cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mauborget
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Gambia
Gschicht
Am 18. Februar 1965 isch Gambia unabhängig un as konschtitutionälli Monarchy in s Commonwealth ufgnuu wore. Am 24. April 1970 isch Gambia in e Republik innerhalb vum Commonwealth umgwandlet wore. Dr erscht Bresidänt vu dr Republik isch dr bishärig Minischterbresidänt David Dawda Kairaba Jawara wore, wu bis 1994 fimfmol widergwehlt woren isch. Am 30. Juli 1981 het im Land e Butschversuech gee, wu vum Bresidänt Jawara schließli mit Hilf vu sengalesische Druppe nidergschlaa woren isch. Im Noospiil zum Butsch hän Gambia un Senegal am 12. Dezämber 1981 e Verdrag iber e Verainigung vu dr Armee, dr Währig un em Wirtschaftsruum in dr Konfederation Senegambia vorgsää het. Die Konfederation het s vum 1. Februar 1982 bis zum 30. Septämber 1989 gee, wu Gambia us em Bund wider uusdrätten isch.
Deklination im Alemannischen
Literatür
D andere alemannische Biispiil sin üs däne Grammatike:
Gambia
Gschicht
Am 22. Juli 1994 het s wider e Butsch gee, un dr Jawara isch us em Land gjagt wore. Sy Noofolger isch dr 29-jehrig Leutnant Yahya Jammeh wore. Am 2. Oktober 2013 isch Gambia us em Commonwealth uusdrätte.
Bi dr Bresidäntschaftswahl am 1. Dezämber 2016 het dr Oppositionskandidat Adama Barrow gege dr langjehrige Amtsinhaber Yahya Jammeh gwunne. Aafangs het dr Jammeh sy Niderlag yygstande, het des aber ai Wuche speter widerruefe un het Neiwahle aagchindet. Di international Staategmainschaft (OAU, Verainti Natione, USA) hän des Verhalte verurdailt un hän en zum Ruggdritt ufgforderet. Wel er d Macht nit abgee het, sin am 19. Jänner 2017 Druppe us fimf Nochberstaate z Gambia yymarschiert go d Machtibergab z zwinge. Dr Jammeh het derno ai Dag speter sy Ruggdritt aagchindet un isch am 22. Jänner in s Exil uf Equatorialginea gange.
Verwaltigsgliderig
Dr Staat Gambia isch in fimf Regione un zwoo Gmaine (ENS municipalities), d Stadt Banjul un d Gmai Kanifing, unterdailt.
Knutange
Gschìcht
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Badische XII (alt)
D Faarzüüg vo dè Gattig XII, ab 1868 III, vo dè Großherzoglich Badischè Staatseisenbaan sin Personenzug-Dampflokomotyvè.
Gambia
Verwaltigsgliderig
Yywohner (Berächnig Mai 2013)
Miro
Miró isch dr Familienname vo dene Persone:
Knutange
Verwàltung
vun Knutange ìsch. Knutange ghert zem Kommünàlverbànd.
Wirtschàft
Vun 1895 bìs in d 1970er Johr ìsch z Knutange d Stàhlhìtte Kneuttingen (Usine de Knutange) ìn Bedrìb gsin.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Knutange ghert zem Lorrain.
Miro
Miro bezeichnet:
Felix Platter
Dr Felix Platter oder Plater (* 28. Oktober 1536 z Basel; † 28. Juli 1614 z Basel) isch e Mediziner und e autobiographische Schriftsteller gsi.
Lääbe und Schaffe
Dr Felix Platter isch dr Sohn vom Thomas Platter em Eltere gsi und isch z Basel uf d Wält cho und ufgwachse. Er het vo 1552 bis 1557 Medizin z Montpellier studiert und hett denn as Arzt z Basel gschafft.
Wo 1563/64 s sogenannte »grosse sterbendt« in dr Stadt gwüetet het, und in äim Joor öbbe e Driddel vo dr Bevölkerig - vier Duusig Lüt noch dr Schetzig vom Platter - umbrocht het, isch dr Platter immer baraat gsi, z hälfe, im Geegesatz zu vile andere Ärzt. Die häi sich vilmol zruggzooge oder si sogar us dr Stadt gflüchdet, wie dr Schüeler vom Paracelsus Adam vo Bodestäi.
Badische XII (alt)
Geschichtè
Well diè Faarzüüg übber èn Zitraum vo 4 Johr in insgsamt sechs Liferungè hergschtellt worrè sin un mo bi jederè Liferig dè jewyligè Stand vo dè Technik beachtet hèt, hèn alli Seriè Unterschyd uffgwisè. Ygsetzt sin diè Faarzüüg uff allè Streggè z Badè. Diè Loks hèn übber langi Johr als es Rückgrôt für Personè- un Schnellzugleischtungè uff èm gsamte badischè Schinnènetz goltè. Well diè Streggi vo Waldshuèt nõch Konschtanz zu nem Deil übber Schwizer Territorium güürt hèt un mo ähnlichi Faarzüüg hèt welle ysetzè, hèt mo sich bi dè Konschtruktion a d Faarzüüg vo dè Schwizer Nordoschtbaan aagläänt..
Badischi III b
I dè Johr 1881 bis 1891 sin insgsamt 70 Loks vo dè Gattig III un IIIa umbaut worrè un i d Gattig IIIb ygreiht worrè. Sy hèn dõdebi èn Kessèl mit èrè größerè Rooschtflächi vo 1,31 m² erhaaltè, glychzitig hèt dè Raamè vorn volängeret wörrè müèsè.
Konschtruktyvi Merkmõl
Durch diè zwei aatribbenè Achsè hèt d Rybigsmassè gegèübber dè bisherigè Loks mit dè Achsfolg 1A1 erhöht wörrè könnè. D Achse vo dè Loks sin bi nem Gesamtradschtand vo 4,5 m eng anenandgruckt. Dè addyrte Abschtand zwischè dè Räder hèt grad èmol 33 cm betrait. D Uffhängig vo dè Kuppelachsè mit übbergworfenè Fèdèrbügel un Druckschruubè übber dè Èmdè vo dè Fèdèrè hèn dè Maschinnè è spezièlles Uussää gää. Diè Loks hèn trotz èrè relativ chlynè Rooschtflächi è guèti Dampfentwicklig un demmentsprèchend è guèti Leischtigsabgaab kaa.
D Loks vo dè erschtè Seriè vo 1861 vofügt übber èn ußèligendè Füllraamè, welli im Berych vo dè Kuppelachsè durrèbrochè gsi isch. Ab dè zweitè Seriè sin Blechraamè ohni Uusschnitt vowendet worrè. S Drèègschtell hèt èn Innèraamè uss Blèch bsässè.
D Maschinnè hèn èn Crampton-Kessèl mit èm Dampfdom übber dè Füèrbüchs un zwei Fèdèrwaagèventyl kaa. D Kessèlschpysig isch durch è Faarbumpi un èn Giffard-Injektor erfolgt.
S Zweizilinder-Nassdampftrybwärk isch ußèligend gsi. D Schièberkäschtè sin nõch innè gneigt. Diè Trybschtangè würkt uff diè erscht Kuppelachs.
Als Brèms dient è Schruubèbrèms am Tender, diè uff alli Räder gwürkt hèt. Diè Lokomotyvè hèn nu übber è schmals Schutzdach uff èm Füürerschtand vofüègt. Erscht ab dè letschtè Bauseriè hèt mo s Dach bis zu dè hinterè Fahrzüügkantè witerzogè un Blèchsitèwänd mit Fenschter ergänzt.
Felix Platter
Lääbe und Schaffe
1571 isch dr Platter Stadtarzt und Brofässer an dr Universität Basel worde. Er isch dört e baar mol Räkter und Dekan gsi. Er isch berüehmt gsi as Sammler vo Kunst, Musiginstrumänt, Präparat und Stei. Wo dr Montaigne 1580 noch Italie greist isch, het er z Basel bim Platter aghalte für zum däm si Herbarium azluege.
Dr Platter isch e Pionier vo dr pathologische Anatomii gsi und eine vo de Gründer vo dr Grichtsmedizin. Er het d Gsetz vo dr wüsseschaftlige Optik agwändet, won er 1583 usegfunde het, ass me mit dr Linse vom Aug s Bild uf em Augehintergrund fokussiert und het si Theorii bewiise mit klare pathologische Fäll. In siim dreibändige Lehrbuech Praxeos medicae opus (1602–1608) het dr Platter e Gsamtüberblick vo dr klinische Medizin ge. Im Pestbricht über d Basler Pestepidemii vo 1610 und 1611 het er sich as wägwiisende Epidemiolog erwiise. D Observationes vo 1614 si e Sammlig vo Chrankegschichte.
Er het z Basel au e Systematik vo de Geistesstörige vorgstellt, wo sich uf genaui klinisch-psychopathologischi Beobachtige gstützt het. Er het d Zwangs- und Wahnsymptom, Hypochondrii, Melancholii, Delirium, Trunksucht, Iifersucht und Symptom vo dr "Verblödig" beschriibe. Er het d Einzelsymptom ufgfüehrt und se denn zu Syndrom zsämmegfasst.
Sis Dagebuech, wo erst 1840 veröffentligt worden isch, isch kulturhistorisch bedütend. Er schriibt drin über si Jugendziit, sis Läbe as Studänt z Frankriich und die ersti Ziit z Basel bis 1561.
Z Basel het men es Spital noch em Felix Platter benennt: s Felix Platter-Spital. Es befindet sich nooch an dr französische Gränze bi Burgfälde.
Budhagupta
Dr Budhagupta (Sanskrit बुधगुप्त) isch vo öbbe 476 bis 495  n. d. Z. Kaiser vo Gupta in Nordindie gsi. Er isch dr Soon vom Purugupta gsi, Noochfolger vom Kumaragupta II. und Voorgänger vom Narasimhagupta Baladitya. Er isch mit de Herrscher vom Kannaujköönigdum alliert gsi und zämme häi si brobiert, d Hunne us Nordindie uusezhalte.
Uf dr Chupfertaafele vo Damodarpur stoot, ass Pundravardhana bhukti (s hütige Nordbengale) vo zwäi Underköönig (Uparika Mahararaja), em Brahmadatta and em Jayadatta regiert worden isch. D Stäisüüleinschrift vom Matrivishnu and Dhanyavishnu z Eran erwäänt dr Budhagupta as iire Kaiser (Bhupati), wo dr Maharadscha Surashmichandra under em s Land zwüschen em Yamuna and em Narmada regiert het. D Inschrift uf dr Buddhadaarstellig, wo mä z Mathura gfunde het, isch us dr Zit vom Budhagupta. Si bewiist, ass si Herrschaft au no im Norde z Mathura gulte het.
Mont-Blanc-Gruppe
D Mont-Blanc-Gruppe isch e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe im Dreiländereck zwische Frankrych, Italie un dr Schwyz. Mit em Mont Blanc het si dr hegscht Bärg vu dr ganze Alpe.
S Mont-Blanc-Massiv bildet dr nordeschtli un hecher Dail, dr sidweschtli Dail bildet s Beaufortain-Massiv (churz Beaufortain), wu d Gmai Beaufort lyt.
Topografy
D Mont-Blanc-Gruppe lyt in dr Weschtalpe im franzesische Département Haute-Savoie, dr italienische Region Augschttal un em Schwyzer Kanton Wallis. Fir d Abgränzige vu dr Gebirgsgruppe in dr Weschtalpe git s verschideni Yydailige, vylmol wird s Mont-Blanc-Gruppe aber dr Grajische Alpe zuegornet, alternativ au mänkmol dr Savoyer Alpe.
Im Weschte wird s Massiv vum Val Montjoie, im Nordweschte vum Dal vu dr Arve yygränzt. Do lyt mit Chamonix ain vu dr wichtigschte Dalort vu dr Gebirgsgruppe. No Norde zues verlauft d Gränze iber dr Bass Col des Montets zum Walliser Ort Martigny, no Nordoschte un Oschte zues dur s Schwzer Val Ferret un s glychnamig Val Ferret z Italie. Sidli vu Courmayeur wird d Mont-Blanc-Gruppe vum Val Veny yygränzt. Insgsamt umfasst si uugfehr 645 km².
Drotz ass s Massiv dr hegscht Alpegipfel het, git s sunscht nume verhältnismäßig wenig Gipfel, wu iber d Vierdöusertgränze gehn. Dr relativ Hecheunterschid zue dr Däler isch in däre Gruppe dr hegschrt in dr Alpe.
Geology
D Mont-Blanc-Gruppe, wu si vu Sidwescht no Nordoscht ziet, wird in geologischem Zämehang zmaischt Mont-Blanc-Massiv gnännt. S Mont-Blanc-Massiv isch Dail vum Helvetikum, em nerdligschte vu dr vier geologische Großkompläx vu dr Alpe. S Massiv isch in dr Hauptsach us variszischem krischtalline Grundgebirg („Altkrischtallin“) ufböue un umfasst zue me gringe Dail au däm sy mesozoischi Deckschichte.
In dr Ändfaas vu dr variszische Gebirgsbildig sin im spote Karbon in sällem Dail vu dr Ärdkruschte, wu hite dur d Mont-Blanc-Gruppe represäntiert wird, krischtallini Gschtai uuseghobe wore un bis ins Perm yyne erodiert wore. Uf däm krischtalline Sockel, wu ab dr Wändi vum Perm zue dr Trias abgsunke isch un s Grundgebirg vum sognännte helvetische Schelf am Sidrand vu „Ur-Europa“ bildet het, hän si im Verlauf vum Mesozoikum un no im frieje Paläogen verschideni Sedimänt abglageret. Im Oligozän het d Alpebildig au di hitig Mont-Blanc-Region erfasst, doderby sin nit nume d Sedimäntschichte, nai, au dr variszische Sockel us Granit un Gnais in d Faltigsprozäss yyzoge wore. S variszisch Krischtallin böut hite dr Hauptdail vum Mont-Blanc-Massiv mitsamt em Mont Blanc uf, derwylscht di jingere Sedimäntgschtai an dr Ränder uusedrätte.
Im Quartär isch di geologisch Entwicklig vum Massiv vor allem dur d Glätscher vu dr pleischtozäne Chaltzyte bstimmt gsii.
Wel d Krischtallingschtai arg erosionsresischtänt sin, bilde si d Hochlage vum Mont-Blanc-Massiv. S Gschtai, wu am maischte ufdritt, isch Biotitgranit. An dr Nordweschtflanke vum Massiv findet mer au Orthognais, Glimmerschifer, Amphibolit un Marmor. In Dallage, zem Byschpel im Arvedal oder um Courmayeur, findet me di erosionsaafälligere, schwach- bis uumetamorphe Sedimäntgschtai vum Mesozoikum. Nordweschtli vum Arvedal lyt s „Schweschtermassiv“ vum Mont-Blanc-Massiv, s Aiguilles-Rouges-Massiv, wu aber in dr Hauptsach us Metamorphit un chuum us Granit bstoht.
Dur d Lupfig vu dr Alpe bis hite wagse d Bärg vu dr Gruppe hit no um ca. 2 mm pro Johr.
Klima
Dur iri exponiert Lag am weschtlige Änd vum Alpeboge isch d Mont-Blanc-Gruppe stark dr Weschtstremige uusgsetzt, wu s vylmol het un wu di dytli nidrigere Savoyer Voralpe chuum e Schutz biete. Des fiert näbe starkem Wind (bsundersch uf dr Nordweschtsyte) au zue heftige Wätterstirz. Im Fall vu Fehnlage chenne aber au starki Wind vu dr Sidsyte här ufdrätte. Di bsunder Exposition vum Gebirg cha derzue fiere, ass di hechere Gipfel vum Massiv scho in Fehlwulke ghillt sin, wu Schneestirm din ufdrätte, derwylscht s im ringrum no sunnig un warm Wätter het. Die karakteristische Wulke wäre do wäg ire Form L'âne („Dr Esel“) gnännt. S Wallis un s Augschttal sin bregt vu mediterranem Klima.
D Staulage fiere zue großi Niderschlagsmängene bsundersch an dr Nordsyte un des fiert zue me hoche Grad an Verglätscherig. Uugfehr e Drittel vum gsamt Massiv isch mit Yys deckt. Do lige au bsundersch großi Glätscher wie s Mer de Glace un mit em Glacier des Bossons ain vu dr am diefschte glägene Glätscher vu dr Alpe. Dur di groß Gäächi un di hoch Fließgschwindigkait vu dr Glätschter (bis zue 50 cm am Dag) bilde si bsundersch vyl Spalte un Séracs.
D Yyshechi isch in däm Biet in dr Yyszyte uf bis zue 1000 Meter iber dr Dalsohle vu Chamonix chuu, nume wenig Gipfel hän as Nunatak us em Yys uusegluegt. Di letschte große Yysvorsteß het s im Zug vu dr Chlaine Yyszyt im 16. un 17. Johrhundert gee un hän zue große Verwieschtige gfiert.
Wie fascht alli Alpeglätscher schwinde au d Glätscher vu dr Mont-Blanc-Gruppe im Rame vu dr globale Ufwermig seli stark; zem Byschpel isch dr Trientglätscher an dr Nordhaale zwische 1900 un 2017 um fascht 1400 Meter chirzer wore. Dr Bossonglätscher isch zum letschte Mol in dr Johr 1818, 1854 un 1892 bis ins Dal duruus chuu. Dur dr Glätscherschwund cha mer hite Ruggäng vu dr Glätscherzunge um 7 bis 14 Meter im Johr sääne.
Flora un Fauna
Im milde Klima vum Augschttal lyt d Waldgränze bi rund, e Pflanzedecki in Form vu alpine Matte het s bis , bis in d Glätscherregion ufe wagst zem Byschpel s Gletscherglinseli. In dr Dallage wäre Räbe aaböue, sogar Kaktus un Palme findet mer do. D Nordweschtsyte isch bregt vu me chielere Klima, do lyt d Waldgränze vylmol unterhalb vu 2000 Meter. Alpwirtschaft ischt nue in eme chlaine Dail vum Biet megli.
Vu Dier het s do zem Byschpel dr Schtaibock un dr Bartgyyr, wu beedi wideryyburgeret wore sin.
Hitte
S Biet isch erschlosse mit e Hufe gwirtschaftete alpine Schutzhitte vu dr alpine Verain Club Alpin Français, Club Alpino Italiano un Schwyzer Alpe-Club. Mer chännt unter anderem die Hitte:
Derzue het s verschideni Biwakschachtle un nit gwirtschafteti Hitte, di hegscht dervu s Refuge Vallot uf ere Hechi vu ist.
Pablo Picasso
Dr Pablo Picasso (äigentlig Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso, * 25. Oktober 1881 z Málaga, Spanie; † 8. April 1973 z Mougins, Frankriich) isch e spanische Mooler, Grafiker und Bildhauer gsi und gältet as eine vo de bedütendste Künstler vom 20. Johrhundert. Si umfangriichs Gsamtwärk vo Gmäld, Zeichnige, Grafike, Plastike und Keramike het e groosse Iifluss uf d Kunst vo dr Modärne. Es isch brägt dur e groossi Vilfalt vo künstlerische Usdrucksforme, wo vo klassischer bis zu abstrakter Darstellig göhn. D Gmäld us siine Blaue und Rosa Periode und d Begründig vom Kubismus zsämme mit em Georges Braque si dr Aafang vo siiner usserordentlige Künstlerlaufbahn. Zu de bekanntiste Wärk vom Picasso ghöre s präkubistische Gmäld Les Demoiselles d’Avignon (1907) und s monumentale Guernica (1937), e künstlerischi Umsetzig vo de Schrecke vom Spanische Bürgerchrieg. S Motiv vo dr Duube uf em Blakat, won er im Johr 1949 für dr Bariser Wältfriidenskongress entworfe het, isch wältwit zum Friidenssymbol worde.
Literatur
Werkverzeichnis und Hilfsmittel
Lexika Werkübersichten
Grafik und Handzeichnig
Keramik und Skulptur
Biografie
Lenzburg
Länzbrg (offiziell: Lenzburg, oder umgangssprochlech Leibere) isch e Stadt und e Ywohnergmeind zmitts im Kanton Aargau. Glychzytig isch di Stadt de Hauptort vom Bezirk Länzbrg.
Geografy
Länzbrg ligt in ere wyte Ebeni mit zwei Molassehügel, wo öppe hundert Meter höch sind, und am Aabach. De eint Hügel, de Schlossbärg, het e Höchi vo, isch fascht chreisrund und het en Durchmesser vo öppe 250 Meter. De ander, de Goffersbärg grad näbedra, het e Höchi vo, d Form von ere Ellipse und es Hochplateau vo öppe 500 uf 50 Meter.
Uf em Platoo vom Schlossbärg stoot, wi de Name scho sait, s Schloss Länzbrg. Zwüschen em Schloss und em Aabach isch di mittelalterlichi Altstadt.
De Gmeindbann het e Flechi vo 1133 Hektare, do dervo sind 566 Hektare vo Wald bewachse und 305 Hektare sind überbaut. De högscht Punkt vom Gmeindsbiet isch uf 560 Meter uf em «Bärg» bim Esterlidurm, em ene Ussichtsdurm, de tüfschti bi 390 Meter am Aabach.
D Nochbergmeinde vo Länzbrg sind Robischwil, Niderlänz, Mörike-Wildegg, Otmisinge, Händschike, Ammerswil, Egliswil, Seon und Staufe. Mit de Sidlige vo Staufe und Niderlänz isch Länzbrg zämegwachse.
Gschicht
Im Biet von Länzbrg isch i dr Römerzyt e Sidlig gsi, wo me dervo e Hüüserzyle und d Ruine vom Theater gfunde het.
Uf em Schlossbärg hend im Middelalter d Grafe vo Länzbrg iri Burg gha, wo ane 1077 s erschte Mol gnännt wird. Vo de Länzbrger stamme d Grafe vo Bade ab, wo uf der Burg Stei bi Bade gwoont hend. Ane 1173 het dr Kaiser Fridrich d Burg, won er us em Erb vo de Länzbrger gha het, de Kyburger ggä, wo derno öpe 1230 undedra d Stadt gründet hend. Sid 1264 sind d Stadt und d Burg habsburgisch gsi, sid 1415 bärnisch, und sid 1798 ghört Länzbrg zum Kanton Aargau.
Ane 1864 isch d Stroofastalt vo Länzbrg bout worde, 1874 het di Aargauischi Südbaan de Baanhof uftoo, 1895 isch d Seedaalbaan bout worde, und sid 1970 isch d Autobaan A 1 vo Züri uf Bärn mid em ene grosse Viadukt und dr Uusfaart bi Länzbrg für de Vercheer offe.
Kultur
Sit em Juni 1985 gits unde am Schlossbärg s Museum Burghalde.
Vo Länzbrg chunt d Schriftstellerin Michelle Steinbeck.
Felix Platter-Spital
S Felix Platter-Spital, offiziell die Uniwersidääri Altersmedizin Felix Platter, isch noch em Universitätsspital Basel s zweitgrösste Spital z Basel. Si geriatrischs Kompetänzzentrum ghört zu de grösste in dr Schwiiz. Es het dr Name vom Felix Platter übercho, won e bedütende Basler Mediziner und Universitätsprofessor im 16. Johrhundert gsi isch. S Spital bestoht us drei Beriich, em Geriatrische Kompetänzzentrum, dr Rheumatologische Universitätsklinik und dr Orthopedische Früehrehabilitation. Alli drei Beriich hai ängi Beziehige zum Universitätsspital Basel. Jedes Johr wärde öbbe 3000 Patientinne und Patiente behandelt. S Felix Platter-Spital het 290 Bett.
Leistigsspektrum
Multidisziplinäri Abklärige und Behandlig vom physische und psychische Gsundheitszuestand und em soziale Hindergrund.
D Sprächstunde biete Diagnostik und Therapi für ambulanti Patientinne und Patiente a.
Ambulanti Dienst:
Gschicht
S Felix Platter-Spital heisst erst sit em Novämber 1956 eso. Aber d Afäng vom Spital gönge zrugg bis ins Johr 1890. Die Orthopädischi Universitätsklinik vom Felix Platter-Spital isch am 1. März 2003 ins Universitätsspital Basel verleit worde.
S nöije Spiddaalgeböid
Am 17. Dezämber 2014 si d Blään vo de Archidektuurbüro wörner traxler richter planungsgesellschaft mbH us Frankfurt am Main und Holzer Kobler Architekturen us Züüri vo dr Läitig vom Archidektuurwettbewärb usgweelt worde. Dr Bau vom nöije Spidaalgeböid uf em hütige Areal het am 19. August 2015 d Baubewilligung bekho und im Oktober isch dr Grundstäi gläit worde. Die alte Spidaalgeböid si abgrisse worde. Am 21. Merz 2017 isch s Richtfest vom Nöibau gsi und am 1. April 2019 isch s spiddaal in Bedriib gnoo worde.
Dr Umbau vom Hauptgeböid
S ehemoolige Hauptgeböid vom Spiddaal im Westfäld isch vo dr Baugnosseschaft Wohnen & Mehr in 500 gnosseschaftligi Woonige iidailt worde, wo 2023 sötte baraat si. Es isch in ere serielle Iisebeton-Skelettbautechnik konstruiert und as Bischbil vo dr Noochchriegsarchidektuur erhalte bliibe und under Dänggmolschutz gstellt worde.
Weisstanne
D Wiisstanne isch en Nadelbaum. Sii gedeiht vor allem in de nördliche gmässigte Zone. Sii het platti Nadle und uufrecht schtehendi Zapfe. Sii wird bis zu 60 Meter hoch.
Beschrybig
D Wysstanne het flachi Nadle u Stumpf. Si erreiche e lengi vo bis 3 cm. D Obersyte vo de Nadle si dunkelgrüen u d Undersyte isch hellgrüen. Ds Hellgrüen würkt milchig u sehr bleich. Am asatz vo der Nadle het's es chlyses stili wo bruun u hölzig isch.
D Blüete sy eihüüsig verteilt. D Chnoschpe sy rötlech bruun u hei kei beharig.
Der Zapfe cha bis zu 10 cm läng wärde. Er steit wi für Tanne üblech uf em Zweig, ganz im gägesatz zur Fichte, wo ja nid zu de Tanne ghört. We d Zäpfe fö afa wachse sy si no dunkelgrüen. Später ändere si ihri farb i nes blasses bruun. D Schuppe löse eineln ab so das zum Schluss nume no d Spindle übrig blibt. Das geht när so us als würd d Wysstanne ganz vil Finger i d Luft ha.
D Rinde isch bi usgwachsne Böim schuppig. Bi junge Böim isch sy hingäge glatt. Si isch wyss bis dunkelgrüen gfärbt.
Verbreitig
D Wysstanne chonn vo de Pyrenäe bis zum Zentralmassiv vor. Wachst sogar uf de Alpe. Me fingt se also ou im Schwarzwald. Einzig i de Zentralalpe chunnt d si nid vor. Es isch e typischen u eine vo de wichtigschte Waldböim. Si chunnt natürlech ou i der Stadt vor. Dert het sen aber der Mönsch häre pflanzt.
Verwändig
D Wysstanne wird als Wienachtsboum genau so gärn bruuch wi d Nordmannstanne. Woby d Nordmann no chly hüffiger isch als d Wysstanne.
Ds Holz vo der Wysstanne isch nid sehr harzig u isch sehr hell. Es eignet sech für Musigintrumänt u Orgelepfyffe. Me bruucht se ou aus Bouholz, Gerbrinde u Terpentin.
26. Juli
Dr '''26. Juli''' isch dr 207. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 208. in Schaltjohr), dodermit blybe no 158 Däg bis zum Änd vum Johr.
Gulses
D Gulses sind di hethitischen Schicksalsgöttine. Si chönd as e Gruppe (Gulses) oder au as en anzelni Göttin (Gulsa) uuftrette. Bi de Luwier isches nume e Göttin, d Gulza und im jüngere Tielekt d Kwanza. Bi de Palaer bildet Gulzannikes wider e Gruppe.
Name
I altassyrische Uurchunde us Kültepe im 18. Jh.v. Chr. findet sich d Persoonenäme Kulsawasḫe und Kulzia. Somit isch de hethitisch und de luwisch Göttername indirekt dör die Näme bilait. Im Hieroglypheluwische us de neohethitische Zitt findet sich underem andere de Manename Kwanza-Yarri, e Zämesetzig us de Näme vo de Schicksalsgotthait und dem Pestgott Iyarri. Asigi Persoonenäme, wo us zwee Götternäme bistönd, sind z Anatoolie recht verbraitet gsii. Di letschte Zügnis stamed us de klassische Antiki, wie z. B. Kouanzapeas und Konzapeas (Κουανζαπεας, Κονζαπεας: luw. Kwanza-piya- „Goob vo de Kwanza“) und Kozapigramis (Κοζαπιγραμις: luw. Kwanza-pihrammi „mit em Glanz vo de Kwanza“).
Funktion
D Gulses sind för Schicksal vom Mentsch verantwortlich und si biglaitet en vo de Giburt bis zum Tood. Im Kult vo de luwische Göttin Ḫuwassanna wered si zäme mit de hethitische Gotthaite Ḫaristassi und em „günstige Tag“ vereert, de isch en Euphemismus för de Taag womer sterbt. Ḫaristassi isch e Huus- und Familigotthait, wo de Platz, wo d Giburt stattfindet, bischützt. D Gulses handlet hüüffig zäme mit de Muettergöttine oder de Ḫannaḫanna, wo för d Giburt zueständig sind. Si vergend Stärchi, langs Lebe, Erfolg und Liebi vo de Götter, aber au Schicksalsschlääg und e früene Tood,
Well i de anatolische Vorstelige de Mensch uus Leem gmacht woren isch, spillt s Flussuufer e wichtigi Role i Giburts- und Rainigungsritual. D „Gulses vom Flussuufer“ (heth. Gulses wappuwas) wered aagrueffe um schlechts Schicksal abzwende. En asigs cha dör schwarzi Magi (heth. alwanzatar) erzügt were, indem me us Leem e Bild vomene Mentsch macht. Um sich vom böös Zauber z lööse, werd am Flussuufer a de „Gulses vom Flussufer“ gopferet, mit de Bitt, si söled doch da schlechti Bild em Zauberer zrugggee. Oder s wered Zunge us Leem gformet und die in Fluss inegrüert. Dör Analogiizauber lööset sich den di bööse Wort vom Zauberer mit dene Leemzungen uuf. Imene andere öberlifrete Ritual werd a de Gulses e Schooff gopferet, mit de Bitt, di „übli Gulsa“ söli eweggoo und di „gueti Gulsa“ söll wider zruggcheere.
Nebet de Muettergöttine und de Ḫannaḫanna trettet i de hattische Mythologii au di baide Schicksalsgöttine Estustaya und Papaya uuf. Die sitzed im Uufer vom Schwarze Meer und spined de Lebesfade vom hethitische König, e Zuug wo bi de hethitische Gulses feelt.
Tauberbischofsheim
Tauberbischofsheim (oschtfränkisch Bischem) isch d Chraisstadt vum Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Tauberbischofsheim lyt an dr untere Tauber an dr Yymindig vu m Brehmbach. Nochbergmaine sin Lauda-Königshofen im Side, Königheim im Sidweschte, Külsheim im Nordweschte, Werbach im Norden un Großrinderfeld un Grünsfeld im Oschte.
Dr Baan bstoht us 48,9 % Landwirtschaftsflechi, 33,6 % Wald, 15,8 % Sidligsflechi un 1,8 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Tauberbischofsheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 836 as Biscofesheim.
Verwaltig
Tauberbischofsheim het mit dr Gmaine Großrinderfeld, Königheim un Werbach e Verwaltigsgmainschaft veryyrbart.
Dr Burgermaischter vu Tauberbischofsheim isch dr Wolfgang Vockel.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Tauberbischofsheim ghert zum Oschtfränkisch.
Hünenberg ZG
Hüünebärg (amtlich Hünenberg) isch e Iiwonergmäind im Kanton Zug, Schwiiz.
Geografi
Hüünebärg isch e Doorf zwüschet Rüüss, Lorze un Zugersee. Vo de Gmäindsflechi sind 63,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 17 % Wald, 12,3 % Sidligsflechi und 7,3 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Hüünebärg isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1185 als de Hunoberg (1239 de Hunaberc).
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil isch 2015 bi 16,7 % gläge.
Religion
64,1 % vo de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 22,2 % evangelisch-reformiert.
Politik
D Gmäindspresidäntin vo Hüünebärg isch d Regula Hürlimann (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vo dr 6987 Iiwoner 91,7 % Tüütsch als Hauptspraach aagää, 1,3 % Franzöösisch, 0,7 % Italienisch und 6,3 % anderi Spraache.
De Tieläkt vo Hüünebärg liit im Übergangsberiich vom Hoochalemannisch zum Hööchschtalemannisch.
Kastanie
D Kaschtanie oder Cheschtene isch en Laubbaum, wo bii üüs vor allem in zwei Arte vorchunnt:
Armin Laschet
Dr Armin Laschet (* 18. Februar 1961 z Aachen) isch e dytsche Bolitiker (CDU) un syt Oktober 2021 Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Vum 27. Juni 2017 bis zum 26. Oktober 2021 isch er dr elft Minischterbresidänt vum Land Nordrhy-Weschtfale gsii. Am 16. Jänner 2021 isch er zum Barteivorsitzer vu dr CDU gwehlt wore.
Familie, Uusbildig un Beruef
Vu 1987 bis 1988 het dr Laschet e schurnalistisch Volontariat bim Radiosänder 95.5 Charivari gmacht un het derno bis 1994 as freie Schurnalischt fir s Bayerisch Fäärnseh un bayerischi Rundfunksänder gschafft un as wisseschaftlige Beroter vu dr domolige Bresidänti vum Dytsche Bundesdag, Rita Süssmuth. Vu 1991 bis 1994 isch er Schefredakte vu dr KirchenZeitung Aachen gsii. Zwische 1995 un 1999 isch er Verlagslaiter vum kadolische Einhard-Verlag gsii.
Barlemäntarier
Anne 1989 isch dr Laschet, wu 1979 mit 18 Johr in d CDU yydrätte gsii isch, as sällemol jingschte Rotsherr fir d CDU in dr Aachener Stadtrot yyzoge, wun er bis 2004 Mitglid gsii isch.
Bi dr Bundesdagswahl 1994 het er s Diräktmandat fir dr Wahlkrais Aachen-Stadt gwunne, het s aber no vier Johr bi dr Bundesdagswahl 1998 wider verlore.
1999 isch er zum Mitglid vum Europäische Barlemänt gwehlt wore. Är isch bis 2005 Mitglid blibe un het si vor allem in dr Usse- un Sicherhaitsbolitik, dr internationale Zämenarbet un dr Huushaltsbolitik engaschiert.
Landesminischter z Nordrhy-Weschtfale
Am 24. Juni 2005 isch dr Laschet im Kabinett vum Jürgen Rüttgers zum Landesminischter fir s nei zuegschnitte ne Minischterium fir Generatione, Familie, Fraue un Integration vum Land Nordrhy-Weschtfale wore. Dr Laschet isch dr erscht Landesminischter fir Integration z Dytschland gsii. Ab 8. Merz 2010 het er kummissarisch au d Gschäft vum Minischter fir Bundesaaglägehaite, Europa un Medie ibernuu. Sy Amtszyt het ufghert mit dr Ibernahm vu dr Regierisverantwortig dur di rot-grien Minderhaitsregierig unter dr Hannelore Kraft am 14. Juli 2010.
Vu 2005 bis 2010 isch er as Landesminischter stellverdrättend Mitglid vum Bundesrot gsii, syter 2017 isch er wider Mitglid vum Bundesrot.
Vorsitzer vum CDU-Landesverband NRW
Anne 2010 het dr Laschet noch em Ruggzug vum Jürgen Rüttgers no dr Landdagswahl 2010 fir s Amt vum Vorsitzer vum CDU-Landesverband Nordrhy-Weschtfale kandidiert. D CDU NRW het iri Mitglid gfrogt, eb dr Norbert Röttgen oder dr Laschet neie Vorsitzer soll gee, d Mitglider hän fir dr Röttgne gstimmt. Wu dr Norbert Röttgen d Landdagswahl 2012 verlore ghaa het un derno zrugdrätten isch, isch dr Laschet bim CDU-Sunderbarteidag am 30. Juni 2012 mit 77 % vu dr Delegiertestimme zum neie Vorsitzer vu dr CDU Nordrhy-Weschtfale gwehlt wore.
Landdagsabgordnete z Nordrhy-Weschtfale
Bi dr Landdagswahl z Nordrhy-Weschtfale am 9. Mai 2010 isch er zum erschte Mol in Landdag vu Nordrhy-Weschtfale gwehlt wore. Bi dr vorzogene Landdagswahl am 13. Mai 2012 isch dr Laschet iber d Landeslischt wider in Landdag yyzoge. Am 18. Dezämber 2013 isch dr Laschet mit 64 Stimme zum neie Vorsitzer vu dr CDU-Landdagsfraktion gwehlt wore un dodermit zum Oppositionsfierer im Landdag.
Bi dr Landdagswahl am 14. Mai 2017 isch er im Landdgswahlkras Aachen II as Diräktkandidat in Landdag gwehlt wore.
Minischterbresidänt vu Nordrhy-Weschtfale
Dr Laschet isch am 27. Juni 2017 mit dr Stimme vun ere schwarz-geele Koalition vu CDU un FDP im erschte Wahlgang mit em absolute Meh vu 100 Stimme (bi insgsamt 199 Abgordnete) im Landdag zum elfte Minischterbresidänt vum Land Nordrhy-Weschtfale gwehlt wore un het syterhär d Landesregierig gfiert. Wel er im Septämber 2021 in Bundesdag gwehlt woren isch un d Verfassig vu NRW Regierigsmitglider verbietet, ass si glychzytig Mitglid vum Bundestag sin, het dr Laschet sy Amt am 25. Oktober 2021 vor dr konschtituierende Sitzig vum 20. Dytsche Bundesdag am 25. Oktober 2021 niderglait.
Bundesbartei
2008 isch er in CDU-Bundesvorstand gwehlt wore un isch ab 2012 ain vu fimf stellverdrättende Vorsitzer*ne vu dr CDU gsii.
Wu am 10. Februar 2020 d Annegret Kramp-Karrenbauer aagchindet het, ass si im Lauf vum Johr 2020 dr CDU-Barteivorsitz niderlege un nit as Chanzlerkandidati bi dr Bundesdagswahl 2021 aadrätte wett, het dr Laschet am 25. Februar 2020 verchindet, ass er fir s Amt vum CDU-Bundesvorsitzer kandidiere duet mit em Jens Spahn als Vizevorsitzer. ÄR isch rdodermit gege dr Friedrich Merz un dr Norbert Röttgen aadrätte. Wäg dr COVID-19-Pandemy isch d Wahl verschobe wore, schließlig isch uf em digital durgfierte Barteidag vu dr CDU im Jänner 2021 dr Laschet gwehlt wore.
Am 11. April 2021 het er, wie au d Markus Söder, verchindet, ass er as Chanzlerkandidat fir d Union bi dr Bundesdagswahl wett adrätte. Am 20. April 2021 het dr Söder syni Kandidatur zruggzoge, dodermit isch dr Wäg fir dr Laschet frei gsii.
Mitglid vum Dytsche Bundesdag (ab 2021)
Bi dr Bundesdagswahl 2021 isch dr Armin Laschet iber di nordrhy-weschtfälisch Landeslischt vu dr CDU in Bundesdag yyzoge.
Vellberg
Felbärch (amtlich Vellberg) ischt a Stadt em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Felbärch leit an dr Bihler zwische Schwäbisch Hall ond Craalse. D Nochbergmoede vo Felbärch send Ilshofen, Crailsheim, Frankenhardt, Obersontheim ond Schwäbisch Hall.
Vo dr Gmarkong send 53,7 % Landwirtschaftsfleche, 31,8 % Wald, 11,8 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Felbärch gheret d Stadtdoel Großaltdorf ond Vellberg.
Gschicht
A Heinrich vo Vellberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1102.
Verwaltong
Felbärch hot sich mit dr Stadt Ilshofen ond dr Gmoed Wolpertshause zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
D Schuldese vo Felbärch ischt d Ute Zoll.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Musiklabel
E Muusigleibel, Blatteleibel oder churz Leibel [] isch e Markenaame zum musikaalischi Wärk z verdriibe. Bi gröössere Doondräägerundernääme, wo s Verdriibsrepertuar underschidligi akustischi Inhalt umfasst (Muusigindustrii), handlet es sich hüfig um en Abdäilig innerhalb vom Undernääme.
Allgemäins
D Bezäichnig „Leibel“ chunnt ursprünglig vo de Etigette (änglisch: „label“), wo in dr Middi vo de Schallblatte ufkläbt gsi si und wo druf s Logo vom Muusigleibel und mäistens dr Ditel vom Muusigstück, d Interpreete und d Komponiste drufgstande si.
Jeedes Leibel cha sich bi dr Gsellschaft zur Verwärtig vo Läistigsschutzrächt (GVL) lo iidrääge und bechunnt en indiwiduelle Leibelkood zu iiri Blatte z kennzäichne. Muusigleibel wärde mäistens as e Rächtsform gfüert, wo vom Doondräägerundernääme äigeständig isch, und bilde dur meerhäitligi Bedäiligung mit em Doondräägerundernääme e Konzärn. Au Verlaag usserhalb vom Muusigmäärt reede – zum Bispil bi Höörbüecher – vo Leibel.
Zum alli die vile Doondrääger vom ene Muusigleibel, wo jeedes Joor erschiine, z sordieren und em Handel, de Chöifer, Sammler und Diskograafe e bessere Überblick z verschaffe, wärde Kataloog gfüert, wo numeerisch sortiert si. Mit dr Kataloog-Nummere cha mä d Doondrääger vom ene Muusigleibel liichter identifiziere.
Mauraz
Mauraz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Mauraz lyt am Zämmefluss vum Veyron un em Morand. D Gmaiflechi umfasst 85,1 % landwirtschaftligi Flechi, 10,6 % Wald un 4,3 % Sidligsflechi.
Gschicht
Mauraz isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1324 as Moraz (1547 Moura).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,4 % gläge.
Religion
66,7 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 0,0 %, FDP 2,4 %, GLP 18,1 %, GP 6,0 %, SP 21,5 %, SVP 38,9 %.
Dr Burgermaischter vu Mauraz isch dr Reto Zehnder (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 48 Yywohner 95,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,1 % Dytsch, 2,1 % Italienisch un 8,43769E-15 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Demenz
[[Datei:Alzheimer and other dementias world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|Dr Verlust an Lääbenszit (Disability-adjusted life year, churz DALY) wäge Demänz bro 100,000 Persoone im Joor 2002.
{{legend|#ffff65|<100}} {{legend|#fff200|100-120}} {{legend|#ffdc00|120-140}} {{legend|#ffc600|140-160}} {{legend|#ffb000|160-180}} {{legend|#ff9a00|180-200}} {{legend|#ff8400|200-220}} {{legend|#ff6e00|220-240}} {{legend|#ff5800|240-260}} {{legend|#ff4200|260-280}} {{legend|#ff2c00|280–300}} {{legend|#cb0000|>300}} ]] E Demenz (lat. dementia „ohni Geist“) isch e Defizit an kognitive, emotionale und soziale Fähigkeite, wo zun ere Beiidrächtigung vo de soziale und brueflige Funktione füehrt und fast immer, aber nit usschliesslig mit ere diagnostizierbare Erchrankig vom Hirni zsämmehängt. Vor allem si s Churzziitgedächdnis, s Dänkvermöge, d Sproch und d Motorik, bin e baar Forme au d Persönlichkeitsstruktur, bedroffe. Maassgäblig isch dr Verlust vo Fähigkeite, wo me scho erworbe het, im Unterschiid zu dr ageborene Minderbegabig (Oligophrenii). Hüte si e Deil vo de Ursache vo Demenze klärt, und e baar Forme chönne in eme gwüsse Umfang behandlet wärde, d. h. d Symptom chönne im Afangsstadium von ere Demenz verzögeret wärde. D Form vo Demenz, wo am hüfigste aber bi wiitem nit die einzigi isch, isch d Alzheimer-Chrankhet. E Demenz cha uf ganz verschiidene Ursachen beruehe, für d Therapii isch d Klärig vo dene Underscheidigsmerkmol sehr wichtig.
Titisee-Neustadt
Titisee-Neistadt isch e Stadt im Südweste vu Bade-Württeberg un ghört zum Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald. D Stadt isch e Kneipp- un Heilklimatischer Churort un usserdem e bekannts Wintersportzentrum.
Geographi
Die höchste Erhebung von Titisee-Neustadt isch der Hochfirst an der Gemeindegrenze zu Lenzkirch auf 1.192 m ü. NHN.
Stadtdeil Neistadt
Dr Stadtdeil isch 1250 dur d Fürste zue Fürsteberg gründet worre. Es sin diversi Nammensänderige erfolgt: 1275 isch d Stadt noch Nova Civitas gnennt worre, 1294 Neuwenstadt, 1335 Neuwenstatt, 1630 Neostadium un anno 1650 New-Statt bevor es später zue Neustadt worre isch. Vu 1669 bis 1806 het Neistadt e Chapuzinerchloster besesse. 1817 sin grossi Deiler vu dr Stadt dur e Grossbrand zerstört worre. Im 18. Jahrhundert het sich die Uhrmacherei in dr Stadt als grosse Wirtschaftszwig entwicklet. Während em 1. Weltchrieg un churz denooch het e grossi Chnappheit gherrscht, was Grundnahrigsmiddel agange isch. Im Mai 1919 hets ersti Kommunalwahle mit aktivem un passivem Frauewahlrächt gä, was dezue gfüehrt het, dass sich vier Fraue im Bürgerusschuss gfunde hän. Dr Vogt Karl Pfister († 1993 in Friburg) wo 1923 igsetzt worre isch, het Arbetsplätz gschaffe un gsicheret. Säll isch ihm dur Darlehe vu insgesamt 700.000 Riichsmark glunge, wo er dur Verhandlige mit Grossbanke us dr USA, dr Schwiiz un dr Niderlande erwirkt gha het. Dur witteri Arbeitsbeschaffigsmassnahme wie z. B. öffetlichi Bauvorhabe um d Zitt vu dr Weltwirtschaftskrise isch er in dr Lage gsi, d Arbetslosequote, wo im Dytsche Riich 18 % betrage het, in sinem Amtsberiich uf 12 % zu halde.
Stadtdeil Titisee
1111 erstmoligi urchundlichi Erwähnig, 1635 sin die Bezeichnige Dettesee un Titinsee zum erste Mol in Urchunde uftaucht. Ab 1750 giltet allgmein d Bezeichnig Titisee. Dr Ort, wo am Titisee ligt, setzt sich us vier Ortsdeiler bzw. Däler zämme: Aldewäg, Sprigelsbach, Schildwende un Josdal. Dorum het d Gmei Titisee bis 1929 au dr Namme Vierthäler bzw. Viertäler trage.
Gmeinsami Gschichte
Titisee-Neistadt isch anno 1971 dur dr Zämmeschluss vu dr bis derthi eigeständige Chreisstadt Neistadt mit dr Gmeinde Titisee un Rudeberg entstande. 1973 un 1974 sin d Gmeie Langenordnach, Schwärzebach un Waldau dezue chumme.
Religion
D Gsamtbevölcherig vu dr Stadt verdeilt sich wie folgt uf die verschidene Glaubensrichtige:
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
ÖPNV
D Stadt bsitzt zwei Bahnhöf (Titisee un Neistadt), wo stündlich (Neistadt, Bahnhofsnummere 4331), bzw. halbstündlich (Titisee, Bahnhofsnummere 5876) iber d Hölledalbahn mit Friburg im Brisgau un stündlich nooch Doneeschinge verbunde werre. Im Bahnhoft Titisee zwigt d Dri-See-Bahn nooch Seebrugg ab. D Stadt ghört im Regio-Verchehrsverbund Friburg (RVF) a.
Flughäfe
D nächste Flughäfe sin:
Offweiler
Offwiller (frz. Offwiller, dt. Offweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Iron Maiden
Iron Maiden isch e britischi Heavy-Metal-Band, wu anne 1975 vum Steve Harris grindet wore isch. Iron Maiden het in dr 80ger e großi Popularitet erreicht un isch eine vu dr bekannteschte Heavy Metal-Band gsi. S Album "The Number of the Beast" vu 1982 isch as Metal-Klassiker in d Gschicht yygange. D Band git s au hite no. S Album "The Final Frontier" isch anne 2010 uusechuu un isch s erfolgryycht Album vun ene.
Offweiler
Gschìcht
Offwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1201.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Offwiller ìsch. Offwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Offwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Basler Sanatorium
S Basler Sanatorium, wo 1886 gründet worden isch, isch vo de Brüeder Kelterborn z Davos baut worde. Es isch s erste Sanatorium für unbemittleti tuberkulosechranki Baasler gsi.
Vorhär hai sich s nume die oberste Gsellschaftsschichte chönne leiste, Tuberkulose z behandle. Für chranki Lüt us de ermere Bevölkerigsschichte, wo d Tuberkulose au sehr vil hüfiger vorcho isch, isch d Diagnose e definitivs Dodesurteil gsi, wil si e Therapii, wo au nume e Chance gha het, dr Chrank gsund z mache, ganz eifach nit häi chönne zaale. Dr Dr. Adolf Hägler-Gutzwiller het sich doorum für e Sanatorium fürs Volk iigsetzt, für zum dr grooss Underschiid in dr Behandlig vo arme und riiche Basler Tuberkulöse z verchliinere. S Basler Sanatorium isch wit über Graubünde und d Schwiz uuse zum Vorbild für sozial motivierti Lungesanatorium in ganz Europa worde. In de 1950er Johr isch s Sanatorium umbaut worde und mit dr Iifüehrig vom Pennicilin het d Tuberkulose besser chönne bekämpft wärde. Noch fast hundert Johr isch s Sanatorium 1985 zuedo und verchauft worde.
Rudolf IV. von Baden
Dr '''Rudolf IV. vu Bade' († 25. Juni 1348), gnännt dr Wecker'', isch vu 1291 bis zu syym Dod Markgrof vu Bade gsi.
Är isch dr Suhn vum Hermann VII. vu Bade un dr Agnes vu Truhedinge († noch em 15. März 1309).
Dr Rudolf isch zerscht Kanoniker z Speyer gsi. Bi dr Belagerig vu Speyer het er dr Leopold vu Eschtryych unterstitzt. Bal isch er aber uf d Syte vum Ludwig vu Baiern ibere gwägslet un het vu däm derno anne 1334 d Burg Orteberg verpfändet iberchuu, d Stedt Offeburg, Gengebach un Zell, derzue alles Ryychsguet in dr Ortenau.
Dr Rudolf IV. het vor em 28. Februar 1318, in ere erschte Eh, d Liutgard vu Bolanden († 1324/25) ghyrote, in ere zwote Eh, vor em 18. Februar 1326, d Marie vu Oettingen († 10. Juni 1369). Us dr Eh mit dr Marie sin die Chinder fiirigange:
27. Juli
Dr '''27. Juli''' isch dr 208. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 209. in Schaltjohr), dodermit blybe no 157 Däg bis zum Änd vum Johr.
Bietigheim-Bissingen
Biedge-Bissenge (dt. Bietigheim-Bissingen) isch a Stadt z Bade-Wirttebärg, rund 19 km nerdli vu Stuegert un 20 km sidli vu Haalbrunn. Si isch no dr Chreisstadt Ludisburg di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Ludisburg. Zämme mit dr nerdlige Nochberstadt Beesge bildet si ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine in dr Region Stuegert.
Birke
D Birke (Betula) isch e Gattig us der Familie vo de Birkegwächs (Betulaceae).
Bietigheim-Bissingen
D Stadt Biedge-Bissenge, wu im Ramme vu dr Gebietsreform zum 1. Jänner 1975 nej bildet woren isch, isch mit em Dag vu ihre Grindig zuen ere Große Chreisstadt erklärt wore. Di nej Stadt het die Bezeichnig vu dr bis dert sälbstständige Stadt Biedge chenne ibernee, wu des Predikat 1. Jänner 1967 iberchuu het.
Birke
Ds Wort Birke chunnd us em althochdütsch bircha. Der Begriff lat sech uf ds Indogermanische zrüggfüehre u bezieht sech uf die hilli Rinde. Der Begriff bedütet so vil wi "glänzig". Im Mittelhochdütsch gits ds Wort bereht was nüt anders heisst als lüchtend.
Bietigheim-Bissingen
Mit dr Nochbergmeine Engersche und Tamm bildet Biedge-Bissenge ne Verwaltigsgmeinschaft. D Stadt ghert zum Griichtsbezirk vum Amtsgriicht Beesge.
Birke
Berschribig
D Birke het tüpischerwys e wyssi Rinde u ghört zu de Summergrüene Böim. Er cho Problemlos e grössi vo bis zu 30 Meter erreiche. Es isch e Loubboum
Bietigheim-Bissingen
Geografischi Lag
Biedge-Bissenge lyt nedli vu Stuegert an dr Yymindig vu dr Metter in d Enz, nume wenig Kilometer vor dr Yymindig vu dr Enz in dr Necker z Beesge.
Birke
Päch
Us der Birke het me Birkepäch gmacht. Me het se underanderem Trochedestiliert. Das macht me scho syt 50.000 Jahr nachwyslech so. Es isch di erschti nachewyseni härstellig vo Kunschtstoff gsi, wo mit me d e duurhafti Verbindig vo Steikeile, Pflanzefassere u Holzgriffe het chönne härstelle. D Neandertaler hei die Verbindig buucht.
Bietigheim-Bissingen
Geografischi Lag
D Chärnstadt Biedge lyt oberhalb vum nerdlige Metterstade vo dr Yymindig vu dr Metter in d Enz. Mit dr Stadterwyterige im Norde (Lueg) un Nordweschte (Ahlesbronne/Heleneburg) goht si us em Flussdal uuse.
Birke
Zierpflanze
Es git vili Birken-Arte wo me uf grund vo der wysse Färbig vo der Rinde gärn als Zierpflanze i Gärte, Parks u Allee bruucht.
Bietigheim-Bissingen
Geografischi Lag
E Stuck sidli vu dr Altstadt isch um d Johrdöusertwändi weschtli iber dr Enz a neje Stadt (Kreizäcker/Elledal) entstande. Dr Stadtdeil Sand lyt eschtli vu dr Biedger Altstadt uf dr äänere Syte vu dr Enz un zieht sich uffe bis zuen eme Platoo iber em Fluss. Sidlig dervu, au uf däm Platoo eschtlig vu dr Enz, schließt si dr Beraich Aurain/Bahnhof aa, wu dr geografisch Mittelpunkt vu dr Stadt Biedge-Bissenge bildet, un sideschtli dervu dr vu Hochhyyser dominiert Stadtdeil Buech, s stedteböulig zyygnsi vu dr schnälle Bevelkerigszuenahm vu Biedge in dr 1960er Johr.
Birke
Birkezucker
Us Birke wird ou Birkezucker gwunne. Me seit däm Zucker ou Xylit. Es isch es Zuckeralkahol wo i der Medizin u der Tiermedizin ygsetzt wird. Lüt wo Problem mit em normale Zucker hei, chöme mit em Birkezucker meischtens besser z rächt. Zudäm beschädiget der Birkezucker d Zäng nid.
Bietigheim-Bissingen
Geografischi Lag
Dr Stadtdeil Bissenge lyt sidweschtli vu Biedge am sidlige Enzstade. Iber syy Oschterwyterig am Bruchwald un dr Beraich Bahnhof/Aurain, wu draa aaschließt, isch er äng mit dr andere zäntrale Stadtgebiet verwagse. Dr Luckeschluss zwische Bruchwald un Buech stellt s Gwärbbiet Laiern här, wu vor allem syt dr 1990er Johr stark uusgwytet woren isch.
Birke
Wyteriprodukt
Sii händ Blüetechätzli. Wenn me sii anbohrt, giits en zuckerhaltige Birkesaft, wo au zu alkoholische Getränk chann deschtilliert werde. Birkeharz chann zu kosmetische Produkt verarbeitet werde.
Bietigheim-Bissingen
Geografischi Lag
Nonig ganz mit em ibrige Stadtbiet zämmegwagse sin dr Stadtdeil Untermberg weschtli vu Bissenge uf dr nerdlige Enzsyte un dr weschtli vu Biedge oberhalb vu dr Metter gläge Stadtdeil Metterzimmern, wu ihre derflige Karakter hän chenne erhalte.
Nerdli vu Biedge lyt seperat am Weschtstade vu dr Enz dr Stadtdeil Kammgarnspinnerei.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Biedge-Bissenge (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Lechge, Beesge, Engersche, Freiberg, Tamm, Markgrẽänenge un Sachsene (alle Landchreis Ludisburg).
Stadtgliderig
Zue dr ehmolige Gmei Bissenge an dr Enz ghere s Dorf Bissenge an dr Enz, d Ortschaft Untermberg (wu friejer zue Großsachsene ghert het), s Gheft Schellehof un d Wohnblätze Elektrizitätswerk un Schleifmihl, derzue di abgangene Ortschafte Böllingen un Remmigheim.