cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georges Holderith
Laweslàuif
Ànna 1954 ìsch'r Àkàdemie-Ìnschpektor worra un sina Kàrriar hàt sìch mehr um àdminischtrativa Veràntwortunga entwìckelt. Ar hàt d Sprochbsunderheit vum Elsàss un vu dr Mosel gschätzt un sa àls Chance fer s Ditschlehra wälla vorstella. Üs dam Wìlla sìn d Holderith-Reform un d Holderith-Methode entstànda.
D Methode Holderith
„Vati sucht seine Pfeife“, „Rolf und Gisela spielen Tischtennis“... Mìt so kleina Gschìchtla han ìn da 70. Johra vìel Kìnder üs Elsàss un Lothrìnga dur d „Methode Holderith“ Ditsch fànga-n-à lehra.
Ànna 1969 hàt's a erschta Reform gaa, fer d collèges (wo d Kìnder normàlerwiis zwìscha 11 un 15 Johr àlt sìn). Ìn da Ditschunterrìchta sìn d dialektsprochiga Schüeler vu da àndra trennt worra. A nèia Reiha Lehrbiacher ìsch üssakumma, mìt em Titel „Wir lernen Deutsch“.
Ànna 1972 hàt's a zweita Reform gaa, fer d zwei letschta Johra vu dr kleina Schüel (wo d Kìnder normàlerwiis vu 9 bis 10 Johr àlt sìn). D Lehrer han d Meegligkeit ghàà, scho ìn dia zwei Johra ìn da Kìnder Ditsch z'lehra. D dialektsprochiga Schüeler vu-n'ra Klàssa un d àndra sìn ìn'ma gmeinsàma Unterrìcht gsìì; ma hàt àwer ààgnumma ghàà àss d meischta Kìnder dialektsprochig sèiga. Begleita vu Diapobìlder un Tonbànd, dia Kurs sìn làwandig gsìì. 's ìsch vorgsah gsìì àss d Schüeler dia Text schnall verstehn, wial sa scho Àlemànnisch oder Fränkisch han känna, un d Gràmmàtik hatta sa zìmlig intuitiv sotta lehra. S Lehrbüech vum erschta Johr hàt „Guten Tag, Rolf!“ gheißa, s Lehrbüech vum zweita Johr hàt „Mach weiter, Rolf!“ gheißa. Ìn da folgenda Johra hàt's verschìedena Unterrìchta un Lehrbiacher gaa, noh-n-em Niveau vu da Schüeler.
Speeter ìsch dia Methode kritisiart worra: ma hàt ìhra vorgworfa àss sa fer vìel Kìnder nìt pàsst hàt (dàs heißt, àss z'vìel Kìnder scho ìn dara Zitt nìmm gnüe dialektsprochig gsìì sìn). Àls Lehrmàteriàl sìn hàuiptsachlig Diapobìlder un Tonbànd gsìì, un a Lehrbüech mìt vìel Bìlder un Text, àwer wenig Wortschàtz un Gràmmàtik; „züe wenig Wortschàtz un Gràmmàtik“, noh dr Meinung vu teil Profasser. D Methode ìsch ànna 1983 ghàlta worra.
Schwäbische Backwaren
Da schwäbischa Beck – den geits it. Jeder vo dene isch nemlich ebbes Bsondrs. Jedenfalls was Handwerksbecka agoht. Jedr vo dene isch stolz auf seine Backware od dia send vo oim Ort zom andera ontrschiedle. Ond weil as Brot so wichtig isch, geit s sogar a Brotmuseum en Ulm.
En dere Lischt solled typisch schwäbische Backwaara ufzelld werra.
Backwaara
Blos Vorhandens wurd azoigt.
A
Anisbrötla macht ma wia Schbrengerle A Blechkuacha mid Epfelschnidds on mid ara Oiersooss ibrgossa. A Bissle Zimt ond Zuggr ka au drzua Deckt odr ned, guad isch r emmer Ebflrengla en Bierdoig donga ond en Fett aussbacha.
B
Briegl send a Gmender Spezialidät. Gmacht werret se ogfähr so wia d Seela.
D Lösong: 6 Oier, a Tass Öl, 5 Tassa Mehl,2 Tassaen Feiga, 2 Tassa Honig, 1 Tass Milch, 2 Tassa Zibeba, Salz, 3 Löffala Zimt, 3 Löffele Backpulver. Zom driebrschdraia ghoblde Mandla ond Pudrzuggr.
F
Ma macht an Hefedoig. wann r ferdig isch rolld man aus, oin Zendimedr dick, no schdichd ma Grois aus. In d Midd vo oim a Häufle Gsälz, d Rendr nass macha, en zwoita Grois druff, zemmadrugga, nomol ganga lau, drnoch em Fedd ausbagga. Mid Pudrzuggr dribr schdraia.
Flachswickl send Hefedoigwickl mit Mehl, Oier, Zucker, Buttr ond Hefe. Beschtraia duat ma se mid Haglzucker. Se hoisat so, weil frieher dr Flachs so aufgwicklt worra isch.
G
Dr Guglhupf, aus Rührdoig, backt ma in ara ronda hoha Form. Wemma mog, ka ma Zibeba odr Nüss odr Schokladbreckala neirühra.
Des isch Zemmafassong vo allem möglicha Weihnachtsgebäck: Buttr-S-le, Pfauaauga, Makrona, Schbitzbuaba, Ausschtecherle ond ...
D Griabaschnegga machd ma aus ama Ärdäpfeldoig ond dren sen Griaba. Des isch ähnle zu de siaße Schnegga, blos schdadd em Hefadoig Ärdäpfel ond schdadd Zibeba d Griaba. Ausbacha werred se en Milch.
H
Drei odr meh Schträng von ama Hefedoig werrat mitanand vrflochta. Ma ka en en era Form odr auf ama Blech bacha. En Doig ka ma Zibeba nei doa. Hörnle aus alle megliche Doig (Bläddrdoig, Hefebläddrdoig) ka ma au mid ällem megliche filla: Niss, Marzipan, Luggeleskäs, griebena Käs, Griaba, wia s brauchd ond ma s mog. Ibrschdreicha mid ara bassenda Soß (Oier, salzig, zuckrig) ond nei en Bachofa. Horaffe (aus Crailsheim, abr au soscht) send aus Hefedoig. Ogfähr 70 Gramm. Frihr war des a Brod fr d Arme zom Gedenga an a Schdatfescht. Hutzelbrod isch a Hefedoig mid drocknede Frichd - aber eher drocknete Frichd mit ama Hefedoig zom zsammahalta.
K
Graoße Wecka mit Kemml em Toig. Der Kimmichertoig isch aus Woizamehl, Roggamehl, Wasser, Öl, Salz, Germ ond Kimml. D Kimmicher werda gschöpft. Kirschamichl (r hoisst au Ofaschlupfr, wemma schatt Kirscha (Krisa) Epfel nemmt): Alte Wecka en Scheiba gschnitta, kloigschnittene Kirscha drauf, Zibebea zwischanei, Zucker, Oier verkleppert und ab en Bachofa Zom Moscht, aus Mehl, Butter, Käs, Sahne, Backbulvr
L
Brezla send d Kunscht, 40 Zentimeter dünna Doig so z forma.
Laugawecka sen d oifachr Möglichkeit drzua.
M
Mutschla send a Reitlengar Spezialität. Dr Germtoig wurd gformt als Stera mit ama Kranz. Als a Traditio geits dia an oim Tag em Johr. An dem Dag wird au gmutschelt. S Mutschla isch Würfla.
O
Ofaschlupfr (r hoisst au Kirschamichl, wemma schdatt Epfel Kirscha nemmt): Alte Wecka en Scheiba gschnitta, kloigschnittene Epfel drauf, Zibebea zwischanei, Zucker, Oier verkleppert und ab en Bachofa
P
Pfitzauf isch a Soufflé
S
A Gebäck aus Oischnai, mo ma aufgschaimd hod. Se hoisad au Merenga (vo Spanisch 'Wind') odr Baisee (vo Französisch 'Kuss').
Schwäbische Seela send aus Dinkelmehl, Hefe, Zucker, Wasser, Woizamehl ond Salz. Oine dant no Speck, Kimmel odr sogar Niss nei. Se weret mid grobem Salz bschtrait.
An Hefadoig macha, kloi gschnittana Schbeck drauf vrtoila, verklepperte Oier mid Salz ond Zucker zum Abdecka ond ab en Bachofa.
Mehl, Oier, Pudrzucker, Hirschornsalz. Springerle müasat a Weile liega – vor em Backa zum Trockna ond drnoch, damit se woich werrat.
T
S bsondr isch, dass r mit ara Oiersoss adeckt isch
U
Ulmer-Brod (Lebkuacha en Blechkuachaform): A Rührtoig aus Butter, Zucker, Eier, Lebkuachagwürz (Zimt, Nelken, Honig, Kakao), Backpulver, Mehl ond Kaffee (en flissigr Form). Ulmer Spatz isch a Hefegebäck mid Lauga. S isch dickr wia a Laugaschtanga.
W
S geit katholische ond evangelische Wecka. Wibele kennt mr seit 1763, aber erscht nôch 1800 mit dem Naamë. Se hôißët so nôch ëm Hofkonditor Jakob Christian Carl Wibel von Langenburg (Hohenlohe). Se send aus ëm Biskuitdôig gmacht, mit Ôiweiß, Puderzuggr, Mehl und Vanillzuggr. Ogfähr 20 mol 10 Millimetr groß.
Z
Zom Afang
Lidradur
Karl Bahnmüller, Arno Mulot: Reutlinger Heimatbuch, Verlagshaus Reutlingen Oertel u. Spörer, 1970.
Fuassnota
Zom Afang
Creole Jazz Band
D Creole Jazz Band isch e Dschääsbänd gsi, wo vom King Oliver gläitet worden isch und 1923 Studioufnaame gmacht het, wo sä zu äinere vo de iiflussriichste Bänd im Dschääs gmacht häi.
1922 häi dr Oliver und his Bänd z Chicago im Royal Gardens Nachtklub afo ufdräte, wo spööter dr Naame Lincoln Gardens überchoo het. Dr Oliver isch am Kornett gsi, si Schüeler Louis Armstrong am zwäite Kornett, dr Baby Dodds am Schlaagzüüg, dr Johnny Dodds an dr Klarinette, d Lil Hardin, wo spööter dr Armstrong ghürootet het, am Klavier, dr Honoré Dutrey an dr Posuune und dr William Manuel Johnson am Bass.
D Bänd het zwüschen em April und em Dezämber 1923 37 Ufnaame für d Leibel Gennett, Okeh, Columbia und Paramount gmacht. D Blatte si akustisch ufgnoo worde und die äinzelne Instrumänt si seer unusgwooge: Vilmol ghöört mä d Klarinette und d Posuune z stark, was denn uf Chöste vo de bäide Kornett goot. D Ufnaame dokumentiere aber s äinzigartige Kollektivspiil vo dr Creole Jazz Band und die zwäistimmige Breaks vom Oliver und Armstrong, wo legendär worde si. Vili dängge, ass es sich um Kollektivimprowisazione handlet, aber es si doch eender Rutiine, wo im Lauf vo dr Zit usgarbäitet worde si. Dr Oliver ghöört mä bi de Ufnaame nume sälte as Solist, aber mänggisch stoot si Solo in dr beste New Orleans-Dradizion vom Kollektiv uuse wie in Mabels Dream, denn wider git s Soli im bekannte Sinn, wie im Dippermouth Blues. Au dr Louis Armstrong und vor allem dr Johnny Dodds häi as Soliste gspiilt.
Legendär si die zwäistimmige Breaks vom Oliver und vom Armstrong, wo mä von ene säit, ass si zum Däil spontan uf em Bändständ entstande sige: Dr Oliver het im Armstrong wääred eme Chorus si Break liislig vorgspiilt und dr Armstrong het so e zwäiti Stimm drzue chönne improwisiere.
25. Januar
Dr '''25. Jänner''' isch dr 25. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 340 (in Schaltjohr 341) Däg bis zum Änd vum Johr.
Futhark
Futhark isch e Name für e runischs Alfabeet. D Rune sin e germanischs Alphabet, wo zur Schrybig vo germanische Dialäggt und em Latynische benutzt worden isch. Dr Urschprung oder dr Urschprüng vo de Rune sin umschtritte; zimmlig verbraitet isch aber d Teory, d Rune sige us emene norditalische Alfabeet entschtande. Vili Forscher näme au aa, ainigi Rune syge us latynische Buechschtabe entschtande. Anderi Teorye:
Di elteste sichere Rune stond uf eme Kamm us Vimose z Dänemark und stammed us em 2. Johrhundert n. Chr.
Rune z Alemannie
Fir d altalemannische Sprooch sind Rune vom 5. bis is 7. Johrhundert n. Chr. bruucht wore. Me hot die Runeinschrifte vilmool uf de Hintersiite vu Fiible (Brosche) iigritzt und eher fir private Sache, also Name oder kurze Glickwinsch. D Forschung goht devu uus, das d Alemanne d Rune vu de Nordgermane ibernumme hond. Bi de andere Westgermane (Franke, Langobarde, Thüringer) giits Runeiischrifte degege vil seltener.
Wenn au d Iischrifte meistens bloos ganz kurz sind, sind se doch wichtig, wel se fast di onzige Rest vu de domoolige germanische Sprooche sind.
Us de alemannische Kleester Riichenau und St. Galle giits us em 9. Johrhundert i Biecher iberlieferte Futharks und e paar Schriibversuech i Rune gschribe. Des sind denn aber eher altertumskundliche Beschäftigunge vu de Mench. Suscht wird im alemannische Ruum siit em 7. Johrhundert mit lateinische Buechstabe gschribe.
S jingere und s angelsächsische Futhark
Später hond sich dur sproochliche Veränderunge d Lautwert vu mänge Rune veränderet und s au d Zaiche hond sich gänderet. Bi de Nordgermane hot me d Runezaiche im 7. bis 8. Johrhundert uf 16 reduziert, d Angelsachse hond seit em 9. Johrhundert e Futhark mit 33 Zaiche ghet.
Z Skandinavie hot me im hohe Mittelaalter punktierte Rune entwicklet und dert sind Rune i mänge ländliche Gegende no bis i s 19. Johrhundert benutzt wore.
Ruunenäme
E Liste vode wichtigste öberlifrete Ruunenäme und de erschlossne urgermanische Forme. Bidütig vo ainzelne Näme isch bis hüt nöd erchlärbar.
Rapperswil-Jona
Rapperschwil-Jona isch sit em 1. Januar 2007 e politischi Gmeind im Kanton Sanggalle, wo dur e Fusion entstande isch. Rappi-Jona isch mit Iwohner  die zweitgröscht Stadt im Kanton – noch de Stadt San-Galle. D Gmeind bestoht us de ehemalige Gmeinde Rapperschwil und Jona, mit de Ortschafte Rapperschwil, Jona, Kemprate, Waage und Bollinge.
Geografi
Rapperschwil-Jona isch di südweschtlichscht Gmeind im Kanton San-Galle und isch am rechte Züriseeufer gläge. Dank em Seeufer, de Altstadt und em Chinderzoo vom Zirkus Knii isch d Stadt en beliebte Usflugsort. Vo Rappi füehrt de Seedamm uf Pfäffike SZ wo de Zürisee in Obersee und de Hauptsee trennt. Nachberstädt sind Hombrächtike, Buebike, Rüti, Eschebach, Schmärke, und über em Zürisee Hurde (Gmeind Freiebach), Altedorf, Lache und Wange. Wie uf ere Halbinsle lit d Altstadt vo Rapperschwil mit em Schloss und de Chile. Nördlich devo, über de Bucht, isch Kemprate und de Lenggis. Öschtlich schlüsst sich Jona a und im Süde isch Busskirch, diräkt am Obersee. Im Oschte vo Jona isch s Erle-Quartier. Und no e chli witer im Oste a de Hauptstross Richtig Ricke isch Waage. A de Stross uf Schmärke lit Bollinge, es Dörfli am See.
Jona
Jona isch bis am 31. Dezember 2006 e Gmeind im Wahlkreis See-Gaster im Südwesten vom Kanton San-Galle mit öppe 17'700 Iwohner und dodemit die zweitgröscht Stadt vom Kanton gsi. S Dorf wird vom Fluss Jona durflosse wo im Stampf in Obersee flüsst. Im Nordoschte vom Gmeindsgebiet häts Wald. Am Obersee entlang isch de Strandwäg, wo vo Schmärke über Bollinge, Wurmsbach bis zum Seedamm z Rappi füert.
Fusion
Rapperschwil und Jona sind scho länger fast zämegwachse. Us de Luft isch d Gränze fascht unsichtbar gsi. Nach zwei erfolglose Abstimmige, hät d Bevölkerig im Johr 2003 annere Abschtimmig de Fusion vo Rapperschwiil (2001: 7'400 Iwohner; Ja-Ateil 82 %) und Jona (2001: 17'100 Iwohner; Ja-Ateil 52 %) zuegstimmt. De Fusionsvertrag isch im Früelig 2005 vo de Bevölkerig vo beide Gmeinde aagno worde. Rapperschwil und Jona händ am 1. Januar 2007 fusioniert und dozmol zämme über 24'000 Iwohner gha. Rapperschwil-Jona isch dodemit nach de Stadt San-Galle iwohnermässig di zweitgröscht Gmeind im Kanton worde.
Wappe
Uf em Wappe sind d Rapperschwiler Rose und de Fluss Jona abbildet. S neu Wappe isch a de Gmeindsversammlig am 1. Dezember 2005 aagno worde.
Induschtrii
International bekannti Unternähme wo de Sitz z Rapperschwil-Jona hend, sind d Geberit wo WCs und suschtigi sanitäri Alage macht und de Zementproduzent Holcim.
Medie
D Wuchezitig Obersee Nachrichte und d Zürisee-Zitig Obersee (het früener Linth-Zeitung gheisse), beidi z Rappi aasässig, prichted über die aktuelle Theme vo de Stadt und de Region. S Stadtmagazin wird jede Monät usegä.
Sit 1994 hät s Radio Zürisee sis Studio z Rappi, grad i de Nöchi vom Bahnhof.
Sport
Z Rappi-Jona häts vil Sportverein wo mer verschideni Sportarte cha lerne und trainiere.
Sportalage
D Stadt het vili Sportalage. Zum Bispil de Stampf, s Grüenfeld, e paar Badi und Schwimmbäder und Turnhalle.
S Grüenfeld
Im Grüenfeld häts es Tschutti-Stadion, e 400-Meter-Rundbahn zum renne, vili Tschutti-Plätz, e Volleyballalag und Fuuschtball- und Tennisfelder.
Stampf (Badi)
De Stampf isch 2008 vergrösseret worde und lit am Zürisee. Es hät en 5-Meter-Sprungturm, Volleyballfelder, e Wasserrutschi und es chlises Schwimmbecki für Baby. S het Lüt wo döt es Zelt hend wils au en Camping-Platz isch. Es het au es Restaurant döt. Badmeister überwached de Badebetriib.
Ironman
De Ironman 70.3 Switzerland findet immer im Juni statt. Es isch en Triathlon mit 1,9 km schwimme, 90 km Velo fahre und 21,1 km laufe.
Schlosslauf
De Schlosslauf isch im Oktober i de Altstadt. Öppe 1000 Läufer i unterschidlichem Alter mached amel mit.
Regatta
Im Herbscht findet amel d „Obersee Regatta“ statt. D Ruederregatta mit enere Distanz vo 1000 Meter.
Rappi-Jona Lakers
Z Rappi sind d Lakers dihei. Si spiled i de Nationalliga A, sit em Ufstiig 1994 i de höchschte schwizer Hockeyliga.
FC Rappi-Jona
Di erscht Mannschaft vom FC Rapperswil-Jona, spilt i de erschte Liga Promouschen und chönnted nöchscht Joor ufschtiige. Er isch 1928 gründet worde.
Volksschuel
D Primarschuel (aktuell im 2012) isch i de Schuelhüser Hanfländer, Bollwiis, Schache, Herreberg, Wide, Lenggis und Dorf, d Oberstufe sit em August 2012 (d Sek und Real) i de Schuelhüser Bollwiis, Burgerau, Wide, Chrüzstross und Rai. Bis im Juli 2012 sind d Real und d Sek i trennte Gebäude gsi.
Fachhochschuel
Z Rappi isch s Tech, s Technikum Rapperschwil (HSR), mit de Schwerpünkt Technik/Informatik und Bau/Planig.
Bruefsschuel
Am Bruefs- und Witerbildigszentrum Rapperschwil (BWZ) chamer Grundusbildige und Witerbildige wie Sprachkürs mache.
Zirkus
De schwizer Nationalzirkus Knii het do sis Winterquartier und sin Sitz. Am Knii ghört au de bekannti Chinderzoo.
blues’n’jazz
Z Rapperschwil-Jona findet s blues’n’jazz-Fest statt (3 Täg). Pro Johr chömed 35'000 bis 40'000 Bsuecher und es isch eini vo de gröschte Kulturverastaltige vo de Obersee-Region. 1999 häts s erschte Mol stattgfunde.
Seenachtsfest
I de Altstadt und um de Hafe findet alli drü Johr s Seenachtsfest statt. 2009 sinds 80'000 Bsuecher gsi.
Christchindlimärt
Sit 2002 findet jewils Mitti Dezember i de Altstadt vo Rappi en Wienachtsmärt statt, de sogenannt Christkindlimärt. Mit über 20'000 Besuchern eine vo de gröschte schwizer Wienachtsmärt.
Fasnacht und Eis-zwei-Geissebei
S Eis-zwei-Geissebei am Fasnachtszischtig z Rapperschwil bim Rathus isch eine vo de ältischte Brüch z Rapperschwil.
Früeligsfescht
S Früeligsfescht z Jona isch für d Stadt Rapperschwil-Jona en wichtige Ahlass und wird sit 30 Johr im April duregfüehrt; s isch s gröscht Fescht i de Region. Im Johr 2011 wär fascht s Endi vom Früeligsfescht gsi, wenn s ke neus Organisationskomitee bildet het. S Komitee bestoht us je eim Vertreter vo de mitmachende Verein: Feldmusig, Mannechor, Skiclub, Jona-Uznach Flames, CVP und 91er Mens Club Rapperswil-Jona. De Alass isch jedes Johr vom Fritig bis Suntig am letschte April-Wuchenänd.
Kunschtzüghus
S Kunstzüghus het 2008 eröffnet und isch imene ehemalige Züghus. Es sind öppe 5000 Kunstwerk vo schwizer Gegewartskunst usgstellt.
Chällerbühni Grüenfels
I de Chällerbühni vo de Villa Grüenfels werded Musig, Kabarett und Theater us de Chlikunst-Szene zeigt. D Villa isch grad nebedem Bahnhof Jona (S5/S15).
ZAK
S Zentrum für aktuelli Kultur (ZAK) isch es Kulturlokal für junge Persone. Im ZAK werded verschideni kulturelli Verastaltige duregfüert. S chan au gmietet werde.
Fenschtergügsler
Der Fenschtergügsler isch e Dialäktschbalde, wù vù ane 1989 bis 2005 im Alb-Bote vom Landchrais Waldshuet erschiinen isch. Gschriibe hed die Schbalde dr Hubert Roth vù Chleggau im Chleggi.
Dr Hubert Roth isch bis ane 2001 Bùùrgermaischder gsii vù dr Gmai Chleggau. E Dail vù Fenschtergügsler-Kolumne chaa mer ùf syynere Netzsyte klettgau-historia.de lääse. Derzue hed dr Hubert Roth dèrd au no anderi Artikel ùn Byydreeg gschriibe iber Kultur ùn Gschiichd vùm Chleggi. Au Gedicht im Chleggauer Dialäkt vùn em sin doo verefendligd.
Preonzo
Preonzo isch es Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Geografi
Preonzo lyt am rächten Stade vum Fluss Tessin zwische dr Stadt Bellinzona un Biasca. Nochbergmaine sin Claro, Cresciano, Cugnasco-Gerra, Gnosca, Gorduno, Lavertezzo, Lodrino, Moleno, Monte Carasso un Vogorno gsi.
Gschicht
Preonzo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Prevonzo.
D Gmai Preonzo het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch.
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Preonzo isch dr Fabio Pasinetti gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Preonzo ghert zum Ticinese.
Stephan III. (Papst)
Lääbe un Wirke
Noch em Dod vum Paul I. isch dr Konstantin II. mit Hilf vu sym Brueder, em Herzog Toto vu Nepi un Tuszie, as Laie mit Waffegwalt yygsetzt wore. Är isch rund ai Johr speter, Mitti 768, vu dr Langobarde abgsetzt un dr Philipp as Papscht yygsetzt woore. Beedi zellt mer hite zue dr Gegepäpscht. Am 7. Augschte 768 isch dr Stephan III. dur di frankefryndli Bartei unter Fierig vum Christophorus gwehlt wore. Är isch zwee Däg speter gweit wore. Dr Philipp isch vorhär freiwillig zruggdrätte. Dr Christophorus het no mit syne Aahänger gruusig Rache gnuu an dr Gegebartei. Wu dr Karl dr Groß dur e bolitischi Hochzyt mit dr Dochter vum Langobardechenig Desiderius e Bindnis yygangen isch, wu dr Stephan vergebli versuecht ghaa het z verhindere, isch dr Stephan vu dr frankefryndlige Bartei zue dr Aahängerschaft vu dr Langobarde gwächslet un isch in Abhängigkait vum Desiderius grote. Glychzytig isch dr frankefryndlige Brtei an Chrage gange: Dr Christophorus un sy Suhn Sergius sin umbrocht wore. Wu dr Karl dr Groß syn langobardisch Wyyb verstoße un si mit em Desiderius verstritte het, isch d Bolitik vum Stephan ändgiltig gschyteret. Är isch am 24. Jänner 772 gstorbe un soll im Vatikan vergrabe syy. Wu sy Grab lyt, waißt mer nit.
Zellig
In ere alternative Zellig wird dr Prieschter Stephan (II.) as Papscht anerkännt, wu zum Papscht gwehlt, aber no vor syre Bischofswei gstorben isch. In Folg wären alli andere Päpscht mit däm Name mit ere hechere Nummere zellt, dr Stephan III. also as Stephan IV.. In dr Fachliteratur brucht mer vlmol d Schrybwys ''Stephan III. (IV.)'' go Missverständniss vermyde.
15. Jahrhundert
S '''15. Jahrhundert''' hät am 1. Januar 1401 aagfange und am 31. Dezember 1500 uufghört.
Es isch d Endphase vom Schpaatmittelalter, d Epoche vom Humanismus, dr Aafang vo dr Renaissance und dr Übergang zur Neuzyt.
1815
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Hot Five
Louis Armstrong and his Hot Five isch e Hot Dschääs Studio-Bänd z Chicago in de Joor 1925 bis 1928 gsi. Si het 65 Ufnaame gmacht. D Bänd isch öffentlig nume zwäimol ufdräte, am 27. Februar 1926 und am 12. Juni 1926 – bäidi Mol im Coliseum Theatre z Chicago.
Bedütig
Das isch die ersti Bänd gsi, wo Dschääsufnaame gmacht het, wo d Soliste din mee Ruum überchoo häi, zum improwisiere, und wo dr Dschääs zun ere Kunstform erhoobe het, wie mä s hüte kennt. Dr Kritiker Gary Giddins dänggt, ass es sich um „s iiflussriichste Ufnaame-Brojekt vom Dschääs handlet, villicht sogar vo dr ganze amerikanische Muusig“.
D Mitgliider vo dere erste Hot Five si dr Louis Armstrong gsi, zerst am Kornett und gläägentlig au as Sänger, vo 1927 aa an dr Dschääsdrumbeete, mit sinere zwäite Frau Lil Hardin Armstrong am Klavier, em Johnny Dodds an dr Klarinette und am Altsaxofoon und em Kid Ory an dr Posuune und em Johnny St. Cyr am Banjo. 1926 isch mänggisch d Sängere May Alix drbii gsi, im Septämber und Dezämber 1927 dr legendäri Dschääs- und Blues-Gitarrist Lonnie Johnson.
Im Mai 1927 isch die Bsetzig vo de „Hot Five“ zämme mit em Pete Briggs an dr Tuba und em Baby Dodds am Schlaagzüüg as Louis Armstrong and his Hot Seven ufgnoo worde.
Idda von Toggenburg
D Sant Itte (IPA: []), au Grööfin Idda vo Toggeborg oder Ida vo Fischinge († 3. November 1226 z Fischinge) isch e Hailigi usem Toggeborg wo bsundrigs im Bischtum Chostez vereert werd. Si isch under anderem d Schutzpatronin bi Stürz und vom entlaufne Vee.
Legende
Noch de Saag isch d Idda d Frau vomene Groof Hainrich vo Toggeburg gsii. Wo si ire Schmuck uf s Fensterbrett vo de Burg Alt-Toggeburg glait het, isch en Rapp choo und het e goldige Fingering gstole und i sis Nest trait. E Vogelfänger het de Ring gfunde und wo de Groof de Ring am Finger vomene Diener gsie het, het er gmaint, de heb e Verhältnis mit sinere Frau und in zum Tod schlaiffe loo. D Idda aber het er vo de Burg abegschupft. Dur e göttlichs Wunder isch si dune hail aachoo und het sich ine Hööli zruggzoche, wo si e zittli glebt het. Wenn si i d Mess zum nööche Chlooster Fischinge ggangen isch, isch ere e Hirsch voruusglauffe, wo i sim Gwai zwölf Cherze trait het. E Jäger het da gsie und s em Groof verzellt. De het denn us Roiji und au, wel si nüme zunem zrugg het wöle, för si e Zele bim Chlooster Fischinge baue loo, wo si bis zum Tod em 3. November 1226 glebt het.
Forschig
Do de Groof Hainrich vo de Legende historisch nöd noowiisbaar isch, isch vermuetet wore, as d Idda nöd historisch sai. Di jüngeri Forschig identifiziert versuechswiis d Sant Idda mit de Grööfin Ita vo Homberg, wo ane 1180 bim Chloster Fischinge bierdigt woren isch. Si isch d Frau vom Diethelm IV. vo Toggeburg gsii, wo aber nonöd de Groofetitel ghaa het. D Itta vo Homberg isch somit d Muetter oder d Grossmuetter vom erste Groof Diethelm I. vo Toggeburg, wo um 1230 gstorben isch. Nochem Tod vo erem Maa het si de Gottfried vo Marstette ghüroote, aber au de isch glii gstorbe. Druf abe het si sich is Chloster Fischinge zruggzoge. Allerdings werd die Identifizierig nöd vo allne akzeptiert, scho au nume drum, well de Name Ita dozmol recht hüüfig gsii isch. D Legende söll, noch de Forschig, vom Historiker Albrecht vo Bonstette erfunde wore sii, uf jede Fall chennt mer sini Quele nöd und s gitt au kai älteri Öberliferig.
Kult
D Sant Itte werd ufgrund vo de Legende zeme miteme Rapp und emene Hirsch dargstellt. Si isch di Huushailigi vom Chloster Fischinge im Tuurgi, wo au e Sankt Iddakapelle an erem Graab stoot. Südlich devo isch de Wallfartsort Iddaburg, wo 1864 am Platz vo de Ruine Alt-Toggeborg baut woren isch.
E prächtig uusgmolti Sant Idda-Cherche stoot z Baue am Urnersee. Si isch z erstmol ane 1561 as sant Itten Capel bizügt. E Gibet vorem Iischloofe isch: „O hailigi Sant Itte, weck mi morn bi Zitte!“.
Neue Linke
Nöji Linggi isch e Sammelbegriff für verschiideni Persone, Grubbe, politischi Beweegige, Bardeie und Bardeiflügel vor allem in Westöiropa und Nordamerika, wo sit dr Middi vo de 1960er Joor alli mööglige sozialistischi, anarchistischi und anderi politisch linggi Konzept mit eme revolutionäre Aaspruch verdräte häi. Iiri Schwerpünkt si mäistens uf emanzipatorisch-sozialistische und internationalistische Ideal gsi.
Fantasy Basel
D Fantasy Basel, au The Swiss Comic Con, isch e Comic-Veraastaltig, wo jedes Joor im Früelig in dr Schwizer Stadt Baasel stattfindet.
Neue Linke
Die Nöiji Linggi gränzt sich bi allen Underschiid zwüschen iire Aahänger vo klassische lingge Bardeie ab, sige si vo dr etablierte Sozialdemokratii oder vom Marxismus-Leninismus, wo bis 1990 in de realsozialistische Länder in Ostöiropa an dr Macht gsi isch.
Minimalpaar
E Minimalpaar isch e Baar vo zwai Wörter, wo sich nume um ai fonetisch-fonologischs Merggmool unterschaide, z. B. "Muus" - "Huus" - " Luus" uf Alemannisch. Das Byschpil bewyst, das [], [] und [] im Alemannische Phonem sinn. E andres Minimalpaar im alemannischi isch "Buech" - "Buuch". Vomene Nullphonem redt mer, wenn de Underschiid ahand vomene nöd vorhandne Phonem entstoot: z. B. "Buuch" - "Bruuch". Auch "Bruuch" miteme lange [] und "Bruch" miteme churze [] bildet e Minimalpaar.
Neue Linke
Däil vo dr Nöije Lingge stütze sich aber au uf elteri Theorie und Konzept, wo zum Däil us dr vorstalinistische kommunistische Zit stamme und in dr erste Helfti vom 20. Joorhundert e Rolle gspiilt häi und vo de Staliniste underdruckt worde si. Zu dene ghööre s Konzept von dr sozialistische Röötdemokratii vo dr Rosa Luxemburg oder dr Trotzkismus, wo uf de Ideä vom Leo Trotzki basiert.
Fantasy Basel
D Baasler Fantasy isch 2015 vom Martin Schorno gründet worde und isch denn die äinzig Veraastaltig vo dere Art in dr Schwiz gsi. Si het in dr Mäss Baasel stattgfunde und 20'000 Bsuecher aazooge.
Neue Linke
Grubbe vo dr dogmatische nöije („orthodoxe“) Lingge, drunder die mäiste dütsche K-Gruppe, luege d Entwigglig vo dr Sowjetunion noch 1956 kritisch aa und leene d Entstalinisierig, wo under em Chruschtschow aagfange het, as rewisionistisch ab. Si bezien sich mäistens uf e Maoismus, aber au uf e Stalinismus oder verwandti Konzept.
In de spoote 1960er Joor häi d Filosofie vo dr Frankfurter Schuel vom Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas und vom Ernst Bloch mit dr kritische Theorii und dr französisch Existentialismus vom Jean-Paul Sartre und André Gorz e wichdige Iifluss uf die Nöiji Linggi ghaa. Verdräter vom Operaismus wie dr italiänisch Ethiker und politischi Filosof Antonio Negri und spööter dr John Holloway häi uf die Nöiji Linggi gwirkt und häi Iifluss uf d Globalisierigskritiker bis in d Gegewart.
Rakete
E Rageete (vo ‚ was ud Düütsch «Spindle» heisst) isch e Flugkörper, wo mit eme Rückstoossadriib bewegt wird. Dr Brönnstoff isch im Innere vo der Regeete und cha unabhängig vom Suurstoff vo dusse abbrönne. So cha e Rageete au im luftleere Ruum beschlöinigt wärde.
Technig
Rageete wärde bsundrigs as milidäärischi Waffe, in dr Ruumfaart und as Füürwärkskörper iigsetzt. S erschte Mol isch e Rageete anne 1232 z China i d Luft gloo worde.
Minimalpaar
Wen e Luut wie s /r/, wo im Tütsche und Alemannische je noch Region oder Person verschide uusgsproche werd, oni as sich d Bidütig veränderet, redt mer vonere Phonemvariante. Die baide Uusproochaarte vom <ch> ("Ich- und Ach-Luut": [] und []) im Hochtütsche bildet ai Phonem, wel si underenand kai Minimalpaar bilde chönet, sondern vo de lutliche Umgebig Abhängig sind. I dem Fall red mer vo Allophon.
Rakete
Technig
Es git modärni Rageete, wo bewegti Ziil chönne verfolge, und deene säit mä au «Länkflugkörper». Im Gegesatz zu Gschoss, wo am Oort vo ihrem Abschuss in Bruchdäil vo Sekunde iiri höggsti Gschwindikäit überchömme und dänn uf ere ballistische Baan flüüge, häi Rageete langi Beschlöinigungsfaase. Eso isch iiri Belaschtig seer vil chliiner und si chönne liichter baut wärde.
Mä het Rageete i allne Gröössine bout, vo Füürwärksrageete bis zur riisige «Energija» oder zur «Saturn V», wo im Apollo-Programm – em bemannte Flug zum Mond – iigsetzt worde isch.
Pädagogik
D Pädagogik isch d Erziehigs-Wisseschaft oder Lehr von dr Erziehig.
Annemarie Wildeisen
D Annemarie Wildeisen (* 1946 z Bade/Aargau) isch en bekannti Schwiizer TV-Chöchin und Chochbuechautorin.
Pädagogik
D Gschicht zeigt d Pädagogik bii de antike Grieche als Teil von dr Staatslehr, uf geischtigi, sittlichi und körperlichi Ideal grichtet. Bii de Römer: vor allem auch Erziehig zur Mannhaftigkeit. Im Mittelalter: Heruusbildig von de religiöse Werte. Dr Jean-Jacques Rousseau het Gwicht vor allem uuf d Menschefründlichkeit glegt. Dr Heinrich Pestalozzi wiederum het die innere Chräft von dr Menschenatur welle fördere.
Locronan
Locronan (bretonisch Lokorn) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Pädagogik
D Didaktik, d Unterrichtslehr, isch en Teilbereich von dr Pädagogik.
Locronan
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Annemarie Wildeisen
Läbe
Über ihri langjährigi journalistischi Tätigkeit als Redaktorin isch d‘Wildeisen zum Fachgebiet „Choche“ cho. Sie isch usserdäm emal Chochlehrerin gsi, und isch sälber Huusfrau.
Locronan
Geografi
Locronan lyt 14 km vu Quimper un 38 km vu Brest uf ere Hechi zwische 38 m un 280 m iber Normalnull.
Annemarie Wildeisen
Läbe
Ihres eigne Format "KOCHEN" het en feschte Platz im tägliche Programm vo diverse Lokalsänder (z. B. Tele Tell, Tele Züri). Ihre dadurch erlangti Prominänz gaht so wiit, dass sie au scho zu nere Autogrammschtund verpflichtet worde isch.
Locronan
Verwaltig
vu Locronan isch. Locronan ghert zum Kommunalverband.
Annemarie Wildeisen
Läbe
D‘Wildeisen isch uuserdäm Usegäberin und Chefredaktorin vo mene monatliche Choch-Magazin. Ihri alltagstauglichi Chuchi isch schnäll, guetbürgerlich und unkompliziert.
Locronan
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Locronan ghert zem Bretonisch.
Pura TI
Pura (lombardisch Püra, dytsch veraltet Purren) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano.
Geografi
Pura lyt sidweschtlich vu Lugano uf em Boode iber dr Magliasina, im mittlere Malcantone. Zue dr Gmai ghere au no d Fraktione Magliasina un Moriscio. Nochbergmaine sin Bedigliora, Caslano, Croglio, Curio, Magliaso, Neggio un Ponte Tresa.
Gschicht
Pura isch zum erschte Mol gnännt wore 751-60 (1173: Puira).
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Pura isch dr Emilio Luvini.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Pura ghert zum Bosino.
Louis Armstrong
Dr Louis Daniel „Satchmo“ Armstrong (* 4. August 1901 z New Orleans, Louisiana; † 6. Juli 1971 z Nöi York, Nöi York) isch e amerikanische Dschääsdrumbeeter und Sänger gsi.
Er het stilistisch fast alli Drumbeeter noch im, wo in dradizionelle Dschäässtil gschbiilt häi, stark beiiflusst. Au hüte no gspüürt mä bi jüngere Musiker, wie öbbe bim Wynton Marsalis, im Armstrong sis musikalische Erb.
Dr Armstrong isch näbe dr Billie Holiday und dr Ella Fitzgerald äine vo de bekanntiste Sänger vom Jazz, mit ere Stimm, wo mä nid cha verwäggsle.
Bekannti Stück
Dr St. Louis Blues vom W. C. Handy und s romantische What a Wonderful World vom George David Weiss und Bob Thiele dööne kuum me wie Dschääs. Dr Armstrong het au Melodie us Miusikel gsunge; Mack the Knife (Mackie Messer) us em Bertolt Brecht sinere Dreigroschenoper und Hello Dolly wärde wärde woorschinlig hüfiger in dr Interpretazioon vom Armstrong gspiilt as in dr Originalfassig für d Theaterbüüni.
Konfessionelle Parität
Konfessionelli Parität isch de Uusdruck för e gliichberechtigti Machtuuftailig zwüschet verschidnige Konfessione oder Religione.
Schwiz und Tütschland
I de Schwiz und z Tütschland isch noch de Reformation i gwüssne Gegete, wo konfessionel starch gmischt gsii sind, wie zum Biischbiil s Toggeborg, d Macht zwüschet de Katholike und de Reformierte paritätisch uuftailt wore. Die Parität isch noch em Driissgjöörige Chrieg vertraglich verankeret wore. Zum Tail hend d Dörfer denn zwoo Cherche ghaa, oder d Dorfcherche isch paritätisch vo baidne Gruppe bruucht wore. Zum Biischbiil händ Herisau, Peterszäll, Ebnet-Chappel, Oberuzwil und Altstetta je zwoo Cherchene, die z Altstetta send nöd hondert Meter usenand. Hingege wörd d Cherche z Schwöllbronn und die z Taal immerno paritätisch bruucht.
Im Toggeborg und im Sanggaller Rhintl hets bis i d Sibezger Joor vom 20. Joorhundert Dörfli ggee, wo zwoo Schuele, zwee Beck, zwee Metzger etc. ghaa hend, wo denn jewils nu vo de Reformierte oder vo de Katholike bsuecht wore sind.
Libanon
Im Libanon isch 1989/90 e paritätischi Machtvertailig im Parlament veriibaart wore, vorene isch e festglaiti Aazaal vo Vertreter vo de ainzelne muslimische und christliche Gruppe gsetzlich abgmacht gsii. Hüt gelt de Libanon as paritätische Staat.
Louis Armstrong
Spitznaame
Im Armstrong si Spitznaame „Satchmo“ isch e Verchürzig vo satchel mouth (uf Dütsch öbbe „Sackmuul“), was uf d Gröössi vo sim Muul aagspiilt het. As Chind het men em au gate mouth gsäit. En anderi Variante vo sine Spitznääme isch "Dippermouth" (uf Dütsch "Schöpflöffelmuul"). Dä Naame het en zum Ditel "Dippermouth Blues" inspiriert.
Freiburger Seen
Uffem Bann vu Friburg im Brisgi lige mehreri grösseri un kleineri Seä, wo allisamt künschtlich aglegt sin. Bis uf dr Waldsee, wo eiges as e Usflugszil fier d'Wieremer Bevölkrig aglegt worre isch, sin alli andere Seä as Baggerseä entstande un dementsprechend mit Grundwasser ufgüllt. Numme dur dr Obfiger See fliesst e Bach, doch säller längt bi wittem nit us, dr Wasserhushald vum See z'bestimme. Im Obfiger See isch am längschte Kiis un Sand usbaggeret worre, doch wird säll sit 2007 abgwicklet.
Tunisee
Dr Tunisee isch e Badesee bi Benzhuse im Stadtdeil Hochdorf, umiddelbar nordöschtlich vum Autobahnaschluss Friburg Nord an dr A5. Er lit im e Campingplatzglände.
Brisgisee
Dr Brisgisee (dt. Breisgausee) - au as Silbersee bekannt - lit gli südlich vum Tunisee uffem gliche Campingplatz. Dr Brisgausee isch ebefalls e Badesee un dur e Damm vum e parallel verlaufende kleinere See trennt.
Moosweiher
Dr Moosweiher lit im Stadtdeil Landwasser im e Park umiddelbar am End vu dr Strossebahnlinie 1 vu dr Friburger Verkehrs AG. Er isch ebefalls e Badesee. Bim Friburger Triathlon findet im Moosweiher s'Schwimme statt.
Ludwig IX. (Frankreich)
Dr '''Louis IX. vo Frankriich''' (* 25. April 1214 z Poissy, vermuetlig uf dr Burg Poissy; † 25. August 1270 z Karthago), isch vo 1226 bis 1270 Köönig vo Frankriich us dr Dünastii vo de Kapetinger gsi. Mä säit em mänggisch au dr Ludwig dr Häilig, oder uf Franzöösisch Saint Louis. Für die arabisch-muslimischi Chroniste isch er äifach Raydāfrans gsi.
Freiburger Seen
Flückigersee
Dr Flückigersee zwische dr Stadtdeile Betzehuse un Mooswald lit midde im Seepark innerhalb vu dr gschlossene Bebauig vu dr Stadt. Er isch ebefalls e Badesee, am Nordoschtufer befindet sich mit em Weschtbad s'gröscht Friburger Schwimmbad, uf dr Südsite isch d'StuSi, d'Friburger Studentesidlig. Yber zwei Strossebahnhaldestelle isch dr Flückigersee sehr guet erreichbar. D'Wasserqualität wird bi längere Hitzeperiode allerdings nimmi ideal. Dr Seepark isch 1986 s'Gelände vu dr Landesgarteschau z'Friburg gsi.
Ludwig IX. (Frankreich)
Dr Louis zelt zu de bedütende öiropäische Monarche im Middelalter. An sini Herschaft erinneret mä sich z Frankriich as e goldigs Zitalter (le siècle d’or de St. Louis), wo s Land uf eme wirtschaftlige und politische Höhepunggt gsi isch. Er isch dr Aafüerer vo zwäi Chrüzzüüg gsi und noch em Dood vom Kaiser Friedrich II. vo Hohestaufe het men en under de öiropäische Herrscher as primus inter pares aagluegt, wo moralisch so integer gsi isch, ass er dr Schiidsrichter in iire Händel worde isch.
Dr Louis isch seer fromm gsi (amour de Dieu), und alles won er gmacht het, isch us dr Sicht vom christlige Glaube choo. In middelalterlige Köönigsliste het dr Louis au dr Übernaame „Prud'homme“, was druf aaspiilt, wien er sis Lääbe gläbt het, uf dr Basis vo dr prud’homie, was e Mischig us Määssigung, Vernumft, Dapferkäit und ritterliger Höfligkäit gsi isch. Sini Zitgenosse hä em mänggisch aber au as „Mönchsköönig“ bezäichnet, und scho zu Läbzite het er dr Ruef vom ene Häilige gha, und die katholisch Chille het en denn 1297 au hälig gsproche. Sithäär gältrt dr Louis as dr Idealtüpus vom ene christlige Herrscher. Si Gedänkdaag isch an sim Doodesdaag, am 25. August.
Im Louis si Verheltnis zu Heretiker, Unglöibige und de Juude
As religiööse Fanatiker het dr Louis alli Lüt bekämpft, won er as unglöibig aagluegt het. Zum die, wien er s gsee het, heretische Katharer usrotte, het er d Inkwisizioon versterkt. 1243 het er iiri Hauptburg Montségur lo belaagere, und wo d Verdäidiger im Joor druf kapituliert häi, het er sä lo verbrenne. Gege Unglöibigi wie d Muslim oder d Mongole het er Chrüzzüüg organisiert und Lüt lo zwangsdaufe. D Juude het er zerst mit wirtschaftlige Massnaame verfolgt, wie em Verbot vo dr Gäldwäggselwirtschaft. Vom 3. Merz 1240 aa het er denn im ganze Land dr Talmud lo beschlagnaame und het duusigi vo Talmud Büecher 1242 z Bariis bim ene Autodafé lo verbrenne. 1247 het dr Babst das zwar verbote, aber dr Louis het äinewääg witer gmacht. 1252 het er befoole, alli Juude us Frankriich z verdriibe, und nume Konvertite zum Christedum häi döfe bliibe. D Juude häi vo 1269 aa bsundrigi Chläider müesse aahaa, wie s scho s Vierte Laterankonzil vo 1215 empfoole ghaa het: Die jüüdische Manne häi e Rouelle, e gääle Ring, uf dr Brust müesse aamache und d Fraue e bsundrigi Huube aazie. Aber wenigstens het dr Louis IX. käi Gwalt brucht gege sä und wo s im Anjou Pogrom gege d Juude gee het, het er die Verantwortlige vor Gricht gstellt und lo hiirichte. Aber dr Louis het doch dr Aafang gmacht drmit, ass d Obrikäit d Juude duet usgränze, und dr Antijudaismus vom Staat us het sich in Öiropa afo verbräite.
Freiburger Seen
Dietebachsee
Dr Dietebachsee neigt wäge sinere gringe Grössi im Summer zum Umkippe, so dass in sehr heisse Johre um dr Auguscht rum scho vum Bade zitwiis het müesse abgrote werre.
Waldsee
Dr Waldsee isch dr äldischt Friburger See. Er lit im Dreisamdal südlich vu dr Hölledalbahn im Stadtdeil Waldsee, wo uf dr See daift isch, un isch e beliebts Usflugszil mit Restaurant. Bade isch nit möglich, aber es git e Bootsverleih. Im Winter wird dr See, wenn s'Iis dick gnue isch, zum Schlittschuehlaufe freigäbe.
Anjoutey
Anjoutey (ditsch Anschatingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Freiburger Seen
Walderschhoufemer See
Dr Walderschhoufemer See (dt. Waltershofer See) lit weschtlich vu dr A5 im Mooswald uf dr Gmarkig vu Walderschhoufe. Er wird vum Grundwasser vum ehemolige Riselfeld gspeist un isch dorum starch eutrophiert, so dass d'Wasserqualität fier s'Bade z'schlecht isch. Angle isch - mit Angelschin entsprechend vu dr Bestimmige - möglich.
Wäge dr Eutrophierig het mer au dr Plan, ihn mit em 100m südlich glägene Obfiger See z'verbinde, wiider falle lo.
Anjoutey
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
François Asselineau
Dr François Asselineau (* 14. September 1957 z Paris) isch e franzöösische Politiker, isch Generalinspäkter für d Finanze gsi und het d  UPR grindet.
Freiburger Seen
Obfiger See
Dr Obfiger See (dt. Opfinger See) uf dr Gmarkig vu Obfige ziegt sich 100 m südlich vum Walderschhoufemer See öppe 1,5 km an dr Weschtsite vu dr A5 entlang, vu dert dur e nit emol 100m breite Streife mit eme 5-8m hoche Damm trennt. Dr See isch 200m, in dr Middi no 600m breit. Er isch dr bi wittem gröscht Friburger See. Dr Kiisabbau wird sit 2007 abgwicklet, was im Norde vum See zue Probleme füehre chännt, wil ohni dr Kiisabbau s'Wasser nimmi gnue umgwälzt wird. Mer fürchtet, dass dr See no wie dr Walderschhoufemer See umkippe chännt.
Anjoutey
Gschìcht
Anjoutey ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1234.
Freiburger Seen
Obfiger See
Dr Obfiger See lit midde im Mooswald un isch dr beliebstischt Badesee, wo im Süde au Grillmöglichkeite un e Kiosk het. Dr nördlich Beriich stoht under Naturschutz. Bis in die 1990er Johre het mer au vili Windsurfer uffem See gsähe, doch isch säller Sport inzwische us dr Modi chumme. D'Uferwäg sin alli gschotteret un im Süde isch e grosse Parkplatz im Wald. Die nächscht Bushaldestelle isch öppe ei Kilometer entfernt bim Chleine Obfiger See. S'Nordufer cha mer vum Riselfeld un Mundehof us guet mit em Fahrrad erreiche.
Anjoutey
Gschìcht
S Gebiet um Anjoutey hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Freiburger Seen
Obfiger See
As einziger Friburger See het dr Obfiger See au e Zue- un e Abfluss, aber säller isch fier dr Wasserhushald bedütigslos. Dr See hängt wie alli anderi Baggeseä au am Grundwasser.
François Asselineau
Er isch zerst Mitgliid vom Rassemblement pour la France (RPF) worde, het denn aber si äigeni politischi Bardei gründet, d Union Populaire Républicaine (UPR), wo im Brogramm het, ass Frankriich us dr Europäische Union, dr Eurozone und dr  NATO wurd usdrätte. Im Joor 2012 het er bi dr Bresidäntschaftswaal welle kandidiere, es isch em aber nid glunge, 500 Underschrifte vo Mandatsdrääger z sammle, wo mä brucht für dass d Kandidatur offiziell anerkennt wurd.
Anjoutey
Verwàltung
vun Anjoutey ìsch. Anjoutey ghert zem Kommünàlverbànd.
Freiburger Seen
Chleiner Obfiger See
Dr Chlei Obfiger See (dt. Kleiner Opfinger See) lit ebefalls im Mooswald südlich vu dr Stross uf Obfige. Si Ufer isch e beliebte Grillplatz. Bade cha mer au.
François Asselineau
Bi dr Bresidäntschaftswaal 2017 het er fir d UPR kandidiert.
Freiburger Seen
Arlisemer See
Dr Arlisemer See (dt. Arlesheimer See) im Diengemer Bann vum Mooswald lit öschtlich vu dr A5 schwer zuegänglich im e Naturschutzbiet, wo anno 1966 igrichtet worre isch. Witters zue sällem See im Hauptartikel.
Rüttimattesee
Dr Rüttimattesee (dt. Reutemattensee) zwische Dienge (dt. Tiengen) un em Autobahnaschluss Friburg Süd isch as ehemolige Baggersee besser underem Namme Diengemer Baggersee bekannt. Er isch mit 1,3 ha Flächi e zimli kleine See un si Ufer wird gern fier Fäschtli gnutzt.
Quellehiwiis
D'Date beruehe uf Agabe vu dr digitale amtliche Landkarte 1:25.000 vum Landesvermessigsamt Bade-Württeberg. D'Seeflächene sin mit em Flächevermessigstool vu dr Software usgmesse, d'Höheagabe beruehe uf dr Isohypse vu dr Karte. Dementsprechend sin d'Flächeagabe mit ere Usicherheit vu circa 5%, d'Höheagabe mit circa 3 m. Anhand vu dr Karte isch au georeferenziert worre, nooch Möglichkeit gäbbe d'Koordinate d'Seemiddi a.
Hochburg
Hochburg stoht fir
In ere iberdraite Bedytig stoht Hochburg au fir:
Forchach
Foarcha (amtlich Forchach) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Geografi
Foarcha likt im Lechdal, am Rand vo dr Lechaue. D Nochbergmoanda sin Reutte, Stanzach und Weißenbach am Lech.
Gschicht
Foarcha ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1200 als "Vorhach".
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vo dr 287 Aiwohner sin im Johr 2001 33 Ausländer gweacha.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 287 Aiwohner 259 Daitsch als Umgangsproch aagea, 27 Daitsch und andere Sproche und 1 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Foarcha ghert zum Bairisch.
Rückstoßantrieb
Dr Rückstoossaadriib oder Reakzioonsaadriib isch e braktischi Aawändig vom Dritte Gsetz vom Newton. S Objekt, wo adriibe wird, zum Bischbil e Rageete, wird dur e Rückstooss mit dr gliiche Chraft vorwärts beschlöinigt, wie s Aadriibsmedium gege hinde usgstoosse wird.
Im Wältruum isch dr Rückstoossaadriib die äinzigi Möglichkäit, e Ruumschiff äwägg vo masseriiche Himmelskörper und starke Straaligskwelle z beschlöinige.
Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch
Dr Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch (🇷🇺, wüsseschaftligi Dransliterazioon Kazimir Severinovič Malevič, polnisch Kazimierz Malewicz; * 11. Februarjul./23. Februargreg. 1879 z Kiew; † 15. Mai 1935 z Leningrad) isch e Mooler und dr Hauptverdräter vo dr Russische Awanggarde gsi, Wäägberäiter vom Konstruktivismus und Begründer vom Suprematismus. Er isch vo de franzöösische Spootimpressioniste, Fauves und Kubiste beiiflusst worde. Si abstrakts suprematistischs Gmäld S Schwarze Kwadrat uf wissem Grund us em Joor 1915 isch e Mäilestäi in dr Moolerei vo dr Modärne und wird as „Ikone vo dr Modärne“ bezäichnet.
Betriebssystem
Es Betribssyschtem isch d Programm-Schnittstelle zwüsched em Aawender und em Computer. S vewaltet Spicher, I- und Usgabegrät, stüret d Usfüehrig vo Programm und reglet d Benutzervewaltig. Imene Schichtemodell stoht s Betriebssystem zwüsched de Hardware und de Programm.
Es moderns Betriebsystem wiisd folgendi Leistigsmerkmal uf:
Multitasking Multitasking wird vo allne moderne Betriebssystem understützt und bedütet, dass mehreri Ufgobe (Prozesse, Tasks) bzw. Programme glichzitig abgarbeitet werded. So cha währed de Rechtschribprüefig vom Word au no de Speicherablauf und en download laufe. De Vorteil isch offesichtlich, stellt aber für de Computer es Problem dar, well grundsätzlich nur eis Programm ufs Mol cha laufe. D Lösig isch so entwichlet worde, dass de Prozessor extrem schnell zwüsched de laufende Programme hin und her schaltet und somit es Gfühl vo Glichzitigkeit entstoht. Das Umschalte chostet jedesmol Ziit und Vewaltigsufwand fürs Betriebsystem, do jedesmol genau abgspeicheret wird wo s Programm gad gstande isch.
Zu de bekannteste Betriebssystem ghöred d Distributione vo Linux,OS-X vo Apple und Windows vo Microsoft