cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dominique Strauss-Kahn
Feschtnahm in dr Verainigte Staate
Am 22. Augschte 2011 het d Staatsaawaltschaft s Gricht bätte, d Chlag geg dr Strauss-Kahn gheiezloo. Des het si mit dr Zwyfel an dr Glaubwirdigkait vum muetmaßlige Opfer begrindet. Am 23. Augschte het s Gricht entschide, d Aachlag gheiezloo.
Vorermittlige z Frankrych
Noch ere Strofaazaig dur d Autori Tristane Banon wäg em Vorwurf vu dr versuechte Vergwaltigung anne 2003 het d Staatsaawaltschaft z Frankrych am 8. Juli 2011 Vorermittlige geg dr Strauss-Kahn yyglaitet. Dr Strauss-Kahn het d Aaschuldigige zruckgwise un het d Banon wäge Verlyymdig aazaigt.
Imbros
Vorgschicht
I de letschte Iiszitt isch de Meerspiegel 120 Meeter tüüfer gsii as hütt und doozmoll isch Imbros mit de Insle Lemnos, Samothrake und Tenedos und o mittem Festland verbunde gsii. Doch het mer bis hütt kai mentschlichi Fünd us dere Zitt gmacht.
Um 6700 v.Chr. isch bim Hügel Zeytinlik i de Nööchi vom Dorf Uğurlu im Süüdweste vo de Insle s ersti Buuredorf entstande, wa de ältisti Noowiis vo Landwertschaft i de Ägäis isch. Die Sidlig hett bis i di früeni Bronzezitt bistande. I de zwoot Hälfti vom 7. Joortuusig sind do Waisse, Gerste und Erbsli aabaut woore, a Huustier sind vor alem Schööff und Gaisse ghaalte woore, aber o Chnöche vo Soi und Hünd sind gfunde wore. Debii hend die staizittliche Buure ono Hase und Hirsche gjagt. . Ahand vo de handgmachte Keraamik sind d Sidler us Anatoolie choo. Doozmool isch d Insle guet 12 Kilomeeter vom Festland ewegg gsii und de Meerspiegel isch öppe zwölf bis achtzee Meeter tüüfer glege as hütt.
Us de spoote Bronzezitt sind fast kai Fünd bikannt, nume bim Yenibademlı Höyük und bi Pirgoz isch mykenischi Keraamik gfunde wore. Umstritten isch, öb de Name vo de Insle indirekt innere mykeenische Uurchund öberliferet isch. E Täfeli i de Linear B-Schrift usem Palast vo Knossos uf Kreta zaigt nämmli de Manename i-mi-ri-jo (KN Db 1186, 14. Jh. v.Chr.), wa as Imrios „Imbrier“ düütet were cha. Da isch guet mögli, well nämmli im Palast vo Pylos Sklavine vo de Insle Lemnos gnennt wered, wo ja grad bi Imbros zue litt.
Antiiki
De Homer (8. Jh. v.Chr.) isch de erst, wo d Insle und d Stadt Imbros (Ímbrou ásty, Ἴμβρου ἄστυ, Ilias 14,281) nennt. Er hett tichtet, as zwösched de Insle Tenedos und de „felsige Imbros“ (Ímbros paipaloéssē Ἴμβρος παιπαλοέσση) i de Tüüffi vom Meer, de Meergott Poseidon sini Ross aabunde und gfüetteret heb (Ilias 13,32-38). Zwöschet Imbros und de Insle Samothrake degege sai d Grotte, wo d Thetis zäme mit anderne Meergöttine wegem Tood vom Achill truured hebid (Ilias 24,78). Di homerischi Apollohymne nennt Imbros e „guetbauti Stadt“ (pólis euktiménē, πόλις εὐκτιμένη).
Archäologisch isch bi Kaleköy / Kástro, wo de anzig guet Natuurhafe vo de Insle litt, spootgeometrischi und archaischi Keraamik (öppe 800 bis 500 v.Chr.) gfunde wore. Dozmool hend Etrusker uf de Insle glebt, wie antiiki Autoore gschrebe hend. Well uf de Insle Lemnos, wo 22 Kilometer süüdwestlich vo Imbros litt, meriri Inschrifte gfunde wore sind, wo imene etruskische Tielekt gschrebe wore sind, chamer dodevoo uusgoo, as die Agoobe stimid.
Ane 512 hett der persischi Feldherr Otanes d Insle Imbros und Lemnos eroberet. Churz noch 500 v.Chr. het denn de jöngeri Miltiades d Insle Imbros för Athen iignoo und ase e wichtigi Stazioo ufem Schwarzmeerhandel gsicheret. Of em Hügel Kaleköy / Kástro isch denn di atheenischi Kleruche-Stadt Imbros entstande. Di ältischti antiiki Inschrift vo de Insle stammt us de erst Hälfti vom 5. Joorhundert v.Chr. und isch im attische Tielekt vo Atheen gschribe wore. D Insle Imbros isch denn bis i di römischi Chaiserziit atheenisch blebe, abgsiie vo chliine Onderbrüch.
Imbros hett zom Attische Seebund ghört und Tribut zallt. Ane 428/7 v.Chr. hend d Imbrier a de Atheener ghulffe, de Uufstand i de Stadt Mytilene uf de Insle Lesbos z underdrugge und sie hend Atheen au im Chrieg gege Sparta und uf Sizilie ghulffe. Nöd sicher isch, öb Atheen Imbros noch de Niderlaag ane 404 v.Chr. im Peloponnesische Chrieg verloore gha het oder nöd. Jedefalls isch im Königsfrede vom Joor 387 v.Chr. bistimmt woore, as d Insle Imbros, Lemnos und Skyros wie früenner au, zo Atheen ghöre sölid. Ane 357 v.Chr. sind Imbros und Lemnos fo atheenische Finde plünderet woore. Zwai Joor spööter isch de atheenischi Staat bankrott ggange und de makedonischi König Philipp II. hett Imbros eroberet und gfangni Imbrier verschleppt. De makedonischi Feldherr Antigonos I. Monophthalmos hett d Insle denn ane 307 v.Chr. a de Atheener zrugggee. De makedonischi König Philipp V. hett Imbros wider bsetzt, si denn ane 196 v.Chr. a de Stadt Atheen zrugggee. Ane 86 v.Chr. isch Atheen röömisch wore, Imbros isch debii bi Atheen blebe, usser velicht zo de Zitt vom Chaiser Augustus (27 v.Chr. bis 14 n.Chr). Abem 4. Joorhundert n.Chr. hett Atheen d Insle verloore. Die isch denn offebaar zo de röömische Provinz Thracia choo.
Imbros hett i de ganze Antiiki aigni Münze us Bronze präägt, tailwiis mit de atheenische Mootiiv vo de Göttin Athena uf de Vordersitte und emene Chuuz uf de Hendersitte und mit de Legende ΙΜΒΡΙΩΝ (Imbriōn „vo de Imbrier“). Vom 4. bis zom 2. Joorhundert v.Chr. sind Münze präägt wore, wo uf de Vordersitte de Chopf vonnere Göttin miteme Chranz us Chornääri abbildet woren isch und uf de Hindersitte de phallischi Gott Orthannes. Zwoo Münze us de früene röömische Chaiserzitt zaiget uf de Vordersitte en Höigümper und uf de Hendersitte e Chranz mit de Legende ΑΘΕ för „Athener“ und unedraa ΙΝΒΡΙ för „Imbrier“. Denebet sind no verschidnigi Motiiv vorchoo, wie de Gott Apoll, wo uf de Kithara spillt oder zwoo Filzchappe mit Sternli dröber, wo vermuetli die „Groosse Götter“ symbolisiered.
Korsika
Korsika (Frz. Corse, sunsch én romanischi Sprooche meischt Corsica) esch e Insle im Mittelmeer.
Imbros
Antiiki
Di antiiki Stadt isch ofeme Högel baut wore, wo geg Noorde stail is Meer abfallt, geg Süüde aber flach i d Ebni abefüert. Si isch archäologisch nume oberflächlich undersuecht wore. D Stadtmuur isch zom Teil no erchennbar. Im Süüdweste vo de Stadtmuur isch di antiiki Nekropoole gsii. Die isch denn i de Spootantiiki öberbaut woore, womer d Stadt gege de Hafe hii vergröösseret hett. Antiiki Inschrifte vo de Stadt nenet e Theater und e Prytaneion. Vo dene sind hütt aber kai Reste me vorhande. Bim Stadtberg sind zwoo Buchte. D Kárdamos-Bucht (Κάρδαμος) im Ooste isch wege de Noordwind as Hafe nöd guet gaignet. D Bucht Á. Nikólaos im Weste isch mitere Moole gschützt wore, do sind au vili antiiki Reste gfunde wore ond ono zom Tail im Wasser erchennbar. I de Antiiki isch die Bucht gröösser gsii as hütt.
Korsika
Si wurd oft öi d´Insel vun d´ Scheenheit (l´Île de la Beauté) genennt. E Grund dodefir ésch de gebirij Làndschaft vun dr Insle mét ihre mediterran Ambiente, wo`s oft vun dr Küscht steil nuff geht én de Beri, wo mét`m heechsche, `m Monte Cinto (2.710 mNN), numme 24 km vun de Weschtküscht fàscht uff de Heh vun de ditschi Alpe kummt. Corsica liejt ém Süde vun dr Riviera knapp 100 km vor dr Küscht vun dr Toskana ze Italie. Em Süde ésch nit wit de Noochbersinsle Sardinie (öi ital.), wo Corsica veel kültürelli Vrbindunge mét het.
Imbros
Antiiki
Di atheenische Kleruche hend eri Familene, Sitte, Brüüch, Gsetz, Sprooch und Gotthaite uf d Insle broocht, wa ahand fo de gfundnige Objekt und Inschrifte ganz düttli werd und o i de späärlich Aagoobe öber d Insle bi antiike Autoore erchennbar isch. As di aalte iihaimische Imbrier aber nöd ali vertribe wore sind, zaigt sich a de iihaimische religiööse Brüüch und o do dra, as i antiike Inschrifte Persone git, wo sich „Imbrier“ gnennt hend, wered d Kleruche maistens di attischi Phyle aaggee hend, wo si her stamid. Die Imbrier hend o hööchi Ämter chöne bsetze.
Korsika
Korsika g´heert zitt´r 1768 züe Frànkrich. D´offiziell Amtssproch ésch (nàdiirli) Franzeesch, awwer de Insulan´r redde öi noch Korsisch, de tràditioniell Sproch vun d´r Insel wu vum Àlt-Toskanisch àbstammt. De Insle ésch én zwei Départemente untrteilt: de Haute-Corse (Kors. Corsica suprana, Départementszahl 2B) un de Corse-du-Sud (Kors. Corsica suttana - 2A).
Imbros
antiiki Religioo
D Vereerig vo de „Groosse Götter“ isch för di nordostägäische Insle Lemnos, Imbros und Samothrake typisch gsii. Epigraafisch sind die uf dene Insle „Groossi Götter“ (Megáloi Theoí, Μεγάλοι Θεοί) gnennt wore. Us literaarische Zügnis werd aber klaar, as si mit de Kabiire (Kábeiroi, Κάβειροι) identisch sind. So sind literarisch för d Insle Lemnos drai Kabiire bizügt, Söö vom Kamillos, wo selber e Soo vom Hephäst und vo de Kabeiro isch. Uf de Insle Samothrake sind vier Kabiire vereert woore, ann devoo isch de Kasmilos, wo mitem griechische Gott Hermes gliichgsetzt woren isch. Uf Imbros isch de „König“ Kasmilos (imbr. Κασμεῖλος) epigraphisch bizügt und e Biglaiter vo de „Groosse Götter“. S Hailigtum vo de Groosse Götter (Kabeirion) uf Imbros isch westlich vom Flughafe imene Bachtal bi Roxádo (τὸ Ῥοξάδο) gfunde wore, aber no nöd uusgrabe, so as nume wenig bikannt isch.
Korsika
Korsika ésch öi de erscht moderni Demokratie (Republik) én de Walt mét e Constitütion, de zweit korsisch V´rfassung vun 1755. Pasquale Paoli (öi frz. Pascal – de wichtigscht un modernscht vun de korsisch Nátional- un Selbschbstimmungshelde) definéert do drin des Selbschtb´stimmungracht vun de Volliker ("le droit des peuples à disposer d’eux-mêmes". Dr politisch Prozess ésch öi beinflusst wore vun England – mét e`m-e parlamentarischere Vrständnis vun dr Monarchi – un vum e ditsche Awentürer, wii vorher schun emol de Hoffnunge vun de Korse uff Einigkeit un Unàbhängikeit krischtàllisiirt un àls Künnij vun Korsika personifiziirt het. Dii Republik, wo ihri Unàbhängikeit - vun dr Stàdt Genua - àlso schun vor d´USA `rkleert het, ésch àwwr nit àlt wore. De Genuese hàn nooch hundrti Joohr vun Vrsueche, de Korse zue kolonisiire, gnue g´het un de Insel eifàch àn dr Kinni vun Frànkrich vrköift – wii-e pààr Johr speetr selbsch fr e neii – frànzeeschi - Republik sin`r Kopf vrloore het.
Imbros
antiiki Religioo
De Hermes werd noch de „Große Götter“ em hüüffigste i imbrische Inschrifte gnennt. Möglicherwiis het er e Hailigtum bim Chloster A. Dimítrios a de Nordchüste, underhalb vom Dorf Tepeköy / Agrídia ghaa. As er uf Imbros Imbramos (Ἴμβραμος) ghaisse heb, isch degege e wösseschaftlichi Feellaistig. Di anzigi Stell, wo de Name vorchunnt, sait düttli, ass Imbramos de Name vom Hermes bi de Karer sai:
De Kult vom phallische Gott Orthanes gelt grad i de äältere Forschig as typisch atheenisch. Aber de Gott isch z Atheen e föllig unwichtigi Gotthait gsii und chunnt i Komöödie vor, woner wenig schmaichelhaft dargstellt werd. Dodegege het de Orthannes (imbr. Όρθάννης) uf de Insle Imbros en aignigs Fest mitere öffetliche Prozessio ghaa. Er isch au uf imbrische Münze abbildet, as en ithyphallische Maa im Usfallschritt, wo voreme Roicheraltoor stoot und usere Schale libiert. I de hindere Hand hebt er en Ast geg abe. Dromm werd hütt agnoo, as de Kult ursprüngli imbrisch gsii sai. Noch de Bärbel Ruhl isches plausibler, ass e wichtige Kult vonnere Kleruchii uf Atheen cho isch, as as e Gott, wo z Atheen chuum vereert woren isch, uswäärts en ase wichtigi Role im öffetliche Kult ignoo heb. Dodeför sprecht au d Aagoob vom Herodot, wo schribt, as d Atheener as ersti Grieche de Hermes miteme uufrechte Gliid dargstellt hebid und ass si de Bruuch vo de Pelasger - dodemit maint er d Etrusker wo i de Nordägäis glebt hend - öbernoo hebid.
Mittelalter
Imbros isch nochem Undergang vom Röömische Riich bim Byzantinische Riich verblibe und het entweder zom Thema Ägäis oder Thema Thrakie ghört. Di antiiki Stadt bi Kaleköy / Kástro het de städtischi Charakter verloore. Ufem Gupf vom Stadthügel isch e byzantiinischi Festi baut wore, för d Öberwachig vom Hafe. Witteri Festige sind ufem Berg Araşya / Arassiá (Αρασιά) am Süüdend vo de Grooss Ebni entstande und zwoo im Süüde vo de Insle bi Eskikale / Paläókastro (Παλαιόκαστρον) und e chlinneri ufem Paläokastráki (Παλαιοκαστράκι). Ali drai Festige hend underenand Sichtkontakt ghaa. Literarischi und epigraphischi Zügnis gits fast kani us dere Zitt. Um 766 hend slawischi Piraate d Insle plünderet und gfangni Imbrier uf Bulgarie verschleppt. Im 10. Joorhundert isch Imbros e Verbannigsoort vo Byzanz gsii. Ane 1204 isch im vierte Chrützzuug Konstantinopel eroberet wore. Imbros isch denn zom Latiinische Chaiserrich choo, wo bis 1261 existiert hett. Deno isches wider zom Byzantinische Riich choo.
Korsika
Geographi
De Insel léijt weschtli vun dr nördlich italianisch Hàlbinsle un ésch umgebe ém Norde vum Ligurische Meer, ém Oschte un Süde vum Tyrrhenisch Meer un ém Weschte vum Weschtlich Mittelmeer. Bis zue`m frànzeesche Feschtlànd, ze Nice (Nizza) ésch`s 180 km wit (de Längi vun dr Insel), d´italianisch Küscht ésch drgeje numme 83 km entfernt (bi Livorno) (de Breit vun dr Insel), bis (zuer italianisch Insel) Sardinie ésch`s éwwr de Stross vun Bonifacio ém Süde sogar numme 12 km.
Imbros
Osmaanischi Zitt
Well d Imbrier d Osmaane im Chrieg gege Venedig understützt henn, het de Sultaan bistimmt, as si weniger Stüüre zale müend. Im Stüürbuech vom Joor 1519 wered zwoo Städt, Balyanbolu (Kástro) und İskinit (S-chinúdi), gnennt und zwai Dörfli, Ayatodori (Áyii Theódori) und Ayavirini. Ane 1534 isch d Insle zo de osmaanische Provinz Cezayir-i Bahr-ı Sefıd (Mittelmeerinsle) choo und em Gricht (kaza) Limni (Lemnos) understellt wore. D Insle het i dere Zitt e wertschaftliche Uufschwung erlebt und ane 1569 hets nebet de beede Städt scho sibe Dörfer ggee.
Korsika
Geographi
De Insel ragt stellewiis üss 2.500 m Tiefe ém Meer àls e imposant Gebirislàndschaft uff un geht driwwr öi wéddr so hoh bis zue de heechschte Gipfle. Ém Mt. Cinto-Massiv ésch dr heechscht: 2.706 m iwwr – àwwr numme 24 km vum Meer. Korsika ésch extem gebirig – ungfähr 86 % sin Berilànd un numme 14 % Küschtetiiflànd. Diss gibt dr Insel e durichschnittlich Heh vun 568 m (Sardinie: 344 m, Sizilie: 441 m). 50 Zweitöisichr ràge uff`m Insele én dr Himmel!
Korsika ésch entstànde, wii de Alpe, ém Tertiär. `S bsteht zue zwei Drittel üss`m-e kristalline Granitsockel, bsundrsch ém Weschte. De Oschte ésch zuem greeschte Tei üss Schiefer, wo sich üss Meeressedimente gebildt het, un üss Schwemmland.
Imbros
Noizitt
Im November 1912 het di griechischi Flotte Imbros eroberet. Dozmool hend uf de Insle 9357 orthodoxi Grieche glebt und 99 muslimischi Törgge. E Joor drufabe isch de Londoner Vertraag abgsegnet wore, ooni as de Staatus vo Imbros festglait woren isch. Im Erste Weltchrieg hend ane 1915 di Allierte d Insle bsetzt. Die isch denn e wichtigi Baasis gsi för d Invasion uf di osmaanischi Halbinsle Gelibolu (1915–1916), wo aber imene Desaster för di Allierte gendet hett. Dozmool hend d Engländer e Fluugpiste i de Grooss Ebni baut und d Franzoose hend de Hafe vo Á. Nikólaos uusbaut. I de Bucht vo Kefaloz isch en allierti Flotte glege und i de Ebni bi dere Bucht sind allierti Soldaate i Zeltlaager stationiert woore.
Im Vertrag vo Sèvres vom Augste 1920 isch Imbros zo de griechische Provinz Ostthrakie gschlage wore. E Joor drufabe aber isch Imbros im Vertraag vo Losann a de noigründete Republik Törggai zuegsproche wore. De Vertrag het greglet, ass di iihaimische Grieche uf de Insle bliibe dööred und d Insle en autonooms Piet vo de Törggai were söll mittere aigne Verwaaltig und Polizai. Im September 1923 het s griechische Militäär d Insle verloo. Törgge hend mittem Gsetz 1151 vom Joor 1927 d Verwaaltig vo de Insle noi greglet, wobi d Grieche e paar Recht verloore hend. So isch im Artiggel 14 bistimmt wore, as ali griechische Schuele uf de Insle zuetue müend. Nochdem ane 1930 e Fründschaftsvertraag zwöschet de Törggai und Griecheland gschlosse woren isch, het sich d Situation vo die Grieche uf Imbros wider verbesseret. Ane 1936 isch im Vertraag vo Montreux entschide wore, as d Törggai di volli Souverenität öber d Dardanelle und d beede Insle Imbros und Tenedos öberchoo söll. Drufabe het di törggischi Mariine e Baasis uf de doozmool entmilitarisierte Insle iigrichtet. 1939 isch Imbros as Militäärzoone erster Chlass erchlärt wore und de Bsuech vo de Insle isch ab den numeno miteme Sundervisum mögli gsii. 1946 sind di erste törggischi Sidler uf d Insle cho. Ane 1952 isch de Artiggel 14 vom Gsetz 1151 uufghobe wore und die griechische Schuele hend wider döre onderrichte.
Korsika
Geographi
De heechst Beri vun d´Insel:
`S Gebiri wurd uff siner ganz Längi dur de GR 20 erschlosse, wo als de schwiirigscht Wanderwäj vun Frànkrich gilt. Pittoresk sin öi de schroff Felsspitze vun d´ Aiguilles de Bavella, wo m´r oft öi als de korsisch Dolomite b´zeichnet.
Gschicht
Frànkrich – noch e Monarchie – kreijt àww´r 1768 dur de V´rtraa vun Versailles vun Genua`s Racht eww´r Corsica - wo indignéert Frànkrich de Kriej erklärt. 1769 wurd Paoli mét sini Truppe én Ponte Novu g´schlaaje un geht én´s Exil. Noch làng geje de Krieje (Napoleon) eww´r d´Insel bis 1789 d´Assemblée Nationale Korsika offiziell zü´-me Teil vum Empire français, vum Kaiserreich vun Napoleon erklärt. Im Zweite Wältchrieg isch d Insle vo Italie bsetzt worde, isch aber 1945 wieder zu Frankriich cho.
Museeä
Dr Kardinal Joseph Fesch, wo von ere Basler Familie abstammt, het z Ajaccio e Kunstmuseum gründet, s Musée Fesch.
Sproch
1805 wurd Korsika mét`m "Décret de surséance", wo de B´nutzung vum Frànzeesch f´r d`Actes publics uff Corsica uffschiebt, noch àls e italienischsprochig Region b´hàndelt ("région de langue italienne") bis 1858, wo Frànzeesch andli langue officielle wurd, un Italienisch, bis do offizielli Sproch un mét d´r lokal Mundàrt, Korsisch, fàscht iww´rall v´rbreitet, "abg´schafft" wurd ("nullité de tout acte rédigé en italien").
Imbros
Noizitt
Ane 1964 isch wege de Eraignis uf Zypere de Fründschaftsvertraag zwöschet de Törggai und Griecheland uufghobe wore. De Artiggel 14 vom Gsetz 1151 isch wider gültig wore und s isch verbotte wore öberhopt uf Griechisch z underrichte. S Gsetz 1062 het dodezue gfüert, as Grundbsitz vo Minderhaite as törggische Militäär hett chöne öbergee were. Wege demm hend vill Grieche us Glikí doozmool ere Bode verloore. 1965 isch im Süüdweste vo Imbros en „offnigs Landwertschaftsgfängnis“ iigrichtet wore. Di ganzi fruchtbaari Ebni im Süüdweste isch entaignet woore und im Gfängnis öbergee wore. Da het dezue gfüert as vill Buure us S-chinúdi nöme hend chöne eres Land bewertschafte. 1966 sind Felder und Ägger i de Groos Ebni entaignet wore und a de noi gründete Staatsfarm öbergee wore. Im Joor drufabe sind fili griechischi Chile vandalisiert wore und d Chile vo Kástro isch gäär aazündet wore. Am 29. Juni 1970 sind de Name vo de Insle und di griechische Ortsnäme dör noji törggischi Näme ersetzt wore. All da het dodezue gfüert, as fill Grieche d Insle verloo hend, so as numeno halbsöfel Grieche uf Imbros glebt hend, nämmli vo 5487 Grieche ane 1960 uf 2571 ane 1975, wobi d Aazaal vo de Törgge i dere Zitt vo 289 uf 4040 Persoone aagwachsen isch. Ane 1984 hend numeno 472 Grieche uf Imbros glebt nebet 7138 Törgge. Di noje törggische Sidler hend 1974 s Dorf Şahinkaya gründet und 1984 sind Yenibademli und Uğurlu ggründet wore. Ane 1991 isch s „offnig Gfängnis“ gschlosse wore.
Ane 1992 isch de Staatus as Militäärzoone uufghobe wore und e Joor drufabe isch s Sondervisum för d Insle abschafft wore. Bald sind o die erste Turiste uf d Insle cho, wa för e wertschaftlichi Verbesserig gfüert het. Noch 2000 hend sich d Spanige zwöschet de Törggai und Griecheland afange uuflööse und d Situation vo de wenige Grieche uf Imbros het sich afange bessere. I de Resolutio 1625 vom Joor 2008 het de Europaroot festglait, wa för Schritt as d Törggai undernee mue, demits a de Grieche uf de Insle wider besser gääng und s isch verlangt wore, as aagrichteti Schäde am griechische Eerb vo de Insle zruggmacht were müend. Druf abe hend uusgwandreti Grieche afange eri alte Hüser z renoviere. Ane 2011 het de griechischi Usseminister Stavros Lambrinidis d Insle bsuecht. Ane 2012 isch z Ájii Theódori di erst griechischi Grundschuel sitt 1964 uuftue wore.
Bildig
Uf Imbros gitses drai törggischi Volkschuele mit öber 800 Schüeller i de Understuufe und 600 uf de Mittelstuuffe und öber 100 Lehrchräft. Dezue gits no drai Gymnasie und e Bruefshochschuel. S het e groossi Bibliotheegg mit öber elf Tuusig Büecher. D Alphabetisierig litt bi 95 Prozent.
Im Settember 2013 isch di griechischi Grundschuel vo Áyii Theódori mit drai Schüeller noi eröffnet wore. Die Schuel isch ane 1951 ggründet wore und 1964 vo de törggische Bhörde gschlosse wore. S Schuelhuus isch drufabe baufällig wore. Me het da denn wider restauriert. 2015 isch denn z Agrídia s erst griechische Gymnasium und Lyzeum sitt 1964 uuftue woore.
Badener Artikel
D Badener Artikel vom 27. Jänner 1834 si d Beschlüss vo de liberale Kantön vi dr Schwiiz gsi, wo as Inhalt e wiitgehendi staatligi Ufsicht vo dr römisch-katholische Chille gha het. D Beschlüss hai in konservative katholische Kreis heftige Widerstand verursacht. Si si noch em Ort Bade im Kanton Aargau benennt, wo si beschlosse worde si.
Die liberali Regierig vom Kanton Luzärn het Ändi Dezämber 1833 zun ere Konferänz uf Bade iiglade, zum s Verheltnis zwüsche Chille und Staat neu z regle. Alli die Kantön si iiglade gsi, wo zum Gebiet vo de Bistümer Basel, Sanggalle und Chur ghört hai. Uf Bade si Delegierti vo Bärn, Luzärn, Sanggalle, Solodurn, Basel-Landschaft, Aargau und Thurgau cho. Züri, Zug und Graubünde hai keini Verdrätter gschickt. D Konferänz isch vom 20. bis 27. Jänner 1834 gange und am letzte Konferänzdag het me sich uf e Text vo dr offizielle Bekanntmachig geinigt.
Zerst isch e Bitt an dr Heilig Stuehl gange, s Bistum Basel zum Erzbistum z erhebe. Die übrige 14 Beschlüss hai die eigetlige Badener Artikel bildet: e grösseri Unabhängigkeit vo de Geistlige vom Papst isch gforderet worde, staatligi Kontrolle über d Chille, Priesterseminar und Orde, d Bestüürig vo de Chlöster, d Zuelassig vo konfessionell gmischte Hürote und e Beschränkig vo de arbetsfreie kirchlige Fiirdig.
D Badener Artikel si nume in de liberale Kantön Aargau, Basel-Landschaft, Bärn, Luzärn, Sanggalle, Thurgau und Züri implementiert worde. Priester, wo sich de Artikel widersetzt hai und kei Dreuschwur uf d Regierig hai welle leiste, si inhaftiert worde, hai hochi Gäldbuesse müesse zahle oder hai ihr Amt verlore.
D Badener Artikel si vo de konservative katholische Kreis heftig kritisiert worde und dr Papst Gregor XVI. het se am 17. Mai 1835 mit dr Enzyklika Commissum divinitus scharf verurdeilt. In sälle katholische Kantön, wo vo konservative Chreft beherrscht worde si, hai sich „Verteidigungsverein“ bildet. Au Frankriich und Östriich hai verlangt, ass d Artikel zruggnoo wurde. Dr Konflikt het sich 1841 verscherft, wo d Aargauer Regierig alli Chlöster ufghobe het. Vo do us isch dr Wäg zum Sonderbundschrieg im Johr 1847 churz gsi.
Brise
Briise sait me ame mittelstarche Wind, wo uf de Bofor-Skale 2 bis 5 Bft erraicht. Die Stärchi vom Luft wird im Normalfall no als aagneem empfunde und richtet kei Schäde a. D Bezaichnig Briise brucht me vorallem för Luftströöm, wo dur Konwekzion, also Wärmeströömig, entstönd. Wänn zum Bispiil d Luft öberem Land a de Küste sich erwärmt, uufstigt und demit chüeli Meeresluft noche zücht.
Baloise Session
D Baloise Session (bis 2012 under em Naame AVO Session Basel) isch en Indoor-Muusig-Festiwal in dr Schwiz, wo an em nazionali und internazionali Stars in ere Klubdisch-Atmosfääre ufdräte. S Festiwal het en internazionali Usstraalig und findet jedes Joor im Oktober/Novämber z Baasel statt.
Bsundrigs an däm Muusigewänt isch, ass s Publikum nooch zu de Star isch und ass an jedem Konzärtoobe zwäi oder drei Künstler ufdräte, wo im ene spezifische Bezug zuenander stöön und so de Gest e musikalischi Gschicht verzele. De Bsuecher wird eso e thematische Oobe presentiert mit Künstler, wo en äänlige stilistische, gschichtlige oder geografische Hindergrund oder öbbis anders gmäinsam häi.
Dir Veraastalter bezäichnet d Muusigklub-Atmosfääre mit Cherzeliecht, die zum Däil spezielle Brogrammkombinazione und die groosse Nääme im chliine Raame als s Markezäiche vo dr Baloise Session. D Gsamtuslastig lit sit Joor bi 95 bis 100 %.
D Gründig
D Baloise Session us dr Rheinknie Session entstande, wo im Herbst 1985 vom Enrico Bonometti, Matthias Müller und Stephan Werthmüller gründet worde isch. Die ersti Usgoob vom Festiwal im Mai 1986 het mit fümf usverchaufte Konzärt mit Künstler wie em Oscar Peterson, Albert Collins und Koko Taylor aagfange. Im Joor druf si under anderem dr Fats Domino und dr Buddy Guy ufdräte.
Die regionali Etablierig
Wo dr Miles Davis 1988 verpflichdet worde isch, isch das zum e Wäägwiiser und Mäilestäi worde. Vo denn isch dr Muusig-Ewänt stilistisch uf Bluus, Dschääs und Gospel usgrichdet gsi und zum erste Mol au usserhalb vo dr Nordwestschwiz zur Kenntnis gno worde. Musiker wie dr Dizzy Gillespie, dr Michel Petrucciani und dr Herbie Hancock si z Baasel ufdräte und dr Claude Nobs vom Montreux Jazz Festival isch Mitgliid im Patronatskomitee vom Festiwal worde.
Dr Schritt zum nazionale Festiwal
Im Joor 1995 het sich s Festiwalmanidschmänt entschlosse, dr Ewänt inhaltlig und optisch nöi z posizioniere. S Imidsch isch jünger worde, die stilistischi Usrichdig dur World Music, Soul und Funk erwiiteret worde und mee internazionali Künstler si verpflichdet worde.
In de Joor druf si am Festiwal Künstler wie dr Bob Geldof (1998), Ray Charles (1999), James Brown (2000), Chris de Burgh (2001), Paolo Conte (2002), Deep Purple (2003), Lionel Richie (2004), Simply Red (2005), Elton John (2006), P!nk (2006) Joe Cocker (2007), Amy Macdonald (2008), Grace Jones (2009), Tom Jones (2009), Jamiroquai (2010), Mary J. Blige (2010), Laura Pausini (2011), Hurts (2011), Liza Minnelli (2011), Paul Anka (2011), Dionne Warwick (2012), Alice Cooper (2012), Rod Stewart (2012), Eric Clapton (2013), Gloria Estefan (2013), Lisa Stansfield (2014), Iggy Pop (2015), Toto (2015), Norah Jones (2016), Chris Rea (2017), Alicia Keys (2017), Ms. Lauryn Hill (2018) und John Legend (2018) z Gast gsi.
Joscha Kiefer
Dr Joscha Kiefer (* 8. Dezämber 1982 z Mille) isch e dytsche Schauspiler.
Baloise Session
Im Färnsee und Radio
D Session Basel AG nimmt alli Konzärt integral uf und veröffentligt sä uf dr ganze Wält in über 140 Länder uf alle 5 Kontinänt. Eso cha mä s Baasler Muusigfestiwal au in Länder wie Japan, Argentinie oder China gsee. Bsundrigi Brogramm-Häiläights wärde vo dr Öirowision oder ARTE läiw überdräit.
Joscha Kiefer
Biografie
Dr Kiefer isch mit Alemannisch as Muetersproch ufgwagse. Vu 2003 bis 2006 het er e Uusbildig an dr Internationale Schauspilakademy CreArte z Stuegert absolviert. Vum 26. November 2007 bis zum 13. Oktober 2009 het er in dr ARD-Voroobeserie Verbotene Liebe d Roll vum Sebastian Graf von Lahnstein gspiilt, wu dernoi vumn Sebastian Schlemmer ibernuu woren isch. Derzue het mer en unter anderem in erfolgryche Serie wie Um Himmels Willen un Hubert und Staller an dr Syte vum Christian Tramitz chenne sää. Ändi 2012 het er unter dr Reschy vum Marcus Grüsser dr Churzfilm Lonesome Hans drillt. In dr ZDF-Serie SOKO München het er as Kriminalkommissar Dominik Morgenstern aini vu dr Hauptrolle gspiilt. Syt Oktober 2021 spiilt dr Kiefer im ZDF-Krimiformat Breisgau näb dr Katharina Nesytowa d Hauptroll vum Ermittler Dennis Danzeisen.
Baloise Session
Im Färnsee und Radio
Verschidnigi Konzärt wärde uf Radio SRF 1 und SRF 3 gsändet. Es git au e baar Konzärt wo mä uf DVD cha chaufe.
Joscha Kiefer
Biografie
Syter 2008 isch er mit dr dytsche Popsängeri un Fernsehdarstellerin Kristina Dörfer liiert. Anne 2010 isch iri Doochter uf d Wält chuu. Im Dezämber 2012 hän dr Kiefer un d Dörfer ghyrote un hän syter 2013 e zwooti Doochter. Dr Kiefer läbt mit syre Familie z Brysach.
Uuszaichnige
Mexico International Film Festival
Goldener Bund
Dr Goldigi Bund vom 5. Oktober 1586 isch e konfessionells Bündnis vo dr siibe katholische Ort vo dr Alten Eidgenosseschaft gsi: Luzärn, Uri, Schwyz, Underwalde, Zug, Freiburg und Soledurn. Si Name het er vo de goldige Afangsbuechstabe vom Vertrag. D Bündnispartner hai sich versproche, bim alte Glaube z bliibe, und hai sich gegesiitigi Hilf bi Gfohr versproche. Si hai sich au verpflichtet, e möglige Abfall vom ene Vertragspartner vom katholische Glaube z verhindere. Churz druf hai die katholischen Ort am 12. Mai 1587 au no en Allianz mit Spanie gschlosse.
Dr Bund het d Vormachtstellig in dr Eidgenosseschaft vo de katholischen Ort, wo si militärisch 1531 im Zweite Kappelerchrieg erkämpft hai, undermuurt.
Noch dr Ufnahm vo Appezäll Innerrhode und em katholische Deil vo Glarus in dr Goldig Bund isch dr Carlo Borromeo, wo as päpstlige Visitator vo dr Schwiiz dört d Gegereformation agfüehrt het, zum Patron vom Bund erklärt und dr Bund au dr Borromäisch Bund gnennt worde.
Ziu
De Zîo oder Tyr isch en germanische Gott gsii. Me waiss aber nöd sicher, öb er e Chriegsgott, Stammesgott oder Rechtsgott gsii isch.
Westgermane
Im Althochdütsche isch de Gott nöd gnennt, mer kenet nu de Name vo de ᛠ-Rune: ziu, e Variation vo de alte ᛏ-Rune. Aber au e Manename isch bekannt: Ziolf, da haisst „Zîo-Wolf“. Denn isch de Name no im Wuchetag Ziischtig enthalte, altalem. ciestag.
För die alte Sachse isch de Gott nöd bizügt und d Form *Tiu isch nume die erschlossni Form. Sisch aber mögli, ass de Gott bi de Sachse underem Name Irmin und Saxnot verehrt worden isch.
Cyuuari und Ciesburg
Vill diskutiert werd öber e Glosse, wo sich i de gliiche Handschrift findet wie s Wessobrunner Gebet. Die Glosse lutet "Cyuuari – Suuapa". Da werd gern mit „Zîo-Verehrer“ öbersetzt, isch aber sprochlich falsch. Germanischi Volksnäme wo uf -wari endet, enthalte im erste Tail e Flussname (Amsivarii, Chasuarii) oder e Landesname (Chattuarii, Baiuvarii) und bedütet „Bewohner“. Drum werd agnoo, dass Cyuuari e Verstümelig vo *Raetivarii isch, also „Bewohner vo Rätie“. D Hauptstadt vo dere römische Provinz isch Augsburg gsi. I de Notitia Galliarum haissts zu dere Stadt Civitas Augustensis id es Ciesburg („Stadt Augsburg, da isch Ciesburg“). Da chönnt nu tatsächlich e Hiwys si, dass de Gott Zîo i dere Stadt e gwüssi Bedütig ghaa het.
England
Vo de Angelsachse sind nume grad e paar Glosse bekannt, wo de Gott Tíw oder Tíg mitem römische Gott Mars glichsetzet.
Nordgermane
I de Edda isch de Týr de Soo vom Riis Hymir und dem sinere namelose Frau. Er isch zimli muetig gsii, und wo d Aase Schiss vorem Fenriswolf öbercho hend, wel de nüme het wöle ufhöre wachse, hend s afange öberlege, wiesen fessle chöntet. Da ischne zwor glunge, aber debi het de Týr sini recht Hand verlore. Im Endzitkampf (Ragnarök) kömpfet de Týr und de Wolf Garmr mitenand und die baide tötet sich gegesitig.
Wind
Wind (vom althochdütsche wint «de Wehendi») isch e underschidlich starchi Bewegig vo de Luft innere Atmosfäre.
Entstehig
Wind entstoht bi underschidlichem Luftdruck. Es flüssed solang Luftmasse vome Hochdruckgebiet ine Tüüfdruckzoone bis de Luftdruck uusgliche isch.
Windgschwindigkait und Windstärchi
D Gschwindigkait vom Wind wird mit verschidne Maass aagee; Meter pro Sekund (m/s), Kilometer pro Stund (km/h) oder i de Schifffahrt au i Knoote (1 kt = 1,852 km/h). För d Windstärchi gilt d Skala vom Bofor (Beaufort Bft). En Wind zwüschet 2 und 5 Bft wird als Brise bezaichnet. Windstärchene zwüschet 6 und 8 Bft wird als Wind mit de Abstufige starke, stiife und stürmische Wind bezaichnet. Bi Windstärkene ab 9 Bft ret ma vomene Sturm. Ame Wind mit de Windstärki 12 sait me Orkan. E starki aber churzi Luftbewegig isch e Böe.
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen
St. Sebastian isch e römisch-katholischi Chile z Wettige i de Schwiiz. D Chile stoot im alte Dorfteil un isch im 1895i bauet worde.
Wind
Windnäme
Je noch Land, Region oder Ort, händ d Lüüt em Wind underschidlichi Näme gee. Bekannti Wind sind; de Mistral z Südfrankrich, de Bora a de östliche Adriaküste, de Passat i Tropische Meeresgebiet und so witer. Underschidlichi Windrichtige oder Windstärchine sind au en Grund för en Name vome bestimmte Wind. So gits am Gempfersee vill Windnäme: la bise noire (N); la bise (NO); le séchard (NO, O); le vaudaire (O, SO; usem Walis); le bornan (S); la maurabia, le vent (SW); le vent blanc (W); le joran (NW, vom Jura); le rebat (e Loft wo vo de Seemitti ufs Land goot); les brises nocturnes (nächtlichi Löft, wo vom Land uf de See gönd und lokal ganz verschidnigi Näme hend). Le joran isch entlang vom ganze Jura bikannt.
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen
De Vorgängerbau
Di erscht Erwähni vo ere Dorfchile z Wettige isch us em Johr 1259. De gnaui Standort vo dere Chile isch ned bekannt. Erscht sit em 1504i weiss me, wo d Chile gsi isch, nördlich vom alte Schulhus bim Fridhof. Sell Chile isch im 1894 abbroche worde. Vom Bau vo dere Chile un vo de Usstattig weiss me hüt numme no wenig. Si het uf jede Fall en ältere Vorgängerbau gha, isch öpper 30 Meter lang, fascht 10 Meter breit u 6 ½ Meter höch gsi. In de Chile hei öpper 300 chönne sitze. De Turm vo dere Chile het en Grundriss vo füfehalb uf füfehalb Meter gha un isch 25 und e halbe Meter höch gsi. I dem Turm het’s drei Glocke gha. Eini vo dene Glocke isch vermuetlich us de vorherige Chile gsi. Di beide andere si in de Johr 1522 un 1589 gosse worde. Di Chile het me im 1765i für 2200 Gulde renoviirt, en Empore iibauet un d Bestulig erneueret. Im 1852i het me di Chile gschätzt un isch, zämme mim Chileturm, uf en Wärt vo 5400 Franke cho. Me cha a dere Zahl gseh, wi schlecht di Chile zwäg isch gsi; un im 1894i het me si abgrisse.
Symbolismus
Symbolismus stoot für:
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen
D Baufase
Um de Bau vo de Chile het’s vil Strit gäh. En Steibrecher wird doderzu met de Wort zitiirt: "Man hat eine Kirche bauen wollen, jetzt macht man daraus ein Zankhaus." En Stritpunkt isch d Frog gsi, ob d Sakrischtei un de Hochaltar zur Chile ghöred, oder ned. De Schtaat het nämlich numme de Chilebau subventioniirt. Erscht wo me es eifachers Projekt vorgläit het, het de Regiirigsrat zugschtimmt. Strit het’s au um d Qualität vo de Stei gäh. De Architekt isch nämlich mit em Material ned immer zfride gsi.
Wind
Windnäme
Im alemannische Sprochruum gits Regione wo me eme bestimmte Wind au Luft oder Loft sait. D Luft (f), wo me dor d Nase iischnuufet, isch nöd de Luft (m), wo dors Tal bloost. Do e paar alemannischi Bispil vo underschidliche Bezaichnige för Wind und Lüft.
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen
S Chilegebäud
De hütig Bau isch ane 1895 nordweschtlich vo de bisherige Chile bauet worde. De Chor, wo a di dreischiffig Süülebasilika duet aaschliise, isch als Polygonchor gschtaltet. Bauet worde isch di Chile vom Badener Architekte Karl Moser.
D Glocke
Im Chileturm si füf Glocke. Si sin uf die füf Tön gstimt:
Römisch-katholische Kirche
Di römisch-katolischi Chile (v. griech. καθολικός, katholikos: allgemein, allumfassend), isch di gröschti chrischtlich Chile und gseht sich sälber in de direkte Nochfolg vom Aposchtel Petrus. Zu dere Chile ghöre 23 Teilchilene mit jewils eigenem Ritus, wo sich aber alli de Jurisdiktion vom Papscht z Rom düent unterschtelle. Di gröschte Teilchilene sind di latinische Chile, wo in oiserne Breite gwöhnlich römisch-katolisch oder numme katolisch gnennt wird, und di katholische Oschtchilene. Bsunderi Kennzeiche vo de römisch-katolische Chile sind s Papschttum, mit em Jurischdikationsprimat und de Unfehlbarkeit und di sibe Sakrament, wo aber au vo andere Chilene glehrt wird.
Hahambaşı
Chachambaschi, türkisch Hahambaşı (, vo hakham, hebräisch für wiis und baschi, türkisch für Chopf) isch dr türkisch Ditel vom Grooss- oder Oberrabbiner in dr Türkei, wo dr religiöös Füerer vo de rund 17'600 Juude im Land isch. Dr Oberrabbiner het si Sitz z Istanbul. Wäge dr Gschicht vom Osmanische Riich gältet d Instituzioon as äini vo de wichdigste vo iirer Art uf dr ganze Wält.
Römisch-katholische Kirche
Gründig
Nach em Verschtändnis vo de römisch-katolische Chile, isch si vo Jesus Chrischtus sälber gründt worde. Bsunders s Wort vo Jesus an de Petrus, wo er sait, de Petrus sigi de Fäls, uf den Jesus wot sini Chile baue, wird so verschtande.
Hahambaşı
Gschicht
D Instituzioon vom Chachambaschi isch um 1835 entstande, wo dr Rabbi vo Istanbul Abraham Levi Pascha vo de osmanische Behörde zum erste Oberrabbiner vom Osmanische Riich iigsetzt worde isch. Das Amt isch nöötig worde, wo s Millet-System, wo zur Kontrolle vo religiööse Minderhäite erschaffe worde isch, au uf die jüüdischi Gmäinschaft usgwitet worde isch. Dr Chachambaschi het en äänligi Stellig wie dr griechisch und armenisch Patriarch ghaa und d Verwaltig vo dr jüüdische Minderhäit im Land isch dere vo de christlige Minderhäite aabasst worde. D Reform isch uf e Druck vo Groossbritannie gmacht worde, wo s Osmanische Riich drzue drängt het, d Juude z emanzipiere. Dr Chachambaschi het d Autoritäät über drei Beriich vom jüüdische Lääbe ghaa: Religioon und Rächtsprächig,  d Representazioon vo dr Obrigkäit und dr Iizug vo de Stüüre, und d Erlaubnis d Thora z lääse, was em Rächt entsproche het, Sünagooge iizrichde.
Römisch-katholische Kirche
Verbreitig
Im Prinzip gits Katholike uf de ganze Wält. Bsunders verträte sind si:
Wältwit gits öppe 1,13 Milliarde römisch-katholischi Chrischte, wo 17,2 Prozent. vo de Wältbevölkerig usmacht. Im 2006i het d Chile 4'898 Bischöf und 407'262 Ordens- und Diözesanpriester gha.
Leuthari I.
De Leuthari (gr. Λεύθαρις, Leútharis; lat. Leutharius; † 554) isch en alamannische Herzog un de Brüeder vom Butilin gsi.
Uf Bitte vo de Ostgote wo im Chrieg mitem byzantinische Feldherr Narses glege sind, isch anne 553 e alemannisch-fränkisches Heer gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald uf Italie marschiert under de Füerig vo de Brüedere Butilin und Leuthari.
Da Heer, ageblich 75000 Chrieger, isch dur ganz Italie bis a d Meerengi vo Messina zoge und het debi vill Büüti gmacht. S Heer het sich den tailt. De Butilin isch z Süditalie blibe um d Gote witer z understütze. De Leuthari und sini Lüt hend sich degege uf de Haiweg gmacht. Si sind underwegs vomene byzantinische Heer agriffe worde und hend iri Büüti verlore. Im End isch i de Nöchi vom Gardasee e Süüch uusbroche und de Leuthari und sini Mane sind all ade Chranket gstorbe.
Pouldergat
Pouldergat (bretonisch Pouldregad) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Pouldergat isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1118 as Plodergat (1118 Plebs Sancti Ergadi, 1118 Plebis sancti Ergardi, Plodergat, 1255 Ploetergat, 1255 Ploetergat, 1309 Ploedergat, 1330 Ploedergat).
Verwaltig
vu Pouldergat isch. Pouldergat ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Pouldergat ghert zem Bretonisch.
Butilin
De Butilin (lat. Buccellenus; alem. *Butilîn; † 554) isch en alemannische Herzog i de Diözese Avenches gsi und de Nofolger vom Lantachar. Sin Brüeder isch de Leuthari gsi.
Anne 539 isch de Merowingerkönig Theudebert I. mit eme burgundisch-fränkische Heer in Italie igfale und het, nochdem er dringet hai het müese, di fränkische Herzög Butilin, Mumolen und Aming zrugglo.
Wo d Gote im Chrieg gege de Narses, wo im Uuftrag vo Byzanz Italie zruggeroberet het, i starchi Bedrängnis cho sind, isch ane 553 uf Bitte vo de Gote e fränkisch-alemannischi Hilfsarmee under de Füerig vom Butilin und sim Brüeder Leuthari uf Italie marschiert, gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald. Da Heer mit ageblich 75'000 Chrieger isch dur ganz Italie zoge bis uf Apulie und Kalabrie.
Denn het sich da Heer tailt und de Leuthari het sich uf de Haiweg gmacht, doch isch de Tail an ere Süüch zum Opfer gfale. De Butilin isch z Süditalie blibe und het d Gote, won em ageblich d Krone versproche hend, im Chrieg understützt. Er isch den im Herbst 554 bi Capua am Fluss Casilinus mit sim ganze Heer in ere Schlacht gege de Narses umchoo.
Kloster Murbach
S Chlooschter Müerbe isch eis vo de grosse alemannische Chlööschter vom Middelalter gsi. Es lyt im südlechen Elsass i dr Gmeind Müerbe im ene Taal vo de Vogeese.
Gschicht
Dr heilig Pirmin, wo churz vorhär wyter oben am Rhy s Chlooschter Rychenau ufbout het, isch uf Gheiss vom elsässische Graf Eberhard anne 727 is Elsass das nöie Chlooschter cho gründe. Er het em dr latynisch Name Vivarium Peregrinorum gää; das heisst uf Düütsch «Stett für d Pilger». Dr Name glycht däm vom alte Chlooschter Vivarium, wo dr Apt Cassiodor z Süditalie gründet het. Dr Pirmin het im Konvänt d Regle vom heilige Benedikt ygfüert. Dr Schutzpatron vo Müerbe isch dr heilig Leodegar gsi. D Chlooschterchile isch 727 vom Bischof Widegern vo Stroossburg ygweit worde, wil Müerbe i däm sim Bischtum glägen isch.
S Chlooschter het scho dank sim Gründer, em Graf Eberhard, und eme Privileeg vom Stroosburger Bischof e sälpständegi Stellig gha. Es isch niemerem Rächeschaft schuldig gsi ussert em Papscht und em Kaiser – und statt däm sider anne 1680 em französische König, und d Mönch händ törfen iren Apt sälber wääle. Müerbe isch i dr Afangszyt für d Herrscher e wichtigen Oort gsi; so het sech dr Karl dr Grooss anne 782 sälber sümbolisch zu däm sim wältlechen Apt und Schutzherr gmacht. Vil spöter sind d Habsburger dank dr Chlooschtervogtei vo Müerbe zun ere guete Stellig im Elsass und i dr Schwiiz cho.
Anne 1178 het Müerbe dr Ort Luzärn am Vierwaldstettersee gründet.
Saint-Philibert (Morbihan)
Saint-Philibert (bretonisch Sant-Filiberzh) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Philibert lyt am Atlantik, 19 km vu Vannes un 33 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 26 m iber Normalnull.
Gschicht
Saint-Philibert isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1695 as Lophilibert (1830: Saint Philibert).
Verwaltig
vu Saint-Philibert isch. Saint-Philibert ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Philibert ghert zum Bretonisch.
Aboncourt-sur-Seille
Aboncourt-sur-Seille (ditsch 1915-18 un 1940-44 Abenhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Aboncourt-sur-Seille lijt ìm Saulnois, 20 Kilometer nordeschtlich vun Nancy un 30 Kilometer sìdlich vun Metz àn dr Seille, me Nawefluss vun dr Mosel, uf re Heche zwìsche 195 un 290 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Manhoué, Jallaucourt, Grémecey, Bioncourt, Bey-sur-Seille un Lanfroicourt.
Gschìcht
Aboncourt-sur-Seille ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 822 àls Aboni curtis (1106 Abbonis curtis, 1370 Aboncort).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Aboncourt-sur-Seille ìsch. Aboncourt-sur-Seille ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Aboncourt-sur-Seille ghert zem Lorrain.
Heinrich Gretler
Dr Heinrich Gretler (* 1. Okdober 1897 z Zirich-Hottingen, wo-nr am 30. Sebdember 1977 au gschdôrba ischt) ischt a Schweizer Schauschbiiler gwäa, wo et bloß en seim Hoimetland bekannt wôrra ischt. Neabam Emil Hegetschweiler, em Max Haufler, em Alfred Rasser ond em Ruedi Walter hôt’r zo de fenf grauße Schweizer Volksschauschbiiler vo dr dômôliga Zeit gheert.
Aus seim Leaba
Sein erschda Ufftridd e-ma Film hôt dr Gretler 1924 als Landenberg em monumendala Stummfilm Die Entstehung der Eidgenossenschaft, wo’s om da Wilhelm Tell gôht. A baar Ôleiha zo dera Gschicht send beim Friedrich Schiller seim gleichnamiga Schauschbiil gmacht wôrra. 1926 suecht dr Gretler sei Glick en Berlin, wo-nr a baar kloinere Rolla an vorschiidene Theader schbiilt. Vo 1928 bis 1930 schließlich kriagt’r a Engagement an dr Berliner Volksbihne ond dô drnôch beim Theater am Schiffbauerdamm. 1933 gôht dr Gretler uff-na Tournee nôch Paris ond London mit-em Stick Das kleine Mahagonny vom Bertolt Brecht (Tekscht) ond Kurt Weill (Musik).
Wia 1933 d Nazis an d Macht komma send, gôht dr Gretler en sei Hoimet zruck. Seine wichdigschde Wirkongsstedda send deet s Zircher Cabaret Cornichon ond s Zircher Schauschbiilhaus. Drneaba geit’r au noh Gaschtschbiil an andre Schweizer Bihna. Em Lauf dr Zeit erwirbt sich dr Gretler da Ruaf, der wär dr schweizerische Jannings. Seine favorisiirde Rolla send dr Wilhelm Tell, dr Nathan der Weise, dr Götz von Berlichingen, dr Hauptmann von Köpenick, dr Falstaff ond dr Dorfrichter Adam. Jetzt kriagt’r au wiidr Filmrolla ôôbodda, z. B. schbiilt’r mit beim Füsilier Wipf, beim Wachtmeister Studer ond beim Landammann Stauffacher.
Nôch-em Zwoida Weltkriag siht mr da Gretler bloß noh ganz selda uff-ra Bihne. Sei Hauptentresse gheert vo jetzt ôô em Film. En de 1950er Jôhr schbiilt’r oft a Roll – môl a graußa ond noh efder a kloina – en de deitschschbrôchige Hoimetfilm, wo en sellra Zeit grad Hochkonjunkdur hend. E-ma broida Publikom wuud’r bekannt durch sei Roll als Alpöhi en de schweizerische Schbiilfilm Heidi (1952) ond Heidi und Peter (1955) nôch de gleichnamige weltberihmde Kendrbiacher vo dr Johanna Spyri ond als Vadder Kohlhiesel en dr Filmkomeede Kohlhiesels Töchter (1962). Em Gretler sei ledschda Roll ischt 1977 dui vom Pabscht Albert IV. em Fernsehfilm Der Tag, an dem der Papst gekidnappt wurde.
Am 30. Sebdember 1977 – oin Dag vôr seim 80. Geburtsdag – schließt dr Heinrich Gretler seine Auga fir emmer. Sei ledschda Ruah fendet’r uff-em Friidhof Zirich-Enzenbihl (Grab Nr. FG 84049).
Nôchwirkonga
En de frihe 1980er Jôhr ischt bekannt wôrra, dass s Ehepaar Gretler – verheiradet gewäa isch dr Gretler vo 1943 bis zo seim Dod mit dr Schauschbiilere Marion Wünsche – sei ganz Vormeega vo rond 400.000 Schweizer Franka teschdamentarisch fir dui Zircher Jugendbewegong zor Vorfigong gschdellt hôt.
Nôch-em Ableaba vom Heinrich Gretler hôt d Stadt Zirich an Weag nôch deam Môô benannt.
Analysis
D Analysis [] ( análysis ‚Uflöösig‘, analýein ‚uflööse‘) isch e Däilgebiet vo dr Mathematik. D Grundlaage si vom Gottfried Wilhelm Leibniz und vom Isaac Newton as Infinitesimalrächnig (Differenzialrächnig und Integralrächnig) unabhängig vonenander entwicklet worde. Die grundlegendi Analysis befasst sich mit Gränzwärt vo Folge und Räije und mit Funkzioone vo reelle Zaale und deren iiri Stetikäit, Differenzierbarkäit und Integrazioon. D Methode vo dr Analysis si in alle Natur- und Ääscheniöörwüsseschafte vo groosser Bedütig.
D Verallgemäinerig vom Funkzionsbegriff in dr Analysis uf Funkzioone mit Definizionsmänge und Ziilmänge in de komplexe Zaale isch Däil vo dr Funkzioonetheorii.
Däilgebiet vo dr Analysis
D Analysis het sich zum ene seer allgemäine Oberbegriff für vilfältigi Gebiet entwicklet, wo, nit klar abgränzbar isch. Näbe dr Differenzial- und dr Integralrächnig umfasst d Analysis witeri Gebiet, wo uf deene ufbaue. Doo drzue ghööre d Theorii vo de gwöönlige und parzielle Differenzialgliichige, d Wariazioonsrächnig, d Vektoranalysis, d Maasstheorii, d Integrazionstheorii und d Funkzionalanalysis.
Au d Funkzionetheorii het äini vo iire Wurzle in dr Analysis. Wemm mä will wüsse, weli Funktione die Cauchy-Riemannsche-Differenzialgliichige erfülle, cha daas as e Froog vo dr Theorii vo parzielle Differenzialgliichige verstande wärde.
Je noch Uffassig cha mä au d Gebiet vo dr harmonische Analysis, dr Differentialgeometrii, wo d Differenzialtopologii und die Globali Analysis drzueghööre, ganz oder zum Däil drzue zelt wärde, wie au die analytischi Zaaletheorii, d Nitstandardanalysis, d Dstribuzioonetheorii und die mikrolokali Analysis.