cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neckar
Name
De Name vom Negger (ahd. Necchar; lat. Nicer) isch vorgermanisch, vermuetli au vorkeltisch. I de antike Literatur werd er Nicer, seltniger au Niger oder äänli gnennt. Verschidnigi Etymologie sind vorgschlage, aber kani isch ooni Widersproch blibe. De Krahe, Much und Pokorny nemet e Zämehang mit Lettisch nikns »wild« und agr. neikos »Striit« aa; de Negger wär demnoo e »wilde Fluss«, wa aber nöd se recht passe tuet. De Grimm stellt e Verbindig zu ae. nicor »Wassergaist« und Tütsch Nixe und Necker »Wassergaist« her, aber au die Etymologie isch nöd akzeptiert. Necker isch au de Name vom ene Nebefluss vo de Tuur im Toggeborg.
Vercheer
Bivor s Land um de Negger as Decumates agri is Römische Riich iiglideret woren isch, hend am Fluss Kelte und abem 1.Jh.v. Chr. au Germane glebt, drunter au d Neggersuebe (Suebi nicretes: um Ladeburg). I de Römerzitt und im Mittelalter isch de Fluss e wichtige Verchersweg gsii und zum Tail bis uf Halbrunn schiffbar gsii. 1821 isch de Fluss bis uf Cannstatt för chlinneri Faarzüüg schiffbar gmacht wore. Denebet sind scho vo de Römer em Fluss no Strosse baut wore. So hend sich denn au grösseri Städt am Fluss no bildet, so Mannem, Haidelbärig, Halbrunn, Stuggert, Tübenge und Rotweil.
Burgestrooss
Vo Halbrunn bis uf Mannem abe füert em Negger no d Burgestross a villne Burge und Schlösser verbii und bildet hüt e turistischi Attraktion.
Obersorbische Sprache
Obersorbisch (hornjoserbšćina) isch e Sproch, wo in de dütsche Provinz Lausitz, hütt z Sachse, gschwätzt wird. S isch e westslawischi Sproch und mit em Tschechisch verwandt.
Gschicht
D Gschicht vom Obersorbisch z Dytschland hät mit de Ywanderig vo de Slawe im 6. Johrhundert agfange. Sit em 12. Johrhundert hät s e massivi Flüet vo germanische Koloniste vo Flandre, Sachse, Thüringe und Franke ge. D Verwüestig vom Land durch Krieg devor hät de Afang vom Verschwinde vom Obersorbisch bedütet. Usserdem isch d Sproch z Sachse em Dütsch undergordnet gsi. Spöter, 1293, isch s Sorbisch im Berner Schloss verbotte worre, 1327 au z Zwickau und z Leipzig und 1424 z Meiße. In vyle Gilde vo de Städt hät mer numme Dütschsprochigi akzeptiert. Lausitz isch relativ wenig vo de dütsche Sproch und vo de Verbott affektiert worde. Drum hät sich s Obersorbisch dört chönne entwickle. Bis ins ins 17. Johrhundert isch d Zahl vo Müetersprochler vom Obersorbisch bis uf 300'000 gstyge. De ältst Beleg für s Obersorbisch isch s Monument "Burger Eydt Wendisch", wo z Bautze entdeckt worre isch.
Verdeilig
Mer schätzt, dass dodal 40'000 Lyt z Sachse Obersorbisch könne. In sälle beide Länder isch Obersorbisch e offiziälli Regionalsproch. Drum isch es noch Dänisch, Friesisch und Romanes die vierti Minderheitssproch z Dütschland. Säll sin numme Schätzige; d Zahl vo de aktive Sprächer cha gringer sy. Bstimmti Spezialiste behaupte, dass es in 20 bis 30 Johr numme no 13'000 Sprecher ge wird. Im Moment cha mer allerdings kei genaui Vorussag mache.
Umschrift
Mer schribt s Obersorbisch mit em latynische Alphabet, woby e baar Diakritika dezüegfüegt sin. S git im Ganze 34 Büechstabe, wyl Q, V und X normalerwis nit brucht werre.
Grammatik
Im Obersorbische git s Deklinatione. S git im Ganze sybe Fäll:
Camille Decoppet
De Camille Decoppet (* 4. Juni 1862 z Suscévaz; † 14. Jänner 1925 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 17. Juli 1912 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1919 hät er siis Amt übergeeh nachdem er am 7. November siin Rücktritt bekannt geeh hät. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1916 und Vizepräsident im Jahr 1915.
Svenska Superligan
D Svenska Superligan isch di höchst Unihockeyliga vo Schwede. Si bestaat us 14 Teams.
Gschicht
D Svenska Superligan isch 1995 mit em Name Elitserien gründet worde und het d Division 1 als höchsti Liga abglöst. Für d Saison 2007/08 isch d Liga in Svenska Superligan umbenennt worde und im Jahr denaa isch en Ufstockig vo 12 auf 14 Teams bschlosse worde.
Modus
D Saison startet im ene normale Ligasystem, wo all Teams je zweimal gegenand spiiled. Sit de Saison 2016/17 gits es Conference-System, wo di nördlichste und die südlichsten sibe Mannschafte vor de Rückspiil no je eimal gegenander spiiled. So dass 32 Spiil pro Saison gspiilt werded. Nachher spiiled di acht beste Teams vo de Liga d Play-offs im ene Best-of-5 Format gegenand. Nur s Finale isch denn es einzigs Entscheidigsspiil. Neb de Meisterschaft gits no en Pokal, de Ligacupen.
Premier Floorball League
D Premier Floorball League (PFL) isch e neu planti schwedischi Liga, wo im September 2019 starte sött. De Ursprung vo dere plante Konkurrenzliga isch en Konflikt zwüschet em schwedische Verband (SIBF) und de FSSL, enere Gmeinschaft wo d Interesse vo de Verein vertrette sött. D FSSL forderet, dass d Vermarktigsrecht für d SSL ane unabhängigi Organisation übertreit werde sölled, zum si so attraktiver gstalte zchönne. De schwedischi Verband het das aber abgleent.
D Zuekunft, aber au d Uswürkige vo dere neue Liga uf s internationale Unihockey sind no unbekannt. S wird zum Bispiil au vermuetet, dass d Spiiler wo i de PFL spiiled von ere Nominierig für d Nationalmannschaft usgschlosse sind.
=== Ligaentscheidige für d Saison 2019/2020 ===
Halten
Halten stoht för:
und witers:
Halten isch de Familiename vo:
Singani
Singani isch e höchprozäntige Wybrand, wo us dr Räbsorte Muscat d'Alexandrie gwunne wird. Är giut aus Nationauschnaps vo Bolivie und wird houptsächlech i de tranditionelle Wybouregione, in Tarija, härgschteut. Singani isch Beschtandteu vo viune traditionelle bolivianische Cocktails wie em Chuflay und dem Yungueñito.
Urschprung
Während dr Koloniauzyt und im Zug vor Expansion vor Siubergwinnig i de Mine vom Cerro Rico in Potosi, hei d'Spanier mit dr kultivierig vo Räbe i de Täler südlech vo Potosi aagfange. D'Härschtelig vo Wy het sech wäge de geografische und klimatische Bedingige aus sehr schwirig erwyse. Drum het me d'Deschtilation vom Wy bevorzugt. Die so härgschteuti Spirituose isch ungerem Name Singani bekannt worde.
Härschtelig
Usgangsmateriau füre Singani si d'Trube vor Räbsorte Muscat d'Alexandrie. Nachem presse wir dr Moscht ohni Maische zwüsche 5 u 21 Tag i Stautanks vergore. D'Destillation erfougt im Alambic, wo dr Wy i eim oder zwee Durchgäng uf 71° deschtilliert wird. Mit Ande-Queuwasser wird er nächär uf Trinkschterchi abegsetzt und ryft es paar Monet i Stautanks, bevor er id Fläsche abgfüut wird.
Kontrollierti Urschprungsbezeichnig
Singani isch e kontrollierti Urschprungsbezeichnig, wo d'Spirituose, gwunne us Muscat d'Alexandrie u härgschteut imene bestimmte bolivianische Gebiet, beschrybt. Ds Gsetz Nr,. 1334 vom 4. Mai 1992 über die kontrollierti Härkunftsbezeichnig definiet Singani aus "Spirituose, gwunne us dr Deschtilation vo natürlechem Wy us früsche Trube, härgschteut und abgfüut y de Urschprungsorte.
Ds glyche Gsetz definiert, dass di kontrollierte Urschprungsbezeichnig Singani reserviert isch für Spirituose, wo produziert wärde im Zentrautau vom Departamänt Tarija, de Täler vo de Provinze Nord u Süd Cinti u Tomina im Departamänt Chuquisaca, Sahapaqui, Luribay und d'Provinze Loayza und Murillo im Departamänt La Paz, d'Täler vo Turuchiupa, Cotagaita, Vicchoca, Tumusla, Poco Poco, Tirquibuco und Oroncota vo de Provinze Nord u Süd Chichas, Cornelio Saavedra u Linares vom Departamänt Potosi u angerne bolivianische Produktiosnzone wo zuekünftig no chöi feschtgleit wärde.
Arte vo Singani
Es git 3 zugelasseni Arte vo Singani:
Singani erschter Wau
Isch ds Produkt, gwunne us dr Deschtilation vo eire oder mehrerne vergorene wysse Sorte Vitis Vinifera, härgschteut, deschtiliert, abgfüut und gryft y de Zone mit kontrollierter Urschprungsbezeichnig.
Singani zwöiter Wau
Isch ds Produkt, gwunne us Treschter vo eire oder mehrerne Sorte Vitis Vinifera, härgschteut, deschtiliert, abgfüut und gryft y de Zone mit kontrollierter Urschprungsbezeichnig.
Epfenbach
Epfenbach (sidfränkisch Epflbach) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Epfenbach lyt am glychnamige Bach im nerdlige Kraichgau am Rand vum Chlaine Odewald. Nochbergmaine vu Epfenbach sin Lobbach, Reichartshausen, Helmstadt-Bargen, Neidenstein, Eschelbronn un Spechbach.
Dr Baan bstoht us 48,7 % Landwirtschaftsflechi, 37,5 % Wald, 12,8 % Sidligsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Epfenbach ghere näb em glychnamige Dorf au no dr Wyler Keitenhöfe un dr Wohnblatz Wagenfurter Mühle.
Gschicht
Epfenbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1286 as Epphinbach.
Verwaltig
Epfenbach het sich mit dr Stedt Waibstadt un Neckarbischofsheim un dr Gmaine Helmstadt-Bargen, Neidenstein un Reichartshausen zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Waibstadt zämmegschlosse.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Stettin
Stettin ( []; ) isch e Stadt z Pole un d Hauptstadt vu dr Woiwodschaft Weschtpommern. Di chraisfrei Stadt lyt im Nordweschte vum Land an dr Mindig vu dr Oder in s Stettiner Haff, rund 570 km vu Warschau. Mit 407.180 Yywohner (2014) isch si di sibtgrescht Stadt vu Pole.
Di alt Hansestadt het ain vu dr greschte Seehäfe vum Oschtseeruum un e baar privati Hochschuelen un drei staatligi Universitete. Zämme mit Kamień Pomorski isch Stettin Sitz vum Erzbischtum Stettin-Cammin vu dr remisch-katholische Chilche.
Renate Franz
D Renate Franz (* 18. Novämber 1964 z Solingen) isch a dytschi Schurnalischti.
Si isch d Dochter vom Ernst Franz und vo der Arbeiterpolitikerin und Mundertschriftstellerin Aenne Franz us em Rhyland.
Si het a der Uni Köln studiert und derno bi der Kölnische Rundschau und em Verlag Informationspresse gschaffet.
Spezialisiert het si sech uf Pricht us em Sport. Vo ihre git’s Biografye vom Weloschurnalischt Fredy Budzinski und vom Welowältmeischter Albert Richter.
Füssen
Fiessa (amtlich Füssen) isch a Stadt im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Fiessa leit am Fuaß vo dr Allgaier Alpe, do wo dr Lech in Forggesee mündet. Uf em Gmaisgebiet sin au dr Hopfesee und dr Weißesea. Vo dr Gmarkung sin 42 % Landwirtschaftsfleche, 25,2 % Wald, 15,8 % Sidlungsfleche un 17 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Fiessa gheret d Stadtdail Bad Faulenbach und Ziegelwies, d Pfarrderfer Hopfen am See und Weißesea, s Kirchdorf Oberkirch, d Derfer Bebele, Benken, Enzensberg, Erkenbollingen, Eschach, Fischerbichl, Moos, Roßmoos, Schwarzenbach, See, Vorderegg und Wiedmar, d Weiler Achmühle, Ehrwang, Heidelsbuch, Hinteregg, Hub, Niederried, Oberdeusch, Oberried, Thal, Vilser, Wies und Wörth und d Gheft Bachthal, Brand, Häusern, Hof, Hubmannsegg, Rohrweiher, Spöttl, Steigmühle und Unterdeusch.
Gschicht
Fiessa isch zum erschte Mol gnennt worda uf em Grabstui vom Remer Heraclius praepositus militum fotensium (Kommandant vo dr Fiessener Truppe). Im remische Staatshandbuach „Notitia dignitatum“ us em 4./5. Johrhundert wird e Militärposchte z „Foetibus“ bschriba.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 2 % gleage.
Religion
83,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 12,2 % evangelisch.
Verwaltung
Fiessa ghert zua koanere Verwaltungsgmoaschaft. Dr Birgermaischter vo Fiessa isch dr Paul Iacob.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Fiessa ghert zum Oschtschwäbisch.
Arthur Hoffmann
Arthur Hoffmann isch dr Name vo mehrere Persone:
Lueg au:
Romeu Tuma
Dr Romeu Tuma (* 4. Oktober 1931 z São Paulo, Brasilie, † 26. Oktober 2010 ebd.) isch e brasilianische Politiker gsi.
Dr Tuma isch am 4. Oktober 1931 z São Paulo, Brasilien, uf d Wält cho. Er het e Karriere in dr Polizei gmacht und isch vo 1985 bis 1992 Diräkter vo dr brasilianische Bundespolizei gsi. Zu siiner Zit isch s Skelett vom Joseph Mengele gfunde worde und dr Gangster Tommaso Buscetta isch verhaftet worde, wo denn gege die brasilianische Mafia Boss het afo ussääge.
1994 isch dr Tuma Senator für e Partido Liberal worde. Spöter isch er Mitgliid vom Partido del Frente Liberal (hüte Demócratas) worde. 2002 isch er wider in Senat gwehlt worde. 2007 het er sich em Partido Laborista Brasileño aagschlosse.
Im Septämber 2010 isch er mit Aphonii in s Sirio-Libanês Spital z São Paulo iigliiferet worde, won er am 29. Oktober an Härzversaage gstorben isch.
California Institute of Technology
S California Institute of Technology (alemannisch Tächnischi Hochschuel von Kalifornie), besser bekannt as Caltech, isch e brivaati Eliteuniwersidäät z Pasadena im County Los Angeles, wo uf Natur- und Ääscheniöörwüsseschafte spezialisiert isch.
Beschriibig
DS Caltech isch 1891 as Forschigsuniwersidäät mit nume 31 Studänte gründet worde. Hüte studiere an dr Hoochschuel nume öbbe 2000 Studänte, was im Vergliich zum groosse Riwaal MIT, won e äänligs Forschigsbrofiil het, seer wenig isch. E groosse Däil vo de Studänte befindet sich im ene postgraduale Studium. Caltech isch Mitgliid vo dr Association of American Universities. Das isch e Verbund vo füerende forschigsintensive nordamerikanische Uniwersidääte, wo sit 1900 bestoot.
D Uni het zwar nume 310 Brofässer und 2171 Studänte (2004/2005) und isch also seer chlii, aber si isch wüsseschaftlig hoochbroduktiv und ghöört noch verschiidene Rankings zu de zää beste Uniwersidääte uf dr Wält. In Lauf vo dr Gschicht vo dr Uniwersidäät häi Aaghöörigi und Ehemooligi im Ganze 31 Nobelbriis gwunne: 13 in Füsik, 9 in Füsiologii oder Medizin, 6 in Chemii, 2 in Ökonomii und äi Friidensnobelbriis.
Louis Perrier
De Louis Perrier (* 22. Mai 1849 z Neuchâtel; † 16. Mai 1913 z Bärn), vo Orges VD und Sainte-Croix VD, ab 1888 vo Neuchâtel, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
De Perrier isch Archidekt gsii und 1888 is Parlament vo de Stadt Nöieburg gwählt worde. Am 12. März 1912 isch er in Bundesrat gwählt worde und isch s Johr druff im Amt verschtorbe. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
De Louis Perrier isch bis höt de Bundesrat mit dr chürzischte Amtsziit (14 Mönet).
10vor10
10vor10 isch e Nochrichtesändig vom Schwizer Färnseh, wos sit 1990 git und zwüschem Mäntig und em Fritig am zäh vor Zähni z Nacht gsändet wird.
Sigrist
Sigrist isch en alemannische Familiname, wo bsunders i de Schwiiz verbraitet isch.
Forme und Verbraitig vom Name
De Name isch e Bruefsbizaichnig und bidüütet »Chiletiener, Mesmer« oder nordtütsch »Küster«. De Name isch i de Schwiiz und z Südwesttütschland verbraitet und ghört zu verschidnige Familie mit verschidnige Herkunft. Di ältiste Bileeg vom Familiname stamet usem End vom 13. Joorhundert, so ane 1285 Chuonrat der Sigeriste us Riehe im Aargau oder 1296 Berhtolt der Sigeriste vo Friiburg im Briisgi.
Natüürli sind spööter Lüüt mit dem Familiname uusgwanderet, so as de Name hüt au usserhalb vom alemannische Sproochruum vorchunnt.
Verbraitig vom Wort Sigrist
Sigrist (ahd. sigristo; mhd. sigriste) chunnt as Bruefsbizaichnig vor i de Schwiiz mit Uusnaam vo de Ostschwiiz und vo Graubünde, denn im Elsass und imene Tail vom Briisgi: Züripiet, östl. Aargau: sigerscht u.ä.; Bernpiet: sig(e)rischt u. ä.; Wallis und Südwalser: sigruschtu, sigurschtu; Oberelsass: sigrischt; Colmer, Strossburg: sejerscht, säjerscht. S Wort chunnt usem Latiinisch, wo de sacrista en »Tiener imene Hailigtum« isch. Im Bündnerland, i de Ostschwiiz und im übrige alemannische Sproochpiet werd degege s Wort Mesmer oder Mesner bruucht (mhd. mesnære; us lat. mansionarius »Hüeter vom Gotteshuus«), und s hochtütschi Wort dodeför isch Küster (us lat. costurarius »Chammertiener«). Die Wörter chömet au as Familiname vor, z. B. Messmer, Mössner, Kuster, Köster etc.
Woppe
Do de Name vo verschidnig Familene trait werd und bürgerlichi Woppe i de Schwiz aineweg jung sind, isch s Woppe nöd aihaitli. Uf de Bruef bizuug nint s Woppe, wo e geeli Glogge mit drai geele Steerne uf rotem Grund zaigt.
Schirmeck
Schìrmeck (frz. Schirmeck, dt. Schirmeck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Schìrmeck ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1314 àls Schirmecke.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Wie s Elsàss ìm Zwete Waltkriej bsetzt gsin ìsch, hàt s z La Broque vun Öigüscht 1940 bis November 1944 s Sicherungslàjer Schirmeck-Vorbruck gan, e Umerziehunglàjer vun dr ditsche Bolizei.
Rovray
Rovray (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Schirmeck
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Schìrmeck ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rovray
Geografi
Rovray lyt uf ere Hochebni iber em Nöieburgersee. D Gmaiflechi umfasst 76,5 % landwirtschaftligi Flechi, 19,4 % Wald, 3,8 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Rovray isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1403-1409 as Roueraye Arrissoules isch 2005 mit Rovray fusioniert..
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7 % gläge.
Religion
79,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 8,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 1,5 %, FDP 19,4 %, GLP 5,8 %, GP 5,4 %, SP 8,3 %, SVP 52,1 %, Sunschtigi 2,7 %.
Dr Burgermaischter vu Rovray isch dr Stéphane Raymondaz (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Niccolò Machiavelli
Si Name wird hüte vor allem mit rücksichtsloser Machtpolitik, wo alli (rächtmässige) Mittel usnützt, verbunde. Dr Begriff Machiavellismus, wo spöter prägt worden isch, wird dorum hüfig as Schimpfwort für e politischs Verhalte bruucht, wo raffiniert isch und ohni jede Iifluss von Moral und Sittlichkeit die eigeni Macht und s eigene Wohl will vergrössere. Vor allem ufgrund vo siim Wärk Il Principe („Dr Fürst“) wird er as ein vo de bedütendste Staatsphilosophe vo dr Neuziit agluegt. Si politischs Hauptwärk Discorsi isch wäge däm im Hindergrund bliibe.
Literatur
In dütscher Übersetzig:
Paul Schmid
Dr Paul Schmid (* 28. Februar 1895 z Sulz am Necker, en sellem Ort au gschdôrba am 27. Dezember 1977) ischt a deitscher Lyriker, Satiriker ond Schriftsteller us-em Schwôbalendle gwäa, wo neabem Hochdeitscha au ondrem Pseidoniim Peter Strick an Haufa Gedicht em schwäbischa Dialekt vorfasst hôt.
Aus seim Leaba
Dr Paul Schmid kommt am 28. Februar 1895 z Sulz am Necker uff d Welt. Seim Vadder Michael ond seira Mueder Klara geborene Dolmetsch gheert a Mihle en sellem Städtle, wo-se au selber betreibet. Sei Schuelausbildong absolviirt dr Schmid zerscht en seira Hoimetstadt ond schbäter am Gymnasiom en Diibenga. Nôch-em Abidur studiirt’r Germanischdig, zerscht z Diibenga ond hendrher en Berlin. Em Erschda Weltkriag wuud’r so schwer vorwondet, dass’r zwoi Jôhr lang em-ma Lazarett behandlet werra muaß. Wiider halbweags gsond kriagt’r sei erschda Ôstellong als Gymnasiallehrer em oschtschwäbischa Aala. So ganz neabaher schafft’r noh bei vorschiidene Litradurzeitschrifda mit, zom Beischbiil bei der Minchner Jugend, beim satirischa Simplicissimus ond beim Hermann Hesse seim Vivos voco. Fir dia vorfasst’r Gedicht, Novella, Essays, Litradur- ond Kuldur-Kritika. Freindschafda schließt dr Schmid ondr andrem mit de Dichter Sebastian Blau ond August Lämmle, mit de Môler Reinhold Nägele ond Paul Kälberer sowia mit-em Schauschbiiler Willy Reichert.
Em Jôhr 1931 schliaßlich macht dr Paul Schmid wiider ebbes ganz anders: Vo seine Eltra ibrnemmt’r d Mihle ond fihrt sellen Betriib weider bis zo seim Dod. Am 27. Dezember 1977 schliaßt’r em Alder vo 82 Jôhr en seim Hoimetort seine Auga fir emmer. Wenn mr oim vo seine ledschde Gedicht Glauba schenka därf, nô ischt’r mit-em Miller-Beruaf reacht zfriida gwäa:
Andy Warhol
Dr Andy Warhol [] (* 6. August 1928 z Pittsburgh, PA; † 22. Februar 1987 z New York City; eigetlig Andrew Warhola) isch e amerikanische Grafiker, Künstler, Filmmacher und Verleger gsi. Er isch au as Muusigbroduzänt dätig gsi.
Paul Schmid
A Beischbiil vom Schmid seira schwäbischa Lyrik
Dr Paul Schmid ischt a graußer Freind vo dr Stadt Stuegert gwäa. Dô driber hôt’r a Gedicht en-ra Mischong zwischa Hochdeitsch ond Schwäbisch en zwelf viirzeilige Strofa vorfasst: Ode auf Stuttgart. De erscht ond de ledscht Strof ganget so:
Andy Warhol
Dr Warhol isch eine vo de Gründer vo dr amerikanischen Pop-Art gsi und ihre bedütendst Verdräter. Er het en umfangriichs Gsamtwärk hinderloo, wo alli möglige Kunstforme vo eifache Wärbigsgrafike bis zu Gmälde, Objekt, Film und Büecher umschliesst. Er het d Öffentligkeit immer wider schockiert, so mit de Multimedia-Happenings („Exploding Plastic Inevitable“) vo dr Rockgruppe «The Velvet Underground», won er e zitlang dr Broduzänt gsi isch von ere, oder dur die sexuelle Provokatione vo Dänzer (meistens dr Gerard Malanga und d Schauspiilere Mary Woronov und Edie Sedgwick.)
Paul Schmid
A Beischbiil vom Schmid seira schwäbischa Lyrik
<poem style="font-style:italic"> I ben vom Land rei ond ganz gwiiß koi’ Städter Ond doch de rechte Weg von Dir entzückt. Ich liebe Dich. I mag de. (Des klengt netter.) Vorausgesetzt, dass Dir an mir was liegt. --- Ob Du net manchmol au beim Autotuten An selle schöne, alte Zeite’ denkst, Wo Du e’ Garte’ gwä’ bist, in dem Stuten Sich tummelt hent, vermutlich ohne Hengst?
Andy Warhol
En Uswahl vo siine Bilder
D Johreszahle beziehn sich uf d Versione wo zum erste Mol datiert worde si.
Merschweiler
Meeschweiler oder àui Meeschweller (lothrìngisch; frànzeesch Merschweiller, ditsch Merschweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Meeschweiler lijt ìn dr Neh vum Dräilandereck Luxemburg-Frànkrich-Ditschlànd uf re Heche zwìsche 185 un 431 m ìwer em Meeresspiejel. S granzt ìm Norde àn Oberperl ìm Sààrlànd. Züe dr Gmein ghert àui no s Derfel Kitzing (Kitzingen) ìm Manderendàl.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Meeschweiler ìsch. Meeschweiler ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Meeschweiler ghert zem Moselfrankisch.
Lusevera
Lusevera (sloweenisch Bardo, furlànisch Lusèvare ) ìsch a itàlianischa Gmainda ìn dr Regioon Friaul-Julisch Venezia. Sa zeehlt Iiwoohner (Schtànd ). Sa lìegt äbb 23 Kilomääter nordäschtlig vun Udine àm Fluss Torre. D’ Gmainda bfìndet sìch grààd àn dr sloweenischa Granz un gheert àlso zem „friulischa Slààwalànd“. Z’ Lusevera un ìn da nochbeerliga Därfer reeda m’r a aiganer sloweenischer Diàläkt.
ìm Kàlta Kriag
Wahrem Kàlta Kriag hàt maa-n-uff’m Gmaindabooda vu Lusevera mehrera Bfäschtigungswark bàuia, wo Tail vum „Gorizianer Schwälla“ gsìì sìnn —ìn dara Zitt ìsch Lusevera grààd àn dr jugoslààwischa Granz gsìì. Salla Bfäschtigunga sìnn ìn da Wiiler Micottis un Musi un àm Tanamea-Pàss gsìì. D’ klaina Bfäschtigung vu Micottis hàt sìch àn dr Schtrooss vu Lusevera uff Villanova bfunda, àn dr Kritzung mìt dr Schtrooss uff Taipana. D’ Bfäschtigunga vu Musi un Tanamea hann s’ Vertaidigungsyschtääm vum Torre-Hoochtàl un vum Udine-Ewana bìldet. S’ Wark vu Musi ìsch àm Üüsfàhrt vum Uccea-Tàl un àm Iifàhrt vum Torre-Tàl gsìì. S’ Wark vum Tanamea hàt maa-n-ìm Gschtai grààd hìnter àm Pàss gedulwa, àm heechschta Punkt vum Isonzo-Tàl, geega-n-ìwwer dr jugoslàwischa Granz. Dr Uffbàui vu da Bfäschtigungswark hàt dr 52. Infàntrii-Regimant „Àlwa“-n-ìwwerwàcht. Noh-n-em Kriagsand àm Ààfàng vu da Joohra 1990 hàt maa d’ Bfäschtigungswark àbbàuia.
s’ Ardbeewa vu 1976
Àm 6. Mai 1976 sìnn vìela Gebäijer z’ Lusevera durs Ardbeewa vum Friaul schwar bschaadigt worra. Fìr dr Wìederuffbàui ìsch d’ Gmain mìt dr guldiga Medàlia vum Ziwilverdianscht üsszaichent worra:
Beväälkerungsäntwìcklung
Noh-n-em Zänsüs vu 1971 sìnn 86,4 Prozant vu da Iiwoohner Sloweena gsìì.
dr lokààla Dialäkt
Z’ Lusevera reeda m’r d’ slààwischa Mundàrt Po našin odd’r Po nasen. ’S ìsch a àltertìmmliger Dialäkt vu dr sloweenischa Schprooch, wo numma ìn a pààr Därfer ìm Torre-Tàl un ìm üüsserschta Wäschta vum Sloweenia grädd wìrd.
Feldsee
Dè Fèldsee (au Fèldbärgsee) isch èn See z Südbaddè am Fuèß vom Fèldbärg un Seebuck südöschtlich vo Fryburg. Dè Fèldsee ghört zum Nadurpark Südschwarzwald. Dè Fèldsee isch 97.500 m², also 9,75 ha groß un bis zuè 32 m dǜèf. Er lyt uff èrè Höchi vo, isch fascht chraisrund un hèt èn Durchmesser zwǜschè 350 un 370 Meter.
Geology un Èrdgschichte
Unterhalb vom Fèldsee isch zwǜschè Moränèwäll èn wittèrè, chlynerè See ygschperrt worrè, wo vosulzt isch un Torf bildèt hèt un dõdemit zum hütigè, botanisch wärtvollè Fèldseemoor volandet isch.
Nadurschutz
Mittlerwyli hèrrscht im Fèldsee è generèlles Baddevobot. Sèll diènt im Schutz von èrè seltènè Art vom stachelschporigè Brachsèchrutt (Isoetes echinospora), èn Unterwasserfarn, wo in 1–2 m Dǜèfi gedeyè duèt un in Dütschland ußer im Fèldsee nu no im Titisee vorchunnt. Sèlli Pflanzè isch uff näärschtoffarmi Seè mit frischèm, zimli klarem Wasser aagwisè. Rund um dè Fèldsee findet mò èn sognanntè Bannwald. Sèllè Mischwald stòt ebbèfalls unter Nadurschutz un wörd sich sèlber übberlõ. S Nadurschutzgebièt bschtòt sit 1937 un isch s älteschte Nadurschutzgebièt z Baddè-Württèbärg. D Fèldseefelsè unterligèd èm Klettervobot. D Fèldbärgwächter (Ranger) achtèd strèng uff d Yhaltung vo sèllnè Reglè. Dört sin sèltni Pflanzè wiè dè violättè Alpèmilchlattich, d Türkèbundliliè, dè Wolfs-Iisèhuèt un dè Sunnètau z findè
Zuègang
S git kei dirèkti Autostrõß zum Fèldsee. Er isch abber übber Wander- un Faarradwäg z erreichè. Nägschtglègèni Parkblätz findet mò in 3–4 km Entfèrnung z Bärèdal (Wanderparkblatz Chunzèmoos) sowiè am Fèldbärg. Mit èm Faarrad isch dè Fèldsee zimli guèt vo Alpersbach übber dè Rinkè z erreichè. Dè See cha uff èm guèt uusbautè Spazyrwèg umrundet wörrè. 490 Meter öschtlich vom Fèldsee stòt s Gaschthuus Raimartihof.
Eppelheim
Eppelheim (pfälzisch Eppele) isch e Stadt im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Eppeheim lyt an dr Bundesautobahn 5 sidweschtli vum Odewald. Dr Baan isch fascht ganz umschlosse vum Stadtkrais Heidelberg. Nochbergmaine vu Eppelheim sin d Heidelberger Stadtdail Wieblingen, Pfaffengrund un Kirchheim un d Gmai Plankstadt.
Dr Baan bstoht us 47 % Landwirtschaftsflechi, 51,4 % Sidligsflechi un 1,6 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Eppelheim ghert näb em glychnamige Ort au no s Gheft Birkighöfe.
Gschicht
Eppelheim isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 770 as Ebbelenheim.
Verwaltig
Eppelheim ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
D Burgermaischteri isch d Patricia Rebmann.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Eppelheim ghert zum Pfälzisch.
Seth
Dr Seth, au Set, Setekh, Setesh, Seti, Sutekh, Setech oder Sutech isch en altägyptischi Gottheit gsi. Er isch dr Gott vo dr Wüesti und de fremde Länder gsi, wo Maat, wo d Wältornig verkörperet het, nit gherrscht het.
Dr Seth im Lauf vo dr Gschicht
Im Mittlere Riich het er vil vo siiner Wichdikeit verlore. Under de fremde Hyksos, wo Deil vo Ägypte währed dr Zweite Zwüscheziit regiert hai, isch er mit em kanaanitische Gott Baal, wo die mit sich brocht hai, identifiziert worde, und isch dere ihre Hauptgott gsi.
Wie d Gschicht vom Seth siim Mord am Osiris sich verbreitet het und dr Mythos vo dr Usenandersetzig vom Seth und vom Horus wägem Erb vom Osiris, wo dr Horus schliesslig gwunne het, populär worden isch, isch dr Seth meh und meh verfehmt worde. Es isch sogar so wiit cho, ass d Apophisschlang, won er sit em Mittlere Riich bekämpft het für zum dr Re und drmit d Wältornig z schütze, mit ihm identifiziert worden isch. Im Buech vom Siig über e Seth duet sogar im Seth si Mueter, d Nut, ihn verwünsche. Er isch us Ägypte verbannt, siis Bild isch zerstört und er isch em Frässer, eme Demon, zur Zerstörig vorgworfe worde.
Usgseh
Dr Seth wird im allgemeine mit eme menschlige Körper und em Chopf vom ene unidentifizierte Dier dargstellt, wo e chlii eme Erdferkel gliicht. Mänggisch het er e Körper gha, wo eme Windhund gliicht.
Familie
Er isch z Ombos uf d Wält cho as Sohn vom Geb und dr Nut gsi, und so si dr Osiris si Brueder und d Isis und d Nephthys siini Schwöstere gsi. Us dere Verwandschaft mit em Osiris, em mythologische Herrscher über ganz Ägypte, het er, nochdäm er dr Osiris umbrocht het, si Aaspruch uf d Herrschaft grächtfertigt. Er hett au de Horus sexuell bidrängt und hett den dem siin Soome gschluggt und isch schwanger woore und hett denn us sim Chopf use de Waishaitsgott Thoth uf d Welt broocht. In ere andere Dradition isch dr Re si Vater vom Seth.
Si Frau isch d Nephthys gsi, aber hüfig isch er mit de westasiatische Göttine Astarte und Anat gliirt.
Heiligi Dier
Vor allem Wüestedier si ihm heilig gsi wie d Oryxgazelle, aber au s Chrokodil, dr Esel, s Flusspfärd und d Wildsau.
Böttingen
Bettinga (amtlich Böttingen) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Bettinga leit uf dr Hochfleche vom Grauße Heibärg en eme lange Drockedal, am Aalde Bärg. Nochbergmoede send Gausa em Norde, Bubbse em Nordoschte, Kingsa ond Kolbinga em Oschte, Moalstette ond Dürbe em Side ond Baalga ond Denkinga em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 44,5 % Landwirtschaftsfleche, 46,9 % Wald, 7,6 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bettinga gheret s gleichnamig Dorf ond s Gheft Allenspacher Hof.
Gschicht
Bettinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 802.
Verwaltong
Dr Birgermoaschter vo Bettinga ischt dr Benedikt Buggle ous Duttlinga.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Bettinga ghert zom Schwäbisch.
Gustave Ador
De Gustave Ador (* 23. Dezember 1845 in Cologny; † 31. März 1928 in Genf) isch en Schwiizer Politiker (LPS) gsii. Er hät siin Kanton Genf verträte sowohl im National - wie au im Schtänderat. I de Jahre vo 1917 bis 1919 hät er als Bundesrat amtiert und isch zu grosse Teile defür verantwortlich gsii, dass Genf Hauptsitz vom Völkerbund worde isch. Dezue isch de Ador vo 1910 bis zu siim Tod Präsident vom Internationale Komitee vom Rote Chrüüz (IKRK).
Familie und Uusbildig
De Gustave Ador isch im Dezember 1845 als Sohn vom Direkter vonere Handelsbank in es guetbürgerlichs Huus gebore worde. Im Alter vo 23 Jahr hät er s Schtudium vo dr Philologie und Jurisprudenz 1868 als Lizentiat vo de Recht (lic. iur.) und demit der Befähigung zur Tätigkeit als Aawalt abgschlosse.
De Ador isch mit dr Alice Perdonnet verhüüratet gsii, wo 1908 gschtorbe isch. Gmeinsam händ si fünf Töchter und ein Sohn ghaa. Wil dr Sohn kei Chind ghaa hät, hät keis vo siine 34 Enkelchind siin Name treit.
Regionals Würke
Bereits 1874 isch de Ador als Kandidat vo dr liberal-konservativen Rechte - dr schpätere Liberale Partei vo dr Schwiiz (LPS) - in Grosse Rat vom Kanton Genf gwählt worde. Siin Sitz hät er bis 1915 bhalte. Ziitwiis isch er dezue Mitgliid im Schtaatsrat gsii, dr Genfer Kantonsregierig. Als Departementsvorschteher isch er für d Finanze verantwortlich gsii, hät als profunde Kenner vo dr Materie gulte und hät e schparsami Huushaltspolitik duregsetzt.
Nationals Würke
Au di nationali Politik vo dr Schwiiz hät de Ador nachhaltig prägt. So isch er i de Jahre vo 1878 bis 1880 Mitgliid vom Nationalrat und vo 1889 bis 1917 Mitgliid vom Schtänderat gsii. Mehrmals isch ihm aatreit wode, als Bundesrat z kandidiere. Als Mitgliid vonere Minderheitsfraktion im Schwiizer Parlament hät de Ador das aber abglehnt. Erscht 1917 - de Arthur Hoffmann isch ufgrund vonere ussepolitische Affäre als Bundesrat zruggträte - isch er nöd als Parteipolitiker, sondern ufgrund vo siinere Kompetenz im Alter vo 72 Jahr im erschte Wahlgang mit 168 von 192 gültige Schtimme überwältigend in Bundesrat gwählt worde. I siinere zweieinhalbjährige Amtsziit isch er 1917 em Politische Departement und vo 1918 bis 1919 em Departement vom Innere vorgschtande. 1919 isch er dezue Bundespräsident gsii.
De Ador hät viilfältigi diplomatischi Aktivitäte entwicklet. So hät er die vom Woodrow Wilson formulierti Idee vom Völkerbund entgege Schwiizer Traditione nach Chräfte underschtützt. In siinere Funktion als Bundespräsident isch er 1919 zweimal uf Paris greist, um a dr Friedeskonferenz mit de Schtaats- und Regierigschefs vo de Alliierte zämeztreffe. Dank siim Engagement isch Genf Hauptsitz vom Völkerbund worde. Er hät drüber use d Anerchännig vom bsundere Neutralitätsschtatus vo dr Schwiiz erreicht und druus resultierend de Biitritt vo dr Schwiiz zum Völkerbund. Endi 1919 isch er als Bundesrat zruggträte.
Lukas Kundert
De Lukas Kundert (* 23. April 1966 z Fränkedorf, heimatberechtigt z Rüti GL, Luchsige und Glaris) isch en Schwiizer Theolog und Pfarrer. Er isch Chilerotspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chile Basel-Stadt, Münschterpfarrer z Basel und Privatdozent an de Universität Basel.
Gustave Ador
Internationals Würke
Bereits 1870 isch de Ador vom Internationale Komitee vom Rote Chrüüz als Mitgliid kooptiert worde. 1910 hät er d Nachfolg vo siim Unkel und Mitgründer vom IKRK Gustave Moynier aaträte und isch dr dritti Präsident i dr Gschicht vom Komitee gsii. Das Amt hät er bis zu siim Tod 1928 inneghaa. Er isch demit insgesamt 58 Jahr Mitgliid vom IKRK gsii, devoo 18 Jahr als Präsident. I siini Amtsziit isch under anderem dr Erschti Weltchrieg gsii, wo s IKRK vor grossi Useforderige gschtellt händ. Ufgrundv vo siinere Initiative isch am 15. Oktober 1914, unmittelbar nach Chriegsbeginn, d Internationali Zentralschtell für Chriegsgfangeni gschaffe. D Aktivitäte vom IKRK während em Chrieg händ zunere düütliche Uufwertig com Aasehe vom Komitee gfüehrt sowie zunere Uuswiitig vo siinere Autorität und Kompetenze gegeüber dr Schtaategmeinschaft. Im Jahr 1917 häts IKRK de einzigi Friedensnobelpreis überchoo, wo während de Chriegsjahr vo 1914 bis 1918 vergeeh worde isch.
Während dr Amtsziit vom Ador isch es wiiter im Jahr 1919 zur Gründig vo dr Liga vo de Rotchrüüz-Gsellschafte als Dachorganisation vo de nationale Rotchrüüz-Gsellschafte und i de Folgejahre zu Kompetenzschtriitigkeite zwüsched em IKRK und dr Liga hinsichtlich dr Organisation vo dr Rotchrüüz-Bewegig sowie dr Uufgabeverteilig zwüsched de beide internationale Rotchrüüz-Organisatione. Es isch em Ador debii glunge, di besonderi Schtellig vom IKRK und dem siin Füehrigsaaschpruch innerhalb vo dr Bewegig durezsetze und z feschtige. Ebefalls während siinere Präsidentschaft isch 1923 entschide worde, d Möglichkeit vo dr Mitgliedschaft im IKRK uuszwiite uf alli Schwiizer Schtaatsaaghörige, und demit di vorherigi Beschränkig uf Genfer Bürger uufzgeeh. Drüber use isch 1925 s Genfer Protokoll „über das Verbot der Verwendung von erstickenden, giftigen oder ähnlichen Gasen sowie von bakteriologischen Mitteln im Kriege“ aagnaah worde.
Nach siim Rücktritt als Schwiizer Bundesrat hät er im Uuftrag vom Völkerbund no diversi Mandat uusgüebt.
Bewertig
De Gustave Ador hät als eine vo wenige Schwiizer Politiker internationali Bedeutig erlangt. Siin internationale Ruef isch dr Schwiiz nach em Erschte Weltchrieg vo grossem Nutzen gsii. Ihm sind jedoch au - als Politiker vomene neutrale Land - Sympathien und Parteinahm für di Alliierte vorgworfe worde.
Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz
S Historisch-Biografische Lexikon vo der Schwiiz, churz: HBLS, isch es Nochschlagewärk über d Gschicht vo der Schwiiz.
S grosse Lexikonprojäkt het der Nöieburger Verleger Victor Attinger (1856–1927) agfange, wo scho s Geografische Lexikon vo der Schwiiz useprocht het. Die Allgemein Gschichtforschendi Gsellschaft vo der Schweiz het s Wärch usegää.
Es sind i beidne Sprooche, Düütsch und Französisch, sibe Bänd worde, wo Artikel vo Hischtoriker us der ganze Schwiiz drin sind, und die Büecher sind i der Zyt vo 1921 bis 1934 usecho. Der Inhalt vom HBLS het Artikel über d Gschicht vo Lüüt, vo de Ortschafte und de Kantöön und anderne geografischi Rüüm im Land und au drumume, und es git Byträäg zu aller Gattig psundere gschichtleche Fänomeen.
Fasch es Joorhundert spöter isch s nöchschte Schwiizer Gschichtslexikon usecho, s Historische Lexikon vo der Schwiiz.
Nordirland
Im Verhältnis zur Republik Irland isch Nordirland dichter bevölkert un sterker industrialisiert.
Geografi
Nordirland het e Nord-Sued-Usdehnig vo 140 km. Vo Oschte nach Weschte sind es 180 km. D Insle Rathlin im Nordoschte ghört zue Nordirland. Dr Aateil vo Nordirland an dr Flächi vo de gsamte irische Insle ligt bi öbbe 16 Prozänt.
Es git drü Höhezüg: im Nordweschte d Sperrin Mountains, im Nordoschte ds Antrim Plateau, im Südoschte d Mourne Mountains (852 m).
Wirtschaft
Nordirland isch - wie d Republik Irland - vo Uswanderig prägt gsi. Grösseri Investitione si wege dr ethnisch-konfessionelle Spaltig un dr politische Unsicherheit kum gmacht worde; ds Bruttoinlandsprodukt (BIP) isch 1991 81 Prozänt vom Durchschnitt im Vereinigte Königriich gsi, d Arbeitslosigkeit hoch.
D Währig z Nordirland isch ds Pfund Sterling. Vier Gschäftsbanke (Bank of Ireland, First Trust Bank, Northern Bank, Ulster Bank) dörfe eigeni nordirischi Banknote drucke.
Verwaltig
1972 isch ds Nordirlandminischterium (Northern Ireland Office, Abk. NIO) in London erschaffe worde, wo vo eme Minischter oder ere Minischterin gleitet wird. Syt 2012 isch des di konservativi Politikerin Theresa Villiers. Ds Minischterium isch verantwortlech für d Beriich Strafgeriichtsbarkeit und Justizvollzug, Polizey, d Fürsorg für Opfer vo politisch motivierte Vrbräche un in dr Vrgangeheit (2002-2007), wo d Regionalregierig diräkt dr Zentralregierig unterstellt gsi isch, für d Rächtsufsicht über d Behörde z Nordirland.
Wie au in Wales und in Schottland het d Regierig vom Tony Blair iiri Politik vo dr Devolution au in Nordirland umgsetzt und het e Regionalverwaltig iigrichtet. In Nordirland gits ds Büro vo dr Exekutive („Erschte Minischter und Stellverträtende Erschte Minischter vo Nordirland“) und zäh Regional-Minischterie, nämlech für Landwirtschaft, für Kultur, Kunst und Freiziit, für Bildig, für Umwält, für Finanze und Personal, für Gsundheit, für Wirtschaft, für Beschäftigung, für Fortbildig, für Regionalentwicklig und für Sozialpolitik. En Asbekt vo dere Konstruktion isch, dass d Minischterie vo dr Republik Irland e Gägänüber nit z London, sondern z Belfast hai und eso ds allmähliche Zämewachse vo Irland gförderet wird.
Dr Hushalt vo dr nordirische Regierig, dr Northern Ireland Executive, isch hochdefizidär. Nit emal zwöi Drittel vo dr Usgabe si durch Iinahme in Nordirland deckt. Ds Vereinigte Königriich muess d Usgabe vo dr nordirische Regierig mit meh als 9 Milliarde Pfund jöhrlig subväntioniere.
Bis 1972 isch Nordirland in sächs Grafschafte gliideret gsi: Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Derry (Londonderry) und Tyrone. Syt 1973 hets e eistuefigi Verwaltig mit 26 Distrikt. Syt em 1. April 2015 isch Nordirland in elf Dischtrikt gliideret.
Symbol
Es git zurzit kei offizielli Faane vo Nordirland. Bis 1973 isch in Nordirland d Red Hand Flag of Ulster als offzielli Flagge vrwändet worde. Denäbe hets au e Wappe vo Nordirland gee.
Gschicht
D Teilig vo Irland in d Republik Irland und Nordirland het 1921 nach em Irische Unabhängigkeitschrieg stattgfunde.
Dr katholischi Bevölkerigsteil in Nordirland isch bi dr Suechi noch Arbetsstelle un Wohnige benachteiligt worde. Die Diskriminierig het vil bööses Bluet verursacht. D Gsellschaft isch scho lang politisch teilt in d Republikaner, wo meischtens irischstämmig un katholisch si un d Wiidervreinigung mit dr Republik Irland verfolge, un d Unionischte oder Royalischte, wo mäischtens protestantisch si, vo Zuewanderer abstamme un im Vereinigte Königriich bliibe wäi. Immer wider isch Gwalt zwüsche de beide Bevölkerigsgruppe usbroche. 1969 isch zum erste Mol die britisichi Armee iigsetzt worde, zum Friide z bringe. Am 30. Januar 1972 häi denn aber britischi Fallschirmjeeger z Derry bin ere Demonstration mindestens 14 Katholike umbrocht. Wäge däm so genannte Bluetige Sunndig (Bloody Sunday) häi sich mee und mee Republikaner dr terroristische IRA aagschlosse. Au protestantischi Grubbe häi Terror gege Katholike aagwändet und d Laag isch mee und mee eskaliert. Es het sich aber au e Friidensbeweegig bildet und am 10. April 1998 häi d Regierige vo Irland und Grossbritannie zämme mit de nordirische Parteie (Ulster Unionist Party, Social Democratic and Labour Party un Sinn Féin) s Karfritigsabkomme abgschlosse. D Laag het sich druf entspannt. Nordirland het wider d Sälbstverwaltig überchoo, und d Republik Irland het dr Ardikel in dr Verfassig gstriche, wo d Veräinigung mit Nordirland forderet.
Saules
Saules isch de Name vo däne Ort:
Uvularer Vibrant
De uvular Vibrant isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo änder sälte isch. Im Alemannische ùn andre europäische Sprooche isch es ei Variante vùm Zäpfli-r. S Zeiche defür im Internationale Phonetische Alphabet isch.
Harold Haefner
Lääbe un Wärch
Dr Harold Haefner isch im Schaffuuser Dorf Tääinge as Suhn vum Lehrer Harold Haefner un dr Marie geb. Baumberger uf d Wält chuu. Vu 1956 bis 1963 het er an dr Uniwersitet Züri Geografy studiert. Anne 1963 het er syni Dissertazion iber d Luftbildinterpretazion im Hochgebirg gschribe un 1969 sy Habilitazion zur Kulturlandschaft vu dr Sierra Nevada (USA.
Är het zerscht as Assischtänzbrofässer, ab 1972 as usserordelige Brofässer, un vu 1980 bis 2000 as ordelige Brofässer fir Geografy an dr Uniwersitet Züri mit dr Schwärpinkt Färnerkundig un natyrligi Ressource gschafft. Är het Methode zum Uuswärte vu Luft- un Satellitenbilder entwickelt un Aawändige in dr Beraich Schneehydrology, Vegetazion, Ressource-Management, Landnutzig, Landschaftsekology un Entwickligsländerforschig. Gforscht het er unter anderem z Indie, z Sri Lanka, im Jemen un an dr Weschtkischter vu dr USA. Anne 1986 het er d «Remote Sensing Laboratories», e Abdailig fir Färnerkundig, an dr Uniwersitet Züri grindet. Derzue isch er vu 1996 bis 1998 Dekan vu dr mathematisch-naturwisseschaftlige Fakultet gsii.
Anne 1988 isch dr Harold Haefner Mitglid vu dr neig rindetet Academia Europaea wore. Är isch Ehremitglid vu dr Geografisch-Ethnografische Gsellschaft Züri gsii.
Dr Harold Haefner isch ghyrote gsii mit dr Urte Sierck, het vier Chinder ghaa un het uf dr Forch gläbt. Är isch im Oktober 2022 im Alter vu 88 Johr gstorbe.
Fürstenberg (Baar)
Gschicht
Urspringli isch s Tammburg vu dr Grofe vu Firschteberg, d Burg Firschteberg, uf em Bärgchapf gläge. S Adelsgschlächt isch e Sytelinie vu dr Grofe vu Urach. Dr Grof Heinrich I. von Urach het Mitti vum 13. Johrhundert syy Sitz uf dr Firschteberg gleit un het sich vu do ab „Grof vu Firschteberg“ gnännt. wel im Buurechrieg au unter dr Firschtebärger Burger vil Ufständischi gsi sin, hän d Fischte vu Firschteberg dr Bärg wider verloo un hän ihre Sitz uf Eschinge verleit. Uf em Chapf vum Firschteberg het s e Stadt gee, wu am Morge vum 18. Juli 1841 dur e Brunscht ganz abbrännt, wu wahrschyns dur Funkeflug usglest un dur stirmischi Wind stark aagschirgt woren isch. D Ortschaft Firschteberg isch derno am Bärgfueß wider ufböue wore.
Hitigi Situation
Hite git s näbe dr Chilchhofräscht un Muurgräbe vu dr ehmolige Burgstadt e Stapflegibel-Kapelle, wu im booremer Traditionsstil nej böue woren isch zue Ehre Kuriekardinal Augustin Bea, wu vu Reidbehringe stammt.
S uussichtsryych Gipfelplatoo (mit Blick iber d Boor, dr Schwarzwald un d Schwyzer Alpe) isch e beliebt Wanderziil un Startpunkt fir Drache- un Gleitschirmflieger.
Poebene
D Poebeni (it. Pianura Padana; Val Padana) isch e groossi Ebeni im Norde vo Italie, wo vom Hoptfluss Po sin Name het.
Geografii
D Poebini isch en Bistandtail vo de italienische Regioone Piemont, Lombardei, Emilia-Romagna und Veneto und o vom Schwizer Kantoo Tessin. De Hoptfluss, de Po, entspringt im Weste i de Alpe und flüsst im Oste i d Adria, wobi er fill Flüss vom Norde und Süde uufninnt. Im Weste und Norde werd d Poebini vo de Alpe öberragt, wo am Rand vo merere See gsüümt sind, di grösste sind de Langesee, de Comersee und de Gardasee. Im Süüde erhebt sich de Appennin öber d Ebni. Im Oste schiebt sich s Podelta i d Adria use. D Flächi vo de Ebini bitrait 45 Tuusig Quadrootkilometer, d Längi 400 Kilometer und d Braiti zwüschet 70 und 200 Kilometer.
Wetter
S Wetter i de Ebini isch mild, d Sümmer sind eener haiss und schwüül, d Winter chüel und neblig, Schnee nöd so hüüfig. Im Summer wie au im Winter chönet i de sus windstile Ebini heftigi Stürm uufchoo.
Gschicht
D Poebini isch im Verlauf vo de Gschicht vo villne Völker biwont wore, as ersti bekannt sind d Ligurer im Weste, di keltische Lepontier im Norde und d Veneter im Oste. Um 530 v. Chr. hend d Etrusker d Ebini kolonisiert und um 390 sind Gallier i d Ebini iigfalle. 225 v. Chr. hend Römer d Gallier underworfe. Noch de Tailig vom Römische Riich isch Mailand d Hoptstadt vom Weströmische Riich wore, und denn ab 403 Ravenna am südliche Rand vo de Poebini. Ravenna isch au d Residenz vom Odoaker gsii, wo nochem Zämebruch vom Weströmische Riich ane 476 König vo Italie (rex Italiae) woren isch. Im Joor 488 sind d Gote underem Theoderich em Gross i d Poebini iigfalle und hend 493 de Odoaker tötet. Ravenna isch witter d Hoptstadt blibe und isch zäme mit Verona am Nordrand vo de Ebini as Raben und Bern i d Heldesaag iiggange. Im Joor 568 sind d Langobarde i d Poebini iigfalle und hend so a de Lombardei (Langobardia) de Name gee. 774 hend d Franke d Langobarde underworfe und s nördliche Italie mit de Poebini isch Tail vom Fränkische Riich wore und spöter denn Tail vom Hailige Römische Riich.
Klingen (Adelsgeschlecht)
D Freiheere vo Klinge sind es Adelsgschlächt vom Middelalter usem Tuurgau.
Franz Hotz
Dr Franz Hotz (* 10. Oktober 1860 z Inwil; † 5. Juni 1927 z Zug) isch e Schwiizer Techniker und Mundartschriftsteller gsi.
s Läbe
Dr Franz Hotz isch dr Soon vom Franz Josef Hotz vo Baar und vo dr Anna Josepha Hüürlimaa gsi. Er het d Schuel z Baar psuecht, und won er nonig lang im Gymnasium gsi isch, het er Vatter und Muetter verloore. So het er nid lenger chönnen i d Schuel go, und drno isch er i dr Spinnerei Baar go schaffe. Er isch Fyynmechaniker worde. Nach dr Lehr isch er uf d Walz, und als Gsell isch er dur halb Düütschland und au uf Frankrych ggange.
Er het d Karolina Andermatt vo Baar ghürootet, und mit iire isch er nomol is Ussland, won er i grossi Fabrigge isch go schaffe, uf Düütschland und uf Russland und Poole und denn au no uf Riga (hüt Lettland). Wo si zää Joor furt gsi sind, het s se wider i d Heimet zoge, und dr Franz Hotz het im Ysewärch vo dr Von Roll i dr Chluus dr Poschte vom Wärchfüerer übercho. 1914 isch er wider uf Zug ggange, won er no i dr Landis & Gyr gsi isch.