cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roman
Dr Roman isch e literarischs Schaner und zwar d Langform vo dr schriftlige Verzelig oder Gschicht. S Wort Roman isch e Leenwort us em Französische und bedütet „e Gschicht in Värs oder Prosa“. Es het im 17. Joorhundert s Wort Historie abglööst, wo mä im Dütsche bis denn für Wärk, wo zu dere Gattig ghööre, brucht het. Vom 17. Joorhundert aa zelt mä nume no Schrifte drzue, wo in Prosa verfasst si. Romään in Värs bezäichnet mä as Värsromään.
D Nowälle, s Määrli, d Legände und d Churzgschicht si au epischi Schaner und underschäide sich vom Roman vor allem din, ass si chürzer si und ass iiri fiktivi Wält nid eso umfassend isch wie die vom Roman. Dr Litraturwüsseschaftler Georg Lukács het vom „epische Griff vom Roman noch em Lääbe in sinere ganze Dotalidäät“ gschwätzt.
Renquishausen
Housa (amtlich Renquishausen) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,5 % Landwirtschaftsfleche, 37,2 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Housa ghert nur s gleichnamig Dorf.
Gschicht
Housa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1092 Rentwigeshusen.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Housa ischt dr Jürgen Zinsmayer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Housa ghert zom Schwäbisch.
Hajnówka
Hajnówka (wyssrussisch Гайнаўка, Hajnaŭka) isch e Stadt z Polen in dr Woiwodschaft Podlachien. Si isch Sitz vom Powiat Hajnowski un het eppe 22.000 Yywohner. D Stadt lyt im Sidoschte vu dr Wojewodschaft un gränzt im Oschten an dr Białowieża-Nationalpark. Dur d Stadt fließt dr Fluss Leśna Prawa. Di maischte Yywohner ghere zue dr wyssrussische Minderhait z Pole.
Kongo (Fluss)
Dr Kongo (au Congo und Zaire, also Fluss oder Wasser) isch e Strom z Afrika. Mit ere Lengi vu 4.374 km isch er dr zweetlengscht Strom vu Afrika; gmässen an syyre Wasserfierig vu 39.160 m³/s isch er sogar dr grescht Strom vu Afrika un dr zweetgrescht vu dr Ärd. Syy Yyzugsbiet lyt in dr Hauptsach in dr Demokratische Republik Kongo (DR Kongo), wu dr Fluss dur s riisig Kongobecki fließt.
Flusslauf
Dr Kongo entspringt as Lualaba im Side vu dr DR Kongo in dr Region Katanga in dr Siduuslaifer vum Mitumba-Gebirg. Dert lyt syy Quälle rund 100 Kilometer weschtlig vu Lubumbashi. Dr Lualaba fließt zerscht no Norde, vorbyy am Upemba- un am Kisalesee un nimmt rund 150 Kilometer wyter nerdlig s Wasser vum Flusslauf Luvua–Luapula–Chambeshi vu Oschte här uf, wu as Näbefluss bis zur däre Stell dytlig lenger isch wie dr Lualaba, dr Quällfluss vum Kongo. Dr Kongo het mit em Flusslauf Luvua–Luapula–Chambeshi e Lengi vu 4.835 Kilometern. Eppe bi däre Flussyymindig chunnt er in s großflechig Kongobecki. Nomol rund 150 Kilometer wyter nerdlig mindet vu Oschte här dr Lukuga yy. Vu dert uus fließt dr Lualaba wyter in Richtig Norde zue dr Boyomafäll bi Kisangani.
Vu do ab drait er dr Name Kongo un fließt no Weschte. Dert, wun er in Richtig Sidweschte chehrt, fließt er dur e uusdehnti Sumpflandschaft bi Mbandaka, wu ihm dr Ubangi zuefließt, syy zweetgrescht Näbefluss. Vu dert ab bildet er di natyrli Gränz vu dr Staate Demokratische Republik Kongo un Republik Kongo. E weng wyter sidlig mindet dr Kwa-Kasai yy, syy mit Abstand greschte Näbefluss. Derno chunnt er an dr Pool Malebo, zue Brazzaville un Kinshasa. Oberhalb vu däne Stedt isch dr Fluss schiffbar.
Stimmhafte alveolare Affrikate
Di stimmhafti alveolari Affrikat isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet für de Luut isch, oder , wemmer eidütig wott kennzeichne dass es e Affrikate isch.
Kongo (Fluss)
Flusslauf
E weng speter iberwindet er am Uusgang vum Kongobecki im Zug vum Durbruchsdal dur d Nidergineaschwelli in dr 350 Kilometer lange Stromschnälle vu dr Livingstonefell e Gfell vu 274 Meter. Bi Mbanza verlosst dr Kongo di gmainsam Staatsgränz, quert dr nume rund 100 bis 150 Kilometer brait weschtligscht Zipfel vu dr DR Kongo un chunnt vor dr Gränze zue Angola zue dr Stadt Matadi. Uf däre Gränze fließt dr Fluss as Rio Zaire no rund 135 Kilometer wyter no Weschte un mindet an däre Gränze im Zaire-Diefland in eme bis zue 40 Kilometer braite Drächter in dr Atlantik, wu sich d Kongo-Rinne no 150 Kilometer wyt unter dr Meeresoberflechi furtsetzt.
Signy-Avenex
Signy-Avenex (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Kongo (Fluss)
Yyzugsbiet
S Yyzugsbiet vum Kongo isch mit 3.730.470 km² no däm vum Amazonas s zwaitgrescht vu dr Ärd un lyt in dr Hauptsach in dr DR Kongo, dernäbe z Kamerun, z Äquatorialguinea, z Gabun, in dr Republik Kongo un dr Zentralafrikanische Republik.
Signy-Avenex
Geografi
Signy-Avenex lyt uf ere Ebeni oberhalb vu Nyon. Zue dr Gmai ghere s Stroßedorf Signy un dry Wyler Avenex. D Gmaiflechi umfasst 78,1 % landwirtschaftligi Flechi, 1,6 % Wald un 20,3 % Sidligsflechi.
Kongo (Fluss)
Lengi, Schiffbarkait un Diefi
Dr Kongo isch 4.374 Kilometer lang, dervu sin rund 3.000 Kilometer schiffbar. Är isch e wichtigi Schifffahrtsstroß. Di Abschnitt, wu nit schiffbar sin, wäre dur Yysebahnlinie umgange.
Signy-Avenex
Gschicht
Signy-Avenex sin zum erschte Mol gnännt wore anne 926 as Avenaco as Signei.
Kongo (Fluss)
Lengi, Schiffbarkait un Diefi
E Team vu Biologe het 2008/2009 im Unterlauf per Echolot Wasserdiefine vu bis zue 220 Meter gmässe, dodermit wär dr Kongo dr diefscht Fluss vu dr Ärd.
Signy-Avenex
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 26,2 % gläge.
Kongo (Fluss)
Wasserrychtum, Stromschnälle un Wasserfell
Dr Kongo bildet di wasserrychschte Stromschnälle vu dr Ärd, d Stanley- un d Livingstonefell sin dervu di bekannteschte. Är fiert an syre Mindig zwische 23.000 un 75.000 m³/s Wasser ab, im Johresdurschnitt macht des 39.160 m³/s. Di brunlächt Farb vum Wasser, wu in syre Mindig in Atlantik fließt, isch zem Dail no 20 bis 30 Kilometer vu dr Kischten ewäg z sääne.
Signy-Avenex
Religion
46,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Kongo (Fluss)
Erforschig
Als erschte Europäer isch 1482 dr portugiesisch Seefahrer Diogo Cão an dr Kongo chuu. Dr britisch Afrikaforscher Sir Henry Morton Stanley het syy Lauf im Binneland erforscht, wun er dr Strom vu 1876 bis 1877 befahre un s Land erchundet het.
Näbefliss
In däre Ufstellifg sin Näbefliss vum Kongo flussaabezues ufglischtet un d Himmelsrichtige aagee, wu si härchemme.
Oberlauf
bis zum Aafang vum Kongo-Linksboge (bis Kisangani):
Mittellauf
ab em Aafang vum Kongo-Linksboge (vu Kisangani bis Mbandaka):
Zum Änd vum Kongo-Linksboge (bis Brazzaville/Kinshasa):
Unterlauf
Noch em Änd vum Kongo-Linksboge (ab Brazzaville/Kinshasa):
Staudämm
Mit dr Inga-Staudämm wird e Dail vu dr Wasserchraft im Beraich vu dr Livingstonefell gnutzt. S git Blän, die Aalage zum greschte Wasserchraftwärch vu dr Wält uuszwyte.
Signy-Avenex
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,0 %, CVP 6,9 %, FDP 20,4 %, GLP 10,1 %, GP 4,0 %, SP 10,5 %, SVP 27,5 %, Sunschtigi 3,2 %.
Dr Burgermaischter vu Signy-Avenex isch dr Bernard Penel (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 390 Yywohner 78,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,9 % Dytsch, 0,3 % Italienisch un 15,1 % anderi Sproche.
Urban VII.
Dr Urban VII. (* 4. Augschte 1521 as Giambattista (Giovanni Battista) Castagna z Rom; † 27. Septämber 1590 au dert) isch vum 15. bis zum 27. Septämber 1590 Papscht vu dr kadolische Chilche gsii. Wämer vum Stephan (II.) absiit, wu syter 1961 offiziäll nimi as Papscht zellt wird, isch sy Pontifikat s chirzescht in dr Gschicht gsii.
Lääbe
Dr Giovanni Battista Castagna isch e Suhn vum Genues Cosimo Castagna un däm syre Frau, dr Remeri Costanza Ricci, gsii. Är het Zivil- un Chilcherächt an verschidene Universitete z Italie studiert. Beedi Studiegäng het er z Bologna mit eme Doktortitel abgschlosse, isch dermit Doctor iuris utriusque gsii.
Är isch druf in d Dienscht vu sym Unkel drätte, em päpschtlige Legat z Frankrych, em Girolamo Kardinal Verallo. Am 1. Merz 1553 het en dr Papscht Julius III. zum Erzbischof vu Rossano ernännt. Wel er no kai Prieschter gsii isch, isch er am 30. Merz 1553 zum Prieschter un am 4. April 1553 schließli zum Bischof gweit wore.
Dr Papscht Julius III.het en 1555 zum Gouverneur vu Fano gmacht. Dr Papscht Paul IV. bald ruf no zum Gouverneur vu Perugia un Umbria. In syre Aigeschaft as Erzbischof vu Rossano isch er Dailnämer vum Konzil vu Trient gsii.
Anne 1565 ich er päpschtlige Nuntius am Hof vum Philipp II. vu Spanie wore. Wun er uf Itaie retuurchuu isch, het er im Jänner 1573 sy Amt as Erzbischof vu Rossano niderglait. Dr Papscht Gregor XIII. het en im nämlige Johr as päpschtlige Nuntius uf Venedig gschickt.
Unter em Pontifikat vum Papscht Sixtus V. het er seli vyl Yyfluss gwunne; am 19. Novämber 1586 isch er Großinquisitor vum Hailige Offizium wore.
Eso isch s chuu, ass s Konklave ihn am 15. Septämber 1590 zum neie Papscht gwehlt het. Zum Papschtname het er bwusst e Name gnuu, wu lang nimi bruucht woren isch: Scho dr hl. Urban I. isch Remer gsii. Dr Urban VII. isc aber scho in dr Nacht no syre Wahl chrank wore, wellewäg an Malaria, un isch noch eme churze Pontifikat vu nume 12 Däg gstorbe. Är isch in dr Cappella del’ Annunziata vu dr Basilika Santa Maria sopra Minerva vergrabe.
Neulußheim
Neulußheim (sidfränkisch Nailosse) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Neulußheim lyt in dr Metropolregion Rhy-Necker. D Sidgränz vum Baan bildet dr Kriegbach. Nochbergmaine vu Neulußheim sin Altlußheim, Hockenheim un Reilingen.
Dr Baan bstoht us 47,2 % Landwirtschaftsflechi, 0,9 % Wald, 51 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zuge Neulußheim ghere s glychnamig Dorf un dr Wohnblatz Siebzehntes Gewann.
Gschicht
Am 19. Merz 1711 het dr wirttebärgisch Herzog Eberhard Ludwig em wirttebärgische Stabs- un Amtspfläger Julius Schickard an dr eschtlige Baangränz vum Dorf Lußheim (syt 1816: Altlußheim) 100 Morge Land zuegwise. An ere Stroßechryzig het dr Schickard derno Lußhofen grindet.
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Gunther Hoffmann.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Neulußheim ghert zum Sidfränkisch.
Wirtschaftsordnung
D' Wirtschaftsordnig seit, wie d'Regle sind und wie Teilnähmer vomne Land im Wirtschaftsläbe handle tüend und sötted. Sie schtellt grundsätzlich d'Form, d'Grössi und d'Entwicklig vonere Volkswirtschaft im Zäntrum.
Blasonierung
D Blasonierung isch in dr Wabbekund (Heraldik) die fachsproochligi Beschriibig vo ene Wabbe.
Heraldischi Grundelimänt
Brinzipiell verstoot mä under dr gmäine Figuur alli Erschiinige vo dr Realwält, wo mä cha gsee. Si stöön im Geegesatz zum Heroldsbild, wo in ere äifache geometrische Iidäilig vom Schild dur Däiligslinie bestoot und s Schild in verschiidefarbigi „Blätz“ iidäile. E Hufe Wabbeschild kombiniere Heroldsbilder mit Gmäine Figuure. Gmäini Figuure chönne in natüürlige Farbe daargstellt wärde, au wemm mä das nid söt mache. Die heraldische Reegle schriibe e Stilisierig vom Motiiv vor, wo möögligst wit sött goo, so dass s Motiiv aber am beste chaa erkennt wärde.
Wenn s Wabbeschild in Fälder iidäilt isch, denn foot d Blasonierig mit dr Beschriibig vo dr Schildiidäilig aa, mit em Heroldsbild oder de Heroldsbilder. Äifarbig Schild si leedig. Vilmol häi si fiini Muster, sodass s Fäld damasziert isch.
Rächts/linggs und vorne/hinde in dr Heraldik
„Heraldisch rächts“ isch vo däm wo luegt us gsee uf dr lingge Site (mänggisch säit men em au vorne). Entsprächend isch „linggs“ oder hinde die rächti Site vom ene Wabbe. Das chunnt drvo, ass dr rechtshändig Ridder si Schwärt in dr rächte und si Schild in dr lingge Hand ghaa het. Doorum het die rächti Kante und Site vom Schild vom Drääger us gsee gege vorne zäigt und die linggi Kante und Site vom Schild gege hinde.
Dr Ufbau von ere Blasonierig
Mä foot mit dr rächte Site aa, wenn s Schild in meereri Fälder iidäilt isch. D Lengi vo dr Schnittlinie bestimmt, öb mä zerst die woogrächti Däilig oder die sänkrächti Spaltig behandlet noch em Brinzip „zerst churz, denn lang“: halbgspaltet und däilt bedütet, ass s Fäld 1 und 2 im oobere Wabbefäld chlii si und dr underi Wabbedäil nit däilt isch. Bi dr andere Wersioon, halbdäilt und gspalte, isch die rächti/vorderi Site nume däilt und die linggi/hinteri in äim Fäld. E Schild, wo äimol gspalte und äimol däilt isch, isch gviert.
Lilith Stangenberg
D Lilith Stangenberg (* 14. Augschte 1988 z Berlin) isch e dytschi Schauspiileri.
Lääben un Karriere
Dr Stangenberg isch z Berlin-Kreuzberg ufgwagse. Iri Elter hän zue dr linke Huusbsetzerszeene gheert. Si isch uf di Frei Waldorfschuel Kreuzberg gange, wu si au Russisch gleert het un wu si ne Praktikum driiber in eme Chinderhaim z St. Petersburg gmacht het. D Stangenberg het siri Laufbahn as Schauspiileri am P14 Jugendtheater vu dr Volksbühne Berlin aagfange. Ohni Schauspiiluusbildig isch si nocherdani am Theater Baasel un am Schauspiil Hannover engaschiert woore un isch vu 2009 bis 2012 im Ensemble vum Schauspiilhuus Züri gsii. Glyychzytig het si au mit Rolle in Film un Färnsee aagfange. 2010 isch si vu dr Fachzytschrift Theater heute zur Noowugsschauspiileri vum Joor uusgweelt woore. Vu 2012 bis 2016 het si zum Ensemble vu dr Volksbühne Berlin am Rosa-Luxemburg-Blatz gheert.
As Filmschauspiileri het mer d Stangenberg vor allem in dr meefach uuszaichnete Hauptroll im Spiilfilm Wild vu dr Nicolette Krebitz chännegleert, wu si ne junig Frau din gspiilt het, wu ne Bezieig zue me Wolf yygoot. Im Oktoober 2018 het si im Fäärnseefilm Tatort: Blut d Episoodehauptroll vun erer Frau gspiilt, wu an ere Liechtallergy lyydet un glaubt, ass si ne Vampir sei. In Orphea, dr Verfilmig vum Orpheus-Mythos mit umgcheerte Gschläächterrolle dur dr Alexander Kluge un d philippinisch Chinschtler Khavn, het si d Titelroll ghaa. Dr Film het syni Wältpremieere vu dr Berlinale 2020 in dr nei etablierte Sekzioon Encounters ghaa.
Das Narrenschiff (Brant)
Das Narrenschiff (alternativ: Daß Narrenschyff ad Narragoniam) vom Sebastian Brant (1457–1521), 1494 druggt vom Johann Bergmann von Olpe z Baasel, isch s erfolgriichste dütschsproochige Buech vor dr Reformazioon gsi. Es isch e spootmiddelalterligi Moralsatire, won e Tüpologii vo mee as 100 Naarre uf eme Schiff mit Kurs uf Narragonie entwirft und so dr vercheerte Wält mit ere underhaltsame Beschriibig vo iire Laster kritisch e Spiegel vor s Gsicht hebt. S Wärk isch 1497 uf Latiinisch übersetzt worde, denn het mä s witer übersetzt in verschidnigi Landessprooche und eso isch s in ganz Öiropa verbräitet worde.
Wichdig für en Erfolg vom Narrenschiff si d Illustrazioone gsi. Für em Bergmann von Olpe si Druck im Joor 1494 isch s möögligerwiis dr Albrecht Dürer gsi, won e groosse Däil vo de Holzschnitt gmacht het.
Nußloch
Nußloch (sidfränkisch Nußloch) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Nußloch lyt an dr Bärgstroß am Ibergang vum nerdlige Kraichgau zum Chlaine Odewald in dr Metropolregion Rhy-Necker. Nochbergmaine vu Nußloch sin Leimen, Wiesloch, Walldorf un Sandhausen.
Dr Baan bstoht us 40,5 % Landwirtschaftsflechi, 28,5 % Wald, 24 % Sidligsflechi un 7 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue dr Gmai ghere d Derfer Nußloch un Maisbach un d Wohnblätz Erzwäsche, Fischweiher, Mühle, Steinbruch des Zementwerks un Steinzeug- u. Tonwerk.
Gschicht
Nußloch isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex in ere Urkund vum 31. Dezämber 766.
Verwaltig
Nußloch ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
Dr Burgermaischter isch dr Joachim Förster.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Nußloch ghert zum Sidfränkisch.
Brotmuseum Ulm
S Brodmuseum Ulm isch a Doil vom  Immaterielle Kulturerbe Deutsche Brotkultur . Sei neier Nama ab 2018 isch Museum Brot und Kunst – Forum Welternährung. S hod sein Blads em Salzstadel, en dr Salzstadelgasse 10.
Gschichd
S Brodmuseum isch 1955 als Deutschen Brotmuseum grendad worra.
Ausschdellong
Bis jedsd hod s Museum neba Diorama ibr s Brodmacha Kunschd aus em 15.- 21. Jahrhundert zoidg, mo mid Brod zdoa hod. A neis Konzebd wurd en 2019 zoigd werra, drom isch s Museum zua.
Bsondrs
Wann offa isch hods da Freie Freitag, mo an jeden erschda Freitag em Monat der Eintritt frei isch. S hod au en barrierefreia Zugang.
Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch
S Brandenburg-Berlinisch Werterbuech (dt. Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, churz BBW) erfasst d Dieläkt vu Berlin un Brandeburg. Bsunderi Probläm bi dr Bearbeitig vum Werterbuech hän sich dodrus ergee, ass es Arbetsgebiet uf eire Syte oschtniderdytschi un un uf dr andre Syte ostmitteldeutsche Dieläkt umfasst. Wäge däm wird rein formal e dopplete Stichwortaasatz brucht, wu ne Lemma in ere hochdytsche un in ere niderdytscher Lutig vorlyt. Di hochdytsch Form giltet as Ornigslemma in Großbuechstabe, as dieläktali Leitform aber e Form, wu am Mittelmärkisch orientiert isch.
Vil problematischer bi dr formale Ornig vu dr Werter isch aber s Tatsach gsi, ass dr niderdytsch-hochdytsche Gegesatz im Arbetsgebiet vum BBW syt dr 2. Helfti vum 19. Johrhundert im Mittelmärkisch allmeh zuen eme Verfall vu dr niderdytsche Dieläkt gfiert het. Wichtig isch do vor allem dr Yyfluss gsi vum Berlinisch, wu in dr Stedt vu dr Mark Brandeburg syt dr 1870er Johr di stedtische Sproche verdrängt gha het, wu no zimli dr niderdytsche Dieläkt noo gstande sin. Vu dr märkische Stedt uus hän sich sich vor allem di mittelmärkische Dieläkt derno stark veränderet dur dr Yyfluss vu dr hochdytsche Dieläkt.
Die Probläm het mer guet chenne säh im Matrial, wu in dr Johr 1950 bis 1959 dur Frogebegenerhebige gwunne woren sich. Im Nordmärkisch zeigt sich im allgmeine no rächt dytlig di dieläktal Grundschicht, im Mittelmärkisch findet mer si aber nume no bruchstuckhaft.
Gschicht
Am Aafang sin fir s Brandeburg-Berlinisch Werterbuech an no d Dieläkt vum eschtlige Deil vu dr Mark Brandeburg gsammlet wore. Syter 1945 ghert des Biet zue Pole un die Dieläkt sin noch em Zwete Wältchrieg nimmi wyter erforscht wore un si sin au nit im Werterbeuch bschribe.
Anne 1968 het an dr Dytsche Akademii vu dr Wisseschafte z Berlin di sognännt Akademiireform aagfange. Ziil isch es doderby gsi, di wisseschaftspolitische Grundsätz vu dr SED an dr Akademii un am domolige Institut für deutsche Sprache und Literatur durezsetze. D Dieläktwerterbiecher sin derby vu Aafang aa in s Visier vu dr SED-Kritik grote, un mer het im Bezug uf die Forschige feschtgstellt, ass si ''„für die sozialistische Gesellschaft irrelevante Fragestellungen der bürgerlichen Wissenschaften des 19. Jahrhunderts aufarbeiten“''. D Tatsach, ass z Weschtdytschland, z Eschtryych un in dr Schwyz an verglyychbari Werterbiecher gschafft woren isch, het aber derzue gfiert, ass d Dieläktwerterbiecher, wu scho mit dr Vereffentlichung aagfange woren isch, hän chenne wytergfiert wäre. Doderzue sin si 1971 vu dr Sächsische Akademii vu dr Wisseschafte z Leipzig ibernuu wore.
Zue däm Zytpunkt sin vum BBW 5 Liferige vum 1. Band publiziert gsi. Unter dr Obhuet vu dr Sächsische Akademii vu dr Wisseschafte z Leipzig het in dr Johre druf d Vereffentlichung kontinuierlig chenne furtgsetzt wäre.
Uf dr andre Syte isch aber s Pommersch Werterbuech anne 1969 yygstellt woren un am Mittelelbische Werterbuech isch scho syter anne 1959 nimmi gschafft wore.
Autigny FR
Autigny (patois [a oːtiɲi]; tüütsch Ottenach; alem. Òttenach) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Autigny liit ùf, 13 km südweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg ùber em Tal va de Glâne. Zue de Gmiin Autigny ghööre o d Wyyler Le Moulin, La Crétause ù Le Saugy. Va de Gmiinflechi si 71,1 % landwirtschaftlichi Flechi, 20,7 % Waud, 7,1 % Sidligsflechi ù 1,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Autigny si Cottens, Gibloux, Villorsonnens, Chénens ù La Brillaz.
Gschicht
Autigny isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1068 aus Altignei (1183 Altiniaco, 1217 Altignie, 1228 Autinie, 1273 Autignie, 1285Autignye, 1717 Ottignye; 1555 Aultennachen, 1577 Ottonachen).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,3 % gläge.
Religion
83,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 612 Yywoner 93,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,6 % Tüütsch ù 3,9 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 13 va de 612 Yywohner ggredt.
Mathias Gnädinger
Mathias Gnädinger (* 25. März 1941 z Ramse; † 3. April 2015 z Züri) isch en Schwizer Schauspiler und Synchronsprächer gsi.
Läbe
De Mathias Gnädinger hät vo chlii uf wele Schauspiler wäre. Uf Druck vo de Eltere hät er aber zerscht Schriftsetzer glärnt. Dänn hät en sin Onkel a de Schauspilschuel aagmolde. Noch däre Uusbildig hät er uf verschidnige Bühnene gschaffed; so zum Bischbil am Neumarkt Theater z Zöri, z Kassel, z Esse, z Mannheim, z Breme und z Berlin. Sit 1988 isch er freischaffende Schauspiler gsi. Er hät z Stai am Rhii im Kanton Schaffuuse gläbt.
De Gnädinger hät i öber 130 Theaterstuck und öber 70 Kino- und Färnseh-Film mitgspillt. Er hät als Charakterdarsteller gulte, wo Rolle gspillthät, wo chli verschrobe, kurlig gsi sin und e ruuchi Sproch gha händ. I Interviews hät er gsait, as er mängmol sälber esoo seg. Sini letschte grosse Uuftritt sind i de Färnseh-Serii «Der Bestatter» zäme mit em Mike Müller, im Film «Usfahrt Oerlike» zäme mit em Jörg Schneider und im Film «Der grosse Sommer» gsii.
Nochtrag
Bim draie vom Film «Usfahrt Oerlike» isch scho klar gsi, as de Jörg Schneider schwär chrank isch und me hät ghofft, as me de Film no vor sim Tod cha fertig mache. De Gnädinger sait im Film zum Schneider; „I stirb wohrschiinli vor Dir“. De Jörg Schneider isch em 22. Augschte 2015 gstorbe.
Bi de Verlajig vom Hans-Reinhart-Ring hät de Gnädinger de Billy Wilder zitiert: "Mit Preisen ist es wie mit Hämorrhoiden. Ab einem gewissen Alter bekommt sie jedes Arschloch".
Sandy Leah Lima
D Sandy (aigetli Sandy Leah Lima; * 28. Jänner 1983 z Campinas, Brasilien) isch e brasilianischi Popsängerin un Songwriteri. Si isch vu 1989 bis 2007 im Duo Sandy & Junior ufdrätte. Anne 1998 het si s Duett "Vivo por ela" mit em Andrea Bocelli gsunge - ne Version vu sym Hit "Vivo per lei", wu z Brsilie rächt erfolgrych gsi isch. Syt 2007 isch si as Solosängerin aktiv.
Single
Uuskoppligen us Manuscrito:
Uuskoppligen us ''Manuscrito Ao Vivo":
Uuskoppligen us Princípios, Meios e Fins:
Uuskoppligen us Sim:
24. August
Dr '''24. Augschte''' isch dr 236. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 237. in Schaltjohr), dodermit blybe no 129 Däg bis zum Änd vum Johr.
Osterzell
Zell (amtlich Osterzell) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Zell leit eschtlich vo Kauifbeuren am Hühnerbach Vo dr Gmarkung sin 63,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,1 % Wald, 9,6 % Sidlungsfleche un 2,9 % sunschtige Fleche.
Gschicht
Scho in dr Mitte vom 8. Johrhundert hend Mench vom Reichskloschter Marienzelle z Stöttwang do a Kloschterzella grindet.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 0,3 % gleage.
Religion
91,2 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 5,9 % evangelisch.
Verwaltung
Zell hot mit em Markt Kaltetal und dr Gmoanda Oberoaschtdorf, Stettwang und Wässdorf a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Zell isch dr Johann Strohhacker.
Dialekt
Dr Dialekt vo Zell ghert zum Oschtschwäbisch.
Georg Cornelissen
sii Laawa
Dr Cornelissen hàt d’ Schproochwìssaschàfta, Gschìcht un Nììderlandisch àn dr Üniwärsitäät z’ Köln un Bonn gschtudiart. Sii Dokterwìrda hàt’r ànna 1983 àn dr Üniwärsiteet vu Bonn bschtànda. Siina Hàbilitàzioonsschrìft hàt’r ìwwer d’ nììderlandischa Schprooch ìm pröissischa Gelderlànd un siina Àbleesung durs Hoochdiitscha-n-ìm 18. un 19. Joohrhundert gschrììwa. Drnooh ìsch’r ìn da Joohra 1980 Mìtàrwaiter àm Àmt fìr rhiinischa Làndeskund vum Làndschàftsverbànd Rhiilànd gsìì. Doo hàt’r ìwwer d’ Äntwìcklung vu da Rhiinischa Dokumenta gforscht, era aifàcha Lüütschrìft fìr d’ lokààla Schproocha un Diàläkt vum Nììderrhii bis ìm süüdliga Pfàlz. Vu 2007 bis ìm Àwrìl 2021 ìsch’r Laiter vum Ìnschtitüüt fìrs rhiinischa Làndeskunda un Regionààlgschìcht vum Làndschàftsverbànd Rhiilànd gsìì; dàs Àmt hàt’r vum Fritz Langensiepen ìwwernumma, wo ìn Rüahjschtànd gànga-n-ìsch. Sitter 2008 ìsch dr Cornelissen Mìtglìed ìm Biiroot vu dr Akademie för uns Kölsche Sproch (d’ „Àkàdemii fìr unsra Kölscha Schprooch“).
Fìr sii Engaschment ìn dr Schproochwìssaschàft ìsch dr Cornelissen ìm Jüüni 2021 mìt’m Verdianschtkritz àm Bànd vu dr Bundesrepüblik Diitschlànd üüsszaichent worra.
Dr Georg Cornelissen ìsch verhiirootet. Ar labt zamma mìt siinera Ehafràui un da baida gmainsààma Kìnder z’ Bonn.
Suchy
Suchy (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Suchy isch e Hufedorf uf dr nerdlige Uuslaifer vum Gros de Vaud, im Waadtländer Mittelland. D Gmaiflechi umfasst 59 % landwirtschaftligi Flechi, 37,6 % Wald un 3,4 % Sidligsflechi.
Gschicht
Suchy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 885 as Solpiaco id est Suzchie.
Religion
67,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 18,8 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 2,1 %, FDP 18,1 %, GLP 5,5 %, GP 3,3 %, SP 20,3 %, SVP 36,3 %, Sunschtigi 5,5 %.
Dr Burgermaischter vu Suchy isch dr Cédric Pittet (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 345 Yywohner 91,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,5 % Dytsch un 2,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Morville-lès-Vic
Morville-lès-Vic (ditsch 1871-1915 Morville bei Vic, 1915–18 und 1940–44 Morsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Morville-lès-Vic lijt vier Kilometer nerdlich vun Vic-sur-Seille un dräi Kilometer eschtlich vun Château-Salins ìm Centre vum Saulnois uf re Heche zwìsche 220 un 317 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Verwàltung
vun Morville-lès-Vic ìsch. Morville-lès-Vic ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Morville-lès-Vic ghert zem Lorrain.
Victor Ruffy
De Victor Ruffy (* 18. Januar 1823 z Lutry; † 29. Dezember 1869 ebd.), Bürger und Yywooner vo Lutry VD, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Sin Sohn Eugène Ruffy isch au Bundesrot worde.
Mykenische Kultur
Mykenischi Kultur bizaichnet die letschti Periode vom Helladikum i de spoote Bronzezitt vo öppe 1600 bis 1050 v. Chr. De Name laitet sich vom Ort Mykene uf de Peloponnes ab, wo ann vo de wichtigste Fundort vo dere Kultur isch. D Mykener hend Mykenisch gredt, e früeni Form vom Griechische.
Di mykenischi Kultur gelt as die ältischti Hochkultur ufem europäische Festland, im Gegesatz zo de ältere Minoische Kultur uf de Insle Kreta. Di minoischi Kultur het e starche Iifluss uf di mykenischi Kultur ghaa.
Verbraltet isch die Mykenischi Kultur uf de Peloponnes und i Mittelgriecheland, spööter hett si uf Kreta di minoischi Kultur verdrängt. Di wichtigste Zentre sind d Argolis, Messenie und Boiotie gsii.
Burgunder
D Burgunder oder Burgunde (lat. Burgundi, Burgundiones; ahd. Burguntare) sind en germanische Stamm gsii, wo ursprüngli a de Oder glebt het und denn öber s Maintal uf Worms und denn uf Savoye choo sind. Si hend em hüttige Burgund (frz. Bourgogne) de Name ggee und sind vor alem dur di germanische Heldesaag vo de Nibelunge bikannt. Ire Name bidütet »die Höche«.
Der Traum der Roten Kammer
Dr Draum vo dr Roote Chammere (, wörtl. 'Dr Draum im/vom roote Aawääse/Zimmer') isch äine vo de berüemtiste klassische Romään vo dr chinesische Litratuur us em Kaiserriich China. Er ghöört zu de vier klassische Romään vo China. Vor allem in Manuskript-Abschrifte us em 18. Joorhundert häisst er au „D Gschicht vom Stäi“/„Ufschrifte uf eme Stäi“.
Burgunder
Gschicht
D Burgunder hend noch Uusaag vo früemittelalterliche Schrifte ursprüngli z Skandinavie glebt. Well di dänischi Insle Bornholm uf altnord. Borgundarhólmr (»Burgunderinsle«) ghaisse het, werd agnoo ass si d Haimet vo de Burgunder gsii sai. De Geograph Ptolemäus (2. Jh.) sait, ass d Burgunder (Βουργούντες) westlich vo de Semnone vo de Oder bis zu de Weichsel dihai saiet.
Der Traum der Roten Kammer
Gschicht vom Roman
Es isch s äinzige überliiferete Wärk vom Autor Cáo Xuěqín (uf d Wält choo zwüsche 1715 und 1724, gstorbe 1763 oder 1764), wo im Roman sis äigene Lääbe verarbäitet het. Dr vollständig Roman in dr Fassig vom Autor siner letschte Hand, isch öbbe 1759 fertig worde und isch nume in Manuskriptform verbräitet worde, die letschte 40 vo der 120 Kapitel häi meereri Joorzäänt as verscholle gulte. Erst 1791 isch e Fassig im Druck erschiine, wo vom Gāo È (, Kao O) redigiert gsi isch. Er het behauptet, er häig d Original-Kapitel wider gfunde und sä nume e chli glettet. 1792 het dr Gao È e zwäiti, überarbäiteti Uflaag uusegee.
Burgunder
Früegschicht
I de früene Iisezitt sind uf Bornholm die Tote verbrennt und i typische Brandgruebe bistattet wore. De Bruuch het sich im 2. vorchristliche Joorhundert uf Hinterpommern uusbraitet. Im 2. nochchristliche Joorhundert hend sich d Träger vo dere Luboszyce-Kultur i de Mark und Niderlausitz, zwüschet de Elbe und Neiße niderloo. Abem 3. Jh. isch d Sitte uufchoo, i d Brandgruebe au en Isesax (en Art Schwert) z lege, wo maist absichtlich kaputt gmacht woren isch. Im 4. Jh. het d Bivölkerig i de Niderlausitz abgnoo und gege s Ändi vom Jahrhundert sind die Brandgruebe mit Schwertbigoobe im undere Maintal uuftaucht, zwüschet em Odewald und em Taunus. Dozmol hend si vo de Hunne d Sitte vo de Turmschädel öberno. Si hend a noigiborne Maitli de Chopf zwüschet zwai Bretter bunde, as de Schädel nöd i d Braiti sondern i d Höchi gwachsen isch. Asigi verformti Schedel sind im gliiche Piet wie d Schwertgreber am undere Main gfunde wore und spöter au am westliche Gemfersee. Au anderi Völker hend de Bruuch öbernoo, nöd aber d Alemanne, d Franke und onnöd d Romane.
Burgunder am Main
Im Joor 279 sind Burgunder zäme mit Wandale öber d Donau is Römische Riich gfale aber vom Chaiser Probus (276–282) am Lech bisigt wore. Si schiinet nochene im Rugge vo de Alemane gwont z haa – wa aber archäologisch nöd fassbar isch – und s isch zu Striiteraie um Salzquelle cho. Wo de Kaiser Julian im Joor 359 öber de Rhii isch und mit de Alemane gchempft het, het er bi Capellatii/Palas a de Grenze zu de Burgunder, e Lager ufgstellt. Zee Joor spöter, ane 369, het de Chaiser Valentinian I. (364–375) e Bündnis mit de Burgunder abgschlosse, um de Alemanekönig Macrian z vernichte. Die sind miteme Heer bis an Rhii zoge, doch de Valentinian het si sitze loo und si sind verärgeret zrugg zoge. Drüü Joor spöter, wo de Valentinian denn öber de Rhii isch, hend en denn Burgunder sitze loo, trotzdem het er de Macrian chöne vertriibe.
Der Traum der Roten Kammer
Gschicht vom Roman
Es git Sinologe und sogenannte 'Root-Forscher', wo vermuete, ass dr Gāo È mee gmacht häig as nume das, won er gsäit het, und ass er s Ändi gänderet häig zum vo dr Zensur vom Kaiser nit zensuriert z wärde. Eso sig e Däil vom sozialkritische Hindergrund verloregange. Aber au in de überliiferete Original-Handschrifte cha mä Iigriff usmache, wil scho dr Cao Xueqin Persone het welle schütze, wo s daatsächlig gee het.
Burgunder
Wormser Riich
I de Silvesternacht 406 sind d Burgunder zäme mit de Wandale, Alane und Suebe bi Mainz öber de Rhii und hend sich im Piet vo de Vangione um Worms niderloo, em Platz vom Hoptgschee i de Nibelungesaag mitem König Gunther.
Der Traum der Roten Kammer
Gschicht vom Roman
As Standardusgoob gältet die überarbäiteti zwäiti Uflaag, wo 1996 im Pekinger Volkslitratuurverlag erschiine isch. Es isch d Edizioon vo de 120 Kapitel, wo maassgääblig vom Feng Qiyong und em Draum-vo-dr-Roote-Chammere-Forschigsinstidut erarbäitet worde isch (1. Uflaag 1982, ISBN 7-02-000220-X, ixx/1606 S.).
Burgunder
Wormser Riich
Im Joor 411 hend de Burgunderkönig Gundicharius und de Alanekönig Goar z Mainz de Jovinus (411–413) zum Gegechaiser uusgruefe. Noch dem sin Tood het de Gundicharius denn mitem Chaiser Honorius (395–423) en Bund (foedus) gschlosse, de aber im Joor 435 broche. Er isch miteme Heer i d Belgica zoge und het umegheert, doch de römisch Heermaister Aëtius het en bisigt. E Joor spöter, ane 436, hend d Hune en groose Tail vo de Burgunder inere Schlacht abegmacht. De Gundicharius und mit im 20 Tuusig Burgunder sind gfale.
Der Traum der Roten Kammer
Inhalt
Dr Roman vrzelt dr Niidergang vo dr Familie Jia, wo z Peking läbt. Dr Autor het d Eräigniss zwar in d Ming-Zit zruggdatiert, für zum käni Brobleem mit dr Zensur überzchoo, aber dr Roman beschribt in vile Detäi d Gsellschaft und die soziale Verheltniss under dr Herrschaft vom Kaiser Qianlong (1735–1796). Dr Roman gältet as d Daarstellig vo China zur Zit vo dr Qing-Dünastii (1644–1912), wo am beste glunge isch. Im Wärk findet mä Hiiwiis uf die wichtige chinesische filosofische Ströömige vom Daoismus, Konfuzianismus und Buddhismus.
Burgunder
Wormser Riich
En Tail vo de Burgunder wo östlich vom Rhii blibe isch, het scho im Joor 429 Striit mit de Hunne ghaa, si hend sich drum lo taufe loo und druf abe isch de Hunekönig Uptaros a Völlerai gstorbe und d Burgunder hend d Hune vertribe chöne.
Der Traum der Roten Kammer
Inhalt
Im Roman chömme mee as 350 Figure vor und er beschribt die filigran verestleti Gschicht vom Ufstiig und vom Verfall von ere chinesische Aristokratefamilie. Im Zentrum stoot s Schiggsaal vom verwöönte und wältfremde aadlige Jiǎ Bǎoyù, wo gegen usse e dekadänts Lääbe ooni Sorge füert, aber gläägentlig deprimiert isch, und schliesslig Mönch wird. D Haupthandlig dräit sich um e Protagonist und sini zwäi Gusiine Lín Dàiyù und Xuē Bǎochāi.
Burgunder
Wormser Riich
Im Joor 443 sind d Reste vo de Burgunder den vom Aëtius i de Sapaudia as Föderate agsidlet wore.
Sapaudia
I de Sapaudia (»Tannewald«; hüt: Savoye) hend si sich müese s Land mit de Gallier taile und Genava (hüt: Gemf) isch Sitz vom burgundische König wore. De römisch Aristokrat und Dichter Sidonius Apollinaris het s Miisvergnüege ghaa, am burgundische Hof z verwiile und kai guets Bild vonene gee. Er bischribt si i kunstvolle Vers as sibe Fuess höch (Burgundio septipes), wo iri lange Hoor mit ranzigem Butter iischmierit, und au wie die gfrässige Burgunder – de Gruch vo Böle und Chnobli hangi scho im früene Morge i de Hale – zum Klimper vo de Luute singid und er as hochbildete Römer mües denn no mit suurer Miine iri germanischi Gseng loobe.
De König Gundioc het vo 455 bis 457 a de Westgote im Chrieg gege die gallizische Suebe gholfe. Ab 457 het er versuecht d Stadt Lugudunum (hüt: Lyon) iznee, isch aber vom Chaiser Maiorian (457–461) bisigt wore. Noch dem sin Tood, het er aber Lyon chöne iinee und zum sim noije Königssitz gmacht, wäred sin Brüeder Chilperic I. z Gemf as König residiert het. Im Joor 463 het er au d Stadt Vienna (hüt: Vienne) ignoo. Sin Schwooger Ricimer het en im gliiche Joor zum gallische Heermaister (magister militum Galliarum) gmacht. Noch sim Tod um 472 het de Chilperic da höchi Amt öbercho und gege d Westgote gchempft. Doch denn het er s Bündnis mitem Römische Riich broche und het afange d Westgote understütze.
Em Gundobad si Soo, de Gundobad (um 475 – 516), het au höchi römischi militärischi Ämter bsetzt und isch nochem Tod vom Ricimer und em Chilperic I. dene sin Noofolger wore. Er het Vienna zu sim Königssitz gmacht und d Burgundergsetz (Lex Gundobada Burgundionum) ufschriibe loo. Er het sich ane 472 am Mord vom Anthemius bitailigt, het denn sini bede Brüedere Godomar und Chilperic II. usgschaltet, und schliessli de dritt Brüeder Godigisl (um 475 – 501), wo z Gemf residiert het, bisigt und töte lo. Allerdings het de seb sich mit de Franke verbündet gha. De Gundioc het erfolgrich gege d Alemane gchämpft und versuecht s Burgunderriich uf Italie uuszwiite, het aber im Champf gege d Ostgote und au gege d Westgote im End vill Land verlore.
Kurt Hoffmann
Dr Kurt Hoffmann (* 12. November 1910 z Freiburg em Breisgau, † 25. Juni 2001 z Mincha) ischt a deitscher Filmreschisseer gwäa, wo hauptsächlich Ondrhaldongsfilm gmacht, zom Doil au produziirt ond oft s Drehbuach drzua gschriiba hôt.
Aus seim Leaba
Dr Kurt Bertrand Paul Hoffmann, wia-nr mit seim ganza Nama ghoißa hôt, ischt am 12. Novembr z Freiburg em Breisgau uff d Welt komma. Sei Vadder isch dr Kameramann Karl Hoffmann gwäa. Uffgwachsa isch der Bua zom greeschda Doil en Berlin, wo-nr au sei Abi gmacht hôt. Bald druff hôt-em sei Vadder a Stell als Reschii-Assischdent bei vrschiidene Produkzioos-Gsellschafda vrmittlet. Nôch a baar oigene Kurzfilm hôt’r 1939 uff d Iniziadiive vom Heinz Rühmann sein erschda langa Schbiilfilm inszeniirt: Paradies der Junggesellen.
Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch
S Nordsibeburgisch-sächsisch Werterbuech (dt. Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch) erfasst d Dieläkt vu dr Sibeburger Sachse in un us em nerdlige Sibeburge. S Deilgebiet vu dr sibeburgisch-sächsische Sprochinsle umfasst 48 Ortschafte mit dr Städt Bistritz un Sächsisch-Reen. D Aaornig vu dr Lemmata isch alfabetisch, d Stichwerter sin in drej Abschnitt unterdeilt: Unter em Punkt I het s dr Lutchopf mit sämtlige beleite Lutforme, in Punkt II wäre di einzelne Satzbyyspel no Bedytige glideret ufgfiert, un in Punkt III het s d Ufzellig vu dr Zämmesetzige. Hiiwys uf Synonym wäre no dr einzelne Bedytige ufgfiert. Bi Werter us andere Sproche, zmeischt us em Rumänisch un em Ungarisch, hert dr Wortartikel uf mit eme Hiiwys uf d Etymologii. S Werterbuech, wu Dieläkt dokumäntiert, wu am Untergoh sin, isch nit nume fir Sprochhistoriker insträssant. Sämtligi Aschpäkt vum Läbe vu dr Gmeinschaft spiegle sich in syne Belegsätz wider. S Bruuchtum, dr Glaube un dr Aberglaube wäre dargstellt. Vor allem d Arbet vu dr Bure isch breit uusgfiert, vil Arbetsgäng leen sich dur d Zetel gnau rekonschtruiere. Au Persone-, Orts- un Flurnäme het s im Matrial.
Kurt Hoffmann
Aus seim Leaba
A kurza Zeit hôt dr Hoffmann au Kriagsdenscht als Soldat em Zwoida Weltkriag leischda miaßa. Wia wiidr Friida eighehrt ischt, hôt’r wiidr sei Tädichkeit als Reschisseer uffgnomma. Sei erschda graußa filmischa Schaffenszeit hôt’r en de 1950er Jôhr ghet. Dômôls send so grauße Ondrhaldongs-Film-Klassiker wia Feuerwerk, Ich denke oft an Piroschka ond Das Wirtshaus im Spessart entstanda. D Schweizer Schauschbiilere Liselotte Pulver ischt e-ma Haufa Film sei ideala Hauptdarstellere gwäa.
Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch
S Nordsibeburgisch-sächsisch Werterbuech isch e Projäkt gsi am Institut für geschichtliche Landeskunde der Rheinlande, Abteilig fir Sprochforschig, Universitet Bonn, wu vu dr Dytsche Forschigsgmeinschaft gferderet woren isch. S isch unterstitzt wore vum Arbeitskreis für Siebenbürgische Landeskunde, Gundelsheim. Noch dr Umstrukturierig vum landeskundlige Institut isch s Zetelarchiv hit bi dr Arbeitsstelle Rheinische Sprachforschung am Institut fir Germanistik, Universitet Bonn.
Burgunder
Sapaudia
Nochem Gundobad isch si Soo de Sigismund (516–523) König wore. Er het ane 496 d Areagni, e Tochter vom Theoderich em Grosse ghüroote. Scho ane 515 het er d Abtei Saint-Maurice im Wallis gründet. Im Joor 523 het er sin Soo, de Sigerich töte loo, de Enkel vom Theoderich em Grosse, und s isch drum zu Chritz mit de Ostgote choo. D Franke hend da usgnutzt und en Chrieg gege d Burgunder agfange und de Sigismund isch ane 523 gfange gnoo wore und im Joor druf abe ermordet wore.
Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch
Materialgrundlag
S Archiv, wu vum Friedrich Krauß z Sibeburge zämmedrait woren isch, umfasst rund 850.000 handschriftligi Zetel. S isch laufend ergänzt wore dur Ruckfroge un Exzerpt vu Mundarttext, wu em Werterbuech z Verfiegig gstellt wore sin dur Gwährsperson.
Kurt Hoffmann
Aus seim Leaba
Oiner vom Hoffmann seine greeschde Erfolg isch der Schbiilfilm Wir Wunderkinder us-em Jôhr 1958 nôch-em gleichnamiga Roman vom Hugo Hartung wôrra. Des ischt a satirischa Abrechnong mit dr deitscha Gschicht vo 1913 bis 1953 mit dr Johanna von Koczian, em Hansjörg Felmy, em Wolfgang Neuss ond em Wolfgang Müller en de Hauptrolla. – En de 1960er ond 70er Jôhr ischt em Hoffmann sei graußer Ruhm a bissle vrblasst, weil s oifache Publikom statt nôch Komeedia meh nôch Abenteier-, Kriminal- ond Sexfilm vrlangt ond s ôschbruchsvolle Publikom d Film vo dr neia deitscha Welle bevorzugt hôt. Weil da Hoffmann s Fernseha net greizt hôt, hôt’r sich weitgehend vom Film-Gschäft zruckzoga.
Am 25. Juni 2001 hôt’r z Mincha seine Auga fir emmer gschlossa; 90 Jôhr alt isch’r wôrra. Vrgraba wôrra ischt’r z Ronco sopra Ascona em Schweizer Kanton Tessin.
Burgunder
Sapaudia
Sin Brüeder Godomar (524–534) het aber no im gliiche Joor i de Schlacht vo Vézeronce d Franke bisigt. Wo die aber im Joor 532 wider is Burgunderriich igfale sind, isch er i de Schlacht vo Autun bisigt wore. D Burgunder sind no zwai Joor lang mit de Franke im Chrieg glege, bis si endgültig underworfe gsii sind. De König vom noije fränkische Tailriich Burgund isch den de Merowinger Gundobad wore.
Politischi Ornig
Im 4. Joorhundert hend d Burgunder under emene König (hendinos) glebt, wo bi Missernti oder Chriegspech het müese abtrete. Degege het de obersti Priester (sinistus) sis Amt lebeslang uusgfüert. Im 5. Jh. sind si vomene König regiert wore, wo bis zu sim Tood regiert het. Er isch vo Bidienstete umgee gsii. Die fraie Burgunder hend sich in Adel, em Mittelstand und die nidere Fraie (leudes) glideret. Zunderst sind unfraiji Diener und Sklave gstande.
Sprooch
Obwoll fast kai burgundischi Sprochzügnis vorhande sind, chamer s Burgundische zum Ostgermanische rechne. Zu de Zügnis ghöret nebet Personenäme, au d Runefible von Charnay und e paar Wörtli im Burgundergsetz (lex Burgundionum Gundobada), wo de König Gundobad het lo ufschriibe loo: so u. a. leudis »Volch, Gmainfraije« (vgl. Lüüt); morgingeba »Morgegoob noch em Hoochzig«; trigildus »draifachs Wergeld«; novigildus »nüüfachs Wergeld«; witiscalcus »Stroofchnecht«.
König
Noch de Heldesaag het z Worms de Burgunderkönig Gibeche gherrscht und denn dem sini Söö Gunther, Gêrnôt und Gîselher. D Lex Gundobada nennt interessanterwiis im Paragraph 3 vier König mit änlichem Name: Gibica, Gundomaris, Gislaharius, Gundoharius. Di schiinet aso historisch z sii. Nu de letzt werd aber au vo zitgnössische antike Autore gnennt. Vo de andere drai kennt mer kai historischi Taate.
Joseph Banks
Dr Sir '''Joseph Banks, 1. Baronet''' (* 2. Februarjul./13. Februargreg. 1743 z London  ; † 19. Juni 1820 z London) isch en änglische Naturforscher gsi. Er het sich bsundrigs dr Botanik gwidmet. In dr Middi vom 18. Joorhundert het er dr James Cook uf sinere erste Räis und Wältumseglug (1768–1771) begläitet. Wäärend die andere Naturforscher uf Tahiti mit em Mässe vom Venustransit beschafdigt gsi si, häi är und sini zää Hälfer e Hufe naturwüsseschaftligi Entdeckige gmacht. Si offiziells botanischs Autorekürzel isch „ Banks “.
Dr Banks isch 32 Joor lang Bresidänt vo dr Royal Society gsi und het Kontakt mit de füerende Forscher vo sinere Zit ghaa. Er het dr Aastooss gee für d Brotfrucht-Expedizioon vo dr Bounty under dr Läitig vom Lütnant William Bligh.
Demokratische Republik Kongo
D Demokratisch Republik Kongo (dt. Uussproch: [], frz.: []), vu 1971 bis 1997 Zaïre, abgchirzt DR Kongo, Kongo (Kinshasa) bzw. Kongo-Kinshasa oder aifach dr Kongo, isch e Staat z Zäntralafrika. Är gränzt (vu Norde uus im Uhrzaigersinn) an di Zäntralafrikanisch Republik, dr Sidsudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tansania, Sambia, Angola, d Republik Kongo un an dr Atlantik. Vu dr Flechi här isch s zweetgrescht un vu dr Yywohnerzahl här dr viertgrescht Staat vu Afrika. S Land wird vum Äquator durzoge, wäge däm herrscht e tropisch Klima. Großi Dail vum Staatsbiet sin deckt mit tropischem Rägewald.
Verband Oberrheinischer Narrenzünfte
Dr Verband Oberrheinischer Narrenzünfte (V.O.N., alemannisch Verband vu Oberrhynische Naarezimft) isch e Verband vu Naarezimft vu dr Fasnet z Bade un isch no dr VSAN dr zweeteltscht Verband vu Naarezimft. Är isch anne 1937 in dr Harmoniesääl z Fryburg grindet wore. Vu 1948 bis 1954 het er Verband badischer Narrenzünfte ghaiße.
Demokratische Republik Kongo
Drotz ass es Land großi Rohstoffvorchuu het, zellt s dur johrzehntelangi Uusbytig un johrelangi Chrieg hite zue dr ermschte Länder vu dr Wält. Im Human Development Index vu dr Verainte Natione nimmt di Demokratisch Republik Kongo im Johr 2010 dr vorletschte (168.) Blatz yy.
Geografi
S Biet vu dr Demokratische Republik Kongo umfasst as zwaitgreschte Staat vu Afrika 2 344 885 km² un isch dodermit 6,6-mol eso groß wie Dytschland un 76,9-mol eso groß wie d Flechi vu dr ehmolige Kolonialmacht Belgie.
Verband Oberrheinischer Narrenzünfte
Ufböu
Dr Verband dailt sy Verbraitigsbiet in sechs „Vogteie“ yy:
Demokratische Republik Kongo
Geografi
Rund 60 Brozänt vum Land nimmt s Kongobecki mit syyne tropische Rägewälder yy. S isch in allne Richtige vu Bärgzig vu 500 bis 1000 Meter Hechi begränzt. Im Side wird s vum Shaba- oder Katanga-Bärgland begränzt, wu Dail vu dr Lundaschwelle isch. Im Side un Oschte vum Land styge d Bärgzig zue Hochgebirge uf, wie d Mitumba-Bärg un d Kundelungu-Bärg im Side un di Zäntralafrikanisch Schwelle un d Virunga-Vulkan im Oschte. Si gehn bis uf Hechine vu 4500 Meter un sin rych an Bodeschetz wie Chupfer un Uran. Di hegscht Hebig isch mit 5109 Meter dr Margherita Peak im Ruwenzori-Gebirg an dr Gränz zue Uganda.
Verband Oberrheinischer Narrenzünfte
Ufböu
Dr Verband bedrybt s 1976 ufgmacht Fasnetsmuseum Oberrheinische Narrenschau z Känzinge.
Demokratische Republik Kongo
Geografi
Dr grescht un lengscht Fluss, wu dur di Demokratisch Republik Kongo fließt, isch dr Kongo mit 4374 Kilometer Lengi. Är isch noch em Nil dr zweetlengscht Fluss vum afrikanische Kontinänt. Gmässen an syre Wasserfierig vu 39.160 m³/s isch er sogar dr grescht Fluss vu Afrika un dr zweetgrescht Fluss vu dr Wält. Dr Kongo entspringt im Side im Mitumbagebirg un fließt rund 1000 Kilometer no Norde, wun er derno no Wescht-Sidwescht umglänkt wird. Derno bildet er d Gränze zwische dr Demokratische Republik Kongo un dr Republik Kongo, vorbe er in dr Atlantik mindet. S git e Huffe Fliss, wu in dr Kongo minde. Dr grescht vu däne Näbefliss isch mit ere Wasserfierig vu 9.873 m³/s dr Kasai, wu vu Angola här chunnt. Us dr glyche Richtig, vu Side här, chunnt au dr Lomami, wu syy Quällbiet in dr ehmolige Provinz Katanga het. Dr grescht Näbefluss vu Norde här isch dr Ubangi, wu d Gränze zue dr Zäntralafrikanische Republik un zue dr Republik Kongo bildet.