cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luxemburg
Demografii
D’Bevölcherigszahl isch im Januar 2013 übber 537.039 Iiwohner gläge. 45 Brozänt vu de Iiwohner sin Usländer, devuu rund 80.000 Portugiise, 28.500 Franzose, 19.400 Italiäner, 16.700 Belgier, 12.000 Dütschi, 5.300 Briite un 3.900 Holländer. 19.500 chömme us andere EU-Länder, 30.200 sin zù andere Staate züeghörig.
D’Wachstumsrote vu 100.000 Mänsche in drißig Johr un 202.000 sit em Zweite Wältchrieg isch einzigartig im Vergliich zù de benochberte Länder; si isch hauptsächlig uff d’Iiwanderig zruckzfiehre. Derre ihr Grund litt vor allem draa, dass viili Usländer uff Luxeburg gò schaffe gönn: d’Zahl Arbetsblätz isch 1995 bi 197.500 gläge un 2008 sogar bi 328.200. Sälli Zahl macht s Großherzogtum au zum Ziil vu Gränzgänger, ihri Zahl isch im Johr 1995 no bi 56.100 gläge, bis 2008 abber uff 146.300 aagstige.
Vorstadtgesellschaft zur Krähe (Basel)
D Vorstadtgsellschaft zur Kräije isch e Korporazioon in dr Spaalevorstadt vo dr Stadt Basel.
Gschicht
D Spalevorstadt het sich im 13. Joorhundert im Gebiet vor em Spaleschwibbooge usserhalb vo dr Stadtmuure um s alte Franziskanerchloster ume afo entwickle. E Hufe Wärkstett si dört baut worde, wil d Stadt s vorzooge het, ass si dusse in dr Vorstadt sige, wil si dört weniger wurde stööre und au weniger gföörlig wurde si ass in dr Stadt sälber. Au dr stedtisch Wärkhoof het sich in dr Spale befunde, und dört het mä s Baumaterial für die üsseri Stadtmuure barat gmacht, wo mä vo 1362 aa um d Vorstedt het afo baue und wo bis zum Ändi vom Joorhundert fertig worde isch. Um 1400 het s in dr Spalevorstadt öbbe nünzig Woonhüüser ghaa. Wenn sich d Iiwooner vo dr Spale sälber häi afo organisiere, wäiss mä nid genau, aber 1399 het s e Gsellschaft gee, wo s Huus Nummere 13 in dr Spalevorstadt het chönne chaufe. Das Huus het 'Kregenburg', 'Kreigenburg' (Kräijeburg) oder äänlig ghäisse und vo doo het d Gsellschaft iire Naame überchoo: Vorstadtgsellschaft zur Kräije.
D Ufgoobe vo dr Vorstadtgsellschaft si vom Root festgläit worde: Si isch für e Wachdienst in dr Spalevorstadt verantwortlig gsi, für d Füürweer und d Stroossebolizei und het die chlii Grichtbarkeit ghaa über Schält- und Schlaaghändel und Brunne- und Wäidrächt. Alli die öffentlige Funkzioone het si mit dr Helvetische Revoluzioon 1798 verloore und isch wie d Zümft und d Eeregsellschafte zun ere brivate Korporazioon worde.
S Gsellschaftshuus
Vo 1399 aa häi sich d Gsellschafter in dr Kräijeburg droffe, bis si 1442 an däm Blatz e nöis Huus baut häi. 1816 häi si das ersetzt mit eme nöije, wo hüte no stoot, und häi über em Düürsturz s alte Zäiche vom Huus, die schwärz Kräije uf em grüene Fümferbärg, wider aagmacht. 1912 het d Gsellschaft iir Huus dr Stadt verchauft und hüte isch s in Brivatbsitz. Dr Sitz vo dr Vorstadtgsellschaft isch hützudags in dr alte Doorwächterstuube vom Spaledoor.
D Gsellschaft hüte
D Gsellikäit isch scho immer äini vo de wichdigste Funkzioone vo dr Gsellschaft gsi, aber das het iire Mitgliider nid glängt und vo 1876 aa häi si d Understützig vo de Arme und d Gmäinnützikäit as iiri Ufgoob uf sich gnoo.
1883 het dr Basler Bürgerroot d Reegle für d Waal vom Vorstand ufgstellt und au d Gränze vom Vorstadtbann zooge. Zu de Ufgoobe vo de siibe Vorgsetzte ghöört under anderem d Verwaltig vom Vermööge us em Verchauf vom Huus zur Kräije, wo si mit em Zins drvo gmäinnützigi Instituzioone understütze.
Clint Eastwood
Dr Clinton Eastwood Jr. (* 31. Mai 1930 z San Francisco, Kalifornie) isch e US-amerikanische Filmschauspiler, Filmregisseur, Broduzänt, Komponischt un Bolitiker.
As wortkarge Western- und Actionheld isch er ab de 1960er Johr zum ene wältwyt erfolgriiche Star worde. Mittlerwyl isch er au e renommierte Filmregisseur un -broduzänt. Teilwys komponiert er au Filmmusig, vornähmlich für sini äigete Film.
Dr Clint Eastwood het für sini Film Erbarmungslos (1993) und Million Dollar Baby (2005) je zwäi Oscars gwunne. Für witeri Film isch er oscarnominiert gsi. Bi de Golden Globes isch er füüfmal prämiert worde. Zuedäm het er scho 1988 de Cecil B. DeMille Award fürs Läbeswärch übercho.
Politisch engagiert sich de Eastwood für di Republikanischi Partei. Vo 1986 bis 1988 isch er Bürgermeischter vo dr kalifornische Chliistedt Carmel gsi.
Föhn
De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal. Im Oste isch de Föö heftiger und cha wiit öber de Bodesee usegoo.
Name
S Wort Föö (Pföö, Föhn; altalem. fônno) chunnt usem Latinische Wort favonius, wa en warme Westwind maint. Natuurgmääss isch de Windname ussert i romanische Tielekt uursprüngli nu im Alemannische haimisch. De Name lebt au im Rätoromanische as favuogn, fuogn witer und im Tessin as fogn, isch dai aber en Nordwind, wo vom Gotthardmassiv her bloost. Im Welsche sait mer em le foé.
D Schwizer hend de Windname denn au för die Maschine bruucht, wo mer d Hoor demit tröchne cha.
Meteorologii
D Wetterchund het de alemannischi Name as "Föhn" öbernoo und bizaichnet demit en warme, trochne Fallwind, wo maist uf de Leesiite vo grössere Bergzüg wie de Alpe, aber au de Rocky Mountains, vorchunnt. Verschidnigi Theorie versuechet da Wetterphänomen z erchlääre, aber viles isch no unklar. Und au wege wa so vili Mensche bi Föö Chopfwee hend isch nonöd klärt.
Uuswirkige
De Föö bringt immer schöös Wetter mit sich und d Sicht werd ganz klaar. Wen de Föö zemebrecht chunnts umso mee cho regne.
Well de warmi Wind im Herbst helft as Truube süess werdet, saitmerem au Truubechocher. De Föö het aber au scho mengs Laid is Land broocht, denn e Füür cha sich wie Zunder verbraite und cha fast nüme glöscht werde und früener sind drumm immer wider ganzi Dörfer abebrennt. Us dem Grund isches verbote bi Föö ide Nöchi vo alte Holzhüser z rauche oder gär Füür z mache. De Föö cha mengisch ase staarch bloose, as d Sail- und Iisebaane de Betriib müend iistele und s entstönd vill Sturmschäde. Wetterfüüligi Lüüt liidet underem Föö, si hend Chopfwee und sind uuliidig. I seltne Fäll trait de Föö fiine rote Sand vode Sahara öber d Alpe.
Propaganda
Propaganda (vo ‚witer usbräite, usbräite, verbräite‘) bezäichnet en absichtlige und süstematische Versuech, die öffentligi Mäinig z forme, Erkenntniss z manipuliere und s Verhalte eso z stüüre, wie s e Propagandist oder Herrscher will. Das isch im Gegesatz zu Mäinige, wo dur Erfaarige und Beobachdige gformt wärde. Dr Begriff „Propaganda“ wird vor allem in politische Zämmehäng aagwändet; in wirtschaftlige Zämmehäng reedet mä eender vo „Wärbig“, in religiöse vo „Missionierig“. Entschäidend isch drbii, ass d Noochricht gschiggt usgweelt und wenn nöötig manipuliert wird, und nit ass si woor isch. In diktatorische Reschiim, bsundrigs im Nazionalsozialismus und im Stalinismus isch d Propaganda monopolisiert worde und dr Terminus het e stark pejorative Charakter aagnoo. Wäge däm verwände demokratischi Bardeie z. B. in dr Bundesrepublik Dütschland für iiri Wärbig au hüte no d Bezäichnig Propaganda nid. Aber die ziilt äisitigi Daarstellig vo Informazione isch e gängigi Braxis vo politische Bardeie. Mä brucht vilmol Begriff wie Öffentligkäitsaarbet oder s änglische Public Relations.
Chriegspropaganda isch noch em Ardikel 20 vom Internazionale Pakt über bürgerligi und politisch Rächt, wo vo 168 Staate ratifiziert worde isch, sit 1976 verbote.
Macugnagadeutsch
S Magganaatitsch isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Magganaa. Es ghèèrd doodrmid zem Siidwalsertiitsch.
Foorschigsgschiichd
Magganaa isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii. D Ùfnaam isch vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle im April 1953 gmachd woore.
Fir s Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin vùm Fritz Gysling, em Rudolf Hotzenköcherle ùn dr Clara Stockmeyer voorberaided ùn vù dr èrschte beede ane 1952 verefendligd woore.
Dr Max Waibel hed fir syyni Dokteraarbed Ùndersuechige z Magganaa zue dr Volchsiberliiferig gmachd ùn hed dooderfir Määrli, Saage ùn sùnschdigi Verzelige gsamled, au Lieder ùn Schbrichwèèrder. Är hed dooderzue zwische 1974 ùn 1981 insgsamd 30 Gwèèrslyd befrogd. Syyni Dokteraarbed hed er derno ane 1985 verefendligd.
D Fluurnäme vù Magganaa hed dr Paul Zinsli ùf drèi Forschigsexkursione ùfgnùù, im Juni 1959 mid Schtudände, im Mai ùn Oktober 1980 zäme mid em Max Waibel ùn im Mai 1981 mid em Max Waibel ùn em E. Schorno. Dr Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd.
Schryybwyys
In däm Artikel sin di makanaatitsche Dialektbyyschbel in Dieth-Schryybig gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, fir d Affrikata [kx] wird gschriibe.
Soziolinguistischi Situation
Ane 1881 sin di ganze Wyyler vù z Magganaa user Zèr Bùrfùkù ùn Ìn der Mattù no walsertitschschbroochig gsii. Im Lauf vùm 20. Jh. isch dr Aadail al mee zrùggange ùn hid sin s nùme noo weenig Yywoner, wù Magganaatitsch chene schwäze. Jùngi Walsertitschsprecher gid s gar kaini me.
Ane 1972 hed d Gmai noch ere Volchszeelig aagee, as 18 % vù dr Yywooner Magganaatitsch chene schwäze ùn nomool 10 % hän s chene verschdoo.
Fir 1976 gid d Elisabetta Fazzini Giovannicci gid die Zaale aa:
Dr Max Waibel gid in syyre Aarbed Zaale aa fir di ainzelne Wyyler. Die Aagoobe gälde fir 1979/80. Dr Max Waibel gid drèi Grind aa fir d Romanisierig vù Magganaa:
D Maria Concetta Di Paolo hed ane 1999 e Schtudie verefendligd, wù si d Dialäktkompetänz vù dr Siidwalser Gmaine din ùndersuechd hed. D Daate fir Magganaa sin ùfgnùù woore vù dr Rosangela Pirazzi. Vù dääne 86 aktive Dialäktschprächer ane 1996 sin 65 iiber iiber 65 gsii, 12 zwische 51 ùn 65, 9 zwische 36 ùn 50 ùn kaini ùnder 36.
Vù dääne 30 passive Dialäktschprächer ane 1993 sin 7 iiber 65 gsii, 12 zwische 51 ùn 65, 7 zwische 36 ùn 50, 4 zwische 26 ùn 35 ùn kaini ùnder 26.
D Chilcheschbrooch z Magganaa isch scho syder em 19. Jh. Idalieenisch. Ane 1839 isch no ne zwaischbroochige Katechsimus uusechùù fir d Chilcheprovinz Novara. Aber z Magganaa isch in däm Joor d Breedig scho nimi ùf Dydsch ghalde woore. D Chinderlèèr isch no lenger ùf Dydsch gsii, byychde hed mer z Magganaa no bis am Änd vùm 19. Jh. ùf Dydsch chene.
Scho ane 1839 hed s z Magganaa nääbe dr dydschschbroochige Schuel au ne idalieenischschbroochigi gee. D Eldere hän chene frèi weele, in weli Schuel si iiri Chinder gschigd hän. Ane 1880 isch di dydsch Schuel zuegmachd woore.
Substantivdeklination
Pluralbildung: Vogla (Vogal), Achera (Acher), Faadma (Faade), Tùùrne (Tùùre), Daarma (Daare), Schtiärne (Schtiärnù), Waasma (Waase), Gloke (Glokù), Bööchjini (Bööch), Brùodjini (Brùod), Gìbäädjini (dt. Gìbääd)
Dr Genitiv chùnd no in Fäll voor wie
Adjektivdeklination
Wie in vyyle hooch- ùn hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.
Pronomina
Bim Personalpronome gid s im Magganaatitsch wie au in andere Siidwalser Dialäkt verlengeredi Pluralfoorme. Die sin bilded us em Personalpronome ùn „andere“: wir andrù, iir andrù, schi andrù Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd
Vollverbe
Bi dr Bildig vùm Partizip Perfekt isch dr Vokal in dr Vorsilb zem Dail no vorhande: gìbrùngge (brìngge), gìbüwe (büwe), gitraagùd, gìzelld (zelle), gìzwenggt (zwengge)
Bildig vùm Partizip Perfekt bi schdaarche Verbe: plìbe (bliibe), gschtrìttù (schtrittù), gschrìbe (schriibe), brùnne (brìnne), gfùnde (fìnde), gschtoole (schtääle), gschlaaffe (schlaaffe)
Bildig vùm Partizip Perfekt bi schwache Verbe: gìzwenggt (zwengge)
Dr Ùnderschiid bi dr Bildig vùm Partizip Perfekt bi schdaarche (Bildig ooni t-Suffix) ùn schwache Verbe (Bildig mid t-Suffix) verschwinded al mee. Zem Dail wääre schdaarchi Verbe mid Suffix, zem Dail schwachi Verbe ooni Suffix bilded, zem Dail baidi Forme naääbenenand.
Im Magganaatitsch sin bi dr Verbkonjugation d Foorme zem Dail verschmùlze mid enklitische Pronome: wir heiwer (< wir hei wer).
Passiv
Wie in andere Siidwalser Dialät wird s Passiv mid "chùo" bilded.
Partizip Präsens
Zem Dail gid s no Forme vùm Partizip Präsens.
Woordbildig
Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix:
Relativsatz
Dr Relativsätz wird mid "wo" yyglaided.
Woordschaz
Mìenta/Mìentag, Ziischta/Ziischtag, Mitwuchù, Fruonta/Frùontag, Friitag, Samstag/Samschtag, Sunnutag
Yyflis us em Romanisch
Nadyyrli gid s im Magganaatitsch vyyl Främd- ùn Läänwèèrder us em Italienisch ùn em Piemontesisch.
Schbroochbyyschbel: Määrli vùm Zwäärg
''Eswènd ìm Kratz ìsch ta gùordet es Chìnd. Ùn tö Vatter ùnd Mööter hend nid gwìssed, wèlem sòlis nò gìen far Gòttù, far ga z tòùffe. Ùn tö hentsch èmel bìdenandre Raat kchaa. Ùn tö hentsch gseid: Tö wììr ga sööchje ds Götwìärchi. Ùn ds Götwìärchi ìsch gchùo chùo machù der Gottù. Wi sìntsch gsii derhìnder embrinne z chùo vam Biil embrinne, da ìschs esùo ìm Schtùtz, ds Götwìärchi plììbe hìndere ùn tö hets geng eswaas üssekschlage van ènem Sakchji. Ùn tö hentsch kchaa ts Wùnder z lööge Ùn tö hentsch gsìe, hets geng üssegschlaage Schtìkch Chòòle. Ùn tö hentschi schi Wùnder gnùo ùnd nid verschtande. Ùn wels ìsch ta hìndernaa gchùo hed geng üffglääse dìsch Chòòle. Ùnd hetsch welle chùo tops, das hets üffglääse. Dö sìntsch èmel ga tòùffe. Ùn ternaa, wèn sìntsch emhìnderschi gchùo, hentsch gmacht der gliich Wääg. Ùn tö hed ds Götwìärchi geng klögt, wa sige t Chòòle. Ùn t Chòòle hetsch fascht nìmme gfùnde. Ùn tèè hetsch gseid ta dè, wèli sìn ta gsii inglaadni, schi sòli schi üüflääse, wèn tigesch fìnde t Chòòle. Ùnd wèli hend tè nò gfùnde es paar Chòòle, hend gfùnde e Tòke Goold ùn tas ìsch tè gsiin der Schanch, wa hed tè ds Götwìärchi sòllù machù dem Gòtti. Ma dernaa hed schi d Mööter welle wägschlaa. Ùn geng gseid: Wa heid er di Chòòlù allù wäggschlaged?'' (zidierd bi Waibel 1985, S.155f.)
Geschichte
D Gschicht oder Gschichtswisseschaft isch d Wisseschaft von Entwicklige in der Vergangeheit. Si umfasst alles, sowohl vom unbeläbte Universum (z. B. Aerdgschicht) wie vom beläbte Universum (z. B. au d Schtammesgschicht), do dervo vor allem d Menschheits-Gschicht.
Innerhalb von der Menschheits-Gschicht chann me vor allem die vor-schriftlichi Periode, wo uusschliesslich von der Archäologii erforscht wird, sowie d Periode nach Iifüehrig von der Schrift unterscheide, wo von der Archäologie und denn vor allem der Gschichtswisseschaft, wo sich in erschter Linie mit de schriftliche Überlieferige (Quelle gnennt) befasst, erforscht wird. D Quelle sind in erschter Linie uus Papier. In der ältere Gschichtforschig gitts aber au anderi wichtigi Stoff-Arte vo Quelle, wie Schtei-Inschrifte (Epigraphik), Papyrus oder Pergamänt (Leder). In der neuschte Gschichtsforschig wiederum chönne d Quelle au digitali Datebanke sii.
Wichtigi Gebiet von der Menschheits-Gschichtsforschig sind - näbscht de reine Hilfs-Wisseschafte wie Urkunde lehr, Chronologii, latinischi Schproch, usw. - vor allem die:
Als spezielli und wichtigi moderni Hilfs-Wisseschafte von der Gschichtsforschig gälte dezue ane d Politikwisseschaft, wo s politische Syschtem von der Geschicht und d Psychohistorie, wo s Verhalte und d Motiv von de gschichtlich handelnde Persone untersueche.
Baloise Hochhaus
S Baloise Hoochhuus isch e 89 Meter hoochs Hoochhuus z Baasel, wo vo 2017 bis 2020 baut worde isch. Es isch s höggste Geböid vom ene Ansambel im Baloise Park, wo zur gliiche Zit entstande isch. Es isch s dritthöggste Hochhuus z Baasel (Stand 2020).
D Archidekte si d Schwizer Archidekte Miller & Maranta. Im Hoochhuus het s e Fümfstärnhotel vo dr Mööwepick-Chetti mit 264 Zimmer. Die ooberste siibe Stöck wärde as Büro brucht. D Eröffnig vom Baloise Hoochhuus het am 21. Septämber 2020 stattgfunde.
Güntlespitze
D Güntlespitz (o Güntlispitz, hochdütsch Güntlispitze) isch an 2.092 m hoher Gräsberg us Flysch in da Allgäuer Alpa. Er lit im Klennwalsertal i deam Bergzug, wo d Ortschaft Baad im Weschta begrenzt. Weschtlich vo dr Güntlispitz lit dr Üntscheller und südöschtlich dia Hintere Üntschaspitz. I deam Kamm wo ge Norda zücht lit dr Hochstarzel.
Übr d Güntlispitz führt an markiirter Weag, wo vom Derrajoch übr d Nordoschtflanka zum Gipfl und im Weschta zuf Häfnerjoch goht. Im Winter würd dr Berg viilmol bi nar Schitour bstiga.
Communauté de communes de la Vallée de Kaysersberg
D Communauté de communes de la Vallée de Kaysersberg ìsch a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch). Sa ìsch àm 29. Dezember 1995 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera àcht Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Kaysersberg Vignoble, Präsidant ìsch dr Jean-Marie Muller.
Franz Josef Degenhardt
Dr Franz Josef Degenhardt (* 3. Dezämber 1931 z Schwelm, Provinz Weschtfale; † 14. Novämber 2011 z Quickborn, Schleswig-Holstein) isch e dytsche Liedermacher, Schriftsteller un promovierte Rächtsaawalt gsii.
Läbe
Noch em Studium vu dr Rächtswisseschafte z Köln un z Fryybeg 1952–1956 het er anne 1956 s erschte un 1960 s zwait juristisch Staatsexame gmacht. Derno het er ab 1961 fir s Inschtitut fir Europäischs Rächt an dr Universitet vum Saarland gschafft. Är het 1966 promoviert mit ere Studie iber Die Auslegung und Berichtigung von Urteilen des Gerichtshofs der Europäischen Gemeinschaften. Im Johr 1968 het dr Degenhardt as Rachtsaawalt in e baar Brozäss Sozialdemokrate oder Kommunischte verdaidigt, wu wäge Aktione vu dr APO aagchlagt gsii sin. 1972/73 het er Mitglider vu dr Baader-Meinhof-Gruppe verdaidigt.
Anne 1961 isch dr Degenhardt dr SPD byydrätte, isch aber 1971 uusgschlosse wore, wel er z Schleswig-Holstein zue dr Wahl vu dr DKP ufgruefe ghaa het. 1978 isch er in d DKP yydrätte.
As Liedermacher isch er e Stimm vu dr 68er-Bewegig gsii, het sich fir d Oschtermarschbewegig engaschiert, d Protescht gege dr Vietnamchrieg untestitzt, gege d Notstandsgsetz un gege d „Beruefsverbot“. Syyni erschte Ufdritt het er uf dr Burg-Waldeck-Festival ghaa. Anne 1965 isch syy Album Spiel nicht mit den Schmuddelkindern erschine, s Titellied dodruf het e beriemt gmacht. 1967 het er im Quartett mit em Hanns Dieter Hüsch, em Wolfgang Neuss un em Dieter Süverkrüp di gmainsam Platte Da habt ihr es! produziert. Im Album Wildledermantelmann (1977) het er di sozial-liberal Yystellig vu vile vu syne ehmolige Kampfgnosse kritisiert. Är het au ne dytschi Fassig vum Lieds Here’s to you iber Sacco un Vanzetti gschribe.
Dr Degenhardt isch bi dr UZ-Prässefescht vu dr DKP ufdrätte un bi zahlryche Konzärt vu dr weschtdytsche Fridesbewegig. In e baar Leider het er sich mit em Zweete Wältchrieg, em Vietnamchrieg un dr Gfohr vun eme Atomchrieg ussenandergsetzt.
Är het mehreri Roman gschirbe mit zum Dail autobiografische Zig, wu zaischt Rächtsaawält oder Liedermacher d Protagonischte sin, unter anderem Brandstellen, Für ewig und drei Tage un Der Liedermacher. Syy erschte Roman Zündschnüre (1973) verzellt e Episod unter Edelwysspirate am Änd vum Zweete Wältchrieg in dr bergische Chlaistadt Schwelm in dr Nechi vu Wuppertal. Är isch e große Erfolg gsii un isch fir s Färnseh verfilmt wore. Syy zweete Roman Brandstellen verzellt vum Widerstand vun ere Burgerinitiativ gege ne Druppeniebigsblatz vu dr NATO. As literarische Aastoß het dr vergeblig Kampf vu dr Gmai Klausheide gege dr NATO-Bombenabwurfblatz Nordhorn Range in dr Johr 1971 bis 1973 dient. Dr Roman isch anne 1977 vu dr DEFA (DDR) verfilmt (Draibuech Gerhard Bengsch, Reschi [Horst E. Brandt).
Dr Buchmarkt het 2011 zum belletristische Gsamtwärch vum Franz Josef Degenhardt gschribe:
Dr Degenhardt isch syt 1983 bis zum Änd vu dr DDR e korreschpondierend Mitglid vu dr Akademi vu dr Chinscht vu dr DDR gsii. Är isch syt dr 1970er Johr e baar Mol bim Festival des politischen Liedes ufdrätte.
Syyni beede Sihn Jan Degenhardt un Kai Degenhardt hän au Soloalbe as Liedermacher vereffetligt.
Dr Franz Josef Degenhardt het z Quickborn, Chrais Pinneberg gwohnt. Dert isch er am 14. Novämber 2011 um 15 Uhr Ortszyt im Chrais vu syre Familie gstorbe.
Filmografi
Draibuechvorlage
OFF-Sprächer
Komponist
Wyteri Ufdritt
5. April
Dr '''5. April''' isch dr 95. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 96. in Schaltjohr), dodermit blybe no 270 Däg bis zum Änd vum Johr.
Gabathuler
Gabathuler isch e Schwyzer Familienamme. Är chunnt sälte au in dr Schryybwyys 'Gabatuler' vor,
Dr Name Gabathuler chunnt noch em Schwyzer Familienämmebuech vu Malans, eme Dorf, wu hite zue dr Gmei Wartau im Sanggaler Rhintl ghert. Bis am Aafang vum 20. Johrhundert losst er sich numme dert noowyyse.
Vu Wartau uus sin Lyt mit em Namme Gabathuler au in anderi Biet vu dr Schwyz uusgwanderet un hän sich in andere Ortschafte yyburgere loo. Noch em Familienämmebuech findet mer Burger mit em Namme Gabathuler syt 1942 z Züri, syt 1946 z Wädischwil un syt 1960 z z Vervey VD. Hitte chunnt dr Namme in vile Gegnige vu dr Schwyz vor, vor allem im Kanton St. Galle, im Kanton Züri un im Bünderland.
Weblink
Hittigi Verbreitig vum Namme Gabathuler in dr Schwyz uf verwandt.ch
Burg Kenzingen
D Burg Känzinge isch e abgangeni Burg sidlig vu dr Stadt Känzinge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch im Gwan Eyerkuchen in dr Flustickli „Burgbrunnen“ un „Vorm Burgbrunnen“ gläge.
Aalag
Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte. Uf em Burggländ stoht e chlei Steihyysli mit eme hostorisch gstaltete Stapflegibel, wu im Dialäkt „Kuppelburg“ gnännt wird.
Communauté de communes de la Vallée de Hundsbach
D Communauté de communes de la Vallée de Hundsbach ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 29. Dezember 2000 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 13 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Emlìnge gsìì, Präsidant dr Jean-Marie Freudenberger. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes d’Altkirch, Communauté de communes du Secteur d’Illfurth, Communauté de communes du Jura Alsacien un Communauté de communes Ill et Gersbach zum neie Verbànd Communauté de communes Sundgau füsioniert wore.
Kanton Wolz
Dr Kanton Wolz isch e Kanton im Großherzogtum Luxeburg. Är lyt im Nordweschte vum Land. Im Norde gränzt er an dr Kanton Klierf, im Sidoschte an dr Kanton Dikrech, im Siden an dr Kanton Réiden un im Weschte an Belgie. Hauptort vum Kanton isch Wolz. Bis anne 2015, wu z Luxemburg d Distrikt abgschafft wore sin, het dr Kanton zum Distrikt Dikrech ghert.
Verwaltigsgliderig
Zum Kanton Wolz ghere sibe Gmaine (Yywohnerzahle vum ).
Zum 1. Jänner hän d Gmaine Heiderscheid un Neunhausen zue dr neie Gmai Esch-Sauer fusioniert.
Zum 1. Jänner 2015 isch d Gmai Eschweiler zue Wolz yygmaindet wore.
Emil Steinberger
Dr Emil Steinberger (* 6. Januar 1933 z Lozern) isch an Schweizer Kabrettischd, Schrifdschdellr, Regisseur on Schauspiiler, wo seid de 1970er amma broida Publikum en Deitschland on en dr Schweiz wegga seine witziche TV-Sketch als Emil bekannt isch.
Leba ond Schaffa
Drneba isch er au als Schbrecher en Kenderherschbiel (z. B. en Michel us Lönneberga von dr Aschdridd Lindgren) gwä (der Witz do droh isch, daß dr Michl em Original Emil hoist) on em Kenderbrogramm vom Schwizer Färnseh dädig.
A weitrer Meilastoi en seinra Karrier isch die Hauptroll em Film Die Schweizermacher onter m Regisseur Rolf Lyssy gwä. Er isch abbr au sehr guat em Film Video-Liebe, a baar Johr schbädr gwä. Er hot a greesre Roll ghet on isch no witzichr gwä.
Im Johr 1987 isch die letscht Emil-Vorstellong glaufe. 1989 hot er sich von seinra Frau Maya lo schaida. Dr Emil Steibergr isch no Ende 1993 noch New York, zom dort a normals, birgrlichs Leba en dr Anonymität zom fihra, hot am 28. Mai 1999 sei Lebnsgfährdin, d Niccel Kristuf gheirotet. Boide senn abr 1999 en d Schweiz zrickgkehrt on lebet seitdem am Genfersee.
Danoch isch no sei erschds Buch "Wahre Lügengeschichten" erschiena, wo no viele Lesunga in dr Schweiz on en Deitschland drauf gfolgt senn. Em Oktober 2001 isch no sei zweits Buch "Emil via New York" erschiena. Em Johr 2001 hot er mit seinra Frau an oigna Verlag grindet, die "Edition E", wo neba seine Biacher au seine EMIL-Sketch uff Vidjo on DVD dren vreffentlicht on vrtrieba werdet.
Dr Emil Steinberger läbt z Territet (Montreux) im Kanton Waadt.
Auszeichnonga
Dr Emil Steinberger hot a ganze Reih vo Auszeichnonga bekomma:
Walter Mossmann
Dr Walter Mossmann (au Moßmann gschribe; * 31. Augschte 1941 z Charlsrue; † 29. Mai 2015 z Brysach) isch e dytsche Liedermacher, Autor, Schurnalischt un Regisseur gsii. Är isch bekannt wore dur sy Engaschmänt in dr frieje Anti-Atomchraft-Bewegig, vor allem im Zämmehang mit em Widerstand gege s blant Chärnchraftwärch Wyhl.
Lääbe
Anne 1951, im Alter vu 10 Johr, isch dr Walter Mossmann mit syre Famile uf Friburg chuu. Noch em Abitur het er an dr Universitete Friburg, Dibenga un Hamburg Germanischtik, Soziology un Bolitikwisseschaft studiert.As Studänt het er si dertemol in dr Studäntebewegig engaschiert.
Anne 1964 het er di erschte Gedicht publiziert un isch zum erschte Mol mit aigene Chansons ufdrätte. Im Johr 1965 het er uf em Feschtival Chanson Folklore International uf dr Burg Waldeck im Hunsrück gsunge, bis 1969 isch er all Johr bim Feschtival derby gsii. 1966 isch er uf em II. Folkfeschtival z Turin ufdrätte. Dr Stil vu syne Lieder het si an dr franzesische Chansons orientiert, vor allem am George Brassens.
Ab 1970 het er e Zytlang as Moderator vun ere Jugendsändig bim Sidweschtfunk gschafft, speter het er as freie Autor un Rusgeber gschafft. Anne 1973 het er fir dr Sidweschtfunk e Feature zämme mit dr Freia Hoffmann gmacht iber dr Causse du Larzac, e Region z Frankrych, wu si d Yywohner gege d Umwandlig in er militärisch Testbiet gwehrt ghaa hän.
Bim Widerstand gege s blant Chärnchraftwärch z Wyhl am Chaiserstuel isch dr Mossmann vu Aafang aa derby gsii. Är het bi dr Burgerinitiative z Wisswil un z Wyhl mitgmacht un isch Mitgrinder vu dr Initiativgruppe KKW Nein z Friburg gsii. Um des Zyt het er au wider aagfange aigeni Lieder z schrybe. Syni Lieder gege d Atomchraft het er zum Dail au uf Alemannisch gschribe un gsunge. Die Lieder sin in dr Region zimli populär wore.
Zämme mit andere Liedermacher het er 1976 kritisch Stellig zue dr Uusburgerig vum Wolf Biermann us dr DDR, är isch au zwaimol mit em Biermann ufdrätte. Vu 1977 bis 1979 het dr Mossmann z Bremen gläbt. Im Mai/Juni 1980 het dr Mossmann bin ere Bsetzig vun eme Bohrloch bi Gorleben mitgmacht.
Im Februar 1982 het dr Walter Mossmann dr Dytsch Chlaichunschtpryys 1981 iberchuu. Em Mossmann sy Pryyslied Lied für meine radikalen Freunde het aber im WDR nit derfe gsändet wäre, drott ass dää Mitveraastalter gsii isch. Anne 1990 het dr Mossmann dr Ferderpryys vum Reinhold-Schneider-Pryys vu dr Stadt Friburg iberchuu.
Syt Mitti 1990er Johr het dr Mossmann nimi as Sänger chennen ufdrätte, wel er sy Singstimm dur Chählchopfchräbs verlore het.
Är het si aber wyter engaschiert, unter anderem z Oschteuropa, vor allem in dr Ukraine. Är het au zytwys z Lemberg, dr ukranische Partnerstadt vu Friburg gläbt.
Am 29. Mai 2015 isch dr Mossmann im e Chrankehuus z Brysach am e Chräbslyyde gstorbe.
Oberau (Freiburg)
Gschicht
D'Oberau isch e früeher e Gwerbegebiet näbe dr Aldstadt gsi, wo dr vu dr Dreisam abzwigt Gwerbekanal gnutzt worre isch. Im usgehede Middelalder hets do Mühlene un Granatschlifereie gä, im 19. Johrhundert sin do e grossi Garnfabrik vum Carl Mez und Fabrike fer Feinpapierer un Kartonage assässig gsi. Uffgrund vu dr fer gwerbliche Verkehr ugünstige Verkehrsabindig sin die Fabrike um d'Middi vum 20. Johrhundert ufgä worre. D'Baute werre siterher fer Wohnige gnutzt.
lokali Bsunderheite
Zue dr Oberau ghöre au s'Schlossbergcafé un am Südhang vum Schlossberg rächt steili Räblage.
Saarbrücken
Saarbrücke (, im örtlige rhiifränkische Dialäkt Saabrigge ; im moselfränkische Dialäkt Saabrekgen) isch d Landeshauptstadt vom Saarland.
D Uniwersidäätsstadt und äinzigi saarländischi Groossstadt ligt an dr Saar und isch im Joor 1909 antstande, wo die drei sälbständige Stedt Saarbrücke (1322 zur Stadt erhoobe), St. Johann a. d. Saar (1322 zur Stadt erhoobe), und Malstatt-Burbach (1874 zur Stadt erhoobe), zämmegschlosse worde si. Saarbrücke isch s Zentrum und d Regiopoole von ere Agglomerazioon, wo über die saarländisch-lothringischi Gränze uuse goot, und isch dr Zaal vo de Iiwooner nooch die 43. grössti Städt in dr Bundesrepublik Dütschland.
Saarbrücke isch s politische, wirtschaftlige und kulturelle Zentrum vom Saarland und Sitz vom Regionaalverband Saarbrücke, eme Kommunaalverband vo bsundriger Art.
Liddratuur
noch Autoore / Uusegääber alfabeetisch gordnet
Dimitri
Dimitri chan folgendes bedüte:
Asien
Asie isch dr gröschd Kontinänt (29,4% vo dr Landflechi vo dr Ärde), het die gröschdi Iiwohnerzahl (meh as 60% vo alle Mensche) und isch au am dichdischde bevölkeret. Es isch dr öschdlig Deil vo Eurasie. Im Weschde wird as Gränze zu Europa dr Ural gnoh und am Suezkanal schdoosst Asie uf Afrika. Im Norde lit dr Arktisch Ozean, im Oschde dr Pazifik und im Süde dr Indisch Ozean. Dr Groossdeil vo dr Landmasse lit in dr nördlige Hemisphäre. [[Datei:Location-Asia-UNsubregions.png|mini|left|D Iideilig vo Asie in Regione, noch dr UNO
]] Asie wird gschichdlig, kulturell, ethnisch und geographisch in Regione iideilt: Sibirie, Oschdasie, Südoschdasie, Zentralasie, dr indisch Subkontinänt und dr Middler Oschde.
Ural
Dr Ural (Russisch Урал) isch ä Gebirg, wo bis 1895 m hoch und knapp 2100 km lang isch. Er lit in Nord-Süd-Richtig im mittlere Weschde vo Russland und wird as ä Deil vo dr asiatisch-europäische Gränze bedrachtet.
Lag
S Uralgebirg, wo Charaktermerkmol vo Hochgebirg und vo Mittelgebirg het, befindet sich zwüsche dr Oschdeuropäischen Ebeni im Weschde und em Weschdsibirische Diefland im Oschde. Vom Norden us gseh foht er a an dr Südküschte vom Karasee, won ä Deil vom Nordpolarmeer isch, zerscht noch Südweschte, noch öbbe 500 km biegt er in Richtig Süden ab, wird bi Jekaterinburg am breitischde und ändet noch nonämol 1600 km am Ural Fluss zwüsche Orenburg und Orsk an der kasachische Nordgränze.
S nördlige Drittel vom Ural isch öbbe parallel zum Ob, emä groosse sibirische Schdrom, wo sich öbbe 100 km vor siiner Mündig in de Obbuse vom Nordpolarmeer em Uralgebirg in dr Nöchi vo Labytnangi bis uf 50 km nöcheret. Dr Ural zieht dur drei Klimazone und isch im Durchschnitt numen öbbe 50 km breit. Vili Flüss hai ihri Quelle im Ural, zum Bispil dr Fluss Ural (lueg unde).
Umgäbig vom Ural
Am das nördlige Ändi vom Uralgebirg schliesst sich in Richtig Nordweschde s Pai-Choi-Gebirg a, wo bis zur schmale Jugorstrooss chunnt, uf deren ihrer nördligi Siite isch d Waigatsch-Insle. Nördlig dere Insle befindet sich d Karaschdrooss, und denn d Doppelinsle Nowaja Semlja. Mä cha Waigatsch und Nowaja Semlja as die nördlige Fortsetzige vom Ural und em Pai-Choi-Gebirg aluege.
Im Süde setzt sich s Uralgebirg im Mugodschar-Gebirg furt, wo in Kasachstan lit. Wiiter südlig befindet sich d Kasacheschdeppe, an die schliesst sech d Aral-Kaspi-Senkig mit em Aralsee und Kaschbische Meer a.
Innereurasischi Gränze
In dr Geografii het mä d Gränze zwüsche Europa und Asie am Ural-Gebirg und em Ural-Fluss feschdgleit. Die „beiden Ural“ deile äso dr Groosskontinänt Eurasie in zwei ungliich grossi Kontinänt ii, Europa mit erä Flechi vo 10,4 und Asie mit 43,8 Mio. km².
Iideilig
S Uralgebirg, wo knapp 2100 km lang isch, wird in fümf Deil bzw. Gebirgszüg iideilt, wo direkt inenander übergöhn. Vo Norde noch Süde si das:
Bärge
Im mittlere Norde vom Ural befindet sich dr höchste Gipfel vom Gebirg, d Narodnaja, wo mit 1895 m hoch isch. Öbbe 180 km südlig vom Polarkreis, isch dä Deil vom Uralgebirg ä Hochgebirg.
Ä baar vo de höggschde Bärge (sortiert noch dr Höchi):
Impetustheorie
D Impetustheorii (vo = dr Schwung) isch en überholti Theorii zum d Beweegig vo Körper „dünamisch“ z erklääre. Si isch us ere christlige Kritik vo dr materialistische aristotelische Beweegigsleer entstande. Dr Impetus isch drbii en unkörperligi (immaterielli) Beweegigsursach oder e Chraft, wo eender spirituell verstande wird, und uf e Körper übergoot, wo söll bewegt wärde, zum en beweege.
Im Middelalter isch d Impetustheorii e wichdigi Grundlag vo dr Ballistik gsi. Erst d Mechanik vom Newton het dr Impetus abgschafft und ihn dur s Brinzip vo dr ursachlose Drääghäitsbeweegig ersetzt.
Mä het bi Studieaafänger s Verständnis vom Verhalte vo bewegte Objekt undersuecht und uusegfunde, ass die intuitive Erkläärigsaasätz vom ene groosse Däil vo de Probande au hüte non e groossi Äänligkäit mit dr Impetustheorii häi.
Baetica
Verwaltig
Baetica isch e senatorischi Browinz gsi. Si isch nid diräkt em Kaiser, sondern em Senat understande, won e Prokonsul mit em Rang vom ene Prätor gweelt het, zum sä regiere. E prokonsularische Legat und e Quästor häi zur Verwaltig vom Prokonsul ghöört.
Iirichdig und Gränze
Wenn dr Augustus d Browinz iigrichdet het, isch umbekannt. Dr eltisti Beleeg isch en Inschrift us em Joor 2 noch dr Zitwändi, wo Hispania ulterior Baetica erwäänt wird. Die offizielli Bezäichnig Hispania ulterior Baetica het mä bis in d Zit vom Kaiser Trajan brucht, spööter het d Browinz nume no Hispania Baetica oder äifach Baetica ghäisse.
Jacob Wilhelm Lustig
Dr Jacob Wilhelm Lustig (autobiografischs Psöidonüüm Conrad Wohlgemuth; * 21. Septämber 1706 z Hamburg; begraabe am 17. Mai 1796 z Groningen) isch e niiderländische Komponist, Organist und Muusigtheoretiker vo dütscher Häärkumft gsi.
Si Lääbe
Wil dr Lustig z Hamburg käi Stell gfunde het, won em basst het, het er sich für e Boste vom Organist an dr Martinikerk z Groningen beworbe, wo frei gsi isch. Am 22. Juli 1728 isch er aagstellt worde. 1734 het er e Studieräis uf Ängland gmacht und isch drbii vom Stadtroot understützt worde. 1736 het er d Alijne Reckers ghürootet und 1743 het er s Bürgerrächt überchoo. In sine autobiografische Skizze het er zwaar aagee, ass er mit sim Bost völlig zfriide gsi sig und er isch bis zu sim Dood im Amt bliibe, aber 1741 het er sich doch um d Stell vom Organist an dr Nieuwe Kerk in Den Haag beworbe. 1772 het er dr Charles Burney droffe und 1786 dr Georg Joseph Vogler, wo wääred sim Bsuech z Groningen uf dr Orgle gspiilt. As Organist und Pedagoog isch dr Lustig seer aagsee gsi.
Wärk
Dr Lustig het e Hufe Wärk komponiert, aber nume säggs Dschembalosonate und zää wältligi und zwanzig gäistligi Lieder für äi Singstimm und Generalbass si erhalte.
Im Lustig sini muusigtheoretische Schrifte si in de Niiderland wit verbräitet gsi. Er isch vo Teggst vom Mattheson usgange und het d Muusigtheorii süstematisch abgarbäitet. Usserdäm het er e Hufe Wärk vo Theoretiker wie em Johann Joachim Quantz, em Andreas Werckmeister und andere uf Holländisch übersetzt.
Miller & Maranta
Miller & Maranta isch e Baasler Archidektuurbüro. Es isch vo de Archdekte Quintus Miller (* 1961, z Aarau) und Paola Maranta (* 1959, z Chur) gründet worde. Die bäide häi an dr Äidgenössische Technische Hoochschuel Züüri Archidektuur studiert und häi im Entwurfsateliee vom Fabio Reinhart und Miroslav Šik die Analoogi Archidektuur, wo vom Aldo Rossi prägt worde isch, kennegleert. Vo 1989 aa häi si zämme an verschiidene Brojekt gschafft und 1990 s hütige Büro gründet. Zu iire Wärk ghööre s Voltaschuelhuus z Baasel, d Määrthalle Färberblatz z Aarau, s Woongeböid Schwarzpark z Baasel, d Restaurierig und Erwiterig vo dr Villa Garbald z Castasegna und s Alte Hospiz uf dr Gotthardbasshööchi, wo vilmol publiziert und uszäichnet worde si. Sit 2013 isch dr Jean-Luc vo Aarburg Partner im Büro.
Martin Schulz
Bi dr Bundesdagswahl 2017 isch dr Schulz Chanzlerkandidat vu syre Bartei gsii.
Familie, Uusbildig un Beruef
Dr Schulz isch anne 1955 z Hehlrath (hite ne Dail vu Eschweiler) as jingschts vu fimf Chinder uf d Wält chuu. Sy Vater isch e Bolizischt im mittlere Dienscht gsii un isch us ere sozialdemokratisch orientierte Bärgmannsfamilie chuu. Sy Mutter Clara chunnt us ere sträng konservativ-katholische Familie un het zue dr Grindigsmitglider vum CDU-Ortsverband Würselen ghert. Vu 1966 bis 1974 isch er uf s privat katholisch Heilig-Geist-Gymnasium vu dr Missionsgsellschaft vu dr Spiritaner im Würselener Stadtdail Broich gange. Wäge schlächte schuelische Laischtige in dr Oberstufe isch dr Schulz nit zum Abitur zuegloo wore. Är het d Schuel derno im Juli 1974 mit dr Fachoberschuelryfi verloo.
Dr Schulz het urspringli e Profi-Fueßballspiiler bi Alemannia Aachen welle gee, e schwäri Chnyyverletzig as Fueßballspiiler bi sym Jugendverain Rhenania Würselen (Linksverdaidiger) het aber e megligi Profi-Karriere verhinderet.
Mitti vu dr 1970er-Johr isch dr Schulz as Jugedlige zum Alokoholiker wore. Iber die Zyt het er gsait: „Ich war ein Sausack und kein besonders angenehmer Schüler“. Syt 1980 läbt er abschtinänt.
Nodäm er e Johr lang arbetlos gsii isch, het er 1975 bis 1977 e chaufmännischi Lehr zum Buechhändler gmacht. In dr fimf Johr druf het er bi verschidene Verlag un Buechhandlige gschafft, bis er anne 1982 mit syre Schweschter Doris en aigeni Sortimänts- un Verlagsbuechhandlig z Würselen grindet het, bis 1994 isch er au Mitinhaber gsii.
Dr Schulz isch mit ere Landschaftsarchitäkti ghyrote un het zwai großi Chinder, e Suhn un e Dochter. Är läbt mit syre Frau Inge z Würselen. Näbe Dytsch schwätzt er au Franzesisch, Änglisch, Niderländisch, Spanisch un Italienisch. In syre Haimetstadt schwätzt er s Wöschelter Platt
Bolitik
Im Alter vu 19 Johr isch dr Schulz in d SPD yydrätten un het si ab 1974 bei d´r Jusos engaschiert. Anne 1984 isch er in dr Würselener Stadtrot gwehlt wore, wun er bis 1998 fascht zwoo Wahlperiode as SPD-Stadtverordnete aaghert het. 1987 isch er Burgermaischter vu Würselen wore. Mit 31 Johr isch er dodmol dr jingscht Burgermaischter z Nordrhy-Weschtfale gsii. Des Amt het er bis 1998 ghaa.
Bi dr Europawahl 1994 isch dr Schulz in s Europäisch Barlemänt gwehlt wore un isch zwische 2000 un 2004 Vorsitzer vu dr dytsche SPD-Landesgruppe gsii. Syt dr Europawahl 2004 het er dr Vorsitz vu dr Sozialistische Fraktion im Europabarlemänt ghaa, as Noofolger vum Spanier Enrique Barón Crespo. Syt em 13. Novämber 2009 isch er dr Europabeufdraite vu dr SPD, go d Koordinierig vu dr Barteiarbet mit dr EU-Bolitikebeni z verbessere. Är isch au Mitglid vu dr iberbarteilige Europa-Union Dytschland.
Am 17. Jänner 2012 isch dr Schulz im erschte Wahlgang zum Bresidänt vum Europabarlemänt gwehlt wore. Bi dr Europawahl 2014 isch er Kandidat fir s Amt vum Kommissionsbresidänt vu dr Sozialdemokratische Bartei vu Europa un Spitzekandidat vu dr SPD gsii. No dr Europawahl isch er am 18. Juni 2014 wider zum Fraktionsvorsitzer gwehlt wore.. Des Amt het er niderglait, wun er am 1. Juli 2014 mit 66,8 % wider zum Bresidänt vum Barlemänt gwehlt woren isch. Im Jänner 2017 isch dr Italiener Antonio Tajani zue sym Noofolger as Bresidänt vum Europa-Barlemänt gwehlt wore.
Am 7. Februar 2018 isch noch em Abschlkuss vu dr Koalitionsverhandlige mit dr Union bekannt wore, ass er Usseminischter soll wäre un dr Barteivorsitz an d Andrea Nahles abgit. Noch innerbarteiligem Druck het er 9. Februar 2018 schriftli sy „Verzicht uf dr Yydritt in d Bundesregierig“ verchindet. Am 13. Februar 2018 isch er vum Amt vum SPD-Barteivorsitzer zruggdrätte.
Gonzo
Mit dr Bezeichnig Gonzo verbindet sich e Viilzahl vu Sachinhalte:
Burg Kiechlinsbergen
D Burg Kiechlischbärge isch e abgangeni Burg sideschtlig vu Kiechlischbärge, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ändinge am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch in dr Gwan „Burg“ un „Auf der Burg“ gläge.
Bi Uusgrabige in dr Johr 1979 bis 1980 uf em Bärghigel sidlig vum Schloss isch Fundamäntmatrial vun ere mittelalterlige Burg gfunde wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Wahrschyns ghert des Fundamänt zuen ere Higelburg vu dr Kiechlischbärger Herre von Küchlin. Si hän im Namme vum Chloschter Andlau d Grichtsbarkeit uusgiebt zerscht as Untervegt, speter as Vegt, vu dr Üsenberger. Die Higelburg isch in dr erschte Helfti vum 13. Johrhundert uusböue wore.
Schweizerischer Zofingerverein
Dr Schwizer Zofigerverein (ou Zofingia gnennt) isch e schwizer Schdudänteverbindig, wo 1819 z Zofige gründet worde isch.
D Zofingia isch i 14 Sekzioone n iidéilt u a achd Universidäte, ere Fachhochschuel u füf Mittuschuele verdrätte. Gfüert wird d Zofingia vom „Centralausschuss“ (CAus), wo usem „Centralpräsident“ (CP), eme „Cetralaktuar“ (CA), eme „Centralquästor“ (CQ) u vier „Centralmorpione“ (emne „Biisitzer“) zämegsetzd isch. All Jaar finde derfür z Zofige Waale schdat. D Zofingia isch e Verbindig fürs Läbe; das heissd weme fertigschdudiert hed, chame Mitgliid vom Schwizerische n Altzofigerverein wärde. D Devise vor Zofingia isch Patriae, Amicitiae, Litteris (uf Dütsch: Fürz Vaterland, fürd Fründschafd, fürd Wüsseschafd). D Verbundehéit mit dr «Bundesstadt» Zofige n isch gross. D Farbe vor Verbindig (rot-wiss-rot) si di gliiche wi im Zofiger Schdatwappe.
Bogis-Bossey
Bogis-Bossey (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bogis-Bossey lyt am linke Stade vu dr Versoix. Zue dr Gmai ghere s Hauptdorf Bogis an dr Gränze zum Pays de Gex (Frankrych) un d Wyler Bossey mit em Schloss Bossey, l'Hostellerie, Petit-Bossey un Belle-Ferme. D Gmaiflechi umfasst 59,6 % landwirtschaftligi Flechi, 26,5 % Wald, 12,2 % Sidligsflechi un 1,6 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Bogis-Bossey isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1135 as Bittgeium ad pontetulum.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 37,2 % gläge.
Religion
30,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 26,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 9,4 %, FDP 17,5 %, GLP 7,4 %, GP 10,1 %, SP 13,0 %, SVP 24,3 %, Sunschtigi 2,9 %.
Dr Burgermaischter vu Bogis-Bossey isch dr Parviz Khamsy (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 847 Yywohner 66,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,7 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 25 % anderi Sproche.
Linsen mit Spätzle
Lensa ond Spatza isch a traditionells Gricht aus dr Schwäbischa Kich, heifig gilds sogar als des Schwäbische Nationalgericht. Drzua geids moischdens Soidawirschdle.
Gschicht
Entschtanda isch des Essa – wie so viel von de heit no typische schwäbische Gricht – als „Arme-Leit-Essa“ in ra Zeit vo Mangl. Wie Floisch fir da Großdoil vo de Schwôba no oerschwenglich gwea isch, sin Lensa a beliebts on nahrhafts Grundnahrungsmittel gwea, wo au iber da Wender hot kenna glagrt werda. Außerdem kommt des Essa no aus rer Zeit, wo mer Lensa no uf dr Alb aabaut hôt, was se zu em echta oihoimischa Essa gmacht hôt.
Heit stoht des Wentergricht en viele gutbirgerlich-schwäbische Wirtschafta auf dr Speiskart, wird aber vor allem en Kantina on Mensa abota oder als Alltagsessa dehoim kocht.
Zubroidong
Griane odr braune Tellerlensa werdet meglichscht fenf bis zeh Stond en Wasser eigwoicht, zom se drnoch en ra Floischbria (Fleischbrühe) kechla lassa, bis se woich senn. Bei de neie, zom Beischpil ausm Supermerkt, gohts au ohne Oiwoicha, mr ka se glei ens Wasser doa, aber mr sott se au et so grausig kocha lassa. En boide Fäll sodd mr se et sprudled koche lassa, weil sich des enthaltene Oiweiß sonscht so verändra duat, dass se hart bleibet. Wenn mr se mit rer Bria macha will, sott mr se drvor oiwoiche, egal ob neie oder alde, weil se weagenem Salz suscht au hart bleibed – also zom Kocha koi Salz ond it so gwaldädig kocha. Noch em Kocha d’Fond it weglehra!
Die fertige Lensa werdet mit Rotweiessig agschmeckt, zom des deftige on kohlehydratreiche Essa leichtr vrdaulich z macha. Oft wird dr Essig au separat groicht on ko je noch Gschmack selber dosiert werda.
Dia moischte essad gern d’Lensa mit Spätzla ond Soidawirschtla, mr ka na au no Kassler, (grauchte) Baurabratwurscht, Bauch, an harda Zipfl Schwarzwälder Schenka oder so ebbas neidoa, manche kochet au no Schwarta mit, damit nix omkommt.
Silvester
Silveschter oder Altjohr isch e Uusdruck fir dr 31. Dezämber, dr letscht Dag im Johr. Noch em remisch-katholische Hailigekaländer isch dr Papscht Silvester I. († 31. Dezämber 335) dr Hailig vum Dag. No Silveschter chunnt s Neijohr, dr 1. Jänner vum negschte Johr.
Gschicht
Bi dr Römer isch urspringli dr 1. Merz dr Aafang vum Johr gsii. An däm Dag sin di hoche remische Beamte in ihri neie Ämter yygfiert wore. Ab em Johr 153 v. Chr. isch dää Wächsel zum 1. Jänner chuu un schließlig isch mit em Julianische Kaländer 46 v. Chr.au dr Aafang vum Johr uf dr 1. Jänner glait wore.
Im chrischtlige Mittelalter isch dr Johreswächsel zerscht unterschidlig aagnuu wore, zmaischt an dr Wynäächte oder an Drechenig. Glychzytig mit dr gregoriánische Kaländerreform isch dr 31. Dezämber as letschte Dag vum Johr feschtgsetzt wore, ändgiltig anne 1691 dur dr Papscht Innozenz XII..
Bruuchtum
Dr Silveschter isch e alte Loosdag, in e Huffe Bryych solle Glick un Verlauf vum negschte Johr vorhärgsait wore, z. B. dur Bleigieße, dur bstimmti Bretli, wu bache wäre, usw.
Am zwelfi znaacht lyte vu dr maischte Chilche alli Chilcheglocke s nei Johr yy, dr Johreswächsel wird mit Fyyrwärch gfyyrt. S wird mit Sekt aagstoße, mer winscht sich „e guets Neis“ oder „Proscht Neijohr“. Gässe wäre z. B. Neijoorsbrätschele.
In e Dail Gegnige gehn Neijohrssänger ume un singe Lieder, zum Dail scho am Nomittag, zum Dail zoobe. Doderfir chemme si derno Gschänk oder ebis z Drinken iber. Im Kanton Appezell gehen d Silveschterchlaus ume.
In dr zwoote Helfti vum 20. Johrhundert sin in vil Stedt Silveschterlaif ufchuu, z. B. z Berlin, z Frankfurt, z Berlin, z Stuegert usw. Dr Zürcher Silveschterlauf wird syt 1977 durgfiert, aber als scho Mitti Dezämber.
Im dytsche Färnseh wird syter anne 1972 an Silveschter d Sändig „Dinner for One“ uusgstrahlt, im Schwyzer Färnseh syter 1989.
Der letzte Fußgänger
Der letzte Fußgänger ischt a deitscha Filmkomeede us-em Jôhr 1960, wo zom greeschda Doil em Schwarzwald schbiilt. Regisseur isch dr Wilhelm Thiele gwäa. Dr sell hôt au s Drehbuech vorfasst, ond zwar zamma mit-em Eckart Hachfeld. En dr Bundesrebublik Deitschland isch der Stroifa zom erschda Môl am 15. Sebdembr 1960 ens Kino komma.