cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plouhinec (Morbihan)
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Plouhinec ghert zum Bretonisch.
Provinz Verbano-Cusio-Ossola
D Provinz Verbano-Cusio-Ossola isch en Provinz i dr iteliänische Regioon Piemont.
D Provinz chunt im Norde a d Schwiizer Kantöön Tessin und Wallis aa.
Geografy
D Provinz lyt im Nordweschte vom Langesee. Geografisch gseh entspricht sy so zimli em Yzugsgebiet vom Fluss Ryss, wo uf iteliänisch «Toce» heisst.
D Hauptstadt isch Verbania am Ufer vom Langesee. Die zwöitgröschti Stadt isch Domodossola, wo uf Düütsch früener dr Name «Tüem» gha get. D Walser säget ere «Dööm».
«Verbano» isch an andere iteliänische Name vom Langesee.
S Haupttaal heisst Ossola, und es het dr düütsch Name «Eschetaal».
Walser
I dr Provinz sind es baar vo den alte Walsersidlige vom Piemont:
Sprooch
S Land im Eschetaal und am Langesee ghört zum tradizionelle Sproochgebiet vom Weschtlombardische. Am See unde wird d Mundart Bisun gredt, d Sprooch im obere Eschetaal isch dr Tessiner Tieläkt. Ganz oben i de Tääler isch s Süüdwalserdüütsch d Umgangssprooch gsi. Hütt breitet sech s Iteliäänische im öfentleche Läbe immer meh us.
Vercheer
Früener isch me über verschideni Bärgpäss us em Eschetaal is Wallis cho. Hüt isch no dr Simplonpass wichtig. Alti Saumpfad i dem Gebiet sind dr Griespass, dr San Giacomopass, dr Albrunpass, dr Antronapass und dr Saaserbärg.
Winzer
Winzer isch dä Bruef, wo mit em Wiibou verbundä isch.
Begriff
S Wort Winzer stammt vom latinische Wort vinitor (Wiibuur/Wiiläser) beziehigswis vinum (Wii). Im düütschä Sprachruum wärded für dä Bruef au andäri Bezeichnige wie Räbbuur z Bade, Wengerter z Württemberg, Weinzierl uf Bairisch, Weinhauer z Öschterriich oder au Weinbauer im Tirol brucht. Z Franken isch au d Bezeichnig Häcker verbräitet. Als Bruefsbegriff veraltet und nur no als Familienäme bekannt sind Rebmann oder Weinmann (Weimann, Weihmann).
Ufgab
En Winzer pflägt und kultiviert d Wiiräbe. Au d Ufgabe nach dä Wymät wie s Härstelle und s Verchaufe vom Wii ghöred zum Bruefsbild vom Winzer. Meh als d Helfti vo de Wiibuure füered sälbschtändig en Familiebetrieb.
Zur Värbesserig vo dä Absatzchance und zum rationelle Betrieb händ sich i vielne Gebiät d Winzer zu Winzergnosseschaftä zämegschlosse.
Winzer
Z Düütschland, i de Schwiiz und z Österrich isch Winzer än landwirtschaftlichä Usbildigsbruef mit ere drüüjährige Bruefsusbildig. Bekannt sind z Düütschland die Staatlich Lehr- und Versuechsaastalt für Wii- und Obstbou Weinsberg und d Hochschuel Geisenheim. Z Österriich werded a eigene Schuelä Weinbau- und Kellerfacharbeiter usbildet. D Iirichtig Höcheri Bundeslehraastalt und Bundesamt für Wii- und Obstbou in Klosterneuburg bütet als einzig sötigi in Österriich ä foifjährigi Usbildig mit Matur a. I de Schwiiz guet bikannt isch öppe de Lehr- & Forschungsbetrieb Weinbau Au vo de Zürcher Fachhochschuel für Aagwandti Wüsseschafte.
Winzermeister, Wiimeister, Wiiboumeister
Nach de normale Kriterie für d Wiiterbildig zum Meister cha mer au d Wiiterbildig zum Winzermeister mache. Dadezue brucht mer e abgschlosseni ischlägigi Bruefsusbildig (normalerwiis als Winzer) und mindestens drü Jahr ischlägigi Bruefspraxis.
Wiibou- und Önologiestudium
Z Österriich bütet d Fachhochschuelstudiengäng Burgeland z Eisenstadt es Studium i därä Kategorie aa. I i dä Schwiiz mached das öppe d Fachhochschuel Westschwiiz / École d’ingénieurs de Changins und e Zwiigstell vo de Zürcher Fachhochschuel für Aagwandti Wüsseschafte z Wättischwiil.
lueg au: Usbildigsmöglichkeitä für Wiibou und Chällerwirtschaft
Patronat
Schutzpatron vo de Winzer sind dä heilig Cyriak (eine vo de Vierzäh Nothälfer) als Bistand gäge Frost und Unwetter, und de heilig Urban vo Langres, wo oft mit äm Heiligä und Papst Urban I. verwechslet wird, als Hälfer für gsunde Räbwuchs. Beidi Schutzpatron wärded oft mit enere Wiitruube oder eme Wiistock i dä Hand dargstellt.
Weblink
Lueg au:
Minkowski-Diagramm
S Minkowski-Diagramm isch 1908 vom Hermann Minkowski entwigglet worde und wird brucht, zum d Äigeschafte vo Ruum und Zit in dr spezielle Relatiwidäätstheorii aaschaulig mache. Es macht s mööglig Fenomeen wie zum Bischbil d Zitdilatazioon und d Lengikontrakzioon ooni Formle kwantitativ z verstoo.
Tour de Suisse 2015
Di '''79. Tour de Suisse''' isch e Etapperänne in dr Schwyz gsii. S Radränne het vum 13. bis zum 21. Juni 2015 stattgfunde un isch Dail vu dr UCI World Tour 2015 gsii. Gsamtsiiger isch dr Slowen Simon Špilak wore.
Friedrichshafen
Hafe (au Fridrichshafe, dt. Friedrichshafen) isch e Stadt am nerdlige Stade Bodesee. Si isch d Kreisstadt un di grescht Stadt vum Bodeseekroes un no Konschtanz di zwotgrescht Stadt am Bodesee. Zämme mit Raveschburg un Wãẽgaade bildet Hafe eis vu vierzeh Oberzäntre z Bade-Wirttebärg. Syt em 1. April 1956 isch Hafe Großi Kreisstadt.
Geografischi Lag
Hafe lyt in ere Bucht vum nerdlige Bodeseestade am Sidweschtrand vum Schussebecki un goht vun ere Hechelag vu 395.2 m NN am Bodeseestade bis uf 501.6 m NN z Oelinge/Horach. D Chärnstadt lyt in dr Nechi vu dr Mindig vu Rotach in dr Bodesee. Dää Fluss chunnt vu Direnge weschtlig vu dr Ortschaft Oelinge in s Stadtgebiet un fließt dur e baar chleineri Ortsdeil, voreb er in dr Chärnstadt in dr See mindet. Di e weng greßer Schusse streift dr nordeschtli Ecke vum Stadtgebiet un mindet e baar Kilometer eschtli vu dr Stadt in dr Bodesee.
Nachbargemeinden
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Hafe (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus) un ghere mit Uusnahm vu Raveschburg alli zem Bodeseekroes: Immestad, Markdorf, Direnge, Raveschburg, Megge, Dettnãng un Eriskirch.
Stadtgliderig
D Stadt bstoht us dr Chärnstadt un dr Gmeine, wu im Ramme vu dr Gebietsreform in dr 1970er Johr yyglideret wore sin: Oelinge, Ettekirch, Kluftern un Raderach. Di yygliderete Gmeine sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
In fascht allne Stadtdeil het s Wohngebiet, wu mit eigene Nämme unterschide wäre, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän, vilmol neji Böugebiet, aber zem Deil au friejer sälbständigi Gmeine. Doderzue ghere:
Di ehmolig Gränze zwische dr friejere Länder Bade un Wirttebärg isch am Gränzbach zwische Fridrichshafe-Fischbach un Immestaad verloffe. Zwische dr Bundesstroß 31 un dr naturgschitzte Stadezone het s no Räscht vum „Gränzhof“.
Klima
S Klima vu Hafe isch vor allem dur d Yyfliss vum Bodeseebiet un dr Alpe bregt. Im Verglyych zum Hinterland sin d Tämperature mild. Dur d Nechi zue dr Alpe het s als Fehnwind un Gwitter. Usserdäm entstehn im Winter Näbel, wel dr See d Funktion vun eme Wermispycher ufwyyst.
Ruumblanig
Hafe bildet zämme mit Raveschburg un Wãẽgaade s Oberzäntrum vu dr Region Bodesee-Oberschwobe. Des Oberzäntrum ibernimmt fir dr eschtli Beraich vum Bodeseekroes au d Funktion vun eme Mittelzäntrum fir d Gmeine Bermadinge, Deggehauserdal, Eriskirch, Immestad, Grässbrõnn, Lãngenarge, Markdorf, Megge, Neikirch, Direnge un Dettnãng.
Schutzgebiet
Im Gebiet vu dr Stadt Hafe sin dur s Regierigsbresidium Dibenge bzw. s Landrotsamt Bodeseekroes as unteri Naturschutzbherd zurzyt (Stand: 31. Mai 2009) vier Naturschutzgebiet (Eriskircher Ried, Hepbacher-Leimbacher Ried, Lipbachsänki, Lipbachmindig), fimf Landschaftsschutzgebiet (Haldeberg, Hepbacher-Leimbacher Ried, Lipbachsänki, Wirttebärgischs Bodeseeufer (Deilgebiet)), elf flechehafti un 25 Einzel-Naturdänkmeler uusgwise.
Kanton Guidel
Dr Kanton Grand-Champ (franzesisch Canton de Guidel, bretonisch Kanton Gwidel) isch e Kanton im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Guidel.
Thessaloniki
D Stadt lit an de nordwestlige Usläufer vom Chortiatis, wo 1201 Meter hooch isch, und gränzt an dr Thermaischi Golf. Si isch e bedütendi modärni Universidääts-, Mäss-, Kultur-, Industrii- und Haafestadt im Schnittpunkt vo wichdige Vercheerswääg (Via Egnatia), wo sit Joorduusige vo Norde uf Süüde und vo Weste uf Oste füere. Dr Häiligi Demetrios isch dr Schutzpatroon vo dr Stadt, und iim isch e groossi früechristligi Basilika gweit. S Woorzäiche vo Thessalonikis isch dr Lefkós Pýrgos (Λευκός Πύργος ‚wisse Durm‘), wo dr Sinan baut het.
Kanton Guidel
Gmaine
Zum Kanton ghere elf Gmaine:
Thessaloniki
D Stadt wird scho in dr Bible erwäänt, und iiri früechristlige und byzantinische Chillene si 1988 in d Liste vom Wältkulturerb vo dr UNESCO ufgnoo worde. Noch der Eroberig dur s Osmanisch Riich si di meischte Chile und Chlöschter i Moschee umgwandlet worde – und noch der Eroberig dur Griecheland 1912, im Erschte Balkanchrieg, si die alli wider zruggverwandlet worde. Wäret der osmanische Ziit isch Thessaloniki eis vo de Hauptzäntre gsi vo de sephardische Jude – si hei di gröscht Bevölkerigsgruppe gstellt, vor de Türgge as zweitgröschter und de Grieche as drittgröschter Gruppe, und d Sproch, wo me am meischte gredt het, isch Ladino (Judespanisch) gsi. Noch der Eroberig dur Griecheland 1912 isch de jüdisch Iifluss vom griechische Staat zruggdrängt worde. D Bevölkerigsstruktur het si starch ggänderet, wo noch em Griechisch-Türggische Chrieg denn 1923 di türggischsprochige Lüt vo Nordgriecheland i Türggei und di griechichsprochige Lüt vo de Türggei uf Griecheland zwangsumgsidlet worde si. Im Zweite Wältchrieg schliessli isch di jüdisch Bevölkerig fascht vollständig vo de Dütsche umbroocht worde. Hüt isch Thessaloniki e ganz e griechischi Stadt – vo der osmanische Vergangeheit gseht me no Muure, vo de jüdische fascht gar nüt me.
Friedrichshafen
Gschicht
Hafe isch anne 1811 entstande us dr ehmolige Freje Ryychsstadt Bueche (wu si s Wappe dervu ibernuu het) dur Zämmeschluss mit em Dorf un Chloschter Hofe. D Stadt het zem Oberamt Dettnãng ghert, wu anne 1938 dr Landkroes Dettnãng drus firigangen isch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Diwärses
Z Manzell, eme Ortstail vo Fridrichshafe, stoht en Tail vom Dornier-Wärch. Bim Flughafe usse isch s Dornier Museum und d Halle vom Zeppelin. S Zeppelinmuseum isch bim Hafe-Bahnhof. Vom Hafe uus verchehrt e Fähre uf Romanshorn übere.
Émile Zola
Dr Émile Édouard Charles Antoine Zola (* 2. April 1840 z Bariis; † 29. Septämber 1902 z Bariis) isch e franzöösische Schriftsteller und Schurnalist gsi.
Dr Zola giltet as äine vo de groosse franzöösische Romanciers vom 19. Joorhundert und as Läitfigur und Begründer vo dr gsamtöiropäische literarische Ströömig vom Naturalismus. Gliichzitig isch er e seer aktiver Schurnalist gsi, wo von ere gmäässigt lingge Posizion us am politische Lääbe däilgnoo het.
Si Ardikel J’accuse …! («Ich chlagen aa …!») het e Schlüsselrolle in dr Dreyfus-Affäre gspiilt, wo Frankriich joorelang beschäfdigt het, und het entschäidend zur spöötere Rehabilitierig vom Offizier Alfred Dreyfus biidräit, wo fälschlig wäge Landesverroot verurdäilt worde isch.
André Hugel
Dr André Hugel (* 19. Àuigscht 1929 z’ Riichawihr, Owerelsàss; † 15. Àuigscht 2022) ìsch a elsassischer Wiimàcher ùn Hischtooriker gsìì.
sii Laawa
Dr André Hugel ìsch ànna 1929 ìn’ra àlta Riichawihrer Wìnzerfàmilia-n-ùff d’ Walt kùmma. Ar ìsch dr Sùhn vùm Jean Hugel ùn vù dr Lina Zoll gsìì. Ar hàt a berüafliga-n-Üssbìldung z’ Beaune ìm Burgund ùn z’ Geisenheim ìn Hesse bikumma. Ar ìsch d’rnooh ìm Wiikonzärn vù siinera Fàmìlia-n-iigschtällt worra. Àls Laiter vù dr älfta Genràzioon hàt’r zamma mìt siina Briader Jean ùn Georges s’ Ùnternamma witter äntwìckelt. Ar hàt vor àllem d’ Wiiàrta Grossi Laüe ùn Schoelhammer bfäärdert.
Dr Hugel ìsch àb 1978 Vorsìtzender vùm Riichawihrer Gsällschàft fìr Àltertummsforschung gsìì, ùn Presidànt vùm Elsassischa Raablànd- ùn Wiimüsee z’ Kiantza-n-àb 1979. Ànna 1985 ìsch’r drzüa Groossmaischter vù dr Elsassischa Schtefàànsbriaderschàft (Confrérie Saint-Étienne d’Alsace) gsìì –dàs ìsch a Wiibriaderschàft. Ìn Politik ìsch’r vù 1989 bis 1995 biigoordneter Bìrgermaischter vù Riichawihr gsìì, ùn drnooh Gmaindaroot vù 1995 bis 2001.
Naawadràà hàt sìch dr Hugel fìr lokààla Gschìcht begaischtert. Ar hàt d’ Gschìcht vùm elsassicha Wiibàui güat kännt ùn hàt mehrera Biacher ìwwer d’ elsassischa Zwàngsiigezoogana ìm Zwaita Waltkriag gschrìewa. Ànna 2015 ìsch’r ìm Emmanuel Amara siim Belehrfilm Les Raisins de la guerre z’ sah gsìì, wo vù dr Wììderschtànd vù frànzeescha Wìnzer wahrend dr diitscha Bsätzung zwìscha 1940 ùn 1944 hàndelt. Ìm saalwa Joohr ìsch’r ìn’ra Ùnterhàltung ìm Film Après la guerre, l'Alsace-Moselle, c'est la France ! vùm Michel Favart ùn em Hubert Schilling z’ sah gsìì.
Z’ Riichawihr hàt dr André Hugel àm 5. Àuigscht 1954 d’ Monique Behrel ghiiroota ghàà. Ar hàt dräi Seehn ghàà, dr Étienne († 2016), dr Jean-Philippe ùn dr Marc, wo d’ Fàmilia-n-ùnternamma ìwwernumma hann. Gschtoorwa-n-ìsch dr Hugel àn da Folga vùn’ra COVID-19-Ärkrànkung, ìm Àlter vù 92 Joohra.
Illzach
Ìllzi (frz. Illzach, dt. Illzach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìllzi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 835 àls Hilciaco (1040 Ilzicha).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ìllzi ìsch. Ìllzi gheert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìllzi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Ornavasso
Urnafaasch, wo uf iteliänisch Ornavasso und i dr lombardische Sprooch Urnavass heisst, isch e Gmaind in dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola.
Geografy
D Gmeind lyt im undere Deil vom Eschetaal, churz bevor d Ryss in Langesee mündet.
S Dorf Migiandone lyt öpe drüü Kilometer wyter oben im Rysstaal und ghört hüt au zu dr Gmeind Urnafaasch.
D Nochbargmeinde sind Anzola d’Ossola, Casale Corte Cerro, Gravellona Toce, Loreglia, Mergozzo, Premosello-Chiovenda und Valstrona.
Walser Gschicht vo Urnafaasch
Sid em Middelalter isch Urnafaasch es düütschsproochigs Dorf gsi, eis vo dene, wo am wytischte im Süüde fasch am Rand vo de Alpe lige. Es ghört zäme mit em Nochberdorf Migiandone zu dr Gruppe vo de änetpirgische Walserdörfer. D Lüüt vo Urnafaasch sind, wie me vermuetet, us Naters im Wallis, vermuetli aber au us em Simplondaal, wo die vo Ornavasso Herrschaftsrächt gha hend, is Piemont abe choo.
Sid em 19. Joorhundert isch jetz zwar s Walserdüütsch z Urnafaasch usgstorbe. D Gmeind zeigt aber no hütt, ass si stolz isch uf die guet bekanti Gschicht mit de Walser; so isch ane 2003 e grossi Gruppe vo Lüüt vom Dorfveräin Gruppo Walser Urnafasch as Walserträffe im Walsertaal ggange. Die sehr erfolgrychi Velorönnfahrerin Elisa Longo Borghini het ane 2016 betoont, si sig die erschti Walser Sportlerin, wo a Olympische Spiili mitmachi; si het z Rio d Bronzemedalie im Stroosserönne übercho; i de Medie het me chönne läse, d Borghini heig d Walserfahne a die Olympische Spiili mitgnoo, won ere d Gmeindbehörde gschänkt hend, und derzue ane en Rosechranz vo dr Wallfahrtschile uf em Bode bi Urnafaasch.
Im Gmeindgebiet vo Urnafasch sind no hütt, wo me im Alltag scho lang nur no Iteliänisch redt, vor alem uf den Alpen obe vil vo de alte walserdüütsche Fluernääme bekant. D Sidlig Bode uf halber Höchi am Bärg obe het au no dr alt walserdüütsch Name bhalte.
Im 14. Joorhundert het es speziels Gwärb vo Urnafaasch i dr Architekturgschicht e Rolle gspilt, wo d Walser als Liferante vom Marmor us de Schteibrüüch bi irem Dorf für d Boustell vom Dom vo Mailand ufträte sind. Dä häll und schön pänderet Schtei usem Eschetaal macht vil us, ass d Kathedraale i dr Hauptstadt vo dr Lombardei so prächtig usgseet. D Dombouhütte het in irem Archyv es früechs Dokumänt, wo d Walser vo Urnafaasch drin vorchöme; ane 1392 sind si als Psitzer vo de Marmorbrüch im Eschetaal gnännt; uf latynisch stoot im Tegscht: «a teutonicis de Ornavaxio» – das heisst: «vo de Dütschsproochige vo Urnafaasch».
Hamburger Berg
De Hamburger Bärg isch ä Siddeschdross fu de bekondä Flaniermeilä Reeperbahn im Hamburger Vergniegigsvirdl St. Pauli. Uff m Hamburger Berg, kurz nur dä Berg gnennt, sin die meischdä Beizä, wo oi die ächdä Hamburger ane gän. De bekondäschdä sin s Exspaar, s Loonacy oder de Blaue Peter.
De Hamburger Berg isch bis jetztä relativ unberüürd bliwä vu denne Turischdästrem, wu jedes Wocheend in d Schdadt dränge. In erschda Linie gen d hamburgar Schdudendä deard ane, wills no guäds und billigs Biar deard gid. De Hamburger Berg isch bi de Hamburger au wege dem so bekonnt, will s deard am wildäschdä züä good.
Aarebrücke Koblenz-Felsenau
D  Aarèbrugg Koblänz–Felsènau  isch è Strõssèbrugg, wo zwǜschè m Koblänz un Felsènau, übber d Aarè drübber gòt. Sèlli isch diè letscht reschpektyv diè unterscht Brugg am Lauf vo dè Aarè.
S Bauwärch lyt öppè 200 m unterhalb vo dè Rhybrugg Koblänz-Waldshuèt a dè Aarèmündig zwǜschè m Koblänzer Baanhof un dè Felsènau. D Aarèbrugg isch i dè Johr 1931 bis 1932 baut worrè. D Strõßèbrugg isch für zwei Fahrbaanè un beidsitigi Trottoir uusglait gsi. Si füürt diè schwizer H 7 übber d Aarè, d H 7 füürt am linkè Ufer vum Hochrhy un am Jura-Nordfuèss vo dè Felsènau bis Schtei-Säckingè.
Trivia
Diè letscht unter dè Aarèbruggè hèt s am Èndi vum Johr 2009 als Statischt i d Mediè gschafft. Am 27. Novembèr 2009 isch uff dèrrè Brugg èn Mord voübt worrè, wo bis hüt (Stand: sechs Johr spôter) nit uffklärt worrè isch, obwoll dè Fall i dè Fernsee-Sendig Aktèzeichè XY im dütschsprǒchigè Ruum vorgschtellt worrè isch.
Einzelnõchwys
<References />
Johnny Depp
Dr John „Johnny“ Christopher Depp II (* 9. Juni 1963 z Owensboro, Kentucky) isch e US-amerikanische Schauspiler. Är zellt syt 2008 zue dr beschtbezahlte Karakterdarsteller z Hollywood. International bekannt woren isch er Ändi 1980er Johr dur d Färnsehserie 21 Jump Street. Mit dr Darstellig vum exzentrische Captain Jack Sparrow in dr Pirateraie Fluch der Karibik isch syni Popularitet no gwachse. Dr Depp spilt in syne Film vor allem uugwehnligi un extravaganti Figure, aber au reali Personen us dr Vergangehait un Gegewart. Anne 2008 isch er fir syni Roll in Sweeney Todd – Der teuflische Barbier aus der Fleet Street as beschte Hauptdarsteller in ere Kumedi mit eme Golden Globe uuszaichnet wore. Dreimol isch er bishär fir dr Oscar nominiert wore, nomol nyyn Nominierige het er fir e Golden Globe iberchuu, vier Nominierige fir Screen Actors Guild Award un fimf fir dr Saturn Award.
Privatläbe
Anne 1983 het dr Depp d Visaschischti Lori Allison ghyrote, d Eh isch no zwai Johr gschide wore. Är het derno Beziehige ghaa mit dr Schauspileri Sherilyn Fenn (1985 bis 1988), mit dr Schauspileri Winona Ryder (1989 bis 1993) un mit em Model Kate Moss (1994 bis 1998). Vu 1998 bis 2012 isch er liiert gsii mit dr franzesische Schauspileri un Sängeri Vanessa Paradis. Mit ihre het er zwai Chinder, d Lily-Rose Melody Depp (* 1999) un dr John „Jack“ Christopher Depp III (* 2002). D Familie het aafangs z Frankrych gläbt un isch speter uf Los Angeles zoge. Syter 2012 het er e Beziehig mit dr Schauspiileri Amber Heard.
Clara Zetkin
D Clara Josephine Zetkin, geboreni Eißner (* 5. Juli 1857 z Wiederau, Amtshauptmannschaft Rochlitz, Chenigrych Sachse; † 20. Juni 1933 z Archangelskoje, Oblast Moskau, Sowjetunion) isch e sozialistischi dytschi Bolitikeri, Fridesaktivischti un Frauerächtleri gsii.
Ali Pascha
Ali Pascha (dr männlig Vornaame Ali und dr Ditel Pascha) bezäichnet die Persone: * Ali Pascha (Admiral) († 1571), Oberbefaalshaber vo dr osmanische Flotte
Clara Zetkin
Läbe
Uf übernationaler Ebeni het d Zetkin as Dailnämmeri vum Internationale Arbaiterkongräss vu 1889 z Paris zue dr Grinder vu dr Zwoote Internationale vu dr sozialistische Arbaiterbewegig ghert. In dr Arbet fir d Internationale giltet si as wichtigi Initiatori vum Internationale Frauedag. As Aagherigi vu dr Zäntrale bzw. vum speter Zäntralkomitee gnännte Vorstandsgremium vu dr KPD isch si vu 1921 bis 1933 Mitglid im Exekutivkomitee vu dr Kommunistische Internationale (EKKI) gsii, wu si in ihre letschte Johr zue dr Minderhait vu dr Kritiker vu dr Sozialfaschismusthese ghert het, wu vum Stalin vorgee woren isch.
Schrifte (Uuswahl)
Postum uusegee Gesammelte Werke:
Literatur
Biografie
Ali Pascha
Lueg au:
Clara Zetkin
Literatur
Ufsetz, Artikel un Quälle
Tyrrhener
D Tyrrhener oder Tyrsener (agr. Τυρρηνοί, Tyrrhēnoí; Τυρσηνοί, Tyrsēnoí; ) sind en antiks Volch gsii. De Name isch di griechischi Bizaichnig vo de Etrusker.
Noch antike Quelle hend d Tyrrhener i de Nöchi vo de Lydier im nordwestliche Chliiasie glebt. Wegere Hungersnot sind si denn under de Laitig vom Tyrrhenos uf Italie uusgwanderet. Dem si Soo Tarchon het zwölf etruskischi Städt ggründet.
Scho i de Antiki het de Dionysios vo Halikarnassos abgstriite, as d Etrusker usem ägäische Ruum iigwanderet saiet, sondern gmaint, as die z Italie autochthon saied.
D Stele vo Lemnos, wo im 19.Jh. gfunde woren isch, biwiist, ass tatsächlich im 6.Jh.v. Chr. uf de Insle Lemnos e Volch glebt gha het, wo mit de Etrusker verwandt gsii isch. Aber Ainzelhaite sind no nöd gchlärt.
Schwäbischsein
Schwäbisch, des isch meh als schwäbisch schwezza, des isch a Lebensgfühl. Der Ardikl soll a Ibrsicht gea, ibr d Ardikl en dr Alemannischa Wikipedia, mo se med dem beschäftia deand.
Hoimed
Hoimed isch d Gegend in der ma net fremd isch, dia ma kennt, fr dia ma a Hoimedgfuel hod. Moischtns isch s d Gegend in der ma gebora worda isch.
Schbroch
D Schbroch isch isch a wichtigr Doil vom Gfiahl, drhoim z sei. An dr Schproch erkennt ma d Schwoba am schnellschta. Da isch net bos Ahänga von ama 'le' an viele Werder gmoint.
Neba em Ausschbrecha geit s au viele Werdr, mo Reigschmeggde ned vrschtandat. Wemma en ara Familie no ibr d Vrwandschafd redat, muaß ma au nochfroga, wer au gmoind isch.
Seelisberg
Selisbäärg (amtl. Seelisberg) isch e politischi Gmeind im Kanton Uri i de Schwiiz.
Schwäbischsein
Schbroch
S geid viele Vornama mid dene Auswärdige nix afanga kennat. Au d Familienama send efters dibisch fr d Gegnd.
Seelisberg
Geografii
Äs liit öppe 400 Meter überem Vierwaldstättersee und isch die nördlichscht Gmeind im Kanton Uri. Zu Selisbäärg ghört ebefalls s Rütli. S Rütli isch en Wise am Ufer vom Vierwaldstättersee miteme Restaurant und ere Schiffsaalegestell, also kei eigentliche Sidlig. En witere Ort am See isch Treib. Vo de säbe Schiffstazion us fahrt e Standseilbahn uf Selisbäärg ufe.
D Nachbergmeinde vo Selìsbäärg sind d Nidwaldner Gmeind Emette, im Kanton Üüri Ìsìdall und Baawä, und über em Vierwaldstättersee d schwyzer Gmainde Ingebohl und Morschach.
Schwäbischsein
Schbroch
Zom briaf will, ob r au schwäbisch schwetza kaa, brauchd s blos oin Sads: Glei bei Blaubeira leid a Gledsle Blei
S Leba
Essa ond Drenga, wia s en de Ardikl Backa, Gletzabrod, Schwäbische Küche, Sauergraud, Schwaazwäldr Schehga, Dampfnudla, Mmoschd ond Woi zoigt wurd als an normala Zuaschdand parat z hann, macht a Doil vom Lebensgfühl aus.
Seelisberg
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 13,6 % gläge.
Schwäbischsein
S Leba
Neba dene Handwerkr en dradizionelle B'ruf, gangat d moischte ens Gschäft, des moischdn a Fabriggle odr a Büro isch.
Seelisberg
Religion
4,7 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 80,2 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 45,4 %, CVP 34,6 %, GP 17,6 %, Suschtigi 2,4 %.
Dr Gmeindspräsident vo Selìsbäärg isch dr Karl Huser (Stand 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 592 Iiwohner 97,1 % Diitsch als Haiptsprach aagää, 0,8 % Franzesisch, 0,3 % Italienisch und 2,1 % anderi Sprache.
Etruskische Zahlen
Di Etruskische Zaale sind vo de Etrusker bruucht wore. D Notierig vo de Zaale isch s Vorbild vo de Römische Zaale gsii.
Seelisberg
Sprach und Dialäkt
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Selìsbäärg ghert zue dr Nidwaldner Mundart.
Etruskische Zahlen
Zaiche
Nöd gsicheret sind Zaalzaiche för 500 und 1000.
Zaalwörter
Wel s Etruskische kai guet bikannti Verwandti het, cha nöd immer gnau bistimt were, weli Zaal as gmaint isch. D Zaale vo ais bis sechs sind ufem Wörfel vo Tuscania uusgschribe, aber weles Wort weli Zaal maint, cha drususe nöd gschlosse were.
Ahand vo anderne Zügnis chöned d Zaale för ais, zwai, drüü, zwanzg und driissg und dodevo abglaiteti Zaale mit Sicherhait bistimmt were. D Zaale för vier / vierzg und sechs / sechzg müend eventuell de Platz tuusche. För maχ, wo im Lemnische mav luutet, werd wege luwisch mawa "vier" au de Wert vier vorgschlage, dezue passt luutlich d Form muvalχ, wo denn vierzg sii müest.
Zee chönnt au halχ ghaisse ha, för śar werd denn zwölf vorgschlage, ciś śar müest denn föfzee und huθzar sechzee maine.
D Zaal för acht gelt as gsicheret, zum ainte well de Monet Oktober uf Etruskisch Xosfer haisst und de achti Högel vo Room de Name Cispius trait. Zaale öber 90 sind nöd öberliferet.
D Zaale 17, 18, und 19 wered bildet nochem Schema "drai/zwai/ais-minus-zwanzg", äänlich wie latiinisch duodeviginti "18" und unodeviginti "19". Nochem gliiche Schema wered im Etruskische auber au d Zaale 27, 28, 29, 37 etc. bildet.
Schwäbischsein
S Leba
S send en de Kepf no emmer dia alte Schdrukdura vo Obrigkoida
D Gegend, d Landschafd, isch au a Doil vom Lebensgfühl. Dr Bussa isch a Beischbiel. D Schdäd vrsuachat au, älles a bissle schener z macha: Meersburg odr Rieadlenga.
S Hoimedgfühl wurd au pflegt en de Narrazenfd, de Hoimetverei, zom Beischbiel in Laafa ond en Landschaftsverei wia em Schwarzwaldverei. Dr Schützavrei, d (freiwiilig) Feuerwehr ond dr Fuassballvrei geit de Leit au en Blatz.
Vom Zuagroisda zom Schwoba
Komm en hondrd Joohr wiedr.
Christel Peschke
D Christel Peschke (* 26. Merz 1938 z Troppau, Tschechoslowakei; † 23. Oktober 2020 ) isch e dytschi Schauspiileri gsii.
Lääbe
Noch ere Uusbildig zur Schauspiileri an dr Staatlige Hoochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Stuegert un verschiidene Engaschmänt z Oberhausen, z Dortmund, z Münster un z Wunsiedel het d Christel Peschke vu 1965 bis zue ire Pänsionierig 2003 fescht em Ensemble vum Theater Augschburg aagheert. Deert isch si au reegelmääßig as Gaschtschauspiileri ufdrätte. Driber uuse het mer si in dr Spiilzyt 2007/08 au im Gärtnerplatztheater z München in Operette un Musical chenne sää. In vyyl Fäärnseeprodukzioone vu dr Augschburger Buppechischte het si as Sprächerin mitgwiirkt. Zäme mit em Geoffrey W. Abbott het si ne CD mit Lieder un Gediicht vum Bertolt Brecht produziert. D Christel Peschke het z Augschburg gläbt.
Neckar-Odenwald-Kreis
Der Necker-Oodewald-Chrais isch e Landchrais z Baade-Wiirdebäärg. Är ghèèrd zue dr Metropolregion Ryy-Necker ùn zue dr Verbandsregion Ryy-Necker im Regierigsbezirk Chaarlsruei.
Er gränzd im Noorde an Hesse mid em Oodewaldchrais, ùn an Bayere mid em dem Landchrais Milteberg. Im Oschde gränzd er an dr Main-Tauber-Chrais, im Siidoschde an dr Hohelohechrais, im Siide an dr Landchrais Haalbrunn ùn im Weschde an dr Ryy-Necker-Chrais.
Oberhallau
Oberhalau (amtlich Oberhallau) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Underchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.
Geografi
Oberhalau lit am Fuess vom Oberhallauerbärg. D Gmeindsflächi umfasst 72,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 20,5 % Wald, 6,8 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.
Gschicht
Oberhalau isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1095 als Hallaugia superiori et inferiori.
Religion
77,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 397 Iiwohner 97,2 % Dütsch als Hauptsproch aagee.
De hochalemannisch Dialekt vo Oberhalau ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.
Pascha
Pascha bezäichnet:
Pascha isch dr Naame vo:
Pascha as Ditel häi die Persone gfüert:
CPLP
D Gmeinschaft vo de Portugiisischsprächende Länder (Comunidade dos Países de Língua Portuguesa oder CPLP) isch ä multilaterals Forum für Fründschaft und Zsämmenarbet unter de portugiesischsprächende Länder. D Mitgliidstaate si Portugal und ehemoligi Kolonie vo Portugal. In alle Mitgliidstaaten isch Portugiisisch d Amtssproch.
Mitgliider
D CPLP isch im Johr 1996 vo de siibe Länder Angola, Brasilie, Guinea-Bissau, Kap Verde, Mosambik, Portugal und São Tomé und Príncipe gründet worde. Noch der Unabhängigkeit vo Indonesie im Johr 2002 isch au Osttimor der Gmeinschaft bidräte. Am 13. Juli 2007 het Äquatorialguinea Portugiisisch as eini vo siine Amtssproche agno, so dass es au chönnt bidräte.
Ibrahim Pascha
Dr Ibrahim Pascha al Wali (uf d Wält choo 1789 z Nusretli im Osmanische Riich; gstorbe am 10. November 1848 z Kairo) het as osmanisch-egüptische General im Osmanisch-saudische Chrieg kämpft und in dr Griechische Revoluzioon, het Sürie erooberet und isch denn Wali (Guwernöör) vo Sürie und Palestina gsi. 1848 isch er Wali vo dr osmanische Browinz Egüpte worde.
Dr Kampf gege d Mamluke und Wahhabite
Ibrahim isch as dr eltist Soon vom Muhammad Ali und dr Emine z Nusretli (em hütige Dorf Nikiforos im Regionalbezirk Drama) uf d Wält choo. Dr Ibrahim isch im nordgrischische Kavala ufgwaggse. Nochdäm dr Muhammad Ali si Macht noch dr franzöösische Bsetzig gege d Mamluke und gege die osmanischi Zentralregierig het chönne verdäidige, isch er am 9. Juli 1805 zum osmanische Guwernöör ernennt worde und het si Frau und sini Kinder, drunder au dr Ibrahim, uf Kairo lo choo. Dr Ibrahim het er denn sofort Kommandant vo dr Zitadälle vm Saladsin z Kairo gmacht. Die osmanischi Regierig het denn d Absicht ghaa, dr Muhammad Ali abzsetze, er het ere denn 1806 versproche, e Dribut z zaale, für dass er witer döf Guwernöör bliibe und het dr Ibrahim as Pfand uf Konstantinopel gschiggt. Er isch e Joor spööter, no bevor d Schuld abzaalt gsi isch, wider zrugg uf Egüpte cho und isch Defterdar worde. Im Fäldzuug gege d Mamluke het er as Kommandöör kämpft. 1810 si d Mameluke in Ooberegüpte besigt gsi, und 1812 isch dr Ibrahim zum Guwernöör vo Underegüpte ernennt worde und het d Mamluke in Sudan verdriibe. As Defterdar isch er verantwortlig gsi für d Entäignig und Vermessig vo alle brivate Landbsitz (1811 in Ooberegüpte, 1814 in Underegüpte).
CPLP
Mitgliider
D Mitglidstaate hai zsämme meh as 223 Millione Bewohner und umfasse ä Flechi vo 10.742.000 km², was ä chlii grösser as d USA oder Kanada isch.
Ibrahim Pascha
Dr Kampf gege d Mamluke und Wahhabite
Wo dr Muhammad Ali 1811 im Naame vom osmanische Sultan in Chrieg gege d Wahhabite zooge isch, het er dr Ibrahim as Befäälshaaber in Ooberegüpte zrugggloo und dä het d Mamluke witer verfolgt und verdriibe. 1816 isch er dr Noochfolger vo sim Brueder Tusun as Befäälshaaber vo dr egüptische Armee in Arabie worde. Dr Muhammad Ali het scho aagfange gha, öiropäischi Disziplin in dr Armee iizfüere, und dr Ibrahim het woorschinlig en entsprächendi Usbildig bechoo, aber sini erste Fäldzüüg het er no im alte asiatische Stiil gfüert. Dr Fäldzuug in Arabie isch zwäi Joor lang gange und am Schluss si d Wahhabite as politischi Macht vernichdet gsi.
CPLP
Beobachterstatus
In ä baar vo de ehemolige Kolonie vo Portugal si Kreolsproche entstande, wo us em Portugiisische uusegwaggse si. Sit 2006 hai Äquatorialguinea und Mauritius dr Status vo Beobachter. Au Macau will das.
Macau isch bis 1999 ä portugiisische Überseeprovinz gsi und no hüte isch Portugiisisch eini vo de Amtssproche. Wil Macau jetzt ä Sonderverwaltigszone vo China isch, het d Volksrepublik 2006 um ä Beobachterstatus bittet.
Ibrahim Pascha
Dr Kampf gege d Mamluke und Wahhabite
Dr Ibrahim isch am 30. Septämber 1816 z Yanbu, em Haafe vo Medina glandet. Im Merz 1818 isch er z Diriyya gsi, em Zentrum vom Wahabismus. Noch schweere Kämpf und ere säggs Mönet lange Belaagerig, won er drbii schweeri Artillerii iigsetz het, het d Stadt im Septämber kapituliert. Eso het er d Füerer vo de Wahhabite, dr Abdallah I. ibn Saud, chönne zwinge, ufzgee. Am 11. Dezämber 1819 isch er im Driumf z Kairo iizooge.
CPLP
D Gmeinschaft
D Gmeinschaft isch no im Ufbau. Si isch ä Organisation vo Länder, wo vonenander sehr wenig wüsse und nume dur ä gmeinsami Sproch verbunde si, und wo vo grosse Distanze und kulturelle Unterschiid von enand trennt si.
Ibrahim Pascha
Die Griechischi Revoluzioon
Er het druf dr franzöösisch Oberst Sève (Süleyman Pascha) drbii understützt, d Armee noch em öiropäische Modäll z drille. Dr Ibrahim het s vorgmacht, und het sich wien e Rekrut lo schluuche. 1821 het en si Vater mit sim Brueder Ismael gschiggt, dr Sudan go eroobere. Dr Ibrahim isch im Januar 1821 vo Kairo abgfaare und het sich am 22. Oktober z Sennar mit sim Brueder droffe. Aber 1822 isch er chrank worde und het wäge däm zrugg uf Kairo müesse. Wo dr Muhammad Ali 1824 vom Sultan zum Wali vo Morea (Peloponnes) gmacht worde isch, zum im Kampf gege die ufständische Grieche mitzhälfe, het er dr Ibrahim mit ere Flotte und ere Armee vo 17'000 Maa gschiggt. Im Juli 1824 isch er ufbroche, het aber langi Zit nüt usgrichdet us Angst vor de griechische Brander. Wo sini griechische Matrose e Möiterei gmacht häi, wil si nid zaalt worde si, isch er am 26. Februar 1825 z Modon glandet. Im Ibrahim si Chriegsfüerig isch energisch und grausam gsi. Er het d Grieche ooni Brobleem im offene Fäld gschlaage. Bi dr Belaagerig vo Messolongi häi sini äigene und die türkische Drubbe schweeri Verlust gha, aber am 24. April 1826 isch si erfolgriich z Änd gange. Griechischi Guerilla häi denn si Armee blogt, und zur Vergältig het dr Ibrahim s Land verwüestet und Duusigi vo Iiwooner uf Egüpte in d Sklaverei gschiggt. Daas het d Öiropäer empöört und es isch zun ere Interwenzioon vo änglische, franzöösische und russischen Gschwaader choo, wo d Osmane bi Navarino entschäidend gschlaage häi. Denn si franzöösischi Expedizionsdrubbe uf em Peloponnes glandet (Morea-Expedition). Dr Ibrahim het kämpft, bis en am 1. Oktober 1828 die westlige Mächt zur Kapitulazioon zwunge häi. Er het druf Griecheland verloo. Änglischi Offizier, won en bi Navarino gsee häi, häi en as chlii und dick beschriibe mit Narbe vo Schwarzw Blootere im Gsicht. Si häi aber au verzelt, ass en si Fett bim Kämpfe nid gstöört häig.
CPLP
D Gmeinschaft
Sit dr Gründig het d CPLP z Guinea-Bissau und São Tomé und Príncipe bi der Überwindig vo innere Krise noch Staatsstreich ghulfe und het d Ifüehrig vo politische und wirtschaftlige Reforme unterstützt. D Kapverde hai ä gmeinschaftligi Staatsbürgerschaft vorgschlage, das isch aber vo Portugal und indirekt au vo Brasilie vorläufig abgelehnt worde.
Ibrahim Pascha
D Erooberig vo Sürie
Ass si Vater und die Hoochi Pforte nid grad gut uschoo si, isch 1831 offesichtlig worde. Denn het dr Muhammad Ali dr Ibrahim gschiggt, Sürie und Palestina go z eroobere. Er Palestina bsetzt und schliesslig am 27. Mai 1832 noch ere schweere Belaagerig au Akko iignoo. Am 18. Juni isch er z Damaskus gsi, het am 8. Juli äi türkischi Armee bi Homs und am 29. Juli e zwäiti bi Beilan gschlaage. Denn isch er in Anatolie iigfalle und isch in Richdig Istanbul zooge. Am 21. Dezämber het er en Armee vom Groosswesir bi Konya vernichdet. Sicher häi dr Colonel Sève und die öiropäische Offizier in sinere Armee ghulfe, aber dr Siig isch sim Talänt z verdanke gsi. Er het d Rootschleeg vo de Öiropäer z Härze gnoo und isch mit persöönliger Küenhäit und Energii de itle, fuule und iniorante türkische Generäl überlääge gsi. Er het au drfür gsorgt, ass en d Bevölkerig understützt het und het d Rivalidääte under de türkische Kommandöör usgnützt. Am 8. April 1833 isch dr Friide vo Kütahya abgschlosse worde und die osmanisch Regierig het im Muhammad Ali si Herschaft über Sürie vorlöifig anerkennt.
CPLP
D Gmeinschaft
D CPLP het ihre Sitz z Lissabon, wo ä Generalsekretär alli zwei Johr gewehlt wird. Die nötige Finanzmittel chömme zum grösste Deil vo de acht Mitgliidsstaate. Am Sitz vo der Gmeinschaft si scho Brasilie, Guinea-Bissau und Portugal mit eigene Botschafter verträte. Osttimor het verchündet, ass es ä Botschafter wurd schicke.
Ibrahim Pascha
Dr Wali vo Sürie und Palestina
Noch em Fäldzuug vo 1832/33 isch dr Ibrahim as Wali z Sürie bliibe. Wähe de Stüüre, won er für si Vater het müesse iidriibe, si immer wider Rebellioone usbroche. Er het Reforme im Sinn vo dr Franzöösische Revoluzioon usgfüert. Er het sekulääri Grichtshööf iigrichdet und zum erste Mol im e islamische Land die umbeschränkti Gültigkäit vo dr Scharia abgschafft, und au Christe und Juude häi vo denn aa chönne in d Gmäindirööt gweelt wärde. Wo die religiööse Instiduzioonen im Islam zur Revolte ufgrüeft häi, het er die mit egüptische Drubbe zämmebrätscht. Zum erste Mol häi Christe under em Islam döfe Waffe drääge. Im Libanon isch si Reformpolitik vom Amir Bashir II. al-Shehabi understützt worde. Si Abschaffig vom Status vom Dhimmi in dere Zit isch bemerkenswärt.
CPLP
D Gmeinschaft
Mosambik isch zwar portugiisischsprochig, isch aber näbe der CPLP gliichziitig au em Commonwealth of Nations bidräte.
Ibrahim Pascha
Dr Wali vo Sürie und Palestina
1838 het d Pforte dänggt, ass si stark gnueg si, und het dr Kampf widerufgnoo. Dr Ibrahim het am 24. Juni 1839 zum letschte Mol für si Vater bi Nizip d Türke gschkaage. Denn häi aber Groossbritannie und Ööstriich sich afo iimische, zum d Integritäät vom Osmanische Riich z beschütze. Iri Gschwaader häi sini Kommunikazioonslinie mit Egüpte über s Meer underbroche. En allgemäini Rewolte het en in Sürie isoliert, und schliesslig het er im Februar 1841 s Land müesse ruume. Dr Räst vo sim Lääbe het er in Friide gläbt, aber si Gsundhäit isch kabutt gsi. 1846 het er e Räis uf Westöiropa gmacht, won er mit Respäkt und groossem Inträsse empfange worde isch.
CPLP
Kandidate
Wil die galizischi Sproch vo vile as ä Dialekt vo der portugiesische Sproch agluegt wird, git s z Galizie Bemüehige der CPLP bizträte. Die Kulturbeuftragti vo der Xunta de Galicia het gsait ass si für ä Bitritt sig.
Kloster Pfäfers
Gschicht
S Chloster Pfäfers isch noch dr Chronik vom Hermann em Laame us em Chloster Riichenau as Monasterium Fabariense (lat. für Boonenacker) im Joor 731 gründet worde. Die erste Mönch si us em Chloster Riichenau choo. D Gründigslegände bezieht sich uf e Wanderbischof und spöötere Häilige Pirmin. 762 isch d Abtei zum erste Mol urkundlig erwäänt worde. S Chloster het dr wichdig Vercheerswääg über e Kunkelsbass zu de Bündner Bäss uf Italie kontrolliert. Näbe dr Bischofsstadt Chur isch s Chloster s wichdigste chirchlige Zentrum in Churräzie und im Bistum Chur gsi. E Hufe Pfarreie in dr Region si im 9. und 10. Joorhundert vo Pfäfers us gründet worde. Dr Bsitz vom Chloster isch verströit aber grooss gsi und het sich in dr Ostschwiz konzentriert, bsundrigs zwüsche Weese und Maiefäld, isch aber bis ins hütige Baade-Württebärg gange, ins Bergell, in Vinschgau und uf Südtirol.
Dr Kaiser Lothar het im Chloster Pfäfers 840 die freie Waal vom Abt zuegsicheret. 861 het Pfäfers Immunidäät und Königsschutz überchoo. Dr ostfränkisch König Ludwig s Chind het 905 Pfäfers em Bischof Salomo III. vo Konstanz gschänggt, wo gliichzitig au dr Abt vo Sanggalle gsi isch. Zwüsche 914 und 949 häi d Abtei Sanggalle und dr Bischof vo Chur wäge dr Abtei Händel ghaa. Dr Kaiser Otto I. het schliesslig 949 non emol die freiji Waal vom Abt für Pfäfers bestätigt, und eso isch s Chloster sälbständig bliibe. Wääred em Inwestiturstrit isch Pfäfers aber wider under fremdi Kontrolle groote. Dr Heinrich IV. het d Abtei 1095 em Bistum Basel überloo, wo 1114 mit em Heinrich V. d Burg Rappoltstäi im Elsass gege Pfäfers iiduscht het. Erst wo dr Babst Paschalis II. iigrife het, isch 1116 d Freihäit vom Chloster Pfäfers wider härgstellt worde. Wääred em früeje Middelalter isch Pfäfers s wichdigste Chloster im Bistum Chur gsi und s gäistige Zentrum vo dr Region. Die drei wichdigste Handschrifte us Churräzie, Liber Aureus (di wichdigsti Kwelle für d Gschicht vo dr Abtei Pfäfers), Liber Viventium (s Memorialbuech vo dr Abtei Pfäfers) und Vidimus Heider (s Kopialbuch vo dr Abtei Pfäfers) si z Pfäfers verfasst worde.
1208 het dr König Otto IV. d Vogtei über d Bsitz vom Chloster de Freihere vo Sax gee, wo sä denn aber zum Däil verpfändet häi. 1257 het dr Abt Rudolf vo Bernang für 300 Mark Silber die ganzi Vogtei wider zruggkauft und sä 1261 de Here vo Wildeburg uf Burg Fröidebärg überloo. Im 14. Joorhundert häi zwäi drennti Vogteie existiert: Burg Fröidebärg und dr Ort Ragaz und s Chloster und s oobere Taminadaal. Spööter si d Vogteie an d Groofe vo Wärdebärg-Sargans und Wärdebärg-Häiligebärg choo. 1397 het s Chloster d Vogtei zruggkauft und het 1408 vom König Ruprecht s Brivileg öberchoo, as es dr Schirmvogt sälber het döfe weele und entloo.
Wo die Siebe Alte Ort vo dr Äidgenosseschaft d Groofschaft Sargans übernoo häi, häi si au d Schirmvogtei über Pfäfers übernoo. S Chloster isch wägen em Schwoobechrieg und dr Reformazion in finanzielli und politischi Noot cho. Dr Abt Johann Heider (1586–1600) het zwar für e Zitli im Chloster si Stellig wider chönne verbessere, aber under sine Noochfolger isch d Laag eso schlimm worde, ass die Schwizerischi Benediktinerkongregazion s Chloster het afo verwalte.
Wäge dr Waal vom Abt Ambrosius Müller het s 1734 en Affääre gee, wil sich Züüri gweigeret het, d Waal z bestäätige. Dr Johannes Scheuchzer, dr Brueder vom Johann Jakob Scheuchzer, het dorum dr Ufdraag öberchoo, die kaiserlige Briwilegie vo dr Abtei z undersueche. Bin e baar vo de Kaiser- und Babsturkunde über s Chloster het sich hüte äidütig uusegstellt, ass es Felschige si, wo woorschinlig im 17. Joorhundert entstande si. D Verhandlige an dr äidgenössische Daagsatzig vo 1738 häi schliesslig d Grichtsrächt vo dr Abtei über d Gmäinde Pfäfers, Vättis, Valens und Ragaz bestäätigt.
In de Geböid vo dr Abtei isch am 14. Novämber 1845 die kantonali Irrenaastalt St. Pirminsbärg gründet worde, die hütigi Psüchiatrischi Klinik St. Pirminsbärg.
Die wärtvolle Kulturgüeter vo dr Abtei si verstäigeret worde und in Museum uf dr ganze Wält verströit. Vom Ritter Konrad vo Wolfurt stammt dr bekannti „Wolfurter Kelch“, wo er em Chloster im 13. Joorhundert gstifdet het. 1853 isch s Klosterarchiv in s Stiftsarchiv Sanggalle überfüert worde.
Vo 1619 bis 1845 si im Chloster Pfäfers d Chnoche vom Erzbriester Nicolò Rusca ufbewaart worde, wo für en zur Zit e Seligsprächigsbrozäss lauft. Hüte befinde sich d Chnoche in dr Stiftschille vo Sondrio im Veltlin.
Benderli Pascha
Benderli Pascha isch dr Naame vo deene Persone:
* Benderli Ali Pascha, e türkische Groosswesir vom Osmanische Riich
Plouray
Plouray (bretonisch Plourae) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plouray lyt an dr Elle, 72 km vu Vannes un 44 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 170 m un 296 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Glomel, Langonnet, Mellionnec, Ploërdut, Priziac un Saint-Tugdual.
Gschicht
Plouray isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1291 as Ploerac et Meillonec (1291: Ploerae, 1296: Ploure, 1386: Ploeroy, 1387: Plouray).
Verwaltig
vu Plouray isch. Plouray ghert zum Kommunalverband.
Mehmed Fuad Pascha
Mehmed Fuad Pascha isch dr Naame vo dene Persone:
* Mehmed Fuad Pascha (1814–1869), en osmanische Staatsmaa
Pluherlin
Pluherlin (Gallo Plélein, bretonisch Pluhernin) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Pluherlin lyt 30 km vu Vannes un 75 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 13 m un 101 m iber Normalnull.
Gschicht
Pluherlin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 833 as Plebs Huiernim (1330: Ploernin, 1387: Ploeherlin).
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Pluherlin ghert zum Gallo.
Osman Pascha
Osman Pascha isch dr Naame vo deene Persone:
*Osman Pascha, e Marschall vom Sultan Abdülhamid II.
1. Februar
Dr '''1. Februar''' isch dr 32. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 333 (in Schaltjohr 334) Däg bis zum Änd vum Johr.
Courcelles (Territoire de Belfort)
Courcelles (ditsch Kurzel) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Courcelles ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1170.
Verwàltung
vun Courcelles ìsch. Courcelles ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Courcelles ghert zem Franc-Comtois.
Tarquinius
Tarquinius (etr. Tarχunies; uf tütsch au Tarquinier) isch de Name vomene römisch-etruskische Gschlecht gsii. A dere Famili ghöred zwee König vo Rom aa.
Herchoo
Noch de römische Saag, stamed d Tarquinier vo de Bakchiade ab, em Tyrannegschlecht vo Korinth. Deno isch de Demaratus ane 657 v. Chr., nochdem d Bakchiade gstürzt wore sind, vo Korinth uf Tarquinii gfloche und het denn en adligi Etruskeri ghüroote. Er het zwee Söö ghaa, de Arruns Tarquinius und de Lucius Tarquinius de Frommi, wo vo 616 bis 578 König vo Rom gsii isch. Nochem Sturz vom letzte römische König, em Lucius Tarquinus de Stolzi, ane 507 v. Chr. sind d Tarquinier us Rom vertribe wore.
Vom Name her chönet d Tarquinier mit de etruskische Stadt Tarquinii (etr. Tarχna) verbunde were und mitem Tarchon, wo de Bund vo de etruskische Zwölfstädt is Lebe grueffe het. De Name werd vo de moderne Wüsseschaft au mit em hethitische Wettergott Tarḫunna i Verbindig brocht.
Moussa Gary
siina Kàrriar
Dr Moussa Gary schtàmmt vu Sanna ìm Owerelsàss. Ìn siina Jugendsjoohra-n-ìsch sii Vàtter gschtoorwa, àlso hàt sìch dr Gary mìt 15 Joohra-n-em Sanner Boxverain ààgschlossa, fìr siina Närwositäät beriawiga. Zwai Joohra schpeeter ìsch’r Amateur-Boxer worra. Àls Amateur hàt’r àn äbb 60 Kampf mìtgmàcht; doo hàt’r mìndeschtens 44 Kampf gwunna. Noh ainem Joohr hàt’r ìm Friahjoohr 2016 fànga-n-àà trääna, fìr Profi-Boxer wara. Sii äärschter Profi-Kàmpf hàt’r ìm Hornung 2017 z’ Sanna ìn viar Runda geega dr Luxämburger Benoît Hel gschpìelt. Ìm Oktoower 2020 hàt’r z’ Plowdiw àm äärschta internàzionààla Kàmpf geega dr Bülgààr Yosif Panov mìtgmàcht. Ìn dr säckschta Runda-n-ìsch’r zem äärschta Mol betaibt worra.
Ànna 2021 ìsch dr Gary bis àm Andschpìel vum Frànkrììch-Pokààl ìn dr Kàtegorii Welters glunga. S’ Andschpìel hàt’r geega dr Yanis Mehah verloora. Ìm Mai 2022 hàt’r z’ Sanna dr Jorick Luisetto gschlààga (95-94, 95-94,95-94) un ìsch domìt frànzeescher Maischter vu da Welters worra. D’ Äntschaidung vum Jury-n-ìsch àwwer umschtrìtta gsìì. Ìm saalwa Monet hàt dr Gary ärfàhrt, àss’r a Àuigafahler hàt. Ar ìsch ìm Àuigscht 2022 àm lìnka-n-Àuiga operiart worra un hàt siina Boxerkàrriar müassa schlussmàcha. Ìnsgsàmt hàt’r sitter 2011 àn 95 Kampf mìtgmàcht; ar hàt numma-n-äbb 20 verloora.
Dr Moussa Gary hàt a Tochter nàmmens Aliyah.
Malcantone
Dr Malcantone isch e Region im Bezirk Lugano im Schwyzer Kanton Tessin. Si bstoht us em Magliasina-, em Lisora- un eme chlaine Dail vum Vedeggiodal un goht vum Luganersee uf ca. 300 m i.M. iber e Zone mit Biel in d Bärg bis uf iber 1600 m (Monte Lema 1624 m i.M.). S Biet vum Malcantone umfasst 7635 ha, dodervu iber 65 % Wald.
Gmaine
D Region wird unterdailt in drei Zone mit insgamt 19 Gmaine: