cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gemeindeversammlung
Schwiiz
Es isch normal, ass in Gmeindiversammlige grad emol e baar hundert Mensche erschiine - au wenn das nume wenige Prozänt vo de stimmberächtigte Iiwohner sött entspräche. Das macht s under Umstände chliine Minderheite liicht, Beschlüss vom oberste Gmeindiorgan in ihrem Sinn z beiiflusse. In grosse Gmeinde übernimmt e Parlamänt d Funktion vo dr Gemeindiversammlig. Hüte cha mä e gwüssi Tendänz feststelle, Gmeindiparlamänt (wider) dur Gmeindiversammlige z ersetze. Das goht meistens uf d Initiative vo rächtspopulistische Parteie zrugg.
Gleitet wird d Gmeindiversammlig in de meiste Kantön dur e Gmeindipresidänt (oder je noch Kanton Gmeindiammaa oder Gmeindihauptmä). Nume im Kanton Bärn wehlt mä für die Ufgoob e spezielle Gmeindiversammligspresidänt für e festi Amtsperiode.
Kanton Baselland
Z Muttez zum Bischbil findet d Gmeindiversammlig öbbe viermol im Johr statt: im allgemeine im Merz, Juni, Oktober und Dezämber. Si isch öffentlig. Die, wo nit stimmberächdigt si, müesse uf bsundrige Blätz sitze und dörfe im allgemeine nit s Wort ergriffe. Don- und Filmufnahme müesse vo dr Versammlig gnähmigt wärde. D Kompetänze vo dr Gmeindiversammlig si im Ardikel 47 vom Gmeindigsetz festgleit. Mit em Gmeindireglemänt cha men ere meh Befuegnis ge, solang die gsetzlig nit emene andere Gmeindiorgan ghöre.
Kanton Züri
Gmäss em Zürcher Gmeindsgsetz isch in dr ordentlige Gmeindiorganisation d Gmeindiversammlig s oberste Organ vo dr Gmeind. Si bestoht us dr Gsamtheit vo de stimmberächtigte Schwiizer Bürgerinne und Bürger, wo ihre Hauptwohnsitz in dr Gmeind ha. Si wird je noch Gschäftsaafall viermol, mindestens aber zweimol im Johr abghalte (vorgschriibe si minimal e so genannti «Budget-Gmeind» und e «Rächnigs-Gmeind»).
Ufgoobe vo dr Gmeindiversammlig
D Kompetänze vo dr Gmeindiversammlig si:
Dütschland
Z Dütschland cha lut em Grundgsetz d Gmeindiversammlig an d Stell von ere gwehlte Körperschaft dräte.
Basel (Begriffsklärung)
Basel stoht für:
Basel isch d Abchürzig für:
Basel isch dr Familienname vo dene Persone:
São Paulo (Begriffsklärung)
São Paulo, Umschrift au São Paolo, isch de Name för de Heilig Paul[us] bzw. Sankt Paul[us], de Apostel Paulus
São Paulo isch de Familiename vo däne Persone:
Murmi
De Murmi isch d Hauptfigur us de gliichnamige Schwyzer Chindersändige “Murmi News” und “Murmi´s Abenteuer” (insgesamt über 550‘000 Zueschauer), wo uf elf lokalen TV-Sendern i de ganze Schwyz, bischpilswys uf Tele Tell i de Innerschwyz oder Tele M1 im Mittelland, usgschtrahlt werded. Erfunde worde isch de Murmi vom Artischt Thomy Widmer. Zahlrychi öffentlichi Uftritt und Velogrammstunde sorged für en relativ grosse Beliebt- und Bekanntheitsgrad.
São Paulo (Begriffsklärung)
São Paulo isch de Name vo däne geografische Objekt:
Murmi
De Charakter Murmi
En Koschtümdarschteller spielt de Murmi. Ds bauschige Koschtüm isch us orangem Kunschtfell gfertiget, het schwarzi Tatze mit wysse chlyne Chralle, und en grosse Chopf mit e paar Schnurrbarthaar, übergrosse schwarze Auge und Schnydzäh, wo immer e chli sichtbar sind. Es söll, in chindgerächter, comichafter Manier, es Murmeltier (schwyzerdüütsch: "Murmi" oder "Murmeli") darschtelle. De Murmi redet mit ere fröhliche und relativ hoche Fischtelstimm.
São Paulo (Begriffsklärung)
Städt und Gmeinde:
Synthetic Aperture Radar
Während sich die geometrisch Uflösig vume RAR wägenem divergierende Antennestrahl mit zuenämmendem Objektabstand verschlechteret, cha mit eme SAR e entfernigsuabhängigi Ortsuflösig bis nab in dr Dezimeterberiich erzilt werre. Näbe dr Erde werre dorum au d'Oberflächene vu dr Venus un vum Titan mit eme SAR an Bord vu Ruumsonde erforscht. D'Venus het mert au scho vu dr Erde us mit Radar undersuecht.
Murmi
De Charakter Murmi
Am Murmi sys sympathische Wese isch chindlich-unverdorbe und sehr härzlich, er chann aber au spitzbüebisch und schlagfertig sy. D´ Figur isch sehr wissensdurschtig und interessiert, ihre Begleiter, de Geri S. Gwonder (Thomy Widmer), mues darum i allne Sändige sehr vil mit äre unternäh, zum äre immer wieder interessanti Begägnige und Iidrück verschaffe z´ chönne. Zäme erläbed di beide vill Überraschends, und de Murmi cha au a de eifachschte Sache grossi Freud ha.
São Paulo (Begriffsklärung)
Ortsteil:
Murmi
Gschicht
D Vorgschicht beseit, dass de Murmi i de Schwyzer Bärge gläbt hetti und vom Fotoreporter Geri S. Gwonder (Thomy Widmer) entdeckt worde sig. Us de zuefällige Begägnig hetti sich denn en tüüfi Fründschaft ergäh.
São Paulo (Begriffsklärung)
Sunschtigs:
Murmi
Gschicht
I irne Abentüür erläbid die beide d´ Wält. Sie bsueched byschpilswys en Schwyzer Liimfabrik und en regionale Landwirtschaftsbetrieb, wo Erdbeeri produziert. Es git aber au Folge, wo usserhalb vom Murmi sim Heimatland spiled (zum Byschpil d Reihe "Murmi's Abenteuer auf Mallorca")
São Paulo (Begriffsklärung)
Lueg au:
Murmi
Merchandising
Buttons, T-Shirts, Chriesischteisäckli, Velohelme, Malbüecher, Sweat-Shirts, Plüschfigure, Murmi-Schoggi, Murmi-Bettgschtell und viles meh.
Ζ
Zeta (Majuskel Ζ, Minuskel ζ) isch de 6. Buechschtab vum griechische Alphabet un het e Zahlewert vun 7.
Murmi
Merchandising
D Sängerin Olivia Gray het en CD mit 12 sälbschtkomponierte und -textete Lieder über de Murmi uufgnoh (Viteka Music), wo in verschidnige Musigrichtige ghalte sind (u. a. Blues, Rock and Roll, Rap).
Ζ
Verwendung
S klei Zeta wird in de Mathematik als Symbol fir d Riemannsche ζ-Funktion verwendet.
Zeichekodierung
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Laconnex
Geografi
Laconnex lyt in dr Champagne. Dr Bann umfasst 55 % landwirtschaftligi Flechine, 37 % Wald, 6 % Sidligsflechine, 2 % Vercheersflechine un 0 % Gwässerflechine.
Gschicht
Laconnex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1225 as Laconay (1231 Lacunay).
Bevelkerigsentwicklig
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 18,9 % gläge.
Religion
37,7 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 34,6 % remisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 30,2 %, CVP 9,5 %, GLP 5,1 %, GP 15,1 %, MCR 7,0 %, SP 8,0 %, SVP 20,7 %, Sunschtigi 4,4 %.
Gmaindspresidänt isch dr Hubert Dethurens (Stand 2012).
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Ϝ
S Digamma (δίγαμμα "dopplets Gamma") oder au Wau (ϝαῦ, ωαῦ) (Majuskel Ϝ, Minuskel ϝ), wege sinre F-fermige Form au „s doppelt Gamma“ gnennt (zwey inenonder verschlungeni rechtsdräiti „Galge“ ergebe mit m gmeinsome hochkantige Schtrich e F), isch urspringli de sechst Buechschtab vum phönizische Alphabet gsi. „Waw“.
Da Zaiche werd isch vo altgriechische Tielekt bruucht wore um de Halbvokal /w/ z schriibe, so im Dorische (z. B. kretisch ϝέξ "sechs"), wäred im ionische und i de Koine de Luut scho früe verschwunden isch. Spööter isch astell vo Digamma au Beta breuucht wore.
Wu s no im griechische Alphabet exischtiert het, isch s (iber d Etrusker vermittelt) vun de Römer ibernummen worre un so in de Form vum F („Eff“) als sechster Buechschtab in s latinisch Alphabet kumme. Im klassische Altgriechisch ischs als Konsonantezeiche verschwunde, wil d Grieche e vor Vokale olutends „W“ nimmi ussgschproche hen (lueg griech. "oinos", friejer "woinos", mit ditsch "Wein" oder griech. "eideinai", friejer "weideinai", mit ditsch "wissen"). Es isch dän nur no als Zahlzeiche (6) benutzt worre, wobi aber oft e ondri Form, s Stigma, e Ligatur us Sigma un Tau, oder d Wort-End-Form vum Sigma (ς) oder au Sigma-Tau (στ) als zwey trennti Buechschtabe, gschribe worre isch. De urspringlig Buechschtabome „Waw“ isch verlore gonge un durchs Digamma ersetzt worre.
S Digamma isch vum Richard Bentley (1662-1742) widergfunde worre, wu er versuecht het, d Metrik in de Epe vum Homer z rekonschtruiere. Zue Zyte vum Homer isch s Digamma offesichtlig no nit komplett stumm gsi.
Wenzweiler
Wanzwìller (frz. Wentzwiller, dt. Wenzweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wanzwìller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1219 àls Wendswilre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wanzwìller ìsch. Wanzwìller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wanzwìller ghert zem Hochàlemànnisch.
Seifenkiste
Seifechischte sind selbschtbuuti Chlifahrzüg, wo us Holz, Sperrholz, GFK, Cholefasere oder ähnliche Materialie gmacht si. Sie hend kei Atribsvorrichtig, sondern werded uf abschüssige Streckene dur d Hangabtriebschraft bewegt. D Lenkig (Schwenkachselenkig) vo de Seifechischte würkt mithilf vo Lenkseil oder me andere Lenkvorrichtig uf di vorderi Starrachse. Dur ds Ischwenke vo dr vordere Starrachs erfolged dr Richtigswechsel.
Gschicht
Sit 1904 werded mit selbschtbute „Chinderautomobile“ z Dütschland Wettfahrte für Chind verastaltet. Oberursel bi Frankfurt giltet als d Geburtsstätt vo de Chinderautomobil-Renne z Dütschland.
Dr Seifechischte-Sport het sich später völlig unabhängig witerentwicklet. Dr Begriff stammt us de USA. „Soap Box“, wo as Seifechischte übersetzt wird, isch am amerikanische Zitigsphotograph Myron E. Scott vo dr Daily News z Dayton, Ohio, igfalle, wo er Jugendlichi 1933 bim Bastle vo Chinderautomobil fotografiert het. Drzue hend sie hölzigi Verpackigschischte brucht, wo Fabrikante din Seifemittel und Chäs a Einzelhandel gliferet hend, aber au usrangierte Chinderwäge, Blechwanne und ähnlichs. Er het i sine Reportage a dene chline Fahrzüg „soap boxes“ gsait. Sie hätten au „cheese boxes“, also Chäschischte, heisse chönne. Ds erste grössere „Soap Box Derby“, also Seifechistenrenne, het am 19. März 1933 z Dayton stattgfunde mit 362 gmeldete chline Fahrer, drunder einigi wenigi Meitli. Vo 1935 a bis hüt werded di amerikanische und zuglich Weltmeisterschafte z Akron, Ohio, usgrichtet. Usschlaggebend für d Wahl vo dem Ort isch gsi, dass d Stadtverwaltig de Rennveranstalter e permanenti Rennstrecki zur Verfüegig gstellt het. Hauptsponsor isch bis 1972 d Firma Chevrolet gsi, wo zum General Motors Konzern ghört. Z Dütschland isch bis 1972 d General Motors-Tochter Adam Opel AG als Hauptsponsor und -organisator uftrette.
Renne z Dütschland
Erst nach em Zweite Weltchrieg isch dr amerikanischi Seifechischte-Sport uf Dütschland cho. Di erste grosse Seifechischte-Renne vo dr Nachchriegszit hend z Dütschland im Jahr 1949 stattgfunde. Dr Usgangspunkt sind d Bemüehige vo de amerikanische Truppe, wo z Dütschland stationiert gsi si, dr Jugend z helfe ihri Fryzit zgstalte. D Soap-BoxDerbys, wo denn z Amerika in höcher Blüeti gstande sind, si s Vorbild für d Widergeburt vo de dütsche Seifechischte-Renne gsi.
Scho i de erste 10 Jahr hend stolzi Zahle gmelded chönne werde. 60.000 dütschi Buebe sind mit Seifechischte gfahre, 214 Städt sind beteiligt gsi. 1949, also im erste Jahr vo dr organisierte Zämefassig vo Seifechischte-Renne mit emene abschlüssende Meischterschaftrenne, sind 12 Grossveranstaltige i verschidene Städt vo der damalige amerikanische Bsatzigszone vo Dütschland und Berlin abgwickled worde. Ds Meisterschaftsrenne het z Münche uf dr Theresien-Wiise stattgfunde, und zwar uf enere Holzbahn vo 220 m Längi, mit em Start vonere höche Rampe, wo sich bis zum Fuess vom Bavaria-Denkmal ufegschwunge het. Es Jahr später isch d Meisterschaft z Stuttgart ustreit worde, uf me Strasserennstrecki vor 20.000 Zueschauer.
D Opel-Ära
Ds Jahr 1951 het en grosse Uufschwung bracht. Opel het e Organisations-Zentrale z Rüsselsheim gründet und dur sini Aktivitäte het sich ds Seifechischte-Derby uf ds gsamte Bundesgebiet usbreitet. 1951 het s auch erstmalig einheitlichi Radsätz ge, und d Adam Opel AG als Schirmherrin und Schöpferin vo dr Dütsche Meisterschaft het zum Wettkampf um e grosse „Opel-Priis“ ufgrüefe. Drmit isch allne Seifechischte-Rennfahrer en bsundere Areiz für d Arbet und d Teilnahm ge gsi. Usbildigsbihilfe und für e erste Siiger e 14-tägigi Amerikareis, mit Teilnahm an dr Weltmeisterschaft im Seifechiste-Renne z Akron, Ohio, sind im Rahme vom grosse „Opel-Priis“ usgschribe worde. Usserdem hen 20 glücklichi Buebe 18 Tag lang e Dütschland-Fahrt dur di schönste Gebiet vo ihre Heimat mache dörfe.
Uf dere Grundlag, wo dur d Schirmherrschaft vo dr Adam Opel AG gschaffe worden isch, hend d Renne im ganze Bundesgebiet vor enere unwahrschinlich grosse Zueschauerkulisse und under begeisterte Ateilnahm sowohl vo de Zueschauer als au vo de Verastalter selber stattgfunde. Vil Verein, insbesonder d ADAC-Clubs, hend ihri Mitarbeiter zur Verfüegig gstellt, und auch Zitigsverlag hend mitghulfe.
Im Jahr 1952 sind nüi Verastalter drzuecho; dr ADAC het sich de Renne bundeswit agschlosse. D Bundesmeisterschaft isch erschtmals i dem Jahr, wie i allne folgende Jahr, im Duisburger Stadtwald uf dr Uhlenhorststraße ustreit worde. Dur d Zämearbeit vo dr Organisations-Zentrale bi Opel z Rüsselsheim mit de ADAC-Clubs im ganze Bundesgebiet, de Opel-Händler und em Präsidium vom ADAC Münche isch dr Rahme gsetzt worde, wo sich über vili Jahr hinweg bewährt het. D Usbildigsbihilfe, wo vili Teilnehmer übercho hend, hend i vile Fäll helfe chönne, d Zuekunft vo dene junge Mensche z sichere. Dr Spass und d Begeisterig vo dr Jugend bim Bau vo dene Strassefahrzüg isch en unschätzbare Gegewert für d Müe vom Unternehme Opel und de andere Organisatione gsi.
Für d Verastalter, das heisst Motor-Sport-Clubs und Opel-Händler, hets es fascht 100-sitigs Handbuech ge, wo alli Einzelheite übr Rennstrecki, Seifechischte und die notwendigi und drmit verbundeni Werbig din vorgeschlage worde sind. Seifechischte-Renne sind Wettbewerb mit emene grosse lokale und bundeswiite Resonanz gsi. Dia-Werbig, Plakat-Werbig, Insertione, Versicherig, Reschiiufgabe, Itrittsabzeiche, Rundschribe, Iiladige sind e paar Stichwort, wo ds Usmass vo dr Organisation kennzeichned. Wie me di vorgschribene technische Spezifikatione vo de Fahrzüg prüeft het, macht di folgendi Ufzählig klar: Es het sechs Prüefstelle ge – zur Kontrolle vo de Achse, vo de Bremskabel, vo de Lenkräder, de Lenksüle, vom Radischlag und vo dr Spurwiiti. I de füf erste Kontrolle sind s 36 Positione gsi, wo pro Seifechischte prüeft worde sind. D Endkontrolle isch denn im sechste Durchgang erfolgt. Bis 1972 het Opel Räder und Lenkig für d Chischte und au d Bubeschribig vorge, wo am amerikanische Vorbild orientiert gsi isch. Das isch nötig gsi, will dr Gwünner vo de „Deutschen Seifenkisten-Derbys” hetti ja z Amerika zum All-American Soap Box Derby atrette chönne müese.
D Nach-Opel-Ära
Mit em Usstiig vo dr Adam Opel AG us em Seifechischtesport und nochdem vom ADAC, wichtige lokale Sponsore und vor allem em ganze Opel-Händlernetz isch d Bedütig vom Seifechischtesport z Dütschland starch zrügggange. Z Dütschland het dr „Deutsche Seifenkisten Derby e. V.“ mit Sitz i dr Moselgmeind Klüsserath d Organisation vo de Renne überno.
Renne i dr Schwiz
I dr Schwiz isch als ältischts Seifechischterenne e Verastaltig us em Jahr 1934 z Biberstei bekannt. Erschti Vorschrifte und Richtlinie für e Bu vo de Seifechischte und d Durefüerig vo de Renne sind 1970 vo dr General Motors Suisse SA und dr Rivella AG usege worde. Nachdem sich 1974 General Motors zrüggzoge het, sind d Renne vo dr Schwizer-Meisterschaft bis Mitti 1990 under em Patronat vo dr Firma Rivella gloffe.
Sit dr Saison 1991 het d LISTA Gruppe zäme mit dr AMAG Gruppe d Schirmherrschaft überno. Ideell und finanziell unterstützt sind d Patronatsträger vom „Touring Club Schweiz“ und em „Verband Schweizer Carrossier-VSCI“. Endi 1992 het sich dr TCS und Endi 1993 d AMAG vom Seifechischterennsport zrüggzoge.
Ab dr Saison 2003 hend nebscht de zwei langjährige Hauptsponsore LISTA und VSCI nü ASTROL als wiitere Hauptsponsor gewunne werde chönne. Ab dr Saison 2007 isch der Hauptsponsor dur d Firma MOTOREX (Oil of Switzerland) abglöst worde.
Renne z Öschtrich
Z Öschtrich isch 1996 us ere private Initiative dr „Seifenkistenclub Österreich“ (SKCÖ) mit Sitz z Neumarkt am Wallersee gründet worde, wo bis Endi 2009 nach eigene Agabe meh als 100 Renne organisiert het, wo sich 6.000 Chind und Jugendlichi dra beteiligt hend.
Spassrenne
Sit em Rückzug vo General Motors us em Seifechischtesport werded nebe Renne nach feschtem Reglement immr hüfiger au sognannti „Fun-Seifechischterenne“ verastaltet, bi dene nebe dr Gschwindigkeit au dr Kreativität bi dr Gstaltig vermehrt Beachtig gschenkt wird. Meistens werded die vo nöd-artverwandte Verein oder kommerzielle Unternehme zu Marketingzweck verastaltet. I dr Schwiiz sind grad die „Fun-Renne“ immer beliebter. Nachdem di streng reglementierte Renne a Beliebtheit verlore hend, werded vermehrt „Plauschrenne“ verastaltet.
Regle
D Rennstrecke sind i dr Regle zwüsche 250 und 500 Meter lang. Je nach Konzeption müend Hinderniss umfahre und Gschicklichkeitsufgabe erfüllt werde oder aber es gaht eifach um di chürzischti Ziit. D Fahrer müend immer Schutzhelm a ha und d Gfährt mönd mit sicher funktionierende Bremse usgestattet sii. Für Gwicht, Gsamtlängi und Radstand gelted bestimmti Vorschrifte. Z Dütschland fungiert dr „Deutsche Seifenkisten Derby e. V.“ (DSKD) als Dachverband.
Bi de öppe 50 Renne, wo im Jahr vo underschidliche Verein und andere Organisatione z Dütschland verastaltet werded, startet d Chind i drü Altersklasse: D Juniorklass reicht vo 8 bis 12 Jahr, d Seniorklass vo 11 bis 18 Jahr und d ELITE XL-Klass vo 13 bis 18 Jahr. Bi Renne i de verschidene Ort gits i dene Klasse Vorläuf zur jährlich stattfindende Dütsche Meischterschaft, a dere di jewilige Siiger teilneh chönd.
Rheinau (Baden)
Rhinai (dt. Rheinau) isch e Stadt im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Rhinau lait in dr Oberrhinische Diafewene, direkt am Rhii: Frääschdett, de Hauptort, isch äwenne 2,2 km vom Rhii entfernt. Durch d mittli vom Rhii ghot d diitsch-franzesisch Grenz. Von de siddligschte Ortsdaile Linx und Honou sins äwenne 9 km no Kähl un 11 km no Stroosburg.
D Stadt grenzt im Norde an Lichtenau im Landgrais Raschdi, em Oschde an d Stadt Achere, im Südoschde an d Stadt Renche, im Südde an d Stadt Kahl un im Weschde an d elsässische Gmainde Wanzenau, Gambse un Offedorf.
Dr Bann bstoht us 54,3 % Landwirtschaftsflechi, 24,2 % Wald, 10,8 % Sidlungsflechi un 10,7 % sunschtiger Flechi.
Gmaindsgliiderung
Zue Rhinai ghere d Ortsdail Diiersche (dt. 'Diersheim'), Frääschdett (dt. 'Freistett'), Hussgritt (dt. 'Hausgereut'), Hälmlinge (dt. 'Helmlingen'), Holzhuuse (dt. 'Holzhausen'), Hunou (dt. 'Honau'), Linx (dt. 'Linx'), Mämmetsheff (dt. 'Memprechtshofen') un Bischä (dt. 'Rheinbischofsheim').
Gschicht
Rhinai isch am 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vun dr Gmaine Frääschdett un Bischä bildet worre, zerscht unter em Namme Freistett-Rheinbischofsheim. Di andere Ortsdail sin scho vorher no Bischä bzw. no Frääschdett ingmaindet worre: no Bischä d Gmaine Hussgritt am 1. Jänner 1973, Diiersche am 1. Jänner 1974, Holzhuuse am 1. April 1974, Hunou am 1. Jänner 1975, no Frääschdett d Gmaine Mämmetsheff am 1. Juli 1971 un Hälmlinge am 1. Oktober 1974.
Städtepàrtnerschàfta
Rhinai hàt a Pàrtnerschàft mìt dr Nochbargmeind Gàmbse vis-à-vis vum Rhin in Frànkrich sit em 22 Mai 2019 gschlosse.
Verwaltung
Rhinai ghert zue kainere Verwaltungsgmainschaft.
Dr Burgermaischter vun Rhinai isch dr Michael Welsche.
Wahle
Ergebnis vun dr Landdagswahle sitt 2006: 1 2006: WASG, sitt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Rhinai ghert zum Owerrhinalemannisch. Biispil findsch i de Liste Diernäme vun Bische und Pflanzenäme vun Bische.
Innerhalb vum Owerrhinalemannische wurd där Dialäkt de Sproochlandschaft vun de Ortenau zuegeordnet un hett do spezielli Eigeheide, wu im Hanauerland verbreitet sinn und Ähnlichkeite mit nem Elsässische uff de linke Rhiinsidde hänn.
Bsunderheite im Dialäkt im Hanauerland kennen ich ne paar Wenkersätz üssem Wenkerboge vu Bische gän.
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
D' Uni vo Minas Gerais (port.: Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais, abkürzt Cefet-MG) isch di gröschti Universität vo Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie.
Im Joor 2009 het d Uni 1'009 Dozänte gha, 13'623 Studänte, drvo 5'300 Doktorante und 	970 Postgraduierti. S CEFET-MG bietet Kürs und Usbildigsprogramm uf verschiidene Ebene vo dr sekundäre und tertiäre Bildig in nüün Campus in siiben verschiidene Stedt vom Bundesstaat aa. D Campus I, II und VI befinde sich an dr Avenida Amazonas, z Belo Horizonte, die andere Standort si in de Stedt Leopoldina, Araxá, Juiz de Fora, Varginha, Timóteo und Nepomuceno.
D Institution as Schuel unterstoot uf der Bundesebeni em brasilianische Ministério da Educação (Bildigsministerium).
Gletscher-Hahnenfuss
S Gletscherglinseli (Ranunculus glacialis) isch e meejöörigi Buutterbluemenart wo i de Alpe vorchunnt, wo s no ufem Finsteraarhorn inere Hööchi vo 4275 müM. blüet. Vo de Blüetepflanze chunt i de Alpe nume no s zwaiblüetigi Staiblüemli (Saxifraga biflora) i hööchere Laage vor. S isch ganz selte und ghört zo de gschützte Blüemli.
Verbraitig
S Gletscherglinseli chunnt nume chüele Piet vor, und zwor im Hoochpirg, nämli i de Alpe oberhalb vo 2000 müM., i de Pyrenäe und i de Karpate, denn no im nördliche Skandivaie, uf Island und uf Grönland. S werd agnoo, as s Gletscherglinseli mit em Rückzuug vo de Gletscher noch de Iisziit sich is Hoochpirg und i di chälteri arktischi Zone zruggzoge hett.
S Gletscherglinseli mag öberhopt kai Chalch und wachst i füechte Gröllhalde, i Felsspalte und uf Moräne.
Uussie
S Gletscherglinseli chrüücht nööch am Bode und blüet im Juli und Augste. Di dicke Blätter sind handförmig und glinselet im Liecht. Di kaale Stengel mit de Blüete sind zwöschet 5 und 20 cm hööch, Blüete messet zwöschet 15 bis 30 mm. Wenn si frisch uufgönd sind d Blüemli wiiss, wered denn rosa und spööter wiiroot. I chalte Sümmer tuets d Chnospe wider zruggbilde und d Näärstoff wered denn i de Worzle gspaicheret.
Gustav (Musiker)
De Gustav (* 29. April 1975 als Pascal Vonlanthen z Fryburg im Üechtland) isch en Schwizer Musiker und Sänger.
Musikalischi Kariere
I de ganze Schwiz bekannt worde isch de Gustav im Joor 2010, wil er i de Färnseesändig „Kampf der Chöre“ mitgmacht hät. Döt hät er mit sine eigewillige und uugwöönliche Interpretazione vo Lieder mit „sim Chor“ de Wettkampf gwunne.
S Album GUSTAV (2 CD – Trésors & Trouvailles), won er im August 2011 usebroocht hät, isch i de Schwizer Albumtscharts grad uf Platz 2 gstarted.
Xanadu (Titan)
Xanadu (oft au als "Xanadu Regio" bezeichnet, obwohl säll nit dr offiziell Namme isch) isch e Radarstrahle starch reflektierendi Region uffem Saturnmond Titan. Si het ihr Namme vu Xanadu, dem legendäre Palast wo im Gedicht Kubla Khan vum Samuel Taylor Coleridge beschribe wird.
Die Formation isch z'erst 1994 identifiziert worre, wo Astronome mit em Hubble Weltruumteleskop dr Titan im Infrarote beobachtet gha hän. Sit 2004 isch si detailliert un us dr Nächi vu dr Cassini-Sonde beobachtet worre. Xanadu het ugfähr d'Grössi vu Australie. Us dr laufende Beobachtige schliesst mer, dass es sich bi Xanadu um e plateau-artigi Region vu hoch reflektivem Wasseriis handelet, wo eweng Kontraste mit dieferem Gelände in dere Gegend zeigt. Beidi zämme hebe sich zimlich scharf vu dr sehr dunkle Gebite ab, vu dene mer ursprünglich glaubt het, dass es sich um Meere us flüssige Chohlewasserstoffe handelet, wo mer aber inzwische fer Ebene haldet.
Uffnahme vu dr Cassini-Sonde bi Vorbiflüeg im Oktober un Dezember 2004 hän komplexi Albedomuster im westliche Deil vu Xanadu enthüllt. Zwar isch d'Bedütig un d'Ursache vu dene Muster no nit chlärt, aber ei wohrschinliche Verursacher sin tektonischi Vorgäng. Belege defir git's im e Muster vu sich überchrüzende Linie im westliche Xanadu. Gnauer erforscht wird au d'Grenze zwische Xanadu un Shangri-la, ere dunkle, westlich glägene Region. D'Form vu dr Grenze losst druf schliesse, dass dert dunkels Material die hell Oberflächi yberdeckt.
Tele Tell
Tele Tell isch en Innerschwiizer Färnsehsänder, wo täglich vo über 150'000 Zueschauerinne und Zueschauer gseh wird. De Geschäftsfüehrer vo Tele Tell isch de Bruno Hollenweger. De Sänder sälber isch es Unternähme vo de AZ Medien Gruppe, wo au d Aargauer Zytig usegit. Däre ihre Leiter für elektronischi Medie heisst Florenz Schaffner.
D Bezeichnig "Tele Tell" füehrt auf di legendäri Innerschwiizer Sagegschtalt Wilhelm Tell zrugg.
Tele Tell schaffet mit Tele M1, em Regionalfernsehsender vom Mittelland, zäme.
Empfangsbereich
Ds Sändegebiet über Kabelfärnseh umfasst alli Kantön vo de Zentralschweiz. Luzärn, Zug, Schwyz, Obwalde, Nidwalde und Uri, sowie en Teil vom aargauische Freiamt und vom zürcherische Säuliamt.
Tele M1, wo mit Tele Tell in vilne Pünkt identisch isch (Die beide Sänder teiled sich vili vo de Format, au s "Aktuell"), chann i de Agglomeratione Aarau, Bade, Brugg, Lenzburg, Olte, Zofige, Önsinge sowie i de zürcherische Bezirk Dietike und Diesdorf und em luzernische Wahlchreis Sursi empfange wärde.
Technik
Bild- und Tonmaterial wird uf zwei verschideni Format bannt: News-Material vo TeleTell wird vo Videojournalisten per DV-Kamera (Sony PD 170P) gsammlet, Zweitsändige und Studioproduktione hingäge wärded vo Kameralüüt mit DVCam realisiert. Ds Bild- und Tonmaterial vo TeleTell wird uf analoge und digitale Schnittplätz bearbeitet. Ds DV-Band mit em fertig gschnittene und vertonte Bricht wird aaschlüssend im AVI-Codec in Realtime digitalisiert. Gliichziitig wird de Biitrag mit Titeliiblände, Vor- und Abschpann ergänzt. D AVI-Files wärded via Standleitung is Sändeschtudio nach Aarau übermittlet. Dänn wärdids vo mene wiitere Computer über es Playlist-File abgschpilt. Ergänzt mit Schtazions-Logo und Teletext wärded d Signal via Glasfaser dä Swisscom zur Verbreitig i d Zentralschweiz übergäh.
Η
Härkunft
Im Neugriechische wirds Eta wiä I usgschproche un heisst hit Ita.
Bispiel
Heraklit (Ἡράκλειτος = Herakleitos)
Zeichekodierung
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Rust (Baden)
Ruäscht (dt. Rust) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Gmaindsgliiderung
Zue Ruäscht ghere kaini wittere Ortsdail.
Gschicht
Ruäscht isch zum erschte Mol gnännt worre anne 762.
Verwaltung
Ruäscht het mit dr Stedt Äddene un Mohlburig un dr Gmaine Kabbl-Groffähuusä un Ringsä e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Dr Burgermaischter vun Ruäscht isch dr Kai-Achim Klare (SPD).
Wahle
Ergebnis vun dr Landdagswahle sitt 2006: 1 2006: WASG, sitt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ruäscht ghährt zuem Owerrhinalemannisch un innerhalb vum Owerrhinalemannische wurd där Dialäkt de Sproochlandschaft vun de Ortenau zuegeordnet
Bsunderheite im Dialäkt vu Ruäscht un sinne Noochberort kennen ich ne paar Wenkersätz üssem Wenkerboge vu Ruaschd gän.
Wirtschaft
Z Ruäscht lait dr Europa-Park. Mit über 4,5 Millione Bsuecher im Johr 2011 un iwer 100 Attraktione un Shows isch er dr grescht Freizittpark z Ditschland un dr grescht saisonal Freizittpark in dr Welt. Im Europa-Park selwerscht schaffe bis zue 3000 Litt, derzue kumme nomol rund 8000 Arwetsblätz, vor allem in dr Region.
Θ
Theta (Majuskel Θ, Minuskel θ oder ϑ) isch de 8. Buechschtab vum griechische Alphabet.
Im Neugriechische heisst de Buechschtab Thita un wird wie e stimmlos änglischs th usgschproche.
Zeichekodierung
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Horburg-Weier
Horwrig-Wihr (frz. Horbourg-Wihr, ditsch Horburg-Weier) isch e franzeesche Gmein im Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Dr Ort ghört dr a.
D'Gmein isch am 1. Jänner 1973 durch dr Zämmeschluss vu Horwrig un Wihr-uf-em-Land entstande.
Geografi
Horwrig lijt unmittelbar öschtlich vu Colmer am rächte Illufer an dr Griene Stross (Route Verte) vu dr Vogese in dr Schwarzwald. S'Strossedorf Wihr schliesst öschtlich vu Horwrig an dr Stross uf Bischwihr a.
Gschicht
In dr römische Zit isch an dr Stell vu Howrig s'römisch Kastell Argentovaria gstande. Ab guet 1100 nooch Christus sin d'Herre zue Horwrig noochwiisbar, wo d'Gegend bis 1324 beherrscht hän. Vu dert a isch Horburg bis zue dr Grosse Revolution 1793 bis Wirdebarig gsin un het e Zentrum vu dr wirdebarigsche Länder im Elsass bildet. Horwrig isch dorum mit dr Infüehrung vun dr Reformation in Wirdebàrig 1535 evangelisch worre. Mit em Wexel vu dr Souveränität vum Ditsche Riich ufs Keenigriich Frankriich um 1685 hän d'Wirdebàriger awer in ihrene jetz franzeesche Lande, anderscht wie in ihrene ditsche, die Katholizismus wiider miesse erläuwe.
1789/93 isch no z'Horwrig die franzeesch Verwaltung ingfüehrt worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hundwil
Hondwil isch e politischi Gmäänd i de Region Henderland vom Kanton Appezäll-Osseroode i de Schwiiz.
Horburg-Weier
Demografi
D Bevölkerig isch sit de 1960er Johr stark agwachse, vo 1962= 1654 Iiwohner in 1962 uf 5060 im Johr 1999.
Hundwil
Geografii
Hondwil lit a de Strecki vo Appezäll noch Herisou. Zwösched Hondwil und Waldstatt flüüsst d Urnäsch ime Tobel, wo d Hoptstrooss über e imposanti Bogebrogg öberi füert. Südlich vo Hondwil isch Hondwiler Höchi, en 1'305 m höche Bärg mit ere Wertschaft dobe. Bekannter und höcher isch secher de Säntis, wo aber Hondwil mit anderne Gmäände tääle mos. S langzoge Gebiet vo de Gmäänd Hondwil goht vo de Urnäsch bes uf d Schwägalp ui.
Horburg-Weier
Sähenswürdigkeite
Z'Wihr stoht e Kìrech us em 16. Johrhundert.
Hundwil
Geografii
D Nochbergmäände send im Uhrzeigersenn ommi; Urnäsch, Waldstatt, Herisou und Stää im Kantoo Appezäll Osserroode, Schlatt-Hasle, Gonte und Schwendi im Inneroode, dezue no d Sangaller Gmäände Wildhuus-Alt Santihann und Nesslou.
Gschecht
Im Johr 921 taucht de Name Huntwilare s erstmol uf. D Gmäänd bestoht näbet em Dorf no us äme Huffe chlinne Wiiler und Hööf. Bis 1749 hät ono Stää dezue ghört. Vo 1611 bes 1997 hät jedes zwoote Johr, abwägsligswes mit Troge, d Landsgmäänd uf em Platz vor de Cherche im Dorf Hondwil stattgfonde.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatääl isch 2010 bi 5,6 % gläge.
Religion
22 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 66 % evangelisch-reformiert.
Politik
D Gmäändspresidäntin vo Hòndwiil isch d Margrit Müller-Schoch (Stand November 2017).
Wertschaft
D Arbetslosigkäät isch em Joor 2011 bi 0,4 % gläge.
Sprooch ond Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1038 Iiwoner 97,2 % Düütsch als Hòuptsprooch aagèè, 0,2 % Franzöösisch, 0,2 % Italienisch ond 2,4 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialäkt vo Hòndwiil ghöört zue de Oschtschwiizer Dialekt.
Bangerten
Geografi
Bangerte ligt uf em Rapperswiuer Plateau im Schwizer Mittuland. D Gmeindsflächi het us 63,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 31,8 % Waud u 4,5 % Sidligsflächi bstange. D Nachburgmeinde si Schüne, Ifwiu, Züzwiu u Rapperswiu gsi.
Gschicht
Bangerte isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1263 aus Bongarthen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört. Sit em 1. Jänner 2016 isch Bangerte dur e Fusion Teil vo de Gmeind Rapperswiu, wo früecher zum Bezirk Aarbärg ghört het.
Maltesische Sprache
Maltesisch (malt. Malti) isch d Sproch vode Insle Malta und Gozzo. Es isch ursprünglich en arabische Dialekt gsii, gelt hüt aber as en aigni Sprooch. De Wortschatz bestoht us 43% semitische (arabisch), 42% romanische (italienisch, sizilianisch, latinisch) und 6% englische Wörter. Die restliche 9% chömed vo anderne Sproche, oder chönet nöd bestimmt werde. De Grundwortschatz bestoht zum grösste Tail us arabische Wörter. Au ide Grammatik isch s Maltesische e Mischsproch, well gwüssi Adjektiv und Substantiv nochem Sizilianische Muster Pluräl bildet, aber vill Wörter hend sich au apasst und bildet brochni Plural. Italienischi und englischi Verb bildet zwor en aigni Verbgruppe, flektieret aber semitisch.
Schrift und Phonetik
S Maltesische werd inere liecht verändrete latinische Schrift gschribe:
Vom Arabische unterschaidet es sich hoptsächlich im Verlust vode Emphase und dodedur, as es mit englische und vor alem italienische Fremdwörter au noiji Phonem agnoo het.
Dialekt
Obwohl nume rund 330 Tuusig Lüt die Sproch redet, chame füf Dialekt unterschaide.
Die uffälligste Unterschid bistönd ide Usproch vo de Langvokal. So werd // ufem Land as // oder // ide Landesmitti sogär as // usgsproche und uf de Insle Gozo as //. Und // und // werdet ufem Land mee oder weniger starch diphthongiert zu [] und [] uf Gozo aber as [] und []. S Schriftphonem /ie/ lutet i de Hochsprooch []. D Städter sägedt i de Regle [], z Südmalta [], z Nordmalta [] und uf Gozo []. De Lut /q/ werd ide Stadt Bormla vo alte Lüt no wie im klassische Arabisch as [] usgsproche, ide Mitti vo Gozzo wie [], sus isches en Knacklut [].
En Tail vo de Oberschicht tuet / / bsunders starch behuuche, und // werd wie s englische oder s dütsche // usgsproche und d Pharyngalisierig vode Vokal werd vermide. Da werd aber i de Regle as snobistisch belächlet. S söll sogär Familie gee, wo nume Englisch redet, aber uf Maltesisch fluechet.
Bispil
Alla /alla/ (ar. alla:h) "Gott"
Bangerten
Religion
81,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Maltesische Sprache
Bispil
xemx /ʃɛmʃ/ (ar. ʃams) "Sune"
Bangerten
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,4 %, CVP 0,6 %, EVP 0,9 %, FDP 5,5 %. GLP 5,2 %, GP 6,1 %, SP 11,9 %, SVP 43,2 %, Suschtigi 5,2 %.
Gmeindspresidänt vo Bangerte isch dr Ernst Hofer gsi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 158 Ywohner 93,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,9 % Französisch.
Maltesische Sprache
Bispil
kewkba : kwiekeb /kɛʊba : kwɪ:ɛkɛp/ (ar. kawkab : kawa:kib) "Stern : Sterne"
Bangerten
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bangerte ghört zum Hochalemannisch.
Maltesische Sprache
Bispil
raħal : rħajjel /raħal : rħajjɛl/ "Dorf : Dörfer"
belt : bliet /bɛlt : blɪ:ɛt/ (ar. balad : bila:d) "Stadt : Städt"
ilsien : ilsna /ɪlsɪ:ɛn : ɪlsna/ (ar. lisa:n : 'alsina) "Sprooch : Sprooche"
kiteb : jikteb /kɪtɛp: jɪktɛp/ (ar. kataba : jaktubu) "er het gschribe : er schribt"
pjazza : pjazez /pjattsa : pjatsɛts/ (it. piazza : piazze) "Platz : Plätz"
uniku /ʊnɪkʊ/ (it. unico) "ainzig"
ġenenruż /dʒɛnɛrus/ (it. generoso) "grosszügig"
Il-Malti huwa l-uniku lsien ta' oriġini semitika li jinkiteb b'ittri Latini. "s Maltesische isch die ainzig Sproch mit semitischem Ursprung wo mit Latinische Buechstabe gschribe werd."
Gressoneydeutsch
S Greschoneititsch isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Greschonei. Es ghèèrd doodrmid zem Siidwalsertiitsch.
Foorschigsgschiichd
Greschoney isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii. D Ùfnaam isch vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle im Juli 1950 gmachd woore.
Fir s Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin vùm Fritz Gysling, em Rudolf Hotzenköcherle ùn dr Clara Stockmeyer voorberaided ùn vù dr èrschte beede ane 1952 verefendligd woore.
E Kapitel zùm Greschoneititsch ùn zùm dèèrdige Bruuchdùùm hèd s au im Emil Balmer sym Buech iiber d Siidwalser.
Dr Peter Zürrer hed syd dr 60er Joor Ùfnaame z Greschoney gmachd ùn hed in dr Folg fimf Biecher iber dr Dialäkt vù Greschonei uusebroochd.
D Anna Giacalone Ramat hed ane 1976/77 Befroogige z Greschonei gmachd iber s sozio-linguistisch Verhäldnis zwischen em Walserdialäkt ùn em Piemontesisch bzw. em Idalieenisch.
D Fluurnäme vù Greschonei hed dr Paul Zinsli zäme mid em Paul Scheuermeier ùn dr Gertrud Frei ane 1961/62 ùfgnùù, mid ere Noochùfnaam ane 1979. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd.
Ane 1982 isch s Walser Kulturzentrum / Centro Studi e Cultura Walser grinded woore, wù s kulturäl Èèrb vù dr Walser wil erhalde. Nääbe Uusschdelige sin vùm Kulturzentrum v. a. ùnder dr Bresidäntschaft vùm Heinrich Welf e Raije Biecher uusegee woore. S wichdigschd dervu isch s Greschoneytitsch-Wèèrderbuech. Des Wèèrderbuech isch vùm Kulturzentrum zäme mid em Eischemtöitschu-Wèèrderbuech in ere Kassette uusegee woore, ùn baide sin zäme gratis an ali Huushald z Greschonei ùn z Eischeme verdaild woore.
Im 21. Jorhùnderd foorschd dr Marco Angster zem greschoneititsche Verb.
Schryybwyys
In däm Artikel sin di greschoneititschä Dialektbyyschbel in Dieth-Schryybig gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k>  fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird gschriibe.
Substantivdeklination
Aigeni Dativ-Plural-Forme uf -e cheeme aber au no voor.
Dr Genitiv (im Singular uf -sch, im Plural uf -u) chùnd no in feschde Foormle voor.
Genitivforme bi Pronomina
Bi ne Dail Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd
Adjektivdeklination
Wie in andere hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.
Konjugations-Chlase
In dr maischde Fäl wääre d Verbe aber mid em Hilfsverb tue konjugierd:
Partizip Präsens
Im Greschoneititsch gid s no ne lääbig Partizip Päsens. S wird ùf -en bilded.
Woordbildig
Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt e baar Suffix:
S Suffiv –ji chùnd bi Grùndwèèrder voor, wù ùf –e oder ùf Konsonant (user Liquid) ände.
S Suffiv –i chùnd bi Grùndwèèrder voor, wù ùf –u ände.
S Suffiv –li chùnd bi Grùndwèèrder voor, wù dr Schdam ùf Vokal anded, wù ùf –i ände oder wù ne r in dr Ändig hän.
Woordschaz
Meentak, Zischtag, Mitwuchu, Froontag, Friitag, Samstag, Suntag
Yyflis us em Romanisch
Nadyyrli gid s im Greschoneititsch vyyl Främd- ùn Läänwèèrder us em Italienisch, em Franzeesisch, em Piemontesisch ùn em Frankoprovenzalisch
Schbroochbyyschbel
''Wen dèr letscht Taag vom Joar gĉhemmèd ischt, soo tièn schi dè Zùcht èn bitz zeämèfinnè ùn tièn aabreedù, wo sch moorè wellid goa ds Nuijoar schriijè. Ès jeds tuèt sièĉhè ès Gselli for meed èm z chùnnù goa, dass nid ganz eigènù sig em Isch ùnd Schnee. Ùnd de morndrigscht èm Moargè fruè tuèt ès jeds Zùcht med èm geä ès liks Sekèlti. Das ischt extra ghannùts ggange for z chùùnù kriègè appas ùf dèr eerscht Taag vom Joar. Schi hen ali geerè äppis Guètsch ùn hen au ali geerè Schingèli en dèr Bùùrschù. Ùnd ùf der Manièr tuèt mù antrèffè dèr Eerschtù vom Joar è Huuffè Zùcht dur d Gassè ùnd ùf alnè Wèèga. Ùn di tièn chlèffè an èjèr Huuster ùnd an dèr andrù Ter. Ùnd de tièn sch luut schriijè: "Ès guèts ùn ès glikchhafftigs nuus Joar – winsch dùr s ùnd Got gèb dùr s!" ''
Schbrichwèèrder vù Greschonei:
Ontario Lacus
Dr Ontario Lacus isch e dunkli Formation in dr Nächi vum Südpol vum Saturnmond Titan. Si Namme dütet druf hi, dass es sich um e See handelet, aber säll isch bis jetz numme Spekulation. Wie d'Meere vum Erdmo chännt's sich au numme um e Ebeni handele. Dr Ontario Lacus isch nooch em Ontariosee in Nordamerika daift un het e ähnlichi Grössi.
S'Vorhandesi vu Meere oder See us flüssigem Methan het mer zuenächst fer d'Titanoberflächi agnu, aber d'Beobachtige vu dr Cassini-Huygens-Mission len anämme, dass dr Titan wohrschins druche isch, zuemindist in dr Gegewart. Allerdings chännte zwei Regione um dr Südpol, wo au Wolke ufträtte, e Usnahm bilde. Eini devu isch dr Ontario Lacus, wo scharf definierti Grenze het un vu sehr dunkler Färbig isch. Säll underschidet ihn vu andere so gnennte See, wo sich als Ebene rusgstellt hän. Allerdings isch s'dertig Vorhandesi vu ere Flüssigkeit bis jetzt noch blossi Spekulation.
Baldersheim
Bàldersche (frz. Baldersheim, dt. Baldersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Bàldersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 817 àls Balteresheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bàldersche ìsch. Bàldersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bàldersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bachstelze
D Wasserstelze (Notacilla alba; lueg au di alemanische Näme) isch e Zugvogel wo i Mitteleuropa brüetet und mitti November as Mittelmeer flüügt und mitti Horner wider umechunt. S gitt aber au Wasserstelze, wo im Winter nöd wegflüüget. I de Alpe chunnt si bis zonere Hööchi vo 2600 müM vor.
Uussie
D Wasserstelze isch e schwarz-grauu-wiisse Vogel, miteme graue Rogge und eme wiisse Buuch. Si wippet hüüffig mit em lange schwarze Schwanz. Si werd 16 bis 19 cm grooss, het e Spannwiiti vo 25 bis 30 cm und wögt 19 bis 27 Gramm.
Lebeswiis
D Wasserstelze chunnt eener i Wassernööchi vor, uf Wise und Felder i Sidligsnööchi. S Nest baut si a gschützte Stele und Nische.
Komet
En Komet (vo griechisch ἀστήρ κομήτης astēr komētēs "Haarstern", abgleitet vo kómē "Chopfhaar") odr Schweifstern isch e chliine Himmelskörper, wo ide Regle zum Sunesystem ghört.
Tzipi Livni
D Tzipora („Tzipi“) Malka Livni (hebräisch ציפורה מלכה לבני, uf d Wält cho am 8. Juli 1958 z Tel Aviv; dr Vorname wird öfters au Zipi, der Nochname glägentlig Liwni gschriibe) isch en israelischi Politikerin und siit September 2008 die Vorsitzendi vo der Kadima-Partei. Vo 2006 bis 2009 isch si Usseministerin in dr Regierig vom Ehud Olmert und 2013 bis 2014 Justizministerin under em Benjamin Netanjahu gsi.
Komet
I de Nöchi vu de Sunne isch de Kometechern, wo meischt nur wenigi Kilometer gross isch, vu de neblige Koma umgebe. Die chan e Grössi vu 100'000 Kilometer erreiche. Dr Chern und d Koma zemme nennt me Chopf vum Komet. S uufälligschte Kennzeiche vu de Komete, wo vu de Erde uus sichtbar sind, isch dr Schweif, wo immer vo de Sunne eweg grichtet isch und e Längi vu zeh bis hundert Millione Kilometer erreiche chan.
Tzipi Livni
Läbe und politischi Laufbahn
D Livni isch d Dochter vom Eitan Livni, eme füehrende Mitgliid vo der Undergrundorganisation Irgun Tzwai Le’umi (Ezel), wo z Grodno (Pole, hüt Wissrussland) uf d Wält cho isch, und wo sälber Abgeordnete vo der Likud-Partei gsi isch, und dr Sara Livni, geb. Rosenberg, wo au bim Ezel kämpft het. D Livni isch Lütnand bi d israelischen Armee gsi und het vo 1980 bis 1984 für en Uslandgheimdienst Mossad gschafft. D Livni het die Juristischi Fakultät an der Bar-Ilan-Universität absolviert und het mehrjöhrigi Bruefserfahrig as Rechtsanwältin und het sich uf Öffentlichs- und Handelsrächt spezialisiert.
Am 10. Januar 2005 isch si Justizministerin worde. Am 12. November 2005 isch si s erste Mitgliid vo der israelische Rächte gsi, wo bin ere offizielle Gedänkfiir für en ermordete Jitzchak Rabin gredet het. Nochdäm dr Ariel Scharon us em Likud usdräten isch und e neui Partei, Kadima grundet het, isch d Livni am 20. November 2005 der Partei bidräte.
Usseministerin
Wo dr Usseminister Silvan Schalom im Januar 2006 zruggdräten isch, isch d Livni am 18. Januar 2006 als zweiti Frau noch dr Golda Meir zur Usseministerin ernennt worde. Gliichziitig het si ihre Boste als Justizministerin und als Ministerin für Iiwanderig und Integration bhalte. Wo dr Ariel Scharon nüm het chönne regiere, het si dr Ehud Olmert as Parteichef und amtierende Ministerpräsident understützt.
D Livni isch am 4. Mai 2006 bi der Amtsiifüehrig vom 31. israelische Kabinett wider as Usseministerin vereidigt worde, isch stellverträtendi Premierministerin worde und het alli andere Ministerie abge. Dr Chaim Ramon isch Justizminister worde, aber scho am 29. November 2006 noch eme Sexskandal mit em Ramon het d Liwni s Justizministerium wider übernoh und het bis zur Vereidigung vom Daniel Friedmann am 7. Februar 2007 gamtiert.
Si het d UN-Resolution 1701 as „guet für Israel” begrüesst. Noch em Libanonchrieg 2006 het si dr Ministerpräsident Olmert scharf kritisiert. Am 17. September 2008 isch si Parteivorsitzendi worde und wo dr Olemert Olmerts am 22. September 2008 zruggdräten isch, het si ohni Erfolg brobiert e neui Regierig ufzstelle und Neuwahle si uf e 10. Februar 2009 agsetzt worde. Kadima isch mit 28 vo 120 Sitz die sterksti Chraft in dr Knesset worde, no vor em Likud. D Livni het aber kä Regierig z Stand brocht und dr Netanjahu isch Brömiee worde.
Im Merz 2012 het d Livni dr Bardeivorsitz an dr Schaul Mofas verloore.
Hatnua
Im Novämber 2012 het d Livni d Middi-linggs-Bardei Hatnua (dt. D Beweegig) gründet, wo 2013 in de Waale fast fümf Brozänt vo de Stimme überchoo het. Das het für säggs Sitz in dr Knesset glängt. Sit em Merz 2013 isch si Justizministerin in dr Regierig vom Brömieeminister Benjamin Netanjahu gsi. Noch ere Regierigskrise het sä dr Netanjahu am 2. Dezämber 2014 entloo, wil si d Regierig öffentlig kritisiert het.
D Livni und iiri Bardei Ha-Tnu’a häi sich Middi Dezämber 2014 mit dr Aarbetsbardei Awoda zur gmäinsame Waalliste Zionistischi Union zämmedoo, wo in de Waale im Merz 2015 zwäitsterksti Bardei worde isch.
Schönstattbewegung
D Scheenstatt-Bewegig (hochditsch Apostolische Bewegung von Schönstatt gnannt nochm gliichnammige Grindigsort) isch ä geischdigi Gmeinschaft und Erneuerigsbewegig in de katholische Kirch, wo sich bsunders uf ä apostolischi Tädikeit schbezialisiert hätt. Grindet hätt des ganze de Pater Josef Kentenich am 18. Oktober 1914 in Vallendar, me chline Dorf bi Koblenz.
In de NS-Zitt isch Scheenstatt schwere Verfolgige usgsetzt gsi, in de 1950er hätt die katholisch Kirch de Grinder dann no ins Exil uff Milwaukee in d USA gschickt. D Scheenstatt-Bewegig hätt hitzedag in mee wie 130 Länder uf de ganze Welt Niiderlassige. Zu de Bewegig khere Jugendgruppe, Familie, Priester- un Schweschdere-Gmeinschafte.
Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement
S Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartemänt (EJPD) isch eis vo de sibe Departemänt vo dr Schwiizerische Landesregierig. Amig eine vo de Bundesröt schtaht em Departemänt vor.
Arabische Sprache
Umschriibig
Um för westlichi Forscher und Interessierti d Lesig vom Arabische aifacher z mache, het die Dütschi Morgeländischi Gsellschaft (DMG) en aigni Lutschrift usegee, wo uf de Site Arabisches Alphabet ufzaigt werd.
Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement
Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Juschtiz- und Polizeidepartemänt gheisse. Sit 1979 heissts Eidgenössischs Juschtiz- und Polizeidepartemänt.