cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irische Sprache
Verbe
S Verb hingege bsitzt au hüt en grosse Umfang a Flexionsmöglichkeite. Verbe werded ahand vu dr Kategorie Kategorien Modus, Tempus, Aspekt und Person konjugiert. E „klassisches“ Genus Verbi im Sinn vu Aktiv und Passiv gits nöd, aber entsprechendi Ersatzkonstruktione. Als Modi werded de Indikativ, de Imperativ und i schwindendem Mass de Kunjunktiv bruucht. Zudem werded füüf Ziitforme underschide: Präsens, Präteritum (einfachi Vergangeheit), Imperfekt (wiederholti/anduurendi Vergangenheit), Futur und Konditional. Tempora wie s Perfekt und Plusquamperfekt chönd dur anderi Knstruktione bildet werde, die teilwiis über e Kobination us lexikalische Mittel znd enere Verschiebig vu Agens und Patiens funktioniered. D'„Ziitform“ Konditional het zwar en starch modale Aspekt, wird aber innerhalb vum dr Paradigmen vu dr Ziitforme bildet und zu dene grechnet.
S Iirische bsitzt en habituelle und progressive Aspekt. De habituell Aspekt dient vor allem für allgemeingültigi oder zitlich nöd gnau spezifizierti Uussage, de progressivi Aspekt für Uussage, bi dene d Handlig zu de Sprechziit passiert. Mit de habituelle Ólaim tae („Ich trinke Tee“) seit de Rednet demfall, dass er allgemein Tee gern hät, mit em entsprechende progressive Tá mé ag ól tae (au „Ich trink Tee“) degege, dass er jetzt gad debi isch en Tee z trinke.
Im Lauf vu dr Entwicklig vum Iirische isch dem sin ursprüngliche synthetische Bou zunehmend dur analytischi Bildig ersetzt worde. Bim Verb isch die Entwicklig bsunder guet z erchenne, da hüt en Zuestand bestaht, i dem innerhalb vumne Flexionsdiagramm analytischi und synthetischi Forme „durenand“ bracht werded. Di folgende Tabellene zeigeds für d' Standardsprooch, de Gebruch bstimmte analytische beziehigswiis synthetische Forme für di einzelne Persone und Ziitforme isch jedoch i Dialekt sehr underschidlich. Generell werded im Süde ehner synthetischi Forme, im Norde ehner analytischi Forme brucht.
Verb vu dr Klasse 1 (eisilbige Stamm) mit palatalem Usluut: bris, „breche“
Verb vu dr Klasse 2 (mehrsilbige Stamm) mit nöd-palatalem Usluut: ceannaigh, „chaufe“
Verneinige werded mit de Partikel ní (im Präteritum meistens níor), Froge mit de Partikel an (bzw. ar) bildet. Einigi Verbe kenned Suppletivstäm, zum Bispiil sogar bei positive/negative Forme: chuaigh tú „du bisch gange“, aber ní dheachaigh tú „du bisch nid gange“.
Präpositione
Präpositione werded im Iirische i zwei Forme brucht, als eifachi und als zemegsetzti Präpositione, Ufällig sind di konjungierte Präpositione, di e Sonderform vu dr eifache Präpositione darstelle. Dabi verschmelzed die mit emene Personalpronome zumne neue Wort, das i de meiste Fäll jedoch luutlichi Merkmal i de uusgangswörter enthaltet. D Bedütig vu dr konjugierte Präposition änderet sich denn entsprechend: ar („uf“) zu „uf mir“, „uf dir“, „uf ihm“ oder „dadruf“, „uf ihre“ und so witer.
Zeme mit Substantive, ischliesslich Näme, werded eifachi Präpositione jedoch als söttigi igsetzt: ag an doras, „a de Tüür“, ag Pádraig, „bi Pádraig“, im Gegesatz zu aige, „a ihm/dem“ (vu dr Tür) oder „bi ihm“ (Pádraig). Vili eifachi Präpositione füered zu de Lenition vum nachfolgende Substantiv (ar bhord, „uf emene Tisch“, von bord) und i Verbindung mit em Artikel zur $Nasalierig (ar an mbord, „uf em Tisch“). Zemegsetzti Präpositione beständ meistens us enere eifache Präposition und emene Substantiv und regiered de Genitiv: in aghaidh na gaoithe, „gege de Wind“, wörtlich „im Gsicht vum Wind“. Personalpronome werded entsprechend infigiert, so dass im Grund Zirkumpositione entstönd: in a haghaidh, „gege si“ (wörtlich „in ihrem Gsicht“; gaoth, „Wind“ isch feminin). Es existiered, anders als öppe im Dütsche („de Umständ halber“), kei Postpositione.
Steinach SG
Gschicht
Währed de Helvetik vo 1798 bis 1803 het Stainach zum Kanton Säntis ghört, denoo zum nöi gründete Kanton Sanggale. Vu 1803 bis 1832 sind au di benachbarte Ort Tübach und Bärg Täil vo de Gmaind Stainach gsii – 1833 sind all drüü sälbständig wore.
Illerkirchberg
Kirchbärg (dt. Illerkirchberg) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Tamina (Fluss)
D Tamina, wo früener au der dütsch Name Tamingebach gha het, isch e Fluss im Kanton Sanggalle i der Schwiiz. Si isch 24 Kilometer lang und en Näbefluss vom Rhy. S Taal vo der Tamina liit im Sarganserland.
Uf der Oschtsyte vom Bärg Sardona foot der Bach i der Gmeind Pfäfers bi es baar Kwelle under em Sardonagletscher uf der Höchi vo 2680 Meter aa.
Zerscht flüsst der Bärgbach dur s Calfeisetaal a der Walsersidlig Sankt Martin verby und chunt denn in Gigerwaldsee. Das isch e Stausee mit ere Betonmuur, wo 147 Meter höch isch. Mit däm See sammlet s Chraftwärch vom Sarganserland, wo houptsächlech de Axpo und zumene ganz chlyne Aadeil em Kanton Sanggalle ghört, s Wasser im obere Taminataal und us em Wyssdannetaal.
Z Vättis flüsst vo Süde, also vo der rächte Syte, der Görbsbach, wo vom Kunkelsbass oben abe chunt, i d Tamina. Wyter unden im Taminatal isch der Mapraggsee, en zwöite Stausee vom Chraftwärchsischteem. Bim See händ d Chraftwärch Sarganserland es Maschinehuus, zum us em Wasser vom Gigerwaldsee Strom z mache, wenn im Leitigsnetz vil Strom verbruucht wird, und süsch wider Wasser i dä höch Spiicher ufezpumpe. Und denn louft der Fluss dur ne töifi Schlucht, won er us em Felse grabe het, gäge Norde. Das isch di berüemti Taminaschlucht, wo drin s alte Pfääferserbaad isch und wo me uf emene Felsewääg cha go aluege. Über d Schlucht goot di nöji Taminabrugg, wo im 2017ni eröffnet worde isch. Bim Ändi vo der Taminaschlucht stoot s Dorf Bad Ragaz, und underhalb vo däm mündet d Tamina uf der Höchi vo 496 Meter in Alperhy.
Illerkirchberg
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 69,9 % Landwirtschaftsfleche, 10,8 % Wald, 18 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Kirchbärg gheret d Ortsdoel Oberkirchbärg (Oberkirchberg) mit Beitelreisch (Beutelreusch), Buach (Buch) ond Weiler (Oberweiler) ond Onderkirchbärg (Unterkirchberg) mit Mussenge (Mussingen).
Verwaltong
Kirchbärg hot sich mit dr Gmoede Hittese, Schnirpflenge ond Schtoeg zom Gmoedverwaltongsverband „Kirchberg-Weihungstal“ mit Sitz en Kirchberg zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Anton Bertele.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kirchbärg ghert zom Schwäbisch.
Irische Sprache
Numeralie
* punt bedütet „Pfund“, da brucht als typischs zehlbars Substantiv, ceann bedütet „Chopf“, cha aber au zum Zehle vu unbestimmte Objekt brucht werde. lámh bedütet „Hand, Arm“. Ceann und lámh ghöred zu de Substantiv, wo nach Zahle grösser als 2 immer im Plural (cinn, lámha) uuftrete, und nach 2 immer im „Dual“ uftreten. Die agähne Wörter für zehlti Persone beinhaltet d Information „Personen“ scho: triúr heisst „drüü Persone“. Gnaueri Bezeichnige chönt agfüegt werde: triúr peileadóirí, „drü Fußballer“
D Zahle 11–19 bechömed de zuesetzlich bestandteil déag, entsprechend em dütsche „-zäh“ (a trí déag = dizäh, trí phunt déag = drizäh Pfund).
Für d Bildig vu höchere Zahle werded sowol en 10er- (seachtó, 60) als au es 20er-System (trí fhichid, 3 x 20) brucht. S 10er-System isch hüt ufgrund vu dr Verwendig im Schuelsystem jedoch hüfiger. Zehlti Gegeständ/Persone werded zwüsche Einer- und Zehnerstelle gsetzt: dhá bhord is caoga, „52 Tisch“, wörtlich „zwei Tisch und fufzig“. D Agab vum Zehlte isch meistens im Singular.
Syntax
D Syntax vum neutrale Satz verlangt e relativ festi Satzgliedfolg. Vu dere chann jedoch starch abgwiche werde, um de Fokuns und Bedütig vum Satz z nuanciere. Wie bi allne inselkeltische Sprooche isch di neutrali Satzstellig Verb-Subjekt-Objekt (zum Verglich im Dütsche: Subjekt-Verb-Objekt i Hauptsätzt).Frooge werded dur voragstellti Partikel bilded, so dass d Satzglidstellig unveränderet blibt. Alli sematisch eigeständige satzglieder chönd dur Satzumbau aber nach füre gstellt werde, um de Fokus vum Satz z ändere. En neutrale Satz lutet bispilswiis: De Satz cha aber wie folgend umgstellt werde: Direkti Pronominalobjekt stönd gwähnlich am Satzendi. Mit enere Nominalphrase als Objekt wird degege di normali Satzgliedfolg V-S-O ighalte:
Textprobe
Beid Textusschnitt basiered uf Fäldufnahme us de 30er oder 40er Joohre us West Cork. Die Transkriptione sind vum Brian Ó Cuív vorgnoh und 1947 veröffentlicht worde.
Vaterunser
Transkription vum Iirische (Dialekt vu Coolea)
Aussprache
Dütschi Interlinearübersetzig
Hütigs Standardiirisch
Sprichwort
Transkription vum Iirische (Dialekt von Coolea und hütige Standard)
Uussprooch
Dütschi Übersetzig
Elba
Elba isch e Insle im Mittelmeer und ghört zum Toskanische Archipel vo de Region Toskana in Italie (Provinz Livorno). Sie isch ungfähr 20 km vom italienische Fäschtland entfärnt.
Gerd Witte
Aus seim Leaba
Dr Gerd Witte kommt em Johr 1927 z Berlin uff d Welt, wo-nr au uffwechst. Wia der Bua 15 Johr alt ischt, wuud’r vo de Nazionalsozialischda zom Ernde-Eisatz nôch Pommern vorpflichdet. Hendrher kommt’r zom Reichsarbeitsdenscht, ond dô drnôch wuud’r zor Wehrmacht eizoga. Au d Kriagsgfangaschaft bleibt-em et erspart. Wiider zruck en dr Hoimet, vorschlegt’s dean jonga Môô nôch Geddenga, wo-nr sich vom Ludwig Doormann zom Organischda ausbilda lôôt. Neabaher ondrnemmt’r noh musikgschichtliche Studia beim Professor Rudolf Gerber (1899–1957) vo dr dordiga Universideet. Hendrher fangt’r en seira Hoimetstadt a Studiom vo dr Kirchamusik an dr Kirchamusikschuel Spandau ôô. Sei wichdigschder Lehrer isch deet dr Ernst Pepping (1901–1981). Späder setzt dr Gerd Witte sei Studiom an dr Musikhochschuel Stuegert fort, wo weage de Kriagsschäda grad nôch Trossenga ausglagret wôrra ischt. Oiner vo seine Lehrer an sellra Schuel isch dr Herbert Liedecke (1912–1998).
Am 7. Dezember 2015 duet dr Gerd Witte en seira Wahlhoimetstadt Trossenga da ledschda Schnaufer. 88 Jôhr alt isch der Môô worra.
Familiäres
Beim Gerd Witte seim Studiom an der Spandauer Musikhochschuel hôt der Môô d Studentin Ursula Hornickel kennaglernt, wo-nr em Februar 1952 zom Traualtar gfihrt hôt. Zamma hend se drei Dechderla ghet, ond späder send elf Enkela drzuakomma.
Kombosizioona
Instrumental
Chormusik
Viirstemmige Sätz fir en gmischda Chor
De meischde Chorsätz send bloß gemäßigt modern ond au guat vo Laiacheer zo senga.
Hirschland
Hìrschlànd (frz. Hirschland, dt. Hirschland) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hìrschlànd ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls Hirslanden.
Fruchtsaft
Fruchtsaft, spezieller au Obstsaft, isch e Getränk, wo us Frücht vo äinere oder meerere Fruchtarte broduziert wird. Dr Fruchtghalt muess 100 % si. Mä underschäidet zwüsche Diräktsaft und Fruchtsaft us Fruchtsaftkonzentrat. Fruchtnektar und Fruchtsaftgetränk underschäide sich vom Fruchtsaft, wil bi deene usser Frücht no anderi Zuedaate döfe verwöndet wärde.
Hirschland
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Fruchtsaft
Herstellig
Diräktssaft: Es wärde rifi und suuberi Frücht verwändet, wo früsch oder haltbar gmacht si. Zitrusfrücht wärde in spezielle Zitrusbrässe usbrässt. Anderi Frücht wärde in ere Müüli vermaalt, und die wird denn mechanisch usbrässt. Wenn spezielli Enzüüm iigsetzt wärde, chunnt dr Saft liichter us de Zälle uuse und weniger Saft goot verloore. Bi Stäiobst und Beeri nimmt mä vor em Usbrässe d Stäi bzw. d Stiil uuse. Denn wird s Brodukt gschwunge und gfilteret und es entstot us em naturdrüebe Saft e klare Fruchtsaft.
Hirschland
Verwàltung
vun Hìrschlànd ìsch. Hìrschlànd ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Hìrschlànd ghert zem Rhinfrankisch.
Fruchtsaft
Herstellig
Fruchtsaft us Konzentrat: Noch em Entsafte wärde zerst d Arome entzoge, für dass si bim Iidampfe vom Saft, wo denn chunnt, nit verlore göön. S Wasser wird im Vakuum entzoge. S Konzentrat cha zwüscheglaageret und billig dransportiert wärde. Zum us em Konzentrat wider Saft z mache, verdünnt mä s Konzentrat mit Wasser und duet die fruchtäigene Arome drii, mänggisch non e chli Fruchtfläisch und Zälle. Dr Saft wird denn für e baar Sekunde bi 85 °C bastörisiert. Dr Vordäil isch, ass dr Dransbort billiger chunnt und ass s Briodukt nit vo dr Seson abhängig isch.
Cevio
Cevio  (lombardisch Cevi) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia. Cevio isch de Hauptort vom Bezirk Vallemaggia und vom Chrais Rovana, drum isch s Chraisamt z Cevio.
Geografi
Cevio lyt 23 km nordwechstli vu Locarno im obere Maggiadal am Zämmefluss vu Maggia un Rovana. Zue Cevio ghere d Fraktione Alnedo, Bietto, Bolla, Bignasco, Boschetto, Boscioli, Cavergno, Chiosso, Faedo, Fontana, Fontanellata, Foroglio, Mondada, Piano, Ritorto, Roseto, Rovana, Sabbione, S. Carlo (im Bavonatal), S. Carlo (im Pecciatal), Sonlerto un Visletto. Nochbergmaine sin Bedretto, Bosco/Gurin, Brione, Campo, Cerentino, Formazza (Italie), Lavizzara, Linescio un Maggia.
Gschicht
Cevio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1335 as Zevio. Bis 1858 het Linescio zue Cevio ghert. Zum 22. Oktober 2006 isch Cevio mit dr Nochbergmaine Cavergno un Bignasco zämmegschlosse wore. D Fusion isch scho uf dr 23. Jänner 2005 blant gsii, het aber no mieße zruckgstellt wäre, wel d Gmai Bignasco gege die Zwangsfusion gchlagt het. Im April 2006 isch die Chlag vum Bundesgricht abgwise wore.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cevio isch dr Pierluigi Martini.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cevio ghert zum Ticinese.
Schweizerische Neutralität
S Brinzip vo dr Neutralität isch eine vo de wichdigste Grundsetz vo dr Ussebolitik vo dr Schwiiz. S Neutralitätsbrinzip bedütet, ass e Staat sich nid an bewaffnete Komflikt zwüschen andere Staate miltärisch bedeiligt. Die schwiizerischi Neutralität isch im Grundsatz sälber gwehlt, uf Duur und bewaffnet. Si wird nid as Sälbstzwäck verstande, sondern isch immer en Instrumänt vo dr schwiizerische Usse- und Sicherheitsbolitik gsi. Dr Inhalt und d Dragwiiti vo dr schwiizerische Neutralität hai sich im Lauf vo dr Gschicht immer wider stark gänderet und aabasst.
D Bundesverfassig git dr schwiizerische Regierig dr Ufdrag und dr Bundesversammlig d Ufgoob, Massnahmen zur Wahrung der äusseren Sicherheit, der Unabhängigkeit und der Neutralität der Schweiz z dräffe.
Entstehigsgschicht
Sit dr Niiderlag in dr Schlacht bi Marignano 1515 het sich d Eidgenosseschaft us internationale Komflikt useghalte, wil die inneri Spaltig vom Land in religiöser und politischer Hiasicht e diräkts militärischs Engagement im Usland nüme zuegloo het. Si isch aso de facto neutral gsi. Allerdings hai d Kantön weiterhi Kapitulationen mit verschiidene europäische Mächt abgschlosse, wo s dene mäglig gmacht het, Söldnerdruppe in de beträffende Kantön aazwärbe (→Reisläuferei). Die beide konfessionelle Lager hai au militärischi Biistandspäkt abgschlosse, wo sich allerdings vor allem uf d Mögligkeit vom ene Bürgerchrieg in dr Eidgenosseschaft bezoge hai.
Pandrosion
S Gschlächt vo dr Pandrosion
Früener isch d Pandrosion in dr Liddratuur für e Maa ghalte worde, hützudaag dänggt mä aber, ass es sich woorschinlig um e Frau handlet. As Mathematikere isch si no vor dr Hypatia cho, wo in dr zwäite Helfti vom 4. Joorhundert bis öbbe 415 gläbt het. Es isch mööglig, ass d Pandrosion e Zitgnossin vom Vater vo dr Hypatia, em Theon vo Alexandria gsi isch und dr Watts dänggt, ass si d Hypatia sälber villicht no kennt het.
S Kubikwurzlebrobleem
Iiri Löösig für d Kubikwurzle isch im Zsämmehang mit em klassische Broblem vo dr Verdobblig vom Würfel gstande, wo sich au dr Pappos drmit befasst het. Si het e rekursivi geometrischi Methode aagwändet, wo aber drei Dimensione brucht het, statt sich nume in dr Ebeni z beweege. Noch em Knorr isch iiri Methode zum s geometrische Middel z konstruiere, exakt und äifacher gsi as die vom Pappos.
Schweizerische Neutralität
Entstehigsgschicht
In dr Zit zwüsche 1798 und 1814 isch d Schwiiz under französischer Vorherrschaft gstande und het uf ihri Neutralität müesse verzichte. Die Helvetischi Republik wie au die Schwiizerischi Eidgenosseschaft vo dr Mediationszit hai es Militärbündnis mit Frankriich gha. Immer wider hai die schwiizerische Behörde brobiert vo Frankriich und de übrige Grossmächt s Zuegständnis vo dr Neutralität überzchoo, si aber an de gegesätzlige Inträsse gschiiteret. In de Napoleonische Chrieg isch d Schwiiz dorum meh as einisch Schauplatz vo militärische Operatione vo usländische Armeä worde, und schwiizerischi Druppe hai in Spanie und Russland für Frankriich kämpft.
Pandrosion
Iiri Wärk
Mä kennt käni Wärk von ere und in dr antike Liddratuur wird usser bim Pappos au uf käins vo iire Wärk Bezug gnoo. Es gseet us, ass si wie d Hypatia öffentlig Vorlääsige abghalte het, und wie bi dr Hypatia si iiri Studänte Manne gsi.
Dr Naame Pandrosion
Dr Name Pandrosion isch e Diminutiv vo Pandrosos. Bäidi Nääme si in dr Antike sälte. Es het z Athen e legendäri Heroine Pandrosos ge, wo d Dochter vom Kekrops I. gsi isch. Dr Tämpel Pandroseion uf dr Akropolis mit em häilige Olivebaum het vo dere si Naame überchoo. Dr Naame Pandroseios chunnt im ene antike afrikanischen Epigraaf in Teuchiris-Arsinoe vor. Dr Federico Commandino het dr Naame Pandrosion in sinere latinische Pappos-Usgoob ganz usgloo.
Schweizerische Neutralität
Entstehigsgschicht
Dr Napoleon het dr Schwiiz erst erlaubt wider neutral z wärde, wo das für ihn noch em Rückzug vo de französische Druppe über e Rhii wider zum ene Vordeil worden isch. Die Alliierten hai aber so vil Druck uf d Dagsatzig usgüebt, ass d Eidgenosseschaft 1814/15 sich dr Koalition gege Frankriich aagschlosse het und 1815 sogar eidgenössischi Druppe in Frankriich iidrunge si. Das isch dr letzt offensivi Iisatz vo schwiizerische Druppe im Usland bliibe.
Uf em Wiener Kongräss isch dur e Beschluss vo de fümf Grossmächt d Neutralität vo dr Schwiiz offiziell anerkannt worde (→ Restauration (Schweiz)). Drbii isch d Neutralität au uf Hochsavoze usdehnt worde, wo zum Königriich Sardinie-Piemont ghört het. Die milidärischi Neutralität isch im 19. und 20. Johrhundert dur die sogenannti «Gränzbsetzig» bi milidärische Komflikt in dr Nöchi vom schwiizerische Staatsgebiet in d Braxis umgsetzt worde, so z. B. 1866, 1871. Die letzti Gränzbsetzig isch am Aafang vom Zweite Wältchrieg befohle worde. Im spötere Verlauf vom Chrieg isch d Gränzbsetzig zugunste vo dr Réduit-Strategii ufgee worde.
D Neutralität vo dr Schwiiz isch weniger s Resultat von ere prinzipielle Friidensliebe, wie si in dr Gstalt vom Brueder Chlaus zum Usdruck chunnt, als vo dr eifache Notwändigkeit. D Schlacht bi Marignano het zeigt, ass dr eidgenössisch Staatebund wurd verbräche, wenn er sich witer in die europäische Komflikt – bsonders zwüsche Frankriich und em Dütsche Riich – wurd iimische bzw. sich liess lo inezieh. Wil d Schwiiz e baar vo de wichdigste Alpebäss kontrolliert, het si as bolitischs Gebild nume chönne überläbe, wenn si die neutral alle Intressänte zur Verfüegig gstellt het. Noch em sogenannte Neutralitätsrächt vo internationale Abkomme isch dr Zug vo fremde Druppen dur d Schwiiz und d Understützig vo fremde Chriegsbarteie verbote, aber s Territorium muess vor Übergriff verdeidigt wärde.Die üsseri Neutralität isch e wichdigi Vorussetzig für d Eiheit von ere Schwiiz, wo im Innere vo sproochlige, komfessionelle, bolitische und soziale Gegesätz verrissen isch.
Raphael Golta
De Raphael Golta (* 17. November 1975 ) isch en Schwiizer Politiker vo de SP. Sit 2014 isch er im Stadtroot, dr Exekutive vo dr Stadt Züri.
Läbe
Dr Raphael Golta hät zwüschet 1988 und 1994 d Kanti Hohe Promenade i Züri mit Typus B bsuecht. Er isch denn nachher vo 1995 bis 1997 a d Uni Züri und hät Wirtschatswüsseschafte studiert. Er hät dänn s Studium gwechslet und hät Publizistikwüsseschaft, Informatik und VWL witerstudiert. 2002 isch er fertig worde und het mit em Liz abgschlosse.
Schweizerische Neutralität
Entstehigsgschicht
Dr Begriff isch stark vo dr umfangriiche «Geschichte der Schweizerischen Neutralität» brägt worde, wo dr Zürcher Profässer Paul Schweizer 1895 veröffentligt het. Säll Wärk isch im Kontext vom usländische Druck im Zsämmehang mit de sozialistische und anarchistische Flüchtling, wo in dr Schwiiz Aszl gsuecht hai, z läse (Wohlgemuth-Handel): Nochdäm Russland, Östriich und s Königriich 1889 droht hai, dr Schwiiz dr Status vo dr duurende Neutralität, wien er am Wiener Kongräss definiert worden isch, wägzneh, het dr Paul Schweizer die Eidgenössischi Neutralitätsdradition «erfunde». Er het in sim Wärk brobiert z zeige, ass d Schwiiz ihri Neutralität nid de Mächt wurd verdanke. Dr Edgar Bonjour het dr erst Deil vo siiner «Geschichte der schweizerischen Neutralität» in de Chriegsjohr und under dr Ufsicht vo de Zensurbehörde verfasst. Mit em Bonjour siim Wärk und vorhär em monumentale Gmäld «Der Rückzug von Marignano» vom Ferdinand Hodler im Landesmuseum isch die vermeintlig langi Dradition vo dr schwiizerische Neutralität im kollektive Gschichtsbewusstsii verankeret worde.
Bergen
Bergen chan folgendes bedüte:
Schweizerische Neutralität
Neutralitätsrächt und Neutralitätsbolitik
Wenn mä vo Neutralität redet, muess mä Neutralitätsrächt und Neutralitätsbolitik usenanderhalte.
Raphael Golta
Läbe
Nach em Studium hät er foif Johr im Institut für Publizistikwüsseschaft und Medieforschig a dr Uni Züri (IPMZ) i de Abteilig für Medieökonomii und Mediemanagement gschaffet. 2004 isch er Teilhaber und Gschäftsfüerer vo de presstrends GmbH worde. Vo 2009 bis 2013 isch er Account Manager bi MCI Zürich gsi. Sit 2012 isch er Softwareentwickler bi de Fabware GmbH im Technopark Züri.
Bergen
grossi Städt (über 50'000 Iiwohner):
Schweizerische Neutralität
Neutralitätsrächt und Neutralitätsbolitik
S Neutralitätsrächt isch völkerrächtlig anerkennt und sit 1907 im Haager Neutralitätsabkomme kodifiziert und wir im Fall vom ene internationale bewaffnete Komflikt aagwändet. Im Wäsentlige enthaltet s Neutralitätsrächt d Pflicht zur Unbarteilichkeit und Nitdeilnahm, und s Rächt vom neutrale Staat, dur e Komflikt nid zu Schade cho.
Raphael Golta
Politischi Tätigkeit
1994 isch er i de Vorstand vo dr SP Züri Sektion vom Kreis 7 gwählt und 1998 Co-Präsidänt worde. 2001 hät er de Vorstand vo de Sektion verloh. Vo 1998 bis 2004 isch er im Vorstand vo de SP Stadt Züri gsi. Im Mai 2003 isch er Kantonsrat vo Züri worde und isch dete i de Finanz- und Wirtschaftskommission tätig gsi. Sit 2010 isch er im Vorstand vo de SP vom Kanton Züri.
Bergen
Städt und Gmainde z Dütschland:
Ort i de Niderlande:
Schweizerische Neutralität
Neutralitätsrächt und Neutralitätsbolitik
D Neutralitätspolitik wird in Friidenszite aagwändet und söll d Glaubwürdigkeit und d Wirksamkeit vo dr Neutralität sichere. D Neutralitätspolitik isch flexibel und cha üssere Umständ aabasst wärde. D Schwiiz het im Lauf vo ihrer Gschicht d Neutralität immer as Middel zum Zwäck gseh, und d Neutralität em jewiilige usse- und sicherheitsbolitische Umfäld aabasst.
Liechtensteinisches Landesmuseum
S Liachtaschtaanisch Landesmuseum (dt Liechtensteinisches Landesmuseum) isch e effetli-räächtlig Stiftig vum Fiirschteduum Liachtaschtaa, wu d Gschiicht un d Landes- un Naturkund vu Liachtaschtaa bresäntiert. S Museum umfasst am Hauptsitz z Vaduz zwai historischi Gebei un e Neiböu. Aagliideret an s Landesmuseum isch au no s Boschtmuseum un d Schatzchammere z Vaduz un e Buurehuusmuseum in dr Gmai Schellabärg. Syt April 2011 isch dr Klassisch Archeoloog Rainer Vollkommer Diräkter vum Museum.
Schweizerische Neutralität
Diskussion
E baar vo de draditionelle Funktione si bsunders sit em Ändi vom Chalte Chrieg umstritte. Sit denn wird in dr Schwuiz au immer wider diskutiert, öb d Neutralität no zitgmäss siig und wie si hüte sött umgsetzt wärde. Sehr umstritten isch zum Bischbil d Deilnahm an wirtschaftlige Sanktione oder dr Biidritt zu internationale Organisatione wie dr Europäische Union (EU).
Liechtensteinisches Landesmuseum
Gschiicht
D Grindig vum Museum isch Ändi 19. Joorhundert dur dr Fiirscht Johann II. iniziiert un vum Landesverwääser Friedrich Stellwag von Carion uusgfiert woore. Zyyl isch s gsii, Kultuurgieter, wu fir d Gschiicht vu Liachtaschtaa wiichtig gsii sin, z sammle un fir d Zuechumft ufzbhalte.. D Sammlig isch im Schloss Vaduz unterbroocht woore, wu doodmool di fiirschtli Fmailie noonig din gwoont het. Anne 1901 isch dr Historische Verein für das Fürstentum Liechtenstein grindet woore, wu s Museum gfeerderet un noch em gluegt het. Wu s Schloss Vaduz zur fiirschtlige Residänz reneviert wooren isch, isch d Sammlig anne 1905 in s nei Regierigsgebei z Vaduz umzooge, wu si 1926 wider uusglaageret wooren isch.
Anne 1929 het mer d Sammlig wider in s Schloss Vaduz verlaageret. Noch em Umzuug vu dr fiirschtlige Familie uf Vaduz 1938 sin d Objäkt in verschiidene Gebei unterbroocht woore. Aafangs 1954 isch d Sammlung schließli in di oobere Steck vum Neiböu vu dr Liachtaschtaanische Landesbank verlait un zue Bfingschte ufgmacht woore. Im Joor 1966 het d Sammlig aber wider mieße in verschiideni Hyyser uusglaageret wääre. Im April 1972 isch s Museum derno in dr eemoolige herrschaftliche Taverne zum Adler im Zäntrum vu Vaduz wider ufgmacht woore. Im Mai 1972 het di neig rindet Stiftung Liechtensteinisches Landesmuseum d Dreegerschaft vum Museum ibernuu. Wäg massive Schääde an dr Böusubschtanz vum Museum dur Böumaaßnaame in dr Neechi het d Sammlig anne 1992 wider mieße uusglaageret un s Museum zuegmacht wääre. Wu s Buure-Woonmuseum 1994 as Ussestell z Schellabärg ufgmacht wooren isch, hän Dail vu dr Sammlig wider chenne effetli zaigt wääre. Anne 1999 isch mit ere Uuswytig un Renevazioon vum Liachtaschtaanische Landesmuseum aagfange woore, un am 28. Novämber 2003 isch d Yyweiig gsii.
Schweizerische Neutralität
Kritik an dr Neutralität
Am Ändi vom Zweite Wältchrieg isch d Neutralität vo dr Schwiiz vo vile Site kritisiert worde. D Siigermächt hai sä sogar as «illegitimi Kooperation mit de Nazis» bezeichnet. Kritiker gsehn in dr Neutralität usserdäm en Isolierig. As vollkomme neutrale Staat wurd d Schwiiz zum Bischbil nid dr EU oder andere europäische Gmeinschafte biidräte.
Liechtensteinisches Landesmuseum
Ryym
S Landesmuseum umfasst am Hauptstandoort zwee Altböu un ai Neiböu, wu mitenander verbunde sin..
Taverne un Zollstazioon
Dendrochronoloogischi Untersuechige hän zaigt, ass d Böugschiicht vum Gebei bis ins Joor 1438 zruggoot. Dr Chäärnböu isch us eme zwaigschossige un unterchällerte Massivböu bstande. In dr Zyt dernoo isch s Gebei as Taverne gnutzt woore un isch schließli anne 1712 in Bsitz vu dr Fiirschte vu Liachtaschtaa iibergange. Speeter isch zuesätzli ne Zollstazioon böue woore, wu bis anne 1852 bedriibe wooren isch. Vu 1865 bis 1905 isch s Gebei Sitz vu dr Landesregierig gsii. Anne 1933 isch s in Privaatbsitz ibergee un 1967 vum Land Liachtaschtaa gchauft woore. In dr Joor 1968 bis 1970 isch s Gebei schließli in greeßerem Umfang umböue woore go ne Nutzig as Museum meegli mache.
Verwääserhuus
Böugschiichtligi Untersuechige hän druf aanegwiise, ass d Urspring vum Verwääserhuus us em 12. bis 14. Joorhundertzruggeen. Dr Böu het aafangs d Foorm vun eme Woonduurn mit trapeezfeermigem Grundriss ghaa, wu schließli im 14. Joorhundert zur hitige Grundflechi uusböue wooren isch. Vu 1594 bis 1712 un vu 1775 bis 1918 het s Gebei em Landvogt bzw. em Landverwääser as Woonsitz un bis 1865 au as sällem sy Amtssitz dient. Vu 1857 bis 1862 isch s au Daagigsoort vum Ständelanddaag gsii.
Fußball-Weltmeisterschaft 2002
Dailnämer
Fir d Ändrundi hän si die 32 Nationalmannschafte qualifiziert:
Finalrundi
1 Sieg nach Golden Goal 2 Sieg im Elfmeterschießen
Bergen
Es git au Ortschafte z Nordamerika, wo Bergen haissed.
Lueg au:
Raphael Golta
Politischi Tätigkeit
Sit 2014 isch er jetzt Stadtroot vo Züri.
Liechtensteinisches Landesmuseum
Verwääserhuus
In dr Joor druf isch s Gebei in greeßerem Umfang umböue woore un het anne 1896 sy hitig Bild iberchuu. Anne 1922 het dr doomoolig Fiirscht Johann II. s Böuwäärch em Land Liachtaschtaa gschänkt, s isch schließli as Biroogebei vu verschiidene Ämter vu dr Landesverwaltig bruucht woore. Vu 1999 bis 2003 isch s Gebei umböue woore un wird syterhäär zue Uusstelligszwäck vum Landesmuseum bruucht.
Neiböu
In dr Joor 1999 bis 2003 isch bäb dr Altböu en nei Gebei böue woore, wu in d Haale, wu im Oschte aascließt dryyböue wooren isch. Im Erwyterigsböu het syterhär e natuurkundligi Uusstellig un d Sunderuusstellige.
Sammlige
D Sammlige umfasse zeerscht emool Objäkt us dr liachtaschtaanische un dr regionaale Gschiicht. Vu dr Zyt häär goot s vu archeoloogische Fund us dr Jungschtaizyt bis in d Neizyt un umfasst Aldaagsgeegeständ wie Waffe oder Gschiir vu dr Buure un us dr Alpwiirtschaft un au Chunschtgeegeständ un Oorde odereerezaiche. Wiichtig isch au s Benderer Faschteduech, wu us dr Bfaarchilche z Bendern stammt un doo im Orginaal zaigt wiird. Syter ass dr Neiböu anne 2003 ufgmacht wooren isch, wäären au Exponaat vun ere natuurkundlige Sammlig, vor allem Flora un Fauna us em Alpebiet uusgstellt.
Uusstellige
S Museum umfasst nääbe Duuruusstellige zue dr Gschiicht un Landeskund vum Fiischteduum Liachtaschtaa au Wägseluusstelluige mit speziifische Teemene.
Im eerschte Stock vum Ängländerböu isch anne 2015 d Schatzchammere Liachtaschtaa ufgmacht woore. Si zaigt bsunderi uusgleenti Objäkt us dr fiirschtlige Sammlig un us em Bsitz vum Land.
S Buurehuusmuseum isch im Biedermann-Huus unterboocht, ais vu dr eltschte un am beschte erhaltene Holzhyyser in dr Gmai Schellabärg. S 1518 böue Gebei git Yyblick in dr Böuwyys un s Lääbe vu dr doomoolige Zyt.
Ursula Pinheiro-Weber
D Ursula Pinheiro-Weber, wo am 24. Juni 1958 z Bärn uf d Wält cho und au dört ufgwachsen isch, isch e Schwiizer Romanischtin, Mundartlehrerin und Redaktorin.
ires Läbe
Si het Französisch und d Journalistik a der Uni Bärn und z Aix-en-Provence studiert, s Studium het si z Bärn mit em Lizänziat abgschlosse. Füre Verein Association romande de Berne het si sächzäh Joor lang Bärndütsch-Küürs für frömdsproochigi Erwachseni ggää. Wo si dermit agfange het, isch si gly druf cho, ass es für d Mundart no fascht keini Lehrmiddel ggää het: «Wir sprechen unseren Dialekt, wissen aber nicht, wie er funktioniert. … Es fehlte an Lehrbüchern, da war meine Kreativität und ein gewisser Erfindungsgeist gefragt.» Drum het si sälber gluegt, wie me d Mundart am beschte chönt erkläre. Und si het gmerkt, was es bruucht zum de Frömdsproochige d Mundart nöcherzbringe; si dänkt, es sig derby für Frömdi weniger wichtig, ei spezielle kantonale Dialäkt z leere, sondern s Wäsentliche vom Schwiizerdüütsche.
Nach es bar Joor isch d Ursula Pinheiro-Weber dra ggange, grad sälber es Buech füre Mundart-Underricht am Bischpiil vom Bärndüütsche z schrybe. Si het das Wärch i 15 Kapitel ydeilt, wo s drin um Sache us em hütigen Alltag goot, und d Zeichnige het ihre Brueder, der Grafiker Jürg Weber, gmacht. Me findet bi de Text vo däm Buech au Spiili, Mundartgedicht, Witz und Chansons as sproochlechi Bischpiil für d Mundart; bi jedem Kapitel erklärt d Autorin öpis vo der Grammatik vom Dialäkt. Derzue ane het’s Informazioone drüber, wie me d Mundart schrybt und wie me se tuet rede.
S Mundartbuech, wo s dervo au e französischi und en änglischi Übersetzig git, gilt hüt als Standardwärch zum s Bärndüütsch lehre, es wird i de Sproochschuele pruucht und isch scho i zwöi Uuflage nöi usecho. Es het i der nöie Uuflag non es längs Glossaar, also e Wörterlischte. Derby isch au e CeeDee zum lose, wie s Bärndüütsch döönt. S Üebigsbuech vo däm Lehrmiddel het me zerscht separat trukt.
D Ursula Pinheiro-Weber schrybt au öpe füre Bärner Bär und für anderi Heruusgäber. Es nöis Projäkt vo ihre isch s Bärner Fasnachtsbuech, wo mit vil Bilder und Erklärige i vier Sprooche – Bärndüütsch, Düütsch, Französisch und Änglisch – d Fasnecht vo Bärn zeigt.
Alfenz
D Alfenz isch an 26 Kilometer lange Fluss, wo dur s Klooschtertal z Vorarlberg flüüsst. 3,5 km vor Bludaz mündet er i d Ill.
Baye (Finistère)
Baye (bretonisch Bei) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Baye isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Bei (12. Jh. Bei, 12. Jh. Beiam plebem, 1318 Bey, 1516 Bey, 1536 Bey, 1574 Bey).
Verwaltig
vu Baye isch. Baye ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Baye ghert zem Bretonisch.
Theodor II. (Byzanz)
Dr '''Theodor II. Laskaris''' (* 1223; † 18. August 1258) isch vo 1254 bis zu sim Dood dr Herrscher vom Kaiserriich Nikaia und dr byzantinisch Kaiser im Exil z Nikaia gsi.
Dr Theodor isch 1223 as Soon vom Kaiser Johannes III. Dukas vo Nicäa uf d Wält cho. 1235 het er d Dochder vom Zar Johannes II. vo Bulgarie, d Helena Arsen, ghürootet und si häi zää Chinder überchoo, zwäi Buebe und acht Mäitli. Am 3. Novämber 1254 isch er zum Kaiser vo Nicäa kröönt worde.
Dr Theodor II. het brobiert, die westligi und die östligi Chille z versööne. Er isch aber vor allem dur zwäi Fäldzüüg bekannt, won er Thrakie und Makedonie bsetzt het. Innepolitisch het er d Bildig und d Wüsseschaft gförderet, und si Riich het under em e kulturelli Blüetezit erläbt. S ussepolitische Hauptziil, Konstantinopel zruggzeroobere, isch em aber nid glunge. Er isch chränklig gsi und scho früe gstorbe. Wäge däm het er sini Fähigkäite as Regänt nid voll chönne entfalte.
Si minderjöörig Soon Johannes IV. Laskaris isch noch em Dood vo sim Vater 1258 offiziell Kaiser worde, isch aber nume bis ins Joor 1259 an dr Macht bliibe. Dr General Michael Palaiologos het sich zum Herrscher ufgschwunge, het dr Johannes lo blände und het en in e Chloster gschickt.
Schweizerisches Feuerwehrmuseum
S Schwizerische Füürweermuseum z Basel zäigt d Gschicht vo dr Füürbekämpfig, vo dr middelalterlige Handsprützi bis zum modärne Suurstoff-Kräislaufgräät. D Exponat, wo au Duurleihgoobe vom Historische Museum Baasel drunder si, göön bis ins 13. Joorhundert zrugg.
Sit em Januar 2010 cha mä im Museum au e Bligg uf die mögligi zukümftigi Entwigglig vo dr Füürweer wärfe. Es het dört en usgleente Löschroboter, wo die Sparte iidrücklig representiert.
S Museum, wo bis 1967 «Baasler Füürweermuseum» ghäisse het, bestoot sit 1957. Es wird vo dr Baasler Bruefsfüürweer, wo die eltisti in dr Schwiz isch, im «Lützelhof» ghalte. S Museum gältet allerdings nit as staatlige Betriib und wird au in dr kantonale Verwaltig nit as äigeni Dienststell gfüert.
Althorn
Althörner hèn gegèübber dè weicher un draagfähiger dönendè Waldhörner dè Vorteil, dass si wòrend èm Marschyrè lychter zum Dräägè und zum Schpillè sin. Witerhy sin si wiè alli übbrigè Blèchblõsinschtrumeät – mit Uusnaam vum Horn – rächtsgriffig, wa nèn eventuèllè Inschtrumentèwechsel erlychterèt. Für dè Schpiller wesèntlich wichtiger isch dè Unterschyd bim Mundschtugg, well alli Althörner mit Kesselmundschtugg gschpillt wörrèd, im Gegèsatz zu dè Waldhörner, wo mit Drichtermundschtugg gschpillt wärrèd. Letschterè Umschtand hèt im Waldhorn denn au dè Titel Am schwirigschtè z spillendes Blõsinschtrumänt vo dè Wält un i s Guinness-Buèch brocht. Bim Althorn isch d Intonation, wiè bi allnè Es-Inschtrumänt (vo allem Altsaxophon un Es-Tuba), zimli heikel, wa vill Sorgfalt bim Stimmè vum Althorn erfordèrè duèt.
Hip-Hop in Zürich
Züri hät ä überuus läbigi HipHop-Szene mit villne Aktivischte.
Gschicht
Unter anderem isch au dä Midi Gottet vom Trio Eden ide Achtzgerjahr als Breakdancer und Sprayer aktiv gsi.
I dä Nünzger isch die goldig Ziit vom sognännte Zürisläng cho. Lüüt wie paar@ohrä, Gleiszwei, Samurai+Rokator, Sterneis, Primitive Lyrics, Sendak, Bligg'n'Lexx und no en Huufe anderi händ züritütsche Rap iidrücklich eme breite Publikum us dä ganzä Schwiiz präsentiert. I dä Nünzger händ denn au d Graffitigruppe UC (UpperClass), ZAT (Zulu Art Television), RIAP, FASH und UFO ihri beste Zite gha. Anderi derbi Gruppe sind NSR, STR und KMH gsi.
HipHop hüt
Während HipHop früehner vor allem e Alternative zu andere Läbesstil gsi isch, und Konzert, Jams und Ähnlichs vor allem im Untergrund schtattgfunde händ, hät sich ide letschte 10 Jahr ä düütlichi Kommerzialisierig bemerkbar gmacht und au grossi Klubs wies Kauflüüte und s X-Tra händ HipHop als Publikumsmagnet entdeckt. Nebed villne Konsumente gits aber immerno e aktivi, meh oder weniger guet vernetzti Szene, wo absiits vo kommerzielle Ziil ihräs Ding duräzieht.
Momentan mached vor allem die junge Wilde vo sich redä, aber au vodä OldSchool gits immerno es paar wo vo sich redä mached zum Biischpiil dä E.K.R. oder dä Gordo und vili meh.
Zilla
D Zilla isch e Frau gsi, wo im Alte Teschtamänt vo dr Bible u im Tanach vorchunt. I dr Fassig vo dr Septuaginta heisst si Sella.
Ihre Name isch im Hebräische ṣillāh. Das chunt vom Wort צלל ṣll häär, wo «dunkel wärde» bedüütet.
Im Buech Genesis oder em erschte Buech Mose, wo au im jüdische Tanach stoot, wird im Abschntt 4,19-22 gseit, ass d Zilla di zwöiti Frau vom Lamech, em Methusalem sim Soon, gsi isch – näbe dr Ada – un d Muetter vom Tubal-Kajin und vo dr Naama. Dr Tubal-Kajin gilt als dää, wo mit m Schmiidehandwärch am Afang vo dr Bronzezyt agfange het, me seit vonnem au, är heig s Schwärt erfunde. Vom Lamech isch e Värs überliferet mit ere Reed a sini beide Fraue, wo als s eltischte Gedicht vo dr Bible agluegt wird (Genesis 4,23-24).
Dr Lamech isch us em Stamm vom Adam sim Soon Kain gsi und het mit sinere grosse Familie i dr Zyt churz vor dr legendääre Süntfluet, das wär also am Afang vom dritte Joortuusig vor Chrischtus, irgendwo im Morgeland gläbt. Es git Forscher, wo dänke, die grossi Überschwemmig heigs gää, wo nach em Ändi vo dr letschten Yschzyt s Wasser us em Middelmeer wider is vertröchnete Becki vom Schwarze Meer gloffe sig; wenn das stimmt, hätt d Familie vo dr Zilla dozmol im Töifland öschtlech vom hütige Rumänie gläbt.
Dr Zilla und em Lamech ihri Dochter Naama isch gmäss dr rabbinische Tradizioon d Frou vom Noah, em Soon vom Lamech und däm sinere andere Frau, gsi. Wie d Bibelgschicht verzelt, het si zäme mit ihrem Maa und ihrne Chinder uf dr grosse Arche d Süntfluet überläbt.
Wil ihre Brueder, dr Tubal-Kajin, jo ebe dr Urvatter vo alne Metallwärcher isch, chönt men anää, ass är au uf s Schiff hätt chönne mitgoo zum sis Gwärb wytergä, aber d Bible prichtet halt, nummen em Noah sini ängeri Familie sig grettet worde. Dr Noah wo wie me weiss vo Pruef Buur gsi isch wär uf all Fäll gottefroh gsi um d Hülf vo sim technisch begabte Schwooger, scho bim Boue vom Chaschte und drno au zum de vile Dier z luege won er mitgnoo het vierzää Mönet lang uf em Wasser. Agnoo es hätt a dr Zilla ihrem Soon also doch nit ufs Schiff glanget, so müesst er sys Fachwüsse vorhär eim vom Noah sine drü Söön glehrt ha, em Jafet, wo spöter s Land vo Chlyasie und drumumme übercho het, d Region wo würkli d Arbet mit Metall agfange het. Eine vom Jafet sine Söön het au wider Tubal gheisse, und ihm sis Volch het wie dr Profeet Ezechiel seit mit Bronze gschäftet, und är het no bi de middelalterleche Spanier als ihre Stammvater gulte.
Wemme nach de heilige Schrifte goot, het niemmer vo dr Zilla ihrere Generazioon d Fluet überläpt. S erschte Buech Mose seit, dr Lamech sig füüf Joor vor dr Sintfluet gstorbe. Au d Zilla isch vilech denn nümm bi de Läbige gsi. Dr Noah het wie vil vo sine Ahne es «biblischs Alter» gha het und er isch füüfhundert Joor alt gsi isch won er ghürootet het. Und derno isch er hundert Joor lang dra gsi d Arche z boue; das stoot so i dr Apokalüpse vom Paulus. Me vernimpt über d Familiegschicht also scho zimli vil us der alte biblische Überliferig; für d Lüüt wo drvo cho sind isch gwüss i dr schwääre Zyt nach dr grosse Kataschtroofe sövel z tue gsi, ass me spöter nüüt gnöiers me gwüsst het z verzelle drvoo, wie s Lääbe vo dr Zilla gsi isch.
Kirrberg (Unterelsass)
Kieberich, oder àui Kirbrich (frz. Kirrberg, dt. Kirrberg), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kieberich ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 712 àls Villa Teurino (1501 Kirpberg).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kieberich ìsch. Kieberich ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Kieberich ghert zem Rhinfrankisch.
Illerrieden
Illerriede, ao Riede (dt. Illerrieden), ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 33,3 % Landwirtschaftsfleche, 50,9 % Wald, 14,1 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Illerriede gheret d Ortsdoel Illerriede, Doradorf (Dorndorf) ond Wange (Wangen).
Gschicht
Illerriede ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1291.
Verwaltong
Illerriede hot sich mit dr Stadt Diedehõẽ ond dr Gmoe Balze zom Gmoedverwaltongsverband „Diedehõẽ“ mit Sitz en Diedehõẽ zammegschlosse.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Illerriede ghert zom Schwäbisch.
Orgel
D Orgele isch es Musiginschtrumänt, wo mit Luft funkzioniert und drum zu de Äärofoon zelt wird.
En Orgele het e ganzi Räje vo Orgelepfyyffe, wo d Luft dureblooset wird und wäge enere Lippe oder eme Zungeblatt is Schwinge grootet, was denn dr Doon macht. Wie d Luft dur d Pfyyffe flüsst, tuet dr Organischt amene Spiiltisch mit Taschte und Pedaal und Regischter stüüre. D Taschte sind inere Räje uffere Klafiatuur montiert, und vo de Taschte uus goot e mechanischi Yrichtig, d «Traktuur», zu de Fäntyl, wo me demit d Luft us dr Luftpumpi – i dr Orgelesprooch heisst das «Windwärch» – dur d Luftkanääl zu de «Windlääde», wo druff d Orgelepfyyffe stönd, cha läite. Früener isch d Luftpumpi vo Hilfspersoone mit Bloosbälg gfüllt worde, hüt macht en elektrische Motoor dr nötig Luftdruck.
Orgele gits sid dr antike Zyt, zerscht als chlyneri Musiginschtrumänt, wo me chan umeträäge. Im Middelalter het me dene chlyne Orgele drum «Portatyyf» gseit (das chunt vom latynische Wort «portare» – das heisst «träge»); und es git au Orgeleposityyf. Sid em höche Middelalter hepmä grösseri Orgele fescht i de Chile yypout. Das sind denn deils spöter seer grossi Apperäät worde, wo vil hundert Pfyyffe hend, psunders sid dr Barockzyt. D Pfyyffe sind bi grosse Orgele nach Sorte und Toonfarb in Regischter aaggordnet, wo deils wäg der Äänlechkäit vo de Töön d Näme vo anderne Musiginschtrumänt und sogar vo Singvögel hend.
D Orgele sind öpis wichtigs für d Chilemusig. Es git aber au vil grossi Orgele i Konzärtsääl und Feschthalle.
D Orgelekultur vo Düütschland isch ane 2017 is Verzäichnis vom «Immaterielle Kulturguet vo dr Wält» uffgnoo worde, wo d UNESCO füert.
Sosipatra
D Sosipatra (altgriechisch: Σωσιπάτρα; * woorschinlig um 300; † noch 362) isch e spootantiki griechischi Filosofin gsi. Si isch mit em Filosof Eustathios verhürootet gsi und het zu de Nöiplatoniker ghöört, wo an dr dradizionelle Religion festghalte häi und gege s Christedum gsi si.
Kwelle
D Sosipatra isch nume us dr Schrift Lääbensbeschriibige vo de Filosofe und de Sofiste vom Eunapios vo Sardes bekannt; iire Naame wird in känere andere Kwelle erwäant. Dr Eunapios schribt über e baar Eräignis in iirem Lääbe und mä bechunnt dr Iidruck, ass si in de Kräis vo de chläiasiatische Nöiplatoniker e groosses Aasee gnosse het. Er git dr Sosipatra nit nume Äigeschafte, wo vom ene Filosoof im spootantike Nöiplatonismus erwartet worde si, sondern au übermenschligi Fäigkäite. Er vergliicht d Idealgstalt vo dr Filosoofin as Alternatiive zum Häiligkäitsideal vo de Christe, wo d Nöiplatoniker mit ene riwalisiert häi.
Iir Lääbe
D Sosipatra isch us dr Gegend vo Efesos im Südweste vo Chläiasie cho. Iiri Eltere si riich gsi. Spöötistens um 320 het si dr kappadokisch Filosoof Eustathios ghürootet, wo zu de füerende Verdräter vom Nöiplatonismus ghört het. Er het sini filosoofischi Usbildig z Syrie in dr Schuel vom berüemte Nöiplatoniker Iamblichos überchoo und isch denn in sini kappadokischi Häimat zrugg. Dört het er d Verwaldig vo de Güeter vo sim Verwandte Aidesios übernoo, wo au e Nöiplatoniker und e Schüeler vom Iamblichos gsi isch. Dr Aidesios het Kappadokie verloo und z Pergamon en äignigi Filosoofeschuel ufdoo.
D Sosipatra het mit em Eustathios drei Buebe gha. Zerst het si mit iirem Maa z Kappadokie gläbt, denn isch si mit de Chinder uf Pergamon züüglet. Dört het si Filosofiiunderricht gee und Theurgii (Kontaktufnaam mit dr Götterwält dur spezielli rituelli Handlige) braktiziert. Mä wäiss nit, öb si nume mündlig underrichdet oder au Wärk verfasst het. Sie isch fründ mit em Aidesios gsi, und dä het sich um d Erziejig vo iire Söön kümmeret.
Wenn d Sosipatra gstorbe isch, isch umbekannt; uf jeede Fall het si iire Maa, wo 362 no gläbt het, überläbt.
Bannalec
Bannalec (bretonisch Banaleg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Bannalec lyt m Pays des Genêts uf ere Hechi zwische 22 m un 172 m iber Normalnull, 31 km vu Quimper un 78 km vu Brest. D Nochbergmaine sin Rosporden im Nordweschte, Scaër im Norde, Scaër un Saint-Thurien im Nordoschte, Rosporden im Weschte, Saint-Thurien im Oschte, Pont-Aven im Sidoschte, Riec-sur-Bélon, Le Trévoux im Side un Mellac im Sidoschte.
Gschicht
Bannalec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1050 as Plebs Banadluc (1160 Bannadlauc, 1216 Banadloc, 1220 Banadloc, 1270 Banazlec, 1296 Banazloc, 1368 Banazleuc).
Verwaltig
vu Bannalec isch. Bannalec ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Bannalec ghert zem Bretonisch.
Leslie Malton
D Leslie Antonia Malton (* 15. Novämber 1958 z Washington, D.C.) isch e US-amerikanischi-dytsch Schauspiileri, wu syter Ändi 1970er Johr z Dytschland läbt.
Lääbe
Ihri Karriere het d Malton am Theater aagfange. Ab 1985 isch si langi Johr Mitgliid vum Wiener Burgtheater gsii, wu si zeerscht as Ophelia in s William Shakespeares Hamlet ufdrätten isch (Titelrolle Klaus Maria Brandauer; Regie Hans Hollmann). Speeter het mer si vyylmool in Inszenierige vum George Tabori chenne sää.
D Malton het in vyyl dytsche Färnseefil un Serie mitgspiilt un dernääbe au as Sprächeri fir Heerspiil gschafft. Ihre Durbruch het si anne 1992 mit ihre Rolle im ZDF-Vierdailer Der große Bellheim ghaa, wu si 1993 mit em Bayerische Färnseebryys derfir uuszaichnet wooren isch.
D Leslie Malton isch syter anne 1995 mit em Schauspiiler Felix von Manteuffel ghyroote un läbt z Berlin. Syter 2019 het si au die dytschi Staatsburgerschaft.
Grossaffoltern
Grossaffoutere (amtlech Grossaffoltern) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Leslie Malton
Lääbe
Si isch Vorsitzeri vum Bundesverband Schauspiel (BFFS).