cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grìndet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnìtte worre.
Doubs (Fluss)
De Doubs (IPA: ) isch e Fluss im Jura. Er isch 453 Kilometer lang, wobii er för 43,8 km Grenzfluss zwöschet Frankriich und de Schwiiz isch und 30,3 km wyt uf Schwiizerbode und 379 km uf französischem Bode flüsst.
Dr Name
De Name Doubs chunt vom latynische Dubis, und das isch vom Gallische här und bidüütet «di Schwarzi».
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1919 hàt s Gebiet zem Kreis Stroosburi (Lànd) ghert.
Doubs (Fluss)
Dr Name
Vom Flussname het s französische Departemänt Doubs syn Name übercho.
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Gschìcht
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum Arrondissement Stroosburi-Lànd gsin, zitter 2015 ìisch s e Deil vum Arrondissement Stroosburi.
Doubs (Fluss)
Flusslauf
De Doubs entspringt bim französische Dorf Mouthe (Dép. Doubs) und flüüsst richtig Nordoste ab. Vo Les Brenets bis Clairbief bildet er d Grenze zwöschet de Schwiiz und Frankriich. Er flüüsst den dor de Clos du Doubs im Kantoo Jura und verloot d Schwiiz bi La Motte. Di französischi Stadt Besançon isch vo de Gallier as e Oppidum in ere Schlauffe vom Doubs baut wore. Bi Verdun-sur-le-Doubs flüüsst er i d Saône ine, wo e Nebefluss vom Rotte isch.
Natur
Im schwiizer Tail vom Doubs lebet no e chliini Population vom Apron, wo au Roi du Doubs («Doubskönig») gnennt werd und wo zo de starch gföördete Fischarte vo Europa ghört. Witteri Fischarte im Doubs sind d Seuffe, d Doubsforelle, de Hecht oder de Egli.
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kanton Stroosburi-2 granzt, ìm Oschte àn dr Kanton Stroosburi-6, ìm Sìdoschte àn dr ditsch Ortenöikrais z Bàde-Wìrttebari, ìm Sìde àn dr Kànton Eerstain ìm Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain un ìm Weschte àn dr Kànton Lìngelse.
Bundesrat
Dr Bundesrat het i de dütschsprachige Länder verschideni politischi Funktione:
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Gmeine
Ìm Kànton Ìllkìrich-Gràffestàde hàt s 4 Gmeine:
Furchhausen
Furichhüse (frz. Furchhausen, dt. Furchhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Furichhüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1487.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Furichhüse ìsch. Furichhüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Furichhüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 2004
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 13. Juni 2004 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, dr Ortschaftsret un dr Kraisret un d Regionalversammlig vum Verband Region Stuegert.
Fir d Gmairotswahle sin 7.754.207 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisrotswahle 6.416.339.
Tastsinn
Mit em Dastsinn näme Lääbewääse Berüerige woor. D Strukture, wo für das brucht wärde, wärde as Dastsinnorgan bezäichnet.
Dr Dastsinn wird as Oberbegriff für die taktili (wo s Berüere betrifft) und die haptischi (wo uf em Dastsinn basiert) Woornäämig verwändet. In dr Litratuur wärde d Begriff taktili Woornäämig für s passive Berüertwärde und haptischi Woornäämig für s „aktive Erkenne“ verwändet.
Vo dr Füsiologii us gsee isch dr Dastsinn abhängig vom sensomotorische Süsteem (Verarbäitig vo motorische und sensorische Informazioone) und vom somatosensorische Süsteem (Verarbäitig vo sensorische Informazioone).
Mosel
D Mosel (franzöösisch: Moselle, luxeburgisch: Musel) isch dr lengsti dütschi Nääbefluss vom Rhii und noch däm die zwäitwichdigsti Schifffahrtsstrooss vo Dütschland. Si flieaat dur Frankriich, Luxeburg und d Bundesländer Saarland und Rhiiland-Pfalz. Dr Fluss isch dur e Moselverdraag vo 1956 zwüsche de Staate wo d Mosel duurefliesst, Dütschland, Luxeburg und Frankriich in de Joor 1958 bis 1964 vo Koblänz bis Metz kanalisiert (hüte: staugreeglet) und eso zur Groossschifffahrtsstrooss usbaut worde. Frankriich het sä bis 1979 bis uf Neuves-Maisons erwiteret. D Mosel isch as öiropäischi Wasserstrooss Vb iigstueft und zelt zu de Wasserstroosse in Öiropa mit em grösste Vercheer.
Sacha Baron Cohen
Humor
Der Humor fom Baron Cohen werd aus poschtmodärn bezeichnet, wüu d' Charaktere u Situazione hüüfig e viudütige Sinn gäbe. So het dr unklari etnischi Hingergrund vom Charakter Ali G zo mediale Kontroverse gführt.
Borat
Dr Borat isch, dank em Borat-Film 2006, zomindescht in Europa sini bekanntischti Figur worde. Dr Film isch e sogenannte Mockumentary-Film, das heisst, är nimmt Domkumentarfilm hops. Före Sacha Baron Cohen isches di zweiti Hauptrolle imne Kinofilm gsi, nachem Film Ali G in da House. A beidne Film het der Sacha Baron Cohen am Dräibuech mitgschaffed, und het d'Hauptrolle vom Borat Sagdiyev, emne kasachischä Färnsereporter, überno. Dr Film hed sini Prömiere am 8. Septämber 2006 bim Filmfeschtival z'Toronto gfiiret.
Am 15. Januar 2007 isch dr Sacha Baron Cohen für sii Rolle aus Borat ir Kategori „Beschd Houptdarschdeller − Komödie oder Musical“ mid em Golden Globe Award uszeichnet worde.
Jugendheim Prêles
Di verschidene Geböi stönd e chli usserhalb vom Dorf uf, am en Ort, wo Châtillon haisst, zmitzt i de Hochebeni vom Tessebärg. S Jugedhaim isch zweisprochig gfüert wore, hät 70 Plätz för männlechi Jugendlechi zwüsche 15 und 22 Johr gha, wo us de ganze Schwiz döt iigwise wore sind. De ganz Betriib hät 120 Vollzitstelle gha (Stand Juni 2016).
Gschicht
Im Februar 2008 hät d Polizei im Jugedhaim ermittled. Es söll e Betreueri zwee Insasse Gäld för Sex aapote ha.
I de Johr 2010 bis 2012 isch s Jugedhaim zum dritte Mol umbaut worde. De Umbau hät 38 Millione Franke koschted. Es isch umfassend saniert und de neue pädagogische Bedürfniss und Sicherhaitsnorme aapasst worde. Wills schwirig gsi isch, diplomierti Sozialpädagoge z finde, hät di dritti gschlosseni Wohngruppe im November 2013 immer no nöd chöne eröffnet wärde.
New York (Bundesstaat)
New York isch e Bundesschtaat im Nordoschte vu dr USA. Zämme mit New Jersey und Pennsylvania wird New York zue de Mittelatlantikschtaate grechnet. D Hauptschtadt vo New York isch Albany, d greeschti Schtadt isch New York City. Dä offizielli Binamä vo New York lutät Empire State (Imperiums-Schtaat).
Mit ere Flechi vo 141.299 km² und mit 19,3 Millionä Ywohner isch New York nach Kalifornie und Texas dr drittbevölkärigsrichschti Bundesschtaat vu dr USA.
Geographii
New York isch vo d Nordusläufer vo d Apalache prägt. D durchschnittliche Hööchi liggt zwische 300 und 1000 Meter. Im Nordoschte befindet sich dr hööchsti Berg, dr Mount Marcy, mit 1.629 Meter in d Adirondacks Mountains. Im Nordweschte bilde dr Eriesee, dr Ontariosee und dr Sankt-Lorenz-Strom d Grenze vo New York. Im Südoschte liggt d Insle Long Island mit New York City. Dr wichtischte Fluss isch dr Hudson, wo im Norde vom Schtaat in d Appalache entspringt. Es gibt in New York au viile Wasserfäll, wie d Nagarafäll und d Taughannockfäll.
Sport
New York hed vile guete Schportverei. D Buffalo Bills spile in dr National Football League und d New York Knicks in dr National Basketball Association. Drei Iishockey-Clüb sin in dr National Hockey League: D Buffalo Sabres, d New York Islanders und d New York Rangers. Zwei Baseballclüb spile in dr Major League: D New York Mets und d New York Yankees.
Z Lake Placid han 1932 und 1980 Olympische Winterspil stattgfunde.
Kabinett Stoiber II
S Kabinett Stoiber II isch vum 27. Oktober 1994 bis zum 6. Oktober 1998 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. D CSU het bi dr Landdagswahl am 25. Septämber 1994 52,82 % vu dr Stimme un dodermit 120 vu dr insgsamt 204 Sitz gwunne. Dodermit het d Bartei unter em Minischterbresidänt Edmund Stoiber als furt chenne ellai regiere.
Hilterfingen
Hiuterfinge (amtlech Hilterfingen) isch es Dorf u e Politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Hiuterfinge ligt am rächte Stade vom Thunersee. D Gmeindsflächi bsteit us 10,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 47 % Waud, 40,5 % Sidligsflächi u 2,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Tuun im Norden u Nordweschte, Heligeschwändi im Nordoschten un Oberhofe im Südoschte.
Gschicht
Hiuterfinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1175 aus Hiltolfingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,9 %, CVP 2,0 %, EVP 4,0 %, FDP 13,0 %. GLP 6,4 %, GP 9,8 %, SP 17,5 %, SVP 22,3 %, Suschtigi 8,1 %.
Gmeindspresidänt vo Hiuterfinge isch dr Ueli Egger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3821 Ywohner 94 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Hiuterfinge ghört zum Hochalemannisch.
Mühlacker
Mihlacker (amtl. Mühlacker) isch e Stadt im Nordweschte vu Bade-Wirttebärg rund 12 km nordeschtli vu Pforze. Si isch di grescht Stadt vum Enzchreis un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Jänner 1973 isch Mihlacker e Großi Chreisstadt. Dervor het Mihlacker zum Landchreis Vaehinge ghert.
Mit dr Gmei Etise het d Stadt Mihlacker e Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Geografii
S Gebiet vo Mihlacker isch bregt dur d Enz, eme linke Näbefluss vum Necker. D Enz chunnt vu Sidweschte här bi Enzberg in s Stadtgebiet. Dr Stadtdeil Enzberg lyt links vu dr Enz uf em Hechezug, wu d Chränze isch vum Enzdal. No Enzberg fließt d Enz in eme wyte Rächtsrank. In däm Rank lyt Dirrmenz uf dr rächte Enzsyte. Nerdli uf dr Syte wysewy lyt d Chärnstadt vu Mihlacker in eme flache Sytedal. Do din verauft au d Yysenbahn un lyt au dr Bahnhof Mihlacker. Im Oschte vu Dirrmenz versperrt dr Hechezug mit dr Burgruine Leffelstelz dr Enz dr Wäg wyter no Oschte, wäge däm macht si do ne Rank Richtig Side.
Hinter em Ort vu Dirrmenz chehrt d Enz dr Lauf wider no Oschte un chunnt dertno bal zum Stadtdeil Lomersche. Vor em Stadtdeil Mihlhause macht d Enz derno zwe wyti Ränk un verlosst s Stadtgebiet vu Mihlacker derno hinter Mihlhause noch eme änge Flusslätsch. Derwylscht s Enzdal im Side ender schlän bis uf 380 Meter uffe goht, isch dr Ibergang im Norde zmeischt seli gääch. Do het s au gueti Lage fir Räbe.
Dr Baan bstoht us 48,2 % Landwirtschaftsflechi, 29,2 % Wald, 19,8 % Sidligsflechi un 2,8 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Mihlacker (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Vaehinge un Eberdenge (beidi Landchreis Ludisburg) un Wiernsche, Niefere-Eschelbronn, Kiselbronn, Elbronn-Dirrn, Etise, Maulbronn un Illenge (alli Enzchreis).
Stadtgliderig
D Stadt Mihlacker bstoht us dr Chärnstadt Mihlacker mit Dirrmenz un dr Stadtdeil Enzberg, Großglattbach, Lienzenge, Lomersche un Mihlhause. Di einzelne Stadtdeil hän kei eigeni Verdrättig wie zem Byschpel e Ortschaftsrot. Yygfiert wore isch nume di sognännt uuächt Deilortswahl.
Näbe däne Stadtdeil wäre no seperat glägeni Wohnblätz mit eigene Nämme unterschide, wie zem Byschpel Sengach, Senderhang oder Haseberghof. Derzue git s zem Deil Wohngebiet mit eigene Nämme, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän. Doderzue ghere zem Byschpel Eckeweiher oder Heidewäldle.
Ruumblanig
Mihlacker bildet e Mittelzäntrum in dr Region Nordschwarzwald, wu Pforze s Oberzäntrum dervu isch. Zum Mittelberaich Mihlacker ghere näbe dr Stadt Mihlacker no d Stedt un Gmeine no d Gmeine Etise, Illenge, Knittlenge, Maulbronn un Sternefels, bi dr Stadt Knittlenge git s Verflächtige mit em Nochermittelzäntrum Brette (Region Mittlere Oberryy).
Gschicht
Mihlacker isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1292, Dürrmenz anne 779 as Turmenz, Enzberg anne 1100.
Lang war bloß Dürrmenz wichdig, ersch beim Eisebahbau isch dr Bahhof noch Mihlacker komma ond d Siedlong do na gwachsa. 1699 hod ma 500 Waldenser en Dürrmenz agsiedlad, se händ d Kirch St. Peter lenks vo dr Enz kriegt, ondrhalb vo Lefflstelz. D Kirch St. Andreas em Ort rechts vo dr Enz isch lutherisch blieba.
Verwaltig
Mihlacker het mit dr Gmai Aitsa e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Po (Begriffsklärung)
Po bizaichnet: i de Geografii:
Mühlacker
Verwaltig
Dr Oberburgermaischter vu Mihlacker isch dr Frank Schneider.
Po (Begriffsklärung)
sus:
Mühlacker
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mihlacker ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Po (Begriffsklärung)
Abchörzige:
Neue Helvetische Gesellschaft
Di Nöi Helvetisch Gselschaft isch e Schwiizer Organisazioon, wo ane 1914 gründet worden isch.
Es isch ere i dr Afangszyt drum ggange, s Zämeläbe vo de Sproochgruppe i dr Schwiiz z verbessere. Es het dozmol bsunders zwüsche de Düütschschwiizer und de Wälsche e Graabe gää, wo me hätt wele überwinde. D NHG het Ortsgruppe i vilne Schwiizer Stedt und au im Ussland bildet. Wäge dr Reed Unser Schweizer Standpunkt, wo dr Dichter Carl Spitteler ane 1914 vor dr Versamlig vo dere Gselschaft ghalte het, sind d Zyl vo dr NHG im Land guet bekant worde.
D Gselschaft het 1920 drfür plediert, d Schwiiz sell em Völkerbund byträtte; und im Sinn vo ihrem Zyl, s wärtvollen Eerb vo dr Schwiiz z erhalte, het si dr Rhynau-Iniziative zum Schutz vo dr Landschaft am Hochrhy ghulfe.
Sid ane 2007 heisst d Organisazioon: Neue Helvetische Gesellschaft-Treffpunkt Schweiz (NHG-TS).
Gottesheim
Gottsne (frz. Gottesheim, dt. Gottesheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Gottsne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 8. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Gottsne ìsch. Gottsne ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gottsne ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
August
Dr Ougschte oder Ouguscht isch dr achti Monät vum Jôhr im Gregorianische Chalender. Dr Ouguscht hät 31 Daag un isch nôchem römischi Chaiser Augustus bnannt wo i däm Monät syn erschtes Konsulat aatrete hät. Vorher hät dr Monät im römischi Chalender Sextilis gheisse (dr säggschti Monät). Imene Schaltjôhr fangt dr Ouguscht mitem salbi Wuchedaag aa wie dr Februar.
In vieli Schprôche hät dr Ouguscht ä name wo mitem Härbschde z'tue hät; zum Byschpil uf Finnisch: elokuu. Oder er hät nô mim Heidnischi Chalender z'tue.
Dr 1. Ouguscht isch sit 1891 dr Schwyzer Nationalfirdaag. Z'Irland isch dr erscht Mäntig vom Ouguscht ä Firdaag.
August isch au ä männlicher Vorname.
Trapez (The Catch Trap)
Trapez isch sicha oans vo Marion Zimmer Bradley’s schönschta Büacha. Agsiedlt 1944 – 1953 vazellt s d’Gschicht vo nara italo-amerikanischa Zirkusfamilie, wo sit vier Generationa untam Nama Flying Santellis als oa vo da beschta und berühmtatschta Trapezkünschtla in da USA schaffan. Mario Santelli isch oana vo da weniga Fliaga zu dera Zit, wo da drüfache Vorwärtssalto, da „salto mortale“ güabt und o künna hot. Salto Mortale, tödlicha Salto“, hoasst a drum, wiil dean bloss a Handvoll Künschtla uf da Wealt künna hond und se bim Üaba viele valetzt hond oda dabi gschtorba sin.
Ibettet in dean Rahma us faszinierendam Zirkusleaba spielt a Liebesgschicht zwüschat eba deam Mario Santelli und Tommy Zane, Sohn vom Raubtierdompteur, wo als jüngschta Fliaga in dia Santelli-Familie ufgno wird. Wiil Tommy am Afang vo da Beziehung knapp fuchzehn isch, isch s net nur a homosexuelle Beziehung sondan scho fasch päderastisch – und des zu na Zit, wo Homosexualität in vielna Lända ned bloss totgschwiega, sondan an Straftatbeschtand gsi isch. Ma leabt mit mit Mario und Tommy, mitm net-zoaga-dürfa vo siina Gefühle, mit da Angscht, dass s jemand merka künnt, Ablehnung und Vorurteile o us da oagana Familie und da engschta Umgebung, Lebensgefahr durchs Schaffa ufm Trapez, erwachsa wera und sin oagana Weag finda.
Und rund ummatum s Leaba vo da ganza temperamantvolla Familie, Glorie und Niedagang vom Zirkus als Unterhaltungsinschtitution bevors Fernseha und Kino gea hot, s Bild vo nara Zit dia vorbei isch, aba üsan Geischt und üsre Kultur bis hüt prägt.
Laax
Laax isch e politeschi Gmaind vom Kanton Graubünde.
Di offizielli Sprooch z Laax isch Surselvisch. De Ortsname (ursprünglig Lags) bedüted «Seeä» und nöd öpe Lachs – au wänn dä Fisch im Wappe ase ussiet.
Geografy
D Gmaind lyt in dr Region Surselva. Si isch di nördlechschti Gmaind vo dere Region.
Gschicht
Einzelni Ort bi Laax sind ane 765 im Teschtamänt vom Churer Bischof Tello erwäänt.
Im 20. Jaarhundert isch uf de Bärge oberhalb vo Laax, Flims und Fellers (Falera) bim Crap Sogn Gion es grosses Schygebiet entstande.
Hindelbank
Hingubank (amtlech Hindelbank) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Hingubank ligt im Schwizer Mittuland 12 km nordöschtlech vo Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 62,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 22 % Waud, 15,5 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Chäärneried, Liissach, Mötschwiul, Chrouchtu, Bäriswiu, Matstette u Münchringe.
Gschicht
Hingubank isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1275 aus Hundelwanc. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7,8 % gläge.
Religion
76,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,0 %, CVP 2,7 %, EVP 5,8 %, FDP 6,0 %. GLP 5,2 %, GP 6,2 %, SP 14,8 %, SVP 33,2 %, Suschtigi 7,1 %.
Gmeindspresidänt vo Hingubank isch dr Werner Gertsch (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2000 Ywohner 92,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,2 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Hingubank ghört zum Hochalemannisch.
16. Januar
Dr '''16. Jänner''' isch dr 16. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 349 (in Schaltjohr 350) Däg bis zum Änd vum Johr.
Teuthrone
Teuthrone (altgriechisch: Τευθρώνη) isch en antiiki Stadt gsii, wo em Lakonische Golf glegen isch, i de Bucht vo Kolokýthia. Ursprünglich e Periökestadt vo Sparta isches 195 v. Chr. frai wore und den Mitgliid vom Bund vo de Eleutherolakone gsii. Oberhalb vo Teuthrone i de Berge isch d Stadt Pyrrhichos glege. Noch de Saag sölls vom Athener Teuthras ggründet wore sii. Vo dem isch nume de Name bikannt.
Laag und Fünd
Teuthrone isch bim hüttige Kotrona (Κότρωνας), vermuetli uf de Halbinsle Skopá, glege, wo früenner en Insle gsii isch. I de Muure vo de mittelalterliche Festig uf Skopá sind anitiki Staiblögg und Inschrifte iibaut wore. Di spärliche antiike Fünd stamed us de hellenistische Zitt und us de röömische Chaiserzitt. Zo de Fünd ghört en Altoor mit ere Inschrift. Er cha nöd gnau datiert were, uf de rechte Sitte isch e Hund, uf de lingge e Gaiss abbildet, uf de Hindersitte Faggle. Usem 3. oder 2. Joorhundert v. Chr. stammt e Marmorrelief, wone e Frau miteme Hund zaigt. Si hebt di linggi Hand uf d Brust. Die Frau dörst d Artemis Issoria darstelle, wo nochem Pausanias z Teuthrone vereert woren isch. D Artemis Issoria hett o i de Stadt Sparta e Tempel ghaa, wo ufem Hügel Issorion gstanden isch, und söll nochem Pausanias aigetli di kretischi Göttin Britomartis sii. D Quelle Naia, wo nochem Pausanias bi Teuthrone litt, cha nöd lokalisiert were.
Z Flomochori (noigriechisch: Φλομοχώρι), wo ufeme staile Hügel e bitzeli vom Meer ewegg litt und wo d Akropolis vo Teuthrone vermuetet werd, isch 1961 ufem Dach vomene Chappeli en archaischi Herme gfunde wore. Die isch pyramiideförmig und bildet obe e Widderchopf. Si erinneret a di widderförmigi Herme vo Las. Si chönnt de Apollon Karneios darstelle, wo bsunders uf de Mani vereert woren isch oder o de Hermes Kriophoros („Widderträäger“) darstelle. S Dorf Flomochori litt innere fruchtbare Umgebig, wo Oliive und Wii wachst. S Dorfbild isch no hütt vo hööche Woontürn prägt.
Saublattern
Saublõtèrè (odder am Hochrhy Sùblõtèrè) wörred i dè schwôbisch-alemannischè Fasnet gnõ, wo vo dè Häsdrääger an ènèmè Steggè odder an èrè Schnùr meischtens übber m Grind gschwaait wörred. D Saublõtèrè wörd uss dè Blõtèrè von èrè gmetzgetè Sau gmacht, i dèm d Blõtèrè liecht ufblose und dänn a dè Luft è bitzeli dröchnet wörd. Durch s Dröchnè volyrt d Blõtèrè èn Huufè Füüchtigkeit un d Hutt wörd durch sell vill stabiler. È guèt abghangèni Blõtèrè cha so trotz intensivem Gebruuch è ganzi Fasnetsaison odder länger hebbè. Sùblõtèrè sin je nõch Dröchenzit mittel- bis dunkelgääl, länglich-oval un öppè 30–40 cm lang. Als Stèggè wörd mèngmòl èn Geißelzopf bruucht, ein uss Widèäscht gflochtènè Zopf, wo urschprünglich d Fungtion von èrè Geißlè ghaa hèt. D Geißlè isch stabil, abber seer flexibel, asè ideal für s Schwaaiè vo dè Sùblõtèrè geignèt.
Vor è baar Johr sin au mengmòl Rindsblõtèrè für d Fasnet vowendèt worrè, selli sin fascht wyß un vill größer wiè d Sùblõtèrè, sin au oval, hèn abber ca. 50–60 cm i dè Längi. Dè Nõchdeil vo dè dünnèrè Hutt macht selli Blõtèrè abber ekstreem inschtabyl, dõrum isch si fascht völlig bi dè Fasnet voschwundè.
Mit dè Saublõtèrè cha Lärm gmacht wörrè, si diènt abber hauptsächlich dezuè, am Umzùg Passantè odder anderi Narrè zu schlaa. S bruucht allerdings einigi Übung, nu mit dè Blõtèrè, un nit mit dè Geißlè odder èm Stèggè z schlaa, well selli èm „Opfer“ zimli wee machè chönnèd.
Chlaus-Chlöpfen
Mit de länge Geisle wott me der Samichlaus wecke wo im Goffersbärg bi der Stadt Länzbrg woont, und für das tuet me so luut chlöpfe as me cha. Wenn s Oobig wird, chöme die junge Manne wo das guet chönne uf eme Platz zäme und mache der Reie noo oder au zäme ganz luuti Chläpf mit de Geisle.
Neuenkirch
Nöiechöuch (amtlech Neuenkirch) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Nöiechöuch liid südlech vom Sempachersee. Zue dr Gmeind ghöred ou na D Ortsteil Sempach Station ond Hellbühl ond d Wiiler. Nellen, Werligen, Klosterhöfli, Klösterli, Lippenrüti, Trutigen, Sellenboden (530–), Neuhus, Weiherhüsli , Rippertschwand (533–), Helfenstegen , Moosschür , Wartensee , Adelwil , Gottsmännigen, Mettenwil ond Brämenstall. Vo dr Gmeindsflechi send 71,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 19,6 % Waud, 9,2 % Sidligsflechi ond 0,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Nöiechöuch send Ämme, Höudisriede, Lozärn, Mauters, Nottu, Räin, Rooteborg, Ruusmu ond Sämpech.
Gschicht
Nöiechöuch esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1228 aus Nova Ecclesia,scho früener imene Schutzbrief vo 1173 d Ortsteil Adelwil (Adelwile), Gottsmännigen (Cotsmaningen) ond Lippenrüti (Loupenrouti).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 9,5 % gläge.
Religion
78,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 9,2 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,1%, CVP 25,2% , FDP 21,0% , GLP 4,7% , GP 4,4% , SP 9,2% , SVP 28,0% , Süschtigi 5,4%.
Dr Gmeindspräsident vo Nöiechöuch esch dr Karl Huber (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 5517 Iiwohner 95 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,3 % Französisch, 0,5 % Italienisch ond 4,2 % anderi Sprache.
Z Nöiechöuch redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Rütli-Schwur
Historischi Tatsache
Es git ke historische Nachwîs, dass dr Rütli-Schwur in dere Art und Wîs het stattgfunde. Mi nimmt â, dass en Bund zwüsche de drü Waldstätte scho vorhär (ca. 1240–1290) isch beschlosse worde. De Bundesbrief isch äis vo de eltische erhaltene Dokumänt, wo de Bund beschriibt. Er isch datiert of «Afang August 1291» (anno domini M CC Lxxxx primo incipiente mense Augusto), schtammt aber wahrschinlich us em 14. Jahrhundert.
Es anders Datum wo für de Bundesschluss überliferet isch isch de achti November 1307.
De Bundesbrief wird hüt im Bundesbriefarchiv in Schwyz ufbewahrt. Anderi Dokumänt us em 14. Jahrhundert sind au erhalte, zum Biischpil de Sämpacherbrief vo 1393. Die Dokumänt ghöred ali in Zämehang vo de erschte politische und militärische Erfolg vom Bund i dere Ziit und der Uusdehnig uf die acht Ort: Siig bi Moorgarte 1315, Vertrag mit em Urseretal 1317, Vertrag mit Bern 1323, Bund mit 1332 mit Luzern und 1351 mit Züri, 1352 Abwehr vom Albert II. wo Züri belageret hät, Eroberig vo Glarus und Zug 1352, Abkomme mit em Karl IV 1356, und Iitritt vo Bärn in Bund 1353.
Dr Bundesfîrtag und dr Rütli-Schwur
Ersch im 19. Jahrhundert, wo z Nationalbewusstsî vo de Schwizer immer chli isch grösser worde, het me versuecht, es einheitlechs Gründigsdatum für d Eidgenosseschaft feschtzlege. Vorane hät mer s Datum vom Bundesbrief vo Brunne, 1315, als Gründigsdatum vo de Alte Eidgenosseschaft aaglueget gha. Dänn hät mer bim Zügle vom Schtaatsarchiv Schwyz per Zuefall de Brief vo 1291 gfunde. Das isch e groossi Sensazioon gsii und de jungi Bundesschtaat häd in ere nazionalistisch präägte Ziit bald drufabe chöne 1891 e pompöösi Sächshundertjaarfiir organisiere.
In Erinnerig a Rütli-Schwur isch dr 1. Ougust sit 1891 dr Schwizer Bundesfîrtag.
Dr Rütli-Schwur im Kontext vor Literatur
Eng verbunde mit em Rütli-Schwur isch d Sâg vom Wilhelm Tell. Ersch mit ihre isch di Legände ids breite Bewusstsî vo de Mönsche chô.
Chronologii
Drzue chöme eventuell no anderi schriftlechi Zügnis vom ne ganze Vertragswerk us em 13. und 14. Jahrhundert, wo nüm erhalte si.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 2009
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 7. Juni 2009 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, dr Ortschaftsret un dr Kraisret un d Regionalversammlig vum Verband Region Stuegert.
Fir d Gmairotswahle sin 7.929.946 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisrotswahle 6.579.475.
Spreitenbach
Spräitebach (amtlich Spreitenbach) isch e Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau.
Geografii
D Gmeind liit im Limmetdaal am Fuess vom Heitersbärg.
D Nachbergmeinde sind im Kanton Züri Oetwil a de Limmet un Dietike, im Kanton Aargau Bärgdietike, Oberrohrdorf, Chillwange un Würelos.
D Gmeind het e Flechi vo 860 Hektar und liit 421 Meter über em Meeresspiegel.
Gschicht
Spräitebach isch s erschti mal in eren Urkunden vo anne 1124 erwähnt; es isch döört uf latynisch d Reed vo «in villa Spreitenbachin». Der Ortsname chunt vom althochdüütsche (ze demo) spreiten bahhe, und das bedüütet im hütige Düütsch «beim Bach, wo sich im Land usbräitet». En grosse Grundpsitzer sind d im Mittelalter d Herre vo Schönewèèrd und spööter dank iirere Schänkig s Chlooschter Wettige gsi.
Langi Zyt isch der Oort nur es chliises Buuredorf gsi, bis i de 1960er Jaar de gross Bau-Buum cho isch. Sider isch d Oortschaft starch gwachse und si zellt hüt öppe zwölftuusig Iiwohner.
Wirtschaft
Näbe de verschidene Ichaufszäntre (em Shoppi Tivoli, der IKEA und andere, wo der Oort derfüür wytume bekant isch) gits z Spräitebach öppe sibehundert Firme mit ungfähr 6'500 Beschäftigte. Zu de bekanntischte ghöred d Zweifel Pomy Chips, d Miele, d Johnson&Johnson und Nestlé, wo im grosse Industriegebiet ide Nöchi vode Limmat stönd. S neuschte Projäkt isch de lang umstritteni Neubau vode Ikea gsi, wo Ändi 2006 eröffnet worden isch.
Vercheer
Dur Spräitebach gönd d Schwiizer Hauptstraass 3, d Autobaan A 1 und d Ysabaanlinie im Limmetdaal, wo vo Züri uff Baaden und dure Häitersbärg uff Länzbrg goot.
En grosse Deil vom Rangschierbaanhof Limmetdaal vo de SBB isch uf Spreitebacher Bode. Me het für die grossi Alaag d Underzälg und d Middellzälg vo Spreitebach verbout.
Sehenswürdigkeite
Z Spräitebach isch no en schöne Dorfchèèrne. Det sind die schöne zwei Chilene, die katholisch vo 1903 mid em Patrozinium vo de Heilige Kosmas und Damian und die chliini refermierti Dorfchile, wo nach dr Reformazioon die alti «paritätisch Chile» gsi isch.
I der Schwiiz isch dr gross Skulptuurepark vom Bruno Weber mit de fantastische Figuuren und grosse Hüüser mit de verschidenschte Formen und Faarbe und iirne Mosaik öppis ganz psunders.
Freizyt
Wer für es paar Tag z Schpräitebach möchti sii, söll au no e Wanderig uf de Heitersbärg underneh. Vo det het mer e gueti Ussicht ufs ganze Limmattal, und am bäärg isch e Vitaparcours.
Spräitebach bütet näbscht Ichaufsmöglichkeite au verschideni Freizytagebot. Sit es paart Jaar gits en Kartbahn, wo ab und zue au Konzert duregfüehrt werded. D Gruppe →Dada (ante portas) hät schomal en Uftritt det gha.
D Jugendarbet Spräitebach het fürd Schüeler en Ruum zur Verfüegig gstellt, s «Peli». Det güt’s HipHop- oder Rockevents im chliine Rahme. D Jugend trifft sich usserdem au im MC Donald´s oder im nöch devo glägene Burger King.
Zu der Doorffkultur ghörd au d Theater-und Fasnachtsgsellschaft Spräitebach, und ab und zue werded Konzert und Läsige im Zäntrumsschopf abghalte.
Bekannt isch Spräitebach fürs alljährliche Sterneplatzfäscht, wo wie de Name seit ufem Platz vom ehemalige Restaurant Sterne duregfüehrt wird.
Spräitebach hät en Tschuttklub, und de STV Spräitebach glänzt vorallem mit synere erfolgriichen Unihockeymannschaft. I de Nööchi vom Fuessballplatz Mittlerzälg isch en Minigolfplatz. Es het au es Hallebad, wo für Iwohner en Spezialtarif offeriirt.
Marzan
Marzan (Gallo Marzan, bretonisch Marzhan) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Marzan lyt am rächte Stade vu dr Vilaine, 35 km vu Vannes un 81 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 83 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin La Roche-Bernard un Nivillac am änere Stade vum Fluss, Arzal im Side un Péaule im Norde.
Gschicht
Marzan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 895 as Marsin (1257: Marsen, 1267: Marzen, 1516: Marsan, 1630: Mouzin, 1654: Mauzin).
Verwaltig
vu Marzan isch. Marzan ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Marzan ghert zum Gallo. Anne 1806 het d Gmai noch em Charles Coquebert de Montbret no zum bretonische Sprochbiet ghert.
Berthoald
Dr Berthoald († 604) isch e Huusmeier vo Burgund am Afang vom siibte Johrhundert gsi.
Läbe
Dr Berthoald isch Huusmeier vor 603 worde. In däm Johr wird er in de Quelle erwähnt as Huusmeier vom König Theuderich II.. Er het dä Boste gha bis zu siim Dod 604. Dr burgundisch Chronist Fredegar beschriibt en as bescheide, vernümftig und ehrlich. 604 het dr Theuderich dr Berthoald gschiggt die königlich villa an dr Seine go z inspiziere. Das isch d Idee vom König siiner Grossmueter Brunhilde gsi, wo het welle ass dr Huusmeier chönnt ermordet wärde und si chönnt ihrem Liebhaber em Protadius dä Boste ge. Dr Berthoald isch mit dreihundert Manne z Arèle gsi, wo dr König Chlothar II. en Armee under sim Sohn Merowech und siim Huusmeier Landrich gschiggt het, für zum en azgriffe. Dr Berthoald isch noch Orléans gflüchtet und dr Landrich het en dört belageret, was gege dr Friidensverdrag mit em Theuderich gsi isch. Dä isch mit enere Armee noch Étampes zoge, won er zsämme mit em Berhtoald dr Landrich gschlage het. Dr Berthoald isch in dr Schlacht gfalle. Denn het Theuderich Paris eroberet. Dr Protadius isch zum Huusmeier ernennt worde.
Verdauung
As Verdauig oder Digestion bezäichnet mä, wenn d Naarig im Verdauigsdrakt mit Hilf vo Verdauigsenzym für e Körper verwärtbar gmacht wird. Dur chemischi Spaltig (gnauer: Hydrolyse) entstöön us hochmolekulare Choolehüdrat, Fett und Äiwiss niidermolekulari Verbindige (z. B. Mono- und Disaccharid, Fettsüüre, Aminosüüre, Di- und Tripeptid), wo zum Däil in Energii umgwandlet bzw. sust bi dr Brodukzioon vo nöijer Körpersubstanz iigsetzt wärde, wenn dr lääbig Organismus si noch eme chemische Umbau in die verschiidenste Zällstruktuure iibaut.
E Hufe Näärstoff, wo mit dr Naarig ufgnoo wärde, si nit wasserlöslig. Si chönne dorum nit us em Dünndarm in dr Urin und in d Lümfe ufgnoo wärde. Die Nährstoff wärde wasserlöslig, wenn si in chliineri Grundbaustäi ufdäilt wärde. D Enzym, wo in de Verdauigsseft enthalte si, katalüsiere e Hufe verschidnigi Spaltigsreakzioone um e Vilfachs. Eso cha d Naarig, wo ufgnoo worde isch, in relativ churzer Ziit verdaut wärde.
Wo was bassiert
Am Bischbil vo dr Verdauig bim Mensch
Im Muul
Zum Verdauigsapparat ghööre s Muul, wo d Naarig ufnimmt, mit de Zeen mechanisch verchliineret, und mit Spöiz glitschig macht, so dass si denn über d Spiisrööre (Ösophagus) in dr Maage cha beförderet wärde.
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 2014
D Kommunalwahle z Bade-Wirttebärg hän am 25. Mai 2014 stattgfunde. Nei gwehlt wore sin alli Mitglider vu dr Gmairet, dr Ortschaftsret un dr Kraisret un d Regionalversammlig vum Verband Region Stuegert.
Verdauung
Im Maage
Dört wird dr Brei lengeri Zit aagsammlet, und d Sterki wird dur d Amylase witer verdaut. D Zälle vo dr Maagewand broduziere Salzsüüri, wo in ere halbe bis ganze Stund dr ganz Maageninhalt suur macht, und eso Chrankhetserreger abdöödet und Protein denaturiert. D Salzsüüri macht us em Enzym Pepsinogen s Pepsin, wo Protein in chliineri Peptid spaltet. D Muskle vom Maage mische mit dr Peristaltik dr Naarigsbrei (Chymus) und druckt en dur e Pförtner (M. sphincter pylori) schliesslig in Zwölffingerdarm (Duodenum).
Kommunalwahlen in Baden-Württemberg 2014
Fir d Gmairotswahle sin 8.404.206 Lyt wahlberächtigt gsii un fir d Kraisrotswahle 6.957.621.
Verdauung
Im Zwölffingerdarm
Im Zwölffingerdarm wird d Maagesüüri durch Hydrogencarbonat-Puffer nöitralisiert und mit Galle und Sekret us dr Buuchspiicheldrüese versetzt, wo dr letscht Schritt in dr Verdauig isch.
Im Dünndarm
Im Dünndarm findet denn d Resorpzioon vo de Näärstoffbaustäi statt. Jetz, wo d Näärstoff (Choolehüdrat, Fett und Äiwiss) in iiri Äinzelbestanddäil usenanderbäinlet si, wärde die über d Dünndarmzottle ins Bluet und in d Lümfe resorbiert (übergläitet). Dr grösst Däil vo de energiiriiche Stoff wird doo für en Organismus baraatgmacht.
Im Dickdarm
Im Dickdarm (Intestinum crassum, Colon) wärde no 19 Brozänt vom Wasser, wo im Naarigsbrei vorhande isch, resorbiert. Stoff, wo weder dur d Verdauigsenzüm vom Dünndarm no dur d Mikroorganisme im Dickdarm chönne fermentiert wärde, chömme in Mastdarm.
Im Mastdarm
Im Mastdarm findet kä Verdauig me statt. Em Schissdrägg (med. Fäzes), wo dört no übrig isch, wird no mee Flüssigkäit entzoge, bis dass er über en Anus usgschiide wird.
Troja
Troja oder Troia (griech. Τροία, Τροίη; Troia, Ilium; : Truva) isch en antiki Stadt gsi. Si het nach hütiger Lehrmeinig i de Landschaft Troas im Nordweste vo de hütige Türkyy gläge. I den Altertumswüsseschafte wird di latiinischi Schrybwys Troia bruucht, wil si de altgriechische Schrybwys entspricht.
D Historizität und d Lokalisierig vo Troja isch umstritte. E verbreiteti Forschigsmeinig verortet Troja aber uf em Hügel Hisarlık Tepe i de Provinz Çanakkale, wo im 19. Jahrhundert de dütschi Archäolog Heinrich Schliemann im grosse Stil usgrabe het. Sythär het mer Sidlige gfunde, wo sich über e lange Zytruum erstrecket: vom 5. Jahrtuusig v. Chr. bis zum 5. Jahrhundert n. Chr. De Fundplatz isch es UNESCO-Wälterb.
Geografy
Troja het sich sehr wahrschynlich uf em 15 Meter hööche Sidligshügel Hisarlık ( für „Burghügel“) a de Dardanellen befunde. Es isch möglich, dass die Sidlig syt de Bronzezyt de Zuegang zum Schwarze Meer kontrolliert het. D Schiff het no nid gäge de Wind chrüüze chönne. Luut em Manfred Korfmann hend si dahär im Hafe vo de Feschtig uf günstigi Wind gwartet. De Wägzoll und d Lotse- und Schutzgebühre, wo d Schiff z Troja hend müesse usrichte, heiged d Stadt riich gmacht. Die Aasicht isch aber umstritte: Me bezwyflet sowohl s Vorligge vonere substantielle Schifffahrt vom Mittelmeer is Schwarzi Meer scho i de spate Bronzezyt wie au d Tatsach, dass defür de Hafe vo de Festung aagstüürt worde wäri.
I de Antike isch de Ort dur d Dichtung Ilias vom Homer berüehmt worde, wil er de sagehafti Trojanischi Chrieg beschribe het. No i de Spaatantike sind dr Ort und syni sagehafte Helde im Römische Riich hoch verehrt worde, und de Hügel Ilium isch wytume bekannt gsi. Wo s christliche Mittelalter aagfange het, isch Troja (und demit au d Laag vo de Stadt) i Vergässeheit ggrate.
D Existänz und d Laag vo Troja gehöred syt zwei Jahrhunderte zu den umstrittene Theme vo dr Archäology. Di underschidliche Meinige hend schlussändlich i de Troja-Debatte gmündet. Hüt isch d Mehrheit vo de Altertumswüsseschaftler der Aasicht, dass ei Sidligsschicht uf em Hisarlık das vom Homer beschribene Troja isch. Bim Homer wird dr Ort vor allem Ilios (griech. Ἴλιος) gnännt und an einere Stell Ilion (Ἴλιον). Unklar blybt, inwiewyt em Homer syni Schilderig vomene Chrieg um Troja zuetrifft.
Pfäffikon ZH
Pfäfike (hoochtütsch Pfäffikon) isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.
Geographi
Pfäfike liit im Züri-Oberland am Nord- und Oschtufer vom Pfäfikersee. D Noochbergmäinde vo Pfäfike sind Wetzike, Bäretschwiil, Hittnau, Russike, Fehraltorf, Seegräbe und Uschter. Pfäfike het e ganzi Tschupple Ussewachte. Di mäischte vonene sind früener äigeti Zivilgmäinde gsi. D Ussewachte sind: Auslike, Ober Balm, Under Balm, Buessehuuse, Oberwil, Sulzbèrg, Hermetschwiil, Schüür, Walike, Rick, Ravespüel, Fäichrüti und Ruetschbèrg.
Vom Piet vo de Gmäind sind 42,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 22,8 % Wald, 13,3 % Sidligsflèchi, 4,3 % Vercheersflèchi und 11,8 % Gwässerflèchi.
Gschicht
Pfäfike taucht zum ertschte Mool im Joor 811 als Faffinchova (965 Phaffinchova) in ere Urkunden uuf.
Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005 Der Ussländeraatäil liit bi 18,7 % (Stand 2011).
Religion
44,2 % vo den Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 23,7 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsrootswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 3,6 %, CVP 3,3 %, EDU 3,8 %, EVP 9,0 %, FDP 10,0 %. GLP 11,4 %, GP 10,0 %, SP 15,5 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 0,4 %.
Gmäindspresidänt isch de Bruno Erni (Stand 2012).
Tieläkt
De züritütsch Tieläkt vo Pfäfike ghöört zu den Oberländer Mundaarte.
Schluein
Schleuis (rätoromanisch: Schluein) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Gschicht
Schleuis isch em Joor 1298 als Sluwen erwäänt.
Bi Schleuis isch d Burg Löieschtei gsi.
Kanton Douarnenez
Dr Kanton Douarnenez (breton. Kanton Douarnenez, frz. Canton de Douarnenez) isch e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Douarnenez.
Gmaine
Dr Kanton Douarnenez bstoht us 16 Gmaine:
Veränderigen im Bstand vu dr Gmaine syt 2015
2016: Fusion Audierne un Esquibien → Audierne
Brügglen
Geografi
Brüggle isch es Huufedorf uf ere chline Hochfächi vom Mittubuecheggberg. D Gmeindsflächi umfasst 54,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 40 % Waud u 5,3 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Lüterkofe-Ichertswiu, Chüttigkofe, Chibberg-Buechi, Ätige, Mülidorf u Tscheppech.
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 1 % gläge.
Religion
75,4 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 9,6 % römisch-katholisch.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 187 Iiwohner 98,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,5 % Italienisch u 0,6 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Brüggle ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch, aber au zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Brigitte Bardot
No ihre Karriere im Jet-Set vu dr 1960er Johr isch si allme as Dierschutzaktivischti un as Symbolfigur vu dr franzesische Rächte bekannt wore.
Acis and Galatea
Acis and Galatea (HWV 49) isch e Masque vom Georg Friedrich Händel. Mänggisch bezäichnet me s au as Oratorium.
Wie s entstande isch
Dr Händel het 1708 die italiänischsproochigi „Serenata“ Aci, Galatea e Polifemo gschriibe. Acis and Galatea uf Änglisch isch woorschinlig im Früelig 1718 entstande für e Landsitz vom Earl of Carnarvon (vo 1719 aa Duke of Chandos) und het musikalisch mit dr früenere Komposizioon nüt gmäinsam. Die ersti Fassig isch nit in Akt iidäilt. As Figuren si din näben em Acis, dr Galatea und em Polyphem au dr Schoofhirt Damon. Mit eme zuesätzlige Tenor häi die Solosänger au dr Choor bildet.
Acis isch wie im Händel si Esther in de 1730er Joor wider ufgfüert worde und zwar am 17. Mai 1732 vom Thomas Arne (Vater vom Komponist Thomas Augustine Arne) und em John Frederick Lampe und Henry Carey im Londoner Little Theatre. D Sänger si d Susanna Arne (spööter Cibber) und dr Gustavus Waltz gsi, wo bäidi spööter zum Händel sinere Opere- bzw. Oratoriedrubbe ghöört häi.
Dr Händel het as Antwort druf e Hufe Arie us sinere Serenata Aci, Galatea e Polifemo drzue, het sich aber nid vil Müe gee, alles aazbasse. Die Versioon isch in drei Akt iidäilt gsi und het acht Rolle ghaa und dr Händel het sä mit sinere äigene Drubbe ufgfüert. Die italiänische Sänger häi drbii uf Italiänisch gsunge und die änglische uf Änglisch. Am 10. Juni 1732 isch s Stück am Haymarket zum erste Mol ufgfüert worde und mä het s siibemol widerhoolt.
Die spooti Fassig isch 1743 druckt worde und isch s äinzige groosse Wärk vom Händel, wo zu sine Läbziten as vollständigi Partitur veröffentligt worde isch. D Uffüerige hützudaag orientiere sich mäistens an dere Versioon.
Im Mozart si Bearbäitig
Acis and Galatea isch s erste Wärk vom Händel, wo dr Wolfgang Amadeus Mozart im Ufdraag vom Gottfried van Swieten bearbäitet het. Er het je zwäi Klarinette, Fagott und Hörner drzuedoo und d Blockflööte mit Querflööte ersetzt. Das nöiinstrumentierte Acis und Galatea, wo Dütsch gsunge worde isch (KV 566) het dr Mozart im Novämber 1788 gmacht, spööter het er no dr Messiah, Alexander’s Feast und d Ode for St. Cecilia’s Day bearbäitet.
S Libretto
S Libretto isch vom John Gay. Dr Stoff chunnt us dr griechische Müthologii und mä findet en zum Bischbil in de Metamorphose vom Ovid.
Rechtsstaat
En Rächtsschtaat isch en Schtaat, wo die demokratisch beschlosseni Gsetzgäbig stets Vorrang het vor willkürliche Entscheide und Verfüegige vom Schtaat. Zuedem sind d Bürgerinne und Bürger immer durch d Grundrecht vor willkürliche Entscheide durch schtaatlichi Behörde gschützt. Auch für Schtraftäter gilt das: Si dörfe durch polizeilichi und grichtlichi Organ nit willkürlich behandlet wärde, sondern nur schtreng gschtützt uf die rächtsschtaatliche Grundlage. Die Grundrächt chönnet hüt in Europa nit nur vor allne nationale Gricht iigklagt wärde, sondern auch vor em Europäisch Grichtshof für Menscherächt in Strassburg. En Rächtsschtaat umfasst aber auch immer und unumgänglich Pflichte für alli: Me muess sich an die demokratisch beschlosseni Gsetzgäbig halte. S Gegeteil vom Rächtsschtaat isch der Polizeischtaat.
Literatur
H.R. Schwarzenbach: Grundriss des allgemeinen Verwaltungsrechts (für d Schwiiz)
Italienisch-Libyen
Italiänisch-Libye (italienisch: Libia Italiana) isch e Kolonii vom Königriich Italie uf em Gebiet vom hütige Libye in Nordafrika ksi. D Kolonii hät vo 1934 bis 1943 existiert.
Entwicklig
Libye, wo scho sit em Siig vo Italie im Chrieg gäge s Osmanische Riich under italiänischer Herrschaft gstande isch, isch 1934 vom italiänische Ministerpräsidänt und Diktator Benito Mussolini zur Kolonii Italiänisch-Libye erklärt worde.
Mit Frankriich isch dänn die ändgültige Gränze zwüsche Libye und de französische Kolonii Französisch-Äquatorialafrika veribart worde.
Im Zweite Wältchrieg händ in Libye die nationalsozialistischi Wehrmacht zämme mit de Königlich italiänische Armee gmeinsam gäge d Brite us Ägypte kämpft. 1943 hät Italie Libye a Großbritannie verlore und i de Pariser Friedensvertärg vo 1946/47 ändgültig müsse uf s Gebiet verzichte.
1951 isch Libye unabhängig worde.
Ron Winkler
Dr Ron Winkler (* 31. Dezämber 1973 z Jena) isch e dütsche Schriftsteller.
Si Lääbe und Wärk
Dr Winkler het Germanistik und Gschicht studiert. Er verfasst in erster Linie Lürik, und het meereri Äinzelditel uusegee und Gedicht in e hufe Anthologie (u. a. Der Große Conrady, Echtermeyer, Lyrik von JETZT und in meerere Usgoobe vom Jahrbuch der Lyrik) und in Litratuurzitschrifte veröffentligt. Er übersetzt Lürik us em Änglische und het Litratuurzitschrift intendenzen gründet und uusegee. Vo 2003 bis 2005 het er im Onläin-Kulturmagazin satt.org d Anthologii Lyrik.Log ediert.
Dr Ron Winkler läbt z Berlin.
Harnblase
D Blõtèrè (lat. Vesica urinaria, grch. κύστις kýstis, dõhèr d Fachbegriff uff Cyst‑) odder Blòsè isch èn Deil vom Urinyrsischteem, è Organ bi Mènsch un Dyrli, i dèm dè Urin zwǜschègspycherèt wörd. Si ermöglicht s willkürliche Seichè vo Zit zuè Zit, obwoll uss dè Nyrè kontinuyrlich Urin abgää wörd. S muskuläre, vom Urothel uuskleidete Hoolorgan lyt bim Mènsch relativ guèt gschützt im chlynè Beckè. Bim Mènsch sait mò dèm Organ oft Blôterle odder Blôsli, also wèg dè Größi vonydlicht
Bi Kerli duèt bi öppè 350–750 ml Füllmengi èn starkè Drang ysetzè, dè Seich abzlõ, bi Wyber bi 250–550 ml. In Abhängigkeit vo dè üßerè un innerè Reiz cha s au scho bi dütlich wèniger Urin zum Drang cho, z seichè odder au zuè unwillkürlicher Entleerig. S maximale Fassigsvomögè vo dè Blõtèrè bedrait bim erwachsnè Mènsch je nõch Körpergrößi zwǜschè 900 un 1500 ml.
Anatomy
D Blõtèrè isch è Hoolorgan, wo bim Mènsch uff èm Beckèboddè ufflyt. Si isch dirèkt hinter dè Schambeifùgè, vo dè Vagina bi Frauè bzw. èm Maschtdarm bi Mannè, woby si bi dè Frauen öppis kaudaler (witer unnè) lyt. Nõch obbè èrschtreckt sich d Blõtèrè bis zu dè Obberkantè vom Beckè. Mit stygendèm Füllgrad cha si bis zum Buuchnabbel langè.
Iri Vordersitè heißt Apex, dè Ruum zwǜschè Schambei un Vorderwand vo dè Blõtèrè (Spatium retropubicum) wörd als „Cavum Retzii“ benamst; diè poschteroinferiore (unteri hinteri) Sitè Fundus. Dè Blõtèrèchragè (Cervix vesicae) lyt bi Primatè (und dõmit au bim Mènsch) uff dè Untersitè, bi anderè Dyr a dè Hintersitè un füürt zum Harnröörli.
D Blõtèrè nimmt uff irer hinterè unterè Sitè diè baarigè Harnleiter (Ureter) vo dè beidè Nyrè uff. D Harnleiter volaufed übber è churzi Dischtanz innerhalb vo dè Blõtèrèwand, so dass si bi stärkerer Füllig vo dè Blõtèrè abknickèd un dè Rückfluss (phǜsiologisch generèll) demit vohinderèt wörd. Ußerdèm wörred d Ureter durch d Kontraktion vo dè glattè Muskulatur i dè Blõsèwand bim Seichè zämmèdruggt. Sell wǜrkt ebbèso im Rüggfluß vom Urin entgegè.
I dè schwôbisch-alemannischè Fasnet wörred Sublõtèrè gnõ, wo am è Steggè odder an èrè Schnùr gschwaait wörred.
Herta Däubler-Gmelin
D Herta Däubler-Gmelin (* 12. Augschte 1943 z Preßburg, Slowakei, as Hertha Gmelin) isch e dytschi Jurischti un Bolitikeri (SPD). Si isch vu 1998 bis 2002 Bundesminischteri vu dr Juschtiz gsii un het vu 1972 bis 2009 em Dytsche Bundesdag aaghert.