cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lully FR
Lully (patois [a jyˈji]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Gschicht
Lully isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 516 aus Luliacum (1011 Lulliaco, 1228 Lulie).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,5 % gläge.
Religion
65 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 18,9 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 692 Yywoner 88,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 5,6 % Tüütsch ù 6,1 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 3 va de 692 Yywohner ggredt.
Volkshochschule beider Basel
D Volkshoochschuel vo bäide Basel (churz VHS BB) isch e öffentligi Leerinstituzioon für Erwaggseni, wo äng mit dr Universidäät Basel verbunde isch. Si wird vo dr «Stiftung Volkshochschule und Seniorenuniversität beider Basel» dräit, und vo de Kantöön Basel-Landschaft und Basel-Stadt mitfinanziert. D Veraastaltige behandle Theme us verschidnige Wüssensgebiet, und die mäiste Dozäntinne und Dozänte gäbe au an dr Uni Underricht.
Gschicht
D Volkshoochschuel Basel isch 1919 vo zwäi Brofässer gründet worde, vom Altphiloloog Johannes Stroux und vom Botaniker Gustav Senn. Si isch dr Uni aagliideret gsi: mä het sich im Kollegiegeböid am Petersblatz iigschriibe, d Vordrääg häi in de Uni-Höörsääl stattgfunde und d Leerer si Dozänte an dr Uni gsi. D «Kommissioon für d Volkshoochschuelkürs» het us Brofässer us allne Fakulteete bestande, eme Mitgliid vom Basler Erzieigsroot, eme Verdräter vo dr Kuratel und e baar Verdräter vo dr Höörerschaft.
1938 isch dr Biologiibrofässer Adolf Portmann Bresidänt vo dr Kommissioon worde und het sich drfür iigsetzt, ass d Volkshoochschuel mee Unabhängikäit vo dr Uni bechiem. 1966 isch d Läiterstell iigfüert worde, und d Kommissioon het dr Werner Humm zum erste Läiter gweelt. S Sekretariaat isch im Huus zum Stäärne an dr Münzgass underbrocht worde und bruefsbezoogeni Usbildigsleergäng si iigfüert worde. Under em Humm sim Nochfolger, em Walo F. Eppenberger (1979 bis 1990) si Zertifikatskürs für Fremdsprooche iigfüert worde und d Senioore-Universidät isch ufdoo worde. Sit 1980 si d Volkshoochschuel, d Senioore-Universidät und s Universidätsforum im «Zentrum für Erwaggsenebildig vo dr Universidät Basel» (churz ZEB) zsämmegfasst.
Under em Klaus Burri (1990 bis 2001) isch d VHS BB in dr Stadt und uf em Land witer usbaut worde. 1992 isch e Gschäftsstell z Lieschdel ufdoo worde und im Joor 2000 isch d Volkshoochschuel Laufe-Thierstäi em ZEB aagliideret worde, wil s Laufedaal zum Kanton Basle-Landschft choo isch. S Aagebot isch vilfältiger worde und mä het brobiert, de räine marktwirtschaftlige Überleegige nid allzu vil Gwicht z gee.
Wil d Zaal vo de Höörer zrugggange isch, het d ZEB finanzielli Schwiirikäite überchoo und d Stifdig het müesse reformiert wärde. D Gschäftsstelle z Lieschdel und z Laufe si gschlosse worde, mä het d Kürs usbaut, wo vil Erfolg gha häi, und weeniger populääri gstriche, dr Stifdigsroot isch verchliineret und d Verbindig zur Uni versterkt worde.
Brobleem
E Brobleem mit dr Basler Volkshoochschuel isch, ass si vor allem d Middelschicht aaspricht, Lüt, won e Bruefsusbildig hai oder Akademiker si. Das häisst si het bildigsfärni Bevölkerigsschichte kuum erräicht. Drzue chunnt, ass s Alter vo de Däilnäämer im Vergliich zu andere Schwizer Volkshoochschuele überdurchschnittlig hooch isch und d Manne underverdräte si. Sit de 1970er het sich das immer mee zuegspitzt.
Westgermanische Sprachen
Die weschtgermanische Sprooche sind e Teil vo de germanische Sprooche.
Me underscheidet se vo de ehemolige, hüt usgschtorbene Oschtgermanische Sprooche un vo de Nordgermanische Sprooche.
Die wichtigere weschtgermanische Sprooche und Sproochfamilene sind s Änglisch, s Hochdüütsch, s Niderländisch, s Afrikaans, s Niderdüütsch, s Frysisch und s Jiddisch. D Dialäktology beschrybt dene ihri Wariante.
Gschicht und Sistematik
S eltischte Objäkt mit weschtgermanische Wörter druff chunt no us dr spootantike Zyt; es isch dr Strääl vo Frienstedt, wo im dritte Joorhundert nach Chrischtus gmacht worden isch und e Runeschrift het. Schriftdokumänt mit weschtgermanische Wörter oder ganzi Tegscht in einere vo dene Sprooche git’s sid em 6. Joorhundert, so au es bar altalemanneschi Runeschrifte; im nüünte Joorhundert isch s altalemannische – und do drmit au althochdüütsche – Wörterbuech «Abrogans» gschribe worde, wo hüt i dr Biblioteek vom Chloschter Sanggalle lyt.
Für d Sproochforscher isch es, will no elteri Kwelle fääle, schwirig, z sääge ob die einzelne weschtgermanische Sprooche von ere gmeinsame Ursprooch chöme. Me cha ihri Gschicht erscht sid em Middelalter gnöier beschrybe.
Au was d Grubbierig vo dene Sprooche agoot, het me verschideni Modäll diskutiert. So tuet me die weschtgermanische Sprooche ydeile i ne «anglo-fryseschi» und e «kontinäntalgermaneschi» Grubbe. Und es git au d Theory, ass me alli germanische Sprooche so wie si am Afang vo üserere Zyträchnig, also vor der Völkerwanderig, dörfte gsi sy, uf die Art chönt püschele: Nordgermanisch, Nordseegermanisch, Weser-Rhy-Germanisch, Elbgermanisch und Oder-Weichsel-Germanisch. Das Modäll würd bedüüte, ass me nümme vom ene zämethafte Weschtgermanisch chönt rede. Es git Sproochforscher, wo d Idee von ere Sproochentwiklig gmäss em Bild vom ene Stammbaum, wo alli spötere Sproochen und Dialäkt von ere einzige Ursprooch här chöme, grad ganz ableene. Und derzue chunt no, ass me drüber diskutiert, ob s Düütsche als gröschte Deil vom Weschtgermanische vilech gar kei alti Sproochfamilie wäär, sondern erscht es nöizytlechs Tach für divärsi eigeständegi alti Sprooche. Zum d Nöchi und d Wariante vo de vilne Idioom zwüsche Tirol und dr Nordsee i Griff z übercho, redt d Sproochforschig hüt vom grosse kontinäntalweschtgermanische Dialäktkontinuum.
So isch es – wemme d Sach probiert ganz eifach zämezfasse – mit dr Theory vo de germanische Sprooche.
Schloss Hallwyl
S Schloss Hallwyl isch e Burg und es Schloss im Schwiizer Kanton Aargau.
Es ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau.
Es ligt am nördliche Endi vom Hallwilersee uf zwei Insle, wo de Aabach derte duet bilde. S ghört zum Gmeindsbann vo Seengä und isch ursprünglich de Sitz vo der Herre vo Hallwyl gsi. Sit em 1994 isch s Schloss im Bsitz vom Kanton.
Gschicht
D Ursprüng vom Schloss Hallwyl liget im 12. Johrhundert, wo d Hallwyler sich hei en Burg mit emene Wohnturm laa baue, öppe 700 Meter ewäg vom Ufer vom Hallwilersee. Ums Johr 1265 umme isch der Wohnturm mit eme Palas erwiteret worde, wo im Parterre Vorratsrüüm gha het und in de beide Etage drüber Wohnrüüm. Im 14. Johrhundert het de domolig Schlossherr, de Johann I. (1305–1348) sini Burg zu eme zweiteilige Wasserschloss laa usbaue. Uf drü Site het d Burg e Ringmuur übercho und uf allne Siie hets en Wassergrabe gäh. Au de Rundturm, wo’s hüt no git, isch in dere Zit entstande.
Nach em Brand vo 1415, wo d Bärner bi de Eroberig vom Aargau i dr Burg glägt hei, isch si wider ufbaut worde, und au in de Ziit zwüschem 1500i und 1520i isch d Burg erwiteret und umbaut worde. De Burkhard III. (1535–1598) het dann defür gsorget, dass d Burg zu eme repräsentative Schloss umbaut worde-n-isch. Sit em 1925 isch s Schloss öffentlich zugänglich; es isch 1994 als Schänkig an Kanton cho und ghört hüt zum Museum Aargau.
D Wilhelmina vo Hallwyl het um 1910 vom Nils Lithberg e grossi archeologischi Undersuechig i dr Burg lo mache. D Fünd vo dere Forschig sind hüt im Landesmuseum z Züri, konzipiert as «Museum im Museum».
Näbem Schloss isch am Aabach d Müli, wo zu dr Domäne vo Hallwyl ghört.
Bormo
De Bormo oder Borvo isch en Hailgott vo de Kelte gsii, bsundrigs vo de Lingone isch er vereert wore. Er werd mitem römische Apollo gliichgsetzt. De Name isch Gallisch und bedütet »Haisse« (ir. berbaim »choche«), wel er bsundrigs a haisse Thermalquele verert woren isch.
Vereerig
Er isch zäme mit de Göttin Damona a de Orte Aquae Bormonis (hüt: Bourbon-Lancy; Dép. Saône-et-Loire), Bourbonne-les-Bains (Dép. Haute-Marne) und Entrains-sur-Nohain (Bourgogne) verert wore. Im Kurort Aix-les-Bains werd er oni d Damona gnennt. E Nebeform vom Paar bildet de Bormanus und d Bormana. Well all die Erwäänige imene enge Piet verbraitet sind, isch es sicher, as de Apollo Bormo/Borvo und d Damona, wie au de Bormanus und d Bormana nu lokali Variante vom Apollo Grannus und de Sirona sind.
Bratislava
Bratislava (: [ˈbracɪslava], bis 1919 slowakisch: Prešporok, ungarisch: Pozsony, dütsch: Pressburg ) isch t Hauptstadt vo de Slowakei und mit 417.389 Iiwohner (Stand 31. Dezember 2013) die grössti Stadt vom Land. Si ligt a de südwestliche Grenze vo de Slowakei bim Drüländereck mit Österrich und Ungarn und isch somit die einzigi Hauptstadt vo de Welt, wo a mehreri Nachbarstaate gränzt. Als politischs, kulturells und wirtschaftlichs Zentrum vom Land isch Bratislava de Regierigssitz vo de Slowakei und no Standort vo mehrere Universitäte, Musee, Theater und witere wirtschaftliche, kulturelle und wisseschaftliche Institutione.
Gschicht
D Gschicht vo de Stadt isch dur mehreri Ethnie prägt worde, wie Kelte, Römer, Aware, Dütschi, Magyare, Jude und Slowake. Bratislava isch im Lauf vo sinere Gschicht es sehr wichtigs wirtschaftlichs und administrativs Zentrum vom damalige Königrych Ungarn und au e wichtegi Stadt vo de ehmalige Tschechoslowakei gsi. D Stadt isch vo 1536 bis 1783 und 1848 d Hauptstadt vom Königrich Ungarn wie au vo 1939 bis 1945 d Hauptstadt vo de erste Slowakische Republik gsi. 1968 isch Bratislava Hauptstadt vom Teilstaat Slowakischi Sozialistischi Republik (slowakisch: SSR) i de Tschechoslowakische Sozialistische Republik (ČSSR) und churz (1990–1992) i de Tschechische und Slowakische Föderative Republik (ČSFR) gsi. Sit 1993 isch si Hauptstadt vo de selbständige Slowakei.
Gemmrigheim
Gemmrige (amtlich Gemmrigheim) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Gemmrige leit am Necker zwische Ludisburg ond Haalbrunn. D Nochbergmoede vo Gemmrige send Neckarwestheim, Besigheim, Hessigheim, Walheim ond Kirchheim am Neckar.
Kernwaffentests auf dem Bikini-Atoll
Die erschte amerikanische Atomwaffetescht uf em Bikini-Atoll händ im Juli 1946, also churz nach em chriegsmässige Abwurf von zwei Atombombe über Hiroshima und Nagasaki, stattgfunde. Sie händ der US-Army Erkenntnis broocht über die damals ganz neui Art von der nukleare Chriegsfüehrig, händ aber auch d Vertriibig von der einheimische Bevölkerig dört und sehr massivi Schäde an der Natur zur Folg ghaa.
Gemmrigheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 58,3% Landwirtschaftsfleche, 13 % Wald, 21,6 % Sidlongsfleche ond 7 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Gemmrige gheret s gleichnamig Dorf, d Hef Heinzenberg, Liebensteiner Weg ond Vogelsang ond d Wohnplätz Pumpwerk ond Wasen.
Kernwaffentests auf dem Bikini-Atoll
"Was passiert mit ere Marine-Einheit, wo s'Ziil von ere gegnerische Attacke mit Nuklearwaffe wird", isch d Uusgangs-Froog von dere sehr gross angleite Chriegs-Simulation gsii. Zu dem Zweck isch d Zündig von zwei Atombombe in der Nöchi von dem Koralle-Riff zmitts im Pazifik vorgseh worde. Die erschti Bombe isch in der Luft zündet worde, die zweiti, 24 Tag schpäter, ca. 20 Meter unter Wasser. Als Ziilobjekt händ bi beide Versüech uusgmuschtereti Chriegsschiff dient wo in Dischtanze von rund 100 bis 700 Meter von de beide Zündige entfernt verankeret worde sind; alli Kategorie vom U-Boot bis zum riesige Flugzüügträger Saratoga.
Gemmrigheim
Gschicht
Gemmrige ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1085.
Verwaltong
Gemmrige hot sich mit dr Stadt Beesge ond dr Gmoede Fraededaal, Hesge, Lechge, Mõndelse ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa.
D Schuldese vo Gemmrige ischt d Monika Chef.
Pommérieux
Pommérieux (Patois Peumerieu, ditsch 1915–18 un 1940–44 Pommeringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Kernwaffentests auf dem Bikini-Atoll
Die gwaltige nukleare Explosione händ zeigt, dass die vom ene Bomber-Flugzüüg abgworfni, in der Luft explodierti Bombe en gringere Schade angrichtet het als die unter Wasser zündeti: Es sind vor allem chliineri Schiff gsunke, die grosse händ der Detonation mehr oder weniger unbeschadet widerstande.
Gemmrigheim
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kernwaffentests auf dem Bikini-Atoll
En zerschtörerischere Effekt het d Unterwasser-Zündig ghaa: der mächtig Flugzüügträger Saratoga z. B. het die erzüügti Flutwelle fasch wie nes Spiilzüüg-Schiffli 800 Meter wegkatapultiert; und er isch denn nach 7 Schtunde gsunke, obwohl er als sehr sinksicher golte het, will er en grossi Zahl von wasserdichte separate Kompartement ghaa het.
Pommérieux
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
27. September
Dr '''27. Septämber''' isch dr 270. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 271. in Schaltjohr), dodermit blybe no 95 Däg bis zum Änd vum Johr.
Gemmrigheim
Dialekt
Dr Dialekt vo Gemmrige ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Pommérieux
Geogràfi
Pommérieux lijt ìm Dàl vun dr Seille, 15 Kilometer sìdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 171 un 213 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Pommérieux ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 936 àls Pomeries (1049: Pomeriolum, 1251: Pummeruil).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Pommérieux ghert zem Lorrain.
Kernwaffentests auf dem Bikini-Atoll
Radioaktivi Folge
En Schwerpunkt von dene Teschts isch auch d Untersuechig von de Schtrahlefolge von so ere explodierende Bombe gsii. Me het zu dem Zweck Tier uf einige von dene Chriegsschiff platziert, was übrigens zu vehemente Proteschte von Tierschutz-Organisatione und uus der Bevölkerig gfüehrt het.
En Ziege z. B., wo me im ene panzerete Gschütz-Turm vom ene Chrüzer platziert het, wo d Luft-Explosion in 700 Meter Dischtanz überschtande het, isch trotz dere Stahl-Abschirmig nachher innert vier Tag an Schtrahlechrankheit gschtorbe.
Ökologischi Folge
D Folge für Tier und Pflanze in der Umwält sind ebefalls verheerend gsii am Anfang, zumal denn 1954 noch e wiiteri, das Mal sogar Wasserschtoff-Bombe mit 750 mal grösserer Schprengchraft zündet worde isch. Vor allem dank der Verteilig durch de Meeres-Wällegang in däm riisige pazifische Ozean het sich die riisige Mengi von radioaktive Schtoffe im Wasser im Verlauf von Jahrzehnte guet chönne verteile, so dass 1992 nümm so viil Rückschtänd im Wasser gmesse worde sind. Düütlich weniger guet hets allerdings nach wie vor uuf em Landteil von dere Koralle-Insle uusgseh.
Quelle
National Geographic (amerikanischi Monets-Ziitschrift), Juni 1992
Lueg au
Trinity-Tescht
Simon Marius
Dr Simon Marius (latinisiert vu Mayr, * 10. Jänner 1573 in Gunzehuse/Bayern; † 26. Dezember 1624 in Ansbe) isch e dytsche Astronom sowie Schüeler vum Tycho Brahe un vum Johannes Kepler gsi.
Dr Marius het usserdem - ebefalls uabhängig vu andere Astronome - d'Sunneflecke sowie anno 1612 au dr Andromedanäbel (Messier-Nummere M31), die üsrer Sunne nächstligend gross Galaxi, entdeckt. Dass si e Sternsystem wie üseri Milchstross isch, het aber erst anno 1923 dr Edwin Hubble am 2,5 Meter-Teleskop vum Mount-Wilson-Observatorium noochwiise chänne. Im frie Aug erschint si als winzigs Wölkli, wo vuneme Stern 5. Grössi chum z'underschiide isch.
Nooch ihm isch au s Simon-Marius Gymnasium in sinere Burtsstadt Gunzehuse benennt.
Grannus
De Grannus isch de Hailgott vo de Kelte, wo mitem römische Apollo gliichgsetzt woren isch. Sini Partneri isch d Göttin Sirona. Anderi Näme vom gallische Hailgott sind Belenus, Bormo und Toutiorix.
Vereerig
De Grannus isch woll de keltischi Gott, wo die grööscht Verbraitig gfunde het. S Zentrum isch i de Provinze Germania inferior, Germania superior und Raetia gsii, bsunders z Faiminge a de Donau (Bayrisch Schwoobe) sind vill Inschrifte gfunde wore. Doch Widmige findet sich vo Schottland und Spanie bis uf Ephesos am Ägäische Meer. E Bronzechübel mitere Inschrift an Apollo Grannus stammt sogär useme schwedische Grabhügel. Inere Inschrift us Horburg het er de Biiname Mogounus »Jüngling«: APOLLINI GRANNO MOGOVNO und en Inschrift us Branges (Dép. Saône-et-Loire) isch em APOLLINI GRANNO AMARCOLITANO »Wiitsichtige« gwidmet.
De Grannus isch nöd nu vo Gallier vereert wore. Nochdem e paar Alemane mit gwüssne Zaubermitteli und Zaubersprüch de Chaiser Caracalla (211-217) chrank gmacht hend, het er vergebis de Apollon Grannus (Γράννος), de Asklepios und de Sarapis um Hailig bette.
De Gott werd vor alem a Hailbäder vereert und de Oort Aachen, wo haissi Quele us de Erde chömet, het früene Aquae Granni »Wasser vom Grannus« ghaisse. Nochem Gott haisst au de Ort Grand i de Vogese, wo drai Inschrifte an Grannus herchömet.
Name
De gallischi Name Grannus werd maist as »Sune« (altir. grían »Sune«) dütet und de vo sinere Partneri Sirona as »Grosse Stern«. Doch isch en Ablaitig us (kelt. *Grasnos) woorschiinlicher, do Hailbäder vo natürliche warme Quele gspise werdet. Im Altirische het sich den d Bidütig vo »warm« zu »Sune« verschobe.
DJ BoBo
DJ BoBo (* 5. Jänner 1968 als Peter René Baumann z Chöllike, Kanton Aargau) isch e Schwiizer Popmusiker, Sänger, Tänzer, Komponist und Musikproduzent. Sit em 1985 isch er Disk Jockey gsi und het bsunders z Aarau Platte ufgläit. Scho im 1986 isch er bi de Schwiizer DJ-Meischterschafte zweiter worde. Er het dann e paar Johr als Profi-DJ gschaffet und het im 1990i sini erschti Single veröffentlicht: «I Love You». Mit em Lied «Somebody Dance with Me» het er im März 1993 s erschti Mol de erscht Platz in de Schwiizer Hitparade chönne erreiche.
Im Herbst 1995 het er di erschti Europa-Tournee mit ere eigene Büüne-Show gmacht und im September 1996 het er im Vorprogramm vo de HIStory-Tour vom Michael Jackson z Prag, Budapest, Bukarest, Moskau und z Warschau gschpilt.
Erkenbrechtsweiler
Weiler (dt. Erkenbrechtsweiler) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 14,2 % Landwirtschaftsfleche, 9,9 % Wald, 4,6 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Weiler gheret s Dorf Weiler ond d Ortschaft Burrehof.
Gschicht
Weiler ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1284 als Hergenbolswiler bzw. Erggenboltswilaer.
Verwaltong
Weiler hot sich mit dr Gmoe Lẽnnenge ond dr Stadt Aoe zom Gmoeverwaltongsverband Lẽnnenge mit Sitz en Lẽnnenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Roman Weiß.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Weiler ghert zom Schwäbisch.
Denkendorf (Württemberg)
Denggadårf (so em Fläggadialäggd gsprocha; dt. Denkendorf) isch a Gmaende em Landgraes Essleng en Bada-Wirddaberg.
Geografi
Denggadårf isch bis ănna 1950 am Rand vo dor Fildor am sidlicha Hang zom Kerschdaal gläaga. Nåch-m zwåeda Wäldgriag isch dor Flägga schdarg nuffgwaggsa uff d Fildorhochfleche.
Nåchborgmaendena send Essleng em Norda, Deizisao em Nordoschda, Kengga em Oschda, Ondereseng em Sida, Nuihausa em Weschda ond Oschdfildra em Nordweschda (älle em Landgraes Essleng).
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 22,1 % Landwirtschaftsfleche, 20 % Wald, 12,5 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschdichor Fleche.
Gmaendeglidorong
Zo Denggadårf ghaerd dor Flägga sälbor, dor Spieth-Hof, dor Hangedor Hof, d Daalmiile ond d Friedrichsmiile.
Fläggagschiichd
En dor aersda Hälfde vom 20. Jårhondord hend on Haufa Denggadårfor dor Beruf vom Mauror gheed. Se hend zmaesd z Sduagord odor z Essleng baud, weil-s då mid dor Indusdrialisirong enorm viil zom baua gäa hådd. Ǎlloe zwåe vo de "tobb tenn" vo de deidsche Baufirma ganged uff Denggadårfor Grindor zrugg: D Firma Gottlob Rommel und d Firma Wolff & Müller, dui må bis haed ire Ferdichheisor en Denggadårf härsdelld.
Politik ond Vorwaldong
Denggadårf ghaerd zo koenora Verwaldongsgmaenschaft.
Birgermåeschdor isch dor Peter Jahn.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Denggadårf ghaerd zom Middlschwäbischa.
Däar Ardiggl då isch gschriiba en demm Dialäggd, denn må mor vår dor Vorhochdeidschifizirong z Denggadårf gschwäzzd hådd. Dia Buachsdaba, dia må-s em Haochdeidscha edd geid (å, ã, ẽ, õ) sdammed vo andore eiropäische Schriftsbråcha.
Belenus
De Belenus isch en Gott bi de Kelte gsii. Er isch mitem römische Apollo gliichgsetzt wore. Noch de Epona isch er die am maiste vo antike Autore gnennti keltischi Gotthait.
Vereerig
De früechristlichi Schriftsteller Tertullian (um 200) schribt, as jedi Provinz iri aigni Gotthait hebi, z Noricum sais de Belenus. Us dere Provinz sind denn au e paar Inschrifte an Belenus gfunde wore. Er isch au i de norditalienische Provinz Venetia vereert wore, bsundrigs i de Umgebig vo de Stadt Aquileia, wie meriri Inschrifte bizüget. Ai Inschrift devo hend d Chaiser Diocletianus (284–305) und Maximianus (286–305) em BELENO gwidmet. Wo de Chaiser Maximinus (235–238) ane 238 d Stadt Aquileia bilageret het, hend sini Soldate gsie, wie de Belenus (Βέλεν) i de Loft ghulfe het d Stadt z vertaidige.
De Belenus isch aber au im südliche Gallie vereert wore, wie e handvoll Inschrifte zaigt. De Dichter Ausonius (4.Jh.) verzellt zudem no vomene Tempel z Burdigala (hüt: Bordeaux). Allerdings ninnt d Forschig aa, as er de Name nume us poetische Gründ gweelt heb.
Öb de Belenus wie de Apollo Grannus und Bormo en Hailgott gsii isch, isch nöd gwüss. Deför sprecht aber di moderni Etymologie as »Quellgott« (< kelt. *Guelenos zu ; nhd. quellen). Usem gliiche Stamm isch au s gallischi Wort för d Brunechressi bildet: gall. belenion < kelt. *guelenion »da vo de Quelle«. Di älteri Forschig laitet de Name vonere Wurzle *bhel- »hell, lüüchte« ab. De Belenus het vermuetli a merere Ortschafte sin Name ggee, so a Beligna, wo grad bi Aquileia lit und möglicherwiis au a Biel/Bienne (a.1142: Belna < *Belena).
Zämehäng mit andere keltische Gotthaite und Helde, wie mit de gallische Belisama, em kymrischi Beli Mawr und em irischi Bile chönd nöd erwise werde.
Turks- und Caicosinseln
D Turks- und Caicosinsle, mänggisch sait män e au nume Turks & Caicos, si e britischs Überseegebiet im Atlantischen Ozean. Es setzt sich us zwei Inselgruppe zsämme, de Turks- und de Caicos-Insle.
Geographii
250 km südlig lit d Insle Hispaniola mit Haiti, 130 km südwestlig d Inselgruppe Inagua, wo zu de Bahamas ghört, 120 km nordwestlig d Hauptgruppe vo de Bahamas. Zwar lige d Turks- und Caicosinsle geographisch im Atlantik, si wärde aber doch zur Karibik zelt; die beide chliine Inselgruppe bilde die südöstlige Usläufer vo de Bahamas.
D Gsamtflechi vo alle Insle isch öbbe 430 km². D Hauptstadt isch Cockburn Town uf Grand Turk Island.
Bevölkerig
D Bevölkerig het Ändi 2006 öbbe 33.300 Mensche zelt, wo sich sälber as Belongers bezeichne. Si bestoht us de Nochfahre vo afrikanische Sklave und ere gmischt europäische Minderheit.
Marly FR
Geografi
Marly liit ùf, 3.5 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im Tal va de Ärgera. Zue de Gmiin Marly ghööre Marly-le-Grand ù Marly-le-Petit ù de Wyyler Chésalles. Va de Gmiinflechi si 37,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 28,8 % Waud, 27,7 % Sidligsflechi ù 5,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Marly si Fryybùrg, Pierrafortscha, Villarsel-sur-Marly, Ependes, Arconciel, Hauterive ù Villars-sur-Glâne.
Midrasch
Midrasch (, Plural Midraschim, vo hebräisch darash - „sueche“) isch d Usleegig vo religiöse Teggst im rabbinische Juudedum.
Mathis Eberler von Villingen
Dr Mathis Eberler vo Villige (au Mathis Eberlin, gstorbe am 6. Juni 1437 z Baasel) isch e Mitgliid vo dr bedütende Bürgerfamilie Eberler gnennt Grünenzwig im spoote 14. und früeje 15. Joorhundert gsi.
Marly FR
Gschicht
Marly isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1055 aus in Marlensi (1134 Marliei, 1228 Marllie).
Midrasch
Gschicht
Dr Midrasch isch zerst emol e mündligi Form vo dr Usleegig vo dr Schrift. Die erste schriftlige Bischbil git s aber scho in dr Bible sälber. So cha mä zum Bischbil d Büecher vo dr Chronik as Midraschim zu de Büecher Samuel und Köönig verstoo. Au in dr jüdische Gmäinschaft vo Qumran (um 130 v. d. Z. bis 70 n. d. Z.) het s Midraschim (Pescher) gee.
Marly FR
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 23,8 % gläge.
Religion
73,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 7184 Yywoner 73,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 17,3 % Tüütsch ù 9,5 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 50 va de 7184 Yywohner ggredt.
Mathis Eberler von Villingen
1404 isch dr Eberler scho mit dr Anna, dr Witwe vom Henman Schlegel, gnennt Grünenzweig vo Ettige, verhürootet gsi. Im Joor 1448 het d Anna no gläbt. Mer wüsse vo vier Kinder, zwäi Söön und zwäi Döchder. D Dochder Anna het dr riich Henman vo Tunsel ghürootet, wo vo 1428-1433 Oberstzumftmäister gsi isch, die anderi, d Katharina, het schiint s as Jumpfere bi iirer verhürootete Schwöster gläbt. Dr elteri Soon het wie dr Vater Mathis ghäisse und wird 1421 zum erste Mol im Stüürregister erwäänt, das häisst, ass er denn scho verhürootet gsi isch. Si Frau Anna isch d Dochder vom Wääber Hans Stör gsi und von ere Spitzebärg. Dr jüngeri Soon het Heinrich ghäisse und isch au under em Naame Grünenzwig bekannt.
Eptingerhof
Mit Eptigerhoof cha gmäint si
Schänis
Schänis isch ä politischi Gmeind im Linthgebiet und ghört zum Wahlchrais See-Gaster vom Kanton Sanggalle.
Geografii
Schänis lit uf dr rächte Syte vo de Linth. Dr Speer isch dr höchst Punkt im Gebiet vo dr Gmeind mit 1'950 Meter über Meer. Dr Federispitz mit 1'865 m ü.M. ghört au zur Gmeind. An der Gränze zu Weese isch dr Biberlichopf, wo d Ruine vom ene römische Wachdurm und e Fernsehdurm druf stöhn. Döt isch au de zwait Bahnhof vo Schänis, de Bahnhof Ziegelbrugg. Der «Bänkener Büchel» drennt Schänis vo der Nochbergmeind Bänke.
Gschicht
E Zyt lang isch Schänis (sowie au Weesä und Amdä) a de Grenze vom Römische Riich gläge. Wo i dr Schwiiz d Christianisierig agfange hät, isch Schänis im Linthgebiet ä wichtigän Oort gsi. Bis 1811 isch d Gschicht vom Dorf vom adlige Damestift Schänis prägt worde. D Chile, wo no Spuure vo de uralte Bouwärch hät, und bsunders dr rund Gallusturm züüged vo de Afäng vo de lange Dorfgschicht.
Mathis Eberler von Villingen
Im Eberler si politischi Karriere
Bis 1404 isch dr Eberler Mitgliid in dr Handwärkerzumft zu Schmiid gsi, isch denn aber in d Herezumft zum Schlüssel iidräte. 1412 isch er Säggser worde und 1414 isch er für d Zumft e Joor lang im Root gsässe. Vo 1420 bis 1425 isch er Zumftmäister gsi und vo 1426 bis 28 wider Rootsher. In dere Periode, vo 1420 bis 1428, isch er as Siibenerher Mitgliid im stedtische Finanzkollegium gsi, wo sich um e Schatz, s Iikomme und s Umgäld kümmeret het. Er isch zwäimol Mitgliid vom Stadtgricht gsi, vo 1427 bis 1429 und wider 1436. Dr Eberler het sis Bürgerrächt sim Milidäärdienst verdankt und isch uf däm Gebiet sis Lääbe lang däätig gsi. Wo mä 1410 d Stadt nöi in vier Kwardier iidäilt het, isch er Offizier im zwäite Hufe us em Lienerdskiirchespiil gsi, und wo am 11. Juli 1424 d Baasler e Kontingänt gschiggt häi, zum zämme mit de elsässische Riichsstedt iiri Verbündeti, d Herzogin Katharina vo Burgund, gegen e Brinz vo Orange z understütze, isch dr Eberler as Pannerher mitgritte. Er het au am 12. Dezämber 1428 s Stadtpanner ghebt, wo dr Spanier Juan de Merlo und dr Heinrich vo Ramstäi uf em Münsterblatz vor dr Bürgerschaft und de lokale Aadlige iire Zwäikampf abghalte häi.
Liigeschafte
Dr Mathis Eberler het am Aafang vom 15. Joorhundert meereri Liigeschafte an dr Gärbergass bsässe. 1404 het er s Huus «zum Ritter» an dr Gärbergass 44 kauft, wo früener Juude ghöört het und 1408 dr Studershoof an dr Gärbergass 30 grad näbe sim äignige Huus. Es isch am alte Rindermäärt glääge, und im Grundbuech stoot grad «an dem ort nebend der judenschul». Im Mathis si Soon, dr Heinrich, het dr Studershoof denn spööter wider verkauft.
Pontoy
Ponteu (Patois; frànzeesch Pontoy, ditsch 1915–18 un 1940–44 Pontingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Ponteu lijt 13 Kilometer sìdweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 222 un 315 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ponteu ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1128 àls Pontois.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ponteu ìsch. Ponteu ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ponteu ghert zem Lorrain.
Paspels
Paspels (rätoromanisch Pasqual) isch a Dorf i da politischa Gmaind Domläschg, wo i de Bündner Region Viamala bzw. no bis Ändi 2017 im Krais Domläschg ligt.
Geografii
Di ehemolig Gmaind hät uss de drüü Wyyler Canova, Dusch un Paspels bestande. Di gsamti Gmeindsflächi isch 457 ha gross gsii. Devo sin 259 ha Wald un Ghölz, 152 ha chönne landwirtschaftlich gnutzt werde, 28 ha sin Siidligsflächi (Hüüser un Stroosse) un 18 ha sin uuproduktivi Flächene (Gebirg un Wasser).
Gschicht
Erschti archäoligischi Fünd in de Gegend vo Paspels stamme uss de Jungsteizit un uss de Römerzit. Erwäänt wird Paspels zum erschte Mool im Joor 1237 als villa Pascuals un 1246 als de Pascuals. D Burg Alt-Süns isch de Mittelpunkt vo de Bsitztümer vo de Freiherren von Vaz im Domleschg gsi. Si isch wääred de Schamserfehde im Joor 1451 zämme mit de Burg Canova (Neu-Süns) zerstört worde. De Usschauf vo de Herrschaftsrächt isch 1527 erfolgt. De Ort isch zum grööschte Deil katholisch blybe, numme de Wyyler Dusch isch am Änd vum 16. Joorhundert zum reformierte Glaube überträtte. Um 1695 isch s Schloss Paspels vum Johann Viktor vo Travers baut worde. D Fahrstrooss in s Tal isch 1897 fertiggstellt worde. In de Landwirtschaft isch im Johr 2011 numme no en Fümftel vo de Bevölcherig bschäftigt gsii.
Am 1. Januar 2015 hät Paspels mit da Gmainda Almens, Pratval, Rodels und Tomils zur nöija Gmaind Domleschg fusioniert und isch sit do a Frakzion vo Domleschg.
Sprooche
Ursprüngli isch z Paspels Sutsilvanisch, e rätoromanischi Mundart gschwätzt worde. In de Volchszäälig vi 1880 hen no 89,1 % s Romanisch als Muettersprooch aagee, 1941 isch di letscht Zäälig mit ere romanische Mehrheit (56,6 %) un 2000 hen 10 % aagee, dass si regelmässig Romanisch schwätze. 1948 wird berichtet dass no fascht alli Romanisch verstande hätte un es au uff d Gass gschwätzt worde wär. Im Joor 1952 stoot imene Bericht vo de Lia Rumantscha dass „A Pasqual as doda amo bainquant rumantsch, mo daplü tudais-ch, dals uffants as po dir be tudais-ch.“ – „z Paspels ghört mer no zimli vil Romanisch, aber mee Dütsch, vo de Chinder cha mer säge, numme Dütsch“. Im glyche Bericht stoot au dass vo de 24 Chinder im Chindergarte, je nüün uss romanischi Familie bzw. uss gmischtsproochigi Familie cho sin, un numme seggs uss rein dütschsproochigi Familie. In ere Untersuechig vo 1988 vum Clau Solèr un em Theodor Ebneter berichte si, dass vo de 63 Romane wo si ussfindig gmacht hen, 37 älter wie 65 Joor alt gsi sin, un vo de jüngre wäre di meischte Zuezogeni. Di yyheimisch Mundart vo Paspels isch hüt also warschynts fascht oder völlig ussgstorbe.
In de Chilch isch s Romanisch scho vor 1900 verschwunde, un in de Gmeindsversammlig vor 1930. D Schuel isch im 19. Joorhundert no zweisproochig gsi. Des isch allerdings starch vum Lehrer wo grad aagstellt gsi isch abghange. So wird d Schuel vo Paspels zitewys au als „stockromanisch“ bezeichnet, wo überhaupt ke Dütsch unterrichtet worde isch. Spööteschtens 1895 isch deno aber numme no uff Dütsch unterrichtet worde. Ab 1934 het de Lehrer Gieli Spescha deno wiider zwei Stunde Romanisch aa de Primarschuel unterrichtet. In de 1940er isch de Unterricht aber wohl zitewys ussgfalle. De Gieli Spescha wo ussem Oberland cho isch, het sich nämli gweigert in de neui sutselvischi Schriftsprooch z unterrichte. Ab 1952 isch aber wiider regelmässig zwei Mool in de Wuch Romansch unterrichtet worde, un zwar bis zur Pensionierig vum Spescha in de frie 60er-Joor. Syt däm wird z Paspels kei Romanisch mee unterrichtet.
Jörg Meuthen
Dr Jörg Meuthen (* 29. Juni 1961 z Essen) isch e dytsche Wirtschaftswisseschaftler un Bolitiker (barteilos, bis aafangs 2022 AfD). Är isch Profässer fir Volkswirtschaftslehr un Finanzwisseschaft an dr Hochschuel Kähl un dertige Studiedekan vu dr Fakultet Wirtschafts-, Informations- un Sozialwisseschafte. Vu Juli 2015 bis zue sym Uusdritt am 28. Jänner 2022 isch er ain vu dr zwai Bundessprächer vu dr Alternative für Deutschland (AfD). Är isch derzue au vu Juli 2015 bis Merz 2017 ain vu drei Landessprächer z Bade-Wirttebärg un bis Novämber 2017 Fraktionsvorsitzer vu dr AfD im bade-wirttebärgische Landdag gsii.
Lääbe
Dr Meuthen isch in eme Essener Arbaiterviertel ufgwachse. Sy Vater isch Chaufmann gsii. Noch em Abitur am Goethe-Gymnasium z Bad Ems z Rhyland-Pfalz, wu sy Familie speter aanezogen ischhet er vu 1984 bis 1989 Volkswirtschaftslehr an dr Universitet Mainz studiert un het anne 1989 d Exame zum Diplom-Volkswirt abglait.
Vu 1989 bis 1993 isch dr Meuthen wisseschaftlige Mitarbaiter am Seminar fir Finanzwisseschaft vu dr Universitet z Köln bim Klaus Mackscheidt gsii. Anne 1993 isch dr Meuthen bim Mackscheidt an dr Universitet Köln mit ere finanzwisseschaftlige Schrift zue dr Chilchestyyr promoviert wore. Derno isch er Referänt im Hessische Finanzminischterium gsii. Anne 1996 het dr Meuthen an d Hochschuel fir effetligi Verwaltig z Kähl gwächslet un lehrt dert Volkswirtschaftslehr. Syter anne 2003 isch er Senatsbeufdraite fir d Uuslandskooperation Sidafrika. Uußer an dr Fakultet II (Wirtschafts-, Informations- un Sozialwisseschafte) vu dr Hochschuel Kähl lehrt dr Meuthen au an dr Friburger Verwaltigs- un Wirtschaftsakademy (VWA).
Är isch ghyrote, het drei Chinder us syre erschte un zwai us syre zwote Eh un läbt z Charlsrue.
Bolitik
Dr Meuthen het si no aigene Aagabe mit Ändi Zwanzg fir d FDP inträssiert, het däre ihri Haltig zue dr Pflägeversicherig aber as zue etatistisch aagluegt. Am Oobe vu dr Bundesdagswahl 2013 het er si entschlosse, dr AfD byyzdrätte. Ekonomisch diei er liberali, gsellschaftsbolitisch aber konservativi Aasichte verdrätte.
Dr Meuthen isch ab Novämber 2013 Byysitzer vu dr AfD Bade-Wirttebärg gsii. Im Jänner 2015 isch er zum stellverdrättende Landessprächer un im Juli 2015 zue aim vu dr drei Landessprächer gwehlt wore. Syt Oktober 2014 isch er Laiter vum Bundesfachuusschuss 3 „Leistung und Gerechtigkeit“. Derzue het er dr Landesfachuusschuss 5 „Arbeit und Soziales“ grindet, wun er bis Merz 2015 glaitet het. Bi dr Europawahl 2014 het er uf em Lischteplatz 10 kandidierta.
Im Juli 2015 isch dr Meuthen uf em Mitgliderbundesbarteidag vu dr AfD z Essen mit 62 Brozänt vu dr Stimme zum aim vu dr zwai Sprächer näbe dr Frauke Petry gwehlt wore. Bi me Landesbarteizag z Horb am Neckar isch dr Meuthen im Oktober 2015 zum Spitzekandidat vu dr AfD fir d Landdagswahl z Bade-Wirttebärg im Merz 2016 gwehlt wore. Är het e Landdagsmandat gwunne un isch am 16. Merz ohni Gegekandidat zum Fraktionsvorsitzer vu dr AfD im Stuegerter Landdag gwehlt wore.
Wu d Beatrix von Storch no dr Bundesdagswahl 2017 ire Mandat im Europabarlemänt niderglait het, sich dr Meuthen fir si noogruckt. Dr Vorsitrz vu dr Landdagsfraktion het er diräkt, sy Landdagsmandat Ändi 2017 niderglait.
Violoncello
Ds Violoncello (Aussprache ˌviolɔn'tʃɛlo], Plural Violoncelli, Kurzform Cello, Plural Celli, frier au Violoncell) isch en aus verschiedene Holzarde gferdigdes Streichinschdrumend aus dr Viola-da-braccio-Familie. Die Abkürzung isch Vc.
Jörg Meuthen
Bolitik
Am 2. Dezämber 2017 het en dr Bundesbarteidag mit 72 Brozänt vu dr Stimme wider zum Bundessprächer vu dr AfD gwehlt. Bi dr Europawahl 2019 isch er Spitzekandidat vu syre Bartei gsii un isch ins Barlemänt gwehlt wore. und auf dem ersten Platz der bundesweiten Liste der AfD ins Europaparlament gewählt.
Violoncello
Des Wort stammt aus dem Idalienischa ond bedeuded eigedlich „kloiner Violone“. Die deitsche Bezeichnung war frier au Bassgeig oder kloine Bassgeig.
Das Violoncello wird voma Violoncellisda mit eme Bogen gschdricha. Andersch als d'Violin ond d'Bratsch werd das Enschdrumend (mit em Hals nach oba) aufrecht zwischen de Beine ghalten ond stoht heit moischd mit eme ausziehbare Schdachel aus Medall, Holz odrr kohlastofffaserverschdärkdem Kunschdstoff uff em Boda.
Das Cello wurd 2018 zom Inschdrument des Jahres gwählt.
Shōgi
Shōgi (vum jàpànische 将棋, "s Schpeel vun de Generale") ìsch e strategisches Brattschpeel fìr zwei Schpeeler, un d jàpànische Variante vum Schàchschpeel. Wie Schàch kummt Shōgi vermüetlich vu Nordindie un het kineesischi Iiflüss g'het.
S gìbt trotzdem e pààr Differanze mìt de ànderi Schachvariante, unter àndrem d Meeglichkeit, d àngfàne Figüre vum Geijner fìr sìch salwe im Schpeel züe reintegriere.
Schpeelmaterial
D Shōgi-Schpeelstäine b'stehe üs numme e einzige Farwe. Ihre Rìchtung ärlàuibt züe wìsse, züe wellem Schpeeler sie g'heere.
Bäidi Schpeeler (bezeichnet àls Sente 先手 un Gote 後手, Sente fàngt d Partie àn) hàn jeder genàu zwànzich Shōgi-figüre unter d'r Hànd:
Jörg Meuthen
Bolitik
Im Novämber 2019 isch dr Meuthen bim Bundesbarteidag as Bundessprächer bstetigt wore.
Shōgi
Zìhl vum Schpeel
S Zìhl vum Schpeel ìsch es, de Kìnig vum Geijner in "Schàchmàtt" züe schtelle. De Geijnerische Kìnig wurd àngegrìffe un de Geijner kànn sin Kìnig vum Àngrìff nìtt verteidige.
Jörg Meuthen
Bolitik
Am 28. Jänner 2022 het dr Meuthen sy sofortige Uusdritt us dr AfD verchindet un het dr Barteivorsitz mit sofortiger Wirkig niderglait. As Grund derfir het er aagee, ass er dr Machtkampf um di boliisch Uusrichtig mit em rächtsextreme „Fligel“ verlore heeb. Är het aagchrindet, ass er sy Mandat im Europabarlemänt wett bhalte.
Shōgi
Zìhl vum Schpeel
De Schpeeler in Schàchmàtt het verlore un de àndere Schpeeler logìscherwiis gwìnn d Partie.
Jörg Meuthen
Positione
Meuthen isch zum ender wirtschaftsliberale Fligel in dr Alternative für Deutschland zellt wore, wu em friejere Bundessprächer Bernd Lucke noch gstande isch. No aigene Uusage het er e Gegegwicht zue dr Rächtskonservative im neie Barteivorstand welle bilde.
Shōgi
Kìnig
De Kìnig kànn sìch eins Feld ìn jeder Rìchtung beweje, awwer numme wänn s Feld nìtt vum Geijner àngegrìffe wurd (wänn s Feld sìcher ìsch).
Jörg Meuthen
Schrifte (Uuswahl)
Monografie Byydreg in Zytschrifte / Sammelbänd
Shōgi
Schprenger
D Schprenger kànn owedrànn Figüre schprenge, wie ìm Schàch.
Bocholtz
Bocholtz chan folgendes bedüte:
Shōgi
Büür
D Büür fàngt au e geijerische Figüre gràdzihlig, nìtt diagonalwiis wie ìm Schàch.
D Büür soll sìch ìmmer eins Feld beweje, ìn kenem Fàll derf ar zwei Felder newergehn, wie biim Schpeelànfàng ìm Schàch.
28. September
Dr '''28. Septämber''' isch dr 271. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 272. in Schaltjohr), dodermit blybe no 94 Däg bis zum Änd vum Johr.
Deponie
mini|Es Dal vom [[Tälesbach im Nordschwarzwald isch lang als Deponie braucht worde. Seit 2012 isch ma dra es zom saniere.]] En Deponii isch en Ablagerplatz vo Abfallschtoffe. Früeher, vor Iifüehrig von dr Kehrichtverbrennig, hets viili Deponiie für Huuskehricht gää, wo bis zur Uuffüllig offe gsi sii. Es giit sii au hüüt no, z. B. in Süditalie. In höcher entwicklete Gegende wie Mitteleuropa giits hüüt nur no Deponiie für bsunderi Abfallarte wie giftige Sondermüll. Die Deponiie heisse Reaktordeponiie, will sii au nach Uuffüllig und Abdeckig no chemisch reagiere. Me muess drum bsunders uufpasse, dass z. B. kei Grundwasser-Verschmutzig tuet uufträte. Ei Reaktordeponii, wo am Aafang zwenig seriösi Vorkehre troffe worde sind und defür denn schpöter het müesse saniert werde, isch d Sondermülldeponie Chöllike. Für anderi Materialie wie z. B. Bauschutt macht me ebefalls no Deponiie; da sii nit chemisch reaktiv sind, heisse sii Inertschtoffdeponiie.
Literatur
Knaurs Lexikon - Das Wissen unserer Zeit
God Save the King
God Save the King („Gott schütz d König!“) bzw. God Save the Queen („Gott schütz dr Königin!“) isch sit em Aafang vom 19. Johrhundert d Nationalhymne vom hütige Vereinigte Königriich. Si isch au eini vo de zwei Nationalhymne vo Neuseeland und d Königshymne vo alle Commonwealth Realms. Drnäbe gälte s Lied Rule, Britannia! und im Arthur C. Benson si Land of Hope and Glory zur Melodie vom Sir Edward Elgar sim Marsch Pomp and Circumstance No.1 as „inoffizielli“ Nationalhymne. D Deil vom Vereinigte Königriich, Ängland, Schottland, Wales und Nordirland, hai no eigeni (inoffizielli) Landeshymne.
Eptingerhof (Basel)
Dr Eptigerhoof isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt an dr Riddergass 12. 1936 isch er under Dänggmolschutz gstellt worde und zelt hüte zu de Baasler Kulturgüeter, wo für d Regioon vo Bedütig sin. Dr Hinderi Eptigerhoof befindet sich an dr Böimligass 22 grad hinder em Eptigerhoof an dr Riddergass.
Hüt isch dr Eptigerhoof s Domizil vo dr Bank Ehinger & Cie AG.
Gschicht
Im spoote Middelalter si d Here vo Eptige en iiflussriichs Aadelsgschlächt in dr Stadt Baasel gsi und häi scho sit em 13. Joorhundert e Stadtsitz uf em Münsterbärg gha, wie vili anderi Aadligi au, wääred s Volk dunde in dr Nööchi vom Birsig gwoont het. Die Aadlige häi sich in iire Hööf vergnüegt und uf em Münsterblatz Durnier abghalte. Wo sich s Baasler Volk 1376 über östriichischi Aadligi vom Herzog Leopold vergelsteret het, sin si zum Eptigerhoof zooge und häi dört e baar vo dene hooche Here umbrocht, was denn as die Böösi Fasnacht in Erinnerig bliiben isch.
Wo dr Rudolf vo Eptige gstorbe isch, het si Soon Ludwig 1456 dr Eptigerhoof gerbt. S Geböid isch denn immer wider emol witerverkauft worde. 1581 het dr Peter Löffel, e Bürger vo Baasel, dr Hoof vo de Freihere zu Mersperg und Belfort kauft, und es het denn emol au im Bandfabrikant Hans Jakob Frey (1727-1792) ghöört. Dä isch dr Vater vo dr Anna Margaretha Christ-Frey gsi, wo s von ere e Bordret uf Elfebäi git.
D Renowazioon vo 1915
1915 het mä dr Eptigerhoof vollständig renowiert. Vo dr alte Bausubstanz us em 16. Joorhundert isch nume no d Fassaade zur Gass mit Usnaam vo dr Husdüüre und dr Bauinschrift übrig bliibe, e spootgotische Usgang zum ehemoolige Hoof, wo s Huus zu Gemar isch (Riddergass 14), en Eggezimmer im erste Stogg mit ere Stuckdeggi und ere Deggi us Brätter mit Rönessansmoolereie.
Anderi Eptigerhööf z Baasel
D Eptiger häi aber no mee Spuure in dr Stadt hinderloo. So het dr Markgroof Friedrich V. 1648 en Eptigerhoof an dr Nöie Vorstadt, dr hütige Hebelstrooss, kauft und dört dr Markgrööflerhoof baut. E dritte Eptigerhoof isch bi dr Martinskiirche gsi. Drzue git s no s Eptigerguet uf em Lysbüechel. Uf dr Liste vo de Baasler Kulturdänggmööler gits au en Eptigerpfrundhuus und en Undere Eptigerhoof.
Mathis Eberler zum Agtstein
Dr Mathis Eberler zum Agtstäi (uf d Wält cho öbbe um 1440, gstorbe 1502 z Baasel), au Mathis dr Elteri und Mathis Eberler zum Haas, isch e riiche Baasler Bürger und Politiker im 15. Joorhundert gsi.
Si Lääbe
Dr Mathis Eberler isch um 1440 z Baasel uf d Wält kho. Er isch e Nöwöö vom Mathis Eberler em Schlosser gsi, wo 1393 as erste Eberler Baasler Bürger worde isch. Er isch in sim Vater sim Huus zum Haas am Määrtblatz ufgwaggse. Sit 1461 isch er mit dr Barbara vo Albeck (gstorbe 1491) verhürootet gsi, dr Witwe vom Oberstzumftmäister Andreas Ospernell, wo 1454 gstorbe gsi isch, und au vo öbberem wo zer Sunnen ghäisse het. D Barbara isch öbbe zwanzig Joor elter as dr Mathis gsi und Kinder häi si käini ghaa zämme. Si het dorum im e Testamänt 1475 iir Vermööge iirem Nöwöö Peterhans Studlin vermacht, und wo dä scho 1490 gstorbe isch, im Kaspar Brand. Wäge däm Testamänt isch s zum e dreijöörige Brozäss kho mit em Mathis Eberler und em Brand uf dr äinte Site und Verwandte us Ulm vo dr Frau Barbara uf dr andere. D Ulmer häi dr Brozäss schliesslig gwunne und au dr Kaiser het s Urdäil nid gänderet.
Dr Charakter vom Eberler isch nid grad dr best gsi. Im Brozäss isch uusechoo, ass er z Hiltelinge e zimlig liederligs Lääbe gfüert het und meereri uneheligi Kinder in d Wält gsetzt het. Er isch au gwaltdäätig gsi. So het er eme arme Wääberchnächt drfür zaalt, ass dä em e Züüge im Brozäss um s Erb vo sinere Frau en Arm oder e Bäi wurd abhacke, wil em si Ussaag nid gfalle het.
1501 het sich dr Eberler no äinisch verhürootet, het aber au mit dr Margaretha, dr Dochder vom Diepold vo Geroldsegg käini Kinder gha und isch scho im Joor druf, 1502, gstorbe. Er het vier ussereheligi Söön und äi Dochder ghaa und deren iire Vormund, dr Schulthäiss vo Soledurn, dr Daniel Babenberg, het d Buebe zu sich uf Soledurn gnoo, wo si spööter Bürger worde sin. Dr eltist von ene, wo au Mathis Eberler ghäisse het, isch 1517 dr bischöflig Vogt z Binze gsi. Vo denn aa wäis mä aber nüt me über sä.
Dr Mathis Eberler isch dr äinzig Eberler gsi, wo dr Ditel Junker (domicellus) gfüert het. Er het bi de Achtbürger s Stuuberächt gnosse, isch aber nie as Verdräter vo dr Hooche Stuube im Root vo dr Stadt gsässe.
Politischi Karriere
Dr Mathis Eberler zum Agtstäi het relativ spoot im Lääbe politischi Böstli iigno: 1480 isch er Säggser worde, 1484 Mäister, 1488 het er dr Oberstzumftmäister Junker Thomas Sürlin verdrätte, wo dä für e Zitli us Baasel furt gsi isch, und 1492 isch er Rootsherr zum Schlüssel gsi.
Wirtschaftligs
1468 het dr Mathis Eberler im Gläibaasel im Huus «zum Igel» gwoont. Aber scho 1477 het er sich dr Ängelhoof uf em Noodlebärg gläistet und dä vom Ruman Faesch, wo dr Thanner Münsterdurm baut het, lo umbaue. 1488 het er s Huus zum Sässel am Dootegässli kauft, wo spööter in dr Zit vo de Druckerhere Froben und Episcopius as Zentrum vom Baasler Humanismus berüemt worde isch. Au s Weijerschlössli Hiltelinge z Wiil am Rhii het em ghöört, und s Huus zer Alte Dröi uf em Baasler Noodlebärg. In dr Peterskiirche het er e Graabkapälle, d Eberlerkapälle, iigrichdet.
Dr Eberler het aber nid nume in Liigeschafte und in d Eewikäit inwestiert. 1462 isch er äine vo de Hauptglöibiger vom Bischof Johann vo Vennige gsi, won er em 1400 Gulde gleent het und wo d Stedt Laufe, Dälschbrg und vo 1472 aa au St. Ursanne drfür häi müesse bürge.
Stadtpfarrkirche Maria Himmelfahrt Baden
D Stadtpfarrkirche Maria Himmelfahrt isch di römisch-katholisch Pfarrchile z Bade i de Schwiiz. In ihrer hütige Form isch sie im 15. Johrhundert bauet worde.