cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Der Trompeter von Säckingen
Vorschbiil
A Grubbe vo Studenda stemmt a Lobliad uff Heidelberg ôô: <poem style="font-style:italic"> Alt Heidelberg, du feine, Du Stadt an Ehren reich Am Neckar und am Rheine Kein’ andre kommt dir gleich. Kaum hôt em Kurfirschda sei Haushofmoischtr dia Kerle uffgfordret, ruhich zo sei, machet se sich au scho ibr-en luschdich. Oiner vo de Studenda, dr Werner Kirchhofer, hôt sei Drombeed drbei ond wuud vo seine Komilidoona uffgfordret, a Solo zo blôôsa, ond glei fanget älle wiider zom Senga ôô. En seira Vorzweiflong droht dr Haushofmoischtr de Senger, da Rekdor vo dr Universideet komma zo lau, was abr uff dia Studenda koin graußa Eidruck macht. Em Schlosshof send au a baar Landsknecht ôôwesend. De selle ihr Ôôfihrer Konradin ischt ganz begeischdret vom Werner seim Drombeedaschbiil. Drom will’r dean Burscha fir seine Landsknecht werba. Oinerseits dät dr Werner gern mitmacha, weil’r Schbass am Reida hôt, abr andrerseits erfehrt bei dera Glegaheit dr Zuschauer, dass dr Werner als Jugendlicher vo-ma Heidlberger Professor e-ma fahrenda Volk abkauft ond schbäder zom Studiom an dr Heidlberger Uni vorpflichdet wôrra ischt. Schliaßlich daucht dr Rekdor uff ond vorweist d Studenda vom Platz. Jetzt abr ziaget’s dia älle vor, en da Denscht vo de Landsknecht zo dredda.
Erschder Uffzug
Bild: Platz vôr dr Kirch en Säckenga
D Birger vo Säckenga feirat ausglassa a Fescht zo Ehra vom heiliga Fridolin, em Namenspatron vo dr Kirch. Dr Konrad, wo enzwischa en stedtische Denscht stôht, wuud vo a baar Eiwohner en-an Streit vorwicklet. Uff oimôl kommt dr Werner Kirchhofer en d Stadt, ond dia zwoi Freind begriaßet sich ganz herzlich.
D Gräfin von Wildenstein schickt sich ôô, mit ihrer Nichde Maria en d Kirch zo ganga. A baar uffsässige Baura wellet des vorhendra ond vorschberret deane zwoi Frauazemmer da Weag. Dr Konrad ond dr Werner wellet deane hilflose Persona helfa ond treibet dia Baura usnandr. Wia sich nô dr Werner ond Maria geganiiber standet, fendet-se ganz schnell Gfalla an-anander. Derweil ondrhelt sich dr Konrad mit dr Gräfin ond vorzehlt-ra, was’r so älles ibr-em Werner sei Herkunft woiß. Dô drbei erfehrt’r, dass dui adliga Daam d Mueder vo-ma Bua ischt, wo-ra em Kendesalder graubt wôrra ischt ond jetzt ogfähr so alt sei dirft wia dr Werner. Jetzt abr wuud’s fir dia Fraua Zeit, en d Kirch neizganget. Wehmiadich gucket dr Werner dr Maria hendrher.
Vorwandlong: A Zemmer em Freiherra von Schönau seim Schloss
Dr Freiherr von Schönau hadret mit dr Welt, weil-en s Zibberle plôgt. Er moint, s kennt nemme lang daura, bis sei Bsuech drherkommt: Dr Graf von Wildenstein mit seim Soh Damian. Dr Hendrgrond isch der, dass selle zwoi hochherrschaftliche Manna vôr einiger Zeit beschlossa händ, ihre Kendr mitanander zo vorheirada, also Maria mit-em Damian. Der Bsuech lôôt abr lang uff sich warda.
D Gräfin ond d Maria kommet vo ihrem Kirchgang zruck ond vorzehlet, was-en uff-em Kirchplatz widerfahra ischt. Wia dr Hausherr ebbes vo-ma Drombeedr heert, schbitzt’r d Ohra. Ehm ischt nemlich vor noh net langer Zeit sei Schlossdrombeedr gschdôrba, wo d Uffgab ghet hôt, bei-ra Gfahr fir Schloss Schönau a Signal zo blôôsa. Drom schlegt-em sei Dechterle vor, er soll doch da Werner fir dui Uffgab eistella. Au wenn sei Schwägere, d Gräfin von Wildenstein, Bedenka ôômeldet, befihlt dr Freiherr, sellen Drombeedr uff dr Stell komma zo lau.
Dr Freiherr fendet schnell Gfalla a deam fescha jonga Môô ond stellt-en et bloß als Drombeedr ei, sondern au glei noh als Musiklehrer fir sei Dochder. Dui zeigt sich dô driiber hoch erfreid ond sehnt da Zeitponkt herbei, wo-se mit-em Werner alloi sei kôô.
Zwoider Uffzug
Bild: Em Park vom Freiherra seim Schloss
Dr Werner klagt em Konradin sei Loid dô driber, dass-em’s bisher noh et glonga ischt, au bloß amôl a baar Menudda mit dr Maria alloi zo sei. Emmer wär d Gräfin als Uffbassere drbei. Wia de sell nô mit ihrer Nichde em Park eidrifft, greift dr Konradin zo-ra Lischt, om seim Freind zo helfa. Er sait zo dr Gräfin, dr Freiherr dät-se bidda, mit ehm (Konradin) en da Weikeller zo ganga ond dui Menge vom Wei feschtzolega, wo dr Kurfirscht fir seine Gäscht braucha dät. Der Plôô funkzioniirt: d Gräfin ziagt mit-em Konradin ab. Der Werner ond Maria send endlich mitnander alloi ond nutzet dui Zeit, om sich ausgiibich zo kissa. Lang gôht des abr et guat. Bald kommt d Gräfin wiider zruck en da Garda ond entdeckt dia zwoi jonge Leit en inniger Omarmong. Entsetzt eilt-se zom Freiherra ond vorzehlt-em älles briahwarm. Dô druff kriagt au dr sell a Wuat ond sait, er häb fir sei Dochder scho an standesgemäßa Schwiagersoh ausgwehlt – da Damian, em Grafa sei Soh aus dr zwoida Ehe.
Mit-ma Fanfarageteen vorkindiget d Herold d Ôkonft vom Grafa ond seim Soh. Weil sich der abr als a troddeliger Kerle erweist, weigret sich d Maria, so en Vorsager zom Môô zo nemma. Dr Freiherr abr ignoriirt des Gejammer vo seim Dechterle ond befihlt seim Musiklehrer, uff dr Stell aus seim Ôwesa zo vorschwenda. Traurich nemmt dr Werner Abschiid ond sengt s bekanndeschde Stick us dr Opr: <poem style="font-style:italic"> Das ist im Leben hässlich eingerichtet, Dass bei den Rosen gleich die Dornen stehn, Und was das arme Herz auch sehnt und dichtet, Zum Schlusse kommt das Voneinandergehn. In deinen Augen hab' ich einst gelesen, Es blitzte drin von Lieb und Glück ein Schein: Behüt' dich Gott, es wär so schön gewesen, Behüt' dich Gott, es hat nicht sollen sein.
Dridder Uffzug
Bild: Em Hof vom Freiherra seim Schloss
D Maria ischt e-na diafa Trauer vorfalla ond beklagt da Vorluscht vo ihrem Drombeedr. Mr heert, dass des Schloss vo uffbrôchde Baura belagret wuud. Dr Graf von Wildenstein schwätzt mit Englszonga uff sein Jonga nei, er soll doch an Ausfall waaga. Weil abr em Damian seine Knia vor lauder Angscht schloddret, misslengt der Ausfall grendlich. Uff oimôl dauchet uff dr Bildfleche dr Werner ond dr Damian mit-ra Grubbe Landsknecht auf ond vortreibet dia uffsässige Baura. Dô drbei ziagt sich dr Werner an seim Arm a Vorletzong zua. Beim Vorbenda vo dr Wond entdeckt dr Damian a Zoiche, wo em Wabba derer von Wildenstein gleicht. Jetzt wuud dr ganza Gsellschaft bewusst, dass dr Werner en Wirklichkeit dr Soh aus-em Graf von Wildenstein seira erschda Ehe ischt ond somit da sella amôl be-erba därf. Ondr deane Omstend will nadiirlich dr Freiherr vom troddeliga Damian nix meh wissa ond geit sei Dechterle em Werner zor Frau. Mit-ma graußa Jublgsang endet des Bihnawerk.
Bedeidong
Selle zwoi Musikschriftsteller Gerhart von Westerman (1894 bis 1963) ond Karl Schumann (1925 bis 2007) fasset ihr Urteil ibr de volkstimliche deitsche Opra en dr zwoida Hälfde vom 19. Jôhrhondert em Allgemeina ond ibr d „Drombeedr-Oper” em Bsondra so zamma: „Ansätze zu einer volkstümlichen Richtung auf romantischem Boden versandeten schnell in peinlicher Rührseligkeit. Als Musterbeispiel für solch sentimentalen Auswüchse sei Victor Nessler […] mit seinem einst viel gepriesenen Trompeter von Säckingen angeführt; das wehmütige Abschiedslied aus dieser Oper ‚Behüt dich Gott, es wär so schön gewesen’ errang bekanntlich ungeheure Volkstümlichkeit.“.
Uffnahm
Vom Drombeedr vo Säckenga geit’s a Gesamtuffnahm bei Capriccio uff zwoi CDs mit em Hermann Prey, em Franz Hawlata, em Christoph Spath, em Alfred Kuhn, dr Katharina Kammerloher, em Chor ond Orkeschtr vom Rundfunk en Keln ondr dr Leidong vom Helmuth Froschauer.
HMS Discovery (1774)
D HMS Discovery isch s Begläitschiff uf im James Cook sinere dritte Entdeckigsräis in dr Zit vo 1776 bis 1779 gsi.
Wie au die andere Schiff vom James Cook isch d Discovery e Chooledransbortdschiff gsi, wo z Whitby baut worde isch. Dene Schiff het mä denn zumol collier gsäit. D Discovery het d Takelig von ere Brigg ghaa.
Wo d Expedizion aagfange het, isch s vom Kapitän Charles Clerke kommandiert worde. Dr George Vancouver isch Midshipman uf em Schiff gsi. Noch em Dood vom James Cook het dr Kapitän Clerke s Kommando über s Schiff Resolution übernoo und dr John Gore das über d Discovery. Wo dr Clerke im August 1779 gstorbe isch, isch dr Gore Kommandöör vo dr Resolution worde und dr Lütnant James King vo dr Discovery. Am 4. Oktober 1780 isch d Discovery zrugg in Ängland gsi.
Denn isch d Discovery as Dransbortschiff in dr Wärft z Woolwich iigsetzt worde, bis si schliesslig im Oktober 1797 uf dr Wärft z Chatham abgwrackt worde isch.
D HMS Discovery het dr Ruumfääri Discovery dr Naame gee.
Martina Hingis
D Martina Hingis (* 30. September 1980 z Kosice, Tschechoslowakei (höt Slowakei) als Martina Hingisova Molitor) esch e ehemaligi Schwizer Tennisspeleri ond ehemaligi Nr. 1 vo der Weltranglischt. Si het 5 Grand Slam Tornier im Einzu, 13 im Doppu und 7 im Mixed chönne gwönne.
Karrierebilanz
D Martina Hingis hed 38 Siig bi WTA-Tornier im Einzu gwonne, osserdem 42 mou im Doppu. Si hed ou füf Grand Slam Tornier im Einzu gwonne, daronder drü mou s Australian Open, einisch z Wimbledon ond einisch s US Open, ond ou 13 im Doppu und 7 im Mixed. Während 209 Woche esch d Martina Hingis zwösche 1997 ond 2001 a de Spetze vo de Tennis-Weltranglischte gstande. No emmer hautet si de Rekord, aus jöngschti Speleri met 16 Johr ond 3 Mönet es Grand Slam Tornier gwonne zha. Nachdem d Martina Hingis 2002 bereits met 22 Johr zrogtrete esch, hed si Afang 2006 es erfougrichs Comeback gäh ond hed d Australian Open im Mixed gwonne. Am 1. November 2007 esch se zom zweite Mal vom Profisport zrogtrete. 2013 esch se im Doppu weder uf d WTA Tour retourcho. Uf Ändi 2017 esch se ändgüutig zrogtrete
Grand Slam Tetle
Einzu:
Mixed:
Deutschlandlied
S Dütschlandlied (Deutschlandlied) oder au s Lied vo de Dütsche (Lied der Deutschen) isch e dreistrophigs Lied und isch sit 1922 ganz oder teilwys d Nationalhymne vo Dütschland.
Gugler (Begriffsklärung)
Gugler bezäichnet:
Deutschlandlied
Gschicht
Dr Teggscht isch vom August Heinrich Hoffmann von Fallersleben am 26. August 1841 uf dr Insel Helgoland dichtet worde. D Melodie isch d Kaiserhymne Gott erhalte Franz, den Kaiser vom Joseph Haydn vo 1797.
1922, zer Zyt vo dr Weimarer Republik, hett dr Riichspräsident Friedrich Ebert s Dütschlandlied mit allne drei Strophe zer Nationalhymne vom Dütsche Riich erklärt.
Gugler (Begriffsklärung)
Lueg au:
Deutschlandlied
Gschicht
Unter dr Herrschaft vo de Nazis im Dritte Riich isch nume no die erschti Strophe gsunge worde, druffabe s nazionalsozialistische Horst-Wessel-Lied.
Vo 1945 bi 1952 het Dütschland kei Nationalhymne gha. Die stark nationalistische Tendänze im Dütschlandlied (v. a. in dr 1. und 2. Strophe), wo em im 19. Joorhundert und während dr Nazizyt vorherrschende dütsche Grossmachtdänke entsproche hän wie au d Verwändig vo dr 1. Strophe in Verbindig mit em Horst-Wessel-Lied dur d Nazis hän zunere kritische Ystellig gegenüber em Lied, bsunders de erschte beide Strophe gfiehrt.
1952 isch denn widr offiziell s Dütschlandlied - und zwar mit allne drei Strophe - als dütschi Nationalhymne ygfüert worde, allerdings mit dr Empfählig, nume no die 3. Strophe z'singe. Sit dr Wiidervereinigung 1991 isch offiziell nume no die 3. Strophe Nationalhymne.
Aeschi SO
Äschi (amtlich Aeschi) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografii
Äschi isch es Dorf a dr Hauptstross Solothurn-Herzogebuechsee. D Gmeindsflächi umfasst 66 % langwirtschaftlichi Flächi, 21,3 % Waud, 9 % Sidligsflächi u 3,7 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeinde si Etzike, Bolke u Drei Hööf im Kanton Soledurn u Herzogebuechsee, Bettehuse, Hermischwiu (bis Endi 2015), Niderönz u Seeberg im Kanton Bärn.
Gschicht
Siit 1994 ghört dr Wiiler Burgäschi (franz. verautet Aeschi-le-Château.) zue dr Gmeind. Zum 1. Jänner 2012 isch Steihof (dt. Steinhof), wo aus soledurnischi Exklave im bärnische Oberaargau liit, zue Äschi iigmeindet worde.
Äschi isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1252, Steihof 1201 aus de Steine.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,1 % gläge.
Religion
40,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 42,7 % si römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 6,7 %, CVP 18,6 %, EDU 0,8 %, EVP 0,6 %, FDP 12,8 %. GLP 5,7 %, GP 6,6 %, SP 21,9 %, SVP 23,9 %, Suschtigi 2,3 %.
Gmeindspresidänt isch dr Urs Müller (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1158 Iiwohner 96,5 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,2 % Französisch, 0,4 % Italienisch u 2,9 angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Äschi ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich sind zum Bärndütsch.
Neufra
Nuifra (dt. Neufra) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 39,3 % Landwirtschaftsfleche, 52,8 % Wald, 6,2 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Nuifra gheret s Dorf Nuifra, dr Weiler Fraedeweiler (Freudenweiler) ond d Hef Birkhof ond Ziegelhütte.
Gschicht
Nuifra ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1138 als Nufiron.
Verwaltong
Nuifra hot sich mit dr Städt Gãmerdenga, Hädenga ond Verenga zom Gmoeverwaltongsverband „Gãmerdenga“ mit Sitz en Gãmerdenga zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Reinhard Traub.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Lavertezzo
Lavertezzo (lombardisch Vertezz) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Verzasca im Bezirk Locarno.
Geografi
Lavertezzo isch e Dorf im Verzascadal uf 545 m Hechi, wu au dr Wyler Aquino, Rancone un Sambugaro derzue ghere. Derzue chunnt no d Exklave Lavertezzo Piano in dr Magadinoebeni mit dr Ortsdail Riazzino, Montedato un Bugaro. Nochbergmaine sin Avegno-Gordevio, Brione (Verzasca), Corippo, Cugnasco-Gerra, Frasco, Gordola, Iragna, Locarno, Lodrino, Personico, Preonzo un Vogorno.
Anne 1920 isch d Terricciole ufglest wore, e gmainsame Straibsitz vu Locarno, Minusio un Mergoscia, doderby isch Riazzino dr Gmai Lavertezzo zuedailt wore.
Gschicht
Lavertezzo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1327 as Laverteze.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Lavertezzo isch dr Roberto Bacciarini.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Lavertezzo ghert zum Ticinese.
Ludwig XIV.
Dr Louis XIV. (au Louis le Grand, dütsch Ludwig XIV.; * 5. Septämber 1638 z Saint-Germain-en-Laye; † 1. Septämber 1715 z Versailles) isch vo 1643 aa Köönig vo Frankriich und Navarra gsi. Mä säit em au „dr Sunneköönig“ (frz. le Roi-Soleil).
Dr Louis XIV. gältet as dr klassischi Verdräter vom höfische Absolutismus. Dr Läitsatz vom Absolutismus, L’État, c’est moi! – Dr Staat bin ich!, wird im aber felschligerwiis zuegschriibe. Er het d Verwaltig usbaut, d Opposizion vom Aadel bekämpft und die franzöösischi Wirtschaft gförderet und eso d Macht vo dr Chrone gsterkt. D Hoofkultur isch ganz uf d Person vom Herrscher zuegschnitte gsi. Dr Köönig het d Künst und d Wüsseschafte gförderet, und die franzöösischi Kultur het afo ufblüeje. Dr Louis XIV. het en expansivi und chriegerischi Ussepolitik gfüert, so dass Frankriich under sinere Regierig e Vormachtstellig in Öiropa ghaa het. Wäge sine Chrieg si d Staatsschulde vo Frankriich uf zwäi Milliarde Livres gwaggse, und s Land het bis 1725 brucht, bis es alli Schulde het chönne zruggzaale. Drotzdäm isch Frankriich, wo dr Louis gstorbe isch, s riichste Köönigriich in Öiropa gsi.
Dr Louis XIV. isch 72 Joor lang uf em Droon gsässe und isch äine vo de Monarche in dr Gschicht vo Öiropa gsi, wo am lengste gherrscht häi.
Keks
Guetzli und ähnlich isch e alemannischs Wort für hochdütsch Keks. Das heisst, es handlet sich um es Gebäck. Am meischte Guetzli werded ide Wiehnachtsziit bache und gässe. Vili Personä stönd ide Adventsziit stundelang ide Chuchi und bached en huufe verschideni Sorte. S'git natürli au Fertigteig zchaufe, aber selbergmacht sinds meistens besser.
Guetzli chammer eigetli i jedem Lebensmittelgschäft oder ide Beckerei poste. Je nach Marke sinds billig aber chönd au sehr tüür sii, wills spezielli Usfüehrige sind. S'git au derig Sorte wo Alkohol drin hend.
Ide Schwiiz werded Guetzli vilfach zu Kafi oder Tee serviert, oder au als chliine Dessert ufeme Tellerli agrichtet dezuegleit. Für chlinneri Chind gitz au spezielli Guetzli, damit mers besser chan hebe, susch hend Guetzli kei vorgschribni Form oder Gschmacksrichtige.
Sgit jensti Variatione vo Guetzli und en huufe Schwizer Guetzlihersteller wie zum Biispil d Luzerner "HUG", Kambly, Kägi, Midor, Wernli, und anderi.
Zum Wort
S'Wort Gutzeli het innerhalb vum Alemannische Sprochruum unterschidlichi Bedütige. Näbe dr Bedütig vo "Keks" chas au Bonbons (z. B. i dr Baar) oder Marmelade (zum Deil am Hochrhy) bedüte.
Wenkersätze im Vergleich
S werdad Wenkersäds vrglicha:
23
/ am Schlafen.
Land der Berge, Land am Strome
Land der Berge, Land am Strome isch sit 1947 d Bundeshymne vo Öschtriich. Si isch vo dr Paula von Preradovic 1946 dichdet worde.
Sit 1797 isch d Haydn-Hymne (Kaiserlied) die öschtriichisch Hymne gsi. Will das Lied aber au vo de Nazis brucht worde isch (Deutschlandlied) het Öschtriich e neui Hymne welle und 1946 e Ideewettbewärb lanciert. Us 1800 Ysändige isch "Land der Berge, Land am Strome" als Siiger hervor gange.
D Melodie vo dr Hymne isch s "Kettenlied" us dr Freimaurerkantate vom Wolfgang Amadeus Mozart. Neueri Erkenntnis lege aber noch, dass s Kettenlied nid vom Mozart, sondern vo sim Klaviermeischter Johann Baptist Holzer stammt.
Michele Marziani
De Michele Marziani (gebore am 16. Mäie 1962 z Rimini) isch en italienische Schriftsteller.
Zwänzg Jaar häd er als Schurnalischt über soziali Theme, d Umwält, d Ufwärtig vo Gebiet und di italienischi Wiikultur gschribe. Im 2007ni hät er das ales ufghört und schribt nur no schöngäischtigi Literatur und Essays über Reise.
Im 2006i isch sin erschte Roman La trota ai tempi di Zorro (D Foräle i de Täg vom Zorro) usecho. Vo 2014 bis 2018 isch er au no Verleger vom Verlag Antonio Tombolini Editore gsi. Er läbt im obere Tseschrutol und z Dublin, früener häf er aber lang z Rimini, z Mailand und am Orta-See gwont.
Musikwissenschaftliches Seminar der Universität Basel
S Muusigwüsseschaftlige Seminar vo dr Uniwersidäät Baasel isch e Bildigsinstidut vo dr Filosofisch-Historische Fakultäät vo dr Uniwersidäät Baasel. Es isch 1912 as Seminar für Muusigwüsseschaft under em Extraordinarius Brofässer Karl Nef gründet worde. 1923 het mä dr Nef zum Ordinarius gmacht und eso s Instidut mit de andere Instidut vo dr Fakultäät gliichgstellt.
Königreich beider Sizilien
S Köönigriich vo bäide Sizilie isch am 8. Dezämber 1816 entstande, wo die bäide "Köönigriich Sizilie" staatsrächtlig veräinigt worde si. Bis denn si si nume in Personalunion verbunde gsi. Wäärend s äinte, dr "Regno di Sicilia ulteriore", im Wääsentlige mit dr Insle Sizilie idäntisch gsi isch und si Hauptstadt Palermo gsi isch, het s andere, dr "Regno di Sicilia citeriore", s underitaliänische Festland mit dr Hauptstadt Neapel umfasst. Dorum bezäichnet mä das "Festland-Sizilie" au as Köönigriich Neapel, zum s besser vom "Insle-Sizilie" zunderschäide.
S Köönigriich vo bäide Sizilie isch dr grössti vo de italiänische Däilstaate gsi, allerdings au dr wirtschaftlig ermsti. Si Staatsform isch sit 1816 die vo dr absolute Monarchii gsi; erst am 29. Januar 1848 het s Köönigriich e konstituzionelli Verfassig überchoo.
S Köönigriich het bis 1860 existiert, wo Freischärler under dr Füerig vom Giuseppe Garibaldi es erooberet häi und es mit em nöi gründete Köönigriich Italie veräint worde isch (Risorgimento). Dr letscht Köönig, dr Franz II., het am 13. Februar 1861 abdankt.
Sarasin (Basler Familie)
S Saresyys si en altiigsässeni Baasler Familie.
D Saresyys si ursprünglig e Hugenottefamilie us Lothringe gsi und nit verwandt mit de Gämfer Saresyys.
Gschicht
Dr Duechhändler Regnault Sarasin (1533-75) isch uf Metz gflüchdet, vo dört isch si Soon Gédéon uf Baasel und het 1628 s Baasler Bürgerrächt üüberkhoo. D Saresyys si scho denn riichi Kauflütgsi, und si scho seer früe, sicher in de letschte Joorzäänt vom 17. Joorhundert, as Verleeger vo Siidebänder däätig gsi. Vermuetlig häi si au e Manufaktur in dr Stadt ghaa. Am Ändi vom 17. Joorhundert het s in dr Famiöie en Ufgoobedäilig gee. S Verlaagsgschäft isch vom Handel drennt worde und dr Hans Franz Saresyy (1649-1719) und sini Noochkomme, drunder sini Änggel Lukas (1730-1802) und Jakob (1742-1802), häi s witergfüert.
Oberbüren
Oberbüre (amtlech Oberbüren) isch e Gmeind im Waalchrais Wil vom Kanton Sanggale i dr Schwiiz.
Sarasin (Basler Familie)
Gschicht
Wie alli Familie vom Baasler Daig häi au d Saresyys sich mit ere strikte Hürootspoltik mit andere Baasler Familie verschwöögeret. Scho im Gédéon si Soon Peter (1608-62) het e Buurged ghürootet und in de spöötere Generazione häi si sich under anderem mit de Hüüsler, Werthemann, Stehlin, Vischer, Christ oder Hoffmann verbunde. Im Gédéon si Änggel Peter (1640-1719) isch 1687 in dr Kläi Root gweelt worde, und mit iim si d Saresyys e Baasler Rootsgschlächt worde. Im Peter si Änggel Hans Bernhard (1731-1822) isch vo 1803 bis 12 dr erst Bürgermäister us dr Familie gsi. D Saresyys si au Gsandti zur Daagsatzig gsi.
Oberbüren
Geografii
S Dorf lyt im Fürsteland a dr Yymündig vu dr Glatt i d Thur. Zue de Gmeind ghöre d Derfer Oberbüre, Niderwil und Sunnetal und de Wiiler Staubhuuse und d Schenke Glattburg wie o d Giele Glattburg.
Reimlingen
Reimling (amtlich Reimlingen) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Geografi
Reimling leit en dr Blanongsregion Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 81,9% Landwirtschaftsfleche, 2,9 % Wald, 14,5 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtige Fleche.
Oberbüren
Geografii
D Nachbergmeinde sind Zuezwil, Niderhelffetschwil, Niderbüre, Goosse, Flowil, Oberozwil und Ozwil.
Reimlingen
Gmoendsgliderong
Zua Reimling gheret koene weitere Ortsdoel.
Oberbüren
Gschicht
S Dorf isch ane 817 s erschte Mol erwäänt worde.
Schauspieler
Schauspiler agiered i Bühne-Uffüehrige ond Filme; si send onder bestimmte Vorussetzige darstellendi Könstler. Schauspiler chönnt i erem Bruef kei entfremdets Produkt herstelle; si chönt in erere ureigene Arbeit nüd als sech selber abiete, ere Körper, eri Stemm, eres erlernte Chönne, ere angeeignete Fähigkeite, eri Persönlechkeit.
Reimlingen
Gschicht
Seit 1283 hot Reimling em Deitsche Orda ghert. Mit dr Rheibondakte 1806 ischt dr Ort zom Kenigreich Bayern komma.
Schauspieler
Definition
D Kunst vom Theater-Schauspeler bestoht darin, eini in vele Probe erarbeiteti Figur, wo met sinere Persönlechkeit ned identisch esch, über d Duur vonere womöglech mehrstöndige Uffüehrig gloubhaft zdarstelle, före Zuschauer ächt ("wahr") zerschine laa. De Zueschauer moss em Schauspiler abnee chönne, was er zeigt.
Oberbüren
Gschicht
Ab 1843 het s uf em Gmeindbiet a dr Glatt d Chaltwasser-Heilaastalt Bad Buchetaal gää.
Schauspieler
Definition
Vom Film- und Fernseh-Schauspiler wird gforderet, sini Darstelligskonst i meischt chorze Sequenze abzrüefe ond Bewegigsabläuf wie Emotione ponktgnau zsetze.
Sarasin (Basler Familie)
Gschicht
Bsundrigs im 18. Joorhundert häi d Saresyys brächdigi Stadthüüser baut wie s Blaue Huus und s Wisse Huus und häi d Muusig, d Litratuur und d Kunst in dr Stadt gförderet. D Familie isch pietistisch gsi und het sich bis ins 20. Joorhundert für e Hufe regionali und internazionali religiöösi Instituzioone angaschiert.
Cléden-Poher
Cléden-Poher (bretonisch Kledenn-Poc'hêr) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Cléden-Poher lyt 42 km vu Quimper un 63 km vu Brest uf ere Hechi zwische 53 m un 155 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Kergloff im Norde, Saint-Hernin im Oschte un Side un Landeleau im Weschte.
Schauspieler
Definition
Schauspil-Konst werd abhängig vom Ziitgeischt beurteilt ond onderligt ständigem Wandu. I Stummfilmziite heds grossi Schouspelkonst gää, wo met em Ufkomme vom Tonföum obsolet worde esch. Theatralische Darstellige us de Metti vom vorige Jahrhondert, felmisch dokumentiert, erschiint höt lächerlech. Artifizielle schauspelerischi Leischtig vo de Peking-Oper oder fernöschtlechs Tanztheater blibe em Mettueuropäer letzlech onverständlech, wöu die Bedütigsvorrät för Mimik und Gestik fääle.
Sarasin (Basler Familie)
Gschicht
D Bangg Sarasin, wo hüte no bestoot, goot uf d Gsellschaft Riggebach & Cie. zrugg, wo dr Alfred Saresyy 1893 übernoo het. Vo 1900 aa het s Undernääme A. Sarasin & Cie. ghäisse, vo 1987 aa Bank Sarasin & Cie. No am Aafang vom 21. Joorhundert si Verdräter vo dr Familie in dr Gschäftsläitig gsässe.
Bis in s 20. Joorhundert häi fast alli Saresyys z Baasel gläbt, denn häi si sich aber afo verströije.
Cléden-Poher
Gschicht
Cléden-Poher isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1081 as Rupes Cletguen (1081 Cletguenn, 1108 Cleven, 1260 Rogcleufen, 1288 Rescleguen, 13. Jh. Clezguen).
Verwaltig
vu Cléden-Poher isch. Cléden-Poher ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Cléden-Poher ghert zem Bretonisch.
Wiborada
D Wiberat – das isch ihre althochdüütsch Name; die latynische Text vom Middelalter schrybe ne Wiborada – isch e Frau us em Thurgau gsi, wo im zäähte Joorhundert als Einsidlerin z Sanggalle gläbt het und am 1. Mai 926 dört döötet worden isch. Si gilt als chrischtlechi Märtyrerin, und si isch die erschti Frau, wo vom ene Papscht zur Heiligen erklärt worden isch. Uf däm Platz, wo si vermuetli s Läbe gloo het, stoot e Chile, wo früener e beliebte Pilgeroort im Land am Bodesee gsi isch.
Schnellkochtopf
Dr Schnällchochdopf, Druckchochdopf, Druckdopf, Dampfdruckdopf, Dampfchochdopf isch e Chochdopf, wo Lääbesmiddelin em bi höächere Tämpratuure als dr Normalchochtämpratuur (bim Wasser 100 °C uf Meereshööchi) chönne kocht wärde, und eso wird d Zit für s Choche chürzer. Dass dr Chochpunkt hööcher wirde isch mööglig, wil dr Dopf druckfest zuegmacht isch und sich so e hööchere Druck cha ufbaue.
Wiborada
was me vo ihrem Läbe weiss
Wie’s der Familie vo der Wiberat süscht ggangen isch, cha me nid säge. In ihrere Läbensgschicht list me, si heig e Schwöschter gha, wo Pliddruda gheisse het, und e Brueder, der Hitto, wo au uf Sanggalle cho sind. D Näme vo Vatter und Muetter sind aber nid überliferet. Die beide Fassige vo der Heiligegschicht verzelle en Huuffe Sache, wo me gseht, ass d Wiberat scho als chlyy und i der Jugend immer bsunders fromm gläbt heig; nume ghört das eifach zum literarische Styl vo de Heiligeviite, und me weiss nüt gnöiers über ires würkleche Läbe, bevor si is Dorf bim Chlooschter vom heilige Gallus ggangen isch. Wenn das gsi isch, cha me nume vermuete; vilecht het si scho am Ändi vom nüünte Joorhundert dört gläbt. I der erschte Vita list me, d Alemannin heig mit irem Brueder Hitto mol e Wallfaart nach Rom gmacht, aber süscht nüüt wyters vo sonere Reis. Si het, wie me list, em heiligen Ulrich, won er Chlooschterschüeler z Sanggalle gsi isch, vo der Vision verzelt, är wäärdi Bischof; und das isch würklech so choo, der Ulrich isch e grosse Leiter vom Bischtum Augschburg woorde.
Was d Gschichtskwelle denn als erschts präzys vo der Wiberat brichte, isch, ass si vier Joor lang sträng und fromm und askeetisch im Dorf Sankt George, wo hütt es Kwartier vo Sanngallen isch, gläbt het und derno ane 916 nid wyt wäg dervo het dörfe en Inkluuse wärde, wie’s i dere Zyt bi ganz bsunders fromme Fraue der Bruuch gsi isch. Der Bischof vo Konstanz, der Salomo, wo glychzytig au Apt vo Sanngalle gsi isch, het’s ere erlaubt. Das bedüütet, ass si sech wägen ihrem starche chrischtleche Glaube i der Nööchi vom Chlooschter im ene Hüsli het lo ymuure, wo kei Tüüre me gha het, zum ganz eleige sy. D Wältchronik vo der Rychenau seit das eso: Apud Sanctum Gallum beata virgo Wiborada arcius inclusa est. Die Zälle, wo si jetz drin gläbt het, isch näbe der Chile vom Heilige Mang gstande, wo dozmol der Wiberat ire Brueder Hitto der Pfaarer gsi isch. Uf däm Platz öpen e halbi Stund vom Chlooschter isch hütt no d Sanggaller Mange-Chile.
So isch das zäh Joor lang ggange und d Wiberat isch immer ypschlosse gsi und het fromm gläbt. Denn isch öpis Schlimms bassiert, wo nid numen ihres Läbe, sondern das vo vilne Lüüt im dütsche Rych und au im alemannische Gebiet dramatisch veränderet het: S wilde Volch vo de Ungarn isch vo Oschte bis dohi choo und het s ganze Land bis uf Basel abe usplünderet, und es het vil Joor bruucht, bis se der König Otto ane 955 bi Augschburg het könne schloo. Lang vorhär, am 1. Mai ane 926, sind d Ungarn uf eim vo irne Raubzüüg uf Sanggalle cho, sicher zum s bekannte Chlooschter uuszraube. D Mönch sind, wil d Wiberat der Apt Engilbert wägere Visioon isch go warne, rächtzytig i d Wälder am Säntis usgwiche, dänk au mid allem wo möglech gsi isch vo de wärtvolle Sache us der Chile und em ganze Huus; d Schrifte us em Archyv und d Büecher het men i der Rychenau versteckt. Aber die frommi Wiberat isch trotz em Zuerede vom Apt ihrem Läbensstyl i der Klause tröi blibe. Wo se d Ungarn im Huus ohni Tüüre gfunde händ, sind si durch s Tach ynegstige und händ d Wiberat agriffen und schwär verletzt, so dass si gly dra gstorben isch. Me weiss s Datum so gnau, wil en Sanggaler Mönch das tragischen Ereignis im Profässbuech vom Chlooschter ufgschribe het.
Schnellkochtopf
Sicherhäit
E Dampfchochdopf isch e Druckgfääss, wo amtlige Vorschrifte muess entspräche und d Konstrukzioon von em vo Organisazioone, wo für daas e Bewilligung häi, kontrolliert wird, bevor s in Handel daf choo. As zuesätzligi Sicherhäit gege d Gfoor, ass dr Dopf explodiert wenn z. B. s Reegelventiil verchläbt isch, het e Dampfchochdopf immer au e Sicherhäitsventiil, so dass z groosse Üüberdruck sicher cha verchliineret wärde.
Wiborada
was me vo ihrem Läbe weiss
Wo der Konvänt es bar Tääg spöter zrugg cho isch, het der Apt d Inkluusin fyrlech lo begrabe, und vil frommi Lüüt sind zu dere Dootemäss cho.
was si für Wunder too het und wie me se verehrt
Im Bricht vo däm Heiligelääbe sind vil wundersami Sache ufgschribe, wo für d Mönch und d Lüüt Bewys gsi sind, ass d Wiberat e Märtyrerin und heiligi Person isch. So het men öpe gwüsst:
Reimlingen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleäge.
Religion
84,7 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 12,4 % evangelisch.
Verwaltong
Reimling hot mit dr Gmoede Ädern, Alera, Amerdinge, Deina, Foara, Alde, Degga ond Wecha a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Reimling ischt dr Jürgen Leberle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Reimling ghert zom Schwäbisch.
Schnellkochtopf
Sicherhäit
Bevor e Druckdopf ufgmacht wird, muess zerst dr Druck din abbaut wärde: äntwääder über s Ventiil (Schnällentlüfdig) oder mä loot en lo abchüele. D Schnällentlüfdig cha mä nume für festi Spiise bruuche: Flüssigi Spiise wurds versprütze, und Härdöpfel verchlöpfts.
Erdeven
Erdeven (bretonisch An Ardeven) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Erdeven lyt am Atlantik, 30 km vu Vannes un 19 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 36 m iber Normalnull.
Gschicht
Erdeven isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Erdeuen (1288: Erdeguen, 1516: Erdeven, 1630: Ardenan, 1654: Ardinen).
Verwaltig
vu Erdeven isch. Erdeven ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Erdeven ghert zum Bretonisch.
Oberbürgermeister
Oberbürgermäister isch e Bezeichnig für e Schef vo de Verwaltige vo gröössere Stedt z Dütschland.
D Situazioon z Dütschland
In vile gröössere Stedt (Groossstedt, kräisfreije Stedt bzw. Stadtkräis, groosse Kräisstedt und groosse sälbständige Stedt, Middelstedt bzw. e Hufe groosse Stedt wo zum ene Kräis ghööre) het dr Schef vo dr Verwaltig d Amtsbezäichnig Oberbürgermäister (bzw. Oberbürgermäistere). Usserdäm git s im Allgemäine äi oder meereri anderi Bürgermäister, wo im Oberbürgermäister undergordnet si, und Dezernänte, wo für spezielli Themene zueständig si. Das cha diräkt mit dr Iiwoonerzaal vo dr Stadt (Baade-Württebärg: vo 20'000 Iiwooner aa., Saarland: vo 30'000 Iiwooner aa) zämmehänge oder au mit ere bsundrige Bezäichnig vo dr Stadt, wo zum Däil historisch begründet isch (Bayre: Groossi Kräisstadt, zum Däil mit weeniger as 20'000 Iiwooner). In Nordrhii-Westfaale git s nume in kräisfreije Stedt Oberbürgermäister, was z. B. drzue füert, ass d Groossstadt Neuss (151'000 Iiwooner.) im Rhii-Kräis Neuss von eme Bürgermäister gläitet wird. Z Lübeck (211'500 Iiwooner) häisst s Stadtoberhaupt dradizionell nit Oberbürgermäister, sondern Bürgermäister. Die Dradizion däilt die Hansestadt mit em wääsentlig chliinere Wismar.
Die und anderi Äinzelhäite – wie öbbe d Froog, wäär dr Oberbürgermäister weelt – si je noch Bundesland underschiidlig und in dr jewiilige Gmäindiornig greeglet.
Stadtstaate
Z Berlin, Breeme und Hamburg wird dr Ditel Oberbürgermäister nit verwändet. D Läiter vo de Stadtregierige häisse dört „Bürgermäister und Bresidänt vom Senat“ (Breeme), „Erste Bürgermäister“ (Hamburg) und „Regierende Bürgermäister“ (Berlin). Bi iine isch bsundrig, ass si e Dobbelfunkzioon usüebe: Si häi iiri Stellig in dr Kommunalverwaltig und gliichzitig si si d Läiter vo de Landesregierige. Für s Stadtoberhaupt vo Breemerhaave isch s hingeege nid eso; är het d Amtsbezäichnig Oberbürgermäister.
Wiborada
was si für Wunder too het und wie me se verehrt
Wäge däm allem und no meh anderne Zeiche het me z Sanggallen und im ganze Thurgau die frommi Frau, wo scho vorhäär als Inkluuse bewunderet worden isch, gly rächt afo verehre. Im Chlooschter isch scho im Joor drufabe, ane 927, ihre Todestaag bsunders gfyret worde. Und das isch e Tradizioon bis wyt i d Nöizyt gsi, nume het me bi der ofizielle Heiligsprächig ane 1047 der 2. Mai als Todestag agluegt und zum feschte Fyrtig vonere ggnoo. Hüt no isch dä Fyrtig i der Liturgy vom Bistum Sanggalle obligatorisch.
I der Chlooschterchronik Casus sancti Galli schribt der Mönch Ekkehard der Viert dervo, wie der Kaiser Heinrich der Dritt und däm syni Frau Agnes gmacht händ, ass der Papscht Klemens der Zwöit d Wiborada als Heiligi anerchänt het.
D Wiborada, wo me uf de Bilder gärn mit eme Buech zeigt, isch d Schutzpatronin vo de Bibliotekare und de Büecherfründ.
Göran Andersson
Läbe
De Göran Andersson hed em Johr 1975 en Masterabschloss in technischer Füüsik vode Universität Lund becho. Er hed denne ade gliche Uni doktoriärt und sini Diss em Bereich mathematischi Füüsik im Johr 1980 abgschlosse. Noch sim Doktorat heder denne als Ingeniöör bede ASEA, höt bekannt als ABB, im Johr 1980 afo schaffe. Dete heder ide Gliichstrom-Abteilig gschaffet und esch Sektionsmänäger worde. Dete esch er denne bloobe bes 1986 und är hed vor allem dünamischi und Kontrollfroge im Bereich elektrischi Energiesüschtem agluegt, mit Konzäntration uf Hochspannigsgliichstrom. Noch sinnere Ziit bede ASEA esch er denne Profässer ade Königliche Hochschuel för Technology (KTH) en Stockholm worde. Dete hed er sech vor allem um Stabilität vo elektrischi Energiesüschtem kömmeret ond hed 14 PhD-Studänte gha. Im Johr 2000 esch er denne i d Schwiiz zoge. Sidhär esch er Profässer ade ETH Züri und Chef vom Inschtitut för elektrischi Energiesüschtem.
Forschig
Sini Forschig chan in drüü grossi Bereich iteilt wärde, natürlich alles im Gebiet elektrischi Energiesüschtem:
Lehr
De Profässer Andersson esch sehr aktiv gsi im Entwickle und Erneuere vo Vorläsige im Bereich elektrischi Energiisüschtem ade ETH Züri. Folgendi Vorläsige hed er persönlich dete ghalte:
Uszeichnige
Är hed de IEEE PES Outstanding Power Educator Award (2007) und de George Montefiore International Award (2010). becho.
Baslerlied
S Baslerlied – oder au «Z’Basel an mym Rhy» – isch d Hymne vom Schwiizer Kanton Basel-Stadt und dr Stadt Basel. Dr Teggscht isch im Basler Dialäkt gschriibe und stammt vom alemannische Dichterfürscht Johann Peter Hebel (1760–1826), d Melodii derzue isch vom Komponischt Franz Wilhelm Abt (1819–1885).
D Hymne wird bi offizielle und inoffizielle Aläss bruucht.
Dr Hebel het das Lied ursprünglig a e „Frau Meville“, Tochter und Schwöschter vo de Bsitzer vo dr Papierfabrik z Höfe bi Schopfe grichtet, will die Fabrik s Papier zu de „Allemannische Gedicht“ vom Hebel härgstellt hett.
S Gedicht isch öppe 1806 entstande, aber erscht 1834 unter em Titel „Erinnerung an Basel“ druggt worde, d Melodii für s Lied isch erscht 1884 drzue ko.
Bsunders beliebt isch d Melody au bi de Ahänger vom FC Basel, wo aber en andere Teggscht derzue singe („Rot-blau Eff-Cee-Bee“).
Teggscht
Lueg bi: Text:Z'Basel an mym Rhy
Westhausen bei Maursmünster
Weschthüse (frz. Westhouse-Marmoutier, dt. Westhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
D Nochbergmeine vun Weschthüse sìn Mannelse und Làndersche ìm Nordoschte, Knersche und Zääne ìm Sìdoschte, Jetterschwiller ìm Sìdweschte, Riteburi ìm Weschte und Klängäft ìm Nordweschte.
Gschìcht
Weschthüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls Westuosan.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Weschthüse ìsch. Weschthüse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Weschthüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Nancy
Nancy [] (dütsch veraltet Nanzig, luxeburgisch: Nanzeg) isch e franzöösischi Stadt z Lothringe mit 104.072 Iiwooner (Stand 1. Jan. 2013). Si isch d Hauptstadt (Prefektur) vom Departemänt Meurthe-et-Moselle, Sitz vo dr Communauté urbaine du Grand Nancy, won e Kommunalverband isch, wo 20 Gmäinde umfasst, und Hauptort (chef-lieu) vo vier Kantöön.
Öppis us de Gschicht
Historisch isch Nancy d Hauptstadt vom Herzogdum Lothringe (oder Ober-Lothringe) gsi und im noochrevoluzionääre Frankriich d Hauptstadt vo dr Browinz Lothringe (Lorraine). Sit 1777 isch Nancy dr Sitz vom ene römisch-katholische Bistum.
D Devise vo dr Stadt isch non inultus premor (lat. für: Niemer längt mi ooni Stroof aa). Dodrmit wird uf d Schlacht bi Nancy 1477 und dr Dood vom Karl em Küene aagspiilt. Au d Distle im Stadtwabbe beziet sich uf daas.
Für was es bikannt isch
Nancy hät es Ensemble vo drei barocke Plätz, wo vo der UNESCO zum Wälteerb erchläärt woorde sind. Es git z Nancy au vil Jugedstyl-Hüüser, wil die Stadt äis von Hauptzäntre vo däm Styl gsy isch. Und au d Aahänger vo de modärne Architäktuur pilgered uf Nancy, s hät drum deet de Jean Prouvé (1901–1984) gwürkt.
Achern
Achre (amtlich: Achern) isch ä Großi Kreisstadt im Weschde vun Bade-Württemberg, ebbe 18 km südweschtlich vun Bade-Bade bzw. 19 km nordöschtlich vun Offeburg. Si isch nooch Offeburg, Lohr und Kähl d viertgröscht Stadt im Ortenaukreis.
Geografisch Lag
Achre lit om Fuess vum nerdliche Schwarzwald mit de Hornisgrind, om Igong vum Achertal, sowie om eschtliche Rond vun de Oberrhinisch Tiefebeni. D Acher kunnt vum Sidoschte usem Schwarzwald her ins Schtadtbiet, durchfliesst in tr nordweschtlichr Richtung de Stadtteil Oberachre, deno d Kernstadt (d Altstadt isch om rechte Ufer), denn zwische de Stadtteil Fautebach un Groschwier sowie sidlich vum Stadtteil Gomserschd vorbei, un witr in Richtung Rhin. De Fluss het de Stadt de Nome gäbe.
Im Stadtbiet gibt s e paar schine Baggerseee, wu hit teilwiis no Kis un Sand gferdert wird. D greschde sinn de Achersee unn de Peterbagersee in Gomserschd direkt on de Autobahnuffahrt Achre.
Gschicht
Achre isch 1095 als Acchara zem ärschte Mol erwähnt worre. Spätr isch zwische Ober- un Niiderachr unterschide worre. Niiderachre isch denn spätr nur no als Achre bezeichnet woore. Im Hochmittelaltr isch de Ort iber d Staufenberger un Zähringer on s Riich kumme un de Londvogtei Ortenau unterstellt worre. Mit ihr isch Achre 1334 on Bade kumme, denn 1351 on s Hochstift Strossburg un ab 1405 teilwiis on d Kurpfalz, 1504 on Fürschteberg. Siter 1551 het de Ort zue Vordereschtrich ghert un isch ä Teil vun de Riichslandvogtei Ortenau gsi. 1495 un 1637 isch de Ort vollständig abbrennt un ä paar Johr unbsiidelt gsi.
1805 isch Achre on s spätre Grossherzogtum Bade gfalle un de Sitz vun em Omt worre. 1808 hets d Stadtrecht verlihe bikumme. Ä gwissi Beditung het d Stadt in de badische Revolution vun 1848 ghet. 1924 isch de Omtsbzirk Achre ufglest worre un s sin Biet im Omtsbezirk Bihl zuegordnet worre, wu 1939 de Landkreis Bihl drus worre isch.
Religione
D Gmeind Achre het om Ofong zuem Bischtum Strosburg ghert. Infolg vun de Zuegherigkeit zue Vordereschtrrich het d Reformation kei Fuess fasse kinne. Dorum isch Achre un sin Umlond iber d Johrhundert fascht usschliesslich katholisch bliibe. 1803 sin d Orte zuem Bischtum Konstanz kumme, bevor des Bischtum 1821/27 Teil vum neij grindete Erzbischtum Friburg worre isch. D Gmeinde hen denn zuem Dekanat Otterwir ghert un 1929 isch Achre Sitz vun eme Dekanat worre (hit Dekanat Acher-Renchtal), wu de Sitz vun dr Katholisch Stadtkirch isch.
Om Ofong vum 19. Johrhundert sin au Proteschtante uf Achre zoge. De ärscht evangelisch Gottesdienscht isch 1842 in de Heil- un Pflegeanstalt Illenau ghalte worre. 1892 isch d evangelisch Gmeind Achre grindet worre, wu sich 1908/09 ihr eigeni Kirch bout hen. Zuer Gmeind ghere au d Proteschtante vun de Stadtteil Oberachre, Fautebach, Gomshurscht, Grosswir un Saschbachried sowie vun de Nochberort Saschbe, Obersaschbe un Lauf. D Stadtteil Önsbach, Mösbach un Wagshurst ghere aber zuer Kirchegemeind Renche. Mit de Josua-Chrischtegmeind isch au ä Freikirch in Achre vertrete.
Zahlenmässig kleinre Gmeinde bilde Muslime, Zeuge Jehovas, Neuapostolisch Kirch un Sibte-Tag-Adventischte.
Igmeindunge
Die Gmeinde un Gemarkunge sin in d Stadt Achre igmeindet worre:
Iwohnerentwicklung
Iwohnerzahle noch em jewiilige Gebietsstond. D Zahle sin Volkszellungsergebniss (¹) oder omtlichi Fortschribunge vun de jewilige Statistische Ämter (nur Hauptwohnsitz). ¹ Volkszellungsergebnis
Birgermeischter
D Birgermeischter und Oberbrgermeischter
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Wappe un Flagge
S Wappe zeigt im gspaltene Schild vorne in Gold ä halber, rot bewehrter schwarzer Adler om Spalt, hinte in Rot ä silbriger Balke. D Stadtfohn isch rot-wiss-rot.
Visuelles System
S wisuelle Süsteem isch dä Däil vom ene Närvesüsteem, wo mit dr Verarbäitig vo visueller Informazioon beschäftigt isch. S Süsteem umfasst bi de Wirbeldier s Aug mit dr Netzhut (Retina), dr Seenärv, Däil vom Thalamus und vom Hirnstamm und d Sehrinde.
Wie s funkzioniert
Dr optisch Apparat vom Aug bestoot us dr durchsichtige Hornhut, dr Augekammer, dr Iris, dr Linse und em Glaskörper. Er erzügt uf dr Netzhut e Bild vo was aagluegt wird, wo uf em Chopf stoot und sitevercheert isch. Vo dr Stell, wo d Abbildigsscherfi am grösste isch, dr Fovea goot öbbe d Helfti vom Seenärv (unde in Gääl) zum Seszentrum. Die anderi Helfti vom Seenärv isch für s perifere Süsteem reserwiert. D Seebaan isch eso organisiert, ass d Faasere vo de lingge Netzhuthelftene vo bäide Auge in die linggi Helfti vom Hirni gläitet wärde und die vo de rächte Netzhuthelftene in die rächti Helfti vom Hirni.
Achern
Städtpartnerschafte
Achre het sitr 1987 ä Städtepartnerschaft mit de Stadt Morez in Fronkrich.
Theater
Achre het ä privats Theater, s Illenau Theater Achern e. V.
Musee
S Sägese-Heimet-Stadtmuseum Achern zeigt d Originalirichtung vun em Sensewerk. Zeigt wird d Gschicht vun de Schniidewerkzig vun de Bronzezyt bis hit. Au d Achner Stadtgschicht isch do zfinde.
Bouwerk
D St.-Nikolauskapell, au s "Klauskirchle" gnennt, isch s Wohrzeiche vun de Stadt. S isch um 1300 erbout worre un het ä runds Ecktürmli. D Hauptkirch isch d katholisch Kirch, wu 1824 im Wiibrennerschtil bout worre isch. D Vorgängerbou isch ä Mariekapell gsi, wu 1489 zuer Kaplanei erhobe un 1535 zuer Pfarrei gmacht worre isch.
Au sähneswert isch d ehemalig grossherzoglich Heil- un Pflegeonstalt Illenau. Diä isch ab 1842 als evangelisch Inschtitution igrichtet worre. Dert sin au evangelischi Gottesdienscht abghalte worre. Ä eigni evangelisch Kirch isch aber ärscht 1909 bout worre.
Wirtschaft un Infrastruktur
Wil Achre Mittelzentrum fir de nerdlich Ortenaukreis isch, spilt de Einzelhondel ä grossi Roll.
Vokehr
Achre isch iber d Onschlussstell Achre on de Autobahn A 5 Karlsruh-Basel un mit de B3, wu durch s Stadtgebiet fiert, guet on s Fernstrossennetz obunde. Usserdem bsitzt Achre ä Bohnhof on de Bohnlinie Karlsrue-Basel. Der isch au Ofongspunkt vum Bimmelbähnli uf Ottehefe.
Medie
In Achre kunnt unterm Nome "Acher und Bühler Bote" ä Lokalusgab vun de Badischen Neuesten Nachrichten (BNN) rus.
Öffentlichi Irichtunge
Achre isch Sitz vun em Omtsgricht, vun em Finanzamt un em Notariat. De Ortenaukreis het in Achre ä Kreiskronkehus.
Bildung
Achre het ä Gymnasium, ä Realschuel, ä Ferderschuel, drej Grundschuele un Hauptschuele mit re Werkrealschuel (Antoniusschule Oberachre, Grund- un Hauptschuel mit Werkrealschul Achre, Grund- un Hauptschul Önsbach un Vinzenz-Wachter-Schul) sowie fimf Grundschuele in de Stadtteil Gamshurst, Grosswiier, Mösbach, Sasbachried un Wagshurst.
De Ortenaukreis isch Träger vun de beide Beruefliche Schuele (Gewerbeschuel Achre un Kaufmännisch un Huuswirtschaftlichi Schuele), d Maiwaldschuel fir Sprochbehinderti un d Krankepflegeschuel om Kreiskronkehuus Achre.
S git au no d Musik- un Kunschtschuel Achre-Oberkirch.
Ostrach
Oschdrach (älter Oschdra; dt. Ostrach) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 51,1 % Landwirtschaftsfleche, 39,5 % Wald, 7,4 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Oschdrach gheret d Ortsdoel Burgweiler (Burgweiler), Eiat (Einhart), Habschdl (Habsthal), Iakofa (Jettkofen), Kalreite (Kalkreute), Läffenga (Levertsweiler), Laoba (Laubbach), Mogabuach (Magenbuch), Oschdrach, Schbeck (Spöck), Dafartschweiler (Tafertsweiler) ond Wãnga (Wangen).
Gschicht
Oschdrach ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 851.
Verwaltong
Oschdrach ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes ischt dr Christoph Schulz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Oschdrach ghert zom Schwäbisch.
Thelxinoe (Mond)
D' Thelxinoe (Jupiter XLII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 22 isch anno 2004 uf photographische Ufnahme entdeckt worre, wo am 9. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit un Lynne Allen gmacht worre sin. Der Mond hwt am 30. März 2005 de offiziell Namme Thelxinoe vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde.