cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adolphe Braun
D Firma Braun
Ìm 20. Jorhundert ìsch d Firma a Druckarèi worra. Ànna 1980 ìsch sa vu dr ditscha Firma Burda àbkàuift worra. D Fàwrìk vu Durni ìsch ànna 1988 glart worra un a pààr Monet speeter àbgrìssa.
SPD Baden-Württemberg
In dr Weimarer Republik
In dr Weimarer Republik het d SPD zerscht e Fierigsroll ghaa. Z Wirttebärg un au z Bade isch d SPD Regierigsbartei wore un het mit em Wilhelm Blos z Stuegert un mit em Anton Geiß z Kallsruh au in baide Länder dr Minischerbresidänt gstellt. Z Wirttebärg isch d Zyt, wu d SPD in dr Regierig gsii isch, scho im Juni 1923 z Änd gange mit em Uusdritt vum Wilhelm Keil us em Kabinett Hieber un d Bartei isch drotz em Wahlerfolg anne 1928 in dr Opposition blibe. Syt 1924 isch dr Kurt Schumacher as strytbare Oppositionsredner fir d SPD im wirttebärgische Landdag verdrätte gsii. Z Bade isch d SPD vu 1918 bis Ändi 1932 ohni unterbrächig Dail vu dr Regierig gsii un het mit em Adam Remmele e baar Mol dr Minischterbresidänt gstellt, wu turnusmäßig gwägslet het. Anderi wichtigi badischi Sozialdemokrate vu dr Weimarer Republik sin dr Rychschanzler Hermann Müller un dr Rychsdagsabgordnete Ludwig Marum gsii. In dr NS-Zyt vu 1933 bis 1945 sin d SPD-Mitglider verfolgt wore un vyl sin scho 1933 in Konzentrationslager verschlaipft wore.
Z Bade-Wirttebärg
Noch em Zweete Wältchrieg sin in dr Länder Bade, Wirttebärg-Bade un Wirttebärg-Hauezollre zerscht drei unabhängigi SPD-Barteibezirk entstande. Alli drei Barteibezirk sin fir d Grindig vum Land Bade-Wirttebärg gsii, drotz ass des grad di stark Position vu dr SPD im vu Induschtry bregte Land Wirttebärg-Bade het mieße schweche, wel im wenig induschtrialisierte un stark kadolische Side vum neie Land strukturbedingt weniger SPD-Wehler*ne vorhande gsii sin. Dr Landesverband vu dr SPD isch uf em Barteidag vum 7. zum 8. Juni 1952 z Stuegert grindet wore. Zerscht het d SPD Bade-Wirttebärg as „Parteibezirk“ un erscht ab 1962 as „Landesverband“ firmiert. D Bartei isch vu 1952 bis 1960 in ere Allbarteieregierig un vu 1966 bis 1972 un 1992 bis 1996 in ere Große Koalition Dail vu dr Regierig vu Bade-Wirttebärg gsii, het aber nie dr Minischterbresidänt gstellt. Syt em 12. Mai 2011 isch d SPD Juniorpartner in ere Grien-rote Koalition gsii. D Schwärpinkt vu dr Regierigsbolitik hän dr Inne- un Wirtschaftsbolitik gulte. D SPD het au ne dytlige Aadail an dr Verwaltigsreform vu 1973 ghaa. In dr Schuelbolitik het d SPD bis Ändi 1960er Johr druf hiigwirkt, ass di konfessionsbundene Schuele un Lehreruusbildig bsundersch z Sidwirttebärg abgschafft wäre. Us em SPD-Landesverband z Bade-Wirttebärg sin au all Ritt wichtigi bundesbolitischi Lyt fiirigange, wie zem Byschpel dr Carlo Schmid, dr Alex Möller, dr Horst Ehmke, dr Erhard Eppler, dr Volker Hauff, dr Rainer Offergeld, d Herta Däubler-Gmelin un dr Walter Riester. Bi dr Landdagswahl 2016 het d SPD mit 12,7 % dvu dr Stimme ire historisch schlächteschts Ergebnis iberchuu. As Konsequänz dodrus het si mieße in d Opposition wägsle.
Organisation
Dr Landesverband organisiert si in Ortsverain, wu zue 43 Kraisverbänd zämegfasst sin. Di 43 Kraisverbänd sin uf vier Regione verdailt, wu vum Biet här dr vier Regierigsbezirk Kallsruh, Fryburg, Stuegert un Dibenga entspräche.
Mitglider
Die Tabälle git d Entwicklig vu dr Mitgliderzahl syt dr Grindig vum Landesverband anne 1952 aa. Di bishär hegscht Zahl vu Mitglider het s anne 1976 gee.
Vorsitzer*ne
]
SPD Baden-Wirttebärg (ab 1952)
Fir d Vorsitzer*ne vu dr SPD-Landdagsfraktion lueg: Landtag von Baden-Württemberg
Kilstett
Kìlstett (frz. Kilstett, dt. Kilstett) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kìlstett ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 726 àls Gwillestetti.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kìlstett ìsch. Kìlstett ghert zem Kommünàlverbànd.
Luc Geismar
Dr Luc Geismar (* 1. Nowamber 1966 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr Pàrtäi Mouvement démocrate (MoDem). Sitter 2020 ìsch’r Àbgoordnet’r vum Département Loire-Atlantique ìn dr Nàzionààlversàmmlung.
Kilstett
Verkehr
Kìlstett hàt direkte Stroßeverbindunge durich d Departementsstroß 468 uf Gàmbse und d Wànzenöi. Mit Gàmbse hàt s Derfel e gmeinsàme Bàhnhof àn dr Isebàhnlinie Stroßburi-Lüterburi vun dr SNCF.
Luc Geismar
sii Laawa un Kàrriar
Dr Luc Geismar ìsch ànna 1966 z’ Kolmer uff d’ Walt kumma. Ar ìsch Schialer àn dr Matthias-Grünewald-Sekundààrschüal z’ Gawiller gsìì. Ànna 1995 ìsch’r uff Nantes ìm Wäschtfrànkrììch gànga ge schàffa.
Vu 2007 bis 2014 ìsch dr Geismar biigoordneter Bìrgermaischter vu Sainte-Luce-sur-Loire gsìì. Doo ìsch’r veràntwortlig fìr wìrtschàftliga Äntwìcklung, Hàndel un Tourìschmus gsìì. Zwìscha 2014 un 2020 ìsch’r Opposizioons-Gmaindaroot gsìì.
Ànna 2017 ìsch dr Geismar vu siinera Pàrtäi àls Kàndidààt fìr d’ Pàrlamantswàhl ìm 5. Wàhlkrais vum Loire-Atlantique uffgschtällt worra. Ar hàt àwwer nìt diräkt àn dr Wàhl wälla mìtmàcha, àlso hàt’r sìch àls Schtällvertrattender vu dr MoDem-Kàndidààtin Sarah El Haïry uffgschtällt. D’ El Haïry ìsch mìt 61 Prozant vu da Schtìmma gwählt worra. Wu sa àls Schtààtssekretäärin ìn dr Regiarung Castex ärnännt worra-n-ìsch, hàt sìe dr Geismar àb’m 27. Àuigscht 2022 ìn dr Nàzionààlveràmmlung ärsätzt. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch dr Geismar Mìtglììd vu dr MoDem-Fràkzioon gsìì. Wia siina Vorgangera ìsch’r z’äärscht Mìtglììd ìm Üssschuss fìr Finànz, Wìrtschàft un Hüüshàltskontrolla gsìì. Ìm Oktoower 2020 ìsch’r Mìtglììd ìm Üssschuss fìr kültürälla-n-Ààglaagahaita un Bìldung worra.
Bii dr Regionààlwàhl vu 2021 ìsch dr Geismar dr fìmfta Kàndidààt uff dr Lischta vum François de Rugy ìn dr Regioon Pays de la Loire gsìì. D’ Lischta hàt àn dr zwaita Wàhlrunda 8,2 Prozant vu da Schtìmma bikumma, àlso ìsch dr Geismar nìt ìn dr Regionààlroot gwählt worra. Àb Nowamber 2021 hàt dr Geismar zamma mìt dr Àbgoordneta Catherine Osson àn’ra Regiarungsmissioon mìtgmàcht, fìr d’ Orgànisàzioon vu dr làndwìrtschàftliga-n-Üssbìldung verbässra. Dr Brìcht hàt’r àm 9. Jüüni 2022 ìm Làndwìrtschàftminìschter Marc Fesneau gaa.
Àn dr Pàrlamantswàhl vu 2022 ìsch dr Geismar àls Schtällvertrattender vu dr Sarah El Haïry wììdergwählt worra. Ìm Jüüli 2022 ìsch d’ El Haïry nochamol Schtààtssekretäärin worra —dàsmol ìn dr Regiarung Borne—, àlso hàt sìe dr Geismar àb’m 5. Àuigscht 2022 ìn dr Nàzionààlversàmmlung ärsätzt. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch dr Geismar wììder Mìtglììd ìn dr Fràkzioon „MoDem un Unàbhangiga“ worra. . Üsserdam ìsch’r nochamol Mìtglììd vum Üssschuss fìr Finànz, Wìrtschàft un Hüüshàltskontrolla worra.
Hans Bär der Jüngere
Dr Hans Bär (* vor 1484 z Baasel, † 14. September 1515 z Marignano) isch e Baasler Rootsher gsi und as dr Baasler Bannerdrääger in dr Schlacht vo Marignano umchoo.
D Familie
D Bärs si mit meerere iiflussriche Baasler Familie verbandlet gsi. Dr Hans Bär dr Jünger isch dr Soon vom Chröömer und Wäggsler Hans Bär und vo dr Anna Eberler, gen. Grüenezwiig gsi, won e Dochder vom Schulthäiss vo Baade im Aargau gsi isch, vom Niklaus Grüenezwiig. Dr Humanist Ludwig Bär isch e Brueder gsi, isch Räkter vo dr Baasler Uniwersidäät worde und het wäge dr Reformazion d Stadt verloo. Dr Hans het e zwäite Brueder ghaa, dr Hieronymus, und zämme häi si 1504 zwäi Fänster in dr Gastkammere in dr Kartause im Chläibaasel gstifdet. E Schwöster, d Magdalena, isch mit em Jakob Meyer zum Haas verhürootet gsi, wo noch iirem Dood dr erst zümftig Bürgermäister vo Baasel worde isch, bis er im Bangsionesturm gstürzt worde isch.
Karriere
Dr Hans Bär isch e Duechhändler gsi und Mitgliid in de Herezümft «Zu Safre» und «Zum Schlüssel», isch Zumftmäister vo dr «Safre» worde und Seckelmäister und isch im Baasler Root gsässe. Vo 1513 aa isch er au bi «Husgnosse» zümftig gsi.
Er het no vor em Baasler Biidritt zur Äidgenosseschaft as proäidgenössisch gulte. Er het an de Mailänderchrieg mitgmacht, zum erste Mol 1511 und in dr Schlacht bi Novara 1513 as Furier. 1515 isch er as dr Baasler Bannerdrääger in dr Schlacht vo Marignano gfalle.
Kanada
Kanada isch e Bundesstaat z Nordamerika. Mit ere Fläche vo fascht 10.000.000 Quadratkilometer isch es s zweitgröschte Land uf dr Welt. D Bevölkerungszahl isch aber nit so groß, Kanada hätt rund 32.000.000 Iiwohner. Kanada isch langi Zit britischi Kolonii gsii und isch au hüt no Teil vom Commonwealth. Kanada isch e sognennts Commonwealth Realm, also e Monarchii mit em britische König Charles III. als Staatsoberhaupt, verträtte dur e Generalgouverneur.
Provinzen und Territorie
Kanada bistaat us zää «Provinze» (Gliidstaate) und drüü «Territorie». D Entwigglig zum hüttige Staat het übr 200 Joor duuret.
Provinze:
Territorie:
Gimpel (Vogel)
De Rotgügger (Pyrrhula pyrrhula; lueg au di alemanische Näme) isch e schüüche Singvogel wo i Mitteleuropa dor s ganz Joor döre haimisch isch. I de Alpe chunnt er bis zo 2600 müM vor.
Uussie
De Rotgügger het en uufälig roote Buuch. De Chopf und de Schwanz sind schwarz, de Börzel wiiss und de Rogge grau. D Flögel sind schwarz. D Farbe vo de Wiibli sind blasser as die vom Mandli. Rotgügger wered 15 bis 17 cm gross, hend e Spannwiiti vo 22 bis 26 cm und wöget 21 bis 27 Gramm.
Lebeswiis
De Rotgügger lebt i Noodel- und Mischwälder, i chliine Wäldli, Pärk, Gärte und uf Fridhööf mit Bömm und Büsch. Sis Nest baut er us Ästli i Bömm, em liebste Tane, und Stüücher und polsteret da mit Mies und Grääs uus. Rotgügger hend kai Revier. Er fresst Söömli, Chnospe und Beeri, mengisch au Insekte und chunnt im Winter as Fuetterhüsli. Er flüügt i lange Welelini nu wenig öbrem Bode, isch aber e biliebti Büüti vom Sperber.
Bsundrigs
De Rootgügger cha liecht aglockt were, wemer sin melancholische Ruef nochemacht. Drom het er de Ruef en aifältige Vogel z sii.
Größe (Mathematik)
Gröössene wärde mathematisch as reelli Vilfachi von ere Äinhäit daargstellt, im Raame vom ene reelle Wektorruum, wo von ere Äinhäit erzügt isch. D Multiplikazion vo dr Äinhäit x mit ere reelle Zaal r häisst au Skalarmultiplikazion und wird as rx gschriibe. D Waal vo dr Äinhäit isch charakteristisch für d Art vo dr Gröössi, zum Bischbil für alldäägligi Gröössene wie d Lengi mit dr Äinhäit Meter (m), d Masse mit dr Äinhäit Gramm (g) oder Gäldwärt mit dr Äinhäit Euro (€). Dr grösst Aawändigsberiich isch d Füsik, won e Hufe füsikalischi Gröösse het.
Gschicht
Gröössene si scho in dr Antike implizit vom Eudoxos vo Knodos definiert worde. Sini Gröösseleer isch in de Elimänt vom Euklid überliiferet. Er het in ere die pythagoreischi Zaaleleer so verallgemäineret, ass au irrazionali Gröösseverheltniss iibezoge si. Sini Axiom und Rächnigsreegle, won er in Bewiis aagwändet het, mache d Iibettig vo antike Gröösse in e modärne Gröösseberiich mööglig. Zu de Eudoxische Gröössenaxiom ghöört under anderem scho s sogenannte archimedische Axiom.
In dr Mathematik vom 20. Joorhundert isch denn dr Begriff vo dr Gröössi dur e Begriff vo dr reelle Zaal verdrängt worde, won e Abstrakzion vom Gröössebegriff isch, wil er die jewiiligi Äinhäit duet vernoochlässige. In dr modärne Füsik spiile Gröössene mit Äinhäite aber immer no e wichdigi Rolle. Dört isch dr Begriff aber uf füsikalischi Gröössene zuegschnitte; das isch uf dr äint Site e Verallgemäinerig, wo au komplexeri Gröössene mit Richdig (Vektore) mit iibezieht, uf dr andere Site aber en Iischränkig, wo Gröössene us andere Beriich nit duet berücksichtige.
Litratuur
Nicolas Bourbaki: Elemente der Mathematikgeschichte, Göttinge 1971, Kapitel 12
Wolfurt
Wolfert (amtlich Wolfurt) ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Wolfert lit im Rhiital, südöschtlich vom Bodesee uf 434 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 51,3 % Landwirtschaftsfläch, 21,9 % Wald, 11,3 % Sidlungsfläche und 15,5 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Wolfert siand Kennelbach, Buch, Bildstein, Schwarzach, Dornbirn und Lauterach.
Gschicht
Wolfert ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr um 1226.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Wolfert ischt dr Christian Natter.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Wolfert khört zum Bodeseealemannisch.
Bezirk Lavaux
Dr District de Lavaux (alem. Bezirk Lavaux) isch bis zum 31. Dezämber 2007 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz gsii. Hauptort isch Cully gsii. Dr District isch in d Cercles (alem. Chrais) Cully, Lutry und Saint-Saphorin ufdailt gsii. Zum District hän 12 Gmaine ghert, är isch 78.86 km² groß gsii un het Ändi 2006 23'861 Yywohner ghaa.
E-Artsup
D E-Artsup esch e brivati Technischi Hochschuel z Paris, Bordeaux, Lyon, Nantes, Lille, Montpellier und Toulouse (Frànkrich). Si spezialisiert sich uf die digitali Kreatiwidäät und Multimedia. Si het öbbe 700 Studänte, wo 100 von ene jedes Joor s Studium mit eme akademische Grad abschliesse, sig s im dreijöörige Bachelor-Studiegang oder im fümfjöörige Master.
D Hochschuel isch Mitgliid vo der IONIS Education Group.
Dr Campus
D E-Artsup lit zmidzt in dr sogenannte Campus numérique et créatif uf em Campus IONIS Education Group.
L’Isle
L’Isle isch de Name vo däne Örtlichkaite:
i de Schwiz:
z Frankriich:
Kantön z Frankriich:
L’Isle isch de Name vo däne Persone:
Master
Dr Maaster (Master, änglisch; [] oder [], vo Latiinisch Magister) isch dr zwäithöggst akadeemisch Graad, wo öbber cha üüberchoo, wo an ere Uniwersidäät oder gliichgstellte (Fach-)Hochschuel e Masterstudium erfolgriich abschliesst. S Maasterstudium isch e postgraduaals Studium, wo mä cha mache, wemm mä e grundständigs Studium wien es Bätschelerstudium abgschlosse het. Es umfasst mäistens zwäi bis vier Semester (Reegelstudiezit) und mä cha im e konsekutiive Maasterstudium d Studie, wo mä scho gmacht het, wüsseschaftlig verdiefe oder im e nit-konsekutiive Maasterstudium sich nöije Wüssensgebiet widme. Mä muess drbii an Leerveraastaltige däilnää und e Maasteraarbet schriibe. Es git Maasterstudie, wo d Usrichdig von ene eender braxisorientiert isch und anderi, wo sich uf d Forschig konzentriere. D Lengi vom Studium, d Vorussetzige zum zuegloo wärde und dr Ufbau vom Studium chönne seer underschiidlig si. Dr Diddel Maaster isch im Raame vom Bologna-Brozäss und dr nöije Studiestruktur, wo dä mit sich brocht het, in Öiropa iigfüert worde. Dr Maaster-Graad entspricht mindestens dr fachlige Kwalifikazioon vo de früenere akadeemische Graad Diplom bzw. Magister. Dr Maaster isch en Abschluss, wo äim für e Bruef kwalifiziert und mä darf mit em e Räije vo verschiidene Brüef in dr Wirtschaft und Wüsseschaft usüebe oder aber e witerfüerends Promozioonsstudium aafoo.
Dr akadeemisch Maastergraad wird (noch DIN-Norm 5008) im Allgemäine noch em Familienaame gfüert (zum Bispil Max Mustermann, M. A.) und darf nume in dr Form brucht wärde wie si in dr Verleijigsurkunde aagee isch.
Le Monde
Le Monde (frànzeesch fìr „D’ Walt“) ìsch a ìwwerregionààla frànzeescha Tààgszittung.
Naawa-n-em Figaro ìsch’s d’ wìchtigschta Zittung ìm Frànkrììch. ’S ìsch d’ ìwwerregionààla Zittung, wo-n-ìm Lànd àm maischta glaasa wìrd. Ànna 2022 hàt sa 2,87 Millioona Laaser ghàà, un ànna 2021 hàt sa äbba 500.000 Àbonnanta ghàà, drunter 414.000 Àbonnanta-n-uff dr Websitta.
Le Monde gìlt àls Noohfolgera vum Laitmedium vu dr Drìtta Repüblik, Le Temps (1861–1942), wo noh-n-em Zwaita Waltkriag nìmm gedruckt worra-n-ìsch — maa hàt ìn dr Zittung vorgworfa, mìt dr diitscha Bsàtzungsmàcht kollàboriart z’ hàà.
Uhu
De Huheler (Bubo bubo; alemanischi Näme) isch di grööscht Üülenart vo Europa, wo s ganz Joor i Mitteleuropa bliibt. Er isch vor alem i de Alpe bis zu 2600 müM z finde und im tütsche Mittelgebirge.
Uussie
De Huheler isch e bruune gscheggete Vogel mit eme rundliche groosse Chopf und lange Federoore. Sini Auge sind orangsch. Er het e chliine Schnabel. Mandli und Wiibli gsiend gliich uus. Huheler wered 59 bis 73 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 138 bis 180 cm und wöged anderthalb bis drüü Kilo.
Vorderthal
Vordertaal (amtlich Vorderthal, bis 1888 Vorderwäggithal) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.
Hartmann von Andlau
Dr Hartmann vo Andlau (* um 1450; † zwüsche 1517 und 1524) isch e Baasler Politiker gsi.
Vorderthal
Geografi
Vordertaal liit im Wägital am Fuess vum Grosse Aubrig un gaat ufe bis uuf 1695 m. 0 Vu de Gmeindflechi sind 35,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 59,8 % Wald, 2,0 % Sidligsflechi u 2,9 % suschtigi Flechi.
Gschicht
Vordertaal isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1259 als Wegental
Religion
84,1 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 988 Iiwoner 98,3 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 1,7 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Vordertaal ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Hartmann von Andlau
Dr Hartmann vo Andlau isch as Soon vom Petermann vo Andlau, eme Aadlige us eme ursprünglig elsässische Gschlächt uf d Wält choo. Noch dr Schlacht bi Murte 1476 isch er zum Ritter gschlaage worde. Vo 1488 bis 1495 und vo 1497 bis 1499 isch er Bürgermäister z Baasel gsi. 1497 si är und dr Leonhard Grieb as d Baasler Gsandte zum Riichsdaag uf Worms gschiggt worde, und 1498 mit em Hans Imer vo Gilgeberg uf e Riichsdaag z Freiburg im Brisgau. Noch em Friide z Baasel 1499 isch er as Bürgermäister zruggdrätte. Vo denn aa isch er as dr äinzig Aadlig Mitgliid vom Chläine Root gsi, het aber kä entschäidende Iifluss uf die stedtischi Politik me ghaa.
Dr Hartmann isch mit dr Ursula Riich vo Riichestäi verhürootet gsi. Si häi zwäi Buebe gha, äine isch dr Johann Heinrich gsi, wo mit dr Margareta Rot vo Rosebärg verhürootet gsi und 1515 gstorbe isch, und e Mäitli, d Richardis († 1510), wo dr Sebastian Nikolas Zorn vo Bulach ghürootet und mit em e Bueb, dr Sebastian, gha het.
Roppenzweiler
Ropperzwiller (frz. Roppentzwiller, dt. Roppenzweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ropperzwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1290 àls Ropertzwilr (1394 Raprechtswilr, 1479 Roppenschwiler).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ropperzwiller ìsch. Ropperzwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ropperzwiller ghert zem Hochàlemànnisch.
Square Dance
Square Dance isch a Volksdans. Des isch in de USA entstande. D verschiedene Figürle, wo ma bnutzt, senn vo traditionelle Volksdänse vo de verschiedne Völker, wo in d USA eungwandert senn. A baar vo dänne senn Morris Dance, English Country Dance on d Quadrille. Square Dance dansd ma uff d ganze Wält; noch Dytschland cham a dorch d amerikanische Bsatzung noch m Zweite Wältchrieg.
Square Dance dansd ma mid vier Päärle, wo am Ohfang uff d vier Seite vo nem Quadrat (Änglisch Square) stehed. Do stohd na ebber uff d Biin, den heußt mer Caller. Des isch der, wo emmer dozwischequatscht. Der sagt de Leit, was se zom doe henn. Die Figürle senn elle normiert, so dass ebber uss Dytschland emmer zamme mit Dänsern uss annere Länder danse koh.
Verschiedene Sorde vo Square Dance
Em traditionelle Square Dance henn die feschde Choreographiä. Em moderne Square Dance sächd da Caller halt a Figürle, wo em grad so eufälld on d Dänser danset des na (oda vasucheds zumindeschd). Des koh au sei, dass de Caller sich scho vorher a baar Sache ussdacht hot, wo a na callt.
Au d Musik isch underschiedlich. Em traditionelle henn se traditionelle „Country-Dance“-Musik: meischdens irische on schottische Jigs, Reels on Volksmusik uss Québec oda Cape Breton (Kanada), Ängland, Schottland on annere Länder. D Musik würd faschd emmer dorch a traditionelle Dansmusikband gschbield. Em Western Square Dance isch d Musik vo ellem ebbes. Do hots zwar au traditionelle Country-Musik, aber des würd heitsdag emmer weniger. Do kommt emmer meh Pop- und Rockmusik vo de 70er bis heit on au a bissle moderne Country-Musik. D Musik würd selde vo rer Band gschbield. Des isch meischdens uffgnomme on de Caller sängt selbschd.
De traditionelle on de moderne Western Square Dance henn a baar Calls zamme on ma dansd se trodsdem annersch:
Vabreudung
De traditionelle Square Dance würd heid bloss no selde dansd. Dafir gibt s emmer meh vo dem Modern American Square Dance seid de 80er on 90er-Johr. Nett bloss en de USA on Kanada, wo s herchommd on scho emmer stark vertrede war, hot sich s au in de annere Länder ussbreided. En Europa senn des vo allem Schweden, Dänemark, Ängland, Dytschland on Tschechie. Usserhalb vo Europa senn des Australie on Japan.
Dansklamodde
Au em Modern American Square Dance hot ma traditionelle Klamodde, aber des isch meischdens bloss no uff d Specials Pflicht. Des isch do, wo ganz vyle Square Dancer zammechommed. Do henn die Fraue na a Petticoat on die Manne a langarmigs Hemmed. Uff d Clubabende isch des meischdens a bissle loggerer gregelt. Do isch des dann meischdens so, dass die, wo wellet en traditionelle Klamodde chommed on die annere en gans normale Klamodde. Aber des isch halt au en de verschiedene Vereu underschiedlich.
Alvier
Alvier chan folgendes bedüte:
Eugene Black (Politiker)
Dr Eugene Black (* 2. Juli 1879 z’ Blossom, Lamar County, Texas; † 22. Mai 1975 z’ Washington, D.C.) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Ar hàt vu 1915 bis 1929 dr Bundesstààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Stààta.
Känerkinden
Chärnerchindä (hochdytsch Känerkinden) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Eugene Black (Politiker)
si Lawa un sina Kàrriar
Ìn Politik ìsch dr Black Mìtglìed gsìì vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Àn dr Kongresswàhl vu 1914 ìsch’r ìm ärschta Wàhlbeziark vum Texas àls Represantànt gwählt worra. Ìm Repräsantàntahüss ìsch’r àb em 4. März 1915 gsìì; ar ìsch em Horace Worth Vaughan si Nohfolger gsìì. Ar ìsch säcks Mol wìdergwählt worra un ìsch bis em 3. März 1929 ìm Kongress gblìewa. Därt ìsch’r a Frend gsìì vum John Nance Garner. Àls dr Black ìm Kongress gsìì ìsch, hàt dr Ärschta Waltkriag stàttgfunda. Üsserdam sìn hàt ma ànna 1919 un 1920 d’ 18. un 19. Verfàssungzüasatz ratifiziart.
Ànna 1828 hàt d’ demokràtischa Pàrtäi dr Eugene Black nìmm àls Kàndidàt fìr a Wìderwàhl ufgchställt. Noh sinera Àmtszitt ìm Kongress hàt dr Black vu 1929 bis 1966 àm United States Board of Tax Appeals gschàfft, ìn dr Bundeshàuiptschtàdt Washington, D.C.. Z’ Washington ìsch’r àm 22. Mai 1975 gchstorwa, ìm Àlter vu 95 Johra.
Känerkinden
Wappe
S Wappe, wos sit 1939 gitt, zaigt e goldigi Sunne yber-em-e-ne silbrige Pflueg uf blauem Grund. S Wappe stoht fyr dr fruchtbari Aggerbau vo dr Gmeind.
Gschicht
1359 wird dr Ort als Kennichingen s'erschti Moll erwähnt, 1455 denn als Kenrkingen. Uffgrund vo dr Ändig uf -ingen goht me vonere friehmittelalterlige Gründig us. Chärnerchindä isch eis vo de siibe Dörfer vo dr Herrschaft Homburg gsi, wo 1305 in Bsitz vom Bischof vo Basel und 1400 an d Stadt Basel sälber cho isch. Sit 1814 gheerts Dorf aber zem Bezirk Sissach und nid Waldeburg wie die andere Homburger Deerfer.
Krautweiler
Krütwiller (frz. Krautwiller, dt. Krautweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Krütwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742 àls Chrodoltesvillare.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Krütwiller ìsch. Krütwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Krütwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Karin
Karin isch e Vorname fir Fraue. Eso haiße z. B. die Lyt:
Waldwiese (Lothringen)
Waldwis (lothrìngisch; frànzeesch Waldwisse, ditsch Waldwiese, 1940-44 Waldwiesen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Waldwis lijt rund 27 Kilometer eschtlich vun Thionville direkt àn dr Granz zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 247 un 374 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere zitter ànne 1812 d Derfel Betting (dt. Bettingen) un Gongelfang (Gongelfangen) un dr Hof Henting (Hintingerhof). Waldwisse lijt àn dr ehmolije Bàhnstrecke Merzig-Bettelainville, wie 1948 stillgleit worre ìsch.
Gschìcht
Waldwis ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1317 àls Waldwiza.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Waldwis ìsch. Waldwis ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Waldwis ghert zem Moselfrankisch.
Ìn dr Nochbergmeine heißt mer d Inwohner vun Waldwis Di Wiisser Kueben un d Inwohner vun Betting Di Betténger Schlecken.
Freiburg im Breisgau
Friburg im Brisgau, altmundartlich Fryybeg (dytsch: Freiburg im Breisgau, frz.: Fribourg-en-Brisgau), südlichsti Grossstadt vu Dytschland, isch nooch Sturget, Manne un Karlsrue die virtgröscht Stadt in Bade-Württeberg. Die kreisfrei Stadt im glichnammige Regierigsbezirk isch Sitz vum Regionalverband Südlicher Oberrhi un vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald, wo si nohzue ganz umgä isch drvu. Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.
D'Iwohnerzahl vu dr Stadt Friburg im Brisgau het am Afang vu dr 1930er Johre d'Grenze vu 100.000 yberschritte. Dur des isch si zu ere Grossstadt worre. Hit läbe guet 220.000 Mensche in dr Stadt, dorunter eppe 30.000 Studänte vu dr Albert-Ludwigs-Universität, dr evangelisch Fachhochschuel z`Friburg, dr andere Fachhochschuele und dr Pädagogische Hochschuel.
Geographi
Friburg lit an dr Grenze zwische Schwarzwald un Oberrhigrabe. D Verwerfig verlauft midde durs Stadtgebit. Die östliche Stadtdeiler lige ime Verbindigsdal zum Zartener Becke beziehigswis scho im Schwarzwald selber (Kappel, Günterschdal). Die westliche Stadtdeiler lige hauptsächlich uf eme Schwemmkegel, wo während dr letzte Iszit entstande isch. Im Süde lit dr Schimberg, wo zue dr Vorbergzone zellt, eme Deil vum e alde Gebirg, wo bim Ibräche vum Oberrhigrabe nur deilwis abgrutscht isch. Dur Friburg fliesst d Dreiseme.
D Stadt lit im "Verdichtigsrüm Friburg", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.
Fer d Region Südlicher Oberrhi bildet Friburg s Oberzentrum. S Oberzentrum Friburg übernimmt fer d Gmeinde Au, Betzige, Buechebach, Ebringe, Eichstett, Glotterdal, Gottene, Gundelfinge, Haiwiler, Horbe, Kilchzarte, March, Merzhuse, Oberried, St. Märge, St. Peter, Schallsched, Sailede, Stäge, Umkilche un Wittnau d Funktion vume Mittelberiich.
Friburg isch klimatisch gsähne die wärmscht Grossstadt in Dytschland.
Noochbergmeinde
Folgendi Städt un Gmeinde grenze an d Stadt Friburg im Brisgau. Si werre agfange im Norde im Uhrzeigersinn ufzellt un lige alli, usser Vörstette, wo zum Landchreis Emmedinge ghert, im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald:
Vörstette, Gundelfinge, Glotterdal, Stäge, Kilchzarte, Oberried, Münschterdal (Schwarzwald), Bollschwil, Horbe, Au, Merzhuse, Ebringe, Schallsched, Bad Chrozige, Brisach am Rhi, Märdinge, Gottene, Umkilche un March.
Stadtgliderig
S Stadtgebit vu Friburg isch in 42 Stadtbezirke glideret. Sälli Ideilig dient zuenächst bloss statistische Zwecke. In dr Stadtdeil Ebnet, Hochdorf, Kappel, Lehe, Munzige, Obfige, Dienge un Walderschhoufe, wo erscht bi dr Gmeireform 1971–75 igliderte worre sin, isch d Ortschaftsverfassig igfüehrt worre. Dodemit hänn e jeede vo dääne Orte e Ortschaftsrot, wo vo dr Iwohner glichzitig mit em Gmeirot gwählt wird, mit eme Ortsvorsteher an dr Spitz sowie e örtlichi Verwaltig. D Ortschaftsrät mien zue allene wichtige Aglägeheite, wo d Ortschaft betreffe, aghert werre. Die endgültig Entscheidig yber e Massnahm oblit aber im Gmeirot vu dr Gsamtstadt Friburg. Im Stadtdeil Sant Jerge git's e "Gmeisekretariat", wo fer verschidini Verwaltigsufgabe zueständig isch.
Lueg au: Freiburg (glichnamigi Städt) -- Zähringerstadt
Topographi
Uffem Friburger Stadtgebit liige elf grösseri Seä un etlichi kleineri Weiher. Dr grösst See isch dr Obfiger See mit öppe 41 ha Flächi. Alli grössere Seä sin künstlich aglegt un bis uf dr Waldsee, wo ime östliche Stadtdeil dr Namme gä het, alli as Baggerseä entstande.
ÖPNV
S'Ruckgrat vum innerstädtische Nohverchehr bildet s'Stadtbahnnetz, wo am 29. April 2006 mit dr Inbetriibnahm vu dr Stadtbahnlinie ins Quartier Vauban e Erwitterig erfahre het. Insgesamt viir Linie, wo alli yber s'Stadtzentrum am Bertoldsbrunne füehre, ybernämme d'Hauptlast vum innerstädtische ÖPNV.
Am Hauptbahnhoft erfolgt d'Verknüpfig mit em regionale Schineverchehr, mit em Fernverchehr (ICE) un em regionale Busverchehr. An dr städtische Peripheri git's witteri Verchnüpfige mit Regionalbuslinie.
Ebbis aazluege
S Friburger Minschter (oder au Münster Unserer Lieben Frau) isch im romanische und bsunders im gotische Stil baut worre. Es isch d römisch-katholische Stadtkilche vu Friburg im Brisgau.
Dr Turm vum Münschter het a Höchi vun 116 Meter und isch anno 1330 fertig worre. Zue sällere Zit isch es dr höchscht Kilchturm nördlich vu dr Alpe gsi. Uff de Münschterturm kaa mer nuffkraxele, dees sind 331 Steckele und vo obbe hot mer e guete Ussicht uff de Märt und s Dächergwirr. Selli Kilche hett e ganz alti Glocke, dees isch d "Hosanna" usm Johr 1258. Die wigt so um die 5 Tonne und isch onne vu de älteschte Glocke wo's no gitt vu derre Gröss in Deutschland. (Die meischte Kilcheglocke, au vum Münschter, sin am End vum Zweite Wektkrieg igschmolze worre, wil mer im Volkssturm Stahl brucht het). Bsunders isch se onne vu de älteschte Angelusglocke vu Deutschland. Zsamme hott es Münschter 18 Glocke, wo lite.
S Historische Kaufhus isch us dr Renaissancezit und vu 1520 bis 1532 errichtet worre. D Vordersit isch ganz rot wie mit Ochsebluet aagmolt.
D zwei Stadttore sind ibrig bliibe vu dr Stadtmuure. S ältere Martinstor isch 1901 ums Dreifache uf 60 Meter ufgstockt worre und mit em Dachufbau wie im 15. Johrhundert. S Schwobbedor isch im Johr 1901 uf fascht dr doppelte Höchi usbaut worre. Im Johr 1954 isches umgstaltet worre mit enem Pyramidedach und em Glocketürmli.
S Alte und Neue Roothuus.
Suschtiges
Z' Friburg gits scheni Strossebächli un d'Männer, wo si buzze, heisse Bächlibutzer. D'Friburger Bächli hän e Gsamtlängi vu 15,5 km, vu dene verlaufe 6,4 km underirdisch. D'Legände sait, dass jeder, wo inidabbt, e Friburger hirote wird.
Sprochgrenze
D Sprochgrenz zwische niideralemannisch und hochalemannisch goht mitte durch dr Südweschte vu Friburg. Im alemannische heisst es Friburg grad eso wie bi dr Stadtgründig. D Umgangssproch hit isch e meh oder wäniger niideralemannisch un oberrhifränkisch beeiflussts Hochditsch. D Umgangsproch diphthongiert greeschtedeils wie s Fränkisch oder s Schwäbisch un het demit e wesetliche Charakterzug vum Nideralemannische verlore.
Bolitik
Im friejer katholisch-konservative Friburg isch anne 1962 mit em Eugen Keidel zum erschte mol e Sozialdemokrat zum Owerburgermeischter gwehlt wore. Ihm isch im Johr 1982 sii Barteikolleg Rolf Böhme im Amt gfolgt, wu anne 2002 uusgschide isch. Mittlerwiili giltet d Stadt als Hochburg vu de Griene, nit nur weg de Wahl vum erschte griene Owerburgermeischter vun ere ditsche Großstadt, sundern au weg de iwerdurschnittlige Wahlergebnis. Bi de Bundesdagswahle 2002 un 2005 isch de Wahlkreis Friburg mit 25,0 beziehigswiis 22,8 Prozent vu de Zweitstimme de bundeswitt beschte Wahlkreis vu dere Bartei. Nodem di Griene bi de Europawahl 2004 im Stadtkreis 36,8 Prozent bikumme hän, het sich bi de Landtagswahl im März 2006 wider d CDU mit 30,3 Prozent als sterkschti bolitischi Kraft duregsetzt. Bei der Landdagswahl vu 2011 isch de Stimmeaadeil vu de Griene awer uf 34,5 (Friburg I) bzw. 39,9 Prozent (Friburg II) gstige.
S Direktmandat im Ditsche Bundesdag fir de Wahlkreis Friburg het vu 2008 bis 2013 de Sozialdemokrat Gernot Erler gha, bi de Bundesdagswahl 2013un 2018 het de CDU-Bolitiker Matern Marschall von Bieberstein s Direktmandat gwunne. Iwer d Landeslischt isch au d Kerstin Andreae (Bindnis 90/Di Griene) sitt 2002 als Verdretteri vu de Stadt im Bundesdag. Im 15. Landdag vu Bade-Wirtteberg isch Friburg mit drei Abgordnetenverdrette: fir de Wahlkreis Friburg-Oscht de Reinhold Pix (Bindnis 90/Di Griene, Direktmandat) un fir de Wahlkreis Friburg-Wescht d Edith Sitzmann (Bindnis 90/Di Griene n, Direktmandat) un d Gabi Rolland (SPD).
Owerburgermeischter
An de Spitz vu de Stadtverwaltig isch vor 1806 de Schulthess als Vorsitzer vum Gricht gstande. Mit em Iwergang vum Brisgau an Bade isch s Friburger Stadtrecht vu 1520 usser Kraft gsetzt un di badisch Gmeindsverfassig mit eme direkt gwehlte Burgermeischter an de Spitz vu de Verwaltig iigfiert wore. De Johann Josef Adrians – no vu de Zimft als Stadtowerhaupt gwehlt – isch 1806 in sinem Amt bstetigt un mit em Titel Owerburgermeischter gehrt wore, doch di badisch Gmeindsornig het di kommunaleSelbschtverwaltig vu Friburg zimli iigschränkt. S Sage het e vu de Regierig iigsetzte Stadtdirketor ghaa. Ab 1832 hän d Friburger Stadtowerhaipter de Titel Burgermaischter drait un hän sich erscht am 1875 wider Owerburgermeischter gnennt.
Kriegsheim (Unterelsass)
Kriejse (frz. Kriegsheim, dt. Kriegsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kriejse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823.
Freiburg im Breisgau
Owerburgermeischter
De Friburger Owerburgermeischter isch glichzittig stimmberechtigte Vorsitzer vum Gemeindsrot. Wäge eme Wahlispruch isch dr nej OB Martin Horn am 1. Juli 2018 erscht emol numme Amtsverweser un sällewäg ohni Stimmrächt im Gmeindrsot.
Kriegsheim (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Freiburg im Breisgau
Owerburgermeischter
D Owerburgermeischter sitt 1806:
Kriegsheim (Unterelsass)
Verwàltung
vun Kriejse ìsch. Kriejse ghert zem Kommünàlverbànd.
Freiburg im Breisgau
Gmeindsrot
De Gmeindsrot bstoht us 48 gwehlte Mitglider. De Vorsitz mit Stimmrecht het als zuesätzlig Mitglid de Owerburgermeischter.
Kriegsheim (Unterelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kriejse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Turin
Turin (piemontesisch Türing, lombardisch Türí, italiänisch Torino, latynisch Augusta Taurinorum, Eischemtöitschu wie im Piemontesisch Türíng, Laindertitzschu Tíre, Remmaljertittschu z Schtiérlje oder Turéng, Pumattertiitsch Turíí ) isch e Grossstadt im Nordweschte vo Itaalie. Es isch de Verwaltungssitz vo de Metropolitaanstadt Turin und de Regioon Piemont.
D Stadt hät Ywoner im Stadtgebiet (per Ändi 2019) und isch daademit di viertgrööscht italiänisch Stadt, i der Europäischen Union staat si a der 18. Stell. Öppe 1,7 Milioone Ywoner läbed i der Aglomerazioon (2006) und 2,2 Milioone i de Metropoolregioon.
Geografy
Turin lyt uf ere Hööchi vo öppe 240 m und hät e Flächi vo 130 km². Vo Frankrych im Weschte und de Schwyz im Norde isch si amig guet 100 Kilometer ewägg, Mailand lyt öppe 140 km wyter im Nordoschte.
Gschicht
De Name isch keltisch und bidüütet «Bäärg». Volchsetimoloogisch aber töönt der italiänisch Name Torino wie „chlyne Stier“, und drum häts uf em Wappen au en Stier, und drum ghäisst die Stadt zum Byspil uf Rimellertüütsch au Schtiérlje. I de voorröömische Zyt hät da de keltisch-liguurisch Stamm vo de Tauriner gwont.
Vermuetli 28 v. Chr. händ d Röömer s Militäärlaager Castra Taurinorum gründet, wo spööter nach em Kaiser Augustus Augusta Taurinorum ghäisse hät. S rächtwinklig Straassenetz us de Röömerzyt gseet me bis hüt. Doozmaal hät d Stadt öppe 5000 Einwohner ghaa. Im Jaar 312 händ deete i de Schlacht vo Turin d Truppe vom Kaiser Konschtantin em Groosse gäge die vo sym Gägner Maxentius ggune.
I de Völcherwanderig sind zeerscht d Langobarde choo, aber spööter händ d Franke d Stadt eroberet. Am Änd vom 13. Jarhundert händ d Herzöög vo Savoie Turyn ygnaa. Under de Savoier isch d Stadt völig nöi poue woorde, und scho 1404 händ s en Universitäät gründet. De Herzoog Emanuel Philibert hät 1563 Turyn zum Sitz vo sym Herzoogtum gmachet.
Im Spanischen Eerbfolgchrieg händ d Franzoose 1706 probiert, Turyn z erobere, händs aber nöd gschafft. Im Frieden vo Utrecht hät Savoie s Chünigrych Sardynie überchoo – und drufabe händ d Herzöög d Stadt wider emaal nöi pouen und verschöneret. Doozmaal händ öppe 90.000 Ywoner i de Stadt gwont. Wo 1847 under em Chönig Karl Albert die beede Landesteil Piemont und Sardynie zämegläit händ, isch Turyn d Hauptstadt vom fusionierte Chüngigrych woorde.
Nach de Veräinigung vom grööschte Täil vom italiänische Stifel zum nöie Chünigrych Itaalie under em piemonteesische Chünig Viktor Emanuel II. ane 1861 isch Turyn für e churzi Zyt Hauptstadt vo Itaalie gsy. Dää Staatus hät aber scho vier Jaar spööter d Stadt Floränz überchoo, wo zäntraaler glägen isch. Wo 1871 de Mont-Cenis-Tunel uuftaa woorden isch, isch Turyn e wichtigs Zäntrum vom Vercheer woorde. Scho gly isch es zumenen Induschtryzäntrum woorde, bsunders d Automobil-Induschtry isch starch gsy und isch es bis hüt na. 1899 isch Fiat gründet woorde, 1906 Lancia. 1902 isch z Turyn di Internazionaal Uusstelig für modärni dekoratyvi Kunscht gsy, en Glanzpunkt vom Jugendstil. 1911 hät i de piemonteesische Metropoole e Wältuusstelig stattgfunde. Doozmaal hät d Stadt 430.000 Ywoner ghaa.
Nach em Zwäite Wältchrieg isch d Induschtry na stercher woorde. Zäätuusigi bsunders us Süüditaalie sind uf Turyn zoge zum deet go schaffe. 1860 isch es e Millioonestadt woorden, und 1975 häts mit 1,2 Millioone Mäntsche soo vil Ywoner ghaa wie vorane nie und nachane nüme. Di induschtriell Kryse vo de 1980er-Jaar hät z Turyn voll zuegschlage, und de Ywonerzaal isch wider under e Millioon gsunke.
Wiirtschaft, Vercheer, Bildigswäse, Turismus und Sport
Turyn isch näbet Mailand äis vo de ganz groosse Wiirtschaftszäntre vo Norditaalie. Es isch de Sitz vom Auto bouer Fiat, wo 1899 daa gründet woorden isch. Sit 1969 ghöört au der Autobouer Lancia de Fiat; Lancia isch 1906 uuftaa woorde. Anderi wichtigi Wiirtschaftsundernäme sind Lavazza, Martini & Rossi, Kappa, Peyrano Pfatisch und Caffarel. Wichtig isch au s Luft- und Ruumfaartundernäme Leonardo SPA. I nöiere Zyt hät au d IT-Branche a Bidüütig ggune. 2014 hät d UNESCO d Stadt Turyn i s Creative Cities Network (Kategorie Design) uufgnoo.
Turyn isch dur e Schnällbaanstrecki vo der Isebaan mit Mailand verbunde. Au Autobaane häts grad e paar, wo uf reschpäktyv vo Turyn wägg gönd. I de Stadt sälber häts es Tram-, en U-Baan- und Busnetz.
Turyn hät en Universitäät, es Politächnikum, e Kunschthoochschuel, es Konservatoorium, es Design-Inschtituut und e Manager-Hoochschuel. Dezue ane chunt d Hoochschuel vo de Salesiaaner.
Z Turyn häts e ganzi Räie Schlösser und Palä vo de Herzöög und König vo Sardynie-Piemont zum Aaluege – si ghööred sit 1977 zum Wältkultuureerb. De Doom isch wäg em «Graabtuech vo Chrischtus» bikant. D Porta Palatina isch en Räschte us de Röömerzyt. S Waarzäichen isch aber d Mole Antonelliana vo 1863–1880, wo äigetli as Parlamäntsgiböi vom Königrych Itaalie hett sele diene (hüt isch s nazionaal Filmmuseeum drin). Z Turyn häts au vili wichtigi Musee: grad e paar Kunschtmusee, s ägiptisch Museeum, s Automuseeum und s Artilerymuseeum.
Zwee vo de erfolgrychschte Fuessballklüb sind z Turyn dihäime: Juventus Turin und de FC Turin.
Rudolf
Rudolf oder alemannisch Ruedolf isch e Vorname fir Manne. Eso haiße z. B. die Lyt:
Le Figaro
Le Figaro ìsch a ìwwerregionààla frànzeescha Tààgszittung mìt Sìtz z’ Pàriis. Ìhra politischa Rìchtung ìsch wìrtschàftsliberààl un gsällschàftskonsärwàtiiv. Naawa Le Monde ìsch sa d’ wìchtigschta Zittung vum Frànkrììch. Le Figaro ìsch ànna 1826 àls Schpottschrìft-Zittung grìnda worra. Domìt ìsch sa d’ ältschta frànzeescha Zittung, wo noch hìtt veräffentligt wìrd. Ànna 1866 ìsch sa a Tààgszittung worra. Sa wìrd hìtt àls s’ wìchtigschta konsärwàtiiwa Medium ààglüagt.
Kilchberg
Dr Name Kilchberg bezeichnet
Lueg au:
Lachmöwe
De Alebock (Larus ridibundus; alemanischi Näme) isch e Vogel wo in Mitteleuropa dor s ganz Joor vorchunnt. Aleböck, wo do brüetet vrbringet de Winter am Mittelmeer, deföör sind vom Dezember bis in Horner Aleböck us Osteuropa bi üüs Wintergäst, wo ufem See öberwinteret oder alefalls au ufem Iis hocket.
Uussie
De Alebock isch e wiisse Vogel mit eme röötsche Schnabel. Hinderem Aug het er e dunkle Tupfe. D Flögel sind hellgrau und de Schwanz brüülich. Er werd 35 bis 39 cm grooss. I de Bruetziit hend Aleböck e bruune Chopf.
Verbraitig
De Alebock chunnt a Seeje und Flüss vor und bsunder hüüffig a de Chüste. Si sitzed uf Flööss, Booie, Dämm und Pföste, wo bim Wasser stönd. Aleböck sind gschickti Flüüger und chönd i de uft stoobliibe, au wen e starche Loft goot. Si fresset Insekte, Fisch, Aas und au essbare Güsel vo de Mensche. Uf früsch pflüegter Äcker sammlet er Regewörmer.
Brüete tüend Aleböck a Gwässer mit ere starche Vegetation und bildet groosi Bruetkolonie.
Ernst Sieber (Pfarrer)
Dr Bfaarer Sieber (* 24. Februar 1927 z Horge as Ernst Sieber; † 19. Mai 2018 z Züri ), isch e Schwyzer evangelisch-reformierte Bfaarer, Laiter vu me Sozialwärch, Bolitiker un Buechautor gsii. Mer chännt en in dr ganze Schwyz dur sy Yysatz fir Obdachlosi, Drogesichtigi un Aidschranki.
Lääbe
Dr Ernst Sieber isch e Suhn vum Eläktromechaniker Hans Sieber un dr Katharina Josepha Sieber-Hess gsii. Är het aafangs as Buurechnäächt gschafft un isch bis 1947 uf d Buureschuel Strickhof gange. Anne 1950 het er uf em zweete Bidligswääg d Matura gmacht. Är het Teology studiert un isch 1956 zum Bfaarer ordiniert wore. 1956 bis 1967 het er as Bfaarer z Uitikon-Waldegg amtiert. Vu 1967 bis zue syre Pänsionierig 1992 isch er Bfaarer z Züri-Altstette gsii. Vu 1988 bis 1992 isch er Dekan vu Züri gsii. 1991 bis 1995 isch er fir di Evangelisch Volksbartei im Nationalroot ghockt. Dr Sieber isch mit dr Sängeri Sonja Sieber-Vassalli ghyrote gsii un het vier aigeni, ai adoptiert un drei Bfläägchinder ghaa.
Manfred
Manfred isch e Vorname fir Manne. Dr Name isch alemannisch und laitet sich ab us althochdytsch man ‚Maa‘ und fridu ‚Fride, Sicherhait‘.
Ernst Sieber (Pfarrer)
Sozial Wiirke
Im iberdurschnittli chalte Winter vu 1963 (lueg Seegfrörni) isch mer uf dr Sieber ufmerksam wore, wun er z Züri im e alte Bunker e Unterchumft fir Obdachlosi yygrichtet het. Dodrus isch e sälbschtverwalteti Gmainschaft vu Obdachlose wore, wu 1975 in e Huus zoge isch, wu hite d Wohn- un Arbetsgmainschaft Suneboge mit 35 Bett un 20 gschitzte Arbetsblätz drus wore isch.
Ändi 1980er-Johr het er aagfange no dr Drogesichtige uf em Platzspitz z luege. S sin Aalaufstelle, Notschlofstelle, e Aids-Hoschpiz un Rehabilitationsyyrichtige entstande, wu schließlig in dr Stiftung Sozialwerke Pfarrer Sieber zämegfasst wore sin, wu är glaitet het.
D Sozialwärch sin aber eso groß wore, ass em Sieber di adminischtrative Ufgabe iber dr Chopf gwachse sin. In dr zwoote Helfti vu dr 1990er-Johr hän d Sozialwärch massivi Liquiditetsprobläm ghaa. No ne baar Umstrukturierige, wu unter anderem dr Sieber vu dr Laitig zruckdrätte isch un e Dail Wärch uusglideret wore sin, isch d Stiftig hit finanziäll saniert.
Dr Bfaarer Sieber het bis zue sym Dod wytergschafft. Ais vu syne Brojäkt isch zem Byschpel dr Pfuusbus, en alte Sattelschlepper, wu im Winter zwelf Schlofblätz fir Obdachlosi bietet.
Sissa (Limonade)
Sissa isch e Limonade gsii, wo 1929 s erscht Mol abgfüllt worden isch. Dennzmol isch si unter em Name Sissa-Citro vertriibe worde. Dr Name kunnt vom damalige Abfüllort Sissach im Baselbiet.
Sit 1936 hett's au e Sissa-Orange gäh, wo denn in Toco-Orange umbenennt worden isch. 1938 isch Sissa-Grape iigfiehrt worde, wo kurz druf wäge dr Zuckerrationierig währed em Zweite Wältkrieg ufgä worden isch. 1942 chunnts under em Name Sissa Grapfruit wider uf e Määrt. 1950 (1949 ) isch s vom bekannte Pepita abglest worde, wo hit au z Ditschland bi Bad Dürrheimer in Lizänz broduziert wird. Ab em Johr 1989 wird s Sissa vo dr Mineralquelle Eptige AG z Eptige abgfüllt. 1994 wird Produkzion vom Sissa Citro wäg de Konkurränz Sprite iigstellt und ab 2003 under em Name Pepita Citro witer gfüert.
Wangen SZ
Wange (amtlich Wangen) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.
Geografii
Wange liit uf em Schwemmgebiet vu de Wägitaler Aa geg de Zürisee. Zue de Gmeind ghööred d Dörfer Wange, Nuole, wo am Obersee liit, un e Teil vu de Ortschaft Sibne, am Iigang zum Wäggital. Vu de Gmeindflechi sind 64,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 10,3 % Wald, 21,3 % Sidligsflechi u 3,6 % suschtigi Flechi.
Gschicht
Wange isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 844 als Wangas.
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 14,4 % gläge.
Religion
69,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,4 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 4540 Iiwoner 92,0 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 8,0 % anderi Spraache.
De Tieläkt vu Wange ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Provinz Sondrio
D Provinz Sondrio isch en Provinz i dr iteliänische Region Lombardei.
Dr Hauptort vo dr Provinz isch Sondrio, wo uf düütsch früener Sünders gheisse het. S Daal Vältlin macht de gröscht Deil vo de Provinz us, wo im Weschte au no s Daal vo Kleewe yschliesst.
Im Norde chunt d Provinz an Schwiizer Kantoon Bünderland aa, im Weschte as Tessin, und im Oschte an Vintschgau i dr iteliänische Autonome Provinz Südtirol.
Ludwig Bär (Theologe)
Dr Ludwig Bär (au Baer, Ber, Berus, Bör) (* 24. Mai 1479 z Baasel; † 14. April 1554 z Freiburg im Brisgau) isch e katholische Theolog und Humanist gsi.
Si Lääbe
Er isch as Soon vom Baasler Kaufmaa Hans Bär em Eltere z Baasel uf d Wält khoo. Äine vo sine Brüeder isch dr Hans gsi, wo 1515 in dr Schlacht vo Marignano gfalle isch.
Dr Ludwig Bär het z Bariis Filosofii und Theologii studiert, het 1511 zum Dr. theol. bromowiert und 1513 e Brofessur an dr Theologische Fakultäät vo dr Uniwersidäät Baasel überchoo. Er isch 1514 und 1528  Dekan vo dr Fakultäät und 1514 und 1520 Räkter vo dr Uni worde. 1513 isch er Chorherr am Kollegiatstift St. Peter worde, 1518 Propst und 1526 Domherr und Scholaster am Münster.