cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schlacht bei Dettingen
D Schlacht bi Dettinge vom 27. Juni 1743 zwüsche Groossbritannie, Kurhannover und em habsburgische Huus Ööstriich uf dr äinte Site und de Franzoose uf dr andere het wäärend em Ööstriichische Erbfolgchrieg im hütige Karlstäi in dr Nööchi vo Aschaffeburg (Bayre) stattgfunde und die Verbündete häi d Franzoose gschlaage.
Kraftwerk Häusern
Obberhalb vom Chraftwärch un knapp unterhalb vo dè B 500 isch è Wasserschloss i dè Fels ièbaut mit übber 80 Meter Höchi un 10 Meter Durchmesser. Obberhalb vom Chraftwärch stòt s Schièberhuus, vo dèm uus s Wasser zum Maschinnèhuus übber vyr Druggroorleitungè uss Staal gfüürt wörd, wo 260 Meter lang sin un steil zum Chraftwärch abbè gän. Nõchdèm s Druggwasser im Maschinnèhuus durch d Turbynè gangè isch, flüèßt s entschpannte Wasser i s Schwarzabeggi ab.
S Chraftwärch vofüègt übber vyr ternäri Maschinnèsätz mit stehendè Wällè. En Maschinnèsatz bschtòt uss Bumpi, Wandler, Turbynè un Generator. Diè maximali Generatorleischtung bedrait 100 MW, sowoll Turbynè wiè au d Bumpi sin mit Francis-Laufräder bschtüggt.
Schlacht bei Dettingen
Folge
D Franzoose häi sich noch iirer Niiderlaag über e Rhii zruggzooge.
Sustigs
D Schlacht bi Dettinge isch die letschti Schlacht in dr britische Gschicht, wo dr Köönig persöönlig drbii gsi isch. Dr Georg Friedrich Händel het denn si Dettinger Te Deum komponiert, zum dr Siig z fiire und es isch am 27. Novämber vo däm Joor vor em Köönig und em ganze Hofstaat urufgfüert worde.
Kraftwerk Häusern
Übber èn Stollè, wo unter m Höchèschwander Bärg un èm Südrand vo Hüsèrè unnè durrè gòt, chönnèd bis zuè 50 Kubikmeter pro Sekund uss èm Albbeggi, wo öppè 27 m höcher lyt, i s Schwarzabeggi zum Uusglych zuègfüürt wörrè.
Diè elegtrischi Leischtung wörd übber zwei 110-kV-Leitungé abgfüürt, wo vom Abschpannbortal vom Chraftwärch quer übber s Schwarzabeggi füürèd. Dè èrschte Mascht vo beidè Trassè stòt am gegèübberligendè Ufer bi, ein dèvo stòt sogar im See dinnè, wèg sim Bedongsockel chriègt er abber keini nassè Füèß. Sèlli beidè Stromtrassè gän übber è Schneisè a dè linkè Schwarzahaaldè gegèübber vom Chraftwärch bis uff dè Brändemer Bärg uè, zwüschè dè Innerè un Üßerè Hööf sowiè im Dorf Brändè durrè, übberschpannèd s Witznau-Beggi un volaufèd en passant vo Wyylè bis i s unterè Schlüèchtdal, wo si bim Umspannwerk zwüschè Gurtwyl un Düèngè uffhöred.
La Coudre NE
La Coudre isch en Ort im Kanton Nöieburg.
Früener isch es en eigeti Gmeind gsii. Anne 1930 het sech die nach ere Volchsabstimmig der Stadt Nöieburg agschlosse. Hüt isch s es Stadtkwartier.
Der Ortsname vo La Coudre cha mer in ere Urkund vo anne 1143 s erschte Mol lääse.
Bi Monruz isch am Seeufer s Hotel Palafitte, wo uus einzelne Chäschte uf Pföschten im See bstoot.
Japanische Schrift
Die japaanischi Schrift bestoot us meerere Schrifte. Im japaanische Schriftsüsteem brucht mä Kanji, Kana und Romaji funktionaal gliichberächdigt nääbenenander as Schribschrift.
D Kanji (japaanisch 漢字) chömme vo dr chineesische Schrift (chin. 漢字 / 汉字, Hànzì) und bilde as Logogramm mäistens dr Wortstamm ab. Kana, d. h. Hiragana (japaanisch 平仮名 oder ひらがな) und Katakana (japaanisch 片仮名 oder カタカナ) hingeege si Silbeschrifte (gnauer Moreschrifte) us em histoorische Man’yōgana, wo sich vo dr chineesische „Graasschrift“ (au Konzäptschrift) häärläitet. Die drei Schrifte wärde im ISO-15924-Kood mit dr Abchürzig Jpan zsämmegfasst.
As witeri Schrift wird in dr modärne japaanische Sprooch s latiinische Alfabeet verwändet, wo z Japan as Rōmaji bezäichnet wird. Zaale wärde äntwäder im Kanji oder mit araabische Ziffere gschriibe.
Die verschiidene Schriftarte häi speziifischi Funkzioone (z. B. Hiragana vilmol für grammatikaalischi Forme, Katakana hauptsächlig für Fremdwörter, Kanji hüfig für e Sinninhalt). Die histoorisch gwaggsene komplexe Schriftkultuure mit de verschiidene Schrifte wärde in Alldaagstext paralleel brucht.
Kwelle
Dr Ardikel «Japanische Schrift» uf dr dütsche Wikipedia
Adrien Lachenal
De Adrien Lachenal (* 19. Mai 1849 z Gänf; † 29. Juni 1918 z Versoix), vo Plan-les-Ouates, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 15. Dezember 1892 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1899 hät er siis Amt übergeeh. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1896 und Vizepräsident im Jahr 1895.
Renfe
D Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE), syt 2005 Renfe (Renfe Operadora) isch di schpanisch Schtaatsysebahngsellschaft. Uusgschribe heisst das „Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles“. Si isch zueschtändig für äs Bräitschpurnetz vu-n-erä Schpuurwiiti vu 1668 Millimeeter. Diä Gsellschaft isch am 24. Januar 1941 uf ghäiss vu d'r Regiärig under em General Franco entschtande. Alli Ysebahnliniä hend duez'mal a private Gsellschafte gchört, und diä hend alli Exischtänzschwirigkäite gchaa. D' RENFE hät d' Schmalspurbahn zwüsche Cercedilla und Cotos übernuu. Wäg em zuenehmende Schtrassevercheer sind vill Schmalspurbahne schtillgläit wordä, und diä wu noch übrigblibä sind, sind i privatem Bsitz blibä. D' RENFE hät au äinigi Nüübuuvorhabe chänne realisiere. Si isch i dä Füfzgerjahr d'r Trans-Europ-Express-Kommissiuu biiträte. Si schtellt mit de Talgozüüg ä Zugskategorie wu mer a d'r Gränze zu Franggriich cha uf di mitteleuropäisch Normalschpuur umschtellä. Hüt isch si au am Hoochgschwindigkäitsnetz betäiligt.
Schnällfahrstrecke
[[Datei:HighSpeedSpain.svg|thumb|400px|Charte vom spanische Hochgschwindigkeitsnetz:
]] 1992 isch die erst Hochgschwindigkeitsstrecki für e Hochgschwindigkeitszug AVE (Alta Velocidad Española) zwüsche Madrid und Sevilla in dr europäische Normalspur baut worde.
Im Johr 2008 het s z Spanie fümf Schnällfahrstreckene ge:
Au vorhandeni Breitspurstrecke si usgebaut worde, wie z. B. d Verbindg Barcelona–Valencia–Alicante (Corredor Mediterráneo gnennt), wo der Hochgschwindigkeitszug Euromed druf iigsetzt wird.
Théo Gmür
Dr Théo Gmür (* 8. Augschte 1996 z Haute-Nendaz im Wallis) isch e Schwiizer Behindertesportler.
Dr Gmür isch Sportstudänt a dr Äiggnössische Hochschuel für Sport EHSM z Magglinge. Wäg emene Ödeem im Hirni isch er, sid er anderthalb Jahr alt gsi isch, uf dr einte Syte gleemt. Als Sportler het er sech trotz dere Yschränkig ufs Schyfahre verleit und uf e Slalom und e Riiseslalom im Stoo spezialisiert. Er fahrt i dr Leischtigsklass LW9.
A dr Winter-Wältmeischterschaft vom Behindertesport im Jänner 2017 z Tarvisio, Italie – dr erschte WM, won er überhoupt mitgmacht het – isch er i dr Kategory Schi alpin ufe zwöit Platz bim Riiseslalom cho. Und er isch Gsamtwältcupsiiger 2016/2017.
A de Paralympische Winterspiili z Südkorea ane 2018 het er drü guldigi Medalie gholt, je eini i de Dizipline Abfahrt, Super-G und Riiseslalom im Stoo.
2019 isch der Théo Gmür bim Riiseslalom a de World Para Alpine Championships z Kranjska Gora (Slowenie) der zwöitschnällscht gsi, und bi der Abfahrt vo Sella Nevea z Italie isch er Wältmeischteer worde.
Liste der Schweizer Bundespräsidenten
Alli Schwiizer Bundespresidänte sit de Staatsgründig vo 1848.
Krinau
Chrinou (IPA: xrɪnɔu) isch e eemooligi politische Gmeind im Toggeborg und mit weniger as 300 Iiwooner di chlinnsti Gmeind vom Kantoo Sanggale gsi. Sit em 1. Jänner 2013 ghöört Chrinou politisch zo de Gmeind Wattwil.
Geografii
S Dorf Chrinou liit uf öpe obe und het e guet erhaltnigs Dorfbild mit alte Buurehüser und ere reformierte Cherche. Zo de Gmeind händ no Wiiler und Höf wie Aaltschwil, Schufelbeerg und Chrinöüli ghöört. De höchst Punkt isch de Alplispitz und de tüüfst litt am Diepfurter Bach  bi Dietsewiil. S Dorf litt imene Sittetaal zo de Tuur ond werd vom Chrinouer Bach entwässeret, usser im Norde wo e Bächli in Diepfurter Bach flüüsst. Nochburgmeinde sind Wattwil, Moslig und Bötschwil gsi.
Gschicht
Chrinou isch erscht ane 1357 as Krinnouw bizügt. Um 1510 hend sich d Börger vo allne Foidallaste freigchouft und en eigni Landsgmeind iigrichtet miteme eigne Gricht. Bis 1724 isch Chrinou zo Bötschwil cherchgnössig gsii und hett denn en eigni reformierti Cherche öbercho.
Wäred de Helvetik isch Chrinou zo Helffetschwil choo, aber bi de Gründig vom Kantoo Sangalle ane 1803 isch Chrinou zonere eigne Gmeind woore, us Röcksicht vo de alte Freiheit, wo da Dorf gnosse het.
Im April 2012 händ d Stimmbürger annere Zämelegig mit de Gmeind Wattwil uf de 1. Januar 2013 zuegstumme.
Wertschaft
Z Chrinou stoot d Weberei Graf AG, wo Vorhangstoff herstellt, aber weniger as zee Prozent vo de Bivölkerig isch im Gwerb täti. De Hoptteil lebt vo de Land- und Forstwertschaft ond öppe en Drittel isch ide Tienschtleistig tätig. Nume 3 % vo de Gmeindflächi sind bibout, 39 % sind Wald und de Rest werd landwertschaftlich gnutzt (Stand 2010). E Postauto verbindet Chrinou mitem Städtli Liestig.
Immer me a Bidüttig gwönnt de Turismus, well Chrinou rüebig glegen isch und ken Dorchgangsvercheer het. D Natur und d Landschaft sind no intakt mit seltnige Tier wie de Uurhaan (Tetrao tetrix) und Pflanze und drum ou e biliebts Wanderpiet. Vom Alplispitz cha wiit öber s Toggeborg glueget werde. Zo de turistische Ziil ghört ou s Brääggerhuus im Dreischlatt, wo de Näppis-Ueli (Ulrich Bräker) vo 1741 bis 1754 sini Chindheit verbrocht hett.
Iiwooner
Nebet em Näpper-Ueli (1735–1798), wo z Chrinou sini Chindheit verbroocht het, stammt us de Gmeind no de Johann Müller (1890–1970), wo onderem Name Giovanni Müller as Mooler und Holzschnetzer gwörkt hett.
Gabi Rolland
D Gabriele Rolland (* 6. Dezämber 1963 z Känzinge) isch e dytschi Bolitikeri (SPD) un syt 2011 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Leben
D Gabi Rolland isch z Ämmedinge as Dochter vun eme Hilfsarbaiter un ere Verchaiferi ufgwachse un dert au uf d Grundschuel un s Gimnasium gange. Noch em Abitur anne 1983 het si bis 1987 dr Vorberaitigsdienscht fir dr ghobe Dienscht un e Studium an dr Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig z Kähl gmacht. Anne 1987 het si s Staatsexame zur Diplom-Verwaltigswirti gmacht. Derno het si bis 2011 bim Landrotsamt Ämmedinge gschafft as Sachbearbaiteri im Amt fir Umwältschutz. Ihri Schwärpinkt sin Wasser-, Bode-, Immissions- un Naturschutzrächt gsii, speter isch si zueständig gsii fir d Zämenarbet iber d Gränze. Si isch ghyrote un wohnt syter anne 1989 z Fryburg.
Bolitik
Bi dr Landdagswahl 2011 isch si iber s Zwaitmandat im Wahlchrais Fryburg II in bade-wirttebärgische Landdag gwelhlt wore. Si het derno s Amt as Stadtreti niderglait. In dr Legislaturperiod 2011–2016 isch si Mitglid im Umwält-, Wisseschafts- un Petitionsuusschuss gsii un au im Uusschuss fir dr Ländli Ruum.
Bi dr Landdagswahl 2016 het si im Wahlchrais Fryburg II mit 13,8 % vu dr Stimme wider e Zwaitmandat gwunne. In dr aktuälle Legislaturperiod isch si Mitglid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, derzue im Untersuechigsuusschuss „Zulagen Ludwigsburg“ un im Oberrhyroot. Stellverdrättend Mitglid isch si im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Sozials un Integration, im Uusschuss fir Verchehr, im Uusschuss fir Europa un Internationals un im Uusschuss fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz.
Si isch Sprächeri vu dr SPD-Fraktion fir Umwält- un Naturschutzbolitik, Hochschuelbolitik un fir studäntischi Aaglägehaite
Uf em SPD-Landesbarteigag am 22. Oktober 2016 z Haalbrunn isch d Rolland zur stellverdrättende Landesvorsitzeri gwehlt wore.
Sunschtigs Engaschmänt
D Gabi Rolland isch Mitglid im Byrot vu dr Chunschtstiftig Bade-Wirttebärg. Derzue isch si Mitglid bi dr AWO, em BUND, dr NaturFreunde e. V., dr DLRG, bim Dt. Frauenring Breisgau e. V., dr Europa-Union, dr Gewerkschaft ver.di, dr Jugendberatung Freiburg e. V., dr Kreisverkehrswacht, em Mieterverein, em Nachbarschaftswerk Freiburg, em Verain Obdach für Frauen, em Elteschterot vu dr Chryzchilche Fryburg, em VCD un dr West-Ost-Gesellschaft.
Heddesheim
Heddesheim (pfälzisch Heddese) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Heddesheim lyt uf em Schwämmchaigel vum Necker am Rand vum Odewald. Nochbergmaine vu Heddesheim sin Viernheim (Hesse), Weinheim, Hirschberg an der Bergstraße, Ladenburg, Ilvesheim un asn d Mannemer Stadtdail Feudenheim, Wallstadt un Straßenheim.
Dr Baan bstoht us 72,3 % Landwirtschaftsflechi, 0,3 % Wald, 26,6 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Heddesheim ghere näb em glychnamige Dorf un no dr Wyler Muckensturm, s Gheft Neuzenhof un d Wohnblätz Becherbruch un Bahnstation Großsachsen-Heddesheim.
Gschicht
Heddesheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 917 as Hetenesheim.
Verwaltig
Heddesheim ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Heddesheim ghert zum Pfälzisch.
Metzeresch
Metzeresch (lothrìngisch; frànzeesch Metzeresche, ditsch Metzeresch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Metzeresch lijt rund 13 Kilometer sìdeschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 189 un 285 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Metzeresch ìsch. Metzeresch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Metzeresch ghert zem Moselfrankisch.
Marton (Middlesbrough)
Marton, offiziell Marton-in-Cleveland, isch hüte e Stadtdäil vo Middlesbrough in Ängland. Es lääbe dört fast 10'000 Lüt.
D Chille St. Cuthbert isch normannisch us em 12. Joorhundert. Bekannt isch dr Ort vor allem as dr Geburtsort vom britische Seefaarer und Entdecker James Cook. Es het dört au e Naturschutzgebiet, dr Stewart Park, wo sich s "Cook Birthplace Museum" befindet.
Middlesbrough
Middlesbrough isch e Groossstadt  im Nordoste vo Ängland und sit 1996 e sälbstständigi Unitary Authority, wo zur Zeremonielle Groofschaft  North Yorkshire ghöört. D Stadt het im Joor 2012 138'744 Iiwooner ghaa.
D Geografii
Middlesbrough befindet sich in dr Region Nordostängland am Südufer vom Fluss Tees grad bevor er in d Nordsee mündet. Si isch dr Middelpunkt vo dr industriell brägte Konurbazioon Teesside, wo im Joor 2001 noch ere Volkszelig 365'323 Lüt gläbt häi. D Distanz uf London isch öbbe 380 Kilometer.
S Klima
S Klima vo Middlesbrough isch für britischi Verheltniss relativ kontinental. Wil d Stadt östlig vo de Pennine und vom Lake District lit, isch dr Iifluss vo de Diefdruckgebiet vom Atlantik chliiner. Es git öbbe 625 mm Niiderschlag im Joor und dorum ghöört Middlesbrough zu de drochnigste Gegende z Groossbritannie. D Tämprature si im Winter niidriger und im Summer hööcher as dr landeswiti Durchschnitt.
Rötenbach (Wutach)
Dè Rötèbach isch dè èrschte linksitige Nèbbèbach vo dè Wuètè, nõchdèmm selli uss dè Hürõt vo dè Guètach un dè Haslach entschtandè isch. Dè Rötèbach entschpringt nördlich vo Friddèwyler un flièßt unter m Nammè Kloschterbach vo dè öschtlichè Flankè vum Hochschwarzwald südöschtlich, bis er uumittelbar nördöschtlich vom Dorf Rötèbach d B 31 chrützt. Vo dört wèg gôt er i eim Bogè um dè Oschtrand vum Dorf ummè, fließt durch s südliche Dorf durrè un drèttèt i d Rötebachschlucht y. D Schlucht isch èn Bachdobel, wo steil nõch Südweschtè gegè d Wuètè zuè abbè keit. S Bachbett vum Rötèbach bschtòt sinèrè Hèrkumpft entsprèchend uss Sedimènte vo Schwarzwölder Gneis. Dè Rötèbach isch dè einzig Schwarzwaldabfluss, wo vo Nordè hèr i d Wuètè entwässerèt, well öschtlich vo Rötèbach d Bertoldsbaar um Löffingè ummè aafangt.
Allgemeins
Dè Rötèbach füürt bi dè Mündig i d Wuètè gnuèg, um è stattlichi Kysbank am linkè Wuètèufer i dè Wuètèschlucht z hinterlõ. als selli. Dè Rötèbach isch vo allem bi Wanderer belièbt, wo d Wuètèschlucht odder dè Schluchtèschteig begänn, well d Schlucht wiè d Gauchachschlucht è intressantè Sitèabschtecher vo dè Wander-Autobaan a dè Wuètè nõch biètè hèt. Ußerdèmm chunnt mò am obberè Ènd bim Dorf Rötèbach usè, un sèll hèt èn Baanhof un èn Aaschluss a d B 31.
Sainte-Croix VD
Geografi
Sainte-Croix lyt am Fueß vum Chasseron. Zue dr Gmai ghere 27 Ortschafte, unter anderem s glychnamig Dorf uf 1086 m, L' Auberson, La Chaux, La Vraconne, La Sagne un Le Château. D Gmaiflechi umfasst 43,3 % landwirtschaftligi Flechi, 48,7 % Wald, 6,5 % Sidligsflechi un 1,6 % sunschtigi Flechi.
Rötenbach (Wutach)
Nammè
Dè Nammè „Rötèbach“ chunnt vu dè rötlichè Farb vom Bachbett, welles vor allem i dè Rötebachschlucht wiè selli uss rötlichem Schwarzwald-Gneis bschtòt. Wiè bi anderèm rötlichè Grund chunnt d Farb vom yglagertè Iisè-Partikel, diè a dè Obberflächi è rötlichi Roschtschicht bildet.
Hochschule der Medien
D Hochschuel vu dr Medie (dt. Hochschule der Medien, churz HdM) isch e staatligi Fachhochschuel mit Sitz z Stuegert. Fascht 30 akkreditierti Bachelor- un Masterstudiegäng steen zur Uuswahl: vum Druck iber audiovisuälli Medie, Informazionsmanagement un Informatik, Wärbig oder Medieprodukzion bis zur Mediewirtschaft un Verpackigstächnik.
Rötenbach (Wutach)
Nebbèbäch
Ei Nebbèböchli spyst dè Rötebach obberhalb vom Dorf.
Sainte-Croix VD
Gschicht
Sainte-Croix isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1177 as Sancta Crux (1317 Saint Crueyz).
Hochschule der Medien
Gschicht
Grindigsräkter vu dr Hochschuel isch dr Uwe Schlegel gsii, wu vorhär Räkter vu dr Hochschuel fir Druck un Medie gsii isch.
Sainte-Croix VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 15,6 % gläge.
Hochschule der Medien
Gschicht
Am Änd vum Summersemeschter 2014 isch d Fakultet Informazion un Kommunikazion vu dr Hochschuel uf dr Forschigscampus Stuegert-Vaihenga zoge, diräkt näbe dr Universitet Stuegert. Bis dert isch si in dr Wolframstraße Stuegert-Nord gsii, am hitige Sitz vu dr private VWA-Hochschuel. As aini vu dr erschte Hochschuele im dytschsprochige Ruum bietet d HdM Studieinhalt zum E-Sport aa.
Sainte-Croix VD
Religion
56 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Hochschule der Medien
Profil
In allne Studiegäng wird no aigene Aagabe dur Theory un praxisnochi Projäkt aktiv Wisse vermittlet. Medieninhalt, Tächnik un Wirtschaft wäre mitenander verchnipft, Teamarbet trainiert, konzäpzionäll Dänke giebt un d Organisazion vu Medienarbet gschuelt.
Sainte-Croix VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 2,9 %, FDP 14,0 %, GLP 2,2 %, GP 7,4 %, SP 34,3 %, SVP 26,6 %, Sunschtigi 4,4 %.
Hochschule der Medien
Profil
D Studieninhalt sin akkreditiert un wäre regelmäßig dur Qualitetssicherigsmaßnahmen iberprieft un uf aktuälli Entwicklige in dr Mediebranche abgstimmt. E praktisch Studiesemeschter zellt zum Bachelorstudium. In dr Masterstudiegäng wird sterker s theoretisch Fachwisse vermittlet. In Kooperazion mit Partnerhochschuele cha mer au an dr HdM promowiere.
Hochschuelinschtitut
S Inschtitut fir Aagwändti Forschig bindlet syt 2005 d Forschigsaktivitete vu dr HdM an Theme us unterschidlige Medieberaich vu dr druckte Eläktronik iber digitali Medie bis zum Informazionsdesign. Fir Studänte*ne, wu ne Unternäme wän ufböue un manage, het s e Start-up Center. D HdM isch Grindigsmitglid un dr Sitz vu HORADS, em Campusradio in dr Region Stuegert/Ludisburg.
Studiegäng
Zum Wintersemeschter 2004 het d HdM im Rame vum Bologna-Prozäss iri Studiegäng uf Bachelor- bzw. Masterabschliss umgstellt. Zum Wintersemeschter 2011/2012 isch s Bachelorstudium vu segs uf sibe Semeschter verlengeret un dr Master uf drei statt vier verchirzt wore. Aktuäll het s drei Fakultete:
Sainte-Croix VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 5,6 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 4333 Yywohner 90,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,2 % Dytsch, 2,1 % Italienisch un 5,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Response (Judentum)
Sonigi Bschäid, wo zur Findig vo dr Halacha diene, duet mä immer no in „Responsesammlige“ sammle. Vili vo dene Frooge häi e hüpothetische Charakter gha und Rabbiner häi si an bekannti jüdischi Rächtsgleerti gstellt, zum iiri äigeni Uffassig abysichere. Historisch-kritisch aagluegt, cha mä us de Response uf Brobleem und Lääbensumständ vo de Juude in iirer nitjüdische Umwält schliesse. Zum Bischbil behandle Response Beziejige mit nitjüdische Handelspartner oder Aagstellte, wie mä sich Zwangsdaufte gegenüber söll verhalte etc.
E baar Formle und iiri Blatzierig si noch em Goldziher us dr Dradizion vo de islamische Fatwas choo.
Alphabetisierung (Lesefähigkeit)
As Alfabetisierig bezäichnet mä dr Brozäss, wo s Lääsechönne vermiddlet wird und mänggisch au s Schriibechönne, unabhängig drvo, öb d Schrift, wo gleert wird, en alfabetischi Schrift isch. Dr Grad vo dr Lääs- oder Schribkompetänz von ere Bevölkerig cha in Brozänt für äinzelni Bevölkerigsschichte aagee wärde und mänggisch au für historischi Epoche. D Alfabetisierig gältet as Baasisbildig.
D Alfabetisierig uf dr Wält
Wääred in de industrialisierte Staate d Statistike von ere Alfabetisierigsroote vo nooch zu hundert Brozänt schwätze, si in de beste Fäll woorschinlig bis zu zää Brozänt vo dr Bevölkerig dört funkzionali Analfabeete, das häisst si chönne au äifachs Gschribnigs nid richdig verstoo. Noch ere OECD-Studie (1994–1998) isch denn d Zaal vo de funkzionale Analfabete in zwäi vo drei Industriistaate hööcher as fufzää Brozänt gsi. In de USA zum Bischbil chönne mee as zwanzig Brozänt vo de Erwaggsene nit gnueg lääse, für dass si e Formular chönne usfülle, d Beschriibige uf Lääbensmiddel chönne verstoo oder eme Chind en äifachi Gschicht chönne vorlääse.
Wil e hoochi Alfabetisierigsroote mäistens in de hööcher entwigglete, riichere Länder vorchunnt, häi d Regierige vo vile Entwiggligsländer vil in d Alfabetisierig vo iirer Bevölkerig inwestiert, zum d Entwigglig vo iire Länder aazkurble. In mängge Gsellschafte aber git s soziali Hindernis. So git s Länder, wo s de Mäitli verbotte isch, in d Schuel z goo oder wo si scho noch e baar Joor müesse ufhööre z leere, in andere git s Gsellschaftsschichte wo diskriminiert wärde und für Mensche mit eme Migrazionshindergrund isch s überall schweerer, e gueti Bildig z überchoo.
Die mäiste Analfabete, mee as achthundert Millione, lääbe in Asie. In Afrika si s mee as 150 Millione und in Südamerika 25 Millione. Im Allgemäine gältet, ass dr Analfabetismus bi dr Landbevölkerig gröösser isch as bi dr Stadtbevölkerig und bi Fraue hööcher as bi Manne.
Tagsatzung
D Tagsatzung isch ä Vosommlung vun Abgsandte vun de einzelni Ort (Kantön) vun de Schwizerische Eidgnosseschaft gsii. Diä het sowohl exekutiv wiä au legislativ Kompetenze ghet. D Macht isch abr sähr bschränkt gsii, wil d meischte Kompetenze bi de Kanton glege sin.
D Tagsatzung het on wechselndi Ort stattgfunde, abr Bade isch wege de Bädr bsunders beliebt gsii. D wichtigscht Gschäft, wu d gonz Eidgnosseschaft betroffe het, sin usschliesslich in Bade vohandelt worre, wiä z. B. ab 1424 d Abnohm vun de Jôhresrechnung vun alleni gmeine Herrschafte, abr au Entscheidunge yber Krieg un Fride. Nochm zweyte Villmergerkrieg het d Biditig vun Bade zimli abgnumme.
Rabbinen
Rabbine (Blural) isch e Bezäichnig für die jüdische Gleerte im Alterdum, im ängere Sinn für die sit em Esra, wo 458 v. d. Z. vo Babylon uf Jerusalem isch zum dört d Rächtssprächig z reformiere. Vor allem mit Rabbine gmäint si d Tannaite, d Gsetzesleerer, wo spööter as Autoritääte aagluegt worde si und d Leere von ene in dr Mischna zammegfasst worde si, und d Amoräer, wo vo 200 bis 500 n. d. Z. in Babylonie und in Palestina s mündlige Gsetz usgläit häi, und wo d Diskussione von ene in dr Gemara kodifiziert worde si.
S Wort isch e Bluralform vo Rabbi (hebräisch רַבִּי), vo hebräisch Raw (רַב), „Groosse“, plus Possessivsuffix -i (י-), dütsch wörtlig „mi Leerer“ oder „mi Mäister“.
Universität Konstanz
Geografii
Dr Komplex vu dr Universitet lyt zmittsen im Mainauwald im Konschtanzer Stadtteil Egg, 200 Meter sidweschtlig vu alte Dorf Egg gegeniber vu dr Mainaustroß. S Universitetsgländ isch mit em Dorf iber zwo Brucke verbunde, wu fir Chraffahrzyyg gspert sin. S Sportgländ vu dr Universitet isch wie s Dorf uf dr Syte vu dr Stroß, wu em See zues lyt, diräkt nordeschtlig vu Egg. Bis zue dr Yygmeindig vu dr friejere Gmei Allmannsdorf in d Stadt Konschtanz am 1. Jänner 1915 het s ganz Biet zue dr domolige Gmei ghert.
Gschicht
Scho im 17. und 18. Johrhundert het s z Konschtanz e Universitet gee. Dr Ableger vu dr Fryybeger Universitet isch im Lanzehof unterbrocht gsi (hite Justizverwaltig an dr Untere Laube) un isch in dr Johr 1686 – 1698 un 1713 – 1715 bedribe wore.
D Universitet Konschtanz isch 1966 as Reformuniversitet grindet wore, zytglyych mit dr Universitet Ulm. D Universitet isch in dr erschte Johr in verschidene Gebej in dr Innestadt unterbrocht gsi, bis 1972 dr Campus uf em Gießberg mit ere Flechi vu 90.000 Quadratmetern ufgmacht woren isch. S Signet (Logo) vu dr Universitet isch anne 1980 vum Otl Aicher gschaffe wore.
Uf d Yyrichtig vu Inschtitut isch verzichtet wore, statt däm sin Fachberaich gschaffe wore, wu d Lehr us Forschig entwickle. Go d Fächergränze besser iberwinde z chenne, isch us em angelsächsische Ruum s Konzäpt vu dr Campus-Universitet ibernuu wore un Service-Yyrichtige wie Mensa un Bibliothek sin zäntralisiert wore. Zue dr Reformprojäkt het d Verlagerig vu greßere Deil vu dr Lehre vu Vorläsige in begleitendi Seminar oder Iebigsgruppe ghert, un dodrus isch derno s Konzäpt vu dr studiebegleitende Priefige gfolgt.
As Modellversuech durgfiert wore isch di eiphasig Jurischtenuusbildig, wu d Praxisphas un s Studium äng mitenander verzahnt wore sin. Am Aafang het s ußerdäm s Sozialwisseschaftlig Grundstudium gee, wu Verwaltigswisseschaftler, Wirtschaftswisseschaftler un Jurischte gmeinsam uusbildet wore sin.
Wu vili Projäkt uusgloffe gsi sin, het d Universitet wäg dr vile Vorschleg vu dr Mitelstraß-Kommission e nej Konzäpt entwicklet: Syt 1999 isch d Universitet in drej Sektione unterdeilt, wu di dryzeh Fachberaich zuen ere sterkere Zämmearbet aaghalte wäre. Byybhalte wore isch di kunsequänt Zentralisierig vu dr Service-Yyrichtige. Vor allem d Bibliothek, wu rund um d Uhr uffe isch un wu alli Biecher frej zuegänglig sin, isch e bekannt Merkmol vu dr Universitet.
S Zuechumftskonzäpt vu dr Universitet isch im Ramme vu dr Exzellänzinitiative am 19. Oktober 2007 aagnuu wore. Derzue sin zur Zyt fimf Sonderforschigsberaich in Bedriib, un s „Forschigszäntrum fir wisseschaftlige Noowugs“ isch uf bundeswyts Inträssi gstoße. D Universitet ghert zum Verbund Internationali Bodesee-Hochschuel. In dr Drittmittelyywärbig un Forschigsyywärbig lyt d Universitet im untere Mittelfäld. 2006, vor dr Exzellänzinitiative, isch si do nit in dr Top20 vu dr dytsche Universitete gläge. .
D Universitet Konschtanz wird unterstitzt vu dr Universitätsgesellschaft Konstanz e. V. mit em derzytige Präsident Dr. Gerd Springe.
As chlei Kuriosum vu dr Universitet giltet eine vu dr letschte z Dytschland böute Paternosterufzig. Dur Verzegerige bim Böu isch dr Ufzug erscht noch em Stichdag fertiggstellt wore, wu keini Bedribsgnähmige meh uusgee wore sin fir die Ufzugsart. Dr Ufzug isch sällewääg nit in Bedrib gange un isch au nit uusduscht wore dur e andre Ufzug.
No Abschliss
D Umstellig vu dr alte Magisterstudiegäng uf di nej zwostufig Studiestruktur (Bologna-Prozäss) isch scho durggfiert, nume bi dr Diplomstudiegäng erscht deilwyys. {| class="prettytable"
Bachelor
||
Master
||
Ehresenatore vu dr Universitet Konschtanz
D Uuszeichnig vun eme „Ehrensenator der Universität Konstanz“ isch di hegscht Ehrig, wu d Universitet Konschtanz vergit. Bis hite sin Ehresenatore wore:
Stiftige
D Gmei Alleschbach un d Bezirkssparkass Richenau hän zum 90. Geburtstag vu dr Elisabeth Noelle-Neumann 2006 dr „Prof.-Dr.-Elisabeth-Noelle-Preis“ gstiftet. Är isch mit 5000 Euro dotiert un wird alli drej Johr an Noowugswisseschaftler vu dr Universitet Konschtanz vergee in Anerkännig vu rusragende Leischtige uf em Gebiet vu dr Sozialwisseschafte.
Cabaret Voltaire
S Cabaret Voltaire isch es Theaterlokaal, e Galerii, e Bäiz und e Klub z Züüri gsii. Es isch dr dr Geburtsort vom Dadaismus, und hüt isch s en Oort, wo a die Kunschtrichtig erinneret.
Gschicht
Im oobere Stock vo dr Spiegelgass 1 z Züüri, im gliiche Huus wie d Bäiz Meierei, häi dr Hugo Ball und d Emmy Hennings am 5. Februar 1916 s Cabaret Voltaire ufdoo, numen e baar Meter äwäg vo dört, wo dr Lenin an dr Spiegelgass Nr. 14 gwoont het. Jeeden Oobe het’s i däm Huus e Veraastaltige gää, wo me mit Muusig Manifest, Luutgedicht, Danz und dramatischi Szene ufgfüert het, under anderem vom und mit em Hugo Ball, dr Emmy Hennings, em Hans Arp, em Richard Huelsenbeck, em Marcel Janco, em Tristan Tzara, dr Sophie Taeuber un dr Suzanne Perrottet. Zum witere Umkräis häi au dr Walter Serner und dr Friedrich Glauser ghöört. An de Wänd si Bilder vom Picasso, vom Arp, vom Macke, vom Marinetti, vom Modigliani und vile andere ufghänkt gsi. Vor allem am Aafang si d Veraastaltige im Cabaret Voltaire in de Zitige und vo dr Bevölkerig stark kritisiert worde.
S ehemolige Kultlokal z Züüri isch über ne lange Ziit für anderi Sache bruucht worde.
i dr Gägewart
Wo dr Psitzer vom Huus, d Swiss Life, im Joor 2002 d Umnutzig vom Geböid vom ehemoolige Cabaret Voltaire zun ere Apideek und Äigedumswoonig plaanet het, häi s Künstler wie dr Jan Theiler, dr Mark Divo, dr Mikry Drei, dr Lennie Lee und dr Dan Jones us em Umfäld vo dr Künstlergrubbe Kroesus (au Fondation Kroesus) bsetzt. Si häi brobiert, d Dada-Beweegig as Neo-Dada widerzbelääbe, häi Usstellige, Konzärt, offnigi Büünine, Dada-Mässe mit em Pastor Leumund, Lääsige, Workshops, Partys und Dadafestwuche veraastaltet. Dank dr Bsetzig s d Iiwooner zum erste Mol uf s Geböid und si kunsthistorische Konteggst ufmerksam worde. Mä het d Bsetzer zwar verdriibe und s Huus gruumt, d Stadt Züüri het s denn aber as e Kulturinstituzioon afo bedriibe. Sit 2004 bestoot s Cabaret Voltaire wider as en Instituzioon, und e baar Post-Dadaiste wie dr Jonathan Meese si mit em assoziiert. S nöie Cabaret Voltaire isch dank em Iisatz vo Dada-Fründ entstande. Vom Summer 2004 aa isch dr Philipp Meier as Diräkter und dr Adrian Notz as Co-Diräkter iigsetzt gsii. Eso isch d Spiegelgass 1 professionalisiert worde. Bis Ändi 2013 het dr Philipp Meier d Abdäilig «PostDADA» gläitet, wäärend dr Adrian Notz «DADAlogie» ufbaut het. Sit 2012 isch dr Adrian Notz dr äinzig Diräkter gsii. Im Pardeer und im Chäller isch en Usstelligsruum – d Krypta – und e Schop iigrichdet worde. Im oobere Stock befindet sich e Café mit eme Ruum für Veraastaltige im historische Hinderzimmer, dr domoolige «Meierei».
Ane 2016 het men im Lokall s Jubileeum «Hundert Joor Cabaret Voltaire» gfyyret.
Uf e 1. Jänner 2020 wird d Salome Hohl d Läiterin vom Cabaret Voltaire.
Dr Dräägerveräin finanziert dr Betriib zum Däil mit Gäld vo dr öffentlige Hand und zum Däil vo privaate Gäldgääber. D Stadt Züüri zaalt d Mietchöste. 2008 het d SVP s Referändum drgege ergriffe, ass d Stadt Züüri immer no bim Betriib vom Cabaret Voltaire mit macht. S Referändumskomitee «Zürich ist nicht gaga: Keine Steuergelder für Dada!» het aber e klari Abfuer erläbt: Bi dr Abstimmig isch e dütligi Meerhäit vo de Stimmberächtigte drfür gsi, ass d Stadt witer wurd mithälfe, eso dass s Cabaret Voltaire e Garantii het zum witer bestoo.
Dürbheim
Dürbe (amtlich Dürbheim) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Dürbe leit am Fuaß vo dr Schwäbische Alb, am Grauße Heibärg. D Gmarkong leit uf dr europäische Hauptwasserschoede Rhei–Doene. Nochbergmoede send Bettinga em Norde, Moalstette em Oschte, Mihla ond Duttlinga em Sidoschte, Wurmlinga ond Riata-Weile em Side ond Baalga em Nordweschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 42,6 % Landwirtschaftsfleche, 47,7 % Wald, 8,8 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Dürbe gheret s gleichnamig Dorf ond dr Weiler Risiberg.
Gschicht
Dürbe ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 786.
Verwaltong
Dürbe hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Bettinga, Denkinge, Friddlinga, Housa ond Moalstette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Dürbe ischt dr Andreas Häse.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Dürbe ghert zom Schwäbisch.
Sarah Springman
s Läbe
D Springman het a der Uni Cambridge studiert und nach em Abschluss mit em Bachelor anne 1978 zerscht i der Induschtry gschaffet. Zu ihren Uufgabe hän geotechnischi Projäkt i verschidene Länder ghört. 1989 het si z Cambridge im Fach Bodemechanik promoviert. Im Milidäär isch si bi de Royal Engineers gsi.
Sid 1990 het si a der Uni Cambridge glehrt, 2013 isch si Eeredokter vo der Uni Bath worde und 2016 au vo der Uni Bärn. 1997 het si as Profässorin für Geotechnik a der ETH Züri agfange. Si het s Zürcher Netzwärch für Naturgfoore gleitet, und sid 2015 isch si d Räktorin vom Poly.
S Sarah Springman het grossi Erfolg im Triathlon gha; drüümol isch si Öiropameischterin worde. Si isch Eeremitgliid vo der Internazionale Triathlon-Union, und vo 2008 bis 2012 isch si im Britische Olympische Komitee gsi. Für d Leischtigen im Sport het me se anne 1997 z Ängland uuszeichnet als Offizierin vom Order of the British Empire und 2012 as Commander of the Order of the British Empire.
Eugène Ruffy
De Eugène Ruffy (* 2. August 1854 z Lutry; † 25. Oktober 1919 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii. Vo 1882 bis 1885 isch er im Parlament vom Kanton Waadt gsässe, denn im Staatsrat. Au 1882 isch er in Schwizer Nationalrat gwählt worde.
Er isch am 14. Dezember 1893 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Oktober 1899 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1898 und Vizepräsident im Jahr 1897.
De Eugène Ruffy isch dr Sohn vom Victor Ruffy gsii. Er isch näb dr Eveline Widmer-Schlumpf dr einzigi Nachkomme vomene Bundesrat, wo ebefalls i das Amt gwählt worde isch.
Corsier GE
Corsier (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Corsier lyt am linke Stade vum Gämfersee. Dr Bann umfasst 61 % landwirtschaftligi Flechine, 4 % Wald, 28 % Sidligsflechine, 6 % Vercheersflechine un 1 % Gwässerflechine.
Nochbergmaine sin Anières, Gy, Meinier un Collonge-Bellerive.
Gschicht
Corsier isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1297 as Corsiacum. Vu 1816 bis 1858 het Corsier mit Anières ai Gmai bildet.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 29,0 % gläge.
Religion
23,2 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 42,2 % remisch-katholisch.
Brugga (Dreisam)
D Brugga isch èn guèt 18 Kilometer langè linkè Näbbèfluss vo dè Dreisam im Südschwarzwald öschtlich vo Fryburg (Baddè-Württèbärg, Dütschland). Dè Nammè Brugga füürt dè Bach ab èm Zämmèfluss vom St. Willelmer Dalbach mit èm chlynèrè Buselbach. D Brugga volauft in eim vo dè dǜèfschtè Däler i dè dütschè Mittelgebirge un wörd sèllèwäg hǜdrologisch intensyv erforscht.
Corsier GE
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 34,9 %, CVP 15,2 %, GLP 4,3 %, GP 8,9 %, MCR 5,8 %, SP 9,2 %, SVP 16,7 %, Sunschtigi 5,0 %.
Gmaindspresidänt isch dr Bertrand Pictet (Stand 2012).
Brugga (Dreisam)
St. Willelmer Dalbach
Nõch dè Ymündung vom Wittèbach, wo us ènèm Hängèdal vo links hèr chunnt, wittèt sich dè Dalboddè uff un taugt als Weidegrund odder für s Grüèfutter für d Vycher. Breit wörd s Dal a sèllèrè Stell, well s Dal durch Gletscher i dè letschtè Eiszitè vobreitert worrè isch. Dört fangt sèllèwäg dè obbere besidelte Abschnitt vom Dal aa. Bi dè Ymündung vom nägschtè Sitèbach, wo nommòl vo links hèr us èm gschtuèftè Hängedal Chatzèschteig chunnt, isch s Relièf bsunders rych a voschidènè glazialè Formè. Dõ lyt au d Ortsmitti vo St. Willelm mit Räschtè vom ehemòligè, glychnammigè Kloschter. Nõch èm Lauf vo fascht 7 Kilometer Längi flǜèßt dè Bach mit èm Buselbach zämmè, dèm sini Wasserfüürung er mit èm Abfluss vom 0,66 m³/s um d Hälfti übberdrǜfft.
Buselbach
In öppè 1130 Meter Höchi lyt d Quällè vom Buselbach in èrè Hangmuldè im Nordweschtè vom Haaldèchöpfle (1265 m), wo dé högscht Pungt von èrè Hochflächi südlich vom Schauinsland isch. Wiè è baar vo sinè linkè Näbbèbäch us sèllèm Hochplateau hèt au dè Buselbach znägscht nu è mäßigs Gfälle un flǜèßt durch è Seriè vo Muldè, wo vo Fichtèwälder übberwachsè sin.
Corsier GE
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.682 Yywohner 1.361 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 74 Dytsch, 32 Italienisch un 215 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Brugga (Dreisam)
Buselbach
Uff fascht dè gsamtè Längi volauft d Notschreistrõß (L126) näbbè m Bach nõch Nordoschtè. Iri vyr Doppelkeerschleifè zeigèd jewyls ei Absätzle im Dalboddè aa, wo durch Gletschererosion entschtandè sin. Dè Buselbach flǜèßt in chlynè Schluchtè un Lauffè übber sèlli Absätzle drübber wäg. Dè gröscht Wasserfall lyt a dè zweité Stuèfè zwǜschè m Chessel Rossboddè un èm Dalboddè am Schmèlzblatz; sini zwei Hauptlauffè ligèd im Halbdunkel von èrè churzè Klamm. Übber zwei witteri chlyneri Wasserfäll gòt dè Bach in Dalchessel mit èm Steiwasè-Park abbè, um denn nòmmòls gäch uff s Niveau vom dǜèfer ligèndè St. Willelmer Dal abbè z gò. Nõch öppè 4,3 Kilometer Längi gòt dè Buselbach mit èm St. Willelmer Dalbach zämmè. Er füürt dè dõdeby entschtandènè Brugga im Durchschnitt öppè 0,43 m³/s Wasser zuè.
Volauf vo dè Brugga
Glych unterhalb vom Zämmèfluss a dè Hochè Brugg keit s Wasser vo dè Brugga durch èn felsigè Ängpass. Im folgendè, nordwärts uusgrichtetè Abschnitt volauft d Brugga in èm Dobel un nǜmmi als Wannèdal; an è baar Stellè wittèt sich dè Dalboddè i sèllèm Abschnitt uff. S Dal schniidèt sich dõdeby zwǜschè Schauinsland (links) un Hochfahrn (1264 m) öppè 800 Meter dǜèf i s Schwarzwälder Bärgland iè. I dè dütschè Mittelgebirge isch allei s Dal vo dè Wildè Guètach dǜèfer iègschnittè.
Unterhalb vo Obberrièd mündet vo rächts s Zaschtlerdal i s Bruggadal iè, dè Zaschtlerbach flǜèßt abber sit è baar Hundert Johr nǜmmi i d Brugga, sondern am Aafang in künschtlichè Bett als Oschterbach a dè öschtlichè Talsitè nõch un isch mee wiè 6 Kilometer lang dè rächte Nõchbòr vo dè Brugga bis zuè dè Mündung i d Dreisam. D Dalsollè vom Bruggadal, s Schlempèfèld, wo bim früènèrè Kloschterort Obberrièd los gòt un bi Kirchzartè i d Ebèni vom Zartèmer Beggè übbergòt, i dört öppè 500 Meter breit. Im Dreisamdal schlänglèt sich d Brugga zimli stark, wa è dütlichs Zeichè für s minimè Gefällè im Dreisamdal isch. Kurz vor dè Mündung i d Dreisam a dè Fryburger Stadtgränzè nǜmmt d Brugga vo links dè Rychèbach uff, irèn gröschtè Näbbèfluss. Dè Rychèbach chunnt vom vom Schauinsland abbè und durch Kapplerdal dèhèr. Mit èrè Wasserfüürung vo öppè 2 m³/s isch d Brugga s zweitgröschte Flǜèßgwässer vom Zartèmer Beggè.
Abflussregime
Im Yzugsgebièt vo dè Brugga bschtön rund zwei Drittel vo dè Nidderschlääg us Schnee. Dè stärkscht Abfluss git s sèllèwäg wÔrend dè Schneeschmelzi im April. Im Auguscht un Septembèr, also am Ènd vo dè summerlichè Phasè mit hocher Verdunschtung, wörrèd dègegè diè gringschtè Abflüss gmèssè. Wègè dè gächè Haaldè flǜèßt vill Wasser ab, bevor s vodunschtè cha. Vor allem abber wègè dè hochè Nidderschlääg isch dè Gebiètsabfluss mit übber 38 l/s·km² zimli hoch. Trotz dè steilè Haaldè un dè dichtè kristallinè Gschteinsartè (Granit un Anatexit) isch s Vohältnis vo mittlerèm Hoch- un Niddrigwasser nu uugfäär 45 un dõdemit uff ènèm Wärt, wo von è baar Bäch i dè Umgebung dütlich übberdroffè wörd. È Wǜrkung wiè-nèn Puffer für dè Abfluss wörd im umfangrychè Stollèsischteem zuègschribbè, wo durch dè Ärzbärgbau i dè Umgebung vom Schauinsland (Ärzkaschtè) im Untergrund entschtandè isch.
Kulturlandschaftlichi Aschpèkt
S Bruggadal hèt è Topography, wo für dè Vokeer zimli ungünschtig isch. Èrscht 1848 isch d Notschreistrõß zwǜschè m Dreisamdal un èm Wyysèdal fèrtiggschtellt worrè. D Kloschtergründungè z Obberrièd un St. Willelm hèn diè wǜrtschaftlichi Erschlièßung vom Dal gfördert, i dèm übber meereri Hundert Johr devor Ärzbärgbau bedribbè worrè isch. Dè Bärgbau spygèlt sich in Bärgnämmè widder wiè Dotè Maa nordöschtlich vom St. Willelmer Dal un Ärzkaschtè, wiè dè Schauinsland langi Zit gheißè hèt. Allerdings hèt dè Dotè Maa für diè lokali Wǜrtschaft im St. Willelmer Dal woll nit so vill brocht, well s dört èbbè kei Ärz gää hèt. An dè unterè Brugga hèt è Ärzwäscherei gää. Dè Barbaraschtollè i dè Nôchi vo dè Brugga diènt hüt als Zentralè Bèrgungsort vo dè Bundesrepublik Dütschland. D Brugga wörd, abgsää von èm aaltè Wasserchraftwärch, kaum für d Energygwǜnnung bruucht. Intensyvi touristischi Nutzung isch uff dè Freizitpark Steiwasè begränzt; suscht wörd s Dal vorwigènd zuè dè stillè Erholung uffgsuècht. D Brugga isch bi hochèm Wasserschtand Zyl vo Wildwasserpaddler.
Blaise Pascal
Dr Blaise Pascal (* 19. Juni 1623 z Clermont-Ferrand; † 19. August 1662 z Baris) isch e französische Mathematiker, Physiker, Literat und katholische Philosoph gsi.
Er het en Abhandlig über d Cheigelschnitt gschriibe, won er din dr Satz vom Pascalsche Sächsegg entwigglet. Er het an ere Rächemaschine gschafft, 1647 s Gsetz vo de kommunizierende Röhre entdeggt und dr Luftdruck. Er het sich mit Zykloid abgee, dr Kombinationslehr und dr Wohrschiinligkeitsrächnig. 1654 het er sich under em Iifluss vo de Janseniste ins Chloster Port-Royal zruggzooge. Er het sich uf dr Site vo de Janseniste in deren ihrem Striit mit de Jesuite engagiert. Siini satirische Polemike si under em Ditel «Provinciales, ou Lettres de Louis de Montalte à un provincial de ses amis et aux R. R. PP. Jésuites sur la morale et la politique de ces pères» (as «Lettres Provinciales» bekannt, uf Dütsch «Provinzler[briefe], oder Briefe von L. de M. an einen befreundeten Provinzler sowie an die Jesuiten über die Moral und die Politik dieser Patres») und hai groosses Ufsehe erregt. Siini «Pensées» het er nie ferdig gschriibe und si si noch siim Dod vo de Janseniste as Pensées sur la religion et autres sujets (dütsch «Gedanken über die Religion und andere Themen») veröffentligt worde.
Scho zu siiner Zit hai d Lüt dr Glauben und s Wüsse drennt. Dr Pascal het in siim Läbe und Wärk s Brinzip vo dr Einheit vo allem Sii verdräte. Für ihn het d Beschäftigung mit naturwüsseschaftlige Broblem und au mit philosophische und theologische Frooge kei Widerspruch bedütet; alles het ihm ghulfe siini Kenntniss z verdiefe. Si Wohrnähmig vo dr «intelligence/raison du coeur», ass dr Verstand und s Härz zsämme d Grundlag für s menschlige Erkenne siige, wird vo siine Aahänger as visionär aagluegt.
Metzerwiesen
Metzerwis (lothrìngisch; frànzeesch Metzervisse, ditsch Metzerwiese,1940–44 Metzerwiesen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Metzerwis lijt rund zehn Kilometer sìdeschtlich vun Thionville àn dr Stroß uf Bouzonville un Saarlouis uf re Heche zwìsche 173 un 256 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Metzerwis ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 874 àls Villa Wis, ìm 10. Jh. àls Wiehs.
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Vum 1. Fewwer 1971 bìs zem 31. Dezember 1981 ìsch dr Nochberort Volstroff züe Metzerwis ingmeindet gsin.
Verwàltung
vun Metzerwis ìsch. Metzerwis ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Metzerwis ghert zem Moselfrankisch.
Armin Lang
Dr Armin Lang (* 26. März 1928 en Holzkirchen (Oberbayern); † 12. Mai 1996 en Schduagert) isch a deutscher Fernsehproduzent ond Synchronsprecher gwea.
Schaffa
R hod au Driggfilm gmachd.
Nochfolg
Nach seim Dod hod sei Soo dia Serie weidr gmachd, zsemma mid am Heiko Volz ond em Volker Lang.
Durchhausen
Durchhousa (amtlich Durchhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 49,1 % Landwirtschaftsfleche, 37,9 % Wald, 11,8 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Durchhousa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1295.
Verwaltong
Durchhousa hot mit dr Stadt Drossinga ond dr Gmoede Dalla ond Gunninga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Durchhousa ischt dr Simon Axt.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Durchhousa ghert zom Schwäbisch.
Internationale Astronomische Union
D International Astronomisch Union, grindet 1919, isch d Vereinigung vun de nationale astronomische Gsellschafte weltwit. Si isch ä Mitglid vum International Council of Scientific Unions (ICSU). Si isch zueschtändig fir d Nômensgebung vun Stern, Planet, Planetoid un ondre Himmelskörper un au vun Oberflächemerkmol, wu uff denne glege sin, wiä zuem Beispil Berg un Krater. Usserdem het se 1922 di gnau Grenz vun de 88 Sternbildr feschtglegt.
Waltraud Burtsche
D Waltraud Burtsche (* 1939 z Fryburg as Waltraud Zähringer) isch e dytschi Hoteliere un alemannischi Dialäktdichteri.
Lääbe
D Waltraud Zähriger isch uf em Buurehof vu ihre Großeltere z Oberbärge am Chaiserstuel ufgwachse. Anne 1951 sin d Elltere mit ere uf Bihl umzoge. Dert isch si uf s Gimnasium gange un het 1960 s Abitur gmacht. Ihre Frynd Roland Burtsche isch au vum Chaisestuel gsii un het z Sulzburg Metzger glehrt un 1956/1957 as Chochsmaat uf em Bananefrachter MS Quadriga gschafft. Derno het er im „Gustav Adolf“ z Hamburg Choch glehrt. Zäme sin si 1960 uf Nordamerika uusgwanderet, dr Burtsche aafangs uf Kanada, d Zähringer in d USA uf New York, wu Unkel vun ere gläbt hän. Aafangs het si im e Huushalt gschafft, derno het si bi re Bank aagfange, bi dr First National City Bank of New York. Si het an dr Wall Street gschafft, speter an dr 5th Avenue. Drotz ass si schnäll ufgstiige isch – si het schließli in dr Styyrabdailig vu dr Bank gschafft -, isch si no aim Johr wider retuur uf Dytschland gange, wel s Haimweh z groß woren isch. Dr Roland Burtsche het aafangs z Kanada gschafft, derno isch er in d USA gange, wel in dr Nechi vu syre Freindin het welle syy. Anne 1964 isch au är uf Dytschland retuur chuu un het as Chuchischef im „Hotel am Notschrei“ aagfange.