cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ein andalusischer Hund
Inhalt
D Szeene si dur käi Handlig verbunde, au wenn si die gliiche Persone zäige. Si si dur Zwüscheditel (Acht Joor spööter, Gege drei am Morge früe, Vor sächzää Joor, Im Früelig) grob vonenander drennt. Bekannti Schots si d Brüst von ere Frau, wo sich under de Händ vom Maa in iir Hindere verwandle, e Hand, wo in dr Düüre iiklemmt isch, mit eme Loch, wo Amäise drus uuse chrieche und dr Maa, wo verschidnigi Sache an zwäi Säili hinder sich härziet: drunder zwäi Konzärtflüügel, wo s in jeedem e Kadaaver vom ene Eesel het, und zwäi Brüeder vo dr Armeschuel (Seminariste).
Litratuur
Dr Buñuel het nume en äinzige Abdruck vom Szenario in dr Zitschrift La Révolution surréaliste vom Dezämber 1929 autorisiert. E dütschi Übersetzig und Bilder us em Film si in:
Zweiter Italienisch-Äthiopischer Krieg
De Zweiti Italiänisch-Äthiopischi Chrieg (Italiänisch seconda guerra italo-etiopica, au Äthiopiechrieg (Italiänisch Guerra d'Etiopia oder Abessiniechrieg) isch de erst grossi Konflikt ksi, won e europäischi Macht nach em Erste Wältkchrieg aagfange hät. Es hät sich debi um e völkerrächtswidrige Agriffs- und Eroberigschrieg vom faschistische Königriich Italie ghandlet. De Chrieg hät am 3. Oktober 1935 agfange und bis zum 9. Mai 1936 duret.
Vorgschicht
Italie hät sini Träum vorerst falle la und sich uf d Eroberig vo anderne Kolonie wie Libye 1911 konzentriert. Nach em Marsch uf Rom, wo de faschistischi Revolutionär Benito Mussolini z Italie d Macht überno hät, hät Italie ab Afang vo de 1930er en Expansionskurs igschlage. Äthiopie, näbe Liberia s einzige unabhängige Land vo Afrika, isch, nachdäm d Italiäner händ müesse de Plan von ere Annexion vo Liberia ufgä, will es zum en Eklat mit de Schutzmacht USA cho isch, erneut is Visier cho.
1932 hät de Mussolini mit Provokatione vom Marschall Emilio de Bono versuecht d Stärchi vo de äthiopische Armee usezfinde. Im Dezämber 1934, wo s zum Zwüschefall am Wal-Wal (Ogande) cho isch, und 30 somalischi Askari, wo i italiänische Dienste gstande sind, vo äthiopische Gränztruppe verschosse worde sind, het sich de Mussolini zämme mit em italiänische König Viktor Emanuel III. zum Überfall uf Äthiopie entschlosse.
Verlauf
Am 3. Oktober 1935 sin italienischi Soldaten unter em Emilio De Bono vu Eritrea us z Äthiopie yymarschiert un hän dr Chrieg aagfange. Dää Chrieg, wu d Italiäner Giftgas yygsetzt un gege d Haager Landchriegsornig verstoße hän, isch sibe Monet gange, voreb dr Chaiser Haile Selassie in s Exil gangen isch un d Italiener dr Siig verchindet hän. D Invasion isch vum Velkerbund verurdailt un s Königriich Italie isch en Aggressor gnännt wore, s sin aber nume wenig Sanktione verhängt wore. Im Mai 1936 isch Äthiopien schließli Dail vum italienische Kolonialbiet Oschtafrika worde. Drotz ass di italienisch versuecht het, d Oberschicht mit Masseverschießige z vernichte, isch s ere nie glunge, s ganz Land z kontrolliere. Zwische 1935 un 1941 sin zwische 350.000 un 760.000 Ethiopier em italienischen Expansionsdrang zum Opfer gfalle, zwüsche feuf un zeh Prozänt vu dr äthiopische Gsamtbevelkerig.
Uswirkige
D Verkündig vom Siig am 9. Mai 1936 vom Balkon vom Palazzo Venezia us, hät bi de italiänische Bevölkerig grossi Begeisterig usglöst und em Mussolini sini Popularität hät sich starch gsteigeret. De König Viktor Emanuel III. isch zum Kaiser vo Äthiopie usgrüeft worde und de Befählshaber vo de Südarmee z Äthiopie, de Rodolfo Graziani isch zum äthiopische Vizekönig worde. D Chrieg isch territorial und wältpolitisch en Erfolg für Italie ksi, wirtschaftlich isch es aber vorerst es Verlustgschäft ksi.
Literatur
Monographie
Sammelbänd
Ufsätz us Sammelbänd
Witerführendi Literatur
Bebhionn (Mond)
D' Bebhionn (au Saturn XXXVII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckig vu dr Bebhionn durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna und Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 9. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
D'Bebhionn het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2004 S 11 erhalde. Im April 2007 isch dr Mond no uf die keltisch Götti Bebhionn (auch Bébinn) daift worre.
Bahndate
D'Bebhionn umchreist dr Saturn uf ere exzentrische Bahn in guet 835 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,469 wobi d'Bahn mit 35,01° gege d'Ekliptik gneigt isch.
D'Bebhionn ghört zue dr Gallische Gruppe vu dr Saturnmönd.
Ufbau un physikalischi Date
D'Bebhionn besitzt e gschätzte Durchmesser vu guet 6 km. Vil meh isch nit iber si bekannt.
Kander (Schweiz)
D Chander isch e Fluss im Berner Oberland, wo oberhalb vo Chanderstäg sini Quele het und in Thunersee ine fliesst. De Name chunnt us em Keltische und bedütet »die Wiissi, Glänzigi«.
Flusslauf
D Quele vo de Chander lige im Blüemlisalpmassiv ir Gmeind Chanderstäg und werde vom Chanderfirn gspise. Dr oberst Teil fliesst dür ds Gasteretal, denn vo Chanderstäg bis Frutige dür ds Chandertal. Underhalb vo Fruttige wird ds Tal aber Fruttigtal gnennt. D Chander fliesst sit 1714 dür ne künstleche Kanal i Thunersee, vorher isch si underhalb vo Thun direkt i d Aare ine gflosse.
Di wichtigste Nebeflüss si dr Schwarzbach, wo im Biet vo Leukerbad afoot und vo der Gemmi i d Chander abechunnt, dr Öschibach us em Öschinesee, d Entschlige und d Simme.
Turingmaschine
D Turingmaschine isch e Modäll, wo dr britisch Mathematiker Alan Turing 1936 entwigglet het, für zum e Klass vo berächebare Funktione zu bilde. S ghört zu de grundlegende Konzept vo dr Informatik.
Dr Turing het s Modäll im Rahme vom Hilbertprogramm zur Lösig vom so genannte Entscheidigsproblem, wo dr David Hilbert im Johr 1920 formuliert het, in dr Schrift "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem" vorgstellt. Si Absicht isch gsi mit dr Turingmaschine e Modäll z mache vom mathematisch schaffende Mensch.
S Bsundrige an ere Turingmaschine isch, ass si mit nume drei Operatione (Läse, Schriibe und Schriib-Läs-Chopf bewege) alli Broblem cha löse, wo au vom ene Computer chönne glöst wärde. Sämtligi mathematischi Grundfunktione wie Addition und Multiplikation löön sech mit dene drei Operatione simuliere. Die drei eifache Operatione länge für zum komplexi Operatione vo de gängige Computerprogramm z simuliere. Ere Funktion, wo eso mit ere Turingmaschine cha berächnet wärde, sait me e turingberächebari Funktion.
D Church-Turing-These stellt d Behauptig uf, ass e Turingmaschine mathematischi Funktione cha löse wo vo Mensche berächebar si. Dodrus darf me aber nit schliesse, ass e Turingmaschine alli mathematische Funktione chönnt löse. So cha me öbbe anhand vom Stopproblem zeige, ass es mathematischi Funktione git, wo vo Turingmaschine (und dorum noch dr Church-Turing-These au vom Mensch) nit chönne berächnet wärde.
.cat
Voreb d .cat Domain verfiegbar gsi isch, hen di katalanische Inschtitutione, Firme un Lit .es odr .fr vewendet, oder e paar bizarri oder luschtige. Zum Bispil het d Stadt Girona de Domainnome vun .gi (Gibraltar) verwendet. Sponie beonsprucht aber d Souveränität iber Gibraltar un isch gonz un gar nit begeischtert gsi, wel Gibraltar uff die Art onerkonnt worre isch.
ICANN het ussdricklig verbotte, d .cat Domain fir Syte iber Katalog (ängl. Abk. cat) z nämme, wänn si nit in Katalanisch gschriibe sin oder iber di katalanisch Kultur.
Klimastreik
De Klimastraik, im Weltsche grève du climat oder Grève du climat, z Tütschland und in anderne Länder aber Fridays For Future („Frittig für d Zuekumpft“) isch en internationaali Biwegig vo Jugedliche, bsundrig vo Schüeller und Schüellerine, aber o vo Studente und Studentine, wo sich deföör isetzid, as d Regierige vo de anzelne Länder endlich emole ernsthafti Schritt undernemed, demit d Klimaerwärmig iidämmt were cha.
Gschicht
Die weltwiiti Jugedbiwegig isch vo de schwedische Klimaschützeri Greta Thunberg uusgange. Si hett im Augste 2018 ufgrund vo der groose Hitz und ussergwöönliche Tröchni im Summer, am erste Schuelttagg noch de Feri vorem schwedische Riichstaag demonstriert, und het e Plakaat ghebt, wo ‘Skolstrejk för klimatet’ („Schuelstraik för s Klima“) druff gstanden isch. Drufabe hett si denn jede Frittig gstraikt und bald hend sich ere o anderi Schüeller aagschlosse. Mittlerwiile hend sich Jugedlichi i villne Stedt uf de ganze Welt zämetue und hend o afange för s Klima straike. I de Schwiiz isch de ersti Klimastraik am 14. Dezember 2018 z Zöri mit 300 Tailnemmer doregfüehrt wore.
Die Jugedliche verlanget debii, as di lokaale Regierige und Landesregierige de Klimanotstand uusrüefid und ernsthafti Schritt gege d Erderwärmig undernemid. Si wörffed a de ältere Generatione vor, ass si ene d Zuekumpft chlaue tüegid. De Basler Groossi Root hett am 20. Februar 2019 als ersts Schwiizer Parlament enere Resolution zum Klimanotstand zuegstomme.
Am 15. Merz 2019, au en Frittig, hetts rond 1700 Kundgebige weltwiit gee. I de Schwiiz hebid a dem Tag rond 65'000 Mensche för d Umsetzig vom Pariser Klimaabkomme und d Usrüefig vom nationale Klimanotstand demonstriert.
Kritik
De Klimastraik chunnt bi villne Lütt schlecht aa, vor alem bi asige, wo a de Mainig sind, as da mit de Erderwärmig gär nöd stimi. Vili nemed d Aaliige vo de „Chind“ nöd ernst und mainet, si tüeged nume drum straike, demit si e Grund zom Schuelschwenze hebid. Si sölid besser i d Schuel goo und lerne d Zämehäng z verstoo. Hüüffig werd a de Jugedliche o vorgworffe, si lebid völig inkonsequent ud saiet di grössere Umweltverpester as di Erwachsnige, scho drom, well si ständig am Natel (Handy) hanged und mit em Flugi uf Maturarais flüügid.
E paar Schuele hend adroot, as die Schüeller und Schüellerine, wo wegem Straik nöd i d Schuel chömid, mit disziplinaarische Maasnaame rechne müesid und as die, wo nöd ane Prüefig chömed, automaatisch en Ainer öberchömid.
Villingen-Schwenningen
Villinge-Schwenninge isch d Hauptstadt vum Schwarzwald-Baar-Kreis, e Großi Kreisstadt un s'Oberzentrum vu de Region Schwarzwald-Baar-Heuberg.
Geografi
Villinge leit am iibergang vo de Baar-Hochmulde en Schwarzwald, Schwenninge liit feef Kilometer eschtlich uf de Baar. D'Brigach, oaner vu de Quellflüss vu de Donau fließt durch Villinge, un z Schwenninge entspringt de Necker. D'europäisch Wasserschiide goaht also mitte durch d'Stadt genauso wie d'friarne Grenz zwische Wirtteberg un Bade. D'Stadt isch 1972 durch d'Vueinigung vu Villinge un Schwenninge entstande. Si hätt uugfähr achzgduusig Iiwohner, wo zimlich gliichmäßig uf die beide Schtadtteil vuteilt sin. Zu Villinge-Schwenninge gheret no folgende Ortschafte: Herzogewiiler, Marbe, Mühlhuuse, Oberesche, Pfaffewiiler, Riehte, Danne (Tannheim), Weige un Wiilerschbach.
Dr Bann bstoht us 32,8 % Landwirtschaftsflechi, 46,5 % Wald, 19,6 % Sidligsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
Wirtschaft
Die beide Städt hen nochem Krieg ä scheene Feinwerktechnische- und Elektronische Industri ufbaut. Die bekannteschte sin de Kienzle mit sine Büromaschine, Parkuhre un Taxameter un SABA mit Radio un Fernseh gsi. Die billig ferneschtlich Konkurenz hät aber, i de 70er un 80er Johr vum vorige Johrhundert, de heimische Firme arge Konkurenz gmacht, worufna vil de Bach nab gange sin. Wege sellem hätts denn au en huufe Arbeitslose ghet, aber inzwische hätt sich d'Wirtschaft guat erholt. Momentan isch de greeschte Arbeitgeber de Continental. Da schaffet um die 1500 Liit. De Continental stellt hauptsächlich Kombiinstrument un Fahrteschriiber fir Laster her, isch also en Zuliiferer fir d'Autoinduschtri. Des wiitere sin z'Villinge und au z'Schwenninge viile mittelständische Unternehme, zum Biischpil de Lampe Hess un de Binder Magnete (Kendrion). En net zu unterschätzende Wirtschaftsfaktor isch inzwische au die Berufsakademi un di Uusestell vu de Fachhochschuel z'Furtwange.
Historische Villinger Fasnet
De erschte urkundliche Beleg für'd Fasnet z'Villinge stammt uus em Johr 1467. Im Johr 1584, isch d'Fasnet im Zämmenhang mit Studente vu de Universität Friiburg erwähnt worre, die isch domols wege de Pescht ii's Franziskanerkloster noch Villinge uusglagert worre. D'Narro-Zumpft goht devu uus, dass ihre Hauptfigur, de Narro, in sellere Ziit entstanden isch.
Ablauf vu de Villinger Fasnet
Wie i de andere schwäbisch-allemannische Fasnets Hochburge fängt d'Fasnet au z'Villinge am 6. Jänner a. D'Scheme were i de Wohnunge uffghängt un im Städtle wird de Narrobrunne gschmückt. Am Ziischtig Obed, vor em Schmotzige Dunschtig, findet am Wareberg des greeschte zumpftunabhängige Rolleschittle statt. Am näschte Obed treffet sich die altehrwürdige Narros zum Rolleschittle vu de Zumpft i de Stadt. Am Schmotzige Dunschtig isch Kinderfasnet, am Fasnetssamschtig es Uffstelle vum Wueschtbrunne und am Fasnetssunntig d'Schlisselübergab durch de Oberbürgermoaschter a de Zumpftmoaschter. Am Fasnetmentig, em wichtigste Tag vu de historische Fasnet, giits am Morge um niine de historische Umzug vu de Narrozumpft. Mittags um zweie giits dann no en net so historische Maschgerelauf fir die Tourischte. I de Ziit vor, während un noch de Umzüg duet (sott) de Narro strähle. Da duet mer de Liit uf humorvolle Art a ihre Verfehlunge erinnere. Bim große Umzug am Fasnetsziischtig nehmet die meischte vu de Villinger-Schwenninger Fasnetsvereine teil.
Stephan Eicher
Dr Stephan Eicher (* 17. August 1960 z Münchenbuchsee bi Bern) isch ä Schwizer (Rock-) Chansonnier. Är singt sini Lieder uf Französisch, Dütsch, Änglisch, Italiänisch u Bärndütsch. Bekannt isch är ir Schwiz i dä 1980er Jahr mit sire Bänd Grauzone mit äm hit Eisbär worde. Siders isch är z Frankrich und o ir Schwiz mit verschidnige Bänds erfougrich ungerwägs.
Läbä u Wärch
Dr Stephan Eicher stamm us ärä jenischä Familie. Sini Chindheit het är z Münchebuchsee verbracht; speter isch är de i nes Internat z' Hasliberg gange. Sini musikalischi Usbiudig het är du de ar Zürcher Kunstschu F+F becho. Dert het är o glehrt wie me mit ämänä Komputer komponiert.
Sini erschti Platte Eisbär het dr Stephan Eicher no mit sim Brüätsch Martin zäme 1980 aus Bänd Grauzone ufgno. Später het dr Stephan Eicher de allei u prägt vo wäuschne Chansonniers Plattene ufgno.
Mit de Plattene I tell this night u Silence het är sech i de 1980er Jahr ir Schwiz chönne etabliert. Diä zwo Plattene het dr Stephan Eicher quasi allei ufgno und au Instrumänt säuber gspiut.
2001 isch de äs bescht-of Aubum usecho. Äs het Hotel*s, nach em Hotel Hess z Ängbärg gheisse. Säb Hoteu isch über Jahr wie es zwöits Deheim für e Stephan Eicher gsy. 2003 isch dr Stephan Eicher für d Platte Im Taxi von Hamburg bis Palermo, eine musikalische Reise durch die Kulturen zimlech wiit mit em Taxi ungerwägs gsy. Ds Titustück Taxi Europa het är mit äm Herbert Grönemeyer u äm Max Gazzé ufgno.
Für d Platte Eldorado het ihm 2007 dr Zürcher Schriftsteuer Martin Sutter Texte gschribe. Die zwe si gueti Fründe u dr Stephan Eicher het 2009 d Lieder für am Martin Sutter sis Musical Geri gschribe.
Analogcomputer
Analogcomputer oder Analogrächner si Computer, wo Berechnige uf dr Grundlag vo mechanische oder elektrische Vorgäng bzw. Abbildige mache, wo gliichartig wirke zu de Problem wo s z löse git. Bi Analogcomputer wird d Eigenschaft usgnützt, ass es in eme bestimmte Gültigkeitsberiich en eidütigi Abbildig zwüschen em Verhalte vom Original und vom Modäll git. Me cha also mit em Modäll s Verhalte vom Original simuliere.
Analogcomputer si früehner hüfiger zur Simulation vo Regelvorgäng igsetzt worde, si hüt aber fast vollständig vo Digitalcomputer verdrängt worde. In ere Übergangszeit het s au Hybridcomputer ge, won e analoge mit eme digitale Computer kombiniert hai.
Vergliich mit Digitalcomputer
Analogcomputer repräsentiere ihri Date meistens nit as diskreti Wärt wie d Digitalcomputer, sondern as kontinuierligi – ebe analogi – Grösse, zum Bispil in Form vo geometrische Lengä, Winkel, Wasserständ (Wasserintegrator), elektrische Spannunge oder Ström, es git aber au quasi digitali Analogcomputer, sogenannti DDAs (Digital Differential Analyzers), won e Nochbildig, wo zun ere Problemstellig analog isch, mit Hilf vo digitale Grundelemänt (Summierer, Integrierer und Multiplizierer) möglig mache.
Dr gross Vordeil vo Analogcomputer gegenüber Digitalcomputer isch ihri Ächtziitfähigkeit und ihri prinzipbedingt hochi Usführigsparallelität. Das füehrt zun ere dütlig grössere Rächeleistig gegenüber algorithmisch programmierte Maschine. Die Leistig wird aber mit ere geringere Rächegnauigkeit, wo im beste Fall bi öbbe 0,01 Prozänt lit, ufgwooge.
St. Peter und Paul (Zürich)
Sankt Peeter und Paul isch e katoleschi Pfarrchile z Züri.
Es isch di eerscht Chile, wo d Katolike z Züri sid dr Refermazioon ganz nöi hend töörfe poue. Wo im Kultuurkampf d Meerhäit vo de Zürcher Katolike chrischtkatolisch woorden isch, hend sech die Katolike i dr Stadt, wo röömisch-katolisch plibe sind, früsch müessen organisiere.
I dr Noochbergmäind Ussersyl (sid 1893 en Stadtdeil vo Züri) het dr Poumäischter Rudolf Gottlieb Gull (1832–1911), wo spööter z Züri au s Landesmuseeum gmacht het, ane 1874 d Chile im nöigootische Stiil pout, wo sid dr Yweijig ane 1885 s Patrozinium Peeter und Paul het.
Wo gly drufabe au di refermiert Chilegmäind vo Ussersyl e nöji Chile pruucht het, isch s ere wichtig gsi, ass ire Turm na hööcher wird weder dää vo de Katolike: Dr Sankt Jakobs-Chileturm vo Ussersyl am Stauffacher, nume grad 200 Meter vo Peeter und Paul ewägg, het drum e Hööchi vo 80 Meter überchoo.
1980 isch di neugootisch Chile Sankt Peeter und Paul under Bundesschutz gstellt woorde.
Hüt isch näbedra au no s Altershäim St. Peeter und Paul.
1517
gstorbe
Datum nid bekannt:
Elizabeth Taylor
D Elizabeth Rosemond Taylor, DBE (vilmol au: „Liz“ Taylor; * 27. Februar 1932 z Hampstead, London; † 23. März 2011 z Los Angeles, Kalifornie), isch e US-amerikanisch-britischi Filmschauspileri gsii. Si het Starruhm as Chinderdarstelleri erlangt un as Leading Lady vum Hollywood-Studio MGM, wu si vu 1942 bis 1958 unter Verdrag gsi isch. D Taylor het in vil vu dr rentabelschte Film vu dr Zyt mitgwirkt un isch as Karakterdarstelleri zwaimol mit em Oscar uuszaichnet wore. Dur ihri Ufdritt in Film wie Die Katze auf dem heißen Blechdach un Plötzlich im letzten Sommer isch ihre Namme äng mit dr Popularisierig vum dramatische Wärch vum Tennessee Williams verchnipft. Ihri Prominenz het d Elizabeth Taylor widerholt gnutzt go uf bolitischi un gsellschaftlgi Problem ufmerksam z mache; di grescht Resonanz het si mit ihre Fundraising-Aktivitete fir d AIDS-Ufklerig erziilt. Im Mai 2000 isch si vu dr britische Chenigi Elisabeth II. in dr Adelsstand ghobe wore. D Elizabeth Taylor isch im Februar 2011 wäg Härzbschwärde in e Chrankehuus z Los Angeles yygliferet wore un isch am 23. Merz 2011 gstorbe.
Manhoué
Manhoué (ditsch 1915–18 un 1940–44 Manwald) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
S Dorf ìsch ìm Drissgjehrige Kriej gànz gschlìsse un àn re àndere Stell wìder ufgeböit worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Manhoué ìsch. Manhoué ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Manhoué ghert zem Lorrain.
Himinbjörg
Himinbjörg (aisl.: „Himmelberg, Himmelburg“) isch i de Nordische Mythologii de Wonort vom Gott Heimdallr. Er litt am Rand vo Asgard, grad bi de Regebogebrugg Bifröst.
Katholizismus
S Wort Katholizismus leitet sich vom Griechische κάτολος (κατά: abe, gege, entgege; ὅλος: ganz, umfassend) ab und bedütet im ursprünglige Sinn allumfassend, universell. Im griechische klassische Altertum hai dr Aristoteles und dr Polybius dä Begriff bruucht, und denn die erste Christe im ene nitkirchlige Sinn.
Z Europa het dr Katholizismus d Zivilisation vor allem in de Länder prägt, wo d Reformation schwach gsi isch oder mit dr Gegereformation zum grosse Deil wider rückgängig gmacht worden isch. Dodrzue ghöre Italie, Spanie, Portugal, Östriich, Bayre, Böhme und Frankriich, und au Irland, Pole und Kroatie, wo die nationali Identität mit em Katholizismus bsundrigs äng verbunden isch, wil sich in dene Länder die nationale Oppositionsbewegige gege Grossbritannie, Russland und d Osmane bzw. Serbe respektiv uf dr überliifereti Katholizismus gstützt hai.
Kandersteg
Chanderstäg (amtlich Kandersteg) isch e Iwonergmaind im Verwaltigskrais Frutige-Nidersimmetal im Berner Oberland.
Geografi
Chanderstääg ligt im obere Chandertal und isch flächemässig die viertgrösst Gmaind vom Kantoo Bern, devo sind aber 73% Alpezoone und drum nöd wertschaftlich nutzbar, je öppe 5% sind Kulturland und Wald, de Rest sind Alpe, wo s Vee gsömmeret werd.
Gschicht
Chanderstääg isch zum erschte Mol im Joor 1336 als de Kanderstege gnennt worde.
Bis zum 31. Dezember 2009 het d Gmaind zum Bezirk Frutige ghört.
Politik
Bi de Nationalrootswahle 2011 het s da Ergebnis ggää: BDP 32,1 %, CVP 0,7 %, EVP 1,1 %, FDP 6,6 %. GLP 4,3 %, GP 4,5 %, SP 11,7 %, SVP 34,9 %, Suschtigi 4,1 %.
Gmeindspresidäntin vo Chanderstääg isch d Barbara Jost-Schrepfer (Stand 2022).
s Woppe
S Woppe vom Chanderstäg zaigt de Frutigadler und drunter de Steg öber d Chander, em Fluss, wo em Dorf de Name ggee het.
Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 17,9 % gläge.
Vercheer & Tourismus
Scho i de Römerzitt het e Söömerweg vo Chanderstäg öber de Lötschepass is Walliser Lötschetal gfüert. Doch het de Weg nie e bsundrigi Bidütiig ghaa. Sid em Middelalter goot en Saumwääg über d Gemmi uf Leukerbad. Erscht mit em Bau vo de Lötschbergbaan vo 1906 bis 1913 het Chanderstäg e gueti Verchersaabindig öberchoo und hüt findet no de Autoverlaad dör de Lötschbergtunnel z Chanderstäg statt.
Mit de Realisierig vo de NEAT hed sech der Durchgangsvercheer för Chanderstäg starch gänderet, well jetz d Schnällzüg und die meischte Güeterzüg dure neu Basisdunnel, wo vo Frutige uf Araro goot, töif under Chanderstäg dure faare. D Regionalzüg vo Spiez uf Brig nää no d Bärgschtrecki und halte z Chanderstäg.
Chanderstäg isch mid de Iisebaa und uf der Taalstross guet erraichbar und de Tourismus bildet nebet de Alpwertschaft e wichtige Wertschaftsfaktor. Bergbaane und Gondeli bringet Wanderer und Spaziergänger an Öschinesee oder uf d Allmenalp. Di stail 400 Meter hööchi Felswand bi de Allmebaan isch uusbaut för schwindelfraiji Chletterer mit Nepalsteg und Tyrolienne. Im Winter gits no Skipiste und e Schlittelbaan und ono e Schlittschuebaahn.
Natuur
De Öschinesee ghört zum UNESCO Weltnaturerbe Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn. De abgschlossni und alpini Charakter vo de Gmaind und e sanfte Turismus füered dezue, as Chanderstäg no en intakti Natuur het mit ere Alpeflora und Fauna und seltnigi Pflanze, wie verschidnig Enzioone, Alpereebe, Fraueschue oder Männertroi und Edelwiiss, und typischi Alpetier wie Murmeli, Gämschi, Staibock und Staiadler, Schneehuen oder d Chrützottere sind no i de Berge rund um Chanderstäg haimisch.
Tielekt & Bruuchtuum
De Tielekt vo Chanderstääg oder ds Chanderstägertütsch zaigt gegenöber vom Berneroberländertielekt gwüssi Bsunderhaite uuf. S langi /a/ isch liecht verdumpft oder statt stüpfe haissts stupfe oder speat statt spaat, wi i de anderne Dörfer vo de Umgebig. De Tielekt ghöört zum Höchstalemannische, doch dringet immer mee hochalemannischi Forme in Tielekt, hets früener no Ããhe ghaisse, sait mer hüt Ankche, und treehe : trõõhe werd dör trinkche : trunkche verdrängt, statt gääre ghört mer au noi gärn. Aigehaite, wo au sus im Berner Oberland geltet, sind z. B. d Monophthongierig vo mhd./ei/, /ou/, /öu/ zu /e:/, /o:/, /ö:/, z. B. Geess statt Geiss und gloobe statt gloube und zwöö statt zwöi.
A Wienechte und am Noijoor züchet bis spoot i d Nacht ine d Pelzmartiga dör s Dorf und verschrecked d Lüüt. Denebet gis no Verain, wo de alti Bruuch vom Jodle pfleget.
Religion
Chanderstäg isch erst 1860 en aigni Chilegmaind wore. Doch isch scho ane 1510 e Chapeli baut wore, demit d Söömer öber d Gemmi und de Lötschepass vorem Uufbruch no chönet Bete. Zudem isch im Winter de Weg uf Frutige för di alte Mensche z schwer gsii. Wäred de Reformatioo hend d Chanderstäger d Bifell vo de Obrigkait nöd ganz bifolgt und drum isch da Chappeli und e Tail vo de Uusstattig erhalte blibe, denn d Reforamtore hend verlangt, as e Chile ooni aigne Pfarrer gschlosse werde müesst. Erst 1910 isch s Chappeli dör e Aabau und e Chileturn zunere rechte Chile uusbaut wore. Wege de katholische Churgäst und de Gastarbaiter isch denn 1927 di katholischi Maria-Chile baut wore. Sit wenige Joore lebt im eemoolige Hotel Waldrand zudem no e chliini buddhistischi Mönchsgmainschaft im Chloster Kloster Dhammapala.
Arianismus
Im Beriich vo dr Christologii stoht si im Gegesatz zur Trinitätslehr und wird vo de christlige Chillene und Glaubesgmeinschafte, wo die erste beide ökumenische Konzil anerkenne, as Häresii agluegt.
In dr Spotantike isch d Bezeichnig „Arianer“ au hüfig as Kampfbegriff vo de Ahänger vom Konzil vo Nicäa bruucht worde, ohni dass die Lüt, wo so bezeichnet worde si, unbedingt d Lehr vom Arius verträte hätte. Vili Althistoriker beschränke dorum hüt dr Usdruck „Arianer“ uf die unmittelbare Ahänger vom Arius und bruuche sust dr neutraleri Usdruck Homöer.
Vili vo de germanische Stämm si, wo si no im Oste vo Europa gläbt hai, zum Arianismus bekehrt worde und dr gotisch-arianisch Bischof Wulfila het d Bible uf Gotisch übersetzt. D Germane hai aber spöter under em Iifluss vo de autochthone katholische Völker, wo si underworfe hai in Middel- und Westeuropa, dr katholisch Glaube agnoh. Im Langobarderiich z Italie isch das offiziell 662 under em König Grimoald bassiert. In Nordafrika het s Trinitarier und Arianer bis zur Eroberig dur d Araber ge und wohrschiinlig au im spanische Westgoteriich.
Diesellokomotive
È Disellokomotyv isch ès Trybfaarzüg vo dè Ysèbaan, des sini Aatrybsenergy vo einem odder meererè ybautè Dieselmotorè bezièt.
Gschichtè vo dè Disellokomotyvè
Disellokomotyvè sin im historischè Volauf erscht nõch dè Dampf- un Elektrolokomotyvè entwickelet worrè. S große Brobleem vo dè erschtè Vosuèch mit Diselmotorè für d Ysèbaatraktion isch d Notwèndigkeit, dè Motoor laschtfrei z startè un erscht nõch èm Hochlaufè vom Motoer è kraftschlüssigi Vobindig zu dè Aatrybsräder un zu dè Schinnè z erzüügè.
Nõch aafänglichen Irrigè (Vosuèch, wiè bim LKW mit Rybigskuppligè aazfaarè) un singulärè Konzäpt (Disel-Druckluftlok mit Stangè-Aatryb wiè z. B. diè Disel-Sulzer-Klose-Thermolokomotyv stellt sich znägscht dè dissel-elektrischi Aatryb als bruuchbari Lösig usè, bi dèmm dè Diselmotoor èn Generator trybt, un dèm sin Stroom dè elektrischè Radaatrybsmotoorè uffgschaaltet wörd. Erschtmolls isch sell Konzept vom Juri Wladimirowitsch Lomonossow für è großi Streggèlokomotyv bi dè ab 1924 i dè Sowjetunion ygsetztè Disellokomoty SŽD-Baureiè Ээл2 aagwendet worrè. Sell Konzept hèt sich bis hüt enèrè starkè Vobreitig erfreut; großi Deil vo dè Güèterzuug-Traktion z Nordamerika wiè au i dè Sowjetunion hèn dôdruff basyrt. Als Import sin diè 6-achsigè Großdiselloks us dè Sowjetunion au i d DDR (BR 130/131/132/142 un BR 120) glangt.
Z Mitteleuropa, vo allem z Dütschland, hèt sich d Disellokomotyv im wesentlichè erscht nõch èm Zweitè Wältkrièg mit dè hùdraulischer Kraftübberträgig durrèsetzè. Selli basyrt uff dè Föttinger-Kupplig un èm Konzèpt vom Drèmomentwandler sowiè dè fèrtigungstechnischè Entwickligè vo Unternèmmè wiè Voith. Dõby sin au einzelni sechsachsigi Diselloks mit bis zuè 120 t Gwicht als Entwickligsmuschtèr baut worrè (è V 320, è BR 240 un è V 300 für d JŽ), allerdings hèt diè Dütsch Bundesbaan mee uff virachsigi Loks mit bis zuè 80 t Gwicht. Dè Grund isch dè fälende Bedarf a großè Leischtigè uffgrund vo dè Elektrifizyrig vo dè Hauptschtreggè.
Hütigè Stand vo dè Technik sin diselelektrischi Lokomotyvè für dè Güètervokeer mit übber 4400 kW Aatrybsleischtig; Trybzüüg mit turboelektrischè Trybköpf erreichet inzwischè Reisegschwindigkeitè vo 240 km/h bi nèrè Dauerleischtig vo dè Faarmotorè vo 3300 kW pro Trybkopf.
Vorteil un Nõchteil
Zu dè Vorteil vo dè Disellokomotyv zellet, dass si im Gegèsatz zu dè Elektrolokomotyv kei düèri Obberleitig benötigt un anderersits vor un nõch dè Faart nit so uffwendig im Baanbetrièbswärk gwartet wörrè muè wiè zu früènerè Zitè d Dampflokomotyv. Dõher isch dè weltwitè Bschtand vo dè Ysebaagsellschaft a DisellokomotyvÈ höcher als dè a Elektrolokomotyvè. Zu dè Nõchteil von èrè Disellokomotyv zellet iri komplexi Antrybsmechanik un d Tatsach, dass si iren Energyvorrõt in Form vo Diselkraftschtoff mitfüürè muè. È witerè, zimli erheblichè Nõchteil isch, dass im Gegèsatz zuè Elektromotorè un Dampfmaschinnè èn Diselmotor nit us èm Stand Zuugkraft entwicklè ka un dass dõher è Disellokomotyv geigneti Kuppligs- un Kraftübberdrägigselemènt bruucht, diè èn laschtfreiè Start un è Hochlaufè vom Motor ermöglichet, bevor d Lokomotyv uff Zuugkraft beaaschprucht wörd. Well Rybigskuppligè i dè vorherrschendè Leischtungsklassè nit vofügbar sin, hèt sich d elektrischi odder hùdraulischi Energyübberdrägig durrègsetzt. Beidi sin immer mit Voluscht vobundè.
Immer mee Baanstreggè wörred mit Oberleitigè uusgschtattet ("Elektrifizyrig"). Übberall dört, wo è Obberleitig nit würtschaftlich baut odder betribbè wörrè ka (zum Byschpill bim Durchquerè vo Wüèschtè, unwäägsamem Gländ, im Nebbèbaanberych odder im Rangyrbetrièb), kömmet übberwigend Disellokomotyvè zum Ysatz.
Uffbau
È Disellok beschtoot us èm Faarzüügkaschtè mit Raamè un èm Faarwärk sowiè èm Motor un dè Kraftübberdrägig (mit Küül- un Nebbèaggregaat). Hinzuè kömmet Hilfsbetryb wiè d Drucklufterzügig, Aalaagè zu dè Zuugheizig un d Brèmsuusrüschtig (ggf. mit èrè dùnamischè Brèms) sowiè diversè Stüèrigs- un Sicherigstechnik. Hütigi Lokomotyvè vofüèget meischtens übber nu ein Motor, früèner hèt s abber au mehrmotorigi Faarzüüg (öppè d V 200). D DB AG hèt èn Raamèvotraag mit Bombardier abgschlossè, wellè d Entwicklig widder zuè meemotorigè Disellokomotyvè leitè könnt. 2013 söllet erschti TRAXX-Lokomotyvè uusgliferet wörrè mit vir Induschtrydiselmotorè. Je nõch benötigter Zuugkraf könnet denn Motorè aa- un dèzuègschaaltet wörrè.
Bim Motor handlet s sich i dè Regel um è Diselaggregaat, es hèt gää odder git abber au no folgendi Variantè:
Diè Dütsch Rychsbaan hèt Aafang der 1930er Jahre eine dieselpneumatische Lokomotive (V 120 001), bi dèrè ei Zilinderdrybwärk, wiè s vo dè Dampflok hèr bekannt isch, mit Druckluft us èm Diselkompresser gschpyst worrè sich. Selli Bauart hèt sich nit durrègsetzt.
Chraftübberdräägig
D Chraftübberdräägig odder Leischtigsübberdräägig hèt bi nèrè Disellok folgendi Uffgaabè:
Drübber usè ka d Leischtigsübberdrägig au d Fungtion von èrè dùnamischè Brèms ermöglichè (hùdrodùnamischi odder elegtrischi Brèms).
Hütigi Disellokomotyvè wörred mit hùdraulischer- odder elegtrischer Chraftübberdräägig baut. È mechanischi Chraftübberdräägig isch wegè dè voschleißintensyvè Sinchronisation bim Aafaarvorgang nu bi gringè Motoorleischtungè bis ca. 400 kW sinvoll un wörd dõher nu bi Drybwägè un Chlylokomotyvè vowendet; drübberusè kunnt s zuè Zuugchraftunterbrechigè wòrend èm Schaltvorgang. Diè mechanischi Chraftübberdrägig wörd dôher nõch èm Bau vom Uerdinger Schinnèbus (Baureiè 795 un 798) jôrelang nimmi vowendet. Diè aktuellè Lychtbau-Drybwägè Bombardier Talent, Alstom Coradia LINT un Siemens Desiro wörred mit diselmechanischer Chraftübberdrägig durch ZF Ecomat-Getriibè gliferet.
Hùdraulischi wiè au elegtrischi Chraftübberdrägig ermöglichet è brobleemlosi Aafaart sowiè è unterbrechigsfreii Zuugchraftentfaltig; beidi Artè vo dè Übberdrägig sin in allè Leischtungsklassè möglich. Diè hùdraulischi Chraftübberdrägig zeichnet sich dôby durch è kompakteri Bauform uus, wesswegè si bi dè meischtè vo dè hüt z Dütschland ygsetztè Lokomotyvè zu dè Aawendig kunnt. Nõchdeil isch dè relativ hoche mechanische Unterhaltigsuffwand. Vowendet wörred meischt Getrybe mit drei Strömigswandler bzw. zwei Wandler un ei Strömigskupplung. S git au Lösungè mit nu zwei Wandler; bi sellè isch allerdings d Spreizig so groß, dass s Beschlünigungsvohaaltè z wünschè übbrig lôt. Zuudemm fällt dè Würkigsgraad vom Getrybe am Ènd vo dè Kennlyniè stark ab. Bi chlynerè Leischtigè kömmet au hùdrostatischi Aatryb zum Ysatz.
Bi diselelegtrischer Chraftübberdrägig stimmet großi Deil vom Aatryb mit demm von èrè E-Lok übberii, allei d elegtrischi Leischtung wörd diräkt a Bord erzügt un nit extèrn zuègfüürt: S Ensemble uss Generatorè, Stüèrig un Faarmotoorè ersetzt denn Kuppligè, Getrybe un Wandler.
Wesèntlichè Vordeil vom diselelegtrischè Aatryb im Voglych zu dè hùdraulischè Chraftübberdrägig sin diè robuschteri Bauwys (nidrigerè Wartigsuffwand) un è besseri Leischtigsuusnutzig bsunders bim Aafaarè. Nõchdeil sin vo allem s höcheri Gwicht un Volumè.
Elegtrischi Leischtigsübberdrägig git s in folgendè Bauformè:
D Stüèrig vom Aatryb bassyrt dôby durch Regèlig vo dè Erregermaschinnè sowiè ggf. durch zuèsätzlichi Regèligselemènt vor dè Faarmotoorè.
Mischformè i dè Bauwys könnet iri Aatrybsenergy sowoll vom Generator als au von èrè Stromschinnè beziè (z. B. einigi Lokomotyvè vo dè US-amerikanischè Genesis-Baureiè).
Nebbèbetryb
Nebbè dè Ènergy, wo für d Traktion bereitgschtellt un übbertrait wörd, gits uff Disellokomotyvè im Regèlfall no Aggregaat un Überträgigsyrichtigè, die für folgendi Nebbèbetryb bruucht wörred: Für d elegtrischi Zuugheizig un Belüchtig sin bi diselhùdraulischè Lokomotyvè zuèsätzlichi, oft Heizdisel gnannti Diselmotorè ybaut worrè, diè uusschlièßlich èn Generator aatrybbè hèn. Bi diselelegtrischè Lokomotyvè ka d elegtrischi Energy sowoll für d Belüchtig als au d Heizig je nõch Bauart dè entsprechènd uusgschtattetè Hauptgeneratorè entnõ wörrè.
Bar Mitzwa und Bat Mitzwa
Bar Mitzwa oder Bar Mizwa (vo aramäisch בַּר ‚Soon‘ und hebräisch מִצְוָה ‚Gebot‘), für Mäitli Bat Mitzwa oder Bat Mizwa (hebräisch בַּת מִצְוָה, Dochder vom Gebot‘) bezäichnet im Juudedum die religiöösi Mündigkäit und mit de Begriff isch dr Status, dr Daag und au d Fiir gmäint, won e Chind religiöös vollmündig wird und alle religiööse Gsetz muess folge. Buebe fiire iir Bar Mitzwa, wenn si drizääni wärde, Mäitli s Bat Mitzwa im Alter vo zwölfi.
D Idee vom Bar Mitzwa isch im spoote 13. Joorhundert entstande und het sich im 14. Joorhundert duuregsetzt, d Bat Mitzwa erst im 20. Joorhundert in de Reformgmäinde. Si Ursprung isch zwar religiöös und het zivilrächtlig kä Bedütig, aber d Fiir wird au vo sekuläre Juude begange, vilmol ooni iiri religiööse Aspäkt wie s Aaleege vo de Tefillin und s Vorlääse us dr Tora in dr Sünagooge.
Bergelmir (Mond)
Dr Bergelmir (au Saturn XXXVIII) isch ein vu chleine ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckig vum Bergelmir durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 9. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
Waldstetten (Ostalbkreis)
Waldstett (amtlich Waldstetten) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Bergelmir (Mond)
Entdeckig
Dr Bergelmir het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2004 S 15 erhalde. Im April 2007 isch dr Mond no uf dr Riis Bergelmir, eme Enkel vum Ymir, us dr nordische Mythologi daift worre.
Waldstetten (Ostalbkreis)
Geografi
Waldstett leit am Nordfuaß vom Stuifa em Vorland vo dr eschtliche Schwäbische Alb. Am Rand vom Remsdal.
Bergelmir (Mond)
Bahndate
Dr Bergelmir umchreist dr Saturn uf ere retrograde, exzentrische Bahn in guet 985 Däg un 23 Stund. D'Bahnexzentrizität betrait 0,123, wobi d'Bahn mit 157,39° gege d'Ekliptik gneigt isch.
Waldstetten (Ostalbkreis)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 56,4 % Landwirtschaftsfleche, 27,2 % Wald, 15,5 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtiche Fleche.
Bergelmir (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
Dr Bergelmir besitzt e gschätzte Durchmesser vu guet 6 km. Meh isch iber si Ufbau nit bekannt.
Waldstetten (Ostalbkreis)
Gmoedsglidrong
Zua Waldstett gheret d Gmoedsdoel Waldstetten ond Wißgoldingen.
Gschicht
Waldstett ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1275 als Walhstetten, dr Weiler Stoffel 1393:als ze Stoffeln.
Verwaldong
Waldstett hot mit dr Stadt Gmẽẽd a Verwaldongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Waldstett ischt dr Michael Rembold.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Waldstett ghert zom Schwäbisch.
Ulrich II. von Württemberg
Dr Ulrich II. (* um 1254; † 18. Septämber 1279) isch vu 1265 bis 1279 Grof vu Wirttebärg gsii.
Dr Ulrich isch as erschte Suhn vum Ulrich I. un dr Mechthild vu Bade uf Wält chuu. By syym Amtsaadritt anne 1265 isch dr Ulrich erscht elf Johr alt gsii un isch wäge däm wahrschyns unter dr Vormundschaft vum Grof Hartmann I. vu Grienenge, eme Vetter vu sym Vater, gstande. In Urkunde chunnt dr Ulrich uugfehr ab 1270 sälbständig vor. Eb dr Ulrich ghyrote gsii isch, isch nit iberliferet. Noofolger wird sy Halbbrueder Eberhard I.
Giovanni Giacometti
Dr Giovanni Giacometti (* 7. Merz 1868 z Stampa; † 25. Juni 1933 z Glion) isch e Schwyzer Moler un Grafiker gsii. Är het zäme mit sym Kamraad, em Moler Cuno Amiet, dr Molstil vum Poscht-Impressionismus in d Schwyzer Chunscht yygfiert.
Arme Ritter
Arme Riddr, en Obrschwoba Bavesa, en dr Schwyz, em Elsass un em Markgräflerland Fotzelschnitte, isch a traditionells Gricht em ganze alemannische Roum. S isch e Esse, wo mer in viil Länder unter verschiidne Name kennt, z. B. als french toast odr pain perdu.
Reiche Riddr
Bi d reiche Riddr werde je zwoi Schnidde vorm Bacha mid Zwetschgemuas etc. gfüllt. D Scheiba sind dicker als bi d Arme Riddr, sonscht identisch.
Versoffene Jungfern
Bi d Versoffene Jungfern sin d Scheiba dicker und d Millich werd mid Moscht odr Wing ersezt. Dia Variante isch z Fasching recht beliabt. E witare Variation isch, en Moscht odr Wing mid Millich z vermische. Des darf it verwexlet werde mid de ebefalls traditionelle Versoffene Jungfern aus Franke, wo süasse Nocke sin und wo au z Schwobe und z Allgai gern kochd und gesse werde.
Giovanni Giacometti
Lääbe
Dr Giovanni Giacometti isch s viert vu acht Chinder vum Alberto un dr Caterina Ottilia Giacometti-Santi gsii. Är het vu 1886 bis 1887 z Minche studiert un vu 1888 bis 1891 zäme mit em Cuno Amiet un em Andrea Robbi bim William Adolphe Bouguereau un em Joseph Nicolas Robert-Fleury an dr Académie Julian z Paris. Yyfliss uf sy Chunscht hän dr Fauvismus, dr Cuno Amiet, dr Paul Cézanne, dr Vincent van Gogh ghaa un am Aafang vor allem au dr Giovanni Segantini, wu ne ab 1894 z Maloja gferderet het. Um 1900 het er si vu dr divisionistische Molwys vum Segantini glest un het aagfange, dr poscht-impressionistisch Stil vu dr franzesische Molerei z ibernee.
Dr Giacometti het anne 1900 d Annetta Stampa (1871–1964) ghyrote. Si hän zäme vier Chinder ghaa: Alberto (1901–1966), Diego (1902–1985), Ottilia (1904–1937) un Bruno (1907–2012). Bis 1904 het d Familie im Bärgdorf Borgonovo im Bergell gläbt, derno isch si in s noch gläge Stampa in e Huus zoge, wu dr Giovanni Giacometti dr Staal as Atelier brucht het. D Simmer het d Familie regelmäßig z Capolago bi Maloja verbrocht. Anne 1908 isch dr Giacometti yyglade wore, zäme mit dr Chinschtler vu dr Chinschtlergruppe Brücke z Dresden uuszstelle. In dr Johr 1906 bis 1911 het er im expressive Stil gmolt. 1912 het er e Uusstellig im Chunschthuus Züri ghaa.
Wäärch
Zum Wäärch vum Giacometti ghere impressionisti Landschaftsmolerei un Porträt vu syre Familie un vu Lyt us dr Nochberschaft, wie zum Byschpel dr Moleri Elvezia Michel-Baldini. Dailwys sin syni Gmäld au im Stil vum Symbolismus ghalte. Syni Wäärch sin in dr maischte Schwyzer Musee verdrätte.
Wavre NE
Wavre oder au Wabere, wie me früener uf düütsch gseit het, isch en Ortschaft i der Gmeind La Tène im Kanton Nöieburg.
S Dorf lyt uf em Moränehügel im Weschte vo der Ebeni am Zylkanal, nume ei Kilometer vo der Sidlig Thielle wägg.
Anne 1888 het sech Wabere mit der domolige Nochbergmeind Thielle zämetoo zum die nöji Gmeind Thielle-Wavre z bilde. Ufe 1. Jänner 2009 het die Gmeind zäme mit Marin-Epagnier fusioniert, und eso isch die nöji Gmeind La Tène entstande.
Es bekants Huus z Wabere isch s Pänsionaat Montmirail.
D Wavre sind im Middelalter eini vo de eltischte bekante Bürgerfamilene z Nöieburg gsi.
Courrendlin
Courrendlin – uf düütsch Rennedorf – isch e Gmeind im Kanton Jura. Si ghört zum Bezirk Dälschberg.
Geographii
Courrendlin lyt uf der Höchi vo 523 Meter über Meer, im Süde vo der Stadt Dälschberg.
Gschicht
Courrendlin isch in ere Urkund vo 866 mit em Näme Rondolana Corte uftaucht. Mindescht sit em 9. Johrhundert het s Dorf zu de Propschtei Münschter-Granfälde ghört. Au i der Zyt vo der Reformation isch Courrendlin katholisch blibe.
In de Johr 1797 bis 1815 het d Gmeind zu Frankrych ghört, zerscht zum Département du Mont Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. Der Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass d Ortschaft zu Bärn chunnt.
Bi der Volksabschtimmig über d Schaffig vom Kanton Jura sind Lüüt im Dorf in der Mehrheit füre noii Kanton gsi, und so isch Courrendlin im 1976 vom bärnische Bezirk Münschter zum Bezirk Dälschberg cho und ghört sit em 1. Jänner 1979 zum Kanton Jura.
Ufe 1. Jänner 2019 händ Couurrendlin und die ehemolige Gmeinde Rippertschwiiler und Vellerat fusioniert, und die neui, grösseri Gmeind heisst wider Courrendlin.
Godsmack
Godsmack isch e Rock Band us Boston, wo rifforientierte, harte Rock spiele.
Gschicht und d'Mitglieder
Im Johr 1995 isch die Band vom Sully Erna (Gsang), em Gitarrist Lee Richards, Robby Merrill (Bass)und Drummer Tommy Stewart gründet worde. Scho sehr bald isch dr Joe Darko zom nuia Drummer ernännt worde. Au dr Lee Richards het miese go und isch vom Tony Rombola ersetzt worde. 1996 isch "All Wound Up" usecho, wo dr Erna sälber d'Drums ingspilt het, will dr Darko d'Band schon wieder verlasse kha het, und das vo de Bandmittgleider sälber finanziert worde isch. Lokali Radiosender händ d'Songs vor Band in ihri Playlist ufgno was dr Paul Geary uf d'Band ufmerksam gmacht het. Är nimmt se für seini Managementfirma PGE unter Vertrag. Tommy Stewart isch mittlerweile zu Godsmack zruckkehrt. Bald druf abe erhalte sie e Plattevertrag mit Republic Records, wo "All Wound Up" e witeres Mol unterem Name "Godsmack" veröffentlicht. S Album verkauft sich grandios und Godsmack toure als Support für Black Sabbath.
Im Momänt sölle Godsmack an ihrem 4 Album, weles, rächnet me s'Unplugged Album "The Other Side" mit, eigentlich scho s 5te isch, mitem Titel "Four" arbeite.
Maria Vesperbild
Maria Veschperbild isch en Ortsdeil vo dr Gmeind Zeamatshausa im Landkreis Günzburg vom Regierigsbezirk Schwaabe z Bayre und e berüemte Wallfaartsort 30 Kilometer südlech vo Augschburg.
Jedes Joor pilgere es baar hunderttuusig Mönsche uf Veschperbild zum i dr Chilche vor em Bild vo dr Muettergottes en Adacht z fyre; bsunders vil chöme zum Fyrtig Maria Himmelfaart am 15. Augschte. D Bezeichnig Veschperbild isch dr dütsch Name für en Figuregruppe, wo i dr Kunschtgschicht Pietà heisst.
Sid 1650 isch am Wäg vo Zeamatshausa uf Langeneufne e Fäldchappele gstande, wo ane 1725 dur e Wallfaartschilche ersetzt worden isch. Scho im Joor 1754 het me di neui Chilche bout. Dr Hochaltar isch us em 1960i.
Nid wyt vo dr Veschperbild-Chilche isch bim Schloss Seyfridsbärg e Lourdes-Grotte, wo d Pilger bi dr Figur vo dr Maria Cherze azünde und Votivgabe ablegge.
Puidoux
Gschicht
Puidoux isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1134 as Puidos Bis 1810 het Puidoux zue Saint-Saphorin ghert..
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,9 % gläge.
Religion
48,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 25,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,7 %, CVP 3,6 %, FDP 23,5 %, GLP 5,0 %, GP 10,4 %, SP 18,8 %, SVP 24,0 %, Sunschtigi 2,2 %.
Dr Burgermaischter vu Puidoux isch dr René Gillieron (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,7 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2339 Yywohner 83,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,7 % Dytsch, 1,6 % Italienisch un 11 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Elektrolokomotive
Elegtrolokomotyvè (kurz E-Loks odder Elegtroloks, Abkürzig: Ellok) sin selbstfaarendi Zugmaschinnè vo dè Ysebaan. Dè Aatryb isch bi inè rein elegtrisch, im Gegèsatz byschpilswys zu dè dieselelegtrischè, diselhùdraulischè odder dampfelegtrischè Loks.
Allgemeinè Übberbligg
Elegtrolokomotyvè wörred vo übber m Gleis aagordnetè Oberleitungè odder seltener übber Stromschinnè mit Energy vosorgt, welli vo uff èm Dach odder bi Stromschinnè sitlich am Laufwärk aagordnetè Stromabnemmèr uff s Faarzüüg übertrait wörd. Ein meischt uff èm Dach aagordnetè Hauptschalter ka diè Lokomotyv vollschtändig vo dè Energyvosorgig trennè.
Mengi Bauartè vo Elegtrotrybzüüg wörred vo elektrischè Trybköpf aatribbè, wo a dè Zugschpitzè und/odder am Zugènd laufè un im Regèlbetrièb niè vo dè Wagè abkupplet wörred. Dodeby handlet s sich technisch witgehend um Elegtrolokomotyvè. Dè Unterschyd beschtôt lediglich i dè Uusschtattig mit nu eim Füürerschtand un dè Kuppligs- un Übergangsyrichtigè zuè dè Trybzug-Mittelwägè. Byschpill für moderni Elegtrotrybzüüg mit Trybköpf sin diè erschtè beide Generationè vom ICE (ICE 1 un ICE 2), dè spanische Hochgschwindigkeitszug S-102, diè erscht Seriè vo dè S-Bahn Züri sowiè diè französischè TGV-Züüg. Bi Letschterè isch allerdings bi mengè Baureiè (TGV Sud-Est, Euroschtar) zuèsätzlich au s erschte Drèègschtell vom diräkt hinter m Trybkopf laufendè Mittelwagè aatribbè.
Byschpill für moderne Elegtrolokomotyvbau sin Bombardier TRAXX, Siemens EuroSprinter un Alstom Prima.
Uffbau
D Lokomotyv bschtôt i dè Regèl uss eim vom Laufwärk traitè Kaschtè mit dè Füürerräum un èm Maschinnèraum.