cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giro d'Italia 2012
Etappe
Nach dem Start in Dänemark mit einem Zeitfahren und zwei anschließenden flachen Etappen ist bereits am am vierten Tag der Rundfahrt der erste Ruhetag angesetzt, an dem der Transfer von Fahrern, Betreuern und Material nach Italien erfolgt. Das Rennen wird mit einem Mannschaftszeitfahren in Verona wieder aufgenommen und führt das Feld dann an der adriatischen Küste nach Süden, wo auf dem siebten und achten Tagesabschnitt die ersten längeren Berge warten. Dann führt der Weg an der Westseite Italiens wieder nach Norden, unter anderem durch die Toskana.
Vor dem zweiten Ruhetag am 21. Mai steht die erste Bergankunft in den Alpen an. Danach folgen die schwersten und entscheidenden Etappen der Rundfahrt in Alpen und Dolomiten mit Bergankünften in Cortina d'Ampezzo, auf der Alpe di Pampeago und schließlich am vorletzten Tag auf dem Stilfser Joch, das zugleich der höchste Punkt ("Cima Coppi") der Rundfahrt ist. Neben den Schlussanstiegen sind auf diesen Etappen aber auch zahlreiche weitere Berge der 1. und höchsten Kategorie zu bewältigen, zum Beispiel der Passo di Giau, der Passo del Tonale oder der Mortirolopass. Dazwischen findet sich am 18. Tag aber auch noch ein flacher Abschnitt. Der Giro d'Italia 2012 endet wie im Vorjahr mit einem Einzelzeitfahren in Mailand am 27. Mai.
Wertungen im Rennverlauf
Die Tabelle zeigt den Führenden der jeweiligen Gesamtwertung nach Abschluss der Etappe an.
-->
Thorsten Fink
Dr Thorsten Fink (* 29. Oktober 1967 z Dortmund) isch en ehemolige dütsche Fuessballspiiler. Er isch vo 2009 bis 2011 dr Trainer vom FC Basel und 2018/2019 vom Grasshopper Club Züri gsi, sit 2019 schafft er bi Vissel Kōbe. Er het zämme mit em FCB scho nach einr Saison s Double gholt (das heisst: er isch Cupsieger worde und ei Wuche spöter Meischter).
Betzder
Betzder (dt. Betzdorf, frz. Betzdorf) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Betzder ghere d Ortschafte Bierg (Berg), Betzder (Betzdorf), Menster (Mensdorf), Ouljen (Olingen) un Rued-Sir (Roodt-sur-Syre).
Verwaltig
Betzder ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Betzder isch dr Marie-Josée Frank. Scheffe sin dr Marc Friederes un dr Jean-François Wirtz. Gwehlt wird syter anne 2011 iber e Proporzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Betzder ghert zum Moselfränkisch.
Verschidnigs
Uf Schloss Betzder sin alli Chinder vum Großherzog Jean uf d Wält chuu:
Maya
D Maya si aus Vouk um 3000 v. Chr. entstandä. Die erschtä bschtändigä Sidligä si im Ruum vo Belize gsi. Vo dört us si einigi vo inä nach Nordä, i Südä vo Mexiko und spöter het säch ires Herrschaftsgebiät zwüschä Mexiko, Guatemala, Honduras und Belize erschtreckt.
Zenträ
Zu de früähä Zenträ g`hört de Tikal in Guatemala. Es spöters Zentrum isch z. B. Chichen Itza uf de Halbinsle Yucatán. Spöteri Städt hei aber architektonischi Iflüss vo de Toltekä zeigt. Maya-Städt hei meischtens Stufäpiramidä ghä. Chichen Itza isch hüt eis vo de Wäutwunder. S imposantischtä Gebäud isch de Kukulcan.
Damaligi Känntnis
D Maya hei zu irära Zit bereits ä Schrift mit über 800 Zeichä könnt und natürlich äu de berüemti Maya-Kaländer.
Zämäbruch vo de Kultur
D Städt vo de Maya hei im 9. Johrhundert viu Bevöukerig verlorä. De Grund isch aber immerno unklar.
Im Johr 1511 hei einigi schiffbrüchigi Spanier un ihri Nachkommä wöuä d Maya unterwärfa. 33 Johr spöter hei desi g`schafft einigi Städt im Mayabiet z bouä. Nach viunä Chriäg mit Spanier u Mexikaner hei säch d Maya um 1900 müsä ergää.
Byzantinistik
D Byzantinistik isch en interdisziplinäre Wüsseschaftszwiig, wo sich mit dr Gschicht, dr Kultuur, dr Religioon, dr Kunst, dr Wüsseschaft, dr Wirtschaft und dr Politik vom Byzantinische Riich beschäftigt. As Gründer vo dr Byzantinistik gältet dr dütschi Filoloog Hieronymus Wolf, e Humanist us dr Rönessanszit, wo öbbe 100 Joor noch dr ändgültige Erooberig vo Byzanz dur d Osmane aagfange het, Schrifte vo byzantinische Filosoofe z sammle, z übersetze und z veröffentlige. Dr erst Neogräzist und Sproochwüsseschaftler, wo au Byzantinist gsi isch, isch dr Karl Krumbacher gsi.
Kirchzarten
Kirchzarte (amtl. Kirchzarten, hochalem. Chilchzarte) isch e Gmei im Südschwarzwald im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald (Bade-Württeberg, Ditschland)
Geographi
Die im Verdichtunggsruum vu Friburg im Brisgau im obere Dreisamdal gläge Gmei befindet sich im Naturpark Südschwarzwald ugfähr 12 km (Luftlinie) östlich vu dr Friburger Innestadt un wird vum Zastler Bach un vu dr Brugga (zwei Dreisamzueflüss) durflosse. Am Zämmefluss vum Rotbach un vum Wagesteigbach in dr Nächi vu Zarte got no d'Dreisam los.
Ortsdeil
Es bestehn d'Ortsdeil Kirchzarte, Burg un Zarte als früeher selbständigi Gmeinde. Burg glideret sich in die verstraite Sidlunge Höfe, Burg am Wald un Birkehof öschtlich vum Hauptort Kirchzarte. Zarte lit 1 km nördlich vum Hauptort. Vier Kilometer weschtlich vu Kirchzarte lit Nejhiser, wo politisch zue Kirchzarte ghörig, nohtlos an d'Sidlungsflächi vu Friburg aschliesst.
Gschicht
In dr Keltezitt isch im Dreieck zwische Wagesteigbach un Rotbach e guet 200 ha grosses keltischs Oppidum errichtet worre, wo vum antike Geograph Ptolemaios im 2. noochchristliche Johrhundert as Tarodunum erwähnt wird.
Fellbach
Fellbach isch a Stadt z Bade-Wirttebärg, an dr nordeschtlige Stadtgränze vu Stuegert. Si isch no dr Chreisstadt Woeblinge di zwotgrescht Stadt vum Rems-Murr-Chreis un bildet zämme mit Woeblinge ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.
Kirchzarten
Gschicht
Säller Namme het sich au iber die zwische 269 un 400 erfolgt alemannisch Landnahm nus ghalde, was e Vermischung vu Iheimische Galloromane un Alemanne nohlegt. Dr Ort wird - nooch dr im 7. Johrhundert erfolgte (alt)hochditsche Lutverschiebung vu T zue Z - als Zarduna 765 in ere Urkunde vum Kloschter St. Galle s'erscht Mol wiider erwähnt. Im Hochmiddelalder isch er under d'Herrschaft vu dr Herre zue Falkestei kumme. Um 1500 het die domols östrichischi Stadt Friburg im Brisgau d'Herrschaft iber Kirchzarte erworbe.
Fellbach
D Yywohnerzahl vu Fellbachs het scho aafangs 1950er Johr d Gränze vu 20.000 iberschritte, dodermit het d Stadt glyy dr Status vun ere Große Chreisstadt iberchuu, wu d bade-wirttebärgisch Gmeindsornig in Chraft drätten isch am 1. April 1956.
Kirchzarten
Gschicht
1679 het Frankrich Friburg bsetzt und Österrich het Friburg zsämme mit Lehe un Kirchzarte an Frankrich abträtte müesse. So isch Kirchzarte uf eimol die östlichscht Ortschaft vum Elsass gsi. 1697 het aber Frankrich no die drei Ortschafte wiieder an Österrich zruckgä müesse.
Fellbach
Geografii
Fellbach lyt im Side vum Neckerbecki uf ere Hochflechi zwische Necker un Remsdal an dr nerdlige Uuslaifer vum Schurwald (do lige dr Kappelberg mit 469,0 m un dr Kerne mit 513,2 m). S Stadtgebiet goht im Norde bis in s sognännt „Schmidener Feld“.
Kirchzarten
Gschicht
Am End vu 1805 isch Kirchzarte nooch dr Schlacht vu Austerlitz un em Fridensvertrag vu Pressburg zum Grossherzogtum Bade kumme un isch dert im Landamt Friburg II zuegordnet worre. 1829 isch Burg usgmeindet worre, wo 1974 wiider igmeindet worre isch. Vu 1933 bis 1945 het's z'Kirchzarte e Ortsgruppefüehrer vu dr NSDAP gä. Sit 1952 ghört Kirchzarte zum Bundesland Bade-Württeberg.
Religione
816 wird erschtmols e Kirche z'Kirchzarte erwähnt.
Bürgemeischter
Dr Andreas Hall isch am 07. Dezember 2008 zum Bürgemeischter vu Kirchzarte gwählt worre und het demit dr Georg-Wilhelm von Oppen abglöst, wo nimmi kandidiert het. Beidi ghöre in dr CDU a.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft un Infrastruktur
Beditsam isch dr Tourismus un d'Pharmaindustri.
Fellbach
Nochbergmeine
Woeblinge und Kerne (bodi Rems-Murr-Kreis), Stuegert (Stadtchreis) un Remseck (Landchreis Ludisburg)
Kirchzarten
Verkehr
Kirchzarte lit an dr B 31-Oscht, wo zwische Zarte un Friburg autobahnähnlich usbaut isch un die wichtigscht Oscht-Wescht-Ax im Hochschwarzwald bildet. Dr ganz Fernverkehr goht inzwische iber Umgehungsstrosse um Kirchzarte rum. Usserdem lit Kirchzarte an dr Hölledalbahn un dr Bahnhof isch Umstiigspunkt uf Buslinie iber dr Schauinsland un Notschrei uf Todtnau im Wiisedal sowie uf Stäge un St. Peter.
Fellbach
Stadtgliderig
D Stadt Fellbach bstoht us dr Chärnstadt un dr zwe Stadtdeil Schmide (am 1. Jänner 1973 yyglideret) un Effenge (am 1. April 1974 yyglideret), wu dervor sälbschtständigi Gmeine gsi sin un hite fascht zämmegwagse sin. In dr einzelne Stadtdeil wäre deilwyys Wohnblätz mit eigene Nämme unterschide, wu d Gränze aber zmeischt nit gnau feschtgleit sin.
Kirchzarten
Bildungsirichtunge
In Kirchzarte ka uf em Marie-Curie-Gymnasium s'Abitur abglegt werre. Usserdem git's noch e Realschuel, e Hauptschuel un zwei Grundschuele (je eini z'Kirchzarte un z'Burg) sowie sit September 2004 e privati Grundschuel (Freii Schuel Dreisamdal). Fer die Kleinschte git's mehreri gmeindlichi, kirchlichi un privati Kinderschuele, under anderem au e Waldkinderschuel.
Fellbach
Stadtgliderig
Uf em Baan vu dr Stadt Fellbach lige fimf separat glägeni Ortschafte. Zue Fellbach ghert d Stadt Fellbach un d Ortschaft Lindle. Zue Effenge ghere d Ortschaft Effenge un s Gheft Dennhof un zue Schmide d Ortschaft Schmide. Derzue lige im Stadtgebiet vu Fellbach di abgangene Ortschafte Erbach, Immerot un Gretebach.
Ruumblanung
Zämme mit dr Nochberstadt Woeblinge bildet Fellbach a Mittelzäntrum in dr Region Stuegert, wu Stuegert s Oberzäntrum derzue isch. Zum Mittelberaich Woeblinge/Fellbach ghere no d Stedt un Gmeine im Sidweschte vum Rems-Murr-Chreis: Bergle, Kerne, Korb, Luidebach, Schwoege, Waischtadt un Wẽnnede.
Gschicht
Fellbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1121 als Velbach (1357 Velebach).
Verwaltong
Fellbach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Fellbach ghert zom Schwäbisch.
Brüder Grimm
D Briäder Grimm – hochditsch hän si sich Brüder Grimm gseit – sin aü unter eifache Mänsche wäge ihrere Sammlig vu Märli – s Grimms Märli – bekannt. Dr elter vu däne zwee isch dr Jacob (* 4. Jänner 1785 z Hanau, † 20. Septämber 1863 z Berlin), dr jinger isch dr Wilhelm (* 24. Febber 1786 z Hanau, † 16. Dezämber 1859 z Berlin). Diä zwee sin nit numme Märlisammler gsii; si ghere zu dr greschte ditschsprochige Sprochwisseschaftler. Dr Jacob gilted as dr Grinder vu nere „sträng philologische Germanischtik“ (Sonderegger).
S Grimms stamme üs em Hessische; dr Jacob un dr Wilhälm sin derte z Hanau zämme mit 4 wittere Gschwitschtrig ufgwagse. Dr Grossvatter un dr Ürgrossvatter sin reformiärti (calvinischtischi) Geischtligi gsii.
Bi ihrenem Studium z Marburg hän diä zwee sich zu Realischte (im Gegesatz zu dr Romantiker) entwicklet; si hän d Wurzle fir d zitgnessische Zueständ in dr Vergangeheit gsähne. Si hän d gschtichtlig Entwicklung vu dr ditschsprochige Literatür (Sage, Urkunde, Dichtung) untersuecht. Ihre Matrial isch ke Standardsproch gsii – diä het sich dertemol erscht langsam rüsbildet – si hän üs em breite Strom vu dr ditsche Sproch gschepft, wu üs ganz verschiidene Landschafte un Dialäkt gflosse isch. Lueg zum Verhältnis vu Schriftsproch un Dialäkt s Originalzitat „Unsere Schriftsprache kennt keine Gesetzgebung, keine richterliche Entscheidung über das was zulässig und was auszustossen ist, sie reinigt sich selbst, erfrischt sich und zieht Nahrung aus dem Boden, in dem sie wurzelt. Hier wirken die vielfachen Mundarten, welche der Rede eine so reiche Mannigfaltigkeit gewähren, auf das wohlthätigste. Jede hat ihre eigenthümlichen Vorzüge; wie munter und scherzhaft drückt sich der Süddeutsche aus! geht der grösste Reiz von Hebels alemannischen Gedichten nicht verloren, wenn man sie in das vornehmere Hochdeutsch übersetzt? Zwischen den Kehllauten des Schweizers dringt das Naive seiner Worte um so lebhafter hervor; welche vertrauliche Redseligkeit und anmuthige Umständlichkeit herrscht in der Sprache der Niedersachsen! Ich berühre nur die auffallendsten Gegensätze, denn unter einander würden diese Stämme oft sich gar nicht verstehen, während dazwischen liegende Mischungen und Abstufungen sie wieder verbinden. Unsere Schriftsprache schwebt über dieser Mannigfaltigkeit, sie zieht Nahrung aus den Mundarten und wirkt, wenn auch langsam, wieder auf sie zurück. Dieses Verhältnis ist alt, ein hochdeutscher Dichter des dreizehnten Jahrhunderts wünscht schon, dass sein Gedicht von der Donau bis Bremen gelesen werde; die Schriftsprache ist also das gemeinsame, das alle Stämme verbindet, und gibt den höheren Klang an zu der Sprache des täglichen Verkehrs. Weil die scharfe Sonderung, wie sie das Gesetzbuch der französischen Academie fordert, nicht besteht, so pflegen unsere Schriftsteller, und grade die vorzüglichern, die Mundart ihrer Heimat, wenn sie das Bedürfniss darauf leitet, einzumischen. (…) Soll man den Vortheil aufgeben, den der Wechsel der höhern, geläuterten Rede und der heimischen Mundart, wie ihn verschiedene Stimmungen fordern, natürlichen Menschen gewähren?“ (Wilhelm Grimm: [Bericht] über ein deutsches Wörterbuch, in: Verhandlungen der Germanisten zu Frankfurt am Main am 24., 25. und 26. September 1846, Frankfurt am Main 1947; zitiärt noch em Sonderegger) vum Wilhelm Grimm.
In s Grimms ihri Märli
Wu si 1806 s Studium abgschlosse gha hän, hän d Briäder Grimm afange mit Märli sämmle – des sin kenni eigini Erfindunge gsii – s handlet sich do um mindlig iberliifereti Gschichte, wu si aber nit eifach numme notiärt hän, si hän si literarisch iberarbeitet. Mit gritische Untersuechunge zu dr Quälle un zu dr Entwicklung vu dr Volksmärli hän si d Märlikundi (Märchenkunde) as Wisseschaft begrindet und sten dodemit am Afang vo der Volkskund.
Ihri Märli-Sammlig isch in zwee Bänd rüskumme (1912 un 15), e dritte Band mit wisseschaftlige Amerkunge isch 1822 erschiine. Do drnäbe hets (ab 1825) aü e eibändigi kirzeri Fassung gä. In dr große Üsgab vu 1857 – des isch diä letscht, wu dr Wilhelm zämmegstellt het – sin aü plattditschi Dialäktgschichte drin: Im Märli Die sieben Schwaben kumme e baar schwebischi Gsätzli vor, zum Biispiil:
Aber aü d hochditsche Gschichte zeichne sich dur e eifachi, volkstimigi Sproch üs. Diä Märli sin scho zu Läbzitte vu dr Briäder Grimm e große Erfolg gsii. Bis in d 1950er Johr sin si s Standardwärk Nr. 1 vu dr Literatür fir Kinder gsii.
Im Jacob Grimm si Deutsche Grammatik
In sinem Wärk Deutsche Grammatik het dr Jacob Grimm ab 1818 d germanische Sproche, ihre Zämmehang un ihri gschichtlig Entwicklung verfolgt. Dr het im Laüf vu däre Arbet – agstoße dur Forschunge vum Rasmus Christian Rask – aü Wortbildung un Lütentwicklung im Altnordische, im Slawische un im Griächische vergliche – un zwar in friähjere un spetere Entwicklungsstufe vu däne Sproche. Do derbii het er as erschte Forscher d Gsetzer vum Lütwägsel bi Vokale un Konsonante verfolgt – mit däm het er s Fundamänt fir d modern Etymologii glegt.
In s Grimms ihre Deutsches Wörterbuch
Dr Jacob un dr Wilhälm Grimm sin in dr revolutionäre Bewegung 1848 verwicklet gsii un wäge däm vum Kinnig vu Hannover üs em Universitätsdiänscht z Göttinge gworfe wore. So hän si sich zwunge gsähne, s Agebot vum e Leipziger Verleger aznämme – e monumentals ditschs Werterbuech z schaffe. Do sin alli Werter üs dr Zit vum Luther bis zum Goethe gsammlet wore. D Werter sin do nit statisch dargstellt; si sin in ihrere Entwicklung dur d Zit beschriibe. Wiä e Wort im Laüf vu dr Zit verwändet wore isch un villicht si Bedittung veränderet het, wird üs Belegstelle dittlig, wu zitiärt sin; do derfir sin hunderti vu literarische Wärk, aber aü Fachsproche un d Alltagssproch üsgwärtet wore. Dr Wilhelm het bis zum Buechstabe D gschriibe, dr Jacob bis zum anderi hän vo je här zugschafft un s Monumentalwärk noch em Abläbe vu dr Briäder fertig gstellt. S Grimms Ditsch Wertebuech isch zum e 32-bändige Standardwärk wore, wu aü hit no ke Germanischt dra verbii kunnt. Des Werterbuech git aü viil fir d Erforschung un d Zruckverfolgung vum Alemannische här – zu Werter, wu nur im Alemannische vorkumme oder zu sonige, wu s Alemannisch mit andere Dialäkt bis hit oder friähjer gmeinsam het oder gha het. Ass d Grimm-Briäder bi ihrere Werterbuecharbet der Dialäkt nit üsspare, siihsch am Zitat vum Wilhelm, wu unte im Orginal abdruckt isch.
D Briäder Grimm, dr Hebel un s Alemannisch
Dr Johann Peter Hebel isch 15 Johr elter gsii wiä d Grimm-Briäder. Wu 1803 sini Allemannische Gedichte (so gschriibe) rüskumme sin, isch des fir diä zwee hessische Sprochforscher wiä e Gschänk vum Himmel gsii. D Verehrung vu dr Briäder Grimm fir dr Hebel wird üs verschiidene Briäf un andere Literatürstelle dittlig, wu bim Sonderegger zitiärt sin (lueg bi Literatür).
Bim Dräffe 1814 z Karlsrueh mit em Johann Peter Hebel het dr Jacob Grimm mit Bedüüris feschgstellt, ass dr Hebel diä Märli (s Buech) nonit kännt het. D Briäder Grimm hän em eigentlig e Exemplar welle schicke, hän sich aber gfercht, ufdringlig z sii. Drfir het dr Alemann im Wilhelm sini Altdänische Heldenlieder, Balladen und Märchen scho drei Mol üsgläse gha, wiä ner bim Dräffe mit em Jacob verrote het. Wiä nooch diä zwee sich bi däm Dräffe kumme sin, wird dittlig, wänn dr Jacob schribt: „Er hat mir (…) den Hausfreund pro 1814 geschenkt und mich beim Abschied geküsst.“ Un dr Wilhelm schribt iber d Iidrick vum Brueder z Karlsrueh: „Der Jacob hat mir schon dreimal geschrieben … Hebel in Carlruhe hat ihm unter seinen Bekanntschaften am besten gefallen.“
Anne 1860, 3 Johr vor sinem Dot, het dr Jacob Grimm im e Briäf an dr Germanischt Kart Bartsch geschriibe: Des schribt enne, wus wisse mueß, wu gforscht het, wiä ke zweite. Noch dr Meinig vum schwizerische Sprochwisseschaftler Stefan Sonderegger beziägt sich des Urteil vum eltere Grimm nit numme ufs Alemannisch, wu vor 600 Johr im Hochmittelalter e Bluescht-Zit gha het, des Urteil seig aü maßgäblig vum Hebel mitbstimmt, wu mit sinene Gedichter s modern Alemannisch vu neijem zu nere Dichtersproch ufgwärtet heb.
Bildende Kunst
Dr Begriff bildendi Kunst het sich sit em früejen 19. Joorhundert im dütsche Sproochruum as Sammelbegriff für d Künst, wo visuell gstalte, iibürgeret. In andere öiropäische Sprooche brucht mä dr Begriff Visuelli Kunst (änglisch Visual Arts, franzöösisch art visuel usw.). Die bildendi Kunst wird underschiide Es git aber nid weenig Überschniidige zwüsche de verschidnige Kunstarte. D Wärk vo dr bildende Kunst häi mäistens e körperlig-rüümligi Dimensioon und iiri Wirkig chunnt diräkt vom Wärk sälber und brucht käi Interpreet, für dass dr Rezipiänt es chönnt woornää. Die andere Künst existiere in ere zitlige Dimensioon und wärde vo Interpreete em Publikum vorgfüert.
Zu de Kunstgattige vo dr bildende Kunst häi ursprünglig d Baukunst, d Bildhauerei, d Moolerei, d Zäichnig und d Grafik ghöört und s Kunstgwärb, wo au as aagwandti Kunst oder Gebruuchskunst bezäichnet wird. Wie sich nöiji Medie entwicklet häi und d Kunstbegriff im 20. Joorhundert immer mee usgwiitet worden isch, wird dr Begriff bildendi Kunst hüte seer vil witer gfasst und im Äinzelfall chä men en vilmol nid äidütig vo andere Kunstforme abgränze. S Kunstwärk, wo mä bis zum Aafang vo dr Modärne vor allem aagluegt het und mänggisch het chönne aalänge, isch im 20. und 21. Joorhundert vilmol prozässorientiert, isch öbbe nume no e räini Idee oder existiert nume as Handligsaawiisig. Anstatt dur e Gattigsbegriff definiert sich die aktuelli bildendi Kunst im ängere Sinn dur e Kunstbedriib und Kunstmäärt, wo etablierti Verdräter vo dr Kunstkritik, vom Kunsthandel, vo de Sammler und de Kunstmuseeum drzue ghööre.
In e baar vo de dütsche Bundesländer (z. B. Bade-Württebärg) wird dr Begriff bildendi Kunst usserdäm für s Schuelfach Kunst an allgemäinbildende Schuele brucht.
Volt
S' Volt isch die abgleitet SI-Eiheit vu dr elektrischi Spannig mit em Eiheitezeiche V. S'Volt isch nooch em italienische Physiker Alessandro Volta benennt. E Volt isch gliich in dr elektrische Spannig zwische zwei Punkte vume homogene, gliichmässig temperierte Linieleiter, in dem bi eme stationäre Strom vu eim Ampere zwische sälle beide Punkte d'Leistig ei Watt umgsetzt wird.
Woher s'im Dytsche üblich Formlezeiche U chummt, isch nit bekannt. International isch s'Formlezeiche fer Spannig degege e E, im angelsäxische Sproochruum au hüffig e V (Voltage).
Brown, Boveri & Cie.
D Brown, Boveri & Cie. isch en Aargauer Technikfirma gsi. Umgangssproochlech het men ere eifach BBC gseit.
Si isch 1891 z Bade gründet worde und het sid em Afang vo der Elektrotechnik i dr Schwiiz e füerendi Rolle gspilt.
D BBC het für vil Chraftwärch i dr Schwiiz und uf dr ganze Wält d Maschine bout, wo mit ere Usgangschraft elektrische Stroom gmacht händ, und drzue ane d Transformatoore für s Stromnetz und au Elektromotoore, wo me dr Stroom prucht het. Zytewys isch si dr gröscht Maschineboukonzärn vo dr Schwiiz gsi. Und si het au elektrische Lokine gmacht. Sid 1937 sind vo de BBC-Fabrigge drzue elektronischi Gräät und sid 1939 Gasturbyne cho.
1965 het d BBC d Maschinefabrigg Örlike z Züri übernoo und 1969 d Gämfer Ateliers de Sécheron.
Anne 1988 isch dr Badener Konzärn mi dr schweedischen ASEA zämegleit worde, das het d ABB ggä, wo hüt der Sitz von ere z Züri isch.
Uttwil
Uttwil isch e politischi Gmaind im Bezirk Aarbe im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Uttwil liit am Bodesee zwüsched Romishorn und Konschtanz. D Gmaindsflechi bstoht us 52,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 30,4 % Wald, 16 % Sidligsflechi und 1,1 % sustiger Flechi.
Gschicht
Uttwil isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 817 as de Huttinwilare.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 14,8 % gläge.
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,6 %, CVP 7,9 %, FDP 15,4 %, GLP 6,4 %, GP 8,1 %, SP 10 %, SVP 41,9 %, Sustigi 4,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Uttwil ghöort zum Oschtschwizerisch
Zullwil
Zubel (amtlich Zullwil) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Zubel liit in ere Längsmuelde vom nördliche Soledurner Faltejura. Zue Zubel ghört au no dr Wiiler Oberchilch (Oberkirch, uf em Sattel zwüsche Zubel un Nunnige. D Gmeindsflächi umfasst 45,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 46,6 % Wald, 8 % Sidligsflächi un 0,3 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Nunnige, Mältige un Feere.
Gschicht
Zubel isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1152 als Zolwilre (1386 Zulwilr, 1453 Zullwil).
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,1 % gläge.
Religion
11,4 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 72,3 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,4 %, CVP 12,0 %, EDU 0,5 %, EVP 1,1 %, FDP 16,2 %, GLP 5,1 %, GP 10,9 %, SP 23,7 %, SVP 22,7 %, Suschtigi 2,4 %.
Gmeindspresidänt isch dr Roger Pius Hänggi (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 606 Iiwohner 94,1 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,7 % Französisch un 5,2 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Zubel ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Arduino-Plattform
D Arduino-Blattform isch èini uss Soft- un Hardware beschtehendi Physical-Computing-Blattform. Beidi Komponentè sin im Sinn vom Open Source quèlloffè. D Hardware bschtòt uss eim eifachè I/O-Board mit èm Mikrocontroller un analogè un digitalè Y- un Uusgäng. D Entwickligsumgebig basyrt uff Processing, wo au technisch wènniger Versyrtè dè Zuègang zu dè Brogrammyrig un zu dè Mikrocontroller erlychtèrè soll. D Brogrammyrig sèlbscht erfolgt in C bzw. C++ woby technischi Details wiè "Header Dateiè include" vor dè Aawender witgehend voborgè wörred un umfangrychi Libraries un Byschpill d Brogrammyrig voeifachèd. Arduino cha vowendet wörrè, um eigèschtändigi interaktivi Objèkt z stüèrè odder um mit Softwareaawendigè uff Computer z interagyrè (z. B. Adobe Flash, Processing, Max/MSP, Pure Data, SuperCollider, diversè Skriptschprõchè, Terminal, vvvv etc.). Arduino wörd byschpillswys au an Kunschthochschuèlè bruucht, um interaktivi Inschtallationè uffzbauè.
S Arduino-Brojèkt hèt 2006 dè Prix Ars Electronica i dè Kategory Digital Communities erhaaltè.
Entwicklig
S èrschte Arduino-Board isch 2005 vom Massimo Banzi un David Cuartielles entwicklèt worrè un nõch èm Pub benamst. Dè David Mellis hèt d Brogrammyrschprõch dezu! gschribbè. S Schema isch im Netz voöffentlicht un unter è Creative-Commons-Lizenz gschtellt worrè. Diè èrscht Ufflaag hèt 200 Stugg bedrait, devò sin 50 an è Schuèl gangè. Bis 2008 sin öppè 50.000 Boards vokauft worrè.
Hardware
D Hardware basyrt uff eim Atmel AVR-Mikrocontroller uss dè megaAVR-Seriè bzw. bim Arduino Due uff eim Atmel ARM Cortex-M3 Brozèssor. Urschprünglich isch dè ATmega8, spôter dè ATmega168 un aktuèll dè ATmega328, dè ATmega1280 un dè ATmega2560 vobaut worrè. Alli Boards wörred entweder übber USB (5 V) odder è extèrni Spannigsquellè (7-12 V) vosorgt un vofüèged übber èn 16 MHz-Schwingquarz (s git Variantè mit 3,3 V Vosorgigsschpannig un söttigi mit abwychendem Takt).
Konzeptionèll wörred alli Boards übber è serièlli Schnittschtell brogrammyrt, wenn Reset aktivyrt isch. Dè Mikrocontroller isch mit nèm Boot-Loader vorbrogrammyrt, wodurrè d Brogrammyrig dirèkt übber d serielli Schnittschtell ooni extèrns Brogrammyrgräät erledigt wörrè cha. Bi älterè Boards wörd dõfür d RS-232-Schnittschtell bruucht. Bi aktuèllè Boards bassyrt d Umsetzig vo USB nõch serièll übber èn extra dõdefür entwicklètè USB-Serièll-Konverter, basyrend uff èm ATmega8U2. Devòr isch s mit èm bopulärè Bauschtei FT232RL vo FTDI realisyrt worrè. D Version Arduino Leonardo vowendèt als Brozèssor dè ATmega32u4, wellè d USB-Unterschtützig nativ bereitschtellt un sich dõmit au als Taschtatur odder Muus gegèübber èm PC uusgää cha.
D Arduino-Boards stellèd diè meischtè I/O-Pins vom Mikrocontroller für dè Gebruuch vo elegtronischè Schaltigè zur Vofüègig. Diè aktuèll gängigè Boards bièted 14 digitali I/O-Pins, vo dennè sechs PWM-Signaal uusgò chönned. Dezuè chömmed zuèsätzlich sechs analogi Ygäng. Für d Erwiterig wörred voruus beschtüggti odder deilwys unbeschtüggti Blatinè – sognannti „Shields“ – aabotè, wo uff s Arduino-Board aufgschteggt wörrè chönnè. S chönnèd abber au z. B. Steggblatinè für dè Uffbau vo Schaltigè bruucht wörrèd.
Spiegel-Affäre
D Spiegel-Affäre isch en Konflikt zwüsche Staatsräson und Pressefreiheit uus em Johr 1962 im damalige Weschtdütschland gsii. D Ziitschrift Der Spiegel hett en Artikel über die angäblich mangelhafti Abwehrbereitschaft von der Bundeswehr gäge en Angriff von der Sowjetunion publiziert ghaa.
Die internationali politischi Atmosphäre isch damals, nach der Kuba-Krise, wo der Sowjet-Präsident Nikita Chruschtschow uff der Insle Kuba in unmittelbarer Nachbarschaft von de USA Atomrakete hett afoo schtationiere, was beinah en dritte Wältchrieg uusglöst hätt, üsserscht angschpannt gsii. Nach däm Artikel hett der Bundesanwalt Siegfried Bubak fascht die gsamti Spiegel-Redaktion in Hamburg und der Heruusgeber Rudolf Augstein wäge Verdacht uuf Landesverrot lo in Untersuechigs-Haft schtecke.
Letschtlich hett aber wäge Mangel an Bewiise en Freischpruch resultiert. Dä Artikel isch nur es Mosaik von verschiedene, bereits öffentlich bekannte Einzeltatsache gsii, wo zum ene Gsamtüberblick kombiniert worde sii. D Gfahr, dass er hätt chönne en Angriff von der Sowjetunion provoziere, isch nitt als justiziable Bewiis anerkannt worde, sondern als von der Politik z lösends rüschtigspolitischs Problem taxiert worde. In der Tat isch damals d Bundesrepublik in ere Phase vo Uufrüschtig bereits drin gsii (es isch z. B. der Beginn von der Aera vom Starfighter-Kampfjet gsii), wo durch d Spiegel-Affäre no beförderet worde isch. D Affäre hett aber au zun ere faktische Uufwärtig von der Pressefreiheit im Land gfüehrt.
Arduino-Plattform
Hardware
Diè neuschti Version Arduino Due hèt èn ARM Cortex-M3 32-Bit-Brozèssor vom Tûp Atmel SAM3X8E un isch mit 84MHz Tagtfrequènz diè leischtigschtärkschti Variantè.
Spiegel-Affäre
Wiiters zur Spiegel-Affäre, wo au en parteipolitische Konflikt zwüsche v. a. CDU/CSU und SPD gsii isch: →Lueg Der Spiegel.
Arduino-Plattform
Hardware
* È baar vo sellè 14 Pins sin reservyrt.
Software
Arduino bringt è eigeni integryrti Entwickligsumgebig (IDE) mit. Dõby handlet s sich um è plattformunabhängigi Java-Aawendig. Si basyrt uff dè IDE vom Processing, enèrè uff dè Ysatzberych Grafik, Simulation un Animation spezialisyrtè Entwickligsumgebig. D Arduino-IDE bringt èn Code-Editor mit un bindet gcc als Compiler y. Zuèsätzlich wörred d avr-gcc-Library un witeri Arduino-Librarys ybundè, wo d Brogrammyrig in C un C++ stark voeifachèd.
Für è fungtionstüchtigs Brogramm gnüègt s, zwei Methodè z definyrè:
Mit S4A (Scratch for Arduino) git s è Scratch-Modifikation, wo è freii visuelli Brogrammyrschprǒch mit Brogrammyrumgebig für dè Arduino-Mikrocontroller zur Vofüègig stellt.
Tibet
Tibet cha verschidnigi Bedütige ha. Zum aine isches es ehemoligs Königriich, zum andere isches es grosses Hochland-Gebiet i Zentral-Asie, wo au as "Dach vo de Wält" bezaichnet werd.
1966 isch s Autonom Gebiet Tibet als e administrativi Ainhait i de Volksrepublik China gschaffe worde. D Hauptstadt isch Lhasa. Es git sit 1959 z Indie e tibetischi Exilregierig. Si bestoot sit as de 14. Dalai Lama, de Tenzin Gyatso noch Indie gflohe isch.
Näbet de Tibeter, läbed no anderi Ethnie im Gebiet vom hütige Tibet.
Als Religion isch de tibetisch Buddhismus am maischte verbraited.
Hinwil
Hiiwiil (amtlich Hinwil) isch e politischi Gmäind im Bezirk Hiiwiil im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografii
Hiiwiil liit am Bachtel im Züri-Oberland. Zue de Gmäind ghööred die vier Döörffer Hiiwiil, Ringwiil (Ringwil), Wèrnetshuuse (Wernetshausen) und Hadlike (Hadlikon), d Wiiler Bossike (Bossikon), Eerlose (Erlosen) und Giirebaad (alt Girbet, dt. Girenbad) und na e Räie Hööf. S Piet vo de Gmäind umfasst 51,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 26,7 % Wald, 12,7 % Sidligsflèchi, 6,9 % Vercheersflèchi und 0,6 % Gwässerflèchi.
Gschicht
Hiiwiil isch zum eerschte Maal gnamset worde im Jaar 745 als Hunichinwilari, Hadlike 775 als als Hadaleihinchova, Bossike 829 als Pozinhova, 837 als Rimolteswilare, Wèrnetshuuse 867 als Werinholveshusa.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Ussländeraatäil liit bi 15,5 % (Stand 2011).
Religion
43,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,6% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,8 %, CVP 6,0 %, EDU 5,7 %, EVP 4,4 %, FDP 9,1 %. GLP 8,7 %, GP 7,2 %, SP 12,6 %, SVP 42,2 %, Suschtigi 0,3 %.
Gmäindspresidänt isch de Germano Tezzele (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,3 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hiiwiil ghöört zun Seemundarte, wo deet e tüüffi Iibuchtig is Oberländerisch mached.
Casino-Brücke (Brugg)
D Gasino-Brugg isch e Brugg über d Aare i dr Stadt Brugg im Aargau.
D Brugg isch underhalb vo dr Altstadt vo Brugg für d Umfahrigsstrooss bout worde, wo anne 1980 uufggangen isch. Si isch zerscht eifach e Deil gsi vo dr Middleren Umfahrig und het erscht im Joor 2000 dr Name Gasino-Brugg übercho, wil si uf dr Nordsyte grad bim Restaurant Casino afoot.
Croy VD
Croy (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Casino-Brücke (Brugg)
Es isch es Bouwärch us Stahlbeton. D Brugg isch öppe 220 Meter läng.
Erwin Schrödinger
Dr Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (* 12. Augschte 1887 z Wien-Erdberg; † 4. Jänner 1961 z Wien) isch e eschtrychische Physiker un Wisseschaftstheoretiker gsii.
Croy VD
Gschicht
Croy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1498 as Croy.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,2 % gläge.
Erwin Schrödinger
Lääbe
Syy Vater Rudolf Josef Carl Schrödinger (27. Jänner 1857 – 24. Dezember 1919) isch e Wachsduechfabrikant un Botaniker gsii. Syy Mueter Georgine Emilia Brenda isch d Dochter vum Alexander Bauer, eme Brofässor fir Allgmaini Chemi an dr k. k. Tächnische Hochschuel z Wien. Syy Vater isch katholisch gsii, syy Mueter evangelisch-lutherisch. D Chinder sin evangelisch ufzoge wore. Dr Schrödinger isch anne 1898 uf s Akademisch Gymnasium chuu. Derno het er vu 1906 bis 1910 z Wien Mathematik un Physik studiert un het sich am Wiener Physikalische Inschtitut habilitiert. Dert het er unter anderem mit em Franz-Serafin Exner, em Friedrich Hasenöhrl un em K. W. F. Kohlrausch zämme gschafft. Im Studium isch e Kamrad zum Botaniker Franz Frimmel gsii.
Croy VD
Religion
70 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 16,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Erwin Schrödinger
Lääbe
Im Erschte Wältchrieg isch er Soldat gsii. Noch em Chrieg isch er uf Jena, Stuegert, Breslau un Züri. Z Züri het er dr Lehrstuel fir Theoretischi Physik verdrätte, wu vor ihm scho dr Albert Einstein un Max von Laue d Inhaber gsii sin. Do het er au di no ihm gnännt Schrödinger-Glychig formuliert. Dodermit het er d Wällemechanik as Bschrybig vu dr Quantemechanik.
Croy VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 1,2 %, FDP 11,9 %, GLP 2,9 %, GP 18,0 %, SP 24,5 %, SVP 24,0 %, Sunschtigi 5,1 %.
Erwin Schrödinger
Lääbe
Am 6. April 1920 het er d Annemarie Bertel ghyrote.
Croy VD
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Croy isch dr Thierry Candaux (Stand Merz 2014).
Erwin Schrödinger
Lääbe
Anne 1927 isch dr Schrödinger uf Berlin gange, wun er d Noofolg vum Max Planck an dr Friedrich-Wilhelms-Universitet aadrätte het un e wisseschaftlig Umfäld vorgfunde het, wu nit hätt chenne besser syy. E Huffe Physiker vu Wältrang sin zue sällere Zyt z Berlin gsii. Dert het er unter anderem mit em Victor Weisskopf zämmegschafft. No dr Machtergryfig vu dr Nationalsozialischte 1933 het sich dr Schrödinger, wu syy Ablähnig vum Nationalsozialismus scho lang dytlig gmacht ghaa het, entschlosse, Dytschland z verloo un e Stell am Magdalen College z Oxford aaznee.
Croy VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,8 % gläge.
Erwin Schrödinger
Lääbe
Im nämlige Johr isch er dr Nobelbryys fir Physik verlihe wore.
Croy VD
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 267 Yywohner 94,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,1 % Dytsch, 1,5 % Italienisch un 3 % anderi Sproche.
Erwin Schrödinger
Lääbe
Anne 1936 isch er uf Eschtrych retuurgange go ne Beruefig an dr Karl-Franzens-Universität z Graz aaznee. 1938 het er d Haimet wider mieße verloo un isch uf Dublin gange, wun er ab 1940 gwirkt het un Diräktor vu dr School for Theoretical Physics gsii isch. 1943 het er am dertige Trinity College syni beriemte „Schrödinger lectures“ gee. 1949 isch er korrespondierend Mitglid vu dr Bayerische Akademi vu dr Wisseschafte wore.
Croy VD
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Erwin Schrödinger
Lääbe
Im Johr 1956 isch er uf Wien zruckgchehrt. Do het er bis zue sym Dod am Inschtitut fir Theoretischi Physik an dr Universitet Wien glehrt. Dr Schrödinger het au als an dr Hochschueldäg z Alpbach dailgnuu. Wel em d Ort guet gfalle het, het er do syni letschte Johr verbrocht. Syy Dochter Ruth Braunizer läbt hite no in däm Tiroler Dorf. Dr Erwin Schrödinger isch am 4. Jänner 1961 z Wien an Tuberkulose gstorbe. Ä isch no sym Wunsch z Alpbach begrabe wore. As Inschrift drait s Grabchryz d Glychig, wu sy Name drait.
Laischtige un Uuszaichnige
D Uusenandersetzig mit dr Arbete vum Ernst Mach hän e zue dr Bscheftigung mit dr Theori vu dr Farbwohrnähmig gfiert. Uf däm Biet isch er bal zuen eme anerkännte Expert wore. Är het au Farbe-Ryym mit speziälle Metrike untersuecht un het eso wichtigi theoretischi Aaregige gee zem Byschpel fir d Erarbaitig vum spetere XYZ-Farbruum vu dr CIE. Di additiv Farbmischig goht no dr Regle vu dr Vektoraddition, wäge däm het dr Schrödinger di vektoriäll Darstellig in d Farbmässig yygfiert.
Anne 1937 isch em Max-Planck-Medaille verlihe wore.
Sy wohl bekannteschts Gedankenexperimänt isch S Schrödingers Chatz, wun er di kontraintuitiven Uuswirkige vu dr Quantemechanik uf Gegeständ vum Alldag iberdrait het un eso syy Ablähnig vu dr gängige statistische Interpretation vu dr Quantemechanik zum Uusdruck het welle bringe.
Derzue het er 50 anderi Publikatione zue verschidene Themene vereffentligt. In dr letschte Läbensjohr het er sich intensiv mit Verallgmainerige vu dr Allgmaine Relativitetstheori („einheitliche Feldtheorien“) bscheftigt, wun er au mit em Albert Einstein driber korreschpondiert het – s Verhältnis sch ab abgchielt, wu dr Schrödinger syy Enthusiasmus fir syy Theori au in iberzogene Pressemitdailige het verlute loo.
Anne 1956 isch dr Schrödinger dr erscht Bryysdreeger vum no ihn gnännte Erwin Schrödinger-Bryys vu dr Eschtrychische Akademi vu dr Wissenschafte wore.
Vu dr Republik Eschtrych het er anne 1957 s Eschtrychisch Ehrzezaiche fir Wisseschaft un Chuschht iberchuu.
Foulcrey
Foulcrey (Patois Foulerey, ditsch 1915–18 und 1940–44 Folkringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Foulcrey lijt uf hàlwem Waj zwìsche Sarrebourg und Lunéville àn dr Granz zem Nochberdépartement Meurthe-et-Moselle uf re Heche zwìsche 283 und 355 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Foulcrey ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1333 àls Foukereis oder Folkeringa (1360: Folkeranges, 1563: Volckringen, 1607: Foulcré).
Verwàltung
vun Foulcrey ìsch. Foulcrey ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Foulcrey ghert zem Lorrain.
Muhterem Aras
D Muhterem Aras (* 2. Jänner 1966 z Elmaagaca bi Bingöl, Tirkei) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si giltet as di erscht Abgeordnet mit Migrationshintergrund, wu diräkt in e dytsche Landdag gwehlt woren isch un di erscht Muslima im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt em 11. Mai 2016 isch si Landdagsbresidänti.
Uusbildig un Beruef
D Aras isch in dr Tirkei in eme anatolische Dorf as Dochter vu alevitische Kurden uf d Wält chuu un isch anne 1978 mit ihre Eltere un Gschwister uf Filderstadt chuu. Si het z Nirdenge di Mittler Ryfi un derno 1989 am berueflige Gymnasium Friedrich-von-Cotta-Schule z Stuegert s Abitur gmacht. No dr Schuel het si an dr Universität Hohenheim Wirtschaftswisseschafte studiert. Anne 1999 het si z Stuegert e Styyrberotigsbiro grindet. Si isch Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr staatlige Toto-Lotto GmbH un vum Byrot Sid vu dr SV vu SparkassenVersicherungen.
Bolitik
Ihri bolitisch Laufbahn het anne 1992 mit em Yydritt bi dr Grienen aagfange. E erscht Mandat het si no dr Kommunalwahl 1999 im Gmaindsrot vu Stuegert ibernuu. Dert isch si vu 2007 bis 2011 Fraktionsvorsitzeri vu ihre Bartei gsii. Syt Juli 2014 ich si Vorsitzeri vum Kraisverband vu dr Griene z Stuegert.
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 het si s Diräktmandat im Wahlkrais Stuegert I mit 42,5 % vu dr Stimme gwunne. Si isch Mitglid un dr Uusschiss fir Finanzen un Wirtschaft un fir Kultur, Juged un Sport. Derzue isch si au finanzbolitischi Sprächeri in dr Griene-Fraktion.
Anne 2016 het si wider im Wahlkrais Stuegert I kandidiert un het s Mandat mit 42,4 Brozänt gwunne, wie sco 2011 wider mit em landeswyt beschte Ergebnis fir ihri Bartei.
Am 11. Mai 2016 isch d Aras mit 96 Stimme zue dr neie bade-wirttebärgische Landdagsbresidänti gwehlt wore. Si isch dodermit dytschlandwyt s erscht Mitglid vu dr Grienen un z Bade-Wirttebärg di erscht Frau in däm Amt.
Ehreamt
D Aras isch Mitglid vu dr Heinrich-Böll-Stiftung Baden-Württemberg e. V., vum Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND), vum Tollhaus e. V., vu dr Freunde und Förderer des Altenzentrums Zamenhof und Haus Hasenberg e. V., vum Förderverein der Nesin-Stiftung (FöNes) e. V. un vum MTV Stuttgart 1843 e. V.
Familie
D Muhterem Aras isch syt 1986 ghyrote mit em Sami Aras un het mit em e Suhn un e Dochter.
Guttet-Feschel
Gùtett-Feschìl (amtlich Guttet-Feschel) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Leik im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Gùtett-Feschìl lit üfer rächte Siita vaner Rottu. Zer Ggmein gcheerunt d Deerfer Gùtett und Feschìl und d wiiler Grächmatten und Wiler. Vannr Ggmeindsflechi sint 37,8 % landwirtschaftlechi Flechi, 25,9 % Wald, 2,5 % Sidligsflechi und 33,8 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Gùtett-Feschìl ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar Guttet 1261 als de gottet, Feschel 1267 als Vexli.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 5 % glägu.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Gùtett-Feschìl ischt dr Christian Pfammatter (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 410 Iwonru 97,3 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 1 % Franzeesisch, 0,2 % Talienisch und 1,5 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Gùtett-Feschìl gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Kyniska
D Kyniska isch e Spartaneri, wo as ersti Frau en olympische Siig gwune hett. Ere sis Grab isch z Sparta am Platanistas gstande.
D Kyniska isch d Töchter vom spartanische König Archidamos II. usem Gschlecht vo de Eurypontide gsii. Si hett aigni Ross uufzoge und ane 396 und 392 v. Chr. de Siig im Füli-Vierergspann errunge. Si isch zwoor de Wage nöd selber gfaare, denn Fraue hend nöd a de Olympische Spiil töre tailnee. De Siig hett si, wie doozmool Bruuch gsii isch, as Bsitzeri vo de Ross gwune.
D Kyniska hett drufabe z Olympia Bronzerooss im Zeustempel uufstele loo. De Bildhauer Apelleas hett e Siigerstatue errichtet. Ufeme Marmorsockel isch de Rennwage mitem Wagefaarer gstande und e Statue vo de Kyniska. De Sockel mit de Inschrift isch uusgrabe wore und 1896 publiziert wore.
Theoderich der Grosse
De Theoderich dr Gross (* 451/56 z Pannonie ufem Balkan; † 30. August 526 z Ravenna in Italie) isch en Herrscher vo de Oschtgote gsii.
dr Name und d Saagegstalt
Bi de Röömer het men em Flavius Theodoricus gseit, uf Gotisch isch dr Name Þiudareiks.
Der Theoderich chunt spöter i de middelalterliche Heldesaage vor. Sin traditionell Name ide Saag isch Dietrich vo Bern. Mit Bern isch dört d Stadt Verona gmeint, wo em Dietrich oder Theoderich sini Residänz gsi isch vo anne 490 bis 493. Als legändehafti Figur isch der alt Gotefürscht i di hochmittelalterlichi Literatur yggange, zum Biischpiil chunt er im Nibelungelied vor.
Noch de tütsche Heldesaag werd de Dietrîch von Berne, wo im nördliche Italie regiert, vo sim Onkel Ermenrîch vertribe und bliibt 30 Joor am Hof vom Hunnekönich Etzele. Sin troischte Biglaiter isch de Hildebrant. Usem Hildebrandslied isch aber z schlüüsse, as i de eltere Saag de Dietrich vom Ôtachar vertribe woren isch. Im End cheert de Dietrîch miteme Heer vom Etzele zrugg und bisigt sin Onkel i merere Schlachte. I de Edda spillt de Thjodrekr, i de altnordische Spoche ''Þjóðrekr gschribe, nu e Neberolle.
Gschicht
De Theoderich het wie de Ermanarich zum Gschlecht vo de Amaler ghört und isch de Soo vom Theodemir gsii. Syni Schwöschter het Amalafrid gheisse.
D Oschtgote sind Verbündeti vo Oschtrom gsi, und so isch de Prinz z Konstantinopel uufgwachse, won er gseh hät, wie en grosse Staat funkzioniert. Öppe 469 isch dr Theoderich uf Pannonie a d Donau zrugg zu sim Volch. Er isch e höche Offizier vo de oschtrömische Armee gsi, und er hät, beufträit vom Zenon, em Kaiser vo Byzanz, als oschtrömische Gäneral vo 488 aa Italie eroberet. Er isch zeerscht id Römerstadt Verona am Fuess vo den Alpe gange und hät deet es Schloss pouet. De Odoaker hät müese-n-uf Ravenna uf der Südsyte vo de Poebeni flüchte. De Dietrich hät dänn zwei Jaar lang Ravenna belageret, und er hät nach de «Rabeschlacht» vo anne 493, wo unentschide usgangen isch, en Vergliich mitem Odoaker uusghandlet, dänn hät er dee aber bimene gmeinsame Ässe, wo me de Friide hät welle fyre, äigehändig töödt; und jetz hät er sich zum König vo ganz Italie uufgschwunge. Vo deetenaa hät de Theoderich z Ravenna gwoont.
Es düütet vil druf hii, ass es em Theoderich glungen isch, e gueti Regierig z Italie durezsetze, wo die alti römischi Bevölkerig und die gotische Lüüt sicher näbenenand gläbt händ. Er hät praktisch als nöie Herrscher vo Weschtrom gulte. Und under iim isch au zimli Fride zwüsche de verschidene Religione gsi, und das trozdämm ass d Gote arianischi und d Römer z Italie kaddolischi Chrischte gsi sind und au Jude im Goterych gläbt händ. Imene Brief hät de König emol gschribe: «Was si glaube, chönne mer de Lüüt nid befäle; es cha ja nöd sy, ass öper an e Sach glaubt won er nid sälber wott.» Us de Zyt vom Theoderich isch e ganz e schöni und choschtbari Handschrift erhalte, wo d Bible i de gotische Sprooch drinn stoot, de berüemt Codex Argenteus, wo eis vo de allereltischte Schriftdokumänt von ere germanische Sprooch isch und wo hüt i de Unibiblioteeek z Uppsala liit. Ane 498 hät de König im Striit zwüsche de beide Päpscht Laurentius und Symmachus entschide, de Symmachus dörf das Ampt ha.
Spöter händ d Langobarde z Norditalie gwoont und regiert, bis se im 773i dr Karl dr Grosse underwoorffe het.
Bergheim (Oberelsass)
Barge (frz. Bergheim, dt. Bergheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Barge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 465 àls Berchem (728 Perechheim, 1302 Bercheim, 1510 Berckheim, 1576 Bercken).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Rettenberg
Reätebäerg (amtlich Rettenberg) isch a Gmuind im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Oedheim
Eede (amtlich Oedheim) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Rettenberg
Geografi
Reätebäerg likt am Fuaß vom Grünte in dr Allgaier Alpe. Vo dr Gmarkung sind 64,7 % Landwirtschaftsfleche, 27,6 % Wald, 4,9 % Sidlungsfleche und 2,7 % sunschtige Fleche.
Oedheim
Geografi
Eede leit am Onderlauf vom Kocher. D Nochbergmoede vo Eede send Neckarsulm, Bad Friedrichshall ond Neuenstadt am Kocher.
Rettenberg
Gmaindsglidrung
Zua Reätebäerg gheret d Pfarrderfer Reätebäerg, Rottach, Untermaiselstein und Vorderburg, d Kirchderfer Emmereis und Kranzegg, d Derfer Engelpolz, Freidorf, Greggenhofen, Großdorf, Wagneritz und Weiher und d Weiler Acker, Altach, Bellen, Bichel, Binzeler, Bommen, Brackenberg, Brosisellegg, Buchenberg, Gindels, Hinterberg, Humbach, Kalchenbach, Morgen, Reichen, Sterklis und Wolfis.
Oedheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 68,7 % Landwirtschaftsfleche, 12,8 % Wald, 15,9 % Sidlongsfleche ond 2,6 % sonschtiche Fleche.
Bergheim (Oberelsass)
Verwàltung
vun Barge ìsch. Barge ghert zem Kommünàlverbànd.
Oedheim
Gmoedsglidrong
Zua Eede gheret d Ortsdoel Degmarn ond Oedheim.
Bergheim (Oberelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Barge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.