cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josias Braun-Blanquet
Dr Josias Braun-Blanquet (* 3. Augschte 1884 z Khuur as Josias Braun; † 20. Septämber 1980 z Montpellier; haimetberäächtigt z Òòfer) isch e Schwyzer Botaaniker gsii, wu d Pflanzesoziology zuen ere aigene Foorschigsriichtig vu dr Vegetazioonskund entwicklet ghaa het. Sy botaanisch Autoorechiirzel isch «», in dr Pflanzesoziology bruucht mer au s Chiirzel «».
Bahnsteig
Vokeerlichi Yrichtungè
Witter chönnèd dèzuè chò: Mülleimer, Aschèbechèr, Lüchtkäschtè für Faarblaan-Uushäng, Charté, Wagèstandsaazeiger un andri Informationè, Fahrchartèautomatè, Großbildschirm für Reklame un Information, Abschnittsmarkyrungè, Stellblätz für Gepäckwägè un mobili Hublift, öffentlichi Delefon, Vomarktungsfläché (Blakatwänd), Überwachungskameras, Notruèf- un Informations-Gegèschprèchaalaagè, Gedränke- un Süèßigkeitenautomatè, Schlièßfächer. Uff breitè Baanschteig chönnèd Pavillons uffgschtellt wörrèd, um Kiosk un andri Gewèrbe- odder Diènstrüüm drin innè yzrichtè.
Josias Braun-Blanquet
Lääbe un Wiirke
Dr Josias Braun isch e Suun vum Jakob Braun, eme Beamte, un dr Elisabeth Braun geb. Kindschi gsii. Är isch z Khuur ufgwagse un do au uf d Primarschuel un derno drei Joor lang uf d Bindner Kantonsschuel gange. Wel syni Eltere hän welle, ass er Chaufmann git un emool s Koloniaalwaare- un Soomegschäft vu syne Unkel Moritz und Christian Kintschia am Oberthor z Khuur ibernimmt, het er drei Joor lang e Chaufmannsleer in ere Khuurer Privaatbank gmacht. Är het e fimf Joor jingere Brueder ghaa, dr Christian Braun, wu Leerer z Arosa gsii isch.
Bahnsteig
Bedryblichi Yrichtungé
Für dè Baanbedryb git s an èm Baanschteig fascht immer eini odder mee Haltedaflè, mèngmòl au Vorsignaalwidderholler, Gegèschprechaalaagé un Strèggèfèrnschprècher, Abfèrtigungsaalaagè mit Bedièndaflè un Abfaarsignaal, mitunter au Brèmsbroobaalaagè. Um Hochgschwindigkeitsvorbyfaartè abzsichèrè muè ggf. è Passagyrsicherungsaalaag inschtallyrt wörrè. I dè Pavillons, wo witter obbè schu erwäänt worrè sin, findet mò mèngmòl no è örtlichi Baanschteiguffsicht mit bedryblicher Fungtion.
Josias Braun-Blanquet
Lääbe un Wiirke
In syre Freizyt isch er uuse in d Natuur un het si dr haimische Pflanzewält gwidmet. Scho 1904 isch sy eerscht botaanisch Publikazioon «Beiträge zur Kenntnis der Flora Graubündens» erschiine, do isch der Braun grad emool 20 gsii. Uf ere Wanderig uf d Fürschtenalp ob Khuur het er dr Carl Schröter (1855–1939) chännegleert, wu syter 1883 dr Leerstuel fir Botaanik an dr ETH Züri ghaa het. Dr Schröter het sy Talänt un sy Begaischterig fir d Florischtik gsää un het en schyyns in di botaanische Krais in dr Schwyz yygfiert.
Dr Eduard Rübel (1876–1960) het en 1905/1906 fir ai Joor as Assischtänt verpfliichtet. Dr Braun het in däre Zyt uf em Bernina-Hospiz as Verwalter vum Herbarium un vu dr Wätterstazioon gschafft un meteoroloogischi un ekoloogischi Mässige fir d Bernina-Monografy vum Rübel gmacht. Speeter het emool iber die Zyt gschriibe: «Während dieser ganzjährigen Abgeschiedenheit fand ich Muße genug, mich mit dem Pflanzenleben des Hochgebirges vertraut zu machen.»
Derno isch dr Braun uf Gämf gange un het deert mit Unterstitzig vum Paul Chenevard e Stell uf dr Aidgnessische Bank iiberchuu. Um des Zyt het er di grooße Gämfer Botaaniker chännegleert, dr Robert Buser (1857–1931), dr Spezialischt fir Frauemantel-Aarte, dr John Isaac Briquet (1870–1931), dr Mitautoor vu dr siibebändige «Flore des Alpes maritimes» un au dr Casimir de Candolle (1836–1918).
Anne 1908 isch dr Braun uf Khuur retuurchuu un het im Soomegschäft vu syne Unkel gschafft. In syre Freizyt isch er in dr Bündner Bäärg gwanderet un het botanisiert. Do het er s Matriaal fir zwoo Publikazioone iber d Bindner Pflanzewält zämedrait, aimol fir d «Flora von Graubünden», wun er 1932–1936 zäme mit em Rübel uusegee het un wu dr Braun wool dr greescht Dail vu dr floristische un ekologisch-pflanzesozioloogische Aagaabe gliiferet het, un zum andere «Die Vegetationsverhältnisse der Schneestufe in den Rätisch-Lepontischen Alpen». Fir die Aarbet isch dr Braun 1902 bis 1911 uf insgsamt 77 Bäärggipfel, doorunter 38 Dreidöuserder, gstiige un het deert d Flooraa studiert. Fir d Redakzioon vu daäre Schrift het dr Braun Uurlaub gnuu vum Gschäft vu syne Unkel un derno ändgiltig dr Beruef as Chaufmann ufgee. Um des Zyt het anne 1912 mit dr Unterstitzig vum Hans Schinz an dr Uniwersiteet Züri zwai Semeschter chenne studiere, het aber kai Abschluss chenne mache, wel er kai Matuura ghaa het. Uf ere Exkursioon het er dr franzeesisch Botaaniker Charles Flahault (1852–1935) chännegleert. Där het em aabote, är chennt zue iim an sy Inschtitut an dr Uniwersiteet im siidfranzeesische Montpellier chuu. Deert isch er schließli anne 1915 bim Flahault mit dr Aarbet Les Cevennes méridionales (Massif de l'Aigoual) iber d Pflanzewält vu dr siidlige Cevenne zum Dr. sc. nat. promoviert woore. Am Inschtitut vum Flahault het er au d Franzeesi Gabrielle Blanquet chännegleert, wu doodmool bim Flahault Botaanik studiert het. Anne 1915 hän di baide ghyroote, dr Braun het syterhär dr Doppelname Braun-Blanquet gfiert.
Ändi 1915 sin di baide uf Züri zooge, wu dr Braun-Blanquet as Assischtänt bim Rübel gschafft het, zeerscht im pfisioloogische Laboratoorium vu dr ETH Züri un vu 1916 bis 1926 am Geobotaanische Inschtitut Rübel. Anne 1923 het er si an dr ETH Züri mit dr Aarbet «L'origine et le developpement de la Flore du Massif Central de la France» fir s Fach Botaanik habilitiert, mit dr Aarbet dezue isch er scho 1920 feertig gsii. Är het an dr ETH Voorlääsige ghalte iber Sischtemaatik, Pflanzegeografy, Flooregschiicht un Pflanzesoziology un het au Exkursioone aabote. In dr Summermoonet het dr Braun-Blanquet ab 1917 bi dr Foorschig zum Schwyzerische Nazionaalpaark mitgmacht, wun er 1926 zäme mit dem Boodekundler Hans Jenny eerschti Ergeebnis unter em Titel «Vegetationsentwicklung und Bodenbildung in der alpinen Stufe der Zentralalpen (Climaxgebiet des Caricion curvulae)» uusegee het. Greeßeri Exkursioone hän en au uf Marokko un Algeerie gfiert, z. B. in dr Joor 1923, 1926 un 1928.
Iber d Voorlääsige vum Braun-Blanquet an dr ETH Züri im Summersemeschter 1925 schrybt dr Erwin Aichinger im Ruggblick 1973:
Bahnsteig
Zuèdritt
Dè Baanschteig isch als Deil vom Baanhofsglände Brivateigèdum vom Baanhofsbedryber, d. h. bi dè DB AG isch sèll d DB Station&Service AG. Dè Zuèdritt isch früèner vo dè Baangsellschaftè durch asè benamsti „Baanschteigschpèrrè“ reglementyrt worrè. Hüt isch es z Dütschland, Öschterrych un dè Schwiz normal, sich uff dè frei zuègänglichè Baanschteig vo Näbbèbaanè uffzhaaltè, si gältèd nõch èm Gwonnètsrächt als öffentlichè Vokeersruum, obwoll siè s eigèntlich nit sin. Im Grund sin si nu für s Aaligé vom Bringè un Abhollè vo Matriaal reservyrt, wenn si nit zum Uus- un Yschtiigè bruucht wörrèd.
Josias Braun-Blanquet
Lääbe un Wiirke
Wäge däm het dr Braun-Blanquet Uurlaub vu dr ETH gnuu, si au us em Inschtitut Rübel zruggzooge un isch mit syre Frau un dr Doochter Mireille retuur gange uf Montpellier. Montpellier isch derno 64 Joor lang bis zue sym Dood sy Waalhaimet bliibe, är isch aber fascht all Summer retuurchuu in d Bindner Bäärg un het deert als fuurt d Pflanzewält studiert un driiber publiziert. Z Montpellier het em dr Jules Pavillard, syt 1927 Noofolger vum Flahault as Diräkter vum Botaanische Inschtitut an dr Uni, en Aarbetszimmer un en Blatz im Laboratoire de recherche aabote, wu s em Braun-Blanquet meegli gmacht het, z foorsche.
Wel syni Foorschigsmetood all mee Verbraitig gfunde het, het er anne 1930 uf eme internazionaal Botanikerkongrässe z Cambridge mit Unterstitzig vu Frynd un Kolleege us dr Schwyz, vu Frankrych, Holland un Poole d Foorschigsstazioon Station Internationale de Géobotanique Mediterranéenne et Alpine („SIGMA“) grindet. D Grindigsmitgliider sin näb em Braun-Blanquet dr Auguste Chevalier (Eerebresidänt), dr Jules Pavillard (Bresidänt), dr Pierre Allorge (Vizebresidänt), dr René Verriet de Litardière (Generaalsekreteer) un dr Aimé Luquet (Assischtänt vum Generaalsekreteer un Schatzmaischter) gsii. Dr Braun-Blanquet sälber isch Diräkter vu dr Stazioon woore, was er au bis zue sym Dood bliiben isch. Dr schottisch Sozioloog un Botaaniker Sir Patric Geddes het fir d SIGMA in sym neie College des Ecossais uf der Colombiere, wu doodmool no usserhalb vu Montpellier gläägen isch, am Stadtrand zmitts in dr Garrigue, Ryym z Verfiegig gstellt. Noch em Dood vum Geddes het d Stazioon anne 1937 dank ere grooßziigige Spänd vum Fritz Alleman von Albertini (1895–1971) in e grooß alt Landhuus mit Gaarte un Nääbegebei an dr Rue du Pioch de Boutonnet chenne umzie, au dr Braun-Blanquet isch mit syre Familie in där alt Herrschaftssitz zooge. D SIGMA isch bal zue me Zäntrum vu dr kontinentaal-europäische Vegetazioonskund woore, Geobotaanikerne un Gebotaaniker us vyyl europäische Länder sin doohäär chuu go vum Braun-Blanquet leere un mitenander dischpetiere. Anne 1931 het s scho 11 Aarbetsblätz gee, wu Foorscher*ne us siibe Staat gmietet ghaa hän, us dr Schwyz, vu Dytschland, us dr Tschechoslowakai, vu Indie, us dr Niiderlande, vu Poole un vu Rumäänie. Ai Grund fir sy Erfolg in dr Pflanzesoziology isch au dr perseenli Karakter vu iim un syyre Frau gsii: Si hän alli Bsuecher*ne mit ere häärzlige Gaschtfryndschaft ufgnuu. Anne 1938 isch d SIGMA zum wisseschaftlige Zäntrum vu dr neie internazionaale Verainigung fir Pflanzesoziology woore.
Wiichtigi Schueler vum Braun-Blanquet sin unter andere dr Erwin Aichinger, dr Heinz Ellenberg, dr Erich Oberdorfer, dr Reinhold Tüxen, dr Maks Wraber un dr Tokio Suzuki gsii, wu syni Metoode in verschiidene Regioone vu Europa un dr Wält bruucht, wyterentwicklet un si an iiri Schueler*ne wytergee hän.
D SIGMA isch as Stiftig organisiert gsii, wu Zuewändige fir d Uusstattig un dr Unterhalt vu dr Aarbetsblätz us verschiidene Länder iiberchuu het. Dodermit hän Foorschigsaarbete, Leergäng un internazionaali Exkursioone chenne duurgfiert wääre, d Ergeebnis doodrus sin syt 1930 zum grooße Dail in dr „Communications de la SIGMA“, ab 1948 au in dr nei grindete Zytschrift „Vegetatio“ publiziert woore. Wänn mer au d SIGMA bal wältwyt in dr Fachwält gchännt un gschetzt het, het dr Braun-Blanquet aber ainewääg fascht syner Läbdig Soorg ghaa um di finanziäll Situazioon vu dr Stazioon un au um syni aigene Finanze, wel er nie ne feschti Profässuur oder e verglyychbaari Stell ghaa het. Är isch aber en aarg beschaidene Mänsch gsii un het dur syni grooß Lyydeschaft zum Teemaa alli Schwiirigkaite chenne iberwinde. Unterstitzt woore isch er dooderby vu syre Frau, wu syni Lyydeschaft dailt het un e grooße Aadail an syne Foorschige un au an syne Publikazioone ghaa het.
Wänn au d Bedingige im Chrieg schwiiriger woore sin, het dr Braun-Blanquet ainewääg syni Foorschige chenne fuurtfiere. Anne 1943 het d «Commission du Centre National pour la recherche scientifique» z Paris bschlosse, ne «Service de Cartographie des Groupements Vegetaux de la France» z schaffe un het dr Braun-Blanquet zum Directeur technique vu dr Vegetazioonskartierig z Frankryych ernännt.
D Vegetazioon vu dr Alpe un vu Siidfrankryych sin e Schwäärpunkt in syre Foorschig bliibe, är het aber au greeßeri Exkursioone gmacht uf Spaanie, Portugal, Poole, Eeschtrych, Itaalie, Rumäänie un au in d Tschechoslowakai.
Noch em Dood vu syre Frau Gabrielle anne 1966 het sy Doochter Mireille Braun-Blanquet, e Dokteri, bis zue sym Dood noch em gluegt. Är het in dr letschte Joor nimi guet gheert, aber no bis in s hooch Alter het er wyter gfoorscht un publiziert. No chuurz vor syym Dood het er an dr wisseschaftlige Daagig z Montpellier iiber Vegetazioonsdinaamik in Chrut-, Haid- un Ghelzformazioone dailgnuu.
Bahnsteig
Zuèdritt
Bi villè asiatischè un nordamrikanischè Baangsellschaftè, z. B. z China odder bi Amtrak, git s bis hüt nò Baanschteigschpèrrè, wo d Passagyr vom Perron zrugg haaltèd, bis dè Personèzug ygfaarè isch un parat zum Abfaarè isch, um Unfäll bim Yfaarè vo dè Züüg z vohindèrè.
Josias Braun-Blanquet
Lääbe un Wiirke
Am 20. Septämber 1980 isch dr Josias Braun-Blanquet z Montpellier gstoorbe, ai Moonet speeter, am 26. Oktober 1980, het s in dr Kapäll vum Krematoorium vu Khuur e Druurfyyr fir dr Braun-Blanquet gee, wu näbe Verwandte un Frynd au Verdrätter*ne vu dr internazionaale Pflanzesoziology dailgnuu hän.
Bahnsteig
Zuèdritt
Für dè Gebruuch vo dè Baanschteig innerhalb von è baar Vokeersvobünd isch è Faarchartè bzw. è Baanschteigchartè nötig. Asè isch es möglich, Faarchartè-Kontrollè au ußerhalb vo dè Baanschteig a dè Spèrraalaag am Zuègang durchzfüürè. Dõdevo wird z. B. z Hamburch oft un bi dè Pariser Métro Gebruuch gmacht.
In èn Huufè Metropolè isch dè Zuègang zuè dè Metro-Stationè (zmindescht i dè Innèschtadt) durch automatischi Spèrrenaalaagè mit automatischer Faarchartèbrüèfung üblich, um s Schwarzfaarè un s Übbernachtè vo Penner im Griff z bhaaltè.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Mit syne Foorschigsaarbete het dr Braun-Blanquet en noohaltige Yyfluss uf d Entwicklig vu dr Vegetazioonskund z Mitteleuropa ghaa. In syre metoodische Leer, dr «Züri-Montpellier-Schuel», het er Aasätz zum Oorne un Klassifiziere vu Pflanzebständ, wu s gee het, zämegfasst. Scho in syre Aarbet «Die Vegetationsverhältnisse der Schneestufe in den Rätisch-Lepontischen Alpen» vu 1913 un in «Remarques sur l'étude desgroupements de plantes», wun er im nämlige Joor zäme mit em Ernst Furrer (1888–1976) vereffetligt ghaa het, het er d Grundlaage vu syre neie floristisch-vegetazioonskundlige Geobotaanik ufgschriibe ghaa. Doderby het er näbe Aasätz vum Schröter, vum Brockmann-Jerosch, vum Rübel un vum Flahault au sonigi vum Robert Gradmann ufgriffe, wu zem Byschpel s Kunzäpt vu dr «Karakteraart» entwicklet het.
Bahnsteig
Baanschteigartè
Baanschteig wörrèd nõch irer Laag un Uusfüürung in voschiddenè Modèl ydeilt.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Em Braun-Blanquet sy Leer goot dervu uus, ass d Pflanzedecki zämegsetzt isch us unterschaidbaare Vegetazioonsainhaite, dr „Pflanzegsellschafte“. E jeedi Pflanzegsellschaft bstoot us bstimmte Aarte, wu mitenander vergsellschaft sin. Weli Aarte voorcheme un mitenander vergsellschaftet sin, chaa mer uusefinde mit Vegetazioonsufnaame, wu alli Aarte tabellaarisch ufzellt wääre mit Aagoobe zue Deckigsgraad, Abundanz, Steetigkait un Dreiigraad. Dodermit cha mer diagnostischi Aarte uusefinde, wie Karakteraarte oder Differänziaalaarte un d Ufnaame hierarchisch oorne un typisiere.
Bahnsteig
Huusbaanschteig
Dè Huusbaanschteig isch én Baanschteig, wo dirèkt vor èm EG von èm Baanhof lyt un dõhèr vo dört ooni Übberquerè vo Gleis durch d Passagyr erreicht wörrèd cha. Well d Gleis in èm Baanhof mit sitlich aagordnetém EG immer vom EG uus durchnummeryrt wörrèd, lyt dè Huusbaanschteig dört immer am Gleis 1. Bi Keilbaanhööf odder Inselbahnhööf isch sèll anderscht, z. B. lyt dè Huusbaanschteig bim Baanhof z Büli am Gleis 3 un 4.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Dr Braun-Blanquet het doderby s Kriteerium vu dr dominante Aarte abgläänt, wu in dr «Uppsala-Schuel» bruucht wooren isch, wel sonigi Aarte vyylmool ubiquiteer sin, also an vyyl Standoort voorcheme, un ire Voorchuu doodermit weenig sait iber di speziifische ekoloogische Verhältnis. Är het as Kriterium gnuu, wie «drei» d Aarte sin, d. h. wie konschtant Karakteraarte bi bstimmte ekoloogische Verhältnis voorcheme.
In syne «Prinzipien einer Systematik der Pflanzengesellschaften auf floristischer Grundlage» (1921) het dr Braun-Blanquet gschriibe, ass d Dreiiverhältnis vu dr Aarte er wäärtvoll Mittel fir d Unterschaidig un Abgränzig vu dr Gsellschafte un au en guete Maaßstaab fir d Wäärtig vu ekoloogische Veränderige abgän. Anne 1918 het er d Dreii in syre Stuudie «Eine pflanzengeographische Exkursion durchs Unterengadin und in den schweizerischen Nationalpark» as sälbschtständig Meerkmool uusegstellt un e Skaalaa vu fimf Stapfle gschaffe:
Assoziazioone wääre no dr Karakteraarte gnännt, aagläänt an d Nomenklatuur vum Joakim Frederik Schouw mit em Suffix -etum, wu an dr Name vu dr Gattig draaghänkt wird, dr Artname wird in Genitiv gsetzt: Zem Byschpel haißt mer d Assoziazioon, wu dur Cyperus flavescens L. (Gelbliches Zypergras) karakterisiert isch, «Cyperetum flavescentis». D Assoziazioone wääre derno zue heechere oder niidere Taxa zämegfasst, z. B. Verbänd, Oornige oder Subassoziazioone.
D Metood vu dr Vegetazioonskartierig, wu dr Braun-Blanquet uusgschafft ghaa het, bruucht mer bis hite mit grooßem Erfolg fir d Foorschig zue Pflanzegsellschafte. Die Metood isch eso schnäll erfolgryych woore, ass bal scho aigeni Leergäng gmacht woore sin go d Metood vermittle. Dr eerscht pflanzesoziologisch Leergang z Dytschland het anne 1923 dr Walter Schoenichen, dr Diräkter vu dr „Staatlige Stell fir Natuurdänkmoolpflääg z Preuße“, fir iiber 100 Inträssierti veraastaltet. Dr Schoenichen het dr Braun-Blanquet au zum Verfasse vu sym Leerbuech iiber d Pflanzesoziology aagregt, dr Aafang vun ere änge Verbindig zwisch em Braun-Blanquet un dr Geobotaanik z Dytschland.
In syne eerschte Publikazioone het dr Braun-Blanquet no d Abundanzskaalaa vu 1-10 noch em Carl Schröter bruucht, speter het er drännti Skale fir d Artmächtigkait un d Soziabiliteet yygfiert.
Bahnsteig
Ußè- un Mittelbaanschteig
Witteri Baanschteig sin entwedder als Sitèbaanschteig odder Mittelbaanschteig uusgfüürt.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Bi re Vegetazioonsufnaam noch em Braun-Blanquet wääre zeerscht d Chopfdaate ufgschriibe: dr Oort vu dr Ufnaam, Meeresheechi, Uusriichtig (Exposizioon), Naigig, Gsamtdeckig vu dr Vegetazioon, d Flechi vu dr Ufnaam in m2 un anderi Informazioone zue dr Situazioon vor Oort. Derno duet mer alli Aarte ufzelle, wu uf dr Flechi voorcheme, un fir e jeedi Aart wiird noch dr Braun-Blanqet-Skaalaa d Artmächtigkait un d Soziabiliteet gschetzt.
Bahnsteig
Sitè-/Ußèbaanschteig
Ußèbaanschteig bediènèd nur ei Gleis un ligèd dõhèr i dè Regel an èrè Ußèsitè vom Baanhofgleisberych. Sitèbaanschteig bruuchèd kei Vobreitèrè vom Gleisabschtand. Sellèwäg sin si bsundere bi nõchdräglicher Aalaag a eksischtyrendè Streggè, z. B. bi Haltepüngt, koschtègünschtiger aazlegè wiè Mittel- odder Zwǜschèbaanschteig.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Fir d Abschetzig vu dr Artmächtigkait wiird bi Pflanze mit ere niidere Deckig d Zaal vu dr Exemplaar (Abundanz) zellt, bi soonige ab ere Deckig vu iiber 5 % dr Deckigsgraad (Dominanz):
Bahnsteig
Mittelbaanschteig
Wenn mee wiè ein Mittelbaanschteig vorhandè isch, git es unterschydlichi Konzäpt, sèlli z bediènè. S git Zuèordnungè wiè:
Bsundere bi churzè Tagtzitè sin für Züüg hüfig düèri un blatzintensyvi Gleisübberfüürungè nötig, um d Baanschteig i dè gwünschtè Wys aazschtüèrè.
Lällibaanschteig
Lällibaanschteig schlièßèd an èm Baanschteig odder dè Zuèlaufflächi aa un hörèd am andrè Énd zwǜschè dè Gleis uff. Lällibaanschteig sin zum Byschpill bi Chopfbaanhööf mit èm Querbaanschteig vobundè. Èn Lällibaanschteig an èm Mittelbaanschteig cha dèm sini èrschti Baanschteigchantè volängèrè un schlièßt è drittes Gleis aa, è Stumpfgleis, wo vor èm Aafang vo dè zweitè Baanschteigchantè vom Mittelbaanschteig uffhört, wiè s im Hanauer Hauptbaanhof blaant isch. Wenn vor èm Aafang von èm Huus- odder Ußèbaanschteig è Stumpfgleis uffhört, cha dè Lällibaanschteig dèm sini Perronchantè volängérè un s Stumpfgleis aaschlièßè, diè andri Baanschteigchantè cha s Huusgleis volängèrè odder è zweites Stumpfgleis aaschlièßè. Im Kyler Hauptbaanhof, èm Sackbaanhof, sin 2013–2014 zwei vo dè regulärè Baanschteig, wo jò scho Lällibaanschteig sin, uff d halbi Längi schmäler gmacht, asè hèt mò jewyls ei Baanschteigchantè vokürzè chönnè un sich dört jewyls è witterè Lällibaanschteig draa hèrrè hängè chönnè, um jewyls è zuèsätzlichs, chürzers Stumpfgleis aazbindè, wo dört uffhört. S cha dört also è höcheri Zaal vo chürzèrè Züüg abgfèrtigt wörrè.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Bi dr Soziabiliteet wiird s Wugsverhalte vu dr ainzelne Aarte un iri Verdailig in dr Ufnaameflechi yygschetzt:
Bahnsteig
Zwillingsbaanschteig
Wenn uff beidè Sitè vom Gleis è Baanschteigchantè isch, so sait zuè beidè Zwillingsbaanschteig. Sèlli Aaordnung isch z Spaniè schu länger mòl bruucht worrè, vo dõhèr au d Bezeichnung „Spanischi Lösung“, obwoll si sèll früèner z New York schu bruucht worré isch.
Basilius Bessarion
Dr Basilius Bessarion (* 2. Januar 1403 z Trapezunt (hüte Trabzon, Türkei); † 18. Novämber 1472 z Ravenna; falsch mänggisch au Johannes Bessarion und Giovanni Bessarione di Trebisonda) isch e byzantinische Theoloog und Humanist gsi, Kardinal und Titularpatriarch vo Konstantinopel. Er isch äine vo de berüemte griechische Gleerte gsi, wo im 15. Joorhundert für d Erschliessig vo de Schrifte vom Platon und witere antike griechische Autore im Oobeland wichdig gsi isch.
Duden
Der Duude isch es Rächtschrybwörterbuech vo der düütsche Sprooch.
Bahnsteig
Kombibaanschteig
Èn Kombibaanschteig isch meischtens èn Inselbaanschteig, bi dèm a dè beidè Sitè zwei voschiddeni Vokeersmittel haaltèd.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
E Byyschpel vun ere Vegetazioonsufnaam no dr Metood vum Braun-Blanquet zaigt die Ufnam us syre Monografy «La Végétation alpine des Pyrénées Orientales», wun er Standoort vu dr Assoziazioon Androsaceto-Saxifragetum mixtae, e Pflanzegsellschaft in Silikaatspalte in dr alpiine Stapfle vu dr Oschtpyrenäe, in dr Pyrenäe ufgnuu het:
Bahnsteig
Gepäckbaanschteig
Solang dè Service vom Baanbedryber s Voladè vom Gepäck un vom Exprèssguèt in Reisezüüg mit ygschlossè hét, hèt s uff großè Baanhööf Gepäckbaanschteig gää, wo nit für dè Zuègang vo dè Passagyr bschtimmt gsi isch. Sèlli Perron sin niddriger wiè d Personèbaanschteig aaglait gsi, sèllèwäg hèt mò s Gepäck zwǜschè Ysèbaagepäckwägè un Gepäckkarrè niveauglych umladè chönnè. Sèlli Perron sin in vill älterè Baanhööf no ooni witterè Gebruuch z findè, solang s Gleisbild unvoänderèt bliibt (byschpillswys Leepzisch Hbf.).
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
Am internazionaale Botaanikerkongräss z Amsterdam anne 1935 het mer si druf gainigt, ass dr Name Assoziazioon nume fir d Vegetazioonsainhaite soll bruucht wääre, wu dur Karakter- un Differänziaalaarte (Chänn- un Drännaarte) bschriibe wääre. Dodermit isch au dr Fachuusdruck vu dr Dreii in dr Definizioon vu dr Assoziazioon feschtgsetzt woore. Am Botaanikerkongräss z Stockholm anne 1950, wu ne Uusglyych zwische dr bis doo drännte Schuele vu Uppsala un Züri-Montpellier broocht het, het mer si druf gainigt, ass floristisch verwandti Assoziazioone zue heechere Ainhaite, wie Verbänd, Oornige un Klasse zämegfasst wääre. Schließlig het mer uf em Botaanikerkongräss z Paris anne 1954 d Pflanzesoziology eso definiert: Dodermit het mer d Pflanzesoziology uf e braiti Grundlaag gstellt un di verschiidene Aasätz veraint.
Mitgliidschafte un Eerige
Eeremitgliid vu däne Gsellschafte:
Mitgliid vu däne Gsellschafte:
Anderi Eerige:
Hauptwäärch
''Lueg au di vollständig Lischt vu dr Publikazioone vum Braun-Blanquet.
Eerschtbschryybige
Dr International Plant Name Index (IPNI) zellt insgsamt 86 Aarte, Unteraarte un Hybriid uf, wu dr Braun-Blanquet zum erschte Mool bschriibe het. Bi dr maischte dervu het s aber scho vorhäär anderi Eerschtbschryybige gee oder si wääre hit nit as aigeni Aarte zellt.
Duden
Hüt git’s z Düütschland der Root für düütschi Rächtschrybig, wo d Richtschnuer spannt für d Redakzioon vo de nöie Uusgabe vom Wörterbuech. Der Dudenverlag isch für die Büecher zueständig; er isch bim Verlag Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus. Sit 2013 schaffet d Redakzioon z Berlin.
Der Schuelleiter Konrad Duden (1829–1911), wo anne 1872 bim Verlag Teubner z Leipzig s Buech Die deutsche Rechtschreibung het chönne mache, het uff dere Grundlaag anne 1880 bim Bibliographische Institut au z Leipzig sys Orthographische Wörterbuech s erschte Mol usegää. Do druus isch mit der Zyt s wichtigschte Wörterbuech für die richtegi Schrybwys vom Düütsche woorde. I der Middi vom 20. Joorhundert het me das sogar als Grundlaag für s richtige Schrybe im amtliche Schriftguet z Düütschland gnoo.
Em Konrad Duden sys Orthographische Wörterbuech isch im ganze düütsche Sproochruum vill bruucht worde, und all paar Joor het dr Verlag nöji Uflage trukt. Me het em algemäin nume dr Duden gseit; und scho gly isch das der offiziell Churzname vom Buech woorde. Im Düütsche Kaiserrych isch der Duude de s normale Buech für d Rächtschrybig gsi, und sid anne 1892 au i der Schwiiz.
D Redakzioon vom Duude luegt immer der aktuelli läbigi Sproochgebruuch mit abzbilde, und drum chöme bi jedere Uflaag vom Wörterbuech nöji Wörter derzue, anderi wärde als «veraltet» agää, und sötigi, wo chuum me öpper bruucht, verschwinde mit der Zyt us em Buech. Sit der Uflaag vo anne 1893 het men im Duude zu vilne Wöörter no churzi etymologischi Erkläärige gsetzt. D Frömdwöörter sind agää worde. Me het scho i der erschten Uuflag au agfange, bsunderi Wörter oder Wortforme vo der Schwiiz und vo Öschtrych mit in Wortschatz ufnää: me seit dene «Austriazisme» und «Helvetisme». Der Aasprächpartner für schwiizerhoochdüütsche Woortschatz im Duude isch de Schwiizerisch Duudenuusschuss vom Schwiizerische Verein für di düütschi Sprooch (SVDS).
Nach em Zwöite Wältchrieg het’s i der DDR und i der BRD unabhängig vonenand je eigeni Verlääg mit separaten Usgabe vom Wörterbuech gää. Die 20. Usgaab vo 1991 isch der «Einheitsduden» gsi, wo s erschte Mol der oscht- und der weschtdüütschi Duude wider zämegfüert worde sind.
1996 isch z Düütschland d Reform vo der Rächtschrybig bschlosse worde; sider isch der Duude nümme s allgemein gültige Reglewäärch für d Orthografy vom Düütsche. Anne 2017 isch die 27. Uusgab vom Wörterbuech usecho.
Näbem Rächtschrybwörterbuech git der Verlag no anderi Hilfsmiddel use: zum Bischpiil der Duude für Buechtruker, s Stilwörterbuech, es Bildwörterbuech, s Wörterbuech vo de Synonym, s Frömdwörterbuech und s Härkumftswörterbuech mit etymologischen Informazioone. Au e zääbändigs düütsches Wöörterbuech het de Verlaag useggää.
Bahnsteig
Sonderformè
Drübber usè exischtyrèd Sonderformè vo dè uffglischtètè Baanschteigmodèl, wiè zum Byschpill:
Bahnschteigchantè
Die Baanschteig- odder Perronchantè, isch dè Rand vom Baanschteig, vo wo d Faargäscht in èn Zug yschtygèd odder uss èm Zug uusschtygèd. D Chantè vom Perron definyrt sich bsunders als baulichi Begränzungslinniè. D Baanschteigchantè hèn è international definyrti Höchi, um Wagèmodèl je nõch Bauart möglichscht effektyv, im spezièllè gränzübberschrittend, ysetzè z chönnè.
Bauwys
Bahnschteigchantè wörrèd hüt meischtens uss Bedong gmacht. D Höchi vo dè Baanschteigchantè – gmessè vo dè Schinnèobberchantè – isch è Qualidätsmerkmòl für Perron. D DB git d Baanschteighöchi bi irè Baanhofsinformationè zämmè mit dè Baanschteiglängi für jeddè Baanschteig aa.
Im Lauf vo dè Baangschicht haben sowoll d Höchi vo dè unterschtè Schtägèdritt vo dè Personèwägè wiè au d Höchi vo dè Baanschteig toujours zuègnõ. Durch s Aaglychè vom Dritt un dè Chantè hèt d Vowylduèr vo dè Züüg i dè Baanhööf abgnõ, well èn schnellerè Y- un Uusschtyg möglich worrè isch. Bsunders Personè mit Geehǜlfi odder Gepäck bruuchèt für s Übberwindè vo nu eim Dritt mee wiè doppelt so vill Zit gegèübber èm ebbèärdigè Übbergang. Bsunders bi Pendlerzüüg isch é glychi Höchi vo dè Baansteigchantè un Wagèdritt sinnvoll, well sèlli a jedderè Station aahaltè un d Passagyr y- un uusschtygè lônn, abber nu wennig Zit für desèll Umschlag im Faarblaan vorgsää isch.
Basilius Bessarion
Wärk
In Italie het er griechischi Handschrifte gsammlet und het e Hufe Schrifte übersetzt und eso die griechischi Gleersamkäit und die platonischi Filosofii im Oobeland nooch brocht. Er het mit sim Schaffe e wärtvolle Bidraag gmacht, ass antiki Teggst und mit ene d Kultur vo dr Antike erhalte bliibe si.
Er isch en Aahänger vom Platonismus gsi und het d Schrift In Calumniatorem Platonis (1469) verfasst. Mit däm Wärk het er brobiert, d Filosofii vom Platon mit dere vom Aristoteles z verbinde und für e christlig Glaube fruchtbar z mache.
Noochwirkig
1468 het er si brivati Bibliothek (746 Bänd, drunder 482 griechischi und 264 latiinischi Handschrifte und öbbe 300 Druck) dr Republik Venedig gschänggt (ad communem hominum utilitatem). Si isch dr Grundstock vo dr Biblioteca Marciana worde.
Marcel Gisler
Marcel Gisler (* 18. März 1960 z Alstätte) isch en Schwizer Filmemacher, Regisseur und Draibuechautor.
Lebe und Wärch
De Marcel Gisler isch im Sanggaller Rhintel ufgwachse. Noch eme churze Abstächer z Züri isch er 1981 uf Berlin züglet. Döt hät er a de Fraie Universität Berlin Theaterwüsseschafte und Philosophii studiert. Mit Fründe hät er z Berlin e Filmgruppe gründet, wo sich em «cinéma copain» verpflichted hät. Mit däne isch 1985 sin erschte Kinofilm Tagediebe entstande. Das Wärch isch es Porträ öber d West-Berliner Gegekultur vo de 1980er Johr. Mit dem Film hät er uf Aahib de silbrig Leopard am Internationale Filmfestiwal vo Locarno gwunne.
1999 isch de Film F. est un salaud noch em schwizerdütsche Kultroman «Ter Fögi isch e Souhung» vom Martin Frank entstande. Roosi, de Eröffnigsfilm vo de 48. Solethurner Filmtäg, hät sächs Nominierige för de Schwizer Fimpriis 2013 überchoo und d Hoptdarstelleri, d Sybille Brunner isch als beschti Darstelleri uuszaichnet worde. Em Gisler sin Dokumentarfilm electroboy, wo am Internationale Filmfestiwal vo Locarno 2014 urufgfüert worden isch, hät de Zörcher Filmpriis 2014, de Schwizer Filmpriis 2015 und im gliiche Johr z Münche de Publikumspriis am Dokumentarfilmfestiwal gwunne.
De Marcel Gisler isch under anderem Dozänt a de Dütsche Film- und Fernsehakademi z Berlin und Mitglid vo de Europäische Filmakademii.
Bahnsteig
Baansteighöchi
Dèmit dè Zuèschtyg bequèmer un sichèrer z machè, sin d Baanschteig gegèübber dè SO je nõch Streggi um bis zuè eim Meter höcher. Diè gnauè Baanschteighöchè richtèd sich nõch dè Faarzüüg, wo am meischtè ygsetzt wörrèd sowiè dé aagwendetè gsetzlichè Regelungè. Dõdeby sin wältwit voschiddenschti Baanschteighöchè aazdrèffè, wo nu regional normyrt sin. Èn Baanschteig, wo höcher wiè öppè 40 Zentimeter übber Schinnèobberchantè lyt, wörd meischtens als Hochbaanschteig benamst. Abgränzend dèzuè sait mè bi hèrkömmlichè Aalaagè Dǜèfbaanschteig odder Niddrigbaanschteig.
D TSI „Infraschtruktur“ benènnt als Regelbaanschteighöchi für Fèrnbaanè innerhalb vo dè EU entwedder 55 Zentimeter odder 76 Zentimeter übber Schinnèobberchantè mit èrè Höètoleranz –30 mm/+0 mm. Diè bruuchbari Baanschteiglängi söll dõdeby 400 Meter sy. D Umsetzung vo dè TSI INS söll bis 2020 abgschlossè sy.
Z Dütschland lait d Ysebaa-Bau- un Bedrybsordnung (EBO) è Baanschteighöchi vo mindeschtens 38 Zentimeter bis maximal 96 Zentimeter fescht. Bi Neubautè odder umfassendè Umbautè vo Personèbaanschteig söllèd i dè Regèl d Baanschteigchantè uff è Höchi vo 76 Zentimeter übber Schinnèobberchantè glait wörrèd; Höchè vo unter 38 Zentimeter un übber 96 Zentimeter sin unzuèlässig. Baanschteig, wo uusschlièßlich S-Baanè haaltè düèn, söllèd uff èrè Höchi vo 96 Zentimeter übber SO glait wörrè; im Netz vo dè Bèrliner S-Baan sin us früènèrè Feschtlegungè sogar no Baanschteighöchè vo 1030 mm übber Schinnèobberchantè vorzfindè.
I dè Schwiz wörd è einheitlichi Baanschteighöchi vo 550 mm für Normalschpur- un 350 mm für Schmalschpur-Streggè aagschtrebt.
Baulichi un organisatorischi Sicherheitsmaßnaamè
Uffgrund vo dè Baanschteighöchi isch es voletztè odder ältèrè Lüt, wo i dè Gleisberych chò sin, öfter nur schwèr odder gar nit möglich, widder uff dè Baanschteig zruggzschtygè. Dõhèr wörrèd bsundere bi U-Baan-Sischteem in dütschsprõchigè Länder dirèkt unterhalb vo dè Baanschteigchantè Schutzrüüme (sognannti Krauchnischè) inschtallyrt, wo sich Lüt us èm Gleisberych in Schutz bringè chönnéd (z. B. Wyner U-Baan).
D Baanschteig wörrèd regelmäßig durch Videokameras übberwacht, um bi Unglücksfäll un andrè bsundèrè Ereignis schnèll Unterschtützung leischtè zu chönnè.
Für Blindi un seebehinderti Faargäscht sin wèg dè Orièntyrung mèngmòl Blindèleitschtreifè im Boddè yglõ. È gsetzlichi Vopflichtung für sèlli Leitschtreifè bschtòt nit; è baar U-Baan-Bedryber (z. B. z Münchè) hèn si freiwillig ygrichtet; d DB AG hèt sich bishèr nit dèzuè entschiddè, Leitschtreifè a allè Stationè yzrichtè.
Auch d Linniè, wo dè Sicherheitsabschtand bi durchfaarendè Züüg markyrt, cha mit èm söttigè Streifè optisch un tagtyl fürrèghobbè un mit Bedongelemänt markyrt sy. Söttigi Linniè sin z Dütschland übberwigend a Ysèbaa-Perron aazdräffè, well s für passyrendi Züüg a Ysèbaa-Baanschteig nu è zimli hochi Gschwindigkeitsbegränzung git – anderscht wiè bi U- un Strõßèbaanè, wo d Züüg mit maximal 40 km/h dè Baanschteig ooni Halt vorby faarè dürfèd (BOStrab).
Rächtlichi Aaforderungè aa Baanschteig
D BOStrab reglèt z Dütschland rächtlichi Minimalaaforderungè für Baanschteig a Strõßè- un U-Baanè sowiè Bushalteschtellè. Dõdrin sin pragtisch keini Schutzvorkearungè für Passagyr zwingend vorgschribbè.
Mit dè Drittè Voordnung für d Änderung vo dè Ysebaa-Bau- un Bedrybsordnung wörrèd im Mai 1991 zuèsätzlichi Bschtimmungè für Schnèllfaartè a Baanschteig ygfüürt. Für Passagè mit mee wiè 160 km/h un bis 200 km/h sin Lutschprecherdurchsagè mit Aasaag vo dè bedroffènè Baanschteigflächè un niveauglychè Baanschteigzuègäng vorgschribbè. Für Vorbyfaartè mit mee wiè 200 km/h sin zuèsätzlichi Vorkeerungè vorgschribbè, um z vohindèrè, dass sich Reisende im Gfòòrèberych uffhaaltè düèn. Aafang vo dè 1990er Johr sin bi dè Dütschè Bundesbaan aerodǜnamischi Untersuèchungè gmacht worrè, ob un wiè Vorbyfaartè a dè Baanschteig mit mee wiè 200 km/h möglich sin.
Öschterrych
Jeddi Baanschteigchantè wörd separat benamst. Durchgehèndi Baanschteig wörrèd vom Uffnaamegebäude wèg vo „1“ wèg durchnummeryrt. Baanschteigchantè a Stumpfgleis wörrèd gruppèwys jewyls durchgängig innerhalb vo einèrè Dekadè benamst. Sin d Gleis an èrè Baanschteigchantè durch Zwǜschè- odder Schutzsignaal unterdeilt, so isch bis 2004 dè Baanschteigbezeichnung pro Abschnitt èn Chlybuèchschtaab in Richtung vom Èndbaanhof vo „a“ èwäg hinnè hèrrè ghängt worrè. Im Gegèsatz dèzuè wörrèd Sektorè mit Großbuèchschtabbè bezeichnèt, wo au im Wagèstandsaazeiger asè aagää sin. Sit 2004 wörrèd d Baanschteig no mee mit Sektorè benamst un falls sie durch ein Schutzsignal getrennt sind zu Gruppen zusammengefasst (z. B. Bahnsteig 1A-C).
I dè Baanhööf mit mengèr Gleisebèni wörrèd d Perron zuè Gruppè zämmègfasst (Wyn Südbaanhof 1–9, 11–19 un 21–22 sowiè Wyn Handelskai 1–2 un 11–12, abber nit am Wyner Hauptbaanhof).
Bi dè Baanschteigartè unterschydèt d ÖBB Randbaanschteig (dèzuè zellt au dè uumittelbar vor èm Uffnaamegebäude glègene Huusbaanschteig), Inselbaanschteig mit schinnèfreyem Zuègang (Unter- bzw. Übberfüürung), Mittelbaanschteig mit schinnèglychem Zuègang, Zungèbaanschteig un Querbaanschteig.
Rosie (Film)
Am 24. Januar 2013 isch de Film als Eröffnigsfilm vo de 48. Solethurner Filmtäg uurufgfüert worde und hät am 30. Mai i de Dütschschwiz sin Kinostart gha.
Inhalt
Uf eme roseroote Zuckersäckli, wo im Vorfäld vom Film im Sanggaller Rhintel vertail worde isch, hät me folgendes chöne läse:
D Roosi isch e läbesfrohi, starrchöpfigi, über 70-jährigi Wittfrau. Si raucht zimmli vill Zigerette und trinkt gärn chli Alkohol. Drumm hät si aines Tages es Schlägli und wird is Spitol iiglifered, wo si vo erne baide Chind bsuecht wird. D Soffi isch unglücklich verhüroted und läbt mit Maa und Bueb z Sanggalle. De Lorenz isch en erfolgriiche Schriftsteller mit momentaner Schaffenskriise und hät sin Läbesmittelpunkt z Berlin. Baidi chönd sich us däne Gründ nöd um eri Mueter kümmere. Die aber findt, wänn ere d Nochberi bim Strümpf aazie hälfi, so chön si witer i erem Huus z Altstätte läbe und mües no lang nöd is Alters- oder Pfläghaim.
Wil sich aber de Roosi eren Zuestand noch eme Wiili wider verschlächtered und si d Hilf vo de Spitex nöd för Nötig halted, muess de Lorenz immer öfter vo Berlin uf Altstätte raise und de Mueter behilflich si. Bim poschte mit de Roosi im Coop trifft de Lorenz uf de vill jünger Mario, wo innere Disco Musig uuflait und scho johrelang fasziniert isch vom Lorenz siner Literatur mit homosexuellem Inhalt. Es chunnt zunere Bezüchig, wo vom Mario us got und för en uf ere tüüfe Liebi zum Lorenz gründet. För de Lorenz isch da aber nöd mee als es Schwärme vo däm junge Liebhaber und e willkommeni Abwächslig bi sine Bsüech im Sangaller Rhintel.
Wänn de Lorenz wäge de Promotour vo sim nöischte Buech z Berlin isch und d Soffi wäge Eheknaatsch und Witerbildig au e ke Zit hät, sich um d Roosi z kümmere, dänn hilft de Mario liebevoll und iifühlsam a de Roosi woner chan. Bime Familieässe ime Ussichtsrestorant gege de Ruppe ufe, wo d Roosi, d Soffi mit erem Bueb, de Lorenz und de Mario zäme sind, trifft de Lorenz am Stammtisch en Puur, wo früener öpe bi de Roosi und erem Maa uf Bsuech gsi isch. D Roosi will aber nöd mit däm Maa schwäze, ruckt aber au nöd use, worum si nie me Kontakt mit em gha hät.
De Lorenz findt uf de Spuuresuechi noch sim aigene Vater, langsam hinder s truurige Ghaimniss, wo d Roosi scho Johre lang mit sich ume trait.
Hindergrund
De Inhalt vom Marcel Gisler sim Film Roosi hät vil Autobiografischs. Er hegi scho lang en Film wele mache, wo d Gschicht vo sine Eltere e wichtigi Rolle spili, sait de Gisler imene Interwiu.
Draiort
De Film spillt nöd nu i de Ostschwiz, er isch i de zweite Hälfti vom 2012 au haupsächlich döt drait worde. D Roosi "wohnt" im «Balmerhuus» z Altstätte. Witeri Altstätter Örtlichkaite, wo me im Film gseht, sind de SBB-Bahof, de Coop, s Restorant Fraihof (wo underdesse beraits abbroche worde isch), s Gasthuus Ziil und s «Haus Viva», ais vo mehrere Altershaim, wos z Altstätte git. Wo d Roosi is Spitol hät müese, isch si nöd im örtliche Spitol gsi, me hät die Ufnahme im Regionalspitol z Grabs gmacht. Go spaziere gönd ali vier Hoptdarsteller mitenand emol im Töni obe (Gmaind Oberegg).
Liste der Gemeinden in Saint-Pierre und Miquelon
D Lischt vun dr Gmeina in Saint-Pierre un Miquelon zellt die zwei Gmeina ìm Ìwerseegebiat Saint-Pierre un Miquelon uf.
Venosten
D Venoschte sind es keltischs Volch gsi, wo i den Alpe gläbt het.
Iire Lääbensruum isch der oberscht Teil vom Etschtal gsi. Vo iine het das Bärgtal der Naame übercho: es isch s Vintschgau im Südtirol. Uf Iteliänisch isch das Val Venosta.
Me weiss vo däm alte Volk fascht nüüt. Die einzige schriftliche Züügnis, wo’s vonne git, sin d Inschrift uf em grosse röömische Maanzäiche vo La Turbie z Süüdfrankrych, em Tropäum Alpium, wo men anne 7 oder 6 vor üserere Zyträchnig ufgstellt het als es Tänkmol für e militärisch Erfolg bim Chrieg i den Alpe, un de no dr Plinius, wo die Schriftdafele i sym Wäärch abgschribe het.
Christian Lindner
Dr Christian Wolfgang Lindner (* 7. Jänner 1979 z Wuppertal) isch e dytsche Bolitiker (FDP). Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Bundesminischter fir Finanze im Kabinett Scholz un syt em 7. Dezämber 2013 Bundesvorsitzer vu dr FDP.
Syt Mai 2012 isch er, wie au scho vu 2000 bis 2009, Mitglid vum Landdag z Nordrhy-Weschtfale. Är isch derzue au Vorsitzer vum Landesverband un dr Landdagsfraktion vu dr FDP Nordrhy-Weschtfale. Vu Oktober 2009 bis Juli 2012 isch dr Lindner Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii, vu Dezämber 2009 bis Dezämber 2011 au Generalsekretär vu dr Bundes-FDP.
Vu 1997 bis 1999 un 2002 bis 2004 het er as freiberueflige Unternämesberoter gschafft. Vu 2000 bis 2001 isch er Gschäftsfierer vu dr Internetfirma Moomax GmbH gsii.
Johannes de Muris
Dr Johannes de Muris, Jean de Meurs, (* um 1300 in dr Normandii ; † um 1360) isch e franzöösische Mathematiker, Astronom, Musiker und Kaländerreformer om Spootmiddelalter gsi.
Lääbe
Dr de Muris het woorschinlig an dr Sorbonne z Bariis underrichdet, won er mindestens sit 1321 Magister gsi isch Es isch sicher ass er zwüsche 1317 und mindestens 1348 wüsseschaftlig aktiv gsi isch. 1338 bis 1342 isch er äine vo de Sekretäär vom Köönig vo Navarra gsi. 1344 isch er Kanonikus z Mézières-en-Brenne worde. Er isch vermuetlig um 1360 bzw. noch 1350 gstorbe.
Er isch äine vo de iiflussriichste Muusigtheoretiker vo dr Ars Nova gsi. Er het d Muusig under mathematische Aspäkt aagluegt. Sini Hauptwärk im Gebiet vo dr Muusigtheorii si d Musica practica und d Musica speculativa gsi. Er het mathematischi Schrifte wie s Quadripartitum numerorum vo 1343 verfasst und si Schrift über d Kaländerreform vo 1317. Er isch bim Babst Clemens VI. für e Kaländerreform iidräte. Er het e elementars Leerbuech für d Arithmetik gschriibe, wo bis ins 16. Joorhundert brucht worde isch. In sim mathematische Hauptwärk Quadripartium numerorum (in vier Büecher) erwäänt er d Dezimalbrüch, het sä aber nid süstematisch entwigglet. Im 2. Buech behandlet er kwadratischi Gliichige und spezielli kubischi Gliichige. ER het s im Philippe de Vitry gwidmet.
Barchinas
Bruuch
Am Silväschter abig lönd d Chind vom Dorf Schiffli us Föreholz oder us Nussschale uf de Brünne vo de alte Schulser Quartier la faare. Uf jedem Schiffli brännt e Cherze. Me säit dem «s Jaar usbränne», uf Romanisch arder oura l’on vegl.
Me wäiss nöd, wänn me mit dem Bruuch agfange hät. S erscht Mal über in gschribe wird 1936, wo me für de schwyzerisch Volchskundatlas Ufnaame im Ängadin gmachet hät.
De Name vom Bruuch, Barchinas, chönt jünger sy. Im Artikel barcha «Schiff» im Dicziunari Rumantsch Grischun, wo um 1950 ume gschribe worde isch, staat ämel ekäs Wort dezue. Alli Zäddel, wo de Bruuch agönd, sind under Silvester versorget – und dä Artikel isch nanig truckt.
De l’Oust à Brocéliande Communauté
De l’Oust à Brocéliande Communauté (bretonisch Eus an Oud da Vreselien Kumuniezh) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd Guer Communauté, Pays de la Gacilly un Val d’Oust et de Lanvaux. Dr Verwaltigssitz isch z Malestroit.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache
Dr Schwiizerisch Verein für die düütschi Sprooch – abgchürzt SVDS — isch en Organisazioon i dr Schwiiz, wo für d Sproochkultur vom Tüütsche tuet luege.
was er isch und macht
Früener, sid men en anne 1904 gründet het, isch syn Name Deutschschweizerischer Sprachverein gsii. Das het me anne 1993 ggänderet zu dr hütige Bezeichnig. Es isch Verein, wo gmäss em gängige Vereinsrächt, wie s im ZGB stoot, organisiert isch.
Bernhard Hassenstein
De Bernhard Hassenstein (* 31. Mai 1922 z Potsdam, † 16. April 2016 z Friburg) isch e ditsche Verhaltesbiolog, Mitgrinder vu de Biokybernetik un emeritierte Professer vu de Universitet Friburg gsii.
Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache
was er isch und macht
Dr SVDS wott i dr Düütschschwiiz hälfen e gueti Aart pfleege, wie me s Hoochdüütsch und derzue au s Schwiizerdüütsch bruucht. Bi der bsundere kulturelle Situazioon vo der Düütschschwiiz isch die nit immer eifachi und glych schööni Zwöisproochikeit mit em Standarddütschen oder gnöier em «Schwiizerhochdüütschen» und de yheimische Mundarten e Sach, wo em SVDS vill wäärt isch.
Bernhard Hassenstein
Lewe un Wirke
De Bernhard Hassenstein het zue dr namhafte Forscher uf de Gebiet vu de Verhaltesbiologi un de biologische Kybernetik gsii. Sii wisseschaftlig Werk umfasst wichtigi Biiträg zum Bewegigssehne vu de Insekte un zum Farwesehe vum Mensch. Er het d Uusdruck „Injunktion“ (e Mittel vu de Begriffsbstimmig in Gegestandsberiich, wu d Aawendig vun re Definition nit sachgrecht isch) un „Tragling“ (e trait Jungtier). Er het d Aggressionsarte bstimmt un kybernetischi Modell vu Verhalteswiis vu Lewewese entwiclet, zum Beischpil s „Höchstwertdurchlassmodell“.
Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache
was er isch und macht
Er het drum en inträssanti offizielli Funkzioon als Schwiizer Aasprächpartner für d Redakzioon vom Rächtschrybwörterbuech Duude. Sit langem, nämlich sit 1939, schickt er die spezielle Forme, wo men i der Schwiiz im regionale Hochdüütsch bruucht, em Duude-Verlaag für däm sys Wörterbuech, me seit ne d «Helvetisme».
Bernhard Hassenstein
Lewe un Wirke
Vu 1968 bis 1972 het de Hassenstein s Fach Biologi im Wisseschaftsrot vertrette; vu 1974 bis 1981 isch er Vorsitzer vu de Kommission „Anwalt des Kindes“ bim Kultusminischterium vu Bade-Wirtteberg gsii. Ab 1974 het er si Frau Helma Hassenstein bi de Grindig un Durfierig vum „Programm Mutter und Kind – eine Hilfe für die alleinerziehende Mutter und ihr Kind“ z Bade-Wirtteberg unterstitzt. 1984 isch de Bernhard Hassenstein emeritiert wore. Er het z Merzhuuse bi Friburg gwohnt.
Trumpliner
Me weiss vonne zimli wenig. Si händ halt dänk nüüt bruucht ufzschrybe vo siich sälber. Der Oort, wo me se gseh het, isch wyt hinden i de Bäärge. Und wie s ene gangen isch, do dervo isch nüüt me überliferet ussert iires Ändi als Stamm, wo doch gwüss eifach i sym schööne Taal hätti welle lääbe.
Iire Naame chunt vermuetlich vo iirem alte Höiptling, wo Trump oder äänlich töörfft gheisse ha, wie me cha dänke. Me chan iine vilecht au öppe so wie Trump-Lüüt oder Trumpli sääge.
Am Änd isch es mit iine so wie mit vilnen anderne chlyyne Völker usecho: Wo die nöji Groossmacht die ganzi Wält, so wie me se zu säbere Zyt könnt het, isch go erobere, isch au s Piet vo de Trumpliner draacho; me ghöört nüüt dervo, dass dr Ymarsch is Trumplinerland für die nöie Herre bsunders schwirig gsi wäär. Für die sind aber, wie d Archäolooge wüüsse, d Bodeschetz i de Bäärge döört oben öppis wärtvolls gsii. Und wäär no gläbt het vo de Lüüt im Taal nach der Eroberig, dää het me schynts als Sklav vrchaufft.
Derno sind d Trumpli vo der Gschicht zimli vergässe worde. Iires Land het kei bsunderi Bedüütig me gha, die nöji Wält isch dra verbygange. Öpper nöis isch als Scheff vom Trumplipiet ygsetzt worde. Hüt maanet fasch nume no der modärn Naame vo däm Bäärgtaal a die uralte Lüüt: es isch s Val Trompia z Itaalie.
Und wyyt ääne z Südfrankrych stoot es uralts, antiks Tänkmool, me seit em d «Alpetrofäe», wo scho öppen im Joor 6 vor üserere Zyträchnig ufgstellt worden isch und wo uf ere längen Inschriftdafele drvoo vrzellt, wie s Trumplinertaal und d Länder vo villnen andere Lüüt i den Alpen under die röömischi Herrschaft cho sind.
FC Nordstern Basel
Dr FC Nordstärn Baasel isch e Schwizer Fuessballveräin.
Er isch am 21. Merz 1901 gründet und 1903 in dr Schwizerisch Fuessball-Verband ufgnoo worde.
12 Spiiler vom FC Nordstärn häi im Lauf vo dr Zit für d Schwizer Nazionalmannschaft gspiilt. Im Stadion vom FC Nordstärn si 13 Länderspiil gspiilt worde.
Vo 1966 bis 1968 het dr spööter "Wältebummler" Otto Pfister bim FC Nordstärn gspiilt und dräniert.
Bis hüte het dr FC Nordstärn im Ganze 35 Säsong lang in dr höggste Schwizer Fuessballliga gspiilt. (1911-1943; 1978/79 und 1980-1982)
Zur Zit isch dr FC Nordstärn Baasel uf em 20. Blatz vo dr ewige Dabälle vo dr Super League.
Christof Sauerländer
Dr Hans Christof Sauerländer (* 28. Jänner 1943 z Aarau; † 9. April 2016 ebedert) isch e Schwyzer Verleger gsii.