cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitsch VS
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 747 Iwonru 96,5 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,9 % Franzeesisch, 0,9 % Talienisch und 1,7 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Bitsch gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Yumen
D Stadt Yumen isch e kräisfreiji Stadt in dr bezirksfreie Stadt Jiuquan in dr chinesische Browinz Gansu. 1999 het si 199'811 Iiwooner ghaa. Iiri Flechi isch 13'500 km². Dr Hauptort isch d Groossgmäind Yumen 玉门镇. D Stadt setzt sich us em Altstadt-Verwaltigsusschuss zämme, vier Groossgmäinde und siibe Gmäinde, wo äini von ene e Nazionalidäätegmäind isch.
D Stadt Yumen sött nit mit Yumenguan in Dunhuang verwäggslet wärde.
D Huoshaogou-Stett (Huoshaogou yizhi) us dr früeje chinesische Bronsezit stoot sit 2006 uf dr Liste vo de Dänkmööler vo dr Volksrepublik China (6-206).
1932 isch d Gmäind Changma im Epizentrum vom ene schweere Ärdbeebe gsi.
Wehrhalden
Währhalde, uff Hochdütsch Wehrhalden, isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet. Si bstoht uss de Dörfer Währhalde, Gierschbach (Giersbach) und Chleiherrischwand (Kleinherrischwand), de Sydlig Lochhüser (Lochhäuser) und de Hüser Klaffebach (Klaffenbach). Sit 1972 isch Währhalde e Ortsdeil vo Herrischried. Innerhalb vo säller Gmarkig litt's im üsserste Norde, nördlig vom Ortsdeil Großherrischwand und westlig bis südwestlig vo de Gmeind Dodtmis.
Währhalde und di beide andere Dörfer, wo dezüeghöre, sin im 12. bis 14. Johrhundert bsydelt worre. De Stift Säckige hät z Währhalde e Dinghof gha, aber nit numme sälle hät zu de Entwicklig vom Ort bydrage, sondern au d'Herre vo Wehr und Bärefäls. Für d'Bedrybig vo Hammerschmyde und Ysewärk isch de Wald in de Region grodet und zu Kohle verarbeitet worre. Im 19. Johrhundert hät au d'Baumwullspinnerei Arbetsblätz gschafft, ihr Wegfall hät aber um 1850 zu großer Armüet gfiehrt.
Im Herrischrieder Gmeinderoot wird Währhalde vom Josef Stoll (CDU) und de Iris Wallaschek (Grieni) verdrätte.
Émile Waldteufel
Dr Émile Waldteufel (eigentlich hot’r Charles Émile Lévy ghoißa; * 9. Dezembr 1837 z Strôßburg; † 12. Februar 1915 en Paris) ischt a elsässischr Musikr ond Kombonischt gwäa.
Aus seim Leaba
Am Konservadoriom en Paris hot dr Waldteufel Musig studiirt. Wia-nr dô drmit fertig gwäa ischt, hot’r zerscht a Weile en-ra Klaviirfabrik gschafft. Schbätr isch’r am Hof vom Napoléon III. Vorschbiilr vo deam seim Weib, dr Kaisore Eugénie, ond 1865 kaisrlichr Hofballdirektr worra. E dera Funktioo hot’r d Bäll a dr Parisr Opéra dirigiirt. Dr Waldteufel hot meh wia 250 Denz komboniirt, hauptsächlich Walzer. Sei bekanndeschtr vo deane isch dr Schlittschuhläufer-Walzer (Les Patineurs, op. 183) aus em Johr 1882 worra. Seine Walzr hend sich am Stil vom Johann Strauss oriendiirt, abr dui graußa melodischa Begabong vo seim Vorbild ond deam sein Diafsenn hot’r bei Weidem et erreicht. Am 12. Februar 1915 hot dr Waldteufel in Paris em Altr vo 77 Johr s Zeitliche gsegnet. Sei letzschda Ruha hot’r uf em Pariser Friidhof Père Lachaise gfonda.
Schlagr
En de Sibzgrjohr vom 20. Johrhondert hot’s dr Émile Waldteufel gschafft, mit moderne Bearbeidonga vo zwoi vo seine Kombosiziona – gsonga vom Schlagrduo Cindy ond Bert – vordre Plätz en de deitsche Hitparada zo belega: D Melodii vom Liad Wenn die Rosen erblühen in Malaga ischt dupfagleich wia em Waldteufel sei España, op. 236, wo abr wiidrom a Bearbeidong vo dr gleichnamigea Rhapsodie vom Emmanuel Chabrier ischt. S zwoide Liad vo deam Schlagrduo, Spaniens Gitarren, basiirt uf em Walzr Estudiantina, op. 191. Dr deitsch Schlagrkombonischt Heinz Gietz hot dia Vorlaga bloß so vorändret, dass’r aus-em Dreivirtl-Takt an Viirvirtl-Takt gmacht hot.
Märstetten
Mèèrstette (amtlich Märstetten) isch e politischi Gmaind im Bezirk Wiifèlde im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Mèèrstette isch es Huufedorf am Fuess vom Otteberg. D Gmaindsflechi bstoht us 67,7 % landwirtschaftlicher Flechi, 19,9 % Wald, 11,9 % Sidligsflechi und 0,5 % sustiger Flechi. Im Joor 1975 isch d Gmaind Ottoberg mit Mèèrstette fusioniert worde.
Gschicht
Mèèrstette isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1155 as in Marsteten.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 10,9 % gläge.
Religion
59,2 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 7,5 %, CVP 12,8 %, FDP 17,4 %, GLP 4,2 %, GP 6,5 %, SP 9,7 %, SVP 37,4 %, Sustigi 4,5 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,6 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2234 Iiwooner 94,8 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,6 % Französisch 0,8 % Italienisch und 3,8 % anderi Sprooche.
Murat Yakin
Dr Murat Yakin (* 15. Septämber 1974 z Baasel) isch en ehemoolige Schwizer Schutter und hütige Fuessballträäner. Er isch vo türkischer Abstammig und isch z Münchestäi ufgwaggse. Er isch dr elter Brueder vom Hakan Yakin und dr Halbbrueder vom Ertan Irizik, wo bäidi au Fuessballprofis si bzw. gsi si.
Vom 15. Oktober 2012 bis 2014 isch dr Yakin Trääner vom FC Baasel gsi. Sit dr Saison 2014/15 isch er Trääner vo Spartak Moskau.
Syt em 2019 treniert är der FC Schaffhuuse.
Veräin
Dr Yakin het bi Concordia Basel aagfange schutte. 1992 isch er as Profi zu Grasshoppers, won er 101 Spiil gspiilt het, 17 Gool gschosse het und 1994 dr Schwizer Cöp und 1995 und 1996 d Schwiizer Mäisterschaft gwunne het.
2000/2001 isch er bim 1. FC Kaiserslautern gsi und denn zrugg in d Schwiz, won er bim FC Baael unterschriibe. Am 30. Juni 2006 het er ufghöört spiile. Mit em FCB het er 2002 und 2003 dr Scheizer Cöp und 2002, 2004 und 2005 d Mäisterschaft gwunne.
In dr Schwizer Nazionalmannschaft
In de Joor 1994–2004 het dr Zakin 49 Spiil mit dr Nati gspiilt und drbii vier Gool gmacht. Si grösst Erfolg in dr Nati isch d Kwalifikazioon für d EM 2004 z Bortugal gsi.
Uszäichnige
Im Joor 2002 isch dr Yakin zum «Spiiler vom Joor» gweelt worde (Axpo Player of the Year), in de Joor 2002, 2003 und 2004 zum «Verdäidiger vom Joor».
Karriere as Trääner
2006 isch dr Zakin Trääner bim Concordia Basel worde, vom Summer 2007 aa Co-Trääner bi de Grasshoppers. Spööter het er bi GC d U-21 träniert.
Am 5. Juni 2009 het dr Yakin bim FC Thun as Schefträäner underschriibe. 2009/10 het Thun mit em dr Challenge-League-Mäisterditel gwunne und isch in d Super League ufgstiige. 2011/12 isch dr Zakin Schefträäner vom FC Luzärn gsi und Luzärn isch in dr Super League zwäti hinder em FC Baasel worde. Am 20. August 2012 het mä dr Yakin wäge schlächte Resultaat entloo und dur e Ryszard Komornicki ersetzt.
Am 15. Oktober 2012 het dr Yakin bim FC Baasel as Noochfolger vom Heiko Vogel underschriibe. Im Mai 2014, wo dr FCB d Schwizer Mäisterschaft im Sack ghaa het, isch dr Yakin as Dreener entloo worde.
As Spiiler
Mit em Grasshopper Club Züri:
Mit em FC Basel:
As Drääner
Mit em FC Basel:
Reichweiler
Richwiller (frz. Richwiller, dt. Reichweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Richwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1576 àls Reichwiller.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Richwiller ìsch. Richwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Richwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Karlsbrücke
D Karlsbrugg (tschechisch Karlův most) isch e im 14. Jahrhundert errichteti, historisch bedütsami Brugg über d Moldau z Prag, wo d Altstadt mit de Chlisite verbindet. Si isch di ältscht erhalte Brugg über de Fluss Moldau und eini vo de ältschte Steibrugge z Europa. D Brugg hät ihre hütige Name erscht im Jahr 1870 erhalte. Si gilt als Wahrzeiche vo de Stadt und ghört zue de nationale Kulturdenkmäler. Über d Brugg hät de Krönigsweg vo de böhmische König gfüert.
Theater in Ulm
En Ulm hod s a baar Deadr mo älles alloi machad.
D Deadr
S schdädische „Theater Ulm“ am Herbert-von-Karajan-Platz 1 isch s graischde Deadr. S hâd 815 Bläds. Grendad worra isch es 1641. Desdrwega isch s eldeschd deidsche schdädische Deadr. Driebrnaus bediened se au älle drei Schbarda, nemle Musiktheater, Schauspiel ond Ballett. A Orcheschdr, s „Philharmonische Orchester der Stadt Ulm“, mo em Deadr ond au sonschd sschbield.
En Ulm-Böfingen isch seid 2012 s „Theater in der Westentasche“, drvor war s 40 Joohr en dr Herrenkellergasse en dr Altstadt. S hod blos 40 Bläds. Weil es em Schaddtrod nemme bassd hod, griaged se seid 2016 koine Zuaschüß meh.
Em „Akademietheater“ am Kuhberg en dr Akademie für darstellende Kunst (adk) kennad Schdudenda fir Regie ond Schauschbiel se ausbrobiera.
S „Theater Ulüm“ en dr Obere Donaubastion en dr Schillerstroß isch s oizig professionelle Deadr em Süddeutscha, en dem Türkisch gschwädsd wurd mid ama feschda Schbielblaa ond Adress.
D „Theaterwerkstatt Ulm“ isch au en dr Obere Donaubastion en dr Schillerstroß.
S „Erste Ulmer Kasperletheater“ isch a professionells Kenderdeadr mo 50 Bläds hod.
S Bublikum
Weil Ulm a Universidädsschad isch, isch fir s Bublikum gsorgd.
Gent–Wevelgem
Gent–Wevelgem isch e belgisch Radränne. S Eidagsränne, wu syter anne 1934 in dr belgische Weschtprovinze durgfiert wird, ghert syt dr Yyfierig vu dr UCI ProTour 2005 zue däre Rännserie vu dr wichtigschte Radränne im Johr. D Strecki vu Gent–Wevelgem het im Gegesatz zue dr maischte andre flämische Friejohrsklassiker e relativ flach Profil. S grescht Hindernis isch dr Kemmelberg, e typisch flämischi Helling (alem.: Stich) mit eme churze, aber extrem gäche un nit asfaltierte Aastig.
S flach Profil vum Ränne wirkt si au uus uf d Sigerlischt. E Sprinter wie dr Mario Cipollini het dää Klassiker zem Byschpel drejmol chenne gwinne. Au d Belgier Eddy Merckx, Rik Van Looy un Robert van Eenaeme het des Ränne drejmol gwunne. Di einzige dytsche Siger sin dr Andreas Klier (2003) un de Marcus Burghardt (2007). Dr einzig Schwyzer, wu des Ränne gwunne het isch, dr Rolf Graf anne 1954 gsi. Im Johr 2010 het zem erscht Mol e Eschtryycher gwunne, dr Bernhard Eisel.
Deisenhausen
Deisahausa (amtlich Deisenhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Deisahausa leit en dr Region Donau-Iller, an dr Genz.
Heilsarmee
D Heilsarmee isch en überkonfessionelli, methodistisch beiiflussti chrischtlichi Gemeinschaft. Sii isch 1878 als Salvation army vom William Booth in London gründet worde. Sii isch relativ hierarchisch uufbaut und tritt in Uniforme uuf. Ziil von dr Heilsarmee sind vor allem Bekehrig und Armepfleg. Vor allem vor dr Wiehnacht gseht me sii viil in beläbte Bereiche musiziere. D Anna vo Wattenwyl (1841 bis 1927) isch en Schwiizer Pionierin von dr Heilsarmee gsii.
Organisatioo
D Heilsarmee hod se mid milidärische Schdrukdura organisiert. Dr Öbrsch isch a General. Der hod sein Sitz en London, ema Hauptquartier. R wurd gwähld voma Hohen Rat. Ondrm General send d Offizier (26.000), des send Hauptamtliche ond d moischde mo midmachad sen Ehraamdliche, dia hoisad Salutisten. D oifache Agschdellde (115.000) send koin Doil vo der Schdrugdur. D Weld isch en Divsiona aufdoild. D Divisiona hend a Haubdquardier mid ama Divisionsgeneral. D Divisiona send en oinzlne Korps aufdoild.
Deisenhausen
Gmoendsgliderong
Zua Deisahausa gheret d Derfer Deisahausa, Nordhofen, Oberbleichen ond Unterbleichen ond d Hef Ende ond Kiesberg.
Heilsarmee
Eiordnong
D Heilsarmee isch a evangelisch Freikirch.
Deisenhausen
Gschicht
Deisahausa ghert seit 1805 zua Bayern
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,9 % gleäge.
Religion
91,4 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,5 % evangelisch.
Verwaltong
Deisahausa hot mit dr Gmoede Alatshausa, Broidadal, Eabershause, Waldahausa ond Wisabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Deisahausa ischt dr Norbert Weiß.
Dialekt
Dr Dialekt vo Deisahausa ghert zom Schwäbisch.
Léa Salamé
D’ Léa Salamé (bìrgerlig d’ Hala Salamé; * 27. Oktoower 1979 z’ Beirut) ìsch a frànzeesch-libàneesischa Rundfunk- un Farnsahschurnàlischta. Bekànnt ìsch sa vor àllem àls Moderàtoorin vu dr Morgasandung uff France Inter so wia vu verschìedena politischa Sandunga-n-àm Farnsah.
Kìnderjoohra un Bìldung
D’ Hala Salamé-n-ìsch ànna 1979 ìn dr libàneesischa Hàuiptschtàdt Beirut uff d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ Tochter vum libàneesischa Politolog un ehamààliga Kültüürminìschter Ghassan Salamé. Ìhra Müatter, d’ Mary Boghossian, schtàmmt vun Àrmenia un ìsch d’ Schwaschter vu da Diàmantahandler Jean un Albert Boghossian. Obwohl baida Äältra Chrìschta sìnn, hàt d’ Fàmìlia wahrem Bìrgerkriag ìm moslämischa Viartel ìm Wäscht-Beirut glabt. Wu d’ Léa fìmf Joohra àlt gsìì-n-ìsch, hàt d’ Fàmìlia wagem Kriag s’ Libànon fàraloh. Sa hàt sìch ìm 16. Arrondissement vu Pàriis ìm Frànkrììch nìedergloo. Mìt 11 Joohra hàt d’ Léa Salamé d’ frànzeescha Schtààtsààgheerigkait bikumma. Ìhra jìngera Schwaschter, d’ Louma Salamé, ìsch Laitera vu dr Schtìftung Boghossian-Villa Empain z’ Brüssel.
D’ Léa Salamé-n-ìsch z’äärscht ìns Gymnààsium Saint-Louis-de-Gonzague un ìn d’ Elsassischa Schüal z’ Pàriis gànga. Drnooh hàt sa Racht àn dr Üniwärsitäät Panthéon-Assas gschtudiart, wia àui bis 2002 àn dr Ìnschtitüüt fìr politischa Schtudia z’ Pàriis un àn dr Üniwärsitäät vu New York ànna 2001. Ìn da Terrorààschlaag àm 11. Septamber 2001 ìsch sa liicht verlätzt worra. Wia-n-ìhra Vàtter ìhr ämpfoohla hàt, hàt d’ Salamé a Pràktikum biim frànzeescha politischa Farnsahkànàl LCP AN/Public Sénat gmàcht, wu sa vum berìahmta Schurnàlischt Jean-Pierre Elkabbach bìldet worra-n-ìsch. Mìt ìhm hàt sa uff LCP ìhra äärschta Sandung moderiart, Paroles du monde.
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Àb Dezamber 2006 hàt d’ Salamé fìr dr Farnsahkànàl France 24 gschàfft, wo grààd grìnda worra gsìì-n-ìsch. Doo hàt sa d’ Noohrìchta-Sandung vum 21 Ühr bis àm Mìtternàcht moderiart, un drnooh vum 20 Ühr bis àm Mìtternàcht àb Oktoower 2010.
Pforzheim
Pforze (amtlich Pforzheim) isch ä Grossstadt im Weschde vo Bade-Württebärg. Si lit am Nordrand vom Schwarzwald. Pforze isch wältbekannt für si Schmuck- und Uhrenindustrii, wäge dene het si au dr Biiname Goldschdadt beziehungswiis Gold-, Schmuck- und Uhrestadt übercho. Näggschtgrössere Schdedte si Karlsrueh, öbbe 25 km nordweschdlig und Schduddgard, öbbe 37 km südöschdlig. Pforze leit am Zsammafluss vo de Fliss Enz, Nagold ond Würm.
Pforze isch früehner d Residenzschdadt vo Bade gsi. Hüt isch si ä kreisfreiji Schdadt und au dr Sitz vom Enzkreis, wo s Schdadtgebiet fascht vollschdändig devo umschlossen isch. Si isch usserdäm s Oberzentrum vo der Region Nordschwarzwald und eso eins vo 14 Oberzentre, wo dr baden-württebärgischi Landsentwickligsplan 2002 het. Pforze isch der Iiwohnerzahl noch die achtgröschti Schdadt vo Bade-Württeberg.
Léa Salamé
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Àb’m Andsjoohr 2010 ìsch sa uff’m Noohrìchta-Kànàl I-Télé gsìì. Ìm Janner 2011 hàt sa zamma mìt’m Michel Dumoret d’ politischa Sandung Élysée 2012 fìr d’ Presidàntschàftswàhl vu 2012 moderiart. Àb Septamber 2011 hàt sa zamma mìt’m Fauvelle d’ Nochrìchta-Sandung vum 17 bis 20 Ühr moderiart; àb Septamber 2012 ìsch dia Sandung vum 18 bis 22 Ühr gsìì. Drzüa hàt sa àb 2012 d’ taagliga Debàtta-Sandung On ne va pas se mentir uff I-Télé moderiart. Ìm Joohr 2013 hàt sa uff’m saalwa Kànàl d’ Debàtta-Sandung Ça se dispute moderiart, wu dr Éric Zemmour un dr Nicolas Domenach mìtgmàcht hann.
Pforzheim
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
Léa Salamé
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Ìm Àuigscht 2014 ìsch d’ Salamé Schurnàlischta bii dr Sandung On n’est pas couché vum Laurent Ruquier uff France 2 gsìì. Doo hàt sa d’ Natacha Polony ärsätzt. Ìn dara Sandung ìsch sa ànna 2014/15 zamma mìt’m Aymeric Caron z’ sah gsìì, un drnooh mìt’m Yann Moix ànna 2015/16. Sa hàt positiiwa Kritik bikumma.
Chéserex
Chéserex (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Léa Salamé
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Àm 14. Àwrìl 2016, wu sa mìt’m frànzeescha Schtààtspresidànt François Hollande fìr d’ Sandung Dialogue citoyens ìwwer d’ Flìchtlingskriisa-n-ìm Öiropà grädd hàt, hàt d’ Salamé ìm Presidànt gsajt: „ìsch dàs a Schärtz?“ D’ Salamé-n-ìsch kritisiart worra, dänn sa säjg „züa ààgrìffend“ un pàrtäiisch gsìì.
Chéserex
Geografi
Chéserex isch Dorf am Jurafueß (Dôle). Zue dr Gmai ghere au no di ehmolig Abtei Bonmont un d Chalet-Sidlig La Florettaz. D Gmaiflechi umfasst 38,3 % landwirtschaftligi Flechi, 51,6 % Wald, 8,1 % Sidligsflechi un 2 % sunschtigi Flechi.
Léa Salamé
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Àm 15. Septamber 2016 ìsch sa Moderàtoora vu L’Émission politique uff France 2 worra; bis 2017 hàt sa dia Sandung zamma mìt’m David Pujadas moderiart, un drnooh allai. Àm 19. Septamber 2019 ìsch daa Progràmm mìt dr politischa Sandung Vous avez la parole ärsätzt worra, wo d’ Salamé zamma mìt’m Thomas Sotto moderiart hàt.
Chéserex
Gschicht
Chéserex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1001/1025 as Chiseras.
Emmanuel Macron
Dr Emmanuel Macron (* 21. Dezamber 1977 z Amiens) ìsch a Frànzeescher Politiker. Ar ìsch a erschta Mol àm 7. Mai 2017 Präsidant vum Frànkrìch gwählt worra, un a zweita Mol àm 24. Àwril 2022.
Léa Salamé
äärschta Schrìtta-n-àm Farnsah
Naawadràà hàt d’ Salamé àb’m 28. Septamber 2016 d’ kültürälla Sandung Stupéfiant ! moderiart, wo z’äärscht dräimol pro Monet uff France 2 üüssgschtrààhlt worra-n-ìsch, un drnooh vu Zitt zu Zitt uff France 5 àb Septamber 2019.
àb 2017: uff France Inter un àm Farnsah
Vum 25. Àuigscht 2014 bis ìm Joohr 2017 hàt d’ Salamé d’ Interview àm 7 Ühr 50 ìn dr Morgasandung 7/9 vum Patrick Cohen uff’m Radioprogràmm France Inter moderiart. Wu dr Cohen z’rucktratta-n-ìsch, ìsch d’ Salamé ànna 2017 Moderàtoora vu dr Morgasandung worra, zamma mìt’m Nicolas Demorand. Ìm Sommer 2019 un 2020 ìsch uff France Inter d’ wuchentliga Sandung Femmes puissantes („Machtiga Fràuija“) gsìì, wu sìch d’ Léa Salamé mìt wiibliga Pärseenligkaita unterhàltet hàt, wia dr Delphine Horvilleur, dr Béatrice Dalle, dr Leïla Slimani, dr Bettina Rheims, dr Carla Bruni-Sarkozy, dr Amélie Mauresmo un dr Christiane Taubira. Dia Unterhàltunga sìnn ìm Septamber 2020 un ìm Nowamber 2021 ìn zwai Biacher veräffentligt worra. Ìm Hornung 2021 hàt züadam d’ Salamé fìr France Inter a Folga vu dr Kìndersandung Léo et le chat de la plage („dr Leo un d’ Kàtz àm Schtrànd“) gschrìewa.
Àm 19. Janner 2017 hàt d’ Salamé zamma mìt’m David Pujadas un em Fabien Namias d’ drìtta Debàtta vor dr soziàlischta-n-Ürwàhl moderiart. Àm 20. Àwrìl 2017 hàt sa zamma mìt’m Pujadas d’ Sandung 15 minutes pour convaincre uff France 2 moderiart, wu-n-àlla Kàndidààta àn dr Presidàntschàftswàhl vu 2017 ìn a pààr Mìnüüta ìhra Progràmm vorgschtällt hann. Àm 20 Àwrìl 2022 hàt d’ Salamé zamma mìt’m Gilles Bouleau d’ wìchtiga Debàtta zwìschem Emmanuel Macron un dr Marine Le Pen vor’m zwaita Wàhlgàng vu dr Presidàntschàftswàhl moderiart.
Ìn dr Salamé ìhra Gfährter Raphaël Glucksmann hàt sìch fìr d’ Öiropàwàhl vu Mai 2019 uffgschtällt. Àlso hàt d’ Salamé àm 15. März 2019 verkìndigt, àss sa vu dr Farnsahsandung L’Émission politique un vu dr Morgasandung vu France Inter zittawiiss z’rucktratta wìrd, fìr „jeglicher Verdàcht um Ìntrassa-n-üüssanàndersätzung vermaida“. Sa ìsch àwwer bii dr Sandung Stupéfiant ! blìewa. Nohdam àss dr Glucksmann gwählt worra-n-ìsch, ìsch d’ Salamé àm 27. Mai 2019 uff France Inter z’ruckkumma.
Àb Septamber 2021 ìsch nochamol d’ Salamé zamma mìt’m Laurent Ruquier uff France 2 z’ sah gsìì, ìm Talk-Show On est en direct.
d’ Üüsszaichnunga, wo sa bikumma hàt
Ànna 2014 ìsch d’ Léa Salamé vum frànzeescha-n-Ufflààg vum Mannermàgàzin GQ àls „Fràui vum Joohr“ ärnännt worra. Ànna 2015 hàt sa dr frànzeescha Philippe-Caloni-Priis fìr d’ „bäschta-n-Interviewera vum Joohr“ bikumma.
ìhra Priwààtlaawa
Sitter 2016 labt d’ Léa Salamé zamma mìt’m Essayischt un Politiker Raphaël Glucksmann. Àm 12. März 2017 ìsch ìhra Suhn Gabriel uff d’ Walt kumma.
D’ Salamé-n-ìsch pràktiziarenda melkitischa Kàtholika. Jeedsjoohr raist sa uffs Haimetdorf vun ìhrem Vàtter ìm Libànon.
Katalonien
Katalonie (uf Katalanisch Catalunya) isch e Autonomi Gmainschaft z Spanie.
S liit im Nord-Oschte vo de Iberische Halbinsle und grenzt im Norde a Andorra und Frankriich, im Weschte a di spanisch Region Aragón, im Süde a di spanisch Region Valencia und im Oschte as Mittelmeer. Katalonie het schätzigswiis 7'364'000 Iiwohner (im 2008) und isch z Spanie di zweit-bevölkerigrichscht Region. 51,55 % vo de gsamte Bevölkerig, wo Katalanisch redt, wohnt z Katalonie.
S katalanisch Parlament het de Wille vo de Bevölkerig ufgnah und Katalonie i de Präamble vom Estatut d’autonomia als Nation bezeichnet. Ebefalls het au de spanisch Staat Katalonie i de Verfassig (Art. 2) als Nation anerkannt. De Quim Torra isch sit 2018 dr Presidänt vo Katalonie.
Katalonie isch hüt eini vo de wohlhabendschte Regione vo Spanie.
D Hauptstadt isch Barcelona.
Hammerstein
Hammerstein isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Katalonien
Im 2006 isch die katalanisch Bevölkerig über 7 Millione gstige. Im Gsamte hets 947 Gmeinde, devo hend 59 meh als 20'000 Iiwohner. Zwei Drittel vo de Bevölkerig wohnt in oder i de Vorort vo Barcelona.
Emmanuel Macron
Ursprunglig ìsch'r Investmentbanker gsìì. Vu Àuigscht 2014 bis Àuigscht 2016 ìsch'r Minischter fer Wìtschàft, Ìnduschtrie un Digitàla Tecknologie ìn dr Regiarung Valls II gsìì. Ìm Johr 2016 hàt'r d Pàrtei „En marche !“ grìnda un ar hàt sìch àls Kàndidàt fer d Frànzeescha Präsidentschaftswahl vu 2017 ufgstellt.
Hammerstein
Hammerstein isch dr Namme vu däne Burge, Sclesser un sunschtige Gebei:
Hammerstein isch dr Familiennamme vu däne Persone:
Emmanuel Macron
Jugend
Dr Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron ìsch dr Suhn vum Jean-Michel Macron, a Neurolog un Profasser ìm Spitàl vu Amiens, un vu dr Françoise Macron-Noguès, à Doktra àn dr Krànkakàssa igstellt.
Chéserex
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 23,3 % gläge.
Religion
41,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Chéserex isch dr Christian Pierrehumbert (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Emmanuel Macron
Jugend
Ar ìsch ìm litteràrischa Fàch begàbt gsìì: mìt 16 Johr hàt'r a Wettbewerb ìn Frànzeesch gwunna. Ar hàt aui zeh Johr làng Piano glehrt.
Eppingen (Lothringen)
Eppinge (lothrìngisch; frànzeesch Epping, ditsch Eppingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Eppinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1380 àls Eppingen.
Emmanuel Macron
Jugend
Ar hàt ìm Lycée Henri IV z Pàris Studia gmàcht, zèèrscht a Baccalauréat S (ìn Wìssaschàft), dernoh d Klàssa hypokhâgne un khâgne (litteràrisch). Noh wittera Studia ìn Philospie, hàt'r noch ìm Institut d’études politiques de Paris un ìn dr ENA z Stroßburg glehrt.
Kàrriar
Ànna 2004, àls Diplomiarter üs dr ENA, ìsch'r Stààtsbeàmter worra: Finànzdirakter àn dr „Inspection générale des finances“.
Eppingen (Lothringen)
Verwàltung
vun Eppinge ìsch. Eppinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Emmanuel Macron
Kàrriar
Ìm Septamber 2008 ìsch'r àls Ìnveschtmentbànker ìn dr Pàriser Rothschild-Bank Rothschild & Cie (RCB) ge schàffa, un zwei Johr speeter ìsch'r Pàrtner (co-gérant) ìn dara Bànka worra.
Eppingen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Eppinge ghert zem Rhinfrankisch.
Emmanuel Macron
Kàrriar
Ànna 2012 hàt'r eina vu da greeschta Ìwernamma vum Johr begleita: dr Àbkàuif vu-n'ra Filiàl vu Pfizer dur d Firma Nestlé, fer a Priis vu 9 Milliarda Euro.
Ìn dr Politik
Dr Emmanuel Macron hàt fer Modell dr Michel Rocard gnumma, fer a groß Teil vu da politika Idee, dàs heißt meischtens a mehr liberàla Tendànz ìn da (trotzdam) soziàla Idee. Ar hàt ìn dr „Parti Socialiste“ ààgfànga. Ànna 2011 hàt'r dr François Hollande unterstìtzt, ìn'ra Zitt wo noch dr Dominique Strauss-Kahn d greeschta Chance fer d Präsidantschàftswàhla ghàà hat.
Àm 26. Àuigscht 2014 ìsch'r Minischter fer Wìrtschàft, Ìnduschtrie un Digitàla Tecknologie ìn dr Regiarung Valls II worra.
Ìm Hornung 2015 ìsch d „Loi Macron“ üssakumma; as geht um a Reform wo ìn dr Wìrschàft sott halfa: d Sunntigàrwet wìrd nìmm so strang beschrankt, dr Mìndeschtlohn (SMIC) oder d Àrwetszitt vu 35 Stund pro Wucha sìn nìmm so fescht gàràntiart, ìn da Trànschportfirma wìrd mehr Konkurranz igfiahrt, usw. Üs Àngscht àss dia Reform nìt gwählt kännt wara, hàt sa dr Manuel Valls dur dr Àrtìkel 49.3 macha dura kumma.
Àls junger un moderner Mànn, ìsch àls dr Macron vum Volk zìmlig güet ààgsah gsìì. D Opinionsumfroga sìn güet fer'na gsìì. Ìm Johr 2016 hàt's àwer a bìtsi gschàngschiart, noh dam àss's üssakumma ìsch àss'r züe wenig Stiira zàhlt hàt.
Àm 6. Àwrìl 2016, ungfahr a Johr vor da naachschta Präsidantschàftswàhla, hàt'r d Pàrtei “En marche !” grìnda. Àm 30. Àuigscht 2016 ìsch'r vu dr Regiarung furt. Dr PS hàt dia Trannung zìmlig schlàcht ààgnumma, noh dam ìsch dr Macron àls Verroter ààgsah worra. Àm 16. Novamber 2016 hàt'r sìch àls Kàndidàt fer d Präsidantschàftswàhla vu 2017 ufgstellt. ìn da Lìnks-Pàrtei (so wia ìn da Rachts-Pàrtei) gìtt's a Stràtegie vu „Primaires“ Wàhla, dàs heißt Vorwàhla mìt àlla Lìnks-Pàrtei, so àss numma a einziger Lìnks-Kàndidàt sìch àn d Präsidantschàftswàhla ufstellt; dr Macron gheert àlso bi dana wo dia Regel nìt reschpektiart han.
Ar ìsch àm 24. Àwril 2022 a zweita Mol Präsidant gwählt worra.
Erlenbach (Landkreis Heilbronn)
Erlebach (amtlich Erlenbach) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Erlebach leit am Fuaß vom 317 m hoche Kayberg em ondere Sulmdal. D Nochbergmoede vo Erlebach send Heilbronn, Neckarsulm, Eberstadt ond Weinsberg.
Vo dr Gmarkong send 53,3 % Landwirtschaftsfleche, 24,4 % Wald, 21,1 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Erlebach gheret d Ortsdoel Binswangen ond Erlenbach.
Gschicht
Erlebach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1130 em Hirsauer Codex, Binswangen 1176.
Verwaltong
Erlebach hot mit dr Stadt Neckarsulm ond dr Gmoed Untereisesheim a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Erlebach ischt dr Uwe Mosthaf.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Ökumene (Religion)
D Ökumene isch en Einigungs- und Sammligsbewegig von de chrischtliche Konfessione. Es söll probiert werde, d Unterschiide in de Glaubens-Inhalte und Ritual teilwiis z überbrücke und zu mehr Gmeinsamkeite z finde. D Urschprüng devo liige in dr Weltmissions-Konferänz vo Edinburgh (Schottland) vo 1910. Schpöter d Gründig vom Weltkircherat mit Sitz z Gämf. Vor allem au dr Hans Küng het sich für d Förderig vom Dialog und Ökumene au mit andere Religione iigsetzt.
Communauté de communes du Pays de la Zorn
D Communauté de communes du Pays de la Zorn ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 14. März 1996 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 23 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Huffalde, Präsidant ìsch dr Bernard Freund.
Ökumene (Religion)
Aktuelle Situatio
S wird seid 500 Joohr dischkudierd.
Büsingen am Hochrhein
Büesinge isch e dytschi Exklave bzw. e schwyzer Enklave.
Geografi
D Gmarkig vo Büsige setzt sich zämme us 55 % landwirtschaftlicher Flechi, 26,5 % Wald, 12,1 % Sidligsflechi un 6,4 % suschtiger Flechi.
Gschichte
Die äldiste archäologische Funde wo uf menschlichi Aktivitäte im Ruum vu Büesinge schliesse len stamme us dr Bronzezitt un dr spote Hallstattzitt. Gege End vu dr Römerzitt isch dr Limes vu Basel bis zum Bodesee au in dr Nächi vu Büesinge errichtet worre. Noochdem sälli Grenzbefestigig vu dr Alemanne iberwunde worre isch hän sich vermuetlich die erste am Rhiufer niderglo un ihr Ort "Buosinga" gnennt, was so vil heisst wie "d Sidlig vu dr Lyt vum Boso".
1090 isch Büesinge erstmols schriftlich erwähnt worre, wies vum Graf Burkhard vu Nelleburg an s Chloster Allerheilige gschenkt worre isch.
Anno 1406 isch Büesinge vu dr verschuldetete Klingeberger an dr Schaffhuser Rudolf Goldschmid abträtte worre (Schaffhuse het domols nit zue Östriich ghört). Später, anno 1463 isch no dr Heinrich Barter Vogt vu Büesinge worre.
Ab 1465 isch d Landeshoheit iber Büesinge offiziell an Östriich ibergange un het zue dr östriichische Landgrafschaft Nelleburg ghört.
Anno 1529 isch z Büesinge d Reformation igfüehrt worre.
Ufgrund vu sällere Entfüehrig het Schaffhuse d Pfandschaft iber d Reiatdörfer verlore, zue sälle Büesinge ghört het. Schaffhuse het sälli erst 1728 fer 221'744 Gulde zruckerlange chänne. Numme Büesinge isch vu dr Östriicher ibhalde worre, denn es het zum Ärgernis vu dr Schaffhuser uf ewig östriichisch blibe solle. Wie Östriich anno 1770 sini Rechte an dr Dörfer Ramse un Dörflinge an s eidgnössisch Züri verchauft het, isch Büesinge zue ere Enklave in dr Schwyzer Eidgnosseschaft worre.
Trotz allene Versueche vu dr Schaffhuser, Büesinge zruckzerlange, isch es im Fride vu Pressburg vu 1805 im Chönigriich Württeberg zuegschlage worre. Anno 1810 isch Büesinge no ans Grossherzogtum Bade ibergange. Au uf em Wiener Kongress 1814/1815, wo d Grenze in Europa nöigordnet worre sin, het sich an sällere Situation nit gänderet un Büesinge het witterhi zue Bade ghört.
Anno 1918 isch e Volksabstimmig durchgfüehrt worre, wo 96 % vu dr Büesinger Bürger fer e Igliderig vun ihrer Gmei in d Schwyz gstimmt hän. Dezue isch es aber nit chumme, wil d Schwyz kei geignets Uustuschgebit het abiete chänne. So isch Büesinge bim Dütsche Riich bliibe.
Die bisher letzt Chance vu dr Büesinger, sich dr Schwyz azschliesse, het sich anno 1956 botte. Domoligi Verhandlige sin zerst vilversprechend verloffe, doch völlig überraschend het dr Landchreis Konstanz gforderet, dass Büesinge numme nit nu nit bi Dytschland blibe, sundern sogar dur e Korridor an d Bundesrepublik azglidere seggi. Ufgrund vu sällem het d Schwyz d Verhandlige abbroche. D Bundesrepublik Dütschland het d Exklave Büesinge erst anno 1966 endgültig zue ihrem Staatsgebit erchlärt.
Sunderregelige
Wil Büesinge e dütschi Exklave isch, aber zum Schwyzer Zollgebit ghört, git's einigi Sunderregle un Kuriositäte. Büesinge ghört gmäss Art. 3 Abs. 1 ZK nit zum Zollgebiit vu dr Europäische Union. Noochfolgend sin einigi beschribe:
Währig
Büesinge isch die einzig dütsch Gmeie, wo meistens mit em Schwyzer Franke zahlt wird. Bis in d'1980er-Johre isch z'Büesinge d'D-Mark hüffig nit agnumme worre. Es isch so witt gange, dass d'Büesinger Post fer dr Verchauf vu dytsche Briefmarke numme dr Schwyzer Franke akzeptiert het. Schliesslich het e Gsetzesänderig d'Büesinger zwunge, (au) d'-Mark (un hyt dr Euro) as amtlichi Währig z'akzeptiere. Doch nooch wie vor isch in dr Geldbütel vu dr Büesinger eher dr Schwyzer Franke z'finde, nit zueletzt dorum, wil die meiste Büesinger Bürger in dr Schwyz go schaffe gehn un wyl dr Schwizer Franke stabiler isch. Selbst d'Gmeiverwaltig verrechnet Abgabe un Gebüere wyterhi in Franke.
Staatsvertrag
Anno 1967 sin ime Staatsvertrag zwische dr Bundesrepublik Dütschland un dr Schweiz sämtlichi Kompetenze vu dr beide Staate bezoge uf Büesinge greglet worre. Dr Staatsvertrag cha online noochgläse werre
Donooch derf d'Polizei vum Kanton Schaffhuse uf Büesinger Gebiet selbständig Verhaftige durfüehre un d'Arrestante in d'Schwyz verbringe. D'Zahl vu dr Schwyzer Ordnigshüeter, wo sich gliichzittig in Büesinge ufhalde dürfe, isch uf zehe beschränkt, die vu dr Dütsche uf drei pro 100 Iwohner. D'Schwyzer Polizei het ihri Kompetenze in dr Beryche, wo Schwyzer Gsetze (Zoll, Landwirtschaft, Gastgewerbe usw.) gelte. Ansuste isch die dütsch Polizei zueständig.
Die dytsche Poliziste düerfe sich uniformiert numme uf chlar definierte Route zue dr Exklave hi bewege, hän uf Schwyzer Bode aber alli Amtshandlige z'underlo. Im Gegesatz zue Campione d’Italia, dr italienische Exklave in dr Schwyz, wo sogar die italienisch Polizei Schwyzer Chraftfahrzügchennzeiche verwendet, werre dytschi Nummereschilder verwendet.
Z'Büesinge giltet s' Schwyzer Zoll- un Wirtschaftsrächt mit einige wänige Usnahmebestimmige. D'Stüüre vu dr Büesinger müen an dr dütsch Fiskus abgfüehrt werre.
D'Büesinger düerfe im Kanton Schaffhuse, im Thurgau un im gröschte Deil vom Kanton Züri ohni zuesätzlichi Hürde e Arbeitsstelle anämme un sin dert in de Schwyzer Bürger rächtlich gliichgstellt. Säll giltet au umchehrt.
Hünersedel
Dr Hüenersedel isch e Berg im Middlere Schwarzwald mit ere Höchi vu. Er lit im Grenzgebit vu dr beide Gmeinde Schudderdal un Freiamt. Dr Gipfel vum Berg lit am nördliche End vu dr Freiamter Gmarkig. Am Hüenersedel entspringt s Flüssli Schudder. Dr Hüenersedel isch dr höchste Berg im alde Landkreis Lohr.
ISO 639-2
ISO 639-2 isch de zwet Teil vum internationaler Standard ISO 639, wu Sproche Sprochkennunge zueordnet.
Hünersedel
In ere Urkunde vu anno 926 wird dr Berg „Stoufinberc“ gnennt.
ISO 639-2
ISO-2 isch 1998 vereffentligt worre.
Die 22 Sproche hen alli au e ISO-639-1-Code.
Dr offiziell Code fir „Alemannisch (im engere Sinn)“ isch sittm 4. Novämber 2005 „gsw“ (ISO 639-3). Des „gsw“ steht fir „german swiss german“. Sit em 5. März 2008 sin au no „Alemannic“ un „Alsatian“ as „alternate names“ (zuesätzlige Nämme) dezuegfiegt worre. S git derzue au no Codes fir s Schwäbisch (swg), Walsertitsch (wae) un dr Dialekt vun de Colonia Tovar (gct).
Hünersedel
Am 2. Oktober 2004 isch uf em Hüenersedel e Ussichtsturm igwihe worre. Dr 29 Meter hoch Turm, wo mit Hilf vu private Spendegelder (200.000 €) errichtet worre isch, bitet e witrümige Rundumblick bis Strossburg, zue dr Vogese, über dr middler Schwarzwald, d Rhiebeni sowie die angrenzede Däler (Schudderdal etc.).
Ellikon an der Thur
Elike a de Tuur (amtlich Ellikon an der Thur) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Elike a de Tuur isch es Doorff am Südrand vo de Thurebeni a de Grenze zum Kanton Thurgau. S Piet vo de Gmäind umfasst 67,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 20 % Wald, 7,4 % Sidligsflechi, 5 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Üsslinge-Buech (TG) im Norde, Frauefeld (TG) im Oschte, Gòòchlinge (TG) im Südoschte, Bërtschike im Süde, Wisedange im Südweschte, Rickebach im Weschte und Altike im Nordweschte.
Gschicht
Elike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1257 als Ellinkon.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 12,8 % (Stand 2011).
Religion
58,1% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 16,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 21,4 %, CVP 2,1 %, EDU 7,0 %, EVP 2,5 %, FDP 4,2 %. GLP 11,0 %, GP 6,2 %, SP 7,2 %, SVP 37,3 %, Suschtigi 1,0 %.
Gmäindspresidänt isch de Rudolf Winkler (Stand 2012).
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Elike a de Tuur ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Ökumene (Begriffsklärung)
Ökumene (griech. οἰκουμένη oikouménē „[ganze] bewohnte [sc. Erde]“, „Erdkreis“) bzw. ökumenisch ka sei:
Büsingen am Hochrhein
Schuel
Büesinge underhaldet e Grundschuel, wo d'Schüeler bis zue dr vierte Klasse underrichtet werre. Aschliessend müen d'Eltere entschide, ob ihri Chinder e Schwyzer oder e dytschi witterfüehrendi Schuel bsueche solle.
Post
In Büesinge isch die einzig Schwyzer Poststelle usserhalb vu dr Schwyz verträtte. D'Gmei het zwei Postleitzahle: 78266 Büsingen fer Dytschland un 8238 Büsingen (D) fer d'Schwyz. Briefe us Büesinge chönne entweder mit Schwyzer oder mit dytsche Briefmarke frankiert werre.
Wirtschaft
Die einzig Tankstell vu Büesinge wirbt demit, die billigst in ganz Dütschland z'si (ca. 30 Cent billiger wie im Landesdurschnitt).
Die meiste Büesinger sin Wegpendler un schaffe im Ruum Schaffhuse, Thurgau oder im Kanton Züri.
Kfz-Chennzeiche
Büesinge het us zolltechnische Gründe s'Kfz-Chennzeiche BÜS, obwohl es zum Landchreis Konstanz ghört un somit eigetlich s'Chennzeiche KN füehre müesst. D' BÜS-Chennzeiche sin igfüehrt worre, um dr schwyzerische Zollbeamte d'Arbet z'erlichtere. Numme Fahrzüge mit BÜS-Chennzeiche werre bi dr Ireise in d'Schwyz wie schwyzerischi Fahrzüge behandelet.
Es git numme einigi hundert BÜS-Chennzeiche, meistens gfolgt vum Buechstabe A, abgsähe vu ere Handvoll Wage mit em Buechstab Z (säll sin Fahrzüge, wo unverstürt in d'Schwyz igfüehrt worre sin un numme maximal zwei Johre in sällem Status fahre düerfe). BÜS isch demit s'seltenst Chennzeiche vu Dytschland, wo derzitt noch vergä wird.
Sport
Dr Fuessballclub FC Büesingen isch – als einziger dytscher Verei – im Schwizerische Fuessballverband agschlosse. Dr FC het öppe 120 aktivi Spiler un sechs Mannschafte. Die erst Mannschaft spilt in dr 4. Liga im Fuessballverband Region Züri.
Weblink
Lueg au: Campione d’Italia, italienischi Exklave in dr Schwyz
Balgach
Balge isch e politischi Gmaind im Waalkrais Rintl vom Kanton San Galle. D Gmaind hät zwo Ortstail, nämmli Balge und Heerbrugg.
Geografii
Wämmer vo Sammagreata uf Altstetta fahrt, so merkt ma vo luter Hüüser kumm, wo Balge aafangt oder ufhöört. Fahrt ma vom Rhii här dor s Riet uf Balge zua, so kunnt ma ana paar Sidliga (landwertschaftligi Betrieb) verbii. Chorz vor da Bahnlini häts nördlich vo da Rietschtrooss a Mehrzwäck- und a Sporthalla, a Hallabaad und o a Sportalaag im Fraia. Uf da Südsita isch d Induschtrii Wäga (Wegen). Di ander Induschtrii-Zoona ischt im Ortstail Heerbrugg, wo au d Laica schtoht. Oberhalb vom Doarf häts bis zum Wald ufi nomol landwertschaftlich gnutzts Gebiat, döt häts vil Räba. Da Bearg doruf gits no a gmüetlichi Füürstell mit anara Hütta dazua wo ma wunderbar brötla cha.
Name
Dä früeschti Beleg vom Ortsname findt ma 890/891, damols als 'Palgaa'.
Bevölkerig
D Befölkerig hät i früenere Johrhundert vorwigend vo da Landwertschaft gläbt. Ma hät Tier ghalta, g ackeret, am Hang Räba pfläagt und föra Winter im Waald gholzet. Wo geges Endi vom 18. Johrhundert d Schtickerei eri Hochblüeti ka hät, händ o z Balge viel Lüt davo künna provitiere. Hüt gits im Chligwärb und ir Induschtrii Arbet för d'Bewohner vo Balge. Viel aber gond usswärts gi schaffe.
Wia d Bevölkerig früener dänkt hät zaiget en Schpruch a da Fassade vom Huus a da Schtaigschtrooss 3; D'redlichkeit wead wohl am längsta gäalta - nia wead sy abgnützt, ma brucht sy säalta - Wänt nöd wärchascht by Räaga - und by Sunnaschy - gits wäadar Törgga no Ribil - und ko Truba und ko Wy
Sehenswördigkaita
Zmitzt i da Räba stoot oberhalb vom Dorf s Schloss Grüenestai (Grünenstein), uurschrünglich us em 13. Johrhundert, dä hütig Barockbou ischt 1871 baut wora.
Uf em Gmaindsgebiat send 22 Brünna, wo under da Kontrolla vom Wasserwaart vor Gmaind stond. Allai 17 dävo send im Dorfchärd oder i dä umligenda Quartier und send mit Kunschtwärch vo verschidna Künschtler verschönneret wora.
Chessel
Gschicht
Chessel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1364 as Chessey.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,7 % gläge.
Religion
64,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 23,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 3,3 %, FDP 17,0 %, GLP 3,1 %, GP 8,2 %, SP 19,4 %, SVP 32,7 %, Sunschtigi 2 %.
Dr Burgermaischter vu Chessel isch dr Jacques Borgeaud (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,2 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Alraune (Kulturgeschichte)
Di Gemeini Alroune (Mandragora officianarum) us der Gattig Mandragora isch e giftigi Heil- u Ritualpflanze, wo syt der Antike als Zoubermittel bruucht wird. Ihri Wurzle het e bsunderi Form wo a ne mönschlechi Gstalt erinneret.
Der Alemannisch Name
Der Name Alroune isch us em Hochdütsch ydütscht worde. Modern isch das Wort aber nid. Es isch uf ds althochdütsche Wort alrūna zrügg z füehre, wo wahrschinlech e wybleche Name isch gsi. Näbscht em Name Alroune für d Pflanze git’s der Begriff Alrouneöpfel für d Frucht vo der Pflanze u der Begriff Bärg-Alraun oder Bärg-Alrun für e Allermaasharnisch. I der Alemannische Literatur findt me aber ou d Begriffe Liebesöpfel oder Alrounefrücht.
Ds Alte Teschtamänt
Wäret i der Vulgata der Begriff “Mandragora bruucht wird, het der Martin Luther der Begriff zerscht emal Unübersetzt gla. Är het ver begriff Dudaim bruucht. Di revidierti Luther-Bibel redt hingäge vo Liebesöpfle. Da dermit isch aber nach wivor d Alroune gmeint u nid d Tomate wo me ou als Liebesöpfel bezeichnet het. Der Begriff Öpfel chunnt vo da här das d Frucht vo der Alroune e Öpfelige gschmak het. Da der Pflanze als Apfrodisiakum agluegt wird, erchlärt das ou der erschti Teil vom Begriff Liebesöpfel. Sälbscht d Elberfelder wo der Begriff Dudaim bruucht verwysst in ere Fuessnote uf d Alroune.
Bibeltext
Im geit’s um ne Wettkampf zwüsche der Lea u der Rahel. E Frou wo keiner Chind het chönne gebähre isch den nid so guet da gstande. Zudäm hättis dä Stryt zwüsche dene beidne Froue gar nid gä, we der Laban im Jakob grad vo Afanga d Rahel zur Frou gä hätti. Es isch vo Afanga klar, dass der Jakob d Rahel lieber het als d Lea. Das wird i der Bibel mit starche Bilder beschribe. So het d Lea keiner klaren Ouge. Da der Jakob di beide Froue uf grund vo syne Gfühl nid glych liebt chunnt ds zu däm Stryt. Im Kapitel 30 findet der Ruben bi der Weizenärnti es paar Frücht vo der Alroune u bringt die synere Muetter der Lea heim. D Rahel läschelet der Lea die Frücht ab, i däm si zuestimmt das der Jakob bi der Lea schlaft. Uf das abe chunnt d Lea wider es Chind über. Wenigi Värse nach däm Handel chunnt du d Rahel der Josef über.
Im Hohelied 7 geit’s hingäge ganz klar um nes Liebeslied. Ds Hohelied isch im verglych zu anderne Büecher es sehr speziells Buech. Wo alles andere als es Blatt vor ds Muul nimmt. Im Värs 14 geit’s um e Duft vo de Alrounefrücht u das sech vor ihrer Türe ganz vil edli Frücht befindet. Di einte sy us em Vorjahr u di andere sy früsch. Si wo i däm Liebeslied grad redt (Name isch nid bekannt) het die edle Frücht für ihre Fründ ufbewahrt.
Mesopotamie
Es wird in erwägig zoge di mit der sumerische Namtar-Pflanze (NAM.TAR.(IRA)) als Liiferand vo de Alrounewurzle (SUḪUŠgišNAM.TAR) z identifiziere. Das isch allerdings unsicher. Es isch ou unklar, ob d Übersetzig “Schicksal” uf d Pflanze oder dr dermit verbundeni Underwältgott Namtaru bezeichnet wird. Dä wird nämlech mit de Bewohner vo Martu z Nordmesopotamie i verbindig bracht.
Nordiran
Z Goleschtan het me traditionell d Bletter u d Beeri vo der turkmenische Mandragora i gringer Dosierig gässe. Öp die zur Understützig vo nere schamanische Reis zu de Götter dient het isch unklar. Uf jedefall isch die Region d Härkunfsregion vo der turkmenische Art.
Ägypte
I mene demotische Papyrus us em dritte Jahrhundert n. Chr. wird d Alorune als Bestandteil vo mene Schlaftrank gnennt.
Griecheland u Rom
Es muess offe blybe, öp d Pflanze wo z Griecheland “Mandragoras” gheisse het, mit der hütige Alrounewurzle identisch isch. Der Dokter Dioscurides u der römisch glehrti Plinius hei di wyblechi Mandragoras mit schmale u chlyne Bletter beschriben u di männlechi mit grossen u breite Bletter. Der Dioscurides het erwähnt das es e dritti Mandragoras git wo der Name Morion het, wo bsunders starch hypnotisch würki. Im 16. Jahrhundert hei d Vätere vo der Botanik d beschrybige vom Dioscurides u em Plinius volgender masse dütet. Di wyblechi Pflanze syg d Mandragora officinarum, di männlechi syg d Mandragora autumnalis u di dritti Pflanze syg d Atropa belladonna.
Z Griecheland wärde d Frücht vo der “Mandragora” de Götti Aphrodite gweiht, die het drum der Byname Mandragoritis treit. Der Dioscurides u der Plinius hei dere Pflanze ou der Name Kirkaia-Circechruut gä u hei dadruus abgleitet, dass si es Liebesmittel sy.
Der Grischisch Philosoph u Naturforscher Theophrascht u der Plinius hei e Zeremoni beschribe, wo bi der Ärnti vo der “Mandragora” usgfüehrt worden isch. D Wurzle sy drümal mit em ne Schwärt umchreist worde. När het me se mit em Gsicht i weschtlecher richtig usgrabe. Derby hei ander im Chreis tanzet u d Liebeschraft besunge. Der Theophrascht het die das vorgehe als betrügerischi Fabel vo de Wurzlegraber bezeichnet.
Di bildlechi Darstellig vo mene Ärnteverfahre, wo e agleinte Hund isch verwändet worde, fuesst uf em ne Bricht vom Flavius Josephus über d Ärnti vo der Wurzle “Baaras”. Im Herbarius Pseudo Apuleius wo me im 4. Jahrhundert zämegstellt het, het am afang ds Kapitel zur Mandragora gfählt. Es isch aber relativ früech a dä Textkorbus aghänkt worde. I däm Kapitel wird dä Ritus wo mit Hilf vom ne agleinte Hund d Mandragora Ärntet usfüerlech beschribe:
Im 1. Jahrhundert mache der Dioscurides u der Plinius e glychluutendi Agab zu der medizinische Verwändig vo der “Mandragora”. Der Saft us de Wurzle, vor allem us der Wurzelrinde, söll e stercheri würkig ha, als der Saft us de Frücht. D Bletter, wo in ere Salzlake konserviert wärde, hei zur üsserleche Awändig dient:
Mittelalter u Neuzyt
Im arabischen u latinische Mittelalter sowy i der früeche Neuzyt schöpfe di Medizinische Autore us de Antike u de Spätantike Quelle, bsunders us de Wärch vom Dioscurides u em Plinius. Ei Usnahm bildet d Hildegard vo Binge, wo i ihrer Physica usschliesslech über die mit der Alrounewurzle verbundenen Heilrite gschribe het. Der französisch Chirurg Guy de Chauliac het di bedöibendi u schmärzlinderndi Würkig vo der Alroune beschribe.
Arabisches Mittelalter:
Latinisches Mittelalter: