cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sissle
Wo d Sissle dure goot
Im Zäntrum vo Frick stoot d Brugg vo der Strooss uf Chaischte und Laufeburg über der Sissle, und gly drufabe chunt der Bruggbach vo linggs i de Fluss. Oben am Hammermätteli isch früener d Müüli vo Frick gsi, wo iry Wasserreder mid emene Kanaal us em Bruggbach atriibe het; si isch ane 2010 abbroche worde. Der Bruggbach bringt s Wasser vo de Sytetääler obenabe und au no us Randpiet vo de Kantöön Baselland und Soledurn, und vo do aa het d Sissle d Grössi vom ene Fluss.
Unden a Frick muess d Sissle no es letschts Mool under der Autobaan dure, und si nimmt derby grad no en Fuessgängerstäg mit übere; dä Oort isch grad uf der Gmeindgränze vo Frick und Oeschge, und a däm Punkt chunt no der Bach vom Sattebärg obenabe. Denn lauft d Sissle dur d Lüthimatt und am Dorfzäntrum vo Oeschge dure, wo di nöi Betonbrügg vo 1952 übere Fluss goot, und derno chunt si a dere Stell verby, wo vor Joorhunderte d Oeschger Müüli gstanden isch; a die erinnere no der Fluername Mülimatt und der Name vom Müligrabe obedra. Uf em wytere Wääg blibt d Sissle i der Neechi vo der Autobaan; si lauft in irem Taal, wo do no es zimli starchs Gfell het und uf vier Kilometer öpe 40 Meter abe goot, sit der Flusskorrekzion vo ane 1895 über vil Schwelle i der Bachsoole und zwüsche gmuurete Böschige dure. Der Kanton Aargau dänkt zer Zyt drüber noo, i däm Abschnidd em Fluss nögschtens wider meh Platz z ggä und die alte Verbouige deilwys abzbräche.
Uf irem Wääg em Rhy zue goot d Sissle i der Volleweid dure und a der Brunnmatt noche und denn näbem Dorf Äigche verby, wo di kantonaal hüdroloogischi Mässstazion vo de Fricktaaler Gwässer isch. Bi Äigche chunt der Dorfbach, wo au Chällergrabebach heisst, dur nes Taal vo Schupfert abe und im Dorf, wo früener en Müli gstanden isch, bis i d Sissle. Bi der Autobaanuusfaart vo Äigche und nach emene scharfe Rank ume Bärgsporn Eilez ume verloot d Sissle ires Taal zwüsche de Jurahügel, mid em Schupferterbärg im Süde und em Chinz im Norde. Unden am Eilez isch vo 1878 bis 1943 am churze Sytekanaal d Sagi vo Äigche gloffe. Dört isch hüt immer no en Sagi, wo aber keis Wasserrad me bruucht.
Unden a der alte Sagi louft d Sissle dur di wyti Chiisebeni vo Äigche, wo Sisslerfäld heisst, gäge Norde. Am Ändi vom 16. Joorhundert het di öschtriichischi Landesherrschaft de Äigcher erloubt, us der Sissle vomene Wuer us mit Bewässerigsgrääbe Wasser uf iry Fluer im Sisslerfäld z leite. Die Wässerig isch sit emene Hochwasser vo der Sissle ane 1852 nümme möglech. Vo der Sagi här und über s alte Wuer goot der Fluss zwöi Kilometer wyt mid grosse Schlaufe im weneli is Chiis ytöifte Taal bis an Rhy abe, wo dört wägem Stauweer vom Chraftwärch vo Säckinge uf der Höchi vo 290 Meter liit. Näbe der Mündig vo der Sissle in Rhy liit s Dorf Sissle.
Royal Jordanian
Royal Jordanian (zuvor ALIA, ) isch d national Fluggesellschaft vo Jordanie mit Sitz ds Amman und Basis ufwm Queen Alia International Airport. Si isch Mitglied vo der Arab Air Carriers Organization und der Luftfahrtallianz oneworld.
Gründig und erschti Jahr
Di im Dezember 1963 gegründet staatliche ALIA het vo der in wirtschaftliche Schwierigkeite grate Jordan Airways, ere private und selbständig operierend Tochtergschellschaft voMiddle East Airlines, ds Streckenetz und d us zwei Douglas DC-7B bestehend Flotte überno.
Stein (Begriffsklärung)
Stein stoht für:
Stei isch dr Name vo folgende geographische Objekt: Stedt und Gmeinde:
Royal Jordanian
Gründig und erschti Jahr
D für de Isatz uf Route nach Westeuropa und Fernost beschafft und ab 13. April 1977 usglieferte Boeing 747-200B erwiese sich als unwirtschaftlich, wäge dem aben 11. September 1981 d chlinere Lockheed L-1011-500 TriStar zur Flotte gstosse sind.
Stein (Begriffsklärung)
Ortsdeil z Dütschland:
Royal Jordanian
Gründig und erschti Jahr
Nachdem der bishärige stadtnah Heimatflughafe Amman-Marka z chli wirde isch, het d Alia im Jahr 1983 ide neu gebaut Queen Alia International Airport chäne umziehe.
Stein (Begriffsklärung)
Bade-Würtebärg: Bayern: Nordrhy-Westfale: Rhyland-Pfalz: Sachse:
Royal Jordanian
Gründig und erschti Jahr
Als erschti Transatlantikziel wärde ab 1984 New York City und Los Angeles, jeweils via Frankfurt am Main oder London agfloge. Ds Jahr 1986 leitet de Beginn vore umfassende Unternähmensneuerig ii, was sich im Dezember vo dem Jahr ime neue Corporate Design inklusive der Bemalig vo de Flugzüg und der Änderig vom Firmennamen vo ALIA in Royal Jordanian Airlines widerspiegelt.
Stein (Begriffsklärung)
Ortsteil z Öschtrych:
Royal Jordanian
Entwicklig sit de 1990er-Jahr
Im März 1996 verlaht d letzti Boeing 727 d Flotte, gefolgt vo de TriStar im Jahr 1999. Im August 2000 het d Royal Jordanien ihri erschti vo fün Airbus A340-200 bercho, dises Muster bildete sither de Rückgrat vo der Langstreckeflotte und wird erst 2014 durch Boeing 787-8 abglöst.
Stein (Begriffsklärung)
historisch:
Royal Jordanian
Entwicklig sit de 1990er-Jahr
Im Februar 2001 erfolgt d Umwandlig der Royal Jordanian ine Aktiengesellschaft und alli Unternähmensateil wärde im Hinblick ufe Teilprivatisierig an d neu gründet staatlich Holding Royal Jordanian Investments (RJI) übertrage. Im Dezember 2007 sind 71 Prozent vo de Anteil vo der Fluggschellschaft an d Börse bracht worde. 29 Prozent vo de Anteil verblibe bi verschidene Organisatione der jordanisch Regierig, witeri bi de Mitarbeiter. Ds Unernähme isch dermit d erschrj Fluggschellschaft vo de Levante, wo in so grossem Umfang privatisiert worde isch.
Stein (Begriffsklärung)
Bärg und Hügel:
Royal Jordanian
Entwicklig sit de 1990er-Jahr
Sitem April 2007 isch Royal Jordanian Vollmitglied vo der Luftfahrtallianz oneworld.
Stein (Begriffsklärung)
Bauwärch und Instituzione:
Royal Jordanian
Flugziel
Royal Jordanian bedient näbe Ziel im Nahen Osten vorrangig europäische sowie zahlrichi deutschsprachige Ziel. D Tochtergschellschaft Royal Wings füert ergänzend Regional- und Zuebringerflüg für Royal Jordanian durch. Royal Jordanian isch nahzue d einzig Fluggschellschaft usem arabische Rum, wo uf Israel fligt. Nur d Egypt Air als weiteri Fluggschellschaft usem arabische Rum bedient mit der Tochtergschellschaft Air Sinai das Ziel äbefalls. Das isch durch de israelisch-jordanischen Friedensvertrag möglich worde.
Stein (Begriffsklärung)
Lueg au:
Royal Jordanian
Flugziel
Royal Jordanian unerhaltet Codeshare-Abkommen mit Aeroflot, Air Canada, Iberia, Malaysia Airlines, SriLankan Airlines, Syrian Arab Airlines, Thai Airways International und Etihad Airways.
Aktuelle Flotte
Mit Stand August 2019 bsteit d Flotte vo der Royal Jordanian us 25 Flugzüg mit eme Durchschnittsalter vo 9,4 Jahre:
Top Level Domain
D Top Level Domain (TLD) isch die höchschti Ebeni im Adrässesischteem vom Internet und der Name von ere Internetsyte.
Eschenzweiler
Aschedswiller (frz. Eschentzwiller, dt. Eschenzweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Royal Jordanian
Aktuelle Flotte
1x Airbus A310-300F
Top Level Domain
was es isch
E «Domain» isch die eidüütigi Bezeichnig von ere Internetsyte, und si muess nach de algemäine Regle, wo do gälte, zämegsetzt sy. Jedi Domain beschteit us obligatorische Deil, normalerwis chunnt zerscht es «www», und denn e Punkt (ängl. dot) und zwöi Schreegstrich, und derno der speziell Domain-Name und am Schluss, wider nach eme Punkt, d Top-Level-Domain.
Eschenzweiler
Gschìcht
Aschedswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Ascholteswilre.
Top Level Domain
was es isch
Es Bischpiil: S Projäkt Wikipedia het für sini Website d Internet-Adrässe https://wikipedia.org – und do derby isch der Abschnidd .org (me seit: dot-org) d Top-Level-Domain.
Eschenzweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Royal Jordanian
Aktuelle Flotte
5x Airbus A319-100
Sitzplätze: Business 14, Eco 96 = 110
Top Level Domain
was es isch
Wenn e Website no Undersyte het, so cha si eifach nach em 'www und vor em Hauptname es Wort schrybe, wo vom Hauptname dur en Punkt trönnt isch. So het die alemannischi Wikipedia als Teilprojäkt vo der ganze Wikipedia d Adrässe https://als.wikipedia.org.
Eschenzweiler
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Aschedswiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Top Level Domain
was es isch
S Wort Top-Level-Domain isch änglisch und heisst übersetzt «Berych vo der oberscht Ebeni». Me chürzt’s ab als TLD.
Royal Jordanian
Aktuelle Flotte
6x Airbus A320-200
Top Level Domain
was es für TLD gitt
Jedäs Land het sini eigäni Top-Level-Domain, Düütschland öpe het .de.
Royal Jordanian
Aktuelle Flotte
Sitzplätze: Business 20, Eco 148 = 168
7x Boeing 787-8
Sitzplätze: Business 24, Eco 247 = 271
2x Embraer 175
Sitzplätze: Business 12, Eco 60 = 72
2x Embraer 195
Magden (Begriffsklärung)
Magden stoht für:
Top Level Domain
Lischte vo de TLD nochem Alfabeet
Quelle: Wikipedia Hochdütschtes Wikipedia
Magden (Begriffsklärung)
Magden isch dr Familiename vo de folgende Persone:
Royal Jordanian
Aktuelle Flotte
Sitzplätze: Business 12, Eco 88 = 100
Top Level Domain
gschponsereti TLD
E Sonderfall hei mir bi de gschponseräte TLD, die werdä nid vore offizielle Stell verwaltet. Jedä cha uf eifachi Art u Wis gratis e .ch.vu-Domain regischtrierä. Finanziert wird das ganze dür Wärbig.
Royal Jordanian
Vorher igsetzti Flugzüg
Früecher het d ALIA bzw. Royal Jordanian au folgendi Flugzügtype betribe:
Top Level Domain
gschponsereti TLD
Funkzioniere duet das folgendermasse: Die hei e .vu-Domain mitem Domain-Name .ch; Di persönlich Name hänke si eifach vor dra. Der Nachteil vo dem isch, dass me vo Suechmaschine vil schlechter gfunge wird, aus mit ere nid gschponserete regischtrierte Top-Level-Domain.
Air Zermatt
D Air Zermatt AG isch en Schwizer Fluggesellschaft und Flugschule mit Sitz z Zermatt. Z Unernähmu het im Kanton Wallis es Büro am Flughafu Sittu und je en Basis z Gampel, Raron und Zermatt. Äs beschäftigt ca. 65 Mitarbeiter.
Flugplatz Schmerlat
Dè Flugblatz Schmèrlat isch è Segelflugblatz uff èm Schmèrlat i dè Chleggaurünni im südliche Kanton Schaffuusè zwüschè m Buèrè- un Wyybaudorf Lööningè un dè Stadt Nüüchilch. Er wörd durch d Segelfluggruppè Schaffuusè (SGS) bedribbè.
Top Level Domain
Prise
D Prise für Domains si je nach Top-Level-Domain ungeschidlech. E .ch-Top-Level-Domain choschtet bischpilswis 17 Franke pro Jahr. Im Verglich e .af-Name (Afganischtan) choschtet öpe 13'000 Franke pro Jahr.
Air Zermatt
Gschicht
D Air Zermatt isch 1968 gigründut wordu.
Royal Jordanian
Zwischefäll
Bi ALIA bzw. Royal Jordanian isch es vo 1965 bis November 2018 zu siebe Totalschäde vo Flugzüg cho. Bi vier dervo sind insgesamt 463 Mänsche ums Läbe cho. Ide Jahr 1973 und 1975 ereigne sich mit Maschine vom Typ Boeing 707 zwei Unfäll mit 176 und 188 Tote, wo bis in d Gägewart d beidi schwärschte Zwischefäll mit der Baureihe blibe sind. Der Zwischefall vo 1973 isch sinerzit sogar der schwärschti Flugunfall wältwit gsi, bis im Folgejahr mitem Absturz vore McDonnell Douglas DC-10 ufem Turkish-Airlines-Flug 981 ubertroffe worde isch. Beispiele:
Air Zermatt
Gschicht
1973 fiert d Air Zermatt d Medikalisatio iner Helikopterrettig ii. Als erschts Rettigsunernähmu iner Schwiz beschäftigts feschtagstellti Ärzt und Anästhesiepfleger, wa d Helikopterbesatzige uf ihre Rettigsisätz begleitunt.
Ab 2017 chänunt d Notärzt vo der Air Zermatt, als erschti Heli-Luftretter im Alpurüm, Schwärschtverletzti mit hochum Blüetverluscht scho währund dum Transporte Universalspenderblüet vo der Blüetgruppa „Null negativ“ transfundieru. Bi lenge Flig zu Spezialklinike wie Bäru oder Lausanne het der Patient so en hecheri Uberläbunschance. Z Spitalzentrum Oberwallis (SZO) stellt am Standort Visp d Blüetkonzärve bereit und cha schi bi Bedarf uf der Landeplattform vom Spital an z Rettigsteam vo der Air Zermatt ubergä.
Flugplatz Schmerlat
Geografii
Dè Flugblatz Schmèrlat lyt wiè in èm Drichter, wo sich gegè Weschtè zum Hochrhy hy öffnè duèt. Am Nordrand vo dè Chleggaurünni ligèd d Sibbè Randè, am Südrand vo dè Rünni, nu oppè 300 m vum Schmèrlat ewäg dè Südrandè.
Dè Schmèrlat sèlber isch è munzigs Büggèle am Südrand vu dè Chläggirunni, wo vomuètlich èmol è ehemòligè Kysbank im Urschtròmdal vum Hochrhy gsi isch. Dè Schmèrlat lyt fascht am linkè Rand vo dè Chläggirünni, durch diè schmal Passagè südlich vum Schmèrlat bassèd nu no d Hauptschtrõss 13 un dè Schaffuuser Abschnitt vo dè Hochrhybaan durrè. Nördlich vum Schmèrlat gòt d Ortsvobindigsschtrõss Lööningè-Nüüchilch voby.
Air Zermatt
Dienschtleischtige
D Air Zermatt fiehrt mit ihre Helikopter Rettigs-, Transport- und Turisteflig (u. a. Heliskiing ) durch und isch als Partner vo der Kantonal Walliser Rettungs-Organisation (KWRO) fer d Luftrettig im Oberwallis züeständig. Mit zwei Ambulanze wird zudem der bodugebundu Rettigsdienscht im inneru Mattertal abgideckt.
Weiterhin chämunt d Helikopter voner Air Zermatt bi Naturkatastrofe im Wallis wie zum Bispil bi de Unwetter im Herbst 2000 zum Isatz.
Flugplatz Schmerlat
Geografii
Alleischtelligsmerkmòl vum Flugblatz Schmèrlat sin:
Witerhy gildèt dè Flugblatz uff dè Schmèrlat als dè bescht z erreichende Segelflugblatz i dè Schwiz, allei schu deshalb well er èn rächt grossè Abschtand zum Alpèhauptkamm hèt. Dè högscht Buggel i dè Nöchi isch dè Hoche Randè mit èrè maximaale Höchi vun. <!--
Air Zermatt
Flotta
D Air Zermatt het 9 Helikopter iner Flotta:
Zwei weiteri Aérospatiale SA-315 B Lama sind jahrelang fer Transport-, Rettigs- und Rundflug gnützt wordu und 2015 & 2016 üs Chostegrind vercheuft und durch Maschine vom Typ AS 350 ersetzt wordu.
Im März 2016 isch bekannt gigä wordu, dass d Air Zermatt zu de Erschtchunde vom Kopter SH09 kehrunt und schich an ihrer Entwicklig mit ihrer uber 45-jährigu Erfahrig beteiligunt.
Flugplatz Schmerlat
Geschichte
Im Jahr 1934 wurde der Bohlhof von der Flugpolizei abgenommen und zum Fluggelände erklärt. Im selben Jahr konnte die erste Halle gebaut werden, die heute als Segelflugzeughalle genutzt wird. 1935 erfolgte die Gründung des „Bohlhofringes“ als Vereinigung aus den Ortsgruppen Erzingen, Stühlingen, Jestetten und Wutöschingen. Mit der Einführung des Windenstarts 1936 wurden die Flüge immer weiter und länger und 5-Stunden-Flüge waren keine Seltenheit mehr.
Air Zermatt
Isätz
Bsunderi Üfmerksamkeit ine Medie erreichunt d Isätz vo der Air Zermatt im Rahmu vom Bärgrutsch z Gondo am 14. Oktober 2000 und bim Waldbrand oberhalb vo Leuk im August 2003.
D Air Zermatt leischtut durch Material- und Personutransport eu en grosse Bitrag zum Bau vo der Luftseilbahn ufs Chli Matterhoru.
Flugplatz Schmerlat
Geschichte
In der Zeit des Nationalsozialismus wurde durch die „Gleichschaltung“ im April 1937 und die Umwandlung des deutschen Luftsportverbandes in das Nationalsozialistische Fliegerkorps (NSFK) aus den Ortsgruppen Waldshut und Erzingen der „NSFK-Sturm Waldshut“. Der Bohlhof wurde mehr und mehr zu einem Lehrgangsgelände der „Flieger-HJ“, einer Sondereinheit der Hitlerjugend (HJ). Bei einem einzigen Lehrgang gingen fünf von sechs Erzinger Maschinen zu Bruch. Vor und während des Zweiten Weltkriegs war der Flugplatz eine Grundausbildungsstätte für Piloten. Während dieser Zeit zählte der Bohlhof mit bis zu 12.000 Starts pro Jahr zu den meistbeflogenen Segelflugplätzen in Deutschland. 1939 kam der private Segelflugbetrieb zum Stillstand. Nach Kriegsende wurde der gesamte Flugzeugpark und eine Halle von den Franzosen abtransportiert.
Air Zermatt
Isätz
Nach diverse Iebige im Jahr 1970 glingt dum Air-Zermatt-Pilot Günther Amann 1971 als erschtes en Direktrettig mit Hilf vora Seilwinde üs der gefährlichu Eiger-Nordwand. Är isch dafer aschliessund iner USA üsgizeichnut wordu.
Flugplatz Schmerlat
Geschichte
Erst 1951 kam es wieder zur Freigabe des Segelflugs durch die Alliierte Hohe Kommission. Der Segelfluggruppe Erzingen (SGE) wurde aus Schweiz ein Zögling geschenkt, der aber zuerst überholt werden musste und dann nur für Geradeausflug und leichte Kurven zugelassen war. 1956 kam es jedoch wieder zu neuen Einschnitten in den Flugbetrieb. Zur Trennung des auf den Flughafen Kloten, dessen Bau 1946 begonnen wurde, anfliegenden Verkehrs von den Segelfliegern wurde die Höhe der Bohlhofflieger am Platz und in der näheren Umgebung auf 4000 Fuß oder ca. 1200 Meter beschränkt. Später noch weiter auf 900 Meter reduziert und dann wieder in einem Sonderzugeständnis auf die heute noch gültigen 1050 Meter erhöht, was rund 500 Meter über Grund bedeutet.
1957/58 kam es zur Gründung einer gemeinsamen Dachorganisation durch die Segelfluggruppe Erzingen (SGE) und der Segelfliegervereinigung Hochrhein (SVH). Die 1976 zur Zusammenfassung in einem Verein mit dem Namen „Segelfluggemeinschaft Bohlhof“ (SGB) führte.
Air Zermatt
Isätz
Im November 2005 leischtut d Air Zermatt weiteri Pionierarbeite. Im Rahmu vom A1 GP z Dubai sind havarierti Fahrzig am Seili voma Lama giborgu wordu. Am 8. März 2011 berchunt der Air-Zermatt-Pilot Daniel Aufdenblatten und Bergretter Richard Lehner fer d Rettig von dri Alpinistu im Annapurna-Gibiet im April 2010 der Heroism Award fer d bis jetz hechst Bärgrettig in 7'000 Metern Hechi mit ema Helikopter. Als letztes het der Chesley B. Sullenberger der Pris fer d sicher Notlandug vom US-Airways-Flug 1549 bercho. Aufdenblatten und Lehner sind im April 2010 fer en Rettigschüelig vo der Air Zermatt z Nepal gsi, wa schi en Notrüef bercho heint. Schi chämunt de Alpinistu zer Hilf, obwohl bis de unklar gsi isch, ob en Rettig in so grosser Hechi mitma Helikopter uberheupt megli isch.
Flugplatz Schmerlat
Flugbedryb
Dè Luftruum TMA Züri erlaubt dõ è maximaal zuèlässigi Flughöchi vo 1.050 Meter. Er unterschtòt dè Uffsicht vo dè Schwizer Flugsicherung Skyguide. Segelflǜger stôn dõ d Regionè Südschwarzwald, Wuètèdal, Hochrhydal un d Chleggau offè, Motorseglern der Schwarzwald, die Schwäbische Alb und das Schweizer Jura.
S Segelfluggländ vofüègt übber è 650 Meter langi Start- un Landebaan mit èrè Grasobberflächi, d Baanrichtig isch 04/22 uff einèrè nõch Südweschtè hy lycht abhäldigè Wisè. Möglichi Bedrybsartè sin Windèschtart, Flugzüügschlepp un Motorsegler. -->
Air Zermatt
Medie
Vo Juli bis August 2006 het der Schweizer Fernsehen DRS en Doku-Serie namens „Die Bergretter – unerwägs mit der Air Zermatt“ uber z Unernähmu und schini Mitarbeiter gidräht. D siebeteilig Serie isch ab Mai 2007 üsgstrahlt wordu. Im Winter 2007/2008 folgt en Fortsetzig wa im Februar 2007 als „Winterstaffel“ gidräht wordu isch.
Flugplatz Schmerlat
Segelflugblätz i dè Umgèbig
D Schmèrlat isch ußer m Segelfluggelände Bohlhof bi Schwèrzè im Wuètèdal un dõdemit z Südbaddè dè einzige Flugblatz für Segel- un Motorflugzüüg im Chläggi. Diè witterè nägschstglegenè Segelflugblätz sin dè Segelflugblatz Riselfingè uff dè Weschtbaar bi Löffingè, dè Flugblatz Rickèbach im Hotzèwaald un dè Flugblatz Blummbärg bi Blummbärg-Zollhuus im obberè Aitrachdal uff dè Nordsitè vum Randè.
Air Zermatt
Medie
En witeri Dokumentatio vom SRF treit der Titel „Die Bergretter im Himalaya“ und berichtut uber de Üfbau vora Helikopter-Rettungsbasis z Nepal. Im Januar 2017 isch uf ServusTV Rettige üs jünger Verganguheit gezeigt wordu.
Der ehemalig Pilot vo der Air Zermatt Siegfried Stangier, het es Büech mit dum Titel Retter, die vom Himmel kommen (Veröffentlichung 1986), das en Iblick in d Tätigkeit der Air Zermatt ine 1970er bis Mitti vo de 80er Jahr git. D vo ihm 1972 vorgestellt Long Line-Rettigsmethoda (es bis zu 220 Meter lengs Seili am Helikopter) rettut unzählige in Not gratenu z Lübu.
2016 erschint uf Netflix d Serie "The Horn", wa näbu der Arbeitsweis vom Unernähmu einzelni Mitarbeiter und Isätz necher beleuchtut.
Messe
Dr Begriff Messe stoot für:
Persone:
Kanton Cattenom
Dr Kànton Cattenom ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Thionville-Est ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 20 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Cattenom (Kattenhofen). Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2011 dr Michel Paquet gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
FC Lugano
Am 1. Juli 2003 het de FC Lugano mit em FC Malcantone Agno fusioniert zue de AC Lugano. Am 24. Juni 2008 isch de Verainsname zum 100-jehrige Jiubiläum wider in FC Lugano gänderet worde. De Vorgängerclub isch 1908 gründet worde und isch dreimol Schwiizermaischter (1938, 1941, 1949) und dreimol Cupsiiger (1931, 1968, 1993) worde.
De FC Lugano spiilt im Stadion Cornaredo, wo 15'000 Zueschauer umfasst, dodevo 5'000 Sitzplätz.
Hattenhofen (Württemberg)
Hattehofe (dt. Hattenhofen) ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Hattehofe leit em Vorland vo dr Schwäbische Alb sidweschtlich vo Geppenge. Nochbergmoede send Alberschhouse, Uigne, Geppenge, Zell, Schlierbach ond Ohmde.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 69 % Landwirtschaftsfleche, 10,5 % Wald, 18,7 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Hattehofe gheret s Dorf Hattehofe ond s Gheft Riedehof.
Gschicht
Hattehofe ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1275 als Hattenhoven.
Verwaltong
Hattehofe hot sich mit dr Gmoede Bad Boll, Dirne, Gammelshouse, Oechelberg ond Zell zom Gmoeverwaltongsverband Raum Bad Boll mit Sitz en Bad Boll zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Jochen Reutter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hattehofe ghert zom Schwäbisch.
Zimmersheim
Zimersche (frz. Zimmersheim, dt. Zimmersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Zimersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre um 1000 àls Ceumersen (1236 Zumersheim).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Zimersche ìsch. Zimersche ghert zem Kommünàlverbànd.
Riedisheim
Riedse (frz. Riedisheim, dt. Riedisheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Riedse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 10. Jh. àls Ruodenesheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Riedse ìsch. Riedse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Riedse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Präsident des Deutschen Bundestages
Dr Bresidänt vum Dytsche Bundesdag, au  Bresidänt vum Bundesdag oder Bundesdagsbresidänt gnännt, isch dr Bresidänt vum Barlemänt vu dr Bundesrepublik Dytschland. Är het noch em Inlandsprotokoll vu dr Bundesregierig s zwoothechscht Staatsamt. Är isch au glychzytig dr Bresidänt vu dr Bundesversammlig. Amtsinhaber isch zurzyt dr CDU-Bundesdagsabgordnete Norbert Lammert.
Wahl
Der Bundestagsbresidänt wird us dr Mitti vum Dytsche Bundesdag gwehlt. D Wahl erfolgt dur di Abgordneten in dr konschtituierende Sitzig vum nei gwehlte Barlemänt. Bis zue dr Wahl wird d Sitzig dur dr Altersbresidänt glaitet.
In dr Regle stellt d Fraktion mit dr maischten Abgordnete dr Bundesdagsbresidänt. Die Praxis het si scho in dr Weimarer Republik yyburgeret ghaa, s git aber kai gsetzligi Bstimmig doderzue. D Amtszyt vum Bundestagsbresidänt hert uf mit dr jewylige Legislaturperiod. Är isch dodermit grundsätzlig nit absetzbar. E Widerwahl isch megli, wänn dr bishärig Amtsinhaber wider Abgordnete vum neie Bundesdag isch.
S isch nit gängig, ass es bi dr Wahl zum Bresidänt zuen ere Kampfkandidatur chunnt. Nume noch eme zmolige Dod vum Hermann Ehlers anne 1954 het s en Uusnahm gee. Bi dr Wahl am 16. Novämber 1954 sin zwee Fraktionskollege gegenenander aadrätte: Gege dr offiziäll CDU/CSU-Kandidat Eugen Gerstenmaier isch dr Ernst Lemmer aadrätten un het erscht im dritte Wahlgang verlore.
Stellverdrätter
Dr Bundesdagsbresidänt het mehreri Stellverdrätter (Vizebresidänt vum Dytsche Bundesdag oder Bundestagsvizebresidänt), wu gängigerwys vu dr Fraktione gstellt wäre, wu im Bundesdag verdrätte sin. Dr Bundesdagsbresidänt un syni Stellverdrätter bilde s Bundesdagsbresidium.
Bis zum Aafang vu dr 13. Wahlperiod 1994 isch d Zahl vu dr Stellverdrätter in dr Gschäftsornig nit feschtglait gsii, syterhär mueß jedi Fraktion zmindescht ain Stellverdrätter haa.
Gsetzligi Grundlage
Gsetzligi Grundlag fir dr Bundesdagsbresidänt un syni Stellverdrätter isch Grundgsetz. Doderno wehlt dr Bundesdag sy Bresidänt un däm syni Stellverdrätter. Derzue git si dr Bundesdag e Gschäftsornig, wu syt eme Urdail vum Bundesverfassigsgricht vu 1952 no jedere Bundesdagswahl nei mueß erloo wäre. In dr Praxis wird zmaischt di bishärig Gschäftsornig nei ufglait.
Ufgabe
Di wichtigscht Funktion vum Bundesdagsbresidänt isch d Laitig vu dr Bundesdagssitzige. Doderzue hockt er vorne uf em Podium im Plenarsaal vum Bundesdag. Dr Bundesdagsbresidänt verdritt dr Bundesdag un isch Adressat vu allne Gsetzentwirf un Vorlage, wu vu dr Bundesregierig, vum Bundesrot oder us em Bundesdag yybrocht wäre.
Derzue het dr Bundesdagsbresidänt s Huusrächt un d Bolizeigwalt iber d Bundesdagsbolizei. Är isch au di eberscht Dienschtbeherde vu dr Bundesdagsbeamte.
Rächt un Pflichte vum Bundesdagsbresidänt sin in dr Gschäftsornig greglet.
Dr Bundesdagsbresidänt isch au dr Empfänger vu dr Rächeschaftsbricht vu dr bolitische Byarteie, iberwacht d Yyhaltig vu dr Barteispändegsetz un reglet d Wahlkampfcheschtenerstattig.
Pfeffer (Begriffsklärung)
Pfeffer stoht fir:
Pfeffer isch de Name vo verschidene Gricht: Reh-, Hirsch-, Hase- oder Wildschwypfeffer
Lueg au:
Josef Zihlmann
Dr Josef Zihlmann, wo am 19. März 1914 z Hergiswil bi Willisau im Kanton Luzärn uf d Wält cho und am 10. Jänner 1990 z Willisau gstoorben isch, isch e Schwiizer Volchskundler, Nameforscher, Mundartautor und Theaterschryber gsi.
Er isch wytume mit em Name «Seppi a de Wiggere» bekannt gsi.
sys Lääbe
Em Josef sy Vatter, wo auf Josef gheisse het, isch e Handwärcher gsi, d Muetter isch d Elisa Koch gsi. D Familie het z Hergiswil, em Doorff im Tal vo dr Änziwiggere südweschtlich vo Willisau, gläbt. Zäme mit der Buechwiggere un dr Seewag git das bi Willisau die grossi Wiggere, wo gäge Norde in Aargau abeflüsst und bi Aarburg id Aare ymündet. Dr ufgweckt Schüeler het s Gymnasium z Willisau unde bsuecht, drno isch er aber nit go studiere; das wäär für die eifachi Familie nit ggange. Vo Prueff isch er Chauffme und dr Leiter vomene Usego-Laade gsi, und bi dr schwiizerische Gnosseschaft Usego het er e Zyt lang Küürs für Vrchöifer gää. Döört drfüür het dr Zihlmann sälber es paar praktische Lehrbüecher gschribe.
Sid 1967 het dr Josef Zihlmann bi dr bio-familia z Sachslä gschaffet. Ane 1940 het er d Caroline Fischer (1911–2001) ghürootet. Vo iirne sächs Chind isch der Josef (* 1926) anne 1976 Redakter unud spöter Scheffredakter vom Willisauer Bot worde.
dr «Seppi a de Wiggere»
Dr Josef Zihlmann het breit und vilsytig über d Gschicht, d Volchskund und speziell dr Volchsglaube im katolische Luzärner Hinderland gforschet. Dr Kulturhischtoriker und Seminardiäkter Lothar Kaiser (* 1934), won em Zihlmann ghulfe het d Büecher usegää (es paar Mol mit em Comenius-Verlag z Hitzchirch), seit vonnem, niemmer i dr Innerschwiiz heig so grüntlich wie äär die althärbrochte religiööse Brüüch von ere Kulturlandschaft agluegt. Syni gsamlete Dokumänt und Schrifte sind im Staatsarchyv Luzärn und syni grossi volchskuntlichi Sammlig isch sit 1984 im Historische Museum Luzärn; dr äxtra pildet «Verein Sammlung Josef Zihlmann» luegt drzue.
Em Zihlmann isch dr Dialäkt vo synere Gägend öpis Wichtigs gsi. Eine vo synen eerschte Artikel, won er anne 1942 scho under em Pseudonym «Seppi a de Wiggere» het lo truke, het Üsi Muetersproch gheisse. Und er het über d Mundart vo döört immer wider öppis gschribe. Bsunders s Buech ''Mund-Art. Die Sprache der Luzerner Hinterländer,'' wo 1994 usecho isch, wird bi de Dialäktolooge gschetzt. Für d Sproochgeografy isch d Gägend vom obere Wiggertal inträssant, wil döört quer dure, grad zwüsche Hergiswil und Willisau, d Gränze vom Luzärner Mittellandtüütsch und em Dialäkt vom Hinterland weschtlich drvo duregoot. Es isch d Kontaktregioon vom weschtlichen und em öschtliche Schwiizerdtüütsch, wo wyter im Norde der ganz Aargau durabb wytergoot. Dr Name «Luzärner Hinterland» isch i dr Stadt Luzärn scho vill früecher uufcho; me het drmit d Gägend ganz oben im Nordweschte, hinder Willisau, gmeint. Und der Josef Zihlmann het guet erkläärt, wie d Lüüt döört rede.
Er het d Fluernääme von es paar Döörffer rund um Willisau zämegstellt und d Näme vo de Bäärgen uf dr Nordsyte vom Napf erforscht, er isch d Kulturlandschaft i de Täler vo Hergiswil und vo Luutere weschtlich drvoo gnau go aluegen und het au d Nääme vo de Lüüt ufgschribe; usserhalb vo synere Willisauer Landschaft isch er au uf Gettnau, uf Ohmstal, wo hüt zu Schötz ghört, und bis uf Pfaffnau, das Doorff ganz im nordweschtlichen Egge vom Kanton Luzärn, go Nameforschig mache. So het er d Namelandschaft vom Luzärner Hinterland vo zunderscht, bim Chlooschter Santurbe, bis zoberscht im Luuterebad und am Änzi könnt. Und de het er über die Sache, won er usegfunde het, es paar Schriften usegää. Es git vo iim Büecher über d Näme und d Volchskultur, Mundartgschichten und Theaterstuck, und füre Film het er au gschaffet. Er het öppe füre Willisauer Bot gschriben un für d Zytschrift Heimatkunde des Wiggertales. Gäärn het me dr «Seppi a de Wiggere» bim Schwiizer Radio, em «Radio Beromünschter», gholt zum vo synere Gägend z verzelle.
Dr Lothar Kaiser het anne 1983 e Schallplatten und e Kassette mit zwöi vom «Seppi a de Wiggere» syne Mundarttegscht usegää. und 1995 über iim sys s Lääben und Schaffe e Radiosändig gmacht. Für syni Schrifte het dr Zihlmann mit es paar Künschtler und Grafiker zämegschaffet (öppe mit em Bruno Gentinetta und em Paul Nussbaumer).
Vo dr Uni Fryburg het für sys Schaffe 1978 dr Eeredokter übercho. Und 1978 het men iim vo dr Zäntralschwiizer Kulturstiftig dr Innerschwiizer Kulturpryys gää. Grad von es paar Gmeinde i synere Heimet isch dr Josef Zihlmann Eerebürger woorde (z Hergisiwl anne 1979). Im Joor 2014 het d Gmeind Hergiswil iirem bekante Bürger zum Aadänke en Josef-Zihlmann-Brunne ufgstellt, wo dr Künschtler Bruno Zihlmann gmacht het.
Kaiseraugst
Kaiseraugst isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde im Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im üsserste Weste vo dr Region Frickdaal und im üsserste Nordweste vom Kanton. D Gmeind ghört zu de Wohn- und Industriiort vo dr Agglomeration Basel, wo am sterkste wachse, lit am Hochrhii und gränzt an Dütschland und an Kanton Basel-Landschaft. Bekannt isch dr Ort wäge dr ehemolige römische Stadt Augusta Raurica.
Geographii
D Gmeind lit im üsserste Südoste vo dr Oberrhiinische Diefebeni. Der deilwiis mäandrierendi Violebach fliesst dur d Schotterebeni, wo über e Kilometer breit isch, im ene öbbe 20 Meter diefe Grabe und mündet in d Ergolz, wo denn in Rhii fliesst. Beidi Bäch bilde d Gränze zum Kanton Basel-Landschaft und zur Gmeind Augst. S alte Zentrum lit grad am Ufer vom Rhii, e wiitere historische Dorfdeil an dr Ergolzbrugg. Dr grösst Deil vo dr Bevölkerig läbt aber in dr Siidlig Liebrüti, wo in de 1970er Johr zwüsche dr Bahnlinie und em Violebach entstanden isch. Östlig drvo het s wiitläufigi Industriiaalage. Ganz im Südoste erhebe sich bewaldeti Usläufer vom Dafeljura.
D Flechi vom Gmeindigebiet bedräit 491 Hektare, drvo si 158 Hektare bewaldet und 201 Hektare überbaut. Dr höchsti Punkt lit uf 382 Metern im Zankholz, dr diefsti uf 261 Meter an dr Mündig vo dr Ergolz in Rhii; das isch gliichzitig dr diefstglägeni Punkt im ganze Kanton Aargau.
Nochbergmeinde si Augst im Weste, Giibenach im Süde, Olsbärg im Oste und Rhiifälde im Nordoste. Im Norde gränzt Kaiseraugst an die dütsch Gmeinde Gränzach-Wyhle und s badische Rhiifälde.
Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig:
Am hai  Lüt z Kaiseraugst gläbt, drvo si 24,2 % Usländer gsi. Bi dr Volkszelig 2000 si 35,8 % reformiert, 30,9 % römisch-katholisch, 2,2 % muslimisch, 2,0 % christkatholisch und 1,5 % christlich-orthodox gsi; 1,4 % hai zu andere Religione ghört. 88,2 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooche aagee, 2,2 % Italiänisch, 1,8 % Französisch, 1,3 % Änglisch, 1,0 % Serbokroatisch und Spanisch, 0,9 % Albanisch.
Bouwärch
Es Kulturguet vo regionaler Bedütig isch di chrischtkatholisch Chilche Sankt Gallus.
New Age
De Bigriff New Age isch i de 1970er Joor mit de Hippiebiwegig im tütschsproochige Ruum bikannt wore, im angelsächsische Ruum aber scho länger bikannt. D New Age-Biwegig isch ab denn Hand i Hand mit de Fridesbiwegig und mit de Grüene Revolutioo ggange und isch drumm eener im linke politische Laager aaztreffe.
Umriss
New Age loot sich nöd aifach lo definiere. Doch chönd verschidnigi typischi Konzept erfasst were, wo New Age umriisset. New Age isch di ultimativi Misch-Masch-Relegioo und stoot em Christetum schlichtweg diametral gegenöber. Enttraditionalisierig vo de alte Relegioone, d Privatisierig vo de Spiritualität und e starchi Individualisierig sind zentrali Pünkt. Obwoll ernsthafti New Ager gege en oberflächlichi Konsumhaltig sind, isch e staarchi Vermaartig vo de New Age-Spiritualität z biobachte, bsunders im Biriich vom Buechhandel, im alternative Hailwese und im Wellnessbiriich. New Age isch nöd organisiert und spirituelli und esoterischi Uuslegige wered noch de Regle vom fraie Maart verbraitet.
New Age loot sich guet is moderni, gschäftigi und stressige Alltagslebe loo integriere, wells kai festi Ritual, Termin oder Plätz chennt und onöd uf bistimmti Persone, wiene Priesterschaft oder Guru aagwisen isch. New Age ermöglicht anere as sinnentleerte empfundnige Well e noije Sii oder "Zauber" z gee und inere starch rational uusgrichtete Welt Irrationalismus uuszlebe. Bigründet werd New Age hüffig mit eme persönliche Bidürfnis s Weltliche und s Spirituelli in e wiiteri kosmischi Orrnnig iizbinde.
Merchmool
Di typischte Merchmool vo de New Age-Spiritualität sind:
New Ager
Obwoll sich hüt numeno wenig Mentsche as New Ager bizaichnet und en Abgrenzig zo anderne noie religiöse Religioone schwirig isch, chönd drai Type vo New Ager underschide were :
Kritik
Grad de hööchi Aatail vo Persone, wo waalloos Spiritualität oberflächlich konsumieret und ständig mit de noie Ströömige mitschwümet, löst starchi Kritike vo verschidnige Richtige uus. D Tatsach as Esoterikläde, Esoterikmessene und Wellnessagiboot mit Yoga und Meditation, en iiträgliche Esoterikmaart gschaffe hend, füeret zo de Kritik, ass Spiritualität egoistisch vermaterialisiert werd. Debii werd aber hüüffig vergesse, as die ernsthafte Suecher sich selber vo de braite konsumistische Masse abgrenzet und vonere "happy Häppli-Esoterik" redet.
A de New Age-Biwegig werd hüffig vorgworffe, as si vor alem östlichi spirituelli Traditione, wie de Hinduismus oder de Buddhismus plünderet. Z Indie, wo starch mit spirituelle Suecher us em Weste konforntiert werd, isch drum au de Bigriff "temple-shopping" gloiffig.
Chair Airlines
Chair Airlines isch en Schweizer Fluggesellschaft und d Weiterentwicklig vo der Germania Flug AG. Am 5. September 2019 het d Airline ihri Firmierung offiziell vo Germania Flug AG zu Chair Airlines AG gwächslet. Chair Airlines het de Sitz in Opfikon (Kanton Zürich) und Basis ufem Flughafe Züri.
Gschicht
Chair Airlines isch im August 2014 unerem Name Germania Flug als Aktiengesellschaft durch Schwizer Investore (60 %) und der dütsch Germania Fluggesellschaft (40 %) gründet worde.
Nachem Erstflug am 26. März 2015 flügt d Germania Flug für de Schwizer Reisekonzärn Hotelplan Suisse im Sommerflugplan 2015 zu 13 Badeferienziel in Europa und Nordafrika. Druber us flügt d Airline für Air Prishtina uf Pristina und Skopje. Endi August 2015 isch bekannt worde, dass Hotelplan d Zämmearbeit mit der Germania Flug zum 31. Oktober 2015 kündigt het. Der annulliert Vertrag gältet bis ischliesslich Winter 2015/2016. Infolg vo dem leitet d Germania Flug gerichtlichi Schritt gäge d ihrer Meinig na vertragswidrig Kündigung ii. Schliesslich isch d Beschwerde im Mai 2018 vom Bundesgericht abgewise worde.
Im Oktober 2015 isch e Airbus A321 vo der dütsche Germania überno worde, wo under anderem für d Air Prishtina uf der Strecki zwische Pristina und Skopje igsetzt worde isch. Ab Summer 2016 sind Linieflüg zu 20 underschidliche europäische Destinatione plant. Im Mai 2018 het Germania Flug bekannt gä, ihri Flotte durch e Airbus A319-100 vo de Bulgarian Eagle z verstärche. Im Oktober 2018 isch bekanntgä worde, dass me im Summer 2019 witer expandiere will und derfür d Flotte uf insgesamt füf Maschine vergrössre wird.
Endi 2018 chunt d dütsch Germania in finanzielli Schwierigkeite, will Hotelplan Suisse d Sitzplatzbuechige im Januar 2019 bi der Germania Flug igstellt het. Na der Erklärig vo der Insolvenz vo der dütsch Geschellschaft Anfang Februar 2019 cha d Schwizer Geschellschaft witerflüge. Mitti Februar übernimmt d Air-Prishtina-Chefin Leyla Ibrahimi-Salahi mit ihrer Beteiligungsgschellschaft Albex Aviation Germania Flug vollständig, inklusive der bislang vo der gmeinsame Muettergschellschaft Germania Beteiligungsgesellschaft ghaltene Anteil. Als Teil vo der Neuusrichtig isch zu dem Zitpunkt au e Markewächsel agsträbt worde.
Ursprünglich isch plant gsi, dass Germania Flug im Summer 2019 mit vier Flugzüg operiere sötti, dervo sötti e Maschine durch Bulgarian Eagle im Wetlease betriebe wärde. Der Airbus A321-200 miter Registrierig HB-JOI isch im März 2019 wäge Schwierigkeite bi der Umschreibig vo de Leasingverträg zrüggä worde und durch en Airbus A319-100 us de Beständ vo der Germania ersetzt. Ufgrund vo der Insolvenz vo der Bulgarian Eagle und der schwirig Situation ufem Wetlease-Markt nach dem Grounding der Boeing 737 MAX 8 chäne jedoch kei vierti Maschine gmietet wärde, sodass der Summerflugplan churzfristig uf dri Maschine umplant wärde müesse.
Am 3. Mai 2019 isch bekannt gä worde, dass sich d polnische Charterfluggesellschaft Enter Air mit 49,9 Prozent ader Germania Flug beteilige wölle. D restliche 50,1 Prozent wärde weiterhin vo der Beteiligungsgschellschaft Albex Aviation gehalte. Germania Flug vermäldet am 11. Juni 2019, dass sich d Fluggschellschaft in Chair Airlines umbenennt.
De Summerflugplan 2019 bstaht us Flüg vom Zürich zu Ziel ide Balkanregion und andere Ferieort am Mittelmeer, wie zum Beispiel Palma de Mallorca.
Flotte
Mit Stand August 2019 bstaht d Flotte vo der Chair Airlines us drei Flugzüg und ere Bschtellig mit eme Durchschnittsalter von 11,4 Jahren.
3x Airbus A319-100
Ehemaligi Flotte
1x Airbus A321-200
Reformatorischer Bildersturm
Bilderstürm het s echli in Stedt und Dörfer in ganz Öiropa gee, vor allem in dr Schwiz und em Häilige Römische Riich (1522–1566), Schottland (1559) und de Burgundische Niiderland (1566) mit spöötere Uslöifer bis in dr Änglisch Bürgerchrieg (1642–1649).
Rhein-Rhone-Kanal
Dr Rhy-Roone-Kanaal isch e Kanaal z Frankrych für d Schiff, wo zwüschem Rhy und de Soone dur s Elsass und d Freigrafschaft (uf franzöösisch: Franche-Comté) fahre. Dr Kanaal isch i dr Zyt vo 1784 bis 1833 hauptsächlech under dr Leitig vom Ingeniör Joseph Liard (1747–1832) bout worde. Vo Weschte bis uf Milhuuse isch er ane 1830 fertig gsi, und vom Rhy bis zu dr Roone isch dr Wääg uf em Wasser sid 1832 offe.
Dr Name
Dr offiziell Name vom Kanaal heisst uf Französisch, andersch als im Dütsche, Canal du Rhône au Rhin. Dä künschtlech Wasserwäg isch dozmol stückwys vo Südweschte här, vom middlere Frankrych und em Yzugsgebiet vo dr Roone is Rhytaal übere, bout worde, und d Vermässer hend denn au d Lengi vo Weschte gäge Oschte abgsteckt.
Geografy
Dr Kanaal isch hüt 237 Kilometer lang und goot us em Taal vo der Soone über dä nidrig und breit Saddel zwüschem Jura und de Vogese, wo der Name Burgundische Pfort het und won e kontinäntali Wasserscheidi druff lyt, bis is Piet vom Oberrhy bi Milhuuse und Chems übere. Är lyt uf der Südweschtsyte i vier französische Verwaltigsgebiet: de Departemänt Côte-d’Or, Jura, Doubs und Territoire de Belfort, und im Nordoschte im Departemänt Haut-Rhin.
Ufem ganze Wääg vom Rhy bis a d Soone het der Kanaal zämegrächnet e Höheunderschiid vo 280 Meter; 170 Meter sind s uf der Weschtsyte vo dr Soone bis uf d Wasserscheidi und zu dr Scheitelhaltig, wo uf 354 Meter lyt und föifehalb Kilometer läng isch. Uf dere Syte sind zwöi Dunäll und 75 Schlüüse. 110 Meter isch d Stygig uf der Syte vom Rhy, und do bruucht’s 40 Schlüüse. Die sind für zwo Sache nötig: die einte glyche für d Schiff s Gfäll zwüsche de Staustuefen us, und die andere sind Sperrbouwärch (uf französisch: écluse de garde), wo me drmit bi höchem Wasser i de Flüss d Kanaalabschnitt und d Dunäll undedra tuet pschlüsse.
Zum en Vercheerswäg vom Middelmeer dur s Taal vo der Roone zu de Induschtrylandschafte am Niderrhy und a der Nordsee ufztue und au zum neui Wasserchraftwärch yzrichte, sind die grosse Flüss sälber au als Schiffkanääl usbout worde. Das het me a der Roone, der Soone (französisch: Saône) und em Rhy so gmacht. Em Rhy noo fahre d Fracht- und d Passagierschiff vo Saint-Louis bi Basel bis uf Briisach im Sytekanaal vom Rhy (französisch: Grand Canal d Alsace).
Hüt het der Rhy-Roone-Kanaal für d Wirtschaft no uf em Abschnidd vom Rhysytekanaal uf Milhuuse en grösseri Bedütig als Vercheerswääg. Grossi Laschtschiff fahre vo de beide Schleuse bi Chems und Niffer bis zum Hafe vo Milhuuse. Uf de übrige Strekene isch stellewys nume no wenig Fuervercheer möglech und dure ganz Kanaal cha me überhaupt högschtens mit Schiff vo dr Kategory Freycenet-Péniche fahre. Das isch di chlinschti Gruppe vo de Binneschiff, wo grad no i d Schlüüse und dur die änge Stelle vom Kanaal passe.
Dr alt Kanaal im Elsass
Im Elsass het der Kanaal zerscht wyt im Norde am Rhy bi Stroßburg ufghört. Vo Milhuuse und Illze us isch er ganz grad dure Hardtwald zu der Feschtig Neu-Brysach gange und vo dört wyter uf Colmer und denn uf Stroßburg. Bim Hafe vo Illze isch am Afang no der Sytekanaal vo Milhuuse gäge Südweschte bis uf Saint Louis abzweigt, der alt Hüninge-Kanaal. Wo der Sytekanaal vom Rhy im 20. Joorhundert für d Schiff es besseri Strooss brocht het, isch der Kanaal vo Illze uf Neu-Brysech abe und au der Zweigkanaal vo Chems uf Hünige abgschnitte worde. Drfür het me dr Kanaldeil vo Chems-Niffer zum Milhuuser Hafe bi Illze für grossi Rhyschiff usbout.
Ane 2013 het dr französische Staat mit dr Region Elsass und der staatliche Kanaalverwaltig Voies Navigables de France VNF s Projäkt publiziert, dr alt Kanaal sell bi Aarze wider so zwäggmacht wärde, ass me mit de Schiff wider durecha.
Vom Rhy bis uf Illze
Wil me uf Dütsch däm Wasserwäg also ebe, umgcheert als bim französische Name, Rhy-Roone-Kanaal seit, isch do jetz dä alt Vercheerswääg vo der Oschtsyte här beschribe, also vom Rhy aa. Eigentlech isch s nume der Wasserwäg bis a d Soone übere, ohni der Abschnitt no wyter uf dr Soone, wo öppe drühundert Kilometer wyter unde i d Roone mündet.
Vom Sytekanaal vom Rhy zwygt zwüsche de elsässische Gmeinde Chems und Niffer der Rhy-Roone-Kanaal ab. Är foot dört mit ere doplete Schlüüse a. Bi der alte Schlüüse stoot en modärne Kontrolldurm mit emene Stüürhuus vom Schwiizer Architekt Le Corbusier. Für die grösseri Rhyschiff isch drnäbe ane 1995 e zwöiti Schlüüse mit eme schöne nöie Kontrollhuus bout worde. Vo Chems us goot der Kanaal zerscht nach Nordweschte, under der Brugg vo der Strooss vo Habse uf Landai dure, bim Schloss Homburg verby und denn gäge Weschte dure gross Hardtwald und am Fabrigggländ vo de Peugeot-Citrôen verby. Im Wald chöme d Brugg vo der Strooss vo Rixe uf Otmersche, die vo der Autobahn A35 / E 25 und z Rixe d Brugg vo dr Ysebaan, wo vo Milhuuse zu dr Verzweigig vo de Linie z Banzene goot, übere Kanaal.
Dr Kanaal bi Milhuuse
Bim Gwärbgebiet vo Illze, also dört wo früener der Kanaal durs s Elsass z’duruf vo Stroßburg acho isch, lyt der Hafe vo Milhuuse, wo d Adrässe Rotterdamstrooss het. Dört het’s zwo Brugge übere Kanaal. Der Hafe Milhuuse-Rhy isch der drittgröscht Binnehafe vo Frankrych, und do derzue ghöre drü Hafeplätz, emol s Hafeareaal Ile Napoleon z Milhuuse sälber mit 9 Stade zum d Schiff amache, den der Hafe vo Otmersche mit 15 Alegestelle und dä vo Hünige mit sächs Plätz. Zu de Häfe ghöre zwei Konteinertörminal und alli drü Häfe sind mit em Ysebaannetz und mit de Autobaane verbunde.
Bim Hafe z Illze macht der Wasserwääg en Rank gäge linggs, also uf Südweschte, und goot schnuergrad föif Kilometer wyt zum Stadtchärn vo Milhuuse und dört zwüschem Stadtzäntrum und em Baanhof dure. A dere Stell, wo di alti Baselstrooss vo Milhuusa an Kanaal chunt, sind wider zwoo Schlüüse. Im ganze chame uf em Stadtpiet mit 11 Brugge übere Kanaal goo. Die vier lange Uferstroosse uf beide Syte vom Kanaal z Milhüüsa sind der Almastade, der Algierstade, der Islystade und der Oranstade. Die Näme verwyse uf historischi Hindergründ. Si chöme us em 19. Johrhundert und erinnere a die militärischi Ussepolitik vo Frankrych vo dozmol. Bi der Eroberig vo Algeerie hend d Franzose d Stadt Algier ane 1830 ignoo und d Stadt Oran im 1831i. Bi der Ortschaft Isly im Weschtalgerische hends 1844 en Schlacht gäge Marokko gunne. Und Alma isch der neu französisch Name, wo die algerischi Stadt Boudouaou übercho het, wo die allierte Truppe im Chrieg vo der Krim ane 1854 am Fluss Alma uf der Krimhalbinsle über d Russe de Siig drvotreit hend.
Bim Baanhof vo Milhuuse heisst der Uferwääg wäge der nöiere Gschicht es Stück wyt neuerdings General Leclerc-Strooss, und grad vor em Baanhof het d Stadt der Kanaal uf eme Abschnitt zuetekt und druff der General de Gaulle-Platz gmacht. S Stadtpiet vo Milhuuse goot vo dört a no bis oben a d Schlüüse südlech vom Giessereiquartier a der Seilerstrooss (rue des cordiers). Bi der ehemolige Giesserei vom André Koechlin isch näbem Kanaal i der erschte Helfti vom 19. Johrhundert es eigets Hafebeki für d Fabrigg gsi.