cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heiliges Römisches Reich
di schwiizerisch Eidgenosseschaft
Im 14. und 15. Johrhundert het sich dr Widerstand gegen ihri Herrschaft in dr Schwiz versterkt, si hai die meiste Gebiet dört an d Eidgenosseschaft verlore und hai ihri Huusmacht im Östriichische uusbaut.
E groosse Deil vom Fürstbistum Basel isch im Riich bliibe. 1792 het Frankriich d Baselbieter und die jurassische Bsitz bsetzt und z Pruntrut isch die Raurachisch Republik usgrüeft worde. 1803 isch s Fürstbistum offiziell sekularisiert worde. Im Wiener Kongräss 1814-15 si d Baselbieter Gebiet an Kanton Basel und dr Jura an Bärn gfalle.
S Frickdal, e linggsrhiinischs Gebiet vo de Habsburger, isch 1799 vo de Franzose eroberet worde und isch 1802 as eigeständige Kanton e französischs Protektorat und denn 1803 em Kanton Aargau aagschlosse worde, was de Frickdaler gar nit gfalle het.
s Elsass
Währed em Drissigjöhrige Chrieg het Frankriich agfange elsässischi Gebiet, wo de Habsburger ghört hai, z bsetze, und im Westfälische Friide 1648 hai die denn druf müesse verzichte. Au noch em Chrieg het Frankriich si ‹Reunionspolitik› witergfüehrt und het 1681 zum Schluss Strossburg anektiert. Im Friide vo Rijswijk 1697 und vo Rastatt 1714 isch die französischi Oberherrschaft anerkennt worde.
So het s Riich bis zur Französische Revolution vo 1789 braktisch s ganze Elsass an Frankrych verlore, mit Usnahm vo dr Groofschaft Württebärg-Mömpelgard, dr Groofschaft Salm und chliine Gebiet im Norde, wo zu Nassau-Saarbrügge ghört hai. Die Gebiet si noch 1790 vom revolutionäre Frankrych bsetzt worde. Dr Friedrich II. het im Pariser Vertrag vo 1796 uf Mömpelgard verzichtet, under dr Bedingig, ass Frankriich sich wurd drfür iisetze, ass Württebärg mit rächtsrhiinische Gebiet entschädigt wurd. Im Friide vo Campo Formio 1797 und im Friide vo Lunéville 1801 het dr Kaiser Franz II. uf alli linggsrhiinische Gebiet zugunste vo Frankriich verzichtet.
Alemán Coloniero
Alemán Coloniero isch e niideralemannischer Dialekt, wu hauptsächli in dr Colonia Tovar in Venezuela, gsproche wird.
Dr Dialekt het sich usem Oberhinalemannische un eneme gringe Ifluss vun e paar ondri Dialekt us Sydditschland, Eschtrrich un dr Schwyz entwicklet. D meischte Sprecher kinne au Sponisch, dorum sin au sponischi Lehnwerter i s Alemán Coloneiro igonge. Des betrifft vor allem alli nöie technischi Sache, wo sit 1850 erfunde worre sin un s'domolig Alemannisch keini Werter defir gha het.
Wäge dr vili spanische Lähnwörter un dr em Influss vu au andere südditsche, nur nur alemannische Dialekte, het s'Alemán Coloniero e eigene ISO 639-3-Code, nämlig gct fier German Colonia Tovar un nit etwa, was mer hätt au erwarte chänne, gsw-VE - analog z. B. zue gsw-FR fier Elsässerditsch.
Literatur
S isch plant a Wörterbüechli vun de Alemannisch-Tovarer Schproch und en Buech usem alemannische Schatzkäschtle usse zu gebbe. Es gitt a paar Büecher, wo ibber d Colonia Tovar und sinne alemannische Schproch schriibet:
Eduard Baader
Dr Eduard Baader isch e Gärbereibsitzer gsi, wo am 26. Dezämbr 1883 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 22. Oktobr 1973 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi.
Sy Härkunft
Dr Eduard Baader isch dr Soon vom Eduard Baader, Gärbermeischter und dr Emma Freivogel gsi. In erschter E`e het är 1912 d Louisa Frieda Gerster vo Gälterchinde ghürotet, in zwöiter E`e 1920 d Jeanne Küderli vo Dübedorf und Couvet NE. Är isch dr Grossvater vom Caspar Baader.
Sy Bruef
Dr Eduard Baader het bim Ätti Gärber gleert. Denn isch är zwöi Joor uf d Walz zur Wyterbildig nach Frankrych, Italie, Öschtrych und Dütschland gange.
Ämter
Dr Eduard Baader isch Verwaltigsrotspresidänt vo dr Eduard Baader AG gsi, färner Presidänt vo dr kantonale Leerlingskommission und im Bankrot vo dr Basellandschaftlige Kantonalbank, Mitglyd vo dr Basler Handels`chammer und Mitglyd im Vorschtand vom Verband vo de Schwyzerische Gärbereie. Zuedem het är no verschydeni Ämter in dr Gmein Gälterchinde gha.
Communauté de communes du Pays de Marmoutier-Sommerau
D Communauté de communes du Pays de Marmoutier-Sommerau ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 30. Oktober 2012 grìnda worra dur d Füsion vu dr Communauté de communes du Pays de Marmoutier un dr Communauté de communes de la Sommerau. Zum Kommünàlverbànd han sìwa Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Màschmìnschter gsìì, Präsidant dr Jean-Claude Weil. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes de la Région de Saverne zum neie Verbànd Communauté de communes du Pays de Saverne füsioniert wore.
Flévy
Flévy (lothrìngisch Flaiweg oder Flaiwesch, ditsch 1915–18 Flaich, 1940–44 Karlshof) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Flévy lijt ìn me Sittedàl vun dr Mosel, rund 15 Kilometer nerdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 172 und 259 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Flévy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1404 àls Flaivey (1495: Flévey, 1503: Flavey, 1637: Fleuvy, 1682: Fleivy). Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer Chelaincourt (Lorrain Chlinco; lothr. Otlendrëf), wie 763 àls Cincilonecurtis zem erschte Mol gnannt worre isch.
Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Flévy ìsch. Flévy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Flévy ghert zem Lorrain.
Fritz Maurer
Dr Fritz Maurer isch am 11. Oktobr 1901 z Diepflige uf d Wält cho und am 20. Jänner 1991 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert, Gälterchinder und Diepfliker Eerebürger, Politiker und Unternämer gsi.
Sys Läbe
Dr Fritz Maurer isch dr Soon vom Fritz Maurer und dr Maria Louise Mohler gsi. 1927 het är d Bertha Ritter vo Buus ghürotet. Är isch z Böckte in d Bezirksschuel und het Chaufmaa gleert.
Dr Unternämer
Dr Fritz Maurer het d Drukerei „Farnsburg“ und d Zytig „Gälterchinder Aazeiger“ gründet. 1930 het d Sydebandwäberei, die „Oberi“ oder „Roti Fabrik“ z Gälterchinde zuedo. Är het die 1936 chönne chaufe und het dörte e Forellezucht betrybe. Är het sich über die schlächti Kualitet vo de Welopnö gergeret und beschlosse sälber Reife z produziere; so het är, wo us em Gebiet vo Maloja z Graubünde schtammt, d Einzelfirma „Pnö- und Gummiwärk Maloya“ gründet. Zerscht het är numme Welopnö, schpöter au Schuesoole, Pnö für Töff, Auti und sogar Reife für Flugzüg produziert.
Politik und Vereinsläbe
Dr Fritz Maurer isch vo 1947 bis 1956 Landrot und vo 1963 bis 1967 Nationalrot gsi. Är het sich bsunders für d Vercherspolitik schtark gmacht. Är isch e aktive und guete Schütz und e yfrige Turner gsi. Als Wachmeischter isch är im Unteroffiziersverein Mitglyd gsi.
D Pnöfabrik Maloya
D Pnöfabrik Maloya het dr Name Gälterchinde wytumme bekannt gmacht und dr Umgäbig vo Gälterchinde Arbetsplätz und Verdienscht brocht. 1986 het dr Firmegründer Fritz Maurer si 85schti, d Maloya yre 50schte Geburtstag und yre sibemillionschte Reife chönne fyre. Rund 400 Persone hei bi dr Maloya gschafft. Scho 1989 het aber d Belegschaft müese verchlynert wärde und 1993 het d Erfolgsgschicht Maloya es abrupts Ändi gno, d Produkzion isch ygschtellt und die letschte 200 Persone wo no dört gschafft hei si, bis uf 17, entlasse worde. Uf Ändi 2004 het d Maloya denn yri Tor ändgültig gschlosse.
Hüttlingen TG
Hüttlinge isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefäld vom Kanton Thurgau i de Schwiz.
Geografii
Hüttlinge gränzt im Norde änet de Thur a Pfyn und Mülhaim, im Oste a d Gmainde Wigoltinge und Amlike-Bisegg, wo baidi zum Bezirk Wyfälde ghöred. Im Süde isch Tuendorf und im Weste d Gmaind Felbe-Wellhuuse.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005
Communauté de communes du Pays de Bitche
D Communauté de communes du Pays de Bitche isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 46 Gmaine im Arrondissement Sarreguemines aaghere.
Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Bitscherland. Är isch am 15. Dezämber 2009 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Verbänd Communauté de communes de Bitche et environs, Communauté de communes de Volmunster un Communauté de communes du Pays du Verre et du Cristal. Zum 1. Jänner 2017 het dr Gmaiverband mit dr Communauté de communes de Rohrbach-lès-Bitche fusioniert.
Sitz vum Verband isch Bitche, Presidänt isch dr Francis Vogt. Im Johr 2006 het d Communauté de communes du Pays de Bitche 25.541 Yywohner uf 517 516 km² ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Möckmühl
Möckmühl ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Möckmühl leit am Zammefluss vo Seckach ond Jagscht. D Nochbergmoede vo Möckmühl send Billigheim, Roigheim, Adelsheim, Widdern, Hardthausen am Kocher ond Neudenau.
Vo dr Gmarkong send 56,5 % Landwirtschaftsfleche, 27,2 % Wald, 14 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Möckmühl gheret d Stadtdoel Bittelbronn, Korb, Möckmühl, Ruchsen ond Züttlingen.
Verwaltong
Möckmühl hot mit dr Stadt Widdern ond dr Gmoede Jagsthausen ond Roigheim ond dr Stadt a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Möckmühl ischt dr Ulrich Stammer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Möckmühl ghert zom Sidfränkisch.
Walterswil SO
Wauterswiu (amtlich Walterswil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Wauterswiu liit am Südhang vom Änguberg. Zue dr Gmeind ghööre d Dörfer Wauterswiu und Rothacker, dr Wiiler Hennebüel und d Höf Gulache,, Lischmatt und Höli. D Gmeindsflächi umfasst 53,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 36,7 % Waud, 9,3 % Sidligsflächi und 0,2 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Dulike, Dänike und Grezebach im Kanton Soledurn und Safewiu und Oftrige im Kanton Aargau.
Gschicht
Wauterswiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1283 aus Walderswile.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,6 % gläge.
Religion
42,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 38,1 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 10,0 %, CVP 11,8 %, EDU 0,1 %, EVP 2,4 %, FDP 33,9 %. GLP 7,0 %, GP 3,0 %, SP 8,0 %, SVP 22,5 %, Suschtigi 1,1 %.
Gmeindspresidäntin isch d Yvonne von Arx (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 632 Iiwohner 98,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,3 % Französisch und 1,4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Wauterswiu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Singen
Singen, alem. Singe, stoht fir:
Lange Erlen
Die Langen Erle isch en Ebeni mit eme Uferwald em Fluss Wiise nooch in dr Nordwestschwiiz. Vom Basler Hirzbrunne-Quardier goht si über d Stadtgränze use bis uf Rieche an dr dütsch-schwiizerische Gränze. Es isch e bedütends Erholigsgebiet und het si Name übercho, bevor d Wiise kanalisiert worden isch und Erle as typischs Uferghölz am Flussufer gwachse si. No hüt het s in däm Gebiet 180 Hektare Wald.
Singen
Singen isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Lange Erlen
Die Langen Erle wärden intensiv vo Spaziergänger, Jogger, Walker, Inline-Skater und Velofahrer bruucht. Usserdäm befindet sich uf dr Ebeni dr Dierpark Langi Erle. Drnäbe git s Familiegärte und Sportaalage.
D Förderig vo Grundwasser, wo in die stedtisch Drinkwasserversorg iigspiisst wird, isch aber die wichdigsti Nutzig. Öbbe d Helfti vom Basler Drinkwasser wird in dr Wiise-Ebeni broduziert. Zum z verhindere, ass sich dr Grundwasserpegel z fest absänggt, loot mä in bewaldete Wässerstelle Rhiiwasser lo versickere. Öbbe 60'000 m³ Rhiiwasser am Dag wärde dur ufwändigi Sandfiltration vo ihre Schwäbstoff befreit und denn in elf Wässerstelle, wo zsämme e Flechi vo öbbe 13 Hektare hai, verdeilt. Wie s dur e Bode fliesst, wird s Wassers wider suuber und cha denn as iiwandfreis Drinkwasser us mehrere Brünne bumpt wärde.
Bis ins spoote Mittelalter het d Wiise kei eiheitligs Flussbett gha, sondern verschiidnigi Wasserläuf, wo immer wider ihri Bett gänderet hai, si in Rhii gflosse. Im Lauf vo de letzte 200 Johr isch d Wiise luggelos verbaut und begradigt worde, zum Land z gwünne und sich vor Hochwasser z schütze. Hüte fliesst dr Fluss dur d Ebeni as e monotone Kanal mit vile Schwelle und het nume no wenig Kontakt zu siner ehemolige Aulandschaft. Hützudag foot mä wider aa, d Verbauige stückwiis ufzrisse und d Wiise z revitalisiere. Drmit hofft mä, d Artevilfalt vo de Pflanze und Dier und d Attraktivität für e Mensch und d Wasserbewohner z vergrössere.
Département Vosges
S Département Vosges ìsch a frànzeesch Département ìn dr Region Grand Est. Sina Zàhl ìsch 88, si Nàmma kummt vum lokàla Barg: D Vogesa – Vosges uf Frànzeesch. Sina Präfektur ìsch Épinal, sina Unterpräfektura sìn Neufchâteau un Saint-Dié-des-Vosges.
S Département lìgt zwìscha da Départements Meuse, Meurthe-et-Moselle, Unterelsàss, Owerelsàss, Territoire de Belfort, Haute-Saône, un Haute-Marne.
Gschìcht
S Département Vosges ìsch àm 4. März 1790, wahrend dr Frànzeescha Revolution grìnda worra. Ursprunglig hàt's do 9 Dischtrikta gaa, mìt da Hàuiptstädta Épinal, Saint-Dié-des-Vosges, Remiremont, Mirecourt, Neufchâteau, Bruyères, Darney, Rambervillers un Lamarche.
Ìn dr Gegend vu Senones hàt's a Fìrschtatum àls Enklàve gaa: s Fìrschtatum Salm, wo sìch ànna 1793 zum Frànkrìch zammagschlossa hàt. Àlso hàt dàs dernoh aui zum Département Vosges gheert.
Ìm Johr 1795 ìsch d Region vu Schirmeck vum Unterelsàss zum Département Vosges kumma.
Àm 17. Hornung 1800 entsteht s Département üs 5 Arrondissements: Épinal, Mirecourt, Neufchâteau, Remiremont und Saint-Dié-des-Vosges.
Noh-n-em Frìeda vu Frànkfurt àm 10. Mai 1871 ìsch a Teil vu Lothrìnga, un bi dana 18 Gmeina vum Département Vosges, àns Ditschlànd ààgschlossa worra. S Département Vosges hàt dr Kànton vu Schirmeck un a Hälfta vum Kànton Saales verlora; d àndra Hälfta, wo frànzeesch blìewa ìsch, ìsch a nèier Kànton worra, mìt de Hàuiptstàdt Provenchères-sur-Fave.
Merkwìrkdigkeita vum Département
D Département ìsch numma ìn sim Oschta Teil bargig. Ìm Weschta Teil sìn Hìgel un Walder. S Département Vosges ìsch eins wo àm meischta Walder enthàlt ìm Frànkrìch: mìt 47 % Wàld, steht's àm viarta Plàtz, noh da Départements Guyane, Landes un Var.
D Wìrtschàft vum Département entsteht tràditionnel üs em Holzbetrìeb, üs dr Làndwìrtschàft un üs dr Hàndwarkàktivität.
Z Mirecourt wara zitter em XVI. Johrhundert Giiga hargstellt.
D Pàpierìndustrie hàt sìch entwìckelt, wia zum Beispiel z Étival-Clairefontaine, dr Sìtz vum Betrìeb „Clairefontaine“.
D Stàdt Épinal ìsch bekànnt fer ìhra Bìlder: s Betrìeb „Imagerie d´Épinal“ ìsch ànna 1796 grìnda worra un druckt noch hìttzutàg fàrwiga Bìlder.
BH
D BH (vun dt. Büstenhalter) isch e Wäschstuck, wu di wiblig Bruscht stitze un forme soll.
Département Vosges
Merkwìrkdigkeita vum Département
D Textilìnduschtrie vu da Vosges ìsch beriahmt, mìt schicka Màrka wia „Linvosges“, „Bleu Forêt“, „Bragard“... Vor dr Globaliziarung vu dr Wìrtschàft hàt àls dia Ìnduschtrie vìel Àrweiter beschäftigt.
BH
Gschicht
Schu in de Antike un im Mittelalter hen d Fraue Binde us Line iber ihre Brischt trait zum si schtitze z kinne.
Département Vosges
Merkwìrkdigkeita vum Département
Ìm Département Vosges gìtt's vìel Glagaheita fer Tourischmus, scho mìt dr Nàtur, àwer aui mìt da Thermàlqualla. D Stàdt Plombières-les-Bains hàt friahier hocha Gsellschàft empfànga, wia dr Michel de Montaigne, dr Voltaire, dr Napoléon Bonaparte, d Joséphine de Beauharnais... Dàto sìn Orta wia Contrexéville oder Vittel mehr bekànnt, dur d Werbung um s Fitness-Thema.
BH
Gschicht
D erscht richtig Bischtehalter isch us eme Girtel un Nastiecher gmacht worre. Der isch 1889 vun de Franzesin Herminie Cadolle patentiert worre. Z Dytschlond sin witri Patent fir de Bischtehalter ogmeldet worre. De Hugo Schindler het siner „Brusthalter“ 1891 ogmeldet. Där het zwo on eme Girtel bfeschtigti Kappe gha, wu obe mit Bänder fescht gmacht worre sin. D Christine Hardt vun Dreschde het om 5. September 1895 ihr „Frauenleibchen als Brustträger“ zum Patent ogmeldet. S isch us zommegknipfte Nastiecher un Männerhosnträger gsi, wu verschtellbar gsi sin. De Schwob Wilhelm Meyer-Ilschen het 1904 sini „Bruststütze ohne Unterteil“ zum Patent ogmeldet. Weltwit hets e Uzahl vun witre Patentierunge gäbe.
Département Vosges
Merkwìrkdigkeita vum Département
Ìn Saint-Dié-des-Vosges hàt's d eerschta Erwähnung vum Ortsnàmma „America“ gaa: àm 25. Àwrìl 1507 ìsch s Wark „Cosmographiae Introductio“ do veräffentligt worra, unter dr Leitung vum Kàrtogràf Martin Waldseemüller. Hìttzutàg fìndet jedes Johr a Ìnternàtionàl Geografie-Festival stàtt.
BH
Gschicht
Um d Johrhundertwend het de BH in vile Länder s ubequem Korsett abglest. D erschti BH sin us Line gmacht gsi, sit de 1920er-Johr sin si au us Sid, Musselin oder Batischt härgstellt worre.
Département Vosges
Sproch
D regionàla Sproch wo ehmàlig ìm Département Vosges gredt worra ìsch, ìsch dr "Vosgien", a romànisch Dialekt üs Lothrìnga. Dr Abel Hugo, Brüeder vum beriahmta Victor Hugo, hàt erwähnt àss dia Sproch ànna 1835 a großa Vìelfàlt dur d verschìedena Gmeina ghàà hàt. Dàto ìsch da Dialekt ìm Àlltàg nìmm sehr làwandig, trotzdam gìtt's ìmmer noch Vereiner wo na unterstìtza. Uf dr elsassischa Sitta vu da Vogesa gitt's aui a klei Gebìet wo da Dialekt gredt wìrd, do nennt ma'na „Welche“.
BH
Gschicht
Ugfähr glichzitig mit em Hugo Schindler isch in de USA vu dr Mary Phelps Jacob e Ersatz fir d Mieder erfunde worre: Us zwei Nastiecher un e paar Bändle isch e Wäschstuck gmacht worre, wu d Brescht bedeckt hen. 1914 het si d Erfindung patentiere glu un het s Patent deno fir rund 15.000 Dollar on d Warner Brothers Corset Company verkauft. Offiziell isch s d Erfinderin vum BH, aber wohl nur wege ihrem guete Gschäftssinn. Mit em Onfong vun de induschtrielle Fertigung isch de Sigeszug vum Bischtehalter nimmi ufzhalte gsi.
Wu de BH ongfonge het s Mieder verdränge, sin parallel dezue au de Hufthalter un d Straps ufkumme.
In de 1930er-Johr isch s Mieder erneyt in Modi kumme. Ebefalls am Onfong vun de 1930er sin in d USA zum erschte Mol di no hit bekonnt Standardgresse (A-, B- un C-Kerbli) iigfiert worre. Erscht 1947, mit em sognonnte New Look, het em de Bischtehalter engiltig d Rong abgloffe. S het deno BH mit verschtärkte Kerbli (mit Fischbei-, speter Metallbigel unterhalb vun d Schale) gebe, wattierti BH, verstärkti BH, Push-ups, BH mit un uhni Verschluss, Verschluss hinte oder vorne usw.
Ebenso wie bi ondre Kleider het de BH e Vilzahl vun Mode durichloffe: buebehaft in de 1920er Johr, rund in de 1930er un spitz in de 1950er Johr. Dass es in de 1960er Johr mit de Frauebewegung zue effentlige BH-Verbrennunge kumme isch, isch aber e Märli.
BH-Gresse
D Gressi vun de wiblige Bruscht wird in de Regel in BH-Gresse ongebe. S git zwo Methode, die Gressi z bstimme.
US-Gresse
Zerscht wird de Liibumfong unter de Bruscht gmesse. Ergit sich e Mass bis 84 cm, werde 7,5 cm dezuegrechnet, bi gressere Masse werre 12,5 cm dezuegrechnet.
Zur Bstimmung vun de Kerbligressi misst mer de Bruschtumfong, ohni debi d Brist iizdrucke. Vun dem Mass wird de obe berechnet Unterbruschtumfong abzoge. S ergit sich d Zahl fir di erscht Spalt in de Tabelle unte.
Zur Unterstitzung konn no de Iberbruschtumfong gmesse werre. Dodezu misst mer oberhalb vun de Bruscht unter de Ärm durich. Noch m Abziege vun de Unterbruschtwitti ergit sich d Zahl fir di zwot Spalt vun de Tabelle unte.
D Kerbligressi konn deno no zwo Methode bstimmt werre. Entweder mer verwendet mit de beide obe bstimmte Zahle -- Unterbruschtumfong plus Zueschlag un Bruschtumfong -- die Tabelle:
Oder mer verwendet d Differenz zwische Unterbruscht un Bruschtumfong'''
Noch unte git s dene noch e AA-Gressi. Die bezeichnet nit e B-Gressi noch em obere Syschtem, sundern e Buese, wu kleiner isch wie e A-Gressi.
Internationali Gressetabelle:
Rekord
D grescht Bischtehalter, vezichnet im "Guiness Buch der Rekorde", isch vu de Norma Stitz (e Kinschtlernome, wu vun änglisch ugs. „Enormous Tits“ kunnt, uf alemannisch „Risigi Titte“) us d USA trait worre un het d Gressi 56WW. Des entschpricht ere Unterbruschtwitti vun 56 Zoll = 142 cm un eme Bruschtumfong vun 203 cm.
Hängigi Brischt
Mit em Alter fonge d Brischt o runterzhänge. D Herschteller hen d Idee in d Welt gsetzt, dass de BH di jugedlig Form vun de Brischt hilft erhalte. Fir die Onohm gits aber kei Bewis. Im Gegeteil wyse Forschungsergebnis druf no, dass de Effekt durich d Entlaschtung vun de Bindehut sogar verstärkt wird.
Zitat (Mary Phelps-Jacobs zuegschribe): "Om End sigt do immer d Schwärkraft."
spezielli BH-Arte
D meischte BH gits mit Verschluss vorne oder Verschluss hinte. S het au Kombinatione us de Grundtype.
Hersteller
Bekonnti Markehersteller vun Miederwar un BH sin u. a.: Argentovivo, Aubade, Charnos, Damaris, Escora, Felina, Freya, Gossard, Hanro, Huit, Janet Reger, La Perla, Lejaby, Le Mystère, Lise Charmel, Naturana, Nubra, Palmers, Passionata, Playtex, Rigby & Peller, Sarah Fisk, Sariana, Simone Pérèle, Spoylt, Swegmark, Triumph, Veradonna, Wacoal, Wolford und Wonderbra.
BH mit ufwändige Spitzeverzierunge sin nit kochfescht un kinne nur mit Hondwäsch oder im Wullprogramm gwäsche werre.
Wortschatz der Englischen Sprache
Dr Wortschatz vum Änglische, enere weschtgermanische Sprooch zeichnet sich durch e grossi Aazaal vo Lehnwörter us andri Sprooche us. Wege dem wird in dr Volchslinguistik mängmool in Froog gstellt, ob s Änglische überhaupt e germanischi Sprooch isch; stattdesse chunt es aageblich vum Latiinisch. Dass die Vermuetig falsch isch, zeigt sich allerdings wemmer de Grundwortschatz aaluegt, wo germanisch prägt isch. Doodezue ghöre näbe alltäglichi Wörter wie mother, father, daughter, house, water, rain, storm, winter oder food un Grundverbe wie be, live, drink, eat, make, speak, walk, sleep  au d gsamte Strukturwörter vo dr Grammatik wie the, it, me, you, he, she, and, to, who, what usw.
D germanische Wurzle vum Änglische
D germanische Wurzle vum Änglisch zeige sich, wemmer verschidni Wörter ussem Alltag mit denne uss andri germanischi Sprooche verglycht (Wörter, wo numme sälte uss andri Sprooche entlehnt werde):
So hen vo de hundert hüffigschte Wörter alli ihre Ursprung im germanische Altänglisch, un vo de tuusig hüffigschte immerhy no über 80%. Je wyter mer aber vum Grundwortschatz furtgoot, je grösser isch de Aadeil vo Wörter, wo uss andre Sprooche in s Änglische cho sin. Die Zaale sin Schätzige, wo durch d Analyse vum Wortschatz wo in Zitige vorchunt, erhobe worde sin.
Freili findet sich e Deil Paralelle numme in mangi germanischi Sprooche. So finde sich zwüschem Alemannische un em Änglische Kognate (gmeinsami Erbwörter) wie:
Erschti Lehnwörter
Scho bevor d Angelsaggse uf dr Insel aacho sin, hen si Wörter ussem Latiinische überno gha, d meischte vo denne Wörter finde sich wege dem in äänlicher Form au in de andre germanische Sprooche. Doodezue ghöre street (alem. Stroos, vo lat. strada), cheese (alem. Chääs, lat. caseus) oder wine (alem. Wy, lat. vinum).
Uss dr Sprooch vo de keltische Urywohner vo England sin numme ganz wenigi Wörter in s Änglische überno worde, so z. B. bin, cradle, curse oder cross. Des hängt warschynts demit zämme, dass d Brittanier un ihri Sprooch als unterworfnes Volch kei hoche soziale Stellewärt gha hen.
Mit dr Chrischtianisierig vo de Angelsaggse sin uugfäär 400 neui Wörter ussem Latiinische in s Änglisch cho, wo allerdings numme no en Deil devo hüt no bruucht wird. Dezue ghöre abbot (Abt, lat. abbas, altäng. abbod), candle (Cherz, lat. candela, altäng. candel), church (Chilch, lat. cyriacum, altäng. cyrice), devil (Teifel, lat. diabolus, altäng. deofol), nun (Nonne, lat. nonna, altäng. nunne) oder priest (Prieschter, lat. presbyter, altäng. preost).
Im 10. Joorhundert sin durch d Glehrte in de Chlöschter wytri latiinischi Wörter in d Sprooch ygange, so z. B. plant, purple, radish, history, paper, school, fever, polite, un Verbe wie describe, discuss oder translate; d meischte vo denne Wörter sin hüt fescht in de Alltagswortschatz integriert. Viile Wörter, wo vum Latiinische in s Änglisch cho sin, hen d Römer sälber ussem Griechische überno. So goot school über s Latiinisch schola uf s Altgriechisch scholeion zrugg.
De skandinavisch Yfluss
De erschti grossi Yfluss uf de änglische Wortschatz isch allerdings de vum Altnordische, wo vo de Wikinger gsproche worde isch, wo England im spöte 8. Joorhundert mit Beitezüg heimgsuecht hen un in dr zweite Hälfti vum 9. Joorhundert schliessli en Grossdeil vo England erobret un bsiidelt hen. Es wird vermuetet, dass s Altänglisch un s Altnordische sich no äänlich gnue gsi sin, dass sich beidi Gruppe hen chönne verständige un usserdäm im Alltag mitenand verkehrt hen. Deswege fällt bi de skandinavische Lehnwörter au bsunders uf, dass es meischt Alltagswörter sin. Verbe wie ill, take, hit oder die, Grundnahrigsmittel wie bread un eggs un sogar d Pronome they, them un their chömme ussem Skandinavische.
Andri Wörter mit skandinavischem Ursprung sin bag, cake, flat, law, knife, skin, sky un wrong, alles Wörter ussem alltägliche Grundwortschatz. Zum Deil sin sogar etymologisch verwandti Wörter, wo es im Änglische scho gää het, entlehnt worde. Doodezue ghöre shirt (altänglisch) un skirt (skandinavisch), beids het im Germanische ursprüngli „churzes Gwand” bedütet.
Di alte (altänglische) Wörter hän zum Deil überläbt, sin aber bedütigsmeeßig starch ygschränkt worde: S nordgermanisch take isch s normal Wort für „nää“ worde, weschtgermanisch nim heißt numme no „stibitze“; nordgermanisch sky isch s normaal Wort für „Himel“ worde, weschtgermanisch heaven isch numme no dr religiös Himel, oder nordgermanisch cast hät mitghulfe, dass s weschtgermanisch warp numme no „si verwärffe (vom Holz)“ meint. Anderi alti weschtgermanischi Wörter sind numme no umgangssprochlich, öbbe hem „ihnen“ (Objektiv Plural vo „sie“) as em: me schrybt mit em nordgermanische Wort we love them „mir händ si gärn“, aber uspräche cha me alewyl no we love em – hüt meint me, em seg gchürzt us them, aber des isch nid richtig, des isch s alt hem.
De französisch Yfluss
Mit dr Erobrig vo England durch de normännischi Herzog Wilhelm de Eroberer im Joor 1066 het sich d Entwigglig vo dr änglische Sprooch un vor allem em Wortschatz massgeblich verändret. Durch d Erobrig isch s Französisch bis zum Änd vum 13. Joorhundert d Sprooch vo dr gsellschaftliche Elite worde. Doodurch het sich de Wortschatz vum Änglische grundlegend verändret: er isch vumene homogene, germanische Wortschatz zumene gmischt germanisch-romanische Wortschatz worde. So sin im Altänglische bloss 3% vo de Wörter Lehnwörter gsi, bis zum 15. Joorhundert allerdings scho 25%.
In de 200 Joor nooch dr Erobrig sin no relativ wenigi französischi Wörter in s Änglische überno worde, uugfäär 900 sin vor 1250 bekannt. Doodezue ghöre zum Byspil air, beauty, danger, feast, flower, jealous, judge, liquor, peace, soil oder story. Dr Grossdeil vo de Wörter isch warschynts ersch in d Änglische Sprooch überno worde, wo d Oberschicht aagfange het Änglisch als Muettersprooch z rede, un debi ihre französische Fachwortschatz mit überno het.
Bi viilene französische Lehnwörter vorem 13. Joorhundert cha mer erkenne, dass si ussem normänische Dialäkt vum Französische, wo d Erobrer gsproche hen, überno worde sin. So hen viili änglischi Wörter dört de normänisch Diphthong ei, wo im Französisch vo Zentralfrankriich oi ussgsproche un gschriibe worde isch: prey, strait oder veil zum Byspil vo Normänisch preie, estreit un veile, statt Zentralfranzösisch proie, étroit un voile. En wytres Byspil sin Wörter, wo mit /ga/ un /ka/ aafange, wo im Zentralfranzösische zue un  verschobe gsi sin. So findet mer im Änglische d normänischi Ussproch in Wörter wie garden oder catch, statt Zentralfranzösisch jardin un chasser.
In mangi Fäll isch s glych Wort in normänischer un zentralfranzösischer Ussproch zweimool mit verschidnigi Bedütige überno worde: ward (nor.) un guard (frz.) oder warranty un guarantee . Dr Grossdeil vo de französische Lehnwörter isch allerdings noochem 13. Joorhundert ussem zentralfranzösisch Dialäkt vo un um Paris ume überno worde.
De Yfluss vum Französische het mehreri Themeberych erfasst. So findet mer französischi Wörter im Wortschatz für d Verwaltig: court, crown, people, country, duke, empire, parliament, tax, em religiöse: baptism, cardinal, cathedral, prayer, religion, virgin, em Militär: arms, army, battle, defend, enemy, soldier, dr Chleidig: button, boots, coat, fashion, dress, robe, dr Kunscht: art, dance, literature, music, colour, paint, dr Bildig: anatomy, medicine, noun, geometry, un em Heim: blanket, ceiling, curtain, cushion, towel.
Oft isch e französischs Wort überno worde un s germanische Wort, wo e äänlichi Bedütig gha het, isch bybhalte worde. In so Fäll wird s französisch Wort in dr Regel in formeleri Stilebene bruucht, d germanische Wörter sin degäge alltäglicher un heimeliger:
Intressant isch d Entwigglig bi Tiername. In dr Regel isch s Wort für s Tier sälber e germanischs Erbwort: calf, deer, ox, pig, d Wörter für s Fleisch vum Tier hen allerdings en französische Ursprung: veal, venison, beef, pork. Es wird oft aagno, dass des doodruf zruggzfüere isch, dass d Tier vo de änglischsproochige Buure ufzoge worde, s Fleisch deno aber für d französischsproochige Adlige vorgsänne gsi isch. Luut em R. W. Burchfield isch des allerdings e hartnäckigi Legende, im Mittelalter hätte d Wörter d glychi Bedütig gha un syge ersch im 18. Joorhundert uf s Tier bzw. uf s Fleisch bschränkt worde.
De starchi Yfluss vum Französische zeigt sich sogar in dr Morphologi vum Änglische. Französischi Morphem chönne aa germanischi Wörter aaghängt were un umgekehrt. So finde sich französischi Lehnwörter mit germanische Suffix wie beauti-ful, faith-less, gentle-ness, ungrac-ious, gentle-man, colour-less, oder cheer-ful, un au französischi Affix aa germanischi Wörter wie in talk-ative oder unknow-able.
Dr Yfluss vo dr Renaissance
Durch de Yfluss vo dr Renaissance isch de änglisch Wortschatz no emool starch aagwaggse. D bildeti Schicht het in derre Zit als Deil vunere Ussbildig au Latiinisch un Griechisch glehrt, un bim Übersetze vo Teggscht in s Änglische oft Wörter lieber überno statt neii z bilde. Statt französischi Wörter sin jetz ab em 16. Joorhundert meh un meh latiinischi un altgriechischi Wörter in de Wortschatz ufgno worde. S Französisch het trotzdäm en grosse Yfluss bhalte, vorallem im Militärische un dr Medizin (anatomy, muscle), aber au Alltagswörter wie invite oder enter sin zu dere Zit überno worde.
Bi vilene Wörter isch freili nit ganz sicher, ob si ussem Französische, diräkt ussem Griechische oder ussem Latiinische entlehnt worde sin, wyl viili latiinischi Wörter sälber ussem Griechische stamme.
Durch d verschidnige Schichte vo Entlehnige gits hüt vilmool mehreri Wörter mit äänlicher Bedütig, wo aber uss verschidnigi Sprooche stamme. Byspil defür sin ask (altänglisch), question (französisch) un interrogate (latiinisch), oder rise (altänglisch), mount (französisch), ascend (latiinisch). Au uf d Morphologi hen s Latiinisch un s Griechisch en grosse Yfluss gha, so sin Suffix wie –ence, -ancy, oder -ia, -ium, -ious un -ate un Prefix wie post-, sub- un super- hüt Deil vo dr produktive Morphologi vum Änglische, des heisst si chönne aa andri Wörter (au germanischi) aaghängt were zume neii Wörter bilde.
Usser latiinischi un griechischi Wörter sin aber au Wörter uss andri Sprooche in s Änglisch cho. Ussem Holländisch sin vorallem Alltagswörter wie pickle, yacht, rant, trigger, bully, cookie, crap, gin, kid, booze, scoop oder track cho. Ussem Italienisch sin Wörter ussem kulturelle Berych cho, vorallem uss dr Musik, wie piano, duet oder opera, aber au Wörter wie architecture oder balcony.
Was uffällt, isch dass ussem Holländische, wo wie s Änglisch e germanischi Sprooch isch, Subschtantiv wie au Verbe entlehnt worde sin, uss Sprooche wie em Italienische, Spanische oder Portugiesische allerdings fascht numme Subschtantiv.
Entlehnige vum Zitalter vo de Entdeckige
Durch d Erkundig un Kolonialisierig vo Amerika durch d Europäer sin no emool bsunders vili Wörter in s Änglische cho. En Grossdeil devo chömme ussem Spanisch oder Portugiesisch, sin aber vo denne Sprooche zum Deil sälber uss Sprooche vo de Urywohner überno worde. Doo dezue ghöre zum Byspil Wörter wie chocolate (vo Spanisch chocolata, ursprüngli Nahuatl xocolatl), avocado (span. aguacate, vo Nahuatl ahuacatl), tomato (span. tomate, Nahuatl xitomatl), cigar (span. cigarro, ursprüngli Maya sicar), hurricane (span. haracán, vo Taino hurákan), ranch (vo span. rancho = Hütte) oder rodeo (vum spanische Verb rodear = yfange).
Andri Wörter sin vum Änglische diräkt überno worde, so zum Byspil Bezeichnige für Tier un Pflanze wo d Europäer nit kennt hen wie skunk (Stinktier), raccoon (Waschbär) oder squash (Kürbis) uss de Algonkinsprooche.
Andri Byspil sin Wörter ussem Hindi (karma, thug, loot, shampoo) oder australischi Urywohnersprooche wie em Wort kangaroo uss dr Guugu-Yimithirr-Sprooch.
Neieri Entwigglig
In dr neiere Zit werde Wörter uss allene möglichi Sprooche in d Alltagssprooch überno. Ussem Dütsche zum Byspil Wörter wie kindergarten, edelweiss, gesundheit, rucksack, streusel oder schnapps.
Ussem Alemannische schliessli sind d Wörter Müesli als muesli ( oder ussgsproche) und Putsch als putsch  überno worde.
Wortschöpfige
Näbe Entlehnige bildet s Änglische uf verschidi Wäg eigni Wörter. Durch Komposition wird zum Byspil uss alti Wörter e neis bildet. Aktueli Byspil defür sin z. B. software oder skyscraper. In neischter Zit isch au s Verschmelze vo Wörter hüffig; so smog uss smoke un fog, blog vo web log oder brunch vo breakfast un lunch.
Durch d Volchsetymologi were mangi Wörter nei analysiert. So goot s Wort hamburger zwar uf d Stadt Hamburg zrugg, isch aber in dr Zwüschezit als ham (Schinke) + burger nei analysiert worde. Doodurch isch e neis Wort burger entstande, wo jetz als produktivs Morphem neii Wörter mit bildet were: cheeseburger, fishburger usw.
Usserdäm verändre alti Wörter mangmool ihri Bedütig. So isch d Bedütig vo Wörter historisch oft abgschwächt worde: s Wort soon z. B. het ursprüngli „sofort“ bedütet, hüt allerdings bloss no „bald“. In neierer Zit verändret zum Byspil s Wort wicked (ursprüngli „bös“, „verdorbe“) sy Bedütig: in dr Sprooch vo jüngeri Sprecher meint mer demit „bsunders toll“. E wytres Byspil isch s Wort gay, wo früener „froh“, „glücklich“ bedütet het, speeter denn in s Negetiv dreeit „läbesluschtig, liederlich, promisk“ – und hüt „homosexuel“ meint, woby me dodrby wider an di alt Bedütig „fröhlich“ aaschließt. Inzwüsche het sich d Bedütig aber no emool verändret: jüngri Sprecher meine mit gay vilmool „langwiilig“.
Cottens VD
Cottens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Cottens lyt an dr Chryzig vu dr Stroße Aubonne-Cossonay un Morges-Col du Mollendruz. D Gmaiflechi umfasst 76,7 % landwirtschaftligi Flechi, 14,6 % Wald, 8,8 % Sidligsflechi.
Gschicht
Cottens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1041 as Chotens.
Finhaut
Finhaut (fp. [e fəˈɲo]) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Saint-Maurice im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Finhaut lit im obru Trienttal an dr franzesische Grenze. Zer Ggmeind gcheerunt ds Doorf Finhaut und d Wiiler Giétroz und Le Châtelard. Vannr Ggmeindsflechi sint 3,2 % landwirtschaftlechi Flechi, 26,3 % Wald, 2,6 % Sidligsflechi und 67,8 % süschtigi Flechi.
Cottens VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14,2 % gläge.
Finhaut
Gschicht
Finhaut ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1293 als Finyaux.
Cottens VD
Religion
62,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 22,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 4,2 %, FDP 18,1 %, GLP 7,1 %, GP 8,7 %, SP 22,5 %, SVP 26,5 %, Sunschtigi 2,4 %.
Finhaut
Religion
86,5 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 4,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Finhaut ischt dr Pascal May (Stant Oktober 2017).
Cottens VD
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Cottens isch dr François Delay (Stand Merz 2014).
Gemeinden des Kantons Glarus
Im Kantuu Glaris gits sit em 1. Januar 2011 nume nuch drüü politischi Gmainde:
Cottens VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,7 % gläge.
Grüningen ZH
Grüenige (amtlich Grüningen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Hinwil im Kanton Züri, Schwiiz.
Finhaut
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 318 Iwonru 96,9 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 1,9 % Titsch, 0,6 % Talienisch und 0,6 % anneri Spraache.
Gemeinden des Kantons Glarus
Historischi Gmainde
Bis 2011 hets 25 politischi Gmainde gee, wo Ortsgmainde gnennt worde sind:
Cottens VD
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 343 Yywohner 88,9 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,7 % Dytsch un 4,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Grüningen ZH
Geografii
Grüenige isch es Landstedtli im Zürcher Oberland. Zue de Gmäind ghööred au d Döörffer und Wiiler Itzike (Itzikon), Binzike (Binzikon), Bächelsrüti, Adletshuuse (Adletshausen) und Holzhuuse (Holzhausen). S Piet vo de Gmäind umfasst 61,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 20 % Wald, 11,5 % Sidligsflèchi, 4,7 % Vercheersflèchi und 0,3 % Gwässerflèchi. Naachbergmäinde sind Goossau, Buebike, Humbrächtike, Ötwiil am See und Egg.
Finhaut
Spraach und Tialäkt
Dr tradizionäll Tialäkt va Finhaut gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Grüningen ZH
Gschicht
Grüenige isch zum eerschte Maal gnamset woorde im Jaar 1243 als apud Gruningin.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Ussländeraatäil liit bi 11,8 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 5,2 %, CVP 4,7 %, EDU 5,2 %, EVP 4,8 %, FDP 10,9 %, GLP 10,2 %, GP 9,6 %, SP 11,0 %, SVP 37,5 %, Suschtigi 1,0 %.
Gmäindspresidäntin isch d Susanna Jenny (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,9 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Grüenige ghöört zue de Seemundarte.
Haindling (Band)
Gschichtè
D Musig vo dè Gruppè Haindling isch Popmusig mit starkè Iischlääg vo Jazz un bayrischer Volksmusig un mit übberwigend bairischè Tegscht. Em Buchner sy Intresse für exotischi Inschtrumänt füürt zuè wittèrè Yflüss uss dè Hèrkumpftsgebièt vo sellnè Inschtrumänt, wo z. B. afrikanischi, tibetischi un chinesischi Klangwältè umfassèd. Buchner will mit sinèrè Musig diè bairischi Mundart, wo am Uusschterbè isch, am Läbbè bhaaltè.
Sini urschprünglichi Absicht, „nu näbbèby“ Musig z machè, hèt dè Buchner uffgää, wo n-èr übber è zuèfälligi Bekanntschaft mit èm Sänger Kevin Coyne Kontagt zuè dè Blattèfirma Polydor un èn Vodraag für è èrschti Blattè chriègt hèt, wo 1982 usè chò isch. Nõchdèm sèbbi unter m Nammè vo sim Heimètort Haindling i dè Rundfunksender etablyrè hèt chönnè un drübber usè dè Dütsche Schallblattèpriis gwunnè hèt, hèt dè Hans-Jürgen Buchner 1983 d Band gründèt. D Mitglyder hèt er übber è Zitingsannonce gfundè.
Dè Buchner hèt bi dè folgendè Albè des bim èrschtè Album bewäärte Brinzyp vo dè Eigèbroduktion fortgsetzt. D Band Haindling (im Gegèsatz zum Brojèkt Haindling) isch a dè Blattèbroduktionè großdeils nit beteiligt gsi, abgsää vo dè beidè Live-Albé „Meuterei“ un „Perlè“. Allerdings isch dè Roald Raschner bi einigè Albè Kobroduzènt gsi.
Sèll übber d Gränzè vo Bayern usè bekannteschte Haindling-Lièd „Lang scho nimmer g’sehn“ vo 1984 hèt z Dütschland Blatz 33 vo dè Charts gschafft. Diè nidderländischi Coverversion „Hilversum III“ vom Herman van Veen isch i sinèrè Heimèt i d Top 10 chò. Witteri bekannti Stüggle sin Du Depp (1983), Spinn i (1985), Es geht wieder auf (1987), Ganz weit weg (1991), Liebe (1991) – hèt Blatz 28 i dè Schwizer Charts gschafft – odder Noch in der Umlaufbahn (1993).
Näbbè dè Studioalbé macht dè Haindling au Musig für Film un Fèrnsee, wiè d Titelmusigè für sibbè Seriè un Meedeiler vom Bayrischè Fernsee. S Lièd Paula uss dè Reiè Zur Freiheit sowiè s Titelschtüggle zuè Irgendwie und Sowieso sin au übber diè zuéghörigè Seriè usè bekannt worrè. Witterhy hèt s Stüggle Pfeif drauf als Titelmusig vo dé ZDF-Seriè Die Rosenheim-Cops un vom Film Drei Hèrrè Vowendung gfundè (eini a Pfeif drauf aaglèènti Melody isch sit è baar Johr dè Jingle vo dè Bayrischè Vosicherungskammèrè im Radio, Fèrnsee un als Delefonwarteschleifè). Èn Übberblick übber s Wärch vom Buchner bim Filmkomponièrè hèt s Doppelalbum Filmmusik, wo im Johr 2000 erschinnè isch, sowiè dè 2004 unter m Titel Vivaldi & Vier Jahreszeiten publizyrte Soundtrack für d Simon-Polt-Filmreiè botè. È witters Haindling-Brojèkt isch diè in Zämmèarbèt mit èm Janosch entschtandeni Kinder-CD Tigerentenliederchen, wo im Johr 2000 usèchò isch. Anno 2006 hèt er in Zämmèarbèt mit èm Hörfunkbrogramm Bayern 1 è Hǜmnè für sini nidderbayrischi Heimèt komponyrt.
Band
D Band hèt sit irèr Gründung bis zum Johr 1999 i dè folgendè Bsetzung gschpillt:
Heinz-Josef Braun, Rainer Kürvers un dè Roald Raschner sin us dè Band usè gangè, a irer Stell spillèd mittlerwyl:
Badische Ständeversammlung
Di Badisch Ständeversammlig isch bis 1918 s Barlemänt vum Großherzogdum Baade gsii. Si isch uf dr Grundlaag vu dr Verfassigsurkund vum 22. Augschte 1818 yygrichtet un am 22. April 1819 ufgmacht wore. No § 26 vu dr badische Verfassig isch si in zwoo Chammere abdailt gsii. Di boode Chammere sin bis 1822 im Charlsruer Schloss zämechuu, derno im ne böute Ständehuus in dr Residänzstadt Charlsrue.
In dr Effetligkait het mer ender di Zwoot Chammere gchännt, wel si vor dr Merzrewoluzion vu 1848 as s liberalscht un yyflussrychscht Chammerbarlemänt vum Dytsche Bund gulte het.
Di Eerscht Chammere
Dr Eerschte Chammere, au Oberhuus gnännt, hän no § 27 vu dr Verfassig die Abgordnete aaghert:
In dr Eerschte Chammere sin zytwys au brominänte Opposizionsbolitiker ghockt, zum Byschpel hat dr Karl von Rotteck aafangs d Uniwersideet Fryburg, verdrätte, insgsamt isch di effetli Wiirkig vu dr Eerschte Chammere aber gring gsii, voir allem au wel iber s Ernäningsräächt vum Großherzog in dr Chammere alliwyl d Meehaitsverhältnis hän chenne härgstellt wäre, wu d Regierig gwinscht ghaa het.
Heinz de Specht
Heinz de Specht isch es Schwizer Chliikunscht-Trio, wo us em Christian Weiss, em Daniel Schaub, baidi Zürcher, und em Sanggaller Roman Riklin zämegsetzt isch.
Badische Ständeversammlung
Di Eerscht Chammere
Dr eerscht Bresidänt isch dr Brinz Wilhelm von Baden (1819–1858) gsii, dr eerscht Vizebresidänt dr Karl Egon II. zu Fürstenberg.
Di Zwoot Chammere
Di 63 Abgordnete vu dr Zwoote Chammere sin zeerscht fir aacht Joor gweelt wore. All zwai Joor isch no ai Viertel vu dr Abgordnete nei gweelt wore, e jede Abgordnete het wider chenne kandidiere. Dr eerscht Landdaag het am 22. April 1819 e Sitzigsperiod ufgmacht, wu 31 Sessione umfasst het (→ lueg doderzue au d Lischt vu dr Mitgliider vu dr Baadische Ständeversammlig 1819). Ab 1904 isch d Wahlperiod vier Johr lang gange, un s Volk het di Abgordnete ab jetz diräkt gwehlt, derzue isch d Zahl vu dr Abgordnete uf 73 ufegsetzt wore.
Heinz de Specht
Gschicht
Im 2004 hät Heinz de Specht sini erschti Tournee im Hechtplatz-Theater z Züri gstarted. Si sind es multiinstrumentals Trio, eri Lieder e Mischig us Musig und Comedy, wo witzig und fräch sind. Eren Humor isch schwarz und d Poänte mängmol eso happig, as aim fasch s Lache im Hals stecke blibt. Di maischte Text sind vom Christian Weiss – Text schriibe tüend aber au di andere baide Musiker. De Roman Riklin isch au en Komponischt vo verschidene Musicals, wie zum Bischpiil «Ewigi Liebi» und «Mein Name ist Eugen». I de erschte zäh Johr händs mit erem obedfüllende Programm a di 500 Konzärt gspillt. S Trio isch scho drümol (März 2010, November 2011 und November 2014) i de Sändig Giacobbo/Müller im Schwizer Färnseh ufträtte. I de Sändig «Comedy us em Labor» hät mer si au scho chöne gseh.
Badische Ständeversammlung
D Zyt vu 1819 bis 1831
Di opposizionäll Bedytig vu dr Zwoote Chammere vu dr Ständeversammlig iber Bade uuse isch au vum verglychswys freizigige Wahlrächt chuu. D Wahl zur Zwoote Chammere isch in eme zwoostapflige Modus iber Wahlmanne gange, doderby het s aber nit fir Urwehler, un au nit fir d Wahlmanne bsunderi Bschränkige gee, eso hän alli männlige Staatsburger ab em 26. Läbesjohr, wu as Burger in eme Wahldischtrikt regischtriert gsii sin, s Wahlrächt ghaa. Dodermit sin Fraue un au alli Manne ohni voll Gmaindsburgerrächt uusgschide, dodrunter z. B. alli Dienschtbote, Gselle oder Arbaiter, ainewäg hän, bsundersch wu dr Schutzburgerstatus 1831 ufghobe woren isch, ca. 70 % vu dr Manne bi dr Wahle ohni Yyschränkig chenne mitmache. Fir s passiv Wahlrächt sin d Zuegangsschranke hecher gsii, aber dur di frei Uuswahl unter Kandidate au usserhalb vum Wahldischtrikt het s e greßeri Megligkait gee, populäri Abgordneti au usserhalb vu ire Haimetstad z wehle.