cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rixheim
Verwàltung
vun Rìxa ìsch. Rìxa ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rìxa ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Magden
Magde (amtlig hochdütsch Magden) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal, öbbe drei Kilometer südlig vo dr Gränze zu Dütschland und gränzt an Kanton Basel-Landschaft.
Geographii
S Dorf lit am Magdenerbach, wo zerst in Richdig Weste, denn uf Norde fliesst und bi dr Altstadt vo Rhiifälde in Rhii mündet. Dr flachi Daalbode isch durchschnittlig 200 Meter breit und wird vo Hügeln vom Dafeljura begränzt. Die si unde nooch stotzig und hai oobe nooch Hochebene, wo zum Deil bewaldet si und zum Deil landwirtschaftli usgnützt wärde. Uf dr Nordsite vom Magdenerdaal lit dr «Galge» (450 müM), en Usläufer vom 632 Meter hoche Sunnebärg. An dr Westsite vom Daal lit dr Schönebärg (469 müM). Im Dorfzentrum zwiigt s Daal vom Wintersingerbach in Richdig Südsüdoste ab. In däm Daal lit dr Wiiler Iglingerhof uf ere Höchi vo 370 Meter, und zwüschen em und em Magdenerdaal isch dr Önsbärg (563 müM). Öbbe ei Kilometer südlig vom Dorfzentrum verzwiigt sich s Daal vom Wintersingerbach; s drei Kilometer lange Sitedaal lauf in Richdig Südsüdwest und heisst eifach «Daal». Drzwüsche erhebt sich dr 514 Meter hochi Chüller. Ganz im Südweste befindet sich dr 607 Meter hochi Halmet.
D Flechi vom Gmeindsgebiets bedräit 1104 Hektare, drvo si 461 Hektare bewaldet und 121 Hektare überbaut. Dr höggsti Punkt lit uf 607 Meter uf em Halmet, dr diefst uf 308 Meter am Magdenerbach.
Nochbergmeinde im Aargau si Olsbärg im Weste (mit ere chliine Exklave im Süde), Rhiifälde im Nordweste und Möhli im Nordoste. Nochbergmeinde im Kanton Baselland si Arisdorf und Hersberg im Südweste, Nusshof im Süde, Wintersinge im Südoste und Maisprach im Oste.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig:
Am hai  Mensche z Magde gwohnt, 12,6 % drvo Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 40,1 % reformiert, 27,5 % römisch-katholisch, 12,9 % christkatholisch und 1,4 % muslimisch gsi; 1,3 % hai em anderi Religion aagee. 92,9 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,5 % Französisch, 1,4 % Änglisch, 1,0 % Albanisch, 0,9 % Italiänisch.
Dr Dialäkt, wo z Magde gredt wird, ghört zum Nordweschtschwyzerdütsch.
Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Magde ghört zum Friidensrichterkreis Rhiifälde.
Hegenheim
Hagene (frz. Hégenheim, dt. Hegenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hagene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1230 àls Hegenheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hagene ìsch. Hagene ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hagene ghert zem Hochàlemànnisch.
San Marino (Begriffsklärung)
San Marino isch de Name vo däne geografische Objekt:
Atrebaten
D Atrebate (lat. Atrebates) sind än belgischä Volchschtamm gsii. Während dä Ziit vo dä Gallischi Chrieg (58 - 51 v. Chr.) händ si s'Gebiät um ihrä Hauptort Nemetocenna/Nemetacum (schpäter Atrebatae, hüt Arras gwohnt, im hütige französischä Departmänt Pas de Calais).
D Atrebate in Gallie
D Atrebate händ sich zämme mit dä Nerviär und dä Viromanduer gäge d Schtriitmacht vom Julius Cäsar widersetzt, sind aber besigt wordä.
D Atrebate in Britannie
De atrebatischi Chönig Commius isch wäge sim Iifluss au uf diä anderi Sitä vom Ärmelchanal uf Britanniä, als Abgsandti vom Caesar det ane gschickt wordä. En Teil vo dä Atrebate hätt sich scho vor äm Cäsar sim Fäldzug in Südbritanniä nidergla und sind det sehr mächtig gsi.
Stein AG
Stei (amtlig Stein) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Kanton Aargau. Si lit im Zentrum vo dr Region Frickdaal am Hochrhii, an dr Gränze zu Dütschland.
Geografii
S Dorf liit am Ufer vom Rhii, schreg gegenüber vo dr dütsche Stadt Bad Seckinge. Der Fluss änderet uf ere Strecki vo nume zwei Kilometer zweimol si Fliessrichdig, zerst vo Weste uf Süde und denn wider uf Weste. Es het dört zwei Brugge übere Rhii: die alti Säckinger Holzbrugg, wo zu de Kulturgüeter mit nazionaler Bedütig im Aargau ghört, un di modärni Fridolinsbrugg vo 1979.
S alte Dorfzentrum liit am zweite Flusschnöi vom Rhii. Die neuere Dorfdeil sind Richdig Oste und Norde im flache Sisslerfäld.
Südlig vom Dorfkärn, uf dr andere Site vo dr Iisebahnlinie dur de Bözbärg und dr Autibahn A 3, isch dr Eickerbärg. Dä Hügel vom Dafeljura het sehr steili Häng, und oobe nooche isch e flachi und usdehnti Hochebeni.
D Flechi vom Gmeindigebiet bedräit 283 Hektare, drvo si 62 Hektare bewaldet und 110 Hektare überbaut. Dr höggsti Punkt lit uf 490 Meter über Meer uf dr Hochebeni vom Eickerbärg, dr diefsti uf 285 Meter am Rhii.
Gemüsespargel
Dr Schbargl (Asparagus officinalis), en dr Schweiz mid weiblichm Gschlächt d Spargle, isch a Pflanzasord en dr Familie vo de Schbarglgwächs (Asparagaceae). Dia send Liliegwächs. Schbargl hods en en dr ganza Weld, mo ibrhaubds ebbes wachsa duad.
Dr Schbargl wurd au als Zierpflanz gnomma, abr am wichdigsch isch r als Gmias.
Stein AG
Bevölkerig
Am hai  Lüt z Stei gwohnt, drvo si 34,1 Prozänt Usländer gsi. Bi dr Volkszelig 2000 si 45,6 Prozänt römisch-katholisch, 28,5 Prozänt reformiert, 10,5 Prozänt muslimisch, 1,6 Prozänt christlich-orthodox und 1,2 Prozänt christkatholisch gsi; 1,1 Prozänt hai en anderi Religion aagee.
Gemüsespargel
Nama
Dr Nama vom Schbargl kommd wahrscheinle aus em griechischa (ασπάραγος, asp(h)áragos, „jongr Drieb“).
Stein AG
Bevölkerig
86,6 Prozänt vo de lüüt hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 3,6 Prozänt Italiänisch, drüü Prozänt Albanisch, zwei Prozänt Serbokroatisch und 0,9 Prozänt Türkisch.
Gemüsespargel
Biologii
S geid oogfähr 220 Schbargl-Arda.
Stein AG
Bildig
In dr Gmeind het s drei Chindergärte und zwei Schuelhüüser für d Primarschuel, d Realschuel und d Sekundarschuel. Wär uf d Bezirksschuel will, muess uf Rhiifälde go. Dank ere interkantonale Veriibarig chönne Jugendligi us Deil vom Frickdaal uf s Gymnasium z Muttez (Kanton Basel-Landschaft) go.
Gemüsespargel
Sorda
Vom Gmiasschbargl send en Didschland d Weisse- odr Blaich-Schbargl am heifigschda. En andre Lendr mögad d Leid liabr da Grea- ond Violett-Schbargl. Des send abr koine Pflanzasorda, dia Ondrschied send blos auf d Zeid vom Ernda zruckzfiahra.
Stein AG
Verchehr
Stai isch mit em Bahof Stai-Säckinge a de Bahnlinie vo de SBB erschlosse, wo vo Basel dör de Bözbärg uf Züri füert und isch Abzwigig vo de Linie, wo vo Basel und witer em Rhii no doruf öber Choblenz und Zurzach bis uf Winterthur goht.
Ambianer
D Ambianer (lat. Ambiani) sind en keltische Schtamm in Gallie gsi. Sie händ sich a de Somme in Nordoschtfrankriich agsidlet. Ihri Hauptschtadt hät s hütigi Amiens bildet.
Stein AG
Verchehr
Zwüsched em Dorf und em Bahof goht d Autobahn A3 dure, wo z Aike en Aaschluss för Stai hät.
Gemüsespargel
Sorda
S geid au Wild-Schbargl ond Thai- Schbargl.
Stein AG
Wirtschaft
Stai isch e guete Wirtschaftsstandort. Es het i der Gmeind fasch viertuusig Arbetsplätz.
Ambianer
De Name Ambiane hät bedütet "diä vo de zwei Site", was uf ihri geographischi Lag zrügzfüehre isch. Sie händ in diräkter Nachbuurschaft mit de Atrebatä, Nerviär, Bellovaker und de Caleter gläbt.
Stein AG
Wirtschaft
Me findt doo und im Sisslerfäld Fabrigge vo der Novartis Pharma Stein AG, der Syngenta und der DSM.
Gemüsespargel
Aapflanza
Dr Schbargl wurd en Roiha aapflanzd. Noch drei Joor kaa ma s erschde Mol ernda, no brenged d Pflanza oogfähr zeha Joor en Erdrag. Ma derf abr blos vo jeder Pflanz blos zwischa fenf ond 15 Trieb nemma, suscht kommd r nemme.
Ambianer
Im Jahr 57 v. Chr. händ d Ambianer mit 10'000 Chrieger d Koalition vo dä Belger unterschtützt. Sie sind aber vom Julius Caesar unterworfe worde. Im Johr 52 haige si 5'000 Ma gschickt em Vercingetorix z Alesia go z hälfe. Im Johr druf hai si dr Ufstand vo de Bellovaker under em Correus understützt, wo vo de Römer underdruckt worden isch.
Gemüsespargel
Vrwendong
Dr Schbargl isch a uralds Hoilmiddl. mo bei Erbrecha, Magareizong, Nieraschwäche, Vrstopfong odr Ödem helfa soll.
Dr Schbargl kaa au Allergia auslösa. Ondweil dr Schbargl Purine endhäld, kaa r au Gichtaafäll auslösa. .
Chemii
Schbargl hod an Vitamin-B-Komplex, Vitamin C ond E, ond d Vorschduf vom Vitamin A, s Betakarotin. Drneba isch Zink ond Molybdän dren.
Pseudoschbargl
A anders Gmias, mo mid em Schbargl zemmabrochd wurd, send d Schbrossa vom Hopfa.
Amergonga
<references group=A />
Merian
Die Persone hai dr Familiename Merian:
Merian stoht au für:
Lueg au:
Jacques M. Bächtold
De Jacques M. Bächtold (s «M.» staat für Marius; * 11. Novämber 1887 z Gämf; † 11. Novämber 1984 z Niderwenige) isch en Schwyzer Tüütsch-, Französisch- und Didaktikleerer gsy. Im Tuurgi, wo-n-er as Seminaarleerer gschaffet hät, hät er verschideni kulturelli Inschtituzioone gründt, und nach de Pänsionierig hät er si starch für s Schwyzertüütsch ygsetzt. Under em Psöidonym Häxebränz – volchsspraachlich für Exuperantius, de dritt Stadthäilig vo Züri – hät er i de 1960er- und 70er-Jaar as «Züritüütsch-Paapscht» gwürkt.
Sy Uusbildig und sys pruefflich Würke
Am Aafang hät bim Bächtold na nüüt uf Züritüütsch hii tüüted: De Vatter, en Fabrikarbäiter und Bürger vom Kanton Schafuuse, hät e Gämferi ghüürate, und das Eepaar hät zytewys z Gämf und zytewys z Mülhuusen im Elsis gwont. Di äigetlich Mueterspraach vom Jacques isch (wie ja au syn Voorname ) Französisch gsy. 1900 isch d Familien uf Wintertuur und nachanen uf Züri züglet, und de Bächtold hät gläitig eso guet Züritüütsch gleert, das er spööter as en tipische Verträtter vo dëm Tialäkt ggulte hät.
Nach de Primaarschuel isch er zeerscht a d Sekundaarschuel und vo deet a s Leererseminar z Chüsnacht, won er s Primaarleererbadänt überchoo hät. Drufabe hät er e paar Jaar as Verwäser a verschidene Schuele gschaffet. 1908 isch er dän a d Uniwërsitëët Züri go Gërmanischtik und Romanischtik go studiere. Sy Dissertazioon, won er 1913 em Adolf Frey abgliferet hät und wo 1915 truckt woorden isch, hät de Titel «Eine schweizerische Literaturgeschichte» ghaa. Deet drin kritisiert er s Buech «Geschichte der deutschen Literatur in der Schweiz» vom früenerige Doyen vo de schwyzerische Literatuurwüsseschaft, em Jakob Baechtold, rächt sälbschtbiwusst. Im Juli 15 hät er d Anna Wirth oder, wie mer ere gsäit hät, s Ani ghüraate. Si hät vo 1888 bis 1981 gläbt.
Vo 1914 bis 1943 isch de Bächtold dänn Leerer für Tüütsch und Französisch am Leererseminar z Chrüüzlinge gsy. Am liebschte hät er Schwyzer Literatuur gleert, und wie scho sy Dissertazioon zäiget, hät er i dëm Gibiet chönen us em Vole schöpfe. S ghäisst i allne Bricht über in au, das er mit sym Unterricht syni Schüeler heg richtig chöne mitrysse. Im 43i isch er dänn a s nöi ggründt Oberleererseminaar z Züri choo und hät deet as Profässer de Schüeler Didaktik i de Mueterspraach bypraacht. Deet hät me syni klaar Metoodik, syni Bizüüg zu de Jugedpsichology und zum Läben überhaupt gschetzt. 1955 isch er pänsioniert woorde.
Kanton Thionville-Est
Dr Kànton Thionville-Est ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Thionville-Est ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Dr Kànton umfàsst dr Oschte vun dr Stàdt Thionville, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2008 d Isabelle Rauch gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Jacques M. Bächtold
Sy Uusbildig und sys pruefflich Würke
I de säbe Zyt hät er vil publiziert zu Theeme wie Stiilschuelig, Wääg zum sinnvole Läse, Freizyt und Läktüüre, Didaktik, der Ysatz vo Gramofoonplatten i de Schuel und d Uufgaben und d Ziil vom mueterspraachlichen Unterricht.
Kanton Thionville-Est
Gmein
(1) Deil vun dr Gmein
Jacques M. Bächtold
Sys Würke für Literatuur, Musig und Kunscht
Chrüüzlingen isch doozmaal nöd mee gsy weder e Voorstadt vo Choschtez. De Bächtold hät si dänn aber starch defüür ygsetzt, das es es Chrüüzlinger Kultuurläbe git. 1917 hät er d «Gsellschaft für Musig und Literatuur Chrüüzlingen und Umgäbig» gründt (ab 1925 dänn mit em Zuesatz «Choschtez-Chrüüzlinge»). Die hät er dänn 1935 aber wider zuetaa, wil underzwüschet änet de Gränze d Naazi a d Macht choo sind, und mit dëne hät de Bächtold nöd wele zämeschaffe. 1934 hät er z Chrüüzlinge e Kunschtuusstelig uf d Bäi gstelt und wenig spööter grad na di «Tuurgauisch Kunschtgsellschaft» iniziiert. Vo dëren isch er 1938 bis 1945 dänn de Presidänt gsy. Au d Volchsbiblioteek z Chrüüzlinge gaat uf in zrugg.
Sys Würke für d Mundartpflääg
Gly nach de Pänsionierig isch de Bächtold Läiter vo de Biraatigs- und Uuskumpftsstell vom Bund Schwyzertütsch woorde. Er hät au vil Jaar d Gruppe Züri vo dëm Veräin gläitet, und im Bundesvoorstand hät er nach ere churze Zyt as Obme dänn s Amt as Sekritëër übernaa. Er hät au i dëre Zyt vil publiziert, bsunders i de Zytschrifte «Heimatschutz» und «Schweizerdeutsch», und aagfange Züriüütschkürs für Ussländer gëë; für daas hät er äxtra en äigene Leergang uusgschaffe.
Wo syn langjëërige Fründ Albert Wäber 1957 gstoorben isch, hät er im sys nanig fërtig Projäkt für es Züritüütschs Wöörterbuech übernaa, häts wytergfüert und 1961 abgschlosse. Di zwäit Uuflaag vo 1968, e grüntlichi Überarbäitig vo der eerschte, isch au vo im, und bi de dritten Uuflaag, wo 1983 usechoo isch, hät er wider mitghulffe.
Ab 1963 hät er i jedere Samschtiguusgaab vom Tages-Aazäiger zää Jaar lang under em Teckname Häxebränz zämezellt 513 mundartpflägerischi und literatuurkundlichi Artikel über s Züritüütsch und s Schwyzertüütsch, Tialäkt und Tialäktliteratuur gschribe, wo bin Läser guet aachoo sind. 99 vo dëne Woortgschichte sind drum 1975 as Buech usechoo – mit Zäichnige vom Guryner Graafiker Hans Tomamichel.
Für d Gramofoonplatte «Schweizer Dialekte», wo im Zämehang mit de Landesuusstelig 1964 z Losann useggëë woorden isch und wo zwänzig verschideni Tialäkt verträtte sind, hät de Bächtold mit sym Täggscht Der Andrees und sys Fröili s Züritüütsch verträtte. Und im Uuftraag vom Zürcher Oberleererseminaar hät er sibezää von bikantischte Grimm-Mëërli i s Züritüütsch überträit und dänn sälber uf Toonband gredt.
Änds 1972, mit 85i, isch de Bächtold vo all synen Ämter im Voorstand, as Läiter vo de Spraachstell und as Biarbäiter vom Mundarteggen im Tages-Aazäiger zruggträtte.
Eerige
D Gruppe Züri vom Bund Schwyzertütsch hät de Bächtold 1965 zu irem Eeremitgliid gmachet. Und 1976 hät er vom Zürcher Regierigsraat für sys vilsytig Würken en Eeregaab überchoo.
Michael Werner
Dr Michael Werner (* 1965 z Frankenthal) isch e dütsche Sproochwüsseschaftler und Publizist.
Dr Michael Werner woont mit sinere Familie z Ober-Olm in dr Nööchi vo Mainz.
Hesingen
Häsige (frz. Hésingue, dt. Hesingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Häsige ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 835 àls Hassinga.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Häsige ìsch. Häsige ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Häsige ghert zem Hochàlemànnisch.
Film
Dä Film isch ä Technik und ä Kunschtform, wo mit bewegte Bilder schaffet.
Technik
Normalerwiis wärded die Bilder äntwäder mit eme Projekter uf ä Liinwand projeziert oder am ne Bildschirm aazeigt; das cha im Färnseh und uf em Compiuter und au ufem Smartphone sii – immer wie meh au diräkt us em Internet.
D Bilder, wo d Filmkunscht macht, sind nöd würkli bewegt. D Illusion vo dä Bewegig entstaht dedur, dass d Einzelbilder schnell nachenand zeigt werded. Dur d Nabildwirkig uf de Netzhuut vom mänschliche Aug nimmt mä d Bilder ab ere Gschwindikeit vo öppä zwölf Bilder i de Sekunde als Bewegig wahr.
Früener hät mer us technischer Sicht mit "Film" (engl. film, Hüütli) ä dünni Schicht (z. B. än Ölfim) oder ä dünni Folie gmeint. Mit dä Erfindig vo dä Fotografie und em Übergang vo de feschte Fotiplatte zum bewegliche Träger us Nitrozellulosä hät sich dä Begriff Film fü das Fotimaterial iibürgeret. Spöter hät mer dänn di Bilderfolg uf dem Material und schliesslich di ganz Kunschtform Film gnännt.
Bedütig vom Film
I de hüttige Gsellschaft häd de Film drüü Bedüütige. Erschten als informativs und bewustsiibildends Massemedium, zweitens als wirtschaftliche Faktor, wo dur Exportasträngige verstärcht werde chan, und drittens als Kunschtgattig.
I villne Länder hät de Film e politischi und kulturelli Bedütig. Will s Mache vom ne Film normalerwiis sehr tüür isch, spiilt d Filminduschtrii e grossi wirtschaftlichi Rolle.
der Film als Kunschtform
De Film i sine verschidene Forme chunt de menschliche Neugiir und em Bedürfniss nach Underhaltig entgäge. I Länder, wo Film produziert werded, wird er normalerwiis als Uusdruck vo de nationale Idäntität agluegt. D Politik – psunders d Filmpolitik – förderet hüüfig di nationali Filmproduktion.
Viili Filmfeschtiwal uf de ganze Wält verdeile ihri Filmpriis a Filmproduktione und Filmschaffendi. Si orientiered sich meischtens a Akualitätskriterie, wo von ere spezielle Jury beurteilt werded. Di bedüütendschte Filmpriis werded vo de sogenannte "A-Festiwal" vergää.
der Film als Wirtschaftsfaktor
D Filmwirtschaft umfasst alli Bereich vo de Produktion bis zu de Vermärtig vom Film. Will d Produktion vomene Film tüür isch, stellt sich immer d Froog vo de Finanzierig. Im Gegesatz zu de Film i de Vereinigte Staate, wo vor allem dur de internationali Verchauf finanziert werded, sind di europäische Produktione fascht immer vo Fördergälder abhängig.
De Erfolg vomene Film wird vor allem vo de Bsuecherzahle i de Kinos und de Absatzzahle vo de DVD's beurteilt. Wägem grosse Ahgebot vo anderne Freyziitmöglichkeite und em Uufchoo vom Färnseh isch d Zahl vo de Kinobsüech i de jüngere Ziiz starch zruggange.
Kanton Thionville-Ouest
Dr Kànton Thionville-Est ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Thionville-Est ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Dr Kànton umfàsst dr Weschte vun dr Stàdt Thionville, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2008 dr Bertrand Mertz gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Gmein
(1) Deil vun dr Gmein
Mumpf
Mumpf (, bis 1803 Niidermumpf gnennt) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal am Hochrhii, an dr Gränze zu Dütschland.
Geographii
S Dorf zieht sich über e Lengi vo fast zwei Kilometer zwüschen em Rhii und de stotzige Häng vom Dafeljura. Dr alti Dorfchärn bildet dr östligst Deil vo dr Siidlig und lit am Usgang vom Fischingerdaal, wo dr Fischingerbach durefliesst und e dief iigschnitteni Schlucht zwüsche dr Mumpferflueh (511 müM) im Oste und em Chriesibärg (558 müM) im Südweste. Dr Spitzgrabe, wo ganz im Weste lit, drennt dr Chriesibärg vom Zeiningerbärg. S Siidligsgebiet isch im Nordweste fast mit däm vo Wallbach zsämmegwachse. An dere Stell wird d Flussebeni e chli wiiter, wil dr Rhii do si Richdig vo West uf Nord änderet.
D Flechi vom Gemeindigebiet bedräit 313 Hektare, drvo si 133 Hektare bewaldet und 69 Hektare überbaut. Dr höggst Punkt lit uf 500 Meter am Rand vo dr Chriesibärg-Hochebeni, dr diefst uf 280 Meter am Rhii.
Nochbergmeinde in dr Schwiiz si Wallbach im Nordweste, Zeinige im Weste, Zuzge im Süde, Obermumpf im Südoste und Stei im Oste. Im Norde gränzt Mumpf an die dütschi Gmeind Bad Seckinge.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig:
Am hai  Lüt z Mumpf gwohnt, drvo 31,2 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 49,4 % römisch-katholisch, 22,9 % reformiert und 10,0 % muslimisch gsi; 3,8 % hai anderi Religione aagee. 87,3 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 4,5 % Albanisch, 2,9 % Serbokroatisch, 2,0 % Italiänisch, 1,1 % Änglisch.
Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Mumpf ghört zum Friidensrichterkreis Wägstette.
Persönlichkeite
Mumpf isch dr Geburtsort vo dr Rachel, dr berüehmtiste französische Schauspiilere im 19. Johrhundert.
Dr Velorännfahrer Fritz Gallati isch z Mumpf uf d Wält cho und ugwachse.
Knöringen (Oberelsass)
Gschìcht
Knehrige ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1090 àls Cnoringen.
Verwàltung
vun Knehrige ìsch. Knehrige ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Knehrige ghert zem Hochàlemànnisch.
Johann-Peter-Hebel-Preis
Dr Johann-Peter-Hebel-Bryys isch en Lideraduurbryys und wird syder ane 1936 an Schriifdschdeler, Ibersezer, Esèijischde, Wisseschafdler ùn Lyd, wù bi dr Medie schafe, verliie. Är isch noch em alemanische Diichder Johann Peter Hebel gnänd.
Dr Bryys wird syd 1974 alli zwai Joor vùm Minischderium fir Wiseschafd, Foorschig ùn Chùnschd Baade-Wirdebäärg vergee. Voor 1974 isch dr Bryys no jeedes Joor verliie woore. Nooch em Schiller-Bryys isch dr Hebel-Bryys dr wiichdigschd Lideraduurbryys z Baade-Wiirdebäärg. Fir dr Hebelbryys gid s 10.000 €.
Abtritt
Abtritt stòt für:
Mauren (Liechtenstein)
Muura (amtlich Mauren) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.
Gschicht
Muuraischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1178 als Muron.
Politik
Gmondsvorsteher isch dr Freddy Kaiser (FBP).
Religion
Vo dr 3264 Iiwohner sind im Johr 2000 81,8 % römisch-katholisch gsii und 5,4 % evangelisch-reformiert.
Gamprin
Gamprii (amtlich Gamprin) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.
Geografi
Gamprii lit weschtlich vom Eschnerbärg. Zue dr Gmond khöört oo no Bendra (Bendern) und a Exklave.
Gschicht
Gamprii ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1150 als Camporin.
Politik
Gmondsvorsteher isch dr Johannes Hasler (FBP).
Religion
Vo dr 1176 Iiwohner sin im Johr 2000 83,1 % römisch-katholisch gsii und 6,7 % evangelisch-reformiert.
PlayStation Portable
D PlayStation Portable (PSP) (tragbari PlayStation) isch ä Handheld-Konsole vo Sony Computer Entertainment. Mit de PlayStation Portable isch es möglich, Videospiil z'spile, Fotis und Film z'betrachte, Musig z'loose oder im Internet z'surfe. Spiil sind i de Regel uf Universal Media Discs (UMD) gspeicheret oder wärdet im PlayStation-Store digital bereitgstellt. Als Spiil Handheld staht de PSP in direkte Konkurrenz zum Nintendo DS.
De PSP ähnelt im Ufbau em PlayStation-Controller, allerdings isch si mit eme Bildschirm usgstattet. Aktuelli Versione sind de PSP-3000 sowi die neueri PSP Go, wo ohni UMD-Laufwerk uuschunnt.
PSP-1000
Am 12. Dezember 2004 isch dä Handheld z Japan erschine mit em Ifüehrigspris vo 20.000 Yen (ca. 162 Euro) für s'Standard-Pack und 25.000 Yen (ca. 200 Euro) für s'Value-Pack. S'Value-Pack enthaltet nebe em eigentliche PSP witeres Zuebhör: ä Tasche, än Memory Stick (32 MB), än Tragegurt bzw. än Schlüsselband für Vorbsteller, Chopfhörer mit Fernbedienig, ä Demo-UMD (Universal Media Disc) und äs Reinigungstuech. Ab äm 24. März 2005 isch de Handheld i de USA verchauft worde, allerdings nur im Value-Pack für 249 US-Dollar (ca. 210 Euro, Priis ohni Stüre).
Sit em 1. September 2005 isch s'Gerät in Europa erhältlich, z Dütschland zum Ifüehrigspris vo ca. 249 Euro für s'Value-Pack. Hät mer s'Gerät uf de offizielle europäische PSP-Website regestriert, hät mer zuenächst als chostelosi Bigab de Film Spider-Man 2 uf UMD übercho. Aktuell wird e UMD-Tasche (für fümf UMDs) und manchmal en Schlüsselband statt äm Film usgliefert.
PSP-2000 (Slim & Lite)
An de E3 2007 het Sony ä überarbeiteti PlayStation Portable zeigt. Sie isch am 7. September 2007 unter em Name PlayStation Portable Slim & Lite veröffentlicht worde.
Technische Änderige gägenüber de PSP-1000:
UNESCO-Welterbe
S Wälterbi, wo t UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) tuet zämestelle, isch d Gsamtheit vo dene psunders wärtvolle Objäkt uf dr Wält, wo für alli Möntsche wichtig sind. T UNESCO tuet dr Name «Wälterbi» de uusgwählte Sache nach ere Prüefig offiziell gää.
PlayStation Portable
PSP-3000
Technische Änderigen gegenüber der PSP-2000:
PSP N-1000 (PSP Go)
Am 30. Mai 2009 isch dur en Fehler im PlayStation-Store erst Bilder und es erstes Video zu de PSP Go a de Öffentlichkeit glange, wo erst zu de E3 2009 veröffentlicht werdä sötet. Die PSP unterscheidet sich vo ihrem Üüssere dütlich vo ihrne Vorgänger.
UNESCO-Welterbe
D Samlig setzt sich us äm Wältkulturerbi, wo Wärch vo dr möntschleche Kultur alueget, und äm Wältnaturerbi, wo schöni Oort i dr Natur betrifft, zämme.
PlayStation Portable
PSP N-1000 (PSP Go)
Technischi Änderige gegenüber de PSP-3000:
UNESCO-Welterbe
d Lischte
T UNESCO macht verschideni Verzeichnis:
PlayStation Portable
PSP N-1000 (PSP Go)
Spiil si nur no online im PlayStation-Network-Store (PSN) erhältlich. Am 1. Oktober 2009 sind Ufladecharte für de PSN-Store (PlayStationNetwork-Store) erschine, so isch es jetzt au möglich, de Shop ohni Kreditcharte z'nutze. Erschine isch de PSP Go au am 1. Oktober 2009 und hät 249,95 Euro kostet.
UNESCO-Welterbe
d Lischte
Vil Objäkt sind im ene schlächte Zuestand oder vo de lokale und de staatleche Phörde vernoochlässiget und sogar vo Chrieg bedroht. Drum het d UNESCO au für die Sache es Verzeichnis:
PlayStation Portable
Technischi Date
Prozessore
Arbetsspeicher
UNESCO-Welterbe
d Lischte
S World Heritage Committee, en Unterorganisation vo dä UNESCO, füehrt näbe däm Wälterbi au e Lischtä vom Wältdokumänterbi, wo Büecherbeschtänd, Handschriftä, Partiture, Unikät, Bild-, Ton- und Filmdokumänt bsitzt.
PlayStation Portable
Technischi Date
Bild
Ton
UNESCO-Welterbe
d Lischte
Zuedem füehrt d UNESCO e Lischtä vo dä Meischterwärch vom mündliche und immateriellä Erb vo dä Mänschheit.
PlayStation Portable
Technischi Date
WLAN
UNESCO-Welterbe
Wie d Idee entstande isch
Dä Begriff vom „kulturelle Erbi“ – uf franzöösisch: (héritage) – gaht uf dä Henri-Baptiste Grégoire, Bischof vo Blois, us äm 18. Jahrhundert zrüg und isch i dä Haager Konväntion vom 14. Mai 1954 fescht gschriebe wordä:
PlayStation Portable
Technischi Date
Igab
20 Chnöpf bzw. Bedienelemänt, wo em Iigabschema vom e PlayStation-Controller ähnlig isch:
UNESCO-Welterbe
Wie d Idee entstande isch
Uf düütsch:
D Grundlag isch d UNESCO-Konväntion zum Schutz vom Kultur- und Naturerbi vo dä Wält, wo 1972 z Stockholm verabschiidet worde isch. Si isch 1975 in Chraft träte. Um i diä Lischtä ufgnomme z wärde, muess es schutzwürdigs Objäkt mindäschtens eis vo dä sächs nachfolgendä Merchmal erfülle. Es muess
Eimal im Jahr, normalerwis Afang Juli, trifft sich s World Heritage Committee, um über d Ufnahmaträg vo dä Schtaate für nüi Dänkmäler z entscheide. By dene Sitzige wird au über dä Zueschtand vo Dänkmäler berate, wo scho ufgno sin. Alli zwei Jahr wird s Dänkmal- und Naturverzeichnis (Wälterbilischtä) rewidiert und nöi veröffentlicht.
Organisazioon
S World Heritage Committee, unterschtützt dä Schutz und d Reschtaurierig vo de Wälterbistette dur fachlichi und materielli Hilf by dä Objäkt, wo i dä Lischtä gfüehrt si.
s Wälterbi z Düütschland
S erschti dütschi Bauwärch, wo Wältkulturerbi worde isch, isch im Jahr 1978 dä Chaiserdom by Aache gsi. Z Dütschland sin s d Bundesländer, wo de Ufnahmatrag stelled.
s Wälterbi i dr Schwiiz
I dr Schwiiz het’s acht Sache, wo als Wältkulturerbi gältet, und drüü Regioone, wo zum Wältnaturerbi zellet.
anderi Konzäpt
Danäbe läbt da au d Idee vom «Wältwunder» witer, wo us dä Antikä schtammt und wo über vili Jahrhundärt e ähnlichi Funktion für dä Tourismus erfüllt hät wiä hüt s UNESCO-Wälterbi.
Hohenstadt
Haoschtadt (dt. Hohenstadt) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Haoschtadt leit uf dr Schwäbische Alb, rond 20 km sidlich vo Geppenge.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 69 % Landwirtschaftsfleche, 17,6 % Wald, 11,3 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Haoschtadt ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 861.
Verwaltong
Haoschtadt hot sich mit dr Stadt Wisestoeg ond dr Gmoede Drackestõẽ, Gruibenge ond Mihlhouse zom Gmoeverwaltongsverband Oberes Filstal mit Sitz en Wisestoeg zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Günter Riebort.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Haoschtadt ghert zom Schwäbisch.
Degersheim
Obacht
Erdmännchen (Begriffsklärung)
Ärdmänndli oder Härdmänndli bedüütet:
Somme
D Somme isch en 245 km lange Fluss in Nordoschtfrankriich. Si entschpringt in Fonsomme (Aisne) by Saint-Quentin und tuet in d Somme-Bucht mündä (französisch baie de Somme) zwüsche Crotoy und Saint-Valery-sur-Somme i dä Ärmelkanal.
D Zueflüss vo dä Somme sind vo dä rächte Flusssitä dä Omignon, d Hallue, d Nièvre (Fluss) und dä Scardon; vo dä linke Flusssitä d Avre, d Selle, dä Saint-Landon, d Airaine, d Ambroise und d Ancre.
Dä Name Somme gaht uf keltischi Urschprüng zrug. D Römer händ dä Fluss Fluss Samara gnännt.
D Somme isch dur d verluschtriichi Schlacht a dä Somme (1916) im Erschtä Wältkchrieg wältwiit berüehmt.
Leymen
Layme (frz. Leymen, dt. Leymen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Layme ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 àls Leimone.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Layme ìsch. Layme ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Layme ghert zem Hochàlemànnisch.
Fricktaler Museum
S Fricktaler Museum isch es Stadt- und Regionalmuseum im aargauische Rhyfälde.
Es isch sit 1934 im Huus «zur Sunne» i dr Altstadt vo Rhyfälde. Das Huus stoot a dr Määrtgass, grad näbem Roothuus.
S Museum het e schööni Sammlig vo Sachen us dr Stadt und em Fricktal. Das alles isch zäme als Kulturguet, wo regionale Bedüütig het, definiert.
Anne 1878 isch d Altertumskommissioon vo Rhyfälde gründet woorde, wo gly drufabe agfange het Sachen und Kulturgüeter us dr Stadt samle. 1883 sin die Sachen ad Stadt choo, und z’eerscht isch alls im Huugefäldschuelhuus usgstellt gsi und spööter de im Roothuus. 1934 isch s nöie Museum i dr «Sunne», wo früener e Wirtschaft gsi isch, uufggange.
Amalafrida
D Amalafrid, wo öppen i dr Zyt vo 460 bis 525 nach Chrischtus gläbt het, isch e Frau und e Prinzässin vom Volch vo den Oschtgoote gsi.
Si isch vermuetlich d Dochter vom König Thiudimir, und iire Brueder isch dr König Theoderich der Gross gsi, eini vo de wichtige Herrscherpersoonen i der Zyt vo dr Völkerwanderig, e Gäneraal vo den Oschtröömer; am Ändi vom füüfte Joorhundert het er nach schwääre Kämpf mit dr Armee vom weschtrömische König Odoaker e grosse Teil vom Land Italien eroberet, wo s Oschtgooterych de für mee weder es halbs Joorhundert gsi isch.
D Amalafrid isch zeerscht mit emene Oschtgoot ghüroote gsi und mit dämm het si zwöi Chind gha, dr Theodahad, wo noch em Theoderich für churzi Zyt König vo den Oschtgoote gis isch, und d Amalaberg, wo d Frou vom Tüüringerkönig Herminafrid gsi isch.
Wo iire eerscht Maa gstorben isch, isch d Amalafrid anne 500 d Frou vom König Thrasamund vo de Wandaale woorde. So isch si zu iim uf Afrika ggange. Im Joor 523 isch dr König gstorben, und jetz het däm syn Nochfolger, dr Hilderich, sii lo yspeere und de lo tööde.
Schellenberg
Schellabärg (amtlich Schellenberg) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.
Geografi
Schellabärg lit im Norde vom Land am Schellabärg.
Gschicht
Schellabärg ischt entstanda um d Burga, wo im 12. Jh. von dr Herra von Schellabärg gründet worda sind. Di Ober Burg ischt zum erschte Mol gnennt worda in ere Urkunde vom 10. Jänner 1348, di Unter Burg im Johr 1317.
Politik
Gmondsvorsteher isch dr Norman Wohlwend (FBP).
Religion
Vo dr 992 Iiwohner sind im Johr 2000 78,8 % römisch-katholisch gsii und 7,1 % evangelisch-reformiert.
Amalafrid
Dr Amalafrid, wo öppen am Afang vom sächste Joorhundert uf d Wält cho und anne 552 gstorben isch, isch e Prinz vom Volch vo de Tüüringer gsi.
Si Vatter isch dr tüüringisch König Herminfrid gsi, und syni Muetter d Amalaberga. Syni Schwöschter, wo me dr Name vonnere nit könnt, isch d Frau vom Langobardekönig Audoin gsi.
Anne 531 isch s mit em Königrych vo de Tüüringer umme gsi. Do isch dr Amalafrid zu den Oschtgoote uf Ravenna is Exil. Wo die oschtrömischi Armee under am Gäneraal Belisar em Oschtgooterych es Ändi gmacht het, isch dr Amalfrid uf Konstantinopel choo. Döört het er im oschtrömische Militäär Karriere gmacht und isch sogar sälber e Heermeischter worde. Er isch mit ere oschtrömische Kampfgruppe em Langobardekönig Audoin im Chrieg gäge d Gepiide go hälfe; bi dene Kämpf isch er de ums Lääbe cho.
Sechser (Amt)
In de Zumftstedt Basel und Schaffuuse hai d Sächser zsämme mit em Zumftmeister s oberste Zumftgremium bildet. Z Basel si si sit dr Middi vom 13. Johrhundert vo de Zumftbrüeder gwehlt worde, sit em 15. Johrhundert si si dur Kooptation ins Amt cho, so dass si braktisch s ganze Lääbe lang im Amt bliibe si. Au hai dr alt Meister, die alte und die neue Sächser zsämme dr neu Meister bestimmt. Dr Iifluss vo de gwöhnlige Zumftbrüeder isch chlii gsi und ihri Unzfriideheit gross. Das isch am Andi vom 17. Joorhundert äine vo de Gründ gsi für s revoluzionääre Wääse, wo zum Ziil gha het, Baasel demokratischer mache, aber schliesslig vom Groosse Root, wo us de alte und neue Sächser bestande het, zämmegschlaage worde isch.
In dr Stadt Willisau si d Sächser d Stellverdräter vom Vogt und Stüüriizieher in de sogenannte Viertel gsi.
Z Brig het sich dr kommunali Root us zwei sogenannte Gwalthaber und de Sächser zsämmegsetzt.
Au de Mitgliider vom ene ländlige Grichtsgremium het mä Sächser gsait.
Olsberg
Olsberg isch dr Name vo de folgende Ort:
Olsberg isch dr Name vo de folgende Persone:
Olsbärg bezeichnet usserdäm:
Kuchen (Gemeinde)
Kuache (dt. Kuchen) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Kuache leit em Filsdal.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 37,4 % Landwirtschaftsfleche, 42 % Wald, 19,4 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Kuache ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1228.
Verwaltong
Kuache hot mit dr Stadt Geislenge ond dr Gmoe Iberkenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Kuache ghert zom Schwäbisch.
Quantitative Lockerung
Quantitativi Lockerig (oder QE vo änglisch quantitative easing) isch en Wäg, womit d'Zentralbank versuecht, d’Wirtschaft z’pushe. Eifach gseit, kauft d’Zentralbank langfrischtig Staatsobligatione oder ander Wertschrifte vo Banken und Finanzinstitut, damit meh Geld in d’Wirtschaft chunnt. Das macht d’Zinse tiefer und’s isch denn für Firmene und Privatpersone eifacher, Geld uszlehne und z’investiere. D’Idee dahinter isch, dass das s’Wirtschaftswachstum stärkt und d’Inflation unter Kontrolle hält. Besonders wichtig isch QE in Zite vo Wirtschaftskrise oder Rezession, wenn normale geldpolitischi Mittel (wie d’Zinse senke) nöd gnueg si.
Silvio Berlusconi
Dr Silvio Berlusconi (* 29. Septämber 1936 z Mailand; † 12. Juni 2023 z Segrate/Mailand ) isch en italiänische Politiker gsi und Undernähmer. Zletscht isch er vom 8. Mai 2008 bis zum 12. November 2011 Ministerpresidänt vo Italie gsi.
Dr Berlusconi isch dr Ministerpresidänt in de 12., 14. und 16. Legislaturperiode sit dr Gründig vo dr Italiänische Republik noch em Zweite Wältchrieg gsi und übergangswiis Usse-, Wirtschafts- und Gsundheitsminister. Er isch dr Gründer vo dr Forza Italia Bardei. Är het au d Gründig von ere Middi-rächts-Bartei, dr Popolo della Libertàaagregt, wo denn 2009 gründet worden isch. Si eignigi Bardei isch mit dere verschmulze und dr Berlusconi isch am 29. März 2009 zum Bardeivorsitzende gwehlt worde.
Dr Berlusconi isch dr Bsitzer vom Konzärn Fininvest gsi. Lut Forbes isch er mit eme Vermöge vo 9,4 Milliarde US-Dollar eine vo de riichste Lüt z Italie gsi.
Läbe und Karriere
Dr Silvio Berlusconi isch dr eltest Sohn vom Luigi Berlusconi und dr Rosa Bossi und Brueder vo dr Maria Antonietta und vom Paolo Berlusconi gsi. Si Vater isch Aagstellte bi dr Banca Rasini gsi und het sich bis zum Gschäftsfüehrer ufegschafft. 1954 het dr Silvio Berlusconi d Matur am Salesianer-Gymnasium Sant’Ambrogio z Mailand gmacht. Denn het er an dr Universität Mailand e Jura-Studium agfange, won er 1961 mit ere Diplomarbet über Werbigsverdräg cum laude abgschlosse het. Für si Arbet het er vo dr Wärbigsagentur Manzoni e Briis vo über 2 Millione Lire gwunne. Näben em Studium het er as Staubsuugerverdräter und as Sänger in Nachtclub und uf Chrüzfahrtschiff gschafft. Noch em Studium hätt dr Berlusconi dr obligatorisch Militärdienst sötte mache, het aber nit dient.
1965 het er d Carla Elvira Lucia Dall’Oglio ghürotet und mit ere zwei Chinder gha: d Maria Elvira (* 1966) und dr Pier Silvio (* 1969). Im Johr 1978 isch er in d Propaganda Due (P2) iidrätte, ursprünglig e Freimuurerloge, wo in de 1970er Johr zur Tarnig vo kriminelle politische Verschwörige missbrucht worden isch.
1985 het sich dr Berlusconi lo scheide und 1990 d Schauspiilere Veronica Lario (mit bürgerligem Name Miriam Bartolini) ghürotet. Mit ihre het er drei Chinder gha: d Barbara (* 1984), d Eleonora (* 1986) und dr Luigi (* 1988). Aafangs Mai 2009 het d Lario bekannt gee, ass si d Scheidig well iireiche.
Am 13. Dezember 2009 isch dr Berlusconi z Mailand noch ere Wahlveraastaltig von eme aagriffe und im Gsicht schwer verletzt worde. Dr 42-jöhrig Däter, wo nid vorbestrooft gsi isch, dr Massimo Tartaglia, het ihm e Alabaster-Statuette vom Mailänder Dom us zwei Meter ins Gsicht gheit, und em Berlusconi si Nasebei isch verbroche und zwei vo sine Zehn si beschädigt worde. Als Tatmotiv gab Tartaglia politische Gründe an. Noch vier Däg het dr Berlusconi s Spiddal chönne verloo.
Skandäl
Dr Berlusconi het die bolitischi Debatte z Italie polarisiert und ihm si immer wider unluuteri Macheschafte vorgworfe worde. Mä het en sogar bezichdiget, mit dr Mafia Beziehige z ha. Vor Grichtsverfahre wo gegen en aagsträngt worde si, het er sich im Allgemeine chönne drucke oder er isch freigsproche worde. Langi Zit hai d Skandäl, won er din verwigglet gsi isch, die italiänischi Öffentlichkeit wenig beiiflusst. Siini Beziehige mit ere minderjöhrige Prostituierte im Johr 2010 hai aber im Johr druf zu Masseprotest gfüehrt, und am 15. Februar 2011 het e Gricht z Mailand entschiide, ass sich dr Silvio Berlusconi wäge Amtsmissbruuch und Umgang mit minderjöhrige Prostituierte vor Gricht müess verantworte. In mehrere Prozäss isch er zue Haftstrofe verurdailt worde, won er aber immer dergege in Beruefig gangen isch. Am 1. August 2013 isch er zum erschte Mol in letschter Instanz zuen ere Haftstrof vo vier Johr verurdailt worde. Noch em italienische Rächtsystem sin em dodervo drei Johr wäg siim Alter erloo worde un dr Räscht chan er im Huusarräst oder mit sozialen Ufgabe verbringe.
De Silvio Berlusconi hed diä Haftstraf wäg sim höchä Alter ned müesse aträte. Sine Haftjahr hed er im Huusarrest abbüesst. De Berlusconi het am 22. Novämber 2013 bim Ministerpräsident um Gnade bitted. De Ministerpräsident Napolitano hed diä am 24. Novämber aber abglähnt. Durch sini Verurteilig esch de Ex- Präsidänt au nöme im Parlament duldet, die händ am 7. November drum beschlosse, dass demit au sini politische Immunität ufghobä esch.
Ruggell
Ruggäll (amtlich Ruggell) ischt a Gmond im Unterland vom Fürschtetum Liechtestaa.
Geografi
Ruggäll lit in dr Ebeni vom Alparhiital am Fuess vom Eschnerbärg. Si escht di nördlegscht Gmond vom Liachtaschtaa und aani vo da wenega im Land, wo ka Exklave hät. Da nördlegscht Punkt vom Ländle escht im Bangserfäld, wo da Kanal in Rii ini louft. Döt unna escht o da tüüfscht Punkt vom Liachtaschtaa, uf Em Nordoschta vo da Gmond esch s Ruggäller Riet, a Naturschotzgebiet.
Schweizerisches Inventar der Kulturgüter von nationaler und regionaler Bedeutung
Aagfange het me mit däm nazionale Projäkt anne 1988. Es git i dr Schwiiz öppe sächsehalbtuusig Objäkt, wo me für d Architektur und d Kultur vo de Regioone als bsunders wichtig aluegt, und mee weder drüütuusig Objäkt, wo gmäss däm Vrzäichniss als bsunders wichtig im nazionaale Vrglyych gälte.
S meischte sind historischi Bouwäärch, und drzue ane het men au Sammlige vo Museeèn und vo Archyv und gwüssi archäologischi Oort uf d Lischte gnoo.
Ruggell
Politik
Gmondsvorsteheri isch d Maria Kaiser-Eberle (FBP).
Religion
Vo dr 1707 Iiwohner sin im Johr 2000 85,8 % römisch-katholisch gsii und 7,1 % evangelisch-reformiert.
Schweizerisches Inventar der Kulturgüter von nationaler und regionaler Bedeutung
Und au bi dr undere Kagegory vo dr kulturelle Bedüütig isch s wider äänlich gsii: es git bi de Kantöön au no die Objäkt, wo me nen e «lokali Bedüütig» zueschrybt. Es git öppe sächzg- bis sibezgtuusig vo deene. Die sind gänerell pro Gmeind zämegstellt, und für die luegt z’eerscht mol d Gmeind sälber, aber scho au meischtens mit dr Hilf vo dr kantonale Tänkmolpflääg.
Weli Sache zu welere vo dene drüü Kategorie ghööre, schynt – abgseh notüürli vo de Top-Objäkt wie öppe den Objäkt vom UNESCO-Wälteerb und de grössere Magneet füre Frömdevercheer – i vilne Fäll zimli zuefellig z sy.
Kanton Fameck
Dr Kànton Fameck ìsch e Kànton ìm Arrondissement Thionville-Ouest ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere sitt em 1. Janner 2015 fìmf Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Fameck.
Obermumpf
Obermumpf isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt im Weste vo dr Region Frickdaal, zwei Kilometer südlig vo dr Gränze zu Dütschland.
Geographii
Obermumpf lit in dr Middi vom Fischingertal, eme Sitedaal vom Hochrhii, wo vo Südoste uf Nordweste verlauft. Dr flach Daalbode isch kuum meh as 100 Meter breit und wird underhalb vom Dorf e dief iigschnitteni Schlucht. D Hügelzüg näbedraa si unde nooch sehr stotzig und oobe nooch het s flachi, deilwiis sehr usdehnti Hochebene, wo uf ene intensiv Landwirtschaft bedriibe wird. Drbii handlet es sich um d Mumpferflueh (511 müM) im Norde, e Eikerbärg (509 müM) im Oste, e Hellikerbärg (541 müM) im Süde und e Loobärg (581 müM) im Weste. Am exponierte Südhang vo dr Mumpferflueh het s Wiibärg.
D Flechi vom Gemeindigebiet bedräit 506 Hektare, drvo si 192 Hektare bewaldet und 46 Hektare überbaut. Dr höggst Punkt lit uf 555 Meter uf dr Loobärg-Hochebeni, dr diefst uf 320 Meter in dr Schlucht vom Fischingerbach.
Nochbergmeinde si Mumpf im Nordweste, Stei im Norde, Münchwile im Nordoste, Schupfart im Oste, Hellike im Süde und Zuzge im Weste.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig:
Am hai  Lüt z Obermumpf gwohnt, 10,7 % drvo Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 56,2 % römisch-katholisch, 16,3 % reformiert, 14,1 % christkatholisch und 4,3 % muslimisch gsi; 1,4 % hai en anderi Religion aagee. 93,0 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 3,5 % Albanisch, 1,3 % Französisch.
Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Obermumpf ghört zum Friidensrichterkreis Wägstette.
Liebensweiler
Liebedswìller (frz. Liebenswiller, dt. Liebensweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Liebedswìller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 829 àls Theotberlouuilare.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Liebedswìller ìsch. Liebedswìller ghert zem Kommünàlverbànd.
Kanton Algrange
Dr Kànton Algrange ìsch e Kànton ìm Arrondissement Thionville-Ouest ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 16 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Algringen.
Reinhard Reitzel
Dr Reinhard Reitzel (* 5. Dezämber 1812 z Eistett; † 28. Novämber 1889 z Schopfe) isch e dytsche Lehrer un Haimetdichter gsii.
Lääbe
Är isch e Suhn gsii vum Reinhard Reitzel (1786–1851), eme Fäärber vu Eistett, un dr Jakobea Reitzel geb. Jösslin, verw. Herzog (1788–1864). Dr Reitzel isch ufgwagse mit eme jingere Brueder, Christoph Friedrich Reitzel (1814–1846), un ere eltere Halbschweschter, Maria Salome Herzog (* 1809), us dr erschte Eh vu dr Mueter. Zwai jingeri Gschwischter, Johann Christian (* 1816) un Maria Magdalena (* 1822), sin scho ase chlai gstorbe.
Um 1835 het er d Katharina Eva Uehlin (* 1801) vu Schopfe ghyrote. Dr gmainsam Suhn Robert Reitzel (1849–1898) isch Schriftsteller un Schurnalischt wore un 1870 in d USA uusgwanderet.
Dr Reinhard Reitzel het Gedicht gschribe, uf Hochdytsch un zum Dail au uf Alemannisch. E Uuswahl us syne Gedicht het er in e baar Biechli uusegee.
Wäärch
Derzue het er fir s Badisch Sage-Buech (uusegee vum August Schnezler, 1846) verschideni Bydreg gschribe:
San Marino (Kalifornien)
San Marino isch e Schtadt im Los Angeles County im US-Bundeschtaat Kalifornie, USA, mit 13.300 Iiwohner (Schtand: 2004). Die geographische Koordinate sind: 34,12° Nord, 118,11° West. S Schtadtgebiet hät e Flächi vo 9,8 km². D Schtadt liit i de Nöchi vo Arcadia und Diamond Bar.
Abel Merian
Dr Abel Merian (* 4. April 1771 z Basel; † 9. Merz 1842 ebd.) isch e Basler Politiker gsi.