cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Allgemeine Relativitätstheorie
Die allgemäini Relatiwidäätstheorii (churz ART) beschribt d Wäggselwirkig zwüsche dr Materie (Fälder inklusiv) uf dr äinte Site und em Ruum und dr Zit uf dr andere. Si dütet d Grawitazioon as geometrischi Äigeschaft vo dr krümmte, vierdimensionale Ruumzit. D Grundlaage vo dr Theorii si vor allem vom Albert Einstein entwigglet worde, wo s Kärnstügg vo dr Theorii am 25. Novämber 1915 dr Pröissische Akademii vo de Wüsseschafte vorgstellt het. Zum die krümmti Ruumzit z beschriibe, het er d Differenzialgeometrii verwändet.
Niederginingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Allgemeine Relativitätstheorie
Die allgemäini Relatiwidäätstheorii het die spezielli Relatiwidäätstheorii erwiteret, wo für Gebiet vo dr Rumzit, wo chli gnueg si, e Spezialfall vo dr allgemäine Theorii isch. Mä cha sä au as en Erwiterig vom Grawitazioonsgsetz vom Newton aaluege, wil si im Gränzfall vo Massedichdene und Gschwindigkäite, wo chli gnueg si, die gliiche Resultaat liiferet.
Niederginingen
Geogràfi
Genéngen lijt àm rachte Stàde vun dr Mosel, rund sìwe Kilometer sìdlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 153 und 233 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein gehre d Ortsdeil Basse-Guénange (Niederginingen) und Haute-Guénange (Oberginingen). Sitter ànne 1810 ìsch s Dorf Guélange (Gelingen) ingmeindet.
Allgemeine Relativitätstheorie
Die allgemäini Relatiwidäätstheorii isch experimentell vilmol bestätigt worde, so dass si allgemäin as Grawitazioonstheorii anerkennt isch. Si het sich bis jetz in dr Form, wo vom Einstein formuliert worde isch, gegen alli Alternative, wo spööter vorgschlaage worde si, chönne duuresetze. Aber es git immer no offeni Frooge, vor allem wie si sich zur Kwantemechanik verhaltet.
Niederginingen
Gschìcht
Genéngen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 6. Johrhundert àls Ganigas.
Allgemeine Relativitätstheorie
Litratuur
Populärwüsseschaftlig:
Niederginingen
Gschìcht
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Allgemeine Relativitätstheorie
Litratuur
Leerbüecher:
Niederginingen
Verwàltung
vun Genéngen ìsch. Genéngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Allgemeine Relativitätstheorie
Litratuur
Gschicht vo dr ART:
Niederginingen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Genéngen ghert zem Moselfrankisch.
Hohenzollernsche Lande
Di Hauezollersche Land (dytsch Hohenzollernsche Lande, churz Hohenzollern, syt em 19. Novämber 1928 amtli Hohenzollerische Lande) isch dr Name vum preußische Regierigsbezirk Semmerenga gsii. Mit e hufe Exklaven het s en vu 1850 bis zur Uflesig vum Freistaat Preuße noch em Zweete Wältchrieg gee. An Bezirk sin fascht alli Rächt vun ere preußische Provinz – au d Verdrättig im Preußische Staatsrot – ibedrait wore; dr Regierigsbresidänt isch eme Oberbresidänt glychgstellt gsii. Vyl Verwaltigsaaglägehaite het aber d Rhyprovinz ibernuu.
Anne 1947 sin di Hauezollersche Land no dr alliierte Bsetzig im Land Wirttebärg-Hauezollre ufgange. Des isch anne 1952 zäme mit dr Länder Wirttebärg-Bade un (Sid-)Bade zum Land Bade-Wirttebärg verainigt wore. Dodermit bildet s Territorium vu dr Hauezollersche Land zäme mit dr historische Länder Bade un wiirtebärg s Territorium vu Bade-Wirttebärg. Syt dr Kraisreform 1973 isch s friejer hauezollerisch Territorium zwische verschidene Landkrais un drei vu dr vier Regierigsbezirk vu Bade-Wirttebärg ufdailt.
Gschicht
Bildetwore isch dr „Regierigsbezirk Semmerenga“ anne 1850, wu di baide Firschtedimer Hauezollre-Hächenga un Hauezollre-Semmerenga an Preuße chuu sin. Vorhär hän di beede Firschte im Zug vu dr Revolution vu 1848/49 z Dytschland un in ire Länder am 7. Dezämber 1849 abdankt ghaa. Baidi Herrscherhyser hän scho syter 1695 bzw. 1707 Erbverdreg mit Preuße ghaa.
Dr preußisch Chenig Friedrich Wilhelm IV. het aafangs zegeret, die baide Firschtedimer z ibernee. Sy Hischtoriker Rudolf von Stillfried-Rattonitz het em dodruf klargmacht, ass im Ablähigsfall si di schwebische Firschte „dem 400-jährigen württembergischen … Erbfeinde unvermeidlich in die Arme werfen [müssten]“, e Schmach, wu dr Chenig nit chennt dulde. Im Mai 1849 het dr Chenig e Verdrag iber dr Aaschluss gnähmigt, wu am 7. Dezämber 1849 unterzaichnet woren isch. Dr preußisch Statt het no am 6. April 1850 z Semmerenga un am 8. April z Hechenga d Herrschafft ibnernuu. Di baide Firschtedimer sin druf zue aim Regierigsbezirk mit Verwaltigssitz z Semmerenga zämegfasst wore.
In dr Zyt vum Dytsche Chrieg isch s Land vum 27. Juni bis 6. Augschte 1866 im Name vum Dytsche Bund dur wirttebärgischi Druppe bsetzt wore.
Mit dr Bildig vu Provinzialverbänd hän au di Hauezollerische Land e Sälbschtverwaltig kriegt, dr Landeskommunalverband vu dr Hauezollerische Land, wu ne Kommunallanddag derfir gwehlt woren isch. Baidi het s bis anne 1973 gee, wu di hauezollerische Krais Hechenga un Semmerenga in ire bishärige Form ufglest wore sin. S Appellationsgricht isc aafangs bis 1879 s Gricht z Arnsberg gsii, derno isch s Oberlandesgricht Frankfurt am Main zueständig gsii. S hecher Schuelwäse un s Medizinalwäse sin em Oberbresidium vu dr Rhyprovinz unterstande.
D Verwaltig vum Regierigsbezirk Semmerenga, wu Ufgabe vu dr der Landesregierig ibernuu het, isch zerscht in di sibe hauezollrische Oberämter Gammertenga, Hoigerloch, Hechenga, Oschtrach, Semmerenga, Trochtelfenga un Wald unterglideret gsii. Anne 1925 sin d Oberamtsbezirk Gammertenga, Hoigerloch, Hechenga un Semmerenga zue dr baide neie Oberämter Hechenga un Semmerenga zämegfasst wore. In dr Zyt vum Nationalsozialismus het s Biet zum NSDAP- Gau Wirttebärg-Hauezollre unter em Gaulaiter un Rychsstatthalter z Wirttebärg Wilhelm Murr ghert, wu all mee staatligi Ufgabe ibernuu het (Rychsverdaidigungskommissar im Wehrkrais V 1939; Fierer vum Volkssturm 1944), isch formal aber e preußische Regierigsbezirk blibe. E blante Rychsgau Wirttebärg-Hauezollre isch nimi zstandchuu.
Noch em Zweete Wältchrieg isch s Biet Dail vu dr franzesische Bsatzigszone wore. D Militerregierig het s 1946 mit em sidlige Dail vum ehmolige Land Wirttebärg zum Land Wirttebärg-Hauezollre mit Dibenga as Hauptstadt veraint. D Landkrais Hechenga un Semmerenga sin erhalte blibe, au wu Wirttebärg-Hauezollre 1952 in Bade-Wirttebärg ufgangen isch.
Bi dr Kraisreform 1973 sin d Gränze vu Hauezollre aber verwischt wore. S Biet dailti si hit uf nyyn Landkrais in drei Regierigsbezirk uf, wu allisamt au nit-hauezollerischi Biet umfasse. Dr Großdail lyt im hitige Landkrais Semmerenga un im Zollrealbkrais, wu d Gränze zum Dail (vor allem im Norde) no mit sällene vu Hauezollre zämebasse. Chlaini Dail lige eschtli dervu in dr Landkrais Reidlenga, Bibra un Raveschburg (im letschtere di sidligscht Exklave vu Hauezollre, Achberg), wu wie dr Landkrais Semmerenga un dr Zollrealbkrais zum Regierigsbezikr Dibenga ghere. Weschtli lige chlaineri Biet in dr Landkrais Rautweil, Duttlinge un Konschtanz (Regierigsbezirk Fryburg) un Fraidestadt (Regierigsbezikr Kallsruh).
Regierigsbresidänte
(mit dr Befugnis vun eme Oberbresidänt)
Allgemeine Musikgesellschaft Basel
Die Allgemäini Muusiggsellschaft Baasel (kurz AMG) isch 1876 gründet worde mit em Ziil, d Muusig in dr Stadt Baasel z pflääge und z fördere, vor allem dur s Veraastalte vo Konzärt. Dr Schwerpunggt vo de Veraastaltige lit uf klassische Simfoniikonzärt, wo mäistens im «Muusigsaal» vom Stadtcasino ufgfüert wärde.
Hohenzollernsche Lande
Kommunallanddag
1925: Zäntrum 68,4 % – 17 Sitz | Burgerbartei/Buurebund 16,7 % – 4 Sitz | DDP 9,3 % – 3 Sitz 1929: Zäntrum 61,3 % – 15 Sitz | Hauezollerische Buurebund 15,4 % – 4 Sitz | FWV 10,7 % – 3 Sitz | SPD 8,3 % – 2 Sitz 1933: Zäntrum 50,2 % – 12 Sitz | NSDAP 38,1 % – 9 Sitz | DNVP 6,0 % – 2 Sitz D Brozänt, wu zue dr 100 % fähle, sin d Wahlvorschleg, wu nit im Provinziallanddag verdrätte gsii sin.
Allgemeine Musikgesellschaft Basel
D «Concertgesellschaft» und dr «Capell-Verein» häi sit 1826 beziejigswiis 1855 s öffentlige Muusiglääbe in dr Stadt dominiert. 1876 isch denn d AMG entstande, wo sich die bäide Veraastalter veräinigt häi. Dr Aaloss für d Fusioon isch dr Bau vom e nöije Muusigsaal gsi. Dä d Rüüm vom Stadtcasino ersetzt, wo bis denn brucht worde si, aber akustisch nid zfriide gstellt häi.
D AMG het bis 1921 d Rolle vom e Veraastalter vo Konzärt und Drääger vom ene Orkester gspiilt. Wirtschaftligi Brobleem häi sä noch em Erste Wältchrieg zwunge, en anderi Löösig z finde. S Orkester, wo sit 1996 Sinfonieorchester Basel häisst, isch vo denn aa vo dr staatlig subvenzionierte «Basler Orchester-Gesellschaft» (sit 2011 «Stiftung Sinfonieorchester Basel») dräit worde.
Die Allgemäini Muusiggsellschaft isch sit iirer Gründig bis hüte under em Naame Konzertgesellschaft dr wichdigst Veraastalter für klassischi Konzärt z Baasel. Sit 2014 isch dr Christophe Sarasin iire Bresidänt.
Bahnhof Basel St. Jakob
Dr Bahnhof Basel St. Jakob isch eine vo de säggs Bahnhöf uf em Gebiet vo dr Stadt Basel. Er befindet sich im Dalbe-Kwardier grad näben em Joggeli Park im Sportzentrum St. Jakob.
Dr Bahnhof het nume äi Gläis und dient hauptsächlig as Haltstell für Pändlerzüüg zum Bahnhof Basel SBB an de Dääg, wo dr FC Basel Häimspiil het (Joggeli-Shuttle). Sältener wird er für uswärtigi Stadionbsuecher brucht für diräkti Zugverbindige zu ihre Heimetstedt. Währed dr Fuessball-Europamäisterschaft 2008 isch dr Bahnhof hüfig für Pändlerverbindige brucht worde. Sust git s braktisch käini Verbindige an s nazionale Bahnnetz und er zelt dorum as en Art Gäisterbahnhof.
Oliver Gimber
Oliver „Olli“ Gimber (* 20. April 1963 z Pforzè) isch èn dütschè Unternämmer, Komiker, Wèbvideo-Broduzènt un Bedriiber vom YouTube-Kanaal Witz vom Olli.
Läbbè
Nõch èm Bsuèch vo dè Hauptschuèl hèt dè Oliver Gimber Aafang vo dè 1980er Johr im Mòlerfachbedryb vo sinèrè Eltèrè è Uusbildung zum Mòler un Lackyrer. Als Mòler- un Lackyrermeischter hèt er 1992 d Gschäftsleitung vom elterlichè Bedryb übbernõ. Dè Gimber isch zuèdèm uusbildetè Raumdesigner un brüèftè Sachvoschtändigè für Schimmelpilzsanyrung. Er isch Eigèdümer von è baar Firmè. Uffgrund vo sim bruèflichè Engagement dauft er sich sèlber èn Workaholic. Vill Wärt legt dè Gimber Oliver uff diè aalte Wärt wiè Püngtlichkeit un höflichi Aaschprõch vo dè Lüt. Ußerdèm unterschtützt er è baar soziali Brojèkt un dischtanzyrt sich vo Rassismus.
Oliver Gimber isch èn Vatter von èrè Döchter un läbbt z Pforzè.
Wǜrkè als Witzvozèller
Als Witzvozèller hèt dè Olli im Septèmber 2015 dè YouTube-Kanaal Witz vom Olli ygrichtet. Voruusgangè isch d Aafrõg vo èm Fründ, wo z Neuseeland gsi sich, dè Olli söll ym per WhatsApp è baar vo ym vozellti Witz schickè. Sèllè Fründ hèt diè vom Olli sèlbscht gmachtè Videoclips in è Videoportal uègladè. Druffhy hèt dè Olli s Publizyrè vo sinè Witz sèlber ubbernõ. I sim Kanaal ladèt er pro Woch è baar Videos uè. In eim Video drait er jewyls ein Witz vor. Jedès Video wörd mit èrè Smartphone-Kamera uffgnõ, diè allermeischtè devò nimmt dè Olli im Auto uff. Mittlerwyl bruucht er au anderi Locations, um sini Witz mit èm Smartphone uffznää, z. B. s eigene Sofa odder bim Mitfaarè in èm Tourèwagè.
Witz-Quällè
Am Aafang vo sinèrè Witzvozèller-Karrièrè hèt dè Olli sich us sim eigenè Repertoire vo uugfäär 5000 Witz bediènt. Inzwǜschè chriègt er meischtens per E-Mail massèwys Witz-Vorschlääg zuègschickt, wo nèr i dè Clips, nadürlich mit dè Nennung vom Urhebber, mengmòl zum Beschtè git. I dè Kommentär vo sim YouTube-Kanaal git s au no è baar Witz-Vorschlääg zum Aaluègè.
Witz-Drèèbuèch
Èn Witz-Clip isch dramaturgisch immer glych uffbaut: Dè Olli leitet churz y un wyst im Witz è launigi, sèlbscht definyrti Kategory zuè. Denõch beschriibt er d Güètè vom Witz, ebbèso in èrè eigenè Kategory, z. B. Europäische Wältglasse, Ein Zwölfender des badischen Humors. Nõch dè Yfüürung chunnt dè Witz sèlber. Meischtens bricht er no vor dè Pointe in Glächter uus un klatscht mengmòl vor Begeischterung i d Händ. Am Ènd vom Witz widderholt er d Pointe un chriègt sich vor Lachè schyr nimmi iè. Bi Obberkracher chas èmòl vorchò, dass er schins Tränè lacht un sich sèlli us dè Augè wüscht. Witery Erkennungsmärkmòl vom Olli sin dè schräg nõch obbè uusgschtreckte Zeigefinger am Aafang un dè Pforzemer Dialèkt, wo im Südfränkischè odder gnauer im Mittelbaddischè zuègordnèt wörd.
Witz-Comedian
Oliver Gimber isch als Alleiunterhaalter mit sim Live-Brogramm vor allem im süddütschè Ruum tätig. Er drèttèt ußerdèmm in Radio- un Fèrnseesendungé sowiè im Raamèbrogramm vo großè Sportvoaaschtaltungè uff. Mengi Radiosender straalèd sini Witz regelmäßig als Yschpiller uus odder biètèd si als Podcast aa. Dè Olli beschriibt s Brogramm bi sinè Stand-up-Comedy-Uffdritt mit èm Motto Blanlos durch di Nacht. Er beschtrittet bi nèm Uffdritt, wo uugfäär zwei Stund duèrèt, s komplette Brogramm oone Drèèbuèch un mit sim Repertoire vo übber 5000 Witz.
Georgische Sprache
Die georgischi Sprooch (Äigebezäichnig ქართული ენა) isch d Amtssprooch z Georgie und wird dört vo öbbe 4 Millioone Mensche gschwätzt (Stand 2013).
S Georgische ghöört mit Mingrelisch, Lasisch und Swanisch zu de südkaukaasische Sprooche.
Die georgischi Sprooch wird mit dr Alfabeetschrift Mchedruli gschriibe, wo 33 Buechstaabe het.
Wortschatz und Wortbildung
S Abläitigssüsteem für Wörter im Georgische isch riichhaltig. Us ere Wurzle und e baar bestimmte Prefix und Suffix cha mä e Hufe Substantiiv und Adjektiiv abläite. Zum Bispil vo dr Wurzle -kart- chömme d Wörter Kartveli (e Georgier), Kartuli (die georgischi Sprooch) und Sakartvelo (Georgie).
S Georgische het im Lauf vo sinere Gschicht 40 Brozänt vo de Leenwörter us em Altgriechische, Latiinische, Franzöösische, Dütsche, Persische, Arabische, Armenische, Russische und (in de letzte Joor) Änglische übernoo.
Wörterbüecher
Äins vo de wichdigste georgische Wörterbüecher isch s «Erkläärende Wörterbuech vo dr georgische Sprooch» (Georgisch: ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი). Es bestoot us acht Bänd mit öbbe 115'000 Wörter. Dr Arnold Chikobava und sis Tiim het s vo 1950 bis 1964 uusegee.
Kanton Saint-James
Dr Kanton Saint-James (frz. Canton de Saint-James) isch bis 2015 e Kanton im Arrondissement Avranches im franzesische Département Manche gsii. Dr Kanton Saint-James hät zur Region Normandie ghört. S Gebiet ligt nordöstlig vo Rennes und südlich vo säbere Bucht im Ärmelkanal, wo d Insle Mont-Saint-Michel dinne isch.
Hauptort vum Kanton isch Saint-James gsii.
Alberto Giacometti
Dr Alberto Giacometti (* 10. Oktober 1901 z Borgonovo, Gmai Stampa; † 11. Jänner 1966 z Kuur) isch e Schwyzer Bildhauer, Moler un Grafiker vu dr Modärni gsii, wu syter anne 1922 in dr Hauptsach z Paris gläbt un gschafft ghaa het. Är isch aber regelmäßig in d Haimet im Bergell chuu, go sy Familie dräffe un dert schaffe.
Kanton Saint-James
Gmaine
Dr Kanton Saint-James hät us däne zwölf Gmaine bstande:
Alberto Giacometti
Bedytig
Dr Giacometti ghert zue dr wichtigschte Bildhauer vum 20. Johrhundert. Sy Wärch zaigt Yyfliss vum Kubismus, Surrealismus un dr philosophische Frogen um d condition humaine un vum Exischtänzialismus un dr Phenomenology. Um 1935 het er di surrealistischen Arbeten ufgee gee zum si dr „Kumpesizione mit Figure“ z widme. Zwische 1938 und 1944 sin d Figure maximal sibe Zäntimeter groß gsii. Si hän d Dischtänz sotte zaige, wun er s Modäll gsääne. In dr Noochriegszyt sin em Giacometti syni bekannteschte Wärch entstande. In dr extrem lange, schlanke Skulpturen het dr Chinschtler sy neji Dischtanzerfahrig noch eme Kinobsuech uusgfiert, wun er dr Unterschid zwische syre Ssähwys un sällere vu dr Fotografy un vum Film uusgmacht het. Mit syre subjektive Säh-Erfahrig het er d Plaschtik nit as lyybhafti Noobildig im realen Ruum gschaffe, sundern as „ein imaginäres Bild […] in ihrem gleichzeitig realen und imaginären, greifbaren und unbetretbaren Raum“.
Ł
De Buechstabe Ł (L mit Querstrich, chli: ł) chunnt im Polnische, Kaschubische, Sorbische, i de Weißrussische, im Venezianische und in de Navajo-Sproch vor. Erschtmol isch das Schriftzeiche im 16. Jahrhundert i polnische Tegscht gfunde worde. Für d'Sorbe isch dä Buechstabe s'inoffizielli Nationalsymbol, wo vom Wort, Łužica chunnt, wo en sorbische Begriff für d'Lausitz isch.
Uussproch
Im Łacinka, wo em Wiisrussische (Belarussische) entspricht und i einige ostpolnische Dialäkt tuet me Ł als „dunkligs“ bzw. velarisierts L [] säge.
Im Niidersorbische, im Obersorbische und im Polnische isch Ł en stimmhafte labiovelare Approximant [].
I de Navajo-Sproch und im Inuktitut isch de Buechstabe für de stimmlose laterale alveolare Frikativ.
I de Venezianische Sproch channmer en l, e odder gar nöd säge, z. B. ła góndoła seijt me góndola, góndoea oder au góndoa.
Unicode
Im Unicode chammer s'L mit Querstrich uf de folgende Positione gseh:
ISO 8859
S'L mit Querstrich isch i de Kodierig Latin-2 enthalte.
TeX
Im TeX wird s'L mit Querstrich wie une zeigt:
Anderi Verwändig
I latinische Handschrifte vom Mittelalter wird s ł bzw. ƚ (U+019A) als Abchürzig für Lat. vel „oder“ bruucht.
Knabenschiessen
S Chnaabeschüüsse – oder wie me früener im Tialäkt gsäit hät: de Chnaabeschüüsset – isch es Volksfäscht z Züri. Das Fäscht findt all Jaar im Hèrpscht statt, und zwar im Septämber am Wuchenändi vor em Bätttaag.
Gschosse wird mit em Sturmgwehr 90. Dèè, wo am mäischte Pünkt macht, chunt es Priisgält vo 5000 Franke über (Stand 2020).
De Fäschtplatz isch im Albisgüetli under em Üetlibèèrg. Bis is 19. Jarhundert isch de Chnaabeschüüsset im Siilhölzli gsii.
Dezue ane cha mer uf em Fäschtplatz e Chilbi bsueche – di grööscht vo de ganze Tüütschschwiiz.
Tanz
Danz (vo altfranzösisch: danse, vo wo das chunnt, wäiss mä nid) isch d Umsetzig vo Inspirazion (mäistens Muusig und oder Rhüthmus) in Beweegig. Danze isch e Ritual, e Bruuch, e daarstellendi Kunstgattig, e Bruef, e Sportart, e Therapiiform, e Form vo sozialer Interakzion oder äifach e Usdruck vo Gfüül.
Allgemäins
S Danze het in dr Gsellschaft e Hufe Funkzione, cha aber au Sälbstzwäck oder Zitverdriib si.
Im ritualisierte Danze cha mä Emozione und Zämmeghörigkäit usdrucke. Es cha as e festlige Iniziazionsritus d Ufnaam vo nöije Mitgliider in e Gmäinschaft begläite, öbbe wenn jungi Mäitli bim Debütantinneball dr Gsellschaft vorgstellt wärde oder wenn Schüeler bim Abschlussball fiire, ass si d Brüefig bestande häi. Vor eme religiöse Hindergrund eert mä mit Tanzritual Götter oder bittet sä um Hilf, weert böösi Gäister ab oder verdribt sä.
S Danze as Sport förderet dr Ufbau vo Muskle, d Motorik, d Koordinazioon und dr Gliichgwichtssinn. Wenn öbber komplexi Bewegigsablöif erfolgriich leert, blaant und usfüert, hilft das sim Sälbstverdraue und eme gsunde Verheltnis zum äigene Körper.
As Kunstform stellt mä mit Danze Gfüül und Handlige daar. D Mimik, d Gestik und die ganzkörperlige Danzbewegige bilde zämme mit dr Muusig s aaspruchsvolle Aarbetsmaterial vom künstlerische Danz, wo im Zueschauer d Eliganz und d Usdruckschraft vom menschlige Körper vor Auge füert.
Danzforme
Zue de underschidliche Danzforme ghöre de Volchsdanz, wo in braktisch alle Kulture in äinere Form oder ere andere vorchunnt, de Gsellschaftsdanz mit de Hauptrichdige Walzer, Disco, Swing, Latino und Tango, de Schaudanz wie Step, Hip-Hop, Breakdance, Buuchdanz, Go-Go oder Striptease, de Tournierdanz und de Büünidanz drunder s klassische Ballett und s modärne Danztheater.
Verschidnigi Danzstiil sind under anderem: Chaconne, Flamenco, Gavotte, Passacaille, Samba, Sarabande und Square Dance.
Martin Tschumpert
De Martin Tschumpert (* 20. Septämber 1830 z Iigis, hüt zu Landquart; † 11. Juni 1911 z Silvaplana; Bürger vo Iigis) isch en Schwyzer refermierte Pfarer gsy, wo s Läbe lang amene monumäntaale Tüütschpüntner Wöörterbuech gschribe hät, daademit aber nie fërtig woorden isch. S Manuskript isch nach em Tood vom Tschumpert äini von wichtigschte Quäle vom Schwyzerischen Idiotikon woorde.
Läbe
De Tschumpert isch 1857 ordiniert woorde und nachane 1859–1869 z Haaldestai, 1869–1872 z Valzëinä, 1872–1879 z Silvaplana, 1879–1886 z Zernez, 1887–1895 z Bivio, 1895–1899 z Casaccia und 1899–1903 z Vicosoprano Pfarer gsy. Syn Läbesaabig hät er z Silvaplana verbraacht.
Ghüraate gsy isch er zwäimaal, zeerscht mit der Ursula Roffler vo Grüsch (1838–1861) und nachane mit de Maria Colani us La Punt (1845–1911).
Sys Wöörterbuech
Ab de 1860er-Jaar hät de Tschumpert amene Wöörterbuech gschaffet, wo s Tüütsch im Kanton Graubünde – di läbige Walser- und Oschtschwyzer Tialäkt gnauso wie di histoorisch tüütsch Kanzleispraach – het sele dokumäntiere. S isch deby nöd nu äifach um d Bidüütig vo de Woort ggange, näi, au s Volchskundlich hät e wichtigi Role gspilt. S Manuskript zelt über 3100 Syten im Folio-Format; er hät bis zu sym Tood draa wytergschribe. Dezue chömed na e gramatischi Übersicht, e Samlig vo Fluernäme, es Regischter und anders. Wie de Tschumpert das risig Materiaal hät welen oordne, hät er imene Regelwëërch vo schier 400 Paragraafe feschtgschribe. Föif Liferige vom Wöörterbuech, nämli bis i s H ine, sind zwüsched 1880 und 1896 im Truck usechoo. Wo de Tschumpert gstoorben isch, isch vom na untruckte Täil es Stuck fërtig redigiert, es Stuck imenen eerschten Entwurf voorglägen und dezue na vil Roomateriaal umegsy.
De Scheffredakter vom Schwyzerischen Idiotikon, der Albert Baachme, isch doo i s Püntnerland gfaare, zum s Manuskript gnauer aaluege. Er hät grad gsee, wie wichtig das isch, und hät de Kanton Graubünde und de Bund 1914 dezue praacht, die handschriftlich Wöörtersamlig z chauffe – 6000 Franke sind daadeby a d Eerbe vom Tschumpert ggange; de Kantoon hät 2000 Franke, d Äidgnosseschaft 4000 Franke zalt. S Manuskript isch a s Idiotikon choo, mit de Verpflichtig, das es nach em Abschluss vom dëm Wëërch a d Püntner Kantonsbiblioteek göch. Am Idiotikon hät mes dänn uusgwërtet, und s hät fascht 22 000 Zädel druus ggëë. Asewääg isch s Wöörterbuech vom Tschumpert im Idiotikon uufggange – es isch für dëm syni Redakzioon äini vo ire wichtigschte Quäle für di elter und jünger Spraach im Kanton Graubünde.
Öppe glychzytig hät übrigens na en andere Püntner, nämli de Valentin Büeler, amene Tavaaser Wöörterbuech gschribe. Die beede händ aber allwääg ekän Kontakt mitenand ghaa.
Genweiler
Genwiller (lothrìngisch; frànzeesch Guenviller, ditsch Genweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Genwiller lijt 6 km sìdlich vun Freyming-Merlebach, 7 km eschtlich vun Saint-Avold und 20 km weschtlich vun Sarreguemines uf re Heche zwìsche 264 und 361 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Genwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1221.
Iermsdrëf
Iermsdrëf (dt. Ermsdorf, frz. Ermsdorf) isch e ehmoligi Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Miedernach zue dr Ärenzdallgemeng zämmegschlosse.
Genweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Iermsdrëf
Ortsdail
Zue dr Gmai Iermsdrëf hän d Ortschafte Eppelduerf (Eppeldorf), Iermsdref, Folkendeng (Folkendange), Keiwelbaach (Keiwelbach ) un Steën (Stegen) ghert.
Genweiler
Verwàltung
vun Genwiller ìsch. Genwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Iermsdrëf
Verwaltig
Iermsdrëf het zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Iermsdrëf isch bis 2011 dr André Kirschten gsii. Scheffe sin dr Tim Steffes un dr Claude Hoffmann gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.
Genweiler
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Genwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Iermsdrëf
Gschicht
Iermsdrëf isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1128 as Hermestorph (1145: Hernestorf).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Iermsdrëf ghert zum Moselfränkisch.
Basel-Clara
S Clara, uf Stadtbaseldütsch Gloore oder Glaare, isch e Quardier in dr Schwiizer Stadt Basel. Es lit östlig vom Chleibasler Stadtzentrum und gränzt im Norde bi dr Sperrstrooss an s Mattys-Quardier, im Oste bim Riechering ans Roosedaal, im Süde bi dr Riechestrooss ans Wettstei und im Weste an d Chleibasler Altstadt (Klybistrooss, Claragrabe).
Vor 1870 het s nume wenig Hüüser im Vierdel gha, vor allem an dr Strooss uf Wiil, wo hüte Hammerstrooss heisst, an dr Clarastrooss und an dr Bahnhofstrooss, em hütige Riechering. D Bahnhofstrooss hätt sötte e Boulevard mit Bäum wärde, dä Blan isch aber nume grad in dr Nööchi vom Mässblatz Wirklichkeit worde. Bis zum Aafang vom 20. Johrhundert isch die ganzi Flechi vom Quardier bebaut gsi, usser dr Claramatte, eme rächteggige Park, wo me denn zum Deil in de 1950er e Parkblatz drus gmacht het. Vor Churzem het mä d Parkblätz wider abgschafft, so dass d Claramatte wider ihri ursprüngligi Flechi het. D Parkblätz, wo verlore gange si, het mä in en underirdischs Parkhuus verleit, wo mä uf em Gländ vo dr früehnere Bandfabrik Vischer & Co. baut het. S Zentrum vom Clara-Quardier, vor allem d Clarastrooss, het sich im zwanzigste Johrhundert zum e Gschäftsvierdel entwigglet und in dr Nöchi vom Riechering isch es Kongrässzentrum baut worde und es git e baar Hotel und e Hufe Restaurant.
Essertines-sur-Yverdon
Essertines-sur-Yverdon (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Essertines-sur-Yverdon lyt am rächte Stade vum Buron. Zue dr Gmai ghere au no d Wyler Epautheyres, Nonfoux un La Robellaz. D Gmaiflechi umfasst 67,9 % landwirtschaftligi Flechi, 25,7 % Wald, 6,2 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Essertines-sur-Yverdon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1180 as Essertines.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,7 % gläge.
Religion
67,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 16,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 2,8 %, FDP 12,3 %, GLP 8,9 %, GP 8,3 %, SP 17,8 %, SVP 34,9 %, Sunschtigi 5,6 %.
Dr Burgermaischter vu Essertines-sur-Yverdon isch dr Philippe Dind (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,7 % gläge.
Gossau
Gossau heissed folgendi Ort:
oder au:
Essertines-sur-Yverdon
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Elektronische Musik
I dè Zit um 1980 hèt diè Elegtronischi Musig durch diè zuènèmmendi Vofüègbarkeit un Etablyrig vo sǜnthetischer Klangerzüügigsmöglichkeitè èn rasantè Uffschwung gnõ. Bsundere im Berych vo dè spezièll für d Clubszenè broduzyrtè Musig hèn sǜnthetisch broduzyrti Songs sit öppè 1980 è immer wichtigeri Stellig ygnõ un hèn i dè 1970er Johr dè normale, hauptsächlich akustisch broduzyrte Disco-Sound zimli schnèll abglöst. S hèt diè Phasè vo dè elegtronischè Tanzmusig aagfangè, wo im Volauf vo dè 1980er zum Sound vo dè Ära worrè isch un mit Musigschtyl wiè Synthpop, Euro Disco, House un schlièßlich Techno nit nu dè Sound vo dè Dekadè, sondern au dè vo dè nõchfolgendè Johrzeent entscheidend brägè hèt söllè. Sit sellèrè Zit sin sǜnthetisch broduzyrti Musigschtüggle in högschstem Uusmaß populär worrè un hèn traditionell akustisch uffgnõèni Songs, vo allem im Berych vo dè Clubmusig, abber au im Berych vo dè Popmusig suksessiv mee odder wèniger vodrängt.
Vorgschichtè
I dè elegtronischè Musig dräffed sich zwei gegèsätzlichi Sphärè vom menschlichè Wǜrkè: diè künschtlerisch-ästhetische vo dè Musig un s nadurwǜssenschaftliche vo dè Phǜsik un Elegtrotechnig. Vo dõher muè d Entwicklung vo dè Voruussetzungè uss èm ideègschichtlichè un èm technischè Bliggwinkel usè aagluègt wörrè. Im Zùg vo dè radikalè musikalischè Voänderungè, wo s 20. Johrhundert zum Johrhundert vo dè Neuè Musig hèn wörrè lõ, spillt diè elegtronischi Musig è wichtigi Rollè. Vo dè grundlegèndè Bedütig sin znägscht dièjenigè Konzèpt, wo scho Möglichkeitè vo dè elegtronischè Musig voruussetzt, no bevor selli tatsächlich (technisch) zur Vofügig gschtandè sin:
S èrschte Musiginschtrumènt, wo Elegtrizität bruucht hèt, isch s Clavessin électrique vom Jean-Baptiste Delaborde gsi. Es oft aagfüürte Denis d'or vom tschechischè Erfinder Pater Prokop Diviš uss èm Johr 1730 isch zwar i dè Laag gsi, im Spiller zum Spaß chlyni elegtrischi Schlääge z vosetzè, hèt abber tatsächlich kei Elegtrizität bi dè Klangerzüügig ygsetzt. 1867 hèt dè Dirèktor vo dè Telegraphèfabrik Neuchâtel Hippè elegtromechanischs Klavyr konschtruyrt. È èrschts Patent uff dèm Gebièt vo dè elegtronischè Klangerzüügig isch am 12. März 1885 a dè E. Lorenz uss Frankfurt am Main erdeilt worrè.
È uugwöhnlichi Erfindig vom elegtronischè Inschtrumèntèbau isch des vom Thaddeus Cahill 1897 entwicklète Teleharmonium odder Dynamophon gsi. S schaffèt nõch èm Brinzyp von èm Zaanradgenerator, hèt 200 Tonnè gwogè un isch so groß wiè èn Güèterwaggon gsi. Cahill hèt für jeden Halbdòn èn rysigè dampfdribbènè MeefachschtrÔmerzüüger bruucht, dè ym diè sinusförmigè Uusgangsschpannigè gliferèt hèt. In sim 1907 erschinnènè Entwurf è neui Äschthetik vo dè Dònkunscht hèt dè Ferruccio Busoni sini Theory vo dè Dritteldöön entwicklèt, wo-n-er für sini klanglichi Umsetzig vom Dynamophon am geignetschtè ghaaltè hèt.
Dè Leon Theremin hèt als Leiter vom Laboratorium für elegtrischi Schwingigè vom staatlichè phǜsikalisch-technischè Inschtitut z Leningrad vo 1920 bis 1928 s uffsehèerregende Inschtrumènt Ätherophon konschtruyrt, wo spôter nõch ym Theremin benamst worrè isch. S Inschtrumènt isch technisch gsää è Schwebigssummèkonschtruktion, d. h. d Erzüügig von èm hörbarè Dòn wörd durch Übberlagerig vo zwei hochfrequèntè un nimmi hörbarè Dään bewärchschtelligt. Selli Eigèschaft vo dè Klangerzüügig hèt è baar Komponischtè zu Wärch spezièll für s Theremin inschpiryrt. Vom Komponischt Anis Fuleihan isch uff selli Wys è Konzèrt für Theremin un Orcheschter gschaffè worrè, wo 1945 mit èm New York Symphony Orchestra unter Leopold Stokowski un dè Solischtin Clara Rockmore am Theremin uruffgfüürt worrè isch.
Öppè zitglych hèt sich dè dütsche Volksschuèlleerer un Organischt Jörg Mager mit dè exaktè Erzügig vo Mikrointervall bschäftiget un Erfindigè wiè s Elektrophon (1921) un s Sphärophon (1928) vorbereitet. Mager isch èn Aahänger vom tschechischè Komponischtè Alois Hába gsi, wellè sich, durch Aaregig vom Ferruccio Busoni, schu mit dè Mikrointervall pragtisch befasst hèt. Ußerdèmm hèt dè Mager si Intresse a Mikrointervall vo dè Beobachtung vom Akuschtiker un Musikethnolog Erich Moritz vo Hornboschtel abgleitet, dass d Melodiè bi nèrè Voänderig vo dè Tonhöchèlaag, abber au dè Notèlängi, immer als ei un dièsèlb Gschtaalt erschinnè düèn. So sin spôter si Sphärophon II, si Kaleidosphon un sini Elegtrodònorglè fèrtiggschtellt worrè.
Bim Ondes Martenot handlèt s sich ebbèfalls um èn Dònfrequènz erzügendè Schwebigssummer mit èm Unterschyd, dass zuèsätzlich an èm Seil zogè worrè isch, womit d Tonhöchè voänderèt wörrè hèn chönnè. Dè Olivier Messiaen hèt sèll Inschtrumènt in sinèrè Turangalla-Simphony vowendèt, wo dè schwizerische Komponischt Arthur Honegger sèbbs im Oratorium Johanna uff èm Schyterhuufè ygsetzt hèt. Schu 1907 hèt dè Busoni in sinèrè visionärè un yflussrychè Schrift Entwurf einer neuen Ästhetik der Tonkunst möglichi Entwickligslinniè affzeigt, welli èrscht mit dè Mittel vo dè elegtronischè Musig ab dè 1950er Johr realisyrt wörrè hèn chönnè. Er hèt dõdrin unter andrem d Idee vo dè Klangfarbèmelody, wo dè Arnold Schönberg èrschtmòls in sinèrè Harmonielehre (1911) vorgschtellt hèt un i dè folgendè Johr widderholt aagschprochè hèt, relevant für s musikalische Konzèpt vo dè früè elegtronischè Musig. Witerhy hèt diè kompositorischi Konzeption vom Edgar Varèse mit sellèrè glychermaßè vom Busoni un dè italiènischè Futurischtè zämmè beyflussè hèt chönnè Grüüschhaftigkeit wiè Vorwègnää vo rein elegtronischè Möglichkeitè vo dè Klanggschtaltig chönned ebbèso als relevant betrachtet wörrè.
Staatsform
D Herrschaftsform und in zweiter Linie d Organisation vo dr Herrschaftsuusüebig imene Schtaat bestimmed siini Schtaatsform.
Elektronische Musik
Vorgschichtè
Durch d Bedütig vom Rundfunk als Medium znägscht für s Durrèsetzè vo bolitischè Zyl un spôter für d Unterhaaltig isch dè Wäg für Übberdrägigè vo Musig gebnet worrè.
I sèlli Zit keit d Entwicklig vom Trautonium durch dè Fridrich Trautwein im Johr 1930, welles spôter durch dè Oskar Sala witerentwicklèt worrè isch. Uss sellèm Johr stammèd au diè èrschtè Trautoniumschtüggle vom Paul Hindemith: Vir Stüggle für drei Trautoniè mit èm Untertitel Des kleinen Elektromusikers Lieblinge.
Staatsform
D Schtaatsform laat sich au als d Antwort uf d Fraag „Wer herrscht?“ beschriibe. So definiert biischpiilswiis s Grundgsetz vo der Bunderepublik Düütschland d Schtaatsform mit em Satz Alli Schtaatsgwalt gaht vom Volch uus als Demokratii.
Hebe Camargo
D Hebe Maria Camargo (8. März 1929 z Taubaté, São Paulo; † 29. September 2012 z São Paulo)) isch en brasilianische Schauspiilerin, Sängere und Moderatorin gsi.
Biographii
D Hebe Camargo isch am 8. März 1929 z Taubaté, São Paulo uf d Wält cho. . Si het ihri Karriere as Sängere in de 40er-Johr agfange wo si zämme mit ihrer Schwester s Duo Rosalinda e Florisbela bildet het.
Um 1950 het ihri TV-Karriere als Färnsehmoderatorin agfange. Denn het si bi divärse Färnseh- und Radiosänder gschafft. Sit 1986 moderiert si ihri eigeni TV-Sändig Hebe.
Im Januar 2010 isch bi re en bösartige Tumor vom Brustfells diagnostiziert worde. Si isch am 29. September 2012 in ihrem Huus im São Pauloer Stadtteil Morumbi gstorbe.
Staatsform
I dr Gschicht händ politischi Denker zahlriichi Typologie vo verschiedene Schtaatsforme entwicklet. Us dr Antike schtammt vom griechische Philosoph Aristoteles die klassisch Uufteilig in sechs Forme, Monarchii, Aristokratii, Politii und dene ihri entartete Pendants Tyrannis, Oligarchii und Demokratii. Dr italienischi Politiker und Historiker Niccolò Machiavelli hät zwüsched Elleiherrschafte (Autokratie) und Freischtaate (Republike) underschiede.
Elektronische Musik
Vorgschichtè
Im Johr 1935 hèn d Hammond-Orglè un d Lièchtdònorglè mitnand konkurryrt, wobei èrschteri d Obberhand gwunnè hèt.
Entschtehig
D Gschichtè vo dè elegtronischè Musig isch èng a d Gschichtè vo dè elegtronischè Klangerzüügig (Inschtrumänt, Apparäter) kopplèt. Im Allgmeinè sait mò sellèm bis ca. 1940 elegtrischo Musig un vo elegtrischè Musiginschtrumänt. Ab Aafang vo dè 1950er Johr isch è bschtimmti, mit elegtronischè Gräät realisyrti Kompositionstechnig elegtronischi Musig benamst worrè.
Staatsform
I dr Gegewart wird hauptsächlich zwüsched de Schtaatsforme vo dr Diktatur und dene vo dr Demokratii underschiede.
Elektronische Musik
D 1990er
S Sampling im Techno isch durch meereri Genre (Funk, Electro Funk, New Wave, Electronic Body Music) Èndi vo dè 1980er Johr gschaffè worrè. Fèrner liged Yflüss i dè Perkussionbedonig vo dè Afroamerikanischè un Afrikanischè Musig.
Dè Schwèrpunkt lyt im elegtronisch erzüügtè Schlagzüüg-Rhǜthmus durch Drumcomputer. Durch Sampling wörred Loops erzüügt, wodurrè è repetetivs Arrangement als charakteristischs Klangbild entschtòt.
Staatsform
Bi de Diktature handlets sich vorwiegend um Elleiherrscher (Autokrate), wo sich selber als Präsidente bezeichne, und um di absolute und di nöd parlamentarische, konschtitutionelle Monarchie.
Elektronische Musik
Ab 2000
Èndi vo dè 1990er-Johr sin Elemènt vo dè Elegtronischè Musig i d Genre vom klassischè Rock un Folk übberõ worrè, wo bis dörthy oft als konservativ aagluèget worrè sin. Bands wiè Radiohead odder Tortoise, abber au Stereolab hèn elegtronischi Elemänt i d Strukturè vom klassischè Songwriting ygschaffèt un hèn zuè nèrè Neuetablyrig vo dè elegtronischè (Tanz-)Musig ußerhalb vo dè Techno-Szenè bidrait.
Begrifflichi Abgränzung
Rockmusig wörd im allgmeinè Sprõchgebruuch nit zuè dè elegtronischè Musig grèchnet, obwoll au dört elegtronischi Inschtrumänt un bsunderi elegtronischi Effèktgräät ygsetzt wörred. Bi Elegtrogitarrè sin zwar die Wirkungè, wo dè Klang voändèrè düèn, vo Voschtärker un Effèktgräätessenzièll, trotzdèmm wörred si nit zuè dè Elegtrophòn zellt. Im Psychedelic Rock (z. B. Led Zeppelin odder Deep Purple) chömmed au „echti“ Elegtrophöner (z. B. Theremin odder Hammond-Orgel) vor, abber au diè Spillart wörd vo dè elegtronischè Musig abgränzt. Im Metal spillèd - je nõch Subschtyl - analogi Effèktgräät è bedütendi Rollè, abber Musiker un Szenemitglyder hèn oft klari Vorschtelligè, welli Gräät vobotè sin, um nit zu dè elegtronischè Musig z ghörè. Digitali Effèktgräät odder digitali Broduktion gèlted i dè ganzè Musigrichtig als Tabù (woby Keyboards mit analogem Uusgang toleryrt wörred), un s bschtòt bi Gitarrèvoschtärker è Ablèènig vo Halbleiter.
Staatsform
D Demokratie gliedered sich vorwiegend in parlamentarischi und präsidentiali Republike und in di modern parlamentarischi Art vo dr konschtitutionelle Monarchii. Kritiker vo dere Iiteilig wended ii, dass es sich bi viilne Demokratie in Würklichkeit um Oligarchie handlet.
Es isch au aazmerke, dass under Demokratii historisch, uusschliesslich die direkti Uusüebig vo dr Macht durs Volch verschtande worde isch. Hüt werded zur Bezeichnig vo dem aber meischt d Begriff Radikaledemokratii, Direkti Demokratii und Basisdemokratii gnutzt, wo nöd ganz synonym si.
Maur
Muur (amtlich Maur) isch e politischi Gmäind im Bezirk Uschter im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Muur liit am südweschtliche Ufer vom Griifesee. Zue de Gmäind ghööred au na d Ortschafte Ääsch (Aesch), Ebädinge (Ebmatingen), Binz und Üessike (Uessikon). S Piet vo de Gmäind umfasst 51,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,4 % Wald, 17 % Sidligsflechi und 5,5 % Vercheersflechi.
Gschicht
Muur isch zum eschte Mal gnamset worde 874/887 als de Mure.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 18,5 % (Stand 2011).
Religion
41,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,4 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,4 %, CVP 3,7 %, EDU 2,3 %, EVP 2,0 %, FDP 16,9 %. GLP 15,2 %, GP 5,5 %, SP 12,4 %, SVP 34,8 %, Suschtigi 1,8 %.
Gmäindspresidänt isch de Roland Humm (SVP, Stand 2016). Di reschtliche Gmäindrät sind: Delia Jäggi-Lüthi (FDP), Stephan Pahls (FDP), Thomas Frauenfelder (SVP), Urs Rechsteiner (CVP), Felix Senn (SP).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,5 % gläge.
Guermange
Guermange (Patois Guérmanje, ditsch Germingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Guermange lijt rund sìwe Kilometer eschtlich vun Dieuze àm Linderweiher (Étang de Lindre) uf re Heche zwìsche 210 und 256 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Guermange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 785 àls Grismanga marga.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Guermange ìsch. Guermange ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Guermange ghert zem Lorrain.
Bahnhof Basel St. Johann
Dr Bahnhof Basel St. Johann isch eine vo de säggs Bahnhöf uf em Gebiet vo dr Stadt Basel. Er befindet sich im Santihans-Kwardier in dr Nööchi vo dr Nordtangänte und wird zurzit vo dr SBB brucht.
Wil er schlächt an s Bahnnetz aabunden isch und s dorum wenig Zugverkehr im Bahnhof het, het er dr Ruef vom ene Gäisterbahnhof. Sit Aafang 2009 isch dr Bahnhof aber mit ere Haltstell vor em Hauptgebäud diräkt an s Dramnetz (Linie 1 und 21) vo dr BVB aagschlosse und sit em Septämber 2009 halten 18 zuesätzligi S-Bahn-Züüg im Bahnhof Basel St. Johann. D Zuglinie goht vo Basel SBB in Richdig Saint-Louis/Mülhuuse und chunnt noch öbbe fümf Minute am Bahnhof St. Johann aa.
Gschicht
1840 isch d Däilstrecki Mülhuuse-Saint Louis vo dr Iisebahnlinie vo Stroossburg uf Basel, wo d Compagnie du chemin de fer de Strasbourg à Bâle baut het, iigweiht worde, und bis 1841 sich dr französisch Däil vo dr Linie fertig gsi. S het denn no drei Johr brucht für die letschte baar Kilometer bis zur Basler Stadtmuure und für s Iisebahndoor, und denn het dr Archidekt Friedrich uf em Schällemättli in dr Stadt sälber non e Bahnhof müesse baue. Es het dört e Remiise gha für d Lokene und en anderi für d Wääge, s Depoo isch z Saint Louis bliibe. Gege s Ändi vo 1845 isch dr erst Santihans Bahnhof iigweiht worde. 1860 isch er e Durchgangsbahnhof worde, wo d Zuuglinie bis zum Bahnhof vo dr Schwizerische Centralbahn verlengeret worden isch.
Collegium Musicum Basel
S Collegium Musicum Basel (kurz CMB) isch e Schwizer Orkester us dr Stadt Baasel. Es spiilt im Muusigsaal vom Stadtcasino Baasel, wo zu de beste Konzärtsääl uf dr Wält ghöört.
S historische Collegium
Zwüschen em historische Collegium Musicum und em modärne CMB git s usser em Naame no anderi Parallele. S erste Collegium het sich 1692, e Joor noch em 1691er-Wääse, wie dr Eduard Wölfflin in sim Buech Das Collegium musicum und die Concerte in Basel verzelt, im Oobere Collegium vo dr Uniwersidäät bildet. Dört häi sich Muusigliebhaaber an jeedem Zistig Nomidaag under dr Läitig vom Organist Dietrich Schwab zämmedoo, zum vor eme Publikum vo meebessere Baasler Muusig mache. S isch nid lang gange, und das dilettantische Undernääme isch gschitteret.
1708 häi s säggs Gründer, drunder e Hans Jacob Iselin und e Benedict Socin, no äinisch brobiert. Dasmol het jeede, wo nöi drzue khoo isch, 15 Pfund Iidrittsgäld müesse zaale und e jöörlige Biidraag vo säggs Gulde. Mit em Gäld het mä könne e Lokal miete, Muusiker us dr Stadt anggaschiere, em Diräkter Schwab e kli öbbis lo zuekhoo und e dienstbaare Johann aastelle, mit kurze Hoose und eme Huet mit eme silbrige Bord draa. 1717 het mä im ene gröössere Lokal bim Rhiidoor afo musiziere und fümf Joor spööter Marke iigfüert, zum d Zaal vo de Zuehöörer könne in Gränze halte. Wil sich s Publikum aber nid immer ganz comme il faut benoo het, het mä Reegle für s Benää veröffentligt und e Barriere zum Orkester iigfüert. In dere Zit si vier vo de Muusiker zaalt worde, die andere häi sich mit ere Kollazion begnüegt. In de 1730er Joor isch d Begäisterig und s Gäld, wo in d Kasse kho isch, immer weniger worde, aber uf d Middi vom Joorhundert zu, isch nöis Bluet in d Baasler Muusikerszeene gflosse.
Nid nume häi die nöije Mitgliider Gäld und Wille in s Collegium brocht, si häi sogar dr Root drzuebrocht, iiri Blään finanziell z understütze. D Musiker häi au e zwar chliins Honorar, im Ganze säggs bis zwölf Pfund im Joor, afo überkoo und dr erst Schritt zum ene brofessionelle Orkester isch gmacht gsi. Vo 1749 si au käini Muusigööbe me organisiert worde, sondern Konzärt. 1752 het ene d Uniwersidäät s Prytaneum im Oobere Kolleg gratis überloo und em Orkester sogar sogar 2500 Pfund gleent für en Umbau. D Abonnänte häi vo denn aa für e Louis d'or im Joor d Konzärt könne loose, si aber nüm Mitgliider vom Collegium gsi. Anstatt vom dienstbaare Johann isch bim Iigang e Soldat vo dr Stadtwach gstande und bald scho e Wachmäister mit meerere Soldate. Im Saal häi vierhundert Lüt Blatz ghaa, was e chli vil gsi isch, wil e hufe von ene nid so seer wäge dr Muusig khoo sin, sondern wäge dr Gsellschaft und mit iirem Lärm d Muusigliebhaaber gstöört häi.
In de 1750er isch s Orkester scho öbbe vierzig Maa stargg gsi, d Helfti drvo Brofessionelli. Striicher het s immer gnueg gee, aber mit de Blööser het s ghaperet, so dass mä Drumbeeter und Horniste us em polnische Regimänt z Hüünige het müesse anggaschiere. Au internazionali Gröössene häi mänggisch mitgwirkt, wie dr Turiner Wiolontschellist Lancetti oder dr Faggotspiiler De la Valle und si Dochder, wo Sängere gsi isch. 18 Batze isch dr Iidrittsbriis zu iirem Konzärt gsi.
Dangg em staatlige Zueschuss het s Collegium e Singmäister könne iistelle, wo nid nume Stunde gee het, sondern au im Waisehuus und im Alumneum noch nöije Talänt gsuecht het. Wenn öbber het welle en Instrumänt leere, isch das uf d Köste vom Collegium gange, solang flissig gleert worde isch.
Aber d Zite si wider schwiirig worde. Nid nume het s in de spoote 1750er Brobleem mit em Singmäister gee, immer mee Theater- und Operekompanie si z Baasel verbiikhoo und s Publikum und sogar d Muusiker vom Collegium sälber häi vilmol e Theateruffüerig eme Konzärt vorzooge. 1783 isch s Collegium braktisch bläite gsi. E nöis Direktorium gläitet vom Daniel Legrand und vom Rootsschriiber Peter Ochs het s Orkester nöi organisiert und d Schulde abzaalt. Es het mit de brofessionelle Muusiker, vo deene si s öbbe 16 bis 20 gsi, Konträkt abgschlosse und iine e jöörligs Saläär zaalt und immer wider fremdi Musiker und Sänger für e Säson aagstellt. D Diletante häi sich um d Blätz im Orchester afo risse. Aber d Zite si kriegerischer worde und s Gäld weniger. Mä het s mit Spiildisch im Saal brobiert und mit Danze. Vo 1799 aa isch s denn aber mit de Abonnemäntkonzärt für vier Joor ume gsi. Noch dr Uflöösig vo dr Helvetische Republik het s wider Konzärt gee, au wenn si immer wider emol zu Konzärtbäll erwiteret worde si, zum mee Publikum aalocke.
1826 isch s Collegium in s nöije Stadtcasino züüglet. Mit eme gröössere Publikum het mä d Briis für d Abonnemänt könne aabedue. Mä het welle em Publikum bi dr Verwaltig e Stimm gee, so wie mä s vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft kennt het. E Konzärtgsellschaft het sich druf konstituiert, wo d Mitgliider e Stimmrächt bi dr Waal vo dr Diräkzioon gha häi.
S modärne Collegium
Vo 1963 aa si mee as 30 kommentierti Jugendkonzärt ufgfüert worde, wo vom Migros-Gnossenschafts-Bund finanziert worde si und e groossi Resonanz usglööst häi. E hufe Gastspiil und Turneä si drzue khoo, e baar Mol z Italie, z Besançon, Wien, Bregänz, Israel, in dr Tschechoslowakei und z Leipzig z Dresde.
Kontinuität vo dr Brogrammfilosofii
Dr inhaltlig Schwerpunggt isch d Muusig vo dr Klassik und Romantik vom 18. und 19. Joorhundert. Das schliesst aber nid us, ass au zitgenössischi Komposizioone, bsundrigs Wärk vo Schwizer Komponiste, ufgfüert wärde. Dr Erfolg bim Publikum sit dr Gründig vom Orkester im Joor 1951 bestätigt d Kwalidäät vo de Konzärt und d Akzeptanz vo dr Brogrammuswaal.
D Bsetzig vom Orkester und d Förderig vom Noochwuggs
Wichdig für s CMB isch au, ass jungi Bruefsmusiker e Schanse im Orkester überkömme und ass dr musikalisch Noochwuggs gfürderet wird. Jeedes Joor wird e Briisdräägerkonzärt mit junge Soliste veraastaltet, wo am ene internazionale Wettbewärb (in de letschte Joor mäistens bim Interbazionale Muusigwettbewärb vo dr ARD Münche oder am Internazionale Gämfer Muusigwettbewärb) en Uszäichnig überkhoo häi, aber immer wider si au begabti jungi Soliste ängaschiert worde, bevor iir Talänt au internazional anerkennt worde isch, so zum Bischbil d Anne-Sophie Mutter, d Martha Argerich, dr Daniel Barenboim, dr Sol Gabetta, d Noëmi Nadelmann, oder d Arabella Steinbacher.