cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rue du Marché (Mülhausen)
Gschìchta
Noh 1798 ìsch d’ Schtrooss uff Frànzeesch àls Passage du Marché bekànnt gsìì — dàs bediitet „Màrktdurgàng“. Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 ìsch àwwer d’ Schtrooss ìn Passage de l’Âne, àlso „Eeseldurgàng“ umtaift worra. Dur a Verordnung vum 18. Jüüni 1944 ìsch àwwer dr Nàmma Passage du Marché z’ruckkumma. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga un vum Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss Markt Gässchen ghaissa. Àn dr Befräijung vu Mìlhüüsa-n-àm Andsjoohr 1944 ìsch sa ìn Impasse du Marché umtaift worra, un sitter 1989 haisst sa Rue du Marché — dàs bediitet aifàch „Màrktgàss“.
Vaux (Moselle)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Vaux lijt e bààr Kilimeter sìdwschtlich vun Metz uf dr àndre Sitte vun dr Mosel uf re Heche zwìsche 167 un 353 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Gschìcht
Vaux ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 875 erstmals als Vallis (12. Jh.: Valz, 1280: Vaulx, 1285: Vals, 1300: Vault, 14. Jh.: Val, 1318: Valz, 1321: Vaut, 1358: Walz, 1375: Vaulz, 1489: Vaul, 1493: Valt, 1544: Valle, 1594: Vaul).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vaux ìsch. Vaux ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vaux ghert zem Lorrain.
Munster
Munster isch:
Lueg ou:
Wieden (Schwarzwald)
Wyde (IPA: ['vi:də], amtlig Wieden) isch e Gmeind im Landchreis Lörrach in Bade-Württeberg. D Gmeind ghört zum Gmeindeverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald.
Geografischi Lag
Wyde isch als Erholigsort staatlig anerkännt und litt i me Hochdal im Naturapark Südschwarzwald, wo zwüsche Schauinsland (1286 Meter), Fäldberg (1493 Meter) und Belche (1414 Meter) ybettet isch, uff 740 bis 1280 Meter über em Meer.
D Gmeind gränzt im Nordoste und Oste an d Stadt Todtnau, im Süde an Utzefäld, im Weste an Aitere und im Nordweste an Münschterdal im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald.
Gmeindegliderig
Zu de Gmeind Wyde ghöre s Dorf Oberwyde, d Wyler Hüttbach, Lailehüser, Laitebach, Neßlerhüser, Säge und Warbach, d Zinche Bühl, Grabe, Rütte und Underwyde, d Höf Mittelbach, Neumatt und Schwaine und d Hüser Beckerain, Eckle, Chönigshütte, wo zum Deil au uff Utzefälder Gebiet litt, Nydermatt, Schürmatt, Steine, Wydener Äck und Wydematt.
Gschicht
Wyde isch sit 1809 e selbständigi Gmeind und isch durch d Züeghörigkeit zum Gmeindeverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald eini blybe.
Politik
Wyde ghört em Gmeindeverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald a.
Gmeinderoot
D Wahl am 13. Juni 2004 hät folgends Ergebnis brocht:
Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
S Wappe vo de Gmeind zeigt uff de linke Hälfti uff em Silbergrund e griene Wydezweig, wo uff de Namme vom Ort hywyse soll. De Hirsch, wo uff de rächte Site uff blauem Grund am Springe isch, erinnert dra, dass Wyde über Johrhunderte zu de Dalvogtei Schönau vom Chloster St. Blasie ghört hät.
Sehenswürdigkeite
in de Nöchi:
Bruuchtum
Ändi Juli, noch em Heuet, fyred me z Wyle s Heugeißfeschd.
Bildig
Z Wyde git s e gmeinsami „Grundschüel Wyde-Utzefäld“, wo vo Schieler vo Wyde und Utzefäld bsüecht wird. D Schieler ab de fümfte Chlass gönn uff d Realschüel z Zell oder d Hauptschüel bzw. s Gymnasium z Schönau.
Bundesversammlung
Bundesversammlung nännt mer:
Egnach
Egnach isch e Munizipalgmeind im Bezirk Arbon vom Kanton Thurgau i de Schwyz. Si ghört zum Oberthurgau.
Geografi
D Munizipalgmeind Egnach lit am Ufer vom Bodesee, zwüsched Arbe und Romeshorn. Si umfasst 18,50 km², do devo sind 16,4 km² Kulturland, 0,75 km² Wald und 2,8 km² Seeaastoss.
Egnach isch e typischi Landgmeind und het kei eigetlichs Zentrum. Die gröschte Ortschafte sind Egnach selber, Nöikirch, Steinebrunn und Winde. Die meiste Wonquartier und Gwerbsbetriib sind i dene Ört z finde. D Landwirtschaftsbetriib mit de aghengte Wonhüser bildet d Wyler und d Höf. Im ganze het Egnach 68 Örtlichkeite, Wyler und Höf.
Bevölcherig
In Egnach wooned 4'229 Iwooner, dodrunder 125 selbständigi Buure, 1500 Arbeitnäämer und 189 übrigi Selbständigi.
Tourismus
Unmittelbar am Ufer vom Bodesee isch en Campingplatz. Wyter bestoot d Möglichkeit für Ferie uf em Buurehof.
De Verkehrs- und Verschönerigsverein Egnach (VVE) häts sich zum Ziil gsetzt, Verchehr, Landschaft und Kultur in Egnach z waare und z fördere.
Gschicht
Im 8./9. Jahrhundert händ d Alemanne de Egnacher Teil vom Arboner Forst grodet. Es paar Ortsnäme lönd vermuete, dass das Gebiet scho früener dur d Kelte und d Römer bewont gsi isch. De Egnacher Urwald isch vo de römische Heerstross durzoge gsi, wo vo Arbor Felix (Arbe) uf Ad Fines (Pfyy) gfüert het.
Bis 1798 het s Gmeindsgebiet em Bistum Konstanz ghört. D Egnacher sind Liibeigene gsi und händ em Obervogt Grundzins uf de Bode sowie de Zeent müese abgee. Für d Uusüebig vo sim Gschäft het de Obervogt ziitewiis im Schlössli Luxburg gwont.
1460 hät d Eidgnosseschaft de Thurgau eroberet. Ab do sind d Egnacher nöd nume em Bistum Konstanz Ghorsam schuldig gsi sondern au em Landvogt z Frauefeld.
Am Aafang vom 16. Joorhundert hend sich d Egnacher reformiere loo. 1727 hät Egnach e eigni Chirche übercho und hät sich so vo Arbon löse chöne.
1798 isch de Thurgau en glichberechtigte Kanton vo de Eidgenossenschaft worde. Dodemit sind d Egnacher selbständiger worde. 1803 hät Egnach zum erste Mol es kantonales Gmeindsorganisationsgsetz übercho. Di hütige Grenze gönd auf 1857 zrugg.
Schuele
Füf Primarschuele in Egnach, Neukirch, Ringezeiche, Hegi und Steinebrunn erlaubet de Schüler en dezentrale Unterricht. D Oberstufe mit Primar- und Sekundarschuel isch z Nöikirch.
Freiberuf
Freibruef oder freije Bruef stoot für:
z Dütschland:
z Ööstriich:
in dr Schwiz:
Johann Rudolf Wettstein
Dr Johann Rudolf Wettstei (* 1594 z Basel; † 1666 z Basel) isch e Schwiizer Diplomat und Bürgermeister vo Basel gsi.
Läbe
Dr Wettstei isch am 27. Oktober 1594 z Basel uf d Wält cho. Er isch dr Sohn vom ene Wiibuur gsi, wo us Russikon im Zürcher Oberland zuegwanderet isch und im Spital as Chällermeister gschafft het und spöter zum Spitalmeister ufgstiigen isch. Vo 1600 bis 1608 isch dr Wettstei uf d Schuel uf Burg gange, s hütige Gymnasium am Münsterplatz. Denn het er z Yverdon und z Gämf e Kanzleilehr gmacht und 1611 d Anna Maria Falkner ghürotet, woe fümf Johr elter gsi isch as är. 1616 isch er für e Zit in venezianischi Dienst iidrätte. Won er uf Basel zruggchoo isch, het er in dr Stadt Karriere gmacht und isch 1620 in dr Chlii Root gwehlt worde. In de Johr druf het er no meh öffentligi Ämter bsetzt. 1635 isch er zum Oberstzumftmeister und 1645 zum Bürgermeister vo dr Stadt Basel gwehlt worde.
Bi de Verhandlige zum Westfälische Friide Münster und Osnabrück isch dr Wettstei 1646/47 as Gsandte vo dr Eidgenosseschaft drbii gsi, ohni ass er iiglade gsi wer und am Aafang au ohni d Legitimation vo dr Eidgenosseschaft. D Verhandlige si lang und schwiirig gsi, aber dank em sim Gschick het er s im Johr 1648 fertigbrocht d Eidgenosseschaft vom Heilige Römische Riich Dütscher Nation z lööse. Im Buurechrieg vo 1653 isch er massgäblig drfür verantwortlig gsi, ass siibe Aafüehrer vo de Baselbieter Buure öffentlig hiigrichdet worde si, äine drvo, dr Uli Schad, isch ghänkt worde, was as groossi Schand gulte het.
Ehrendi Namensgäbige
1879 isch z Basel e neuji Brugg über e Rhii baut worde, wo 1881 d Name Wettsteibrugg überchoo het. Uf dr Chleibasler Site vo dere Brugg befindet sich hüte dr Wettsteiblatz, d Wettsteistrooss und d Wettsteiallee. Im historische Wettsteihuus z Rieche, won er sälber emol din gwohnt het, isch sit 1972 s Spiilzüüg-, s Dorf- und s Räbbaumuseum iigrichdet. An dr Fassade befindet sich e Gedänkdaafele us Bronze mit eme Reliefportret vom Wettstei.
Venus (Planet)
S'aschtronomische Zeiche vom Planet Venus isch s'gliiche wie mer au in dr Aschtrologii und dr Biologie bruucht: s'Symbool vom wiibliche gschlächt (lueg bim Lemma). Das symbool schtoot für Wiiblichkeit per se und wird als schtilisierti Daarschtellig vomene Handschpiegel vo de römische Göttin Venus interpretiert.
Uufbau
Vo allne Planete im Sunnesyschtem sind sich d'Ärde und d'Venus am ähnlichschte. D'Venus het ä Durchmässer vo 12'103.6 km, also isch si fascht gliich gross wie d'Ärde (12'756 km). Mängisch redet mer au vo de Planetegwüschter oder Zwilling. Währendem sie zwar ähnliche Masse und chemischi Zämmesetzig händ, düend si sich in ihrne Ooberflächene fescht unterscheide.
Atmosphäre
D'Atmosphäre vo dr Venus beschtoot hauptsächlich us Chooledioxid, mit emene 3,5 %-ige Aateil vo Schtickschtoff. Wäge dr groosse Gsamtmasse vo dr Atmosphäre isch di absoluti Mängi vom Schtickschtoff öppe fünf-mol grösser als in dr Ärdatmosphäre. D'Gsamtmasse vo dr Venusatmosphäre isch öppe 90-mol grösser als d'Masse vo de Lufthülle um d'Ärde, und doodermit isch de mittleri Druck am Bode öppe 92 bar. Das isch gliich wie dr Druck uf dr Ärde 910 m under Wasser. An dr Ooberflächi isch d'Dichti vo dr Atmosphäre uff dr Venus im Mittel 50-mol so hooch wie uff dr Ärde.
Öppe 90 Prozent vo dr Atmosphäremasse isch in de erschte 28 km vo dr Ooberflächi us aagsammlet. D' Masse vo däm Gasozean entschpricht öppe eim Drittel vo dr Masse vo de Wältmeer uf dr Ärde. Verschideni Sonde händ elektro-magnetischi Impuls regischtriert, wo wahrschinlich vo hüüfige Blitzentlaadige chömme, wo sich in dere dichte Dunschtschicht wiit underhalb vo de Wolketecki abschpile. Wenn die Blitzentlaadige in dr Wolkeschicht schtattgfunde hätte, so hätti mer d'Blitz in dr Nacht müesse gsee, aber uff dr Nachtsiite vo dr Venus het mer die Lüüchterschiinige nid chönne beobachte. Über de Wolke het's Dunschtschichte bis uff d'Höchi vo öppe 90 km. Öppe 10 km wiiter oobe hört denn d'Troposphäre uff. Wiiter oobe liit denn di 40 km dicki Mesosphäre, wo d'Temperatur bis zu -100 °C erreiche cha. No wiiter oobe, i dr Thermosphäre stiigt d'Temperatur, wäg dr Absorption vo de Sunneschtraalig wider. Temperature im Minusbereich git's insgesamt nur am Grund vo dr Thermosphäre bis aabe in di oobere Wolkeschichte. D'Exosphäre isch di üsserschti Atmosphäreschicht und erschtreckt sich bis zunere Höchi vo öppe 220-250 km.
Nicola Spaldin
Lääbe un Wirke
D Spaldin het anne 1991 an dr University of Cambridge e Bachelor in Naturwisseschafte gmacht un 1996 bi dr K. B. Whaley an dr University of California, Berkeley mit dr Arbet Calculating the Electronic Properties of Semiconductor Nanostructures: A New Theoretical Approach e Ph.D. in Chemy. As Poschtdoktorandi het si bi dr K. M. Rabe an dr Yale University gschafft, vorbe si 1997 e erschti Profässur (Assistant Professor) an dr University of California, Santa Barbara iiberchuu het. Anne 2002 sich si Associate Professor woore, 2006 het si ne ordeligi Profässur kriegt.
Syter anne 2010 isch d Spaldin Profässeri fir Materialtheory (Materials Theory) an dr ETH Züri.
D Spaldin het mit Hilf vu Computermodäll e neii Klass vu krischtalline Verbindige gschaffe, d Multiferroika. Si het e theoretische Grund uusegschafft, wurum s eso wenig Multiferroika git, un het in Computersimulazione Krischtall fir d Forschig kreiert. Si het dodermit d Forschig an Multiferroika wider mit Läbe gfillt, wu no erschte Untersuechige in dr Sowjetunion Mitti vum 20. Jorhundert ufgee woren isch, wel mer kai gaigneti Materialie ghaa het.
D Arbet vu dr Spaldin sin (no Google Scholar, Stand Juni 2022) scho iber 50.000-mol zitiert wore, ire h-Indäx lyt bi 91.
Massimo Ceccaroni
Dr Massimo Ceccaroni (* 15. August 1968 z Basel) isch en ehemolige Schwiizer Profi-Schutter; er het vo 1987 bis 2002 währed siiner ganze professionelle Karriere bim FC Basel gspiilt.
Läbe und Bruef
Wo 2002 dr FC Basel si Verdrag nid verlengeret het, het er e Zitli lang bim Amateurverein SC Dornach gspiilt, bis er als Spiilertrainer zum BSC Old Boys Basel gangen isch. Hüte isch er Läiter vom Noochwuggs bim FC Basel.
Si Brueder, dr Stefano Ceccaroni isch au e Fuessballtrainer.
Dr Ceccaroni isch Mitbsitzer vo der ABT Bodenbeläge AG und schafft dört sit über zäh Johr.
Schwendisee
Schwendisee [IPA: ʃwɛndiˈseː] isch de Name vo zwee chliine Seeje uf de Alp Schwendi underhalb vom Gamserrogg und oberhalb vo Wildhuus und Onderwasser im obere Toggeborg. Dör die zwai Seeli isch d Grenze vo de ehmolige Gmainde Wildhuus und Alt Santihann gange.
Entstehig
De Schwendisee isch bim Rückzuug vom spootiiszittliche Gamserrogg-Gletscher entstande, wo e flachi Muelte henderloo het. Im Lauf vo de Joortuusige isch de See mee und mee verlandet und s isch e Flachmoor entstande mit zwai chliine Seeli. De Abfluss isch onderirdisch und goot denn in Seebach ine, wo i d Tuur mündet.
Fauna und Flora
S Flachmoor und di baide Seeli stönd onder Naturschutz. Vier Fischarte chömed vor: de Hecht (Esox lucius), de Egli (Perca fluviatilis), de Charpfe (Cyprinus carpio) und d Schlaie (Tinca tinca). Im See wachst di wiis Seeroose (Nymphea alba) und di geel Taichroose (Nuphar lutea). I de Verlandigszoone wachset verschidnigi Gräser, Segge und Schilf. Zwöschet de baide Seeli isch e Wäldli.
Tourismus
D Schwenidseeje sind e biliebts Uusflugsziil und s gitt au offizielli Füürstele am vordere Schwendisee. Am Schwendisee goot au de Toggeborger Chlangweg verbii.
Breisgauer Narrenzunft Freiburg
D Brisgauer Narrezumft Friburg (dt. Breisgauer Narrenzunft Freiburg, BNZ) isch d Dachorganisation vu 34 Narrenzimft un em Herreelferrot vu de alemannische Fasnet z Friburg.
Newe de typisch alemannische Stroßefasnet mit eme große Narreschprung am Fasnetsmentig pflegt d Brisgauer Narrezumft au di karnevalistisch Tradition vu de Friburger „fimfte Johreszitt“ un duet e „Kappesitzig“ mit humoristische Biträg veraastalte. D Narrezumft isch in Form vun eme iidraite Verein organisiert. Ihri Mitglidszimft hän im Johr 2014 fascht 2.000 Mitglider, dodrunter 456 Kinder un Jugendligi bis 16 Johr ghet. Oberzumftmeischter vu de BNZ isch de Matthias Moser vu de „Blaue Narre“ (Stand: 2016).
Gschicht
D BNZ isch am 13. April 1934 grindet wore. Si het zum eine d Tradition vum 1888 grindete Carnevalsvereins Freiburg un vu de 1927 grindete Großen Karnevalsgesellschaft furtgfiert, wu im neie Verein ufgange sin, het awer vor allem alemannischi Fasnetsbriich z Friburg welle iifiere. Dodezue sin „Narreneschter“ in de Friburger Stadtdeil grindet wore. D Brisgauer Narrezumft isch 1937 Grindigsmitglid im Verband vu Owerrhinische Narrezimft (V.O.N.) gsii un bildet dem sii „Vogtei Friburg“.
Vereinslokal vu de Brisgauer Narrezumft isch sitt 1977 d Zumftstube im Burgerhuus „Zum Griene Jaspis“ in dr Friburger Durmstroß. Di owere Steck vum Huus un zwei Riim vun eme Nochberhuus diene als Fasnetmuseum. Dert sin Narrefigure un anderi Objekt zue de Gschicht vu de Fasnet z Friburg uusgstellt. Au di Owerrhinisch Narreschau z Känzinge (s Museum vum V.O.N.) zeigt e Hiffe Narrefigure vu Friburg.
Sit 1987 vergit d Narrezumft all Johr e „Narrepriis“ an e Prominente. Erschte Priisträger sich de Minischterpräsident Lothar Späth gsii. Vereinsorgan isch d „Friburger Narreposcht“.
D Brisgauer Narrezumft het vier vu ihre Mitglidsverein zue „Erznarre“ ernennt: Erznarr Nr. 1 isch d Zumft vu de Fasnetruefer, Erznarre Nr. 2–4 sin d Herdermer Lalli-Zumft 1930, di Blaue Narre un d Owerwiehri Kindskepf.
Narreruef
De Narreruef z Friburg isch „Narri – Narro“. Di einzelne Zimft kenne awer au no eigeni Zumftrief bruuche.
Mitglidszimft
Einzelfigure sin in de Tabelle kursiv dargstellt.
Anderi Friburger Narrezimft
In dr Stadt Friburg git s au no anderi Narrezimft, wu nit Mitglid in de Brisgauer Narrezumft sin, dodrinter d Narrezumft vu de fiirige Salamander Ebnet, d Sadansbrode Friburg, d Friburger Schimbergbäre, d Friburger Helle-Leue, d Uffhuser Roller Sandjerge un de Verein Gässlevieh St. Jerge. Ehmoligi Mitglider vu de Brisgauer Narrezumft sin d Ammonsherner Friburg-Lehe un d Diengemer Erdmännli.
1212
gschtorbe
d Königin Dagmar vo Dänemark
Egg
Egg haissed folgendi Gmeinde:
Egg haissed folgendi Gmaindstail i de Schwiz:
Egg haisst folgende geografisch Ort:
Arlbergpass
Dr Arlbergpass oder oafach Arlbearg ligt uf 1793 m ü.A. und bildat d Grenz zwischa Tirol und Vorarlberg.
Ufm Arlbearg isch der klenne Ort St. Christoph, der zur Gmeind St. Anton köhrt.
Henflingen
Haiflìnge (frz. Henflingen, dt. Henflingen) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).
Röthis
Röötis (amtlich Röthis) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Röötis lit Vorarlberger Vorderland uf 508 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 34,9 % Landwirtschaftsfläch, 32,7 % Wald, 16,5 % Sidlungsfläche und 15,8 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Röötis siand Klaus, Weiler, Viktorsberg, Zwischenwasser, Sulz, Rankweil und Koblach.
Henflingen
Gschìcht
Haiflìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1421 àls Henflingen  (1451 Hänflingen, 1576 Hempfling, 1793 Hemflingen, 1801 Henfflingen).
Röthis
Gschicht
Röötis ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 842 als Rautena.
Henflingen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Röthis
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Röötis ischt dr Roman Kopf.
Henflingen
Gschìcht
Àm 1. Janner 2016 ìsch sa mìt dr Gmeine Granzìnge un Oberdorf züe Ìlltàl füsioniert worda.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Haiflìnge ìsch bìs 2015 dr Alain Schmitt gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Haiflìnge ghert zem Hochàlemànnisch.
Röthis
Dialekt
Dr Dialekt vo Röötis khört zum Bodeseealemannisch.
Edelweiss Air
Edelweiss Air isch e Schweizer Fluggesellschaft mit Sitz ds Chlote und Basis ufem Flughafe Züri. Edelweiss isch e Tochtergesellschaft vo de Lufthansa und dermit au e Schwestergesellschaft Vo de Swiss International Air Lines und seit dem 1. November 2008 Teil der Lufthansa Group.
1995 – Gründig und erschti Jahr
D Fluggesellschaft isch am 19. Oktober 1995 ds Züri durch de Reisekonzärn Kuoni und der griechisch Venus Air (d Muettergesellschaft vo der Venus Airlines) gründet worde. Abem 10. Februar 1996 sind d erste Flüg vo der Edelweiss Air Durchgfüehrt worde mit zwei McDonnell Douglas MD-83, eme damals sehr verbreitete Muster für Charterflüg im Kurz- und Mittelstreckenbereich. Im Frühjahr 1997 chauft Edelweiss Air e weiteri MD-83.
2000 – Neui Airbus-Flugzüg
Ende vo de 1990er-Jahr entscheidet sich d Edelweiss Air für de Ufbau vore Flotte vo Airbus-Flugzüg und het am 4. Februar 2000 der erst von zunächst drei Airbus A320-200 chöne überneh. Endi November 2000 isch e Airbus A330-200 für d Langstreckenflüg derzuecho. D Chündigung und Neuushandlig vom Leasingvertrag für de A330 im Jahr 2004 verleitet d Medie zer Spekulation, dass d Edelweiss ds Flugzüg het welle abge.
Seit 2008 – Edelweiss als Schwestergschellschaft vo der Swiss
Am 8. Februar 2008 isch der Zämmeschluss vo der Gschellschaft mit derSwiss bekanntgä worde, welle im Zug vore strategische Partnerschaft zwische de bishärige Eigetümer Kuoni und Swiss stattgfunde het. D Fluggschellschaft wird sälbständih mit eigener Geschäftsleitig, eigener Flotte und Crew weiterbetribe, äbeso isch d Marke «Edelweiss Air» beibehalte worde. D Übernahm isch per 1. November 2008 vollzoge worde.
Im September 2013 isch d Ifüehrig vore neue Business-Klasse mit vollständig flache Bett sowie erschtmal Premium-Economy-Klasse uf de Langstreckeflüg akündigt worde. Im November 2015 stellt d Edelweiss e liecht verändertI Flugzügbemalig vor; d Beschriftig vo de Flugzüg isch derbi um «Switzerland» ergänzt worde. 2016 Bei der Ifüehrig vom erschte Flugzüg vom Typ A340 sind nach 21 Jahr neui Uniforme igfüehrt worde.
Flugzieli
D Edelweiss flügt vo Züri us zahlrichi europäischi und interkontinentali Ferieziel a. Si bedient derbi 68 Ziel in 33 Länder. Im Nordamerikanische Bereich bedient d Airline Las Vegas, San Diego, Tampa, Orlando, Vancouver, Calgary und Denver. In Mittel- und Südamerika bedient d Airline Punta Cana, San Jose, Havana, Cancun, Buenos Aires und Varadero. Ufem afrikanische Kontinänt wärde Marrakesch, Kapstadt, Port Louis uf Mauritius, Sharm-el-Sheik, Hurghada, Marsa Alam und die Seychellen agfloge. In Asien flügt d Airline uf Phuket, Male, Colombo und Ho Chi Minh City. D meiste Langstreckeziel wärde saisonal und eis- bis zweimal wuchentlich bedient.
Flotte
Mit Stand Mai 2019 bsteit d Flotte vo der Edelweiss us 16 Flugzüg miteme Durchschnittsalter vo 14,8 Jahre:
11x Airbus A320-214
Sitzplätz: Business 12, Eco 156 = 168.
Durchschnitsalter: 16,3 Jahr.
4x Airbus A340-313
Ehemaligi Flotte
2x Airbus A330-300
Het me für d neu Eurowings Discover der Lufthansa müesse zrüg gä
Sitzplätz: Business 27, Eco+ 56, Eco 232= 315.
Durchschnitsalter: 5,8 Jahr.
3x McDonnell Douglas MD-83
Oberdorf
Dr Begriff Oberdorf stoot allgemein fyr e oberi, hecher glägene Teil vomene Dorf, isch aber au dr Name vonere ganze Reihe vo Ortschafte und au sälbstständige Gmeinde:
Port BE
Poort (amtlech Port) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Poort ligt am Nidou-Büüre-Kanal am Jäissberg. D Gmeind ghört zur Agglomeration vor bilingue Stadt (Düütsch - Französisch) Bieu (frz. Bienne). D Gmeindsflächi bsteit us 29,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 30,5 % Waud, 36,6 % Sidligsflächi u 3,7 % süschtigi Flächi. Port isch ä lebändigi Gmeind mit sehr schönä Wohnquartier, viu idyllischi Winklä u landschaftlechi Schönheiteä. Z Port hets ou ä risiigi Mehrzwäckhaue u ä grossä Schuttiplatz.
Gschicht
Poort isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Port. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,9 % gläge.
Religion
67,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,6 %, CVP 1,8 %, EVP 3,0 %, FDP 13,5 %. GLP 4,9 %, GP 6,3 %, SP 20,0 %, SVP 31,0 %, Suschtigi 4,9 %.
Gmeindspresidänt vo Poort isch dr Beat Mühlethaler (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.
Vercheer
Port isch mitem Bus mit Bieu und Nidou verbunde und mitem Schiff mit Bieu und Soledurn.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2799 Ywohner 83,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 10,9 % Französisch u 1,6 % Italienisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Poort ghört zum Hochalemannisch.
Breitenau (Bas-Rhin)
Breitenau (els. Braitnöi, dt. Breitenau) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Breitenau ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1336 àls Breitenow.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Breitenau ìsch. Breitenau ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Breitenau ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.
Gioacchino Rossini
Dr Gioachino Antonio Rossini (* 29. Februar 1792 in Pesaro; † 13. Novämber 1868 z Bariis-Passy) isch en italiänische Komponist gsi. Er gältet as äine vo de bedütendste Operekomponiste vom Belcanto. Sini Opere Der Barbier von Sevilla und La Cenerentola („Aschenputtel“) ghööre zum Standardrepertuar vo de Operehüüser uf dr ganze Wält.
1815 het er bäidi Operehüüser z Neapel gläitet. Er het für 7000 Pfund fümf Mönet z London am King’s Theatre gschafft und isch denn 1824 Läiter vo dr italiänische Opere z Bariis worde. Zwäi Jöör spööter isch er königliche Hoofkomponist und Generalinspäkter vom Gesang in Frankriich gsi. 1829 het er sini letschti Opere, dr Wilhelm Tell gschriibe. Im Ganze het 39 Opere verfasst.
Vo 1836 bis 1848 isch dr Rossini z Bologna Diräkter vom Musiklyzeum gsi. 1848 isch er uf Floränz und 1855 uf Bariis (Passy), won er au gstorbe isch. Zu de bekannte Wärk noch sinere Zit as Operekomponist ghööre Stabat mater und Petite Messe solennelle.
1848er-Revolution bei den Habsburgern
1848 sind d Habsburger mitem Zämeschpiil vo de ökonomische, soziale und nationlistische Konflikt konfrontiert gsi. Zum Riich vo de Habsburger hend i dere Ziit Öschtrich, Ungarn, Slowenie, Pole, Tschechie, d Slowakei, Rumänie, Serbie, Italie und Kroatie ghört.
D Vorankündigunge
D Gschäftswelt het Reforme wölle, schtarchi Finanze, Schtroose, Isebahne und Technik. Hochi Schtüüre und Abgabe hend d Gschäft vehinderet, au het d Chrone kei gsentkti Zöll uf Weize während de Hungersnöt welle mache. Pressefreiheit isch än liberale Traum gsi, Schpitzel heds überal umegha. D Bedingige i de Fabrike sind liederlich gsi. Alli Büecher, Zitige und Aazeige sind vo de Regierig z gnehmige gsi. Private Waffebesitz isch au igschränkt gsi.
Ä paar früei Sieg
D Pariser Revolution isch noch Wien übergschwappet. Si het diä scho starch vohandene Verlange nach liberale Reforme gstärcht. De Habsburger Hof het de Metternich äs bizli zruggpfiffe, un dä isch dän am 13. März zruggträte und het sich nach England abgsetzt. Er isch z lang dra gsi, scho 74 Johr alt und isch als Reaktionär aagseh worde. Er hed d Ussepolitik scho sit drissg Johr glitte, sini Kompetenz isch sit 1835 zruggange. Revolte sin im habsburgische Rich usbroche un d Lombardei un Venedig sind unter Waffe gsi.
Wien isch in Ufruhr gsi. S het Gwalt gäh und d Luddite hend Bsitz zerschtört. Veli Arbeiter hend sich däzuegsellt un am 14. März isch d Press für frei erchlärt worde.
De Kaiserhof isch nachem 17. May nach Innsbruck gflohe, wäred dem in Frankrich di alti Ordnig wider dra cho isch.
Ethnischi Usänandrsetzige
D Ungare hend es nois nationals Kabinett unterem Lajos Kossuth becho und s Diet (s Parlament) het ä Reformpacket bewilligt wo fascht alli Aschpekt vo de ungarische Ökonomie, s soziale und s politischi Läbe gänderet hed. Di ungarische Adlige hend im Parlament d Kontrolle übers Militär, de Hushalt und d Ussepolitik becho.
Tscheche hend än Kongräss in Prag abghalte. Aber ihre Schtatus als Abhängigi und Proletarier wo vonere dütsche Bürgerschicht umgebe wärded, het d Autonomie verhinderet. D Uussicht uf d Annektion vo Böhme zum dütsche Rich isch au nid so guet aacho.
Sowohl d Tscheche wie au d Italiener sind vo de Habsburger zruggwise worde. Prag isch de erschti Sieg vo de Konterrevolution gsi.
Ufem Träffe vo de Völker vom Riich in Bratislava hen d Serbe uf ihri Anerkennig als Nation pocht, wo sich in ihrere Schproch un ihrere trennte Region usdrückt. De Lajos Kossuth, de Füehrer vo de Ungare het das zruggwise, in däm er gseit het, das "di einzig Nation wu im ungarische Königrich exischtiert, di ungarischi isch" und "d Rebelle sölled mitem Schwert gschlage werde".
Uffschtändischi hend Erfolg
Di erschte Erfolg vo de Revolution bi de Habsburger sind liächt gsi, velecht zu liächt, bald hend sich d Revolutionär gschpalte und d Konterrevolution het Oberhand gwunne.
Am 22. Juli isch in Wien di öschtrichischi Nationalvosammlig zämme cho, hend uf di revolutionäri Chraft glueget, aber Angscht vorem Pöbel un de Demokratie gha. Öppis hend si müesse mache, und s sind den äs paar Noierige usecho. S feudale System wo veli Liibeigeni, de gröschti Teil vo de Lüüt, z liide gha hed, isch entschärft worde. De Frondienscht für d Herre isch reduziert worde und äs paar Privilegie sind abgschafft worde. Di Liibeigene hend es paar Ziil erreicht, aber d Monarchie isch nöd aaglanget worde. Und wo de unbeliebt Kriegsminischter umgleit worde isch, hen di Konservative Wien im Oktober 1848 unter Kriegsrecht gschtellt. D Nationalvosammlig het s Pack us Innsbruck zrugg gholt, de Kaiser isch ersetzt worde.
Revolution im Königrich Ungarn
Ungarn wo über d Hälfti vom Land vom Riich ghört het, isch zu dere Ziit äs bitzli rückständig gsi. Rückwärts grichteti Ökonomie, vonere konservative Elite kontrollierti Landwirtschaft, und än ufkeimende Kampf für d Unabhängigkeit, wo aber wege de ethnische, schprochliche und religiöse Verschplitterig vo Aafang aa schwierig gsi isch.
D Ungare hend en noii Form vo Regierig igsetzt, aber di noii Peschter isch ufs ungarisch schprechendi beschränkt worde. Das hed de Slawe und de Rumäne überhaupt ned passt, si hend ihre eigne Wunsch nach Selbschtbeschtimmig gha und hend ken Sinn i de Ersetzig vonere zentralistische Regierig dur en anderi gseh. Bewaffneti Zwüschefäll zwische de Ungare einersits und de Kroate, Rumäne, Serbe une d Slowake uf de andere Siite sind ufcho.
Kroatie isch di einzig ungarischi Provinz gsi, wunen Art Eigeregierig gha hed, diä hed sich uf d Siite vo de Habsburger gschlage und Verbindig zu de noiie ungarische Regierig abbroche. De Josip Jelačić, de Guwanör vo Kroatie hed im September 1848 en Armee nach Ungarn gfüert. D Ungare hend sich gwehrt, veli Fraue sind in Dienst iiträtte, aber s unabhängige Ungarn isch immer meh gschrumpft.
Di serbischi Nationalversammlig in Sremski Karlovci het im Mai 1848 de Rumäne und Kroate gholfe und d Zämmefassig vo de Reginone Srem, Banat, Bačka und Baranja zur Provinz vo serbisch Vojvodina beschlosse und het sich mitem türkisch, autonome Fürschtetum Serbie vereinige welle. D Ungare hed die Deklaration uf d Palme bracht und d Armee isch mit de Serbe bi Srbobran zämmeknallt, wo d Serbe mit irne Verbündete än Siig gägä d Ungare errunge hend. Schpöter hend d Serbe und d Kroate än Überiikunft gha, zum mit de Öschtricher und de Russe zämmezschaffe. D Serbe hend ihri Provinz becho, grösser und ethnisch Vielfältiger, mit de Dütsche und de Rumäne, wiä di sichs gwünscht hend. D Provinz isch Vojvodina vun Serbie un Tamiš Banat gnennt worde und irgendwiä hend beidi Siite Erfolg gha.
Uf d Idee brocht dur di amerikanischi Unabhängigktieterchläärig het de ungarischi Füehrer Kossuth d Unabhängigkeit usgrüefe. Diä het au für vier Mönet ghalte. Bis zum Mai hend Sezessionischte d Kontrolle über fascht s ganze Land becho, mit de Usnahm vo Buda, för die heds en drüüwöchigi bluetigi Belagerig brucht. Ungarn isch 1849 kurz vor de richtige Uabhängigkit gsi.
Aber es hed ned sölle si. D Öschtricher hend Hilf vo de Russe becho, und d Ungare bis zu de USA probiert Hilf z becho, das wär abär wörkli viel z wiit weg. England het nüüt gmacht, viele i de USA oder England sind für di ungarischi Unabhängikeit gsi, abr d Regierige hend nüüt gmacht. Zum Schluss hend d Ungare vor de Regierungstruppe müesse ufgäh.
Veli vo de Rebelle sind uffghängt oder verschosse worde. Aktivschti sind di 13 Märtyrer vo Arad gnennt worde, das sind de Lahner György, de Aulich Lajos, de Damjanich János, de Knezich Károly, de Leiningen-Westerburg Károly, de Poeltenberg Ernő, de Török Ignác, de Nagy-Sándor József, de Dessewffy Arisztid, de Kiss Ernő, de Lázár Vilmos und de Schweidel József gsi. De Kossuth und andrei sind nach Amerika abghaue, de Kossuth het Rede ghalte und Geld für än noiie Chrieg gsammelt. Er isch sicher gsi, aber d Ungare hend arg z liide gha. Ungarn isch vo det aa wider vo Wien us verwaltet worde.
S End vum Leid
D Habsburger hend Wien unter Chriegsrecht gschtellt und d reaktionäre Aktivitäte hend sich usbreitet. D Habsburger hend äm Baron Bach äs absoluts Mandat über s Königrich Ungarn gäh, und au über Kroatie.
De Antagonismus vo de Nationale het witeri Reforme verhinderet. De Bach hends schpötr nachem Usglich vun 1867 und de Gründig vo Öschtrich-Ungarn ersetzt. S öschtrichisch Kaiserrich isch den 1918 am End vom Erschte Weltkrieg kolabiert. D Republik Öschtrich, Ungarn und ä paar anderi Schtaate sin däbi usecho.
Lueg au
''Widr lesä:
Sankt Anton im Montafon
Sant Antööni (amtlich Sankt Anton im Montafon) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Sant Antööni lit im Montafon. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 17,5 % Landwirtschaftsfläch, 64,9 % Wald, 1,2 % Sidlungsfläche und 16,4 % sunschtige Fläche gsi.
Gschicht
Sant Antööni ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1412.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Sant Antööni khört zum Bodeseealemannisch.
Niederdorf BL
Niiderdorf (hochdytsch Niederdorf) isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Vaxy
Vaxy (ditsch 1915-18 Wastingen, 1940-44 Wessingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Niederdorf BL
Lag
Niiderdorf isch es langzoges Bachziledorf im Tal vo dr hindere Fränke (Waldeburgertal) und wird vom Waldeburgerli und dr Hauptstroos Lieschtel–Oberi Hauestei–Soledurn erschlosse. Es liggt uff 472 m ü. M. Nochbergmeinde sin talabwärts Höllschte und talufwärts Oberdorf. Wägem sehr verzettlete Gmeinibann gränzt Niiderdorf zuedäm au an Bämbel, Dittere, Arbetschwyl, Buebedorf und Lampebrg.
Vaxy
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Vaxy lijt ìm Saulnois, fìmf Kilometer nerdlich vun Château-Salins uf re Heche zwìsche 206 un 337 m ìwer em Meeresspiejel.
Niederdorf BL
Wappe
S Wappe gitts sit 1938. Es isch schreeg in e blaui und silbrigi Helfti teilt. In gwächselte Farbe isch druff en uffrächte gotische Schlüssel mit emene «O» im Schlüsselgriff abbildet. Dä Schlüssel isch e Attribut vom Patron vo dr Talchile St. Peter, wo am undere Ortstrand vo Oberdorf zwische Ober- und Niiderdorf stoot. D Schregi erinneret an Bärgsturz vo 1295, wo näb dr Chile dure goot und Ober- und Niiderdorf trennt het.
Gschicht
Scho sitt de Römer isch s Gebiet besiidlet gsi, wie Streufund uss dr Römerzyt und friehmittelalterligi Steiplattegräber zeige. Im friene Mittelalter isch Niiderdorf mit Oberdorf zämme als Onoldswil dr Mittelpunkt vom obere Fränketal gsi. 835 wärde Ober- und Niiderdorf als Honoltesvillare s erschti Moll erwähnt. Dr Name Honolt selli uff dr althochdytschi «Hunwalt» zrugg go, was sich us Hun (Tierkind, jungs Bärli) und waltan (walte, über eppis Macht ha) zämmesetzt. Im 9. Joorhundert hett Onoldswil em elsässische Kloschter Murbach gheert, spöter denn de Froburger. Die hän Leenslyt gha, wo sich «de Onoldswilere» gnennt hän. Im 10. und 11. Joorhundert hett me denn em hyttige Niiderdorf immer hyffiger «de inferiori Onoltzwil» (unters Onoldswil) gsait. Durch dr schweri Bärgsturz vo 1295 hett d Trennig vo Onoldswil ins hyttige Ober- und Niiderdorf versterkt. Ab öppe 1453 hett me denn em undere Dorfteil «Onoldswil im nidere Dorf» gsait, währenddäm Oberdorf no bis öppe 1600 witer Onoldswil gheisse hett. Beidi Siidlige sin um 1400 an d Stadt Basel ko. Z Niiderdorf isch im Mittelalter e St. Niklaus-Kapälle gstande, wo noch dr Reformation in e Wohnhus umbaut worde isch und im 17. Joorhundert durch e Dorfbrand zersteert worde isch.
Vaxy
Gschìcht
Vaxy ìsch zum erschte Mol gnannt worre ànne 775 àls Vastingas (1469: Wechsingen, 1528: Wessingen).
Sitt 1661 ghert s Dorf züe Frànkrich. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Vaxy ìsch. Vaxy ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Vaxy ghert zem Lorrain.
Bassemberg
Bassemberg (els. Bàssebari, dt. Bassenberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bassemberg lijt in dr Vogese, rund zwei Kilometer nordeschtlich vun Villé àn dr Departementsstroß D 39. Durich Bassemberg fließt dr Bach Giessen.
Gschìcht
Bassemberg ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1361 àls Bassenberg .
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bassemberg ìsch. Bassemberg ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Bassemberg ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.
4. Dezember
Dr '''4. Dezämber''' isch dr 338. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 339. in Schaltjohr), dodermit blybe no 27 Däg bis zum Änd vum Johr.
Hindlingen
Hìndlìnge (Patois Entreigne, frz. Hindlingen, dt. Hindlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Piper PA 28
D' Piper PA 28 isch e eimotorigs, viersitzigs Lychtflugzeug vom US-amerikanische Härsteller Piper. Mä redet im allgemeine vo dr Piper Cherokee-Serie. Dr freitragendi Tiefdecker in Vollaluminiumbauwys isch näbe dr Cessna 172 e Standardflugzüg in dr Allgemeine Luftfahrt, sowohl in dr Schuelig wie au in dr Vercharterig.
Dä Flugzügtyp isch dr meischtbauti Flugzügtyp vo dr Firma Piper. Dr Erschtflug het am 10. Februar 1961 statt gfunde.
Hindlingen
Gschìcht
Hìndlìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 àls Chuntilingas (14. Jh. Hundelingen, 1576 Hintling, 1793 Hindlingen).
Piper PA 28
D'Zahl nach dr Typebezeichnig stoht im Allgemeine für d'Leischtig vom Flugmotor in PS.
Hindlingen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Piper PA 28
D'PA-28 Arrow Versione I, II, III und IV hän e ifahrbar's Fahrwärk und Constant Speed-Propeller.
Z Brasilie sin bei Embraer folgendi PA-28 - Versionen entstande:
Hindlingen
Verwàltung
vun Hìndlìnge ìsch. Hìndlìnge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìndlìnge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Hirsingen
Hìrsinge (frz. Hirsingue, dt. Hirsingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hìrsinge lijt àn dr owere Ill ìm Sundgau, fìmf Kilometer sìdlich vun Àltkìrech. Nochbergmeine vun Hìrsinge sìn Àltkìrech ìm Norde, Witterschdorf, Dàgschdorf un Schwobe ìm Nordoschte, Batterf ìm Oschte, Rüederbi ìm Sìdoschte, Haimerschdorf ìm Sìde, Làrgìtze ìm Sìdweschte un Hìrzbàch ìm Weschte.
Gschìcht
Hìrsinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 708 àls Hirsunge (837 Hirsingen, 1221 Hirsuongen, 1308 Hirsungen, 1498 Hyrssingen, 1579 Hürsingen, 1793 Hirsingen).
Verwàltung
vun Hìrsinge ìsch. Hìrsinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìrsinge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Dat-das-Linie
D dat-das-Linie oder au wat-was-Linie wird in dr Sprochwisseschaft d Isoglosse gnännt, wu verschobene t im Uuslut vu bstimmte Chlaiwerter vum uuverschobene t drännt. Anderi Näme vu däre Linie sin Sankt-Goarer-Linie un Hunsrück-Schranke. In dr Dialäkt nerdlig vu däre Linie sait mer dat, wat, et usw., sidlig sait mer das, was, es. D dat-wat-Linie bildet im weschtmitteldytsche Dialäktruum d Gränze zwische dr moselfränkische un dr ryyfränkische Dialäkt.
Verlauf
D dat-das-Linie isch Dail vum Ryynische Fächer. Si chunnt vu Lothringe här in s Saarland un goht vu Sidwescht no Nordoscht dur s Saarland dure an d Nahe, derno dur Ryyland-Pfalz iber dr Hunsrück un chunnt bi Sankt Goar an dr Ryy. Derno verlauft si an dr Gränze zwische Ryyland-Pfalz un Hesse lang iber Limburg an der Lahn un Dillenburg, bis si z Nordryy-Weschtfale an d Benrather Linie („Eifel-Schranke“) chunnt. Vu dert ab verlauft si idäntisch mit dr Benrather Linie bis an d Oschtgränze vum dytsche Sproochruum.
Breitenbach (Unterelsass)
Gschìcht
Braitebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1137 àls Breiderbach (1303: Breitembach, 1601: Brechtemberg, 1665: Breitenbach).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Braitebàch ìsch. Braitebàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Braitebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Adelberg Meyer zum Pfeil
Dr Junker Adelbärg Meyer zum Pfiil (au Adelbärt Meyer zum Pfiil) (* 1474 z Baasel; † 8. Juni 1548 z Baasel) isch 1521 vom Baasler Root zum Bürgermäister gweelt worde, zum erste Mol ass sich dr Root drbii nid um die formelle bischöflige Ernennigsrächt kümmeret het. Er isch zu äim vo de mächdigste Politiker vo Baasel zu sinere Zit worde.
Dr Adelbärg Meyer isch e Duechhändler, Rootsherr und Mitgliid vo de Baasler „Herrezümft“ zu Safre und zum Schlüssel gsi und vo dr Handwärkerzumft zu Wäber. Bim Milidäär isch er vo 1524 bis 1546 Züügher und Bannerherr im Rang vom ene Hauptmä gsi. Vom Kaiser Ferdinand I. het dr Junker e Diplom über en erblige Aadelsstand bechoo.
Härkumft
Dr Junker Adelbärg Meyer zum Pfiil isch vom Gschlächt vo de Meyer zum Pfiil abgstammt, wo eso ghäisse häi, wägen em Pfiil im Familiewabbe. Es het scho im 15. Joorhundert zu de riiche Familie vo Baasel ghöört. Im 15. und 16. Joorhundert häi sini Mitgliider dr Junkerditel gfüert. Sini Eltere si dr Humanist Nikolaus Meyer zum Pfiil († 1500) und d Barbara zum Lufft gsi, d Dochder vom Baasler Rootsher Ulrich zum Lufft zu Wiilüt und dr Magdalena Eberler. Äine vo sine Brüeder isch dr Wäggsler und Rootsher zum Schlüssel Bernhard Meyer zum Pfiil (1488–1558) gsi, wo vo 1548 bis 1558 au Bürgermäister vo Baasel gsi isch.
Wirke
Dr Adelbärg Meyer zum Pfiil isch 1504 Mitgliid vo de Baasler „Herrezümft“ zu Safre und zum Schlüssel und vo dr Handwärkerzumft zu Wääber worde, was mit sim Bruef as Duechhändler z due gha het. Zuesätzlig het er aber au Gschäft mit Grundbsitz und Liignschafte gmacht. 1511 isch er Säggser zu Safre worde.
Das isch dr Aafang vo sinere politische Karriere gsi. Sit 1509 isch er scho Grichtsherr gsi, 1514 isch er in Root gweelt worde het bis 1548 d Ämter vom ene Siibner (Finanze), vom ene Nüüner (Chriegsusschuss), vom ene Fümfer (Gricht), vom ene Dreijer (obersti Finanzufsicht), vom Bau- und Kaufhuusher, vom ene Ehebruchher (Rootsverdräter im Ehegricht) und vom ene Appellazioonsher (zwäiti und höggsti Grichtsinstanz) gfüllt. Noch dr Reformazioon vo dr Stadt und dr Sekularisierig vo de Baasler Klööster isch er au Pflääger vom Kloosterguet Stäine gsi.
Vo 1518 het er d Baasler Politik as Drizääner glänkt. Sit 1518 isch er au Stadtwäggsler gsi, was si bedütends Vermööge no gröösser gmacht het. Dr Baasler Root het en 1521 zum Bürgermäister gweelt, und zum erste Mol in dr Gschicht vo dr Stadt sich drbii nid um die formelle bischöflige Ernennigsrächt kümmeret. Dä Boste het er bis zu sim Dood im Joor 1548 gfüllt, denn isch si Brueder Bärnhard für zää Joor gweelt worde. Zwüsche 1522 und 1531 het dr Adelbärg zu de wichdigste Rootshere ghöört, was d Baasler Ussepolitik aagange isch. Er isch äine vo de bedütendste Baasler Diplomate in dr Reformazioonszit gsi, nid nume wäge sine Gsandtschafte in d Äidgenossenschaft sondern au an Oberrhii. Noch dere Zit isch er denn fast nie me Mitgliid von ere Delegazioon gsi, und si Brueder Bärnhard het e Füerigsposizioon as Gsandte ins nööchere und witere Beziejigsfäld vo Baasel iignoo. Vo 1524 bis 1546 isch dr Adelbärg Meyer zum Pfiil au Züügher und Bannerherr im Rang vom ene Hauptmä gsi.
Wääred em Joorzäänt vo dr Reformazioon het dr Adelbärg Meyer zum Pfiil im Amt vom Bürgermäister as Verdräter vo de Zümft mit em Heinrich Meltinger abgwäggslet, won e Patrizier us dr altglöibige Bardei gsi isch. Dr Meyer zum Pfiil wird zu de reformatorisch gsinnte Chreft im Root zelt, er isch aber nit wie dr Jakob Meyer zum Hirze as Verfächter von ere Ernöijerig vo dr Kiirche ufdräte. Er het eender zur Grubbe vo dene Rootsmitgliider ghöört, wo zwar d Entwigglig zur Reformazioon aane Schritt für Schritt mitgmacht häi, aber brobiert häi, radikali Veränderige z verhindere. Dank sonige Aasträngige häi z Baasel, au wenn d Ufreegig grooss gsi isch, no wääred Joore bäidi Barteije iiri Religioon frei häi chönne usüebe, bis 1529 e Bildersturm dr Begriff vo dr Toleranz für e langi Zit us Baasel verbannt het. As Füerer vo dr Middelbardei zwüsche de konfessionspolitische Posizioone in de 1520er Joor het mä ooni dr Adelbärg Meyer zum Pfiil innepolitisch nid vil chönne mache.
Cembalo
S Cembalo (äigtl. vom ital. Clavicembalo, vom lat.: clavis = Daste; cymbel „Zimbel“; au Gravicembalo; dt. au Klavizimbel oder Kielklavier; Plural Cembali), isch e historischs Dasteinstrumänt, wo sini Blüetezit vom 15. bis 18. Joorhundert gha het. Im Vergliich zu andere Dasteinstrumänt het s e helle Doon, wo riich an Ooberdöönisch.
Wie dr Doon erzügt wird
Dr Doon vom Cembalo wird dur dorneförmigi Plektrum erzügt, wenn si Saite aarisse. D Plektrum stecke beweeglig in Springer, und die wärde vo de Daste ufwärts druckt. Mä cha s Cembalo dorum au as „Zupfinstrumänt mit Klaviatur“ beschriibe. Wenn d Daste loosgloo wird, fallt dr Springer aabe und dämpft d Schwingige vo dr Saite mit eme Filz.
Adelberg Meyer zum Pfeil
D Familie
Dr Junker Adelbärg Meyer zum Pfiil het 1503 in erste Ee d Katharina Hütschi (1470–1508) ghürootet, d Dochder vom Melchior Hütschi, Zumftmäister zum Schlüssel z Baasel, in zwäiter Ee 1509 d Margaretha Trutmann, d Dochder vom Hans Trutmann, Rootsher zum Schlüssel und Baasler Oberstzumsftmäister und dr Clara Brunlin, in dritter Ee 1533 d Katharina Bischoff (1515–1541), d Dochder vom Andres Bischoff, Baasler Rootsher zu Husgnosse und dr Barbara Bär.
Sinai-Halbinsel
D Sinai-Halbinsle [] isch e Halbinsle, wo zu Egüpte ghöört.
Adelberg Meyer zum Pfeil
D Familie
Er het zwäi Söön und drei Döchder gha. Äine vo de Söön isch dr Johann „Hans“ Ludwig Meyer zum Pfiil (1539–1607) gsi, wo d Anna Frobenius ghürootet het, d Dochder vom Buechdrucker Hieronymus Frobenius (1501–1563), Baasler Zumftmäister zu Safre. E Soon us dere Hüroot isch dr Bernhard Meyer zum Pfiil (1564–1610) gsi, wo d Cordula Truchsess vo Rhiifälde (1573–1608) ghürootet het.
Sinai-Halbinsel
Geografii
D Sinai-Halbinsle lit uf dr Afrikanische Blatte zwüschen em afrikanische Kontinänt und dr arabische Halbinsle, von dere isch si geologisch dur e Jordangraabe drennt. Geografisch ghöört si zu Asie. Si isch öbbe 61.000 km² grooss, anderthalb mol so grooss wie d Schwiz. Westlig vo dr Halbinsle befindet sich dr Golf vo Sues, östlig de Golf vo Akaba. D Landschaft isch wüestihaft und bsundrigs im Süde vo schroffe Gebirg brägt.
Mit 20 mm bis 50 mm Rääge im Joor isch dr Nordsinai seer unwirtlig. Im Süüde hingege mache s Niiderschleeg vo 150 mm bis 200 mm de Nomade mööglig, iir Vee in de Wadi und an Bärgabhäng z halte. Dr Katharinebärg isch mit 2637 m Hööchi die höggsti Erhebig im Sinai und im ganze Staat Egüpte.