cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Rudolf Wirz
Sy Bruef
Dr Karl Rudolf Wirz het z Basel e Flachmolerleer gmacht, isch vo 1905 bis 1909 in die Allgemeini Gwerbschuel z Basel gange und het sich selbschtändig zum Kunschtmoler usbildet. Nodem är e paar Joor als Flachmoler gschafft gha het, het är sich im ene eigene Atelier z Basel ab 1928 ganz dr Kunscht gwidmet. Är het sich als ächte Heimetmoler profiliert und het hauptsächlig Landschafte und Stillläbe in Öl, Tempera und Pinselzeichnige gmolt. Är het Basler Stadtaasichte die schwyzerischi, elsässischi und badischi Umgäbig vo Basel, usserdem au no Szenerie us de Freybärge und im Tessin gmolt. Im Baselbiet molt är bsunders z Zeglige und drum ume vill Bilder. Regelmessig nimmt är an Usstellige in der Basler Kunschthalle und z Lieschtel teil. Es git vo ym rund vierhundert Wärk.
Jury (Moselle)
Jury (ditsch 1915–18 un 1940–44 Giringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Jury lijt sìwe Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 191 un 245 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Jury ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1128 àls Gury.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Jury ìsch Jury ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Jury ghert zem Lorrain.
Impressionismus (Begriffsklärung)
Impressionismus beschriibt e Stilepoche/-richdig
Britisch-Neuguinea
Dr Sidoschtdail vu dr Insle Neiginea isch as Britisch-Neiginea e britischi Kolony gsii. Dr Weschtdail isch di niderländisch Kolony Nioderländisch-Neiginea gsii, dr Nordoschte isch as Chaiser-Wilhelms-Land Dail vu dr dytsche Kolony Dytsch-Neiginea gsii.
Gschicht
Anne 1883 het dr Thomas McIlwraith, dr Premierminischter vu Queensland, em Bolizeirichter uf Thursday Island, em Henry Chester, dr Ufdrag gee, dr erschtli Dail vu Neiginea im Name vu dr britische Regierig in Bsitz z nee. Dr Chester het am 4. April 1883 in dr grad nei grindete Sidlig Port Moresby dr britisch Fahne ufzoge. Wel er doderzue nit autorisiert gsii isch, het des di britisch Regierig aber nit anerkännt. Wu di auschtralische Kolonie im Johr druf finanziälli Unterstitzig zuegsait ghaa hän, het dr James Elphinstone Erskine, dr Commodore vu dr auschtralische Station, s Biet am 6. Novämber 1884 vum 141° O bis zum Oschtkap un derzue ne baar chlaini Insle ind rNechi vum Feschtland an dr Goschen-Stroß un im side, mitsamt dr Kosmann-Insle zum britische Protektorat Britisch-Neiginea (British New Guinea territory) erklert. Am 9. Dezämber isch dr Erskine ghaiße wore, s britisch Protektorat au uf d D’Entrecasteaux-Insle un di chlainere Nochberinsle uuszdehne. Zerscht isch dr Generalmajor Peter Scratchley, no dr John Douglas Sunderbevollmächtigte fir s Britisch Neiginea-Protektorat mit Sitz z Port Moresby.
Am 4. Septämber 1888 isch no ihne as Adminischtrator dr William MacGregor chuu. Är het gly no syre Aachumft di formäll Bsitzergryfig verchindet, doderudr isch Britisch-Neiginea (British New Guinea) zur britische Chronkolony wore. Regierig un Verwaltung sin vu Queensland uus gange un nit vu London. Am 1. Septämber 1906 isch Britisch-Neiginea as Territorium Papua (Territory of Papua) an Auschtralie zur Verwaltig iberdrait wore.
Hüttendorf (Unterelsass)
Hìttedorf (frz. Huttendorf, dt. Hüttendorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hìttedorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 797 àls Hittendorphe.
Verwàltung
vun Hìttedorf ìsch. Hìttedorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìttedorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Arrondissement Sarreguemines
S Arrondissement Sarreguemines ìsch e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Grand Est. Höiptort (Sìtz vun dr Unterpräfektür) ìsch Sarreguemines (lothr. Sààrgeminn, dt. Saargemünd).
S bsteht üs drei Kanton un 83 Gmeine.
Geschichte der Tschechoslowakei
De Artikel befasst sich mit de Gschicht vom Staat Tschechoslowakei, wo vo 1918 bis 1993 existiert hät.
Erschti Republik
D Tschechoslowakei isch als Staat dur de Zerfall vo Österreich-Ungarn 1918 enstande. Tschechoslowakischi Exilpolitiker händ jedoch bereits sit 1916 d Unterstützig vo de Triple Entente erhalte. Am 28. Oktober 1918 isch de Staat schliesslich z Prag vom erste Präsident proklamiert worde. In de Verträg vo Saint-Germain und vo Trianon, wo d Siigernatione d Uflösig vo Österiich-Ungarn vollzoge händ, isch t Anerkänig vo de ČSR festgeschriibe gsi. Dr erschti Präsident vo der Erste Tschechoslowakische Republik isch de Soziolog Tomáš Garrigue Masaryk worde.
Di neui Republik hät wäge ihrer starche Wirtschaft en starche Ufschwung erläbt, si hät sich e eigeni stabili Währig (tschechoslowakischi Krone) gschaffe und isch vo 1923 bis 1935 de nünt riichschti Staat uf de Wält ksi.
Vo 1930 aa isch d Unzfriideheit vo de Sudetedütsche mit ihrer Situation im neue Staat immer mee gwaggse und das isch unterschätzt worde. Die nationalsozialistischi NSDAP under de Füerig vom Adolf Hitler hät sit 1933 di Sudetedütschi Partei vom Konrad Henlein unterschtützt und hät finanziell versuecht, di ethnische Komflikt im Vilvölkerstaat z verschärfe. Wo de Hitler erwooge hät, die überwiegend dütsche Randgebiet z annektiere, isch es mit de Vermittlig vom italiänische Diktator Benito Mussolini zum Münchner Abkomme cho. Am 30. September 1938 isch fast s ganze Sudeteland vo de Wehrmacht bsetzt worde. Die britischi und die französischi Regierig händ ghofft, dass das Akomme de Friide sicherer würd mache. Pole isch am Abkomme nöd beteiligt ksi, hät aber drü Gebiet annektiert und Ungarn im Erschte Wiener Schiidsspruch d Südslowskei und en Teil vo de Karpatenukraine übercho.
Wiidererrichtig vo de ČSR und de Februarumsturz (1945–1948)
Nach em Ändi vom Chrieg 1945 isch di Tschechoslowakischi Republik in de Form vo de Dritte Republik in de Grenze us de Zit vor em Münchner Abkomme wideruferstande. Die dütschi Bevölkerig isch bis 1946 vertriibe worde und d Karpateukraine hät in eme ufwändige Prozess vo 1946 bis 1948 a d Sowjetunion abträte werde müsse.
Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik (1960–1990)
I de Verfassig vo 1960 isch de Staat in Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik (ČSSR) umbenännt worde und de kommunistischi Führigsaspruch isch festgeschriibe worde.
1968 isch es durchs Reformprogramm untem neue Parteichef vo de Kommunistische Partei Alexander Dubček zum Prager Frühelig cho. Dise isch aber vo de Sowjetunion und de andere Oschtblockstaate nidergschlage worde. Vo de Volksdemokratie händ nume Rumänie und Albanie dir tschechoslowakischi Regierig unterschtüzt. Als einzige Punkt vom Reformprogramm isch d Föderalsierig vom Staat bliibe, dadur isch d e Staat zum zweite mal föderalisiert worde.
Nach de Niderschlagig vom „Prager Früelig“ isch de Widerstand gäg de Kommunismus gwachse und so ischs 1977 zur Bürgerrechtsbewegig Charta 77 cho.
Die Tschechischi und Slowakischi Föderativi Republik (1990–1992)
Nach m Endi vom Kommunismus hät sich bald abzeichnet, dass de föderativi Staat Tschechoslowakei uf Duur kei Bestand me ha würd. Zu de erste Zerwürfniss ischs scho 1990 cho, wo mer um de Name vom Staat gschtrite hät. Witeri Interessekonflikt zwische de beide Landesteil händ 1992 zum Endi vo de Tschechoslowakei gführt. Ohni Referendum hät s Parlament 1992 beschlosse, de Staat Tschechoslowakei am 1. Januar 1993 ufzlöse.
Helmut Dold
Dr Helmut Dold (* 31. Oktober 1958) isch e dytsche Musiker. Mer chännt en in dr Region Lohr as „De Hämme“.
Lääbe
Dr Dold isch im Lohrer Stadtdail Kuebach ufgwagse as Suhn vum Metzgermaischter Fridolin Dold un syre Frau Gretel. Noch em Abitur un em Wehrdienscht im Luftwaffe Musikkorps II z Charlsrue het er an dr Musikhochschuel z Fryburg klassischi Drumpete bim Robert Bodenröder studiert.
Är isch aber kai klassische Musiker wore un het derfir Blosmusik un Jazz gmacht. An dr städtische Musikschuel Lohr duet er syter anne 1987 Drumpete unterrichte. Dernäbe isch er langi Johr Dirigänt vum Blosorcheschter Hailigezell gsii un het Dixieland gspiilt mit „Papa Klaus und seinen Dixie-Waidags“ z Lohr un speter bi „Fräulein Mayer’s Hinterhausjazzern“ z Fryburg, bi dr „SWR TV Anstaltsband“, mit dr „Albert-Louis-Jazzband“ un dr „Iris Oettinger Jazzband“ z Stuegert. Är dritt Solo uf, mit em Philipp Moehrke as Klavierpartner oder au mit sym Dixie-Quartett, derzue mit em Uwe Ladwig un em Lothar Binder as Trio „Bixology”
Us syre Liebi zum alemannische Dialäkt un wel er au aigeni Lioeder het welle schrybe isch sy Mundart-Comedy-Programm „De Hämme“ entstande. Im Silberburg-Verlag het er vier Biecher mit Witz im Dialäkt publiziert, derzue het er verschideni CD vereffetligt.
Är isch ghyrote un läbt mit syre Frau Diana z Lohr.
Leo IV. (Byzanz)
Dr Leo IV. (* 749 oder 750 ; † 8. Septämber 780), wäge dr Häärkumft vo sinere Mueter het er dr Übernaame dr Chasar ( überchoo), isch vo 775 aa byzantinische Kaiser us dr sürische Dünastii gsi.
Preiselastizität
D Priiselastizität vom ene wirtschaftliche Guet (Produkt oder Dienschtleischtig) isch s Uusmass von dr Beiiflussig von dr Nachfrag nach dem Guet durch ne Erhöhig oder Senkig vo siim Priis.
Leo IV. (Byzanz)
Dr Leo isch dr Noochfolger vo sim Vater Konstantin V. gsi. 776 het er si jung Soon Konstantin (dr spööteri Konstantin VI.) zum Mitkaiser gmacht und en Ufstand underdruckt, wo sini fümf Stiefbrüeder wäge däm gmacht häi.
Preiselastizität
Es giit priisunelastischi Güeter wie z. B. Medikament, wo zwar wenn möglich Generika gchauft werde, wo me aber im Rahme von dr Franchise, wo me bii dr Chrankekasse selber muess zahle, au es tüürs Produkt nimmt, wenn me hofft, dodermit chönne gsund z werde. Relativ priisunelastisch sind hüützutags au Autos, wo dr Snob-Effekt zum Trage chunnt. Me chauft deshalb es relativ tüürs Auto, obwohl s au billigeri Modell uuf em Markt giit.
Als priiselastisch gälte im ene gwüsse Grad z. B. Lebensmittel, wo vor allem Unterschicht-KonsumentInne lieber keini tendenziell gsündere Bio-Produkt chaufe, sondern die billigere konventionelle Produkt bevorzuge.
Leo IV. (Byzanz)
Wie si Vater und si Groossvater Leo III. isch au dr Leo IV. im Kampf gege d Araber-er het ene 778 e schweeri Niiderlaag zuegfüegt- und gege d Bulgare erfolgriich gsi. Aber nid wie die bäide isch er in religiööse Frooge ikonodul (bilderfründlich) iigstellt gsi (lueg Bilderstrit). Allerdings bedoont die nöijeri Forschig, ass die bilderfründlige Kwelle d Regierigszit und d Religioonsbolitik vom Leo III. und vom Konstantin V. stark verzerrt beschriibe. Dr Leo IV. het uf jede Fall im Februar 780 wider e bilderfründlige Patriarch vo Konstantinopel iigsetzt.
Wäärend sinere Regierig sig dr Leo stark under em Iifluss vo sinere Frau Irene gstande. In dr eltere Forschig het mä das as Grund für si moderaati Religioonsbolitik gsee, das luegt mä aber hüte skeptischer aa. Wo dr Leo im Septämber 780 unerwartet gstorbe isch, isch d Irene Regäntin für iire gmäinsame Soon und Noochfolger vom Leo Konstantin VI.
Impressionismus
Dr Impressionismus (v. lat.: impressio = Iidruck; über s französische impressionnisme) isch e Sammelbezeichnig, wo in dr Kunstgschicht für e zentrali Bewegig in dr Moolerei in dr zweite Helfti vom 19.Johrhundert bruucht wird. Si isch vo Frankriich us choo und het sich wältwit verbreitet. Im Impressionismus si die wäsentlige Vorussetzige für e neu Charakter vo dr Bildende Kunst im 20. Johrhundert entstande. So hai Kunsthistoriker ihn immer wider as en Ändi oder as en Aafang – oder au as beides gliichzitig beschriibe.
Näbe dr Moolerei hai sich au impressionistischi Musig, Litratur, Film und Fotografii entwicklet. In dr Moolerei isch dr Impressionismus vom Post-Impressionismus abglöst worde.
Nobelpreis für Physiologie oder Medizin
Priisträger
De erschti Priisträger isch dr Düütschi Emil von Behring gsii, wiiteri berüehmti Priisträger: De Robert Koch, Otto Loewi und d Entdecker vo dr DNA-Schtruktur James Watson und Francis Crick.
Dr Priis isch vo 1901 bis 2005 in insgesamt 96 Jahre a 184 Priisträger verliehe worde, siebe devoo a Fraue. Er chann a bis zu 3 Persone gliichziitig vergee werde. Vo 1915 bis 1918, i de Jahre 1921 und 1925 und vo 1940 bis 1942 hät kei Verleihig schtattgfunde, s Priisgeld isch zrugg in Fundus gwanderet.
Lueg au: Lischte vo de Nobelpriisträger für Physiologie und Medizin
„Physiologie und Medizin“
Dr Priis wird oft abgchürzt als Medizinnobelpriis bezeichnet. Das isch nöd ganz korrekt, wil am Alfred Nobel 1895 siin niedergleite letschti Wille uusdrücklich d Physiologie iischlüüsst. D Physiologie hät damals aber en wiituus grössere Bereich als di medizinischi Physiologie umfasst, Gebiet, wo hüt vor allem dr Biologie, aber au dr Chemie oder Physik zuegrechnet würded. So häd s Karolinska Institutet, di schwedischi medizinischi Universität i dr Nächi vo Schtockholm, scho immer en grosse Schpielruum i dr Uuswahl vo de Bewerber glaa. Dr Priis 1973 für de Konrad Lorenz ghört z. B. is Gebiet vo dr Biologie (Verhaltensforschig).
„Dr gröschti Nutze für d Menschheit“
Nach em Wille vom Alfred Nobel sött de Priis a dee verliehe werde, wo im letschte Jahr mit siinere Entdeckig de gröschti Nutze für d Menschheit erbracht hät. S Wort Entdeckig bevorzugt i dr Medizin immer d Grundlagenfächer, wil i dr klinische Medizin dr Fortschritt i dr Regel nöd als plötzliche Erkenntnisschub, sondern i sehr chliine Schritte erfolgt. Und i dr Tat häts wiituus meeh Priisverleihige a Forscher i dr Immunologie, dr Genetik oder Neurobiologie geeh als a die i dr Pharmazie, dr Diagnose oder sogar dr praktische Therapie.
Weli Entdeckig de gröschti Nutze für d Menschheit erbracht hät, isch immer no Gegeschtand vo viilne Diskussione. D Entwicklig vom DDT dur de Schwiizer Chemiker und Nobelpriisträger 1948 Paul Hermann Müller wird vom hütige Schtandpunkt uus oft kritisiert. D Aawendig vo DDT isch wege siinere Giftigkeit für Mensch und Tier mittlerwiile verboten, trotzdem händ dur sii Aawendig nach Schätzige vo dr WHO ca. 25 Millione Menschelebe grettet werden chönne. S hüt bekannte Uusmass vo dr Giftigkeit isch weder em Erfinder no dr Nobelversammlig zum Ziitpunkt vo dr Preisverleihig bewusst gsii.
Aktualität
Es wiiters Handicap isch dr Zuesatz im letschte Jahr im Teschtament vom Nobel. Im allgemeine duurets einigi Ziit, bis wüsseschaftlichi Erkenntnis veröffentlicht werded; es duuret e wiiteri Ziit, bis die Erkenntnis vo dr Fachwelt uufgnaah und akzeptiert werded: Mängisch betreit die Ziitschpanne mehreri Jahrzehnt. So hät de Oswald T. Avery nie en Nobelpriis überchoo, obwohl siini Erkenntnis, dass d DNA dr Träger vo dr Erbinformation isch, mit Sicherheit e Jahrhunderterkenntnis gsii isch. Es hät nur sehr viili Jahr duuret bis d Wüsseschaft die Erkenntnis akzeptiert hät. De Avery isch mittlerwiile verschtorbe und posthum dörf niemer meeh für de Nobelpriis nominiert werde.
Inschtitutione
1977 isch d Nobelversammlig am Karolinische Inschtitut iigrichtet worde, wil d Zahl vo de Dozente inzwüsche schtarch aagschtiege isch. E Gsetzesänderig in Schwede, wo alli Papier vo schtaatliche Iirichtige öffentlich gmacht ät, hät dezue d Gheimhaltig vom Uuswahlprozess bedroht. D Nobelversammlig isch völlig unabhängig vom Schtaat, sie wird uusschliesslich vo dr Nobelschtiftig finanziert, obwohl alli 50 Mitglieder Professore an dr Karolinska sind. Mit 65 gönd si in Rueheschtand, neui Mitglieder werded vo dr Versammlig gwählt.
S Nobelkomitee wird vo dr Nobelversammlig gwählt und beschtaht us 5 Mitglieder und eim Gschäftsfüehrer. Jedes Mitglied chann zweimal für d Duur vo drei Jahre gwählt werde, dr Gschäftsfüehrer dreimal für d Duur vo 4 Jahre. Um d Kontinuität vo dr Arbet z gwährleischte, wird jede Jahr nur ein Teil vo de Mitglieder neu gwählt, eis vo de Mitglieder wird für drei Jahr Vorsitzende.
Sobald d Nominierige vom Komitee prüeft worde sind, wird es Ad-hoc-Komitee mit 10 Mitglieder beschtimmt, wo für d Duur vo 9 Monate d Nominierige bewerted. D Mitglieder vo dem Ad-hoc-Komitee müend nöd Mitglieder vo dr Nobelversammlig sii.
Ziitplan
S Komitee und d Versammlig halted mehreri Treffe im Lauf vom Jahr ab, so dass d Versammlig zum Ziitpunkt vo dr Abschtimmig über de Uuswahlprozess und di wüsseschaftliche Verdienscht vo de Kandidate guet informiert sind. D Entscheidig vo dr Nobelversammlig erfolgt i dr erschte Hälfti vom Oktober, e eifachi Mehrheit langet.
D Ziitplan isch sit 1901 dr gliichi blibe: Im September vom Vorjahr werded 2'500 bis 3'000 Wüsseschaftler vo medizinische Fakultäte usserhalb vo Skandinavie nach eme rotierende Syschtem uusgwählt und um ihr Kandidate-Vorschläg für s nächschti Jahr bete.
Vorschlagsrecht
Alli Träger vom Nobelpriis für Physiologie oder Medizin und alli Professore vo dr Medizin in skandinavische Länder händ es regelmässigs Nominierigsrecht. Di letschti Frischt für Nominierige isch dr 31. Januar. Im Früehjahr gits e gmeinsami Sitzig mit em Nobelkomitee für Chemie, um z vermiide, dass en Priisträger zwei Priise überchunnt.
Zivilgemeinde
D Zivilgmeind isch e Form von ere Gmeind, wo s früener im Kanton Züri ggä het.
Es sind sälbständigi Körperschafte für Ortschafte und Dörfer gsi, wo im Gmeindbann von ere grössere politische Gmeind gläge sind. Si sind aber diräkt em Bezirksroot und em Regierigsroot Rächeschaft schuldig und also nid der lokale politische Gmeind understellt gsi. Entstande sinds i der Zyt vo der Helvetik, wo di alte Dorfgnosseschafte uufgspalte worde sind i privaträchtlechi Korporatione und öffentlechrächtlichi Zivilgmeinde.
Wichtigi örtlechi Uufgabe vo dene Ortsteil sind no im 20. Johrhundert öppe d Versorgig vo de Ligeschafte mit Wasser und Stroom gsi. Vor em Gmeindsgesetz vo 1875 sinds für alli materielle Uufgabe vonere Gmeind zueständig gsi.
Im 19. Joorhundert het s im Kanton Züri meh als vierhundert Zivilgmeinde ggä. Mit em Gmeindsgsetz vo 1929 het mer aber ekei nöii me dörfe gründe, und im 20. Johrhundert sind die meischte uufglöst worde. Die politische und administrative Uufgabe vonne sind a die beträffende politische Gmeinde und Schuelgmeinde – oder d Einheitsgmeinde ggange.
Mit der nöie Zürcher Kantonsverfassig, wo anne 2005 vo de Stimmende agnoo worden isch, sind die letschte Zivilgmeinde bis is Joor 2010 verschwunde; es sind zletscht nur no öppe zwänzg Gmeinde gsi, zum Bischpiil:
Mainhardt
Geografi
Maaherdt leit auf ere Hochebene zwische dr Däler vo Brettach ond Rot. D Nochbergmoede vo Maaherdt send Michelfeld, Schwäbisch Hall, Oberrot, Großerlach, Wüstenrot, Bretzfeld ond Pfedelbach.
Gmoedsglidrong
Zua Maaherdt gheret d Ortsdoel Ammertsweiler, Bubenorbis, Geißelhardt, Hütten ond Mainhardt.
Gschicht
Maaherdt ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1027.
Verwaltong
Maaherdt ghert zua koem Verwaltongsverband.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Maaherdt ghert zom Oschtfränkisch
Wolfgottesacker
Dr Wolfgottesacker isch e Friidhoof z Baasel. Er lit im Oste vo dr Stadt uf stedtischem Gebiet näbe de Gläis vo dr SBB und bildet e grüeni Insle im Industrii- und Gwärbgebiet zwüschen em Rangschierbaanhoof «Wolf» und em Dramdepo «Dreispitz».
Dr Wolfgottesacker isch, abgsee vom Dalbe-Kiirchhoof, wo nume chliini Däil von em erhalte si, dr eltist Baasler Friidhof, wo zum grösste Däil no erhalte isch, und wird, im Geegesatz zu alle andere historische Friidhööf au hüte no benützt. Er isch äins vo de bedütendste Schwizer Bischbil für früeji Friidhööf, wo landschaftlig gstaltet si. Dorum stoot er uf dr Liste vo de Kulturgüeter in dr Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi.
Oberdorf NW
Oberdorf isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaudä, Schweyz.
Gschicht
Oberdorf isch zum eerschte Mau gnennt wordä vor 1199 aus Obirndorf (1275 Oberndorf), Walterberg 1199/1210 aus Waltirsperch.
Eywoner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateiu isch 2015 bi 7 % gläge.
Religion
82,5 % vu dr Eywoner sind im Jaar 2000 remisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert.
Politik
D Gmeindspresidäntin vu Oberdorf isch d Judith Odermatt-Fallegger (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszeuuig 2000 hend vu dr 2872 Eywoner 95,2 % Teytsch aus Haiptspraach aagää und 4,8 % anderi Spraache.
Nobelpreis für Chemie
Dr Nobelpriis isch vom Schweed Alfred Nobel (1833-1896) gschtiftet worde, wo dur d Erfindig vom Dynamit zu grossem Riichtum choo isch. Dr Nobelpriis für Chemie wird jährlich vo dr "Königliche Schwedische Akademie vo de Wüssenschafte" a Persone verliehe, wo dur ihri Biiträäg a d Forschig dr Menschheit de gröschti Nutze bracht händ.
Erschtmals verliehe worde isch dr Priis 1901, an Jacobus Henricus van ’t Hoff (NL, 1852-1911). Wiiteri berüehmti Priisträger sind u. a. gsii:
Lueg au
Lischt vo dr Nobelpriisträger für Chemie
Johann Wirz
Dr Johann Wirz isch am 17. Oktobr 1814 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 13. Septämbr 1870 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert, Bürger vo Gälterchinde und Leerer gsi.
Sys Läbe
Dr Johann Wirz isch dr Soon vom Johann Jakob Wirz, Buechdruker, und dr Anna Katharina Buser gsi. Im Joor 1839 het är d Salome Gerster vo Gälterchinde ghürotet. Mit zwölfi isch är Vollweise worde und isch als Verdingbueb zu me Buur cho. Sy Soon isch dr Jakob Wirz gsi.
Sy Bruef
Dr Johann Wirz isch nach ere churze Bandwäberleer dank ere Gönnerin an dr Buebeschuel Vordemwald z`Zofige zum Leerer usbildet worde. Im Joor 1833 het är am Inschtitut vom Pfarrer Jacquet z Dälschbrg unterrichtet und 1834 bis 1835 denn z Gälterchinde. 1838 isch är an dr Société des Missions Evangéliques z Paris tätig gsi. 1839 bis 1854 isch är Leerer im «nöie» Schuelhauus z Gälterchinde gsi. Är het mit syne Schüeler aagfange dr Bettäbrg ufzforschte. Us gsundheitlige Gründ het är müese ufhöre als Leerer z schaffe. Wärend syne verblybende Läbensjoor het är als Oberufse`er (Betrybsleiter) in dr «rote» Bandfabrik Freyvogel, Heusler & Cie. z Gälterchinde gschafft. Är isch nume sechsefüfzgi worde.
Arrondissement Thionville-Ouest
S Arrondissement Thionville-Ouest ìsch bìs zem 31. Dezember 2014 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Lothringe gsin. Sit em 1. Janner 2015 ìsch s Deil vum Arrondissement Thionville. Höiptort (Sitz vun dr Unterpräfektür) ìsch Thionville (dt. Diedenhofen).
S bsteht üs sechs Kantonen un 30 Gmeine.
Nobelpreis für Physik
Dr Nobelpriis für Physik isch di höchschti Uuszeichnig für Leischtige uf em Gebiet vo dr Physik, wo jedes Jahr in Schtockholm am 10. Dezember verliehe wird, em Todestag vom Priisschtifter Alfred Nobel (1833-1896).
Nobelkomitee für Physik
Em Nobelkomitee für Physik vo dr Königlich Schwedische Akademie vo de Wüsseschafte ghöred 2018 aa:
Nominierigsprozess
Dr Nominierigsprozess für de Nobelpriis fangt im September aa, d. h. vor dr Bekanntgaab vo de Vorjahrespriisträger, mit dr Versendig vo Iiladige a Wüssenschaftler vo zahlriiche Länder dur di Schwedischi Akademie vo de Wüsseschafte, womit die um Vorschläg für Kandidate für de Nobelpriis vom kommende Jahr bete werded. Im einzelne sind das
Di aagschriebene Persone händ s Recht, bis zum 1. Februar Vorschläge bim Nobelkomitee iizreiche. Obwohl viili Kandidate mehrfach vorgschlage werded, hät sich d Aazahl vo de Nominierige i de letschte Jahre auf cirka 250 bis 350 pro Jahr beloffe.
S Nobelkomitee, wo i de letschte Jahre dur Usserordentlichi Mitglieder mit gliichem Schtimmrecht erwiiteret worde isch, beschtimmt fünf Mitglieder, wo im Früehjahr und Summer d Nominierige sichted und mit dr Hilf vo unabhängige Experte prüfed. S Komitee beschlüüsst im früehe Herbscht siini Empfehlige a d Akademie, wo Aafang Oktober über d Vorschläg abschtimmt. D Akademie chann de Priis a eini, zwei oder drei Persone verleihe und git ihri Entscheidig, wo endgültig und ohni Iischpruchsmöglichkeit isch, a d Priisträger und d Press wiiter. Informatione über d Nominierige, d Prüefunge und Meinige de Priis betreffend werded für 50 Jahr gheim ghalte.
Der Weg in den Ersten Weltkrieg
Der Weg in de Erschti Weltchrieg isch en chronologischi Ergänzig zum Artikel Erschte Weltchrieg, wo auch die längerfrischtige Entwicklige und Ursache überblicksartig mit iibezieht.
Nobelpreis für Physik
Priisverleihig
Am 10. Dezember werded d Priisträger zäme mit de Chemie-, Medizin-, Literatur- und Friedenspriisträger uf Schtockholm zur offizielle Verleihig dur de schwedischi König iiglade. Sie chömed bi dene Fiirlichkeite d Nobelmedaille, es persönlichs Diplom und s Priisgeld vo derziit 10 Millione Schwedische Chrone (öppe 1,1 Mio. Euro) über, wo sich de Priisträger vonere Kategorie teiled. Aaschlüüssend haltet jede Priisträger en Nobelvortrag, wo meischt d Grundlage und Hindergründ vo dr uuszeichnete Leischtig drin dargleit werded.
Kontroverse
I dr meeh als hundertjährige Gschicht vom Nobelpriis händ einigi Entscheidige Reaktione uusglöst, wo vo Unverschtändnis bis hii zu Empörig glangt händ - i dr Physik vor allem ufgrund vo dr Nödberücksichtigung vomene Wüsseschaftler bi dr Priisverleihig.
Nobelsymposien
S Nobelkomitee füehrt sit 1965 Symposie dure, wo sich mit Themengebiete beschäftiged, wo sich im Umbruch befinded, oder wo vo zentraler kultureller oder sozialer Bedüütig sind. Vo de 144 duregfüehrte Veraaschtaltige (devoo 12 Jubiläumsveraaschtaltige) händ sich 30 mit Theme us dr Physik befasst, devoo di erschti 1968 mit dr "Elementarteilchentheorie".
British Library
Die British Library (BL) isch d Nazionalbibliothek vom Veräinigte Köönigriich. Si befindet sich in London und isch äini vo de bedütendste Forschigsbibliotheke uf dr Wält. Si het mee as 150 Millione Wärk und das isch dr grösst Mediebestand vo alle Bibliotheke uf dr ganze Wält. Zu deene Wärk ghööre Büecher, Zitschrifte, Zitige, Broschüüre, Doonufnaame, Badänt, Daatebanke, Charte, Briefmarke, Kunstdrück, Gmäld und e Hufe mee. Iiri Büechersammlig umfasst 25 Millione Exemplaar und isch die zwäitgrössti noch dr amerikanische Library of Congress z Washington, D.C.. Dr Bestand umfasst Wärk bis zrugg in d Zit um 1600 v. Chr. Vo jeedem Buech, wo in Groossbritannie, Nordirland und dr Republik Irland druckt wird, muess dr Verleeger dr BL äi Exemplaar schigge.
D British Library isch entstande, wo 1973 d British Museum Library und e baar anderi Bibliotheke zämmegläit worde si.
L’Isle VD
Geografi
L'Isle lyt am Jurafueß an dr Venoge. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf un d Wyler Villars-Bozon, La Coudre un Les Mousses. D Gmaiflechi umfasst 48,2 % landwirtschaftligi Flechi, 46,4 % Wald, 5,3 % Sidligsflechi un 0,1 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
L'Isle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1216 as Chablie (1299 Insula de Chablie, 1324 Lylaz).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 11,2 % gläge.
Religion
67,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 15,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,1 %, CVP 3,6 %, FDP 13,4 %, GLP 4,7 %, GP 14,1 %, SP 26,1 %, SVP 27,0 %, Sunschtigi 2,4 %.
Valérie Trierweiler
D Valérie Trierweiler (* 16. Hornung 1965 z'Angers) ìsch a franzeescha politischa Journàlischta.
L’Isle VD
Bolitik
Dr Burgermaischter vu L'Isle isch dr Roger Nicolas (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,2 % gläge.
Val-de-Ruz
Val-de-Ruz isch de Name vo däne geografische Objekt:
L’Isle VD
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 858 Yywohner 94,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,7 % Dytsch, 0,1 % Italienisch un 3,1 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Val-de-Ruz
e chli andersch gschribe:
Valérie Trierweiler
Kìndheit un Jugend
D Valérie Massonneau hàt Gschìcht un politischa Wìssaschàft gstudiart. Ànna 1988 hàt sa ìn dr Sorbonne-Universität a DESS bikumma.
Rolla ìn da Media
Sa schàfft àls Journàlischta. Sa hàt ànna 1988 ààgfànga, fer s Blättla „Profession Politique“, wo sa mìt em Gérard Carreyrou gschàfft hat. Ànna 1989 ìsch sa àn „Paris-Match“ igstellt worra, fer ìwer politischa Thema z'schriiwa.
Ànna 2005, wo dr Fernsehsander „Direct 8“ ààgfànga hàt, hàt sa politischa Sandunga gfiahrt, wia „Le Grand 8“, „Politiquement parlant“, „Portrait de campagne“ un „Itinéraires“.
Nawa ìhrem Berüef ìsch sa aui aktiv uf da Soziàlnetzwarka. Àm 12. Juni 2012 hàt sa uf Twitter dr Kàndidàt Olivier Falorni gega dr Ségolène Royal unterstìtzt; dia Meinung ìsch nìt ìn dr offiziella Linia gsìì, un dàs Tweet hàt a kleiner Skàndàl (a „tweetgate“) gaa. Noh dam ìsch sa mehr diskret worra.
Trotz àss sa ìhra eigena Kàrriar witterscht màcht, hàt sa aui Pflìcht ààgnumma wo tràdizionnell zu-n-'ra Erschta Dàma gheera, zum Beispiel: Botschàft vu dr „fondation Danielle-Mitterrand“, Reis uf a Spitàl ìm Kongo.
Privàtlawa
Ànna 1995 hàt d Valérie Massonneau dr elsassischa Journàlìscht un Ìwersetzer Denis Trierweiler ghirota. Sa han gscheida ànna 2005, àwer d Valérie Trierweiler hàt si Nàmma doch bhàlta.
Noh hàt sa mìt em François Hollande glabt. Wo-n-'r àm 15. Mai 2012 dr Präsidant vum Frànkrìch gwählt worra ìsch, trotz àss sa nìt mìt em ghirota gsìì ìsch, ìsch d Valérie Trierweiler d "Première Dame" (d Erschta Dàma) worra.
Àm 10. Janner 2014 ìsch a Àffar mìt em Präsidant un mìt dr Schàuispìelera Julie Gayet üssakumma, dur s Blättla „Closer“. Àm 25. Janner 2014 han sìch dr François Hollande un d Valérie Trierweiler offiziell vunànder trennt. Àm 4. Septamber 2014 hàt sa a Büech verräffentligt, wo (uf'ra kritischa Àrt) ìhra Beziehung mìt em François Hollande verzeehlt: „Merci pour ce moment“.
Reims
Reims [] isch ä Schtadt im Nordoschte vo Frankriich, öbbe 140 km vo Baris. Verwaltigstechnisch isch Reims d Unterpräfektur (franz.: sous-préfecture) vom Département Marne, in der Région Grand Est. D Schtadt isch Sitz vom enä Erzbischof und het sit 1969 ä Universität. Reims isch nit nume s Herschtelligszentrum für Champagner, au Teggschtilie, Nahrigsmittel und Usrüschtigsgegeschtänd für d Ruumfahrt wärde dört hergeschtellt. D Gschicht vo der Schtadt goht zrugg bis ins Römische Riich.
wu ’s lììgt
Reims lììgt ìm Nordoschta vum Frànkrììch, ìm Nordwäschta vum Département Marne un ìm Wäschta vu dr Regioon Grand Est. D’ Schtàdt befìndet sìch uff dr Schtrooss zwìscha Pàriis un Diitschlànd, grààd süüdlig vu dr „Blàuija Bànààna“.
Äntfärnt ìsch Reims 130 km Luftlinia vu Pàriis, 157 km vu Metz, 168 Km vu Lille un 282 km vu Schtroossburi. Uff regionààler Eewana lììgt d’ Schtàdt 25 km neerdlig vun Épernay, 41 km nordwäschtlig vu Châlons-en-Champagne, 75 km süüdwäschtlig vu Charleville-Mézières un 107 km neerdlig vu Troyes. D’ Schtàdt ìsch numma 13 Kilomeeter vu dr Regioon Hauts-de-France äntfärnt (Gmainda Orainville ìm Département Aisne).
Reims granzt àn 15 Gmainda: Champfleury, Villers-aux-Nœuds (uff äbba 300 Meeter), Bezannes, Tinqueux, Saint-Brice-Courcelles, Saint-Thierry, Courcy, Bétheny, Witry-lès-Reims (uff äbba 100 Meeter), Cernay-lès-Reims, Saint-Léonard (wo vu Reims ìn zwai Tailer getrännt ìsch), Puisieulx, Taissy, Cormontreuil un Trois-Puits. Noh-n-em INSEE gheera säcks vu dana Gmainda zem „schtädtischa Siidlungs-Ainhait“ vu Reims, wial s’ Schtàdtgfiag ununterbrocha-n-ìsch. Àlla Nochbergmainda gheera zem Reimser Bàllungsràuim.
Tiafgrund un Boodaheecha
Reims lììgt àm äschtliga Rànd vum tiafa Pàriiser Bäcka. A pààr Kilomeeter süüdlig vu dr Schtàdt ìsch s’ Reimser Hììgellànd, wumm’r ainiga vu da bäschta Grundschtìckla vum Wiibàuigebiat Champagne känna fìnda. Nordwäschtlig vu Reims ìsch s’ Gebìrg vu Saint-Thierry, un a pààr Kilomeeter äschtlig vu dr Schtàdt ìsch s’ Gebìrg vu Berru.
Ìm Tiafgrund vum Schtàdtgebiat sìnn mehrera Kriidaschìchta, wo üss Kàmmerlìnga-n-üss’m friahja Campan bschtehn.
d’ Gwasser
D’ Schtàdt Reims lììgt àn da baida Ufer vu dr Vesle, ema Naawafluss vu dr Aisne. D’ Vesle äntschprìngt 153 Meeter ìwwer’m Meer uff’m Gmaindabooda vu Somme-Vesle, äbba 50 km süüdäschtlig vu Reims, un fliasst witterscht ìns Département Aisne bis Condé-sur-Aisne.
Sitter 1866 gìtt’s dr Aisne-Marne-Kànààl, wo uff 58 km zwìscha Berry-au-Bac un Condé-sur-Marne fliasst. Dànk’m Kànààl känna m’r mìt’m Schìff vu Reims bis àn d’ Marne fàhra. Uff’m Kànààl sìnn 24 Schliasa; 3 d’rvu lììga-n-uff’m Gmaindabooda vu Reims. D’ Marne salbscht ìsch dur a Kànààl mìt’m Rhii verbunda, àlso känna m’r mìt’m Schìff vu Reims bis uff Schtroossburi fàhra. Uff’m Kànààl z’ Reims ìsch a Hàltaschtälla fìr d’ Schìffer. Sa lììgt àm Boulevard Paul-Doumer, àm Ort, wu sallamols dr àlta Hààfa gsìì ìsch.
Urschprung vum Nàmma
Em Oppidum vu da Remer hàt dr Julius Cäsar dr Nàmma Durocortorum gaa. Uff da Peutingerscha Tàfla (Sägmant I), wia àui ìm Itinerarium Antonini, wìrd’s Durocortoro gnännt. ’S ìsch a làtiinisiarta Form vu’ma gàllischa Wort, wo üss da Elemanter Duro- (< duron, „Toor“, „gschlossana Màrkt“, „Plàtz“, „Forum“ > „gschlossana Schtàdt“, „Schtädtla“ ) un -cor-t („Zäntrum“, „Schtàdt“, „Hàuiptschtàdt“). Domìt wìrd s’ Hàuiptort vu da Remer àls „runda Fäschtung“ bezaichent. Dr zwaita Tail vum Nàmma kààt àwwer àui vum Wort cortorum schtàmma, wo siina Bediitung unbekànnt ìsch.
Dr hìttiga Nàmma vu dr Schtàdt hàt àui a lànga Gschìchta. Ànna 314 ìsch d’ Schtàdt unter’m Nàmma Rementium ärwäähnt worra, un d’rnooh àls Remos (400), Rains (1277), Remps un Rems (1284) un Rein (1292). Ìm 6. Joohrhundert ìsch s’ Gebiat um d’ Schtàdt àls Rhemus bekànnt gsìì. Ìm Mìttelnììderlandischa-n-ìsch dr Nàmma Riemen gsìì. Sallamols hàt m’r àui uff Frànzeesch Rheims gschrììwa — dia Schriiwung wìrd noch hìtt ìm Üsslànd bnutzt.
Christopher Lee
Dr Christopher Frank Carandini Lee (CBE, CStJ * 27. Mai 1922 z London; † 7. Juni 2015 ebedert) isch e britische Schauspiiler un Sänger gsii, wu fir syni Darstellig vu Schelm Kultstatus ghaa het.
Läbe
Em Lee sy Vater isch dr Geoffrey Trollope Lee (1879–1941) gsii, wu as Offizier in dr britische Armee bim Erschte Wältchrieg un bim Burechrieg derby gsii isch. Sy Mueter isch d Estelle Marie Carandini di Sarzano gsii, wu us eme alte adlige Grofegschlächt Carandini chuu isch. Us dr anne 1929 gschidene Eh vu syne Eltere het au sy Schweschter Xandra (1917–2002) gstammt.
Dr Christopher Lee isch syter anne 1961 mit em ehmolige dänische Model Birgit Kroencke (* 20. April 1935) ghyrote gsii. Di gmainsam Dochter Christina isch am 23. Novämber 1963 uf d Wält chuu.
Am 13. Juni 2009 isch er vu dr Chenigi Elisabeth II. in dr Rang vun eme Knight Bachelor gkupft wore un het si ab do „Sir Christopher Lee“ nänne derfe.
Är het zletscht z London gläbt un isch dert am 7. Juni 2015 im Alter vu 93 Johren im Chelsea and Westminster Hospital gstorbe.
dr Schauspiiler
Fir syni wichtigscht Arbeit un syni bescht schauspiilerisch Laischtig het dr Lee d Darstellig vum Bolitiker Muhammad Ali Jinnah 1998 im Film Jinnah ghalte. Syt 1946 het er in iber 280 Film mitgwirkt.
dr Sänger
Näbe dr Schauspiilerei het dr Lee au gsunge. Zem Byschpel het er zwische 1986 un 1998 bi Studioufnahme vu verschidene Opere un Musical mitgwirkt un het anne 2010 s Symphonic-Metal-Album Charlemagne: By the Sword and the Cross uusegee.
Zunft zu Gerbern
Gschicht
D Gärber häi sich im Middelalter vor allem uf dr lingge Site vom Birsig niidergloo, wo si s Wasser von em für iiri Aarbet häi chönne nütze, und scho im Joor 1291 wird d Gerwerstraze erwäänt, 1294 e «Gärberlaube» am Gärberbärg bim Richtbrunne uf em Richtblatz und 1333 au e Huus «under den obern Gerwern».
Im Joor 1575 häi d Gärber e Loostampfi und Lääderwalke am Rümelibach dusse vor em Stäinedoor kauft. 1664 het d Zumft e Gärbaastalt iigrichdet, wo jede Gärbermäister het chönne miete. D Zite für d Baasler Gärber si guet gsi. Iir Lääder isch beliebt gsi und vil exportiert worde. Denn isch aber die wirtschaftligi Katastroofe cho. Vo de 1680er Joor aa het Bärn d Baasler Lääderimport immer mee iigschränggt und au Frankriich und Vorderööstriich häi Brobleem gmacht und immer mee Gärbereie in dr Stadt häi zuedoo, bis im Joor 1800 nume no zwanzig übrig gsi si und Zumft nodinoo iiri Bsitz het müesse verchaufe: 1867 d Liigeschafte vor em Stäinedoor und 1874 s Zumfhuus an dr Gärbergass.
In dr Middi vom 17. Joorhundert häi sich d Gärber au im Chläibaasel niidergloo, an dr Ochsegass, dr Utegasse und dr Rhiigass. D Hüt häi si im middlere Däil vom Riechedäich gwässeret und s dräggige Wasser häi si in Rhii lo fliesse. Die letschti Baasler Gärberei isch die Raillard'schi an dr Rhiigass gsi, wo im Joor 1910 zudoo het.
S Zumfthuus
1358 häi d Gärber eso vil Schulde gha, ass si iir Zumfthuus für 110 Pfund Stäbler an dr Wäggsler Heinrich Sevogel häi müesse verchaufe, wo s denn dr Zumft für 4 Pfund gwöönligi Basler Pfennig und 5 Schilling zu Eerschatz wider vermietet het.
Won 1874 e Korrekzioon vo dr änge Gärbergass blaant gsi isch, het dr Staat de Gärber iir Zumfthuus abkauft und zämme mit de Zumfthüüser vo de Gartner und vo de Schniider lo abrisse. Bis 1951 het d Zumft denn kä Häimet me ghaa, sidder het si e Zumftstuube im erste Stogg vom Restorant «Löiezorn» am Gämsbärg 2 nid wit vo dr Gärbergass.
Liste der Herrscher namens Lothar
Lothar hai die folgende Herrscher gheisse:
Chanat der Chasaren
S Chanat vo de Chasare isch en unabhängige Staat im nördlige Kaukasus an dr Küste vom Kaspische Meer gsi. Er isch im 7. Joorhundert noch dr Zitwändi vom Volk vo de Chasare gründet worde. Vom 8. Joorhundert aa het die chasarischi Ooberschicht die jüdischi Religioon aagnoo. Öb das au s Volk gmacht het, isch umstritte. Es isch überliiferet, ass es under de Chasare au Christe und Muslim gee het. S Chanat vo de Chasare isch e wichdige Bündnispartner vom Byzantinische Riich in sim Kampf gege s Sassanideriich und die arabische Kalifat gsi. Es isch Dank em Färnhandel zun ere bedütende Regionaalmacht worde und het uf em Höhepunkt vo siner Macht groossi Däil vom hütige Südrussland, dr Weste vom spöötere Kasachstan, d Ostukraine, Däil vom Kaukasus und d Krimhalbinsle beherrscht. Im früeje 10. Joorhundert isch d Allianz mit Byzanz brüchig worde und es isch zu Usenandersetzige uf dr Krim cho. D Macht vo de Chasare isch in de 960er Joor vo de Kiewer Rus, wo vilmol vo Byzanz understützt worde si, broche worde. Die chasarische Festige vo Sarkel und Tamatarcha si 965 an d Rus gfalle, und 967 oder 969 häi si d Hauptstadt Itil erooberet. D Chasare si denn witgehend us dr Gschicht verschwunde.
Bahnhof Basel SBB
Dr Baanhoof Basel SBB (mäistens Basel SBB, sältener Centralbahnhof oder Schwiizer Baanhoof) isch dr grösst Gränzbaanhoof in Öiropa. Züüg vo Basel in d Schwiz (und Italie), die allermäiste Färnzüüg und e baar Regionalzüüg uf Dütschland, die mäiste TGV uf Bariis und e baar Regionalzüüg ins Elsass faare vom Baanhoof Basel SBB us. Witeri Züüg uf Frankriich faare vom Basel SNCF, em elsässische Baanhoof, won em Baanhoof SBB aagliideret isch, wo aber en äigene Empfangsruum und äigeni Perrons het. D Regionalzüüg vo dr Dütsche Baan faare übligerwiis vom Baadische Baanhoof, em zwäitgrösste Baanhoof z Basel, und au do und dört e Färnverbindig.
Dr Baanhoof isch e representativs Geböid mit ere neobarocke Fassade und isch zwüsche 1905 und 1907 vom Emil Faesch und vom Emanuel La Roche baut worde. Er isch uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig.
D Laag
S Baanhoofareal lit am südlige Stadtrand im ene langzoogene Gebiet zwüschen em Zolli im Weste und dr Brüglinger Ebeni im Oste. Bim Baanhoofareal chömme d Gränze vo vier Kwardier zämme; noch em Statistische Amt wird s Areal aber uf zwäi Stadtdäil ufdäilt: dr Baanhoof sälber befindet sich im Gundeli, die mäiste Gläis im Oste (Güeterbaanhoof) und dr Centralbahnblatz vor em Baanhoof (dr BIZ-Durm iibezooge) ghööre zum Dalbe-Kwardier. D Elisabethenaalaag vor em Centralbahnblatz ghöört scho zu de Vorstedt, wäärend d Määrthalle wisawii vom franzöösische Baanhoof Däil vom Ring-Kwardier isch.
Oppeln
Oppeln [ˈʔɔpl̩n] (polnish Opole, dütsch Oppeln, schlesisch Uppeln, schlonsakisch Uopole, tschechisch Opolí) isch ä Schdad im süüdleche Pole und d Hauptschdad vu dr Woiwodschaft Oppeln. Si lit zwüsche Breslau und Katowice und isch s Zentrum vom ene Gebiets, won e dütschi Minderhäit läbt, und e römisch-katholische Bischofssitz. Z Opole het s en Uniwersidäät, e Technischi Uniwersidäät, e Kunst- und Muusighoochschuel und verschidnigi wüsseschaftligi Institut.
Opole isch die historischi Hauptstadt vo Oberschlesie.
Wale
D Waal (Cetacea) si en Ornig vo de Säuger mit öbbe 80 Arte, wo usschliesslig im Wasser lääbe. Es git zwäi Underornige, d Bartewaal (Mysticeti), wo zu de grösste Dier in dr Gschicht vo dr Ärde zele und Plankton us em Wasser filtriere und vo däm lääbe, und, d Zaanwaal (Odontoceti), wo röiberisch lääbe und wo au d Familie vo de Delfin (Delphinidae) zun ene ghöört. Dr alt umgangssproochligi Naame „Waalfisch“ entspricht nit em hütige wüsseschaftlige Verständnis, wil d Waal käni Fisch si, sondern akwatischi Landwirbeldier (Meersäuger); in dr Antike und bis in d Middi vo dr Nöizit het mä sä aber as Fisch aagluegt, was uf en Aristoteles (4. Joorhundert v. d. Z.) zrugggoot, au wenn er e Hufe verschidnigi füsiologischi Äänligkäite mit de Landwirbeldier gsee het. Erst dr Carl von Linné het d Waal 1758 zu de Säuger zelt.
Mit dr Usnaam von e baar Flussdelfinarte lääbe d Waal im Meer. Dr Übergang zum Lääbe im Wasser het die Säugergrubbe vor öbbe 50 Millione Joor im früeje Eozän gmacht. D Waal si äng verwandt mit de Baarhuefer (Artiodactyla), bäidi Grubbe bilden zämme s Taxon Cetartiodactyla. D Beständ vo vile Waalarte si wäge dr Umwältverschmutzig, dr Fischerei und em industriell betriibene Walfang dütlig zrugggange.
Augustinergasse
D Augustinergass isch e Gass uf em Baasler Münsterhüügel, wo s scho im Middelalter gee het. Si goot vom Münsterblatz bis zum Rhiisprung und het iire Naame vom Chloster überchoo, wo d Augustiner dört im 14. Joorhundert baut häi.
Dr Augustinerbrunne
Usser em Museum het s no anderi Bauwärk an dr Augustinergass, wo dänggmolgschützt si. Am Ändi vo dr Gass bim Rhiisprung stoot e Basiliskebrunne. Im 15. Joorhundert isch öbbe dört dr Augustinerbrunne gstande mit eme Droog us Holz, wo s Wasser über Tüchle vo St. Margreth im Binnigerbann überchoo het. Im 16. Joorhundert het mä e nöije Brunne baut, mit eme Droog us Stäi und eme Basilisk oobe uf em Brunnestock. No im 17. Joorhundert het dr Merian dä Brunne in sinere Aasicht vo Baasel zäichnet, wien er in dr Middi vo dr Gass stoot. Hüte isch er ganz nooch am Huus an dr Augustinergass 1. Oobe uf em Brunnestock hockt e Basilisk und hebt in sine Chralle s Schild mit em Basler Stadtwabbe, eme schwarze Staab uf wissem Grund.
Dr Augustinerbrunne isch e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.
D Hüüser uf dr Rhiisite
Uf dr Rhiisite vo dr Gass het s guet erhalteni gotischi und barocki Woonhüüser, won e groossartigi Ussicht uf e Rhii und s Chläibaasel häi. E Däil von ene stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo Baasel, so s Huus zem Goldige Stauffe (Augustinergass 5), s Huus zem Wildemaa an dr Augustinergass 13, dr Chläi Markgrööfler Hoof (Nummere 17) und dr Augustinerhoof (Augustinergass 19).
Dr Chläi Markgrööflerhoof
Dr Chläi Markgrööflerhoof isch e midelalterlige Bau, wo im Joor 1376 im Rudolf III. vo Hachbärg/Röttele ghöört und wäge däm dr Naame Markgroofehoof überchoo het. Bis 1520 isch er im Bsitz vo de badische Markgroofe gsi und isch e Zitlang au vo dr Uni brucht worde. 1866 het er de Burghets ghöört und denn fümf andere Bsitzer, bis dass er an dr Brofässer Hans Erlenmeyer us Berlin cho isch. 1998 het en dr Rainer Bartels kauft und renowiert. Sit 2005 ghöört er dr Kulturstifdig Bartels Fondation, wo zitgenössischi Kunst in alle Beriich förderet und Künstler Stipändie git und ene gratis Ateliee zur Verfüegig stellt.
Dr Augustinerhoof
Dr Augustinerhoof isch 1379 vom Markgroof vo Baade kauft worde, 1522 het en äine vo sine Noochfolger dr Artistefakultäät vo dr Uni verchauft. Dr Kanton het en 1921 übernoo und 1922 s Chupferstichkabinett dört iigrichdet. Vo 1937 bis 1998 isch s Schwizerische Instidut für Volkskund im Augustinerhoof dehäi gsi, denn het s dr Kanton an e brivate Äigedümer verchauft, wo s Geböid renowiert het.
Lothar
Lothar isch e Name vo männlige Persone. Er chunnt vo Chlothar, en althochdütsche Personename.
Herrscher mit em Name Lothar
Persone mit em Familiename Lothar:
Persone mit em Vorname Lothar:
Jussy (Moselle)
Jussy (ditsch 1915–1918 un 1940–1944 Jussingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Jussy lijt uf dr lìnke Sitte vun dr Mosel, sìwe Kilometer sìdweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 165 un 345 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Jussy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 869 àls Jussiaca villa.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Jussy ìsch. Jussy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Jussy ghert zem Lorrain.
Thalheim an der Thur
Taalhäim a de Tuur (amtlich Thalheim an der Thur, bis 1878  Toorlike, dt. Dorlikon) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Taalhäim a de Tuur isch es Huuffedoorff im Zürcher Wiiland. Zue de Gmäind ghöört au na d Ortschaft Güetickuuse (Gütighausen) südlich vo de Thur. S Piet vo de Gmäind umfasst 65,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 21,4 % Wald, 5,4 % Sidligsflechi, 3,6 % Vercheersflechi und 3 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 10,6 % (Stand 2011).
Religion
58,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 11,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,3 %, CVP 0,3 %, EDU 2,3 %, EVP 2,3 %, FDP 7,4 %. GLP 4,9 %, GP 9,8 %, SP 7,0 %, SVP 59,3 %, Suschtigi 0,4 %.
Gmäindspresidäntin isch d Caroline Hofer Basler (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,9 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Taalhäim ghöört zue de Winterthurer Mundarte.