cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.35
Am 31. März 1988 hèt diè letscht 50.35 (glychzitig diè letscht vo dè DR) im Raw Meiningè è L7-Untersuchig erhaaltè. Au dè letschti blaanmäßige Regelschpurdampfzùg vo dè DR isch von èrè Lokomotyvè vo dè Baureiè 50.35 gfaarè worrè. Etlichi Lokomotyvè vo dè Baureiè 50.35 sin spôter als Heizlokomotyvè ygsetzt worrè un sin dõrum erhaaltè blibbè, einigi sin au 2013 nõ betrièbsfähig gsi.
Ruanda
Dytschi Kolonialverwaltig
Ruanda isch ab 1890 dur dr Helgoland-Sansibar-Verdrag bis Ändi vum Erschte Wältchrieg Dail vu Dytsch-Oschtafrika gsii. S Biet isch aber erscht spot in di dytsch Kolony yyglideret wore un dodermit au verwaltgsmäßig kuntrelliert. Anne 1894 isch dr dytsch Oberleutnant Grof Gustav Adolf von Götzen fir zwee Monet as erschte europäer am ruandische Chenigshof gsii. D Afrikamissionar Wyssi Väter hän 1900 ihri erscht Missionsstation grinde. Im Johr 1907 isch dr erscht dytsch Stitzpunkt z Kigali ufgmacht wore. Dr Richard Kandt isch chaiserlige Residänt z Ruanda wore. Im Biet sin nie mee wie rund e Dutzed dytschi Kolonialbeamti yygsetzt gsii. Uf ere Kolonialkumferänz z Brüssel sin 1910 d Gränze vu Belgisch-Kongo, Britisch-Uganda un Dytsch-Oschtafrika, wu au Ruanda-Burundi derzue ghert het, feschtglait wore. E Volksufstand im Norde isch 1911 vu dr dytsche Schutzdruppe un Stammesfirscht vu dr Tutsi nidergschlaa wore. Zwische 1912 un 1914 het mer aagfange, Kaffee fir dr Export z setze, um die Zyt isch au ne Chopfstyyr yygfiert wore.
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.50
Diè 72 uff Ölfüèrig umbautè Lokomotyvè vo dè Baureiè 50.35 sin als Baureiè 50.50 bezeichnèt worrè. Entschprèchend dè allgemeinè Reglè hèn si bi dè Yfüürig vo dèrrè EDV-Nummerè diè neu Bezeichnig 50.00 erhaaltè. Ufffälligi Untersch<d sin d Ölbehälter vo dè Tender, diè dütlich länger gsi sin als d Kollèkäschtè vo dè ròschtgfüèrtè Lokomotyvè un diè bi villè Ölloks fäälendè Blèch unterhalb vo dè Rauchkammerè, wo kei Löschi afallè duèt. Diè höcheri Beaschpruchig vo dè Ölloks machet sich in èm höcherè Voschleiß bemerkbar. Well d Drugguusglychskolbèschièber vo dè Bauart Karl Schulz uffgrund vo dè höcherè Heißdampftemperatuurè störaafällig gsi isch, hèt mò si bi einigè Maschinnè gegè Regelkolbèschièber mit Winterthur-Drugguusglycher uusduuscht, letschteri hèt mò vo uusgmuschtertè Maschinnè vo dè BR 52 gwunnè, wo unvokleidet blibbè sin.
Ursach für diè blötzlichi Abschtellig vo allnè no vorhandenè Loks Aafang vo dè 80er Johr sin abber d Ölpryserhöhungè un d Möglichkeit gsi, s für d Lokomotyvfüèrig vowendete Bunkeröl D witerzvoschaffè un dõby höcher z voedlè.
Ruanda
s Belgisch Mandat
Belgischi Druppe hän di Dysche im Lauf vum Erschte Wältchrieg ohni große Widerstand verdribe un Ruanda un Burundi bsetzt. Noch em Chrieg isch s Biet vum hitige Ruanda as Velkerbundsmandat an Belgien iberdrait wore. Wäge däm isch Franzesisch zyter 1929 di ruandisch Amtssproch gsii.
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.40
Well diè Dütsch Rychsbaan nebbè modernè Personèzùg lokomotyvè au witeri Güèterzùgloks mit 15 t Achsfaarmassè bruucht hèt, hèt mò, wiè schu i dè Vorchriègszit, d Personèzùglok Baureiè 23.10 un d Güèterzùglok Baureiè 50.40 barallel entwicklèt, sodass en Huufè Baugruppè uusduuschbar gsi sin. Wiè bi allènè DR-Neubaulokomotyè sin d Aazeig- un Bediènyrichtigè vom Lokfüürer in èm Pult zämmègfasst worrè.
Ruanda
s Belgisch Mandat
Anne 1933 het di belgisch Kolonialverwaltig in dr Uuswys e Klassifizierig no „Rass“ yygfiert. No dr Uflesig vum Velkerbund isch Ruanda 1946 Dreihandbiet vu dr UNO un wyter vu Belgie verwaltet wore. Im Novämber 1959 isch s zue me Buurenufstand vu dr Hutu gege d Tutsi-Herrschaft chuu. 10.000 Mänsche sin doderby umbrocht wore, rund 150.000 Tutsi sin in d Nochberländer Burundi un Uganda gflichtet, bis di belgische Kolonialherre dä Ufstand wider hän chenne niderschlaa. E Hutu-Bartei, d Parmehutu (Parti du Mouvement de l’Emancipation des Bahutus), het 1960 di erschte Kommunalwahle mit eme Ärdrutschsiig gwunne. D Tutsi, wu no im Land gsii sin, sin in di bolitisch Bedytigslosigkait abdrängt wore.
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.40
S Faarwärch hèt witgehend dèmm vo dè Einheitslok entschprochè, nõch dè vom Friedrich Witte no wôrend èm Chrièg uffgschtelltè „neuè Baugrundsätz“ sin statt èm Barrèraamè gschweißti un massegünschtigi Blèchraamè vowendet worrè. Selli Blèchraamè hèn sich allerdings im Betrièb als nit so steif un robuscht wiè d Barrèraamè vo dè Einheitslokomotyvè erwisè.
Ruanda
Unabhängigkeit
Am 28. Jänner 1961 sin alli Burgermaischter un Gmaireet zue re Kumferänz uf Gitarama yyglade wore. Nume wenig häng wisst, ass die Versammlig e Ibergangsverfassig het solle schließe. Im Zug vu dä, sognännt „Butsch vu Gitarama“ sin e provisorisch Barlemänt un e Ibergangsbresidänt gwehlt wore, wu ne Interimskabinett bstimmt het.
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.40
D Kessèl sin Neukonschtruktionè nõch modernè Baugrundsätz mit Vobrennigskammer un Mischvorwärmer. I dè Leischtig hèn si öppè dè Einheitskessèl entschprochè, si sin abber im Vobruuch öppis sparsamer gsi. D Lokomotyvè sin mit Neubautender vo dè Bauart 2’2’ T 28 kupplèt. Trotz dè Erfaarigè mit dè Einheitsloks vo dè BR 50 hèt mò uff d Tenderschutzwänd vozichtet, d Neubauloks sin deshalb nu für è Rückwärtsfaargschwindigkeit vo 50 km/h zuèglõ gsi.
Ruanda
Unabhängigkeit
Des het zue dr Absetzig vum bishärige Tutsi-Chenig Kigeri V. gfiert, wu um des Zyt grad uf ere Uuslandsrais gsii isch, un zue dr Uusriefig vu dr Republik Ruanda dur di nei Regierig, wu vu dr Parmehutu aagfiert woren isch. D Belgier sin nit gfrogt wore, hän aber die nei Regierig e baar Däg speter anerkännt
DR-Baureihe 50
DR-Baureiè 50.40
88 Maschinnè, als 50 4001 bis 50 4088 bezeichnèt, sin zwischè 1956 un 1960 glieferèt worrè. D 50 4088 isch dõmit diè letscht Regelschpurdampflok gsi, wo für è dütschi Staatsbaan neu baut worrè isch. Well sich d Blèchraamè scho bald als schwächschtes Elemènt erwisè hèn, sin d Maschinnè bis 1980 uss èm Zùgdiènscht abzogè un als Heizloks witervowendet worrè.
Ruanda
Unabhängigkeit
Dr UNO het des dergege nit gfalle, im Merz 1961 het si regiert: Z Ruanda sei e ethnischi Diktatur vun ere Bartei errichtet wore un d Entwicklige in dr letschte 18 Monet hääte dr Ibergang vu aim repressive Regime zue me andere brocht. S bstiend d Gfoht, ass d Tutsi-Minderhait wehrlos gege Repressalie sei, d Situation ließt aim nit in Rue.
DR-Baureihe 50
anderi Länder
Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin zaalrychi Exemblaar au in anderè Staatè vo Europa voblibbè un sin au dort zum Deil bis zum Ènd vo dè Dampftraktion ygsetzt worrè, so zum Byschpill bi dè PKP (Ty 5), dè ČSD (555.1), dè ÖBB odder dè DSB (N). Diè rumänischi Staatsysnbaa CFR hèt zwischè 1947 un 1959 282 Lokomotyvè als BR 150 nõchbaut.
Ruanda
Unabhängigkeit
Anne 1963 hän Zeedöuserti Tutsi versuecht, Macht im Land wider z ibernee. Dää Versuech isch aber bluetig nidergschlaa wore. In eme gruusige Burgerchrieg sin e Hufe Tutsi umbrocht wore. In dr Johr dernoo het s als furt Massaker in dr Tutsi gee, wu im Land libe sin. Am 5. Juli 1973 het s Militeer butscht unter em General Juvénal Habyarimana, wu 1978 het Wahle durfiere loo.
DR-Baureihe 50
Faarwärch
Dè Raamè isch als Barrèraamè uusgfüürt. D Laufachsè un diè èrscht Kuppelachsè bildè è Krauss-Helmholtz-Lènkgschtell. Diè èrscht un diè füüft Achsè sin sitèvoschièbbar glagerèt.
Ruanda
Unabhängigkeit
Im Augschte 1988 isch s im Nochberland Burundi zue sischtematische Massaker an dr Hutu-Bevelkerig dur d Armee chuu, wu vu Tutsi dominiert gsii isch. Des het zue große Flichtlingsstrem uf Ruanda gfiert. Fir dr ruandisch Staat isch des e groß finanziäll un logistisch Broblem gsii, wu dur Iberschwämmige no sterker woren isch.
DR-Baureihe 50
Erhaalteni Lokomotvè
Es sin einigi Altbaulokomotyvè erhaaltè blibbè, drunter au d 50 622 un d 50 849. Diè 50 622 isch im Vokeersmuseum Nörnbärch stationyrt, wo si am Òbed vom 17. Oktober 2005 bi nèm Großbrand im Lokomotyvschuppè schwèr beschädiget worrè isch. Si söll abber mit Spendè widder inschtand gsetzt worrè. D 50 849 ghört èm Ysebaavoein Glauchau un hèt Wagner-Windleitblèch. 50 2740 isch im Bsitz vo dè Ulmer Ysebaafründ un wörd uff dè Albdal- un Murgdalbaan ygsetzt.
Diè zu dè Zit einzigi betrièbsfähigi Altbau-50er vo dè ehemòligè Dütschè Bundesbaan (50 2988) isch bis 2012 uff dè Wuètèdalbaan vom glychnammigè Vorein ygsetzt worrè.
Brièfmarkè
Au d Baureiè 50 het s uff d Sondermarkè vo dè Dütschè Bundesposcht gschafft: Unter dè Motyv vo dè Jugendmarkè 1975 vo dè Dütschè Bundesposcht Bèrlin („Dampfloks“) hèt sich au d 50 001 befundè, klassisch mit Wagner-Windleitblèch.
Ruanda
Neueri Gschicht
Am 1. Oktober 1990 het die Ruandischi Patriotischi Front (RPF), in welerä Exil-Ruander us Uganda schdark verdräte gsi si, s Land agriffe, für zum militärisch d Rückkehr vo de Flüchtling z erzwinge. Si het Deil vom Norde vom Land bsetzt (in Byumba und Mutara). International vermitteledi Verhandlige hai zerschd zum ä Waffeschdillschdand im Juli 1992 gfüehrt. Noch em Friidensverdrag vo Arusha im Januar 1993 isch s aber meh oder weniger zun erä politische Blockade vo der Umsetzig vom Friidensvertrag cho. Radikali Chreft si nit zur Kooperation mit em Gegner in Übergangsschdrukture vo Regierig, Parlament und Armee barat gsi.
Am 6. April 1994 isch s Flugzüüg vom Schdaatschbräsident Juvénal Habyarimana bim Landeaflug uf d Hauptschdadt Kigali abgschosse worde. Vom 7. April bis zum Juni 1994 isch denn der Völkermord an Tutsi duregefüehrt, verbunde mit der Liquidation vo dissidente Hutu. D RPF het d Kampfhandlige gege s Regime, wo dr Völkermord organisiert het, wider ufgnoh. Si het bis Juli dr Norde, Oschde und Südoschde und d Hauptschdadt eroberet, denn au dr zentral und nördlig Weschde vom Land. Französischi Druppen, wo vom Oschdkongo us cho si, hai ä Ziit lang dr Südweschde vom Land under dr Kontrolle gha.
Am 19. Juli isch dr Pasteur Bizimigu zum Präsident ernennt worde. Es isch ä Übergangsphase cho mit Übergangsregierige, wo sich am Arusha-Vertrag orientiert und wo bis 2003 duurt het. Sit 2003 het Ruanda ä neui Verfassig, ä gwehlts Parlament und ä gwehlte Schdaatschbräsident.
1998 het im Kongo der Kongochrieg agfange, wo Ruanda (und au Uganda) mitgmacht het – offiziell, für zum d Räschde vo de Hutu-extremischdische Interahamwe-Milize z verfolge, wo dörtane gflüchdet si, aber au, um sich an de kongolesische Bodeschetz z beriichere. 2002 isch ä Friidensabkomme mit em Kongo gschlosse worde. Bis hüt (2007) kämpfe im Oschde vom Kongo immer no Druppe vo dr kongolesische Regierig und vom Tutsi-General Laurent Nkunda; dr Nkunda wirft der Regierig vor, dä Hutu-Milize ä freiji Hand z ge und wäge däm siig dr militärisch Schutz vo de Tutsi dur siini Druppe notwändig. Druf het dr Präsident Joseph Kabila im Oktober 2007 d Entwaffnig vo de Hutu-Milize akündiget. .
Aafangs Jänner 2009 isch dr Nkunda in eme Machtkampf in dr Füehrig vo dr CNDP vo siim Militärchef Bosco Ntaganda gstürzt worde. Dr Ntaganda het e Waffestillstand unterzeichnet und isch gmeinsam mit kongolesische und ruandische Regierigstruppe gege dr Nkunda vorgange. Am 22. Jänner 2009 isch dr Laurent Nkunda uf ruandischem Biet feschtgnoo worde.
Verwaltigsgliderig
Syt em 1. Jänner 2006 isch Ruanda in fimf Brovinzen glideret, wu in insgsamt dryssg Dischtrikt glideret sin.
Vorhär isch Ruanda in die zwelf Brovinze glideret gsi: Butare, Byumba, Cyangugu, Gikongoro, Gisenyi, Gitarama, Kibungo, Kibuye, Kigali, Kigali Rural, Ruhengeri und Umutara.
Stedt
Nume rund 6 % bis 16 % (je no Quälle) vu dr Bevlekerig läben in Stedt. D Verstedterig nimmt aber zue.
Di greschte Stedt sin: Kigali 1.168.570 Yywohner (Stand 2012), Butare 103.312 Yywohner (Stand 2009), Gitarama 88.031 Yywohner (Stand 2009), Ruhengeri 86.685 Yywohner (Stand 2005) und Gisenyi 83.623 Yywohner (Stand 2005).
Fritz Honegger
De Fritz Honegger (* 25. Juli 1917 z Hauptwil; † 4. März 1999 z Züri) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 7. Dezember 1977 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1982 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande.
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1982 und Vizepräsident im Jahr 1981.
Dominica
Dominica isch en Insle in de Chliine Antille in dr östlige Karibik. D Inselrepublik bildet en eigeständige Mitgliidstaat vom Commonwealth of Nations. Mä sött Dominica nid mit dr Dominikanische Republik verwächsle.
In dr Sproch vo de karibische Uriiwohner het Dominica in Aalähnig an s gebirgige Insleprofil Ouaitocoubouli bzw. in dr neuere Transkription Wai'tukubuli („Ihr Körper isch hoch“) gheisse.
Basler Fähren
Die vier Basler Fährene verbinde Grossbasel mit em Chleibasel. Es si Fuessgängerfährene, wo d Strömig vom Rhii usnütze, zum ihn ohni zuesätzlige Aadriib z überquere (Gierfähre).
Revolution
Allgemein isch ä Revolution (vom spotlatinische für Umwälzig) ä plötzligi grundlegendi Neugstaltig von erä bestehende Ornig, im Gegesatz zur Evolution, wo d Veränderige langsam und in chliine Schritt passiere.
Basler Fähren
Gschicht
Bis in d Middi vom 19. Johrhundert het s z Basel nume ei feste Übergang über e Rhii gee, d Rhiibrugg, wo spöter die Middleri Brugg worden isch. So het mä noh di noh vier Fährene as fliegendi Fuessgängerbrugge iigrichdet. D Fährene si lang rentabel gsi, bis immer meh Brugge die beide Ufer vom Rhii mitenand verbunde hai und d Zahl vo de Passagier stark zruggangen isch. Aber sit sich e Fähristifdig für d Fahrzüg und dr Bedriib iisetzt, bruuche sä wiider meh Lüt. D Fährene si au e Duristenattraktion und bräge dr Charakter vom Stadtbild vo dr Rhiistadt.
Revolution
Technologischi Revolutione
In dr Technologii redet mä vo Revolutione, wenn neui Prozedure oder Material erfunde wärde, wo die alte ersetze.
Basler Fähren
Gschicht
Chleibasel und Grossbasel si bis 1879 nume dur d(ie Middleri) Rhiibrugg, wo s sit 1225 git, miteinander verbunde gsi; erst vo denn aa si die andere Brugge drzue choo: 1879 d Wettsteibrugg, 1882 d Johanniter- und 1934 d Dreirosebrugg.
Revolution
Geistigi Revolutione
In erä geistige Revolution wird s Wältbild vom enä bedütende Deil von erä Bevölkerig vo Grund uf veränderet, aber nit immer wird für son ä Paradigmewächsel dr Begriff Revolution bruucht. Wo dr Newton in siiner Principia Mathematica ä Gravitationstheorii ufgstellt het, wo physikalischi Erschiinige besser und eifacher beschriibe het, als es vorhär möglig gsi isch, hai das die Glehrte und Intellektuelle vo siiner Ziit durchuus as Revolution gseh. Dr änglisch Dichter Alezander Pope het gschriibe: „Nature and nature's law lay hid in night. God spoke: 'Let Newton be!' and all was light.“ (D Natur und ihri Gsetz si im Dunkle gläge. Gott het gsait: 'Dr Newton söll wärde!', und alles isch erhellt worde.) Ähnlig revolutionär si im Einstein si Relativitetstheorii oder im Planck si Quantetheorii gsi, aber au dene Revolutione het mä kei bsundrige Name ge.
Hüfig aber isch was as Revolution bezeichnet wird, nume ä Modewächsel.
Politischi Revolutione
In dr Politik isch ä Revolution än Umsturz, wo vo unde chunnt und hüfig gwalttätig isch, im Gegesatz zum Staatsstreich, wo vo Lüt usgfüehrt si, wo dr Macht scho immer noch gstande si und hüfig au Deil vo de staatlige Institutione bruuche, für zum dr Umsturz duurezfüehre. Revolutione chönne au vo de politisch Rächtsgrichtete as au vo dr Lingge gmacht wärde.
Basler Fähren
Gschicht
Im Basler Kantonsgebiet het mä in relativ churze Abständ witeri Rhiifährene afo iisetze, so 1862 d Klingedaalfähri mit em Name «Vogel Gryff», 1877 d Münsterfähri («Leu»), 1894 d Dalbefähri («Wild Ma»), 1895 bis 1934 d Dreirosefähri, wo 1989 as Johanniterfähri («Ueli») wider in Bedriib gnoh worden isch.
D Daufi vo de Rhiifährene isch im Johr 1944 vom Basler Verkehrsverein gmacht worde; d Näme beziehn sich uf die Drei Ehrezeiche vo Chleibasel und d Ueli-Figur, wo am Vogel-Gryff-Daag jewiils im Januar Gäld für die Bedürfdige vom Chleibasel sammlet. Hüte befinde sich die vier Fährene im Bsitz vo dr «Stiftung Basler Fähren», wo d Schiff an brivati Fährimanne verpachtet. Dr «Fähri-Verein Basel», wo öbbe 4000 Mitgliider het, understützt d Stifdig as Gönnerverein und macht es so möglig, ass d Rhiifährene ohni Staatsbiidräg chönne operiere.
D Fährene
Mit dr Usnahm vo dr neuere Dalbe-Fähri si d Fährene flachi Boot us Holz, wo eme Weidlig ähnele. Dr Bug isch liicht uufe zoge, und im vordere Driddel vom Boot befindet sich e Blattform, wo mä bi de Landigsstelle drüber s Schiff bestigt oder verloot. Im middlere Driddel het s dr Lengi nooch zwei Bängg, und denn chunnt e Kabine mit eme halbrunde Dach. Dört isch dr Fäärimaa, wo s Stüürrueder bedient, und d Fahrgest chönne sich vor schlächtem Wätter dört verstecke.
D Fährene si noch de Wappehalter vo de drei Ehregsellschafte vo Chleibasel dauft, de Hauptfigure am draditionelle Umzug vom Vogel Gryff.
Vier Fährene verchehre regelmässig (ihri Reihefolg in dr Liste isch rhiiabwärts):
Wie si funktioniere
D Fährene si sogenannti Rollfährene. An dr Fähri isch e Schwänkhebel aagmacht, wo über e langs Drohtseil, em Gierseil, an ere Riterrolle hänggt. Die Riterrolle cha sich uf eme dicke Stahlkaabel, wo quer über e Rhii gspannt isch, frei bewege.
Fanel
S Fanel isch es Naturschutzpiet i de Kantöön Bärn und Nöieburg. Der gröscht Deil vom Areal isch ufem Bode vo de Bärner Gmeinde Ins und Gampele.
Basler Fähren
Wie si funktioniere
Dr Fährimaa cha, wenn s Wasser niidrig stoht, mit em Schwellbrätt, eme Brätt im vordere Driddel vo dr Fähri, d Flechi vo dr Site vom Boot vergrössere, sodass s Wasser e grösseri Aagriffsflechi het, dr Druck uf d Schiffssite sterker wird und d Fähri rascher fahrt. Mänggisch hälfe d Fährimanne au mit em Rueder e chlii nooch.
Fanel
S Piet lyt am Nöieburgersee und es goot vom Ändi vom Broyekanal bis zum Afang vom Zylkanal. Bi de Mündig vom Broyekanal in See ghört no e chliises Stückli vom Fanel zu de Nöieburger Gmeind La Tène. Ännet em Kanal sind d Piet vo de Kantöön Waadt und Friburg. Im Oschte vom Naturschutzpiet isch s wyte flache Gebiet vom Grosse Moos.
Basler Fähren
Bedriib
D Fahrblän vo de Fährene si vo dr Saison abhängig. Si verchehren usser bi Hochwasser und Näbel in jedem Wätter. Wenn s nume wenig Wasser het und gliichzitig dr Wind gege d Flussrichdig bloost, chönne d Fährene mänggisch au nid fahre. D Fährene ghöre nit zum Darifverbund Nordwestschwiiz.
Fanel
Fanel isch ursprünglech der Ortsname vom Wyler Fanel gsi, wo früener, vo der Juragwässerkorrekzion, a der Broye glägen sich.
Scho i de 1920er Joore het me die Naturlandschaft mit em flache Wasser am Seeufer und em Auewald näbe der Broye ghüetet. S nöie Naturschutzpiet Fanel het d Regierig vom Kanton Bärn am 14. März 1967 ygrichtet. Es het d Flechi vo fasch föif Kwadratkilometer und es isch e fiöchti Landschaft, wo füre Naturschutz internazional wichtig isch und drum sid anne 1976 als RAMSAR-Schutzpiet giltet. Im Fanel läbe vil Wasservögel, und es chöme au all Joor vil Zugvögel us frömde Länder dörthi cho überwintere und brüete. D Dier sind i de grosse Schilfflechine zwüsche de Weier und bsunders uf de Inseli dussen im See und uf de künschtleche Plattforme vor Röiber zimli sicher.
Basler Fähren
Spruch
D Fährimanne und neuerdings au d Fährifraue gsehn jede Dag alli möglige Passagier, und ghöre allerlei über dene ihri Sorge und Aasichte. Do isch sicher au die einti oder anderi Lug drbii. Aber öb das d Härkumft vom Spruch isch, wo d Basler bruuche, wenn si eim öbbis nid glaube isch nid bekannt.
Fanel
D Vogelschutzorganisazioone säge, s Fanel sig eis vo de wichtigschte Naturschutzpiet vo der Schwiiz; me het dört öppe drüühundert Vogelarte beobachtet, und das chönt meh sy als i de andere Vogelreservaat. Es het uf all fäll die gröschte Bruetgruppe vom Kormoran, vom Alebock, vo der Middelmeermööfe und der Seeschwalbe.
S Fanel ghört zu der Flachriet und de Auelandschaft vo nazionaler Bedüütig. Es isch der nördlechscht Deil vo der Uferlandschaft Grande Cariçaie und e Deil vom BLN-Objäkt Nr. 1208 "Rive Sud du Lac de Neuchatel" und es stoot im Bundesinfäntaar vo de Wasser- und Zugvögelreservaat vo internazionaler und nazionaler Bedüütig.
Basler Fähren
Spruch
--Spruch--
Fanel
Me chan uf Fuesswääg dur s Schutzpiet am See laufe und vo de Uussichtstürm us d Landschaft und d Vögel aluege.
Basler Fähren
Spruch
Waith d'Fahne ufem Dach, fahrt d'Fähri übere Bach!
Fanel
Noch bim Schutzpiet stoot ufem Bode vo Ins d Bärner Stroofastalt Witzwil; und bi Gampele isch hinder em gschützte Uferstreife der wyt Seewald, wo zu den Auewälder vo nazionaler Bdüütig zelt. Zwüschem Wald und em See lyt der kantonal Campingplatz Gampele-Nöieburgersee, wo 1955 bout worden isch und vom TCS gfüert wird und wo gmäss emene Guetachte vo der Äiggnössische Natur- und Heimetschutzkommission vo anne 2002 s Schutzpiet als Läbensruum vo vil Dier so schwäär stöört, ass er müess ufghobe wärde. Aber äinewääg het d Bärner Regierig am 24. Oktober 2016 pschlosse, mit de Betryber vom Campingplatz Fanel, wo innerhalb vom grosse Naturschutzpiet stoot, au für d Zyt nach 2023 wider nöji Bourächts- und Mietverträg z mache.
UTF-16
UTF-16 isch e Kodierung fir Unicode-Zeiche, optimiert uf di am meischte bruchte Zeiche us de „Basic multilingual plane“ (BMP).
UTF-16 wird vum Unicode-Konsortium un au vun ISO/IEC 10646 definiert. Unicode definiert dodebi e zuesätzligi Semantik. E gnauer Verglich findet mer im Anhong C vum Unicode-4.0-Standard. D ISO-Norm definiert usserdem e Kodierung UCS-2, wo aber numme 16-Bit-Darschtellunge vun de BMP erlaubt.
D BMP enthaltet d Unicode-Zeiche, wo de Code vun ene im Berich U+0000 bis U+FFFF lit. In dem Berich sin fir UTF-16 Ersatz-Zeiche (ängl. surrogate characters) reserviert.
D Zeiche uss de BMP werre dodebi direkt uff d 16 Bits vun ere UTF-16-Code-Unit abbildet. Unicode-Zeiche, wu de Code sich nit mit 16 Bit darschtelle losst, belege zwei 16-Bit-Werter (ängl: code units), wu sich uss so gnonnte Ersatzzeiche (ängl: surrogate character) wiä folgt zommesetze:
High-Surrogate (U+D800 ... U+DBFF)
|15           8|7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ |1 1 0 1 1 0 Z Z|Z Z x x x x x x| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+
Low-Surrogate (U+DC00 ... U+DFFF)
|15           8|7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ |1 1 0 1 1 1 y y|y y y y y y y y| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+
Dodebi giltet: ZZZZ=zzzzz-1.
Dodrus ergit sich de zuelässig Wertberich fir UTF-16:
zzzzz=00000 -> ä 16-Bit-Wort -> U+00xxxx onderefalls: ZZZZ=0000..1111 -> zzzz=00001..10000 = U+01xxxx .. U+10xxxx
Di beide Ersatzzeiche werre in de Reihefolg High Surrogate Low Surrogate gsendet. S losse sich somit Unicode-Zeiche bis zue U+10FFFF kodiere.
Bi de Ibertragung vun UTF-16-Date z. B. iber e Netzwerk un bim Spychere uff Dateträger werre di beide Bytes, wu e 16-Bit-Wort drus bstoht, nochenonder ibertrait. Je noch de Byte-Reihefolg vun de Rechnerarchitektur werre s dodebi in eire vun zwei unterschidlige Reihefolge ogordnet. Dodedur ergebe sich zwei verschideni Kodierunge, wo als UTF-16BE (Big Endian) un UTF-16LE (Little Endian) bezeichnet werre:
UTF-16-Zeiche
Bit |15           8|7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ |y y y y y y y y|x x x x x x x x| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+
UTF-16BE-Kodierung
1. Byte          2. Byte |7            0| |7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+ +-+-+-+-+-+-+-+-+ |y y y y y y y y| |x x x x x x x x| +-+-+-+-+-+-+-+-+ +-+-+-+-+-+-+-+-+
Hochschule Offenburg
D Hochschuel fir Tächnik, Wirtschaft un Medie Offeburg (dt. Hochschule für Technik, Wirtschaft und Medien Offenburg) mit Hauptsitz z Offeburg un ere Ussestell z Gengebach isch e Hochschuel fir Aagwändti Wisseschafte vum Land Bade-Wirttebärg.
UTF-16
UTF-16LE-Kodierung
Hochschule Offenburg
Gschicht
D Vorgängerinschtitution Staatliche Ingenieurschule mit dr Studiegäng Maschinebäu un Eläktrotächnik isch anne 1964 grindet wore. Ab 1917 het d Hochschuel Fachhochschule Offenburg (FHO) ghaiße.
UTF-16
Zum die Kodierunge unterscheide z kinne, wird empfohle, s Unicode-Zeiche U+FEFF (BOM, byte order mark), wo fir e Leerzeiche mit Breiti Null un ohni Zeileumbruch steht, on de Ofong vum Datestrom z setze. Wird des als U+FFFE – wo e nit giltig Unicode-Zeiche isch – empfange, deno beditet des, dass d Bytereihefolg zwische Sender un Empfänger unterschidlig sin un dodemit bim Empfänger d Bytes vun jedem 16-Bit-Wort vertuscht werre mien.
Hochschule Offenburg
Gschicht
Anne 1978 isch s Lehraagebot um wirtschaftlgi Studiegäng uusgwytet wore, fir des het mer dr Campus Gengebach ufgmacht. 1996 isch di viert Fakultet Medie un Informazionswäse entstande. Anne 2000 isch d Graduate School grindet wore, wu bis hite vier internazionali Studiegäng bedreit un koordiniert.
UTF-16
Bi de Umwondlung vun UTF-16-Strings in UTF-8-Bytefolge isch z beachte, dass d Ersatzzeiche (surrogates) zerscht zue me Unicode-Zeichecode zommegfasst werre mien, voreb si deno in e UTF-8-Bytefolg umgwondelt werre kinne.
Hochschule Offenburg
Gschicht
Im Rame vu dr Umstellig uf s Bachelor-/Master-Studiesischtem (Bologna-Prozäss) isch d Fachhochschuel aafangs 2005 in Hochschule Offenburg umgnännt wore.
UTF-16
Ekschterni Syte
Luege au: Unicode
Hochschule Offenburg
Standort
Am Campus Offeburg sin d Fakultete Eläktrotächnik, Medizintächnik un Informatik (EMI), Maschineböu un Verfahrestächnik (M+V) un Medie un Informazionswäse (M+I) aasässig. Z Offeburg het s fimf Gebei, s neischt dervu isch anne 2014 fertiggstellt wore. In däne Gebei het s iber 50 Labor.
Z Gengebach isch d Fakultet Bedribswirtschaft un Wirtschaftsingenieurwäse (B+W) im eemolige Benediktinerchloschter Gengebach un am 2013 yygweite Bildigscampus.
Voreb dr Medieneiböu 2009 fertiggstellt woren isch, het s au s AV-Studio vu dr Hochschuel z Ohlschbach gee.
Fakultete un Studiegäng
In dr vier Fakultete vu dr Hochschuel Offeburg wäre 26 Bachelor-Studiegäng un 21 Master-Studiegäng aabote.
D Studiegäng mit em Zuesatz „plus“ wäre zäme mit dr PH Fryburg aabote. In däne Studiegäng duet d Hochschuel Offeburg s tächnisch, wirtschaftlig un mediespezifisch Wisse vermittle un d PH Fryburg derzue pedagogisch Fähigkaite. Die „plus“-Studiegäng qualifiziere fir e Masterstudium mit em Zuesatz „Berufliche Bildung“. Där polyvalänt Studiegang lostt dr Studänte*ne d Wahl, eb si speter as Ingenieur*i, Forschigsingenieur*i oder Lehrer*i an beruefsbildende Schuele wett schaffe. 2010 isch unter anderem dr Studiegang "Medizintächnik" nei yygfiert wore.
Schweizerisches Jugendschriftenwerk
S Schwiizerische Jugendschriftewärch (SJW) isch en Organisazioon i dr Schwiiz, wo Läseheft für Chinder und Jugendlichi usegitt.
Es isch anne 1931 gründet worde und sid 1957 als Stiftig organisiert. Vorhär sind z Züri sid 1922 d Schwiizer Jugendchrifte usechoo, wo jetz dur d SJW-Heftli für s ganze Land abglöst worde sind. Dr Schwiizer Schriftstellerverband und dr Schwiizer Lehrerverein händ am Afang d Trukchöschte vo de SJW-Schrifte zalt. Es goot trum, bi de Junge mit dene hantleche Büechli d Fröid am Lääse z steerche und d Schwiizer Autoore au uf däm Wääg no meh bekant z mache. Vil Stück sind vo zytgnössischen Autore und Schriftstellerinne, au vo ussländische Verfasser, und drzue au churzi Sache vo früenere Autore, wo me für die Jugendusgab früsch redigiert het.
SJW-Wärch git’s in alne vier offizielle Landessprooche vo dr Schwiiz – also nid i de Mundarte oder de Patois. Im Püntnerromanische het me aber Schrifte i verschidene Idioom gmacht, im nöie Rumantsch Grischun und de Sprooche Vallader, Puter, Surmiran, Sursilvan und Sutsilvan. Sid 2001 isch bi deil Usgaabe en CD-ROM drby, wo druffe dr Tegscht in ere änglischen Übersetzig und i andere Sprooche vorchunt. Das isch für s interkulturelle Verstoo tänkt. Es wärde au SJW-Heft i dr Blindeschrift gmacht.
I de erschte Nummere, wo me sid 1932 het chönne lääse, sind Tegscht vom Fritz Wartenweiler, vom Ernst Eschmann, vo dr Elisabeth Müller, dr Olga Meyer, em Traugott Vogel und em Alfred Fankhauser gsi.
ASEAN
Dr Verband vo de Südostasiatische Natione, kurz ASEAN (vo ängl. Association of Southeast Asian Nations), isch e internationali Organisation vo südostasiatische Staate und het ihre Sitz z Jakarta (Indonesie). Jedes Johr findet im Novämber e Gipfeldräffe vo de ASEAN-Staate statt.
S ursprünglige Ziil isch d Verbesserig vo dr wirtschaftlige, politische und soziale Zsämmenarbet gsi. Drzue si spöter au Sicherheits-, Kultur- und Umwältfroge cho.
Im Lauf vo de Johr si no meh Organisatione gründet worde: s ASEAN-Regionalforum (ARF) für Sicherheitsfroge, d ASEAN-Freihandelszone (AFTA) zur Förderig vom Handel, d ASEAN Investment Area (AIA) zur Förderig vo gegesiitige Diräktinvestitione, u. a.m.
Willy Ritschard
De Willy Ritschard (* 28. September 1918 z Deitige; † 16. Oktober 1983 uf em Gränchebärg) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.
Kindheit und Jugend
Dr Willy Ritschard isch am 28 Septämber 1918 als dr Sohn vom Ernst Emil Ritschard, e schuehmacher vo Deitige und dr Frieda, im Kanton Solodurn gebore. Sin Vater isch au es Mitglied vo dr SP gsi. Nachdem beidi sini Eltere gstorbe sind wo är sächzäni gsi isch, het er e Lehr als Heizigsmonteur aagfange. D’Lehr het er im 1936 abgschlosse.
Politischi Laufbahn
Dr Willy Ritschard isch dr Gwerschaft biiträte und het sich an dr Schwiizer Arbeiterbildigszentrale lo witerbilde. Im 1945 isch er dr Sekretär vom Schwizerische Bau- und Holzarbeiterverband (SBHV) in Solothurn worde und 1947 dr Gmeindsamme vo Luterbach. Im 1955 isch er in de Nationalrot und im 1962 zum Regierigsrot vo Solodurn gwählt worde.
Er isch am 5. Dezember 1973 in Bundesrat gwählt worde. Und das gege dr offizielli Kandidat vor dr SP. Er isch im Amt verschtorbe. Vorhär isch er au en Während siinere Amtsziit als Bundesrat isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1978 und Vizepräsident i de Jahre 1977 und 1983. I siim ehemalige Wohnort Luterbach gits jetzt e Willi-Ritschardstrasse. I dr Bevölkerig hät de Ritschard wege siinere eifache Schprach grossi Popularität gnosse. Viili vo siine Schprüch sind i dr Schwiiz zu gflüglete Wort worde, wie siin berüehmte Schpruch: «Je höcher dr Aff chlätteret, deschto besser gseeht mer siis Füdli.»
Merseburger Zaubersprüche
D Merseburger Zaubersprüch sind zwee althochtütschi Zaubersprüch, wo ane 1841 imene Buech vo de Bibliothek vom Domkapitel z Merseburg entdeckt worden sind. Die Handschrift (Merseburg Domkapitel Cod. 136) stammt ursprünglich usem Chloster Fulda. Si enthaltet nebet christlich Messeuslegige, Aalaitige för d Taufi, Gibet und Hymne au zwee Zaubersprüch, wo i Stabraim abghalte worde sind. Di baide Zaubersprüch sind erst nochträglich uf de leere Siite 84r gschribe worde und zwor im iigente 10. Joorhundert. Offesichtlich sind si aber vonere ältere Vorlaag abgschribe worde. Viles dütet drufhii, as d Entstehig wenigstens vom zwaite Zauberspruch no i di germanischi Haidezit zruggoot.
De erst Zauberspruch
De Zauberspruch handlet vo halbgöttliche Fraue, idisi, wo inere Schlacht helfet, di ainte tüend s findlichi Heer banne und lääme und di andere tüent d Fessle vo aigne Chriegsgfangne löse. Asigi Lösezauber (altnordisch: leysigaldr), wo Chriegsgfangni mittels Magii oder Rune (altenglisch: alysendlecan rune) oder au christliche Gibet frai cho sind, sind meerfach öberliferet. Si chönet au präventiv iigsetzt werde, so ases unmöglich werd, en Träger vomene bischribne Runestab z fessle.
Nun lutet en früemittelalterliche latinische Zauberspruch gege Buchwee und Schwangerschaftsbischwerde usem Chloster Sanggale öbersetzt: "Drai Schwöstere sind umenand ggange: di aint het zruggwicklet, di ander het erchennt, di dritt glöst." Di inhaltlich Parallele isch liecht z erchenne und s git no mee änlichi Sprüch. Well althochtütsch haft aber au "schwanger" bidütet, chönt de Lösezauber as Hilf bi de Giburt diene, somit ständ de männliche Heldetat vom Chrieg die wiiblichi Heldetat vode Giburt gegenöber. Grad i früenrige Ziite isch d Giburt immer gföörli gsii, wo de Tod vode Muetter oder vom Chind het chöne bidüte. Wie im Chrieg goots au bide Giburt um Lebe und Tod.
idisi
Di früeniri Forschig het natürli sofort wöle Walküre ide idisi wöle erchene und isch no dodeur i de Mainig verstärcht worde, well e nordischi Walküre de Name Herfjötur "Heerfessle" trait. Zudem het mer de Ortsname Idistaviso, wo bim Tacitus as de Name vom Schlachtfeld zwüschet em Arminius und em Germanicus öberliferet is, i *Idisiaviso "Idisi-Wise" oder "Frauewise" verbesseret.
Jetz aber bidütet s althochtütschi Wort itis "adligi Frau, Huusherrin, Matrone" und isch au för d Muetter Gottes bruucht wore und au im Altsächsische und Altenglische werd de Uusdruck nöd chriegerisch bruucht sondern de müetterlichi Aspekt isch recht dütli. Drum isch au e Verbindig mitem Matronekult agnoo worde.
Veit von Istein
Bi de Gschicht vum Ritter Veit vu Ischtei handelt es sich um e Legende, wu hüt no d'St.-Veits-Kapelle am Ischteiner Chlotz druf hi wiist.
Merseburger Zaubersprüche
idisi
Me het au versuecht d idisi a di nordische dísir aznüchpfe, en art wiiblichi Gaister, wo aber verschidnigsti Funktione uusüebet. Si hend z Norwege im Herbst Opfer öberchoo, s Dísablót und z Schwede isch aafangs Februar s Disting abghalte wore, en Art Joormaart mit Opferfiirlichkaite. Trotz de luutliche Änlichkait bistoot offebar sproochlich kann Zämehang.
Veit von Istein
De Ritter Veit isch e schaffige Ritter un Jäger gsi, wu mitm Fräulein Jutta von Sponeck verlobt gsi isch.
Merseburger Zaubersprüche
De zwait Zauberspruch
De Zauberspruch spilt uf en mögliche Mythos aa, wo aber nöd öberliferet isch. S git vor alem zwoo Interpretatione. Die erst zücht de Mythos vom em Balder sin Tod i de nordische Mythologii ane und maint, ass s Stürchle vos Balders Füli ais vo dene Vorzaiche gsii saiet, wo sin Tood voruuschündet hend. Die Theorii chönnt dur di nordische Goldbrakteate understützt werde, wo de Baldermythos starch thematisieret und s Sujet vomene Ross wo strüchlet hüüfig zaiget. Allerdings gits kan bikannte Mythos, wo verzellt, as em Balder sis Ross verletzt worden isch.
Veit von Istein
De Bruutstand isch aber in Gfohr groote, wu de Graf vu Thierstein uf em Schloß Angenstein an de Birs (hinter Basel, bi Aesch) zummene Ritterturnier ufgruefe het. Do het de Ritter Veit natürlich aane müesse, Ruhm un Ehre hänn dört gwunke. Er het au viili Priis gwunne, un er het sich dört in d'Tochter vum Graf, in d'Gräfin Bertha vu Thierstein, verliebt. De Graf het nüt gwüßt vu de Verlobig mit de Jutta von Sponeck, un het für sich dänkt: Joo, dä Veit, das gäb e rechte Schwiegersohn. Also het er nüt degege ka, daß sich de Veit um d'Bertha bemüeht.
Merseburger Zaubersprüche
De zwait Zauberspruch
Di anderi Interpretation stützt sich do druf, dass s Wort "balderes" noch de Regle vom Stabraim nöd in Spruch ine ghört und erst spöter as Glosse drigrutscht sai. Si dütet de Phol (= *Fol) und d Uolla (= *Folla) as e Paar vo Fruchtbarkaitsgotthaite, äänli em nordische Paar Freyr und Freyja. Understützt werd die Theori dur zwee Gründ: Im Althochtütsche bidütet s Wort folla "Fülli, Öberfluss", wa guet zunere Fruchtbarkaitsgöttin passt. Zum andere haisst s Ross vom nordische Gott Freyr Blódhughófi "Bluetighuuf", wa uf e Verletzig dütet, ooni as aber di gnaue Zämehäng klar sind.
Veit von Istein
Uf de Birsbruck isch sie dann im Veit un de Bertha begegnet. Des het sie nit verkraftet, des isch z'viil gsi. Vor de Auge vu ihrem untreue Brütigam het sie sich e Dolch ins Herz gstooße un isch über d'Bruck in d'Birs kait. Ihre tote Leib isch nomol uftaucht, un s'Wasser vu de Birs het sich bluetroot gfärbt.
Do het de Veit dann gmerkt, was er gmacht het. Sone ruchloses Verhalte het nit zum heldehafte Ritter paßt. Er het alles stoh un liege loh, de neui Bruut, sini Knappe un sini Rösser, un isch durchs Birstal zum Rhii gsegglet - immer in de Hoffnig, daß er de Jutta no helfe cha. Bi Hünige het er sich dann mit de Fähri überesetze loh. Uf de Mitti vum Rhii isch dann d'Jutta nomol uffegspüelt worde. Au de Schiffer het si gseh, aber d'Strömig isch damals no wild gsi, sie hänn sie nit ins Boot hole chönne.
Merseburger Zaubersprüche
De zwait Zauberspruch
Di noist Düütig sait, ass de Fol und de Wodan in Wald ggange saiet um dai s verletzti Füli vom Balder z haile. D Iilaitigsgschicht vom Zauberspruch erwääni nume d Situation vode Hailig, nöd au d Situation vo de Verletzig, zudem sai s Verb "birenkit" mit "iirenke" und nöd as "verrenke" z öbersetze. Da bidütet denn, ass de Fol und de Balder zwee verschidnigi Götter sind.
Veit von Istein
De Veit isch dann zrugg uf Istei gsegglet, un dört het er sie dann zum dritte Mol gseh. Sie isch - we viili anderi - am Chlotze aagspüelt worde. Dä Ort het "Totengrien" gheiße, un hüt no heißt das Naturschutzgebiet vor em Chlotze, vu d'Orchideen vu Istei blühe, "Totengrien".
De Veit het d'Leiche vu de Jutta in de Arm gnu, isch mit ihri uffe uf de Chlotze gange, un het sich mit ihre in de Rhii gstürzt.
Spööter hänn dann Fischer de zwei Leiche gfunde, un hänn sie an de Fundstell begrabe. De Bischof vu Basel, e Verwandte vum Veit, het dann an sällere Stell e Frauekloster baue loh. Des mueß dann des Kloster "Unserer lieben Frowen zu Istein" gsi sii.
Alpenrheintal
S Alperhiidaal isch e Daallandschaft in de Alpe. Es befindet sich in drei Staate. Vo dr Schwiz über s Fürstedum Liechtestäi, e Bitz in Ööstriich im Bundesland Vorarlbärg goot s zum Boodesee und lauft östlig im Bregänzerwaldgebirg us und westlig in de Uslöifer vo de Appezäller Vooralpe. S Gebiet goot em Alperhii nooch, im Beriich wo dr Vorder- und dr Hinderrhii zämmefliesse bis zur Mündig in Boodesee, über e Lengi vo mee as 90 km. S nördlige und s südlige Ändi vom Alperhiidaal isch dicht besiidlet. Die mäiste Lüt lääbe im Vorarlbärger Rhiidaal. Die bekanntiste Ortschafte im Alperhiidaal si Bregänz, Khuur und Vaduz.
Noch ere Studie isch d Regioon Rhiidaal e Topstandort für Hoochtechnologii in Öiropa. 1208 Regioone in dr Europääische Unioon si bewärtet worde und d Regioon Rhiidaal isch uf e Blatz nüün choo, hinder acht irische Regioone, was nit zletzt uf d Nööchi zum Vorarlbärg zruggzfüere isch.
Kwelle
Dr Ardikel «Alpenrheintal» uf dr dütsche Wikipedia
Charles Aznavour
Dr Charles Aznavour (äigentlig Schahnur Waghinak Asnawurjan, armenisch Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան / Šahnowr Vałinak Aznavowryan, au Charles Aznavourian; * 22. Mai 1924 z Bariis; † 1. Oktober 2018 z Mouriès, Frankriich) isch e armenisch-franzöösische Schaasonnier, Liedtexter, Komponist und Filmschauspiiler gsii. Usserdäm isch er dr armenisch Botschafter in dr Schwiz und bi de Veräinte Nazioone z Gämf gsii.
Wärk
Dr Aznavour het mee as es halbs Joohrhundert zu de bekanntiste Persönligkäite vom franzöösische Schaasoo ghöört. Dr Durchbruch isch em 1946 glunge, wo d Édith Piaf uf in ufmerksam worde isch und in uf e Turnee dur Frankriich und die Veräinigte Staate mitgnoo het. Dr Charles Aznavour het mee as duusig Schaasoo gschriibe und sä in fümf Sprooche, drunder au Dütsch interpretiert.
D Teggst vo sine Lieder handle vilmol vo dr Liebi. E baar vo sine bekanntiste Lieder si La Bohème, La Mamma, Que c’est triste Venise, She, Mourir d’aimer, Paris au mois d’août, Je m’voyais déjà, Les Comédiens, Tu t’laisses aller, Emmenez-moi, Comme ils disent, Pour faire une jam.
As Schauspiiler het dr Aznavour in mee as sibzig Film mitgspiilt, under anderem 1979 in dr Verfilmig vo Die Blechtrommel vom Volker Schlöndorff und 2002 in Atom Egoyan sonere Reflexioon über Künstler, Erinnerig und die armenischi Gschicht Ararat. Si letscht Rolle het er 2006 in The Colonel gspiilt. Er het denn gsäit, er wurd käini witere Film dräije.
Sit Juni 2009 isch dr Aznavour z Gämf dr armenisch Botschafter in dr Schwiz gsii. Usserdäm het er sis Land an dr Gämfer Niiderlassig vo de Veräinte Nazioone verdrätte.
Codepoint
As Codepoint wird im Zsämmehang mit Zäichesätz (z. B. ASCII oder Unicode) dr Zaalewärt vom ene Zäiche im Koodruum (ENS undefined „code space“) bezäichnet. In Zäichesätz wärde abstrakti Zäiche (ENS undefined „abstract characters“) mit Codepoints verbunde. Dere Verbindig säit mä kodierts Zäiche (ENS undefined „encoded character“).
E Codepoint wird im Allgemäine dur e (positiive) Integer (e ganzi Zaal) representiert. Dr Koodruum isch d Mängi vo alle Integer, wo e gültigs Zäiche vom Zäichesatz beschriibe – in mängge Zäichesätz git s Zaalewärt (Bitfolge), won ene käi Zäiche entspricht und wo dorum „ungültig“ si.
Dr Koodruum vom ASCII-Zäichesatz umfasst dezimaal 0–127 (hexadezimaal: 0–7F), dr Koodruum vom Unicode-Zäichesatz dezimaal 0–1114111 (hexadezimaal: 0–10FFFF). S Zäiche A (s groosse A im latiinische Alfabeet) het in bäide Zäichesätz dr Codepoint dezimaal 65 (hexadezimaal: 41).
Hans Hürlimann
De Hans Hürlimann (* 6. April 1918 z Walchwil; † 22. Februar 1994 z Zug), isch en Schwiizer Politiker (CVP) gsii.
Er isch am 5. Dezember 1973 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1982 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement vom Innere vorgschtande.
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1979 und Vizepräsident im Jahr 1978.
Legendär isch e Uussaag i dr Reed wo er aalässlich vo dr Eröffnig vom Gotthard-Schtrassetunnel im Jahr 1980 halte hät. Er hät dr betroffene Bevölkerung verschproche dr Gotthard-Schtrassetunnel werdi "niemals en Korridor für de Schwerverchehr werde".
De Hans Hürlimann isch dr Vater vom Schwiizer Schriftschteller Thomas Hürlimann.
Ghil’ad Zuckermann
Dr Ghil’ad Zuckermann (, * 1. Juni 1971 z Tel Aviv, Israel) (D.Phil., Universidäät Oxford; Ph.D., Universidäät Cambridge) isch an Sprochwüsseschaftler und an Audor, wo z Auschdralie, Groossbritannie, Idalie und Israel dätig isch.
Forschig
Dr Zuckermann forschd zur Widerbeläbig vom Hebräisch im 19. und friene 20. Johrhundert as Alldagssproch dur d Zioniste. Er hod au zaigd, dass s modärn Hebräisch ebe net nu a semitischi Sproch isch wie s Althebräisch: Di europäische Jude hond indogermanischi Sproche – bsunders Jiddisch – gredet, und des hod sich im widerbeläbte Hebräisch stargg nidergschlage. Er sait em hittige Hebräisch drum «Israelisch», und des basieri zum ainte uf em biblisch-mischna’ische Hebräisch und zum andere uf em Jiddisch und sig drum a «semitischeuropäischi» Sproch.
Alemannischer Beispielsatz
S Alemannische isch en vilsytige Dialäkt, wo z. T. vo Ort zu Ort, aber bsunders vo Region zu Region unterschidlech cha sy. Für nes Gfüel vo denen Unterschide z becho, hets hie en Uflischtig vo Übersetzige vomene bestimmte Satz mit Aagab vo Härkunftsort und -region.
Ghil’ad Zuckermann
Forschig
E Spezialgebiet von em isch d Erforschig vom Barngarla, ere Sproch vu den auschtralische Urywoner.
Alemannischer Beispielsatz
Bludaz (Walgau, Vorarlberg)
neuer:
Ghil’ad Zuckermann
Almae matres
Dr Zuckermann hod do schdudierd:
Alemannischer Beispielsatz
Kämpfelbach bei Pforze
(Oberrhein-Alemannisch mit schwäbische un fränkische Eischläg)
Ghil’ad Zuckermann
Ardikel
Drneba hoddr en Haufa Ardikl gschriba:
Kloster Istein
S'Kloster "Unserer lieben Frowen zu Istein" isch uf de linke Sidde vum Isteiner Chlotze gstande, Richtig Chlaichems zue. Dört isch au hüt no e Gedenktafele z'seh, vu de Landstrooß eweg Richtung Chlotze.
S'Hoheitsgebiet vum Kloster isch e schmale Streife zwische de "Balm" (Chlotze) un de Neueburg am Usgang vum Steingrabe (lueg Flurname vu Istein-Huttinge) gsi. E schmale Weg het sich durch de Klosterwald im Grüenberg un Buechgrabe gschlänglet, un obe ufm Chlotze durch d'Ackerfelder bis zum Klosterfronhof in Huttinge. E große Obstgarte mit Nußbäum un e Stuck Ackerland hänn im Norde vum Kloster no dezueghört. D'Röttler hänn im Kloster e chleini Fischweid geh, also hänn sie alles ka, was mr bruucht.
Klostergründig
Es git zwei Urkundene, wu uf d'Ziit un d'Stifter vu de Klostergründig hiiwiese:
De Dietrich I. vu Röttle isch 1103 rechtsrheinische Vogt vu de Bsitztümer vum Basler Kloster St. Alban gsi, un s'Isteiner Kloster het dodezue ghört. In sini Ziit fallt also des Gründigsjohr 1105.
Näbe andere Stifter wird de Lutold vu Röttle, wu zwische 1238 un 1248 Bischof vu Basel gsi isch, als guete "Frund und vatter" wäge sine Gschenkli grüehmt, zum Bispiel isch des e Rebberg gsi überem Isteiner Dinghof, e chlaine Wald in de Nööchi vum Kloster, wu "Klosteraue" gheiße het, un drei Kelch, zwei Glocke un e Meßbuech, wuner im Kloster gschenkt het.
S'Hofguet vum Kloster, de Fronhof in Huttinge, isch verpflichtet gsi, de Zehnte de ursprüngliche Herrschaft vu Röttle abzgeh. D'Vogtei über s'Kloster un sini Besitzige hänn d'Röttler bis zu de Übergab an de Basler Bischof im Johr 1365 ka. Als ledschde Hoheitsaaspruch hänn d'Röttler no lang de halbe Zehnte vume Teil vum Klosterguet kriegt.
Nach eme Bericht vum Archidiakon Philipp vu Lüttich het sich um 1123 au de berüehmte Krüzzug-Prediger Bernhard von Clairvaux in Istei ufghalte. Es git e Legende drüber, daß de heilige Bernhard dört e blinde Bueb gheilt haig.
Noch em große Erdbebe vu 1356 in Basel un eme Brand 1387 isch das Kloster zämmekait.
Wilhelm Martin Leberecht de Wette
Dr  Wilhelm Martin Leberecht de Wette  (* 12. Januar 1780 z Ulla bi Weimar; † 16. Juni 1849 z Basel) isch e protestantische Theolog gsi.
Läbe
Dr De Wette isch z Ulla bi Weimar as Sohn vom ene Pfarrer uf d Wält cho. Er isch uf s Gymnasium z Weimar gange, won en dr Herder, wo an dr Schuel hüfig Prüefige abgnoh het, entscheidend beiflusst het. 1799 het er agfange an dr Universität Jena Theologii z studiere. Siini wichdigste Lehrer si dr Johann Jakob Griesbach, dr Johann Philipp Gabler und dr Heinrich Eberhard Gottlob Paulus gsi. Dr Paulus het en agregt kritisch z forsche. In de Methode und de Resultat het er witgehend e Sonderstellig under de dütsche Theologe ignoh.
Noch siiner Promotion isch er Privatdozänt z Jena worde und 1807 Profässer für Theologii an dr Universität Heidelberg, won er sich mit em Jakob Friedrich Fries befründet het. 1810 het er en ähnlige Lehrstuehl bsetzt an dr Friedrich-Wilhelm-Universität z Berlin, wo erst grad gründet worden isch und won er 1817 dur d Vermittlig vom Friedrich Lücke mit em Friedrich Schleiermacher Fründschaft gschlosse het. Mä het en aber 1819 entloo und us Preusse verbannt, wil er dr Mueter vom Karl Ludwig Sand, wo dr Kotzebue umbrocht gha het, e Drostbrief gschiggt het.
Er isch wider uf Weimar, won er e Luther-Usgob vorbereitet und dr didaktisch Roman Theodor oder die Weihe des Zweiflers (1822) verfasst het, won er din die innere Problem währed dr Usbildig vom ene evangelische Pfarrer beschribt. Zu dere Zit het er agfange z predige und het grossen öffentlige Erfolg gha drmit.
1822 isch er an die theologischi Fakultet vo dr Uni Basel gange, wo vier Johr vorhär iigrichtet worden isch und het bald grossen Iifluss an dr Universität und in dr Öffentlichkeit gha. Im Johr 1829 het er s Basler Bürgerrächt übercho und isch denn fümfmol Räkter vo dr Universität worde. Die het em e grosse Deil vo ihrem erneuerete Aasehe verdankt, bsundrigs in dr theologische Fakultet.
Näbebii het er poetischs Talänt bewiise und s Drama Die Entsagung (Berlin 1823) verfasst und het au Ambitione für Kunst, Chillemusik und Architektur gha.
Dr De Wette isch im Gottesacker St. Elisabethe z Basel begrabe. 1872 isch dä Friidhof stillgleit worde und d Stadt het 1898 e Strooss baut, wo diräkt über sis ehemolige Grab gfüehrt het. Zu sine Ehre dräit die Strooss und s Schuelhuus vo 1903, wo dra lit, si Name. Sis Grab befindet sich hüte uf em Wolfgottesacker.
Schrifte (Uswahl)
Dr De Wette het au Brief vom Martin Luther usegee (5 Bänd, 1825-1828).