cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breisgauer Landstände
dr Adel
D Fierig vum Adelsstand – au Ritterschaft gnännt – isch im Breisgau bi rund 25 Familie gläge. E Drännig in e Herre- (Grofe) un e Ritterstand (nidere Adel) het s im Brysgau nit gee. D Ritterschaft het e Bresidänt uf Läbeszyt gwehlt. Au Chleschter hän chenne Mitglid vu dr Ritterschaft wäre, zem Byschpel 1621 d Firschtabtei St. Galle mit em Rugchauf vu Ebringe un 1646 St. Bläsi wäge Gurtwiil. Do sin e Dail Gschlächter vu dr Ritterschaft alfabetisch ufzellt. Dr Bresidänt vu dr Ritterschaft isch dur di immatrikulierte Mitglider gwehlt wore.
Stedt un Kameralherrschafte
Anne 1648 sin 13 Stedt un 6 Herrschafte landständisch gsii. D Gschäft vum Dritte Stand sin vu dr Stadt Fryburg gfiert wore un dr Burgermaischter vu Fryburg isch dr Bresidänt vum dritte Stand gsii.
Stedt
un di vier Waldstedt
Kameralherrschafte
Kameralherrschafte sin sälli Herrschafte gsii, wu diräkt vu dr Hofchammere verwaldtet wore sin un nit vum Adel oder dr Prelate.
Organisation vu dr Landständ
Di elter landständisch Verfassig isch dur e landesherrligi Entschließig vum 4. Juli 1764 modifiziert wore, wu di drei Ständ in aim Konseß zämegfasst wore sin. Di landständisch Verdrättig, dr der Konseß, isch us em Bresidänt un je zwee gwehlte Verdrätter vu dr drei Ständ zämegsetzt gsii. Alli drei Johr isch aín vu dr Verdrätter vu vun eme Stand dur e nei gwehlte uusduscht wore. D Verwaltig vum Konseß het e gmainständische Syndikus, Yynämer un Buechhalter ghaa. E jede vu dr drei Ständ het aber ainewäg no ne aigene Bresidänt un e Syndikus ghaa.
Dr letscht Bresidänt vu dr brysgauische Landständ isch dr Franz Anton Freiherr vu Bade gsii, dr letscht Syndikus dr Ignaz Engelberger. Noch em Ibergang vum Brysgau an Bade het dr Engelberger d „Vorstellung des breisgauischen Ritterstandes an den Kurfürsten von Baden vom 11ten Juni 1806“ gschribe
Mauerstetten
Murstett (amtlich Mauerstetten) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Murstett leit rund vier Kilometer eschtlich vo Kaufbeire. Vo dr Gmarkung sin 56 % Landwirtschaftsfleche, 33,9 % Wald, 7,8 % Sidlungsfleche un 2,3 % sunschtige Fleche.
Sils im Domleschg
Sils im Domleschg (rätoromanisch Seglias) isch äs Dorf und e Gmaind im Hinterrhytal, gnauer i dr underschte vu dry Talchammere, im Domleschg.
Mauerstetten
Gmoandsdail
Zua Murstett gheret d Pfarrderfer Mauerstetten und Frankenried, s Dorf Hausen, d Sidlung Steinholz und s Gheft Moos-Haus.
Gschicht
Murstett isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 919.
Sils im Domleschg
Geografy
Sils lyt gägenüber vu Thusis und gränzt au as Schams mit dr Gmäind Zillis-Räischä. Di andere zwy Nachbergmäinde sind Scharans und Ronggellä.
Mauerstetten
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 0,8 % gleage.
Sils im Domleschg
Gschicht
Uf em Gmäindgebiet ligged d Chilche Sankt Cassian, d Burg Baldästäi, d Burgruine Campell und d Burg Ehräfels.
Mauerstetten
Religion
82,1 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 12,9 % evangelisch.
Sils im Domleschg
Gschicht
Es sältens historischs Objäkt sind die urgschichtliche Felszäichnige vu Carschenna.
Mauerstetten
Verwaltung
Murstett ghert zua koanere Verwaltungsgmoaschaft. Dr Birgermaischter vo Murstett isch dr Armin Holderried.
Sils im Domleschg
Gschicht
Z Sils isch äs Chraftwärch vum Eleggtrizitätswärch vu dr Stadt Züri, de Nordoschtschwiizerische Chraftwärch und de Chraftwärch Hinterrhii.
Mauerstetten
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Murstett ghert zum Oschtschwäbisch.
Simeon Bavier
De Simon Bavier (* 16. September 1825 z Kuur; † 27. Januar 1896 z Basel), heimatberechtigt z Chur, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 10. Dezember 1878 in Bundesrat gwählt worde. Er isch am 5. Januar 1883 zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1882 und Vizepräsident im Jahr 1881.
Attalens
Geografi
Attalens liit imene Tal zwüschem Mont Vuarat ùn em Mont Pèlerin. Zue de Gmiin Attalens ghööre d Dörfer Vuarat ù Tatroz ù d Wyyler Corcelles ù Rombuet. Va de Gmiinflechi si 62,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 26,5 % Waud, 11 % Sidligsflechi ù 0,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Attalens si Bossonnens, Granges (Veveyse) ù Remaufens im Kanton Fryybùrg ù Chardonne, Jongny, Corsier-sur-Vevey ù Oron im Waadtland.
Gschicht
Attalens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 867 aus Haltningum.
Religion
63,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 20,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 2252 Yywoner 92,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,5 % Tüütsch ù 4,3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 12 va de 2252 Yywohner ggredt.
Medinat Achziw
Medinat Achziw (au Akhzivland) isch e «Mikronazioon», wo 1971 der Eli Awiwi (* 1930, † 2018) gründet het.
Geografy
Dr 'Staat' bestoot us eme Feriedorf, in dr Umgääbig isch e Nazionalpark, e Schuel vo dr israelische Naturschutzgsellschaft und d Überräst vom arabische Dorf Azib ( الزيب), wo d Iiwooner von em im israelische Unabhängikäitschrieg gflüchdet si. Dr Staat Israel het Achziw nie anerkennt, s Turismusministerium het aber mit em Wärbig im Usland gmacht.
Gschicht
Scho in dr Iisezit het s z Achziw e wichdige Haafe ghaa. Dr Ort wird au in dr Bible erwäänt (Josua 19), er häig em Stamm Ascher ghöört. Au in dr Zit vo dr Mischna het d Stadt blüet. in dr Chrüzfaarerzit het e Ridder d Stadt as Gschänk überchoo und spööter häi sä d Mamluke erooberet, und s Fischerdorf Azib isch entstande, wo denn im israelische Unabhängikäitschrieg vo dr Bevölkerig verloo worde isch.
1952 het der Eli Awiwi vom Staat zwäi Geböid im Ort gmietet und het es eklektischs Museum ufdoo. Vor allem in de 1970er Joor isch s Feriedorf e Dräffpunggt vo dr Boheeme und vo junge Lüt gsi. 1971 häi dr Eli Awiwi und si Frau Rina d Unabhängikäit vo Achziw erkläärt us Brotest gege d Gründig vom Nazionalpark am Ort. Dr Awiwi isch Bresidänt worde und Achziw het e Faane und e Nazionalhümne überchoo. E Zitlilang häi si au Bäss uusegee und d Bsuecher häi sich iiri Bäss chönne lo abstämple.
François Bayrou
Dr François Bayrou (* 25. Mai 1951 z Bordères bi Pau, Département Pyrénées-Atlantiques) ìsch a frànzeescher Politiker. Ar ìsch zitter 2007 dr Präsidant vu dr Pàrtei MoDem „Demokràtischa Bewegung“ un zitter Àwril 2014 dr Maire vu Pau (Pyrénées-Atlantiques). Ar ìsch àn mehrera frànzeescha Präsidantschàftswàhla Kàndidàt gsìì: ànna 2002, ànna 2007 un ànna 2012.
Harkunft un Jugend
Dr François Bayrou ìsch dr Suhn vum Calixte Bayrou (1909-1974), a Büür, un vu dr Emma Sarthou (1918-2009). Sina Àhna stàmma àlla üs em Bearn, üsser sina Großmüeter uf dr sitta vu sinera Müeter: dia Großmüeter, d Amélie Dorgan, hàt a irischa Harkunft un ìsch verwàndt mìt em irischa Dìchter Theo Dorgan.
Mìt em Àlter vu 6/7 Johr hàt dr François Bayrou a Schwirigkeit ìm Reda bikumma: ar hàt sìch làng müeßa ààstranga fer nìt stottra.
Ar hàt klàssischa Literàtür àn dr Universität vu Bordeaux III gstudiart un ar hàt ànna 1974 d Agrégation ìn dam Bereich bstànda.
Kurz speeter ìsch si Vàter gstorwa; noh dam hàt'r gliichzittig àls Lehrer gschàfft un ìm Büürahoff vu sinera Müeter ghulfa.
Politischa Kàrriar
Ìm März 1982 ìsch'r ìns Generàlrot vu da Pyrénées-Atlantiques kumma. Viar Johr speeter ìsch'r UDF-Àbgeordneter vu da Pyrénées-Atlantiques worra.
Àm 29. März 1993 ìsch'r Minischter fer nàtionàla Bìldung in dr Regiarung vum Édouard Balladur worra. Ar hàt a Reform vum Falloux-Gsetz vorgschlàga, wo a greeßera finànziarung vu dr privàta Schüel dur s lokàla Gebìet (wia s Generàlrot, zum Beispeil). Dàs Projakt ìsch vum Volk schlacht empfànga worra, wia-n-a Drohung fer d äffentliga Schüel, vìel Litt han dergega demonstriart, un as ìsch schliaßlig nìt ààgnumma worra. Speeter hàt'r àndra Reforma ìwer Schüel un Studia mìt mehr Erfolg gfiahrt. Ar ìsch ìn dam Minischteràmt bis ànna 1997 tätig gsìì.
Ìn dr Präsidantschàftwàhl vu 1995 hàt dr François Bayrou dr Édouard Balladur, wo dernoh verlora hàt, unterstìtzt. Trotzdam ìsch'r Minischter fer nàtionàla Bìldung blìewa, ìn dr Regiarung vum Alain Juppé, wo dr Jacques Chirac Präsidant worra ìsch.
Vu 1999 bis 2002 ìsch dr François Bayrou Europaàbgeordneter gsìì. Ar ìsch derfìr, àss Europa a wìchtig Rolla dat spìela.
Àm 10. Mai 2007, noh dr Präsidantschàftwàhl, hàt'r a nèia Pàrtei grìnda, wo sìch ìn dr Mìttla (vu da verschìedena Rachts- oder Lìnks-orientiarta Bewegunga) befìndet: dr MoDem, a Àbkìrzung fer „Mouvement Démocratique“.
Ar ìsch àn mehrera Präsidantschàftwàhla Kàndidàt gsìì:
Ar ìsch àm 4. Àwrìl 2014 Maire vu Pau gwählt worra.
Kültür un Wark
Dr François Bayrou kààt güet d regionàla Sproch vum Béarn, wo-n'r harstàmmt. Ar schätzt d regionàla Kültür un unterstìtzt d Mìnderheitasprocha, bzw. d Europäischa Chàrta vu da Regionàl-oder Mìnderheitasprocha.
Jonas Furrer
De Jonas Furrer (* 3. März 1805 z Winterthur; † 25. Juli 1861 z Bad Ragaz) isch en Schwiizer Politiker gsii.
De Jonas Furrer (Bürgerort: Winterthur) isch im nöie Bundesstaat dr erschti Schwiizer Bundespräsident 1848 gsii, und er isch wider Bundespräsident worde i de Jahr 1849, 1852, 1855 und 1858. Er isch eine vo de bedüütendschte Politiker i dr Aafangsziit vo der modärme Schwiiz.
Er isch dr Sohn vom ene Schlossermeischter us Winterthur gsii. Er hät Rechtswüsseschaft gschtudiert und hät e Aawaltskanzlei ghaa.
Er hät e politischi Bilderbuechkarriere gmacht: 1834 isch er mit erscht 29 Jahr als Vertreter vo dr freisinnige Partei is Parlament vom Kanton Züri gwählt worde. 1844 isch er Zürcher Regierigsrat worde, 1845 Bürgermeischter und Regierigsratspräsident. Nach em Sonderbundchrieg isch er 1848 Schtänderat vom Kanton Züri und Schtänderatspräsident i dr junge Schwiiz worde. Er het massgeblich a dr Verfassig vu dr Schwyz mitgwürkt isch und am 16. November vom gliiche Jahr in Bundesrat als Vertreter vom Kanton Züri und gliichziitig zum erschte Bundespräsident vo dr Schwiiz gwählt worde. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
De Jonas Furrer isch 1861 mit nur 56 Jahre im Amt verschtorbe.
Pfaffenweiler
Pfaffewiler isch e Gmei im Schnäggedal öppe 10 km südli vu Friburg im Brisgau am nördliche Rand vum Markgräflerland. Wappedier isch dr Schnägg.
Dr Ort isch under anderem dur s Schnäggefescht bekannt, wo alljohr verastaltet werd.
Geographischi Lag
Pfaffewiler lit im sognennte "Schnäggedal" im nördliche Markgräflerland zwischem Batzeberg im Weschte un em Hohfirscht als Deil vum Schimbergmassiv im Oschte. Durs Dal fliesst dr Dufferebach.
Geologi
S Schimbergmassiv bestoht us Gsteischichte vu Buntsandstei bis Tertiär. S Gstei isch in mehrere Steibrüch bis zum Afang vum 20. Johrhundert vu ortsasässige Steimetze abbaut worre.
Nochbergmeinde
Im Norde Schallschedt un Ebringe, im Oste Bollschwil, im Süde Chilchhofe (Ehrechilche), im Weste Norschige un Scherzige (beidi zue Ehrechilche ghörig).
Gmeigliderig
D Gmei bestoht us dr Ortsdeiler "Ehlischwiler" (dt. "Öhlinsweiler", au Oberdorf gnennt) un "Pfaffewiler".
Gschicht
Dr Ort isch meglicherwiis erschtmols in ere Schenkigsurchunde vu Räbland ans Chloschter St. Galle als "Openwilare" erwähnt worre: "Propterea vernacula terra juris mei in loco, qui dicitur Openwilare, tradimus sancto Galloni viginti juchos, et in Eberingen unum juchum de vinea." D Urchunde datiert vumr 16. Jänner in dr Herrschaftszit vum Frankechenig Chilperich II., wo vum Juni 715 bis im März 721 regiert het, ohni e gnaui Johresagab, s wird bloss dr herrsched Chenig Chilperich (ohni Nummere) erwähnt. Die innere Verhältnis vum Frankeriich mache e Errichtig vu dere Urkunde in dr Johre 717/718 am wohrschinschte. D Regentschaft vum Chilperich I. (561-584) schidet us, wil zue sällere Zitt s Chloschter St. Galle noch nit bestande het. Witteri Chilperichs het's nit gä.
D Forschig goht allerdings devu us, dass "Openwilare" wohrschins nit Pfaffewiler oder Ehlischwiler, sundern e später ufglossene Wiler im nördliche Schnäggedal zwische Pfaffewiler un Wolfewiler gsi isch, im Beriich vu dr hytige Gmarkigsgrenze vu beide Ortschafte. Fiers Schnäggedal sin mehreri sonigi Wiler fier die domolig Zitt belegt.
Yber Johrhunderte isch d Steihauerei näbe dr Landwirtschaft unem Wibau e wichtige Erwerbszwig gsi. So het dr Bildhauer Jörg Kempf 1561 d Chanzle vum Friburger Minschter us Pfaffewilermer Chalchstei gmacht. S vermutli äldischt Gaschthus isch d "Stube" im Ortsdeil Ehlischwiler, wo 1574/75 baut worre isch. Als "Stube" het's deilwiis au als Amtsgebäude dient. Die sit em usgohende Middelalder zue Pfaffewiler ghörend Ortschaft Scherzige uf dr andere Side vum Batzeberg isch im Zug vu dr Säkularisation 1806 selbständig worre un ghört sit dr Gebitsreform 1975 zue Ehrechilche.
Bevölchrigsexplosion un Missärne mit Hungersnöt hän in dr Middi vum 19. Johrhundert e starche Uswanderigsdruck verursacht. Wie iberall z Bade het mer au z Pfaffewiler welle sini ärmere Lit loswerre. E Deil isch uf Amerika usgewanderet un het sich bispilswiis z Jasper in Indiana niderglo, wo hit e Partnergmei vu Pfaffewiler isch. D Amerikaner hän aber um 1850 praktisch e Iwanderigsstopp vu arme Lit us Europa verhängt. Sällewäg het Pfaffewiler no mit dr Franzose e Vertrag usghandelet, un 1853 132 Birger uf Algerie usgsidelet. Um d Reis z finanziere het mer am obere Dirreberg Wald abgholzt un s Holz verchauft. Dr Uswanderer isch es aber in Nordafrika schlecht gange, vili hän welle zrugg, aber nummer 10 het mer au zruggglo. S Gwann wo mer abgholzt het, het mer uf Afrika daift.
Sit 1970 erinneret s Flurebereinigungsdenkmol sowohl an d Räbumlegig wie au an die nit ganz freiwillig Uswanderig.
Gmeirot
Im Pfaffewilermer Gmeirot ghöre 12 Mitglider a, devu zwei Fraue. Die ledscht Kommunalwahl het am 7. Juni 2009 stattgfunde.
D Pfaffewilemer Dorfpolitik isch vu dr 1980er Johre bis 2006 vum Stritt iber dr Verlauf vu dr L 125 (Schneggedalstross) bestimmt gsi. S Dorf het sich debi in zwei politischi Lager gspalte gha, nämlig die eine, wo die nej Stross – wie au dr domolig Burgemeischter Gutgsell – zwische Fridhof un Dorf uf dr alde Trasse hän füehre welle, un die andere, wo zwische Fridhof un Batzeberg hän durchgo welle. Us sällem Hindergrund rus het sich mit "Pfaffewiler – was suscht" bi dr Kommunalwahl 2004 e Lischte mit Befierworter vum alde Trasseverlauf mit em Gschäftsfüehrer vu dr WG (Wihüs) Männle zue dr Wahl gstellt, wo ussem Stand 2 Sitz gholt het. Nooch em Usbau vu dr L 125 bis 2008 - uf dr alde Trasse - un em neje Burgemeischter Hahn hän sich die verhärtete Fronte ufglöst. D Lischte Pfaffewiler – was suscht isch 2009 nimmi zue dr Wahl aträtte un ihri beide Gmeindrät hän bi dr CDU kandidiert, wibi aber numme dr Männle wiider in dr Rot inigwählt worre isch.
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Städtpartnerschafte
Jasper, USA<BR> Um 1850 sin e Huffe Pfaffewilerner nooch Nordamerika usgwanderet un hänn sich in dr Sidlig Jasper im Staat Indiana niderglo. Noch hüt finde sich dert Pfaffenwilermer Familienämme wie Eckerle, Eckert, Gutgsell, Kiefer un Scherle.
Regelmässigi Verastaltige
S Schnäggefescht z Pfaffewiler findet sit 1977 alljohr am erschte Septemberwucheend statt. Entlang vu dr Chäpelligass im Oberdorf werre Höft un Cheller vu dr ortsasässige Verein gnutzt, um Chöschtlichkeite us dr badische Chuchi azbite. Merkmol vum Schnäggefescht isch d Bruchtumsschau, wo alljohr e Thema us dr Handwerchstradition vum Dorf vu dr Handwercher sälber mit zum Deil Originalwerchzig dargstellt wird, zum Bispil Steihauer/Steimetz, Räbabau usw.
Tom Keenig
Läbe
Sit em 2005i isch dr Tom Keenig mit Beatz baschtle beschäftigt.
De Tom Keenig produziert Instrumentals für diversi nationali Hip-Hop-Künschtler. Är het au an internationale Wettbewärb dailgno, u. a. am Enemy Soil Records Remix Contest.
Vo 2011 bis 2018 het de Tom uf Radio X d Hip-Hop-Sändig Xplicit Contents moderiert.
2012 het de Jack the Ripper als Rapper und dr Kaen vo «neumondaufnahmen» und dr Tom Keenig als Produzänte s Album „Time Paradox_MC“ released.
Vo 2013 bis 2016 het dr Tom Keenig im Metro4000-Studio mitgwirkt. Im Metro4000-Studio sin TNN (Kalmoo, Red Gee und DJ Philister) und ehemoligi „UnderClassMen“-Members wie dr DJ ALK oder Kaotic Concrete am musiziere, probe etc. Zuedäm recordet dr Tom Keenig immer wider diversi Untergrund-Rappers us Basel und Umgäbig im Metro4000-Studio.
Tenzin Gyatso
De Tenzin Gyatso (tibetisch: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་, bstan ´dzin rgya mtsho [tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo]; * 6. Juli 1935 z Taktser, Provinz Amdo, Osttibet als Lhamo Dhondrub), besser bikannt as de Dalai Lama isch s politische und s religiööse Oberhopt vo de Tibeter. Er lebt sit ane 1959 im Exil und raist hüt vill i de Welt ume, um di budhistische Lehr und de Weltfride z verchünde. Er het ane 1989 de Fridesnobelpriis öbercho.
Tom Keenig
Läbe
Doktor Fisch schriibt in sim Review übr s Album „4057” vom Levo rimeD übr de Tom Keenig als Broduzänt «der mit der sexy-raumgreifenden Bassdrum».
Tenzin Gyatso
Juget
Mit föfzeni isch er weltlichs Oberhopt vom Tibet wore, nämli im November 1950, churz nochdem di chinesischi Volchsarmee in Tibet imarschiert isch. D Chineese hend de Tibet bsetzt, aber de Dalai Lama as Oberhopt anerchennt. Bim tibetische Uufstand ane 1959 isch de Dalai Lama öber de Himalaya uf Indie gfloche, wo z Dharamsala am Südfuess vom Himalaya di tibetisch Exilregierig iirichtet woren isch.
Exil
De Tenzin Ghyatso het denn aafange weltwiit Vorträäg öber de tibetisch Buddhismus z halte und sich gliichzittig för de Weltrfride iigsetzt.
Subsolarer Punkt
Als subsolarer Punkt wird der Punkt uf eme nit-stellare Himmelskörper bezeichnet, wo die jewilig Sunne gnau 90° (also senkrecht druf, d. h. im Zenit) iber dr Oberflächi stot. Es handelet sich um e latinische Fachbegriff us dr Astronomi, wo us dr Vorsilbe sub fer under un em Adjektiv vum Wort sol fer Sunne bildet isch.
Uf dr Erde pendlet dr subsolar Punkt - also dr Zenitstand vu dr Sunne - im e tropische Johr wäge dr Neigig vu dr Erdax zue dr Erdbahnebeni um 46,92° zwische 23,46° nördlicher un südlicher Breiti - also dr beide Wendekreise. Wenn dr subsolar Punkt dr Erdäquator vu Süde nooch Norde yberschrittet, spricht mer vum Früehligsafang uf dr Nordhalbchugle (resp. Herbstafang uf dr Südhalbchugle). Im umkehrte Fall sin au d'Johrszitte uf dr beide Halbchugle vertuscht. Isch dr subsolar Punkt uf sinere grösste Nordbreiti, no isch uf dr Nordhalbchugle Summerafang, uf dr Südhalbchugle degege Winterafang. Isch dr subsolar Punkt uf dr grösste Südbreiti, no fangt dementsprechend dr Südsummer bzw. Nordwinter a.
Trivia
Bim Fenster-Manager KDE fer s'X-Window-System uf Computer cha mer e uf dr subsolar Punkt zentrierts Hindergrundbild vu dr Erde (XGlobe) fer mindistens eini vu dr bis zue (in KDE 3.4) 20 virtuelle Bildschirmarbetsflächene irichte.
Kloster Wettingen
S Chloschter Wettige isch es ehemaligs Zischterzienser-Chloschter i de Gmeind Wettige im Schwiizer Kanton Aargau. S isch im Johr 1227 gründt worde. Im 1841i isch s Chloschter durch en Bschluss vom Grosse Rot ufghobe worde. De Konvent, wo us em Abt Leopold Höchli und sibe Konventual bschtande het, het im 1854 z Mehrerau in de Nöchi vo Breagaz es ehemoligs Benediktinerchloschter chönne übernäh, wo bis hüt exischtiert und de Name vom Chloschter Wettige immer noch im Name het: D Territorialabtei Wettige-Mehrerau.
Dr Oort ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau.
Vo de Reformation bis zum End vo de alte Eidgnosseschaft
D Reformation het dann für kurzi Ziit zu heftige Usenandersetzige gführt. Am 17. Auguscht 1529 sind de Abt Georg Müller und di meischte Mönch reformiert worde. Au s Dorf Wettige het de noii Glaube aagnoh. Nach de Niderlag vo de Reformierte bi de Schlacht vo Kappel im 1531i hei die katholische Ort d Rekatholisierig düregsetzt. D Blüeteziit vom Chloschter het zu de Wendi vom 16. zum 17. Johrhundert ihre Aafang gnoh. De Abt Peter Schmid (1594-1633) isch für di positiv Entwicklig massgeblich gsi. Ab em 1595i hets verschidnigi grösseri Umbaute gä, teilwiis sin Gebäude vo Grund uf noi errichtet worde und zwüsche 1601 und 1604 het d Chloschterchile es nois Chorgschtühl übercho. Vom Wirke vom Abt Peter züged au die viele Wappe vo ihm, wo bis hüt an verschidnige Stelle im Chloschter z gseh sind. Au e philosophischi und e theologischi Schuel isch en dere Ziit iigrichtet worde. Im Johr 1652 sind Reliquie vom Marianus und em Getulius vo Rom uf Wettige überfüürt worde. Iischnidend für s Chloschter isch de Zwöit Villmerger-Chrieg gsi. De Konvent het müesse flüchte und d Zürcher Truppe hei's Chloschter besetzt. Nach de Kapitualtion vo de Stadt Bade und em Siig vo de Reformierte Ständ isch d Grafschaft Bade und dodermit au s Chloschter unter de Schirmherrschaft vo Züri, Bärn und Glaris gschtande. Unterm Abt Peter Kälin (1745-1762) isch d Chloschterchile noi usgschtattet worde. Au de Iigang vo de Chile, so wi er hüt gschtaltet isch, chunnt us dere Ziit.
Vo 1798 bis hüt
Mit de Helvetische Republik isch s End vo de alte Verhältnis cho un s Chloschter het unter anderm sini Recht im Nidergricht verlore. Aber au in andre Beriich het d Mönch gmerkt, dass anderi Ziite aabroche sind. Zunächscht hei sich französischi Truppe im Chloschter iiquartiert und em Chloschter isch es verbote worde, Novize ufznäh. Au d Säkularisierig vom Muetterchloschter Salem im 1803 isch iischnidend gsi und im Johr 1835 het de 1803 noi gründt Kanton Aargau s Chloschter sinere Verwaltig unterstellt. Numme sächs Johr spöter het d Säkularisierig au s Chloschter Wettige erreicht: S Chloschter isch im 1841i uf Bschluss vom Grosse Rat ufghobe worde, was zum Aargauer Chloschterstrit gfüürt het. D Mönch hei s Chloschter müesse verlah un hei z Breagaz e noii Heimat gfunde. D Gebäud vom Chloschter Wettige het me ab 1846 für s Kantonale Lehrerseminar bruucht, ab 1976 für d Kantonsschuel Wettige. D Wappeschiibe im Chrüzgang sind zwüsche 1873 und 1881 reschtauriert worde. Zwüsche 1972 un 1996 het me alli Chloschtergebäud systematisch reschtauriert.
D Gebäude
An de Gebäud vom Chloschter isch sit de Gründig immer wider öppis veränderet oder ernoieret worde und de Brand vo 1507 het natürlich au Folge für d Bausubschtanz vom Chloschter gha. Aber trotz allne Veränderige, wo d Gebäud vom Chloschter über di Johrhundert erläbt hei, gilt d Chile zämme mit de Konventsgebäud als di am beschte erhalteni mittelalterlichi Chloschteraalag vo de Schwiiz.
Chloschterchile
De Grundstei für d Chile isch im 1227 glägt worde und bis öppe ins Johr 1270 isch s Chloschter mit de Ringmuur und em Torhuus fertig gsi. D Chile isch bauet worde, wie s für Zischterzienserchlöschter isch üblich gsi. S Langhus het drü Schiff, s git eis Querhuus, wo jewils an de End e Kapelle hei und es git am Langhuus e Vorhalle, wo über di ganzi Breite vom Chileschiff goht. Nach de Zerstörige während em Toggeburger Erschaftschrieg im 1440 und em Chloschterbrand vo 1507 isch d Chile jewils wider ufbauet worde. Über d Usstattig vo de Chile vor em Brand weiss me hüt nüd Nöchers. Gsicheret isch aber, dass di alti Chile scho in e Mönchschile und e Laiechile unterteilt isch gsi. In de Johr 1596 und 1597 het me über Flügel vom Querhuus zwei Holztürm errichtet, wo mit Zwiibelhuube krönt si gsi. Zwüsche de Mönchschile und em vordere Teil für d Laie isch e Chorschranke iibaut gsi, wo im 1605/06 durch en Lettner ersetzt worde-n-isch. Zwüsche 1751 und 1757 isch d Chile dann noi gschtaltet worde. De Hochaltar isch ersetzt worde und au in de Kapelle vom Querhuus het me noii Altär iibaut, ebeso im Langhuus und in de Vorhalle. Im 1773 het me de Dachreiter noi gmacht, wil de alt vom ene Blitzschlag zerstört worde isch gsi. Im 1821 isch im Mittelschiff es nois Gwölb iibaut worde, wo me im 1833 mit Freske usgschmückt het.
Chrüzgang
Im Chrüzgang findt sich e Sammlig vo 137 Wappeschiibe. De Brand vo 1507 het di meischte alte Schiibe zerstört. Numme im Masswerk vom Nordarm het s no zwei Darstellige vo Chöpf und zwei vo ganze Figure öppe us de Johr 1280/1290, wo erhalte blibe sind. Si ghöret zu de älteschte Glasmalereie vo de Schwiiz. Hüt findet sich im Nordarm vom Chrüzgang vor allem Schiibe, wo vo Private gschtiftet worde sind. D Schiibe im Weschtarm schtammed vo befründete Chlöschter, im Südarm isch hüt en iiheitliche Mariezyklus z finde und im Oschtarm sind vor allem di eidgnössische Ständ Schtifter gsi. Im Johr 2006 sind die Schiibe für 1'900'000 Franken reschtauriert worde.
Lueg au
Lischte vo de Äbt vom Chloschter Wettige
Dernières Nouvelles d’Alsace
Les Dernières Nouvelles d'Alsace ìsch a elsassischa Zittung, aui güet bekànnt unter dr Àbkìrzung DNA. Sa ìsch d Zittung wo ìm Elsàss àm meischta glasa wìrd.
Gschìcht
Dia Zittung ìsch ìm Novamber 1877 grìnda worra, in'ra Zitt wo s Elsàss ditsch gsìì ìsch. Dr Verlàger un Drucker Heinrich Ludwig Kayser hàt sa „Neueste Nachrichten“ gnennt. Àm Ààfàng ìsch dia Zittung ummasunscht gsìì; ànna 1878 ìsch sa zum Verkàuifa worra.
Ìhra Hàuiptsìtz befìndet sìch zitter 1871 ìn dr rue de la Nuée Bleue, z Stroßburi.
Ànna 1921 ìsch d Zittung s erschta Mol uf Frànzeesch veräffentligt worra. Ìm gliicha Johr hàt sa sìch aui ìm Owerelsàss, z Colmer, ìnstàlliart.
Wahrend em zweita Waltkriag han d Nàzi a Propàgànda-Zittung ìm Sìtz vu da DNA druckt. Gliichzittig han Àrweiter vu da DNA ìm Ìnnerfrànkrìch ìhra eigena Zittung veräffentligt: le „Journal des Réfugiés“ z Bordeaux bis ànna 1940, un dernoh „L'Echo des réfugiés“ z Montpellier.
Ànna 1995 ìsch d DNA-Zittung d erschta ìm Frànkrìch wo-n-a on-line Version uf em Ìnternet ààbota hàt.
Hìttiger Züestànd
Àn da DNA schàffa ungfahr 150 Journàlischta. D Zittung wìrd nìt numma ìn da Gschafter verkàuift, àwer aui jeder Morga bi da Àbboniarta dheim üsteilt.
Àm 25. November 2010 sìn d DNA vum „Crédit Mutuel“ (dur sina Bànka BFCM) àbkàuift worra. Dr Crédit Mutuel besìtzt scho mehrera àndra regionàla Zittunga (L'Alsace-Le Pays, l'Est républicain, Vosges Matin, Le Bien public, Le Journal de Saône-et-Loire, le Journal de la Haute-Marne, Le Dauphiné libéré, le Progrès, le Républicain lorrain).
Badische Stahlwerke
D Badischi Schdoolwärk GmbH (BSW) isch e Schdoolhärschteller z Kääl. Mit de Hilf vo zwai Lichtbouweeefe produziirt s einzigi Schdoolwärk vo Bade-Wirttebärg us Schrott Schdool fir d Beweerung in de Bauinduschdrii.
Geografischi Lag
S Wärk isch uf de Londzung, wo a de Mindung vu de Kinzig in de Rhin zwischä dänne baide Fliss laait.
Gschicht
S Undernämme isch us de 1955 vum Willy Korf gägrindete Siiddytsche Drootverarbaidungs-GmbH hervorgongen. 1966 hät de Korf e Wolzwärk i Btriib gnomme, wobai er s Vormotrial, d Knibbel, zunäkscht noch zukaufe hät misse. 1968 hän zwai Lichtbouweeefe, zwai Schtranggiißanlooge un e widdares Wolzwärk iire Btriib ufgnomme; glaichzittig hät d Gsellschoft iire hittige Nomme aagnomme.
Im Novämber 2009 isch e Produktionserheehung vo bishär 2,2 Millione uf 2,8 Millione Tonne Schdool vum Regiirungspräsidium Friiburg gnämigt worre. Dzu wärre in de näkschde Joor bis zu 300 Millione Euro, unter Ondarem in e naije Stromversorgung, e naijer Lichtbouweofe un naiji Pfonneeefen, inwäschdiirt. Braids im Friijoor 2008 sin im Zug vum Inwäschditionsprogramm e naiji Pfort, e naiji KFZ-Wärkstott un e naijer Schichtschtitzpunkt fir ca. 5 Millione Euro aingwiid worre. Anfang 2009 isch dann e naijes Wendekiilbett fir aini vu de Stranggießaalage fir 5,5 Millione Euro gfolgt. D Badischi Schdoolwärk sin e Mitgliid im Verband vu dr Saarhütte.
Produktion
D wichtigschde Produkte sin Schtoobstääl mit Durchmässere vo 10 bis 40 mm un Wolzdroot vo 5,5 bis 14 mm gerippt fir d Härschdellung vo Bwehrungsprodukte wii Bäddongschdoolmatten.
Meckesheim
Meckesheim (sidfränkisch Meckse) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Baan bstoht us 60,2 % Landwirtschaftsflechi, 19,5 % Wald, 18,1 % Sidligsflechi un 2,1 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Meckesheim ghere d Derfer Meckesheim (mit em Wyler Meckesheimer Hof) un Mönchzell.
Gschicht
Meckesheim isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 822 as Meckinesheim.
Verwaltig
Meckesheim het sich mit dr Gmaine Eschelbronn, Lobbach, Mauer un Spechbach zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Meckesheim zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Maik Brandt.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Meckesheim ghert zum Sidfränkisch.
Nordtangente (Basel)
D Nordtangente isch e Stadtautibahn z Basel und Deil vo dr A3. Si verbindet die schwiizerischi Autibahn A2 und die dütschi A 5 mit dr französische A35.
Dr Streckenabschnitt vo der Nordtangente zwigt vo dr A2 uf em Erlemattgebiet nördlig vom Badische Bahnhof Basel ab und verlauft westwärts über die doppelstöckigi Dreirosebrugg. En underirdische Dunnel verlauft uf dr Westsiite under em Voltaplatz in nördliger Richdig noch Frankriich zue und drifft am Grenzübergang Saint-Louis/ Santihans uf die französisch Autibahn A35.
Öbbe 50 Johr lang isch d Nordtangänte blant und denn baut worde, bis si Middi 2007 für e Individualverchehr eröffnet worden isch. Die letzte Aschlussstelle si 2008 eröffnet worde.
D Bauchoste vo dr rund 3.2 Kilometer lange Strecki hai öbbe 1.55 Milliarde Schwiizer Franke bedrait. D Nordtangänte isch s düürste Stroossestück in dr Schwiiz, wo je baut worden isch. Die hoche Chöste si druf zrugg z füehre, ass 87 % vo dr Strecki unterirdisch verlaufe und ass dr Rhii het müesse überquert wärde.
Migiandone
Migiandone isch es Dorf i dr iteliänische Provinz Verbano-Cusio-Ossola.
Bi Migiandone isch früener eini vo de süüdalpyne Walserkolonye gsi, wo am wytischten unden im Ryysstaal glääge sind.
Geografy
S Dorf Migiandone lyt uf dr rächte Syte vo dr Ryyss. Grad unde dra chunt die ängi Stell vom Taal bim Felse vo Bara. Wyter obe lyt s Dorf Anzola d’Ossola. Dr Taalbode isch dört öppen 210 Meter über Meer. S Dorf bestoot us de Kwartier Gabbio und Loia und het öppe 300 Ywooner.
Bim Dorf goot d Schnällstrooss us dr Poebeni uf Tüem und dr Simplon dure, aber nid d Ysebaan; die isch uf dr andere Syte vom Fluss bi Cuzzago.
Oben am Dorf isch dr stotzig Bärg, wo z’oberscht dr Gipfel Cima delle Tre Croci het; dä isch uf 1872 Meter über Meer. Dr Bärg isch fasch ganz mit Wald zuegwachse, wo’s zwüschedrin no höchi Felswänd het. Es git nume chlyni Fuesswääg dört ufe. En Alp ob Migiandone heisst Campasch.
Bi Migiandone cha me Spuure vo uralte Löcher im Felse gseh, wo drin früener mit ere Konzässion vo dr Provinz Novara vo 1858 Chupferärz abpout worden isch. D Gägend vo Migiandone isch e bekante Fundort vo Chupfer und Silber und andere Mineral so wie öppe em sältene Pentlandit.
d Walser vo Migiandone
Es git am Bärg oben a Migiandone no hüt e Zylete chlyni Liechtige im Wald, wo me a de düütsche Nääme gseht, ass si vo de Walser gmacht worde sind, wo im Middelalter usem Wallis dörthi cho sind:
Me weiss im Underschiid zu praktisch alne andere Südwalser Dörfer schynts nid genau, wie d Walser em Dorf Migiandone in irere Sprooch, em Südwalserdiitsch gseit händ. In ere Kwelle usem 16. Joorhundert heisst’s Misendone.
D Linguischte dänke, d Lüüt vo Migiandone heige s Dütsch scho sid em 17. Joorhundert ufggä und als wie meh nume no iteliänisch gredt. Bis im 19. Joorhundert het me aber z Urnafaasch s Dütsch no bhalte; am Afang vom 19. Joorhundert heig dört sogar dr Gmeindroot no Düütsch dischgeriert. S eltischte Schriftstück vu Urnafaasch, wo uf Düütsch gschriben isch, isch aber vo anne 1760. Mit em modärne Läbe und de Schuele und wo’s immer meh Vercheer ggä het und d Lüüt nümm imer im Dorf blibe sind, isch in dere abglägne düütsche Sproochinsle als wie meh iteliänisch gredt worde und spöteschtens im 20. Joorhundert het me s Migiandoner Walserdüütsch nümmen aktyv pruucht. D Sproochforschr händ dokumäntiert, was drvo no übrig bliben isch, und si händ ganz vil lexikaalischi Spuure vom Walserische i dr piemontesische Mundart vom Eschetaal gfunde. Es sind öppe 700 Worträschte und meh als 600 Toponyym.
D Lüüt i de beide Dörfer pflääge s Kulturguet vo irere Walser Gschicht no gärn. Es git e Verein Gruppo Walser Urnafasch, wo drfür luegt, ass me im underen Eschetaal d Walsergschicht und d Walsersprooch nid vrgisst.
Biberach an der Riß
Bibra (dt. Biberach an der Riß) isch a Stadt z Bade-Wirttebärg. Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Bibra un lyt an dr Wirttebärgische Sidbahn (Ulm-Fridrichshafe). Syt em 1. Februar 1962 isch Bibra Großi Chreisstadt. Mit dr Nochbergmeine Addaweiler, Hochdorf, Maslhõẽm, Middlbibra, Õmmadorf, Waarthausa un Zäll het d Stadt Bibra ne Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Migiandone
d Walser vo Migiandone
Mit Unrnafaasch isch au Migiandone dur ne Gmeindpartnerschaft mit em Walliser Ort Natersch verbunde.
Jörg Abderhalden
De Abderhalden Jörg (* 28. August 1979) isch en Schwiizer Schwinger. Bi ere Körperlängi vo 188 cm het er es Gwicht vo 120 kg. Er gilt wäge sine villne Titel als eine vo de beschte Schwinger.
Biberach an der Riß
Geographische Lage
Bibra lyt im nerdlige Oberschwobe uf 524 bis 653 m Hechi, rund 40 Kilometer sidli vu Ulm un rund 40 Kilometer weschtli vu Memmenge. D Stadt lyt uf bode Syte vu dr Riß, wu dr Riß-Yyszyt dr Name gee het.
Montigny-lès-Metz
Montigny-lès-Metz (Patois Montgneu, ditsch 1915-18 Monteningen, 1940-44 Montenich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Migiandone
Gschicht
Anne 1516 isch die vorhär sälpständegi gmeind Migiandone mit Urnafaasch zämegleit worde
Biberach an der Riß
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Bibra (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Waarthausa, Maslhõẽm, Oksahausa, Õmmadorf, Hochdorf, Engaldenga, Middlbibra, Schussariad, Ogglschhausa, Duifabach un Addaweiler (alli Landchreis Bibra)
Stadtgliderig
D Stadt Bibra bstoht us dr Chärnstadt un dr Stadtdeil Metteberg (Mettenberg), Rengschnoet (Ringschnait), Rißegg (Rißegg) un Stafflãnge (Stafflange), wu im Ramme vu dr Gebietsreform in dr 1970er Johr yygmeindet wore sin. Die yygliderete ehmolige Gmeine sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
Zue ne baar Stadtdeil ghere no separat glägeni Wohnblätz mit eigene Nämme, wu vilmol nume wenig Yywohner hän, oder Wohngebiet mit eigene Nämme, vilmol neji Böugebiet, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän:
Ruumblanig
Bibra bildet a Mittelzäntrum in dr Region Doene-Iller, wu Ulm un Memmenge d Oberzänte dervu sin. Zum Mittelberaich Bibra ghere no d Stedt un Gmeine im sidlige Deil vum Landchreis Bibra: Addaweiler, Ärlamoos, Bärga, Dädenga, Dãna, Engaldenga, Ärazhõẽ, Guadazäll-Hirbl, Hochdorf, Kirchbärg, Kirchdorf, Maslhõẽm, Middlbibra, Oksahausa, Õmmadorf, Rot, Schdõẽhausa, Schemmern, Schussariad, Waarthausa un Zäll.
Migiandone
Bruuchtum
• Sagra del Cinghiale
Biberach an der Riß
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
22. August
Dr '''22. Augschte''' isch dr 234. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 235. in Schaltjohr), dodermit blybe no 131 Däg bis zum Änd vum Johr.
Montigny-lès-Metz
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Montigny-lès-Metz lijt direkt sìdweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 165 un 190 m ìwer em Meeresspiejel. Dr àlt Ortskarn lijt uf dr rachte Sitte vun dr Mosel.
Gschìcht
Ìm Johr 1552 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Montigny-lès-Metz ìsch. Montigny-lès-Metz ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Montigny-lès-Metz ghert zem Lorrain.
Jörg Abderhalden
Schwinge
De Abderhalden Jörg isch eine vo de drü Schwinger in de Gschicht vom Schwinge, wo drü mol Schwingerkönig isch worde, en Titel wo me numm all drü Johr cha erreiche. In der Johr 1998, 2004 und 2007 het er s Eidgnössischi Schwinger- und Älplerfäscht gwunne. Au s Unschpunnefäscht, wo numme alli sächs Johr schtattfindt, het er im 1999 chönne gwünne. Im Jänner 2008 isch der Abderhalden Jörg au zum Schwiizer vom Johr 2007 gwählt worde. Am 14. Oktober 2010 het er si Ruggtritt bekannt gää.
Privats
De Abderhalden Jörg isch ghürote und het drü Chind. Er isch im Toggeburg ufgwachse und wohnt z Nesslau.
Kleine Antillen
Als Chliini Antille (ängl. Lesser Antilles) bezeichnet mä en Inselchetti in dr östlige Karibik, wo vo de Jumpfereinsle im Norde bis vor die venezolanischi Küste im Süde goht und zsämme mit de Bahamas und de Grossen Antille die Westindische Insle bildet.
Dr Name „Insle über em Wind“ oder „Insle under em Wind“ bezieht sich uf e Nordost-Passatwind, wo in dene Breite vorherrscht.
Underdeilig
Die Chliinen Antille wärde im Allgemeine eso underdeilt:
Bi dere Zueornig git s Abwiichige im Sprochgebruuch in verschiidene Länder, so wird z. B. Dominica au zu de Windward Islands zelt. Trinidad und Tobago ghören zu de chliinen Antille, aber nid zu den Insle über em Wind, au wenn si hüfig fälschlig drzue zelt wärde.
Insle wo zu andere Staate ghöre
In dere Dabelle si die bewohnte Insle vo de Chliinen Antille.
Muri AG
S Chloschterdoorf Muri im Freiamt esch Hauptort fom aargauische Bezerk Muri ond met knap achttuusig Iiwoner di zwoitgrööscht Gmeind im Freiamt. D Gmäind gids erscht sid 1816, wo sich d Döörfer Wey, Doorfmuuri, Egg ond Hasli zon äinere Gmäind zämeto hend. Wey, Dorfmuuri ond Egg sind hüt oms Chlooschter on ome Baanhoof zämeggwachse.
Geografisch
S Doorf Muri liid am oberen Änd fom Bönztaal. Im Weschte goods gääch de Lindebärg duruf, im Oschte isch de Wagerain d Gränze zom Rüsstool. D Hauptsidlig isch öppe 460 Meeter hööcher ass s Meer, de Wiiler Langematt im Weschte isch de aber scho 570 Meeter dröber. Langematt isch aber nid öppe der einzig Murianer Wiiler: wenn fom Noorde de Bönz noche uf Muuri gohscht, ggsesch zersch emol s Hasli ond Wili. Im Oschte isch Türmele mid Egg zämeggwachse. Nächer gids natörli na mängs Äinzelhof of em ganze Gmäindbann.
De gants Gmäindbann isch 1234 Hektaare gross, 264 derfoo isch Holz ond uf 221 Hektaare isch d Sidlig.
Oss der Gschicht
Di eerschte Lüt sind scho in der Jungstaiziit id Gäged fo Muri cho. Muri sälber isch de öppen im achte-n-oder nüünte Jorhundert fo de n Alemanne ggröndet wore ond hed i säber Ziit Murahe gghäisse. Da Woort heigids vo de Römer: of latinisch gheisst murus "Muur".
Wa ass de witers mid em Doorf bbassiert ischt, da hed fill mid em Chlooschter z tue:
Anno Domini 1027 heigid nämli de Radbot von Habsburg ond s Ita von Lothringen z Muuri es Benediktinerchlooschter ggröndet; schints seig s Doorf forhär dor Ggwalt i Bsits for Familie choo. So we d Hapsborger mid de Joore wichtiger woorde sind, so isch au s Chlooschter riicher ond mächtiger wore.
S Doorf sälber isch au ggwachse ond mid de Ziit heds seperati Döörfer ggee: di höttige Doorftail ond Wiiler. Im Johr 1415 hend d Äidgenosse der Aargau eroberet. Muuri isch i de Gmäine Herrschaft fo de Freie-n-Ämbtere zueggschlage wore.
Hundert Joor spööter isch denn d Froog ggsi, öb mer zor noie Religion fom Zwingli setti wächsle, ond mängs äine het da denn au ggmacht. Aber wo dr Ueli Zwingli denn z Chappel ään im Chrieg ggschtoorben ischt, isch d Sach klaar ggsi ond mer isch wider katolisch worde. S Chlooschter isch sid dete richer ond riicher wore, sid 1701 isch es sogaar en Föörschtabtei ond s riichscht Chlooschter fo de Schwiits ggsi. 1798 sind denn aber d Franzose choo, und ab deet ischs Bachab ggange mid em Chloschter. Di frönde Herre hend s zwaar na nid chönne uufhebe, da hed denn aber di radikal Aargauer Regierig 1841 geern taa. D Chlooschterkasse isch mängs grösser ggsii, ass di järliche Schtüriiname fom ganze Kanton.
Fo det aa hed d Gmäind müesse da mache, wa s Chlooschter iez nömme chan: zom Biischpiil för d Bildig luege. I dere Ziit hed sich s Doorf aber au schtarch entwikklet: D Fusion fo de Wiiler 1816, denn hed d Woler Schtrauinduschtrii en chline-n-Uufschwung gee, ond änds 19. Jorhundert heds denn au d Isebaan gge. De Baanhof, wo mer sinertsiit äifach is Nüüt ggschtellt hed, ischt hüt, mid em Chlooschter zäme, s Zäntrom fom Doorf.
Burgerbibliothek Bern
D Burgerbibliothek Bärn a der Münschdergass 63 z Bärn isch d Bibliothek und s Archiv vo der Burgergmeind Bärn.
Muri AG
Na öppis öber s Ggmäintswappe
S Wappe het en silbrigi zwoiräi-igi Muur mid schwaarze Fuege ond drüü Zinne. Äigentlich isch da s Wappe fom Chlooschter. Früecher hed mer na s Wappe fo de Freie-n-Ämbter (di goldig Martersüüle fom Häiland) för s Doorf ggna.
Statistik
Am 31. Dezember 2007 hend 6670 Lüt z Muri ggwont, 20,7 Prozänt derfoo sind ke Schwiizer ggsii. Wo mer im Joor 2000 Volchszälig ggmacht hed, hend 63,7 Prozänt ggsäid si seigid römisch katolisch, 16,6 Prozänt reformiert, 2,5 Prozänt christlich-orthodox und 6,9 Prozänt muslimisch; 1,0 Proz$nt hend süsch en Religion ggha.
Mahlstetten
Moalstette (amtlich Mahlstetten) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Burgerbibliothek Bern
Gschichd und Uftrag
D Burgerbibliothek Bärn sammled und bewahrt wärtvolli und international bedütendi Beschdänd a Manuskript, Archivalie und Bilddokumänte n uf. S gits si sit 1951 und verdankt ihri Gründig der Umwandlig vo der damalige Schdat- und Hochschuelbibliothek (hüt Zentralbibliothek Bärn) in e Schdiftig. Drbi hed me iri Handschriftenabteilig versälbschdändigt, indäm me ne unabhängigi Burgerbibliothek Bärn gschaffe hed. Hüt isch d Burgerbibliothek Bärn en öffentlechs wüsseschaftlechs Archiv.
Mahlstetten
Geografi
Moalstette leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Bettinga em Norde, Housa ond Kolbinga em Oschte, d Stadt Mihla em Side ond Dürbe em Weschte.
Muri AG
Statistik
Z Muuri gids guet 3800 Aarbetsbbläts, 5 Prozänt ir Landwerschaft, 40 Prozänt ir Induschtrii ond 55 Prozänt be de Dienschtläischtige.
Burgerbibliothek Bern
Gschichd und Uftrag
D Burgerbibliothek Bärn git verschidnigi Schriftereihe use.
Mahlstetten
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 43,2 % Landwirtschaftsfleche, 49,4 % Wald, 6,2 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Burgerbibliothek Bern
Privati, Firmen und Gsellschaftsarchiv
D Burgerbibliothek Bärn umfasst vier Berich. Zu de Privatarchiv ghöre Bärnischi und schwizerischi Nachläss, Familienarchiv, Gsellschaftsarchiv und Firmenarchiv. I dene Beschdänd si d Bärner Chronike, ou die Amtleche Chronike und d Schpiezer Chronik vom Diebold Schilling em Eltere, und Nachläss vo berüemte Lüt wie em Albrecht von Haller, em Karl Ludwig von Haller, em Jeremias Gotthelf, em Albert Anker, em Rudolf von Tavel, em Philipp Emanuel von Fellenberg, em Johann Rudolf Gruner, em Karl Howald, em Ernst Kreidolf, em Rudolf Abraham von Schiferli und em Gottlieb Samuel Studer. Drnäbe hets no Firmenarchiv und Gsellschaftsarchiv.
Mahlstetten
Gmoedsgliderong
Zue Moalstette gheret s gleichnamig Dorf ond d Wohnblätz Aggenhausen, Lippachmühle ond Lippachölmühle.
Burgerbibliothek Bern
Bongarsiana/Codices
Und schliesslech hets ir Burgerbibliothek Bärn no d Bongarsiana/Codices. Dä letschti Beschtand a mittelalterleche und früeneuzitleche Codices umfasst öpe 1000 Handschrifte, derzue ghöre öpe 200 Codices us der karolingische Zeit. Der gröschdi Teil vo der Handschriftesammlig got zrüg uf e französische Glehrte und Diplomat Jacques Bongars (1554–1612); däm sini Sammlig isch 1632 nach Bärn cho. Zu de Zimelie vo der Sammlig ghöre u. a. di einzigi erhalteni Handschrift vom Liber ad honorem Augusti vom Petrus von Ebulo (12. Jh.), e rich illuschdrierte Prudentius-Codex (9. Jh.) und verschidnigi Kommentär zum Vergil und em Lukan (9./10. Jh.), wo as Scholia Bernensia bekannt si.
Mahlstetten
Gschicht
Moalstette ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1253.
Burgerbibliothek Bern
Gmäld, Grafik und Fotografie
D Sammlig umfasst houptsächlech die historischi Topographie vo der Schdadt Bärn, ihrer Umgäbig (bsunders vo de bärner Schlösser und Landsitze), Sujets vo kulturhistorischem Inträsse, e Porträtsammlig, d Dokumentation vo bärnische Porträts und au Nachläss vo Künschdler wie em Friedrich Walthard (1818–1870), em Rudolf Münger (1862–1929), em Rudolf Mumprecht (* 1918) oder em Daniel de Quervain (* 1937).
Mahlstetten
Verwaltong
Moalstette hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Bettinga, Denkinge, Dürba, Friddlinga ond Housa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Burgerbibliothek Bern
S Burgergmeindarchiv
In ihrer Funktion as Gmeindsarchiv vo der Burgergmeind verwahrt d Burgerbibliothek Bärn sowohl d Verwaltigsarchiv vo de burgerliche n Irichtige as ou d Archiv vo de burgerleche Gsellschafte n und Zünft.
Mahlstetten
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Moalstette ischt dr Helmut Götz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Moalstette ghert zom Schwäbisch.
Johannes Paul II.
Dr Johannes Paul II. (, burgerlige Name Karol Józef Wojtyła []; ; * 18. Mai 1920 z Wadowice, Pole; † 2. April 2005 in dr Vatikanstadt) isch vum 16. Oktober 1978 bis zue sym Dod 26 Johr un 5 Monet lang Papscht vu dr remisch-katholische Chilche gsii. E lenger Pontifikat isch nume fir dr Pius IX. belait. Dr Johannes Paul II. isch dr erscht Slaw uf em Papschtdroon gsii. Ihm wird e wichtigi Roll bim Änd vum Sozialismus in sym Haimetland Pole zuegschribe.
Nike
Nike stoot für:
NIKE stoot für:
1990
uf d Wält chuu
Datum nit bekant:
Joachim Heer
De Joachim Heer (* 25. September 1825 z Glarus; † 1. März 1879 z Bern), heimatberechtigt in Glarus, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
1857 bis 1875 isch er Landammann vo Glarus gsii, 1866 isch er zum schwizerische Gsandte z Berlin und in Süddüütschland gsii und ab 1857 isch er Mitgliid vom Nationalrat gsii. Er isch am 10. Dezember 1875 in Bundesrat gwählt worde und hät sis Amt us gsundheitliche Gründe am 31. Dezember 1878 abgeeh.
Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
De Heer isch Bundespräsident gsii im Jahr 1877 und Vizepräsident im Jahr 1876. Er hät sich vor allem um s Poschtwese und d Telegrafie sowie um d Gotthardbahn bemüeht.
Hochdeutsche Dialekte
[[Datei:Map of German dialects (according to Wiesinger, Heeroma & König).png|mini|hochkant=1.7| Die hoochdütsche Dialäkt oder Mundarte wärde südlig vo dr [[Benrather Linie]] (mänggisch wird au d Uerdinger Linie zur Drennig gnoo) gschwätzt und umfasse middel- und ooberdütschi Underdialäkt. Si umfasse regionaali Sproochwarietäate in de hööcher gläägene Gebiet vom dütsche Sproochruum und iir gmäinsaams Charakteristikum isch die zwäiti oder (alt)hoochdütschi Lutverschiebig, wo vollständig oder däilwiis bassiert isch.