidiger vu dr Verfassig kriegt. In verschidene Gsetz sin di verblibene Feudalrächt wie d Fron un d Zehnte ufghobe (Buureemanzipazion) un d Gmaindsornige liberalisiert wore. Wichtig isch au s Prässegsetz gsii, wu d Vorzänsur abgschafft het. Des Gsetz het uf Druck vu Eschtrych un Preuße anne 1832 wider mieße zruggnuu wäre un isch ab do ain vu dr Hauptstrytpinkt zwische Opposizion un Regierig gsii.
D Ära Blittersdorf
Noch em Dood vum Winter anne 1838 het dr Usseminischter Blittersdorf e große Yyfluss uf di badisch Bolitik gwunne. Eerscht jetz het si di konservativ-reaktionär Streemig, wu syt 1833 im Dytsche Bund noch em Hambacher Fescht un em Frankfurter Wachesturm vorgherrscht het, au im Großherzogdum voll uusgwirkt. Dr Blittersdorf het versuecht, di Zwoot Chammere schwecher z mache, indäm er di Eerscht Chammere un d Kumpetänze vum Dytsche Bund sterker gmacht het. Derzue het er au versuecht, di opposizionäll Beamteschaft z diszipliniere un uf d Regierigsbolitik z verpflichte. Doderby het dr Blittersdorf aber kai Ruggsicht gnuu uf di bolitisch Stimmig z Bade un het eso s innebolitisch Klima noohaltig vergiftet.
Dr Druck vu dr Regierig het greßeri Aasträngige bi dr Opposizion uusgleest, wäge däm isch dr Wahlkampf vu 1842 mit ere bis dert nit gchännte Herti un Bolitisierig vum Volk gfiert wore. Au dr Großherzog Leopold isch in die Ussenandersetzig verwicklet wore, des het sym Aasää in dr Effetligkait zimli gschadet. Ass d Beamteschaft, wu in dr Zwoote Chammere verdrätte gsii isch, eso gmaßreglet woren isch, het e bolitischi Lagerbildig prowoziert, wu si großi Dail vum Volk mit dr Opposizion solidarisiert ghaa hän un si mit Petizione unterstitzt un Dankadrässe zur Verdaidigung vu dr Verfassig ufgruefe hän. D Fyre zum fimfezwanzgjehrige Bstoh vu dr Verfassig anne 1843 hän zue Hyfe Großdemonschtrazione gege d Regierig Blittersdorf im ganze Land gfiert.
D Regierige Nebenius, Boeckh un Bekk
Anne 1843 het dr Bassermann im Rame vum Urlaubsstryt, wu di badisch Regierig däne Beamte, wu fir d Opposizion in di Zwoot Chammere gwehlt wore sin, dr Urlaub doderfir un dodermit s Wohrnee vu irem Mandat het welle verwaigere, d Ablähnig vum Regierigsbudget organisiert un het mit em eerschte barlemäntarische Missdröuesaadrag in dr dytsche Gschicht dr Ruggdritt vum konserwative Minischterium unter em Blittersdorf erzwunge. Dr Nebenius isch derno zum Inneminischter gruefe wore un 1844 au no dr Boeckh, e Kamrad vum Nebenius zum Staatsminischter, e churzfrischtige Bolitikwägsel het s aber nit gee. Wu bi dr Wahle vu 1845/46 d Opposizion e klari Meehaiit iberchuu het un di bolitisch Stimmig dur dr Stryt um dr Dytschkadolizismus no verscherft woren isch, het si dr Monarch ändgiltig zwischen ere Verscherfig vum Kurs un em Noogee mieße entschaide. Dr Leopold het si, unter em Rot vum Joseph von Radowitz, im Dezämber 1846 fir e liberaleri Posizion entschide un het dr Johann Baptist Bekk zum Inneminischter un Staatsminischter gruefe. Dr Bekk het im Dezämber 1846 gege vyl Erwartige derfir gsorgt, ass di Zwoot Chammere s Regierigsbudget aagnuu het, des het aber zuen ere Ufspaltig vu dr Opposizion, wu bishär zämer ufdrätten isch, in e liberale Fligel um dr Welcker un e nit kompromissberaite radikale Fligel um dr Itzstein gfiert.
Am 12. Februar 1848 het dr Bassermann im Ruggriff uf sy verglychbare Aadrag vu 1844 (Motion Bassermann) un dr Aadrag vum Welcker vu 1831, e vum Volk gwehlti Verdrättig bim Bundesdag z Frankfurt am Main gforderet. Die Forderig isch mit e Uusleser vu dr Merzrewoluzion z Dytschland gsii un het iber d Haidelbercher Versammlig un s Vorbarlemänt schließli zum eerschte frei gwehlte Barlemänt fir Dytschland, dr Frankfurter Nationalversammlig gfiert.
Di Zwoot Chammere in dr Badische Rewoluzion
Im Rame vu dr Badische Rewoluzion het d Uflesig vu dr Ständeversammlig zue dr drei Fordergi vu dr Rewoluzionär ghert, wu dr Regierig Bekk noch em Ufstand vu dr Raschtatter Garnison am 13. Mai 1849 iberbrocht woren isch. Am Dag druf hän di Rewoluzionär um dr Amand Goegg un dr Lorenz Brentano d Regierigsgwalt ibernuu. Am 17. Mai het dr Landesuusschuss d Uflesig vu boode Chammere aagornet. Statt däm isch d Wahl zuen ere konschtituierende Versammlig aagsetzt wore, wu am 10. Juni zum erschte Mol zämedrätten isch. Nodäm preußischi Druppe dr Ufstand nidergschlaa ghaa hän, isch di alt Verfassig widerhärgstellt wore.
No dr Rewoluzion
Wo d Rewoluzion nidergschlaa gsii isch, sin z Bade 23 Revolutionär hiigrichtet wore, di wichtigschte Fierer vum Ufxstand sin aber fascht alli ins Uusland gflichtet. Drotz ass s Land dur di preu0isch Armee bsetzt woren isch un e konservativ Minischterium unter em Friedrich Klüber gruefe woren isch, isch d Gegereakzion in dr Bolitik aber verglychsays mild blibe. Greßeri Freihaite un demokratischi Burgerrächt het s aber langi Johr kaini geBi dr Wahle hän ender di konservative Kandidatw gwunne. Au sin d Verdrätter vum Liberalismus, zem Byschpoel dr Georg Gottfried Gervinus, dur Prozäss gängelet wore. Ainewäg isch Bade ne Verfassigsstaat blibe un d Birokraty isch bis uf wenig Uusnahme in dr Händ vu dr alte Beamtescaft bliube. Wel wäg dr wirtschaftlige Not in dr 1850er Johr vyl Faymilie uusgwanderet sin, vor allem us dr untere Schichte, sin di bolitische Verhältnis als furt konserviert wore mit entsprächende Meehait in dr Ständeversammlig. Erscht im Zug vum Eschtrychisch-italienische Chrieg 1859 isch s wider zue greßere bolitische Debatte chuu iber d Dagesboilitik uuse. D Gräbe sin jetz verlofe zwische Aahänger vu dr chlaidytsche Lesig, wu ne schnälli Ainhait vu Dytschland unter preußischer Fierig aagsträbt hän, un Aahänger vu dr großdytsche Lesig, wu Eschtrych unterstitzt ghaa hä nun vylmol antipreußisch yygstellt gsii sin.
En ander relewant Thema isch dr Stryt vum Großherzogdum mit dr kadolische Chilche gsii. Där Stryt het 1860 derzue gfiert, ass er liberali Regierig mit Abgordnete vu dr Zwoote Chammere unter dr Fierig vum Anton von Stabel bildet woren isch. Bregt gsii isch die Regierig vum Franz von Roggenbach, si het e Kurswägsel yyglaitet un iri Arbetswys isch demokratischer wore, indäm si d Bolitik zäme mit dr Meehait vu dr Zwoote Chammere vu dr Ständeversammlig gstaltet ghaa het.
Des het si aber wider gänderet, wie mee di bolitische Händel zwische Preuße un Eschtrych 1866 eskaliert sin. Noch em Ruggdritt vu dr Regierig as Fol vu dr Niderlasg im Chrieg vu 1866 het dr Großherzog dr Karl Mathy zum Bresidänt vum Staatsminischterium gruefe. Dr Mathy, as Chammerabgordnete in dr 1840er as Linke gfirchtet, isch mit sym Inneminichter Julius Jolly wider zuen ere gouvernementalere Regierigswys zruggchehrt, wu scho au Achtig gee het uf rächtsstaatligi Prinzipie, aber d Winsch vu dr Zwoote Chammere mee oder weniger ignoriert het. Di Zwoot Chammere het wäge däm als heftiger Gsetz zue dr Prässefreihait un zue dr Minischterverantwortligkait gforderet, am Änd mit Erfolg. D Verfassigsänderige vu dr Regierig Mathy vu 1867 un vu 1868 hän dr Ständeversammlig s Gsetzesinztiativrächt un s Rächt vu dr Minischteraachlag brocht. Di Zwoot Chammere eht derzue s Rächt iberchuu, ire Bresidämn sälber z wehle. 1904 isch d Wahlperiod uf vier Johr verchirzt wore.
Wahlbezirk
Bi dr ‚Yydailig vu dr Wahlbezirk het mer nit – wie hite – versuecht, ass e jede Abgordnet vun ere glyche Aazahl vu Wahlberächtigte cha gwehlt wäre, nai, mer het di wirtschaftli Bedytig fir dr Staatshuushalt gnuu zum d Wahlbezirk yydaile. Di 63 Abgordnete (22 us dr Stadtwahlbezirk un 41 us dr Ämterwahlbezirk) hän wäge däm die Landesdail sterker represäntiert, wu wirtschaftli proschperiert hän.
Fir Lischte vu dr Wahlbezirk, lueg in dr Lischte vu dr Mitglider vu dr Badische Ständeversammlig.
Stadtwahlbezirk
Bi dr Yydailig vu dr Wahlbezirk hän 14 Stedt e Sonderstatus kriegt. Kallruh un Mannem hän je 3 Abgordneti gstellt, Haidelberch, Fryburg, Pforze un Lohr je 2. Iberlinge, Konschtanz, Offeburg, Raschti, Bade-Bade, Durlach, Brusel un Wärte het ain, eso sin in dr 14 stedtische Wahlbezirk insgsamt 22 Abgordneti gwehlt wore.
No § 35 vu dr Wahlornig isch d Zahl vu dr Abgordnete In Berücksichtigung theils ihrer commerziellen Bedeutenheit, theils ihrer früheren Verhältnisse, theils und vorzüglich aber in Betrachtung ihres stärkeren Beytrags zu den indirecten Abgaben… feschtglait wore.
Ämterwahlbezirk
S Land usserhalb vu dr Stadtwahlbezirk isch in 41 Ämterwahlbezirk yydailt wore, wu je ain Abgordnete gstellt hän. No § 34 vu dr Wahlornig isch d Verdailig mit Rücksicht auf die directe Steuer-Last der verschiedenen Ämter feschtglait gsii.
Fraktione in dr Zwoote Chammere bis 1870
Bolitischi Barteie im modärne Sinn hän si eerscht noo 1860 entwicklet. Bis dert cha mer in dr Hauptsach di boode Grundstremige vun ere konservative oder liberale Gsinnig vu dr Abgordnete unterschaide. E konservativi Gsinnig isch mit dr Regierigsbolitik vum Obrigkaitsstaat in dr Regle konform gange, e liberali Yystellig mit ere mee oder weniger stark uusbregte opposizionälle Haltig.
Wäg em dritte badische Ufstand im Rame vu dr Dytsche Rewoluzion isch d Ständeversammlig am 14. Mai 1849 de facto ussenander gange. Am 3. Juni 1849 hän d wahlberächtigte Manne vu Bade no dr Wahlornig vu dr dytsche Nazionalversammlig iber Zämmesetzig vun ere konschtituierende Landesversammlig abgstimmt. Di Badisch verfassiggebend Versammlig vu 1849 het aber nume in dr Zyt vum 10. bis 30. Juni 1849 gschafft.
Vu 1850 bis zue dr dytsche Rychsainigung 1871 het s die Zämmesetzig vu dr Zwoote Chammere gee:
D Ständeversammlig vu 1870 bis 1918
Anne 1870 sin d Wahlkrais vu dr Zwoote Chammere abgänderet wore un s allgmain un glych Wahlrächt isch yygfiert wore. 1904 isch s diräkt Wahlrächt yygfiert wore. Au d Zämmesetzig vu dr Eerschte Chammere isch gänderet wore, Verdrätter vu dr Beruefskerperschafte, Abgordneti vu dr Handelschammere, dr Landwirtschaftschammere un dr Handweärchschammere sin ufgnuu wore. Im ganze Rych Ufmerksamkait brocht het d Zämenarbet vu Nazionalliberale, Demokrate un Sozialdemokrate im Großblock syt 1905.
Die Tabälle zaigt d Verdailig vu dr Sitz in dr Zwoote Chammere vu dr badische Ständeversammlig syt dr Rychsgrindung bis zum Änd vu dr Monarchy:
Lischt vu dr Chammerbresidäntde
In däre Ibersicht sin d Chammerbresidänte ufglischtet.
Johann Jakob Aenishänslin
Dr Johann Jakob Aenishänslin isch e regionale Politiker us em Kanton Baselland. Är isch am 21. Hornig 1796 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 3. Novämber 1866 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch Gälterchinder Bürger und reformiert gsi.
Sy Härkunft
Dr Johann Jakob Aenishänslin isch dr Soon vom Friedrich Aenishänslin und dr Barbara Erb gsi. Syni Öltere hei buuret. Är het im Joor 1814 d Elisabeth Gerster ghürotet. Das isch d Tochter vom Basler Statthalter z Sissech gsi.
Sy Bruef
Är het bim Dorfpfarrer Unterricht gno und isch zwöi Joor ins Wälsche, in Nöyieburg go französisch leere. Nohär het är e Handelsleer z Basel gmacht und als Chaufmaa abgschlosse.
Politik
Dr Johann Jakob Aenishänslin isch vo 1824 bis 1828 z Gälterchinde Gmeinipresidänt gsi. Bis zu dr Kantonstrennig isch är im Basler Grossrot gsesse. Är isch Richter am Appelazionsgricht gsi und im Militär Offizier. Vo 1833 bis 1844 und vo 1863 bis 1866 isch är im Basellandschaftliche Landrot gsesse. Är isch Erzieigsrot gsi 1835/36; denn Tagsatzigsgsandte 1837; Verfassigsrot 1838, 1850 und 1862; Regierigsrot 1844 bis 1850; Oberrichter 1834 und 1851 bis 1860 (drby meermols Presidänt) und schlussändlig au no Kriminalgrichtspresidänt 1838. –E Gschtalt wo im noygründete Kanton Basel Landschaft integriert gsi isch. Är het diräktdemokratischs Gedankeguet vertrette. Sy Übername isch, will är immer obenuff gschwummen isch, „Pantoffelzapfe“ gsi.
Communauté de communes du Pays de Niederbronn-les-Bains
D Communauté de communes du Pays de Niederbronn-les-Bains ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 16. Dezember 1998 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 13 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Nìderbrunn, Präsidant ìsch dr Fernand Feig.
Demokratische Partei (Baden)
Gschicht
Di Demokratisch Bartei isch am 20. Jänner 1946 uf dr Grindungsversammlig z Fryburg vu 47 Lyt grindet wore. Si isch e liberali Bartei in dr Franzesische Bsatzigszone gsii, wu si as Noofolgbartei vum Landesverband Bade vu dr Dytsche Demokratische Bartei (DDP) verstande het. Zue irem Vorsitzerv sich dr ehmolig DDP-Bolitiker un Oberburgermaischter im Amt vu dr Stadt Lohr, dr Paul Waeldin, gwehlt wore. Anderi Fierigsmitglider vu dr Bartei sin di friejere DDP-Mitglider Wilhelm Stahl, Otto Vielhauer, Friedrich Vortisch un Berthold Goldschagg gsii, Generalsekreter sich s friejer DVP-Mitglid Hans Wolf wore.
Churz no dr Grindig het dr Waeldin en Aadrag bi dr franzesische Militerregierig gstellt, ass d Bartei zuegloo wird. Die het aber gferchtet, ass dodrus e Sammelbecki us Nationalischte, Separatischte un ehmolige Nationalsozialischte wire. Ainewäg isch d Grindig vu dr Bertei Ändi Mai 1946 dur d Militerregierig gnähmigt wore.
Bi dr Wahl zur Berotende Landesversammlig am 17. Novämber 1946 sin 9 Mitglider vu dr Demokratische Bartei us dr Gmainds- un Kraisversammlige gwehlt wore. Bi dr Wahl zum Landdag am 18. Mai 1947 isch d Bartie uf 14,3 % vu dr Stimme un dodermit uf 9 Sitz im Barlemänt chuu.
Im April 1948 isch di Demokratisch Bartei in „FDP Südbaden“ umgnännt wore. Die isch derno am 19. Oktober 1952 zäme mit dr Demokratische Volksbartei (DVP) in dr FDP/DVP Bade-Wirttebärg ufgange.
Paris (Begriffsklärung)
Paris isch:
Paris isch usserdem sowohl ä männliche wie wibliche Vornamme un au ä Nochnamme. Folgendi Persönlichkaite trage de Namme "Paris": ä mondäni Schtadt wird metaphorisch oft „Paris“ gnennt:
Witeri Ortschafte, wo de Namme Paris trage:
„Paris, Texas“ isch au de Titel vume Film vu Wim Wenders (1984).
Stettlen
Stettle (amtlech Stettlen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Stettle ligt im Worbletau ir Agglomeration Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 52,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,1 % Waud, 22 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Vechige, Muri, Oschtermundige u Bouige.
Gschicht
Stettle isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus Stetelon. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,2 % gläge.
Religion
70,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 24,5 %, CVP 2,7 %, EVP 3,8 %, FDP 13,5 %. GLP 5,2 %, GP 7,3 %, SP 17,3 %, SVP 20,3 %, Suschtigi 5,4 %.
Gmeindspresidänt vo Stettle isch dr Lorenz Hess (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2833 Ywohner 92,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,8 % Französisch u 1,5 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Stettle ghört zum Hochalemannisch.
Amerikanisches Englisch
Àmerikànisch Anglisch (anglisch American English, kurz AE odd’r AmE) ìsch d’ Wàrianta vu dr anglischa Schprooch, wo ìn da Verainigta Schtààta vun Àmerika grädd wìrd.
Wia’s üsgseht
Ìn siinera Gschìcht ìsch s’ àmerikànischa Anglisch dur d’ verschììdena anglischa Dialäkter vu da Iiwànderer üss Anglànd, Schottlànd un Irlànd beiiflusst worra, àwwer àui dur Schproochkontàkta mìt Frànzoosa, Schpànier un àmerikànischa Üriiwoohner. S’ uffàllendschta Märkmool vum àmerikànischa Anglisch ìsch d’ Tàtsàch, àss’s rhootisch ìsch: dr r-Lüüt wìrd àui nooh Vokààla (zem Biischpììl am Wortand) üssgschproocha. S’ àmerikànischa Anglisch hàt a aiga Wortschàtz, wo sìch vum Wortschàtz vum britischa Anglisch zem Tail unterschaidet — zem Biischpììl fìr „Füassgangerwaag“ sajt maa sidewalk uff Àmerikànisch àwwer pavement ìm britischa Anglisch. Ìm Vergliich zem britischa Anglisch ìsch d’ àmerikànischa Wàrianta relàtiiv homogeen. ’S gìtt doch àui regionààla Unterschììd, vor àllem zwìschem Nordoschta, em Süüda, dr Mìtta un em Wäschta vu da USA. ’S gìtt àui Schproochunterschììd zwìscha da verschììdena Beväälkerungsgruppa; d’ wìchtigschta d’rvuu sìnn s’ African American Vernacular English bii da Àfroàmerikàner un s’ Hispanic American English bii da Hispano-Àmerikàner. S’ àmerikànischa Schtàndardanglisch wìrd àls General American bezaichent; ’s wìrd vor àllem ìm Wäschta vu da USA grädd. Sitter’m And vum 19. Joohrhundert düen sìch vììla Schproochwìssaschàftler mìt’m àmerikànischa Anglisch beschaftiga — sitterhar sìnn mehrera Wärterbiacher un a schproochliger Atlas vum àmerikànischa Anglisch veräffentligt worra.
Flocourt
Flocourt (ditsch 1915-18 Flodoaldshofen, 1940-44 Flodoashofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Amerikanisches Englisch
Klàssifikàzioon
Maa sajt, àss s’ àmerikànischa Anglisch a nàzionààla Wàrianta vu dr wäschtgermànischa Schprooch Anglisch ìsch. Zamma mìt àndra nàzionààla Wàrianta vum Anglischa, wia zem Biischpììl s’ britischa Anglisch, s’ àuischtrààlischa Anglisch odd’r s’ näiseelandisch Anglisch, wìrd s’ àmerikànischa Anglisch àui àls a Wàrietäät vu dr plurizäntrischa anglischa Schprooch bezaichent. S’ àmerikànischa Anglisch ìsch aina vu da Wàrietääta vum Anglischa, wo bii dr Mehrhait vu dr Beväälkerung d’ Müatterschprooch vun ìhra Reedner ìsch. ’S gìtt àwwer nàdììrlig ìn da USA àui Mìnderhaita, wo àndra Schproocha reeda un Anglisch àls Zwaitschprooch glarnt hann, wia zem Biischpììl d’ schpànisch- frànzeesch-, diitsch- und kineesischschproochiga Mìnderhaita. Domìt düet sìch s’ àmerikànischa Anglisch vu nàzionààla Wàrianta vun àndra Lander unterschaida, vor àllem ìn Àfrikà un Àsia, wia zem Biischpììl vum ìndischa Anglisch: ìn dana Lander ìsch Anglisch zwàr hüüfig Àmtsschprooch un schpììlt a groossa Roola ìn da Meedia un ìm Bìldungssüschteem, àwwer ’s wìrd numma-n-àls Zwaitschprooch vu da maischta Reedner benutzt.
Flocourt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Amerikanisches Englisch
Klàssifikàzioon
S’ àmerikànisch Anglisch ìsch zamma mìt’m britischa Anglisch a Hàuiptwàrietäät vum Anglisch. Amerikànisch Anglisch wìrd ìn vììla Lander, wu Anglisch àls Zwait- odd’r Främdschproocha grädd wìrd, àls Laitnorm ààglüagt. Vor àllem ìn Àsia hàt Àmerikànisch s’ britischa Anglisch àls Vorbìld àbgleest. Dr Iifluss vu dr anglischa Schprooch, bsunders vum amerikànischa-n-Anglisch ìn dr Walt wìrd ìmmer greesser. Doo drbii schpììlt d’ àmerikànischa Filmìndüschtrii un Popmüüsik a wìchtiga Rolla, wia àui d’ Rolla vum Àmerikànisch Anglisch àls Unterrìchtschprooch ìn vììla Schtààta.
Flocourt
Geogràfi
Flocourt lijt 25 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 226 und 273 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Flocourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1050.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Flocourt ìsch. Flocourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Flocourt ghert zem Lorrain.
Vorgeschichte der 1848er-Revolution
Di arme Lüüt
Di schnellwachsendi Bevölkerig in Frankrich het id Schtädt drängt. S adlige Pack het di arme Volsschichte gfürchtet, und es isch 1789 zumene bluetige Usbruch cho.
S het Ufschtänd wegem Alkohol, Freidenke, Obdachlosigkit, Analfabetismus und Ässe gäh. Au wo d Induschtrialisiering iigsetzt het isches de grosse Masse nit bessr gange. D Lüüt hend jetzt müesse zwüsche 13 un 15 Schtund am Tag schaffe un debi ned emol gnueg verdient zum sich en aaständigs Obdach chönne leiste, es hennd sich Slums bildet. D Handwerker hend ihri Zünft verlore.
Mer chas met Düütschland vergliiche, d Preusse isch schnell induschtrialisiert gsi. De Lebensschtandard för d Arbeiter isch gfalle un de Schnapsverbruch gschtige. D Feudalismus het für d Arme kei Vorteil gha, aber au mit em Kapitalismus isches nit besser worde.
Ufm Land
S Bevölkerigswachstum ufm Land het zu Essenknappheit, Landknappheit, Landflucht und Uswandrig gfüert. Überbevölkerig het zue Süüchene, meischt Cholera, gfüert. 1845 isch in Irland en Hördöpfelwo sich denn über de ganzi Kontinent uusbreitet hed, dezue chömed no schlechti Ernte im Jahr 1846.
De arischtokratisch Wohlschtand un di zughörig Gwalt isch mitm Land verbunde gsi, wu di Meischte Liibeigni gsi send. D Problem sin di gliiche wie be de Sklavehaltig uufträte. D Oberschicht hed si müesse under Kontrolle bhalte zum ihre Riichtum sichere. Di Liibiegne hend of Schulde bi ihrne Herre gha und Frondienscht müesse leischte. De Unmuet under de Liibeigne isch gstige bis er 1848 überkochet hed.
S erschte Rumore
Bes 1789 isch d Rolle vo de Fürschte und König ufem Kontinent nöd in Frog gschtellt worde. 1815 denn, nachem Schturz vum Napoleon, sind di alte Mächt im Wiener Kongress wider dra cho. D Monarchie, d Chile und di adlige Lüüt sind gäge di Unterdrückte zämegschtande. S het Revolutione und Büürgerchrieg gäh, wiä di änglische Bürgerchrieg, d Rebellion vo 1798 in Irland, di französischi Revolution, d Uabhängigkeitschrieg ide britische Kolonie, wu d USA drus hervorgange sind oder d Uabhänigkeit vo Mexiko.
"Gföhrlichi" Ideeä sind ufcho, und energischi, gwaltätigi Gegner devo. Ideeä wie Demokratie, Liberalismus, Nationalismus und Sozialismus. Unrueh isch überall i de Luft gläge un au s Gschpenscht het aagfange umezieh in Europa.
Kurz, Demokratie het s Wahlrecht für di Unterdrückte bedüütet, Liberalismus, dass di Regierende nöd gegä d Lüüt schaffed un d Ischränkig vo de Chile, de schtaatliche Gwalt, Pressefreiheit und Freiheit vo de Individue. Wirtschaftliche Liberlismus het als Faktor au ä Rolle gschpilt. Nationalismus isch de Glaube, dass d Lüüt wo di gliich Schprôch, Kultur und gmeinsamer Vergangeheit, imene Schtaat zämeläbe sölled. Dütschland und Italie sind zu däre Ziit nume än Flicketeppich vo vilne veschidene Schtaate gsi. Sozialismus isch no nit so genau klar gsi, wases gnau söll si, aber ungfähr meh Recht für d Arbeiter imene kolletive Sischtem.
D 1840er vor 1848
Um 1845-46 isches mit de sowiso scho schlechte ökonomische Gsamtsituation wiiter bergab gange. D Gründ sind umschtritte, abr es het Missernte gäh und d Rezession het sich vor allem in Frankriich verschärft und d Arbeitslosigkeit isch gstige. Veli hend de Hof verloh und sind in d Schtädt gange, was drum au immer schlechter worde isch. D Arbeiterklass isch meischt männlich, nit sesshaft, unbildet un mängsmol au gwalttätig gsi. Des isch au det in Frankriich ned andersch gsi, wiä hüt i de Dritte Welt. D Korruption bis i di höchschte Schtelle in Frankrich het au ihres dezue biitreit. Textilinduschtrie in Dütschland isch au z Grund gange.
Bürgerlichi Chöpf hend aagfange ufzkläre. S Proletariat isch no nid richtig ufklärt und hed sich nonig organisiert gha. Di unteri Mittelschicht und d Arbeiterklass hend liberali Reforme welle und schliessli hend si sich denn organisiert ghe.
D Revolte sind ve de Schtädt usgange, meischt vu de Bürgerliche organisiert und mit Unterschtützig vum Proletariat.
Communauté de communes du Pays de Sainte-Odile
D Communauté de communes du Pays de Sainte-Odile ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 16. Dezember 1998 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera sechs Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Ewernahn, Präsidant ìsch dr Bernard Fischer.
Wenkerbogen von Ichenheim
Dr Wenkerboge vu Ichäne isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Zaza
D Zaza sind e Volksgruppe un schwätze Zazaisch (Zazaki). Es sind öppe 4 bis 6 Millione Leüt. Aber nume 1,2 bis 2 Millione schwätze Zazaki, wo zu de nordwestiranische Sproche ghört, as Muetersproch. D'Zaza lebät z Oschtanatolie, also in dr Türkei, z Georgie, Kasachstan, im Iran und im Irak. Ä bedütende Prozäntsatz vo de Zaza si emigriert. Elei z Dütschland läbe öbbe 250.000 bis 300.000 von enä.
D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe.
Steckborn
Stèckbore (amtlich Steckborn) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Stèckbore liit am Südstade vom Untersee. D Gmaindsflechi bstoht us 36 % landwirtschaftlicher Flechi, 46,4 % Wald, 17,3 % Sidligsflechi und 0,2 % sustiger Flechi.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 23,7 % gläge.
Religion
41,6 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 38 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6 %, CVP 11,4 %, FDP 13,1 %, GLP 5,9 %, GP 7,7 %, SP 17,1 %, SVP 35,1 %, Sustigi 3,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 2 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3320 Iiwooner 87,4 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,5 % Französisch 4,6 % Italienisch und 7,5 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Stèckbore ghöort zum Oschtschwizerisch
Confoederatio Helvetica
Confoederatio Helvetica isch dr latiinisch Name für die Schwiizerischi Eidgenosseschaft. Er isch zsämmegsetzt vo Confoederatio, spootlatiinisch für Bund (vo latiinisch foedus, Vertrag zwüsche Staate) und Helvetica, helvetisch (vo Helvetii, em latiinische Name vom enä keltische Völkerstamm, wo im Gebiet zwüschem Jura, dr Rhone und em Rhii gläbt het).
Dr voll Name wird nume no sehr sälte bruucht. Er het vor allem historischi Bedütig. Abkürzt as CH wird er aber bruucht as s Kennzeiche für d Schwiiz im Stroossevercher, bi dr Post as Zuesatz vor de Postlaitzahl im internazionale Vercheer (z. B. CH-8645 Jona SG), as Top-level Domain im Internet (z. B. www.xyz.ch) usw.
Albert Adolf Zehntner
Dr Albert Adolf Zehntner (* 8. Dezämber 1895 z Luzärn; † 12. Jänner 1975 z Gälterchinde) isch e Schwyzer Flachmoler, Reschtoratör und Kunschtmoler gsi. Är het s Bürgerrächt vo Reigoldschwil gha. Si Übername isch „Bärtli“ gsi.
Sy Härkunft
Dr Albert Adolf Zehntner isch dr Soon vom Moler Karl Albert Zehntner und dr Maria Josepha Veronika von Müllinen vo Brugg (Aargau) gsi. 1921 het är d Klara Socin von Arschdf ghürotet. Är isch z Gälterchinde in d Primar- und z Bökte in d Bezirksschuel gange. Druf het är e Molerleer im Gschäft vo sym Vater gmacht.
S bruefliche Läbe
Dr Albert Adolf Zehntner het wärend syne Gsellejoore z Basel gschafft und isch in d Molklass vo dr Allgemeine Gwärbschuel gange. Won är uf Gälterchinde zrugg cho isch, het är es eiges Molergschäft ufdo. Das het är bis ins höche Alter erfolgrych betrybe. Bald het är au künschtlerischi Ufträg agno, s Entwärfe und Mole vo Schrifte und Dekorazione. Sy Gnauigkeit und Liebi zum Detail hei yn zum ene Heraldiker gmacht wo grosses Aasee`e gnosse het. Vill Gemeiniwappe und Gmeinischtämpel schtamme us syner Hand. Är het au, öppen e Mol, mit em Otto Plattner zäme, olti Wandbilder in Chillene reschtauriert. Dr Albert Adolf Zehntner het sich aber au als Kunschtmoler betätigt. Syni Bilder si in realistischem, lycht verklärendem Stil, Szenerye vom Oberbaselbiet sowie Stillläbe und Bluemebilder.
Münsterhausen
Maischterhausa (amtlich Münsterhausen) ischt a Markt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Maischterhausa leit em Mendeldal em eschtliche Rand vo dr Ontere Iller-Lech-Schotterplatte.
Vo dr Gmarkong send 62,3 % Landwirtschaftsfleche, 24,4 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 2,9 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Maischterhausa gheret d Derfer Maischterhausa, Hagenried ond Reichertsried ond d Weiler Häuserhof ond Oberhagenried.
Gschicht
Maischterhausa ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1384.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,6 % gleäge.
Religion
90,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4 % evangelisch.
Verwaltong
Maischterhausa hot mit dr Stadt Deahausa ond dr Gmoed Balzhausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Maischterhausa ischt dr Robert Hartinger.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Maischterhausa ghert zom Schwäbisch.
Flughafen Kloten
De Flughafe Chloote (offiziell Flughafen Zürich, früener Flughafen Zürich-Kloten) isch en internationale Flughafe nördlich vo Züri i de Schwiiz. Im Flugvercher ghäisst er Züri und si IATA-Flughafecode isch ZRH.
Laag
De Flughafe Chloote isch im Zürcher Underland im Gebiet vom ehemalige und verlandete Seebner See. De Chopf, also d Betriibsgebäu, sind z Chloote. D Pischte und s ganzi Gebiet sind i de Gmäinde Chloote, Opfike, Rümlang, Oberglatt und Winkel. Di lange Pischte zum lande sind nord-südlich usgrichtet. Aaflüüg sind mögli us em tünn besidlete Norde (Rafzerfäld, Schwarzwald) oder us em dicht besdilete Süüde (Stadt Züri). E churzi Pischte, vor alem zum Starte isch quär dezu i oscht-wescht Richtig. Det wärded s Aargau oder s Gebiet Winterthur überfloge.
Flugbetriib
De Flughafe Chloote isch lang de Häimetflughafe vo de Swissair gsi. Hüt isch er Häimetflughafe vo de Swiss, de Belair, de Edelwiss Air, de Helvetic und de Rettigsflugwacht (Rega). Er isch de dritti Höb vo de tüütsche Lufthansa. Vom halbi eis z Nacht bis am Morge am sächsi sind d Pischte gschlosse, mit em nöie Reglimänt söll d Nachtrue am halbi zwölfi aafange.
Gschicht
S militärische Flugfäld Dübedorf hät sich im Lauf vo de 1930er-Jahr zu me wichtige zivile Flughafe entwicklet. Immer mee sind sich d Flüüger vom Militär und de Fluggsellschafte is Ghäg cho. Drum häd de Regierigsraat vom Kanton Züri en Platz für en nöie zivile Flughafe gsuecht. De Platz hät mer im sumpfige Gländ vom verlandete Seebner See zwüsched Rümlang, Chloote und Seeb (Gmäind Winkel), won als Waffeplatz pruucht worde isch, gfunde.
Uusbou
I de 1960er- und 1970er-Jahr isch de Flughafe immer wider uspoue worde: en Radar, en nöie Kontrollturm, Fingerdock, lengeri Pischte, ... D Swissair het de Flughafe gärn zu eim vo de drü gröschte Flughäfe vo Europa gmacht. Drum isch d Kapazität immer me vergrösseret worde und mer häd e dritts Terminal (Dock E) agfange boue. 2001 isch d Swissair Konkurs gange. 2002 häd mer de Dock E zwar eröffnet, aber defür de Terminal B us de 1980er-Jahr stille gläit.
Halbprivatisierig
Sit 2000 wird de Flughafe vo de Flughafe Züri AG gläitet. Die Firma ghört em Kanton und Private. Zum si z gründe händ sich d Flughafe Immobilie AG und Flughafedirektion vom kanton Züri zämegschlosse. Zwüschetine häd die versuecht sich und de Flughafe under de Marge Junigg (änglisch für: äimalig) z verchaufe. Das isch bi de Lüüt aber gar nöd guet aacho und hüt staat uf em Kontrollturm wider (und nöi au uf em Ärsäidsenter) Flughafen Zürich.
1950er- und 1960er-Jaar
Scho sit mängem Jaar isch de Fluglärm es Thema. Lang aber nume i de Gmäinde grad rund um de Flughafe ume, won sich im Schutzverband zämegschlosse händ. De Kanton Züri häd de Flughafe eso entwicklet, dass bi Aa- und Abflüüg immer möglichscht wenig Lüüt Lärme händ, also über tün besidlets Gebiet. Am mäischte Lärm händ Nider- und Ändhöri, Hochfälde (im Norde), Chloote (im Oschte) (won mit usgfarene Faarwärch überfloge wärded) und Rümlang (Start diräkt übers Dorf). Ursprüngli hät mer wele i dene Gmäinde es Bouverbot duresetze, mit Nachbergmäinde fusioniere und si mittelfrischtig entvölkere. Scho erschti Sondierige händ zäiget, das das niemertem passt, und me häd glaubt, das die nöie Düsetschet dänn vil liisliger segid.
Natürlichi Uusrichtig
D Norduusrichtig isch us planerische Sicht sicher Richtig. Wänn es Flugzüüg im Ändaaflug abegheit (das isch i de letschte Jaar e paar Mal passiert: Stadel, Nassewil, Bassersdorf) isch das z Niderhöri mit e paar Dotze Iiwoner sicher weniger schlimm als z Schwamedinge mit e paar Zäätuusig. Au wäns "nume" um Lärme gaat gilted das.
Me redt nöd mit em Nachber - bis hüt
Tummerwiis häd d Flughafedirektion aber jarzäntelang gmäint, am Rii höri d Wält uf. Mit de Lüüt im Schwarzwald und im südbadische hät si nöd gredt. Im beschte Fall sind s imformiert worde. Au wänn det de Lärme lang nöd eso luut isch wien im Kanton Züri, sind s verteubt gsi, wil d Zürcher taa händ, als gebs si nöd. Won dänn Ändi 20. Jaarhundert de Flughafe zum drittgröschte vo Europa hetti söle wärde, händ s devo profitiert, dass es e Landesgränze git und über Voorschrift won im Tüütsche gälted, de Flugvercher iigschränkt. Sithär landet d Flüüger am Morge und am Aabig vom Süüde här über Walisele, Schwamedinge und ander sehr dicht besidleti Gebiet. Es wird gsäit, das segi gerächt, das jetzt d Bonze und Verwaltigsräät a de "Goldküschte" vom Zürisee au Lärm hebed - nume händ die Gmäinde gar e käi Fluglärm. Jetzt sind Lüüt im Süüde und im Oschte uf di Tüütsche verruckt statt uf di eiget Regierig, won bis hüt lieber prozessiere statt rede tuet. Würklichi Gschpräch häds bis hüt nie gee. Im Gägetäil: Mer häd de gchröpfti Nordaaflug erfunde: D Flüüger chömed vo Basel här uf de Schwiizer Siite em Rii entlang und trület über Stadel zum Flughafe. Lärme hetted di Tüütsche dänn warschindli glichvill.
Politischi Forderige
Es Problem isch, dass de Flughafe halbe em Kanton Züri ghört und d Flughafepolitik vo de Zürcher Regierig gmacht wird, aber au de Kanton Aargau und Bade-Würtebärg de vo betroffe sind. Und das sind internationali Kontakt won über Bärn und Bärlin lauffed.
Das sind Forderige us de Regione:
Im Kanton Züri sind verschidnigi Vorschtöss hängig:
Missen-Wilhams
Misse-Wilhams (amtlich Missen-Wilhams) isch a Gmuind im Landkrois Oberallgai in Bayern.
Geografi
Misse-Wilhams likt an dr Untere Arge weschtlich vo Oberstdorf. Vo dr Gmarkung sind 62,2 % Landwirtschaftsfleche, 33,8 % Wald, 3,3 % Sidlungsfleche und 0,8 % sunschtige Fleche.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 2,8 % gleage.
Religion
88,6 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 9,3 % evangelisch.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Misse-Wilhams ghert zum Bodeseealemannisch.
Andwil TG
Andwil isch e Ortschaft i de politische Gmaind Birwinke vom Bezirk Wyfälde im Kanton Thurgau i de Schwiz.
Gschicht
D Ortsgmaind Andwil isch 1812 gründet worde und hät zur Munizipalgmaind Birwinke ghört. Uf em Guggebüel hät de Johann Jacob Wehrli im Joor 1853 e landwirtschaftlichi Schuel ygrichdet, wo 1870 wäge Schüelermangel wider hät müese gschlosse wärde. 1878 isch z Andwil e Fäldschützegsellschaft gründet worde und die hät 2018 mit de Schützegsellschaft Birwinke-Happerswil zu de Schütze Birwinke fusioniert.
Uf de 1. Jännar 1995 hät di ehemolig Ortsgmaind Andwil zäme mit de Ortsgmainde Klarsreuti, Mattwil, Happerswil-Buech, Birwinke und de Munizipalgmaind Birwinke zur politische Gmaind Birwinke fusioniert.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005
Hermann V. von Baden
Dr Markgrof Hermann V. vu Bade († 16. Jänner 1243) isch vu 1190 bis 1243 dr regiered Markgrof vu Verona un Bade gsi.
Är isch dr Suhn gsi vum Hermann IV. vu Bade un dr Bertha vu Dibenga. Um 1217 het er d Pfalzgrefi Irmengard bi Ryy (* um 1200; † 24. Februar 1260) ghyrote, d Dochter vum Pfalzgrof Heinrich I. bi Ryy, gnännt dr Lang.
Im dytsche Dronchrieg vu 1198 isch dr Hermann V. uf Syte vum Chenig Philipp gstande un 1208–1211 uf dr Syte vum Chaiser Otto IV.. Är isch au ne änge Verdröute vum Friedrich II. gsi.
Anne 1218 het er uf d Erbaasprich z Zährige verzichtet un 1227 uf syyni Aasprich z Braunschweig. Derno isch er Grof vu dr Ortenau un vum Bryysgau wore. Dr Hermann IV. isch im Gfolg vum Friedrich II. in ganz Dytschland un z Italie unterwägs gsi un isch anne 1221 z Ägypte in Gfangeschaft grote. Är isch aini vu dr Gaisle gsi, wu em Sultan vu Ägypte ibergee wore sin.
Dr Hermann V. isch Rot am Hoft vum Chenig Heinrich VII. gsi, bis er mit däm Stryt iberchuu het. Anne 1235 isch er as Dailnämmer bim Mainzer Hoftdag gsi un bis 1238 im ängschte chaiserlige Gfolg. Är het wahrschyns an dr Abwährschlacht vu Liegnitz gege d Mongole dailgnuu.
Dr Hermann giltet as Ferderer vu dr Chleschter Maulbronn, Dännebach, Herrealb, Selz, Salem un Bagene. Syy Frau Irmengard bi Ryy giltet as Grinderi vum Chloschter Liechtedal z Bade in Bade, dr spetere Grablegi vu dr Markgrofe.
Dr Markgrof Hermann V. vu Bade isch im Auguschtiner-Koorherrestift Bagene begrabe gsi, bis syy Witfrau anne 1248 syy Lyycht ins Chloschter Liechtedal het iberfiere loo.
Us dr Eh mit dr Irmengard sin die Chinder fiirigange:
Eine wen iig, dr Dällebach Kari
Eine wen iig, dr Dällebach Kari isch de ofizielli Titel vom ene Film öber s Läbe vom Dällebach Kari, wo de Xavier Koller 2011 drait hät und wo am 1. März 2012 i de Schwiz is Kino cho isch.
Singen (Hohentwiel)
Singe (Hontes) isch e Stadt im Side vu Bade-Wirttebärg, rund 30 Kilometer nordweschtli vu Konschtanz un 20 Kilometer nordeschtli vu Schaffuuse (Schwyz). Singe isch no dr Chreisstadt Konschtanz di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Konschtanz un bildet s Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine im Hegau. Syter em 1. April 1956 isch Singe Großi Chreisstadt.
Geografischi Lag
Singe lyt am Weschtrand vum Hegau, nordweschtli vum Bodesee am Fueß vum Hontes, eme Phonolithecheigel (Vulkancheigel), wu zue dr Hegaubärg ghert. Zwische dr Stadt un em Hontes fließt d Radolfzeller Aach, wu us dr Gmei Aach (Hegau), nerdli vun Singe chunnt (s Wasser stammt vu dr Doene, wu 20 Kilometer eschtli vu Eschinge bi Fridinge versickeret) un noch em Stadtgebiet vu Singe weschtli vu Radolfzell in dr Bodesee mindet.
Eine wen iig, dr Dällebach Kari
Handlig
D Handlig isch em Theaterstuck «Dr Dällebach Kari» vo de Livia Anne Richards aaglehned und spannt en Boge vo de Geburt bis zum tragische Änd vom Dällebach Kari sim Läbe, wobii dä Film churz vor em Ändi ufhört. Immer wider wärded Szene vo sinere Liebesgschicht mit de Annemarie Geiser, wo us besserem Huus stammt, iibländet. Dr Kari isch i dere Zyt scho a Chräbs erchrankt. Dia Liebesbezüchig fangt ganz schüüch a, entwicklet sich langsam zu de schönste Zyt i sim Läbe, wie dä Kari spöter emol sälber sait. Doch laider wird die Liebi vo de Annemari erem Vater nöd dulded und si hüroted schlussendlich en Andere.
Singen (Hohentwiel)
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Singe (Hontes): Hilzinge, Mühlhuse-Ehinge, Volkertshuuse, Steißlinge, Radolfzell, Moos, Ehninge un Rilasinge-Worblinge (alli Landchreis Konschtanz).
Stadtgliderig
D Stadt bstoht us dr Chärnstadt un dr Stadtdeil, wu im Ramme vu dr Gmeindsreform in dr 1970er Johr yyglideret wore sin:
Zue e baar Stadtdeil ghere deilwyys abdrännte Wohnblätz mit eigene Nämme, wu vilmol wenig Yywohner hän. Derzue git s au neji Wohngebiet mit eigene Nämme, wu im Lauf vu dr Beböuig entstande sin, wu d Gränze aber zmeischt nit gnau feschtgleit sin. Doderzue zelle zem Byschpel:
Eine wen iig, dr Dällebach Kari
Sprooch
De Originalton vom Film isch bärndütschi Mundart. Gwüssne Schauspiller isch es rächt guet glunge, de Dialäkt z imitiere. Em Vater Geiser (Bruno Cathomas) merkt mer allerdings a, as er ursprünglig en Bündner isch, was aber nöd unbedingt stöört. Zur Sprooch und zum Titel vom Film gits i däm Zämehang au Diskussione. Je noch Quälle findt me zwei Schribwyse; uf de Website und Plakat vom Film: «Eine wen iig, dr Dällebach Kari» und uf de Internet Movie Database: «Eine win iig, dr Dällebach Kari».
Singen (Hohentwiel)
Ruumblanig
Singe (Hontes) bildet e Mittelzäntrum in dr Region Hochryy-Bodesee. Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Aach (Hegau), Büsinge am Hochryy, Enge, Gailinge am Hochryy, Gottmadinge, Hilzinge, Mühlhuuse-Ehinge, Rilasinge-Worblinge, Steißlinge, Tenge und volkertshuuse im Landchreis Konschtanz. Derzue git s Verflächtige mit dr Kanten Schaffuuse un Thurgau in dr Schwyz.
Neuenburger Patois
Mit em Nöiebùrger Patois (ùff Französisch „patois neuchâtelois“ ùn im Patois sälber „patè ntchâtlé“) meint mer die frankoprovenzalische Mùndarte, wo emool im Kanton Nöiebùrg gschwätzt worde sin. Die Sprooch isch im Kanton Nöiebùrg im Lauf vùm 19. Joorhùndert verschwùnde wyl d Lüt zum Französische gweggslet hen, so dass de Nöiebùrger Patois syt de 1920er Joor e dooti Sprooch isch. De Kanton Nöiebùrg isch de erscht Deil vo de Romandie gsi, wo die traditionelle Mùndarte verschwùnde sin.
Singen (Hohentwiel)
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Neuenburger Patois
Bevor d Patois im Kanton Nöiebùrg ussgstorbe sin, hen Dialektologe ùn Folklorischte aber Teggscht ùn Wörter gsammlet zume d Sprooch z dokumentiere. Des het schliessli 1899 zur Gründig vùm Glossaire des patois de la Suisse romande dur de Louis Gauchat, de Jules Jeanjaquet ùn de Ernst Tappolet gfiert, wo hüt in de Stadt Nöiebùrg aagsiidlet isch.
Wyl s Frankoprovenzalisch scho eso lang ussem Kanton verschwùnde isch, meint mer mit „dialecte Neuchâtelois“ hüt viilmool di moderni französischi Ùmgangssprooch vùm Kanton.
Dialäktologischi Yyornig
Die traditionelle Mùndarte vùm Kanton Nöiebùrg hen zum Frankoprovenzalische ghört, einere vo de drüü groosse Sproochgrùppe im galloromanische Ruum wo uss de latyynische Alldagssprooch vo de röömische Erobrer enstande sin. Di beide andre sin d Langues d’oïl z Nordfrankrych (wo s Standardfranzösisch druss füregange isch) ùn s Okzitanisch im Süde. D Patois vùm Kanton Nöiebùrg sin am nördliche Rand vùm Frankoprovenzalische Sproochruum, wo aa e Dialäkt vo de Langue d’oïl, s Franc-comtois, gränzt. D Mùndart vo de Gmei Le Cerneux-Péquignot aa de Gränz zue Frankrych wird scho zur Langue d’oïl zäält.
De Kanton Nöiebùrg isch zämme mit em Bärner Jura e Übergangsbiet zur Langue d’oïl gsi ùn het so luut de Aurélie Elzingre gwüssi Merchmool, wommer im Rescht vo de Romandie nit findet.
Des gseet mer zum Byspil bi de Entwigglig vùm latyynische betonte -A. So hen Wörter wie PRATU ‚Matte‘ oder FRATRE ‚Brueder‘ im Waadtland, em Kanton Frybùrg ùn em grööschte Deil vùm Kanton Nöiebùrg s latyynisch A erhalte ùn werde pra ùn frare ussgsproche. Vo de Ort, wo für d Tableaux Phonétiques des Patois Suisses Romands am Aafang vùm 20. Joorhùndert no Erhebige gmacht worde sin, hen im Kanton Nöiebùrg e paar Ort im Nordweschte aa de Gränz zur Franche-Comté d Ussprooch pré ùn frér, ùn de Rescht pra ùn frare. Im Süde vùm Bärner Jura ghört mer au no pra ùn frare, ùn wyter im Norder deno pré ùn frère, wo deno scho glych wie s Französisch isch.
Äänlig isch es bi de Entwigglig vùm latyynische CA. Di latyynische Wörter CALDU ‚heiss‘, VACCA ‚Chue‘ ùn CANTARE ‚singe‘ hen eso in de Waadt ùn em Fryybùrgerland de Luut []: tso, vatse ùn tsanta. Im Kanton Nöiebùrg hen Montalchez, Boudry ùn La Côte-aux-Fées im Südoschte no d Ussprooch mit [ts], de Rescht vùm Kanton deno scho [] mit tcho, vatche, tchanta, gnau wie im Bärner Jura (Französisch chaud, vache, chanter).