cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rue Stanislas
Ìn Frànkrììch sìnn mehrera Schtroossa, wo Rue Stanislas haissa. Gnännt sìnn sa noh-n-em Stanislaus I. Leszczyński, Schweegervàtter vum Keenig Ludwig XV. un Ürgroossvàtter vum Keenig Ludwig XVIII.:
Spielzeug
Spiilzüüg isch en Objekt, wo zum Spiile verwändet wird. Dr Begriff Spiilzüüg wird üübligerwiis mit Chinder oder au mit Husdier assoziiert, es isch aber au nit ungwöönlig, ass Erwaggsnigi oder Dier, wo nit domestiziert si, mit Spiilzüüg spiile. E Spiilzüüg wird für sich sälber oder wäge dr Fröid gschetzt, wo mä het, wemm mä mit em spiilt.
Bis zur Industrialisierig si die mäiste Spiilzüüg vo dene gmacht worde, wo au mit ene gspiilt häi. Spiilzüüg, wo Handwärker härgstellt häi, si für die mäiste unerschwinglig gsi. Mit dr Industrialisierig het mä Masse vo Spiilzüüg afo broduziere, und si si au immer billiger worde, vor allem wenn si us Blastik gmacht Spiilzüüg, wo mit em ghandlet wird, wird under em Begriff Spiilware zämmegfasst.
ISO 3166-2:BA
Kantonsebeni (nur för d Föderation Bosnie und Herzegowina)
Alli Kantön sind en Teil vo de Föderation Bosnie und Herzegowina.
Leonhard Friedrich
Dr Lienert Friedrich (* 17. Februar 1852 z Baasel, † 7. August 1918 z Baasel) isch e Baasler Archidekt in dr Belle Époque gsi.
Lääbe
Dr Friedrich isch 1852 as Soon vom Baumäister Lienert Friedrich-Hug z Baasel uf d Wält khoo. 1870 bis 1873 het er am köönigliche Polytechnikum z Stuttgart studiert. 1874 het er e zwäijöörigs Braktikum bi J. Mylius und F. Bluntschli z Frankfurt gmacht und isch Baufüerer am freiherrlige Schloss vo de von Stumm im hessische Holzhuuse worde. 1877/78 het er e Studieräis uf Italie gmacht und het denn e Zitli im Büro vom H. Dubois z Bariis gschafft. Zrugg z Baasel het er 1881 e Baugschäft an dr Dalbeaalaag 36 ufdoo. 1895 het er mit em Mooler Emil Beurmann (1862-1951) e Räis uf Egüpte gmacht und zwäi Joor spööter mit em Beurmann und em Münchner Brofässer Friedrich von Thiersch (1852-1921) uf Spanie und Tanger.
1918 isch dr Lienert Friedrich z Baasel gstorbe.
Dr Lienert Friedrich isch dr Brueder vom Rudolf Friedrich, wo au Archidekt gsi isch.
Dali (Stadt)
Dali isch d Hauptstadt vom Autonome Bezirk Dali vo de Bai in dr südwestchinesische Browinz Yunnan.
Es isch e kräisfreiji Stadt und bestoot braktisch us zwäi underschiidlige Stedt: em alte Dali, wo d Hauptstadt vo de alte Riich Nanzhao bzw. Dali gsi isch, und em nöije Xiaguan, wo men em vilmol au 'New Dali' säit. Die „Drei Pagode“, wo in dr Nööchi vo dr Altstadt stöön, si e Woorzäiche vo Dali.
D Stadt Dali het e Flechi vo 1'468 km². Ändi 2004 het si öbbe 590'000 Iiwooner ghaa; 603'500 sind s im Joor 2008 gsi. Vo deene ghööre 67 % zur Bai-Nationalidäät.
Uf dr Gmäindieebeni setzt sich Dali us zää Groossgmäinde und ere Nazionalidäätegmäind zämme.
Wyna
D Wyyne isch e Fluss i de Kantöön Luzärn und Aargau.
Si isch 32 Kilometer lang. D Wyyne ghört zum Flusssyschteem vom Rhy.
Dr Fluss foot bim luzärnische Nöidorf im Chegelwald a und flüsst gäge Noorde durs Wyynetaal ab. Nach nüün Kilometer chunt er über d Kantonsgränze in Aargau und denn lauft si underwägs bi de Dörfer Mänzike, Rynech, Underchulm, Töüffetu und Gräniche verby; und bi Suhr mündet si id Suhre, wo churz drufabe id Aare flüsst.
Verlag Sauerländer
Dr Suurländer Verlag isch e bedütende Schwiizer Verlag im Aargau gsi. Äxischtiert het er vo 1807 bis 2001. I sinere Gschicht het dr Verlag allewyl wider Schrifte vo dr alemannische Literatur und Sproochwüsseschaft truckt.
Gschicht
Er isch 1807 vom Heinrich Remigius Sauerländer (1776–1847), wo vo Frankfurt am Main zerscht uf Basel cho isch, zäme mit em Basler Truker Samuel Flick z Aarau gründet worde. Zum Betriib het en eigeti Truckerei ghört, sid 1828 au en Buechbinderei, und vo 1822 bis 1848 het dr Verlag sogar z Chüddige im Jura grad au na en eigeni Babbyyrfabrigg gha.
Em Suurländer sin erscht gross Hauptautoor isch dr Heinrich Zschokke gsi. Däm dütsche liberale Schriftsteller, wo i dr unsichere Zyt im Düütsche Rych uf Aarau ggangen isch, sini Schrifte sind im ganze düütschssproochige Ruum bekant gsi. Bim Suurländer isch d Zytschrift «Schwiizerbott» usecho, wo dr Zschokke als Scheffredakter zämegstelt het. Dr Verlag het em Johann Heinrich Pestalozzi sini Wucheschrift für Mönschebildig und em Philipp Emanuel von Fellenberg sini Landwirtschaftliche Bletter vo Hofwil useggää. Langi Zyt isch dr Suurländer d Trukerei vo dr Aarauer Zytig gsi.
Im 20. Joorhundert het dr Verlag bsunders Chinder- und Jugetbüecher und Schuelschrifte useggää. Und es sind au Sachbüecher zu dr Gschicht und dr Kultur vo dr Schwiiz im Verlagsprogramm gsi. So sind öppe d Buechreie Argovia und Schrifte vom Aargauer Kunschthuus bim Suurländer usecho.
I sinere ganze Gschicht het dr Suurländer immer wider Schrifte vo dr alemannische Literatur trukt. Dr Johann Peter Hebel het die nöji Uflaage vo de Alemannische Gedicht sid 1820 bim Schwiizer Verlag lo truke, und dä het se den wo dr Hebel anne 1826 gstorben isch no langi Zyt i wytere Usgaben abtrukt. Es baar Autoore sind fascht immer uf Aarau ggange mit irne Wärch, anderi nur sporadisch. Em Verlag vertankt me au d Nöiusgaabe vo alerhand literarische Mundartwärch us dr Schwiiz und au dr Truk vom Traugott Vogel sinere Tegschtsamlig “Schwizer Schnabelweid” vo 1938.
Für d Schwiizer Mundartforschig het sech dr Aarauer Verlag scho im 19. Joorhundert ygsetzt, won er em Franz Joseph Stalder sin Versuch eines Schweizerischen Idiotikon (1806, 1812) und dänn em Jost Winteler sini Schrifte und em Jakob Hunziker sis Aargauer Wörterbuech useprocht het. Und i dr jüngere Zyt het me vo Aarau immer wider sproochwüsseschaftlechi Wärch gseh, so wie d Reie Sprochlandschaft (dodrunder 1986 dr Samelband mit Schrifte vom Rudolf Hotzenköcherle: Dialektstrukturen im Wandel ), em Eugen Dieth sini Schwyzertütschi Dialäktschrift (Nöiusgab 1986), s Buech Die viersprachige Schweiz, wo dr Hans Bickel und dr Robert Schläpfer im Joor 2000 usegää händ, und em Peter Zürrer sini Arbet über d Sproochinsletieläkt vom Walserdüütsche z Italie anne 1999.
Anne 2001 het dr Hans Christof Suurländer dr Familiebetriib em Cornselsen-Verlag vrchauft. D Familie Suurländer het 2004 s Firmenarchiv vom Verlag em Staatsarchyv z Aarau ggää. S Archyv und d Aargauer Kantonsbiblioteek händ zu de Sache vom Suurländer es eigets Internetprojäkt uf d Bei gstellt.
Blansingen
Mi sinere Lag in uf guet 350 m Höchi in dr Middi vum Chatzeberg isch Blansige dr nördlichscht Ortsdeil vu Efrige-Chilche. D'Ortschaft het guet 535 Iwohner (Stand 2008) un e Gmarkig vu 4,58 km².
Die erscht urkundlich Erwähnig vu Blansige stammt vu 1094. Domols isch e Deil vum Dorf in dr Besitz vum Chloschter Sant-Jerge im Schwarzwald übergange. Anno 1464 isch dr Ort no an d'Markgrafe vu Hachberg-Sausenberg gfalle, später no badisch (Bade-Durle) un demit in dr Reformation evangelisch worre.
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Blansige zum hochalemannische Dialektgebit.
Äquivalenz von Masse und Energie
Ass mä vo dr Ekwiwalänz vo dr Masse und dr Energii (oder churz: E=mc²) wäiss, isch e Resultaat drvo, ass in dr relatiwistische Füsik Masse und Energii nit unabhängig vonenander si. Jedes füsikalische Süsteem mit dr Masse m het e Rueenergii Doodrbii isch c d Liechtgschwindikäit. Dr Albert Einstein het die Erkenntnis 1905 formuliert.
Wenn sich also die inneri Energii vom ene Süsteem änderet, änderet sich au si Masse. Wägen em Faktor c^2, wo seer grooss isch, mache Umsätz vo Energii, wie si im Alldaag tüpisch sin, bi dr Gröössi vo dr Masse nume seer weenig us. Wenn zum Bischbil Choole mit Suurstoff us dr Luft verbrennt wird, isch d Masse vom Chooledioxid, wo entstoot, zwar e chli chliiner als wemm mä d Choole und dr Suurstoff wurd wääge, aber dr Underschiid isch so chlii, ass men en nid cha mässe. Au d Energii, wo in dr Wermi steggt, macht bi dr Masse braktisch nüt us. D Masse vo dr Sunne isch öbbe 0,0001 % gröösser as wenn si chalt weer. Dorum macht s in vile Beriich immer no Sinn, ass mä d Konzept vo dr Masse und vo dr Energii usenanderhaltet. In dr Kärnfüsik, dr Elementardäilifüsik und dr Astrofüsik cha mä d Ekwiwalänz vo Masse und Energii allerdings seer vil dütliger gsee. D Kärn vo Atom häi wäge dr Bindigsenergii knapp 1 % weeniger Masse as iiri Kärnbaustäi, wenn si nid bunde si. Wenn aber e Däili mit eme Antidäili, wo zuen em basst, zämmebutscht, so vernichde si sich gegesitig. Iiri gsamti Energii, d Rueenergii inklusiv, goot drbii uf andere Däili über, wo entstöön as Resultaat. Das sin mäistens Fotone, wo sälber kä Masse häi.
Rue Raymond-Poincaré (Nancy)
D’ Rue Raymond-Poincaré ìsch a Schtrooss z’ Nànzig ìm Lothrìnga.
Geogràfii
D’ Rue Raymond-Poincaré fàngt àm süüdwäschtliga And vu dr Rue Stanislas àà, ìn dr Neecha vum Bàhnhoof Nànzig-Schtàdt; ’s ìsch àm Ort, wu maa s’ Stanislas-Tor fìndet. D’ Schtrooss fàhrt schtàkt uff äbba 740 Määter ìn Rìchtung Süüdwäscht bis ìns Viartel Poincaré - Foch - Anatole France - Croix de Bourgogne. Äbba 130 Määter noh-n-em Ààfàng fàhrt d’ Schtrooss uff dr Iisabàhnbrucka-n-ìwwer d’ Linia Noisy-le-Sec–Schtroossburi. D’rnooh fàhrt sa dur mehrera Kriizunga: z’äärscht mìt dr Rue de l’Armée-Patton un dr Rue Saint-Léon, d’rnooh mìt dr Rue Victor-Hugo un dr Rue Jeanne-d’Arc un schliasslig mìt dr Avenue de Boufflers un dr Rue Saint-Lambert. Doo wìrd sa vu dr Avenue Anatole-France bis uff Laxou verlängert.
Gschìcht
D’ Schtrooss ìsch zwìscha 1750 un 1755 ààglajt worra. Àm Ààfàng ìsch sa a Verlängerung vu dr Rue Stanislas üsserhàlb vu dr Schtàdtbefäschtigung gsìì. Wia hìtt hàt sa bis àn dr Avenue de Boufflers gfàhra. Ìm 19. Joohrhundert ìsch sa d’ Hàuiptschtrooss vum näija Viartel Faubourg Stanislas gsìì. Wagadam hàt sa bis 1934 Rue du Faubourg Stanislas ghaissa. Ànna 1908 hàt maa-n-àm And vu dr Schtrooss a prìwààt Woohnüüs àbgrìssa, fìr d’ Avenue Anatole-France mìt dr Rue Raymond-Poincaré verbìnda.
Gnännt ìsch d’ Schtrooss noh-n-em lothrìngischa Politiker Raymond Poincaré, wo-n-ìm Äärschta Waltkriag Schtààtspresidànt vu Frànkrììch gsìì-n-ìsch.
Abu Azrael
Abu Azrael (, alemannisch: Vater vom Azrael oder au Vater vom Todesengel, bürgerlich: Ayyoub Faleh al-Rubaie) isch en Kommandeur vo de schiitischen Imam-Ali-Brigade, wo im Irak gäge de Islamisch Schtaat kämpfe.
De Name isch en Kampfname und sin würkliche Name het er scho mit Ayyoub Faleh al-Rubaie und mit Ayyoub al-Zerjawi aageh. Über ihn werde vili Legende verbreitet, zum Bispil er sig emol Taekwondo-Champion gsi und heig an ere Universität Islamwisseschafte unterrichtet oder er sig Taxifahrer gsi. Sini militärischi Usbildig het er angeblich bi de Muqtada as-Sadr-Miliz übercho oder bi de libanesische Hisbollah. Angeblich het er füf Chind.
Er betriibt e Facebook-Site, won er drüber täglich Noiigkeite verbreitet, und es wird vermuetet, dass er en Teil von ere Propagandakampagne isch, wo di irakische Schiite für di vom Iran unterstützte Milize soll günne.
Alkamenes (Sparta)
De Alkamenes isch isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade.
Radio Dreyeckland
'S links-alternativi Radioprojekt Radio Dreyeckland (RDL) wo in de 1970er-Johr als Radio Verte Fessenheim gründet worde isch, isch eins vo de erschte Freie Radios z'Dütschland gsi. Dr Name Dreyeckland stellt´s Radio in de Tradition vo de grenziberschreitend Umweltbewegig in de 70er Johr um es Dreiländereck Dütschland - Frankrich - Schwyz, wo vo RDL als Izugsgebiet agseh wird.
Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz. In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ. Zuesätzlich zuer Friburger Frequenz 102,3 MHz deile sich RDL un d' Radio Kanal Ratte (RKR) d' Frequenz 104,5 MHz vom Sänderschtandort Hochi Möhr (500 W) im Wisedal. RDL sändet dört vo 3 bis 15 Uhr si Widerholigs- un Nachtprogramm, vo 15 bis 3 Uhr hört me dört 12 Schtund Live-Programm us Schopfe vom Kanal Ratte.
Alkamenes (Sparta)
Er hett di messenischi Bergstadt Ampheia iignoo und so de Erst Messenischi Chrieg uusglööst. Er isch glii drufabe gstorbe und si Soo Polydoros hett de Chrieg wittergfüert, zäme mitem Theopmpos usem Gschlecht vo de Eurypontide.
Radio Dreyeckland
'S Programm vo RDL wird witschtens durch Grupperadio bschtimmt, d. h. einzelni Gruppe produziere Sändige, wo uf regelmäßige Sändeplätz usgschtrahlt wärde -- so gits e Fraue- un Lesberadio, e Schwuli Welle, de anarchistisch Schwarz Kanal, de Knaschtfunk un d' Umweltsendig Global 3000. Drnäbe gits Inforadio, meh odr weniger alternativi Musiksendige un muetterschprochlichi Sendige in Russisch, Portugiesisch un Persisch.
Mit ähnliche Projekt wie s'Radio Z Nürnberg, em Querfunk Karlsrueh, em Radio Kanal Ratte us Schopfe etc. duscht RDL Sendige us. RDL isch im Verbund mit de andere baden-württebergische Freie Radios in de Assoziation Freier Gesellschaftsfunk (AFF) organisiert.
Schlacht von Phoinix
D Schlacht vo Foinix isch en entschäidendi Seeschlacht zwüsche dr byzantinische und dr arabische Flotte im Joor 655 gsi.
Vorgschicht
Nochdäm Ostrom/Byzanz sini vorderorientalische Browinze und Egypte sit 636 an d Araber verloore het, isch die Islamischi Expansioon in Chläiasie nüm witer choo. Im Joor 655 häi d Araber senn in Fönikie e Flotte usgrüstet. D Kwelle gäbe underschidligi Gründ aa. Dr byzantinisch Chronist Theophanes (frües 9. Joorhundert) het dänkt, ass d Araber die byzantinischi Vorherrschaft uf dr See häige welle bräche und e koordinierti See- und Landoffensive welle afo. In de arabische Kwelle isch die offensivi Däätigkäit vom Kaiser Konstans II. as Grund aagee, und d Araber häige däm welle widerstoo. D Schlacht wird aber nit nume in griechische und arabische, sondern au in sürische Kwelle erwäänt; e gmäinsami Kwelle für d Bricht bim Theophanes, Agapios vo Hierapolis, Michael Syrus und in dr Chronik vo 1234 dürfti letschtändlig die verlooreni Chronik vom Zheofilos vo Edassa si. Noch em Theophanes häig dr arabischi Statthalter vo Sürie (und spööteri Kalif) Muawiya uf jede Fall in Kappadokie welle iimarschiere, wääred die arabischi Flotte mit ire Mannschafte, wo vor allem us dr christlige Bevölkerig vo de erooberete Gebiete rekrutiert worde si, dr Südküste vo Chläiasie nooch häig sölle seegle. E Hiiwiis druf, ass es woorschiinlig e blaanti Offensive gsi isch, isch ass d Araber im Joor 654 Rhodos aagriffe häi und au anderi Vorstööss in däm Ruum gmacht häi.
D Schlacht sälber
An dr Südküste vo Chläiasie bi dr lykische Haafestadt Foinix si die byzantinischi und die arabischi Flotte ufenanderdroffe. D Aagoobe zur Sterki vo de Flotte si verschiide in de vereschiidene Kwelle, wo sowiso in Bezuug uf iiri Interpretazioon broblematisch si; bäidi si aber woorschiinlig zimlig gross gsi. Die byzantinische wie au die arabische Kwelle brichte von ere vernichdende Niiderlaag vo de Byzantiner. Wil si aber nume seer wenig verzelle, cha mä käi zueverlässigi Rekonstrukzioon drvo mache, wie d Schlacht verlofe isch. Noch em Tabari, wo s Gfächt as d „Schlacht vo de Mäst“ bezäichnet, schiint s, ass d Byzantiner taktischi Feeler gmacht häi: Si häi iiri Schiff in ere änge Formazioon iigsetzt und si z nooch an die arabischi Flotte choo, ooni sä z beschiesse oder die findlige Schiff zu ramme. Wäge däm häi d Araber, wo uf See wenig Erfaarig gha häi, die byzantinische Schiff chonne entere und so us ere Seeschlacht e Landschlacht mache. E baar Forscher dänke, ass d Byzantiner iiri Gegner ganz äifach underschetzt häige, aber das isch doch nume e Vermuetig. Dr Kaiser Konstans II. het si Flotte sälber kommandiert und het mit knapper Noot chönne flüchte.
D Folge
D Niiderlaag vo Phoinix het die byzantinischi Vorherrschaft uf em Meer nume für e Zitli broche, wil die arabische Flotte in de spöötere Usenandersetzige vo de byzantinische im Allgemäine gschlaage worde si. Dä ersti Siig uf em Meer het d Moral vo de Araber erheebli gsterkt, bevor es wider zun ere Pattsituazioon im östlige Middelmeer cho isch; für die kaiserlige Drube, wo sich bis denn uf em Meer für wit überlääge ghalte häi, isch die Niiderlaag e Schock gsi. Dr Konstans II. het sich bald druf entschlosse, sich us em Kampf um Chläiasie zruggzzie und het si Regierigssitz uf Italie verläit. Dank em Siig vo Phoinix häi d Araber sich witer in dr Egeis chönne usbräite und Konstantinopel sälber chönne aagriffe, wenn au ooni Erfolg.
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura
D Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura (Universitet vu FUMEC, churz FUMEC) isch e privati Universitet z Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie. Si isch 1965 grindet wore.
D FUMEC bietet Kurs un Uusbildigsprogramm uf verschidene Ebene vu dr sekundäre un tertiäre Bildig.
Klierf
Klierf (im lokale Dialäkt Cliärref, dt. Clerf, frz. Clervaux) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Klierf ghere d Ortschafte Draufelt (Drauffelt), Eeselbur (Eselborn), Fëschbech (Fischbach), Grandsen (Grindhausen), Hengescht (Heinerscheid), Hëpperdang (Hupperdange), Ischpelt (Urspelt), Kaalber (Kalborn), Klierf, Léiler (Lieler), Maarnech (Marnach), Mecher, Munzen (Munshausen), Reiler (Reuler), Rueder (Roder), Siwwenaler (Siebenaler) un Wäicherdang (Weicherdange), derzue die Wyler, Hef un Miiline: Fossenhaff (Fossenhof), Kéisfuert (Kaesfurt), Kaalber Millen (Kalborn-Mühle ), Lausduer (Lausdorn) un Tëntesmillen (Tintesmühle).
Verwaltig
Klierf ghert zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Klierf isch dr Yves Arend. Scheffe sin dr Victor Seil un dr Mathieu VanLaar. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
Zum 5. Dezämber 2011 sin di bishärige Gmaine Hengescht un Munzen zue Klierf yygmaindet wore.
Klierf isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1157 as de Claraualle.
Wirtschaft
Z Klierf het s e Windpark mit insgsamt elf Windchraftaalage:
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Klierf ghert zum Moselfränkisch.
Lara Stoll
D Lara Stoll (* 2. Mai 1987 z Schafuuse) isch e Schwyzer Slam-Poeti, Filmmacheri, Schauspileri un Autori.
Lääbe
D Lara Stoll isch z Richlige im Kanton Thurgau ufgwagse. Si het s Lehrerseminar z Chrüzlige absolviert un 2015 e Bachelorstudium Film un Reschy an dr Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht abgschlosse. E Zytlang het si z Winterthur glbt, mittlerwyli wohnt si z Züri. Anne 2005 isch is zum erschte Mol an eme Poetry Slam ufdrätte. 2014 un 2015 het si as Fachberoteri vu dr Expertekummission CH-Dokfilm gwirkt.
Gundelfingen
Dr Namme Gundelfingen trage folgendi Ortschafte
Stöckli
Mit Stöckli bezeichnet me e chlises Hüüsli näbet eme Puurehuus im Bärnbiet, im Soledurnische, im Aargou, aber ou im Friburgische und angerne Regione vor Schwiz.
Xaver Severin Gretener
Dr Xaver Severin Gretener (* 28. Oktober 1852 z Dietwil, † 27. Augschte 1933 z Breslau) isch e Schwiizer Jurischt gsi.
Stöckli
Anderi Bedütig
De Ständerot taged i de chline Chammere vom Bundeshuus. Wil im Ständerot, im Vergliich zum Natzionalrot, eher elteri Politiker sind, hät di chlini Chammere de Übername Stöckli übercho.
Xaver Severin Gretener
Dr Gretener isch z Dietwil im Kanton Aargau uf d Wält cho. Er isch Bürger vo Cham gsi. Der Vorname Xaver isch bsunders i katolische Piet beliebt gsi.
S Gymi het er z Aarau und z Schwyz psuecht, und z Würzburg, z Leipzig, z St. Petersburg und z Heidelberg het er Rächtswüsseschaft gstudiert. 1883 isch er a dr Uni Bärn Privatdozänt worde. I säbere Zit het er sini Frou, d Margrit Binder, wo us Brienz cho isch, ghürootet. 1890 isch er ordentleche Profässer vo dr Uni Bärn worde, und anne 1900 het men en uf Pole a d Uni vo Breslau berueffe. 1921 isch er i d Pänsion ggange.
Am 27. Augschte 1933 isch dr Aargauer und Zuger Jurischt z Breslau gstorbe.
X
Dr latinischi Buechschtabe X isch us em etruskischen Alphabeet entleent worde. D Etrusker hänn en useme weschtgriechische Alphabeet gnoo. Im weschtgriechische Alphabeet hed dä Buechschtabe dr Lutwärt /ks/ gha; in anderen Alphabeet isch X aber für /kʰ/ (aschpirierts //) gschtande. Im hüttige griechische alphabeet schtoot X für // und // (Chi), wärend /ks/ dur en andere buechstabe bezaichnet wird (Xi).
Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].
Es isch umschtritte, ob dr buechschtabe X e griechischi Erfindig isch, oder ob är us eme semitische Alphabeet (wi di andere griechische Buechschtabe) entleent worden isch.
Kim Kyu-sik
Dr Kim Kyu-Sik, au Kimm Giusic oder Kimm Kiusic (Koreanisch:김규식, Hanja:金奎植, uf d Wält choo am 29. Januar 1881 z Dongrae in Korea, gstorbe 10. Dezämber 1950 z Manpo in Nordkorea), isch e koreanische Politiker und Akademiker zur Zit vo dr koreanische Unabhängikäitsbeweegig gsi.
Lääbe
Wo Japan 1910 Korea annektiert het, isch dr Kim uf China ins Exil. Er isch e füerends Mitgliid vo dr Provisorische Regierig vo dr Republik Korea worde, wo iire Sitz z Schanghai gha het und isch 1940 zum Vizebresidänt ernennt worde. Noch em Zwäite Wältchrieg isch er zrugg uf Korea. Won er het afo dängge, ass d Widerveräinigung vo Korea nit mööglig isch, het er sich us dr Politik zruggzooge. 1950 isch dr Koreachrieg usbroche und d Kommuniste häi en entfüert und in Norde brocht. Dört isch er churz druf in dr Nööchi vo Manpo am 10. Dezämber 1950 gstorbe.
Krishna
De Krischna (Sanskrit: कृष्ण, Kṛṣṇa „de Dunkli, Schwarzi“; Pali: Kaṇha) gelt im Hinduismus as achte Avatar vom Gott Vishnu. Sini Aahänger vereeret en as Inkarnation vom Göttliche oder au as „Gott i Persoon“. I de Bhagavad Gita, aini vo de wichtigste religiöse Schrifte im Hinduismus, lehrt er as Wagelenker de Prinz Arjuna, öber s richtige Tue und Handle.
Palästinensische Autonomiegebiete
Die Paleschtinensische Autonomiigebiet (arab. الأراضي الفلسطينية المحتل / al-arāḍin al-filastīnīya al-muḥtalla »Bsetzti Palestinenser Gibiet«) liige im Nochen Oschte zwüschem Middelmeer und em Jordan. Si wärde geographisch zum Maschrek grechnet und si kei unabhängige Schdaat, wärde aber vo 131 Schdaate as Schdaat anerkennt und häi im Novämber 2012 vo dr UNO-Genaralversammlig dr Status vom ene Beobachterschdaat überchoo. Si umfasse dr ganz Gazaschdreife und 40 % vo der Flechi vom Weschtjordanland, wo 1967 vo Israel bsetzt worden isch. Dr Räscht vom Westjordanland isch immer no vo Israel bsetzt, die Paleschtinensischi Autonomiibehörde beaschprucht aber s ganze Gebiet.
Krishna
De Krischna werd as Hirtebueb oder Jüngling mit blaue Huut - wie ali Avatar vom Vishnu - und hüüfig mittere Flööte dargstellt. Villmool werd er vo Chüe oder vomene Pfau beglaitet, mengisch het er au e Pfauefedere i de Hand. E biliebts Thema isch de Tanz mit de Hirtemaitli, de Gopi, oder au nu mit de Radha, sinere Gliebte, wobi die Fraue as d Seel düütet weret, wo mitem Göttliche tanzet. Au Darstelige vom Krischna as Chliichind, wo Butter und Hung stele tuet, sind verbraitet.
Palästinensische Autonomiegebiete
Die Palästinensischi Autonomiibehörde, won ä gwüssi Autoritet in de Paleschtinensische Autonomiigebiet ausüebt, wird vo de meischte arabische Schtaate diplomatisch anerkennt. Vo der Mehrheit vo de Regierige und Schtaate uf der Wält wärde die Autonomiigebiet politisch und geographisch nume iigschränggt anerkennt.
Krishna
Dur d ISKCON (International Society for Krishna Consciousness „Internationali Gsellschaft för s Krischna-Biwusstsii“) underem Swami Prabhupada isch d Vereerig vom Krischna au im Weste verbraitet wore und d Aahänger sind im Volksmund as „Hare Krischna“ bikannt, wegem Mantra wo si singet.
Palästinensische Autonomiegebiete
Dr Gazaschtreife und s Weschtjordanland wärden demgegenüber as Paleschtinensischi Gebiet bezeichnet, wo 1995 im Interimsabkomme über s Weschtjordanland und dr Gazaschtreife in drei Zone iideilt worde si. Die Paleschtinensische Autonomiigebiet si d Zone A und B, s übrige Weschtjordanland entspricht der Zone C, wo under vollständiger israelischer Kontrolle stoht. Wil ä baar Autonomiiregeligen au für d Zone C gülte, wird mänggisch s ganze Weschtjordanland zu de Autonomiigebiet zelt. S Abkomme gseht vor, dass d Gebiet vo der Zone C schrittwiis in die paleschtinensischi Autonomii überfüehrt wärde, abgseh vo Usnahme, wo drüber no muess verhandlet wärde. Mä isch sich über dr ändgültig Status und d Gebietszueordnig nonig einig. Wiitgehend innerhalb vo der Zone C baut Israel ä befeschtigti Abgränzig.
Krishna
s Mahamantra
S Mahamantra, de Lobgsang för de Krischna erschiint em früeste i de Kali Santarana Upanischad und luutet denno: „Hare Krischna Hare Krischna, Krischna Krischna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama, Rama Rama Hare Hare“. De Rama gelt wie de Krischna as en Avatar vom Vischnu. E Variante, wo weniger verbraitet isch, nennt zerscht de Rama, denn de Krischna. Um 1500 hend de indischi Hailigi Caitanya (1486-1533)) und sini Jünger s Mahamantra i ganz Indie bikannt gmacht, bsunders im östliche Tail, z Bengale und z Orissa. Nochdem de Swami Prabhupada um 1960 vo sim Lehrer uf Amerika gschickt woren isch und er dai erfolgrich d Hare-Krischna-Biwegig uf d Bai gstellt het, isch s Mahamantra i wiite Tail vo de Welt bikannt wore. Au Popstar wie d Beatles, de Boy George und d Nina Hagen hend s Mahamantra i eri Lieder uufgnoo.
Palästinensische Autonomiegebiete
Geographii
Die paleschtinensische Autonomiigebiet bestönde us mehrere Siidligsgebiet im Weschtjordanland, wo vo Hocheitsgebiet vom Schtaat Israel vonenander drennt si, und em Gazaschtreife mit mehrheitli arabisch-muslimischer Bevölkerig, aber au christlige und jüdische Minderheite. Usser an Israel und israelisch bsetzt Deil vom Weschtjordanland gränze si im Gazaschdreife an Ägypte und an s Mittelmeer. D Autonomiibehörde beaschprucht au d Kontrolle über d Gränze noch Jordanie, wo zurziit in de Händ vo Israel isch.
Krishna
s Lebe
Nochdem de Kamsa sin Vater Ugrasena vom Throon vo Mathura gstoosse het, het ar ali Chind vo sinnere Gusiine Devaki tööte loo, well e Woorsegig gsait het, as er selber vomene Soo vo de Devaki töötet weri. Wo s sibeti Chind, de Balarama, underwegs gsii isch, het si da chöne verstecke und au s achti Chind, de Krischna het si chöne imene Versteck uf d Welt bringe. De Krischna isch denn vo de Yaschoda und em Nandi, emene Hirtepaar, uufzoge wore und as Hirtebueb i de Umgebig vo Vrindavana ufgwachse, wo bis hüt s Zentrum vom Krischnakult isch. D Gschichte verzelet vo sinene Straich, won er er tribe het, so au, wien er as Chliichind ständig Butter und Hung gstole het. Im Verlauf vo sim Lebe het er d Dorfbiwooner vo verschidnige Gfoore gschützt, so vonere giftige Schlange, wo im Fluss Yamuna glebt het und vo anderne Dämone. Nochdem er en Usenandersetzig mitem Donnergott Indra gha het, het de e furchtbars Gwitter öber s Piet vo Vrindavana abeloo, aber de Krischna het denn de Berg Govardhana mitem chliine Finger uufglupft und as Regescherm bruucht, um all Mentsche vo de Regioo z bischütze. Drufabe het de Indra erchennt, as de Krischna wiitus mächtiger isch. As Jüngling het er Tändelaie mit de Hirtemaitli gha, wo all inen verliebt gsii sind.
Palästinensische Autonomiegebiete
Bevölkerig
In de Autonomiigebiete läbe zurziit öbbe 4 Millione Mensche. 1,4 Millionen drvo läbe im Gazaschdreife. Im Weschdjordanland läbe meh as 2,5 Millione Mensche. Drvo si 83 % paleschtinensischi Araber und 17 % Jude. Umgangsschbrooch under de Araber isch Paleschtinensisch-Arabisch, ä Dialäkt vom Syrisch-Arabische.
Garburg
Gaarbuerj (lothrìngisch; frànzeesch Garrebourg, ditsch Garburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Krishna
s Lebe
As junge Maa het er de Kamsa tötet und de Ugrasena as rechtmäässige König öber Mathura iigsetzt. De Krischna isch denn König vo Dvaraka wore und en enge Frönd vo de Pandava gsii, fööf Brüedere wo us erem Königriich vertribe wore sind und im Exiil glebt hend. Nochdem d Pandava e Heer zämegstellt hend um eres rechtmässig Riich wider öberzchoo, het sich de Krischna as Wagelenker för de Arjuna, ann vo de fööf Pandava, abotte. Wo denn de Arjuna und sini Verbündete gege eri Finde atrette sind, het de Arjuna groossi Zwiifel öbrchoo, well im findliche Heer vill Fründe und Verwandti gsii sind. De Krischna, sin Wagelenker, het sich denn as s Hööchsti Wese offebaart und de Arjuna öber de Lauf vo de Welt und öber s richtige Handle, Denke und Vereere underrichtet. Da Gsprööch zwöschet em Arjuna und em Krischna isch i de Bhagavad Gita erhaalte. D Schlacht isch denn siigriich för de Arjuna usgfale.
Palästinensische Autonomiegebiete
Religione
Währed d Bevölkerig im Gaza-Schdreife zu öbbe 99 % us Muslime und ä chli weniger as 1 % Chrischde beschdoht, si im Weschtjordanland 75 % vo der Bevölkerig Muslime, 17 % Jude und 8 % Christe. Die groossi Mehrheit vo de Muslime ghöre zur sunnitische Glaubesrichtig.
Krishna
s Lebe
Spööter isch de Krischna König vo Dvaraka wore. As alte Maa isch er in Wald ggange zum meditiere. En Jäger het gmaint, do sai e Hirsch und de Pfiil het de Krischna am lingge Fuess troffe, a de anzig Stell, woner verwundbar gsii isch und so isch er gstorbe.
Garburg
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Palästinensische Autonomiegebiete
Schdedt und Siidlige
In dr Lischte undenoch isch än Übersicht über die gröschte Schdedt in de paleschtinensische Autonomiigebiet, won ä Deilflechi vom israelisch bsetzte Weschtjordanland und vom Gazaschdreife umfasse.
Kloster Leiden Christi
S Chloster Liide Christi isch e Kapuzinnerinechloster z Jakobsbad bi Gonte.
Garburg
Geogràfi
Gaarbuerj lijt uf me Biel ìwer em Zorndàl ìn dr Vogese àn dr Granz zem Elsàss, rund 14 Kilometer eschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 215 und 491 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Lutzelbourg ìm Norde, Hultehouse ìm Nordweschte, Haegen ìm Sìdoschte, Haselbourg ìm Sìde und Saint-Louis ìm Weschte.
Krishna
Vereerig
De Krischna isch z Indie aine vo wichtige Götter und findet wiiti Vereerig bsunders under de Vischnuvereerer (Vaischnava). Sin Kult isch scho früe bilait, di ältiste Zügnis sind mee as 2000 Joor aalt. Sini Aahänger, d Bhagavata, bitrachtet en as höchste anzige Gott, wäred di andere Gotthaite us em use cho sind, wie au di ganzi Welt. Doch sind sich di verschidnige Richtige öber s Verhältnis vom Vischnu und Krischna nöd ganz ainig. Obwoll all Aahänger seget, as de Krischne en Avatar vom Vischnu isch, stelet gwüssi Gruppe de Krischna doch öber de Vischnu. Do d Bhagavad Gita zu de hailige Büecher ghört, wo z Indie am hüüffigste glese wered, isch d Philosophii und d Vereerig vom Krischna wiit verbraitet. 1966 isch de Swami Prabhupada uf New York cho und het d ISKCON gründet. Dör da isch d Vereerig vom Krischna au im Weste uufchoo. Zu de europäische Städt, won e Krischna-Tempel vo de ISKCON hend, ghört au Züri.
Palästinensische Autonomiegebiete
Gschicht
Die Paleschtinensische Autonomiigebiet befinde sich uf Deil vom früechere Mandatgebiet Weschtpaleschtina, wo wie Oschtpaleschtina (hüt Jordanie) noch em Zsämmebruch vom Osmanische Riich under erä britische Mandatsverwaltig gschtande si. Zu de Mandatsbedingige ghört, ass d Brite d Verwirkligung vo der Balfour-Deklaration möglig mache sölle, in welere si am 2. November 1917 d „Gründig von erä nationale Heimet für s jüdische Volk” versproche hai, im Gebiet vo Paleschtina (d. h. Israel, Paleschtinensischi Autonomiigebiete und Jordanie). 1947 isch uf Bedriibe vo Groossbritannie s britische Mandatsgebiet Oschtpaleschtina zur Bildig vom Königriich Jordanie vom Gebiet Paleschtina as dr Nationale Heimet für ä jüdische Schtaat, abdrennt worde.
Garburg
Geogràfi
Züe Gaarbuerj ghere àui no d Willer Ehrenweg und Kreutzkopf.
Kloster Leiden Christi
Gschicht
Dor e Novizin us em Chloster Wonnestee bi Tüüfe isch 1851 zwösche Gonte ond Urnäsch da Frouechloster grönded worde. Fööf Johr spööter isch Grönderi gstorbe ond di gäästlich Läätig vom Mueterchloster Wonnestee öbernoo worde. Sed 1918 ischt s Chloster sölbstendig. Bis 1866 häts zom Bistum Chur ghört ond sed do hät de Bischof vo Sangalle s Visitazionsrecht.
Garburg
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Palästinensische Autonomiegebiete
Gschicht
Am 29. November 1947 schtimmt d Generalversammlig vo de Vereinte Natione mit Zweidrittelmehrheit für dr Teiligsblan, wo Wechstpaleschtina in ä jüdische und ä arabische Schtaat deile söll. Vom Gebiet vo der Nationale Heimet für ä jüdische Schtaat sölle wiiteri 40 % abgsschbalte werde. Mit em Ziil, datsächlig än unabhängige jüdische Schtaat zu gründe und de Überläbende vo der Shoa und der jüdische Diaschbora ä Heimet z schaffe, akzeptiert die diplomatischi Verdrätig vo der jüdische Bevölkerig dr Blan. D Araber lähne dr Blan ab und hoffe, d Umsetzig vom UN-Blan zur Gründig vom Schtaat Israel mit Gwalt verhindere z chönne.
Kloster Leiden Christi
Konvent
S Chloster Liide Christi isch em Terziarinneorde noch em Franz vo Assisi aagschlosse. S Patrozinium fiirids im Chloster am Fest vo de Schmerzensmueter Maria. D Chlosterfroue görtid si mit eme rote Strick as Zääche för d Verehrig vom Chostbare Bluet Christi. Am Stiftigsfäscht vom 18. Augste 2013 sends 8 Schwöstere ond zwää Novizinne gsee.
Garburg
Verwàltung
vun Gaarbuerj ìsch. Gaarbuerj ghert zem Kommünàlverbànd.
Kloster Leiden Christi
Zytlichi Profäss
Am Saamstig, 26. Abröll 2014, hönd d Maria Elisabeth Pustelnik (22) und d Maria Chiara Eicher (43) de wyss Schleier vo de Novizinne gäge de schwaaz vo de Schwöstere iituusched. Im Festgottesdienst hönd die beede ehemolige Novizinne eres Profässvespräche abglääd, vor de Frau Muetter, de Schwöster Mirjam, ond vor de vesammlete Gmeend. För die beede Kapuzinerinne chommid jetzt dröi witeri Johr bis zur ewige Profäss, e Zyt zomm eri Entschaidig fös Chlooste z öbeprüefe.
Palästinensische Autonomiegebiete
Gschicht
Noch em Chrieg isch d Verwaltig vo de Gebiet, wo vo der UN de Paleschtinenser zuegeschbroche worden isch und Oscht-Jerusalem in de Händ vo arabischen Besatzigsmächt, Ägypte im Gazaschdreife und Jordanie im Weschdjordanland.
Noch em Sächsdagchrieg 1967 isch s Weschtjordanland und der Gazaschdreife vo dr israelische Armee eroberet und besetzt worde. Drzue isch au Oscht-Jerusalem vo Israel eroberet und churz druf annektiert worde. In der Folg het Israel in de bsetzte Gebiet, vor allem im Weschtjordanland, über 200 Siedlige baut, zum Deil an strategisch wichtige Pünkt, in wele hüt 400.000 Lüt läbe. S israelische Militär het ä Schtrossennetz baut für die Siedlige und Kontrolpünggt iigrichdet.
Uf em Wäg zur Anerkennig as Schtaat
Die Paleschtinensischi Befreijigsorganisation (PLO) het, anders as die Paleschtinensischi Autonomiibehörde, sit 1974 Beobachterstatus bi de Vereinte Natione (Beschluss vo der UN-Vollversammlig 3237). Erscht sit em Juli 1998 hai paleschtinensischi Abgeordneti bi der UNO s Rächt, an Debatte mit zmache.
Die Paleschtinensische Autonomiigebiet si Mitgliid vo der Arabische Liga.
Noch emä Zsämmenschtoss zwüsche emä israelische Militärfahrzüüg und zwei Taxi, wo vier Paleschtinenser drbii gschtorbe si, het im Dezember 1987 die Erschdi Intifada gege die israelischi Bsatzig agfange. D Idee ä Schdaat in emä Deil vo Paleschtina isch zum erschte mol am 14. November 1988 vom Jassir Arafat z Algier vorgschlage worde und vo 108 Schtaate, drunder de Länder vom ehemolige Oschdblock und de Blockfreie Schtaate mit Anerkennig underschdützt worde.
Im Oslo-Friidensbrozäss isch s Autonomiischtatut, wo hüt gültig isch, erreicht worde, wo as Vorstuefe zum enä paleschtinensische Schtaat dänggt isch. Weli Gebiet vom Weschtjordanland, näbe de Gebiet, wo scho hüte der paleschtinensische Verwaltig unterstellt si, em zuekümftige paleschtinensische Schtaat zuedeilt wärde, isch eini vo de Chärnfrooge vom Komflikt im Noche Oschde. Ä Deil vo de paleschtinensische Araber forderet s ganze Weschtjordanland, än andere Deil alli Paleschtinensische Autonomiigebiet und Oschtjerusalem. Wiider anderi Paleschtinenser fordere sogar s ganze Land zwüschem Mittelmeer und em Jordan, was der Zerstörig vo Israel gliichchiem. Die meischte israelische Entscheidigsdräger wai mindeschtens die gröschte Siidlige im Weschtjordanland und Oschtjerusalem bhalte.
Im Rahme vom Oslo-Friidensprozess isch blant gsi am 4. Mai 1999 dr zuekümftig Schdaat nonämol uszruefe; das isch aber wäge de israelische Wahlergebnis zerschd uf ä 13. September 2000, schböter uf Middi November 2000 verschobe worde, und schliesslig ganz undrbliibe.
Nochdem sich sit der Wahl vo der Hamas z Paleschtina d Lag dört bürgerchriegsähnlig zuegespitzt het, het der israelischi Minischterpräsident Ehud Olmert Verhandlige abote, wo as Grundlag si sogenannte Konvergänz-Blan hai sötte ha. Dä Paleschtinenser wird drin än eigene Schdaat abote, under anderem gegen dr Verzicht uf 5 % vom Weschtjordanland, wo dur dr Verlauf vo der Grenzalag, wo Israel baut het, wiiter verfeschtigt worden isch. Middi Juni 2007 isch s zu bürgerchriegsartige Komflikt cho, bsundrigs im Gazaschdreife. In der Folg het d Hamas dört die alleinigi Herrschaft übernoh, währed im Weschtjordanland die verfindeti Fatah dominiert, wo au dr Präsident Abbas zun ere ghört. So unterstöhn die paleschtinensische Autonomiigebiet faktisch in jedem vo de vonenander drennte Territorie enerä andere politische Chraft.
Z Gaza het d Hamas in churzer Zit d Fatah vollkommen underdruggt, währed d Fatah im Weschdjordanland lenger brucht het, d Ahänger vo dr Hamas under ihri Kontrolle z bringe. Sit ere das aber glungen isch, isch s Weschdjordanland politisch relativ ruehig und au Agriff gegen Israel si rächt sälte. Israel het sich 2005 ganz us em Gazastreife zruggzoge, het aber zsämme mit Ägypte alli Import kontrolliert, zum verhindere as chriegswichdigi Ware in d Händ vo dr Hamas chieme. Drotzdäm si vo 2005 bis 2007 öbbe 2700 Qassam-raggete uf israelischs Gebiet gschosse worde. Israel het druf e Blockade errichdet, wo Ware nume us humanitäre Gründ dureglo het, Noch eme churze Waffestillstand vo dr Middi vom Juni 2008 aa, het d Bombardierig vo israelische Dörfer im Novämber 2008 wider agfange, nochdäm sich Israel und d Hamas gegesiitig beschuldigt hai, dr Waffestillstand z undergraabe.
Dr Arabisch Früelig
Au in de palestinensische Gebiet het s vo 2010 aa Brotestdemonstratione gee. Am 8. Februar 2011 het die Palestinensischi Autonomiibehörde gsäit, ass d Kommunaalwaale ändlig doch abghalte wurde und zwar am 9. Juli. D Hamas, wo dr Gazastreife kontrolliert, het sofort gsait, si wurd d Waalen boykottiere.
Druf isch d Regierig vom Westjordanland under em Ministerbresidänt Salam Fayyad zruggdräte und s Exekutivkomitee vo der Palestinensische Befreijigsorganisation het beschlosse, ass bis Ändi Septämber Bresidänte- und Parlamäntswaale abghalte wurde. Im Mai 2011 hai dr Ismail Haniyya (Hamas) und dr Mahmud Abbas (Fatah) e Versöönigsabkommen underschriibe, wo die egüptischi Regierig anderthalb Joor vorhär ufgsetzt het. Beidi Fraktione höi vor, vor dr Parlamäntswaal e gmeinsami Übergangsregierig z bilde. Denn si aber d Kommunalwaalen uf e Herbst 2011 verschobe worde. D Parlamäntswaalen söllen 2012 stattfinde.
Im Novämber 2012 häi extremistischi Grubbe wider sterker mit Raggeete uf Israel gschosse. Israel het druf strategischi Ziil, drunder au hoochi Mitgliider vo dr Hamas vo dr Luft us bombardiert. Denn het au Hamas israelischs Gebiet afo beschiesse, wo die israelischi Antwort druf sterkeri Bombardierig gsi isch («Operazioon Wolkesüüle»). Dotzedi vo Gazate si umcho und öbbe 1200 verwundet worde und säggs Israeli si gstorbe und mee as zwähundert verletzt worde, bis es zum ene Waffestillstand cho isch, wo vo de Egüpter iigfäädlet worden isch. In däm Waffegang häi d Gazate zum erste Mol Tel Aviv mit ere Raggeete droffe und Israel het si Antiraggeeteabweer «Kupple us Iise» mit zimlig vil Erfolg iigsetzt - noch offizielle israelische Bricht sig d Abfangkwoote 84 Brozänt gsi.
Am 29. Novämber 2012 het d Generalversammlig vo dr UNO mit 138 Stimme gege 9 und 41 Enthaltige Palästina dr Status vom ene Beobachterstaat gee. Das git dr palestinensische Regierig under anderem s Rächt, bim Internazionaale Grichtshoof z chlaage.
Politik
D Politik vo der Autonomiibehörde ziilt uf d Errichtig vom enä unabhängige eigene Schtaat für die paleschtinensische Araber ab. Verschiideni paleschtinensischi Gruppe verfolge underschiidligi Ziil im Blick uf s Schtaatsgebiet. D PLO hofft, einisch ä Schtaat uf em Gebiet vom ganze Weschtjordanland und Gaza mit Jerusalem as Hauptschtadt z gründe. D Hamas verlangt s ganze Schtaatsgebiet vo Israel (Wescht-Paleschtina vor 1948). Au im Blick uf d Wäsensart vom neue Schtaat git s grundlegendi Underschiid. Währed d Fatah, wo us der PLO cho isch, ä säkulare Schtaat schaffe will, schdräbt d Hamas, wo vom Iran beiiflusst isch au wenn si sunnitisch brägt isch, än islamischtische Gottesschtaat a. Gruppe wie die lingge PFLP oder DFLP setze uf sozialistischi Umwälzige.
Eiheitlig gfüehrti Schtaatsschtrukture, Verwaltig, Bildig und Gsundheitswäse fehle deilwiis no oder wärde verhinderet, z. B. git s kei Armee. Wiiteri Strukturmängel, wo nonig überwunde si, si die wiit verbreiteti Korruption, Paternalismus, öffentligi Sicherheit wo fehlt, paraschtaatligi Schtrukture, Milize, Terroriste, Flüchtlingslager, Analphabetedum, Unterernährig, hochi Kinderschtärblikeit, Verwahrlosig und hochi Arbetslosikeit. Es exischtiert ä schtark entwickligsbedürftigi Infraschtruktur: Bildig, Wasserversorgig/Abwasserentsorgig, Politik, Schtroossen, Schtromversorgig, Bürgerrächt, Rächtsschtaatlikeit. Die paleschtinensische Gebiet wärde zu groossen Deil vo dr israelische Armee militärisch verwaltet.
Am 26. Januar 2006 het d Hamas bi de erschte Parlamentswahle in der Gschicht vom Weschtjordanland die absoluti Mehrheit vo de Sitz übercho. Verschiidnigi Regierige uf der Wält hai ihri Unterstützig drvo afo abhängig mache, ass d Hamas uf Gwalt as Mittel verzichdet, d Verträg zwüsche Israel und dr der Paleschtinensische Autonomiibehörde, wo s scho git, akzeptiert und s Exischdänzrächt vo Israel anerkennt.
Noch der Regierigsbildig vo dr fundamental-islamische Hamas hai d USA verlangt, ass d Hilfsgälder zruggee wärde. Sii und Israel hai beschlosse, alli Finanzhilfe und au d Mehrwärtstüür, wo vo Israel für d PA erhobe wird, nit uszzahle; nume medizinischi Versorgig und d Energiiversorgig sölle ufrächterhalte bliibe. Die EU het sich au skeptisch zeigt gegenüber enerä Regierung, wo vo dr Hamas gefüehrt wird, und het d Uszahlig vo de gschtoppte EU-Hilfsgälder vo der Anerkennig vom Schtaat Israel dur d Hamas abhängig gmacht, het aber doch ä chliine Deil von erä 121 Millione Euro Soforthilfe zahlt, so dass dr finanziell Zsämmebruch vo der Paleschtinenserverwaltig het chönne verhinderet wärde. Schlussändlig het d EU sit der Wahl vo der Hamas aber de paleschtinensische Autonomiigebiet meh finanzielli Hilf chönne zur Verfüegig schtelle als in de Johr vorhär, si het d Hilfsleischtige diräkt inveschtiert und d Behörde umgange. Vo der Hamas isch verlangt worde, ass si dr Schtaat Israel anerkenni, Terrorismus und Gwalt wurd underloo und ä Friedenskurs wurd iischloo. D Hamas-Führig het das alles usdrücklig abglehnt.
Au innenpolitisch het der Wahlsiig vo der Hamas für Spannige under de paleschtinensische Araber gsorgt. Sit der Regierigsübernahm isch s mehrfach zu bewaffnete Usenandersetzige zwüsche Aahänger vo dr Hamas und em Fatah cho. Mehreri Paleschtinenserfüehrer vo beide Lager, wo z Israel im Gfängnis gsi si, hai brobiert dr Machtkampf z beände, und hai ä politischs Grundsatzpapiir verfasst, wo under anderem d Usrüefig vom enä Paleschtinenserschtaat in de Gränze vo 1967 und die gliichziitig Anerkennig vom Schtaat Israel zum Inhalt gha het. Das Grundsatzpapiir isch sithär in abgwandleter Form vom Fatah, vo dr Hamas und vo dr PFLP underschriibe worde. Datsächlig aber isch em Papiir scho widersproche worde, in mängge Deil isch s nur deilwiis anerkennt worde. Im September 2006 hai d Hamas und dr Fatah aakündigt, ä gmeinsami „Regierig vo der nationale Eiheit“ under der Leitig vom Minischterpräsident Haniyeh z bilde. D Verhandlige si gschiiteret an der Weigerig vo der Hamas, s Exischtänzrächt vom Schtaat Israel und d Gränze vo 1967 z anerkenne.
Usenandersetzige zwüsche Hamas und Fatah
Mitti Dezember 2006 hai sich die gwaltsame Usenandersetzige zwüsche Ahänger vo der Hamas und em Fatah verscherft. Em Regierigschef Ismail Haniyya isch zerschd vo Israel d Iireis in Gaza-Schdreife noch emä Bsuech z Ägypte verweigeret worde; won er denn doch het döfe iireise, isch im Haniyeh si Wagekolonne offebar vo Ahänger vom Fatah beschosse worde. Am 16. Dezember 2006 het dr Präsident Abbas uf dr eskalierendi Machtkampf um d Regierungsgwalt greagiert und het vorverschoobeni Parlaments- und Präsidentschaftswahle akündigt. Die regierendi Hamas het das aber sofort abglähnt und vom enä Putschversuch gredet.
Im Februar 2007 het s saudische Königshuus zwüsche der Hamas und der Fatah bim enä Dräffe im saudische Mekka än Abkomme vermiddlet, won ä nationali Eiheitsregierig under dr Füehrig vo der Hamas vorgseh het.
Am 14. Juni 2007 isch im Gazaschdreife ä bürgerchriegsartige Komflikt zwüsche der Hamas und Fatah usbroche, wo innerhalb vo zwei Däg zun erä vollschdändige Machtübernahm vo der Hamas im Gazaschdreife gfüehrt het. Das het d Uflösig vo der Eiheitsregierig zwüsche Fatah und Hamas zur Folg gha und zur Iisetzig von erä Fatah-gfüehrte Notschdandsregierig mit ä baar Unabhängige dur dr Präsident Abbas, wo d Hamas drvo usgschlosse worden isch.
Garburg
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gaarbuerj ghert zem Rhinfrankisch.
Palästinensische Autonomiegebiete
Infraschdruktur
Die israelische Sicherheitsmassnahme, Kontrolle und Prozedure vom israelische Militär, die mangelhafte öffentlige Dienschtleischtige vo der Verwaltig, die allgemein relativ gring entwickeleti Infraschdruktur, konschtanti Umwältverschmutzig und die gringi Rächtssicherheit hemme die wirtschaftligi Entwicklig no meh.
Wirtschaft
D Uflösig vo der Zoll- und Währigsunion mit Israel wird zwar vo radikale Paleschtinenser-Organisatione gforderet. Sie hätti aber für d Wirtschaft vo Gaza und vom Weschtjordanland, wo sowiso scho agschlagen isch, kataschtrophali Folge und isch dorum vo der Autonomiibehörde bis jetzt abglähnt worde.
Sit dr Iirichtig vo der Autonomiibehörde 1993 si öbbe 10 Milliarde Dollar an internationale Hilfsgelder ins Land gflosse. D EU isch mit rund zwei Milliarde Euro in de vergangene zäh Johr der gröscht Gäldgäber vo de Paleschtinensische Autonomiigebiet gsi.
Vorwürf, ass Hilfsgälder vo der EU missverwändet worde si, si vom europäischen Amt für Betrugsbekämpfig (OLAF) undersuecht worde. Noch em Abschlussbricht si uf Grund vo de verfüegbare Date keini Hiwiis gfunde worde, ass EU-Gälder für d Finanzierig vo bewaffnete Aagriff oder "unrächtmässige Aktivitäte" bruucht worde si. Allerdings wiist der Bricht au druf hi, ass der Missbruuch vo Hilfsgälder nit völlig cha usgschlosse werde, wil die "interne und externe" Kontrollmechanisme vo der paleschtinensische Autonomiibehörde "underentwicklet" siige.
Kamešnica
Kamešnica chann folgendes bedüte: