cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Essay
Dr Essei isch e gäistriichi Abhandlig, wo din wüsseschaftligi, kulturelli oder gsellschaftligi Fenomeen belüüchdet wärde. Im Middelpunggt stoot die persönligi Usenandersetzig vom Autor mit em Thema. D Kriterie vo dr wüsseschaftlige Methodik cha mä drbii vernoochlässige; dr Autor het also relativ groossi Freihäite.
Verzeichnis und Rote Liste der Totholzkäfer Baden-Württembergs
S Verzaichnis un di Root Lischt vu dr Doodholzchääfer z Baade-Wiirtebäärg zellt 1116 Doodholzchääferaarte uf, wu mit Stand Septämber 2001 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwise woore sin.
Legänd:
Essay
Dr Übergang zwüschen em Essei und em Aforismus isch fliessend: „Der Essay ist der große Bruder des Aphorismus“. Dr Begriff chunnt vom franzöösische Wort essai (vom latiinisch exagium) wo bäidi e „Broob, Versuech“ bedüte. Dr Essei as literarischi Form oder Gattig goot uf e franzöösisch Autor Michel de Montaigne (1533–1592) zrugg, won en us dr Adagia vom Erasmus vo Rotterdam entwigglet het.
Forum Junge Kunst
S Forum Junge Kunst isch e Schwiizer Kunstverein mit Sitz z Zug.
Der Verein isch 1987 gründet worde und widmet sich der «Förderig vo junger unbekannter Kunscht». S Forum zeichnet sech dür inklusivi und solidarischi Konzäpt us. Am Forum näme Künschtler vo verschidene Kunschtrichtige teil. 1989 het dr Christopher T. Hunziker s Grosse Chamer Raumstück in zä Täg as grossformatigi Malerei diräkt am Forum gmolt. 1991 het s Forum en Usstellig zu «räumlicher Schweizerkunst in Innen- und Außenräumen im Zentrum von Cham» organisiert. 1994 het d Pipilotti Rist am Forum teilgno. 1994 und 1995 het s Forum di binationali Usstellig Tu a tam – hier und dort mit slowakische Künschtler organisiert. Während mehrere Johr het s Forum zäme mit Pro Senectute gschaffed. 1997 het s Forum en Usstellig der Kunst vo Patientinne und Patiente vonere psychiatrische Klinik gwidmet.
Stausee Bouzey
Dr Schtàuisee vu Bouzey (frz. réservoir de Bouzey odd’r lac de Bouzey) ìsch a Schtàuisee, wo äbb 10 km nerdlig vun Épinal lìgt, àm Wäschtrànd vu da Vogesa ìm Vogesa-Département. Ar befìndet sìch uff da Gmaindabeeda vu Sanchey, Chaumousey, Girancourt un Renauvoid. Mìt sinera Flächa vun äbb 140 Häktàra ìsch’r dr greeschta See vum Vogesa-Département, noch vor em bekànnta See vu Gérardmer. Ma nutzt ìhn, fìr d’ Wàsserversorgung vum Vogesa-Kànàl z’ schtälla.
dr Hìntergrund
Noh-n-em Ààschluss vum Elsàss-Lothrìnga àm Ditscha Raich hàt s’ Frànkriich sina Züafàhrt zum Rhi verlora. S’ Frànkrich hàt àlso a näija Nord-Süd Flussverbìndung müassa fìnda ìm Oschta vum Lànd. Also hàt ma zwìscha 1874 un 1887 dr „Oscht-Kànàl“ (Canal de l’Est) ààglegt. Da Kànàl kwert ìwer d’ Wàsserschaida vu dr Saône un dr Mosel. Ma hàt àlso a Schtàuisee brüücht fìr d’ Wàsserversorgung vum Kànàl z’ schtälla, un fìr d’ Schliasa z’ betriiwa. Ma hàt àlso a Dàmm ìn dr Tal vu dr Avière bàuia, hàuiptsachlig uff d’ Gmaindabeeda vu Sanchey un Chaumousey. Dr nochberliga Dorfnàmensort Bouzey hàt ìm Schtàuisee si Nàmma gaa.
dr Uffbàui
Zwìscha 1882 un 1887 hàt ma d’ Rìnna vu Bouzey un sina Wark bàuia, zwìscha-n-em Wàsseräntnàhm vu Remiremont un Arches. Dia Wark sìn 19,467 km làng. D’ Hàuiptrìnna fàngt z’ Saint-Étienne-lès-Remiremont àà un nìmmt doo a bìtsi Wàsser vu dr Mosel. Dernoh fliasst s’ Wàsser ìwer fascht 42 km bis ìm Schtàuisee vu Bouzey. Vu därt àà fliasst sa ìn dr Vogesa-Kànàl un diant züa dr Fàhrt vu da Schportseegler.
s’ ärschta Unglìck ànna 1880
So boll àss dr Dàmm ìn Betrìeb gsätzt worra ìsch, sìn Unglìcka gsìì. Àn dr Ìnbetrìebsätzung ànna 1880, sìn ìmmer greesser Wàsserrochbrìch gsìì unter’m Schtàuiwark. Àm 15. März 1884 ìsch d’ Wàsseràssàmlung noch nìt gfellt gsìì, hàt àwer a 135 Meter lànger Tail vu dr Müüra um 280 mm àwarutscha. Dàs hàt ainiga Schaada gmàcht, àwer ’s ìsch kä Opfer gsìì. Wagadam ìsch d’ Müüra krumm un bucklig gsìì, un hàt zàhlricha Rissa ghàà. Dia Rissa hàt ma versüacht àbz’dìchta, àwer ärfolgloos. Ìm Johr 1888 hàt ma d’ untera Tail vum Schtàuiwark verschtärkt. Jedoch ìsch d’ owera Tail schlànk gblìewa, ohna Verschtärkung. D’rzüa ìsch s’ owera Tail àn dr Luftsitta sehr inneszüas gwälbt gsìì.
d’ Kàtaschtrofa ànna 1895
S’ Schtàuiwark hàt ma ànna 1890 nochamol ìn Betrìeb gsätzt. Àm 27 Àwril 1895 um 5.15 Uhr, àls d’ Wàsseràssàmlung dur a Hochwàsser gfellt gsìì ìsch, hàt a groosser Tail vu dr Müüra, wo 171 m làng un 12 m hoch ìsch, zammakràcht. D’ Fluutwalla ìsch bis ìn d’ Mosel-Tàl gflossa. Sa hàt mehrera Zehna odd’r Hunderta Lìtt geteda: äbb 87 Menscha sìn diräkt dur d’ Walla umbrocht worra. D’ Därfer Sanchey, Uxegney un Domèvre-sur-Avière, wia àui Taila vu Chaumousey àm Ìwerlàuif vu dr Avière, sìn àm stärkschta zärschteert worra. D’rzüa sìn schpeeter mehr àls 100 Opfer gsundhaitshàlwer gschtorwa, ìn àndra Orta vum Tààl. Bschadigt worra sìn àui d’ Därfer Oncourt, Frizon un d’ Ìndüschtrigmain Nomexy.
D’ Kàtaschtrofa vu Bouzey han vial Litt ìn dr Geotäcknick un ìm Bàuijäscheniörwaasa gschtudiart. S’ Unglìck hàt unteràndrem dr Maurice Lévy ärwähnt ìn sim Berìcht fìr d’ Académie des sciences àm 5. Àuigscht 1895.
Noh dam Unglìck ìsch ìm Frànkriich numma ain ànder Tààlschpärra-Unglìck gsìì, àn dr Malpasset-Dàmm bi Fréjus àm 2. Dezamber 1959.
Zwìscha 1930 un 1939 hàt ma dr Dàmm vu Bouzey mìt Schtaiblocka verschtärkt.
Das Unwetter
Das Unwetter isch a Parodii auf Schwabs Das Gewitter.
Stausee Bouzey
Hìttz’tàgs
Àm 22. Hornung 2003 hàt a Ardbewa s’ Schtàuiwark a bìtsi bschadigt.
Das Unwetter
Dr Heinz Erhardt hot an Haufa klassische Ballada parodiirt, so ischt zom Beischbiil ausm Goethe seim Erlkönig dr König Erl ond ausm Schiller seim Taucher dr Tauchenichts worra. Drneaba hot’r abr au a baar Ballada vo de kleinere litrarische Talent durch aufd Schibbe gnomma. So ischt ausm Gustav Schwab seim Gewitter ds 18-zeilige Gedicht Das Unwetter wôrra. Debei hat der Heinz Erhardt de erschde zwoi Zeila fascht wertlich vom Schwab ibrnomma.
Wordlaut
Das Unwetter Urahne, Großmutter, Mutter und Kind in dumpfer Stube versammelt sind. –
Stausee Bouzey
Hìttz’tàgs
Ànna 2005 hàt ma Bàuigrundschtudia gmàcht, wo-n-’s ärlàuibt han, Piezometer iiz’rechta, fìr d’ Äntwìcklung vum Grundwàsserschpiagel bim Schtàuiwark z’ muschtra.
Das Unwetter
Wordlaut
’s ist Mittwoch. Da hört man von ferne ein leises Grollen. Mond und Sterne verhüllen sich mit schwarzen, feuchten Wolkenschleiern. Blitze leuchten. Und es sind versammelt in dumpfer Stube Urahne, Großmutter, Mutter und Bube. –
Das Gewitter kommt näher mit Donnerschlag – und noch fünf Minuten bis Donnerstag!
Stausee Bouzey
Hìttz’tàgs
Ìn da Johra 2019 un 2020 ìsch dr See fascht blànk gsìì. Ìm Novamber 2019 hàt ma märkt, àss a Tail vum Gwälb vun’ra Unterfiarung zammakràcht ghàà hàt, wo ìn dr See a bìtsi Wàsser vu dr Mosel gbrocht hàt. Àlso ìsch’r ànna 2020 dur d’ Voies navigables de France repàriart worra. Numma àm And vum Johr 2020 hàt s’ Kànàl ìm Schtàuisee nochamol Wàsser gbrocht
Das Unwetter
Wordlaut
Es heult der Sturm, es schwankt die Mauer, der Regen prasselt, die Milch wird sauer – , und in dumpfer Stube – man weiß das schon – sind Urahne, Großmutter, Mutter und Sohn.
Stausee Bouzey
Hìttz’tàgs
D’rzüa hàt ma ìn da Johra 2020 un 2021 s’ Schtàuiwark rütlabütig uffgeputzt.
Beschriiwung vum hittiga Schtàuiwark
Dr Schtàuisee hàt mehrera nàtììrliga Züaflìss, wo vum Süda un vum Südwäschta kumma, drunter dr Fluss Avière, wo 2,5 km làng ìsch. Dr’züa ämpfängt dr See dr Canal d’Alimentation du Réservoir de Bouzey, wo 42 km làng ìsch; da Kànàl hàt sina Quall ìn dr owera Mosel ìm Gmain Saint-Étienne-lès-Remiremont bi Remiremont. S’ Wàsser, wo nìt ìn dr Vogesa-Kànàl gàng, wìrd ìn d’ Avière abglaita, wo 28 km witter bi Nomexy ìn d’ Mosel mìndet.
Das Unwetter
Wordlaut
Ein furchtbarer Krach! Ein Blitz schlägt ein! Der Urahne hört was und sagt: „Herein!“ – Die dumpfe Stube entflammt und verglimmt mit Urhammel, Großbutter, Butter und Zimt …
Stausee Bouzey
Zittvertriiwer um dr See
Dr Schtàuisee lìgt numma a Pààr Kilomäter nerdlig vu dr Schtàdt Épinal; wagadam ziagt’r Bewohner so wia Tourischta àà.
Dr Füasswaag um dr Schtàuisee ìsch äbb 7 km làng, mìt’ma Heecha-n-Unterschìed vu 108,75 Mäter. ’S gìtt àui a Velo- un Füasserwaag vun äbb 13,5 km zwìscha Bouzey un Épinal. Zitter Juli 2020 ìsch a Füassgàngerbrìckla äntlàng a Tail vum Ufer. Da Brìckla ìsch 210 Meter làng un lìgt uf dr Gemaindabooda vu Sanchey. Dàs Brìckla hàt d’ Gmaindaverbànd vun Épinal wìlla loo bàuia; ’s hàt 250,000 Euro koschta.
Uf em See kààt ma àui verschìedena Wàsserschporta triawa, drunter s’ Trattscheffla un dr Seegelschport. Doo kààt ma àui fìscha. Ìm Sommersaison sìn d’ Bààder vu’ma Bàdmaischter ìwerwàcht.
Füassnota
<references group=N />
Alain Lebeaupin
Dr Alain Paul Charles Lebeaupin (* 2. März 1945 z’ Pàris; † 24. Juni 2021 z’ Rom) ìsch a frànzeescher reemisch-kàtholischer Gaischtliger un Diplomàt vum Hailiga Schtüahl gsìì.
sina Kàrriar
Dr Alain Lebeaupin hàt àm Pàpschtliga Frànzeescha Priaschterseminàri z’ Rom gschtudiart. Dernoh ìsch’r àm 21. Juni 1975 àls Priaschter gwäijt worra dur dr Bischof Jean Mouisset fìrs Bìschtumm Nizza. Ar hàt a Dokterwìrda vum Bìrgerliga-Ziwilracht bschtànda, wia àui Maischterzöignissa vu kànonischem Racht un vum Gotteslehr. Ànna 1977 ìsch’r ìn d’ Pàpschtliga Diplomàta-n-Àkademie inagànga, fìr sìch bìlda ìn Hìnblìck vun’ra diplomàtischa Kàrriar.
Vu 1979 bis 1982 hàt’r gschàfft fìr dr Schtändiga Beobàchter vum Hailiga Schtüahl bi da Verainta Nàziona z’ New York. Vu 1982 bis 1985 ìsch’r Beroter gsìì àn dr Nuntziawìrda ìn dr Dominikànischa Repüblik, un vu 1985 bis 1989 Beroter àn dr Nuntziawìrda ìm Mosàmbik. Ìm Vàtikàn hàt’r àls Beroter vum Schtààtssekretàriàt gschàfft; vu 1989 bis 1998 hàt’r dr Vàtikàn vertratta bi dr Orgànisàzion fìr d’ Sìcherhait un s’ Zammaschàffa ìm Öiropà (OSCE). Züadam ìsch’r vu 1996 bis 1998 vàtikànischer Sunderbeufftràgter gsìì bi dr Öiropäischa Gmainschàft: z’ Brìssel hàt’r a salbschtandiga Nuntziawìrda bi dr Öiropäischa Gmainschàft grìnda; vorhar hàt dàs Àmt dr Nuntz ìm Belgia üssiawt ghàà.
Àm 7. Dezamber 1998 ìsch dr Lebeaupin vum Pàpscht Johànnis Paul II. ärnännt worra àls Titulär-Arzbischof vu Vico Equense un àls Àposchtolischer Nuntz ìm Ekwuator. D’ Bischofswäij hàt’r vum Pàpscht ämpfànga àm 6. Janner 1999 ìm Petersdom; d’ Mìtkonserkràtora sìn d’ Küria-n-Arzbischeef Giovanni Battista Re un Francesco Monterisi gsìì.
Àposchtolischer Nuntz ìm Ekwuator ìsch dr Lebeaupin gsìì bis ànna 2005. Vu 2005 bis 2012 ìsch’r Àposchtolischer Nuntz ìm Kenia gsìì, un gliichzittig Schtändiger Beobàchter vum Hailiga Schtüahl bim Büro vu da Verainta Nàziona z’ Nairobi, fìr d’ Programma „UNEP“ un „UN-HABITAT“. Ànna 2012 hàt ìhn dr Pàpscht Benedikt XVI. ärnännt àls Àposchtolischer Nuntz bi dr Öiropäischa Union.
Àls’r 75 Johra àlt gsìì ìsch, hàt dr Lebeaupin si àltersbedìngter Rucktrìtt vorgschtällt, wo dr Pàpscht Frànziskus àm 16. Nowamber 2020 ààgnumma hàt. Àm 27. März 2021 hàt ìhn dr Pàpscht Frànziskus ärnännt àls Konsultor vu dr Àbtailung fìr d’ Beziahunga mìt da Schtààta vum Schtààtssekretàriàt.
Dr Alain Lebeaupin ìsch àm 24. Juni 2021 gschtorwa, ìn sìm Wohnsìtz z’ Rom, ìm Àlter vu 76 Johra.
Bocholtz (Ortsteil)
Bocholtz (Bóches) isch es dorf im südöschtliche teil vom limburgische hügelland und isch teil vor gmeind Simpelveld in de Niderlande.
Aachen ligt südöschtlich vo Bocholtz und Parkstad (Heerlen (Heële) und Kerkrade (Kirchroa)) nordöschtlich, weschtlich sind nur chlini dörfer und ortschafte im Mergelland. Drum isch d schrift uf em schild: Bocholtz / Bóches Gemeinde Simpelveld, pforte vom Mergelland. Geografisch gseh ligt Bocholtz uf de gliche linie wie Maastricht (Mestreech /məsˈtʁeːç/), d hauptstadt vor provinz Limburg.
Siit 1982 hät Bocholtz ufghört e selbschtständigi gmeind z si. Au de name vom dorf isch verschwunde nach de fusion am 1. januar 1982.
Fußball-Europameisterschaft 2004
D Fueßball-Europamaischterschaft 2004 vu dr Manne (offiziäll UEFA EURO 2004) isch di 12. Uusdragig vum Turnier gsii un het vum 12. Juni bis zum 4. Juli 2008 z Portugal stattgfunde. Di Nationalmannschaft vu Griecheland, wu as Ussesyter aagraist gsii isch, het s Turnier mit eme 1:0-Siig iber Portugal im Finale vu Lissabon gwunne un isch dodermit zum erschte Mol Fueßball-Europamaischter woore.
Dailnämer
Fir d Euro 2004 sin die 16 Mannschafte qualifiziert gsii:
Finalrundi
1 Siig no Silver Goal 2 Siig im Elfmeterschieße
Ibn Chaldun
Dr Ibn Chaldun (, mit vollem Naame Walī ad-Dīn ʿAbd ar-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Muḥammad ibn Abī Bakr Muḥammad ibn al-Ḥasan; * 27. Mai 1332 z Tunis; † 17. Merz 1406 z Kairo) isch en islamische Historiker und Politiker gsi. Er isch von ere arabische Familie us Al-Andalus abgstammt, wo scho dört mit dr Herscherfamilie vo de Hafside verbandlet gsi isch. Am Aafang vo sim monumentale Wärk al-Muqaddima schribt er si Naame: Abd ar-Rahman ibn Muhammad ibn Chaldun al-Hadrami. Noch em islamische Kaländer falle d Geburts- und d Doodesdate uf dr 1. Ramadān 732 bzw. 25. Ramadān 808. D Art, wie dr Ibn Chaldun gsellschaftligi und soziali Komflikt aagluegt und beschriibe het, macht in zum ene Vorlöifer von ere soziologische Dänkwiis.
Wärk
Usser sinere Universalgschicht, em Kitāb al-ʿibar, het dr Ibn Chaldun nume wenig anders verfasst, und er het die andere Schrifte in sinere Autobiografii nid emol erwäänt.
Si ersts Buech isch e zämmefassende Kommentar zur Theologii vom Faḫr ad-Dīn ar-Rāzī (1351) und isch hüte in dr Bibliothek vom Escorial. E Wärk über e Sufismus (islamischi Müstik),, isch öbbe 1373 z Fez entstande. S Kitāb al-ʿibar (dr vollständig Ditel isch ) isch sis Hauptwärk, wo as Gschicht vo de Berber aagfange het und eso erwiteret worde isch, bis es zur „Uniwersalgschicht“ in siibe Büecher worde isch. Dr erst Band, d Muqaddima, isch wichdiger as d Uniwersalgschicht sälber, wo die andere Bänd umfasst. Dr Ibn Chaldun het as erste in dr islamische Kultur e Wüsseschaft entwigglet, wo zum Thema d Analüüse vo der islamische Gschicht ghaa het und wo ganz uf Daatsache basiert isch.
Georg Franz Albiez
Dr Georg Franz Albiez (* 1954 z St. Bläsi) isch e dytsche Buur un Musiker.
Lääbe
Dr Albiez isch mit segs Gschwischtrig uf em Hoof vu dr Eltere z Ibach ufgwagse,. Är isch z Ibach un z St.Bläsi uf d Volksschuel gange un het derno z Ibach un z Iberlinge Land- un Forschtwirtschaft gleert. Anne 1983 het er d Hoof vu dr Eltere (s’Mienis Hof z Oberibach) ibernuu. Schwärpinkt vum Buure sin Grienland-un Waldwirtschaft, Viihaltig (Mueterchuehaltig) un Landschaftspflääg. Vu zwee eltere Dachdecker z Dachsberg het er s Schindlemache gleert, mittlerwyli isch er ain vu dr letschte Schindelmacher im Schwarzwald. Dernäbe het er au in dr Säägi gschafft un isch Laschtwaage gfaare.
Dr Albiez isch en langjeerige Musiker un Liedermacher. Är isch 24 Joor lang in dr Bloosmusik, 25 Joor lang in gmischte Cheer un 10 Joor lang as Elaaiunterhalter aktiv gsii. Är singt Lieder uf Hochdytsch un uf Alemannisch, zum Dail au sälber gschriibeni. Dernääbe schrybt er Gediicht uf Alemannisch. Anne 2019 het er unter em Titel „Heimatgefühle“ e CD uusegee.
Är isch Mitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft un isch vu 2009 bis 2012 Laiter vu dr Regionalgruppe „Hochrhii/Hotzewald“ gsii.
Rote Liste der Pracht- und Hirschkäfer Baden-Württembergs
In dr Roote Lischt vu dr Praacht- un Hiirschchääfer z Baade-Wiirtebäärg sin mit Stand Dezämber 1999 74 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Praachtchääferaarte un siibe Hiirschchääferaarte ufgfiert. Bi 14 andere Praachtchääferaarte isch s zwyyfelhaft, eb si wirkli im Biet noogwiise sin.
Hirschchääfer
Legänd:
John Locke
Dr John Locke [] (* 29. August 1632 z Wrington bi Bristol; † 28. Oktober 1704 z Oates, Epping Forest, Essex) isch en iiflussriiche änglische Filosoof und Vordängger vo dr Ufkläärig gsi.
Dr Locke gältet allgemäin as dr Vater vom Liberalismus. Er isch zämme mit em Isaac Newton und em David Hume dr Hauptverdräter vom britische Empirismus. Näben em Thomas Hobbes (1588–1679) und em Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) isch er au äine vo de bedütendste Verdraagstheoretiker in dr früeje Faase vom Zitalter vo dr Ufkläärig.
Si politischi Filosofii het d Unabhängikäiserkläärig vo de Veräinigte Staate beiiflusst, iiri Verfassig und au d Verfassig vom revoluzionääre Frankriich und über dä Wääg in groossem Maass die mäiste Verfassige vo liberale Staate. In sim Wärk Two Treatises of Government argumentiert dr Locke, ass e Regierig nume denn legitim isch, wenn si d Zuestimmig vo de Regierte het und d Naturrächt Lääbe, Freihäit und Äigedum duet beschütze. Wenn die Bedingige nit erfüllt si, häi d Underdaane e Rächt uf Widerstand gege die Regierende.
Eidgenössischer Preis für freie Kunst
Dr Eidgenössischi Priis für freii Kunscht (früecher Eidgenössischs Kunschtstipändium) isch e schwizerische Kunschtpris für jungi Künschtler, wo jährlech vom Eidgenössische Departemänt vom Innere vergä wird.
Gschicht und Regularie
Dr Priis isch zerschmol 1899 as Eidgenössisches Kunststipendium für Reisestipendie nach Münche, Paris und Floränz im Rahme vomene jährleche Wettbewärb vergä worde. D Pristräger, begabti, jüngeri Schwizer Künschtler, wärde nach Beratig mit der nünchöpfige Eidgenössische Kunschtkommission dürs Bundesamt für Kultur usgwählt. Sit 1916 isch s Höchschtalter (Usnahme si möglech) uf 40 Johr feschtgsetzt. Sit 1944 wärde d Arbete vo de Pristrägerinne und Pristräger, und sit 1947 d Arbete vo allne Bewärberinne und Bewärber, öffentlech usgschtellt.
1994 isch s «Eidgenössische Kunststipendium» in «Eidgenössischer Preis für freie Kunst» umbenennt worde. D Höchi vo der Schtipändie im «Eidgenössischen Wettbewerb für freie Kunst» wird vo Fall zu Fall feschtgsetzt. Es Stipendium betreit mindeschtens 18 000 Franken und höchschtens 25 000 Franken, e Künschtler cha höchschtens drümol es Studiestipendium bercho. Pro Jahr wärde zwüsche 20 und 40 Priise zuegschproche. Dr «Eidgenössische Preis für freie Kunst» wird i de Schparte Kunscht, Architektur und Kunscht- und Architekturvermittlig vergä.
Anderi Kunschtpriise vom Bundesamt für Kultur
S Stipendium vo der Kiefer Hablitzel Schtiftig wird im Rahme vomene Wettbewärb a mehreri Künschtler unter Drissgi vergä. Stipendiate si bishär unter anderem dr John Armleder, dr Samuel Buri, dr Martin Disler, dr Leiko Ikemura, dr Markus Raetz, d Klaudia Schifferle, dr Andro Wekua, dr Christoph von Tetmajer, dr Rémy Zaugg und dr Urs Fischer gsi.
Dr Meret-Oppenheim-Priis wird jährlech a ei oder a mehreri bereits anerkannti Schwiizer Künschtler, Architekte und Kunschtvermittler, wo elter as Vierzgi si, vom Bundesamt für Kultur uf Empfählig vo der Eidgenössische Kunstkommission vergä. Är isch mit je 40'000 Franke dotiert.
Schwäbische Kehrwoche
Untr a Kährwoch vrstoad mr im wesetliche a wechentlich widrkährends Eroignis im Schwoabeländle, wo mr sei Grundschtig (zumeischt au d'anliegend Schtroaß) seibert. Moischt wird mit em Bähse vorgange doamit koi Bläddr meh ufem Hof ummanand flacket. Groaßteils wärät au glei d'Pflänzle vom Trottoir (au Burgerschtoig gnannt) aufgläse. D'Kährwoch würd moischt au als a klois Wättbewerble zwische dr Noachbar gsehe, wo der gwonne hoat, wo dr sauberschte Hof samt Trottoir hoat. Oals Kennzoiche diahnt moischt au a klois Schildle mit dr Aufschrift "Kehrwoche" (Kährwoch) o.Ä.. Undr guade Noachbar tuaet die moischte Leid au amoal fir dr andre kähre.
Zr Kährwoch ghärt u. A. folgendehs:
Noam Chomsky
Dr Avram Noam Chomsky [] (* 7. Dezämber 1928 z Philadelphia, Pennsylvania, USA) isch en emeritierte Brofässer für Linguistik am Massachusetts Institute of Technology (MIT). Er isch äine vo de bekanntiste lingge Intellektuelle uf dr ganze Wält und sit de 1960er Joor äine vo de prominäntiste Kritiker vo verschidnige Aspäkt vo dr Politik vo de Veräinigte Staate.
Dr Chomsky isch äine vo de bekanntiste amerikanische Sproochwüsseschaftler (Linguiste) in dr Gegewart. Er het d Wüsseschaftsdiszipline Linguistik, Kognizioonswüsseschafte und Informatik verbunde und het vor allem in dr zwäite Helfti vom 20. Joorhundert iiri Entwigglig stark beiiflusst. Sini Biidrääg zur allgemäine Sproochwüsseschaft und sini Modäll vo dr generative Transformazionsgrammatik häi dr Strukturalismus veränderet, wo bis denn in de USA vorgherrscht het. Er het dr Behaviorismus jritisiert und so dr Ufstiig vo dr Kognizioonswüsseschaft gförderet. Mit däm isch dr Chomsky zun ere zentrale Figur in dr wüsseschaftlige Diskussioon worde, vor allem in dr heftige Debatte mit sim ehemoolige Schüeler George Lakoff in de 1960er und 1970er Joor, wo as Linguistics Wars bekannt worde isch. Die Debatte het sich uf d Filosofii, d Kognizioonswüsseschaft, d Informatik (dr Chomsky het u. a. e Hierarchii entwigglet, wo as Chomsky-Hierarchii bekannt worde isch) und uf politischi Aspäkt usgwitet. Zu sine bedütendste medietheoretische Arbäite ghöört d Entwigglig vo dr Theorii vom Propagandamodell zämme mit em Edward S. Herman, wo die manipulative Iiflüss vo wirtschaftlige Inträssegrubbe mit Hilf vo de Massemedie uf demokratischi Gsellschafte söll erklääre.
Dr Chomsky het dr Vietnamchrieg kritisiert und die amerikanisch Usse- und Wirtschaftspolitik und isch as Kapitalismus- und Globalisierigskritiker uf dr ganze Wält bekannt worde. Noch em Arts and Humanities Citation Index vo 1992 isch dr Chomsky zwüsche 1980 und 1992 die lääbugi Person gsi, wo uf dr ganze Wält am hüfigste zitiert worde isch. Er het sich as libertääre Sozialist mit Sümpathie für e Anarchosyndikalismus bezäichnet und isch Mitgliid vo dr Industrial Workers of the World und vo dr Internazionale Organisazioon für e Partizipatorischi Gsellschaft (IOPC).
Wendrsonn
D Musiger
Biggi Binder als Sengere, hot vorher bei zwoi andere Bands gsonge ond au scho a Solo CD aufgnomma. Dr Stricker Markus isch dr kreative Kopf ond Orgelmusiger. Vorher hot er scho Kammerchör gleitet ond bei barbed wire gschbielt. Dr Marquardts Klaus isch en schdierter Geiger aus em Remsdal. Dr Micha Schad isch dr Gittareschbieler, manche vergleiched en mit em Clapton oder em Santana. Dr Ove Bosch isch dr Bassischd ond dr Heiko Peter der Drommler vo Wendersonn.
Gschichtlichs
S hoisst, die Idee zu Wendersonn sei vom Wolle Kriwanek komme, wo zom Stricker Markus gmoind hot, er soll doch au mol ebbes deitschs mache. S hot dann allerdings no meh wie a Johr dauret, bis ebbes draus worde isch. Dr Name Wendersonn isch an ma kalte Wenderdag entstande, wo sich d Sonn en dr gfrorene Lache schbiegled hot.
Helmut Heizmann
Dr Helmut Heizmann (* 1946 z Offeburg) isch e dytsche Molermaischter un Dialäktautor.
Lääbe
Syt dr 1970er Johr isch er aktiv bi dr „Althistorischen Narrenzunft Offenburg e.V.“, unter anderem uf dr Bihni un as Schryber vu Stuck. Är het im Lauf vu dr Johr e Hufe Artikel fir Zytige un Bydreg in Zytschrifte gschribe. Är schrybt au Gedicht un Gschichte uf Alemannisch, e Uuswahl het er anne 1997 unter em Titel „do kannsch mol sähne …“ vereffetligt.
Är isch Mitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft. Vu 2002 bis 2011 isch er au Mitglid im Vorstand gsii un vu 2002 bis 2012 Vorsitzer vu dr Regionalgruppe Offeburg.
Dr Heizmann wohnt z Gängebach. Är isch gyhrote un het fimf Chinder, drei Dechtere un zwee Sihn.
Dominique Gisin
D Dominique Gisin (* 4. Juni 1985 z Visp ) isch en ehemaligi Schwiizer Skirännfahreri. Sie isch uf d Diszipline Abfahrt, Super-G und Rieseslalom spezialisiert. Ire gröscht Erfolg isch de Gwünn vo de Goldmedaille in de Abfahrt bi den Olympische Winterspiil 2014 z Sotschi gsi.
Läbe
D Gisin isch im Jänner 2001 zerstmal FIS-Ränne gfahre. Währed fast drü Jahr het sie aber ufgrund vo mehrere schwäre Chnüüverletzige käs Ränne bestryte chönne und het sich uf iri Usbildig konzäntriert. Bis 2005 isch sie Schüleri vo de Sportmittelschuel a irem Wohnort Ängelbärg gsi und het denn es Physik-Studium a de Universität Basel aagfange, wo sie zwüschezytlich underbroche het. Sie het au d Ufnahmeprüfig zur Usbildig als Kampfflugzüüg-Pilotin vo de Schwiizer Luftwaffe bestande; wäge de Verletzige giltet sie aber als dienstuntauglich.
Ab em Dezember 2003 het d Gisin wieder Ränne fahre chönne. Ersti Achtigserfolg het sie im Februar 2005 mit em vierte Platz i de Abfahrt a de Juniorewältmeisterschaft z Bardonecchia und em Gwünn vo de Schwiizer Abfahrts-Junioremeisterschaft im April 2005 erzielt. Bi irem Wältcup-Debüt z Lake Louise isch sie am 2. Dezämber 2005 im erste Abfahrtstraining überraschend Bestzyt gfahre. S Ränne sälber isch vo irere schwäre Verletzig überschattet: Nach de zweite Zwüschezyt het sie sich bi der Yfahrt i die technisch anspruchsvollsti Stell vo de Strecki im rächte Chnüü s Inneband grisse. Nach dere Verletzig het sie vier Mönet lang müesse pausiere.
Am 28. Februar 2007 het sich d Dominique Gisin wieder verletzt. Bim erste Trainingslauf für d Abfahrt z Tarvisio het sie sich nach eme Sturz e Chrüüzband- und en Innebandriss am lingge Chnüü und en Inneband-Aariss am rächte Chnüü zuezoge. Es het scho di insgsamt siebti Chnüüoperation gäh. D Gisin het wieder de Aaschluss a d Wältspitze gfunde, Spitzenergäbniss sind aber i de Saison 2007/08 mit Uusnahm vomene nünte Platz usblibe. Am 18. Jänner 2009 het sie – zytgleich mit de Anja Pärson – ires erste Wältcupränn, d Abfahrt z Altenmarkt-Zauchensee, gwunne. Sächs Täg spöter het sie dee Erfolg mit em Abfahrtssieg z Cortina d’Ampezzo bestätigt. Bi de Wältmeisterschaft 2009 z Val-d’Isère isch sie i de Abfahrt usgschide.
Im Jänner 2010 het d Gisin i dr Abfahrt vo Haus im Ennstal en Riss im Innemeniskus erlitte. Nach ere Arthroskopie het sie drü Wuche pausiere müesse. I dr Abfahrt bi de Olympischen Winterspielen 2010 isch d Gisin im Zielhang schwär gstürzt und het sich deby e Ghirnerschütterig zuezoge. Am 7. März 2010 het sie aber z Crans-Montana iren ersti Super-G im Rahme vom Wältcup gwunne. Bi de Wältmeisterschaft 2011 z Garmisch-Partenkirchen isch sie Vierti i de Super-Kombination und Achti i dr Abfahrt worde. Im Super-G isch sie usgschide. Im Wältcup sind i de Saison 2010/11 zwei dritti Plätz iri beste Resultat gsi.
Am 22. Oktober 2011 het d Gisin z Sölden isch zerstmal bimene Wältcup-Rieseslalom gstartet und isch deby Ölfti worde. Aaschlüssend het sie i de Abfahrt und im Super-G mehreri Top-10-Platzierigen erreicht, drunder e dritte Platz i dr erste Abfahrt vo Lake Louise. Am 13. Jänner 2012 het sie im Abfahrtstraining z Cortina d’Ampezzo Meniskus- und Chnorpelverletzigen im lingge Chnüü erlitte. Sie het am nächste Tag no a dr Abfahrt teilgnuu, het aber denaa d Saison 2011/12 vorzytig beändet. Am 27. Oktober 2012 het sie äbefalls z Sölden iri Rieseslalom-Bestleistig uf de 4. Platz verbesseret und am 27. Jänner 2013 het sie als 30. z Maribor zerstmal imene Slalom punktet. Währed dr Abfahrt vo de Wältmeisterschaft 2013 isch d Gisin gstürzt und het sich deby de rächti Mittelhandchnoche broche. Trotz dere Verletzig het sie d Saison nach ere churze Pause wytergmacht.
Währed de Wältcupsaison 2013/14 het sich d Gisin zwar regelmässig i de beste zäh klassiert (i drüü verschidene Diszipline), isch aber nid über e sächste Platz usechoo. E chli überraschend het sie de bi de Olympische Winterspiil 2014 z Sotschi d Goldmedaille i de Abfahrt gwunne, zytglych mit de Slowenin Tina Maze. Im Dezämber 2014 isch sie als Schwiizer Sportleri vom Jahr uszeichnet worde. Am 19. März 2015 het d Gisin binere Prässekonferänz am Wältcup-Final z Méribel ire Rücktritt bekannt gäh. E Wuche spöter isch sie bi de letschte Ränne vo irere Karriere zweimal Schwiizer Meisteri worde.
Persönlichs
D Gisin wohnt z Ängelbärg. Ire jüngeri Brüeder Marc und iri jüngeri Schwöster Michelle sind au Skirännfahrer. I de Saison 2017/18 isch d Gisin bim Schwiizer Färnseh als Co-Kommentatorin tätig gsi und het die Tätigkeit nach eme Jahr ufgäh. Sie het ires underbrochene Physikstudium mit em Bachelor abgschlosse und schafft syt em 1. Oktober 2018 als CEO vo de Stiftig Schwiizer Sporthilf.
Rote Liste und Artenverzeichnis der Rüsselkäfer Baden-Württembergs
In dr Publikation Rooti Lischt un Aarteverzaichnis vu dr Riesselchääfer z Baade-Wiirtebäärg sin mit Stand 2010 770 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Riesselchääferaarte ufgfiert.
Legänd:
Bahnstrecke Zinga–Mongo
D Baanstrecki Zinga–Mongo isch en Isebaanstrecki zwüsched Zinga und Mongo z Zentralafrika gsi. Sisch di äinzigi Isebaanstrecki i de zentralafrikanische Republik gsi, eme Land, won immer wider behaupted wird, es hebi nie Isebaane gee. D Strecki isch 1920 pout worde und 1960 stilegläid.
John Maynard Keynes
Dr John Maynard Keynes, Baron Keynes [] (* 5. Juni 1883 z Cambridge; † 21. April 1946 z Tilton, Firle, East Sussex) isch e britische Ökonom, Politiker und Mathematiker gsi. Er ghöört zu de bedütendste Ökonome im 20. Joorhundert. Sinere Wirtschaftstheorii het mä dr Naame Keynesianismus gee. Sini Ideä beiiflusse au hüte no die ökonomische und politische Theorie.
Bahnstrecke Zinga–Mongo
D Strecki isch vo de Schiffartsgsellschaft CGTA (Compagnie Générale de Transport en Afrique Equatoriale) entlang vom Ubangi pout worde, wils uf de Strecki vo Brazzaville uf Bangui zwüsched Zinga und Mongo Lauffe gha häd. Ali Güeter sind uf däre churze Strecki uf d Isebaan umglade worde. D Felse vo de Lauffe häd mer 1960 zum Täil weggsprängt und d Schiff händ stärcheri Motore gha. Drum isch sithär s Umlade nüme nötig.
John Maynard Keynes
Dr Keynesianismus
Mit sinere Allgemeine Theorie der Beschäftigung, des Zinses und des Geldes (1936) het er d Makroökonomii für immer veränderet und es wird hüfig as s iiflussriichste wirtschaftswüsseschaftlige Wärk im 20. Joorhunderts zitiert. D Wältwirtschaftskrise het e groosse Iidruck gmacht uf e Keynes und er het mit däm Buech sini Kollege welle überzüüge, as mä e makroökonomischi Wirtschaftstheorii bruchi, wo vo Grund uf nöi isch und wo din dr Staat en entschäidendi wirtschaftspolitischi Rolle spiilt, im Geegesatz zur Laissez-faire-Määrtwirtschaft vom klassische Liberalismus. Sini Ideä häi dr Grundstäi für e hütig Keynesianismus gläit und d Ökonome us dere Schuel häi si immer witerentwigglet, au wenn si hüte für d Erkläärig vo langfristige Effekt skeptisch beurdäilt wärde.
Bahnstrecke Zinga–Mongo
Uf de Strecki sind vier Tampflokene gfare und ab 1954 no zwe Disellokene. D Spurwiiti isch 60 Santimeter gsi. Zwe Tampflokene und en Täil vo de Schine sind no deet. Ales ghört de Nachfolgegsellschaft vo de CGTA und es sötti als UNESCO-Kulturärbi für Turischte zäigt wärde.
John Maynard Keynes
Dr Keynesianismus
Die zentrali Botschaft vo sinere General Theory bestoot din, ass s määrtwirtschaftlige Süsteem au bi flexible Briis und Löön nit automatisch zur Vollbeschäftigung tendiert, wie s s Saysche Theorem behauptet. Vilmee cha s langi Zit im ene Zuestand vo dr Underbeschäftigung stecke bliibe. Im ene sonige Fall söll dr Staat (d Regierig und Notebank) finanz- und gäldpolitischi Middel aawände, zum die gsamtwirtschaftligi Noochfroog wider uf es Nivoo bringe, wo s wider Vollbeschäftigung git. Was mikroökonomisch cha sinnvoll si, isch im makroökonomische Kontext mänggisch ganz falsch.
Dur die makroökonomischi Politik söll d Noochfroog beiiflusst wärde, wil die s Nivoo vo dr Brodukzioon und vo dr Beschäftigung bestimmt, und erst bi Vollbeschäftigung wird das dur die vorhandene Ressurse begränzt. Säll isch dr Fall, wo sich die neoklassischi Theorii bi iire gsamtwirtschaftlige Ussaage druf beziet, ooni dass si die Begränzig duet verdütlige.
Die gsamtwirtschaftligi Noochfroog setzt sich us em brivate Konsum, de brivate Investizione (do drmit si immer Sachinvestizioone gmäint), de Export und dr staatlige Noochfroog zämme.
Wenn d Lüt iigwändet häi, ass sich sini Theorii nume uf die churzfristigi Sicht chönn bezie, het er gsäit: «In the long run we are all dead» (Uf langi Sicht si mer alli dood).
Litratuur
Biografie
Iifüerige in si Theorii vo dr Beschäftigung, vom Zins und vom Gäld
Kritik
Nesenbach
Dr Nesabach entschpringt en Vaihinge ond verläuft über Kaltetal ond Heslach zom Schloßpark ond no weiter Richtong Berg. Sehe dud mr do allerdings nix drvo, weil der scho seit langer Zeit vrdolt ond an Doil vo der schtuttgarter Kanalisatio isch. Früher isch er a wichtige Quelle für Drenk- ond Brauchwasser gwä ond hot a baar Mühle otriebe.
Weil Schdurgrd so vill Wassr braucht hot, hot ma 1575 da Pfaffasee agschtaut ond da Chrischtofschtolla graba, dass Wassr vo dr Glems en da Nesabach omgloitat wird.
Isaline Sager-Weider
D’ Isaline Sager-Weider (* 5. Juli 1988 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Volleybàllschpìelera, wo zitter 2021 àls Mìttelblockera àm Terville Florange OC schpìelt, ìn dr A-Liga. Züadam hàt sa zitter 2012 meh àss 30 Mol ìn dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft gschpìelt.
ìhra Kàrriar
Schun àb 2005 ìsch d’ Isaline Sager-Weider ìm Mìlhüüser Verain ASPTT Mulhouse gsìì: z’äärscht ìn dr zwaita Mànnschàft, un schpeeter àb 2007 àm Bìldungszäntrum vum Verain. Ìhra Kàrriar àls Berüafsschpìelera hàt sa àui doo ààgfànga, ànna 2010. Ànna 2010, 2011 un 2012 ìsch sa mìt’m Verain jedsmol àm 2. Plàtz vu dr frànzeescha Nàzionàlmaischterschàft ànakumma. Dr’züa ìsch ìhra Mànnschàft ànna 2012 bis àm Andschpìel vum Frànkrìch-Pokàl glunga. Ànna 2012 hàt dr Verain ìn dr Sager-Weider ìhra Kontràkt verlängert, fìr ain Johr. Ìm Johr 2013 ìsch d’ ASPTT Mulhouse àm 3. Plàtz vu dr Nàzionàlmaischterschàft ànakumma. Àls Berüafsschpìelera hàt d’ Sager-Weider dräimol mìt’m ASPTT Mulhouse àn dr Champions League tailgnumma, ìsch àwwer nia heecher àss àm Plàtz 14 ànakumma.
D’rwillscht ìsch d’ Sager-Weider ànna 2012 zum Ärschtamol fìr d’ frànzeescha Nàzionàlmànnschàft üssgwählt worra.
Vu 2013 bis 2018 hàt d’ Sager-Weider fìr dr Vandœuvre Nancy Volley-Ball gschpìelt. Mìt dam Verain ìsch sa z’äärscht ànna 2014/2015 àm 1. Plàtz vu dr B-Liga ànakumma; ìn da Johra 2016 un 2017 ìsch dr Verain ìn dr A-Liga àm 10. Plàtz gsìì, un ìm Johr 2018 àm 9. Plàtz.
D’ Schportsjohra 2018/2019 un 2019/2020 hàt d’ Sager-Weider ìm Verain Paris Saint-Cloud gschpìelt. D’rzüa hàt sa mìt dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft àn da Kwàlifikàziona fìr d’ Öiropàmaischterschàft vu 2019 tailgnumma, wu s’ Frànkrìch àm 3. Plàtz gsìì ìsch. Ìm Februar 2019 ìsch sa àwwer àm rachta Knih verlätzt worra; sa hàt àlso àm Öiropàmaischterschàft nìt känna mìtmàcha. Numma-n-àm 2. Januar 2020 hàt sa nochamol känna schpìela. Àm And vum Johr 2019/2020 ìsch sa mìt ìhrem Verain àm 5. Plàtz vum Frànkrìch-Pokàl ànakumma.
S’ Schportsjohr 2020/2021 hàt d’ Sager-Weider ìm Verain RC Cannes gschpìelt, wu sa d’ Mànnschàftskàpitän gsìì ìsch. Mìt dam Verain ìsch sa numma-n-àm 5. Plàtz vu dr Nàzionàlmànnschàft ànakumma, un àm 9. Plàtz vum Frànkrìch-Pokàl. Ànna 2020 hàt sa sìch mìt dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft fìr d’ Öiropàmaischterschàft vu 2021 kwàlifiziart, wo sa dràà tailnamma wìrd.
Jean-Jacques Rousseau
Dr Jean-Jacques Rousseau [] (* 28. Juni 1712 z Gämf; † 2. Juli 1778 z Ermenonville bi Bariis) isch e franzöösischsproochige Schriftsteller, Filosoof, Pedagoog, Naturforscher und Komponist in dr Zit vo dr Ufkläärig gsi. Dr Rousseau het groossen Iifluss uf d Pedagogik und die politischi Theorii im spoote 18. Joorhundert ghaa, aber au no im 19. und 20. Joorhundert in ganz Öiropa. Er isch e wichdige Wäägberäiter vo dr Französische Revoluzioon gsi. Si Wärk Däil vo dr franzöösische und öiropäische Litratuur- und Gäistesgschicht, wo mä nid ooni es chaa.
Isaline Sager-Weider
ìhra Kàrriar
S’ Schportsjohr 2021/2022 wìrd d’ Sager-Weider ìm Verain Terville Florange OC schpìela, ìn dr A-Liga.
Sunschtigs
D’ Isaline Sager-Weider ìsch d’ Schìrmhärra vum Verain „Association Adrien“, wo krànka Kìnder hìlft.
Jean-Jacques Rousseau
Im Rousseau si Wältaaschauig und Filosofii
Dr Rousseau het die menschligi Gschicht as e Niidergangsbrozäss aagluegt, und het s eso zum erste Mol 1749 im Discours sur les Sciences et les Arts („Abhandlung über die Wissenschaften und die Künste“) beschriibe. In politischer, pedagogischer und lääbensbraktischer Hiisicht sig e radikal nöis Dänke und Handle nöötig. Was dr Rousseau vo zitgenössische Gschichtsdänker wie de Turgot und dr Condorcet underschiide het, wo iirersits die negative Site vom Fortschritt nid abglügnet häi, isch dr Umstand, ass äär sonigi Begläiterschiinige nit as Nääbefolge aagluegt het, sondern er het die menschligi Vernumft sälber drfür verantwortlig gmacht, ass si grad s Geegedäil vo iire guete Absichte füürebrocht het. D Grundlaag vo dr Ethik cha also nit d Vernumft si sondern dr Instinkt. Dä soziali Instinkt het mä as Erzier bim Chind müesse sterke und es vor de schlächte Iiflüss vo dr korrupte Gsellschaft beschütze.
Wärk
Usgoobe
Usgweelti Literatuur
Iifüerige:
Verdiefige:
Räbenlicht
As Rääbeliechtli bezäichnet mä im alemannische Ruum e dradizionelli Ladäärne, wo us Herbstrüebe gschnitzt wärde. D Rüebe häi im Middelalter die gliich Stellig in dr Grundernäärig ghaa wie hützudags d Härdöpfel. Hüte het d Rüebe iiri Bedütig as Grundnaarigsmiddel aber verloore. Früener, wenn im Novämber die letschte Fäldfrücht gäärntet worde si, häi d Chinder in verschidnige Schwizer Kantöön sonigi Ladäärne gmacht.
Ursprung
Mä vermuetet, ass dr Bruuch, wie au s angelsäggsische Halloween, uf äänligi, vorchristligi Brüüch vo de Kelte und Römer zruggoot, wo in dr Jooreszit, wo d Dääg immer chürzer und dünkler wärde, mit Liecht d Gäister vo de Doote häi welle verdriibe.
Wie mä e Rääbeliechtli macht
D Liechtli wärde us Rüebe gschnitzt. Zerst schniidet mä oobenooche e Däil ab, macht e Deggel drus mit eme Loch din, für dass die warmi Luft vo dr Cherzi uuse chaa, und denn duet mä d Rüebe mit eme Löffel ushööle bis d Wand no öbbe äi bis zwäi Santimeter dick isch. Denn schniidet mä mit eme spitzige Mässer Süsche us dr veielette Hut uuse. As Süsche nimmt mä dradizionell hauptsächlich d Sunne, dr Mond und d Stärn, wo au in de Liedli vorchömme, wo an de Umzüüg gsunge wärde.
Früener häi d Chinder daas dehäim mit dr Familie gmacht, hützudags mache sis eender in örtlige Jugendveräin, in dr Schuel und im Chindergarte. D Rüebe bechunnt mä vilmol vo dr Schuel oder vo örtlige Verkeers- oder Gwärbveräin über.
D Rääbeliechtliumzüüg
Mä chnüpplet drei Schnüer an d Rüebe und bindet si mit ene am ene Stägge aa und steggt e Cherzli dri. D Chinder zünde sä denn aa und laufe mit dene Rääbeliechtli am Oobe wenn s dunggel wird, dur d Stroosse und s Liecht schiint vor allem dört duure, wo e Süsche uusegschnitte worde isch. Wil hützudags d Stroosse guet belüüchdet si, schaltet mä vilmol an äim Oobe im Novämber für e Rääbeliechtliumzuug d Stroosseladäärne ab. Noch em Umzuug wärde d Rääbeliechtli ins Fänster gstellt, bis d Cherze aabebrennt isch. Vilmol wärde d Umzüüg in dr Familie oder dr Noochberschaft jeede Oobe widerhoolt, bis dass d Liechtli ganz verschrumpflet si.
An de Umzüüg singt mä Lieder, wie öbbe die schriftdütsche Ich geh mit meiner Laterne und Laterne, Laterne, Sonne, Mond und Sterne oder s alemannische Rääbeliechtli, wo gasch hii?.
Dr Bruuch isch relativ jung. In vile Geegende wärde organisierti Rääbeliechtliumzüüg erst sit e baar Joorzäänt gmacht, z Lieschtel zum Bischbil sit de 1970er Joor und in dr Stadt Baasel sogar erst sit öbbe 1990.
Fußball-Europameisterschaft 2000
D Fueßball-Europamaischterschaft 2000 vu dr Manne (offiziäll UEFA EURO 2000) isch di 11. Uusdragig vum Turnier gsii un het vum 10. Juni bis zum 2. Juli 2000 z Belgie un in dr Niderlande stattgfunde.
Europamaischter isch di franzesisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1984 dr Titel gwunne het un im Finale gege di italienisch Nationalmannschaft mit 2:1 dur e Golden Goal in dr 103. Minut (1:1, 0:0) gwunne het.
Christina Bauer
D’ Christina Bauer (* 1. Janner 1988 z’ Bergen, Norwega) ìsch a frànzeesch-norwegischa Volleybàllschpìelera, wo jetz àls Mìttelblockera fìr d’ ASPTT Mulhouse z’ Mìlhüüsa schpìelt. Sa hàt àui meh àss 105 Mol ìn dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft gschpìelt.
Fußball-Europameisterschaft 2000
Finalrundi
1 Siig dur Golden Goal 2 Siig im Elfmeterschieße
Christina Bauer
ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Christina Bauer ìsch ànna 1988 z’ Bergen, dr zwaitgreeschta Stàdt vu Norwega, uf d’ Walt kumma. Ìhra Vàter, dr Jean-Luc Bauer, ìsch frànzeescher Volleybàllschpìeler gsìì; ìhra Müatter, d’ Tone Bauer, hàt ìm Norwega Hàndball gschpìelt. Ìm Àlter vu 10 Johra hàt d’ Christina ààgfànga, Volleybàll z’ schpìela, ìm Verain vu Pfàscht, ìhrer Haimetschtàdt ìm Owerelsàss. Wänn sa 12 Johra gsìì ìsch, ìsch sa ìn dr Verain vu Kìngerscha gànga, wu sa wahrend 4 Johra geblìewa ìsch. Ìn ìhrem lätschta Johr z’ Kìngerscha hàt sa ìn dr 3. Nàzionàlliga gschpìelt.
Ìm Àlter vu 16 Johra ìsch d’ Bauer ìn dr ASPTT Mulhouse gànga, dr Verain vu Mìlhüüsa. Doo ìsch sa z’äärscht Ärsàtz-Schpìelera gsìì; numma schpeeter ìsch sa Fäschtspìelera worra. Vu 2007 bis 2010 ìsch d’ Bauer mìt dam Verain bis zum Andschpìel vu dr frànzeescha Nàzionàlmaischterschàft glunga; Mìlhüüsa-n-ìsch àwer jedsmol gschlààga worra. Schun ìm Johr 2008 ìsch d’ Bauer àls „bäschta Schpìelera“ vu dr frànzeescha Nàzionàlmaischterschàft ärnännt worra.
Ànna 2007 ìsch d’ Bauer Mìtglìed vu dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft worra. Mìt dara Mànnschàft hàt sa àm Öiropàmaischterschàft vu 2007 mìtgmàcht; doo drbi ìsch s’ Frànkrich àm 8. Plàtz ànakumma. Noh z’noh ìsch d’ Bauer a wìchtiga Schpìelera vu dr Mànnschàft worra, un ànna 2014 ìsch sa Mànnschàftskàpitän worra.
Noh säcks Johra z’ Mìlhüüsa ìsch d’ Bauer uf Busto Arsizio ìm Itàlia gànga ge schpìela. Àui doo ìsch sa z’äärscht Ärsàtz-Spìelera gsìì, un ìsch Fäschtspielera fìr d’ „Playoffs“ worra, wu dr Verain ìn dr Zwìscharunda gega dr MC-Carnaghi Villa Cortese verloora hàt. Ìm Schportsjohr 2011/2012 hàt àwer d’ Bauer àls Fäschtspìelera àlla Wättkampf gwunna, wo dr Verain gschpìelt hàt: d’ itàlianischa Nàzionàlmaischterschàft, s’ Itàlia-Pokàl un d’ CEV-Pokàl; d’ Bauer ìsch àls „bäschta Blockera“ vu dam CEV-Pokàl ärnännt worra. Ìm Sportsjohr 2012/2013 hàt ìn dr Bauer ìhra Verain s’ itàlianischa Schpìtzapokàl gwunna. Ar hàt àwer bi da Zwìscharunda vu dr Nàzionàlmaischterschàft un vu dr Itàlia-Pokàl verloora, un ìsch àm dritta Plàtz vu dr Champions League ànakumma.
D’ Schportsjohra 2013/2014 un 2014/2015 hàt d’ Bauer mìt’m Fenerbahçe İstanbul gschpìelt. Jedoch hàt sa nìt àn àlla Kampfa känna mìtmàcha, dänn numma-n-a klaina Zàhl àn üsslandischa Schpìelera-n-ìsch züagloo worra. Dr Verain ìsch bi da Andschpìeler vu dr Nàzionàlmaischterschàft un vum Türkäi-Pokàl gschlààga worra; d’ Bauer hàt àwer àn àlla Kampfa vum CEV-Pokal 2013/14 mìtgmàcht, wo dr Verain gwunna hàt. Ànna 2014 ìsch sa d’ „bäschta Mìttelblockera“ vum Türkäi-Pokàl gsìì.
S’ Schportsjohr 2015/2016 hàt d’ Bauer ìm itàlianischa Verain River Volley Piacenza gschpìelt, wu sa Mannschàftskàpitän gsìì ìsch. Dr Verain ìsch àm 3. Plàtz vu dr Nàzionàlmaischterschàft ànakumma, un ìsch àm Andschpìel vu dr Itàlia-Pokàl vum Volley Bergamo gschlààga worra.
Ìm Schportsjohr 2016/2017 ìsch d’ Christina Bauer ìm itàlianischa Verain Neruda Südtirol Bolzano gsìì, wo sa ewafàlls Kàpitän gsìì ìsch. Dr Verain ìsch àm 8. Plàtz vu dr Nàzionàlmaischterschàft ànakumma.
Vu 2017 bis 2019 hàt d’ Bauer ìm RC Cannes ìm Frànkrìch gschpìelt. Mìt dam Verain hàt sa ànna 2018 s’ Frànkrìch-Pokàl un ànna 2019 d’ frànzeescha Nàzionàlmaischterschàft gwunna. Ìn da baida Johra 2018 un 2019 hàt ma sìe àls d’ „bäschta Mìttelblockera“ vu dr frànzeescha Nàzionàlmaischterschàft ärnännt.
Ìm Dezamber 2020 ìsch d’ Bauer ìm ASPTT Mulhouse z’ruckkumma, àls „medizinischer Joker“, so zu sàga, fìr a verlätzta Schpìelera ìm Làuif vu’ma Johr ärsätza. Mìt dam Verain hàt sa s’ Frànkrìch-Pokàl un d’ Nàzionàlmaischterschàft gwunna.
S’ Schportsjohr 2021/2022 wìrd sa ìm Verain Wealth Planet Perugia Volley schpìela, ìm Itàlia.
Orbe (Fluss)
Si isch 67 Kilometer läng und foot im Departemänt Jura z Frankrych a und chunt denn i d Schwiiz und in Kanton Waadt.
Bis dohi redt men drum au vo der Oberen Orbe.
I der Nööchi vo Vallorbe lyt d Source de l’Orbe, also uf Düütsch «Kwelle vo der Orbe». Do chunt der Fluss wider zum Bode uus, das wär also eigentlech die zwote Kwelle vom ganze Fluss, und vo do aa redt me vo der Underen Orbe. Hinder der Kwelle gits im Chalchfelsen e groossi Hööli, wo künschtlech zwääg gmacht worden isch, dass Psuecher chönd ynegoo. Die schööni Karschthööli isch es beliepts Waadtländischs Reisezyl.
Vo der undere Kwelle bi Vallorbe het d Orbe no en 22 Kilometer länge Lauf vor sech. Nach em Dorf Vallorbe lauft si in e Schlucht, wo obedra vo linggs der Fluss Jougnenaz ise ine flüsst, wo vo Jougne (Departemänt Doubs) obenabe chunt. Do isch d Orbe grad mit ere Muur bi Le Day für nes Chraftwäärch ufgstaut. Im schmale Taal undedra het d Orbe es bar schöni Waserfäll, und dur die Schlucht goot en atraktiyve Wanderwääg.
Wo si zum Jura uus i d Ebeni chunt, isch grad näbem Fluss uf eme Hügel d Altstadt vo Orbe, wo von ire sid der antike Zyt der Name het. I der Ebeni vo der Orbe lauft der Fluss im ene Kanal. Ei Kilometer nordöschtlech vo Orbe lauft si under der Autobahn dure und denn am Chefi vo Bochuz verby, und scho gly chunt der Oort, wo si mit em andere grosse Fluss vo der Orbeebeni zämechunt, em Talent. Dä isch 40 Kilometer läng, und er het uf der Ebeni Gros du Vaud agfangen und isch bi Echallens durecho und denn i d Ebeni abe gloffe zu der Orbe. Das isch uf der Höchi vo 440 Meter über Meer, also öpe 660 Meter wyter unden als die oberi Kwelle z Frankrych.
Vo Bochuz a heisst der gmeinsam Fluss jetz Zyl – uf Französisch isch das d La Thielle. Und die goot bi der Stadt Yverdon-les-Bains in Nöieburgersee.
Liste der Gemeinden im Département Haute-Vienne
D Lischt vun dr Gmeina im Département Haute-Vienne zellt àlla 195 Gmeina ìm Département Haute-Vienne uf.
Veranderunge sit 2015
2019:
2016:
Andrea Tagwerker
Lääbe
D Andrea Tagwerker isch z Bludaz ufgwachse un het dert d Schlittebahn z Hinterplärsch diräkt vor ihre Husdiire ghaa.
Anne 1992 het si bi ihre zwaite Olympische Spiil z La Plagne as drittbeschti Eschtrycheri hinter dr boode Tiroler Schweschtere Doris Neuner (Siigeri) un Angelika Neuner (Zwooti) dr sibt Blatz gschafft.
Olympischi Winterspiil 1994
Bi dr Olympische Spiil 1994 z Lillehammer het si if dr Olympiabahn vu Hunderfossen d Bronzemedallie gwunne. Trainiert woren isch si vu ihrem Vater Helmut Tagwerker, wu vyl Johr Bresidänt vum Vorarlberger Rodelverband gsii isch.
Anne 1996 isch si im Aisitzer Fraue Dritti bi dr Europamaischterschaft wore. Bi dr Rännschlitte-Wältmaischterschafte 1997 het si z Innsbruck Gold im Teamwettbewärb gwunne un bi dr EM 1998 z Oberhof isch si Zwooti wore.
Gsamtwältcupsiigeri im Rännschlittle 1997
Dr grescht Erfolg vu ihre Karriere het d Tagwerker 1997 mit em Gwinn vum Gsamtwältcup gfyyrt. Si isch di letscht Athleti gsii, wu ne Siig gege di syter 1997 uugschlaane dytsche Athletine im Wältcup gschafft het (Stand: Jänner 2018).