cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Randstad
Zuer Randstad ghöre d städtisch Gebiet vun un um Amsterdam, Haarlem, Leiden, Den Haag, Delft, Rotterdam, Dordrecht, Gouda, Utrecht un Hilversum mit ra Ywohnerzahl vun zomme 8 Millione Mensche. S Gebiet bildet ä Siidlungsring um s „grüen Herz“ (Groene Hart), em Gebiet im Zentrum vun de Randstad, wu houptsächlich als Nooerholungs- un Naturschutzgebiet gnutzt wird un ä Pufferfunktion zwische de dichtbevölkerti Schtädt ibernimmt. Zomme mit m „griene Herz“ un de Gmeind Almere bildet d Randstadt s Gebiet Randstad Holland.
D Begriff Randstad (Randstadt, Saumstadt, Kanteschtadt) isch in de 50er Jôhr vun eme Direktor vun de KLM prägt worre, wu d Region us de Luft gsehn het. Diä Schtädt bilde ônäherungswis ä Kreis un voschmelze zu ’ra Ringschtadt.
Shani
De Shani (Sanskrit: शनि, Śani m.) isch im Hinduismus de Gott vom Planeet Saturn und ghöört zo de Navagraha. Er isch de Soo vom Sungeott Surya und vo de Chaya („Schatte“). Sini Waffe sind de Speer und de Pfiilboge und siis Riittier (vahana) isch e Chraaie.
Ida Frohnmeyer
D Ida Frohnmeyer (* 31. Dezämber 1882 z Indie; † 29. Augschte 1968 z Basel) isch e Schwiizer Schriftstellerin gsi.
ihres Lääbe
Si isch als Dochter vom Leonhard Johannes Frohnmeyer, eme düütsche Missionaar, und der Marie Wilhelmine Frohnmeyer, wo vo ledig Bührer gheisse het, z Calicut uf d Wält cho. Vatter und Muetter sind dozmol im Uuftrag vo der Basler Mission z Indie gsi. Ane 1886, wo si vieri gsi isch, isch d Ida Frohnmeyer zrugg id Schwiiz cho, wo si z Basel bi schottische Verwandte vo dr Familie gläbt het, wil ihri Eltere wider uf Indie ggange sind.
D Frohnmeyer isch mit em Hermann Hesse befründet gsi und het sid 1893 e Zyt lang bi däm sine Eltere z Calw gläbt, mit ihm sinere Schwöschter Adele het si sech bsunders guet verstande. Vo 1895 a isch si zwöi Joor lang z Cannstatt und denn z Stuttgart id Schuel, und het denn bis 1902 dört als Chindergärtnerin gschaffet und derno für drüü Johr z Schottland. Das het ere spöter ghulfe het, wo si änglischi Wärch übersetzt het. 1905 het si wider z Basel gläbt und isch bis 1918 dört Lehrerin gsi. Denn het si als Nochfolgerin vom Rudolf von Tavel d Stell als Redaktöörin bi der Zytschrift Die Garbe übercho, wo si bis ane 1957 bliben isch. Zäme mit der Martha Ringier het si derzue d Zytschrift «Schweizerische Jugendblätter» redigiert. 1933 isch si Bürgerin vo Basel worde. Si het sech für d Frauefroog und für Flüchtling engaschiert.
D Frohnmeyer het Romään, Gschichte, Gedicht, Theaterstück und Höörspiili gschribe, s eint und andere dervo i der Basler Mundart. Und si het au als Übersetzerin gschaffet und für es bar Schwiizer Schriftsteller dene ihri Manuskript, bevor me se trukt het, duregluegt und s Düütsch verbesseret. Es Stück vo der Frohnmeyer isch i der Mundartanthology Schwizer Schnabelweid abtrukt; es isch e churzi Dialäktgschicht, wo «Dr Stiglitz» heisst.
Rosteig
Roschtai (frz. Rosteig, dt. Rosteig) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Roschtai ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1519 àls Rostey.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Roschtai ìsch. Roschtai ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Roschtai ghert zem Rhinfrankisch.
Cypress Hill
Cypress Hill sin a HipHop-Gruppa us Los Angeles, wo 1988 gründt wora isch und bis 2005 wältwit eppa 16 Milliona Alba vakoft hot. Wo eana erschte CD usaku isch, hon Journalischte eana Musi als Mischung us Public Enemy und Beastie Boys beschriba. Bi uns bekannt wora isch dia Gruppa vor allem wegs eana Engagement für d Legalisierung vom Cannabiskonsum.
Zwoa vo de urschprünglige Mitglider sin Latinos - dr B Real (Louis Freese, mit mexikanische und kubanische Wurzle) und dr Sen Dog (Senen Reyes, mit kubanische Wurzle, Brueder vom Mellow Man Ace). Da dritte, da DJ Muggs, isch Italoamerikaner.
Nama
Da Nama Cypress Hill kummt vom Wohnort vo da Gründungsmitglieder, wo fasch alle in da Cypress Avenue in South Gate ufgwachsa sin.
Bandgeschichte
Dia Original-Bandmitglieder kummen us South Gate, Kalifornien. Eana erscht Uftritt hond se in Südkalifornien vor nam Publikum us Latinos khet. 1991 hond se an Vatrag mit Ruffhouse Records untaschrieba und sin damit üba‘s Label Columbia Records vatrieba wora.
Scho eana erschtes Album Cypress Hill, wo 1991 ussaku isch, hot a große Fangemeinde gwunna, obwohls weda mainstream noch chartorientiert gsi isch. Dia Tracks vo deam Album sin vor allem im CollegeRadio und von Radiosendern im Großstädt gschpielt wora, und dia Platta hot se insgesamt fasch 2 Milliona Mol vakoft. DJ Muggs hot dazwüscha Tracks mit House of Pain, den Beastie Boys und Funkdoobiest produziert.
1993 hond se mit da näkschta Platta Black Sunday da internationale Durchbruch gschafft. Dia isch uf Platz 1 in da US-Charts igschtiega, und hot alloa in da USA Doppelplatin gholt. D Single Insane In The Brain isch wältwit an Hit gsi, wo net bloss s‘ typische Hip-Hop-Publikum kennt hot. Damit hond dia erfolgreichschta Johr vo dera Band agfanga. Se sin zwoamol Headliner bim Lollapalooza-Festival gsi, oane Folge vo daSimpsons grift des uf (1994 bim Festival Woodstock II) und se hon viele Projekte mit Bands, wo net usm Hip-Hop-Bereich kummen, wie z. B. Pearl Jam und Sonic Youth, mit deana da Song I Love You Mary Jane uf Judgment Night vaöffentlicht wora isch
S nächschte Album, III (Temples of Boom) vo 1995 isch uf Platz 3 vo da US-Charts ku mit der Hit-Single Throw your set in the air.
1997 hond sich alle Bandmitglieda meh uf Soloprojekte konzentriert. DJ Muggs hot dia LP Muggs Presents ... the Soul Assassins vaöffentlicht, u. a. mit Features vo Dr. Dre, KRS-One, Wyclef Jean und Mobb Deep. B-Real hot Gastauftritte ufm Space Jam-Soundtrack und uf Dr. Dres Aftermath- Album ghet. Danebe hot a als Rapper und Produzent am Album vo da Gruppa Psycho Realm mitgschafft.
1998 isch IV ussaku, wieda a Goldene Schallplatta mit da Hit-Single Tequila Sunrise und dem Marijuana-Tribut Dr. Greenthumb. 1999 isch a Greatest-Hits-Album uf Spanisch (Los grandes éxitos en español), 2000 s‘Dopplalbum Skull & Bones, mit da „Skull Disc“ mit Rap- und der „Bones Disc“ mit Rock-/Crossover-Tracks, und nam Live-Album (Live at the Fillmore). Im nächschta Johr hond se Stoned Raiders ussabrocht, wo wieda Rock- und Crossover-Tracks druf ghet hot, des Mal zäm mit Rap-Stücken.
2004 hot dia Band wita mit andra Rock-Musika zämgschafft fort und agfanga, mit Reggae zum experimentiera. Uf däm im März veröffentlichta Album Till Death Do Us Part hond Tim Armstrong (Rancid), Rob Ashton (The Transplants) und Damian Marley, da Sohn vo Bob Marley mitgschpielt. Dia erschte Singleauskopplung What's Your Number basiert ufm Song Guns of Brixton vo The Clash und hot eana an Erfolg in da Rock-Charts brocht.
Diskographie
Cypress Hill
Sampler und Compilations
Soloprojekte
DJ Muggs
Sen Dog
B-Real
Daoulas (Finistère)
Daoulas (bretonisch Daoulaz) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Daoulas lyt am Zämmefluss vu Mignonne und Lézuzan, wu as Drächtermindig unter em Name Daoulas in dr Bucht vu Brest in dr Atlantik minde. Brest isch 17 km wyt ewäg un Quimper 42 km. D Nochbergmaine sin Dirinon im Norde, Saint-Urbain im Nordoschte, Irvillac im Oschte un Logonna-Daoulas im Side.
Gschicht
Daoulas isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1167 as Doulas, (1172 Daoulas, 1173 Daoullas, 1186 Doulas, um 1200 Douglasium, 1218 Daoulas, 1233 Doulas).
Verwaltig
vu Daoulas isch. Daoulas ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Daoulas ghert zem Bretonisch.
Kabinett Ehard II
S Kabinett Ehard II isch vum 20. Septämber 1947 bis zum 18. Dezämber 1950 d Staatsregierig vum Freistaat Bayern gsii. Zue dr Neibildig vum Kabinett isch s chuu, wel d SPD us dr Koalitionsregierig Ehard I uusdrätten isch un d SPD-Minischter zruggdrätte sin. Dr Minischterbresidänt Ehard het druf e raini CSU-Regierig bildet, die het im Landtag e Mee vu 104 vu dr 180 Sitz ghaa. No dr Landdagswahl 1950 isch s Kabinett Ehard III dr Noofolger wore.
Maison de l’Alsace
S’ Maison de l’Alsace („Hüüs vum Elsàss“) ìsch a Gebäi àn dr Avenue des Champs-Élysées ìm 8. Arrondissement vu Pàriis. ’S gheert züa dr Öiropäischa Gebiatskäärwerschàft Elsàss un ìsch wia-n-a „elsassischa Botschàft“ ìn dr frànzeescha Hàuiptschtàdt.
Gschìcht
S’ Gebäi ìsch ànna 1900 bàuia worra. Ànna 1968 ìsch’s vu da Generààlräät Owerelsàss un Unt’relsàss fìr 7,8 Millioona Frànka-n-ìwwernumma worra —’s ìsch äbb 9,7 Millioona Öiro ìm Wart vu 2015.
Àm Andsjoohr 2015 ìsch bekànnt worra, àss maa villiicht s’ Maison de l’Alsace verkàuift wurd. Ìm Jüüni 2016 ìsch bschlossa worra, àss s’ Gebäi ìn elsassischa Unternamma vermiatet wara wìrd. Sitter 2016 wìrd s’ Gebäi vum elsassischa-n-Unternamma MDA Partners verwàltet, wo vum Dominique Formhals glaita wìrd.
Bschriiwung
S’ Gebäi vum Maison de l’Alsace ìsch ìm „haussmannischa Schtiil“ bàuia worra. ’S hàt säcks Schtockwark fìr a gsàmta Boodaflächa vun äbb 2.200 Kwàdrààtmääter.
Flühli
Flüeli (amtlech Flühli) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Äntlibuech im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Maison de l’Alsace
Bschriiwung
Ìm Maison de l’Alsace kààt maa verschìedena Ràuima miata, wia Versàmmlungsràuima, Büroo odd’r Kùmferanzràuima. Àm owerschta Schtock ìsch a Atrium mìt’ma 111 Kwàdrààtmääter groossa Kùmferanzràuim. ’S ìsch àui a Terrasse unter’ma glaaserna Dàch. Vu doo har kààt maa dr Pàriiser Triumpfabooga un dr Eiffelturm sah. Àm äärschta un zwaita Schtock ìsch a elsassisch Gàschthüüs, wo züa dr Bertrand-Grupp gheert.
Flühli
Gschicht
Flüeli esch zom erschte Mau gnamsed worde i dr 1. Heulfti vom 17. Jh. aus Flüli.
Maison de l’Alsace
Bschriiwung
Sitter 2005 ìsch dr Bernard Kuentz Laiter vum Maison de l’Alsace. S’ Maison de l’Alsace ziagt elsassischa Unternammer un Gschaftslitt, so wia Schtudanta un Kìnschtler. Jeedsjoohr wara doo ìm Harbscht mehr àss 100 Elsasser üss Pàriis iiglààda.
Flühli
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 17,3 % gläge.
Religion
81,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 7,8 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,5%, CVP 36,1% , FDP 20,9% , GLP 0,8% , GP 1,2% , SP 2,1% , SVP 36,6% , Süschtigi 1,8%.
Grabenstetten
Grabaschdedda (dt. Grabenstetten) ischt a Gmoe em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Flühli
Politik
D Gmeindspräsidentin vo Flüeli esch d Sabine Wermelinger-Lötscher (Stand Februar 2016).
Grabenstetten
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 61,2 % Landwirtschaftsfleche, 29 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Flühli
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,3 % gläge.
Grabenstetten
Gmoedsgliderong
Zue Grabaschdedda gheret koene weitere Ortsdoel.
Flühli
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1737 Iiwohner 93,5 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,8 % Italienisch ond 5,6 % anderi Sprache.
Z Flüeli redt mer en Dialäkt, wo scho ganz naach am Bärntütsch isch.
Grabenstetten
Verwaltong
Grabaschdedda hot mit dr Stadt Aurich ond dr Gmoede Hilba ond Remerschdõẽ a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Roland Deh.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Grabaschdedda ghert zom Schwäbisch.
Rue de Berne
D’ Rue de Berne („Bärner-Schtrooss“) ìsch a Schtrooss ìm Europe-Viartel ìm 8. Arrondissement vu Pàriis. Sa ìsch noh dr Schwiizer Bundesschtàdt Bärn gnännt. Sa fàhrt vum Rue de Saint-Pétersbourg 3 bis àm Rue de Moscou 35. Sa ìsch 240 Määter làng un 12 Määter brait.
Gschìcht
Urschprìnglig ìsch d’ Schtrooss „Rue Mosnier“ gnännt gsìì, wial dr Aigatìmmer, wo d’ Ààleegungsàrweeta hàt loo màcha, asoo ghaissa hàt. Unter dam Namma-n-ìsch d’ Schtrooss zwaimol vum Édouard Manet gmolt worra —dr Manet hàt a Warkschtàtt am Rue de Saint-Pétersbourg 4 ghàà—:
Ìhra hìttiga Namma hàt d’ Schtrooss ànna 1884 bikumma.
Kanton Châteaulin
Dr Kanton Châteaulin (breton. Kanton Kastellin, frz. Canton de Châteaulin) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Châteaulin im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Gmaine
Dr Kanton Châteaulin isch us vierzeh Gmaine bstande:
(28) Bellona
D' (28) Bellona isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 1. März 1854 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Bellona, ere Chriegsgötti us dr römische Mythologi.
D'Bellona beweggt sich ime Abstand vu 2,3631 (Perihel) bis 3,1990 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,63 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 9,4019° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1492.
D'Bellona het e Durmesser vu 121 Kilometer. Si besitzt e helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,176.
In öppe 15 Stunde un 42 Minüte rotiert si um die eige Ax.
Lueg au Liste vu dr Asteroide
Graz
S Grazer Fäld isch i de römischi Chaiserziit e dicht bsidleti Agrarlandschaft gsi. Im 6. Johrhundert isch do ne Burg bout worde, wo sich de Naame Graz devo abläitet (alpeslawisch gradec bedütet „chliini Burg“). S Stadtwappe het Graz 1245 übercho, vo 1379 bis 1619 isch Graz habsburgischi Residänzstadt gsi und het i dem Ziitruum mehrere osmanischi Aagriff widerschtande. 2003 isch Graz Kulturhauptstadt vo Öiropa gsi.
Graz het sich zue re Uniwersiteetsstadt mit insgsamt fascht 60.000 Studierende (Stand 2. Jänner 2017) entwicklet. Si isch zur Menscherächtsstadt ernännt worde und isch Trägeri vum Öiropabryys. D Altstadt vo Graz und s Schloss Eggebärg ghöret syt 1999 bzw. 2010 zum UNESCO-Wältkulturärb. Graz isch Bischofssitz vo de Diözese Graz-Seckau. Syt Merz 2011 isch Graz als UNESCO City of Design Teil vom Creative Cities Network.
Comic
D Comic cha me als Mischig us Romaan und bildender Kunscht definiere. Es sind Bildergschichte mit churze Tegscht i de einzelne Bildli.
Gschicht
Als erschte Comic gilt The Yellow Kid vom R. F. Outcault. Zu de Vorläufer vo de Comics ghöred d' Bildergschichte vom Wilhelm Busch und em Gänfer Rodolphe Toepffer.
Am Aafang sind die Bildergschichte humorvoll gsi; drum haissed si «Comics». Scho gly sind au anderi, nöd humoristischi Comics entschtande, zum Bischpil "Prince Valiant" (uf Düütsch: «Prinz Eisenherz») vom Hal Foster, d' Science Fiction Serí "Buck Rogers" und de erschti Superhelde-Comic, "Superman".
I de 60er Jahr sind d' Comics schliesslich au als Medium für Erwachseni wichtiger worde, mit de fumetti neri z Italie, de Barbarella vom Jean-Claude Forest z Frankrych und de Underground Comix i de USA.
De Comic isch de gängig Begriff för di sequenzielli Kunscht.
S Wese vor Comic-Kunscht
Im Comic isch e Folg vo Bilder ufgreiht, wo zäme en Vorgang beschribe oder e Gschicht verzelle. I de Regel sind d Bildli zeichnet und werdet mit Text komentiert und meischtens mit wörtlicher Red vo de zeichnete Figuure kombiniert.
I de Comic-Kunscht öberlaped sich Literatur und bildendi Kunscht. Me cha s als e eigeni Kunschtform aluege. De Begriff Comic (urschprüngli Comix) leitet sich vom englische «omic strip» (komischi Schtreife) ab. Wil Comix aber nöd zwangsläufig komisch si mönd, git es de neutrali Begriff sequenzielli Kunscht.
De französisch Literaturwissenschaftler Francis Lacassin het 1971 dezue d` Bezeichnig «die nünt Kunscht» prägt. Im französische werd meischt de Begriff Bande dessinée (zeichneti Schtreife) oder d Abkürzig ``BD`` bruucht.
Peter Marxer (Rechtsanwalt)
Dr Peter Marxer (* 11. Merz 1933 z Vadoz; † 30. Mai 2016 z Vadoz) isch e liechestainische Rächtsaawalt un Bolitiker gsii.
Lääbe
Dr Marxer het vu 1953 bis 1957 an dr Universitet Innschbruck studiert un het dert 1957 zum Dr. iur. promoviert. Derno het er anne 1958 e Rächtspraktikum z Fealdkirch un z Vadoz gmacht. Anne 1959 isch er as Rächtsaawalt z Liechtestai zuegloo wore. Är het derno in dr 1925 vu sym Vater Ludwig Marxer grindete Aawaltskanzlei Marxer & Partner gschafft. Noch em Dod vu sym Vater het er 1962 d Aawaltskanzlei ibernuu.
Vu 1966 bis 1982 isch er fir di Furtschrittli Burgerbartei (FBP) Abgordneter im Landdag vum Firschtetum Liechtestai gsii un het vu 1967 bis 1982 as Fraktionsfierer vu dr FBP fungiert. Vu 1970 bis 1982 isch er Barteibresidänt vu dr FBP gsii.
Ab 1964 isch dr Marxer Gsellschafter un Bresidänt vum Verwaltigsrot vu dr Confida Treuhand- und Revisions-AG z Vadoz gsii un ab 1993 Gsellschafter vu dr Centrum Bank AG. Derzue isch er vu 1993 bis 2011 Bresidänt vum Verwaltigsrot vu dr Centrum Bank AG un ab 2011 Ehrebresidänt vum Verwaltigsrot vu dr Centrum Bank AG.
Em Marxer isch anne 1991 dr Titel „Fürstlicher Justizrat“ verlihe wore. Syni Sihn Peter Marxer jun. un Florian Marxer schaffen au as Rächtsaawält.
Brian May
Dr Brian Harold May, CBE (* 19. Juli 1947 z Hampton) isch e britische Gitarrischt, Kompenischt, Sänger, Buechautor, Dierschitzer un Ehrerektor vu dr Liverpool John Moores University. Är isch Grindigsmitgliid vu dr Rockband Queen. D Musikzytschrift Rolling Stone het en uf Blatz 26 vu dr Lischt vu dr beschte Gitarrischte vu allne Zyte gsetzt.
Literatur
Em Brian May si wisseschaftlichi Publikatione:
Matsuo Bashō
Dr Matsuo Bashō (jap. 松尾 芭蕉, Matsuo Bashō; * 1644 z Akasaka, Provinz Iga (hüte: Akasaka, Ueno, Iga, Präfektur Mie); † 28. Novämber 1694 z Ōsaka), äigentlig Matsuo Munefusa (松尾 宗房), isch e japanische Dichder gsi. Er gältet as e bedütende Verdräter vo dr japanische Värsform Haiku. Dr Bashō und sini Schüeler häi d Haikai-Dichdig ernöijeret, wo bis denn humorvoll spiilerisch gsi isch und häi us ere ärnsthafti Litratuur gmacht.
Im Bashō sini Haiku
D Struktuur vo sine Haiku spieglet d Äifachhäit vo sinere meditative Lääbenswiis. Er het vilne vo sine Värs e müstischi Kwalideet gee und brobiert, die groosse Themene dur äifachi Naturbilder uszdrucke, vom Vollmond im Herbst bis zu de Flöö in sinere Hütte. Dr Bashō het em Haiku e ganz nöiji Aamuet gee. Er het din dr Zen-Gedanke verdieft und het d Poesii as e ganz äigene Lääbensstil (Kado, dr Wääg vo dr Poesii) begriffe. Dr Bashō isch fest überzügt gsi, ass d Poesii e Kwelle vo dr Erlüüchtig chönni sii. Dr Haiku isch dank iim vom ene eender unwichdige Zitverdriib vo dr hööfische Aristokratii zum ene Hauptschaner vo dr japanische Poesii worde.
S Frosch-Haiku
S so genannte „Frosch-Haiku“ isch s bekanntiste Haiku vom Bashō und ghöört woorschiinlig zu de Haiku, wo am mäiste zitiert wärde:
Kleidung
As Aaleegi wird im witiste Sinn alles bezäichnet, was dr Mensch aaläit. Schue, Händsche, Hüet usw. zelle zur Aaleegi, räini Schmuckgegeständ und Aksessuar nid.
Zwäck
D Aaleegi wird zum äinte aazooge, zum sich vor Iiflüss vo dr Umwält z schütze, zum andere isch si Däil vo dr nonverbale Kommunikazioon. Si het sich dorum je noch de klimatische, individuelle und modische Bedürfniss vom Mensch abhängig vo dr Kultur und dr Zit seer underschidlig entwigglet.
Gschicht
Es git Wüsseschaftler, wo dängge, ass dr Mensch vor öbbe 75'000 Joor aagfange het, öbbis aazzie, anderi glaube, ass die Hominide das scho vor 650'000 Joor gmacht häi. Äini vo de eltiste Aaleegene isch öbbe vor 23'000 Joor im hütige Italie gmacht worde und bestoot us 400 Sträife us Äichhörnlifäll.
Wirtschaftligi Bedütig
D Länder wo am mäiste Chläider broduziere sin China und Bangladesch.
Ida (Hinduismus)
D Ida (Sanskrit: इडा, Iḍā f. „Laabtrank“) oder Ila (इळा, Iļā f.) isch e hinduistischi Gstaalt gsii wo meereri Mool s Gschlecht gwechslet und hett und as Maa entweder Ida (इड, Iḍa) oder Sudyumna (सुद्युम्न m. Sudyumna) ghaisse hett.
Rigveda
Im Rigveda isch d Ida d Personifizierig vom Milch- und Butteropfer gsii, wo i de Apri-Hymne zäme mit de Sarasvati und mit de Mahi oder Bharati e Trias bildet hett.
Ramayana
Im indische Epos Ramayana isch de Ida de Soo vom König Kardama. Woner in Hain choo isch, wo de Gott Shiva meditiert hett, isch de Ida ine Frau verwandlet wore. Die hett den de Budha ghüroote, de Gott vom Planeet Merkur, und isch denn d Muetter vom Pururavas wore. Nochdem e Rossopfer uusgfüert woren isch, isch si woder zomene Maa wore.
Puranas
I de Puranas degege isch d Ida d Töchter vom Manu Vaivasvata. No vor de Gibuurt, hett dee a de Götter Mitra und Varuna gopferet, mit de Bitt, as er e Soo öberchöm. Doch de Priester hett d Sach nöd recht gmacht und dromm isch e Maitili uf d Welt choo. Aber de Mitra und d de Varuna hend Verbärmst mit em Manu ghaa und d Ida ine Maa verwandlet, wo denn de Name Sudyumna agnoo hett. De Shiva aber hett de wider zrugg ine Frau verwandlet und si hett denn de Budha ghüroote. Nochdem si de Pururavas uf d Welt broocht ghaa hett, het de Vishnu si wider in Maa Sudyumna verwandlet. De hett den drai Söö zügt.
Marguerite d’Oingt
D Margrit vo Icona, uf Französisch Marguerite d'Oingt, wo i der Burg vo Icona, em hütige Oingt, im 13. Joorhundert uf d Wält cho und am 11. Februar 1310 z Poletains gstorben isch, isch e burgundischi Chlooschterfrau, Mystikerin und e mehrsproochigi Dichterin gsi.
s Läbe und s Schaffe
Si isch als Dochter vom Guichard, em Grundherr vom Gebiet vo Icona (Oingt) im undere Rhonetal, uf d Wält cho; wenn das gnau gsi isch, weis me nit. I sym Teschtamänt vo 1297 het der Guichard se erwäänt. I der gotische Chile vo Oingt, wo im Middelalter d Burgkapälle vo der Adelsfamilie gsi isch, sind schöni, ghaueni Konsole a de Wänd, wo Chöpf von es bar Lüüt zeige; es git Forscher, wo dänke, das sige Porträä vo Persoone us der Burgfamilie, und eine vo dene Steine zeigi d Margrit – das wär doch zimli sensazionell, wenn s würd stimme.
D Margrit isch Chlooschterfrau i der Kartause vo Poletains und sid 1288 d Priorin vo däm Chloschter gsi. Si isch am 11. Februar 1310 gstorbe. I der Gägend isch si bis zur Zyt vo der französische Revoluzion verehrt worde; die katolischi Chile het se aber nie ofiziell zur Heilige erklärt.
Nach der Marie de France, wo vo 1160 bis 1210 gläbt het, isch d Burgunderin Margrit vo Icona die zwöiteltischti Dichterin vo ganz Frankrych, wo me könnt; und vo ihre sind die erschte Wärch vo dr Literatur i der frankoprovenzalische Sproch, wo’s hüt no git. Si het im frankoprovenzalische Dialäkt vo Lyon gschribe. Die dritti berüempti französischi Schriftstellerin vom Middelalter isch denn d Christine de Pisan (1364-1430) gsi.
D Margrit vo Icona isch e bildeti Chlooschterfrau gsi, und si het zerscht öpis uf Latynisch gschribe: s Wärch Pagina meditationum, wo is Joor 1286 datiert isch.
S erschten isch d Gschicht vo der heilige Béatrice vo Ornacieux, wo au e Kartöiserin gsi isch. Das Buech und psunders s zwöite, der «Spiegel», sind mystischi Text, wo der religiöse Bsinnig vo de Chlooschterfraue sete z Hilf cho. Die beide Schrifte, wo zimli läng sind, het s Generalkapitel vo de Kartöiser formell zum Lääse i de Frauechlööschter akzeptiert.
Schönburg (Unterelsass)
Scheenburi, oder àui Scheenburich (frz. Schœnbourg, dt. Schönburg), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Scheenburi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1335.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Scheenburi ìsch. Scheenburi ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Scheenburi ghert zem Rhinfrankisch.
Navagraha
D Navagraha (Sanskrit: नवग्रह, navagraha, „nüü Planeete“) wered i de traditionelle hinduistische Astronomi (Jyotisha) di nüü Planeete gnennt. Zo dene ghööret nebet de Sune und em Moo, no de Merkur, d Venus, de Mars, de Jupiter und de Saturn. Dezue chömed no di beede Moochnööte. Die geltet ebefalls as Planeete, womer aber nöd gsiet, aber d Sunefinsternisse und Moofinsternisse verursachet. Die nüü Navagraha wered o as Götter vereert.
Rheinbrücke Eglisau
D Eglisauer Rhybrugg isch è Strõssèbrugg, wo z Eglisau übber dè Hochrhy gòt un d Hauptschtrõss 4 übber dè Stròm füürt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè, ein Rad- un ei Trottoir uusglait. Im Johr 2008 bassyrèd däglich 19'000 Faarzüüg s Bauwärch.
Gschichtè
È Furt i dè Nôchi vo Eglisau isch vomuètlich schu i dè Römerzit vorhandè gsi. È èrschti Holzbrugg isch um 1240 uff Voaalassig odder mit Unterschtützig vo dè Freihèrrè vo Tèngè baut worrè. D Exischtenz vo dè Rhybrugg bi Eglisau, ènèrè offenè Holzbrugg mit öppè füüf Pfòòljoch, sin im Johr 1249 urkundlich erwäänt worrè. È Erneuerig vo dè Brugg nõch èm Hochwasser isch für 1542 übberliferèt worrè. S isch è übberdachti un deilwys ygschalti Holzbrugg, deilwys mit offènè Vorbruggènè, wo vyr gmuèrti Pfyler un è Pfòòljoch uss Holz ufgfwisè. Bsunders Unterschpüèligè vo dè Bruggèfundamänt bi Hochwasser abber au Iisgang im Winter 1789 hèn zu Reparaturè a m Bauwärch gfüürt, wo mit Bruggèzoll finanzyrt worrè sin. Wôrend èm Dryssgjöhrigè Chrièg isch es zum Ybau von èrè Zugbrugg i dè èrschtè Bruggèöffnig uff Zürcher Sitè cho.
Im Johr 1799 hèn französischi Truppè uff èm Rüggzug vo dè volorènè Schlacht bi Stockach im zweitè Koalitionschrièg d Rhybrugg kabutt gmacht. Diè nõchfolgendè öschterrychischè Truppè hèn è Behelfsbrugg un unterhalb vo Eglisau zuèsätzlich è Schiffsbrugg baut. Nõch dè Nidderlaag i dè zweitè Schlacht vo Züri hèn diè öschterrychischè un russischè Truppè dè Rhyübbergang bi Eglisau für iren Rüggzug bruucht un russischi Truppè hèn diè provisorisch inschtand gsetzti Brugg am 26. Septembèr 1799 nòmòll kabutt gmacht. Mitti vum, Johr 1800 hèn diè französischè Truppè widder è provisorischi Brugg uffbaut. Nõch èm Chriègsènd hèt dè Kanton Züri 1804 èn Bruggèneubau voaalasst. S Bauwärch, è übberdachti Holzbrugg mit eim gmuèrtè Flusspfyler, isch 1811 durch dè beuffdragtè Staatsbaumeischter Conrad Stadler a dè glychè Stell wiè d Vorgängerbruggè widder hèrrè baut worrè. S Dragwärch hèt è Sprèngwärch uss Holz mit zwei Bögè un èrè grösserè un enèrè chlynèrè Flussöffnig uffgwisè, bi nèrè maximalè Stützwiti vo 45 Meter. S isch è 4,0 Meter breiti Faarbaan un beidsitig Trottoir vorhandè gsi.
Im Raamè vom Bau vum Flusschraftwärch Rhysfäldè, wo vo 1915 bis 1920 duèrèt hèt, isch dè Rhy im Berych vo dè Holzbrugg um öppè 6,5 Meter uffschtaut worrè. Sell hèt dè Abbruch vo dè aaltè Brugg un è Ersatzbrugg voruusgsetzt, wo i dè Johr 1914–18 in èrè vokeerstechnisch besserè Laag circa 300 Meter flussabsi nõch èm Entwurf vo dè Firma Locher un èm Architekturbüro Gebrüder Pfister entschtandè isch. S Bauwärch isch am 14. Septembèr 1919 dè Vokeer übbergää worrè. Am Aafang isch è 7 Meter breiti Faarbaan un beidsitig zwei Trottoir mit 1,5 Meter Breiti vorhandè gsi. Im Johr 1987 isch s weschtliche Trottoir wäg gmacht worrè un s öschtlich Trottoir uff 2,0 Meter sowiè d Faarbaanblattè uff 8,0 Meter vobreiterèt worrè. Zuèsätzlich isch è Personèunterfüürig am südlichè Widderlager ybaut worrè, um s fäälende weschtliche Trottoir übber s öschtliche umgõ z chönnè. 1995–96 isch es zuè nòmòll zuè nèm Umbau durch èn neuè Fussgängerschteeg uss Stahl un Holz chò, wo sitlich montyrt worrè isch, um dè aalt Trottoir als Velowäg bruuchè z chönnè.
I dè 1980er Johr hèt s Blään zuè nèrè witrüümigè Umfaarig vo dè Stadt Eglisau mit èrè 350 Meter langè, virschtreifigè Hochbrugg als Rhytraversè gää, wo barallel zu dè Ysèbaabrugg füürè hèt söllè. S Brojèkt isch abber in èrè kantonalè Volksabschtimmig am 10. März 1985 mit èrè dütlichè Meerheit bi 37 Brozènt Stimmbedeiligung abglèènt worrè.
Vokeersflüss
Dè Vorschlag von èm Neubau isch durch dè zuènämende Vokeer uff dè Hauptschtrõss 4 uffchò. Übber sèbbi Fèrnvokeersschtrõss gòt dè Zuèbringervokeer zum Flughaffè Chlotè sowiè dè Beruèfsvokeer i d Agglo vo Züri. Uusgò duèt dè Vokeer vum Kanton Schaffuusè, vum Jeschtetter Zipfel un vum öschtlichè Landchreis Waldshuèt, am Süèdrand vum Rafzerfäld bündlet sich diè Vokeersschtrööm, un gön übber d Eglisauer Rhybrugg i s Zürcher Unterland un witer i d Zürcher Agglo. Im morgendlichè Beruèfsvokeer isch es hützdaag (Stand: Dezembèr 2015) zur Regèl worrè, dass dè morgendliche Beruèfsvokeer vo Südè hèr bis übber d Eglisauer Rhybrugg un uè bis uff s Rafzerfäld zruggschtaut. Wenn sich zuèkümpftig dè Strõssèvokeer nit reduzyrè lõt, dürft èn Neu- odder Uusbau vom Rhyübbergang vi Eglisau nit z umgõ sy.
Konschtruktion
Diè öppè 130 Meter langi Bogèbrugg uss èm Johr 1919 hèt è Bedonggwölbi mit uffbedonnyrtè Stirnmuèrè. Si isch mit èm chlyformatigè hèllè Nadurschtei vochleidet worrè. D Brugg wyst drei Öffnigè mit je 40,7 Meter lichter Witti uff. Bi nèrè Pfylerbreiti vo öppè 18 Meter un -dicki vo 4,3 Meter bedrait dè Achsabschtand vo dè Flusspfyler 45 Meter. Diè 10,8 Meter breiti Brugg hèt è 10 Meter breiti Faarbaanblattè un beidsitig 0,4 Meter breiti Brüschtungè. D Gründig vo dè Pfyler isch mit Senkkäschtè in èrè Dǜèfi bis zu 30 Meter unter dè Faarbaanobberkantè durrègfüürt worrè. D Senkkäschtè sin 18 Meter lang un 7,9 Meter breit un sin mit dè Hǜlfi von èrè offènè Baugruèb gmacht worrè, wo durch Spundwänd gsichèrèt worrè isch.
Marichi
De Marichi (Sanskrit: मरीचि, Marīci m. „Liechtstrool“) isch im Hinduismus ann fo de sibe Waise (saptaṛṣi). Er isch usem Gaist vom Brahma giboore und hett d Kala ghüüroote. Siin Soo isch de Kashyapa.
The Show Must Go On
The Show Must Go On isch e Lied vu dr britische Rockband Queen. S isch im Oktober 1991 as Single us em Album Innuendo vereffetligt wore. Uf em Album isch The Show Must Go On s zwelft un letscht Stuck. S Cover-Artwork vu dr Single basiert uf Zaichnige vum franzesische Chinschtler Grandville.
Tommy (Album)
Tommy isch s vierte Studioalbum vo dr britische Rockgruppe The Who und isch 1969 erschiine. S Musikmagazin Rolling Stone het s uf em 96. Blatz in d Lischt vu dr 500 beschte Albe vu allne Zyte ufgnuu.
Titelliste
Seite 1: Seite 2: Seite 3: Seite 4:
Huberte Goote Gallery
D Huberte Goote Gallery isch e Schwiizer Kunschtgalerie mit Sitz a der Rigistrass 2 (Seeuferpromenade, am Rigiplatz) z Zoog gsi.
D Galerie het der Name vo der Huberte Goote (* 3. Dezember 1919 z Pretoria; † 2005) gha, wo 1941 dr Milliardär Anton Rupert ghürotet het. 1964 isch d Huberte Goote Art Foundation is liechteschteinische Handelsregischter ufgno worde und 2014 uf der Kanalinsle Jersey itreit worde.
D Galerie het sech ussereuropäischer Kunscht gwidmet mit de Usschtellige Ndebele: Volkskunst aus Südafrika (1994), Mutter und Kind in der Weltkunst (1997), Art on the rocks: Afrikanische Felsmalerei (1999), Südsee-Ästhetik (2000) und Mali – recalling the temperature of light (2002). Si het zitgnössischi Künschtlerinne und Künschtler gförderet wie d Eliška Bartek (1993), der Stephan Spicher (1993), der Uwe Wittwer (1996), der Alfred Haberpointner (1997), der Kaspar Toggenburger (2000) und der Rolf Iseli (2001). 1996 het si der Psychiater Oscar Forel (1891–1982) in ere Usschtellig as Fotograf gwürdigt.
Petachja aus Regensburg
Dr Petachja us Räägensburg (* z Prag 12. Joorhundert; Petachia vo Räägensburg, Petachja ben Jacob us Räägensburg) isch e jüüdische Räisende im Mittelalter gsi.
Er isch vo Räägensburg uf Prag züüglet, und het vor 1187 e Räis über Pole, Kiew, d Krim (won er vo de Karäer dört wärtvolli Noochrichde häimbrocht het), witer über Armenie, Mossul, Sura, Pumbedita und Bagdad in s persische Susa gmacht. Uf em Wäg zrug isch er über Palestina und Griechland gräist.
Er het sich vor allem für s jüüdische Lääbe und die jüüdische Häiligegräber intressiert. Wider dehäi häi meereri Autore, under iine dr Jehuda ben Samuel, uf dr Grundlaag vo de Notize, wo dr Petachja gmacht het, uf Hebräisch dr Räisebricht Sibbuv (Umkräisig) verfasst. Er isch 1595 zum erste Mol z Prag druckt worde und isch no witeri 24 Mol ufgläit worde. Dr Bricht isch in meereri Sprooche übersetzt worde, zum Bischbil isch 1905 e hebräisch-dütschi Usgoob erschiine.
Dinéault
Dinéault (bretonisch Dineol) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Dinéault lyt an dr Aulne im Naturpark Parc naturel régional d'Armorique rund 10 Kilometer eschtli vum Atlantik, 25 km vu Quimper un 30 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 326 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Rosnoën im Norde, Pont-de-Buis-lès-Quimerc'h im Nordoschte, Port-Launay im Oschte, Châteaulin im Sidoschte, Cast im Side, Plomodiern im Sidweschte, Saint-Nic im Weschte un Trégarvan im Nordweschte.
Gschicht
Dinéault isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Dineule, (1395 Dineaul, 1400 Dineult, 1405 Dineaull, 1460 Dineul, 1516 Dyneaul, 1536 Dineaul).
Verwaltig
vu Dinéault isch. Dinéault ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Dinéault ghert zem Bretonisch.
Mendrisio
Geografi
Mendrisio lyt rund 18 km sidli vu Lugano in dr Nechi vu dr Gränz zue Italie. Nochbergmaine sin Brusino Arsizio, Castel San Pietro, Coldrerio, Melano, Novazzano, Riva San Vitale, Stabio un di italienische Gmaine Besano, Bizzarone, Clivio, Porto Ceresio, Saltrio un Viggiù.
Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande am 5. April 2009 dur d Fusion vu dr friejere Gmaine Arzo, Capolago, Genestrerio, Mendrisio, Rancate un Tremona. Di ehmolig Gmai Salorino het sich scho am 4. April 2004 mit Mendrisio zämmegschlosse. Uf dr 14. April 2013 sin Besazio un Meride yygmaindet wore.
Mendrisio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 793 as Mendrici, Arzo anne 1335 as Arzio, Capolago anne 1296 as Codelago, Genestrerio anne 1375 as Cassina de Zenestrario, Rancate anne 1190 as Rancade, Salorino anne 1287 as Selorino, Tremona anne 864 as Tremona.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Mendrisio ghert zum Comasco-Lecchese.
Greng
Gräng (amtlich Greng, franzöösisch [gʀɛ̃]) isch a politischi Gmiin im Seebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Christoph Merian Verlag
Dr Christoph Merian Verlag (CMV) isch e Schwizer Verlag mit säggs Mitarbäiter (2009). Si Sitz isch im Huus zum Suusebärg an dr Dalbe-Vorstadt 5 z Baasel. Dr Verlag isch en Undernääme vo dr Christoph Merian Stifdig.
Greng
Gschicht
Gräng isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1314 aus Gruein. Ds Schloss Grein isch um 1785 buue choo.
Christoph Merian Verlag
Dr Verlag isch gründet worde, wo d Christoph Merian Stifdig s Baasler Stadtbuech im Joor 1973 übernoo het. S Baasler Stadtbuech (bis 1959 Baasler Joorbuech) isch 1875 as e tüpischs gschichtsorientierts, nazionalstaatligs und lokalpatriotischs Periodikum entstande, wo vom Historismus vom 19. Joorhundert brägt gsi isch. Am Aafang vo de 1970er Joor het dr domoolig Herusgääber s Stadtbuech finanziell nüm chönne drääge und es isch drvor gstande iigstellt z wärde. In dere Zit het d CMS, wo bis denn vor allem im soziale Beriich däätig gsi isch, iir Wirkigsfäld wägen em gsellschaftlige Umbruch um kulturell-urbani Aktividääte erwiteret, zum «das städtische Bewusstsein der Einwohner Basels zu vertiefen». S Stadtbuech het ere as e wärtvolls Middel gschune für säl Ziil und si het sich entschlosse, es mit eme nöije und aktualidäätsbezogene Konzept z ediere.
Zum für d Produkzion und dr Verdriib nit uf e bishärig Verlag aagwiise z si und zum äigeni Buechbrojekt chönne realisiere, het d Stifdig 1976 dr Christoph Merian Verlag gründet, wo no in däm Joor die Baaseldütsch Grammatik vom Rudolf Suter uusegee het. S Verlagsbrogramm isch bis vor e baar Joor von ere Begläitkommission gstüürt worde; hüte entschäidet dr Verlag sälbständig drüber. Dr Verlag isch e Gschäftsberiich vo dr Stifdig und operiert noch betriibswirtschaftlige und branscheüüblige Grundsetz. Er git aber im Sinn vo dr Stifdig au Publikazioone uuse, wo kä Gwünn bringe, under dene s erwäänte Baasler Stadtbuech. D Jooreschroniken vom Baasler Stadtbuech vo 1882 bis 2010 si im Internet gratis zuegänglig und wärde sit 2011 unabhängig vom Stadtbuech as äigene Website fortgfüert.
Greng
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,4 % gläge.
Christoph Merian Verlag
Dr Verlag isch bekannt für Publikazioone, wo sorgfältig härgstellt si, was dr Teggst, d Gstaltig und d Druckkwalidäät betrifft. In de letschte Joor het er sich mee und mee uf en internazionali Lääserschaft usgrichdet. Am Aafang häi Büecher über regionalspezifischi Themene («Basiliensia») und die sozialethische Publikazione vo dr Stifdig dominiert, sit 1996 häi sich d Schwerpünkt em Publikumsinträssi aabasst. D Räije «Kinderbüecher» und «Schwizerischi Populärgschicht» si iigstellt worde. Die aktuelle Schwerpünkt si – näbe Publikazione über d Region Baasel/Oberrhii – vor allem Fotografii, Kunst und Archidektur, wo zum Däil in Kooperazion mit bekannte Instituzione entstöön. In dene Segmänt wärde jedes Joor zwüsche 20 und 30 Ditel broduziert. Sit 2005 entstöön usserdäm öbbe e Dotzed Hörbüecher in Zämmenaarbet mit em Schwizer Radio DRS. Dr Christoph Merian Verlag isch under anderem an dr Frankfurter Buechmäss und an dr Buechbaasel verdräte.
Greng
Religion
53,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 evangelisch-reformiert gsii, 24 % römisch-katholisch.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 150 Yywoner 92 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 5,3 % Franzöösisch ù 2,7 % anderi Spraache.
De seislertüütsch Tialäkt va Gräng ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Salfranken
D Salfranke (au Salischi Franke, Salier oder Westfranke) hai sit em 4. Johrhundert as eigeständige Deilstamm vo de Franke existiert, zerst in Toxandrie und spöter z Tournai im belgische Hennegau.
In de antike Quelle und wäge däm mänggisch au in dr Forschigsliteratur wärde d Salfranke as "Salier" (Salii) bezeichnet. Me sött se aber nit mit em Herrschergschlächt vo de Salier us em Hochmittelalter verwächsle. Im 4. Johrhundert het e Deil vom fränkische Stammesbund dr Rhii noch Weste überquert und isch ins Römische Riich iigfalle. As Afüehrer vo däm Deil vo de Franke im früeche 5. Johrhundert wird in spötere Quelle e König Faramund gnennt, wo aber wohrschiinlig e Sagegstalt isch. D Römer hai sich gege die fränkische Vorstöss mit Erfolg gwehrt. Statt se aber wider z verdriibe, het ene der Caesar Julian, wo spöter Kaiser worden isch, im Jahr 358 erlaubt, sich in Toxandrie azsiidle, enere Landschaft in dr römische Provinz Belgica II, wo zu dere Ziit dünn besiidlet gsi isch. Drfür si die fränkische Chrieger dört im militärische Dienst vo de Römer gstande. Dä Deil vo de Franke wird sit denn als salischi Franke oder Salfranke bezeichnet und isch jetzt vo de andere fränkische Stämm, wo uf dr rächtsrhiinische Siite gläbt hai, für längeri Ziit rüümlig drennt gsi. D Integration vo de Salfranke in s Römische Riich isch insofärn erfolgriich gsi, as es für fast hundert Johr in däm Gebiet ruehig bliiben isch. Im Gegesatz drzue isch s immer wider zu Usenandersetzige zwüsche de Römer und de Rhiifranke cho.
Dr salfränkischi Chliikönig Childerich I. het under em römische General Aegidius dr iflussriichi Rang vom ene Föderatebefählshaber gha und isch für d Gallia Belgica zueständig gsi. Si Sohn Chlodwig het dä Boste gerbt und het sich gegenüber de übrige salfränkische Chliinkönig duregsetzt, so dass er zum einzige König vo de Salfranke ufgstiige isch. Er het denn agfange si Machtberiich nach Südweste z erwiitere, und het 486 dr römisch Machthaber Syagrius agriffe und besiigt. Spöter isch s im Chlodwig au glunge, sich gege die rhiifränkische Chliinkönig durezsetze und het d Francia Rhinensis, wo bis denn noch unabhängig gsi isch, unter siini Herrschaft brocht. D Rhiifranke hai dr Chlodwig uf s Schild ghobe und ihn so au zu ihrem König gwehlt, so dass zum erste Mol alli fränkische Stämm in eim Riich vereinigt gsi si.
D Lex Salica, es Gesetzbuech wo dr Chlodwig für s vereinigte Frankeriich het lo verfasse, drait dr Name vo de Salische Franke im Titel.
Kultur
D Salfranke hai e Niiderfränkische Dialäkt gschwätzt, wo sich zum modärne Holländisch entwigglet het. Ihri Kultur isch s Fundamänt für die früechi holländischi Kultur und Gsellschaft gsi, zsämme mit dere vo de Friise, Batavier und Sachse. Nochdäm si sich in Gallia Belgica niiderglo hai, si si e friidligi landwirtschaftligi Gsellschaft worde, wo guet im Römische Riich integriert gsi isch.
Die salische Deilstämm si verbündet gsi und hai so as Ganzes mit de Römer verhandlet. D Stämm si us Sippe zsämmegsetzt gsi und von ere Familie agfüehrt worde, wo allgemein respektiert gsi isch. Im salische Gsetz duet sich d Wichdigkeit vo dr Sippe spiegle wenn s sait, ass e Mensch kei Rächt uf Schutz haig, wenn er nit Deil von ere Familie isch.
Gettnau
Gättnou (amtlech Gettnau) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Gättnou liid südlech vo dr Luutere, in ere ‚Ebeni nordweschtlech vo Willisau. Vo dr Gmeindsflechi send 53 % Landwirtschaftlechi Flechi, 36,7 % Waud, 9,8 % Sidligsflechi ond 0,5 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Gättnou send Schööz im Nordoschte, Auberswiu im Oschte, Willisou im Süde ond Zäu im Weschte.
Gschicht
Gättnou esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 893 aus Kepinhouva.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 13,7 % gläge.
Religion
80,2 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 11,5 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Gättnou esch dr Urs Vollenwyder (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 990 Iiwohner 89 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,6 % Französisch, 0,9 % Italienisch ond 9,5 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gättnou ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Erde (chinesische Astrologie)
Ärde isch äins vo de fümf Elemänt in dr chinesische Fümf-Elemänt-Leer. Zämme mit Holz, Füür, Wasser und Metall wird s as e Chraft im Sinn von ere Entwicklig verstande.
Ursprünglechi Bedütig
Wen ds Elemänt Ärde ds regiere afoht, wird ds Läbe vom Keiser i Gfahr si, wen är itz Paläst boue und Pavillons errichte löht und sini Minister wärde stärbe, wen i dere Zit Stadtmuure bout wärde. De d Arbeiter sötte itz uf kei fau vode Fäuder entfärnt wärde.
Grundverbingig
Ds Elemänt Ärde isch mit kere bestimmte Johreszit verbunge. Aber wies ire aute Schrift heisst: "Aus sich dr Gäub Keiser erhobe het, si grossi Ameise und Ärdwürmer erschine. Är het gseit: Das zeigt a, dass ds Elemänt Ärde im Cho isch, darum söu üsi Farb gäub si und mir müesse üsi Handlige unger ds Zeiche vor Äre steue." Gäub isch fürd Ärdmönschew d Glücks- und Lieblingsfarb, bsungers wen sie niedergschlage si oder sich chrank füehle. D Ärde wird mitem Mittupunkt i Zämmehang brunge. Ärdmönsche sötte i Hüser wohne, wo sie vo aune Site umschliesse, sie sötte ds mits im Schlofzimmer schlofe und sie sötte i jedere Minute vom Tag äs glücklechs Härz ha. D Ärde ghört zu süessem Gschmack und zarte, flüchtige Grüch. Sie isch mitem Donner verbunge und darum füehle sich Ärdmönsche nachemne Gwitter geistig greinigt. Wen sie chrank si, chöi sie dür radioaktivi und telepathischi Heilmethodene gnäse. Ärde steit im Stärnepalast vom Gäube Drache. Sie isch mit üsem Planet verbunge, mit Saturn undem Herrscher Huang Ti. Ärde bedütet Glichgwicht. Ärde ghört ou zu Wünsche und Begähre, ds Härz, Mu undem Fleisch vo ihrem Körper. Opfergabe sötte i innerst Hof gleit wärde. D Kreature vor Ärde si Büffu und nackti Mönsche. Rispehirse isch ihres Nahrigsmittu; ihri Instrumänt si Sänkschnür. Ihri Glückszau ischd Füf. D Aglägeheite vor Houptstadt si mitem Elemänt Ärde verbunge. Wen d Ärde über d Wäut herrscht, handle d Regierige vorsichtig.
Modärni Bedütig
Aui, wo ir Johreszit vor Ärde uf d Wäut cho si, haute d Mönsche instinktiv füre Mittupunkt vom Univärsum. Wen sie gründlech und ungstört nochedänke, so wärde sie zum Ergäbnis cho, dasses für sie säuber wichtig isch - und damit für die ganzi Wäut - angerne ds diene, d Bedürfnisse vo angerne über die eigete ds steue und ä stoische Philosophie ds entwickle, wo meh mit ihrer Hiuf aui eigene Wünsch überwinde cha. Ihre töifste Wunsch im Läbe: Sich so am Dienst für angeri ds widme, dassme am Polarstärn glicht, unverrückbar, zueverlässig, ä Trost für aui Verlorene und Verängstigte, ds ganze Läbe äs ständigs Kreise um die göttlechi Stimm im innerste Härze.
Burg Neuenstein (Hubacker)
D Burg Nejestei isch e Burgruine uf eme Uuslaifer vum Chleine Schärtechopf sidweschtlig vu Huebacker, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.
Abraham
Der Abraham ( Avrāhām „Vater vo de vile [Völker]“, aramäisch ܐܒܪܗܡ Abrohom, ) isch as Stammvater vo de Israelite e zentrali Figur im Tanach und denn au im Alte Testamänt.
Er gältet au als dr Stammvater vo de Araber; vo sim Soon Ismael söll dr Brofeet vom Islam, dr Mohammed, abstamme.
Im Abraham si Gschicht wird im biblische Buech Genesis oder Bereschit, 12–25, vrzelt. Noch däm ghört er zämme mit sim Soon Isaak und sim Änkel Jakob zu de “Erzväter”. Vo deene chömme noch dr biblische Überliiferig die Zwölf Stämm vom Volk Israel.
Näben em Juudedum berüefe sich au s Christedum und dr Islam uf en Abraham as Stammvater. Doorum bezäichnet mä alli drei au as abrahamitischi Religioone.
Biblischi Überliiferig
I der Bibel lehre mer der Abraham am Afang under em Name Abram kenne. Sy Vater isch der Terach, wo us der Linie vom Sem, em Sohn vom Noah stammt. Der Terach het insgesamt drei Söhn. Der Abram, der Nahor u der Haran. Der Lot isch der Sohn vom Haran u so mit isch der Abram der Unggle vom Lot. Nach em Tod vom Haran hüratet der Abram d Sarai u der Nahor d Milka. Doch d Sarai blybt Chinderlos da si zu däm Zytpunkt unfruchtbar isch. (1Mose 11,26-30 ELB)
Der Terach züglet später mit em Lot, em Abram u der Sarai vo Ur in Chaldäa richtig Kanaan. Wo d Familie z Haran (hütigi Türkei) achunnt, stirbt der Terach im Alter vo 205i. (1Mose 11,31-32 ELB)
Der Abram isch also z Haran woner vo Gott ufgforderet wird sys Vaterhuus z verla. Är isch 75i woner zäme mit em Lot u der Sarai Haran verlat. Wo der Abram ds Zält zwüsche Bethel u Ai ufgstellt het, erschynt ihm der Herr u dä verspricht ihm, dass das Land woner hie gseht, syne Nachkomme wird ghöre. Das Verspräche füehrt derzue, das der Abram Gott en Altar bout. (1Mose 12,1-9 ELB)
E Hungersnot zwingt der Abram derzue nach Ägypte z flüchte. Churz bevor är z Ägypte achunnt git är der Sarai der Uftrag sech als syni Schwoscht us z gä. Z Ägypte git’s aber genau wäg däm es Problem. Em Pharao gfallt nämlech d Sarai u drum holt är se zu sich. Um d Sarai us dere missleche Lag z befreie, straft Gott ds Huus vom Pharao mit Plage. Der Pharao isch nid begeischteret woner merkt das sech’s um d Frou vom Abram handlet u so stellt är ne zur redt. So chunnt us das der Abram Angscht um sys Läbe gha het. Uf die Gschicht abe muess der Abram ds Land wider verla. Damit dene beidne nüt passiert wärde si vo Soldate begleitet. So chunnt der Abram wider i ds Südland.(1Mose 12,10-20 ELB)