cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Existenzialismus
D´Revolte
De Camus seit: De Mänsch mues revoltiere, das heisst: Er mues sich gäge d´Sinnlosigkeit uuflehne, und gäge d´Sinnlosigkeit aakämpfe, sich Sinn erschaffe - obwohl die Revolte ihrersiits au absurd isch. De Mänsch muess sich eifach vo de Absurdität ablänke, er muess sis läbe mit öppisem uusfülle. Da drüber het de Albert Camus en Parabel gschribe. (siehe unten)
De Mythos vom Sisyphos
Dä griechischi Mythos isch en alti Gschicht us de griechische Mythologie, wo de Camus neu interpretiert het: De Sisyphos isch ursprünglich en Maa, wo vo de Götter zur Schtraf für sini Läschterige dezu verdammt wird, uf ewig en Schtei en Bärg ufezschtosse, wo aber immer wider aberollt, damit er ihn wider mues ufeschtosse.
Bim Camus wird dä alti Mythos neu und modärn düütet:
De Sisyphos schafft sich us sinnere Existenz, also us sinnere missliche Lag, sini Läbensberächtigung und verwirklichet sich sälber i sinnere Arbeit. Er schafft sich sälber de Sinn für sis Läbe.
De Camus gseht d´Revolte als einzige Uuswäg us de Sinnlosigkeit und seit über em Sisyphos sini Schtrapaze: "De Kampf gäge Gipfel cha es Mänschehärz uusfülle."
Är meint sogar: "Il faut s'imaginer Sisyphe heureux." ("me mues sich de Sisyphus als glückliche Mänsch vorschtelle")
Isch de Exischtänzialismus en Atheismus?
De Existenzialismus mues nid unbedingt atheistisch si. Au de Theolog Søren Kierkegaard, en Verfächter vom Christentum, zählt me zu de Exischtenzialischte.
Isch de Exischtänzialismus en Nihilismus?
Em Existenzialismus isch oft vorgworfe worde, dass er eigentlich en Nihilismus sig, wobi Nihilismus da als en Art Schimpfwort gäg de Existenzialismus bruucht wird. Die Aachlag schtimmt aber nume teilwis: Einersiits isch es wahr, dass de Existenzialismus kei feschti Wärt kännt - aber darum isch de Existenzialismus nid grad unbedingt hedonistisch und unmoralisch. Im Gägeteil: De Albert Camus het sich zu de literarische Strömig vo de Moralischte zählt.
Es git nämlich durchus au en Nächschteliebi ohni s´ Christentum - es isch auch unter Exischtenzialischte es gsittets Läbe möglich. Jede beschtimmt flexibel sini eigeti Moral, en Moral wo sich a de Mitmänsche uusrichtet. Bischpielswis durchs Motto:
Siligo
Siligo isch e Gmeind und e Dorf im Logudoro in dr italienische Provinz Sassari uf Sardinie.
D Nochbergmeine sin Ardara, Banari, Bessude, Bonnanaro, Codrongianos, Florinas, Mores un Ploaghe.
Dialäkt
Dr sardisch Dialäkt vu Siligo ghert zum Logudorese.
Bezirk Le Locle
Dr District du Locle (alemannisch Bezirk Le Locle) isch bis Änds 2017 e Bezirk vum Kanton Nöieburg in dr Schwyz gsi. Der Hauptort isch Le Locle gsi.
Gmaine
Zum Bezirk hän die sibe Gmaine ghert:
Bäriswil BE
Bäriswiu (amtlech Bäriswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Bäriswiu isch es Dorf im Schwizer Mittuland. D Gmeindsflächi bsteit us 46,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 41,5 % Waud, 11,6 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Hingubank, Chrouchtu, Urtene-Schömbüeu u Matstette.
Gschicht
Bäriswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 861 aus Perolteswilare, 1310 Berolswile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6 % gläge.
Religion
79,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,1 %, CVP 1,7 %, EVP 2,7 %, FDP 5,8 %. GLP 5,4 %, GP 9,2 %, SP 16,2 %, SVP 29,7 %, Suschtigi 8,2 %.
Gmeindspresidänt vo Bäriswiu isch dr Alois Eisenring (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bäriswiu ghört zum Hochalemannisch.
Markus Giesecke
Dr Markus Giesecke (* 15. April 1979 z Rägensburg) isch e dütsche Fuessball- u Futsalspiiler, wo sit 2014 bim Futsal Club Regensburg under Vertrag isch.
Der Kreuzweg
Der Kreuzweg isch e Biächli vum Reinhold Schneider, wu 1942 im Colmarer Alsatia-Verlag erschiine isch. S het e religeese Inhalt un enthaltet verdeckti Gritik am Nationalsozialismus.
Inhalt
Dr Titel vum Buech duet am Grizwäg agnepfe - des isch e Nochzeichnung vum Liidenswäg vum Jesus Chrischtus vu siinere Verurteilung bis zu sinem Dot un zu siinere Grablegung. In dr 14 Statione vum Grizwäg entspräche im Bichli vum Reinhold Schneider 14 Kapitel.
S Buech isch iigleitet mit em Sonett "Der Kreuzweg des Herrn in der Zeit"; des nimmt dr Inhalt vum Buech in ere phäbe Form vorwäg. Drno kunnt e Prosa-Iileitung, wus drin heißt: Jede Mänsch stoßt uf sinem Läbenswäg emol uf dr Grizwäg vum Jesus Chrischtus. Drno stoht er vor dr Entscheidung, eb er si alte Wäg witerscht goht oder eb er im Jesus uf sinem Liidenswäg folge soll. Im Schneider si Biächli isch e Plädoyer drfir, im Jesus nochzfolge. Des bedittet anne 1942: Sich vum wältlige Heilsbringer abwände. Was do gmeint isch, do het ke zitgnessische Läser vu s Schneiders Biächli kenne dra zwiifle. Dr schribt scho uf dr zweite Sitte:
Schlächteri Notte, as wiä si do dr Schneider im Syschtem vergitt, wu 1942 gherrscht het, ka mer fascht nit vergä.
In däne 14 Kapitel, wu jetze folge, gohts eso witter. Im erschte Kapitel ("Jesus wird zum Tode verurteilt") macht dr Dichter dittlig, ass do alli dra dschuld sin: "Wir alle haben Dich verurteilt. Wir haben Dich verleugnet in unseren Leben mit unseren Worten und Gedanken."
Aber glichzittig wirds wider politisch üsgwittet:
Soldate un Zivilischte, wu versucht hän, unter däne Zitumständ mänschlig z bliibe, hän dur des un anderi Biächer vum Reinhold Schneider e Wägwiiser un e Ruckestärkung bikumme.
Verbreitig
Der Kreuzweg het anne 1942 kenne im Alsatia-Verlag z Colmer erschiine. Im Innere vum Dritte Rich sin scho alli grischtlige Verläg zuegmacht gsii, dr einzig, wu no legal publiziäre het kenne, isch dr Alsatia-Verlag im Elsass gsii. Des isch meglig gsii, wel dr Verleger Joseph Rossé hochi Risike uf sich gnumme het un d Nazi an dr Nase rumgfiährt het. Zum Biispiil sin Statischtike un Verträg frisiärt wore; Kontrollfunktionär sin bstoche wore; im Rossé isch z guet kumme, ass er unter dr Franzose verfolgt wore isch.
Dr Grizwäg het kenni so hoche Uflage wiä Das Vaterunser kenne erläbe, wu vum gliche Dichter mit ähnligen Inhalt siter eme Johr vorhär im Alsatia-Verlag erschiine isch. Aber s isch doch iiberal ani kumme: So schribt d Nauda Herbermann, wu mehreri Johr im KZ gsii isch, am 24. März 1946 an dr Herder-Verlag: "Sagen Sie Herrn Schneider, daß sein Buch Der Kreuzweg mir von Herrn Domprobst Donders ins KZ geschickt worden sei." D Herbermänni het s Buech in ihrenem Straüsack verstecklet un in däm ischs vu einere Baracke in diä ander gwanderet, vu einem Häftling zum andere. Si het viil Stelle üssewändig kenne.
Im e Fäldboschtbriäf vu dr Griägsfront im Norde vum 15. Novämber 1942 bedankt sich dr speter Minischterbräsidänt Hans Filbinger bim Schneider un sait, s Biächli wird ihne do "mit Ihnen verbinden und mit der Tiefe jener Welt, aus der wir leben wollen." Dr Filbinger het dr Schneider üs em Friiburger Greis kännt.
Burg Kropfenstein
D Ruine vo der Burg Chropfestei lit uf em Gebiet vo der Gmeind Waltensburg/Vuorz in der Surselva im schwiizerische Kanton Graubünde. Chropfestei isch näbe dr Jörgebärg, dr Grüenefels und dr Vogelbärg eini vo de ursprünglig vier Burge z Waltensburg.
Alag
Me chunnt zum Iigang in dr lange Muure, wo drei Stockwärk hoch isch, nume uf eme steile, schmale Wägli vo Oste her. Das isch in de 1950er Johr währed ere Restaurierig verbreiteret und mit eme Gländer gsicheret worde. Das Projekt isch d Initiative vom Bürger vo Waltensburg Paul Gabriel, wo noch Kanada usgwanderet isch, gsi und au vo ihm finanziert worde.
Noch dendrochronologische Undersuechige stammt d Alag vom Afang vom 14. Johrhundert us em Johr 1312. Hiwiis druf, ass es e Vorgängerbau ge het, git s nit.
D Innemuure und Deil vom Dach wärde vom überhängende Felse bildet. D Balkelager vom früehjere Zuegang cha me hüt no gseh. Es het es niidrigs Iigansdor wo in d Alag füehrt. In dr Muure über em Dor het s e Viereggfänster und e Schiessluke. Dr östlig Deil vo der Alag isch e schmale Schluuch, wo öbbe 1,5 bis 2 m breit isch und dürft wohrschiinlig, wil er so äng isch, as Speicher und zur Verdeidigung bruucht worde si.
D Südwand isch mehrfach broche und em natürlige Verlauf vo der Felswand agliche. Es het dört mehreri Schartefänster zur Belüchtig und Viereggfänster in dr Grössi vo öbbe 70 uf 50 cm.
Im westlige Deil, wo sächs Meter breit isch, si d Wohnrüüm gsi. An de Räste vo de Quermuure, Balkelöcher, Fänster mit Sitznische, eme Aborterker in dr Westwand und eme Schüttstei im zweite Stock cha me die früehjeri Iideilig gseh. E Relief, wo in dr Ruine gfunde worden isch und won e Maa mit eme churze Rock zeigt, isch jetzt im Rätische Museum; e Kopii drvo isch im Waltensburger Ortsmuseum usgstellt.
Mülhausen
Milhüsa (IPA: ; frànzesch Mulhouse un ditsch Mülhausen) esch a Schtàdt wu em Oschte vu Frànkrich legt. Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh Schtrosburg d'zweitgreeschta vum Elsàss. Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür (la Sous-préfecture) vum Bezirk Milhüsa em Verwàltungszwig Owerlànd em Gebiat Elsàss. D'r Bezirk gleedert sech en Nin Làndkraiser.
Elsass
Vu 1973 bis àm And vu 2015 ésch s Elsáss e eigne Region (Région Alsace) gsin. Si ésch de kleinscht vun de Regione vun de France métropolitaine (europäisch Frànkrich) gsin mét numme zwéi Départements (normalerwiss sins frienr 3 bés 4 Départements in e Region gsi) un e Flächi vun 8.280 km². De zwéi Departements sin de Bas-Rhin (Untrelsàss) – Departementszahl 67, Prefektür Strosburi – un de Haut-Rhin (Owwrelsàss) – 68, Prefektür Còlmer.
Mülhausen
Géografi
Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, Ditschlànd un d'r Schwiz, d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:Wiil àm Rhii, Bàsel Saint-Louis un Hiniga. Em üsserschta Süda han m'r d'r Sündgöi met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt. Em Südwäschta àn da Üsslaifer vu da Vogesa naschtet sech Thànn ens Thürtàhl dri. Äbbis wu ma net därf vergassa z'ärwähna dàss en Thànn s'Südliga Toor esch vu d'r Wischtroos un em Nord Wäschta o wedder àn da Üsslaifer, àwer dàsmohl dia vu'm Rablànd, befendet sech Kolmer.
Milhüsa werd vu zwai Bach, d' Ell un d'r Rhi durchkwert. Dia Zwai traffa sech henter d'r Merzàui vu Milhüsa. D'Ell geht d'noh witterscht durch s'gànza Landla un versüfft schlussandlig bi Schtrosburg em Rhi.
A Bleck ewer d'Gschechta
S'ärschta mol vu d'Schtàdt Mehlhüsa Ürkundlig ärwähnt worra-n-esch esch anno 803 gseh. Noh d'r Leganda soll àls ärschtens a Mehla gschtànda seh un dàss schu àn a 58 vor Chreschti drumm haist jetz d Schtàdt Milhüsa odder Melhüsa (vum àlamànnischa Mihle). A Mihlarààd en rot uff wissem Fald ziart d Schtàdtwàppa.
Schu vu jehhar esch Milhüsa-n-a Bergerliga Schtàdt gseh drumm hàtt sa sech verbunda met'm Zehstädtebund (Dekapolis) àn a 1354. Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona.
Am 4 Janner 1789 esch amol Schluss gseh met d'r Fräijhait vu d'r Fräija Repüblik Milhüsa, dänn esch se àgleedert worra àn d'freschgeborana Frànzescha Repüblik.
En d'r Mettla vum 18ta Johrhundert hàtt sech a ekonomischer un endüschtriäller Umschwung g'aigent. Milhüsa hàtt sech en a pààr Giater äntweckelt, zärscht amol en d'r chemischa un mekànischa Endüschtri no hann sech d'Schpennaräija un d' Wawarïja d'r züa gmàcht un sogàr noch d'r Schtoffdruck. Unter d'r Härschàft vu groosa proteschtàndischa Fàmelia wia Dolfus, Mieg, Glück, Noack usw. hànn sech dia Fàwreka schtàrck äntweckelt. Sozial sen sa fäscht vorah gseh se hann sogar en erna Àrwaiter Hisla geboija, d'greeschta Sidlung esch d'Cité vu Milhüsa. No z'noh sen gànza Schtàdtviatel geboija worra ewerhàuipt wu d'Giasaräi uff gmàcht hàtt. D'maischta-n-Àrwaiter sen üss'm Sündgöi kumma, dia wu sech àgsidelt hann, hann metghulfa àn d'r hettiga Milhüserschproch un d'àndra sen àlla Tàg haim gànga met'm Pferterschpàtzazeegla.
Dur dia hüffa Boijaräia esch d'Ennerschtàdt emmer klainer worra. Vu da Schtàdtmüra esch is gràd s'Bolwark ewrig bleewa un fer d'r rascht d'Namma, s'Bàslertoor, s'Schpiageltoor s'Owertoor, s'Jungatoor.
Noh n'm Kriag 1870–1871 esch s'Elsàss wedder ditsch worra. Noh n'm 1914-18ner Kriag esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm 1939-45ger Kriag Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.
Elsass
S Elsàss ésch de frànzeesch Ànteil vun de alemànnisch Landr, s gheert zue Frànkrich – mét Unterbrechunge – zitterm 17. Johrhundert (Westfälische Fride 1648, Strosburi 1681) mét Üssnàhm vun Milhüse, wo bis 1798 Teil vun de Schwizer Eidgenosseschàft gsin ésch. S gheert àlso nit zue de jüngschti Teile vun Frànkrich wie Savoye odr öi noch Corsica – öi wenn s erscht 1945 (un dovor 1919) s letscht mol wédr àn Frànkrich àngschlosse ésch wore. Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum Dritt Rich bhàndelt.
Mülhausen
A Bleck ewer d'Gschechta
Durch d'r schpoota-n-Àschluss vum Elsàss un trotz sinra groosa Iwohnerzàhl esch Milhüsa doch nur emmer a Kraisschtàdt blewa.
Elsass
D Nàmme kummt vum frieàlthochditsche ali-sâzzo „daa wo am andere Rhin-Ufer sitzt“ oder vun ali-land-sâzzo „daa wo im fremde Land sitzt“. Di erscht Ditig waar üs dr Sicht vun de Lit vun de rachte Rhin-Site, di zweit (wohrschinlicher) daat d Lit meine, wo noo dr Néderlàà vun de Àlemànne gage d Frànke én dr Schlacht vun Zülpich 496 uf dr lingge Rhin-Site àngsidlet wore sin.
Mülhausen
D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa
Kurtz bevor dàss d'Ell d'Dollra-n- ämfàngt àm Rànd vu da lätschta Gebergsüsslaifer vum Jüra, därt vu sa vohar noch gebandigt em Elltàhl durch d'r Sungàui gfliast esch, därt wu sa, unta-n-àm Didemerbargala sina Fräihait ärowert, därt schtreemt sa nohar en's Flàchlànd. Noh n-ra lànga Raagazitt, un salamols esch’s àls àwa kumma, so dàss àlles unter Wàsser gschtànda-n-esch un üss d’r gànza Gegend a Sumpfloch gmàcht hàtt. Làng schpeeter hann d’Litt sàtt bekumma, fer bschtandig met da Fias em Wàsser z ‘schteh, so hann sa dam Züaschtànd a Schtrech dur d’Rachnung gmàcht un hann dr Àblàuifkànàl geboïja, un zitter har esch rüaïh, Àwer will d’ Elsasser schpàhrsàm senn hàtt ma da Plàtz net wälla verlohra loh geh, A Tail vum Kànal esch züa däckt worra, dàs hàtt d’r Däcktakànal gah wu d’r Schtoffmarkt un d’r Gmiasmarkt dräi mol en d’r Wucha schtàttfendet.
Elsass
Symbole un Beditung vun de Region
Mét'm (lothringisch) Departement Moselle zsàmme bild't s Elsàss de „ditsch Teil“ vun Frànkrich – de Teil wo historisch immer vum Ditschlànd „z'rüeck“ ésch v'rlàngt wore – „Elsass-Lothringen“. De Moselle ésch awwer numme s nördlichi vun de vier Departementi én de Region Lorraine. Nàtional neitraler gsaat sin s Elsàss un de Moselle de ditschsproochig (frz.: germanophone) Teil vun Frànkrich – se gehn de gànz ditsch-frànzeeschi Granz làng vun Basel bis Luxeburi. Làngi Zit sin so selli Gebiete de Grund fr nàtionali Konfrontatione un Kriej gsin. Hitzedaas sin se in de Konsequenz öi bsundersch europäisch odr europhil – fascht e europäisch Modell vun Granzregione, awwer glichzitig öi e nàtional sehr symbolisch Teil vum Frànkrich „une et indivisible“. Ditschlànd drgeje hàlt si politisch hitzedaas ziemli komplett rüss – e Pris fr de ditsch-frànzeesch Frindschàft.
Mülhausen
D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa
Kämma m’r z’ruck en dia Zitt vu unser Landla schwaar haïmgsüacht worra esch dur dia Hunnahorda wu gmorda, graïwert un haïmgsüacht hann, sa senn àwer d’r bi nett d’ärschta un nett d’lätschta gseh. Emmer wedder hann d’Ihaïmischa müassa flechta odder z’ruck schteh, fer sech bschetza vor d’r Blüatgihr vu dana Sàtàna. A Mànn un sina Tochter, äntkumma vu dara Schlàchtaräi, üspumpt vor lütter ränna. Blüatig un verkràtzt dur d’Därner vu da Häckaroosa, d’Gleeder hann se o nemma gschpirt, lehn sech schwar uff d’r Booda käija denn fer wittercht hàtt’s nem glangt, un àlla zwai senka vu sofort àb en a tiafa Schloof.
Elsass
Symbole un Beditung vun de Region
'S Elsàss ésch e Bispiil vun dene Regione, wie nit licht én nàtionali Kategorie passe. S ésch àn d'üsserschti süedweschtli Üssdehnung vun de germanisch Bsiedelung z'r Zit vun de gross Migratione (frz. „Invasion des Barbares“) gsin – ém oweri Teil vun de reemisch-germànisch Begenung ém Ow'rrhintàl. Un àn de Grenz mét d'r romànisch Walt. So ésch s bsundersch exponéert gsin f'r Inflüess vun do (wie öi de weschtlich Ditsch-Schwiz od'r Luxeburi) – àww'r öi f'r de Üssdehnung vum frànzeesch Künnijrich.
Wappe
D'Fàrwe vum Elsàss sin „Rot un Wiss“. `S hitige Wappe symboliséert de zwei Departementi un siiht historisch'r üss als s ésch. De Région Alsace hot bis 2015 àls Logo e finfstrahlig Stern b'nutzt, mét-e (àbgetrennt!) goldi Strahl rachts – fer de Oschte, s Elsàss. Üss de Zit vun de ditsch Federaliséerung (1911) gibt s e Hymne vun de Region (Elsass-Lothringe): s „Elsässische Fahnenlied“, diss ésch àww'r nit numme hit nimm offiziell, s ésch öi nit sehr bekànnt ém Elsàss. Véel popülär'r ésch s Vollikslied „De Hans ém Schnookeloch“, wovun vili sàje ass s de Chàrakt'r vun d'Elsass'r gued bschriibt. E anders Liedele ésch „S Elsàss, unser Ländel“ – mànchi Elsass'r identifizéere sich un ihri Heimet dodemit.
Mülhausen
Ànäktoda
D’r Schwaissdissi hatt vu ààsa nia uff Melhüsa sotta kumma, dànn SBB hàtt dia Schtàtüta em Schtaihàuijer Fritz Beer bschtällt un hat solla ärrechta wara àm Igàng vum Näidurchbrochana Simplontünnel. No ewerlegung hann d’Isabàhnhärra nit meh wälla wessa vu dam Wark.
Elsass
Symboltiir
'S elsassisch Symboltiir, fàscht e Wappevöjel, ésch de Storich (Wissstorich – Ciconia ciconia). Wie én de meischte ditschsproochigi Lend'r v'rzehle d'Elsass'r ihri Kénd'r, ass'r de Bubbele bringt. Ém iwwrigi Frànkrich wurd gsàjt, m'r find se ém Kohl. E ànders wichtigs Tiir ésch de Schnack – wil m'r oft sàjt, de Elsass'r sitzt in si'm Schnackehüs. Uff Anglisch ésch Alsatian e àndri B'zeichnung f'r de Ditsch Schäferhund (German Shepherd).
Mülhausen
Ànäktoda
Àn a 1906 hàtt d’r Gmainrot getraimt vu ma machtiga Schtockbrunne zum d’r Rothüssplàtz verscheenra. Sobol àss dia Unterbraitung gwält worra n’esch werd da Brunna vu 9 m Durchmasser geboija worra un esch d’r gfundana Plàtz gseh zum dia fresch àgschàfta 5,60 m hocha un 4,5 Tonna schwara Guss Schtàtüta z’verschtàuija. En da Berger hàtt dàss Boiwark sofort gfàlla un han’m d’r Nàmma Schwaisdissi gah. Àwer’s därft net emmer àlles so aifach seh em Laawa. Ma hàtt vergassa dàss da Mànn net gànz àglägt esch s’Gmach esch wohl bedäkt met ma Lumpa àwer s’Hentertail gànz blut. Un dàss hàt en da Glàuiwiga wu àm a Suntig Morga üss d’r Schtefànskerch kumma senn net behàgt. D’r Härr Bergermaischter hàtt uff dàss he da Unrüaijschtefter lo kehra so dàss ar dàsmohl sina Gmainrotshärra un d’Gmainàrwaiter uff’m Buckel kà hàt. A schnalla Lesung hàt müasa gfunda wara. D’r Tivoli esch üssgwält worra, därt verschtäckla a pààr hocha Herscht dàss Hentertail wu niama hàtt wälla sah ! Ma hat kännta maina àss jetz d’r Schwaissdissi andlig a riawig Platzla gfunda hàtt. Do esch a näi Problem uffgedücht; d’r Kriag. D’Ditscha han d’r Schwaissdissi wälla verschmälza fer Wàffa z’giasa d’rmet. Zum güata Gleck hàtt ma noh n’ra Kwàlitetskontrolla müassa fäschtschtälla dàss da Guss vu’n ra sech schlachta Kwàlitet esch hàtt ma da Plàn loh käija. Wia na jeder wais, en d’r Not fresst d’r Täifel mucka, esch ma vorsechtig blewa. Bis àm and vum Kriag esch‘r unter ma Kohlahüffa en d’r Isabàhnwarkschtàtt verschteckelt blewa.
Burg Kropfenstein
Alag
S Innere vom Baudrakt isch mit zwei Quermuure iideilt gsi, vo dene si no d Fundament übrig. D Holzbalke, wo deilwiis no vorhande si, si abgsägt worde. Vo däm cha me schliesse ass dr Abbruch plant gsi isch und s Holz hätt sötte abtransportiert wärde. Als Dach chunnt e Pultdach in Frog, wo ruggwärts an dr Felse abaut isch.
Mülhausen
Ànäktoda
D’r Klapperschtai esch a kàuijaner Schtai vu Zwälf Kilo schwar un hangt hettzutàgs uff d’r rachta Sitta vum Rothüs, em Rothüsdurchgàng grad visavi vum Wilhelm-Tell. Da Schtai esch friaijer benutzt worra jedesmohl wänn a Ratschwib hàtt müassa gschtroft wara. D’Manner hàn riawig därfa màcha nur d’Fràuija net, wàss io d’r Fàll Hetta nem esch, un wänn d’Fràuija bees gräd hann hàtt ma na d’r Klàpperschtai um d’r Hàls ghangt, henterversi uff a-n-Eesel gsätzt un durch d’Schtadt vu aim Toor zum àndra gfiart. Beesa Miler behàuipta sogar dàss d’r Belaitigt henta noh gloffa-n-esch un hàtt dia àrma Dànn un Dwànn gschtocha met’ra groosa Noodla. S-Motto esch gseh : Zum Klàpperschtai ben i gnännt Da beesa Miler wohl bekànnt Wär Luscht zu Zànk un Hàder hàtt Müas mi trààga durch d’gànza Schtàdt.
Elsass
Klima
D Vogése ém Wèste stèlle e Klimagrànze dar; wènn wie màistens d Luftmasse vu Wèste kumme, légt s Èlsass ém Ràgeschatte. Én der héchere Lage ghàie bis zu 2000 mm Niderschlàg bro Johr, màistens én Form vu Schnée. Zwar lége an der Col de la Schlucht ém Johr an 130 Dàg Schnée und sàller ka bis zu 2 Méter hoch sé, s Èlsass ésch awer wàge de blètzlige Dàuwàtter bi de Wéntersportler nét eso bliebt wie zum Bispil der Schwàrzwàld. D méttlere Tèmperatur légt ém Jànner bi 0 und ém Juillet bi 19 Grad. Zwésche Mèrz un Mài kènne vu Sidfrankrich Luftmasse durch d Burgunder Pforte éns Èlsass kumme und es wérkt wàge de Mandle-, Abrikose- und Kastaniebaim fast méditèrran.
Mülhausen
Ànäktoda
D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm sen d’zwai ainsigschta-n-Ewrigbliwer wu d’r friaijera Schtàdtmüra vu Milhüsa. D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm hàtt d’r Johrhunderta dura waiswiafihl Namma k’hà. D’r Bolwark hàtt sogàr d’r Soiturm g’haisa-n-a Zittlàng, wil ma d’Schwinafias vum a Nochber’s Mätzger drenn glàgert hàtt. d’r Täifelsturm hàtt da nàmma bikumma will ma därta d’Haxa igleefert hàt ma sait eweràl às’s salamols doch meh Haxa gah hàt às hett zu Tàg’s.
Elsass
Geböje
Geböje un Orte, wie f'r s Elsàss e stàrik Symbolwart han, sin (z. B.): s Strosburj'r Ménscht'r, d'r Odilieberi, Mürbach (s Kloscht'r), d'Hohkünnijsburi, de Dompeter, de Gros Chêne (Dicki Eich) ém Höienöir Forscht un de Heidemüre uf'm Mäennelstein un'm Tännchel.
Mülhausen
Ànäktoda
D’r Tannawàld legt uff d’r hecha vum ewra-n-Igàng vum Zoologisch un geht bis zum Wàldeck àn d’r Zimerscher Schtroos. Wurum esch jetz do d’Reed vum Tànnawàld, äh bä will’r a-n-Aigaschàft hàtt…Ma fendet en dam Wàld kai ainziga Tànna sondern nur Büacha. Uff d’r Zimerser sita schint ma dàss àwer z’wessa dänn dart fendet ma-n-a Wàldwertschàft dia haist, d’r Büachawàld. D’Lesung vu dam Rätsel esch gànz aifach dänn rechtig gnumma esch dàss d’r Sànktànnawald (la forêt de Sainte-Anne).
Elsass
Beditung in Kultur und Technik
’S Elsàss ésch de Heimet od’r de Ursprungsregion vun
Mülhausen
Ànäktoda
D’Weldamànnsgàss esch friaijer en da Mehlhüser erna liabschta Schpàziargàng gseh, ma esch henn un har gedàppt vum Jungatoor bis àns Ganzaplazla un wedder zruck. D’Büawa hànn en da Maidla noh gepfeffa un d’Maidla d’Büawa üssglàcht. D’ältra Litt sen kumma em hoffa àss sa-n-a Bekànntschàft àtraffa, zum a Schtandla ratscha känna. Zwescha-n-ina esch d’r Kriag kumma, un sallamols hàtt ma schu garn d’Schtroosa-n-umtaift. D’Weldamànnsgàss esch d’Adolf Hitler Schtoos worra. D’Mehlhüser bekànnt fer zemlig àlles en’s lacherliga ziaga, hànn so schtàrk gschmunzelt em dura làuifa às dàss bol àmol àn d’Ohra kumma-n-esch vum ditscha Gremium. So schnall àss dàss Tafala àhna kumma-n-esch, so schnall esch’s wedder verschwunda..un fer d’r gànza rascht Kriagszitt esch’s d’Weldamànnsgàss blewa.
Elsass
Sproche
'S Elsàss ésch tràditionell bis uff e pààr Derfer àn de Grenze ditschsprochig gsin. Én Frànkrich (un mét de Grenzv'rschiibunge) sin d'Lit meh un meh zweisprochi wore. De Elsàss'r heisse ihri Regionalsprooch Elsasserditsch (Alsacien) od'r Elsässisch. De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch. Offiziell Amts- – un z'meischt öi Schuelsprooch – ésch àww'r numme Frànzeesch. So geht de Zweisprochikeit hit meh un meh z'rüeck.
Mülhausen
Kultur un Séhenswérdigkeite
Do dr zue ghere Raschtla vu dr Schtàdtmüra un em Bollwark, s historischa Rothüss, dr Europaturm. Dert drvor hets bis 2007 dr Europaplatz ge.
Elsass
Spezialitäte üss d'r elsassisch Kéch
D'Schpezialitäte üs'm Elsàss sind hoipsachlich d'Brauerej (wie Kronenbourg, Fischer (Eijeschàft von Heineken), Schutzenberger, Meteor), sin Rabgebiet, sini „franzéésch Qualität un' diitsche Portionen“ Gastronomie: (Keüjlhopf, Sürkrüt, Bäckhoffe, Lappküeche uzw)!
Mülhausen
Kultur un Séhenswérdigkeite
Was d'Boikunscht àbelàngt kàt Mehlhüsa net vihl Fàchwarkhiser biata àwer d'r fer d'greschta Zàhl Müseum.
Elsass
Gschicht
E pààr Date: (E detailliirti Version vun de Gschicht ésch em Àrtikel Gschicht vum Elsàss)
Mülhausen
d'Mehlhüser Müsee
As hàtt en Mehlhüsa so vihl so groosa un so scheena Müsee dàss's werglig schààd war wänn ma en da Mehlhüser net dat d'r vu reeda! Frooga-n-amol umm ni umma viafihl Schtättler je amol ains uffgsüacht hàtt. Ma müas's sààga; as senn do Müsee vu dara Àrt vu ma suncht niana kàt fenda.
Em Nàzionàlotomobilmüseeschlumpf kàt ma sech d'Àuiga-n-üsslüaga un traimend durch dia wunderbàra Hàlla uff un àb wandra ohna üss'm schtüna z'kumma vor dana 500 modäller wu do schtehn en Rai un Gleed. D'Täxschtilendüschtriälla vu Màlmersbàch Hàns un Fretz Schlumpf hànn dia Sàmmlung uff d'Bai gschtällt uff koschta vu erem gànza Vermeega, un do hàts net glangt, zum's z'vollanda. D'Briader Schlumpf senn no doch amol z'Gügges gànga. No lànga Henn un Haar un vihl Màchaschàffta hàtt sech àm and d'r Schtààt igsätz un hàtt Finànziel unter d'Arm glangt, so dàss dàs Müsee grätta wora -n-esch, un hàtt Gott sai Dànk känna Uffmàcha.
s' Isabàhnmüsee vu Mehlhüsa met d'r nawa s'Pumpiemüsee esch s'Pàradis vu da Isabahnler un Zugliabhàwer dänn s'esch ains vu da bäscht üssgschtàffiarta Müsee vu Europà.
Elsass
Wértschàft
Fémfedrissig Brozànt vu de Undernàmme hàn e Bedàiligung üs em Üsland, vor allem üs Ditschland, de Schwiz, de USA, Japan un Skandinavie. Ém Johr 2002 hat Ditschland 38,5 Brozànt vu de Import vum Èlsass üsgmacht.
Mülhausen
d'Mehlhüser Müsee
s'Eläktriziteztmüsee. (Electropolis), do hàtt ma n'a grooser Ewerbleck, um wàs d'Ärfendunga wu d'r Schtrohm àbelangt vum àfàng bis hett. Zàhlricha Eläktri Àpparat, vum grescht bis zum klainscht, sen sechtbàr.
Elsass
Wértschàft
Mét drài Brozànt hat s Èlsass di sèchstgréschti Bedàiligung am Bruttoénlandbrodukt vu Frankrich, sàll légt bi 26.196 Èiro bro Iwohner.
Mülhausen
d'Mehlhüser Müsee
S' Schtoffdruckmüsee esch zwàr net en Mehlhusa awer ghert doch zum Gmainsvermeega. En Rexa fendet ma wunderbàra Tàpeetamuschter üss àlla Àlterzitta, wàss Wasserleng àbelàngt hàndelt's sech um Schtoffmuschter.
Elsass
Wértschàft
Wàge de Konjunktur én Ditschland én de Johr 2002 un 2003 ésch d sunst rèlativ diefe Arwetslosigkàit agstige, dènn d'Wértschaft hàngt séhr vu dère vu Ditschland ab. Friehner hat d Industrikrise e Broblém fér s Èlsass dargstèllt, vor allem én de Berich Tèkschtilie un Mine.
Mülhausen
d'Mehlhüser Müsee
Klainra Müsee awer wu d'r fer zu da-n-älschta zehla senn s'Historischamüsee, wu sech em àlta Rothüss uff'm Rothüssplàtz (place de la réunion) befendet, un schlussandlig noch s'Scheenakunschtmüsee uff'm Wilhelm Tell Platzla.
Elsass
Èrschter Sèktor
Ém èrschte Sèktor sén s Wiboigebiet, der Aboi vu Hopfe, Tabak, Mais und d'Bierbraierei wéchtig. D Wàlder wère oi landwértschaftlig gnutzt. Ém Norde (Merkwiller-Pechelbronn) un ém Side ésch oi Bènzin gwunne wore un der Gwénn vu Kaliumcarbonat (bis 2004) hat s sognànnt „bassin potassique“ (Kaliumcarbonat-Bècke) bràgt.
Mülhausen
Verkehr
Über d Gschecht vom öffentliche Verkehr in de Stadt erfahrt mer im Artikel über dr Milhüüser Tràm.
Elsass
Zwàiter Sèktor
Mét de Tekschtilindustri, wu ganzi Dàler bschàftigt, awer én der Méttle vum 20. Johrhundert nochglo hat un jètz vor allem noch durch Industribrache bràsànt ésch, de Dransportunternàmme (Peugeot, Citroën, Lohr, De Dietrich, Bugatti), em Fèrnmàldewàse un der Mèchanik ésch der zwàit Sèktor ém Èlsass verwurzelt. Dank siner Lag am Rhi hat s ém Èlsass zwài große Hàfe, nàmlig én Stroßburg un én Milhüse; sé sén zwài wéchtige logistésche Stitzpunkt. Milhüse mét de Tekschtil-, Automobil- und chemésche Industri wérd oi s „Manchester vu Frankrich“ gnànnt, es briicht awer héte dréngend e Umstèllung zum Wèttbewèrbsfàhig bliwe.
Drétter Sèktor
Zu de wéchtigste Branche ém drétte Sèktor ghére d Biotèchnologi, wu én Stroßburg vor allem mét der Association Alsace Biovalley und der IRCAD bràsànt ésch. Oi d pharmazeutésche Industri ésch konzentriert séch um Stroßburg. Mét der PSA én Saushàim un Montbéliard ésch oi d Automobilindustri verdràtte. Én Zàwere ésch d PFT Extrusion, e Kunschtstofftèchnik-Undernàmme, asàssig. Zudèm gét s vil Banke un Versécherunge (Crédit Mutuel, Crédit Industriel d'Alsace-Lorraine, Comptoir national d'escompte de Mulhouse).
Städt
Die Städt Strossburi, Milhüse un Colmar leien im Elsàss.
De greeschti Stäedt vum Elsàss (meh àls 10 000 Inwohner, Stànd ) sind:
Démografi
Der gréscht Dàil vu der Bevèlkerung vum Èlsass wohnt én der Stèdt Stroßburg, Milhüse un Kolmer un éhrer Umgéwung, awer oi d'Agglomeratione vu Basel, Friburg im Brisgai un Karlsrüe iewe e Ifluss üs. Wàge dàm ésch s Èlsass (abgséh vum Nordwèste vum Bas-Rhin un de Gépfel vu de Vogése) zémlig décht bsidelt; d'Iwohnerzahl ésch 2006 bi 1.817.000 un 1999 bi 1'734'145 glàge. Bis uf d Zit vu de bàide Wàltkrieg ésch d'Bevèlkerig stétig agstige, was zum Dàil oi an der Immigration glàge ésch, un sàlle Èntwécklung hat séch am Ànd vum 20. Johrhundert noch verstèrkt. Mét ere Bevèlkerungsdéchte vu 209 Iwohner pro Quadratkilométer hat s Èlsass d drétthéchste Bevèlkerungsdéchte vu Frankrich.
Noch de Schàtzunge vu der INSEE stigt d Bevèlkerung zwésche 1999 und 2030 um 12,9 bis 19,5 Brozànt uf èbbene zwài Millione Iwohner.
D erwèrbsdètige Pèrsone konzentriere séch bsunders um d drài gnànnte Großstèdt, sàlle éhre Izugsgebiet déhne séch allewil witer üs.
Zer Religion lüeg Erzbischtum Stoßburi un Ünion vu Proteschtantischa Kercha vum Elsass un vu Lothringe.
Burg Wildenstein (Leibertingen)
D Burg Wildestei lit dört, wo d Donau dur die Schwäbischi Alb fliesst. Si ghört zur Gmeind Leibertinge im Landkreis Sigmeringe. Ihri hütigi Form, bsundrigs die vo der Ussenalag, isch praktisch gliich bliibe sit dr erste Helfti vom 16. Johrhundert, wo si under em Gottfried Werner vo Zimmere zun ere früehneuziitlige Festig umbaut worden isch. D Hauptburg und d Vorburg stöhn beidi uf künstlig abgschroffte Felse und me cha se nume über Brugge erreiche. Dr Halsgrabe, dr künstlig Grabe wo d Burgalag vo dr Umgäbig abschniidet, isch 20 Meter breit und ursprünglig 20 Meter dief gsi. Er het, wie dr berüehmti Stich vom Matthäus Merian em Eltere zeigt, scho in der Vergangeheit d Bsuecher vo der Burg sehr beiidruggt. Im Innere het d Burg grossflechigi Renaissance-Wandmolereie vo öbbe 1538 bis 1540 mit Blueme- und Vogelmotiv, und e Bilderzyklus vo dr Sigenotsag.
Lag
D Alag, wo zu de bekannteste Burge vo Dütschland zählt und sehr guet erhalten isch, cha me vo wiitem uf eme steile Felse öbbe 200 Meter über dr Donau gseh, e baar Kilometer flussabwärts vo Beuron. D Spornburg selber befindet sich uf ere Höchi vo 810 m ü.M, d Donau an däm Ort uf 608 Meter.
Linz (Begriffsklärung)
Linz isch de Name vo folgende geografische Objekt:
Linz stoht au för:
Linz isch de Name vo folgende Persone:
LINZ isch d Abchürzig för:
Lueg au:
Kantonsschule Küsnacht
D Kantonsschuel Chüsnacht isch e kantonals Gymnasium mit ere neusproochlige und musische Usrichtig z Chüsnacht im schwiizerische Kanton Züri. Früehner het si Seminar Chüsnacht gheisse. Si isch 1832 gründet worde und isch die eltisti Lehrerbildigsastalt im Kanton. Im Johr 2009 hai an dr KSK 516 Schüelerinne und Schüeler glehrt. Dr Räkter isch dr Christian Grütter und es git zwee Proräkter, dr Markus Hanhart und d Sandra Pittel.
Der Ekel
Im Jean-Paul Sartre sim Roman Der Ekel beschribt de Autor d´ Erfahrig vomene Individuum (em Ich-Erzähler Antoine Roquentin) mit sinnere Existenz inere Wält vo de Begriff und feschte Schtrukture. Durch en schteti Umschribig vo de Sache, wo ihn umgäbed, empfindet är en starki Abneigig: De Ekel.
I sim erschte Roman wo, de Sartre füüf Jahr dra gschaffet het, sind scho vili Theme enthalte, wo erscht sis schpötere philosophische Wärch zur Klarheit bringed. Das Buech isch en Aasammlung vo Tagebuechiiträg vom Ich-Erzähler Roquentin, wo versuecht, sich über de Ekel klar z´wärde, wo ihn sit einiger Zyt beschliicht.
Inhalt
De Roquentin isch en Historiker, wo innere chline Schtadt namens Bouville läbt und döt es historisches Buech über de Diplomat Rollebon schribe will - Das isch sini Uufgab, wo er drin zurzit die einzig Rächtfertigung für sini Exischtenz gseht. Ds Läbe het für de Romanheld sämtlichi Gewöhnlichkeit verloren. Er erfahrt schtändig neui Momente vo sinere sinnlose Exischtänz. Dä Ekel, wo er i de Sache gschpürt, verlaht ihn nur bim Lose vo mene Schlager: „Some of these days you’ll miss me, honey“. D´ Ursach vom Ekel isch d´ Sinnlosigkeit und Kontingenz (Zuefälligkeit) vo de Existenz. Nur d´Vechkettig vo Umschtänd, d´ Unumkehrbarkeit vo de Ereigniss - er erinneret sich debi a sini Abentüür - macht ihn glücklich. Romän, Erzählige und Kunschtwärche, die gmachte Dinge, bereited ihm durch d´ Schträngi vo ihrere Form Glück. Wohingäge ds wirkliche Läbe, ds Verschtriiche vo de Täg, ds Cho und Gah vo de Lüt kei Notwändigkeit het. Erscht wenn me ds Läben verzellt, änderet sich das. D´ Sinnlosigkeit vo de Exischtänz wird em Roquentin bim Aablick vo nere Wurzle im Park bewusst. Zwar weiß me, was d´ Funktion einer Wurzel allgemein isch, aber für d´ Exischtänz vo däre einzelne Wurzle gits kei Erklärig. Anderersiits exischtiert öppis vollschtändig Erklärbars, zum Bischpil en Chreis, nid real. D´ Exischtänz laht sich also nid us eme Wäse ableite, sie gaht em Wäse vorus. Am Änd vom Buech fasst de Roquentin de Entschluss, sis Dasi als Historiker uufzgäh und schtattdesse en Roman über de Rollebon z´ schiibe, um sich im Dienst vo de schtränge Form en Rächtfertigung als Künschtler z´ gäh. Am Änd vom Roman dütet de Sartre en Hoffnig a, wo me als Kontingenz (Anderssein) bezeichnet. Au wenn d´ Existenz einsam und dämnah au frei isch, muess sich ds Individuum in däre Wält selbscht erfinde und chann darüber frei entscheide was es sii will.
Marmelade
A Marmelade, a Konfidür, a Gomfi, Gumfi oder a Gsels isch älles fascht ds gleiche, aber doch a bissle andrsch. A Gsels ka ma aus oener Frucht oder au aus vrschiedane Früchtla macha (Breschdleng, Dreibla, Zwedschga odr was da schonscht so sias em Garda fendasch). Em Schwäbischa wird net nach dr EU-Vrordnung zwischra Marmelade ond ra Konfidür ondrschieda. Mr erwardat hegschdens von ra Konfidür a baar gresre Breggala von dene Frücht ond dass net alles so vrmanscht isch wia bei dr Marmelad.
Kleeburg
Kleeburi (frz. Cleebourg, dütsch Kleeburg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Sit em 1973 ghört au Bremmelbach zu de Gmeind Kleeburi.
Marmelade
A Gsels wird normalrweise selbr kocht ond net oefach em Suprmarkt eikauft. Do drzua vrwendat ma ogfähr d Hälfte frisch butzde Frücht (koe alds Glomb) ond de andr Hälfte Zuggr. Des kocht ma dann zwoe Minudda ond füllds dann glei hoess en Gläsr ab. Giast an gloena Schluck Rum drauf ond vrschliasst des dann meglichst luftdicht mit ma passenda Deggl. Zom Friaschdig duat ma des no en a Gselshäfale nei, damid des am Disch schea aussieht. Doher kommt dann au der Begriff „Breschdlengsgselshäfele“ (= Erdbeerkonfitürenschälchen), mid dem ma ällamol die Netschwoba auf des Vrständnis onsrr Sproch briafa will.
Kleeburg
D Lag
Kleeburi ligt öschtlich vo de D 77 am Oschthang vom vom Hochwald, wo eigentlich no zum Pfälzerwald ghört, aber au als Nordvogese bezeichnet wird. Nachbardörfer vo Kleeburi sin Rott, Owerhoffe, Stanselz, Ridselz, Ìngelse u Dràchebrunn-Bìrlebach.
Politik
vun Kleeburi ìsch. D Gmeind ghört zum Gmeindsverband.
Dialekt
Dr südfränkisch Dialekt vu Kleeburi ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch).
Autobahn
E Autobahn isch e Färnverchehrsschtrass, wo uusschlüslich äm Schnellverchehr mit Chraftfahrzüge tuet diene. Si beschtaht us zwei Richtigsfahrbahne mit (in Dütschland syt einigi Jahrzähnt) jewiils mindeschtäns zwei Fahrschtreife, meischtens mitem zuesätzliche Syteschtreife, wo au Schtandschtreife oder Panneschtraife heisst.
Im Gägesatz zue andere Strassetype sind Autobahne immer höhefrej.
Autibahnnetz
Alli einzelne Autibahne zsämme bilden ä Schtroossenetz, wo über Ländergränze äwäg goht. Ä bsundrig dichts Netz bilde Autibahne in Europa, Nordamerika und in ä baar asiatische Länder. Uf Kontinänt wie Afrika, Auschtralie und Südamerika si Autibahnabschnitt nume im Iizugsgebiet vo Groossschtedt z finde. Ä flächemässigi Erschliessig git s nit. Gründ für das si der Mangel an finanzielle Middel und dass dr motorisiert Verkehr in ländliger Gegende chlii isch.
Europa
In de meischte europäische Länder bilde d Autibahne än eigeni Schtroossegattig, in ä baar (zum Bischpil Schwede) werde si zu de andere Färnschdroosse wie d Europaschdroosse zelt. Autibahne si in alle europäische Schdaate usser Eschtland, Island, Lettland, Malta, Moldawie, Montenegro und de Zwärgschdaate vorhande. Si wärde fascht immer gränzüberschritend wiitergfüehrt und überchömme d Kennzeichnig vo Europaschdroosse.
In Europa wärde schdändig neui Autibahne baut odr die wo s scho git breiter gmacht. Vo 1994 bis 2004 isch s Autibahnnetz in de neue EU-Mitgliidschdaate um 1000 km, in de alte Mitgliidschdaate sogar um 12.000 km gwachse.
Bätterkinden
Bätterchinge (amtlech Bätterkinden) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Autobahn
Mautgebühre
Am 24. März 2017 hed dr Dütsche Bundestag (in ere namentliche Abstimmig) bschlosse, dass für d Nutzig vu dr Dütschen Autobahn Geld zahlt werre söll. Däm Bundesgsetz hät de Bundesrat am 31. März 2017 zuegstimmt.
Bätterkinden
Geografi
Bätterchinge ligt am linke Stade vo Ämmi am Änd vom Limpachtau. D Gmeindsflächi bsteit us 62,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,7 % Waud, 10,7 % Sidligsflächi u 1,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Äflige, Froubrunne, Limpach, Schaluune, Utzischdorf, Wiuer, Zielebach im Kanton Bärn un Ätige, Biberischt, Gerlafinge, Chüttigkofe, Chibberg-Buechi, Lohn-Ammannsegg, Lüterkofe-Ichertswiu im Kanton Solothurn.
Schuttertal
Schudderdaal (dt. Schuttertal) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Autobahn
Nordamerika
Im Oschde vo Kanada, vor allem Ontario und Québec, isch s Autibahnnetz ähnlig guet usbaut wie in de Vereinigte Schdaate. Usser em Trans-Canada-Highway, wo vom Schdaat unterhalte wird, ghört dr übrig Schdroossebau zu de einzelne Provinze. Dr Trans-Canada-Highway isch in Balluisrüümen und dichter besiedelete Gebiet noch nit überall mehrschdreifig usbaut.
Bätterkinden
Gschicht
Bätterchinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1261 aus Beturchingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Autobahn
Nordamerika
In Mexiko si die wichtigschde Schdedt mit Autibahne verbunde.
Schuttertal
Geografi
Dr Bann bstoht us 29,7 % Landwirtschaftsflechi, 65,9 % Wald, 4,1 % Sidlungsflechi un 0,4 % sunschtiger Flechi.
Bätterkinden
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,9 % gläge.
Autobahn
Asie
Dr Schdandard vo de Autibahnnetz z Japan und z Südkorea isch hoch. Au vili vo de Schdaate vo Oscht- und Südoschtasie, wo sich rasch entwicklet hai in de letschte Johr, baue ihri Autibahnnetze mit groosser Gschwindigkeit us. Bsundrigs China het mit emä grooss agleite Usbauprogramm s dütsche Autibahnnetz in dr Längi überholt.
Schuttertal
Gmaindsgliiderung
Zue Schudderdaal ghere no d Ortsdail Deerlebach (dt. 'Dörlinbach') un Schwiighuusä (dt. 'Schweighausen').
Bätterkinden
Religion
73,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Autobahn
Asie
Ähnlig wie s Europaschdroossenetz wärde au im asiatische Ruum einzelschdaatligi Autibahne zum enä Gsamtnetz verbunde. Das Brojäkt het dr Name Asian Highway Project.
Schuttertal
Gschicht
Schudderdaal isch zum erschte Mol gnännt worre 1270, Deerlebach anne 1226 un Schwiighuusä anne 1219.
Bätterkinden
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,8 %, CVP 1,5 %, EVP 2,8 %, FDP 6,6 %. GLP 5,7 %, GP 8,7 %, SP 22,0 %, SVP 25,7 %, Suschtigi 6,2 %.
Gmeindspresidänt vo Bätterchinge isch dr Beat Linder (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2700 Ywohner 94,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,6 % Italienisch.
Schuttertal
Verwaltung
Schudderdaal het mit dr Gmai Säälbach e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Dr Burgermaischter vun Schudderdaal isch dr Carsten Gabbert (Bündnis 90/Grüne).
Wahle
Ergebnis vun dr Landdagswahle sitt 2006: 1 2006: WASG, sitt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Schudderdaal ghert zum Oberrhinalemannisch.
Osthoffen
Oschthoffe (frz. Osthoffen, dt. Osthofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Zamme mìt Nordhoffen, wie s hìt nìmm gìt, und dr Gmeine Sundhoffe und Weschthoffe bildet Oschthoffe e Viereck.
Gschìcht
Oschthoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1140.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Oschthoffe ìsch. Oschthoffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Oschthoffe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Michail Borissowitsch Chodorkowski
Dr Michail Borissowitsch Chodorkowski (Михаил Борисович Ходорковский, wiss. Transliteration Michail Borisovič Chodorkovskij; * 26. Juni 1963 z Moskau) isch e russische Unternämmer un dr ehmolig Vorstandsvorsitzer vum hite insolvänte Elkonzärn Jukos.
Dr Chodorkowski isch am 25. Oktober 2003 verhaftet wore. Am 16. Mai 2005 isch er wäge Styyrhinterziehig un blanmäßigem Betrug zerscht zue nyyn, in eme Revisionsverfahre derno zue acht Johr Haft verurdeilt wore. Dää Brozäss un s Urteil isch vu weschtlige Medie un Bolitiker as bolitisch motiviert kritisiert wore. Ab em Oktober 2005 isch dr Chodorkowski im Gfängnis vu Krasnokamensk (bi Tschita in dr Nechi vu dr chinesische Gränze) inhaftiert gsi, im Februar 2009 isch er vu dert uus wider uf Moskau iberstellt wore. Im Dezämber 2010 isch er in eme zweete Brozäss z Moskau wäge wytere Bedrugsvorwirf schuldig gsproche wore.
Opfinger Tiernamen
Diernäme im Dialäkt vù Obfige:
Eidgenössisches Departement für Wirtschaft, Bildung und Forschung
S Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig (WBF) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesrät schtaht em Departemänt vor.
Arbetsplätz, Bruefsbildig, Wirtschaftswachstum: Meeh als zweituusig Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter sorged im Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig für optimali Rahmebedingige für Arbetgeber und Undernehmer, für s Gwerb, für chliini und mittleri Betrieb, aber au für multinationali Grossundernehme. S Departemänt schtüüret und begleitet di wirtschaftspolitische Entscheid und d Umsetzig vo dene. Es underschtützt e Politik, wo d Uusgangslaag für de Wirtschafts- und Forschigsschtandort Schwiiz im globale Wettbewerb verbesseret.
Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Handels- und Zolldepartemänt gheisse. Sit doo häts e paarmaal en nöie Name überchoo. Di früenerige Näme sind gsii:
Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation
S Eidgenössische Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amigs eine vo de Bundesröt schtaht em Departäment vor.
Im Zuug vom technische Fortschritt hät s Departemänt im Lauf vo dr Ziit e paarmaal dr Name gwächselt. I dr Vergangenheit häts ase gheisse:
Spanische Sprache
D spanische Schproch (span. español oder castellano) kört zum romanischa Zweig vo da indogermanischa Schprocha und wird mankmol mit Portugiesisch, Galicisch und Katalanisch als oagane Gruppa (Iberoromanische Schprocha) xäna. Andere Kategorisierunga ordnen s Schpanische zäm mit französisch, katalan, portugiesisch, okzitanisch und sus no a paar klenere romanische Schprocha als Weschtromania i.
Wil d spanische Schriftschproch vo da zentralspanischa Region Kastilien prägt isch, und zum dia „offizielle“ vo andera in Spanien vawendete romanische Idiomen (vor allem galicisch und katalan) abzgrenza, findet ma oft o dia Bezeichnung castellano („kastilische Schproch“). Während der Begriff in Hispanoamerika neutral isch, wird a in Schpanien vawendet, zum da Vorherrschaftsanspruch als s „offzielle und oanzige schpanisch“ gegenüber da andara schpanischa Schprocha (Katalan, Galicisch, Baskisch) zruckzdränga.
Spanisch wird mit lateinischa Buachstaba gschrieba. Im modernen Spanisch werend der Akut-Akzent für Vokale und die zwoa Zoacha ñ und ü vawendet. In vielna Wörtabüacha findt ma o s ch und s ll als oagane Buachschtaba.
Verbreitung
Spanisch wird als offizielle Schproch vawendet vo da EU, da Organisation Amerikanischer Staaten und da Vereinta Nationa. Es isch Amtsschproch in folgenda Lända (in Klammer schtoht d’Zahl vo da Muttaschprochla): In da britischa Kolonie Gibraltar isch Spanisch näbs Englisch Amtsschproch.
Danäbs redet zum Toal no us Zita vo da Kolonialherrschaft an großa Toal vo da Bevölkerung shanisch in: Andorra, Belize, Marokko, Niederländische Antillen, Philippinen, Trinidad und Tobago, Westsahara, Brasilien (Portunhol) und Puerto Rico.
Momentan hond eppa 360 Milliona Lüt spanisch als Muttersproch – des sind eppa 20 Millionen Muttersprachler meh als im Englischa. Da gröschte Toal vo da Spanischschprochiga läbt in Süd- und Mittelamerika. Wenn ma dia zwoaschprochiga Lüt no dazuazählt, kummt ma uf meh eppa 420 Millionen. Damit isch Spanisch – noch Mandarin-Chinesisch, Hindi und Englisch - die am vierthäufigschta gschprochene Sproch uf da Wält.
Benamsung
D Spanische Vafassung vo 1978 definiert castellano als d’offizielle Amtsschproch vom Schtaat Schpanien, im Untaschied las demás lenguas españolas (d'andra Schpanischa Schprcha). Artikel III hot folgendes feschtglegt:
"El castellano es la lengua española oficial del Estado. (…) Las demás lenguas españolas serán también oficiales en las respectivas Comunidades Autónomas…" "Castellano isch dia offizielle schpanische Schproch vom Schtaat. (...) Andere schpanische Schprocha gälten o als offizielle Schprocha in da Autonoma Kummuna…"
Manche Linguischta definieren "Castellano" nur als dia Schproch, wo im Mittlalta in Kastilien gredet wora sich, und vaträten dia Mainung, dass für dia hütige Schproch da Begriff "Schpanisch" vawendet wera sött. "Castellano" ka o xäna wera als an Dialekt vom gredeta Schpanisch, mit na Usschproch, wo andasch isch als die in Andalusien oda Aragon zum Bieschpiel.