cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Postleitzahl (Deutschland)
Yfüürung im Dütschè Rych
Wôrend èm Chrièg isch s Poschtuffchò durch d Fäldposchtsendigè un vo allem durch d Fäldposchtpäckli enorm aagschtigè. Diè meischtè erfaarenè Poschtbediènschtetè, wo diè Sendigè sortyrt hèn, sin schu i d Weermacht yzogè worrè un durch unerfaareni Poschtsortyrer un Fremdbüèzer mit ungnüègemdè geografischè Kenntnis ersetzt worrè, wa zuè nèrè dütlichè Volängerig vo dè Zuèschtellzitè gfüürt hèt.
Am 19. Oktobèr 1943 isch è „Aawysung für dè Brièfvoteildiènscht“ mit dè allgemein vobindlichè Yfüürung vo 32 Leitgebièt im zivilè Poschtvokeer.
D Poschtleitzaal hèt in èm Chreis öppè i dè Größi von èm Groschè links näbbè m Bschtimmungsort erscheinè söllè, bi Schriibmaschinnèschrift in Klammerè gsetzt. Dè Bschtimmungsort isch zuèsätzlich z unterstriichè gsi. Bi mengè Ortsnammè sin zuèsätzlich amtlichi Bezeichnungè dèzuè chò. Ortschaftè, wo durch Landchraftposchtè poschtalisch vosorgt worrè sin, hèm mit dè Aagaab „über“ un èm Nammè vum zuèschtändigè Leitamts unterhalb vom Bschtimmungsort kennzeichnèt worrè sin. D Strõß isch unterhalb vom Bschtimmungs- bezièhungswys Leitamtsort gschribbè worrè.
È Übbersicht vom Poschtleitgebièt vo 1944 chunnt i dè Dütschè Lischtè vo dè Poschtleitregionè vor.
Ab èm Johr 1944 isch d Bnutzung vo dè Leitzaalè durch Werbung unterschtützt worrè sin, dõdeby sin bsunderi Ysatzstüggle im Maschinnèschtempèl vowendèt worrè sin. Ab Endi März hèt d Aagaab vo dè Poschtleitzaal uff allnè amtlichè Formblätter (vo allem uff allnè Nummerèzettel usw.) erfolgè söllè. Um d Aawendung vo dè Leitzaalè witer z forcyrè, hèttèt ab Juni 1944 d Zaalè i dè poschtalischè Stèmpfel ygfüègt wörrè söllè. Vum Brinzyp hèr gildèt selli Vorgaab immer nò.
Gebiètsleitzaalè
Nõch èm Ènd vum Zweitè Wältchrièg hèt witerhy d Regelung vo dè Rychsposcht Gültigkeit ghaa. I dè vir Bsatzungszonè vo Dütschland hèn d Poschtleitzaalè (zweistellig, numerisch mit eischtelligem Buèchschtabèzuèsatz) witer èksischtyrt. D Poschtleitberych 4 bis 9 sowiè 11 un 12 hèn in Gebièt glègè, wo sit 1945 nimmi zuè Dütschland ghört hèn, un sin nimmi brucht worrè. S git è baar witeri minimi Änderungè, byschpillswys sin d Gebiète 21 in 21a un 21b sowiè 22 in 22a bis 22d ydeilt worrè. Au nõch dè Gründig vo dè Bundesrepublik un dè DDR im Johr 1949 hèn diè aaltè Poschtleitzaalè mit lychtè Aapassigè a diè jewyligè Staatsgränzè witer goltè.
I dè 1950er Johr hèn sich immer wènniger Brièfschriiber a d Poschtleitzaalè ghaltè. Nur no jedi dritti Sendung hèt è Poschtgebiètsleitzaal i dè Aaschrift ghaa. Sell hèt sogar dezuè gfüürt, dass im Berych vo dè Bundesposcht Aafang vo dè 1950er Johr Übberlegungè stattgfundè hèn, uff Poschtleitzaalè komplètt z vozichtè. Mitti vo dè 1950er Johr hèt sich d Situation durch diè bevorschtehendi Automation vom Brièfvodeildiènscht abber übberholt un s isch übber è neus Sischteem nõchdenkt worrè.
Um d Zaal vo dè 24.000 Poschtort i dè Anschriftè z reduzyrè, hèt mò d Ort mit Poschtschtellè II un diè meischtè Ort mit Poschtschtellè I Leitposchtämter untergordnèt. Übrig blibbè sin 6.500 Leitposchtämter, für welli Brièfbund gmacht wörrè hèn muèsè. Diè ygschpartè Ort hèn d Ortsbezeichnig mit èm Zuèsatz „übber Leitposchtamt“ ghaa. Au selli Neuordnung hèt bim Kund kei Resonanz gfundè, 72 % vo dè Sendungè hèn sèbbi Ortsbezeichnung nit enthaltè. Abhǜlf isch dringend notwendig gsi, well s byschpillswys allei im Gebièt vo dè (weschtlichè) Bundesrepublik Dütschland mee als 30 Ort mit èm Nammè „Neuschtadt“ gää hèt un hilfrychi Zuèsätz wiè öppè d Aagaab vum Chrais nit immer aagää gsi sin. Dõdèmit hèt sèlbscht d Aagaab vo söttigè Hǜlfsbezeichnungè enormes Wǜssè vom Verteilpersonal erforderèt.
I dè DDR sin diè zweischtelligè Poschtleitzaalè spôteschtens Aafang vo dè 1960er Johr ußer Chraft gsetzt gsi.
Amtskennzaalè für Paket
Mit èrè Amtsblattvofüègung 274/1956 hèt d Amtskennzaalè am 30. Juli 1956 au für Yschriibzettel goltè. D Amtskennzeichè vo dè Zweigposchtämter, Poschtschtellè I un II im Bundesgebièt un z Bèrlin (Wescht) hèt mit dè Amtskennzeichè vo dè Abrechnigs- odder Leitposchtämter übberygschtimmt. Nõch dè Poschtreform 1959 hèt sèll für Poschtämter un Poschtschtellè goltè. Insgsamt sin 22 Grundnummèrè vogää worrè. D Nummèrè 21 für d Landesposchtdirèktion Bèrlin un 22 für d OPD Saarbrüggè sin unabhängig vom Zuèdeilungskriterium vom Paketuffchõ vogää worrè.
S Sischteem isch am 1. April 1964 vo dè bis 1993 gültigè Form vo dè Poschtleitzaalè abglöst worrè. Diè aaltè R-Zettel hèn bis zum 31. Mai 1964 wittervowendet wörrè chönnè. Vo chlynèrè Poschtort isch s Datum abber nit ygehaaltè worrè. Nõch Aagaabè vum Amtsblatt hèn schu vor èm 1. April 1964 d Poschtleitzaal-Ynschriibzettel vowendet wörrè dürfè, wenn diè aaltè R-Zettel nit bis zu dè Umschtellig glangèd hettèd.
Dütschi Bundesposcht
S neui Poschtleitzaalèsischteem i dè Bundesrepublik isch 1961 vom dòmòligè Bundesposchtminischter Richard Stücklen voraadribbè worrè un am 23. März 1962 ygfüürt worrè. Am 3. Novèmber 1961 sin diè Poschtleitzaalè im Amtsblatt vom Bundesminischterium für s Poscht- un Fèrnmeldewesè Nr. 126 bekannt gää worrè. S Vokeersgebièt isch ab dört in sibbè Leitzonè unterdeilt, welli widderum in bis zu zee Leiträum, jeddè Leitruum in bis zu zee Leitberych abbèbrochè sin. Bi Poschtleitzaalè, wo am Ènd Nullè hèn, isch selli znägscht nit gschribbè worrè (2 Hamburg, 53 Bonn, 318 Wolfsburg). D Schriibwys hèt sich nõch vo dè jewyls gültigè Version dè DIN 5008 grichtet.
S vyrschtellige Sischteem hèt è geintes Dütschland berüggsichtigt un hèt diè Berych 1001 bis 1999, 2500 bis 2699, 3600 bis 3999 un 9000 bis 9999 (insgsamt 2599 Stugg) für diè dõmòligi DDR reservyrt ghaa. Dõhèr sin Poschtleitzaalè uss sebbè Berych im Weschtü nit zuèdeilt worrè. D 1000 isch für Wescht-Bèrlin bruucht worrè. Für s Bundesgebièt sin 6400 Zaalè voblibbè. Diè Zaalè 0000 bis 0999 sin nit vogää worrè. D Bundesposcht hèt ab März 1962 mit èm Slogan „Vergißmeinnicht – die Postleitzahl, der schnelle Wegbegleiter“ Werbig für s neue Sischteem gmacht. Schu ab Èndi 1962 hèn öppè 75 % vo allnè Brièfsendungè d Poschtleitzaal druff ghaa. È Johr spôter sin s schu 94 % gsi. Ab 1964 isch, ebbèfalls als Deil vo dè Kampagnè, im weschtdütschè Fèrnsee d Fèrnseeshow Vergißmeinnicht mit Peter Frankèfäld un èm Brièfdräger Walter Spahrbier uusgschtrahlt worrè.
Jeddi vo dè vyr Ziffèrè hèt è eigni Bedütung. So isch diè èrscht Ziffèrè für d Leitzonè gschtandè. Acht Großschtädt i dè Bundesrepublik hèn einschtelligi Poschtleitzaalè ghaa: 1 Bèrlin, 2 Hamburg, 3 Hannover, 4 Düsseldorf, 5 Köln, 6 Frankfurt am Main, 7 Stuègètt un 8 Münchè. Selli hèn abber – wiè zaalrychi anderi Ört au – witterhy d Aagaab vum Zuèschtellposchtamt nõch èm Ortsnammè bruucht. Diè zweit Ziffèrè isch für dè Leitruum gschtandè. D „xx5x“ a dè drittè Stell hèt èn Leitgebiètsknotèamt kennzeichnèt. D Leitberychsknotèämter sin dõdraa erkennbar gsi, dass iri letschti Ziffèrè è „xxx(0)“ gsi isch, wôrend Leitabschnittsknotèämter sich durch è „xxx8“ a dè letschtè Stell uuszeichnèt hèn. D Endziffer „xxx7“ hèt i dè Regel èn Ort mit èm Baanposchtaaschluss betroffè. D „xxx1“, ganz sèltè auch zuèsätzlich d „xxx2“ hèn diè chlynè Ort in èm Leitberychsknotèamt ooni eigeni Leitzaal un d „xxx9“ sebbi von èm Leitabschnittsknotèamtè kennzeichnèt. Sèlli sin i dè Regel è baar Ört zuègordnet worrè, asè hèn voschidni chlynèrè Ört oft glychi Poschtleitzaalè ghaa. (D Leitberych sin 1993 i s neue Sischteem übbernõ worrè un sin no hüt als Nummèrègruppè erkennbar, ebbèso innerhalb – a dè höcherè Nummèrè – selli jewyls zuèghörigè ehemòligè Leitabschnitt; luèg unnè.) Im Zuug vo dè Yfüürung vo dè elegtronischè Datèvoarbeitung sin 1974 i dè Bundesrepublik s Sischteem vo dè Poschtleitzaalè lycht voändèrèt worrè. Diè vorher ein-, zwei- odder dreistelligè Poschtleitzaalè i dè größèrè Ört sin durch s Aafüègè vo Nullè uff vyr Ziffèrè ergänzt worrè. Selli im Poschtdütsch „Uffnullè“ gnannts Vorgää hèt söllè sämtichi poschtamtlichi Stempel un Formulär umfassè. I dè Praxis isch es abber durchuus vor chò, dass Stempfel ooni dè folgendi Null uss Koschtègründ bis zum 30. Juni 1993 vowendet worrè sin. Schu sit 1965 hèt mò demit aagfangè, d Sendungè für diè schnell Sortyrung mit voschidnè Artè vo Zylcodes, basyrend uff dè PLZ, z vosää.
Dütschi Poscht i dè DDR
Zum 1. Januar 1965 hèt diè Dütschi Poscht i dè DDR è eignes vyrschtelliges Poschtleitzaalèsischteem ygfüürt. Sèll isch allei uff d DDR zuègschnittè gsi, Nummèrè uss èm gsamtè Zaalèberych vo 1000 bis 9999 sin uff diè 15 Bezirk vo dè DDR vodeilt worrè, größeri Städt i dè DDR hèn meereri Poschtleitzaalè ghaa. I dè DDR sin alli Poschtleitzaalè mindeschtens zweischtellig (zum Byschpill: 30 Magdeburg).
I dè wesèntlichè Züüg isch s DDR-Sischteem glych wiè i dè Bundesrepublik gsi. A dè Poschtleitzaal isch d Stellung vo dè Poschtdiènschtschtellè z erkennè: Leitposchtämter hèn zwei- odder dreischtelligi Poschtleitzaalè ghaa. Anderi Poschtämter hèn vyrschtelligi Zaalè mit dè Endziffèrè 2 bis 9 ghaa, devor sin meischtens d Nummèrè vum jewyligè Leitposchtamt gsi. Sin mee wiè acht Poschtämter eim Leitposchtamt zuègordnet gsi, hèt sich iri Nummeryrung im nägschstè Zennerberych fortgsetzt. Poschtschtellè hèn i dè Regel d Endziffèrè 1 hinter dè Zaal vum Leitposchtamt. Sèlli Nummèrè sin meemòls vogää worrè, so dass voschideni Poschtschtellè diè glych Poschtleitzaal chriègt hèn.
Gmeinsamkeitè un Unterschyd
Im Zuug vo dè Yfüürig vo dè elegtronischè Datèvoarbeitig sin 1979 au i dè DDR diè vorhèr zwei- odder dreischtelligè Poschtleitzaalè durch s Aafügè vo Nullè vyrschtellig gmacht worrè.
Vill Poschtleitzaalè hèn in Oscht un Wescht doppelt eksischtyrt, byschpillswys d 5300 für Weimar un Bonn. Für s Voschickè von èm Brièf übber d Staatsgränz drübber wäg hèt (offizièll) è Landeskennung aagää wörrè müèsè.
Diè Dütsch Bundesposcht hèt irè Poschtkundè empfollè:
Liste der Gemeinden im Département Morbihan
D Lischt vu dr Gmaine im Département Morbihan zellt àlla 249 Gmeina ìm Département Morbihan uf.
Postleitzahl (Deutschland)
Gmeinsamkeitè un Unterschyd
Selli Praxis isch für Brièf vo Wescht nõch Oscht bis 1974 aagwendet worrè, well d Bundesrepublik d DDR nit als Staat aagluègt hèt. Analog sin Brièf uss dè DDR „i Berych vo andrè Poschtvowaltungè z Europa un Übbersee“ ab Auguscht 1964 mit ènèrè Null (0-) vor dè Poschtleitzaal kennzeichnèt worrè, wa „bsunders bim Vosendè vo Poschtsendungè nõch Weschtdütschland sowiè nõch Weschtbèrlin z beachtè“ gsi isch.
Liste der Gemeinden im Département Morbihan
Veränderige syt 2015
2016:
Postleitzahl (Deutschland)
Gmeinsamkeitè un Unterschyd
Spôter hèt bi Poschtsendungè vo dè DDR i d Bundesrepublik s Landeskennzeichè D- vo dè weschtdütschè Poschtleitzaal voraagschtellt wörrè müèsè, sowiè d Kennung DDR- bi Poschtsendungè i diè ander Richtung; einzelni Brièfsendungè sin i dè 1980er Johr au ooni selli Zuèsätz korrèkt zuègschtellt worrè.
Liste der Gemeinden im Département Morbihan
Veränderige syt 2015
2017:
Postleitzahl (Deutschland)
Zuèschtellposchtamt
Vorritter für d Aagaab vo Zuèschtellposchtämter zuè dè Poschtleitzaal un Ort dezuè isch Bèrlin gsi. Diè innerschtädtischè Bèrliner Zuèschtellbezirksnummèrè – Bèrliner Poschtbezirk – fuèßed widderum uff ènèrè Aawysung vom Kaiserlichè General-Poschtamt us èm Johr 1873, in wellèrè s dõmòlige Stadtgebièt vo Bèrlin (un deilwys drübber usè) in nüü Poschtbezirk ydeilt worrè isch. Jedem vo sèllnè Poschtbezirk isch è Kürzel zuègwisè worrè, wo sinèrè geografischè Laag entschprochè hèt (N = Nord, SW = Südwescht, C = Centrum). Asè sin Bezeichnungè wiè SO 36 odder SW 61 entschtandè, wo z Chrützbärg zuè nèrè no hüt umgangsschprõchlich vobreitetè Bezeichnig für diè beidè Ortsdeil worrè sin, d DDR-Rockband NO 55 hèt sich nõch irem Sitz benamst. Mit dè Yfüürig vo dè Zuèschtellpostämter als Bschtanddeil vo dè Adress hèt diè bedryblichi Bedütung vo dè aaltè Amtsbezeichnig (byschpillswys SO 36) dütlich abgnõ un isch bi dè Poschtautomation sogar im Wäg gsi.
Fascht alli großè Städt i dè Bundesrepublik hèn im Lauf vo dè Zit als Zuèsatz zuè dè Poschtleitzaal un Ort d Nummèrè vum zuèschtellendè Poschtamt zuègwisè worrè. Für d Empfänger mit Poschtfächer sin au Zuèschtellposchtämter aagwendet worrè, wo s i dè Strõßèzuèschtellung nit gää hèt. Für Empfänger mit bsunders hochèm Sendungsuffchò sin ab dè 1970er Johr au fiktivi Zuèschtellposchtämter ygfüürt worrè, wo dõdemit als unmittelbari Vorläufer vo dè hütigè Großempfängerposchtleitzaalè geltè chönnè, byschpillhaft 6500 Mainz 500 für s ZDF odder 2000 Hamburg 888 für dè Otto-Vosand. S Aafüègè von èrè Zuèschtellposchtamtsnummèrè hinter m Gmeindenammè hèt drübber usè au a Bedütung in chlynè Gmeindè uffgrund vo dè Gebiètsreform i dè 1970er Johr gwunnè. Mit sellèrè Maßnaam hèt sich s Brobleem lösè lõ, dass wègè dè vorgschribbenè Benutzig vom neuè Gmeindenammè è glychnommigi Strõßè in è baar Ortdeil, also früèner selbschtändigè Gmeindè nimmi z unterscheidè gsi wärèd; mò hèt eifach è Zuèstellposchtamtsnummèrè ygfüürt un hèt so uff è Strõßèumbenennig vozichtè chönnè, z. B. Baanhofsschtrõß in 7894 Stüèlingè 6 isch è Adress z Äbberfingè, woby s d Baanhofsschtrõß au in 7894 Stüèlingè 1 gää hèt. Wèg m Dörfligeischt un dè Ressentiments gegèübber dè Gmeindsreform hèn sich selli Zuèsatz bis hüt nu sporadisch durrèsetzè chönnè.
Als bi dè Yfüürung vo dè füüfschtelligè Poschtleitzaalè 1993 d Zuèschtellposchtamtsnummèrè abgschafft worrè sin un für diè neuè Postleitzaalgebièt Mindeschtgrößè vorgsää worrè sin, hèt sèll öfter zuè Strõßèumbenennungè gfüürt. Einzelni chlynèrè Gmeindè isch es glungè, è Gliderung in meereri Poschtleitzaalgebièt durrè z setzè und so witterhy d Besitigung vo Strõßènammè-Dublettè z vomydè; selli Gmeindè erschiinèd sitdèm in Poschtleitzaalèvozeichnis mit èm Strõßèvozeichnis un stellèd dõdurch Uusnaamè in èrè Lischtè vo suscht vill größerè Städt dar ; Byschpill sin öppè Eltville am Rhy odder Scharbeutz. Au d Stadt Limburg mit acht Poschtleitzaalè für meischtens nur us eim Dorf bschtehendè Zuèschtellgebièt isch è Byschpill für è Uusnaam.
Liste der Gemeinden im Département Morbihan
Veränderige syt 2015
2022:
Postleitzahl (Deutschland)
Zuèschtellposchtamt
I dè DDR isch z Oscht-Bèrlin, Leepzisch, Dresdè, Karl-Marx-Schtadt, Halle, Magdeburg un Èrfurt dè entschprèchende Zuèschtellbezirk i d Poschtleitzaal integryrt worrè. I dè Bundesrepublik un in andrè DDR-Ortschaftè mit è baar Zuèschtellbezirk isch s degegè üblich gsi, dè Zuèstellbezirk nõch èm Ortsnammè dezuè z duè. So isch zum Byschpill uff èm Brièf innerhalb vo dè Bundesrepublik nõch Bèrlin-Chrützbärg (West-Bèrlin) gschribbè worrè, degegè isch èn Brièf innerhalb vo dè DDR nõch Berlin-Adlershof (Oscht-Bèrlin) mit adressyrt worrè.
Bi dè Umschtellung uff diè elegtronischi Datèvoarbeitung 1979 isch i dè DDR dè Zuèschtellbezirk bi nèrè Reihè vo witterè Ortschaftè i d Poschtleitzaal ygliderèt worrè. Zum Byschpill isch statt 25 Rostock 1 sitdèm 2500 Rostock vowendet worrè.
Yfüürung von èm einheitlichè Sischteem
Voworfè worrè isch dè Vorschlaag, nu diè 802 Poschtleitzaalè z ändèrè, wo doppelt vogää gsi sin, un suscht alles bim Aaltè z belõ, zmòl sich schu i dè 1980er Johr Mängel bim weschtdütschè Sischteem zeigt ghaa hèn, wo im Raamè vo dè füüfschtelligè Lösig behobbè wörrè söttet. Sèlli Mängel hèn hauptsächlich dõrin beschtandè, dass durch d Poschtautomatisyrung un Brièfsortyrung kei Vorsortyrung vo Poschtgroßempfänger odder Stadtdeil möglich gsi sin.
Im neuè Sischteem sin d Zuèschtellbezirk – wiè schu im vyrschtelligè oschtdütschè Sischteem – i d Poschtleitzaalè integryrt worrè. Zuèdèmm hèn d Großempfänger jetzt è eigeni Poschtleitzaal erhaaltè chönnè. Neu un ugwohnt isch d 0 als führendi Ziffèrè gsi. Voeinzelt hèn sich degegè Protescht gregt, well mò in èrè 0 a dè èrschtè Stell d Gfòòr von èrè Abwertung von èm Ort gsää hèt.
D Yfüürung vom neuè Sischteem 1993 isch von èrè massivè Werbekampagne begleitet worrè. S isch d Comicfigur Rolf (Sǜnchronschprecher: Rolf Zacher) mit èm Spruch „Füüf isch Trümpf“ erfundè worrè, woby d Comicfigur wiè nè Hand uussièt. Im witerè hèt s i dè Zämmèarbeit mit èm Fernseesender RTL d Spyleshow D Poscht gòòt ab! mit èm Rudi Carrell gää. Selli Sendung, wo uff zee Folgen uusglait worrè isch, isch èrstmòls am 9. Mai 1993 gloffè un hèt im Großè un Ganzè a d Show Am laufendè Band erinnèrèt.
Im neuè Poschtleitzaalèbuèch, wo in èrè Ufflagèhöchi vo 40 Millionè Stugg koschtèlos an alli Huushalt z Dütschland vodeilt worrè isch, isch für jedè Ort mit meererè Poschtleitzaalè s komplette Strõßèregischter mit dè dezuèghörigè Poschtleitzaalè uffgfüürt worrè. Denäbbè isch no è Buèch mit Poschtleitzaalè für Großempfänger, Poschtfächer un Poschtlageruusgabè un è numerisch gordnets Poschtleitzaalèbuèch erschinnè, i dèmm sowoll nõch èm neuè als au nõch èm aaltè Sischteem gordnet worrè isch un in beidi Sortyrungè jewyls diè anderi Poschtleitzaal gegèübbergschtellt worrè isch. Selli beidè Vozeichnis sin nit koschtèlos vodeilt worrè, sondern sin nu uff Aaforderung erhältlich gsi. È Neuufflaag vom Poschtleitzaalèbuèch hèt s nõch 1993 zèrscht widder am 4. Oktober 2005 in èrè – jetzt allerdings koschtèpflichtigè – Ufflaag vo drei Millionè Stugg gää. Öppè eimôl je Quardal erschint è CD-ROM mit dè Poschtleitzaalè. D Poschtleitzaalè chönned im Internet uff dè Sitè vo dè Dütschè Poscht sowiè bi zaalrychè witerè kommerzièllè Aabièter abgfrògt wörrè.
Diè gröscht Änderung im neuè Sischteem hèt 2001 statt gfundè, wo z Leipzig im Zug vo dè erfolgtè Ygmeindungè näbbè dè Umbenennungè vo Strõßè au dè neuè Ortsdeil neui Poschtleitzaalè zuègordnet worrè sin.
Sischtematik
Diè èrscht Ziffèrè vo dè füüfschtelligè Poschtleitzaal bezeichnèt d Zonè, diè zweit Ziffèrè d Region (diè èrschtè beidè Ziffèrè heißèd sèllèwäg öfter Poschtleitregion odder Leitregion; meischtens im Gegèuhrzeigersinn vum Zentralort uus sequentièll – mit èm Aafang im Südè). I dè Poschtleitregionè sin d Poschtleitgebièt zämmègfasst, wo diè glychè beidè Aafangsziffèrè hèn. Meischtens bedrybt d Poscht i dè Leitregionè eins vo dè 82 Brièfzèntrè, zee vo sèllè Zentrè sin für jewyls zwei Leitregionè zuèschtändig.
Byschpill:
Dè Begriff „Gmeind“ orièntyrt sich dõ nit a dè Organisationseinheit, sondern isch übberdragè z voschtò, well sich d Gränzè im Sinn vo dè Poschtleitzaal zwar zimli oft, abber nit immer a dè bolitisch-organisatorischè Gmeindegränzè orièntyrt worrè isch. Au cha è Poschtleitzaal übber Landchraisgränzè drübber usè gò. Asè isch es zum Byschpill bi dè Poschtleitzaal 04936, wo sich deilwys übber dè Landchrais Elbè-Elschter wiè au übber dè Landchrais Teltow-Fläming erschtreckè duèt. Gsamt 281 Poschtleitzaalè gôn übber Landchraisgränzü drübber wäg, 21 devò sogar übber d Gränzè vo Bundesländer (Stand Novembèr 2010). Ooni d Aagaab vom Gmeindenammè isch è eindütigi Adressyrung un fäälerfreii Zuèschtellung sèllèwäg nit immer möglich. Asè exischtyrt z. B. d Strõß „Im Feld“ sowoll z 52525 Heinsbärg, wiè au z 52525 Waldfeucht.
Ufffällig isch, dass d Meerheit vo allnè möglichè Zaalèkombinationè frei blibbè sin: Asè bezeichnèt zum Byschpill d Zaalè 20101 bis 20110 diè zeen Poschtfachchäschtè vom Poschtamt Hamburg 13, diè zuègordnetè Zuèschtellbezirk hèn d Nummèrè 20144, 20146, 20148 un 20149. S git z Dütschland 96 Poschtleitregionè; zuè dè Ziffèrèkombinationè 00, 05, 43, 62 isch kei Poschtleitregion definyrt, woby diè 62 im internè Gebruuch für Bezeichnung vom Internationalè Poschtzèntrum (IPZ) z Frankfort diènt, wo d Poscht us un für s Uusland bearbeitet wörd.
Poschtleitzonè un -regionè
I dè folgendè Tabellè wörred eischtelligi Poschtleitzonè mit Flächèaagaabè un Ywoonerzaalè uss èm Gmeindevozeichnis vom Statistischè Bundesamt mit Stand vum 2. Juli 2012 aagää. Für d Regionè luèg: Poschtleitregionè sit 1993
Poschtleitzaalèartè
D Poschtleitzaalè lôn sich in voschidne Kategoriè ydeilè. Diè hüfigschte Art isch d Poschtfachposchtleitzaal, gfolgt vo dè Huszuèschtellungsposchtleitzaal, wo allerdings für diè wituus meischtè Poschtbenutzer gildèt. Großempfänger kirèget vo dè Post entwedder è eigeni Poschtleitzaal odder deilèd sich sèlli mit witèrè Großempfänger. Aktionsposchtleitzaalè wörred zuè bschtimmtè meischtens einmòligè Aktionü vo Großempfänger, wo byschpillswys Brièfwahl un Gwinnschpyle ygsetzt worrè.
Byschpill: D Poschtleitzaal-Berych 52230
Byschpill für Poschtleitzaalè vo Einzel-Großempfänger:
Lischtè vo dè vyr Einzelgebäude z Dütschland mit eigner Poschtleitzaal:
Poschtleitzaalèfeschter
Nõch dè Yfüürung vom 5-schtelligè Sischteem isch in è baar Gmeindè è sognennts Poschtleitzaalèfescht gfièrèt worrè. Dõdefür isch diè örtlich Poschtleitzaal in è füüfschtelligs Datumsformat übberdrait worrè. So zum Byschpill:
Wunderlichs
Dè Guètsbezirk Reinhardswald im Landchrais Kassel isch flächèmäßig mit ca. 185 km² nu öppè è Vyrtel chlyner wiè diè gröscht hessischi Stadt Frankfurt am Main, isch abber bi dè Vogaab vo dè Poschtleitzaalè 1993 vogää worrè. Er hèt gnau zwei Ywooner, wo è Uusflugslokal näbbè dè nu wènigi Meter entfèrnt z Niddersachsè ligendè Tillyschanzè bedrybèd. Beidi Personè sin, well s Uusflugslokal no z Hessè schtòt, bim Forschtamt z Reinhardshagè gmeldet. Well s keini offizièlli Poschtleitzaal für sèllèn Bezirk git, isch im Faarzügschii vom Wirt d 00000 als Poschtleitzaal ydrait worrè. Poschtsendungè a s Lokal un as Wirts-Pärli sin regelmäßig als unzuèschtellbar zrugg gangè, sèllèwäg hèt mò sich è Poschtfächli im Poschtamt im niddersächsischè Nõchbòrort Hann. Mündè zuèglait.
S ehemòlige Dorf Billmuètshuusè isch 1977/78 vollschtändig grumt un abgrissè worrè, well s uumittelbar a dè dütsch-dütschè Gränz uff DDR-Gebièt glègè isch. Glychwool isch es i dè DDR-amtlichè Vozeichnis uffgfüürt gsi, wiè wenn s es witter gää het. Nõch dè Widdervoeinigung isch bi dè Uusarbeitig vom neuè Poschtleitzaalèsischteem offèsichtlich nit uffgfallè, dass dè Ort längscht nimmi exischtyrt, asè isch dèm dörtzmòl schu sit öppè 15 Johr wüèscht ligendè Dorf è Poschtleitzaal zuèdeilt worrè: s isch mit èm Iitrag "98663 Billmuthausen" im 1993er Poschtleitzaalèbuèch uffgfüürt worrè. Well d Poschtleitzaal abber au dè umligendè Gmeindè zuègwisè worrè isch, isch d Vogaab nu in Kombination mit sèllèm Ortsnammè nit nötig gsi.
Zollaaschluss- un Zolluusschlussgebièt
Obwoll diè füüfschtelligè Poschtleitzaalè allei für s dütsche Bundesgebièt entwicklèt worrè sin, hèt mò muèsè Uusnaamè berüggsichtigè, wi! au scho bim vyrschtelligè Sischteem:
Fäldposcht
Vo sèllèrè organisatorischè Regelung sin d Poschtleitzaalè vo dè Fäldposcht uusgnõ. Urschprünglich sin sèlli Leitzaalè willkürlich aagordnèt gsi, um im Èrnschtfall dè Standort von èrè Einheit z voschleièrè. Uffgrund èm Ènd vom Kaltè Chrièg isch sèll abber unnötig gsi. Trotzdèm hèt d Fäldposcht bis 2004 è eignes Nummèrèsischteem bruucht. È guèts Byschpill isch dõ dè Stempel vo dè Fäldposchtleitschtell z Darmschtadt. D Leitzaal 6700 isch willkürlich gwäält worrè un isch i keim Zämmèhang mit dè Poschtleitzaalè vo dè Städt Darmschtadt (früèner 6100) odder Ludwigshaffè, welli dörtzmòl d 6700 ghaa hèt. Witteri Byschpill sin „731 Fäldposcht e“ (Fäldposchtamt Prizren-Airfield) un „730 Fäldposcht b“.
Sit èm 1. Januar 2005 hèt abber au d Fäldposcht uff è gordnetes Sischteem umgschtellt, sit dèm cha mò us dè Fäldposchtnummèrè uff dè Iisatz schlièssè. So gildet sit sèllèm Datum:
Publikationè
S bekannteschte Wärch für s Publizyrè vo dè Poschtleitzaalè dürf s Poschtleitzaalèbuèch sy. Denäbbè isch s Poschtwesè z Dütschland bis 1995 staatlich greglèt un im Poschtminischterium un dè Vorgängerorganisationè unterschtandè; sèllèwäg sin Änderungè im jewyligè Amtsblättle publizyrt worrè.
Theater in Basel
D Zaal vo de Theater z Baasel isch für d Gröössi vo dr Stadt bedütend. Die mäiste von ene si Chläibüünine, wo sich jedi an iir bsundrigs Publikum richdet.
Postleitzahl (Deutschland)
Amtlichi Wärch
I dè DDR hèt s d Amtsblättle vo dè Zentralvowaltig für s Poscht- un Fèrnmeldewesè un dè Hauptvowaltung für s Poscht un Fèrnmeldewesè vo dè Dütschè Wǜrtschaftskommission für diè sowjetischi Bsatzungszonè sowiè s Minischterium für s Poscht- un Fèrnmeldewesè (MPF) vo dè DDR i dè Johrgäng 1947 bis 1953 sowiè d Verfügungen und Mitteilungen des MPF i dè Johrgäng 1953 bis 1990. Aaordnung übber dè Poschtdiènscht – Poschtordnung:
Theater in Basel
D Szeene hüte
S wichdigste Theater z Baasel isch s Stadttheater «Theater Basel», e Dreispartehuus, wo Drama, Opere und Ballett zäigt. Es isch s äinzige staatlige Theater in dr Stadt und wird stark subwenzioniert. Die Baseldytschi Bihni füert Stück uf Baaseldytsch uf, die mäiste von ene Übersetzige. S Marionettetheater im Zähntechäller am Münsterblatz 8 adaptiert Theaterstück, wo für die groossi Büüni gschriibe worde si, für Marionette. S Theater Fauteuil zäigt Äigebrodukzioone und isch e beliebti Büüni für Kabarettiste. S Förnbacher Theater isch d Häimbüüni vo dr «Helmut Förnbacher Theater Company» gsi, wo sich uf klassischi Drama konzentriert, aber jetz e nöis Häim muess sueche. S Freije Theater Baasel isch s Danzstudio vom «Danzbüro Baasel» an dr Güeterstrooss 145. Im Häbse-Theater, hüte s Kultuurhuus Häbse wärde Äigebrodukzioone ufgfüert, drunder Miusicl und Operette. Im junge theater baasel spiile brofessionelli Schauspiiler zämme mit Laie, wo im Theater e Kurs gmacht häi. S Musical-Theater Basel isch e Groosstheater, wo vor allem Miusicl uffüert. S Theater Arlecchino konzentriert sich mit liichter Chost uf Familie mit Chinder, s Brogramm vom Theater im Düüfelhoof bestoht vor allem us Satiire- und Kabarettvorstellige, und s Vorstadttheater Basel isch e Theater für Chinder an dr Dalbevorstadt.
Postleitzahl (Deutschland)
Amtlichi Wärch
Diè (poschtalischi) Widdervoeinigung isch im Vodraag zwǜschè dè DDR un dè Bundesrepublik Dütschland übber d Hèrschtellung vo dè Einheit vo Dütschland – Einigungsvodraag – vom 31. Auguscht 1990, Anlage I, Kapitel XIII, Sachgebiet B: Postwesen. GBl. der DDR, Teil I, Nr. 64 (S. 1860) greglèt worrè.
Theater in Basel
Gschicht
Faarendi Schauspiiler si scho sit em Middelalter z Baasel ufdrätte. Sicher wäiss mä vo Uffüerigsbewilligunge für wanderndi Komödiedrubbe sit 1651. Im 18. Joorhundert isch denn s Ballehuus am Rossmäärt zur erste feste Büüni in dr Stadt worde, aber au in meerere Zumftstuube het s immer wider emol Theateruffüerige gee. Im 18. und 19. Joorhundert häi sich denn d Baasler Oligarche für e ständigs kulturells Aagebot afo iisetze. Mit dr Muusig het s aagfange. 1692 häi Muusigliebhaaber s Collegium Musicum gründet, wo sich nodinoo brofessionalisiert het. Das het im 18. Joorhundert Konkurränz bekho, wo immer mee Theater- und Operekompanie z Baasel duurezooge si und s Publikum und sogar d Muusiker vom Collegium sälber vilmol e Theateruffüerig eme Konzärt vorzooge häi. Im 19. Joorhundert het d Stadt denn sälber afo Gäld in d Kultur inwestiere und Hüüser afo baue, wo scho denn noch em altbewäärte kapitalistische Grundsatz vo dr Brivatisierig vo de Gwünn und dr Sozialisierig vo de Verlust funkzioniert häi.
Postleitzahl (Deutschland)
Amtlichi Wärch
I dè aaltè Bundesrepublik un nõch dè Widdervoeinigung hèt s es Amtsblatt der Deutschen Bundespost Postdienst gää. Sèll hèt bim Volaagsposchtamt z Köln im virteljöhrlichü Abonnement koschtèpflichtig bezogè wörrè.
Theater in Basel
Gschicht
Für s erste Stadttheater, s Theater uf em Blömli, wo 1834 ufdoo worde isch im ene Geböid vom Archidekt Melchior Berri, het d Stadt ere brivate Akziegsellschaft e Grundstück überloo. S Blömli het 1'300 Blätz gha, was ä bedrächtligi Grössi gsi isch für ä Schdadt wie Basel, wo denn nume 26'000 Iiwohner gha het. Zwar hätt sich s Theater sälber sötte finanziere, aber das isch schwiirig gsi. En ersti indiräkti Subwenzioon in dr Form vo Holz het s Theater scho 1847 bekhoo, und sit 1866 häi s d Stadt und dr Kantoon au finanziell understützt. 1873 het d Stadt denn s Geböid übernoo und s zum e Schuelhuus umbaut. E nöis Theatergeböid, wo 1875 iigweiht worde isch, isch 1904 aabebrennt und denn wider ufbaut worde. 1912 isch e zwäits groosses Theater, s Kiechli mit 1500 Sitz baut worde, wo aber noch em Zwäite Wältchrieg zum e Kino umfunkzioniert worde isch. D Komödie isch 1950 as en äigeständigs Kammerspiiltheater ufdoo worde und het 1969 mit em Stadttheater fusioniert. In dr Zit noch em Zwäite Wältchrieg, wo vo dr Hoochkonjunkduur brägt gsi isch, si mee und mee Chläibüünine ufdoo worde und schliesslig 1995 non e zwäits Groosstheater, s brivaate Musical-Theater Basel.
Postleitzahl (Deutschland)
Poschtleitzaalèbüècher
Mit dè Yfüürung vo dè Poschtleitzaalè isch es notwendig worrè, èntschprechende Büècher un Landkartè z voöffentlichè, i dènnè d Regionè abbildet un diè èntschprechendè Ortschaftè mit dè dezuèghörigè Poschtleitzaalè stôn. Bi dè Yfüürung vo dè Poschtleitzaalè i dè 1940er Johr, mit insgsamt 24 Poschtleitgebièt, hèt jewyls ei rächt großes Gebièt übber nu ei einzigi Poschtleitzaal vofüègt. Dõdemit hèt im Brinzyp è Übbersichtskartè für dè Absender glangèt, voruusgsetzt er hèt dè Empfangsort uugfäär geografisch zuordnè chönnè. S Verzeichnis der Postämter des Reichspostgebiets mit Angabe der Postleitzahl hèt 64 Sitè, isch im Juli 1944 vom Rychsposchtminischterium usègää worrè un hèt 10 Rychspfènnig koschtet.
S èrschte Poschtleitzaalèbuèch vo dè Bundesposcht isch 1961 vom zuèschtändigè Bundesminischterium usègää worrè un a alli Huushalt koschtèlos voteilt worrè. S Nõchschlagewärch hèt insgsamt 368 Sitè cha, diè èrschtè vyr hèn è Vorwort vom Minischter sowiè Vorbemerkigè für dè Gebruuch vom Buèch ghaa. Uff dè letschtè sibbè Sitè isch Blatz für d Unterbringung vo eignè wichtigè Adressè sowiè Muschteraaschriftè cha.
È witteri Uusgaab isch 1977 usègää worrè, sèll Buèch isch vom Format dopplet so groß wiè d Uusgaab vo 1961. Näbbè èm Huufè Änderungè hèt sèll Buèch au d Poschtleitzaalè vo dè DDR dinnè ghaa. Im Aahang sin au è baar usgwäälti Boschtleitzaalè vo Ortschaftè us dè Nõchbòrländer (Frankreich, Schwiz, Öschterrych) vozeichnèt worrè. Innè vom Umschlag sowiè zwǜschè dè einzelnè Vozeichnis isch Boschteigèwèrbung gsi, nu d Umschlagsruggsitè hèt Frèmdwerbung für èn Dirèktwerbeaabièter druff ghaa.
Im Johr 1979 isch è numerischs Vozeichnis vo dè Poschtleitzaalè im Vowaltungsberych vo dè Dütschè Bundesboscht usègää worrè. D Datè hèn vom März 1979 gschtammt. d Boschtleitzaalè vo dè DDR sin nit dinnè gsi.
I dè DDR hèt diè Dütschi Boscht im Johr 1964 vor dè Yfüürung vom vyrschtelligè Sischteem ebbèfalls è Boschtleitzaalèbuèch usègää. Mit dè Aabassung vo dè Boschtleitzaalè a diè elegtronischi Datèvoarbeitung isch 1978 è neus Poschtleitzaalèvozeichnis usègää worrè. Anderscht als d Uusgaab vo 1964 hèt sèll Vozeichnis au Ortsdeile un Woonblätz ohni eigeni Boscht. S Boschtleitzaalèvozeichnis isch 1984 un 1989 neu uffglait worrè.
Mit dè Yfüürung vo dè füüfschtelligè Boschtleitzaal im widdervoeinigtè Dütschland 1993 sin 40 Millionè Boschtleitzaalèbüècher hèrgschtellt worrè, welli ebbèfalls wiè d Uusgaab vo 1961 koschtèlos a d Huushalt (pro Huushalt èn Exèmplar) vodeilt worrè. Um d Koschtè vo dõmòls öppè 120 Millionè DM (inflationsbedingt hüt öppè Millionè Euro) z minimyrè, hèt s 994 Sitè starke Wärch 37 ganzsitigi Werbeaazeigè zu je 640.000 DM ghaa. D Werbeaazeigè uff dè Umschlagruggsitè hèt 1,017 Millionè DM koschtet. Au dè Buchruggè hèt zuè 3/4 èn Werbeuffdrugg enthaaltè. Witteri Exèmblaar, ob alphabetisch odder numerisch gordnèt, hèn zum Stuggpriis vo 10 DM kauft wörrè chönnè. Denäbbè hèt d Bundesposcht au Boschtleitzaalèkartè im DIN A 0-Format für 5 DM, è CD-ROM für 200 DM (mit dèrrè èrschtmòls au è Suèchi im Umchrais möglich gsi isch), Microfiches für je 5 DM (alphabetisch, nummerisch, Übbersichtskartè) aabotè. Zuèsätzlich hèn Unternämmè übber diè Dütsch Boschtreklamè GmbH Diskettè un Magnetbänder bschtellè sowiè spezièlli Wünsch üßèrè chönnè. Au im Bildschirmtegschtsischteem un Datex-J hèn Boschtleitzaalè unter *2300010# odder *plz# abgfrõgt wörrè chönnè.
Diè zweit Ufflaag vom füüfschtelligè Boschtleitzaalèbuèch isch 2005 usèbrocht worrè un hèt übber 63.000 Änderungè sowiè 2.839 neui Poschtleitzaalè enthaaltè. Näbbè m Ortsvozeichnis enthaaltet s Wärch au s Strõßèvozeichnis für diè 209 Ortschaftè un Städt, wo übber mengi Boschtleitzaalè vofüègè. Dè Abschluss i dèm Buèch bildè diè beidè Vozeichnis vo dè Großempfänger un Packstationè. Im Gegèsatz zum Vorgänger isch sèll nit koschtèlos vodeilt worrè, sondern für 6,95 Euro vokauft worrè, un hèt è Ufflaag vo 1,6 Millionè Stügg ghaa.
Diè Onlinesuèchi unter www.deutschepost.de/plzsuche odder www.postleitzahl.de isch sit 2006 im Wèb un isch am 10. Mai 2010 vollschtändig übberarbeitet un in neuer Form uffgschaltet worrè. Èrschtmòls isch è kartografischi Sicht uff d Poschtleitzaal in èrè dǜnamischè Landkartè möglich gsi. Au biètet diè Dütsch Boscht AG èrschtmòls d Möglichkeit, diè PLZ-Suchi als koschtèlosè Service uff eignè Homepages yzsetzè.
Weblingg
Uuskunpft:
Gschicht:
Ruth Müri
Si het a dr Uni Züri Geografy studiert und denn a dr Uni, bim ene Ruumplanigsbüro und bi dr Zürcher Kantonalbank gschaffet.
D Müri, wo z Baade-Dättwil woont, isch anne 1994 Ywoonerröötin und anne 2013 Stadtröötin vo Baade woorde. Sit em Joor 2016 isch si im aargauische Groossroot. Si politisiert bi de Grüene.
Ludwig Hillenbrand
Dr Ludwig Hillenbrand (* 28. Meerz 1939 z Offeburg-Fessebach) isch e dytsche Leerer un Dialäktautor.
Lääbe
Dr Hillenbrand isch e Suun vum August Hillenbrand, eme Beck un Gaschtwiirt, un däm syre Frau Hermine. S „Becke“ hän z Fessebach im Gaschthuus »Traube« gwiirtet. Är isch e Kusäng zue dr Brigitte Neidig.
No dr Schuel het dr Ludwig Hillenbrand vu 1958 bis 1963 z Fryburg un z Minche Germanischtik un Anglischtik studiert un isch derno anne 1965 Leerer fir Dytsch un Änglisch am Max-Planck-Gimnasium z Loor woore. Ab 1986 isch er bis zue syre Pänsionierig anne 2003 deert au Schueldiräkter gsii.
Scho in syre Juuged het dr Hillenbrand uf Alemannisch gschriibe, unter anderem Gediicht un Glosse. En Uuswahl het er in drei Biechli uusebroocht. Är isch Mitgliid vum Autorennetzwerk Ortenau un vu dr Muettersproch-Gsellschaft. Bim Dialäktwettbewäärb „s menschelet“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft, dr Badische Zytig un em Sidweschtrundfunk anne 2010 het er in dr Kategori Lyrik mit em Gedicht „Sellerisalad“ en zweete Bryys gwunne.
Bim Dialäktwettbewäärb Loorer Murre isch er syter 2013 all Joor in dr Bryys-Jury gsii.
Dr Ludwig Hillenbrand isch ghyroote un het mit syre Frau Gudrun e Suhn un e Dochter. Si lääbe zäme z Loor.
Aulnay-l’Aître
Aulnay-l’Aître ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est — bis züa 2015 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne. Sa gheert zem Arrondissement Vitry-le-François un zem Gmaindaverbànd Vitry, Champagne et Der.
dr Nàmma vum Dorf
S’ Dorf ìsch zem äärschta Mol ànna 850 unter’m Nàmma Alnidum ìn’ra Urkunda ärwäähnt worra. Schpeeter ìsch’s unter verschììdana Nàmma ärwäähnt worra: àls Alnetum ànna 1107, Auneium ànna 1201, L’Aunoi, Aunoi un Aunai um 1222, Aunaium um 1252, Aunayum Atrium ànna 1301, Aulnay-l’Aistre lez Aulnay-le-Chastel ànna 1349, Aulnoy un Aulnoy-l’Aître ànna 1397, Aunoy-l’Aistre ànna 1403, Aulneyum Atrium ànna 1542, Aulnay-l’Estrée ànna 1556, la terre et seigneurie d’Aunay, près de Chaalons-en-Champaigne ànna 1572, Auney, près de Pougny ànna 1711, Aulnay-l'Estre um 1757 un Aulnay-l’Etre um 1850. D’ Ärwäähnung üss 1349 zaigt, àss m’r s’ Dorf Aulnay vum Schloss Aulnay unterschaidet hàt — dàs hàt maa bis àm And vum 19. Joohrhundert gmàcht.
Geogràfii
D’ Gmainda lììgt àm Fluss Fion, äbba 21 Kilomääter südäschtlig vu Châlons-en-Champagne.
Wilhelm von Moerbeke
Dr Wilhelm vo Moerbeke (Willem van Moerbeke; * um 1215; † 1286) isch e flämische Gäistlige und e bedütende Übersetzer vo antike Schrifte gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Wilhelm isch zerst emol Dominikanermönch, vo 1268 aa het er z Viterbo gläbt, 1274 isch er uf em Konzil vo Lyon ufdaucht. Vo 1277 bis zu sim Dood isch er Bischof vo Korinth gsi, won e latiinische (d. h. katholische) Usseboste in dr Argolis im orthodoxe Griecheland gsi isch.
Er het alli Schrifte vom Aristoteles übersetzt oder Übersetzige revidiert, wo s scho gee het und het si eso em latiinische Weste zuegänglig gmacht und das isch dr Aristoteles-Rezepzion dörte zguetchoo. Bis denn isch d Kwalideet vo de Übersetzige vo de Teggst vom Aristoteles zwiifelhaft gsi und si häi e Hufe Lugge ghaa. In Middel- und Westöiropa häi nume wenigi Lüt Altgriechisch chönne, und drzue isch cho, ass e baar vo de latiinische Übersetzige nume Zruggübersetzige vo sürische Versione gsi si und dorum nid guet gnueg. Das häi d Übersetzige vom Wilhelm, wo uf griechischi Originalteggst het chönne zrugggrife, vo Grund uf gänderet.
Au mathematischi Abhandlige vom Archimedes, vom Heron vo Alexandrie und d Institutio theologica vom Proklos het er uf Latiinisch übersetzt. D Institutio isch zu äinere vo de wichdigste Kwelle bi dr Wiiderbelääbig vo de nöiplatonische Gedanke im Spootmiddelalter worde.
Spööter het e Humanist zwar gsäi, im Wilhelm sini Übersetzige sige nit „elegant“, aber iiri Zueverlässigkäit globt. Mänggi vo de griechische Kwelle vom Wilhelm si spööter verlore gange; ooni si Arbet weere die Schrifte für uns nüme zuegänglig.
St Luke’s Hospital for Lunatics
’S St Luke’s Hospital for Lunatics („Sànkt-Lukàs-Schpìtàhl fìr d’ Gaischteskrànka“) ìsch a psyschiàtrisch Krànkahüss z’ London gsìì. As ìsch ànna 1750 grìnda worra; as ìsch àlso d’ zwaita äffentliga psyschiàtrischa Ànschtàlt vu London gsìì, noh-n-em St Mary Bethlehem, wo-n-ànna 1246 grìnda worra ìsch. As ìsch àwer ànna 2011 gschlossa worra.
Gschìcht
Dr ärschta Schäffàrzt vum Schpìtahl ìsch dr William Battie gsìì. Ar ìsch bekànnt gsìì àls a „ewerschpànnter Hümorischt“. Ar hàt gmaint, àss ma „d’ Pàzianta vu dam Schpìtahl nìt ìn dr Äffentligkait üssschtälla“ soll. Àm St Luke’s Hospital hàt ma oft kàlta Bààda fìr d’ Krànka verschrìewa. Ma hàt doo a System ohna Zwàngsmìttel ihgfiahrt, àwer ma hàt manckmol Hàndschalla un àndra Zwàngsmìttel benutzt.
Dr St Luke’s-Schpìtàhl ìsch àm Àfàng ìn’ra ehemàliga Giassaräi àn dr Windmill Street glaaga, ìn da Upper Moorfields bi Bedlam. Dàs Gebäi hàt d’r George Dance dr Ältra ànna 1750/51 zaichnet; noh sim Tod hàt’r ìhn si Sohn George Dance dr Jengra àls Bàuiìnschpakter ärsätzt. ’S Krànkahüss hàt urschprenglig 25 Pàzianta känna uffnama. As ìsch schpeeter vergressert worra, àwer as ìsch scho ànna 1771 ewerfellt gsìì. Ma hàt àlso bschlossa, a näi Gebäi z’ bàuia. Fìr dr Bàuiplàn hàt ma a Wättkàmpf orgànisiart, àwer kä Vorschlàg ìsch gwählt worra. Àlso hàt dr Dance ’s näi Gebäi zaichnet.
Ànna 1885 hàt ’s Krànkahüss äbb 150 Pàzianta ghàà, wo-n-üs dr Mìttelstànd schtàmma. As ìsch àlso nìmm a Schpìtàhl fìr d’ Àrma gsìì. Fìr d’ Krànka hàt ma oft kàlta Bààda verschrìewa, un àui Medikamanta gega d’ Verdàuiungssteerunga, wia Kràmpfleeser, Ärbrachmìttel un Àbfiahrmìttel. Àm St Luke’s sìn zwìscha 67 un 70 Prozant vu da Pàzianta gsund worra, gega numma 15 Prozant fìr d’ Krànkhiiser fìr d’ àrma Litt.
Ànna 2011 hàt dr NHS Trust d’ Àbtailung gschlossa. Ma hàt schpeeter ’s Gebäi verkàuift.
Rachel Braunschweig
D Rachel Braunschweig (* 29. Mai 1968 z Züri) isch e Schwyzer Theater- un Filmschauspiileri.
Lääbe
D Rachel Braunschweig het vu 1989 bis 1991 ire Grundstuudium in Germanischtik un Komparatischtik an dr Uniwersiteet Züri absolviert. Derno het si Schauspiil bis 1995 an dr Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht mit dr Fachriichtig Theater studiert. Syter 1993 spiilt si uf verschiidene Theaterbiine wie em Chällertheater Bremgarte, dr Landesbühne Niedersachsen Nord, dr Rote Fabrik, em Dytsche Schauspiilhuus, em Theater Sanggale oder em Ooperehuus Züri.
Anne 1996 het mer si in ere Nääberoll vum Tatort Die Abrechnung chenne sää. Si het dno in schwyzerische un dytsche Filmprodukzioone gspiilt. Zwische 2005 un 2013 isch ire Schwäärpunkt mee uf em Theater glääge. Syter 2016 het si wider steerker in Filmprodukzioone mitgwiirkt. 2017 isch si fir iri Laischtig in Die göttliche Ordnung mit em Schwyzer Filmbryys in dr Kategory Beschti Nääberoll uuszaichnet woore. 2018 het mer si in Blue My Mind un Wolkenbruchs wunderliche Reise in die Arme einer Schickse, 2019 in Zwingli un Aus dem Schatten chenne sää. 2020 het si im Spiilfilmdebüt Spagat vum Christian Johannes Koch gspiilt.
Southern Highlands Province
Southern Highlands (Tok Pisin: Sauten Hailans) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si isch mit rund 23,800 km² un 546.265 Yywohner anne 2000 di grescht vu dr Bärgprovinze. D Nochberprovinze vu Southern Highlands sin Hela, Western (Fly), Gulf, Simbu (Chimbu), Jiwaka , Western Highlands un Enga. Hauptstadt isch Mendi.
Zum 17. Mai 2012 sin di drei Dischtrikt Komo Magarima, Koroba-Lake Kopiago un Tari-Pori as aigeni Provinz Hela Province us dr Provinz Southern Highlands uusglideret wore.
Dischtrikt un LLG
D Provinz Southern Highlands isch in fimf Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Agathabrot
S Agatebröötli isch es Gebäck, wo men am Maantag vo dr Häilige Agate, das isch dr 5. Februar, oder grad vorhäär i dr Chile tuet sägne und de Lüüt mitgää. Es git i de katolische Gägende bsunders i de Regioonen a den Alpe vill Brüüch mit däm Brot; es paar Sache derzue cha me bim schwiizerdüütsche Mundartwörterbuech Idiotikon nochelääse.
S Agathebrot chunt s erschte Mol anne 1466 im ene Rächnigsbuech vom Chlooschter Klingetal z Basel vor.
A vilnen Oorte goot dr Pfaarer zum Beck und weiht s Määl für s Bache vo dene Bröötli, wo me je nach Regioon mit verschidene Forme macht. Es gitt au Agateringli.
Vo däm spezielle chlyne Broot seit me, es hälfi bi Fieber und andere Chranketen und öppen au no wemme Häiwee het. Bi de Puure het me früener a mängem Oort so Bröötli de Chüe z frässe ggää, wo me mit ne z Alp isch, und dr Senn het eis i dr Alphütte hiigleit; das heig em Vee ghulfe.
Champagne-Ardenne
D’ Champagne-Ardenne ìsch a ehamooliga Regioon ìm Nordoschta vum Frànkrììch, wo üss da Départements Ardennes, Aube, Marne un Haute-Marne bschtànda hàt. Sa ìsch noh dr hischtoorischa Làndschàft vu dr Champagne un em Ardenna-Gebìrg gnännt gsìì. Zitter 2016 bìldet d’ Regioon dr wäschtliga Tail vu dr näija Regioon Grand Est. D’ Champagne-Ardenne hàt a Flächa vu 25.606 km² un 0 Iiwoohner ghàà (Stand ). D’ Hàuiptschtàdt vu dr Regioon ìsch Châlons-en-Champagne gsìì, àwwer d’ greeschta un wìchtigschta Schtàdt ìsch Reims gsìì.
Agathabrot
S Agatebrot sig au guet für d Hüüser und d Huushaltige: es hälfi gäges Füür, d Agate isch jo d Schutzpatronin vo dr Füürweer, und wäär so nes Bröötli het, dä heig deheime immer gnueg Broot.
S Agatebroot stoot uf dr Lischte vo de tradizionelle Sache zum Ässe vo dr Schwiiz.
Beton
Dr Beton isch es Material, wo me bruucht zum Sache boue. Me macht nen esoo: Me nimt Grien und Sand und tuet die mit chly Wasser und emene «Bindemittel» mische. Meischtens isch das dr Zimänt. Je nachdäm was me wott boue, cha me no anderi Stoff drymische wie öppe Gips oder au Farbe.
Me seit dere Mischig Mörtel oder ebe Beton – und i dr Mundart isch das dr «Betonpfludi». Me macht nen uf de Boustelle ganz früsch, oder de chunt er us grosse Betonwäärch mit spezielle Laschtwääge ufe Platz wo me ne bruucht. Staarchi Betonpumpine oder Krään oder sogar Helikopter lüpfe s Material uf de grosse Boustelle a jeden Oort, wo s Beton bruucht. Dr Beton wird i ne Form gläärt, wo me vorhäär gmacht het, meischtens mit Brätter us Holz, me seit däm d Schaalig; me muess dr Pfludi fibrieere oder rüttle ass er d Form schön füllt – i der Afangszyt vor hundert Joor und meh, wo s no keine Rüttelmaschine gää het, het me der Beton müesse stampfe. I der Form tröchnet dr Zimänt, er tuet «abbinde« und der Beton wird langsam hert, und zletscht nimt me d Brätter wägg und s Bouwäärch isch im Rohzuestand fertig. So cha der Architekt mit Beton ganz muetigi Forme lo boue, wo früener mit Muurwäärch us Schtei nit möglech gsi wääre.
Für schwirigi Konstrukzioone leit me Ysestange oder Staalseili i Beton, so dass s fertige Huus oder die wyti Brugg au sicher hebt.
I dr Schwiiz isch dr Ingenieur Robert Maillart e Pionier vom Betonbou gsi.
Laurence Deonna
D Laurence Deonna (* 29. Jänner 1937 z Gämf  ; † 2. Augschte 2023 au deert) isch e Schwyzer Schurnalischti, Schriftstelleri, Fotograafi un Chriegsbriichterstatteri im Nooche Oschte gsii.
Lääbe un Wiirke
In dr spoote 1960er Joor isch d Laurence Deonna zuen ere gfyyrte Chriegsbriichtserstatteri im Nooche Oschte woore. 1967 isch si yyglaade woore, iber dr Segsdäägschrieg z briichte, un het e langi Karriere as Schurnalischti im Nooche Oschte aagfange, wu si si vor allem fir s Lääbe vu araabische Fraue inträssiert het. Wel ere Biecher e noohaltiger Wääg vu dr uusfierlige Briichterstattig bote hän wie Zytige, het si in dr 40 Joor vyyl lengeri Briicht iber iri Uuslandsraise.vereffetligt. Die sin vyylmool illuschtriert woore mit iire Fotografie.
Iri Aarbete hän si nit nume uf Fraue kunzäntriert, si hän au iri Iberzyygig zaigt, ass e Hufe Broblääm in dr Wält chennte gleest wääre, wämer si mee Mie gee deet um dr Friiede. Anne 1987 isch si fir iri Artikel, Biecher un Fotografie fir d Feerderig vu dr Velkerverständigung un fir d Verbesserig vu dr Stellig vu dr Frau mit em UNESCO-Bryys fir Friideserzieig uuszaichnet woore. In dr Schwyz het si si 1989 staark gmacht fir s am Änd erfolgloos Referändum fir d Abschaffig vu dr Schwyzer Armee. Iri Roll as Fraueräächtleri cha mer am zäntraale Blatz ablääse, wu si dr Fraue in alle ire Schrifte yygruumt ghaa het.
Biblioteca Marciana
D Biblioteca Marciana (Markusbibliothek, Bibliothek vo San Marco, Libreria Marciana, Biblioteca Nazionale Marciana, Libreria Sansoviniana, Landesbibliothek Marciana, Libreria Vecchia bzw. Libreria di San Marco) isch im 14. Joorhundert us Stifdige entstande und isch hüte äini vo de grösste Bibliotheke z Italie und äini vo de wichdigste Sammlige für griechischi, latiinischi und orientalischi Handschrifte. Si befindet sich z Venedig, am undere Ändi vom Markusblatz, zwüsche Campanile und Zecca.
In dr Bibliothek het s öbbe e Million Büecher, 2'283 Inkunable, 13'000 Handschrifte und 24'000 Druck us em 16. Joorhundert (Postinkunable). Spezialgebiet si die klassischi Filologii, d Gschicht vo Venedig, Musikalie und Atlante und geografischi Charte.