cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mulfingen
Gmaigliederig
Zue Mulfingen ghere d Gmaindsdail Ailringen, Buchenbach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Berndshofen, Bodenhof, Heimhausen un Oberer Railhof), Eberbach, Hollenbach, Jagstberg (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Hohenrot, Seidelklingen un Unterer Railhof), Mulfingen (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Ochsental un dr Wohnblätz Bachmühle un Badhaus), Simprechtshausen un Zaisenhausen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Staigerbach).
Gschicht
Mulfingen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 980.
Verwaltig
Mulfingen het si mit dr Stadt Krautheim un dr Gmai Dörzbach zum Gmaiverwaltigsverband „Krautheim“ mit Sitz z Krautheim zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Mulfingen isch dr Robert Böhnel.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mulfingen ghert zum Oschtfränkisch.
Berat
Berat lait uff beide Syte vum Fluss Osum. D Altstadt bestoot uss drüü Stadtdeil: Gorica uff de linke Syte, un uff de rächte Ufersyte Mangalem un d Burg Kalaja, wo au bewohnt isch. Uff de rächte Syte isch au d Neustadt, wo vorallem uss kommunistischi Plattebaute bstoot. Öschtlich vo de Stadt lait s Bergmassiv Tomorr, wo 2,416m hoch isch.
Gschicht
D Hügel wo hüt d Burg isch, isch im 4. Joorhundert v. Chr. vo de Illyrer zum erschte Mool befeschtigt worde. Spööter isch d Gegend unter de Yfluss vo de Makedonier groote, un Antipatreia gnannt worde. Im 2. Joorhundet v. Chr. isch d Stadt vo de Römer erobret worde.
Noochem Fall vum Römische Rych isch Berat vo de Byzantiner kontrolliert worde, un het Pulcheriopolis gheisse. Im 9. Joorhundet hen de d Bulgare d Stadt ygnoo, un in Beligrad (wysi Stadt) umbenannt. Uss däm isch schliessli de Name Berat entstande.
Im Joor 1018 hen d Byzantiner Berat zruggerobret. Deno isch es je noch däm vo verschidni lokale Despote, de Chönige vo Neapel, Bulgare un Serbe kontrolliert worde. 1274 isch es wider zu de Byzantiner cho. 1345 isch es Deil vum Serbische Rych worde. Im 14. Joorhundert hen sich warschynts au d Albaner in de Gegend niiderglo.
Im Joor 1417 isch Berat zum erschte Mool vo de Osmane erobret worde. Bim Uffstand vum Skanderbeg het s Adelsgschlecht vo de Muzaka, wo in de Gegend vil Yfluss gha het, sich ihm aagschlosse. Im Joor 1450 hen d Osmane d Stadt allerdings zruggerobret, un es isch em Skanderbeg nit glunge si wider yznee. Im Joor 1455 het er bi de Belagerig vo Berat e schweri Niiderlag erlitte.
August Macke
Dr August Robert Ludwig Macke (* 3. Januar 1887 z Meschede, Hochsauerland; † 26. Septämber 1914 bi Perthes-lès-Hurlus, Champagne) isch eine vo de bekanntiste dütsche Mooler vom Expressionismus. Er isch e Fründ vom Franz Marc gsi, won er 1910 kenneglehrt het. Er het an beide Usstellige vom Blaue Reiter usgstellt. Im April 1914 het er mit em Paul Klee und em Louis Moilliet e Reis uf Tunesie gmacht. Er isch churz noch em Aafang vom Erste Wältchrieg iizooge worde und am 26. Septämber 1914 im Alter vo 27 Johr an dr Westfront gfalle.
Berat
Gschicht
Ab em 17. Joorhundert het es sich de zumene regionale Handelszentrum entwigglet. Im 19. Joorhundert isch es de Sitz vumene Bey im Vilayet vo Janina gsi.
August Macke
In öbbe zäh Johr, wo dr Macke an siim Wärk gschafft het, het es sich under em Iifluss vo de vilfältige Kunstströmige in siiner Zit stilistisch rasch veränderet, bis er si persönlige Stil gfunde het, wo brägt isch vo dr Wirkig vom Liecht und vo de suubere, lüüchtende und harmonierende Farbe, won er bruucht het. Siini Bilder wirke heiter und liicht, alles Dragische isch ihne fremd.
Berat
Gschicht
Berat e grossi Roll in de Rilindja, de albanische Nationalbewegig, im spööte 19. Joorhundert gspiilt. Es isch au e wichtigi Machtbasis für d Unabhängigkeitsbewegig gsi.
1944 het de Anti-Faschistisch Befreiigsroot z Berat e provisorischi Regierig bildet, wo vum Enver Hoxha aagfiert worde isch, un schliessli d Kontrolle über s ganz Land erunge het.
Sehenswürdigkeite
Berat het e bsunders guet erhalteni Altstadt, wo zum Wälterbi vo de UNESCO ghört. Es zeigt die typischi Architektur vum Balkan uss de Zit vo de Osmane. De Grossdeil vo de Hüüser stammt ussem 18. oder 19. Joorhundert. S Stadtbild zeigt de Yfluss vo de muslimische un orthodoxe Kulture.
D Altstadt gliidret sich in drüü Deil: de Stadtdeil Gorica am rächte Flussufer, wo friener s Viirtel vo de Orthodoxe gsi isch, de Stadtdeil Mangalem, wo vo Muslime bewohnt gsi isch, un de Burg Kalaja, wo näbe de türkischi Garnison vorallem Chrischte gwohnt hen.
Thur (Elsass)
D Thur isch e Fluss im Elsass.
Berat
Sehenswürdigkeite
Im Mangalem finde isch mehreri beriemti Moschee ussem 16.-18. Joorhundert, e Tekke un s Ethnographischi Museum. Im Museum isch s Läbe zur Zit vo de Türke rekonstruiert.
Thur (Elsass)
Geographi
Dr Fluss entspringt an dr Weschtflanke vum Rainkopf. Bi Krüt isch anno 1964 e Staudamm fertiggstellt worde, um dr Abfluss vor allem nooch dr Schneeschmelzi zreguliere. D Thur isch dert zum Wildestaisee ufgstäut.
Berat
Sehenswürdigkeite
In de Burg sin Hüüser uss de Türkezit, wo zum Deil hüt no bewohnt sin, un mehreri orthodoxi Chilche z bsichtige. D Burg sälber isch im 6. Joorhundert vum Chaiser Justinian baut worde, un im 13. Joorhundert erneueret worde. De Grossdeil vo de Chilche stammt au ussem 13. Joorhundert. Beriemt sin d Chilche für Freske un Ikone vum Freskemooler Onufri, wo im 16. Joorhundert gläbt het un vo Berat gsi isch. D St. Nicholas Kathedrale isch hüt e Museum über de Onufri.
Thur (Elsass)
Geographi
D Thur fliesst witter durch Sant Amarí, Thann un Alt-Thann südlich vom Massiv vom Grosse Belche vorbi, bevor si no in d Owerrhineweni iträttet und bi Sànne nooch Nordoschte abknickt. Unterhalb vin Ànze mündet si no in d Ill, bis uf ei Arm, die alt Thur, wo witter nooch Norde iwer Ruffàch goht un no unterhalb von Pfaffene in d Lauch fliesst.
Städt und Ortschafte am Fluss
Bekannti Städt wo dr Thur lige:
Rorbas
Roorbis (amtlich Rorbas) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Roorbis isch es Doorff am unterlauf vo de Töss. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Studerwis (Studerwies), Gäisbèèrg (Geissberg) und Wiishalde (Weisshalde). S Piet vo de Gmäind umfasst 34,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 46,9 % Wald, 13,2 % Sidligsflechi, 2,2 % Vercheersflechi und 2,9 % Gwässerflechi.
Gschicht
Roorbis isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1044 als Rorbach (1188 Rorboz). Studerwis, Gäisbèèrg und Wiishalde händ bis 1974 zue Ämbri ghöört.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,2 %, CVP 2,4 %, EDU 2,8 %, EVP 7,1 %, FDP 6,2 %. GLP 7,1 %, GP 11,1 %, SP 23,1 %, SVP 34,6 %, Suschtigi 2,4 %.
Gmäindspresidänt isch de Hans Ulrich Büchi (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,1 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Roorbis ghört zue de Unterländer Mundarte.
Annalena Baerbock
D Annalena Charlotte Alma Baerbock (* 15. Dezämber 1980 z Hannover) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syt em 8. Dezämber 2021 isch si Bundesminischteri vum Uuswärtige im Kabinett Scholz.
Vu Jänner 2018 bis Februar 2022 isch si näb em Robert Habeck Bundesvorsitzeri vu dr Griene gsii. Am 19. April 2021 isch si vum Bundesvorstand vu dr Griene as Chanzlerkandidati un zäme mit em Habeck as Spitzekandidati fir d Bundesdagswahl 2021 vorgschlaa wore.
D Baerbock isch syter anne 2013 Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Vu 2012 bis 2015 isch si Mitglid vum Barteirot vu Bindnis 90/Di Griene un vu 2009 bis 2013 Vorsitzeri vum Landesverband Brandeburg gsii. Bolitisch ghert si zum „Realo“-Fligel vu ihre Bartei.
Lääbe un Beruef
Si isch z Hannover uf d Humboldtschuel gange. In ihre Schuelzyt isch si Klassesprächeri gsii un het fir e Schuelerzytig gschribe. Im Alter vu 16 Johr isch si ai Johr lang uf ere Schuel im US-Bundesstaat Florida gsii
D Baerbock het Trampolingumpe as Laischtigssport dribe.
Durmersheim
Durmische (amtlich Durmersheim) isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Annalena Baerbock
Lääbe un Beruef
Scho as Chind het si Greenpeace gferderet. In ihre Juged het si welle Chriegsreporteri gee un het vor ihrem Wächsel in d Boltik au as Schurnalischti gschafft. S Thema Chrieg un Fride isch s au gsii, wu si derzue brocht het, bi dr Griene yyzdrätte. As studierti Velkerrächtleri het si si bsundersch mit em Kosovochrieg persenli stark uusenandergsetzt. Doderby het si si no aigene Aagobe vor allem d Frog gstellt, eb Handle (z. B. Uuslandsyysätz vu dr Bundeswehr) oder Nithandle in Chriegssituatione di besser Lesig sei.
Durmersheim
Geografi
Durmische lit uf em Hochstade vun dr Rhineweni am Fäderbach, am Rand vum Hardtwald. Dr Bann bsteht us 42,3 % Landwirtschaftsflechi, 40,1 % Wald, 15,1 % Sidlungsflechi un 2,5 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Durmische sin Rhoischdedde, Malsch, Bietje, Elise-Illinge und Au.
Annalena Baerbock
Lääbe un Beruef
Noch em Abitur het si vu 2000 bis 2004 Bolitikwisseschaft un effetli Rächt an dr Universität Hamburg studiert un mit eme Bachelor abgschlosse. Vu 2004 bis 2005 het si Velkerrächt an dr London School of Economics studierte un mit eme Master in Public International Law (LL.M.) abgschlosse. In ihre Zyt z Ängland het si d Terroraaschleg am 7. Juli 2005 z London erläbt.
Durmersheim
Gmaindsgliderung
Zue Durmische ghere d Ortsdail Durmische un Wirmische.
Annalena Baerbock
Lääbe un Beruef
Vu 2005 bis 2008 isch si Mitarbaiteri vu dr Europaabgordnete Elisabeth Schroedter un vu 2008 bis 2009 Referänti fir Usse- un Sicherhaitsbolitik vu dr Bundesdagsfraktion vu Bindnis 90/Di Griene gsii. Anne 2009 het si an dr FU Berlin ihri Promotion in Velkerrächt aagfange, wu syter 2013 ruet.
Durmersheim
Gschicht
Durmische isch zum erschte Mol gnännt worre im 10. Johrhundert.
Annalena Baerbock
Lääbe un Beruef
D Baerbock isch dur e Praktikum uf Brandeburg chuu, wu si au ihre spetere Mann chänneglehrt ghaa het. Si isch syt 2007 ghyrote mit em Bolitikberoter un PR-Manager Daniel Holefleisch (* 1973). S Baar läbt mit syne boode Dechtere (* 2011, * 2015) z Potsdam.
Durmersheim
Inwohnerentwcklung
¹ Volkszellungsergebnis
Annalena Baerbock
Bartei
D Baerbock isch syter anne 2005 Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene. Vu 2008 bis 2013 isch si Sprächeri vu dr Bundesarbetsgmainschaft Europa gsii, ab Oktober 2008 het si em Brandeburger Landesvorstand vu dr Bartei aaghert. Am 14. Novämber 2009 isch d Baerbock näb em Benjamin Raschke zue aire vu zwai glychbrächtigte Vorsitzenrne vum Landesverband Brandeburg gwehlt wore.
Durmersheim
Verwaltung
Durmische het sich mit Au, Bietje un Elchese-Illinge zum Gmaiverwaltungsverband Durmersche mit Sitz z Durmersche zämmegschlosse.
Annalena Baerbock
Bartei
Si isch vu bis Novämber 2012 Vorstandsmitglid vu dr Europäischen Griene Bartei gsii un het vu Novämber 2012 bis Novämber 2015 em 16-chepfige Barteirot vu Bindnis 90/Di Griene aaghert. No ihrem Yyzug in Bundesdag het si uf dr Landesdelegiertekumferänz im Novämber 2013 nimi fir s Amt vu dr Landesvorsitzeri kandidiert.
Durmersheim
Verwaltung
Burgermaischter:
Annalena Baerbock
Bartei
No dr Bundesdagswahl 2017 isch d Baerbock Mitglid vum Sondierigsteam vu Bindnis 90/Di Griene fir e megligi Jamaika-Koalition mit dr CDU/CSU un dr FDP un do Mitglid vu dr Sondierigsgruppe fir d Bolitikfälder Europa, Klima/Energy/Umwält un Landwirtschaft/Verbruucherschutz gsii.
Abgordneti
Bi dr Bundesdagswahl 2009 het d Baerbock as Diräktkandidati im Bundesdagswahlchrais Frankfurt (Oder) – Oder-Spree un uf em Lischteblatz 3 vu dr Brandeburger Landeslischt vu dr Griene kandidiert, isch aber nit gwehlt wore.
Am 26. Jänner 2013 isch d Baerbock zur Diräktkandidati fir dr Bundesdagswahlchrais Potsdam – Potsdam-Mittelmark II – Teltow-Fläming II zur Bundesdagswahl 2013 gwehlt wore. Mit 87,9 Brozänt isch si derzue bi dr griene Landesdelegiertekumferänz am 2. Merz z Potsdam zur Spitzekandidati vu ihre Bartei gwehlt wore. Mit 7,2 % vu dr Erschtstimme in ihrem Bundesdagswahlchrais isch si iber d Landeslischt vu Bindnis 90/Di Griene in Bundesdag yyzoge.
In ihre erschte Legislatur im Bundesdag (2013–2017) isch d Baerbock klimabolitischi Sprächeri vu dr Bundesdagsfraktion vu Bindnis 90/Di Griene un Mirtglid vum Uusschuss fir Wirtschaft un Energy un vum Uusschuss fir d Aaglägehaite vu dr Europäische Union un au stellverdrättend Mitglid im Umwältuusschuss gsii. In dr Legislaturperiod 2013–2017 isch d Baerbock derzue au Mitglid vu dr dytsch-polnische Barlemäntariergruppe, stellverdrättendio Vorsitzeri vum Fryndeschrais Berlin–Taipeh un stellverdrättend Mitglid vu dr Barlemäntarische Versammlig vum Europarot.
Am 26. Novämber 2016 isch d Baerbock mit 99 Brozänt uf dr griene Delegiertekumferänz z Potsdam zur Spitzekandidati vu ihre Bartei zur Bundesdagswahl 2017 gwehlt wore. Am 23. Jänner 2017 isch si au zue dr Diräktkandidati vu dr Bindnis 90/Di Griene Brandeburg im Bundesdagswahlchrais Potsdam – Potsdam-Mittelmark II – Teltow-Fläming II gwehlt wore. Bi dr Bundesdagswahl 2017 isch d Baerbock uf 8,0 % vu dr Erschtstimme in ihrem Wahlchrais chuu un isch wider iber d Landeslischt in Bundesdag yyzoge.
Am 19. April 2021 hän d Annalena Baerbock un dr Robert Habeck verchindet, ass d Baerbock as Chanzlerkandidati im Bundesdagswahlkampf 2021 nominiert isch. Formal mueß des no uf em Barteitag vum 11. bis 13. Juni bstetigt wäre.
D Baerbock isch im Bundesdagswahlkrais Potsdam – Potsdam-Mittelmark II – Teltow-Fläming II gege dr SPD-Chanzlerkandidat Olaf Scholz un di ehmolig FDP-Generalsekreteri Linda Teuteberg um s Diräktmandat aadrätte. Dr Scholz het s Diräktmandat mit 34,0 % vu dr Stimme vor dr Baerbock mit 18,8 % gwunne. Si isch druf iber dr erscht Blatz vu dr Brandeburger Landeslischt in 20. Dytsche Bundesdag yyzoge.
Engaschmänt
Im April 2016 het d Baerbock e Burgschaft fir di legal Yyrais vun eme syrische Chriegsflichtling ibernuu im Rame vu dr Inititative vu dr „Flüchtlingspaten Syrien“. Si isch Vorsitzeri vum Verain Hand in Hand Potsdam e. V., wu si Mänsche in dr Flichtlingshilf engaschiere. D Baerbock isch derzue au Mitglid in dr iberbarteilige „Europa-Union Deutschland“.
Holacourt
Geogràfi
Holacourt lijt àn dr Rotte, eme Züefluss vun dr Nied, rund 32 Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 228 und 262 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Holacourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1346 àls Olechingen erwähnt.
Vum 1. Dezember 1973 bìs zem 3. Öigschte 1985 ìsch Holacourt ìn dr Nochberort Brulange ingemeindet gsin.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Holacourt ghert zem Lorrain.
Regula Rytz
D Regula Rytz (* 2. März 1962 z Thun) isch e Schwiizer Politikerin. Si isch Nationalröötin und d Presidäntin vo der Grüene Partei vo der Schwiiz.
ihres Läbe und d Politik
D Regula Rytz isch d Dochter vomene Architekt und vonnere Musikerin, si het 1983 am Semer z Thun s Lehrerpatänt übercho und bis 1989 Schuel ggää. Derno het si a der Uni Bärn Gschicht, Soziology und Staatsrächt studiert und anne 1997 s Lizänziat gmacht.
Vo 1993 bis 1998 isch si die Politischi Sekretärin vom Grüene Bündnis Bärn gsi und 2001 isch si d Zentralsekretärin vom Schwiizerische Gwärkschaftsbund woorde. Vo 1994 bis 2005 isch si im Bärnische Grosse Root gsi und vo 2005 bis 2012 het si zu der Stadtregierig vo Bärn ghört.
2011 isch d Rytz füre Kanton Bärn i Nationalroot gwählt woorde, und 2015 grad wider. Anne 2019 het si füre Ständeroot kandidiert.
D Rytz isch i der Schwiizer Öfentlechkeit und i de Medie guet präsänt zum d Aalige vo de Grüene go verträtte öppe wenn s ume Schutz vom Klima, um d Energypolitik oder ume Naturschutz und um soziali Frooge goot. Si macht im Vorstand vo der Alpeninitiative und i däm vom Lötschbärgkomitee und in andernen Organisazioone mit.
Bi de Wahle vom Schwiizer Bundesroot am 11. Dezämber 2019 isch d Rytz vo de Grüene als offizielli Kandidatin ufgstellt gsi; si isch aber vo der Vereinigte Bundesversamlig nit gwählt worde.
Unterreichenbach
Onderreichabach (amtlich Unterreichenbach) isch a Gmaende em Landgraes Calb en Bada-Wirddabärg. Dor Flägga isch vo aldors här wirddabärgisch gwäa, ghaerd abor seid dor Vorwaldongsreform ănna 1974 zom Regirongsbezirk Karlsrua. Ondorreichabach isch deidlich nåch Pforza orientird, wirdschafdlich, vorkehrsmäsich ond vom Aekaofa här. Därzeid (2018) leid d Aewonorzaal bei ogfär 2200.
Geografi
Onderreichabach leid em Nagolddaal zwischa Calb ond Pforza. Ondorhalb isch-s Daal bis en d Gegaward nae no eng ond sombfich. Dor Blazz raechd sdellaweis grad so fir d Eisabãlinie Pforza–Calb ond fir d Bundessdråß B463. D Heng vom Daal send durchwägg bewalded, ovorkennbar isch mor emm Schwaarzwald.
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 14,1 % Landwirdschaftsfleche, 64,1 % Wald, 18,4 % Sidlongsfleche ond 3,3 % sonsdichor Fleche.
Natur ond Kultur
Dor Nagolddaal-Raadwäag gåd em Bereich vo Ondorreichabach an dor esdliche Daalseid endlang. Dui Sdell vom Daal gild als bsondors schee.
Em Ondorgschoss vo dor Tannbergschule geid-s seid 1999 a Fleesorei-Museom, 2011 vellich nui aegrichded. Em Museom gåd-s om d alda graosa Bedeidong vo dor Fleesorei sbeziäll fir Onderreichabach. D Flees send ibor d Nagold, d Enz, dor Näggor ond dor Rhae bis nåch Holland gflees wårda. S ledsde Floos isch 1911 d Nagold nondor gfara.
Älle drei Jår wird s Daalhubafäsd (Talhubenfest) gfeired, Ende August/Ãfang Säbtembor. Schaofarda uff-ma Originalfloos send dor Hehepunkt. Fir s Rãmaprogramm, Ässa ond Drengga sorged d erdliche Vorae.
D Eisabã-Brugg ibor d Nagold bei Ondorreichabach isch d ledsda exisdirenda so genannda "Schwedler"-Brugg, benannd nåch Johann Wilhelm Schwedler (1823–1894). Där hådd a Konsdrukzio aus Stahl ärfonda, bei där d Sdräba vor dor Brugg blos uff Zug belasded wärded. D Sdabilideed vo därardiche Brugga isch haoch, sbard abor gleichzeidich sogar no Maddrial. S Landesdenkmalamd mechd dui Brugg, dui no aus dor Erbauungszeid sdammd, als technischs Denkmal ärhalda.
Gmaendegliderong
Zo Onderreichabach ghaered Onderreichabach sälbor, seid 1914 dor Flägga Dennjächd ond seid 1972 dor Flägga Kapfahardt.
Aus dor Gschiichd
Onderreichabach wird zom aersda Mål em Jår 1375 ärweend, Kapfahardt dorvår scho 1260. Viile Jårhondord lang isch Ondorreichabach dor ledsde wirddabärgische Flägga em Nagolddaal gwäa. Bis zom Bau vo dor Eisabãsdregge Pforza–Calb em Jår 1868 hådd-s em Daal ondorhalb vo Ondorreichabach koen Wäag mae gäa. So isch-s Daal bis dånã ao a naddirlicha Grenz zwischa de frijor sälbsdendiche Sdaada Wirddabärg ond Bada gwaä. Mor hådd rächds und lenggs d Heng nuffmissa, omm nåch Pforza weidor zom komma. Glei nåch dor Eisabã isch nå abor ao a Sdrås durchs Daal baud wårda, d haedicha B463.
Verwaldong ond Politigg
Onderreichabach hådd midd dor Stadt Bad Liabazell a Verwaldongsgmaeschaft.
Birgermåesdor vo Onderreichabach isch dor Carsten Lachenauer.
Dialäggd
Dor Dialekt vo Onderreichabach isch Schwäbisch. Sae bsondora Färbong hådd-or durch on leichda sidfrenggischa Aeschlag. So haerd-mor em Flägga "i haa gsaa" sdadd "i hao gsaed", odor "mir fare nåch Karlsru hinnere" sdadd "mir fared nåch Karlsrua hendore".
Hinterrhein GR
Hinterrhii (uf RMS Valragn) isch es Dorf, wo zu dr politische Gmeind Rhiiwald ghört.
Geografii
Hinterrhii isch s erschti Dorf ganz oben im Gebiet vom Rhiiwald, s obere Taal vom Hinterrhii, wo im Südweschte vo dr Region Viamala im Bündnerland liit. Vo dört chunt me übere San Bernardinopass is Misox abe und z Fuess übere Fallerbärg uf Falsch übere.
Gschicht
Öppe i de 1270er Joore sind Walser, wo us em Pomatt, vo Simplu und vo Brig usgwanderet sind, dur d Tessiiner Tääler is Rhiigebiet cho. Ganz oben am Rhii händ si do di erschti Bündner Walsersidlig gründet. Sid denn isch Hinterrhii es dütschsproochigs Dorf.
Marilyn Manson
De Brian Hugh Warner (* 5. Januar 1969) esch in Canton, Ohio, USA uf d Wält cho. Är esch besser bekannt als Marilyn Manson. Är esch Sänger und Grönder vo de Rockband Marilyn Manson. De Name Marilyn Manson setzt sech us em Name vom amerikanische Seriemörder Charles Manson ond de bekannte Marilyn Monroe zäme.
Hinterrhein GR
Gschicht
Über d Bärgpäss vo Kuur uf Bellenz und Chiavenna sind bis is 19. Joorhundert nume Soumpfad gange. Und so händ au d Lüt vo Hinterrhii e gueti Rolle i dr Säumerei übere Bärg gspilt. Wo denn ane 1820 e richtegi Strooss übere Bernardino-Pass bout worden isch, het das ufghört. Im 1967i isch dr Stroossedunel under em Pass dure ufgange.
Uf de 1. Jänner 2019 händ di bishärige Gmeinde Hinterrhii, Nufene und Splüüge zur neue Gmaind Rhiiwald fusioniert. Hinterrhii hät zletscht en Stüürfuess vo 75 Stürprozänt kha.
Davos
D Landschaft Tafaas (oder au Tafaa, amtlich und usserhalb vo de Walsergebiet: Davos, RMS undefined, ) liit im obere Deil vom Landwassertaal im Bündnerland i dr Schwiiz. Si isch i dr Region Prättigau/Tafaas. Zu dr Gmäind ghööre sächs Dörfer (bis 2018 Frakzioonsgmäinde): Dorf, Platz, Frauechilch, Glaris, Meschtein und Wise; as Frakzioonsgmäind gits hüt nume no die vo Meschtein. Sid em 19. Joorhundert isch d Landschaft berüemt für Kuure i dr Höchi und für e Winterschport.
Marilyn Manson
De Brian esch als Chend i d Heritage Christian School (en sträng chreschtlechi Privatschuel) gange. Är hed denn am Broward Community College Journalismus ond Theater studiert. Bevor är d Band gröndet hed, wo ursprönglech Marilyn Manson And The Spooky Kids gheisse hed, hed är als Journalescht för s Musigheftli 25th Parallel gschaffet. Scho gli hed är aber gmerkt, dass är ned wott öber anderi lüüt schribe, sonder sälber öbbis z säge hed.
Är hed ou scho in Filme mettgspellt, das esch im 1999 Der zuckersüsse Tod, im 2003 Party Monster, im 2004 The Heart is Deceitful Above All Things. im 2005 Livin in Neon Dreams und im 2006 Rise gsi. Zudem esch är im 2002 im Film vom Michael Moore, Bowling for Columbine gsi.
Davos
Geografii
S Taal vo dr Landwasser foot am Wolfgangpass a. Uf dr Nordsyte vo däm nidere Bärgübergang goot dr Gmeindbann vo Tafaas e chly is Taal vom Prättigau übere. Zwüsche Tafaas-Wolfgang und Dorf liit dr Tafaasersee.
Marilyn Manson
De Brian esch lang met de Schouspelleri Rose McGowan liiert gsi. Är hed aber denn am 3. Dezämber 2005 d Dita von Teese ghürotet. D Dita von Teese hed allerdengs am 29. Dezämber 2006 d Scheidig iigreicht. De Brian esch jez met de 20 jährige Schouspelleri Evan Rachel Wood liiert.
Davos
Geografii
Vo Süde chöme vier Sytetääler is Landwassertaal, s Taal vo dr Flüela, s Taal vo dr Dischma, s Sertigtaal und s Taal vo Meschtein. Dur die erschte drü chunt me zu de Bärgpäss ufe, wo is Engadin gönd, zum Flüelapass, em Wäg über e Grialetsch, em Scalettapass, em Sertigpass, zu dr Bergüner Furgga und dr Ducanfurgga. Die Päss ligge uf dr Gränze vo Tafaas. D Bärge im Süüde, gäge s Engadin zue, heisse: Jakobshorn, Flüela Wisshorn, Schwarzhorn (das isch mid dr höchscht Punkt vo dr Gmeind), Chüealphorn und dr Höch Ducan. D Gemäindgränze im Norde goot über d Bärgchetti vom Casanna und vom Gotschnagrat mid dr Wyssflue als em höchschte Bärg uf Übere Strelapass isch en Wääg uf Arosa übere.
Marilyn Manson
Verschednigi Zitat
"Ich bin zu all dem geworden, wovor ich als Kind Angst hatte. Ich habe meine Albträume übernommen, zum Beispiel vom Teufel und der Apokalypse und ich bin zu all dem geworden. Ich habe nur Angst vor Dingen, die alle für normal halten." November 2000
Davos
d Flechi vo dr Gmäind
Bis im 2008i isch d Landschaft mid dr Flechi vo 254,54 Kwadratkilometer di zwöitgröschti Gmeind vo dr Schwiiz gsi, noch dr Walliser Gmeind Bangis. Wo ane 2009 s Dorf Wiise mid Tafaas zämegschlosse worden isch, hed si jetz son en grosse Gmeindbann gha, ass si a di erschti Stell cho isch. Für s 2011i hed me denn uf dr Landsgmein vom Kanton Glaris pschlosse, di alte Gmeinde im Kantoon zu drü nöie Grossgmeinde zämezschliesse, und sider isch di nöji Gmeind Glaris-Süd no dütlech grössr als Tafaas. Und au im Bündnerland si mid de Fusioone im Engadin und im Surses jetz no vil grösseri Gmeinde entstande.
Marilyn Manson
Quelle
Marilyn Manson Talking ISBN 3-89602-762-X
Davos
Sproochgeografii
S Landwassertaal, wo zum Biet vom Walserdütsch ghört, liit a dr Sproochgränze vom dütschsproochige, oder gnauer: em alemannische Gebiet zum Areal vom Räätoromanische. D Nochbrgmäinde vo Tafaas sind:
Gschicht
Im Middelalter si zerscht us em Albulataal und us em Engadin Gruppe vo Rätoromane is Taal ygwanderet. Vo dene här chöme verschideni Bärg- und Fluernääme, wo im Taal hüt no prucht wärde. Öppe i de 1280er Joore hed dr domolig Freiheer vo Vaz dütschsprochigi Puure us em Wallis – d Walser – is Land gholt und ne Land im Taal gää. Ane 1289 hed är ine mid ere Schrift erloubt, sich sälber z regiere. D Walserkolony vo Tafaas isch gly di gröschti im Bündnerland gsi und het im 1436i de Zäägrichtpund gründt. E Zyt lang hed au Arosa zu dr Landschaft Tafaas zelt. S Dorf Wise ghört erscht sid 2009 do derzue.
dr Kuurort
Scho i de 1850er Joore isch Tafaas berüemt gsi als gueti Stazioon zum Lungechrankete uszkuure. Sid ane 1890 cha me mid dr Ysebaan uf Tafaas goo. Und drno sind gly vil Hotäl, Pensioone und Sanatoorie bout worde, psunders di Dütschi Hochgebirgsklinik Tafaas, d Tuurgauer und d Schaffhuuser Höheklinike, s Baasler Sanatoorium und s holländischi Nederlands Astmacentrum Davos. I dr Literatuur chunt dr Kuurort sid em 1924i dank em Romaan Dr Zauberbärg vom Thomas Mann vor. Und im Roman Stiller vom Max Frisch goot öpper uf Tafaas go kuure.
Wintersport
S erste Schlittelrönne isch 1883 do usträit worde und für d Bobrenne hed s e Baan vo dr Schatzalp obe n abe gää. Wo dr Schriftsteller Arthur Conan Doyle im 1889i en Pricht über s Schiifaare z Tafaas gschribe hed, si d Ängländer is Taal das go usprobiere. I dr Landschaft isch denn au dr Davoser Schlitte erfunde worde. 1906 hed di erschti Wältmeischterschaft im Yslaufe vo de Fraue z Tafaas stattgfunde. Und do isch im Dezember 1934 dr erscht Schiilift mit Bügle vo dr Wält i Betrib gno worde. Schii faare cha me uf dr Schatzalp, am Jakobshorn, uf Parsenn und uf Pischa, am Rinerhorn und bi Madrisa.
Tafaas hed di gröschti Schlyfi mit Natuurysch vo Europa und drnäbe s Yschstadion Vaillant-Arena, wo sid 1921 dr HC Davos dehei isch. Ane 1923 hed dä Verein drmit agfange, immer am Jooresändi mid vier und schpöter föif anderne Yshockeiklüb dr internazionaal Spängler Cup durezfüere.
Kultuur
Dr Mooler Ernst Ludwig Kirchner hed vo 1917 bis 1938 z Tafaas gläbt und dört mängs Bild gmacht. Im 1992 hed z Tafaas s Kirchner-Museum uftoo.
Dr wichtigscht Schriftsteller vo Tafaas isch der Architäkt und Kurdiräkter Hans Valär gsy. Im syni tafaasertüütsche Gschichte hend en hööche Maass gsetzt für all, wo nooch im gschribe hend.
S Gschichtsarchiiv vo der Landschaft Tafaas isch im Rothuus ufbewahrt; es zellt zu de wichtige Gschichtssammlige im Bündnerland und isch als Kulturguet mid nazionaler Bedütig vo der Schwiiz klassiert.
La Chaux (Cossonay)
La Chaux (Cossonay) (frankoprovenzalisch, bis 1953 La Chaux (VD) ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
La Chaux (Cossonay) lyt am Veyron un bstoht us em glychnamige Dorf am linke Stade un em Wyler Ittens am rächte Stade vum Fluss. D Gmaiflechi umfasst 76 % landwirtschaftligi Flechi, 17,4 % Wald, 6,2 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
La Chaux (Cossonay) isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as La Chaus (1277 de Calce), Ittens ann'964 as Villa Ittinges.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,7 % gläge.
Religion
59,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 18,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 2,8 %, FDP 17,5 %, GLP 5,0 %, GP 22,9 %, SP 20,9 %, SVP 23,9 %, Sunschtigi 0,3 %.
Dr Burgermaischter vu La Chaux (Cossonay) isch dr Paul-Henri Marguet (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 352 Yywohner 90,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4 % Dytsch, 1,1 % Italienisch un 4,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Marcel Proust
Dr Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust [pru:st], (* 10. Juli 1871 z Auteuil; † 18. Novämber 1922 z Bariis) isch e franzöösische Schriftsteller und Kritiker gsi.
Läbe
Dr Proust isch am 10. Juli 1871 z Auteuil uf d Wält choo. Si Vater isch dr katholisch Arzt Adrien Proust, si Mueter die jüüdischi Jeanne Weil gsi. Dr Proust isch katholisch dauft worde. Am 24. Mai 1873 isch si Brueder Robert uf d Wält choo. Vom Oktober 1882 aa isch dr Proust uf s Lycée Condorcet gange, dört het er dr Jacques Bizet, dr Daniel Halévy und dr Robert Dreyfus kennegleert. Noch em Lycée isch er 1889 freiwillig zum Milidäär bi dr Infanterii. Dört het er d Bekanntschaft vom Robert de Billy gmacht. Vo 1894 bis 1896 het er mit em Komponist Reynaldo Hahn e Liebesbeziehig ghaa. Im Juni 1896 isch im Proust sis erste Buech, Les plaisirs et les jours, erschiine. Im Joor druf het er e Duell mit em Kritiker Jean Lorrain usgfochte, wil dä e doppeldüütigi Bemerkig über si Buech gmacht het. Denn het er im John Ruskin siini The Bible of Amiens afo übersetze, wo aber erst 1904 uusechoo isch. In deere Zit si si Vater (1903) und si Mueter (1905) gstorbe und dr Proust het afo von ere Depression liide. Er isch für säggs Wuche in d Behandlig am Sanatorium vo Boulogne-Billancourt gange, wo dr Paul Sollier iin mit Isolazioon und „unwillküürlige Erinnrige“ therapiert het.
Vo 1907 aa het dr Alfred Agostinelli bin em gschafft, zerst als Schofföör und sid 1912 Sekretäär. Dr Proust het sich in en verliebt, aber er isch verlobt gsi. Er het aagfange an sim Hauptwärk À la recherche du temps perdu (Auf der Suche nach der verlorenen Zeit) afo schaffe. Am 13. Novämber 1913 isch Du côté de chez Swann as erste Band bi Grasset erschiine. Dr Proust het en uf äigeni Chöste usegee, wil käi Verleeger iin het welle. Au dr Lektor bim Verlag Gallimard, dr André Gide, het en abgleent, was er spööter as si grösst Feeler bezäichnet het. Im Mai 1914 isch dr Agostinelli mit eme Flugzüüg abgstürzt, und dr Proust isch wider dief depressiv worde. In däm Joor het d Céleste Albaret bin em as Huushältere afo schaffe. Si isch denn si ängsti Verdrauti und Lektorin worde, won em mit siine Manuskript ghulfe het. Im Dezämber 1919 het dr Proust für dr zwäit Band vo siiner Recherche, wo im Joor vorhär erschiine isch, d Prix Goncourt überchoo und 1920 isch er Ridder vo dr Eerelegioon worde. Vo 1920 bis 1922 si no vier Bänd vo dr Recherche erschiine, Du côté des Guermantes I und II und Sodome et Gomorrhe I und II. Im Mai 1921 het dr Proust en Usstellig vo niiderländischer Moolerei im Jeu de Paume bsuecht. Won er d Aasicht vo Delft vom Jan Vermeer aagluegt het, het er e Schwechiaafall überchoo.
Im Merz 1922 het dr Proust e Briefwäggsel mit em Ernst Robert Curtius, eme dütsche Romanist, aagfange. Dä isch äine vo de Erste gsii, wo im Proust si bsundrigi Stellig in dr modärne Litratur begriffe het.
Litratur
alphabetisch deutsch: ''Marcel Proust. Biographie.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-518-41952-6.
Bauen UR
Baawä oder Bauä (amtlich Bauen) isch e politische Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Geografi
Baawä lit am Weschtufer vom Ürnersee am Fuess vo dr Baawästeck. Zue dr Gmeind ghert ai dr Willer Islete. Vo dr Gmeindsflächi sind 13,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 74,9 % Wald, 2,9 % Sidligsflächi und 8,7 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Baawä sind Selìsbäärg, den Vierwaldstättersee und Isenthal.
Gschicht
Baawä isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr um 1150 als Bawen.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 8,2 % gläge.
Religion
7,9 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 86 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 40,6 %, CVP 30,4 %, GP 27,5 %, Suschtigi 1,4 %.
D Gmeindspräsident vo Baawä isch d Heidi Meier (Stand 2016).
Rheinbrücke Schaffhausen–Flurlingen
Gschichtè
Diè èrscht Rhybrugg zwǜschè Schaffuusè un Flurlingè isch im Johr 1860 als 2,4 Meter breitè Holzschteeg für lychtè Vokeer zwǜschè dè Gebäude vo dè Zieglerschè Donwarèfabrik entschtandè. D Bauköschten hèn 15'000 Frankè bedrait un sin durch öffentlichi un brivati Bydrääg uffbrocht worrè. D Uffwèndig für dè Unterhalt vom Bauwärch hèt nõch dè Yrichtig von èm Unterhaltsfond mit 4'000 Frankè d Donwarèfabrik uffbrocht. Nõchdèmm 1915 vodraaglich au dè Gebruuch vo dè Brugg durch d Fuurwärch mit èrè Massè vo bis zu zwei Tonnè zuèglõ worrè isch, hèt sich dè Kanton Schaffuusè un dè Kanton Züri am wachsendè Unterhaaltsuffwand beteiligèt. D Köschtè von èrè im Johr 1930 aaschtehendè, grösserè Inschtandsetzig isch mit 60'000 Frankè voaaschlaat worrè un hèt schlièsslich 1936 zuè nèrè komplèttè Übbernaam vom Bauwärch durch diè beidè Kantön gfüürt. Uffgrund vo dè Baufälligkeit vum Steeg isch desèll schlièsslich für Chraftfaarzüüg un Fuerwärch gschpèrrt un am Èndi vo dè 1930er d Blaanig für è Ersatzbauwärch in vokeerstechnisch besserer Laag uffgnõ worrè.. Diè neu Brugg isch vom Dezembèr 1941 bis Juni 1942 uugfäär 110 Meter obberhalb vom Holzschteeg bezièhigswys 300 Meter unterhalb vom Moserdamm baut worrè. Diè 87,4 Meter langi Staalbedongkonschtruktion hèt 400'000 Frankè koschtet. Si hèt è 3,5 Meter breiti Faarbaan un beidsitig 1,5 Meter breiti Trottoir ghaa. S Bauwärch isch asè konschtruyrt worrè, dass spôter è Vobreiterig flussabsi möglich gsi isch un am linkè Rhyufer è brojèktyrtè Rhyhaffè übberschpannt wörrè hèt chönnè. Zuèsätzlich isch diè spôteri Düèferlegig vom Flussbett im Raamè vom Uusbau vum Chraftwärch Schaffuusè un dè blaante Uusbau für d Rhyschifffaart berüggsichtigèt worrè.
Bauen UR
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 228 Iiwohner 99,1 % Diitsch als Haiptsprach aagää, 0,4 % Italienisch und 0,9 % anderi Sprache.
Rheinbrücke Schaffhausen–Flurlingen
Gschichtè
Für èn Aaschluss vo Schaffuusè i dè Düèflaag a s Nationalstrõssènetz vo dè Schwiz hèt sich uss dè fortgschribbenè Blaanig d Notwendigkeit vo zwei Rhybruggènè ergää: d Rhybrugg A4 für dè Durchgangsvokeer in Richtig Nordè un d Flurlinger Brugg i dè Volängerig vum Cholfirschtdunnel für dè Vokeer uss èm Südè in Richtig vo dè Schaffuuser Innèschtadt. Zuèsätzlich hèt d Brugg witerhy dè lokal Strõssèvokeer zwǜschè Schaffuusè un Flurlingè uffnää. Well s Bauwärch vo 1942 für diè neuè Vokeersschtrööm è nit uusreichendi Tragfähigkeit ghaa hèt, z schmal un in sinèrè Geometry mit dè neuè Strõssèfüürig unvodräglich gsi isch, isch es Èndi vo dè 1980er Johr zuè nèm Neubau chò. Diè Spannbedongkonschtruktion hèt drei 3,5 Meter breiti Faarschtreifè chriègt un èn 3,0 Meter breitè Gee- sowiè Radwäg, wo uff dè Obberschtròmsitè aagordnèt isch. Diè 1990 fèrtiggschtellt Brugg hèt mit Ufermuèrè un Energykanal 14,6 Millionè Frankè koschtèt.
Bauen UR
Sprach und Dialäkt
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Baawä ghert zue dr Nidwaldner Mundart.
Rheinbrücke Schaffhausen–Flurlingen
Brugg 1942
Dè Übberbau hèt uss ènèm Blattèbalchè mit èrè Höchi von 2,36 Meter un ènèrè Blattèbreiti vo 6,8 Meter bschtandè. Übber dè Flusspfyler isch dè Blattèbalchè voutèförmig uusbildet gsi un hèt unnè è Druggblattè ghaa. I dè Längsrichtig isch èn 87,4 Meter langè Gerberdräger mit drei Fälder un Stützwittè vo 25,4, 36,6 un 25,4 Meter als Bauwärchssischteem vorhandè gsi. Dè yghängte Dräger i dè Bruggèmitti isch 19,8 Meter wit gschpannt gsi. È Flachgründig uff èm aaschtehendè Chalchschteifels isch uusgfüürt worrè. D Brugg hèt i dè Randfälder è Stygig vo jewyls 4 Brozènt in Richtig vo dè Brüggèmitti uffgwisè, wo dè Yhängedräger horizontal glagerèt gsi isch. Durch Hebig vom Yhängedräger un èm südlichè Randfäld hèt d Möglichkeit von èrè konschtantè Stygig vo 4 Brozènt in Richtig Flurlingè bschtandè un bim Bau vum Rhyhaffè hèt mò d Brugg übber desèll wäg volängerè chönnè.
Brugg 1990
Dè Übberbau bschtòt uss eim vorgschpanntè Blattèbalchè mit èrè einheitlichè Höchi von 1,35 Meter un ènèrè Blattèbreiti vo 16,55 Meter. In Längsrichtig isch èn 99 Meter langè Durchlaufdräger mit drei Fälder un ènèrè Stützwitti vo 31, 40 un 28 Meter als Bauwärchssischteem vorhandè gsi. Dè Übberbau isch mit dè beidè schiibèförmigè Flusspfyler, wo i dè Richtig vo dè Strömig vum Rhy stön, monolithisch vobundè. È Flachgründig uff èm Chalchschteifels, wo drunter lyt, isch vorhandè. D Hèrschtellig vum Übberbau isch mit ènèm Leergrüscht gmacht worrè, dè Übberbau lyt uff vyr Pfòòljoch, dè Flusspfyler un dè Widderlager uff.
Ü
S Ü (chliigeschriibe ü) isch e Buechstabe vom latiinische Alfabet und bestoht us eme U und eme Trema oder Umlut. Das het sich us eme U mit eme chliigschribnige E drüber (Uͤ) entwicklet. Säll E isch mit dr Zit zu zwäi Pünkt stilisiert worde.
Im dütsche Alfabet gits s Ü. Es cha as e langs Ü wie in Füür (IPA: ) und au as e churzes Ü wie in schütze (IPA: ) usgsproche wärde. D Ussprooch as verchürzts Ü (IPA: ) chunnt im Hoochdütsche nume in Fremdwörter vor.
S Ü isch e typische Buechstabe vo de Turksprooche, dört chunnt er in braktisch alle Latinalfabet as äigene Buechstabe vor (so z. B. im Türkische) und stoht für e Lut //. S Ү isch d Entsprächig vom Ü in Turksprooche, wo mit em kyrillische Alfabet gschriibe wärde, in dr arabische Schrift brucht mä je noch Sprooch s ٷ, ﯗ oder ۈ.
In de chinesische Umschriften Pinyin und Wade-Giles stoht s Ü ebefalls für e Lut //, und chunnt z. B. in de Schriftzäiche 玉 (Jade) und 雨 (Rääge) vor. Im Pinyin schribt mä mäistens U, wil s äifacher isch, usser, wenn s chönnt Verwäggslige gee. In däm Fall brucht mä Ü. In dr Wade-Giles Umschrift brucht mä immer Ü. Wil s uf chinesische Tastature käi Taste Ü git, schribt mä mäistens V, wo im Pinyin nit brucht wird.
Im estnische Alfabet bezäichnet dr Vokal ü e churzes ü (IPA: ), üü hingege e langs (IPA: ) oder überlangs (IPA: ) ü.
Darstellig uf em Kompiuter
Unicode brucht für s Ü dr Kood U+00DC für e Groossbuechstab und U+00FC für e Chliibuechstab. Die gliiche Kood chömme au im ISO 8859-1 vor.
In HTML brucht mä  für s groosse Ü und   für s chliine.
Sanskrit
Sanskrit (skt. संस्कृत, n., saṃs-kṛta »zweeggmacht«) isch de Name vom klassische Altindische und isch di hailig Sprooch vom Hinduismus und werd au hüt no vo de Glehrte bruucht. S Sanskrit werd i de Regle i de Devanagari-Schrift öberliferet.
Gschicht
S Sanskrit isch nochem Hethitische die ältisti öberlifreti indoeuropäischi Sprooch. S Altindische het älteri Sprooche ufem indische Subkontinent verdrängt, nämli s Dravidische, wo hüt no im Dekkhan gredt werd (Tamil, Malayalam, Kannada und Telugu u. a.) und s Munda, wo hüt no vo Stämm in Zentralindie gredt werd. Natürli het s Sanskrit vill Wörter us dene Sprooche uufgnoo. Weli Sprooch as d Träger vo de Industalkultur gredt hend, wo vo de Inder öberlageret woren isch, isch bis hüt nöd bikannt.
Di ältiste sprochliche Zügnis vom Altindische findet sich i Kailschrifttext ausem nöche Orient im Zämehang mit de Mitanni. D Könige vo dem bronzezitliche Riich träget aidütig indischi Näme (z. B. Artatama; skt. Ṛtá-dhāmā; Tuisratta skt. Tveṣá-rathaḥ). Imene Vertrag zwüschet de Mitanni und de Hethiter werdet au di vedische Götter Mitra-, Waruna-, Indra und di beede Nasatyanna gnennt (skt. Mitráḥ, Váruṇaḥ, Índraḥ, Nāsatyau). Ainzelni altindischi Uusdrück findet sich vor alem im Hurritische, wie maryannu »Striitawagechrieger« (skt. máryaḥ m. »Jüngling, junge Chrieger«), manninni »Halsschmuck« (skt. maṇíḥ m.) oder babrunnu »bruu« (skt. babhrú- »rootbruu«). Die Sprooch zaigt no älteri Forme as s Sanskrit uuf (aika- »ais«; skt. ékaḥ). S Mitanniindische werd nöd zum Sanskrit grechnet.
S Vedische isch die ältisti Sprochform vom Sanskrit, wo bis öppe 1000 v. Chr. bruucht woren isch. S underschaidet sich dodri, ases me grammatikalischi Forme het as s klassische Sanskrit und i de Verwendig vom Wortschatz; so hend gwüssi Wörter no en anderi Bidüütig und Wörter för Tiger, Riis oder Bambus feelet no, do d Sprecher vom Vedische, wo vom Hindukusch her cho sind, nonöd d Ebine vom Ganges bisidlet hend.
S klassische Sanskrit isch im 4. oder 3. Joorhundert vor Chrischtus vom indische Grammatiker Panini bischribe wore. Dozmol isch Sanskrit numeno d Sprooch vo de Brahmane und Glehrte gsii. Sin Höhepunkt het s klassischi Sanskrit aber erst zwüschet em 4. und em 6. Joorhundert noch Chrischtus erlebt.
Usem Sanskrit het sich s Mittelindische entwicklet, wo sitem 6. Joorhundert vor Chrischtus i verschidnige Tielekt öberliferet isch, so s Pali, as Sprooch vom Buddhismus, und verschidnigi Tielekt, wo underem Name Prakrit zämegfasst werdet. S Sanskrit isch de Vorläufer vo villne moderne indische Sprooche, so Hindi, Gujarati, Marathi, Bengali, Singhalesisch und au Romani, d Sprooch vo de Zigüüner.
Literatur
Die wichtigste Werch sind die vier Vede, wo no inere arachaische Sprochform öberliferet sind, em Vedische. D Vede sind die ältiste und wichtigste religiöse Schrifte vom Hinduismus. D Bhagavadgita, e religiös-philosophischi Schrift isch im klassische Sanskrit öberliferet, so au die baide indische Nationalepe Ramayana und Mahabharata.
Wengi
Wängi (amtlech Wengi) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Wängi isch 1261-63 zum erschte Maau aus Wengw gnennt worde, 1303 denn as Wengi.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,1 % gläge.
Religion
81,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 50,4 %, GPS 11,9 %, BDP 9,5 %, SP 8,6 %, glp 6,6 %, FDP 4,3 %, EDU 1,8 %, EVP 1,5 %, SD 1,4 %, CVP 1,0 %.
Gmeindspresidäntin vo Wängi isch d Hänni Peter (Stang 2021).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 552 Ywohner 96 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,8 % Französisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Wängi ghört zum Hochalemannisch.
Rümlang
Rümlig (amtlich Rümlang) isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Rümlig liit am an de Glatt näb em Fughafe Chloote. Zue de Gmäind ghöört au na de Wiiler Chatzerüüti (Katzenrüti). S Piet vo de Gmäind umfasst 46,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 21,4 % Wald, 16,1 % Sidligsflechi, 13,2 % Vercheersflechi und 0,8 % Gwässerflechi.
Gschicht
Rümlig isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 924 als Rumelanch.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 27,7 % (Stand 2011).
Religion
30,6% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,3% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,5 %, CVP 1,7 %, EDU 5,0 %, EVP 1,8 %, FDP 7,5 %. GLP 5,9 %, GP 7,3 %, SP 23,2 %, SVP 44,7 %, Suschtigi 0,5 %.
Gmäindspresidänt isch de Thomas Hardegger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,5 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Rümlig ghört zue de Unterländer Mundarte.
Jimmy Wales
Dr Jimmy Donal „Jimbo“ Wales, * 7. August 1966 z'Huntsville, Alabama, USA) isch anno 2001 Gründer vu dr freie Enzyklopädi Wikipedia gsi un vu 2003 bis 2006 dr Vorsitzend vu dr Wikimedia Foundation.
Im Oktober 2006 het er d'Leitig vu Wikimedia an d'Französi Florence Nibart-Devouard abgä. Gegewärtig het er im Wikimedia-Projekt d'Rolle vume chairman emeritus un isch in sällere Rolle witterhi au im Vorstand verträtte.
Anno 2004 het er zämme mit dr Angela Beesley s'Internetportal Wikia gründet.
Im Wales si Rolle in dr Wikipedia isch nit unumstritte, wie mer in dr Diskussione zu sinem Lemma uf diverse Wikisproche sähe cha. Uf ere humoristisch gmeinte Undersite vu sinere englische Nutzersite het dr Jimmy Wales d'Wikipedianer ufgforderet, si Namme in verschideni Sproche un Usdrucksforme z'ibersetze.
Heischent
Heischent (dt. Heiderscheid, frz. Heiderscheid) isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Esch-Sauer un Néngsen zue aire Gmai mit em Name Esch-Sauer zämmegschlosse.
Ortsdail
Zue dr Gmai Heischent hän d Ortschafte Dierbech (Dirbach), Eschduerf (Eschdorf), Heischent, Heischtergronn (Heiderscheidergrund), Hierheck, Merscheet (Merscheid), Réngel (Ringel) un Toodler (Tadler) ghert.
Verwaltig
Heischent het zum Kanton Wolz im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Heischent isch bis 2011 dr Robert Everling gsii. Scheffe sin dr Jules Turpel un dr Marc Binsfeld gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Heischent ghert zum Moselfränkisch.
Botsuana
Botsuana [] (offizielli dütschi Schriibweise noch em StAGN und em Uswärtige Amt vo Dütschland), noch dr internationale Schriibwiise Botswana, isch ä Land im südlige Afrika. Der Name leitet sich vo dr Bezeichnig vom Volk vo de Tswana ab. Dr Nationalfiierdig isch dr 30. September, Dag vo der Unabhängigkeit vo Groossbritannie (1966). Botsuana gränzt im Süde und Südoschte an Südafrika, im Weschte an Namibia, im Norde an Sambia und im Nordoschte an Simbabwe.
Öbbe 24 % (Schtand 2005) vo de Erwaggsene si mit HIV infiziert – die zweithöggschti Roote uf dr Wält noch Swasiland. Alli drei Schtunde stirbt ä Mensch im Land vo Aids. D Chranket bedroht immer meh die sozioökonomischi Exischtänz vom Land.
Geografi
Botsuana lyt zwische 17°50' un 26°50' sidliger Braiti un 20°00' un 29°20' eschtliger Lengi. S isch 582.000 km² groß un het rund 2 Millione Yywohner. Dodermit ghert s zue dr Länder uf dr Ärd mit dr gringschte Bevelkerigsdichti.
Großi dail vum Land macht d Halbwieschti Kalahari im Siddail uus. Si bstoht us Dorn- un Grassavanne. Derzue git s Salzpfanne un Salzseeä, wu in dr Rägezyt zue große, nidere Seeä wäre. Im Nordweschte lyt s Okavangodelta, s groß Binnedelta vum Fluss Okavango. Wyteri wichtigi Fliss sin dr Limpopo an dr Sidoschtgränz, dr Chobe River im Norde un dr Sambesi an dr Nordgränz. S Land isch in dr Hauptsach Hochland mit wenige Bickel. Nume wenigi Biet wie d Makgadikgadi-Pfanne un d Region am Limpopo lige unter 1.000 Meter iber em Meeresspiegel.
Dierwält
Z Botsuana findet mer Elifante, Giraffe, e Huffe Antilopenarte, Lebe, Leoparde, Geparde un Zebra. S Okavangodelta isch fir syy Arteryychtum bekannt.
E wytere Verdrätetr vu dr Fauna vu Botsuana isch s Flusspferd, wu in dr Landessproch Setswana kubu gnännt wird. Im Chobe-Nationalpark cha mer s in syre natyrlige Umgäbig beobachte, derzue au dr Puku, dr Kaffernbiffel un Elifante.
Klima
Z Botsuana herrscht e semi-arid Savanne-, un Halbwieschteklima. D Tämperature schwanke zwische 35 °C im Summer un e weng guet 20 °C im Winter. Dr Winter isch dur syni zem Dail gringe Nachttämperature gchännzaichnet. Im ganze Land isch im Winter Froscht megli, Tämperaturunterschid vu iber 20 °C zwische Dag un Nacht sin normal. In dr Hauptstadt Gaborone wäre zem Byschpel im Juli am Dag im Durschnitt 23 °C gmässe, derwyscht s znacht nume rund 3 °C het. D Druckzyt isch im ganze Land mit 6 bis 9 Monet seli lang. Im Johr gheit rund 250–500 mm Räge, am meeschte vu Dezämber bis Merz.