cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Färöische Sprache
Färööisch (färööisch føroyskt [], dänisch færøsk; vo däm abgläitet isch die dütschi Bezäichnig Färööisch näbe em sältenere Färingisch) bildet zsämme mit em Isländische die inselnordische Sprooche im Geegesatz zu de skandinaawische Sprooche Norwäägisch, Schweedisch und Däänisch. En anderi, weeniger tipoloogischi und drfüür mee hischtoorischi Iiordnig reedet vo Westnordgermaanisch und blatziert dört Färööisch, Isländisch, westnorwäägischi Dialäkt und s usgstorbene Norn. Färööisch wird vo mindestens 44'000 Lüt uf de Farööer, wo politisch zum Köönigriich Däänemark ghööre und witriichendi Autonomiirächt häi, und Fääringer im Usland gschwätzt.
Wievil Muetersproochler es uf dr Wält gsi, wäiss mä nid genau. Elteri Schetzige nooch si s vo 60'000 bis 100'000, je nochdäm, wie guet d Noochkomme von Muetersproochler usserhalb vo de Färööer d Sprooch no beherrsche. Die mäiste Lüt, wo Färööisch schwätze usserhalb vo de Färööer, läbe in Däänemark und bsundrigs in Kopehaage. Im Joor 2007 het die Nordatlantischi Grubbe im Folketing zum erste Mol d Zaal vo Fääringer vo dr erste Generazioon, d. h.wo uf dr Farööer uf d Wält choo si und in Däänemark lääbe, ermiddlet. Mä het 7737 sonigi Persoone gfunde. Sit 2008 wird d Zaal vone ene aber immer gröösser. Ändi 2013 häi noch dr Danmarks Statistik im Ganze 11'696 z Däänemark gläbt, 4877 Manne und 6819 Fraue. Mä nimmt aa, ass die Persoonegrubbe (die ersti Generazioon) die färööischi Sprooch as Muetersprooch beherrscht. Drzue chömme no die, wo in Däänemark uf d Wält cho si und bi Eltere ufgwaggse si, wo Färööisch schwätze, die zwäiti Generatioon, und zum Däil au no die driddi Generazioon. Nöijeri Schetzige gönge sogaar von ere Gsamtzaal vo 30'000 Fääringer in Däänemark us, wo d Helfti drvo, also 15'000 Persoone, im Groossruum Kopehaage söll lääbe. Wievil von ene d Sprooch aber no chönne, wäiss mä nid.
Dr eltist Text uf Farööisch, dr Seyðabrævið, isch us em 14. Joorhundert, ligt in dr Bibliotheek vo dr Uniwersidäät Lund.
Gschribnigs Farööisch cha vom ene Isländer verstande wärde und umkeert, gschwätzti Sprooch aber seer vil weeniger. Es wird mänggisch gsäit, ass für e Hufe Norwääger die färööischi Schriftsprooch relativ liicht verständlig erschiini.
Liddratuur
Iifüerige:
Grammatike:
Aristomenes
i de griechische Mythologii:
Eveline Widmer-Schlumpf
Usbildig, Bruef un Privats
D Eveline Widmer-Schlumpf isch d Tochter vom Altbundesrat Leon Schlumpf. Si isch z Fältschbrg ufgwachse und wohnt au hüt dert. S Gymnasium het si z Chur bsuecht und im Johr 1976 d Prüefig für d Matura Typus B bstande. Si het dann a de Uni Züri Jus studiirt und mim Lizenziat abgschlosse. Sit 1983 het si s Bündner Awaltspatent, sit 1986 s Bündner Notariatspatent un im Johr 1990 het si a de Uni z Züri promovirt. Vo 1987 bis 1998 het d Eveline Widmer-Schlumpf als Rechtsawältin un Notarin gschaffet. Ghürote isch si mit eme Bauingenieur un di beide hei drei Chind. Si isch Bürgeri vo Fältschbrg un Mönchaltorf.
Politischs
Vo 1994 bis 1998 isch si z Graubünde im Grosse Rat gsi. Als erschti Frau isch si am 15. März 1998 zur Regierigsrätin z Graubünde gwählt worde. un het d Leitig vom Finanz- un Militärdepartement übernoh. I de Johr 2001 un 2005 isch si Regirigspräsidente vo Graubünde gsi.
Bi de Bundesratswahle 2007 isch si im zweite Wahlgang mit 125 Stimme bi erem absolute Mehr vo 122 Stimme zur Bundesrätin gwählt worde. De unterlegene Christoph Blocher het 115 Stimme übercho. Ihri Wahl het en risige Striit bi de SVP usglöst. Scho vorher het d Fraktionsführig vo de SVP aakündt gha, dass es SVP-Mitglid, wo e allfälligi Wahl dät aanäh, us de Fraktion dät usgschlosse werde. D Eveline Widmer-Schlumpft het deswäge en Tag Bedenkziit bruucht, wo si überlegt het, ob si d Wahl wot aanäh. Am 13. Dezämber 2007 het si d Wahl aagnoh. Mit ihrer Wahl zur Bundesrötin sin ersachtmols drei Fraue gliichzitig i de Schwiizer Regirig un nach em Eugène Ruffy isch si s zwait Mitglid vom Bundesrot, wo scho de Vater isch im Bundesrot gsi.
D SVP het dann zerscht welle d Eveline Widmer-Schlumpf us de Partei ussschliesse. Weil des nach de Statute numme d Kantonalpartei het chönne mache un di sich gweigeret het, het de Zentralvorstand vo de SVP Schwiiz am 1. Juni 2008 di ganzi Bündner Kantonalsektion usgschlosse. D Kantonalsektion het sich dann zerscht in BPS umgnennt, spöter in BDP Graubünde. Uf de 1. November 2010 het si vom Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartement (EJPD) ins Eidgenössisch Finanzdepartement (EFD) gwächslet.
Am 9. Dezämber 2015 isch an iirem Blatz dr Waadtländer SVP-Maa Guy Parmelin in Bundesroot gweelt worde.
Honshu
Honshu (jap. 本州) isch di gröschti vo de viir japanische Hauptinsle. De Name bedütet Hauptprovinz. Au d Hauptschtadt Tokio liigt uf Honshu und zwar an de Oschtküschte.
Geographii
Nördlich vo Honshu ligt, getrennt durch d Tsugaru-Schtroos d Insle Hokkaido, im Süde d Insle Shikoku und im Südweschte Kyushu. Honshu isch öppe 1300 km lang und an de breiteschte Stell 240 km, an de schmalschste 50 km breit. D Gsamtflächi vo de Insle isch öppe 230'500 Quadratkilometer, wo öppe 60 % vo de gsamte Flächi vo Japan entschpricht. De höchschti Punkt vo de Insle isch uf em Gipfle vom Fuji, eme Vulkan, wo 3776 Meter höch isch.
Pocken
Sit de letschte Fäll im Joor 1977 z Somalia si käni nöiji mee vorchoo; dr letscht Fall z Dütschland isch im Joor 1972 z Hannover ufdräte. Dank eme konsekwänte Impf- und Bekämpfigsbrogramm vo dr WHO und andere Gsundhäitsorganisazioone het d WHO im Joor 1980 chönne erklääre, ass d Wält frei vo Pocke sig, wil dr Erreger nume dur de Mensche cha witergee wärde. Es isch aber nid ummööglig, ass es nöiji Pockeninfekzioone cha gee. S Wirus existiert offiziell no in zwäi Laboratorie uf dr Wält; allerdings isch s nid sicher, ass es nid Staate git, wo s Wirus häimlig ufbewaare. Es weere also Nöiinfekzioone dur Laborunfäll mööglig oder as Resultat vo Bioterrorismus.
Honshu
Geographii
Honshu ligt an ere seismisch aktive Schtell, wo di pazifische Platte mit de nordamerikanische Platte zämme unter di eurasischi abtaucht. Us dem Grund gits uf Honshu vili aktivi Vulkan und hüüfig Ärdbäbe. Di gröschte in de letzschte hundert Johr sind di vo 1923, 1995 und 2011 gsi.
Verwaltig und Bevölkerig
D Insle isch in 34 Präfekture iiteilt, wo sich widerum uf füf Region verteile. D Regione sind Chugoku (中国) im Weschte, Kinki (近畿) im mittlere Weschte, Chubu (中部) im Zentrum, Kanto (関東) im Oschte und Tohoku (東北) im Norde. Bewohnt gsi isch d Insle im Johr 2000 vo öppe 100 Millione Lüt. Die meischte läbe in de Kanto-Ebeni in und um di Schtädt Tokio und Jokohama. Witeri grossi Schtädt sind Kyoto, Osaka, Kobe und Hiroshima.
Triesen
Tresa (amtlich Triesen) isch a Gmänd im Liachtaschtäner Oberland. Tresa wörd vielfach vo da Schwitzer als Triesa usgsprocha, was meh am Schreftbeld vom Hochdüscha gliicht, was fär Liachtaschtäner falsch dönt.
Geografii
Tresa lit im Südweschta vum Förschtatum Liachtaschtä, isch di drittgröscht Gmänd fum Land, di südlig Nochbuurgmänd vu Vadoz und lit zwöschet em Rhii und dr liachtastänischa Bärgwelt.
D Tresner Bärga met da Alpa und dr Tresner Hööberg (Tuas, Münz, Magrüal, Gorn, Maschera, und Platta) sind schön zum Wandara. Dr högscht Bärg fum Liachtaschtä, dr Grauschpetz (2'599 m ü.M.) ischt uf Tresner Boda.
Gschicht
Tresa ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1155 als Trisun.
Politik
Dr Gmandvorsteher ischt d Daniela Wellenzohn-Erne (VU).
Dr Gmandrot hät d Sitzvertalig (inkl. Gmändvorsteher)
Religion
Vo dr 4349 Iiwohner sind im Johr 2000 80 % römisch-katholisch gsii und 6,4 % evangelisch-reformiert.
Kanton Colmar-1
Dr Kanton Colmer-1 ìsch a Kanton ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est z Frànkrich. Hauiptort (frz. bureau centralisateur) vum Kànton ìsch Colmer.
Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22. März 2015 nej grinda worra.
Gmeine
Zem Kànton gheere d Gmeind Ìngersche un a Teil vu Colmer.
Lexikon
Lexikon (Mehrzahl: Lexika oder Lexike; älteri Schrybwys: Lexicon, zu „Wörterbuech“, λέξις für „Wort“ als einzelne Bestandteil vo de Red) isch allgemein d Bezeichnig für es Nachschlagewärch oder es Wörterbuech im wytere Sinn. Es isch au scho als Synonym für es Sprachwörterbuech ygsetzt worde. Im modärne Sprachgebruuch bezeichnet s hüt meistens es Nachschlagewärch mit Sachinformatione (Konversationslexikon, Realwörterbuch, Reallexikon, Sachlexikon, Sachwörterbuech), wobii je nach Umfang no zwüsched Lexikon im ängere Sinn und Enzyklopädy oder Biografie-Sammelwärch (Who is Who) underschide wird.
Umgangssprachlich und i de Wärbig isch de Sprachgebruuch unscharf. Hüüfig wird lexikografisch e begrifflichi Underscheidig zwüsched Wörterbuech (sprachlichi Information) und Lexikon (Sachinformation) gmacht. Debii chunts zwüsche de Type vo de Nachschlagewärch zue Überlappige, z. B. bei der Etymologie vo de Stichwörter.
Lexika sind historisch gseh naturgmäss meistens als Büecher usechoo. Mittlerwyle verstönd sich au zahlrychi Websyte als Lexika. Bi de Wikimedia-Projäkt, wo sich em frye Wüsse und demit au dr Erstellig vo Online-Lexika verschribe hend, gilted d Wikipedia als Enzyklopädy und s Wiktionary als Wörterbuech.
Wortgschicht
Im antike Griecheland het mer em Wörterbuech λἐξεις gseit. Es isch abgleitet vo λἐξις, das heisst Wort. D Form wird z erst Mal vom Photios I. († 891) bimene Wärch vom 5. Jahrhundert aagwändet. I de handschriftliche Überliferig wärded au d Wörterbücher des Photios und d Suda, es byzantinischs Lexikon us em 9. Jahrhundert, mit dem Begriff bezeichnet. I de Spatantike und em Mittelalter wird Lexicon für verschiedene Wörterbücher i griechischer Sprach bruucht. Degäge gits die Bezeichnig im latinische Sprachruum weder i de Antike no im gsamte Hoch- und Spatmittelalter.
Di früehmittelalterlichi griechische Bezeichnig isch – ähnlich wie d Bezeichnig Enzyklopädie – um 1480 z Italie vo de Humaniste wider ygfüehrt worde und afig nume uf glehrti griechischi Wärch aagwändet worde. Di ersti Benännig vomene dütschsprachige Nachschlagewärch als Lexikon het 1660 de Gotthilf Treuer gmacht: Poetisch Lexicon und Wörter-Buch.
S erste Wörterbuech vo früehne Nüüzyt mit dere Bezeichnig isch s zweisprachige griechisch-latinische Wörterbuech vom Johannes Crastonus, wo i der Usgab vo 1483 de Titel Lexicon Graeco-latinum treit. Bi früehnere Usgabe hets no Dictionarium gheisse. Dass Lexikon und Dictionarium Synonym gsi sind, bezüügt au s erste eisprachige latinische Lexicon vom Alberich vo Rosate (* um 1290, † 1354 oder 1360): Lexicon sive dictionarium utriusque iuris, erschine z Pavia 1498. Esoo zeigt au de Titel vom erste dütschsprachige Lexikons d Synonymie vo Lexikon und Wörterbuech uf. Es isch äbe Gotthilff Treuers… Deutscher Daedalus Begreiffendt ein vollständig außgefuhrtes Poetisch Lexicon und Wörter-Buch.., wo 1660 erschinen isch. Es spöters Byspil isch s Vollständige Deutsche Wörter-Buch vel Lexicon germanico-latinum vom Christoph Ernst Steinbach (Breslau 1734).
Die dütsche Realwörterbüecher, wo s syt em Aafang vom 18. Jahrhundert z Dütschland gä het, hend alli de Titel Lexicon gha. Dur de Erfolg vom Konversationslexikon syt em Aafang vom 19. Jahrhundert het sich d Verwändig im Sinn von Sachwörterbuech wyter verstercht. Bis zum Ändi vom 20. Jahrhundert isch en einheitlichi Verwendung aber nid erreicht worde. Näbe de „Konversationslexika“ sind im 18. Jahrhundert au „Historischi Lexika“ populär worde. So isch s erste vo dene Wärch Le grand Dictionaire historique vom Louis Moréri (Paris 1674) im Jahr 1725 bereits i de 14. Uflag erschine.
Schrybwys
Di latinisierte Schrybwys Lexicon überwiegt im 15. und 16. Jahrhundert völlig. Di einzigi Verwändig vo Lexikon im 16. Jahrhundert isch für en Usgab vom griechische Wörterbuech vom Hesychios vo Alexandria vo 1530 beleit. S erste Wörterbuech mit dütschem Sprachteil i dere Schrybwys isch s Griechisch-Deutsch Lexikon vom Jeremias Felbinger (Leiden 1657). Im 18. Jahrhundert überwiegt bi deutschsprachige Wärch d Schrybwys Lexicon und erst im 19. Jahrhundert setzt sich Lexikon immer meh dure. I de erste Hälfti vom 20. Jahrhundert chunt Lexicon no vereinzelt für dütschsprachigi Lexika vor, aber syt 1950 isch die Form nume no bi fremdsprachige Wärch nachwysbar.
Grammatik
Lexikon isch au im Griechische es Neutrum. S Wort isch vo Glehrte im 18. Jahrhundert eso latinisiert worde, dass di griechischi Ändig -on i de Singularform vom Nominativ und vom Akkusativ bliben isch. Im 19. Jahrhundert isch s Wort als Främdwort is Dütsche übernuu worde. D Pluralform isch Lexika.
Artikel, Ytrag, Stichwort
De inhaltlichi Hauptteil vomene Lexikon i Buechform isch i Artikel oder Yträg glideret. I Online-Nachschlagewärch gfindt mer separati Websyte vomene Wörterbuechprojekt statt Yträg und iri lineari Reihig uf Buechspalte und -syte und drüberuus. Bimene Wörterbuech oder wenn s thematische Stichwort nume „stichwortartig“, chuum i ganze Sätz erlüütert wird, isch ehner vo „Yträg“ d Red, währed binere Enzyklopädy, wo mänge Stichwörter mereri Buechsyte widmet, ehner „Artikel“ aagmässen isch. D Theme wärded i druckte Lexika nid über es alphabetischs Register (au „Index“ uf de letschte Syte vomene Buechband) und Sytenzahle ufgfunde, sondern sind sälber nach irne Stichwörter alphabetisch sortiert aagordnet. (D Sortierungswys het in de Mathematik zum Begriff vo de lexikographischen Ornig geführt.) Es Stichwort wird us syne Flexionsvariante inere bstimmte Grundform, em Lemma (auch Zitierform) gwählt.
S Stichwort staht (im Druck) am Aafang vom Ytrag oder Artikel inere aktive Schriftuzeichnig, typischerwys halbfett oder fett, dass es us em Text vom Ytrag oder Artikel usestäche tued und bim Dureblettere („Nachschlaa“) vom Band schnell gfunde wird.
Die Funktion vo de Stichwörter fählt inere Online-Enzyklopädy wie de Wikipedia, wo Stichwörter als Überschrifte gsetzt sind und gsuechti Informatione immer wider zerst über projäktintärn programmierti Suechfunktione oder Internet-Suechmaschine z gfinde sind, wo i irere Effiziänz starch variieret.
Wenkenhof
Dr Wänkehoof isch e Grubbe vo historische Geböid an dr Bettigerstrooss 121 z Rieche. Dr Hoof isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.
Gschicht
Dr Wänke isch in ere Urkunde vo 751 zum erste Mol bezügt. Noch em Bluetgricht z Cannstatt im Joor 746, wo d Franke dr alemannisch Aadel entmachdet häi, häi vili vo de alemannische Grundbsitzer Angst gha, vo de Franke entäignet z wärde. Was si denn gmacht häi, isch Ländereie eme Chloster z schängge, aber nume as Prekarie, d. h. ass dä, wo s Land dr Chille schänggt, das vo iire as Leeche wider zruggbechunnt. Eso isch s vor ere Entäignig sicher gsi. Das isch was dr Ebo und si Frau Odalsinda gmacht häi; und sälli Schänkigsurkunde isch die ersti Erwäänig vom Wänke.
1714 het dr Christoph Burckhardt-Merian dr Guetshoof kauft und vergrösseret. 1735 het dr Handelsherr Johannes Zaeslin s Gländ vor em Wänkehoof kauft und sich dört e representative äistöckige Summersitz noch französische Vorbilder lo baue, vermuetlig vom Johann Carl Hemeling us Karlsrue. Noch em Zäeslin sim Dood het mä dr Wänkehoof nume für gsellschaftligi Aalässe brucht, wil s din weder e Chuchi no Schloofzimmer gha het. 1860 het dr Baasler Archidekt Johann Jakob Stehlin dr Jünger es in e Woonhuus mit eme zwäite Stock umbaut.
1870 het dr Martin Burckhardt-Burckhardt dr Nöi Wänke mit em Gaarde gerbt. 1917 häi en dr Industriell Alexander Clavel-Respinger und si Frau Fanny im Eduard Buurged sinere Witwe abkauft. 1931 het dr Clavel no s alte Hoofguet drzuekauft und dr Park gege Oste erwiteret. Dr Nöi Wänke isch zwüsche de Joor 1917 und 1954 usbaut worde und mä het im Stehlin si Umbau em barocke Stiil vom Bardeer aabasst. 1925 het dr Clavel e Rithalle lo baue und am Iigang zum Eerehoof zwäi monumentali Hirschblastike lo ufstelle und e Gitterdoor.
1932 häi d Clavels dr Alt Wänkehoof dr Iiwoonergmäind vo dr Stadt Baasel gschänggt, und die het d Geböid under Dänggmolschutz lo stelle. Dr Landschaftspark ghöört hüte dr Gmäind Rieche und isch offe für s Publikum. Dr Nöi Wänkehoof mit em französische Garte ghöört dr Alexander Clavel-Stifdig, wo 1954 gründet worde isch und under dr Ufsicht vom Baasler Regierigsroot stoot. S Geböid cha für Aalääss gmietet wärde.
Wald ZH
Wald isch e politischi Gmäind im Bezirk Hiiwiil im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Wald liit im Zürcher Oberland im Joonetaal. Zue de Gmäind ghööred au na d Ussewachte Blattebach (Blattenbach), Güntischbèèrg (Güntisberg), Hittebèèrg (Hittenberg), Hüebli, Mettle (Mettlen), Laupe (Laupen) und Riet (Ried). S Piet vo de Gmäind umfasst 52,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 33,2 % Wald, 8,8 % Sidligsflechi, 4,1 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Düürnte, Eschebach, Fischetaal, Goldige, Hiiwiil und Rütti.
Gschicht
Wald isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1208 als Wald.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 24,7 % (Stand 2011).
Religion
35,1% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,0% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,7 %, CVP 5,6 %, EDU 5,9 %, EVP 2,6 %, FDP 8,0 %, GLP 7,5 %, GP 12,7 %, SP 14,6 %, SVP 38,7 %, Suschtigi 0,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,8 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wald ghört zue de Seemundarte.
Gundershofen (Unterelsass)
Gunderschoffe (frz. Gundershoffen, dt. Gundershofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Gunderschoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1232 àls Guntershoven.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. September 1973 hàt sìch Gunderschoffe mìt Awerbàch (Eberbach-Wœrth) und Grisbàch zammegschlosse.
Verwàltung
vun Gunderschoffe ìsch. Gunderschoffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gunderschoffe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kirsch bei Sierck
Kiisch (lothrìngisch; frànzeesch Kirsch-lès-Sierck, ditsch Kirsch bei Sierck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Kiisch lijt in dr Neh vum Dräilandereck Frànkrich-Luxemburg-Ditschlànd, rund 20 Kilometer nordeschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 274 un 372 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Kirsch-lès-Sierck ìsch. Kiisch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kiisch ghert zem Moselfrankisch.
Humboldt-Universität zu Berlin
D Humboldt-Uniwersidäät z Berliin (HU Berliin, 1828–1945: Friedrich-Wilhelms-Uniwersidäät z Berliin) isch 1809 vom pröissische Köönig Friedrich Wilhelm III. as Universität zu Berlin gründet worde und dr Underricht het im Joor 1810 aagfange. Es isch die grössti und eltisti Hoochschuel z Berliin isch sit 1949 noch de Uniwersaalgleerte Wilhelm und Alexander von Humboldt benennt. Si het iire Hauptsitz im Palä vom Brinz Heinrich an dr Strooss Unter den Linden im Ortsdäil Berliin-Middi.
D HU Berliin ghöört zu de 20 grösste Hoochschuele z Dütschland und zu de renommiertiste Uniwersidääte uf dr ganze Wält. 2012 isch si zur Exzellenzuniwersidäät ernennt worde und 2019 isch si im Raame vo dr Exzellenzstrategii as Iirichdig vo dr Berlin University Alliance (mit dr Freije Uniwersidäät Berliin, dr Technische Uniwersidäät Berliin und dr Charité) vom Bund und vo de Länder in die zwäit Förderlinie ufgnoo worde.
Bis zum Joor 2020 si im Ganze 56 Nobelbriisdreeger mit dr Humboldt-Uniwersidäät zu Berliin assoziiert. Drunder si Absolwänte vo dr Uniwersidäät und langjöörigi akadeemischi Mitgliider vo de Fakultääte oder vo Forschigsorganisazioone, wo mit dr HU Berliin verbunde si.
Hauchdeutsch
Hauchdeutsch isch e scherzhafti Bezeichnig für schlächts Standard-Tüütsch wo vomene Schwiizer Alemannisch-Sprächer gredt wird. De Begriff spillt mit 'Hyper-Bildige' zu de Früeneuhochtüütsche Diphthongisierig, da heisst, en Hööchalemannisch-Sprecher wo beobachted dass zum Bispil Huuch im Standardtüütsche zu Hauch worden isch, chönnti uf d Idee choo, das au hööch zu hauch worde wäri. Dettigi Fähler sind hüüfig bi Schwiizer Chind wo aafanged Standard-Tüütsch rede, aber eigentlich sind d Vokalwandel regelmässig, da heisst, es git keis öö wo zu au worde wäri, und uu werded immer zu au. Abbr je nôch Tialêkkt giits das a alemannischas "oo" uf Tüttsch a "au" isch, wia i "oo" und "auch".
Umgekehrti Hyper-Bildige beobachted me bi Tüütsche wo i de Schwiiz aasässig sind und aafanged s Hööchalemannische z imitiere. Füre en Tüütsche isch es undurchsichtig, wiso zum Bispil Staub im Hööchalemannische au Staub heisst, aber saugen im Hööchalemannische monophthongisch isch, suuge. Drum isch es für en Sprecher vom Mitteltüütsche und Schwäbische nöd verhersägbar, öb Staubsauger im Hööchalemannische Staubsauger, Stuubsauger, Staubsuuger oder Stuubsuuger heisst (richtig isch Staubsuuger; usem Hööchalemannische laat sich hingäge Standardtüütsch Staubsauger problemlos ableite: au bliibt unverändered, und uu wird regelmässig zu au).
Warschauer Pakt
De Warschauer Pakt isch e Bezeichnig, wo im Weste gbrüchlich gsi isch und im offizielle Sprachgebruch vo de Teilnehmerstaate Warschauer Vertragsorganisation (WVO) ghäisse hät. Er isch e militärische Bistandspakt vom Ostblock unter de Führig vo de Sowjetunion ksi und het vo 1955 bis 1991 bestande.
D Bestimmige vom Vertrag si äänlig wie die vom Nordatlantikvertrag (NATO) gsi, aber vollkomme andersch usgleit worde. D Truppe vom Warschauer Pakt si fast vollständig em Vereinte Oberkommando understande, wo sinersite vom sowjetische Generalstab kontrolliert worde isch. Au gegen inne si d Ardikel eso usgleit worde, ass d Sowjetunion iiri Kontrolle über d Vertragsstaate au mit militärische Mittel het chönne duresetze, wie zum Bischbil in dr Tschechoslowakei im August 1968.
Eichen
Eiche sind Laubhölzer. Es giit bii üüs z Mitteleuropa Wintereiche mit gschtiilte Bletter und Summereiche mit sitzende Bletter. Eiche sind wertvolli Nutzhölzer. Es giit in Düütschland au uusländischi Arte devo. Eiche chönne sehr alt werde, die ganz dickschtämmige sind meischtens uus em Mittelalter. D Eiche kännt me wäg de spezielle Form vo de Blätter und de Frücht, de Eichle, wo e Nussfrucht isch. Jedi Eichle wörd vom ene Fruchtbächer ghebet, wo me i de Fachsproch Cupula ghaisst.
Terpsichore
D Terpsichore (altgriech. Τερψιχόρη „ die Danzfröidigi“ – spööter bsundrigs d „Muse vo dr Danzkunst“; d Betoonig isch im Latiinische und im Dütsche uf em i: Terps i chore) isch äini vo de nüün Muse, wo alli Döchder vom Zeus und dr Mnemosyne si. Si isch d Muse vo dr Chorlürik und vom Danz. Mänggi antiki Schriftsteller häi dänggt, ass iire Naame drvo chiem, ass si iiri Liebhaber mit de Verfüerige wurd vergnüege, wo vo dr Gleersamkäit chömme. Si häig zerst s Danze und denn noch andere Schööne Künst d Wüsseschafte erfunde. Iire Naame chunnt vo de griechische Wörter τέρπω „erfröije“ und χορός „Danz“. In däm Sinn findet mä iire Naame au hüte no in de Nääme vo Danzsportveräin.
In e baar Kwelle wird si as d Mueter vo de Sirene mit em Flussgott Acheloos aagluegt.
Terpsichore wird as e Nümfe im ene liichte Chläidli und eme Bluemechranz uf em Chopf abbildet, as Jumpfere wo danzt oder sitzt. Iiri Attribut si e Lyra und e Plektrum.
Jakobskirche (Adelsheim)
D’ Jàkobskìrich ìsch d’ àlta Pfàrrkìrich vun Adelsheim ìm Necker-Odewàld-Krais ìm Norda vu Bàde-Wìrtebärg. Dàs schpätgotischa Gebäi wìrd hettzutàgs àls Fridhofskìrich bnutzt. D’ Jàkobskìrich ìsch a gschìtzter Kültürdankmol un ìsch vu dr Dankmolstìftung Bàde-Wìrtebärg àls „Dankmol vum Monet Juni 2012“ ernannt worra.
Gschìcht
D’ Jàkobskìrich ìsch ànna 1489 vum kürmainzischa Àmtmànn Martin vun Adelsheim uffrìchta worra. Sa ärsätzt a erschter romànischa Gebäi un ìsch d’ Gràbschtätta vu da Herra vun Adelsheim gsìì. Noh dr Ifiahrung vu dr Reformàtion ìsch sa àb 1556 d’ lüterischa Pfàrrkìrch vu dr Stàdt gsìì. Sa hàt jedoch dia Funktion verlora, nohdam àss a andra Kìrich gbàuit worra ìsch. Sa ìsch vu 1813 bis 1821 vu da Reformiarta un vu 1862 bis 1881 vu da Kàtholika bnutzt worra. Ànna 1884 ìsch d’ Kìrich unter dr Laitung vum Hermann Behaghel räschtoriart worra. Sitterhar ìsch ’s Gebäi vu dr Stàdt àls Fridhofkìrich bnutzt. Sa ghert immer noch züa dr evangelischa Gmainschàft.
Beschrìewung
D’ Jàkobskìrich lijt nerdlich vu dr hischtorischa Àltstàdt vun Adelsheim àm Ufer vu dr Seckach. ’S hàt a Schìff mìt'ma dräjsittiga Kohr àm Oschtand. Ìwer-em Waschtgawel stànd a àchtäckiga Dàchritter mìt sim Spìtzdàch. Àn dr Nordsitta gìtt’s a Sàkrìschtäij, àn dr Südsitta lijt d’ Gràbkàpalla vun da Herra vun Adelsheim, wo vum Schìff dur zwei Spìtzboganàrkàda trannt ìsch. D’ Fàssàda vu dr Kàpalla ìsch mìt’ra Eelbarggrupa ziart, wo wohrschinsig vum Hans Eseler ànna 1495 harschtällt worra ìsch.
D’ Jàkobskìrich ìsch a Schtàtion vum Jàkobswag vu Rotheburg ob dr Tauber uf Speyer.
Maracon
Maracon (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Das Lied von Eis und Feuer
Das Lied von Eis und Feuer (original: A Song of Ice and Fire, Alemannisch (Vorarlberg): A Liad vo Ais und Für) isch an roman-cyklus vom roman- und drehbuch-autor George R. R. Martin im genre Fantasy. Da Martin heat d serie 1991 agfanga und 1996 isch schliasslih da erschte band A Game of Thrones (Alemannisch: A tron-schpil, Tütsche usgaba: Die Herren von Winterfell und Das Erbe von Winterfell) ida USA usseko. Bisher sind füf bend im original und o uf Tütsch ussebroht wora, wobai no zwoa bend in vorberaitung sind.
Maracon
Geografi
Maracon lyt am rächte Stade vu dr Broye. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf, dr Wyler Very un syt 2003 di ehmolig Gmai La Rogivue. D Gmaiflechi umfasst 68,9 % landwirtschaftligi Flechi, 22,2 % Wald, 5,9 % Sidligsflechi un 2,9 % sunschtigi Flechi.
Das Lied von Eis und Feuer
Bend
D folganda bend sind inzwischa arschina. D tital sind uf Englisch agia.
Maracon
Gschicht
Maracon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1201/1250 as Montimarascon.
Das Lied von Eis und Feuer
Bend
D letschta zwoa bend sind vom autor plant:
Maracon
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,5 % gläge.
Das Lied von Eis und Feuer
Bend
Uf Hohtütsch isch jeds Englische original in je zwoa bend uftoalt wora. Da zente band isch 2011 uf Englisch und 2012 uf Tütsch arschina.
Maracon
Religion
53,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Das Lied von Eis und Feuer
Verfilmig
Sit am jor 2011 loft im fernse d serie Game of Thrones, wo dötdruf aglent isch.
Maracon
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,6 %, CVP 2,2 %, FDP 14,3 %, GLP 3,0 %, GP 18,0 %, SP 24,4 %, SVP 25,4 %, Sunschtigi 6,9 %.
Dr Burgermaischter vu Maracon isch dr Jean-Claude Serex (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 93,3 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,4 % Dytsch, 0,2 % Italienisch un 3,1 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Kindweiler
Kìndwiller (frz. Kindwiller, dt. Kindweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kìndwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1317 àls Kintwilre.
Verwàltung
vun Kìndwiller ìsch. Kìndwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kìndwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Diabetes mellitus
Dr Diabetes mellitus (DM) („honigsüesse Durchfluss“, griechisch διαβήτης, vo altgriechisch διαβαίνειν diabainein, „duuregoo“, „duurefliesse“ und latiinisch mellitus „honigsüess“), umgangssproochlig churz: Diabetes oder Zuckerchranket isch d Bezäichnig für e Grubbe vo Stoffwäggselchrankheite. S Wort beschribt deren iir Hauptsümptom, ass Zucker im Urin usgdchäidet wird. Dr Thomas Willis het d Chranket 1675 diagnostiziert anhand von ere Gschmacksbroob vom Urin, wil dä bi Persone mit Diabetes e hooche Bluetzuckerspiegel und e süesslige Gschmack het. Diabetes mellitus isch dr Sammelbegriff für verschiideni (heterogeni) Stoffwäggselstöörige, wo as Hauptsümptom en Überzuckerig vom Bluet (Hüperglükämii) ufwiise. Mechanisme, wo zur Hüperglükämii füere, setze vor allem am Insulin aa, wo s Hauptregeligshormon vom Zuckerstoffwäggsel im menschlige Körper isch: absolute Insulinmangel, relative Insulinmangel dur en abgschwechti Wirksamkäit vom Insulin (Insulinresistänz) oder bäides zämme. Es git no e diagnostischi Klass vom DM, wo primär dur Feelernäärig bestimmt isch.
Willi Halder
Bolitischi Laufnahn
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 isch er mit 23,49 % vu dr Stimmen iber s Zwaitmandat im Wahlkreis Woeblenge in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore.
In syre Bartei isch er Sprächer fir Chilche un Religionsgmainschafte, fir Verwaltigsreform un fir Bundeswehr un Konversion.
Sunschtigs Engaschmänt
.* Mitglid im Guetachteruusschuss vu dr Stadt Wẽnnede
Familie und Privates
Dr Willi Halder läbt syter anne 1978 z Wẽnnede. Är het e Dochter.
Luca Aerni
Dr Luca Aerni (* 27. Merz 1993 z Châtel-Saint-Denis ) isch e Schwyzer Skirännfahrer. Är ghert em A-Kader vu Swiss-Ski aa, sy sterkschti Disziplin isch dr Slalom. Dr grescht Erfolg het er 2017 mit em Wältmaischtertitel in dr Kombination gfyyrt.
Biografy
Dr Aerni stammt vu Grosshöchstette im Kanton Bärn, het aber e große Dal vu syre Juged z Crans-Montana im Kanton Wallis verbrocht. Ab Novämber 2008 het er im Alter vu 15 Johr bi nationale Junioreränne mitgmacht, ab Jänner 2009 au bi FIS-Ränne. Wun em im Jänner 2011 dr erscht Siig in eme FIS-Ränne glungen isch, isch er au im Europacup yygsetzt wore. Bi dr Juniore-WM 2012 z Roccaraso het er d Bronzemedallie im Mannschaftswettbewärb gwunne. Ändi Saison 2011/12 het er dr Schwyzer Maischtertitel in dr Super-Kombination gwunne.
Aafangs Saison 2012/13 het si dr Aerni im Europacup chenne etabliere un het mehreri Top-10-Blatzierige ghaa. Är isch derno fir dr City-Event-Parallelslalom an Neijohr 2013 z Minche nominiert wore, är het doderby dr Quoteblatz vum verletzte Beat Feuz ibernuu. Drotz ass er scho im Achtelfinal uusgschiden isch, het er syni erschte Wältcup-Pinkt iberchuu. Zwee Däg speter, am 3. Jänner 2013, het dr Aerni zum erschte Mol e Europacupränne fir si entschide. Bi dr Juniore-WM 2013 het er d Silbermedallie im Mannschaftswettbewärb gwunne un isch Vierte im Slalom wore. Bim Slalom vu Bormio am 6. Jänner 2014 het er im zweete Lauf vum 27. uf dr 10. Schlussrang firschigstoße un het eso syni erscht Top-10-Klassierig ime Wältcupränne realisiert. 18 Däg speter het er sy bishär bescht Wältcupergebnis mit Blatz 5 im Slalom vu Kitzbühel ghaa. Bi dr Juniore-WM 2014 het er nomol zwoo Silbermedallie gwunne (Mannschaftswettbewärb un Slalom). Am Änd isch er mit em Schwyzer Team bim Saisonfinal z Lenzerheide am 14. Merz 2014 vor dr USA un Eschtrych siigrych gsii.
In dr Saison 2014/15 het si dr Aerni nume aimol in dr Top 10 vun eme Wältcupränne chenne klassiere. Änhlig isch fir ihn au d Saison 2015/16 glofe: aimol e fimfte Blatz im Slalom vu Madonna di Campiglio am 22. Dezämber 2015. Au d Saison 2016/17 isch aafangs nich em glyche Muschter verlofe mit drei Top-10-Blatzierige un vier Uusfäll. Dur e sibte Blatz in dr Kombination vu Santa Caterina am 29. Dezämber 2016 het er si au in däre Disziplin e Startblatz fir d Wältmaischterschaft 2017 z St. Moritz gsicheret. Dert het er vu dr Trainer dr Vorzug gegeniber em Lauberhorn-Kombinationssiiger Niels Hintermann iberchuu un isch in dr Kombinationsabfahrt uf dr 30. Blatz gfahre, doderdur isch er im Slalom as Erschte aadrätte. Mit ere dytlige Beschtzyt het er alli anderi no ihm Gstartete hinter si gloo un het mit aire Hundertschtelsekund Vorsprung uf dr Marcel Hirscher d Goldmedallie gwunne.
An de Olympische Winterspiil 2018 isch dr Aerni im Slalom usgschide. Er het denn no Gold mit em Schwiizer Team gwunne, au wenn er als Ersatzfahrer gar nit ygsetzt worden isch.
Stuttgart 21
Stuttgart 21 isch e Verchehrs- un Stedteböubrojäkt im Böu fir e Nejornig vum Yysebahnchnopf Stuegert. In Verbindig mit dr Nejböustrecki Wendlenge–Ulm wird s offiziäll au Bahnprojekt Stuttgart–Ulm gnännt, zytwyys, ab Mitti 2000, isch s au Baden-Württemberg 21 gnännt wore.
S Chärnstuck isch d Umwandlig vum Stuegerter Hauptbahnhof in e unterirdische Durgangsbahnhof. D Zuelaufstreckine wäre doderbyy in schnäll befahrbari Tunäll verleit. Rund ei Quadratkilometer Gleisflechine, wu frej wäre, solle eso derno fir d Stadtentwicklig z Verfiegig stoh. Derzue solle drej neji Bahnhef entstoh.
S Bahnhof-21-Brojäkt isch Deil vu dr ''Vorrangige Achse Nr. 17'' vu dr Transeuropäische Netz („Magistrale für Europa“) un wird vu dr Dytsche Bahn AG, dr Bundesrepublik Dytschland, em Land Bade-Wirttebärg, dr Region Stuegert un dr Landeshauptstadt Stuegart verdrätte.
S goht zruck uf e Vorschlag vum Verchehrswisseschaftler Gerhard Heimerl vu 1988 un isch anne 1994 dr Effetligkeit vorgstellt wore. Am 2. Februar 2010 hän d Böuarbete aagfange. Di blante Cheschte lige zurzyt bi rund vier Milliarde Euro (Stand: Dezämber 2009).
S Brojäkt isch umstritte un wird syt Johre kontrovers dischpetiert. Bi zahlryyche Demonschtratione hän döuserdi Burger mitgmacht. E Alternativkunzäpt wird unter em Name „Kopfbahnhof 21“ dischpetiert. Im Oktober un Novämber 2010 het s e Serie vu Schlichtigsgspräch gee unter dr Vermittlig vum Heiner Geißler.
Dr gmeinsam Finanzierigsvertrag vu dr Projäktpartner us em Johr 2009 reglet d Finanzierig bis zue Gsamtcheschte vu 4,526 Milliarden Euro. Bi re Volksabstimmig am 27. Novämber 2011 isch en Uusstiig vum Land us dr Finanzierig vum Projäkt mit 58,9 Prozänt abglähnt wore. Dr Ufsichtsrot vu dr Bahn AG het am 5. Merz 2013 e Lupfig vum Finanzierigsramme uf bis zue 6,526 Milliarden Euro gnämmigt. D Ibernahm vu dr Meecheschte isch zwische dr Projäktpartner umstritte.
Struktur
Im Zug vum Brojäkt soll di oberirdisch 17-gleisig Chopfbahnhofaalag vum Stuegerter Hauptbahnhof in e unterirdische, achtgleisige un gegeniber dr bisherige Aalage um rund 90 Grad drillte Durgangsbahnhof umgwandelt wäre; di zweigleisig S-Bahn-Station drunter soll doderbyy erhalte blyybe. Vier Zuelaufstreckine mit je zwei Gleis solle dr Bahnhof in Richtig Weschte mit Feierbach un Bad Cannstatt, in Richtig Oschte mit dr Filder (Flughafe/Messegelände, Ulm) un Ober-/Untertirke verbinde.
Näb eme Ringschluss im Stadtgebiet sin e neje Färn- un Regionalbahnhof am Flughafe Stuegert, e neje Abstellbahnhof z Untertirke un e neji S-Bahn-Station Mittnachtstroß blant.
Insgsamt solle 57 Kilometer neji Bahnstreckine entstoh, dodervu guet 30 Kilometer as Hochgschwindigkeitsstrecki. Im Zug vum Brojäkt sollen unter anderem 16 Tunällrehre (33 Kilometer Gsamtlengi) un 18 Brucke böue wäre. D Gaibahn soll dergege bis Stuegert-Rohr abböue, d Zig in Richtig Singe in Zuechumpft iber d Nejböustrecki zum Flughafe un vu dert uus wyter uf Rohr gfiert wäre.
Zmindescht 1000 Meter langi Tunäll solle doderbyy mit zwoo drännte Rehre böue wäre, wu im Abstand vu hegschtens 1000 Meter mitenander verbunde solle wäre; e Verchirzig uf 500 Meter wird dischpetiert (Stand: 2002). D Tunäll solle in ere uffige un bärgmännische Böuwyys (in Spritzbetonböuwyys oder mit Tunallbohrmaschine) aagleit wäre.
Nejböustrecki Stuegert–Wendlenge
Die 29,9 Kilometer lang Strecki fiert us em Hauptbahnhof im 9468 Meter lange Fildertunäll no Side un drifft sidweschtli vu Stuegert-Blienenge in dr Nechi vum Flughafe Stuegert uf d A 8 un folgt däre parallel nerdli rund 10 Kilometer in Richtig Oschte bis zue dr Raschtaalag Denkedorf.
Zwische Denkedorf un Nuihouse unterquert d Strecki d A 8 im 768 m lange Denkedorftunäll. D Strecki folgt dr Autobahn sidli parallel in Richtig Sidoschte un iberquert doderbyy dr Necker un d Necker-Alb-Bahn, wu iber dr eigleisig chlei Wendlenger Rank aabunde wird.
Ab dr Neckarbruck Wendlenge goht s Brojäkt Stuttgart 21 formal in d Nejböustrecki Wendlenge–Ulm iber.
Aabindig vum Flughafe un vu dr Gaibahn
Im Beraich vu dr Bindelig vu dr Verchehrswäg zwische dr Nejböustrecki un dr Autobahn fädele Zig zum blante Filderbahnhof am Flughafen uus, wu rund 200 m nerdli vum Terminal soll böue wäre un as Durgangsbahnhof uf bode Syte an d Nejböustrecki aabunde wäre. Doderzwische zwygt e zweigleisige Verbindigsrank ab, wu dr bishärig Flughafebahnhof in Richtig Stuegert an d Nejböustrecki aaschließt. Di bishärig Strecki fiert vum Bahnhof wyter uf Stuegert-Vaihenge, wu d Strecki uf d Gaibahn stoßt.
Optionali Erwyterige
Us dr Empfählige vum Ruumornigsverfahre sin drej Erwyterigsoptione firigange, wu no Bahnaagobe speter chenne realisiert wäre, ohni ass Veränderige an dr Aalage, wu bstehn, mien durgfiert wäre :
Bi Bedarf cha dr Hauptbahnhof derzue um e nyynt un e zeht Gleis erwyteret wäre. D Cheschte fir die Erwyterig um zwei Gleis sin vu dr DB mit 99 bis 152 Millione Euro bezifferet wore.
Stadtentwicklig
Rund 100 ha vu derzytige oder ehmolige Gleisflechine am Rand vu dr Stuegerter Innestadt solle dur s Brojäkt nutzbar gmacht wäre. D Zäntrumsflechi chennt dodermit um 40 Brozänt erwyteret wäre.
Schule für Gestaltung Basel
D Leerchreft chömme us de Beriich Gstaltig, Kunst und Wüsseschaft. D Usbildig nutzt modärni technischi Möglihkäite und nimmt Bezuug uf Trends in dr Gstaltig, und förderet die intellektuelle und handwärklige Fähigkäite. Zum Grundkonzept vo dr Schuel ghöört d Verbindig vo Theorii mit Wüsse, wo uf d Aawändig orientiert isch, und dr Bruefspraxis.
Stuttgart 21
Stadtentwicklig
Die Flechine sin in Deilbiet ufdeilt wore:
Schule für Gestaltung Basel
Gschicht
1796 isch e Zäiche- und Modellierschuel für jungi Handwärker gründet worde, und dr Kanton het sä 1887 als die kunstgwärbligi Abdäilig vo dr Allgemäine Gwärbschuel übernoo, won er denn gründet het und won e Zitli im Falkestäinerhoof dehäi gsi isch. Dere Gwärbschuel isch e Museum aagschlosse gsi, wo 1961 äigeständig worden isch, aber 1996 vom Staat us Spaargründ zuedoo worden isch. D Schuel, denn no d „Kunstgwärbschuel“, isch 1961 an d Vogelsangstrooss bim Baadische Baanhoof züüglet und iiri Entwicklig in de 1960er und 1970er Joor isch vo meerere iiflussriiche Leerchreft brägt worde: dr Emil Ruder, Tüpograaf und Diräkter het d Fachklass für Buechdruck gründet, dr Armin Hofmann isch Läiter vo dr Fachklass für Grafik gsi und het d Witerbildigsklass für Grafik ufdoo und dr Wolfgang Weingart het as Tüpograaf dr Fachberiich Tüpografii usbaut.
Stuttgart 21
Stadtentwicklig
20 Hektar solle fir d Erwyterig vum Schlossgarte brucht wäre. Im räschtlige Ruum soll Wohnruum entstoh fir rund 11.000 Mänsche, derzue Arbetsblätz fir rund 24.000 Mänsche.
Schule für Gestaltung Basel
Gschicht
1980 het die kunstgwärbligi Abdäilig vo dr Allgemäine Gwärbschuel dr hütig Naame Schuel für Gstaltig überchoo.
Stuttgart 21
Verchehr
Brojäktbefirworter sähne dytligi Verchehrsverbesserige dur s Brojäkt. Zem Byschpel seje dytligi Aagebotssteigerige un Fahrzytverchirzigen im Färn- un Regionalverchehr megli, dr Flughafe chennt besser aabunde wären.
Schule für Gestaltung Basel
Gschicht
Sit 1996 isch d Lyss Schuel für Gstaltig im ehemoolige Museum für Gstaltig an dr Spaalevorstadt 2 mit dr Baasler Blakaatsammlig Däil vo dr Schuel.
Stuttgart 21
Verchehr
Ei wichtig Ziil vum Brojäkt isch d Schaffig vun ere schnäll befahrbare Verchnipfig zwische dr 1991 in Bedriib gnummene Nejböustrecki Manne–Stuegert un dr blante Nejböustrecki Wendlenge–Ulm.
Schule für Gestaltung Basel
Gschicht
1999 isch d Fachhoochschuel Nordwestschwiz gründet worde, meereri Bildigsgäng si in sä integriert und restrukturiert worde, dass si de öiropäische Aaforderige entsproche häi.
Stuttgart 21
Verchehr
Im Regionalverchehr solle noch em im Zug vum Brojäkt entwicklete Nooverchehrskunzäpt alli Regionalexpräss-Linie durbunde wäre. Doderby sin u. a. die Linie blant: (Im Fahrblanjohr 2010 verchehrt e Deil vu dr Ziig uf dr Verbindig Ulm–Stuegert Hauptbahnhof–Neckarelz durbunde).
Uf allene Regionalverchehrsverbindige soll s Fahrzytverchirzge gee. Iber di nej S-Bahn-Station Mittnachtstroß soll driber uuse s blant Rosesteiviertel erschlosse un d Reisezyt im Tangentialverchehr zwische Bad Cannstatt un Feierbach verbesseret wäre.
Schule für Gestaltung Basel
Gschicht
D Schuel für Gstaltig git immer no d Vorkürs, d Aagebot vo dr Grundbildig und dr Witerbildig und isch hüte e Bruefsfachschuel uf dr Sekundaarstuefe II. Si isch hüte äigeständig und isch immer no in de Geböid an dr Vogelsangstrooss dehäi, wo dr Hermann Baur 1961 baut het. Si het dört Ustelligsrüüm für iiri Brojekt, en öffentligi Fachbibliothek und d Baasler Blakaatsammlig.
Stuttgart 21
Verchehr
Dr Stuegerter Flughafe un di Nej Landesmäss wäre uumittelbar an d Nejböustrecki aagschlosse. D Fahrzyt vum Hauptbahnhof zum Flughafebahnhof soll in Zuechumpft bi acht Minute lige. Dr blant Filderbahnhof lyt sidli vu dr Nejböustrecki un wird uf bode Syte iber Verbindigsgleis an die aabunde.
Schule für Gestaltung Basel
Bildigsaagebot
Vorkurs: Vollzit und au näben em Bruef. Grundlaag für gstalterischi Bruefsleere und Vorberäitig uf e Fachhoochschuelstudium.
Basel Tattoo
S Basel Tattoo isch e Tattoo-Show, wo sit 2006 jedes Johr im Juli in dr Schwiizer Stadt Basel stattfindet. Inhaltlig isch si em Edinburgh Military Tattoo ähnlig und isch noch em Edinburgh Tattoo die zweitgrösst Tattoo-Verastaltig wältwiit.
Stuttgart 21
Verchehrsufchuu
S erscht, im Zug vu dr Machbarkeitsstudie 1995 vorgleit Bedriibsprogramm het si uf s Johr 2010 bezoge un isch, je Wärchtig un Richtig (ohni S-Bahn), u. a. vu 175 Zig in Richtig Zuffehouse, 138 Zig iber d Nejböustrecki zum Flughafe un je 77 uf Bad Cannstatt un Esslenge/Blochenge uusgange. Im S-Bahn-Verchehr sin 310 Zig in Richtig Stuegert Mittnachtstroß un 300 in Richtig Schwobstroß vorgsähne. Fir d Bemässig vu dr Infrastruktur sin zwoo Stund vu dr Hauptverchehrszyt as Maß definiert un doderbyy 13 ICE/ECE-, 11 Interregio- un 35 Regionalschnällbahn-Zugfahrten am Hauptbahnhof aagnuu wore. 6 S-Bahn-Linie sotte doderbyy im 15-Minute-Takt bedient wäre. Dr Regionalverchehr sott zue Durmässerlinie durbunde wäre, bin ere Ufenthaltszyt im Hauptbahnhof vu megligscht zwoo Minute. D Abfahrts- un Aachumftszyte sin us em fir 1998 blante Integrale Taktfahrblan gnuu wore, doderbyy sin Fahrzytyysparige in Richtig Side un Oschte dur d Nejböustrecki vorgnuu wore. D Untersuechige hebe ergee, ass e Fahrblankunzäpt unter däne Randbedingige realisierbar sej. Derzue diej scho s Kunzäpt mit acht Gleis Kapazitetsreserve ufwyyse. D Bedriibssimulatione, un au Untersuechige vu 1990, hätte zeigt, ass einzelni Bahnhofsdeil bi dr prognoschtizierte Verchehrsmängine iberlaschtet seje; dr wichtigscht Ängbass sej nume dur ufwändigi böuligi Maßnahme z besytige.
Schule für Gestaltung Basel
Bildigsaagebot
Fachklasse für Grafik: Vollzit. Bruefligi Grundbildig mit integrierter Bruefsmaturitäät.
Stuttgart 21
Verchehrsufchuu
Em Blanfeschtstelligsverfahre isch doderbyy s Bedriibsszenario 2015 z Grund gläge. S basiert uf dr Vorgobe vum Bundesverchehrswägeblan (BVWP) 1992, isch zerscht uf s Prognosejohr 2010 uusgleit gsi un isch speter uf s Johr 2015 furtgschribe wore. Gegeniber em Fahrblan vu 2001 het s e Steigerig vum Zugaagebot um rund 75 Brozänt im Färn- un un rund 56 Brozänt im Noo- un Regionalverchehr vorgsähne. Die Prognos sich anne 2004 an s Bedriibsszeniario aabasst wore, wu im Zug vum Bundesverchehrswägeblan 2003 entwicklet woren isch; s Bezugsjohr isch ebefalls 2015 gsi. Derwylscht di erwartete Verchehrszuenahme dodermit insgsamt gringer uusgfalle sin, sin d Aaforderige an d Infrastruktur no DB-Aagobe glyych blibe, wel d Spitzestundebelaschtig fascht glyych blibe sej. Fir dr Hauptbahnhof Stuegert wäre doderno 434 Färnverchehrs- un 418 Regionalverchehrszig pro Dag erwartet (dervor: 448 im Färn- un 552 im Regionalverchehr). Dr Chnopf Stuegert iber d Gieterumgehigsbahn umgoh sotte no dr BVWP-Prognos zwee Färn- un 170 Färngieterzig (dervor 16 bzw. 192 Zig). Zwische Hauptbahnhof un Zuffehouse isch fir 2015 e Ufchuu vu 232 Färn- un 118 Nooverchehrszig prognoschtiziert wore, zuesätzli 16 Färn- un 46 Regionalverchehrszig vu un zue dr Gaibahn. Fir d Strecki uf Bad Cannstatt isch e Ufchuu vu 506 Zig (202 im Färnverchehr, 304 im Regionalverchehr) erwartet wore. Derwylscht s erwartet Verchehrsufchuu geg Feierbach bi Stuttgart 21 mit 350 Zig pro Dag glyych blybt, soll s hitig Ufchuu zwische Bad Cannstatt un Stuegert Hauptbahnhof uf s Fildertunäll (238 Zig pro Dag) un dr nejen Aabindig uf Bad Cannstatt iber dr Hauptbahnhof-Nordchopf ufdeilt wäre. Dr Abschnitt zwische Stuegert Hauptbahnhof un Bad Cannstatt isch dr meischtbelaschtet im Chnopf Stuegert (Stand: 2004). Prognose gehn vun ere Verlagerig vu rund 350 Millione Pkw-Kilometer pro Johr vu dr Stroß uf d Schiine uus.
Britney Spears
D Britney Jean Spears (* 2. Dezember 1981 z McComb, Mississippi) isch en US-amerikanischi Popsängere, Schauspiilere und Designere. Si isch die ersti Künstlere, wo s fertig brocht het mit ihre erste vier Albene eins noch em andere uf em erste Blatz vo de Charts vom Billboard Magazin z lande. In weniger as zäh Johr het si meh as 85 Millione Albene und 78 Millione Singles verchauft. Noch dr RIAA hai in dr US-amerikanische Musiggschicht nume siibe anderi Sängere meh Albene verchauft as si. In de letzte baar Johr het si meh Schlagziile in de Ziitige wäge de Skandäl, wo si drin verwigglete gsi isch, übercho as wäge ihrer Musig.
Basel Tattoo
Gschicht und Form
S Basler Top Secret Drum Corps het 2006 s erste Freiluft-Tattoo organisiert, wo s Corps s Johr vorhär am Edinburgh Military Tattoo grossi Erfolg het chönne fiire. Vorhär het s 2004 und 2005 s ‹Yshalle Tattoo› as Halleverastaltig in der Basler Iissportarena St. Jakob gee. As ‹Open Air Tattoo› isch s Basel Tattoo einzigartig in dr Schwiiz.
Sit 2008 findet d Tattoo Street statt, e Parade dur d Basler Altstadt vom Münsterplatz zum Kulturzentrum Kasärne Basel.
S Programm wächslet jedes Johr und wird vo internationale Kapälle, Bands und Tanzformationen bestritte. Bestanddeil vom Programm si d Ufdritt vo de ‹Massed Pipes and Drums›.
S Basel Tattoo wird vo 7 Vollzit- und 4 Deilzitarbetschreft währed am ganze Johr organisiert. Dr Produzänt vo dr Verastaltig isch dr Erik Julliard. Für dass alles ohni Broblem ablauft git s öbbe 320 freiwilligi Hälferinne und Hälfer.
Etymologii
Dr militärisch Begriff tattoo leitet sich vom holländischen Usdruck «Doe den tap toe» ab, was sovil wie «mach dr Zapfhahne zue» bedütet. Dä Ruef het im 17. und 18. Johrhundert z Holland die militärischi Nachtrueh iigleitet. Dr militärisch Usdruck tattoo het aso nüt mit em Begriff tattoo für Tetowierig z due, wo gliich gschriibe wird.