cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aurèle Nicolet
Lääbe
Sy ehmolige Schueler Felix Renggli het iber dr warm Klang vu sym Spiil gsait «Sein Klang hat immer auch eine Botschaft vermittelt.»
Anne 1963 isch dr Nicolet mit em Dytsche Kritikerbryys uuszaichnet wore. Är erschynt au as Figur im Buech „Mein Jahrhundert“ (Kapitel 1963) vum Günter Grass, wun er anne 1966 zämmen in dr Alte Chilche z Boswil doderfir kumpenierti Stuck fir Sprächstimm un Flete mit em ufgfiert ghaa het. Z China isch zue sym 80. Geburtsdag anne 2006 dr International Nicolet Fletewettebewärb gstiftet wore, wu syterhär all vier Johr durgfiert woren isch.
Anne 1967 het dr Nicolet d Christiane Gerhard ghyrote.
Soubey
Soubey isch e Gmeind im Bezirk Freibärg im Schwiizer Kanton Jura. Si isch di einzig Gmeind im Clos du Doubs, wo d Fusion zu de Gmeind Clos du Doubs, wo uf de 1. Jänner 2009 schtattgfunde hät, nöd mitgmacht het.
Geographii
Soubey ghört zum Clos du Doubs, ere Schwiizer Region a de Gränze zu Frankriich, wo in ere Talsenki uf beidne Siite vom Flüssli Doubs ligt. S Dorf isch öppe 7 km nordöschtlich vo Saignelégier, em Hauptort vom Bezirk. De Gmeindsbann het e Flächi vo 13.5 km², dodervo sind 2 % überbaut, 59 % sind bewaldet und uf 37 % wird buuret. Nochbargmeinde von Soubey sind im Kanton Jura Saignelégier, Les Enfers, Montfaucon und Clos du Doubs und z Frankriich Burnevillers und Indevillers.
Gschicht
S Dorf taucht zum ersche Mol in ere Urkund vo 1340 uf, wo de Ort Subeis gnennt wird. Es het in dere Ziit zu de Pfarrei Chercenay ghört. Chercenay isch en Wiler in de Gmeind Soubey, wo scho im 1139i s erschti Mol gnennt wird. Au d Wiler Froidevaux und Lobchez werdet scho vor 1340i in Urkunde gnennt. S Dorf het zu de Propschtei vo Saint-Ursanne ghört. Vom 1793i bis ins 1815 het Soubey zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont-Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass Soubey zum Bärn chunnt, vo wo s uf de 1. Jänner 1979 zum noi gründete Kanton Jura cho isch. Im April 2010 het Soubey in de Schwiiz Schlagziile gmacht, wil d Gmeind überlegt, sich zu de erschte "elektrosmogfreie Gmeind" in de Schwiiz z erkläre und so noii Iiwohner z werbe, wo unterm Elktrosmog düent liide.
Friedrich Alfred Schmid Noerr
Dr Friedrich Alfred Schmid Noerr (bis 1942 nume Schmid) (* 30. Juli 1877 z Durlach, Bade; † 12. Juni 1969 z Percha bi Starnberg) isch e dytsche Kultur- un Religionsfilosof un Schriftsteller gsii.
Lääbe un Wärch
Dr Schmid isch as Suhn vun eme Landwirtschaftslehrer un spetere Ekonomyroot uf d Wält chuu. Noch em Abitur am humanistische Gimnasium Tauberbischofsheim het dr Schmid Noerr ab em Wintersemeschter 1896/1897 an dr Uniwersitet Fryburg Jura studiert, ab em Summersemeschter 1898 Filosofy un Religionswisseschaften un Germanischtik. An dr Uni Fryburg isch er 1896/97 Mitglid vu dr Fryburger Burscheschaft Teutonia wore. Anne 1904 het er z Fryburg promowiertun isch druf an Uniwersitet Haidelberch gwägslet. Dert het er si 1905 mit ere Arbet iber dr Friedrich Heinrich Jacobi habilitiert. Z Haidelberch het er zerscht as Privatdozänt un vu 1910 bis 1917 as usserordelige Brofässer vu dr Filosofy un Eschthetik gkehrt. Är het z Haidelberch Fryndschafte bflägt u. a. mit em Karl Jaspers, em Max Weber un em Rudolf Steiner. Syt 1917 het er z Minche gläbt, speter z Percha am Starnberger See as freie Schriftsteller. Im Raame vu dr Minchner Räterepublik het er im Ufdrag vu dr Gesellschaft für neue Erziehung e Denkschrift zum Entwurf einer neuen Hochschulverfassung gschribe.
Ufgwagse z Bade mit schwebische Wurzle het er ganz Siddytschland as sy Haimet aagluegt. No sym Umzug in s bayrische Starnberg goht au sy neii Haimet in syni Arbete as Schriftsteller yy. Syni kultur-, gschichts- un religionsfilosofische Wärch no 1918 sin vylmol mit Ort um dr Starnberger See verchnipft (z. B. „Percha“ härglaitet us dr vermuetete germanische Getti Perchta (Freya)), Frau Perchtas Auszug. Si bscheftige si aber au mit Schwoobe. In sym Märliwärch Der Drache über der Welt, wu 1932 uusechuu isch, duet er im [Freiburger] Drachenzahnweh un im [Durlacher] Zwiewelewick d Gschicht vu dr boode Stedt in e Märli mit historische Persone verwäbe. Sy Wärch isch au durzoge vu dr Suechi noch eme ibergordnete Gaischtige, bsundersch im groß aaglaite Wärch Unserer guten Frauen Einzug, wu em germanische Mythos dr Yyzug vum Chrischtedum gegeniberstellt. Im hoche Alter het er in sym letschte Buech Der Mystiker syni filosofische Gedanke zämegfasst. In däm Buech untersuecht er dr Typus Mystiker, wie dr Hl. Eckart, d Theresa vu Avila oder d Lehr vum Brahmanismus. Unter anderen sin in däre letschte Phase dr Teilhard de Chardin un dr Werner Heisenberg syni gaischtig-filosofische Kamrade gsii.
As Schriftsteller duet mer en dr Neo-Romantiker zuerächne. Är het Roman, Märli, Sage, Nowälle un Gedicht verfasst un au filosofischi Wärch, wun er dr inner Wäg vu dr germanische zue dr chrischtlige Wältsicht din bschrybt. Är het dr Versuech gmacht, dr Mythos as Urform vu dr Dichtig un Poesy zum Gegestand z mache. Fimf vu syne Gedicht sin in dr Minchner Satirezytschrift Simplicissimus vereffetligt wore. Dr Schmid Noerr isch Frynd gsii mit em Gustav Meyrink, wu au z Starnberg gläbt het. Di beede hän literarisch zämegschafft, bi dr Goldmachergeschichten (1925), aber au vor allem im letschte Roman vum Meyrink, em 1927 vereffetligte Engel vom westlichen Fenster (urspringlige Titel Baphomet), wu dr Schmid Noerr Dail dervu gschaffe het. Auch verfassten sie gemeinsam einige unveröffentlichte Filmskripts.
Syt 1936 isch dr Schmid Noerr aktiv gsii in dr Widerstandsbewegig geg dr Nazionalsozialismus. Vu 1936 bis 1939 het er im Ufdrag vum Ludwig Beck en extrem wärtkonservative „Entwurf einer Deutschen Reichsverfassung“ uusgschafft. 1938 het er mit em Werner Otto von Hentig Kontakt ghaa zue dr Megligkaite vun ere Regierigsform noch eme Sturz vum Hitler. In dr Noochriegszyt het sy Wärch as nimi zytgmäß gulte. Fir syni ufrächt Haltig in dr Zyt vum Nationalsozialismus het er 1963 s Bundesverdienschtchryz iberchuu un e Ehresold vu dr Bayerische Staatsregierig un fir syni Verbundehait mit syre Haimet 1958 dr Johann-Peter-Hebel-Bryys.
Resslirytti
D Resslirytti isch vo 1935 bis 1939 e politischs Gabare in dr Stadt Baasel gsi.
Gschicht
S Gabare Resslirytti (baaseldütsch für Karussell; vollständig Naame: Das kleine Zeittheater ‹Resslirytti›) isch 1935 vom Willy Ackermann, Charly Terffola (äigentlig Affolter) und em Naum Mitnik-Gauss z Baasel gründet worde as politischs, antifaschistischs Gabare, wo aber au anderi aktuelli Thema us em Schwizer Alldaag behandlet het. S erste Brogramm isch am 16.9.1935 im Gambrinus-Saal z Basel ufgfüert worde. Vo denn aa het d Resslirytti dört und im Kiechli ufgfüert: «Eingang verboten», «Immer luschtig!», «Kaibe Zytte!» und anderi. Si isch au regelmäässig uf Durnee in dr Schwiz gsi, wie im Zürcher «Hirschen» und im «Corso-Theater» z Bärn.
Mitgspiilt häi under anderem dr Alfred Rasser, d Sylvia Wagner, dr Walter Hoffmann, d Claire Kaiser, dr Ettore Cella, d Lotti Krauss, d Margrit Rainer, dr Peter W. Staub, d Bessie Hoffart, d Gretl Henar, d Gretl Bömly, dr Willy Ackermann und dr Marc Doswald. Dr Charly Treffola, dr Jakob Stebler, dr Rudolph Bolo Maeglin, dr Hans Wilhelm Keller und dr Charles Ferdinand Vaucher häi d Text gschriibe. As Komponiste und Begläiter am Klavier häi dr Erich Ziegler und vo 1937 aa dr Robby Frey gschafft, wo au die künstlerischi Läitig übernoo het. Dr Charly Treffola isch au dr technisch Läiter gsi, dr Mitnik-Gauss dr administrativ Läiter und dr Charles Hindenlang het d Ustattig gmacht. 1939 het sich d Resslirytti ufglööst.
Keplersche Gesetze
[[Datei:Kepler laws diagram.svg|miniatur|Grafischi Zämmefassig vo de drei Keplergsetz:
2. Die bäiden graue Abschnitt A1 und A2, wo in dr gliiche Zit überstriche wärde, häi die gliichi Flechi.
D Bedingige für die drei Kepler-Gsetze si underschiidlig. S zwäite Gsetz gältet für alli Zentralchreft und die müesse nit emol konservativ si, s dritte Gsetz hingeege gältet für alli 1/r^2-Chreft. Abwiichige vom erste Gsetz gseet mä aber scho in unserem Sunnesüsteem: Komete beweege sich hüfig uf parabeläanlige Baane, d Aggse vo dr Merkurbaan dräit sich wäge de Iiflüss vo de andere Blaneete langsam um d Sunne.
Kabinett Hegnenberg-Dux
S Kabinett Hegnenberg-Dux isch vum 21. Augschte 1871 bis zum 2. Juni 1872 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Dr Hegnenberg-Dux isch am 2. Juni 1872 gstorbe.
Carcoforo
Chalchoufu (Carcòfo in piemontäisischu und Carcoforo i' wailschu) ïst as bergdourf mid 80 wounre im oubre Tseschrutol (in dar prowinz Vercelli, im Piemont, Italiu). Der burgmaister ïst Marino Sesone.
Zeljung
D’erstu chundschafte uber Chalchoufe findt mu in ainem urolte pergament vam jor 1383, o’langende an Alpe Carchoffeni. In diser alpu haind sich d’Walserljit im 14. hunderkjor g’ainsidlut. Diz ljit, ursprunglichs vam Oubre Wallis (Rottubrunne), haind ds brait g’biat um dan Gourner b’wount.
Umbïtz z’arford ïst d’ chalchoufer alpa z’ainem bljibende dourf wourte, b’wounte va’ herte bergljit im stand sich ainer dick ungunstigu landschaft onz’richte: guowisi und lowine sind in vile handg’schriftu g’zoltni. As schrechlichs fir häd im jor 1863 ungifor zwänzg der ältstu hiser foul im oubre dourf verwuastut. Der woguweg ïst g’si im jor 1932 g’buwwute. Darvïr ïst der ainigu zuagang z’ diser heju tzsieschrutoler g’mai a’ fuasweg fun d’ latzu weiri ds fluss Egua g’si. Der woguweg häd ganz g’wiss da’ handal und dan ufgang ds erste turismus verg’talled, doch er häd ds problem der lowinu nid gor und ganz erschaidt, di verursachind noch hit di dirurlekkung ds dourfs fïr ettlich toga in da’ strengsti wintre. D’ niwwzitigu wegmittla und d’ hubalstruba haind zuag’holfe, d’uppigine für ds dourfljit z’ermindru. Im hitige Chalchoufe hairutind sich wisig d’aswennigu handwerchi – d’ hïrta gond noch allu summra z’alpu – mid dan niwwi verlangungu g’brungni van ainer niwwu b’griffung ds turismus, der mei acht und b’trachtung fïr d’ berglandschaft und d’ sette richu bruucha dis tols zaichud und der sich tail ainer natur will g’spirre, di noch sette vil häd z’ zaichu, wam sa achtu und bewundru chad und will.
Sproch
Chalchoufu ïst g'si im 14. hunderkjor van da' Walser b'wounte. Der ursprung diser erstu ainsidleru ïst nid sichere und mu waiss nid, old si van Im Land, Remmalju oder van enund der bergu sind cheme.
Miat z'vil ïst d'urolt chalchoufer walsersproch längst usg'stourbe.
Hitigstogs schwetzt mu i' Chalchoufe piemontäisischu und wailschu, ober d' lebhaftig und gaisterich g'maifierrung häd untschaidet, der eltru sproch durch leirgäng und andri totickaite wider zam lebi z' bringe.
Falkenfelsen
D' Falkefelse isch ä Granit-Felsformation im Nordschwarzwald wo ugfär 60 Meter hoch isch. Vom Plättig ôn de Schwarzwaldhochschdroß us gits zwôi Pfädle durch die Felse durch wo mer na ônde Herta-Hit, ä helzerne Schutzhit, ruskommt. Dert isch ä Ussichtsfläche uf'm Felse von wo mer de nördliche Schwarzwald, mit de Wiidefelse un de Hornisgrinde im Siide, d'Biilerheh im Nordoschde und die Rhiiebene säh kô.
Johannes (XXIII.)
De Johannes (XXIII.) (* öppe 1370 z Neapel; † 22. Dezämber 1419 z Florenz) isch vo 1410 bis 1415 de 23. Papscht gsi, wo sich de Name Johannes gäh het.
Sin bürgerliche Name isch Baldassare Cossa gsi. Hüt wird er vo de katholische Chile in de offizielle Papschtlischte nöd ufgführt, wil en de Johannes XXIII. durch sini Nameswahl endgültig in d Reihe vo de Gägepäpscht iigordnet het. Vorher isch es in de katholische Chilegschichtsschriibig umschtritte gsi, ob de Johannes en rächtmässige oder en schismatische Papscht isch gsi.
Sis Läbe
De Baldassare Cossa isch us eme neapolitanische Gschlecht. Zerscht isch er Offizier worde und spöter Kardinal. Zu dere Ziit isch er noch Laie gsi und het erscht spöter sini Weihe übercho. In de Ziit vom Abendländische Schisma isch er z erscht uf de Site vo de Päpscht z Rom gsi, het sich aber ab em 1408i für Konzilslösig iigsetzt. Bim Konzil vo Pisa isch dann de Alexander (V.) gwählt worde und me het di Päpscht vo Rom und Avignon für abgestzt erklärt, wo des aber nöd akzeptiirt hei. So het's sogar drü Päpscht gä. Wo de Alexander dann am 3. Mai 1410 gschtorbe-n-isch, isch de Baldassare Cossa zu sim Nachfolger gwählt worde und het de Name Johannes XXIII. aagnoh. Im Konzil vo Konschtanz, wo sich de Johannes e Bestätigung vo sim Papschttum erhofft gha het, isch er unter Druck cho abzträte und isch im März 1415 mit Unterstützig vom Herzog Friedrich IV., eme Habsburger us Koschtanz gflüchtet, isch aber im April z Freiburg im Breisgau verhaftet worde. S Konzil het dann am 6. April 1415 s Dekret Haec sancta verabschiidet, wo d Oberhoheit vom Konzil über de Papscht postuliirt het. De Johannes isch vom Konzil für abgsetzt erklärt worde. In dere Ziit isch er z Heidelberg im Schloss iigschperrt gsi und er het sini Absetzig akzeptiirt. Im Frühjohr 1419 isch er us de Haft entlaa worde und isch im Dezember vom gliiche Johr z Florenz gschtorbe.
Judeo-Arabisch
D Judeo-Arabischi Sproche sin e Grupp vun arabische Dialekt, wu gschproche werre vun Jude in arabischsprochige Länder odr wu frieher dert gwuhnt hen. De Ussdruck bezieht sich au meh odr winiger uff s klassisch Arabisch, wu in de Hebräische Schrift gschribe wird, bsunders usm Mittelalter. Wiä au sunsch in de arabisch Welt, hen d Jude, wu Arabisch schwätze, verschideni Dialekt. S kummt druff o, wu si wuhne. Des Phänomen konn au mit Ladino (Judeo-Sponisch) un Jiddisch vergliche werre.
Jakob Stämpfli
De Jakob Stämpfli (* 23. Februar 1820 z Janzehuus bi Wengi, Amt Büre; † 15. Mai 1879 z Bern), isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er hät a dr Universität Bern Rechtswüsseschafte schtudiert, isch 1843 Advokat worde und isch 1845 als Redakter dr Berner Ziitig biiträte, em Organ vo dr radikale Partei, in Opposition zu dr damals herrschende gmässigt liberale Fraktion. Im uf siini Initiative hii iiberuefene Verfassigsrat hät er nebed em Ulrich Ochsenbein d Hauptschtimm gfüehrt. Im Juli 1846 in Berner Regierigsrat beruefe, hät er d Leitig vo de Finanze übernaah und hät di direkti Beschtüürig, d Uufhebig vo allne Feudallaschten und d Zentralisation vom Armewese iigfüehrt. 1849 isch er Regierigspräsident worde, isch dänn aber 1850 bim Schturz vo dr radikale Partei is Privatlebe zruggträte.
1849 vo siim Kanton in schwiizerische Schtänderat und 1850 in Nationalrat gwählt, de 1851 und 1854 präsidiert, isch er, nachdem er grad erscht infolg vo dr Fusion vo de beide bernische Parteie wider i d Regierig vom Kanton träte isch, am 6. Dezember 1854 a Schtell vom Ochsenbein in Bundesrat beruefe.
Bis zu siinere Amtsübergaab am 31. Dezember 1863 isch er de folgende Departement vorgschtande:
Liste sathmarschwäbischer Ortschaften
In däre Lischt vu sathmarschwebische Ortschafte wäre d Derfer no Dialäkt glideret ufzellt:
Schwäbischi Ortschafte:
Nideralemannisch-sidfränkisch:
Jakob Stämpfli
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1856, 1859 und 1862 und Vizepräsident i de Jahre 1855, 1858 und 1861.
Liste sathmarschwäbischer Ortschaften
Pfälzisch-moselfränkisch:
Sidmittelbairisch-obereschtrychisch:
Mittelbairisch / Oberzipsisch
Mittelbairisch-behmerwälderisch
Jakob Stämpfli
De Stämpfli isch usserordentlich populär gsii dur siini klari Haltig i de Konflikt mit Preusse nach dr Niderschlagig vom royalistische Putsch im Neuenburg vo 1856 und mit Frankriich nach dem siinere Übernaahm vo Savoye im Jahr 1860 und dur siini vergeblich Forderig nach Bau und Rückchauf vo de Iisebahne dur de Schtaat.
De Stämpfli isch dr Schwiegersohn vom Wilhelm Snell. Er isch uf em Berner Bremgartefridhof begrabe, doch siis Grab isch inzwüsche uufghobe.
Ries
Des Rias isch a Meteoritekrater, wou vor uhgfähr 14,3 - 14,5 Milliona Johr a riesngroaßr Schtoi wo uhgfähr an Kilometr groaß gwest sei eigschlage isch und drnoch isch a groaß Loch mit uhgfähr 30 km Durchmessr zruckblieba. Des Rias hoißt Rias van der Römische Provinz Raetia.
Im Rias gibt an bsondra Schtoi, in Suevit. Ma got doderfu aus, dass der Suevit beim Aufschlaga va diam Meteorit vor 15 Milliona Johr entschtanda isch. Sogar die Aschtronauta, die wo als erschtes offm Mond wara, sen zerscht ins Rias ganga und haba si dean Stoi in am Schtoibruch aguckt wals ja oh nit gwisst haba, wias offm Mond aussieht. Dr Nama Suevit kommt vam lateinischa: Schwaba hoißt Suevia und do drum hot der Schtoi dian Nama Suevit kriagt.
Noch dera Explosiou war des Rias a groaßer Krater und mit der Zeit hot si des Louch mit Wasser gfüllt und dia Ablagerunga haba des Louch mit Zeit gfüllt. Wia dann der Fluß Wenz (Wörniz) bei Horburg an Auslauf gfunda hot und sich do a Schneise neigfressa hot isch des Rias trucka gwora und hot ganz guati Böda hinterlassa. In Deini (Deiningen) beischpielsweis haba die Äcker a Landwirtschaftliche Vergleichszahl va 60 odr an Hektarwert va 2235.
Aabaut wird im Rias vill of Äcker (z. B. Woiza, Kora, Gerschta, Haber, Mais, Raps und o Zuckerruba) Wiesa gibts nimmi so vill, wall dia Böda teilweis a über 100 cm dicka Humusschicht haba. Wälder gibts im Rias eher nit, eher außa rum am Rias-Rand. Dia Dörfer im Rias erleba zur Zeit an Wandl weg von der Agrarstrucktur.
Genau in dr Mitt vam Rias isch Nerli Nördlingen und außarum sen dia Schtädt Horburg Harburg, Eadi Oettingen, Wendi Wemding, Bopfi Bopfingen außa rum. Gredt wird no schwäbisch, obwohl weidr im Norda scha des fränkisch und im Oschta scho bairisch gredt wird.
Nischenbrunnen am Nadelberg
Dr Brunne am Noodlebärg stoot sit 1831 am Noodlebärg 29 z Baasel. Wär en gmacht het isch umbekannt. Dr Droog isch fümfeggig und het e chliine Nääbedroog. Über em Brunne stoot en Urne us Stäi in ere äigene chliine Nische. Rund ums Wasserroor het s Verzierige.
Laudenbach (Bergstraße)
Laudenbach (pfälzisch Laudebach) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Laudenbach lxt am glychnamige Bach an dr nerdlige badische Bärgstroß, diräkt an dr Gränz zue Hesse. Nochbergmaine vu Laudenbach (Bergstraße) sin Hemsbach, Lorsch un Heppenheim. Dur dr historisch bedingte kompliziert Gränzverlauf ghere d Stroße, wu dur dr Heppenheimer Ortsdail Ober-Laudenbach fiere, zum Baan vu Laudenbach.
Dr Baan bstoht us 55,8 % Landwirtschaftsflechi, 21,6 % Wald, 19,4 % Sidligsflechi un 3,2 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Laudenbach isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 795 as Lutenbach.
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Hermann Lenz.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Laudenbach ghert zum Pfälzisch.
Gunningen
Gunninga (amtlich Gunningen) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Gunninga leit uf dr Boor am Fuaß vom 912 Meter hauche Hauekarpfe. Nochbergmoede send d Stadt Spoachenga em Norde, Housa em Oschte, Seidinga-Oberflacht em Side ond Durchhousa ond d Stadt Drossinga em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 59,4 % Landwirtschaftsfleche, 28,7 % Wald, 11,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Gunninga ghert nur s gleichnamig Dorf.
Gschicht
Gunninga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797.
Verwaltong
Gunninga hot mit dr Stadt Drossinga ond dr Gmoede Dalla ond Durchhousa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschter vo Gunninga ischt d Heike Ollech.
Dialekt
Dr Dialekt vo Gunninga ghert zom Schwäbisch.
Saint-Saphorin (Lavaux)
Saint-Saphorin (Lavaux) (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Ouest lausannois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Saint-Saphorin (Lavaux) umfasst s glychmaig Stedtli un d Wyler Glérolles, Les Faverges, Ogoz un Lignières. D Gmaiflechi umfasst 60,9 % landwirtschaftligi Flechi, 10,3 % Wald, 27,6 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Saint-Saphorin (Lavaux) isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1138 as de Sancto Sufforiano.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 18,1 % gläge.
Religion
56,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 23 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,2 %, CVP 2,6 %, FDP 25,7 %, GLP 2,7 %, GP 13,8 %, SP 29,6 %, SVP 13,4 %, Sunschtigi 1,7 %.
Dr Burgermaischter vu Saint-Saphorin (Lavaux) isch dr Gérald Vallelian (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 348 Yywohner 88,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,5 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 5,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Kronwicken-Dickkopffalter
De Dunkli Dickchopffalter (Erynnis tages) isch e chliine Summervogel.
Vorchoo
De Dunkli Dickchopffalter chunnt i ganz Europa voor, feelt aber im nördliche Skandinavie. I de Alpe chan er bis 2000 müM biobachtet were. Er isch uf Magerwise, uf de Haide und am Waldrand z finde. Er suugt vor alem a de Blüete vom Törnli (Ajuga reptans).
Uussie
De Dunkli Dickchopffalter het e Spannwiiti vo 25 bis 30 mm. Er isch e uuschiibare bruune Summervogel, ooni bsundrigi Zaichnig, nume de Rand vo de Flügel isch mit wiise Tüpfli gsöömlet. D Undersiite vo de Flügel sind hellbruu. De Körper isch hoorig.
Raupe
D Raupe werd 18 mm lang. Si isch grüe und het e dunkle Ruggestraiife, de Chopf isch schwärzlich. Si isch spezialisiert uf Schlössli (Lotus corniculatus), Chronwicke (Coronilla), und Mannstroi (Eryngium campestre).
Hebe
D Hebe isch in de griechisch Mythologii d Göttin vun de Jugend, "d Göttin mit de Rosewange", ä Tochter vum Zeus un de Hera. Sie isch Mundschenkin vun de ondre Götter un bringt Nektar un Ambrosia. Noch 'ra Ungschicklichkeit wird si vum Ganymed abglöst. Nochdem de Held Herakles de Suizid gschtorbe un in de Olymp erhobe worre isch, hen ihm d Götter d Hebe zuer Frau gäbe. d Römer hend si mit de Iuventas gliichgsetzt.
Charles Green (Astronom)
Dr Charles Green (* Dezämber 1735 z Swinton bi Rotherham, South Yorkshire, Ängland; † 29. Januar 1771 uf dr Faart vo Batavia zum Kap vo dr Guete Hoffnig) isch e britische Astronom gsi.
Vo 1760 isch er Assistänt vom Astronomer Royal James Bradley am Observatorium vo Greenwich gsi und denn vo däm sim Noochfolger Nathaniel Bliss. Er hät äigentlig au für e Nevil Maskelyne sölle schaffe, wo dä im Merz 1765 noch em Dood vom Bliss zum Astronomer Royal ernennt worde isch. Dr Green het s aber vorzooge, e Schiffszaalmäisterboste z übernee. Dr Maskelyne het en 1768 für die ersti Südseeräis vom James Cook empfoole. Si Ufgoob isch s gsi, zämme mit em Joseph Banks für d Royal Society uf Otaheite dr Venustransit vom 3. Juni 1769 z mässe. Dr Green isch uf dr Häimräis vo Batavia noch 12 Dääg uf See an Dysenterii gstorbe.
Michael Kretschmer
Dr Michael Kretschmer (* 7. Mai 1975 z Görlitz) isch e dytsche Bolitiker (CDU) un syt em 13. Dezämber 2017 Minischterbresidänt vum Freistaat Sachse. Derzue isch er syt em 9. Dezämber 2017 Vorsitzer vum CDU-Landesverband Sachse. Dervor isch er syt 2005 Generalsekreter vu dr sächsische Union un vu 2009 bis 2017 stellverdrättende Fraktionsvorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii, vu Septämber 2013 bis Septämber 2017 au Vorsitzer vu dr sächsische Landesgruppe.
Lääben un Beruef
No dr Mittlere Ryfe 1991 an dr Erich-Weinert-Oberschuel z Görlitz het dr Kretschmer bis 1995 en Uusbildig zum Biroinformationselektroniker gmacht. Anne 1998 het er uf em zweete Bidligswäg d Fachhochschuelryfi gmacht un derno Wirtschaftsingenieruwäse an dr Hochschuel fir Tächnik un Wirtschaft z Dresden studiert. 2002 het er dr Abschluss as Diplom-Wirtschaftsingenieur (FH) gmacht.
Dr Michael Kretschmer isch ledig un Vater vu zwee Sihn.
Bartei
Dr Kretschmer isch 1989 in di Christlich-Demokratische Juged yydrätte in het vu 1993 bis 2002 em Landesvorstand vu dr Jungen Union Sachsen un Niderschlesien aaghert, vu 1995 bis 2001 isch er Landesschatzmaischter vu dr JU gsii. Vu 1994 bis 2000 isch er stellverdrättende Vorsitzer vum CDU-Chraisverband Görlitz gsii un het syt 2003 em CDU-Landesvorstand z Sachsen aaghert. Am 23. April 2005 isch er zum Generalsekreter vu dr sächsische CDU gwehlt un syterhär meefach im Amt bestetigt wore.
Abgordnete
Vu 1994 bis 1999 het dr Kretschmer em Stadtrot vu Görlitz aaghert. Syt 2008 isch er Mitglid vum Chraisdag vum Landchrais Görlitz. Vu 2002 bis 2017 isch dr Kretschmer Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Vu 2005 bis 2009 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu dr Arbetsgruppe Bildig un Forschig vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii. Vu 2009 bis 2017 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii mit dr Ufgabeberaich Bildig un Forschig un Chunscht, Kultur un Medie.
Dr Kretschmer isch diräkt gwehlte Abgordnete vum Wahlchrais Löbau-Zittau – Görlitz – Niesky im Bundesdag gsii. Bi dr Bundesdagswahl 2013 het er dert 49,6 % vu dr Erschtstimmen iberchuu. Dr Kretschmer isch Mitglid in dr Dytsch-Polnische, dr Dytsch-Tschechische un dr Dytsch-Russische Barlemäntariergruppe vum Bundesdag gsii, wu alli bilaterali Kontakt zue andere nationale Barlemänt pfläge. Bi dr Bundesdagswahl 2017 het dr Kretschmer syn Bundesdagsmandat verlore, wel in sym Wahlchrais dr Tino Chrupalla (AfD) diräkt gwehlt woren isch un är nit uf dr Landeslischt uv dr CDU kandidiert ghaa het.
Minischterbresidänt
Am 18. Oktober 2017 isch er vum Stanislaw Tillich as Noofolger im Amt vum sächsische Minischterbresidänt vorgschlaa wore. Vum Sächsische Landdag isch er am 13. Dezämber 2017 mit 69 vu 126 Stimmen in s Amt gwehlt un derno veraidigt wore.
Sunschtigs Engaschmänt
Vu 2005 bis 2016 isch dr Michael Kretschmer Mitglid vum Verwaltigsrot vum Diakoniewärch Oberlausitz e. V. gsii As Bundesdagsabgordnete isch dr Kretschmer bis Septämber 2017 Mitglid vum Senat vu dr Helmholtz-Gmainschaft gsii un het si dert fir d Ferderig vu Bildig un Forschig yygsetzt. Am 22. Augschte 2017 isch dr Michael Kretschmer zum Bresidänt vum Sächsische Volkshochschuelverband e. V. gwehlt wore.
Fürstbistum Basel
S Fürstbischdum Basel isch s Hoheitsgebiet gsi, wo dr Basler Bischof drüber die wältligi Macht gha het, vom Mittelalter a bis zu siner Uflösig im Johr 1803. Dr Mittelpunkt vom Fürstbischdum isch bis zur Reformation d Stadt Basel mit em Münster und de Domherrehüüser gsi. D Regioone vom Fürschdedum sind uf de Territorie vo de hütige Staate Schwiz, Dütschland und Frankrich gläge.
s Entstoh vom Fürstbischdum
D Entwicklig zum Fürstbischdum het 999 mit de Schänkige vo der altehrwürdige Benediktinerabtei vo Moutier-Grandval, em Stift St. Ursanne und em Münsterdal im Jura dur de chinderlosi König Rudolf III. vo Burgund an dr Baasler Bischof agfange. Spöter si Gebiet a dr Hauesteistross im Sisgau, dr Buchsgau, Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Ischtei und em Glaibasel drzue cho. Die grössti Usdehnig het die wältligi Herrschaft unter em Bischof Burkard (1072–1107) gha, wo d Gunst vom Kaiser Heinrich IV. gnosse het. Er het dr Kaiser im Investiturstrit understützt und uf em Gang uf Canossa begläitet. Im Lauf vo de Johr hai aber d Habsburger, wo ständig ihr Gebiet vergrösseret hai, und d Stadt Basel, wo d Bürger von ere vom Bischof hai welle unabhängig wärde und ihm Rächt abkauft oder abdrotzt hai, d Herrschaft vom Fürstbischof gschwecht. D Habsburger hai Briisach, Neueburg am Rhii und Rhiifälde übernoh und au im Elsass und sogar in dr Stadt Basel Iifluss afo näh. D Bischöf hai ihr Machtzäntrum in Jura afo verschiebe.
Am Aafang vom 16. Johrhundert het s Fürschdbischdum bestande us
Die folgende Gebiet het s Fürschdbischdum scho vor 1527 verlore:
d Reformation in dr Stadt Basel
→ Hauptardikel: d Reformazioon vo Baasel
Wo Basel in de 1520er Johr Reforme im Chillewäse het afo iifüehre, het dr Bischof 1527 si Residänz uf Pruntrut verleit, und au s Domkapitel isch nume no zwei Johr lenger z Basel bliibe. Im Bildersturm vom 9. Februar 1529, eme Fasnachtszischtig, hai die Reformierte s Basler Münster gstürmt und fascht die ganzi Usstattig kabutt gmacht. Sakrali Kunstschetz vom mittelalterlige Basel, wo mä dr Wärt von ene nid cha abschetze, si drbi verlore gange. Dank glücklige Umständ isch aber der berüehmt Basler Münsterschatz ganz erhalte bliibe. Am 12. Mai si d Domherre und Kaplän, wo d Reformation nit understützt hai, uf Friiburg im Briisgau oder uf Näbepfründe zoge. Am 28. August 1529 het s Domkapitel mit der Stadt Friiburg e Vertrag abgschlosse über was Rächt und Stüüre betroffe het, dr Chauf vo Hüüser, s Kapitel- und Amtshuus, und über d Benutzig vom Münster. Mit däm isch Basel nüm der Sitz vom Bischof gsi und au nüm vom Domkapitel. Däm si Verwaltigssitz isch vo 1587 aa der Stürtzelschi Hof, hüte der Basler Hof, z Friiburg gsi.
Usdehnig
S Fürstbischdum het sich über d Jurachetti vom Bielersee bis zur Burgundische Pforte und in die Oberrhiinischi Diefebeni erstreckt. D Mehrheit vo dr Bevölkerig het Dütsch gschwätzt, also verschideni alemannischi Dialäkt, in de Ämter Zwinge, Pfäffige, Birsegg, Biel, de rächtsrhiinische dütsche Gebiet, im Elsass und am fürstlige Hof z Pruntrut. Au die konfessionelli Situation isch kompliziert gsi. Dr Süde isch reformiert, der Norde und die dütsche Ämter si katholisch gsi. Au staatsrächtlig isch d Lag nit eifach gsi: der Norde het zum Heilige Römische Riich ghört und isch mit Mömpelgard (Montbéliard), wo zu Württebärg ghört het, en Exklave vom Riich zwüsche Frankriich und der Eidgenosseschaft gsi. Die südlige Ämter aber si mit verschiidene schwizerische Ort verburgrächtet gsi. So isch d Stadt Biel mit Bärn, Friiburg i. Ü. und Soledurn äng verbunde gsi und het dorum as Zuegwandte Ort vo der Eidgenosseschaft gulte. Der Fürstbischof isch nume no s nominelle Stadtoberhaupt gsi. S Stedtli La Neuveville und d Propstei Moutier-Grandval si mit Bärn verburgrächtet gsi, d Prämonstratenserabtei Bellelay und s Chorherrestift Moutier-Grandval mit Sitz z Dälsbärg si mit dr Stadt Soledurn verbündet gsi.
s Bündnis mit de siibe katholische Ort
Dr Fürstbischof Jakob Christoph Blarer vo Wartesee het sich 1579 mit de siibe katholische Ort vo der Alte Eidgenosseschaft verbündet as Gegegwicht gege dr Iifluss vom reformierte Bärn im Südjura. Dank däm Bündnis het s Fürstbistum Druck uf d Stadt Basel chönne usüebe und het 1585 im Baadener Verdraag vo Basel 200'000 Gulde bechoo für d Ablöösig vo alte Pfänder und Lääche. Basel het au no s Burgrächt mit de Dörfer im denn reformierte Birsegg müesse ufgee, und d Rekatholisierig vom Birsegg het chönne afoo. S Bündnis mit de katholische Ort isch bis 1735 immer wider erneueret worde, und so het s Fürstbistum zitwiis au as Zuegwandte Ort vo der Eidgenosseschaft gulte. Die reformierte Ort hai sich aber gwehrt drgege, ass es as dr 14. Ort vo der Eidgenosseschaft ufgnoo wurd.
Im Drissigjöhrige Chrieg si die fürstbischöflige Gebiet widerholt blünderet worde. So si 1634 d Schwede über Allschwil härgfalle und im 38 hai im Bernhard vo Sachse-Weimar sini Soldate Riinech zerstört.
dr Umzug vom Domkapitel vo Friiburg uf Arlese
In de 1670er Johr het s Kapitel e groosses Problem gha, wo sich dr Kaiser Leopold I. und dr französisch König Louis XIV. bechriegt hai. Die Kaiserlige hai em d Iikümft kürzt und sogar im Basler Hof Milidär iiquartiert und d Franzose hai d Iikümft vom Elsass und em Sundgau konfisziert. Im November 1677 hai d Franzose Friiburg eroberet und hai im Kapitel sini Gälder zruggghalte, bis es ins Bistum Basel umzogen isch. Noch em Friide vo Nimwege am 1. November 1678 het sich s Kapitel z Arlese niiderglo. Bis denn isch das ä chliis Buuredorf gsi, aber dr Bischof het e neuji Chille, es Kapitelhuus und Hüüser für d Domherre lo baue. 1681 isch der Arlesheimer Dom gweiht worde und d Domherre hai chönne in ihri Hüüser iizieh.
die Französischi Revolution und s Ändi vom Fürstbischdum
Mit em Usbruch vo der Französische Revolution hai sich dunkli Gwitterwulke über em Fürstbischdum zsämmebraut. Wäge siner exponierte Lag het das Gebiet d Uswirkige vom Umbruch z Frankriich sofort z spüre übercho. Wo 1789 die französischi Nationalversammlig alli Feudalrächt ufghobe het, hai der Fürstbischof Sigismund vo Roggebach und s Domkapitel alli Inkümft us em Elsass verlore. 1790 isch s Elsass kirchlig vo der Diözese Basel abdrennt und em neue konstitutionelle Bistum Kolmer unterstellt worde. Domit het der Fürstbischof dr grösst Deil vo siner Diözese und sine Iinahme verlore. Im gliiche Johr hai sech im Fürstbischdum die erste revolutionäre Klub bildet und Unruehe si usbroche. Dr Kaiser Leopold II. het em bedrängte Bischof östriichische Druppe gschiggt, wo vom Briisgau über Basler Gebiet z Pruntrut iimarschiert si und dr Ufstand zsämmegschlage hai. Am 20. April 1792 het Frankriich em Kaiser dr Chrieg erklärt und französischi Druppe si sofort ins Riichsgebiet vom Fürstbischdum iimarschiert. In der Nacht vom 27. uf e 28. April het der Fürstbischof mit sim Hof Pruntrut verlo und isch zerst uf Biel gflüchtet. Vo dört us het er brobiert s fertigzbringe, ass sis Gebiet in die helvetischi Neutralität iigschlosse wurd. Das isch em aber nume deilwiis grote mit em südlige Deil vo sine Ländereie, wil vor allem Züri und Basel keini Risike hai welle iigoh und Frankriich nit hai welle brüskiere. Noch em Tuileriesturm im August 1792 het sich d Stimmig radikalisiert und im Novämber hai die iiheimische Revolutionär mit französischer Understützig d Absetzig vom Fürstbischof proklamiert und die Raurachischi Republik usgruefe. Dodrmit het der Bischof dr Norde vo sim Land verlore und er isch uf Konstanz under e kaiserlige Schutz gflüchtet. Er het für d Verwaltig vo de südligen Ämter e Regäntschaftsroot z Pieterle bi Biel iigsetzt, wo d Verwaltig in de südlige, schwizerische Gebiet vom Fürstbistum bis 1797 witergfüehrt het. S Domkapitel z Arlese isch ruehig bliibe, für zum Frankriich nit uf sich ufmerksam z mache, doch am 23. Novämber 1792 si französischi Druppe in s Dorf iigruckt, und s Kapitel het si Archiv und dr Domschatz uf Basel in Sicherheit brocht. Sofort hai d Domherre in de beide Kantön Bärn und Basel um militärische Schutz bätte, aber die hai wägem Basler Domkapitel kei Konflikt mit Frankriich welle riskiere. Am 9. Dezämber hai d Franzose d Domherre under Huusarrest gstellt, aber dr französisch Kommandant z Arlese het s nit verhinderet, ass sich ei Domherr noch em andere in dr neutrali Kanton Soledurn näbe dra abgsetzt het. In ere Sitzig bim Fürstbischof z Konstanz het s Kapitel, wo vo 16 uf 6 Domherre gschmulze gsi isch, beschlosse, si Sitz vo Arlese uf Friiburg im Briisgau zu verlege. Im Mai 1793 si keini Domherre meh z Arlese gsi und d Domherrehüüser si usblünderet, s Mobiliar churz und chlii gschlage, der Räst vom Kapitelarchiv verbrennt und der Dom as Kantonnemänt und Rossstall missbruucht worde.
Am 9. März 1794 isch dr Fürstbischof Sigismund gstorbe, und s Domkapitel het dr Franz Xaver vo Neveu, wo sit 1790 Domherr und drnäbe au Pfarrer z Offeburg gsi isch, zum Nochfolger gwehlt. Zerst het der neu Fürstbischof z Offeburg residiert und isch denn uf Konstanz zu siner chliine Exilregierig gange. Zwüsche 1794 und 1797 het er brobiert, die helvetische Gebiet z sichere und die bsetzte nördlige Gebiet zruggzübercho. Er het au dr Muet gha, im Summer 1796 ohni öbbis azkündige si Sitz vo Konstanz uf La Neuveville z verlege, aber Frankriich und Bärn hai uf en Druck usgüebt, und er het s Dorf wider müesse verlo und isch in s luzärnische Chloschter Sankt Urban zoge. Am 17. Oktober 1797 isch der zweit gross Schlag gege s Fürstbistum bassiert, wo Östriich und Frankriich z Campo Formio Friide gschlosse hai und der Kaiser s ganze lingge Rhiiufer an Frankriich abdrätte und ihm freiji Hand in der Schwiz glo het. Scho am 14. Dezämber si französischi Druppe im Süde vom Bistum iimarschiert und hai däm sini helvetische Ämter und d Stadt Biel bsetzt. Die Gebiet si druf em Département du Mont Terrible zuedeilt worde. So isch am Ändi vom Johr 1797 nume no s chliine Amt Schlienge uf dr rächte Rhiisite under der Herrschaft vom Fürstbischof gstande. Dr Bischof Franz Xaver isch Ändi 1797 mit em fürstbischöfliche Archiv vo St. Urban nach Konstanz ufs Riichsgebiet gflüchtet, und wo d Franzose in dr Schwiz iizoge si, isch er afangs 1798 uf Ulm, denn uf Passau und schliesslig 1800 uf Wien zoge. Au der zweiti Koalitionschrieg het s em nit erlaubt, in sini alti Diözeese zruggzgoh. Im Riichsdeputationshauptschluss vom 25. Februar 1803 si alli geistlige Staate usser Mainz, em Johanniterorde und em Dütschen Orde säkularisiert und ihri Gebiet an wältligi Fürste überge worde. S fürstbischöflich-baslerische Schlienge isch an dr Markgraf vo Bade gfalle. Der Fürstbischof het wie alli andere Riichsbischöf und Riichsäbt näbe sim Land au si Sitz im Riichsdag verlore, het drfür aber wie d Domherre e Pension übercho. Dodrmit het s Fürstbistum Basel ändgültig ufghört z existiere.
Wies mit em Bischof und sim chirchliche Iiflussgebiet witer gange isch, cha me im Kapitel über d Gschicht vom Bischdum Basel nocheläse.
Benoît Violier
Dr Benoît Violier (* 22. Augschte 1971 z Saintes, Charente-Maritime, Frankrych; † 31. Jänner 2016 z Crissier, Schwyz ) isch e schwyzerisch-franzesische Choch gsii. Är het syter anne 2012 s Restaurant l'Hôtel de Ville z Crissier glaitet.
Lääbe
Scho ase chlai het dr Benoît Violier d Fraid am Chochen entdeckt. Vu 1987 bis 1990 het er e Lehr as Choch un aini as Konditor-Confiseur-Chocolatier bim Didier Stéphan gmacht. Noch em Abschluss vu syre Lehr het er z Bordeaux, z Toulouse un z Senlis gschafft. Anne 1991 isch er uf Paris gange zue dr große Chech vu dr franzesische Chuchi. Är isch Schueler vum Joël Robuchon, em Frédy Girardet un em Philippe Rochat gsii. Är het unter em Guichard, em Bruno Gricourt, em Sylvain Knecht, em Jean Phillipon, em Frédéric Anton un em Eric Bouchenoire gschafft.
Anne 1996 isch er zum Frédy Girardet in däm sy glychnamig, mit 3 Michelinstärn uuszaichnet Reschtaurant z Crissier bi Lausanne gange. Är isch au blibe, wu s Reschtaurant an dr Philippe Rochat verchauft woren isch dr Name de l'Hôtel de Ville iberchuu het. Anne 1999 isch er Chuchischef wore un im Johr dernoo het er dr Titel vun eme Meilleur Ouvrier de France („Beschte Handwärcher vu Frankrych“) iberchuu.
Im April 2012 het dr Benoît Violier zämme mit syre Frau Brigitte sälber d Laitig vum Reschtaurant ibernuu. No dr Ibernahm isch s Reschtaurant wider mit 3 Michelinstärn uuszaichnet wore, wu s scho syt 1998 het.
Dr Violier isch Ändi Jänner 2016 im Alter vu 44 Jahren dur Suizid gstorbe.
Freskenkapelle Birmenstorf
D Freskekapälle isch e Kapälle uf em Friedhof z Birmischtorf i de Schwiiz. Si isch zerscht dr Choor vo de alte paritätische Chile vom Dorf gsi. Wäge de Wandbilder, wo me bim Abbräche vo de Chile im 1937i gfunde hät, isch dä Deil vo dr Chile blybe stoo.
Gschicht vo de Chile
Di erscht Chile vo Birmischtorf isch vermuetlech im 12. Joorhundert bout worde. Ugfähr im Johr 1300 het me d Chile um en quadratisch aagläite Chorruum mit 7 Meter Sitelängi erwirteret. Verbunde het me de Choor un d Chile mit eme Triumphboge, wo me bis as End vom 18. Joorhundert het chönne läse druf, dass im August 1440 Bilder uf d Wänd gmoolet worde sind. Sit de Reformation isch d Chile vo de Katholike un de Proteschtante bruucht worde, un irgendwänn het me d Wänd neu übermoolet, wann genau isch aber nöd klar.
De Abbruch vo de Chile un d Entdeckig vo de Freske
Will d Chile am Aafang vom 20. Johrhundert für di katholisch Chilegmeind z chly worde-n-isch un di Reformierte si nöd hei welle ganz übernäh, het me z Birmischtorf in de 30er Johr vom 20. Johrhundert zwei noii Chilene boue, di reformiert uf em Bollerai, di katholisch Chile grad näbe de paritätische. Nachdem im 1935 di katholisch Chile isch fertig gsi un im 1936 die reformiert, het me im 1937 di alt Chile aafange abbreche. Wo s Schiff vo de Chile scho abgrisse gsi isch, het me im Choor unter em Verputz di alte Wandbilder entdeckt. Mit eme Notdach het me sofort de alti Choor gsicheret, zum so das wärtvolle Kulturguet z rette. De ehemalig Choor isch in die hütigi Friedhofskapälle umgschtaltet worde, un d Wandmoolerei hät me reschtauriert. Sitem 1937i stoot die Freskekapälle underm Schutz vo de Eidgnosseschaft.
Kabinett Pfretzschner
S Kabinett Hegnenberg-Dux isch vum 1. Oktober 1871 bis zum 4. Merz 1880 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Anne 1880 het dr Bismarck dr Pfretzschner zum Ruggdritt zwunge.
Moncourt
Moncourt (ditsch 1915–18 Monhofen in Lothringen, 1940–44 Mohnhofen bei Duß) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Moncourt lijt rund elf Kilometer sìdeschtlich vun Vic-sur-Seille ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 215 un 290 m ìwer em Meeresspiejel. Ìm Sìde granzt dr Bànn àn s Département Meurthe-et-Moselle.
Gschìcht
Moncourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1103 àls Monnonis curtis (1111: Mamonis curtis, 1291: Moncort).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Moncourt ìsch dr Sylvain Nicolas. Moncourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Moncourt ghert zem Lorrain.
Anglistik
Anglistik (au Änglischi Filologii) isch d Wüsseschaft, wo sich mit dr änglische Sprooch, dr Liddratuur uf Änglisch und dr Kultuur vom änglische Sproochruum beschäftigt.
Anglistik as Studiefach
Anglistik/Amerikanistik bzw. Änglischi Filologii (English Studies im änglische Sproochruum) isch e Studiefac, wo an Uniwersidääte und Hoochschuele im dütsche Sproochruum zur Nöifilologii ghöört. Es befasst sich uf wüsseschaftliger Eebeni mit de Beriich vo dr Liddratuur uf Änglisch vor allem dr britische und amerikaanische, dr Sproochwüsseschaft (z. B. Morfologii, Fonologii, Süntax, Soziolinguistik, Pragmatik etc.), dr Sproochbraxis, und landeskundlig-kulturelle Studie vom Sproochruum. Es wärde drbi vilmol underschidligi Zitrüüm aagluegt (z. B. d Liddratuur us em 19. und 20. Joorhundert, dr histoorisch und geegewärdig Sproochgebruuch). An dütsche Uniwersidääte cha mä Anglistik mäistens kombiniert mit mindestens äim andere Studienfach in Leeramtsstudiegäng und in Bachelor- und Master-Studiegäng studiere. Bis zum Ändi vo de 2000er Joor häi e baar Uniwersidääte au e wirtschaftswüsseschaftlig brägte Diplom-Anglistik-Studiegang aabote, wo sithäär vo Bachelor-/Master-Studiegäng ersetzt worde isch. Au d Magister-Studiegäng si im Raame vom Bologna-Brozäss mäistens iigstellt worde.
Kwelle
Dr Ardikel «Anglistik» uf dr dütsche Wikipedia
Safiental
S Tal verlauft vo Süde nach Norde, und d Rabiusa flüüsst dur s dure und münded bi Versam noch em Versamertobel im Gebiet vo de Ruinaulta, de grosse Rhiischlucht, vo rächts in Vorderhy.
Z hinderst im Tal isch de Safierbärg, en Übergang mit eme Saumpfad uf Splüge. Vo Safie-Platz us goot de Glaspass uf Tschappina übere und witer uf Thusis abe, und vo Thalkirch us de Tomülpass uf Vals dure.
S Safietal ghört politisch zum grösste Tail zur Gmaind Safietal und nu en chlinne Egga im Nordoste ghört zur Gmaind Bonaduz. Bis am 31. Dezember 2012 häts im Safietal drü aigeständigi Gmainde gee; Safie z hinderst im Tal, Tenna uf ere Aahöchi i de Mitti und Versam am Iigang vom Tal.
Pumbedita
Pumbedita isch e Stadt in Babylonie am Fluss Euphrat gsi, am ene Kanal, wo Schunja-Schumvata gäisse het und dr nördligst Verbindigskanal zwüschen em Euphrat und em Tigris gsi isch. Si het zämme mit Sura vom 3. bis zum 11. Joorhundert as füerends Zentrum vo dr jüdische Gleersamkäit gulte. Hüte lit uf däm Gebiet die irakisch Stadt Falludscha.
Wo dr Talmud abgfasst worde isch, isch d Bedütig vo Sura no gröösser gsi, aber spööter under em Scherira Gaon und sim Soon Chai Gaon, wo d Akademii vo Pumbedita 968–998 bzw. 998–1038 gläitet hä, het si die füerendi Rolle übernoo.
D Region isch für iire Wasserriichdum, iir aagnääms Klima und iire blüejende Handel bekannt; in iirer Nööchi si d Karawane vo Babylonie uf Sürie verbizooge. Geträid und Dattelpalme si aapflanzt worde, und dr Flaggs, wo do zooge worde isch, het d Grundlaag für e blüejendi Textilindustrii bildet. Bis zum Aafang vo dr Epoche vo de Geonim isch d Stadt eender für iire materielle Riichdum as für iiri Gleersamkäit bekannt gsi. Wo im 3. Joorhundert d Akademii vo Nehardea zerstört worde isch, häi die Gleerte vo dört uf Pumbedita züüglet.
Am Ändi vom 10. Joorhundert isch d Akademii vo Pumbedita uf Bagdad verläit worde. Kwelle, wo in dr Kairoer Genisa gfunde worde si, und arabischi Kwelle verzelle, ass d Bagdader Akademii bis zum 13. Joorhundert bestande het. Us em 12. und 13. Joorhundert si d Nääme vo nüün Geonim bekannt, wo sich as d Noochfaare vo dr Akademii vo Pumbedita gsee häi. Dr Benjamin vo Tudela, wo um 1170 dur Babzlonie gräist isch, het gschriibe, ass zu sällerer Zit z Pumbedita öbbe 3000 Juude gläbt häige. Die Zaal isch villicht überdriibe, aber ass es denn dört e jüdischi Gmäind gee het, isch umbestritte.
Kabinett Lutz
S Kabinett Lutz isch vum 4. Merz 1880 bis zum 3. Septämber 1890 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Dr Lutz het im Merz 1886 bim Obermedizinalrot Bernhard von Gudden e Guetachte iber dr Gaischteszuestand vum Ludwig in Ufdrag gee, was emänd zum Sturz vum Chenig gfiert het. Au unter em Brinzregänt Luitpold von Bayern isch dr Lutz Vorsitzer im Minischterrot blibe bis zue sym Dood am 3. Septämber 1890.
St. Vincent und die Grenadinen
St. Vincent und d Grenadine isch en unabhängige Inselstaat in dr Karibik im Beriich vo de westindische Insle und isch Mitgliid im Commonwealth of Nations.
Geographii
D Insle lige südli vo St. Lucia und nördlig vo Grenada. Öbbe 180 km östlig lit d Insle Barbados.
Dr Inselstaat umfasst d Insle St. Vincent und 32 anderi Insle, die der nördlige Grenadine, wo zu de Chliinen Antille ghöre. Die südlige Grenadine mit de Insle Grenada, Carriacou und Petite Martinique ghöre nit zu St. Vincent und d Grenadine, sondern zum Staatsgebiet vo Grenada. Hauptstadt und grössti Stadt vom Land isch Kingstown.
Prosa
Prosa (lat. prōsa oratio „grad uuse“, „äifachi Reed“) bezäichnet d Sprooch wo nid bunde isch, im Gegesatz zur Formulierig in Värs, Riim oder in ere bewusst rhüthmische Sprooch. As prosaisch bezäichnet mä e Daarstellig, wo eender droche und unufgregt isch.
Dä Underschiid het s nöizitlige Litratuurverständnis bis in s 18. Joorhundert brägt, wo uf eme Wärtigssüsteem basiert het, wo grundsetzlig d Värsform vorzooge het und vo dr Prosa dänggt het, ass iire die „formativi Chraft“ wurd feele.