cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julie Bassermann
Laischtige
Im Verain Frauebildig–Frauestudium isch d Julie Bassermann bis 1929 Rychsvorsitzeri gsii un isch derno us Altersgrind zruggdrätte. Si isch am 18. Septämber 1940 im Alter vu 80 Johr gstorbe.
SNCF Z 8100
D Baureihe Z 8100 (Bezeichnig vo der SNCF), oder MI 79 (Bezeichnig vo der RATP), sind elektrischi Triebzüg, wo für d Linie B vo der RER vo der Île-de-France entwicklet worde sind. D Iheite sind di erschte Zweisystemtriebzüg gsi, wo sowohl uf de Strecke vo der RATP als au uf dene vo der SNCF iner Île-de-France het chäne verchere. D abgleitete Baureihe Z 8100 bzw. MI 84 sind für d RER A entwickelt worde.
D Triebwage verchere im Regelfall als Doppeltraktion, da chöne Züg vo beide Baureihe kupplez wärde. So en Zug bietet bis zu 1700 Passagier Platz.
Fahrzügkonzept
D Iheite vo der Baureihe Z 8100 selle sowohl uf de Strecke vo der RATP südlich vo Paris als au uf dene vo der SNCF nördlich verchere chöne. D wichtigste Underschid sind debi d underschidliche Perronhöhe (Hochperrons im Süde und niedrigi Perrons im Norde) und d underschidliche Stromsystem (1,5 kV Gleichspannig im Bereich vo der RATP und 25 kV Wächselspannig im Bereich vo der SNCF).
MI 84
D MI 84 und d MI 79 sind sich sehr ähnlich und au mitenander kuppelbar. Dennoch underscheide sie sich in einige Details vonenander. So isch d Höchstgschwindigkeit vo de MI 84 uf 120 km/h statt 140 km/h begrenzt und ihri Azeige für d Zugnamen sind chliner. Im Innenrum hei d MI 79 Gepäckablage und begehbari Wageubergäng, d MI 84 ned.
Sie underscheide sich weiterhin durch ihr Leistungselektronik: D Zerhacker vo de MI 79 sind luftgchüelt, während bi de MI 84 Chüelflüssigkeit brucht wird. D Stürigselektronik vo de MI 79 isch analog, ide MI 84 wärde Mikroprozässore gnützt.
Bauserie
D Fahrzüg vo der Baureihe Z 8100 sind in zwei Serie baut worde: D erscht Serie vo 1979, MI 79 A gnennt, bsteit us 82 Züg, wo vo der RATP (31 Züg) und der SNCF (51 Züg) bschafft worde sind. Im gliche Jahr bschafft d RATP en zweiti Serie vo 38 Züg, MI 79 B.
D Iheite vo der Reihe MI 84 wärde 1984 in einer Serie vo 73 Fahrzüg bschafft, die gehöre alli der RATP.
Z 8100 – MI 79
Alli Züg vo der Reihe Z 8100 (Züg vo der SNCF, die sind ds Mitry-Claye beheimatet) bzw. MI 79 (Züg vo der RATP, die sind em Betribswärch Massy zuegordnet) wärde uf der RER B igsetzt. Sie wärde alli im Wärch Massy-Palaiseau vo der RATP gwartet.
In de strenge Winter vo 1985, 1986 und 1987, zeigt sich d Baureihe Z 8100 sehr sensibel gägenuber Frost, wo zu zahlreiche Problem und Zugusfäll gfüehrt het. Um di Usfäll z kompensiere, müesse d 50 Jahr alte Züg vom Typ Z reaktiviert wärde. Die sind aber nur ufs Stromsystem vo der RATP usgleit gsi, so dass d interconnexion (d Durchbindig vo de Züg am Gare du Nord) het müesse ufgä wärde. Ider Folg wärde d Isolation vo de Motore und elektrische Bauteil verbessert.
D Züg Z 8244 (im Bsitz vo der SNCF) und Z 8269 (RATP) wärde bi de Aschläg ine Bahnhöf Saint-Michel – Notre-Dame im Juli 1995 und Port-Royal im Dezember 1996 zerstört.
Z 8100 – MI 84
D 73 Züg vo der Reihe (SNCF, in Achères beheimatet) bzw. MI 84 (RATP, de Betriebswärch Torcy, Rueil-Malmaison, Sucy-en-Brie und Massy zuegordnet) wärde auf de Linien A (39 Züg) und B (34 Züg) vo der RER igsetzt. Die uf der Linie B igsetzte Züg wärde au in Doppeltraktion mit Züg vom Typ MI 79 igsetzt. Au d MI 84 wärde sämtlich vo der RATP gwartet.
Si besitze beweglichi Trittstufe für d zahlreiche Perronhöhe in ihrem Isatzgebiet Rächnig z träge. Uf der RER A wird die Funktion inzwische nur no brucht, wenn d Züg bi Betribsstörige im Bahnhof Saint-Lazare ende, da d Perrons entlang der Strecki uf iheitliche Höhchi brunge worde isch.
D Syndicat des transports d'Île-de-France (STIF) het bekannt gä, dass d MI 84 ab Endi 2014 nümme uf der RER A igsetzt wärde soll, sie wärde da durch d Züg vo der Baureihe MI 09 ersetzt. D friwärdende Fahrzüg sölle uf de navettes (Pendelzüg) zwische Melun und Montreau vo der Linie R vo Transilien sowie zwische Juvisy-sur-Orge und Melun (über Évry-Courcouronnes) vo de RER D igsetzt wärde, wos d Z 5300 ersetze wärde.
Erschti Modernisierig vo de MI 79
D ufer RER B igsetzte MI 79 bechöme 2007 neui Fahrgaschtinformationssystem. Dezu ghöre Ziilazeige us Leuchtdiode, wo abwächselnd Zugname und Ziil azeige sowie automatischi Haltestelleasage.
Zweiti Modernisierig vo de MI 79
Im Oktober 2007 isch Alstom vo RATP und SNCF mit der Planig vore Modernisierig vom Innerum vo der 119 MI 79 beuftreit worde. Nach eme Prototyp, wo bi Alstom ds Reichshoffen gfertigt worde isch, folgt d erschti Renovierig vome Zuge ide RATP-Wärch ds Sucy-en-Brie. Der erscht renoviert Triebzug isch am 7. Dezember 2010 igsetzt worde.
Clohars-Carnoët
Clohars-Carnoët (bretonisch Kloar-Karnoed) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Clohars-Carnoët lyt am Atlantik, 45 km vu Quimper un 94 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 66 m iber Normalnull.
Gschicht
Clohars-Carnoët isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1031 as Cluthgual (1038 Cloetgual, 1031-1055 Plebs Cluthgual, 1066 Cluthgual Carnuet, 1066-1084 Cluthgual-Carnuet, 1087 Clutgual Carnuet, 1139 Cluduual).
Verwaltig
vu Clohars-Carnoët isch. Clohars-Carnoët ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Clohars-Carnoët ghert zem Bretonisch.
SNCF Z 8100
Zweiti Modernisierig vo de MI 79
Sächs uf der RER A igsetzte Züg vom Typ MI 84 selle im Rahme vom Programm RER B Nord+ uf der RER B zum Isatz cho. Die Züg wärde der gleich Modernisierig underzoge, d Chöschte dafer belaufe sich uf 1,7 Millione Euro. Als Usglich solle 11 zuesätzlichi Züg vom Typ MS 61 für de weiteri Isatz uf der RER A ertüchtigt wärde.
Im September 2011 wist e Studie Asbestrückständ in de neu renovierte Züg nah. Vo 60 undersuechte Wage wärde in 32 (lut RATP) bis 36 (lut ihre Beschäftigte) Asbest gfunde. D betroffne Züg wärde usem Vercher genoh und vo dem Asbest greinigt. Fahrer und Instandhaltigspersonal sind um ihri Gesundheit besorgt gsi und füehre am Abe vom 26. Oktober 2011 e uberraschende Streik durch.
Audius
De Audius oder Audaeus isch e Missionar vo de Gote gsii und het im 3./4. Joorhundert glebt. Er gelt us katholischer Sicht as Heretiker und sini Aahänger wered Audianer und sini Lehr wert Audianismus gnennt.
Audianismus
D Audianer sind e christlichi Sekte gsii, wo e uusprägte asketische Lebesstiil ghaa hen. Si sind e Tail vo de syrische Cherche gsii. As Herätiker sind si drum bitrachtet wore, well si i folgende Pünkt vo de orthodoxe Christelehr abgwiche hend:
Audianer
Nochem Tod vom Audius im 4.Jh. hend z Mesopotamie am Euphrat und um Antiochia meriri Audianer glebt und au bi de Gote hets vill Audianer ggee. Em Audius sii Noofolger, der Bischof Uranius, het z Mesopatmie gotischi Bischöf ordiniert. En andere Noofolger vom Audius isch de gotischi Bischof Silvanus (†375) gsii. Nochdem aber underem Gotekönig Athanarich um 370 e Christeverfolgig iigsetzt het, sind vill christlichi Gote uf Syrie und Palästina gfloche, wo sii Chlöster gründet hend.
D Gote sind gliichzittig au vom Wulfila (†383) missioniert wore, wo e gmässigte Arianer gsii isch. Im Gegesatz zum Audianismus het sich denn de Arianismus bi de Gote döregsetzt und denn au bi anderne Germane verbraitet.
Nummerierung von Gewässern
Es Syschteem vo Gwässernummere isch für d Geografii, für d Politik und für d Wirtschaft nötig. Das betrifft vor allem di flüssende Gwässer, also Bech, Flüss und Strööm.
Zum d Gwässer z beschrybe, wärde vil verschidnegi Zaalesyschteem bruucht. Do derby spiile d Mängi vom Wasser und au d Laag i dr Landschaft und i de Yzugsgebiet und de Flusssyschteem e Rolle. D Nummere sind meischtens hierarchisch glideret und zeige so diräkt d Bedütig vo de Gwässer. Derzue chöme no d Bezeichnige vo de Wasserwääg für d Schifffaart, also befaarbari Flüss und Kanääl.
Für e Afang und s Ändi vomene Fluss wärde d Koordinate und d Höchi überem Meer bestimmt. Wichtegi Grössine sind d Lengi vom Fluss, d Flechi vo sym Yzugsgebiet, s Volume vom Abfluss a gwüsse Mässstelle, wo me derfür Pegel ygrichtet het.
D Klassifizierig gitt vor allem d Posizion vomene Gwässer im Flusssystem aa, also ob es dr Hauptstrang oder en Näbefluss isch. Me cha aber au einzelne Abschnitt vom Flusslauf separati Nummere ggä oder d Lengi nur vo Deil vo Flussabschnitt mässe wie bim Rhy, wo die offizielle Distanzdafele nid der ganz Flusslauf vo dr Kwelle im Bündnerland meine, sondern erscht d Flusstreki vom Bodesee a gmässe.
Es git keis allgemeins Modäll für en eidüütegi Nummerierig vo de Flüss uf der Wält. Füd jedes Land gälte anderi Syschteem, wie me d Flüss bezeichnet. Drum hend internazionali Gwässer glychzytig verschideni geografeschi Definizione.
Rögling
Räidli (amtlich Rögling) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Räidli leit en dr Blanongsregion Augschburg em Norda vom Landkroes.
Vo dr Gmarkong send 43,6% Landwirtschaftsfleche, 47,8 % Wald, 8,6 % Sidlongsfleche ond 0,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Räidli gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Räidli ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1329.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,9 % gleäge.
Religion
95,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 3,4 % evangelisch.
Verwaltong
Räidli hot mit dr Stadt Mona ond dr Gmoede Buachdorf, Duadi ond Dammerscha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschtere vo Räidli ischt d Maria Mittl.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Räidli ghert zom Bairisch.
Johannes Müller (Basler Revolutionär)
Lääbe
Dr Johannes Müller isch as dr Soon vom Säggser vo dr Safre-Zumft Hans Jakob Müller uf d Wält khoo. Er het sich zwäimol verhürootet, dr Naame vo dr erste Frau isch umbekannt. 1691 het er d Sarah Harscher ghürootet. Dr Müller isch Wissgärber gsi und sit mindestens 1669 Mitgliid in dr Safre-Zumft. 1676 isch er Stubemäister worde. im Joor 1691 isch er noch dr abverheite demokratische Rewolte vo de Zümft vo dr Obrikäit gfolteret und umbrocht worde.
Hofbibliothek Donaueschingen
Die Fürstlich Fürstenbergische Hofbibliothek Donaueschingen isch e wisseschaftlichi Spezialbibliothek zu de Regionalgschicht mit öppe 30.000 Bänd. Si isch öffentlich zuegänglich und a s Fernleihnetz vo de diitsche Bibliotheke agschlosse.
Johannes Müller (Basler Revolutionär)
Si Rolle im 1691er-Wääse
1690–91 het dr Müller in dr Zumft zu Safre d Opposizion gege die oligarchischi Obrikäit organisiert und isch vo de Zumftbrüeder am 27. Januar 1691 zu äim vo iire Delegierte gweelt worde. Dr Johannes Fatio, wo am Ändi Februar dr Aafüerer vo dr Bürgerbeweegig worde isch, het dr Müller zu sim Vertrauensmaa und Stellverdräter gmacht. Wo dr Müller 23. Merz d Sarah Harscher ghürootet het, isch us dr Hochzit e politischi Demonstrazion worde, wo mä d Absetzig vo 29 Mitgliider vom Groosse Root am Daag druf vorberäitet het. D Situazioon isch immer schwiiriger worde, und dr Grooss Root het dr Müller in e Vermiddligskommission gweelt. Zwüschen iim und em Fatio het s immer mee Mäinigsverschiidehäite gee. Eso häi si nid emol e Brief an die reformierte Kantön mit dr Bitt um Understützig z Stand brocht. Dr Müller het sich vom Flüügel vo dr Beweegig afo distanziere, wo Gwalt nid abgleent het, und het en entsprächendi Dänggschrift verfasst. Wo dr Fatio am 23. Septämber verhafdet worde isch, isch dr Müller widerwillig dr Aafüerer vo dr Beweegig worde. Am 24. Septämber het er ooni Erfolg brobiert, uf legalem Wääg z erräiche, ass dr Fatio freigloo wurd. Am Oobe vom gliiche Daag häi en die entdüschte Ufständige zwunge, iiri bewaffneti Rewolte aazfüre. Am neggste Morge si dr Müller und öbbe fuffzig Ufständischi verhafdet worde. Mä het en gfolteret, und si standhafti Haltig bi dene Verhör und bim Brozäss spööter het d Lüt beiidruggt. Er isch zum Dood verurdäilt und am 28. Septämber köpft worde.
Hofbibliothek Donaueschingen
Bis zum End vom 20. Johrhundert isch d Hofbibliothek oni vo de gröschte und bedeutenschte Adelsbibliotheke in Diitschland gsi. Si het en Altbeschtand mit zahlreiche Handschrifte und alte Druck gha, s meischt devo isch zwische 1980 und 2001 a anderi Bibliotheke oder a Auktionshiiser verkauft worre.
D Bibliothek isch im e Gebäude vom Fürschtlich Fürschtebergische Schloss z Donaueschinge underbroocht.
Buechbeschtänd
D Hofbibliothek Donaueschinge het hit ugfähr 30.000 Bänd, s meist devo isch Literatur iber d Gschichte und Landeskunde vom ehemalige Fürschtetum Fürschteberg und vom Land Bade-Wirtteberg. Bis i d 1990er Johr isch si e bedeutendi Adelsbibliothek mit meh we 130.000 Bänd gsi, do devo waret fascht 1400 Handschrifte, iber 500 Inkunable und 7000 Musikalie.
Vo de Anfäng bis is 19. Johrhundert
D Hofbibliothek het mit ere gleine Büechersammlung vom Graf Wolfgang zu Fürstenberg (1465 bis 1509) agfange. Im 17. Johrhundert hond d Fürschteberger mehreri Bibliotheke vo andere Adelsfamilie kauft, die gröscht devo war selli vo de Grafe vo Zimmern. Anne 1723 isch d Residenz gi Donaueschinge verleit worre und i de nächschte 40 Johr het mer d Bibliotheke us verschidene Fürschteberger Schlösser z Donaueschinge zemmetrait.
Anne 1794 isch d Bibliothek vom ehemolige Franziskanerkloschter vo Villinge verschteigeret worre, und vo dene Büecher het d Donaueschinger Hofbibliothek 90 Stuck kauft, so daß selli Sammlung wenigschtens zum Toel beienand blibe isch. Am Afang vom 19. Johrhundert sind mehreri säkularisierti Kloschterbibliotheke gi Donaueschinge kumme, under anderem vom Kollegiatschtift Betebrunn bi Heiligeberg. Underem Fürscht Karl Egon II. (1796-1854) isch d Bibliothek im allgemeine Publikum zuegänglich gmacht worre. De Hofbibliothekar Karl August Barack het 1865 en Handschriftekatalog vo de Donaueschinger Hofbibliothek veröffentlicht.
D Sammlung Laßberg
Di wichtigscht Sammlung, wo im 19. Johrhundert i d Hofbibliothek kumme isch, war selli vom Joseph von Laßberg anne 1853. De Laßberg, wo en Schwoger vo de Dichterin Annette von Droste-Hülshoff gsi isch, het siner Lebtag e Bibliothek mit iber 11.000 Büecher zemmetrait, do drunder waret vil wertvolli Handschrifte und Inkunable. S großartigscht Stuck us sinere Sammlung isch di sogenannt Nibelungehandschrift C gsi, wo er anne 1815 kauft gha het, und wo noch sim Tod anne 1855 ebefalls i d Hofbibliothek Donaueschinge kumme isch.
Verkauf
Sit 1980 sind immer wider emol onzelni Handschrifte us de Hofbibliothek Donaueschinge bi Verschteigerunge ufftaucht. Im Johr 1993 het d Familie Fürschteberg alle 1370 Handschrifte a s Land Bade-Wirtteberg verkauft. E Johr später sind d Inkunable an e Auktionshuus z London gange, und anne 1999 isch dann de Rescht vom Altbeschtand verkauft worre.
Wo d Büecher blibe sind
S Land Bade-Wirtteberg het di kaufte Handschrifte ufftoelt: alli latinische Handschrifte und di diitsche Handschrifte us de Ziit noch 1500 sind a di Wirttebergisch Landesbibliothek Schtuttgart gange, di diitsche us de Ziit vor 1500 mitsamt em Nibelungelied a di Badisch Landesbibliothek z Karlsruhe. Wa us de Inkunable und andere druckte Büecher worre isch, do woeß mer nit vil devo. E paar Stuck sind vo andere Bibliotheke kauft worre, so isch zum Beischpiel en Inkunabeldruck vom Hexehammer (Nürnberg 1487) us em ehemalige Villinger Franziskanerkloschter jetzt im Franziskanermuseum z Villinge-Schwenninge glandet. Die meischte Büecher derftet vo private Sammler kauft worre si.
Hasliberg
Haslibäärg (amtlech Hasliberg, 1834-1923 Hasleberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Haslibäärg ligt über em Aaretau an de Häng vor Bärgchette Gibel-Chingstuel-Glogghüs-Planplatte. D Gmeindsflächi bsteit us 52,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,4 % Waud, 2,8 % Sidligsflächi u 12 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Meiringe un Innerkirchen im Kanton Bärn u Chäärns u Lungere im Kanton Obwaude.
Vercheer
Vo Meiringe fahrt e Luftseilbahn diräkt in Wiler Reuti ueche. Süsch mues me mit em Auto ufe Brünigpass u vo dert dur aui Dörfer vom Haslibäärg bis zhingersch noch Reuti fahre. Im Brünig vore gits de Bahnhof «Brünig-Hasliberg» vo de Zentralbahn, de ehemolige Brünigbahn, wo Luzärn mit Interlake verbindet. Vo dere Stazion us sind d Dörfer vom Haslibäärg mit em Postauto erschlosse.
Gschicht
Haslibäärg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1358 aus Hasle an dem berge. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Oberhasli ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 16,3 % gläge.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,6 %, CVP 2,0 %, EVP 1,3 %, FDP 5,5 %. GLP 1,2 %, GP 8,0 %, SP 15,2 %, SVP 43,8 %, Suschtigi 6,4 %.
Gmeindspresidäntin vo Haslibäärg isch d Katrin Nägeli-Lüthi (Stang 2013).
Zeinheim
Zäine, oder àui Zääne (frz. Zeinheim, dt. Zeinheim), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hasliberg
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1276 Ywohner 89,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,5 % Italienisch.
Zeinheim
Gschìcht
Zäine ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 828.
Hasliberg
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Haslibäärg ghört zum Höchstalemannisch.
Zeinheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Zäine ìsch. Zäine ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zäine ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Aetigkofen
Ätikofe (amtlich Aetigkofen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Gossliwiu, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.
Geografi
Nochbergmeinde si Mülidorf, Ungeramsere, Messe u Lüterswiu-Gächliwiu.
Gschicht
Ätikofe isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1034 aus Etikhouen (1276 Eptenchen, 1325 Eptikoven, 1461 Ettikofen).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 0,6 % gläge.
Religion
86 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 4,5 % si römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,5 %, CVP 3,9 %, EDU 0,9 %, EVP 0,4 %, FDP 31,0 %. GLP 7,5 %, GP 4,2 %, SP 19,8 %, SVP 23,6 %, Suschtigi 1,2 %.
Gmeindspresidäntin isch d Renate Emch (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,5 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 179 Iiwohner 97,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää u 2,2 % Französisch.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Ätikofe ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch, aber au zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Lorient
Lorient (bretonisch An Oriant) isch e franzesischi Stadt im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Lorient lyt am Blavet an dr Mindig vum Näbefluss Scorff, 46 km vu Vannes. Dr hegscht Punkt lyt uf 46 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Quéven un Caudan im Norde, Lanester im Oschte, Plœmeur im Weschte un Larmor-Plage im Side. Uf dr änere Syte vum Fluss Blavet lige Locmiquélic un Port-Louis.
Gschicht
Dr Name chunnt vu L'Orient (Orient), wel do friejer dr Haimethafe vu dr franzesische Oschtindie-Kompani gsii isch. 1770 isch dr Hafe vum Staat ibernuu wore un unter Napoleon zum Chriegshafe uusböue wore.
Verwaltig
vu Lorient isch. Lorient ghert zum Kommunalverband.
Wirtschaft
Lorient isch hite näbe Boulogne-sur-Mer dr grescht Fischereihafe vu Frankrych. Zwelf Kilometer weschtlig vu dr Stadt lyt dr Flughafe Lorient.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Lorient ghert zum Bretonisch.
Ebersecken
Geografi
Äbersecke liid im ene Sitetau vom Wiggertau. Zue dr ehmolige Gmeind hend näbem Dorf ou na d Wiiler Goldbach (643 m ü.M.), Lingi (698 m ü.M.), Badachtal (525 m ü.M.) ond Wallbrig (604 m ü.M.) ghört. Vo dr Gmeindsflechi send 79 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17,2 % Waud, 3,7 % Sidligsflechi ond 0,1 % süschtigi Flechi gsi. Nachbergmeinde vo Äbersecke send Autbüre, Autishofe, Feschbech, Grossdietu, Nebike, Räide, Schööz ond Zäu gsi.
Gschicht
Äbersecke esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1274 aus Eberseche (1275 Ebersegge). Uf en 1. Jänner hed Äbersecke met Autishofe fusioniert.
Religion
86,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 5,7 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0 %, CVP 35,9 %, FDP 25,2 %, GLP 0,2 %, GP 2,4 %, SP 1,7 %, SVP 32,0 %, Süschtigi 1,7 %.
Dr letscht Gmeindspräsident vo Äbersecke esch dr Thomas Roos gsi. Er isch uf e 1. Jänner 2020 ou dr nöi Gmeindspräsident vo dr Fusionsgmeind Autishofe worde.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 404 Iiwohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch ond 1,8 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Äbersecke ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Kanton Lannilis
Dr Kanton Lannilis (breton. Kanton Lanniliz, frz. Canton de Lannilis) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Hauptort vum Kanton isch Lannilis gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Claude Guiavarc'h gsii.
Gmaine
Dr Kanton Lannilis isch us fimf Gmaine bstande:
8. Januar
Dr '''8. Jänner''' isch dr 8. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 357 (in Schaltjohr 358) Däg bis zum Änd vum Johr.
Plankton
Plankton (griechisch πλαγκτόν „das, wo umedriibe wird“) isch d Bezäichnig für alli Organisme zämme, wo im freie Wasser („schwääbe“, ooni oder fast ooni sich sälber z beweege) lääbe und wo mit de Wasserströömige schwümme. Äinzelni Organisme vom Plankton häisse Plankter. Organisme, wo au gege d Ströömig chönne schwümme, wärde hingege as Nekton bezäichnet.
Lääbensrüüm
Plankton git s in fast alle Gwässer. In de mäiste Gebiet vom Meer git s aber nume weenig, wil s dört fast käni Näärstoff het, und die luegt mä as ökoloogischi Wüeste aa. Wenn s in steende Binnegwässer und in Fliessgwässer zum e Näärstoffüberschuss chunnt, cha s pflanzlige Planton (zum Bispil Alge), wo denn stark waggst, zur Veränderig vom Zuestand vom Gwässer füere, wo blötzlig und katastrofaal isch und men em Umkippe säit.
S Süesswasserplankton wird as Limnoplankton bezäichnet, s Meerwasserplankton as Haliplankton oder Haloplankton.
Gliiderig
Mä cha PLankton noch dr Gröössi vo de äinzelne Organisme iidäile, wo mä de chlinste mit ere Gröössi vo weeniger as 0,2 µm Femtoplankton säit und de grösste Megaplankton, wil si gröösser as 20 cm si (z. B. Kwalle), oder de Riich, wo si dr Süstemaatik nooch drzueghööre. Es git
S Plankton as Däil vo dr Meeresökologii
Vor allem s Zooplankton spiilt as Naarigskwelle für Fisch und e Hufe anderi Meereslääbewääse e wääsentligi Rolle. Ooni s Plankton in de arktische Gwässer hätte die riesige Bartewaal, wo Plankton filtriere, wie zum Bispil dr Blauwaal oder dr Finnwaal nüt zum ässe. Ruederfuesschräbs us dr Gattig Calanus bilde zsämme mit em Krill riisigi Mänge vo dierischer Biomasse im Plankton. Vilmol verfärbe sich groossi Gebiet im Meer wenn s Plankton knapp under dr Wasserooberflechi schwäbt, was für d Fischer e Hiiwiis uf Fischschwärm isch, wo sich vom Zooplankton ernääre, wie d Heering und Makrele.
Kwelle
Dr Ardikel «Plankton» uf dr dütsche Wikipedia
Arlesheim
Arlise oder Arlese ([], hochdytsch Arlesheim) isch e politischi Gmeind und Hauptort vom gliichnamige Bezirk im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Arlise isch in antroposoofische Kreise international beriehmt. Zem eine stoot die wältwyt erschti antroposoofischi Klink z'Arlise, anderersyts hett d Firma Weleda ihre Hauptsitz im Ort. D Weleda isch dr wältwyt fiehrend Härsteller vo Arzneimittel uss dr Komplementärmedizin und dr ganzheitlige Körperpfläg.
Lag
Arlise liggt uff 335 m.ü.M. ännet dr Birs am Rugge vom Bärg Gspänig im Birseck. Nochbergmeinde sin Rynech, Münchestai, Muttez und die soledurnische Dornech und Gämpe.
S Dorf wird vo dr BLT-Tramlinie 10 und emene Bus erschlosse. Im Nochberort Dornach befindet sich dr gmeinsam Bahnhof. Im Talbode fiehrt d Autistroos J18 dure.
Wappe
S Wappe zeigt en blaue Adlerflügel uff silbrigem Grund. Das isch s Zeiche vo de Herre vom Üsebärg gsi, wo-n-im Mittelalter d Vogtei Birseck gheert hett.
Artur Beul
Artur Beul (* 9. Dezämber 1915 z Äisidle; † 9. Jänner 2010 z Chüsnacht) isch en Schwiizer Komponischt gsi.
Arlesheim
Gschicht
Z'Arlise, z'Münchestai und z'Lieschtel finde sich die eltischti Siidligsort vom Kanton. Z'Arlise sin das nämli d Eremitage-Höhli, dr hohli Fels und d Hollebärg-Höhlene. Dert sin unter anderem Skelett, Silexwärkzüg, Maalstai und Schmugg uss dr Alt-, Mittel- und Jungstaizyt gfunde worde.
Im friene Mittelalter hett d Siidlig Arlise em elsässische Herzog Eticho gheert. Siner Tochter hett si im 708 em Kloschter Hoheburg im Elsass gschänkt. Die erscht urkundlig Erwäänig datiert aber erscht uff 1239 als Arlisheim (1245 Arloshein, 1269 bereits Arlesheim). 1239 hett d Äbtissin Willebirgis vo Hoheburg Arlise em Fürstbischof vo Basel verkauft. 1529 sind d Arlemer reformiert worde, aber scho 1581 zem alte katholische Glaube zrugg keert. 1679 isch dr Ort zue grosser Bedytig ko, wills Basler Domkapitel mitsamt Bischof, wo uss Basel zerscht noch Friburg im Briisgau vertriibe worde isch, sich z'Arlise niider gloo hett. Gli druffabe sin Domherrehyyser und dr Dom sälber baut worde.
Artur Beul
Läbe
Dr Artur Beul het sin Vatter verlore, won-er zwäi Joor alt gsi isch. Er isch derno z Äisidle bi sinere Mueter und dr Grosmueter ufgwachse. Er het d Stiftsschuel i sym Dorf psuecht, derno a dr Uni Friburg und dr Uni Züri studiert. Vo ane 1940 aa het er als Lehrer gschaffet, und spööter het er meischtens z Zolike am Zürisee gwoont. Am Konsi z Züri het er au no Musig studiert.
Arlesheim
Gschicht
In Erinnerig an die gschichtlich Verbindig zwische Friburg, speziell vu Friburg-Dienge, mit Arlise isch e Baggersee im Diengemer Bann uf dr Namme Arlisemer See daift worde.
Artur Beul
Schaffe als Komponischt
Als Lehrer het dr Beul agfange für d Schuelchind Lieder z mache; er het d Tegscht und au d Melodie dezue sälber gfunde. Vil dervo sind Gsäng i dr Mundart. En Deil vo syne Lieder isch i dr Düütschschwiiz seer bekant und beliebt worde, grad au die, wo vom dozmol populääre Trio vo de «Geschwister Schmid» gsunge worde sind. Zum mid dere Gruppe zämezschaffe het er d Schuel ufgggèè und sech ganz dr Musig gwidmet. Öpen achzg Lieder vom Beul sind dozmol uf Schallpladde ufgnoo worde.
Arlesheim
Gschicht
Am 10. Auguscht 1792 hän die franzeesische Bsetzer de Bischofsuntertane s Rächt gee, sälber über sich z'bestimme. Die hänn druffabe die Raurachisch Republik grindet. Dur das isch dr wältlig Bsitz und Yfluss vo Bischof massiv gsunke. S Domkapitel vo Arlise isch ufflgleest worde, dr Dom und d Stiftshyyser an die Meischtbietende versteigeret worde. Dr Bischof isch druffabe noch Soledurn gflohe, woner bis hytte residiert. Fyr 22 Joor hett Arlise denn zue Frankryych gheert. Noch em Sturz vom Napoleon Bonaparte hett me dr Ort 1814 em Kanton Basel zuegschlage. D Arlemer hän sich aber nymmi unterdrugge loo und hän zämme mit andere Baselbieter fyr en eigeständige Kanton kämpft. Mit dr Kantonstrennig isch Arlise Hauptort vom neye Bezirk Arlise worde.
Artur Beul
Schaffe als Komponischt
Anderi Sänger und Sängerine, wo dr Artur Beul für se Lieder und Schlaager gschribe hät, sind s Duo Martheli Mumenthaler–Vreneli Pfyl, dr Vico Torriani, d Lys Assia und dr Hans Albers gsi. Ane 1949 het dr Beul di düütsch Sängeri Lale Andersen ghürootet, wo di berüemtischti Interpreetin vom Lied Lili Marleen gsi isch. Au für d Andersen het er Lieder komponiert, uf Hochdüütsch. Syni zwöiti Frou isch d Pat Gysin gsi, wo bim Schwiizer Radio gschaffet het.
Ane 1985 het dr Artur Beul en Guldegi Schallpladde übercho, wil er scho mee as 50'000 Toontreeger verchauft gha het. Es baar vo de schöne und ygängige Lieder vo iim sind zu äigetleche modärne Schwiizer Volchslieder worde. Tondokumänt vom Komponischt hets i dr Schwiizerische Nazionalfonoteek z Lugano.
Arlesheim
Gschicht
Zur Wändi ins 20. Joorhundert hän sich z'Arlise vili ryychi Lyt niider gloo und es sin vili Villene am Hang entstande, im Tal hän sich Fabrikene usbreitet. So isch s Dorf zue zimli Woolstand ko und s Dorf isch bekannt gsi fyr sini suubere Stroosse. Syt 1921 bestoot z'Arlise die erscht antroposoofisch Klinik, d Ita-Wegman-Klinik.
FC Liestal
Dr FC Lieschtel isch e Fuessballverein uss Lieschtel. Är isch Mitgliid vom Schwizerische Fuessballverband (SFV). Dr Verein isch am 3. Juli 1895 gründet worde als Fussballclub Liestal und gheert dodrmit zue de ältischte Clubs us Lieschtel. Im Momänt spiilt er in dr 2. Liga interregional, dr vierthegschte Liga vor Schwiiz. Siner greeschte Erfolg hett dr Club aber in dr Zyt zwische de beide Wältkrieg gha, woner es paar Jöörli hegschtklassig gspiilt het - allerdings hetts denn no e kai nationali Meischterschaft gee.
Porträä
Dr Verein hett im Momänt 5 Aggtiv- und 14 Junioremannschafte. S Fanionteam spiilt sit sinem Uffstiig vor wenige Joor in dr 2. Liga interregional und haltet in de vordere Tabällepositione mit. Dr ganz Verein zellt über 600 Mitgliider.
Gschicht/Erfolg
Die greeschte Erfolg hett dr Club am Ändi vo de 1920er und in de friehne 1930er Joor gschriibe, woner im Schwiizer Cup gege beriemtig Gegner wie Lugano, Zyri oder Old Boys Basel gunne het. In däre Zyt isch dr FC Lieschtel au Baselbieter Meischter und B-Meischter vo dr Zentralschwiiz worde. Dodrmit isch me in d Promotionsklass uffgstiige, dr doozmolls hegschte Liga vor dr Yyfierig vonere nationale Liga. 1928 isch s Ändspiil um die schwiizerisch Promotionsmeischterschaft gege d Young Boys Bärn ungligglig uff eigenem Platz verlore gange. .
Tour de Suisse 2011
D Mannschafte
D Tour de Suisse ghört zu dr ProTour und 18 ProTour Mannschafte mache mit. Drzue hai d Organisatore zwei Continentales Pro Mannschafte iiglade: s Team NetApp und s Team Type 1-Sanofi Aventis.
FC Liestal
Gschicht/Erfolg
Sit de 1950er Joor isches mit em Club bärgab gange bis abe in d Niiderige vo dr 3. Liga. In de 1990er Joor hett denn d'Wändi yygsetzt.
Tour de Suisse 2011
6. Etappe: Tägersche – Malbun (Liechtestei), 157.7 km
Dr Kolumbianer Mauricio Soler vo Movistar isch am Aafang vo dere Hochgebirgsetappe mit zwei Bärg vo dr dritte und eim vo dr Hors Catégorie gstürzt und isch mit eme Schädelbruch in es Spidaal iigliiferet worde. Im stotzige Aastig zum Ziil si dr Franzos Sylvain Chavanel (Quick Step) und die beide Spanier Angel Madrazo (Movistar) und Gorka Izagirre (Euskaltel) usgrisse, denn het se d Grubbe vo de Füehrende mit em Cunego aber wider iigholt. Dr Schwiizer Mathias Frank isch gstürzt, het sich aber dr Favoritegruppe wider chönne aaschliesse. Zweiähalb Kilometer vor em Ziil het dr Holländer Kruijswijk en Aagriff vom Cunego abgwehrt und isch mit eme chliine Vorsprung vor em Amerikaner Levi Leipheimer und em Gääle Liibli z Malbun aachoo. D Blätz noch ene hai dr Mollema, dr Caruso, dr Fränk Schleck und dr Frank under sich usgmacht.
FC Liestal
Gschicht/Erfolg
E Usnaam in dr Trischtess hett d Saison 1979/1980 bildet, wo dr FC Lieschtel dr Basler Cup gunne hett. 2002/2003 hett me dr Reini Erbe-Cup kenne gwinne, wo allewyl die bescht Mannschaft vom Fuessballverband Nordweschtwiiz bikunnt.
Im 2006 isch dr Verein Gegner vom grosse Stadtrival, em FCB, im Schwiizer Cup gsi. Grad säggs Töpf hän d Basler i däm 1/32-Finalspiil gmacht. Immerhin hänn die guet 5150 Zueschauer, wo ins Gitterli pilgeret sin, es Ehregool kenne bewundere.
Tour de Suisse 2011
7. Etappe: Vaduz (Liechtestei) – Serfaus (Östriich), 222.8 km
Die lengsti Etappe vo dere Tour het flach agfange aber denn isch s für meh as hundert Kilometer die ganz Zit uufegange bis uf e Flüelabass (HC), denn abwärts bis zum 190. Kilometer und denn wider uufe uf d Norbertshöchi (2. Kat.). S Ziil isch uf dr Höchi vom östriichische Serfaus (1.Kat.) gsi.
Scho früeh het s Ussrissversüech gee, aber erst noch öbbe 80 Kilometer isch s ere Gruppe vo sibzäh Fahrer glunge, sich vom Fäld abzsetze. Eine vo de Hauptakteure underne isch dr Andi Schleck gsi, wo immer wider d Füehrig übernoh het. Uf em Flüelabass (HC) si si fast acht Minute vorus gsii. Dr Schleck isch dört und au bi dr Norbertshöchi (2. Kategorie) as Erste über e Bärg und het vil Pünkt für s Bärgklassemänt gsammlet. 25 Kilometer vor em Ziil isch dr De Gent elei usgrisse und het e Abstand von ere Minute uf si Gruppe uusegfahre. Dr Schleck het en am Fuess vo dr Bärgstross uf Seruas, wo s Etappeziil gsi isch, afo verfolge, het alli andere zwar agghänkt; dr De Gent het er nüm chönne iihole und het aber as Zweite gnueg Pünkt gsammlet, für zum s grüene Liibli züberneh.
Im Fäld hai underdesse Rabobank, Garmin-Cervélo und Lampre-ISD für Tempo gsorgt. Dr Schwiizer Mathias Frank (BMC), dr niiderländisch Steven Kruijswijk vo dr Rabobank und dr Amerikaner Tom Danileson (Garmin-Cervélo) hai sich e chliine Vorsprung uusegholt und au dr Fränk Schleck het öbbe zwei Kilometer vor em Ziil brobiert, s Fäld abzhänke. Dr Cunego und die andere Aaführer hai die Aagriff aber alli abgwehrt und si schliesslig zämme mit 4 Minute und 39 Sekunde Rückstand am Ziil iidroffe. Nume dr Jakob Fuglsang isch e baar Sekunde vor em gääle Liibli aachoo.
8. Etappe: Tübach – Schaffuuse, 167.3 km
Die achti Etappe isch flach gsi mit eme Aastiig vo dr 4. Kategorii zwanzig Kilometer vor em Ziil und eim vo dr 3. Kategorii drizäh Kilometer vor em Schlusssprint, wo erwartet worden isch.
Am Aafang vom Renne isch s chalt gsi und s het grägelet. Vier Fahrer, wo im Gsämtklassemänt wit hindedrii gsi si, dr Pol Jaroslaw Marycz (Saxo Bank-SunGard), dr Italiäner Luca Paolini (Katjuscha), dr Spanier Francisco Ventoso vo Movistar und dr Tschech Jan Barta (NetApp) si usgrisse und hai bim 70. Kilometer acht Minute Vorsprung gha. Wie s Wätter wider besser worden isch het s Fäld dä Vorsprung verchliineret. 38 Kilometer vor em Ziil isch dr Barta umgflooge und het acht Kilometer brucht, für zum wider an d Spitze Aaschluss z finde, aber dr Paolini und dr Marycz hai die beiden andere abghänggt.
An dr Siblingerhöchi (4. Kat.) het s Fäld sich gspalte, und Sprinter wie dr Mark Cavendish (HTC-Highroad) und dr André Greipel (Omega Pharma-Lotto) hai nüm mitmööge. Dr Andy Schleck het dr letscht Punkt vo dr Bärgwärtig überchoo und sich so s Bärgliibli für die Usgoob vo dr Tour de Suisse gsicheret.
Leopard-Trek het het zämme mit Garmin-Cervélo und Sky s Tämpo hooch ghalte, zum z verhindere, ass dr Mollema zruggchiem und 12 Kilometer vor em Ziil hai si dr Paolini und dr Marycz iigholt. Dr Mollema het zwar brobiert, ufzschliesse, het s aber nid fertigbrocht und het am Ziil 48 Sekunde uf e Cunego und die andere Füehrende verlore. Dr Holländer Wouter Poels vo Vacansoleil-DCM het no brobiert de andere drvozfahre. Das hai d Sprintermannschafte aber verhinderet, und dr Sagan isch as Erste im Ziil aachoo und het au s Blaue Liibli vom Punktklassemänt vo dere Tour überchoo.
9. Etappe: Schaffuuse, 32.1 km,  Einzelzitfahre
Die nüünti Etappe isch e chli hügelig gsi, und isch zäh Kilometer vor em Ziil bim Opfertshofner uf e Höcheunderschiid vo öbbe 250 Meter zum Startpunkt cho. Dr Cancellara isch eine vo de Favorite gsi, aber uf zwei Drittel vom Parcours het dr Andreas Klöden besseri Zwüschezite gha. Bi dr Abfahrt vom Opfertshofner isch dr Cancellara denn flinker gsi, het si Ruckstand guetgmacht und mit nüün Sekunde vor em Klöden d Etappe gwunne. S intressantiste Duell isch aber das zwüschen em Levi Leipheimer, wo im Gsamtklassemänt fast zwei Minute Rückstand uf s gääle Liibli gha het, und em Cunego. Mit sim dritte Blatz bim Zitfahre het dr Leipheimer dr Italiäner uf e zweit Blatz im Gsamtklassemänt verwiise und dr Steven Kruijswijk uf e dritte. Dr Fränk Schleck, wo nid grad für s Zitfahre bekannt isch, het vier Blätz verlore und isch im Gsamtklassemänt vom Fuglsang, Mollema und Frank überholt worde.
Hottwil
Hottel isch es Dorf und e ehemoligi Iiwohnergmeind im Kanton Aargau. Bis Ändi 2009 het s Dorf zum Bezirk Brugg ghört und sit de Fusion mit Mätteb, Wil, Ätzge und Oberhofe zu de Gmeind Mettauertal ghört Hottel zum Bezirk Laufeburg.
Geographii
De Gmeindsbann het e Flächi vo 416 Hektare gha, dodervo sind 163 Hektare Wald und 18 Hektare überbaut gsi. Di höchscht Stell isch uf 649 Meter gsi, di tüfschti uf 395 Meter.
Gschicht
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Hottel ghört sither zum Kanton Aargau und het mit de Gmeindsfusion vo 2009/2010 de Bezirk gwächslet.
Linescio
Linescio  (lombardisch Linesc) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Linescio lyt im unterschte Dail vum Valle di Campo uf dr linke Syte vu dr Rovana, 26 km nordweschtli vu Locarno. Nochbergmaine sin Cerentino un Cevio.
Gschicht
Linescio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1437 as Lignazio, 1602 Linezio. Bis 1858 isch Linescio Dail vu Cevio gsii.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Linescio ghert zum Ticinese.
Renato Perinetto
De Renato (René) Perinetto (* 25. Juli 1937 z Turyn), isch en italienische Leerer und Gèrmanischt. I der alemanischen und bsunders walserische Dialäktology gchännt mer en, wil er über de Süüdwalsertialäkt vo Éischeme (Issime) publiziert hät.
sys Läbe
De Perinetto isch i de Hauptstadt vom Piemont uf d Wält choo. I d Schuel ggangen isch er zeerscht bi de «Frères des Ecoles Chrétiennes». Wil en aaghüraatenen Unggle von em Schwyzer gsy isch, wo bi de Bauelespinerei Vallesusa (Cotonificio Vallesusa) gschaffet hät, hät de Perinetto scho früe Schwyzertüütsch ghöört. Drum hät er dänn a der Uniwèrsitèèt Turyn bim Profässer Leonello Vincenti tüütschi Literatuur und bim Profässer Bettino Betti germaanischi Filology gstudiert. Au a der Uni Fryburg im Brysgau isch er emaal gsy.
Irgedwän emaal isch dänn im Augschttaaler Raadio «La Voix de la Vallée» en Pricht choo vomene junge Schwyzer, allwääg em Peter Zürrer, wo im Lystal s Greschoneititsch undersuechi. Daa hät de Profässer Betti zum Perinetto gsäit: Dänn mach duu öppis über s Éischemtöitschu! S hät dänn zwaar ekäi Dissertazioon druus ggèè, aber verschideni chlineri Publikazioone (lueg une).
Vo 1967 bis zur Pänsionierig 1994 hät de Perinetto dän as Primaarleerer z Collegno gschaffet, ere Naachbergmäind vo Turyn, wo-n-er au hüt na zäme mit synere Frau, de Giovanna Vai, läbt.
As Anerchänig für syni Aarbeten über s Éischemtöitschu isch de Perinetto Eerebürger vo Issime woorde. Und es Jaar lang hät er au d Assoziazione Augusta Issime presidiert, de rüerig Kultuurveräin vom Doorff.
Es Hobbi von em isch s Voorträäge vo Gidicht. Am liebschte deklamiert er s Wèèrch vom Turyner Dichter Guido Gozzano (1883–1916), em wichtigschte Verträtter vom Crepuscolarismo. Im Jaar 2009 hät er dèm sys Mäischterwèèrch La signorina Felicita ovvero la Felicità (publiziert 1909) tèrffe zäme mit andere Gidicht a der Uni Turyn voorträäge – zwoo Stunde lang, ales usswändig!
syni Aarbete zum Walsertialäkt vo Issime
De Perinetto hät vier Aarbete zum Éischemtöitschu, em Walsertialäkt vo Éischeme oder Issime, gschribe.
I äinere gaats über d Deklinazioon (d Büügig vo de Subschtantyv, den Artikel und den Adjektyv) im Éischemtöitschu. Es isch di äxaktischt und umfangrychscht Aarbet, wo s über d Woortbüügig imene Süüdwalsertialäkt git. Syni wichtigscht Gwèèrspèrsoon isch d Albertina Fresc verhüraateni Consol mit Jaargang 1905 gsy, en inteligänti Frau, wo verschideni Spraache (aber nöd Hoochtüütsch) hät chöne und wo bi irer Grosmueter uufgwachsen isch, wil iri Mueter z Turyn gschaffet hät. Empfole woorden isch si em Perinetto vom Gressoneyer Pfarer Don Daniele Christillin, eme gebürtigen Issimer, wo sälber vil für s Walsertüütsch taa hät. Di doozmaalig Bresidäntin vo der Assoziazione Augusta Issime, d Luciana Landi, hät dänn uf e Publikazioon vo dèm trängt, wo de Perinetto scho gmachet ghaa hät – drum isch de Täil über d Konjugazioon (d Büügig vo de Wèrb) dänn eerscht vil spööter im issimetüütsche Wöörterbuech Éischemtöitschu – Italiana publiziert woorde.
I den andere drei Aarbete gaats um verschideni Aschpäkt vom Luutsischteem im Tialäkt vo Issime. I äinere hät er ganz äxakt alne Fäll naagspüürt, wo e bsunders (etimoloogisch birächtigts oder au nöd birächtigts) /n/ uuftaucht, nämli vor alweolaarem und welaarem Plosyv – suscht, i andere Luutumgäbige, chunts aber nöd voor. Er hät dèm s n eufonico gsäit. Das Fènomeen gchänt me zwaar vo verschidenen alemanischen alpyne Dialäkt, aber en ganzen Uufsätz daa drüber hät suscht niemert useglaa. Und in eren anderen Aarbet hät er über d Wokaalharmony gschribe, wo für s Éischemtöitschu tipisch isch: De Wokaal i der umbitoonte Mittelsilbe passt sich em Wokaal vo der Ändig aa und änderet sich drum vo Fall zu Fall.
Jawaharlal Nehru
Lääbe
Im Jawaharlal Nehru si Vater isch dr Motilal Nehru gsi, äine vo de Füerer vom Indian National Congress. Er isch z Harrow in Ängland uf d Schuel und het denn an dr Cambridge University und z London studiert. Er isch zrugg uf Indie und isch 1917 dr Brivatsekretär vom Mahatma Gandhi worde. Im Joor druf isch er Mitgliid vom All-Indische Kongräss worde.
Vo 1922 aa isch er immer wider wägen sine Akzioone vo zivilem Unghorsam gege die britischi Kolonialverwaltig immer wider ins Gfängnis choo. Vo 1929 isch er zämme mit em Gandhi dr Füerer vo dr Unabhängigkäitsbeweegig gsi. Im Zwäite Wältchrieg isch er vo 1942 bis 1945 wider im Gfängnis glandet und erst freigloo worde, wo d Verhandlige zwüschen em Nazionalkongräss, dr Muslim-Liga und dr britische Regierig über d Unabhängigkäit vo Indie aagfange häi.
Politischi Ideä
Dr Nehru gältet as dr Urheeber vo dr Idee vom Non Alignment, wo sich e Staat an käi Pakt bindet, het mit andere d Beweegig vo de blockfreije Staate ins Lääbe grüeft und het dr Begriff „Driddi Wält“ brägt. Er het für e demokratischs und säkulars Indie gschafft mit eme Wirtschaftssüstem mit sozialistische Züüg. Er gältet as dr organisatorischi Gründer vo dr indische Kongrässbardei.
S literarische Wärk
Us em Gfängnis het dr Nehru zwüschen em Oktober 1930 und August 1933 sinere chliine Dochder Indira 196 Brief gschiggt, won er din über d Wältgschicht gschriibe het, so dass es au e Chind cha verstoo. Die Brief si spööter under em Ditel Glimpses of World History (dt. „Weltgeschichtliche Betrachtungen“) zämmegfasst und veröffentligt worde.
Zämme mit Entdeckung Indiens und Indiens Weg zur Freiheit gälte die Brief as stilistisch mustergültigi Wärk vo dr änglische Litratuur.
Liste westgotischer Könige
Die Liste vo de westgotische König nennt ali Herrscher, wo ab 395 öber d Westgote gherrscht hend. Bis zum Joor 375, wo d Westgote uf de Flucht vor de Hune is Römische Riich gfloche sind, hend jewils meriri Könige öber en Tailstamm regiert, di bikanntiste sind de Athanarich (366-381) und de Fritigern (um 375-382) gsii.
Berner Marsch
Dr Teggscht isch zimli martialisch und wird drumm au kritisiert. Im Joor 2000 isch aber e Änderigsatrag im Bärner Grosse Rot mit über 90% abglehnt worde. Dr Atrag hett e friidlichere Teggscht verlangt.
Wie bi vile traditionelle Märsch het sich au bim Bärner Marsch Autor und Komponischt nid überliiferet.
S/2003 J 2
S/2003 J 2 isch dr usserscht bekannt Mond vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 2 isch am 5. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry H. Hsieh entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bei de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 2 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 2 isch de bislang usserst bekannt Mond vum Jupiter. Er umchraist de Planet ime middlere Abstand vu 29.541.000 km in 979 Däg, 23 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2255 uf. Mit ere Naigig vu 160,638° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Cerdia
D Cerdia, bis April 2019 Rhodia Acetow GmbH isch e Chemyunternäme un Häärsteller vu Celluloseacetat-Wärg fir d Zigarettefilterhäärstellig, Celluloseacetat-Flake un andere Celluloseacetat-Produkt, wu wältwyt operiert.
S/2003 J 2
Bahndate
Er ghört kainere bekannte Gruppe vu Monde a, wo de Jupiter auf ähnliche Bahne umchraise.
Cerdia
Sitz vu dr Cerdia Produktions GmbH isch Fryburg. Anderi Produkzioonsstandoort sin z Roussillon (Frankryych), Kingsport (Tennessee, USA), Santo André (São Paulo, Brasiilie) un z Serpuchow (Russland) aagsiidlet. Bi Cerdia schaffe wältwyt rund 1.300 Lyt, dodervu z Fryburg rund 750.
S/2003 J 2
Bahndate
D'Grenze vu im Jupiter sinem gravitative Ifluss wird dur d'Hill-Sphäri defineert, dere ihr Radius etwa betrait. Debi sin a_j un m_j vu im Jupiter sinere große Halbax un Masse, un M_s d'Masse vu de Sunne. Dodemit ergibt sich ä Radius vu rund 52 Mio. Kilometer. S 2003 J 2 entfernt sich uf sinere exzentrische Bahn bis zue 36 Mio. km vum Jupiter. Möglicherwiis gen noch witter entfernti Monde verlore.
Cerdia
Dr Cerdia Produktions GmbH iibergoornet isch d Cerdia International GmbH mit Sitz z Baasel. E Verdriibsniiderlossig het s z Singapur.
Gschiicht
D Rhodia Acetow het zue dr eerschte Acetathäärsteller gheert. Wu anne 1911 eerschti Verfaarespatänt erdailt woore sin, het d Rhodia ab 1912 im franzeesische Saint-Fons aafangs Celluloseacetat-Flake (hitige Handelsname Cerdia® Acetol) häärgstellt, wu in Faarbe un Lack yygsetzt woore sin. Anne 1921 isch z Roussillon, Frankryych, aagfange woore, sintheetischi Gaarn häärzstelle, ab 1927 unter dr Firmierig Deutsche Acetat-Kunstseiden Aktiengesellschaft Rhodiaseta au z Fryburg. Ass mer nit mit Seta verwächslet wiird, eme Uusdruck fir raini Syyde, isch s Fryburger Unternäme anne in Deutsche Rhodiaceta AG umgnännt woore. Z Fryburg sait mer au hit allno d „Rhodia“.
S/2003 J 2
Physikalischi Date
S/2000 J 2 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,2m.