cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emanuela von Frankenberg
Lääbe
Im Färnseh het mer d Von Frankenberg ab 2001 vor allem dur iri Roll vu dr Nonne Agnes Schwandt in dr ARD-Serie Um Himmels Willen chänneglehrt. Si het d Roll vu dr Nonne, wu fir s Chloschter chocht, unter anderem näb dr Jutta Speidel, dr Janina Hartwig un em Fritz Wepper in allne Stapfle vu dr Serie bis zue irem Änd 2021 gspiilt. Dernääbe het si au in andere dytsche Serie wie Tatort, In aller Freundschaft, Die Rosenheim-Cops un Ku’damm 56 mitgspiilt.
In dr Schwyz chännt mer si dur d Serie Die Direktorin, d Verfilmig vu dr Kommissär-Hunkeler-Raire vum Schwyzer Dramatiker Hansjörg Schneider, dr SRF Krimi-Raie Wilder un vyl andere Färnsehufdritt.
D Emanuela von Frankenberg het ire Erschtwohnsitz z Berlin.
Riedweier
Riedwihr (frz. Riedwihr, dt. Riedweier) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Sit 2016 ghert s Dorf zue dr Gmein Porte du Ried.
Geographi
Nochbergmeinde sin Iebse, Wickerschwihr, Holtzwihr und Colmer.
S'Dorf het sin Namme vu sinere Lag im Ried, eme Mosaik üs Truche- und Fiichtwiise, Heckene und Waldunge. In dr Landwirtschaft dominiert dr Abau vu Kohl un Welschkorn (Mais).
Gschicht
Riedwihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1279 àls Rietwilr.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Riedwihr ìsch dr Bernard Dirninger gsin.
Gmeipartnerschafte
Riedwihr het sit 1996 e Gmeipartnerschaft mit Bahlinge am Kaiserstüehl
Rolle VD
Rolle (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Roll ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Rolle isch e Chlaistadt am Gämfersee an dr Stroß Gämf-Lausanne. D Gmaiflechi umfasst 36 % landwirtschaftligi Flechi, 6,6 % Wald, 57 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Rolle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1294 as Rotuli.
Religion
33,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 36,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 4,9 %, FDP 16,4 %, GLP 5,2 %, GP 8,9 %, SP 28,1 %, SVP 22,7 %, Sunschtigi 2 %.
Dr Burgermaischter vu Rolle isch dr Jean-Noël Goël (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 5,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 4235 Yywohner 73,9 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,2 % Dytsch, 3,8 % Italienisch un 18,1 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Christopher C. Upson
Dr Christopher Columbus Upson (* 17. Oktoower 1829 z’ Syracuse, New York; † 8. Hornung 1902 z’ San Antonio, Texàs) ìsch a àmerikànischer Politiker vu dr Demokrààtischa Pàrtäi gsìì. Vun 1879 bis 1883 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
sii Laawa un Kàrriar
Dr Christopher Columbus Upson ìsch ànna 1829 z’ Syracuse ìm Bundesschtààt New York uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Oren Upson (1792–1865) un vu dr Betsy Snow Upson geboorena Wilson (1792–1865). Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siinera Haimet so wia z’ Boston gànga, un schpeeter ìns Williams College z’ Williamstown ìm Massachusetts. Ar hàt drnooh Racht gschtudiart un ìsch ànna 1851 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Syracuse gschàfft. Ànna 1854 hàt’r sii Ànwàltsbüroo un sii Wohnsìtz uff Castroville ìm Texàs loo wàndla, un schpeeter ànna 1859 z’ San Antonio. Wahrem àmerikànischa Bìrgerkriag hàt’r fräiwìllig ìm Heer vu dr Konfederàzioon bediant, wu-n-’r Owerscht worra-n-ìsch. Ìn dr Zwìschazitt ìsch’r ànna 1862 ìm Gebiat vum hìttiga Schtààt Arizona àls konfederiarter Rìchter ärnännt worra. Noh-n-em Kriag hàt dr Upson siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokrààtischa Pàrtäi. Àn dr Presidàntschàftswàhl vu 1876 ìsch’r demokrààtischer Wàhlmànn gsìì.
Noh-n-em Tood vum Àbgoordnet Gustav Schleicher ìsch ìm 6. Wàhlkrais vum Texàs a Nàchwàhl gsìì. Doo ìsch dr Upson àls sii Noohfolger gwählt worra. Ìm Represantàntahüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 15. Àwrìl 1879 gsìì. Ar ìsch ainmol wìedergwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1883 ìm Kongrass blìewa. Ànna 1882 hàt ìhn siina Pàrtäi nìt fìr a Wìederwàhl uffgschtällt. Noh-n-em And vu siim Àmtszitt ìm Represantàntahüüs hàt dr Upson witter àls Ànwàlt z’ San Antonio gschàfft. Ìn dara Schtàdt ìsch’r àm 8. Hornung 1902 gschtoorwa. Beardigt worra-n-ìsch’r uff’m Schtàdtfrìedhoof Nr. 1 vu San Antonio –dàs ìsch dr „konfederiarta Frìedhoof“.
Dr Christopher Upson ìsch sitter’m 27. Dezamber 1865 mìt dr Martha Vance (1846–1911) verhiirootet gsìì.
Giselher Klebe
Dr Giselher Wolfgang Klebe (* 28. Juni 1925 z Mannheim; † 5. Oktober 2009 z Detmold) isch e dütsche Komponist gsi. 1957 isch ee Dozänt für d Fächer Komposition und Muusigtheorii an dr Hochschuel für Muusig Detmold worde und im Johr 1962 Brofässer. Er het e baar aagsehni Komponiste underrichdet.
Si Gsamtwärk umfasst mehr as 140 Kompositione, drunder 7 Symphonie, 15 Solokonzärt, Chammermuusig für verschiidnigsti Bsetzig, Klavierwärk, geistligi Wärk und 14 Opere, wo d Lore Klebe meistens as Librettistin mit im zsämmegschafft het drbii. Si ersti Opere isch Die Räuber (1957, Düsseldorf) gsi, frei noch em Friedrich Schiller siim Drama. As Ufdragswärk vo dr Hamburger Staatsopere het er d Opere Jacobowsky und der Oberst noch em Franz Werfel siim Theaterstück mit däm Name, wo im Novämber 1965 urufgfüehrt worden isch. Im Ufdrag vom Staatstheater Darmstadt het er zsämme mit dr Lore Klebe d Oper Die Fastnachtsbeichte noch dr Erzählig vom Carl Zuckmayer gschriibe, wo am 20. Dezämber 1983 z Darmstadt uruufgfüehrt worden isch. Si letzti Opere isch Chlestakows Wiederkehr (2008, Detmold) gsi. Deren ihr Libretto het uf em Nikolai Gogol siiner Komödie Der Revisor berueht.
St. Lucia
St. Lucia beziehigswiis au Saint Lucia (Landessproch: änglisch Saint Lucia []) isch en unabhängige Inselstaat im Beriich vo de Westindische Insle in dr Karibik und isch Mitgliid im Commonwealth of Nations.
Geografii
D Insle ghört zu de Insle über em Wind, wo zu de Chliinen Antille ghöre. Si lit nördlig vo St. Vincent und de Grenadine und 37 km südlig vo Martinique. 180 km im Oste befindet sich Barbados.
Hauptstadt und grössti Stadt vom Land isch Castries. Dr höchsti Punkt uf dr Insle isch dr Mount Gimie mit 950 Meter. D Küstelinie isch 158 Kilometer lang. Uf dr Insle git s, südlig vom Ort Soufrière, zwei inaktivi Vulkan, dr Gros Piton und dr Petit Piton (au Twin Pitons gnennt). S Gebiet um d Vulkan isch uf dr Liste vom UNESCO-Wältnaturerb. Die wichdigste Flüss uf dr Insle si dr Cul de Sac und dr Canelles. 27.9 % vo dr Landflechi isch vo Wälder bedeckt.
Bevölkerig
Dr Grossdeil vo dr hütige Inselbevölkerig stammt vo Schwarzafrikaner ab, wo während dr Kolonialzit as Sklave uf d Insle brocht worde si.
D Amtssprooch, Änglisch, wird am meiste gschwätzt. Drnäbe wird au Patois, e Dialäkt vo dr französische Sprooch, gredet. D Läbenserwartig isch 76,45 Jahre, s durchschnittlige Alter 29,8. 28% vo dr Bevölkerig läbe in Stedt, d Verstedterigsroote isch 1,4% pro Johr. 82,5% vo dr Bevölkerig si schwarzhütig. Öbbe 12% si gmischt und 3 % stamme vo Asiate, vor Allem Inder ab. Dr Räst si Wissi und anderi Bevölkerigsgruppe.
Sebastian Münster
Dr Sebastian Münster (* 20. Januar 1488 z Nieder-Ingelheim; † 26. Mai 1552 z Basel) isch e Kosmograph, Humanist und Hebraist gsi.
Biographii
Dr Sebastian Münster het denn agfange siis groosse geographische Wärk vorzbereite. Er isch uf Frankriich und in d Schwiiz greist, noch Schwabe und Bayre, und het Material für d Beschriibige vo dr domolige Wält gsammlet. Er het mit meh as 100 Autore abgmacht, ass si für en Reisebricht und Ortsaasichte us dr ganze Wält wurde schriibe und sammle. Wil dr Johannes Stumpf z Züri an dr Usgob vo dr «Eydgenossenschafft», eme Schwiizer Nochschlagwärk, gschafft het, het dr Münster si Cosmographia so schnäll wi möglig fertig gmacht. 1544 isch die ersti Usgob vo dr Cosmographia erschiine, und er isch dr Räst vo siim Läbe drmit beschäfdigt gsi, si z übersetze, erwiitere und Neuuflage usezbringe. 1547 isch dr Münster Räkter vo dr Universität Basel worde. Si Wahlspruch isch siis ganze Läbe lang «D Ehrfurcht vor Gott isch der Afang vo der Erkenntnis» gsi. Am 26. Mai 1552 isch er an de Folge vo dr Pest gstorbe. Dr Humanist Erasmus Oswald Schreckenfuchs, wo äng mit em befründet gsi isch, het für en e Druurred uf Hebräisch ghalte; uf sim Grabstei im Basler Münster wird er as dr «dütsch Strabo» bezeichnet.
Johann Geiler von Kaysersberg
Dr Johann Geiler vo Kaysersbärg (au Johannes bzw. z Frankriich Jean; * 16. Merz 1445 z Schaffuuse; † 10. Merz 1510 z Stroossburg) gältet as dr bedütendsti dütschi Brediger am Ändi vom Middelalter.
Si Lääbe
Dr Johann Geiler isch z Schaffhuuse as Soon vom Notariatsghilf Hans Geiler uf d Wält choo, wo vo 1446 aa dr Boste vom Stadtschriiber vo Ammerschwihr gha het. Noch em Dood vom Vater 1449 isch dr Geiler bi sim Groossvater z Kaysersbärg im Elsass ufgwaggse. Er het vo 1460 bis 1471 an dr Uniwersidäät z Freiburg im Brisgau u. a. bim Konrad Stürtzel studiert, het 1462 dr Bakkalaureus und 1463/64 dr Magister Artium überchoo. Vo 1469 bis 1470 het er dört as Dekan die artistischi Fakultäät gläitet.
1470 isch er zum Briester gweiht worde. Vo 1471 bis 1475 het er Theologii an dr Uniwersidäät Baasel studiert und 1475 zum Dr. theol. bromowiert. 1476 isch er Brofässer für Theologii an dr Uniwersidäät Freiburg im Brisgau worde und im gliiche Joor Rakter. 1477 het er d Uniwersidäätslaufbaan ufgee und het denn vo 1478 bis zu sim Lääbesändi 1510 as Brediger z Stroossburg gschafft, vo 1478 aa an dr St.-Lorenz-Chille, ab 1486 am Stroossburger Münster). 1488 het en dr Bischof Friedrich II. vo Zollere für meereri Mönet as Brediger uf Augsburg iiglaade, und denn isch er wider uf Stroossburg zrugg.
Wirkig
Dr Geiler het in sine groobe und humorvolle Bredigte dr Zuestand vo dr Chille und d Verwältligung vom Klerus kritisiert und Reforme gforderet. Sini Wärk gälte as die bedütendste Züügniss vo dr volksdümlige dütsche Erbauigslitratuur vor em Martin Luther. Si Wirkig as Brediger cha mit dere vom Berthold vo Rägensburg und vom Abraham a Sancta Clara vergliche wärde.
Dr Häxewaan
Dr Geiler het vo dr Kanzle Reede über Aaberglaube, Magiivorstellige und Angst vor Häxe ghalte. Er het sich drbii uf Schrifte vom Johannes Nider bezooge, dr Formicarius, uf e Häxehammer und d Häxebredigte vom Tübinger Theolog und Kritiker vo dr Häxeverfolgig Martin Plantsch (um 1460–1533). Bekenntniss vo Häxe het dr Geiler wie dr Johannes Weyer (1515/16–1588) für e Störig vo dr Fantasii dur s Bländwärk vom Düüfel ghalte. Er het au gsäit, „brennt man einen Mann, so brennt man wohl zehn Frauen“, was e Kennzäiche vo dr früeje Faase vo de Häxebrozäss gsi isch.
Dr Humanist Geiler het 1508 z Stroossburg 26 Fastebredigte ghalte, wo vom Häxewaan erfüllt gsi si. D Saag vo dr Milchhäx söll uf äini vo dene Bredigte zrugggoo, won er in ere Häxe drfür verantwortlig gmacht het, wenn chranki Chüe kä Milch gee häi. Dr Düüfel wurd d Milch us dr Chue furtdrääge, so dass e Häx si am ene ander Ort us eme Gegestand cha mälche.
Trigonometrie
D Trigonometrii (gr. τρίγωνον trígonon „Dreiegg“ und μέτρον métron „Mass“) isch e wichtigs Deilgebiet vo dr Geometrii und eso vo dr Mathematik. Die ebeni Trigonometrii behandlet trigonometrischi Frooge in dr Ebeni (Planimetrie); drnäbe git s die sphärischi Trigonometrii, wo sech mit Chugeldreiegg (sphärische Dreiegg) befasst, und die hyperbolischi Trigonometrii.
Ebeni Trigonometrii
D Grundufgob vo dr Trigonometrii bestoht us dr Berächnig vo gwüsse Grössene vom e Dreiegg wenn drei anderi Grössene (Siitelengi, Winkelgrösse, Lengi vo Dreieggstransversale usw.) ge si. Als Hilfsmiddel wärde die trigonometrische Funktione (Winkelfunktione, Kreisfunktione, goniometrischi Funktione): sin (Sinus), cos (Kosinus), tan (Tangens), cot (Kotangens), sec (Sekans) und csc (Kosekans) verwändet. Trigonometrischi Berächnige chönne sech aber au uf komplizierteri geometrischi Objekt bezieh, bispilswiis uf Polygon (Vilegg), uf Problem vo dr Stereometrii (Ruumgeometrii) und uf Frooge us vile andere Gebiet.
Trigonometrie im allgemeinen Dreieck
Für beliebigi Dreiegg (im Allgemeine ohni rächte Winkel) si Formle entwigglet worde, won es möglig mache, unbekannti Siitelenge oder Winkelgrösse zu bestimme. Die wichdigste si dr Sinussatz und dr Kosinussatz. D Verwändig vom Sinussatz
macht s möglich, äntwäder us drei Siite d Winkel uszrächne oder us zwei Siite und ihrem Zwüschewinkel die Siite, wo gegenüber lit. Wiiteri Formle si dr Tangenssatz, dr Halbwinkelsatz (Kotangenssatz) und die mollweidesche Formle.
Eigeschafte und Formle
Die sächs trigonometrische Funktione (Sinus, Kosinus, Tangens, Kotangens, Secans, Kosecans) hai gwüssi Eigeschafte und Beziehige underenander. Bsundrigs hüfig wärde d Komplementärformle für Sinus und Kosinus bruucht
und dr trigonometrischi Pythagorassatz
Wichtig si au d Additionstheorem vo de trigonometrische Funktione und d Folgerige drus. Es goht drbii um trigonometrischi Wärt vo Summen oder Differänze vo Winkel. So gültet zum Bispil für d Sinusfunktion:
Trigonometrii im rächtwinklige Dreiegg
Bsundrigs eifach isch d Trigonometrii vom rächtwinklige Dreiegg. Wil d Winkelsumme vom ene Dreiegg 180° bedräit, isch dr rächti Winkel vo som ene Dreiegg immer dr grösst Innewinkel. Ihm lit die lengsti Siite (als Hypotenuse bezeichnet) gegenüber. De beide chürzere Siite vom Dreiegg sait me Kathete. Wenn me sech uf ein vo de beide chliinere Winkel bezieht, isch es sinnvoll, zwüsche dr Gegekathete, wo im Winkel wo ge isch gegenüber lit) und dr Akathete (wo näben em Winkel wo ge isch lit) z underscheide.
Me definiert:
Drbii isch s nit ganz sälbstverständlig, ass die Definitione sinnvoll si. Vom betrachtete Dreiegg si nämlig nume d Grösse vo de Winkel bekannt, nit aber d Siitelengene. Verschiideni rächtwinkligi Dreiegg mit em gliiche Winkel si aber immerhin underenander ähnlig, sodass si in ihre Siiteverhältniss überiistimme. zum Bispil chönnt eis vo dene Dreieg dopplet so langi Siite ha wie s andere. D Brüch vo de Definitionsgliichige hätte in däm Fall die gliiche Wärt. Die Wärt hänge aso nume vom Winkel ab. Us däm Grund isch s sinnvoll, vo Funktione vo de Winkel z rede.
Thal SG
Taal ischt e politeschi Gmäind am Nordendi vom Sanggaller Rhintl, zwüsche Rorschach und Sammergreete, am Delta vom alte Rhi am Bodäsee.
Laag
Taal isch zäntral gläge, einersiits a de Autobahn, am Flughafe, nööch bim Bahnhof Rhynegg und grad a dä Gränze zu Öschtriich. Wär äs Böötli hät, cha au rasch uf Lindau übere faare.
Zu de Gmäind Taal ghört au no Schtaad und Altery mit em Flughafe dezue.
Wertschaft
Dä gröscht Arbetgeber isch d Sefar oder au Sydegasi gnännt.
Fenrir (Mond)
Entdeckig
D'Entdeckig vum Fenrir durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 13. Dezember 2004 bis zum 5. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.
Thal SG
Wertschaft
S Waarzeiche vo Taal isch de Schtäinig Tisch, dä Berg wo vom Militäär uusghölet worden ischt wien en Ämmetaler Chääs. A syne Häng wachst än rächt guete Wy, aber dä ischt so tüür dass me säit, dass sogar die, wo Räbe hegid, heimlich uf Gaissau schliichid und Öschtricher Wy chaufe tegid.
Fenrir (Mond)
Entdeckig
Dr Fenrir het zuenächscht die vorlaifig Bezeichnig S/2004 S 16 erhalde. Im April 2007 isch dr Mond no uf dr Fenriswolf, em Vadder vu dr riisige Wölf Skalli (au Skoll) un Hati un Suhn vum Gott Loki, us dr nordische Mythologi daift worre.
Thal SG
Verein
Es hät en huufe Verein z Taal, dä Turnverein, d Männerriige, d Frauriige, de Dunnschtigsklub, de Fuessballklub und sogar ä Modällfluggruppe.
Fenrir (Mond)
Bahndate
Dr Fenrir umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in guet 1260,3 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,136, wobi d'Bahn mit 164,9° gege d'Ekliptik gneigt isch. Er ghört zue dr sognennte Nordische Gruppe vu dr Saturnmönd.
Ufbau un physikalischi Date
Dr Fenrir besitzt e gschätzte Durchmesser von villicht 4 km.
Glaube
S Wort Glaube (indogermanisch leubh ‚begeere‘, ‚lieb haa‘, ‚für lieb erklääre‘, ‚guethäisse‘, ‚loobe‘) bezäichnet e Grundhaltig vo Verdraue, v. a. im Konteggst vo religiöse Überzüügige.
Wäared dr äänlig Begriff „Religiosidäät“ d Eerfurcht vor dr Ornig und dr Vilfalt in dr Wält und die allgemäini Empfindig von ere dranszendänte Wirkligkäit mäint, wo nid cha erklärt oder bewiise wärde, mäint mä mit „Glaube“ s Überzügtsi vo dr Leer von ere konkrete Religion (oder Filosofii).
Dr Glaube spiilt in de verschidnige Religione en underschiidlig wichdigi Rolle. Wääred er zum Bischbil im Christedum und vor allem im Protestantismus unabdingbar für s Seelehäil isch, isch er im Juudedum kä religiöses Konzept und was vom ene Juud gforderet isch, isch Grächtigkäit uf dr Grundlag vo dr uniwerselle Nöggsteliebi und d Gliichhäit vo alle Mensche.
Wüsseschaftligi Erkläärigsaasätz
In dr Nöirotheologii brobiert mä dr Glaube as Fenomeen vom Hirni z erkläre. Dr nordamerikanischi Nöirowüsseschaftler Michael Persinger het mit magnetische Fälder d Schlööfelabbe vo sine Brobande stimuliert, und eso welle religiösi Empfindige (Gottesmodul) erzüüge. Er het erklärt, ass die Fenomen de Sümptom vo dr Epilepsii wurde gliiche. Dr Scott Atran sinersits het in sim Wärk In Gods We Trust e darwinistische Aasatz. Die darwinistischi Glaubensforschig gseet im Glaube nit öbbis wo anerzoge isch, sondern evoluzionär im Bewusstsii vom Mensch verankeret isch. D Religiosidäät und dr Glaube wärde as evoluzionärs Nääbebrodukt erklärt, es wärden aber au mögligi Selekzionsvordäil undersuecht. Dr Justin Barrett gseet evoluzionspsüchologisch d Religiosidäät nit as en Strategii vo Gmäinschafte, wo für s Überlääbe wichdig isch, sondern as en Entwiggligsstadium vo dr menschlige Psüüche.
Ghain (Arabischer Buchstabe)
Ġayn oder Ġain ( غين ) isch dr 19. Buechschtabe vom arabischen Alphabet. Als Zahl hets dr Wärt 1000.
Gschicht
S Ghain chunnt nit wie die meischten arabische Buechschtabe diräkt vom phönizischen Alphabet. S Arabisch het urschbrünglig keini diakritische Zeiche kennt, und denn isch s Ghain wie s Ain gschribe worde. Erscht schböter isch dr diakritisch Punkt drzue cho, zum s vom Ain underscheide.
Lut und Umschrift
S Ghain stoot für e stimmhafte velare Frikativ (IPA: ) und entspricht ungfähr em „Zäpfli-R“ vom Basldytsch oder vo dr neuhochdütsche Schtandarduussproch, wird aber e weng wyter vorne im Mund usgsproche. S isch dütlich andersch als s „Zungen-R“ wo im Arabische mit emä Ra gschribe wird. Umschribe wird s mänggisch as „g“ mit emä Punkt druf (DMG: ġ) oder aber als „gh“ und seltniger i französische Transkription au as „rh“.
Angelsachsen
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D Angelsaggse si e germaanischs Sammelvolk gsi, wo vom 5. Joorhundert aa Groossbritannie besiidlet und no di noo beherrscht het. Vo dr Middi vom 6. Joorhundert aa isch die angelsäggsischi Kultuur uf dr Insle scho dominant gsi, wil die röömisch-keltischi Bevölkerig äntwääder verdrängt oder assimiliert worde isch. As angelsäggsischi Perioode wird in dr britische Gschicht d Zit vo öbbe 450 bis 1066 aagluegt, wo schliesslig d Normanne s Land erooberet häi.
Us däm Völkerverband het sich en angelsäggsischi Kultuur uusebildet. Spööter, wo Skandinaawier, Dääne und im 11. Joorhundert frankofooni Normanne drzue choo si, het sich im Lauf vo dr Zit im Hoochmiddelalter e kulturell-ethnischi Konstellazioon bildet, wo spööter as änglischi Nazioon und Kultuur interpretiert worde si. S Angelsäggsische het sini wääsentlige sproochlige Wurzle in dr altsäggsische Sprooch und drotz ere underschiidlige Entwicklig wääred 1500 Joor git s immer no e Huffe Gmäinsaamkäite zwüsche dr änglische und dr niidersäggsische Sprooch.
Dr Begriff Angelsaggse wird vilmol im überdräute Sinn in Bezuug uf d Bewooner vo de Britische Insle und uf die änglischsproochige Völker in Nordamerika und Ozeaanie (US-Amerikaner, Kanadier, Australier, Nöiseeländer) brucht. Vor allem in de USA isch dr Terminus in dr jüngste Zit mee und mee umstritte, wil er dört tum Däil mit dr White Supremacy assoziiert wird.
Kwelle
Dr Ardikel «Angelsachsen» uf dr dütsche Wikipedia
Marsal (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Marsal lijt ìm Saulnois ìm Dàl vun dr Seille ìm Becke vun Dieuze, àcht Kilometer sìdeschtlich vun Château-Salins un vier Kilometer eschtlich vun Moyenvic uf re Heche zwìsche 199 un 307 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Marsal ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 44. n. Chr. àls Marosallum.
Ìm Johr 1663 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Marsal ìsch. Marsal ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Marsal ghert zem Lorrain.
Komi
Komi stoht für:
Schrift
Schrift as Entsprächig zu Sprooche
D Terminologii isch allerdings nit ganz äihäitlig. So verwändet dr Coulmas „writing system“ au für das, wo d Dürscheid u. a. em „Schrifttüp“ sääge. D Schriftsüsteem wärde dradizionell in drei Kategorie iidäilt, und mäistens drennt mä sä nid noch de Ebene vo dr Analüüse oder Interpretazion vo de grafische Zäiche:
Gemeindehaus Affoltern am Albis
S alti Gmeindshuus vo Affoltern isch im Johr 1817 bauet worde und isch öppe vom Johr 1900 bis 2007 s Gmeindshuus vo Affoltere am Albis gsi.
Gschicht und d Nutzig
Im 1817i isch s Huus bauet worde, am Aafang als Schuel. S het Muure us Stei, e doppelläufigi freii Stäge, wo us Sandschtei isch und vili Fäischter. S grosse Schuelzimmer im Hauptgeschoss het d südlichi Hälfti vom Ruum in dere Etage iignoh. Näbe dra isch es chlises Unterichtszimmer gsi. Ei Etage drüber hets e Lehrer-Wohnig mit füf Zimmer gha. Sit öppe 1900 isch s Huus als Gmeindshuus bruucht worde. Wils aber für di ganz Verwaltig z chli isch gsi, hei scho bald einzlni Abteilige müesse usglagerte wärde.
Über di witeri Nutzig vom Gebäude isch no ned entschide. Möglicherwiis wird's vo de Chilegmeind übernoh.
Will Grohmann
Dr Will Grohmann (* 4. Dezämber 1887 z Bautze; † 6. Mai 1968 z Berlin) (Pseudonym: Olaf Rydberg) isch e dütsche Kunsthistoriker und Kunstkritiker gsi.
In Allem was d Kunst aagangen isch, isch dr Grohmann e grosse Neuerer gsi und er het sich au für die modärne Künstler intressiert und iigsetzt. 1924 het er mit em Band über d Zeichnige vom Ernst Ludwig Kirchner si Reihje vo Künstlermonografie aagfange. Wäge siiner Fortschrittligkeit isch er 1933 us alle Ämter entloo worde, drunder si Assistänz an dr Gmäldgalerii Dresde. Dr Grohmann isch e Fründ vo vile ufsträbende junge Künstler gsi, drunder dr Kirchner, Karl Schmidt-Rottluff, Otto Dix, Wassily Kandinsky, Oskar Schlemmer, Willi Baumeister und dr Fritz Hartung, aber bsundrigs nooch isch er em Paul Klee gsi, wo ähnligi Aasichte über d Kunst gha het wie är. Z Frankriich het er dr Expressionismus popularisiert. 1945 isch er Räkter vo dr Hochschuel für Wärkkunst z Dresde worde, isch aber 1947 wäge politische Differänze uf Westberlin züglet. Mä het en as Papst und Doyen vo dr dütsche Kunstkritik bezeichnet. Mit em gegeständlige Mooler Karl Hofer het er sich über d Bewärtig vo dr gegeständlige und dr abstrakte Kunst gstritte. Er het nume für die abstrakti Kunst e Zuekumft gseh.
Zu siine bekannte Monografie ghöre die über e Paul Klee, Willi Baumeister, Henry Moore,Heinz Trökes, Wassily Kandinsky und über e Ernst Ludwig Kirchner.
Rosen-Resli
Rosen-Resli isch a deitschr Schbiilfilm vom Regisseur Harald Reinl us-em Johr 1954, dreht en Schwarz-Weiß z Wiisbada. Dui Gschicht vo deam Film ischt noch-em Buach Rosenresli vo dr Schweizer Jugendschriftstellere Johanna Spyri. S isch dr erscht Film gwäa, wo d Christine Kaufmann dren mitgschbiilt ond wo ihr graußa Karriär begrindet hot. S erscht Mol ens Kino komma isch der Film am 4. Mai 1954 en de Bad-Lichtspiele en Stuegert.
Handlong
S achtjährig Schweizer Woisakend Theres leabt am Rand vo-ra graußa Stadt bei-ra Pfleagemuadr, wo arg krank ischt. Drom hot-ra des Mädle da Nama Sorgenmutter gäa. Neaba dr Sorgamuadr hot d Theres noh a graußa Schweche fir älle Rosa, was-ra da Beinama Rosen-Resli eitraga hot. A-ma scheena Dag kommt ebbr vom Jugendamt uf dui Idee, s Resli dera Sorgamuadr wegznemmet, weil dui weaga ihrer Kranket nemme e dr Lag ischt, sich so om ihr Pfleagekend zo kemmra, wia se’s eigentlich sott. Drom kriagt s Resli bald nuie Pfleageeltra: a Gärtnr-Ehepaar. Au wenn se sich mit deane Leit ganz guad vrstôht, vrgisst se dô dribr ihr Sorgamuadr et ond bsuacht se, so oft se kô. Durchs Austraga vo Rosa kommt s Resli zo-ma bissle Geld, wo se Arznei drvoo fir d Sorgamuadr kauft.
Bei dr nuia Familie dauret’s et lang, bis älle des kloine Resli fescht ens Herz gschlossa hend. Au dr alde Gärtner Jakob fendet an graußa Gfalla a deam goldiga Kend. Weil s Resli sich arg fir seine Rosa entressiirt, weiht’r se en d Konscht vo dr Rosazucht ei. Dr greescht Wonsch vom Resli ischt, an oigena Rosastock zo han, wo se hega ond pfleaga kô ond vo wellem se d Rosa an reiche Leit vrkaufa kô, om mit-em Geld drvo a bissle d Not vo dr Sorgamuadr zo lendra.
Em Schlosspark will s Resli zo-ma dodal vrwildrada Rosastock nufklettra. Weil abr d Mauer nemme fescht gnuag ischt, haglet des Mädle naa ond fliagt e da Deich nei. Om a Härle Hôôr wär se vrsoffa, heddet et a baar Kendr des Ooglick gsäa ond glei nôch-ra Hilf gschriia. Reddr isch dr Doktr Schumann. Der vrsorgt-se ond brengt-se nôchher hoim zo de Pfleageeltra. Weil’r des Kend môg, kommt’r emmr môl wiidr uf-en Krankabsuach her, om zo seha, wia’s deam Mädle gôht. Bei so-ra Gleagaheit lernt’r au dui Eigatimre vo dr Gärtnerei kenna, d Herta Wieland. Dia zwoi send sich glei ganz arg simbadisch, ohne dass-se dees anandr saget. Schliaßlich isch d Herta Wieland vrlobt mit-em Fred Rohrbach. Wia der merkt, dass sich sei Braut ond dr Schumann scheene Auga machet, packt-en d Eifrsucht. Er tischt dr Herta a Liagagschicht uf ond vrzehlt-ra, dr Schumann hett sei Praxis ufgäa miaßa, weil’r da Dood vo-ma Menscha vrschuldet häb. Dô drbei woiß’r ganz gnau, dass dr Schumann bloß a fremda Schuld uf sich gnomma hot, nemlich dui vom Rohrbach seira Schweschtr Christine. Mit dera isch dr Schumann vôr a baar Johr vrlobt gwäa, ond dui hot dômôls mit-em Schumann seim Audole an tedlicha Ofall vorursacht. Wia jetzt dr Schumann heert, dass d Herta vo seira „Vorfehlong“ woiß, haut’r ab ond lôôt sich nemme bligga.
Wia s Resli wiidr gsond ischt, will se ihrem Reddr a Dankesbsiachle abschdadda. Vôr deam seim Haus trifft se uf d Christine Rohrbach. Dui isch ganz grihrt, wia se merkt, dass des Kend so arg an seim Reddr hanget. Jetzt endlich bekennt se sich zo ihrer Schuld an sellem Audo-Ofall vôr a baar Johr. Wia sich nô au no rausstellt, dass dera ihr Bruadr Fred a Heiratsschwendlr ischt, will d Herta nadiirlich nix meh vo deam Hallodri wissa. Am Schluss vo deam Film werret – was koi Ibraschong meh ischt – d Herta Wieland ond dr Doktr Schumann a Brautbaar, ond s Resli derf bei-nen wohna.
Litradur
S Programm zom Film (Das neue Film-Programm, Verlag H. Klemmer, Neustadt an der Weinstraße, ohne Nr.)
Bidingen
Geografi
Bidinga leit sideschtlich vo Kaufbeire im Dal vom Hühnerbach. Vo dr Gmarkung sin 63,6 % Landwirtschaftsfleche, 29,6 % Wald, 6 % Sidlungsfleche un 0,8 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Bidinga gheret d Kirchderfer Bernbach, Geislatsried, Ob und Tremmelschwang und d Weiler Geblatsried, Königsried und Weiler, und d Gheft Ambisried, Ebenried, Etzlensberg, Korbsee, Langweid, Mooswirth, Ruderatsried und Zeller.
Gschicht
Bidinga isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1150 als Bidigin.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 3,1 % gleage.
Religion
81,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 13,7 % evangelisch.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Bidinga ghert zum Oschtschwäbisch.
Altlußheim
Altlußheim (sidfränkisch Altlosse) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Altlußheim lyt am rächte Stade vum Rhy. Iber dr Baan goht dr Kriegbach, wu in Rhy mindet. Nochbergmaine vu Altlußheim sin Neulußheimim Weschte, Reilingen im Oschte un Oberhausen-Rheinhausen im Side.
Dr Baan bstoht us 45,6 % Landwirtschaftsflechi, 25,2 % Wald, 17,1 % Sidligsflechi un 12,1 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Altlußheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 946 as Luzheim.
Marsilly (Moselle)
Marsilly (ditsch 1915–18 un 1940–44 Marzellingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Altlußheim
Verwaltig
Altlußheim het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Stadt Hockene un dr Gmaine Neulußheim ùn Reilingen
Marsilly (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Altlußheim
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Uwe Grempels.
Marsilly (Moselle)
Geogràfi
Marsilly lijt àcht Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 234 un 269 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Coincy ìm Nordweschte, Ogy ìm Norde, Colligny ìm Oschte, Ars-Laquenexy ìm Sìdweschte un Laquenexy ìm Sìdoschte.
Altlußheim
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Altlußheim ghert zum Sidfränkisch.
Marsilly (Moselle)
Gschìcht
Marsilly ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1404.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Marsilly ìsch. Marsilly ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Marsilly ghert zem Lorrain.
Albert Meyer
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1936 und Vizepräsident im Jahr 1935.
Elias Landolt (Geobotaniker)
Der Elias Landolt (* 24. Juli 1926 z Züri; † 1. April 2013 am glychen Oort; Bürger vo Züri) isch en Schwyzer Geobotaaniker gsy.
I syne wichtigschte Pubikazioone gaats zum äinte um d Floora vo de Schwyz und zum anderen um d Wasserlinse. Er hät si auch i vilne botaanische und Natuurschutzveräinigungen anngaschiert, under anderem bi de Pro Natura.
Sys Läben und syni Laufbaan
De Landolt – syn Voorname Elias bitoont mer uf Züritüütsch uf em E, nöd öppe wie-n-im Hoochtüütsch uf em I – isch der eltischt Soo vom Jurischt, Politiker und spöötere Zürcher Stadtbresidänt Emil Landolt und der Uuränkel vom Foorschtwüsseschafter Elias Landolt gsy. Gstudiert hät er vo 1945 bis 1949 Natuurwüsseschafte a der Äidgnössische Tächnische Hoochschuel z Züri (ETHZ), und de Toktertitel hät er 1953 mit ere Dissertazioon über d Aartegruppe vom Bëërg-Haanefuess (Ranunculus montanus) überchoo; syni Toktervättere sind d Profässoore Ernst Gäumann und Walo Koch gsy. Vo 1953 bis 1955 hät er z Kalifornie wytergforschet, zeerscht z Stanford a de Carnegie Institution for Science im Department of Plant Biology und drufabe z Pasadena am California Institute of Technology.
Wo-n-er wider häichoo isch, isch de Landolt 1955 Assischtänt a der ETHZ woorde. Syni Habilitazioonsschrift hät er zum Theema Physiologische und ökologische Untersuchungen an Lemnaceen – das sind Wasserlinse – gschribe. Vo 1957 bis 1964 hät er as Privaatdozänt im Gibiet Spezielli Botaanik, bsunders Sischtemaatik von Blüetepflanze gschaffet.
1964 isch er dänn zum usseroordentliche Profässer für Spezielli Botaanik, bsunders Phanerogamekund ernänt woorde. 1966/67 hät er as usseroordentliche und vo 1967 bis 1992 as oordentliche Profässor für Geobotaanik gwürkt; d Abschiidsvorläsig hät er im Februaar 1993 ghaa. Zu alem ane isch er na Tiräkter vom Geobotaanischen Inschtitut, Stiftig Rübel, gsy (hüt en Täil vom Inschtituut für Integratiivi Biology im Departemänt Umwältwüsseschafte vo der ETHZ). Au nach syneren Emeritierig im 92i hät de Landolt aktiiv wytergforschet.
Sys Schaffen und Würke
De Landolt isch aber au vil uf Forschigsräise i troopischen und subtroopische Länder underwägs gsy, zum Wasserlinse samle. Edërewääg hät er naadisnaa en äinzigaartigi Samlig vo läbige Wasserlinsen und Herbaarbeleeg chöne zämestele. Vil Forscher händ d Objäkt für iri Forschige us dëre Samlig überchoo. D Originaalsamlig isch au iez na z Züri; e Kopy gits i de Veräinigte Staaten a de Rutgers State University of New Jersey, und en chlyne Täil vo de Samlig isch a de Friedrich-Schiller-Universität z Jena vorhande.
Näbet synere wüsseschaftlichen Aarbet hät si de Landolt i ganz vilne botaanische und Natuurschutzveräinigungen anngaschiert, so öppe bi de Pro Natura (früener Bund für Natuurschutz), bi de Zürcherische und de Schwyzerische Botaanische Gsellschaft, bi de Natuurforschende Gsellschaft z Züri, bi de Schwyzerische Greina-Stiftig zur Erhaltig von alpyne Flüüssgwässer, bi de Stiftig Natuurlandschaft Sylwald und bi de Sitatunga Stiftig für Natuurschutz. Er isch au s Läbe lang e tröis Mitgliid gsy vo de Studänteverbindig «Carolingia», wo zum «Falkestäinerbund» ghöört.
Eerige
E Gattig von Wasserlinsegwächs hät me z Eere vom Elias Landolt Landoltia taufft.
Und uf de J.-R.-vo-Salis-Aalaag am Hirschegrabe z Züri staat e Winterlinde, wo d Pro Natura für ire doozmaalig Eerebresidänt pflanzet hät.
Syni Publikazioone (chlyni Uuswaal)
Floore vo de Schwyz und den Alpe
Wasserlinse
Wyters
Tupolew Tu-154
D Tupolew Tu-154 (russisch Туполев Ту-154) isch es dreistrahligs Verchehrsflugzüüg mit mittlerer Reichwyti. Es isch vo der russische, ehemals sowjetische, Firma Tupolew vom 1968 bis 2013 boue worde. Der Flugzüüghärsteller Tupolew het insgesamt 1026 Exemplar boue. Das Passagierflugzüüg fasst zwüsche 150 bis 180 Passagier.
NATO-Codename
D NATO het für jedes Flugzüüg e eigete Codename. D Tupolew Tu-154 treit bi der NATO der Name Careless.
Gschicht
Der Jungfereflug vom erschte Prototyp mit em Kennzeiche CCCP-85000 (CCCP sy kyrillischi Buechstabe. I latinische Buechstabe würd das SSSR heisse) het am 3. Oktober 1968 mit em Teschtpilot N. Gorianow statt gfunde. Ds erschte Flugzüüg het di staatlechi Fluggsellschaft Aeroflot am 12. Ouguscht 1970 zum usprobiere über cho. Regulär het das Flugzüüg bi Aeroflot der Betriib am 9. Februar 1972 uf der Strecki Mineralnyje Wody nach Simferopol uf gno. Als Postflugzüüg het’s bereits am 15. Mai 1971 der Betriib uf gno. Der erschti Uslandsflug isch nach Prag gange u het am 1. Ouguscht 1972 statt gfunde. D Nachfolger sy d Tu-204 beziehigswys d Tu-214 gsi.
Insgesamt sy über 1000 Tu-154 u Tu-154M boue worde. Di letschte drei Tu-154M sy Ändi Juni 2006 fertiggstellt worde. Zwöi vo dene Flugzüüg sy a d Kuban Airlines gange u eini isch a di russischi Regierig a d Region Samara gange. D Usliiferig het im Juli 2006 statt gfunde. Ändi Jänner 2009 het sech wider e Maschine i der Ändmontage im Wärch z Samara befunde. Die Maschine isch am 29. April 2010 a ds russische Verteidigungsminischterium übergä worde. Di vorerscht letschti Usliiferig het im Februar 2013 statt gfunde. Der Empfänger vo däm Flugzüüg isch äbefalls ds russische Verteidigungsminischterium gsi.
Ds Wärch z Samara wird d Ersatzteili no mindischtens 15 Jahr uf Vorrat ha.
Ysatz u Charakteristik
D Tupolew Tu-154 isch vor allem für d Aeroflot u Osteuropäischi Fluggsellschafte gfloge. Einigi Exemplar sy unter anderem im Nahen Oste im Ysatz gsi. Bi der Aeroflot isch si bis zum 31. Dezämber 2009 im ysatz gsi, u zwar vor allem uf Inlandsflüg z Russland. Nach em letschte Flug vo Jekaterinburg nach Moskau het d Aeroflot nach 40 Jahr alli 23 Tu-154 dür Airbus A320 ersetzt. Im März 2012 sy wältwyt öppe no 100 Maschine im aktive Dienscht gsi. Öppe 300 Maschine vo däm Typ sy zurzyt abgstellt. Vili dervo chöi innerhalb chürzischter Zyt reakriviert wärde.
I Form u Grössi glychet d Tupolew 154 anderne dreistrahlige Flugzüüg wo di glychi Grössi hei. Wi zum Bispil der Hawker Siddeley Trident oder der Boeing 727. Si het aber e chly anderi Uslegig. Uf Inlandsstreckine het si d An-10 als ou d Tu-104 ersetzt. Das si di beide erschte sowjetische Passagierjets gsi. Wi di meischte sowjetische Flugzüügtype het ou d Tu-154 es sehr robuschts Fahrwärch, wo der Betriib uf unbegeschtigte Pischtene erloubt. Si isch ou für höcheri Reisegschwindikeite usgleit. Die Dreistrahler sy vor der Entwicklig vo ETOPS-Strahtribwärch uf Streckine ygsetzt worde, wo für vierstrahligi Maschine unrentabel worde sy. Syt churzem sy d Triibwärch mit Triibwärchsschalldämpfer, sogenannti Hush Kits, z ha, wo d Ufrüschtig uf di kommendi Lärmschutzklass 4 ermöglecht. Der höcher Triibstoffverbruuch fallt ufgrund vo der gringe Kapitalchöschte vo der Maschine i der Gsamträchnig nur bedingt i ds Gwicht.
Nach der Widervereinigung vo Düütschland het d Flugbereitschaft vom Bundesminischteium für d Verteidigung zwee Tu-154M us em Bestand vo de Transportflüügergschwader 44 (TG-44) vo der Luftstrytchräft vo der Nationale Volksarmee überno. Ei Maschine isch zu nere Ufklärigsmaschine umboue worde (11+02), um d Abrüschtigsverträg im Rahme vo Open Skies z überwache. Die Maschine isch bi nere Kollision mit ere Lockheed C-141 Starlifter vo der US-Luftwaffe über em Atlantik rund 120 km weschtlech vo Namibia verlohre gange. Alli 24 Besatzigsmitgliider si bi däm Unglück um z Läbe cho. Di anderi Maschine (d DDR-SFA, 11+01) isch zersch z Dreschte yglageret worde. 1999 isch die Maschine a ne bulgarischi Fluggsellschaft verchouft worden u isch 2008 i Iran cho. Dert isch si blibe, bis di dertigi Ufsichtsbehörde im Februar 2011 es Flugverbot für alli registrierte Tu-154 im Iran düre gsetzt hei.
Di letschti Maschine vom Flugdienscht vo der Slowakische Republik isch Ändi Ouguscht 2017 usser Dienscht gstellt worde.
Konschtruktion
D Tu-154 isch e freitragende Tiefdecker mit um 35° pfylete Flügel i Ganzmetallbouwys mit drei Holme. Di beide drüüachsige Houptfahrwärch sy für Ysätz uf unbefeschtigte Pischtene usgleit u wärde gäge hinde i d Fahrwärchsgondle under de Tragflächi yzoge. Di usfahrbare Vorflügel wärde elektronisch u d Landeklappe hydraulisch atriibe.
L’Année épigraphique
L'Année épigraphique, churz: AE, isch e Publikation wo jedes Joor erschiint. Si isch ane 1888 vom René Cagnat gründet wore, wo dozmol de Leerstuel för »Epigraphik und Römischi Gschicht« im Collège de France gha het. Bis ane 1964 isch si mit de Revue archéologique zäme usechoo, isch aber sither e aigni Publikation vo de «Presses universitaires de France».
Tupolew Tu-154
Variante
Es git drei Boureihe vo der Tupolew 154, wo sech üsserlech chum underscheide. D Underschiide sy vor allem i der Technik z finde. Ds üsserleche Underscheidigsmerkmal bi der Tu-154M isch am Heck di kreisrundi mittleri Triibwärchsöffnig mit emene Abschlussring. Bi der Vorgängertype isch d Triibwärchsöffnig vo der Syte här gseh, inne gwölbt. D Tu-154 isch mittlerwile hüüfig mit em ne Triibwärchsschalldämpfer usgstattet u Teilwys zum Frachtflugzüüg umgrüstet worde.
L’Année épigraphique
L'Année épigraphique veröffetlicht jedes Joor ali noi entdeckte und veröffetlichte Inschrifte vom Römische Riich, i de Regle mitem Abdruck vom Teggscht. Aber au noiji Lesige und Abhandlige werdet uufgnoo. Vo zitt zu zitt chömet Indexbänd use.
Tupolew Tu-154
Variante
Es het e Reihe vo Spezialusfüehrige gä, so zum Byspiil als flüügends Lazarett, für d Kosmonautenusbildig oder als reini Frachtversion.
L’Année épigraphique
D L'Année épigraphique sind e wichtigs Hilfsmittel för d Erforschig vo de römische Gschicht, äänlich wie s Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) und s Supplementum epigraphicum Graecum för di griechische Epigraphik.
Tupolew Tu-154
D Tu-154 / Tu-154A / Tu-154B / Tu-154S
Die Version isch dür drei Kusnezow Triibwärch atriibe worde. D Tu-154A isch mit schwärere u sterchere Triibwärch usgstattet gsi als di ursprünglechi Tu-154. D Tu-154B isch mit ere wytere Erhöhig vom maximale Startgwicht boue worde. Die Variantene sy für 128 bis 146 Passagier usgleit gsi. Später het me d Azahl vo de Sitze dür e Ybou vo zweene zuesätzleche Notusgäng im Heck uf 168 Passagier chönne erhöche. Ab der Version B-2, wo 1977 erschyne isch, het me d Tu-154 mit Sächserreihe chönne usstatte u so hei die Maschine bis zu 180 Passagier chönne befördere. D Tu-154S isch d Frachtversion vo der Tu-154B.
L’Année épigraphique
E Redaktoorin vo dr Ziitschrift isch d Schwiizer Althistorikerin und Inschrifteforscherin Regula Frei-Stolba.
Tupolew Tu-154
D Tu-154M
Di hüüffigschti Version vo der Tu-154 wo me hüt no gseht isch d Tu-154M. Ihre Erschtflug het im Jahr 1982 stattgfunde. Im Gägesatz zu de vorhärige Versione, der Tu-154A u der Tu-154B, het die Maschine einigi üsserlech erkennbari Underschide. So isch si mit de wirtschaftlechere Awiadwigatel Solowjow D-30KU Triibwärch usgstattet u a dene ou erchennbar. Vor allem di mittleri Strahlusdrittsdüse under em Heck isch ganz anders agleit. Ou d Vorderkante vo de Tragflächine het vo de Vorflügel a ywärts e chly sterchere Winkel, sodass si uf der lingge Syte bis under di mittleri Ygangstüre chunnt. Ds Landeklappesystem vo der Tu-154M isch ou neu Konstruiert worde. Ufgrund vo dere Erneuerig isch d Tu-154M wirtschaftlecher, lysliger u zueverlässiger als di vorhärige Versione. D Aeroflot erreicht mit dere Maschine e Dispach Reilability (technischi Verfüegbarkeit vor em Start) vo 99%, was im Verglych mit weschtleche Flugzüügmuschter e usgezeichnete Wärt isch. D Tu-154M isch mittlerwyle di einzigi Variante vo der Tu-154, wo di gägewärtige europäische Lärmrichtline Kategorie 3 erfüllt u drum ou i der EU zuegla isch.
L’Année épigraphique
Lueg au
Corpus Inscriptionum Latinarum
Tupolew Tu-154
D Tu-154M
E modernisierti Tu-154-100 mit Glascockpit isch du aber nümm boue worde. Allerdings sy einigi Modifikatione i ds letschte Seriemodäll vo der Tu-154M ygflosse.
D Tu-155/Tu-156
Zu de radikalere aglägeheite zehlt d Wyterentwicklig vo der Tu-154 zu de Prototype Tu-155 u Tu-156. Die Prototype flüge mit Flüssigemwasserstoff oder Ärdgas. D Tu-155 bassiert uf d Serie Tu-154B. Ds rächte Triibwärch isch nid mit Kerosin sondern mit Wasserstoff oder Ärdgas atriibe. Ihre erscht Flug mit Flüssigwasserstoff het d Tu-155 am 15. April 1988 absolviert. Der erscht Flug mit Ärdgasatriib het am 18. Jänner 1989 stattgfunde. So isch d Tupolew ds erschte Ärdgasatriibene Flugzüüg vo der Wält. D Wyterentwicklig vo der Tu-156 cha alternativ mit Kerosin oder mit Ärdgas betriibe wärde. Das macht si sehr flexibel.
Liste des UNESCO-Welterbes (Europa)
Das isch d Lischte vo de Wältkulturerbschtette uf em Kontinänt Europa, noch Länder gordnet.
Romainmôtier-Envy
Romainmôtier-Envy (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
S Stedtle Romainmôtier lyt im Dal vum Nozon, s Dorf Envy in eme Sytedal vum Nozon. D Gmaiflechi umfasst 27,1 % landwirtschaftligi Flechi, 68 % Wald un 4,9 % Sidligsflechi.
Gschicht
Romainmôtier-Envy isch anne 1970 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Envy un Romainmôtier. Envy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1216 as Envi, Romainmôtier im 7 Jh. as monasterio qui […] cognominatur Romanus. Romainmôtier hät 1581 s Stadträcht öberchoo.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 15,2 % gläge.
Religion
59,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 14,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Romainmôtier-Envy isch dr Fabrice de Icco (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,4 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 435 Yywohner 91 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,3 % Dytsch, 2,1 % Italienisch un 1,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Sehenswürdikaite
Im chlinne Städtli fallt as erschts de Uhrturm us em 14. Johrhundert uf. Wämmer dur em säbe sis Tor dure lauft, so stoht mer vor de romanische Cherche vom ehemolige Chloschter Romainmôtier. Rundume häts Hüser und Geböi, wo tailwys früener emol zum Chloster ghört händ. S Chloschter isch i de Mitti vom 5. Johrhundert gründet worde und gilt drum as erschti Chloschtergründig uf em Gebiet vo de hütige Schwiz. D Mönch händ noch de Regle vom Benedikt gläbt und s Chloschter isch en Abtei gsii, zitewys aber es Priorat vo Cluny, und 1536 ufghobe worde. Di ehemolig Chloschtercherche dienet sithär de Reformierte as Pfarrcherche.
Ceutronen
D Ceutrone (lat. Ceutrones; ) sind e keltische Stamm i de Graische Alpe gsii, wo im Tal vo de Isara (hüt: Isère) gwont hend.
D Ceutrone hend im Weste a d Allobroger grenzt, im Norde a d Nantuate und d Veragrer, im Oste a d Salasser, im Süüde a d Meduller. De Vorort isch Axima (hüt: Aime-en-Tarentaise) gsii, spöter denn Darantasia (hüt: Moutiers). Zäme mit de Vallenser, wo im Wallis gwont hend, hend si di römisch Provinz Alpes Graiae et Poeninae bildet. Baid Stämm hend vom Chaiser Claudius (41–54) s Latinische Recht (ius Latii) öbercho.
D Ceutrone hend vom Chääse und vom Chupferabbau glebt und de Pass öber de Chlii Sankt Bernhard (lat. Cremonis iugum) öberwacht. Ane 58 v. Chr. hend si zäme mit de Caturiger versuecht de Julius Cäsar z hindere, as er i Gallie imarschiert um gege d Helvetier z chämpfe, sind aber vonem bisigt wore.
Kornhaus Kleine Augustinerschütte
Baugschicht
D Liigeschaft het am Aafang vom 15. Joorhundert dr Familie Zibol ghöört, wo druf e Schüüre gha het, und si häi au bärgab undedraa am Rhiisprung no mee Bsitz ghaa, dr Hoof, won emol de aadlige Schalers ghöört het. 1460 het d Stadt die Liigeschafte kauft und dr «Schalerhoof» isch dr Sitz vo dr nöije Uniwersidäät worde. 1469 het d Stadt d Schüüre oobe an dr Uni lo abrisse und an iirem Blatz vom Hans Sattler e stedtischs Kornhuus baut, e zwäits Kornhuus in dr Stadt noch däm, wo im «Alte Züüghuus» am Petersblatz 1440 iigrichdet worde isch, wil sich Baasel denn uf die ungwüsse Zite mit de marodierende Armaniake in dr Umgääbig und de Hungersnööt het welle vorberäite. Noch dr Stadtaasicht vom Meriaa het «Augustinerschütti» an dr Fassade em Rhii zue in jedem Stock drei Doppelfänster gha.
Bis 1817 isch s Huus, wo den die «Chläini Augustinerschütti» ghäisse het, e Kornhuus gsi, denn het dr Siidebandfabrikant Peter Bischoff in de bäide oobere Stöck Woonige iigrichdet und undedra Fabrikrüüm. S alte hooche Krüppelwalmdach het er mit eme flache Walmdach ersetzt. Zur Gass und zum Rhii aane häi d Fassade in dr Middi flachi dreieggigi Giibel überkhoo.