cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Zinsli
Läbe
Syder ane 1943 hed er in dr Kantonale Nomenklaturkommission z Bäärn midgschafd. Zäme mid em Profässer Heinrich Baumgartner vù dr Universideed Bäärn hed er fir di nèi Landchaarde vù dr Schwyz aagfange, di dialäktaale Foorme vù dr Oords- ùn Fluernäme im Kanton Bäärn z erheebe.
Elsässischer Sprachatlas
Romanischtischi Publikationsmethodi
Allerdings wiist aü dr ALA näbe sinene Ganz-Wort-Karte aü gleini Zuesatzkarte uf, wu bstimmti Type dur Symbol dargstellt sin un eso schen ibersichtlig sin: In dr Zuesatzkart zu dr Kart ALA II 180 (Guepe - Wespe) isch d "syllabe atone", d unbetont Silb, verzeichnet: Mer siiht uf ei Blick, ass Wäschp in Süde uf e Volkal ändet (Z. B. Wäschpä), sälte uf -lä (Wäschplä). Do dra schliäßt sich d Wortform Wäschp ohni Ändung a, in dr Mittli un im Norde vum Elsass heißts mit -el Wäschpel un ähnlig.
Weilheim (Baden)
Tourismus, Seheswürdigkeite und Bruuchtum
Ändi Juli, noch em Heuet, fyred me z Wyle und z Bierbrunne s Heugeißfeschd.
Paul Zinsli
Läbe
Wù dr Heinrich Baumgartner gschdoorben isch, isch dr Zinsli ane 1944 syy Noochfolger as Lektor an dr Lèèramdsschuel vù dr Universideed Bäärn woore. Ane 1946 hed er e Rueff a d Kantoonsschuel Chur gha; er hed aber nai gsaid ùn hed si ùm d Noochfolg vùm Baumgartner biwoorbe. Er isch doo au wirgglig zuem ùserordendlige Profäser (Extraordinarius) an dr Universideed Bäärn gweeld woore ùn derno ane 1951 zuem oordendlige Profäser (Ordinarius) fir Schbrooch, Literatur ùn Volchschùnd vù dr dydsche Schwyz. 1954 isch er Dekan vù dr Filosofisch-Historische Fakuldeed gsii. Ane 1971 isch dr Paul Zinsli a der Universideed emeritiert woore.
Dr Zinsli isch Midgliid gsii im Rat des Instituts für deutsche Sprache Mannheim ùn im International Comitee of Onomastic Sciences (ICOS). Ane 1975 isch er Präsident gsii vùm ''12. Internationale Kongress für Namenforschung in Bern (ICOS)''. Bi dr Schwyzer Gsellschaft fir Volchschùnd ùn bim Bäärner Schbroochverain isch er Èèremidgliid gsii.
Dr Zinsli sei alewyyl e bischaidene Mänsch gsii, haisst’s im Noochrueff, wù-n-em dr Rudolf Ramseyer gschriibe hed. Er isch au e bigoobte Mooler vù zaart-fyyne Aquarell gsii ùn hed flyssig wichdigi Bigääbehaite i sys Daagbuech yydrait.
Foorschig
D Foorschigsschwäärpinggd vùm Paul Zinsli sin d Dialäktfoorschig, d Nämefoorschig ùn d Volchschùnd gsii.
Ane 1946 hed er an dr Universideed Bäärn d Foorschigsschdel fir Nämechùnd vù dr weschdlige Schwyz grinded. Bis ane 1964 sin d Oords- ùn Fluurnäme ùfgnùù woore. Dr Zinsli hed am Oordsnämebuech vùm Kanton Bäärn midgschafd ùn isch zäme mid em Rudolf Ramseyer ùn em Peter Glatthard dr Rusgeeber vù dr èèrschde zwee Bänd gsii, au no nooch syynere Emeritierig. Au bi dr Oberwalliser Oords- ùn Fluurnämesamlig hed dr Zinsli am Aafang midgschafd.
Midgschafd hed dr Zinsli au am Schwyzer Schbroochatlas bi dr Vooraarbede ùn schbeeder as Midrusgeeber. Mid em Bündner Schbroochforscher Rudolf Hotzenköcherle isch dr Zinsli syd syynere Jùùged befrinded gsii.
Ain vù dr wichdigschde Schwäärpinggd in dr Foorschig vùm Zinsli sin d Dialäkt, d Näme, d Gschiichd ùn d Volchschùnd vù dr Walser gsii. Syy Buech Walser Volkstum isch no hid ain vù dr Schdandardwäärch zem Teemaa Walser ùn isch midlerwyyli in dr sibde Ùflaag (2002) drùgd woore.
Gfoorschd hed dr Zinsli au iber dr Bärner Mooler ùn Reformator Niklaus Manuel (1484–1530), z. B. hed er däm syyni Brief ùn Wäärch uusegee.
Chùnschd
Nääbe syynre Foorschig hed si dr Zinsli privat mid Chùnschd bschefdigd ùn au Bilder gmoold.
Nattheim
Gschicht
Zom 1. Februar 1972 send d Gmoeda Auernheim ond Fleinheim eigmoedet worda.
Eddie McClintock
Management
Er ghört de international tätigä Agentur "International Creative Management" a, wo ihre Sitz in Beverly Hills hed.
Familiä
Er isch verhüratet sit em 1. Mai 2005 mit de Lynn Sanchez wo us Corpus Christi us Texas chund und er hed mit ihrä 2 Söhn. Mit sinerä Familiä wohnt de Eddie McClintock z'Studio City i Las Vegas.
Nattheim
Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahla send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämter.
Verwaltong
Natta hot mit dr Stadt Hoedna a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dialekt
Dr Dialekt vo Natte ghert zom Oschtschwebisch.
Zunzgen
Zunzge (hochdytsch Zunzgen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Zunzge liggt uff 397 m ü.M. am undere-n-Änd vom Diegtertal a dr Autobahn A2. Nochbergmeinde sin Ütige, Sissech, Dürne, Dännike und Höllschtä.
Wappe
S Wappe exischtiert sit 1948. Uffeme goldige Fäld stoht uff eme rote Bärg e schwarze Turm mit Zinne. Symbolisiert wird dodrmit dr Heidebüchel mitsamt dr ehemoolige Burg. D Farbe gääl-rot zeige die friener Zuegheerigkeit zur Herrschaft Habsburg-Laufeburg.
Gschicht
1323 wird dr Ort als Zunzkon s erschti Moll erwäänt und hett wool ursprynglig zer Herrschaft vo dr Homburg gheert. Wie bie Diegtä und Dännike handlet sichs eigentli um ein friehmittelalterlig-alemannische Ortsname uf -ing, wo mit em druffolgende -hofen verschmolze isch und zu -kon oder -gen abgschliffe worde isch. Flurnäme und en bsundere Hügel spräche aber für e frieneri Besiidlig. Dä Hügel - dr «Büchel» isch s Woorzeiche vo Zunzge. Är isch ca. 30 m hoch und hett e Volume vo ca. 6000 Kubikmeter. E Datierig isch bishär nid möglich gsi, en Untersuechig vo 1950 hett Teil von ere friehmittelalterlige Burgalag (ca. um 900) zem Vorschiin brocht. Dr Sag noch sell dr Hunnekeenig Attila do begrabe syy. Au e Begräbnisstett uss dr Zyt vor Völkerwanderig isch allerdings wyter möglig.
1223 isch dr Ort in Bsitz vo de Grafe vo Habsburg-Laufeburg ko, wo dr Ort an die Edle vo Frick, speeter vo Eptige, verleent hän. 1461 isch dr Ort an d Stadt Basel glangt. Währenddäm um 1700 ca. 200 Lyt z Zunzge gläbt hän, sins 1900 scho 685 gsi. 1956 hett me d Tuusger-Gränze überschritte. Wichtigscht Arbetgäber für vili Joore isch d Basler Yysemöbelfabrik gsi, wo 1899 gründet worde isch.
Sehenswürdigkeite
Woorzeiche vom Ort isch dr Heidebüchel, wo um die erscht Joortuusigwändi e Holzburg treit het. Dr Büchel isch ca. 30m hoch, sin Ursprung nid klar (lueg Gschicht). Ebefalls sehenswärt isch die gwölbti Dorfbachbrugg uss Stai.
Hausen im Wiesental
Huuse im Wiisedal (IPA: ; amtlich Hausen im Wiesental) isch e Gmei im Wiisedal im Landchreis Löörech. Si isch als Heimetort vom alemannische Dichter Johann Peter Hebel bekannt und wird sällewäg au oft Hebeldorf gnännt. Vom 17. bis ins 19. Johrhundert isch z Huuse usserdem e Bergwerch gsi, wo zue de gröschte Industriebetriib im Markgräflerland ghört hät. Spöter isch de Ort, wie au de Rescht vom Wiisedal, vor allem vo de Textilindustrie prägt gsi. Hüt het Huuse Iiwohner (Stand: ) und e Gmarkigsflächi vo 514 Hektar.
Geografische Lag
Huuse lit zmits im Wiisedal, eme rächte Sittedal vom Rhii. S Wiisendal isch eini vo dr Gegnige im früejere Großherzogtum Bade, wo am früejeschte induschtrialisiert wore isch. D Gmei Huuse lit rund 15 Kilometer vo dr Schwyzer Gränze ewäg und isch fascht uf halbem Wäg zwische Feldberg und Basel. D Gmarkig vom Ort erstreckt sich über 514 Hektar, dr höchscht Punkt isch uf em Tannebüel (727 m. ü.M.), dr diefscht an der Grenze zu Schopfe (385 Meter ü.M.). Huuse isch im Weschte und Oschte vo Hiägl un Berg umgeh: Richtig Zell isch de Grendel, Richtig Gresge de Tannebiähl un de Knoble, im Weschte de Chölschberg un de Maieberg. Öschtlich vo de Wiise isch usserdem de Alzebiähl, und e weng wiiter weg d' Möhr und de Langefirscht.
Nochbergmeine
Nochbergmeine vo Huuse sin under anderem Zell im Norde (Ortstdeil Gresge) und Schopfe im Oschte, Süde un Weschte (Ortsdeil Raitbach, Fahrnau un Enkestei).
Gschicht
Huuse isch 1295 s'erscht Mol urchundlich erwähnt worde. Wirklich bekannt worde ischs non am Schluss vom 17. Johrhundert, wo mer im Ort e markgräfliches Iisewerk errichtet hät. Säll Werk isch ein vo dr gröschte Industriebetriib in dr Markgrafschaft un im Markgräflerland gsi und isch bis ins 19. Johrhundert bstande. Aschließend isch in Huuse, wie überall im Wiisetal, d' Textilindustrie sesshaft worde, allerdings ischs au mit dere ihrer Bedütig am End vom 20. Johrhundert bergab gange. Im Gegesatz zue andre Gmeine im Dal hätt Huuse aber au hüt no e großi Textilfabrik. Sit em 5. Septämber 1963 füert d Gmei dr Zuesatz im Wiesental im Namme.
Religione
Z Huuse git s e evangelischi un e römisch-katholischi Chilchegmei. Früejer het Huuse zue dr protestantische Markgrofschaft Bade-Durlach ghert und isch folglich lutherisch gsi. Durch s Iisewerk un spöter dann vor allem durch d Huusemer Textilfabrike sin dann aber immer meh Katholike in de Ort cho, sodass mer am Aafang vom 20. Jorhundert au e katholischi Chilche baut un gweiht hät. 1987 sind 47 % vo de Huusemer katholisch und 43 % protestantisch gsii.
Interessant isch no, dass die beide Chilchegmeie grösser sin als die politische Gmei Huuse. Zue de evangelische Gmei ghört nämlich no de Nochberort Raitbach dezue, während die katholischi Gmei sich no um die ganze Katholike im Chleine Wiisedal chümmeret, wo’s in Tegernau e chlins Kappellele hät.
Gmeirot
Huuse hät e Gmeirot mit 12 Gmeiröt un em Burgermeischter as Vorsitzende.
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Burgermeischter
Quälle:
Wappe
Dr Entwurf für s Wappe vo 1963 stammt vom Armand Wilhelm Brendlin, eme früejere Gmeirot un Grafiker. S Wappe zeigt e silbrig Fachwerchhuus uf grüenem Grund. Neben em Bezug zum Ortsname (Huuse), stellt des ußerdem e Verbindig här zum Heimetdichter Johann Peter Hebel, wel s isch in däm Huus noogstaltet, wu dr Hebel din gwohnt het.
Partergmeine
Huuse hät zwei Partnergmeinde, nämlich Huuse im Aargau und Marlieshausen, hützetag en Ortsdeil vo Wipfratal z Thüringe.
Verkehr
Huuse hät zämme mit Schopfe-Raitbach en Bahnhof an de S-6-Regio-Bahn vo Basel uf Zell. Usserdem git's im Rahme vom Regio Verkehrsbund Lörrach lokali un regionali Busverbindige. D' Bundesstroos 317 verlauft am öschtliche Ufer vo de Wiise an Huuse vorbei un bindet de Ort ans überregionali Strossenetz an, e Kreisstroos verbindet Huuse usserdem mit Enkestei und em chleine Wiisedal.
Bildig
Huuse het en eigene Chindergarte und e eigini Grund- und Hauptschuel. Die Hauptschuel wird sit 2003 vom Förderverein Aufwind unterstützt, wo über 100 Mitglider het.
Park
Z Huuse git s zwo Parkaalage. Nebe dr Schuel isch uf eme ehmolige Chilchhof e chleine Park gstaltet wore. Dert het d Hebelmusik ihre Üebigspavillon. Dr zwet, größer0 Park ghört dr Firma Brennet un wird sit e baar Johr von ere Arbetsgmeinschaft vo dr Schuel pflegt.
Musik
Sit 1855 git's z'Huuse d' "Hebelmusik". Usserdem git's no zwei Chilchechör (ei katholische un ein evangelische) sowie dr "Förderverein Musikschuel".
Sport
S Sportaagebot z Huuse wird vor allem vo Verein prägt. S git z Huuse ne Fueßballverein (FC Hausen), e Durnverein (TV Hausen), dr Tennisclub TC Grün-Weiss Hausen, e Schützegsellschaft, Verein für Hunds- un Angelsport un e Chleidierzüchterverein. D Gemeinde unterhaltet e Sportaalag uf dr „Stockmatt“, wu ne Waseplatz, ne Härt0platz un Liichtathletikaalage umfasst un au vo mehrere Verein brucht wird. D Huusemer Verein engagiere sich im Allgmeine seli stark im Jugendberiich.
Persönlichkeite
S Heimethuus vom Hebel, s' sognannt Hebelhuus (oder Hebelhüsli), isch als Heimetmuseum iigrichtet worde. S wird au as Ort für Hochzitte, Läsige un anderi Veraastaltige brucht. Zum Große Heblefescht 2010 sol s erwitteret wäre.
Literatur
Vyl über Huuse het au dr Elmar Vogt gschriibe; lueg dört sys Publikationsverzaichnis.
Borsod-Abaúj-Zemplén
Borsod-Abaúj-Zemplén (IPA:, Ungarisch Borsod-Abaúj-Zemplén megye, ungarndütsche Name: Borschod-Abauj-Zemplén) isch eins vo de ungarische Komitat. S litt im Nordoste vom Land (ghört aber zu de Region Nordungarn) und gränzt an d Slowakei. Agränzendi Komitat sin Nógrád, Heves, Hajdú-Bihar und Szabolcs-Szatmár-Bereg. Komitatssitz isch Miskolc.
Borsod-Abaúj-Zemplén isch s zweitgröschte ungarische Komitat sowohl mit de Flächi (noch Bács-Kiskun) und mit de Bevölcherig (noch Pest).
Herchunft vom Namme
De Namme vom Komitat chunnt vo denne vo drei historische Länder vo Ungarn. Alli drei sin um e Schloss umme entstande.
Geografy
Borsod-Abaúj-Zemplén litt dört, wo d Berg im Norde uff di Großi Ungarischi Diefebeni träffe, drum sin di nördligere Deil vom Land bergig und di südlige flach. Di topografische Eigeschafte variiere so stark wie in chum neume anderscht z Ungarn. Di beide höchste Punkt vom Komitat sin d'Petőfi-Ussichtsstell uff em Bükk (956 Meter) und s Szalánc-Gebirge an de slowakische Gränze (896 Meter).
Di durchschnittligi Temperatur isch im Verglych zum Rest vo Ungarn dief; do isch 1940 au di diefsti Temperatur (-35 °C) vom Land gmässe worre. Au d'Azahl Sunnestunde isch relativ dief; es gheit überdurchschnittlig vyl Nyderschlag (700-800 mm).
Mittelalter
D'Magyare hän zwei Sydligswälle in dem Gebiet undernoh, wo vorher vo Slawe bsetzt gsi isch. Noch em Uffbau vom ungarische Staat sin do di hisdorische Komitat bildet worre; Zemplén und Gömör sin scho im 11. Johrhundert entstande. Zu Borsod hät am Afang au Torna, spöter e eiges Komitat, ghört; zu Abaúj hän au di spötere Komitat Heves und Sáros ghört. Di drei gnännte Komitat sin im 12. Johrhundert vo Borsod bzw. Abaúj drännt worre und ihri Gränze hän deno nümmi verändert.
Zwei Drittel vom Land hän im Chönig ghört, s übrig Drittel isch Bsitz vo Adelsfamilie wie de Herre vo Miskóc gsi. E Deil vo de Bevölkerig hän Ywanderer (Petschenege, Wallone, Tscheche, Dütschi) dargstellt. Spöter, im 12. Johrhundert, hät sich d'Bsitzverdeilig verändert und meh Land isch in de Bsitz vo de Adlige cho. In säller Zit dauche zum erschte Mol d'Näme Bors und Aba uff. D'Chirch hät e wichtige Adeil dra gha.
Im 14. Johrhundert isch s Land deno in d'Händ vo de oligarchák (Adel mit regionaler Herrschaft). Am meiste hät im Amadé Aba ghört, wo uss em Aba-Gschlächt gsi isch. De Chönig Robert I. hät en 1312 in de Schlacht vo Rozgony bsygt; sither isch s Land widder im Bsitz vo de Chönig gsi.
Friehi Neuzit
Ab em 16. Johrhundert sin Mühle und Wybau bedrybe worre, was zu de Entwicklig vo de Industry und vo de Städt bydrage hät. Noch de Schlacht vo Mohács hän die osmanische Türke de Großdeil vo Südungarn bsetzt; s Gebiet Borsod-Abaúj-Zemplén isch e wichtigs Gebiet worre. Nochdem d'Türke vertrybe worre sin, isch s zu de Habsburger cho. S Komitat isch Usgangspunkt vo verschydene gschichtlige Ereignis gsi, z. B. vo de Revolution gege d Habsburger und vo de Uffchlärig. Durch di ängi Verknüpfig mit Sybebürge isch au d'Reformation ins Komitat cho, was d'Errichtig vo Schüele bewirkt hät.
Im 18. Johrhundert sin Städt freichauft worre. Miskolc isch mit siner Industry di wichtigsti Stadt worre; es sin verschydeni usländischi Sydler cho (Slowake, Grieche, Dütschi und Russine), wo ganzi Dörfer errichtet hän. De Abbau vo Brunkohle, d'Glas- und d'Ysebroduktion sin uffgstyge. 1787 hät s Gebiet fast 500'000 Ywohner gha.
Neuzit
Noch em Verdrag vo Trianon sin großi Deil vo Nordungarn an Tschechie cho; Abaúj hät 48 Prozänt vo siner Flächi verlore, Zemplén 72% und Gömör 92,5% (Borsod hät keini Verlust gha und isch mit de übrige 7,5 Prozänt vo me Nochberkomitat vereint worre). Szikszó isch di neui Hauptstadt vo Abaúj-Torna worre.
Noch em 2. Wältchrieg hät Ungarn sini Territorie zruckkriegt; di alte drei Komitat sin widderhergstellt worre. 1950 hät mer s Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén uss ne bildet; Miskolc isch sither de Komitatssitz.
Während em sozialistische Regime hät sich d'Schwerindustry im Gebiet entwickelt; Miskolc, Ózd und Kazincbarcika sin di wichtigste Industryzäntre worre. In de 80er-Johr hät Miskolc di höchsti Bevölcherigszahl gha. De Zerfall vo de Sowjetunion hät de Wirtschaft schwer gschadet. Mer versüecht sither, mithilf vom Tourismus d Krise in Griff z kriege, was wäge de vyle kulturäll wichtige und Nadurschutzgebiet glingt.
Wirtschaft
Noch de Industrialisierig isch s Komitat under de Sozialiste durch s vyle Vorcho vo Brunkohle e fiehrendi Industryregion gsi. Mer nännt s drum au s Ruhrgebiet vo Ungarn. Industryzäntre sin Miskolc, Ózd, Tiszaújváros und Kazincbarcika. Nochdem di sozialistischi Regieig zämmegheit isch, hät e Krisezit agfange; sither hät Borsod-Abaúj-Zemplén di höchsti Arbetslosigkeit und s diefste BIP vo Ungarn. D'Umwältverschmutzig hät in de letschte Zit abgnoh.
Tourismus
D'Attraktione vom Komitat sin d'Natur (vor allem de Nationalpark z Aggtelek), di romantische mittelalterlige Burge und Ruine und d'Heilbäder. Bekannti kulinarischi Spezialitäte sin de Wy vo Tokaj und de Säkt vo Gönc.
Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén
Gabriele Warminski-Leitheußer
D Gabriele Warminski-Leitheußer (* 26. Februar 1963 z Waltrop) isch e dytschi Bolitikeri (SPD). Vu Mai 2011 bis Jänner 2013 isch si Landesminischteri fir Kultus, Juged un Sport vu Bade-Wirttebärg im Kabinett Kretschmann I gsii.
Läbe un Beruef
D Gabriele Warminski-Leitheußer her anne 1982 s Abitur z Waltrop gmacht un im Aaschluss e Uusbildig fir dr ghobene nittächnische Dienscht bi dr Chraisverwaltig Recklinghausen zur Diplomverwaltigswirti absolviert. Derno het si as Sachbearbaiteri sgchafft un zwische 1986 un 1994 an dr Ruhr-Universitet Bochum Jura studiert.
Bolitik
Noodäm si mit 16 Johr Mitglid vu dr Juso woren isch, isch si 1992 wäg em Asylkompromiss us dr SPD uusdrätte. Anne 1999 isch si aber wider in d Bartei yydrätte.
Syt em 28. Novämber 2009 isch si Mitglid im Landesvorstand vu dr SPD Bade-Wirttebärg. Vor dr Landdagswahl 2011 isch si vum SPD-Spitzekandidat Nils Schmid as Bilduisexperti in syy Schatteabinett beruefe wore. Am 12. Mai 2011 isch d Warminski-Leitheußer as Minischteri fir Kultus, Juged un Sport vu Bade-Wirttebärg im grien-rote Kabinett vum Winfried Kretschmann veraidigt wore.
Am 7. Jänner 2013 isch si vu ihrem Amt zruckdrätte. Ihre Noofolger im Amt isch dr Andreas Stoch wore.
Bolitischi Posizione
D Warminski-Leitheußer isch e Kritikeri vum achtjehrige Gymnasialzug. Dr Blan z Bade-Wirttebärg wider s nyynjehrig Gymnasium yyzfiere, het si aber wider ufgee. Si sträbt au d Abschaffig vu dr Verbindligkait vu dr Grundschuelempfählig aa un will Gmainschaftsschuele megli mache.
Am 5. Augschte 2011 isch bekannt wore, dass Änglisch in dr Grundschuelklasse 1 un 2 wahrschyns wider abgschafft wäre soll. D Minischteri het druf hiigwiise ghaa, dass Änglisch in dr Grundschuel nume wenig positivi Uuswirkige uf s Sprochverständnis heeb, oder sogar negativi. Scho unter s Warminski-Leitheußers Vorgänger Helmut Rau sin massivi Brobläm mit Änglisch in dr Grundschuel bekannt wore.
Zeitrechnung
Under Zittrechnig oder au Ära verstoht mer d'Zellig vu Johre ab ere gwisse Epoche. Anderst wie in dr Umgangssproch isch e Epoche nit e Zittruum, sundern dr Afang vu ere Zittrechnig oder ere Ära.
Die weltwitt vorherrschend christlich Zittrechnig fangt am 1. Jänner vum Johr 1 a.
Courmayeur
Courmayeur (im frankoprovenzalische Dialäkt Creméyeui oder Corméyaou) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Zeitrechnung
Kei Zittrechnig fangt mit eme Nulljohr a. E Johr bezeichnet wie e Dag e Zittruum. So fangt an Nöijohr um 0.00 Uhr die erst Sekunde vu dr erste Minute vum erste Dag vum erste Munät vum nöie Johr a, mer schribt also dr 1.1. und nit e 0.0. Was fer Munät un Däg giltet, giltet drum au fers Johr.
Courmayeur
Courmayeur ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Valdigne-Mont-Blanc.
Zeitrechnung
D'Epoche vu andere Kalenderäre rechnet mer in Date vu dr christliche Zittrechnig um. Die christlich Zittrechnig het usserdem d'Bsunderheit, dass si in dr Regle fers Schaltjohr vum julianische uf dr gregorianisch Kalender gwexlet isch. Date vor 1582 sin julianisch, ab 1582 deno gregorianisch.
Courmayeur
Geografi
S Dorf Courmayeur lyt 10 Kilometer sideschtlig vum Mont Blanc, im Valdigne, em obere Dail vum Augschtdal.
Zeitrechnung
anderi Kalenderäre sin bispilswiis:
Courmayeur
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Dolonne (Dolénna), Entrelevie (Éntrelvie), Entrèves (Éntréve), La Palud (La Palù), Larzey (Lo Lazèi), La Saxe (La Saha), La Villette (La Veletta), Villair Dessous (Lo Velé-Dézó), Villair Dessus (Lo Velé-Damón). Nochbergmaine sin Bourg-Saint-Maurice (FR-73), Chamonix-Mont-Blanc (FR-74), La Salle, La Thuile, Les Contamines-Montjoie (FR-74), Morgex, Orsières (CH-VS), Pré-Saint-Didier, Saint-Gervais-les-Bains (FR-74) un Saint-Rhémy-en-Bosses
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Courmayeur dr italienisiert Name 'Cormaiore drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Courmayeur isch dr Stefano Miserocchi.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Courmayeur ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Frieden von Lunéville
As Friide vo Lunéville wird dr Friidensschluss bezeichnet, wo am 9. Februar 1801 z Lunéville zwüsche Frankriich und Östriich under em Franz II. underschriibe worden isch. Dr Friide het au für s Heilige Römische Riich vo Dütscher Nation gulte. Dr Waffestillstand zwüschen Östriich und Frankriich, wo noch em Friide vo Lunéville abgschlosse worden isch, isch am 25. Dezämber 1800 z Steyr in dr hütige Leuenapothek underschriibe worde.
Dr Friide vo Lunéville het dr (Chrieg vo dr zweite Koalition gege Frankriich beändet und het dr Friide vo Campo Formio vo 1797 bestätiget.
Bestimmige
Wil dur e Friide vo Lunéville französischi Gsetz staatsrächtligi Anerkennig übercho hai, wo in de annektierte Gebiet förmlig publiziert worde si, gälte si subsidiär in linksrhiinische Gebiet vo de dütsche Bundesländer deilwiis no bis hüt oder hai bis in die jüngsti Ziit gulte, zum Bispil öbbe s hauptbrueflige sog. linggsrhiinische Notariat, s Friidhofswäse oder bestimmti Staatsleistige an d Chille. Au dr fortschrittligi Code Civil, wo für d Wirtschaftsentwigglig vom Rhiiland wichtig isch, het in dene Gebiet au in dr preussische und für Rhiihesse in dr Grossherzöglig-Hessische Ziit lang wiiter bestande und isch erst 1900 dur d Usfüehrigsgsetz zum Bürgerlige Gsetzbuch abglöst worde.
Dur e Friide vo Lunéville si bsundrigs am Rhii Stedt deilt worde. Im Gegesatz zu Basel, wo uf beide Ufer vom Rhii lit und immer e zsämmehängendi Stadt bliiben isch, isch d Stadt Laufeburg zum Bispil in zwei Deil drennt worde. Die rächtsrhiinischi - minderi Stadt, dr ursprünglig chliineri Deil, het vo denn aa zu Bade ghört, währed die mehreri Stadt - also der grösseri Deil zu säller Ziit, zur Schwiiz cho isch.
Bönigen
Bönige (amtlech Bönigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Bönige isch es Dorf ar Mündig vor Lütschine in de Brienzersee, am Fuess vom Grat Schynige Platte-Roteflue. D Gmeindsflächi bsteit us 17,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 53,7 % Waud, 5,6 % Sidligsflächi u 23 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Iseltwaald, Gündlischwand, Gsteigwiler, Maate bi Inderlache, Wilderswiil u Inderlache.
Gschicht
Bönige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1261 aus villa Boningen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Religion
78,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,5 %, CVP 1,2 %, EVP 2,4 %, FDP 7,7 %. GLP 3,3 %, GP 6,9 %, SP 21,0 %, SVP 32,3 %, Suschtigi 7,7 %.
Gmeindspresidänt vo Bönige isch dr Herbert Seiler (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2182 Ywohner 95,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,7 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Bönige ghört zum Höchstalemannisch.
Bezirk Bucheggberg
Dr Bezirk Buechibärg (amtlich Bezirk Bucheggberg) isch en Bezirk vom Kanton Soledurn i de Schwiiz. Är ghört zur Amtei Buecheggbärg-Wasseramt. Hauptort isch Buechegg.
Iiwoonergmeinde
Zum Bezirk ghööre die acht Gmeinde: Stand: 1. Jänner 2014
Bauingenieurwesen
S Bauääscheniöörwääse isch en Ääscheniöörwüsseschaft, wo sich mit dr Konzepzioon, Blaanig, Konstrukzioon, Berächnig, Herstellig und em Bedriib vo Bauwärk vom Hooch-, Vercheers-, Dief- und Wasserbau usenandersetzt. In däm Zämmehang wärde au Frooge vom technische Umwältschutz behandlet, zum Bischbil Lärmschutz, Gwässer- und Boodeschutz und d Schaadstoffundersuechige, wo drzue ghööre.
D Bruefsbezäichnig isch Ääscheniöör bzw. Bauääscheniöör. S Studium vom Bauääscheniöörwääse an de Universidääte und Fachhoochschuele schliesst mit ere akademische Graduierig ab. Dr Grad isch „Diplom-Ingenieur”, abkürzt: „Dipl.-Ing.”, gsi, sit dr Umstellig vom Studiesüsteem wird er jetz vom Bätscheler- und Maastergraad im Ääscheniöörwääse abglööst.
Bühl (Unterelsass)
Bihl (frz. Buhl, dt. Bühl) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Bihl ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1135 àls Buhele.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bihl ìsch. Bihl ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Bihl ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Stephan Weil
Dr Stephan Weil (* 15. Dezämber 1958 z Hamburg) isch e dytsche Bolitiker (SPD) un syt em 19. Februar 2013 Minischterbresidänt vu Nidersachse. Vu November 2006 bis Jänner 2013 isch er Oberburgermaischter vu dr Landeshauptstadt Hannover gsii.
Läben un Bolitik
Dr Weil läbt syt 1965 z Hannover, wun er 1977 s Abitur am Kaiser-Wilhelm-Gymnasium absolviert het. No sym Zivildienscht het er 1978 e Jurastudium z Göttingen aagfange, wun er 1983 mit em Erschte Juristische Staatsexame abgschlosse het. Anne 1986 het er noch em Referendariat s Zwait Juristisch Staatsexame abglait. No syre Hochzyt 1987 het dr Weil as Aawalt z Hannover gschafft. Ab 1989 isch er Staatsawalt un Richter gsii un het au im Nidersächsische Justizminischterium gwirkt. Ab 1994 het dr Weil as Minischterialrot im Nidersächsische Justizminischterium gschafft. Dr Weil isch Vorsitzende vu dr Juso z Hannover un Vorsitzende vum Stadtverband vu dr SPD Hannover gsii. Vu 1997 bis Ändi Oktober 2006 isch er Stadtchämmerer gsii isch.
Im Mai 2006 isch dr Weil zum Oberburgermaischterkandidat vu dr SPD gwehlt wore un het am 10. Septämber unter anderen gege dr CDU-OB-Kandidat Dirk Toepffer un di grien OB-Kandidati Ingrid Wagemann kandidiert. Är isch im erschte Wahlgang mit absoluter Mehrhait diräkt gwehlt wore. Dr Stephan Weil het am 1. Novämber 2006 d Noofolg vum Herbert Schmalstieg aadrätte, wu 34 Johr im Amt gsii isch.
Syt em 29. Jänner 2008 stellt sich dr Stephan Weil all Monet live im Färnseh dr Froge vu dr Burger. All dritte Dunnschtig im Monet wird d Sändig Warum Herr Weil uf em Lokalsänder h1 uusgstrahlt.
Am 18. Septämber 2011 het dr Stephan Weil bekannt gee, ass er sich um d Spitzenkandidatur vu dr SPD Nidersachse bi dr Landdagswahl 2013 bewirbt. Dr Kandidat isch am 27. Novämber 2011 in eme Mitgliderentschaid bstimmt wore, wu näb em Weil au dr domolig nidersächsisch SPD-Landesvorsitzende Olaf Lies kandidiert gha het. Dr Stephan Weil het d Wahl mit 53,3 Brozänt vu dr Stimme gwunne. Die Wahl het s vu ihm gfiert rot-grien Lager mit aire Stimm Vorsprung gegeniber dr bishärige Regieriskoalition us CDU un FDP unter em David McAllister gwunne.
Am 20. Jänner 2012 isch er zum Landesvorsitzende vu dr nidersächsische SPD gwehlt wore. Im Merz isch er aistimmig as SPD-Diräktkandidat fir dr Landdagswahlkreis Hannover-Buchholz ufgstellt wore. Uf em Landesbarteidag z Hameln isch dr Stephan Weil am 7. Juli 2012 mit 98,95 Brozänt uf Blatz 1 vu dr Landeslischt zue dr nidersächsische Landdagswahl am 20. Jänner 2013 gwehlt wore. Die Wahl het sii Wahlbündnis us SPD un Griene mit einem Sitz Vorschprung vor de Regierigskoalition vo CDU un FDP unter em David McAllister gwunne. Am 19. Februar isch er mit 69 vu 137 Stimme zum Minischterbresidänt gwehlt wore.
Bi dr vorzogene Neiwahl vum Landdag am 15. Oktober 2017 het di rot-grien Kolaition iri Meehait verlore. Dr Weil het dodruf e Koalition mit dr CDU bildet un isch am 22. Novämber 2017 vum Landdag as Minischterbnresidänt widergwehlt wore, mit 104 vu 137 Stimme.
Zur Landdagswahl am 9. Oktober 2022 isch dr Weil wider as Spitzekandidat aadrätte. D SPD het no dr Wahl wider e Koalition mit dr Griene chenne bilde, dr Weil isch am 8. Novämber 2022 mit 82 vu 145 Stimmen as Minischterbresidänt widergwehlt wore.
Privat
Dr Weil isch ghyrote mit dr Rosemarie Kerkow-Weil, dr Bresidänti vu dr Hochschuel Hannover, un het e Suhn. Är isch Mitglid vum Rotary International. As Hobby gälte ihm Fueßball, Laufe, Wandere, Läse. Är isch Fan vum Fueßball-Club Hannover 96. Hit läbt er z Hannover-Kirchrode un isch Mitglid im SPD-Ortsverain Kirchrode-Bemerode-Wülferode.
Kleine Eiszeit
Die Chliini Iisziit isch e Perioode vom Aafang vom 15. bis in s 19. Joorhundert iine gsi, won e relatiiv chüels Klima gha het. In dr hütige Klimadiskussion gältet si as s klassische Bisschbil von ere natüürlige Klimavariazioon, wo vo churzfristige Schwankige brägt gsi isch.
Soziali Folge
Die Chliini Iiszit isch äini vo de Ursache für die spootmiddelalterligi Agrarkrise gsi, wil in de nasse und chalte Summer dr Wäize uf em Halm vrfuult isch. Das het Hungersnööt zur Folg gha und soziaali Spannige, wo bi dr Verfolgig vo Häxe, Juude, Döifer und andere Minderhäite in Middelöiropa e Rolle gschbiilt häi.
Uursach
Mä nimmt aa, ass die Chliini Iiszit usglööst worde isch, wil dr Vulkanismus sich versterkt het und d Sunne weniger aktiv worden isch.
Niederstotzingen
Niderschtotzenge (dt. Niederstotzingen) ischt a Stadt em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 57,4 % Landwirtschaftsfleche, 31,2 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche. Nochbergmoeda send d Stadt Gẽänge em Norda, Sõõde em Oschta, d bayerisch Stadt Genzburg em Sida ond Aoschtelfenge em Alb-Donau-Groes ond d Stadt Herbrechtenga em Weschta.
Gmoendsgliderong
Zue Niderschtotzenge gheret d Ortsdoel Niederstotzingen, Oberstotzingen ond Stetten ob Lontal.
Gschicht
Niderschtotzenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1143 als Stotzingin.
Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahla send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämter.
Verwaltong
Niderschtotzenga hot sich mit dr Gmoe Sõõde zum a Gmoeverwaltongsverband mit Sitz en Sõõde zammegschlosse.
Schuldes vo Niderschtotzenga:
Dialekt
Dr Dialekt vo Niderschtotzenga ghert zom Oschtschwebisch.
Reding
Reding isch dr Name vo
Reding bezeichnet au
Eiszeitalter
S Iiszitalter, churz au d Iiszite, si Periode in dr Gschicht vo dr Ärde, wo mindestens äi Pol vo dr Ärde vergletscheret isch. Sit öbbe 30 Millioone Joor isch d Ärde im aktuelle Känozoische Iiszitalter. Sit dere Zit isch d Antarktis extrem und d Arktis (erst sit öbbe 2,7 Millione Joor) weniger stark vergletscheret.
Verwändig vo de Begriff Iiszit und Iiszitalter
Dr Begriff Iiszit wird in dr Umgangssprooch vilmol sünonüm für Chaltzit (Glazial) verwändet. Er isch in däm Sinn 1837 vom Karl Friedrich Schimper iigfüert und spööter mit dr gliiche Bedütig vo Iiszitalter brucht worde. Hützudaag brucht mä dr Begriff Iiszit as Sünonüm für Chaltzit, wääred en Iiszitalter Chaltzite und au Warmzite wo zwüschene cho si (Interglaziale), umfasst. S jüngste Iiszitalter isch s känozoische, wo bis hüte duurt und s ganze Quartär umfasst. Die letschti Iiszit, d Würmiiszit bzw. Weichseliiszit, isch vor öbbe 11.700 Joor z Änd gange. Us dr Sicht vo dr Ärdgschicht isch s jüngste Iiszitalter nonig fertig, wil s Holozän nume non e Warmzit innerhalb vom känozoische Iiszitalter isch, wo dodrdur definiert wird, ass es immer no Polaari Iischappe git. In dr geologische Terminologii wird s Pleistozän aber vilmol sünonüm für s jüngste Iiszitalter verwändet, wäärend s Holozän as „noochiiszitlig“ bezäichnet wird.
Iiszitalter in dr Gschicht vo dr Ärde
Iiszitalter het s im Lauf vo dr Gschicht vo dr Ärde immer wider gee. Wemm mä iiri ganzi Gschicht aaluegt, isch d Ärde normaalerwiis e Blaneet, wo witgeend iisfrei isch, wo s aber in gröössere Abständ immer wider Cheltifaasene gee het. Wäarend deene Faase si d Pol und d Gebirg under Iis glääge, wo vilmol in dr Form vo Gletscher bis in middleri Bräite vorgstoosse isch.
Die früesti Veriisigsfaase het s im eltere Präkambrium vor öbbe 2,2 Milliarde Joor gee und an sim Ändi vor öbbe 750 bis 600 Millioone Joor (Cryogenium). Noch dr sogenannte „Schneeballe-Ärde“-Hüpothese isch d Ärde in dr jüngere vo deene bäide Veriisigsperioode e baar mol fast komplett vo Iis zuedeckt gsi isch. D Entwicklig vom Lääbe weeri denn wäge dr groossflechige Vergletscherig in groosser Gfoor gsi. Es isch aber au mööglig, ass wöge däm d Evoluzioon vo de Vilzeller, wo churz noch em Ändi vo deere Veriisigsfaase aagfange het, dütlig beschlöinigt worde weer. Klimamodäll vo dr früeje Ärde häi die Hüpothese understützt; si isch allerdings immer no umstritte.
Witeri Veriisige si us em Ordovizium und Silur und us em permo-karbonische Iiszitalter bekannt. Vor allem d Südkontinänt (Gondwana) si vo de Vorstööss vom Iis in deere Epoche brägt worde. Middelöiropa isch zu deere Zit in dr Nööchi vom Ekwator gsi und het e dropischs Klima ghaa. D Verdäilige vo de Ablaagrige vo deere Iiszit uf verschiideni Kontinänt isch äins vo de Argumänt für em Alfred Wegener si Kontinentaldrift-Hüpothese gsi. E chalti Perioode in dr Jura- und in dr Chriidezit, wo mä druf cha schliesse ufgrund vo de Tämpraturrekonstrukzioone (hellblaue Balke in dr Abbildig), het möögligerwiis wäge dr Konfigurazioon vo de Kontinänt nit zun ere Iiszit gfüert.
Geräusch
Onder am Grüsch verschtohd mr an Loud, wo ma mit den Ohra wahrnimmt, und wo ma nit als Ton oder Gmisch vo Töön wurd bezaichna. Phüsikalisch gsee si s Schwingige, wo im Allgemäine käi Periodizidäät häi und wo d Struktur von ene sich im Lauf vo dr Zit cha ändere.
Grüsch entstöön im Allgemäine usserhalb vom Körper, äärodünamisch (z. B. bi Lüfter, Windgrüsch, Bloosinstrumänt), mechanisch (wie z. B. Schleeg vom ene Hammer, Kwiitsche vo Brämse oder s Spiile vo Schlaaginstrumänt), thermodynamisch (z. B. Schwäissbrenner, Explosioon) oder anders wie bim Brummdoon-Fenomeen, wo mä nid genau wäiss, vo wo es chunnt; si chönne aber au im menschlige Ghöörapparaat entstoo wie dr Tinnitus.
Wahlen BL
Wahle, amtlig Wahlen, isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Verchehr
Wahle het diräkti Strosseverbindige uf Breitebach, Büsserach, Grindel und Laufe. Dr Dräger vom öffentlige Verchehr isch dr Schwiizerischi Postautodienst, wo am Tarifverbund Nordwestschwiiz bedeiligt isch.
Wirtschaft
Wichtigi Erwärbszwiig si d Landwirtschaft, s Gast- und s Chliigwärb.
Gschicht
Bim Bau vo dr Dorfchille het mä im Johr 1837 e Grabhügel gfunden, wo d Historiker dr Bronzezit zueordne. 1927 si Steichistegreber us em 8. Johrhundert zum Vorschiin cho. D Siidlig isch siinerzit an ere Römerstross gläge, wo vom Val Terbi in dr wälsche Schwiiz über e Blattebass am Blaue in d Nöchi vo Basel gfüehrt het. Dr Ortsname isch vom latiinische Vallum – das bedütet e Wall respektiv e Befestigung – abgleitet. En ersti urkundligi Erwähnig git s us dr zweite Helfti vom 12. Johrhundert under em Ortsname Waltenen. Denn zumol het dr Papst Alexander III. e Schwarzi Liste mit de wissentlige Find vom Chloster St. Alban gfüehrt. Dr Bischof vo Basel het er aagwiise, die us dr Chillegmeinschaft uszschliesse und s verbiete im Herzogtum vo de Zähringer Gottesdienst abzhalte. Under ihne si au d Brüeder vo Ramstei gsi, wo z Waltene Grundstück für sich beaasprucht hai.
Vom Drissigjöhrige Chrieg isch Wahle schwer betroffe worde. D Iiwohner hai sich im Nochberdorf Grindel in Sicherheit brocht.
1815 isch Wahle vom Wiener Kongräss em Kanton Bärn zuegordnet worde und het sidder zum Bezirk Laufe ghört. Ufgrund von ere Restrukturierig vo dr politische Gliiderig, wo in ere Volksabstimmig guetgheisse worden isch, ghört s Dorf sit em 1. Januar 1994 zum Kanton Basel-Landschaft.
Wappe
S Wappe, wo vo dr Gmeind 1946 agnoh worden isch, wird wie folgt blasoniert: „In Rot e goldige Löu mit ere rote Zunge und ere silbrige Bewehrig, wo noch rächts lauf und e silbrige Baselstab hebt.“
Kanton Bellinzona
Dr Kanton Bellinzona isch e Kanton vo dr Helvetische Republik gsi. Er isch 1798 gründet worde, nochdäm d Tessiner unter ihrer Losig «liberi e svizzeri» gegen e Aschluss an die Cisalpinischi Repupublik vom Napoleon und drfür, ass si bi dr Eidgenosseschaft chönne bliibe, kämpft hai.
Dr Kanton het die vier obere ennetbirgische Landvogteie, s Liviner-Thal, Bollenz, Riviera und Bellinzona umfasst. Aber scho churz noch siiner Gründig isch im helvetische Groosse Root vorgschlage worde, Bellinzona und Lugano z vereinige, wil me aber Angst vor Unruehe gha het, isch s nid usgfüehrt worde. 1801 hai die beide transalpine Kantön sälber afo über e Vereinigung z verhandle, aber es isch zu keim Abkomme cho.
D Kantonsregierig isch zerst vom by Giuseppe Antonio Rusca, wo vo dr helvetische Regierig iigsetzt worden isch, gleitet worde und het wiiti Kompetänze gha. Im Oktober 1801 het en dr Giacomo Antonio Sacchi ersetzt. Dr Kanton het zwei Senatore und acht Delegierti zum Groosse Root uf Aarau gschiggt.
1803 het die Helvetischi Consulta mit dr Mediationsakte, wo mehr oder weniger vom Napoleon diktiert worden isch, d Schwiizer Kantonsgränze neu gordnet und de Kantön meh Autonomie ge. Dr Kanton Bellinzona isch mit em Lugano zum neue Kanton Ticino (Tessin) vereinigt worde.
Additionsverfahren
S'Additionsverfahren isch e Verfahre mit dem mr lineare Gleichongssyschteme uflöse kah. S'bekannte Gaußsche Eleminationsverfahre basiirt do druf.
Grundprinzip
S Additionsverfahre basiert uf dem Folgerongsprinzip, dass wenn A=B ond C=D dann au A+C=B+D isch. Mr benutzt des Prinzip um d Anzahl vo de Variable i de lineare Gleichonge z reduziirä. Wenn e Variable x i A mit Vorfaktor a vorkoht ond i C mit Vorfaktor -a, no koht x en A+C mit Vorfaktor 0, also nimme, vor.
Damit dia Vorfaktore sich gegeseitig aufhebet mo mr d Gleichunge evtl. ersch no met emma gaignete Wert durchmultipliziire.
Beischpiil
Addiert mr beide Gleichonge kriagt mr d Gleichong
I folgendem Beischpiil miased Gleichonge z ersch no mit eme Faktor durchmultipliziart werre, damit bei dr Addition e Variable eleminiirt wird.
Damit sich d Vorfaktore vorm y ufhebet multipliziert mr d'erschte Gleichong mit 5 ond d zweite mit 3.
Durch d Addition vo de Gleichung kriagt mr Ond nach errä weiterä Multiplikation met 1/22 s Ergebnis
Eierleset
S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt. Es isch e Wettlauf ums Äi, wo dradizionell am Sunndignoomiddaag noch Oostere, am Wysse Sunntig, stattfindet.
Scho früe het dr ersti Sunndig noch Oostere bi de Landlüt as Vergnüegigsdaag gulte und originelli Schbiil mit raue und herte Äier si erfunde und veraastaltet worde. Hützudaag si s Durnveräin und Klub, wo die Blauschrenne organisiere. D Schbiiler müen drbii im ene Stafettelauf so vil Äier in so churzer Zit wie mööglig vo äim Ort an e zwäite drääge, dransportiere oder sogar gheie. Vilmol het s zum Vergnüege vo de Zueschauer au Stelzelöifer, Rollbrättfaarer, Glöön und Sackgumper drbii.
Gschicht
Äins vo de eltiste Dokumänt über e Bruuch stammt us dr Stadt Basel. 1556 häi zwäi Stadtoriginaal e son e Wettkampf uf em Petersblatz usdräit. Im 18. Joorhundert isch s Äierlaufe, wie men em denn gsäit het, am Oostermäändig am Morge uf em Münsterblatz vo Müllerschnächt usdräit worde. Äier si in ere grade Linie mit eme Abstand vonenander vom ene Schritt uf e Boode gläit worde und vor em erste Äi isch e Zuuber voll vo Wasser gstande. Äi Müller het die Äier äins um s andere müesse uflääse und in Zuuber due, ooni si z verbräche. En andere Müller isch gliichzitig zum Müüsdurm vor dr Festig Hünige grennt, won er vom ene Umbardeijische e Zäiche überchoo het, und denn isch er zrugggrennt. Es het jewiils vier oder fümf sonigi Wettlöif gee. Das Fest het e Hufe Wunderfitzigi us dr ganze Umgääbig aaglockt, wo in de Bäize gässe und drunke häi, und d Stadt het guet am Wii- und am Määlumgäld verdient. S Glöif in dr Stadt het aber e Mitgliid vom Groosse Root gstöört und er het dört am 20. April 1789 drgeege gwätteret.
Empfingen
Empfinge (amtlich Empfingen) ischt e Gmoed em Landkroes Fraidestadt en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Empfinge leit eschtlich vom Negegr an dr A 81. D Gmarkong setzt sich zemme ous 54,6 % Landwirtschaftsfleche, 25,1 % Wald, 19,8 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zua Empfinge gheret d Ortsdoel Empfinge ond Wiesenstetten (mit em gleichnamige Dorf ond em Weiler Dommelsberg).
Verwaltong
Empfinge hot mit dr Stadt Horb am Neckar ond dr Gmoed Eudinge e Verwaltongsgmoeschaft vereibart
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Empfinge ghert zom Schwäbisch.
Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal
De ungrundet gschlossnig Vorderzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in mangi Sprooche vor dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA defür isch. De Vokal chunt in fascht jedere Sprooch vor. In de alemannische Dialäkt chunt de Vokal in zwei Forme, lang un churz, vor. Mer bezeichnet de Luut im Alemannische meischt als „gschlossens-i“.
Langer Türkenkrieg
Dr Lang Türkechrieg isch e Chrieg zwüschen em Osmanische Riich und meerere christlige Staate, bsundrigs dr Habsburgermonarchii. Dr Chrieg het vo 1593 bis 1606 duurt und isch mit em Friide vo Zsitvatorok am 11. Novämber 1606 z Änd gange. Zu de Komfliktgebiet häi s Königliche Ungarn, Dransdanubie, s hütige Kroazie und d Walachei ghöört.
Dr Chrieg isch vor allem vo Stelligskämpf brägt worde, wo Joor lang gange si, und mä het em doorum au Burgechrieg gsäit. Käini vo de Chriegsbardeie het am Schluss wääsentlig mee Gebiet gha as am Aafang vom Komflikt.
Roggenburg BL
Roggeburg, amtlig Roggenburg (franz. Roggenbourg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Geographii
Roggeburg isch die westligsti Gmeind vom Kanton und lit uf 566 müM, 8 km nördlig vo Delémont, em Hauptort vom Kanton Jura (Luftlinie). Es isch e Buuredorf uf eme Hang über em Lützeldal, in dr Hügellandschaft vom nördlige Jura.
D Flechi vom Gmeindigebiet isch 6,7 km² gross und umfasst en Abschnitt im nördlige Faltejure. D Nordgränze folgt uf dr ganze Lengi dr Lützel, wo gliichzitig au d Landesgränze zwüsche dr Schwiz und Frankriich bildet. Vom Lützeldal us goht s Gmeindigebiet gege Süde uf d Rieji (693 müM), dr Huusbärg vom Dorf, und uf e Haseschell, wo mit 855 müM die höggsti Erhebig in dr Gmeind isch. D Westgränze bildet dr Bösebach. S Gebiet vo Roggeburg wird dur d Lützel uf Oste zur Birs entwässeret. Vo dr Gmeindiflechi si 1997 3 % uf Siidlige, 47 % uf Wald und Ghölz und 50 % uf Landwirtschaft entfalle.
Zu Roggeburg ghöre d Wiiler Sägimühli (491 müM, im Lützeldal) und d Hüüser vo Neumühl (französisch Moulin-Neuf), wo östlig vom Bösebach lige, und e Hufe Einzelhöf. Roggeburg bildet faktisch en Exklave vom Kanton Basel-Landschaft, es isch nume an eim Punggt mit em übrige Kantonsgebiet verbunde. Nachbergmeinde vo Roggeburg si Pleigne, Ederswiler, Movelier und Soyhières im Kanton Jura, Chliilützel im Kanton Soledurn und Kiffis z Frankriich.
Bevölkerig
Mit 291 Iiwohner (Stand 30. September 2010) ghört Roggeburg zu de chliinste Gmeinde im Kanton Basel-Landschaft. Vo de Iiwohner schwätze 94,0 % Dütsch, 3,0 % Französisch und 0,4 % Italiänisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Gmeind isch vor Allem landwirtschaftlig prägt. Es git im Dorf nume wenigi Arbetsblätz usserhalb vom landwirtschaftlige Sektor. E Hufe Erwärbsdätigi (meh as 60 %) si dorum Pändler. Roggeburg isch dr Usdragigsort vom ene jöhrlige internationale Motocross-Renne.
Verchehr
D Gmeind lit wit ewäg vo de grössere Durchgangsstrosse. D Hauptzuefahrt isch d Stross dur s Lützeldal, wo über französischs Staatsgebiet füehrt. Roggeburg isch einersits dur en Postautikurs vo Laufe, andrersits dur eine vo Delémont via Movelier an dr öffentlig Verchehr aabunde.
Paracelsus
Dr Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim, dauft als Theophrastus Bombastus von Hohenheim (* vermuetlich 1493 z Egg, Kanton Schwyz; † 24. September 1541 z Salzburg), bekannt as Paracelsus, isch än Arzt, Alchemist, Aschtrolog und Philosoph gsi.
Roggenburg BL
Gschicht
Uf em Gmeindigebiet het mä Räst vom ene römische Wachdurm und Münze us dr Römerzit gfunde. Zum erste Mol wird s Dorf 1207 as Rokinberc erwähnt. Dr Name isch uf s latiinische Wort rogus (Schiterhufe, Holzstoss) zrückzfüehre. Roggeburg het de Grafe vo Thierstei ghört und isch 1454 an s Fürstbistum Basel übergange. Vo 1793 bis 1815 het s zu Frankriich ghört: zerst as Deil vom Département du Mont Terrible, vo 1800 aa vom Département Haut-Rhin. Dur en Entscheidig vom Wiener Kongräss isch dr Ort 1815 an dr Kanton Bärn zum Bezirk Dälschberg cho.
As dütschsprochigi Gmeind isch Roggeburg in de Juraplebiszit immer gege d Schaffig vom ene Kanton Jura gsi. Wil Roggeburg e Gränzgmeind im Distrikt Delémont gsi isch, het s im Gegesatz zur Nochbergmeind Ederswiler sälber döfe bestimme, zu welem Kanton es wet ghöre. D Iiwohner hai am 7. Septämber 1975 drfür gstimmt, bim Kanton Bärn z bliibe, und d Gmeind isch 1976 zum Amtsbezirk Laufe überdräte, wo sit dr Gründig vom Kanton Jura am 1. Januar 1979 e bärnischi Exklave bildet het.
Au in de Volksabstimmige über e Bitritt vom Bezirk Laufe zum Kanton Basel-Landschaft 1983 und 1989 isch Roggeburg drfür gsi, bim Kanton Bärn z bliibe, isch aber in dr zweite Abstimmig vom rästlige Bezirk relativ knapp überstimmt worde. Währed em Übertrittsverfahre het Roggeburg 1992 no einisch verlangt bi Bärn döfe z bliibe. Wil s aber in de Aaschlussmodalitäte kei Sälbstbestimmigsrächt für die einzelne Gmeinde ge het, isch s Dorf am 1. Januar 1994 zum Kanton Basel-Landschaft gwächslet.