cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schwimmstil
De Schwimmstil isch d Art wie gschwume werd. Im Schwimmsport wered i de Regle vier Schwümm glernt, denebet gits no Schwümm wo bi üüs weniger hüüffig vorchömed. Di verschidnige Schwimmstiil wered unterteilt i Gliichschlaag und Wechselschlaag, je nochdem, wie d Ärm biweggt wered.
Sportschwimme und Wettchampf
Im Sport und im Wettchampf wered hütt de Brustschwumm, de Chraul, de Delphiinschwumm und de Ruggeschwumm träniert und biwertet.
Utilitarismus
Dr Utilitarismus (lat. utilitas, Nutze, Vordäil) isch e wärtendi (normativi) Form vo dr zwäckorientierte (teleologische) Ethik, wo in verschiidene Wariante vorchunnt. Näbe dr Ethik isch er au in dr Sozialfilosofii und in de Wirtschaftswüsseschafte vo Bedütig.
Le Cloître-Saint-Thégonnec
Le Cloître-Saint-Thégonnec (bretonisch Ar C'hloastre-Plourin) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Le Cloître-Saint-Thégonnec lyt im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique) im Oschte vu dr Monts d'Arrée, 59 km vu Quimper un 52 km vu Brest uf ere Hechi zwische 100 m un 300 m iber Normalnull.
Gschicht
Le Cloître-Saint-Thégonnec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1462 as Le Clouestre (1516 de Clauso).
Verwaltig
vu Le Cloître-Saint-Thégonnec isch. Le Cloître-Saint-Thégonnec ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Le Cloître-Saint-Thégonnec ghert zem Bretonisch.
Kienersrüti
Chienerschrüti (amtlech Kienersrüti) isch en ehemoligi Politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz. Uf de 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeind Uttige fusioniirt.
Geografi
Chienerschrüti ligt uf ere Terrasse zwüsche Aare- u Gürbetau. D Gmeindsflächi bsteit us 82,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 11,8 % Waud u 5,3 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Chiuterf, Uttige, Üetedorf u Noofle.
Gschicht
Chienerschrüti isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1676 aus Kienersrütte. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005
Religion
96,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Chienerschrüti isch dr Urs Rubi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei auui 52 Ywohner Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Chienerschrüti ghört zum Hochalemannisch.
Ronald Reagan
Dr Ronald Wilson Reagan [] (* 6. Februar 1911 z Tampico, Illinois; † 5. Juni 2004 z Bel Air, Kalifornie) isch e US-amerikanische Schauspiiler, republikanischer Politiker un vo 1981 bis 1989 dr 40. Präsident vo de Vereinigte Staate vo Amerika gsi.
Vöhringen (Iller)
Vehrenge (amtlich Vöhringen) ischt a Schtadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Vehrenge leit 18 Kilometer sidlich voo Ulm an dr Iller. Vo dr Gmarkong send 41,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,9 % Wald, 28,7 % Sidlongsfleche ond 4,9 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Vehrenge ghered d Stadtdoel Illerberg, Illerzell ond Thal ond dr Riedhof. Vehrenge grenzt an Senden, Weißenhorn, Bellenberg ond Illerrieden.
Simone Luzzatto
Simone Luzzatto (au Simha Luzzatto, Simchah Ben Itzaq; * 1582; † 6. Januar 1663 z Venedig ) isch e Rabbiner im Ghetto vo dr Republik Venedig im sibzäänte Joorhundert gsi.
Vöhringen (Iller)
Bis zom 19. Jahrhondert
Vehrenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12. Jh. als Veringen. Vermutlich isch es aber scho em 5./6. Jahrhondert vo de Allemanna besiedlat worra. Em 15. Jahrhondert hat es nao mehrfach sein Besitzer gweggslat und isch 1756 onderm Kurfirscht Max Joseph frier als d Nachbargmoeda zu Bayern komma.
(5261) Eureka
Dr am 20. Juni 1990 vu David H. Levy un Henry E. Holt entdeckt 5261 Eureka  isch dr erst bekannte Asteroid us dr Gruppe vu dr Mars-Trojaner. Als Trojaner bezeichnet mer Asteroide, wo sich koorbital uf dr Bahn vume Planet bewege.
Vöhringen (Iller)
Bis zom 19. Jahrhondert
Em Johr 1864 hat nao dr Fabrikbesitzer Phillipp Jakob Wieland a ertlichs Miahlguat samt Fabrikgelände kauft, was fir Vehrenge dr Afang vo dr Induschtrialisierong war. D Wieland-Werke als weldweid tätiga Firma send heit no brägend firs Ortsbild.
Eigmoidonga ond Schtadterhebong
Dr Ortsdoil Illerzell (omgangsschbrachlich Zell) hat ogfähr 1300 Eiwohner, leit ogfähr drei Kilometer nordweschdlich vo Vehrenge em Illerdal ond isch am 1. Juli 1972 eigmoidat worra. D Ortsdoil Illerberg (omgangsschbrachlich Berg) mit ogfähr 1700 Eiwohner ond Dal (amtlich Thal) mit ogfähr 600 Eiwohner liegat ogfähr eschdlich vo Vehrenge ond send am 1. Januar 1976 eigmoidat worra. Zamma mit deane Ortsdoil isch Vehringe nao am 25. Juni 1977 zur Schtadt erhoba worra.
Simone Luzzatto
Lääbe und Wirke
Dr Luzzato isch us ere Familie choo, wo im 16. Joorhundert us dr Lausitz uf Venedig iigwanderet isch.
Er isch vo de bekanntiste Rabbiner z Italie usbildet worde. Sini Response, Uslegige vo de jüüdische Schrifte, si zu sinere Zit bekannt gsi und mä het über sä innerhalb vo de jüüdische Gmäinde diskutiert.
Si berüemtists Wärk Discorso circa il stato de gl'Hebrei, et in particolar dimoranti nella Città di Venetia «Diskurs über e Status vo de Juude, bsundrigs über die wo in dr Stadt Venedig woone» isch im Joor 1638 in ere Zit entstande, wo d Juudeverfolgige wider aagfange häi. Dr Luzzatto het s Wärk gschriibe mit em Blick uf d Staatsfüerig vo dr Republik Venedig und het argumentiert, ass es für s Land vo Vordäil weer, wenn d Juude dört toleriert wurde. ooni d Juude wurde usländischi Kauflüt dr Handel übernee und die chönnt dr Doosche nid kontrolliere.
Im Luzzatto si Schrift isch uf Italiänisch verfasst gsi und het d Regierig vo Venedig chönne überzüüge und verhinderet, ass d Juude us em Ghetto verdriibe worde si. E Nöiuflaag isch 1976 bi A. Forni Editore z Bologna uusechoo.
Luzzatos Grab befindet sich amf dem jüdischen Friedhof des Lido von Venedig.
Maria Sibylla Merian
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
D Maria Sibylla Merian (* 2. April 1647 z Frankfurt am Main; † 13. Jänner 1717 z Amsterdam) isch e Naturforscheri und Künstleri gsi. Si ghöört zur jüngere Frankfurter Linie vo de us Basel stammende Familie Merian (Meriaa uf Baseldytsch) und isch z Frankfurt am Main ufgwachse.
Vo irem Stiifvatter Jacob Marrel, eme Schüeler vom Stillläbemaler Georg Flegel, het si e künstlerischi Usbildig übercho. Bis 1670 het si no z Frankfurt gläbt, nachhär z Nürnbärg, z Amsterdam und z Westfriesland. De Gouverneur vo Surinam, Cornelis van Sommelsdijk, het si aagregt, ab 1699 e zweijährigi Reis i die niderländischi Kolony z undernäh. Drufabe het d Maria Sibylla Merian ires Hauptwärch Metamorphosis insectorum Surinamensium publiziert. Das het d Künstleri berüehmt gmacht.
Wägen irere gnaue Beobachtige und Darstellige zur Metamorphose vo de Summervögel gilted si als wichtigi Wägbereiteri vo de moderne Insektekund.
Erstusgabe i Bibliotheke (Uswahl)
Di Sächsischi Landesbibliothek z Dresde bsitzt eis vo de sächs wältwyt no erhaltene Exemplar vom Bluemebuech (1680).
Erstusgabe vo de Metamorphosis Insectorum Surinamensium (1705) befindet sich under anderem i folgende Museene:
Literatur
Belletristik
Weblinks
Biografy
Algerien
Algerie (, tamazight ⴷⵣⵣⴰⵢⴻⵔ Dzayer oder ⵍⵣⵣⴰⵢⴻⵔ Ldzayer; amtlig, uf ) isch ä Schdaat im Nordweschte vo Afrika. Algerie, s mittlere vo de Maghrebländer, isch noch em Sudan und vor der Demokratische Republik Kongo s zweitgröscht Land vom afrikanische Kontinänt.
Maria Sibylla Merian
Weblinks
Digitalisat
Algerien
Lag
Algerie litt z Nordwestafrika. Im Norde vom Land litt s Atlasgebirge, im Süde d Sahara. De höchst Punkt isch uff em Tahat (3005m). Land macht 100 Prozänt vo de Gsamtflächi us; vom Meer ghört nüt dezüe.
Renée de France
D Renée de France (* 25. Oktober 1510 z Blois; † 12. Juni 1574 z Montargis), au bekannt as Renata vo Ferrara, isch e kööniglichi Brinzässin vo Frankriich gsi. Si isch mit em Ercole II. d’Este vom 31. Oktober 1534 bis 3. Oktober 1559 verhürootet gsi und eso d Herzogin vo Ferrara und vo Modena und Reggio nell’Emilia. Si het d Reformazioon in dr Lombardei und Frankriich gförderet.
Biografii
D Renée isch as die zwäiti Dochder vom franzöösische Köönig Louis XII. und sinere Frau Anne de Bretagne im Schloss Blois uf d Wält cho. D Renée hätt äigentli dBretagne sötte erbe, was dr Louis aber verhinderet het. As Entschäädigung het si denn vom Franz, wo vom Louis d Bretagne überchoo het, s Herzogdum Chartres überchoo. Mit fümfi isch si e Vollwaise gsi und wil si chli, schwechlig mit ere chrumme Wirbelsüüle gsi isch, het si nid as e gueti Partii gulte. D Gründ für iiri Hüroot 1528 mit em Ercole d'Este si denn au vor allem bolitisch gsi.
D Renée het zwüsche 1531 und 1538 fümf Chinder uf d Wält brocht. Wääred de Religioonschrieg im 16. Joorhundert het d Renée meehrere Calviniste s Lääbe grettet, und dr herzöglig Hoof vo Ferrara isch zum en Asüül für protestantische Gleerti worde. Under iine si dr Clément Marot (1535; wo für e Zitli iire Brivaatsekretäär gsi isch), dr Johannes Calvin (zum erste Mol 1536 under em Decknaame Charles d'Espeville), d Vittoria Colonna (1537), dr Bernardino Ochino (1537 und 1550), dr Celio Secondo Curione, dr Camillo Renato (1540) und dr Aonio Paleario. Dr Form noch isch si woorschinlig katholisch bliibe, aber iiri Sümpathie für e Protestantismus häi zum Bruch mit iirem Maa gfüert. 1554 het mä sä under Huusarrest gstellt, iiri calvinistische Büecher verbrennt und iiri Döchder in e Chloster gsteckt. Dass si druf wider an dr katholische Öicharistii däilgnoo het, het im Calvin hingeege überhaupt nid gfalle.
Wo iire Maa gstorbe isch, isch si 1560 uf Frankriich zrugg. Dört isch iiri eltiste Dochder Anna mit em François de Guise, wo dr Aaf[erer vo dr katholische Bardei im erste Hugenottechrieg gsi isch, verhürootet gsi.
Freiburger Kreise (NS-Zeit)
Im Nationalsozialismus hän z Friiburg im Briisgaü verschiidini Greis exischtiärt, wu in geischtiger Opposition zum System gstande sin. Des sin gsii:
Diä letschte drei wäre im Widerstand gege s NS-Regime zuegrächnet. Diä sin personell zum Deil identisch gsii. Zwische allene Greis hän persenligi Beziähige gherrscht.
Noch em Zweite Wältchrieg in der Bundesrepublik het s ge:
Raymond Weissenburger
Dr Raymond Weissenburger (* 13. Nowamber 1943 z’ Mìnìchhüüsa, Unt’relsàss ) ìsch a elsassischer Dìchter ùn Dramatiker, wo-n-ùff Elsassisch, Hoochdiitsch ùn Frànzeesch schribbt. Ìnsgsàmt hàt’r mehr àss 40 Theààterschtìckla gschrìewa, vor àllem ìm Dialäkt. Siina Wark hàt maa ìn mehrera diitschproochiga Regioona gschpìelt: ìm Elsàss, Lothrìnga, Diitschlànd, Eeschtriich ùn Süüdtirol.
Ùff’m Elsassischer Dìchterwaj z’ Mìnschter ìsch àn dr 9. Hàltschtälla-n-ìm Weissenburger sii Gedìcht Din Làche z’ laasa.
Àm Ààfàng vù da Joohra 2010 hàt’r mìt zààhlriicha àndra Litt s’ Manifäscht „Fìr a elsassischa Reàkzioon“ ùnterzaichent. Noh dr Grìndung vù dr àdminischtràtiiwa Regioon Groossa-n-Oschta hàt’r àui d’ Rundschrìft Rendez-nous l’Alsace („Gann ùns s’ Elsàss z’ruck!“) unterzaichent.
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
1961 Hotzenköcherle
Dr Rudolf Hotzenköcherle, dr Rüsgäber vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz, bruuchd dr Begriff Südalemannisch in dr gliche Umgränzig wiä dr Bohnenberger. Er wändet sich aber gege e Abgränzig vum e Hegschtalemannische un schribt anstatt däm vun ere „höchstalemannischen Reliktstaffelung“ (1961). Mit däm Begriff kunnt zum Üsdruck, ass e Deil vu dr „Höchstalemannismen“, wu im alemannische Wallis am meischte verbreitet sin, an verschiidene Liniä (Staffle) meh oder wenniger wit ins hochalemannisch Gebiät nii verbreitet sin. Einzelheite lueg im Artikel Hegschtalemannisch.
Dr Namme vum ganze alemannische Sprochrüüm
Dr Hugo Steger (1983) nännt s Gsamtalemannisch „Westoberdeutsch“ – mit däre Benännig kummt Widerstand drgege zum Üsdruck, ass mer des Sprochgebiät noch eme Stamm nännt; as braktische Vordeil siiht dr Steger do, ass d kumpliziärt Iideilig Des Broblem isch aber bishär scho eso glest gsii:
Childebertus adoptivus
Dr Childebert dr Adoptiert, hüfig latinisch Childebertus adoptivus, het as Childebert III. gregiert, sött aber nit verwächslet wärde mit em Childebert III. in de offizielle Liste. Er isch e Franke-König z Austrasie gsi vo 656 bis wohrschiinlig 662. Er het nit zum Herrschergschlächt vo de Merowinger ghört, sondern isch wohrschiinlig e Sohn vom Huusmeier Grimoald I. us em Gschlächt vo de Pippinide, de spötere Karolinger gsi. Er isch vermuetlig 662 gstorbe.
Läbe
D Quellelag isch schlächt, aber es wird agno, ass dr Huusmeier Grimoald dr Sigibert III. (* 633 - † 1. Februar 656), wo denn no kei Sohn gha het, drzue brocht het, si eigene Sohn as Nochfolger z adoptiere, so wie s mit dr Adoption vom Childebert II., won eso Burgund übercho het, gangen isch. Im Grimoald si Bueb het dr merowingisch Name Childebert agnoh—si Geburtsname isch unbekannt. Denn het dr Sigibert 651 wohrschiinlig doch en eignige Sohn, dr spöter Dagobert II., übercho. Dr Grimoald isch mächdig gnug gsi, drfür z sorge, ass si Sohn Herrscher worden isch und ass dr Bischof Desiderius oder dr Dido vo Poitiers dr Dagobert in e Chloster z Irland gsteggt het. Dr Grimoald het also dr Dagobert nit lo umbringe, für zum en as Konkuränt uszschalte, wie das öfters in merowingische Ziite bassiert isch (lueg z. B. dr gwaltsami Dod vom Dagobert siim Neveu Childerich II.). Z Neustrie het men em Grimoald dr Prozäss gmacht und no im gliiche Johr (656/657) isch er hiigrichdet worde. Dr Childebert het sächs Johr gregiert, was wohrschiinli bedütet. ass d Adoption akzeptiert worden isch, vor allem villicht au, wil so Neustrie vo Austrasie unabhängig bliibe isch.
Es isch aber au möglich, ass dr Dagobert bis zum Johr 661 gherrscht het und dr Childebert erst denn für e Johr König worden isch. Vo dere Version dänggt me hüt im Allgemeine as si unwohrschiinlig siig.
Nochfolg
Noch em Ändi vo dr Regierigsziit vom Childebert isch nit dr Dagobert II. as König igsetzt worde, sondern dr minderjöhrig Neustrier Childerich II., dr Sohn vom Chlodwig II. und dr Balthild, wo mit em Sigibert und dr Chimnechild ihrer Dochter Bilichild verlobt worden isch; Regäntin für ihn isch d Chimnechild gsi. Dr Dagobert II. het noch em Childerich II. gregiert.
Hochfirstschanze
Am 22. Januar 2011 het dr Manuel Poppinger dr aktuelle Schanzerekord mit 147,5 m ufgstellt.
Quelle
Infos vum Fremdeverkehrsamt Titsee
Griechische Mythologie
Titane
D Titane schtomme de Sag noch vum Uranos un de Gaia ab.
Nieuw Amsterdam
Nieuw Amsterdam, dütsch Nöi-Amsterdam, isch vo 1624 bis 1664 dr Sitz vo dr Verwaltig vo dr niiderländische Kolonii Nieuw Nederland (Nöi-Niiderlande) uf em Gebiet rund um s hütige Manhattan gsi.
Gschicht
Am Aafang vom 17. Joorhundert häi under anderem au d Holländer d Ostküste vo Nordamerika erforscht und sich an e baar Stelle niidergloo und d Kolonii Nöi Niiderland gründet. E Verdräter vo dr Niiderländische Westindie-Kompanii het 1626 vo de Lenni Lenape s Rächt kauft, sich uf Manna-hatta niiderzloo. Nöi Amsterdam isch entstande und het sich zur wichdigste Siidlig vo dr Kolonii entwigglet. Am 2. Februar 1653 het dr Ort s Stadträcht überchoo. Am 27. August 1664, churz bevor dr Zwäit Änglisch-Niiderländisch Seechrieg usbroche isch, het e britischi Expedizioon under em Richard Nicolls Nieuw Amsterdam ooni Kampf iignoo. Bald druf isch dr Naame zu Nöi York gänderet worde.
Harry Potter
Verzellt wird d Gschicht vum Titelheld Harry James Potter, eme Schieler vum britische Zauberinternat Hogwarts, un syne Konfrontatione mit em bese Magier Lord Voldemort un däm syne Gfolgslyt, dr sognännte Dodässer. E jeder vu dr sibe Bänd bschrybt ei Schueljohr un dodermit ei Johr im Läbe vum Harry. S fangt aa mit sym elfte Geburtstag. Dr Band 1 isch anne 1997 erschine (uf Dytsch 1998), dr Band 7 isch am 21. Juli 2007 uf Änglisch un am 27. Oktober 2007 uf Dytsch usechuu.
Die Reihe cha verschidene literarische Gattige zuegordnet wäre. Näbe ere Yyornig as Fantasy-Literatur wyst d Harry-Potter-Heptalogii au Eigeschafte vun eme Entwickligsroman oder eme Bildigsroman uf. Zmeischt wird si as Jugedliteratur ufgfasst, au wänn au vil Erwagseni si läse.
Inhalt
D Handlig vu dr Bänd 1 bis 6 spilt sich vor allem z Hogwarts ab, wu zem Läbesmittelpunkt vum Harry un syne neje Frynd wird, em Ron Weasley un dr Hermione Granger (in dr dytsche Ibersetzig heißt si Hermine). Jede Band behandlet d Ereignis vu eim Schueljohr. Jedes Johr lehrt dr Harry, un mit ihm au dr Läser, neji Ort un neji Lyt chänne, au usserhalb vu Hogwarts. Dr Horizont vu dr Verzellig wird all wyter un d Handligssträng all kompläxer un vilmol mitenander verwobe.
Dr Leser verfolgt us dr Sicht vum Harry syni Entwicklig vum Elfjährige zuen eme fascht erwagsene Jugedlige. Dr Harry erläbt zum erschte Mol e familieähnligi Geborgeheit in sym Huus Gryffindor, wun er am erschte Tag zuedeilt wird. Er findet z Hogwarts änge Frynd un im Schuelleiter Albus Dumbledore e Mentor. Dr Gfangene vu Askaban, wu cha us em Gfängnis Askaban flichte, stellt sich use as em Harry sy Getti Sirius Black, wu sy wichtigschti Bezugsperson wird usserrhalb vu Hogwarts. Mit em Lehrer Severus Snape verbindet ihn bis churz vor em Änd vom sibte Band e gegesytige Hass, ebeso mitsym Mitschieler Draco Malfoy us em traditionäll gegnerische Huus Slytherin.
As zentral Thema vu dr Gschicht krischtallisiert sich all meh d Usenandersetzig vum Harry mit em Lord Voldemort uuse, wu noch em Aagriff uf dr Harry as e geischtähnlig Wäse cha wyterexischtiere un versuecht, syy mänschlige Lyyb wider z kriege. Zweimol cha dr Harry des verhindere.
Schließli cha dr Voldemort aber e neje Lyyb iberchuu un dr Chrieg vu dr Dodässer gege di andere Zauberer flammt wider uf. Am Änd vum letschte Band gwinnt dr Harry s letscht Duell mit em Voldemort, wu an sym eigene Dodesfluech stirbt.
Band 1
Dr Harry Potter wagst as Waisechind in dr spießige Familie vu synre Dante uf. An sym elfte Geburtsdag erfahrt er, ass är e Zauberer isch un ass syni Eltere e Zauberer un e Häx gsi sin, wu vun eme schwarze Magier mit Name "Lord Voldemort" umbrocht wore sin. Dr Voldemort isch vernichtet wore, wun er versuecht het, au de Harry umzbringe. Dr Harry wird jetz zue sym Geburtsdag an d Hogwarts-Schuel fir Häxerei un Zauberei ufgnuu. Dert bliejt dr Harry regelrächt uf un er isch fasziniert vu dr gheimnisvolle Wält vu dr Zauberschuel un vum Albus Dumbledore, em Schuelleiter. Er wird in verschidene Diszipline vu dr Zauberchunscht uusbildet un entwicklet sich zum Star im Quidditch, eme magische Ballspil, wu uf Flugbäse gspilt wird. In dr Schuel entdeckt dr Harry syni Verbindig zum Lord Voldemort un grotet mit syne Frynd, em Ron Weasley un dr Hermione Granger, vu eim Abetyr in s negscht. Dr Harry verdächtigt zerscht dr Lehrer fir Zauberdränk, dr Severus Snape, ass är im Dienscht vu dr dunkle Mächt stoht. Er glaubt, ass dr Snape fir dr Voldemort dr Stei vu dr Wyse will stähle, e magische Stei, wu eim ebig Läbe schänkt. Dr Harry dringt in s schwär bewacht Versteck vum Stei yy un entdeckt, ass dr wohr Ghilf vum Voldemort dr Profässer Quirrel isch, dr Lehrer fir Verteidigung gege di dunkle Chinscht. Im Kampf gege dr Quirrel cha dr Harry verhindere, ass dr Voldemort in s Läbe zruck chunnt.
Band 3
Am Aafang vu sym Dritte Schueljohr erfahrt dr Harry, ass dr Massemerder Sirius Black us em Zauberer-Gfängnis Askaban uusbroche isch go dr Harry umbringe. An dr Schuel herrsche verschärfti Sicherheitsvorchehrige. D Schuel wird bewacht vu dr Dementore, Wäse, wu bi Mänsche di schlimmschte Erinnerige uffehole. Dr Harry wird jedes Mol ohnmächtig, wänn er mit eme Dementor zämmetrifft, wel er dr Dodeskampf vu syne Eltere wider hert. Dr nej Lehrer fir Verteidigung gege di dunkle Chinscht, dr Remus Lupin, bringt em Harry byy, wien er d Dementore mit em Patronus-Zauber cha vertrybe. Uf dr Suechi noch dr Ratte vum Ron träffe dr Harry, dr Ron un d Hermione schließli uf e große Hund, wu sich in dr Sirius Black verwandlet. Dr Lupin chunnt derzue un stellt sich as Werwolf uuse un as Frynd vum Black. Di bede wänn aber em Harry nyt tue: d Ratte vum Ron isch in Wirkligkeit kei Ratte, sundern, wie dr Black un em Harry syy Vater e Animagus, d. h. e Zauberer, wu sich in e Tier cha verwandle. Die Ratte isch dr Peter Pettigrew, e friejere Frynd vum Vater vum Harry, wu sich as där Verräter uusestellt, wu d Eltere vum Harry an dr Voldemort verrote gha het. Wel s Vollmond isch, verwandlet sich dr Lupin in syni Werwolfsgstalt un kämft mit em Sirius, dr Pettigrew cha flichte. Dr Black wird gfange gnuu, un s Minischterium bschließt, ass ihm d Seel vu dr Dementore soll uusgsugt wäre. Dr Harry un d Hermiene chenne aber in d Vergangeheit zruckchehre, rette dr Hippogriff Syydeschnabel un dr Harry cha d Dementore, wu dr Sirus Black aagryfe, mit em Patronus zrucktrybe. Dr Black cha derno mit em Syydeschnabel flichte.
Band 4
Am Afang vum vierte Band goht dr Harry zämme mit em Ron synre Familie zue dr Quiddich-Wältmeischterschaft, wu si dr bescht Suecher vu dr Wält, dr Viktor Krum, sähn. Wu si in d Schuel chemme, here si, ass desjohr s „Trimagisch Turnier“ soll z Hogwarts stattfinde, e Turnier, wu Schieler us drej Zaubereischuele gegenenander mien aaträtte. Näb em Viktor Krum fir di oschteuropäisch Schuel „Durmstrang“ un dr Fleur Delacour vum franzesische „Beauxbatons“ wehlt dr Fyyrchelch, wu d Deilnehmer uuswehlt, dr Cedric Diggory vum Huus Hufflepuff fir d Schuel Hogwarts uus. Unerwartet aber au dr Harry Potter, wu eigetli z jung isch fir des Turnier, wel er no keini 17 isch. Aber wel dr Fyyrchelch magisch isch, muess dr Harry bi däm Turnier mitmache. Im Lauf vu däm Turnier mien dr Harry un di andere Champions eme Drache e Ei stähle un in eme See ihri Frynd vor dr Wasserwäse rette. In dr letschte Ufgab mien si in eme Irrgarte dr Trimagisch Pokal finde. Wär ihn as erschtes aalängt, het s Turnier gwunne. Dr Harry un dr Cedric finde schließli dr Pokal zämme un länge ne zämme aa. Dr Pokal stellt sich as Portschlissel uuse, wu si bedi zuen eme Chilchhof bringt. Dert träffe si uf dr Peter Pettigrew, wu sofort dr Cedric umbringt. Dr Harry muess machtlos mitaaluege, wie dr Voldemort e neje Lyyb iberchunnt un aafangt, syyni Gfolgslyt wider um sich z sammle. Dr Harry cha grad no mit dr Lyych vum Cedric wider zruck uf Hogwarts flichte.
Band 5
Nochdäm dr Lord Voldemort zruckchuu isch, het dr Professor Dumbledore d Vereinigung „Orde vum Phönix“ wider in s Läbe gruefe, e Gheimorganisation, wu gege dr Lord Voldemort kämpft. S Zaubereiminischterium unterstellt em Dumbledore, d Ruckchehr vum Voldemort erfunde z haa go sälber d Macht un s Minischteramt iberneh. Wel nume d Uusag vum Harry d Widerchehr vum Voldemort beleit, zilt d Propaganda vum Minischterium, gstitzt vu dr Zytig „Tagesprophet“, uf d Diskreditierig vum Harry un em Dumbledore, wu as gstert un verwirrt gschilderet wäre. Die Propaganda het Erfolg, dr Harry schynt isoliert z syy, dr Dumbledore verliert syni Ämter. S Minischterium gwinnt Yyfluss z Hogwarts: d Dolores Umbridge ibernimmt s Fach „Verteidigung gege di dunkle Chinscht“ un schließli as Großinquisitori d Kontrolle iber d Schuel. As Lehreri bstroft si jedi Uussag vum Harry iber d Ruckchehr vum Voldemort un vermydet jedi Aawändig vu Magii in ihrem Unterricht. Dr Harry un syni Frynd grinde wäge däm dr Gheimbund „s Dumbledores Armee“ (DA), wu dr Harry sälber syni Mitschieler d Verteidigung gege di dunkle Chinscht lehrt. Dr Harry grotet mit e paar Mitglider vu dr DA in e Kampf mit Dodässer im Zaubereiminischterium, wu versueche ne Prophezeihig z stähle, wu dr Harry as dr einzig bschrybt, wu dr Dunkel Lord cha bezwinge un ass keine vu bede cha läbe, solang au dr ander läbt. Im letschte Momänt chunnt dr Orde vum Phönix derzue un cha d Dodässer vertrybe. Doderby wird dr Getti vum Harry, dr Sirus Black, vu dr Dodässeri Beatrix Lestrange umbrocht. Zletscht chunnt dr Voldemort persenlig un versuecht dr Harry umzbringe, aber är wird vum Dumbledore zruckgschla.
Band 6
Dr segst Deil vu dr Buechreihe bschrybt, wie dr Voldemeort un syni Dodässer wider starch wäre, si sin jetz iberall. S chunnt zue allmeh Zwischefäll, wu au uf d Wält vu dr Muggel ibergryfe. Mänsche verschwinde spurlos oder wäre grusig umbrocht, sältsami Unglick gschähne. Fir dr Harry, wu mittlerwyli vollständig rehabilitiert sich, fangt s nej Schueljohr z Hogwarts aa. In dr Magische Wält verbreitet sich s Gricht, ass dr Harry dr „Uuserwählt“ us däre Prophezeihig sej, därjenig, wu elai dr Lord Voldemort chennt ufhalte. Dr Harry chunnt in däm Johr Privatunterricht iber vum Dumbledore, wu ihm syy Wisse iber dr Voldemort zeigt. Di bede finde schließli uuse, wieso dr Voldemort nonig het chenne vernichtet wäre: är het syni Seel bi verschidene Mord, wun er begange het, ufdeilt in sognännti Horkruxe, un solang nit alli Horkruxe vernichtet sin, cha är sälber nit umbrocht wäre. Am Änd vum Buech eskaliere d Konflikt, wu in dr bishärige Biecher ufböue wore sin. In dr Schlisselszene bringt dr Draco Malfoy syy Ufgab nit fertig, wun er vum Voldemort kriegt het, nämlig dr Dumbledore umzbringe. Dr Severus Snape ibernimmt die Ufgab, bringt dr Dumbledore mit em Dodesfluech „Avada Kedavra“ um un flichtet derno mit em Draco.
Band 7
Im sibte un letschte Band bräche dr Harry, d Hermione un dr Ron uf go di verblibene Horkruxe finde un si vernichte. Wel dr Voldemort in dr Zwischezyt s Zaubereiminischterium unter syy Yyfluss brocht het un di ganz Zauberwält kontrolliert, chemme si ne paar Mol nume ganz knapp mit em Läbe dervu, derwylscht si zimli ziillos uf dr Suechi sin. Uf d Schuel cha dr Harry in däm Johr nimmi, wel au Hogwarts mittlerwyli vum Voldemort beherrscht wird. Wu si schliessli fascht alli Horkruxe vernichtet hän, chunnt s zue dr große Schlacht um Hogwarts. Dr Harry siht im Pensieve in dr Erinnerige vum Snape, ass dr Dumbledore sälber het welle, ass dr Snape ihn umbringt, wel er dodchrank gsi isch un wel er dr Draco het welle vor eme Mord bewahre. Dr Snape het em Harry syni Muetter, d Lilly Potter, gliebt, un het nie ufghert het si z liebe. Wäge däm isch er - aafangs sälber e Dodässer - e erbitterete Gegner vum Voldemort wore, wu dää d Lilly Potter umbrocht het. Dr Harry erfahrt au, ass är sälber muess stärbe, wel er e Horkrux un dodermit e Deil vu dr Seel vum Voldemort in sich het. Er git sich in des Schicksal un stellt sich em dunkle Lord uubewaffnet, iberläbt aber wider dr Dodesfluech, derwylscht s Seelefragmänt vum Voldemort in ihm vernichtet wird. Wu dr Voldemort dr Verteidiger vu Hogwarts dr Lyyb vum dodglaubte Harry präsentiert, bringt dr Neville Longbottom d Schlang Nagini vum Voldemort um, wu dr sibt un letscht Horkrux gsi sich. Im letschte Duell zwisch em Harry un em Voldemort bringt dr dunkel Lord unbeabsichtigt sich sälber dur syy eigene reflektierte Dodesfluech um un d Prophezeihig isch eso erfillt wore.
As Abschluss wird e Uusblick uf d Zyt 19 Johr speter gee. Dr Harry un d Ginny Weasley sin ghyrote, ebeso dr Ron un Hermione. Ihri Chinder gehn zämme uf dr Zug zue dr Zauberschuel.
D Harry-Potter-Wält
D Handlig vu dr Harry-Potter-Roman findet in zwo Wälte statt, wu näbenenander existiere. Di eint isch d Wält, wu em Läser bekannt isch, gnauer gsait s Vereinigt Chenigryych am Änd vum 20. Johrhundert. Di ander isch e magischi Parallelwält, wu dr nit-magische Mänsche – gnännt Muggel – verborge isch un wu vu Zauberer, Häxe un nit-mänschlige magische Wäse bevelkeret wird. Die Zauberergsellschaft verfiegt z Großbritannie iber e eigeni Regierig un Verwaltig, s Zaubereiminischterium, un e eige Wirschaftssyschtem.
D magisch Wält het sich zue däre Trännig scho vor Johrhunderte entschlosse un setzt si mit Gheimhaltigsgsetz un Kontrolle, aber au mit Zauberei, durch. D Ibergäng zwische bode Wälte sin fir Muggel uusichtbar, wie zem Byspil dr Yygang zue dr Winkelgass, ere Yychaufsstroß fir Zauberer un Häxe zmittse z London. Umgchehrt chenne sich Zauberer un Häxe uughinderet in dr nit-magische Wält bewege, vili vun ene myde aber d Gsellschaft vu Muggel. Dur die Trännig iber vili Generatione une verbreiteti Gringschätzig vu dr Muggel sin di meischte Zauberer un Häxe wenig informiert iber d nit-magisch Wält un falle dert vilmol uf dur ihri sältsami Chleider un wel si tächnischi Grät nit chänne.
Im Verglych zue dr britische Gsellschaft am Änd vum 20. Johrhundert schynt d Läbenswys vu dr Zauberer un Häxe ruckständig. Si lege altertimligi Gwänder aa un chänne kei elektrischi Grät oder d tächnisch Date- un Informationstächnologii. Vil vu däne Erfindige hän aber e Entsprächig in dr magische Wält, zem Byspel sin Fotografie bewegt un chenne eigeständig mitenander kommuniziere. Tächnischi Transportmittel wäre dur Bäse oder Appariere ersetzt, s Flohnetzwärch erlaubt Reise un Kommunikation mitenander iber großi Entfärnige.
Einewäg sin di bode Wälte nit ganz vunenander trännt. Immer wider verstoße Zauberer gege d Trännigsvorschrifte. S Zaubereiminischterium het Mieh in däne Fäll, d Schäde abzwände un s Gedächtnis vu bedeiligte Muggel z verändere. Zem Deil sin aber d Uuswirkige eso starch, vor allem di verbrächerische Aktivitäte vum Lord Voldemort, ass es Zaubereiminischterium widerholt muess Kontakt ufneh zem britische Premierminischter, wu eso di wohre Ursache vu Masseuufäll un andere Kataschtrofe erfahrt.
Harry Potter
De Zauberlehrling Harry Potter isch d Hauptfigur vo de Romän. Er isch berüehmt, wil er as Buschi dr Agriff vom böse Zauberer Voldemort überläbt het. Er isch am liebschdä mit sine Kollege zäme und sini Berüemtheit isch em mängisch unagnehm. Magii isch für in neu und sehr interessant. Er het Talent für Zauberei, isch aber längstens nöd so fliisig wi d Hermione und bricht ab und zu eini - oder grad mehreri - vo de strenge Schuelregle vo Hogwarts.
Wiesbaden
Med 3100 ha Wengert isch Wiesbade en vo de graischde Waibaugmaind vo Hesse. Hauptsächlich werd Riesling abaut.
Lag
Wiesbade isch im üsserste Südweste vom Bundesland Hesse. Ufgrund vu sinere Lag in dr Oberrhiebeni un im induschtrielle Kernrüm vu Europa, dr sognennte Blaue Banane, isch Wiesbade e wichtige Verchehrsknotepunkt.
Harry Potter
Ronald Weasley
De Ronald Weasley isch de beschti Schuelkolleg vom Harry und begleitet en bi sine Abetür. Er het wie alli sini Gschwüschterti roti Haar. De Ron, wie em sini Fründ sägäd, bewunderet de Harry, isch aber mängisch iifesüchtig, wil de Harry so berüehmt isch. Am Ron sini Brüedere sind au alli in Hogwarts gsi und hend hervorragendi Leischtige vollbracht - bis uf d Zwilling Fred und George. De Ron mues immer d Chleider vo sine ältere Brüeder alege und au anderi alti Schuelsache bruuche, wie zum Biispiil Bäse, wil d Familie vom Ron ehnder arm isch. Es ärgeret en sehr, dass er nie neui Sache überchunnt.
Wiesbaden
Stadtglyderig
Wiesbade wird in 26 Ortsbezirk glydert. Vo denne ghöre di folgende 5 Bezirk zu de „innere“ Ortsbezirk:
21 witeri definiert mer als „üsseri“ Stadtbezirk:
Harry Potter
Hermione Granger
D Hermione isch e sehr fliissigi Schüeleri und wot i jedem Fach nume Beschtnote, wo si meischtens au erreicht. Am Afang vestaht si sich nöd guet mit de andere Schüeler, me lacht si als Streberi us. Spöter wird si aber die beschti Fründin vom Harry und em Ron. D Eltere vo de Hermione sind Muggel-Zahnärzt. Si isch drum mit de Welt vo de Muggel vetraut. D Hermione isch sehr gschiid und weiss fascht alli Zaubersprüch uswändig und au di meischte Büecher. Das isch sehr hilfriich, wenn di drü i gföhrlichi Situatione grated.
Züriputsch
Dr Züriputsch isch e Putsch z Züri am 6. Septämber 1839 gsi. Am 10. Merz 1831 het dr Kanton Züri e radikal-liberali Verfassig übercho. Dr Afüerer vo dr radikale Zürcher Bewegig isch dr Conrad Melchior Hirzel gsi. Me het s Staatswääse nodisno modärnisiert, 1833 d Uni gründet, d Stadtmuure und Baschtioone gschlisse, d Volchsschuel im Kanton verstaatlichet. Wo denn s Parlamänt, dr Grooss Raat, 1839 dr liberaal düütsch Theoloog David Friedrich Strauss ad Uni berueffe het, isch drgäge es groosses Gschtüürm im Kanton losggange – me seit dere Gschicht bis hüt dr Struussehändel. Die konservatyve Lüüt im Züripiet usse sind sowiso gäge vil vo de Nöierige gsi, es het schampaaren Eerger ggää, wo vo vilne no aagstachlet worden isch.
Harry Potter
Albus Dumbledore
Da Dumbledore isch da Schualleiter vu Hogwarts. Bevor er Schulleitter worra isch, isch er Lehrer für Verwandlung und Leiter vum Huus Gryffindor gsi. Da Dumbledore isch da oanzig, wu da Voldemord je gfürchtad hot. So kuts, dass da Dumbledore da Harry im 6. Band ou Privatstündä giabt, damit da Harry alle Horkruxe vernichtat und danoch da Voldemort tödat.
Züriputsch
Am 5. Septämber 1839 het dr Pfaarer Hirzel z Pfäfike Schturm glüütet, und mit iim sind drufabe schaarewys d Landlüüt mit irne Gweer uf Züri abe gloffe. Am 6. Septämber sind s am Moorge vor dr Stadt gsi. Die het ja keini Muure me gah, und d Revoluzzer sind diräkt zmitz id Hauptstadt ine bis ufe Möischterplatz. Do het d Miliz, wo d Regierig uufbotte het, d Altstadt afo ruume und drby sind es paar Lüüt vrschosse worde.
Harry Potter
Albus Dumbledore
Im 6. Band stiirbt da Dumbledore denn durch da Todesfluach vum Snape, aber da Dumbledore hot wolla, dass da Snape ean umbringt, well er eh umm diä Ziit gstorba wär und dass de Elderstab sini Macht endgültig verliert (de Dumbledore isch dörtmols no de Bsitzer gsi).
Züriputsch
Jetz isch d Kantonsregierig zruggträtte; do isch dr Stapi Paul Carl Eduard Ziegler grad gon e nöji Regierig zämestelle, die isch eender konservatyv gsi, het aber doch Verträtter vo beidne politische Laager gha. Me het dr Grooss Root nöi gwählt, und dää het drno konservatyvi Lüüt id Staatsämter too. Und so hepme die gröbschte Reforme füre Momänt chönne brämse, bis denn es halbtotze Joor spööter wider e liberaali Regierig as Rueder choo isch.
Harry Potter
Gattig
D Harry-Potter-Roman ghere zue dr Chinder- un Jugedliteratur, hän aber fir die Gattig e uugwehnlig wyti Verbreitig gfunde. In dr Roman finde sich au Stilelemänt vu dr Fantasy-Literatur un vum Kriminalroman.
D Hauptfigur Harry Potter främdele in synre Wält, des Motiv vun ere Främdi in dr eigene un dr Flucht in e anderi Wält isch in dr Chinder- un Jugedliteratur wyt verbreitet (z. B. in dr Unändlige Gschicht vum Michael Ende). Wie in dr klassische phantastische Chinder- un Jugedliteratur, aber andersch wie im Fantasyroman, isch die Wält as Parallelwält zue dr Wirkligkeit zeichnet, vilmol satirisch iberhecheret. Fir d Gattig vum Jugedbuech isch au s Thema vum Erwagsewäre typisch (Entwickligsroman). In dr einzelne Bänd wird d Handlig wie ne Kriminalgschicht verzellt, wu dr Harry mit syne Frynd e Gheimnis muess lese. Usserdäm ghert dr Harry-Potter-Zyklus zue dr Internatsliteratur, wu in dr änglische Literatur wyt verbreitet isch.
Dää Stilmix het wahrschyns zue dr Verbreitig vu däne Biecher byytrait, wu mittlerwyli au in Uusgabe fir Erwagseni erschyne un vu Lyt us allne Altersgruppe gläse wäre.
D Autori verzellt d Harry-Potter-Roman us dr Perschpektiv vum Harry, wu d Zauberwält erscht noodnoo chänne lehrt, un mit ihm cha au dr Läser langsam in die Wält yystyyge. Des wird in dr Literaturwisseschaft as personali Verzellsituation bezeichnet.
Literarischi Kritik
Vor allem dr erscht un dr zwet Band vu dr Reihe hän im änglischsprochige wie au im dytschsporochige Ruum bsunders gueti Kritike iberchuu. Di änglische Zytige Mail on Sunday un Sunday Times hän d Rowling mit dr Klassiker Roald Dahl un C. S. Lewis vergliche. Dr Stephen King het die Serie e „Erfindig vun ere große Yybildigchraft“ gnännt un het dr Harry Potter in e Zyylete gstellt mit Huckleberry Finn, Alice im Wunderland un Frodo Baggins. As „Juwel vu dr Abetyr- un Unterhaltigsliteratur“ het dr Wilhelm Ruprecht Frieling die Heptalogii in synere Gsamtbsprächig bezeichnet.
Glychzytig mit em Erschyne vu dr wytere Bänd sin aber au kritischi Stimme lut wore wäg em literarische Niveau. D Fay Weldon het gschribe, ass die Reihe „nit des sej, wu ne Dichter druf gwartet het“, s sej aber „läsbari, nitzligi Alldagsprosa“. Dr Filmkritiker Charles Tayler het gschribe, d J. K. Rowling heb d Wältaasicht vun eme Teenager un ihre Wärch sej „Pop-Trash, wyt ewäg vu dr Kompläxitet vu dr Chunscht“. Dr prominänt amerikanisch Literaturkritiker Harold Bloom het gsait: „Dr Geischt vu dr Rowling isch beherrscht vu Klischees un dote Metaphere.“ D Kritikeri vu dr New York Times, d Antonia S. Byatt, het het gschribe, s Universum vu dr Rowling sej e „zwotklassigi Patchwork-Wält, intelligänt zämmegschueschteret us Motiv vu allne meglige Chinderbiecher, gschribe fir Lyt mit ere Vorstelligschraft, wu vu Zeichetrickserie, Soaps, Reality-TV un VIP-Bledsinn chunnt“.
Sunschtigi Kritik
Kritisiert wore sin Harry-Potter-Biecher vilmol vu christlich-fundamentalistischen Gruppe, wu in däne Gschichte e Verharmlosig un Verbreitig vu Okkultismus sähn. D Joanne K. Rowling het sonigi Vorwurf aber alliwyl zruckgwise.
Di konservativ katholisch Publizischti Gabriele Kuby schrybt zem Byspel, dr „Harry Potter sej e global Langzytprojäkt zur Veränderig vu dr Kultur. Mit dr Verharmlosig vu Magii dieje Chreft in d Gsellschaft yydringe, wu s Chrischtetum emol iberwunde gha heb“. Noch em Matthias Pöhlmann vu dr Evangelische Zentralstell fir Wältanschauigsfroge schrybt zue däre christlich-fundamentalistische Kritik: „Da gibt es nichts Okkultes hineinzugeheimnissen, Harry Potter ist eine Geschichte über Freundschaft und die Auseinandersetzung von Gut und Böse.“.
Yyfliss vu andere Biecher
D Joanne K. Rowling het gsait, si heb sich vu keim Buech uußer vu The Little White Horse (1946) vu dr Elizabeth Goudge (1900-1984) beyyflusse loo. No ihrer Meinig fließt aber „alles in e Roman yy, wu mer emol gläse het“.
Plagiatsvorwurf
Di amerikanisch Chinderbuechautori Nancy Stouffer meint, d Joanne K. Rowling heb fir ihri Wärch Näme, Uusdruck un wichtigi Handligsträng us dr Biecher The Legend of Rah and the Muggles un Larry Potter and His Best Friend Lily vu dr Stouffer gnuu.
Wu si des gschribe gha het, hän dr US-Verlag Scholastic un Warner Bros. e Chlag gege d Nancy Stouffer yygreicht go feschtstelle loo, ass kei Urheberrächtsverletzige vorlige; d Stouffer het dodruf e Gegechlag erhobe. Dr Prozäss im Septämber 2002 hän Scholastic un Warner Bros. gwunne. Dr Richter het „klari Bewys fir e Betrug vu dr Stouffer“ gfunde. Grund derfir isch d Feschtstelig gsi, ass d Bewysstuck, wu d Stouffer vorglait gha het, deilwyas gfälscht oder manipuliert gsi sin. D Stouffer het nit chenne bewyse, ass vu ihre Biecher iberhaupt e Exemplar vor 2001 verchauft wore isch. D Stouffer isch zuen ere Entschädigung an d Chläger verurteilt wore in ere Hechi vu 50.000 US-Dollar, ihri Gegechlag isch abgwise wore. Si het derno aagchindet, si wett e neje Prozässe aastränge, wel dää nit fair gsi sej.
Parallele zwische ihrem Läbe un em Wärch
Vil Lyt hän scho versuecht Parallele zwische dr Harry-Potter-Roman un em Läbe vu dr Rowling härzstelle, nit alli dervu dräffe zue.
S het zem Byspel in dr Nochberschaft vu dr Rowling z Winterbourne, wu si in dr 1970er Johr gwohnt gsi isch, e Bue gee, wu Ian Potter gheiße het. Dää het speter bhauptet, är heb as Chind zue dr ängschte Frynd vu dr Rowling ghert un är heb ihri Fantasii aagregt, wel si sich als as Häxe un Zauberer verchleidet gha hätte. Dodedur sej är, dr Ian Potter, s ächt Vorbild fir dr Harry Potter. D Rowling schrybt doderzue uf ihre Website, ass des nit stimme diej un ass si nume no wenig Erinnerige an dää Bue heb.
D Parallele, wu do ufzellt wäre, stammte in dr Hauptsach us eigene Uussage vu dr Rowling:
Kommerziälle Erfolg
D Roman sin in 67 Sproche ibersetzt wore, näbe dr große Wältsproche wie Franzesisch, Spanisch, Dytsch, Arabisch, Chinesisch, Japanisch au in alli greßere europäische Sproche, aber au in chleineri Regional- un Minderheitesproche wie Gälisch, Walisisch, Katalanisch, Galicisch, Okzitanisch, Färöisch, Frisisch, Kalaallisut (grönlandischs Inuktitut) un in vili Sproche vu Indie wie Bengali, Gujarati, Hindi, Malayalam, Marathi.
Anne 2002 isch au ne plattdytschi Ibersetzig vum erschte Band (Harry Potter un de Wunnersteen) im Michael Jung-Verlag uusechuu, ibersetzt vum Hartmut Cyriacks un em Peter Nissen. Im glyche Johr sich au dr zwet Band isch anne as Harry Potter 2 un de grulig Kamer uusechuu, ebefalls ibersetzt vum Cyriacks un em Nissen. Die bede hän scho dr Asterix in s Plattdytsch ibersetzt gha. Harry Potter un de Wunnersteen git s au as Herbuech, gläse vum Jasper Vogt.
2009 isch e luxeburgischi Ibersetzig vum erscht Band uusechuu, ibersetzt vu dr Florence Berg.
Wältwyt sin vu dr Harry Potter-Biecher meh wie 400 Millione Exemplar verchauft wore. Bis Juni 2007 sin 25,2 Millione Exemplar uf Dytsch verchauft wore. Noch ere Studie vum Märtforschigsinschtitut teleResearch het jede viert Dytsche ab 14 Johr zmindescht ei Harry Potter-Band gläse.
Leuk
Leik, oder mid em offizielle Name Leik-Stadt (uf französisch: Loèche), isch e politeschi Gmeind und der Houptort vom Bezirk Leik im Kanton Wallis.
Utilitarismus
Dr utilitaristischi Aasatz isch vor allem vom Jeremy Bentham (1748–1832) und vom John Stuart Mill (1806–1873) süstematisch entwigglet worde und si häi en au bi konkrete Frooge aagwändet. Dr Bentham het dr zentral Begriff vom Nutze im erste Kapitel vo sinere „Introduction to the Principles of Morals and Legislation“ (zerst erschiine 1789, im Joor vo dr Franzöösische Revoluzioon) eso beschriibe:
Lauterbach (Schwarzwald)
Luddrbach (amtlich: Lauterbach) isch a gloini Gmoind im weschdliche Doil vom Landkrois Rautweil. S het ugfähr 3000 Iiwohner, wo 2000 devo uf s Dorf sälber entfalla un ca. 800 uf s Hochdaal vom Sulzba (lueg au: Sulzba). Siid 1884 isch Luddrbach zuâdem en Luftkurort, de êldschdii im Landgrois Rottwüül.
Leuk
Geografii
S Gländ vo der Gmeind goot im middlere Rottetaal kwer über s ganze Taal übere. Je öpe en Drittel dervo isch uf em Taalbode, am Bärghang uf der rächte Taalsyte im Norde bis zum Restipass, und linggs, gäge Süde, bis ufe Gorwetschgraat und zum Illhorn und zum Schwarzhorn. Vo Süde chöme der Illbach und syn Sytebach vom Illgrabe an Rotte abe, vo rächts a dr Gmeindgränze vo Leik zu Fare d Dala, wo vo Badu här chunt. Bi Suschte foot amene Stauweer im Rotte der Kanaal fürs Chraftwärch vo Chippis bi Siders a. Dr Kanaal goot imene erschte Kanaldunnel under em Illbach dure und im ene zwöite hinder em grosse Schuttchegel under em Gorwetschgraat dure. Im Flussbett vom Rotte isch es Chiiswärch.
Utilitarismus
„Nutze“ (benefit) isch also nit s Gliiche wie „Nützligkäit“ (utility). Modärni utilitaristischi Theorie verwände au no dr Begriff vo dr Preferänz.
Lauterbach (Schwarzwald)
D Geografischi Lagà
Luddbrach liâgt im middlarâ Doil vom Schwarzwald zwischâ 500 un 900 Meder. S Rôdhuus liâgt uf 568 Meder. Nochbrgmeinde sin im Norda Wolfâ (Wolfach im Ortenaukreis), Schiltâ (Schiltach im Landchrijs Roddwüül), im Oschda Schramberg (Landkrois Roddwüül) un im Weschda Hornberg (êbâfalls im Ortenaukreis). Friâr hôt Luddrbach im Siada au no an Dennebrunn (Tennenbronn) grenzt, des isch aber im Mai 2006 nôch Schramberg iigmoinded wôrâ.
Leuk
Geografii
Im Gmeindbann vo Leik hets ganz grossi Waldflechine. Dr Pfynwald und dr Wald bi Brentjong sind Naturschutzpiet. Dr Pfynwald ghört zum Regionaale Naturpark Pfyn-Finges. Vom Illgraabe chunt wäge dr Erosion immer wider vil Gstei und Schutt s Taal ab, wo mid dr Zyt dr gross Schwemmchegel im Taal ufgschüddet het.
Lauterbach (Schwarzwald)
D Flächanuzig
55 % vo da Flächa sin Wald, wobii in ledschdr Ziit viil Wald wäge Schäde abgholzt wôra isch. 37 % wära landwirtschaftlich gnidzd. En reladiv gloine Doil isch vrbaut.
Leuk
Sproochgeografii
Leik ghört zum dütschsproochige Deil vom Wallis, wo me en alemannische Tieläkt, s Walliserdüütsch, redt. D Sproochgränze isch hüt wyter im Taal unde weschtlech vo Salgesch, bim Bach Raspille. Uf de Bärge im Süde berüert au s Gmeindpiet vo Leik d Sproochgränze: ännet em Gorwetschgraat ligge dr Bärg Plaine Madeleine und d Alp Ponchet vo dr Underwalliser Gmeind Anniviers, wo me en Form vom regionale Französisch redt; sid em Middelalter isch do e lokale Tieläkt vom frankoprovenzalische Walliser Patois d Umgangssprooch gsi.
Lauterbach (Schwarzwald)
Religion
Di meischde Lüüd, wo z Luddrbach wohna sin katholisch, nur wänig sin evangelisch un dia sin no zuâzoga. S giit au no a baar andiri Religiona vo de Bürger, wo us andiri Länder herzoga sin. Des chunt dôhär, wäl Luddrbach lange Ziit vordereschderriichisch gsi isch un erschd 1805 zu Würddeberg komma isch.
Leuk
Sproochgeografii
Im spoote Middelalter isch s Gebiet vo Leik vo de alemannische Oberwalliser nodisno besidlet worde. Uf em wytläufige Gländ vo Leik sind no vil Schpuure vo der eltere romanische Bevölkerig z finde; es het no jetz es baar Fluernäme mit alte Forme us dr frankoprovenzalische Sprooch. Das zeigt, ass i dere Zoone langi Zyt die elteri, romaneschi Bevölkerig näbe de alemannische Lüüt, wo neu cho sind, gläbt het, bevor do und bis uf Salgesch abe die düütschi Sprooch eleige übrig bliben isch.
Lauterbach (Schwarzwald)
Sprôch
In Luddrbach schwätz mr a Mischung us Schwäbisch un us am Badisch-Allemannischâ. Da Luddrbach déregt a dr Grenz zu Badâ lidd, ischs zimli vômischd. Nur Zuazogane schwätzed Hochdidsch. Mr said zuadem, dass mr d'Luddrbacher am Wort "Blau" erkennâ ka.
Leuk
Sproochgeografii
Bischpiil vo alte romanische Fluernäme z Leik sind:
Lauterbach (Schwarzwald)
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
Leuk
Gschicht
S erschte Mol wird dr Name vo Leik in ere Kwelle us em Joor 515 erwäänt. Ane 1142 het dr Bischof vo Sitte s Land vo Leik gchouft, und für d Bischöf isch do spöter e Burg bout worde. Vom Bischof het d Gmeind Leik ane 1256 s Stadträcht übercho.
Lauterbach (Schwarzwald)
Vôköhr
Durch Luddrbach fiârd ôagedli blos oi Schdrôß, wo vo Bediidung isch, d Landschdrôß vo Schramberg uf Hornberg. Deswiidérâ gids no d Schdrôß ge Wolfa, wo abr wenig befahre isch un ôagedli blôs vo da Iiwohner gnudzid wôrd. Älle andere Nôchberérdle ka mr ibr Schramberg oder Hornberg erroichâ. D nägschdii Bundesschdrôß befindet sich ge Hornberg (B33) odr in Schramberg (B462). D nägschdi Audobahn isch ge Roddwüül (A81), edwa 30 km, odr ge Offéburg (A5), edwa 70 km, vo Luddrbach. Zugaaschliß gids in Hornberg (Schwarzwaldbahn), oder in Wolfâ bzw. Schildâ (Ortenau-S-Bahn).
Leuk
Gschicht
Dr Name Suschte vom Dorf am Rotte underhalb vo Leik chunt dervo, ass do im 14. Joorhundert es Gaschthuus bout worden isch, wo für d Handelslüüt uf em Wääg zu de Bärgpäss es Hoschpiz mid eme Platz zum d Sache sicher ufzbewaare botte het, eben e Suscht. Vo do us cha me uf Fuesswääg und Saumpfad über d Bärge goo, gäge Norde über d Gemmi uf Bärn, uf Süde über de Augschtbordpass uf Zermatt und wyter übere Theodulpass uf Italie und no me s Taal duruff bi Brig zum Simplonpass und is Rysstaal.
Lauterbach (Schwarzwald)
Tourismus
Luddrbach isch bi dâ Tourischdâ zimlii bekand un beliebt.
Leuk
Gschicht
Leik het sächs Brugge übere Rotte, feuf Brugge über d Dala und zwoo Brugge über de Illbach – eini dervo heisst Bhutanbrugg –, und über ne schöni alti Bogebrugg us Stei chunt me ufem Wäg uf Erschmatt ufe.
Im Pfynwald ischs i dr Zyt vo dr Helvetik zum ene Kampf zwüsche de Walliser und de Druppe vo Frankrych und vo der helvetische Zentralregierig cho. Es Dänkmol im Wald uf em Gmeindbiet vo Leik erinneret a d Pfynschlacht.