cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich III. von Baden
Är isch dr Suhn vum Rudolf IV. vu Bade († 25. Juni 1348) un dr Marie vu Oettingen († 10. Juni 1369) gsi, dr Dochter vum Grof Friedrich I. vu Oettingen.
Dr Friedrich III. het um 1345 d Margareta vu Bade († 1. Septämber 1367) ghyrote, d Dochter vum Markgrof Rudolf Hesso vu Bade. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange:
Arnold zum Luft
Lääbe und Karriere
Dr Arnold isch as Soon vom Baasler Rootsher Ulrich zum Luft und vo dr Anna Magdalena Eberler öbbe 1453 uf d Wält cho. Er isch erst drizääni gsi, won er 1466 an de Uniwersidääte vo Baasel het afo studiere. 1473 isch er Doktor im kanonische Rächt worde und Pfaarer z Muttez. Er het z Siena studiert und 1500 het er im Zivilrächt bromowiert und isch as Doctor legum Brofässer an dr juristische Fakulteet und zum erste Mol Räkter worde. Vo 1506 aa isch er Vizekanzler vo dr Uniwersidäät gsi. Er isch vo 1497 bis 1501 und wider 1508 bis 1511 bischöflige offizial (Hoofrichder). Zwüsche 1501 und 1507 isch er Generalvikar gsi und 1504 Offizial vo dr Diözese vo Konstanz.
D Humaniste Johannes Heynlin und Sebastian Brant häi zu sine Fründ ghöört. Er het e Serii vo Bilder in dr Muttezer Arbogast Chille gstifdet. Er het e bedütendi Bibliodeek mit juristische Büecher gha, won er e Däil von ene vo sim Unggle Peter zum Luft gerbt gha het. Die het er de Franziskaner im Baasler Barfüesserkloster vermacht.
D Usenandersetzig mit em Doomkapitel
Dr Zum Luft het dr Doomhersitz vom Johann vo Rese welle übernää, D Doomhere si aber dr Mäinig gsi, ass noch iire nöije Statute käni Bürger ins Baasler Doomkapitel chönni ufgnoo wärde, was d Baasler Bürger verruggt gmacht het. Es isch zum ene Brozäss choo und dr Zum Luft het Rächt bechoo. Er het s au fertig brocht, meereri Kaplään lo exkommuniziere und s Kapitel lo ufheebe, wil si iin nid häi welle ins Kanonikat ufnee. Noch ere Vermiddlig vom Root isch d Exkommunikazioon ufghoobe worde und drfür häi d Kleriker d Rächt vom Arnold zum Luft müesse anerkenne.
Andrea Zamometić
Dr Andrea Zamometić (* um 1420 z Nin, hüt z Kroazie; † 13. Novämber 1484 z Baasel) isch dr Erzbischof vo Krajina gsi, wo 1482 z Baasel zum ene Kiirchekonziil ufgrüeft het, was as Kritik am Babst Sixtus IV. verstande worden isch. Er isch schliesslig uf Befääl vom Käiser Friedrich III. vom Baasler Root verhafdet und im Spaaleschwibbooge iigspert worde und het dört Sälbstmord begange.
D Zamometić-Affääre
Dr Zamometić isch emol dr Erzbischof vo Krajina gsi und scho lenger e Kritiker vom Babst Sixtus IV. Am 25. Merz 1482 het er im Baasler Münster sich für e Konziil stark gmacht, was em Babst überhaupt nid gfalle het. Dä het vo de Baasler verlangt, ass si dr Zamometić wurde festnee und an iin usliifere. Am 1. Mai 1482 het dr Root aber beschlosse, dr ufrüererisch Erzbischof z schütze und iim sichers Gläit z verspräche.
Dr Sixtus het denn im Septämber s Interdikt über Baasel verhängt und im Novämber druf d Stadt exkommuniziert und im Dezämber in ere Bulle zum Chrüzzuug gege sä ghetzt. Wenn am Aafang vo dr Affääre dr Zamometić no Understützer gha het, si die immer weeniger worde. Sogar dr Käiser Friedrich III. het im Oktober de Baasler nume no aagwiise, nüt gege dr Babstkritiker z undernää ooni si Befääl. Im Dezämber denn isch die käiserlig Verfüegig aachoo, ass dr Zamometić söll verhafdet würde. Dr Baasler Root het zwäi Sitzige brucht und schliesslig beschlosse, dr Zamometić iizspere. Am 21. Dezämber 1482 häi en Stadtchnächt zum Spaalenschwibbooge brocht, wo as Gfängnis brucht worde isch, und in Fessle gläit.
Dr Käiser und dr Babst häi 1883 abgmacht, ass dr Zamometić z Baasel söll bestrooft wärde und dr Räst vo sim Lääbe as Gfangnige im Eeseldurm wurd lääbe. Aber no bevor er verurdäilt worde isch, het sich dr Andrea Zamometić am 13. Novämber 1484 in sinere Zälle im Schwibbooge ufghänggt.
As Sälbstmörder het en d Kiirche nid christlig welle begraabe und mä het si Liiche in Rhii gheit.
Theaterskandal
As Theaterskandal bezäichnet mä Komflikt um Theateruffüerige, wo gsellschaftligi, moralischi, religiöösi oder künstlerischi Tabu berüere, und eso d Reakzioon vo dr öffentlige Mäinig uusefordere. Es chunnt drbii zu Demonstrazioone, Protest oder sogar Däätligkäite im Zueschauerruum und denn au zu Zitigskampanie oder politische Konsekwänze wie Zensur oder Verbot.
Allgemäin
Sit ass d Reschii am Theater as en äigeständigi künstlerischi Läistig gältet, stoot vilmol nit nume s Wärk sälber im Middelpunkt vom ene Theaterskandaal sondern au si Inszenierig. Soonigi Komflikt si bsundrigs hitzig an dr Opere, wo s Publikum bsundrigs dradizionsorientiert isch und au uf Tabu-Brüch bi dr Dütig vo Operette heftig reagiert.
Theaterskandääl chönne mänggisch au vorusgsäit wärde oder wärde blaant und gliiche denn Inszenierunge wo d Rolle klar verdäilt si: Uf dr äinte Site s Publikum, wo dänggt, ass es e Rächt häig, Kunst z gniesse ooni gstöört z wärde, und uf dr andere Site dr Künstler, wo überzügt isch, ass er dr Gsellschaft e Spiegel müess vor s Gsicht hebe. Sit dr Middi vom 19. Joorhundert gseen d Künstler iiri Ufgoob weeniger din, ass si dr Kataloog vo esthetische Norme wurde erfülle, sondern mee ass si die Norme brobiere z spränge, und dr Skandaal as „spezifischi Erschiinig vom instituzionelle Kunsttheater“ isch au en Uswiis für iiri Ussesiterrolle, wo si sälber gweelt häi.
Zählzeit
D Zèllzitè bildet i dè Musig è Raschter innerhalb von èm Takt. Durch nummeryrti Zèllzitè wörd ußerdèmm è Bositionsbeschtimmig innerhalb von èm Takt voeifacht.
È Taktaagaab wärd mit èm Bruch metrisch benamst, zum Byschpill 4/4 odder 6/8. Dè Zèller vom Bruch zeigt d Aazaal vo Grundschlääg un dõmit vo dè Zèllzitè pro Takt aa, dè Nenner bezeichnèt dè Notèwört, also d Notèlängi von èrè Zèllzit; vgl. Byschpill: Virtel odder Achtel. Im Notèbild hèt dè Bruch kein Bruchschtrich.
Durch s Bündlè vo dè Grundschlääg zu Täkt chrièget d Grundschlääg èn Bezugspungt: In èm Takt sin d Grundschlääg zum eintè nõchènand durrènummeryrt (mit 1 fangts aa bis zum Wört vom Zèller vo dè Taktaagaab), zum anderè wörred durch diè vowendetè Metrè im Taktschema bschtimmti Zèllzitè mee als anderi bedònt, asè chönned voschideni Grundschlääg innerhalb von èm Tagt unterschydlichi Bedònungè chriègè. Dè èrschti Grundschlaag vo jedem Tagt drait hüüfig d Hauptbedònig.
Tagt chönned zwar au mit chürzerè Notè gfüllt wörrè, wiè dè Nenner vo dè Tagtaagaab aagit; d „Unterzèllzitè“, uff wellènè selli Notè denn gschpillt wörred, wörred i dè Regèl nit bedònt.
Münchner Secession
D Münchner Secession isch e Vereinigung vo bildende Künstler, wo sich 1892 vo dr Münchner Künstlergnosseschaft abgspaltet hai, zum sich gege d Bevormundig dur e staatlig Kunstbedriib und däm si konservativi Usstelligsbolitik gege die draditionelli Gründerzeit, wo vom Münchner Moolerfürst Franz vo Lenbach brägt gsi isch, z wehre. Si het as Künstlergnosseschaft fungiert und wirtschaftlige Inträsse und dr soziale Kontaktförderig dient, het aber au eigeni künstlerischi Ziil verfolgt, wie s Sträben noch ere Witerentwicklig vom Historismus. 1901 si us dr Münchner Secession d Phalanx und 1909 die Neui Künstlervereinigung Münche uusegwachse.
Im Zug vo dr „kulturelle Süüberig“ im Dritte Riich isch d Münchner Secession 1938 ufglöst worde, het sich aber noch em Zweite Wältchrieg 1946 rekonstituiert. 1992 het d Vereinigung ihr 100-jehrigs Jubileum gfiirt.
Hati (Mond)
Dr Hati (au Saturn XLIII) isch ein vu dr chleinere ussere Mönd vum Planet Saturn.
Entdeckig
D'Entdeckig vum Hati dur dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
Dr Hati isch zerscht Vorlaifig as S/2004 S 14 bezeichnet worre. Im April 2007 isch dr winzig Mond no uf dr riisig Wolf Hati, e Suhn vum Fenriswolf un Zwillingsbrueder vum riisige Wolfes Skalli (oder Skoll), us dr nordische Mythologi daift worre.
Bahndate
Dr Hati umchreist Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in 1080,1 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,2913, wobi d'Bahn mit 163° gege d'Ekliptik un 172° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch. Dr Hati wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.
Ufbau un physikalischi Date
Dr Hati besitzt e Durchmesser vu gschätzte 6 km. Sofern er e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät er dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.
optischi Eigeschafte
Mit ere visuelle Helligkeit vu +24,4 mag isch dr Hati e extrem liechtschwachs Objekt.
Pravda vítězí
Pravda vítězí (D Wohret gwünt) (lat. Veritas vincit) isch en historische Wahlspruch, wo sit m 30. März 1920 de offizielli Wahlspruch vo de Republik Tschechoslowakei (1918-1993) und Tschechie isch. Er isch uf zahlriche Sache und Bauwerk abbildet. Churz nach de Samtige Revolution im November 1989 hät mer bis 1993 d lateinischi Version verwendet.
Cupido
S Wort Cupido (lat. für „Begirde, Lust“) bezäichnet:
Kernkraftwerk Wyhl
Protescht gege s Kraftwärk
Kurz no dr Aakindigung hän 27 Birger vu Wyhl aagfange gege s Kraftwärk z proteschtiere. Bal drno hän sich in vile Ortschafte in dr Gegnig um aü in elsässische Gmeine Initiative gege dr Boi grindet. Di erschte Grind, wu gege s Kraftwärk vorbrocht wore sin, ass es dur d Kondensdämpf üs dr Kiehldirm zue re gringere Sunneiistrahlung un zue meh Näble kennt kumme, ass Kiehlwasser üs em Kraftwärk dr Rhii ufwärme kennte un sii biologisch Glichgwicht gfährde kennt, vor allem aber d Witterentwicklung vum Rhiidal zur induschtrielle Zone, zue eme „zweite Ruhrgebiet“. Anne 1975 isch mit dr Errichtung vu dr Boistell fir s erscht Reaktorgebäude aagfange wore, drotz ass di final Gnähmigung fir dr Boi vum Kärnkraftwärk no üsgstande isch. Im Verlaüf vu dr Protescht isch d Boistell vum Kraftwärk bsetzt wore. Am 27. Mai 1975 het s Sundersitzung vu dr Landesregierung gää, wu sich mit em wittere Vorgeh befasst het.
Am 27. Jänner 1975 het s Verwaltungsgricht Friburg e Sitzung z Brisach abghalte ge di erscht Deilgnähmigung fir s Kärnkraftwärk Wyhl z briefe. Am Prozäss sin drej Richter un 45 gladene Sachverständigi debi, Kläger sin d Gmeine Ändinge, Forche, Lohr, Saschbe, Schwanaü, Wisswiil un e baar Privatlitt gsii. Thema vum Prozäss sin d Üswirkunge vu dr radioaktive Emissione un vum warme Abwassers uf d Umwält gsii. S Verwaltungsgricht Friburg het verfiegt, ass d Boiarbete mien vorlaifig iigstellt wäre, was am 14. Oktober 1975 vum Verwaltungsgrichtshof Bade-Wirttebärg z Manne noch eme Iispruch vu dr Landesregierung unter em Ministerpräsident Hans Filbinger wider ufghobe wore isch. D Richter hän aber betont, ass s Risiko fi dr Aafang vu dr erschte Boiphase vu dr Kärnkraftwärk Sid GmbH sälber drait wäre mueß un ass d Entscheidung in dr Haüptsach, wu s Verwaltungsgricht Friburg fälle mueß, allno negativ üsfalle kaa. D Boiblatzbsetzer, wu s Gländ vum Kärnkraftwärk sit em Februar 1975 blockiert gha hän, hän des Urdeil e erschti Niderlag fir ihre Iisatz gnännt.
Aafangs 1977 het z Härwelze s Haüptverfahre vum Verwaltungsgricht stattgfunde, wu dr Boi untersait wore isch, wel e Berschtschutz gfählt het. Anne 1982 het dr Verwaltungsgrichtshof dr Boi wider fir rächtmäßig erklärt. Drno het z Wyhl e Broteschtkundgäbung mit iber 30.000 Kärnkraftwärks-Gegner gää. Im Johr 1983 het dr Ministerpräsident Lothar Späth iberraschend erklärt, s Kärnkraftwärk Wyhl sej vor 1993 nit netig. 1987 het er dr Verzicht bis zum Johr 2000 bekräftigt. Sit 1995 isch dr Boiblatz als Natürschutzgebiet üsgwise.
Date vu dr Reaktorbleck
S sin zwee Reaktore blant gsii:
Dollern (Begriffsklärung)
Dollern ìsch dr Nàmme vun denne Ortschàfte:
Schifflände (Basel)
D Schiffländi isch die eltisti Haafenaalaag in dr Stadt Baasel, wo hüt no brucht wird, und e Blatz in dr Groossbaasler Altstadt. D Zumft zu Schiffslüt, wo 1354 gründet worden isch, het dört iire Sitz ghaa. Dr Blatz lit linggs vom Rhii e chli bachab vo dr Middlere Brugg. S Rhiidoor, wo dört gstande isch, isch woorschiinlig 1225/26 im Uftraag vom Bischof Heinrich vo Thun as Däil vo dr Stadtmuure baut worde. Im 19. Joorhundert isch dr Verkeer in dr Stadt gröösser worde, und dr Groossi Root het beschlosse, ass s Door e Verkeershindernis sig und het s im Februar 1839 lo abrisse.
Bi dr Schiffländi stöön hüte s Hotel Les Trois Rois und e Stazioon vo dr Baasler Persooneschiffaarts-Gsellschaft.
D Haafenaalaag
Dr Haafe isch bi dr Mündig vom Birsig in Rhii entstande, wil dört s Uufer weeniger stotzig gsi isch. Sit em 13. Joorhundert git s schriftligi Züügniss für e Rhiischiffaart. D Waare, wo us em Ooberland z Baasel aakoo si, sin bi dr Schiffländi uf groossi Lastschiff umglaade worde, wo sä flussab dransbordiert häi. Dr Haafe isch sit em 13. Joorhundert vo zwäi Dürm beschützt worde: bachuf vom Rhiidoor und bachab vom Salzdurm, wo s Salzhuus dra aabaut gsi isch. D Zumft zu Schifflüt, wo 1354 vom Bischoff iigrichdet worden isch, het 1402 bi dr Schiffländi grad näben em Rhiidoor iir Zumfthuus baut und het s noch eme Brand 1533 nöi müesse ufbaue. Vom Zumfthuus bis zum Salzdurm het e Muure mit eme Döörli mit eme runde Booge dr diräkt Zuegang vom Rhii in d Stadt abgsperrt. Dr Birsig isch dur en Öffnig nääbedraa in Rhii gflosse. Die Muure isch in dr Middi vom 18. Joorhundert mit eme Iisegidder ersetzt worde.
Im früeje 19. Joorhundert het mä sich au z Baasel uf d Dampfschifffaart afo vorberäite. 1830/31 het mä dr Salzdurm däilwiis abbroche und mit em Salzhuus zum ene "Rhiilaagerhuus" umbaut. Mä het dr Usfluss vom Birsig überbaut, dr Aaleegblatz für d Schiff hööcher gmacht und e Kee baut, wo vom alte Salzhuus bis zum Hotel zu de Drei König gangen isch. Wäge deene Investizioone isch d Schiffländi noch dr Baasler Kantonsdäilig e Politikum worde. D Landschaft het nämlig verlangt, ass d Schiffländi ins Inwentaar vo de Staatsliigeschafte ufgnoo wurd und eso d Landschaft iire Däil drvoo wurd überchoo. S äidgenössische Schiidsgricht het die Forderig aber abgwiise. 1838 het denn e reegelmässige Dampfschiffverkeer aagfange, und mä het bräiti Stääge zum Kee aabe baut. Wo die erste bäide Dampfschiff vo dr Basel-Stroossburg Linie am 2. Septämber 1838 an dr Schiffländi aachoo si, isch die ganzi Stadt cho luege. Wo d Iisegass verbräiteret worden isch, het mä drfüür 1839 s Rhiidoor und 1841 s Zumfthuus zu Schifflüt abgrisse.
Dr Blatz
Uf em Blatz westlig vom Zumfthuus zu Schifflüt isch sit em 15. Joorhundert e Brunne gsi und 1572 isch denn e Stockbrunne ufgstellt worde. 1754 het men en mit eme Brunne ersetzt, won e rächteggigs Becki ghaa het und e Brunnepfiiler mit Maskerelief und ere Kugelkroone oobedruf. 1840 het dr Andreas Merian e nöije Brunne mit eme halbkräisförmige Droog baut, mit Relief vom ene Delfiin mit eme Dreizack und eme Schilfkolbe uf dr hindere Wand. Hüte stoot uf dr Schiffländi näben em Drei Köönig e runds Brünneli, wo dr Carl Gutknecht 1926 baut het, mit ere Skulptur vom ene Bueb, won e Fisch in dr Hand hebt.
Bis 1760 het mä nume z Fuess duur en ängs Gässli und über e Stääg über e Birsig in d Santihanns-Vorstadt chönne. 1759 isch d Gass verbräiteret worde und mä het e Brugg us Stäi über e Bach baut. Dere Strooss zum Bluemerain aane het mä denn die Nöiji Strooss gsäit.
Im 19. Joorhundert het mä d Iisegass no äinisch verbräiteret und drfür under anderem s Zumfthuus zu Schifflüt und s Rhiidoor abbroche, dr underi Birsig begraadigt und ganz iidoolt und d Määrtgass drüber baut und 1898 bis 1902 d Schiffländi ufgschüttet, bis dr Blatz öbbe uf dr Hööchi vo dr Rhiibrugg gsi isch. D Konkurränz vo dr Iisebaan het d Baasler Rhiischiffaart nit usgstande und dorum het mä e Kee für Schiff überhaupt nid blaant. Au die letschti Stund vom middelalterlige Salzhuus, wo erst 1861-62 zun ere Gwärbhalle umbaut worden isch, het denn gschlaage, und 1901 het an sim Blatz d Baasler Kantonalbank e nöis Geböid afo baue. 1938 isch d Kantonaalbank uszooge und s Verkeersbüro und s Kantonaale Departemänt vom Innere häi sich din niidergloo.
D Hüüser zwüsche dr Iisegass und dr Määrktgass het mä 1904 alli abbroche, d Bauflucht 13 Meter witer hinde verschoobe und eso isch d Schiffländi e wääsentlig grössere Blatz worde. Alles isch asfaltiert worde, mä het Sitzbänk ufgstellt und e dobbleti Räije vo Böim pflanzt. 1913-1915 het d Baasler Baugsellschaft uf em Abbruchareal nöiji Hüüser noch de Blään vom Archidekt Hans Bernoulli baut.
Dr öffentlig Verkeer
Sit em 6. Mai 1895 wird dr Blatz vo de Basler Verkeers-Betriib (BVB) bedient. D Dram- und d Bushaltstell «Schiffländi» isch e Knootepunggt im Linienetz vo dr BVB und isch au uf d Iisegass, d Määrtgass und d Spiegelgass verdäilt. 1905 het mä Dramlinie us dr Iisegass über die Schiffländi zur Määrtgass verläit.
Ölmalerei
D Öölmoolerei isch die künstlerischi Moolerei mit Öölfarbe und gältet as die „klassischi Königsdisziplin" vo dr Kunst, was bsunders dütlig bi dr Bordret-, dr Landschafts- und dr Schanrmoolerei zum Usdruck chunnt. D Haltbarkäit und d Farbbrillianz vo dr Öölmoolerei isch unüberdroffe. S Ööl isch as Bindemittel e Hauptbestanddäil vo dr Öölfarb, und vo doo chunnt d Bezäichnig für d Öölmoolerei.
Künstler schetze d Öölmoolerei wäge iire guete mooltechnische Äigeschafte. Für d Öölmoolerei wird Balsam-Terpentinöl, Harzfirnis (Dammar- oder Mastix-Harzlöösig) und/oder Ööl as Moolmiddel verwändet. Zum Verdünne brucht mä Terpentin. D Öölmoolerei entstoot noch dr alte Moolerreegle „fett uf maager". Wenn d Mooltechnik falsch isch, wenn zum Bischbil z vil Ööl oder e Moolgrund, wo z fest sugt, verwändet wird, cha s Öölbild Runzle und Riss überchoo. Öölbilder, wo glattgschliffe si, bechömme eender Riss. Bi eltere Öölbilder gseet mä vilmol Alterssprüng, wo sich netzartig über s Bild usdeene. D Öölmoolerei wird mit dr Zit gälblig, je nch de Ööl und Harz wo brucht worde si. Ooni Sunneneliecht, wenn d Bilder öbbe glaageret warde, versterkt sich dä Brozäss, mä chan en aber däilwiis mit Liecht rückgängig mache. S Öölgmäld darf erst wenn s vollständig dröchnet und usghertet isch, (vilmol erst noch mee as eme Joo) mit eme Firnis überzooge wärde.
Kloster Allerheiligen (Schwarzwald)
S Chloschter Allerheilige isch es ehemaligs Prämonschtratenser-Chloschter im Schwarzwald. Es ligt im Lierbach-Tal uf de Gemarkig von de Gmeind Oppenau. Öppe um 1195 isch s Chloschter vo de Uta vo Schaueburg gschtiftet worde. Im Johr 1803 isch s Chloschter säkularisiirt, also ufglöst worde.
S Territorium
Zum Chloschterterritorium het s Gebiet rund ums Chloschter sälber ghört. D Gränze sind ugfäär d Häng vom Schliffkopf, vom Brunbärg, vom Sohlberg, vom Eselskopf und vom Melkereikopf gsi. Derzu sind numme no füf Höf im Renchtal reschpektiv in Siitetäler cho, es Waldschtück, d Fischfangrächt und s Patronat über d Chile vo Nussbach. Vermuetlich hei füf Chorherre vom Ertrag vo dene Ländereie müesse chönne läbe.
Stimmloser velarer Frikativ
De stimmlosi velari Frikativ isch e Luut vo de mänschliche Sprooch. Im Alemannische isch er näbe [] eini vo de Ussprooche vùm <ch> wie in „Bach “, „Chind“ oder „Chuchichäschtli“. Trotz dr Annahm vo Laie dass de „ruuche“ Luut e Eigeart vùm Dütsche oder Alemannische isch, chùnt de Luut in de Sprooche vo dr Wält rächt viil vor. Im internationale phonetische Alphabet wird er mit transkribiert.
Im Alemannische isch de Luut in freier Variation mit em uvulare []. Je nooch Dialäkt ùn Person bruucht mer also eine vo de beide Luut, oder öbis derzwüsche, ohni dass d Bedütig vùm Wort sich verändret. Au im Hochdütsche sin die zwee Luut in freier Variation.
Gemeine Esche
D Esche (Fraxinus excelsior) isch e Art us der Familie vo de Ölboumgwächs. Er isch z Europa heimisch. Der Boum hiesst ou Gemeini Esche oder Gwöndlechi Esche. Der Loubboum het e ungfähri Wurzelhöchi vo rund 40 m. Es git e grosse Konkuränzkampf mit der Rotbueche. Ihres Holz isch zäch und hert. Es wird für Möbel und Schportgrät verwendet. D Esche isch hüt dur ne Baum-Chrankheit und wohl de Klimawandel schtark bedroht und im Rückgang begriffe.
Stimmloser velarer Frikativ
In viilene hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, wird zwüsche eme chùrze (Lenis) ùn lange (Fortis) velare Frikativ ùnterschide. Die beide Luut sin also verschiidni Phonem. D Transkription vo dänne beide Luut wird vo Linguischte aber nit eiheitlig gmacht. Zum Deil wird de Lenis als ùn de Fortis als [xː] transkribiert, oder aber de Lenis wird mit em Zeiche für en stimmhafte velare Frikativ ùn eme Sùnderzeiche für Stimmlosigkeit  transkribiert, ùn de Fortis defür mit em normale. Mangmool wird s Zeiche für Stimmlosigkeit au ewäg glo, oder mer ùnterscheidet grad gar nit zwüsche dänne beide Luut. In de Verschriftig vùm Alemannische wird de Ùnterschid meischt gar nit gmacht; allerdings isch in de erschte Ussgaab vo de Dieth-Schrift vo 1938 für de Lenis-Luut e normals <ch> vorgschloo worde, ùn für de Fortis. Des het sich aber nit duregsetzt ùn in de zweite Ùfflaag vo 1986 wird empfoole, dass mer die beide Luut normalerwys nit sött verschiide kennzeichne.
Kanton Rappoltsweiler
Dr Kanton Rappschwihr (amtl. Canton de Ribeauvillé, welsch Ribovilai) isch bìs März 2015 e Kanton im franzeesche Département Owerelsass (Haut-Rhin). Dr Kanton ghört zum glichnamige Arrondissement Rappschwihr gsii.
Stimmloser velarer Frikativ
In de meischte alemannische Dialäkt usserhalb vo de Schwyz, wo vo de binnedütsche Konsonanteschwächig betroffe sin, git es die Luut überhaupt nit als eigeständigi Phonem, sùndern si sin nùmme je nooch de Position im Wort oder de luutliche Ùmgäbig Allophon vùm glyche Phonem. In Transkriptione vo dänne Dialäkt wird de meischt eifach ällewell s Zeiche gnoo.
Kanton Rappoltsweiler
Geografi
Dr Kanton isch an dr Elsàsser Winstross glege un dr Hauptort Rappschwihr isch eini vu dr am meischte bsuechte Ortschafte. Er lit im Nordweschte vum Département Owerelsass am Oschthang vun dr Vogese.
Amor (Mythologie)
Dr Amor, vilmol au Cupido oder Cupidus, isch in dr römische Müthologii dr Gott und d Personifikazioon vo dr Liebi, oder villicht gnauer vom Sichverliebe, gsi und wird as Bueb ufgfasst, wo vilmol häimlifäiss und booshaft isch und mit sine Pfiil de Lüt ins Härz drifft und si sich dorum verliebe. Öbbis mache drgeege cha mä nid: Omnia vincit Amor („Amor besigt alles“, wo mä s latiinische Wort „amor“ au diräkt mit „Liebi“ cha übersetze).
Si griechischs Analog isch dr Eros. Wie dä isch dr Amor dr Soon vo dr Göttin vo dr Liebi, in Rom d Venus, und vom Gott vom Chrieg, em Mars. Woorschinlig am bekanntiste isch d Gschicht vom Amor wo dr Apuleius in sim Roman Metamorphose verzelt, dr Müthos vom Amor und dr Psyche.
In dr Emblematik wird dr Amor vilmol au blind daargstellt. Analog zu de griechische Erote, das si meereri chindligi Erosfiguure zämme, wo vilmol as Dekorazioon diene, git s zum Amor d Amorette, wo mäistens as blutti Büebli mit Flüügeli daargstellt wärde. In dr Kunst erschiine si zum Bischbil im Watteau sim Gmäld D Iischiffig uf Kythera.
Kanton Rappoltsweiler
Gschicht
D'Gegend um Rappschwihr het im Mittelalter dr Herre vu Rappoltstein ghört, wo in dr Burg Sankt Ulrich gwohnt hän. Hohrappoltstein (frz. Haut-Ribeaupierre) und Girsbàrig sin zwei witteri, im 13. Johrhundert bauti Burge, wo awer hit nümme no Ruine sin.
D'Gegend isch nooch em Ussterwe vun dr Herre vu Rappoltstei in dr männliche Linie 1673 an Pfalz-Birkefeld, 1734 an Pfalz-Zweibrücke gfalle. Beidi Adelshüser sin mit em franzeesche Kenigshüs vu dr Bourbone verschwägert gsin. Mit dr Grosse Revolution 1789 isch d'Gegend no unter direkti franzeesch Verwaltung kumme.
Mit dr Infüehrung vun dr Kantoon 1790 isch d'Gegend um Rappschwihr dr Kanton Ribeauvillé worde. In dr ditsche Zit vun 1871 - 1919 sin d'Kantoon no ufglöst un d'Gegend isch e Teil vum Kreis Rappoltsweiler gsin. Säller Kreis isch mit dr Rückgab an Frankrich 1919 no zum Arrondissement Ribeauvillé worde und mer het dert no au dr hittig Kanton Rappschwihr (Ribeauvillé) ingrichtet.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Gmeinde
Dr Kanton isch üs 10 selbständige Gmeinde bstande:
Gemeine Esche
Cromosomezahl
D Chromosome zahl vo der Gwöhnleche Esche betreit 2n = 46.
La Maxe
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
La Maxe lijt àn dr Mosel, sìwe Kilometer nerdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 161 un 167 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
La Maxe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1325 àls Maresium.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun La Maxe ìsch. La Maxe ghert zem Kommünàlverbànd.
Wìrtschàft
Ìm Industrigebiet ìm Sìde vum Bànn steht e Kohlekràftwark vun dr Électricité de France, wie Strom un Wärme fìr d Großstàdt Metz lìfert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun La Maxe ghert zem Lorrain.
Rothbach
Ruubach (frz. Rothbach, dt. Rothbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ruubach ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 826.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ruubach ìsch. Ruubach ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ruubach ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Zabern
Zàwra (frz. Saverne, dt. Zabern) ìsch a frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). Sa lìegt nohch vu Lothrìnga, ungfahr 40 Kilometer nordweschtlich vu Strossburi un ungfahr 15 Kilometer vu Wàssla.
Dr Fluss Zorn un dr Kànal zwìscha Marne un Rhii gehn d Stàdt dura. Zàwra lìegt uf dr Zug-Linia zwìscha Strossburi un Pàris.
Gschìcht
Da Ort, wo Zàwra lìegt, ìsch scho làng har a Durchgàng zwìscha Elsàss un Lothrìnga, ìn da Vogesa. Ìn dr Reemischa Zit hàt’s do a Militärstàtion gaa. Drèi Wìrtschàfta sìn salamols àm Wag entlàng gstànda; dernoh ìsch da Ort "Tres Tabernae" (Drèi Wìrtschàfta uf Làtinisch) gnennt worra.
Dr heechscht Punkt vu dr Stàdt ìsch d „Hocha Stàdt“ worra; ìm III. Johrhundert ìsch a Müüra drum umma bàuia worra.
Ìm IV. Johrhundert, mìt dr Välkerwànderung, sìn d Àlemànna àm Plàtz vu da Reemer kumma.
Nooch de Schlàcht vun Hüsberje, 1262, wii de Bischof geje de Strossburjr Bürjrmilize vrliirt, wurd Zàwere fescht Residenz vun de Bischöf vun Strossburi.
1444 müess sich àui Zàwere geje d Armagnake wehre, wii nooch’m alte Zürichrkriej plindrnd durch`s Ländele ziehn.
Zwìscha 1417 un 1789 – bis zue’r Revolution bliibt Zàwra d Residanz – bsundrs untr de vum frànzeesch Künnij ingsetzt Rohan. Mìt dam hàt d Stàdt a greeßera Entwìcklung bikumma; zum Beispiel sìn vìel Gebäi bàuia worra – s wichtigscht Monüment: ’s Rohan-Schloss.
Ànna 1525, wahrem ditsche Büürakriag, han d Büüra, unter dr Leitung vu Erasmus Gerber, d Stàdt Zàwra àls Zueflucht genumme vor de Truppe vum Herzog Antoine vun Lothringe. De Büüre hàn mét’m Herzog frej’s Geleit vrhàndelt – ohne Wàffe. De Làndsknechte hàn àlli màssakriirt un de Stàdt gebràndschatzt.
Dr drissigjeehriga Kriag hàt ìn Zàwra vìel Schàda brocht. Dr Besìtzer vu dr Stàdt hàt mehrmol gwachselt.
Nooch’m ditsch-fràzeesch Kriej ém Richslànd Elsass-Lothringen ésch Zàwere, ém Weschte vum Elsass, àn der Bàhn un Stross uff Pàriss, e Garnisonsstàdt wore un de Preisse hàn`s Militär gràd én’s Rohan-Schloss inquàrtiirt. Ands 1913 ésch d´Stàdt de Béhn vun d Zàwerer Affär wore.
Sanswìrdigkeita
S wìchtigschta Gebäi z Zàwra ìsch s Rohan-Schloss, wo bàuia worra ìsch ànna 1790. As hàt a 140 Meter-lànga Fàssàda üs rosatotem Sàndstei. As blibt nit meh ìwrig vum mìttelàlterliga Schloss, wo ìn dr Nàcht vum 24. Septamber 1779 brennt hàt.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zàwere ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
1688
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt
Vignette
S Wort Winiette (frz. vigniette „Randverzierig“, „Abzäiche“; vo vigne „Wiirääbe“) bezäichnet ursprünglig e Kennzäichnig vo dr Rääbsorte am Rand vom ene Wiibärg, bezieigswiis d Ettigette uf ere Wiifläsche. Spööter isch s für e Randverzierig im Druckwääse brucht worde. Hützudag wird s Wort mäistens sünonüm für Ufchlääber oder Siigel brucht.
Buechschmuck
As Buechschmuck bezäichnet Winiette en ornamentaals Zierstück, mäistens e Chupferstich oder e Holzschnitt, vilmol e bildligi Daarstellig, uf em Ditelblatt vom ene Buech (Ditelwiniette). Au chliineri Zäichnige oder Bilder, wo dr druckt Teggst am Aafang oder am Ändi vom ene Kapitel begläite, wärde as Winiette bezäichnet. Die Winiette häi d Schriftgiessereie vilmol au as Bleilettere häärgstellt und mä het sä eso ooni Brobleem chönne im Satz integriere, wil si im Geegesatz zu Chupferstich, Glischee etc. scho uf dr Normaalschrifthööchi (62 2/3 Didot-Pünkt/23,566 mm) gosse worde si.
Schmuck
As Winiette wird au e Variante vo dr Bordretmoolerei bezäichnet, wo bsundrigs im 19. Joorhundert beliebt gsi isch. Mä het Miniatuurgmäld gmacht, wo hüfig ovaal gsi si, und die in e Schmuckstück, zum Bischbil en Amulett iinedoo.
E bsunders Kennzäiche vo dere Art vo Winiette isch, ass s Bild zum Rand aane unscherfer wird und langsaam im Hindergrund verschwindet.
Tschechoslowakische Krone
D Tschechoslowakischi Krone (Tschechisch und Slowakisch koruna československá) isch bis zum 31. Dezember 1992 di offiziell Währig vo de Tschechoslowakei und no bis zum 7. Februar 1993 die Währig vo Tschechie und de Slowakei ksi.
Gschicht
Im Johr 1919 hät im April e Währungsreform statt gfunde, wo d Tschechoslowakisch Krone demit gschaffe worde isch. I d spötere Gschicht häd d Währig mehreri Reforme durgführt. S neue Währigsmittel isch sehr stabil ksi und die Krone vo 1919 bis 1923 sind no us Plattgold ksi. So isch ei Krone feuf Schwizer Franke Wert ksi. I de wirtschaftliche Krise (1929-1935) isch de Wert vo de Krone ksunke. Nach em Münchner Abkomme sind grossi Beträg vo de Krone in dütsche Bsitz gange. Nach de Okkupation vo de Zweite Republik isch d Krone i Teil vo Grossbritannie e gültigi Währigseinheit ksi. Hirbi hät sich's um e Ehrig vo de tschechoslowakische Exilregierig ghandlet. I de 50er Johr un wider 1989 sind d Krone gänderet worde. Im Johr 1992 häts Parlament vo de ČSFR beschlosse d Währig 1993 z teile. Sitem gits d Slowakisch Krone (bis 2008) und d Tschechisch Krone.
Vignette
Fotografii
In dr Fotografii bezäichnet Winiette e Maske mit bestimmte Usschnitt vor eme Objektiiv von ere Filmkamera und wird au brucht, zum bim Kopiere bestimmti Stelle vom ene Negativ verstecke.
Uf fotografischi Postcharte und Bordret gseet mä vilmol en äänlige Effekt, wo zum Däil vo de Linse oder Objektiv chunnt, zum Däil aber äxtra mit Filter gmacht wird.
Tschechoslowakische Krone
Beschribig
De offizielli Code vo de Währig isch Kčs (bis zum 31. Oktober 1945 Kč) ksi, de ISO 4217-Code hät CSK glutet. CSK chunt vo česko-slovenská koruna.
Rudolf VI. von Baden
Dr Markgrf '''Rudolf VI. vu Bade''' († 21. März 1372), gnännt „dr Lang“, isch vu 1353 bis 1372 dr regiered Markgrof vu Bade un Grof vu Eberstein gsi.
Vignette
Stroosseverchehr
Z Östriich säit mä dr Autibaanwiniette in dr Umgangssprooch au Autobahnpickerl.
Rudolf VI. von Baden
Läbe
Dr Rudolf VI. isch dr Suhn gsi vum Markgrof Friedrich III. vu Bade (* um 1327; † 2. Septämber 1353) un dr Margareta vu Bade († 1. Septämber 1367).
Vignette
Forschig
In dr qualitative Forschig bezieht sich dr Begriff au uf churzi Szeene in Beobachdigsbrotokoll, wo in sich abgschlosse si.
Rudolf VI. von Baden
Läbe
Unter em Rudolf VI. isch Bade anne 1361 wider vereint wore, wel di andere Linie alli verlosche sin. Unter syyre Regäntschaft sin Markgrofe vu Bade s ercht Mol as Ryychsfirschte anerkännt wore.
Tschechoslowakische Krone
Chlineri Einheite und Münze
E tschechoslowakischi Krone isch jewils us 100 Heller (Slowakisch: halier, Tschechisch: haléř) bstande.
Rudolf VI. von Baden
Läbe
Dr Markgrof Rudolf VI. isch ghyrote gsi mit dr Matilde vu Sponheim († 1. Novämber 1410). Us däre Eh sin die Chinder fiirigange:
Tschechoslowakische Krone
Chlineri Einheite und Münze
Es sind 1-, 2-, 3-, 5-, 10-, 20-, 25- und 50-Heller-Stück sowie 1-, 2-, 3-, 5- und 10-Krone-Stück prägt worde.
29. Juli
Dr '''29. Juli''' isch dr 210. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 211. in Schaltjohr), dodermit blybe no 155 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kanton Sankt Amarin
Dr Kanton Santamarì (amtl. Canton de Saint-Amarin) isch bìs März 2015 e Kanton im franzeesische Département Owerelsass (Haut-Rhin) un isch e Teil vum Arrondissement Thann gsii.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Gmeinde
Dr Kanton het 1999 guet 13.000 Inwohner gha, wo sich uf 15 Gmeinde verteilt hän. (Inwohnerstand vu 1999)
Chioniten
D Chionite si e Nomadengrubbe in Zentralasie in dr Spootantike gsi. Iire Naame chunnt möögligerwiis vom middelpersische Wort Xiyon („Hunn“).
Die ethnischi Zämmesetzig
D Chionite si die ersti Grubbe vo de «iranische» oder «Wisse Hunne» gsi und si si öbbe äi Generazioon vor de öiropäische Hunne, de sogenannte «Schwarze Hunne», erschiine, wo 375 über d Wolga si. Woorschiinlig si d Chionite mit deene nit verwandt gsi; mä wäiss aber nid genau, wie sich die drei „iranisch-hunnische“ Grubbe, wo zwüschen em 4. und 6. Joorhundert noochenander an dr Nordostgränze vom Sassanideriich ufdaucht si, d Chionite, d Kidarite und d Heftalite, ethnisch zämmegsetzt si.
Gschicht
D Chionite wärde zur Zit vom persische Sassanideköönig Schapur II. (reg. 309–379) vom römische Gschichtsschriiber Ammianus Marcellinus erwäänt, ass si in de Kuschana-Browinze ufdaucht sige, wo d Perser denn drüber gherrscht häi. Im Joor 350 häi si d Perser aagriffe. Dr Schapur het sä zwar abgweert, aber noch em Chrieg si d Chionite die nöije Heere vo Baktrie gsi. Iir Köönig, dr Grumbates, het im Schapur II. si Ooberheerschaft anerkennt und 359 mitghulfe, die römischi Festig Amida z belaagere. Dr Ammianus Marcellinus verzellt, ass d Perser verwunderet gsi sige, wo d Chionite bi dr Belaagerig vo Amida iiri Doote verbrennt häi.
Was denn mit de Chionite bassiert isch, isch unklaar. Es gseet us, ass si am Ändi vom 4. Joorhundert vo de Kidarite abglööst worde si, und noch deene si d Heftalite erschiine.
Badische VII a
D Faarzüüg vo dè Gattig X d, ab 1868 Gattig VII a vo dè Badischi Staatsysèbaan sin dreifach kuppleti Güèterzug-Dampfloks. Diè Dütsch Rychsbaan hèt diè no vorhandnè Maschinnè als Baureiè 53.85 in iren Beschtand übbernõ
Zwischè 1866 un 1891 hèt d Maschinnèbau-Gsellschaft Karlsruè in 17 Liferseriè insgsamt 171 Faarzüüg abgliferet. I dè Liferzit sin diè Maschinnè ständig witerentwicklet worrè. Well diè Grundkonschtruktion seer glungè gsi isch, hèt mo mit chlynerè Aabassigè vo dè einzelnè Liferseriè dè ständig stygendè Aaforderigè vom Betrièb grächt worrè könnè.
Konschtruktyvi Merkmõl
D Konschtruktion basyrt uff dè Lokomotyvgattig X c. Devo abwychend hèt mo chlyneri Räder vowendet un hèt dōmit dè Kessèl größer konschtruyrt, um trotzdemm s Gwichtslimit uuszschöpfè. Diè erschtè drei Seriè hèn no èn Crampton-Kessèl mit èm großè Dampfdom übber m Steekessèl. D Seriè 4 bis 17 sin dôgegè mit èm Belpaire-Kessèl uusgschtattet gsi. Sellè isch im Lauf vo dè Entwicklig ständig witer vobessert worrè. Asè isch d Aaordnig vo dè Usschtrömroor sowiè dè Uffbautè uff èm Kessèl variyrt worrè. Bis zum Ènd vo dè Liferzit hèt dè Kesseldruck uff 10 bar gschteigeret wörrè könnè. Spòter ygebauti Ersatzkessèl sin bis 12 bar belaschtbar gsi. Wärend diè Höchi vo dè Kesselmitti bi dè erschtè Baureiè 1.750 mm übber dè Schinnèobberkantè gsi isch, hèt mo si ab èm Baujohr 1890 uff 1.891 mm erhöht. D Rooschtflächi isch aafänglich nu 1,26 m² groß gsi, im Lauf vo dè Entwicklig isch selli um rund 17 % vogrößeret worrè.
D Maschinnè hèn èn Blechraamè uss durchlaufendè Blèch vo 24 bis 36 mm Dicki sowiè yserni Pufferboolè kaa. Alli Lokomotyvè hèn èn innèligendè Stephenson-Stüèrig bsässè. Dè Naßdampf-Zilinder hèt uff diè mittleri Kuppelach gwürkt. Diè Tryb- un Kuppelschtangè sin uss Tygelgußschtaal gfertiget gsi. Diè beidè vorderè Radsätz sin mit obbèligendè Blattfèdèrè abgschtützt gsi. D Fèdèrig vo dè hinterè Achsè isch bis zu dè 9. Liferseriè durch gegènanderligendi elliptischi Zwillingsfèdèrè realisyrt worrè. Ab denn vozichtet mo uff selli Bauwys un voband diè beidè vorderè Achsè mit èm Uusglychshebèl. Domit sin diè Lokomotyvè nu no uff vir Pünkt statt uff sechs abgschtützt. Diè Maschinnè vo dè erschtè Liferseriè hèn übber èn relativ eifach ghaaltenès Füürerhuus vofüègt. Im Lauf vo dè Zit sin selli abber vobesseret worrè. Diè am Aafang vo dè Liferig no vorhandenè Verzyrungè un Vokleidungè sin in spôterè Baujohr wegglôô worrè. D Faarzüüg sin mit Schlepptender vo dè Bauartè 2 T 8, 2 T 12 odder 3 T 13,5 uusgschtattet worrè.
Ysatz
Diè Lokomotyvè vo dè Gattig VII a hèn bis zu dè Yfüürig vo dè Gattig VII d dè gsamte Güètervokeer vo dè Badischè Staatsbaan bewältiget. Spòter hèt mo si vor allem im Rangyrvokeer ygsetzt. Dört hèn è baar Lokomotyvè Tender mit Retourfüürerhüsli kriègt. Selli Lokomotyvè, wo mit èm Ersatzkessèl uusgschtattet worrè sin, hèn èn 875 t schwèrè Güèterzug i dè Ebeni mit 45 km/h un èn 230 t schwèrè Güèterzug an èrè 20 ‰-Stygig mit 20 km/h ziè könnè.
1914 sin no 114 Maschinnè im Betrièbsdiènscht z findè gsi. Füüf Lokomotyvè hèt mo 1919 als Reparationsleischtig abgää müèsè. 1925 hèt di Dütsch Rychsbaan als Baureiè 53.85 no 44 Lokomotyvè vo dè Gattig VII a übbernõ. Unter erschterè hèn sich noch drei Lokomotyvè us èm Johr 1866 befundè, welli zu demm Zitpunkt schu 59 Jahre aalt gsi sin un dõdemit diè älteschtè Lokomotyvè im Beschtand vo dè Rychsbaan gsi sin.
D Uusmuschterig isch bis Endi vo dè 1920er Johr erfolgt. Ygsetzt worrè sin si zum Schluss im Monnèmer Rangyrbaanhof un im Haffè.
Jurassic Five
Jurassic 5 esch en sächschöpfigi Hip-Hop Crew us Los Angeles, Kalifornie (USA). Gröndet worde esch si im Johr 1993 ond bestoht us de Rapper Chali 2na, Akil, Zaakir aka Soup, Mark 7even und de zwoi DJs Nu-Mark und Cut Chemist. D DJs send aber vonere andere Crew dezue cho.
D Band het 1995 ehri erscht Single namens "Unified Rebelution" usebrocht. Sie händ sech denn gäge anderi Hip-Hop Artischte vo de 90er Johr chönne bewiise, ond dorom esch im Dezämber vom Johr 1997 d EP "Jurassic 5 EP" usecho.
Eis Johr spöter, 1998, esch die EP vollpackt met zuesätzleche Lieder als Debutalbum verchauft worde.
Im Johr 2000 bringets s Album "Quality Control" und 2002 s Album "Power In Numbers" use.
Janitscharen
D Janitschare (tirkisch: yeni çeri - neiji Truppe) sin d Elitetruppe vu dr Osmane gsii. Si hän sich üs Mänsche vu eroberete, grischtlige Velker zämmegsetzt.
D Afäng un d Methodi
Im 13. Johrhundert het im Osmanische Rich dr Sultan Orhan e neiji Druppe bildet - er isch mit sinene tirkische Truppe nit zfriide gsii, wu vu eigewillige Stammesfiährer befähligt wore sin un eigini Inträsse verfochte hän. Wäge däm het er griächischi Griägsgfangini zu Elitesoldate drille lo; zu sinere Zit sin des noch em G. Schweizer numme 1.000 Mann gsii. Des sin braktisch Sklave gsii.
Bi sinem Suhn, bim Murad I. un sinene Nochkumme, isch do drüs d diä Druppe wore, wu mer im ganze Oriant am meischte gfercht het. Dr Murad het jetz kenni erwagsene Griägsgfangene meh iizoge, aber Buebe vu 8 bis 15 Johr. Bi däne isch noch e vollständigi Hirnwesch meglig, so isch grächnet wore. Mer het jetz in griächische, bulgarische, albanische un serbische Derfer d Büürslit zämme driibe un het ene dr "Buebezins" abgnumme. Wänn sich Derfer oder Familiä gweigeret hän oder ihrini Sihn verstecklet hän, sin d Derfer oder einzelni Hiiser abbrännt un Mänsche massakriärt oder in d Sklaverei abgfiährt wore. Uf dr andere Sitte hets kenne sii, ass Stedt un Gegende, wu sich gegeniber dr tirkische Eroberer wohlverhalte oder "frejwillig" unterworfe hän, vum devșirme (Buebezins) verschont wore sin. Zum sich vor em Buebezins schitze, sin aü viil Mänsche üs dr Balkanvelker zum Islam iberdrätte oder üsgwanderet - so Griäche un Albaner noch Italiä.
D Hirnwesch het eso üsgsäh: Mer het diä Buebe uf abglägini Hef in dr tirkische Steppe un Gebirg verdeilt, wu si as Sklave gschunde hän un tirkisch glehrt hän. D Ufsähner hän sträng druf gluegt, ass kenne vu däne Buebe meh mit eberem üs sinere Heimet, Kültür un Religion het kene schwätze - si hän solle alles vergässe, was hinter ene lit. Drei Johr speter sin diä Buebe - jetz scho fascht oder ganz jungi Manne - abgholt un in Janitscharekorps mit brutale Methode üsbildet wore. Noch dr Üsbildig isch s Tschikma (tirkisch: çıkmak = nüs goh) kumme: Diä Sklave sin frej glo wore, si jetz vollwärtigi Janitschare gsii, un hän meh Sold bikumme wiä normali Soldate.
As mer diä Elitesoldate frej glo het, het nit numme zu däne ihrere Motivation biidrait, s isch aü notwändig gsii, wel Moslem kenni Moslem as Sklave derfe halte. Un diä Janitschare hän jo zum Islam miäße iberdrätte - scho wu si as Kinder gfange wore sin. Mit em Freilo isch d "Rächtmäßigkeit" wider härgstellt wore.
Am hegschte Punkt vu dr Macht
Diä Neij Druppe het also noch ihrere Hirnwesch, noch em brutale Drill un ohni Milderung dur Familiä-Rucksichte wiä mänschligi Beschtiä funktioniärt. So sin d Janitschare zu dr schlagkreftigschte Druppe in dr Wält vu dertemol wore. Si sin dr Kern vum osmanische Heer gsii; zitewiis isch d Neij Druppe bis zu 100.000 Manne stark gsii. So hän si s Oschtremisch Rich Stick fir Stick zum Zämmegheie brocht. D unterworfene Grischte hän sich - üsser iber dr Buebezins - am Afang viilmol wennig kenne beklage; vor dr islamische Herrschaft sin verschiidini Glaübensrichtige dur d oschtremische Kaiser as Ketzer verfolgt wore - in dr Osmane sin innergrischtligi Unterschiid egal gsii. 1453 isch Konschtantinopel vu dr Janitschare gstirmt wore (un bis 1461 die andere, noch unabhängige Regione vu dr Griäche). Dr Sultan Mehmed II. isch dur diä Eroberig zum stärkschte Herrscher in dr islamische Wält wore - dr het dur d Janitschare aü drfir gsorgt, ass sini Fejnd im eigene Land üsgrottet wore sin; so isch er zume absolute Herrscher wore.
Wus hinterschi gange isch
Ab em 17. Johrhundert sin unter schwache Sultan d Janitschare zu nere Macht im Staat wore, wu mer schwär het kenne berächne. Jetz hets aü kenne vorkumme, ass einzelni armi chrischtligi Büüre e Suhn freiwillig an d Janitschare abgä hän - anstatt in biterer Armuet im Dorf z vegetiäre hets kenne sii, ass dä Suhn emol as riche Offiziär zruckkumme isch un gspiänzlet het. Viilmol hets Janitschare-Ufständ gä um meh Sold. Uf em Schlachtfäld isch dr Wärt vu dr Janitschare gsunke; d eiropäische Armeä sin moderner un besser grischtet gsii. 1826 hän d Janitschare sogar gege griächischi Ufständischi versait un sin gschlage un demoralisiärt zruck kumme. Diä Schangs het dr Sultan Mahmud II. gnutzt: dr het d Janitschare iigreise un im alde Hippodrom vu Konschtantinopel massakriäre loo; 30.000 Janitschare sin umkumme.
Literatür
Gerhard Schweizer: Die Derwische des Schwerts. In: Gerhard Schweizer: ''Die Derwische. Heilige und Ketzer des Islam.'' Salzburg 1980
Stillleben
Stilllääbe bezäichnet in dr Gschicht vo dr öiropäische Kunsttradizioon d Daarstellig vo Geegeständ, wo sich nid beweege (Blueme, Frücht, dooti Dier, Gleeser, Instrumänt o.a.). Die Geegeständ wärde noch inhaltlige (vilmol sümbolische) und esthetische Aspäkt usgweelt und grubbiert. D Stilllääbe häü sich im Barock am Aafang vom 17. Joorhundert zun ere äigeständige Gaddig vo dr Moolerei entwicklet. Mä underschäidet noch de daargstellte Geegeständ; anerkennti Underarte si Blueme-, Büecher-, Fisch-, Frücht-, Morgenässe-, Jagd-, Chuchi-, Määrt-, Muusiginstrumänt-, Vanitas- und Waffestilllääbe. D Übergäng zu de Bildgaddige Interiöör, Dierstück oder Schanr si mänggisch fliessend.
Mézières VD
Mézières (frankoprovenzalisch ) isch es Dorf i de bolitische Gmai Jorat-Mézières im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Mézières isch e Stroßedorf im Jorat. D Flechi vor ehemolige Gmai het 62,3 % landwirtschaftligi Flechi, 22,6 % Wald un 15,1 % Sidligsflechi umfasst.
Gschicht
Mézières isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Messeretes.
Uf de 1. Juli 2016 het Mézières mit den ehemolige Gmaine Carrouge un Ferlens zur neue Gmai Jorat-Mézières fusioniert.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 12,6 % gläge.
Religion
54,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 27 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 3,9 %, FDP 15,9 %, GLP 4,2 %, GP 16,0 %, SP 30,4 %, SVP 22,0 %, Sunschtigi 0,9 %.
Dr Burgermaischter vu Mézières isch dr Patrice Guenat gsii (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 969 Yywohner 91,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,3 % Dytsch, 0,8 % Italienisch un 3,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Kanton Rufach
Dr Kanton Ruffàch (amtl. Canton de Rouffach) isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) im Département Oberelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsii.
Gschicht
Dr Kanton isch am 4.März 1790 im Zug vun dr Inrichtung vun dr Départements als Teil vum domolige „Distrikt Colmer“ gründet worre.
Mit dr Gründung vun dr Arrondissements am 17. Februar 1800 isch dr Kanton Teil vum domolige Arrondissement Colmer worre un e Nejzueschnitt vum Gebit erfolgt.
In dr ditsche Zit vun 1871 bis 1919 isch s'Gebit Teil vum domolige „Kreis Gebweiler“ worre, wo oberhalb vun dr Gmeindeweni nit witter underglideret gsin isch.
Mir dr Rückkehr zue Frankrich am 28.Juni 1919 isch no dr Kanton wiidererrichtet worre als Teil vum Arrondissement Guebwiller, wo mit em ditsche Kreis Gebweiler deckungsglich isch.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Geografi
Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Winzene im Arrondissement Colmer grenzt, im Oschte an dr Kanton Ànze, im Süde an dr Kanton Sulz (Owerelsass), im Südweschte an dr Kanton Gáwiller und im Nordweschte an dr Kanton Mìnschter im Arrondissement Colmer.
Gmeinde
Dr Kanton isch üs 8 Gmeinde bstande:
Überach
Ìwerach (frz. Uberach, dt. Überach) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). Zem 1. Janner 2016 ìsch sa mìt dr Wàlik un Pfaffoffe zur Commune nouvelle Val-de-Moder füsioniert.
Gschìcht
Ìwerach ìsch e ehmoli Richsdorf. Bìs 1961 ìsch s offizell Ueberach gschrìwe worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Ìwerach ìsch dr Dominique Gerling gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìwerach ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Conrad Niemansnarr
Was mä von em wäiss
Dr Conrad (Cunz) Niemansnarr (Niemandsnarr) isch zum erste Mol 1399/1400 in de Rächnige vo dr Münsterfabrik erwäänt worde. Für die het er e Schlussstäi mit dr Daarstellig vom Martyrium vom häilige Stephan im südlige Kwerschiff vom Basler Münster gmacht. No äinisch chunnt er in ere Urkund us em Joor 1408 vor, won er behauptet het, ass dr Mooler Lawelin bi Vergoldigsaarbete am Spaaledoor Gold underschlaage häig.