cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Entstehung des Mondes
Entstehigsgschichte vu dr Kollisionshypothese
In dr 1960er het dr russisch Astrophysiker Victor S. Safronov d'Hypothese entwicklet, dass d'Planete dur d'Zämmeballig vu ere grosse Azahl vu chleinerer Planetesimale entstande sin. Hartmann un Davis hän sälli Hypothese ufgriffe un hän im Safronov sini rein analytische Arbeite dur Computersimulatione verbessere chänne. Sie hän d'Grösseverdeilig vu dr entstoende „Zämmeballige“ undersuecht un debi e vergliichbari Grösseverdeilig wie im hütige Asteroidegürtel erhalde: Näbe eme große Körper (vergliichbar (1) Ceres mit circa 1000 km Durmesser) hän sich mehreri Körper mit ebba 1/10 vu sinere Masse z'si (vergliichbar (2) Pallas, (4) Vesta un (10) Hygeia mit 400 bis 600 km Durmesser). D'Grundidee vu dr Kollisionshypothese lit jetz dodrin, dass ein vu dene Körper erst in dr Endphase vu dr Planeteentstehig fast striifend mit dr Proto-Erde kollidiert isch, wodur e Deil vu dr Gsamtmasse in dr Orbit gschlüderrt worre isch un dr Mo bildet het. Dr Hartmann un dr Davis hän sälli Hypothese 1975 veröffetlicht. Uabhängig devu sin dr Alastair G. W. Cameron un dr William Ward 1976 dur Iberlegige zum Drillimpuls zum gliiche Ergebnis chu.
1983 hän dr A. C. Thompson un dr David J. Stevenson e Undersuechig iber d'Bildig vu chleinere Körper us em Kollisionsmaterial im Orbit veröffetlicht, aber es het numme wänigi gä, wo sich ernsthaft mit dr Kollisionshypothese usenandergsetzt hän. Dr Durbruch het e internationali Konferenz 1984 in Kailua-Kona, Hawaii iber die Ursprüng vum Mo brocht. D'Diskussion vu dr erste Undersuechige vum vu dr Apollo-Missione uf d'Erde brochte Mondgstei het bi dr meiste Wisseschaftler zue dr Iberzügig gfüehrt, dass d'Kollisionshypothese d'Fakte dütlich besser beschribt als alli andere Hypothese iber d'Entstehig vum Mo. Insbsundere het sich zeigt, dass die isotopisch Zämmesetzig vu dr Elemente vum Mondgstei dr vu irdischem Gstei im Wesetliche gliicht. So liige ebba d'Sürstoff-Isotopeverhältnisse vu irdischem Gstei, Apollo-Probe un Mondmeteorite uf ere gmeinsame Fraktionierigslinie, was zeigt, dass dr Sürstoff – als hüfigsts Element im Erde-Mond-System – us eme gmeinsame durmischte Reservoir chumme muess. Im Gegesatz dezue liige ebba d'Süerstoffisotopeverhältnisse vu suschstige Meteorite je nooch Ursprung uf andere Fraktionierigslinie.
In dr 1990er het es e Rückschlag fer d'Hypothese gä, als ersti Simulationsrechnige dr Impakt vume Körper mit dr drifache Marsmasse erforderet hän, um gnüegend Material in dr Orbit z'befördere. Säller Ischlag, zue eme Zittpunkt, wo d'Proto-Erde etwa d'Hälfti vu ihrer jetzige Grössi erreicht gha het, hätt aber dütlich z'viil Drillimpuls ibertrait; es wär deshalb noch e witterer schwere Impakt gege End vu dr Akkretionsphase vu dr Erde notwendig gsi. 2001 hän dr Robin M. Canup un dr Erik Asphaug aber mit verbesserte Modelle zeige chänne, dass ei einzige Impakt gege Ende vu dr Akkretionsphase usreicht, um sowohl Masse als au Geochemie vum Mo sowie dr Drillimpuls vum Erde-Mo-System z'erchläre. Die beste Ergebnisse erhaltet mer nooch sälle Simulatione fer e Impaktkörper, wo äweng größer als dr Mars isch un mit ere Relativgschwindigkeit vu wäniger wie 4 km/s (14.400 km/h) ime Stosswinkel vu ca. 45° kollidiert. Dur Vergliich vu dr Niob-Tantal-Verhältnisse vum Mo und dr Erde mit em Niob-Tantal-Verhältnis vum übrige Sunnesystems het inzwische zeigt werre chänne, dass dr Mo mindistens zue dr Hälfti us Erdmaterial bestot. S'Alder vum Mo isch im November 2005 in ere nöie, gsteisanalytische Undersuechig vu Wisseschaftler us Züri, Köln, Münster un Oxford iber Wolfram-128-Isotope uf 4,527 Milliarde Johre (+/- 0,01) bestimmt worre.
Theia-Hypothese
In dr Theia-Hypothese stot Theia fer e ebba mars-grosse, zue dr Erde koorbitale Impaktor, wo no d'Erde troffe het, wobi in dr Folg vu dem Impakt dr Mo entstande si soll. D'Theia-Hypothese will e plausibli Erchlärig fer die fer d'Bildig vum Mo dur e Impakt relativ nidrigi erforderlich Kollisionsgschwindigkeit gä.
D'Lagrange-Punkte 4 un 5 sin nämli numme no stabil, wenn des zueme grosse Himmelskörper koorbital Objekt sehr chlei isch. Isch es degege relativ gross - was bime Masseverhältnis vu 10:1 wie mer's bi dr Theia-Hypothese animmt, gä isch, no isch d'Bahn nooch etlichi Johrmillione zwar instabil un e Kollision vu dr koorbitale Objekte wird uvermeidlich, aber es isch au Zit gnue fer d'Bildig do.
Diskussion
Nooch Iberistimmig vu ere Mehzahl vu Wisseschaftler stimmt d'Kollisionshypothese sehr guet mit dr Beobachtige iberi, au wenn noch sehr viil Detailarbet notwendig isch. Vor allem in dr Simulationsrechnige wird noch mit sehr starche Vereinfachige garbeitet un es git noch keini konsistente mathematische Modelle fer d'Bildig un d'Struktur vu dr orbitale Schiibe nooch em Impakt. Trotz dr Usicherheite iber dr gnaue Verlauf vum Impakt un dr nooch derzittigem Chenntnisstand gringe Wohrschinlichkeit vume derartige Zämmestoss mit eme Körper vu gnau dr richtige Grössi gnau zue dr richtige Zitt mit gnau dr richtige Stossparameter git es im Gegesatz zue dr andere vorgschlagene Hypothese zuemindist keini größere Widersprüch zue dr Beobachtige. Insofern ch amer do au vu ere Kollisionstheori spreche.
Zämmefassig
E Hauptziil vu dr Apollo-Missione isch es gsi, uf em Mo ahand vu sinere Zämmesetzig Hiwiis uf si Entstehig z'finde. Mer het chlari geochemischi Bewiise fer eini vu dr Grosse Dri Hypothese (Abspaltigshypothese, Ifanghypothese, Schwesterplanet-Hypothese) gsuecht, aber d'Uswertige hän bi alle dri numme nöii Widersprüche ufgworfe. Stattdesse sin uf dr Grundlag vu dr borgene Mondgsteiner e viirti, nöii Vorstellig entwicklet, wo sich im Prinzip us Deile vu dr Ifang- un dr Abspaltigshypothese zämmesetzt.
Am Afang vum 21. Johrhundert schine alli Fakte fer d'Kollisionshypothese z'spreche, aber wäge dr noch offene Detailfroge cha e anderi Entstehigsgschichte bislang nit usgschlosse werre. Noch isch witterhi alles meh Hypothese als Theori. Gliich em Ufchumme vum Kollisionsszenario am Afang vu dr 1970er-Johre, chönnte bi dr wittere Erforschig vu dr Entstehig vum Sunnesystem im Allgmeine un vum Erde-Mo-System im Einzelne dur nöii Befunde witteri Idee entsten, wo nit voruszsähe sin.
Achain
Achain (ditsch Eschen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Achain lijt rund 45 Kilometer sìdeschtlich vun Metz ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 227 un 330 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vu 1871 bis 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Achain ìsch. Achain ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Achain ghert zem Lorrain.
Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam
Der Engländer der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam, Originaltitel: The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain (»Dr Engländer wo uf e Higel gstige un vun eme Berg runterkumme isch«) isch de Titel vun em Kinofilm us em Johr 1995.
Hondlung
E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf. Wu si gfrogt worre sin, was si mache wän, hän si sich bereit erklärt, de Berg z vermesse. Dodebi het sich deno rusgschtellt, dass de ‹Berg› e paar Fuess z klei gsi isch, un er wege dem nur no ne Higel gsi isch.
Des het die Dorfbewuhner gärgeret un si hän bschlosse ‹ihre Berg› uffzschitte, vor allem de Pubbsitzer Morgan «de Bock» un de Pfarrer Robert Jones. Mit allene Mittel un Lug un Trug hän däno d Bewohner versucht, d Englander nozhalte, ass si Zyt hen de Berg uf di erforderlig Hechi z bringe.
De Film basiert uf ere nit gonz wohre Gschicht im walisische Dorf Taff's Well un em Higel Garth Hill. Mit eme britsche Humor un eme Ohrwurm als Musik, wird d frindlig Rivalität zwische de Engländer un dr Walliser verzählt.
Uszig
Einer vun de Witz us em Film isch: Wu e Mechaniker gfrogt worre isch, wie denn des kaputtig Teil us em Auto heisst, het er Ontwort gää, er weiss nit, wie des Ding do uf Änglisch heisst, aber uff Walisisch heisst s «bethyngalw». Bethyngalw beditet aber nur «wiä heisst denn des».
Louisiade-Archipel
Geografi
Dr Archipel lyt an dr Gränz zwische Korallemeer un Salomonesee. Di greschte Insle si Vanatinai (au Tagula oder Sudest) mit ere Flechi vu 867 km², Rossel (au Yela) mit 260 km², Misima mit 260 km², Sideia mit 107 km², Basilaki mit 100 km² un Panaete (au Deboyne) mit 30 km².
Zum Lousiade-Archipel ghere die Insle un Inselgruppe:
Geologi
D Insle hän zum Dail e vulkanische, zum Dail e koralline Ursprung. Uf dr Insle Misima git s Goldvorchuu.
Gschicht
Di erschte Europäer, wu d Insle vum Louisiade-Archipel entdeckt hän, sin dr Louis Vaez de Torres anne 1606 (Basilaki, Sudest), dr Louis Antoine de Bougainville anne 1768 (Rossel) un dr Joseph Bruny d’Entrecasteaux anne 1793 (Deboyne-Insle, Misima) gsii.
Bevelkerig
Uf dr Inselgruppe läbe rund 17.000 Mänsche. D Sproche, wu uf dr Insle vum Lousiade-Archipel gschwätzt wäre, sin in dr Hauptsach auschtronesischi Sproche, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghere, wie z. B. Bwanabwana, Misima-Panaieti, Nimoa, Saliba, Sudest oder Tawala. Uf dr Rossel-Insle wird d Papua-Sproch Yele gschwätzt, wu zue dr Sprochfamilie „Yele-West New Britain“ (no andre Klassifikatione in dr Yele-Salomon-New Britain-Gruppe zue dr Oschtpapua-Sproche) ghert.
Weblink
]
Tag der Deutschen Einheit
Dr 3. Oktober isch as Tag der Deutschen Einheit (alem. Dag vu dr Dytsche Ainhait) im Ainigungsverdrag 1990 zum gsetzlige Fyyrtig bstimmt wore. As dytsche Nationalfyyrtig mahnt er an dr Byydritt vu dr Dytsche Demokratische Republik zue dr Bundesrepublik Dytschland am 3. Oktober 1990, wu dermit zum glyche Zytpunkt au di wider yygrichtete Länder Brandeburg, Diringe, Meckleburg-Vorpommern, Sachse un Sachse-Anhalt Länder vu dr Bundesrepublik Dytschland wore sin un d Widerverainigung vu Dytschland volländet woren isch.
Sikhismus
Dr Sikhismus oder d Sikh-Religion (Panjabi: ਸਿੱਖੀ, ) isch e monotheistischi Religion, wo im 15. Joorhundert entstande isch und uf e Wanderbrediger Guru Nanak zrugggoot. Es isch e Reformbeweegig, wo im nord-indische Punjab ufchoo isch und hüte öbbe 23 Millione Aahänger het, die mäiste von ene in Indie.
D Sikh-Religion bedoont d Äihäit vo dr Schöpfig und vereert e gstaltlose Schöpfergott, wo weder Maa no Frau isch. Anderi wääsentligi Merggmol si, ass „Aberglaube“ und dradizionelli religiöösi Rite abgleent wärde und au soziali Hierarchie. S Kastesüsteem bestimmt aber au s Alldaagslääbe vo de Sikh, wil es im indische Alldaag übermächdig isch. In dr religiöse Braxis git s verschidnigi formali Gebot wie zum Bischbil in Bezuug uf d Chläidig, uf s Gee vo Nääme und uf s Ufdräte.
D Sikh-Religion orientiert sich nit dra, ass religiöösi Dogme erhalte wärde, sondern will, ass die religiöösi Wiishäit im Alldaag nützlig sig. Dr Guru Nanak und die nüün Guru (religiöösi Vorbilder) noch im understriiche in iiren Iisichte, wo schriftlig im Wärk Guru Granth Sahib überliiferet sin, ass si über vorhandeni Religione wäi uusegoo, und si distanziere sich vo de dominierende religiööse Dradizione vo iirem Zitalter, drunder vom Buddhismus, vom Hinduismus und vom Islam.
Tag der Deutschen Einheit
Gschicht vu dr dytsche Nationalfyyrtig
In dr Weimarer Republik isch ab 1919 dr 11. August as „Verfassigsdag“ zum Nationalfyyrtig bstimmt wore zum Gedänke an d Geburtsstund vu dr Demokraty, wel an däm Dag dr Rychsbresidänt Friedrich Ebert d Verfassig unterzaichnet ghaa het.
In dr alte Bundesrepublik Dytschland isch vu 1954 bis 1990 dr 17. Juni zum Gedänken an dr Volksaufstand 1953 DDR e gsetzlige Fyyrtig gsii, au mit em Name „Tag der deutschen Einheit“.
In dr DDR isch dr 7. Oktober, dr Dag vu dr Staatsgrindig anne 1949 as „Tag der Republik“ bis zum 40-jehrige Jubiläum 1989 Nationalfyyrtig gsii.
Fyyre
Di offiziäll Fyyr zum Dag vu dr Dytsche Ainhait findet syter anne 1990 in dr Landeshauptstadt vum Landes statt, wu zue däm Zytpunkt dr Vorsitz im Bundesrot het.
Traditionäll wird fir dää Dag e Burgerfescht organisiert („Deutschlandfest“). Stattgfunde het des Fescht:
Theodefrid
Dr Theodofrid (lat. Theodofridus) isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius von Avenches vun 573 bis 591 dr Herzog (dux Francorum) i de Diözese Avenches gsi. Er isch dr Nochfolger vum Vaefar gsi.
Symbolismus (Literatur)
Dr Sümbolismus isch e literarischi Richdig, wo im spoote 19. Joorhundert z Frankriich entstande isch und Aahänger bis in d 1920er Joor gha het. Er het sich as Reakzioon uf e Realismus und Naturalismus entwigglet.
Im Sümbolismus si Kennzäiche isch e idealistischi Haltig, wo sich gegen e Positivismus richdet und nöiji Entfaltigsmögligkäite will ufdue.
Dr symbolistischi Dichter het Sümbol und Sinnbilder us Bruchstück vo dr reale Wält gmacht, si nöi zämmegsetzt und e Wält wo schöön isch, ideell, esthetisch und vilmol au spirituell vollkomme, welle schaffe.
Dr Sümbolismus as öiropäischs Fenomeen
Näben em franzöösische Sümbolismus spiile au dr russischi und dr dütschi Sümbolismus e gröösseri literaturhistorischi Rolle.
Wichdigi Verdräter vom franzöösische Sümbolismus si dr Charles Baudelaire, dr Stéphane Mallarmé, dr Paul Verlaine, dr Arthur Rimbaud, dr Maurice Maeterlinck und dr Jean Lorrain. Zu de eltere russische Sümboliste ghööre dr Innokenti Annenski, dr Valeri Brjussow, dr Konstantin Balmont, dr Sinaida Hippius, dr Dmitri Mereschkowski, dr Fjodor Sologub und zu de jüngere dr Andrei Bely, dr Alexander Alexandrowitsch Blok und dr Fedor Stepun. Z Dütschland zelt mä dr Karl Gustav Vollmoeller, dr Stefan George, und dr Richard Dehmel, z Ööstriich dr Hugo von Hofmannsthal und dr Rainer Maria Rilke zu de Sümboliste. Au im Gerhart Hauptmann si Hanneles Himmelfahrt und die spoote Wärk vom Karl May ghööre drzue.
Hohe Flum
Di Hochi Flum (uff Hochdütsch Hohe Flum) isch de höggst Bärg vum Gebirgszug Dinkelbärg im Landchreis Lörrach ganz im Südweste vu Bade-Württebärg.
Geografii
Uff em Bärg stoht zwar e Baumgruppe, er isch abber dodevuu abgseh nit bewaldet. Er lit zwüsche Schopfe-Wiichs un Nordschwobe (Rhiifälde).
Tourismus
Di Hochi Flum isch e Station uff em Westwäg vu Pforze uff Basel. Dobe uff em Bärg sin e Hotel-Restaurant un e uffige Ussichtsdurm, wu sini Ussichtsblattform e wite Usblick bietet: mer siht Deil vum Südschwarzwald un vu de südlige Vogese. Im Süde siht mer übber de Schwizer Jura drübber zù de Alpe.
Marshall-Bennett-Inseln
D Marshall-Bennett-Insle sin e Inselgruppe in dr Salomonensee. Bolitisch ghert si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea.
Geografi
D Inselgruppe lyt 40 km eschtlig vu dr Woodlark-Insle un 80 km weschtlig vu dr Trobriand-Insle. Zue dr Marshall-Bennett-Insle ghere unter anderem Dugumenu, Gawa, Iwa (au Jouveney-Insle), Kwaiawata un Egum. Dugumenu isch e flachi Koralleriffinsle, di andre Insle sin ghobeni Atoll.
Gschicht
Dr erscht Europäer, wu zue dr Marshall-Bennett-Insle chuu isch, isch im Novämber 1836 dr Robert L. Hunter gsii. Är het d Inslegruppe no sym Walfangschiff, dr Marshall Bennett gnännt.
Bevelkerig
Ußer Dugumenu sin alli Insle bewohnt. Wie uf Woodlark wird uf dr Marshall-Bennett-Insle Muyuw gschwätzt, e auschtronesischi Sproch, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghert. D Insle sin Dail vum Kula-Ring gsii.
Unterengstringen
Underäischtrige (amtlich Unterengstringen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Wappe
In Rot es silbrigs Pfluegsschar vor emenne silbrige Rebmesser mit goldigem Griff
Geographii
Underäischtrige lyt im Limmattal uf öppe 400m.ü.M.a de Südflangge vom Altberg-Höhezug. S Piet vo de Gmäind umfasst 27,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,5 % Wald, 31,5 % Sidligsflechi, 11,3 % Vercheersflechi und 3,3 % Gwässerflechi.
D nöchi vo de Stadt Züri und de guete Verchersverbindige träget debi zue, das d Lag am Südhang vom Gubrist als bevorzugti Wohnlag erschient. D beid Walddige am Gubrist und i de Hard sind beliebti Erholigsrüüm. Grüengürtel, no als Landwirtschaft betriebe, ghört mit zu dene Freirüüm, wo sich im südliche Teil vo de Gmeind mit de besitzige vom Chloster Fahr und em Hardwald, zu e ennere kompakte Erholigszone wo sich entlang de Limmat usdehnt.
Gschicht
Underäischtrige isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als Enstelingon (zwüschet 1265 und 1287 Nitern Enstringen).
Religion
31,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 32,0 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,0 %, CVP 3,7 %, EDU 1,2 %, EVP 3,6 %, FDP 21,9 %. GLP 3,9 %, GP 3,3 %, SP 14,3 %, SVP 44,8 %, Suschtigi 1,4 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,7 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Underäischtrige ghört zue de Zürcher Stadtmundart.
Spin
Spin (vo ENS spin ‚Dräijig‘, ‚Drülle‘) isch dr Äigedräiimpuls vo Däili. Bi de fundamentale Däili, wo as punktförmig und nit zämmegsetzt aagluegt wärde, cha men en nume kwantemechanisch verstoo. Er het doo alli Äigeschafte vom ene mechanische Dräiimpuls, usser dass er nid von ere Masse stammt, wo sich im Kräis dräit.
As Spin wird au dr Äigedräiimpuls vo Süsteem bezäichnet, wo us fundamentale Däili zämmegsetzt sin, z. B. bim Proton, Neutron, Atomkärn, Atom, Molekül, Exziton, Hadrone wie \Omega^--Teilchen etc. Dä Äigedräiimpuls chunnt vo de Spin und de Baandräiimpuls vo de fundamentale Bestanddäil, wo uf e Schwerpunkt bezoge si, noch de Reegle vo dr kwantemechanische Dräiimpulsaddizion. Dr Spinoperator und dr Baandräiimpulsoperator si die bäide Dräiimpulsoperatore in dr Kwantemechanik, und d Kwantezaale vom Spin chönne au halbzaalig si und nit nume ganzzaalig wie bim Baandräiimpuls.
Dr Spin vom ene fundamentale Däili het e Gröössi, wo sich nid änderet. Au wenn s Däili punktförmig isch und mit ere kinetische Energii vo Null in Rue isch, het es si Spin. Bis jetz si Däili bekannt, wo e Spin vo häi (lueg in dr Dabälle oobedraa). Doo isch \hbar s reduzierte Plancksche Wirkigskwantum und dr Zaalefaktor d Spinkwantezaal.
1925 het mä em Elektron e Spin gee, zum meereri Detäi vo de optische Spektrum vo Atom, wo mä nid verstande het, mit eme äinzige Konzept konsistänt z erklääre. Sit 1928 het men em Proton e Spin vo zuegschriibe, wil mä en Anomalii in dr spezifische Wermi vom Wasserstoffgaas andersch nid het chönne erklääre.
Dr halbzaalig Spin vo de Kwark und Elektrone cha weder aaschaulig no halbklassisch dur e Dräibeweegig erkläärt wärde. E theoretischi Begründig isch 1928 in dr relativistische Kwantemechanik entdeggt worde. Über s Spin-Statistik-Theorem füert er zum Pauli-Brinzip, wo für en Ufbau vo de Atomkärn und dr Atomhülle grundlegend isch, und eso au für drfür, wie sich Atom in dr Chemii noch em Periodesüsteem vo de Elimänt verhalte. Dr halbzaalig Spin spiilt dorum e bestimmendi Rolle drbii, wie d Materie ufbaut isch bis aane zu iire makroskopische Ägeschafte. Wichdigi Experimänt zum Spin basiere mäistens druf, ass e gladnigs Däili mit eme Spin au e Magnetischs Momänt het. Bim Einstein-de-Haas-Effekt änderet mä d Richdig vo de Spin vo de Elektrone im ene Iisestaab und dä foot sich afo drülle. Mit em Stern-Gerlach-Versuech het mä mit em Elektronespin zum erste Mol d Richdigskwantelig chönne noochwiise. D Effekt vo dr magnetische Kärnspinresonanz bzw. Elektronespinresonanz wärde in dr Chemii, dr Biologii und dr Medizin brucht, zum Materialie, Gwääb und Brozäss im Detäi z undersueche.
Andersch as dr halbzaalig Spin vo de Leptone isch dr ganzzaalig Spin vom Foton (Liechtkwant) e Konsekwänz vo dr Existänz vo elektromagnetische Wälle mit ere zirkuläre Polarisazioon, wo scho lang bekannt isch. 1936 het mä s diräkt im ene Experimänt chönne noochwiise dank dr Dräibeweegig vom ene makroskopische Objekt noch dr Wäggselwirkig mit Fotone.
Sonderbund
Sonderbund isch d Bezeichnig für
Saint-Pierre-Quiberon
Geografi
Saint-Pierre-Quiberon lyt am Atlantik, 31 km vu Vannes un 31 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 26 m iber Normalnull. Zue dr Gmai ghere d Wyler Penthièvre, Portivy, Kerhostin, Runaron, Le Roch, Keraude, Le Praner, Kergroix, Kermahé, Kerdavid, Keridenvel, Kerbourgnec, Kervihan, Kerboulevin un Le Rohu (Petit Rohu un Grand Rohu). Nochbergmaine sin Quiberon im Side un Plouharnel im Norde.
Saint-Pierre-Quiberon un Quiberon sin friejer e Insle gsii, bis ab em 11. Johrhundert dur s Abholze vu Wälder Sand freigsetzt woren isch, wu dur Wind un Meeresstremig e Landbruck bildet het. Uf d Halbinsle chunnt mer nume iber ai Stroß, wu im Summer vilmol iberfillt isch. In dr Summermonet fahrt vu Auray e Zug uf ere aiglaisige Strecki.
Gschicht
Bis anne 1856 het d Gmai zue Quiberon ghert. Vu 1856 bis 1962 het si Saint-Pierre ghaiße, syterhär drait si dr hitig Name.
Verwaltig
vu Saint-Pierre-Quiberon isch. Saint-Pierre-Quiberon ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Pierre-Quiberon ghert zum Bretonisch.
Saint-Servant
Saint-Servant (Gallo Saent-Seran, bretonisch Sant-Servan-an-Oud) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Servant lyt 34 km vu Vannes un 66 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 22 m un 163 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Guégon, Guillac, Quily, Lizio un Cruguel.
Gschicht
Saint-Servant isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Saint Servan (1387: Sanctus Servacius).
Verwaltig
vu Saint-Servant isch. Saint-Servant ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Servant ghert zum Gallo.
Nürtingen
Nirdeng (schwäbisch Nirdeng ['ni:rdeŋ], hochdeutsch beeinflusst Nirdenga ['nirdeŋɐ], dt. Nürtingen) isch a Graoße Graesschdadd en Bada-Wirddebärg ond isch ogfär 20 km vo dor Haobdschdadd Schduagord wägg. Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.
Nirdeng leid am Näggor ond am Fuas vo dor Schwäbischa Alb.
Zo Nirdeng ghaered außor Nirdeng sälbor no d´ aegmaendede Flägga Haard, Näggorhausa, Oborẽseng, Råedwanga, Reidrn ond Zizishausa. Bis uff Haard ond Reidrn send enzwischa älle mit Niirdeng zẽmagwaggsa.
Friedrich Wilhelm Schnitzler
Dr Friedrich „Fritz“ Wilhelm Schnitzler (* 16. Dezember 1928 z Ohnastetta; † 15. Juli 2011 ebado ) isch e deutscher Landwirt, Politiker vo der CDU, Aufsichtsratsvorsitzender und Vorstandsvorsitzender vo dr Südmilch AG un Manager gsi. Usrdem isch er Gründer un Funktionär vom Kreisbauernverband Reutlingen gsi und vom Landesbauernverband in Baden-Württemberg. Er het als Lobbyist für e Buureverband im Landtag vo Bade-Württebärg gschafft. Er het an dr Schwäbische Buureschuel z Bad Waldsee doziert und isch für s diakonische Werk Mariaberger Heim aktiv gsi.
Nürtingen
Nirdeng isch d´ Partnerschdadd vo Oullins (Frangreich) ond Rhondda Cynon Taff (Wales); außordem ischs faschd Partnerschdadd vo Soroksár (Ungarn) ond Zerbschd (Saggsa-Ãhald).
Gmaenderåt
Ergebnis vo de Kommunalwahla 2014 ond 2009:
Josef Villiger
De Josef Villiger (* 17. März 1910 z Rüti; † 6. Mai 1992 z Bade), heimatberechtigt z Rüti und z Niderrohrdorf, isch e Freiämter Mundartforscher, -sammler und -dichter gsi.
Läbe
De Josef Villiger isch im Freiamt ineme ländliche, büürliche Umfäld ufgwachse. Au sini Eltre, dr Philipp Villiger und d Elisa geb. Troxler, hei buuret. D Primarschuel het er z Apel bsuecht und dann isch er eis Johr uf de Bezirksschuel z Seis gsi, bevor er in d Latinschuel uf Mehrerau bi Breagaz gwächselt het. Wil d Mönch vom Chloschter Wettige nach de Ufhebig vo iirem Chloschter im 1841i uf Mehrerau sind, gits Beziihige vo de Region uf Vorarlbearg. Nach de Latinschuel het de Josef Villiger s Lehrerseminar z Zug bsuecht. Er isch zerscht drü Johr Lehrer z Uezwil gsi und dann, ab em 1936i, 37 Johr lang Lehrer z Niderrohrdorf. Im Jahr 1936 het er d Marie Baur ghirate. Gschribe het er scho in dere Ziit, wo er Lehrer gsi isch. Aber erscht nach de Pensioniirig het er würklich Ziit zum Schriibe gha und sini Büecher sind alli erscht dann veröffentlicht worde.
Sini Literatur
De Josef Villiger het sich sälber «Mundartsammler» gnennt. Er het mit Wörter, Redesarte und Sprüch Sproochschpili gmacht. D Theme vo sine Gschichte und Gedicht isch immer d Läbeswält gsi, wo er kennt und in dere er gläbt het. Bsunders vom büürliche Läbe im Freiamt het er verzällt, ohni nostalgisch z si, ehnder wi en kritischer und au scharfer Berichterschtatter.
Miriam Klein
D Miriam Klein (* 27. Merz 1937 z Baasel) isch e Schwyzer Jazzsängeri.
Lääbe un Wiirke
Mer chännt d Miriam Klein, syter ass si in dr 1950er Johr z Paris mit em Pierre Michelot, em Don Byas un Art Simmons ufdrätte isch. Noch ere Uusbildig an dr Musikschuel z Wien isch si in d Schwyz retuurgange un het syter 1963 in dr Formatione vu irem Mann Oscar Klein gsunge.
Anne 1977 het d Klein mit em Fritz Pauer Trio zämegschafft, 1978 mit em Roland Hanna un em George Mraz uf irem Album By Myself. Bim Frankfurter Jazzfestival 1980 het s Hans Kollers International Brass Company mit ere gspiilt. 1981/82 isch si mit em Kenny Clarke, dr Hanna un dr Isla Eckinger uf Tournee gange. 2001 het si au bim Album My Marilyn vum David Klein, irem Suhn, mitgmacht.
Ire Vorbild isch d Billie Holiday, ire gieng s aber drum, „nach der Art nach Billie Holiday zu singen, nicht aber diese zu kopieren“, het d Sängeri gsait. Dr Roy Eldridge het no Blattenufnahme mit dr Miriam Klein gsait: Ihre Stimme wäre für den Film „Lady Sings the Blues“ sehr viel passender gewesen als die von Diana Ross.
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (4. Wahlperiode)
Dr 2. Landdag isch am 26. April 1964 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 10. Juni 1964 gsii, di letscht am 29. Merz 1968.
Psychedelisch
Psüchedelisch (vo gr. ψυχη (psychḗ, „Seel“) und gr. δῆλος (dẽlos, „offebar“)) bezäichnet e veränderete Bewusstsiiszuestand, wo dur dr Konsum vo bestimmte Droge (sogenannte Psüchedelika), aber au dur gäistigi und rituelli Braktike (wie öbbe Dransdanz oder Meditazioon) cha erräicht wärde. Dä isch under anderem charakterisiert dur en Ufheebig vo de Gränze zwüschen em Ich und dr Ussewält, wo spirituelli Erlääbniss und Erfaarige vo Alles-isch-äins mööglig mache. In däm Zämmehang reedet mä vilmol au von ere Bewusstsiiserwiterig.
Dr Begriff isch 1956 im Briefwäggsel vom Psüchiater Humphry Osmond mit em Schriftsteller Aldous Huxley brägt worde, wo dr Osmond gschriibe het: To fathom Hell or soar angelic, Just take a pinch of psychedelic.
Psüchedelischi Drooge
Verschidnigi psüchtroopi Substanze chönne e sogenannte Trip mit psüchedelische Zueständ uslööse.
Psüchedelischi Kunst
D Stilrichdig vo dr psüchedelische Kunst isch nit genau definiert. Si brobiert Iidrück, wo mä im psüchedelische Zuestand erfaart, darzstelle oder z manifestiere.
Au dr Psytrance (oder GOA) wird as psüchedelischi Muusig bezäichnet. Psytrance bestoot im Grund us 4/4-Takt zwüsche ursprünglig 130 und 150 bpm (beats per minute), wo mä verschidnigi psüchedelischi Komponänte drzueduet. Dark Psy (vo Dark Psytrance, au Killer-Psy oder Horrortrance) isch en Underart vom "normale" Psytrance und bestoot grundsätzlig us schnällere Takt (145 bis 165 bpm), und die häi Komponänte wo "gruuselig" wirke. Die mäiste Psytrancefans finde das subjektiv as z schnäll, und dänke, ass die psüchedelische Aspäkt in dr Hindergrund wurde dräte.
Orhan I.
Dr Orhan I., (, ; * 1281 z Reyhanli/Bilecik; † vermuetlig 1359 z Bursa, noch andere Kwellen † 1362), isch dr Soon vom Osman I. und däm sinere Frau Rabia Malchatun, Tochter von Scheich Edebali, gsi. Er isch Sultan vom Osmanische Riich vo 1326 bis zu sim Dood gsi.
Si Lääbe
Dr Orhan I. isch dr erst osmanisch Herrscher gsi, wo sich dr Ditel Sultan gee het. Sini Fraue si d Nilüfer Hatun, Dochder vom Yarhisar-Burgherr, d Teodora Hatun, Dochder vom Kantakuzenos und d Asporça Hatun, Dochder vom Andronikos III. gsi.
Under em Orhan häi d Osmane groossi Däil vom nordwestlige Chläiasie erooberet: 1326 isch Bursa noch ere joorelange Belaagerig, wo no under em Osman aagfange het, gfalle, 1331 Nikaia (hüte İznik), 1337 Nikomedeia, s hütige İzmit. Witer im Oste het er 1354 Angora erooberet, wo denn allerdings no eender umbedütend gsi isch, s hütige Ankara. Dr Orhan het Bursa vo 1326 bis 1365/1366 zur Hauptstadt vo de Osmane gmacht. Är sälber, si Vater Osman I. und dr Sultan Mehmed I. si in Bursa begraabe. Wo dr Orhan Sultan worde isch, isch s Osmanische Riich 16'000 km² grooss gsi. Dreiedrissig Joor spööter het s Riich e Flechi vo 95'000 km² gha, säggsmol so vil.
Sit dr Erooberig vo Gallipoli vo de Byzantiner im Joor 1354 het s Osmanische Riich au Gebiet uf em öiropäische Kontinänt umfasst und d Dardanelle kontrolliert. Dr Hacıkemaleddinoğlu Alaeddin Pascha isch under em Orhan vo 1320 bis 1331 dr erst Groosswesir vom Osmanische Riich gsi. Si Noochfolger isch dr Suleiman Pascha gsi, dr eltist Soon vom Orhan, wo 1357 gstorbe isch und eso nit im Orhan si Noochfolger as Sultan worde isch.
Dr Orhan isch in Osmanische Müthe vilmol as Gründer vo de Janitschare bezäichnet worde. Modärni Historiker gönge aber drvo us, ass erst si Noochfolger Murad I. doodrfür verantwortlig gsi isch.
Hohe Möhr
Di Hochi Möhr isch e Bärg z Schopfe im Schwarzwald z Bade-Württebärg un hät e Höchi vu 983 Meter. Uff de Hoche Möhr isch e 30 Meter hoche Durm, wu vum Schwarzwaldverei 1924 bout worre-n-isch. Ußerdem isch bi 47° 41' 35" N, 7° 52' 26" E e Stahlfachwerchdurm, wu UKW-Wälle usstrahlt un vum SWR gnutzt wird. De Durm isch 77 Meter hoch un stoht fräi. Di usgstrahlte Brogrämm sin:
D Ussichtsblattform isch uff rund 25 Meter. Bi schönem Wätter bietet sälli e Usblick uff d Schwizer Alpe, s Juura un d Vogese wie au uff s Wisedal, s Rhiidal, s Wehradal, de Hotzewald un uff d Schwarzwaldbärg.
Gschicht
1894 hät d Ortsgruppe Schopfe vum Schwarzwaldverei de Hochi-Möhr-Durm bout. Er hät im undere Deil 54 Stufe us Stei ghaa un im obere Deil 87 us Holz. 1921 isch er instandgsetzt worre, am 22. Juni 1922 isch e Blitz in en iigschlaa un er isch abbrännt. Im Johr druff hänn si en mit de Understützig vu de Gmeinde drum ume un zahlriiche brivate Spänder widderuffbout. Am 11. Mai 1924 isch er iigweiht worre.
1950 wird de Mantel us 25.000 Schindle erneuert. Dräi Johr spöter sin 10 Bänder us Iise um de Durm ume glèggt worre zum en stabilisiere. 1972 isch s Durmdach vu Grund uff renoviert worre. Di gröschti Sanierig hät zwüsche 1982 un 1983 stattgfunde, wiil de Durm wenig stabil gsì isch. S Änd vu de Sanierigsarbete, de 1. Mai 1983, isch mit em 100-Johr-Jubiläum vum Schwarzwaldverei zämmegfalle. Im Johr 1994 isch em Durm sii hundertjöhrigs Bstoh gfiirt worre. 2004 hän si en vu neuem renoviert.
Reformierte Kirchen
Di reformierte Chile oder evangelisch-reformierte Chile bilded äini vo de groosse chrischtliche Konfessioone i de reformatoorische Tradizioon, wo vo Mitteleuropa uusgange isch. Si gönd uf d Reformation in de Schwiiz und bsunders uf s Wirke vom Huldrych Zwingli z Züri und em Johannes Calvin z Gämf zrugg, wo sich bim Martin Luther inspiriert händ.
Die reformierte Chile ghööred wie die evangeelisch-lutherische Chile zu de evangeelische Chile. Uf de ganze Wält sind di presbyteriaanische Chile, wo ursprünglich us Schottland stammed, die grööscht Gruppe i de Familie vo de reformierte Chile.
Wäse
I de refermierte Theology staat d Bible und d Verchündigung vo de Bible, em Woort vo Gott, im Zäntrum. Drum sind refermierti Chile inwändig schlicht, und drum staat i ganz vilne refermierte Chile de Tauffstäi voornen i de Mitte.
Sakramänt häts (wie bi de Lutheraner, aber andersch as bi de Katholike) zwäi: d Tauffi und s Aabigmaal. Andersch as bi de Lutheraner und de Katolike wird s Aabigmaal nöd as e reaali Verwandlig vo Bluet i Wy und vo Fläisch i Broot verstande, sondern simbolisch, aso zäichehaft.
Di refermiert Chile isch vo une nach obe uufpoue, andersch as di katolisch und au di lutheranisch. D Basis bilded d Gmäinde reschpäktyv s Chilevolch am Oort.
Organisation
International organisiert sind di reformierte Chile im Reformierte Wältbund.
Verbreitig
Reformierti Chile gits hüt uf allne Erdteil. Aber nu in wenige Länder sind di Reformierte in de Mehrheit. Sit s au in de Schwiiz me Katolike wi Reformierti het, isch des numm noch in de Niderlande und z Schottland eso. Z Frankriich, z Pole, z Ungarn, z Rumänie (im früener ungarische Sibebürge) und z Litaue hets sit de Reformationsziit Minderheite, wo reformiert sind.
Otto Heinrich Raupp
Dr Otto Heinrich Raupp (* 25. Mai 1867 z Dossebach; † 2. Novämber 1945 z Fryburg) isch e dytsche evangelische Bfaarer un Haimetautor gsii.
Lääbe
Dr Raupp isch z Dossebach bi Schopfe uf d Wält as Suhn vum Adolf Karl Max Friedrich Raupp, wu syt 1867 z Dossebach evangelische Bfaarer gsii isch un dr Elisabeth geb. Mayer. Syt Mueter isch vu Dossebach gsii. E baar Wuche no syre Geburt isch dr Vater uf Egringen im Markgreflerland versetzt wore, wu dr Otto derno zäme mit syre Schweschter Alwine un sym Brueder Adolf ufgwachsen isch. Scho voreb er uf d Volksschuel chuu isch, het er vu sym Vater s Lääsen un s Schryybe glehrt, wäge däm isch er uf dr Volksschuel gly in di zwoot Klass chuu, Bis er elf Johr alt gsii isch, isch er z Egringen uf d Volksschuel gange, derno het en dr Vater sälber derhaim unterrichtet go ne uf s Gimnasium vorzberaite. Schließlig isch er uf d Obertetia an s Pedagogikim z Löörech chuu. Aafangs het er z Löörech bim Stadtbfaarer Höchstetter gwohnt. No drei Johr isch au sy jingere Brueder Adolf uf Löörech chuu un si hän derno beedi in aagmietete Zimmer im en andere Huus gläbt. Anne 1884 het dr Vater e Bfaarerstell z Hendesse (dt. Handschuhsheim) bi Haidelberch aadrätte, dr Otto isch derno uf s Gimnasium z Haidelberch gange, wuner schiließlig au s Abitur gmacht het. An dr Universitet z Haidelberch het er derno Evangelischi Theology studiert un au ai Semeschter z Jena. Anne 1888 isch er unter d Kandidate vu dr Evangelische Landeschilche ufgnuu wore. Im nämlige Johr het er di theologisch Vorbriefig abglait un ai Johr speter di theologisch Haptbriefig.
In der Landeschilche het mer e gchännt fir syni Hufe theologische Vordreg. Syter ass er 21 gsii isch, het er z Haidelberch d Zytschrift „Die Kirche. Evangelisch protestantisches Sonntagsblatt“ uusegee. Vu 1902 bis 1911 isch er verantworlige Redakteer vum chilchli-liberale „Kirchenblatt“ gsii. Derzue het er au Artikel verfasst fir anderi theologische Zytschrifte, het e Bändli mit Gebät fir Chranki vereffetligt un au drei evangelischi Volksschrifte. As Vikar z Fryburg het er Im April 1893 fir Ufsää gsorgt, wun er bi dr Uuslegig vu dr Gschicht vum uuglaibige Thomas gsait het, dr Jesus sei e Mänsch gsii un nit Gott. Syni liberal theologisch Haltig het er immer wider zum Uusdruck brocht, unter anderem im Jubeljohr vu dr Augschburger Konfession anne 1930, wun er si gege ne „Bluettheology“ uusgsproche het. In syne theologische Schrifte un Vordreg het er immer wider au aktuälli Froge vu syre Zyt ufgnuu.
Au bolitischi Schrifte het er gschribe, unter anderem fir di „Nationalliberale Korrespondenz“, e däglige Informationsdienscht vu dr Nationallliberale Bartei, wu vum Rudolf Grosse uusegee woren isch.
Zum e Haimetoobe z Dänzlinge rund um dr Raupp anne 2015 het dr Helmut Rothermel in dr Badische Zytig gschribe:
Sy Schwärpunkt as Haimetforscher isch d Familien- un Ahneforschig gsii. Fir e Dänzlinger Familiebuech het er d Familiegschichte us dr Chilchebiecher zämegsuecht, derzu het er iber d „Denzlinger Einwohner in den 50 Jahren vor dem Dreißigjährigen Krieg“ gschirbe un e „Verzeichnis der nach dem Dreißigjährigen Krieg in das Dorf Denzlingen eingewanderten Schweizer“ verfasst. D Uuswirkige vum franzesische Chrieg vu 1672 bis 1678 het er bschriben un di rund 400 Gwannnäme vu Dänzlinge untersuecht.
Dr Rapp het au gmolt un zaichnet, iber 100 Bilder, Zaichnige un Skizze vun em sin iberliferet. Derzue het er kompeniert: Ime Verzaichnis, wun er vu 1889 bis 1916 gfiert het, sin 46 Wärch ufgfiert, Chorwärch, Wanderlieder, Orgelpräludie un anderi. Erhalte sin aber nimi alli vu däne Wärch.
Anne 1910 het er d Frieda Reuß (* 1880) ghyrote, wu Lehreri an dr Dechterschuel z Pforze gsii isch.
Otto-Raupp-Stube
In dr Dänzlinger Ferderschuel isch anne 1977 d Otto-Raupp-Stube yygrichtet wore, wu mit Uusstelligsstuck an dr Raupp mahnt. Im Johr 1986 isch d Otto-Raupp-Stube schließlig in s Dänzlinger „Heimethüs“ umzoge.
Otto-Raupp-Förderschule
Im Novämber 1991 isch d Ferderschuel in Otto-Raupp-Förderschule umgnännt wore.
Region Landquart
D Region Landquart (RMS Regiun Landquart) isch a Verwaltigsainhait vum Kanton Graubünda i da Schwiz, wo dur d Gebietsreform uf da 1. Januar 2016 entstanda isch. Hauptort isch Landquart.
Bis uf d Gmaind Haldenstein, wo uf da 1. Januar 2016 i d Region Plessur gwächslat hät, isch d Region mit em Bezirk Landquart identisch, wo bis Endi 2015 bestanda hät. D Krais Füüf Dörfer und Maienfeld sind uf da 31. Dezember 2015 ufglöst worda.
Iitailig
Zur Region Landquart ghörend die Gmainda: Stand: 1. Januar 2016
Tiernamen Kesswil
Tiernäme vo Chesswil im Tuurgi
Perpetuum mobile
Äs Perpetuum Mobile (PM) bezieht sech uf nes gschlossnigs System, wo nach em Energiierhaltungssatz kei Energii drin entschtah oder verschwinde cha. Das bedütet, das e Maschine, wo schinbar selber louft, wöu si Energii produziert, kes Perpetuum Mobile wer. Ufgrund vu dr Energiierhaltung wers keis gschlossnigs System.
Perpetua Mobilia werde nach em Thermodynamischen Hauptsatz bezeichnet, wo si verletze. Usnahm: PM 3.Art. Die Klassifikation git allerdings kei Hinwis zum beabsichtigte Funktionsprinzip.
Perpetuum Mobile erster Art
Idee: e Maschine mit Wirkigsgrad vo 100% oder grösser würdi die benötigt Energii selber lifere. Ä solchi Maschine würd de erschti Hauptsatz vo dr Thermodynamik verletze, dr Energiierhaltungssatz, well jedi Maschine ufgrund vo Ribigs-u Wärmeverluscht e Wirkigsgrad vo < 100% besitzt.
Biispil
Bereits de eifach Kreislouf isch unmüglich, wöüs bi jeder Bewegig oder Umwandlig Verluscht git. Verluscht füehre letztendlich zure Temperaturerhöhig vo dem Teil. Da d Umgebig immer chüeler isch als verluschterzügende Teil, fliesst d Energii vo dr Maschine durch Wärmeleitig, Konvektion oder Strahlig ad Umgebig ab. Die Maschine muess über churz oder lang stahblibe, well e Rückfüehrig ufgrund vo dr Temperaturdifferenz nit stattfindet. (Wärmi fliesst nur vo warm nach chalt, nie umkehrt.)
Perpetuum Mobile zweiter Art
Idee: Arbet us dr Umgebigswärmi z gwünne, also d Wärmi, wu über e Abchaltig gwonne worde isch, vollständig in mechanische Energii umzwandle. Ä sölchi Maschine verletzt dr Zweite Hauptsatz vo dr Thermodynamik, well die vollschtändig Umwandlig vo Arbeit in Wermi irreversibel isch, nit aber dr Energiierhaltungssatz.
Prinzipiell cha me es Perpetuum Mobile zwöiter Art dara erkenne, das es versucht, Wermi am ne Punkt ufzneh und in ander Energiiforme versuecht umzwandle. Das ellei muess nit gege d Energiierhaltung (erschter Hauptsatz) verstosse, es wäre also Maschine denkbar, wo unger dr Beachtig vor Energiierhaltung Wermi in höherwertigi Energieforme umwandle (z. B. Strom).
Organisation erdölexportierender Länder
D Organisazioon vo de Länder, wo Ärdööl exportiere (churz OPEC, vo ENS Organization of the Petroleum Exporting Countries) isch en internazionali Organisazioon, wo 1960 in Bagdad gründet worde isch.
Sit 1965 het das Kartell si Sitz in Wien. Die ursprünglige Mitgliider si dr Irak, dr Iran, Kuwait, Saudi-Arabie und Venezuela gsi. Spööter häi sich no siibe Staate aagschlosse: Katar (1961), Libye (1962), die Veräinigte Arabische Emirat (1967), Algerie (1969), Nigeria (1971) und Angola (2007). Ecuador isch vo 1973 bis 1992 Mitgliid gsi und Gabun vo 1975 bis 1992. Am 17. Novämber 2007 isch Ecuador noch ere Pause vo 15 Joor in d Organisazioon zrugg. Indonesie isch im Januar 2009 usdräte.
D Mitgliidstaate vo dr OPEC fördere öbbe 40 Brozänt vo dr Ärdöölbrodukzioon uf dr Wält und verfüege über drei Viertel de Ärdöölresärve uf dr Wält. Allerdings vermuete e baar Expärte, wie under anderem dr Matthew Simmons, ass d Aagoobe über d Resärve zum Bischbil vo Saudi-Arabie nit stimme. Wil alli ölbroduzierende Staate, wo nid in dr OPEC sin, immer weeniger Ööl chönne fördere, cha mä erwarte, ass dr Iifluss vo dr OPEC grösser wird. Vo de zää grösste Ärdölförderer sin Saudi-Arabie, Iran, Kuwait, Venezuela und die Veräinigte Arabische Emirat in dr OPEC.
Balch
Balch (Balkh; Persisch بلخ, altgriechisch Baktra; au Zariaspa: altiranisch "Goldigs Ross", arabisch au ام المدائن / DMG Ummu'l-madā’in = "Mueter vo de Stedt") isch e Stadt in dr Browinz Balch im Norde vo Afghanistan und e Vorort vo Masar-e Scharif, dr grösste Stadt in Nordafghanistan. Balch isch dr wichdigsti Wallfaartsort im Land. 2012 het mä usgrächnet ass d Stadt 87'000 Iiwooner het. In de letschte Joor isch si enorm gwaggse.
Gschicht
Balch gältet as äini vo de Wiege vo dr iranische Zivilisazioon. In dr Antike het d Stadt Baktra (griech.: Βακτρα) ghäisse und isch d Hauptstadt vo Baktrie gsi. Dört isch d Siidestrooss uf d Handelsstrooss vom Kaspische Meer uf Vorderindie gstoosse.
Under de Sassanide isch Baktra wider e Däil vom Perserriich gsi. Im 7. Joorhundert häi s die islamische Araber erooberet und noodinoo vollständig islamisiert. Im Middelalter isch d Stadt e Zentrum vo dr persische Kultur und Literatuur gsi und het zu verschidnige islamische Riich ghöört. 1221 häi d Mongole d Stadt erooberet und ganz zerstöört. Si isch wider ufbaut worde, und denn het sä dr Timur-e Lang erooberet, und si het sich zu äinere vo de wichdigste Stedt z Chorasan entwigglet.
Am Ändi vom 18. Joorhundert häi d Afghane d Stadt erooberet, denn Russland, und in dr Middi vom 19. Joorhundert isch Balch ändgültig an Afghanistan gfalle.
Flums
Geografii
Flums lit im Seeztal, zwüsched Sargaas und em Walesee. D Gmaind erstreckt sich durs Schilstal bis ufe zum 2'501 m höche Spitzmaile. Flums bestoht us drü Ortsgmainde; Flums-Dorf, Flums-Grossbärg und Flums-Chliibärg. Nochergmainde sind Glarus Süd, Quarte, Walestadt, Wartau und Mels. Flums isch underanderem dur d Flumserbärg bekannt, au wenn zmaischte uf em Gmaindsgebiet vu de Gmaind Quarte liit.
Industrii
Z Flums gits zwar relativ wänig Industrii, aber det drundär häts einiges wo rächt gross isch, so zum Bischpil d Flumroc wo bekanntä Isolationsmaterialhärschtellär isch. Aber au d Grüninger-Mühle z Flums ghöred zu dä 10 gröschtä Mülänä i dä Schwiz. Eini vo de eltischte Flumser Fabrike, wo na brucht wird isch d Schpinnerei Spörry Co AG wo de wältwit finscht Fadä macht.
Uncilin
Dr Uncilin (lat. Uncelenus, † 613) isch en alamannische Herzog vun 588 bis 607 gsi.
587 het dr austrasisch Kini Childebert II. de Alamanneherzog Leutfred I. abgsetzt un de Uncilin zu siinem Nochfolger bstimmt. Nochm Tod vum Childebert II. 595 sin dr Thurgau, dr Kembsgau un s Elsass an Burgund gonge un dr Uncilin domit unter d frankoburgundisch Oberhoheit vun Kini Theuderich II. cho. 605 het dr Uncilin im Heer vum Theuderich II. gege de Brueder vum Theuderich Theudebert II. kämpft. Vermuetli im gliiche Johr (oder 606) het de Uncilin de burgundische Husmeier Protadius umbringe lo. Us Rache fir d Ermordung vum Prodadius het d Kinigin Brunichild 607 em Uncilin e Fuess abschloge lo, er isch dodurch als Herzog omtsunfähig wore. Nochem Lex Alamannorum, em alamannische Rechtsbuech, isch e Herzog numme den omtsfähig, wenn er selber uf e Ross kon stiige. Er isch entaignet wore und i nidrigi Dienscht gstellt worde.
Trans-Europ-Express
„Trans-Europ-Express“ (TEE) isch früecher ä Kategorie für internaziunali Schnällzüg gsii.
S' Rollmaterial
Ab em 1957 hend diä Staatsysebahne mit wiirot-bëëschä Zugskomposiziuune uufgwartet, und au Loggene hend diä Farbe-n-überchuu. I d'r Schwiiz sind das äinigi Fahrzüüg vu de Buuräihe Re 4/4 I und Re 4/4 II gsii. Si sind aber auf i andere Diänscht iigsetzt wordä. Das hät sin guete Grund gchaa: Di Niderländisch Staatsbahn und d' SBB hend ab em 1957 ä Diseltriibzug mit d'r schwiizerische Bezäichnig RAm TEE I Diänscht gschtellt. De ischt speeter uf Kanada verchauft wordä. I de Sächzgerjahr isch dänn de Vierstrom-Triibzug RAe TEE II uufchuu. Diä füüf Zugeinheite händ under de vier gebrüüchliche Stromsyschtem vu Europa chänne fare. Drum het's uf jedem Motorwage vier Stromabnähmer gchaa.
Taff's Well
Taff's Well (uf walisisch Ffynnon Taf) isch e Derfl nerdli vu Cardiff in Wales.
Des Dorf het au e beriehmti natirliche Quell. Well isch e änglischer Nome fir Quell, Ffynnon isch dä wallisische Nome fir Quell.
Beriehmt ischs worde as dä hischtorisch Ort vun de Gschicht vum Film Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam. Där, wu die Gschicht gschribe hat, des isch dä Christopher Monger gsi, der isch au in däm Derfl uf d Wält kumme. Siner Grossvater hets ihm verzellt, wu er no klei gsi isch
Dä Berg, wu si dert ufgschittet hän, isch dä Garth Mountain (uf walisisch Ffynnon Garw)
Dä Film hen se aber nit do dräiht, sundern im nerdliche Wales in Llanrhaeadr-ym-Mochnant.
James Joyce
Dr James Joyce (* 2. Februar 1882 z Dublin; † 13. Januar 1941 z Züri)  isch en irische  Romanschriftsteller und Dichder gsi. Er gältet as äine vo de iiflussriichste Autore vo dr Modärne im früeje 20. Joorhundert. Sis bekanntiste Wärk isch Ulysses, wo 1922 uusechoo isch. Din ziet er Paralleele zwüsche Episoode us dr Odyssee vom Homer mit was em Protagonist, em Leopold Bloom, bassiert am ene gwöönlige Daag z Dublin. Er setzt drfüür verschiideni literarischi Stil ii und brucht dr „Stream of Consciousness“, uf Dütsch Stroom vom Bewusstsii, bzw. dr sogenannti inneri Monolog. Anderi wichdigi Wärk si Dubliners, e Züklus vo fufzää Churzgschichte wo 1914 veröffentligt worden isch, und d Romään A Portrait of the Artist as a Young Man (1916, dütsch Ein Porträt des Künstlers als junger Mann), Finnegans Wake (1939) und drei Gedichtbänd. Er het au e Theaterstück gschriibe und für Zitige. Sini Brief si au veröffentligt worde.
Lääbe
Dr Joyce isch von ere middelständische Familie us Dublin choo. Er het an de Jesuite-Schuele Clongowes und Belvedere gleert, und denn am University College Dublin studiert. Er isch denn uf em öiropäische Kontinänt go lääbe und het z Triest, Züri und z Bariis gläbt, in sim literarische Wärk isch er aber nie über d Gränze vo Dublin uusechoo und er het sini Familie, Fründ und Find dört im Wärk verarbäitet. Wo d Weermacht 1940 in Frankriich iimarschiert isch, isch dr Joyce in d Schwiz gflüchdet. Er het e Darmbruch überchoo und isch am 11. Januar 1941 z Züri operiert worde und zwäi Dääg druf gstorbe.
Referänzlitratuur
Ulysses
Finnegans Wake
Litratuur uf Änglisch
Allgemäini Litratuur
Dubliners