cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhodanische Republik
Die Rhodanischi Republik hätt ursprünglig noch de Blän vom Direktorium z Frankrych vom Johr 1798 us de weschtlige und de südlige Gebiet vo dr Alte Eidgenosseschaft sötte bildet wärde. Die andere im Gebiet vo dr Schwiiz blante Republike wäre dr Tellgau und Helvetie gsi. Die Rhodanischi Republik wär us fümf Kantön zsämmegsetzt gsi, wo numme administrativi Bedütig gha hätte: Léman, Saane und Broye, Oberland, Wallis und Tessin. D Stadt Lausanne wär d Hauptstadt vo dr Republik worde.
D Idee von ere Republik, wo vom Räscht vo dr Schwiiz ganz unabhängig gsi wer, isch vom ehemolige französische Residänt z Gämf, em Félix Desportes, understützt worde. Dr Kommandeur vo de französische Druppe in dr Schwiiz, dr General Guillaume Brune, hätt s sötte usfüehre, und er het die nötige Schritt scho ygleitet gha. Aber d Waadtländer hei meerhaitlech die helvetischi Verfassig, wo si am 15. Februar mit eme Pschluss agnoo hai, nid welle uffgee. Und dr Frédéric-César de La Harpe us em Waddtland het sich energisch gege die neui Republik gwehrt, er isch grad z Paris gsi und het diräkt bim Direktorium Yfluss gnoo. Au vo de Bärner Oberländer isch Widerstand choo, d Stadt Thun het em General Brune lo prichte, si well ni vo dr Dütschschwizz wägggoo.
Am 15. Merz 1798 het derno s Direktorium z Paris das Projekt ufgee und lo widerrüefe.
Wo d Franzose s Wallis bsetzt hai und am 16. Merz 1798 die «Revolutionäri Republik vom Wallis» usgrüeft hai, isch au die scho gly, am 1. Mai 1798, dr Helvetische Republik biidrätte.
Us de andere Regione, wo dr Rhodanische Republik understande wäre, sind die helvetische Kantön Léman, Oberland, Friburg, Bellinzona und Lugano gmacht worde. D Stadt Gämf hingege het sech Frankrych 1798 eifach grad als Departemänt yverleibt.
Die Helvetischi Republik isch aber politisch nid zur Rueh cho, und dr Napoleon het 1802 dr Blan von ere Rhodanische Republik im Chlyne wiiderbeläbt. Für zum d Päss über d Alpe uf Italie z sichere, het er s Wallis vo dr Helvetik abdrennt und nur für s Rhonetaal die neui «Rhodanischi Republik» lo proklamiere. Die Republik het sogar die Helvetischi Republik überläbt, bis se 1810 dr Napoleon as Departemänt vom Simplon zum e Deil vo Frankriich sälber het lo mache.
1813, wo dr Napoleon besiigt worden isch, isch s Wallis aber wider vo Frankrych unabhängig worde und am 4. August 1815 isch s as Kanton dr Schwiizerische Eidgenosseschaft biidrätte.
Thomas Mann
Dr Paul Thomas Mann (* 6. Juni 1875 z Lübeck; † 12. August 1955 z Züri) isch e dütsche Schriftsteller gsi und zellt zu de bedütendste Verzeller in dr dütscher Sprooch im 20. Johrhundert. Er het an d Erzähltechnike vom 19. Johrhundert aaknüpft, vor allem an dr wit usholendi Gestus vom Tolstoi und d Symbol und Leitmotiv im Wärk vom Theodor Fontane und vom Richard Wagner. Charakteristisch für em Thomas Mann si Prosa si Ironii und „heiteri Ambiguität“ (Tagebuch 13. Oktober 1953). Bis zum Der Zauberberg (1924) si dr psychologisch Scharfblick und s Durchschaue im Vordergrund gstande. Denn, in dr „zweite Helfti“ vom Gsamtwärk (Thomas Mann am 29. März 1949 an dr Hermann Ebers), si mythologischi Motiv und religiösi Theme gstaltet. Usserdäm het dr Thomas Mann e bedütends essayistischs Wärk hinderloo. Si Art vom Verzelle, wo dur Näbesetz und Iifüegige hoch verschränkt isch, het Rhythmus und Balance. D Sprooch und dr Don si dr jewiilige Thematik aabasst. Die kalkulierti Wahl vom Wort isch üsserst dräffsicher. Für si erste Roman Buddenbrooks (1900, erschiine 1901) het er 1929 dr Nobälbriis für Liddratur überchoo.
Si elter Brueder, dr Heinrich, und drei vo siine sächs Chinder, d Erika, dr Klaus und dr Golo, si au Schriftsteller worde.
Seldschuken
E baar vo de Seldschuke-Fürste häi über s ganze Groossseldschukeriich gherrscht, anderi über Däilgebiet wie Kerman und Sürie (bis zum Aafang vom 12. Joorhundert) oder Anatolie (Sultanat vo Rum bis zum Aafang vom 14. Joorhundert).
D Seldschuke si sunnitischi Muslim gsi und häi mit iirem Siig in dr Schlacht vo Manzikert im Joor 1071 die türkischi Landnaam vo Anatolie iigläitet.
Gymnasium am Münsterplatz
S Gymnasium am Münschderblatz (früehner S Humanistische Gymnasium (HG), Pädagogium, Münschderschuel, Schuel uf Burg) isch s eltischte Gymnasium vo der Schdadt Basel und eins vo de eltischte in der Schwiiz. Am 1. April 1529 het dr Groosse Root beschlosse, ass d Schdadt d Bildig wurd vo dr Chille übernoh; d Schuel isch aber erscht 1589 gründet worde. Si befindet sich am Münschderblatz wisawii vom Basler Münschder. Im Schueljohr 2007/2008 si öbbe 300 Schüelere und Schüeler in fümf Klasseschduefe uf s Gymnasium gange. Dr neu Räkter vo der Schuel isch sit em Summer 2007 dr Eugen Krieger (* 1973).
Gschicht
D Schuel het in der Schdadt ä guete Ruef und isch zwüsche 1600 und 1900 eini vo de wichtigschte und bekanntischte Schuele im dütschschbroochige Ruum gsi. Dr Friedrich Nietzsche und dr Jacob Burckhardt si Lehrer dört gsi. Nume Buebe si do uf d Schuel gange und ihre Schwerpunggt si die alte Schbrooche gsi: Latiinisch, Griechisch und Hebräisch.
Vo 1930 a het d Schuel s Humanischdische Gymnasium (HG) gheisse. Sit 1968 dörfe au Maitli do lehre, und 1973 het die erschdi Schüelere d Matur beschdande. Sit dr kantonale Schuelreform vo 1997 heisst d Schuel Gymnasium am Münschderplatz. Hützudag cha mä näbem Latiinische und Griechische au Spanisch und PPP (Philosophii, Psychologii und Pedagogik) as Schwerpunggtfach uusläse.
Frankreich
Frànkrich (uff Frànzeesch la France, staatlich de République française ) ésch e Lànd im weschtlich Europa. Es het ebbs meh àls sechzich Millione Inwohner un ésch mét 543.965 km² nooch Russland un d Ukraine s drittgreescht Lànd vun Europa. So nennt mers öi de Grande Nation un weje sini Form s „Hexagon“. Mét sini Küschte éschs des einzigscht Lànd vun Europa, wie vun d Nordsee unm Atlantik bis zuem Méttelmeer éwwr de gànz Kontinent driwwrlàngt. De nationàli Sprooch, s Frànzeesch, ésch de constitütionelli „Sprooch vun de Republik“, awwer s gibt öi noch 77 Regionalsprooche, wo ken offiziell Status hàn.
Geographi
Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt (France métropolitaine), erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik. Ußerdemm ghört e Reihe vu Insle zu Frankriich, di gröschti devuu isch Korsika.
D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra. Äne vum Ermelkanal im Norde gränzt au s Vereinigt Chönigriich an Frankriich.
Durch d'Eroberige in de Vergangeheit hät Frankriich bis hütt no e baar Übberseegebiet bhalte, wu verwaltigstechnisch dezüe ghöre wie zum Bispil Französisch-Guayana z Südamerika. Chleineri französischi Insle finde sich in alle dräi Wältmeer.
Chliima
S französisch Chliima hät am meiste ozeanischi un mediterrani Prägig. In Regione, wu witer vum Meer ewèg lige, isch s Chliima abber ehner kontinental. D'Bergregione wiise e für Hochgebirg tyypischs, chiehls Chliima uff.
Di mildeste Winter finde sich in de mediterrane Zone, wu di chältisti gmässeni Temperatur meistens zwüsche 6 un 8 Grad litt. Im Summer erreiche d'Dagesmitteltemperature 22 bis 24 Grad, an Nommitdag stiige si abber nit sälte übber drißig Grad. De Juuli un de August sin am druchenste, es ghäie normalerwis zwüsche 10 un 30 Milimeter Niderschleg. D'Sunne schiint im Süde mit 11 bis 12 Stunde pro Dag dütlig meh wie im Norde mit 7 bis 9 Stunde im Durchschnitt. S Mittelmeer wärmt sich im Summer schnäll uff un cha im August e Wassertemperatur vu 25 Grad erreiche.
E starche Wind isch de Mistral, wu in de Provence z Südfrankriich viilmol übber mehreri Dag vu Norde här weht. Er drättet in erschter Linie im Winter, ab un züe abber au sust im Johr uff.
Liste vun dr gröschte Stäedt én Frànkrich
Die folgende Stäedt hàn über 200'000 Iiwohner (Stand 1. Januar 2011):
Staat und Politik
Frankriich isch en verglichswiis zentralistische Staat, unterteilt in Regione und i Départements, wo gegenüber Paris nöd vil z säge hend. Au der Staatspräsident hett verglichswiis zu Dütschland und der Schwiiz usserordentlich grossi Macht-Befugnis, z. B. chann er au Volksabschtimmige anordne. S Parlamänt beschteit uus de Chammere Nationalversammlig und Senat.
Frànkrich ésch État membre (Mitgliidsstaat) vum Europarot, Métbegrind’r vun de EU un vun de Euro-Zone un vum Schenge-B’reich. S ésch eins vun finf permanent Métgliidr im Conseil de sécurité vun de V’reinti Natione, Teil vun de (G8), gheert zuer Union latine, zuer (OCDE) un nàdirli zuer Organisation vun de Francophonie.
Υ
Ypsilon (Majuskel Υ, Minuskel υ) isch de 20. Buechschtab vum griechische Alphabet. Im 1. Jahrhundert v. Chr. isch de Buechschtab au als 25. Buechschtab in s latinische Alphabet ibernumme worre, lueg au Y.
Frankreich
Gschicht
D'Gränze vum hüttige Frankriich stimme all no zu'me-ne große Deil mit denne vum historische Gebiet Gallie zämme. Wiil's äne vu de Alpe gläge-n-isch, isch es au als Gallia Transalpina bekannt gsi. Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch gall gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore. Si hänn übberall ihri Stedt bout un sich mit de Iiheimische vermischt. Sälli hänn di latiinischi Sproch un im 2. bis 3. Johrhundert au s Christetum übbernuu.
Υ
Im Neugriechisch heisst de Buechschtabe „Ipsilon“ un wird wie e „I“ usgschproche.
Frankreich
Gschicht
Gege Änd vum 4. Johrhundert sin di germanische Stämm, wu vu Oste chuu sin, all meh züe-n-ere Bedrohig wore. Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9. Johrhundert isch s ganz Land e Deil vum Fränkische Riich gsi, was em au zu sinem Namme verhulfe hät. De bi Witem gröscht Herrscher isch de Karl de Groß gsi, sini Nochfahre hänn s Riich ane 843 in dräi Deil uffglidert. Us em Westfrankeriich isch Frankriich wore, wu sii Namme vu de Region Île-de-France griegt hät.
Υ
Härkunft
S Ypsilon isch de ärscht Buechschtabe, wu d Grieche zue ihrem Alphabet zuegfiegt hen. Si hen defir e Variant vum phönizischi Waw gnumme, nôchdem di ondre Variante schu firs Digamma brucht worre sin. De neij Buechschtab het de griechisch Nome Ypsilon (sag: üpsilon) bikumme, des bedittet soviel wie „kahls Ü“. D Etrusker hen denne Buechschtab on d Römer als „Ü“ witergebe, die hen den als vorlaifig letchter Buechschtab in de Form vun nem V fir de Lut „u“, „v“ un „w“ verwendet.
Frankreich
Gschicht
Bis 987 hänn d'Karolinger, d'Nochfahre vum Karl im Große, s Land regiert, deno isch ihri Dynastii usgstorbe. In sällem Johr isch de Herzog vu Île-de-France un Grof vu Paris, de Hugo Capet, zum Chönig gchrönt wore. Sini Nochfahre hänn di große Dynastiie gründet, wu in de Folgezit s Chärnland vo Frankriich und spöter au die andere Regione regiert hänn: d Kapetinger, d'Valois un d'Bourbone. Langi Zyt isch dr Weschte under anderer Herrschaft gsi, Akwitanie under de sälbständige Herzög – vo dere Familie isch e berüemti Frau d Alienor vo Akwitanie gsi – und d Normandy als Deil vom änglische chönigrych. Als Ergäbnìs vu viile Komflikt und Erbfolgechrieg un Zämmeschlüss isch ganz Frankriich under de französische Könige vereinigt worde. S Chönigriich hät unter em Ludwig XIV. sini Blietezit erläbbt, wu Frankriich e imense Iifluss uff Bolitik, Wirtschaft un Kultuur vu ganz Europa gwunne hät. D'Bevölcherig isch schnäll aagstige un hät's zum bevölcherigsriichste Land vu Europa gmacht. Zum gliiche Zitabschnitt ghört d Kolonialisierig durch d'Franzose.
Υ
Härkunft
Noch de Eroberung vun Griecheland durch d Römer un em dorum verursachte Iidringe vun vile griechische Nomen ins Latinische ischs Ypsilon fir d Schribung vun de griechischi Fremdwörter erneijt ins latinische Alphabet igfiehrt worre, des Môl aber in sinre Originalform Y. Bis zue dem Zytpunkt hen sich d Römer bi de Schribung vun griechische Wörter mit em U oder I bholfe.
Frankreich
Gschicht
Di Französischi Revolution vu 1789 zellt zu de wichtigste Ereignìs z Europa vu de Neuzit, si hät de Monarchii zum erschte Mol e (wenn au churzes) Änd gsetzt. Di uffchlärerische Idee vu Philosophe hänn d'Ideal bstumme, d'Revolution isch e wichtige Schritt in Richtig Moderni. De Daag vom Sturm vu de Bastille (14. Juuli 1790) isch hütt de Nationalfiirdig vu Frankriich. 1792 isch z Frankriich d'Republiik usgrüefe wore.
Υ
Vowendung
S grosse Ypsilon bezeichnet in de Physik e Meson. Als Symbol wirds dôbi aber immer e Ypsilon mitm „Widderhörnle“ \,\Upsilon verwendet, wu sich vum latinisch Buechschtab Y (Hyperladung) unterscheidet.
Frankreich
Gschicht
1799 isch de Napoléon Bonaparte an d'Macht chuu, und 1804 hät er si sälber zum Kaiser gchröönt (lueg au Französischs Kaiserriich). Är hät in de Folgezit fast d'Hälfti vu Europa erobert un in andere Länder Mitglider vu siner Familie d'Herrschaft übberloo. Erscht s Fehlschlaa vum Russlandfäldzug (1812) isch e Schlag für en gsi, Frankriich hät in de Fräiheitschämpf vu de bsetzte Staate ei Million Soldate verlore.
Noch de Revolution vu 1848 isch di Zweiti Republiik usgrüefe wore. Sälli isch abber churzläbig gsi: im Napoleon sii Gschwüsterchind hät sich 1852 zum Chaiser Napoleon III. gchrönt; dodemit hät s Zweit Kaiserriich sii Aafang gnuu. Unter de Herrschaft vum Napoleon III. hät Frankriich sini Position z Europa gstärcht, es hät sich schnäll entwickelt un au d'Kolonialisierig hät e Uffschwung erläbbt. 1870 hät er Frankriich züe-n-ere Monarchii mit Parlamänt gmacht, im gliiche Johr abber isch de Dütsch-Französisch Chrieg usbroche un Frankriich hät e Niderlag erlitte. Noch de dütsche Bsestzig vu Frankriich isch de Kaiser gfalle. 1871 isch d'Revolution vu de Pariiser Kommuune usbroche un di Dritti Republiik isch entstande.
Zwüsche 1870 un 1914 hät Frankriich sini Koloniie usgwitet un mit em Vereinigte Chönigriich d'Entente gründet.
Frankriich isch us em Erschte Wältchrieg als eine vo de Siger vüregange. Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo 1940 bis 1944 vo Nazi-Dütschland und ganz am südöschtleche Rand au es bitzli em Königriich Italie bsetzt ksi. Einewäg hät's sini Koloniie in de 1950er und 1960er-Johr verlore, zum Deil noch joorelange Chrieg gege Befreijigsbeweegige.
Im Johr 1968 sin d'Maiuurüehje usbroche. E Bürgerchrieg hät zwar chönne verhindert were, de Charles de Gaulle isch abber zruckdrätte. Nochdemm sini dräi nechste Nochfolger in sini Füeßstapfe drätte sin, hät de François Mitterrand, wu 1981 an d'Macht chuu isch, e Reihe vu soziale Reforme duuregsetzt. Wiil sälli abber di gsellschaftlige Problem nit hänn chönne löse, sin noch siner Amtszit di Rächte widder stärcher wore. Vo 2007 bis 2012 isch de Nicolas Sarkozy, wu ungarischi Wurzle hät, Presidänt gsi. Der Sarkozy hett denn nach einere Amtsziit e Wahlniederlag gäge de François Hollande erlitte. 2017 isch der Emmanuel Macron Presidänt worde.
D'Ussebolitiik vu Frankriich isch in de 1990er-Johr maßgeblig vu de Förderig vu de Europäische Union brägt gsi. Im Vordergrund isch d'Ussöhnig un Zämmearbet mit Dütschland gstande. 1999 isch de Euro als Büechwährig iigfiehrt wore, di Europäischi Verfassig hänn d'Franzose 2005 abber abglähnt.
Ethniie
Di hüttigi französischi Bevölcherig isch e Mischig, wu ursprünglig in erschter Linie us Kelte (Gallier, Bretone), Aquitanier (wu vu de Baske abstamme), Römer un Germane (Franke, Gote, Burgunder, Normanne) entstanden isch. Denäbe hänn sich ab em 19. Johrhundert Iiwanderer mit anderer Abstammig z Frankriich aagsidelt, wu hauptsächlig Belgier, Italiäner, Spanier, Portugiise, Pole, Armenier un osteuropäischi Jude gsi sin, abber au us Afrika sin Araber wie Schwarzafrikaner iigwandert. Schätzigswis 40 Prozänt vu de Bevölcherig stammt vu einem vu denne Völcher ab, dodemit isch Frankriich eins vu de ethnisch viilfältigste Länder vu Europa, ähnlig wie di Vereinigte Staate un Kanada. De Aadeil vu de französische Staatsbürger litt bi 84 Prozänt. D'Immigration stigt abber aa; d'Iiwanderer chömme hauptsächlig us Asie un Afrika un bsunders us de ehemolige Kolonie wie Algerie, Marokko un Tunesie.
Sproche
Französisch isch einzigi offizielli Amtssproch vu ganz Frankriich. Unter de Franzose schwätze 21 Prozänt eine vu de romanische Dialäkt oder de Regionalsproche, öppe s Provenzalische und s Okzitanische und s Frankoprovenzalische oder s Pikardische.
S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch. Flämisch wird vu 0,3 Prozänt vu de Bevölcherig gschwätzt, Baskisch vu 0,2 Prozänt. Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).
Religione
Traditionäll isch Frankriich zum gröschte Deil römisch-katholisch, sit de 1970er-Johr degege offiziell säkular. D'Religionsfräiheit isch in de Verfassig festghalte, genau wie di andere Mänscherächt. Es regiert s Prinziip vum Laizismùs, d. h. de Staat grift nit in d'Lehr vu de Religion ii, während d'Religion kei Iifluss uff d'Bolitiik hät.
Verchehr
S französisch Iisebahnnetz hät e Längi vu 31.840 Killometer un isch dodemit s gröscht vu Westeuropa. De wichtigst Iisebahnkonzern isch d'SNCF, di staatligi Bahn; si bedribt unter anderem d'Hochgschwindigkeitszüg Thalys, Eurostar un TGV. Mit em Eurostar were s Vereinigt Chönigriich un s europäisch Festland verbunde, är fahrt vu Nordfrankriich durch de Untermeertunnel uff Ängland. Bis uff Andorra hät jedes Nochberland e Zugverbindig zu Frankriich. In de Großstedt verchehre näbe Büs au Stroße- un U-Bahne.
S Stroßenetz isch insgsamt 893.300 Killometer lang un isch um Pariis ume am dichtiste, wiil sich do Stroße un Autobahne us allne Deil vu Frankriich chrüze. D'Landstroße, Stadtstroße un in de Nöchi vu de größere Stedt au d'Autobahne sin chostelos, für sälli Autobahne zwüsche de Großstedt müeß mer zahle.
Landeswit hät Frankriich 478 Flughäfe, de wichtigst devuu isch de Aéroport Paris-Charles de Gaulle, wu im Pariiser Iizugsgebiet litt. Übber sälle Flughafe wird Pariis mit viile vu de wichtigste Stedt vu de Wält verbunde un au nationali Flüg chömme aa. S gröscht Luftfahrtunternämme sin Air France, abber au viili privati Unternämme bedriibe Flugverchehr. Näbe demm z Pariis gitt's no zeh großi Flughäfe.
D Kanäl, wu durch Frankriich gönn, hän e Gsamtlängi vu 15.000 km. De Canal du Midi fiehrt vum Fluss Garonne, wu in de Atlantik fließt, bis ins Mittelmeer.
Energiiversorgig
D Stromversorgig vo Frankriich beschtoht zu 78 Prozent us Schtrom vom Chärnchraftwärch-Park, wo 59 Anlage umfasst.
Andreas Küttel
De Andreas Küttel (* 25. April 1979 in Einsiildle) isch en Schwyzer Skischpringer.
Er schpringt für de Skiclub Einsiidle. Dä Andreas Küttel wird trainiert vom Berni Schödler. Syt 1986 betriibt de Andreas Küttel s Skischpringe, i de Saison 1993/94 hät er sis Weltcup-Debüt gää. Bym Summer-Grand-Prix 2005 hät er in Bischofshofe (Öschteriich) sin erschti Siig chönne fiire. Sini persönlichi Beschtwiiti vo 222,5 Meter hät er 2006 bym Skiflüge in Planica (Slowenie) erreicht. Diä Längi isch demit gliichziitig Schwyzer Rekord. Sin Bruef isch Turn- und Sportlehrer, won er a de ETH Züri abgschlosse hät.
Sin erschti Weltcupsiig hät dä Andreas Küttel am 3. Dezember 2005 in Lillehammer chönne fiire. Er hät mit dä Längi vo 139 Meter glichziitig en nüe Schanzerekord chönne ufschtelle.
West New Britain Province
West New Britain (Tok Pisin: Wes Niu Briten) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si umfasst d Weschthelfti vu dr Insle Neibritannie un d Vitu-Insle, derzue chlaineri Insle. Hauptstadt isch Kimbe mit 25.000 Yywohner (2011).
Dischtrikt un LLG
D Provinz West New Britain isch in zwee Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, Local Level Government (LLG) Areas, wu in Rural (ländligi) oder Urban (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Sasbach (Ortenau)
Saaschbach (dt. Sasbach) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 45,5 % Landwirtschaftsflechi, 37 % Wald, 16,3 % Sidlungsflechi un 1,2 % sunschtiger Flechi.
Gmaindsgliiderung
Zue Saaschbach ghert dr Ortsdail Ewwersaaschbach (dt. 'Obersasbach').
Gschicht
Saaschbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 750.
Beriemt worre isch Saaschbach durich d Schlacht bi Saaschbach am 27. Juli 1675 im Holländische Krieg (1672–1679), wu bi Saaschbach Druppe vum Ludwig XIV. unter em Marschall Turenne un kaiserligi Druppe unter em Feldherr Raimondo Montecuccoli ufenanderdroffe sin. Dodebi isch d Ortschaft niderbrunne worre. Nur drei Hiiser solle stehe bliwe sin. De Marschall Turenne isch no vor de Schlacht durich e Gschitzkugle droffe worre un dra gstorwe. Dodra mahnt hite e Gedenkstai vun 1675 („Hier ist Turenius vertötet worden“), e Obelisk un e glain Museum (Turenne-Museum).
Verwaltung
Saaschbach het mit dr Stadt Achere un dr Gmaine Louf un Saschwalle e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Dr Burgermaischter vun Saaschbach isch de Gregor Bühler.
Wahle
Ergebnis vun dr Landdagswahle sitt 2006: 1 2006: WASG, sitt 2011: Die Linke
Kirich
Z Ewwersaaschbach steht s Mueterhüs vun dr Franziskanerne vun Erlebach.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Saaschbach ghert zum Owerrhinalemannisch.
Gymnasium Bäumlihof
S Gymnasium Bäumlihof isch ä schdaatligi Maturitätsschuel z Basel, wo d Sekundarschduefe I und II iischliesst. Siini Schwerpunggtfächer si Latiinisch, Italienisch, Spanisch, Physik und Mathematik, Biologie und Chemie, Schbort, Bildnerischs Gschdalte und Muusig. D Rektore isch sit em 1. August 2006 d Anna-Katharina Schmid. An dr Schuel lehre öbbe 650 Schüelere und Schüeler, drvo 75 Schbortschüeler in Schbortförderklasse.
Antey-Saint-André
Antey-Saint-André (frankoprov. Antèi) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Antey-Saint-André ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Geografi
Antey-Saint-André lyt im Valtournenche, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Avout, Bourg, Buisson, Cérian, Challien, Chessin, Covalou, Épaillon, Fiernaz, Filey, Grand-Moulin, Hérin, Liex, Lillaz, Lod, Moulin, Navillod, Noussan, Nuarsaz, Petit-Antey, Ruvère, Villettaz. Località: Champagne, Chesod, Lilla, Sounère Nochbergmaine sin Chamois, Châtillon, La Magdeleine, Saint-Denis, Torgnon un Valtournenche
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoye, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Antey-Saint-André dr italienisiert Name Antei Sant’Andrea drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Antey-Saint-André isch dr Roberto Brunod.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Antey-Saint-André ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Ebringen (Begriffsklärung)
Ortschafte mit em ditsche Namme Ebringen:
Antey-Saint-André
Sproch und Dialäkt
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Antey-Saint-André sin 72 Froogebeege wider retuurchuu.
Tell
Tell bezeichnet:
Reto Zanni
Dr Reto Zanni (* 9. Februar 1980 z Buochs) isch e ehemalige Schwyzer Fuessballer. Z letscht het är für dr SC Buochs gspylt.
Karriere
Er het für GC, Sanggalle, FC Thun und Vaduz gschpylt. Bis är im Januar 2005 zum FC Basel gwächselt het. Zwische 2005–2010 isch är mit em FCB je drey mol Meister und Cup Siiger worde. Im Februar 2011 isch är denn ins Ländli zum FC Vaduz transfäriert worde. 2012 isch er zrugg zum SC Buochs gange.
Erfolg
Mit em FC Basel
Jugendwahn
Jugendwahn isch e gritisch gmeinti Bezeichnung fir e Iistellung vu Erwagsene, wu jung sii un bliibe wänn.
Merkmol vum Jugendwahn bi Erwagsene
Nit alli Kinder un Jugendlige sin ab allene däne Verhaltenswiise begeischteret: Noch dr Zitschrift "Eltern for family" (9/2005) findes 70% vu dr 9 bis 19-Jährige nit guet, wänn d Eltere "coole Klamotten" ahän un d glich Müssik horche wiä diä Junge. 51% finde des sogar "peinlich, lächerlich und blöd".
Lueg aü
Jugendsproch
Gymnasium Leonhard
S Lienert-Gymnasium isch s Gymnasium in der schwizerische Schdadt Basel, wo sich am Kohlebärg befindet. Es isch 1997 dur ä Zsämmeschluss vom Gymnasium am Kohlebärg und em Holbei-Gymnasium entschdande. Es isch uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig.
Gschicht
Im Johr 1780 het d Gsellschaft für s Guete und Gmeinnützige Basel d "Döchterschuel" ufdo, für zum d Bildig- und d Bruefschance vo Maitli z verbessere. 1884 isch d Döchterschuel im neue Gymnasium am Kohlebärg iizoge. 1899 isch d Gymnasialabdeilig ufgmacht worde. Die het s de Maitli möglig gmacht, d Matur z mache. S Gymnasium isch äso die einzigi Maturitätsschuel für Maitli gsi, im Volksmund as Affekaschte bikannt. 1906 isch s Gymnasium im Jugendstil erwiiteret worde. 1916 isch s Maitligymnasium eidgenössisch anerkennt worde. 1929 isch s in 3 Abdeilige iideilt worde: 1959 isch die hütigi WBS (Wiiterbildigsschuel) „Holbein“ dauft worde. D Schuel isch jetzt drennt gsi in es Maitligymnasium I und II. Vom Johr 1968 aa dörfe au Buebe uf die Schuel go. De Maitligymnasie het mä denn "Kohlebärg- und Holbein-Gymnasium" gsait. Sit 1997 si die beide Schuele zsämmegschlosse. Sithär het s Gymnasium dr hütig Name: Gymnasium Leonhard.
Tanja
Tanja isch e wiiblicher Vorname wo ursprünglich usem Russische chunt (Таня) un d'Abchürzig vo Tatjana (Татьяна) isch. Abgleitet drvo isch dr russisch Kosename Tanjuschka.
Bedütig
D Härkumft vom Name Tatjana isch unklar. Er isch mögligerwiis vom Name vom e mythische Sabinerkönig, em Titus Tatius, abgleitet.
Im dütschsprochige Ruum
Dr Name het sich in de 1960er Johr au im dütschsprochige Ruum afo iibürgere. . In de 1970er isch ein vo de beliebtischte Maitlinäme worde. Sit dr Mitti vo de 1990er het er vil vo siiner Popularitet verlore.
Neugartheim-Ittlenheim
Neierte-Ìttle (frz. Neugartheim-Ittlenheim, dt. Neugartheim-Ittlenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Tanja
Im dütschsprochige Ruum
Tängeli esch de abkörzti Name för Tanja. Er esch früecher sehr oft brucht worde, jedoch werd er höt zo Tags so z säge öberhoupt nömm brucht. Er esch aber ned öberall brucht worde, sondern vor allem em Gebiet vom Glarus. Set em Ändi vom 18. Johrhondert esch es sehr schwerig worde, de Name Tängeli no z fende. Die höttige Bewohner vom Glarus wärde ne aber bestemmt no kenne.
Neugartheim-Ittlenheim
Gschìcht
Neierte-Ìttle ìsch entstànde àm 1. Janner 1973 durich d Füsion vun dr Gmeine Neierte und Ìttle.
Neierte ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1166 àls Nougerte, dr Namme kunnt vun làtiinisch Nucaretum 'Nussböimwaldel'. Ìttle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742.
Vun 1871 bìs 1918 han d Gmeine zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Neierte-Ìttle ìsch. Neierte-Ìttle ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neierte-Ìttle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schloss Pratteln
S Schloss Brattele isch en ehemoligs Weiherschloss im Zentrum vo der Baselbieter Gmeind Brattele. Ursprünglig isch s Schloss elei am nördlige Rand vom Dorfchärn gläge. Hüt stoht s zmidzt in ere Überbauig us em 19. Johrhundert.
Beschriibig
S Schloss het e quadratische Grundriss mit abgrundete Egge, ergänzt mit eme Durm und ere Doraalag uf dr Südsiite, und ere Chuchiaalag uf dr Ostsiite. Öbbe d Helfti vo der Grundflechi nimmt s vierstöckige Hauptgebäud ii, wo uf dr Ostsiite lit, dr Räst isch en Innehof, wo vo zwei Näbedräkt uf dr Nord- und dr Südsiite und ere Muure uf dr Westsiite begränzt isch.
Gschicht
1275 isch s Schloss vo de Herre vo Eptige baut worde, im gliiche Johr wie d Burg Madle. Bim Basler Ärdbebe isch s Schloss am 18. Oktober 1356 komplett zerstört worde. Churz druf hai s d Eptiger widerufbaut. Wäge Gäldnöt und Striitereie under de Eptiger, het 1521 dr Hans Friedrich vo Eptige s Schloss mit em Dorf Brattele für 5000 Gulde an d Stadt Basel verchauft. Nochdäm 1549 Östriich uf d Herrschaft Brattele verzichtet het, isch s Schloss e Basler Herresitz und dr Münchesteiner Landvogtei zuedeilt worde. Dr Schlossherr isch vo denn aa e private "Landedelmaa" ohni hoheitligi Befuegniss gsi. D Bsitzer vom Schloss si Basler Bürger gsi, wo öfters gwächslet hai. 1773 isch s Schloss und si grosse Grundbsitz an die öffentligi Hand gfalle. D Gmeind het s allerdings im nechste Johr parzellewiise ihre Iiwohner verchauft, het aber s Schloss bhalte und en Armehuus drus gmacht.
1910 het d Bürgergmeind vo Brattele s Schloss dr Iiwohnergmeind gschänggt, und die het am 24. Juni 1963 an dr Gmeindiversammlig e Totalrenovation beschlosse für 1'100'000 Franke. Am 8. September 1968 isch s Schloss mit eme grosse Fest wider igeweiht worde. Es stoht hüt under em Schutz vo der Eidgenosseschaft.
Burg Allmut
D Burg Allmuèt isch d Ruinè von èrè Höèburg nördlich vom Dǜèngemer Stadtdeil Aichè im Chrais Waldshuèt. D Ruinè lyt obberhalb vo dè Mettma-Mündung i d Schlüècht uff ènèm gäch abbè keiendè Porphǜrgrõt, è Felsnõdlè a dè linkè Schlüèchthaaldè. Uugfäär 2,5 km abbè zuès lyt dè Wyler Witznau a dè Schwarzamündung i d Schlüècht. Schräg gegèübber a dè rächtè Schlüèchthaaldè un uff dè Bèrauer Sitè stòt dè bi Kletterer bekannti Schwedefelsè. D Burg hèt è Längi vo öppè 25 Meter un è Breiti von è baar Meter ghaa.
Gschichtè
D Burg isch chly gsi, hèt abber durch s nòche Dorf guèti Iikümpft ghaa, un isch vo dè Hèrrè vo Allmuèt baut worrè, sèlli sin vomuètlich Freibuèrè gsi. Nõch èm Erlöschè vo sèllèrè Familliè isch si 1352 i d Händ vo dè Lupfener Grõfè cho, è Urkundè us èm Johr 1245 vom Domhèrr vo Stròßburg isch übberliferèt als für dè Grõf Heinrich vo Lupfen uusgschtellt für s castro meo Almout. Si blybt im Bsitz vo dè Lupfener bis dè Junker Èbberhard vo Lupfè si a dè Dièthelm vo Mundelfingè für 420 Mark Silber vopfändet hèt. Zum Bsitz vo dè Burg ghört s Dorf Aichè. Hèrr Dièthelm hèt vo dört uff dè Burg gwoont un si als rächtes Eigè uff sin Sohn Heinrich vo Mundelfingè voèrbt, desèll isch vohǜrõtet gsi mit dè Agnes vo Heudorf. Dè Heinrich hèt peu à peu schiiblewys diè chlyne Hèrrschaft a d Schaffhuuser un Waldshuèter Bürger vosetzt un vopfändet. Nõchdèm dè Burghèrr gschtorbè isch, hèt er nu è Èrbdöchter hinterlõ, sèlli isch vohǜrõtet gsi mit èm Göz am Stad us ènèm Schaffhuuser Patrizièrgschlecht. Sebbi hèn sofort d Èrbschaft aadrèttè, doch au dè Schwòger vom Burghèrr, dè Hans vo Heudorf, hèt Aaschpruch erhobbè un d Burg rasch bsetzt. Sèll hèt dezuè gfüürt, dass Göz dè Hans gfangè gnõ hèt. Bis i d Mitti vum 15. Johrhundert hèt mò nüt mee ghört, bis dè Junker Wilhelm vo Heudorf un dè Ritter Pilgrim vo Heudorf d Burg übbernõ hèn. D Heudorfer sin è Rittergschlecht us èm Hegau gsi, 3 Aaghörigi uss dè Familliè sin i dè Schlacht vo Sèmpach gfallè, si sin uff dè Sitè vp Öschterrych gegè d Eidgnossè im Fäld gsi. Diè ständigè Händel un Feedè hèn nadürlich Schuldè mit sich brocht, un s Volk isch arg gschröpft worrè. So isch übberliferèt, dass èn Buèr uss Aichè so lang im Blogg odder Stogg gfangè ghaaltè worrè isch, bis er gschtorbè isch. (luèg au bim Buèrèchrièg).
S hèt abber alles nüt gholfè, d Hǜpotheek un d Schuldè sin asè vozettlèt gsi, dass kei Ornig mee hèrgschtellt wörrè hèt chönnè. Bsitzer sin nu näbbè dè gnenntè Bürger dè Hèrr Lukas vo Reischach, dè Landvogt vo Rümlang, dè Hèrr Heinrich vo Wülflingè un d Frau Veronika vo Landèbärg, also vyr odder sechs Pfandbegünschtigte. Diè denõch folgendè Deilungè un Strittereiè hèn dezuè gfüürt, dass d Burg völlig volotterèt un zämmè keit isch.
Meefachi Abgaabè
I dè Johr 1487 un 1488 isch es zuè nèm Voglych cho, um è Exekution z vohindèrè, i dèm dè Heinrich vo Reischach uff Vorbehalt alles chriègè hèt söllè, wenn diè andrè nit zahlungsfähig gsi wärèd. D Untertanè hèttèt abber witterhy jeddem Pfandbegünschtigtè gegèübber abgaabèpflichtig sy söllè, un im Hèrr vo Reischach für alles zämmè; d Aichener hèn sèll nadürlich nit wellè iisää. Letschtlich hèt abber s Kloschter St. Bläsy 1498 d Schuldè uffkauft, un sin Bsitzer vo dè chlynè Hèrrschaft Allmuèt worrè. Èn chlynè Räscht un zwei Meierhööf hèt dè Èrnscht vo Reischach vo Schlatt im Hegau im Johr 1587 ebbèfalls a St. Bläsy vokauft.
William Spenser
Dr William Spenser (* z’ Ghisburn, Yorkshire; † 24. Septamber 1589 z’ York) ìsch a anglischer reemisch-kàthoolischer Priaschter gsìì, wo-n-àls kàthoolischer Gmàrtertr betràchtet wìrd. Ar ìsch ànna 1987 seeliggschproocha worra.
sii Laawa
Dr William Spenser ìsch z’ Ghisburn, ìm anglischa Gràfschàft Yorkshire, uf d’ Walt kumma. Sii Unkel müatterliigersitts, dr William Horn, hàt ìhn ànna 1572 ìns Trinity College vun Oxford gsanda, wu-n-’r ànna 1579 Mìtglìed worra-n-ìsch un ànna 1580 a Maischterpriafung (M.A.) bschtànda hàt. Ìn dara Zitt ìsch dr Spenser schu vu dr kàthoolischa Glàuiwa ìwwerziigt gsìì un hàt siina Schtudanta-n-ìn dara Rìchtung iigflossa. Trotzdam hàt’r sìch numma-n-ìm Joohr 1582 züa dr Kàthooligkait bekehrt: mìt viar àndra Manner vum Trinity College (dr John Appletree, dr William Warford, dr Anthony Shirley un dr John Fixer) ìsch’r uff a Schìff üss dr Ìnsel Wight iigschtìega. Sa han bii Cherbourg ìm Frànkrìch àn dr Kìschta-n-ààgleegt un sìn àm 2. Nowamber z’ Reims kumma. Fìmfa Tààga schpeeter hàt ìhn d’ kàthoolischa Kìrich offiziäll ämpfànga. Dr Spenser ìsch àm 7. Àwrìl 1583 vum Bischoof vu Laon Valentine Douglas àls Sübdiàkon un Diàkon gwäijt worra. Àm 24. Septamber hàt ìhn z’ Reims dr Kàrdinàl-Arzbischoof Ludwig II. vu Lothrìnga-Guise àls Priaschter gwäijt.
Àm 29. Àuigscht 1584 hàt ma dr Spenser uff d’ anglischa Missioon gsanda. Ar hàt siina Ältra mìt siim Unkel verseehnt, wo-n-ìm Joohr 1593 noch kàthoolischer Priaschter gsìì-n-ìsch. Drnooh hàt’r sìch z’laid ìm Schloss vu York iigmüürt, fìr doo ìn da Gfànganer halfa.
Wial’r kàthoolischer Priaschter gsìì-n-ìsch, ìsch’r unter dr Härrschàft vu dr Keeniga Elisabeth I. durs Gsätz „27 Eliz.1, c. 2“ verurtailt worra. Ìhn hàt ma-n-àm 24. Septamber 1589 z’ York hììgrìchtet. Zamma mìt ìhm hàt ma dr Laijer Robert Hardesty hììgrìchtet, dänn’r hàt ìm Spenser Unterkunft gboota.
Dr William Spenser gheert züa da 85 Gmàrterta vun Anglànd un Wales, wo dr Pàpscht Johànnis Pooli II. àm 22. Nowamber 1987 seeliggschproocha hàt. Ìm reemischa Rìtüs vu dr kàthoolischa Kìrch wìrd dr Spenser zamma mìt’m Robert Hardesty àm 12. Hornung so wia-n-àm 24. Septamber gfiirt.
Stärke
Stärchi isch es Polysaccharid, wo d Formle (C6H10O5)n hät und us hunderte bis tuusige vo α-D-Glucosemolekül zämegsetzt isch. Drum ghört si zu de Cholehydrat. Si chunt nume i pflanzliche Zäle vor und wird vo de Pflanze als Spiicher für Cholestoff und Energii brucht. Es git zwei Arte vo Stärchimolekül: Amylose und Amylopektin.
Amylopektin isch es verzwiigts Molekül und eis vo de gröschte wo i de Natur vorchömed. Amylose isch chliiner und linear und hät es molekulars Gwicht vo öppe 500'000. De Aateil vo Amylopektin und Amylose a de ganze Stärchi hanget vo de Quäle (Pflanze) ab. Di meischte Arte vo Stärchi beschtönd us öppe 25 % Amylose und 75 % Amylopektin.
Stärchimolekül sind nöd eifach i de Zäle verteilt, sondern i Chörner packt. Diä Chörner bestönd us Schichte, wo mer underem Elektronemikroskop dütlich gseht. Di einzelne Schichte underscheided sich i de Aaornig vo de Molekül: i de einte Schichte sind d Molekül amorph agordnet, i de andere chrischtalliin.
Renoir
Renoir isch dr Familienaame vo dene Persoone:
Port Moresby
Port Moresby (Tok Pisin Pot Mosbi) isch d Hauptstadt vu Papua-Neiginea. As aini vu dr wenige Metropole vu Ozeanie het d Stadt iber 300.000 Yywohner (Stand 2009), doderby sin illegali Eländssidlige um d Stadt ume nit mitgrächnet.
Lag
D Hafestadt Port Moresby lyt im Sidoschte vu dr Insle Neiginea an dr Sidkischte vu dr Korallesee. D Stadt lyt in ere windgschitzte Bucht un isch wäge däm zuen eme bevorzugte Ankerblatz fir d Schifffahrt wore. Port Moresby het e aigene Verwaltigsstatus as National Capital District un ghert nit zue aire vu dr 19 Provinze vu Papua-Neiginea.
Klima
Di klimatische Bedingige vu dr Stadt Port Moresby wäre dur di geografisch Lag in dr äquatornoche Zone vu dr Trope un dr Topografi vum Hinterland beyyflusst, d Stadt lyt im Schatte vum Owen-Stanley-Gebirg. Di beede Windsyschtem Passat un Monsun ferdere großi Wassermängine no Papua-Neiginea, si bewirke Niderschlagsmängine vu bis iber 5000 mm im Zäntrum vu dr Insle Neiginea. Dert rägne sich d Wulke ab, wäge däm isch Port Moresby mit ere jehrlige Niderschlagsmängi vu 1.250 mm relativ drucke fir d Region. D Luftfychtigkait lyt im Allgmaine zwische 70 und 85 %.
S Wätter wird dur zwoo Hauptwindstremige bstimmt: dr Sidoschtpassat blost vu Mai bis Oktober un dr Nordweschtmonsun vu Dezämber bis Merz. Fir d Trope typischi Zyklon un Hurrikan het s in däre Gegnig relativ sälte, in dr Bärge het s aber vil Gwitterstirm. Vor dr schwäre Stirm, wu s als in dr weschtlige Kischteregione het, isch d Stadt aber dur d Bärg gschitzt.
Gschicht
Dr Stamm vu dr Motu läbt syt rund 2.000 Johr in dr Gegnig vum Port Moresby. As erschte Europäer het dr britisch Forscher John Moresby anne 1873 die Hafebucht entdeckt. Wu im Johr 1884 Großbritannie s Land zum Protektorat Britisch-Neiginea (British New Guinea) erklert ghaa het, isch Port Moresby Hauptstadt wore un isch s bi hite blibe. E japanischi Eroberig isch in dr Schlacht im Korallemeer vu dr Alliierte verhinderet wore.
Hemberg SG
Hemberg (IPA: []) oder elter de Hemeg ([]) isch e politischi Gmaind im Kanton St. Galle. Si lit im Toggeburg und werd vom Necker dorflosse. Zur Gmaind ghört s Dorf Hemberg und d Halde uf de lingge Syte vom Necker und de Wyler Bächli rächts oder nördlig devoo. S Dorf Hemberg lit uf ere Hügelkuppe.
För 878 isch Hemmenberch und för 1225 Hembere erwäänt. Dur e Mousselinweberei und ere Stickerei hät d Bevölkerig im 18. und aafangs 19. Johrhundert starch zue gno. Sytdem hät d Bevölkerig vo Hemberg fascht um d Hälfti abgno. 1850 hät Hemberg no 1'813 und 2003 numeno 934 Iwoner ka.
Hemberg hät zwee Schiilift und Langlaufloipe. Syt Endi 19. Joorhundert isch Hemberg en Höhä- und Luftkurort.
D Nochburgmainde sind Neckertal, Wattwil, Ebnat-Kappel, Nesslau-Chrummenau und Urnäsch, Schönegrund.
Å
De Buechstaab Å reschp. as Chlyybuechstaab å isch a Buechstaab vom latynische Alphabet. Är chùnnt bsunders im Däänische, Norweegische ù im Schweedische  voor.
Yysortierig im Alphabet
Im Schwedische stiit de Buechstaab Å nam z ù vorùm ä im Alphabet, im Däänische ù Norweegische isch er de letschta Buchstaab vom Alphabet.
Im Tütsche tuet mù 'ne ifach ùnder A yysortiere.
Im Däänische
Im Däänische stiit de Buechstaab Å fer de offena, tûûfa Vokau A mit anera Tendenz zùm O (lengs nordisches A). Früüer isch Aa bzw. aa gschrûbe choo, ersch am 22. März 1948 het mù ds Å yygfüert.
Im Norweegische ù im Schweedische
Im Norweegische ù im Schweedische stiit de Buechstaab Å fer de Vokau o (wy lengs/chùùrzes tütsches "o")
Kuryooses
Z Denemark isch de aut Dygraaph Aa dùrch Å ersetzt choo, i Iigenaame ù Ortsnaame wy Åbenrå fûnt mù aber no hüüfig di auti Schryybig. As Kuryoosum isch d Stadt Århus, wo mù mit Å schrybt, wärend im Naame vo de Unyversytäät vo de Stadt de Dygraaph stiit: Aarhus Universitet.
O im Norweegische fûne sich no Räschte vo de auti Schrybwyys, wo ùs de Unyoonszytt mit Denemark stame. So hiist de norweegischa Troonfouger Haakon (usgschproche: Hookun).
Unicode
Im ynternazyonaale Ziichekodierigssyschteem Unicode nimt ds groossa Å d Posyzyoon U+00C5 yy, ds chlyyna å ligt ùf U+00E5. Di glyychi Posyzyoon het es o im Ziichesatz Latin-1. Im Unicode git es zuesätzlech no as spezyöüs Ångström-Ziiche.
HTML
Im HTML schrybt mù ds Å fougendermaasse:
TeX
Im TeX schrybt mù ds Å fougendermaasse:
Mit LaTeX2e sy zuesätzlech o no di fougende Schrybwyyse möglech:
Michelangelo (Name)
Michelangelo isch en italiänische männlige Vornaame.
Häärkumft und Bedütig
Dr Naame isch zämmegsetzt us em hebräische Michael („Wär isch wie Gott?“) und em latiinische Angelus (Ängel, Boote). Mäistens isch er z Italie brucht worde.
Bikini
Altertum
Ähnligi Zweiteiler het s schu long gäbe. Des belege antiki Wondmolereie un e antik Mosaik us em 4. Johrhundert im sizilianische Bergstädtli Piazza Armerina. Nin vun urspringli zehn dargstellte remische Sport-Schinheite hen Bikinis trait.
20. Johrhundert
Zwar hen schu sit de Johrhundertwend Modeschepferinne mit em BH un em Hufthalter s Zytalter vum Korsett verabschiedet, aber bis d Dessous als „Dessus“ ihr gsellschaftlicher Durchbruch gschafft hen, isch no e longi Zyt vergonge. E Modell het bezeichnenderwis de Nome Taboo ghet.
Erscht noch em Zweite Weltkrieg het d Textiltechnik de Schtoff verfinert un d Lockerung vun de Sitte hen de Durchbruch meglig gmacht.
Mozart
Mozart isch dr Familiename vo dene Persone:
Bikini
20. Johrhundert
Als franzesischi Kreation isch dr Bikini im Johr 1946 glichzytig uf eire Syte durich de Jacques Heim un uf dr ondre Syte de Bart Louis rusbrocht worre un urspringli „Atom“ gnennt worre. Im Schatte vun Hiroshima het sich de Nome als ugeignet rusgstellt. Der het inzwische gwissermass sini „Uschuld“ verlore. Om 1. Juli het e US-amerikanischi B-29 iber em Bikini-Atoll di erscht Atombomb in de Nachkriegszyt abgschmisse un domit e Testserie iiglittet. Vier Täg schpeter het de Louis Réard s Model Micheline Bernardi mit vier kline Stoffdreyeck aazoge iber de Laufsteg z Paris gschickt. S Atoll het schliessli de Usschlag fir de Nomen gebe. S „Tabu“ isch broche gsi. De brisant Nome het wie e Bomb iigschlage. D Wirkung, wu de knapp gschnitte Badonzug gha het, isch mit de gliche moralisch Entrischtung aagluegt worre wie d Atombombeversuch uf Bikini. De Erfolg isch garantiert gsi.
Bim erschte James-Bond-Film „James Bond jagt Dr. No“ 1962 isch d Ursula Andress in eme cremefarbige Baumwoll-Bikini us em Meer gschlipft. Die Szene het fir e schprunghafti Verbreitung vun dem Textilschtick gfiert. In Onknipfung on die Szene isch d Halle Berry 2003 im James-Bond-Film „Stirb on nem endre Tag“ au unter de Blick vum James Bond alias Pierce Brosnan us em Meer kumme. Noch im Johr 1965 isch e Minchner Schielerin vum Gricht zue sechs Tag Putze im Altersheim verurteilt worre, wil sie mit nix wie eme Bikini on iber de Viktualiemarkt schpaziert isch.
Bikini-Oberteil
D Oberteil sind meischt entweder uf em Rucke un im Nacke oder normal, d. h. wie bi eme BH bunde.
Schwanzmeise
S Pfanestiili (Aegithalos caudatus; alemanischi Näme) isch e Singvogel, wo zo de Schwanzmaise ghört. S Pfanestiili bliibt dor s ganze Joor i Mitteleuropa und chunnt i de Alpe bis 2100 müM vor.
Uussie
S Pfanstiili isch e schwarz-wiiss-bruune chliine Vogel mit eme ganz lange dünne schwarze Schwanz, wo e wiisse Rand het. Sis Schnäbeli degege isch munzig. De Chopf und de Buuch sind wiisslich. Mandli und Wiibli gsiend gliichig uus. Pfanestiili wered 13 bis 15 cm grooss, hend e Spannwiiti vo 16 bis 19 Gramm und wöget nume 7 bis 9 Gramm.
Lebeswiis
S Pfanestiili lebt i Laub- und Mischwälder mit vill Underholz, i Pärk, Gärte und Füechtpiet, aber au i Sidlige, wos vill Büsch het. Si flüüget vo Busch zo Busch und fresset Insekte, Chnospe und picket au a Frücht. S Pfanestiili cha mit aim Fuess amene Ästli hange. S Zwitschere vo de Pfanestiili isch ganz fii und liislig. Si bauet i de Büsch en aiförmigs Nest us Mies, Flechte und Spinnjuppe. Zum Polstere vom Inere bruuchets bis 2000 Federe. Im Winter hockets eng anenand zämedränglet.
Franklin
Franklin cha si:
Ruine Madeln
D Ruine Madle isch e verfalleni Burg bi dr Baselbieter Gmeind Brattele. D Burg isch wohrschiinlig im Johr 1270 vo de Eptiger uf dr höchste Stell vom Adlerbärg baut worde, ere Erhebig zwüsche Fränkedorf und Brattele. Si hai e grossi Befestigungsalag baut, mit eme dopplete Wall und Grabe. Uf dere Flechi hai si e Palas baut.
Der letzt Bsitzer isch wohrschiinlig dr Ritter Werner vo Eptige-Madle gsi, und si Burg isch während em grosse Basler Ärdbebe im Johr 1356 zerstört worde. Im Gegesatz zum benochbarte Schloss Brattele, wo d Eptiger wider ufbaut hai, het me d Burg Madle der Natur überlo. Währed em 16. Johrhundert si vom Palas no vier Stockwärk übrig gsi, im 18. Johrhundert het me nume no wenigi Spure chönne finde. 1939 hai Soldate, wo am Artilleriibeobachtigsbunker Adler Süd gschafft hai, zwei Muure vo der Ruine entdeckt. Druf si bis ins Johr 1940 grossi Deil vo der Ruine freigleit worde, und me het zahlriichi Fundstück gfunde, so zum Bispil zwei guet erhalteni Topfhelm. 1943 isch d Ruine wider mit Ärde zuegschüttet worde, für zum si vor em Verfall z bewahre.
Dr Madlejeger
D Sag vom Madlejeger isch e Variante vo dr wilde Jagd und isch als Vorbot vo Sturmwätter dütet worde. Noch dr Sag haig dr Ritter vo Madle jede vo dr Schaueburg umbrocht, für zum si Frau z raube. Als Strof müess er jetzt mit siim wisse Jagdhund witer im Wald vom Adlerbärg jage.
Coritiba Foot Ball Club
Coritiba Foot Ball Club isch de Fuesballverein vo de brasilianische Stadt Curitiba im Bundestaat Paraná. Gründet worde isch der Club 1909. Die grösste Rivale vom Verein si di andere grosse Verein z Curitiba: Atlético PRT und Paraná.
Zu de bekannte ehemolige Fuessballer ghöret Alex, Keirrison, Rafinha, Adriano, Lela.
Sini Fans wärde "Coxa-branca" gnennt. Är schpylt momentan in dr Campeonato Brasileiro, dr högschte Brasileirão.
Gschicht
Dr Verein isch am 12. Oktober 1909 als "Coritiba" gründet worde.
Schtadion
Dr Coritiba schpilt sini Häimschpil im "Estádio Couto Pereira", wo men em im Allgemäine churz "Alto da Glória" säit. S Stadion isch am 15. November 1932 iigweit worde und het Blatz für öbbe 40'310 Zueschauer. In dä Joohre 2015 isch d'Kapazidät vom Joggeli vo 37'182 uf 40'310 erhöht worde, wobi me über em Sektor Pro Tork.
Platzierige zwische 1971 un 2015
0: No participation
+20: Platz über 20
Spalenschulhaus
S Spaaleschuelhuus isch en ehemooligs Schuelhuus am Schützegraabe 42 / Schützemattstrooss 20 z Baasel. Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
Hüte isch s Baasler Stroofgricht do dehäi.
Baugschicht
S Geböid isch vom Heinrich Reese vo 1876 bis 1878 baut worde im Stiil vom historizierende Klassizismus und isch drei Stöck hooch. Es stoot uf em Areal, wo bis 1865 s Fröschbollwärk gstanden isch. Es isch äis vo zwanzig nöie Schuelhüüser gsi, wo z Baasel zwüsche 1874 und 1907 baut worde si.