cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleingebiet
Gsellschafte vo de Selbstverwaltige
Lut me Gsetz über d'Entwicklig vo de Gmeinde uss em Johr 1996 dürfe d'Verwaltige vo de einzelne Gmeinde Gsellschafte uffstelle, wo sich um d'Entwicklig, d. h. um s Erstelle vo Entwickligsbrogramm und sälle ihri Verwirkligung kümmere. Sit 2004 besait säll Gsetz usserdem, dass s staatlig Közigazgatási Hivatal (Verwaltigsbüro) in Gmeinde, wo kei sonigi Gsellschaft zstand cho isch, e sognännte Kistérségi Fejlesztési Tanács (Entwickligsroot vom Chleigebiet) uffstelle müeß, wo sich um di entsprächende Uffgabe kümmert.
Am 30. Abril 2005 hät's in 12 Chleigebiet Entwickligsgsellschaft gee.
D'Bildig vo neue Chleigebiet
Sit's s Chleigebiet-System git, sin mehreri Mol neui Chleigebiet durch d'Uffdeilig vo alte entstande. Zletscht sin am 26. Septämber 2007 neui Chleigebiet entstande, wo d'Zahl vo 168 uff 174 gstyge isch.
Zagreb
Zagreb (dütsch hauptsächli früener Agram; ) isch d Houptschtadt und zugliich greeschte Schtadt vo Kroazie. D Schtadt Zagreb sälbst het au d Funktione von ere Gspanschaft (eme Bezirk). D näheri Umgäbig vo dr Schtadt biudet d Gspanschaft Zagreb, wo de Verwautigssitz devo au d Schtadt Zagreb isch. Z Zagreb gits en Universität, di Kroatisch Akademii vo dr Wüsseschafte und Chünscht wie au wichtegi Verwautigs- und Milidärbehörde. As Handels- und Finanzzäntrum het d Schtadt nazionali und regionali Bedütig. Zagreb hät 2012 nach enere GaWC-Schtudie dä Schtatus von ere Wältschtadt vo dr Kategorii «Gamma+»
D Zagreber Kathedrale isch Sitz vom Erzbischof vo dr katholische Erzdiözäse Zagreb.
Benzenschwil
Bänzischwil (usgschproche: ; offiziell: Benzenschwil) isch vo 1813 bis ins 2011 e eigeständigi Iiwohnergmeind im Schwiizer Kanton Aargau gsi. Vor em 1813 und sit em 1. Jänner 2012 ghört Bänzischwil zu de Gmeind Merischwand.
Geografii
Bänzischwil ligt im Tal von Wissebach, wo en Zuefluss vo de Rüüs isch. S Unterdorf vo Bänzischwil isch mit de Nochbergmeind Merischwand zämme gwachse. De ehemolig Gmeindsbann het e Flächi vo 246 Hektare gha, dodervo sind 68 Hektare Wald und 27 Hektare sind überbaut gsi. De höchschti Punkt vo Bänzischwil isch uf 550 Meter ü. M., de tüüfschti uf 407 Meter gsi.
Gschicht
Bänzischwil isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1189 erwähnt worde. De Ort heisst derte Penziswile. Im Mittelalter sind d Herre vo Hünebärg Landesherre gsi. D Bewohner vom Dorf, wi au d Nachbare vo Mülau und Merischwand, hei sich 1394 vo de Hünebärger loskauft und hei sich friiwillig de Schtadt Lozärn unterschtellt, wo si zwar nöd di gliiche Rächt hei gha, wi d Schtadtbürger, aber gliichwohl me wi d Untertane vo Lozärn. Ihri Untervögt und Richter hei si sälber dürfe wääle. Au nach de Eroberig vo de Freie Ämter durch d Eidgenosse reschpektiv vom Amt Meiebärg durch d Lozärner im 1415, het an de Situation nüd gändret. Schpöteschtens ab em 1426 isch s Gebiet vo Bänzischwil, Mülau und Merischwand zum Amt Merischwand zämegfasst gsi. Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiert und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Dischtrikt Hochdorf ghört. Im Oktober 1802 het sich s Amt Merischwand eigemächtig em Kanton Zug aagschlosse und im Februar 1803 het de Napoleon beschtimmt, dass s Amt em Kanton Aargau aagschlosse wird. Bänzischwil isch am Aafang en Teil vo de Gmeind Merischwand gsi. Im 1810i het sich Mülau vo de Gmeind trännt und im 1813i isch au Bänzischwil unabhängig worde. Sit em 1. Jänner 2012 ghört Bänzischwil wider zu Merischwand.
Bezirk Baden (Aargau)
Bade isch än Bezirk im Oschte vom Kanton Aargau. Hauptort isch Bade, de grösst Ort isch Wettige. De Bezirk het 26 Ywohnergmeinde, er isch 153,07 Kwadratkilometer gross und er het meh weder 140'000 Ywohner (Stand 2019).
Ithome (Thessalien)
Ithome, uf thessalisch au Thome (Θώμη) und Thoumaion (Θούμαιον), isch en antiki Stadt i de thessalische Landschaft Hestiaiotis gsii. Si werd bim hüttige Phanari lokalisiert, wo antiki Reste gfunde wore sind. D Stadt isch im 5. Joorhundert v. Chr. zäme mit anderne Ortschafte zomene Tail vo Megalopolis wore.
Di "felsigi Ithome" werd im Schiffkatalog vom Homer uufglistet, zäme mit Trikke und Oichalia. Öber di drai Ort hend de Machaon und sii Brüeder Podaleirios gherrscht.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021
Ergebnis
Noch em vorlaifige Ergebnis verdaile sich d Stimme eso uf d Barteie:
Kochern
Kochere (lothrìngisch; frànzeesch Cocheren oder Kuchern, ditsch Kochern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Kochere lijt an dr Rossel, eme lìnkssittige Züefluss vun dr Saar, zwèsche Forbach und Saint-Avold. S Derfel lijt an dr Granz zum Saarland ìn dr Làndschàft vum Warndt.
Gschìcht
Uf em Hérapel ìsch e Sìdlung üs dr gallo-remische Zitt üsgràwe worre. Kochere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1322 àls Cocheres (1365: Cochern, 1594: Rochern, 1595: Kocher, 1688: Kochern, 1751: Cochren).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kochere ìsch. Kochere ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kochere ghert zem Rhinfrankisch.
Christophe Naegelen
Dr Christophe Naegelen (* 30. Dezamber 1983 z’ Remiremont ìm Département Vogesa) ìsch a frànzeescher Politiker. Zìtter 2017 ìsch’r Àbgordneter ìn dr Nàzionàlversàmmlung fìr dr 3. Wàhlkreis vu da Vogesa.
Kàrriar
Dr Christophe Naegelen hàt z’ Nancy gstudiart un hàt ànna 2007 a Schtudia-n-Àbschluss vu dr Hàndelshochschüal vu Rouen ghàà. Noh mehrera Johra ìm Üsslànd hàt’r ìn’ma tiarmedizinischa Laboràtorium gschàfft. Ànna 2010 ìsch’r dr Laiter vun’ra Mewel- un Dekoràtiongsällschàft worra.
Dr Naegelen hàt sina politischa Kàrriar ààgfànga àls Kàndidat fìr d' „Divers droite“ ìm 3. Wàhlkreis vu da Vogesa àn dr Parlamentswàhl 2017. Ar hàt àn dr ärschta Wàhlrunda 29,05% vu da Stìmma bikumma un ìsch àm 18. Juni 2017 mìt 60,71% vu da Stìmma àls Àbgeordneter gwählt worra.
Ìn dr Nàzionàlversàmmlung ìsch dr Naegelen Mìtglìed vu dr Fràkzion „UDI un Unàbhangiga“. Àls Mìtglìed vum Üsschuss fìr d' Üsswartiga Àglagahaita un vum Üsschuss fìr d' Europäischa Àglagahaita hàt’r Vorbehàlta gega d’ Friihàndelsàbkumma wia 's EU-MERCOSUR üsgrädd. Wahrend dr Verhàndlung um s’ CETA-Àbkumma hàt’r gsajt, àss s’ CETA positiva Àschpakta hàt, àwer àss’r kààt nìt dafìr stìmma, wänn s’ Tail um dr Sektor vum Rìndflaisch b’hàlta wìrd.
Ìn sim Wàhlkreis ìsch’r gega dr Verschluss vum Äntbendungsschpitàhl vu Remiremont gsìì.
Ìm Harbscht 2018 hàt’r a Gsätzäntwurf gschrìewa „fìr d' Telefonwarbung izràmma un betrugerischa Àriaf z’ bekampfa“, wo àm 25. Juli 2020 vu dr Nàzionàlversàmmlung bigstìmmt worra ìsch. Zum ärschta Mol zitter 30 Johra ìsch a Gsätz noh-n-em Àbgordneter vu da Vogesa bnännt worra.
Ìm Janner 2019 hàt ma dr Christophe Naegelen ernannt àls Berìchtärstàtter vum Untersüachungsüssschuss um d' Mìttel vu da Sìcherhaitskräfta. Ìn sim Berìcht hàt ar 27 Vorschleeg ämpfohla, fìr d' Àrwetsbedìngunga vu da Sìcherhaitskräfta z’ verbässra, drunter a Plànungsgsätz um d' ìnnera Sìcherhait.
Ìm Oktober 2020 ìsch’r Berìchterstàtter gsìì vum Finànzüsschuss.
Nawa dr Politik ìsch dr Christoph Naegelen Boxalehrer un regionàler Maischter vu frànzeescha Boxa.
Offenburger Versammlung 1847
Offeburger Versammlig wird d Volksversammlig vu 800 bis 900 Lyt im un vor em Gaschthuus „Salme“ am 12. Septämber 1847 im badische Offeburg gnännt. Si isch Dail vum Vormerz vor dr Dytsche Rewoluzion 1848/1849 gsii. Ergebnis vu dr Veraastaltig sin d Proklamazion vu 13 „Forderungen des Volkes in Baden“ gsii, wu in dr Hauptsach Grundrächt verlangt hän, wu scho lange gforderet wore sin. Des Offeburger Brogramm isch di di brogrammatisch Basis vu dr demokratische Bewegig. Wäg dr Not in dr untere Bevelkerigsschichte, wu um 1847 gherrscht het, het s au friesozialistischi Gedanke sin. Rund ain Monet speter hän si di Liberale z Heppenheim versammlet.
D Versammlig
D Veraastaltig isch vu Mannemer Radikale um dr Gustav Struve, dr Valentin Streuber un dr Friedrich Hecker im Rame vum Wahlkampf fir d Noowahle zur Zwoote Chammere vu dr Badische Ständeversammlig organisiert wore. Dr Hischtoriker Paul Nolte het Wärt druf glait, ass d Versammlig ebe kai Republik gforderet het, "die Teilnehmer der Offenburger Versammlung waren Radikale, aber eben - noch - keine Republikaner (jedenfalls nicht im modernen Sinne) und keine Demokraten."
Mer het Offeburg as Dagigsort gwehlt, wel mer dert as Bahnmittelpunkt z Bade guet aanechuu isch un wel Offeburg e wichtige Wahlkrais gsii isch un di Radikale dr Kandidat Christian Kapp, ain vu dr Hauptredner vu dr Veraastaltig, hän welle unterstitze. D Versammlig isch vum Offeburger Burgermaischter Gustav Rée glaitet wore.
D Forderige vum Volke
D Induschtrialisierig, wu dur „Fabrikanten das kleine Gewerbe ruiniert“ wäre deete, isch in dr Versammlig glych kritisiert wore wie d Macht vum Kapital, wu „den Arbeiter zum Sklaven herabsinken“ liesst. Däne Zueständ het mer d Forderig noch eme gnosseschaftlig organisierte Wirtschafte gegeniber gstellt. Kapital- un Vermegeskunzäntrazion hän gsetzli solle yygränzt wäre.
In däne „Forderige vum Volk“ mit em Datum 12. Septämber 1847, wu no dr Versammlig as Flugbletter verdailt un in Zytige druckt wore sin, het derzue au ne Grundrächtkatelog din ghaa.
Dur di nei Druckertächnik vu dr Schnällprässe hän d Flugbletter zue Döuserte chenne druckt un verdailt wäre.
Mahnig
As Mahnig an des historische Eraignis wird z Offeburg all zwai Johr im Septämber dr „Freihaitsdag“ gfyyrt. Anne 2000 het d Aenne Burda di zwanzg Meter hoch Stahlskulptur Freiheit – männlich/weiblich vum Jonathan Borofski gstiftet, wu im Kulturforum ufgstellt woren isch.
Kreis Sonvico
Dr Chrais Sonvico (ital. Circolo di Sonvico) isch bis Mitte April 2013 e politischi Ainhait im Kanton Tessin in dr Schwyz gsi. Er hät zämme mit de Chrais Agno, Breno, Capriasca, Carona (ab 2013 Paradiso), Ceresio, Lugano Oscht, Lugano Wescht, Magliasina, Sessa, Taverne un Vezia dr Bezirk Lugano bildet. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Sonvico gsi. Dr Chrais isch ufglest worde, wil all sini Gmaine mit de Stadt Lugano fusioniert hän.
Gmaine
Zum Chrais hän die Gmaine ghert:
Spalenberg
Dr Spaalebärg isch e Hüügel in dr Schwizer Stadt Basel und au dr Naame von ere Strooss uf däm Hüügel. Er lit linggs vom Birsig wisawii vom Münsterhüügel und isch Däil vo dr Groossbaasler Altstadt. Es het dört ängi middelalterligi Gässli, aber au Hüüser vo dr früenere Basler Ootwolee, de Ridder, wo sich im Spootmiddelalter uf em Bärg niidergloo häi. Dä Lüt wo dört woone, säit mä Spaalebärglemer.
Kirche
Kirche stòt für:
Zitschriftè:
Spalenberg
Gschicht
[[Datei:Ausschnitt Merian Ansicht Basel-Nadelberg.jpg|thumb|left|Uschnitt us dr Stadtaasicht vom Merian us em 17. Joorhundert
1: S Innere Spaaledoor
2: dr Spaalebärg
4: d Petersgass
5: d Schniidergass
8: d Huetgass zum Määrtblatz.]] Dr Spaalebärg isch innerhalb vo dr Innere Stadtmuure glääge, wo im elfte Joorhundert vom Basler Bischof Burkhard vo Fenis baut worden isch. S Stadtdoor dörte isch dr Hauptiigang zur Stadt gsi, bis im 14. Joorhundert die Üsseri Stadtmuure baut worden isch. In dr Vorstadt dusse vor dr Muure häi sich allerhand äifachi Lüt und au Gsindel niiderglo, und d Vorstadt het nid grad dr best Ruef ghaa. Si isch denn im 14. Joorhundert ummuurt worde und s nöije Spaaledoor bestoot au hüte no und isch äins vo de schönste middelalterlige Stadtdoor überhaupt. D Lüt in dr Spaale häi sich öbbe zu dere Zit in dr Vorstadtgsellschaft zer Kräije zämmegschlosse, wo d Wach uf iirem Abschnitt vo dr Stadtmuure organisiert und anderi öffentligi Ufgoobe erfüllt het.
D Strooss
Dr Spaalebärg isch e Verlengerig vo dr Schniidergass, foot öbbe achzig Meter über d Huetgass vom Määrtblatz ewägg aa und goot bis zum Petersgraabe, wo bis ins 19. Joorhundert s Innere Spaalestadtdoor gstande isch. S Theater Fauteuil isch am Spaalebärg 12 im Chäller vom Spaalehoof, wo uf dr Liste isch vo de Kulturgüeter im Kantoon Basel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi. Vom Spaalebärg us chunnt mä dur d Spaalevorstadt zum bekannte Spaaledoor.
Dr Naame
Mä wäiss nid genau, vo wo dr Naame Spaale chunnt. Die best Hüpothese isch, ass es vom Wort spalon vom latiinische spalus chunnt, wo vo 1231 im Gebiet vo Basel für Palisaade brucht worden isch. Noch däm weer d Spaale scho denn mit ere Palisaade gschützt gsi.
Team Gerolsteiner
S Team Gerolsteiner isch e Radsportteam gsi, wu s vu 1998 bis 2008 gee het un wu vum Getränkehärsteller Gerolsteiner Brunnen finanziert woren isch.
D Mannschaft isch anne 1998 grindet wore un zerscht vum Dieter Koslar gleitet wore. Speter isch dr Hans-Michael Holczer Teamchef wore, dr erscht un zweet Sportli Leiter sin di ehmolige Radsportler Rolf Gölz un Christian Henn gsi. Mit dr Verpflichtig vum Georg Totschnig anne 2001 isch em Team dr Gump in d GS-I-Kategori glunge. Fir s Jahr 2003 het s sich zem erschte Mol fir d Tour de France qualifiziert. In däm Johr het dr Ex-Profi Reimund Dietzen d Ufgab vum Sportlige Leiter vum Rolf Gölz ibernuu. Am 4. Septämber 2007 het Gerolsteiner bekannt gee, ass dr Verdrag, wu no bis Ändi 2008 glofen isch, nit verlengeret wird. E Noofolgersponsor isch nit gfunde wore, wäge däm het dr Teamchef Holczer am 28. Augschte 2008 d Uflesig vum Rännstaal zum Ämndi vu dr Saison 2008 mieße bekannt gee.
Am 14. Oktober 2008 het s Team Gerolsteiner mitdeilt, ass sich dr Sponsor nit erscht zum Saisonändi us em Radsport zruckziet, sunder mit sofortiger Wirkig wäg dr positive Dopingprobe (A-Probe) vum Stefan Schumacher un em Bernhard Kohl bi dr Tour de France.
Platzierige in UCI-Ranglischte
UCI-Weltranglischte
UCI ProTour
Coincy (Moselle)
Coincy (ditsch 1915-18 und 1940-44 Konzich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geografie
Coincy lijt eschtlich vun Metz.
Züe Coincy ghere àui no d Wiiler Colombey (1916–17 Taubenhof) und Aubigny (1916–18 und 1940–44 Albenach).
Gschìcht
Coincy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 10. Jh. àls Consiagus (1262: Coincey, 1269 : Koincey, 1275 : Quincey, 1323–1338 : Coincey, Quencey, 1324 : Coinsey, 1324 : Coinscy, 1345 : Coincey, 1369 : Coincille, 1474 : Coincei, 1617 : Coincy, 17. Jh.: Coyncy, 18. Jh.: Coincy).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Coincy ìsch. Coincy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Coincy ghert zem Lorrain.
Pharai (Messenien)
Pharai (,, ionisch: Φηραί Phērai) isch en antiki Stadt z Messenie gsii, wo am süüdliche Uufer vom Nedon glegen isch, öppe anderthalb Kilometer vo de Chüste vom Messenische Golf ewegg. Hütt litt a dem Ort d Stadt Kalamata.
Stawne
Stawne (ukrainisch Ставне, ungarisch Fenyvesvölgy, slowakisch Stavné, Stavná, russisch Ставное) isch e Dorf in dr Ukraine. D Gmai lyt im Rajon Welykyj Beresnyj (Великоберезнянський район) in dr Oblast Transkarpatie (Закарпатська область).
Geografi
S Dorf lyt in dr ukranische Karpate (Oschtkarpate, Oschtbeskide) zwische Жорнава (Schornawa) un Луг (Luh).
Gschicht
Dr Name Stawne het e slawische Ursprung un chunnt vu ukrainisch Став (stav), was „See, Au“ bedytet.
Pharai (Messenien)
Mythologii
Noch de Saag isch isch Pharai vom Pharis gründet wore, emene Soo vom Hermes und vo de Phylodameia. Dem sini Töchter Telegone het mittem Flussgott Alpheios de Ortilochos zügt und de isch denn de Vatter vom Diokles gsii, wo im Trojanische Chrieg debii gsii isch. Em Diokles sini beede Söö, de Orsilochos und de Krethon sind im trojanische Chrieg umchoo. De Diokles selber hett öberlebt und isch nochene zrugg uf Pharai, wonen de Telemachos uf de Suechi noch simm Vatter Odysseus bsuecht hett. D Antikleia, d Töchter vom Diokles hett de Machaon ghüroote und isch d Muetter vom Gorgasos und em Nikomachos, wo i de Antiki z Pharai as Hailheroe vereert wore sind.
Stawne
Gschicht
Stawne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1551 as Zthawna (1727 Sztavna). Dr ungarisch Name Fenyvesvölgy („Fohrewald“) isch anne 1904 yygfiert wore.
Im Johr 1910 hän vu 1128 Yywohner 894 Ruthenisch (Ukrainisch) gschwätzt, 131 Dytsch un 100 Ungarisch. 870 Yywohner sin griechisch-katholisch gsii, 83 remisch-katholisch un 132 Jude.
Im 9. Johrhundert isch Transkarpatie Dail vu Großmähre gsii, vum 10. Johrhundert bis anne 1920 het s Biet zum Chenigrych Ungarn ghert. Noch em Erschte Wältchrieg isch s dur dr Vertrag vu Trianon zue dr Tschechoslowakei chuu, im Merz 1939 isch vu Ungarn bsetzt wore. Am Änd vum Zweete Wältchrieg isch d Region nomol fir e churzi Zyt tschechoslowakisch wore (1946/1948) un derno ab Juni 1948 Dail vu dr Sowjetunion (ab 1948 Dail vu dr Ukrainische Sowjetrepublik). Syt 1991 isch s Biet Dail vu dr unabhänige Ukraine.
Conradin Kreutzer
Dr Conradin Kreutzer (gebora am 22. Novembr 1780 em fürstebergische Meßkirch em heitiga Landkreis Sigmarenga, gschtorba am 14. Dezembr 1849 en Riga) isch a deitscher Kombonischt ond Kabellmoischtr gwäa.
Aus seim Leaba
Noch seira Geburt hot’r vo seine Eltra da Vornama „Konrad“ griegt, wo-n’r spätr zom „Conradin“ erweitret hot. Uf Wonsch vo seim Vaddr, emma Miller, hätt’r Theologii studiira solla, tatsächlich hot’r abr 1799 an dr Uni Freiburg em Breisgau mit Jura ôgfanga. Er hot abr bald gmerkt, dass dui Jurischderei nix fir en isch, ond scho a Johr spätr hot’r omgsaddlet uf d Musik, seira eigentlicha Begabong. Während seim Studium isch sei erschts kurz Sengspiil entstanda, Die lächerliche Werbung.
Em Altr vo 23 Johr hot’s da Conradin Kreutzer noch Wiin vorschlaga, wo-nem dr berihmde Johann Georg Albrechtsberger kombosidorische Feinheida beibrocht hot, wo-nem spätr vo graußem Nutza gwäa send. Em Johr 1812 hot’r firs Hoftheatr en Stuegert sei erschda graußa Opr gschriiba, Konradin von Schwaben. Dui ischt so guet bei de Leit ôkomma, dass’r glei a feschda Ôstellong als Hofkapellmoischtr griegt hot. En dera Zeit en Stuegert hot dr Kreutzer Bekanntschaft gmacht mit-em schwäbisch-romantischa Dichterkreis, bsonders mit-em Ludwig Uhland, wo-ner mit em freindschaftlich vorbonda gwäa ischt. Etliche vo deam seine Gedicht hot’r vertont, teils fir Solostemma mit Klaviirbegleidong ond teils fir Männercheer. S bekanndeschde vo deane isch Schäfers Sonntagslied, wo ôfangt mit Das ist der Tag des Herrn.
1818 isch dr Kreutzer noch Donaueschenga omzoga, weils dortige Firschdahaus Firschdaberg grad an nuia Kabellmoischtr braucht hot. Lang hot’r s abr au deet et ausghalda, ond viir Johr spätr hot’s en wiidr noch Wiin zoga. Deet hot’r an vrschiidene Theater als Kabellmoischtr ond Hauskombonischt gwirkt, de lengscht Zeit am Kärntnertortheatr ond am Theatr en dr Josefstadt.
Insgesamt hot dr Conradin Kreutzer oogfähr fuffzg Werk firs Theatr komboniirt. En deana herrscht dui tipischa Liederseligkeit vom Biidrmeier vor. De bekanndeschde send Das Nachtlager in Granada (meischdens hoißt’s falsch Das Nachlager von Granada), a zwoiaktiga Opr, ond d Schauspiilmusik zo dr Posse mit Gsang Der Verschwender vom Ferdinand Reimund. S Nachtlager ischt uf deitsche Bihna bis en dia Sechzgerjohr vom voriga Johrhondert emmer mol wiidr irgendwo ufgfiirt worda. Heit kennt ma do draus eigentlich bloß no des Chorlied Schon die Abendglocken klangen, wo noh viil Gsangsvorei ond Kirchacheer en ihrem Repertoaar hend. S bekanntescht Lied aus em Verschwender isch des sognannte Hobellied (Da streiten sich die Leut herum wohl um den Wert des Glücks).
En manche Goddesheisr wird noh hin ond wiidr sei Missa in B-Dur, wo-ner em Kirchachor vo seira Hoimatstadt gwidmet hot, ufgfiirt. Weage deam wird se em Volksmund kurz D Messkircher Mess gnannt.
Burg Limburg (Baden)
D Burg Limburg, au Limpurg oder Alti Limburg gnännt, isch e Burgruine uf eme Uuslaifer vum Kaiserstuel, em Limberg, 40 Meter iber em Ryy uf em Baan vu dr Gmei Saschbe am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.
Gschicht
D Limburg isch e Noofolger vu dr Alte Limburg, wu wyter eschtlig glägen isch. Di Nej Limburg isch wahrschyns im 11. Johrhundert vu dr Zähringer böue wore. Fir s Johr 1078 isch beleit, ass dr Bertold I. von Zähringen uf dr Limburg gwohnt het, s isch aber nit klar, eb des di Alt oder di Nej Limburg gsi isch. Di erscht sicher Nännig vu dr Neje Limburg in ere Urkund stammt vu anne 1215/21. Anne 1239 isch di Nej Limburg gnännt wore as „castrum de Limberch“. Bsitzer sin no dr Zähringer d Grofe von Freiburg gsi, speter d Habsburger un vu 1498 bis 1590 d Grofe von Tübingen, derno isch si wider an d Habsbuger chuu. Eb dr Rudolf I. vo Habsburg wirkli uf dr Limburg uf Wält chuu isch, isch nit ganz sicher. Wänn d Limburg zersterrt woren isch, isch nit bekannt, aber anne 1701 wird si as vollständig gschlisse gschilderet. Im Zweite Wältchrieg isch si 1945 bumbardiert wore.
Aalag
D Burg isch fir Iberwachig vum Ryyibergang do gsi, fir dr var zu Limperg, wu s erscht mol anne 1417 gnännt wird, aber scho friejer wichtig gsi isch. D Burg het e Runddurm gha mit eme Durmässer vu 5 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Fundamänt vum Durm, Muurräscht un Wäll erhalte.
Mellingen
Mellige (amtlich Mellingen) isch e chlyni Stadt im Bezirk Baade im Kanton Aargau.
Geografy
Der alt Stadtchäärn vo Mellige lyt am linggen Ufer vo de Rüüss, wo dur s Gmeindgebiet gäge Nordweschte flüsst. Der Stadtbann isch uf beidne Syte vom Fluss, der Teil linggs isch i der Talebeni und het öppen anderthalb Kwadratkilometer, und d Flechi rächts vom Fluss isch öppe drüehalb Kwadratkilometer gross und goot über d Schotterterrassen und d Ändmoräne vom yschzytliche Rüüssgletscher übere. Dur die geologisch inträssanti Gletscherlandschaft, wo vor öppe zwänzgtuusig Joor entstanden isch, het’s en «Geo-Wanderwääg».
Im Nordweschte vo der Stadt goot d Rüüss inere Schlucht dur d Moräne dure; me gseht döört im Wasser grossi Gletscherfindling.
D Nachbergmeinde vo Mellige sind Birmischtorf, Fislisbach, Niderroordorf/Rodlef, Stette, Tägerig, Woleschwil und Baade.
Gschicht
Em Ortsname mit der Ändig «-ingen» gseet men aa, dass d Ortschaft vom ene früemittelalterliche alemannische Doorff häär chunt.
S erschti Mol chunt Melligen in ere Urkunden us em Joor 1019 vor. Zerscht isch s Stedtli im Bsitz vo de Grafe vo Länzburg gsi. Nach verschidene Erbgäng isch Mellige a d Grafe vo Kyburg cho. Under dene iirere Herrschaft het sich d Sidlig zun ere Stadt entwicklet.
Anne 1273 hei d Habsburger d Stadt kauft. Bi der Eroberig vom Aargau und de Freie Ämter und der Grafschaft Baade durch d Eidgnosse im Johr 1415 isch Mellige nach vo de Zürcher und Luzärner belageret woorde. Es isch denn nach em Chrieg der Landvogtei Baade unterstellt gsi.
Mit der Helvetik isch Mellige im Joor 1798 zum Kanton Baade cho und mit däm zäme isch es 1803 zum neugründete Kanton Aargau choo.
1877 isch d Ysebaanlinie uufggange, wo Mellige draa en Baanhof het. Im Norde vo der Stadt goot d Baan uff ere hööche Brugg über s Rüüsstobel. 1975 het d SBB s Heitersbärgtunäll em Betriib übergää, wo s Weschtportaal im Bachtale grad bim nöie Baanhof Mellige-Häitersbäärg lyt.
Mitra (Göttin)
Öberliferig
De Herodot schribt öber d Religioo vo de alte Perser:
Düütig
Die Passaasch bim Herodot gelt as problematisch. Zwoor hend d Perser di solari Gotthait Mithra (agr. Μίθρας Míthras) vereert, wo aber immer as e männliche Gott bischribe werd, wäred de Herodot vonere Göttin redt. Ourania isch nämli e Name vo de griechische Liebesgöttin Aphrodite und Mylitta/Mylissa e Name vonere assyrische Göttin und d Alilat isch e guet bikannti arabischi Göttin, wo vorem Uufchoo vom Islam vereert woren isch.
Well aber anderi antiki Autore schriibet, as d Perser d Gotthaite nöd gschlechtlich denkt hebid, werd von e paar Forscher agnoo, as de Herodot doch de Mithra (Miθra) gmaint heb, ass aber de Vergliich mit de Liebesgöttin nöd korrekt sai. Anderi Forscher vermuetet hinderem Name e Wort för »Muetter« und bitrachtet d Mitra as e Form vo de Grosse Göttin.
Blutgericht zu Cannstatt
S Bluetgricht z Cannstatt nennt me e Ereignis im Johr 746, wo de fränkisch Huusmeier Karlmann bi nere Heeresversammlung de alemannisch Herzog Theudebald und en Toel vum Adel verhaftet und entmachtet hot. Andere Quelle, z. B. d Annales Petaviani, berichted zum gliiche Johr, dass de Karlmann z Alemannie vil taused Mensche umbrocht ho soll. Ob sich des aber tatsächlich uf die Versammlung beziiht, wi me frieher aagnumme hot, isch heit umstritte.
De Hintergrund isch de Machtverfall vu de fränkische Kenig, de Merowinger gsi. D alemannische Herzeg hond wi de Bayernherzog Odilo johrelang immer wider Ufständ aagfange gege d fränkische Huusmeier, d Karolinger, wo bloß no im Name vu de Merowinger regiert hond. D Herzeg hond die Glegeheit nutze welle zum ire oegene Macht uusboue und hond erreiche welle, dass ire Herzogsamt erblich wird. Ob s "Bluetgricht z Cannstatt" tatsächlich mit de Hinrichtung vu tousende Adlige g'endet hot oder it, jedefaals endet doo demit d Oegeständigkeit vum alemannische Stammesherzogtum. Alemannie wird vu doo ab wider stirker is Frankeriich integriert.
Appenzeller
Appezäller heissed:
Appenzeller isch de Familiename vo folgende Persone:
Pfarrer
Pfarrer isch en Begriff, wo bsunders in chrischtliche Chilene für e Person bruucht wird, wo für d Leitig vo de Gottesdienscht und für d Seelsorg in ere Pfarrei oder Chilegmaind zueschtändig isch.
Etymologii
S Wort Pfarrer (früehmhd. pharrâre, mhd. pharrære, pharrer, pfarrer; es „ph“ spricht mer „pf“ uus) isch abgleitet vo ahd. pharra „Pfarre“. Pharra isch en Entlehnung vo de süddütsche Chilesproch us griechisch παροικία paroikía, wo zsämmegsetzt isch us παρά (in der Nöchi, noch zu) und οίκος (Huus), d. h. wörtlig „Nochberhüüser, Nochberschaftsbezirk“; dodrvo abgleitet isch au der latiinisch Begriff parochus oder parochianus. Im Chilelatiinisch git s für Pfarrer drnäbe au dr Udruck plebanus „Lüütpriester, Landpfarrer, Dorfgeistlige“ (im Gegensatz zum gebildete Kleriker) vo plebs „(eifachs Chile-)Volch“) und/oder vo (ecclesia) plebes „Lüütchile, Pfarrchile“).
Ufgabe
Je nach Organisation vo de jewilige Chile isch de Pfarrer näbe de Gottesdienscht und de Seelsorg au ganz oder teilwiis au für d Leitig vo de Gmeind verantwortlich. Usnahme gits in dere Bezieig bsunders in Landeschilene in de Schwiiz, wo d Pfärrer in bschtimmte Landeschilene kei Schtimmrächt im Chilegmeindrot reschpektiv de Chilepfläg hei.
Au anderi Ufgabe, wi zum Bischspil Religionsunterricht, chöi zum Arbeitsuftrag vo eme Pfarrer ghöre.
In der römisch-katholische und de chrischtkatholische Chile cha numme en Prieschter Pfarrer si.
Fraue im Amt als Pfarrer
Sit öppe de Mitti vom 20. Johrhundert hei in vilne Chilene au Fraue d Möglichkeit übercho, Pfarrerin z werde. Wil i de römisch-katholische Chile s Amt vom Pfarrer a s Prieschtertum bunden isch und nume Manne Prieschter chönd wärde, gits döt kei Pfarrerinne. Im Zytalter vom Prieschtermangel chunnts immer hüfiger vor, as e Pastoralassistänti im e Seelsorgeteam und/oder in ere Pfarrei di administrativi Leitig öberninnt. Gemäss em «Römische Chilerächt» (Codex Iuris Canonici) chan aber nume en Prieschter d Pfarreileitig inne ha, was zu immer grössere Seelsorgeverbänd resp. Seelsorgeeinheite füert.
Silber
Silber isch e chemischs Elimänt mit em Elimäntsümbool Ag (vo latiinisch argentum, Silber) und dr Ordnigszaal 47. Es ghöört zu de Übergangsmetall, im Periodesüsteem stoot s in dr 5. Periode und dr 1. Nääbegrubbe (Grubbe 11) oder Chupfergrubbe. Silber isch en Edelmetall.
Silber isch e wäichs Schwermetall, wo mä guet cha verforme (duktil) und het die höggsti elektrischi Läitfähigkäit vo alle Elimänt und die höggsti thermischi Läitfähigkäit vo alle Metall. Nume Supraflüssigkäite und ungstöörti kristallini Usbräägige vom Choolestoff (Diamant, Grafeen und grafeennooche Grafit, Choolestoffnanorööre) und vom Bornitrid häi e besseri thermischi Läitfähigkäit.
Rüßwihl
Rüeßell (uff Hochdütsch Rüßwihl) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo Gerbel. Es litt zwüsche Gerbel und em Ortsdeil Nyderwihl und isch Bstanddeil vo de Pfarrei Nyderwihl. De Ort bstoht uss de Dörfer Rüeßell (412 Ywohner) und Diefestei (199 Ywohner).
1241 isch Rüeßell zum erschte Mol erwähnt worre, wyl do de Hugo von Tüffenstein e Güet an e Aargauer Chloster verchauft hät. De Ort isch wäge sine fruchtbare Äcker vo Freibure bsydelt gsi, d'Entstehigszit isch aber nit bekannt. Wie z Nyderwihl hät s Chloster vo St. Bläsi d'Grundherrschaft und d'Grichtbarkeit gha. No im 13. Johrhundert hät's de Chönig Konrad IV., wo über de Freibure gstande isch, an de Graf Rudolf vo Habsburg verpfändet.
Im 18. Johrhundert sin vyli Bürger vo Rüeßell an de Salpetererunrujje bedeiligt gsi. Ihr Afiehrer, de Martin Mutter von Rüßwihl, isch uff Ungarn verbannt worre.
S Wappe - wo's sit em 19. Johrhundert git - zeigt e grieni Danne mit me schwarze Stamm uff wißem Grund. Sälli Danne erinnert dra, dass Gerbel friehner e Bstanddeil vo de Grafschaft Hauenstein gsi isch.
Z Rüeßell findet sit 1976 jedes Johr am 2. Juli s Dorffest statt, wo vo mehrere Verein organisiert wird.
Diefestei
Diefestei (uff Hochdütsch Tiefenstein) hät 199 Ywohner und vier Ortsdeil. Bis zu de Ygmeindig uff Gerbel am 1. Januar 1975 hät jede vo sälle Ortsdeil züe-n-re andere Gmarkig ghört; e Gmarkig oder Gmeind Diefestei hät's nie gee.
Noch de Entdeckig vo Yseerzvorcho z Diefestei isch im 17. Johrhundert e Yseschmälzi mit Hammerwerk baut worre, wo mithilf vom Schildbach bedrybe worre isch. D'Yseschmälzi isch bis in s 19. Johrhundert bedrybe worre. Spöter sin Spinnerei und Zwirnerei wichtigi Arbetgäber gsi. Au Granit isch abbaut worre.
Wyl's nie e Gmeind Diefestei gee hät, isch s Wappe erscht 1982 festglegt worre, es zeigt in de linke Hälfti uff rotem Grund e Hälm mit me Schwan obe druff, wo an d'Herre vo Diefestei erinnert und in de rächte Hälfti uff gählem Grund e dreizinnige rote Durm uff me griene Hügel, wo d'Burg Diefestei symbolisiert.
Burg Berghaupten
D Burg Bärghaupte isch e abgangeni Burg bi Bärghaupte im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch im Gwan „Am Burgstall“ uf eme bucke sidlig vu dr Gmei gläge.
Vu dr ehmolige Burgaalag vu däre Hecheburg isch hite nyt me erhalte.
Exarchat (Byzantinisches Reich)
S Exarchat isch e byzantinische Verwaltigsdistrikt gsi, wo vom ene Exarch gläitet worde isch. In vile Hiissichte isch es e Vorstuefe vo de spöötere Theme gsi.
Exarch (griech. äigentl. „Vorgsetzte“) isch in dr früebyzantinische Zit dr Ditel vo de Statthalter vo de afrikanische (Exarchat vo Karthago) und italische (Exarchat vo Ravenna) Bsitz vom Oströmische bzw. Byzantinische Riich gsi. In sim Verwaltigsberiich het dr Exarch die obersti milidäärischi und zivili Gwalt usgüebt. Wo mä die bäide Kompetänze in äi Hand gee het, het mä mit dr spootrömische Braxis vo dr klare Drennig vo de bäide Beriich broche, wo sit öbbe 300 Joor üüblig gsi isch. Dr Kaiser Maurikios (582–602) het d Exarchat iigfüert, zum s de Regänte vo de Ussegebiet liichter z mache, die gege Aagriff vo Usse z verdäidige.
Alamannen-Museum Vörstetten
S Alamanne-Museum Verstette (dt. Alamannen-Museum Vörstetten) isch e archäologisch Museum in dr bade-wirttebärgische Gmai Verstette im Landchrais Ämmedinge. S Museum wird dur Museums- und Geschichtsverein Vörstetten drait, wu anne 2005 grindet woren isch un rund 50 Mitglider zellt. S Museum isch im Juli 2009 ufgmacht wore.
Duuruusstellig
D Duuruusstellig vum Museum zaigt d Ergebnis vu dr archäologische Uusgrabige uf em Bann vu dr Gmai, wu in dr 1991, 1998–2000 un 2007 durgfiert wore sin. S Thema isch d Gschicht vum Ort im Zämehang mit dr domolige Situation im gsamte Brysgau. Di maischte Fund stammen us dr Ibergangszyt vu dr Spotantike im 4. Johrhundert un em Friemittelalter im 5. Johrhundert. Uf eme Freigländ isch e alamannisch Gheft rekonschtruiert, wu dr Bsuecher*ne dr Alldag vu dr Alamanne vermittlet. Uf em Freigländ het s e Wohnstaalhuus, e Gruebehuus, e Schmitti, e Schopf, e Hafnerei, e Bachofe un e Husgarte, wu alti Nutzpflanze, Färbpflanze un Fruchtsorte kultiviert wäre.
Burg Alt-Neuenstein
Die Hecheburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Neuenstein böue wore. Anne 1123 wird si s erscht Mol gnännt, im 14. Johrhundert isch si derno ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Nafplio
Gschicht
Noch de Saag isch di antiki Stadt Nauplia vom Nauplios gründet wore. De Name vo demm sii Soo Palamedes lebt hütt im Name vom Hügel Palamidhi (215 m.ü.m.) witter, wö im Ooste vo de Stadt litt.
De Ort isch scho i de Staizitt biwonnt gsii. Us de mykenische Zitt stamed Chammeregräber am Hang vom Palamidhi und velicht werd die Hafestadt scho i de ägäische Ortsnameliste vom ägyptische Pharao Amenophis III. (1390-1352 v. Chr.) as "Fremdland" nw-pi-r3-i-jj (nu-pi-ra-ja) gnennt.
I de archaische Zitt isch Nauplia Mitglid vom Bund vo Kalaureia gsii Um 600 v. Chr. isch es vo de Stadt Argos eroberet wore, well sich Nauplier mit Sparta verbündet ghaa hend. D Nauplier sind uf Messenie gfloche und hend sich dai z Methone niderloo. Nauplia isch vo e Argiver as Hafestadt uusbaut woore und im 3. Joorhundert v. Chr. isch de Berg Akronafplia bifestigt wore, wo im Süüde vo de Stadt litt und as e Landzunge is Meer useraagt. Wo de griechische Schriftsteller Pausanias im 2. Joorhundert n. Chr. an Ort choo isch, hett er numeno Ruine gfunde und e Tempel vom Poseidon.
I de byzantinische Zitt isch Nauplion, oder wies spööter gnennt woren isch Anapli (Ναύπλιον; Ἀνάπλι) e nöd bsunders wichtige Hafenort gsii. Bikannt isch de Strateeg Nikephoros vo Nauplion, wo ane 1033 a de dalmatische Chüste arabischi Piraate bisigt hett. Im 12. Joorhundert isch öber de antike Ruine ufem Akronafplio e Festig baut wore.
Im Joor 1211 isch Anapli, wo vom Leon Sgourus vertaidigt woren isch, vo de Franke iignoo wore. D Venezianer wo ane 1389 d Stadt öbernoo hend, hend d Festig ufem Akronavplio verstärcht. Ane 1540 hend Törgge d Stadtt eroberet, 1685 isches vom Francesco Morosini för Venedig zruggeroberet wore. Napoli di Romania, wies dozmool gaisse hett, isch starch bifestigt wore und isch denn d Hoptstadt vo Morea gsii. Wegem Chrieg mit de Törgge hend d Venezianer vo 1711 bis 1714 ufem Palamidhi e noiji Festig baut, doch ane 1715 isch Napoli di Romania vo de Törgge ignoo wore und d Bivölkerig ermordet wore.
Di griechische Fraihaitschämpfer hend 1822 d Nafplio eroberet und 1825 hett do i de Vouleftiko-Moschee s ersti griechische Parlament taget. Nafplio isch ane 1829 d Hoptstadt vo Griecheland wore. Im 9. Oktober 1831 isch i de Cherche vom Hailige Spyridon de erst griechischi Ministerpräsident Ioannis Kapodistrias vom Soo vom eemolige Bey vo de Mani ermordet wore.
Nochdem de Otto I. vo Bayere ane 1832 zom griechische König gwäält woren isch, hett de sini Residenz z Nafplio uufgschlage, isch aber ane 1834 uuf Athen zoge, wo sitt denn di griechisch Hoptstadt isch.
Turistischi Plätz
I de Altstadt litt s Archäologische Museum, wo früener e venezianischi Kaserne gsii isch. Do stoot au s Huus vom Groof Armansberg, wo de griechisch Vizekönig gsii isch und s ersti griechische Gymnasium. Au d Vouletiko-Moschee usem 16. Joorhundert und d Chile Agios Georgios, wo vo de Venezianer im 14. Joorhundert baut woren isch und vo de Törgge zonere Moschee gmacht woren isch, denoo isches wider as e katholischi Cherche bruucht wore mit Gmööld, drunder e Kopii vom Oobedmool vom Leonardo da Vinci. D Chile Agios Spyridon stammt usem Joor 1702, a de Ussemuur chamer no d Gweerchugle aaluege, wo s Schicksall vom Kapodistrias bisiglet hett.
Coin-lès-Cuvry
Coin-lès-Cuvry (ditsch 1915–18 und 1940–44 Kuberneck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Coin-lès-Cuvry lijt ìm Dàl vun dr Seille, rund zehn Kilometer sìdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 171 und 235 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
S Dorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1367 àls Coing.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Coin-lès-Cuvry ìsch. Coin-lès-Cuvry ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Coin-lès-Cuvry ghert zem Lorrain.
Leuenberger
Leuenberger isch dr Name vu däne Persone:
Kreis Taverne
Dr Chrais Taverne (ital. Circolo di Taverne) bildet zämme mit dr Chrais Agno, Breno, Capriasca, Carona, Ceresio, Lugano Nord, Lugano Oscht, Lugano Wescht, Magliasina, Sessa, Sonvico un Vezia dr Bezirk Lugano im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Torricella-Taverne.
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Badesee
E Badesee isch e Bezeichnung fir e natyrlige oder kinschtlig oglegte See, wu vun vil Mensche zum effentlige Bade un Schwimme gnutzt wird. Nebe de eigetlige Wasserflächi halte sich d Lit, wu bade, meischt in de Ufernächi uf un nutze der Beriich zur Freyzitgschtaltung wie biispilswiis zum Schport, Schpil un zum Sunne. In Europa werdr Badeseeä klimatisch bedingt, heuptsächlig im Summer gnutzt.
Im Interessi vun de Badende un Schwimmer git s on vile Badeseeä Verbot fir Schiff un Boot, Ongle, Hind usw. Us Naturschutzgrind isch au meischt s Aazinde vun Fyr un d Benutzung vun Seife un Shampoo verbotte. Im Gegesatz zue ussereuropäische Länder (z. B. Indie) dient s Bade in Seeä in Europa hit nimmi dr Kerperreinigung, sundern nur no dr Erholung. Donebe hen Badeseeä e gsellschaftligi Funktion, hie konn mer zum Biischpil in ere unzwungene Atmosphär sini Freyzit verbringe un neyi Bekonntschafte schliesse.
D Benutzung vun de meischte Badeseeä isch koschtelos. Bi gresseri Badeseeä gits Inschtitutione, zum d Sicherheit vun de Badende z erheche, zum Biispil Schtatione vun de Wasserwacht. Im Gegesatz zue koschtepflichtige Freybäder git s bi de meischte Badeseeä kei Umkleidekabine un au kei Klo. On besser usbaute Badeseeä git s aber Gaschtronomiebtriib mit Toilette, dur des wird de hygienische Mongel gegeiber Freybäder abgfonge. Intressont sin si au fir viil Jugedligi un au fir Verliebti als e Megligkeit znacht un au nackig z bade.
Beditung
E Badesee bietet de Lit d Megligkeit, noh om Wuhnort e paar Schtunde wie in eme Kurzurlaub z verbringe. Bsunders Mensche, wu in Wuhnunge ohni Garte lebe, verbringe im Summer bi guetem Wetter e grosse Teil vun de Freyzit on eme Badesee in de Nächi. Wege dem grossi Erholungswert isch fir mänki Mensche sogar bi de Wahl vum Wuhnort d Frog wichtig, wie wit d Entfernung zum nägschtglegene Badesee isch. E Badesee konn eso d Attraktivität vun eme Schtadtteil oder ere gonze Schtadt ditli erheche.
Monchmol werre d Ufergrundschtuck vun Badeseä au in einzelni Parzelle ufteilt un on Privatpersone verkauft. Es entstihn dobii au Kleigartesidlunge, sognannti Schrebergärte.
Bsunderi Arte vun Badeseeä
Badeseeä sin vilmol e Folg vum Kies- oder Lehmabbau noch em Iifliesse vum Grundwasser bzw. eme Wasseriitritt vun freiglegte Quelle. Diä werre allgmein als Baggerseeä bezeichnet un fiere monchmol au Nome, wu vum urspringlige Zweck herriere, wie z. B. "Ziegelteich" (vum Abbau fir Lehmziegel).
Au Stauseeä kinne zuesätzli als Badeseeä gnutzt werre un hen dodedurich e zuesätzlige Mehrwert fir d Lit.
On vil Badeseeä, vor allem z Europa, isch FKK, des heisst velligs Blutsii, erlaubt. Monchmol sin au nur schpeziell usgwiiseni Uferberiich defir vorgsehne. Onsunschte konn au in Badekleidung (Männa Badehose, Fraue Eiteiler oder Bikini) badet werre, on viil Badeseeä wird au gmischt, jeda wie ner will badet un gsunnt. S entblesse vun de wiiblige Bruscht bim effentlige Bade und Sunne wird „oben ohne“-Bade gnennt un isch in Europa on fascht alle Badeseeä toleriert.
Untersiggenthal
Undersiggetal (amtlich Untersiggenthal) isch e Gmeind im Bezirk Bade vom Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf Undersiggetal ligt z’underscht im Limmettaal uf ere Schotterebeni zwüschem Siggebärg un de Limmet. Im Weschte chunt dr Gmeindbann a d Aare. Dere Gägend seit men au «Wasserschloss vo de Schwiiz», wil döört d Rüüss und ebe d Limmet i d Aare münde. D Aare flüsst zwüschem Bruggerbäärg und dr Iflue dur en Kluus vom Jura gäge Norden, em Rhy zue.
D Nachbergmeinde sind Obersiggetal im Oschte, Turgi un Gäbischtorf ännet dr Limmet im Süde, Brugg un Villigen ännet dr Aare im Weschte un Würelinge im Norden.
Zu Undersiggetal ghöre näber em Dorf un de Überbauige direkt a de Limmet au en Deil vo Siggetal-Station, wo de Bahnhof isch, un de Wiler Steinebühl uf em Siggebärg.
Gschicht
Uf em Gebiet vo Untersiggetal gits Sidligsfund us de Jungsteizyt un de Bronzezyt. Uf em Hoger Bürgle bi der Heidechuchi grad oben am Doorff het men vo anne 1933 bis 1937 en Usgrabig gmacht; der A. Matter het drüber i de Badener Nöijoorsbletter brichtet. Me het i de Kulturschichte Sachen us Cheramik, Schtei und Bronze und au es Schtück vom ene mönschliche Schädel gfunde. Es isch es sältens Bischpiil für en Sidlig uf em Land us säbere Zyt.
Zäme mit em hütige Gebiet vo Obersiggetal hets im 15. Johrhundert insgsamt 42 Höf gäh, wo me 1415 im Amt Siggetal zämegfasst het.
Im Joor 1252 wird zum erschte Mol e Brugg über d Aare in ere Urkund gnennt un de Turm, wo zum Schutz ve dere Brugg bauet worden isch, isch in de Bsitz vo de Grafe vo Habsburg cho. D Habsburger hei im Siggetal Land gha, un hei en Teil dervo 1337 em Chloschter Sanggallen übertreit un d Feschtig Freudenau im Johr 1361 verchauft. D Freudenau het vo 1466 bis zum Aafang vom 20. Johrhundert de Fährlüüt vo Stilli ghört, wo an dere Stell e Fähri über d Aare gha hei.
Am Aafang vo de Helvetik isch s Amt Siggetal anne 1798 zum Kanton Baade cho un im 1803 zum neu gründete Kanton Aargau. Ab 1803 het me au d Höf uf di beide Gmeinde Ober- un Undersiggetal verteilt.
1869 isch d Fabrigg Stroppel und 1965 d Eletronikfabrigg vo de BBC entstande. A de Limmet isch d Fabrigg bi der Schiffmüli.
Politik
Im Gmeindroot vo Undersiggetal git’s füf Lüüt. Es sind das für d Periode vo 2017–2021:
Z Untersiggethal het’s au en Bürgergmeind.
Verchehr
Dür Undersiggetal goot di vill befahreni Houptstraass K 114, wo vo Baade dürs oberi Aaretal uf Choblänz goot. Vo Stilli uus goot e Brugg über d Aare uf Siggethal.
Im Weschte vom Doorff isch d Bahnlinie vo Turgi uf Choblänz und Waldshuet, wo dr Bahnhof Siggethal Stazioon aber zwöi Kilometer vopm Doorff wääg lyt.
Undersiggetal isch mit dä Linie 2 u 6 ou a z Verchehrsnetz vo dä RVBW bunde. Es gyt all zää Minute e Verbindig uf Baade zue. Ou nach Turgi fahrt drü mal stündlich es Postauto, nämlich d Linie 357.
Bildig
Z Undersiggetal gits vier Chindergärte. Dr näbet hets aber no vier Schuelhüser, wo öppe sächshundert Schüeler z Schuel gönd. Es werdet alli Stufe, das heisst Primar-, Sekundar- und Realschuel, unterrichtet, osser d Bezirksschuel, die wär den z Turgi und z Obersiggetal.
Aesch ZH
Ääsch (amtlich Aesch, bis 2001 Aesch bei Birmensdorf) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Ääsch isch es Huuffedorf südlich vo Biirmischtoorf.
S Piet vo de Gmäind umfasst 57,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 33,1 % Wald, 6,3 % Sidligsflechi und 2,9 % Vercheersflechi.
Bournens
Bournens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Aesch ZH
Gschicht
Ääsch isch zum eschte Mal gnennt worde im Jaar 1184 als Asche, ab em 15. Jh. vilmal Esch ennend Albis..
Bournens
Geografi
Bournens isch e Dorf am Hang im Gros de Vaud. D Gmaiflechi umfasst 75,8 % landwirtschaftligi Flechi, 16,5 % Wald, 6,4 % Sidligsflechi un 1,3 % sunschtigi Flechi.
Aesch ZH
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 11,3 % (Stand 2011).
Bournens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,6 % gläge.
Religion
57,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 29,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Aesch ZH
Religion
47,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Bournens
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,5 %, CVP 3,6 %, FDP 14,2 %, GLP 3,3 %, GP 11,0 %, SP 13,7 %, SVP 36,2 %, Sunschtigi 3,3 %.
D Burgermaischteri vu Bournens isch d Christine Piot (Stand Merz 2014).
Aesch ZH
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,4 %, CVP 7,6 %, EDU 2,7 %, EVP 1,5 %, FDP 19,4 %. GLP 3,9 %, GP 6,9 %, SP 11,9 %, SVP 41,9 %, Suschtigi 0,7 %.
Bournens
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,9 % gläge.
Aesch ZH
Politik
Gmäindspresidänt isch de Johann Jahn (Stand 2012).
Bournens
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 251 Yywohner 91,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,6 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 4 % anderi Sproche.
Matzendorf SO
Matzedorf (amtlich Matzendorf) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Thal im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Bournens
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Aesch ZH
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,5 % gläge.
Matzendorf SO
Geografi
Matzedorf isch es Dorf im Dünneretau. Zue dr Gmein ghöört au no dr Wiiler Müli (Mühli). D Gmeindsflächi umfasst 41,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 51,9 % Waud, 6,5 % Sidligsflächi u 0,2 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Äädmischdorf, Mümliswiu u Lauperschtorf im Kanton Soledurn u Niderbipp u Rumisberg im Kanton Bärn.
Gschicht
Matzedorf isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 968 aus Mazendorf (1227 apud Macindorf).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 6 % gläge.
Aesch ZH
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Ääsch ghört zue de Ämtler Mundarte.
Matzendorf SO
Religion
18,2 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 73,2 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,3 %, CVP 31,9 %, EDU 1,5 %, EVP 1,1 %, FDP 18,1 %, GLP 2,0 %, GP 3,9 %, SP 11,3 %, SVP 26,1 %, Suschtigi 1,7 %.
Gmeindspresidänt isch dr Marcel Allemann (Stand 2020).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1305 Iiwohner 96,2 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,2 % Französisch, 0,2 % Italienisch u 3,4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Matzedorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Burg Bielenstein
D Burg Bielestei, au Bilestei, Bärgschloss gnännt, isch e abgangeni Burg bi Zell-Weierbach, eme Ortsdeil vu dr Stadt Offeburg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.