cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Holografie
Under Holografii (altgr. ὅλος holos „ganz“, „vollständig“ und -grafie) fasst mä Verfaare zämme, wo dr Wällecharakter vom Liecht usnütze, zum Darstellige z mache, wo über d Mööglikäite vo dr klassische Fotografii uusegöön. Näbe rüümlige Darstellige wärde holograafischi Verfaare immer mee au in dr Mässtechnik iigsetzt. Als Hologramm (altgr. γράμμα gramma „Gschribnigs“, „Botschaft“) bezäichnet mä e Foti, wo mit holografische Technike gmacht worden isch. Mä duet s Bild mit eme Liecht vo dr gliiche Art belüüchde, wie mä s bi dr Ufnaam brucht het, und bechunnt en ächt dreidimensionaals Bild vom Ursprungsgegestand. Wemm mä s aaluegt, gseet s us, wie wenn s Objekt frei im Ruum wurd schwääbe. Mä cha um s Bild umelaufe, und gseet denn s Objekt au vo sine andere Site und es entstoot dr Iidruck vom ene vollständig dreidimensionaale Ding, wemm mä s mit bäide Auge aaluegt.
Dr Begriff Holografii isch 1947 vom ungarische Forscher Dennis Gábor brägt worde, won e Wääg gsuecht het, zum s Elektroonemikroskop verbessere.
Blumenstein BE
Geografi
Blumistei ligt im im Stocketau und im obere Gürbetau. Zue dr Gmeind ghööre s Dorf Blumistei und d Wiiler Wäsemli, Eschli, Gasse, Rüdeli, Lochmannsbüel, Reckenbühl, Bodezinge und Tannebüel. D Gmeindsflächi bsteit us 49,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 38 % Waud, 3,9 % Sidligsflächi u 8,5 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Blumistei isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1305 aus Bluomenstein. Tannebüel isch bis 1859 e eigeständigi Gmeind gsii.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Religion
83,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,5 %, CVP 0,7 %, EVP 5,9 %, FDP 4,3 %. GLP 4,8 %, GP 5,4 %, SP 13,5 %, SVP 42,2 %, Suschtigi 7,7 %.
Gmeindspresidäntin vo Blumistei isch d Regula Hänni (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Blumistei ghört zum Hochalemannisch.
Giengen an der Brenz
Gẽänge (dt. Giengen an der Brenz) ischt a Große Kreisstadt em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg.
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 57,5 % Landwirtschaftsfleche, 20,6 % Wald, 20,5 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Gẽänge gheret d Ortsdoel Giengen an der Brenz, Burgberg, Hohenemmingen, Hürben ond Sachsenhausen.
Gschicht
Gẽänge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1078 als Giengin, Hohenmemmingen 1250, Hürben 1171 als Hurwin, Sachsenhausen 1143 als Sachsenhusen.
Eimoedonga:
Verwaltong
Gẽänge hot mit dr Gmoe Hermerenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Birgermoeschter vo Gẽänge (seit 1999 Oberbirgermoester):
Dialekt
Dr Dialekt vo Gẽänge ghert zom Oschtschwebisch.
Bsundrigs
En Gẽänge sen d Margarete Steiff ond dr Richard Steiff uf d Welt komma, ond dodrmit ischt Gẽänge au dr Hoemedort vom Teddy-Bär.
Rottweil
Rautweil oder verhochdytscht Rottweil isch die ältischdi Schdadt vo Bade-Württebärg und sit em 1. Juni 1970 ä Großi Kreisstadt. Sie isch d Chreisschdadt und d gröschd Schdadt vom Landchreis Rautweil und au s Mittelzentrum für d Gmeinde zringsum. Mit de Gmeinde Deißlige, Dietige, Welledinge und Zimmere ob Rautweil het Rautweil ä Verwaltigsgmeinschaft abgmacht.
Geographische Lag
Rautweil leid etwa 80 Kilometer südlich vo Sturgert, 90 Kilometer nerdlich vo Zirch, 60 Kilometer eschdlich vo Freiburg ond 100 Kilometer weschdlich vo Ulm. Zom Bodesee i siadweschtlicher Richtong sinds öbba fufzich Kilometer.
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
Agaro
Aager (ital. Agáro, dt. Agher) isch e eemoolig Walserdoorf im Eschedaal (ital. Valle Antigorio, dt. Eschental) in der idalieenische Provinz Verbano-Cusio-Ossola, Region Piemont. Ane 1936 isch Aager im e Stausee, wo hid Lago di Agáro heist, ùndergange.
Geografii
S Doorf Aager isch ùf 1561 m glääge gsi. S Bied ghèèrd hid zue Premia. Es lyt a dr Gränze zu Baceno, dr Gmain im Deverotaal, wo n es Sydedaal isch vom Riisdaal. Dr walserdütsch Name vo Baceno isch Bätsch.
Das schmale Daal vo Aager ligd höch über em Fluss Devero, über de Felswänd bi Croveo. Us em Deverodaal gönd nume chlyni Bärgwääg dört ufe. Über em Stausee sind d Alpgebied Topera, Bionca und Pojala. Uf dr grosse Alp Pojala stönd no uralti Staihüser vo dr Alpsennerei vo Aager. No wyder oben im Daal isch dr Pojalasee. Vo der Alp Bionca us good der Wääg übere Murettobass näbem Pizzo Topera gäge Oste id Kameralpu (italienisch Alpe Salècchio) und uf Saley, wo au es ehemooligs Walserdoorf isch. Übere Murettobass und em Aagersee verby good dr Smaragdwääg, en Wanderwääg us em Wallis is Piemont.
Vil besser als vum Daal unde cha me vo Norde här, vom Albrunbass dur s obere Doverodaal und über Pojalabass, uf Aager goo.
Yywooner
Z Aager sin maischdens e weng mee Lyd gwoond wie in dr Noochbergmai Saley.
Gschiichd
Aager isch e Walsersiidlig, wo am Aafang vùm 13. Jh. grinded wooren isch, in dr glyyche Zyd wie Opsu, Saley ùn Pomatt. Uusgangen isch die Siidlig vùm Goms im Wallis. S èèrschd Mool gnänd wooren isch Aager in ere Uurkùnd vù 1298: in valle Agario et de Costa.
D Hèrschafd iber s Eschedaal mid Aager isch vùm Chaiser Otto IV ane 1210 an dr Guido I vù Rodis gee woore. D Ooberhèrschafd hed dr Bischof vù Novara ghaa. Im e Verdraag zwischen em obere Eschedaal ùn em Herzog Gian Galeazzo Visconti vù Mailand vùm 19. Mèèrze 1391 isch s ganz Riisdaal ùnder d Ooberhèrschafd vù dr mailändische Hèrzeeg chùù.
Ane 1485 hed dr mailändisch Hèrzog Gian Galeazzo Sforza dr Rodis ali Räächd iber Pomatt ùn s Eschedaal abgschbroche ùn hed die Bied ane 1487 wider zrùgerobered.
S Hèrzogdùm Mailand isch 1499 ùnder franzeesischi Hèrschafd chùù. In dr Maailänderchrieg hän d Schwyzer d Franzoose us Mailand verdriibe ùn s Eschedaal isch 1512 as Gmaini Hèèrschafd zue dr Ennetbirgische Vogteie zue der Schwyz chùù.
Am 10. Juli 1513 hed Aager aigeni Statute iiberchùù. Doodrin sin Reegle ùfgschriibe woore iber Griichdsverfaare, Dorfgsezer, Fluurgsezer, Zivilrächd ùn Schdroofrächd. Z. B. isch dr Fluurbaan feschdglaid woore vùm Friejoor bis am 8. September (Mariedaag), d Alpzyd vùm 24. Juni (St. Johann) bis zem 29. September (Michaelis). In dr Statute sin ali Wälder, Waide ùn Alpe ùfzeld, wù d Gmai Aager fir sich an Aaschbrùch gnùù hed.
No der Schwyzer Niiderlaag vù Marignano 1515 isch s Eschedaal wider zue Mailand chùù. S Huus Rodis vù Baceno hed wider d Hèrschafd ibernùù. Vù 1535 bis 1714 hed di schbaanisch Chroone d Hèrschafd iber s iber s Hèrzogdùm Mailand ghaa. Im Lauf vùm 16. Jh. sin d Rodis vù Baceno uusgschdoorbe, d Hèrschafd iber Aager hän derno d Marini vù Crodo griegd.
Wù d Èèrbe vù dr Marini di Crodo dr ledschd Brozäs ùm iire Bsiz geege dr Herzog vù Mailand verloore ghaa hän, isch Aager Saley mid ane 1647 an dr Groof Giulio Monti verchaufd woore.
Am 31. Dezember 1650 isch s Dorf Aager dùr e groosi Lawyyne iberschided woore. D Yywooner hän s Doorf derno wyder siidlig miese nèi ùfböue.
Ùnder dr faschistische Regierig im Cheenigryych Idalie isch e Gsez chùù, wù ali chlaine Dèèrfer sich hän miese zue gressere Gmaine zämeschliese. Aager isch drno 1929 mid Saley ùn Ausone zue der Gmai Premia yygmainded woore.
Ane 1936 hed di oberidalieensich Elektrizideedsgselschafd EDISON e 57 Meter hooche Staudamm böue loo. Aager isch im Stausee (Lago d Agaro) ùndergange. Zum Baue vom Staudamm und für d Wasserlaitig hed me en Dunnel vo Ausone dure Bärg Pizzo Nava gmachd. Vorhär sind nume chlyni Bärgwäg us em Tal und vo de Nochbergmaine uf Ager gange. D Aagerner hän nid iber dää Staudamm chene abschdime, sin aber finanziäll endschäädigd woore. Di maischde Yywooner sin derno ùf Baceno oder Crodo zooge.
Dialekt
Iber dr Siidwalserdialäkt vù Aager wais mer weenig. Di ainzige Ùfnaame vùm Aagerner Dialäkt sin die vùm Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv, wù im Oktober 1929 Tonbandùfnaame gmachd hed vù dr Walserdèèrfer z Italie. Die Ùfnaame sin voorberaided woore vùm Fritz Gysling, em Rudolf Hotzenköcherle ùn dr Clara Stockmeyer, ùn dr Hotzenköcherle ùn dr Gysling hän si ane 1952 as Walserdialekte in Oberitalien verefendligd. E wèng hed au dr Eduard Schwyzer zämegsamled, won er 1907 im Pomatt und syne Noochbergmaine gsii isch. Fir dr Schwyzer Schbroochatlas isch kai Ùfnaam me gmachd woore, wel s Aager scho nimi gee hed.
Dr Paul Zinsli hed zäme mid em Paul Scheuermeier ùn dr Gertrud Frei ane 1959 d Fluurnäme vù Aager ùfgnùù mid Noochùfnaame ane 1961 ùn 1981. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech «Südwalser Namengut» verefendligd. Gfrogd hän si doo dr Alfredo Deini, e Hiird, wù kai Agernertitsch me hed chene schwäze, aber no vyyl Flurnäme gchänd hed ùn no vyyl gwisd hed iber Saage ùn Bryych vù Aager.
Di ledschd Schbrècheri vùm Aagerner Dialäkt, d Adelina della Balma, isch ane 1976 z Arvenolo gschdoorbe.
E baar Aigeschafde vùm Aagerner Dialäkt
Iberliifered sin au no iiber 130 Fluurnäme, wie Lärchwald, Helawang, Schliacht, Pissibodä, Sattulti, Sulz, Hirni, Korpini, zam Balmo Loch. Baceno hed mer im Aagereser Dialäkt Bätsch ghaise.
S hed e Bruuch gee, wù d Lyd mid Laarve dùr s Doorf gjagd sin, s Bubriniaba.
Wintersingen
Wintersinge (hochdytsch Wintersingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Wintersinge liggt uff 430 m ü.M. im Norde vom Bezirk Sissach imene änge Talkessel zwische Sissech und Rhyfälde. Als eini vo de wenige Baselbieter Gmeinde liggt dr Ort öschtlig vom Ergolztal und isch drumm uff Rhyfälde usgrichtet. Nochbergmeinde sin Maisprch, Buus, Rickebach, Sissech, Nusshof und s aargauische Magde.
Wappe
S Wappe exischtiert sit 1939. Uffeme rote Fäld sin schreg überenand drei silbrigi Pfyyl abbildet. Es stellt s Wappe vo de Rudolfs vo Wintersinge us em Joor 1284 dar.
Gschicht
1196 wird Wintersingin s erschti Moll inere Urkunde erwäänt. Dr Ortsname uff -inge dyttet uff e frieneri Siidlig hi, wo villicht noch emene Winitheri benennt worde isch. Bodefünd und Flurnäme belegge e no älteri Siidlig in dr Gegend. No um 1880 selle Überräscht vomene römische Guethsof uff em Breitfäld z gseh gsi sy. Im friene Mittelalter hetts schyynts unterhalb vom Dorf e Freihof in keeniglichem Bsitz ghe, wo Flüchtling Koscht und Loschii abotte hett. Ursprynglig thiersteinerisch, isch dr Ort farnsburgisch worde und 1461 in Bsitz vor Stadt Basel ko. Vo 1814 bis 1833 hett Wintersinge allerdings nid zem Bezirk Sissach bzw. sine Vorgänger, sondern zem Bezirk Lieschtel gheert. Us äänliger Zyt stammt au dr Räbbau, wo bis hytte betriibe wird.
Trommel
E Trommle isch äs Rythmusinstrumänt, dur en Schlag mitemene Holzstock, de Hand oder em Striiche mitemene Bäse wird en, meist knallähnliche, Ton erzüügt.
Bauform
Trommle sind Zylinder wo uf einere oder beide Siite mitemene Fääli (Membran) bespannt sind. S Zylindermaterial isch meischt Holz oder Metall. S Fääli chan us Kunststoff oder Tierfell si. Ebefalls werded zur Klangveränderig au amel no Saitene oder sogenannti Schnarrtepich iibouet wo de Klang vo de Trommle wesentlich beiiflusset.
Trommelarte
Baslertrommle sind z Basel entschtande. Über ämene Holzzylinder isch äs Fäll gschpannt, wo us Kunschtschtoff oder Tierfäll bestaht. Zäme mit äme Seil ziehnd zwei Holzring d Fäll gägenenand. Mit Läderring chammer s Seil no meh schpanne, dass d Fäll härt wärdet. Unde häts noh Saite, wohs för die Trommelart typische Scheppere erzüügt. Die Saite chammer ebefalls mit Rädli a dä Siite aazieh.
Snare drum (au chlini Trommle oder Marschtrommle) wird be jedem Schlagzüüg iigsetzt. Si hed zwei Fääli wo meist überemene Metallzylinder mit Metallring durch Schruube gspannt wärdet. Aaligend a di under Membran isch en Schnarrteppich plaziert, er cha bi Bedarf aazoge, Trommle schäppered denn, oder lugg gloh werde.
Snare drum: Donbispil
Bass drum (au grossi Trommle, oder Pauke) staht be jedem Schlagzüüg unde ide Mitti, und wird mitemene Fuesspedal gspilt. Si wird aber au be de Marschmusig verwändet, wo si mit Schultergürt treit wird und vo beidne Siite mit Stöck gspilt wird. D Hauptfrequenz liit be öppe 100 Hertz.
Pauke: Donbispil
Toms sind ähnlich ufbauet wie d Snare drum, sind aber nume eisitig bespannt und ohni Schnarrteppich, bem Schlagzüüg werde meistens drüü Stuck verwändet.
Floor tom: Donbispil
Handtrommle werde mit de Hand gspillt und gits i verschidene Uusfüehrige. Sehr oft werde si i de afrikanische oder südamerikanische Musig verwändet.
Karneval von Schwarzen und Weißen
Dr Karnevau vo Schwarze u Wiisse (uf Schpanisch Carnaval de Negros y Blancos) esch, nachem Karneval vo Barranquilla, dr zwotgröschd Karnevau vo Kolumbie, u eine vode wechdigschde vo Südamerika. Dr Karnevau findet au Joor, em 5. ("Daag vo de Schwarze") u 6. Jänner ("Daag vo de Wiisse"), z'Pasto, Kolumbie, schdatt.
A de Däag vorem offizieue Karnevau hets angeri, fasnachtsänlechi Omzög: am 28. Dezämber dr "día de los Santos Inocentes"; am 31. Dezämber dr "desfile del año viejo"; am 3. Jänner dr "Carnavalito" (Karnevau vo de Chinder); am 4. Jänner dr Omzog vor "Família Castañeda".
Herbrechtingen
Herbrechtenga (dt. Herbrechtingen) ischt a Stadt em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 44,3 % Landwirtschaftsfleche, 40,2 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Herbrechtenga gheret d Ortsdoel Herbrechtingen, Bissingen ob Lontal, Bolheim, Eselsburg ond Hausen ob Lontal.
Gschicht
Herbrechtenga ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 774 als villa Hagrebertingas.
Eigmoedonga:
Verwaltong
Herbrechtenge ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Schuldes vo Herbrechtenga:
Dialekt
Dr Dialekt vo Herbrechtenga ghert zom Oschtschwebisch.
Liesberg
Lieschbrg, Hochdütsch Liesberg, frz. Julimont, Irtièmont, Irtiémont, Hicurtimont) isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Geographii
D Gmeind Lieschbrg het mit zwölfehalb Quadratkilometer e sehr grossi Flechi, foot im Süde an dr Bärgchetti zum Kanton Jura aa und goht im Norde bis zur die Solodurner Enklave Chliilützel. S Dorf Lieschbrg isch nit sehr bekannt, wil die meiste Passante nume d Kantonsstross Delsberg - Laufe kenne. Im Dalbode befinde sich d Wiiler Riederwald, Oberrüti und Lieschbrg Station. D Birs fliesst uf ere Höchi vo 375 m üM.
Klima
Lieschbrg Dorf befindet sich uf ere sehr attraktive und ruehige Sunneterrasse, voll Süd-Süd gläge, mit ere Ussicht und Witsicht, wo nid cha verbaut wärde. Dört obe herrscht e ganz speziells Mikroklima. Usser dr sehr starke Windexposition isch es sehr mild. D Sunneschiinduur isch über em kantonale Durchschnitt, wil weder Herbst- noch Früehlignäbel bekannt si und im Winter nur sälte Hochnäbel herrscht.
D Niiderschleg si ganz bsundrigs, wil gege Süde d Bärgchetti braktisch dreimol so vil Niiderschlag kennt (gege 2000 mm pro Johr) und Lieschbrg Dorf weniger as 800 mm überchunnt. D Westwind drucke d Rägewulke gege d Bärgchetti im Süde, gege dr sogenannti Wasserbärg, aber im Dorf rägnet es aber ebe nid. Au d Tämprature si so sehr gegesätzlig. Wenn uf dr Schattesite vo dr Bärgchetti no Schnee und Iis ligge, chönne uf dr Sunneterrasse vo Lieschbrg Dorf d Lüt dusse grilliere.
Flora und Fauna
Die Underschiid gseht mä au an dr Fauna. Uf dr Schattesite vo dr Bärgchetti gege Süde git s vor allem montani subalpini Nadelwälder mit Abies und Picea und pseudo-alpine Grasflechene und Weide. Uf dr Sunneterrasse vo Lieschbrg Dorf hingege herrsche fast mediterrani Zueständ. Näbe de orchdeäriiche Halbtrocherase vo dr Teucrio-Mesobromion mit de typische Ragwurzarte wie Ophrys apifera, Ophrys fuciflora, Ophrys insectifera oder Ophrys araneola git s au Hymantoglossum hircinum, Orchis militaris, Orchis ustulata. An alle Strosseränder und au in Magerrase findet mä au die sältene und mediterrane Karthüüsernäheli (Dianthus carthusianorum) und d Heidenägeli (Dianthus deltoïdes). In de Gärte findet mä Palme und Fiigebäum an gschützte Lage. Das spezielle Mikroklima isch d Vorussetzig für en erfolgriichi Räbkultur.
Gschicht
Vor 160 Millione Johr, zur Zit vom Jurameer, hai sech Meer-Saurier über Lieschbrg dummlet. In dr Dongruebe cha mä uf Ammonite und versteinereti urzitligi Pflanze stosse.
In dr Gegend hai sech scho früeh Mensche niidergloo. So het mä uf em Gemeindigebiet früehzeitligi Füürsteichlinge gfunde, e spootrömischi Villa und früehmittelalterligi Greber im Beriich vo dere Villa.
Lieschbrg wird 1241 as Liebinberg und im 1281 as Liesperch erwähnt.
S Dorf het emol em Chloster St. Blasie ghört und denn vo 1271 aa zur fürstbischöfliche Vogtei Zwinge.
Wie die andere Gmeinde im Jura, isch au Lieschbrg 1792 under französischi Herrschaft cho und isch noch dr Niiderlage vom Napoleon bim Wiener Kongress 1815 em Kanton Bärn zuedeilt worde. Noch em Jurakonflikt und dr Gründig vom Kanton Jura isch s Gebiet, wo vo Bärn dreent gsi isch, im Johr 1994 zum Kanton Basel-Landschaft cho.
Wappe
Blasonierig: In Blau uf eme rote Sächsbärg uf eme gwällte blaue Schildfuess e laufende silbrige Schwan mit eme goldige Schnabel und goldige Bei
D Gmeind ht das Wappe im Johr 1946 aagnoh.
Wirtschaft
Zur Zit vo de Fürstbischöf, wo die noch dr Basler Reformation im 16. Johrhundert z Pruntrut gresidiert hai, het Lieschbrg 14 Hektar Räbe uf dr Sunneterasse gha. Noch dr Iiwanderig vo dr Rebluus und em falsche Mähldau am Ändi vom 19. Johrhundert het mä die Räbbärg usgmacht. Erst sit em Johr 2000 git s wider e Räbbärg vo über 52 Are z Lieschbrg. Hüte wärde dört öbbe 2500 Fläsche broduyiert, 1500 Rote Cuvée de Saint-Martin (Cabernet) und 1000 Wisse.
Im 18. Johrhundert isch Lieschbrg e Zentrum vo dr chalch- und zemäntverarbeitende Industrii gsi und Stei isch massiv abbaut worde. Im Johr 1982 het aber s grösste Wärk, d Portlandcement Laufen AG, ihre Bedriib iigstellt.
Näben em Chliigwärb dominiert in dr Gmeind immer no d Landwirtschaft, wo im Johr 2000 no mehr as zwei Drittel vo de Arbetsblätz gstellt het.
Lieschbrg isch Sitz vo dr Aluminium Laufen AG, eme Hersteller vo Aluminium-Produkt.
Verchehr
D Gmeind het zwar e Bahnhof an der Linie vo Basel uf Biel, dä wird aber sit em Mai 1993 nüme vo de Züg vo dr SBB bedient.
D Gmeind wird aber von ere Postauti-Linie im Stundetakt (am Morge und Oobe verdichtet) mit de ICN- und S-Bahn-Bahnhof Laufe verbunde.
Im Dalgrund goht d Hauptstross vo Basel uf Delémont duure.
Bleienbach
Bleiebach (amtlech Bleienbach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Zue Bleiebach ghööre s Dorf Bleiebach und dr Wiiler Oberbützberg. D Gmeindsflächi bsteit us 57,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 33,2 % Waud, 7,9 % Sidligsflächi u 1,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Langete, Lotzu, Rütschele, Ochleberg, Töörige u Tuunstette.
Gschicht
Bleiebach isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1194 aus Blaichinbach. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,2 % gläge.
Religion
81,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Bleiebach isch dr Daniel Benevento (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 722 Ywohner 95,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,7 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Bleiebach ghört zum Hochalemannisch.
Châtillon (Aostatal)
Châtillon (frankoprov. Tsatéyón, töitschu Géschtullju) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Châtillon ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Geografi
Châtillon lyt im am Aafang vum Valtournenche, dert, wu dr Fluss Marmore in d Dora Baltea fließt.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Albard, Bellecombe, Breil-de-Barrel (ou Petit-Breil), Breil, Bourg, Brusoncles, Brusoncles-des-Gard (ou Dessus), Brusoncles-des-Janin (ou Dessous), Barme-des-Antesans, Cret-de-Breil, Grange-de-Barme, Chameran, Champlong, Fours, Ventoux, Garin, Sez-de-Val, La Fournaise, Conoz, La Verdettaz, Murate, Isseuries, Perrianaz, Chardin, Promiod, Boëttes, Francou, Arsine, Brenvey, Chancellier, Revard, Bioure, Salère, Varé, Chenez, Pointé, Etavé, Chésalet, Toniquet, Assert, Fressoney, Nissod, Travod, Domianaz, Closel, La Tour, Verlex, La Sounère, Barmusse, Crétadonaz, Cret-Blanc, Chavod, Merlin, Tour de Grange, Sarmasse, Barmafol, Plantin, Perolles, Soleil, Bretton, St-Valentin, Sellotaz, Govergnou, Cillod, Panorama, Remela, Neran, Larianaz, Glereyaz, La Marca, Crétaz, Cloîtres, Plan Pissin, Tornafol, Saint-Clair, Piou, Cérouic, Étrop, Pragarin, Salé, Les Îles, Les Pérolles, Taxard, Ussel, Château d'Ussel, Biolasse, Perry, Mont Ross, Toule. Nochbergmaine sin Antey-Saint-André, Ayas, Champdepraz, La Magdeleine, Montjovet, Pontey, Saint-Denis, Saint-Vincent un Torgnon
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Châtillon dr italienisiert Name Castiglione Dora drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Châtillon isch dr Henri Calza.
Sproch und Dialäkt
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Châtillon sin 100 Froogebeege wider retuurchuu.
Dietlikon
Dietlike oder Tietlike (amtlich Dietlikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Dietlike liit am Rand vom mittlere Glattaal. S Piet vo de Gmäind umfasst 21,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 30,6 % Wald, 38,2 % Sidligsflechi, 9,2 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi.
Gschicht
D Gmeind Dietlike isch wie mer glaubt vomene Allemaa Namens Dietelo gründet worde. Di erscht Urkund wo Dietlike erwähnt schtammt us m zwölfte Jarhundert (1124 als Dietlinchoven). Aber mer hät au scho e Nadle usm 15. bis 10. Jarhundert v. Chr. gfunde. S'Problem isch nume das mer sus nöd vil wäiss. Füfzähzwänzg isch Dietlike dän Reformiert worde.
Sache vo Früener womer na händ
Nuna es paar Hüüser erinnered as Läbe vor achzähhundert so zum Bischpil s Häfelfingerhuus wo na föllig mit augemass ufbout worde isch oder de alt Speicher im Dorfchärn usem 16te Jarhundert abgseh vo dene Gebäud (und na es paar andere) gits nüme sovil Sache us de eltärä Zit. Öppis vo früener isch zum Bischpil na e alti Kanzle wo scho im Jahr 1947 mit 3700Fr. versicheret isch gsi und äs Fotiarchiv (im Bertea Dorfträff) mit Bilder us em 20.ischte Jarhundert aber äs hät au elteri Bilder vo vor 1899. Zuädam häts i dem Archiv au na ä alti Züricharte.
Religion
32,8 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 30,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 11,4 %, CVP 3,0 %, EDU 2,6 %, EVP 1,7 %, FDP 12,0 %. GLP 11,0 %, GP 5,7 %, SP 22,1 %, SVP 29,1 %, Suschtigi 1,5 %.
Gmäindspresidänt isch de Kurt Schreiber (Stand 2012).
Wirtschaft
Z Dietlike het s vil Gwärb we zum Bischpil de Mediamarkt oder de Ikea. Es git z Dietlike drü Schuelhüüser und vili Naherholigsgebiet we zum Bischpil de Büäl zmitzt im Dorf oder de Walderpark bim Banhof. D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,5 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Dietlike ghört zue de Unterländer Mundarte.
Weilheim
Weilheim isch dr Namme vo denne Ortschafte:
Weilheim isch de Name vo me Schiff:
Dinkelberg
De Dinkelberg (hüt meischtens "Dinggelberg" usgsproche; früener "Dinkchelberg", IPA: ) isch e Gebirgszug im Südweste vo Dütschland. Er wird im Süde durch s Tal vom Hochrhy, im Norde und Weste durch s Wysedal, im Oste durch s Wehradal begränzt. Er ligt zwüsche de größere Ortschafte Lörrach, Schopfe, Wehr und Badisch-Rhyfälde. De höchst Punkt isch di Hochi Flum (dt. Hohe Flum) südlig vo Schopfe uff 535 Meter über NHN.
Beschrybig
Vor 150 Millione Johr isch de Dinkelberg e Teil vom Bode vom Jura-Meer gsi, gnauer gsait vom Tethysmeer, em Urozean. Dört dinne hät s Läbe ge, under andrem Ammonite, Fischsaurier, exotischi Fische und Muschle. In de Riff hän näbe de Koralle au Schwämm, Seelilie, Austre und Seeigel glebt. S Meer hät dörtmols in etwa d Vorussetzige vo de hüttige Südsee gha. De Berg isch entstande, wyl sich d Erdkrusteplatte gfaltet hän. Bewys dodefür sin Fossiliefünd.
Namme
De Name "Dinkelberg" hät s scho im Mittelalter ge. De erscht Bewys isch e Urkunde vo 1452. 1467 hät de Herzog Sigmund noch de Verpfändig vo de Herrschaft Rhyfälde an d Stadt Basel zur Huldigung vom Dinkelberg uffgfordert (Zitat: "ouch demn im Rynthale mitsampt dem Dinckelberg"). D Nennig "Dinkelberg" im Zämmehang mit Gmeinde in de dörtmolige Markgrafeschaft Basel fehle aber. Drum nimmt mer a, dass sich d Bezeichnig ursprünglich uff s vorderöstrychische Kerngebiet beschränkt hät (Ruum Eichsle - Adelhuse - Meisele - Nordschwobe) und bis zum Änd vom 18. Johrhundert die lokali Bedütig gha hät. Nochdem fast s ganze Berggländ um 1805 badisch worre isch, hät sich de Name "Dinkelberg" über de Gältigsberych vo devor useentwickelt. Im "Historisch-Statischen Lexicon von dem Groszherzogtum Baden" hät de Dinkelberg no kei Erwähnig gfunde, 1856 hät mer aber zum erste mol definiert:
De Name sälber chunnt vom Dinkel, me Getreide wo bis ins 20. Johrhundert vyl abaut worre isch. Ab em Erschte Wältchrieg isch de Dinkel vom Weize abglöst worde, wyl sälle ertragrycher gsi isch.
Geology
De Berg unterscheidet sich geologisch gseh vom Schwarzwald oder em Jura und isch e alti Kalksteiinformation wo als Karschtgebiet ygstuft wird. Dodurch sin zahlrychi, meistens underirdischi Erosionsprozäss immer no im Gang. Des hät zum Bispyl zu de zwei Tropfsteihöhle Tschamberhöhli z Büge und de Erdmannshöhli ("Hasler Höhli") gfiehrt, wo zu sehenswürdige Naturdänkmäler worre sin. D Erdmannshöhli isch am Übergang zum Schwarzwald intressant, für Spezialiste sin d Gsteischichte an de Höhlewänd e Hywys, wo de Schwarzwald mit sinem Granit und Gneis afangt und vo no Dinkelbergkalk vorherrscht.
Typischi Phänomen sin d Bachschwinde. Des heißt, dass Bäch in Strudellöcher verschwinde, oft au in Doppeldäler mit Bachschwinde in de Mitti. De Bach kunnt deno uss me Quelltopf, meistens an de Bergtraufe gläge, widder füre. E bsundere Quelltopf ligt in de Nöchi vo de Erdmannshöhli, i me Dal östlig vo Schopfe-Eiche. Dört isch e Mulde, wo sich unabhängig vo de Wetterlag, sälte und unregelmäßig in de "Eiemer See" verwandelt.
Tourismus
De Dinkelberg isch als Feriegebiet no e "Gheimtipp". Im Friehlig isch uff de Wyse d Blietepracht und im Herbst d Fernsicht uff d Schwizer Alpe. S git au vyli usdehnti Streuobstwiese.
Dialäkt
D Dinkelberger Mundart gränzt im Weschte aa s Markgräflerische, im Oschte aa d Hotzewälder Mundart un im Süde goot si nootlos in s Fricktal i dr Schwiiz über. Si ghört zum Hochalemannische. Als Merchmool zur Abgrenzig vum Markgräflerische zääle de Affrikat "kch" statt "gg" i Wörter wie "drinkche/dringge" (trinke) oder "Ankche/Angge" (Anke) un dr Abfall vo voreme Frikativ, wobi dr Vokal wo devor stoot diphthongiert wird: z. B. Dinkelbergisch "Feischter" un "föif" statt Markgräflerisch "Fenschter" un "fünf". Hüt sin die Bsunderheite allerdings arg zruggdrängt un werde durch markgräflerische Forme ersetzt.
Bernoullianum
S Bernoullianum isch e dänkmolgschützts Departemäntsgeböid vo dr Universidäät Basel. Es si dört meereri universidääri Instituzioone dehäi, under anderem d Geologii, d Umwältgeowüsseschafte und s Imaging and Media Lab. Bim Bernoullianum befindet sich au e Wätterstazioon vo MeteoSchweiz, und dört misst mä im Summer vilmol die höggste Tämpratuure in dr Schwiz. D Basler Vercheersbetriib häi e Bushaltstell bim Geböid mit em gliiche Naame.
Gschicht
S Geböid stoot uf em Areal vom früenere «Waasebollwärk» us de 1530er Joor, wo frei worden isch, wo mä vo 1859 aa d Stadtmuure het afo abbräche. Es isch emol d Aastalt für Füsik, Chemii und Astronomii gsi, und bis 1928 isch au d Basler Stärnwarte din gsi, was mä en dr Kupple uf em Dach cha gsee. Es het e Hörsaal mit öbbe 500 Blätz, wo für populäri Vordrääg vorgsee isch, und mä chunnt dört iine über e Stääge an der Front vom Monumentalbau.
Kesseldorf
Kesseldorf (frz. Kesseldorf, dt. Kesseldorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kesseldorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh. àls Kesselbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kesseldorf ìsch. Kesseldorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Kesseldorf ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Kanton Réimech
Dr Kanton Réimech isch e Kanton im Großherzogtum Luxeburg. Är lyt im Sidoschte vum Land. Im Norde gränzt er an dr Kanton Gréivemaacher, an di dytsche Länder Rhyland-Pfalz un Saarland, im Siden an s franzesisch Département Moselle z Lothringe un im Weschte an d Kanton Esch-Uelzecht un Lëtzebuerg. Hauptort vum Kanton isch Réimech. Bis anne 2015, wu z Luxemburg d Distrikt abgschafft wore sin, het dr Kanton zum Distrikt Gréivemaacher ghert.
Wittinsburg
Wytschbrg (oder "Dr Wytschbrg", hochdytsch Wittinsburg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Wytschbrg liggt uff 572 m ü.M. in ere Mulde vom Tafeljura zwischem Homburger- und Diegtertal und wird vo Buckte us erschlosse. Nochbergmeinde sin Diepflige, Gälterchindä, Rümlige, Buckte, Chärnerchindä, Diegtä, Dännike und uff es paar Meter Dürne.
Gschicht
Bodefund belegge menschlichi Aktivitäte uff em Wytschbrg uss dr Stai- und Römerzyt. S Dorf goot uff e Siidlig zrugg, dären-ihrer Gründer villicht Widubar oder Witheris gheisse hett. 1358 isch Witerberg inere Urkunde erwäänt. Die hyttig hochdytsch Schrybig uf -burg hett sich erscht im 18. Joorhundert afoo duresetze, im Dialäkt ischs bim -berg bis hyt bliibe. Wytschbrg hett zer Herrschaft Homburg gheert, isch 1305 an Bischof und 1400 an d Stadt Basel ko. Vom Mittelalter bis in d Neuzyt sin d'Steigruebe, wo Mühlistai, Türstürz und Fänschtergwänd uss Dänniker Muschelagglomerat gliiferet hän, vo Bedytig gsi.
Hermaringen
Hermerenga (dt. Hermaringen) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemma ous 69,8 % Landwirtschaftsfleche, 15 % Wald, 13,2 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Hermerenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1150 als Haermeringen.
Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahle send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämte.
¹ Volkszellongsergebnis
Verwaltong
Hermerenga hot mit dr Stadt Gẽänge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Schuldes vo Hermerenga:
Dialekt
Dr Dialekt vo Hermerenga ghert zom Oschtschwebisch.
Arktischer Ozean
Dr bis 5.608 m dief Arktisch Ozean, au Nordpolarmeer oder Nerdligs Yysmeer gnännt, isch mit 14,09 Mio. km² dr chlaischt Ozean vu dr Ärd. Är wird mänkmool au as Nääbemeer vum Atlantische Ozean aagsääne.
Laag
Dr Arktisch Ozean lyt in dr Arktis, im usserschte Norde vu dr Nordhalbchugle vu dr Ärd, im Ramme vu dr vier Pol vu dr nerdlige Hemisphäre zwische dr Kontinänt Asie, Europa un Nordamerika, wu im Siide aagränze. Wel er zwische ne baar Kontinänt lyt un drotz ass er vu dr Wisseschaft här ain vu dr fimf Ozean vu dr Ärd isch, gilttet er au as Interkontinäntal Mittelmeer.
Informelle Kunst
D Informel oder informelli Kunst isch e Sammelbegriff für d Stiilrichdige in dr abstrakte (im Sinn von ere nit-geometrische, geegestandsloose) Kunst in Öiropa noch em Zwäite Wältchrieg. Si het iiri Ursprüng im Bariis vo de 1940er und 1950er Joor ghaa.
D Informel isch nid dur en äihäitlige Stiil charakterisiert sondern dur si künstlerischi Haltig, wo s klassische Form- und Komposizioonsbrinzip genauso ableent wie die geometrischi Abstrakzioon. S Brinzip vo dr Formlosigkäit im Spannigsfäld vo dr Uflöösig und vom Wärde vo dr Form isch konstitutiv. Under em Begriff Informel wärde verschiideni abstrakti Ströömige in dr öiropäische Noochchriegskunst zämmegfasst. Noch em Rolf Wedewer schliesst er zwäi verschiidnigi Usdruckswiise ii – s Gestische und d Texturologii.
Arktischer Ozean
Nääbemeer
Zwische Grenland un Skandinavie gränzt dr Arktisch Ozean an s Europäisch Nordmeer (s nerdligscht Randmeer vum Atlantik) un zwische Alaska un Oschtsibirie an d Beringstroß, wu zum Beringmeer (s nerdligscht Randmeer vum Pazifik) iberlaitet. Wyteri yysigi Nääbemeer vum Arktische Ozean sin: Beaufortsee, Lincolnsee, Wandelsee, Barentssee, Karasee, Laptewsee, Oschtsibirischi See un Tschuktschesee. D Grenlandsee un Europäischs Nordmeer sin au Randmeer vum Atlantik, wel si zue däm Ozean iberlaite
Zuefliss
Di wichtigschte Zuefliss sin Ob, Jenissei, Lena un Kolyma, d Zuefliss vu dr Barentssee un vu Nordamerika dr Yukon River z Alaska un dr Mackenzie River mit dr Hudson Bay.
Informelle Kunst
Künstler vom Informel
Künstler vom (dütsche) Informel wo internazionali und kunsthistorischi Bedütig häi, si dr Peter Brüning, Carl Buchheister, Karl Fred Dahmen, Karl Otto Götz, Hans Hartung, Gerhard Hoehme, Winfred Gaul, Bernard Schultze, Emil Schumacher, K. R. H. Sonderborg, Fred Thieler Hann Trier und Wilhelm Wessel.
Arktischer Ozean
Staate, wu aagränze
Dr Arktisch Ozean gränzt an die Staate un Landesdail: Alaska (USA), Kanada, Grenland (Dänemark), Island, Norwege un Russland. Di bolitisch Zuegherigkait vu verschidene Dail vum Arktische Ozean zue dr Aarainerstaate isch aber umstritte.
Informelle Kunst
Künstler vom Informel
Zu de Künstlergrubben vom Informel zele d Quadriga z Frankfurt am Main,  ZEN 49 z München und d Gruppe 53 z Düsseldorf
Arktischer Ozean
Meeresbode
Innerhalb vum Arktische Ozeans bzw. uf em Meeresbode vun em het s Schwelle, Diefseebecki un e Meeresdief.
Informelle Kunst
Künstler vom Informel
<!--
Künstler des Informel und der Art brut
-->
Arktischer Ozean
Meeresbode
Zue dr Schwelle ghere dr Fletcherrucke, dr Gakkelrucke, dr Lomonossow-Rucke (Harrisschwelle), di Oschtsibirisch Schwelle un d Tschuktscheschwelle. Di drei große Diefseebecki, wu alli im Zäntrum sin, sin s Litkedief bis 5449 m dief Eurasisch Becki, s bis 4994 m dief Kanadisch Becki un s bis 3290 m dief Zentralarktisch Becki.
Inselwält
An s Nordpolarmeer gränze unter anderem die Insle un Inselgruppe: d Banksinsle, d Chenigi-Elisabeth-Insle mit dr Ellesmere-Insle, Grenland, Island, Spitzbärge, Kolgujew, s Franz-Joseph-Land, Nowaja Semlja, Sewernaja Semlja, di Neisibirischi Insle un d Wrangelinsle.
Schifffahrt
Dr Arktische Ozean wird ca. 3 bis 5 Monet im Johr fir d Schifffahrt gnutzt, wu Russland dur d Nordoschtpassage bedrybt un d USA un Kanada dur d Nordweschtpassage. Dr russisch Staat unterhaltet zue däm Zwäck e Atomyysbrächerflotte. Derzue sin im Arktische Ozean U-Boot vu ne baar Natione aktiv. Di wichtigschte Häfe sin Churchill, Archangelsk, Seweromorsk, Dikson, Murmansk, Pewek un Tiksi.
Dierwält
Rund 50 Seevogel-Arte bruetle im Juni un Juli an dr Bruetfelse un Stränd, dodrunter Alke, Sturmvegel, Kormoran, Mewe, Seeschwalbe un Gryfvegel. Si alli hole ihres Frässe us em Meer.
In dr Arktis het s verschideni Robbe-Arte: Bandrobbe, Bartrobbe, Chaigelrobbe, Chapperobbe, Largha-Robbe, Ringelrobbe, Sattelrobbe, Seebär, Seehund, Walross.
Dorfplatz Gelterkinden
D Dorfaasicht Dorfplatz Gälterchinde mit Dorfbrunne, Chille und Chillerei isch ins Inwentar vo de schützenswärte Ortsbilder vo Nazionaler Bedütig (ISOS) ufgno worde.
Dr Dorfplatz
Föif Schtrosse chömme am Dorfplatz z Gälterchinde zäme: D Schuelgass, dr Chillerei, d Märtgass, d Ochsegass und d Rössligass. Im Zäntrum vo dene föif Schtrosse isch dr Dorfbrunne. Wyter hinde, öppis erhabe, schtoot d Chille. Dr Dorfplatz het e Durchmässer vo ungfer föifesechzg Schritt. E Platz wie gmacht für Fescht, zum Bischpyl erscht Auguschtfyr, Märt, Konzärt oder anderi Veranschtaltige („Donnschtig-Jass“).
Dr Dorfbrunne
Im Joor 1810 isch dr alti Dorfbrunne, wo vermuetlig no us Holz gsi isch, kaputt gange. D Gmeiniversammlig het dorum bschlosse e nöie aazschaffe. Will s Holz dozmol rar gsi isch und, um öppis durhafts z boue, hei si entschyde, dr Brunne müessi us Schtei si. So hei si z Soloturn bim ene Schteimetz eine bschtellt, e achteggige Brunne wo mit Ysechlammere zämeghebt wird. Dr Brunnschtock schpeut us zwöi Roor Wasser und är het es Gsicht ygmeislet. Sis Wasser chunnt us ere Kwelle vom Bettebrg. Dä nöij Dorfbrunne het eituusig-zwehundet Franke gchoschtet. Will d Gmein das Gäld nit gha het, hei d Huus- und Landbsitzer uf tuusig Franke vo dr Kataschterschatzig müesse füfzää Batze dra zaale. Das isch dozmol ungfer e durchschnittliche Tagloon gsi.
S Hole vo däm Brunne im färne Soloturn, mit acht Ross über e Haueschtei, het d Gmein vierzg Franke und füfzg Rappe Fuerloon gchoschtet.
Dä Brunne schtoot hüt no am glyche Ort und het über zwöihundert Joor uf em Buggel.
D Chille
Die reformierti Chille vo Gälterchinde schtot uf eme Hübelschporn über em Dorf. Si isch es Woorzeiche im obere Talchessel vom Ergolztal, wo vo wyt här z gsee isch. Die erschti Erwäänig in ere Urkunde schtammt us em ölfte Joorhundert. Im vierzänte Joorhundert isch s Schiff vergrösseret worde. In de Joore 1534 bis 1538 isch dr Turm, wo z unterscht us Tuffschtei gmacht isch, um zwöi Gschoss höcher bout worde. Jetze het dr Turm si hütigi Höchi vo meer als vierzg Meter übercho. Vo Norde, Süde und Weschte cha me am Turm d Zit abläse. D Uur schlot alli Viertel- und die ganze Schtunde. Im Joor 1969/1970 isch d Chille ernöiert worde. Im Innere si Wandbilder entdeckt und reschtauriert worde. D Bibelschprüch, wo me bi dr Verputzentfärnig entdekt het, het dr Albert Adolf Zehntner us Gälterchinde widerhergschtellt.
Dorfplatz und Chillerei
Villi Hüüser am Dorfplatz und Chillerei si unter Denkmolschutz gschtellt:
Bolligen
Bouige (amtlech Bolligen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Si besteit usem Dorf Bouige u de Ortsteile Habstette, Geristei, Flugbrunne, Bantige u Ferebärg.
Geografi
Bouige isch e Agglomerationsgmeind nordöschtlech vo Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 44,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 43,7 % Waud, 11,5 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Ittige, Oschtermundige, Stettle, Vechige, Chrouchtu, Matstette, Urtene-Schömbüeu, Moosseedorf u Münchebuchsi.
Ufem Gebiet vor Gmeind isch der Bärg Bantiger mitem Fernsehturm wo glich heisst.
Gschicht
Bouige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1180 aus Bollingin. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört. Sit am 1. Jänner 2010 ghört sie zum Verwautigskreis Bärner Mittuland.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7,2 % gläge.
Religion
69,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 16,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,1 %, CVP 3,5 %, EVP 3,7 %, FDP 15,7 %. GLP 4,9 %, GP 9,5 %, SP 20,2 %, SVP 22,0 %, Suschtigi 4,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 5893 Ywohner 93,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,2 % Französisch u 1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Bouige ghört zum Hochalemannisch.
Zeglingen
Zeglige (hochdytsch Zeglingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Zeglige liggt uff 535 m ü.M. z oberscht im Eital ganz im Süde vom Baselbiet. Nochbergmeinde sin im Norde Häfelfinge, Rünebrg, Chilchbrg, Wäislinge, Oltige und im Süde die soledurnische Wise, Lostorf und Rohr
Wappe
S Wappe vo 1944 zeigt e silbrigi Wagedeichsle uff rotem Grund und versinnbildlicht d Gabelig vom Eital südlig vo Zeglige.
Gschicht
Zeglige wird als Zegningen s erschti Moll 1358 gnennt. Fund uss dr Bronze- und Yysezyt im Tal und römischi Siidligsspure uff dr Hochebeni zeige aber, dass es scho friener Mensche ir Gegend gee hett. Sitt römischer und friehmittelalterliger Zytt hett sich südlig vo Zeglige d Stroos, wo vom Homburgertal ko isch, deilt: einersyts noch Wise-Erlimoos-Trimbach-Olte, anderersyts zer Schofmatt noch Kienberg-Aarau. 1372 hetts Dorf zer Herrschaft Thierstai-Farnsburg gheert und 1461 hetts d Stadt Basel kauft. Bis ins 16. Joorhundert isch z Zeglige e St.-Agatha-Kapälle gstande.
Sehenswürdigkeite
Hystorischi Bausubstanz isch kuum verbliibe, abers Dorfbild (e langzooges Buuredorf) isch grossmeerheitlig intakt bliibe.
Velarer Approximant
De velari Approximant isch en sältene Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch. Wyl kei Sprooch bekannt isch, wo de velare Approximant vùmene velare Frikativ ùnterscheidet, wird viilmool au eifach s Zeiche für de Frikativ für beidi bruucht. In gwüsse Sprooche chammer de Luut au als s konsonantischi Gägestùgg vùm Vokal [] aaluege.
Rüeblitorte
Rüeblitorte esch e Schwizer Tortespezialität usem «Rüeblikanton» Aargau. Si bestoht houptsächlech usemne Biskuitteig, Rüebli ond Nüss.
Rüeblitorte si au usserhalb vo der Schwiz bekannt und beliebt, bsundrigs in Grossbritannie und de USA.
Rezäpt Rüeblitorte
Nach emene Rezäpt vo de Grossmuetter.
Zuetate:
300 gr. Haselnüss, gmahle
300 gr. Rüebli graffelt
300 gr 	Zucker
6 Stk 	Eier, trenne
1 TL 	Zimt-Pulver
1/2 Stk 	Zitrone, Schale griebe
1 EL 	Mehl
3 EL 	Kirsch, Rum oder Cognac
3 EL 	Aprikosen-Confi
1 Päckli 	Schoggistreusel
8 Stk 	Marzipan-Rüebli
Zuebereitig:
Gschicht
Scho im Middelalter het mä Rüebli brucht zum süessi Chüeche mache, wil dr Hoonig düür gsi isch und es in Rüebli mee Zucker het as in andere Gmües. Wo dr Rüeblichueche ursprünglig härchunnt, wäiss mä nit sicher. Z Ängland isch d Rüeblidorte im Zwäite Wältchrieg wider ufcho, wil Zucker razioniert gsi isch.
Rüeblichüeche cha mä in Amerika sit de früeje 1960er in Restorant übercho. Zerst si si no fremdi Spezialidääte gsi, aber si si schnäll beliebt worde. Im Joor 2005 het dr amerikanisch Food Network-Färnseekanal d Rüeblidorte mit Dobbelraamcheesglasuur uf em fümfte Blatz vo de beliebtischte Spiise ufgfüert. In Groossbritannie isch d Rüeblidorte noch ere Umfroog vo dr Radio Times im Joor 2011 dr beliebtisti Chueche gsi.
Bilkay Öney
D Bilkay Öney (* 23. Juni 1970 z Malatya, Tirkei) isch e dytschi Bolitikeri, wu us dr Tirkei stammt. D Öney isch in dr Bartei Bindnis 90/Di Griene aktiv gsii un isch anne 2009 in d SPD iberdrätte. Vu Septämber 2006 bis Mai 2009 isch si Integrationsbolitischi Sprächeri vu Bindnis 90/Di Griene im Abgordnetehuus vu Berlin gsii. Vu Mai 2011 bis Mai 2016 isch si Landesminischteri fir Integration vum Land Bade-Wirttebärg gsii.
Uusbildig
D Bilkay Öney het syt 1973 z Berlin gläbt. An dr TU Berlin het si Bedribswirtschaftslehr un Medieberotig studiert. Derno het d Öney zerscht as Bankaagstellti gschafft un isch derno zum staatlige tirkische Färnsehsänder TRT gwägslet. Dert het si as Redaktionsassischtänti, derno as Assischtänti vu dr Gschäftsfierig un as Redakteuri un Moderatori gschafft, bis sie am 17. Septämber 2006 in s Berliner Abgordnetehuus gwehlt woren isch. Zytwys isch si au d Prässesprächeri vum Bidligswwärch Kreuzberg (BWK) gsii.
Engaschmänt
Speter isch si dr vum Cem Özdemir anne 1994 mitgrindete Initiative ImmiGrün - Bündnis der neuen InländerInnen byydrätte, wu dr Griene noostoht un wu si Sprächeri dervu gsii isch.
Bolitik
D Bilkay Öney isch bis zum 12. Mai 2009 Mitglid vu dr Griene gsii. Uf Blatz drei vu dr Landeslischte Berlin isch im Septämber 2006 in s Abgordnetehuus vu Berlin yyzoge. D Öney isch zue dr integrationsbolitische Sprächeri vu dr Griene gwehlt wore un isch Mitglid vum Inneuusschuss un vum Uusschuss fir Integration, Arbet un Sozials gsii. Am 15. Mai 2009 isch d Öney us dr Bartei Bindnis 90/Di Griene uus- un in d SPD yydrätte. Syterhär isch si as Mitglid vu dr SPD-Fraktion Mitglid gsii vum Inneuusschuss vum Berliner Abgordnetehuus un vum Uusschuss fir Verfassigsschutz. Zue dr Wahl zum Berliner Abgordnetehuus 2011 hätt si as SPD-Spitzekandidati im Bezirk Mitti uf Lischteblatz ais sotte kandidiere.
Am 12. Mai 2011 isch d Bilkay Öney as Minischteri fir Integration vu Bade-Wirttebärg im grien-rote Kabinett vum Winfried Kretschmann veraidigt wore.
Si isch fir e Chopfduechverbot im effetlige Dienscht yydrätte. In ihre Aigeschaft as Landesminischteri fir Integration het si ne neji Debatte iber s Chopfduechverbot gforderet. „Früher habe ich gesagt, das Neutralitätsgebot des Staates ist sehr wichtig. Als Integrationsministerin muss ich nun dafür Sorge tragen, dass sich auch die Musliminnen integrieren. Es ist eine Abwägungsfrage.“
Reinhold Gall
Dr Reinhold Gall (* 31. Oktober 1956 z Sülzbach) isch e dytsche Bolitiker (SPD). Vu Mai 2011 bis Mai 2016 isch er Inneminischter vum Land Bade-Wirttebärg gsii.
Läbe
Dr Gall isch syter anne 2009 Vorsitzende vum Chraisfyyrwehrverband Haalbrunn un syt 1984 Chraisuusbilder vu dr Fyyrwehre im Landchrais Haalbrunn. Bis Juni 2007 isch er au Landesgschäftsfierer vu dr Sozialdemokratische Gmainschaft fir Kommunalbolitik (SGK) gsii.
Am 12. Mai 2011 isch dr Gall as Inneminischter vu dr grien-rote Regierig z Bade-Wirttebärg veraidigt wore. Syyni Ämter as Ortsvorsteher vu Sülzbach (1989–2011), Mitglid vu dr SPD-Fraktion im Chraisgad (1994–2011, ab 1999 as Vorsitzende) un Mitglid vuim Gmairot vu Obersulm (1984–2011) het er doderfir mieße ufgee.
Dr Reinhold Gall isch ghyrote un het zwee Sihn.