cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Herta Däubler-Gmelin
Lääben un Beruf
D Herta Däubler-Gmelin isch e Dochter vum friejere Diplomat un Dibenger Oberburgermaischter Hans Gmelin. Syter 1969 isch si mit em Arbetsrächtler Wolfgang Däubler ghyrote. S hän zwai Chinder.
Noch em Abitur z Dibenga het d Herta Däubler-Gmelin z Dibenga un z Berlin Gschicht, Rächtswisseschaft un Bolitikwisseschafte studiert. Noch dr juristische Staatsexamina (1969 un 1974) un ere arbetsrächtlige Promotion (1975) zum Thema Bildungsurlaub für Arbeitnehmer: ein Weg zur Verwirklichung des Grundrechts auf Bildung? an dr Universitet Bremen, wu ihre Mann scho syt 1971 as Hochschuellehrer fir Arbetsrächt fungiert ghaa het, het si as Rächtsaawälti gschafft, zerscht z Stuegert, derno z Berlin. Anne 1995 isch si Honorar-Brofässeri mit eme Lehrufdrag am Otto-Suhr-Inschtitut vu dr Freie Universitet Berlin wore. Syt Oktober 2011 isch si Gaschtbrofässeri am Lehrstuel fir Sischtematischi Theology vu dr RWTH Aachen.
Sumvitg
Dr Name chunt vom latynische ”summus vicus“, was uf Düütsch ”s oberschte Dorf“ bedüütet.
Geografy
D Gmaind isch in der Region Surselva.
Herta Däubler-Gmelin
Abgordneti
Vu 1972 bis 2009 isch si Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii, wu si vu 1980 bis 1983 Vorsitzeri vum Rächtsuusschuss gsii isch. Vu 1983 bis 1993 stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr SPD-Bundesdagsfraktion gsii un vu 1994 bis 1998 Sprächeri vu dr Arbetsgruppe Rechtspolitik un Juschtiziari vu dr SPD-Fraktion.
Sumvitg
Geografy
Uf em wytlöifige Gmaindgebiet sind d Sidlige Cumpadials, Clavadi, Sumvitg, Siltginas, Sogn Benedetg, Runs, Luven, Tschuppina, Pardomat-Dado, Falens, Laus, Surrein, Portas und Val.
Herta Däubler-Gmelin
Abgordneti
Vorsitzeri vum Uusschuss fir Verbruucherschutz, Ernehrig un Landwirtschaft isch si vu 2002 bis 2005 gsii, vu 2005 bis 2009 Vorsitzeri vum Uusschuss fir Mänscherächt un humaniteeri Hilf un vu 2008 bis 2009 Vorsitzeri vum Rächtsuusschuss vu dr Barlemäntarische Versammlig im Europarot.
Sumvitg
Gschicht
S Dorf isch ane 1175 als summovico s erschte Mol erwäänt.
Herta Däubler-Gmelin
Abgordneti
D Herta Däubler-Gmelin isch anne 1998 as diräkt gwehlti Abgordneti vum Wahlkrais Dibenga un sunscht alliwyl iber d Landeslischt Bade-Wirttebärg in Bundesdag yyzoge.
Anne 2008 het d Däubler-Gmelin verchindet, ass si 2009 nimi fir dr Bundesdag wett kandiere, dodermit isch si mit Ablauf vu dr 16. Wahlperiod vum Dytsche Bundesdag am 27. Oktober 2009 us em Barlemänt uusgschide.
Effetligi Ämter
Ihri Kandidatur fir s Amt vu dr Vizebresidänti vum Bundesverfassigsgricht, wu uf heftige Widerstand vor allem vu dr CDU/CSU gstoßen isch, het si Ändi 1993 no barteibolitische Ussenandersetzige zrugzoge.
Ass d Däubler-Gmelin gärn zuegspitzt formuliert het, het er er dr Spitzname „Schwertgosch“ yybrocht. Wu sim Wahlkampf gsait heb, dr amerikanisch Bresidänt Bush diei mit syre Ussebolitik vu innebolitische Brobläm ablänke, un des diei mer scho „seit Adolf Nazi“ chänne, isch d Däubler-Gmelin no dr Bundesdagswahl 2002 un dr aigene Aachindigung, ass si kai Minischteramt me wett, bi dr Regierigsbildig nimi vorgsääne wore un am 22. Oktober 2002 us dr Bundesregierig uusgschide.
Akademischi Lehr
As Honorarbrofässeri het d Däubler-Gmelin e Lehrufdrag am Otto-Suhr-Inschtitut vu dr Freie Universitet Berlin. Si laitet dert vor allem Veraastaltige in ihre Inträssebiet Internationali Beziehige un Mänscherächt. Sii het au Hauptseminar zue dr Theme Transitional Justice, Responsibility to Protect un Sidafrika ghalte.
Im Wintersemeschter 2011/2012 het d Herta Däubler-Gmelin d Hemmerle-Broffässur vum Inschtitut fir kadolischi Theology an dr RWTH Aachen ghaa.
Sunschtigs
Im SWR-Tatort Bienzle und der heimliche Zeuge vu 2001 het d Herta Däubler-Gmelin en Gaschtufdritt, wu si si sälber as Juschtizminischteri siilt. E Gaschtroll as Chorlaiteri het si scho 1992 in Ein Mann für jede Tonart gspiilt.
D Däubler-Gmelin isch Schirmherri vum Dytsche Hoschpiz- un Palliativverband.
Zuesätzli engaschiert si si fir di dytsch un europäisch Jurischteniusbildig un Velkerverständigung im Byrot vu ELSA-Deutschland e. V.
Syt em 24. Oktober 2014 isch si Ehrebresidänti vum Bundesverband ehrenamtlicher Richterinnen und Richter e. V.
Hanvec
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Hanvec lyt am Aulne im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d’Armorique) an dr Buchr vu Brest (Rade de Brest) m Atlantik, 37 km vu Quimper un 25 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 320 m iber Normalnull. Eschtlig vu dr Gmai fange dr Forêt du Cranou un d Monts d'Arrée] aa. D Nochbergmaine sin Irvillac im Norde, Saint-Éloy im Nordoschte, Saint-Rivoal im Oschte, Pont-de-Buis-lès-Quimerch im Sidoschte, Le Faou im Side, Landévennec im Wschte un L'Hôpital-Camfrout im Nordweschte.
Gschicht
Hanvec isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Hamuc (1368 Haffvet, 1368 Hanffuet, 1368 Hanffvec, 1371 Havec, 1371 Havet, 1395 Haneuff).
Verwaltig
vu Hanvec isch. Hanvec ghert zum Kommunalverband.
Falera
Fellers (uf Rätoromanisch: Falera) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
D Gmaind lyt in dr Region Surselva. S Dorf isch uf ere Gländterasse, wo uf dr Nordsyte über em Daal vom Rhy lyt.
Dr Gmaindbann goot vo dr Gländkante, dr Gonda, obena Sagens und Schleuis über d Fälder bim Dorf und s Gebiet vo de Mäiesäss Cavarschons und Cursius bis ufe zu de Alpe Alp Dado und Alp Dadens, und den no wyter gäge Norde über de Bärgchamm mid em Crap Sogn Gion – was uf Tüütsch ”Schtäi vom häilige Johannes“ häisst – und em Sialagroot is Bärggebiet vo de Fuorcla ufe. Dr nördlechscht Punkt vo dr Gmaind isch ufem Chly Vorab (Vorab Pign) mit 2896 Meter über Meer. Dr Vorabgletscher uf dr Nordsyte vom Chly Vorab isch usserhalb vom Gebiet vo Fellers uf em Bode vo dr Nochbergmaind Laax und vo dr Gmaind Glarus Süd. En grosse Deil vom wytume berüemte Schygebiet vom Crap Sogn Gion isch im Gmaindbann vo Fellers.
Rund um s alte Dorf sind im 20. Jaarhundert Gruppe vo Feriehüüser entstande.
D Nochbergmainde vo Fellers sind Ilanz/Glion, Laax, Sagens und Schleuis.
Spraach
No hüt redet di meischte Lüüt vo Fellers als Mueterspraach Rätoromanisch, und zwar s Idiom Sursilvan oder Oberländer Romanisch.
Ane 1998 hat s Rätoromanische Radio z Fellers mit em Mannechoor ”Chor viril Falera“, wo ane 1898 gründet worden isch, e romaneschi Sändig uufgnoo und uf CD useggä, wo ghäisse het «Falera suna e conta» (uf Düütsch: ”Fellers töönt und singt“). 2017 het me z Fellers s romanische Bezirksgsangsfescht vo dr Surselva duregfüert.
Holocaust-Karikaturen-Wettbewerb
Dr Internazionali Holocaust-Karikature-Wettbewärb (International Holocaust Cartoon Competition) esch 2006 vo dr regierungsnöche iranische Ziitig Hamshahri iniziiert wordä.
Falera
Gschicht
S Dorf Falariae chunt im Tschtamänt vom Churer Bischof Tello vo ane 765 s erscht Mol vor.
Holocaust-Karikaturen-Wettbewerb
Aus Reakzion of di dänische Mohamed-Karikature aakündigt, sött dr Wettbewärb nach Aagabe vo de Iniziatore derzue diene, d'Meinigsfreiheit vo de weschdleche Gsöuschafde ofd Proob z'schdeue, u dr Holocaust aus Propaganda zugunschde fom Schdaat Israel darzschdeue. Internazionau esch dr Wettbewärb aus Ufruef zor Holocaustlügnig kritisiert worde, u o es baar iranischi Intellektuelli hei sech kritisch güsseret.
Falera
Gschicht
Am Rand vo dr Gmaind überem Schleuiser Tobel stoot d Ruine vo dr Burg Wildebärg, wo uf Romanisch Chischlatsch häisst. Vo dr alte Burg, wo uf zwäi Hügel gstanden isch, sind hüt fasch keine Spuure me z gsee. D Herre vo Wildebärg sind es alts Adelsgschlächt vo dr Surselva gsi. Si hend au Bsitz im Engadin gha und sind zytewys d Vögt vo de Chlöschter Disentis und Pfäfers gsi.
Holocaust-Karikaturen-Wettbewerb
Am 1. Novämber 2006 sed Sieger fom Wettbewärb bekanntgmacht worde. Dr 1. Priis miteme Priisgäut vo 12.000 US-$ esch a Marokkaner Abdellah Derkaoui gange. Dr zwot Priis miteme Priisgäut vo 8000 US-$ deile sech dr Brasilianer Carlos Latuff und, ungerem Psöidonüm A. Chard d'Französin Françoise Pichard, wo unger anderem för ds rächtsextreme Magazin Rivarol schaffet. Di öbrige Priise si houptsächlech a iranischi Schdaatsaghörigi gangä.
Falera
Gschicht
Bim Hügel Muota, chly usserhalb vom Dorf, stoot di alti Chile vo Fellers, wo au s Wappebild vo dr Gmaind git. Gwüss isch a dere Stell scho d Chile in dr Karolingerzyt gsi, und derno au die, wo ane 1045 in ere Urkunde erwäänt isch und scho denn s Patrozinium vom heilige Remigi gha het; dä häisst uf Romanisch ”Sogn Rumetg“. Die hütigi Chile isch im 13. Jaarhundert bout und im 15. und im 18. Jaarhundert deils veränderet worde. Si het schöni Wandmolereie us dr Barockzyt. Ane 1903 het dr Architekt August Hardegger vo Sanggale im Dorf di nöi Chile bout, wo em ”Härz Jesu“ gweit isch und sider als Pfarchile dienet.
1959 isch dr Vercheersveräin vo Fellers gründet worde. Drü Jaar spöter sind di erschte Schylift am Crap Sogn Gion bewiliget worde, 1968 isch d Säilbaan vo Laax ufe Crap Sogn Gion fertig gsi und sid 1974 chamer vo Fellers us mit eme Sässellift ufs Mäiesäss Curnius faare. I de spötere Zyt sind im Bärggebiet rund um e Sialagroot no mee Bärgbahne dezuecho. E Säilbaan gaat uf d Stazioon Crap Masegn, wo s Bärgestaurant ”Elephant“ isch. Dr Schiylift vo dr Alpt Ruschein us chunt ganz zoberscht uf s Gebiet vo Fellers, und mit de höchschte Baane i dr Nochbergmaind Laax chunt mer bis zum Vorabgletscher und zum Laaxer Stöckli ufe. 1996 isch di ”Wyssi Arena“ gründet worde, und ane 2000 hend Fellers, Flims und Laax di gross Organisazioon bildet, wo s Feriegebiet gmäinsam füert, im Winter mit em Name Laax und im Sumer under em Leibel Flims.
Schmini Azeret
Gschichtligs
Dr Fiirdig wird in dr Bible mee as äinisch erwäänt, so in Levitikus 23, 36 und Numeri 29, 35: „Am achten Tag kommt ihr zur großen Festversammlung zusammen; alle Arbeit muss an diesem Tag ruhen“, au chunnt au vor, wo d Iiweijig vom Salomonische Tämpel z Jerusalem beschriibe isch, 2. Chronik 7, 9-10, und bi dr Fiir, wo d Juude us em babylonische Exil zruggchoo si, Nehemias 8, 18.
Brüüch
Hüt isch s dr Bruuch, ass am Schmini Azeret zum Däil no in dr Sukka gässe wird. Am Morge bätet mä in dr Sünagooge wääred oder vor em Mussafgebät für Rääge (hebr. גֶּשֶׁם, Geschem). S Räägegebät säit mä vo däm Daag aa bis zum erste Daag vom Pessachfest, das häisst wääred dr Räägezit im Winterhalbjoor im Nooche Oste, grad vor em Achtzääbittegebät. Usser wenn äine vo de Zwüschedääg vo Sukkot am e Sabbat isch, liist mä s Buech Kohelet (Prediger) am Schmini Azeret. Im aschkenasische Ritus bätet mä au s Gebät zur Erinnerig an die Doote, „Jiskor“ oder „Seelegedächtnis“ (hebr. הַזְכָּרַת נְשָׁמוֹת, Haskarat Neschamot), wo nume viermol im Joor ufgsäit wird.
Zirbelkiefer
D Arbe oder Arve (dt.; Zirbelkiefer, rätoromanisch; dschember, schiember, schember, bairisch; Zirm, Zirbe, Zirbel ) isch e Pflanzenart us dr Familie vo de Fooregwäggs (Pinaceae). Si isch in de Alpe und in de Karpate dehäi. Dr Baum cha bis zu 25 Meter hooch wärde. An sine Churzdriib het s e Hufe Büschel, wo jede fümf Noodle het. De Soome säit mä Arvenüss, au wenn si gar käini Nüss si. D Böim chönne bis zu 1000 Joor alt wärde. Iir Holz schmöckt seer aromatisch und wird brucht zum Schnitze und zum Möbelmache. D Zäpfe und d Soome wärde in dr Lääbensmiddelbrodukzion verwändet und zum Spirituose wie Arveliköör und Arveschnaps brenne.
Röti
D Röti isch e Bärg vom Jura. Sini Hööchi isch 1395 Meter über Meer.
Er isch e markanti Hööchi vo dr vorderschte Jurachetti und e guete Uusichtspunkt, wil der Bärgwald sid langem ganz umghauen isch zum Platz z mache für die grossi, schöni Bärgmatte wos dört obe jetz het. Do dervo chunt gwüss au dr Name, wo druff zrugggoot, ass me dä weneli abheltig Bärghang hööch uf em Bärg obe groodet het für ne Sumerweid. Das mues vor vil Joorhunderte gscheh sy, me weis nid gnau wenn.
Uf dr Oschtsyte hets under dr Röti e hööchi Flue über em Tal vo dr Siggere. Die Gäget ghört scho zu Balm.
D Bärgmatte vo dr Röti lyt im Gmeindbann vo Rüttene; au dä Ortsname zeigt dütlech aa, ass es e Sidlig uf ehemoligem Waldboden isch. D Gmeind lyt im Kanton Soledurn. D Röti isch dr dritthöchscht soledurnisch Bärg.
Sid em achzääte Joorhundert bruucht me dr Gupf vo dr Röti zum s Land z vermässe. E Bläächpiramide uf drüü Ysefüess marggiert dr geodätisch Punkt vo de Vermässer. Es isch sid em nüünzääte Joorhundert eine vo de wichtigschte Pünkt vo dr Schwiizer Landestriangulazioon, bsunders au wil me vo dört uus nid nume wyt über s Schwiizer Middelland, näi, au bis übere zu de Vogeese und zum Schwarzwald gseht.
Paul Wagner (Autor)
Dr Paul Wagner (* 29. Juni 1907 z Fahrnau, hite ne Stadtdail vu Schopfe; † 1992) isch e dytsche Chaufmann un Dialäktautor gsii.
Lääbe
Är isch z Fahrnau ufgwagse un het dert au bis zue sym Dod gläbt. No dr Volkschuel isch er z Schopfe udf d Oberrealschuel gange un het dert di mittler Ryfi gmacht. Är het Chaufmann glehrt un het as Versandlaiter, Hauptbuechhalter un schließli as Prokurischt in eme Fahrnaue Unternäme gschafft. Im Zweete Wältchrieg isch er bi dr Marineflack gsii un am Änd in franzesischer un amerikanischer Gfangeschaft gsii. Ab 1972 het er im Ruestand gläbt.
Dr Wagner het Gedicht un Verzellige uf Alemannisch un Hochdytsch gschribe, en Uuswahl het er in e baar Biechli uusegee.
Är het si au im Dorflääbe engaschiert, unter anderem as Vorsitzer vum Fueßballverain un vum Gsangverain.
Carl Spitteler
Dr Carl Friedrich Georg Spitteler isch am 24. April 1845 z Lieschtl uf d Wält cho und am 29. Dezämber 1924 z Luzärn gstorbe. Er isch e Schwiizer Dichter und Schriftsteller gsi. Ane 1919 het är dr Nobelpryys für Litratur übercho.
s Läbe
Dr Spitteler isch dr Soon vom Richter und Landschryber Karl Spitteler und däm sinere Frou Anna Dorothea Spitteler-Brodbeck gsi. 1849 isch d Familie uf Bärn ggange, wo dr Vatter als Kassier vo dr nöie Bundesverwaltig vo dr Schwiiz gschaffet het. Scho 1856 sind si zrugg uf Lieschtl. Dr Carl Spitteler isch drno ufs Gimnasium z Basel und dänn ufs Basler Pädagogium. 1856 het er z Luzärn agfange Jura studiere und sid 1867 z Züri und z Heidelbärg Theology. Sid 1871 isch er z Finnland Privatlehrer worde, und 1879 isch er wider id Schwiiz zrugg cho. Er het als Lehrer z Bärn, z La Neuveville und als Schurnalischt z Basel und bi dr Züri Zytig gschaffet.
Ane 1883 het dr Spitteler d Maria Op den Hooff ghürootet, won er mittere zwöi Chinder gha het. Sid 1893 het er als freie Schriftsteller z Luzärn gläbt. Dört isch er am 29. Dezämber 1924 gstorbe; sis Grab isch im stedtische Fridhof Friidetal.
Wärch
Ane 1880 het dr Carl Spitteler, do no mit em Pseudonym Carl Felix Tandem, s Buech Prometheus und Epimetheus, usegää. Aber erscht mit sim grosse Värswärch Olympischer Frühling, wo vo 1900 bis 1905 usecho isch, het er wytumen e rächti Anerchennig gfunde. Es isch es monumäntals Määrli, wo es Bild vom Universum i dr antike Müthology zeichnet und derby grad als satirischs Bild vo dr aktuelle mönschleche Gselschaft dänkt gsi isch.
Mit sinere Reed z Züri am 14. Dezember 1914 bi der Nöie Helvetische Gselschaft, wo dr Titel Unser Schweizer Standpunkt het, isch dr Dichter im Land mit sinere eigeständige politische Meinig bekant worde; es isch e Mahnreed gsi, ass me i dr Schwiiz besser für s nazionale Zämestoo sell luege.
Dr Schriftsteller het mit vilne Lüüt vo dr Schwiiz z tue gha. D Aargauer Autorin Sophie Haemmerli-Marti verzelt im schöne Mundartpricht Mi erscht Spittelerwisite dervo, wiennere bim grosse Meischter vo dr Sprooch, wo si ihn mit sinere Familie uf Luzärn isch go psueche, d Auge für s währschafte Schryben ufgange sige. 1905 het dr Dichter für sis Wärch vo dr Uni Züri dr Eeredokter übercho, und ane 1915 au no dä vo dr Uni Lausanne. 1920 het er as eerschte us dr Schwiiz dr Literaturnobelpryys übercho, und au 1920 dr Grooss Pryys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig.
Em Carl Spitteler sin Nachlass lyt deils bim Schwiizerische Literaturarchiv z Bärn, und deils ir ZB Züri und im Dichter- und Stadtmuseum z Lieschtel.
Sid ane 1931 git’s z Luzärn e Wääg am Ufer vom Ländersee, wo Carl-Spitteler-Quai heisst. Z Bämbel, im Heimetoort vo sim Vatter, stoot sid ane 1948 s Carl-Spitteler-Dänkmool.
Po
De Po isch de grööscht Fluss vo Italie. Er het sini Quelle i de französisch-italienische Alpe und flüüsst dor d Poebni und mündet südlich vo Venedig i d Adria.
Flusslauf
De Po entspringt i de italienische Gmaind Crissolo uf de Hochebni Pian del Re am Fuess vom Monviso i de Kottische Alpe. Er flüsst i östliche Richtig und wachst schnell zomene groosse Strom aa. Sini maiste Nebeflüss chömet us de Alpe, e paari au usem Apennin. Di grööschte nördliche Zueflüss sind d Dora Baltea usem Augstertal, d Sesia usem Valsesia, de Tessin usem Kanton Tessin, d Adda usem Veltlin und de Oglio usem Val Camonica. Di wichtigste süüdliche Zueflüss sind de Tanaro us de Ligurische Alpe, de Taro und de Panaro, baid usem Apennin.
De Po flüüst dor di italienische Provinze Piemont, Lombardai, Emiglia-Romagna und Venezie. Er mündet südlich vo de Lagunestadt Venedig i d Adria und bildet debi e groosses Delta.
Nu wenig groossi Städt liget direkt am Po, nämli Turin, Piacenza, Cremona und Ferrara.
Fisch
Im Po und sinene Nebeflüss und Nebebäch lebet uusergwöönli vill endemischi Fischarte, wo nöd i anderne Flussystem vorchömed. Dezue ghöret s Po-Nüünaug (Lampetra zanandreai ), de Adria-Stör (Acipenser nacarii), d Hundsbarbe (Barbus caninus), d Süüdbarbe (Barbus plebejus), d Savetta (Chondrostoma soetta), de Triotto (Rutilus aula), de Pigo (Rutilus pigus), de Cavdano (Squalius squalus), de Vairone (Telestes muticellus), s Italienischi Grundeli (Cobitis bilineata ), d Marmorataforele (Salmo marmoratus) und de Ghiozzo (Padogobius bonelli).
Notenbank
En Notebank oder Zentralbank oder Nationalbank isch en schtaatlichi Monopol-Bank, wo für en Gäldumlauf in ere Volkswirtschaft zueschtändig isch. Si reglet dä Gäldumlauf auch mit volkswirtschaftliche Ziel wo chönned sii: Gringi Inflation, nachhaltigs Wirtschaftswachstum mit Vollbeschäftigung, schtabili Währig. D Notebank versorget d Gschäftsbanke mit Gäld, vor allem auch mit Banknote. Mit dere Gäldmängi, der sog. Notebank-Gäldmängi, chann die sog. Kreditschöpfig von de Gschäftsbanke, und do dermit d Grössi von der gsamte volkswirtschaftliche Gäldmängi, im Sinn von de Notebank-Ziel mehr oder weniger gschtüret wärde. D EU het siit der Iifüehrig vom Euro keini mächtige nationale Notebanke meh, d Gäldpolitik wird von der Europäische Zentralbank EZB betriibe. In der Schwiiz, wo nit EU-Mitglied isch, isch die Schwiizerischi Nationalbank SNB, wo 1907 gründet worde isch, d Notebank. In Groossbritannie, wo au nid Däil vo dr Öirozoone isch, het d Bank vo Ängland immer no groosse Iifluss uf d Wirtschaft.
Wiiteri gäldpolitischi Inschtrument von de Zentralbanke sind d Offemarktpolitik (d EZB z. B. kauft wege dr lahmende Euro-Wirtschft derziit (2016) no immer Anleihensobligatione von de Euro-Mitgliedländer) und d Währigspolitik, wo z. B. d SNB betriibt: Verkauf vo Franke gege z. B. Euro, um dr harti Frankekurs nit no wiiter anschtiige z loo und dodermit dr Exportwirtschaft z helfe.
Anne Cuneo
D Anne Cuneo (* 6. Septämber 1936 z Paris; † 11. Februar 2015) isch e Schwiizer Schriftstellerin und Reschissöörin gsi.
Läbe
D Anna Cuneo isch z Paris uf d Wält cho; ihre Vatter Alberto Cuneo und d Muetter Lydia sind us Italie gsi. Em Afang vom zwöite Wältchrieg isch d Familie uf Mailand ggange. E Zyt lang het d Anna z Italie in Waisehüüser gläbt, bis si ane 1950 i d Schwiiz und uf Lausanne cho isch. I der Jugend het si au mol z London gläbt, und derno het si a der Uni Lausanne Sproochen und Gschicht studiert und het sech als Journalischtin wyterbildet.
Si het Schuel ggä und bi der Télévision suisse romande und bim Schwiizer Färnseh gschaffet; gwohnt het si denn z Züri.
D Cuneo het Gschichten und Romään gschribe, wo’s drin teils um Kriminalfäll und teils au um gschichtlechi Figuure goot. Die meischte vo ihrne Romään sind is Düütschen übersetzt worde, e Teil drvo isch bim Limet Verlag z Züri usechoo. 1980 het si agfange Film z dräie. Es sind Dokumäntarfilm über bekanti Schwiizer Persoone wie öpe der Friedrich Glauser, der Adrian Frutiger, d Anne-Marie Blanc, der Ettore Cella, der Ferdy Kübler und der Max G. Bollag.
Vo der Schwiizerische Schillerstiftig het d Anne Cuneo 1979 en Pryys übercho. Und si het au der Anti-Prix vom Wälschschwiizer Radio, der Kulturpryys vom Kanton Züri, d Uuszeichnig Prix Alpes-Jura und der Pryys vo der Waadtländer Kulturstiftig übercho. Z Frankrych isch si 2008 Ritter vom Ordre des Arts et des Lettres und 2013 Kommandöörin vom Ordre national du Mérite woorde.
Badener Disputation
D Badener Disputation, wu vum 19. Mai bis 8. Juni 1526 in dr Stadtpfaarchilche im aargauische Baden abghalte woren isch, isch en effetli Strytgsprech zwische Verdrätter vu dr altglaibie Chilche un Aahänger vu dr Reformation gsii, wu vu rund 200 mit Name bekannte Dailnämer bsuecht woren isch. S isch dr mit dr eschtrychische Ibergangsregierig z Wirttebärg un em Bischof vu Konschtanz abgstimmt Versuech vu dr dodmol no in dr Meehait altglaibige schwyzerischen Ort gsii, dr Zürcher Reformator Huldrych Zwingli zum Schwyyge z bringe un d Ainhait im Glaube vu dr Aidgnosseschaft z bewohre. Ass dä Versuech fääl gschlaa isch, markiert dr aigetli Aafang vum fir d Schwyz karakteristische konfessionälle Nebenenander mit bolitischen un gsellschaftlige Folge, wu bis in d Gegewart gehn.
Karakter, Verlauf un Bedytig
D Dischputation isch vu dr Dagsatzig yygruefe wore, wu au d Regle bstimmt het, doderby isch di altglaibig Syte in e baar Pinkt bevorzugt wore. Vier Bresidänte hän d Dischputation glaitet, dodrunter dr Abt vu Ängelbärg un dr Rektor vu dr Universitet Basel, wu dytli fir di altglaibig Bartei Bartei gnuu hän. D Dischputation het uf Dytsch stattgfunde, was tipisch gsii isch fir d Dischputatione vu dr zwinglianische Reformation un im Gegesatz stoht zum Byschpel zue dr zue Leipziger Dischputation.
D Badener Dischputation isch fir e theologischi Dischputation us dr Reformationszyt uugwehndli guet dokumentiert. Vier Schryyber (je zwee Alt- un Neiglaibigi) hän si uf Anornig vu dr Dagsatzig ufzaichnet. E jede vu däne Schryyber het en Ufseher vu dr Gegesyte ghaa. Am Oobe hän d Schryyber ihri Ufzaichnige vergliche, do isch dr Lozärner Stadtschryyber Johannes Huber as fimfte derzue chuu, un hän si derno bim Landvogt deponiert. S isch uusdruckli untersait gsii, ass sunscht eber het derfen Ufzaichnige mache. Vier Protokoll sin im Zweete Villmergerchrieg uf Züri chuu un sin hite in dr Zäntralbibliothek Züri, zwai Protokoll wäre ufbhalten im Stadtarchiv Lozärn.
Dr Lozärner Stadtschryyber het di fimf Protokoll zue aim zämegfasst. Dr Franziskaner Thomas Murner het des am 15. Mai 1527 z Lozärn as druckti Uusgab vereffetligt. Dr Druck het aber e arg schlächti Qualitet ghaa mit Druckfähle, wu zum Dail dr Sinn entstellt ghaa hän. E modärni kommentierti Edition vum Protokoll uf dr Basis vu dr Druckvorlag vum Johannes Huber isch im April 2015 uusechuu.
Näb dr Protokoll git s vu Lyt, wu derby gsii sin, drotz em Verbot vu dr Dagsatzig no verschideni Brief, Bricht un Flugschrifte, wu dr Inhalt vu dr Protokoll bstetige. Au dr Zwingli isch iber dr Verlauf seli guet orientiert gsii dur dr Basler Humanischt Thomas Platter, wu as Hienerverchaifer darnt dermorgen in d Stadt chuu isch un si zoobe wider verloo het. D Dailnämer vu dr Dischputation sin e baar Mol iberrascht gsii, ass dr Zwingli am Morge Täxt verlääse het, wu exakt uf d Argumänt vum Vordag yygange sin.
Höchstetten BE
Höchstette (amtlech Höchstetten) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Höchstette isch es Dorf im Schwizer Mittuland, am Nordwechstfuess vom Grosshouz im Tau vom Chrümubach. D Gmeindsflechi bsteit us 72,7 % langwirtschaftlecher Flechi, 20 % Waud, 6,2 % Sidligsflechi u 1,2 % süschtigi Flechi. D Nachbergmeinde si Heusou, Auchischtoorf, Choppige u Wiladinge im Kanton Bärn u Drü Höf im Kanton Solothurn.
Gschicht
Höchstette isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1360 aus Hönstetten. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört, sider ghört si zum Verwautigschreis Ämmitau.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,1 % gläge.
Religion
87,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,8 %, CVP 0,4 %, EVP 1,2 %, FDP 3,6 %. GLP 3,4 %, GP 4,3 %, SP 10,0 %, SVP 54,7 %, Suschtigi 1,6 %.
Gmeindspresidänt vo Höchstette isch dr Hans Rudolf Kummer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 255 Ywohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,8 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Höchstette ghört zum Hochalemannisch.
Vielzellige Tiere
Di vylzällige Dierer (Metazoa) sin e zoologisch Taxon, wu alli mehzällige Diergruppe din zämmegfasst wäre. Hite sin rund 1,2 Millione Arte vu vylzällige Dierer bekannt. Mit dr nonig bschribene wird gschetzt, ass es 10 bis 20 Millione Arte sin. Vu dr bishär bekannten Arte mache d Gliiderfießer (Arthropoda) mit rund aire Million iber 80 % uus un innerhalb vu dr Gliiderfießer stelle d Chääfer un d Schmätterling zämme d Helfti vu dr Arte. Gliiderfießer un Waichdierer, mit 100.000 Arte dr zwootarterychscht Stamm, umfasse 90 % vu dr hitige Arte. D Wirbeldierer stelle 5 % vum Arterychtum vu dr Dierwält.
In wisseschaftlige Vereffentlichunge wäre d Metazoa hite vylmol synonym zue dr Dierer (Animalia) brucht, fir d Metazoa un di aizällige Verdrätter us ihre Stammgruppe isch anne 2004 s nei Taxon Holozoa bildet wore.
Differenziert Gwääb
S wichtigischt Chännzaiche vu dr Metazoa isch dr vylzälli Lyyb, au aber kai Koloni vu glyche Zällen isch, wu meh oder weniger au unabhängig vunenander chennte exischtiere. Bi dr Metazoa sin d Zälle spezialisiert un morfologisch un funktionäll differenziert. Glychartigi Zälle kommuniziere mit chemische Signal unterenander, beyyflusse sich gegesytig, schaffe zämme un bilde Gwääb. D Kommunikation dient unter anderem em Erhalt vu dr Lyybform un dr Form vu dr Organ.
Gwääbgrundtype sin s Epithel (Uuschlaidigsgwääb) un s Bindegwääb. S Epithelgwääb bstoht us eme gschlossene Zällverband, fascht ohni interzälluläri Zwischeryym. D Zälle sin in Funktion un Struktur vylmol asymmetrisch (polarisiert) un uf unterschidligi Wys mitenander verbunde.
Bindegwääb sin dergege lucker ufböue, mit isolierte Zälle in dr extrazälluläre Matrix. Di Extrazällulär Matrix bstoht us netzartig aagordnete Kollagenfasere, Wasser un Glykoprotein. Epithel un Bindegwääb sin dur d Basalmembran vunenander drännt.
Cilie
D Cilie vu dr Spermie un andere Metazoezälle hän quergstraifti Wurzle un sänkrächti Zentriole, wu ais dervu dr Basallyyb vu dr Cilie bildet. Sunscht wyse si dr ainhaitlig Ufböu vu allne Eukaryote-Cilie uf.
Gametogenese
Zue dr gschlächtlige Furtpflanzig produziere mehzälligi Dierer Aizälle un Spermie. Ihri Gametogenese isch ähnlig. Us ere diploide Mueterzälle entstehn vier haploidi Zälle, entwäder vier Spermie oder di befruchtigsfähig Aizälle un drei Polzälle, wu normalerwys schnell wider vergehn. S wird aagnuu, ass d Produktion vun ere große, mit Nährstoff versähne Aizälle z ufwändig isch, as dass us e jedere vu dr vier Zälle ne Aizälle chennt entstoh.
Fuurig
No dr Befruchtig dailt sich di entstanden diploid Zygote zerscht, ohni ass e Zällwachstum stattfindet, in vyli chlaini Dochterzälle (Blastomer). Bi dääre Fuurig gnännte Zälldailig entstehn d Grundachse vum chimftige Embryo un e erschti Differenzierig. Us dr Fuurig entstoht d Blastula, wu sich in dr Gastrulation no inne dällt. Im Zug vu dr wytere Differenzierig daile sich d Zälle dailwys asymmetrisch, us ere Stammzälle entstoht e Stammzälle un e Zälle, wu sich wyter differenziert.
D Arte vu dr Fuurig hän lang as Merkmol dient go di verschidene Dierstämm verwandtschaftlig enander zuezordne. S git aber vyl Stämm, wu ne aigene Fuurigstyp entwicklet hän un di systematisch Bedytig vu dr verschidene Fuurigstype isch nume schwär z beurdaile.
Mitochondrie
D Mitochondrie vu dr Metazoa hän e verglychswys chlai Genom mit rund 16.000 Nucleotide uf 37 Gen. Im Verglych doderzue isch s Genom vu dr Choanoflagellata vier mol eso lang. Derzue wyst d Transfer RNA un di Ribosomal RNA e uugwehnligi Struktur uf.
Inneri Syschtematik
Di basalschte vylzällige Dierer sin d Schwimm, wu wahrschyns paraphyletisch sin, wel zmindescht d Chalchschwimm dr hechere Metazoe, dr Gwääbdierer, necher stehn wie dr ibrige Schwimm. Alli vylzällige Dierer ußer dr Schwimm sin dur e ächt Zällgwääb gchännzaichnet. Si wäre Gwääbdierer (Eumetazoa) gnännt. As ihri basalscht Gruppe gälte hite d Rippequalle, nimi d Nesseldierer, di systematisch Stellig vu dr Placozoa, friejer mit dr Schwimm as Gwääblosi veraint, isch uusicher. E Verwandtschaft mit dr Nesseldierer wird vermuetet. Des Kladogramm git di wahrschynlige Verwandtschaftsverhältnis wider :
Mentesche
Mentesche isch e türkischs Beylik gsi, wo in dr zwäite Helfti vom 14. Joorhundert im Weste vom Riich vo de Seldschuke vo Konya, wo das noch dr Niiderlaag gege d Mongole (1243) zerfalle isch, entstande isch. Si Hauptstadt isch Milas gsi.
Dr Gründer vom Beylik, dr Mentesche Bey, isch vorhär in de Dienst vo de Germiyan gstande und Mitgliid vom Oghusestamm Afşar gsi. D Bey vo Mentesche häi iiri Macht vo dr Küste uf s Hinderland vo Karie und öbbe 1285 in s Gebiet vo Milet usdeent. Iire Heerschaftsberiich het äbbe dr hütige Browinz Muğla entsproche. Si häi ängi Handelsbezieige mit dr Republik Venedig und mit Kreta ghaa; z Milet het e venezianische Konsul residiert. D Stedt Beçin, Milas, Balat, Finike, Elmali, Kaş, Mağrı (hüte Fethiye), Muğla, Çameli, Acıpayam, Tavas, Bozdoğan, Çine, Tralleis (hüte Aydın) und d Insle Rhodos si für churzi Zit under dr Heerschaft vo de Mentesche gstande.
Mitteleuropa
Dr Begriff „Middelöiropa“ cha geografisch, politisch, kulturhistorisch oder naturrüümlig definiert wärde. Drzue chunnt no, ass sich dr Begriff im Lauf vo dr Zit immer wider änderet. Wemm mä zur Zit vom Chalte Chrieg Öiropa eender politisch in Ost- und Westöiropa iidäilt het, wird hüte dr Begriff Middelöiropa wider mee brucht.
Mentesche
In dr zwäite Helfti vom 14. Joorhundert isch dr Druck vo de Osmane vo Norde häär gröösser worde, 1390 häi si s Beylik vo de Mentesche zum erste Mol annektiert. Noch dr Niiderlaag vo de Osmane in dr Schlacht bi Ankara 1402 gegen e Tamerlan, si d Beyliks wie d Mentesche und d Karaman, wo vo de Osmane erooberet worde si, wider unabhängig worde. Doch 1421 isch s Beylik ändgültig under die osmanischi Heerschaft choo.
Mitteleuropa
Bi fast alle Definizioone ghööre zu Middelöiropa Dütschland, Liechtestäi, d Schwiz, Östriich, Pole, Tschechie, d Slowakei und Ungarn. Mänggisch zelt mä no d Benelux-Staate drzue, denn wider au Slowenie und Kroatie oder au Rumänie (mit sim transilvanische Däil).
D Geografe zien eender Flüss, Meer und Gebirg vor, zum Middelöiropa abgränze. Im Weste wer s dr Rhii, im Norde d Nord- und d Ostsee, im Oste d Weichsel und d Ostkarpate, im Südosten dr underi Lauf vo dr Donau, im Süde d Drau und d Zentralalpe. Aber au die Definizioon isch willküürlig und säit wenig über gmäinsami Merkmol vo Middelöiropa us.
Badisch-Elsässische Bürgerinitiativen
Die Badisch-Elsässische Bürgeriniziative si Zämmeschlüss vo Bürger im Badische und im Elsass gsi, wo sich für ökologischi Ziil iigsetzt häi. Si häi sich im Bundesverband Bürgeriniziative Umwältschutz (BBU) organisiert.
Gschicht
Im Mai 1972 het s die erste Brotest vo Atomchraftgegner uf dr lingge Site vom Rhii gege s blaante Atomchraftwärk z Fessehäim ge, und im Septämber häi Winzer vom Kaiserstuel gegen e blaants Atomchraftwärk bi Brisach demonstriert. Wo am 19. Juli 1973 dr Standort vom ene nöije Atomchraftwärk z Wyhl bekannt worde isch, häi sich in dr ganze Umgääbig spontan Bürgeriniziative organisiert. 1975 häi sich 21 Grubbe vo bäide Site vom Rhii zum en Internazionale Komitee zämmegschlosse, zum gege s Bleichemiiwärk bim elsässische Markolsheim z demonstriere. Mit Stärnmärsch, Petizione an d Obrikäit, Demonstrazione und Bsetzige vo disputierdem Gländ häi d Bürgeriniziative gwaltlos gege s Kärnchraftwärk Wyhl kämpft und im April 1977 vom Freiburger Verwaltigsgricht dr Bschäid überchoo, ass s Chraftwärk nid döfi baut wärde. Aber erst in de 1980er Joor isch dr Blaan schliesslig ufgee worde.
Henvic
Henvic (bretonisch Henvig) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Henvic lyt am Atlantik, 72 km vu Quimper un 50 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 80 m iber Normalnull.
Hyrule
Bi Hyrule handlet sichs um es fiktivs Land, wo di meischte Spiel von de Computerspiil-Serie "The legend of Zelda schpiled. Hyrule isch vom Japaner Kensuke Tanabe erfunde worde. Er selber het gseit, Hyrule isch vo Tolkiens Mittelerde inspiriert worde.
Henvic
Gschicht
Henvic isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1440 as Henvic (1445 Henguic, 1630 Heumi).
Hyrule
Geografii
Hyrule gseht i de meischte Zelda-Spiel wider e chli andersch us, es git aber Gebiet, wo immer wider uftauched:
Henvic
Verwaltig
vu Henvic isch. Henvic ghert zum Kommunalverband.
Hyrule
Geografii
En Fluss, meischtens Zoras Fluss gnennt.
Henvic
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Henvic ghert zem Bretonisch.
Hyrule
Geografii
En Berg, meischtens Todesberg (aber: in "the minish cap": Gongol-Berg und in "twilight princess": Füürberg.
De Hylia-See, wo vom Zora-Fluss gschpiist isch.
E Wüeschti mit variierende Neme meischtens heisst sie aber Gerudo-Wüeschti
Welder, mengisch di "verlorene Welder" gnennt.
Stadt-Hyrule, d Lon-Lon-Farm und s´Dorf Kakariko.
Völker
Di folgende Völker sind jetzt us verschidenschte Spiel zämetreit worde, und chömed meischtens nöd zeme i eim Spiel vor.
Kumulaner: Hüenerehnlichs Volk wo i de flügende Stadt Kumula lebt. (twilight princess)
Hylianer: D Mensche vo Hyrule. Si hend schpitzigi Ohre. (eigentlich alli Spiel)
Goronen: Schtei essends, stachs Volk wo bim Todesberg lebt. (diversi Spiel)
Zoras: Im Wasser lebends Volk wo bi de Quelle vom Zora-Fluss wohnt. (diversi Spiel)
Twili: (ableitet vo Twilight, was Zwielicht bedütet). D Twili sind es Volk vo ehemals verbannte Hylianer. Meh dezue i "Triforce" (twilight princess)
Kokiri: Es Volk vo Chinde wo nie erwachse werded. (Aber nur, solangs in ihrne Welder bliibed)
Gerudos: Das Volk, wo im Gerudo-Tal wohnt, bestaht nur us Fraue. (diversi Spiel)
Sheikah: Sind es Volk vo Ninjamessige Assasine. Es git nüme vili von ihne. Die bekanntischti isch d' Impa im Spiel OoT (diversi Spiel)
Minish: Das Volk chunth vorallem im Spiel "the Minish cap" vor. Das Volk bestaht us Zwerge, wo nur alli Hundert Jahr us ere Welt, wo Tyloria heisst, nach Hyrule chömed und de Mensche helfed. I einige Spiel vo Zelda, wird ein Minish zum böse Demon Vaati.
Die Völker wo jetzt chömed, sind erscht entstande wo Hyrule überfluetet worde isch. Das Spiel "the wind waker" schpilt i dere überfluete Welt.
Krogs: Es uf de Insle Tanntopia lebends Volk, wo vo de Kokiri abschtammt und uusgseht, als wers us Holz und bletter.
S Triforce
Hyrule isch (fiktiv) vo drü Göttinne erschaffe worde. (Din, Nayru und Farore). Die Göttinne hend ihri Macht in Form vom Triforce (drü drüegg) hinterla. S Triforce erfüllt alli Wünsch, und isch drum gfehrlich. As wird drum im "goldenen Reich" (sacred realm) iigschperrt. I das Riich werded irgendwenn Mensche, wo durch Chrieg s Triforce hend wele chlaue, verbannt. Us ine entstönd d Twili. Da Oberbösewicht Ganondorf wird au i das Riich verbannt, und macht us dem "goldenen Reich" es Schatteriich, wo i de Spiel "twilight princess" und "a link to the past" thematisiert wird. Im Spiel versuecht de Bösewicht (Ganondorf) meischtens, s Triforce für sini Zweck z missbruche.
Figure
Einigi Figure chömed immer wider vor.
De Ganon isch en Maa vom Gerudo Volk. (Nur alli hundert Jahr gits bi dene en Maa). Us ihm wird de Demon Ganondorf, wo i praktisch allne Zelda-Spiel vorchunth. De Ganon beherrscht s Triforce-Teil vo de Sterchi.
I vilne Spiel chunth au de König vo Hyrule vor.
Und nie vergesse def mer de Helfer oder d Helferin vom Link. Debi chas sich um en desertierte Twili, e Fee, e Chappe oder au es redends Boot handle. (Chunth ufs Spiel drufah).
I de Schpieu wo i de Traditione vo "Ocarina of Time" sy isch ir Regu ou d'Lon-Lon Farm azträffe. Uf dere gits näbe Chüe und d'Epona, s'Ross vom Link, ou d'Malon u ihre Father de Talon. Während de Talon meischtens schlooft, duet d'Malon singe odr cha eim im Fau vo Ocarina of Time sogar s'Lied "Eponas Lied" bibringe. Ir Lon-Lon Farm chame meischtens ou Müuch choufe. Ou de Tingle, e ironeschi Parodie vom Link, chund i füune Zeldas vor u het sogar es eigets Spiu namens "Freshly-Picked Tingle's Rosy Rupeeland" becho.
Ochs
Ochs staat für:
Pfaffnau
Pfaffnou (amtlech Pfaffnau) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou vom Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Pfaffnou liid a dr Pfaffnere zwösche Rotbachtau ond Wiggertau. Zue dr Gmeind ghöred d Ortsteil Pfaffnou-Dorf ond St. Urban ond d Wiiler Ludligen, Berghof (Unterberghof 496 ond Berghof 550 m ü.M.), Grosse Sonnhalde (493 m ü.M.), Weiherhof, Neuschür, Murhof, Krummen (523 m ü.M.), Sagen, Hubel, Schulerslehn (526 m ü.M.) , Tannbach (560 m ü.M.), Käppeli, Nuttelen, Burg, Eberdingen (650–769 m ü.M.), Uelihof (653 m ü.M.) ond Witelingen (673 m ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 65,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 25,2 % Waud, 8,8 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Pfaffnou send Mäuchnou, Roggu BE ond Langetau im Kanton Bärn, Brittnou ond Murgetau im Kanton Aargau ond Altbüron, Grossdietu, Räide ond Roggu LU im Kanton Lozärn.
Gschicht
Pfaffnou esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 893 aus Fafanhaa.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 10,2 % gläge.
Religion
70,8 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 15,8 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,8 %, CVP 32,3 %, FDP 14,1 %, GLP 3,4 %, GP 4,6 %, SP 6,5 %, SVP 31,8 %, Süschtigi 4,6 %.
Dr Gmeindspräsident vo Pfaffnou esch dr Thomas Grüter (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2390 Iiwohner 94 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,4 % Französisch, 0,3 % Italienisch ond 5,3 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Pfaffnou ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Diwärses
Im Ortsteil Sant Urbe, noch a de Gränze zu Roggu BE, stoht s ehmolegi Chloschter Sant Urbe, wo hüt vo dr Lozärner Psychiatrii gnozt werd.
Südalemannisch
Zum Südalemannische zelt mä mäistens s Hochalemannisch und s Höggstalemannisch, das häisst fast alli alemannische Dialäkt, wo südlig vo dr Isoglosse k/ch (k/ch-Linie) gschwätzt wärde. S alte Baseldytsch, wo zum Niideralemannische ghöört, verschwindet mee und mee und d Sprooch in dr Stadt basst sich dr hoochalemannische Mundart vo dr Umgääbig aa.
Die verschiidene Expärte häi alli iiri äignige Mäinige ghaa, was genau Südalemannisch isch, aber d Underschiid zwüschen e si chlii.
Beylik von Aydın
S Beylik vo Aydın oder Beylik vo de Aydınoğlu (türk. Aydınoğulları Beyliği) isch e türkischs Beylik in dr hütige Westtürkei gsi und äins vo de Gränzfürstedümer vo de Oghuse noch em Undergang vom Riich vo de Rum-Seldschuke. Es isch im Joor 1308 gründet worde. Si Hauptstadt isch zerst Birgi gsi, spööter Ayasluğ in dr Nööchi vom antike Ephesos, em hütige Selçuk.
Höfen bei Thun
Höfe (amtlech Höfen, mängmol au Höfe bi Thun) isch es Dorf un en ehemalegi politischi Gmeind. Hüt ischs e Teil vo Stocke-Höfe u ghört zum Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Höfe ligt ir Drumlin-Landschaft zwüsche Stocke- un Aaretau. D Gmeindsflächi het us 74,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 15,6 % Waud, 4,6 % Sidligsflächi u 5 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Oberstocke u Röitige im Süde, Zwisubäärg im Oschte, Asudinge im Nordoschte, Übeschi im Nordweschten un Pouere im Weschte gsi.
Beylik von Aydın
D Heerscher si Mitgliider vom Oghusestamm Afşar gsi. S Beylik vo Aydın het si Naame vo sim Gründer Aydınoğlu Mehmed überchoo. Es het zitwiis die wichdigi Haafestadt Smyrna, s hütige Izmir umfasst. Bsunders wäarend dr Heerschaft vom Umur Bey het Aydın as bedütendi Seemacht gulte. Es het Handel mit Venedig und Genua driibe, aber au Piraterii. D Osmane häi 1390 in ere grooss aagläite Kampanie d Beyliks an dr Westküste vo Chläiasie underworfe, drunder au Aydın.
Höfen bei Thun
Gschicht
Höfe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1604 aus ab den Höfen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört. Uf de 1. Jänner 2014 het Höfe mit de Gmeinde Niderstocke und Oberstocke zu de noie Gmeind Stocke-Höfe fusioniirt.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge.
Religion
84,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 12,9 %, CVP 1,2 %, EVP 1,6 %, FDP 2,7 %. GLP 4,6 %, GP 10,5 %, SP 8,4 %, SVP 49,8 %, Suschtigi 8,3 %.
Gmeindspresidänt vo Höfe isch dr Samuel Eicher gsi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 398 Ywohner 98,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.
Italienisch-Somaliland
Italiänisch-Somaliland oder au Italiänisch-Somalia isch e Kolonie vom Königriich Italie uf em Gebiet vom hütige Somalia ksi, hät aber nur vo 1940 bis 1941 s gsamte Gebiet vom jetzige Staat umfasst.
Entwicklig
D Königlich Italiänischi Armee hät i de 1880er Jahr s Gebiet in Besitz kno. 1908 isch Mogadischu zu de Hauptstadt worde.
Vo Somalia us hät Italie 1935 s Kaiserriich Äthiopie agriffe und 1936 bsetzt. Nachane isch Somalia mit Eritrea und Abessinie zu de Kolonii Italiänisch-Ostafrika zämegschlosse worde. Mit em Aafang vom Zweite Wältchrieg z Ostafrika (lueg Ostafrikafeldzug) isch die britischi Kolonii Britisch-Somaliland vo Italie bsetzt worde und au zu de italiänische Kolonii cho. Nach de italiänische Niderlag z Ostafrika im Jahr 1941 händ d Brite iri Kolonii wider zruggeroberet und dezue ane au di italiänisch Kolonii bsetzt. Die händs dänn aber 1950 als UN-Treuhandgebiet ad Republik Italie umeggä.
1960 sind die italiänisch und di britisch Kolonii zäme as Republik Somalia unabhängig worde.
Ellwangen (Jagst)
Ellwãng, au Ellwãnga (amtl. Ellwangen (Jagst)), isch e Stadt im Oschte vu Bade-Wirttebärg rund 17 km nerdli vu Oole. Si isch no Oole un Gmẽẽd di drittgrescht Stadt vum Oschtalbchreis un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Februar 1972 isch Ellwãng e Großi Chreisstadt.
Mit dr Gmeine Adelmannsfelde, Elleberg, Jagschtzell, Nuiler, Raenao, Roäseberg un Weert het d Stadt Ellwãng e Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Geografischi Lag
D Chärnstadt von Ellwãng lyt am Oberlauf vu dr Jagscht. Dr Baan vu Ellwãng het mit ere Flechi vu 12.743 Hektar Aadeil an dr Naturryym Eschtligs Albvorland un Schwebisch-Fränkischi Waldberg, wu bedi Schwebische Keuper-Lias-Land zelle, derzue am Mittelfränkische Becki, eme Deilruum vum Fränkische Keuper-Lias-Land. D Landschaftschränze vum Keupergebiet vu dr Schwebisch-Fränkische Waldberg zum Albvorland verlauft diräkt am eschtlige un sideschtlige Rand vu dr Chärnstadt. D Jagscht chunnt vu Raenao här im Sidwescht in s Stadtgebiet, fließt derno no Norde an dr Stadtdeil Schreze un Rotebach dure, derno dur d Chärnstadt un dr Stadtdeil Rendelbach un verlosst s Stadtgebiet im Nordwescht wider in Richtig Jagschtzell. Dr Beraich vu dr Chärnstadt goht im Oschte bis uf d Hochflechi vum Lias, wun ere dur Hechine vum Schlossberg un vum Scheneberg begränzt wird.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Ellwãng (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Elleberg, Schteedle, Roäseberg, Õnderschnoede, Nuiler, Raenao, Weschthouse un Jagschtzell alli Oschtalbchreis).
Stadtgliderig
Ellwãng bstoht us dr Chärnstadt un dr vier Gmeine, wu im Ramme vu dr Gebietsreform vu dr 1970er Johr yyglideret wore sin: Pfohle, Rehlig, Rendelbach un Schreze. Die Statddeil sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade- wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
Zue dr Chärnstadt un dr vier Stadtdeil ghere no seperat glägeni Wohnblätz oder Ortsdeil mit eigene Nämme. In dr Chärnstadt wäre zem Deil au no Wohngebiet mit eigene Nämme unterschide, vilmol neji Böugebiet, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän.
Ruumblanig
Ellwãng bildet e Mittelzäntrum in dr Region Oschtwirtteberg. Zum Mittelberaich Ellwãng ghere no d Gmeine im Norde vum Oschtalbchreis: Adelmannsfelde, Elleberg, Jagschtzell, Nuiler, Õnderschnoede, Raenao, Roäseberg, Schteedle un Weert
Gschicht
Ellwãng ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 814 als Elehenuuang.
Verwaldong
Ellwãng hot mit dr Gmoede Adelmannsfelde, Elleberg, Jagschtzell, Nuiler, Raenao, Roäseberg ond Weert a Verwaldongsgmoeschaft vereibart.
Dr OberSchuldes vo Ellwãng ischt dr Karl Hilsenbek.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ellwãng ghert zom Schwäbisch.
Obergoms
Obergoms isch e Munizipalgmeind im Bezirk Goms im Kanton Wallis.
D Gmeind isch ane 2009 entstande, wo di früenere Gmainde Ulriche, Obergeschtele und Oberwaald zämegleit worde sind. Das het d Bevölcherig eso am 25. November 2007 in Abschtimmige pschlosse. Im Taal ligt unden a Obergoms d Gmeind Goms.
Geografii
D Gmeind Obergoms liit im oberschte Deil vom Wallis im Taal vom Rottu. I dr Gmeind isch dr Afang vo de Bärgstroosse übere Furkapass uf Andermatt im Kanton Uri, über d Grimsle uf Meiringe im Kanton Bärn und übere Nufene uf Airolo im Tessiin.
Vo dr Nufenestrooss us goot e Wäg zum Griespass, wo nume z Fuess und als Soumpfad cha pruucht wärde. Dört drüber chunt me is Ryysstaal zu de Walserdörfer vom Pomatt.
D Bärge im Norde vo Obergoms heisse Gärstehörner, Sidelehorn, Aargraat/Telleregraat und Geschinerstock.
D Bärge uf dr Oscht- und dr Südsite, deils uf dr Sproochgränze zum Iteliäänische, sind s Gross Furkahorn, s Chly Furkahorn, dr Blaubärg, d Muttehörner, d Saashörner, dr Wytewasserestock, dr Pizzo Rotondo, s Chüebodehorn, dr Poncione di Manio, dr Pizzo Nero, dr Pizzo Gallino, s Mittaghorn, s Galmihorn, dr Nufenestock, s Bättelmatthorn, dr Corno Cieco und d Merezebachschije.