cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wicca
Lebeschrais
D Wicca globet a d Widergiburt, wa i de Moophase und im Jooreslauf zom Uusdruck chunnt. Zo de wichtige Lebesfest ghööret s Handfasting, wo sich e Frau und e Maa s Joowort för ai Joor und ai Taag geend, oder au länger wenn si wönd. S Handfasting chan au miteme aifache Ritual gschide were. D Gibuurt vomene Chind werd miteme Namesfest gfiiret. E Chind werd nöd in Coven uufgnoo. S dritt Lebesfest isch s Losloo vom Chind, wo jetz erwachsen isch und jetz us aignem Wile entschaide cha, öbs emene Coven biitrette möcht oder nöd. En Gstorbnige werd im erste Tail inere Truurzeremonie verabschidet und maist werd sis persönliche Buech vom Schatte verbrennt. Denoo wandlet s Fest in e Froidefest, wo dra erinnere söll, as ales wo gstorben isch widergiboore werd. D Seel vom Gstorbnige goot is Summerland, wo si bis zo de noije Gibuurt bliibt.
Magischi Ritual
D Zauberai spiilt e wichtige Rugel. Debii werd uf Schadzauber verzichtet und d Wicca leenet au de Satanismus ab. Allerdings gits noch de Mainig vo de Wicca weder schwarzi no wiissi Magii, do da em Gsetz vo de Dualität wedersprecht; s Gueti und s Böösi müend sich d Woog halte, demit s Gliichgwicht uf de Erde erhalte bliibt. E scharfi Grenze zwöschet de beede Pööl gits nöd. Biliebt sind Hailzauber, Liebes- und Sexualzauber aber au Wetterzauber. Zo de Mittel ghööred under anderem Trance, Ekstase und schamanistischi Ritual. E Hex versuecht im Lauf vom Lebe psychischi und magische Chreft z schuele und uuszbilde.
D Ritual findet maist innerhalb vo gschlossene Zirkel oder Coven statt und wered hüüffig füdliblutt döregfüert, demit di spirituelle und magische Chreft besser empfange were chönd. Voreme Ritual tüend sich d Hexe rituell wäsche. Den werd de Ritualplatz miteme Ritualbese gförbt. Inere chorze Meditation wered d Chakre göffnet. Denn werd mit de Götter s Ritual bisproche. Da fangt mitem Züche vomene magische Chrais aa, wo miteme Schwert oder Stab zoge werd. De Chrais werd mit Bischwörige gfestiget. Deno wered di Draifach Göttin und de Ghörnti Gott vereert. Druf aber werd miteme kultische Tanz en magische Chegel uufbaut, wo sich di gwünschte Chreft konzentrieret und entsprechend magisch gnutzt wered. De magischi Akt cha schamanischi Praktike, Trance oder Exstase aawende. Isch de Zauber döregfüert, gits e chliini Fiir mit Chueche und Wii um sich z erde. Nocheme Dankgibet werd de magischi Chrais ufghobe und die bundne Chreft entloo.
Jedi Hex het e Set vo persönliche Utensilie, wo si bi de Initiation öberchunnt. Die Gräät tööred noch de Öbergoob numeno vom Bsitzer oder vo de Bsitzeri aglengt were. Dezue ghöret e magischi Waffe, en Staab, en Athame, wa e Dolch isch, wo zum Lenke vo de Energie tienet und e Messer, wo zom Schniide bruucht werd. Witeri Ritualgräät sind Chelch, Roicherschale, Glogge, Ritualbese.
Organisatio
D Aahänger vom Wicca sind i chliine Zirkel (Coven) zämegschlosse, wo us drizee Persone bistönd, wobii gern drufgluegt werd, as im Idealafall sechs dodevoo Mane sind. Emene Coven stoot d Hoopriesteri vor, wo mit de Draifaltige Göttin i Verbindig stoot und e Hoopriester as Repräsentant vom Ghörnte Gott. D Hoopriesteri und de Hoopriester sind gliichberechtigt, doch het d Hoopriesteri s Recht vom letschte Wort. Im dritte Rang vo de Hierarchi stoot d "Maiden" (»Jumpfre«). Mitglider vomene Coven wered nochere Lernzitt initiert. Die ersti Intiation, oder "Grad vo de Göttin", bidüütet d Gibuurt in Chrais vo de Göttin. En initierti Person cha Priester oder Priesteri were. Bi de erst Initiation chunnt d Hex, wo e Frau oder e Maa sii cha, sis persönliche Buech vom Schatte öber. Dodrii stoot i de Regle Gschicht vom Coven, Öberlifrige vo de Wicca, Zaubersprüch und Bischwörige, magischi Zaiche, Symbol oder Ruune. Da Buech tient a de Hex au zum Uufzaichne vo aigne Erfaarige. Noch de zwoot Intitiationsstuefe, au "Grad vom Gott", chan e Hex as Hoopriesteri und Hoopriester e noie Coven gründe. De dritti "Grad vo de Göttin und vom Gott" werd nume vo wenige erraicht und bidüütet d Pforte zo de Individuation. I di dritti Initiation werd hüffig e Päärli igwait.
Gschicht
De Bigründer vom Wicca isch de Engländer Gerald Gardner (1884-1964), wo i de 1940er Joore en aignigs esoterisches System entwicklet het. De Gardner isch e Mitgliid vom Ordo Templi Orientis gsii, emene Orde vo de Roosechrützler. 1954 het er sis Buech Witchcraft Today (»Zauberchunst hütt«) useggee, e Buech mit religiöse Brüüch usem Altertum, esoterische Gidanke, magische und okkulte Handlige, Folklore, Ritual vo de Frimurer. Uuffälig isch di starchi Gwichtig vo sexuelle Eliment.
E wichtigs Werch, wo de Gardner bruucht het, isch s Buech ''Aradia. Gospel of the Witches'' (»Aradia. Hexe-Evangelium«) usem Joor 1899 vom Charles Leland. I dem Buech werd de italienischi Hexekult bischribe, wie de Hobbyethnolog Leland vorgitt, z Italie atroffe zhaa, wobii e Tail vo de Uussage vo de Forschig bistätigt were cha. Da Buech isch hütt no bsunders wichtig för d Aahänger vo de Stregheria (zo ital. stregha "Hex"), emene italo-amerikanische Zwiig vo de Wicca.
E wichtige Iifluss bi de Uusbildig vom Wicca hend au di wösseschaftliche Studie vo de Ägyptologin Margaret Murray (1863-1963) ghaa, wo - sachlich nöd ganz korrekt - gschribe het, as di mittelalterliche Hexe enere alte vorchristliche Religio aaghange saied. D Hexeforschig vo de Margarte Murray werd vo de moderne Forschig starch kritisiert. Bsunders i de Richtig vo de "Dianic Wicca" (»Dianischi Wicca«) sind di umstrittnige Forschige vo de Margaret Murray starch iigflosse.
Entschaidend för d Usbraitig vom Wicca z England isch under anderem gsii, as z Britannie 1951 mitem Fraudulent Mediums Act ane 1951 magischi Handlige vo Ainzelpersone legalisiert wore sind, solang si niemertem schadit.
Gschichtlichs Verständnis vom Wicca
S Wicca interpretiert d Weltgschicht nöd gmäss de wösseschaftliche Forschig. Deno heb sich i de Altstaiziit e matriarchal prägte Fruchtbarkaitskult entwicklet, wo d Wicca as d Urrelegioo vo Europa alueget. Die Urrelegio sai in e fridlichs Matriarchat bettet gsii, wo e gsunds Verhältnis zo de Natur und Sexualität ghaa heb. Die Urrelegioo sai no guet i de keltische Relegioo und au i de germanische Relegioo griiffbar, bsunders aber i Mysteriekult, wie de vom anatolische Kybelekult oder de altgriechische Eleusinische Mysterie. S patriarchalische Christetum heb die Relegioo underdruckt und d Frau mit erem magische Wösse verdammt. D Hexeverbrenig zwösched 1450 und 1750 heb sich gege Vertretterine vom Erbhexetum grichtet, wo s alti Wösse no i de Famili tradiert hebid. Dör da sai s Gliichgwicht zwösched de wiibliche und männliche Chräft endgültig zerstört wore und heb zo de Uusbüütig vo de Frau und Natuur gfüert.
Do s Bild vomene alte fridliche Matriarchat i de Vorstelig vom Wicca zentral isch, chas us de Sicht vo de Relegiossforschig zo de Mythe vomene eemolige "Goldige Zittalter" zuegornnet were, wo i villne Kulture, so bi de antike Grieche oder im Hinduismus, verbraitet isch.
Tavaux
Tavaux isch e Gmeind im französische Departemänt Jura.
Veianen
Ortsdail
Zue dr Gmai ghere näbe dr Ortschaft Veianen no s Gheft Scheierhaff un s Sanatorium.
Geografi
Veianen lyt im Nordoschte vu Luxeburg an dr Gränz zue Dytschland, am Gränzfluss Our.
Tavaux
Bi Tavaux chunt d Strooss N 73 dure.
Tavaux isch d Partnergmeind vo Frieseheim in Bade-Württebärg.
Veianen
Verwaltig
Veianen ghert zum Kanton Veianen im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Veianen isch dr Gaby Frantzen-Heger. Scheffe sin dr François Meyer un dr Nico Walisch. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Veianen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1096 as Vienna (1136: Vianne, 1138: Vianna, 1200: Viennensis, 1207: Uiannen, 1220: Vianden).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Veianen ghert zum Moselfränkisch.
Roderen
Rodere (frz. Roderen, dt. Rodern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Rodere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh. àls Hohenroderen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rodere ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rochefort-sur-Nenon
Si ghört zum Kanton Authume.
S Dorf het öppe sächshundert Ywooner. Zu dr Gmeind ghöre no d Wyyler Gros-Buisson, La Grange d'Haibe, La Grange Vannans Les Ruppes.
D Nochbergmeinde sind: Châtenois, Audelange, Éclans-Nenon, Falletans, Brevans, Baverans sowie Authume.
Telefon
E Delifon, (hochdütsch Telefon, früehner Telephon) (vo altgriechisch τῆλε tēle ‚färn‘ und φωνή phōnē ‚Lut, Don, Stimm, Sprooch‘; isch e Kommunikationsmittel zur Übermiddlig vo Döön und speziell vo Sprooch mittels elektrische Signal.
Umgangssproochlig wird mit em Begriff „Delifon“ näben em Ändgrät vom Delifonnetz hüfig au s ganze Delifonsystem eso bezeichnet. In dr Schwiiz isch mit „Delifon“ hüfig au s Delifongspröch, s Delifonat, gmeint.
S Delifonsystem het drei Hauptkomponänte:
Stimmhafter dentaler Plosiv
De stimmhafti dentali Plosiv isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch s Zeiche für de stimmhafte alveolare Plosiv mit em Diakretik für dentali Luut:.
De Luut /d/ wird in viile Sprooche als dental bschryybe, so zum Byspil im Französische. De Luut isch aber viilmool änder en laminale alveolare Luut, wo d Zùngespitz glychzytig aa de Zään isch. Akustisch isch aber de Kontakt vùm Zungeblatt (=laminal) wichtiger, wie de Kontakt vo de Zùngespitz mit de Zään.
Sylvie Rohrer
D Sylvie Rohrer (* 14. Merz 1968 z Bärn) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Rohrer het no dr Matura zerscht e Uusbildig zu Schefsekreteri gmacht un anne 1988 mit em Diplom abgschlosse.
No isch si an d SchauspiIlakademy Züri un het dert d Schauspiiluusbildig anne 1991 mit em Diplom abgschlosse. Im nämlige Johr het si ne Engaschmänt an dr Landesbihni Nidersache z Wilhelmshaven iberchuu, wu si unter anderem d Gudula in Der Rattenfänger vum Carl Zuckmayer gspiilt het. Im Johr druf, 1992, het si am Schauspiilhuus Züri d Sophie Tuckerman in Herbstgarten vu dr Lillian Hellmanns (Reschy: Gerd Böckmann) un s Lotterymaidli in Der Oger vu dr Veza Canetti (Reschy Werner Düggelin) gspiilt.
Vu 1992 bis 1995 isch si Mitgliid vun Ensemble vum Theater Dortmund gsii, wu si unter anderem d Ida in Lauf doch nicht immer weg! vum Philip King, d Hanna Graetz in März, ein Künstlerleben vum Heinar Kipphardt, s Gretchen in s Goethes Faust I (Reschy allmol dr Jens Pesel), d Pegleg in The Black Rider vu Wilson/Waits/Burroughs (Reschy: Michael Simon) un d Helena in s Shakespeares Ein Sommernachtstraum (Reschy: Sewan Latchinian) gspiilt het. Fir iri Roll in The Black Rider isch si 1995 in dr Kritikerumfroog vu dr Zytschrift Theater heute zur „Noowugsschauspiileri vum Johr“ gwehlt wore.
Vu 1995 bis 1999 isch si Mitgliid im Ensemble vum Thalia-Theater Hamburg gsii. Dert het si unter anderem d Eglé in Der Streit vum Marivaux (Reschy: Sven-Eric Bechtolf, fir die Roll isch si 1996 wider in dr Kritikerumfroog vu dr Zytschrift Theater heute zur „Noowugsschauspiileri vum Johr“ gwehlt wore), d Klara in Maria Magdalena vum Friedrich Hebbel (Reschy: Amélie Niermeyer), d Helena in s Shakespeares Mitsommernachtstraum (Reschy: Jens-Daniel Herzog), d Titelroll in Antigone vum Sophokles in dr Bearbeitig vum Hölderlin, d Mariane in s Molières Tartuffe (Reschy allmol dr Jürgen Flimm), d Chimène in Der Cid vum Pierre Corneille (Reschy: Niels-Peter Rudolph), d Marianne in Geschichten aus dem Wiener Wald vum Ödön von Horváth (Reschy: Martin Kušej) un d Porzia in s Shakespeares Der Kaufmann von Venedig (Reschy: Jens-Daniel Herzog) gspiilt.
Étupes
Étupes isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.
Sylvie Rohrer
Lääbe
Anne 1996 het si im Chunschtmuseum Bonn e Performance mit em Titel Die Verzweiflung der Kornblume zaigt (Reschy: Michael Simon, Musik: Achim Kubinsky). Syter anne 1999 gheert d Rohrer zum Ensemble vum Burgtheater Wien, wu si unter anderem d Rottin in Glaube und Heimat vum Karl Schönherr (Reschy: Martin Kušej) gspiilt het.
Étupes
Si lyt im Kanton Bethoncourt öppe föif Kilometer öschtlech vo dr Stadt Mömpelgard.
Sylvie Rohrer
Lääbe
Zwische 2001 un 2013 het si, yyglaade vum Claus Peymann, am Berliner Ensemble gaschtiert, deert het si anne 2001 d Isabella in s Shakespeares Maß für Maß (Reschy: Claus Peymann) gspiilt, in speetere Johr het si dert in Stuck vum Botho Strauß, vum Peter Handke un andere gspiilt.
Dernääbe het si Gaschtverdreeg an dr Salzburger Feschtspiil (King Arthur, Phädra) un am Schauspiilhuus Züri ghaa un au in Film in Fäärnsee het si verschiideni Rolle gspiilt.
Étupes
Bim Dorf Étupes mündet dr Fluss Savoureuse i d Allan, wo us em Elsgau im Schwiizer Kanton Jura chunt.
Shinzō Abe
Dr Shinzō Abe (jàpànisch 安倍 晋三 Abe Shinzō ; * 21. Septamber 1954 z’ Shinjuku, Prefäktüür Tokio; † 8. Jüüli 2022 z’ Kashihara, Prefäktüür Nara) ìsch a jàpànischer Politiker gsìì. Ar ìsch vum 26. Dezamber 2012 bis àm 16. Septamber 2020 dr 57. Premierminìschter vum Jàpàn gsìì. Dàs Àmt hàt’r schuu vum 26. Septamber 2006 bis àm 26. Septamber 2007 üüssiawt ghàà. Züadam ìsch’r vu 2006 bis 2007 un nochamol vu 2012 bis 2020 Vorsìtzender vu dr Liberààldemokrààtischa Pàrtäi (LDP) gsìì. Ànna 2014 un 2018 ìsch dr Abe noh dr Zittschrìft Time ainer vu da hundert iiflussriichschta Mänscha ìn dr Walt gsìì. Dr Abe-n-ìsch dr Premierminìschter gsìì, wo ìn dr Gschìcht vum Jàpàn àm längschta àmtiart hàt, un sitter’m 24. Àuigscht 2020 dr Premierminìschter mìt dr längschta ununterbroochena-n-Àmtszitt (vor siim Groossunkel Satō Eisaku). Àb 2021 hàt dr Abe siina aigena Fàkzioon ìnnerhàlb vu dr LDP gfiahrt.
Viichten
Viichten (dt. Vichten, frz. Vichten) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Shinzō Abe
Àm 8. Jüüli 2022 ìsch dr Abe vu’ma Mànn nììdergschossa worra, wu-n-’r uff dr Schtrooss z’ Nara ìm Wäschta vum Jàpàn a Reeda hàt düa hàlta. Ar ìsch a pààr Schtunda schpeeter ìm Schpitààl àn da Folga vu siina Verlätzunga gschtoorwa.
Viichten
Ortsdail
Zue Viichten ghere d Ortschafte Méchelbuch (Michelbouch) un Viichten.
Verwaltig
Viichten ghert zum Kanton Réiden im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Viichten isch dr Nico Marechal. Scheffe sin dr Romain Siebenaller un dr Camille Scheuren. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Viichten isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1182 as Uhethe.
Étupes
Dr Rhy-Rhone-Kanaal goot dur s Gmeindgebiet, und dört isch au d Abzweigig vom Kanaal uf Belfort.
Ane 1294 isch s Dorf s erschte Mol erwäänt.
D Chile vo Étupes het s Patrozinium vom heilige Loränz.
Weiler an der Thur
Willer (frz. Willer-sur-Thur, dt. Weiler) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Owerelsàss ìn der Region Grand Est (bis 2015 Region Elsàss). D'Gmeinda gheert zum un zem Arrondissement.
Gschìcht
Willer ìsch zum erschta Mol gnannt wora ànna 1191 àls Wilri.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vu Willer ìsch. Willer gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Der elsassisch Dialekt vu Willer gheert zum Owerrhinàlemànnisch.
Au (Oberelsass)
D Ài (frz. Lauw, dt. Au) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
D Ài ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1445 àls Owen.
Verwàltung
vun dr Ài ìsch. D Ài ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun dr Ài ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pius XII.
Dr Pius XII. (bürgerlige Naame Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli, * 2. Merz 1876 z Rom; † 9. Oktober 1958 z Castel Gandolfo) isch vo 1939 bis 1958 Babst vo dr römisch-kaddolische Chille gsi.
Karrieere
1899 isch dr Pacelli zum Briester gweit worde. Vo 1909 aa isch er Brofässer an dr Bäbstlige Diplomaateakademii z Rom gsi und am Institut Sant’Apollinare. 1911 isch er Undersekretär vom Gasparri worde, wo d Kongregazioon für usserordentligi Chilleaaglägehäite gläitet het, und 1914 Sekretär vo deere Kongregazioon. Wääred em Erste Wältchrieg het er die humanitääre Ufgoobe vom Vatikan gläitet. 1917 het en dr Babst zum Nunzius für die Apostolischi Nunziatuur z Münche ernennt. Wo dr Pius XI. Babst worden isch, het er für dä d Konkordat zwüschen em Vatikaan und de Länder Bayre (1924) und Pröisse (1929) usghandlet. Am 16. Dezämber 1929 het en dr Babst zum Kardinaal an dr Diddelchille Santi Giovanni e Paolo ernennt. Im Joor druf isch er Kardinalstaatssekretär, Erzbriester und Vermöögensverwalter vom Petersdom worde. 1932 het dr Pacelli s Konkordaat mit Baade underschriibe, 1933 das mit dr Republik Östriich und s Riichskonkordaat mit dr nazionaalsozialistische Regierig vo Dütschland. In däm het sich dr Vatikaan zur bolitische Nöitralideet verpflichdet. In de spoote 1930er Joor isch dr Pacelli hüfig internazionaal aktiv gsi. So het er im Komflikt vo dr römisch-kaddolische Chillee mit der Regierig vo Mexiko (1934) vermiddlet und im Schbanische Bürgerchrieg.
Dr Babst im Zwäite Wältchrieg
Dr Pacelli isch am 2. März 1939 vom Konklave zum Babst gweelt und am 12. Merz uf dr Lodscha vom Petersdoom krönt worde. As Pius XII. het er sich bolitisch nöitraal verhalte. So het er d Annexion vo dr Tschechoslowakei dur s Dütsche Riich am 15. Merz 1939 nid verurdäilt. Au wo sich d Laag zwüsche Dütschland und Poole zuegspitzt het, het er nume Friidensappell gmacht und dr Chrieg as en «entsetzligi Gäissle vo Gott» bezäichnet. In dr Enzüklika Summi pontificatus het er zwar d Gliichhäit vo alle Mensche bedoont, aber dr Verlust vo de moraalische Norme druf zruggfüert, as s Christedum nid gachdet wurd. Indiräkt het er Nazi-Dütschland kritisiert, won er vom Liide vom polnische Volk greedet het. D Nazi mindestens häi im Babst e Geegner gsee. Wo die Dütsche d Beneluxstaate aagriffe häi, het dr Pius am 10. Mai 1940 dä Monarche vo deene Länder Sümpatiideligramm gschickt, und wo Dütschland Russland aagriffe het, het er d Posizioon vom Vatikaan eso wit gänderet, ass mä zwar nid d Regierig vom ene kommunistische Staat dörf understütze, s Volk hingeege scho. Dorum häi die amerikaanische Bischöf d Hilf, wo die Veräinigte Staate dr Sowjetunion gschickt häi, nüme veruurdäilt. D Hoffnig vom Vatikaan isch gsi, ass d Sowjetunion besigt wurd, aber Nazionaalsozialismus eso gschwecht wurd, ass män en denn chönnt looswärde.
D Juudeverfolgig
Dr Vatikaan isch scho früe über d Juudeverfolgig informiert gsi. In dr Wienechtsaasprooch im Joor 1942 het dr Pius drüber greedet ass er sich wurd Sorge mache, wil Hundertduusigi ooni äignigs Verschulde, mänggisch nume wäge iirer Nazionalidäät oder Rasse umbrocht wurde. Ass er nid dütliger gsi isch und d Juude as Opfer und d Nazi as Dääter gnennt het, isch em vilmol zum Vorwurf gmacht worde. 1943 het dr Pius e Nunzius zum Hitler gschickt, zum mit em über s Schicksaal vo de Juude reede. Dä het aber nit welle loose, und so isch nüt us dere Demarsche cho. Wo im Oktober 1943 d Deportazioon vo de Juude vo Rom aagfange het, het dr Pius e baar nid seer effektivi Versüech gmacht, si ufzhalte. D Razzia isch zwaar am 17. Oktober iigstellt worde, aber d Juude, wo scho verhafdet worde si, si uf Auschwitz gschickt und dört fast alli ermordet worde. E baar Dääg noch de Verhafdige het dr Pius persöönlig befoole, alle Juude in ganz Italie Chircheasül aazbiete. In Rom sälber het d Chille bis zur Befreijig am 4. Juni 1944 öbbe 4500 Juude in mee as 150 Iirichdige versteckt. Er het au in vile Fäll bi dr SS interveniert und Juude, wo festgnoo worde si, si wider freigloo worde.
In dr Slowakei, wo dr Briester Jozef Tiso Bresidänt gsi isch, het dr Babst im Früelig vo 1943 witeri Juudedeportazioone verhinderet. Wil dr Vatikaan d Erooberig vo Poole nid anerkennt het, het Dütschland jedi Intervenzioon vom Babst abgleent und er het so käi Iifluss uf das wo dört bassiert isch ghaa.
Wal (Luxemburg)
Wal (dt. Wahl, frz. Wahl) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Wal ghere d Ortschafte Brattert (Brattert), Bëschrued (Buschrodt), Gréiwels (Grevels), Heeschpelt (Heispelt), Kéiber (Kuborn), Randschelt (Rindschleiden) un Wal (Wahl).
Verwaltig
Wal ghert zum Kanton Réiden im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Wal isch dr Marco Assa. Scheffe sin dr Jean Ferber un dr Armand Wagner. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Anne 1828 het dr domolig brasilianisch Chaiser Dom Pedro I. bschlosse, kaini europäische Yywanderer me in s Land z loo. E Gruppe vu rund 100 Luxeburger, wu aigetli hän welle uf Brasilie uuswandere un wu ihre ganze Bsitz verchauft ghaa hän un z Bremen nit hän derfe uusraise, sin zruck uf Luxeburg chuu un hän derno vu dr Luxeburger Regierig Land bi Wal iberchuu. Do hän si derno d Ortschaft Gréiwels, aafangs au Nei-Brasilien gnännt, grindet, wu hite zue Wal ghert, nume ai Huus ghert zue Groussbus.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wal ghert zum Moselfränkisch.
Konzentrationslager
Mä nimmt hüte aa, ass öbbe zwäi Driddel vo de säggs Millioone Juude, wo Opfer worde si vo dr dütsche Juudevernichdig, wo men ere spööter Shoah bzw. Holocaust het afo sääge, in Vernichdigs- und Konzentratioonslaager diräkt ermoordet worde si oder dört an de Folge vo dr süstematische Underernäärig, de Misshandlige und an umbehandlete Chrankhäite gstorbe si. S räschtlige Driddel isch in sogenannte Ghettos bi Masseverschiessige vor allem dur d Iisatzgrubbe vo dr Sicherhäisbolizei und vom SD und uf de so genannte Doodesmärsch umchoo.
In de Konzentrazioonslaager si au e hufe anderi Mensche ermoordet worde, wie Kommuniste, Sozialiste, Pfäärrer, Süsteemkritiker, Sinti und Roma, Homosexuelli, Züüge Jehovas, gäistig Behindereti und aagääbligi „Asoziali“. Die gnaui Zaal vo de Doote isch bis hüte umbekannt, wil d Mörder nit über alli Opfer Akte gfüert häi. Am Ändi vom Chrieg si überhaupt käni vo de Mord me dokumentarisch festghalte worde si und e hufe vo de Underlaage si dur e Chrieg für immer verloore gange. Au si vili vo de Züüge am Ändi vom Chrieg expräss ermoordet worde. E hufe Gfangnigi, wo vo de alliierte Drubbe befreit worde si, si erst denn an de Folge gstorbe.
Hardtwald
Hardtwald oder mängmol churz Hardt isch en Flurname för es paar Waldpiet und Landschafte:
Nestle (Begriffsklärung)
Nestle oder Nestlé bezeichnet:
Nestle isch dr Familienname vo de folgende Persone:
Natel
Natel isch en iidraiti Marke vo dr Schwiizer Telekommunikationsgsellschaft Swisscom, under welere hüte d Handy-Aagebot vo dr Swisscom vermärtet wärde. Umgangssproochlig isch dr Begriff aber zum Gattigsname für «Mobildelifon» in dr Schwiiz worde, näben em neuere Begriff «Handy».
Härkumft vom Begriff
Historisch stammt er vom Begriff «Nationales AutoTELefon» ab, und mä het en früehner mit ere Bezeichnig für d Netztechnologii brucht, bi dr Iifüehrig vom Natel D het sich dr Begriff zu «NAtionales TELefon» gänderet.
Wil die hütigi Swisscom – früehner PTT – für langi Zit e rächtligs Monopol in dr Telekommunikation gha het und dorum dr einzigi Mobilfunk-Aabieter uf em Schwiizer Mobilfunkmärt gsi isch, isch dr Begriff «Natel» in dr Schwiiz zum Gattigsname für «Mobildelifon» worde und wird umgangssproochlig hüfig näbe «Handy» brucht. S Wort «Natel» isch innerhalb vo dr dütsche Standardsprooch wie au im Französische und Italiänische e Helvetismus. Z Dütschland und Östriich brucht mä dr Begriff «Natel» nit.
Gschicht, Entwicklig
1975 hai d PTT-Bedriib mit em Projekt «mobils Delifonnetz für Fahrzüüg» (denn: Natel = «Nationals AutTELefonnetz») understützt vom ene bundesröötlige Konjunktur-Förderprogramm.
Digitals Netz:
Hüte, sit dr Liberalisierig vom Märt in dr Schwiiz im Johr 1997, git s mehreri Aabieter.
Waldbëlleg
Waldbëlleg (dt. Waldbillig, frz. Waldbillig) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Waldbëlleg ghere d Ortschafte Chrëschtnech (Christnach), Haler (Haller), Mëllerdall (Mullerthal) un Waldbëlleg, derzue die Wyler un Gheft: Freckeisen, Schloss Grondhaff, Haardthaff, Kelleschhaff, Niesendallerhaff un Uelegsmillen, ußerdäm au no ai Buurehof vu Suewelbur (Savelborn), wu sunscht zue dr Ärenzdallgemeng ghert.
Geografi
D Ortschaft Mëllerdall bildet s Zäntrum vu dr Chlaine Luxeburgische Schwyz. Bsundersch bekannt isch dr Schéissendëmpel (dt. Schiessentümpel) im Dal vu dr Iernz (Ernz).
Verwaltig
Waldbëlleg ghert zum Kanton Iechternach im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Waldbëlleg isch dr Gérard Bender. Scheffe sin dr Jean-Luc Schleich un dr Marcel Ewers. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Waldbëlleg ghert zum Moselfränkisch.
Geschichte Liechtensteins
D Gschecht vo Liachtaschtaa sind d Entwicklige uf em Gebiet vom Fürschtetum Liachtaschtaa vo dr Urgschicht bis zu de Gägewart. De hütigi Schtaat isch 1719 us de Grafschaft Vaduz und de Herrschaft Schällebärg entschtande, wo scho syt 1434 under ere gmeinsame Verwaltig gschtande sind. Syt em 18. Jahrhundert herrsched d Fürschte vo Liachtaschtaa über das 160 km² grosse Gebiet am Alperhy.
Vorgschecht
Archäologischi Funde uf em Guetebärg und uf em Eschnerbärg (Fundplatz Borscht) wysed nache, dass uf em hütige Gebiet vo Liachtaschtaa syt de Jungschteizyt (5. Jahrtausend v. Chr.) gwont wird. Ufem Guetebärg sind Kultfigure us Bronze entdeckt worde. Wil s Tal vom Rhy hüüfig überschwämmt worden und drum sumpfig gsi isch, hends dazmal nume i de höcher glägene Gebiet gsidlet.
Syt em 8. Jahrhundert v. Chr. händ im Gebiet vo Räter (Vennone) gwont. Me chann au Yyflüss vo de keltische Vindeliker feschtschtelle. D Kelte hend aber ehner weschtlich vom Alperhein gsidlet.
Römischs Rych
Im Jahr 15 v. Chr. isch s Gebiet vom hütige Fürschtetum Teil vo de nüüe römische Provinz Rätie worde. Im 1. Jahrhundert n. Chr. isch e Heerstrasse buut worde, wo vo Italie übere Schplüge und Khuur dur s hütige Liachtaschtaa uf Breagaz ggangen isch. Dere Schtrass nache sind z Liachtaschtaa römischi Raschthüüser entschtande. Öb die Sidlig oder Schtation Magia, wo uf de Tabula Peutingeriana yyträit isch, i de hütige Gmeinde Balzers gglägen isch, isch no nid eidüütig gchlärt. Mit de Zyt het sich d Schprach vo de Römer, Latyn, duregsetzt. Dadruus isch di rätoromanischi Schprach entschtande. Di alti rätischi Schprach isch degägen uusgschtorbe.
Im 4. Jahrhundert het d Chrischtianisierig i de Provinz Churrätie aagfange. Als erste Glaubensbot isch de Heiligi Luzius verehrt worde. A di schpatrömischi Zyt erinnered d Reschte vomene Chlykaschtell z Schaan, wo de Sicherig vo de Römerschtrass gäge di nördliche Alemanne dient het. S Areal ums ehemalige Kaschtell het schpöter de mittelalterlichi Sidligschärn vo Schaa bbildet.
Früehmittelalter
Wo s Römische Rych usenandgheit isch, sind d Alemanne im hütige Liachtaschtaa zuegwanderet. Im 8. Jahrhundert isch Rätie is Fränkische Rych yybbunde worde. Under em Karl em Grosse isch 806 di fränkischi Gaugrafschaftsverfassig yygfüehrt worde. 842 sind zerschtmal Ort und Lüüt us em hütige Fürschtetum ufglischtet, so under anderem Balzers, Schaa und Esche (Rätischs Urbar, wo alli königliche Güeter ufzeichnet het).
Grafschafte
Zwüsched em 10. Jahrhundert und 1152 het Rätie de Grafe von Breagaz ghört. Nach em Usschtärbe vo de Grafe vo Breagaz isch s ehemalige Rätien dur Erbteilige ufgschplitteret worde.
Underrätie isch drum a d Grafe vo Montfort cho, wo sich schpöter i di beide Linie Montfort und Werdenberg ufteilt hend. D Grafschaft Wärdebärg aber isch ufteilt worde. So isch dur en Erbteilig 1342 d Grafschaft Vaduz entschtande. Der erschti Graf vo Vaduz isch de Hartmann III. vo Wärdebärg-Sargans gsi. E paar Wüsseschaftler gsend i dem Vertrag de eigetlichi Gründigsakt vom hütige Fürschtetum Liachtaschtaa. De Teiligsvertrag isch am 3. Mai 1342 vom Hartmann III. und sym Brüeder Rudolf IV. vo Wärdebärg-Sargans underschribe worde.
1379 het de König Wänzel em Graf Heinrich vo Wärdebärg d Gerichtshoheit zum Läche ggäh. 1396 isch d Grafschaft Vaduz rychsunmittelbar worde, bestätiget vom König Wänzel, und unterstaht dademit diräkt em Kaiser. Als Folg devoo isch der Ufbuu vo de Landeshoheit möglich gsi. I de Jahrhunderte, wo choo sind, isch de Herrscher vo Vaduz d Rychsunmittelbarkeit immer wider bestätiget worde. D Rychsunmittelbarkeit isch drum vergäh worde, wil s hütige Gebiet vo Liachtaschtaa anere wichtige Färnschtrass über d Alpe glägen isch. Wäg de Sümpf und hüüfige Überschwämmige im Rhytal het de St. Luzisteig zwüsched Balzers und Maiefäld, wo zum Fryschtaat vo de drüü Bünd ghört het, di einzigi sicheri rächtsrhynischi Verchehrsverbindig gsi. Als einzigi sicheri linggsrhynischi Verbindig isch d Schollbärgschtrass i Frag cho, wo vo dr Eidgenossenschaft kontrolliert worden isch.
Waldbriedemes
Waldbriedemes (dt. Waldbredimus, frz. Waldbredimus) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Waldbriedemes ghere d Ortschafte Ierseng (Ersange), Ried (Roedt), Trënteng (Trintange) un Waldbriedemes, derzue no dr Wyler Gondeleng un s Gheft Gondelenger Millen.
Verwaltig
Waldbriedemes ghert zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Waldbriedemes isch dr Louis Oberhag. Scheffe sin dr Martin Bohler un dr Jean-Claude Ruppert. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Waldbriedemes ghert zum Moselfränkisch.
Nestlé
D Nestlé S.A. (dütsch []; international []) isch dr grösst Läbensmittelkonzärn uf dr Wält und s grösste Industriiundernähme in dr Schwiiz. D Nestlé-Hauptverwaltig befindet sich z Vevey im Kanton Waadt, dr Undernähmenssitz z Vevey und z Cham im Kanton Zug.
Undernähme
Dr Nestlé-Konzärn het 2009 en Umsatz vo 107,6 Milliarde Schwiizer Franke erwirtschaftet und e Reingwünn vo 11,8 Milliarde Schwiizer Franke gha. Nestlé bedribt 449 Produktionsstette in 83 Länder und beschäfdigt im Ganze öbbe 278'000 Mitarbeiter.
Dr Gschäftsfüehrer (CEO) isch dr Paul Bulcke, wo im April 2008 dr Peter Brabeck-Letmathe abglöst het.
Mit 14'380 Mitarbeiter und eme Umsatz vo 3,772 Milliarde Euro im Johr 2007 isch Nestlé Dütschland dr drittgrössti Ländermärt vom Konzärn. Ds het eme Umsatz vo 5,552 Milliarde Schwiizer Franke entsproche.
Kritik
Nestlé isch in de letzte Johrzähnt immer wider wäge siine Gschäftspraktike in dr Kritik gstande. So isch kritisiert worde, ass Müeter in Entwickligsländer wäge dr Wärbig für Buschinahrig weniger wurde stille, was zun ere grössere Buschistärblikeit wurd füehre. Im „Nestlé-Prozess“ 1976 het sich dr Konzärn gege e Studie mit em Ditel Nestlé tötet Babies vo dr ''Arbeitsgruppe 3. Welt Bern'' gwehrt, het zwar rächt übercho, isch aber vom Richder sälber kritisiert worde. Erst 1984 het Nestlé siini Praktike afo ändere.
Wo Oxfam und anderi Organisatione vo Nestlé verlangt hai, ass si d Existänz vo de Kaffibuure in de Entwickligsländer sötte sichere, het s Undernähme 2005 mit dr Iifüehrig vo fairhandelszertifiziertem Kaffi z Grossbritannie und z Irland greagiert.
Wo mä Nestlé vorgworfe het, nüt gege d Chinderarbet in afrikanische Kakoplantage z mache, het si und anderi Produzänte die International Cocoa Initiative gründet, wo gege Chinderarbet und Zwangsarbet im Kakoaabau söll vorgoh.
Au sust isch Nestlé immer wider in de Noochrichde gsi, so wo si in de Johr 2003 bis 2004 Kritiker hai lo bespitzle oder us Indonesie Palmöl kauft hai, wo uf früehnerem Urwaldbode härgstellt worden isch.
Leo VI. (Papst)
Dr Leo VI. (* z Rom; † 928 oder 929) isch anne 928 fir sibe Monet un e baar Däg Papscht gsii. Di gnaue Date vu syre Wahl un vu sym Dod sin nit bekannt. Wel sy Amtszyt in di zwot Helfti vum Johr goht, chaan er Ändi 928 oder Aafangs 929 gstorbe syy.
Dr Leo isch us er firnämme remische Familie gstammt un anne 928 Kardinalprieschter vu Santa Susanna z Rom wore. Diräkt no dr Absetzig vum Papscht Johannes X. dur d Senatrix Marozia, wu dertemol di remisch Bolitik beherrscht het, isch er zum Papscht ernännt wore. Säll Zytalter isch au as „Pornokrati“ (Mätresseherrschaft) bekannt.
Vu sym Pontifikat waißt mer nume vu Maßnahme zue dr Metropolitanrächt vu Split z Dalmatien un z Kroatie.
Kurt Zurfluh
Dr Kurt Zurfluh (* 4. Oktober 1949 z Lozärn; † 15. April 2017 uf Kuba) isch e Schwyzer Färnseh- un Radiomoderator gsii.
Lääbe
Dr Zurfluh isch z Brunne ufgwachse. Är het Verlagschaufmann glehrt un het anne 1970 sy Arbet as Redakteur un Moderator vu dr Sändig Regionaljournal Zentralschweiz bim Schwyzer Radio DRS aagfange. Bim Radio un bim Schwyzer Färnseh het er as Sportreporter un al Moderator vu Sändige wie Sportpanorama oder Sport aktuell gschafft un het verschideni Volksmusiksändifge bresändtiert. Zytwys isch er Ussemoderator bi dr Färnsehsändig Wetten, dass..? gsii. Von 1996 bis 2012 het er as Moderator un Redakteur vu dr Volksmusiksändig Hopp de Bäse! gschafft. No 270 Sändigen isch er im Juli 2012 in Pension gange. Anne 2014 het er e Comeback bim Zäntralschwyzer Färnsehsänder Tele 1 gee, wun er zwai Johr lang d Sändig unterwegs moderiert het. Är isch langi Johr Kolumnischt vu dr Zytig Zentralschweiz am Sonntag gsii.
Zletscht het er mit syre Lääbespartneri z Weggis gläbt. Är isch im Alter vu 67 Johr uf ere Kuba-Rais an akutem Häärzversagen un ere Lungenemboly gstorbe.
Coop
Coop bzw. coop (vo ängl. cooperative, Gnosseschaft) stoht für:
Dollern
Dollere (frz. Dolleren, dt. Dollern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Aprilscherz
Au I Zytige und Zytschrifte, i Radio- und Färnsehsänder oder uf Websyte wärded d Läser oder Hörer dur Byträg, wo glaubhaft wirked, aber erfunde sind, „i April gschickt“. Gwüssi übertribe dargstellti Details vo dene Mäldige liferet aber Hiwys druuf, dass si gar nid wahr sind.
Dollern
Gschìcht
Dollere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1567 àls Tholier.
Aprilscherz
Ursprüng
D Redensart „i April schicke“ cha me z Dütschland scho 1618 nachewyse. De Begriff Aprilscherz isch aber erst i de zweite Hälfti vom 19. Jahrhunderts uufcho. Im Dütsche Wörterbuech vo de Grimm-Brüedere vo 1854 isch de Aprillsnarr ufgfüehrt, aber no nid dr Aprilscherz.
Dollern
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Aprilscherz
Ursprüng
Werum grad de 1. April zum Tag für bsunderi Scherz worden isch, isch bis jetz unbekannt. Gsicheret isch luut em Theolog Manfred Becker-Huberti nume, dass es scho im Volchsglaube vo dr Antike vili Unglückstääg ggäh het, wo au dr 1. April dezuezellt het.
Dollern
Verwàltung
vun Dollere ìsch. Dollere ghert zem Kommünàlverbànd.
Aprilscherz
Ursprüng
Als Erchlärige wärded hüüfig ungsicherti Tatsache us em Mittelalter und de früehne Nüüzyt anezoge. So heb öppe uf em Augschburger Rychstag vo 1530 under anderem s Münzwäse sölle greglet wärde. Us Zytgründe isch es aber nid dezue cho, so dass für de 1. April e bsundere „Münztag“ usgschribe worde syg. Wo de 1. April cho sich, heb de Münztag aber nid stattgfunde. D Spekulante, wo uf de Münztag gsetzt hend, hebed ires Gäld verlore und siged au no usglachet worde.
Es paar Byspiil
En Uuswahl a bekannte Byspiil für Aprilscherz:
Dollern
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dollere ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Konzentrationslager (historischer Begriff)
Dr Begriff
S Wort Konzentrazionslaager het alli mööglige Sammligs-, Internierigs- und Arbetslaager bezäichnet. Sammellaager für Chriegsgfangeni und Strööfling und Stroofaarbetslaager si scho lengeri Zit verbräitet gsi, vom 19. Joorhundert aa au in dr Form vo Internierigs- oder Uffanglaager im Konteggst vo Verdriibig, Uswanderig und kolonialistischer Erooberig.
Die erste Laager si 1838 vo dr amerikanische Armee iigrichdet worde, zum d Cherokee iizspere, bevor si zwangswiis umgsiidlet worde si. Die Maassnaam isch vom Bresidänt Andrew Jackson aagordnet worde, zum dr Indian Removal Act duuresetze. Au die sogenannte Indianerreserwaat sötte as Konzentrazioonslaager aagluegt wärde, wo e hufe Indianer din verhungeret si, wil si sich nid häi chönne ernääre.
Dr britisch General Horatio Herbert Kitchener het wääred em Burechrieg (1899–1902) in Südafrika Concentration Camps lo iirichde und dört öbbe 120'000 Farmbewooner, vor allem Fraue und Chinder, interniert, und vo deene si me as 26'000 wäge de katastrofale Lääbensbedingigen an Hunger und Chrankhäite gstorbe.
Im dütschsproochige Ruum het dr Riichskanzler Bernhard von Bülow dr Begriff Konzenzratioonslaager zum erste Mol am 11. Dezämber 1904 offiziell brucht im Zämmehang mit em Ufstand vo de Herero in dr domoolige Kolonii Dütsch-Südwestafrika, wo dütschi Drubbe under em Lothar von Trotha e Völkermord an de Herero und Nama begange häi.
Wo dr Robert Koch 1905 si Nobelbriis überchoo het, het er sini Forschigsstazioon am Viktoriasee verloo und het im ene Bricht über sini Undersuechigen zur Schloofchrankhet empfoole, Konzentrazioonslaager iizrichde, zum d Drääger vo de Parasite z isoliere. Er isch dr Erst gsi, wo dr Begriff für e Kwarantäänefall brucht het. Noch em Usbruch vom Erste Wältchrieg si Staatsbürger vo de Middelmächt in Konzentrazioonslaager für d Zit vom Chrieg interniert worde. Das isch in alle Staate, wo im Erste Wältchrieg kämpft häi, üüblig gsi. In Groossbritannie si Konzentrazioonslaager für Internierti uf dr Isle of Man (Cunningham, Douglas, Knockaloe) iigrichdet worde. Es het no zwäi Laager z London (Stratford, Alexandra Palace) und chliineri Laager z Islington, Frith Hill, Newbury, Handforth und Shrewsbury gee.
Dr Lenin het im Summer 1918 Gfangenelaager iigrichdet, wo offiziell Konzentrazioonslaager ghäisse häi. In dr Oblast Pensa het mä politischi Gegner interniert. Vom Mai 1921 isch d Zaal vo de Gfangene vo öbbe 16'000 uf mee as 70'000 e baar Möönet spööter gwaggse.
Über d Konzentrazioonslaager wo s NS-Reschiim iigrichdet het, lueg doo.
Litratuur
Für Litratuur über d NS-Konzentrazioonslaager lueg doo
Stephan VII.
Dr '''Stephan VII. (VIII.)''' (* wohl z Rom; † Februar 931, begrabe z Rom) isch Papscht vu Mai 929 bis Februar 931 gsii. Är soll remischer Abstammig gsii syy, dr iberliferet Name vu sym Vater, Theudemund, chaa aber au uf e germanischi Härchumft wyse.
Dr Kardinalprieschter Stephan isch no zue Läbzyte vum abgsetzten un yysperrte Papscht Johannes X. vu dr remische Senatrix Marozia as Noofolger vum Papscht Leo VI. yygsetzt wore.
Us em churze Pontifikat vu nume zwai Johr sin nume wenig, uugsichereti Informationen iber d Privilegierig vu Chleschter iberliferet. Zem Byschpel heb dr dr Gérard de Brogne, dr Grindeabt vum Reformchloschter Brogne, gschafft, ass des bstetigt wird.
Anne Biget
D Anne Biget, mo ma ondr m Nama Sœur Marthe kennd hod, isch 1749 en Thoraise zur Weld komma ond am 29. März 1824 en Besançon gschdorba isch, isch a französische Nonn gwesa. Se hod se om Gfangene ond Vrledsde en de Napoleonische Kriag kemmerad. Dadrfir isch se vo de Kenig vo Frankreich, Preussen, Eschtreich ond Russland auszoichnad worra.
Läba
1749, isch se en Thoraise auf d Weld komma. Mid zwanzg Joor isch se en da Ordre de la Visitation en Besançon eidredda ond hod da Nama Sœur Marthe aagnomma.
En 1790, en dr Franzesische Revolutioo send d Kloschdr aufglesd worra ond se hod de Leid, mo do en d Bredoullie komma send, gholfa.
Wahlkreis See-Gaster
De Waalchrais See-Gaster isch en Underainhait vom Kanton San Galle i de Schwiz.
Gschicht
Uf Grund vo de nöie Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 sind uf Endi 2002 im ganze Kanton d Bezirk abgschafft und defür Waalchrais bildet worde. De Waalkrais See-Gaschter bestoht us de baide früenere Bezirke See und Gaschter. Er hät kain Hauptort. S Chraisgricht taged jewils z Uzne, em Hauptort vom ehemolige Bezirk See.
Er umfasst folgendi Gmainde:
Johannes XI. (Papst)
Dr Johannes XI. († 935 z Rom) isch vu 931 bis 935 Papscht gsii.
Är isch vu syre Mueter Marozia, wu dodmol de facto iber Rom gherrscht het, zum Papscht glupft wore un isch vu ihre abhängig gsii. Noch em chaiserdreie Gschichtsschryber Liutprand vu Cremona isch er dr Suhn vum Papscht Sergius III. gsii.
Dr Johannes XI. isch anne 932 zämme mit syre Mueter Marozia vum Alberich II., ihrem Suhn un dodermit em Johannes sym muetmaßlige Halbbrueder, gfange gnuu wore. No dr Gfangeschaft isch er anne 935 im Lateran gstorbe, wahrschyns unter Huurarräscht.
Obersulzbach (Oberelsass)
Ewersulzbàch (frz. Soppe-le-Haut, dt. Obersulzbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin.
Gschìcht
Ewersulzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Suspa, 1185: Sulcebach, 1302: Sulzebach Inferior.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Zem 1. Janner 2016 hàt d Gmein mit Morzwiller züe Le Haut Soultzbach füsioniert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Morzwiller bìs 2015 ìsch dr Franck Dudt gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ewersulzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Liste der Schweizer Meister im Unihockey
D Liste vo de Schwiizermeister im Unihockey listet d Gwünner vo de Schwiizer Nationalliga A (vo 2007 bis 2013 «Swiss Mobiliar League») uf und somit d Schwiizermeister im Unihockey. D Schwiizermeister bis 1988 sind uf em Chliifeld bestumme worde, nochär isch d Grossfeldliiga gründet worde. Rekordmeister bi de Herre isch de UHC Rot-Wiiss Chur (hüt Chur Unihockey) und bi de Dame d Red Ants Rychebärg Winterthur, wo bis 2000 d Fraueabteilig vom HC Rychebärg Winterthur gsii sind.
WorldCat
WorldCat isch di gröschdi bibliografischi Daatebank vor Wält; si umfassd Katalög vo duusige Biblioteke wo Mitgliid si vom Online Computer Library Center (OCLC). Will WorldCat sälber vo Bibliotekaare bedreut wird, isch er sälber ke Service vo OCLC.
WorldCat isch 1971 as „Online Shared Cataloging“ gründet worde. Är isch frei zuegänglech u hed im Jaar 2010 mee as 80 Millione n Iidräg i öppe 450 Schbraache ghaa. I dene n Iidräg heds widerum meh as 1,5 Milliarde Beschdandsnachwiis. Jedes Jaar chöme mee as zwöi Millione n Iidrääg drzue.
Literatuur
Jeffrey Beall: WorldCat, In: The Charleston Advisor 9(4), 2008, S. 46-4
Oberburbach
Ìwerburbàch (frz. Bourbach-le-Haut, dt. Oberburbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
S Derfel lijt ìm Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges in dr Vogese, an dr Bassstroß zum Col de Hundsruck zwische Masminschter un Bitschwilleer.
Gschicht
Ìwerburbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1568 àls Oberburbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ìwerburbàch ìsch. Ìwerburbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìwerburbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schwäbische Küche
D schwäbisch Kuche ischt e regionale Kuche wo em Schwobeland (em Südoschta vo Bade-Württeberg), en Bayrisch-Schwobe ond au em Allgai drhoim isch. S send viele Ehnlichkoida mid dr Schwiizer Chuchi, dr badisch Küche ond dr Cuisine alsacienne vorhanda.
Vorbemergonga
Es isch oine vo de bsondre Oigahoida von ama Dialekt - bsondrs em Schwäbischa - dass ma vo oim Flecka zom nägschda ondrschiedlich schwädsd, ond des gild au bei de Wördr fir es Essa. Do hoissad Spätzle au Knepfle ond sed drodsdem lang wia suschd ebbes ond s andr mol Knepfle Spätzle ond send kuglrond. Bei de Nama selbr isch s Gleich: Mol mid ama 'a' am End, mol mid ama 'e'.
S Wichdigschd abr isch: S schmeggd.
Brodsubb
D Brodsubb isch z erschd a Subb zom Reschdlevrwerda gwea, weil ma Brod ned wegwerfa derf ond ned Jeder Henna odr a Sau hod. So a Subb isch ibrall z fende: En Portugal hoißd se Açorda on wurd mid Weißbrod gmachd, en Westfale machd ma se mid Pumpernickel
Greakernsubb
D Greakernsubb machd ma aus em Schwobakorn.
Flädlesubb
S brauchd s ned dass Flädle ibrig send – ma machd se au direkt fir d Subba. Se derfad no ned z dick sei.
Goldwirflsubb
Albaches Weissbrod odr albachene Wegga en Wirfl (ogfähr an Zentimetr) gschnidda, en a Mischong vo Oir ond Milch dongga on drnoch em Fett ausbacha. Des isch d Eilag fir a Floischbriah.
Läbrknedlsubb
Gmahlene Läbr mid alde Wecka oder mid Hackfloisch.
Metzlsubb
D Metzlsubb isch d Briah, en der ma d Würschd nach am Schlachta kochd hod.
Riebelesubb
Ma macht an feschda Nudldoig (Mehl, Oir, Salz ond Pfeffr), lessd n a Weile liega drmid r feschd wurd, drnoch reibd ma mid ara Reibe (em groba Doil) d Riebele. Riebele send oin Zentimetr lang ond drei bis vier Millimetr breid – hechschtns. Dia lessd m no droggna. Drnoch kam ma es en alle megliche Subba neidoa.
Blunza
Ma ka d Blunza warm macha odr au brota. Graichrt geits Schwarzwüschd. D Blunza send scho kochd, D Kochbriah isch wenn au d andre Wüschd drenn warad, d Metzlsubb.
Sauers Lebrle
s Leberle wurd em Mehl gwälzd on drnoch en dr Pfanna broda. Dr Brodasafd duad ma mid ama saura Schlagraahm ablescha. drzu geids gröschde Zwibla.
Saure Kuttla
Blos guad, dass dr Metzgr se scho vorkochd hod. Ma schneid se kloi ond machd se emma siasssaura Sößle.
Zwiblroschdbroda
Zwiebla bräuna, d Roschbroda en a zwoite Pfann, wenn se ferig senn, mid de Zwibla da Bodasats ablöscha.
Flädle
Flädle send nix anderes wia en oifacher, denner, Pfannekuacha, je noch Rezept mit Kreiter, der nach em Brata in feine Stroifa gschnitta wird. Dia Stroifa kommed na oifach in a Supp, als Eilag. Aldernadiv kenad se gands (ooverschnidda) als Greuderflädle zom Schbargl, mid Buddersößle ond Schenga, gessa werda.
Kässpätzle ond Knepfle
Des Gricht hot sei Hoimet em Allgai. Deet sends abr durchweg Käsknepfle, au wenn se manchmôl als Kässpätzle oder Kässpatza bezeichnet wend. Des ischt abr net etwa a Beilag zo irgend ama Floisch- odr Wurschtessa, sondern a Hauptgricht. Om Kässpätzle macha zo kenna, braucht ma beischbiilsweis a Pfond Meal, drei Oier, an Virtl Litr Wassr, je zwoi Essleffl Buddr ond Salz, ond 100 Gramm Käs, wo ma zemlich fei griiba hot. Hot ma d Spätzle nôch-em Ufkocha us-em Wassr rausgfischt, lôôt ma da Buddr e dr Pfann schmelza ond geit emmr em Wechsl a Schicht Spätzle ond a Schicht Käs drzua. Bei-ra kloina Hitz lôôt mr des ganze ziiha ond duet vor-em Ôôrichda noh gschmelzde Zwiiblstickla drzua. Als Beilag serviirt mr irgendoin Salat.
Knedl
Moischdens moind mà Weckknedl, s geid abr au Grombieraknedl ond Läbrknedl - Weckknedl mid Läbr odr Hackfloisch. Kloine Knedl kaa mr au en d Subb nei doa.
Leberspätzle ond Knepfle
Leberspätzle/Knepfle gont genau glei wia dia normale nur duat mer in de Doig no guat ghackte Leber ond Kreiter.
Spätzle ond Knepfle
Spätzle senn voma Brett gschabte Nudla. Dr Doig isch im Regelfall halb Eier halb feins Woizamehl (manche nehmat au Dinklmehl) mit ame bissle Salz und recht sterrig. Den Doig vermengt mer na vo Hand oder mit rer Maschee. Wenn ner na gar zu sterrig wurd, ka mer en na au mit a bisle Wasser verdenna. En jedem Fall muas er vor em Schaba gschlaga werra bis er kloine Blosa schleht ond na ah Weile standa glassa werda. Die Zeit brauchts, dass der Kleber vom Woiza benda ka. Drnoch wird dr Doig, fürd Spätzle aufma Brett verdoildt ond mit em Schaber ens siedende Salzwasser gschabt, bei de Knepfle kommt der Doig in an Trichter mit rer Lochreibe dronter, der na hin und her über rem Salzwasser bewegt wird ond dia Knepfle ins Wasser falled.