cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moritat und Bänkelsang
Vo dr Stroß en da Saal
Em 19. Johrhondert hend etliche Autora, wo zo dr Hochlitradur zehlet, erkannt, dass es sich em Moritada-Too prächdich polidisch spodda loot ond mr mit so-ra liderarischa Form guat Gsellschaftskridik iaba koo. Drom hot sich en dera Zeit en de Großstedt zo de Stroßa-Moritada a Parallelkuldur entwicklet, wo em Bänklsang da Weag uff d Kleikunschtbihna g’ebnet hot. S wichdigschde Begleitinschdrument ischt jetzt nemme d Drehorgl gwäa, sondern d Gídarr. Au send dia Liader et bloß en dr dridda Persoo abgfasst worra, sondern manchmol au en dr Ich-Form, so wia beim Liadle Der Tantenmörder vom Frank Wedekind (1864 bis 1918), vom Dichter selber em Johr 1902 em Kabaredd Die elf Scharfrichter en Mincha zom erschda Mol vortraga:
<poem style="font-style:italic"> Ich hab’ meine Tante geschlachtet, Meine Tante war alt und schwach; Ich hatte bei ihr übernachtet Und grub in den Kisten-Kasten nach.
Da fand ich goldene Haufen, Fand auch an Papieren gar viel Und hörte die alte Tante schnaufen Ohn Mitlied und Zartgefühl.
Was nutzt es, daß sie sich noch härme! – Nacht war es rings um mich her – Ich stieß ihr den Dolch in die Därme, Die Tante schnaufte nicht mehr.
Das Geld war schwer zu tragen, Viel schwerer die Tante noch. Ich faßte sie bebend am Kragen Und stieß sie ins tiefe Kellerloch. –
Oft loot sich au a Schuss Erotik en so-ma Werk guat ondrbrenga. Als Beispiil diinet de erschde zwoi Strofa vom Erich Mühsam (1878 bis 1934) seira Moritat
Die drei Gesellen
<poem style="font-style:italic"> Es war einmal ein Zimmergesell, ein arger Gesell, ein schlimmer Gesell, der ließ kein Weib in Ruh. Er nahm, was in den Weg ihm kam, ob grad, ob krumm, ob heil, ob lahm, und wär’s ein Holzgestell.
Sein Nachbar war ein Bäckergesell, ein frecher Gesell, ein kecker Gesell, und aller Mädchen Freund. Ob schwarz, ob blond, ob rot, ob braun, er brauchte sie nur anzuschaun, sie kamen auf der Stell.
Weidre Beispiil vo Autora ond Titl vo ihre Werk:
Sonderausstellong en dr Stuegerter Staatsgalerii
En de 1970er Johr isch dr Bänkelsang a Objekt vo dr Forschong worra. Uff dui Idee, dean Bereich zom erschda Mol zo-ma Thema vo-ra Sonderausstellong en de hehre Raim vo dr Stuegerter Staatsgalerii ond zo-ma ausfihrlicha Kadalog drzua zo macha, ischt em Prof. Dr. Reinhard Döhl vo dr Universideet Stuegert 1974 em Lauf vo-ma litradurgeschichtlicha Seminar komma. Vo do oo ischt älles ganz schnell ganga: Dui Ooregong hot da Staatsgalerischda Dr. Arnulf Wynen ermudicht, sich zo-ra geheima privada Liabhaberei zo bekenna ond zo gestanda, dass s Herz ond d Long au noh ebbes anders brauchet wia dui ewiga museala Hochkuldur. A Glicksfall fir dia zwoi Manna ischt gwäa, dass grad en sellra Zeit d Frau Dr. Ulrike Eichler bei dr Staatsgalerii beschäfticht gwäa ischt, a ausgwiisena Expertin fir Trivialkunscht ond Bilderbeega. Dui widerom hot Kondakt ghet zo weidre Spezialischda. Schliaßlich hot sich a ganz Forschungsteam ans Werk gmacht ond em Eiltempo Matrial zammatraga fir a lehrhafda ond zogleich ondrhaltsama Sach.
Staddgfonda hot dui Ausstellong vom 14. Juni bis zom 24. Auguscht 1975. Zom Seha geba hot’s an Haufa Moritada-Schilder, Moritada-Tekscht, alde Moritada-Groschaheftla, Instrument zom Begleida vom Gsang, Koschdiim vo de Bänkelsänger, Gemälde, Zoichnonga und andre kleinere Requisida, wo mit sellra Kuldur ebbes zo doa ghet hend. Älle zeigte Gegastend send abr et echt gwäa, a baar hot mr als Nochbildonga ausgliha ghet beim Fundus vo de Wirdabergische Staatstheader.
Schallbladd
Bitte recht traurig – Moritaten und Bänkellieder mit einem lachenden und einem weinenden Auge gespielt und gesungen von Freddy Quinn, Polydor Nr. 2371 295
Imbergässlein
S Imbergässli isch e Stääge in dr Baasler Altstadt, wo d Saddelgass mit em Noodlebärg verbindet.
Gschicht
Im 14. Joorhundert het s Gässli no «Vardellingasse», «Vardellinengasse» (noch ere Familie wo Vardel oder Bardel ghäisse het), «St.Andreasgasse» oder Andreasbärg ghäisse. D Gwürzhändler um d Andreaskapälle, wo von ene d Safrezumft usgange isch, häi 1345 e Drinkstube im Huus "zem Walraven" in dr Nööchi gha und im gliiche Joor het s e Gsellschaft "zem Ingber", wo woorschiinlig im Huus zum Ingeber dr Naame gee het. Dr Naame vo dr Gass, wo vom Andreasblatz uufe zum Noodlebärg gange isch, Imbergässli, chunnt woorschiints vo däm Husnaame.
Geböid
S Huus «zem groosse Kristoffel», wo 1345 in ere Chronik zum erste Mol erwäänt wird, stoot am Imbergässli 31. Es isch e Woonhuus mit eme Bild vom häilige Kristof und em Jesuschindli an dr Fassaade. Im Fänster vo dr Iigangsdüüre isch s chliinste Museum vo Baasel dehäi, s Hoosesagg Museeum.
Liste der Mitglieder des Landtages (Republik Baden) (1. Wahlperiode)
Die Lischt git e Iberblick iber alli Mitglider vum Landdag vu dr Republik Bade in dr 1. Wahlperiod (1919 bis 1921). Bi däre Wahl hän d Fraue z Bade zum erschte Mol derfe wehle un unter dr 107 gwehlte Abgordnete sin 9 Fraue gsii.
Melsheim
Malse (frz. Melsheim, dt. Melsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Nàme
Dr Nàme vun Malse kunnt vum gàllische mello 'Hìjel'.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Malse ìsch. Malse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Malse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Dornier-Werke
D Dornier-Wärch GmbH (dt. Dornier-Werke GmbH, ab 1966 Dornier GmbH, churz Dornier, []) isch e dytsche Flugzyyghärsteller gsii.
Gschicht
Dr Claude Dornier het syter anne 1910 as Mitarbaiter bim Zeppelin-Unternäme gschafft. Aafangs het er an Zeppelin gschafft, bal het er aber Flugzyyg entworfe. Sy Abdailig Do isch 1914 an s Seemooser Horn z Fridrichshafe umzoge, wu unter syre Laitig d Flugboot Rs I, Rs II, Rs III un Rs IV entstande sin. Anne 1917 isch em Dornier sy Abdailig as Zeppelin Werk Lindau GmbH (ZWL) en aigeständigi Gsellschaft im Zeppelin-Konzärn mit em Dornier as Gschäftsfierer wore. Im Wärch Lindau het dr Claude Dornier au an dr Entwicklig vu Landflugzyyg gschafft, wie dr Cl I un dr D I. 1919 isch s Wärch Lindau zuegmacht wore, 1921 wäg em Versailler Verdrag dr Böu vu dr Dornier Do J („Wal“) uf Marina di Pisa (Italie) verlageret wore. 1922 isch dr Claude Dornier Gsellschafter vu dr ZWL mit eme Gschäftsaadail vu 10 % wore, d Gsellschaft isch in Dornier Metallbauten GmbH (DMB) umgnännt un dr Sitz uf Friedrichshafe-Manzell verlait wore.
In dr 1930er Johr isch d Produktion uusgwytet wore mit Zwyygbedrib z Neuaubing un Oberpfaffenhofen z Bayern un mit dr Norddeutsche Dornier-Werke z Wismar un z Lübeck. Anne 1938 isch d Gsellschaft in Dornier-Werke GmbH umgnännt wore.
Noch em Zweete Wältchrieg het Dornier zerscht anne 1951 mit dr Oficinas Técnicas Dornier (OTEDO) z Spanien un ab 1954 z Immestaad wider aagfange wore mit dr Entwicklig vu Flugzyyg. Im Johr 1966 isch s Unternäme in Dornier GmbH umgnännt wore. Anne 1985 isch d Gsellschaft vu Daimler-Benz ibernuu un speter iber dr Luft- un Ruumfahrtkonzärn DASA dailwys in d EADS integriert wore. Dervor isch dr zivil Flugzyygböu mitsamt dr Entwicklig uusgrindet un vu Fairchild ibernuu wore. Im Johr 2002 het Fairchild Dornier en Insolvänzaadrag gstellt. Di militerisch Luftfahrt, d Ruumfahrt, d Wehr- un Sischtemtächnik vu Dornier isch hite ne Dail vu Airbus Defence and Space.
Mina Tobler
Lääbe un Wiirke
D Mina Tobler isch s viert un jingscht Chind vum Sproochwisseschaftler Johann Ludwig Tobler un däm syre Frau Henriette gebooreni Hattemer gsii. Ire Grooßvater vu dr Muetersyte häär isch dr Sprooch- un Literatuurwisseschaftler Heinrich Hattemer gsii. D Mina het vu 1901 bis 1905 an dr Konservatoorie vu Leipzig, Züri un Brüssel un au bim Conrad Ansorge z Berlin e Uusbildig as Pianischti un as Liedbeglaiteri am Klavier gmacht.
Wu ire Brueder Ludwig Tobler (1877–1915) Assischtänzdokter an dr Universitets-Chinderklinik z Haidelberch wooren isch, isch si an Negger zooge un isch au z Haidelberch bliibe, wu dr ire Brueder Ludwig Tobler as Ordinaarius fir Chinderhailkund un Diräkter vu dr Cheeniglige Universiteets-Chinderklinik uf Breslau gangen isch.
Iber dr Filosof Emil Lask (1875–1915) het d Tobler anne 1909 dr Max un d Marianne Weber chännegleert. Dur ire simpaathisch Wääse het d Mina Tobler scho bal zum ängschte Fryndeskrais vu s Webers gheert. E Liebesverhältnis zwische dr Mina Tobler un em Max Weber het s vu 1912 bis 1919 gee, d Fryndschaft zue dr Marianne Weber († 1954) un dr Else Jaffé-von Richthofen († 1973) isch iiber dr Dood vum Max Weber im Juni 1920 uusegange.
Steinbach (Oberelsass)
Gschìcht
S hitig Dorf ìsch ànna 1869 grìndt worra. Dr Nàme ìsch zem erschte Mol gnannt worra ànne 1187 àls cellarium de Steinbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vu Steibàch ìsch. Steibàch gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Der elsassischa Dialekt vu Steibàch gheert zum Owerrhinàlemànnisch.
Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal
De grundet halboffnig Hinterzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA defür isch. Mer bezeichnet de Luut im Alemannische meischt als „offnigs-o“.
Barbara Henneberger
D Barbara-Maria „Barbi“ Henneberger (* 4. Oktober 1940 z Stoufa; † 12. April 1964 bi St. Moritz, Schwyz) isch in dr 1960er Johr e dytschi Skirännlaiferi un olympischi Bronzemedaille-Gwinneri im Slalom.
Lääbe
Scho ase jung het si s Talänt fir dr alpin Wintersport begaischteret. Drotz em Yyspruch vum Jugedreferänt Bairische Skiverband (BSV) isch si 1957 as amtierendi dytschi Jugedmaischteri scho in dr Senioreklass bi dr Dytsche Maisterschafte im Slalom uf em Laber bi Oberammergau derby gsii. Im Riiseslalom isch si diräkt uf dr dritt Blatz in dr Gsamtwärtig chuu, derwylscht si im Kombinationswettbewärb disqualifiziert woren isch. D Henneberger isch in di stark verjingt Nationalmannschaft gruefe wore un isch unter em Trainer Engelbert Haider im Oktober 1957 bim erschte Trainingslehrgang uf dr Zugspitz derby gsii.
In dr Johr 1962 un 1963 isch si im Abfahrtslauf un em Riiseslalom, 1960 un 1962 in dr Kombination un 1964 im Slalom Dytschi Maischteri wore. Derzue sin no zehn Vizemaischterschafte chuu, fimfmol isch si Dritti gsii. 1962 isch si Studänte*newältmaischteri wore.
Ire greschte Triumph het si bi dr Olympische Winterspiil 1960 z Squaw Valley as Bronzemedaillegwinneri im Slalom gfyrt. In dr Kombination, wu nume fir d Wältmaischterschafte zellt het, het si au d Bronzemedaille gwunne. D Bundesrepublik Dytschland het si mit em Silberne Lorbeerblatt gehrt. Bi dr SDS-RennenSDS-Ränne z Grindelwald het si 1963 in Abfahrt, Slalom un Kombination gwunne.
Lob der Torheit
Moriae encomium, uf Dütsch: Lob der Torheit (oder Lob der Narrheit) isch dr Ditel vo äim vo de bekanntiste Wärk vom niiderländische Humanist Erasmus vo Rotterdam. S Wärk isch au as „Laus stultitiae“ bekannt.
Barbara Henneberger
Lääbe
Mit ir un dr Heidi Biebl het s bi dr Olympische Winterspiil 1960 zwoo Medaillegwinnerne im Skilaufe gee, wu im chlaine Ort Stoufa im Allgai (dodmol ca. 4.500 Yywohner) uf d Wält chuu sin. Fir d Zyt no dr Olympische Spiil vu Innsbruck 1964 het d Henneberger ire Ruggdritt aag´chindet, wel si no 23 Johr alt sei un si ganz irem Amerikanischtik-Studium het welle widme.
D Barbara Henneberger isch bi dr Draiarbete zum Skifilm Ski-Faszination vum Willy Bogner zäme mit em US-amerikanische Rännlaifer Buddy Werner dur e Schneebrättlawine ums Lääbe chuu. Si isch uf em Alte Dail vum Münchener Waldfriidhof vergrabe wore. Bi dr Lycht sin rund 5000 Mänsche derby gsii, dodrunter vyl Verdrätter vu dr europäische Ski-Elite un fascht di ganz dytsch Olympiamannschaft vu Innsbruck. Dr Willi Daume het si bi dr Druurfyyr gwirdigt mit dr Wort: „Sie war schön, kühn und mutig. Die Götter haben sie uns nur gezeigt und wieder genommen“.
Lob der Torheit
Wie s entstande isch
Dr Erasmus het si Wärk 1509 gschriibe, won er bi sim Fründ Thomas Morus z Ängland gsi isch. Scho 1506 het dr Erasmus satirischi Teggst vom hellenistische Satiriker Lukian vo Samosata (120-180) adaptiert und het sä zämme mit em Morus as Wärksammlig Luciani opuscula uusegee.
Barbara Henneberger
Lääbe
Dr Willy Bogner isch wäge fahrlässiger Deetig vum Kantonsgrichtsuusschuss vu, Graubünde am 31. Merz 1965 zue re zweemonetige Bedingte Haftstrof verurdailt wore.
Lob der Torheit
Wie s entstande isch
S Moriae encomium isch as en ironischi Leerreed verfasst und isch zum erste Mol vom Jehan Petit und Gilles de Gourmont 1511 z Bariis druckt worde, und bald nochhär mit em Datum vom August 1511 au vom Matthias Schürer z Stroossburg. 1515 het s dr Johann Froben z Baasel ib ere Nöiuflaag uusebrocht, illustriert mit 83 Handzäichnige vom Mooler Hans Holbäi em Jüngere. Es isch äins vo de Büecher vo dr Wältlitratuur, wo am mäiste glääse worde isch. Dr Erasmus het s Wärk sim Fründ Thomas Morus gwidmet.
Barbara Henneberger
Lääbe
Bi dr Wahl zur Sportleri vum Johr 1964, wu im Dezämber 1964 abghalte wore isch, sin fir d Henneberger postum 31 Pinkt (10. Blatz) vergee wore.
Z Kirchheim bi München mahnt d Barbi-Henneberger-Straße an d Skilaiferi.
Lob der Torheit
Wie s entstande isch
S Moriae encomium isch scho zu Läbzite vom Erasmus in e hufe öiropäischi Sprooche übersetzt worde, denn Satire si in dr Rönessans die liebsti Litratuur vo de Gebildete gsi.
Inhalt
D Stultitia stoot as Frau mit „schlächtem Ruef“ am ene Katheder, bekennt sich as personifizierti Iifalt und lobt mit Gnuss iiri „Tugende“. Scho die erste Setz vom Buech mache d Absicht vom Erasmus dütlig:
Dr Erasmus überdribt äxtra wenn sich „sini“ Wältherrschere Stultitia, wo sich mit iire Döchder Äigeliebi, Fladiere, Vergässligkäit, Fuulhäit und Lust (de sogenannte Doodsünde) d Wält underdaan gmacht het, lobt, und er ziilt drbii mit rhetorischer Eleganz uf d Dummheite und d Laster vo de Mensche. D Stultitia liist iire Zuehöörer (also em Lääser) d Levite, nimmt frommi Christe, Kauflüt, Fürste, Apfikate, Mönch, Gottesdiener, Häiligi und Gleerti ufs Korn und zäichnet raffiniert e Spiegelbild vo dr Zit:
Die fiktivi Rednere erkläärt iire Zuehöörer, ass si mit iirem „Wörtermischmasch“ noch em Vorbild vo de Gleerte, wis ene grad chunnt, Zitat us dr Dichdig, dr Filosofii und dr Theologii uuselääse und interpretiere, d. h. verfelsche, und dass vor allem s Närrische und s Dumme e günstige Iifluss uf s Mitenand vo de Mensche häige und es wurde fördere. Wo immer si wurd ufdräte, gäbs nume Fröid und alli wurde in iirer Schuld stoo, wil si iiri Goobe immer groosszüügig an alli wurd usdäile, au ooni dass d Lüt Bittibätti müessi mache:
Dr Erasmus het nume e baar Dääg brucht, zum si „Stilüebig“ as en öbbe dreistündigi Reed z schriibe, ooni sä in Kapitel iizdäile (Wemm mä sä usdruckt isch si öbbe 100 DIN-A5-Site lang). Au ooni Kapitelüberschrifte cha mä d Struktur vom Wärk guet gsee. Es bestoot us deene Däil: D Duubligkäit drättet uf • Si verzellt, wie si zügt worde isch und was für gueti Äigeschafte si het • Si lobt die Junge und s Alter • Si lästeret über d Götter • Si erkläärt dr Underschiid zwüschen em Maa und dr Frau • Si verzellt, was si über d Fründschaft und d Huroot dänkt • Über Kunst, Chrieg und wiisi Manne • Blöödsinn über d Schlauhäit, Wiishäit und s Verrucktsi • Si het Beduure mit de Mensche • Si lobt d Wüsseschafte • Si schwätzt drüüber, wie d Chnulleri glücklig si • D Iifalt und dr Waan • Über Aberglaube, Ablass und Häiligi • Über Iibildig und Fladiere, Sii und Schiin • S dumme Wält-Theater • D Iifalt und d Theologii • Über Mönch und Breediger • Über König und Fürste • Über Bischöf, Kardinääl, Bäpst und Briester • Wiishäite und Äigelob • Biblischi Dummhäite • Si frommi Christe Duubel? • Epilog im Himmel.
S Ändi vom Wärk isch e sälbstironischi Passaasche, wo sich dr Erasmus au über sich sälber lustig macht:
Dr Erasmus het mit sim Wärk e Balanseakt zum Stuune fertig brocht: Er het d Chille und d Christe eso kritisiert, ass er immer het chönne sääge, dass nit äär sondern nume en Annebääbi e sonigi Reed chönn halte. Uf em Konzil vo Trient (1545) isch s Buech – wie die mäiste andere Wärk vom Erasmus – uf en Index gsetzt worde.
Dütschi Übersetzige und Bearbäitige
Die ersti dütsch Übersetzig isch vom Sebastian Franck. Si isch im Joor 1534 z Ulm erschiine. Es het denn no meereri Übersetzige gee, wo denn dr Alfred Hartmann zur Vorlag gnoo het, won er s Wärk 1929 z Baasel nöi uusebrocht het. Bekannti Übersetzige und Bearbäitige si:
Lanzo d’Intelvi
Lanzo d’Intelvi isch e Frakzion vo dr iteliänische Gmeind Alta Valle Intelvi i dr Provinz Chuum (Como).
Si lyt a dr Gränze zu dr Schwiiz und isch bis 2016 en eigeti Gmeind gsii. D Schwiizer Nochbergmeinde sind Arogno und Lugano im Kanton Tessin gsii. Die iteliänische Nochbergmeinde händ Pellio Intelvi, Ramponio Verna und Valsolda gheisse.
S ehmolige Gmeindgebiet isch bis uff e Bärg Sighignola gange, wo en schöne Uusichtspunkt über em Luganersee isch.
Wyt unden uf der andere Syte a dr Sighignola lyt die iteliänischi Exklaafe Campione d’Italia.
Liste der Mitglieder des Landtages (Republik Baden) (2. Wahlperiode)
Die Lischt git e Iberblick iber alli Mitglider vum Landdag vu dr Republik Bade in dr 2. Wahlperiod (1921 bis 1925).
Zaha Hadid
D Zaha Mohammad Hadid, (* 31. Oktober 1950 z Bagdad; † 31. Merz 2016 z Miami, Florida ) isch e britischi Archidektin, Archidektuurbrofässorin und Disäinere gsi, wo us em Irak cho isch.
ires Schaffe
Si het as erschti Frau 2004 die bedütendsti Eerig in dr Archidekduur, dr Pritzker-Archidekduur-Briis gunne. Im Joor 2009 het si s japanische Praemium Imperiale bechoo.
Iire Baustiil und ires Desäin wird vo Archidekduurkritiker und vo iire sälber as fliessend oder as kinetisch (basiert uf Beweegig) bezäichnet. Dr Gschäftspartner vo dr Hadid, dr Patrik Schumacher, het en däm Stiil parametrisch gseit und drmit en „Eliganz mit ere gordnete Komplexidäät, wo dr Iidruck vo Fluididäät machi“ (Fliessfähigkäit) gmäint, was au de „natürlige Sischteem“ wurd entspräche.
D Bouwärk vo dr Zaha Hadid gälte als Monumänt vo dr Stiilrichtig vom Dekonstruktivismus.
Weblingg
Bilder
Kanton Château-Salins
Dr Kànton Château-Salins ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Château-Salins ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 31 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Château-Salins gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter ànne 1998 dr Claude Cornet gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora..
Uffholz
Üffholz (frz. Uffholtz, dt. Uffholz) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Owerelsàss ìn der Region Grand Est (bis 2015 Region Elsàss). D'Gmeinda gheert zum un zem Arrondissement.
Gschìcht
Üffholz ìsch zum erschta Mol gnannt worra ànna 769 àls Aufoldus (823 Uffholtz).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vu Üffholz ìsch. Üffholz gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Der elsassischa Dialekt vu Üffholz gheert zum Owerrhinàlemànnisch.
Kanton Albestroff
Dr Kànton Albestroff ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Château-Salins ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 26 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Albestroff gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter ànne 2008 dr Alain Pattart gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Badische Weinkönigin
Di Baadisch Wyycheenigi wird syder ane 1950 vù Verdreeder vùm Baadische Wyyböuverband gweeld.
D Bewäärberne mien us ere Räbbuurefamilie chùù oder glèèrdi Räbyyri oder Chieferi syy oder sùnschd e äänligi Uusbildig haa. Bi der Waal griege si Frooge gschdeld iber d Rääbe, iber s Wyy mache, iber s Wyyräächd, iber d Wäärbig fir Wyy ùn anderi aktuäli Theeme ùn Brobleem us der Wyywirdschafd. Fir s Uurdail gän s Fachwise, d Vordraagswyys, s Ùfdräde ùn d Ärschyynig der Uusschlaag.
D Ùfgaab vù der Baadische Wyychenigi isch es, fir der baadisch Wyy in der ganze Wäld as Bodschafderi z wäärbe. Di Baadisch Wyycheenigi isch derno au nominierd fir d Waal vù dr Dydsche Wyycheenigi.
Lischd vù der Baadische Wyychenigine
(yygchlamered sin schbeederi Näme noo der Hochzyd):
* schbeeder Dydschi Wyychenigi woore.
Hotel
Es Hotel isch en Beherbergigs- und Verpflägigsbetriib für Gäscht gäge Bezahlig. Es isch es touristisches, em Gaschtgwärb zuegordnets Unternehme. Der ganze Branche seit mer au Hotelgwärb.
Herkumft vom Wort
De Begriff "Hotel" chunt us em 17. Jahrhundert und stammt ursprünglich us em spatlatinische "hospitale" (Beherbergigsstett). Dadrus isch denn de altfranzösischi Begriff "ho(s)tel" entstande und vo dem denn spöter im Französische s Wort "hôtel". Im Frankriich vom 17. Jahrhundert isch es Hôtel es Stadthuus für de Adel gsi. Will i de vorrevolutionäre Ziit im Stadtpalais vom Grundherr au d Verwaltig vo sine Bsitzige gsi isch, isch de Name au uf öffentlichi Geboide übergange (z. B. Rathuus uf französisch: hôtel de ville). Wäge de herrschaftliche und repräsentative Usstattig vom Stadtpalais gaht de Usdruck denn spöter au uf Gaschthüüser mit ghobnem Aspruch über. S Wort hätt so i villne Spraache sin Wäg i de hüttigi Gebruuch gfunde.
Abgränzig vom Hotel zu anderne Gaschtstätt vo de Hotellerii
Vom Hotelgwärb im eigene Sinn sind alli Irichtige vo de Hotellerii z unterscheide, wo glychi Dienschtleischtige abüted, aber eis vo de zentrale Leischtigsagebot andersch gwichted. So sind zum Biispiil
vom eigentliche Hotel z unterscheide.
Arte vo Hotelunternehmige
I de Hotellerii cha me Privat- und Konzernhotellerii unterscheide. Privati Hotels sind rächtlich und wirtschaftlich sälbschtändigi Einzelhotels, i de Konzernhotellerii werded hingäge rächtlich unsälbschtändigi Hotels vonere Hotelchetti vome Konzern gfüert. Privathotels ohni Kooperation zähled zu de Individualhotellerii.
Da drüber use existiered aber au Privathotel, wo im Rahme vome Franchisevertrag und vom korrespondierende einheitliche Markeuftritt zunere Hotelchetti ghöred. Debii blibed si aber im Gägesatz zu Konzernbetriib immer rächtlich und wirtschaftlich sälbschtändig. Allerdings müend si sich im Rahme vo de vertikale Integration a meischtens strängi Richtlinie vom Franchisevertrag halte. Markehotellerii erschiint immer i Form vo Hotelkonzern oder -kooperatioene.
Wittelsheim
Wittelse (frz. Wittelsheim, dt. Wittelsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wittelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1183 àls Witolsheim.
Hotel
Arte vo Hotelunternehmige
Im allemannische Spraachruum werded Privathotel gröschteteils vo de Eigetümer sälber gleitet. Es exischtiered aber au managerfüerendi Hüüser und Pachtbetriib. D Rächtsforme sind im Fall vo Eigetümerfüerig i de Regel die vom Einzelunterneme oder vonere GmbH (Gsellschaft mit beschränkte Haftig).
E Abgränzig innerhalb vo de Privathotellerii isch schwirig, will jedes Privathotel sini eigene Bsunderheite hätt. Privathotel differenziered sich dur ihri Betriibsgrössi, ihre Standard, unterschidlichi Agebotsalternative, Usstattig und d Betriibsfüerig. Usserdem lönd sich im Hiiblick uf de Standort drüü verschideni Hauptgruppe unterscheide: D Stadt-, d Land-, und d Feriäprivathotellerii. Privati Stadthotel sind i de Regel managergfüert und werded in erschter Linie als Übernachtigs- oder Tagigsmöglichkeite gnutzt. I de Regel isch d Ufenthaltsduur churz. Privati Land- und Feriähotel sind degäge inhabergfüert. Si differenziered sich unterenand dur ihri unterschidlichi Serviceagebot. D Ziilgruppe sind meischtens erholigs-, ruhe- und/oder sportinteressierti Gäscht.
Wittelsheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hotel
Arte vo Hotelunternehmige
In Europa isch im Hiiblick uf d Azahl a Betriib vor allem d Privathotellerii charakteristisch, hingege isch de nordamerikanischi Märt fascht usschlüssend vo de Chettehotellerii prägt.
Wittelsheim
Verwàltung
vun Wittelse ìsch. Wittelse ghert züe keim Kommünàlverbànd (Communauté de communes).
Hotel
Gschicht vom Hotelwäse
S erschte Hotel vo de Wält hät ageblich de Coiffeur David Low im Londoner Covent Garden als "Grand Hotel" am 25. Januar 1774 eröffnet. Bis zu dem Ziitpunkt händ nur möblierti Zimmer oder meh uf d Verköschtigung usgrichteti Gaschtwirtschafte exischtiert.
Sini hüttigi Bedütig hät s Hotel im Verlauf vom 19. Jahrhundert erlangt, bsunders i de sogenannte Belle Epoque, wo im gründerziitliche Bauboom in ganz Europa i de Städt Repräsentativbaute im bürgerlich-unternemerische Umfäld entstande sind. Debii hät d Bettezahl ständig zuegno; Rekordhalter isch lang s Hotel Steven gsi, wo im Jahr 1927 in Chicago eröffnet worde isch. Usgehend vo de USA sind vor allem nach em zweite Wältchrieg Hotelchette entstande. Debii stönd zum Teil hunderti vo weltwiit verteilte Hotel unter einere gmeinsame Hauptverwaltig.
Usstattig vome Hotel
Es Hotel verfüegt über mindischtens ein Empfang (Rezeption), sowie über Zimmer mit mindischtens eim Bett, Tisch, Schrank und WC. Usserdem muess es Hotel mindischtens de Z'morge aabüte, wills suscht keis Hotel me wär, sondern meh en Beherbergigsbetriib. Bi 5-Stärn-Hotels (De Luxe) muess usserdem d Rezeption rund um d Uhr göffnet si.
Grösseri Hotel händ en Empfangs- und Ufenthaltsbereich (Lobby), mindischtens eis Restaurant, ei Bar und - je nach Kategorii - en Fitnessbereich mit oder ohni Schwümmglägeheit, e Garage und anderi Iirichtige. Au d Usstattig vo de Zimmer variiert. Meischtens gits Duschene, zum Teil aber au e Badwanä. Wiiteri Usstattigsmöglichkeite sind zum Biispiil en Fernseh, en Internetaaschluss oder WiFi und e Minibar.
Es git Hotel i verschidene Priis- und Komfortklasse und je nach Land wärded d Hotelstärn nach unterschidliche Kriterie vergä. En wältwiit einheitliche "Kriteriekatalog" gits nöd. Grundsätzlich cha mer aber säge, dass es Ein-Stärn-Hotel eher schlicht usgschtattet isch, 5-Stärn-Hotel sind hingäge sehr luxuriös.
S wältwiit gröschte Hotel (Azahl Bett) isch s "Vietnam Resort Hotel" in Las Vegas mit öppe 7'000 Zimmär. S wohl chlinschte Hotel isch s Hotel "einschlaf" in Wolfsburg (Nidersachse) mit grad mal drüü Bettä. Die meischtens als luxuriösischti Hotel vo de Wält bezeichnete Hotel sind s Hotel "Burj al Arab" in Dubai und s Hotel "Emirates Palace Hotel" in Abu Dhabi (Vereinigti Arabischi Emirat).
S wohl ältischti Hotel überhaupt isch s Hotel "Hoshi Ryokan" in Japan, wo im Jahr 717 gründet worde isch und bereits sit 46 Generatione im Familiebsitz vo de gliiche Familie isch.
Hoteltypologii
D Hotellerii deckt unterschidlichi Gäschtebedürfnis ab. Hotel lönd sich näbet de Qualität und em Umfang vom Agebot (also nach Hotelstärn glideret) au nach anderne Kategoriä klassifizierä:
Artä vo de Wohneinheitä
E wiiteri wichtigi Unterscheidig isch d Grössi und Usstattig vo de Wohneinheite:
Laag
Zudem typisiert mer Hotel nach ihrerä Laag:
Themähotel
Dur d Art vom Bou oder vom Standort sind es paar Hotel scho Atraktionä für sich.
Beherbergigsleischtig (Logement)
D Beherbergigsleischtig umfasst d Beherbig im eigentlichä Sinn, nämlich d Unterbringig i mit Bettä usgstattäte Zimmer und Ufenthaltsmöglichkeite. I dene Leischtigsberiich werded usserdem de Empfang, s Check-in, s Check-out, d Uskunft und d Kommunikation igordnet.
Verpflägigsleischtig
Di zentrali Verpflegigsleischtig isch de Z'morgä. Je nach Kategorii müend wiiteri Verpflegigsleischtigä aabotä werdä. Mer unterscheidet Chuchi- und Chällerleischtigä:
Näbeleischtige
Näbe dene beide Hauptleischtigä büüted Hotel meischtens zahlriichi wiiteri Näbeleischtige aa, z. B. Telefon/Fax, Internetaaschluss, Fernseh, Wöschreinigung, Wellness-Agebot, Vermietig vo Tagigsrüüm, Tabakwarä, Bruuchä vo dä Garage, Gäschtetransfer, Gepäcktransport, Anomationsprogramm, Billetvermittlig, Uusflüüg, Sunnäschirm und Ligestüel, Shopping & Boutiquä, Coiffeur, Uslehnä vo Sportgrät, Business-Center, Parkplätz, Bootsalegestell, Pay-TV, Pool, Minibar, Fitness, Badmäntel, Badartikel, Radio, Safe/Tresor, Videos, Room Service, Weckdienscht oder Schueputzautomatä.
Leitig
D Leitig vome Hotel hät es wiit gfächerets Ufgabägebiet. Debii unterscheided sich di chliine wesentlich vo de mittelständigä oder grossä Chettähotel. De Hoteldiräkter muess vilfältigi Talänt mit sich bringä: Vo Marketing über betriibswirtschaftlichs Controlling bis hii zu de Gäschtebetreuig muess er alles behärrschä, demit en rentablä Betriib gfüert wärde chan. E zweiti Füerigsebeni für d Entlaschtig vom Diräkter isch i chliinä Hotel nur sälte verfüegbar. I jedem grössärä Hotel (ca. 55+ Zimmär) gits aber no en Assischtänt. Er hät d Ufgab, chliini Problem ohni de Diräkter z'lösä. I grossä Hotel (ca. 100+ Zimmär) hät de Diräkter im Normalfall no en Stellverträter. I de Regäl kümmeret er sich ums Personal, um de Iichauf und um en Grossteil vo de Verwaltig. Alli wichtigä Entscheidigä laufed aber trotzdem no über de Tisch vom Hoteldiräkter.
Gäscht
De Hotelier muess kei Buechige bestätige, sondern er gnüsst e Vertragsfreiheit. Wänn en Gascht nöd erwünscht isch, dörf er luut Bundesgrichtshof d Ufnahm verweigere, hät er aber e Buechig bestätigt, so isch er a si bunde und muess de Gascht zwungenermasse ufnä.
Früener händ ungschribni Reglä exischtiert, weli Chleider de Gascht träge dörf - meischtens aber nur i de ghobene Hotel. Hützutags isch das bi ois nüme so, i anderne Länder gits aber immer no Reglä, zum Teil ungschribä, zum Teil aber au explizit usgsprocheni.
Biispiilswiis bedütet "Casual" im änglischsprachige Usland en leschäre Freiziitstil (usgno offni "Latschä", ärmellosi Hämper und Ähnlichs). "California Casual" setzt so guet wie kei Gränze. "Informal" meint "ohni Schlips". "Formal" hingäge heisst i grosse Hüüser (z. B. im "Mandarin Oriental Hotel" in Hongkong), dass de Maa mindeschtens Jackett/Sakko mit Grawatte träge muess - besser wär allerdings en komplettä Azug.
Hotelbuechig
Hüt wärded in Dütschland öppe d Hälfti vo allne Buechige übers Internet gmacht - mit stigender Tendenz. De Firmechundebereich hät debii e grossi Bedütig, ellei de Märtfüerer HRS hät 25'000 Firmechunde. Dä Trend hät dezue biitreit, dass d Priisä inere margeschwachä und vom Verdrängigswettbewerb bestimmtä Branchä jahrelang konstant blibe sind, was aber d Ertragslagä vo de Hotel schwächt. Uf em Wältmärt giltet d Volksrepublik China näbet Osteuropa als Wachstumsmärt; in China bueched bereits jetzt guet 30 Millione Chunde online.
Philippe Pétain
Dr Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain (* 24. Àwrìl 1856 z’ Cauchy-à-la-Tour, Département Pas-de-Calais; † 23. Jüüli 1951 z’ Port-Joinville, Île d’Yeu, Département Vendée) ìsch a frànzeescher Militäär, Diplomàt un Politiker gsìì. Vu 1940 bis 1944 ìsch’r Schtààtsschäff vum autoritäära-n-État français (Vichy-Reschiim) gsìì.
Wahrem Äärschta Waltkriag hàt dr Pétain a wìchtiga Rolla-n-ìm Àbwehr ìn dr Schlàcht um Verdun gschpìelt un ìsch wagadam àls Nàzionààlhäld („Häld vu Verdun“) vereehrt worra; ànna 1917 ìsch’r Owerbefehlshààwer vum frànzeescha Heer worra. Ìn dr Zwìschakriagszitt ìsch’r a iiflussriicher Màrschàll vu Frànkrììch gsìì un hàt ìn verschìedena militäärischta-n-Amt d’ Vertaidigungsdoktrin vu siim Lànd gpräägt. Ànna 1925 hàt’r d’ frànzeescha Truppa-n-ìm Rifkriag glaita, wo s’ Schpània geega s’ Màrokko unterschtìtzt hann. Ànna 1929 ìsch’r Mìtglìed ìn dr Académie française worra.
Wu s’ Frànkrììch wahrem Zwaita Waltkriag d’ Nììderlààg geega d’ nàzionààlsoziàlìschta Diitscha Raich vorbraitet hàt, ìsch dr Pétain àm 16. Jüüni 1940 dr lätscht Regiarungsschäff vu dr Drìtta Repüblik worra. Ar hàt dr Wàffaschtìllschtànd vu Compiègne unterzaichent. Doo druff hàt’r vu 1940 bis 1944 àls Schtààtsschäff (Chef de l’État) d’ Fiahrung vum État français z’ Vichy ìwwernumma, wo mìt’m Diitscha Raicht kollàboriart hàt —drfìr hàt’r d’ fàscht àbsolüüta Vollmàcht bikumma. Ar hàt d’ „Nàzionààla Revolüzioon“ (Révolution nationale) verkìndet, wo-n-a Bruch vum repüblikàànisch-demokrààtischa Grundsàtz ìm Frànkrììch gsìì-n-ìsch. Mìt’m politischa-n-Uffschtìeg vum Pierre Laval hàt àwwer dr Pétain àb 1942 siina àbsolüüta Màchtschtällung verloora.
Waga dr Kollàboràzioon ìsch dr Pétain ànna 1945 züa „Nàzionààla-n-Unwìrdigkait“ un zem Tood verurtailt worra. D’ Schtroof hàt jedoch dr Generààl de Gaulle ìn a laaweslàngliga Fräihaitsschtroof umgwàndelt.
Heron von Alexandria
Dr Heron vo Alexandrie (gnennt Mechanicus, Lääbensdate umbekannt) isch e griechische Mathematiker und Ääscheniöör gsi. Er het vermuetlig im 1. Joorhundert gläbt und am Museion vo Alexandrie underrichdet, wo für si Bibliothek berüemt gsi isch.
Wärk
Vom Heron vo Alexandria si die Wärk bekannt: ;br -: Dr hoochdütschi Ditel in Chlammere
Si beschäftige sich under anderem mit mathematische, optische und mechanische Theme. Bekannt si vor allem sini Usfüerige zu automatische, däilwiis sogar scho brogrammierbare Grääte und wien er Wasser, Luft und Hitz as driibendi Chraft iigsetzt het. Do sözz mä bsundrigs d Erfindig vo dr Aeolipile, wo men ere au Heronsballe säit, und vom Heronsbrunne erwäänt wärde.
D Überliiferig vo de Wärk
D Wärk vom Heron si zum Däil nume fragmentarisch überliiferet; offebar handlet es sich zum Däil um Vorlääsigsnotize.
Geishausen
Gaishüse (frz. Geishouse, dt. Geishausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Gaishüse lijt àm Füeß vum Grand Ballon, em hechschte Vogesegipfel im Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges mit 1424 Meter.
Gschìcht
Gaishüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1135 àls Geishusen
Verwàltung
vun Gaishüse ìsch. Gaishüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Minversheim
Mìnversche (frz. Minversheim, dt. Minversheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Mìnversche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 711 àls Munefridovilla (732: Monefridovilla, 742: Munefridovillare, 744: Munifridesheim'').
Hoosesagg Museeum
S Hoosesagg Museeum isch 1995 an dr Imbergasse 31 uffdoo worde und isch s chlinste Museeum z Baasel. Es bestoot us ere äinzige Witriine. Dr Naame chunnt drvo, ass jeede Geegestand, wo usgstellt isch, im ene Hoosesagg Platz het.
Minversheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hoosesagg Museeum
s Museeumsgeböid
S Museeum befindet sich in dr Basler Innestadt, im Woonhuus vo dr Familie Vergeat. Dr Naame vom Huus isch Zum häilige Kristoffel und isch mee wie 600 Joor alt. 1345 isch s zum erste Mol in ere Chronik erwäänt worde. Elf Joor spööter het s s Baasler Äerdbeebe überstande. Dusse uf dr Wand het s Bild vom häilige Kristoferus mit em Jesuschind. Es wird verzellt, ass im Huus die ersti Hebamme vo dr Stadt gläbt het.
Minversheim
Verwàltung
vun Mìnversche ìsch. Mìnversche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìnversche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hoosesagg Museeum
s Museeumskonzept
S Konzept vom «Fänsterlaade» isch allerdings nit guet gloffe. D Lüt, wo verbiichoo si, si zwar wunderfitzig gsi aber au z schüüch, zum z lüte und öbbis go z chaufe. Scho bald isch us em «Fänsterlaade» e Museeum worde. D Vergeats si liideschaftligi Sammler und häi iiri gröössere und chliinere Sammlige im Fänster afo ustelle. Es isch zwar nume e chliini Witriine, wo mä in e baar Minute alles gsee het, aber das chliine Museeum isch schnäll en Attrakzioon worde. Es het au Lüt gee, wo iiri äignigi Sammlig häi welle ustelle.
D Sammlig
Acht Sammlige, wo vilmol Bezuug uf d Jooreszit oder en aktuells Eräinis häi, wärde jeedes Joor e Mooned lang usgstellt. zum Bischbil Billedoose, Sunnebrülle, Spiilzüüg-Fluugi und Chueglogge. Wo die Olümpische Spiil 2012 z London abghalte worde si, isch e Sammlig vo roote Londoner Busmodäll zäigt worde. Jeede, won e Sammlig vo mindestens 30 Däil het, cha ustelle. D Vergeats sälber düen denn s Fänster gstalte.
Kloster Tennenbach
Gschicht
S Zischterziänserchloschter Dännebach – zerscht Porta Coeli („Himmelspforte“) gnännt – isch wahrschyns im Zytruum vu 1158 bis 1161 grindet wore. Zwelf Mench unter irem Abt Hesso sin dodmol vum bärnische Chloschter Frienisberg ibergsildlet. Mer waißt nit, eb des uf dr Herzog Berthold IV. vu Zähringe (1152–1186) zruggoht. Zue dr Stifterfamilie vu Dännebach hän d Herre vu Ämmedinge, d Herre vu Hornberg, d Herre vu Keppebach un d Herre vu Üseberg ghert. E Grindigsnotiz, wu in dr Mitti vum 13. Jorhundert gfelscht woren isch, wu aagebli 1161 uf dr Hochburg verfasst woren isch, nännt dr Bsitz vu bstimmte Gieter un Rächt in dr Nochberschaft vu Dännebach un fiert e Lischt mit Zyge aa, wu au dr Herzog Berthold un dr Markgrof Hermann III. oder IV. vu Bade (1130–1160 oder 1160–1190) ghert hän. Rächt un Gieter vu dr Zischterziänserabtei am Weschtabhang vum Schwarzwald sin aber scho im Privileg vum Papscht Alexander III. vum 5. Augschte 1178 ufgfiert. Vu dr wältlige Syte här soll dr Chaiser Friedrich I. Barbarossa (1152–1190) fir Dännebach gurkundet haa, derwylscht no im Dännebacher Gieterbeuch um 14. Jorhundert dergege proteschtiert woren isch, ass dr Herzog Berthold IV. (zwische 1170 un 1180) em Chloschter Bsitz ewäg gnuu het wäg dr Grindig vu dr Stadt Neieburg.
Dännebach isch ab Ändi 12. Jorhundert dr Rychsabtei Salem unterstande. Grangie, Ländereie, wu s Chloschter in Aigewirtschaft gfiert het, hän dr Grundbsitz dominiert, wu si in dr Oberrhyyebeni un im weschtlige Schwarzwald kunzäntriert het, derwylscht dr Dännebacher Bsitz uf dr Boor dodervu isoliert gsii isch. Im 13. Jorhundert het dert dr Mench un Prieschter Hugo vu Dännebach († 20. Augschte 1270) gwirkt, wu speter selig gsproche woren isch. Är het e wältli Läbe gfiert, bis er 1215 schwär chrank woren isch. Är isch ins Chloschter Dännebach brocht un dert wider gsund wore, dodruf isch er as Zischterziänsermench ins Chloschter yydrätte. As Mensch un Prieschter isch er e Vorbild gsii, schob al no sym Dod het en s Volk verehrt.
Im 13. un 14. Jorhundert hän d Markgrofe vu Hachbärg d Chloschtervogtei ghaa un hän im Chloschter Dännebach iri Grablegi gschaffe. Ab 1373 hän d Habsburger Aasprich gstellt uf Chloschtervogtei.
Anne 1444 solle Armagnake s Chloschter Dännebach verwieschtet haa. Aidytigi Bewys doderfir het s aber nit. 1525 isch s im Buurechrieg zum Dail abbrunne, zmindescht d Chilche un d Kapäll sin aber erhalte blibe. Im Dryssgjehrige Chrieg hän d Mench s Kunwänt nomol verloo. Si hän d Archiv un d Sakralschetz zerscht uf Fryburg uusglageret, speter uf Brysach. Dert sin si zum Dail an drHerzog Bernhard vu Weimar gange, wu där Brysach eroberet het, s Chloschterarchiv un s Gieterbuech sin aber ins schwyzerisch Wettige grettet wore. E Zuefluchtsort isch au s abgläge Chloschter Fridewyler gsii. 1723 het e Brunscht vyl Gebei vu Dännebach gschlisse. Dr Abt Leopold Münzer, wu vu Fryburg gsii isch, het derno Dännebach as Barockchloschter dur dr Vorarlberger Böumaischter Peter Thumb wider ufböue loo. Im Rame vu dr Säkularisation vu 1806 het s Großherzogtum Bade s lukrativ Chloschter ufghobe. Mer het Wärt in Hechi vu 550000 Gulden ibernuu. Di letschte Mench sin entschädigt wore.
In dr Zyt vu dr Napoleonische Chrieg het mer 1813/14 im ehmolige Chloschter e Lazarett fir eschtrychischi un bairisch Soldaten yygrichtet. Dur d Verletzige un s Lazarettfieber sin do iber 1500 Soldate gstorbe. Zerscht sin si uf em ehmolige Chloschterfridhof vergrabe wore, speter rund 1000 in eme Massegrab im Wald ca. 800 Meter ewäg vum Chloschter. An boode Grabstelle het s hite Dänkmeler. Anne 1829 het mer aagfange d Chloschtergebei abbräche un d Stai verstaigere.
Gebei
Di romanisch Chloschterchilche isch 1829/30 abdrait un z Fryburg as erschti evangelischi Chilche, di alt Ludwigschilche, wider ufböue wore. Wu die anne 1944 ganz gschlisse woren isch, sin vyl Wärchstai grettet un 1952–1954 as Spolie in dr neie Ludwigschilche verböue wore. Syt 2007 sin no anderi Stai, wu mer wider gfunde het, as Erinnerigsstugg näb dr Chilche ufgstellt wore.
S Retabel, wu wahrschyns vu Dännebach stammt, isch zurzyt uf zwoo Sammlige verdailt: Acht Dafele vun eme oberrhyynische Maischter mit Szene vum Marieläbe (um 1420/30) un derzue Dafele us dr Passion Christi, wu s Gebät am Elbärg, dr Christus vor em Pilatus, d Dornechrenig un d Gaißelig Christi zaige, sin im Auguschtinermuseum Fryburg. In dr Staatlige Chunschthalle Charlsrue sin drei Molereifragmänt erhalte (Chryzigung, Gfangenahm mit em Judasschmutz un d Grablegig ). D Passionsszene sin vun ere andere Hand gmolt wie di mariologische un chennte wägt em neiere Stil au jjinger syy (um 1430/35).
D Dännebacher Klausur isch uf dr Sidsyte vu dr Chilche gläge. Di barocke Chloschtergebei vum Peter Thumb sin bis uf d Räscht vun eme Ekonomygebei abgrisse wore.+
D Kapäll us em 13. Jorhundert isch 1280 vum Minnesänger Bruno vu Hornbärg gstiftet wore. Iri Weschtfront zaigt dytli, ass där Böu an e Gebei, s Infirmarium, aabunde un nit freigstanden isch. E sonige Chranketrakt isch in Zischterziänserchleschter d Regle gsii. Uf dr Stai findet mer e Hufe Staimetzzaiche. No dr Yyiferig vu dr Reformation in dr Markgrofschaft Bade-Durlach 1556 het d Kapäll bis 1836 dr ca. 25 Handwärcherfamilie, wu im Dienscht vum Chloschter gstande sin, as Pfaarchilche dient. An dr Weschtfront isch d Inschrift In honorem Sanctissimae Virginis Mariae hoc sacellum restauravit A(ntonius Merz) A(bt) Z(ue) T(ennenbach) in Sandstai graviert. In d Weschtwand sin au Grabblatte us em 18. Jorhundert yygloo. Dr manieristisch Altar isch hite in dr Fryburger Auguschtinerchilche.
Vyl waißt mer iber d Gschicht vum Chlohscter Dännbach us eme Codex vu dr Rychsabtei Salem, wu in dr  Uniwersitetsbibliothek Haidelberch ufbhalte wird. In däm Codex isch au d Lääbesgschicht vum Hugo vu Dännebach erhalte. Verfasser isch wahrschyns e Gottfried vu Fryburg gsii. Är isch e Schryber gsii un fir d Abfassig vu Urkunde im Brysgau im 13. Jorhundert verantwortli gsii. Wun er em Chloschter z Dännebach bydrätten isch, het er dert dr Dod vum Hugo mitkriegt un het as Ufdragsarbet vum Abt Heinrich vu Falkestai d Biografy vum Hufgo verfasst.
Noch eme Bricht vu dr Badische Zytig vum 31. Mai 2012 hän uf em fimf Häktar große Gländ di gnaue Uusmaß vum Chloschter sollte feschtgstellt wäre. Doderzue sin im Mai 2012 ca. 3000 Mässpinkt uf em Gländ abgsteckt un dr Bode mit eme Boderadar bis in e Diefi vu 2,70 m untersuecht wore. Mit däne Date het mer d Böustruktur chenne sää, also d Lag vu dr Gebei, Brunne, Pfyler un Aaböute. Ai Ergebnis vu dr Untersuechig isch u. a. gsii, ass es sidli vu Kapäll un Infirmarium schyns e zweete, chlaine Chryzgang gee het un ass e Bach unter dr Chrankestation dureglofen isch.
Us dr Ufnahme cha mer d Grundstrukture sää: D Umfassigsmuure sin dytli sichtbar. Um d Chilche un d Klausur het s e änge Muurring gee, wu s Areal umschlosse het, wu nume d Mench hän derefe dryy. Aagschlosse an där inner Beraich iusch dr effetli zuegänglige usser Beraich gsii. Au dr Wirtschaftstrakt mit Hyfe Nääbegebei het mer dytli chenne sää.
Ab Ändi vum 19. Jorhundert isch us eme Wirtschaftswäg quer iber d Fundamänt langsam e Stroß wore, wu no 1945 dr gsamt Verchehr glait woren isch, wu iber vyl Jorhundert nume iber di „Alt Stroß“ abgwicklet woren isch. Im Dal het s ca. 25 Sandstaibrich gee, wu u. a. d Stai fir d Chilche z St. Peter un fir Dail vum Fryburger Minschter gwunne wore sin un hite us em Staibruch Langi Au au wider gwunne wäre.
Noch ere lange Drickeni zaichnet si dr Grundriss vu dr Aalag in der Matte uf boode Syte vu dr Stroß ab.
Alois Schätzle
Dr Alois Schätzle (* 30. Augschte 1925 z Kollnau; † 9. Juli 2022 au dert ) isch e dytsche Bolitiker vu dr CDU gsii.
Uusbildig un Beruef
No dr Volksschuel un dr Handelsschuel het dr Alois Schätzle Ainzelhandelschaufmann bim Chaufhuus Fleiner glehrt. Vu 1946 bis 1954 het er as Chaufmännische Sachbearbaiter un no bis 1957 as Yychaifer vun ere Rohstoffgroßhandlig gschafft.
Bolitik
Dr Schätzle isch anne 1949 in di Jung Union un 1953 in d CDU yydrätte. Ab 1954 isch er Mitglig vu dr Sozialuusschuss vu dr Chrischtli-Demokratische Arbetnähmerschaft gsii. Ab 1958 isch er Landessozialsekreter un ab 1971 Bezirkssozialsekreter vu dr CDU Sidbade gsii. Am 18. Oktober 1971 isch er fir dr Albert Höfflin in Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruggt. Vu 1972 bis 1988 isch er dert diräkt gwehlte Abgordnete fir dr Landdagswahlkrais Ämmedinge, Mitglid vum CDU-Fraktionsvorstand un ab 1974 Vorsitzer vum Petitionsuusschuss gsii.
Ehrige un Uuszaichnige
Anne 1987 isch er mit em Große Verdienschtchryz vu dr Bundesrepublik Dytschland gehrt wore. Am 27. April 1991 het er d Verdienschtmedaille vum Land Bade-Wirttebärg kriegt. 1992 het en dr Papscht Johannes Paul II. zum Ritter vum Silveschterorde ernännt.
Familie un Privats
Dr Schätzle isch remisch-kadolisch, ghyrote un Vater vu drei Chinder gsii.
Prato
Prato isch de Name vo däne Gebiet und Ortschafte:
Prato isch de Name vo däne Persone:
und witers:
The Swatch Group
The Swatch Group isch e Undernähme, wo wältwiit dätig isch und sich uf d Härstellig und dr Verchauf vo fertige Uhre, Schmuck, Uhrwärk und Uhrekomponänte spezialisiert het.
Derzue broduziert und verchauft d Swatch Group elektronischi System für d Uhrenindustrii und au für wiiteri Branche.
S Undernähme The Swatch Group isch en Akziegselschaft. Es het si rächtlige Sitz z Neueburg, dr Verwaltigssitz befindet sich z Biel.
Zu der Swatch Group ghöre die folgende 18 Uhremarke und Fabrigge:
Gerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal
De grundet halbgschlossnig Vorderzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA defür isch. Mer bezeichnet de Luut im Alemannische meischt als „gschlossnigs-o“.
Schweiz aktuell
Schweiz aktuell (vu 1981 bis ca. 1993 DRS aktuell) isch e Nochrichtesändig vum Schwyzer Färnseh. Si wird vum Mentig bis am Frytig am sibeni zoobe uf SRF 1 uusgstrahlt. D Sändig bstoht in dr Hauptsach us Reportaschen zue Theme us allne Regionen in dr Schwyz un wird uf Schwyzerdytsch moderiert. Di friejere Sändigen uf däm Sändeblatz sin Antenne, Bericht vor acht (1975–1977) un Blickpunkt (1977–1981) gsii.
In dr Sundersändige Schweiz aktuell extra wird zue bsundersch wichtige Theme brichtet, zum Byschpel no Wahlen oder Abstimmige. Doderzue wären au Interviewpartner ýyglade. Dernäbe wären als ufwändigi Spezialsändige, sognännti «Schwerpunktwochen» (2013 zum Byschpelk zue dr Jurafrog) un Reality-Sändige wie Das Internat – Schule wie vor 50 Jahren oder Pfahlbauer von Pfyn produziert.
Fascht alli Bydreg syt em 3. Jänner 2000 sin im Sändigsarchiv verfiegbar.
Aktuäll (Jänner 2017) wird d Sändig im Wächsel vu dr Sabine Dahinden Carrel, em Michael Weinmann, em Otmar Seiler un dr Katharina Locher moderiert. Redaktionslaiter isch syt em April 2016 dr Basil Honegger.