cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans Huber (Komponist)
Lääbe
As sini Hauptwärk gälte: d Opere Der Simplicius (Libretto: Albrecht Mendelssohn-Bartholdy) und Die schöne Belinda (Gian Bundi); s Oratorium „Weissagung und Erfüllung“, Missa festiva; acht Sinfonie (Nr. 1 „Tell“-Sinfonie op. 63, Nr. 2 „Böcklin“-Sinfonie op.115, Nr. 3 „Heroische“ op.118, Nr. 7 „Schweizerische“); vier Klavierkonzärt; zwäi Violinkonzärt; s Klavierkwintett op.111; vier Klavierdrio; nüün Violinsonate; vier Violoncello-Sonate; e Hufe Wärk für Klavier zu zwäi und zu vier Händ, Lieder und Chorwärk mit und ooni Begläitig.
Gege s Ändi vom sim Lääbe het er z Minusio in dr Villa Ginia gläbt. Er isch 1921 z Locarno gstorbe.
Zu sine Eere het dr Kammermuusigsaal vom Baasler Stadtcasino dr Naame Hans Huber-Saal bechoo und 1930 het mä im Baasler Gundeli e Strooss noch iim benennt.
Orchesterwärk
Sinfonie Witeri Orchesterwärk
Büüniwärk
Opere Büünimuusig Sustigi Orchesterwärk
Chorwärk
Oratorie Mässe Kantate Sustigi Chorwärk
50er
Säller Artikel behandlet chronologisch d Johr 50–59 uss em 1. Johrhundert vu dr christliche Zittrechnig.
50
S Johr 50 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 803 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
51
S Johr 51 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 804 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
52
S Johr 52 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 805 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
54
S Johr 54 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 807 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
55
S Johr 55 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 808 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
56
S Johr 56 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s'Johr 809 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Vorderasie
Nooch em Imarsch vu dr Parther in Armenia chunnts zum Chrieg mit em Römische Riich.
57
S Johr 57 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 810 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
58
S Johr 58 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 811 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
59
S Johr 59 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 812 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Evangelisch-reformierte Landeskirche Graubünden
Gschicht
Di erschte Vorläufer vo ere Bündner Landeschile liget dann im Johr 1537, wo d Bündner Synode gründt worde-n-isch. Di Versammlig vo de Bündner Pfarrschaft gits au hüt no u si het bis hüt no d Ufgab, noii Kandidatinne u Kandidate, wo es Pfarramt went übernäh, z prüefe.
Organisation
Derzit (Stand: 2009) het d Landeschile öppe 70'000 Mitglider in ugfähr 90 Gmeinde. De Verwaltigssitz vo de Landeschile isch z Chur.
D Chile isch in 10 regionali Kolloquie iiteilt, wo be Vernehmlassige vo de kirchliche Gsetzgäbig eigeni Vernehmlassigsorgan sin.
S höchschti Organ vo de Landeschile isch de Evangelischi Grosse Rot, wo us Abgordnete vo de Kolloquie un us reformierte Politiker vom Grosse Rot vom Kanton Graubünde bstoht, wo bereit sin, i dem Gremium mitzschaffe.
S Leitigsgremium vo de Landeschile isch de Chilerot, wo sibe Mitglider het u vo eme "Nicht-Theolog" präsidiirt wird. Zur Zit isch das de Andreas Thöny, en Lehrer und Politiker vo Grüsch.
E Bündner Bsunderheit isch d Synode, wo – im Gägesatz zu andere Landeschilene – d Versammlige vo de Bündner Pfarrerinnen und Pfarrer isch. Si trifft sich jedes Johr Endi Juni für füf Täg und wird vom Dekan gleitet. In de Amtsperiode bis 2014 isch das de Thomas Gottschall, Pfarrer z Trimmis, gsii. Bi de Synode 2014 isch d Cornelia Camichel Bromeis, Pfarrerin vo Davos-Platz zu sinere Nachfolgeri gwählt worde. Si hät ihrs Amt am 1. Januar 2015 aatrete.
Am 1. Jänner 2008 hets in de Bündner Chile e grossi Umstrukturiirig gäh. Bsunders chlini Chilegmeinde düent regional enger zämme schaffe un chöi so Ressource bündle. So si Paschtorationsgmeinschafte entschtande, s het Gmeindsfusione gäh un übergmeindlichi Zweckverbänd wie z. B. Il binsaun im Oberengadin.
reformiert.
Einisch im Monat erschint d Zitig reformiert., wo im 2008 de „Bündner Chilebot“ abglöst het.
Wikipedia
D Bündner Landeschille isch di erschti in de Schwiiz gsi, wo alli ihri Chillegebäude uf der dütschsproochige Internet-Enzyklopädia Wikipedia dokumentiirt hät. Di meiste vo dene Artikel het de damolig Pfarrer vo Pontresina, de David Last, gschribe. Au de Zürcher Adrian Michael het e paar Artikel gschribe und Fotografie biigschtüüret.
Bsundrigs
D Bündner Pfarrschaft trait im Gottesdienscht traditionell de Scaletta-Mantel, wo öppis anders wie n e Talar isch.
Literatur
Bündner Kirchengeschichte, hrsg. v. Evangelischen Kirchenrat Graubünden im Auftrag der Evangelisch-reformierten Synode des Kantons Graubünden, Chur 1982-87:
Starbucks
D Starbucks Corp. isch en Einzelhandelsunternähme, wo uf Kafiprodukt spezialisiert isch. Es het si Houptgschäftssitz z Seattle in de USA und het Filiale uf de ganze Wält. S Unternääme chouft Kafibohne en Gros ii, röstet sä sälber und verdribt dr Kafi über Kafihüüser, wo antwäder im Konzärn ghööre oder von em lizenziert worde si.
Gschicht vom Unternähme
Im Apriu 1971 hei d Studiefründ Gerald Baldwin, Gordon Bowker und Zev Siegl us San Francisco im aute Hafe vo Seattle, am Pike Place 1912 s Kafi-, Tee- und Gwürzgschaft „Starbucks Coffee, Tea and Spice“ ufdaa. Dä Name hei si gwäut in Erinnerig an dr Stüürmaa Starbuck us em Herman Melville sim Roman Moby Dick. Bis 1981 si no drü Filiale z Seattle ufdaa worde.
1982 het de Howard Schultz bi Starbucks d Leitig vom Einzelhandel und vo de Vermarktig übernoo. Er het aber nach e baar Jaar s Unternähme verlaa und schliesslich 1987 mit Hiuf vo Inwestoore d Firma Starbucks für 3,8 Mio. US$ kouft. Zwöi Jaar spääter het Starbucks 55 mau soviu Filiale ghaa. Vo 1996 aa het er ou usserhaub vo de USA uf de ganze Wäut Filiale ufdaa.
Unteregg
Unterägg (amtlich Unteregg) isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Geografi
Unterägg leit rond 35 km sideschtlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 74,5 % Landwirtschaftsfleche, 18,5 % Wald, 6,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Unterägg ghered d Derfer Unteregg, Oberegg, Rappen ond Warmisried ond d Weiler ond Gheft Bittenau, Eßmühle, Höllbauer, Lausbihl, Salzstraß-Mühle ond Schlottermühle.
Gschicht
Unterägg haut friar dr Reichsabtei Ottobeire ghert ond isch 1803 mit em Reichsdeputationshauptschluss zua Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,1 % gleage.
Religion
94,8 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 3,4 % evangelisch.
Verwaltong
Unterägg haut mit em Markt Dirlewang ond dr Gmoende Apfeldrach ond Stette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschtere vo Unterägg isch d Marlene Preißinger.
Dialekt
Dr Dialekt vo Unterägg ghert zom Oschtschwäbisch.
Basler Stadtbuch
Mit Baasler Stadtbuech cha die jöörligi Stadtchronik vo Baasel gmäint si, wo vom Christoph Meriaa Verlaag uusegee wird, oder e Stadt- oder Rootsbuech us em spoote Middelalter und dr früeje Nöizit.
S Basler Stadtbuch
S Baasler Stadtbuech (bis 1959 Baasler Joorbuech) isch 1875 entstande as e typischs gschichtsorientierts, nazionalstaatligs und lokalpatriotischs Periodikum vom 19. Joorhundert, wo vom Historismus brägt gsi isch. Dr erst Herusgääber isch dr Historiker Heinrich Boos gsi, wo s Stadtbuech as e Noochfolgerpublikazion vom Basler Taschenbuch (1850–1864) gsee het, wo vom Wilhelm Theodor Streuber und Daniel Albert Fechter ediert worden isch, und vo dr Rauracis (1826–1831), wo vom Markus Lutz uusegee worde isch. Mit eme churze Underbruch in de Joor 1880/1881 isch s Stadtbuech sithär jedes Joor erschiine.
Am Aafang vo de 1970er-Joor het dr domoolig Herusgääber finanziell nüm chönne witermache und s Stadtbuech weer fast iigstellt worde. Dorum het s 1973 d Christoph Meriaa Stifdig übernoo, und drei Joor spööter äxtra dr Christoph Merian Verlag gründet. S Konzept isch gänderet worde und us ere historiografische Publikazion isch s zun ere Jooreschronik mit Biidrääg über Eräigniss in alle Lääbensberiich worde.
Amtligi Baasler Stadtbüecher im spoote Middelalter und dr früeje Nöizit
Es het Stadt- oder Rootsbüecher gee, wo as Rooti Büecher bekannt gsi si, zum Bischbil z Ulm sit 1345. S eltiste Baasler Roote Buech foot im Joor 1367 aa. Es isch mit rootem Lääder iibunde gsi-vo doo si Naame-und het im Baasler Root ghöört. Es het aber au andeerschfarbigi Büecher gee. Noch em Peter Ochs het Baasel zwäi Wissbüecher gha, wo im 15. Joorhundert s Roote Buech abglööst häi, e gröössers, wo d Verdrääg und anderi wichdigi Urkunde din ufgschriibe worde si und e chliiners für Gsetz und Erlass. S Blaue Buech isch woorschinlig e Kopii gsi vo Gsetz gege Friid und Frevel. S Schwarze Buech het mä e chli spööter, 1517, aagfange, nochdäm d Zümft die Aadlige ändgültig entmachdet ghaa häi, und din si d Gsetz ufgschriibe worde.
Parfüm
E Barfüm (us franzöösisch parfum, vo lat. per fumum ‚dur Rauch‘; us dr früeje Aawändig vo Röicherstoff) isch e Gmisch us Alkohol und Schmöckstoff, wo mäistens flüssig isch und brucht wird zum aagnäämi Grüch z verbräite.
Telgruc-sur-Mer
Telgruc-sur-Mer (bretonisch Terrug) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Walter Schultheiß
Walter Schultheiß (* 25. Mai 1924 en Dibenga) isch an deitsche Schauspieler, Autor on Maler.
Aus seim Leaba
Bis heit schtoht er en zahlreiche Rolla uff dr Bihne. Em Schultheiß sai Bühnekarrier' hot 1947 als dr "Pedro del Vegas" en dr Operette Maske in Blau ogfanga. Am 25. Mai 1950 hot er d Trudel Wulle, a Schauspielere aus Schduagert gheirotet. Mitnandr hent se oin Bua.
Parfüm
Aawändige
Barfüm wärde für e Hufe Zwäck iigsetzt. D Barfüm im ängere Sinn, das häisst d Duftkomposizioone vo dr Barfümerii, brucht mä hüfig, zum sich guet füüle und e gwüsse Iidruck uf anderi mache.
Telgruc-sur-Mer
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Walter Schultheiß
Aus seim Leaba
Berihmt isch er ab 1963 durch seine "Straßenkehrer-Sketche" beim ehemalige Siddeitsche Rondfunk worda, wo er zsamma mit em Werner Veidt 20 Johr lang jeden Samschtag die Radioherer erfreit hot. En Sketch on Herspiel isch er mit Oscar Heiler, Oscar Müller, Willy Sailer, Georg Thomalla on Willy Reichert zom hera on seha gwä.
Parfüm
Aawändige
Ruumdüft wärde verwändet, zum Innerüüm aagnäämi Grüch z gee und unaagnäämi z verstecke. In Verchaufsüüser verbräitet mä mänggisch gwüssi Düft, zum d Kunde zum Chaufe stimuliere. Ruumdüft cha ma as Sprei und as Ufsteller überchoo.
Walter Schultheiß
Aus seim Leaba
Em Fernseha hot er en vile erfolgreiche Familieseria on Fernsehfilm mitgschpilt. Er gilt als "Vorzeige-Schwob" en Seria wia "O Gott, Herr Pfarrer", u. a. mit em Robert Atzorn on dr Maren Kroymann, "Der König von Bärenbach" on als Weigutsbsitzer "Der Eugen" (dreht en Schduagert-Onderdirkhaim). Au em hoha Alter schtoht dr Schultheiß no reglmäßich fir mehrere Wocha em Johr en dr "Komödie im Marquardt" en Schduagert uff dr Theaterbihn.
Parfüm
Aawändige
D Duftstoff sälber, wo in de Barfüm si, wärde au brucht, zum e Hufe Brodukt für d Konsumänte attraktiv mache; viili Brodukt für s Baadzimmer, d Chuchi, im Allgemäine für Huus und Garde si barfümiert. Brodukt, wo en unaagnääm starke Äigegruch häi, wie zum Bischbil Butzmiddel oder Midel zum Hoorfärbe, macht mä für e Chöifer mit Duftstoff aagnääm; in däm Zämmehang reedet mä au vo dr funkzionaale Barfümerii.
Telgruc-sur-Mer
Gschicht
Telgruc-sur-Mer isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Telchruc (1236 Thelgruc, 13. Jh. Thelgruc, 1368 Telgruc, 1395 Telgruch, 1410 Telgruc, 1516 Telgruc).
Parfüm
Aawändige
In dr Lääbensmiddelindustrii gälte Aromastoff au as unverzichtbar – z. B. Vanille, wo hüfig in Barfüm brucht wird, wird vil au in Süessspiise verwändet.
Walter Schultheiß
Aus seim Leaba
Neba dr Schauspielerei isch er au Autor. Er hot witziche Dialog gschriabe, Gedicht on Valentinada, wo er meischtens mit humorvollem on hentersinnichem Blick di schwäbisch Seel seziert hot.
Telgruc-sur-Mer
Verwaltig
vu Telgruc-sur-Mer isch. Telgruc-sur-Mer ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Telgruc-sur-Mer ghert zem Bretonisch.
Mord an US-Präsident Kennedy
Am 22. November 1963 isch der amerikanisch Präsident John F. Kennedy in Dallas (Texas) ermordet worde. Das Attentat isch nie vollschtändig uufgeklärt worde. D Schuld vom Lee Harvey Oswald, wo offiziell der Attentäter gsi isch, wird wohl für immer nur uuf Indizie gschtützt bliibe.
S Attentat
Der Bibliotheks-Lagermitarbeiter Lee Harvey Oswald gilt als wahrschiinliche Attentäter. Der Kennedy hett uf en ere Wahlkampf-Tour, wo s Datum von ere einigi Wuche vorhär veröffentlicht worde isch, d Schtadt Dallas bsuecht, wobii d Umzugs-Route au an der Bibliothek vorbii gfüehrt het, wo dr Oswald gschafft het.
Der Attentäter hett der Kennedy in siinere Umzugs-Limousine mit em ene Ziilfernrohr-Gwehr uus em ene Fänschter vo der Bibliothek, wo an däm Tag fascht leer gstande isch, erschosse. Kei Augezüüge hett der Attentäter drnach eindeutig chönne identifiziere. Uufgrund voo verschiedene Indizie isch der Verdacht nachhär aber uuf en Lee Harvey Oswald gfalle. Er isch en Anhänger von der kubanische und sowjetische sozialistische Revolution gsii und hett 1962 müesse mit anluege, wie der Kennedy während der Kuba-Krise d Russe drzue brocht het, iiri Atomwaffe von Kuba abzzieh. Der Oswald het uff siim Arbeitswäg am Morge vor em Mord es länglechs Paket bii sich gha, won er siim Kolleg, wo im Auto mitgfahre isch, gseit het, es siige Vorhang-Schtange drin. D Polizei hett das nachhär so interpretiert, dass das s Gwehr gsii sig. Kritiker wände allerdings ein, dass der Oswald ja blöd gsii wär, wenn er das Paket vorhär siim Kolleg zeigt hätt, statt s mit em öffentliche Verchehr möglichscht anonym in d Bibliothek z schmuggle. Der Oswald sälber hett bii siire Feschtnahm resolut beschtritte, der Mörder z sii, und vor Journalischte bhauptet, d Polizei well ihn als Sündebock verwände. Churz nachhär isch er vom Jack Ruby, wo der Mafia nooch gschtande isch, sinersiits ermordet worde.
Augezüüge hei unter Eid uusgsagt, dass sie der Oswald einigi Ziit nach em Attentat hei uus em Vorderuusgang von der Bibliothek ohni Hascht gseh uuse go. Offebar hett aber en Polizischt zum ene andere Ziitpunkt der Oswald uus em Hinteruusgang gseh uusegoo. Das hett em Verdacht (gwüssi nenne s der Verschwörigstheorie) Nahrig gää, d Polizei von Dallas schtecki sälber hinter däm Attentat, und zwar dür en Doppelgänger vom Kommunischt Oswald, wo unter polizeilicher Beobachtig gschtande isch. Doderzue muess me wüsse, dass es sich damals noo um d Ziit von der Schwarze-Diskriminierig in de USA ghandlet het und dass es au in vilne Polizeikorps von de Südschtaate Rassischte gäh het, wo gegen Politik vo dr Integration vom Kennedy si gsi. Zum Bischpil sind im Johr 1964 im Bundesschtaat Mississippi mehreri Schtudänte, wo sich gäge Rassediskriminierig iigsetzt händ, zwiifelsfrei unter Mitwirkig u. a. vom ene lokale Polizeichef ermordet worde. Der Kennedy andersiits het damals massgäblich zu der Gliichschtellig von de Schwarze biitreit, s Motiv von de Polizei-Rassischte wär also au vorhande gsii.
Bünz
D Bönz esch es Flössli im Kanton Aargau ide Schwiiz.
Mord an US-Präsident Kennedy
Literatur
Friedrich Hacker: Aggression – die Brutalisierung der modernen Welt, 1972
Bünz
D Quelle isch in Beiwil unter em Graat vom Lindebärg uf 800 m i de Nöchi vo Muuri. Dr Bach flüsst druffabe s Freyamt dorab und a Wohle verbii. In Weldegg mündet s in Aabach; dä fliesst den in d Aare.
Früecher esch d Bönz zemlech dräckig gsii ond nor gradus gflosse im ene künschtliche Kanalbett. Nachdem mer es baar Kläralage bout het ond sösch au s Flössli renaturiert het, isch es efäng anes paar Stelle wider chly natürlecher.
Allaman
Allaman isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Allaman lyt am Gämfersee uf dr rächte Syte vu dr Aubonne. D Gmaiflechi umfasst 58,4 % landwirtschaftligi Flechi, 17,3 % Wald, 22,4 % Sidligsflechi un 2 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,2 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 3,6 %, FDP 15,3 %, GLP 8,6 %, GP 14,3 %, SP 23,7 %, SVP 24,0 %, Sunschtigi 0,7 %.
Dr Burgermaischter vu Allaman isch dr Denis Eric Scherz (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,4 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 392 Yywohner 86 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,1 % Dytsch, 1,5 % Italienisch un 8,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
60er
60
S Johr 60 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 813 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
61
S Johr 61 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 814 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
62
S Johr 62 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 815 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
63
S Johr 63 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 816 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Römischs Riich
Das löst di erscht gnau dokumentierti Inflation vo dr Weltgschicht uus. De Plinius dr Älteri brichtet drüber uusfüehrlich.
64
S Johr 64 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 817 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
65
S Johr 65 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 818 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
66
S Johr 66 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 819 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
68
S Johr 68 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 821 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
69
S Johr 69 vu dr christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 822 ab urbe condita gsi. Nooch em domols gültige Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Neptunus
De Neptunus, uf tütsch Neptun isch de röömisch Wassergott. Er isch mitem griechische Poseidon gliichgsetzt wore und denn au as Meergott vereert wore. Im Bineland aber ischer as e Flussgott vereert wore, so au de Rhii, de Neckar, de Main und d Tonau.
D Römer hend au Götter vo anderne Völker Neptunus gnennt, so de Flussgott Rhenus. Vo de Helvetier schiint er nöd bsundrigs vereert wore z sii, aber am de Gempfersee isch er wichtig Gott gsii. S werd agnoo, as die hölzigi Götterstatue wo im Hafebeggi vo Gempf gfunde woren isch, möglicherwiis de Seegott darstellt. Di zwee Grantifels, wo i de Nööchi vom Fundort usem Wasser lueget, haisset hütt no Pierres du Niton "Neptunstai" und e Wassergaist wo im Gempfersee huuset haisst Nuiton.
80er
Säller Artikel behandelt d Johre 80 bis 89 vu dr christliche Zittrechnig.
uf d Wält cho
Dr Ptolemäus (gr. Klaudios Ptolemaios, lat. Claudius Ptolomaeus) (uf d Wält cho worschins um 87 z Ptolemais Hermii, Ägypte, † um 150 z Alexandria, Ägypte). Er isch e grichische Mathematiker, Geograph un Astronom gsi, wo wohl z Alexandria gwirkt het. Dr Ptolemäus het s geozentrisch Weltbild massgäblich formuliert.
Johr 80
S Johr 80 (833 a.u.c) isch e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Johr 81
S Johr 81 (834 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Johr 82
S Johr 82 (835 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Johr 83
S Johr 83 (836 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Johr 84
S Johr 84 (837 a.u.c) isch e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Johr 86
S Johr 86 (839 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Johr 87
S Johr 87 (840 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Johr 88
S Johr 88 (841 a.u.c) isch e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Johr 89
S Johr 89 (842 a.u.c) isch e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Viktor Schobinger
De Viktor Schobinger (* 22. Dezämber 1934 z Wädischwiil) isch en Schriftsteller, won uf Züritüütsch schriibt und übersetzt. Er schriibt au Sachbüecher über Dialäkt, Namekund und Genealogii.
Lääbe
De Schobinger isch Wärbeleiter vo de Zürcher Kantonalbank gsii. Ab 1973 häd er chliini Büechli über Züritüütsch, Zürcher Oortsnäme (zäme mit em Hans Chläui), Zürcher Familienäme (zäme mit em Hans Chläui und em Alfred Egli) und über Familiewappe gschribe, dän au en Füerer für Winterthur.
Privat hät er Büecher us de Bible übersetzt: 1975 de Prediger Salemaa, 1986 s Mattèèus-Evangeli und 2005 s Hööch Lied vom Salemaa.
Sit 1979 schriibt de Schobinger Krimi und schickt dinn de Polizeilüütnant Häiri Ääschme uf d Pirsch. Bis jetz (Stand 2021) hät dää scho 35 Fäll glööst. Ussert dene Krimi schriibt er Churzgschichte. Föif Bänd sind scho usecho. Nach em Roman Kä helde · vil gschichte i äinere gschicht (1996) isch 2009 d Roman-Trilogii Di Grooss Revoluzioon über di Französisch Revoluzioon usechoo.
1984 hät de Schobinger e Züritüütschi Churzgrammatik, 2000 de Stiilraatgäber Säit me soo oder andersch?, 2006 s Buech Zürichdeutsch kurz und bündig (mit eren Übersicht über die züritüütsch Literatur) und 2010 en Züritüütsche Grundwortschatz gschribe.
Irland
Irland (amtlechi dütschi Name, irisch Éire [], engl. Ireland), oft au Republik Irland (irisch Poblacht na hÉireann, engl. Republic of Ireland) isch en Inselstaat uf de Insle Irland. Er grenzt im Norde a Nordirland, wo zum Vereinigte Königriich vo Großbritannie und Nordirland ghört, und isch im Oschte vo de Irische See und im Weschte un Süde vom Atlantik umgä. Irland isch Mitgliid vo de Europäische Union. De Grossteil vo de Bevölkerig isch katholisch.
Allgemeins
Irland, früener s "Armehus" vo de damalige EG, isch im Jahr 2005 eis vo de riichste Länder weltwit. Jahrelang hets es starchs Wachstum gäh. S inflationsbereinigte Pro-Chopf-Iikomme z Irland isch in de EU uf em zweite Platz noch Luxemburg gsi, was aber nid ganz dr Wirkligkäit entsproche het, sondern wäge finanzielle Drick z hooch isch. Irland isch weg sinere guete wirtschaftliche Entwicklig au keltische Tiger gnennt worde. Weg em gsetzlich festgleite Mindeschtlohn isch s monatliche Iikomme bi Vollzitagstellte bi mindischtens 1'183 Euro glääge. De Stüürsatz für Unternähme isch gsenkt worde uf numme 12,5 %.
D Finanzkrise, wo 2007 usbroche isch, het Irland bsundrigs hert droffe. Die irisch Wirtschaft isch im Usland seer stark verschuldet gsi. D Rezession, wo die konserwativi irischi Regierig mit ere Austeritäätspolitik het welle beände, isch erst 2013/14 ume gsi, wo s BIP wider het afo waggse. D Arbetsloosekwoote, wo bis 2007 öbbe fümf Brozänt hooch gsi isch, isch 2012 uf 14,7 Brozänt gstiige und isch vo denn aa wider gfalle.
S git es grosses wirtschaftlichs Gfäll zwüsche de grosse Zentre (Dublin, Limerick, Cork) uf de einte Site un de ländliche Gebiet uf de andere.
Oliver Kahn
Der Oliver Rolf Kahn (* 15. Juni 1969 z Karlsruhe) isch e ehemalige dütsche Fuessballgoali u hütige -manager. Är het bim Karlsruher SC mit em Fuessball agfange. So isch är Profi worden u het 1994 mit 25i zu FC Bayern Münche gwächslet. Dert het är 14 Jahr lang zahlrychi Titel gwunne. Zu dene Title het ou der Champions League u der Wältpokal ghört. Är isch drümal zum Wälttorhüeter vom Jahr gwählt worde u het 2002 als erschte u bislang einzige Goali der Guldig Ball für e beschti Spiler bi der Wältmeischterschaft übercho. Vo 1993 bis 2006 isch är bi 86 Länderspil im Goal vo der dütsche Nationalmannschaft gstanden u isch mit ihre 1996 Europameischter u 2002 Vizewältmeischter worde.
Syt 2008 het är als Fuessballexperte bim ZDF gschaffet u isch als Undernähmer tätig gsi. Syt em Jänner 2020 isch der Oliver Kahn Vorstandsmitglid vom FC Bayern Münche.
Usbildig u Familie
Der Oliver Kahn isch der Sohn vom Karlsruher Bundesliga-Fuessballspiler Rolf Kahn. Em Oliver Kahn sy eltere Brüetsch heisst Axel u isch äbefalls e ehemalige Karlsuher Profi-Fuessballer.
Der Oliver Kahn het 1988 ds Abitur im Helmholtz-Gymnasium z Karlsruhr abgleit u het afa Wirtschaftswüsseschaft a der Fernuniversität z Hage studiere, är het aber nur ds Grundstudium abgleit. Vo 2009 bis 2011 her är a der Privatuniversität Schloss Seeburg der Studiegang General Managemant mit em Nebefach Sportmanagemant studiert. Der Studiegang het är mit em akademische Grad Master of Business Administration abgschlossse.
Im Verein
Wo der Kahn 6i isch gsi het är mit Fuessballspile agfange. Zersch isch är Fäldspiler gsi. Är het du aber gly i’s Goal gwächselt. Nach eigete Agabe söll der Alass für dä Entscheid gsi sy, das sy Grossvater ihm zum Geburtstag e Goalidress vo der “Sepp-Maier-Edition” gschänkt het. Sy erschti Verein isch der Karlsruher SC gsi, wo scho sy Vater der Rolf Kahn vo 1963 bis 1965 i der Bundesliga gspilt het. Ou sy Brüetsch Axel het für e KSC mehreri Spil im Profifuessball absolviert. Als Goali het der Oliver Kahn der Jugendbereich dürloufe u het aschliessned i der Amateurmannschaft vo däm Verein gspilt. I der Saison 1987/88 isch är z erschte Mal bi de Profis uf der Uswächselbank gsässen u het am 27. Novämber 1987 z Köln sys Bundesligadebüt gä. Im Novämber 1990 het är sech i der Bundesligamannschaft vom KSC e Stammplatz erarbeitet u het bis zum Wächsel als unagfochteni Nummer eis im Goal gspilt. Der KSC het under em Trainer Wini Schäfer im Jahr 1993 u 1994 jewile der 6. Platz erreicht. Das isch di bislang beschti Platzierig vom KSC i der Bundesliga gsi. Der Oliver Kahn isch ou bim Wunder vom Wildpark 1993 im Goal gstande, wo der KSC der FC Valencia i mene UEFA-Pokal-Spil mit 7:0 gschlage het.
Der Kahn isch du für 4,6 Millione D-Mark (rund 1,4 Millione Franke) 1994 als Nachfolger vom Raimond Oumee zum FC Bayern Münche gwächslet. So vil het me bis här no nie für ne Bundesliga-Goali zahlt. Währed syre Zyt bim FC Bayern het är der UEFA-Pokal, acht mal di Dütschi Meischterschaft, sächs mal der Ligapokal, sächs mal der DFB-Pokal, einisch d UEFA-Champions League u einisch der Wältpokal gwunne. Nume der Baschtian Schweinschteiger het der DFB-Pokal hüfiger gwunne als der Oliver Kahn. Zäme mit em Mehmet Scholl, em Baschtian Schweinschteiger u em Philipp Lahm teilt der Kahn mit acht gwunnene dütsche Meischtertitel der zwöiti Platz hinder em Franck Ribéry mit nün gwunnene Title.
Sys letschte Pflichtspil het der Kahn am 17. Mai 2008, am letschte Spiltag vo der Bundesliga-Saison 2007/08 bestritte, woner im Heimspil gäge Hertha BSC i der 89. Minute der Platz het verlah u sy Nachfolger der Michael Rensing ihn ersetzt het. Bayern Münche het das Spil mit 4:1 gwunnen u het mit nur 21 Gägegoal e neue Bundesligarekord ufgstellt. Es isch em Oliver Kahn sys 557 Bundesligaspil gsi. Ds letschte Pflichtspilgoal wo der Kahn kassiert het, het der Waleri Domowitschijski gschosse. Der FC Bayern isch när no uf ere Asie-Reis gsi, wo der Oliver Kahn am 27. Mai 2008 z Kalkutta gäge indisch Club Mohun Bagan AC vor rund 120.000 im Goal gstanden isch. Das Spil hei d Bayern mit 3:0 gwunnen u der Kahn het vo de Gaschtgäber underanderem e Roller über cho. Ds Abschidsspil für e Kahn het am 2. Septämber 2008 i der Allianz Arena stattgfunde u isch zwüsche dem FC Bayern u der Dütsche Nationalmannschaft ustreit worde. Vor däm Spil isch der Kahn zum Ehrespilfüehrer vom FC Bayern ernennt worde. I der 75. Minute isch er dür e Michael Rensing ersetzt worde u ds Spil churz underbroche worde damit sech der Kahn het chönne verabschide. D Fans sy wäret em Spil druuf higwise worde das sechs hie um ne Abschidsspil handlet u me doch uf ds Übleche uspfiffe vo einzelne Spiler söll verzichte. Ds Spil het mit 1:1 gändet.
Wächselgrücht
Manchester United het mehrmals under der Leitig vo der Trainerlegände Sir Alex Ferguson inträsse a mene Transfer gha. Am konkretischte sy d Wächselambitionen im Summer 2003 gsi. ManU het denn nach ere bessere Alternative zum Fabian Barthez gsuecht. Ou bim FC Arsenal het der Arsène Wenger nach em ne Nachfolger für e 40-jährig David Seaman gsuecht. Der Kahn het atütet, das ihn e Wächsel i z Usland würd reize. Nach em Ändi vo syre Karriere het är gseit, dass är’s bereut het, di reizvolli Useforderig nid agno z ha. Denn sys ihm aber wichtig gsi, z Münche e Ära z präge.
I der Nationalmannschaft
Ou mit der Nationalmannschaft het der Kahn einigi Erfolge z verbueche. So zum bischpil bi der Wältmeischterschaft 2002 z Japan u z Südkorea, woner mit syre Leischtig massgäblech derzue bytreit het, das die dütschi Nationalmannschaft ds Finale erreicht het. Är isch denn mit em Guldige Ball als beschte Spiler vo der WM uszeichnet worde. Im Ändspil gäge Brasilien isch är e Schuss vom Rivaldo unglücklech vor d Füess vom Ronalsinio abgwerd u dä het so ds 1:0 erziehlt. Im Ouguscht 2004, nach em unglückleche verlouf vo der Europameischterschaft z Portugal, isch der Mannschaftskolleg vom FC Bayern Münche, der Michael Ballack der neui Kapitän vo der Nationalmannschat worde. Im Vorfäld vo der Wältmeischterschaft 2006 im eigete Land het der Oliver Kahn mit em Jens Lehme ume Poste im Goal konkuriert. Der Bundestrainer Jürgen Klinsmann het im Ouguscht 2004 ganz bewusst druuf verzichtet, d Nummer 1 im Goal so früech bekannt z gä. D Folg dervo isch du gsi, dass die beide Goalis über einehalb Jahr es Fernduell um e Stammplatz im dütsche Goal gliferet hei. Das isch vo mene grosse Medieecho begleitet worde.
Am 7. April 2006 isch der Konkuränzkampf zugunschte vom Jens Lehme entschide worde. Am 10. April 2006 het der Kahn uf ere Pressekonferänz bekannt gä, das är bi der Wältmeischterschaft 2006 als zwöite Goali wird zur verfüegig stah. Bim Spil um e Platz drü, gäge Portugal, isch der Kahn zum letschtemal für d Nationalmannschaft uf em Platz gstande. Das Spiel het die Dütschi Mannschaft mit 3:1 gwunne. Nach däm Spiel het är sy Rücktritt us der Nationalelf bekannt gä. Är het 86 Länderspil gmacht.
Der Kahn isch dä Goali gsi, wo am hüüfigschte, nämlech 47-mal, d Mannschaft als Spilfüehrer uf ds Fäld gfüehrt het.
Luginsland (Basel)
Dr Lueginslanddurm isch bis ins 19. Joorhundert, won er abbroche worde isch, Däil vo dr Basler Stadtmuure gsi.
Gschicht
Im 14. Joorhundert het d Stadt Basel uf dr linggsrhiinische Site e zwäiti, üsseri Stadtmuure um s Groossbasel ume baut. Dr Lueginsland isch äine vo de vierzig Dürm gsi und villicht dr strategisch wichdigsti, wil er e Blick wit in s Elsass mööglig gmacht het. Es isch e runde Eggedurm gsi, wo am Egge vom Spaalegraabe und dr Klingelbärgstrooss gstande isch. In dr Middi vom 16. Joorhundert het mä denn grad bim Durm s Waasebollwärk baut, wo mä het chönne Kanoone ufstelle, zum dr Durm und d Stadtmuure gege Aagriff vo Norde z verdäidige.
Oliver Kahn
Karriere als Funktionär
Im Jänner 2020 isch der Kahn Vorstandsmitglid vo der FC Bayern München AG worde. D FC Bayern München AG betrybt d Lizänzspilerabteilig vom FC Bayern Münche. Är het e Füfjahresvertrag underschribe u söll ab em Jänner 2022 der Karl-Heinz Rummenigge als Vorstandsvorsitzenden ersetze.
Luginsland (Basel)
Gschicht
1484 het dr Mooler Bertholomäus Rutenzweig, wo zu de Näägelimäister ghöört het, dr Durm aagmoolt. Im 17. Joorhundert het men en achteggige zwäite Stock, wo oobe druf e Gloggedürmli gha het, druf ufbaut. In dr Middi vom 19. Joorhundert häi denn d Basler afo iigsee, ass Stadtmuure nüm zitgmääss si und am 27. Juni 1859 isch s Gsetz zur Erwiterig vo dr Stadt aagnoo worde. Noch däm Gsetz hät mä d Stadtmuure under anderem im Norde vo dr Stadt sötte lo sii, aber scho vier Joor spööter isch d Muure au bim Lueginsland abbroche worde.
1868 het d Stadt beschlosse, uf dr süüdlige Site vom Waasebollwärk d Aastalt für Füsik, Chemii und Astrologii z baue, wo denn Bernoullianum dauft worde isch. 1871 isch denn dr Lueginsland abbroche und dr Stadtgraabe ufgfüllt worde.
Oliver Kahn
Sünschtigi Aktivitäte
Z Asie gilt der Kahn vor allem syt der Wältmeischterschaft 2002 z Japan u z Südkorea als eine vo der beliebtischte Stars vom dütsche Fuessball. Dert isch är under anderem ou mal i nere Wärbig vo der Shinki-Bank z gseh isch gsi. Ab em April 2009 het der Kahn als Jurymitglid i der Unterhaltigsschou China suecht der Super-Goeli Golis im chinesische Staatsfernseh (CCTV) bewärtet, das Format isch letschtäntlech du doch nid usgstrahlt worde.
Syt Ändi 2012 isch der Oliver Kahn Marketigbotschafter vom Wettabierte Tipico. Wo Tipico Partner vo der Dütsche Fuessballliga worden isch, isch d Rolle vom Oliver Kahn vo der Transparency Inernational Dütschland als problematisch agluegt worde. Syni Tätigkeit für Tipico widersprächi de Richtlinie vom ZDF. Nach däre sygi Wärbig dür Sportler u Funktionäre wäge ihrer Vorbildfunktion müssi underblybe. D Transparency International het der ZDF-Fernsehrat ufgforderet, die “Kommentatore-Lücke” i de eigete Richtlinie z besitige.
Im Jahr 2016 het är ds Undernähme Goalplay gründet. Das Undernäme het zum Zil Golis online z schuele.
Syt em Herbscht 2017 ungerstützt der Kahn der saudi-arabischi Fuessballverband bi der Usbildig vo Golis. Är söll ne langfrischtig d Methode vom moderne Golispil lehre. Für das isch e Akademi namens “Oliver Kahn International Academy” gründet worde. Das Ongaschmo isch bis nach der Wäldmeischterschaft 2018 z Russland planet gsi.
International
National
Persönlechkeit u Würkig i der Öffentlechkeit
I synere über 20-jährige Karriere entwicklet sech der Kahn zu nere Kultfigur vom dütsche Fuessball. Berüehmt isch är für sy usgeprägti Ehrgyz, sy Perfektionismus, syni Ussetzer, syni Attackene uf gägnerischi Spiler u syner Zitat worde. Nachfolgend es paar Byspil:
Der Kahn isch ou under em Spitzname “Der Titan” bekannt gsi. Dä Spitzname het är wäret der Fuessballwältmeischterschaft 2002 über cho.
Jesuiten
D Jesuite, eigetlig Gsellschaft Jesu (Societas Jesu), isch e katholischi Ordensgmeinschaft, wo am 15. Augschte 1534 vom ene Fründeskreis um e Ignatius vo Loyola gründet worden isch.
Oliver Kahn
Persönlechkeit u Würkig i der Öffentlechkeit
Im Jahr 2002 het d Leipziger Popgruppe Die Prinzen der Song “Olli Kahn” gwittmet. 2004 het d Band Dominoe ds Lied “Der Titan” veröffentlecht. 2006 isch das Stück du uf der CD Stadion Hits 2006 under em Title Der Titan (King Kahn Edit) erschine.
Soziales Angaschmo
Der Oliver Kahn understützt mit der Münchner Strassefuessball-Liga buntkicktguet, d Justin-Rockola-Soforthilf u der Sepp-Herberger-Stiftig drü soziali Projekt. Usserdäm het är d Oliver Kahn Stiftig i ds Läbe grüeft, wo syt em Herbscht 2011 mit der Roland Bärger Stiftig a Schuele i nüün Bundesländer zämeschaffet. D Stiftig schaffet mit em sälber etwicklete Programm “Du packsch es!”, wo d Motivation vo de Schüeler söll sterche. D Stiftig treit derzue bi, us em Oliver Kahn, em Sportheld, d Oliver Kahn, Sportmarke z gstalte.
Jesuiten
Gschicht
Dr Orde isch anne 1773 uf Druck vo de absolutistische König vom Papst wider ufghobe worde; anne 1814 het men en aber wider zueglo.
D Bezeichnig „Jesuite“ isch zerscht as Spottname uufchoo, spöter aber au vom Orden sälber überno worde.
D Jesuite in dr Schwiiz
Wägen ihrer Rolle in dr Gegereformation und ihreren Understützig vo de konservative Regierige in de katholische Kantön vo dr Schwiiz vor em Sonderbundschrieg si d Jesuite in dr zweite Helfti vom 19. Johrhundert, wo liberali Chreft bsundrigs us de reformierte Stedt und ihre Landschafte s Land beherrscht hai, as es Findbild vo der liberale Propaganda bruucht worde. Der Orde het me denn in dr ganze Schwiizerische Eidgenosseschaft verbotte.
Dr beträffend Ardikel vo dr Schwiizer Bundesverfassig isch erst 1973 nach ere Volchsabstimmig ufghobe worde.
Hützudag git s öbbe 60 Jesuite in dr Schwiiz (Stand 2008), si läbe z Bad Schönbrunn ob Zug, z Basel, z Friburg, z Gämf, z Luzärn und z Züri, wo au s Provinzialat)isch. Si engagiere sich in zwei Bildigshüüser (Lassalle-Huus z Bad Schönbrunn, Notre-Dame de la Route z Freiburg), fümf Hochschuelgmeinde und as Herusgäber vo der Ziitschrift Choisir. Schwiizer Jesuite schaffe au z China, z Dütschland, z Italien und z Indonesie.
Hans-Peter Friedrich
Dr Hans-Peter Friedrich (* 10. Merz 1957 z Naila, Oberfranke) isch e dytsche Bolitiker (CSU), Vu Dezämber 2013 bis zue sym Ruggdritt im Jänner 2014 isch er Bundesminischter fir Ernehrig un Landwirtschaft gsii. Dervor isch er vum 3. Merz 2011 bis zum 17. Dezämber 2013 Bundesinneminischter gsii un syt 30. Septämber 2013 kommissarische Bundesminischter fir Ernehrig, Landwirtschaft un Verbruucherschutz. Vu 2005 bis 2011 isch dr Friedrich stellverdrättende Vorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion un vu Oktober 2009 bis Merz 2011 CSU-Landesgruppevorsitzer gsii.
Läben un Beruef
Dr Hans-Peter Friedrich isch anne 1957 z Naila as Suhn vun eme Verwaltigsaagstellten uf d Wält chuu. Noch em Abitur 1978 am Gymnasium z Naila het dr Friedrich zerscht vu 1978 bis 1979 dr Wehrdienscht abglaischtet un het derno ab 1979 e Studium vu dr Rächtswisseschaft an dr Universitete Minche und Augschburg absolviert, wun er anne 1983 mit em erschte juristische Staatsexamen abgschlosse het. Noch em Referendariat het er 1986 s zwait juristisch Staatsexame bstande. An dr Universitet Augschburg het er 1984 bis 1986 (Vordiplom) Wirtschaftswisseschafte studiert un derno vu 1986 bis 1988 Volkswirtschaftslehr an dr Färnuniversitet Hagen (ohni Abschluss). Anne 1988 het er an dr Universitet Augschburg promoviert zum Dr. jur. mit dr Arbet Die Testamentsvollstreckung an Kommanditanteilen.
Anne 1988 isch dr Friedrich as Regierigsrot in dr Dienscht vum Bundesminischterium fir Wirtschaft yydrätte. Im Johr 1990 isch er zue dr Wirtschaftsabdailig vu dr Dytsche Botschaft z Washington abgordnet wore.
Dr Hans-Peter Friedrich isch evangelisch-lutherisch, ghyrote mit dr Richteri Annette Friedrich un het mit ere drei Chinder.
Bartei
Anne 1973 isch dr Friedrich Mitglid vu dr Junge Union wore un 1974 Mitglid vu dr CSU. Vu 1999 bis zum Ruggdritt vum Karl-Theodor zu Guttenberg 2011 isch dr Friedrich stellverdrättende Vorsitzer vu dr CSU Oberfranke gsii. Im Juli 2011 isch er zum neie Bezirksvorsitzer gwehlt wore, kommissarisch het er des Amt scho syt Merz 2011 uusgiebt.
Ab 1991 isch er wisseschaftlige Mitarbaiter vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion un ab 1993 persenlige Referänt vum CSU-Landesgruppevorsitzer Michael Glos wore.
Abgordnete
Syter anne 1998 isch dr Friedrich Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Do isch er vu 1999 bis 2002 stellverdrättende Vorsitzer vum Untersuechigsuusschuss Barteispände un vu 2002 bis 2004 vum Untersuechigsuusschuss Wahlbetrug gsii. Vu 2002 bis 2005 isch dr Friedrich au no Juschtiziar vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii.
Am 29. Novämber 2005 isch er zum stellverdrättende Fraktionsvorsitzer fir d Beraich Verchehr, Böu, Stadtentwicklig; Turismus; Kommunalbolitik gwehlt wore.
Dr Hans-Peter Friedrich isch anne 1998 iber d Landeslischt Bayern un derno alliwyl as diräkt gwehlte Abgordnete vum Wahlchrais Hof in Bundesdag yyzoge. Bi dr Bundesdagswahl 2009 isch er dert uf 46,5 % vu dr Erschtstimme chuu. Im Bundesdag isch dr Friedrich ais vu zwelf Mitglider vum Wahluusschuss, wu d Helfti vu dr Richter vum Bundesverfassigsgricht bstimmt.
Effetligi Ämter
Wu dr Karl-Theodor zu Guttenberg am 1. Merz 2011 wäge re Plagiatsaffäre vum Amt vum Verdaidigungsminischter zruggdrätten isch, isch dr bishärig Inneminischter Thomas de Maizière am 3. Merz zum Noofolger vum zu Guttenberg un dr Friedrich neie Bundesinneminischter wore. Innenminister.
Noch em Wächsel vu dr Ilse Aigner in di bayrisch Landesbolitik het dr Friedrich kommissarisch d Laitig im Bundesminischterium fir Ernehrig, Landwirtschaft un Verbruucherschutz ibernuu. Am 17. Dezämber 2013 isch er zum Bundesminischter fir Ernehrig un Landwirtschaft ernännt wore.
Im Zug vu staatsaawaltschaftlige Ermittlige gege dr domolig Bundesdagsabgordnete Sebastian Edathy isch im Februar 2014 bekannt wore, ass dr Friedrich in syre Funktion as Bundesinneminischter d SPD-Spitz scho im Oktober 2013 iber di laufende Ermittlige gege dr Edathy informiert ghaa het. Wu d Staatsaawaltschafte z Hannover un z Berlin aagee hän, ass wäge däm si d Yylaitig vu fermlige Ermittlige gege dr Friedrich wäge Verrot vu Dienschtghaimnis briefe, isch dr Hans-Peter Friedrich am 14. Februar 2014 vum Amt as Landwirtschaftsminischter zruggdrätte.
Sunschtigs Engaschmänt
Dr Friedrich isch Mitglid in dr katholische Studänteverbindig Ludovicia Augsburg.
Metropolregion Basel
D Metropoolregioon Baasel isch äini vo fümf Metropoolregioone vo dr Schwiz wie si s schwizerische Bundesamt für Statistik (BFS) definiert het. D andere Metropoolregioone si: Züüri, Gämf-Losann (Arc Lémanique), Bärn und Tessin.
Noch dr aktuell gültige Volkszelig vo 2000 lääbe in dr änger gfasste trinazionaale Agglomerazioon Baasel 830'000 Mensche, wääred die witlöifigeri Metropoolregioon Baasel gmääss em Bundesamt für Ruumentwicklig rund 1,3 Millioone Lüt in dr Schwiz, Südwestdütschland und Ostfrankriich umfasst.
Wirtschaft und Kultuur
D Metropoolregioon Baasel goot über d Landesgränze uuse und isch e trinazionaale Lääbens- und Wirtschaftsruum. Dr Forschigs- und Wirtschaftsberiich «Life Sciences» (mit internazionaalen Firmesitz vo dr farmazöitische und dr chemische Industrii), Banke (Bank für en Internazional Zaaligsusgliich), Dransbort und Logistik (Binnehaafe vo dr Schwiz), Mässwääse (Basel World, Art Basel) und Kultuur (3-Sparte-Theater, Beyeler-Museum) si im Gebiet wo men em au «metrobasel» säit, bsundrigs stark verdräte. D Regioon het mit em EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg au e Flughaafe, wo in de letschte Joor stark gwaggsen isch.
Es git no anderi Begriff für e urbaan Ruum Baasel, nämlig RegioTriRhena, Trinazionaale Öirodistrikt Baasel (TEB) und Trinazionaali Agglomerazioon Baasel (TAB). D RegioTriRhena, wo sich äänlig wie «metrobasel» zämmesetzt und sich witer gege Norde (Dütschland und Frankriich) usdeent, zelt 2,3 Millioone Iiwooner. Us dr Sicht vo dr Standortpromozioon «BaselArea.swiss» ghööre d Kantöön Baasel-Stadt, Baasel-Landschaft und Jura zur Regioon Baasel.
Diana
D Römer hend au Göttine vo anderne Völker Diana gnennt, under anderem au die keltische Waldgöttine Abnoba und Arduinna. Au under de helvetische Diana isch en iihaimische Göttin z verstoo. So hend z Turicum (Zöri) Bäärejäger em Silvanus und a de Diana en Altoor gwidmet.
Im Mittelalter isch d Diana vo christliche Autoore recht vertüüflet wore und me hett si mit Hexekult i Verbindig broocht.
Rüderswil
Rüderschwiu (amtlech Rüderswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Rüderschwiu ligt am linke Stade vor Ämmi. D Gmeindsflächi bsteit us 69 % langwirtschaftlecher Flächi, 23,3 % Waud, 6,9 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Lützeflüe, Trachsu, Luperschwiu, Landiswiu u Hasli.
Gschicht
Rüderschwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1139 aus Rüderswile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Signou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,9 % gläge.
Religion
89,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,6 %, CVP 1,7 %, EVP 4,1 %, FDP 4,0 %. GLP 3,0 %, GP 4,5 %, SP 9,8 %, SVP 42,9 %, Suschtigi 8,4 %.
Gmeindspresidänt vo Rüderschwiu isch dr Jürg Rothenbühler (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Rüderschwiu ghört zum Hochalemannisch.
Syrgenstein
Syrgestoi (amtlich Syrgenstein) ischt e Stadt em Landkroes Dillinga z Bayern.
Georg (Baden)
Dr Markgrof Georg vu Bade (* 1433 ; † 11. Februar 1484 z Moyen) het vu 1453 bis 1454 d Markgrofschaft Bade regiert un isch vu 1459 bis zue sym Dod Bischof vu Metz gsii. Är isch dr viert Suhn us dr Verbindig vum Markgrof Jakob I. vu Bade mit dr Katharina vu Lothringe gsii.
Syrgenstein
Geografi
Syrgestoi leit en dr Region Augschburg.
Georg (Baden)
Markgrof un Bischof
No dr Vorgabe vu sym Großvater hän nit mee wie zwee Sihn as Erbe vu dr Markgrofschaft in Frog solle chuu. Wäge däm hän nume syne eltere Brieder Karl un Bernhard e wältligi Uusbildig kriegt un är un alli ansdere Gschwischter e sträng gaischtligi Erzieig. Dr Georg isc scho in junge Johr im gaischtlige Stand gsii, isch aber us däm churzfrischtig anne 1453 in wältlige Stand zruggchuu go as Markgrof regiere. Scho 1454 isch er aber in gaischtlige Stand zrugg un isch schließli z Metz Bischof wore. Sy Brueder Karl het no d Regierig vu dr Markgrofschaft ibernuu.
Badisch-Pfälzische Chrieg
Dr Georg isch 1461/1462 aktiv bim Badisch-Pfälzische Chrieg derby gsii, wu wäg dr Mainzer Stiftsfehde uusbrochen isch. Doderby hän si syter 1459 dr Diether vu Isenburg un dr Adolf II. vu Nassau um dr Stuel vum Mainzer Erzbischof gstritte.
Syrgenstein
Geografi
Vo dr Gmarkong send 48,3% Landwirtschaftsfleche, 33,0% Wald, 17,8% Sidlongsfleche ond 1,0% sonschtige Fleche.
Georg (Baden)
Badisch-Pfälzische Chrieg
Dr Adolf het si mit em Georg, em Trierer Erzbischof Johann II. vu Bade, em Bischof Johann II. vu Speyer un em Grof Ulrich V. vu Wirttebärg verbunde. Nodäm dr Markgrof Karl I. vu Bade zerscht versuecht ghaa het, zwische dr verstrittene Lager z vermittle, isch er aber no doch in s Adolfs Bartei an dr Syte vu sym Brueder drätte. S isch dodruf zum Badisch-Pfälzische Chrieg chuu, mit em Versuech s Bischtum Mainz mit Gwalt z neh. Uf dr andere Syte het vor allem dr Churfirscht Friedrich vu dr Pfalz kämpft, wu syni Macht im Rhyy-Necker-Biet het welle sichere.
Syrgenstein
Gmoendsgliderong
Zua Syrgestoi gheret d Derfer Syrgestoi, Ballhausen, Landshausen ond Staufen ond d Weiler ond Hef Altenberg, Alter Thurm, Martinshof ond Viehmühle.