cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muspell
Kosmogoni
I nordische Mythologi sind em Aafang zwo Welte entstande, im Norde isch d Iiswelt Niflheimr (»Nebelwelt«) und im Süüde d Füürwelt Muspellzheimr (»d Welt vom Muspell«) entstande und dezwüschet isch en Abgrund gsii, de Ginnunga Gap (»Zauberchraft-Schlucht«). I de Abgrund sind vom Norde her Iisgletscher abegflosse. Füürfunke wo aber vom Süüde her anegfloge sind, hend da Iis zum lebe broocht und so isch s erst Lebewese, de Iisriis Ymir (»Zwick«) entstande und dezue no d Uurchue Audhumla (»Hornloosi«). Nochdem di erste Götter, de Odin, de Vili und de Véi de Ymir erschlage hend und us sim Liib d Welt gschaft hend, sind immer no Funke vo Muspellzheimr zwüschet Himmel und Erde umegfloge und us dene hend d Götter d Sterne gmacht.
Apokalypse
De Muspell spillt erst wider bim Weltuntergang e Rolle. S werd gsait, ass d Söö vom Muspell oder au s Volch vom Muspell (aisl. Muspellz synir; Muspellz lyðir) vom Süüde her chömet um gege d Götter z chämpfe und de Riis Muspell isch de Bsitzer vom Schiff Naglfari, wo di findliche Mächt an Ort vom Endzitchampf bringt. S werd aber au aifach vos Muspells Macht (aisl. Muspellz megin) gredt, en Uusdruck, wo di zerstörische Endzitchräft bizaichnet.
Surtr
Als Herrscher vo Muspellzheimr werd de Füürriis Surtr gnennt. Er vertaidigt da Land miteme Flammeschwert wo heller isch as d Sunn und im End vode Welt brecht er in Kampf gege d Götter uuf und verbrennt di ganzi Welt mit Füür, drum werd de Weltebrand au surtalogi gnennt. S werd aber au gsait, ass im Endkampf de Surtr und de Gott Freyr sich gegesittig tödet. Nochem Surtr isch di isländischi Vulkaninsle Surtsey binennt, wo 1963 usem Meer taucht isch.
Südgermane
De Name chunnt au ufem Kontinent vor, und zwor im Zämehang mitem Weltuntergang dur Füür. I de altsächsische Bibeldichtig Heliand werd wie i de Edda vo de Macht vom Mutspell gredt:
Im altbayrische Gidicht Muspilli werd de Uusdruck ebefalls mitem Weltebrand bruucht.
Die südgermanische Vorstellige sind aber guet i de Bible bigründet: »Aber de Tag vom Herr werd choo wienen Dieb i de Nacht ... und d Erde und all Werch druffe werdet verbrene ... em Tag vom Herr, i demm d Himel vom Füür vergönd und d Eliment vor Hitz schmelze werdet.« (2.Petr. 3,10-12). Us dem Grund vermuetet e paar Forscher, as de Uusdruck "muspilli" vo christliche Glehrte bildet worden isch und ass d Skandinavier d Vorstellig vom Weltebrand vo de christliche Westgermane öbernoo hebit. Anderersits isch de Uusdruck völlig dunkel und s git kai akzeptabli Etymologii, wa eener för en alte und somit haidnische Uusdruck sprecht. S taar woll agnoo werde, as d Vorstellig vomene Weltebrand bi de Germane wie au bi vill andere Völker unabhängig vom Christetum bistande het.
Oberhoffen bei Weißenburg
Owerhoffe (frz. Oberhoffen-lès-Wissembourg, dt. Oberhoffen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Owerhoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1307.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Owerhoffe ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Hoßkirch
Hosskirch (dt. Hoßkirch) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 55 % Landwirtschaftsfleche, 37,1 % Wald, 5,8 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Hosskirch gheret d Ortsdoel Hosskirch ond Hiddareide (Hüttenreute).
Gschicht
Hosskirch ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1098 als Husechirche.
Verwaltong
Hosskirch hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Oechschdäga, Floeschwãnga, Guggahausa, Kenigseggwald, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Roland Haug.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hosskirch ghert zom Schwäbisch.
Adiri (Titan)
Adiri isch e grossi, helli Albedostruktur uffem Saturmond Titan. Es isch daift ufs Paradis in dr melanesische Mythologi. Es lit im Weste vu dr grosse, dunkle Region Shangri-la.
Adiri isch e höcher glägeni Gegend un schint vu Abflusskänal durzoge z'si. D'Huygens-Sonde isch am 14. Jänner 2005 in ere Ebeni an dr 'Nordwestchüste' vu Adiri glandet.
Kanton Saales
Dr Kànton Sààl ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Molse im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Schlettstàdt grindet worre.
1795 ìsch dr Kànton em Département Vosges un em Dischtrikt Saint-Dié züegordnet worre.
Stilicho
Flavius Stilicho (* um 362; † 22. August 408 z Ravenna) isch e röömische Heermeister (magister utriusque militiae) und Politiker gsi.
Lääbe und Karriere
Dr Stilicho isch im Imperium Romanum as Soon vom ene romanisierte Wandaal und ere Römere uf d Wält cho. Er isch as junge Maa Soldaat worde und het under em Kaiser Theodosius I. (379 bis 395) schnäll Karriere gmacht. Im Joor 383 isch er Mitgliid von ere röömische Gsandtschaft am Hoof vom persische Groossköönig Schapur III. gsi. Wäge sine guete Dienst het er dr Diddel vom ene comes üüberchoo und isch in zwäi Joor zum magister militum ufgstiige. 384 het er d Flavia Serena, d Niesse und Pfläägdochder vom Kaiser Theodosius, döfe hüroote. Si häi drei Chinder gha, dr Eucherius, und zwäi Döchder, wo bäidi dr Kaiser Honorius ghürootet häi, d Maria und d Thermantia.
In de erste Joor vo dr Regierig vom Honorius, het dr Stilicho groosse Iifluss gha. Es isch em glunge, si Machtstellig in dr Armee und am Hoof vom Kaiser uszbaue, spööter au in dr Chille und im Senaat. 405 isch er Consul gsi. Er zet e starki hunnischi Liibwach gha, wo e milidäärische Machtfaktor gsi isch. Dr Abstiig vom Stilicho het aagfange, wo d Blään für e Fäldzug gege Ostrom 407 gschiteret si. Dr Alarich het Schaadensersatz verlangt für d Chöste vo dr Vorberäitig uf dä Fäldzug. Wo dr Stilicho zaalt het, het er in Room vil vo sim Aasee verloore, und dr Honorius het Angst vor em gha. Im Stilicho si Machtstellig isch bsundrigs druf basiert gsi, as dr Theodosius I. iin zum Vormund vo bäide Kaiser gmacht het; und eso isch s im Kaiserhoof z Ravenna mööglig gsi, d Vorrang im Gsamtriich in Aaspruch z nee, au wenn dr Kaiser Arcadius im Oste dientselter gsi isch. Wäge däm isch s sit 395 immer wider zu Komflikt zwüsche de bäide Riichshelfte choo. Wo aber dr Arcadius im Summer 408 gstorbe isch, het mä dr Stilicho am westlige Hoof nüme brucht und het aagfange, gegen iin z intrigiere. Won er 408 e Fäldzug in Gallie hätt sölle aafüere, häi d Drubben gmöiteret, und dr Stilicho isch uf e Befääl vom Honorius umbrocht worde. Sini Aahänger in Room, wo vili von ene Germaane gsi si, si verbannt oder döödet worde.
Im Underschiid zu früener luegt mä dr Stilicho hüte drotz sine „barbaarische“ Wurzle vilmol as Röömer und as loyaale Diener vom Imperium aa, wo wägen ere Intriige umchoo isch. Mä muess aber au sääge, ass dr Heermäister zum daatsächlige Machthaaber ufgstiige isch und so d Posizioon vom Honorius bedroot het. Wie aktiiv dr Kaiser sälber im Sturz vom Stilicho verwigglet gsi isch, cha mä äigentlig nid sääge.
Kanton Saales
Gschìcht
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Molse un dodemét wéder zem Bezirk Unterelsàss ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Molse.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Sproch
Dr Kànton Sààl ghert züe däm Gebiet ìm Elsàss, we mer ken Elsassisch redt sundern Welche.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Schirmeck granzt, ìm Oschte an dr Kànton Willer ìm Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain un ìm Side un Weschte an dr Kànton Provenchères-sur-Fave un dr Kànton Senones ìm Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges ìm Département Vosges (Lothringe).
Gmeine
Ém Kànton Sààl hàt s 9 Gmeine ghet:
Planoise
Geografii
Planoise lyt im Sidweschte vu Besançon un gränzt im Side an d Gmei Avanne-Aveney. Um dr Stadtdeil lige zwe Bigel.
Gliderig
Planoise isch in 7 Sektore ufdeilt:
Gschicht
Uusgrabige in dr Umgebig hän ergee, ass do scho syt em Neolithikum Mänsche gwohnt sin. E Fragmänt vun eme Fyyrstei un verschideni Objäkt bewyyse d Besidlig syt eppe 3500 vor Chrischtus. Syt em Mittelalter isch s Biet landwirtschaftli gnutzt wore, in dr Hauptsach isch Weise aaböue wore. Noch em Zweite Wältchrieg hän vil Gebäude miesse reschtauriert wäre. Planoise isch Ändi 1970er Johr eini vu dr greschte Böustelle vu Frankryych gsi.
Auguste Pidou
Dr Auguste Pidou (* 30. März 1754 z Grancy; † 14. Mai 1821 z Lausanne, reformiert) isch e Schwiizer Politiker gsi.
Läbenslauf
Am Ändi vo dr Mediation het er em östriichische General Ferdinand vo Bubna z Lausanne dr Root ge, nit dr Plan z understütze, wo vorgseh het ass d Waadt wider under d Herrschaft vo Bärn chiem. 1811, 1812 und 1817 isch er Gsandte an dr eidgenössische Dagsatzig gsi, 1814 Mitgliid vo dr Revisionskommission vo dr Waadtländer Verfassig und vo 1806 bis 1814 Presidänt vom Schuelroot.
Himmelblauer Bläuling
De Himmelblau Bloilig (Lysandra bellargus) isch e Summervogel.
Verbraitig
De Himmelbalu Bloilig lebt i Mittel- un Südeuropa, feelt aber z Süüdgriecheland und z Süüditalie. Er mag chalchhatlige Bode.
Uussie
De Himmelblau Bloilig isch e blaue Summervogel mit ere Spannwiiti vo 30 bis 35 mm. S Mandli het himelblaui Flügel mit eme wiisse Rand und emene dünne fiine schwaze Trennstrich. Au de Körper isch blau. Wiibli hend bruuni Flügel miteme liechte blaue Schimmer.
Jooreszyklus
D Aier wered im Mai und Juni ainzeln glait und d Raupe schlüffed noch zwoo bis drai Wuche. Nocheme Monet tüend si sich verpuppe. De Falter schlüüfft noch drai Wuche. Im Augste wered nomol Aier glait und di zwoot Raupegeneratio schlüfft im September. Si öberwintered und wered erst im Früelig uusgwachse und tüend sich denn verpuppe.
Raupe
D Raupe werd 16 mm lang, si isch hoorig und dunkelgrüe. Si isch uf Schmetterlingsblüetler (Faboideae) spezialisiert und fresst vor alem Schlössli (Hippocrepis comosa), Wald-Zist (Stachys sylvatica), Chronwicke (Coronilla) und Ginster (Genista)
Neues Reich (Ägypten)
Allgemeins
Bis zur Zit vo de Hyksos hai d Ägypter als Gegner im Süde, Oschte und Weschte nume schlächt organisierti Schtämm gha, wo d Herrschaft über s Land sälber nid hai chönne in Gfahr bringe. Im zweite Johrduusig hai sich im Oschte, in Mesopotamie, Syrie und Anatolie aber afo Schtaate bilde und usbreite, wo kulturell und au militärisch de Ägypter nid underläge gsi si. D Sinaiwüeschti wär zwar es Hindernis gsi, aber me het dört eigentlig kuum Drubbe chönne schtationiere, won än Aagriff uf Ägypte sälber hätte chönne verhindere. Kanaan drgege mit siine Schdadtschtaate wo s kuum je fertigbroocht hai sich z vereinige, isch ideal gsi as Cordon sanitaire.
Die erschte König vo dr 18. Dynaschtii hai Kanaan und Deil vo Weschtsyrie eroberet, und hai die lokale König wiidder lo regiere. Si hai so ä Reie vo Bufferschdaate gha zwüsche Ägypte und de Grossmächt wo denn im Middlere Oschde um d Vorherrschaft kämpft hai: d Hethiter in Anatolie, d Mitanni in Syrie, und die jewiiligi Grossmacht in Mesopotamie, Assyrie oder Babylonie Dur d Brief, wo mä in de Ruine vo dr Hauptschdadt vom Pharao Echnaton z Amarna gfunde het, weiss mä vil über die internationale Bezieige zwüsche de Grossmächt, aber au zwüschen Ägypte und siine Klienteschtaate in Kanaan. Im 12. Johrhundert, gege s Ändi vo dr Bronsezit hets im öschtlige Middelmeerruum groossi bolitische Veränderige gä, und bis hüt si d Gründ drfür nid ganz klar. Us Ägypte het mä Teggscht wo beschriibe wie ganzi Völkergrubbe, die so genannte Seevölker, brobiert hai ins Land iizbräche, a Deil überland, und anderi vom Meer här. Si si abgwehrt worde und hai sich deilwiis in Kanaan niiderglo, under ihne d Philischter, wo em Gebiet si Name ge hai: Paleschtina. Aber die Chrieg hai em Land wohrschiinlig siini letschte Reserve gno. Under de letschte Pharao vo dr 20. Dynaschtii isch d Regierig me oder weniger bankrott gsi und schliesslig isch s Land wider in zwei Deil zerfalle: Under und Oberägypte.
Die 19. Dynaschtii
Dr Ramses I., 1293-1291, isch a General gsi und isch wohrschiinlig vom König Horemheb usegläse worde as Nochfolger in dr Erwartig, ass er si offensivi Ussebolitik de Hethiter gegenüber wurd widderfahre. Er het nume ä bitzeli meh as es Johr regiert und het in dere Zit agfange ä Süülehalle im Tämpel z Karnak afo baue. Dr Seti I,, 1291-1278, het d Feschtigunge im Sinai wiider bsetzt, nochdäm si vo de lokale Schasu si übernoh worde. In Paleschtina und Syrie het er Chrieg gege iigebornigi König und Nomadeschdämm gmacht. Er het es sehr schöns Grab im Daal vo de König lo baue und au Tämpel z Karnak vergrösseret. Dr bekanntischt König vo dr 19. Dynaschtii isch dr Ramses II., 1278-1237, gsi. Er het afängligs d Ussebolitik vo siine Vorfahre wiiddergfüehrt, und d Hethiter konfrontiert. Nach erä Schlacht bi Kadesch (1273), won er nume mit Glück nit umcho isch, het er sich zruggghalte und schliesslig 1257 ä Friidensverdrag mit em hethitische König Hattusili III abgschlosse. Es isch dr ältischt Friidensverdrag wo d Versione vo beide Siite erhalte si. Dr Ramses het au no ä hethitischi Brinzässin ghürotet für zum d Verbindig zwüsche de beide Herrscherfamilie sterke. Im Weschte het dr Ramses Feschtgunge baut in dr Nöchi vo dr Küschte vom Middelmeer as Verdeidigung gege d Libyer. Au z Nubie het er Chrieg gmacht. Im Middelmeer hai Pirate, Scherde wo zue de Seevölker ghört hai, d Schifffahrt unsicher gmacht. Dr Ramses het se gfange gno und si iigsetzt as siini Elitedrubbe.
Er het a neui Hauptschdadt baut im öschlige Nildelta, Per-Ramesse, und Tämpel mit Monumentalschtatue vo sich sälber, wie zum Bischbil z Abu Simbel in Nubie. Er het meh as hunderd Chinder gha, und won er gschtorben isch, si siini elf ältischte Söhn und broschbektive Nochfolger scho dod gsi.
Si zwölft Sohn, dr Merneptah, 1212-1202, het dr Droon gerbt. Zu dere Zit hai d Seevölker Ägypten agriffe und si abgwehrt worde. Dr Merneptah het das in siine Inschrifte beschriibe. In eim Teggscht, uf dr so genannti Israel Schtele, chunnt au die erschti Erwähnig vo de Israelite vor.
Was in dr Folg bassiert isch, isch nit ganz klar. Dr Seti II., wohrschiinlig im Merneptah si rächtmässig Nochfolger, het sechs Johr gregiert, während in Südägypte dr Amenmes, wo vo Nubie cho isch, d Regierig a sich grisse het. Dr Seti isch vom Ramses Siptah gfolgt worde, wo si Name zue Merneptah Siptah gänderet het. Es schiint, ass ä Syrier, dr Jarsu, dr Droon unrächtmässig beschtiige het. Es isch möglig, ass er identisch isch mit em Bai, em Kanzler vom Merneptah Siptah, wo hiigrichtet worden isch. D Witwe vom Seti II., d Twosret, isch au ä Zitli Herrschere gsi und mit ihrem Dod isch s Ändi vo dr 19. Dynaschtii cho.
Die 20. Dynaschtii
Vom Sethnakht, em erschte König vo dr 20. Dynaschtii, weiss me nid vo wo as er chunnt. Er chönnt a Usurpator gsi si. Er het nume a baar Johr gregiert.
Si Sohn, dr Ramses III., 1182-1151, het siine Inschrifte noh, Ägypte von erä groosse Invasion vo de Seevölker grettet, aber dr Iifluss wo Ägypte in Kanaan gha het, isch verlore gange, nachdäm Deil vo de Seevölker, wo abgwehrt worde si, wie d Philischter, sich dört niiderglo hai. Im Weschte het dr Ramses III. s Land 1177 und 1171 vor Libysche Agriff verdeidiget. Im Innere isch si Legitimität aagfochte worde und mindeschtens ei Mordversuech isch gmacht worde. De Attentäter isch dr Brozäss gmacht worde, aber churz druf isch dr Ramses gschtorbe, mögligerwiis vo Gift wo ihm d Verschwörer ge hai.
Under siim Sohn, Ramses IV., 1151-1145, hai sich d Ägypter us vile Gebiet in Paleschtina zruggzoge. Dr ägyptisch Schdaat isch zu dere Zit scho bankrott und vollkomme korrupt gsi. D Ramesside hai no bis 1070 wenigschtens nominell gregiert.
Lueg au
Allgemein: Gschicht:
Meinrad von Einsiedeln
De Meinrad vo Einsidle OSB (* um 797 i de Geged vo Sülche (bi Rotteburg, Württeberg); † 21. Januar 861 in Einsidle) isch en Eremit gsii und gilt hüt i de katholische Chile als Heilige. Uf ihn gaat d Gründig vom Chloschter Einsidle zrugg.
Dr Saag naa isch dr Meinrad am 21. Januar 861 vo zwei Landschtriicher erschlage worde, wo d Schätz wöle händ, wo im Heiligtum vo gläubige Pilger anegleit worde sind. Druufhii sölled zwee Raabe d Mörder bis uf Züri verfolgt haa und so händ die zwee Röiber vor Gricht gfüehrt wärde chöne. Us dem Grund sind uf em Eisidler Chloschter- und Dorf-Wappe zwee Raabe abbildet.
Während de folgende achtzg Johr isch d Klause nie ohni eine oder mehreri Einsidler gsii, wo em Biischpiil vom Meinrad gfolgt sind. Eine vo ihne, de Eberhard, vorher Probscht vo Strassburg, hät es Chloschter und e Chile baue loo. Er isch denn au dr erschti Abt vo dem Chloschter worde.
Obersteinbach (Unterelsass)
Owerstaanbàch (frz. Obersteinbach, dt. Obersteinbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Nìderstaanbach lijt im Dàl vum Staanbàch, eme Züefluss vun dr Sauer, umgawwe vun dr Walder und Sàndstaanfelse vun dr Nordvogese àn dr Departementalstroß 3. Dr Bànn granzt ìm Nord àn Ditschlànd.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Owerstanbach ìsch. Owerstaanbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Owerstaanbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
(17) Thetis
D' (17) Thetis isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel. Si isch am 17. April 1852 als sibzehnter Asteroid vum Karl Theodor Robert Luther in dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre.
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Thetis, e Meeresnymphe us dr grichische Mythologi.
D'Thetis beweggt sich zwische 2,1390 AU un 2,8012 AU in 3,8828 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 5,5868° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1341.
D'Thetis het e Durmesser vu öppe 90 km. Si besitzt e helli silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,15. In 12,266 Stunde rotiert si um die eige Ax.
Lueg au Liste vu dr Asteroide
Jazz
Jazz (IPA: [ʤæz]) isch ä Musikrichtig, wo ungfähr um 1900 i dä Südstaate vo dä USA entstanden und ursprünglich überwiegend vo Afroamerikaner praktiziert und i vilfältiger Wiis wiiterentwicklet worde isch - hüüfig im Crossover mit andere Musiktraditione und Genres. Mittlerwiile werded au Musikforme zum Jazz zellt, wo oft nur wenig bis chuum me mit de afroamerikanische Tradition verbunde sind.
Dä Jazz wird im Hiiblick uf sini künstlerischi Bedüütig hüfig als amerikanischs Pendant zur „klassischä“ europäische Musik verstandä. Dä Jazz het für fast alli andere Sparte vo de Musik, vom Pop bis Folk, noii Möglichkeite ufdoo.
Kennzeiche vom Jazz
Dä Jazz baut uf emene überwiegend europäische Tonsystem uuf und verwendet europäischi Melodik und Harmonik, musikalischi Forme (zum Biispil Songform), sowie europäischi Instrument (Blasinstrument, Klavier, Gitarrä, Kontrabass, grossi und chliini Trommle, Becki). Die europäischi Musikkultur wird im Jazz uf ä ganz eigeni Art und Wiis gnutzt. Zentral isch ä bsunderi Rhythmik, wo sich uf s Bewegigsgfühl beziet, (Swing, Groove), intensivi, spontani Interaktione (u. a. Call and Response) un ä Tonbildig, wo am vokalä Uusdruck orientiert isch. Die Element, bsunders t Rhythmik, lönd sich zurggfüere druf, wie in afrikanische Musikkulture d Musik empfunde wird.
Tabak
Dr Tubak isch es sorteriichs Produkt uus dr Landwirtschaft. Es wider us de Bletter vo de Pflanze us der Gatti Tabak (Nicotiana) gwunne. I dere Gattig gits öppe 75 Arte. Aber nur zwee Arte spile i der Tabakproduktuon e wichtigi Rolle. Nämlech der Virginisch Tabak (Nicotiana tabacum) u der Buure-Tabak (Nicotiana rustica). Ds Produkt gilt als Gnuss- und Suchtmittel.
D Aawändigsmöglechkeite vom Tubak si viufäutig: Me cha Tubak rouke, meischtens i Cigerette oder Pfiife, schnupfe (Schnupftubak), schigge (choue) odr uf angeri wiis oral iinäh (z. B. aus Snus). Schpeziell z erwähne si Cigarre oder ou Cigarillos. Anschtatt wie bi de Cigerette Papiir, nimmt me bi de Cigarre es ganzes, schöns tröchnets Tubakblatt zum der Tubak iiwickle.
Dr Begriff "Tubak" erschiint i Redewändige (schtarche Tubak oder bis anno Tubak / bis äned Tubak). Druus abgleitet worde isch ds Verb "tubakne" (zum Bischpil: Weimer go tubakne - so fragt me öpper ober mit chunnt eis go rouke).
Irminsul
D Irminsul isch e kultischi Süül gsii, wo de Karl de Grooss ane 772 im Chrieg gege di haidnische Sachse zerstört het.
Historischi Zügnis
Noch de mittelalterliche Quele isch de Karl de Groossi ane 772, noch dem er d Eresburg eroberet het, mit siim Heer zonere Irminsul cho, woner denn kabutt ghaue het. Druf abe isch er mit em Heer a d Weser choo. Di verschidnige Quele bischriibet d Irminsul as e brüemts Hailigtum (fanum), Hain (lucus) oder Idol (idolum).
Ahand vo de verschidnige Bricht cha de gnaui Standort vo de Irminsul nöd bistimt were. Allerdings het de Chronist Thietmar von Merseburg irrtümlich gschribe, as die Irminsul uf de Eresburg gstande sai. Meriri Quele schriibet au, as nochere lange Tröchni plötzli vill Wasser us de Erde gsprudlet sai, nochdem d Irminsul zerstört wore sai. Au söll de Karl de Groossi ageblich e Gold- und Silberschatz erbüütet haa.
Ahand vo mittelalterliche Glosse cha gschlosse were, ass es meriri Irminsüüle ggee het. Zodem isch da Wort au i anderne Tielekt öberliferet. Gnoieri Agoobe öber d Irminsul gitt de Rudolf vo Fulda:
Wösseschaftlichi Düütig
S Zügnis vom Rudolf vo Fulda git vermuetli e korrekti Vorstelig wider. D Irminsul isch drum as e Form vonere Weltsüül azluege, wie si i verschidnige Kulture weltwiit vorchunnt. S werd au agnoo, as e mögliche Zämehang mit de Jupitergigantesüüle bistoot, wo i de Röömerziit bsunders i de römische Provinz Obergermanie uufgstellt wore sind. Au e Zämehang mit de nordische Vorstelig vom Weltebomm Yggdrasill werd vermuetet.
Name
Ahand vo mittelalterliche Glosse werd dütli, as irminsul e Bizaichnig vonere kultische Süüle isch, wo a verschidnige Plätz errichtet woren isch. De Name isch e Zämesetzig mit em germanische Wort irmin- »gross, gwaltig« isch, d Bidüütig aso »gwaltigi Süüle«. As de Name de Göttername Irmin enthalte söll, isch us sproochliche Gründ nöd woorschindli.
Noihaidetum
I noihaidnische Chraise und au i populärwösseschaftliche Büecher werd bhoptet, as d Irminsul ufem Bild vo de Chrützabnaam bi de Externstai abbildet sai. Underhalb vom Chrütz isch e Maa abbildet, wo ufere knickte Palme stoot. Un die Palme werd au hütt no vo villne as e knickti Irminsul interpretiert, as e Zaiche, as s Chrestetum öber s Haidetum gsigt heb. Vili germanischi Noihaide bruuched drum d Irminsul as e Symbol und Chennzaiche vo erer Organisatio, wobii d Metapher vom Widerufrichte vom Haidetum demit verbunde werd.
Nachtfalter
Flipper (alemanischi Näme)  sind e Gruppe vo de Falter, wo nachtaktiv sind. Im Gegesatz zo de Summervögel sind si farblich wenig uuffälig, maist bruu und uf Holz oder Bommrinde fast nöd erchennbar.
Systematik
I de wösseschaftliche Systematik bildet si kai aigni Gruppierig und hend drum au kai wösseschaftlichi Bizaichnig. Zo de Flipper wered meriri Famili grechnet:
Frastanz
Fraschtez oder Fraschtaz (amtlich Frastanz) isch a Marktgmoand mit Iwohner (Stand ) im Bezirk Fealdkirch im österrichischa Bundesland Vorarlbearg.
Geografii
Fraschtez ligt im Bezirk Fealdkirch in Vorarlbearg, am westlichsta Bundesland Österrichs, uf 510 Meter Höhe. Vo dr Fläche siand im Johr 1996 24,7 % Landwirtschaftsfläch, 61,4 % Wald, 2,6 % Alpa, 2,8 % Sidlungsfläche und 8,4 % sunschtige Fläche gsi. D Samina flüßt bei Frastaz in d Ill.
Kißlegg
Kiißlegg (dt. Kißlegg) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Frastanz
Geografii
Ortstöal vo da Gmoand sind:
Kißlegg
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 64,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,4 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 2,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Kiißlegg gheret d Ortsdoel Kiißlegg, Immariad (Immenried) ond Waldershofa (Waltershofen).
Gschicht
Kiißlegg ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 824 als Ratpotiscella. Em 11. oder 12. Jh. ischt d Burg Kisilegge gridnet worde, dr Name vo dere ischt mit dr Zeit uf d Ortschaft ibergange.
Verwaltong
Kiißlegg ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Dieter Krattenmacher.
Frastanz
Gschicht
D Burg Frastafeders dürft uma 1258 baut wora si als montfortische Linienteilung und als Vorposta vom Graf vo Werdaberg gegat Fealdkirch. Ußerdem hot se d Ufgab ket, da Wäg übers Sarojajoch zum sichra.
Welchas Dianstmasgschlecht da Werdaberger im 13. Johrhundert uf Frastafeders gsi isch, isch ned bekannt. 1317 hot da Graf Rudolf II vo Werdaberg-Sargans d Burg am Reichsritter Ulrich Thumb vo Neuburg verliha.
Kißlegg
Dialekt
Dr Dialekt vo Kiißlegg ghert zom Schwäbisch.
Frastanz
Gschicht
D Burg Frastafeders isch ned mol hundert Johr lang gstanda. Scho 1344 isch se bei ana Usernandersetzung zwüschat da Grafa vo Montfort-Fealdkirch higmacht wora.
Uf am Fraschtezer Boda hot 1499 d Schlacht bei Frastaz stattgfunda, oana vo da blutigsta und wichtigsta Schlachta vom Schwobakriag. Vo 1805 bis 1814 hot Frastaz zu Bayern kört, danoch wiider zu Österrich. Lang isch Frastaz unter da Herrschaft vo da Sunnaberger gsi.
Am 15. Juni 1910 hot d Ill d Dammbauta an drei Stella durchbrocha und as Frastanzer Riad in an See verwandelt.
Zum Österrichischa Bundesland Vorarlbearg kört Fraschtez sit da Gründung 1861. Dr Ort isch 1945 bis 1955 Teil vo da französischa Besatzungszone in Österrich gsi.
Bvölkerigsentwicklig
Für s Johr 2003 isch an Usländeranteil vo 17,8 Prozent age. Da Anteil vo Lüt mit Migrationshintergrund isch aber höher, do alanig in da letschta 10 Johr 595 Lüt ibürgert wora sind.
Gmoandswappa
S Gmoandswappa isch im Johr 1968 noch am Entwurf vom Schruser Künstler und Heraldiker Konrad Honold entstanda und am 2. Mai 1969 vo da Voradlbearger Landesregierig verliha wora. As Symbol vom Hifthorn erinnert an a Gschicht, dia sich bei da bluatiga Schlacht vo Frastaz im Johr 1499 abgspiilt ha söll: An Hirtabua uf Amerlüga söll di Eidgenossa gsaha ho, dia über an Pass ko sind und hot d Frastazer warna wella und so lang ins Horn blosa ho, bis er tot umgfloga isch. D Sunna in Blau isch as Zoacha, dass Frastaz zu da Grafschaft Sunnaberg kört hot.
Politik
D Gmoandsvertretung bstoht us 27 Mitglidar. D Zemmasetzig noch da Wahl vo 2010 isch: ÖVP 14 Sitz (48,15 %), SPÖ 6 Sitz (23,15%), FPÖ 4 Sitz (16,84 %) und di Grüana mit 3 Sitz (11,86 %). Da Bürgermoaster Walter Gohm isch vo da ÖVP. D Gmoandsiinooma us Stüra und susiga Abgaba sind 2001 bei 5.472.670 € gsi, d Usgoba bei 8.786.152 €. Schulda sins 2001 9.458.227 € gsi.
Wirtschaft und Infraschtruktur
Im Ortstoal Fellagatter isch früaher Tabak und Hanfseilerei da Hauptzweig vo da Wirtschaft und d Grundlag vo da Lüt zum Leba gsi. Im Ort hots 2003 117 gewerbliche Betriibe mit 1678 Bschäftigta und 122 Lehrling ge.
Bildung
In Fraschtez gitses 3 Kindergärta, 3 Volksschuala und a Mittelschual.
Grossstadt
E Grossstadt isch e Stadt, wo hunderttuusig oder meh Ywooner het.
Das isch eso definiert nach em Pschluss vo dr Internazionale Statistikkomferänz ane 1887. Me het dört au d Gröössi feschtgleit, wo für d Chlystedt und für d Middelstedt sell gälte. Uf dr Wält git s öpe viertuusig Groossstedt; achzg drvo sind z Düütschland, und vili vo dene sind chreisfreji Stedt. D Schwiiz het sächs Groossstedt.
Die gröschti Stadt im alemannische Sproochruum isch Stuttgart. I däm Gebiet het s im Ganze drizää Groossstedt, sibe im düütsche Deil, vier i dr Schwiiz und zwo im Elsass.
Wenn e Stadt meh als ei Milioon Lüüt het, so seit men ere au „Milioonenstadt“ oder „Metropole.“ Alemannischi Milioonestedt git s nit. En andere nöie Begriff für riisegi Stedt isch dä vo dr „Megastadt“, wo me drfür abr kei algemeini statistischi Definizioon het.
Zweite Zwischenzeit (Ägypten)
Die Die Zweiti Zwüscheziit isch ä Periode im alten Ägypte gsi, wo vo 1786 bis 1567 duurt het und wo s Land zerscht in chliineri Regione zerfallen isch wo sich sälber verwaltet hai, und denn vo de Hyksos dominiert worden isch.
Die 13. und 14. Dynaschtii
Noch em Ändi vo dr 12. Dynaschtii het s braktisch kei zentrali Regierig gha in Ägypte für 150 Johr. Öbbe siebzig König zellt me zue dr 13. Dynaschtii. Macht hai si sehr wenig gha. D Gränzfeschtige si umbsetzt bliibe und Grubbe vo Fremde si unkontrolliert ins Land cho, vor allem vo Kanaan us, und hai sich niidergloh.
Die 15. und 16. Dynaschtii
So isch im Lauf vo dr Ziit s öschtlige Nildelta under d Kontrolle vo de asiatische Hyksos cho und in de erschte Johrzähnt vom 17. Johrhundert hai si d Macht über ganz Underägypte gha. Dä Brozäss isch, sovil mä weiss, mehr oder weniger friidlich vor sich gange. Dr Name 'Hyksos' isch ä griechische Verballhornig vom ägyptische Heqa Hasut (Herrscher vo dr Fremdi). Mä weiss nume wenig über se: ihri Näme si semitisch gsi; mä dänkt, ass si, bevor si sich in Ägypte niidergloh hai, Nomade gsi si; und ass si in churzer Ziit dr ägyptisch Läbensschtiil aagnoh hai. Me deilt se in zwei Dynaschtie ii, die fufzähnt und die sächzähnt, mä kennt d Näme von erä Handvoll vo König, aber d Ziite vo ihre Regierige si unbekannt, sogar ihri Reihefolg isch nit ganz klar. Im Johr 1674 het dr Salitis (oder Scheschi) Memphis übernoh und vo denn bis zu de Chrieg wo die Thebanische Adlige gege sä agfange hai, isch Ägypte friidlig gsi. Ihri Hauptschdadt isch in Avaris gsi, wo im öschtlige Nildelta glägen isch. Si hai Kampfwäge, wo vo Ross zoge worde si und wo me in Weschtasie scho kennt het, z Ägypte iigfüehrt. Au dr Kompositpfiilbooge hai si mit sich brocht und a baar Götter, wo ins ägyptische Pantheon ufgnoh worde si.
Die 17. Dynaschtii
Die thebanischi 17. Dynaschtii, wo de Hyksos d Macht schtrittig gmacht het, het ihre Versuech sich mit de Nubier z verbünde, chönne underbreche. Dr Apepi II., 1542-1532, isch dr letscht König vo dr 15. Dynaschtii gsi. D Thebaner hai en in dr nordöschtlig Deil vom Nildelta zruggdriibe und schliesslig, nachdäm d Hyksos dr Kampf um ihri Hauptschdadt verlore hai, hän si sich ganz us Ägypte zruggzoge.
Verwesung (Roman)
Verwesung (dr änglisch Originaltitel: The Calling of the Grave) isch en Thriller vom britischä Schriftsteller und Autor Simon Beckett. D‘Originalausgab isch 2010 beim Bantam Verlag in London erschine. Diä dütschi Usgab isch erstmals 2011 im Wunderlich-Verlag, Reinbek 2011 erschine.
Churzi Inhaltsagab
S‘Buäch fahd ah mit dä Ereigniss wo vor acht Jahr i Dartmoor passiert sind. David Hunter, ä forensischer Anthropologe, wird nach Dartmoor geruäfä, wil döt en wiiblichi Leiche, im Moor vergrabä, gefundä wird. Schnäll stellt sich uisä, dass diä Leiche eini vo drii jungä Frauä isch, wo vom Jerome Monk, änämä Vergewaltiger und Mörder, ermordet worde sind. Bi dr Leiche handelt es sich um d‘vermisst Tina Williams. Wo dr Ussäsiiter Jerome Monk bi mänä Uberfall auf es viertes Mäidli gefasst wird, gestaht er dä Mord a dä jungä Frauä, doch er hed niä dä Uifenthaltsort vo de Leiche priisgä. Jetz wo ei Leiche gfundeworde isch, vermutet d‘Polizii i dr unmittelbare Nöchi vo de erste Leiche au die zwei andere Leiche z‘finde. Mit Hilf vo dr Profilerin Sophie versuecht dr David und sin Fründ Detektive Terry Connors au die andere beide Mäidli, die Bennett-Zwillinge, z‘finde. Monk bietet sich a, bi dr Suechi z‘hälfe, wil er sich agäblich nümmä cha erinnere wo die Leiche sind, insgeheim jedoch die Gelegeheit zu enem Fluchtversuech usnutzt. Dr Fluchtversuech schiitert aber. Monk landet wieder hinter Gitter und dr Fall wird zu de Akte gleid. Die Leiche werded nie gefunde. Iigflochte i de erst Teil isch am David sis frühere Familielebe zu dem Ziitpunkt, wo er sini Ehefrau Kara und sini Tochter Alice dur en tragische Autounfall verliert. Us Iifersucht hed er vor acht Jahre en Usred erfunde, um sini Tochter nid abhole z‘müsse. A sinere Stell hed sini Frau Kara d’Alice abghold und isch uf em Heimweg in en todbringende Unfall verstrickt worde. Sitdem plagt sich Hunter mit dr Frag umä:“ Was wär gsii, wenn ich statt d‘Kara d‘Alice abgeholt hätt? Wär de Unfall denn au passiert?“ Gegenstand siner Iifersucht isch damals dr Terry Connors gsi. Dr Maa trinkt, spielt sich als Fraueheld uf und isch bis zu dem schicksalhafte Tag vor acht Jahre, mit Hunters Familie befründet gsi. Usgrechnet Connors hed sich zu enem alkoholisierten Mobbing zur Kara higrisse gfühlt, während dr Hunter mit em Entsetzen vo de Massegräber i Bosnie z’kämpfe gha hed. Bi dr Rückkehr vom Hunterr isch d‘Kara uf Grund vo Terrys unghoblete Verhalte verstört, was ihre Maa umtriibt, bis es zum verhängnisvolle Unfall chund.
Dr zweit Teil setzt acht Jahr spöter i, wo es Monk glingt, us em Hochsicherheitsgfängnis uiszbreche. Hunter erfahrt vom Terry Connors, dass dr Monk sich möglicherwiis a jedem wo a de Ermittlinge vor acht Jahre beteiligt gsi isch räche will. Churz nach dere Information macht sich dr Hunter nach enem Aruef vo dr Sophie, der Profilerin, uf en Weg nach Dartmoor um sich mit ihr z‘treffe, da sie eppis dringendes mit ihm bespreche will. Die psychologisch Beraterin Sophie isch inzwische nach Dartmoor zoge, wo sie sich als Töpferin en Existenz ufbaut hed. Dr Hunter und d‘Sophie wend sich i dr chliine Kneipe in Dartmoor treffe, doch d‘Sophie taucht zu dr verabredete Ziit nid uf. Dr Hunter fahrd zu ihre Hei und findet sie i ihrem Huis bewusstlos vor. Bi ihre isch ibroche und sie isch niedergeschlage worde. Die Vermuetig lied noch, dass dr Monk dr Täter gsi isch. Als d‘Sophie wieder einigermasse fit isch uberredet sie dr David mit ihre i de Sümpf no einisch nach de Gräber vo de andere Mäidli z‘sueche. Dadebi treffed sie ufe Monk und chönnd ihm gerad nu entcho. Als sini ehemalige Kollege, d‘Sophie und dr Terry, bitten, de Fall wieder ufzneh, gad dr Hunter wiederwillig auf die Bitt ii.
Dr Autor
De Simon Beckett isch 1968 in Sheffield, England gebore. Er isch en britische Journalist und Autor. Er hed mehreri erfolgriichi Kriminalroman verfasst und isch inzwische sehr berüemt. Nachem Englischstudium hed de Simon Beckett als Immobilienhändler, Huismeister, Englisch- und Spanischlehrer und Schlagzüüger gschaffet. Spöter hed er sich am schriibe gwidmet. Als Journalist hed er für The Times und anderi Ziitschrifte gschribe. Bi recherchä hed är d poliziiarbet vo inne kenne glehrt, was sehr wichtig für sini Roman gsi isch. De Simon Beckett hed mehreri Awards für sini Büecher becho, zum bispiel für Animals de "Raymond Chandler Society’s Marlowe Award". Simon Beckett isch verhüratet und läbt mid sinere Frau Hilary i Sheffield.
Alpenapollo
De Alpe-Apollo (Parnassius phoebus) isch e Summervogel, wo i de Alpe lebt. Er ghört zo de Arte, wo d Gfoor bistoot, as er uussterbe tuet.
Vorchoo
De Alpe-Apollo chunnt nume selte vor und isch nume i de Alpe z finde. Er lebt i de Berge zwöschet 1500 und 2600 vor, mag nassi Plätz und füechti Häng.
Uussie
De Alpe-Apollo isch e brüünliche Summervogel mit ere Spannwiiti vo 60 bis 70 mm. D Flügel sind hellbruu und am Rand dunkelbruu. Uf de Vorderflügel het er drai schwarzi Tupfe und zwee rooti Tupfe miteme schwarze Rand. Uf de Hinderflügel het er je zwee rooti Tupfe mit eme schwarze Rand und emene wiisse Flecke i de Mitti. De Körper isch bihoort. Sini Füeller sind schwarz-wiis gringlet.
Jooreszyklus
D Raupe öberwinteret i Worzle und fönd erst im Mai aa fresse. Si verpupped sich im Juni, debi chöned d Puppe längeri Ziit au im Wasser lige. De Falter schlüfft im Juli und flüügt bis in Augste, bsunders i de Nööchi vo Bergbäch.
Raupe
D Raupe werd zwösched 45 und 50 mm lang. Si isch schwarz und het chorzi Höörli, wo uf Warze stönd, uf de Siite hett si rööti Tupfe. Si isch uf de immergrüeni Bach-Staibrech (Saxifraga aizoides) spezialisiert.
Isidor von Sevilla
Dr Isidor vo Sevilla (* öppe 560 z Cartagena; † 4. April 636 z Sevilla) isch e Bischof z Spanie und e Gleerte am Änd vo dr Spootantike gsi.
Läbe
Dr Isidor isch us ere vermögende römische Familie cho. Vo 600 bis 636 isch er Erzbischof vo Sevilla gsi. Zwöimol het er Chileversammlige im Königrych vo de Weschtgoote gleitet.
Er isch eine vo de bedüütendschte Schriftsteller us dr Zyt vom Übergang zum früene Middelalter. Sini wichtigschti Leischtig isch es, ass er us de antike Schrifte, wo me zu sinere Zyt no kännt het, alles Fachwüsse zämegsuecht und ufgschribe het, vor alem im Wärch Etymologiarum sive originum libri viginti. Vil vo de Sache, wo die antike Autoore gschribe hend, isch nur no tank em Isidor vo Sevilla bekant. Er het sini Arbete uf Latynisch verfasst.
Ane 1598 isch dr Isidor vo dr katolische Chile heiliggsproche worde. Sin Gedänktaag isch dr 4. April. Chürzlech het me vorgschlage, dr Heilig als Schutzpatron vom Internet z nää.
Besigheim
Beesge oder Bäsge (amtlich Besigheim) isch a Kloistadt im Landkrois Ludigsburg ogfähr 25 Kilometr im Norde von Schtuegard. Seid em 18. Oktobr 2005 isch Bäsge en staatlich aherkannder Erholungsort. Besondersch sche isch dr Flecka mit soine Fachwerkheisla ond die Wengert dromrom. Laut em MDR isch Bäsge dr schenscht Weiort vo Deitschland.
Geografi
Beesge leit rond 13 km nerdlich vo Ludisburg am Zammefluss vo Necker ond Enz. Vo dr Gmarkong send 56,5% Landwirtschaftsfleche, 15,6 % Wald, 23,2 % Sidlongsfleche ond 4,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Beesge gheret d Stadtdoel Beesge ond Ottmarsheim.
Gschicht
S erschte Mol erwähnt worre isch Bäsge 1153 als curtis Basincheim, en re Urkond, wo dr Kaisr Barbarossa d Schenkung an dr Badenzer Markgrafa Hermann III. bezeigt hat.
Verwaltong
Beesge hot sich mit dr Gmoede Fraededaal, Gemmrige, Hesge, Lechge, Mõndelse ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Beesge ischt dr Steffen Bühler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Beesge ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Königseggwald
Kenigseggwald (dt. Königseggwald) ischt a Gmoe em Landkreis Raveschburg en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,4 % Wald, 10,1 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Kenigseggwald gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Kenigseggwald ischt zom erschte Mol gnennt worde um 1000 als Wald.
Verwaltong
Kenigseggwald hot sich mit dr Gmoene Alschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muaschba, Oechschdäga, Floeschwãnga, Guggahausa, Hosskirch, Riadhausa ond Waldhausa zum Gmoeverwaltongsverband Alshausen mit Sitz en Alschhausa zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Roland Fuchs.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kenigseggwald ghert zom Schwäbisch.
Rosch ha-Schana
Rosch ha-Schana (au Rosch ha-Schanah, in dr aschkenasische Ussprooch Rausch ha-Schono oder Roisch ha-Schono oder volksdümlig uf Jiddisch Roscheschone, Roscheschune; Hebräisch Chopf vom Joor, „Aafang vom Joor“) isch dr jüüdisch Nöijoorsdaag. In dr Mischna, dr wichdigste Sammlig vo religiööse Überliiferige vom rabbinische Juudedum, isch das Fest as dr Aafang vom Joor festgläit und mit iim foot e nöis Kaländerjoor aa.
Für «e guets Nöis» säit mä uf Hebräisch «שנה טובה» schana tova oder au «שנה טובה ומתוקה» schana tova u'metuka („e guets und süesses Joor“).
Rosch ha-Schana im jüüdische und gregorianische Kaländer
Rosch ha-Schana fallt noch em jüüdische Kaländer uf dr 1. Tischri, 163 Dääg noch em erste Daag vom Pessachfest. Im gregorianische Kaländer wäggslet s Datum jedes Joor, mä fiirt en aber immer im Septämber oder in dr erste Helfti vom Oktober.
Für d Samaritaner foot s nöije Joor drgeege im Früelig, am Aafang vom Monet Abib, aa. Es git Forscher, wo das für dr ursprüngligi, gsamtisraelitischi Bruuch halte. D Usenandersetzige über dr Zitpunkt vo Rosch ha-Schana göön uf Zit vom Talmud zrugg (Mischnatraktat Rosch ha-Schana). Au noch der Tora (2. Mose 12,2) foot s nöije Joor im Früelig am 1. Nissan aa.
Allgemäins
S Fest Rosch ha-Schana isch in dr Bible im 3. Mose (Levitikus), 23,24–25, und im 4. Mose (Numeri), 29,1–6 und in Grundzüüg in Hesekiel 40,1 bezügt. Es foot im Herbst, noch em Ändi vom 29. Daag vom jüüdische Monet Elul aa und goot zwäi Dääg lang bis zum Ändi vom zwäite Daag vom Monet Tischri. Ursprünglig isch s nume äi Daag lang gsi, aber hützudaags isch s überall, au z Israel, zwäi Dääg lang.
Im Reformjuudedum fiirt mä im Allgemäine nume am erste Daag vom Fest. Die Orthodoxe und Konserwative fiire alli an bäide Dääg.
Brüüch
Vor Rosch ha-Schana goot mä uf d Greeber vo de doote Aaghöörige und vo de Grächte (צדיקים), und loot sich vo dr Erinnerig an deren iir Lääbe für s nöije Joor lo inspiriere. Am Morge vor em Nöijoorsfest git s noch em Morgegebät s „Entbinde vo Glübd“ vor drei Glöibige, wo doodrfür e „Gricht“ bilde.
D Ornig vo de Gebät, vom Bloose uf em Schofar, vom Kiddusch und vo de Moolzite si gliich an bäide Dääg, wo noch em Talmud e äinzige Fiirdig si, wo 48 Stunde lang isch. Für dass mä nid dr gliich Sääge bim Schehechejanu, Cherzenaazünde und bim Kaddisch au am zwäite Daag säit, ziet mä am zwäite Nöijoorsdaag im allgemäine nöiji Chläider aa und stellt e Schaale mit Frücht uf e Disch, wo mä zu dere Jooreszit nonie gässe het. D Säägessprüch beziet mä denn uf die.
Am Nomiddaag vom erste Daag git s dr Bruuch vom Taschlich, wemm mä noch eme Gebät für d Vergääbig vo de Sünde Stäi furtgheit oder Bröösmeli ins Wasser absträift und so d Sünde sümbolisch loos wird.
Noch em Gottesdient wünscht mä de Lüt uf Hebräisch: «Leschana towa tikatewu» (Dass der für e guets Joor iigschriibe wärdet).
Die eerfurchtsvolle Dääg
Rosch ha-Schana isch dr Jom haDin, dr Grichtsdaag: Am Nöijoorsfest wärde drei Büecher ufdoo: Ins erste wärde d Nääme vo de ganz Grächte iigschriibe, wo sofort s Siigel vom Lääbe überchömme. Ins zwäite Buech chömme die ganz Bööse, wo s Siigel vom Dood überchömme. S dritte Buech isch für die Middelmäässige, wo gsündigt aber au Guets doo häi. S Urdäil über die blibt bis zum Versöönigsdaag offe. Es isch mööglig, s Urdäil z beiiflusse und s Siigel vom Lääbe z übercho, wemm mä beröit und die, wo mene Schlächts aadoo het, um Verzeijig bittet.
Am Rosch ha-Schana föön die Zää eerfurchtsvolle Dääg (hebräisch Jamim Noraim) aa, wo druf s Versöönigsfest Jom Kippur chunnt. Die rabbinischi Liddratuur beschribt dä Daag as e Grichtsdaag. Es git Beschriibige noch deene Gott uf eme Droon sitzt und Büecher mit de Daate vo alle Mensche offe vor im lige.
Utopia Blues
Utopia Blues isch en Schwiizer Spielfilm über psychischi Chrankheit und´s Erwachsewärde. Es isch d´ Gschicht vo mene junge Maa, wo sich de Schpilregele vo de Gsellschaft widersetzt. De Film schtellt d´ Frag, wo d´ Gränze zwüsche "gsund" und "chrank" isch. De Stefan Haupt zitiert de bekannti Psychiater Ronald D.Laing: Chrankheite chönnd au gsundi Reaktione uf chranki Verhältniss sii
Handlig vom Film
De 18jährig Raffael Hasler (Michael Finger) hed´s Motto: "Total läbe oder total schtärbe!" - nüt dezwüsche. Sin gröschte Wunsch isch es, als freie Musiker berüehmt z´ wärde. Mit sim Fründ Dani (Tino Ulrich) brännt är ihri erschti CD und träumt vom Durchbruch. Zur Fiir vo ihrem Wärch unternähmed die beide zäme en unerlaubti Schprützfahrt. Während de Fahrt träumed sie zäme vom grosse Erfolg. De Raffael "muess" sini Utopie id Tat umsetze, kompromisslos das mache, was är für richtig haltet. Doch sini Sehnsücht und Ideale wachsed ihm über de Chopf, tribed ihn us de Bahn. Er veranschtaltet bischpilswiis en schpontane Uuftritt mittz uf de schtarch befahrnige Hardbrücke, wobi är en öffentliche Bus blockiert. Es chunnt so wiit, dass är einisch diehi mit Betäubungsmittel ruhiggeschtellt und abgfüehrt wärde muess. Me diagnostiziert ihm manischi Depressivität.
Är wird in en Klinik bracht, wo är sich mit eme vermuetlich Drogesüchtige (Bruno Cathomas) aafründet. De Drogesüchtig verzellt vo mene Indianerritual: D´ Indianer hätted "Verrückti" a en Baum ufebunde, und sie tobe und schreie lah, bis sie sich beruhigt hettid. Dann hettid sie sie wieder freigloh. I de Klinik will de Raffael einisch de andere Insasse ds Musiglose verbüüte. Er schiint gägenüber Musig jetzt abgeneigt z´si, da d´Musig ihn id Klinik bracht hed. Einisch bechunnt de Raffael Bsuech vom Dani, wo ihm mitteilt, dass ihri gmeinsami Band es Engagement am Openair Malans het. De Raffael will sofort us de Klinik entlah wärde. Me het aber keis Verständnis defür, will bis zum Uuftritt no lang duuret. Er raschted us und zerschlaht sini Gitarre a nere Wand.
De Dani isch inzwüsche in Ins i mene Internat (sini Eltere händ ihn dort higschickt, zur Schtraf wäge de Schprützfahrt mit em Raffael). Schpöter wird au de Raffael is Internat gschickt (en Psychiater empfiehlts, demit är en gregelti Tagesschtruktur het.) Im Internat wird au Mythologie unterrichtet. De Lehrer verzellt, de Gott Odin sig nün Täg und nün Nächt lang, ohni Ässe und Trinke, am Wältebaum Yggdrasill ghange, nur zum d´ Gab vo de Schprach becho.
Im Bunker vo de Schuel het de Dani Musiginschtrumänt inschtalliert. De Raffael will aber no immer nüt vo de Musig wüsse, es isch ihm sogar verbote worde, Musig z´mache. De Raffael und en schtilli Internatsschüelerin mit Ruggeproblem namens Sara (Muriel Wenger) verliebed sich. Wo de Raffael sich schpöter ändlich wieder as Musizieren wagt, verbütet me ihm da. Är flüchtet und haltet sich i mene Chällerraum verschteckt.
Dört schribt är sini "Odin-Rockoper". De Dani isch zerscht skeptisch, doch dänn führed sie, zäme mit eme vierte Schüeler, d´ Opere am Änd vom Schueljahr im chline Rahme uf. Im Song chömed die berühmte Edda-Värs vom Odin sim Sälbschtopfer vor (aber g´kürzt):
D´ Opere isch en volle Erfolg, doch d´ Freud wird bald trüebt: Uufgrund vom Tod vom Raffael sim Grossvater (Ettore Cella), bricht für Raffael d´ Wält zäme.
Am Schluss vom Film gseht me de Raffael uf eme Baum, mit eme Plastiksack, wo en Schtrick dinne isch. Es wird zerscht suggeriert, de Raffael wölli sich umbringe. Doch är het de Schtrick nid um de Hals bunde, sondern um d´Füess. So baumelet är chopfüber, überschtrömt vo Freudeträne.
Hintergrund
Utopia Blues basiert uf wahre Begäbeheite. Grundlag sind d´ Uufzeichnige vo de Marianne Rutz über ihre manisch-depressiv Sohn Lukas, wo Sälbschtmord begange het. (Als Buech erhältlich: ISBN 3-7152-1039-7, "Utopia Blues", Manie, Depression und Suizid im Jugendalter)
Musik
Verwendet wird Musig, wo de Tino Ulrich, eine vo de Schauschpiler, gmacht het. Es isch schwer iizordnendi, aber sehr atmosphärischi Musig.
PNG
PNG stoht fir
PNG isch e Abchirzig fir
Regensburg
2008 het d Stadt 133.525 Iiwohner gha und isch eso noch Münche, Nürnbärg und Augschburg an vierter Stell under de Grossstedt vom Freistaat Bayre gstande.