cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sergius II.
Läbe un Wirke
Bal no syre Ernännig isch dr Sergius in Konflikt mit em Chaiser Lothar I. grote, wu si bi dr Papschtwahl ibergange gfielt het un dodrum sy Suhn Ludwig mit ere Armee uf Rom gschickt het. Em Sergius isch s in letschter Minut glunge, dr Konflikt z entschärfe un en bewaffnete Kampf um Rom z verhindere. Go dr Fride sichere, het er dr Ludwig II. zum Chenig gchrent un em chaiserlige Beroter Drogo, em Bischof vu Metz, di päpschtli Gsandtewird fir s Oscht- un s Weschtfrankrerych verleent.
Arosio
Arosio isch de Name vo folgende Ort:
Lepuix
Lepuix ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Kraichtal
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Kraichtal ghert zum Sidfränkisch
Sergius II.
Läbe un Wirke
No churz vor sym Dod het dr Sergius en heftige Aagriff vu dr Sarazene uf Rom mießer mitmache. Dr alt Petersdom un d Chilche St. Paul sin schwär bschädigt wore, un nume dr verbitteret Widerstand vu dr Aawohner het d Aagryfer draa ghinderet, d Stadt sälber z verwieschte.
Dr Sergius II. isch no sym Dod im Petersdom vergrabe wore.
Lepuix
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Lepuix ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1347.
Verwàltung
vun Lepuix ìsch. Lepuix ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Lepuix ghert zem Franc-Comtois.
Kantonsschule
I andere Kantöön ghäissed d Gimi, wo de Staat füert, äifach «Gimnaasium», «Mittelschuel» oder «Kantonaali Mittelschuel». Und daa und deet händ s au de früenerig Name «Kollegium» (Koleegi) bhalte.
Ybettig i s Schuelsischteem und Voorchoo
D Kantonsschuele sind zmäischt es Gimnaasium. Es git aber au Kantonsschuelen oder Kantonsschuelabtäilige, wo ekäi Gimi sind, sondern Handels-, Informaatik- oder Fachmittelschuele.
Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.
Gschicht
Uursprünglich häts Kantonsschuele nu i liberaale und daademit zmäischt refermierte oder täilwys refermierte Kantöön ggèè. I männgem katolische Kantoon händ d Chlööschter d Gimnasiaalbildig na bis wyt i s 20. Jarhundert ine dominiert.
Di eerscht Kantonsschuel isch die im Aargöi gsy – di hüttig Alt Kantonsschuel Aarau, ggründet 1802. Wyteri früeni Kantonsschuele sind die i de Stedt Züri (1833, hüt Rèèmibüel), Frauefäld (1847), Chùùr (1850), Schaffuuse (1851), Sanggale (1856, hüt am Burggrabe), Soletùùrn (1857) und Zùùg (1861).
Verschideni hüttigi Kantonsschuele sind us katolische, nöd-staatliche Schuelen usechoo wie zum Byspil z Luzèèrn, z Saarnen und z Soletùùrn oder aber us früenerige kantonaale Leererseminaar wie z Chüsnacht. Und dänn gits au vil jungi Gründige, wo im Raame vo de Dezäntralisierig usserhalb vom Kantonshauptoort ggründet woorde sind.
Byspil
Äigeti Artikel i der alemanische Wikipedia händ
Ruffiac (Morbihan)
Ruffiac (Gallo Rufiac, bretonisch Rufieg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Ruffiac lyt 40 km vu Vannes un 81 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 10 m un 102 m iber Normalnull.
Gschicht
Ruffiac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 833 as Rufiac (846: Rufiacum, 1340: Ruffiac).
Verwaltig
vu Ruffiac isch. Ruffiac ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Ruffiac ghert zum Gallo.
Agno
Agno chan folgendes bedüte:
Herausgeber
Rausgäbr isch a Begriff bei de Medie. Dr Rausgäbr isch dr Partnr vom Autor, am Lektor, am Vrlegr ond em Druckr. Älle zemma broduzierat d Medie. A Autor ka abr au Rausgäbr sei ond a Rausgäbr Autor ond boide boides gleichzeidig.
Tubel
En Tubel, Mehrzahl Tuble oder Tübel (wobi Tübel au Hilfsmittel chönd si, zum Schruube innere Wand z befeschtige) nennt mer en Person, wo en Seich abloht, sich ungschickt verhaltet oder sich echli blöd aastellt.
Herausgeber
Gschichd
D Bezieonga zwischa de Bedoilgde hend se emmer wiedr vrschoba. A Regulierong hod se erschd mid de Abkomma ibr Urhebrrecht ergäba. Drvor warat manche Druggr, grad em Schwäbischa füir s Nochddrugga berüchtigd.
Tubel
Tubel isch es moderats Schimpfwort. Im Gegesatz zu Idiot het Tubel e weniger starchi Implikation bezüglich de Dummheit vo de beschumpfene Person.
Byspil:
Herausgeber
Aufgaba, Recht ond Pflichta
D Aufgab vom Vrlegr isch s Drugga ond s verkaufa. R hots Recht, d Biachr vo de Autora, mid dene r en Vrtrag hot, z vrlega. Dr Vrlegr muaß au d Biachr vo seine Autora, mid dene r en Vrtrag hot, vrlega.
Wo s her isch
<References/>
Emil Thoma
De Emil Thoma (* 29. Mai 1854 z Krensheim bi Tauberbischofsheim; † 22. Mai 1932) isch vu 1913 bis 1922 Owerburgermeischter vu de Stadt Friburg im Brisgau gsii.
Lewe
De Thoma isch z Tauberbischofsheim uf s Gymnasium gange un isch speter uf Friburg gwechslet. Noch em Schuelabschluss het er z Universitet Friburg un z Heidelberg Jura studiert.
De Emil Thoma isch gern in Schwarzwald go wandre gange. Anne 1903 isch er zum Bresident vum Schwarzwaldverein gwehlt wore. New em Uusbau vu de Wanderweg het er sich scho am Aafang vum 20. Johrhundert fir de Natur- un Umweltschutz iigsetzt.
Am 24. Mai 1913 isch er zum Owerbergermeischter vu Friburg gwehlt wore un het dodemit d Noofolg vum Otto Winterer aadrette. In dem Amt isch er bis anne 1922 bliwe. In sire Zitt als Owerburgermeischter isch anne 1920 d 800-Johr-Fiir vu de Stadt uusgrichtet wore.
Sepik
Dr Sepik ghert zue dr große Flusssyschtem vu dr Wält. Är het e wyt Yyzugsbiet un isch umgee vu Landschaftsarte wie Simpf, tropischem Rägewald un Bärg. Biologisch gsääne isch dr Fluss wahrschyns s grescht uuvergiftet Frischwasserreservoir im asiatisch-pazifische Ruum.
Emil Thoma
Lewe
Wu anne 1919 d Friburger Stedtebaugsellschaft grindet wore isch, isch de Thoma im erschte Johr Vorsitzer vum Ufsichtsrot gsii. Am 18. Juli 1920 isch de Thoma zum erschte Ehresenator vu de Universitet Friburg ernennt wore.
Hite drait e Grund- un Realschuel z Friburg sii Name, d Emil-Thoma-Schuel an de Schitzeallee. Au d Emil-Thoma-Wanderweg am Kandel un z Hinterzarte sin no ihm gnennt wore.
Sepik
Quälle, Lauf un Mindig
Dr Fluss entspringt an dr Victor-Emanuel-Gebirgschette. Us syym gebirgige Oberlauf bi Telefomin, wun er d Gränze zwische dr Oschtchette (Maokegebirg) un dr Weschtchette (Bismarckgebirg) bildet, fließt dr Sepik in Richtig Nordweschte un verlosst s Gebirg bi Yapsie. Vu do uus bahnt er sich syy Wäg in s indonesisch Papua. E Großdail vu syym Verlauf goht er dur d Great Depression in Richtig Nordoschte. Im Meer zues chemme Zuefliss us dr Bewani- un dr Torricelli-Bärg im Norde un us em neigineische Hochland im Side.
Dr Sepik verlauft stark mäandrig un mindet schließli ca. 20 km nordweschtli vu dr Ramu-Mindig in d Broken Water Bay vu dr Bismarcksee. Im Gegesatz zue vil andere große Fliss mindet dr Sepik diräkt ohni Delta ins Meer, rund 100 km eschtli vu Wewak. In dr Rägezyt veraine sich dr Ramu un dr Sepik in dr iberfluetete Ebeni bim Mindigsbiet. Dr Fluss isch uf eme Großdail vu syre Lengi schiffbar.
Surselva (Begriffsklärung)
Surselva (rätoromanisch für «oberhalb vom Wald») isch de Name vo däne geografischen Objekt:
Sepik
Quälle, Lauf un Mindig
D Gsamtlengi vum Fluss lyt bi 1.126 km un är het e Yyzugsbiet vu iber 100.000 km². Dr Fluss chunnt scho no 100 Kilometern Lauf uf e Seehechi vu rund 200 m, do zaigt sich s arg gring Gfell iber fascht dr ganz Lauf (~ 0,2 ‰). Zum große Dail wyst dr Fluss 5-10 km braiti Mäander uf un bis zue 70 km braiti Iberschwämmigsbiet, was zue dr Bildig vu Simpf grieft het. In däne Iberschwämmigsbiet git s uugfehr 1.500 See di greschte dervu sin d Chambri-See.
Surselva (Begriffsklärung)
Lueg au:
Quantenphysik
D Kwantefüsik underschäidet sich vo dr klassische Füsik vor allem in deene Pünkt: D Kwantefüsik isch zämme mit dr Relatiwidäätstheorii äine vo de Grundpfiiler vo dr modärne Füsik und mä cha hüte in fast käim Däilberiich vo dr Füsik ooni sä. Bsundrigs dütlig si d Underschiid zwüsche dr Kwantefüsik und dr klassische Füsik im mikroskopisch Chliine (z. B. bim Ufbau vo de Atom und Molekül) oder in bsundrigs „räine“ Süsteem (z. B. Supraläitig, Leiserstraalig, usw.). Aber au ganz alldäägligi Sache wie die chemische oder füsikalische Äigeschafte vo verschiidene Stoff (Farbe, Magnetismus, elektrischi Läitfähikäit, ...) cha mä num kwantefüsikalisch verstoo.
Bsundrigs zwäi Däilberiich vo dr theoretische Füsik ghööre zur Kwantefüysik: D Kwantemechanik und d Kwantefäldtheorii. D Kwantemechanik beschribt wie sich Kwanteobjekt under em Iifluss vo Fälder verhalte und d Kwantefäldtheorii behandlet au Fälder as Kwanteobjekt. Was die bäide Theorie vorussääge isch usserordentlig genau gliich wie d Resultat vo de Experimänt. Iiri äinzigi bekannti Schwechi bestoot din, ass si sich noch em gegewärtige Stand vom Wüsse nit mit dr allgemäine Relatiwidäätstheorii loot lo veräine.
Sepik
Natur un Kultur
S Sepikbecki isch er relativ urspringligi Naturlandschaft, wel s dert kaini große Sidlige git un im Yyzugsbiet vum Fluss kai Bärgböu un au kai Forschtwirtschaft bedribe wird.
D Bevelkerig vum Sepikbecki umfasst rund 430,000 Mänsche. D Velker am Fluss lang sin bekannt fir ihri bsundere Schnitzereie un chunschtvolle Ritual, z. B. mit em Schnatte vu krokodilsartige Figure in dr Flussstade.
S ganz ober Flussbiet (Upper Sepik River Basin) isch anne 2006 zum UNESCO-Wälterb vorgschlaa wore (Tentative list) un stoht in bsunderem Fokus vum WWF.
Lepuix-Neuf
Lepuix-Neuf (ditsch Sood oder Soda) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Sepik
Gschicht
Di erschte Europäer sin anne 1885 an dr Fluss chuu, wu Dytschi im Ramme vum Ufböu vu dr Koloni Dytsch-Neiginea d Gegnig erkundet hän. Dr Fluss isch vum Otto Finsch Kaiserin Augusta-Fluss daift wore, zue Ehre vu dr domolige dytsche Chaiseri. Dr Finsch isch mit eme Schiff vu dr Mindig uus rund 50 km flussufezues gfahre.
Lepuix-Neuf
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Sepik
Gschicht
Anne 1886 un 1887 sin wyteri dytschi Expeditione mit Dampfschiff unternuu wore. Iber 600 km Flusslauf sin erforscht wore. D Kaiserin-Augusta-Fluss-Expedition 1912/13, e dytschi Wisseschaftsexpedition zue dr Erforschig vum Sepik, dr Stade un Näbefliss un em Umland, isch vum Rychskolonialamt, em Preußische Unterrichtsminischterium un dr Dytsche Kolonialgsellschaft finanziert wore. D Expeditionsdailnämmer hän Exemplar vu dr haimische Dier- un Bflanzewält gsammlet, hän di haimische Stämm studiert un hän erschti Charte vu dr Gegnig aagfertigt. Angoram isch as Basis fir wyteri Expeditione grindet wore. Mit em Uusbruch vum Erschte Wältchrieg sin d Expeditionen yygstellt wore.
Lepuix-Neuf
Gschìcht
Lepuix-Neuf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1189 àls Albapoys.
Sepik
Gschicht
Noch em Erschte Wältchrieg het di auschtralisch Regierig d Dreihand iber di dytsch Koloni ibernuu un het s Territorium Neiginea grindet, wu d Sepikregiona derzueghert het. Um deszyt hän d Auschtralier Ambunti grindet as Uusgangspunkt fir wyteri Expeditione.
Lepuix-Neuf
Gschìcht
S Gebiet um Lepuix-Neuf hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Lepuix-Neuf ìsch. Lepuix-Neuf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Lepuix-Neuf ghert zem Franc-Comtois.
Sepik
Gschicht
Im Zweete Wältchrieg hän japanischi Druppe d Region am Sepik bsetzt. Di Alliierte hän Neiginea derno 1944/45 im Ramme vu dr Operatione Reckless un Persecution eroberet.
Rajen
Rajen (Persisch راين, au Rāyen oder Rāyīn) isch dr Hauptort vom Rajen Beyork in dr Kerman Browinz im Iran. Bi dr Volkszellig vo 2006 het s Stedtli 9'623 Iiwooner in 2'405 Familie ghaa.
D Festig vo Rajen
Z Rajen stoot e middelalterligi Festig us Leemziegel, wo no in usgezäichnetem Zuestand isch und zu de intressantiste archeologische Stette im Land ghöört. Mä nimmt aa, ass si mindestens e Joorduusig alt isch und d Fundamänt villicht no us dr Zit vo de Sassanide stamme. Bis vor 150 Joor isch d Festig no bewoont gsi.
Leuthari II.
De Leuthari II. isch en alamannische Herzog gsi.
Nach dr Chronik vom Fredegar hät de Leuthari II. im Jahr 643 de Otto, de Erzieher vom fränkische König Sigibert III. töte laa und hät so em Grimoald em Ältere (643-661/62) s Amt vom Huusmeier am auschtrasische Hof ermöglicht z erlange. Ob dr Leuthari II. gliichziitig mit em Herzog Gunzo regiert hät und wie wiit sich d Grenze vo siim Herzogtum erstreckte händ entzieht sich euisere hütige Kenntnis.
Elbphilharmonie
D Elbphilharmonii («Elphi») isch e Konzerthalle in Hamburg, wo vo 2007 bis 2016 baut worre isch. Entworfe worre isch de 110 Meder hohe Bau, wo an e Welle oder e Isberg erinnere soll, vu de Basler Architekte Herzog & de Meuron. D Elbphilharmonii liägt im Schtadtteil HafenCity, wo in de vergangene Jahre ganz neu baut worre isch. Es het in Hamburg um d Elbphilharmonii über viili Johre Streit gä, weil d Koschde mit 789 Millione Euro ziimlig hoch usfalle. De Termin für d Eröffnung het sich au immer wiider verschobe. Ursprünglig isch mol 2010 plant gsi.
D Plaza, e Ussichtsplattform in 37 Meter Höche, isch am 4. November 2016 eröffnet worre un het scho am erschte Wocheend 26.000 und in de erschte vier Monet e Million Besucher aazoge. Mit eme Konzert vom NDR Elbphilharmonie Orchester im große Saal für 2100 Persone isch d Elbphilharmonii am 11. Januar 2017 eröffnet worre. De Dirigent vom Ensemble isch de Thomas Hengelbrock.
Nebe de Nutzig als Konzerthalle und Ussichtspunkt gits i de Elbphilharmonie au es Hotel, es Parkhaus und Wohnige.
Weströmisches Reich
S äigentlige Weströmische Riich, au Westrom oder Westriich (Hesperium Imperium), isch im Joor 395 us dr letschte Däilig vom Römische Riich under de bäide Söön vom Kaiser Theodosius I. entstande: Dr elteri Arcadius het z Konstantinopel über „Ostrom“ gherrscht und dr Honorius zerst vo Mailand, denn vo Ravenna us über „Westrom“. Die weströmische Kaiser häi nume no in Usneemefäll in dr Stadt Rom residiert.
S Ändi vom Weströmische Riich isch – je noch Sichtwiis – im August 475 mit dr Verdriibig vom Julius Nepos, em letschte weströmische Kaiser, wo vom oströmische Augustus Zenon anerkennt worden isch, dur dr weströmisch Fäldheer Orestes, im August 476 mit dr Absetzig vom jugendlige Usurpator und Geegekaiser Romulus Augustus (spöttisch „Romulus Augustulus“ gnennt) dur dr weströmisch Generaal Odoaker oder im Joor 480 mit dr Ermordig vom Julius Nepos, wo in d Brovinz Dalmatia gflüchdet isch, sich aber immer no as dr Augustus vo Westrom betrachdet het.
Hedwig Salm
D Hedwig Salm (* 14. Septämber 1889 z Nöiewäg as Hedwig Lohrer; † 19. Septämber 1981 z Fryburg) isch e dytschi Dialäktdichteri gsii.
Lääbe
D Hedwig isch e Dochter gsii zum Rudolf Lohrer (1866–1940), eme Lehrer, un dr Anna geb. Fiedler (1867–1956). Gschiwischtrig get si kaini ghaa.
As Chind isch si z Tegernau ufgwachse, wu ihre Vater Lehrer gsii isch. Vu 1890 bis 1902 isch si dert uf d Volksschuel gange. Ihre Vater isch derno uf Fryburg versetzt wore un d Hedwig isch dert ab 1902 uf di Hecher Dechterschuel (s gitig Goethe-Gimnasium) gange. Derno het si aafange Musik studiere, si het welle Klavierspiileri gee.
Anne 1907, mit sibzee Johr, het si dr Daubstimmelehrer Karl Salm (1881–1919) chänneglehrt, wu z Sinsheim e Stell as Unterlehrer ghaa het. Vorhär het er scho fimf Johr lang an ere Daubstummeschuel z Meersburg unterrichtet ghaa. Wu dr Karl as Unterlehrer uf Fryburg chuu isch, hän si anne 1910 chenne hyrote. Är het z Fryburg derno au ne Hauptlehrerstell iberchuu. Si hän zäme zwai Chinder ghaa, e Suhn, Karl, wu am 14. Juni 1914 uf d Wält chuu isch, un un e Dochter, Imgard (* 25. Oktober 1915). D Hedwig het nume no privat musiziert, het Klavier gspiilt, wänn ihre Mann gsunge het. Anne 1915 isch dr Karl Salm as Soldat in dr Chrieg yyzoge wore. Noch ere churze militeerische Uusbildig isch er uf Frankrych un derno uf Rumänie chuu, wun er im e Rosslazarett dient het. Anne 1917 isch er schließlig au z Rumänie gfalle. D Hedwig het di Nochricht am 3. Juli 1917 iberchuu.
Di jung Witfrau isch mit ihre Chinder wider zue ihre Eltere zoge. Finanziälli Sorge het si dodermit kaini ghaa. Si het no dr Chinder gluegt un het wider Musik gmacht un aafange schrybe. Um die Zyt sin ihri erschte hochdytsche Gedicht un Gschichte entstande. Dr Dichter Karl Berner (1863–1941) un dr Max Bittrich (1867–1959), dr Schefredakteer vu dr Fryburger Zytig, sin fir si Mentore wore, wu si gferderet hän. Si het dodmol vor allem Verzellige gschribe, z. B. d Novälle „Der Baumflorian“ vu 1930 noch ere wohre Gschicht us em Schwarzwald. E Dail vu däne firje Schrifte sin in Zytige un Zytschrifte erschine:
In dr Johr 1933/1934 het d Familie ne aige Huus böue. Im Zweete Wältchrieg isch dr Suhn verletzt wore, sunscht hän si dr Chrieg aber guet iberstande. Dr Vater isch anne 1940 gstorbe, d Mueter 1956.
Noch em Chrieg het si d Hedwig Salm fascht ganz em Schrybe gwidmet. Im Johr 1956 isch unter em Titel „Brunnen am Weg“ ihre erscht Band mit alemannische Gedicht un Sprich uusechuu. En erschte Band mit hochdytsche Gedicht („Aus des Herzens Fülle“) het si 1959 publiziert. „Rosen im Heimatgarten“, ihre zweet Band mit alemannische Gedicht, isch 1968 erschine. Insgsamt het si vier Biecher mit alemannische Gedicht un Sprich uusegee. Si het au Theaterstuck im Dialäkt gschribe wie z. B. s Buurestuck „Geld sott me ha!“, e Feschtspiil zue dr 1000-Johr-Fyyr vu Waldkilch anne 1936 oder „Liicht glebt und liicht gstorbe“. Derzue het si ainzelni Gedicht un Ufsätz zue haimetkundlige Theme in verschiedene Zytschrifte publiziert.
Anne 1964 het ihri Dochter e Schott ghyrote un het dr Name Ferguson aagnuu, isch aber im Huus vu dr Mueter wohne blibe, wie au dr Brueder Karl mit syre Frau Dorothee. D Hedwig Salm isch am 19. Septämber 1981 im Alter vu 92 Johr gstorbe.
Dr Clemens Siebler het iber ihri Gedicht gschribe:
Walter Roderer
Dr Walter «Rodi» Jakob Roderer (* 3. Juli 1920 z St. Galle; † 8. Mai 2012 z Ilau ; haimetbrächtigt z Troge un z Züri) isch e Schwyzer Volksschauspiler gsii.
Lääbe
Dr Walter Roderer isch as Suhn vun eme Textilchaufmann uf d Wält chuu. Im Gymnasium het er Griechisch un Latynisch glehrt, wel er het welle ne Bfaarer gee. No dr Matura het er vier Semeschter lang Germanischtik an dr Universitet Züri studiert, het s Studium aber us finanziälle Grind mieße ufgee, wu syy Vater arbetslos woren isch.
Är het fir dryssg Franke am Oobe Nääberolle am Zürcher Schauspilhuus ibernuu un het dernäbe in dr Fabrik un as Verdrätter fir Bohnerwachs gschafft. Wun er fir s Cabaret Fédéral entdeckt woren isch un in Schwyzer Film wie Oberstadtgass mitgspilt ghaa het, het er anne 1957 e aige Turneetheater grindet. Mit 1288 Uffierige vum Mustergatte het dr Roderer e Theaterrekord ufgstellt. Syy Film Ein Schweizer namens Nötzli isch bis hite ain vu dr kommerziäll erfolgrychschte Schwyzer Kinoproduktione. Z Dytschland isch dr Roderer bekannt wore dur syy Mitwirkig in dr Dudu-Filmraie.
Dr Roderer het sich anne 1993 vu dr Bihni verabschidet. Dervor het er in dr Dytschschwyzer Prässe ne Aazaigekampagne zum dodmol blante EWR-Byydritt vu dr Schwyz gschaltet. Dodin het er sy Landslyt ufgriefe, bin ere fir Ändi 1992 terminierte Volksabstimmig gege dr Byydritt z stimme. Em Roderer syy Argumäntation het em in rächtskonservative Kraise Byyfall yydrait, ihn aber bi dr Byydrittsbefirworter diskreditiert.
In dr Johr 1986, 2004 un 2007 het dr Roderer e baar Härzinfarkt mieße verlyyde. Anne 1996 isch syy erscht Frau, d Ungari Lenke Mekkey (* 1918), gstorbe. Syy zwooti Frau un langjehrigi Bihnepartneri, d Ruth Jecklin (* 11. Novämber 1934), isch am 29. Februar 2004 an Chräbs gstorbe. Im Juli 2010 isch bekannt wore, ass er syt Jänner 2005 mit syre 60 Johr jingere Großnichte Anina ghyrote gsii isch.
Dr Roderer het anne 2007 dr Ehre-Prix-Walo 2006 iberchuu fir syy Lääbeswärch, anne 2010 bi dr Verleihig vum Schwyzer Färnsehbryys dr Lifetime Award fir syy Lääbeswärch.
Är het z Ilau gwohnt, wu dr Walter Roderer-Weg no ihm gnännt woren isch. Är isch mit 91 Johr in syym Huus gstorbe.
Filmografi (Uuswahl)
Kinofilm Theaterufzaichnig fir s Färnseh
Plouguin
Plouguin (bretonisch Plougin) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plouguin lyt am Atlantik, 69 km vu Quimper un 17 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 82 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Tréglonou im Nordoschte, Saint-Pabu im Norde, Ploudalmézeau im Nordweschte, Kernevez im Weschte, Tréouergat im Side un Coat-Méal im Sidoschte.
Gschicht
Plouguin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1172 as Ploueguen (um 1330 Ploeken, 1371 Ploeguin, 1516 Ploeguen, 1636 Plou-Kin, 1700 Plouguin).
Verwaltig
vu Plouguin isch. Plouguin ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plouguin ghert zem Bretonisch.
Taipeh
Taipeh isch d Hauptstadt vo dr Republik China.
Geografy
D Stadt lyt am Fluss Danshui uf dr Insle Taiwan. Si isch e Millioonestadt, und zäme mit dr Nochberstadt Neu-Taipeh näbedra bildet si di gröschti Agglomerazioon vom Land.
Im Norde vo dr Stadt isch e Bärglandschaft, wo drin dr Nazionalpark Yangmingshan lyt. Chlyni Bärge het’s im ganze Stadtgebiet.
Gschicht
I dr Gägend, wo hüt Taipeh lyt, het früener s Volk vo de Ketagalan gläbt. Im 17. Joorhundert hend d Spanier Sidlige uf dr Insle Taiwan agfange yzrichte; si sind denn vo dr Insle gly vertribe worde, wo d Holländer cho sind und d Herrschaft übernoo hend. Ane 1662 sind d Chineese d Herre vo dr Insle worde und d Holländer sind au furtggange. Am Donshui-Fluss sind chinesischi Dörfer entstande. Us de Sidlige Mon-Jia, Dalongdong und Dadaocheng het sech im 18. Joorhundert d Stadt Taipeh entwicklet.
Im spoote 19. Joorhundert het Taipeh Stadtmuure überchoo. Sid 1885 giltet s ofiziell als Stadt. Vo 1895 bis 1945 isch d Stadt japanisch gsi. Jetz het si sech zun ere Grossstadt entwicklet. Im Joor 1949 isch d Regierig vo China, wo dr Kampf gäge d Komunischte uf em Festland verlore het, agfüert vom Presidänt Chiang Kai-Shek uf Taiwan ggange und het Taipeh zum Zäntralort vo dr separate Republik China gmacht, wo 1950 usgruefe worden isch.
Jesus (Begriffsklärung)
Jesus i de Literatur und Film:
Konsul
Konsul bezäichnet:
Breno
Breno isch de Vorname vo folgende Persone:
Lueg au:
Konsulat
Konsulat stoot für:
Consulat
S Konsulat (latiinisch consulatus), s Amt vom ene Konsul (latiinisch consul ), isch s höggste zivile und milidäärische Amt vo dr Ämterlaufbaan (cursus honorum) in dr Römische Republik gsii. Es het bis in d Spootantike existiert, het aber, wo d Kaiserzit aagfange het, e groosse Däil vo sinere politische Bedütig und Macht verloore.
Jeedes Joor het s römische Volk zwäi Konsul gweelt. Sit 153 vor dr Zitwändi häi si iir Amt am 1. Jänneraadräte, und dä gältet sit denn as Jooresaafang, wil d Konsul die eponyme (griechisch: „wo dr Naame git“) Beamte vo Rom gsi si, wo d Joor noch ene benennt worde si. Für d Jooresaagoob het mä d Nääme vo de bäide Konsul im Ablativ hinderenander aagee, z. B. wemm mä bim ene Eräignis ''Cn. Domitio C. Sosio consulibus'' drzue schribt, bedütet das, ass es im Joor 32 vor dr Zitwändi bassiert isch, wo dr Gnaeus Domitius und dr Gaius Sosius Konsul gsi si. En ehemoolige Konsul (consularis bzw. Konsular) het immer e bsundrigs Aasehä gnosse und und het zur senatorische Elite ghöört.
Leo IV. (Papst)
Dr Leo IV. (* um 790; † 17. Juli 855 z Rom) isch vum 10. April 847 bis zue sym Dod Papscht gsii.
Läbe un Wirke
Dr Leo isch e Suhn vum remische Burger Rodualdus gsii. Vor syre Wahl isch er Subdiakon un Kardinalprieschter vu Santi Quattro Coronati gsii.
In dr Zyt vu sym Pontifikat het er d Stadt Rom gege Aagriff us em Morgeland mieße verdaidige. Anne 849 hän di päpschtlige Druppe in dr Seeschlacht vu Ostia en entschaidende Siig iber d Sarazene chenne braiche. Dr Leo IV. het d Tibermindige un d Gegnig um St. Peter, wu weschtli vum Tiber gläge isch, feschtige loo (Leoninischi Muure).
Em Leo sy Noofolger soll noch ere Legänd, wu scho im Mittelalter ufchuu isch, d Päpschti Johanna gsii syy. Ihri Exischtänz isch aber historisch nit belait. Dr Noofolger, wu in dr chilchlige Annale gfiert wird, isch dr Benedikt III., wu aber d Exischtänz vun em vu dr Aahänger vu dr Legänd aazwyflet wird.
Dr Leo IV. ghert zue dr Hailige vu dr Kadolische Chilche, sy Patronatsfescht isch am 17. Juli, sym Dodesdag.
Brenno
Brenno chan folgendes bedüte:
Lueg au:
Kanton Séné
Dr Kanton Séné (franzesisch Canton de Séné, bretonisch Kanton Sine) isch e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Séné.
Gmaine
Zum Kanton ghere 16 Gmaine:
Haßmersheim
Haßmersheim (sidfränk. Hassmerse, elter Hassemse) isch e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Haßmersheim lyt an dr Burgestroß im Neckerdal am Rand vum Odewald.
Dr Baan bstoht us 31,2 % Landwirtschaftsflechi, 48,5 % Wald, 15,6 % Sidligsflechi un 4,8 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Haßmersheim ghere d Ortsdail Haßmersheim, Hochhausen un Neckarmühlbach.
Gschicht
Haßmersheim sich zum erschte Mol gnännt wore anne 774 as Hasmarsheim.
Verwaltig
Haßmersheim het mit dr Gmai Hüffenhardt e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Dr Burgermaischter isch dr Michael Salomo.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Haßmersheim ghert zum Sidfränkisch.
St. Jakob an der Birs
St. Jakob an dr Birs oder churz St. Jakob isch e historischi Kwarantäänesiidlig bi Basel, wo d Aafäng von ere bis mindestens uf d Zit um 1200 zrugggöön. Ursprünglig isch St. Jakob vor dr Stadt glääge, hüte ghöört s zum Basler Dalbekwardier.
S Siechehuus isch zum erste Mol im 13. Joorhundert erwäänt worde und ass dört Basler Bürger iikwardiert worde sige, wo am Ussatz (Hutinfekt wie bsundrigs d Lepra) chrank gsi si. S Siechehuus isch s Zentrum vo dr Siidlig gsi und isch ins kantonale Dänkmalverzäichnis vo Basel-Stadt ufgnoo worde. 1444 het do d Schlacht bi St. Jakob an dr Birs stattgfunde.
Middelalter und Früeji Nöizit
Vermuetlig het s scho sit em Aafang vo dr Brugg dört e Zollhuus gee, wil d Birs d Gränze zwüschen em Sisgau und em Sundgau bildet het. Wil dr Blatz abglääge und dr Übergang über e Fluss nit ungföörlig gsi isch, het s au e Kapälle gha, wo im hl. Jakob, em Patron vo de Räisende, gweit gsi isch. Anderi Häiligi, wo dört vereert worde si, si die hl. Barbara as Patronin gege Gwitter und dr hl. Wendelin as Patron vo de Hirte gsi. S stedtische Siechehuus für die Ussätzige stammt us dr zwäite Helfti vom 13. Joorhundert. Ursprünglig isch es Däil vom stedtische Spiddaal gsi, wo 1265 gründet worde isch und grad näbe dr Stadt glääge, aber d „leprosi apud Birsebruge“ het s scho 1260 gee. Spöötistens 1295 isch s Siechehuus vom Spiddaal uf St. Jakob züüglet worde, si Verwaltig erschiint 1297 as „procuratores leprosorum residentium an der Birsigbrugge“. Usgweelti Chranke (Sondersieche) hai d Ussätzigesiidlig, wo s e Muure drum ume ghaa het, döfe verloo zum in dr Stadt Almoose sammle.
S Siechehuus het nume Basler Bürger ufgnoo, wo usserdäm riich gnueg gsi si, zum d Iichaufsabgoob z zaale. Stifdige und däägligi Gäldsammlige häi dr laufend Bedriib finanziert. D Füerig vom Siechehuus isch under dr Ufsicht vom Basler Spiddaal gstande. Dr gubernator oder Pflääger vom Siechehuus het vo 1328 aa au no d Verwaltig vo dr Birsbrugg übernoo und het vo denn aa au Birsmäister ghäisse. E Lütbriester het sich um e gäistlig Dienst z St. Jakob kümmeret. S Siechehuus het umfangriiche Grundbsitz ghaa und bis ins 18. Joorhundert au ökonomische Erfolg.
D Lepra isch am Ändi vom 16. Joorhundert fast ganz us dr Räije vo de chronische Volkschrankhäite verschwunde. Im Siechehuus het mä dr letscht Fall woorschiinlig am Ändi vom 17. Joorhundert behandlet, und s Siechehuus isch en Asüül für Alti und duurhaft Chranki wie Lüt mit Körperbehindrige oder psüchische Stöörige worde. Dr Naame Siechehuus isch wäge däm immer weeniger brucht worde und uf eme Siigel vo 1685 stoot Gotteshaus St. Jakob.
Wie dr Ussatz verschwunde isch, het mä nöiji Geböid afo baue, wo nid für d Versorgig vo Chranke gsi si. 1548 het d Zumft vo de Basler Wääber em Siechehuus e Blatz abkauft für e Duechwalkerei, wo scho 1585 und nonemol 1673 ersetzt worde isch, e zwäiti Walkmüüli isch 1742 entstande. 1625 het d Stadt beschlosse, e Brunnwärk zur Wasserversorgig z baue und 1640 e Ziegelhütte. 1677 isch s Siechehuus em Basler Waisehuus as Filiale aagschlosse worde. Dr Pächter vom Wirtshuus vo St. Jakob isch vo denn aa au gliichzitig dr Zöllner gsi. Die Personalunion isch erst 1847/48 mit dr Gründig vom Schwizerische Bundesstaat und dr Ufheebig vo de interkantonale Zollgränze ufghoobe worde. Zu St. Jakob häi au e baar Ökonomiibaute für e Landwirtschaftsbedriib vom Siechehuus ghöört, zum Bischbil e Schööferei. Eso het St. Jakob nodinoo d Bezäichnig Dörfli überchoo.
D Basler Gsellschaft het im 18. Joorhundert s Siechehuus mit sim Restorant und Landwirtschaftsbedriib as ländlig-idüllischs Usflugsziil entdeckt, wo mä Wii mit em Naame Schwizerbluet, wo dört aabaut worden isch, het chönne drinke und Naase, wo in dr Birs und im Dalbedäich gfange worde si, het chönne ässe. D Chille isch für Hochzite beliebt gsi.
19. Joorhundert bis zur Geegewart
1836 het dr Christoph Merian St. Jakob, wo denn scho nüm rentabel gsi isch, mit Usnaam vo dr Chille em Waisehuus abkauft, zum si Grundbsitz in Brüglige abzrunde. Er het drbii versproche, ass er zu alle Zite z St. Jakob e Wirtschaft wurd lo halte. 1837 het er s Brunnwärk und die Ziegelhütte kauft, 1841/57 d Duechwalkene. D Bsitz bi St. Jakob si noch em Dood vom Christoph Merian 1858 und noch däm vo sinere Witwe Margaretha Merian 1886 an d Christoph Merian Stifdig choo, wo im Siechehuus Notwoonige für chinderriichi Familie het lo iirichde. D Kapälle isch 1891 vom Waisehuus an Staat gfalle.
Mit dr Industrialisierig vo dr Middi vom 19. Joorhundert aa Het mä bi St. Jakob und in sinere Nööchi Fabrike afo baue, wo d Wasserchraft vom Dalbedäich usgnützt häi, und Woonsiidlige für Arbäiter. S Dörfli isch verstetteret worde, und 1927 isch dr Landwirtschaftsbedriib bi St. Jakob ufgee worde. 1865 isch St. Jakob as Filialgmäind em Basler Münster aagschlosse worde. S 20. Joorhundert het mit em umfangriiche Iisebaan- und Stroossebau (d Verleegig vo dr St. Jakobs-Strooss, dr Bau vo dr Nazionalstrooss 2, hüte A2) und mit em Bau vo de Aalaage vom Sportzentrum St. Jakob (Joggeli) starki topografischi Verändrige brocht. Vo de historische Geböid bi St. Jakob si no s Siechehuus, d Kapälle, s Wirtshuus (s ursprünglige Zollhuus) und s Brunnwärk erhalte.
Kapälle/Chille
Die eltesti Kapälle, wo mä s Baujoor von ere nid kennt, isch woorschinlig e chliises Gebäthuus für Räisendi gsi, wo si vor dr Überkweerig vo dr Birs, wo vili Ärm gha het und vilmol rissend gsi isch, um Hilf häi chönne bitte und noch dr Überkweerig drfür häi chönne danke. Mä cha vermuete ass wo s Siechehuus do aane züglet worden isch, d Kapälle vergröösseret oder e chliini, äischiffigi Chille baut worden isch. 1414, wo si im ene Hoochwasser vo dr Birs verwüestet worden isch, het mä sä däilwiis nöi müesse ufbaue und wider wo si in dr Schlacht vo St. Jakob an dr Birs aabebrennt worden isch. Mä het sä non e baar Mol renowiert (so 1601 und 1700), bis d Chille 1894 vollständig abbroche worden isch, wil die örtligi Bevölkerig eso gwaggse isch. Bis 1895 isch e chli nääbe draa e gröösseri Chille baut worde. Vo dr historische Bausubstanz het mä nume dr Chor (d. h. däm sis Chrüzgwölb und Driumfbooge) und d West- und Sitemuure widerverwändet. Die middelalterligi Usstattig, bsundrigs d Wandmoolereie si vollständig verloore gange, die barocki Kanzle hingeege isch erhalte bliibe. Us em Bäihuus isch e Sakristei worde und us em Friidhoof e Gartenaalaag.
S Zollhuus/Wirtshuus
Es het bi St. Jakob woorschinlig scho an de eltiste middelalterlige Fuessgängerbrüggli über d Birs e Zollhuus ghaa. Au as Wirtshuus git s scho 1526 Beleeg drfür. Es isch in deere Funkzioon e wichdigi Iinaamekwelle für St. Jakob gsi, und es isch verbote gsi, in dr Walkmüüli nääbedraa „Gasterey, noch Würtshaus zu tryben“. Wo s Waisehuus s Siechehuus übernoo het, het 1687 e bedütende Usbau aagfange. Noch Rootschleeg vom Staatsarchivar Rudolf Wackernagel si 1891 historisierendi Dekorazioone für d Fassade entstande. Groossi Verändrige het dr Nöibau vo 1912/13 brocht und d Erwiitrig vo 1936/1939, wo d Gaardenaalaage vergröösseret und nöiorientiert worde isch. D Bezäichnig, wo in deere Zit ufchoo isch, as Historischs Wirtshuus isch drvo choo, ass mä zwar die alte Bausubstanz ufgee het, dr tradizionell Charakter vom Geböid aber wenigstens optisch bhalte het. 1912/13 isch s vo Usse immer no e ländligi Bäiz bliibe und d Wandmoolereie vo 1891 si kopiert und nöi gmoolt worde. Die Moolereie het mä 1939 müesse ersetze. Am Ändi vo de 1970er Joor het mä s Geböid no äinisch saniert.
S Siechehuus
S Siechehuus isch woorschiinlig am Ändi vom 13. Joorhundert entstande, wo mä d Chrankepflääg us em bishäärige Geböid doo aane züüglet het, wil d Stadt gwaggse isch und es sich scho intra muros befunde het und dorum as Woonsitz vo de Ussätzige nüme duldet worde isch. Wie d Chille het s in dr Schlacht bi St. Jakob erheeblige Schaade gnoo und mä het s wider müesse ufbaue. Woorschinlig het d Aalaag us eme äigentlige Spiddaalbau bestande und de Hüüsli vo de Ussetzige. Die hütigi Aalaag isch e tüpisch spootmiddelalterlige Woonigsbau und stammt us em Joor 1570/71. Es isch e markante Block und isch in meereri Däilhüüser gliideret und mä chann en andere öffentlige Baute us deere Zit in dr Gröössi und Representatividäät durchus vergliiche. Uf en äigentligi Muure um d Hüüser het mä verzichtet, si si diräkt an dr Strooss gstande. S Geböid isch as en «unhügieenischi Hööli» bezäichnet worde und isch vo 1886 aa e baar Mol däilsaniert worde. 1945 und 1951–1952 het mä s umbaut und bedütendi Ändrige im Innere gmacht. No äinisch isch s 1990 und 2000 saniert worde. D Däilgeböid vom Siechehuus si 1945 (St. Jakobs-Strooss 351) und 1951/52 (St. Jakobs-Strooss 355–361) ins Dänkmolverzäichnis vo Basel-Stadt ufgnoo worde.
S Brunnwärk
D Stadt Basel het s Brunnwärk vo St. Jakob 1625 lo baue, zum die wasserriiche Kwelle, wo dört vorhande gsi si, usnütze und mit em Wasser d Brünne vom Siechehuus, vom Wirtshuus und vo dr Ziegelhütte z fülle. D Aalaag het us eme Bumpihuus und eme Wasserdurm bestande und isch mit dr Wasserchraft vom Dalbedäich bedriibe worde. Mä het d Bumpi 1844 ersetzt und d Aalaag isch meermols technisch ernöieret worde mit Dampf- und Elektromaschine. Si het bis 1969 funkzioniert, wo wäge Stroossenarbäite d Kwellwasserzuefuer abgschnitte worde isch. 2006 isch s Brunnwärk wider instand gsetzt und mit ere Kwelle verbunde worde, wo bis denn nid usgnützt worden isch. S Brunnwärk isch offe für s Publikum und demonstriert, wien e historischi Wasserbumpi funkzioniert het.
Scott Chipperfield
Dr Scott Chipperfield (* 30. Dezämber 1975 in Wollongong) isch en ehemoolige auschtralisch-schwizerische Brofifuessballspiler uf dr Position vomene Mittelfäldspiler im lingge oder zentrale Mittelfäld. Bis 2012 het är für e FC Basel in dr höggschte Schwizer Spilklass, dr Axpo Super League gspiilt.
Vereinskarriere
Dr Chipperfield het sini aktivi Karriere als Fuessballspiler bi de Bellambi Rosellas aagfange, nochhäre het är zu Tarrawanna und den zu Ferhill gwäggslet. Vo 1996 bis 2001 isch är im Kader vom Wollongong FC gstande, für welle är bis zu sim Angang 131 Spil bestritte het. Mit em Wollongong FC isch är in de Joor 2000 und 2001 Meischter vo dr National Soccer League worde und isch in de Saisons 1999/2000 und 2000/01 als Person mit dr Johnny Warren Medal uszeichnet worde. Als witeri Uszeichnig het är in dr Saison 1999/2000 d Joe Marston Medal griegt.
FC Basel
Sit dr Saison 2001/02 spilt dr Chipperfield als Linksusse bim FC Basel, wo är als Stammspiler in dr Super League spilt und au zahrichi Spil in dr Champions League und im UEFA-Cup beschtritte het. Bis jetzt het är für d Schwizer über 200 Spil beschtritte und drbi über 40 Goals gschosse. Mit em Schwizer Traditionsclub het är in de Saisons 2001/02, 2003/04, 2004/05 und 2007/08 d Schwizer Meischterschaft gwunne. Denn het är mit sim Team in de Joor 2002, 2003, 2007 und 2008 dr Schwizer Cup, sowie in de Joor 2003, 2006 und 2008 dr Schwizer Uhrecup gwunne. Dr Chipperfield isch bim Basler Publikum wäge sinere kämpferische, schnälle und effiziänte Spilwiis üsserscht beliebt gsi. In dr Saison 2008/09 isch är trotz zahlriche Verletzige mit 12 Träffer clubintärne Torschützekönig worde. 2012 het er sich vom Brofischutte zruggzooge. Sithäär isch er bim FC Aesch aktiv.
International
Vo 1998 bis 2010 isch dr Chipperfield im Kader vo dr auschtralische Fuessballnationalmannschaft 68 mol iigsetzt worde und het drbi 12 Goal gschosse. Im Joor 2000 het er mit Auschtralie dr OFC-Nations-Cup gwunne und 2006 an dr Fuessball-Wältmeischerschaft z Dütschland deilgnoh. Bi dr Fuessball-Wältmeisterschaft 2010 het er noch em Grubbespiil gege Serbie, wo Australie 2:1 gwunne het, si Rückdritt us dr Nationalmannschaft bekannt gee.
Privat
Im April 2007 het dr Scott Chipperfield durch d Hüroot mit ere Schwizere zuesätzlich zur auschtralische au d Schwizer Staatsbürgerschaft griegt.
Raumzeit
D Ruumzit oder s Ruum-Zit-Kontinuum bezäichnet in dr Relatiwidäätstheorii d Veräinigung vo Ruum und Zit in ere äihäitlige vierdimensionale Struktur mit spezielle Äigeschafte (z. B. „Kausalidäät“). Die rüümlige und die zitligi Koordinate chönne bi Dransformazioone in anderi Bezuugssüsteem mitenander vermischt wärde.
Mä cha en absolut gültige Abstandsbegriff, wo gegenüber Koordinatewäggsel inwariant isch, für Ruumzitpünkt vom erwäänte vierdimensionale Ruum-Zit-Kontinuum (sogenannti „Eräigniss“) definiere, aber es hängt vom Beweegigszuestand vom Beobachter und dr Aawääsehäit vo Masse bzw. Energii (z. B. in Fälder) ab, was drvo as rüümlige und was as zitlige Abstand gmässe wird. Mathematisch wird d Ruumzit mit Hilf von ere pseudo-riemannsche Mannigfaltigkäit beschriibe, speziell im sogenannte Minkowski-Ruum. Zum Bischbil gältet in däm Ruum für es „Eräignis“ mit de vier Koordinate cdt, dx, dy, dz (wo c d Liechtgschwindigkäit isch), ass dr „verallgemäinereti Abstand“ ds, wo drzue ghöört, – oder gnauer si Kwadrat (ds)2 – nit wie üüblig dur e Pythagoras (ds)2 = (cdt)2 + (dx)2 + (dy)2 + (dz)2  definiert isch, sondern dur e indefinit Usdruck  (ds)2 := (cdt)2 − (dx)2 − (dy)2 − (dz)2 (mä reedet von ere nit-driwiale „Signatur“ vom vierdimensionale Ruumzit-Kontinuum, öbbe so: (+,−,−,−)).
Litratuur
Filosofischi Büecher:
Leval (Territoire de Belfort)
Leval ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Leval ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1502.
S Gebiet um Leval hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Leval ìsch. Leval ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Leval ghert zem Franc-Comtois.
Johannes VIII. (Gegenpapst)
Dr Diakon Johannes isch Ändi Jänner 844 noch em Dod vum Papscht Gregor IV. vu dr Bevelkerig vu Rom zum Papscht glupft wore. Är het Chriegswaffe härschaffe loo, go gwaltsam in Lateranpalascht yydringe. Wu chruz druf dr Sergius II. zum rächtmäßige Papscht gwehlt woren isch, het där dr Johannes zue re Chloschterhaft verurdailt.
In dr Zellig vum Liber Pontificalis wird as Johannes VIII. un as Gegepapscht gfiert.
Koprophagie
Bi Dier
D Koprofaage däilt mä in zwäi Gruppe ii:
Allokoprofaage
E Hufe Saprofaage verwärte as Koprofaage die orgaanische Stoff, wo im Dung vo andere Dier no din si. Si si e wichdigs Elimänt im ökoloogische Stoffkreislauf. Bischbil für die Diergrubbe si verschidnigi Faadewürm, Milbe oder e baar Blatthornchääfer wie d Mistchääfer und dr Häilig Billedräijer (Scarabaeus sacer).
Autokoprofaage
D Koprofagii chunnt au bi Affe, au Menscheaffe wie z. B. de Gorilla vor, au do vermuetlig, zum die pflanzligi Naarig besser usznütze bzw. wenn s nit gnueg Nährstoff git. As Sümptom von ere Stöörig het mä d Koprofagii bi Dier mit Langwiil und Thiaminmangel in Verbindig brocht.
Au zu de Koprofaage zele e baar Arte vo de Dokterfisch. Die si seer schlächti Fueterverwärter, so dass in iire Exkremänt hüfig no halbverdauti Pflanzeräst si. Wenn si sä frässe, verliere die Fisch, wo im näärstoffarme Koralleriff lääbe, die vorverdauti Naarig, d Verdauigsenzüm, wo Zelluloose spalte, und d Mikroorganisme nit.
Bim Mensch
Bim Mensch betrachdet mä d Koprofagie däilwiis as en Underform vom Pica-Sündroom und mä gseet s hauptsächlig bi psüchische und nöirologische Stöörige. Chrankhäite, wo e Sümptoom von ene Koprophagii cha si, si:
Therapöitisch setzt mä e Verhaltenstherapii ii oder en understützendi Psüchotherapii, Haloperidol und nöieri, sog. atüpischi Neuroleptika und d Elektrochrampftherapii.
Wellengleichung
Mit Wällegliichige wärde in dr Füsik Wälle beschriibe, sig es akustischi Wälle, Liechtwälle oder Wasserwälle.
für e reelli oder komplexi Funkzioon und e Parameter c > 0. Si häisst au d'Alembert-Gliichig und ghöört zu de hüperbolische Differenzialgliichige.
Mit Hilf vom d’Alembert-Operator, wo \Delta dr Laplace-Operator bezäichnet, wird d Gliichig churz as gschriibe.
D Substituzioon t'=c\,t absorbiert dr Faktor c^2 in dr Wällegliichig, si het denn d Form wie für c=1.
Under dr inhomogene Wällegliichig verstoot mä die linear inhomogeni parzielli Differenzialgliichig
Dschiroft
Dschiroft oder Jiroft (Persisch جیرفت) isch e Stadt in dr iranisch Browinz Kerman. Si lit 230 km südlig vo dr Stadt Kerman und 1'375 km südlig vo Teheran. Si het 2006 95'031 Iiwooner ghaa. Früener isch au dr Naame Sabzewaran brucht worde. Wil d Umgääbig seer fruchtbar isch, isch si as Hend-e Kutschek (Chlii-Indie) bekannt worde.
Dschiroft lit uf ere groosse Eebeni, dr Halil Rud, uf em südlige Uslöifer vo dr Bariz-Gebirgschetti und uf bäide Site het si e Fluss. Die middleri Hööchi vo dr Stadt isch 650 m über em Meer.
D Stadt Qamadin, wo dr Marco Polo von ere verzelt het, ass dört mit Pfäffer und andere Gwürz us Indie ghandlet wurd, isch e Vorort vo Dschiroft.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 1996
D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 1996 isch am 24. Merz gsii. Doderby isch dr Landdag zum erschte Mol fir fimf Johr gwehlt wore. Wäge lychte Stimmegwinn bi dr CDU un starke Zuegwinn bi dr FDP/DVP isch druf e schwarz-geeli Koalition bildet wore. D SPD het starki Verlischt mieße verlyde. D Republikaner sin wider in Landdag yyzoge.
Uusgangslag
No dr Landdagswahl 1992 het kai schwarz-geeli un au kai rot-grieni Koalition e Mee ghaa. D CDU isch drotz hoche Verluscht sterkschti Bartei blibe. D Republikaner hän zum erschte Mol dr Yyzug in Landdag gschafft un sin us em Stand drittsterkschti Chraft wore. No dr Wahl isch e Großi Koalition us CDU un SPD unter Fierig vum CDU-Minischterbresidänt Erwin Teufel bildet wore.
Wahlergebnis
Ergebnis vu dr Landdagswahl vum 24. Merz 1996:
D CDU isch mit großem Abstand sterkschti Bartei blibe un isch mit eme Plus vu 1,7 Brozäntpinkt wider iber 40 Brozänt chuu. D SPD het, wie scho bi allne Landdagswahl syt 1972, wider verlore (minus 4,3 %). Di Griene hän dytli derzuegwunne (plus 2,6 %). Am maischte het d FDP/DVP gwunne (plus 3,7 %). D Republikaner, wu 1992 as drittsterkschti Bartei in Landdag yyzoige gsii sin, hän 1,8 Brozäntpinkt verlore, sin dodermit fimftsterkschti Chraft wore, hän aber dr Wideryyzug in Landdatg gschafft.
Regierigsbildig
No dr Wahl isch e schwarz-geeli Koalition us CDU un FDP/DVP unter Fierig vum CDU-Minischterbresidänt Erwin Teufel bildet wore.
King Ku$ha
Dr King Ku$ha (* 29. Juli 1994 z Gjilan, Albanie; bürgerlich Kushtrim Behluli) isch e albanische Rapper, wo sit 2010 bim Münchner Plattelabel ASR Music Group under Vertrag isch.
Biografi
Anne 2010 het de Kushtrim Behluli aagfange Text un Musik z schribe. Si erschti Single Du Hala het er as King Ku$ha anne 2011 veröffentlicht. Im gliche Johr het er au ne Duo mit em Rapper Black-B veröffentlicht unter em Titel Ket Sen. Im Johr 2012 het er d Single P*ssy 'Ra uusebrocht.
Weliko Tarnowo
Weliko Tarnowo oder Veliko Tarnovo [], au nume: Tarnowo, isch e Stadt z Bulgarie mit öbbe 71'000 Iiwooner (Stand 14. Juni 2007). Si isch dr Sitz vo dr Verwaltig vo dr Oblast mit em gliiche Naame (Bezirk) und vo dr Gmäind Weliko Tarnawo. S Oberzentrum lit im nördlige Däil vom Balkangebirg an dr Jantra. Weliko Tarnowo isch d Hauptstadt vom Zwäite Bulgarische Riich gsi. D Stadt isch e wichdige Vercheersknote an dr bulgarische Nord-Süd-Rute und dr Flughaafe Gorna Orjachowiza isch in dr Nööchi. D Stadt isch in vilem e Industriistadt (Naarigs- und Gnussmiddel, Maschinebau, Teggstilindustrii), si isch aber au e kulturells Zentrum mit Hochschuele, Theater, Gmäldegalerie und Museum.
Evangelische Volkspartei
D Evangelischi Volkspartei (EVP) isch e chlini Partei i de Schwiiz. Si isch im Jahr 1919 z Brugg im Kanton Aargau gründt worde. Vor allem in reformierte Gebiet isch si teilwiis stark in de Kantonsparlament verträte. Uf nationaler Ebeni isch si au aktiv u het zur Ziit (2019) zwöi Sitz im Nationalrat, wo si in ere Fraktoonsgmeinschaft mit de CVP politisiert. D Presidenti isch sit 2021 d Nationalrötin Lilian Studer.
Grundsätz
D EVP wot uf de Grundlag vom Evangelium e Politik betriibe, wo de Mönsch und Umwält im Mittelpunkt stoht. D Partei vertritt d Überzügig, dass es zum chrischtliche Glaube ghört, sich politisch z engagiere.
Hit 'N' Run
"Hit 'N' Run" esch e Song vom dütsche Pop-Trio Monrose. Er esch gschrebe vom JoelJoel, The Provider ond em Oscar Gorres ond co-produziert vom JoelJoel ond Oscar Gorres förs drette Album vo de Monrose met em Name I Am. Das Lied esch am 3. Oktober 2008 veröffentlecht worde.
Promotion
D Monrose hend de Song s erscht mou am Swiss Elite Model Look 2008 i de Maag Music Hall z Zöri vorgstöut. Zuesätzlech hends en Uftrett bi de Popstars-Entscheidigs-Show gha.
Chart Plazierige
"Hit 'N' Run" het in Düütschland de Platz 16 gschafft ond esch somet die erscht Single wo ned Top 10 erreicht het. I de Schwiiz hets de Song dor reini Downloads i de erscht Woche uf e Platz 55 gschafft, was au die höchscht Platzierig gseh esch.
Songlischte
CD single (2-Track)