cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
GNOME
Ursprung
Z'Projekt GNOME isch 1997 vu Miguel de Icaza und Federico Mena gstarte worde und isch konzipiert als e Antwort uf KDE xi. KDE isch am Afang unter de ned-frye Software-Lizenz vu Qt vertribe worde. Will dr zu dere Zyt das Unternehme Trolltech (dr Hersteller vu Qt) Lizenzierig ned hett welle ändere, hend d'Mitglieder vu GNU zwei nüi Projekt is Lebe gruefe: Harmony sött en Ersatz für'd Programm-Biblotheke vu Qt produziere und GNOME sött e Desktop-Umgebig sii, wo im Gegesatz zu KDE us freier Software bestaht.
Druffhi hett Trolltech im November 1998 bekannt geh, d'Lizenzierig vu de Qt-Bibliotheke uf QPL z'ändere, d'Kompatibilität vu QPL zu GPL hett jedoch e Debatte bis September 2000 kah. Wo denn dr Druck uf Trolltech vu dusse gstige isch, hett Trolltech d'Linux-Versione vu de Qt-Bibliotheke au unter GNU GPL gändert. Die Änderig hett ned für d'Windows-Variante gulte, wo ersch sit Juni 2005 ebefalls unter nem' dual Lizenzsystem verfügbar sind.
SD
SD stoot as Abchürzig für:
Wüsseschaft und Technik:
Persone und Grubbe:
sd bzw. .sd stoot für:
Hans Conrad von Orelli
Dr Hans Conrad Orell (* 19. Novämber 1714 z Züri; † 10. März 1785 au döört) isch e Schwiizer Undernäämer und Politiker gsi.
syni Familie
Dr Hans Conrad Orell – me töörf en nöd verwächlse mit em glychnamige Zürcher Theoloog – isch dr Soon vom Hans Caspar Orell gsi; syni Muetter hät Susanna Escher vom Glas gheisse. Dr Stammvatter vo de Zürcher Orelli isch im 16. Jaarhundert us Locarno uf Züri gflüchtet. D Familie het dänn z Züri in de verschidene Zwiig vil Chauflüüt gha, wo mit irne Gschäft, bsunders im Bauele- und Sydehandel, teils rych worde sind und teils aber au Ungfell gha händ. D Orell sind tradizionell i dr Zürcher Zouft zu Saffere gsi. Dr Hans Conrad Orell het ane 1738 d Dorothea Wyss ghüraate.
dr Verleger
Dr Hans Conrad Orell het öppis anders gmacht als s tradizionelle Textylgwäärb vo sinere Familie: Zäme mit em Gschichtsprofässer und Filoloog Johann Jakob Bodmer het er a de Schipfi en Buechlade gründet, d Conrad Orell & Co, wo gly ufem internazionale Buechmäärt e schööni Rolle gspiilt het. Bim Orell und em Bodmer irem Huus sind d Wäärch vo bekante Dichter usechoo, daa isch au die erfolgrychi Zürcher Bible immer wider naatrukt woorde, und dr Verlaag het Schuelbüecher, Liederbüecher und wüsseschaftlichi Publikazioone us ganz verschidene Sachgebiet gmacht so wie öppen em de Saussure sini Abhandlig über Blitzabläiter vo 1772. Es Buech vom Bodmer, wo dr Orell 1779 usegääg het, heisst Literarische Denkmale von verschiedenen Verfassern, und dr glych het ane 1782 em Jean-Jacques Rousseau syni Schrift Der Levit von Ephraim uf Tüütsch lo truke. Dr Goethe het vo däm Zürcher Gschäft emol gseit, dass es mit de Büecher wo s usepraacht heg «bisher der wahren Literatur mehr Dienste getan hat als der halbe Buchhandel Deutschlands.»
I de früene 1760er Joor isch dr Dichter und Grafiker Salomon Gessner (1730-1788), dr Soon vom Buechhändler Konrad Gessner, als Fachmaa für d Literatur zu däm Verlag cho. Er het im Ussland vil Schriftsteller wie dr Wieland und dr Kleist leere könne, was em Verlag Orell vil procht het. Wil dr Gessner 1761 ghulfe het die Helvetisch Gselschaft z Schinznach gründe, het das em Verlag sym Netzwärch i dr Schwiiz öppis gnützt. Und em Gessner syn Helvetischer Calender, wo 1780 agfange het, isch au bim Orell usechoo.
Dr Hans Conrad Orell git äigentlich als nöie Gründer vo der Buechhandlig und Trukerei, wo ufe berüemt Truker vo dr Reformazioonszyt Christoph Froschauer zruggaat, er het nämli syni Buechhandlig mit dr Buechfirma und Trukerei Füssli & Co. fusioniert, und das nöie Gschäft het vo de Schipfi ad Möischtergass züglet. Ane 1780 het s Huus Orell, Geßner, Füssli & Co agfange mit der Züri Zytig, wo s hüt na als Neue Zürcher zeitung git. Und vo däm vilsytigen Undernääme hèèr chunt die hütig Firma Orell Füessli z Züri-Wiedike.
Zum numen es paar vo den Autoore, wo men im Orell sym Verlagsprogramm findet, ufz’zelle: Flavius Josephus, Cornelius Nepos, Johann Rudolf Holzhalb, Willibald Pirckheimer, Felix Hemmerlin, Glarean, Jacob Lauffer, Christoph Martin Wieland, Martin Opitz, Johann Jakob Bodmer, William Shakespeare, Salomon Gessner, Homer, Johann Jakob Breitinger, Plato, Felix Nüscheler, Salomon Hirzel, Johann Georg Albrecht Höpfner, Christian Bastholm, Albrecht von Haller, Johann Jakob Hess, Jacob Wegelin, Martin Künzli, Jean-Jacques Rousseau, Horace Bénédict de Saussure, Johann Georg Zimmermann, Joseph von Sonnenfels, Johann Jakob Hottinger, Johann Hermann Riedesel, Hans Caspar Hirzel, John Tillotson, John Lawson, Johann Heinrich Waser, Isaak Iselin, Joseph Anton Felix von Balthasar, Michele Sarcone, Charles Bonnet, Alessandro Volta, Carl Ludwig Junker, John Brown, Johannes Tobler, Johann Rudolf Schinz, Johann Caspar Lavater, Johannes von Müller, John Milton, Ludwig Meyer von Knonau, Richard Steele, Johann Rudolf Werdmüller, Rüdiger Manesse, David Lavater.
dr Staatsmaa
Dr Orell het, als eine us ere regimäntsfähige Bürgerfamilie, näbet em private Gschäft au Uufgaben i dr Stadt übernaa. Er het s Amt vom Stiftsschryber am Groossmöischter überchoo, das isch im Alte Züri eine vo de Pöschte gsi, wo me druff guet e politischi Karriere i dr Stadt het chönne vorbereite. 1754 isch er in Grooss Raat cho und 1767 in Chly Raat, also d Zürcher Regierig vo dozmal. Vo 1760 bis 1766 isch er als Landvogt uf Wädeschwyl, und 1777 isch er – wyter als Regierigsmitgliid – dr «Obmaa vo de gmeine Chlööschter» woorde, das bedüütet, iim isch d Uufsicht über d Ykümpft vo de wärtvolle Güeter vo de vorreformatorische, säkularisierte Zürcher Chlööschter avertrout woorde, en Aart e separati Finanzverwaltig mit dem Sonderfonds vom Staat, und das isch eis vo de hööchschte Ämter z Züri gsi. S Obmannenamt isch im Huus vom früenere Barfüesserchlooschter gsi, das isch öppe bim hütigen Obergricht.
Basel-Bachletten
Bachlette isch e Quartier vo Basel. Es ligt am südweschtliche Rand vo dr Stadt und gränzt im Norde ans Gotthelfquartier und im Nordoschte ans Quartier Am Ring. Im Oschte trennt d Birsig s Quartier vo Gundeldinge.
Im Bachlette-Quartier sin dr Basler Zoo und d Schützematte. Die scherzhafti Bezeichnig Bläächdalbe oder Alumyyniumdalbe, wo au fürs Am Ring Quartier tuet gälte, beziet sich uf die weniger vornäämi Iiwohnerschaft im Vergliich mit dr Dalbe, wo die wohlhabende Altbasler Familie lääbe.
Dr Naame "Bachlette" stammt vo dr Bachlettestrooss. Mit "Letten" wird lehmartiger Bode bezeichnet, welle me an dr Birsig und am Rümelinsbach, beides Flüss wo s Bachlette-Quartier durchfliesse, hüffig gfunde het.
Kleinstadt
E Chlystadt isch e Gmaind, wo nach statistische Kriteerie oder us gschichtleche Gründ als Stadt definiert isch und derby käi sehr grossi Bevölkerigszaal het.
Accelerando
Accelerando un Stringendo sin musikalischi Vordraagsbezeichnigè, welli è suksessivi Beschlünigung vom Tempo vorschrybd. Diè gegèdeiligi Vordraagsaawysig lutet Ritardando.
Arrondissement Wissembourg
S Arrondissement Waisseburch (frz. Arrondissement de Wissembourg) ìsch e Verwàltungsbezirk ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gwän. Àm 1. Janner 2015 ìsch s mìt em Arrondissement Hàwenau zem neie Arrondissement Haguenau-Wissembourg zammagschlossa wora.
Kleinstadt
Z Düütschland gälte ofiziel Stedt, wo zwüschet 5.000 und 20.000 Ywooner hend, als Chlystedt.
Arrondissement Wissembourg
Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Waisseburch gwän.
Kleinstadt
Historeschi Stedt wärdet au wyterhin zu de Stedt grächnet – grad au i dr Schwiiz –, au wänn si nur e ganz e chlyni Ywoonerzaal hend.
Arrondissement Wissembourg
Geogràfii
S Arrondissement hàt ìm Norde un ìm Oschte àn Ditschlànd granzt, ìm Norde àn Rhinlànd-Pfàlz, ìm Oschte àn dr Regierungsbezirk Kàrlsrüei z Bàde-Wìrttebari. Ìm Sìde hàt s àn s Arrondissement Hàwenau granzt.
Kleinstadt
Grösseri Stedt tüend d Geograafe und d Statistiker als Middelstedt bezäichne, wänn si zwüschet 20'000 und 100'000 Ywooner hend. Stedt mit mee als 100'000 Persoone gälte als Grossstedt.
Accelerando
Accelerando
Accelerando (italiènisch für brèssyrè, Abk.: accel.) wörd hauptsächlich vowèndet, woby d Längi vom Accelerando mit èrè gschricheltè Linniè odder dè Zuèsätz poco a poco (è bitzele brèssyrè) odder molto (vill bressyrè) zimli bräzys feschtglait wörd.
Kleinstadt
Modärneri Modäll möchdet d Obergränze vo chlyne Stedt bi der Zaal vo 50'000 Ywooner asetze. Wider anderi Diskussioone git’s do drüber, ob dr Status von ere Stadt au vo generelle geograafische Faktoore, vom kulturelle Aagebot, wäg de Zentraalfunkzioone oder nach anderne Gsichtspünkt chönt bestimt wärde.
Arrondissement Wissembourg
Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Waisseburch sìn gwän (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
Accelerando
Stringendo
Stringendo (italienisch für zämmedrängend, Abk.: string.) isch èn genèrellèrè Uusdrugg wiè Accelerando, zmòl d Gültigkeit öfter nit gnau feschtglait isch. D Aawysig Stringendo würd vo dè Komponischtè dütlich wènniger bruucht wiè s Accelerando.
Riesling
Riesling isch dr Name vonere bestimmte Wysswy-Truube, wo im ganze alemannische Sproochruum vorkunnt. Si wird in ihrer reine Form zum Byspiel im Elsass aabaut. E Krüzigsform isch dr sognennt Riesling x Sylvaner (Müller-Thurgau, Rivaner), wo relativ aspruchlos isch un au in schlechtere Lage ä guete Wy git. Allerdings hän neueri Untersuechige anhand vo gentechnische Analyse nochgwiise, dass es sich bym R x S um e Krüzig zwüsche Riesling un Guetedel handlet.
Dr Riesling gilt als e sehr en edli und langläbigi Truube.
D'Abstammig vom Riesling vonere Wildräbe am Oberrhy het sich nach neuere Untersuechige als Legände erwiese. Tatsächlig het me mit molekularbiologische Methode Aateil vo Heunisch und Traminer Sämlig gfunde.
Aristokratie
Dr Begriff Aristokratii bezeichnet in dr politische Theorii d Herrschaft von ere Gruppe vo wenige Userwehlte, das heisst ass e relativ chliini Zahl vo Persone, wo bsundrigi Fähigkeite het, die politische Leitigsfunktione usüebt, wobii d Art vo dr Befähigung nit nöcher bestimmt isch. Die ursprüngligi Bedeutig vom Wort isch „Herrschaft vo de Beste“ (gr. ἀριστοκρατία, aristokratía, vo ἄριστος, áristos: dr Best und κρατεῖν, kratein: herrsche, im gliiche Sinn lat., wie öbbe bim Cicero, civitas optimatum, Optimateherrschaft). In dr politische Wirklichkeit isch d Eigeschaft zu „de Beste“ z ghöre meistens s Gliiche wie zun ere adlige Oberschicht z ghöre. Dorum verstoht mä under Aristokratii sit dr Antike d Herrschaft vom Adel.
In dr historische Litratur wird dr Begriff Aristokratii hüfig synonym zu Adel bruucht as d Gsamtheit vo alle Adlige im ene bestimmte geografische Beriich. Im Mittelalter hai die Aghörige vo dr Aristokratii keini merklige Vorzüg gha, sondern hai ufgrund vo ihrer familiäre Abstammig zun ere feste soziale Gruppe ghört.
Definition
Aristokratii cha also bedüte:
Wingen an der Moder
Wìnge (frz. Wingen-sur-Moder, dt. Wingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Wìnge lijt àn dr Moder uf re Heche zwìsche 207 un 406 m ìwer em Meerespiejel.
Gschìcht
Wìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 718.
Verwàltung
vun Wìnge ìsch. Wìnge ghert zem Kommünàlverbànd.
Wìrtschàft
Bekànnt ìsch Wìnge durich d Glàsmànüfaktür Cristallerie Lalique, wie zitter em Jüli 2011 e Müseum din ìsch.
Tubuai
Tubuai isch dr Naame vom ene Atoll im Südpazifik und au vo däm sinere Hauptinsle, 640 km südlig vo Tahiti. Uf dr Insle lääbe 2'050 Lüt (2007), si het e Flechi vo 45 km² und isch d Hauptinsle vo de Austral-Insle, wo zu Franzöösisch-Polynesie ghööre. De Austral-Insle säit mä vilmol au „Tubuai-Insle“. Dr Hauptort isch Mataura.
Geografii
Die höggsti Erheebig isch dr 422 m hoochi Mont Taitaa östlig vo dr Middi vo dr Hauptinsle. Im Südoste isch dr Hanareho, wo 325 m hooch isch. Zwüschene isch flachers Land, sodass d Insle, wemm mä sä vo witem vom Norde oder Süde us aaluegt, usgseet, wie wenn s zwäi Insle weere.
Dr Hauptort und s Verwaltigszentrum vo de Australinsle isch s Dorf Mataura an dr Nordküste.
Es git drei Däilgmäinde (communes associées):
Schutzhaft
D Schutzhaft isch eis vo de wirkigsvollschte Mittel vode NSDAP gsi. Mit de Schutzhaft sind Lüt uf unbestimmti Ziit inhaftiert worde, wils angeblich dur ihres Verhalte d Sicherheit vom Volk und em Staat gfärdet händ. Di meischte Opfer sind Kommunischte, Sozialdemokrate, Homosexuelle und Jude gsi. 1933 sind scho über 25 000 Persone inhaftiert worde.
I de Zit vom Nationalsozialismus hät d SA und d SS massehaft die "Massnahm" missbrucht, zudem hät sie gar nöd irgendwele Schutzzweck dient sondern de Verfolgig vo politische und andere Gegner.
Sgartin e Fermentin en la tiara da Tukinu, Arusa & Eluku
Sgartin e Fermentin en la tiara da Tukinu, Arusa & Eluku isch es Buech mit ere Bildergschicht us em Bündnerland.
Dr Titel isch uf Düütsch: «Dr Sgartin un dr Fermentin im Land vom Tukinu, em Arusa und em Eluku».
s Buech
I däm Bilderbuech isch e fiktyvi Gschicht uf Bünderromanisch verzellt. D Bündner Kulturorganisazioon Lia Rumantscha het s anne 1987 usegää, zäme mit em Zäichner vo dr Gschicht, em Bündner Grafiker Peter Haas.
Es isch dr eerscht Band vo dr zeichnete bünderromanische Regionalgschicht Historia dils Romontschs. D Gschicht het e grossen Erfolg gha, si isch schynts öppe elftuusig mol verachauft woorde. S Schwiizer Färnsee het drvo en Churzfilm dräit. Anne 2012 isch i dr Bündner Kantonsbiblioteek über s Projäkt d Usstellig L’istorgia dals Retorumantschs z gseh gsi.
Ganz im Sinn vo der romanische Tachorganisazioon, wo d Lia Rumantscha isch, het me verschideni Versioone vo dr Bildergschicht gmacht, nämli je eini mit adaptierte Tegscht für die verschidene bünderromanische Idioom. Drum heisst s Buech in ere andere Fassig Sgartin e Fermentin aint il pajais da Tukinu, Arusa & Eluku und nomol in ere andere Sgartin e Fermentin an la tera da Tukinu, Arusa & Eluku. Und es git au e düütschi Versioon für Lüüt wo zweni oder gar kes Romanisch chönne.
wär s gmacht het
S Buech isch im Uftraag vo dr Lia Rumantscha entstande, und es isch hauptsächlich vo drüü Lüüt gmacht: Dr Bünder Romanischt Felix Giger (* 1946) vo Surrein, Redakter bim Dicziunari Rumantsch Grischun, het d Tegscht zu dr Gschicht gschribe, dr Cartoonischt und Trickfilmer Peter Haas (1933–2015) vo Domat het d Bildli gmoolet und dr Romanischt Alexi Decurtins (* 1923) vo Truns, zu säber Zyt dr Scheffredakter am Dicziunari Rumantsch Grischun und Profässer für Rätoromanisch a dr Uni Fryburg, het d Bytreeg über d Gschicht und d Archäology vom Bündnerland derzue gmacht. Vo andere Persoone isch teils d Fynarbet: D Mara Hörtner-Dietschweiler het d Bildli ygfärbt, dr Mike Wilsher het mit zäichnet, d Pierina Hasler-Haas het ghulfe d Schrifte kalligrafisch zu de Zeichnige setze. Trukt het s Buech dr Gasser z Chur (das Gschäft isch hüt bi dr Somedia).
d Gschicht
Es isch e fantastischi Gschicht, wo men i däm Wäärch chan aluege und lääse. Dr Gschichtsprofässer Sgartin und syn Assischtänt, dr Fermentin, sin d Hauptpersoone. Si möchte ändtlech s umfassende Gschichtsbuech vo den antike Räter schrybe. Bi dr Forschig groote si in en erstuunlichi Sach. Uf dr Usgraabig im Wälschdörfli z Chuur troolet nen undereinisch en schöni antyki Figuur us Guld vor d Füess – ina statuetta –, wo emen ächte Bodefund, wo hüt im Nazionalmuseum vo Liechtschtei ghöört, nochezeichnet isch. Das Figüürli foot jetz aa häll aa lüüchte und es erschynt de beede Forscher dr antyk Gott Retus. Dää seit en Zauberspruuch, und si lande im Joor Füffzää vor Chrischtus. Si erläbe mit, wie grad uffere Versamlig vo allne räätische Schtämm dr gmeinsam Scheff für eis Joor gwäält wird. Es isch dr Tukinu, dr Höiptling vo de Eniate, de Lüüt im Inntal (s hütigen Engadyn). Drby sind au dr Arusa, dr Höiptling vo de Kalukone, wo döört gsi siged wo hüt d Surselva isch, und dr Tukinu vo de Suaneete im Piet vom hütigen Oberhalbschtei.
Em Sgartin und em Fermentin bassiere bi de Rääter vil spannendi Sache, si beobachte denen iires alltägliche Läbe und iiri Ritual, und als modärni Wüsseschaftler luege si alles mit den Auge vo Volchskuntler und Hischtoriker aa. Me gseht, wie dr Bruuch vom Schybeschloo – trer las schibettas – vo de Räter bruucht worden isch zum Signal vo eim Tal is andere z übermittle. I dr Gschicht chömen immer wider eigeti Zeichnige mit archäologische Erkläärige vor, wo eim zeige, vo welne Sachen im Cartoon d Archäology im Bünderland würklich alti Original gfunde het.
Uf ere Reis mit de Rääter über d Bündner Bärgpäss i d Stadt Como chöme d Forscher bim ene Gränzposchte verby, wo mit Imperium romanum agschriben isch. I dr Stadt am Comersee luegt dr Sgartin d Schriften im römische Stadtarchyv aa. Er wird vo de Röömer aber verwütscht und is Chefi gheit; me loot en i dr Arena gägen en Gladiatoor lo kämpfe, dr Fermentin mit syne Rääter chunt en grad no rächtzytig cho usehole, und d Rääter fahre wider usem Römische Rych in iiri Heimet zrugg. Dr Sgartin möcht aber im römische Statthalter Mucinus Nasus sym Archyv no meh go nocheforsche wie das gnau gsi isch dozmool, wo d Röömer anne 15 vor Chrischtus s Land Räzie sind cho erobere.
Do träffe si en Mäldelöifer, wo en Brief vom Mucinus, e Schteidafele mit em Bricht über dr rätisch Agriff, uff Rom zum Herrscher Auguschtus sell bringe. Si fessle dr Röömer und laufe mit römische Chleider sälber uff Rom. Im Palascht zeige si em Auguschtus em Mucinus syni Inschrift. Wäg däm Bricht plaanet dr Kaiser jetz d Eroberig vo de rätischen Alpe. Dr Sgartin und syn Assischtänt wärde römischi Legionäär, si rede mit de römische Generääl Drusus und Tiberius, em Auguschtus syne Stifsöön, wo vo zwee Syte häär s rätische Piet agryffe: uf ere Charte gseht me, wien em Tiberius syni Legioone vo Weschte häär, dur s Land vo de Helvezier, wo scho öppe vierzg Joor lang röömisch gsi isch, und am Zürisee verby uff Räzie chöme und em Drusus syni vo Süüde über d Alpepäss. Mit dere Strytmacht lauffe dr Sgartin und dr Fermentin über gföörlichi Wääg, vo Steiböck beobachtet, und dure töif Schnee übere Julierpass is rätische Land.
Dr Sgartin und dr Fermentin alarmiere d Räter, wo uff ere Versamlig vo de Höiptling eis wäärde, mit de Röömer nit z kämpfe. So wird s Räzierland ooni Bluetvergiesse e römischi Provinz. Me gseht uff eme Bildli im Buech s monumäntaale römische Triumpfzeiche vo La Turbie, wo men au d Nääme vo de rätische Völker druff gschribe het. Die beide modärne Forscher sind immer no bi dr römischen Armee und schaffe schwäär bim Bou vo de römische Kaschtell z Räzie, wo grad dr Rätus zuene chunt und se nomoll verzauberet – und lueg doo: si sind wider i dr Gägewart uff dr Usgrabig vom Wälschdörfli, und em Rätus sys Figüürli isch wider chly und bewegt sech nümm. Uff em letschte Bildli vom Cartoon gseht me dr Fermentin, wo vo iirne sensazionellen Erfaarigen i dr antykee Zyt redt, und dr Profässer Sgartin, wien er drzue seit: «Jeu hai mo tema che negin creigi ellas!», was uf Düütsch öppe das heisst: «I ha numen Angscht, ass is das niemer glaubt!»
Helmut Bornefeld
Dr Helmut Bornefeld (* 14. Dezembr 1906 z Ondrtirkheim – seit em Jôhr drvor a Stadtdoil vo Stuegert; † 11. Februar 1990 z Heidaheim an dr Brenz) ischt a deitscher Kirchamusiker, Kombonischt, Orglsachvrstendiger, Grafiker ond Autor gwäa.
Weingartner Liederhandschrift
D Weingartner Liederhandschrift, sältener Stuttgarter Liederhandschrift, in dr Germanistik churz au Handschrift B, isch ä Sammlig vo Minnelüürik us em früeje 14. Joorhundert. Usser de Minnelieder het s no ä Sangspruch vom Walther vo dr Vogelwäid, Fragmänt von ere Mariechlaag (wo in dr Handschrift C im Gopfriid vo Stroossburg zuegschriibe wird, aber nit vo däm stammt), d Minneleer vom Johann vo Konstanz und ä spöötere Iidraag vo zää Ziile uf dr Site 310. Si isch woorschinlig zwüsche 1310 und 1320 z Konstanz gschriibe worde. D Handschrift B versammlet alli bedütende Lüüriker vom Hoochmiddelalter, wo zwüsche 1170/80 und 1230/40 gschafft häi.
Helmut Bornefeld
Aus seim Leaba
Dr Helmut Bornefeld ischt am 14. Dezembr 1906 em Stuegerter Stadtdoil Ondrtirkheim uff d Welt komma. Nôch dr Schuelzeit hôt’r ab 1922 a Gärtner-Lehr gmacht ond dui zwoi Jôhr schbätr mit dr Gsellapriafong abgschlossa. Hentrher hôt’r 1924 am dômôliga Adler’scha Konservadoriom z Stuegert a Musik-Studiom ôôgfanga. 1928 ischt’r zor Musikschual (heit Staatliche Hochschule für Musik und darstellende Kunst) gwegslet, wo-nr d Fecher Kombosizioo ond Klaviir belegt ghet hôt. Vo 1935 bis 1937 hôt’r sei musikalischa Ausbildong noh durch a Studiom vo dr Kirchamusik ergenzt. Des hôt’r mit-ma A-Exama abgschlossa. Em Jôhr 1937 hôt dr Bornefeld a Stell als Kantor ond Organischt an dr evangelischa Pauluskirch z Heidaheim kriagt; abr scho zwoi Jôhr druff hôt’r dui Uffgab ondrbrecha ond vo 1939 bis 1945 Kriagsdenscht leischda miaßa. Wia dr Kriag romgwäa ischt, hôt’r sei alda Stell wiidr ôôdredda kenna. 1951 isch’r zom Kirchamusikdirektr ernannt wôrra. Neaba seira Hauptarbet en Heidaheim hôt dr Bornefeld au noh an dr dômôliga Kirchamusikschuel Esslenga als Dozent fir Tonsatz ond Kantoreipraxis gwirkt.
Zamma mit-em Siegfried Reda hôt dr Bornefeld vo 1946 bis 1960 d Heidenheimer Arbeitstage für neue Kirchenmusik organisiirt. Vo 1937 bis 1977 – abgsäa vo dr Kriagszeit – ischt’r au noh Orglpfleager fir Oschtwirdaberg gwäa. En dera Oigaschaft hôt’r an ibr 100 Nei- ond Ombauda vo Kirchaorgla mitgwirkt.
Weingartner Liederhandschrift
D Weingartner Handschrift gältet näbe de andere bäide ooberdütsche Liederhandschrifte, dr Groosse und dr Chliine Häidelbärger Liederhandschrift as Hauptkwelle für was mer über d Blüetizit vom Minnesang wüsse.
D Autore
In dr Handschrift chömme die Autore vot:
Helmut Bornefeld
Gsangbuachliadr
Em Evangelischa Gsangbuach (EG) fendet mr Kanons vom Bornefeld:
Fachlitradur
Ferner hôt dr Bornefeld au an Haufa Schrifda ond Uffsätz zo de Bereich Kirchamusik ond Orglbau fir vrschiidene Fachzeitschrifda vrfasst.
Kabinett Hoegner II
S Kabinett Hoegner II isch vum 14. Dezämber 1954 bis zum 8. Oktober 1957 (bis zum 16. Oktober 1957 het s Kabinett no d Gschäft wytergfiert) d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. Drotz ass bi dr Wahl zum 3. Bayerische Landdag am 28. Novämber 1954 d CSU (83 Sitz) mit dytligem Abstand vor dr SPD (61 Sitz) sterkschti Chraft im Landdag woren isch, het dr Wilhelm Hoegner e SPD-gfierti Viererkoalizion mit dr Barteie chenne bilde, wu im Landdag verdrätte gsii sin: Bayernbartei (BP), Gsamtdytsche Block/Bund vu dr Haimetverdribene un Enträchtete (GB/BHE) un FDP. D Viererkoalizion het 121 vu dr 204 Sitz im Landdag ghaa. No dr Bundesdagswahl am 15. Septämber 1957 het d CSU erscht dr GB/BHE, no au d Bayernpartei zum Uusdritt us dr Koalizion chenne bringe. Dr Minischterbresidänt Hoegner isch am 8. Oktober 1957 vu sym Amt zruggdrätte un Noofolger vu sym Kabinett isch am 16. Oktober 1957 s Kabinett Seidel I wore.
S Kabinett Hoegner II isch bishär di ainzig Regierig in dr Noochriegsgschicht vu Bayern, wu nit vu dr CSU gfiert woren isch.
Normandie
Normandii isch de Name von ere administrative Region im Norde vo Frankriich, wos sit afangs 2016 git und wo früener emol e historischi Provinz gsi isch. S Gebièt glideret sich i s unteri Seinegebièt (diè ehmolegi Region Oberi Normandy) nördlich vo Parys, s Land in Richtig Weschtè (Unteri Normandy) mit dè Halbinslè Cotentin un d Kanaalinslè. Zuè dè Oberè-Normandy ghöret diè französischè Départements vo Seine-Maritime un Eure, d Unteri-Normandy bschtōt us dè Départements Orne, Calvados un Kanaal, d Kanaalinslè glideret sich in d Bailiwicks of Jersey un Guernsey.
I dè Normandy lebet 3,5 Millionè Menschè. Diè gröschtè Städt sin Rouen (385.000 Ywohner eischlièßlich Vorört), Le Havre (247.000 Ywohner), Caen (225.000 Ywohner) un Cherbourg (89.000 Ywohner). Früèner isch Rouen d Hauptschtadt vo dè ganzè Provinz, hütt isch si no Hauptschtadt vo dè Oberè-Normandy; d Hauptschtadt vo dè Unterè-Normandy isch Caen.
Hischtoriè
Zwischè 58 un 51 v. Chr. hèt dè Iulius Cäsar diè Region eroberet un hèt si sell Gebièt Lugdunensis secunda benamst. Als erschti Städt sin Constantia, Augusta un Rotomagnus entschtandè. Gregor vo Tous hèt für diè 2. Hälfti vom 5. Johrhundert diè Nidderlassig vo Sachsè um Bayeux ummè i dè hütigè Normandy erwäänt. 486/87 hèn d Frankè unter èm Merowinger Chlodwig übber dè letschte gallo-römischè Heerführẽr Syagrius obsygt un diè gallischè Gebièt nördlich vo dè Loire dezuègwunnè. Chlodwig hèt z Rouen èn Bischofssitz gwunnè. Im 7. un 8. Johrhundert isch ès zu Kloschtergründigè in Jumièges, St. Quen u Wandrille koo. 709 hèt dè Bischof vo Avranches s Kloschter auf èm Mont-Saint-Michel gründet. Im Johr 841 isch Rouen vo dè Normannè brandschatzt worrè. Im Johr 911 hèt Karl dè Yfältig dè Normanne Rollo mit dem Herzogtum betraut.
Zu irem hütigè Namè isch d Normandy im Mittelalter als Heimschtatt vo dè Normannè koo, wo si sich als Volksschtamm uss yheimischè „französischè“ Bewohner un zuègloffenè Wikinger bildet hèt. Nõch Uuswys vo dè Sprõch- un Ortsnamèforschig stammt d Meerzaal vo dè aasässigè worrènè Wikinger uss Dänemark, èn chlynè Deil uss Norwegè. S isch aaznää, dass dennè iri Frauè fascht sämtlich us dè aasässigè yheimischè Bevölkerig stammt. Diè Gschicht vom Herzogtum Normandy hèt aagfangè, als dè vomutlich uss Norwegè stammende Wikingeraafüürer Rollo (Gånge Rolf), wellè des Gebièt vo dè Seine um Paris ummè vowüschtet hèt, im Vortrag vo Saint-Clair-sur-Epte vom westfränkischè Königg Karl dè Yfältige d Normandy als Lehè zuègschprochè kriègt hèt (911). Er isch asè in westfränkischè „Staat“ ybundè worrè, hèt d Normandy geggè witeri Überfäll vo vo ußè kömmendè Wikinger verteidigè söllè (sini Uffmerksamkeit vom Binnèland zu dè Küschtè volagerè).
Rollos Nõchfaare Wilhelm, Herzog vo dè Normandy, isch 1066 d Eroberig vo England glungè, wa ym dè Beinamè „dè Eroberer“ ybrocht hèt. Er hèt sich dört zum Königg kröönè lõ. D Normandy isch bis 1087, vo 1106 bis 1144 un vo 1154 bis 1204 èn Deil vo England gsi. Während èm Hundertjöhrigè Krièg (1337–1453) isch si vo 1346 bis 1360 un nõmol vo 1415 bis 1450 vo englischè Truppè bsetzt worrè.
Während èm Zweitè Weltkrièg isch d Normandy au vo dè dütschè Wehrmacht bsetzt worde. Diè Küschtè diènet dè Wescht-Alliyrtè als Landigszonè für diè lang blaanti Invasion. Diè folgendi verluschtrychi Schlacht, au bekannt als Operation Overlord, hèt am am D-Day mit 6.400 Landigsfahrzüüg aagfangè. Vo allem Caen hèt, bis hüt im Stadtbild sichtbar, seer unter dè Kämpf glittè, welli bis zu dè Befreiig vo Le Havre am 12. September aaduèret hèn.
Wappè un Flaggè
È Wappè für d Normandy isch erscht zu dè Zit vo dè Krützzüüg un dè Herrschaft vom Plantagenêt ygführt worrè. Sell Wappè isch urschprünglich è blaus Schild mit seggs goldnè Leopardè gsi, isch abber bald in è rots Schild mit drei goldigè Leopardè umgwandlet worrè, s Wappè vo Richard Löwenherz. Nõch 1204 sin d Leopardè uff zwei reduzyrt un seggs Johrhundert isch sell s Wappè vo dè Normandy gsi, bis aalässlich vo dè bevorschtehendè 1000-Johr-Feier vo dè Normandy sich dè so gnannti „Leopardèschtritt“ entzündet hèt.
Dè erschte Flaggèvorschlaag
Dè èrschte Vorschlaag hèt userè rotè Faane mit èm gäälè skandinavischè Krütz un uff dè Rücksitè mit zwei odder drei Leopardè bschtandè. Z Cherbourg isch si i dè Wiking-Wochè vo 1955 zeigt worrè, sogar uff èm Rothuus hèt si gweet. Abber sy hèt sich trotz èm eifrigè Bemüè vo dè Zitung Viking nit durrègsetzt. Èn Grund isch es glyche Uusää mit dè Signaalflaggè „R“ vom internationalè Flaggèalphabeet gsi. Èn witerè Grund isch d Vowendig vo derè Flaggè wäärend èm Drittè Rych durch di norwegischi Nationali Sammlig vo dè Quisling-Regyrig gsi. Dè dritte Grund isch d Vowèndig vo sellerè Faanè durch d Separatischtebewegig gsi, welli Schonè vo Schweedè hèt lösè wellä. Diè Vowendig vo sellerè Faanè hätt diè erschtrebtè guètè Bezyigè zu dè skandinavischè Länder belaschtè könnè. Als virtè Grund wörd d Vowèndig durch diè finnischi Unabhängigkeitsbewegig 1917 aagfüèrt, somit isch si mit dè finnischè Geschicht voknüpft gsi.
St.-Olavs-Flaggè
Vor sellem Hintergrund isch 1974 èn neuè Flaggèvorschlaag uusgarbeitet worrè. Si sött a dè Olav dè Heilige erinnerè, wo in Rouen tauft worrè isch. S handelt sich um s rot un gääl umrandete skandinavische Krütz uff rotem Duèch. S isch vo dè „Association française d'etudes internationale de vexillologie“ gutgheißè worrè un i d Büècher Flags Through the Ages and Across the World vom Whitney Smith (1975) un World Encyclopädia of Flags vom Alfred Znamierowski (1999) sowiè in anderi zaalrychi vexillologischi Abhandligè uffgnoh worrè. Einigi Patriotè möget nit vo dè Leopardè loo un setztet si is oberi Liek. Au i sellerè Form isch si vobreitet, besunders auf Bepper. Diè Stadt Falaise vowendet si als Faanè. Offizjell isch selli Flaggè abber niè worrÈ, sondern uff d Aahänger vo dè „Mouvement normand“ (Normannischè Bewegig) bschränkt gsi.
Archäology i dè Normandy
In neuè Publikationè übber d megalithischi Urschprüng, welli z Nordwestfrankreich zerscht erfolgt sin, findet innerhalb vo dè französischè Archäology è Debattè statt. Diè „Pariser Schuèl“ stellt dè Iifluss vo dè Bandkeramik über d Kulturè vo La Hoguette un Cerny usè, wärend diè „atlantischi Schuèl“, diè Bedonig uff Entwicklungè entlang vo dè atlantischè Fassaad, mit irè beydruckendè Warègruppè in Vordergrund gschtellt. In èm Alternativmodell wörred abermals Formè vo dè Interaktion zwischè Lütt vo dè Jungschteizit un èm Mesolithikum in verschidnè Regionè betoont.
Diè erschti archäologischi Uusgrabig z Frankrych hèt scho im Johr 1685 z Houlbec-Cocherel im Département Eure i dè Normandy stattgfundè. Erschti Veröffentlichungè mit archäologischè Themè uss dè Region schtammet vo Charles Alexis Adrien Duhérissier de Gerville (1769–1853) uss Gerville-la-Forêt, wellè im Johr 1818 dè Begriff Romanik ygfüürt hèt.
Als Vatter vo dè normannischè Archäology giltet d`Arcisse de Caumont (1801–1873). Er hèt im Johr 1823 diè Société Linnéenne de Normandie (è noch Carl von Linné benannti französischi Gsellschaft für Archäology) gründet un 1833 è Gsellschaft zu dè Erhaltig vo Denkmöler. È Gymnasium un è Strooß in sinerè Heimatschtadt Caen träget sin Namè un z Bayeux isch ihm è Denkmal gsetzt worrè.
Dè z Valognes (Département Manche) geborene Léopold Victor Delisle (1826–1910) isch èn Handschriftèforscher un Hischtoriker gsi, wellè als Leiter vo dè Nationalbibliothek sellenè irè Bschtand enorm erwiteret un Themè uss dè Normandy uffgriffè hèt. Léon Coutil (1856–1943) bschäftigt sich in „Les Casques Proto-Etrusques, Etrusques et Gaulois“, mit gallischè un etruskischè Themè.
Michel de Boüard (1909–1989) isch Hischtoriker un Mittelaalterarchäologe gsi, sowiè Dekan vo dè philosophischè Fakultät z Caen.
Gaschtronomy
Diè drei großè C’s stänn für diè normannischi Chuchi: Cidraie, Calvados un Camembert. S milde un füchte Klyma büètet ideali Voruussetzigè für d Haltig vo Vychor sowiè für dè Aabau vo Öpfel. Schätzigè gönn vo 10 Millionè Öpfelbäum uus, welli i dè Region stönn, selli blüèt vo Mitti April bis Mitti Mai. Cidre wörd nit nu als Getränk gnossè, sondern au zum Kochè vowendet, zum Byschpyl für d Hèrschtellig vo dè Normannischè Sauce odder Tripes à la mode de Caen (Kuttlè uff Caener Art). Camembert isch nit diè einzigi i dè Normandy beheimeti Käässortè. Livarot, Pont-l’Évêque un Neufchâtel, sowiè einigi neueri Käässortè (z. B. Boursin, Le Coutances) stammet ebbèfalls uss dè Normandy.
Beurre d’Isigny (Butter uss Isigny-sur-Mer) un Crème d’Isigny (Sahne uss Isigny-sur-Mer) git s sit èm 16. Johrhundert. Sit 1986 träget si diè kontrollyrti Herkumpftsbezeichnig Appellation d’Origine Contrôlée (AOC) un sit 1993 diè gschützti Herkumpftsbezeichnig Appellation d’origine protégée (AOP).
Drübber usè wörred bsunders diè touristisch erschlossenè Küschtèort vo dè Normandy ganzjöhrig unter anderem weggè irè frischè Meeresfrücht, Mysmuschlè à la Crème un à la Normande sowiè d Fischschpezialidätè vo gastronomischè Gäscht uss èm französischè Hinterland sowiè uusländischè Urlauber uffgsuècht.
D Normandy als Reisezyl
Scho Aafang vom 19. Johrhundert hèt sich d Normandy zu nem belièbtè Reisezyl entwicklet. Als dè Napoléon Bonaparte diè Hafèschtadt Dieppe gmeinsaam mit sinèrè Gattin Marie-Louise vo Öschterrych bsuècht hèt, isch Dieppe scho èn populärè Urlaubsort bi dè britischè High Society gsi. Königin Hortense vo Holland un d Herzogin vo Berry, Maria Carolina, hèn Dieppe kurz druff zum erschtè Seebad Frankrychs gmacht. Vo allem sin sy vo dè romantischè Burgè un Abteiè begeischteret gsi sowiè vo dè Möglichkeit uff dè Schpurè vo irè Ahnè wandlè z könnè. Stendhal hèt dodruffhy s Wort Turismus präägt un William Turner hèt dè erschti Reiseführer „Romantic Normandy“, in 2 Bänd (1828), vofasst.
Besunderi turistischi Attraktionè sin dè saggènumwobeni Mont-Saint-Michel un dè wältberüèmti Deppich vo Bayeux worrè. Witeri Sehenswürdigkeitè sin byschpillsswys dè Gartè un s Huus vo dè Impressionischtè Claude Monet, diè wyßè Kreidefelsè vo Etretat un d Landigsküschtè, a derè d alliyrtè Truppè am 6. Juni 1944, am sogenanntè D-Day, glandet sin.
Diè meischtè uusländischè Turischtè kömmet uss Ängland (2008: 1.222.410 Übernachtigè), Belgiè (2008: 384.884 Übernachtigè) un Dütschland (2008: 334.327 Übernachtigè).
PHP
PHP (rekursivs Akronym für „PHP: Hypertext Preprocessor“, ursprünglich „Personal Home Page Tools“) isch e Skriptsproch mit ere ähnliche Syntax wie C und Perl, wo hauptsächlich für d Erstellig vo dynamische Internetsite brucht wird. PHP isch e Open-Source-Software.
S spezielle an PHP isch ihri Eifachheit, die breiti Datenbankunterstützig und s Vorhandesie vo Funktionsbibliotheke. Es existiere zum Biispiel au Bibliotheke, um mit PHP GTK-Awändigsprogramm z entwickle.
Nebscht dr verwendig vu PHP zum Erstelle vu Webapplikatione (zum Bispiil Websitene), benützt me PHP au für sunstigi Arbeite, wo es ähnlichs Programm in C au mache chönnt. Dr Nachteil an PHP isch, dass dr Programmkod zerscht an dr Interpreter gah muess, wo dr Kod usfüehrt. D'Effiktivität isch drumm eher minimal bi PHP. Für Websitene isch es dennoch wie gschaffe, will me e Website nur schwer mit C oder C++ realisiere khan.
Code-Bispiel
Eifachs PHP-Script (git „Hallo Wält!“ us, wenn d'Rechnig 2+5, 7 als Resultat hett):
Esquibien
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Esquibien lyt uf dr Halbinsle Cap Sizun am Atlantik, 34 km vu Quimper un 41 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 79 m iber Normalnull.
George Nussbaumer
De George Nussbaumer (* 23. Mai 1963 z Doarobiro) isch ä öschtrychische Musiker.
Esquibien
Gschicht
Esquibien isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1317 as Esquebyen, (um 1330 Exquepien, 1368 Esqueboen, 1368 Esquebyen, 1442 Esquebien, 1516 Esquibien, 1536 Esquibien). Zum 1. Jänner 2016 isch Esquibien zue Audierne yygmaindet wore.
George Nussbaumer
Dr George Nussbaumer isch e Soul- und Gospelsänger, Pianist und Komponist. Er woont z Alberschwende. Sit siner Geburt isch er blind. Er wird als die „schwärzisti Stimm vo Östriich“ bezäichnet. Er begläitet sich mäistens sälber uf em Klavier oder singt zämme mit em Bernie Weber und Markus Kreil. Er isch au bim Randy-Newman-Brojekt drbii.
Esquibien
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Esquibien isch dr Didier Guillon gsii.
George Nussbaumer
Singles
Singles
Esquibien
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Esquibien ghert zem Bretonisch.
Partnergmai
🇮🇪 Bearna, Irland
Inflation
Under Inflation verschtoht me e Priis-Tüürig in ere Volkswirtschaft über ne lengeri Ziitduur. Si isch i de meischte Fäll verursacht dur nes Übergwicht vo der Nachfrag übers Angebot uf de Güeter- und Dienschtleischtigs-Märkt, wo ne zu expansivi Uusdehnig vo der Gäldmängi dur d Notebank zgrund liit. I öppis sältenere Fäll cha si au dür ne Beschlüünigung vo der Umlaufgschwindigkeit vom Gäld zschtand choo, wenn d Wirtschaftssubjekt (Privathuushalt, Unternähme) im ganze je Ziiteinheit weniger spare, d. h. meh Gäld abhebe für ihre Konsum; au das cha zum ene Übergwicht vo dr Nachfrag übers Aagebot füehre, sobald d Kapazitäte vo de Unternähme insgesamt uusglaschtet sii.
Sekundärfolg vo dene obige Vorgäng isch de die sog. Lohn-Priis-Spirale: D Privathuushalte verlange (meischtens über d Gwärkschafte) höcheri Löhn vo de Unternähme, und die wiederum überwälze de die höchere Lohnchöschte uf d Priise, um ihri Gwinne nid z schmälere; dodermit müesse d Huushält erneut meh zahle für ihre Konsum, usw., usf. Es wird de sogar reativ schwierig, dä 'Tüüfelskreis' vo stiigende Priise z durbräche, meischtens passierts de sogar dür ne Rezession.
En extremi "Hyper-Inflation" hetts gschichtlich vor allem au in Dütschland nach em Erschte Wältchrieg gäh, wo d Richsbank die gäldpolitische Zügel vollständig hett lo fahre, um s Land us sire töife (Wirtschafts-)Krise uuse z hole. Fascht skurril hett agmuetet, wenn d Lüüt ihres einzelne Brot mit eme Chorb voll 1000er-Note hend müesse go chaufe... Hütt wiederum (2012) hett me im Kontext vo dr Schuldekrise gwüssi Befürchtige, dass die relativ expansivi Gäldpolitik vo de Notebanke wältwiit, um d Wirtschaft aazkurble, längerfrischtig, also wenn wieder meh konsumiert wird, zu Inflation chönnt füehre. Me nennt das e zrückgschtauti oder Kassehaltigs-Inflation.
Reiz
E Räiz oder Stimulus isch e füsikalischi oder chemischi Gröössi vo dr innere Umgääbig oder dr üssere Umwält vom ene Lääbewääse, wo uf däm si Süsteem wirkt, wenn sich si Gröössi änderet.
Im Sinn vo dr Nöirobiologii isch e Räiz also d Iiwirkig uf e Sinnzälle, und wo sich druf s Membranpotenzial vo deren iirere Zällmembrane (Rezeptorpotential) als Hüperpolarisazioon oder as Depolarisazioon änderet, und wenn s Schwellepotenzial von ere zueständige Närvezälle überschritte wird, cha das en Akzionspotenzial uslööse.
Liste der Stauseen in der Schweiz
Das isch d Lischte vo de Stauseeè i dr Schwiiz.
Es sind die grosse Stauseeè, wo mee als 10 Millioone Kubikmeter Wasser enthalte.
Pleier
Dr Pleier (* vor 1230; † noch 1270) isch e spootmiddelalterlige dütsche Autor, wo vo 1240 bis 1270 drei noochklassischi Artusromään verfasst het. Er stammt woorschinlig us em ööstriichisch-bayrische Ruum. Si Naame goot vermuetlig uf die middelhoochdütschi Bezäichnig für Schmelzmäister zrugg.
Si Bedütig
In dr Litratuurforschig wird er zum Däil abschetzig as „Compilator“ bezäichnet: Noch dere Uffassig häig er sini Värs us verschiidene Artus-Romään kopiert und ooni äigeni kreativi Läistig zun ere nöije Gschicht zämmegsetzt. Anderi Forscher hingeege verdräte d Mäinig, em Pleier sig s in erster Linie drum gangen, sini Wärk in die literarischi Dradizioon vo de Artusromään iizbette – daas häig er bewusst gmacht und nit öbbe, wil er käni äigene Ideä gha häig.
Lettland
D'Houptstadt isch Riga, witeri wichtigi Schtädt sind Daugavpils und Liepāja. Dä höchscht Bärg isch dä Gaizinkals mit 311 Meter.
Celerina/Schlarigna
Celerina (RMS undefined) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
D Gmaind lyt i dr Region Maloja und im Engadin. Obedra isch St. Moritz, wyter unden im Daal Samaade und im Südoschte, em Berninapass zue, Pontresina.
Bi Celerina flüsst dr Flaz, won usem Roseggdaal chunt, in Inn. Im Weschte vom Dorf isch s Daal Saluver mit em nördleche Deil vom Schygebiet vo St. Moritz und dr Bärghütte Chamanna Saluver.
Uf dr Südsyte vom Inn lyt s grosse Waldgebiet, wo dr Stazersee drin isch, wyter oben isch d Stazeralp und überem Ygang vom Roseggdaal dr Piz da Staz.
Spraach
D Meerhäit vo de lüüt z Celerina redet hüt Düütsch, und das isch au di ofiziel Behördespraach i dr Gmaind.
Bis im 19. Jaarhundert isch Celerina e Gmaind gsi, wo die mäischte Rätoromanisch gredt hend und wo zum Tradizionele Rätoromanische Spraachgebiet ghört het.
Turismus
Celerina isch eini vo de grossi Engadiner Feriestazioone.
E-Finance
Über 900'000 Chundä und Chundinnä wickle über d Website wit meh aus 800 Millionä Transaktionä im Jahr ab. D Website isch vor 1998 aus eifachs Hiufsmittu für Zahligsvercher und Informationsabfragä igrichtet wordä. Inzwüschä isch dadrus e umfassendi Online-Finanzdienschtleischtig entschtandä, wo über 2000 Personä beschäftiget. Die Dienstleistig cha nume vo Chunde bruucht werde, wo es Privatkonto bi dr PostFinance hei.
Balm bei Günsberg
Geografi
Baum liit am Südfuess vom Baumberg im Jura. D Gmeindsflächi umfasst 30,6 % langwirtschaftlichi Flächi, 64,7 % Waud, 3,3 % Sidligsflächi und 1,5 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Günschbrg, Riedhouz, Rütene, Wäuscheror und Herbertswiu.
Gschicht
Baum isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1197 aus de Balma (1201 de Balme).
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,2 % gläge.
Religion
40,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 39,8 % si römisch-katholisch.
Pädagogische Hochschule Freiburg
Di Pedagogisch Hochschuel Friburg isch aini vu de segs Pedagogische Hochschuele z Bade-Wirtteberg, di andere sin z Karlsrue, z Heidelberg, z Ludisburg, z Waegaade un z Gmend.
Gschicht
Di Pedagogisch Hochschuel Friburg isch im Johr 1962 us de kumfessionelle Akademie I un II fir Lehrerbildung grindet wore. Um die Zitt het zue de Hochschuel di ehmolig katholisch Pfarrkilche vi Littewiiler (zerscht Große Hersaal, speter Mensa), de Musetrakt un e Durnhalle zue de Hochschuel ghert. D Zahl vu de Studente isch bi rund 700 glege.
Anne 1971 isch si zue re wisseschaftlge Hochschuel erklert wore. 1998 isch s fimft Kollegiegebei fertiggstellt wore. Zum Symbol vu de Pedagogische Hochschuel isch d Skulptur Gekippter Würfel (1975) vum Alf Lechner wore, wu im Hof vum Trakt stoht.
Balm bei Günsberg
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 10,0 %, CVP 22,8 %, EDU 0,0 %, EVP 0,8 %, FDP 9,4 %, GLP 8,0 %, GP 5,5 %, SP 14,4 %, SVP 25,2 %, Suschtigi 4,1 %.
Pädagogische Hochschule Freiburg
Gschicht
Im Wintersemeschter 2016/17 sin rund 5000 Studentinne un Studente immatrikuliert gsi.
2018 isch bekannt wore, ass d Gebei mit PCB belaschtet sin, vor allem d Decke un d Trennwänd vu de Kollegiegebei. Im Spotjohr 2018 het ma mit Maßnahme degege aagfange. E Neibau soll dezue as Uuswichquartier entstoh.
Fakultete
D Pedagogisch Hochschuel Friburg isch in drei Fakultete unterglideret:
Studiegäng
Parallel mit de Hochschuel Offeburg git s an de PH Freiburg e baar ingenieur-pedagogischi Studiegäng. Die polyvalente Studiegäng leen de Studierende d Wahl, eb er oder sii speter as Ingenieur*i, Forschungsingenieur*i oder Lehrer*i an beruefsbildende Schuel schaffe wett.
Burg Falkenstein (Höllental)
D Burg Falkestei (au Alt-Falkestei) isch e Burgruine uf em Baan vu dr hitige Breitnau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Lag
D Ruine lyt am Yygang vum Helledal - em „Untere Helledal“, bim Buechebacher Ortsdeil Falkesteig, uf eme hite nit zugängige Platoo vun ere gäche Haale.
Gschicht
D Burg isch aafangs vum 12. Johrhundert vun eme zähringische Minischtrialegschlächt uf ere gäche Aahechi am untere Yygang vum Helledal böue wore, wu au as „Falkesteige“ bekannt gsi isch. D Erböuer sin us em Wittedal chuu un sin derno as s d Herre vu Falkestei bekannt gsi. Noch ihne un ihre Burg isch s Dal Falkesteiner Dal gnännt wore, dr Name Helledal isch erscht speter entstande. Die Burg hätt dr wichtig Verchehrswäg dur s Dal solle schitze, wu dr Bryysgau mit dr Boor un em Bodesee verbunde het. D Herrschaft vu dr Burg het bal s Dal uffe glängt bis uf Hinterzarte un Ditisee. Wyteri Burge, wu d Falkesteiner ufgrichtet gha hän, si d Falkebiel un di hitig Buebstei gsi, au Nej-Falkestei gnännt.
Wu dr Wäg, wu dr Falkesteiner großi Zollyynahame brocht gha het, dur d Strecki dur s Wagesteigdal Konkurränz iberchuu het, wu vu 1310 bis 1379 böue woren isch, sin d Ritter no dr Legänd allmeh zue Raubritter wore. Des sej d Ursach gsi, ass d Fryybeger am 6. Dezämber 1388 d Burg Falkestei aagriffe un gschlisse gha hän. Andri Hischtoriker gän as Grund fir d Zersterig aa, ass d Fryybeger meh Macht hän welle haa. Wahrschyns isch an dr Stell vu dr Burg d St. Nikolaus-Kapälle böue wore, wu anne 1460 s erscht Mol gnännt wird. Die isch aber im Johr 1606 in s Dal an dr Hellebach, dr hitig Rotebach verleit.
Balm bei Günsberg
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,4 % gläge.
Burg Falkenstein (Höllental)
Sag
Ere Sag no soll dr Hegschtpunkt vu dr Usenandersetzig zwische dr Fryyberg un dr Falkesteiner d Entfierig vun ere schwangere Frau un ihrem Mann gsi syy. Si heb s Chind verlore un ihre Mann sej vu dr Felse in s Dal abe gschuckt wore. Wu si frej gloo woren isch, heb si Rache gschwore un heb d Fryybeger Burger ufghetzt gege d Falkesteiner. D Fryybeger hebe dernbo d Burg Falkestei gstirmt un gschlisse.
Balm bei Günsberg
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Baum bi Günschbrg ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Burg Falkenstein (Höllental)
Aalag
Vu dr Burg git s hite nume no wenig Muurräscht. Si isch eine vu dr Ruine im Bryysgau, wu am wenigschte dervu erhalten isch.
Alisha Lehmann
D’ Alisha Lehmann (* 21. Janner 1999 z’ Tägertschi, Kàntoon Bärn) ìsch a Schwiizer Füassbàllschpìelera. Àls Schtìrmera schteht sa sitter 2021 bii Aston Villa-n-ìm Anglànd unter Vertrààg. Drzüa schpìelt sa sitter 2017 ìn dr Schwiizer A-Nàzionààlmànnschàft.
Verain
Ìhra Kàrriar hàt d’ Lehmann àls Niinjaahriga biim FC Konolfingen ìn ìhrem Haimetkàntoon ààgfànga, wu sa vu 2008 bis 2011 gschpìelt hàt. Drnooh ìsch sa ìn dr BSC Young Boys gànga ge schpìela un hàt därt ìm U14-Mànnschàft vu da Fràuija gschpìelt. Vu dr U13 bis züa dr U15 hàt sa dräimol wuchendlig züasatzlig zamma mìt da mannliga Nàchwucksmànnschàfta vum Verain träniart. Zamma mìt da mannliga Mànnschàfta hàt sa àui àn a pààr Test-Schpìeler mìtgmàcht. Ìn dr Wìnterpàuisa vu dr Saison 2015/16 ìsch sa Mìtglìed ìn dr A-Mànnschàft biim BSC Young Boys worra, wu sa sìch vornadrii duuragsätzt hàt un Schtàmmschpìelera worra-n-ìsch.
Noh dr Saison 2017/18 ìsch sa mìt 19 Joohra-n-ìm Àuigscht 2018 ìn d’ heechschta-n-anglischa Liiga ìn dr West Ham United gànga ge schpìela. Ìm Àwrìl 2019 hàt sa ìhra Vertrààg bii dam Verain verlängert. Ìm Janner 2021 ìsch sa ìm FC Everton glehnt worra. Uff d’ Saison 2021/22 ìsch sa biim Aston Villa z’ Birmingham gànga ge schpìela. Ìm Jüüli 2022 hàt sa ìhra Vertrààg bii dam Verain fìr ain Joohr verlängert.