cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
S/2003 J 23
Bahndate
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 23 de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
S/2000 J 23 besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. D'Dichti vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 18,7m.
Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Aggregatzustand
Klassisch undärscheidät mär zwüschä fescht, flüssig und gasförmig, neuerdings git s aber au no s Bose-Einstein-Kondensat, s Superfluid, s Atomgas, s Plasma und s Vakuum.
Fescht
Im feschtä Zuästand sitzäd d Molekül immänä Gitter näbäd änand und zitteräd nur liächt.
Flüssig
Im flüssigä Zuästand sitzäd d Molekül nöd immänä Gitter, sondern wärde durch die "Neu Tämperatur, gegenüber fescht, so erwärmt das es zu Ribigä führt und so zu "Wärmi" bzw. Energii wo frei gsetzt wird. Aber obwohl sich d Molekül frei bewegäd isch doch ä klari Aaornig festzstellä.
Gasförmig
Im gasförmigä Zuästand bewegäd sich d Molekül frei dur dä Rum und nämmäd än möglichscht grossä Rum ii. Hätts im änä Gas au no Flüssigkeit so nännt mär das än Dampf.
Plasma
S Plasma isch äine vo de nid klassische Aggregatzueständ. Es isch e Gmisch vo Däili uf atomar-molekularer Ebeni, wo zum Däil oder ganz us Ione und Elektrone bestoot und mee as 99 % vo dr sichtbare lüüchtende Materie im Universum usmacht.
Bose-Einstein-Kondensat
S Bose-Einstein-Kondensat (BEK) isch äine vo de nid klassische Aggregatzueständ. Bim BEK isch dr grösst Däil vo de Däili im gliiche kwantemechanische Zuestand. In däm Zuestand isch d Supraläitig, d Suprafluididäät und d Koheränz über makroskopischi Distanze mööglig.
Sonnenfinsternis
En irdischi Sunnefinsternis oder Eklipse (griechisch: ékleipsis „Überlaagerig, Verdeckig, Uslöschig“) isch en astronomischs Eräignis, wo d Sunne vo dr Ärde us gsee vom Mond ganz oder zum Däil zuerdeckt wird.
D Sunne und dr Mond gseen für e Beobachter uf dr Ärde öbbe gliich grooss us und so cha d Mondschiibe d Sunneschiibe grad ganz zuedecke. D Kärnschatte-Spur vom Mond, wo bin ere dotale Sunnefinsternis uf d Ärde fallt, isch maximal e baar hundert Kilometer bräit, dr Halbschatte vom Mond hingeege meereri duusig Kilometer. De Grund dodefür isch, as d Sunne e flechigi Liechtkwelle isch und so en Übergangsschatte wirft, wo d Helligkäit von em gege usse fliessend zuenimmt. Drum cha mä denn vo mee as eme Viertel vo dr Ärdoberflechi us nu e parzielli Verfinsterig vo dr Sunne beobachte.
Arte vo Sunnefinsternisse
E totali Sunnefinsternis isch immer dänn, wänn de Kärnschatte vom Mond uf d Ärde fallt. Di totali Verdeckig vo de Sunne dur de Mond cha me allerdings nu dänn gseh, wäm mer uf de Ärde a me Ort stoht, wo de Kärnschatte verbii chunnt. Suscht gseht me nu e „parzielli“ Verdunklig. Es werd i de Wüsseschaft au no underschide, i wellere Form as sich de Schatte uf de Ärde abzaichnet. Bin ere totale Sunnefinsternis isch de schynbari Durchmässer vom Mond grösser as dä vo de Sunne. D Beobachtig von ere söttige Finsternis isch bsunders inträssant, wil me dänn au d Sunnekorona beobachte cha. Die werd suscht vom hälle Sunneliecht öberstrahlt.
E parzielli Sunnefinsternis isch dänn, wänn de Kärnschatte vom Mond a de Ärde verbii goht und nu de Halbschatte uf üse Planet fallt. Da passiert äntwäder am Nord- oder Südpol vo de Ärde.
Gfohre und Uswirkige
E Sunnefinsternis, öb total oder parziell, isch för d Ärde und sini Bewohner e kä Gfohr. Usser as d Hänne in Stall ini gönd, wil si z Gfühl händ, es nachti scho. Di ainzig Gfohr för de Mänsch isch, wänn er ohni Schutz vo de Auge versuecht, während ere Sunnefinsternis i d Sunne zluege.
Mä hät usgrächnet, as bin ere totale Sunnefinsternis europawit öpe s 30-fachi vo de Laischtig vom Chärnchraftwärk Gösge weniger Sunneenergii produziert wörd und drom d EW mönd luege, as d Versorgig mit Strom öber die Zit gwärlaischted isch.
Maggia TI
Maggia (lombardisch Magia) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Maggia im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Maggia lyt uf bode Syte vu dr Maggia im untere un mittlere Maggiadal nordweschtlig vu Locarno. Nochbergmaine sin Avegno-Gordevio, Brione, Campo, Cavigliano, Cevio, Lavizzara, Onsernone un Verscio.
Gschicht
Di hitig Gmai Maggia isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Aurigeno, Coglio, Giumaglio, Lodano, Maggia, Moghegno un Someo.
D Ortschaft Maggia sälber isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1200 als de madia (1225 Madiis, 1270 Madia), Aurigeno anne 1276 as Urigeno, Coglio anne 1237 as Cono, Giumaglio anne 1224 as Zumano, Lodano anne 1224 as Lodino, Moghegno anne 1335 as Mogeno, Someo anne 807 as Summade (1335 Somay).
Poker
Poker isch e Karteschpil, wu mit em 52er franzeesischim Blatt gschpilt wird. S kinne 2 bis 10 Schpiler mitschpile.
Grundsätzliger Ablauf
Bi me Pokerschpil wechselt sich s Tusche vun de Karte mit Wettrunde ab. D Onzahl vun dr Wettrunde hangt vun dr gschpilte Variante un de Onzohl vun dr jewyls verteilte Karta ab. E mänkmol werre au Karte uffig un/oder fir alli Schpiler gmeinsam usteilt. Gwinner isch derjenigi Schpiler, wu im Showdown di beschte Karte zeigt, oder wu als einzige nit usstygt. In däm Fall muess derjenige syni Karte nit vorzeige, mer brucht en Bluff also nit zuezgebe.
Maggia TI
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Maggia isch dr Aron Piezzi.
Poker
Wettrunde
E Pokerschpil bschteht us mindeschtens zwo Wettrunde. Zwische de Wettrunde kinne d Karte (verdeckt) tuscht werde. E Wettrund wird durich de Schpiler links vum Geber agfange. Er konn entweder en Ynsatz (Geld, Jetons, ...) setze, wu abhängig vo dr Hechi vum veriibarte Limit isch, warte (au schiebe oder checke gnannt, d. h. ke Betrag setze) oder passe (d. h. us em Schpil usstyge). Di folgendi Schpiler hän d Wahl, de bote Betrag z holte, z erhechere oder z passe. Falls ei oder mehreri Schpiler de Ynsatz erhecheret hän, wird d Wettrund solong fortgsetzt, bis alli Schpiler de Betrag gholte hän oder us em Schpil usgstige sin.
Je noch veriibarte Limits kinne d Hechi un d Onzahl vun dr Erhechige je Wettrund bschränkt sy.
Maggia TI
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Vo de ehemolige Gmai: Syt de Fusion:
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Maggia ghert zum Ticinese.
Poker
Limits
Es geht verschedeni Limit-Strukture, wo d Setzmüglechkeite ischränke.
Flat Limit: Isch s'gliche wie Limit, nur dass de Betrag, wo me cha setze und erhöhe i jedere Wettrundi glich bliebt. Werd sälte bruucht.
Limit und Flat Limit wird hüüfig met emene Cap g'spelt. Das heisst, es get es maximum a Erhöhige, wo inere Spielrundi erlaubt send. Be Holdem Variante sind das i de Regel vier: Bet, Raise, Re-Raise, Cap. Zum Teil werd die Regel ned agwändet, wenn d'Hand Heads-Up esch, das heist, wenn nur no zwöi Spiiler i de Hand beteiligt send.
Spread Limit: Es geht en vorschribni Minimal- und Maximalisätz. Wird hauptsächlech i private Spiil verwändet, sälte i Casinos.
Pot Limit: Es darf höchschtens soviel gsetzt wärde wie bereits im Pot isch, plus de Betrag wo me müesstie zahle zum holte.
Half Pot Limit: Es darf höchschtens halb soviil gsetzt wärde wie bereits im Pot isch, plus de Betrag wo me müesstie zahle zum holte.
No Limit: Es giit kei Beschränkige.
Unabhängig vo de Wettstrukture giit's no en Regel, vo fascht immer agwändet werd: Table Stakes. Das heisst, mer darf immer nur so viil setze, wie me vor sech het. So chame verhindere das öpper me setzt, als er tatsächlich het.
Showdown
Noch dr letchte Wettrund fangt dr Showdown aa. Dr Schpiler, wu in dr letchte Wettrund de Iisatz agfange het oder zletcht erhecheret het, muess syne Hand (syne Kombination) vorzeige. Alli im Schpil verblibene Schpiler kinne jetz nochenander ihri Gwinnberechtigung nochwyse un ebefalls ihri Karte ufdecke. Dr Schpiler mit dr hegschte Hand gwinnt un kriegt de Pott. Im Fall vun glych hoche Kombinatione wird dr Pott unter de Gwinner ufteilt. Di hegscht Schpilkarte uf dr Hand entscheidet aber bi de meischt Variante mit, falls e glych hochi Kombination vorlit.
Kombinationsmegligkeite
(*) Di ongebe Wahrschynligkeit gilt fir di ongebe Hand, un gilt fir di erschte 5 Karte vun eme Schpiler, losst also de Tuschaschpekt dusse. ''(**) Wil Straight Flush bzw. Royal Flush extra gwertet werre, git s nur 5.108 statt 5.148 megligi Flushes.'' (***) Will dr hegscht Straight Flush extra als Royal Flush gwertet wird, git s nur 36 statt 40 megligi Straight Flushes.
Bi re Schdroß derf s As entweder als As oder als 1 gelte. D Kartekombination 5432A isch also au e Stroß, aber 432AK ols au 32AKQ sin ke Stroße.
Wenn eber ke gueti Kombination het, konn er durich syn Setzverhalte e guets Blatt vortejsche (bluffe), dass d Mitschpiler usstyge un er de Pott kriegt.
Tiernamen Mühlingen
Tiernäme vo Milenge im Hegi
Willy Seiler
Dr Willy Seiler (* 24. September 1930 z Stuegert, † 9. Juni 1988 en seira Geburtsstadt) ischt a deitscher Schauschbiiler, Senger ond Moderator gwäa. Sei greeschder Erfolg isch des Liadle Schaffe, schaffe, Häusle baue gwäa, wo-nr zamma mit seira Frau, dr Ruth Mönch, uff Schallpladda gsonga hôt.
Aus seim Leaba
Dr Willy Seiler ischt am 24. September 1930 em Stuegerter Stadtdoil Cannstatt – Bad hôt’s erscht ab 1933 ghoißa – uff d Welt komma. Er ischt grad amôl 16 Jôhr alt gwäa, dô hôt’r bei-ma Theater en seira Hoimetstadt a Roll em Kenderstick Emil und die Detektive vom Erich Kästner schbiila derfa. Bald druff hôt’r a Engagement beim dômôliga Siddeitscha Rundfunk (heit Südwestrundfunk) kriagt, wo-nr bei-ma Haufa Kender- ond Schualfunksendonge mitgwirkt hôt. Au bei de dômôls ibliche Bonde Ôbed, wo emmer samschdigs em Rundfunk ibrtraga wôrra send, hôt’r oft durchs Programm gfihrt, zerscht alloi ond schbäter mit seira Frau ond Kollegin Ruth Mönch.
1968 hôt dr Seiler zom erschda Môl em-ma Fernsehschbiil mitgwirkt: En de ledschde zwoi Folga vo dr schwäbischa Sidfunk-Serie Die Chronik der Familie Nägele (gschriiba vom Eschtreicher Fritz Eckhardt, wo z Stuegert uffgwachsa ischt) hôt’r da jengschda Soh vom Familiaoberhaupt (gschbiilt vom Willy Reichert) vrkerpret. Schbätr hôt’r gsait, dui Roll hett-em a graußa Freid gmacht, weil se vom kenschtlerischa Standponkt her viil ôôschbruchsvoller gwäa wär als dia Conferenca, wo-nr vorher gmacht häb.
Firs Zwoide Deitsche Fernseha hôt s Ehepaar Seiler meh wia 40 Sketsch em schwäbischa Dialekt produziirt. Au beim Saarlendischa Rundfunk send dia zwoi etliche Jôhr lang ondr Vrtrag gschdanda. Fir dean Sender hend-se, ondrstitzt vo de Schwarzwälder Stockmihli Musikanten als Haus-Bänd, dui Volksmusik-Show-Reihe Im Krug zum grünen Kranze gmacht.
Am 9. Juni 1988 hôt dr Willy Seiler en seira Hoimetstadt seine Auga fir emmer gschlossa; grad amôl 57 Jôhr alt isch’r wôrra. Vrgraba wôrra ischt'r em Stuegerter Pragfriedhof. Schbäter hôt en deam Grab au sei Witwe Platz gfonda.
Bünzen
Bünzen haiße die Ortschafte:
Haus Liechtenstein
S Huus Liachtaschtaa zellt zue dr eltschte Aadelsfamilie z Europa un stellt hite s Staatsooberhaupt vum Fiirschteduum Liachtaschtaa. Um 1136 wird mit em Hugo vu Liachtaschtaa zum eerschte Mool e Dreeger mit däm Name gnännt. S Huus het iiber hundert Mitgliider, wu nume ne Dail dervu z Liachtaschtaa läbt.
Härchumft
Dr Name Liachtaschtaa stammt allwäg vu dr Burg Liechtenstein z Maria Enzersdorf siidli vu Wien. In dr Geegnig vu däre Stammburg un an dr Nordoschtgränze vu Niidereeschtryych hän di friejere Liachtaschtaaner Grundbsitz ghaa.
Die Schänkig isch fir d Gschiicht vu dr Liachtaschtaaner arg wiichtig gsii, wel d Familie dooderdur näbe ire Bsitzige z Eeschtryych e naamhafte Bsitz im Biet vu dr beemische Länder iberchuu het, wu eerscht anne 1526 an d Habsburger gange sin.
Hip-Hop
D HipHop-(Sub-)Kultuur isch in de 1970er Joor entschtande. Dr in Jamaika geboreni Kool DJ Herc hed in dr Bronx Funk-Blatte ufgleggt und d Breaks verlengered, drzue hed er nach jamaikanischer Art toastet - schpöter hed me das rappe gnennt. Anderi wichtigi musikalischi Yflüss sin vo Lüt wi em DJ Hollywood ko; d. h. Disco-DJs. 1979 schliesslig sin di erschte zwai Rap-Bladde usekoo, zersch "King Tim III" vo der Funk-Gruppe Fatback Band (zäme mit em Rapper King Tim III) und denn "Rappers Delight" vo dr Sugarhill Gang.
Haus Liechtenstein
13. bis 16. Joorhundert
Wie wiichtig d Heerschaft Nikolsburg gsii isch, het si anne 1394 zaigt, wu dr Johann I. vu Liachtaschtaa (Hans vu Liachtaschtaa), wu fascht 30 Joor lang as Hoofmaischter d Regierigsgschäft vum Herzoog Albrecht III. vu Eeschtryych gfiert ghaa het, in Uugnaad gfallen um zäme mit syre Familie zwunge gsii isch, uf e Dail vu ire Bsitz z verziichte, vor allem uf sälli im Siide vu dr Donau. In dr Joorzeent druf het si d Familie ;iei gee, dr niidereeschtryychisch Bsitz dur Neierwäärbige z feschtige; au isch bsundersch s (hite siidmäärisch Dominium um Feldsberg wyter uusböue woore.
Hip-Hop
Anderi wichtigi Aschpäkt vom HipHop sin s DJing, Breakdance, Grafitti
Haus Liechtenstein
13. bis 16. Joorhundert
Im 13. Joorhundert het si d Familie dailt in di Liachtaschtaanisch, d Rohrauer un d Petroneller Linie. Di boode letschtgnännt Linie sin aber scho in dr negschte Generazioin im Mannestamm uusgstoorbe. Iri Erbine hän in anderi Familie yyghyroote ghaa; vyl wäärtvolle Familiebsitz isch doderdur dr Liachtaschtaaner verloore gange.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Vorleufer vom Rap gits vili - hüffig wird uf d Griots vo Weschtafrika verwise, uf afroamerikanischi Radio-DJs, uf e Reggae und vor allem d Toasting-Technike. Au im R&B isch scho vor 1979 grappt worde - vor allem "Here Comes the Judge" vom Pigmeat Markham isch Rap avant la lettre (bzw. avant le disque) in Rainkultuur. D Last Poets und dr Jazz-Poeet Gil Scott Heron wärend au hüffig erwäänt.
Haus Liechtenstein
13. bis 16. Joorhundert
E wyteri Dailig het s aafangs 16. Joorhundert gee, wu si mit em Familieverdraag vu 1504 e Steyregger, e Feldsberger un e Nikolsburger Linie bildet ghaa hän. Vu dääne het si aber nume d Feldsberger Linie fuurtgsetzt. Familiegsetz hän ab doo derfiir gsoorgt, ass dr Bsitz vu Linie, wu uusgstoorbe sin, an d Linie, wu iberläbt hän, iibergange sin.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Di erschte Rap-Tracks hänn sich musikalisch noni vo Funk und Disco unterschide. Aber scho bald hed der HipHop aigeni musikalischi Merkmool entwickelt: zersch hed der Grandmaster Flash mixe und scratche uf Blatte voorgfiert, denn hed der Afrika Bambaataa zäme mit de Broduzänte John Robie und Arthur Baker dr Electro Funk erfunde.
Haus Liechtenstein
16. un 17. Joorhundert
Dr Karl het anne 1606 vum Chaiser Rudolf II. dr grooß Pfalzgroofebrief iberchuu, 1608 di eerbli Fiirschtewiird. Anne 1613 het em dr Chaiser Matthias dr Titel Herzoog vu Troppa un Jägerndorf verliie, wu syterhär e jeede regiered Fiirscht drait. Dur s Yygryfe vum Karl un em Maximilian, zum Fäldmarschall gruefe, het dr Chaiser Ferdinand II. 1620 dr entschaidend Siig iber di beemische Rebelle chenne erringe. Dr Maximilian un dr Gundakar sin wäg däm 1623 vun em au in eerblige Ryychsfiirschtestand glupft woore. Dr Maximilian un sy Frau hän anne 1633 z Wranau ne Chlooschter vu dr Paulaner gstiftet, wu mer au d Graableegi vum Huus Liachtaschtaa aaglait het. Dr hitig Böu uf dr Terrasse unterhalb vu dr Chilche isch 1812–1815 im Empirestil böue woore. Fascht alli Fiirschte us em Huus Liachtaschtaa sin deert vergraabe woore. Eerscht 1960 isch bi dr Kathedraal St. Florin z Vaduz e neii Gruft fir di fiirschtli Familie ufgriichtet woore.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Dr Electro Funk isch au an dr Weschtküschte und in Miami seer populäär gsi; in Miami hed sich sogaar e neue Stil entwickled: dr Miami Bass, wo sich in den 90er Joor in Detroit mit em Techno zu Ghetto Tech verschmolze hed.
Haus Liechtenstein
16. un 17. Joorhundert
Dr drei Brieder isch s glunge, dr liachtaschtaanisch Bsitz um e Meefachs greeßer z mache, vor allem syter ass dr Karl 1622 Statthalter un Viizecheenig vu Beeme wooren isch. As soonige het en dr Chaiser legitimiert, fir s Zaale vu dr Kreditschulde, wun er bim Fiirscht ghaa het, sognännti Rebellegieter z annektiere. Des sin Ländereie gsii vu dr zmaischt proteschtantische aadlige Grundbsitzer, wu syt Uusbruch vum Ständufstand vu 1618 gflichtet gsii sin. Dr Statthalter het die im Name vum Chaiser entaignet un zue ginschtige Bryys an si sälber verchauft, was sy Grundbsitz aarg greeßer gmacht het. Dr Gundakar het anne 1625 vum Chaiser d Heerschaft Ostroh mit dr Gieter Kunowitz un Hluk un derzue ne baar Oortschafte iberchuu, wu bis 1945 im Bsitz vu dr Familie bliibe sin.
Scho 1606 hän di drei Brieder e neie Familieverdraag gschlosse ghaa, wu dr gmainsam Bsitz in e Fideikommiss yybroocht wooren isch. Därjeenig vu dr eltschte Linie, wu zeerscht uf d Wält chuu isch, het dodermit s Aaräächt ghaa uf di eerblige Titel, het as Ooberhaupt vum Huus s Gschläächt no usse verdrätte un het s Familievermeege verwaltet, wu jetz nimi iim perseenli gheert het un wu s Lääbe vu allne Familiemitgliider drus finanziert wooren isch.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Ab Mitti 80er Joor hänn HipHop-Broduzänte aagfange, James Brown-Blatte z'sample. Dr Yfluss vo Funk-Blatte us de 70er Joor hed sich immer mee verschterggt, au an dr Weschtküschte. Dr Gangster Rap - dr erschti originäri Stil vo dr Weschtküschte - hed sich zum melodiösere G Funk gwandlet - dank em Dr. Dre.
Haus Liechtenstein
16. un 17. Joorhundert
D Bstimmige vu däm Verdraag un anderi Bstimmige sin 1993 im neie Liachtaschtaanische Huusgsetz (no hitigem juristische Verständnis e Familieverdraag, wu bi re regierede Dinaschty au staatsräächtligi Wiirkige cha haa) zämegfasst woore, wu d Grundlaag fir s Droonfolgräächt bildet, wu hite im Fiirschteduum giltet.
D Fiirschtefamilie het näbe Feldsberg au im Noochberoort Eisgrub e Residänz ghaa un het die baide Schlesser dur ee zmaischt schnuurgraadi Allee verbunde.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Au an dr Oschtküschte isch dr HipHop lang us Breakbeats und andere Samples vor allem us Funk-Blatte us de 70er Joor zämegsetzt gsi. Ersch in de schpätere 90er Joor hed sich - unter Yfluss vom HipHop us em Süde vo den USA - en elektronischere Styl duregesetzt.
Haus Liechtenstein
17. bis 19. Joorhundert
Syter ass es d Ryychsfiirschtewiird ghaa het, het s Huus Liachtaschtaa versuecht, e ryychsuumittelbaar Territorium z chaufe. Si hän deert, im Unterschiid zue ire bishäärige Bsitzige, nume dr Habsburger as Chaiser welle unterstoo un nit au dr Habsburger as Landesfiirscht un doodermit gegeniiber dr andere Landesfiirschte vum Ryych glyychrangig ufdrätte z chenne.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Inhaltlig isch s im HipHop am Aafang vor allem um Parties gange - aber scho frie sin au bolitischi Täggscht wichtig worde, zersch bim Brother D und bim Grandmaster Flash - zersch in sym beriemte Stück "The Message". 1978 hän denn Public Enemy HipHop musikalisch und täggschtlig erneuered - radikali Bolitigg und Musig.
Haus Liechtenstein
17. bis 19. Joorhundert
S het aber fascht hundert Joor bruucht, bis sich em Änkel vum Karl, em Fiirscht Hans Adam I. (1657–1712), d Gläägehait bote het, 1699 un 1712 d Bsitzige Schellabärg un Vadoz z chaufe. Noch em Uusstäärbe vz syre Linie isch anne 1712 dr Anton Florian, e Noochuu vum Gundakar, regierede Fiirscht woore. Alli Familiemitgliid, wu hit lääbe, vum Fiirscht Johann I. Josef, 1760–1836, ab.
Mit chaiserlige Diploom vum Karl VI., dem Vater vu dr Maria Theresia, vum 23. Jänner 1719 sin Schellabärg un Vadoz verainigt un zum Ryychsfiirschtedum Liachtaschtaa im Hailige Reemische Ryych glupft woore.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Ändi 80er, Aafang 90er isch Afrozentrismus seer en vogue gsi. Dr Gangster Rap schliesslig hed dr inhaltligi Schwärpunggt wägg vo Afrika und dr Bolitigg verschobe.
Haus Liechtenstein
17. bis 19. Joorhundert
Mit em Verlesche vm Ryych anne 1806 sich s Fiirschteduum Liachtaschtaa souverän gsii un isch in däm Staatus vum Wiener Kongress 1814/1815 anerkännt woore. In dr Infrastruktuur het mer si uf Eeschtryych gstitzt: D Baanstrecki z Liachtaschtaa isch wie au s Boschtwääse im Ufdraag vum Fiirschteduum vu dr staatlige Inschtituzioone vu Eeschtryych bedriibe woore; im Griichtswääse het s änig Kooperazioon gee un di eeschtryychisch Chroone isch gsetzli Zaaligsmittel gsii.
As ais vu drei souveräne Fiirschtediimer het s Huus Liachtaschtaa im 19. Joorhundert un bis 1918 e eerblige Sitz im Heerehuus, em Ooberhuus vum eeschtryychische Ryychsroot ghalte. Liachtaschtaaner sin vu dr habsburgische Chaiser alli Ränn in hoochi bolitischi Posizioone vu dr Habsburgische Eerbland, em 1804 grindete Chaiserduum Eeschtryych bzw. dr 1867 gschaffene eeschtryychisch-ungarische Monarchy gruefe woore. Wiichtig sin do unter andere:
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Unter em Yfluss vom Gangster Rap und woorschynlig au uffgrund vo der allgemaine bolitische Laag sin bolitischi Inhalt unterdesse nümm so en vogue im HipHop.
Haus Liechtenstein
20. un 21. Joorhundert
Ire aige Fiirschteduum het d Liachtaschtaaner Dinaschty langi Zyt nit inträssiert; vyl Familiemitgliider hän s Fiirschteduum nie chännegleert. Des het si gänderet, wu z Eeschtryych d Monarchy anne 1918 zum Änd chuu isch un dr Fiirscht Johann II. sy Land an d Schwyz aagneecheret het, wu 1924 e Zollunioon mit gschlosse wooren isch. Ainewääg het d Familie als zum grooße Dail syter 1919 im määrische un doodermit tschechoslowaakische Feldsberg un z Wien residiert.
Hip-Hop
Gschicht vom HipHop
Afang 90er Joor hed sich dr HipHop au in Europa immer mee duregsetzt - Rapper und Gruppe wi IAM in Franggrych, Articolo 31 und dr Frankie Hi NRG in Italie, Die Fantastischen Vier und Advanced Chemistry in Dütschland und dr Black Tiger, EKR (Ein König regiert), Primitive Lyrics und Sens Unik in dr Schwytz hän aagfange, in ire aigene Sprooche z rappe.
Haus Liechtenstein
20. un 21. Joorhundert
Mit em Aaschluss vu Eeschtyych an s Dytsch Ryych un em Münchner Abchuu, 1938, wu au Feldsberg un Eisgrub zue Dail vum Ryych gmacht het, isch aber s Fiirschteduum Mittelpunkt vu dr Familie woore: Dr Fiirscht Franz Josef II. (1906–1989) het ane 1938 sy ständige Woonsitz uf Vadoz verlait; sy Land ischim Zweete Wältchrieg mit dr Schwyz neitraal bliibe. Dr Verluscht vu dr Bsitzige in dr Tschechoslowakei 1945 – dr Edvard Beneš het d Liachtaschtaaner wie d Dytsche entaignet – thet derzue byydrait, ass jetz s aige Fiirschteduum Hauptwoonsitz vu dr fiirschtlige Familie wooren isch, wänn au vyl Familiemitgliider bis hite z Eeschtryych woone un d Liachtaschtaaner uf ire Bsitzige z Eeschtryych wiirtschafte, dodrunter s Schloss Wilfersdorf un d Gieter Riegersburg, Waldstein un Hollenegg, wu verschiidene Sytenäscht gheere.
Hip-Hop
Hip House
Dr Musigstil Hip House - au bekannt als House Rap - isch e Mischig us Hip Hop und House.
Haus Liechtenstein
20. un 21. Joorhundert
Mit em speziäll syt dr 2000er Joor zaigte Engaschmänt vu dr Fiirschtefamilie z Wien (2004 isch s Liechtenstein-Museum im Gartenpalais ufgmacht woore, 2013 wyteri Dail vu dr Sammlige im Stadtpalais Liechtenstein) wird s Inträssi vu dr Liachtaschtaaner an Wien bzw. an Eeschtryych, wie scho syt Joorhundert, fuurtgsetzt.
Syt dr entschäädigungsloose Entaignung vum Huus Liachtaschtaa in dr Tschechoslowakei dur d Beneš-Dekreet ane 1946 sin di eemoolige määrische Bsitzige im Aigeduum vum zeerscht tschechoslowaakische, speeter vum tschechische Staat bliibe. Alli bolitische un griichtlige Mieje vum Fiirscht Hans Adam II. – noch em Änd vu dr kommunistische Diktatuur 1990 – um Ruggaab vum entaignete Bsitz (näb dr Schlesser Feldsberg, Eisgrub un Groß Ullersdorf no 14 anderi Schlesser, 1'600 Quadraatkilemeeter Land – rund 2 % vu dr gsamte Flechi vu Tschechie un s Zeefach vu dr Flechi vu Liachtaschtaa – un verschiidene Induschtrybedriib) sin am Wiiderstand vu dr tschechische Regierig gschyteret, wu em Fiirschteduum Liachtaschtaa sogaar di diplomaatisch Anerkännig as Staat versait het, go d Räächtsposizioon vum Beneš byybhalte z chenne.
Hip-Hop
Hip House
Verschideni Elemänt si us de beide Stile îgflosse: D Bass Drum und ds Tempo isch vom House übernô, während dr Sprächgsang es dütlechs Elemänt vom Hip Hop isch.
Haus Liechtenstein
Di fiirschtli Familie hite
Dr Fiirscht isch s Ooberhaupt vum Fiirschteduum Liachtaschtaa un vum Fiirschtlige Hus un wacht noch em Huusgsetzt iber däm sy «Ansehen, Ehre und Wohlfahrt». Noch em Dood vum Fiirscht Franz Josefs II. am 13. Novämber 1989 isch dr Hans-Adam II. Fiirsct woore, d Regierig het er aber sco rund fimf Joor dervoor ibernuu, wun er vu sym Vater zum Regänt ernännt wooren isch. Är isch e guete Gschäftsmann un het di soliid wiirtschaftli Grundlaag vum uus wider häärgstellt, wu dur d Entaignige vu 1946 eso staark glitte ghaa het, ass au di beriemt Chunschtsammlig zytwyys as «Nootgrosche» het mieße häärhalte. Des isch em vor allem dur d Grindig un internazionaal Uusriichtig vu dr Privaatbank LGT Group glunge. Syterhäär het er au d Chunschtsammlig zue Zuechaif wider chenne ergänze, wun er anne 2004 im Liechtenstein Museum z Wien dr Effetligkait zuegängli gmacht het, derzue in reegelmääßige Sunderuusstellige im Chusnchtmuseum Liachtaschtaa z Vadoz. Syter 2004 nimmt dr Eerbbrinz Alois as Stellverdrätter vum Fiirscht sällem sy Ufgaabe as Staatsooberhaupt woor.
Dr Fiirscht Hans-Adam II. un d Fiirschti Marie hän vier Chinder:
Bsitzige vu Nääbelinie
Dr Fiirscht Johann I. Josef het verschiideni Heerschafte in dr Steiermark un z Kärnten gchauft, wun er syne jingere Siin as Sekundogenitur- un Tertiogenitur-Fideikommiß gstiftet het un wu bis hite im Bsitz vu jingere Linie vum Huus Liachtaschatt sin: 1820 Schloss Hollenegg un Schloss Frauental mit dr zuegheerige Grundheerschafte fir dr Suun Franz de Paula, 1823 fir dr Brinz Karl Johann Anton d Burg Neulengbach (1920 verchauft) un 1831 fir dr Brinz Friedrich s Schloss Rosegg z Kärnten. Derzue het er 1822 d Riegersburg gchauft. Di 1821 gchaufte Schlesser Kornberg un Kirchberg an der Raab sin speeter wider verchauft woore. Anne 1912 isch Schloss Waldstein gchauft woore. D Brinzässi Clothilde het 1986 s Schloss Altabärg im schweebische Sirgeschtoi gchauft.
Glyychnamigi Aadelsgschläächter
In dr Steiermark het s e yyflussryych Minischterialegschläächt gee, wu si no sym Stammsitz gnännt ghaa het, dr Buurg Liechtenstein siideschtli vu Judenburg (hit e Ruine, syte 1814 im Bsitz vum Fiirschtehuus). Des Gschläächt isch mit em htige Fiirschtehuus nit verwandt, s stammt vu dr eedelfreie Heere vu Traisen un Reidling ab. Zue däne steirische Liechtensteiner hän gheert:
En ander Aadelsgschläächt Liechtenstein-Kastelkorn het s z Siidtirool gee (glyychnamigi Stammbuurg z Leifers bi Bozen) un speeter z Mähre, ne Gschläächt Lichtenstein z Franke un ais vu dr schweebische Burg Alt-Lichtenstein.
Gilbert Buttazzoni
sii Laawa
Uff d’ Walt kumma-n-ìsch dr Gilbert Buttazzoni ànna 1947 z’ Mìlhüüsa, àls Suhn vum Arnaldo Buttazzzoni un dr Marina Del Degan. Mìt 17 Joohra-n-ìsch’r ìm Betriib vum Vàtter iigschtällt worra. Dàs Unternamma hàt’r vu 1968 bis 1982 glaita. Schpeeter hàt’r sii aigana Täckschtildruck-Unternamma grìnda, wo-n-’r ànna 1992 ìn’ma Fàmìliamìtglìed verkàuift hàt. Vu 1982 bis 1992 ìsch’r Mìtglìed ìm Verain ARC gsìì, wo Krabsforschung finànziäll unterschtìtzt.
Ànna 1992 ìsch dr Buttazzoni ain vu da Schtällvertrattenda vum Mìlhüüser Bìrgermaischter Jean-Marie Bockel (PS) worra. Àn dara Schtälla-n-ìsch’r veràntwortlig fìr Schport gsìì. Àb 2003 ìsch’r Veràntwortlig’r fìr Tourischmus un Groossärraignissa gsìì. Ànna 2001 hàt’r sìch àn da Kàntoonwàhla-n-àls pàrtäilooser Kàndidààt ìm Kàntoon Mìlhüüsa-Nord uffgschtällt. Àm zwaita Wàhlgàng ìsch’r mìt 54 Prozant vu da Schtìmma geega dr Gérard Freulet (FN) ìn dr owerelsassischa Generààlroot gwählt worra. Noh dr Wàhl ìsch’r Mìtglìed vu dr Soziàlìschta Pàrtäi worra. Àn dr Gmaindawàhl vu 2008 hàt’r sìch uff dr Lischta vum Pierre Freyburger (PS), em Geegner vum Bockel, uffgschtällt, wo gschlààga worra-n-ìsch. Ànna 2014 hàt’r sìch nìt àn da Gmaindawàhl wìeder uffgschtällt. Ìm folgenda Joohr ìsch’r àn dr Départementswàhl ìm Kàntoon Mìlhüüsa-2 gschlààga worra —àm äärschta Wàhlgàng hàt’r zamma mìt dr Malika Schmidlin Ben M’Barek (PS) numma 26,64 Prozant vu da Schtìmma bikumma.
Naawadràà hàt dr Buttazzoni z’ Mìlhüüsa ìn da krànka Kìnder ghulfa. Ar hàt z’äärscht d’ Kìnder ìm Menchsbari-Schpitààhl bsüacht, un hàt ànna 2005 zamma mìt Frììnda un Mìlhüüser Schportler dr Verain „Sourire Ensemble“ grìnda, fìr d’ iiglìeferta Kìnder unterschtìtza.
Dr Gilbert Buttazzoni ìsch àm 24. Àuigscht 2019 ìm Àlter vu 72 Joohra gschtoorwa. S’ Begrabniss ìsch àm 29. Àuigscht ìn dr kàthoolischa Àntoniüskìrìch z’ Burzwiller gsìì.
Ànna 1970 hàt dr Buttazzoni d’ Lucile Badet ghiiroota ghàà, wo ànna 1982 àn Krabs gschtoorwa-n-ìsch. Mìt ìhra hàt’r dräi Kìnder ghàà: dr Arnaud, d’ Audrey un d’ Carla.
Ìm Dezamber 2019 ìsch dr Mìlhüüser Schportpàlàscht noh-n-ìhm gnännt worra.
Kanton Plabennec
Dr Kanton Plabennec (breton. Kanton Plabenneg, frz. Canton de Plabennec) isch e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Plabennec.
Gmaine
Dr Kanton Plabennec bstoht us 13 Gmaine:
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Bourg-Blanc, Coat-Méal, Le Drennec, Kernilis, Kersaint-Plabennec, Lanarvily, Loc-Brévalaire, Plabennec (Hauptort) un Plouvien.
Magliaso
Magliaso (lombardisch Majas) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano.
Geografi
Magliaso lyt am Luganersee nerdlig vum Magliasina-Deltas. D Gmai bstoht us zwai Ortsdail, Magliaso un Castellaccio. Nochbergmaine sin Agno, Caslano, Collina d’Oro, Neggio un Pura.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Magliaso ghert zum Bosino.
Ettiswil
Ettiswiu (amtlech Ettiswil) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Ettiswiu liid am Südrand vom Wauwilermoos am Iigang zum Rottau. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Ortsteil Ausserdorf, Kottwil, Zuswil ond Seewagen. Vo dr Gmeindsflechi send 73,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17,3 % Waud, 8,3 % Sidligsflechi ond 0,6 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ettiswiu send Wauwu im Norde, Mouesee im Nordoschte, Grosswange im Südoschte, Willisou im Südweschte, Auberswiu im Weschte ond Schööz im Nordweschte.
Gschicht
Ettiswiu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1076 aus Ettiswile. Zom 1. Jänner 2006 hät Ettiswiu mit de früenere Gmeind Kottwil fusioniert.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 6,9 % gläge.
Religion
86,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 4,9 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9%, CVP 31,1% , FDP 26,5% , GLP 2,4% , GP 2,1% , SP 5,6% , SVP 27,1% , Süschtigi 4,2%.
Dr Gmeindspräsident vo Ettiswiu esch dr Peter Obi-Felber (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 0 Iiwohner 96,1 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,3 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 3,4 % anderi Sprache.
Z Ettiswiu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne
S’ Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne (wärtlig „Näi Wärterbüach fìr elsassischa Laawesbschriiwung“; kurz NDBA) ìsch d’ Regionààlbiogràfii vum Elsàss.
Üüssgaa worra-n-ìsch s’ Wark vu dr Fédération des sociétés d’histoire et d’archéologie d’Alsace. Fìr dr Uffsàtz ìsch dr Jean-Pierre Kintz veràntwortlig gsìì. ’S ìsch vu 1982 bis 2007 ìn 49 Bander ärschìena un umfàsst Iitraag züa 12.719 Pärsoona uff 5.148 Sitta. Dr Pärsoona-Tail ìsch ìn 42 Bander vun A bis Z ärschìena; drzüa sìnn 6 Bander mìt Noohtraag so wia-n-a Bànd àls Generààlregischter veräffentligt worra.
S’ Wark umfàsst Iitraag züa Pärsoona vun àlla Zitta, wo-n-ìm Elsàss glabt hann odd’r a bediitenda Rolla ìn dr Gschìcht vum Elsàss gschpìelt hann. S’ Wark ìsch vollschtandig uff Frànzeesch.
Sauerstoff
Suurstoff isch äs chemischäs Elemänt us äm Periodäsystem mit äm Symbol O und dä Ordnigszahl 8. I dä Natur chunt er als metastabils Molekül, bstehänd us zwei Suurstoffatom vor, als dri-atomigs, instabils Molekül (Ozon) un als Oxid in vilä chemischä Verbindigä.
Entstehig
Anderst wiä Wasserstoff un Helium, wo bim Urknall entstandä sin, entstoht dä Suurstoff im Universum nur dur thermonukleari Reaktionä in Sternä (Kernfusion) in dä Phase vum Heliumbrennä oder durch radioaktivä Zerfall vu schwererä Elementä. Dä in dä Sternä entstandä Suurstoff glangt no dur dä Sternäwind oder bi ere Supernova-Explosion wiider in dä interstellarä Ruum, wo er bi dä Bildig vu nöiä Sternä oder au Plantä Igang findät.
Eigäschaftä
Suurstoff sich bi normalä Bedingigä äs farb-, gruch- und gschmacklösäs Gas. Er chunt i dä Luft zu mit ärä Konzentration vo zirka 21% vor und isch s dritt hüfigstä Elemänt im Wältall. Hüfig chunt dä Suurstoff au chemisch bundä, zum Bispil i sogenanntä Oxüd vor, so au im Sand wo nüt andersch isch als Siliziumdioxüd. Dä Suurstoff sich sehr reaktionsfreudig und förderät verbrännigä, wobi di ebä erwähntä Oxüd entstönd.
Gwünig
Hüt wird Suurstoff voralläm durch destillation vo flüssiger Luft gwunä. Im Labor chan er äber au zum Bispil dur katalytischi zersetzig vo Wasserstoffperoxid härgstellt werdä. Sehr schöni Schuälversüäch sind s erhitzä vo Quäcksilber(II)-oxüd und d elektrolüsä vo Wasser, wobi jewiils Suurstoff entstaht.
Bi dä Photosynthesä vo dä Pflanzä fallt Suurstoff als Abfallprodukt a.
Verwändig
Suurstoff isch für dä Mänsch sehr wichtig, er brucht ihn für d Atmig. Z'vill Suurstoff chan für dä Mänsch aber au giftig si. Für d Medizin chann mär reinä Suurstoff i Gasfläschä chaufä.
Jacques Chenevière
Dr Jacques-Louis-Edmond Chenevière (* 17. April 1886 z Paris; † 22. April 1976 z Bellevue GE, haimetberäächtigt z Gämf; mer chännt en as Jacques Chenevière), isch e Schwyzer Diichter, Librettischt un Romancier us ere prominänte Gämfer Patrizierfamilie gsii. Är het derzue iiber sächzg Johr lang as humaniteere Spitzefunktioneer bim Internazionaale Komitee vum Roote Chryz (IKRK) gwiirkt, wu um des Zyt dreimool mit em Friidesnobelbryys uuszaichnet wooren isch – eso vylmool wie bis hite kai anderi Organisazioon.
Sauerstoff
Verwändig
I dä Tächnik würd dä Suurstoff überal det verwändät, wo mär heissi Tämparaturä erreichä müäss, als zum Bispil i Hochöffä zur Isä-Gwünig oder bi dä verbrännig vo Ragetätribstoff. Userdäm isch er au i dä chemischä Industrie sehr wichtig, zum Bispil bi där Härstellig vo Schwäfelsüüri oder vo Salpetersüüri.
Jacques Chenevière
Dr Schriftsteller, wu scho frie Bryys kriegt het un wu dr Vater vun em, dr Adolphe Chenevière (1855–1917), au as Autoor Erfolf ghaa het, het uf Franzeesisch gschriibe. Mer chännt en vor allem fir syni psichologisierende Romään. Dr usser Handligsrame vun ene isch zmaischt z Paris, z Gämf oder in dr Provence aagsiidlet. Mit sym Wäärch vu zee Romään, zwee Gediichtbänd un au Essay, Liedtäxt un Novelle giltet er as ain vu dr wiichtigschte Verdrätter vu dr Weschtschwyzer Literatuur vum 20. Jorhundert.
Scho chuurz noch em Aafang vum Eerschte Wältchrieg het dr Chenevière e Posizioon as Diräkter in dr Internazionaale Zäntraalstell fir Chriegsgfangeni aagnuu. Anne 1919 isch er Mitgliid vum IKRK un 1923 däm sy Generaaldiräkter woore. Im Zweete Wältchrieg het er as Laiter vu dr neie Zäntralstell fir Chriegsgfangeni wie au vu dr Länkigskummissioon vum IKRK Schlisselposizioone ghaa un isch 1945 zum eerschte Mool zum Viizebresidänt ufgstiige. In dr IKRK-Fierig het er dr räächtsdogmaatische Frakzioon aagheert, wu ne effetlige Protescht gege d Terrorheerschaft vu NS-Dytschland verhinderet het. Hite sait s IKRK, ass s doomoolig Schwyyge zum nazionaalsozialistische Sischteem vu dr Kunzäntrazioons- un Verniichtigslaager as «s greescht Versaage» in syre Gschiicht gsii isch.
Sauerstoff
Nachwiis
Klassischerwiis wiist mär Suurstoff mit dä sogenantä Glimmspanprob na. Däbi wir äs glühänds Holzstäbli id Prob inäghebät. Wänn's ä Flammä git so hät's wahrschindlich vill Suurstoff i dä Prob. Hützutag gits au villi technischi Methodä zum Suurstoff nazwissä und sogar d Konzentration z mässä, zum Bispil di bi Autos verwändäti Lambda-Sondä.
Jacques Chenevière
Dr Chenevière isch e halb Jorhundert oordeli Mitgliid vum IKRK bliibe un isch doodermit s Mitgliid mit dr lengschte Amtsduur iberhaupt. No sym Rugdritt us Altersgrind anne 1969 isch er zum Eeremitgliid ernännt woore. Scho zee Joor voorhäär het er dr Titel vum Eere-Viizebresidänt iiberchuu, wu äxtra fir iin gschaffe wooren isch. No sym Dood isch er fascht vergässe woore.
Familieere Hintergrund
Em Chenevière syni Voorfaare vu dr Vatersyte häär sin vu L’Arbresle bi Lyon gstammt. Wel s in dr Familie dradizionäll vyyl broteschtantischi Bfaarer gee het, cha mer dervu uusgoo, ass si wie vyyl anderi Calvinischte wäg dr Hugenottechrieg uf Gämf gflichtet sin. Anne 1631 hän s Chenevières s deertig Buurgerräächt iiberchuu. Iri Noofaare zelle doodermit offiziäll zue dr zee eltschte Familie vu dr Stadt. Em Jacques Chenevière sy Uurgrooßvater isch dr Bfaarerssuun Jean-Jacques-Caton Chenevière (1783–1871) gsii, wu Brofässer fir dogmaatischi Theology gsii isch un d Gänfer Gschiicht vum 19. Jh. «wesentlich» mitbreegt ghaa het.
Em Jacques Chenevière sy Grooßvater Arthur Chenevière (1822–1908) het zeerscht bi dr Banque Bonna & Cie gschafft, wu mit dr hitige Privaatbank Lombard Odier & Co ain vu dr greeschte Akteer im Schwyzer Finanzsäkter drus fiirigangen isch. Anne 1868 het er si mit dr Banque Chenevière & Cie sälbschtändig gmacht, het drei Joor speeter bi dr Grindig vu dr Dytsche Verainsbank mitgmacht un isch derzue Verwaltigsroot bi dr BNP Paribas gsii. Glyychzytig het er as Aafierer vum Parti indépendant («Unabhängigi Bartei») e kuntreweersi Roll in dr Gämfer Bolitik gspiilt. Im Stryt um e Waalergeebnis isch s 1864 sogar zue re bluetige Schießerei zmitts im Stadtzäntrum zwische syne Aahänger un dääne vun eme Riwaal chuu. Vu 1864 bis 1871 isch er em Finanzdepartemänt vum Kanton Gämf fiirigstande, het nocherdani bis 1888 as Grooßroot un vu 1878 bis 1884 as Nazionaalroot amtiert. Syter 1845 isch er mit dr Doochter vum yyflussryyche Theoloog David-François Munier ghyroote gsii. E Strooß z Cologny, aire vu dr ryychschte Gmaine vu dr Schwyz am linke Staade vum Gämfesee, isch noch em Eebaar gnännt. S Gländ vu dr friejere Villa Chenevière isch hite dr Hauptsitz vum Wältwiirtschaftsfoorum.
Derwyylscht zwee Siin vum Eebaar au Bankier woore sin un d Doochter dr Grinder vu dr Union Bank (speeter UBS) ghyroote het, isch dr Adolphe Chenevière nit nume Jurischt gsii, nai, au Romancier un Essayischt. Di vier Gschwischtrig zaige doodermit d Entwicklig vu dr Gämfer Patrizierklass, wu si zum Änd vum 19. Jorhundert em Bankewääse un dr Philanthropy zuegwändet het, wel si di absoluut Kuntroll iber di effetlige Ämter vu Stadt un Kantoon verloore ghaa hän.
Dr Adolphe isch um 1880 uf Paris, wun er as Literatuurkritiker fir di prestigeryych Revue des Deux Mondes gschafft het, wu s hite no git un di eltscht Kultuurzytschrift vu Euroopa isch. Em Jacques sy Mueter Blanche (1865–1911), e gebooreni Lugol, isch us dr Neechi vu Nîmes gstammt, wu ire Familie s Räbguet Campuget gheert het. Dr jung Jacques het si vu dr Regioone vu dr Provence un vum Languedoc, wun er e Grooßdail vu syne Feerine als gsii isch, fir sy speeter literaarisch Wäärch inschpiriere loo. In dr Woort vu dr Publizischti Charlotte König-von Dach het d Mueter irem Suun
"«den sprühenden Elan, den Glanz und die Bewegungsfreudigkeit der dichterischen Intuition als Gaben des Midi de la France zu dem schwereren, calvinistisch-protestantischen Genferblut»."
Dr Jacques isch faktisch e Einzelchind gsii, wel sy jingere Brueder André Alfred 1888 chuurz no dr Gebuurt gstoorben isch.
Uusbildig un frieji Karriere
Dr Chenevière isch in dr Zyt vum kulturälle Bluescht vu dr Belle Époque z Paris ufgwagse un het dur sy privilegiert Elterehuus scho fie Zuegang zue chinschlerische Dräffpinkt wie em beriemte Salon vu dr Mooleri Madeleine Lemaire (1845–1928) ghaa. Scho as Juugedlige het er literaarischi Greeßene wie dr Marcel Proust (1871–1922), dr Kumpenischt Reynaldo Hahn (1874–1947) un d Schauspiileri Sarah Bernhardt (1844–1923) droffe. Sy heecheri Schuelbildig het dr Chenevière an dr eliteere Lycées Carnot un Condorcet iiberchuu. An dr Sorbonne Université het er Gaischteswisseschafte studiert.
Di eerschte Gediicht het dr Chenevière 1906 in dr Revue de Paris vereffetligt. Drei Joor speeter het er in eme Pariser Verlaag sy eerschte Gediichtband uusegee: Les beaux jours («Di scheene Dääg»). S Debüt het d Académie française mit em Prix Archon-Despérouses gchreent, eme Bryys fir jungi Diichter. Chuurz druf het er fir dr franzeesisch Kumpenischt Louis Aubert (1877–1968) d Liedtäxt zue dr Opéra-comique La forêt bleue («Dr blau Wald») gschriibe, wu Ändi 1911 z Boston uurufgfiert wooren isch.
Wu d Mueter vum Chenevière Ändi 1911 mit nume 46 Joor zmools an ere Emboly gstoorben isch, het er si steerker uf Gämf uusgriichtet, wun er nume us dr Feerine gchännt ghaa het. Deert het er e Fryndschaft zum Kumpenischt Émile Jaques-Dalcroze (1865–1950) aagfange, wu di rhythmisch-musikalisch Erzieig grindet het. Dr Chenevière het d Choor-Väärs fir d Pantomime Eco e Narciso («Echo un Narziss») gschriibe, wu dr Jaques-Dalcroze 1912 in sym Feschtspiilhuus z Hellerau bi Dresden uurufgfiert het.
Anne 1913 het dr Chenevière sy zwooti Gediichtsammlig uusebroocht: La chambre et le jardin («D Chammere un der Gaarte »). Vyyl vu dr Gediicht sin au in dr Revue de Paris, dr Revue des Deux Mondes, wu sy Vater derfiir gschafft het, un in Schwyzer Zytschrifte erschiine.
Chuurz vor em Uuusbruch vum Eerschte Wältchrieg sin dr Chenevière un sy Vater duurhaft vu Paris uf Gämf umzooge.
Eerschte Wältchrieg
E baar Wuche noch em Uusbruch vum Eerschte Wältchrieg Ändi Juuli 1914 het s IKRK unter sym Bresidänt Gustave Ador (1845–1928) di Internazionaal Zäntraalstell fir Chriegsgfangeni grindet, go s Schicksaal vu Chriegsgfangen nooverfolge un dr Kontakt mit ire Familie widerhäärstelle. Dr Chenevière het si scho im Septämber spontaan as Freiwillige gmäldet. Sy Vater het si au engaschiert. Dr eschtryychisch Schriftsteller un Pazifischt Stefan Zweig (1881–1942) het vu dr Aafangszyt verzellt:
Bi zum Änd vum Joor hän scho rund 1200 Freiwilligi in dr Ryym vum Chunschtmuseum Musée Rath gschafft, dodrunter dr franzeesisch Schriftsteller un Pazifischt Romain Rolland, wu dr Jacques Chenevière yygstellt ghaa het. Wu dr Rolland dr Nobelbryys fir Literatuur anne 1915 iiberchuu het, het er d Helfti vum Bryysgäld an d Zentraalstell gspändet.
Di maischte vu dr Freiwillige sin wäg dr allgmaine Mobilmachig jungi Fraue gsii. E Dail vun ene – zem Byschpel d Musikpedagoogi Suzanne Ferrière, d Chunschthischtoorikeri Marguerite van Berchem wie au s Hischtoorikeri un Jurischti Marguerite Cramer – sin us Gämfer Patrizierfamilie gstammt un hän männligi Verwandti ghaa, wu hochi Posizioone im IKRK ghaa hän, wu bis deert uusschließli vu Manne gfiert wooren isch. Au s Chenevières sin zum IKRK dur Familientradizioon chuu: Em Adolphe sy jingere Brueder Edmond (1862–1932) isch mit ere Doochter vum Mailänder Bankier Charles Brot ghyroote gsii, wu bi dr Grindig vum IKRK mitgmacht ghaa het. Em Adolphe sy eltere Brueder Alfred-Maurice (1848–1926) isch dur sy Frau mit dr Familie vum IKRK-Mitgrinder Gustave Moynier (1826–1910) un däm sym Noofolger Ador verbunde gsii.
Vor däm Hintergrund het dr Jacques Chenevière bal as Co-Diräkter d Laitig vu dr Abdailig ibernuu, wu fir d Entente verantwoortli gsii isch. No dr Idee vu syre Co-Diräkteri Cramer hän di baide ne Sischteem etabliert, wu si d Fluet vu dr Aafrooge un Informazioone, wu yygange sin, dermit dur Karteichaarte un Kataloog hän verschaffe loo.
Näbe däre Aarbet het si dr Chenevière au im Gänfer Kultuurlääbe etabliert. Är het si zem Byschpel mit em Entwickligspsicholoog Édouard Claparède (1873–1940) un däm sym Schwooger Auguste de Morsier (1864–1923) zämedue, eme Voorchämpfer fir s Frauestimmräächt, go d Gälder sammle, wu dr Jaques-Dalcroze Ändi 1915 im Gämfer Stadtdail Eaux-Vives sy aigeni Akademy dermit het chenne grinde. S Inschtitut git s hite no im doodmool gchaufte Gebei. Dr Chenevière het au dr Jaques-Dalcroze-Schueler Georges Pitoëff bim Grinde vun ere Theatergruppe unterstitzt.
Glychzytig het dr Chenevière sy literaarischi Karriere fiirschidriibe: 1917 isch sy Debüt-Romaan L’île déserte («Di ainsaam Insle») bi Éditions Bernard Grasset erschiine, aim vu dr wiichtigschte Literatuurverlaag vu Frankryych. S Buech iber e Mann un e Frau vu Paris, wu uf eme polyneesische Atoll strande un iri geegesytige Antipathie bflääge, isch fir grooßi Dail vum Establishment im calvinistisch-prüüde Gämf e skandalesee Affront gsii. S giltet as Bypschel fir di e «beissende Satire auf die in ihrem moralistischen Korsett gefangene Genfer Gesellschaft».
Ändi 1917, e baar Moonet noch em Dood vu s Chenevières Vater im Alter vu 63 Joor, het s IKRK sy eerschte Friidesnobelbryys iiberchuu: Dr IKRK-Grinder Henry Dunant, wu wäg syre Privaatinsolwänz vum Mitgrinder Moynier an Rand druckt wooren isch, het die Uuszaichnig, wu zum eerschte Mool vergee wooren isch, anne 1901 perseenli kriegt. S isch dr ainzig Bryys, wu d Jury z Oslo im Chrieg vergee het. Dr Chenevière het as Co-Diräkter vu dr Entente-Abdailig au Aadail an dr Eerig ghaa.
Chuurz vor em Chriegsänd het dr Jaques-Dalcroze in no iim gnännte Inschtitut d Rhythmik-Show Les premiers souvenirs («Di eerschte Erinnerige») inszeniert, wu dr Chenevière d Täxt derfiir gschriibe ghaa het.
Zwische dr Wältchrieg
S Chenevières hän rund zwelf Joor in dr Villa gläbt un hän si zue me Zäntrum vu dr Weschtschwyzer wie au franzeesische Hoochkultuur gmacht. Reegelmääßigi Gescht in irem Salon sin d Literaate Gonzague de Reynold (1880–1970), Robert de Traz (1884–1951), Edmond Jaloux (1878–1949), Valery Larbaud (1881–1957), François Mauriac (1885–1970), Guy de Pourtalès (1881–1941) un Paul Valéry (1871–1945) un au d Kumpenischte Igor Strawinsky (1882–1971) un Jaques-Dalcroze gsii. Fir dr Rhythmik-Großmaischter het dr Jacques Chenevière 1922 wiider Liedtäxt gschriibe, desmool zue La fête de la jeunesse et de la joie («S Fescht vu dr Juuged un dr Fraid »).