cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Weddell
Biographii
Uf sinere dritte Räis het dr Weddell dr Befääl überchoo, nid nume Robbe z jage sondern au die antarktische Gwässer z erforsche. Am 12. Januar 1823 si si bi de Südlige Orkneyinsle aachoo. D Jagd uf d Robbe uf de Insle isch enttüschend gsi und dr Weddell isch nöis Land witer im Süde go sueche. Si si uf e Bräiti vo 71° 10′ S cho, was dr südligst Punkt gsi isch, wo je e Schiff aane choo isch, si witer gege Süde und am 10. Februar 1823 si bis 74° 34′ S choo und häi die erste Iisbärg gsee, aber niene käi Land gsichdet. Dr Weddell het denn aagnoo, ass es bis zum Südpol kä Land gääb und isch umkeert. Si häi uf de Falklandinsle überwinteret, si in Richdig Kap Hoorn gseeglet, und dr Weddell het die patagonischi Küste erforscht.
Zrugg in Ängland het er e Buech über sini Abentüür gschriibe. Er het wider Handel afo driibe, het sis Schiff underwägs aber müesse ufgee (1829), und isch uf eme andere Schiff zrugg in Richdig Ängland gfaare, wo daas an dr Insle Pico Schiffbruch gmacht het. Dr Weddell het sich chönne uf e Felse rette. Wil er sis Schiff verloore het, isch er finanziell ruiniert gsi und isch vo 1830 bis 1832 wider Kapitän für anderi Schiffsbsitzer worde.
1834 isch dr James Weddell z London gstorbe und isch uf em Friidhoof St. Clement Danes begraabe worde.
Eerige
Noch em James Weddell het s Weddellmeer im Südligen Ozean si Naame überchoo und au d Weddellrobbe.
Audhumla
D Audhumla (aisl. Auðumla „(milch)riichi hornlosi Chue“) isch i de Edda d Uurchue, wo i Uurzite glebt het.
D Audhumla isch im Aafang vo de Welt entstande, well Funke vode südliche Füürwelt Muspellsheim uf d Gletscherström vode nördliche Iiswelt Niflheim gfloge sind. Well si ka Gräs zum Fresse gha het, het si am salzige Felsig gschleckt und so sind am erste Taag en Manechopf, em zwaite Brust und Buuch und em dritte Tag ono Bai förecho. De Maa het de Name Buri trait und isch de Vatter vom Burr wore. De het d Riisin Bestla ghüroote und isch so de Vatter vom Odin, Vili und Ve und somit de Stammvatter vo de Ase wore.
Usem Üüter vo de Audhumla sind aber vier chräftigi Milchsström gflosse und vo dene het sich de Uurriis Ymir ernährt, wo uf die gliichi Wiis entstande isch wie si.
Rimella
Remmalju, au Remmaljo gschriibe (idalieenisch: Rimella, uf piemonteesisch: Rimèla) isch e Walserdoorf im Landwassertal (ital. Val Mastallone), eme Sydedaal vùm Tseschrutol in dr idalieenische Provinz Vercelli (VC), Region Piemont.
Noochbergmaine vù Remmalju sin Bannio Anzino (i dr Provinz Verbano-Cusio-Ossola (VB)), Calasca-Castiglione (VB), Cravagliana, Fobello un Valstrona (VB).
Wyyler
Wie vyyli Gmaine in dr Alpe bschdood Remmalju us vyyle chlaine Wyyler (remmaljertitschu: Kantung): zar Chiljchu (ital. Chiesa) ùf 1176 m, Eebe (ital. Ebe) ùf 1194 m, Grund (ital. Grondo) ùf 961 m, Mànjerung (ital Magnoronco), en d Äku (ital. Pianello) ùf 1085 m, en Matte (ital. Prati) 1218 m, en du Niidru (ital. Roncaccio Inferiore) ùf 1124 m, en dun Oobru (ital. Roncaccio Superiore) ùf 1179 m, zum Trog/Erörtu (ital. Sant’Anna) ùf 1321 m, zum Summerziànu (ital. Sant'Antonio) ùf 1151 m, ä Runt (ital. San Gottardo) ùf 1329 m, d Schàttàl (ital. Sella) ùf 1287 m, Nìderdörf (ital. Villa Inferiore) ùf 1100 m, ds Döörf / Oberdörf (ital. Villa Superiore) ùf 1333 m, Riiwu (ital. Riva) ùf 1161 m.
Die Wyyler zien sich vù Grund ùf 961 Meter Hèèchi bis zem Kupschu (Monte Capezzone) ùf 2441 m Hèèchi.
Natur
E grosse Dail vù dr Gmai ligd im Naturpark Parco naturale dell’Alta Val Sesia e dell’Alta Val Strona.
Yywooner
Wel s z Remmalju al weeniger Yywooner hed, sin au d Schuele gschlose woore: die vù zum Summerziànu ane 1959, die z ä Runt ane 1975. D ledschd Schuel zar Chiljchu isch ane 1993 zueggange.
vùm Bied
S Bied vùm Landwassertal isch e Lèèche vù dr Groofe vù Biandrate gsii. Wù dr Chaiser Friedrich I. Barbarossa d Schlachd bi Legnano ane 1176 verloore ghaa hed, hän di lombaardische Schded d Bùùrg Biandrate niiderbränd. D Groofe hän si drno mid dr Schdad Vercelli verbinded. Ane 1305 isch s Landwassertal vù dr Groofe vù Biandrate ùùabhängig woore ùn d Gmaine sin as „ryychsùùmidelbaari Bied“ im e Ryychsvikar ùnderschdeld woore. Wù dr Ryychsvikar Gian Galeazzo Visconti ane 1305 Herzog vù Mailand wooren isch, isch s Landwassertal derno zem Herzogtum Mailand chùù.
Kampel (idalieenisch Campello Monti) isch ane 1814 e aigeschdändigi Gmai woore. 1929 isch des Doorf zue dr gressere Gmai Valstrona chùù.
Ane 1861 isch Remmalju zùm neie Cheenigryych Idalie chùù.
Im Zwaide Waldchrieg isch Remmalju zwai Mool vù dydsche Flùùgzyyg bombardierd woore.
vù dr Walsersiidlig
D Kapitel vù dr Chleeschder San Giuliano vù Gozzano ùn San Giulio vù Orta, baidi am Ortasee, hän scho vor em Joor 1000 groosi Alpflèchine im ooberschde Mastallonedaal ùn em Stronadaal ghaa. D Alp Remmalju wird ane 1011 s èèrschd Mool in ere Uurkùnd gnänd. 1228 schdood si im Verzaichnis vum Chlooschder San Giulio. Ane 1255 hed s Kapitel d Alpe Rimella ùn Rotunda an drèi Mane us em schwyzerische Wallis verpaachded: an dr Johannes vu Tärbinnu, dr Ancelmus, Sùùn vùm Johannis de Monte ùn dr Guillelmus vù Saas-Bale. Ai Joor schbeeder sin zue dääne drèi Päächder no nyyn anderi Familieooberhaibder derzue chùù, wù di maischde dervù au us em Wallis chùù sin.
Kampel isch s èèrschd Mool im Joor 1432 gnänd.
Am 15./16. Sebdämber 1964 hed s International Walserdräfe z Remmalju ùn z Im Land schdad gfùnde mid Delegatione vù dr Schwyz, vù Voradelbeärg, vù Liechtestaa ùn vù Italie. Dr èèrschd Daag isch z Remmalju gsii, dr zweed z Im Land.
Chilche
Di èèrschd Chilche isch z Remmalju ane 1512 böue woore, e aigeni Bfaargmai (parrochia) isch Remmalju derno 1528 woore.
Kampel isch ane 1597 vù dr Bfaargmai Remmalju gleesd ùn an d Bfaargmai Forno (Valstrona) aagschlose woore.
Di hidig Chilche isch in dr Joor 1781–1788 böue woore.
Museum
S Museum Giovanni Battista Filippa isch e Samlig, wù dr Remmaljer Giovanni Battista Filippa (1778–1838) im Lauf vù syym Lääbe ùn syyne Raise zämedraid hed: Biecher, Minze, Waffe, uusgschdobfdi Dierer, Fossilie, Mineralie usw. Är isch Soldaad gsii in dr Napoleonische Chrieg ùn hed dooderbyy „Kuriositäte“ vù alem Meeglige zämegsamled. Ane 1834 hed er syyni Samlig dr Gmai Remmalju gschänggd. Zèèrschd ùnder em Name Gabinetto di curiosità e cose rare, schbeeder as Museo Giovanni Battista Filippa isch die Samlig z Remmalju zar Chiljchu uusgschdeld.
Dialekt
Lueg dr Haubdartikel Remmaljertittschu
Remmaljertittschu isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Remmalju. Au im Remmaljertittschu finded mer d Mèèrgmool vù dr Walserdialäkt:
Syder em 17. Jh. gid s kaini dydsche Näme me in Urkùnde vù Remmalju. Ane 1829 isch di dydsch Schbrooch in dr Schuel verbode woore.
Wievyyl vù dr Remmaljer chene no Remmaljertittschu?
D Remmaljer hän lang ùnderenand dr Dialäkt bruuchd, aber wel al mee Lyd fùùrd zooge sin, gid s al weeniger Lyd, wù no Remmaljertittschu chene schwäze. Am Aafang vùm 20. Jh. hän vù 1000 Yywooner no 998 Remmaljertittschu gschwäzd. Aafangs 70er Joor, wù dr Marco Bauen syyni Ùndersuechig gmachd hed, hän au no faschd ali Yywooner dr Walserdialäkt gschwäzd.
D Maria Concetta Di Paolo hed ane 1999 e Schtudie verefendligd, wù si d Dialäktkompetänz vù dr Siidwalser Gmaine din ùndersuechd hed. D Daate fir Remmalju sin ùfgnùù woore vùm Angelo Dago.
Vù dääne 90 aktive Dialäktschprächer ane 1996 sin 34 iiber 65 gsii, 27 zwische 51 ùn 65, 18 zwische 36 ùn 50, 7 zwische 26 ùn 35 ùn 4 ùnder 26.
Vù dääne 33 passive Dialäktschprächer ane 1996 sin 3 iiber 65 gsii, 4 zwische 51 ùn 65, 5 zwische 36 ùn 50, 14 zwische 26 ùn 35 ùn 7 ùnder 26.
Ane 1982 isch z Greschonei s Walser Kulturzentrum/Centro Studi e Cultura Walser grinded woore, wù s kulturäl Èèrb vù dr Walser wil erhalde. Im Zämeghang mid dr Wèèrderbiecher vù Greschonei ùn Eischeme hän si ane 1995 s Remmaljertittschu-Wèèrderbuech uusegee.
Literatur
Zydschrifd:
Karl III. Philipp (Pfalz)
Dr '''Karl III. Philipp vo dr Pfalz', au Carl Philipp'', (* 4. Novämber 1661 z Nöiburg; † 31. Dezämber 1742 z Mannheim) isch vo 1716 bis 1742 Pfalzgroof und Kurfürst vo dr Pfalz gsi.
Lääbe
Dr Karl Philipp isch s sibte vo 17 Chinder vo sine Eltere Philipp Wilhelm vo Pfalz-Nöiburg und Elisabeth Amalia Magdalena vo Hesse-Darmstadt gsi. As jüngere Brueder isch er für e gäistlig Stand bestimmt gsi. Ooni gäistligi Weije isch er scho mit vierzääni Doomheer z Köln worde, 1677 z Salzburg, 1679 z Mainz und im gliiche Joor Malteserritter. Er het e milidäärischi Usbildig überchoo. 1684 isch er in dr kaiserligi Dienst iidräte. Er isch vo 1691 bis 1694 bi de Türkechrieg drbii gsi und het s bis zum Generaalfäldmarschall brocht.
1712 isch er zum Gubernator vo de ober- und vorderööstriichische Land z Innsbrigg gmacht worde. Wo si elter Brueder Johann Wilhelm im Joor 1716 gstorbe isch, isch er däm si Noochfolge as Kurfürst vo dr Pfalz und Herzog vo Pfalz-Nöiburg und vo Jülich und Bärg worde. Er het sich aber erst 1718 z Häidelbärg niidergloo. Dr Kurfürst isch vo sim katholische Glaube brägt gsi und scho bald het s Komflikt mit em reformierte Chilleroot gee. Er het brobiert, dr Häidelbärger Kathechismus z verbiete und d Häidelbärger Häiliggäistchille as katholischs Gotteshuus und Wittelsbacher Begrääbnischille iizzie. Die protestantische Staate und dr Kaiser häi Druck uf en usgüebt und er het müesse noochgee, und isch 1720 uf Mannhäim go residiere. No im gliiche Joor isch dr Grundstäi für s Mannhäimer Schloss gläit worde und mä s Jesuitekollegium grad nääben em Schloss afo baue. Im Joor 1733 isch dr Grundstäi zur Mannhäimer Jesuitechille gläit worde, wo as äins vo de bedütendste Chillegeböid vo dr Gegereformazioon in Dütschland gältet.
Er het mit de andere Regänte vo de Wittelsbacher Erb- und Unionsverdrääg abgschlosse und eso brobiert, doe wittelsbachische Länder z sterke. Dr Höhepunkt vo deere Politik isch am 17. Januar 1742 d Dobbelhochzit vo sinere Änkeldochder Elisabeth Auguste mit sim designierte Noochfolger Karl Theodor vo Pfalz-Sulzbach und vo iirer Schwöster Maria Anna mit em Herzog Klemens vo Bayre gsi. Wäge sinere witsichtige Politik gältet dr Karl Philipp as dr bedütendsti politischi Chopf vo de Wittelsbacher in dr erste Helfti vom 18. Joorhundert.
Noochkomme
Dr Karl III. Philipp het am 10. August 1688 z Berlin d Prinzässin Ludwika Karolina Charlotte vo Radziwiłł-Birze ghürootet, won e Dochder vom Fürst Bogusław Radziwiłł und d Witwe vom Markgroof Ludwig vo Brandeburg gsi isch. Si häi vier Chinder ghaa:
Am 15. Dezämber 1701 het dr Karl III. Philipp z Krakau d Prinzässin Theresa Katharina Lubomirska ghürootet, d Dochder vom Fürst Joseph Karl Lubomirski. Mit iire het er zwäi Chinder ghaa:
Schliesslig isch er vo 1729 aa morganatisch mit dr Grööfin Violante Maria Theresa vo Thurn und Taxis verhürootet gsi. Si si bäidi in dr Krypta vo dr Schlosschille begraabe.
Mit em Karl Philipp isch d Linie Pfalz-Neuburg vo de Wittelsbacher z Änd gange.
Vandœuvres
Geografi
Vandœuvres lyt am linke Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere s Dorf Vandœuvres un d Wyler Chougny, Crête, Miolan un Pressy. Dr Bann umfasst 39 % landwirtschaftligi Flechine, 6 % Wald, 51 % Sidligsflechine un 4 % Vercheersflechine.
Gschicht
Vandœuvres isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1225 as Vandovre.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 30,6 % gläge.
Religion
31,0 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 37,7 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 39,1 %, CVP 9,2 %, GLP 4,7 %, GP 8,7 %, MCR 3,5 %, SP 7,4 %, SVP 23,4 %, Sunschtigi 4,2 %.
Gmaindspresidänti isch d Catherine Kuffer (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.333 Yywohner 1.876 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 131 Dytsch, 42 Italienisch un 284 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Colombischlössle
S Colombischlessli isch e Herrehuus in dr Innestadt vu Friburg.
Gebei
Anne 1899 het d Stadt Friburg des Gebei kauft; vu 1909 bis 1923 het s als stedtisch Kunschtmuseum dient, speter als Verwaltigsgebei. Vu 1947 bis 1952 isch s Colombischlessli Sitz vu dr Staatskanzlei gsi, dr Landesregierig vum Land Bade unter em Leo Wohleb. Sit eme Umbau 1983 isch s Archäologisch Museum Colombischlessli (zerscht no unter em Namme Museum für Ur- und Frühgeschichte) im Colombischlessli unterbrocht.
Park
Dr Park vum Colombischlessli, wu im Stil vun em englische Landschaftsgarte aaglait isch, mit exotische Bflanze un Baim, un eme große Springbrunne, isch speter dittlig vergleineret wore un wird hite fir Kunschtuusstellige un fir Kulturbrogramm brucht, s het hit au ne Wyylehrbfad din. Er gikltet hi us zwai Grind au als solziale Brennpunkt vu dr Stadt. Zum aine wird dr Park vu dr Friburger Schwueleszene als cruising area gnutzt, also eme Blatz, wu mer no Sexualpartner suecht. Zum andre isch dr Colombipark e Dreffpunkt fir Konsumente vu „herte Droge“.
Baden (Morbihan)
Baden (bretonisch Baden) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Pygmalion
Pügmalion isch dr Naame vom ene küprische Köönig us dr griechische Müthologii. Usserdäm isch s au dr griechisch Naame vom Köönig Pumjaton vo Tyros. Uf dä goot die müthischi Gschicht möögligerwiis zrugg.
Ovid
Die usfüerligsti antiki Schilderig findet mä bim Ovid (Metamorfoose Buech 10, Värs 243 ff.):
Baden (Morbihan)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Pygmalion
Ovid
Dr Künstler Pügmalion vo Züpere het mit Propoetide, das si sexuell zügelloosi Fraue gsi, schlächti Erfaarige gmacht und isch zum Frauefind worde und läbt nume no für si Bildhauerei. Er het us Elfebäi e Statue gmacht, wo wien e lääbigi Frau usgsee het. Die Statue het er immer mee wie en ächte Mensch behandlet und het sich schliesslig in sä verliebt. Am Festdaag vo dr Afrodite het dr Pügmalion d Göttin vo dr Liebi drum bittet, ass si zuekümftigi Frau eso wurd si wie d Statue, won er gmacht het. Won er Häim cho isch und d Statue wie immer het afo striichle, isch die langsaam lääbig worde. Yämme häi si denn e Chind ghaa, wo Paphos ghäisse het. Im 18. Joorhundert het mä dr Statue dr Naame Galatea gee.
Vergil
Bim Vergil isch dr Pügmalion dr Brueder vo dr Dido gsi, wo spööter Karthago gründet het, und dr Soon vom Belus, Köönig vo Tyros. Er het dr Dido iire Maa Sychaeus us Habgier ermordet.
Baden (Morbihan)
Geografi
Baden lyt am Golf vu Morbihan, 12 km vu Vannes un 36 km vu Lorient uf ere Hechi zwische -1 m un 43 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Le Bono, Plougoumelen un Ploeren im Norde, Arradon im Oschte un Larmor-Baden im Side.
Zue dr Gmai Baden ghere au no d Insle Sept Îles, Er Runio, Grand Veïzit un Petit Veïzit im Golf vu Morbihan.
Gschicht
Baden isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1267 as Baden (1430: Badan, 1731: Badain).
Verwaltig
vu Baden isch. Baden ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Baden ghert zum Bretonisch.
Quart (Aostatal)
Quart (frankoprov. Caa, töitschu Koart) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Quart ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Quart lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler L'Amérique, Les Cleyves, Trois-Villes, La Montagne, Villair de Quart, Villefranche, Ville-sur-Nus. Nochbergmaine sin Brissogne, Nus, Oyace, Pollein, Saint-Christophe, Saint-Marcel un Valpelline
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Quart dr italienisiert Name Quarto Pretoria drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Quart isch dr Giovanni Barocco.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Quart ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Quart sin 104 Froogebeege wider retuurchuu.
Wolfegg
Wolfegg (dt. Wolfegg) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 46,4 % Landwirtschaftsfleche, 42,3 % Wald, 9 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Wolfegg gheret d Ortsdoel Alldãnn (Alttann), Molbartshaus (Molpertshaus) ond Redabach (Rötenbach).
Gschicht
Wolfegg ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1275, Rötenbach anne 861, Alttann 1179 ond Molpertshaus 1258.
Verwaltong
Wolfegg hot mit dr Gmoe Voogt a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Peter Müller.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wolfegg ghert zom Schwäbisch.
Wolpertswende
Wolbardschwende (dt. Wolpertswende) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 44,3 % Landwirtschaftsfleche, 44,9 % Wald, 8,1 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Wolbardschwende gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Wolbardschwende ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 934.
Verwaltong
Wolbardschwende hot sich mit dr Gmoe Frōreide zum Gmoeverwaltongsverband „Fronreute-Wolperstwende“ mit Sitz en Wolbardschwende zammegschlosse
Dr Schuldes ischt dr Daniel Steiner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wolbardschwende ghert zom Bodeseealemannisch.
Thomas Jefferson
Dr Thomas Jefferson (* 13. April 1743 z Shadwell, Virginia; † 4. Juli 1826 z Monticello, Virginia) isch en amerikanische Politiker, Staatsdenker un Intellektuelle gsi.
Dr Jefferson isch in Virginia als Sohn vonere altiigsessene un wohlhabende Familie uf d' Welt cho. Er hätt s' College of William and Mary bsuecht un abgschlosse und hätt in de 1770er-Johr e politische Karriere agfange. Siini Heimetstaat hätt ihn als Abgsandte in den Kontinentalkongress gschickt, und dört isch er dezu usgsuecht worde, die amerikanische Unabhängigkeitserklärig z schriibe, wo am 4. Juli 1776 veröffentlicht worde isch.
De Jefferson isch en äußerscht viilseitig gebildete Ma gsi (so hätt er sowohl de Kleiderbügel als au e Vorläufer vom Kopierer erfunde). Siin Dänke isch vo de Ufklärig und vom klassische Liberalismus prägt gsi. Siini umfangriichi Privatbibliothek isch de Grundstock für die amerikanischi Library of Congress gsi.
Kraftort
E Chraftort isch e geographischi Örtlichkait, wo noch de Aasicht vo verschidnige Mensche, mit spirituelle, geomantische, oder magische Chräft uufglade sii söll. De Bsuech vom ene Chraftort chan en Mensch i de Regle mit positive Chreft oder Lebesenergii uuflade. Vili Chraftort sind hüüffig bsundrigi natürlichi Formatione, wie Berggipfel, Felse, Wäldli, Waldliechtige, Gwässer, aber au menschlichi Baute, wie Ruine vo Burge aber au bsundrigi Cherche oder anderi Hailigtümer. Nöd selte sind die Chraftort mit alte Saage verbunde.
Vili Chraftort sölet dezue no mitenand verbunde sii. Die Verbindigslinene, au lay-line gnennt, bildet ageblich geometrischi Muster uf de Landcharte.
Chraftort wered entweder intuitiv, maist noch ästhetische Kriterie, gfunde, oder dör bstimmti Praktike wi Pendle gortet. Verbraitet isch au, as e Chraftort gwertet werd, indem sini Straalig mit Bovis-Ainhaite (BE) aggee werd, wo aber kai wösseschaftlichi anerchannti Grössi isch. As de Ort mit de höchste Bovis-Ainhait i de Schwiiz werd Aesch bi Muur (Gmaind Muur) i de Forch im Kantoo Zöri aggee. De söll 750000 BE uufwiise, wäred s Groosmöister vo Züri 18000 BE haa söll.
Zo de bikanntiste Chraftort zäled Stonehenge z England, di ägyptische Pyramide oder d Externstai z Tütschland.
Im Buechhandel isch sit e paar Joor e Buum mit Büecher öber Chraftort z biobachte, wa dezue füert, as es immer mee ageblichi Chraftort gitt.
Brötchen
Weckli sin Bagware ähnlich zum Brot, aber normalerwies kleiner, wege dem heiße sie in manche Regionä äu Brötli (uf Hochditsch Brötchen). Wenn's Weckli ä weng greeßer isch, no isch's ä richtigä Weck oder äu ä Weckä. Mr käuft Weckli bim Becker wu sie üs Deig bache wäre. S'gibt ganz underschielichi Weckli, helli un dunkli, am Kaiserstuehl kennt mar beispielswies:
Je no Art wird Mehl, Milich, Wasser, Salz, Zucker un däzua Häfä oder ä andr Bagtriebmittl vum Becker gnuzt. In Südtirol gibts äu feini Weckli mit bsundarä Name un Formä wia Mantovaner, Blätter, Zeile odr Kleini Banane.
Bangor (Morbihan)
Bangor (bretonisch Bangor) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Bangor lyt an dr Sidweschtkischte vu dr Insle Belle-Île-en-Mer im Atlantik, 49 Kilometer vu Vannes un 49 Kilometer vu Lorient uf ere Hechi zwische null un 58 m iber Normalnull. Zum Bann ghere no ne baar vorglagereti Felseninsle (Île de Bangor, Îles Baguenères). Dr Flugblatz vu dr Insle (Aérodrome de Belle-Île-en-Mer) lyt im Norde vu dr Gmai.
Verwaltig
vu Bangor isch. Bangor ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Bangor ghert zum Bretonisch.
Chinesische Astrologie
Di chinesischi Astrologie gaht nach ere überlifereti Legend uf dr „Gäli Chaiser“ Huangdi (2698 bis 2599 v. Chr.) zrück.
Dr füffach Pfad
I Däm Artiku wärde füf System vor chinesische astronomische oder astrologische Berächnig beschribe. Mi nennt sie dr >füffach Pfad zum Erhabene Verstoh<. Am beste steuet dir euch füf Wäge vor, wo dür dichti Wäuder zure Lichtig ir Mitti fürhre, zue eurer eigete Seele. Jede Wäg füehrt dürne angeri Gägend und wen dir dr eint göht, wärdet dir chum öppis vode angere vier erkenne. Doch wen aui füf Wäge dürgwanderet si, heit dir euch a umfassendi Kenntniss über die ganzi Landschaft verschaffe chönne. Und wen dir aui Pfade vo däm Punkt us, a däm sie zämmeloufe, überblickit, so wärdet dir imstang si, dr Chärn vo euem Wäse ds verstoh.
Dr erst Pfad
Bezieht sich uf eui Charakteralage, nähmlich d Beweggründ vo eum Handle und uf eui Wäsens und Gmüetsart. Nachem buddistische Kaländer ergit är sich usem Geburtsjohr. I grobe Züg wäri är mit dr Himmusmitti vor westliche Astrologie verglichbar und mit einige Charakteridtike usem Sunnezeiche.
Dr zwöit Pfad
Füehrt dür ds dichte Ungerhouz, vo eune seelische Verstrickige. Är cha numme schwär in Wort beschribe wärde, meh muess ihn eher dür poetischi Ifüehrige finge aus dür strängi Logik. Är leitet sich ab us dr Jahreszit vo eurer Geburt, entsprächend dr chinesische Methode, wonach jedere Johreszit eis vode füf Elemänt zuegordnet worde isch. Hie gits kei Entsprächig ir westliche Astrologie.
Dr dritti Pfad
Chönnt am ehste mit üsere westliche Form vor Astrologie vergliche wärde. Är erforscht eues Verhäutnis zur Gmeinschaft, insbsungers d Arbeite und Tätigkeite, wo euch am meiste zuesäge, sowie jeni, wo euch vorauem lige. Är berächnet sich nach dr Doppuwuche vor Geburt oder gnauer gseit nachem ch'i, i däm dir gebore sit (ä Zitspanne vo 15.218 Tage). Hie besteit ä ganz klari Prallele mitem Sunnezeiche vor westliche Astrologie, sowits sich drbi um Sache handlet, wo Karriere und ds politische und soziale Verhaute beträffe.
Dr vierti Pfad
Enthüeut eui Gfüeu, eui inners Bewusstsi, mit däm dir ds Läbe meh empfindet, aus dass dirs logisch erfassit. Drum geits hie vor auem um eui Fähigkeit, Fründe ds gwinne und intimi partnerschaftlechi Verbingige ufdsboue. Dä Wäg errächnet sich usem Geburtstag und dr Position vom Mond i eim vode 28 hsui, dä aute chinesische Himmusfäuder. Das entspricht ganz offensichtlech am Mondifluss vor westliche Astrologie.
Dr füfti Pfad
Betrifft dä Teu eurer Psyche, wo am dichteste unger dr Oberflächi ligt. Äs isch jene Teu, wo bir Umwäut dr berüehmt >erst Idruck< verursacht, obwou meh säuber sich dr Ursache vo däm Idruck gar nid bewusst isch. Dä letscht Wäg geit us vo eurer Geburtstung und ordnet euch i ine aute chinesische Stungekreis vo Tier. Das isch mitde Aszendänte vor westliche Astrologie verglichbar.
Dr erst Pfad: Ds Geburtsjohr
Ratte sehr viu Widder Büffu gröschteteus Stier Tiger vorwiegend Löi Has sicherlich Fisch Drache am ehste Wasserma Schlange muess dr Skorpion si Ross ä extrovertierte Steibock Geiss vorauem Jungfrou Aff wöschächte Zwilling Güggu überwiegend Waag Hung erinnert a Chräbs Sou verglichbar mitem Schütz
Dr zwöit Pfad: D Joheszit vor Geburt
I aute Zite gits bide Chinese d Theorie vode füf Elemänt, wo äbeso verbreitet gsi siwie diejenige vode kosmische Urchräft Yin und Yang. D Chienese versuechte, ds ganze Läbe - vom Mönsch bis zude Farbe, vo Tier bis zu Körperteili - i füf Grundkategorie eidsteile. Das si d Elemänt gsi: Houz, Füür, Ärde, Metau und Wasser. Mit ihrer klassifizierig söt jedoch d Materie nid eifach i füf Gruppene iteut wärde, ou het dr Begriff Elemänt nid die glichi bedütig wie ir moderne Physik. D Chinese si jo vo jehär meh ade Verwandschaft und ade Zämmehäng zwüsche Sache aus a ihne säuber intressiert gsi. Ihri Theorie vode Füf Elemänt isch ä grossartige versuech, füf verschideni Müglechkeite vor lebändige Entwichlig ds beschribe. Do jedes Elemänt mitere bestimmte Johreszit verbunge gsi isch, ergits sich, dass sich i jedem ir beträffende Johreszit geborene Mönsch d Eigeschafte vom entsprächende Elemänt düe widerspiegle. Die einzigi Schwirigkeit berueht dorin, dass d Chinese die verschidenste Methodene brucht hei, um ihri Johreszite ds bestimme und dassmeh vier Johreszite mit füf Elemänt i Eiklang ds bringe het. Dahär het immer ä füfti Johreszit drzue erfunge wärde müesse. So hei sie zum Bispiu die, wo mit dr Ärde zäme korrespondierendi Johreszit, dr sächst Monat zwüsche Summer und Herbst gnennt. Ds System vom Chao Wei-pang beseit, dass jedi Johreszit us dene drei Monat, weuchi nachere Sunnewändi oder Tag- und Nachtglichi minus 18 Täg besteit. Wenmeh die füf mau 18 Tage multipliziärt, so hetme die füfti Johreszit, wo sich i regumässige Abstäng ufs ganze Johr verteut. Sit dr Erfingig vo däm System - vor 22 Jahrhunderte - het d Verschiebig vor Tag- und Nachtglichi bewürkt, dass üsi Johreszite nümme mitde aute chinesische überistimme. D Berächnig hie geit nach dr moderne Praxis vode Astrologe, auso vor Tag- und Nachtglichi us und nid nachdr siderische Umloufzit. Mi fingt auso die vertroute Afangszite vo üsne Johreszite wider: 21. März, 22. Juni, 23. Septämber und 22. Dezämber.
Dr dritti Pfad: D Doppuwuche vor Geburt
Mir hei gseh, dass d Chinese im Autertum jedes Johr mitemne Name vomene Tier und jedi Johreszit mitemne sogenannte Elemänt bezeichnet hei. I ihrem Kaländer gits aber ou, wie bi üs, 12 Monet, die jewius haubiert, auso insgesamt i 24 Teili, ufteut hei. Die einti Häufti wird chi-Zänträ gnennt, die angeri Häufti chi-Chnote. Die 24 Doppuwuchene und ihri Bedütig steue dr dritt Pfad ufem Wäg zur voukommene Säubstkenntinis dar. Grächterwis muessmeh no hinzuefüege, dass dä dritt Pfad ä ächti Ost-West-Mischig darsteut. D Chinese hei die chi numme aus Mittu vor Zititeilig brucht, sie hei nüt mit Prophezeiige ds tüe. Aber jedes chi entspricht zuäfäuigerwis immer amene habe Zeiche vo üsem westleche Tierkreis, so dass die nachfougende Intepretationä aufne woubekannte Aspäkt vo üsem trditioneue astrologische Wüsse hiwiese.
Schlüssu zur Bestimmig vor Doppuwuche
Da ds chinesische Neujohr nid mit üsem Neujohrstag zämmefaut, foht dä Schlüssu nid mitem 1. Januar a.
Schlüssu zur bestimmig vom Geburtstag
Usde drü fogende Uflistigä chöit dir uf Grund vo euem Geburtsdatum eues spezieue hsui bestimme. Addieret vodr Geburtsjohr entsprächender Jahreszau us Uflistig 1 mitdr für euch zuäträffende Zau us Uflisti 2. nähre rächnet dir no dr Geburtstag drzue.
Wen d Summe meh aus 28 betreit, so müesset dir bitte nomau 28 abzieh. (wens den immerno höcher aus 28 isch, müesset dir noeinisch 28 abzeih.)
Äs chlises Bispiu:
24. Februar 1984
1984 = 4
Februar = 24
Auso: 4 + 24 = 28
24 = Muntjak(-Hirsch)
Dr füft Pfad: D Geburtsstung
Das isch itz dr letscht Schritt ufem Wäg zur Säubsterkentnis. Im gwüsse Sinne isches dr entscheidend Schritt. Dir wärdets villech säubst bestätigt finge, dass dä Abschnitt, wo sich ufd Stung vo eurer Geburt bezieht, ihrer persönlichkeit am meiste entspricht. D Erklärig isch liecht ds gäh: Die früehere Abschnitte hei sich vorauem mit euiem inner Charakter und euine verborgene Motiv beschäftigt, mit dr Art und Funktion vo euine subtiuste private Gfüeu, während sich dä Füft Pfad uf euies üssere Tempramänt igeit, nämlech uf dä Teu vo euirer Persönlichkeit, wo dir i aune Autagssituationä zeiget. I bezug ufe 24-Stungezyklus wärde die gliche zwöuf Tier ir gliche Reiefoug benützt, wo mir scho bim Erste Pfad in Verbingig mitde Jore kenneglehrt hei, im grosse und ganze gäute ou die gliche Charkteristikä. Dr Ungerschid ligt numme dodrin, dass ä Mönsch, wo imene Tigerjohr gebore worde isch, die Tigereigeschafte i aune Grundzüg vo sim Läbe entwickle wird, während ä Mönsch, wo ir Tigerstung gebore worde isch, wo sich numme über zwöi Tagesstunge erstrecke, die Eigeschafte wässentlech oberflächlecher zum Usdruck bringt. Niemer cha meh säge, warum d Chinese bestimmti Tagesstunge mitde einzelne Tier i Verbingig brunge hei. Meh cha d Frog numme mitemne Glichnis beantworte: Jedes Meitli, wo sini Tugend gägene rücksichtslose Maa verteidigt, weiss genau, warum d Mitternacht aus Stung vor Ratte bezeichnet worde isch... Älogeschi Antwort wär das: Dr chinesisch Tag foht a, genau wie bi üs, nach Mitternacht und do d Ratte dr Tierkreis afüehrt, foht mit ihre ou dr Tag a. Gwüssi Lüt si dr Meinig, dä Zyklus stammi usem Vorderä Oriänt und sig im dritte oder vierte Johrhundert vor Christus nach China brunge worde. Ide Mittumeerländer lohtmeh, säusamerwis, dr Tag mitem Sunneungergang afoh. Wen auso dr Hung däm "Tagesafang" zirka am 20.00 Uhr entspricht, so entspricht d Ratte ar Mitternachtsstung. D Bedütig vode Tier hei sich im Lof vode Johrhundert hüfig verschobe und veränderet. Vor langer Zit hei sie nüt aus Unheu verchündet. D Vision vomene Ross isch äs Zeiche für Chrieg gsi. Ä doppuchöpfige Büffu het bedütet, dass dr Schii (Schrein) vode Ahne zerstört wärde würd. D Sou het ä ächti Kalamität verchündet: " Vo aune Vorzeiche für Unglück sie die di hüfigste, sie düte die perversi Verdärbtheit vomene Maa a, wo mit öffentliche Ufgabe betrout isch."
Kanton Buchsweiler
Dr Kànton Buxwiller ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Buxwiller.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre.
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere.
Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Niderbrunn ìm Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Hàwenau ìm Arrondissement Hàwenau un dr Kànton Huffalde ìm Arrondissement Stroosburi-Lànd, ìm Side àn dr Kànton Zàwere un ìm Weschte un Nordweschte àn dr Kànton Lìtzelstään.
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Buxwiller 53 Gmeine:
Deisswil bei Münchenbuchsee
Deisswiu (amtlech Deisswil bei Münchenbuchsee) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Deisswiu isch es Strassedorf am Nordweschthang über em Moosseetae. Vor Gmeindsflächi si 62 % landwirtschaftlech gnutze Bode, 24,4 % Waud u 13,6 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Züzwiu, Iegischtoorf, Wiggiswiu, Münchebuchsi u Rapperswiu.
Gschicht
Deisswiu isch zum erschte Mal im Jahr 1263 aus Teiswile (1264 Teizwile, 1270 Theswile, 1271 Theisewile, 1274 Tiezwile) gnennt worde.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateeu isch 2010 bi 1 % gläge.
Religion
94,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Ds Ergäbnis vo dä National Rats Wahlä 2019: SVP 51,4 %, BDP 9,7 %, GPS 8,5 %, FDP 7,8 %, glp 7,6 %, SP 6,2 %, EVP 4,0 %, Piraten 1,2 %, EDU 0,9 %, CVP 0,5 %.
Gmeindspresidänt vo Deisswiu isch dr Theo Bühlmann (Stang 2021).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Därstetten
Däärstette (amtlech Därstetten) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.
Zum Goldenen Sternen
Dr Gasthoof zum Goldige Stärne gältet as dr eltist Gasthoof z Baasel. Er stoot hüte am Dalbe-Rhiiwääg 70 und zelt zu de Baasler Kulturgüeter, wo für d Regioon vo Bedütig si.
Därstetten
Geografi
Däärstette ligt im Bärner Oberland südlech vom Gantrisch (2275 m. ü. M.). D Gmeindsflächi bsteit us 48,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 38,2 % Waud, 2,4 % Sidligsflächi u 11 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Pouere, Stocke-Höfe, Eerlebach, Diemtige, Oberwiil, Rüschegg, Rüeggischbärg u Blumistei.
Gschicht
Däärstette isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Tarenchat. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidersimmetau ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,8 % gläge.
Religion
88,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Däärstette isch dr Hans Ueltschi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Däärstette ghört zum Hochalemannisch.
Zum Goldenen Sternen
Baugschicht
Dr Gasthoof Zum Goldige Stärne git s zwar scho lang, aber er het früener emol zum Schwarze Stärne ghäisse und isch ursprünglig au nid am Blatz gstande, won er sich hüte befindet.
Dr erst Zum Schwarze Stärne
Er isch in dr Äschevorstadt baut worde, dusse vor em Eschmerdoor, öbbe zur Zit, wo d Vorstadt in dr Middi vom 14. Joorhundert entstande isch. D Liigeschaft het 1349 «zem swartzen Sternen» ghäisse und isch äini vo de drizää Herrewirtschafte gsi, wo sine Gest drei Sorte Wii und Ässe het döfe serwiere. Er het us zwäi Hoofstett bestande, em Vorderhuus uf d Äschevorstadt zue und em Hinderhuus am Stärnegässli.
Dr zwäit Zum Schwarze Stärne
Im Stadtbrand vo 1417 isch dr grösst Däil vo dr südöstlige Stadt aabebrennt, d Bäiz woorschinlig au. Was mä also gsee het, bis si im 20. Joorhundert an Dalbe-Rhiiwääg züüglet worden isch, het woorschinlig us em 15. ider 16. Joorhundert gstammt. S Huus isch im spootgotische Stiil baut gsi und sini Sääl si mit Holz dääfelet gsi und d Düüre häi Beschlääg us Messing gha. Im Saal im erste Stock het s e Süüle im Rönessans-Stil gee. No bis 1873 het dr Gasthoof si alt Naame bhalte und isch erst denn zum Goldige Stärne umdauft worde.
Vo dr Äschevorstadt ins Dalbeloch
Im Joor 1964 het mä d Äschevorstadt welle verbräitere. Mä het dr Gasthoof langsam und sorgfältig abgrisse und alli Däil vom Geböid, wo wärt gsi si, ass mä sä wurd erhalte, si demontiert worde. D Dänggmolpflääg het sä konserwiert und glaageret. Im Joor 1973/74 het mä dr Stärn mit Hilf vom Aarbetsrappe im Dalbeloch wider ufbaut, am Blatz, wo vo 1859 bis 1967 s Restorant Letzistube gstande isch, ganz nooch am Letziblatz, wo non e Stügg vo dr Stadtmuure stoot.
Sit 1993 wird dr Stärne vo dr Christoph Meriia Stifdig pachdet und isch renowiert worde. Drbii het mä Baudäil, wo nid ächt gsi si wie e psöidobarocki Decki im Fuäjee vom erste Stockk uusegnoo.
Deisswil bei Münchenbuchsee
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 87 Ywohner 98,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Wanen
D Wane (im aisländische: Vanr Sg.; Vanir Pl.) sind i de nordische Mythologi e Göttergschlecht, wo för d Fruchtbarkait und de Woolstand zueständig isch. Si sind weniger mächtig als di grössiri Götterfamili vo de Ase. D Wane wonet i Vanaheim (altisländisch: Vanaheimr).
Aphrodite
D Aphrodite isch in dr griechische Müthologii d Göttin vo dr Liebi, dr Schöönhäit und vo dr sinnlige Begiirde und äini vo de kanoonische zwölf olümpische Gotthäite. Ursprünglig isch si für s Wärde und Waggse zueständig gsi, spööter isch si zur Liebesgöttin worde. In dr römische Müthologii het d Venus die gliich Rolle ghaa, und die alte Egüpter häi sä mit dr Hathor identifiziert.
Deisswil bei Münchenbuchsee
Sprach u Dialäkt
Dr bärndütsch Dialäkt vo Deisswiu ghört zum Hochalemannisch.
Aphrodite
Geburt
Dr Hyginus Mythographus het dr Geburtsmüthos vo dr sürische Semiramis adaptiert und gsäit, si sig us eme Äi gschlüpft, wo Fisch ans Land grollt häige und wo vo Duube usbrüetet worde sig.
Wanen
Familimitglider
De Njörd (altisländisch: Njörðr), wo am Meer in Noatun (altisländisch: Nóatún »Schiffstadt«) lebt, isch de riichi Meeres- und Handelsgott. Er het mit sinere Schwöster zwai Chind ghaa, d Liebesgöttin Freyja, wo in Folkvang (altisländisch: Fólkvangr »Volchfeld«) wont, und de Fruchtbarkaitsgott Freyr, wo in Alfheim (aisl. Álfheimr »Elfewelt«) lebt. Au die baide sind mitenand ghüroote gsii, wo si no bi de Wane gwonnt hend. Well aber bi de Ase d Gschwüstertiehi nöd erlaubt gsii isch, hend si sich trennt und d Freyja het de Od (altisländisch: Óðr) ghüroote, doch isch de zunderainisch verschwunde und nüme uuftaucht. De Freyr het sich i d Riisin Gerd (altisländisch: Gerðr) verliebt und si zimli lang müese umwerbe. Z Schwede isch er miteme übergrosse Phallus dargstellt worde, als Zaiche för Fruchtbarkait. Wiiteri typischi Symbol sind s Schiff und de Eber. So riitet de Freyr ufem Eber Gullinborsti (»Goldborsti«) oder faart mit sim Schiff Skidbladnir (altisländisch: Skíðblaðnir) ume, d Freyja aber trait au de Name Syr (»Sau«), wa nöd as Bilaidigung denkt gsii isch.
Aphrodite
Geburt
Noch em Nonnos und Pausanias isch s d Göttin Thalassa, „s Meer“, gsi, wo dr Soome empfange het. Nochdäm si im Olümp ufgnoo worden isch, het si dr Zeus adoptiert.
Wanen
Lueg au
Germanischi Gotthaite
Aphrodite
Geburt
Noch em Homer isch si d Dochder vom Zöis und dr Dione. Anderi verzelle, si sig in ere Muschle uf d Wält choo, so wie s dr Botticelli in sim Bild vo dr römische Göttin Venus gmoolt het. En anderi Kwelle zelt sä zu de Döchder vom Kronos, zämme mit de Erinnye und de Moire.
Dr Aphrodite iiri Liebschafte
Dr Homer verzelt, ass dr Hefaistos die bäide in flagranti verwütscht und im ene Netz gfange het. Won er sä so de andere Götter vorgfüert het, häi die s sprichwörtlige „Homerische Glächter“ aagfange.
Mit em Trojaner Anchises het d Afrodite dr Äneas (griech. Aineias) ghaa, dr Held im Trojanische Chrieg, und wo denn zum müthische Stammvater vo de Römer worden isch. S Gschlächt vo de Julier, wo au dr Gaius Julius Cäsar drzue ghöört het, het si Soon as iire Stammvater aagluegt. Mit em Dionüsos het si dr Priapos und mit em Hermes dr Hermafroditos gmacht. Si isch au d Liebhaabere vom schööne Adonis gsi, aber dr Ares isch iifersüchdig worde und het en in dr Form von ere Wildsau bi dr Jagd umbrocht.
Kunst
Verschidnigi Mooler het die Verbindig vo Liebi und Chrieg (Lääbe und Dood) zu Wärk inspiriert:
Pierre Henry (Lehrer)
Dr Henry isch z Pruntrut i d Schuel ggangen und het s Leereseminaar bsuecht. Er isch uf Tours no besser go Französisch leere und het denn z Boncourt und spöter am Seminaar z Pruntrut Schuel ggää. Mit Drüefüfzgi isch er no a d Uni Nöieburg go Romanischi Filology studiere. Anne 1952 het r d Marie-Josèphe Jobin ghürootet, wo au vo Pruntrut gsi isch.
Wärend synere Leererzyt het er für es par Zytige Kolumne gschribe, zeerscht über allergattig Schuelsache und speziell über d Gschicht vo de Gassen im Stedtli Pruntrut.
Ballett
Als Ballett (abgleidet vom italienischa Wort „ballare“ = danza, bzw. vo „balletto“, d Vrkleinerongsform vo „ballo“ = Danz) bezeichnet-ma dui Darstellong vo-ra danzda Konschtform mit Musik uff dr Bihne vo-ma Theatr.
Pierre Henry (Lehrer)
Im 1986i het er bi dr Zytig Le Pays agfange mit ere Mundartkolumne. Mit dene Bytreeg het er d Gschicht vo französische Wörter und Sache vom Patois abghandlet. Wo s im Joor 1993 bi de regionale Zytige vom Kanton Jura zun ere Fusioon cho isch, het dr Pierre Henry au bim Nöie Blatt Quotidien jurassien mit dere Reie chönne wytermache. Un Uswaal vo dene sproochkuntliche Gschichtli isch i drüü Büecher nomol abtrukt woorde.
Dr Pierre Henry isch sälber kei Patoisant gsi; er het d Mundart vom Elsgau, wo e Sproochform vom Franc-comtois isch, nit sälber chönne. Drfüür isch er tank sym sproochwüsseschaftliche Gschpüüri de eigenartige Ustrück vo de jurassische und wälsche Dialäkt und vom gwoonte Regionalfranzösisch nochegange. Und er het au d Dialäkt-Wörterbüecher vo früenere Lüüt im Jura gwürdiget.
Ballett
Gschicht
Boide Gaddonga fendet mr scho em klassischa Aldrdom. Deet fellt dui Uffgab em Chor vom antika Drama zua, wia mr uff zeitgenessische Abbildonga seha kôô. Allerdengs hend dia uralde Forma so guat wia nix mit-em Ballett us dr Neizeit zo doa. Des hôt sein Urschbrong en dr Renaissance. Em 15. Jôhrhondert ischt s Ballett a heefischa Kunschtform, bsonders ausprägt en Frankreich. Deet geit’s au Ballett-Eilaga en vrschiidene Trageeda, doils mit ond doils ohne Gsang. Em 18. Jôhrhondert fend-mr s Ballett en dr franzeesischa Opr, ond zwar en de sognannde „Intermedien”. Dô drondr vrstôht-mr Eilaga, wo zonägscht amôl ibrhaupt nix mit dr eigentlicha Handlong zo doa hend. So nôch ond nôch vrselbschdendigt sich s Ballett ond mausret sich zo-ra oigastendiga Kunschtform, wo oft an ganza Ôbed ausfillt.
Krypta
E Krüpte (gr. ‚die Versteckti‘; au Gruft) isch e Ruum, wo sich under em Chor (Apsis) oder underhalb vom Altar in christlige Chille befindet. Im Allgemäine het s dört Häiligegreeber und Altäär gee. In dr Krüpte isch ursprünglig äntwääder s Graab oder d Reliquie vom ene Märtüürer gsi, was näbe dr religiööse Bedütig vor allem im Middelalter Pilger het sölle aazie.
Pierre Henry (Lehrer)
Dr Pruntruter Leerer isch au bi dr Arbet am Dictionnaire suisse romand drby gsi.
Ballett
Gschicht
Em alemannischa Schbrôchroom erleabt s Ballett a bsondra Bliadezeit nôch-em Zwoida Weltkriag durchs Schaffa vom briddischa Choreografa John Cranko am Wirdabergischa Staatstheatr en Stuegert.
Anna-Maria Ravnopolska-Dean
D' Anna-Maria Ravnopolska-Dean (bulg.:Анна-Мария Равнополска-Дийн; * 3. Auschte 1960 z Sofia) isch en bulgarischi Komponisti und Harfinisti.
Biografi
Si esch z Bulgarie uff d'Wält cho und hed z Rumänie (bi dr Liana Pasquali) und i de-n USA (bi dr Susann McDoanald) schtudierd. Si isch au i dr Carnegie Hall uffträtte. Im Johr 1992 esch si Mitbegründeri vo dr amerikanische Universität z'Bulgarie gsi. 2003 hed si ihri erschti Komposition - "Improvisation" - gschribe im Stil vo dr bulgarische Volksmusig.
Alpen-Weissling
Vorchoo
De Alpe-Wiisslig chunnt nume i de Alpe und i de Pyrenäe vor und isch uf Alpe und grääsige Berghäng zwösched 2000 und 3000 müM zfinde. De Falter flügt im Juni und Juli, i warme Sümmer cha im Augste e zwooti Faltergeneratioo vorchoo. D Raupe fressed im Augste und September.
Uussie
De Alpe-Wiisslig isch e schneewiisse Summervogel, wo uf de Vorderflügel bruuni Straiffli und Flecke het. Bi de Wiibli sind Flecke düttlicher abbildet. Sin Körper isch grau, de Hinderliib wiislich. D Flügelundersiite hend e Grüestich.
Raupe
D Raupe werd 30 bis 35 mm lang und isch grau miteme Blaustich. Ofem Rugge het si zwoo wiissi Linie und e Raiie mit geele Tupfe. Si isch uf Chrützblüetler (Brassicaceae) spezialisiert, bsunder uf de Schwiizer Schöterich (Erysimum rhaeticum) und uf di Geel Reseda (Reseda lutea).
Kloster Einsiedeln
S Chloschter Eisidle isch e Benediktinerabtei z Eisidle im Kanton Schwyz.
S Chloschter isch e wichtigi Stazion am oberdütsche Jakobswäg. S isch aber au s Ziil vo vilne Pilger, wo uf Eisidle gönd. Di Schwarzi Madonna vo Eisidle i dr Gnadekapälle isch en Aaziehigspunkt für d Pilger und d Turischte.
Gschicht
Im Jahr 835 hät sich dr Benediktiner Meinrad vo der Insle Riichenau als Eisidler da in finschtere Wald zrugg zoge. Won er umbracht worden isch, sind anderi Eisidler da ane cho. 934 hät de Eberhard, en vornehme Prieschter us Strassburg, am Ort vo de Eisidelei für d Eisidler es Benediktinerchloschter gschtiftet. D Gründig vom Stift isch 947 dur de Otto I. beschtätiget worde. Wies amisgs Bruuch gsi isch, häds neui Chloschter no Land gschänkt übercho. S Stift hät ano di freii Abtwahl und Immunität (abbatia nullius) überchoo.
De Huldrych Zwingli isch vo 1516 bis 1518 Lüütprieschter im Chloschter gsii. I dr Zyt vo dr Reformation het dr letschti Mönch 1525 s Chloschter verlaa, am 20. Juli 1526 hät dr Abt vom Stift müesse zruggträte – s Chloschter Eisidle isch für e gwüssi Ziit uusgschtorbe gsii. D Schwyzer händ dänn en neue Abt beruefe, de Ludwig II. Blarer vo Wartesee, won aber erscht 1533 vo Rom als rächtmässig anerchännt worde isch. Er hät di erschte Bürgerliche is Chloschter uufgnaah und hät dr Konvänt wider ufbout.
Dr Chor und d Biichtchile sind vo 1674 bis 1648 under de Leitig vom Architekt Hans Jörg Kuen entstande. S barocki Chloschter isch vo 1674 bis 1735 vollschtändig neu bout worde. D Plän sind vom Caspar Moosbrugger gsi und mer hät s neui Chloschter i drü Etape bout. Under em Abt Nikolaus Imfeld isch d Chile am 3. Mai 1735 gweiht worde.