cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans-Peter Schifferle
Läben und Schaffe
Was d Gebiet usserhalb vom Theema Spraach aagaat, isch er bsunders a Kampanology, aso a de Gloggekund, intressiert. Er isch au es Gründigsmitgliid vo de «Gilde der Carillonneure und Campanologen der Schweiz».
Berner Filmpreis
Prysdreeger*ne
2012
Hans-Peter Schifferle
Uusgläsni Publikazioone
I de Bänd 15, 16 und 17 vom Schwyzerischen Idiotikon hät de Schifferle under anderem di volchs- und sachkundlich relewanten Artikel Wid (‚Bindereis‘), Wagensen (‚Pflugschar‘), Chilch-Wīhi (aso Chilbi, ‚Kirchweih‘), Wīn (‚Wein‘, mit syne Tutzete vo Zämesetzige) und d Zämesetzige vo Ziger gschribe, di rächtsgschichtlich relewanten Artikel Ge-walt (‚Autorität‘), be-wären (‚nachweisen, bestätigen, prüfen‘), Ge-wer (‚Sachherrschaft, Rechtstitel‘), ent-weren (‚jmdn seines Rechts entsetzen; berauben‘), Wër (‚Garant, Bürge‘), wëren (‚Gewähr leisten‘) oder zǖgen I (‚Zeuge sein‘), dän eso groossi und wichtigi Woortfamilie wie die vo Wind, Wunsch/wünschen, Winter, Wort, wīt, zeichnen, ie d Helfti vo de Zämesetzige mit -wërch und -wasser, all Zämesetzige vo -ziger und au s Wöörtli welch mit syne vile Funkzioone.
Berner Filmpreis
Prysdreeger*ne
2013
Hans-Peter Schifferle
Uusgläsni Publikazioone
Was er susch na öppen eso gschribe hät (s äint und s ander cha me wia idiotikon.ch as PDF abelade):
Berner Filmpreis
Prysdreeger*ne
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bedrohte Sprache
E gfèèrdedi Schbrooch haisd mer e Schbrooch, wùù nid sicher wydergee wird an di negschd Generation. Wän derno d Schbrooch vù al weeniger Lyd glèèrd ùn gschwätzd wird, chaa s syy, as die Schbrooch ganz uusschdiirbd.
S hed hid no iiber 6500 Schbrooche ùf dr Äärd. Di maischde Schbroochwiseschafdler geen dervù uus, as e Dridel bis d Hälfdi vù dääne Schbrooch bis in 100 Joor uusgschdoorbe sin. Esoo ne schnäl Schbroocheschdäärbe hed s waarschyyns in dr Gschiichd vù dr Mänschhaid no nie gee. S gid sogar Wiseschafdler, wù maine, as ejeedi Schbrooch, wù weeniger wie 100'000 Schbrächer hed, bis am Änd vùm 21. Joorhùnderd uusschdiirbd (Krauss 1992). Bi dääre pesimischtische Aasichd deede derno 90 % vù alene Schbrooche verschwinde.
Wän isch e Schbrooch gfèèrded?
Noch em „Red Book of Languages in Danger of Disappearing“, wù ane 1993 vù dr UNESCO uusebroochd wooren isch, wääre d Schbrooche noch iirem Gfèèrdigsgraad in segs Chlasse ùnderdaild:
Gfèèrdig vù dr Schbrooche in dr Wäld
D Gfèèrdig vù dr Schbrooche isch nid iiberaal glyych, z. B. gälde vù dr rùnd 2100 Schbrooche z Afrika 200 as schdaarch gfèèrded, vù dr 250 Aboriginalschbrooche z Auschtralie ùn dr 210 Indianerschbrooche z Nordamerika aber faschd ali. Weeniger gfèèrded sin d Schbrooche im Kaukasus, im Pazifik (Indonesie ùn Papua-Nèiguinea hän zämen elai scho iiber 1500 Schbrooche).
Verdailig vù dr Schbrooche in dr Wäld
Wie schdiirbd e Schbrooch?
S gid zwoo Foorme vùm Dood vùn ere Schbrooch. Zem aine chaa ne Schbrooch schdäärbe, wel ali vù der Schbroochgmainschafd dood sin. D Lyd chene us nadyyrlige Grind schdäärbe, z. B. isch d Tamboran-Schbrooch ùf der Insle Sumbawa z Indonesie ane 1815 ùf ai Schlaag uusgschdoorbe, wels ganz Volch dùr e Uusbrùch vùm Vulkaan Tambora gschdoorben isch. Oder d Lyd schdäärbe, wel si ali ùmbroochd wääre, z. B. isch s Tasmaanisch uusgschdoorbe, wel im 19. Jh. d Tasmaanier vù der Brite ùmbroochd woore sin. Zem andere chaa ne Schbrooch schdäärbe, wel d Midgliider vù der Schbroochgmainschafd zuen ere andere Schbrooch wägsle.
Wùrùm schdäärbe Schbrooche?
Nääbe dr Verchlainerig vù dr Schbrècherzaal dùr Kataschtroofe, Chranggede, Gwald oder Uuswandrig gid s vyyli verschiidene Grind, wùrùm Schbrooche uusschdäärbe:
Vitalideedsfaktore
Giles et al. (1977) bschryybe Faktore, wù d Vitalideed vùn ere Schbrooch bschdime: Statusfaktore, Demografischi Faktore ùn Inschtituzionälli Kontrollfaktore
Anderi Faktore, wù ùf d Vitalideed vùn ere Schbrooch chene ne Yyflùs haa: Isch d Schbrooch normierd, gid s e Verschrifdig, gid s Wèèrderbiecher ùn Gramatike?
Was chaa mer geege s Uusschdäärbe vùn ere Schbrooch mache?
Wän d Schbroochgmainschafd in ere schwiirige ekonomische Laag isch, no isch s Wichdigschd, as zèèrschd die Situation verbesered wird. Wichdigi Pinggd bi dr Widerbelääbig vùn ere gfèèrdede Schbrooch sin e hèècher Prestige vù dr Schbrooch, v. a. bi dr Schbroochgmainschafd sälber, ùn e guedi Dokumentation (v. a. Wèèrderbuech, Grammatik, Tekscht), as mer Schuelbiecher ùn anders Material fir die chaa mache, wù d Schbrooch (wider) wän lèère.
Gfèèrdig vù dr alemannische Dialägd
S Broblääm, wämer di alemanische Dialäkt bschaud, isch, as es schwiirig isch z urdaile, wän e Dialäkt verschwinded oder wän nid.
Bi dr Dialäkt im Elsis oder bi dr ennetbirgische Walserordschafde z Italie isch s no aifach, wel doo ne Schbroochwägsel vùm alemanische Dialäkt zem Franzeesisch bzw. zem Italiänisch schdad finded.
Aber wän schdiirbd e Dialäkt z Dydschland oder in dr Schwyz uus? Z Noorddydschland gid s e Schbroochwägsel vùm Platt zem Hoochdydsch, aber bi dr mideldydsche ùn v. a. bi dr ooberdydsche Dialäkt gid s e Iibergang in Schdabfle, wù s schwiirig wird, d Gränze zwische „no Dialäkt“ ùn „kai Dialäkt me“ feschd z mache.
Zwai Byyschbel fir dialäktali Schdabfle us em Schweebisch: Di voorledschd Foorm isch s Honoratioreschweebisch, èèrschd di ledschd Foorm isch derno Schdandard.
Giebenach
Giibenech (hochdytsch Giebenach) isch e politischi Gmeind im Bezirk Lieschtel vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Giibenech ligt uf 315 m. ü. M. im Violetal, wo au d Autibahn A2 dure fiehrt. D Poschautilinie 83 erschliesst Giibenech mit dr Kantonshauptstadt Lieschtel und mit Augscht/Brattele. Vo Olschbrg kunnt d Linie 100a. Grundsätzlig isch Giibenech mit em öffentlige Verkeer für en Ort, wo so noch bi Basel isch, schlächt erschlosse. Allerdings isch dr Autibahnaschluss Augscht noch.
Nochbergmeinde sind Aschdrf, Füllschdrf, Augscht und die aargauische Gmeinde Kaiseraugscht und Olschbrg.
Mit nume 132 Hektare isch Giibenech die chliinscht Gmeind vom Baselbiet (noch Flechi).
Wappen
S Wappe isch blau und zeigt e silbrigs Pentagramm.
Gschicht
1246 isch Dorf als Gibennacho s'erschti Moll erwäänt worde. Es hett denn aber nur uss zwei Buurehöf bestande.
Porträt
Giibenech hett praktisch kei Wirtschaft. Nur Glaigwärb, e Dorflädeli, e Beiz, e Schrinerei, e Garasch und es paar Lagerhallene. Drfyr hetts Eifamiliehüüser vo Lyt, wo gärn schnäll uff dr Autibahn, aber doch im Griene sin. Do dr Gmeinibann glai isch, kas Dorf nymm gross wachse, zumal au d Autibahn A2 em Dorfrand entlang fiehrt.
Tate Gallery of Modern Art
Gschicht
Im Joor 1916 het d Tate Gallery d Ufgoob bechoo, e Sammlig vo internazionaaler Moolerei und Plastik noch em Joor 1900 zämme z stelle. Wil sich die Sammlig enorm vergröösseret het und au immer beliebter worde isch, isch dr Standort z Millbank schliesslig z chlii worde. 1987 isch e Bransche z Liverpool ufdoo worde und 1993 z St Ives in Cornwall. Sit dr Eröffnig am 11. Mai 2000 residiert d Hauptsammlig in dr ehemoolige Bankside Power Station, wo ursprünglig vom Giles Gilbert Scott entworfe worde isch. S Schwizer Archidekduurbüro Herzog & de Meuron het sich mit sine Blään für en Umbau duuregsetzt. No in Joor 2000 isch d Fuessgängerbrugg Millennium Bridge ufdoo worde, die ersti nöiji Brugg im Härz vo London sit 1894. Si isch e diräkti Verbindig zwüsche dr St Paul’s Cathedral und em Museum. Im Mai 2003 isch dr „tate to Tate“-Bootsservice mit Stopp am London Eye iigrichdet worde.
Entwigglig
Mä het s Museum ursprünglig für 1,8 Millione Bsuecher im Joor blaant, aber im Joor 2012 si s scho 5,3 Millione gsi. Doorum het mä dr Blaan gha, bis 2012, wo die olympische Summerspiil z London häi sölle stattfinde, d Usstelligsflechi um 60 Brozänt z vergröössere. Äine vo de Entwürf vom Archidekduurbüro Herzog & de Meuron isch aagnoo worde, aber immer nonig umgsetzt worde.
D Sammlig
D Tate Modern stellt Wärk vo de bedütendste und iiflussriichste Künstler vo dr klassische Modärne und dr Gegewart us. Vo de Wärk vom Vincent van Gogh, Paul Cézanne, Paul Gauguin und Henri de Toulouse-Lautrec aa wärde d Stiilrichdige vo dr Epoche zäigt: Impressionismus, Kubismus, Fauvismus, Futurismus, Expressionismus, Dadaismus, Surrealismus, Pop Art, Minimal Art und Konzeptkunst. S Museum zäigt nit nume Wärk vo de Protagoniste vo dr klassische Modärne u. a. vom Pablo Picasso, Georges Braque, Henri Matisse, Piet Mondrian, Marcel Duchamp, Salvador Dalí und Andy Warhol sondern au awantgardistischi Richdige wie die vom Wiener Akzionismus oder Wärk vom Joseph Beuys und amerikanischi Gegewartskunst (Jackson Pollock, Cy Twombly, Mark Rothko, Ed Ruscha).
D Ustellig
D Duurusstellig isch in vier Beriich iidäilt, nit noch kunstgeschichtlige Epoche sondern noch Themene. Bi dr Eröffnig im Joor 2000 si das Landschaft, Stilllääbe, Historiemoolerei und Akt gsi. Sit dr Nöigstaltig 2006 git s d Beriich States of Flux (Ufbruchstimmig), Idea and Object (Idee und Objekt), Poetry and Dream (Dichdig und Draum) und Matter and Gestures (Materie und Geste). In dr ehemoolige Turbinehalle, wo hüte d Iigangshalle isch, git s groossi Sonderusstellige und groossi Äinzelobjekt.
Le Village préféré des Français
Le Village préféré des Français („ìn da Frànzoosa-n-ìhra Liablìngsdorf“) ìsch a joorhliga frànzeescha Farnsahsandung, wo vum Stéphane Bern moderiart wìrd. Vu 2012 bis 2018 ìsch sa uff France 2 üssgschtrààhlt worra, un uff France 3 sitter 2019. Ìn dr Sandung wìrd jeedsjoohr a Dorf üss jeedera Regioon vum Metropolitààn-Frànkrììch vorgschtällt; vor odd’r wahrend dr Üüsschtrààhlung wähla d’ Züaschàuijer s’ Dorf, wo sìe àm liabschta meega.
Viarmol hann elsassischa Därfer dr Wättkàmpf gwunna: Egsa-n-ìm Owerelsàss ànna 2013, Kaiserschbarig ìm Owerelsàss ànna 2018, Hunschpàch ìm Unt’relsàss ànna 2020 un Bariga-n-ìm Owerelsàss ànna 2022. S’ Owerelsàss ìsch s’ ainzig Département, wo dr Wättkàmpf mehrmols gwunna hàt.
Jeedsjoohr lüaga zwìscha 3 un 5 Millioona Litt d’ Sandung.
Gschìcht un Verlàuif
D’ äärschta Folga vu dr Sandung ìsch àm 26. Jüüni 2012 uff France 2 üssgschtrààhlt worra. Vor dr Füsioon vu da frànzeescha Regioona ànna 2015 hàt maa jeedsjoohr 22 Därfer vorgschtällt —d’ Vorschtällung vu jeedem Dorf hàt 5 Mìnüüta düürt. Sitter 2016 sìnn numma 13 Därfer z’ sah —jeeds Dorf wìrd wahrend 7 Mìnüüta vorgschtällt. Ìn dr Sandung wara numma Därfer vum Metropolitààn-Frànkrììch gezaigt, àlso vum öiropäischa Tail vum Lànd.
Vu 2016 bis 2016 un nochamol sitter 2019 hann d’ Züaschàuijer ìm Internet därfa wähla —ànna 2015 àui per SMS. Ànna 2017 un 2018 hàt maa numma wahrend dr Üüsschtrààhlung telefoonisch odd’r per SMS därfa wähla. Ìn da Joohra 2014, 2016, 2017 un 2018 hàt maa dr Gwìnner vum Wättkàmpf wahrend dr Sandung verkìndigt. Vu 2012 bis 2015 un àui sitter 2019 wara d’ Ärgabnissa vor dr Üüsschtrààhlung ìn da Bewoohner verkìndigt, àwwer sìe miann sìe verschtäckt b’hàlta.
Sitter 2019 wìrd d’ Sandung uff’m Kànààl France 3 üssgschtrààhlt.
Wänn a Dorf dr Wättkàmpf gwìnnt, ziagt’s ìm Làuif vum Joohr vìel mehr Tourìschta-n-àà.
Oboe
D Oboe (früener Hoboe) isch e Holzbloosinstrumänt mit eme Dobbelroorblatt. Dr Naame chunnt vom franzöösische hautbois, das bedütet öbbe „hoochs oder luts Holz“. Si w'rde vilmol us Grenadill-, Buchsbaum- oder Ebeholz gmacht.
D Däil vo dr Oboe
D Oboe isch öbbe 65 Santimeter lang. Iire Körper bestoot us drei Däil. Die wärde zämmegsteckt und oobe druf steckt mä s sogenannte Roor, wo mä drin iine bloost.
D Mechanik isch eender kompliziert und s goot mänggisch öbbis kaput draa. D Doonlöcher wärde mit Klabbe uf oder zudeckt, zum Däil diräkt mit em Finger, zum Däil über Heebel. Es git e Hufe Verbindige zwüsche de äinzelne Klabbe und die muess mä mit chliine Schrüübli richdig iistelle, was gueti Fachkenntnis forderet.
D Erzüügig vom Doon
Dr Doon wird mit eme Dobbelroorblatt erzügt. Mä nimmts zwüsche d Libbe und bloost mit groossem Druck zwüschene duure. Im Korpus bildet sich e sogenannti Luftsüüle. Wemm mä d Klabbe uf oder zue duet, wird die verchürzt oder verlengeret und mit dr Lengi vo dr Wälle änderet sich dr Doon: er wird hööcher oder diefer. Usser em Grunddoon c git s alli graade und ungraade Ooberdöön. Mit „Stellschrüübli“ cha mä d Klangkwalideet und d Intonazioon verändere. Im Barock het d Oboe e Doonumfang vo zwäi Oktave ghaa, vom c' bis zum c'''. Bi dr modärne Oboe foot dr Doonumgang mäistens bim chliine b, bim chliine a oder bim chliine h aa und goot bis zum f oder b, aber au hööcheri Döön si mööglig mit dr sogenannte Bisstechnik.
Schwiirigkäit
D Oboe het dr Ruef vom ene Instrumänt, wo s vsundrigs schweer isch es z spiile. Im Guinness-Buch der Rekorde vo 1989 wird d Oboe näben em Waldhorn as schwiirigsts Instrumänt ufgfüert.
Sesia
D’ Tseschra (wailschu: Sesia) ist a’ fluss im Piemont (Italiu). Si unterrind van da’ gletschre ds Gourners (Monte Rosa i’ wailschu) im oubre Tseschrutol (Valsesia) in dar g’mai van Im Land (Alagna Valsesia). Im oubre tail häd der fluss d’ cklore aigenschafte as wildbochs. Er geid ds wasser van etliche ljikkre bäche, di foul van da’ gletschre ds Valgrande tols chemind. In sinem lauf triffd er on vile inbäche: rachter hand sind d’ bäche Olen, Olter, Vejin, Artogna, Sorba und Egna; latzer hand ist der boch Sermenza.
Der fluss ist als samd 138 km länge und rinnd durch ds ganz Tseschrutol (Valsesia) und d’ebendi va' Vercelli, ebi er im Po usrinnd. Im letschte tail bilded er d’ grenzu inzwischund Piemont und Lombardiu.
Oboe
Oboeninstrumänt
Es git verschiideni Arte vo Oboe. In Öiropa si bsundrigs bekannt:
Sesia
D’ Tseschra häd lang d’aswennigi grenza inzwischund dam herzogtum van Savoyen und dam chaisertum (bis 1707) g’bilt. Zar zit ds Napoleons häd der fluss Italiu van Franckrich g’schaidt.
Oboe
Oboekonzärt
Zu de bekannte Oboekonzärt ghööre: Anderi Komponiste, wo für d Oboe gschriibe häi, si dr Georg Friedrich Händel, wo d Oboe s Lieblingsinstrumänt von em gsi isch, und dr Antonio Vivaldi.
Nid klassischi Muusig
D Oboe wird mänggisch au im Dschääs und in dr Rock- und Popmuusig iigsetzt. Dr Dschäässpiiler Jean-Luc Fillon het d Oboe und s Änglischhorn brucht. Au dr Saxofonist Yusef Lateef spiilt mänggisch uf dr Oboe und au dr Paul McCandless vo dr Grubbe Oregon isch as Oboist bekannt.
Im Rock het dr Peter Gabriel uf verschiidene vo Genesis uf verschiidene Blatte uf dr Oboe gspiilt (Nursery Cryme 1971, Foxtrot 1972, Selling England By The Pound 1973, The Lamb Lies Down on Broadway 1974). Au Roxy Music bruche d Oboe immer wider. seit den Anfängen regelmäßig eingesetzt. In dr Popmuusig get dr Art Garfunkel (im Lied Bright Eyes, 1979, Komp. Mike Batt) und Tanita Tikaram (im Lied Twist in My Sobriety, 1988) d Oboe iigsetzt und dr Pe Werner in Blaue Stunde.
Sesia
D’ Tseschra ist van da’ kajakmanne g’liabt. Im jor 2001 sind d’Europaspiljzite im Kanuwettsport hia g’scheit.
Oboe
Bekannti zitgenössischi Oboiste
Bekannti zitgenössischi Oboiste si dr Albrecht Mayer und dr Hansjörg Schellenberger (Berliner Philharmoniker), dr François Leleux, dr Thomas Indermühle, dr Emanuel Abbühl, dr Burkhard Glaetzner, dr Lajos Lencses, dr Ingo Goritzki, d Marie Wolf (Concentus Musicus Wien) und dr Heinz Holliger.
Stroossen
Stroossen (dt. Strassen, frz. Strassen) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Stroossen ghert d Ortschaft Stroossen (Strassen) un e Dail vum Reckendall.
Geografi
Stroossen lyt weschtlig vu dr Stadt Lëtzebuerg. Wyteri Nochbergmaine sin Bartreng im Sidweschte, Mamer im Weschte un Kielen un Koplescht im Norde.
Verwaltig
Stroossen ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Stroossen isch dr Gaston Greiveldinger (LSAP). Scheffe sin dr Nico Pundel (CSV) un dr Jean-Paul Faber (Déi Gréng). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Stroossen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 902 as Straza.
Anne 1823 isch Stroossen in d Gmai Bartreng yygmaindet wore. Zum 1. Jänner 1850 isch d Sektion Strossen derno wider zämme mit eme Dail vu dr Sektion Reckendall, wu "ban de Strassen" glägen isch, zuen ere aigeständige Gmai wore.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Stroossen ghert zum Moselfränkisch.
Tupolew
Ds russische Unternähme Tupolew (russisch Открытое акционерное общество „Туполев“/Otkrytoje akzionernoje obschtschestwo „Tupolew“, änglisch: Tupolev Public Stock Company; früher OKB Tupolew) mit Sitz z Moskau, isch eine vo de eltischte Flugzüügbouer vo der Wält u het mal zu de wichtigschte Härsteller vo Flugzüüg ghört. Sit Ändi 2006 ghört Tupolew zum neu gründete russische Luftfahrtkonsortium OAK.
Gschicht
Der Andrei Nikolajewitsch Tupolew wo zäme mit em Nikolai Jegorowitsch Schukowski ds ZAGI gründet het, isch ou em sowjetische staatleche Usschuss zur Untersuechig vo der Verwändig vo Metall im Flugzüügbou vorgstande. Am 22. Oktober 1922 het är du sys eigete Konschtrutkitonsbüro ygrichtet. Das het der Name OKB Tupolew treit.
Insgesamt sy bishär über 300 Flugzüügprojekt entstande, us dene het’s öppe 90 Prototype gäh. Meh als 40 Flugzüügtype hei d Serieproduktion erreicht. 18.000 zivil u militärischi Tupolew-Flugzüüg sy produziert worde. Aber nur wenigi Hundert Exemplar dervo sy Exportiert worde. E technologische Usnahmestellig nimmt derby ds Überschallverchersflugzüüg Tu-144 y.
Im Jahr 2000 isch d OKB in ne Aktiegsellschaft umgwandlet worde, wo näbe de Alage z Moskau ou über ne Produktionsstett z Uljanowsk verfüegt. 2006 isch d OKB under em Dach vo der OAK faktisch wider verstaatlechet worde.
I der Produktion, ds meischte der vo z Kasan, sy zurzyt ds Mittelstreckeflugzüüg Tu-204/Tu-214. I der Entwicklig befindet sech ds Transportflugzüüg Tu-330 u ds Regionalverchersflugzüüg Tu-324/Tu-414. Elteri Modäll wi d Tu-134 u Tu-154 sy bis zu der Usmuschterig vo dene Flugzüüg vilfach im Heimwärch umgrüschtet oder mit neue Triibwärch usgrüschtet worde.
Näbe de zivile Boureihe wird der militärisch Langstrecke-Überschallbomber Tupolew Tu-160 unterhalte. Vo däm söll’s e neui Version gä. Lut ere Absicht us em Jahr 2015 sölle d Luftstrytchreft vo der Russische Föderation ab 2023 50 Stück dervo übercho.
Für di eltere Modäll, wi der Schwänkflügelbomber Tu-22M oder der Turboprop-Langstreckebomber Tu-95/Tu-142, wärde Umrüschtige u Reperature vorgno. D Produktion isch aber ygstellt worde.
Militärischi u zivili Flugzüügtype
D Flugzüüg ANT-1 bis ANT-6 sy nid z verächsle mit sächs Propällerschlitte mit glychem Name, wo äbefalls vo OKB Tupolew zwische 1922 bis 1924 sy boue worde, mit dene Versueche für e Übergang vo der Holz zur Ganzmetallbouwys i der sowjetische Luftfahrt düregfüehrt worde sy.
D Tupolew A-3 isch e Amphibiefahrzüüg.
Krumbach (Vorarlberg)
Krumba (amtlich Krumbach) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Stephanie Gossger
D Stephanie Gossger (* 18. Augschte 1975 z Raveschburg) isch e dytschi Film- un Theaterschauspiileri.
Krumbach (Vorarlberg)
Geografi
Krumba lit öschtlich vom Bodesee uf 732 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 62,9 % Landwirtschaftsfläch, 31,3 % Wald, 1,1 % Sidlungsfläche und 4,6 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Krumba siand Sulzberg, Riefensberg, Hittisau, Langenegg und Doren.
Gschicht
Krumba ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1249.
Stephanie Gossger
Lääbe
D Gossger het an dr Staatlige Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Stuegert Schauspiil studiert. Syterhär dritt si an verschiidene dytsche Bihne uf, unter anderem z München, z Essen, z Düsseldorf, z Recklinghausen un z Haidelberch Vu 2000 bis 2007 isch si Mitglid vum Ensemble vum Theater Augschburg gsii. E braiter Publikum chännt si dur iri Mitwirkig in verschiidene Färnsehprodukzione. Fir iri Roll vu dr Greta Lissmann im Färnsehfilm Einer geht noch het si anne 2001 dr Adolf-Grimme-Bryys iiberchuu. D Stephanie Gossger läbt z Berlin un isch ghyrote mit em Baritonsänger Günter Papendell.
Krumbach (Vorarlberg)
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Krumba khört zum Bodeseealemannisch.
Piemontesische Sprache
D' sproch g'heirt da' westromanischi sprochu und häd mej glichine mit dar franzosischu und prowenzalischu zungu dan mid dar wailschu, di dar morgendlandischu gattung g'heirt z'semmend mit dar rumänischu sproch.
Ihra ursprung ligt im mittalzitige Vulgärlati, der sich mid da' keltischi zungu häd vermischlud. Vil weirter chemind van dar frankoprowenzalischu, dar keltischu und dan germanischi sprochu.
Ds 19. hunderkjor häd a widerg'burt der piemonteisischu schribchunst g'sei auch im g'biat der wissendschaft und der literarischu kritik.
Gottlieb Daimler
De Gottlieb Wilhelm Daimler (äigetlich Däumler; * 17. März 1834 z Schorndorf; † 6. März 1900 z Cannstatt bi Stuttgart) isch e dütsche Ingenieur, Konstrukteur und Induschtrielle gsi. De Daimler het zäme mit em Wilhelm Maybach de ärschti, schnäuloufendi Bänzinmotor und ds ärschte vierrädrige Chraftfahrzüg met Verbrännigsmotor äntwicklet.
Lääbe un Wärk
De Daimler isch am 17. März 1834 z Schorndorf as zwöite Soon vom Gaschtwirt und Beckermeischter Johannes Friedlich Däumler (1801–1875) und sinere Frau Wilhelmine Frederika, gboreni Fänschter (1803–1864), uf d Wält cho. Im Gäburtshuus isch hüüt e Museum igrichtet; es git ou e Dänkmau bim Schorndorfer Rathuus, wo an de berühmtescht Sohn vo dr Schtadt erinnärt.
Dr Daimler het z Stuttgart Maschinebau studiert und denn 1862 als Konstrukteur für d Metallwaarefabrik Straub z Geislinge an der Steige afo schaffe. 1865 isch er Läiter von ere Maschinefabrik z Reutlinge worde. Därt het er dr Wilhelm Maybach kennegleert. 1869 het dr Daimler dr Vorstand vo de Wärkstett vo dr Karlsruejer Maschinebaugsellschaft übernoo und bald druf isch dr Maybach dört as Technische Zäichner aagstellt worde. Drei Joor spööter het dr Daimler bi dr Gasmotorefabrik Deutz afo schaffe, und dr Maybach au. 1872 het dr Maybach under dr Läitig vom Daimler e Viertaktmotor, wo dr Otto entwigglet het, für d Brodukzioon barat gmacht. 1875 het dr Daimler e verbesserete Gasmotor in de USA zum Patänt aagmäldet. S Undernääme isch von ere chliine Wärkstatt zum ene Wältundernääme worde.
Noch eme Händel mit em Otto het dr Daimler 1882 d Deutz AG verloo, isch uf Cannstatt und het scho im Joor druf e revoluzionär verbesserete und liichte Äizylinder-Viertaktmotor aagmäldet, won er zämme mit em Maybach entwigglet het. Anders as bi de Viertaktmotöör, wo bis denn üüblig gsi si, isch dr Motor nid mit Gaas sondern mit Benzin bedriibe worde, wo im e Schwümmervergaaser mit Luft vermischt und vergaast worde isch. Denn isch s Benzin-Luftgmisch im Zylinder vorkomprimiert und schliesslig mit ere Glüeröörezündig verbrennt worde.
1885 häi dr Daimler und dr Maybach dr erst Döff mit Benzinmotor konstruiert und in de Joor druf e Motorboot (1885), e Motorkutsche (1886), e Drämli (1887), und denn e Lastwaage und e Dräsiine mit eme Zwäizylinder-V-Motor (1888). 1888 het er au e Gondle vom ene Gasballon mit sim Motor usgrüstet und eso äins vo de erste Luftschiff baut.
Er het aber nid gnueg Faarzüüg chönne verchaufe und dorum het er 1890 d Daimler-Motoore-Gsellschaft gründet, wo usser iim und em Wilhelm Maybach die Industrielle Max Duttenhofer und Wilhelm Lorenz Däilhaaber gsi si. Dr Däimler isch aber mit em Lorenz nid uschoo und het 1893 d Gsellschaft verloo.
Wo dr britisch Industrielli Frederick R. Simms d Rächt am Phönix-Motor het welle chaufe, isch si Bedingig gsi, ass dr Daimler in d Daimler-Motoore-Gsellschaft zrugchiem. So isch dr Daimler 1894/95 wider Däilhaaber worde und schliesslig dr Vorsitzend vom Ufsichtsroot. 1899 het dr Maybach für d Firma e Rennwaage baut, und en uf e Naame Mercedes dauft (noch em Vornaame vo dr Dochder vom ööstriichische Kaufmaa und Generalkonsul Emil Jellinek).
Am 6. Merz 1900 isch dr Gottlieb Daimler z Cannstatt gstorbe und dört uf em Uff-Chillehoof begraabe worde.
Muzzano
Muzzano isch de Name vo däne Ortschafte:
Kanton Glarus
Dr Kantuu Glaris isch än Kantuu im Oschte vu dr Schwyyz mit’m Hauptort Glaris. Mit ere Flächi vu 685 km² isch Glaris dr 17-gröscht Kantu vu de Schwyz und zellt 39'217 Iiwoner. Biitrette zur Eidgenosseschaft isch Glaris im Jahr 1352.
Geografi
Im Kantuu Glaris gits grossi Höhenunderschid: Vum flache Talbode uf 414 Meter Höchi stygt das Gländ bis uf über 3600 Meter i de Glarner Alpe. Die Gegegsätz gseht me au am Klima ah: Es wächslet innerhalb vu wenige Kilometer vu mild am Walesee mit sinre südländische Pflanzewelt zu hochalpine, verschnyte Berggipfel, wia dr Glärnisch und dr Tödi. Drzue blast en Füü durs Tal, so dass me Temperaturrekord cha messe. Ds Tal isch nur uf dr Nord-Syte zur Linthebeni hii offe.
Dr sichtbarscht Iigriff vum Mensch i de Natur isch ds imposant Linthwerk, wo 1807 als eerschts Nationalwäärch vu de Schwyz gillt. D Linth wird in de Walesee gleitet und ire Lauf in Zürisee kanalisiert. Vor de Korrektur händ sich d Linth und d Maag (hüt Linthkanal, Walesee–Zürisee) chrüzt, so dass es dur Ablagerige zu sumpfige Zueständ chu isch.
Dä gröscht See im Kantuu Glaris isch dä Chlöntalersee, er isch im Chlöntl hine und dadrmit uf em Gebiet vu dr hütige Gmäind Glaris.
Bis ins eerscht Jahrhundert
Verschideni Fund us dr Bronzezyt zeiget, dass es Mensche zwüschet em 13. und 9. Jahrhundert vor Chrischti Geburt ggii hät. Bodefund und Ortsnäme wysed naa, dass es e Besidlig im 3. Jahrhundert vor Chrischti Geburt vu de Kelte ggii hett. Dr Name vu dr Linth chunnt vum keltische «lindu-», was Wasser bedüütet. Uf em Chirenzer und am Walesee hät me spääter Buute vu de Römer gfunde. Um Chrischti Geburt hät ds hütig Glarnerland zur Provinz Raetia gchöhrt.
Die eerscht Talchilche isch im 6. Jahrhundert im Glaris buue worde. Au wänn d Alemanne schu 700 nach Chrischti Geburt is Taal iigwandert sind, hät sich dere iri Sprach eerscht im 11. Jahrhundert duregsetzt. Zu dere Zyt gchöhrt ds Glarnerland am Kloster vu Säckinge, wo vum Sant Fridli gründet worden isch.
D Befreiig vu de Habsburger und dr Biidritt zur Eidgenosseschaft
Im 13. Jahrhundert isch Glaris a d Habsburger gfalle, und d Glarner, won ä gwüssi Eigeständikeit gha händ, wie mä us Urkunde vu 1282 cha lehre, wo vu dr Gmeinschaft vu de Manne vom ganze Taal Glaris brichtet, händ welle si loswärde. Im Jahr 1351 händ si sich vu de Zürcher und Innerschwyzer la erobere.
1352 händ si än eerschte Rückeroberigsversuch vu Habsburg zrugggschlage und dänn händ si ä Bund mit de Eidgenosse abgschlosse und händ unterhalb vu Näfels ä Letzimuure puue, wo mä Überräscht drvu hüt no cha gseh. Noch der Schlacht bi Sämpach am 9. Juli 1386 händ si s Stedtli Weese im Sangallische eroberet, wo aber im Februar 1388 wider verlore guut.
An der eerschte Landsgemeinde, wo usfüehrlich dokumentiert worden isch, händ si sich 1387 eigeni Satzige ggii und händ dadrmit dr Grundstei zur hütige demokratische Verfassig gleit.
Am 9. April 1388 händ si in der Schlacht bi Näfels ä habsburgischi Armee gschlage, wo vil grösser gsi isch as iri eigeni, und händ sich mit däm Siig vu der habsburgische Herrschaft chänne fry mache. Sit däm git s jedes Jahr am eerschte Dunnstig im April d «Näfelser Fahrt» zum Aadänke an das Ereignis.
1395 händ sich d Glarner vu Säckinge loskauft, zaled aber em Frauechloster nuch bis zum Umsturz am Ändi vom 18. Johrhundert än «eebige» Jahresziis.
D Reformation
Schu vor 1530 isch d Mehrheit vu de Glarner und Glarnerinne reformiert. Dr Uelrich Zwingli het zeche Jahr lang z Glaris as Pfarrer gschaffet und si Reformationsschrift 1523 em Ammann, Rat und Gmeind des Lands Glaris gwidmet. Nu Näfels und Oberurne si bim alte Glaube plibe, und ä paar Gmeinde wäärded konfessionell paritetisch. Di eerschte Grundsetz vu Religionsfreiheit chännd aber d Spannige zwüsched de Konfessiune nüt verhindere.
S Simultanverhältnis a der Chilche vu Glaris het bis zur Iiwychig vu der katholische St.-Fridolins-Chilche 1964 ggulte und beed Konfessiune händ die glych Chilche pruucht; nüt emal dr Brand vu Glaris im Jahr 1861 het das chänne ändere. D Staatsgwalt aber hät sich teilt. Es het drei Landsgmeinde ggii: eini für die Reformierte, eini für d Katholike und ä gmeinsami. Au d Gricht, s Militär- und Postwäse und der Salzhandel händ sech trännt. Ä Zytlang hät s sogar zwee Kaländer ggii, wil di Reformierte dr Gregorianisch Kaländer ä Jahrhundertlang abglehnt händ. 1836 hät die nüü Kantuunsverfassig die konfessionell Landesteilig ufghobe.
Di nüüer Zyt
Der Kantuu Glaris isch nit immer sehr fortschrittlig gsi. Er isch i d Rächtsgschicht iiggange, wo do im Jahr 1782 die letscht Häx z Mitteleuropa hiigrichtet worden isch, wo d Anna Göldi gchöpft worden isch. Und au d Folterig as Mittel für zum d Waret vor Gricht z finde, isch im Glarnerland eerscht im Jahr 1851 offiziell abgschaffet worde.
Schu ab em 18. Jahrhundert isch Glaris starch (früeh-)induschtrialisiert gsy. Im 19. Jaarhundert isch es dänn zum furtschrttliche Muschterland woorde, wo e Räie vu Bistimmige vom Schutz vom Arbäiter erlaa hät: 1846 isch d Aarbet für Chind verbotte woorde, 1858 d Sunntigsaarbet, 1864 isch de Zwölfstundetaag iigfüert und d Nachtaarbet verbotte woorde, und 1872 hät me der Elfstundetaag bschlosse.
Stedt und Ort
Vu 1939 bis 2003 häts im Kantu Glaris 29 Gmeinde ggii. Uf de 1. Januar 2004 hät Hätzige und Diesbach mit Luchsige fusioniert. Und zwäi Jahr spääter händ sich Leuggelbach und Nidfure mit Hasle zämmegschlosse. Dademit sinds immer nuch 25 Gmeinde im Kantuu gsii.
Sit äm 1. Jänner 2011 hät Glaris nu no drei Gmeinde, Glaris Nord, Glaris und Glaris Süd.
Vorher häts im Kantuu Glaris ekei Gmeind ggii, wo gnueg Iiwoner gha hett für e Stadt z si, das heisst mindestens 10'000. Gmeinde mit über 1000 Iiwohner sind die gsi:
Näme
Bekannti Näme im Glarnerland sind: Gallati, Hefti (Höfti), Hösli, Jenny, Landolt (Landlet) (nöd z verwächsle mit de Züri-Landolte), Marti, Schiesser, Stüssi, Trümpy und Tschudi.
Lausen
Dr schriftdytschi Begriff Lausen bezeichnet:
Im alemmannische Sprochruum:
Drnäbe exischtiere:
Nerv
E Nerv (, abkürzt N., Plural nervi, abkürzt Nn.; vo neúron was "Faade", "Seene" oder "Schnuer" bedütet.) bestoot us Närvefaasere (Zällfortsetz: Axon und Dendrite), wo parallel verlaufe, und um sä ume en Umschlaag vo Bindgwääb häi. Närve ghööre zum perifere Närvesüsteem vom e dierische Organismus und über sä wird Informazioon usduscht.
Dr Ufbau
Um die äinzelne Axon vom ene Närv het s en Umschlaag vo Bindgwääb, wo as Endoneurium bezäichnet wird. Meereri Axon si zum ene Närvefaaserebündel zämmegfasst, eme sogenannte Faszikel. D Faszikel sälber stecke au im ene Umschlaag vo Bindgwääb (Perineurium). Dr Bindgwääbumschlaag um dr ganz Närv ume wird as Epineurium bezäichnet.
Bi nit-perifere Närve, wie zum Bischbil bim Seenärv (Nervus opticus), wird dr üsseri Umschlaag us de Hirnhüt bildet, d Dura mater bildet do s Epineurium; s Perineurium und s Endoneurium wärde vo dr Arachnoidea beziejigswiis dr Pia mater und vom Subarachnoidalruum bildet.
Iidäilig vo de Närve
Noch em Ursprung vo de Närve underschäidet mä bi Wirbeldier zwüsche Spinalnärve, wo im Beriich vom Ruggemark us em Zentralnärvesüsteem (ZNS) uusechömme, und Hirnnärve, wo diräkt vom Hirni chömme. Im Beriich vo de Gliidmaassenursprüng bilde d Spinalnärve Närvegflächt (Plexus brachialis, Plexus lumbosacralis), wo sich Däil vo verschidnige Ruggemarknärve vermische und Plexusnärve forme.
Noch dr Richdig vo dr Erregigsläitig underschäidet mä zwüsche Afferänze (zum Zentralnärvesüsteem aane) und Efferänze (vom ZNS in d Periferii). D Afferänze läite sensibli oder sensorischi Informazioone, stöön also im Dienst vo dr Woornäämig vo innere und üssere Räiz. D Efferänze läite motorischi oder sekretorischi Impuls. Noch em Ziilgebiet underschäidet mä bi de afferänte und efferänte Närve no zwüsche somatische (Närve vo dr Körperwand; vo sṓma ‚Körper‘) und viszerale (Närve vo de Iigwäid; vo  ‚ wo d Iigwäid beträffe‘). Die mäiste Närve si gmischti Närve und umfasse afferänti wie au efferänti Fortsetz.
Uf em Wääg zu iirem Zielgebiet (Innerwazioonsgebiet) verzwiige sich d Närve immer mee. Die chliinere Närvenest wärde als Rami (Sg. Ramus) bezäichnet.
Hersberg
Herschbrg (hochdytsch Hersberg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Lieschtel vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Herschbrg erreicht me, wenn me zwische Lieschtel und Aschdrf uff dr Windetalerhechi dr Hügelflanke entlang Richtig Süde fahrt. Es liegt uff emene glaine Plato uff 512 m. ü. M. uff dr Wasserscheidi zwische Ergolz, Viole- und Talbächli. Witteri Nochbergmeinde näbe Lieschtel und Aschdrf sin Lause, Nusshof und s aargauische Olschbrg.
Gschicht
1226 wird Herschbrg s'erscht Moll urkundlig erwäänt. Dr Ursprung vom Name isch vermuetllig alemannisch, denn bi de Alemanne sin Ortsnäme wo uss emene geografische Teil (-bärg) und emene Personename bestande hän (Heri, Hari) verbreitet gsi.
1461 ischs Dorf unter d Herrschaft vo dr Stadt Basel ko. Im dryssigjöörige Krieg isch Herschbrg vo spanische Soldate plünderet worde. Au d Pescht hett s Dorf heimgsuecht.
Montreux-Jeune
Montreux-Jeune (els. Jungmìnschtràl, dt. Jung-Münsterol) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Montreux-Jeune lijt im Sundgöi àn dr Grenz züe dr Region Franche-Comté, sideschtlich vum Rhin-Rhône-Kànàl. Nochbergmeine sìn Magny ìm Oschte, Chavannes-les-Grands ìm Sìdoschte, Bretagne ìm Sìdweschte, Montreux-Château ìm Sìdweschte un Montreux-Vieux ìm Nordweschte.
Gschìcht
Montreux-Jeune ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1265 àls Montsureulx (1576 Munstero, 1783 Montreux le Jeune).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Montreux-Jeune ìsch. Montreux-Jeune ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Montreux-Jeune ghert zem Franc-comtois.
Speyerer Linie
Speyerer Linie oder Appel/Apfel-Linie wird in dr Sprochwisseschaft d Isoglosse gnännt, wu verschobene pf im Inlut vum uuverschobene pp drännt. In dr Dialäkt nerdlig vu däre Linie sait mer Appel, kloppen, stoppen, sidlig sait mer Apfel, klopfen, stopfen. D Speyerer Linie goht e baarmol iber dr Main, wäge däm isch si zem Dail au Main-Linie gnännt wore.
D Speyerer Linie verlauft zem Dail parallel zue dr Germersheimer Linie (Pund/Pfund-Linie), in dr Literatur wird nit immer klar unterschide zwische däne bode Isoglosse.
Verlauf
D Speyerer Linie isch Dail vum Ryynische Fächer. Si goht vu dr Vogese uus, fascht idäntisch mit dr Germersheimer Linie bis uf Germersheim. Dert dränne sich di bode Linie, d Speyerer goht derno im Side vu Speyer iber dr Ryy un bi Eberbach iber dr Neckar. Bi Gemünden drifft si wider uf d Germersheimer Linie un verlauft derno zämme mit däre bis uf Vacha, wu si sich wider dränne. Bi Faulbach, Freudenberg un Großheubach goht d Speyerer Linie e baar mol iber dr Main, derno uf dr linke Spessartsyte bis zue dr Rhön. Iber dr Thüringer Wald, s Elstergebirg un s Erzgebirg, chunnt si im Side vu Karlsbad an di dytsch-tschechisch Gränze un doermit an di hitig Oschtgränze vum dytsche Sproochruum. Friejer isch si no wyter gange bis uf Pilsen.
Oper am Gänsemarkt
D Opere am Gansmäärt z Hamburg isch s erste und vo 1678 bis 1738 s wichdigste bürgerlig-stedtische Theater im dütsche Sproochruum gsi. Es isch am 2. Januar 1678 iigweit worde. Es het zwäiduusig Blätz ghaa und isch gröösser gsi as alli zitgenössische Theater. Vo 1722 bis zur letschte Säson im Joor 1738 het dr Georg Philipp Telemann s Operehuus gläitet. 1765 isch es abgrisse worde, wo s scho lengerei Zit leer gstande und baufellig gsi isch. An sim Blatz isch s Dütsche Nazionaltheater baut worde, wo dr Gotthold Ephraim Lessing vo 1767 aa drei Joor lang as Dramaturg gschafft het bevor s iigangen isch.
Mit em Huus am Gansmäärt si d Nääme vo wichdige dütsche Opere-Komponiste verbunde: Georg Bronner, Johann Philipp Förtsch, Johann Wolfgang Franck, Christoph Graupner, Georg Friedrich Händel, Reinhard Keiser, Johann Philipp Krieger, Johann Sigismund Kusser, Johann Mattheson, Georg Caspar Schürmann, Georg Philipp Telemann und Johann Theile. Au e Hufe dütschi Dichder, wo im früeje 18. Joorhundert as Librettiste berüemt worde si, hänge mit em Theater zämme, drunder dr Joachim Beccau, Friedrich Christian Bressand, Heinrich Elmenhorst, Barthold Feind, Heinrich Hinsch, Christian Friedrich Hunold, Johann Ulrich König und dr Christian Heinrich Postel.
Tromborn
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Tromborren lijt nerdeschtlich vun Metz in dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 305 un 385 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Tromborren ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1333 àls Dreiborn (1429 Dreienborn).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Tromborren ìsch. Tromborren ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Tromborren ghert zem Moselfrankisch.
Organisation der Islamischen Konferenz
D Organisation vo dr Islamische Komferänz (arabisch منظّمة المؤتمر الأسلامي Munazzamat al-mu'tamar al-islāmī; ängl. Organization of the Islamic Conference, OIC; franz. L'Organisation de la Conférence Islamique, OCI) isch e zwüschestaatligi Internationali Organisation vo zur Zit 57 Staate, in wele dr Islam Staatsreligion, Religion vo dr Bevölkerigsmehrheit oder Religion von ere grosse Minderheit isch. D Organisation nimmt für sich in Aaspruch, die Islamischi Wält z repräsentiere.
Gründig und Ziil
D OIC isch am 25. Septämber 1969 z Rabat (Marokko) gründet worde. Dr Grund drfür sig s gsi, ass noch dr Eroberig vo Jerusalem im Sächsdagchrieg 1967 d Al-Aqsa-Moschee under dr Kontrolle vo Israel sig. Di „Befreijig“ vo dr Moschee und vo Jerusalem si f[r d Gründigsmitgliider vo dr OIC denn die wichdigsti Ufgoob gsi. Bi dr erste Usseministerkomferänz vo dr OIC im saudi-arabische Dschidda im Merz 1970 isch d Iirichdig vom ene ständige Generalsekretariat beschlosse worde und Dschidda isch as Sitz vo dr Organisation festgleit worde bis zur plante „Befreijig vo Jerusalem“.
Generalsekretär vo dr OIC sit deren ihrer Gründig :
Alice Bensheimer
D Alice Bensheimer (* 6. Mai 1864 z Bingen as Alice Coblenz; † 20. Meerz 1935 z Mannem) isch e dytschi Fraueräächtleri un langjehrigi Schriftfiereri vum Bund vu Dytsche Fraueverain (BDF) gsii.
Leääbe
D Alice Bensheimer isch e Doochter vum jiidische Wyyhändler Zacharias Coblenz un syre Frau Emilie, geb. Meyer vu Bingen gsii. Mer waißt nyt iber iire Bildigswääg, mer cha aber dervu uusgoh, ass si di nämlig privaat organisiert Halbbildig iiberchuu het, wie s doodmool fir heecherig Deechtere gänig gsii isch. Anne 1885 het si dr Mannemer Verleeger Julius Bensheimer ghyroote. Schyyns het si si, cuum ass diri baide Chinder e wenig greeßer gsii sin, soziaal-, kommunaal- un frauebolitische Ufgaabe zuegwändet. Aafangs vor allem z Mannem, syt dr Wändi zum 20. Jorhundert het si noodiso im BDF uf Ryychseeben engaschiert.
Si isch Mitgliid vu dr Fuurtschrittlige Volksbartei (FVP) un dr Dytsche Demokraatische Bartei (DDP) gsii. Ire Mann Julius Bensheimer isch e linksliberaale Kommunaalbolitiker un Verleeger (u. a. Neue Badische Landeszeitung) gsii. E Schweschter vun ere isch d Diichteri Ida Dehmel gsii.
Mit em Siigeszuug vum Nazionaalsozialismus isch s still woore um di stolz Mannemeri un frauebeweegt Jiidi. Dr Dood anne 1935 het er er d Verfolgig erspaart, wu bal au s jiidisch Buurgerduum in dr Stadt droffe het.
Wiirke
Anne 1896 het si dr Frauebund Caritas grindet, e Frauenorganisazioon, wu soziaali Ufgaaben in dr lokaale jiidische Gmai ibernuuz het. Si isch d Schweschterverainigung zue dr August-Lamey-Loosche gsii. Bolitisch im Sinn vu dr iiberregionaale buurgerlige Frauebeweegig cha mer d Alice Bensheimer ab 1899 fasse, wu si z Mannem Aarmebfläägeri un Mitgliid vu dr stedtische Aarme- un Juugedamtskummissioon wooren isch. 1905 isch si Schriftfiereri im Voorstand vum BDF woore. Si het des Amt ghaa bis 1931 un het au as Redakteri vum Noochriichteblatt vum BDF gschafft. Dernääbe isch si z Mannem Mitgliid vu andere Verain vu dr buurgerlige Frauebeweegig un vum Baadische Fraueverain gsii. Im Eerschte Wältchrieg het si d Laitig vu dr Zäntraal fir Chriegsfiirsoorg z Mannem ibernuu un si isch au in dr Weimarer Republik bis 1933 Voorsitzeri vu dr Mannemer Nootgmainschaft gsii.
E Hufe lokaali un iiberregionaali soziaali Iniziatiive het d Alice Bensheimer sälber aagfange oder unterstitzt. Anne 1916 het dr Mannemer Verain Frauebildig – Frauestudium di Soziaal Fraueschuel fir d Uusbildig vu Fiirsoorgerne un verwandte Fraueberuef mit dr Dozänti vu dr Handelshoochschuel Elisabeth Altmann-Gottheiner as gschäftsfierendi Voorsitzeri un d Marie Bernays as Laiteri chenne grinde.
D Alice Bensheimer het in dr Frauebeweegig e intänsiiv Networking driibe mit mit em staatsnooche Baadische Fraueverain glyych kooperiert wie mit dr soziaaldemokraatische Frauebeweegig, wu im Chaiserryych scheps aagleugt wooren isch. Si iber iberzygt gsii, ass Fraueninträsse iiber dr bolitische Laager stehen, un isch fir e wyyblig Engaschmänt in soziaale Frooge gsii as Schuel un zum dr Wääg bahne fir s Frauestimmräächt.
Zum 300. Gebuurtsdaag vu Mannem het si in dr Neue Badische Landeszeitung gschriibe: „Nun denn, du hast das Verlangen der Zeit verstanden, du hast deinen Mädchen gewährt, mitzuwirken im Kampf gegen Armut und Elend, Beschränktheit und Unwissenheit. Freimütiger als andere Städte hast du diesen arbeitsfrohen Frauen zugebilligt, den Männern gleichgeordnet zu wirken, nicht untergeordnet. Laß dies meinen Wunsch sein: Nutze weiter die von deinen Frauen dir dargebrachte Arbeitskraft! Sieh in ihnen nicht nur Mütter des Hauses, sieh in ihnen auch Mütter der Stadt! Doppelt wirst du gedeihen, du Jubelstadt, wenn dich Männer und Frauen hüten und pflegen!“
Albeli
S Albeli isch d Bizaichnig vo zwoo Felchenarte i de Schwiiz:
Liste unabhängiger Staaten
Da sind alli 191 Mitglieder va der UNO (Stand: Juni 2004) sowie der Schtaat der Vatikanstadt (192.). Als '''193. Staat wärdund die Cookinseln''' erkannt, wa uner anderem va Dytschland als souveräner Staat erkannt wärdund und mit dene es ou diplomatische Beziehunge git. Taiwan wird international zwar nur va relativ wenige Staate erkannt, das ligt aber meischt am politische Druck va der Volksrepublik China. Taiwan wird darum als '''194. Staat''' gwertet.
Dischi Lischta isch nit exakt will alli Länder hend un anderi Lischta va Länder und isch nid uberall so aktepziert.
Dreibrunnen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Dreibrunnen lijt rund nin Kilometer sìdeschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 275 un 446 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Dreibrunnen ghere àui no d Ortsdeiler Vallérysthal (dt. Vallerysthal), Biberkirch un Freywald (Freiwald).
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dreibrunnen ìsch. Dreibrunnen ghert zem Kommünàlverbànd.
Glashìtte Vallérysthal
Z Vallérysthal ìsch ànne 1838 e GlàshÌtte àls Dochterunternamme vun dr Glàshìtte Plaine-de-Walsch grìndet worre. Ànne 1855 ìsch d Société des Verreries Réunies de la Plaine-de-Walsch et Vallerysthal entstànde. Fìr d Àrweiter sìn àb 1856 Hiser geböit worre. Wie Elsàss-Lothringe 1870 ditsch worre ìsch, ìsch d Glàshìtte mìt dr Glàshìtte Portieux z Frànkrich zammegschlosse worre züe dr Société Anonyme des Verreries de Vallerysthal et Portieux, wie eine vun dr greschte Glàshìtte vun Europa gsin ìsch. Àm Ànfàng vum 20. Jh. hàt d Glàshìtte z Vallérysthal 1.225 Bschaftigte ghet, àm Dàà sìn dertmols rund 55.000 Glàsobjekt prodüziert worre. Ànne 1970 ìsch d Glàshìtte Vallérysthal mìt àndre lothringische Glàshìtte züe dr Compagnie Francaise du Cristal un ìm Johr 1977 ìsch d Glàshìtte Vallérysthal schließli züegmàcht worre. Hìte wurd in dr ehmolije Fàwrikhàlle Krischtàll- un Pressglàs vun Portieux verkàuift.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Dreibrunnen ghert zem Rhinfrankisch.
Langen bei Bregenz
Lange (amtlich Langen bei Bregenz) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Lange lit im Vorarlberg Rhiital. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 40,9 % Landwirtschaftsfläch, 53,7 % Wald, 1,7 % Alpa, 0,7 % Sidlungsfläche und 3,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Lange siand Möggers, Scheidegg, Eichenberg, Lochau, Bregenz, Sulzberg, Buch, Alberschwende und Doren.
Gschicht
Lange 1422 ischt am Hirschberg a Dominikanerinnakloschter gründt worra.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Lange ischt dr Josef Kirchmann.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Lange khört zum Bodeseealemannisch.
Albeli (Coregonus zugensis)
S Albeli (Coregonus zugensis; alemanischi Näme) isch e chllini Felchenart, wo im Vierwaldstättersee  vorchunnt. S gliicht starch em Albeli wo im Walesee und im Zürisee vorchunnt, aber en anderi Felchenart isch, und wo e hellere Rugge hett.
Verbraitig
S Albeli chunnt nume im Vierwaldstättersee vor, het früener aber au im Zugersee glebt, isch aber dai wege de miise Wasserqualität uusgstorbe.
Lebeswiis
S Albeli fresst voralem Plankton und Insektelaarfe. D Laichzitt goot vom November bis in Dezember und de Laich werd a de Seehalde innere Tüüffi vo 20 bis 80 Meter abglait.
Gemeinde (Frankreich)
Z Frankriich si d Gmeinde (frz. communes, Sg. commune) die understi Ebeni vo de Collectivités territoriales (Gebietskörperschafte), underhalb vo de Regione und Departemänt. Mä cha sä vergliiche mit de Gmeinde oder politische Gmeinde in de dütschsproochige Länder. Im Ganze git s uf em französische Staatsgebiet – inklusiv d Gmeinde in de Überseegebiet – 36.782 Gmeinde (Stand: 1. Januar 2009).
Territoriali Gliiderig
D Sälbstverwaltig vo de Gmeinde isch unabhängig vo de übergordnete Gebietskörperschafte – de Regione und Departemänt – und vo dr administrative Undergliiderig vo de Departemänt in Arrondissements und Kantön. E Sonderstellig het d Stadt Paris, wo gliichzitig e Gmeind und e Departemänt isch.
D Gmeinde Paris, Lyon und Marseille si in Arrondissements gliideret, wo d Funktion vo Stadtbezirke hai und nid mit de Arrondissements vo de Departemänt sötte verwächslet wärde.