cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akkad
Die akkadischi Dynastii
Vom Rimusch, siim jüngere Brueder, dängge mänggi, ass er vor em Manischtu König gsi sig. Er het nüün Johr lang gregiert. Au är het sich müesse gege Agriff verteidige, für zum siis Riich in Stand z halte, und es schiint, ass au er ermordet worde isch. Au im Sargon si Änkel, dr Naram-Sin isch uf ä Dron cho, won er vo alle Siite ä chlii agriffe worden isch. Er het si Regime chönne stabilisiere, isch uf Eroberigszüg uszoge, gege Ebla und Armani z Syrie und het dört am ä strategische Verchehrschnotepunggt ä Stützpunggt, Nagar—s hütige Tell Brak, baut. Mä schetzt, ass si Armee meh as 360.000 Soldate gha het, die grössti Armee zu dere Ziit. Die het er au gege Magan, vo welem mä dänggt, ass es Oman chönnt gsi si, iigsetzt und däm si König, dr Mandannu, gfangegnoh. Am bedrohligste si d Bärgvölker im Nordoste gsi. Si Zug gege d Lullubi het er uf erä Stela, wo jetzt im Louvre isch, verewigt.
Arzano (Finistère)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Akkad
Die akkadischi Dynastii
Im Naram-Sin siini Vorgänger hai dr Title vo König vo Kisch trait, är isch dr erst gsi wo sich König vo de vier Egge vo dr Wält gnennt het. Er het siim Name au s Keilformzeiche für „Gott“ hindedraghänggt und dr Titel Gott vo Akkad agnoh. Inwiefärn er de Götter gliichgstellt worden isch, weiss mä nit, aber d Lüt hai si Name bruucht, wenn si gschwore hai, wie si s mit de Götter do hai.
Arzano (Finistère)
Geografi
Arzano lyt zwische dr Fliss Scorff un Ellé 51 km vu Quimper un 95 km vu Brest uf ere Hechi zwische 6 m un 97 m iber Normalnull.
Akkad
Die akkadischi Dynastii
Dr Sohn vom Naram-Sin, dr Schar-Kali-Sharri (was König vo alle König bedüted) het fümfäzwanzig Johr gregiert. S akkadische Groosriich isch noch siiner Ermordig in erä Palstrevolution zerfalle, wo die nomadische Amoriter vom Nordweste ins Land iigfalle si, und d Gutäer, ä Volk us em Gebiet zwüschem Tigris und de Zagrosbärge, wo de Mesopotamier s Läbe schwer gmacht gha hai mit sporadische Agriff und schnälle Rückzüg in d Bärge, agfange hai d Stedt z erobere. D Stadt Akkad isch am Ändi vom 22. Johrhundert vor dr Ziitwändi gfalle und zerstört worde. Mit dr Herrschaft vo de Gutäer het ä dunkli Ziit agfange z Mesopotamie, über weli mä sehr wenig weiss.
Pindar
De Pindar (altgriechisch: Πίνδαρος, Píndaros; *522 oder 518 v.Chr., † noch 466 v.Chr.) isch en altgriechische Dichter gsii. Vonem sind Sigeshymne erhalte, woner för Siiger i Wettchämpf gschribe hett.
Arzano (Finistère)
Gschicht
Arzano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1148 as Arzennou (1167 Arthnou, 1327 Arznou, 1380 Arzenou, 1380 Arzenou, 1382 Arzenou, 1387 Arznou).
Pindar
Lebe
De Pindar isch entweder ane 522 oder 518 v.Chr. z Kynoskephalai bi de böotische Stadt Thebe uf d Welt choo und er hett a de Famili vo de Aigeide aaghöört. De Name vo sim Vatter werd verschide aaggee, nämmli Daiphantos, Pagondas oder Skopelinos. Sini Muetter hett Kleodike ghaisse. Er isch mit de Megakleia verhüürootet gsii und het e Bueb, de Daipahantos und zwoo Töchtere, d Eumetis und d Protomache ghaa. Er hett z Athen Musig und Lyrik studiert und dai ane 496 e Priis gwune.
Akkad
Ä Goldigs Ziitalter
Währed dr Vorherrschaft vo Akkad z Mesopotamie, isch die akkadischi Sproch in dr Literatur und im öffentlige Läbe gliich bedütend wie s Sumerische worde. Si het sich, zsämme mit dr Keilschrift, au in d Gebiet, wo an Mesopotamie gränzt hai, usbreitet. S Alte Akkadisch isch die klassischi Schrift vo de Mesopotamier worde und isch no in dr Alte Babylonische Periode ib Monumentinschrifte bruucht worde. Au d Bildhauerei het ä Hochpunggt erreicht. Zwei Chöpf vo akkadische Statue hai überläbt: ein isch us Bronze und mä dänggt, ass es dr Sargon chönnt darstelle, dr ander isch us Stei. Beidi si Bewiis vo de grosse Fähikeite vo de akkadische Bildhauer. Au in dr Reliefskulptur hai d Akkadier Groosses gmacht: d Stela vom Naram-Sin, wo hüt im Louvre isch, stellt mit siine Figure die abstrakti Idee vo dr Eroberig dar. Akkadischi Skulpture kennt mä nit vili, aber d Rollsiigel wo in dere Ziit produziert worde si, si zahlriich und vo so hocher Qualitet, wie si spöter nume sälte widr erreicht worde isch.
Arzano (Finistère)
Verwaltig
vu Arzano isch. Arzano ghert zum Kommunalverband.
Akkad
Ä Goldigs Ziitalter
Mesopotamie isch politisch immer no zersplitteret gsi und nume Gwalt het alli Stedt under eim König chönne zsämmehalte, aber die Periode isch im gmeinschaftlige Gedächtnis bliibe und no d Babylonier hai in ihrer Wohrsägerei drvo gredet, ass „ä König vo de vier Egge vo dr Wält cho wird,“ in de Ziite, wo Mesopotamie widr in ä Dotzed odr so Stadtstaate zerfalle gsi isch.
Lueg au
Lischte vo de König vo Akkad
Arzano (Finistère)
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Arzano ghert zem Bretonisch.
Pindar
Lebe
Sini erst Hymne, di Pythischi Ode 10 för de Hippokles us Thessalie für de Siig im Doppellauf för Buebe, hett er ane 498 gschribe, die letschti Hymne, di Pythischi Ode 8 för de Aristomenes vo Aigina för de Siig im Ringe, datiert is Joor 446 v. Chr. Gstorbe isch er z Argos, woner öppe achtzgi gsii isch.
Werch
De Pindar het im Uuftraag Siigeshymne gschribe. I dene hett er de Siiger vomene Wettchampf prise, dem sini Famili und Haimet. Er hett historischi und mythischi Stoff verarbaitet, wo mitem Siiger und dem sinnere Haimet imene Zämehang stönd. D Sprooch vo sinene Ode isch di dorischi Dichtersprooch, wies bi de Chorlyriker gang und gäb gsii isch. De Pindar hett debii o böotischi Uusdrügg bruucht. Sini Ode sind noch em Ort vo de Wettchämpf und nochem Aasee vom Siiger gornnet und nöd histoorisch iigraielet.
Cerentino
Cerentino (lombardisch Cerentin) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Cerentino lyt 25 km nordweschtli vu Locarno am Zämmeschluss vum Val di Bosco un em Valle di Campo. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Corte di sotto, Corte di sopra, Casa Giunzi, Corino, Camanoglio, Pedipiodi, Ca'Torelli, Casa Bazzi un Collinasca. Nochbergmaine sin Gurin, Campo (Vallemaggia), Cevio un Linescio.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cerentino isch dr Silvano Leoni.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Cerentino ghert zum Ticinese.
SRG
SRG isch en Abchörzig för:
Jean-Georges Quiquerez
Dr Jean-Georges Quiquerez, wo am 28. Augschte 1755 z Grandfontaine uf d Wält choo und am 29. April 1832 z Saugere gstoorben isch, isch e Schwiizer Notaar und Staatsbeamte gsi.
Si Vatter isch dr Joseph Quiquerez und syni Muetter d Françoise geboreni Fridez gsi. Dr Jean-Georges Quiquerez isch im Basel-fürschtbischöfliche Staat Notaar woorde. Er het i dr Staatsverwaltig vom Fürschtbischtum als Schaffner und Hoofchammerroot gschaffet.
Wo em letschte Basler Fürschtbischof sys Land nach dr französische Revoluzioon zu Frankrych choo und döört s Departemänt Mont-Terrible woorden isch, het dr Quiquerez als Presidänt d Versammlig vo de Wahllüüt i dere Regioon gleitet. Anne 1800 isch er Bürgermeischter vo Pruntrut woorde. Er het sich für modäärni Sache ygsetzt, so isch er öppe für s nöie metrische Sischteem gsi und het en Kataschter vom Grundbsitz i dr Stadt plaanet. 1807 het er uf Druck vom französische Inneminischter vom Amt als Bürgermeischter müesse zruggträtte.
Dr Jean-Georges Quiquerez isch i dr Gschicht vo dr Sproochforschig bekannt, wil er em jurassische Pfaarer Ferdinand Raspieler sys Mundartwörterbuech Dictionnaire patois, s eerschte Lexikon vom Grafschäftlerischen im Dialäkt vom Schwiizer Jura, wyter gschriben und ergänzt het.
Hausen am Bussen
Geografi
House ligt südlig vu dr Donau, zwische Riadlenge und Eegne. Au wänns guet 10 Kilometer vom Busse ewägg ligt, ninnt de Zuesatz im Name Bezug uf dr bekannt Wallfahrtsort.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 73,9 % Landwirtschaftsfleche, 17 % Wald, 8,8 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue House gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
House ischt zom erschte Mol gnennt worde em 13. Jh.
Verwaltong
House hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Hans Rieger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo House ghert zom Schwäbisch.
Tobias Engelsing
Dr Tobias Engelsing (* 9. Oktober 1960 z Konschtanz) isch e dytsche Hischtoriker, Diräkter vu dr vier Stedtische Museum z Konschtanz (Rosgartenmuseum, Hus-Museum Konstanz, Städtische Wessenberg-Galerie, Bodensee-Naturmuseum), Buechautor un Schurnalischt.
Lääbe
Dr Tobias Engelsing het an dr Uniwersidet Konschtanz Gschicht, Rächtswisseschaft un Bolitikwisseschafte studiert un dert au 1990 zum Dr. phil. promowiert mit dr Dissertation: ''Die Sozialgeschichte der Freiwilligen Feuerwehr im 19. und 20. Jahrhundert.'' Vu 1992 bis 2006 isch er Redaktionslaiter bim Sidkurier gsii. Syter anne 2006 isch er Diräktor vu dr Stedtische Museum Konschtanz. An dr Uniwersidet Konschtanz het er e Lehrufdrag im Fachberaich Gschicht. Syter 1982 duet er Biecher zur Regionalgschicht vu Konschtanz un dr Gegnig vereffetlige. As Schurnalischt schrybrt er fir dytschi un Schwyzer Dageszytige, fir Die Zeit un fir Färnsehsänder.
Anne 1984 het er unter em Titel Kumm gang mer ewäg uusgläseni Gedicht uf Alemannisch vu dr Klara Eck-Schwarzmann, em Horst Hans Ehinger, em Elmar Seierschmidt, em Walter Sieglin un dr Hanna Walz uusegee.
Der Arzt stellt fest
Der Arzt stellt fest (en Deitschland hoißt der Film Angeklagt nach § 218) ischt a schweizerisch-deitscher Schbiilfilm en Schwarzweiß mit-ma graußa dokumendarischa Doil us-em Jôhr 1965 vom polnischa Regisseur Aleksander Ford. S Drehbuech stammt vom US-amerikanischa Psychologa David Wechsler. Sowohl en dr Schweiz wia au en dr Bundesrebublik Deitschland isch der Stroifa zom erschda Môl am 10. Juni 1966 en d Kinos komma.
Handlong
Der Film fangt ôô mit-ra Stadischdik ond ara knabb uffzoichnada Geburt en-ra Zircher Klinik. Dô drmit schbrengt’r middla dren nei en dia Theema, wo-nr behandla will: Abtreibong, Geburdaregalong ond Empfengnisvorhiadong.
D Frau Kleiner, a Muadr vo drei Kendr, isch zom virda Môl schwanger. Abr a virds Kend passt et en ihre soziale Vrheltnis nei. Zerscht wendet-se sich an da Hausarzt ond hendrher noh an-en Doktr em Schbidal, aber koiner kô bzw. will-ra helfa. Älle vrweiset uffs Gsetz, wo a Abtreibong vorbiedet. Se erfehrt abr d Adress vo-ra Frau en ihrer Nôchbrschaft, an dui se sich wenda soll. Dui vormiddlet-se an-en Kurpfuscher, wo d Abtreibong durchfihrt. Dô drbei kommt dui Frau oms Leaba.
Em nägschda Fall gôht’s om a kloina Vorkaifere namens Sofii, wo ihr Kend, wo durch koi Heirat legidimiirt ischt, et uff d Welt brenga will. Au dui landet bei sellem Engelmacher, kô abr noh vôr-em Schlemmschda bewahrt werra. Schliaßlich trifft-se da Dunklmann bei-ma Grichtsprozess wiidr.
Jeremiah V. Cockrell
Dr Jeremiah Vardaman „Vard“ Cockrell (* 7. Mai 1832 bii Warrensburg, Missouri; † 18. März 1915 z’ Abilene, Texas) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1893 bis 1897 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm US-Represantàntahüüs vertratta.
Der Arzt stellt fest
Handlong
Als dridda Persoo wär dô noh dui Ursula, a Schualmädle. Dera ihr erschts Liibeserleabnis ischt et ohne Folga bliiba. Ohne dass Mueder ond Vadder ebbes gmerkt hend, plôgt sich des Mädle durch dia schwere Stonda, bis-se nôch-ra Friahgeburt endlich en a Schbidal kommt.
Uff dr andra Seit standet d Ärzt ond d Jurischda, zwar durchaus vorstendnisvoll, abr an da Eid vom Hippokrates oder an d Paragrafa vom Strôfgsetzbuech bonda. Leichtsenn ond Oowissaheit, s Vrsaga vo de Eltra ond d Gwissalosigkeit vo manche vorheiradete Schwereneeder oder geldgiirige „Medizinmenner“ brenget selle Leit emmer wiidr en Gwissakonflikt ond machet-en ihr Uffgab, s Leaba zo schitza ond zo erhalda, ooneedich schwer.
Jeremiah V. Cockrell
sii Laawa un Kàrriar
Dr Jeremiah Cockrell ìsch ànna 1832 bii Warrensburg, ìm Johnson County, ìm Wäschta vum Bundesschtààt Missouri uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Joseph Cockrell, em Sheriff vum Johnson County, un vu dr Nancy Cockrell geborena Ellis, wo vum Owera Süüda gschtàmmt hàt. Ar ìsch dr Brüader vum àmerikànischa Senàtmìtglìed Francis Cockrell (1834–1915) gsìì. Dr Jeremiah Cockrell ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siim Haimetkàntoon gànga, so wia schpeeter ìns Chapel Hill College ìm Lafayette County. Wahrem Guldschturm hàt’r ànna 1849 ìns Kàlifornia gwàndelt, nohdam àss’r ìm Vorjàhr ìns New Mexico graist hàt. Ànna 1853 ìsch’r ìns Missouri z’ruckkumma, wu-n-’r Làndwìrt worra-n-ìsch. Ar hàt schpeeter Racht gschtudiart un ìsch drnooh àls Rachtsànwàlt züaglooh worra. D’rwillscht hàt’r sìch geega d’ Àbschaffung vu dr Sklàvaräi iigschtällt; so hàt’r zem Baischpìel àn dr Zerschteerung vu’ma Zittungsbüroo z’ Parkville mìtgmàcht. Wahrem àmerikànischa Bìrgerkriag hàt dr Cockrell ìm 8. Diwisioon vum Missouri-Schtààtsgàrda vum konfederiarta Heer diant; doo ìsch’r Owerscht worra. Ìm Jüüli 1861 hàt’r àls Löitnànt unter’m Owerscht James McCown àm Gfacht bii Carthage ìm Missouri mìtgmàcht, so wia-n-àm Schlacht am Wilson’s Creek ìm Àuigscht un àn dr Belàgerung vu Lexington ìm Septamber 1861; àn àlla dana Gfachter hann sìch d’ Konfederiarta duragsätzt. Ìm Àuigscht 1862 hàt drzüa dr Cockrell mìt siina 1,000 Soldàta d’ Schlàcht bii Lone Jack gwunna. Ànna 1864 ìsch’r àwwer schwar verlätzt worra un hàt nìmm känna kampfa. Grüahjt hàt’r bis àm Kriagsand mìt siinera Fàmìlia z’ Dallas ìm Texas. Noh-n-em Kriag hàt sìch dr Cockrell z’ Sherman ìm Nordoschta vum Texas nìederglooh, wu-n-’r àls Ànwàlt gschàfft hàt. Ìm Joohr 1872 ìsch’r Bezirksrìchter ìm Grayson County worra. Gliichzittlig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Ànna 1878 un 1880 ìsch’r Delegiart’r uff da regionààla demokràtischa Pàrtäitaag ìm Texas gsìì. Drnooh hàt’r ìns Jones County ìm Zäntrààl-Texas gwàndelt. Vu 1885 bis 1893 ìsch’r Rìchter ìm 39. Grìchtsbezirk vu siim Schtààt gsìì —uff dia Schtälla ìsch’r z’äärscht ärnännt worra, un drnooh gwählt ànna 1886 un 1890.
Àn da Kongrasswàhla vum Joohr 1892 ìsch dr Cockrell àls US-Represantànt vum 13. Wàhlbezirk vum Texas gwählt worra. Ìm Represantàntahüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 4. März 1893 gsìì. Ar ìsch ainmol wìedergwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1897 ìm Kongrass blìewa. Ànna 1896 hàt’r sìch fìr a wittera Wìederwàhl nìt uffgschtällt. Noh-n-em And vu siim Àmtszitt ìsch dr Cockrell Làndwìrt un Vehzìchter gsìì —drzüa hàt’r witter àls Ànwàlt gschàfft. Z’ Abilene ìsch’r àm 18. März 1915 gschtoorwa, ìm Àlter vu 82 Joohra. Beardigt worra-n-ìsch’r uff dr fräimüürerischa Àbtailung vum Schtàdtfrìedhoof vun Abilene. Mìt siinera Ehafràui Maranda Jane Douglas hàt dr Cockrell fìmfa Kìnder ghàà. Sii Suhn Joseph E. Cockrell hàt d’ Rachtschüal vu dr Süüdliga Methodischta Üniwärsiteet grìnda.
Sumer
Sumer isch es Land in dr Antike gsi, wo im Südoschde vo Mesopotamie zwüschem Euphrat und em Tigris glägen isch. Si Kultur het ä groosse Iifluss uf alli mesopotamische Kulture gha, wo sich noch ihm entwicklet hai.
Bolitischi Organisation
S Land isch in Schdadtschdaate iideilt gsi, dr eltischt drvo isch Ur gsi. Anderi Schdedt si Nippur, Lagasch und Uruk gsi. D Schdedt si vo Schdadtfürschte, Lugal (groosse Ma) gregiert worden. Dr Lugal isch au dr högscht Brieschder und dr Tämpel isch s bolitische, religiöse und wirtschaftlige Zentrum vo dr Schdadt gsi.
Mythologii und Religion
Die eltischt sumerischi Trinität het us em Enlil, Anu und Enki beschdande. S het au ä Sunnegott, dr Utu, gä, ä Mondgott Nanna und ä Liebesgöttin, d Inanna.
D Sumerer hai sich ihri Vorgschicht mit Mythen erklärt. Ein isch dä vo dr Schdifdig vom Opfer gsi, wo verzellt wie dr König Lugalbanda chrank worden isch und siini Kamerade ihn in erä Höhli glo hai für zum schdärbe, aber er het zue de Götter bätet und isch widr gsund worde. Denn het er s Füürmache erfunde und wil er kei Ässe meh gha het, het er ä Falle gschdellt und e baar Dier gfange. Er het aber nit gwüsst was mache mit enä (schiinbar hai d Mensche urschbrünglig kei Fleisch gässe), aber ä Gott het em im ä Draum erklärt, wie mä Fleisch zum ässe barat macht. Zum Dank het er d Götter Enlil, Anu, Enki und Ninhursag iiglade und ihne s beschde Fleisch z ässe gä.
Materielli Kultur
D Gebäud si us Ziegel baut worde. D Sumerer hai s Gwölb erfunde und die erschte Monumentalbaute errichtet, under ihne d Zikkurat, wo Mesopotamie berüehmt isch drfür. Sie hai bildhaueret, zerscht nume chliine Schdatue, schböter aber au grösseri, wie d Dame vo Warka. Sie hai s Rad erfunde, und Huusdier as Zugdier bruucht. Wohrschiinlig het s au Schdroosse ge für ihri Charre.
Geischtigi Errungeschafte
D Sumerer hai d Keilschrift erfunde, wo denn schbööter vo andere mesopotamische Völker bruucht worden isch für zum s semitische Akkadisch z schriibe. Aber au d Hethiter hai d Keilschrift ihrere Schbrooch abasst. Akkadisch isch im zweite Johrduusig zur lingua franca vom Middlere Oschde worde, und au im Verchehr mit Völker wie de Ägypter isch es in Keilschrift gschriibe worde, wie mä vo dr internationale Korreschbondänz wo d Grooskönig vo dr schboote Bronzeziit under sich gfüehrt hai, weiss. D Sumerer hai au d Mathematik entwicklet und d Aschtronomii und hai dr Merkur und anderi Blanete kennt.
Gschicht
Mä weiss nid, vo wo d Sumerer cho si. S einzige wo sicher isch, isch ass si nid e semitische Schbrooch gschwätzt hai und ass si sich im Südweschte vo Mesopotamie niiderglo hai.
D Gschicht vo Südmesopotamie deilt me in Periode ii. (Alli Johreszahle in dr Lischte si vor dr Ziitwändi.)
Spiesshof
Dr Spiesshoof isch e historischs Geböid am Höibarg 5 und 7 z Baasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.
Gschicht
S Huus, wo im 13. Joorhundert uf däm Gländ gstande isch, het «Huss zuom Spiess» ghäisse, villicht noch em Burchard vo Spietz, wo 1294 zum Lienertsstift choo isch und dört Chällermäister und Kantor gsi isch. 1546 het dr David Joris under em Naame Johann vo Brügge s Huuf kauft. Dr Joris isch e Widerdöifer gsi und dr Aafüerer vo dr müstische Sekte vo de Davidite, wo vor dr Verfolgig uf Baasel gflüchdet isch und sich doo as Zwinglianer usgee het. Wo dr Joris drei Dääg noch sinere Frau am 28. August 1556 gstorbe isch, si die bäide in dr Lienertskiirche begraabe worde. Wo d Baasler aber denn uusegfunde häi, wär er wirklig gsi isch, häi si em posthum dr Brozäss gmacht und sini Liiche am 13. Mai 1559 usgrabt, köpft und zämme mit sine Büecher verbrennt. Mä verzelt, ass dr Joris immer no mit sim Chopf under em Arm oder vo zwäi Dogge begläitet im Huus wurd umgoo.
Dr Rönessansflüügel vom Spiesshoof goot uf e Handelsherr Balthasar Irmi zrugg, won en zwüsche 1585 bis 1590 vom berüemte Baumäister Daniel Heintz het lo baue. Dr Barockflüügel het dr Niklaus Harscher baut, nochdäm er dr Spiesshoof 1723 für 10'500 Pfund vom Jakob Birer und däm sinere Frau Katharina Merian kauft het. 1853 het die Schwizerischi Centralbaan dr Spiesshoof kauft und wo 1902 d Iisebaan verstaatligt worde isch, isch us em e Verwaltigsgeböid vo dr SBB worde. 1946 isch dr Spiesshoof umfassend renowiert worde und vo 1986 aa het mä si Fassaade ernöijeret.
Hüte si en Aawaltskanzlei und Woonige din.
Russlandfeldzug 1812
. Im Napoleon si Russlandfeldzug vo 1812 (uf Französisch Campagne de Russie, uf Russisch au Vaterländische Chrieg – Отечественная война, Otečestvennaja vojna) isch die ersti Faase vom Säggste Koalitionschrieg gsi, wo uf dr äinte Site Frankriich und sini Partner und uf dr andere Russland mit sine Verbündete gstande si.
Dr Lauf vom Chrieg
Schlussändlig isch dr Fäldzuug aber äini vo de grösste milidäärische Katastroofe in dr Gschicht gsi. D Grande Armée, wo z Moskau no öbbe 100'000 Maa stark gsi isch, het sich im Oktober scho uf e Wääg zrugg gmacht, aber nume no öbbe 70'000 Soldate si an dr Beresina aachoo. Dr Napoleon und e Däil vo sinere Armee, öbbe 40'000 Maa, häi s über e Fluss gschafft. Dr General Ney het s Kommando über d Drubbe ghaa, wo iire Übergang über d Beresina deckt häi. Das si vor allem Pole gsi, 1'300 Schwizer und e baar Italiäner. Die mäiste von ene si im Kampf umchoo.
Noch em Fäldzuug
Am Aafang vo 1813 het die zwäiti Chriegsfaase aagfange mit de sogenannte Befreijigschrieg, wo zerst Pröisse und Ööstriich sich mit de Russe verbündet häi und spööter au die dütsche Rhiibundstaate, wo vo Frankriich dominiert worde si. Schliesslig isch denn dr Napoleon in dr Völkerschlacht bi Leipzig vom 16. Oktober bis zum 19. Oktober 1813 gschlaage worde und het am 6. April 1814 abdankt.
Rhodos
Rhodos isch die viertgrösst Insle vo Griecheland und het e Flechi vo 1401,459 Kwadraatkilomeeter. Si isch d Hauptinsle vo dr griechische Inslegrubbe Dodekanes in dr Südost-Egäis. Noch dr Volkszelig vo 2011 het d Insle 115'490 Iiwooner ghaa. Fast d Helfti von ene häi in dr Stadt Rhodos gläbt, em Hauptort und turistische Zentrum im Norde. D Iiwooner häisse Rhodier. S Wabbedier vo Rhodos isch e Hirsch, wo gumpt, und wo men em Elafos säit.
D Insle bildet sit 2011 d Gmäind Rhodos und zsämme mit de Inslegmäinde Megisti, Symi, Tilos und Chalki dr Regionaalbezirk Rhodos (Περιφερειακή Ενότητα Ρόδου), wo 20 Abgordneti in dr 51-chöpfig Regionaalroot vo dr Regioon Südligi Egäis schickt.
Liddratuur
Flora und Fauna
Gschicht
Wandere und Kunstgschicht
Fejér
Fejér (IPA:, ungarndütsche Name: Weißenburg) isch e Komitat z Zentralungarn. S litt westlig vo de Donau und noch am Plattesee. Agränze dien d Komitat Veszprém, Komárom-Esztergom, Pest, Bács-Kiskun, Tolna und Somogy. De Komitatssitz heißt Székesfehérvár.
Geografy
Geografisch gseh isch Fejér zimli verschyde; de südlig Deil litt in de Große Ungarische Diefebeni, anderi Deil vom Komitat sin hügelig (Bakony, Vertés, Gerecse). Au de Velencer See, e bekannts Urlaubszyl, litt im Komitatsgebiet.
Vor de Eroberig
S Gebiet isch scho vor 20'000 Johr bewohnt gsi. Wo s züe de römische Provinz Pannonia worre isch, hät s dört näbe de Hauptstadt Gorsium au d Städt Annamatia und Intercisa ge (hütt liige dört di ungarische Städt Baracs und Dunaújváros). Im Friehmittelalter hän Hunne und Aware dört gläbt. Bis züe de Eroberig durch d Ungare im spote 9. Johrhundert hän verschydeni Nomade s Gebiet besydelt.
Vo de Eroberig bis züe de Ottomanische Herrschaft
Zwüsche 895 und 900 sin d Ungare acho. Fehérvár (hütt Székesfehérvár) isch sällemols de Sitz vom Prinz Géza gsi und hät eso Bedütig kriegt. Under sinem Sohn isch d Stadt de Sitz vom Komitat worre, mo dört gründet worre isch. Di ungarische Könige sin bis zum 16. Johrhundert dört krönt und beerdigt worre.
Tourismus
Di wichtigste Touristezyl z Fejér sin di zahlryche Denkmöler, Naturschutzgebiet und Badesee.
D'Alba Regia im Komitatssitz Székesfehérvár isch friehner de ungarische Chönig ihr Sitz gsi; do sin während 500 Johr 37 Chönig und 39 Chöniginne chrönt worre, under ihne au de Stephan I. Usserdem stönn z Székesfehérvár d'Ferenc-Chirch und s glychnamig Chloster.
S Brunszvik-Schloss z Martonvásár, wo in de 1870er-Johr baut worre isch, beherbergt e Beethoven-Museum.
Z Tác (Gorsium) sin 1958 römischi Sydlige freiglegt worre, wo sich über e Flächi vo rund 200 Hektare erstrecke. Si ghöre zu de gröschte Römersydlige an de Donau.
De Velencer See isch de zweitgröscht nadürlig See vo Ungarn und hät e Flächi vo 26 km². Er isch im Durchschnitt numme 1,5 Meter dief; sällewäg cha sini Wassertemperatur im Summer 26 bis 28 Grad erreiche. De beliebtest Badeort isch Agárd.
Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Fejér
Tauros
De Tauros (törggisch Toros Dağları, altgriechisch: Ταῦρος, Taúros) isch e Bergzuug o de Törggai. Er goot entlang vom Mittelmeer vo Lykie bis uf Kilikie und grenzt Inneranatolie vom Mittelmeer ab. Witter östlich trennt er denn Mesopotamie vom anatolische Hoochland und goot bis zom Vansee. De höchst Berg isch de Uludoruk Tepesi (4135 m). Er isch zom Tail schwer zuegänglich und bildet o e Klimagrenze.
Baden (Südbaden)
Bade, wo bis zum 2. Dezember 1946 offiziell Südbade gheisse het, isch es Land gsi, wo nach em Zweite Wältchrieg innerhalb vo den französische Besatzigszone us em südliche Teil vom vorherige Land Bade entschtande-n-isch. Bi de Gründig vo de Bundesrepublik Dütschland isch Bade eis vo de Länder vo de Bundesrepublik worde. Mit de Bildig vom Südweschtstaat Bade-Württebärg het Bade sini Selbschtändigkeit verlore. In de Form vom Regiirigsbezirk Südbade sind d Gränze aber bis zum 31. Dezember 1972 erhalte blibe.
Gschicht
Nach em zweite Wältchrieg hei d Franzose und Amerikaner de Süde und Weschte vo Dütschland bsetzt. Bade isch doderbi teilt worde, bsunders wil d Amerikane d Autobahn von Karlsrue über Schtueget uf Ulm hei welle kontroliire. Alli damalige Landchreis, durch di d Autobahn gführt het, hei zu de amerikanische Bsatzigszone ghört, die südlicher glägene zu de französische. Am 1. Dezember 1945 isch Friburg d Hauptschtadt worde und bi ere Volksabstimmig am 22. Mai 1947 het d Bevölkerig d Verfassig aagnoh. In dere Verfassig isch au klar zum Usdruck cho, dass sich s Land Südbade, wo sich ab em 1946i Bade gnennt het, in de Rechtsnachfolg vom alte Land Bade gseht. Im 22. Mai 1949 het de Badisch Landtag di noi Verfassig vo de Bundesrepublik Dütschland aagnoh und isch ein Tag schpöter mit de Gründig vo de Bundesrepublik Dütschland eis Land vo dem noie Schtaat worde.
Regiirige
Nach de 1. Wahl vo 1947i:
Landtag vo Bade
1 CDU: BCSV
2 FDP: DemP
Heroldstatt
Heroldschtatt (dt. Heroldstatt) ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 63,9 % Landwirtschaftsfleche, 20,5 % Wald, 15,2 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Heroldschtatt gheret d Ortsdoel Ennabeira (Ennabeuren) ond Sõthõẽ (Sontheim).
Gschicht
Heroldschtatt ischt entstande am 1. Oktober 1973 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Ennabeira ond Sõthõẽ.
Verwaltong
Heroldschtatt hot sich mit dr Stadt Loechenge ond dr Gmoede Merklenge, Nellenge ond Weschderhõẽ zom Gmoedverwaltongsverband „Loechenger Alb“ mit Sitz en Loechenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Ulrich Oberdorfer.
Dialekt
Dr Dialekt vo Heroldschtatt ghert zom Schwäbisch.
Trude Jochum-Beiser
D Trude Jochum-Beiser (* 2. Septämber 1927 z Lääch am Arlberg as Trude Beiser) isch e ehmoligi eschtrychischii Skirännlaiferi. Ändi 1940er- un Aafangs 1950er-Johr het si zue dr beschte Skirännlaiferne vu dr Wält ghert. Si isch 1948 Olympiasiigeri in dr Kombination wore, vier Johr spezer het si där Titel in dr Abfahrt gholt.
Karriere
D Trude Beiser isch zäme mit zeh Gschwister ufgwachse, wu si as Chind ai ainzigBaar Ski het mit mieße daile. Ändi 1930er-Johr isch si in Ski Club Arlberg ufgnuu wore, wu mer ihre Talänt gferderet het un wu si bal Aaschluss an di eschtrychisch Spitz gfunde het. Noch em Zweete Wältchrieg isch si in Nationalkader vum ÖSV ufgnuu wore. Wel eschtrychischi Rännlaifer im erschte Noochriegswinter no vu FIS-Ränne uusgschlosse gsii sin, het si zmaischt nume bi nationale Wettbewärb chenne an Start goh. Dr erscht Siig bi me internationale Ränne sch ere 1946 im Gamperney-Derby z Grabs glunge, wu si aber offiziäll nume in dr Junioreklass gwärtet woren isch.
In dr Saison 1946/47 het d Beiser scho vyl Ränne chenne gwinne, unter anderem d Abfahrt vu dr SDS-Ränne z Grindelwald un e Abfahrt z Seefeld. Bi dr prestigeträchtige Arlberg-Kandahar-Ränne z Mürren het si im Slalom gsiigt un isch Zwooti in Abfahrt un Kombination wore. Am Aafang vu dr Saison 1947/48 het si d Abfahrt gwunne, dr Slalom un d Kombination bim Westenpokal z Lääch, het aber derno gsundhaitligi Brobläm kriegt. Bis zum Saisonhegschtpunkt het si aber wider zue ihre Topform retuur gfunde un bi dr Olympische Winterspiil 1948 z St. Moritz ihre erscht ganz groß Erfolg gfyyrt. Scho im Abfahrtslauf, wu au zue dr Kombination zellt het, het si hinter dr Schwyzeri Hedy Schlunegger d Silbermedallie gwunne. Dr acht Blatz im Kombi-Slalom het ere schließli zum Gwinn vu dr Goldmedallie in dr Kombination vor dr US-Amerikaneri Gretchen Fraser glängt.
No dr Saison 1948 het d Beiser vorerscht mit ihre Karriere ufghert. Si het anne 1948 dr Alois Jochum ghyrote un ai Johr speter ihre erscht Chind uf d Wält brocht, dr Suhn Alfred. Noch ere aijehrige Paus isch si im Winter 1949/50 wider zum Rännsport retuurgchehrt. Aafangs sin ere kai Spitzeresultat glunge, bis zue dr Wältmaischterschaft 1950 z Aspen het si aber wider ihri alt Form gfunde. Im Riiseslalom het si hinter dr Dagmar Rom d Silbermedallie gwunne, vier Däg speter isch si vor dr Erika Mahringer Abfahrtswältmaischteri wore.
No däm Winter isch d Jochum-Beiser wider ins Privatläbe retuurgchehrt, go si sterker ihre junge Familie z widme. Im Winter 1951/52 het si si wider zue me Comeback bringe loo, het am Aafang vu dr Saison d Abfahrt, dr Slalom un d Kombination z Lääch gwunne un d Abfahrt z Grindelwald un het dodermit wider zue dr Medallienaawärterne bi dr Olympische Winterspiil 1952 zellt. Si het z Oslo im Slalom un im Riiseslalom kai Spitzenblätz gschafft, derfir het si in dr Abfahrt aber mit fascht aire Sekund Vorsprung uf di Dytsch Annemarie Buchner d Goldmedallie gwunne.
Am Änd vu dr Olympiasaison het d Jochum-Beiser ändgiltig ihre sportlige Karriere en Änd gmacht, isch aber no ne baar Johr bi Ränne in ihre Haimet mitgfahre. Fir ihri große Laischtige isch si 1952 as Eschtrychischi Sportleri vum Johr uuszaichnet wore un het 1996 s Guldi Ehrezaiche fir Verdienscht um d Republik Eschtrych iberchuu. Si het e baar Johr lang as Skilehreri z Lääch gschafft un het mit ihrem Mann s Café Olympia ufgmacht, wu hite vu ihrem Suhn Alfred Jochum gfiert wird. Mit ihre boode Goldmedallie un aire Silbermedallie zellt si bi hite zue dr erfolgrychschte eschtrychische Skirännlaiferne bi Olympische Spiil.
Legende (Begriffsklärung)
Dr hoochdütsch Begriff Legende (vo latiinisch legere „lääse“) stoot für:
Ditel vo Wärk:
SRG SSR
Di Schwizerischi Radio- und Färnsehgsellschaft (,, RMS Societad svizra da radio e televisiun), Marke-Uuftritt als SRG SSR, isch en Verein mit Sitz z Bärn und Trägeri vom gröschte Unterneme för elektronischi Medie i de Schwiz.
Eres Aagebot isch vorwiegend uf d Schwiz bezoge. D SRG SSR schaffet undere Spezialkonzession vom Bund, wo ere die umfangriiche Uufgobe im Dienst vo de allgemeine Öffentlichkeit (Service public) übertrait.
Microsoft Excel
Microsoft Excel (engl. [], als. näbe [] odder [] au [] odder []) isch s wältwit am witeschte vobreitete Dabèllèkalkulationbrogramm.
Excel ghört zu dè Microsoft-Office-Suitè un isch sowoll für Microsoft Windows als au für Mac OS vofüègbar. Excel isch als Nõchfolger vom Microsoft Multiblaan entschtandè. Diè aktuèlli Version isch für Windows Microsoft Excel 2016 un für Mac OS Microsoft Excel 2016.
Gschichtè
Microsoft Excel isch dè Nǒchfolger vom Microsoft Multiblaan un isch 1985 erschtmòls für dè Apple Macintosh als rein grafisch orièntyrti Tabèllèkalkulation vorgschtellt worrè. Am 31. Oktobèr 1987 isch, glychzitig mit èm Erschynè vom Windows 2.0, mit Excel 2.0 diè èrschti Version für IBM-kompatibli PCs uusgliferèt worrè. Ab 1989 isch è Windows-2.11-Runtime-Version bim Excel mitgeiferèt worrè, well Windows no kaum vobreitet gsi isch. S hèt au è Version für dè OS/2 Presentation Manager gää, wo mit Hǜlfi vo dè Windows Libraries for OS/2 (WLO) migryrt worrè isch.
Es 1990 für Windows 3.0 vorgschtellte Excel 3.0 hèt èrschtmòlls übber è Sǜmbolliischtè vofüègt un hèt au suscht zaalrychi Neuerungè mitbrocht. Ab 1994 isch mit Excel 5.0 für Windows NT èrschtmòlls è 32-Bit-Version vofüègbar gsi. Im Microsoft Office 95 hèt s Excel 95 d Versionsnummerèrè 7.0 chriègt, well d Version 6 übberschprungè worrè isch, um è Voeinheitlichung vo dè Bezeichnig mit dè andrè Office-Brogramm z erzylè. Excel:mac isch 2001 diè letscht Version für Mac OS 8 un 9 gsi.
Diè aktuèll Version für Windows isch des im Januar 2013 usèbrochti Excel 2013, für Intel-Macs des im Oktobèr 2010 erschinnene Excel 2011.
Versionsübbersicht
<!--
Anwendungsmöglichkeiten und Bestandteile
Der Funktionsumfang von Excel kann durch Programmierung in Visual Basic for Applications (VBA) erweitert werden. VBA wurde mit Microsoft Excel 5.0 eingeführt und später in Word, Access und weitere Office-Programme integriert. Unter Macintosh enthielt Excel 2008 keinen VBA-Support, während die Vorgänger- und Nachfolgerversionen diesen anboten. Excel ist zudem mit Visual Studio Tools for Office System (Windows) oder AppleScript (Mac) erweiterbar. Excel 4.0 hatte noch eine eigene Makrosprache.
Benutzeroberfläche
Der Arbeitsbereich von Excel besteht aus Arbeitsmappen, die Dateien entsprechen, aus Blättern, die in Registern angezeigt werden, und aus Zellen, die die Daten enthalten. Pro Arbeitsmappe sind bis zu 65.536 Tabellenblätter möglich. Die Zellen eines Tabellenblatts sind in Zeilen und Spalten eingeteilt und können über ein Zellbezugssystem angesprochen werden.
Seit Excel 2007 kann ein Tabellenblatt 1.048.576 Zeilen und 16.384 Spalten (A bis XFD), also 17.179.869.184 Zellen umfassen. Davor war die Größe auf 65.536 Zeilen und 256 Spalten (A bis IV), also 16.777.216 Zellen, begrenzt. Ist in jedem dieser Felder eine Ziffer eingetragen, so hat eine Datei in Office 2003 eine Größe von 227 MB, in Office 2013 eine Größe von 1382,4 MB also 1,35 GB.
Jede Zelle kann durch eine Kombination aus Buchstabe und Zahl eindeutig identifiziert werden, dem so genannten Zellbezug, der aus Zeilen- und Spaltenangabe besteht. Die erste Zelle in der oberen linken Ecke heißt A1, wobei A die erste Spalte und 1 die erste Zeile bezeichnet und der Bezug genau genommen auch noch den Tabellenblattnamen einschließt, da Formeln in verschiedenen Blättern und Mappen den gleichen Bezug aufweisen können, etwa Tabelle1!C4 + Tabelle3!C4.
Alternativ kann in den Programmoptionen die von Microsoft Multiplan oder Microsoft Works benutzte Z1S1-Bezugsart eingestellt werden. Ein Bezug wie „B3“ (der relativ ist) ist in der Z1S1-Schreibweise als absoluter Bezug „Z3S2“. Ein Bezug ausgehend von „A1“ zu „B3“ würde in Z1S1-Schreibweise „Z(2)S(1)“ – in Worten „gehe von der momentanen Zelle – hier im Beispiel Z1S1 – um zwei Zeilen nach unten und um eine Spalte nach rechts gehen. Wie in der A1-Schreibweise können relativer und absoluter Bezug gemischt werden, als Beispiel etwa „Z(2)S3“ oder „Z3S(-2)“. Die Z1S1-Schreibweise bietet sich für den Einstieg an, da hier der Unterschied zwischen absoluter und relativem Bezug einfacher und schneller zu erklären ist.
Die Z1S1-Schreibweise ist in der VBA-/VBS-/COM–Programmierung erforderlich. Hier werden, um Sprachunabhängigkeit zu erreichen, die englischen Begriffe „R“ für Row (Zeile) und „C“ für Column (Spalte) verwendet.
Zellbezüge
Es können sowohl relative als auch absolute Zellbezüge als Koordinaten in Tabellen verwendet werden. Formeln sind ebenso wie Werte zeilen- oder spaltenweise kopierbar. Dieser Ansatz wurde vom Vorgänger Multiplan übernommen. Um die Kopierbarkeit von Formeln und deren Bezügen zu gewährleisten, gibt es relative, wie A22, absolute, wie $A$22, und gemischte, wie $A22 oder A$22, Zellbezüge.
Bearbeitung
Neben dem Einfügen eines gesamten in die Zwischenablage kopierten Inhalts einer oder mehrerer Zellen, gibt es die Möglichkeit, bestimmte Inhalte einzufügen, beispielsweise nur die Werte, anstelle der Formel, die diese Werte erzeugt hat. Dabei ist es auch möglich, den kopierten Wert mit dem Inhalt der markierten Zellen zu addieren oder andere Berechnungen auszuführen.
Zahlenformate
Für die Anzeige von Werten steht eine Reihe von Formaten zur Verfügung. Neben vorgefertigten Formaten, wie Datum und Uhrzeit und Sonderformaten für Postleitzahlen, können benutzerdefinierte Formate angegeben werden. Zellen können in Excel auch Text enthalten.
Tabellenformatierungen
Seit der Version Excel 2007 können Tabellen mit vordefinierten oder individuell definierbaren Tabellenformaten formatiert werden. Für vom Zellinhalt abhängige Hervorhebungen stehen ab dieser Version beliebig viele bedingte Formatierungen, statt bisher drei, zur Verfügung. Farbgebung und Schriftformatierung wurden an Word und PowerPoint angenähert und umfassen dasselbe Farbspektrum, aus dem 12 bevorzugte Farben und weitere Formatierungen als Office-Design festgelegt werden können.
Datenbank
Excel verfügt über einfache Datenbankfunktionen. Es verfügt seit der Version 2013 eingeschränkt über die Funktionalitäten des weitverbreiteten Konzepts der relationalen Datenbank. So ist es möglich, Tabellen anhand von IDs zu verknüpfen. Es kann auch über Schnittstellen auf Daten aus Datenbanken zugegriffen werden. Diese Funktionalität stellte Excel bis Version 4 mit dem Programm des gleichnamigen Herstellers Q+A zur Verfügung, seit Version 5 mit Microsoft Query, einem Abfrageprogramm für auf SQL basierende Datenbanken über ODBC.
Es gibt auch von Microsoft Datenbanktreiber für die Arbeitsmappen von Excel. Damit können die Daten in den Zellen von den Arbeitsblättern als Tabellen verwendet werden. Jedoch sind häufig nicht alle SQL-Befehle für diese Datenbanktreiber in Excel verfügbar.
Programmierung
Die Macintosh-Variante Excel 2008 unterstützte kein VBA. Unter Windows ist es anderen Programmen wie Word, Access, Visual Basic Anwendungen oder Visual Basic Scripts möglich, über die COM- bzw. ActiveX-Schnittstelle Funktionen von Excel zu nutzen oder direkt mit Excel zusammenzuarbeiten.
Add-ons
Ein Add-on ist ein zusätzliches Programm, das mit Excel zusammen geladen wird und danach zur Ausführung bereitsteht. Einige Add-ons, wie der Solver, sind in Excel bereits enthalten. Anwender können eigene Add-ons erstellen und einbinden. Durch Add-ons lassen sich Arbeiten mit Excel automatisieren. Im Internet stehen viele Add-ons, häufig auch kostenlos, zur Verfügung.
Dateiformate
Microsoft Excel ab 2007 und 2008 erstellen standardmäßig Dateien mit den Dateiendungen .xlsx (Excel Spreadsheet) oder .xlsm (Excel Spreadsheet mit Makros). Zusätzlich wird eine Reihe von Dateiendungen wie .xlsb (platzsparendes Binärformat), .xlam (Excel Add-ins), .xltx (Excel-Vorlagen), .xlk (Excel-Sicherungskopien) und .xll (Excel-Makrobibliothek) verwendet.
Einige der neuen Dateiformate basieren auf dem offenen OpenXML, das auf XML basiert und eine Zip-Kompression nutzt. Excel kann verschiedene Dateiformate öffnen oder importieren, darunter solche anderer Tabellenkalkulations- und Datenbankprogramme.
Die von älteren Versionen erstellten Dateien haben die Dateiendung .xls (Excel Spreadsheet), .xla (Excel Add-ins) und .xlt (Excel-Vorlagen). Diese Dateiformate basieren auf einem offenen Binärformat von Microsoft, dem Binary Interchange File Format (BIFF). Sie sind jedoch zu einem großen Teil proprietär, da Microsoft die Dokumentation nicht in allen Details veröffentlicht hat. Eine Dokumentation der Dateistruktur ab Excel 97 ist von Microsoft im Februar 2008 veröffentlicht worden, frühere ausführliche Analysen stammen aus der Open-Source-Gemeinde.
-->
Umspannwerk Laufenburg
S Umspannwerk Laufeburg (au als «Stärn vo Laufeburg» bezeichnet ) isch s gröschti Schwiizer Umspannwerk.
Es ligt zwüsche Laufeburg und Chaischde uf em Gmeindsbann vo Chaischde, am Rhii grad südlich vom Chraftwerk Laufeburg. Es het für de Strommarkt z Europa e grossi Bedütig. D Aalaag wird vo de Swissgrid betriibe.
Sini Wurzle gönt bis ins Johr 1958 zruck, wo me hiir d Stromnetz vo Frankriich, Dütschland und de Schwiiz zämmegschaltet het. Was bisher numme innerhalb vo de Länder geh het, nämlich iiheitlichi Leischtigs- und Frequenzregelige, het's dadermit z Europa über Landesgränze usse geh.
Z Laufeburg isch zum erschte Mol überhaupt Schwefelhexafluorid als Middel zum isoliire und als Löschgas vo Lichtböge iigsetzt worde, e Technik, wo sich in de Zwischeziit wältwit durchgsetzt het.
Hüt chömmed im Umspannwerk zeh Überlandleitige uf de Sammelschiine vo de Schaltaalag zämme, Dezue ghöre d 380-kV-Leitigg vo Laufeburg über de Jura zum Chärnchraftwerk Gösge und d Leitig vo Laufeburg uf Bassecourt und d Gemmileitig, wo bi ihrem Bau in der 1960er-Johr di längschti Stromleitig vo de Schwiiz isch gsi.
Edward Staempfli
Dr Edward Staempfli (* 1. Februar 1908 z Bern, † 12. Januar 2002 z Berlin ) ischt a Schweizer Kombonischt, Dirigent ond Pianischt gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Edward Staempfli ischt am 1. Februar 1908 z Bern uff d Welt komma. Sei Vadder isch dr Jurischt ond Vorleger Hans Kaspar Wilhelm Staempfli ond sei Mueder d Leonie geborene Kammerer gwäa. Noch-em Bsuech vo dr Kandonsschuel z Trogen em Kanton Appenzell Ausserrhoden (1922 bis 1927) hot’r zonägscht amol oogfanga, en seira Hoimetstadt Medizin zo studiira, bald abr gmerkt, dass des Gebiit et s Richtige fir-en ischt. Drom hot’r zwoi Johr druff des Studium abbrocha, ischt noch Köln zoga ond hot deet Tonsatz ond Kontrapunkt beim Wilhelm Mahler ond beim Philipp Jarnach studiirt. Hendrher hot’r noh a Studium beim Paul Dukas en Paris druffgsaddlet. S Dirigiira hot’r beim Hermann Scherchen z Brüssel glernt. Wia 1939 dr Zwoide Weltkriag ausbrocha ischt, isch dr Staempfli en sei schweizerischa Hoimet zruckganga. Zwoi Johr späder hot’s-en noch Heidelberg ond 1954 noch Berlin zoga.
Em Staempfli seine Liablengskombonischda send dr Arnold Schönberg, dr Claude Debussy ond dr Igor Strawinski gwäa. Vom Ledschdera hot’s-em bsonders sei Ballett Le sacre du printemps oodoa, wo sei Kombosizioosweis stark beeiflusst hot. Ab 1949 hot’r fascht bloß noh noch-em Schönberg seira Zwölftontechnik komboniirt.
Am 12. Januar 2002 hot dr Staempfli en seira Wahlhoimet Berlin seine Auge fir emmer gschlossa. 94 Johr alt ischt’r worra. Heitzodag isch seller Moo bloß noh e-ma kloina Personakreis an Begriff.
Perasia
D Perasia (altgriechisch: Περασία, Perasía) isch e Göttin, wo i de Antiiki im kilikische Ort Hierapolis Kastabala („Hailigstadt Kastabala“) vereert woren isch. Si werd uf Münze vo de Stadt abbildet.
De Strabon het de Kult chorz bischribe und d Göttin Artemis Perasia gnennt. Er schribt, as d Priesterine barfuess öber Gluete laufid, ooni ass die sich d Füess z verbrennid. De Iamblichus, wo im 4. Jh.n.Chr. gschrebe hett, sait no, as d Priesterine i de Trance öber Flüss gönd und i Gegete, wo nöd zuegänglich saied, uusschwärmid.
E wichtigs Zügnis isch en aramäischi Inschrift ufeme Grenzstai us Bahadırlı wo ane 1957 gfunde woren isch. Da Dorf litt 6 Kilomeeter nordwestlich vo Karatepe und guet 20 Kilomeeter nördlich vo Kastabala. D Inschrift cha is 5. oder 4. Joorhundert v.Chr. datiert werde. Si nennt d „Kubaba vo pwšr, wo z Kastabala isch“ (kbbh zy pwšr zy bkštbly). De Biiname werd i de gliiche Inschrift nomole gnennt aber mit vertuuschte Luut as: kbbh zy pšwr. Do hieroglyphe-luwischi Inschrifte us de Kommagene d Kubaba mit de Göttin Ala glichsetzid und die äänlichi Züüg wie d Artemis hett, chamer aanee, as d Perasia en äänlichi Funktion ghaa hett.
E römerzittlichi Inschrift us Kastabala selber setzt die Göttin grad mit merere Göttine gliich, nämmli mit de Artemis, de Moogöttin Selene, de „Füürträgeri Hekate“, de Aphrodite und mit de Demeter. Do die Inschrift aber zimmli glernt und uufgsetzt würkt, chamer nöd vill us dene Gliichsetzige schlüüsse. D Nennig vo de Hekate und vo e Demeter isch woll drum, well die Göttinne i de griechische Mythologii mit Fackle verbunde werid, grad ase wie d Perasia oo. Münze us Kastabala nämmli zaiged as Attribut vo de Perasie Fackle und Pinie ab. D Göötin selber werd miteme Schlaier abbildet und emene Kalathos as Chopfbideckig, mengisch cha si o e Turnchroone trääge, ganz äänlich wie die griechischi Göttin Tyche. Innere antiike Inschrift chunnt ainisch de Manename griechischi Perasidoros „Goob vo de Perasia“ vor.
Aesch LU
Äsch (amtlech Aesch) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Äsch liid zwöschen em Hallwilersee ond em Lindeberg. Zue de Gmeind ghöred d Wiiler Vorderdorf, Hinterdorf, Lädergass ond Unteräsch. Vo dr Gmeindsflechi send 67,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 19,3 % Waud, 10,1 % Sidligsflechi ond 3 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Äsch send Autwiis, Hetzchöuch ond Schoonge im Kanton Lozärn ond Mäischterschwande ond Faarwange im Kanton Aargau.
Gschicht
Äsch esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 853 aus Aske inferior (1101 Aschab, 1150 Esche).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 10,4 % gläge.
Religion
73,4 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 15,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,6 %, CVP 26,3 % , FDP 17,7 % , GLP 3,3 % , GP 2,9 % , SP 3,1 % , SVP 38,3 % , Süschtigi 5,7 %.
Dr Gmeindspräsident vo Äsch esch dr Hanspeter Schmid (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 950 Iiwohner 95,9 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 3,8 % anderi Sprache.
Z Ääsch redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Sportmuseum Schweiz
D Stifdig Sportmuseum Schwiz het zum Zwäck, Kulturgüeter vom Sport z sammle und dr Sport as Däil vo dr Alldaagskultur z vermiddle. D Gschäftsstell und dr Sitz vo dr Stifdig befinde sich z Baasel. S Sportmuseum het im Septämber 2011 uf em Dreispitz bi Baasel e Laager ufdoo, wo mä cha bsueche.
S Sportmuseum isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi.
Gschicht
D Idee vom ene Sportmuseum isch 1945 rif worde. D Regierig vo Basel-Stadt het e Startkredit für e Museum gee und s Schwizerische Durn- und Sportmuseum (TSM) isch gründet worde. Under de Gründigsmitgliider häi sich dr Durninspäggder August Frei (1874–1962) befunde, dr Welofaarer und Welohändler Oskar Stählin (1889–1945) und dr Zürcher Arzt Gustav Adolf Wehrli (1888–1949). Si häi iiri Sammlige vo Büecher, Zitschrifte, Dokumänt, historische Welo und Sportgräät as Grundstock zur Verfüegig gstellt und bald si non e baar anderi Brivatsammlige drzuechoo. D Sammlig bestoot us 150'000 Objekt und gältet hüte as en äinzigartige sportkultureller Bestand in Öiropa. Sit em Oktober 2005 het s Sportmuseum Schwiz e nöis Konzept: Under em Motto „Zentral sammle – dezentral vermiddle“ veraastaltet s Sportmuseum Schwiz vili extärni Usstellige und Veraastaltige und veröffentligt Publikazione. Sit dr Eröffnig vom Begehlaager wird aber au dr "klassischi" Museumsbedriib am ene feste Ort mit ere Festusstellig wider aabote. Im Laager isch die ganzi Sammlig für Äinzelbsuecher, gfüerti Grubben oder Forschendi zuegänglig.
Audierne
Audierne (bretonisch Gwaien) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Audierne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1284 as Kaerhodiern (1313 Odierna, 1347 Trefgouguen, 14. Jh. Lettier Goezian, 1410 Le port de Goezian). Zum 1. Jänner 2016 isch Esquibien yygmaindet wore.
Verwaltig
vu Audierne isch. Audierne ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Audierne ghert zem Bretonisch.