cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montserrat
Geografii
Ihre Ursprung isch vulkanisch. Si bestoht im Wäsentlige us drei vulkanische Massiv: de Silver Hills im Norde, de Centre Hills in dr Middi und de Soufrière Hills im Süde.
Uf Montserrat herrscht dropischs Klima mit Tämprature zwüsche 23 und 30 °C ohni usgsprocheni Räge- oder Drocheperiode.
Vulkanismus
Uf Montserrat si nume d Soufrière Hills no aktiv. 1995 ische bim ene Vulkanusbruch e grosse Deil vo dr Insle verwüestet worde. Denn het sich d Lag wider e chli bereuehigt und 2005 isch d Sperrig vom Süde vo dr Insle deilwiis ufghobe worde. 2007 isch dr Soufrière wider aktiv worde und sithär isch dr Süddeil vo dr Insle gesperrt.
Bevölkerig
30 % si Anglikaner, 23 % Methodiste, 10 % Katholike. D Dabelle undenooche zeigt d Bevölkerigsentwicklig.
Noch em Usbruch vom Inselvulkan Soufrière Hills 1995 het d Bevölkerig zwüsche 1998 und 2007 stark zuegnoh. S Bevölkerigswachstum in dere Zit isch 1,8% gsi.
Henry Dunant
Läbe und Wirke
Während ere Gschäftsreis het er im Juni 1859 in dr Nöchi vo dr italiänische Stadt Solferino die schrecklige Zueständ under de Verwundete noch ere Schlacht zwüsche dr östriichische und dr französische Armee gseh. Über sini Erläbniss het er e Buech mit em Ditel Eine Erinnerung an Solferino gschriibe und das 1862 uf eigeni Chöste veröffentligt und in Europa verdeilt. E Johr spöter isch z Gämf s Internationale Komitee vo de Hilfsgsellschafte für d Verwundetepfläg gründet worde, wo sit 1876 dr Name Internationales Komitee vom Roten Kreuz (IKRK) het. D Gämfer Konvention, wo 1864 beschlosse worden isch, goht im Wäsentlige uf d Vorschleg us em Dunant siim Buech zrugg. Dr Henry Dunant, wo gschäftligi Broblem übercho het und wägen e us dr Gämfer Gsellschaft usgschlosse worden isch und denn drei Johrzähnt lang in Armuet und Vergässeheit gläbt het, gältet wäge däm as dr Begründer vo dr Internationale Rotchrüz- und Rothalbmond-Bewegig.
Im Johr 1901 het er für sini Läbensleistig zsämme mit em französische Pazifist Frédéric Passy dr erst Friidensnobelbriis überchoo.
Vice
VICE isch es wärbefinanzierts und urschbrünglech kanadisches Lifestyle- und Jugendmagazin. Die i der Zwüschezit z New York asässigi Online- und Print-Zitschrift het mehreri Ableger i verschidene Länder. Si wird vom Unternähme Vice Media usegä. Di dütschi Usgab erschint sit Auguscht 2005, di öschdrichisch und d Schwizer Usgab sit 2007.
Komplott-Prozess
Im Komplott-Brozäss anne 1928 sin 15 Elsässer wäge Verstoß gege d Staatssicherheit aglagt wore. Vorüsgange sin kulturkampfartigi Widerstandswälle vu dr elsässische un lothringische Bevelkerung gege Zentralisiärungsversuch vu dr Pariser Regiärung. Fir d franzesisch Juschtiz und Regiärungsbolitik isch dä Brozäss zum e Schlag ins Wasser wore.
Vorgschicht
Im Komplott-Brozäss isch e Zuespitzung vu dr politische Situation im Elsass vorüsgange. Im Mai 1924 hets e linke Wahlsiig bi dr Kammerwahle (zu dr Nationalversammlung) gä. Dr neij Minischterpräsidänt Edouard Herriot vu dr Radikalsozialischte isch e Ahänger vun ere laizischtische Kültürpolitik (Drännung vu Staat un Kirch) gsii un het welle diä letschte Räscht vu dr elsässische Eigeständigkeit uf d Sitte schaffe. So het solle s Generalkommissariat fir Elsass-Lothringe – „e letschti blassi Erinnerung an d friähjer Sälbschtverwaltung“ - abgschafft wäre un d Gsetzgäbung vu Frankrich iigfiährt wäre. Des hätt vor allen d Drännung vu Staat un Kirch bedittet.
Do druf isch im Elsiss e Broteschtbewegung entschande, Bolitiker vu allene Barteie un d Konfessione sin zämme gruckt; iberal hets Demonschtatione un Versammlunge gege d Regiärung gä. E Unterschrifteaktion, wu fascht 600.000 Katholike unterschriibe hän, isch gege d Iifiährung vu dr Simultanschuel gange, wu e Vorspiil fir d Laisiärung vum Schuelwäse hätt sotte sii. Uf des hii het d Regiärung e Ruckziäger gmacht un dr alt Kirche- un Schuelstatus wider härgstellt.
S zentralischtisch Frankrich het sich ab däre Bewegung meh gfecht wiä s Ditsch Rich noch 1871 in ähnlige Situatione, meint dr Lothar Kettenacker; fir d Fransose seig des jetz ke Frog vu dr Bolitik meh gsii, nai, drfir e Sach vu dr Staatssicherheit.
Turm
Äigeschafte
Was dr Underschiid isch zwüschen eme Durm und eme Hoochhuus isch, cha mä nid so genau definiere.
Schiefer Turm von Pisa
Dr schief Durm vo Pisa isch woorschinlig s bekanntiste schefe Bauwärk uf dr Wält und s Woorzäiche vo dr Stadt Pisa z Italie.
Gschicht
Dr Durm isch as e freistehende Gloggedurm (Campanile) für e Dom vo Pisa blant worde. Mä het dr Grundstäi am 9. August 1173 gläit, und 12 Joor spööter, wo mä bim dritte Stock aachoo isch, het sich dr Durm in Richdig Südoste afo näige. Druf het me 100 Joor lang nüm dra witergschafft. Die neggste vier Stöck het mä denn schreeg baut, um d Schieflaag uszgliiche. Mä het denn non emol e Pause gmacht, und d Gloggestube isch erst 1372 fertig worde.
Der Grund wiso dr Durm in d Schieflaag cho isch, isch ass er uf Leem und Sand baut worden isch und sich dä Undergrund under em Gwicht vom Durm het afo verforme. Hüte wäiss mä, ass er am Rand von ere ehemoolige Insle stoot, diräkt näben eme antike Haafebecki, wo scho lang versandet gsi isch. Mä het e baar Mol brobiert, dr 55 Meter hoochi Durm z saniere, s letscht Mol in de 1990er Joor und het si Schieflaage vo fümfehalb Graad uf öbbe vier Grad chönne verchliinere. Oobe het mä im Innere vom Durm in dr Middi e Pändel ufghänkt, wo unde bim Boode fast an dr Sitewand aachunnt.
Dr Legände nooch het dr Galileo Galilei, wo us Pisa gstammt het, füsikalischi Versüechen uf em Durm gmacht und drbi d Fallgsetz entdeckt.
Im Joor 1987 isch s Ansämbel us em Durm, dr Kathedrale nääbedraa, em Baptisterium und em Friidhoof vo dr UNESCO zum Wältkulturerb erklärt worde.
Turm
Äigeschafte
Dünni und hööchi Dürm mit spezielle Funkkzioone heisse au Mascht; es git Sändemaschte, Maschte vo Hochspannigsläitigen, Maschte vo Windreder und no anders. Deils cha men i de Maschten au ufelaufe.
Dürm si mäistens sänkrächti Konstrukzione und vilmol wärde si gege oobe schmaaler, wil das guet für iiri Statik isch. Schief wärde si nume sälte blaant, aber es cha sy, wie bim berüemtiste Bischbil vom ene schiefe Durm, däm vo Pisa, ass sich dr Boode ungliichmäässig absänkt und dr Durm so us em Loot chunnt. Wenn d Schiefi z grooss wird, gheit dr Durm denn zämme.
Gottlieb Duttweiler
Dr Gottlieb Duttweiler (* 15. Auguschd 1888 z Züri; † 8. Juni 1962 z Züri) isch e Schwiizer Undernämer u Bolitiker (LdU) gsi.
Nach Schbekulazioone n im Erschde Wältchrieg u nachdäm er brobiert hed, as Farmer z Brasilie z läbe (s aber ned gschaffed het), het dr Duttweiler 1925 z Züri d Migros gründet. Mit fahrende Läde, mid emne uf ds Läbesnotwändigschde beschränkde u mit runde Briise hed er e Revoluzioon im Schwiizer Detaihandel igleited. As Ussesiiter hed er bi de normale Detaillischde hefdigi Reakzioone u mängi Brozäss usglöst; är isch kampfluschdig gsi u das hed ne bekannt gmachd. Dass er ke Alkohol u ke Dabakwaare verchouft het zeigd, dass er o idealischdisch gsi isch.
Dr Duttweiler hed ou verschidnigi Ziitige gründet und hed viil für d Kultuur biitreid (under anderem mit der Gottlieb-und-Adele-Duttweiler-Schdifdig).
Maylin Wende
D Maylin Wende geborene Hausch (* 22. Sebdember 1988 z Stuegert) ischt a deitscha Eiskunschtlaifere.
Aus ihrem Leaba
D Maylin Hausch ischt am 22. Sebdember 1988 z Stuegert uff d Welt komma. Des Mädle ischt grad amôl viir Jôhr alt gwäa, dô hôt-se mit-em Eiskunschtlaufa ôôgfanga, zerscht alloi ond schbäder mit-ma Partner als Paarlaifere. Dr erschde Partner isch dr Steffen Hörmann gwäa. Mit sellem zamma send dia zwoi 2006 Deitsche Moischder em Paarlauf wôrra. S hôt abr et lang dauret, ond dr Steffen Hörmann hôt gnuag vo dera Schbortart kriagt ond seine Schlittschuha an da Nagl ghengt. Weil d Maylin et glei wiidr an Partner gfonda hôt, hôt-se sich zonächst wiider als Solo-Eiskunschtlaifere betädigt. Em Jôhr 2008 aber ischt wiider a Partner fir des Mädle gfonda wôrra: dr Daniel Wende. Mit-em sella hôt-se sich fir d Olympische Wenderschbiil 2010 en Vancouver qualifiziirt. Deet hôt des Paar da 17. Platz gschafft.
Hauteville FR
Hauteville (patois [a oːtavəla]; tüütsch Altenfüllen; alem. Autefüue) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Maylin Wende
Aus ihrem Leaba
Dr Eislauftrainer vo dem Schliddschuahlaiferpaar isch dr Karel Fajfr vom EC Oberstorf gwea. Fir dean Club send dia zwoi au an da Start ganga. Am 6. Juni 2013 hend-se gheiradet. Seither fihrt d Maylin da Familianama Wende.
Hauteville FR
Geografi
Hauteville liit ùf, 7 km nordöschtlich vam Bezirkshùùptort Bulle ùber em Oschtufer vam Greyerzersee. Va de Gmiinflechi si 51,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 43,4 % Waud, 3,5 % Sidligsflechi ù 1,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Hauteville si Corbières, Echarlens, Pont-en-Ogoz, Pont-la-Ville, La Roche ù Val-de-Charmey.
Maylin Wende
Aus ihrem Leaba
Zom End vo dr Saison 2013/14 hend d Maylin ond dr Daniel Wende ufghert mit ire Karriere als aktivi Laifer. Boide schaffet seither als Trainer am Eissportzentrum Oberstdorf.
Hauteville FR
Gschicht
Hauteville isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus Auta vila,
Maylin Wende
Ausflug zom Film
Em Jôhr 2000 hôt d Maylin Hausch em kurza Schbiilfilm Moianacht d Roll vo dr Julia gschbiilt. Dô dren hôt-se ihrn hoimischa Dialekt schwätza däffa: Schwäbisch.
Hauteville FR
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,2 % gläge.
Religion
79,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,3 % evangelisch-reformiert.
Gesamtschule (Schweiz)
D Gsamtschuel, oder die integrierti Gsamtschuel, ischs Modäll vonere Schuelreform, wo uf Ideä vomm Horst Mastmann, vom Werner Correll und vom Heinz-Rolf Lückert basiert und wo d Chanceglichheit unter Schüeler us psychologische Gründ wot bewirke. Dr Begriff schdammt "vo de ländleche 'Zwärgschuele', wo e Lehrer oft i der gliche Schdube sämtlechi Johrgäng zäme" underrichdet, isch aber sit dr Europäische Erziehigsdirektorekonferänz vo 1968 uf e Modäll nach em Vorbild vo de amerikanische High Schools usgwitet worde, wo under anderem Curriculumreform, Begabteförderig, Koedukation und Bruefswahlklasse umfasst.
Vufflens-la-Ville
Vufflens-la-Ville (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Wolflingen ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Gesamtschule (Schweiz)
Bärn
Bis 1971 hei i der Schdadt Bärn under anderem folgendi Motione, Poschdulat und Interpellationen e Reform im Sinn vomene "demokratischere Gsamtschuelwäse" verlangt: zwöi Poschdulat Schrade vo der sozialdemokratische Bärner Schdadtratsfraktion (1969); es Poschdulat Christen vo freisinnige, de evangelische und dr Bürgerpartei (1969); e Motion Theiler vom LdU. Di Bewegig het sech uf "Gsamtschuel-Erfolgsmodäll" z Bülach, z Dullike, z Gänf (Cycle d’orientation), z Lausanne und im Tessin (verwandts Modäll Scuola media unica) beruefe, was aber, wenn si hätte sötte schwizwit düregsetzt wärde, Änderigen ir Lehrerusbildig erforderet hät. I der Dütschschwiz het d Arbetsgruppe für interkantonali Schuelkoordination es Modäll vom additive Gsamtschuelsyschdem entworfe. Lozärn het für 1974 e Gsamtschuelversuech plant.
S Thema isch under anderem bsunders dür e Urs Haeberlin, dür di Interkantonali Schdudiegruppe „Gesamtschule“ und i de Zitschrifde Schweizerische Lehrerzeitung (SLZ) und Schweizer Schule diskutiert worde.
I de 1970er Jahr hets e zuenämendi Links-rächts-Polarisierig i der Debatte gä.
Bischpil
Gsamtschuele hets hüt u. a. z Habsburg, im Zürcher Quartier Understrass, z Dielsdorf, z Vechige, z Winterthur, und z Barberêche. Z Mont-Tramelan isch eini im Summer 2013 noch 116 Johr gschlosse worde.
Vufflens-la-Ville
Geografi
Vufflens-la-Ville lyt zwische Lausanne un Cossonay. Zue dr Gmia ghere s glychnamig Dorf un d Wyler La Palaz un Marteley. D Gmaiflechi umfasst 63,4 % landwirtschaftligi Flechi, 22,1 % Wald, 13,2 % Sidligsflechi un 1,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Vufflens-la-Ville isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1011 as villa Vuolflinges.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 13,9 % gläge.
Religion
54 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 28,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,6 %, CVP 6,2 %, FDP 15,9 %, GLP 6,1 %, GP 11,8 %, SP 25,4 %, SVP 24,9 %, Sunschtigi 1,1 %.
Komplott-Prozess
Vorgschicht
Am Pfingschtmäntig 1926 isch dr autonomischtisch elsässisch-lothringisch „Heimatbund“ grindet wore. Am 6. Jünni 1926 het dä Bund e Manifescht vereffentligt, wu vu 101 Mänsche im Elsass un z Lothringe unterzeichnet wore isch. Do isch vollständigi Autonomii im Ramme vu Frankrich gforderet wore. Do druf sin diä Unterschriiber, wu im Staatsdiänscht gsii sin, frischtlos uf d Stroß gsetzt wore: Lehrer, Iisebahner, Burgemeischter un anderi. Unter dr Betroffene sin dr Joseph Rossé, dertemol no Lehrer, un dr Dr. Eugène Ricklin, dr Bräsidänt vum friähjere Landtag vu Elsass-Lothringe gsii. Dr Ricklin isch uf uffener Stroß un unter dr Aüge vu dr Bolizei vu franzesische Nationalischte agfalle wore. Zitschrifte sin verbotte wore.
Hauteville FR
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 464 Yywoner 92 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 5,2 % Tüütsch ù 2,8 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 38 va de 464 Yywohner ggredt.
Komplott-Prozess
Vorgschicht
Am 22. un 29. April 1928 sin wider Kammerwahle gsii; diä hän in dr Politiker vu dr Heimaträchtsbewegung e große Siig brocht; dr Rossé un dr Ricklin, wu im Gfängnis gsässe sin, sin beidi gwehlt wore. Im Novämber 1928 isch ene s Mandat aberkännt wore (lueg unte); uf des hii sin jingeri Gsinnungsgnosse vun ene gewehlt wore.
Dr Komplott-Brozäss isch dr bekannscht unter ere ganze Seriä vu politische Brozäss sitter anne 1919 gsii. Unmittelbar vorüsgange isch d Sapart-Affär.
D Sapart-Affär
D Sapart (Société Alsacienne de Participations Industrielles) isch e Spar- un Unterstitzungskass fir Lehrer gsii, wu im Novämber 1927 grindet wore isch. Am 26. Novämber, zwee Dag speter, isch dr Joseph Rossé feschtgunumme wore un wäge "Gefährdung des Staatskredits" aglagt wore. Am 16. März 1926 hän d Aglagte Rossé, Kraehling un Trotzier erfahre, ass des Verfahre "nidergschlage" wore isch.
Dr Brozäss
Dä Brosäss het internationals Ufsähne uf sich zoge; d Helfti vu dr Zuelueger im Saal sin Journalischte gsii. Zittunge im Elsiss ("neueste Nachrichten"; "République"), wu zerscht uf dr Sitte vu dr Bolizei gstande seige, seige umgheit un hebe jetz d Aklag gritisiärt. E läbhafti Brichterstattig iber dr Brozäss isch ganz Zit iiber gloffe. Zum Schluss, am 24. Mai, hän großi Mänschemasse in dr Stroße vor em Gricht uf s Urdeil gwartet. Uf em Blatz vor em Grichtsboi hätt mer nit kenne umgheie.
Sibe vu 12 vum Gricht handverläsini elsässischi Gschworini hän drno viär vu dr Aglagte fir schuldig gfunde - dr Dr. Eugène Ricklin, dr Joseph Rossé, dr Paul Schall un dr Abbé Fashauer sin zum e Johr Gfängnis, zu je 5 Johr Ufenthaltsverbot verurdeilt wore un hän miäße d Grichtskoschte zahle. Des heb mer gmacht, ass d Regiärig nit ganz s Gsicht verliärt. Diä ibrige Aglagte sin freigsproche wore. Noch em Bricht in "Das Elsass von 1870 - 1932" heb im Schwurgrichtssal "leidenschaftliche Entrüstung" gherrscht; uf em Blatz vor em Gricht hebe d Lit nimmi welle ufhere mit "Pfui!" riäfe; drno heb mer "Vive l'Alsace", "Vive Ricklin!", "Vive Rossé" grufe. Am Iigang vum Grichtsboi heb drno e Gruppe vu 30 "Engagés Volontaires" versuecht, d Marseillaise z singe. Do drgege seig vun ere 10.000-kepfige Mänschemängi s Stroßburg-Liäd gsunge wore. Dr Generalstaatsawalt Fachot het miäße vu brittener Gendarmerii, wu e Gass dur d Mänschemasse bahnt het, üs em Grichtsboi rüsgholt wäre.
Am 14. Jülli im gliche Johr 1928 het dr Staatsbräsidänt alli viär Aglagte begnadigt; si sin bal druf frei glo wore. Dr Generalstaatsawalt Fachot, wu im Elsiss eso e unglickligi Hand gha het, isch im Oktober uf Innerfrankrich abberuefe wore, zum Offiziär vu dr Ehrelegion ernännt wore un zum Rat am Kassationshof z Paris beferderet wore.
D Zittige zum Urdeil
"Der Elsässer" het des Urdeil e "Schandurteil" gnänt. D Stroßburger "République" het gschriibe: "Die Verurteilung ändert nichts an der Tatsache, daß die Aufmachung des Prozesses ein großer Irrtum gewesen ist." Dr Autore vum sozialischtsiche "Republikaner" betone, ass si d schärfschte Gegner vu dr Verurdeilte sin un vu däne, wu frei glo wore sin. Aber diä Sach hätt sotte politisch üsfochte wäre, aber leider heb d Justiz iigriffe, "ohne die nötige Grundlage für ihr Eingreifen zu haben. Vier Märtyrer sind heute geschaffen worden, um den Heimatbündlern ein Propagandamittel zu schenken, das für sie unbezahlbar ist."
D "Basler Nationalzeitung" zitiärt mit Zuestimmung dr Spruch: Was fir e Idiot het sich dänn dä Brozäss üsdänkt? Si meint: "daß die von der französischen Regierung gewünschte Assimilation sich nicht mit der nötigen Schnelligkeit vollzog, und da galt es nun, die widerspenstigen Häupter unschädlich zu machen." "Der Morgen", s katholisch Dagblat vu Olte, schribt, mr diäg dr Iidruck nit losbikumme, ass "das Colmarer Urteil schon vor drei Wochen, zu Beginn des Prozesses, gemacht war, und die ganze, in der Geschichte des europäischen Gerichtsverfahrens wohl einzig dastehende Aufführung (...) in Colmar dem Staatsanwalt nur als Staffage zu dienen hatte."
Nochspiil I: Freispruch fir dr Roos
Am 12. Jülli 1928 ischs zum e abkirzte Verfahre gege d "Komplotteer uf dr Flucht" kumme. Gege diä sibe Aglagte sin jewiils zwische 10 un 20 Johr Zuchthüüs üsgsproche wore. Dr Charles Roos isch im däm Verfahre zu 15 Johr Zuchthüüs verurdeilt wore. Im Novämber isch dr Roos üs sinem Exil in dr Schwiz aber zruck uf Stroßbug go sich stelle un go e Widerufnahm vom Verfahre verzwinge. Des het battet; ass es im Esiss nit wider eso e Unruehj git, het mer dr neij Brozäss drno z Besançon durgfiährt. No isch des bassiärt, was d Juschtiz im Elsass gfercht het: ass sich keine Gschworene meh finde, wu dr Roos verurdeile. Noch 12 Däg Verhandlunge (12. - 22. Jünni 1929) hän d Gschworene dr Roos freigsproche. Des Urdeil vum e "franzesische" Gricht isch e wichtige Meilestei zu dr Amneschtii gsii fir alli Verurdeilte im Komplottbrozäss gsii.
Nochspiil II: Mandatsverluscht vu Deputiärte
Noch eme franzesische Gsetz vu 1852 verliärt si Abgordnete-Mandat, wär am e Komplott teilnimmt. Wel dr Ricklin un dr Rossé, beides gwehlti Deputiärti vu dr Kammer (Nationalversammlung), verurdeilt gsii sin, het mer im Novämber 1928 uf Betriibe vum Justizminischter Barthou däne zwee s Mandat aberkännt. Bi dr Abstimmig do driiber in dr Kammer hän vu 600 Depütiärte numme 259 deilgunmme; 220 hän drfir gstimmt, ass die zwee Elsässer rüsfliäge.
Vufflens-la-Ville
Bolitik
D Burgermaischteri vu Vufflens-la-Ville isch d Ingrid Rossel (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,4 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Alemannische Pilznamen (Deutsche Namen)
Alemannischi Pilznämme, gordnet no dr hochdytsche Nämme.
Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Gurin un vu Obfige.
Liste der Stadtpräsidenten von Genf
Das isch d Lischte vo de Stadtpresidänte vo Gämf.
Dr Stadtpresidänt odr d Stadtpresidäntin isch die Person, wo sid’s di modärn Stadtverfassig vom Kanton Gämf git jewylen is Ampt vom Maire vo dere Stadt gwählt worden isch. Das het agfange, wo ane 1841 di radikaali Bewegigi vo dr Association du Trois-Mars under em Politiker James Fazy im Staat Gämf e Veränderig verlangt het: das het d Kantonsverfassig vo 1842 ggää.
Maire de Genève isch gmäss em Gmeindgsetz vom Kanton Gämf dä oder die, wo d Sitzige vom Gämfer Verwaltigsroot, em Conseil administratif de Genève, leitet; das isch d Exekutive vo dr Stadt. Die wird all vier Joor nöi gwählt.
Es git drnäbe au no dr Stadtroot, dr Conseil municipal, wo d Legislative vo dr Stadtgmeind isch.
Z Gämf wird d Person, wo Maire isch, all Joor nöi bestimpt. Me cha gmäss em Rundi-Sischteem meh as eimol Maire wärde.
Ane 1968 isch d Lise Girardin, wo sid ane 1962 im Gämfer Grossroot gsi isch, as erschti Frau i das Ampt choo, und si isch do gad au di erschti Schwiizer Stadtpresidäntin und spöter dän di erschti Schwiizer Ständeröötin gsi.
Liste der Legierungen
Gallium
Gallium isch i sinè Eigèschaft èm Aluminium rächt äänlich. In Vobindig mit einigè Elemènt, zu dennè sowoll Gadolinium, abber au ysè un Magnesium zellet, entschtônn magnetischi Wärchschtoff (s. Römpp, Chemie Lexikon, 9. Ufflaag. Herussgèber J. Falbe un M. Regitz, Thieme-Volaag, Stuègett 1989/92).
Quecksilbèr
Quecksilbèr legyrt sich mit villè Metall unter Amalgambildig.
Silbèr
Vosilbèrè: Bschtegg un Dafèlartikel wörred entwedder „halbvosilberèt“, odder als Schmugg un hochwertigi Silbèrbschtegg „feinvosilberèt“ (bringt wyßè Silberglanz). Ferner ugs. „Vosilberè“ i dè Bedütig, belièbigi Wèrtgegèschtänd z vokaufè, d. h. zu (Silber-)Geld z machè.
Wolfram
Refraktär- odder au Hartmetall. Nammensgebig vo dè Gruppè vom hochè Schmelzpunkt abgleitet. U. A. sin Refraktärmetall Beschtanddeil sowoll vo hochwèrtigè Stääl, als au zuè Lüüchtzwèck gnutztè Drõõtlegyrigè (diè Markè Osram, als Zämmèzièhig vo Osmium un Wolfram). Wolfram wörd mit Silber schwitzküüllegyrt.
Jawne
Jawne (hebräisch: יבנה) cha dr Naame si
Fétigny
Fétigny isch de Name vo däne Ortschafte:
William Katt
Dr William Theodore Katt (* 16. Februar 1951 z Los Angeles, Kalifornie) isch en US-amerikanische Film- un Färnsehschauspiiler.
Am bekannteschte isch dr William Katt fir sy Roll as Tommy Rossin dr Färnsehserie The Greatest American Hero. Derzue het er Rolle ghaa in dr Film Carrie (1976),First Love (1977), Big Wednesday (1978) un Butch and Sundance: The Early Days (1979). Zwische 1985 un 1988 het er in dr Färnsehserie Perry Mason mitgspiilt.
Am 16. Februar 1981 het er d Deborah Kahne ghyrote. Si hän zäme zwee Sihn, Clayton un Emerson. D Ee isch im Johr 1986 gschide wore. Anne 1993 het er d Danielle Hirsch ghyrote, mit ihre het er e Dochter, Dakota, un e Stiefsuhn vu ihre, Andrew.
Lüttich
Lüttich (franzesisch Liège, bis 1949 Liége, wallonisch Lîdje, niderländisch Luik) isch s kulturäll Zäntrum vu dr Wallonische Region z Belgie, Hauptstadt vu dr glychnamige Brovinz un vum Bischtum Lüttich. Die Stadt mit 194.054 Yywohner (2009) lyt am Zämmefluss vu Ourthe un Maas in dr Nechi vu dr Stedt Maastricht in dr Niderlande un Aachen z Dytschland. S Lütticher Becki zellt mitsamt Vorstedt rund 600.000 Yywohner. S Bevelkerigswachstum vu dr Stadt entspricht mit 0,5 % pro Johr uugfehr em belgische Durschnitt (0,6 %).
Z Lüttich git s näb ere Universitet (Université de Liège) verschideni anderi Hochschuele, ne katholische Bischofssitz, e Theater, e Oper (Opéra royal de Wallonie) un andri kulturälli Yyrichtige.
Gschicht
Dr Name in dr Zyt vu dr Remer isch „Leodicum“ bzw. „Vicus Leodicus“ gsii. Anne 717 isch d Stadt Bischofssitz wore un isch derno im Mittelalter e wichtig bolitisch un kulturäll Zäntrum gsii. Am Änd vum Mittelalter het s zum Territorium vum Firschtbischtum Lüttich ghert.
Di regierede Firschtbischef vu Lüttich sin zmaischt us em Adel vum Hailige Remische Rych chuu. Machtzäntrum vum Firschtbischtum isch s Domkapitel gsii, ais vu dr greschte z Mitteleuropa, wu au vu Adlige vum Rach beherrscht woren isch. Dr Albrecht II. vu Cuyk het dr Burger vu dr Stadt anne 1196/1198 erschti Privilegie gwehrt. E stedtischi Autonomi het wie in andre gaischtlige Territorie nume wenig chenne entstoh.
Anne 1789 isch s, zum Dail in Verbindig mit dr Franzesische Revolution, zue dr sognännte Lütticher Revolution chuu. Si het sich gege dr absolutistisch Firschtbischof Konstantin-Franz vu Hoensbroeck grichtet un isch aafangs 1791 vu Druppe im Ufdrag vum Hailgei remische Rych nidergschlaa wore. In dr Franzesische Revolution isch d Kathedrale, wu em Hailige Lambertus, em erschte Bischof vu Lüttich, gweiht isch, blinderet un niderbrännt wore.
Vu 1888 bis 1892 isch Lüttich zuen ere Feschtig uusböue wore. Im Erschte Wältchrieg un au im Zweete Wältchrieg isch Lüttich zimli umkämpft gsii.
Wirtschaft
Lüttich isch aini vu dr Wagle vu dr kontinäntaleuropäische Chohle- un Stahlinduschtri. Scho anne 1720 het di erscht Dampfmaschin uf em europäische Feschtland in ere Chohlemine bi Lüttich ihre Bedrib ufgnuu Vu do uus het sich d Induschtrialisierig iber dr gsamte Kontinänt uusbraitet. D Folg sin starki Immigrationsstrem us Flandern, Italie un Nordafrika gsii, was sich bis hite in dr Bevelkerigsstruktur vu dr Stadt zaigt. In dr Nechi vu Lüttich het zem Byschpel s Stahlunternämme Cockerill-Sambre syy Stammsitz ghaa.
Mit em Zämmebruch vum Chohlebärgböu im Lütticher Becki un Stahlkrise dernoo isch d Region in großi finanziälli Schwirigkaite grote, d Abetslosigkait isch stark aagstiige. D Blän zum Böu vun ere U-Bahn in dr 1970er Johr hän wäge däm mieße ufgee wäre.
Syt em 16. Johrhundert wäre z Lüttich Waffen produziert, bis zum hitige Dag im Unternämme Fabrique Nationale d'Armes de Guerre. Zu dr zahlryche wytere Induschtribedrib z Lüttich ghert au d Großbröuerei Piedboeuf, wu Dail vu dr Bröuerei-Gruppe InBev isch un wu unter andrem s Bier mit em Markename Jupiler bröue wird.
Sport
Lüttich isch bekannt fir s Aidagesradränne Lüttich–Bastogne–Lüttich. S isch s eltscht unter dr Klassiker vum Radpsort un zellt zu dr Fimf Monumänt.
Oberwangen
Oberwangen isch de Name vo folgende Ortschafte:
Lueg au:
Samaritaner
D Samaritaner (Samaritanisch-hebräisch שוֹמְרִים, jüdisch-hebräisch שומרונים Schomronim) si e ethno-religiöösi Gmäinschaft, wo wie s Juudedum vom Volk Israel abstammt. Es git hüte in Israel und im Westjordanland öbbe 700 Samaritaner.
Hardberg
De Haaberj isch en 374 Meter hocher Berg im nördliche Schwarzwald uf de Gemarkung vun de Stadt Bade-Bade. Iber viile Wäägle ischs schee zum laufe. De Haaberj isch nur Wald; im Dezember 1999 isch der durch de Orkan "Lothar" ziimli verwüschtet worre.
Samaritaner
D Religion
D Religion vo de Samaritaner isch vo alle abrahamitische Religione em Juudedum am nöggste. D Baasis isch die Samaritanischi Torah und alles, wo s Juudedum wääred und noch dr Babylonische Gfangeschaft veränderet und ernöieret het, wird vo de Samaritaner abgläänt.
Hardberg
Umkrois
Im Nordweschte vum Haaberg isch Balli, in Stadttôil vun Bade-Bade mit de Stadtklinik. Ewäng obberhalb vun de Stadtklinik isch'n alter Stoibruch, wo hit als Naturdenkmôl gschitzt isch. In Richtung Weschte zur Rhiiebene isch därt ä 25 Meter hoche un ugfähr 100 Meter brôide Wônd us Buntsôndschtôi, unne drô mit eme Bolzplatz. Uf de weschliche Sit vum Haaberj verlaaft de Unnere Ussichtswäj in d Weststadt, zum Hardbergbad un zu de Jugendherberg. De Obere Ussichtswej fihrt oberhalb vom Harbergbad zum Naje Schloß. Im Oschte, zwischen Haaberj un Battert isch Kellersbild, wo d Litt gärn môl Rascht iilege bim Spazierelaafe. Von dert us nufzuus Richtung Oschte geht's zum Alde Schloß.
Samaritaner
D Religion
Wil si d Juude bim Widerufbau vom Tämpel um 520 v. d. Z. as nid räin israelitisch aagluegt häi und si bim Baue nid häi döfe mithälfe, häi si dr Bärg Garizim as dr richdig Ort für d Vereerig vo Gott gweelt, wil vo Garizim s Volk Israel gsäägnet worde sig (5. Buech Mose 27). Dr Messias, wo d Samaritaner erwarte, chunnt nid wie bi de Juude us em Stamm Juda, sondern us em Stamm Josef.
Gschicht
Au d Samaritaner häi im 1. Joorhundert n. d. Z. wie d Juude Ufständ gege d Römer gmacht, wo au underdrückt worde si. In dr Spootantike häi si in de Joor 484 und 529 König kröönt, wo aber vo de Römer gfangegnoo und umbrocht worde si.
Im Middelalter het s no zimli vili Samaritaner gee aber denn isch iiri Gmäinschaft wäge dr Islamisierig gschmulze, bis dass im Joor 1918 d Brite in iirem Mandatsgebiet nume no 146 Samaritaner zelt häi. Die si in fümf Familie, wo mitenander verwandt gsi si, iidäilt gsi. Wäge dr stränge Endogamii, wo d Samaritaner sit langem braktiziert häi, git s nid wenig gsundhäitligi Brobleem.
D Samaritaner hüte
Am 1. Januar 2015 het s 777 Samaritaner gee. Si lääbe in zwäi Siidligsgebiet. Die äinti Grubbe woont im israelische Holon und isch stark in dr israelische Gsellschaft integriert. Si schwätzt Hebräisch, Hüroote zwüsche Samaritaner und Juude si erlaubt und d Gmäind isch am Waggse. Die zwäiti Grubbe läbt z Nablus im Westjordanland, schwätzt Arabisch und wird vilmol vo israelische Soldate für Palestinänser ghalte und schlächt behandlet und häi wäge däm Brobleem mit iirer Identidäät.
Neusilber
Für Neusilber git s au d Bezeichnig Alpaka/Alpacca (gschütztes Warèzeichè), Argentan, Minargent, diè französischè Bezeichnigè Cuivre blanc un Maillechort sowiè diè uss èm Chinesischè stammendi Bezeichnig Packfong. Au d Bezeichnig Hotelsilber wörd vowendèt. Im Spanischè isch Neusilber au als plata alemana un im Ènglischè als German silver (beides dütsches Silber) bekannt. Galvanisch vosilbertes Neusilber wörd als Chinasilber bezeichnèt.
Luèg au: Lischtè vo dè Legyrigè
Eigèschaftè
Wiè vill Kupferlegyrigè ka Neusilber durch Kaltumformig ghärtet (Oberflächenverfestigung|Obberflächèvofeschtigung) wörrè, byschpillswys durch Schmydè, Walzè odder Durrèziè. È Erwärmig (Glüè) übber ca. 500 °C erzüügt neui Metallkörner (Rekrischtallisation), s Material wörd widder weich.
Gschicht
Schu im Lauf vom 17. Johrhundert sin erschti Metallwarè us èrè Packfong benamstè Legyrig uss èm Kaiserreich China nõch Europa. Doch erscht im 18. Johrhundert hèt mò gmerkt, dass Packfong uss Kupfer, Zink un Nickel bschtòt. I dè Metallwärch vo Suhl isch es schu öppè 1770 glungè, eini im Packfong äänlichi Legyrig z erzüügè. Si isch bald als Suhler Wyßkupfer bekannt worrè. Das Suhler Wyßkupfer hèt allerdings Arsen enthaltè un isch dõher toxisch gsi.
Diè induschtrièll Erzüügig vo Kupfer-Zink-Nickel-Legyrigè isch 1823 durch è Prysuusschrybè vom Vorein für d Förderig vom Gewerbefleiß initiyrt worrè. Gforderèt isch d Hèrschtellig von èrè wyßè Legyrig worrè, welli im Uussää dem Silber 750/000 (fyn) glichè un au für Speisegerätschaftè geeignet sy sött. Zuèdèmm hèt s nu 1/6 vom dòmõligè Silberprys koschtè söllè. Selli Uffgaab hèn fascht zu dè glychè Zit dè Dr. Ernscht Auguscht Geitner, wo 1823 z Auerhammer bi Aue d Legyrig Argentan entwicklet hèt, un 1824 d Gebrüèder Henniger z Bèrlin mit dè äänlichè Legyrig Neusilber lösè könnè. Dõmit hèt s vorher benutzte arsenhaltige Wyßkupfer ersetzt wörrè könnè.
Vowendig
Nõch dè Patentaameldig vo dè Löffelwalzè im Johr 1838 durch dè Alfred Krupp isch Neusilber für diè induschtrièlle Fertigung vo Èssbschtegg vowendet worrè. Au hüt isch es s Basismatriaal für obberflächèvosilbertes Bschtegg. Es wörd ygsetzt für feinmechanischi un elegtrotechnischi Gräät, medizinischi Gräät, Ryßvoschlüss, Schmugg, Trensègebiss, Deile vo Blõsinschtrumänt un Brûllè sowiè als Matriaal für Bundschtääb bi Sitèinschtrumänt. D Schinnèbrofyl vo Modèllysebaanè, feinmechanischi Fedèrè un Steggvobinder i dè Elegtrotechnig bschtònn mitunter uss Neusilber, well s Oxid elegtrisch leitend isch. Bi Hyb- un Stichwaffè isch Neusilber è gängigs Matriaal für d Paryrschtangè, bi Schusswaffè für s Korn vo dè Visyrig, well d Farb vom Metall èn guètè Kontrascht zu schwarz bûètet. Zaalrychi Gedenkmünzè vo dè DDR sin uss Neusilber hèrgschtellt worrè. Au Schlüssel, bsunders söttigi für hochwèrtigi Schlièßzilinder un Schlièßsischteem, wörred oft wegèm gringè Voschleiß uss Neusilber gmacht. Einigi Hèrschteller füüred èn Zilinderkèrn au in Neusilber uus (Bezeichnig „voschleißarmè Kèrn“).
Als Neusilberlòt wörd i dè Praxis oftmals als Hartlòt bezeichnet, wo uss jewyls ca. 50 % Kupfer, 10 % Nickel, 40 % Zink un jewyls ca. 0,2 % Silicium, Mangan un Zinn bschtòt. Dè Schmelzberych isch 890–920 °C.
Abruzzen
D Abruzze (italiänisch Abruzzo) sind e Region vo Italie.
Geografischi Laag
D Abruzze ligged zwüsched de Bärge vom Apennin und em Adriatische Meer. De Gran Sasso d’Italia isch mit fast 3000 Meter de höchsti Punkt vo Italie südlich vo de Alpe. I de Abruzze git's drü Landschaftstype: Bärge, Hügelland und Küste. Rund e Drittel vo dere Region staht under Naturschutz.
D Abruzze zelled geografisch zu Mittelitalie, sind historisch aber immer die nördlichsti Region vo Süditalie gsi. D Region wird im Norde vo de Marke, im Weste vom Latium, im Süde vom Molise und im Oste vo de Adria begränzt. D Hauptstadt vo de Region isch L'Aquila. Det het 2009 es starchs Ärdbebe groossi Schäde aagrichtet.
Gschicht
Im Altertum het die italischi Bevölkerig vo de Abruzze zu de Samnite und Picener ghört, wo i jahrzähntelangem Ringe von de Römer underworfe worde sind.
Nach em Undergang vom weströmische Riich isch de Teil vo de Küstelandschaft bis is Mittelalter ine byzantinisch blibe. S übrige Gebiet vo de Abruzze isch e Teil vom langobardische Herzogtum Spoleto worde. D Langobarde und Byzantiner sind dur Normanne vertribe worde, wo s Gebiet vo de hütige Abruzze im 12. Jahrhundert mit irem süditalienische Königriich Sizilie vereinigt hend. Under de Staufer, wo s Königriich ggerbt hend, isch s Herzogtum Spoleto zum Chilestaat cho. Nach de Teilig vom Königriich Sizilie am Ändi vom 13. Jahrhundert sind die underitalienische Abruzzen vo Neapel us verwaltet worde und hend denaah zum Königriich Neapel ghört, nach em Wiener Kongress ab 1816 zum Königriich beider Sizilie. Sit 1861 gehört s Gebiet zum nüügschaffne Königriich Italie. D Gränze vo de Region hend sich hüfig veränderet, zletscht 1963, wo d Provinz Campobasso us de damalige Region Abruzzi e Molise usgeglideret und so die eigeständigi Region Molise bildet worden isch.
Georg Zinkel
Dr Georg Zinkel (gnännt „Zinkel-Schorsch“; * 16. Mai 1948 z Bühl; 15. Novämber 2014) isch e schwebische Dialäktdichter gsii.
Läbe un Wärch
In dr Diskussion um Dialäkt in dr an dr bayerische Schuele het er si fir Schwebisch as Unterrichtsfach uusgsproche.
Är isch Mitglid vu dr Matzenhofer Schwabengilde gsii un syter 2013 au dr Vorsitzer vu sällere. Au im Nei-Ulmer Draachteverain „Almrausch“ isch er Mitglid gsii un het dert bin Laietheater mitgspiilt un isch au langi Johr Theaterlaiter gsii.
Jawne (Stadt)
Jawne, latiinisch: Jamnia, isch e Stadt z Israel, fast 30 Kilometer südlig vo Tel Aviv. D Stadt het öbbe 37'000 Iiwooner.
Die historisch Bedütig vo Jawne chunnt drvo, ass dört noch dr Zerstöörig vo Jerusalem und vom Tämpel im Jüüdische Chrieg im Joor 70 n. d. Z. dr Jochanan ben Sakkai e Beit Midrasch, e Leerschuel, gründet het, wo s Juudedum dr Zit ooni Tämpel aabasst het. Au dr Sanhedrin isch bis noch em Bar Kochba Ufstand z Jawne gsi.
Oratorium (Begriffsklärung)
En Oratorium (vo lat. orare = „bäte“) isch
Wunderfitz (Band)
Wunderfitz sin e Musikband gsii, wu in Region Sidbade mit alemannische Lieder ufdrätte sin.
Bandgschicht
D Band isch anne 2002 as Duo vum Rolf Rosendahl un em Horst Kahl grindet wore. Dr Rosendahl un dr Kahl hän si scho lenger gchänt un zäme musiziert ghaa. 2002 hän si bschlosse, vu dr Akuschtik-Gitarre uf E-Gitarre umzschtyge un hän s Duo „Wunderfitz“ grindet. Anne 2006 bi me Ufdritt vum Duo bi dr KuK-Museumsnacht isch dr Bluesharp-Spiler Dieter Schwarzwälder spontan mit yygstige un isch derno bi dr Band blibe. Noch em Uusstiig vum Kahl 2016 hän dr Rosendahl un dr Schwarzwälder no as Duo „Zwei Wunderfitze“ wytergmacht. Mit em Dod vum Rosendahl anne 2020 isch d Band ufglest wore.
Si hän Lieder gspilt un gsunge, wu in dr Hauptsach vum Rosendahl gschribe wore sin, stilistisch hän si ne braiti Mischig us Country, Blues, Ballade, Ländler un Tango gspilt.
Johannes
Johannes isch e männlige Vorname und e Familiename.
Härkumft und Bedütig
Dr Name Johannes isch dorum im Lauf vo dr Gschicht vo Christe sehr hüfig as Vor- und Biname gwehlt worde, au in de abkürzte Forme Hans, Jojo, Johnny, Jan, Jens, Hansi etc.
Namensdäg
Die wichtigste Namensdäg si
Wil s öbbe 200 Heiligi mit däm Name git, existiere au no zahlriichi anderi Namensdäg, wie z. B.:
Variante
Zur wiibliche Form vom Vorname lueg Johanna.
Zelot
Dr Begriff Zelot (vo griech. ζηλωτής zelotes, ‚Iiferer‘; hebr. קנאי kanai) chunnt vom Pinchas ben Eleasar us dr Biible. Dä isch en Änkel vom Aaron gsi und e religiöse Fanatiker, wo mit em Speer in dr Hand „für si Gott giiferet het“. Eso het er en andere Israelit, wo sich mit ere „fremde“ Frau iigloo het, zämme mit dr Frau ermordet (4. Buech Mose 25–26). Vo denn aa het mä gwüssi religiösi jüdischi Fanatiker joorhundertilang as „Zelote“ bezäichnet.
In dr dütsche Bildigssprooch wird d Bezäichnig „Zelot“ hüte mänggisch au allgemäin für Fanatiker verwändet, mäistens aber immer no für religiösi.
Heitenried
Heeteriet (amtlich Heitenried) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Zelot
Im Protestantismus
Im Zämmehang mit em sogenannte Synkretistische Strit wärde die orthodoxe Lutheraner, wo äini vo de bäide Bardeie gsi si, as „Zelote“ bezäichnet.
Heitenried
Geografi
Heeteriet liit ùf, 11 km öschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im öschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Heeteriet ghööre o d Wyyler Wiler vor Holz, Selgiswil, Breitenried, Lettiswil ù Schönfels. Va de Gmiinflechi si 74,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,9 % Waud, 6,1 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Heeteriet si St. Antoni ù Ueberstorf im Kanton Fryybùrg ù Schwarzenburg im Kanton Bärn.
Gschicht
Heeteriet isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus Essers (1296 Riede).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 3,1 % gläge.
Religion
67,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 24,6 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1101 Yywoner 97,2 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 0,6 % Franzöösisch ù 2,2 % anderi Spraache.
De seislertüütsch Tialäkt va Heeteriet ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Zelot
Im Byzantinische Riich
Z Byzanz si im 8. und 9. Joorhundert d Zelote dr radikal Flügel vo de Bildervereerer gsi.
Im 14. Joorhundert het sich e Grubbe vo radikale Politiker, wo z Thessaloniki 1342–49/50 e Stadtrepublik gründet häi, eso bezäichnet.
Pange (Moselle)
Pange (ditsch 1915-18 Spangen, 1940-44 Spangen an der Nied) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Tour de France 2010
D Tour de France 2010 isch die 97. Uflag vom wichtigste Etapperenne uf der Wält gsi. Si het am 3. Juli 2010 z Rotterdam agfange – s fümfte Mol ass d Tour z Holland agfange het, noch 1954, 1973, 1978 und 1996 – und isch am 25. Juli 2010 traditionsgmäss uf der Avenue des Champs-Élysées z Paris fertig si.
Pange (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Tour de France 2010
Si het e Gsamtdistanz vo 3642 km, öbbe 180 km lenger als d Tour de France 2009 gha, 20 Etappe und e Prolog in dr Form vom ene churze Einzelzitfahren, umfasst, im Gegesatz zu 2009. Der Streckeverlauf uf der Charte isch em Uhrzeigersinn gfolgt, zerst über d Alpe und denn über d Pyrenäe.
Pange (Moselle)
Geogràfi
Pange lijt rund àcht Kilometer eschtlich vun Metz àn dr Frànzesche Nied (Nied française) uf re Heche zwìsche 212 un 289 m ìwer em Meeresspiejel.
Tour de France 2010
Favorite
Als Favorite für e Gsamtsiig hai näben em Titelverteidiger Alberto Contador die ehemolige Toursiiger Carlos Sastre (2008) und Lance Armstrong (1999–2005), der best Nochwuchsfahrer vo dr 2009 Tour, dr Andy Schleck, der Siiger vom Giro d’Italia 2010, dr Ivan Basso, und der Erst in der UCI-Wältrangliste, dr Cadel Evans gulte. Au vom Bradley Wiggins, em Alexander Winokurow und em Denis Menschow het me gsait, ass si gueti Chance haige. Dr Armstrong isch nüm stark gnueg gsi und er het au Päch gha und noch e baar Stürz keini Chance meh gha im Gsamtklassemänt. Er het aber siis Team zum Siig im Manschaftsklassemänt gfüehrt. Dr Ivan Basso isch nit in Form gsi und au dr Wiggins und dr Evans hai entdüscht.
Pange (Moselle)
Gschìcht
Pange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1093 àls Spanges, 1137: Espanges.
Tour de France 2010
Favorite
Die beste Sprinter wo drbii gsi si, si dr Thor Hushovd (Cervélo TestTeam), dr Mark Cavendish (Team HTC-Columbia) und dr Tyler Farrar (Garmin-Transitions) gsi und die si d Favorite für s grüene Liibli gsi, aber au dr Oscar Freire (Rabobank), dr Alessandro Petacchi (Lampre-Farnese Vini), dr Jose Joaquin Rojas (Caisse d'Épargne), dr Gerald Ciolek (Team Milram) und dr Edvald Boasson Hagen (Team Sky) hai bi de Sprint mitgmischt. Dr Cavendish het mit fümf Etappe meh as jede andere gwunne.
Pange (Moselle)
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. ànne 1812 ìsch dr Willer Mont züe Pnage ingemeindt worre. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Tour de France 2010
D Rennfahrer und d Equipe
D Rennleitig het 22 Mannschafte iiglade: die 18 UCI ProTour-Teams und 4 Professional Continental Teams. Jedes Team bestoht us nüün Fahrer. Im Ganze si 198 Velorennfahrer us 31 Natione am Start gsi, drunder 15 Dütschi, 5 Schwiizer und 3 Östriicher. Wie im Vorjohr isch s Team Milram die einzigi Mannschaft mit ere dütsche Lizänz und s Cervélo TestTeam isch s einzige Team us dr Schwiiz gsi.
Etappenübersicht
Der Streckeverlauf für s Renne vo 2010 isch am 14. Oktober 2009 bekanntgee worde. Ungwöhnlig drbii isch gsi, ass es abgseh vom Prolog nume en einzigs Einzelzitfahre gee het; au e Mannschaftszitfahren isch nit vorgseh gsi. Im Streckeplan het s nüün Flachetappe gha, vier hügeligi Etappe und sächs Bärgetappe mit drei Bergakümft. Zsämme hai 25 Aastiig vo de Kategorie 2, 1 und HC müesse bewältigt wärde, drundere zweimol der Pyrenäepass Col du Tourmalet.
Pange (Moselle)
Verwàltung
vun Pange ìsch. Pange ghert zem Kommünàlverbànd.
Tour de France 2010
Etappenübersicht
Noch em Prolog im holländische Rotterdam si die erste drei Etappe dur Belgie gange. Under anderem isch z Brüssel und z Spa Halt gmacht worde. Die ersti Ziilaakumft in Frankriich sälber isch z Arenberg gsi, wo eine vo de elf Ort isch, wo zum erste Mol Etappenort worde si. In der zweite Helfti vo der erste Wuche isch d Tour an Paris vorbii gege Süde gfahre. Zwüsche Montargis und Gueugnon isch mit 227,5 km der lengsti Dagesabschnitt gsi.
Pange (Moselle)
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Pange ghert zem Lorrain.
Joachim
Joachim isch e männlige Vorname. Jochen und Achim wärde im Dütsche hüfig alternativ oder as Churzform brucht.
Härkumft und Bedütig vom Name
Joachim chunnt vom hebräische Name Jojakim («JHWH richtet uf» bzw. «vom Jahwe ufgrichtet») oder vo Jojachin («vom Jahwe ufzoge»).
Tour de France 2010
Etappenübersicht
In dr 7. Etappe si die ersten Alpepäss vorcho, zwei Hochgebirgsetappe si dur en erst Ruhedag drennt worde und denn isch non e hügelige Abschnitt cho. Drei Überfüehrigsetappe hai s Fäld an dr Rand vo de Pyrenäe brocht, öbbe 100 km vo dr Mittelmeerküste ewäg. Die dritti Tourwuche het mit vier Hochgebirgsetappe und em zweite Ruhedag z Pau agfange, mit dr Bärgaakumft uf em Tourmalet isch die letzti Pyrenäenetappe z Änd gange.
Joachim
Härkumft und Bedütig vom Name
Jojakim (ursprünglig Eljakim, 2.Kö 23,35-24,7; 2.Chronik 36,5-8) isch im Alte Testamänt e König vo Juda gsi. Si Sohn het Jojachin gheisse.
Tour de France 2010
Etappenübersicht
Denn isch e Flachetappe und s Einzelzitfahre vo Bordeaux uf Pauillac cho. Die letzti Etappe het wie immer in dr Nöchi vo Paris aagfange und mit der mehrmolige Umrundig vo de Champs-Elysées g ändet.
Joachim
Härkumft und Bedütig vom Name
Noch de kirchlige Draditione vo de Katholike und Orthodoxe het der Grossvater vom Jesus und Vater vo dr Maria au Joachim/Jojakim gheisse. Er sig us em Huus vom David gsi.
Tour de France 2010
D Klassemänt währed dr Tour
Die Tabälle zeigt die Erste in de verschiidnige Klassemänt, wär weles Liibli aahet oder weli farbigi Ruggenummere drait am Ändi vo jeder Etappe.
Joachim
Härkumft und Bedütig vom Name
Der Name Joachim isch im dütschsprochige Ruum noch der Reformation beliebt worde. Hüfig findet men en in norddütsche Quelle us em 16. und 17. Johrhundert in der Churzform Chim, wo hüte nüm bruucht wird.
Tour de France 2010
D Klassemänt währed dr Tour
Notize:
Prolog
Dr Prolog isch z Rotterdam usdrait worde, und, wie z erwarte gsi isch, hai d Ziitfahrspezialiste guet abgschnitte drbii. Dr Cancellara het gwunne und s gäle Liibli übercho. Dr Dütschi Tony Martin isch mit zäh Sekunde Abstand Zweite worde und dr David Millar Dritte. D Favorite für s Gsamtklassemänt, dr Armstrong, dr Contador und dr Schleck si au nit wiit hindedri gsi. Bi de Flachetappe, wo denn cho si, hai, usser bi dr zweite Etappe, Sprinter ihri Form chönne under Bewiis stelle.
Ersti Etappe
In dr erste Etappe isch dr Petacchi z Brüssel as Erste dur s Ziil gfahre, nochdäm zwei Kilometer vor em Ziil d Sprinter Freire und Cavendish in en erste Sturz verwigglet gsi si und denn churz noch dr flamme rouge fast s ganze Fahrerfäld vom ene Massesturz ufghalte worden isch.
Zweiti Etappe
Bi dr zweite Etappe vo Brüssel uf Spa isch e Gruppe mit em Chavanel zäh Kilometer noch em Start usgrisse. S Peloton isch in en andere Massesturz verwigglet worde und het sich schwer do mit ihrer Verfolgig. Umgfalle si under Andere dr Armstrong, dr van de Velde und d Brüeder Schleck. Dr Fränk Schleck het s Schlüsselbei broche und het müesse ufgee. Dr Andy het sich an dr Achsle verletzt und het mehreri Minute verlore. Dr Cancellara het en mit andere Fahrer vom Saxo Bank Team zum Hauptfäld zrugggfüehrt, aber das het en d Füehrig im Gsamtklassemänt kostet. Dr Chavanel het duureghalte bis zum Schluss und mit meh as drei Minute Vorsprung uf e Cancellara däm s gäle Liibli abgnoh.
Vierti Etappe
Bim Massesprint in dr vierte Etappe z Reims het dr Mark Cavendish wiider entdüscht. Dr Petacchi het si zweiti Etappe in dere Tour gwunne, vor em Julian Dean und em Norwäger Edvald Boasson Hagen. In de Gsamtklassemänt het sich wenig gänderet. Dr Cancellara het s gäle Liibli bhalte, dr Hushovd s grüene, dr Thomas s wiisse und dr Pineau s Liibli vom beste Bärgfahrer. Saxo Bank het d Mannschaftswärtig agfüehrt.
Fümfti Etappe
In dr fümfte Etappe si dr José Ivan Gutierrez vo dr Caisse d’Epargne, dr Belgier Jurgen Van De Walle vo Quick Step und der Franzose Julien El Fares vo Cofidis sächs Kilometer vom Start usgrisse und hai s bis zum ene Vorsprung vo siibe Minute brocht. Denn het s Columbia Team vom Cavendish ihri Verfolgig organisiert. E baar Kilometer vor em Ziil hai si zwei vo de Usrisser iigholt, dr Gutierrez het brobiert elei wiiterzfahre, isch aber vier Kilometer vor em Ziil vom Peloton iigholt worde. Dr Ängländer Cavendish isch im Windschatte vom Garmin Team gfahre, wo für e Farrar gschafft het. Dä isch aber schwach gsi und dr Cavendish het en abghänggt und dr Sprint vor em Dütsche Ciolek gwunne. Wil braktisch alli Fahrer immer zsämme bliibe si bis ins Ziil, het sich an de Klassemänt nüt gänderet.