cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter Struck
Abgordnete
Dr Struck isch Mitglid vum Koalitionsuusschuss un vum Gmainsame Uussschuss (Notfallbarlemänt im Verdaidigungsfall) gsii. In dr Kommission zue dr Federalismusreform II isch er Vorsitzende fir dr Bundesdag gsii, näbe me glychbrächtigte Vorsitzende fir dr Bundesrot. Iber sy Amt isch er as SPD-Bundesdags-Fraktionsvorsitzende Mitglid im Bundesvorstand vu dr SPD gsii. Scho in syre Zyt as Barlemäntarische Gschäftsfierer vu dr SPD-Bundesdagsfraktion isch dr Peter Struck vylmol Mitglid vum Vermittligsuusschuss gsii, speter au as Vorsitzende. Derzue isch er Mitglid im Huushaltsuusschuss vum Bundesdag gsii.
Reblaus
D Räbluus (latynisch: Daktulosphaira vitifoliae und Viteus vitifoliae) isch es Dier us dr biologische Familie vo de Zwärglüüs. Si isch e grosse Schädling für e Wyybou.
Tschuwaschische Sprache
Verbreitig
Tschuwaschisch wird hǜt voor allem z Tschuwaschie, Tatarstan ùn Baschkortostan gschwätzt, näbe denne Hauptverbreitigsgebiet gìt's no chleini Sproochinsle de Wolga lang bìs Saratow ùn Minderheite z Kasachstan, Usbekistan, ìn de Ukraine ùn ìn de baltische Länder; si hän sich ìn de Sowjetzitt dört aagsììdelt. E rùssischi Volchszällig hät 1999 ergee, dass 1,64 Mìllione (82 Brozänt) vù de Tschuwasche d'Sprooch als Müetersprooch glèhrt hän, insgsamt belauft sich d'Sprächerzahl ùf 1,8 Mìllione.
Peter Struck
Abgordnete
Är het dr Uusdruck „Strucksches Gesetz“ bregt doderfir, ass kai Gsetz dr Bundesdag eso verließ wie s yynechunnt.
Tschuwaschische Sprache
Iiordnige
Es gìt verschììdeni Klassifikatione fǜr s Tschuwaschisch. S Fischer-Lexikon Sprachen vù 1987 ordnet's ìn di bulgarischi Grùppe vùm westlige Zwiig vù de Turksprooche ii, s Metzler-Lexikon Sprache degege ìn di bolgartürkischi Underfamììlie vù de Turksprooche.
Peter Struck
Effetligi Ämter
Syt em 19. Juli 2002 het er as Bundesminischter vu dr Verdaidigung dr Bundesregierig aaghert. Unter syre Fierig het d Bundeswehr im Mai 2003 neji Verteidigungspolitische Richtlinien (VPR) iberchuu. D Chärnuussag vu däre Richtlinie het dr Struck scho am am 4. Dezämber 2002 am Byschpel vum Afghanistan-Yysatz erklert: „Die Sicherheit der Bundesrepublik Deutschland wird auch am Hindukusch verteidigt.“
Tschuwaschische Sprache
Dialäkt
D'Hauptgrùppe vùm Tschuwaschische sìn s Anatri (Nììdertschuwaschisch) ùn s Viryal (Obertschuwaschisch).
Peter Struck
Effetligi Ämter
Im Juli 2004 het dr Struck e Schlagaafall ghaa, wu zuen ere meewichige Arbetsunterbrächig gfiert het. Im nämlige Johr sin – unter syre Verantwortig fir Minischterium un Bundeswehr – in großem Umfang brisanti Date zuem Byschpel zue Uuslandsyysetz us dr Zyt vu dr SPD-Regierig (1999–2003) glescht wore. Uus Chanzleramtskrais isch explizit druf hiigwise wore, ass es sich um e Versäh ghandlet heeb.
Burgruine Weisswasserstelz
Aalag
Di ehmolig Burgaalag zeigt no Räscht vun eme Runddurm, eme Halbrunddurm, ere Ringmuure mit 1,8 m Durmässer, eme Chuchiböu un eme Bärgfrid.
Reblaus
D Räbluus chunt us Nordamerika. Si isch i de 1860er Joore uf Europa cho, wo si zerscht z Frankrych riisegi Gebiet, nämlech öppe zwöiehalb Millioone Hektare vo Rääbe ganz kabut gmacht het. Au z Dütschland, i dr Schwiiz und z Öschtrych het d Räbluus als «Neozoe» i de Wyygebiet schlimm gwüetet.
Tschuwaschische Sprache
Dialäkt
Ìm 13. Johrhundert hän d'Tschuwasche ìn de Goldene Horde, genauer gsait ìm mongolisch beiiflùsste Khanat gläbt ùn sìn 1502, wùù säll undergange isch, zùm tatarische Kahanat Kasan chùù. 1551 hän si sich em rùssische Zar underworfe.
Alphabet
Zùr Zitt vù ihrer Iiwanderig ins Wolgagebiet ùm s Johr 1000 ùme hän d'Tschuwasche e Variante vùm Orchon-Alphabet vùm Türkische bruucht, wùù si abber de Islam ǜbernùù hän, hän si aagfange mìt em arabische Alphabet z schribe, bìs si nooch em christlig-orthodoxe Glaube ìm 18. Johrhundert am Änd vùm 19. Johrhundert au s kyrillisch Alphabet aagnùù hän. Fǜr d'Schriftsprooch, wùù rùssischi Missinar 1878 gschaffe hän, sìn au kyrillischi ùn e baar Züesatzzeiche verwändet worre.
Obwohl si am Turkologe-Kongräss vùm Johr 1926 deilgnùù hän, wùù e eiheitligs Schribbsystem fǜr alli Türke ùn Turkotatare hät wölle schaffe, hän si ihri Sprooch – als einzigi Turksprooch – witterhìì mìt em kyrillische Alphabet gschrììbe. Au s latinisch Alphabet nooch de Sowjetzitt wird chuum aagwändet.
A Ă B C D E Ĕ F G H I J K L M N O P R S Ş/Ç T U Ü/Ÿ V Y Z ja ju sh/š zh/ž a ă b c d e ĕ f g h i j k l m n o p r s ş/ç t u ü/ÿ v y z ja ju sh/š zh/ž
Wanderratte
D Wanderradde (latynisch: Rattus norvegicus) isch es Nagedier.
Es isch e grossi Raddesorte; dr Körper isch öppe 18 bis 28 Santimeter lang und dr Schwanz nomol bis 22 Santimeter drzue. Si chönne öppe drüü Joor alt wärde. D Männli sind grösser als d Wiibli. S Fääli het bi junge Radde e rotbruuni oder dunkelbruuni Farb, spöter wird’s röötlech und bi eltere Dier wider dünkler.
D Radde het i dr Natur verstreut i de Wälder und i Landschafte mit Strüücher gläbt und meischtens Pflanze gfrässe.
D Dieraart het früener nume im Nordoschte vo Asie gläpt, i Regioone, wo hütt zu Sibirie, China, Korea und Japan ghöre, und si isch erscht vo de Möntsche als «Kulturfolger» unabsichtlech i anderi Gebiet brocht worde. Mit de Schiff sind d Wanderradden uf alli Kontinänt usser d Antarktis cho. Sid em 18. Joorhundert het me Nochrichte vonne us Europa und Amerika. Mit de Wanderige und em Güetervercheer vo de Möntsche isch d Wanderradde als «Neozoe» au id Sidlige und d Stedt cho, wo si vo de Vorrööt und de Abfäll läpt und näbe pflanzleche Sache au Fleisch frisst. Si isch für d Gsundheit es Risiko, wil si d Läbensmiddel veträckt und Chrankete übertreit, bsunders au mit de Flöö, wo uff ere als Parasite lääbe. A gwüssne Oort, wo si nöi hicho isch, het d Wanderradde – änlech wie d Huusradde – die yheimischi Dier-und Plfanzewält starch gschädiget, erscht rächt uf de Insle mit de ganz eigete Läbensgmeinschafte. Bsunders schlimm isch es uf de Näbeinsle vo Neuseeland gsi.
Dr John Berkenhout het d Aart anne 1769 wüsseschaftlech beschribe und ere dr Fachname Mus norvegicus ggä.
Konjunkturpolitik
Unter Konjunkturpolitik verschtoht me d Mittel und Massnahme entweder von dr Zentralbank sälber oder denn vom Schtaat, um d Konjunktur von ere Volkswirtschaft in die gwünschti Richtig z beiiflusse, z. B. Unterbeschäftigung oder Inflation z besiitige. Das chann Verringerig oder Vergrösserig von dr Geldmengi durch z. B. Zinspolitik oder Offemarktpolitik von dr Zentralbank (z. B. Europäischi Zentralbank EZB oder Schwiizerischi Nationalbank SNB oder Bank of England) sii, das chönnd aber au Beschäftigungsprogramm (zuesätzlichi vorzogni schtaatlichi Inveschtitione) reschpektive fürs Gegeteil, zur Inflationsbekämpfig, Reduktion vo Inveschtitione vo de einzelne betroffene Schtaate sii.
Lehrmeinige dezue
In dr Wirtschaftswisseschaft gits verschiedeni Uuffassige, welches die beschti Konjunkturpolitik isch. Die sog. Neoklassiker säge, me söll uuf d Selbschtheilig von dr Marktwirtschaft setze und gar nüüt unterneh, d Geldpolitik seig unwirksam. D Monetarischte wiederum vertraue ebefalls uuf d Selbschtheilig, sind aber dr Meinig, aktivi Zentralbank-Geldpolitik chönni die Selbschtheilig begrenzt effizient guet unterschtütze. Denn gibts no d Keynesianer, wo dr Uuffassig sind, Krisesituatione müessi me durch aktivi Beschäftigungsprogramm vom Schtaat hälfe z besiitige, gegebenefalls au durch längeri Defizitwirtschaft vom Schtaat, wo sich denn andrersiits bii gueter Konjunkturlag söll bemüehe, Überschüss z erziele, um es nöchschts "Deficit-spending" bii neuer Rezession chönne z finanziere (sog. antizyklischi Finanzpolitik).
Dezimalsystem
Es Dezimalsystem (vo mittellatynisch decimalis, zu latynisch decem „zäh“), au als Zähnersystem oder dekadischs System bezeichnet, isch es Zahlesystem, wo als Basis d Zahl 10 bruucht.
Im Dezimalsystem gits zäh Ziffere, wo als Dezimalziffere bezeichnet wärded. Die Ziffere wärded uf de Wält underschidlich gschribe, zum Bispyl i indische Schrifte und im arabische Alphabet.
Entwicklet hets sich i de indische Zahlschrift, wo dur arabischi Vermittlig uf Europa cho isch und hüt wältwyt als internationale Standard etabliert isch.
Als Dezimalsystem bezeichnet me aber au Zahlesystem uf de Basis 10 ohni Stellewärtsystem, wie si, zum Teil i Verbindig mit quinäre (mit de Basis 5), vigesimale (mit de Basis 20) oder no anders basierte Zahlesystem, den Zahlwörter vo vilne natürliche Sprache und ältere Zahlschrifte zgrund ligged.
Anthropologisch wird d Entstehig vo Dezimalsystem – und Quinärsystem – mit de zwei mal füüf Finger vo de mänschliche Hand i Verbindig bbrunge. Die hend früehner als Zähl- und Rächnigshilf diened. Gstützt wird die Erchlärig dur Zahlwörter für 5 („Hand“) und 10 („zwei Händ“), wo s in es paar Sprache git.
Hochschule für Musik Freiburg
D Hochschuel fir Musik Friburg (dt. Hochschule für Musik Freiburg) isch e vum Land Bade-Wirtteberg draiti Hochschuel fir d wisseschaftlig Forschung un kinschtlerisch und pädagogisch Uusbildung im Beriich Musik.
Gschicht
Scho sitter anne 1898 het s d Friburg e Musikhochschule gee mit em Friburger Musik-Konservatorium. Di hitig Hochschuel fir Musik isch anne 1946 zerscht als städtischi Iirichtung unter de Laitung vum Gustav Scheck grindet wore. Zwai Johr speter isch si in d Dregerschaft vum Land Bade iwergange. Ihri riimlig Grundlag sin zwai intakti Altstadthiiser gsii in dr Friburger Innestadt, wu fascht ganz zerstert gsii isch. Unter dr Studierende sin e Huffe speter renommierti Musiker gsii wie zem Byschpel de Fritz Wunderlich. Glehrt hän do vil großi Inschtrumentalsolischte un Pädagoge, u. a. de Harald Genzmer, d Aurèle Nicolet, de Ulrich Koch, dr Wolfgang Marschner, de Ludwig Doerr, de Carl Seemann, de Erich un d Elma Doflein, d Edith Picht-Axenfeld un de James Avery.
1954 het dr Wolfgang Fortner an dr Hochschuel s Inschtitut fir Neii Musik grindet, wu dertemol Pionierarbet glaischtet het un mit em elektronische Experimentalstudio vu de Heinrich-Strobel-Stiftung im Friburger Huus vum Sidweschtfunk (SWF) (hite Sidweschtrundfunk) zämmeschafft.
Am Aafang isch d Hochschuel iwer vil Gebei im gsamte Stadtgebiet verdailt gsii, anne 1983 isch si in e aige Neibau iizoge.
Sit em Spotjohr 2005 git s im nei grindete „Friburger Inschtitut fir Musikermedizin“ e Zämmearbet mit em Universitätsklinikum Friburg go de Zämmehang vu Musiziere un Gsundhait z erforsche.
Internationali Partnerschafte git s zue de Musikhochschuele z Odessa, Rochster (USA), Warschau, Sydney un Kyoto.
Studiegäng
Sit em Wintersemeschter 2006/07 het d Hochschule als aini vu de ditsche Musikhochschuele de Großdail vu ihre Studiegäng uf s europawit vorgsehne Bachelor/Master-Syschtem um. Di derzitige Studiegäng „Diplommusiklehrer“ un „Kinschtlerischi Uusbildung“ were dodemit mit de Zitt abglest vu me integrierte BA/MA-Studiegang.
D Hochschuel isch organisatorisch in fimf Inschtitut glidert, e Inschtitut fir Neii Musik, ais fir Musiktheater, ais fir Historischi Uffiehrungspraxis, s Friburger Inschtitut fir Musikermedizin un d Friburger Akademi fir d Begabteferderung.
Hans Ulrich Bänziger
Dr Hans Ulrich Bänziger (* 30. Oktober 1938 z Züri) isch ä Schwiizer Psycholog und Schriftschdeller.
Läbe
Dr Hans Ulrich Bänziger isch z Züri uf d Wält cho. Er isch zerscht uf s Wirtschaftsgymnasium und denn het er Psychologii an der Zürcher Hochschuel für Agwendeti Psychologii gschdudiert. Druf het er an erä Dolmetscherschuel z Zürich gschdudiert. Spööter het er sich uusbildet in dr systemische Therapii am Inschdidut für Syschtemischi Entwicklig und Furtbildig z Zürich. Sit de 1990er Johr schafft er as Psycholog und veröffentligt au literarischi Teggschd. 1994 het er sich am Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb z Klagenfurt bedeiligt.
Kaufkraft
Unter Chaufchraft verschtoht me d Möglichkeite, wo sich mit eme gwüsse Betrag von ere Währig biete, wirtschaftlichi Güeter (Produkt, Dienschtleischtige) z chaufe. Oder s Iikomme im Verhältnis zu de Güeterpriise.
En schiinbar höche Lohn allei chann ohni Hintergrundwisse allefalls en Irrtum, en sogenannti Geldillusion, sii. Nämlich denn, wenn's nur en Nominallohn isch. Für ne realistischi Uussag muess vielmeh au s Priis-Niveau vo dem betreffende Land oder Wirtschaftsruum berücksichtigt werde. Wenn das relativ hoch isch, denn isch dr reali Lohn vo dere Betrachtig ebe doch nümme so hoch wie gmeint.
Deshalb müesse au bii Lohn-Vergliiche unter verschiidene Länder immer auch no Chaufchraft-Vergliiche gmacht werde, sonscht isch d Analyse nit viil wert.
Es Bischpiil, wo d Chaufchraft en grossi Rolle gschpiilt het, isch die Induschtrielli Revolution in England gsii, wo ja als erschti überhaupt schtattgfunde het. Zum d Produktionserhöhig chönne abznäh, wo durch die neue, viil produktivere Maschine bereitgschtellt worde isch, händ d Lüüt meh Chaufchraft ghaa. Die isch gschaffe worde durch ne Agrarreform im 18. Jahrhundert, wo en billigeri Versorgig von dr Bevölkerig mit Lebensmittel ermöglicht het. Vor allem dr Mittelschtand het dodermit mehr Geld zur Verfüegig ghaa, zum anderi Ware z chaufe und die im Huushalt vorhandene Ware schneller z ersetze.
Homel
Homel (wiissrussisch Гомель Homel, uf russisch Гомель Gomel) isch mit 530.000 Iwohner di zweitgröschti Stadt vo Wiisrussland.
Homel ligt zwüschä Brjansk, Kiew u Minsk. Wäg dr nöchi zur Ukraine isch Homel extrem starch vor Tschernobyl-Katastrophä betroffä gsi.
1897 si bis zu 55 % vo dä Iwohner Judä gsi, doch dürä Holocaust si fasch aui Judä tötät oder vetribä wordä. Drzuä gits ds Homel ä grossi russischi Minderheit.
Globuskrawall
Die Unruehje si in diräktem Zsämmehang mit de europawiite Jugendunruehje vom Summer 1968 gstande, und si si dr Uftakt für d 68er-Bewegig in dr Schwiiz gsi. Dr Aalass für d Usenandersetzige isch gsi, ass dr Stadtroot vo Züri d Forderig vo de Jugendlige abgleent het, es autonoms Jugendzäntrum im Gebäud vom Warehuus «Magaziin zum Globus» yzrichte, wo d Migros-Gnosseschaft nume als provisorischs Warehuus betriibe het.
D Bolizei het d Demonstrante mit Wasser us Füürwehrschlüüch welle usenanderdriibe, und do hai die ere Fläsche und Stei afo aarüere. D Situation isch eskaliert und d Bolizei het Chnüppel iigsetzt. E Hufe Demonstrante si verhafdet und im Chäller vom Globus-Provisorium iigsperrt und schynts au drangsaliert worde. 19 Demonstrante, 15 Bolizischte und 7 Füürweermanne sind verletzt worde.
Während die bürgerligi Press s herte Vorgehe vo dr Bolizei globt und d Demonstrante as «Terroriste» bezeichnet het, hend die sozialdemokratischi Press und dr «Blick» d Gwaltdätikeit vo dr Bolizei kritisiert. D Vorfäll im Chäller vom Globus-Provisorium si vom ene Oberrichter undersuecht worde. 30 vo de 56 Demonstrante und eine vo de 42 Boliziste, wo im Zug vo de Krawäll verzeigt worde si, si vor Gricht cho. Dr Bolizist und die meiste Demonstrante hai bedingti Stroofe übercho; 30 Boliziste si mit Verwiis und Buesse bestrooft worde.
Flaggen und Wappen der Kolonien und Protektorate des Königreichs Italien
]]
Die Liste zeigt d Flaggene und Wappe vo de Kolonie und Protektorat vom Königriich Italie bis 1946.
Überblick
S Königriich Italie, de Vorgängerstaat vo de hütige Republik Italie, hät im Zug vo de Imperialismusära und später im Zweite Wältchrieg mehreri Kolonie und Protektorat erworbe. Die sind Italiänisch-Eritrea, Italiänisch-Somaliland, Italiänisch-Libye, Britisch-Somaliland und Tunesie, ksi. In Asie hät d Monarchi es 46 Hektar grosses Stück Land i China in Tianjin (lueg italienischi Konzession z Tientsin) ka. In Europa hät s Land während em Zweite Wältchrieg folgendi Protektorat ka: Kroatie, Albanie und Griecheland.
Nach de Niderlag im Zweute Wältchrieg hät Italie a de Pariser Friedenskonferänz vo 1946 alli sini Kolonie und Protektorat müsse ufgä. Nur Somalia isch wieder als Treuhandgebiet under italiänischi Herrschaft cho.
Dr Glood
Dr Glood (* 12. September 1952) isch e Baselbieter Leerer und Schansonniee.
Lääbe und Wärk
Dr Glood, mit bürgerligem Naame Claude Mesmer, isch z Basel uf d Schuel gange. Er het dr Leerer gmacht und schafft as Brimaarschuelleerer.
Er isch Sänger und Gitarrist in dr Classic-Rock Bänd „Lapislazuli“ gsi und het sälber Lieder uf Änglisch und Dütsch gschriibe und komponiert, isch ufdräte und het am Radio gsunge. Er spiilt au klassischi Gitarre, het sich as Sänger usbildet und het aagfange, Mundartlieder uf Baseldütsch z singe. Er het en ersti Zeedee Aaneluege uusegee, e Kultuurförderbriis überchoo und e zwäiti Zeedee gmacht, Irgendwenn. Er isch mit em Aernschd Born und em Markus Heiniger in Trouba-Tour de Bâle ufdräte und mit em Heiniger in Aerdbeebe. Anderscht isch e Solobrogramm mit politisch-satirische Lieder gsi. Mit em Max Mundwiler und em Markus Heiniger het er BL SongPoetry ufgfüert und het in ere Bänd mit em Martin von Rütte (p voc), em Eric Rütsche (dr) und em Matthias Ammann (b) gspiilt. Si dritti Zeedee isch Galaxie gsi.
Er isch äine vo de Gründer vo dr Liederlobby gsi, wo sich für s Schwizer Mundartlied iisetzt.
Währungsreserven
Dr Beschtand vo de Währigsreserve isch abhängig von dr Zahligsbilanz- und dr Währigs-Situation vom betreffende Land oder Wirtschaftsruum. D Schwiiz z. B. het en relativ uusglicheni Zahligsbilanz mit em Uusland. Und zuedem het sii s grosse Problem, dass viili usländischi Aaleger und Schpekulante wege dr allgemeine Schtabilität vom Land ihres Geld im Franke wend aalege. Di Schwiizerischi Nationalbank muess drum d Fremdwährige teils uufchaufe, zum nit mit eme zu schtarke Franke d Priise von dr Exportwirtschaft im Uusland künschtlich z erhöhe und dodermit ihri Konkurrenzfähigkeit z gfährde. Was dezue füehrt, dass si sehr höchi Währigsreserve het. Länder mit Zahligsbilanz-Defizit andrersits, was vor allem, aber nit nur (z. B. d USA) weniger wirtschaftsschtarki Länder sind, händ verhältnismässig gseh gringeri Währigsreserve.
Bettens
Bettens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bettens isch e Dorf im Gros-de-Vaud, eschtli vu dr Venoge. D Gmaiflechi umfasst 69,3 % landwirtschaftligi Flechi, 13,3 % Wald, 17,1 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Bettens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1141 as Betanis (1149 Bectens).
Karlingen
Karlinge (lothrìngisch; frànzeesch Carling, ditsch Karlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Bettens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,8 % gläge.
Religion
59,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 24,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Karlingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bettens
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 2,8 %, FDP 21,8 %, GLP 4,5 %, GP 7,6 %, SP 19,5 %, SVP 32,5 %, Sunschtigi 3,1 %.
Karlingen
Gschìcht
Karlinge ìsch ànne 1714 vum Saarbricker Grof Karl-Ludwig von Nassau grìndet worre. Ìm Johr 1770 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bettens
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,3 % gläge.
Karlingen
Verwàltung
vun Karlinge ìsch. Karlinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Bettens
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 330 Yywohner 94,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,2 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 0,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Karlingen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Karlinge ghert zem Rhinfrankisch.
Wilde Schneeburg
Di Wild Schneeburg isch e isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Oberried im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf dr eschtlige Syte vum Bruggadal gläge.
Di Burg isch anne 1302 in ere Urkund gnännt woren as "nuwe unde wilde Snevspurg". Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Bim vermuetete Standort heisst e Gwann noch hit "Raiberfelse", was, wie au dr Namme Wildi Schneeburg, erscht emol uf Raubritter schliesse losst. D'Burg het aber dr Falkesteiner ghört, wo eigetlich nit fier Raubrittertum bekannt gsi sin. Vilmeh schint dr schlächt Ruef in dr Burg vu dr Stadt Friburg aghängt worre si. Sällere ware d'Falkesteiner nämlig e Konkurrent im Renne um d'Vorherrschaft im Dreisamdal.
Tichu
Tichu (uf Bärndütsch mängysch o Tychu) isch es Chaartespiu wo uursprünglech z Bärn isch entwicklet worde. Es wird normalerwyys z viert gspiut, es git aber o Wariante wo z dritt, z acht oder y angere Kombynatyone chöy gspiut wärde. Di klassyschy Wersyon mit vier Spiler isch auerdings mit Abstang am beliebtyschte. Ds Deck ungerscheidet sech grundsätzlech nume liecht vome Pokerdeck. D Chaarte wärde im Tichu y vier Farbe ungerteut - rot, blau, schwarz u grüen. Der Wärt vo de Chaarte geit vo zwöy bis Ass. Zudäm git's aber no vier Spezyaucharte: der Drache, der Föönyggs, der Hung u ds Mah-Jong (me seit dere Chaarte o der Nagu oder ds Eis). Uf di gnauy Bedütyg vo de Speziaucharte wird wyter unger no ygange.
Chaarte usteile u di höchy Kunscht vom Schupfe
Zersch müesse di vier Spiler y zwöy Tyyms yteut wärde. Iz wärde d Chaarte guet gmischlet u y d Mitty vom Tisch gleit. Am Chlapf nache ziet iz ei Spiler nachem angere je ei Chaarte, bis der Stapu furt isch. Ds Zyu vom Spiu isches, di eigete Chaarte us erschts los z wärde u derby müglechscht viu Pünkt z erzyle. Aber achtung! Me spiut im Tyym u muess geng o ufe Partner Rücksicht nää. Bevor das ds Spiu aber würklech cha losgaa, wird iz no gschupft. Bim Schupfe muess jede Spiler de Gägner und sym Partner e Chaarte gäh. Das macht me aber verdeckt, so dass niemer gseet, wely Chaarte das me verschupft het. Ersch wenn me säuber di besagte drü Chaarte het verschupft, darf me luege, was eim säuber gschupft isch worde.
Der nächscht Spiler wo ar Reie isch darf iz entweder öpys höchers lege, oder passe. Bym Passe wird das entweder klar verbau gseit, oder me cha auternatyf o zwöy Mau ufe Tisch chlopfe, das isch chly kuuler. Wär passt darf, wenn'er z nächschte Mau ar Reie isch glych wider spile. Auso z. B.: Spiler A leit ds Mah-Jong. Spiler B es drü. Spiler C passt. Spiler D leit es viery. Iz isch Spiler A wider dranne u leit es sächsy. Spiler B spiut is e Daame. Iz darf Spiler C, obwoou dass'er vory het passt, wider spile u aus Byspiu es Ass lege. So wird solang gspiut, bis niemer me über di oberschty Chaarte wott spile. Dä wo die Chaarte het gleit darf der Stich iz zu sich nää u vo voor usspile. Är_Si darf iz wider entscheide ob'er e Einzucharte, es Päärli oder was o immer wott spile. Auy angere Spiler müesse sech däm aapasse, si müesse auso sozsäge Lei haute.
D Bombene
E Bombe isch di höchschty Chaartekombynation im ganze Tichu u darf immer gspiut wärde, egau ob de ar Reie bisch oder nid. E Bombe isch entweder es Quartett (vier zwöy, vier Daame et cetera) oder aber e Straass us eire Farb wo o mindyschens füf Chaarte läng muess sy. We öpper auso syygessicher u arrogant sy Stich wott heitue chasch no schnäu dys Bömbely drygheie u der Stich ghört dir. Bombe chame aber o überbombe, das passiert aber rächt säute. D Regle sy da so, dass d Quartettbombe je grösser desto stercher sy (e 4-Bombe isch auso schlechter aus e Könygs-Bombe) und d Straassebombe sy no besser aus d Quartettbombe. Bi de Straassebombe ungerenang sy di lengere und/oder di höchere stercher.
Tichu!
We de dyny Chaarte auy hesch ufgnoo u dir sicher bisch, dass aus erschte wirsch fertygmache, de chasch es Tichu aasäge. Dass heisst, du wettysch drum, dass du die Rundy wirsch gwinne - gwettet wird um hundert Pünkt. We de d Wett machsch bechöme du u dy Partner hundert Pünkt, we's nid schaffsch wärde nech di hundert Pünkt abzoge. Ds Tichu muesch aasäge, befor dyny erschty Chaarte leisch. Wenn dass der richtyg Zytpunkt zum Aasäge isch, muesch säuber usefinge.
När git's no ds groosse Tichu. O das isch e Wett, hie geit's aber um zwöyhundert Pünkt u es muess aagseit wärde, befor dass me di nüünty Chaarte ufnimmt. Am Chuchytisch seit me das eher säute a - ussert me isch e Drufgänger oder het ke angery Chance mee z gwinne.
Ds Ändy vom Spiu u d Wärtyg vo de Chaarte
Fertyg isch e Rundy denn, wenn nume no ei Spiler Chaarte uf de Häng het oder e Doppusyyg isch erzyut worde. Iz geit's eso:
Doppusyyg
Ds ganze Blatt git insgesamt genau hundert Pünkt. So cha me nachem Zeue no luege, ob niemer het bschisse. Normalerwyys wird uf tuusyg Pünkt gspiut. Ds Tyym wo auso zersch tuusyg Pünkt ufem Konto het (oder e süsch veryybarty Gränze het überschritte oder erreicht) het ds Spiu gwunne.
Schupfe
Bim Schupfe macht's hüüfyg Sinn, am Mitspiler wenn müglech der Drache z schupfe - es isch ächt schön, we me weiss dass'er im eigete Tyym isch. Aber o angery Sache chöy gschupft wärde! We'me am Mitspiler e guety Chaarte schupft heisst das äue eher, dass ds eigete Blatt nid so cheibe guet isch. Wird auerdings e eher töyfy Chaarte schupft weiss dä, dass me es guets Blatt het u vielch sogar es Tichu wott aasäge. Wär am Mitspiler der Hung schupft seit: «Myny Hang isch geil aber ii ha ke höchy Chaarte zum y ds Spiu cho. Heeeelp!»
Dä Gägner verschupfsch am beschte es chlyses Päärly. Auso z. B. jedem es zwöy. So weisch sicher, dass kene vo beidne e Quartettbombe us zwöy wird ha. Yygspiuty Tyyms hei o oft Merksprüchly wy rächts grad, linggs ungrad, o das minimiert d Chance uf ne Bombe bi de Gägner.
Nasenspiegel
Dr Naasespiegel (Rhinarium) isch e Beriich, wo von ere Schliimhut um d Naaselöcher vo vile Süügerarte bildet wird und vor allem bi Makrosmate  vorchunnt, also bi Dier mit eme guet entwicklete Gruchssinn. Typisch für e Naasespiegel isch, ass käini Hoor druf waggse, ass d Oberflechi in Fälder iidailt isch und as es es vili Drüese und Dastkörperli druf het. Aber bim Moschusochs und e baar andere Arte het s Hoor uf em Naasespiegel.
Hüfig isch dr Naasespiegel uf e Beriich um d Naaselöcher beschränkt, bsunders bi Raubdier und Paarhuefer. Mänggisch ghört au d Oberlippe drzue und denn het mä e Nase-Lippe-Spiegel, wie s Flotzmuul vo de Rinder und d Rüsselschiibe vo de Säu. Über s Philtrum cha dr Naasespiegel mit dr Schliimhuut vom Muulvorhof verbunde si.
Under de Primate si s d Füechtnasenaffe, won e Nasespiegel hai. Die verchürzti Schnauze vo de Drochenasenaffe het drgege kei Nasespiegel, so dass deren ihri Oberlippe, wo nit underbrochen isch und Hoor druf wachse, e hochi Differenzierig vo dr mimische Muskulatur vom Muul möglig macht.
Fossil
Fundschdella
En de Alpa send Dinosaurier-Spura en de Dolomiten gfonda worra.
En Holzmade fendad ma em Schiifer älle Sorda vo Ammonita, Muschla, Belemniten, fossils Holz, Fisch, Fischschuppa ond Reschd vo Seelilia ond sogar Saurier.
En dr Gegend vom Schwäbisch-Fränkischen Wald fend ma Deiflsfengr, em Keuper fend ma Seeliliaschdengl ond Deiflsfengr.
Samstag
Dr Samschdig (im norddüütsche, oschtdüütsche und oschtmitteldüütsche Schpraachberiich: Sonnabend) isch dr sechsti Wuchetag im bürgerliche Kalender (DIN 1355), nach chrischtlich/jüdischer/Islamischer Zellig dr sibti und letschti.
Dr Tag hät im hochdüütsche Schpraachberiich zwei Bezeichnige, wo regional underschiedlich teilwiis fascht uusschliesslich, teilwiis parallel verwändet werded, i jüngschter Ziit isch allerdings e Tendenz hii zum Samschdig feschtschtellbar.
Dr Name Samsschdig, althochdüütsch sambaztac, chunnt vonere erschlossene vulgärgriechische Form *sambaton vom griechische Wort sabbaton, wo letschtlich uf hebräisch Schabbat zrugg gaht. Er hät sich mit dr Missionierig vom süddüütsche Schpraachruum donauufwärts verbreitet und herrscht hüt no i Süd- und Weschtdüütschland vor. Vor allem i dr jüdische Religion und i dr chrischtliche Gmeinschaft vo de Siebete-Tags-Adventischte gilt er als Fiirtig (lueg au Sabbat). Di romanische Schpraache göhnd einheitlich druuf zrugg: franz. le samedi, ital. il sabato, span. el sábado.
D Bezeichnig Sonnabend (althochdüütsch: sunnunaband, altenglisch sunnanæfen) bedüütet nöd nur Vorabend, sondern Vortag vom Sunndig (vgl. Heiligabend als Benännig ebefalls vom ganze Tag vor em Wiehnachtsfescht). D Bezeichnig isch mit dr angelsächsische Missionierig (Bonifatius) i d ahd. Schpraach choo, womit mer d Erinnerig a vorchrischtlichi Gottheite (lat. Saturni Dies; engl. Saturday vo altengl. Sæterdæg; nd. Saterdag - l.u.) wie bim Begriff Mittwuch vermiede hät. Er wird vor allem z Norddütschland und im Oschtmitteldüütsche verwendet. „Sonnabend“ isch i dr DDR (entsprechend dr vorherrschende regionale Verbreitig) di offizielli Bezeichnig gsi.
Z Weschtfale, im Ostfriesische Platt und im Friisische bzw. Saterländische hät sich für de Tag au Satertag erhalte.
Luut dtv-Atlas zur düütsche Schpraach verlauft d Sonnabend/Samschdig-Grenze öppe bim Main.
Vom russische Wort vom Samschdig, „Subbota“, isch dr Subbotnik abgleitet, di freiwilligi unentgeltlichi Arbet am Samschdig. Derigi Arbetsiisätz häts ziitwiis au i dr DDR hüüfig geeh.
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (13. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 13. bade-wirttebärgische Landdag''' (2001–2006) mit Fraktionszuegherigkait un Wahlkrais.
Dr 13. Landdag isch am 25. Merz 2001 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 12. Juni 2001 gsii, di letscht am 22. Februar 2006.
Klaus (Vorarlberg)
Kluus (hochdütsch Klaus) isch a Gmoand in Öschtriich z'Vorarlberg im Bezirk Fealdkirch mit Iiwohner.
Geografii
Dia Ortschaft isch a Erholigsdorf und liet in anara Bucht am reachta Rand vom Rhiital mit am günschtiga Klima. Do, a dr Häng vo da „Hoha Kugl“ (1645 m), würd scho sit langem Wii abaut.
Vom Gipfl vo da Hoha Kugl hot ma an Rundblick vo da Gletscher i dar Silvretta bis zum Bodasee. Däs gits zwor uf vielna Schwizer und öschtriichischa Ussichtspunkt, abr sealta scho uf so na geringa Höhe.
Gschicht
890 isch da Nama s'erscht Mol urkundli as „ad Calcaires“ odr „Kalchern“ erwähnt wora, däs erinnarat a dia Kalköfa wos dozmol gia hot. Im Mittlalter hot Kluus zemmat mit Zwüschawasser, Viktorschberg, Röötis, Wiiler und Fraxra zu da Sulzer Großgmoand khört. D'Lüt hond vo Veahzucht, Ackrwürtschaft und sit am 12. Johrhundert all meh vom Wiiabau gleabt. Im 18. Johrhundert hot ma im Rhiital mim Abau vo Grumpara und Türgga (Mais) agfanga. Am Afang vom 20. Johrhundert hot sich dia Gmoand vom Winzerdorf zu nam mögiga Urloubsort entwicklat; sie liet uf anara Terassa wo ge Süda offa isch und hot vo döt her überdurchschnittli viel Sunnastunda.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Politik
D'Gmoandsvertreatig beschtoht us 24 Mitglider. Noch da Gmoandsvertreatigswahl vo 2010 hot davo d'ÖVP 21 und dia Grüana 3 Sitz. Bürgermoaschtr isch da Werner Müller.
Würtschaft und Infrastruktur
Im Johr 2003 hots im Ort 70 Firmana vo da gwerblicha Würtschaft mit 1.065 Beschäftigta und 55 Lehrling gia, alls zemmat hots 1.222 lohnstüerpflichtige Erwerbstätige gia.
Verkehr
Dia Landesstroß L50 durchquert Kluus vo Nord noch Süd, vo döt goht dia L62 zum Aaschluß ad Rhiital/Walgauautobahn A14. Kluus hot o a Haltestell vo da ÖBB a dr Vorarlbergbahn Richtig Breagaz und Bludaz.
Bildig
Im Ort git as (Stand Jänner 2003) 471 Schüaler, wo a Volks- odr Hauptschual bsuachend. Dia Hauptschual würd zemmat vo da drü Gmoanda Fraxra, Kluus und Wiiler gnützt. Z'Kluus git as o an Kindergarta.
Dialekt
Dr Dialekt vo Kluus khört zum Bodeseealemannisch.
Wallburg Badenweiler
D Wallburg Badewyyler isch e abgangeni Burg uf em Burgbärg bi dr Gmei Badewyyler im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Die Hecheburg isch vu Alemanne böue wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Saicourt
Saicourt (Franc-comtois [a sɛːˈku]) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Saicourt ligt im Tau vor Trame un umfasst d Dörfer Saicourt, Le Fuet u Bellelay u d Wiiler La Bottière u Montbautier. D Gmeindsflächi bsteit us 45,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 50,2 % Waud, 4 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Tramelan, Mont-Tramelan, Tavannes, Reconvilier, Saules, Sornetan u Châtelat im Kanton Bern sowie Lajoux u Les Genevez im Kanton Jura.
Gschicht
Saicourt isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1262 aus Zacurt. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Im Wiiler Montbautier (Oberer Stierenberg) läbe sit em 18. Jh. dütschsprachigi Töifer.
Religion
66,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 19,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 10,7 %, CVP 2,4 %, EVP 5,8 %, FDP 2,0 %. GLP 0,7 %, GP 5,7 %, SP 15,3 %, SVP 42,3 %, Suschtigi 15,1 %.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 673 Ywohner 12,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 84 % Französisch u 1,5 % Italienisch.
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Saicourt isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe. Dr hochalemannisch Dialäkt vo Montbautier ghört zum Bärndütsch.
Rust
Rust stoht för:
Rust isch de Familiename vo folgende Persone:
Communauté de communes du Pays de Sierentz
D Communauté de communes du Pays de Sierentz ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 27. Dezember 2001 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 17 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Sierez gsìì, Präsidant dr Jean-Marie Belliard. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté d’agglomération des Trois Frontières un Communauté de communes de la Porte du Sundgau zum neie Verbànd Saint-Louis Agglomération füsioniert wore.
Bächli
Bächli isch de Familiename vo folgende Persone:
Bächli isch:
Lueg au:
Kantonsschule Reussbühl
D Kantonsschuel Rüssbüehl oder au KSR esch es erwiterets Gymnasium (Kantonsschuel) em Lozärner Stadtteil Rüssbüehl. Es esch au grad d'MSE Maturitätschuel för Erwachsnigi agschlosse. D KSR het öppe 400 Schüeler ond 42 Lehrer. Jedes Johr wärdit verschednigi Sporttäg doregführt, wo d'Schüler vell Gspass hei.
Bex
Bex (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Beis ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Aigle im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bex lyt am Fluss Avançon. Zum Dorf ghere di acht Wyler Le Châtel, Les Dévens, Le Chêne, Fenalet, Les Posses, Le Bévieux, Frenières un Les Plans. D Gmai goht vum Stade vu dr Rottu (395 m) bis zum Gipfel vu Les Diablerets (3210 m). D Gmaiflechi umfasst 27,8 % landwirtschaftligi Flechi, 32,2 % Wald, 4,1 % Sidligsflechi un 35,9 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,4 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,0 %, CVP 3,9 %, FDP 12,2 %, GLP 3,0 %, GP 9,5 %, SP 30,0 %, SVP 29,6 %, Sunschtigi 3,3 %.
Dr Burgermaischter vu Bex isch dr Pierre Rochat (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 6,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 5973 Yywohner 83,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,4 % Dytsch, 2,5 % Italienisch un 10,3 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Òscar Tusquets
Dr Oscar Tusquets Blanca (* 14. Juni 1941 z Barcelona) isch e katalanische Archidekt, Mooler und Disäiner.
Lääbe und Wärk
Er het z Barcelona an dr Escuela Llotja, dr Schuel für Gebruuchskunst, und an dr ETSAB, dr Technische Hoochschuel für Archdektuur, studiert. 1964 het er mit em Lluís Clotet s Studio PER gründet. 1980 het er am dr Erwiiterig vo dr Medizinische Fakultäät z Barcelona gschafft und zwäi Joor druf an dr Renovazioon vom Palacio de la Música Catalana. Er het an verschidnige Stadtbaubrojekt mitgschafft wie dr Renovazioon vom Gebiet vom Convent dels Àngels und dr Bau vo dr Villa Olímpica, zwäi Brojekt in dr katalanische Hauptstadt. Im Joor 1987 het er sich mit em Archidekt Carlos Díaz zämmedoo und het mit em Brojekt in verschidnige Länder gmacht wie Japan und Dütschland. Dr Tusquets schafft au as grafische und industrielle Disäiner.
Uszäichnige
Er isch meermol mit em Delta de oro-Briis vom FAD (Foment de les Arts Decoratives, Förderig vo dr Gebruuchskunst) uszäichnet worde und het 1987 s Creu de Sant Jordi, die höggsti Uszäichnig vo Katalonie, überchoo.
Regierung
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D Regierig isch äini vo de mächdigste Instiduzioone im ene Staat. Si läitet, länkt und beufsichtigt d Politik gege inne und usse. E Regierig bestoot mäistens us eme Regierigsschef und meerere Minister, wo jede von ene en äignigs Ministerium het. Im ene bresidenzielle Süsteem wie zum Bischbil in de Veräinigte Staate isch s Staatsoberhaupt gliichzitig au dr Regierigsschef.
Vilmol isch d Bezäichnig Regierig e Sünonüüm für d Exekutive (die usfüerendi Gwalt) vom ene Staat oder eme politische Gebild, wo eme Staat äänlig isch. D Regierigsgwalt wird au as Gubernative bezäichnet.
In Bundesstaate git s Regierige uf verschidnige Eebene: uf dr Eebeni vom Bund und uf dere vo de Mitgliiderstaate wie de Kantöön in dr Schwiz oder de Länder in Dütschland.
Zur Zit vom Absolutismus
S zentrale und läitende Organ vo dr Staatsmacht isch in Öiropa mit dr Entwigglig vo dr bürgerlige Gsellschaft entstande. Die erste Aasätz drfür, under ene die zentralisierti Länkig vom Staat und vo sinere Bevölkerig mithilf von ere Armee, Bolizei, Bürokratii, Richderstand usw. het s scho in dr Absolute Monarchii gee. Zwar häi die absolutistische Monarche mit dr Zentralisierig vo de Regierigsfunkzione iiri Posizion gsterkt, si si aber eso finanziell vo de Handwärkerzümft und vom Bürgerdum, wo am Entstoo gsi isch, abhängig worde.
In dr Modärne
In de mäiste öiropäische Sprooche het dr Regierigsbegriff bis zur zwäite Helfti vom 19. Joorhundert die umfassendi Usüebig vo dr Staatsgwalt umfasst. Es isch nid nume d Ufgoob vo dr Regierig gsi, dr Staat z läite, sondern die ganzi Gsellschaft. Wo die liberale Verfassigsstaate entstande so, het sich d Idee duuregsetzt, ass sich d Gsellschaft sälber wurd stüüre. D Ufgoob vo dr Regierig het sich vo denn aa mee und mee uf d Ussepolitik beschränkt und uf s Duuresetze vo de Gsetz. Im Underschiid zur Verwaltig, wo ganz vom Gsetz abhängig isch, isch d Regierig drbii vor allem politisch aktiv.
Heilbronn
Haalbrunn oder au Hallbrunn (dütsch: Heilbronn []) isch e Großstadt im Norde vo Bade-Württebärg. Mit über 120.000 Yywooner isch se die sächstgröschti Stadt vom Bundesland und die zweitgröscht vo Württebärg.
Haalbrunn isch bikannt als Stadt vom Wyy und als Kätchenstadt. Dä Name het d Stadt bichoo durs Schauspiel Das Käthchen von Heilbronn vom Dramatiker Heinrich von Kleist.
Lag
Haalbrunn litt am Necker und i me Dal, wo vo sällem Fluss bildet worre isch. Sällewäg zälle d'Berghäng in de Region zu de fruchtbarste Böde vo Bade-Württeberg. D'Stadt litt zwüschem Gartacher Fäld im Weste und de Usläufer vo de Löwesteiner Bärg im Oste, de Haalbrunner Bärg (Wartbärg, Galgebärg, Büchelbärg und Schwynsbärg; witer östlig au de Hindersbärg und de Rysberg). D'Flächi isch knapp under 100 Quadratkilometer.
D'Nochbergmeinde sin:
Gschicht
S ältst Zügnis vo-n-re Bsydlig vo Haalbrunn isch hütt ca. 32.000 Johr alt. Es handelt sich um e Fürsteimässer und Bruchstuck vo me Mammutchnoche. Ab em 5. Johrhundert v. e. Chr. sin Vihzucht und Ackerbau bedrybe worre, wyl d'Lag am Neckar, de fruchtbar Bode und s Klima Sydlige begünschtigt hän. D'Höchesydlige „Hetzenberg“ stamme vo de Rössener und de Großgartacher, wo zwüsche 3500 und 2500 v. e. Chr. do gsydelt ha mien. Schmuck, Gussforme und Grabhügel, wo z Haalbrunn entdeckt worre sin, wyse uff e Bsydlig in de Bronzezit hy. Ab 700 v. e. Chr. hän sich d'Kelte festgsetzt und s Gebiet wohrschints zimlig dicht bsydelt. D'Römer hän zwüsche 85 und 90 n. e. Chr. e Kaställ baut.
Uss em 6. und 7. Johrhundert sin fränkischi und alemannischi Sydlige bekannt. Di erschti urkundligi Erwähnig chunnt uss em Johr 741, wo Haalbrunn zämme mit de Michaelsbasilika als „villa Helibrunna“ erwähnt wird. De Name chunnt vo-n-re Quelle in de Nöchi vo säller Chirch, wo dört gstande hät, wo hütt d'Kilians-Chirch isch. 766 wird de Wybau in re Urkunde erwähnt.
1255 isch Haalbrunn als „oppidum Heilecbrunnen“ in re Urkunde gnännt. Es müeß sällemols e befestigti Stadt gsi sy und hät e Verfassig und s Stadträcht gha. Schriftlig bezügt isch d'Verleihig vom Stadträcht aber erscht 1281 vom Rudolf I. 1371 isch e rychsstädtischi Verfassig erlo worre, wo d'Stadt numme im Kaiser understellt hät, nochdem sich d'Adelsgschlächter um ihr Bsitz gstritte gha hän.
1476 sin d'Jude vo Haalbrunn verdrybe worre. Si hän dört sit em 11. Johrhundert gsydelt gha und d'Judegass, wo ihre Sydlige entlang verloffe isch, ghört zu de ältste Gasse vo Haalbrunn. Erscht im 19. Johrhundert hän d'Jude widder dürfe in d'Stadt cho.
Als Folg vom Burechrieg im Johr 1525 isch näbe vyle andere s Dütsch Hus blündert. De Jäklein Rorbach isch verbrännt worre. 1528 isch mit de Wahl vom Hans Riesser zum Bürgermeister d'Reformation ändgültig duregsetzt worre.
Im Drißigjöhrige Chrieg isch d'Stadt mehreri Mol blündert und vo de Schwede (1631-34), de kaiserlige Druppe (1634-47) und de Franzose (1647-48) bsetzt worre. 1633 hät de Haalbrunner Konvänt stattgfunde, wo sich brotestantischi Städt vo Süddütschland mitenand und Frankrych mit Schwede verbündet hän.
1799 hät s Heilig Römisch Rych vo dütscher Nation Haalbrunn an Frankrych mieße abdrätte. 1802 isch's vo württebergische Druppe bsetzt worre und 1803 zu Württeberg cho.
Ab 1820 isch Haalbrunn schnäll industrialisiert worre, was durch d'Mühle in de Stadt begünschtigt worre isch. 1848 isch di erschti Ysebahnlinie baut worre, wo uff Ulm und an de Bodesee gfiehrt hät.
Meerwalnuss
D Meerwalnuss (latynisch: Mnemiopsis leidyi) isch en Art vo de Kwalle.
Heilbronn
Gschicht
Infolg vo de Ygmeindige zwüsche 1970 und 1974 isch Haalbrunn mit rund 114.000 Ywohner züe-n-re Großstadt worre.
Stadtglyderig
Heilbronn bstoht uss de Chernstadt und sälle acht Stadtdeil (in Chlammere de hochdütsch Name s Ygmeindigsjohr):
Meerwalnuss
Früener isch die Art nume im Meer noch vo de Ufer vom Atlantik bi Nord- und Südmarika dehei gsi. Anne 1982 het me se im Schwarze Meer gfunde. Me dänkt, ass d Kwalle mit Meerwasser i de Balaschttänk vo grosse Schiff dörthi cho isch. D Meerwalnuss het sech als «invasyvi Neozoe» im Schwarze Meer starch usbreitet und gwüssi Fischarte sind wägen ire sälte worde.
Ane 2006 het me d Kwallen au i dr Oschtsee entdeckt.
Heilbronn
Stadtglyderig
Di letschte fümf Stadtdeil hän Bezirksröt; si hän bi wichtige Aglägeheite, wo de Stadtdeil bedräffe, e Mitsprochrächt. Di ändgültigi Entscheidig hät aber de Gmeindroot vo de Gsamtstadt.
Gmeinderot
Bi dr letschte Kommunalwahl am 25. Mai 2014 het s des Ergebnnis gee:
Wirtschaft
Di güeti Verchehrsabindig (2 Autobahne, 3 Bundesstroße und 6 Ysebahnlinie) und d'Nöchi zu Stuegert mache Haalbrunn zu einem vo de wichtigste Standort vo Bade-Württeberg, so sin rund 6000 Firme dört asässig. Ca. 90.000 Persone sin z Heilbronn erwerbsdätig, dodevo wohne 37.000 usserhalb vom Stadtgebiet. Brodukt uss de Branche Maschinebau, Fahrzügbau, Verpackigsindustry, Nahrigs- und Gnussmittel und Elektrotechnik werre au in s Usland verchauft. Zudem ghört's zu de gröschte Bankestandort vo Bade-Württeberg. D'Stüre sin nydrig und Innovation und Investition werre gfördert, sodass Haalbrunn für Undernämmer witerhy indrässant blibt.
D'Wirtschaft wird au vo de Organisatione Wirtschaftsregion Heilbronn-Franken GmbH (WFG) und Wirtschaftsregion Heilbronn-Franken GmbH (WHF) gfördert, wo sich für d'Vermittlig, d'Witer- und Usbildig, d'Infrastruktur uvm. ysetze. D'EU fördert vor allem chlei- und mittelständischi Bedrieb, wo under acht Johr alt sin, e jöhrlige Umsatz under 50 Millione oder e Bilanzsumme under 43 Millione und weniger wie 250 Bschäftigti hän. Dodemit solle Existänzgründige wie au Übernahme gfördert werre.
Au de Hafe drait zu de Wirtschaft by; er isch eine vo de gröschte Binnehäfe vo Dütschland (Umschlag 2008: 3,9 Mio. Tonne ). Vo do werre Gieter nit numme in d'Industrygebiet vo Dütschland dransportiert, sondern au uff Belgie und d'Nyderland.
Wochentag
Als Wuchetag bezeichnet mer en Tag vo dr Wuche in wiederkehrender Benännig:
Benännig vo de Wuchetäg
D Wuchetäg sind Lehnübersetzige vo de urschprünglich babylonische Näme. Die siebe Täg vo dr babylonische Wuche sind nach de wichtigschte Himmelskörper und Planete benännt worde (Sunne, Mond, Mars, Merkur, Jupiter, Venus, Saturn), wo zum Ziitpunkt vo dr Benännig als eigentlichi Götter aaglueget worde sind. Die Näme und dr Götterglaube sind dur Vermittlig vo de Jude vo de Grieche und Römer übernaa worde. Als d Germane die Näme im 4. Jahrhundert kenne glernt händ, händ sie die nach de Näme vo de entschprechende germanische Götter umbenännt. Im Zug vo dr Chrischtianisierig isch dänn schpäter versuecht worde, die heidnische Näme wieder zrugg z dränge, was nur bim Mittwuch und em Samschdig glunge isch.
Reihefolg
D Reihefolg vo de Wuchetäg basiert uf folgender antike Regle, wo über babylonischi, alt-indischi, jüdischi, dänn griechisch-römischi Weg au uf Nordeuropa choo isch: Jedere Schtund vom Tag isch en Planetegott als Schtunde-Herrscher zuegordnet worde. Dr Herrscher über di jewiils 1. Schtund git em Tag de Name. Zum bessere Verschtändnis vom Wiitere hät mer sich vorher e Skizze aagfertiget: Die sichtbar wandelnde Himmelskörper (insofern werded hier au Sunne und Mond als Planete bezeichnet) werded i dr Reihefolg zuenehmender Gschwindigkeit (geozentrisch gseeh) ufeme Chreis im Uhrzeigersinn notiert : Saturn Jupiter Mars Sunne Venus Merkur Mond. (Aaordnig in Form vo dr Schpitze vomene 7-Schtern)
Als Biischpiil fanged mer bi Saturn als Schtundeherrscher vo dr erschte Schtund vomene Tag aa. Dr Tagesname isch also „Saturn-Tag“ = Saturday (= Samschdig). (Di 1. Schtund vom Tag wird vo Saturn beherrscht.) Die 2. vom nächschtschnellere Planet = Jupiter. Die 3. vom nächschtschnellere = Mars. Etc. Zellt mer jetzt im Uhrzeigersinn bis zum Herrscher vo dr 25. Schtund, isch mer bi dr Sunne aaglangt.