cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhenus
Bis hüt sind mehriri römerzitlichi gwaiti Stai gfunde worde, wo de Gott Rhenus nenet.
ISO
ISO schtaht für:
Hippokrates
Hippokrates isch dr Naame vom
Verlaag:
Der Freischütz
Der Freischütz ischt a Romandischa Opr en drei Uffziig vom deitscha Kombonischda Carl Maria von Weber. S Libreddo stammt vom Friedrich Kind. Als Vorlag hôt’r de erscht Erzehlong us-em Gespensterbuch vom August Apel ond vom Friedrich Laun benutzt. S erscht Môl uf d Bihne komma isch des Werk am 18. Juni 1821 em Keeniglicha Schauschbiilhaus en Berlin. A Uffihrong dauret rond drei Stond.
Orkeschtr
Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna ond dreißg Streichr.
Erschtr Uffzug
Dr Erbferschtr, d Jäger ond d Baura brechet auf. Dr Max bleibt alloi zruck, hadret mit seim Schicksal ond sehnt sich nôch seira Braut. Bald druf gsellt sich dr Kaschbr zo-nem. Dr sell abr ischt a falscher Fuffzger. Nôch ussa geit’r sich gern hilfsbereit, em Ennra abr isch’r a Sauhond. Sei Leaba hôt’r em Samiel, em schwarza Jäger, vrschriiba. Dr Kaschbr woiß, dass bald sei ledschts Stendle gschlaga hôt. Er kennt abr sei Leaba om drei Jôhr vrlengra, wenn’r deam Samiel-Deifel a nuis Opfr zuafihra dät. Ond dô drzua kommt-em dr Max grad reacht. Zamma mit deam soll au glei d Agade ens Gras beißa. Schliaßlich hôt dui ehm an Korb gäa, wia-nr om-se gfreit hôt.
Dr Kaschbr brengt’s ferdich, mit seim Gschwätz da Max zo betaiba. Nô geit’r em sei Gwehr ond fordret-en auf, uf-an Adler zo schiaßa, wo eigentlich außerhalb dr Schussweide seine Kreis ziaht. Was dr Max et fir meglich helt, drifft ei: D Freikugl drifft dean Vogl. Jetzt isch dr Max vom Samiel seira Macht ibrzeigt. Drom isch’r au bereit, om Middrnacht en d Wolfsschlucht zo komma, om deet mit-em Kaschbr Freikugla zo giaßa.
Zwoidr Uffzug
A Zemmer em Forschthaus
Em Forschthaus wardet d Agade uf da Max. Se macht sich Sorga, weil der so lang et kommt. Bange Âhnonga laschdet uf ihrer Sääl. Sogar s Ánnale, wo emmr so a heidrs Gmiat hôt, schafft’s kaum, ihr Bäsle ufzmondret.
Wia nô dr Max dô ischt ond sei Trofäe zeigt, merkt’r uf oimôl, dass d Agade an dr Stirn bluadet. Jetzt erfehrt’r, dass Schlag Siibene s grauß Wandbild vo ihrem Urgroßvaddr raaghaglet ond seira Braut uf da Däz gfalla ischt, also genau om dui Zeit, wo-nr da Adler gschossa hôt. Dr Max abr hôt’s arg eilich. Er geit vor, noh an Hirsch hola zo miaßa, wo-nr gschossa häb. Wia nô dia Mädla erfahret, dass des en dr furchtbara Wolfsschlucht passiirt ischt, vorschrecket-se ond vrsuchet, ehn vo seim Vorhaba abzbrenget. Da Max abr zuit’s schnell us-em Haus. Vrwandlong: En dr furchtbara Wolfsschlucht
Driddr Uffzug
Nôch dera schlemma Nacht ischt a heller, sonniger Dag ôôbrocha. Bis jetzt hôt dr Max an Mords-Dusel ghet: Dreimôl hôt’r ens Ziil droffa. Vo selle viir Freikugla, wo-nr vom Kaschbr kriagt hôt, ischt grad noh oina ibrig. Drei vo deane siiba hôt dr Kaschbr selber bhalda ond zwoi drvoo vorschossa. Mit dr dridda macht’r ama Fuchs da Garaus. So bleibt em Max en a baar Stond nix andrs ibrig, wia sein Probeschuss mit dr sibda, dr Schicksalskugl, zo waga.
Vrwandlong: En dr Agathe ihrer Stub em Forschthaus
Em Brautschmuck knialet d Agade vôr-em Hausaltar ond sendet a kendlichs Fleha zom Hemml: En dr Nacht ischt-se vo beese Draim hoimgsuacht wôrra, ond s Ánnale kommt grad zor reachda Zeit, om-se uf andre Gedanka zo brenga. Kaum ischt-ra dees glonga, dô bassiirt scho wiidr a Oglick, ond zwar nôch-em Rengl-Roiha vo de Brautjongfra: Schdadd ama Brautkranz fendet d Agade en dr Schachtl an silbrna Dodakranz! – Abr au jetzt fendet s Ánnale wiidr an Ausweag: Em Nu bäschdlet-se vo selle weiße Rosa, wo ihr Bäsle kirzlich vom Eremidda als Aldarschmuck kriagt hôt, an wondrscheena Brautkranz.
Vrwandlong: En-ra romandisch scheena Waldgegend
Vôr-em Firschda Oddokar seim Jagdzelt send älle Leit gschbannt uf-em Max sein Probeschuss. Zom Ziil erklärt dr Oddokar a weiß Deible, wo grad uf-ma Boom Halt gmacht hôt, wo kurz drvôr dr Kaschbr nufkleddret ischt. Wia nôh dr Max sei Gwehr ôôlegt, lôôt d Agade an Mords-Schroi los, er soll jô et schiaßa, sui selbr wär dui Daub. Dô drmit abr kommt-se zschbät, dr Schuss ischt scho losganga. Uf oimôl plombst dr Kaschbr vom Boom raa. Vôr’r sein ledschda Schnaufer doa kô, vorfluacht’r zerscht noh da Hemml ond nô noh da Samiel. Älle send entsetzt, ond dr Firscht geit da Befehl, dean elenda Siach vo-ma Jäger en d Wolfsschlucht zo schmeißa. Vom Max abr will’r wissa, wia des Ganze bassiira hôt kenna. Der ruckt jetzt mit dr Wôhret raus ond sait, dass’r mit-ra Freikugl gschossa häb, wo-nr vom Kaschbr kriagt hett. Dô druf will dr Oddokar da Max fir emmr us-em Land vorbanna. Au dr Kuno ond sei Dechderle, wo a guads Werdle fir da Max eileget, kennet-en et omstemma.
An dera Stell hôt dr Eremit sein graußa Ufdridd. Dr sell fendet de reachde Werdr, om beim Firschda d Eisicht reifa zo lau, dass dui ganza Sach mit deam Probeschuss a aldr Zopf ischt, wo endlich abgschnidda gheert. Em Max wuud a Probejôhr zuabillicht. Wenn’r sich nô bewährt, soll’r dui freia Stell kriaga ond d Agade zom Aldar fihra däffa.
Mit-ma frehlicha Dankliad an Godd heert dui Opr auf.
D Roihafolg vo de Musiknommra
Uvertiire em Virvirtltakt en C-Dur
Erschtr Uffzug
Nr. 1. Introdukzioo: Chor, Marsch ond Liad: Viktoria, der Meister soll leben!
Nr. 2. Terzett mit Chor (Max, Kuno, Kaschbr): Oh, diese Sonne!
Nr. 3. Walzer, Rezitativ ond Arie (Max): ''Nein, länger trag ich nicht die Qualen ... Durch die Wälder, durch die Auen''
Nr. 4. Liad (Kaschbr): Hier im ird’schen Jammertal
Nr. 5. Arie (Kaschbr): Schweig, schweig, damit dich niemand warnt
Zwoidr Uffzug
Nr. 6. Duett (Agade ond Ánnala): ''Schelm! Halt fest!''
Nr. 7. Arie (Ánnale): Kommt ein schlanker Bursch gegangen
Nr. 8. Szene ond Arie (Agade): ''Wie nahte mir der Schlummer ... Leise, leise, fromme Weise''
Nr. 9. Terzett (Agade, Ánnale, Max): ''Wie? Was? Entsetzen!''
Driddr Uffzug
Nr. 11. Zwischa-Akt-Musik (Entre-Akt)
Nr. 12. Kavatine (Agade): Und ob die Wolke sie verhülle
Nr. 13. Romanze, Rezitativ ond Arie (Ánnale): Einst träumte meiner sel’gen Base
Nr. 14. Volksliad, Solo ond Chor (Brautjongfrâ): Wir winden dir den Jungfernkranz
Nr. 15. Jägerchor: Was gleicht wohl auf Erden dem Jägervergnügen?
Nr. 16. Finale (Ottokar, Kuno, Max, Kaschbr, Agade, Ánnale, Eremit, Chor): ''Schaut, o schaut! Er traf die eigne Braut!''
Wia dui Opr entstanda ischt
Em Jôhr 1730 isch z Leipzig a Buach mit-em Titl Unterredungen von dem Reiche der Geister zwischen Andrenio und Pneumatophilo rauskomma. Dô dren enthalda ischt an Bericht ibr-en Schneider aus Behma, wo bei-ra peinlicha Befrôgong gschdanda hôt, dass’r bei dr Jagd Freikugla vrwendet häb. Dô draus hend dr August Apel ond dr Friedrich Laun ihr Erzehlong vom Freischütz gmacht ond en ihr Novellasammlong Gespensterbuch eigfiagt. De sell wiiderom ischt 1810 uf da Markt komma ond zo-ma Beschtseller wôrra. Aus deam Gespensterbuch schliaßlich hôt dr Franz Xaver von Caspar a Libreddo fir a Opr gschriiba, wo dr Kombonischt Carl B. Neuner vortont ond wo 1813 z Mincha s erscht Môl ibr d Bihne ganga ischt. (Heit kennt mr koin meh vo deane zwoi!)
Opera seria
Mit Opera seria, au Dramma per musica (Blural: „opere serie“) het mä sit em Ändi vom 18. Joorhundert die „ärnsti” italiänischi Opere bezäichnet, as Geegesatz zur Opera buffa, dr „komische Opere“. Die bäide Begriff bedüte s Gliiche wie die zitgenössische Begriff „hooche“ und „niidere“ Stil. Under em Iifluss vo dr römische Accademia dell'Arcadia und dur em Pietro Metastasio sini Libretti het dr „hoochi Stil“, d Opera seria, im 18. Joorhundert si Höhepunkt erräicht.
D Opere het sich hauptsächlig z Italie sit em Ändi vom 17. Joorhundert us dr Monodii und de florentinische Intermedie entwigglet und isch zur düürste Theatergattig worde. Im 18. Joorhundert het d Opera seria vorgherrscht. Si isch us dr Festkultur vom Aadel, wo denn die herrschendi Klass gsi isch, entstande und het brobiert, däm si Regäntschaft allegorisch z legitimiere. In iire Libretti het mä gärn müthologischi und heroischi Stoff verarbäitet, wo sich d Herrscher drmit häi chönne identifiziere. Im Lauf vo dr Zit isch aber d Opera buffa, die „komischi“ Opere, immer populäärer worde. Die het sich us de „Intermezzi“ entwigglet, wo, wie dr Naame aadütet, ursprünglig zwüsche de drei Akt vo dr Seria ufgfüert worde si. Si häi käi Bezug zur Handlig vo dr Seria ghaa, sondern mä het mit iire volksdümlige und Commedia dell’arte-Aakläng welle uflockere oder verbinde.
D Opere serie häi immer e Libretto uf Italiänisch as Grundlaag gha, si aber nit nume z Italie verbräitet gsi, sondern in ganz Öiropa usser z Frankriich. Dört het dr gebürtig Italiäner Giovanni Battista Lulli (Jean-Baptiste Lully) (1632–1687) d Tragédie lyrique begründet und die het bis zum Ändi vom 18. Joorhundert die franzöösischi Büüne beherrscht. Dr Geegesatz zwüsche de Aahänger vom franzöösische und vom italiänische Operestiil isch 1752 as Buffonistestrit usbroche.
Bedütendi Librettiste und Komponiste vo Opere serie
Die bekanntiste Komponiste vo dr Opera seria si dr Alessandro Scarlatti, dr Johann Adolf Hasse, dr Antonio Vivaldi, dr Leonardo Vinci, dr Nicola Porpora, dr Georg Friedrich Händel, dr Leonardo Leo und in dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert dr Tommaso Traetta, dr Christoph Willibald Gluck, dr Joseph Haydn und dr Wolfgang Amadeus Mozart.
Die bekanntiste Librettiste vo dr Opera seria si dr Apostolo Zeno und dr Pietro Metastasio. Iiri Vorlaage si wäärend Joorzäänt von e Hufe Komponiste immer wider verdoont worde. Anderi bekannti Dichder in deere Richdig si dr Silvio Stampiglia, dr Antonio Salvi und dr Paolo Antonio Rolli gsi.
Der Freischütz
Wia dui Opr entstanda ischt
Em Weber selbr ischt s Gespensterbuch zom erschda Môl 1810 ondr d Fenger komma, wia-nr oina vo seine romandische Wandronga durch deitsche Landschafda gmacht hôt ond em Schloss Neiburg bei Heidlberg eikehrt ischt. Scho dômôls hôt-en dr Freischitz-Stoff arg en sein Bann zoga. Drom hôt’r sich vorgnomma, dui Gschicht irgendwann amôl zo-ra Opr zo macha. Omgsetzt hôt’r sein Plôô abr erscht viil schbätr, wia-nr 1816 zom Hofkabellmoischtr en Dresden ernannt wôrra ischt ond deet em Jôhr druf da Schriftsteller Johann Friedrich Kind kennaglernt hôt ond mit-em einich wôrra ischt, dô draus a Libreddo zo zemmra. Solang dr Friedrich Kind am Libreddo gschriiba hôt, isch’r emmr môl wiidr vom Weber – ond manchmôl au vo deam seira Frau – kontrollirt ond zo Endronga ufgfordret wôrra. Des abr isch-em Kind mit dr Zeit arg uf da Wecker ganga. Drom hôt’r nôch dr Ferdigstellong vo seim Werk vo-ra weidra Zammaarbet mit em Weber nix mei wissa wella. Em Sommer 1817 hôt dr Weber mit seira Kombosizioo ôgfanga. Em Mai 1820 ischt’r drmit ferdich gwäa.
Dr Uruffihrong hôt sich abr d Hofopr z Dresden entganga lau. Dui hôt am 18. Juni 1821 en Berlin staddgfonda. Dr Ôlass drzua ischt d Eiweihong vom nuia keeniglicha Schauschbiilhaus gwäa. Dr Weber hôt sei Werk selbr dirigiirt ond ischt vom Publikom wia a Held gfeiret wôrra.
A Musical ibr da gleicha Stoff
Am 31. Merz 1990 ischt em Thalia-Theatr z Hamburg s Musical The Black Rider (schwäbisch: Dr schwaarz Reider) mit-em Ondr-Titl The Casting Of The Magic Bullets (schwäbisch: Dr Guss vo de magische Kugla) vom Tom Waits (Musik ond Gsangstekscht) ond-em William Burroughs (Dialog) urufgfihrt wôrra. Des beruat abr et – wia mr manchmôl leasa kô – uf-em Weber seim Freischitz, sondern hôt, wia dr sell au, de gleichnamig Erzehlong us-em Gespensterbuch als Grondlag. Dr Deifl hoißt em Musical Stelzfuaß, ond dr Schluss vo deam Werk hôt – em Gegasatz zor Opr – koi Happy End.
Paternoster
Paternoster bezeichnet
Fuggerei
D Fuggerei isch oine von die erschte Sozialsiedlunga auf dr Welt, wo vom Jakob Fugger in Augschburg griandet worra isch. Domols ham d Leit fia oin Gulda im Jôar do lebba dirfn und sogar heit sins bloß 88 Cent im ganza Jôar. Damit do aba oiner aufgnomma wird, muss r ofzwingscht nachweisa, dass r bedürftig isch, und versprecha, dass r oimal am Tôg fia n Jakob Fugger beta tut.
Schluchsee (Gemeinde)
Schluchsee isch èn heilklimatischè Kurort im Hochschwarzwald im Südweschtè vu Baddè-Württèbärg am glychnammigè Stausee, im gröschtè See vom Schwarzwald.
Gliderung
Zu Schluchsee dèzuè ghörèd d ehemòls selbschtändigè Ortschaftè Aaha mit Äule am Weschtzipfel vom See, Blasiwaald in èm Sitèdal vo dè Schwarza, Fuulefürscht un Seebrugg am Oschtzipfel vom See, Fischbach nördlich vom Hauptort un Schönèbach südöschtlich vo Seebrugg. Zuèdèm isch d Gmeind i diè sechs Wohnbezirk im Sinn vo dè baddè-württèbärgischè Gmeindeordnung gliderèt: Schluchsee-Ort, Aaha-Äule, Blasiwaald, Fuulèfürscht, Fischbach un Schönèbach. Die Ortsteile Schönenbach und Blasiwald bilden Ortschaften im Sinne der baden-württembergischen Gemeindeordnung mit jeweils eigenem Ortschaftsrat und Ortsvorsteher als dessen Vorsitzender. In Zaalè gossè sièt d Gmeind Schluchsee un iri Iiwoonerzahlè wiè folgt uus:
* mit dè Ortsdeil Aha-Äule, Drèsselbach un Unterfischbach
** mit dè Ortsdeil Hinterhüüser un Schwendi
*** mit èm Wyler Seebrugg
Wahle
Ergèbbnis vo dè Landagswaalè sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wǜrtschaft un Infraschtruktur
Wǜrtschaftlich isch d'Gmeind fascht vollschtändig uf dè Frèmdèvokeer uusgrichtet.
Vokeer
D'Drei-Seè-Baan gi Titisee vobindet Schluchsee mit èm dütschè Iisèbaanetz. D'Bundesstrõß 500 (au als Schwarzwaldhochstrõß betitlèt) füèrt am Nordufer vom See durrè. Am Ort Schluchsee füürt d B 500 am Rand vom Dorf, zwüschèm Kirchèbüèl un èm Baanhof durrè. S git zwei Aaschlüss a dè B 500, wo mò gi Schluchsee abbygè cha, weschtlich vom Ort zwǜschè m Wolfsgrund un èm Ort i s Fischbachdal.
Naturdenkmôler
Schluchsee lyt am Mittelwäg, ènèm Fèrnwanderwäg durch dè Schwarzwald in Nord-Süd-Richtung, wo a villnè Naturschönheitè vorbii füèrt. In Nord-Wescht-Richtung füürt dè Schluchtèschteig uff dè drittè Etappè vo Obberfischbach übber dè Bildschtei uff Aaha an Schluchsee abbè. Diè virt Etappè vom Schluchtèschteig gòt witter vo Aaha übber dè Unterkrummèhof un dè Krummèbach a s Chrummèchrütz (dè högschte Pungt vom Schluchtèschteig). Vom Chrummèchrütz gòt witter übber dè Ortsdeil Blasiwaald, übber s Muchèland un d Aalthüttè uff Bläsy abbè.
Regelmässigi Voaaschtaltungè
Alljohr findet am èrschtè Wocheènd im Mai dè Schluchseelauf statt, èn ca. 18 km langè Lauf um dè Schluchsee ummè.
Ende Juli wörd dört alljohr dè Schluchseetriathlon als Abschlussvoaaschtaltung vo dè Baddè-Württèbärgischè Triathlonliga voaaschtaltet. Deby wörrèd 1500 m im Schluchsee gschwummè, dõdruff folgèd 40 km Radfaarè un èn abschlièssendè 10 km Lauf.
Gaildorf
Gaaldorf (amtlich Gaildorf) ischt a Stadt em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Gaaldorf leit am Kocher sidlch vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Gaaldorf send Fichtenberg, Oberrot, Rosengarten, Michelbach an der Bilz, Obersontheim, Sulzbach-Laufen ond Gschwend.
Vo dr Gmarkong send 35 % Landwirtschaftsfleche, 52,4 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschtiche Fleche.
Gschicht
Gaaldorf ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1255.
Verwaltong
Gaaldorf hot sich mit dr Gmoede Fichtenberg, Oberrot ond Sulzbach-Laufe zom a Gmoedverwaltongsverband zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Gaaldorf ischt dr Frank Zimmermann.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Illingen (Lothringen)
Illéngen (lothrìngisch; frànzeesch Illange, ditsch Illingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Illéngen lijt àn dr Mosel, rund vier Kilometer sìdeschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 147 un 215 m ìwer em Meeresspiejel. zem Bànn ghert àui dr Gro´deil vum Moselhàfe uf dr lìnke Moselsitte.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Illéngen ìsch. Illéngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Illéngen ghert zem Moselfrankisch.
Rudolf III. von Baden
Dr '''Rudolf III. vu Bade''' († 2. Februar 1332) isch vu 1288 bis zue syym Dod 1332 Markgrof vu Bade gsi.
Är isch dr dritt Suhn vum Markgrof Rudolf I. un däm syyre Frau Kunigunde vu Eberstei us em Ebersteiner Adelsgschlächt gsi.
Dr Rudolf III. het anne 1278 em Chloschter Lichtedal d Stadt Ettlinge gschänkt. Är het vier Chrieg gfiert gege d Stadt Stroßburi un dr Bischof vu Stroßburi. Am Aafang isch dr Rudolf II. no Aahänger gsi vum Chenig Friedrich vu Eschtryych, isch aber im Lauf vu dr Zyt zue däm syym Gegner, em Ludwig vu Baiern, ibergange.
Vor em März 1306 het er d Jutta († 27. März 1327, begrabe im Chloschter Lichtedal) ghyrote, d Dochter vum Berchtold II. Grof vu Stroßburi.
Dr Rudolf III. isch 1332 gstorbe un isch im Chloschter Lichtedal begrabe.
Weblink
]
Menagerie
D Menascherii isch e historischi Form vo dr Dierhaltig, dr Vorlöifer vom zoologische Garde, wo sich erst im Lauf vom 19. Joorhundert entwicklet het. Dr Begriff Menascherii chunnt us em Franzöösische. Er isch e Leenwort us em Wortschatz vo de Buure und isch sit em 17. Joorhundert as Bezäichnig für e hööfischi Dierhaltig beläit. D Encyclopédie Méthodique vo 1782 definiert Menascherii as „établissement de luxe et de curiosité“. Erst spööter het mä dr Begriff au für Wanderusstellige (Wandermenascherii) brucht, wo durs Land zooge si und uf Joormärt gastiert häi.
Silke Krebs
Noch em Schuelbsuech z Geppenge het d Krebs zerscht z Fryybeg Mineralogi studiert. No dr Geburt vu ihre Dochter het si ne Umschuelig gmacht un fir d Fryybeger Stadtwärch gschafft.
D Krebs isch zwische 1989 un 1994 fir di Griene im Fryybeger Gmairot ghockt. Ab 2001 het si in dr Wahlchraisbiro vu verschidene griene Landdagsabgordneter gschafft, zerscht fir dr Dieter Salomon, ab 2002 fir d Edith Sitzmann, 2006–2008 fir d Bärbl Mielich. Syter anne 2008 isch si Referänti fir Effetligkaitsarbet vu dr griene Landdagsfraktion gsii. D Silke Krebs isch vu 2001 bis 2008 Mitglid im Chraisvorstand vu dr Fryybeger Griene un syter 2005 Mitglid im erwyterte Landesvorstand gsii. Uf dr Landesdelegiertekumferäntz im Novämber 2009 z Biibra hän di bade-wirttebärgische Griene si zämme mit em Christian Kühn zue aire vu zwai glychbrächtigte Landesvorsitzende gwehlt. Ihri Noofolgeri im Amt vu dr Landesvorsitzende isch d Thekla Walker.
Le Lieu
Geografi
Le Lieu lyt am Oschstade vum Lac de Joux. Zue dr Gmai ghere d Derfer Le Lieu, Les Charbonnières, Le Séchey un e baar Wyler. D Gmaiflechi umfasst 34,6 % landwirtschaftligi Flechi, 60,1 % Wald, 2,7 % Sidligsflechi un 2,7 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Le Lieu Le Liei isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1155 as loco dompni Poncii heremite (1408 le Lieu Poncet), Les Charbonnières anne 1489 as Les Charbonnières, Le Séchey anne 1489 as Le Séchey..
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14,2 % gläge.
Religion
54,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 22,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 2,6 %, FDP 8,3 %, GLP 3,5 %, GP 10,3 %, SP 29,3 %, SVP 16,7 %, Sunschtigi 4,6 %.
Dr Burgermaischter vu Le Lieu isch dr Jean-Pierre Rochat (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 795 Yywohner 88,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,5 % Dytsch, 2,5 % Italienisch un 5,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Polyklet
Dr Polyklet ( "dr Vilberüemti"; * um 480 v. d. Z. woorschinlig z Argos; † gege s Ändi vom 5. Joorhundert v. d. Z.) isch e berüemte griechische Bildhauer gsi, wo Statue us Bronse gosse het, aber vo deene git s hüte nume no römischi Kopie us Marmor. D Bronse statue, wo dr Polyklet gmacht het, zäige die menschligi Figur liichtfüessig im klassische Kontrapost wie si goot oder stoot. Si bekanntsts Wärk isch dr Doryphoros, won er um 440 v. d. Z. gmacht het. Es git e Hufe römischi Kopie von em. Dr Polyklet het au e theoretischi Schrift verfasst, dr Kanon, won er din die ideale Maassverheltniss vom menschlige Körper beschriibe het. Au die Schrift isch nit im Original erhalte und nume über römischi Autore bekannt, wo drüüber gschriibe häi.
Dr Plinius brichdet in sinere Schrift Historia naturalis 34, 75 vom ene Wettbewärb vo de berüemtiste Bildhauer in sinere Zit, wo usser em Polyklet au dr Fidias, dr Kresilas und dr Phradmon mitgmacht häige. Dr Polyklet sig mit dr Statue von ere Amazone Siiger worde. Dr Plinius erwäänt do au e „Kydon“. Das haltet mä für e falschi Zuewiisig vom Ethnikon vom Kresilas, wo us Kydonia choo isch.
Anderi bekannti Skulpture vom Polyklet und vo sine Schüeler si dr Diskophoros, dr Diadumenos und dr Hermes und vermuetlig au dr Tüpus Dresdner Bueb. Mä het e Hufe Kopie und Replike vo sine Wärk in Originalgröössi oder in Statuetteform gmscht, aber scho in dr Antike het s en eklektischi Verfremdig gee. Die chunnt hauptsächlig bi chliine Bronse vor und wil mä bestimmti Merkmol ewägggnoo oder drzuedoo het, isch dr Sinn vo de Figure inhaltlig veränderet worde.
Ottersweier
Otterschwir (amtlich Ottersweier) isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Otterschwir lit in dr Owerrhineweni rund zwaiehalb Kilometer sidlich vun Biil.
Dr Bann bsteht us 62,3 % Landwirtschaftsflechi, 21,1 % Wald, 14,2 % Sidlungsflechi un 2,4 % sunschtiger Flechi. Zum Bann ghert s Naturschutzgebiet Waldhägenich.
Gmaindsgliderung
Zue Otterschwir ghere d Ortsdail Otterschwir (mit Hatzewihr) un Unzhurscht (mit Oberwasser, Zell un Breithurscht).
Gschicht
Im Johr 1774 het d Markgrefin Maria Viktoria Pauline von Arenberg ihre Wohnsitz vun Bade-Bade uf Otterschwir verlegt un het im ehmolige Residenzhuus vun dr Jesuite e Kloschterschuel fir Maidli ingricht.
Walter Müller von Kulm
Walter Müller von Kulm (* 31. August 1899 z Basel; † 3. Oktober 1967 z Arlese) isch e Schwizer Komponist, Dirigänt und Muusigpedagoog gsi.
Ottersweier
Gschicht
Unzhurst isch zum 1. Jänner 1972 iigmaindet wore.
Walter Müller von Kulm
Lääbe und Aarbet
Dr Müller vo Kulm isch z Baasel ufgwaggse und het noch ere Usbildig zum Brimaarleerer e baar Joor lang z Othmarsinge gschafft, bevor er sich erst 1927 für e Bruefsstudium am Konserwatorium Baasel entschlosse und bim Volkmar Andreae, Rudolf Moser, Gustav Güldenstein und Felix Weingartner studiert het. Druf het dr Müller vo Kulm im Ufdraag vom Baasler Kammerorkhester e baar erfolgriichi Komposizioone gschriibe. Vo 1939 bis 1954 het er d Baasler Bach-Choor gläitet. Vo 1947 bis 1964 isch er Diräkter vo dr Muusig-Akademii vo dr Stadt Baasel gsi.
Dr Müller vo Kulm het sich in verschiidene muusikpedagoogische Verbänd angaschiert (z. B. dr Schwizerisch Muusigpedagoogisch Verband (SMPV), dr Nordwestschwizerisch Choordirigänteverband (NWCHV)).
Ottersweier
Verwaltung
Otterschwir het mit dr Stadt Biel e Verwaltungsgmainschaft veriibart.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Otterschwir ghert zum Owerrhinalemannisch.
Otterschwir isch e Belegort vum SSA gsii (RA-15).
Durchkomponierte Form
Duurekomponiert häisse in dr Vokaalmuusig Forme, wo „duure duur“ musikalisch gstaltet si: es het in dr Muusig käini Underbrüch oder Schnittstelle, wo mä as sonigi ghöört, und d Muusig isch eso ufbaut, ass es fast käini Däil git, wo widerhoolt wärde (z. B. Da capo) oder wo mä cha ergänze (z. B. Extempore), wägloo oder usdusche.
Rezitativ
S Rezitativ (vo it. recitare: „vordrääge“) isch e Gsang in Opere, Kantate, Mässe oder Oratorie, wo em Reede aagnööcheret isch. Es git s in verschiidene Usbräägige sit öbbe 1600. Si Entwicklig isch äng mit dere vom Basso Continuo verbunde.
Wäärend em Rezitativ het dr Sänger d Freihäit, dr Teggst rhüthmisch frei z deklamiere. Es git zwäi Forme vom Rezitativ: S Secco-Rezitativ wird nume dur e Basso Continuo begläitet und erlaubt die gröössti rhüthmischi Freihäit. Bim Accompagnato-Rezitativ wird dr Sänger dur en Orchester begläitet, und das bringt e strängeri rhüthmischi Bindig mit sich.
In dr Opera seria isch s s Rezitativ, wo d Handlig uf dr Büüni voraabringt. Au wenn s Rezitativ vo öbbe 1840 aa, wo sich die duurekomponierte Opere duuregsetzt het und dr Basso Continuo verschwunde isch, für e Zit nid in dr Mode gsi isch, isch es bis hüte e Bestanddäil vo dr Opere und vom Oratorium.
Jersey
Jersey isch en Insle südlich vo England und westlich vo Frankriich ond hät 90.000 Iiwohner. D'Hauptstadt isch St. Helier. Eri Nachberinsle sind Alderney ond Guernsey. Uf Jersey wird näbe Englisch höt no Französisch mit normannischem Dialekt gsproche. Es git Flugverbindige abem Flughaafe Jersey, wo Jersey met England ond anderne europäische Metropole verbindet. Zudem gits no en Fährverbindig nach Frankriich ond England.
Yu Gil-jun
Dr Yu Gil-jun(rev. Rom. Yu Kil-chun, McCune-Reischauer Yu Gil-jun, koreanisch 유길준, hanja 兪吉濬; * 24. Oktober 1856 z Seoul, denn z Korea; † 30. Septämber 1914 z Seoul) isch e koreanische Politiker wääred dr Joseon-Dünastii und Unabhängigkäits- und Reformaktivist wääred dr japanische Herrschaft gsi. Sini Psöidonüüm si Gudang (구당, 矩堂) und Chonmin (천민, 天民) gsi.
Lääbe
Dr Yu isch z Seoul uf d Wält choo, isch 1881 uf Meiji z Japan go studiere und im Joor druf zrugg uf Korea. Er isch denn 1884 in d USA uf d Governor Dummer Academy go studiere und isch au verschidnigi öiropäische Länder go bsueche. Zrugg dehäi isch er festgnoo und aaklagt worde, ass er d Gaehwadang, e reformistischi Bardei wo dr Fortschritt uf iiri Faane gschriibe het, wurd understütze und het im Gfängnis e Buech, Seoyu Gyeonmun, über sini Räise gschriibe.
D Regierig vom Köönig Gojong het au behauptet, ass dr Yu bim Mord vo dr Köönigin Min mitgmacht häig.
Vo 1894 bis 95 het dr Yu für e Brömieeminister Kim Hongjip, wo brobiert het, Korea z modärnisiere. Wo dr Kim 1895 umbrocht worde isch, isch dr Yu uf Japan ins Exil und erst 1907 uf Korea zrugg.
1910 het Japan Korea annektiert, und dr Yu het e Beweegig gege d Annexioon organisiert.
Petra Häffner
D Petra Häffner (* 2. Mai 1964 z Schorndorf) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2011 isch si Abgordneti im Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Uusbildig un Beruef
D Petra Häffner isch z Schorndorf ass dritts vu vier Chinder ufgwachse. Bis anne 1984 het si ne Uusbildig as Sport- un Gymnaschtiklehreri gmacht. Derno het si bis 1992 as Sportlehreri im Christopherusheim z Welze gschafft, eme anthroposophische Internat fir mehfachbehinderti Mänsche. Vu 1992 bis 1994 het si no ne Uusbildig zur Physiotherapeutin an dr Schuel fir Chrankegymnaschtik z Naistadt gmacht, wu si mit em Staatsexamen abgschlosse het. Vu 1994 bis 1998 het si as Physiotherapeutin am Chrankehuus Bethel z Welze gschafft un vu 1998 bis 2001 as freii Mitarbaiterin in ere Physiotherapypraxis. Noch ere Uusbildig zur Hailpraktikeri schafft syt 2001 in ere aigene Privatpraxis mit dr Schwärpinkt Oschteopaty un Homeopaty.
Bolitischi Laufbahn
Syter anne 2009 isch d Häffner Mitglid vu dr Griene.
Vu 2004 bis 2014 isch d Petra Häffner Mitglid im Gmaindsrot vu dr Stadt Schorndorf gsii un dert au Mitglid im Verwaltig-Sozial-Uusschuss. Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 isch si iber e Zwaitmandat im Landdagswahlkrais Schorndorf in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Dert isch si Mitglid im Innen- un Wisseschaftsuusschuss un Sprächeri vu ihre Fraktion fir Entwicklingsbolitik un Sport. Bi dr Kommunalwahle 2014 isch si in dr Kraisdag vum Rems-Murr-Krais gwehlt wore, si isch dert Mitglid im Verwaltigs-, Schuel- un Kulturuusschuss.
Persenligs
D Petra Häffner läbt z Schorndorf. Si isch verwitwet un het zwai Chinder.
Jahrmarkt
E Joormärt  oder Mäss isch e meerdäägige Märt, wo vilmol scho sit em Middelalter äimol im Joor in ere Stadt stattfindet und Lüt us dr ganze Umgääbig aazieet. Gwüssi Stedt wie zum Bischbil Basel häi e köönigligi Erlaubnis überchoo, mee as äi Mäss im Joor abzhalte.
Hüte wird d Bezäichnig au für anderi Märt brucht, wo nid ständig si, hüfig für Volksfest. Äine vo de Gründ dodrfür isch, ass bi Mässe s Ustelle und Verchaufe vo Brodukt über d Zit weeniger wichdig worden isch und d Vergnüegigskomponänte zuegnoo het.
Mässe wärde vilmol an eme Chillefiirdig ghalte oder eme Festdaag vom ene Häilige, wo vor Ort stark vereert wird, so wie zum Bischbil Oostere-, Pfingst-, oder Wienachtsmärt bzw. s Annafest. Veräinzelt git es au hüte no saison- oder broduktbedingte Joormärt, so wie zum Bischbil Herbstmässe und Holz-, Ross- oder Wii-Märt.
Seuzach
Söizi (amtlich Seuzach) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Söizi isch es Doorff nördlich vo de Stadt Winterthur. Zue de Gmäind ghööred au na d Sidlige Ober- und Unterooringe (Ohringen). S Piet vo de Gmäind umfasst 43,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25 % Wald, 21,3 % Sidligsflechi, 9,7 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 12,1 % (Stand 2011).
Religion
49,8% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,6% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,1 %, CVP 4,7 %, EDU 2,4 %, EVP 8,6 %, FDP 16,7 %. GLP 8,3 %, GP 5,7 %, SP 11,8 %, SVP 37,7 %, Suschtigi 0,9 %.
Gmäindspresidäntin isch d Katharina Weibel (Stand 2015).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,0 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Söizi ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Schattdorf
Schaateref (amtlich Schattdorf) isch e politische Gmeind im Kanton Üüri.
Geografi
Schaateref lit im Ryysstal am Nordfuess vo dr Bälmete.
Vo dr Gmeindsflächi sind 33,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 37,7 % Wald, 11 % Sidligsflächi und 17,8 % suschtigi Flächi.
D Nachburgmeinde vo Schaateref sind Ättighüüsä, Birglä, Spirìgä, Unterschächä, Sììlenä und Eerstfält.
Gschicht
Schaateref isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1248 als Sachdorf.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 6,9 % gläge.
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 56,5 %, CVP 19,0 %, GP 22,1 %, Suschtigi 2,4 %.
Dr Gmeindspräsident vo Schaateref isch dr Rolf Zgraggen (Stand 2016).
Sprooch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 4897 Iiwohner 94,7 Prozänt Diitsch als Haiptsprach aagää, die andere Franzesisch, Italienisch und anderi Sprooche.
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Schaateref ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.
Sacharow-Preis
Dr Sacharow-Bryys fir gaischtigi Freihait, au EU-Mänscherächtsbryys, wird syter anne 1988 vom Europäische Barlemänt an Persenligkaite oder Organisatione vergee, wu sich fir d Verdaidigung vu dr Mänscherächt un vu dr Mainigsfreihait yysetze. Dr Bryys isch noch em Friidesnobelbryysdreeger Andrei Sacharow gnännt un mit 50.000 Euro dotiert. Är wird alljohr im Dezämber z Stroßburi verleent.
Walther von Klingen
Lääbe und Wärk
Dr Walther vo Klinge isch dr Soon vom Ulrich II., em Gründer vom aargauische Stedtli Klingnau, us em alte aadlige Freiheregschlächt vo deene vo Klinge, Burg Alteklinge im Thurgau gsi (zur Genealogii vgl.: Merz, W.: Burganlagen).
Im Joor 1256 isch dr Walther as Gründigsstifter vom Dominikanerinnekloster Klingedaal bezügt, wo zerst z Wehr dehäi gsi isch, 1274 an s Kläibaasler Rhiiufer züüglet isch und sich dört zu äim vo de riichste und bedütendste Klöster z Baasel entwigglet het. Im Lauf vo sim Lääbe het dr Walther immer wider Klöster und Konvänt (Kloster St. Blasie, Bredigerkloster Baasel, Kloster Klingedaal) gröösszüügigi Gschängg gmacht. Är und si Frau si au d Gründer vom Kloster Sion z Klingnau gsi.
1272 het dr Walther s ganze Stedtli Wehr an si Gusää, dr spööter Köönig Rudolf I. vo Habsburg verkauft. Er isch e Gfolgsmaa vom Rudolf gsi und er wird in e Hufe Rächtskwelle us dere Zit as Züüge ufgfüert, bsundrigs in de Joor 1273-76 und 1283, wie au im Walther sini Ministeriale, die bäide Klingnauer Ritter Conrad und Berthold Steinmar. Dr Berthold wird mit em Minnedichter Steinmar vo dr Groosse Häidelbärger Liederhandschrift (Codex Manesse) identifiziert. Mit em Köönig Rudolf isch dr Walther 1283 under anderem z Aarau gsi, wo die s Stadträcht überchoo het und dr Walther chunnt in dr Urkunde aa dr ersti Züüge vor.
Dr Walther isch im Codex Manesse as Autor vo acht Minnelieder verdräte, wo mä as konwentionell wurd iiordne. Er isch formal wie au thematisch e Schüeler vom Gottfried vo Neife und vom Konrad vo Würzburg gsi. E zitgenössische Minnesänger us em Gschlächt vo de Freije vo Wänge bi Frauefäld lobt weeniger im Walther si Kunst as vilmee d Vorzüg vo sim Charakter: triuwe (Dröiji), milte (Freigääbigkäit) und zuht (Ridderlichkäit) (vgl. Bartsch, K: Die schweizerischen Minnesänger).
Die letschte Lääbeszäiche von em sin testamentarischi Verfüegige us em Joor 1284 z Baasel, won er nääbe Klingnau si Woonsitz gha het (Urkundenbuch Basel, Bd. II., Nr. 445, S. 257 f.; Nrn. 447-449, S. 258-261). Si Graab cha nit äidütig identifiziert wärde; mööglig weer, ass er im Baasler Bredigerkloster begraabe worde isch oder im Kloster Klingedaal.
Edith Sitzmann
D Edith Sitzmann (* 4. Jänner 1963 z Regensburg) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Von 2011 bis 2016 isch si Fraktionsvorsitzeri vu dr Griene-Landdagsfraktion gsii. Syt Mai 2016 isch si Finanzminischteri im Kabinett Kretschmann II. D Sitzmann isch syter em Augschte 2002 grieni Abgordneti im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Si verdritt dr Wahlchrais Fryybeg II.
Uusbildig un Beruef
D Edith Sitzmann het Gschicht un Chunschtgschicht an dr Universitete Fryybeg, Regensburg un Heidelberg studiert. Im Johr 1989 het si dr Abschluss Magister Artium gmacht. Vu 1989 bis 1991 het si as Raiselaiteri gschafft un het u. a. Bildigsraise fir amerikanischi Schueler un Schuelerne organisert. Vu 1989 bis 1992 het d Sitzmann ehreamtlig im Feministische Archiv Fryybeg mitgschafft. Vu 1991 bis 1993 isch si Gschäftsfiereri vu Bindnis 90/Di Griene Fryybeg gsii. Vu 1993 bis 2001 isch si derno persenligi Referänti vum Landdagsabgordnete Dieter Salomon gsii. Syter 1994 schafft si au freiberueflig Moderatori, Traineri un Beroteri vu Non-Profit-Organisatione.
Bolitischs Schaffe
D Edith Sitzmann isch zwische 2006 un 2009 stellverdrättendi Fraktionsvorsitzendi gsii. Thematisch isch si as Landdagsabgordneti fir Wirtschaft, Arbetsmärt un Wohnigsböu zueständig gsii. Si isch Mitglid in dr Enquete-Kommission „Demografischer Wandel – Herausforderungen an die Landespolitik“ vum Landdag gsii un Mitglid im Wirtschaftsuusschuss un stellverdrättend Mitglid im Finanz-, Sozial un Europauusschuss. Im Juni 2009 isch d Edith Sitzmann in dr Fryybeger Gmairot gwehlt wore.
Am 27. Merz 2011 het si bi dr Landdagswahle 2011 z Bade-Wirttebärg mit 39,9 % s Diräktmandat im Wahlchrais Fryybeg II gwunne.
Kosinussatz
De Kosinussatz stellt i de Trigonometrii vo dr Ebeni e Beziehig zwüsched de Siite vomene Drüeck und em Kosinus vo eim vo de Winkel her. Für di drü Siite a, b und c vomene Drüeck sowie em Winkel gegenüber vo de unbekannte Siite gilted:
Folgerige
Us em Kosinussatz chammer unter anderem au de Satz vom Pythagoras forme, wenn de Winkel isch, s Drüeck also rechtwinklig isch. De Kosinus vo 90° isch jo denn Null, und do drus chamer folgere:
Bispiil
Di folgende Zahle sind grobi Nöherige. Geh seg es Drüeck ABC, wo alli drü Siite vorgeh sind.
Gsuecht isch de Winkel \beta (Normali Bezeichnige).
Wildes Heer
S Wüetisheer isch en Gaisterzuug, wo z Nacht dur d Luft ruuscht, bsundrigs i de Zwölfte, e Vorstelig wo im ganze germanischsproochige Ruum bikannt isch, aber au z Frankriich und z Irland. De Name, d Brüüch und d Gstalte wo demit verbunde sind, zaiget, as i de Saag vom Wüetisheer de germanischi Gott Wotan witterlebt.
d Aart und Wiis
S Wüetisheer het im ganze Verbraitigsruum vo de Alpe bis uf Skandinavie vil verschidnig Näme. Im alemannische Ruum werd s s wüetig Heer, s Wüetisheer oder s Wuetes gnennt, i allne Variante, i de Eifel haissts Wudesher, z Dänemark und z Schweede Odens jakt, z Norweege Oskoreia und z England the Wild Hunt. Me redt au vom Wilde Heer oder vo de Wilde Jagt.
Da wildi Heer zücht voralem i de Zwölfte, da isch d Zit zwüschet de Wienacht und em Draikönigstag ume. S isch e gaisterhafte Heerzug i de Lüft wo en förcherliche Chrach macht, schrait und joolet, oder au joommeret und stööhnt und hüület. Mengisch machts aber au wundervolli Musig. Au bestimmti Rüef ghöört mer vom Wüetisheer, wie «ho! ho! ho!» oder «hopp hudada!»
Gerabronn
Gärabrunn (amtlich Gerabronn) ischt a Stadt em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Gärabrunn leit en dr Haulauer Ebene. D Nochbergmoede vo Gärabrunn send Blaufelden, Rot am See, Kirchberg an der Jagst, Ilshofen, Wolpertshausen ond Langenburg.
Wildes Heer
d Aart und Wiis
Mengisch riitet a de Wilde Jagt e Maa voruus, wo d Lüüt vorem Wüetisheer warnt, da Motiv isch voralem z Mittel- und z Nordtütschland verbraitet. De Aafüerer werd z Schwede maist Oden gnennt, im tütsche aifach nu de Wild Jäger oder Helljäger aber au bsundrigi Bizaichnige wie Hackelbernd oder Diterbernat.
Gerabronn
Geografi
Vo dr Gmarkong send 69,1 % Landwirtschaftsfleche, 18 % Wald, 11,3 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschtiche Fleche.
Wildes Heer
d Aart und Wiis
S Wüetisheer isch aber au verantwortlich för e gueti Ern oder de Hoiet. So hend no im 19. Joorhundert schwedischi Buure globt, as si mitere schlechte Hoiern bistrooft werdid, wenn si a de Ross vom Oden ka Gräsbüscheli opferid. Im Bayrische isch d Waudlsmähe en Erntefest, womer no bis is 18. Joorhundert em Waude, em Waudlgaul und ade Waudlhünd Milch, Brot, Bier und Ärebüschel «gopferet» het.
Gerabronn
Gmoedsglidrong
Zua Gärabrunn gheret d Stadtdoel Amlishagen, Dünsbach, Gerabronn ond Michelbach an der Heide.
Wildes Heer
d Gschicht
Di ältischte Zügnis usem tütsche Sproochruum sind usem 13. Joorhundert. Im Gidicht «Reinfried vo Braunschweig« werd vonere Ritterschar gsait, as si «rûschent sam daz Wuotes her» und de Münchner Nachtsege usem 14. Johrhundert nennt «Wûtanes her und alle sîne man». Älteri Text bruuchet zwoor de Uusdruck «wüetigs Heer», doch mue da nöd sicher uf s Wüetisheer bizoge werde. So werd im Rolandslied (um 1100) s Heer vom Pharao wo de Moses verfolgt und im Meer vertrinkt: «sîn wôtigez her». E schwöbisches Gedicht wo ane 1486 gschribe worden isch, nennt s «wilde wůti∫sher».
Gerabronn
Gschicht
Gärabrunn ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1226.
Wildes Heer
d Gschicht
Gnaueri Bricht fanget aber erst im 15. Joorhundert aa. De Historiker Schradin maint ane 1499, as de Stier vo Uri asen wüeste Gsang heb, so «grusam, als wärs ein wuetisher», und ane 1519 het me im Emital e Frau vertribe, well si gsait heg, si fari mit de «frow Selden und dem Wútis her» ume. En erste uusfüerliche Bricht het de Luzerner Stadtschriiber Renward Cysat († 1614) verfasst.
Gerabronn
Verwaltong
Gärabrunn hot mit dr Stadt Langenburg a Verwaltonsgmoeschaft vereibart.
Wildes Heer
Elsass
Im Elsass isch s Wietigher e Gspengst wo z Nacht mit usbraitete Flügel dur d Luft faart, aber mengisch au dur Hüser, wa Unglück bringt. Z Ringedorf machts aber au Musig.
Gerabronn
Verwaltong
Dr Schuldes vo Gärabrunn ischt dr Christian Mauch.
Wildes Heer
Bade-Württeberg
Nördlich vom Bodesee jagt znacht s Wuetes und am Nägger und z Pforze s Modesher vorlem i de Zwölfte, aber au wered de Fasnacht dur d Lüft. S macht schöni Musig und mengisch hets aigni Tanzplätz. Anderimool aber isches e Hüüle, Joommere und Stööne. Wemerem bigegnet muesmer sich uf de Bode werfe. A dem nächtliche Gaisterzug nemed Verbrecher, Lüt wo bsoffe gstorbe sind, nödtaufti Chind oder asig wo vernochlässigt worde sind tail. No vor hundert Joor sölet i abglegne Gegete d Lüüt draglobt haa.
Gerabronn
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Wildes Heer
Vorarlberg
Im Vorarlbergische stürmt s Wuetes oder s Wuetehee um d Mitternacht ume und riisst ales mit, wo öber chnüühöchi isch, drum mue mer sich bugge, wemeren bigegnet. Mengisch werd s au mit Musig beglaitet. S Wuetes chan aber au en starche Sturm oder en üsserst wüetige Mensch bizaichne.
Gerabronn
Dialekt
Dr Dialekt vo Gärabrunn ghert zom Oschtfränkisch
Wildes Heer
Schwiz
I de Ostschwiz rasslet i dunkle Nächt s Wuetihee miteme riisige Lärm dur d Luft und warnt: «Fliend ussweg und abweg, demit niemert gschändt werd!», wäred s zörcherische Muetiseel: «Dräi Furren us Wääg, sust schniid dr d Bäi wäg!» rüeft. Do erschiints bi Nöimoo miteme Grassel oder au mit Musig. Me cha sich vorem schütze, wemer di drai hächste Näme sprecht. Im Aargau globt mer degege, ases s Joor bsundrigs fruchtbar werdi, wenn s Guenisheer bsunders schöö singi.
d Dütig
De Sagekomplex vom Wüetisheer werd i de Forschig underschidli dütet. Näme wie berndütsch Wüetisheer oder schwedisch Odensjagt wiiset aidütig uf de germanischi Gott Wotan/Odin und au vill Brüüch und Ainzelhaite chönet uf de alti haidnischi Gott zruggfüert werde, aber s git au Widersprüch. De Religioswüsseschaftler Jan de Vries git meriri Hindergründ aa: Zum aine trait s Masketriibe wäred de Julzit z Skandinavie zude Uusbildig vode Saag bi, denn erinnert aber au s Wildi Heer a d Einherjer i de Walhalla vom nordische Gott Odin und schlussendli mag ono s «feralis exercitus» vo de römerzeitliche Harier, emene germanische Stamm, en mögliche Hindergrund zude Vorstelig vom Wilde Heer bitrait haa.
Beckenried
Beggäried (amtlich Beckenried) isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaudä, Schweyz.
Geografi
Beggäried leyd am Vierwaudstettersee und het e Stazion vu dr SGV. Zur Gmeind gheerid Oberdorf, Niderdorf und Dorf. Vu dr Gmeindflechi sind 49,2 % landwirtschaftlechi Flechi, 36,5 % Waud, 5,6 % Sidligsflechi und 8,7 % suschtigi Flechi.
Gschicht
Beggäried isch zum eerschte Mau im Jaar 1314 aus Beggenriet gnennt wordä.
Eywoner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraateiu isch 2015 bi 12,5 % gläge.
Religion
80,5 % vu dr Eywoner sind im Jaar 2000 remisch-katholisch gsii, 9,2 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspresidänt vu Beggäried isch dr Bruno Käslin (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszeuuig 2000 hend vu dr 2825 Eywoner 95,3 % Teytsch aus Haiptspraach aagää und 4,7 % anderi Spraache.
Dr Tialäkt vu Beggäried gheerd zum Heechschtalemannisch.
Kuriooses
Me säid, z Beggäried gäb s usserordentlich vil Leyt mid rootä Haar.
Kanton Dammerkirch
Der Kanton Dàmmerkìlch (amtl. Dannemarie, dt. Dammerkirch) isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Altkìrech (Altkirch) im Département Owerelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsi.
Im Kanton gits einigi francophoni Gmeinde, wo s Franc-comtois als ihr Regionalsprooch hän.
Gschichte
Dr Kanton isch am 4. März 1790 im Zug vu dr Inrichtung vu dr Départements als Teil vim domolige "Distrikt Beffert (Belfort)" gründet worde.
Mit dr Gründung vun dr Arrondissements am 17. Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vum domolige Arrondissement Beffert nej zuegschnitte.
1919 isch s'Elsass wiider franzeesch worde un mer het die franzeesch Verwaltungsgliderung wiider ingfüehrt. Beffert isch awer e eiges Département bliwe, so dass dr wiidererrichtet Kanton Dammerkìrech jetz e Teil vum Arrondissement Altkìrech worde isch.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.
Geographi
Dr Kanton het im Norde an d'Kantoon Masmìnschter und Sànne im Arrondissement Thann grenzt, im Oschte an dr Kanton Altkìrech, im Süde an dr Kanton Hirsinge sowie dr Kanton Grandvillars im Arrondissement Beffert im Territorium vun Beffert (Franche-Comté) und im Weschte an dr Kanton Fontaine, ewefalls im Arrondissement Beffert.
Gmeinde bis März 2015
Die gröscht Gmeind vum Kanton isch dr Hauptort Dàmmerkìlch mit anno 1999 knapp 2000 Inwohner.
Die drissig Gmeinde im einzelne:
(*) francophoni Ortschaft
Worb
Worb isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Worb ligt im obere Worbletau. D Gmeindsflächi bsteit us 64,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 21,1 % Waud, 14,4 % Sidligsflächi u 0,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Vechige, Wauggringe, Bigle, Schlosswil, Münsige, Rubige, Aumedinge u Muri.
Gschicht
Worb isch zum erschte Mal gnennt worde 1130-46 aus Worw, dr Ortsteil Rüfenacht 1240 aus Ruivennacho. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 14 % gläge.
Religion
67,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,5 %, CVP 2,5 %, EVP 5,7 %, FDP 11,3 %. GLP 4,7 %, GP 9,0 %, SP 19,4 %, SVP 25,0 %, Suschtigi 5,9 %.
Gmeindspresidänt vo Worb isch dr Niklaus Gfeller (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 10895 Ywohner 90,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,2 % Französisch u 1,9 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Worb ghört zum Hochalemannisch.
Da-capo-Arie
D Da-capo-Arie isch e musikalischi Form. Es handlet sich drbii um en Arie, wo us zwei Däil bestoot, wo dütlig underschiidlig si. Noch em zwäite Däil wird dr ersti widerholt (da capo), und es wird drbii erwartet, ass dr Solist bim zwäite Mol es mit Improvisazioone und Verzierige gsunge het.
Am Aafang vom 17. Joorhundert het mit em Claudio Monteverdi d Tendänz aagfange, d Opere iizdäile in Rezitativ wo d Handlig voraabringt und in Arie, wo Affekt daargstellt häi. D Da-capo-Arie isch uf iire Höhepunkt an dr Neapolitanische Opereschuel choo.