cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Premier VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,3 %, CVP 3,3 %, FDP 12,4 %, GLP 6,3 %, GP 7,2 %, SP 31,7 %, SVP 20,7 %, Sunschtigi 3,1 %.
Dr Burgermaischter vu Premier isch dr Etienne Candaux (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,7 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 208 Yywohner 94,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,9 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 3,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Maizières-lès-Vic
Maizières-lès-Vic (Patois Mainhère, ditsch 1915–18 un 1940–44 Machern bei Wich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Maizières-lès-Vic lijt 20 Kilometer eschtlich vun Vic-sur-Seille un 20 Kilometer weschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 217 un 299 m ìwer em Meeresspiejel.
S Dorf ghert zem Inzugsberich vun dr Seille, me Nawefluss vun dr Mosel. Ìm Sìde geht dr Bànn bìs àn dr Rhin-Marne-Kànàl ìm Dàl vum Meurthe-Nawefluss Sânon. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Züe dr Gmein ghere àui no s Schloss Hellocourt (Hellohof) ìm Sìdoschte, d Hef Haute Xirxange un Moulin de Xirxange un dr ehmoli Fràchthàfe Port Sainte-Marie àm Rhin-Marne-Kànàl ìm Sìde, dr ehmoli Hof Bagnesholtz ìm Oschte un La Gare, e ehmolijer Bàhnhof un drzüe no zwei witere Hef ìm Nordoschte.
Gschìcht
Ìm Johr 1684 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Maizières-lès-Vic ìsch. Maizières-lès-Vic ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Maizières-lès-Vic ghert zem Lorrain.
Maria Concetta Di Paolo
D Maria Concetta Di Paolo Grelli (* 12. April 1965 z Pescara i den Abruzze; Grelli isch de Familiename vo irem Maa) isch en italiänischi Sprachwüsseschafteri, wo hüt i de Schwyz wont. I irne dialäktoloogische Publikazioone gaats hauptsächli um s Walsertüütsch vo Rimella.
Läbe
Maria Concetta Di Paolo hät z Pescara tüütschi Filology, Änglisch und Italiänisch gstudiert und au deet 1994 mit em Magister Artium abgeschlosse. I wytere Jaare hät si a verschidenen Uniwèrsitèète z Itaalien und i de Schwyz Leeruufträäg ghaa und hät Kürs bsuecht. Schlussamänt isch si a der Uniwèrsitèèt Züri 2017 mit eren Aarbet über s Remmaljertitschu, wo si bi der Elvira Glaser und em Stephan Schmid gschribe hät, promowiert woorde.
D Di Paolo schaffet as Italiänisch leereri z Basel. Sit 2019 isch si au Gaschtforscheri a der Uniwèrsitèèt Leiden z Holland, und zwüschetdure hät si au a der Uni Pescara doziert.
Si isch au im gsellschaftliche Beräich aktyv. Sit 2021 isch si d Presidäntin vo de Scuola Civica Musicale z San Giovanni Teatino i den Abruzze, ere Musigschuel i irer Häimet. Und sit 2023 isch si au d Presidäntin vo de Sekzioon Basel vom Circolo Acli «Achille Grandi», emen italiänische soziokulturelle Netzwèèrch.
D Di Paolo wont hüt im undere Baselbiet, isch verhüraatet und hät äin Soon.
Forschig
D Forschig vo de Di Paolo isch langi Jaar uf de tüütsch-italiänisch reschp. alemanisch-piemonteesisch Spraachkontakt im Walserdoorff Rimella konzäntriert gsy. Sit 2019 hät si es Forschigsprojäkt, wos um e wüsseschaftlichs Wöörterbuech vom Walsertialäkt vo Issime gaat.
Publikazioone
Monografye:
Uufsätz:
Aegir (Mond)
Dr Aegir (au Saturn XXXVI) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckung vum Aegir durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
Dr Aegir isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2004 S 10 gfüehrt worre. Im April 2007 isch no dr winzig Mond uf dr Meeresriis Ägir (au Ægir oder Hlér) daift worre, eme Suhn vum Rifferiis Fornjotr un Brueder vum Logi un Kari, us dr nordische Mythologi.
Bahndate
Dr Aegir umchreist dr Saturn uf ere rucklaifige (retrograde) exzentrische Bahn in 1116 Däg un 6 Stunde (meh wie drei Erdejohr). D'Bahnexzentrizität betrait 0,251, wobi d'Bahn mit 167,43° gege d'Ekliptik geneigt isch (eigetlich 22,57°, Neigige iber 90° stehe fier retrogradi Bahne).
Ufbau un physikalischi Date
Dr Aegir besitzt e Durchmesser vu gschätzte 6 km. Meh weiss mer eigetlich nit iber ihn.
Courchapoix
Courchapoix isch e politischi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Delsbärg.
Geographii
Courchapoix ligt uf ere Höchi vo 496 m ü. M., im Oschte vo Delsbärg.
Gschicht
S Dorf Courchapoix het früener zu de Propschtei Münschter-Granfelde ghört. Au in de Ziit vo de Reformation isch Courchapoix katholisch blibe. In de Johr 1797 bis 1815 het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zu Bärn chunnt. Bi de Volksabschtimmig über d Schaffig vom Kanton Jura sind Lüt im Dorf in de Mehrheit für de noii Kanton gsi und so isch Courchapoix im 1976 vom Bezirk Münschter zum Bezirk Delsbärg cho und ghört sit em 1. Jänner 1979 zum Kanton Jura.
Fotorealismus
Fotorealismus isch e Stiil in dr Moolerei, wo extreem naturalistisch und noch dr Pop Art vor allem in de USA entwicklet worden isch.
Er isch in de spoote 1960er und früeje 70er Joor entstande. As si erst öffentligi Ufdritt cha d documenta 5 1972 z Kassel aagluegt wärde. D Bilder und Blastike vom „Amerikanische Fotorealismus“ häi langjöörigi Tabu broche, wo vor allem z Dütschland gegenüber eme abbildende Realismus existiert häi und entstande si, für zum sich vo dr Kunst im Dritte Riich und vom Sozialistische Realismus abgränze.
D Irritazioone si nit zletscht entstande, wil d Lüt die künstlerischi Intenzioon vom Fotorealismus nid verstande häi. D Künstler vo dere Stiilrichdig si weniger an bestimmte Usschnitt vo dr Realität interessiert gsii sondern an dr mögligst exakte Umsetzig vo dr Darstelligswiis vo Fotografie in Moolerei und de Wirkige und Möglikäite, wo sich us däm ergee hän. D Bilder, wo als Reprodukzioon vo Reprodukzioone ufgfasst und gmoolt si, erschiine, wenn si – wie au doo – nume abbildet wärde, in ere nöje Reprodukzioon und si eso reduziert uf das, wo si drvo usgange si, als Foti. E Kennzäiche isch dr Detäinaturalismus, wo bis zur Augedüschig goot. Die fatali Realitätsverwäggslig und Bildunsicherhäit het zum Vorwurf gfüert, die Kunst sig blooss Kopistevirtuosität, nume Foti- und Wirkligkäitsabklatsch. Was aber in dr Abbildig wie e Foti wirkt, do cha mä im Original die entschäidende Züüg von ere Wirkligkäitsinterpretazioon gsee, en äigeni Bildrealität.
As Vorlaag häi d Fotorealiste mäistens äi oder meereri Diapositiv mit alldääglige Motiiv us iirem Umfäld brucht. Iir Verheltnis gegenüber em Inhalt vo iire Bilder hät sölle nöitraal und mögligst objektiv si. Si häi Motiv mit detäiriiche, spezifische, vilmol spiegelnde Oberflechene voorzooge.
Bi de Fotorealisten daucht e Spezialistedum uf, wo jeede Künstler brobiert, im ene relativ begränzte Themeberiich technisch perfekt und virtuos z si. So het dr Richard McLean vor allem Zuchtross und iiri stolze Besitzer gmoolt, dr Chuck Close überdimensionali Bordret vo Chöpf, dr Richard Estes spiegelndi Schaufänster, dr Robert Cottingham Gschribnigs vo dr Neonreklaame, dr Ralph Goings Auti und Schnällrestorant, dr Don Eddy intakti und dr John Salt kabuttigi und verrosteti Auti, dr David Parrish Döff, dr John Clem Clark und dr John Kacere Aktbilder mit Mäitli und dr Ben Schonzeit Verpackige.
In Europa het vor allem dr Schwizer Künstler Franz Gertsch fotorealistischi Ziil ghaa. Drbii isch s em vor allem um d Presenz vo sine Figuure gange, und um s Lääbensgfüül vo de 1970er-Joor. Er het siie Fründ zäigt, e Grubbe vo Performanskünstler, und Familiebilder.
D Motivazioon hinder em Fotorealismus überschniidet sich zum ene groosse Däil mit dr 2D- und 3D-Kompiutergrafik, aber nume in dr Moolerei brobiert mä, immer realistischeri Bilder z mache.
Witeri Verdräter vom Fotorealismus si under anderem dr Robert Bechtle, Robert Cottingham, Richard McLean, Raimond Staprans, Howard Kanovitz, Chuck Monroe, Stephen Posen, John Salt, Paul Sarkisian, Ben Schonzeit, Paul Staiger, Gottfried Helnwein (dä sött mä zum Däil zum Hyperrealismus zelle), z Dütschland dr Jan Peter Tripp, Gerhard Richter, Matthias Holländer und dr Fritz Köthe, z Frankriich dr Jean-Olivier Hucleux.
Dr Fotorealismus isch verwandt mit em Hyperrealismus, wo as Ideal nit umbedingt en exakti, lääbensdröiji Abbildig het, sondern e fotorealistischi Überstäigerig vo dr Wirkligkäit, en „überscherfti Realität“.
Jules Mazarin
Dr Jules Mazarin (* 14. Juli 1602 z Pescina; † 9. März 1661 z Vincennes) isch ä Kardinal und Staatsma gsi, wo die französischi Regierig gleitet het, wo dr Louis XIV. no minderjehrig gsi isch. Er het im Kardinal Richelieu si Politik wiitergfüehrt und än entscheidendi Rolle gspiilt im Ufstiig vo Frankriich zur Hauptmacht im westlige Europa.
Läbe
Dr Jules Mazarin, wo eigentlig Giulio Mazarini gheisse het, isch am 14. Juli 1602 z Pescina z Italie uf d Wält cho. Er isch vo de Jesuite erzoge worde und isch ä hervorstehende Diplomat vo der Römisch-katholische Chille gsi. 1634 isch er vom Papst noch Frankriich gschickt worde. Dört het er em Richelieu, wo im Louis XIII si Minister gsi isch, im Versteckte im Driissigjöhrige Chrieg gege d Habsburger ghulfe. 1639 isch er z Frankriich iibürgeret worde und dr Louis XIII het ihm as Belohnig für siini Dienst vom Papst d Kardinalswürde lo zuecho.
Dr Richelieu isch 1642 gstorbe, und wo au dr König im Johr druf gstorbe isch, het si Witwe, d Anna vo Östriich, dr Mazarin zum Erzieher vom Louis XIV, wo denn fümfi gsi isch, gmacht und ihm d Regierig aaverdraut. Dr Mazarin het die absolutistischi Monarchii z Frankriich verdeidigt und d Position vom Land in Europa gsterkt, won er d Habsburger im Driissigjöhrig Chrieg dra ghinderet het, ihri Macht im Dütsche Riich z vergrössere und im Weschtfälische Friide ä groosse Deil vom Elsass, wo vorhär Habsburg Untertan gsi isch, zuedeilt übercho het.
In dr Innepolitik isch er aber nit sehr gschickt gsi. Dr Chrieg het d Priise vo de Nahrigsmittel ufedriibe und d Stüüre si hoch gsi. Das het ihn biim Volk verhasst gmacht. Un won er 1648 ä Richter het lo festneh, isch z Paris än Ufruehr usbroche. Die Adlige und s Volk hai sich zsämmedo für zum sich gege die absolutistischi Regierih z wehre, und ä Bürgerchrieg, d fronde, isch usbroche. Die königlichi Familie het Paris verlo und dr Mazarin isch denn noch Dütschland gange und het d Unterdrückig vo dr Rebellion vo dört us gstüürt. Nochdäm er gwunne het, isch er 1653 noch Paris zrug gange, won er sich dr Erziehig vom Louis XIV gwidmet het und ihm biibrocht het wie mä söt regiere.
Si grösst ussepolitisch Erfolg isch dr Abschluss vom Pyreneäfriide 1659 gsi, w s Ändi vom spanisch-französische Chrieg bedütet het. Frankriich het s Artois und dr Roussillon übercho und dr französisch König, dr Louis XIV ä spanischi Frau, was es unter Umständ spöter emol möglig gmacht hätti, dr spanisch Dron z beaaspruche.
Dr Kardinal Jules Mazarin isch am 9. März 1661 z Vincennes z Frankriich gstorbe.
Dr Kunstliebhaber
Dr Mazarin het es groosses Vermöge aaghüft. Er het Kunst gsammlet und die italiänischi Opere am Hof iigfüehrt. Er het testamentarisch s Gäld gstiftet für d Schuel vo de vier Natione, s Collège des Quatre Nations (hüte s Institut de France), wo jungi Adligi us de Gebiet, wo noch em Pyreneäfriide an Frankrich gfalle si—us em Artois, em Elsass, em Pignerol und em Roussillon—zu dreue Diener vo dr französische Chrone erzoge het. Im Mazarin si Bibliothek isch für s Publikum offe gsi.
Königreich Italien (Begriffsklärung)
Als Königriich Italien gälte historisch:
Schlüsselberg
Schlüsselbärg bezäichnet:
Gemeinden des Kantons Freiburg
Im Kanton Frybùrg gits 133 politischi Gmiine (Stand: Jenner 2020).
Gewöhnliche Rosskastanie
Die Gwöönligi Kestene (Aesculus hippocastanum) isch en Art us dr Gattig Rosskestene (Aesculus), wo uf em Balkan dehäi isch und in Mittelöiropa an vile Ort aapflanzt worde isch. In de letschte Joor het sich d Rosskesteneminiermotte afo verbräitet won en existenzielli Gfoor für e Baum isch.
Dr Studiekräis Entwiggligsgschicht vo dr Arzneipflanzekund am Instidut für Gschicht vo dr Medizin vo dr Universidäät Würzburg het die Gwöönligi Rosskestene zur Arzneipflanze vom Joor 2008 gweelt.
Beschriibig
Die Gwöönligi Kestene isch e summergrüene Baum, wo bis zu 30 m hooch wird. Si cha bis zu 300 Joor alt wärde. Wenn dr Baum jung isch, waggst er schnäll und bildet e churze, vollholzige Stamm mit ere runde und bräite Chroone. D Stämm vo alte Böim chönne bis zum ene Meter dick wärde. S Holz im Innere vom Stamm isch gääl-wiss und immer gege rächts verdrüllt, was dr Baumstamm sterker macht. S Wurzle waggse nid dief in d Ärde aabe, si aber stark und bräte sich wit us. D Driib si dick und brüünliggrau und häi e fümf- bis nüünspurigi Blattnarbe.
D Rinde isch bi junge Böim hellbruun bis bruun und glatt, spööter wird si mänggisch e chli rötlig, und bi elteri Böim isch si graubruun, und bestoot us grobrissige Blatte, wo sich ufbiege und wie Schuppe abblettere. D Laubbletter si ser grooss, fingerförmig zämmegsetzt, uf dr oobere Site vom ene volle Grüen, kaal und glänze e bitz, und uf dr undere Site si si hellgrüen und häi filzigi Aadere. Dr Blattstiil isch bis zu 20 cm lang und het Rinne. Die äinzelne Däilbletter, wos öbbe 5 bis 7 von ene het, si lenglig vercheert-äiförmig, 10 bis 20 cm lang und öbbe 10 cm bräit, häi e Spitz am Ändi und e dobblet gsägte Blattrand. D Chnospe sitze gegeständig und d Chnospe am Ändi isch uffallend grooss und dick. D Chnospe chömme im Herbst füüre.
D Blüetizit got je noch em Wätter vom April/Mai bis in Juni. D Blüete sitze in e hufe Rispe, wo ufrächt stöön, und won ene d Lüt au „Cherze“ sääge. D Blüete si wiss, fümfzelig und häi e gääle Fläcke, solang si no chönne befruchdet wärde. Nume in dere Faase wird dr zuckerriichi (bis zu 70 %) Nektar broduziert. Wenn d Blüete bestöibt worde si, wird dr Fläcke root. Eso wüsse d Bestöiber, ass es in dene Blüete kä Nektar und kä Blüetistaub me git. D Zaale vo de Polle bro Staubblatt ghööre zu de höggste, wo mä kennt: 26'000. Bro Blüetistand si s bis zu 42 Millione.
Dr Baum wird mit 10–15 Joor mannbar, das häisst er cha Frücht bilde. Das si Kapselfrücht mit Stachle, wo im Septämber/Oktober rif wärde. In de Kapselfrücht het s mäistens äi groosse bruune und glänzige Soome, sälte zwäi oder drei. Die Kestene chönne vom Mensch nid gässe wärde. Die rife Frücht gheije äifach uf e Boode aabe (Barochorie). Drbii blatze d Kapsle mäistens uf und iiri groosse Soome gheije uuse und chönne, je noch däm wi dr Boode isch, e baar Meter witer rolle. Die Form vo dr Verbräitig isch seer sälte und wird as Schwerchraftwanderig bezäichnet. D Frücht schlöön im neggste Früelig under dr Ärde us.
D Zaal vo de Chromosoome isch 2n = 40.
Hausen (Oberelsass)
Hüse (IPA: ; amtl. Houssen, dt. Hausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Dr Ort ghört dr a.
Geographi
Hüse schliesst praktisch umittelbar nördlich ans Colmerer Industrigebit a, wo deilwiis uf dr Hüsemer Gmarkung lijt un vu dem die eigetlich Ortschaft durch d'Äutobahn A35, wo dert in d'Nationalstross 83 mindet, un e kleine Baggersee trennt isch. Guet 1 km öschtlich vum Ort fliesst d'Ill und 2 km im Weschte d'Fecht.
gschriweni Gschicht
Die erscht Erwähnung vu Hüse isch vu 1176 unterem Namme "Manus Husen" im Verzeichnis vu dr Güeter vu dr Abtei vu Pairis. Hüse isch ursprünglich eh Lehe vu dr kaiserliche Burg Pflixburg gsi. 1315 het no dr Kaiser Friedrich vu Habsburg d'Ortschaft an dr Heinrich vu Rappoltstein verpfändet. 1348 het no dr Kaiser Karl IV. dr Ort an d'Herre vu Landskron mit Inverständnis vum Heinrich vu Rappoltstein vergäwe, aber 1350 isch er no wiider an d'Rappoltsteiner zruckverpfändet worre, wo ihn no bis zue dr französische Revolution bsässe hän, ungachtet em Wechsel vu dr Oberherrschaft vum Ditsche Riich uf Frankriich im 17. Johrhundert. D'Rappoltsteiner hän in sällere Zit ihr Namme uf de Ribeaupierre franzeesisiert. D'Rappoltsteiner hän während ihrer Herrschaft no unterschidliche Adelsfamilie mit em Ort belehnt, vu Hüse, Andlau un Ruescht. Dr Ort het kirchlich zum Bischtum Basel ghört.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Hüse het bsunders im 2. Weltkrieg glitte, wil's am Nordzuegang vu Colmer lit. So isch dr Ort bi dr Befreiung vu Colmer im Jänner 1945 zue 60% zerstört worre.
Verwàltung
vun Hüse ìsch. Hüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Bevölkerung
Hüse het anno 1962 knapp 1000 Inwohner gha, bis 2005 isch d'Bevölkerung no uf fascht 1800 Inwohner agstige. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.
Wirtschaft un Infrastruktur
Sit 1990 isch e bedütendi wirtschaftliche Emtwicklung erfolgt mit dr Inrichtung vu dr Gwerbegebiete Buhfeld un Mariafeld mit Hotels, Schnellimbisse un Inkäufszentre (Hyper-Marché) un insgsamt fascht 1000 Arbeitsplätze.
Uf dr Gmarkung lijt äu dr Flugplatz Colmer-Hüse.
José Ortega y Gasset
Dr José Ortega y Gasset (* 9. Mai 1883 z Madrid; † 18. Oktober 1955 z Madrid) isch e schbanische Filosof, Sozioloog und Essejist gsi.
Hausen (Oberelsass)
Wirtschaft un Infrastruktur
Bim Baggersee lijt e Kiiswerk, usserdem git's e landwirtschaftlichi Gnosseschaft. Die landwirtschaftlich Produktion umfasst u. a. Räwe, Fruucht, Rinder un Säu.
José Ortega y Gasset
Lääbe und Wärk
Dr José Ortega isch z Madrid in ere Schurnalistefamilie uf d Wält choo. Er isch uf d Jesuiteschuel San Estanislao de Miraflores z Málaga gange und het vo 1897 bis 1898 an dr Universidät vo Deusto z Bilbao studiert und denn an dr Universität Madrid Philosophii und het dört 1904 bromowiert. Vo 1905 bis 1911 isch er zum Studiere z Dütschland gsi, under anderem z Leipzig, z Berlin und vor allem z Marburg. Dört het en under anderem dr Neukantianismus vom Hermann Cohen und vom Paul Natorp beiiflusst und vo dr Marburger Uni het er 1952 dr Eeredokter überchoo. 1909 isch dr Ortega uf Schbanie zrugg.
Dr Ortega isch Gründer und Herusgäber vo de Zitschrifte España (1915–1924) und Revista de Occidente (1923), Mitarbäiter bi dr Zitig El Sol und het an dr schbanische Verfassig vo 1931 mitgschafft.
Louis Pasteur
Dr Louis Pasteur (* 27. Dezämber 1822 z Dole im Département Jura; † 28. Septämber 1895 z Villeneuve-L'Etang bi Paris) isch e franzesische Naturwisseschaftler un ain vu dr Begrinder vu dr Mikrobiologi gsii.
Lääbe
Dr Pasteur isch anne 1822 in arme Verhältnis as Suhn vum Jean-Joseph Pasteur, eme Gäärber, un dr Jeanne-Etienne Roqui uf d Wält chuu un z Arbois ufgwagse. Noch eme gaischteswisseschaftlige un eme mathematische Studienabschluss het dr Loius Pasteur er 1847 z Paris in Physik promoviert. Vu 1848 bis 1853 isch er Chemiprofässor z Dijon gsii un derno z Stroßburi, wun er d Marie Laurent, d Dochter vum Universitetsräktor, chänneglehrt un si anne 1849 ghyrote het. Vu ihre fimf Chinder sin nume zwai groß wore, di andre drei sin jung an Typhus gstorbe.
Vu 1854 bis 1857 isch dr Pasteur Profässor z Lille gsii, 1858 isch er Diräktor vu dr École normale supérieure (Rue d'Ulm) z Paris wore. 1867 het er e Lehrstuel an dr Sorbonne iberchuu, 1887/88 isch dr Pasteur Grinder un erschte Diräktor vum no ihm gnännt Institut Pasteur wore.
Wärch
Dur d Racematspaltig vun eme Ammoniumsalz vu dr (±)-Wyysyyri het dr Pasteur 1848 d Grundlage vu dr Stereochemi entdeckt.
Dr Pasteur het e Impfstoff entwicklet gege d Gfligelcholera, gege dr Milzbrand, dr Rotlauf un gege d Dollwuet, wu ohni Schutzimpfung allwyl zum Dod fiert. As Schutzimpfig gege d Dollwuet het dr Pasteur Dollwuetvire yygsetzt, wu im Ruckemarch vu Haase abgschwecht wore sin. Di erscht Dollwuetimpfig bi me Mänsch het dr Pasteur am 6. Juli 1885 bim nyynjehrige Bue Joseph Meister durgfiert, wu vun eme dollwietige Hund biss woren isch. Dervor het er syy Impfstoff nume an Hind teschte ghaa, aber d Bhandlig isch erfolgrych verloffe.
Är het au entdeckt, dass dur s churzzytig Erhitze vu Lääbensmittel uf 60–70 °C e Großdail vu dr Chyym, wu s din het, abdeetet wird, dass Chyym wie Chrankets- oder Fyylierreeger dur Pasteurisierig chenne deetet wäre. Wie dr Robert Koch het er noogwiise, dass bstimmti Chrankete vu Mikroorganisme verursacht wäre. Die Erkänntnis het zue dr Entwicklig vu dr Sterilisation gfiert, wu mer z. B. medizinischi Inschtrumänt dermit chyymfrei macht. S Verfahre, Milch dur churzes Erhitze uf rund 60 °C haltbar z mache („Pasteurisiere“), wu ihm entwicklet woren isch, wird hite no bruucht.
Im Lauf vum Johr 1857 – zue däre Zyt isch dr Pasteur Dekan un Profässor fir Chemi an dr naturwisseschaftlige Fakultet z Lille gsii – het er s Bakterium entdeckt, wu fir d Milchsyyrijääsig verantwortlig isch. Des het syy Vermuetig bstetigt, dass d Jääsig e Brozäss isch, wu vu lääbige Zälle abhangt, un het dodermit s Konzäpt vun ere uusschließlig chemische Erklerig widerlait, wu vu dr Chemiker Justus von Liebig un Berzelius verdrätte woren un wu in dr Wisseschaft dertemol etabliert gsii isch. In Wirkligkait handlet s sich bi dr Fermäntation um e chemische Brozäss in lääbe Zälle. Ain vu dr wenige Chemiker, wu kai chemisch-mechanistischi Erklerig vu dr Jääsig wie dr Liebig un au kai vitalistischi Sicht (Protoplasmatheori wie dr Schwann un dr Pasteur) ghaa hän, isch dr dytsch Privatglehrt Moritz Traube gsii, wu mit em Pasteur in ere fruchtbare wisseschaftlige Uussenandersetzig gstanden isch (Abhängigkait vu dr Jääsig vu zellulärer Integritet, Häffe im suurstofffreie Milieu, Härstellig vu rainer Häffe). Erscht dr Eduard Buchner het dr Stryt 1897 ändgiltig entschide, wu noogwiise het, dass di alkoholisch Jääsig nit uubedingt an lääbigi Zälle bunden isch.
Dr Pasteur het anne 1859 au ne Problem zue dr Wyysyyri glest. Bi dr natyrlige Wyysyyri het er gmerkt, dass sich polarisiert Liecht um 7 Grad drillt. Bi synthetisch härgstellter Wyysyyri het er dää Effäkt nit chenne sää, drotz ass sich boodi Substanze chemisch idäntisch verhalte hän. No nechere Untersuechige het er uusegfunde, dass es in natyliger Wyysyyri nume ai Art vu Krischtall din het, in dr synthetische aber zwee, wu sich wie ne Spiegelbild zuenander verhalte (Chiralitet)
Uuszaichnige un Noowirkig
Am 29. Dezämber 1883 het dr Pasteur fir syni Arbeite iber dr Wyy un d Jääsig d „Mérite agricole“ iberchuu.
Am 8. Juni 1886 het dr osmanisch Sultan Abdülhamid II. em Pasteur fir syni Verdienscht dr Mecidiye-Orde I. Klasse un derzue 10000 osmanischi Lira verliie.
Sophia Ahrens
D Sophia Ahrens (* 4. Januar 1996 z Hamburg) isch e dytsch-änglisch Model.
Lääbe
Scho mit zwelf Johr isch si z London vun ere Agänti vu Union Models uf dr Stroß entdeckt un gfrogt wore, eb si wett e Model gee. Si het zerscht d Schuel fertig gmacht, isch aber mit däre Model-Agänti in Kontakt blibe.
No dr Schuel het si bi dr Londoner Model-Agäntur Hive e Verdrag unterschribe. Mit dr Prada-Spotjohr-Kampagne 2013 het si dr Durbruch as Model ghaa. Dr Modedesigner Marc Jacobs het si 2014 zum Gsicht vu sym Parfüm „Daisy“ gmacht, 2015 isch si bi dr Fashion Week z New York uf em Laufstäg gsii. Syterhär het si e Hufe Engaschmänt z Dytschland, z Frankrych, z Ängland, in dr USA un andere Länder ghaa.
Stödtlen
Schteedle (amtlich Stödtlen) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Schteedle leit zwischem Albvorland ond dr Frankeheche. D Nochbergmoede vo Schteedle send Wört, Mönchsroth, Tannhausen, Ellwangen ond Ellenberg.
Gschicht
Schteedle ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1024 als Stedilinum.
Verwaldong
Schteedle hot sich mit Dããhause ond Õnderschnoede zom a Gmoedverwaldongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Schteedle ischt dr Ralf Leinberger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schteedle ghert zom Schwäbisch.
Buttes
Buttes isch en Ortschaft i der nöieburgische Gmeind Val-de-Travers.
Si lyt im Nöieburger Jura. Früener isch s en eigeni Gmeind im ehemolige nöieburgische Bezirk Val-de-Travers gsi, bis si sech uf afangs 2009 mit de Nochbergmeinde Boveresse, Couvet, Fleurier, Les Bayards, Môtiers, Noiraigue und Saint-Sulpice zu der nöie grosse Gmeind Val-de-Travers zämetoo het, wo jetz was d Flechi agoot die gröschti Gmeind im Kanton isch.
S Dorf Buttes, wo öppe sächshundert Ywooner het, lyt im Buttes-Taal; dur das flüsst der Bach Le Buttes, wo bi Fleurier id Areuse mündet.
Dur das Tal und wyter im Südweschte dur die änggi Juraschlucht Vallon de Noirvaux goot d Strooss usem Val de Travers über d Kantonsgränze uf Sainte-Croix im Wadtland.
Der Ort Boutes isch öppe anne 1300 s erschte Mol in ere Urkunde erwäänt.
Schlüsselberg (Basel)
Dr Schlüsselbärg isch e middelalterligi Gass in dr Groossbaasler Altstadt. Er foot in dr Daalstadt zwüschen em Huus zum Steblin und em Zumfthuus zum Schlüssel an dr Freije Strooss aa und goot bärguf bis zum Huus «zum Venedig», wo dr Stapflebärg in d Gass iine chunnt, biegt gege rächts ab, goot am Huus «zum wisse Bäär» verbii bis zum Huus «zur Mugge», macht e Kurve gege linggs und goot bärguf, bis er zwüschen em «Riinacherhoof» und em «Schürhoof» in Münsterblatz iine chunnt.
Gschicht
D Gass het im 13. Joorhundert «Symundsgass» ghäisse und sit 1398 au «Rossbärg». Im 16. Joorhundert het si noch em Huus zum Schlüssel «Schlüsselsprung» ghäisse. 1585 wird zum erste Mol dr hütig Naame «Schlüsselbärg» erwäänt.
Meister von Muttenz
As Mäister vo Muttez wärde die umbekannte Künstler bezäichnet, wo d Wandmoolereie in dr Muttezer Arbogast-Chille und im Bäihuus nääbedraa gmoolt häi. Dr Dekan vo de Choorhere vo dr Baasler Peterkiirche, dr Arnold zum Luft, het d Bilder gstifdet. Vo äim wäiss mä, ass es us em Joor 1507 stammt, en anders im Bäihuus vo 1513. Äine vo de Künstler isch möögligerwiis dr Michel Glaser gsi, wo s "Jüngste Gricht" von em in dr Baasler Peterskiirche fast idäntisch mit däm in dr Arbogast-Chille isch.
Schlüsselberg (Basel)
Gschicht
D Gass isch ganz mit Flussstäi us em Rhii pflasteret gsi. Bis zum Aafang vom 20. Joorhundert isch vil Verkeer über e Schlüsselbärg gange und zum d Huusmuure schütze, het mä am Fuess vo de Fassaade groossi Stäi in Boode gsetzt. Wil dr underi Däil vo dr Gass eender äng isch, het män en 1911 für Faarzüüg gspert und us Sicherhäitsgründ asfaltiert. S Huus an dr Nummere 11, grad wisawii vom Huus «zur Mugge» het mä 1913 abgrisse und eso isch d Gass dört e chli bräiter worde.
Psychoanalyse
D Psüchoanalüse (vo griechisch ψυχή psyche „Seel“ und ἀνάλυσις analysis „Zerlegig“, im Sinn vo „Undersuechig, Enträtselig vo dr Seel“) isch e psüchologischi Theorii, wo um 1890 vom Wiener Nöiroloog Sigmund Freud gründet worden isch. Us dr Psüchoanalüse uuse häi sich spööter die verschiidene Schuele vo dr Diefepsüchologii entwicklet.
Litratuur
0-7486-1265-3
Thomas Poreski
Dr Thomas Poreski (* 21. Oktober 1963 z Dibenga) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2011 isch er Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Uusbildig un Beruef
Dr Poreski isch z Sendelfenga uf s Stiftgymnasium un het dert s Abitur gmacht. Noch em Zivlidienscht an dr Käthe-Kollwitz-Schuel fir Chinder mit ere gaischtige Behinderig z Beblenga het er an dr Evangelische Fachhochschuel Reidlenga Sozialarbet un an dr Universitet Dibenga Pedagogik studiert. Noch em Diplom het er in dr mobile Jugedarbet, dr bolitische Bildig un as wisseschaftlige Mitarbaiter im Bundesdag gschafft. Är unterrichtet syt 20 Johr Chinder-, Juged- un Sozialhilfsrächt. Fimf Johr lang isch er Referänt bim Diakonische Werk vu dr EKD gsii un Mitglid in dr Bundesgschäftsfierig vu dr Evangelische Obdachlosehilf, derno isch er anne 2007 as Gschäftsfierer vu Wohnen plus zum Mariaberg e. V. gwächslet, eme Dreger vu dr Yygliderigshilf fir Behindereti gwächslet. Näbeberueflig git er syt 2009 bim Kurs zum Thema „Rächtsdursetzig fir Mänsche mit Behinderige“ bim Diakonische Institut für soziale Berufe gGmbH z Reidlenga. Derzue entwicklet un verdrybt dr Poreski syt 1997 Spezialfahrreder.
Bolitischi Laufbahn
Syter anne 1984 Mitglied isch dr Preski Mitglid bi dr Griene. Är isch Mitglid im Kraisvorstand vu syre Bartei z Beblenga gsii, syt 2009 isch er Mitglid im Kraisvorstand z Reidlenga. E Zytlang isch er Sprächer un Kassierer vu dr Arbetsgmainschaft „Schuele“ vu dr Landesbartei gsii un vu 1988 bis 2005 gwehlte Redaktor vu dr Mitgliderzytschrift „Grüne Blätter“. Syt 2007 isch er Delegierte bi dr Bundesarbetsgmainschaft Gsundhait un Sozials vu dr Griene.
Bi dr Bundesdagswahle 2005 isch er Kandidat vu dr Griene im Wahlkrais Reidlenga gsii, isch aber nit gwehlt wore.
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 isch er mit 25,6 % vu dr Stimmen iber s Zwaitmandat im Wahlkrais Reidlenga in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Dert isch er Mitglid vum Bildungsuusschuss, vum Integrations- un vum Sozialuusschuss un vu dr Enquetekommission „Pflege“. Derzue isch er stellverdrättend Mitglid vum Ständigen Uusschuss, vum Wisseschafts-, vum Umwält-, vum Petitionsuusschuss un vum Uusschuss no Artikel 62 vu dr Verfassig (Notbarlemänt) un vu dr Enquetekommission „Rechtsextremismus“. Är isch Sprächer vu syre Bartei fir Sozialbolitik, fir Behindereti un Inklusion un fir Juged, Chinder un Familie.
Persenlige
Dr Thomas Poreski isch evangelisch un ghyrote mit dr Reidlenger Kommunalbolitikeri Özlem Isfendiyar. Si hän zämme ne Dochter un e Suhn.
Ittigen
Ittige (amtlech Ittigen) isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.
Geografi
Ittige ligt im untere Worbletau uf ere Terrasse am Mannebärg ir Agglomeration Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 26,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 13,3 % Waud, 58,9 % Sidligsflächi u 1,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Moosseedorf, Bärn, Bouige, Oschtermundige u Zollikofe.
Gschicht
Ittige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1318 aus Yttingen, 1326 villa de Ittigen. Bis 1983 het d Gmeind zue Bouige ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 19,6 % gläge.
Religion
57,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 20,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,2 %, CVP 3,2 %, EVP 4,6 %, FDP 14,6 %. GLP 5,1 %, GP 9,6 %, SP 19,1 %, SVP 22,7 %, Suschtigi 5,9 %.
Gmeindspresidänt vo Ittige isch dr Beat Giauque (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.
Di unmittubari Nöchi zu Bärn isch dr Grund, dasses z Ittige weder es Chino, es Theater oder sogar es Stadion git. Mit em RBS - Bähnli isch innerhaub vo füf bis zäh Minute zBärnu z nöie Stade de Suisse (für Ittiger no immer z Wankdorf) erreicht mä mit em 40er Bös (vor Papiermühli us) i numme füf Minute, es ligt numme es paar hundert Meter vor Ittiger Gmeindsgränze äwäg.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 10'991 Ywohner 86,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,5 % Französisch u 2,6 % Italienisch.
Dr bärntütsch Dialäkt vo Ittige ghört zum Hochalemannisch.
Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus
Dr Dag vum Mahnen an d Opfer vum Nationalsozialismus (dt. Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus) am 27. Jänner isch z Dytschland syter anne 1996 e bundeswyte, gsetzli verankerete Mahndag. Är isch as Johresdag bezogen uf dr 27. Jänner 1945, dr Dag, vu s Konzentrationslager Auschwitz dur di Rot Armee im letschte Johr vum Zweete Weltchrieg befreit woren isch. Zum Internationale Dag vum Mahne an d Opfer vum Holocaust isch dr 27. Jänner vu dr Verainte Nationen anne 2005 erklert wore.
Mahndag z Dytschland
Dr Dag vum Mahne an d Opfer vum Nationalsozialismus mahnt an alli Opfer vun eme byschpellose totalitäre Reschiim in dr Zyt vum Nationalsozialismus: „Jude, Chrischte, Sinti un Roma, Mänsche mit Behinderig, Homosexuälli, Mänsche, wu bolitisch andersch dänkt, un Manne un Fraue vum Widerstand, Wisseschaftler, Chinschtler, Schurnalischte, Chriegsgfangeni un Deserteur, Alti un Chinder an dr Front, Zwangsarbaiter un an di Millione Mänsche, wu unter dr nationalsozialistische Gwaltherrschaft enträchtet, verfolgt, quält un ermordet wore sin.“
Dr Mahndag isch am 3. Jänner 1996 dur Proklamation vum Bundesbresidänt Roman Herzog yygfiert un uf dr 27. Jänner feschtglait wore.
In syre Proklamation het dr Herzog uusgfiert:
In dr Bundesrepublik wären an däm Dag an effetlige Gebei Druurfahne ufghänkt. In vyle Veraastaltige wie Läsige, Theateruffierige oder Gottesdienscht wird bundeswyt d Mahnig an d Verbräche vu dr Nationalsozialischte wachghalte. Im Bundesdag findet e Mahnstund statt.
Asa H. Willie
Dr Asa Hoxie Willie (* 11. Oktoower 1829 z’ Washington, Georgia; † 16. März 1899 z’ Galveston, Texàs) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vun 1873 bis 1875 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
sii Laawa un Kàrriar
Dr Asa Hoxie Willie ìsch ànna 1829 z’ Washington ìm Nordoschta vum Bundesschtààt Georgia-n-uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn vum James un vu dr Caroline E. Willie geborena Hoxie gsìì, un dr jìngera Brüader vum James Willie (1823-1865), wo-n-Àbgoordnet ìm Represantàntahüüs vum Texàs worra-n-ìsch. Siina Müatter hàt üss Barnstable ìm Massachussetts gschtàmmt un ìsch Kwääker gsìì. Sii Vàtter ìsch a Handler üss’m Vermont gsìì. Ànna 1833 ìsch dr Vàtter gschtoorwa; dr Willie ìsch àlso bii siinera Müatter uffgwàcksa. Obwohl d’ Müatter àrm gsìì-n-ìsch, hàt dr Willie ìn siinera Haimet a güata prìwààta Schüalüüsbìldung bikumma. Ànna 1846 hàt’r bii siim Unkel Asa Hoxey uff Independence ìm Texàs gwàndelt.
Dr Willie hàt Racht gschtudiart un ìsch ànna 1848 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Ar hàt àlso ààgfànga, ìm Texàs àls Ànwàlt z’ schàffa. Vun 1852 bis 1854 ìsch’r Schtààtsànwàlt ìm drìtta Grìchtsbezirk vum Texàs gsìì. Àb 1858 hàt’r zamma mìt’m Ànwàlt Alexander Pope z’ Marshall gschàfft. Wahrem Sezässioonskriag hàt’r ìm 7. Infàntrii-Regimant vum Texas ìm Heer vu da Konfederiarta Schtààta bediant. Ìm Hornung 1862 ìsch’r z’ Fort Donelson gfànga gnumma un hàt niina Moneta-n-ìm Camp Douglas ìm Illinois verbràcht. Ar ìsch àwwer ànna 1863 befräit worra un hàt àn dr Schlàcht àm Chickamauga mìtgmàcht. Ànna 1866 hàt’r uff Galveston gwàndelt, wu-n-’r ànna 1871 zamma mìt’m Charles Cleveland a Ànwàltsbüroo grìnda hàt. Ìm Joohr 1867 ìsch’r àls Rìchter ìm oowerschta Gìrcht vum Texàs ärnännt worra. Trotzdam hàt’r uff Druck vum Militäärbefahlshààwer vu da Unioonstruppa müassa fàraloo; siina Ärnännung àls Rìchter säjg a „Hìnderniss zem Wìederuffbàui“ vum Texàs gsìì.
Oskar Schlemmer
Dr Oskar Schlemmer isch am 4. Septämber 1888 z Stuttgart uf d Wält cho. Er isch e dütsche Mooler, Bildhauer und Bühnenbildner gsi. Er het am Bauhuus Underricht gee und isch e Fründ vom Paul Klee gsi. D Nazi-Press het en as Kunstbolschewist bezeichnet und as Künstler het er nümme chönne schaffe. Er isch am 13. April 1943 z Bade-Bade gstorbe.
Asa H. Willie
sii Laawa un Kàrriar
Ìn Politik ìsch dr Willie Mìtglìed vu dr Demokrààtischa Pàrtäi gsìì. Àn da Kongrasswàhla vum Joohr 1872 ìsch’r ìm säckschta Wàhlbezirk vum Texàs ìns àmerikànischa Represantàntahüüs gwählt worra. Daa Wàhlbezirk ìsch grààd ärschtällt worra gsìì. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C. ìsch dr Willie àb’m 4. März 1873 gsìì. Ànna 1874 hàt’r sìch nìt fìr a Wìederwàhl uffgschtällt. Ar ìsch àlso bis àm 3. März 1875 ìm Kongrass blìewa.
Oskar Schlemmer
Dr Schlemmer thematisiert in siine Wärk vor Allem d Stellig vo dr menschlige Figur im Ruum. In dr Periode, won er am schöpferiste gsi isch (1920–1932), si e Hufe Gmäld mit stereometrische Figure entstande und vo Figuregruppe, wo inenander griife. In deren ihrer geometrisch-choreographische Gstaltig cha mä universelli Harmonisierigsbesträbige erkenne.
Asa H. Willie
sii Laawa un Kàrriar
Noh-n-em And vu siinera Àmtszitt ìm Represantàntahüüs hàt dr Willie witter àls Ànwàlt ìm Texàs gschàfft. Ànna 1875 un 1876 ìsch’r Schtàdtànwàlt vu Galveston gsìì. Vun 1882 bis 1888 ìsch’r vorsìtzender Rìchter vum Oowerschta Grìcht vum Texàs gsìì. Ar hàt mehrera Urtailer gaa, wo-n-ìm Texàs àls Grundsàtzurtailer galta. Doo druff ìsch’r nochamol Rachtsànwàlt gsìì. Dr Asa Willie ìsch àm 16. März 1899 z’ Galveston gschtoorwa. Beardigt worra-n-ìsch’r ìm Trinity Episcopal Cemetery z’ Galveston.
Àm 20. Oktoower 1859 hàt dr Willie d’ Bettie Johnson üss Bolivar ìm Tennessee ghiirootet ghàà. Zamma hann sa zehn Kìnder ghàà, àwwer fìmf sìnn ìn ìhra Kìnderjoohra gschtoorwa. Dr Willie ìsch Sklààvahàlter gsìì.
Teus Hagen
De Teus Hagen (geb. 1945) isch en Internet-Pionier us Holland.
Biographie
De Hagen hät im Computerlabor vom Mathematische Zäntrum agfange schaffe. Später häd er ghulfe, di niederländischi und di europäischi Unix-Benutzergruppe NLUUG und EUUG (won später EURopen worden isch) z gründe. Er isch Vorsitzende vo de EUUG gsi und hät als säbne 1982 s European Unix Network (EUnet) als DFÜ-Dienst vo de EUUG gründet. S EUnet isch s erschti öffentlichi Breitbandnetz vo Europa gsi.
An de Universität vo Berkeley hät er ab 1983 am TCP/IP-Protokoll gschaffet. De Daniel Karrenberg, won i sinere Gruppe gsi isch, häd de Pricht gschribe, won drufabe TCP/IP z Europa für die globali Vernetzig igfüert worden isch.
Vo 1992 bi 2008 isch de Hagen Vorsitzende und Diräkter vo NLnet gsi, won dänn zum gröschte Internet Service Provider z Holland worden isch. NLnet finanziert freii Internetforschig und -entwicklig. Drum häd de Hagen ab 2004 au bi de gemeinschaftstribene Zertifizierigsstell CAcert mitgmacht, isch im Vorstand gsi und 2008 Presidänt.
Uszeichnige und Ehrige
Hagen häd Uszeichnige übercho vo de NLUUG und de Usenix für das won er für Open Source gmacht häd. 2013 isch er als «Global Connector» id Internet Hall of Fame ufgna worde.
Tilsiter
Tilsiter isch e Schnittchääs us Chuemilch mit ere Rotschmiiri-Rinde mit 30 bis 60 % Fett in dr Drochemasse. Si Naame chunnt vo dr Stadt Tilsit, wo hüte zu Russland ghöört und Sowetsk häisst.
Härstellig und Äigeschafte
Dr Tilsiter wird us Roomilch oder us bastörisierter Milch gmacht. Dr Roomilchchääs isch im Gschmagg riicher. Dr Chääs wird in Raadform häärgstellt, hüte aber immer mee au in Blockform. Er het e dünni, brüünligi Rinde, wo öbbe säggs Mönet rift und in dere Zit mit Salzwasser und Rootschmiirikultur abgriibe wird. Dr hellgääli Däig isch wäich, seer elastisch und zimlig füecht, er het Löcher in dr Gröössi vo Gärstechörner und chlaini Schlitzli. D Gschmacksskala goot vo mild und licht würzig bis chreftig pikant.
Tilsiter wird sit 1893 in dr Ostschwiz und au z Dütschland härgstellt. Au z Russland häisst er Tilsiter (🇷🇺) und z Pole Tylżycki (Tilsiter).
Landolt
Lüüt, wo Landolt zum Gschlächt ghäissed
Landolt (Landlet) us em Glaarnerland:
altygsässeni Landolt us de Stadt Züri:
Landolt us em Wyland:
Aargauischi Landolt, wo uursprünglich uf s Wyländer Gschlächt zrugggönd:
Stadtzürcher Landolt, wo uursprünglich uf s Wyländer Gschlächt zrugggönd:
Präteritopräsens
Präteritopräsentia (Sg. Präteritopräsens) sind e Gruppe vo Verb, wo ursprünglich i de Konjugation kai Präsensforme uufwiiset, well s alti Präteritum (Vergangehait) gegewärtigi Bidütig agnoo het. Die Gruppe isch alt und goot i ainzene Fäll bis zum Indogermanische zrugg: Alemannisch: i waiss; Altindisch: vēda »i waiss«; baidi us Indogermanisch: *uoida »i ha gsee« (und drum waiss i). I de Germanische Sprooche het sich e Gruppe vo Präteritopräsentia uusbildet und e nois Präteritum/Imperfekt isch bildet wore, wie bide schwache Verb dur aanehenke vomene /t/. D Aazaal vode Präteritopräsentia i de ainzelne Sprooche schwankt, im Alemannische sinds sibe, im Gotische drizee. Die maiste Präteritopräsentia sind Modalverb und e paar wenigi werdet nu unpersönlich i de dritte Person bruucht (z. B. ahd. toug »es nützt, helf, taugt«).
Nöd zu de Präteritopräsentia ghört s Verb »wöle«, wo de alti Optativ d Bidütig vom Präsenz öberchoo het. Well da Phänomen änlich isch, werd s au i de Liste une uufgfüert.
Im Altnordische chömet no mon »werde« und kná »chöne« dezue, da sind aber noiji Sonderbildige, wäred die andere Verbe as alt bitrachtet weret.
RJ-45
De RJ-45 oder au LAN-Stecker isch eine vo de wichtigschte Steckverbindige imene LAN-Netzwerk.
Herkunft
De RJ-45 Stecker isch i de 70-er Jahre vo «Bell Laboratories America» entwicklet worde. D Bell Laboratories sind en Teil vo de Forschigs- und Entwickligsabteilig vo Alcatel-Lucent in Amerika.
Vor- und Nachteil
Es RJ-45 Kabel isch im Vergliich zumene Glasfaserkabel sehr flexibel und belastbar und isch drum für sehr engi Kurve oder Bügige geignet. En andere Vorteil isch, das es sehr billig isch und das mers fascht i jedem Elektronik- bzw. Informatik-Gschäft überchunnt.
Es RJ-45 Kabel isch um einiges langsamer wenn mers mit ere neuwertigie jedoch au türe Glasfaserleitig (oder au Liechtwelleleiter gnennt) vergliicht. Ebafalls hets kei extrem grossi Riichwiiti und mues schnell vomene sogenannte Repeater erneueret werde, jedoch isch die Riichwiiti vo öppe 100–150 Meter für es chlises Büro oder e Informatik-Abteilig no vollständig uusrichend. Problemtisch wirds erscht ab grössere Netzwerk wie MAN oder WAN.
Malaucourt-sur-Seille
Malaucourt-sur-Seille (ditsch 1915–18 un 1940–44 Mallhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Malaucourt-sur-Seille lijt zehn Kilometer weschtlich vun Château-Salins ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 191 un 276 m ìwer em Meeresspiejel. Ìm Sìdweschte geht dr Bànn bìs àn d Seille àn dr Granz zem Departement Meurthe-et-Moselle.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Malaucourt-sur-Seille ìsch. Malaucourt-sur-Seille ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Malaucourt-sur-Seille ghert zem Lorrain.
Courfaivre
Courfaivre isch e politischi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura gsi. Uf de 1. Jänner 2013 het si mit de Gmeinde Bassecourt, Glovelier, Soulce und Undervelier zu noie Gmeinde Haute-Sorne fusioniirt.
Gschicht
Courfaivre isch eis vo de 13 freie Dörfer vo de Herrschaft Delsbärg gsi, wo im 1271i in de Bsitz vom Fürschtbistum Basel cho sin. In de Johr 1793i bis 1815i het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zu Bärn chunnt. Sit de Gründig vom Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghört d Gmeind zu dem Kanton.
Titel
Titel stoht für:
Geographii:
Io (Mythologie)
Io (agr. Ἰώ, Iō) isch in dè grichischè Mythologi d'Dochtèr vum Flussgott Inachos. Si isch ä Schätzli vum Zeus gsi un het ihm dè Epaphos uf d'Welt brocht.
Zeus het sich ainst in Io vèrlièbt un het si entfeehre wellè. Des het abèr si ifèrsüchtigi Frau Hera gmèrkt. Um d'Entfeehrig z'vertuschè, het Zeus Io in ä schneewissi Chuèh vèrwandlèt. Hera het des abèr spitz kriègt und het d'Chuèh als Gschènk gfordèrèt, was Zeus ihrè nit het abschlagè chännè. Hera het dèno dè hundèrtäugig Riis Argos buftrait, Io z'bwachè.
Zeus het dèno si Himmelsbott Hermes zum Argos gschickt. Hermes het ihn mit sinèm Flötèspil in dè Schlof glullt, so dass Io - immèr noch in Deergstalt - het èntflièhe chännè. Abèr au hindèr sälli List isch d'Hera bal chu un het ä Rinderdassèl gschickt, wo Io uablässig vèrfolgt het. (S'dièf Surre vu dèrè fèr Rindvichèr läbènsgfährlichè Brèmmè vèrmag ganzi Chuèhhèrdè in d'Flucht z'triibè.)
Uf dè Flucht, het Io s'Meer ibèrquèrt, wo spätèr noch ihrè daift worre isch (Ionischs Meer), worufhi si Ägyptè èrraicht het. Dèrt het Io d'Göttèr agfleht, si z'èrlösè. Hera het uf gständigs Bittè vum Zeus igwilligt un het ihrè ihr menschlichi Gstalt zruckgä, woruf si dèrt als Göttin vèrehrt worrè isch.
Marbach (Villingen-Schwenningen)
Mabä, manche sagä au Marbä, amtllich Marbach, isch sit dä Gmondreform 1974 än Ortsteil vu Villingä im Schwarzwald-Baar-Kreis.
Der Ort isch s erscht Mol um 1200 erwähnt worä. Damals hätt s Kloschter St. Gallä Besitztümer in Mabä ghet. Dä Ort selber hät etwa 2.000 Iiwohner. An bsondere Sehenswürdigkeiten giits net so viel. Uffällig sind die vier Terra-Hieser, des sind Zelthiiser am öschtlichä Rand vu Mabä, wo in dä 1970er-Johr baut worä sind. Sonscht giits no dä Kirchturm vu dä evangelischä Kirch. Des soll scheinbar dä niedrigschte Kirchturm in Europa si, oder zumindescht in Ditschland.
In Mabä häts bis Afang vu dä 60er-Johr no die Mabämer Mille gä. Die Mille war sit 1724 im Besitz vu dr Familie Riegger. Dä erschte Müller vu derä Sippe war dä Josefons Riegger, dä letschte dä Albert Riegger.
Marguerite Frick-Cramer
D Marguerite «Meggy» Frick-Cramer (* 28. Dezämber 1887 z Gämf as Renée-Marguerite Cramer; † 22. Oktober 1963 z Gämf; e Bürgere vo Gämf und spööter vo Sennwald) isch e Schwizer Juristin, Historikere und humanitääri Aktivistin gsi, wo andere Fraue in dr Äidgenosseschaft in e Hufe Hiisichte dr Wääg geebnet het:
1910 isch si die dritti Frau gsi, wo d Lizänz übberchoo het, zum as Rächtsaawalt z schaffe. 1917 isch si noch drei Joor in hooche Posizioone bim Internazionaale Komitee vom Roote Chrüz (IKRK) as ersti Frau e Delegierti vo dr Organisazioon worde und 1918 s erste wiiblige Mitgliid im Läitigsgremium. Zur gliiche Zit isch si die ersti Historikere in dr Schwiz gsi, won e Verdrätigsprofessuur überchoo het. D Frick-Cramer isch au e Pionierin für d Gliichstellig vo de Gschlächter in dr Fortentwigglig vom humanitaäre Völkerrächt gsi, vor allem wil si 1929 as ersti Frau Co-Autorin von ere Gämfer Konvenzioon worde isch.
Wääred dr nazionaalsozialistische Terrorherrschaft in Dütschland und bsundrigs wääred em Zwäite Wältchrieg isch d Frick-Cramer as Expärtin für internierti Ziviliste zu äinere vo de wichdigste Stimme worde, wo sich innerhalb vo dr IKRK-Füerig für en entschiideni Haltig gegenüber em NS-Reschiim und schliesslig für en öffentlige Brotest gege däm sim Süsteem vo de Konzentrazioons- und Vernichdigslaager iigsetzt häi – allerdings ooni Erfolg.