cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brouck
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Brouck lijt sìdlich vun Boulay-Moselle uf re Heche zwìsche 283 un 357 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Ìm Johr 1768 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Brouck ìsch. Brouck ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Brouck ghert zem Lorrain.
Limes
Dr Limes (uf lateinisch orspringlich „Grenzweg“, spätr allgmein „Grenz“, Plural limites) hoißt mr d Grenzwall wo d Remer zur Verteidigung gege vorallem germanische Stämm baut hen. Teilweis goht er kerzagrad durchs Schwobaländle, iber zig Kilometer.
Obergermanisch-Raetische Limes
In Deitschland werd „Limes“ vor ällem dr obergermanisch-raetische Limes ghoißa, wo am End (159 bis 260) ogfähr 548 Kilometer lang gwä isch. Vo Rheinbrohl (nerdlichs Rheinland-Pfalz) isch er zuerst nach Osta, no en ama scharfa Knick nach Sida bis nach Lorch ganga. Estlich vo Lorch macht dr Limes an Knick ond goht bis Hienheim an der Donau (sidwestlich vo Regensburg).
Rumisberg
Runschberg (amtlech Rumisberg) isch en Iiwohnergmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Runschberg isch es Dorf am Südhang vom Schwizer Jura. D Gmeindsflächi bsteit us 49,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 42,1 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachbergmeinde si Niderbipp, Oberbipp, Wiedlischbach, Attiswiu u Farnern im Kanton Bärn un Ädmischdorf u Matzedorf im Kanton Solothurn.
Limes
Obergermanisch-Raetische Limes
Seit em 15. Juli 2005 isch dr Obergermanisch-Rätische Limes en dr Weltkulturerbeliste vo dr UNESCO, am 5. Juli 2006 sen z Aale d Urkunda übergeba worda.
Rumisberg
Gschicht
Runschberg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1364 aus Rumolsberg. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.
Limes
Spruch
Sell hot gsait dr Althistoriker ond Literaturnobelpreisträgers Theodor Mommsen (1817–1903), wo sich alleweil fir a systematisch Erforschung vom Limes en Deitschland usgsproche het.
Rumisberg
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,8 % gläge.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,5 %, CVP 0,8 %, EVP 0,9 %, FDP 8,5 %, GLP 3,0 %, GP 4,8 %, SP 15,7 %, SVP 50,1 %, Suschtigi 2,7 %.
Gmeindspresidänt vo Runschberg isch dr Paul Ischi (Stang 2020).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 455 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,2 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Runschberg ghört zum Hochalemannisch.
Fußball-Bundesliga 2020/21
D Bundesliga 2020/21 wird di 58. Saison i der höchschte dütsche Spilklass im Fuessball vo de Manne sy. Si isch am 18. Septämer mit der Parti zwüschem FC Bayern Müche u em FC Schalke 04 (8:0) eröffnet worde. Si söll am 22. Mai 2021 mit dem 34. Spiltag ände. D Usdärgig vo de Relegations Spil söll am 26. u 29. Mai 2021 stattfinden. Vom 22. Dezämber 2020 bis zum 1. Jänner 2021 sölls i di verchürzti Winterpouse ga. Der Spil betrib gseht 3 änlischi Wuche vor. Insgesamt sölle 306 Ligaspilt u zwöi Relegationsspil absoliviert wärde.
Ursprüngle hätti der Spilbetrib am 21. Ougust 2020 sölle afa u am 15. Mai 2021 sölle ände. Da der Spilbetrib i wäret der Bundesliga-Saison 2019/20 uf grund vo der Covid-19-Pandemi zwüschem 11. März u em 16. Mai 2020 isch underbroche worde, isch der Saisonstart verschobe worde.
Uswürkige vo der COVID-19-Pandemi
Nach der ursprüngleche Planig hätti d Saison am 21. Ougust 2020 sölle eröffnet wärde u am 15. Mai 2021 hätti si sölle ände. Da der Spilbetrib vo der Vorsaison uf grund vo der Covid-19-Pandemi zwüschem 11. März u em 16. Mai 2020 für mehreri Wuchen isch underbroche worde u di internationale Club-Wettbewärbe i der glyche Saison ersch im Ouguscht 2020 hei chönne beändet wärde, het d Saison später agfange.
Ufgrund desse het der DFB u d DFL in Absprach mit der FIFA ds Summertransferfänschter (grundsätzlech vom 1. Juli bis zum 31. Ouguscht) verschobe. Ds Transferfänschter isch am 1. Juli für ei Tag offe gsi u när isch es vom 15. Juli bis zum 5. Oktober göffnet gsi. D Öffnig am 1. Juli isch für d Registrierig vo de bereits abgschlossene Verträg mit beginn vom 1. Juli vorgseh gsi.
D Gsundheitsminischter vo de Länder hei sech im Ouguscht 2020 gschlosse derfür usgsproche, bis em 31. Oktober keini Zueschouer i de Bundesligastadie z erloube. Nach der DFL-Terminasetzig vo de erschte füf bis sächs Spiltäg hätte also als Geischterspil müesse stattfinde. Am 15. Septämber 2020, drü Täg vor der Eröffnig vo der neue Saison, hei sech d Minischterpresidänte u d Verträter vo der Liga uf enes Konzept geinige. Das Konzept het vorgseh das bis Ändi Oktober 20 Prozänt vo der Stadionkapazität mit Zueschouer darf bsetzt wärde. Uf grund vo de stygende Infektionszahle i der Stadt Münche, sy d Räng bim FC Bayern Münche läär blibe.
Letschtändlech het me a de erschte sächs Spiltäg 22 vo 54 Partie under Usschluss vo der Öffentlechkeit muessse usträge. Trotzdäm sy im Schnitt aber nur 2.900 Zueschouer i de Stadie gsi. Nach em Beschluss vo de Minischterpresidänte vom 29. Oktober sy mindischtens d Spiltäg 7 bis 9 generell ohni Zueschouer ustreit worde. Hingergrund isch der zerscht nur für e Noväber bundeswyt gültig Shutdown gsi, wo aber der generelli Spilbetrib vo de beide Bundesligene nid mit ygschosse het.
Tabälle
Zum Saisonändi 2020/21
Zum Saisonende 2019/20:
(M) Dütsche Meischter: FC Bayern Münche
(R) Siiger vo der Relegation: Werder Breme
(N) Ufstyger us der 2. Bundesliga: Arminia Bielefäld, VfB Stuttgart
Chrüztabälle
D Chrüztabälle stellt d Ergäbnis vo allene Spil vo dere Saison dar. D Heimmannschaft isch i der lingge Spalte, d Gaschtmannschaft i der obere Zäile Ufglischtet.
Cheftrainer
Interimstrainer sy berücksichtiget, sofern si a mindischtens eim Spiltag als Cheftrainer fungiert hei. Die mit emene N markierte Cheftrainer übernäh ihre Mannschaft neu zu Saisonbeginn. Die Vereine sy nach der Abschlusstabälle vo der Vorsaison sortiert.
Kader
→ Hauptartikel: Kader vo der dütsche Fuessball-Bundesliga 2020/21
Kleinbürgertum
As Chläibürger het mä ursprünglig d Lüt us dr underste Schicht vom Bürgerdum bezäichnet, wie Handwärker, chliini Kauflüt, Volksschuelleerer u. Ä. as Geegebegriff zum Groossbürgerdum. Hüte wird dr Begriff noch em Duden für «ein Angehöriger des unteren Mittelstandes» oder abwärtend „ein Spiessbürger“ brucht.
Wie dr Begriff entstande isch
Es gseet us, wie wenn dr Begriff „Chläibürger“ im 18. und 19. Joorhundert entstande isch. S Wörterbuch vom Johann Christoph Adelung vo 1811 kennt dr Begriff nit, erst im Dütsche Wörterbuech vo de Brüeder Grimm und Noochfolger chunnt er 1873 vor. Es git as Noochwiis e Zitat us em Joor 1783: «in Königsberg heiszen die arbeiter so, im gegensatz der groszbürger». Dr Duden säit über d Häärkumft: «ursprünglich (landschaftlich) = Arbeiter». S Digitaale Wörterbuech vo dr dütsche Sprüüch (DWDS) dänkt, es sig 1830 bim Ludwig Börne erschiine, aber scho im 18. Joorhundert gläägentlig für «Arbäiter» brucht worde. mini|Carl Spitzweg: Dr Spiessbuerger Spööter het s Wort e negatiivi moraalischi Komponänte überchoo: Im Underschiid zum Groosskaufmaa und Groossbürger, wo vilmol internazionaali Beziejige gha het und doorum ‹wältmännischer› dänkt häig, isch dr Begriff „chläibürgerlig“ für e beschränkti Wältsicht vo de ‹Diefergstellte› brucht worde.
D Verwändig vom Begriff im Marxismus
In dr marxistisch-leninistische Terminologii si «Chläibürger» Nitbroletarier, wo kä feste Klassestandpunkt häige und sich dr Klass, wo grad herrscht, wurde aabasse. S Adjektiiv «chläibürgerlig» bezäichnet en ideologischs Abwiiche (au vo Broletarier).
D Chläibürger stöön – ökonomisch und vom Marxismus us gsee – zwüsche de Loonarbäiter und de Kapitaliste. Si häi Gmäinsams mit de Loonarbäiter und mit d Kapitaliste: uf dr öinte Site müesse si vo dr äigene Aarbet lääbe, uf dr andere ass si drbii iiri äigene Brodukzioonsmiddelbenütze und s Brodukt vo iirer Aarbet as Waar, wo iine ghöört, verchaufe. Die mäiste si Äinzelaarbäiter – und wäge däm git s Brobleem, si vo de Buure abzgränze, bsundrigs (in dr leninistische Terminologii) vo de «Middelbuure».
In sim Kommunistische Manifest het dr Karl Marx 1848 gschriibe:
Dr Max Horkheimer het um 1960 eso dänkt:
Nation
Nation bezeichnet, je noch em Zsämmehang, ä Volksschdamm, es Volk odr ä Schdaat. Drvo abgleitet isch s Adjektiv „national“ und dr Begriff für d Ideologii Nationalismus.
Härkumft vom Begriff
Nation isch abgleitet vom latiinische Wort natio (vo nasci, uf d Wält cho) und het d Bedütig vo 1. Geburt, Härkumft, 2. Volk, Volksschdamm, 3. Gattig, Klass, Sippschaft, Schar, bi Dier au Rasse, gha. Dr Begriff wird sit em 14. Johrhundert z Europa bruucht für zum s iigeboreni Volk vom enä Gebiet z bezeichne.
Schdudäntenatione im schboote Middelalter
An de erschde europäische Universidäte hai sich d Schdudente as Natione organisiert noch em Land odr dr Region wo si härcho si. D Natione hai ihri Mitgliider beschützt und sich um sä kümmeret. Amne Deil vo de Universidäte si si verantwortlig gsi für s Benäh, d Erziehig und sogar d Brüefige. D Proktore wo se gfüehrt hai, si für a gwüssi Periode gwehlt worde, wo z Baris numen ä Moned, z Bologna aber e Johr lang gsi isch. Dur d Deilnahm an dene Wahle und Versammlige hai d Schdudänte—wo schbööter hüfig wichdige Böschde in dr Verwaltig vo ihrer Heimet übernoh hai—glehrt, wien ä konschdidutionelli Regierig funktioniert.
D Universidät vo Bologna isch die erschdi gsi, wo Natione iigfüehrt het, und die andere hai s erä nochgmacht. Dört het s vier groossi Natione gha, drei italienischi—d Lombarde, d Toskaner und d Römer—und ei usländischi, d Ultramontane, wo die Dütsche, Ängländer und Franzose drzue ghört hai. D Natione si iideilt gsi in Brovinze. D Natione si im schboote 14. und im 15. Johrhundert abglöst worde vo de studia generalia, schdändigi Örter an de Universidäte, wo sich d Schdudänte hai chönne dräffe.
D Nation as Schdaatsdräger
Währed dr middelalterlig Feudalismus sich über nationali Bindige äwäggsetzt het, isch d Idee vom Nationalschdaat z Europa scho im schboote Middelalter verbreitet gsi, het aber in andere Kulturgebiet numen ä chliini Rolle gschbiilt. Die erschde nationale Schdaate si Ängland und Frankriich gsi, wo in de Kärngebiet vo dene Länder entschdande si und erscht schbööter peripheriali Regione, wo sich nit mit dr änglische, reschbektiv dr französische Nation identifiziert hän, sich iiverliibt hai. Schbanie isch am Afang vo dr Neuziit ä nationale Schdaat worde, Italie und Dütschland erscht im 19. Johrhundert. In Oschdeuropa hai sich vili Natione erscht noch em Erschde Wältchrieg chönne sälbschdändig mache.
Dr Begriff vo dr Nation in dr Neuziit
In dr Französische Revolution het sich d Idee vo dr Nation as Willensnation duuregsetzt, wo öbber drzue ghört, wil er s will, und d Nation het zum Ziil gha ä eiheitlige Schdaat für alli Bürger z schaffe. Z Dütschland isch die Idee im 19. Johrhundert vo de Romantiker ufgnoh und vo de Nationalischde umgsetzt worde. Währed aber im Middelalter d Nation no öbbis Höcherem, enerä geischdlige Gmeinschaft vo gliiche Wärt und Glaube, undergordnet gsi isch, isch si im nüünzähnte und dr erschde Hälfti vom zwanzigschde Johrhundert für vili zur oberschde und vilfach einzige Gmeinschaft worde. Die nationalistischi Exzäss vom zwanzigschde Johrhundert hai bi de Europäer, aber au bi andere Mensche, d Iisicht gweckt, ass d Natione Deil vo öbbis gröösserem sötte si, und übernationali bolitischi Organisatione si erschaffe worde, dr Völkerbund noch em erschde und die Vereinte Natione noch em zweite Wältchrieg und z Europa die Europäischi Union.
Gelterkinderhandel
Dr „Gmeinijoggeliputsch“ oder Gälterchinderhandel, isch e kurligi Begäbeheit us em Joor 1840 zwüsche Gälterchinde und em früsch gründete Kanton Baselland.
Die Unzfrydene
Im Herbschtmonet 1839 si z Arlese a paar Manne, wo mit dr Regierig unzfryde gsi si, zäme cho unter em Name „Komitee der Vaterlandsfreunde“. Es si das gsi: Dr Johannes Martin, Bezirksschryber z Arlese, dr Heinrich Martin und si Brüeder, dr Heinrich Völlmin vo Sissech, dr Alt-Bezirksschryber vo Waldeburg, dr Emil Jundt vo Binnige und dr Dokter Kaus vo Arlese. Yres Aalyge isch unter Anderem gsi, d Regierig sell ändlich emol d Schtaatsrächnige usegee und dr finanzielli Schtand vom nöiye Kanton bekanntgee. D Verfassig sell rewidiert werde.
Nachdäm si z Sissech und im Birsek mereri Volksversammlige abghalte gha hei und sich vergäblich drum bemüet hei s Baselbieter Volk für das Begäre uf yri Site z bringe, het sich e Gälterchinder Bürger, dr Jakob Freivogel (me het em dr „Gmeinijoggeli“ gseit) yne aagschlosse. Är het am 15. Merze und am 5. Aprelle 1840 z Gälterchinde zwe Volksversammlige abghalte wo von ere reschpektable Azaal Gälterchinder bsuecht worde si.
D Reaktion vo dr Regierig
D Regierig z Lieschtel, wo sit em Gälterchindersturm es bsunders Aug uf Gälterchinde gworfe het und alles wo dört passiert isch kritisch agluegt het, der isch das suschpäkt vorcho. Si het dr Jakob Freivogel vorglade. De isch aber nit erschyne. Do hei si zwe Landjeger gschickt um en abzhole und gwaltsam dr Regierig vorzfüere. E paar Gälterchinder hei sich aber vor e Gmeinijoggeli gschtellt und hei d Verhaftig verhinderet.
Das het d Regierig uf d Palme brocht. D Tatsach, dass e paar Gälterchinder an die Versammlige gange si und dr Jakob Freyvogel nit hei welle usegee, hei si als Ufruer vo dr ganze Gmein Gälterchinde gegen e noie Kanton dütet und si hei Gwaltmassregle gege d Gmein agordnet. Sofort isch dr Dokter Baader mit em Gmeinijoggeli nach Lieschtel um „guet Wätter“ z mache. Die zwe, und dr Schtatthalter Schaub vo Sissech hei em Regierigsrot versicheret, dass z Gälterchinde keini gsetzes- und verfassigswidrigi Schritt gmacht worde si und dass im Dorf alles rueig sigi. Das het d Regierig nit beydrukt. Si hei trotzdem agordnet, dass um die achthundert Maa, Artillerie, Gavallerie, Scharfschütze, Jeger und Landjeger d Gmein bsetze selle.
D Bsetzig vo Gelterchinde
No am gliche Dag si die Truppe, trotz em Protescht vom Gmeinrot, mit scharfe Waffe und brennende Lunte z Gälterchinde ygrukt und me het se müese yquartiere. E junge bsoffene Bursch, dr Jakob Buess, wo sich yne entgege gschtellt und se beleidiget het isch mit Säbelhieb verwundet worde. Nach zwe Däg und wo d Gmein viertusig Franke zaalt, und d Gfolgslüt vom Gmeinijoggeli, wie verlangt, usglyferet het, si d Truppe denn wider abzoge.
Nach e paar Joor, wo sich d Gmüeter wider berueigt gha hei het dr Kanton ygsee, dass är überreagiert het. Är het die Sach vergässe und de Gälterchinder die viertusig Franke wider zrugg zaalt.
1864, wo d Heimetkund gschribe worden isch, isch e Verfassigsrewision immer no es Tema gsi.
Monotheismus
Dr Begriff Monotheismus (gr. μόνος mónos „elläi“ und θεός theós „Gott“) bezäichnet Religione bzw. filosofischi Leere, wo nume äi äinzige Gott kenne und anerkenne. Vo dr Religionswüsseschaft wärde si vom Polytheismus underschiide, wo vili Götter kennt und vereert. Religione, wo zwar vili Götter kenne, aber äim vo dene dr Vorrang gääbe und nume iin vereere, bezäichnet mä mit de Begriff Henotheismus oder Monolatrii. Dr Begriff „Monotheismus“ isch zum erste Mol im 17. Joorhundert bim änglische Theolog und Filosoof Henry More noochgwiise.
Zitgenössischi monotheistischi Religione si s Juudedum, s Christedum, dr Islam, s Jesidedum, dr Sikhismus, s Bahaidum und dr Zoroastrismus. Gschichtlig gsee häi sich e Däil vo dene Religione us polytheistische Aaschauige entwigglet oder zäige immer no Merkmol vo Polytheismus, au wenn das iiri Aahänger wehemänt abstritte, wie wenn s nüt Schlimmers gäb. Dr Zoroastrismus het als e dualistischi Religion und dr jüdisch Glaube as e henotheistischi aagfange oder wenigstens für e Zit dä Charakter gha. E Hufe Monotheiste halte andere Monotheiste gärn vor, ass iire Glaube äigetlig Vilgötterei sig. So gseen Protestante vilmol im Katholizismus mit sinere Vereerig vo dr Maria und de Häilige en Art vo verkapptem Polytheismus, wääred gwüssi jüdischi und islamischi Gleerti s Gliiche vom ganze westlige Christedum behaupte wäge dr Dreifaltikäit.
Kestenholz SO
Cheschtehouz (amtlich Kestenholz) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Günther Richard Burger
Dr Günther Richard Burger (* 1. Juni 1924 z Konschtanz; 27. Dezämber 2017) isch e dytsche Lehrer, Haimetdichter un Naturschitzer gsii.
Lääbe
Dr Burger isch z Konschtanz ufgwachse un dert au uf d Schuel gange. Wel er 1942 im Zweete Wältchrieg yygruefe woren isch, het er e „Chriegsabitur“ gmacht. Bis 1944 isch er an dr Oschtfront yygsetzt gsii, derno isch er no uf d Offiziersschuel. Noch em Chrieg het er zerscht Landwirtschaft glehrt un studiert, derno het er vu 1953 bis 1956 Pedagogik studiert. Ab 1956 het er z Büesinge as Lehrer gschafft. Vu 1964 bis 1971 isch er Schuelleiter z Dalla gsii. Anne 1971 isch er mit syre Familie uf Gottmedinge zoge, wun er e Stell as Räktor an dr Eichendorffhauptschuel aagfange het. Bis zue syre Pensionierig 1984 het er dert gschafft. Anne 1956 het er ghyrote. Sy Frau Ruth isch dodemol Chrankeschweschter gsii. Si hän zäme drei Dechtere ghaa.
Kestenholz SO
Geografi
Nochbergmeine si Oberbuchste im Norde, Niderbuchste im Nordoschte, Wolfwil im Oschte, Schwarzhüsere (BE) im Südoschte, Niderbipp (BE) im Südweschte un Önsige im Weschte.
Günther Richard Burger
Lääbe
Syter ass er e junge Mann gsii isch, het si dr Burger sozial engaschiert. Scho as Chind, anne 1931, isch er Mitglid vu dr Dytsche Läbesrettig-Gsellschaft (DLRG) wore. Derzue isch er aktiv gsii in dr Naarezumft „Gerstensack“, wun er syter 1972 Zumftrot gsii isch. Fascht 40 Johr lang isch er aktiv gsii bim Rote Chryz, unter anderem as Erschthilfs-Uusbilder. Syter 1959 het er au bi dr Dytsche Chriegsgreberfirsorg mitgmacht, derzue isch er Getti vu zwai Chinder im e SOS-Chinderdorf gsii. Au fir d Natur er si langi Johr yygsetzt. Är isch Mitglid vum Schwarzwaldverain gsii un het d Gottmedinger Ortsgruppe mitgrindet, isch dert au Vorsitzer un Wanderfierer gsii. Är het si bim BUND engaschiert, het dr Naturlehrpfad „Riederbachtal“ mitgstaltet un si fir dr Rundwäg „Katzental-Plören-Hilzingen-Dietlishofen“ un dr Gschichtspfad Gebsenstein-Altstatt-Heilsberg un Afrabrünnele yygsetzt. Fir dr Schwebisch Albverain isch er vu 1964 bis 1980 Wanderfierer gsii un au bi dr Volkshochschuel isch er 50 Johr lang Wanderfierer un Raiselaiter gsii.
Kestenholz SO
Gschicht
Cheschtehouz isch us zwöi Dörfer entstande: Cheschtehouz un Oberchappu. Cheschtehouz isch zum erschte Mou gnennt worde in ere Urkund us dr Ziit 1280–1340 aus Im Kestenholtz, Oberchappu im Johr 1323 aus ze obern Kappellon.
Günther Richard Burger
Lääbe
Dr Burger isch Grindigsmitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft gsii. Im Chrieg het er aagfange mit Gedicht schrybe. Syt 1957 het er au uf Alemannisch gschriibe. Syni Gedicht un Gschichte het er als bi Lääsige vordrait. Är het im Lauf vu dr Johr e Hufe vu syne Gedicht un Gschichte as Biecher im Aigeverlag uusebrocht.
Kestenholz SO
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,2 % gläge.
Günther Richard Burger
Wärch
Derzue verschideni Gedicht im Heftli vu dr Muettersproch-.Gsellschaft, Alemannisch dunkt üs guet un in dr Anthology „s Johr durre“.
Kestenholz SO
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,8 %, CVP 33,7 %, EDU 0,4 %, EVP 0,9 %, FDP 17,9 %, GLP 4,8 %, GP 4,8 %, SP 10,7 %, SVP 24,0 %, Suschtigi 1,1 %.
Gmeindspresidänt isch dr Roger Wyss (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Cheschtehouz ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Guyana
Guyana isch e Staat in Südamerika. Er gränzt an Brasilie, Venezuela und Suriname und an dr Atlantik.
Geografii
Guyana liit zwüsche 2° und 8° nördligi Breiti und zwüsche 57° und 61° westligi Lengi. Dr diefst Punkt befindet sich an dr Atlantik-Küste, dr höchst isch dr Bärg Roraima-Tepui mit 2.810 m. An der Gränze zu Venezuela und Brasilie erhebt sich s Guayana-Gebirg, wo dr Staat von em dr Name übercho het. Dr Hauptfluss isch dr Essequibo, wo im Süde vom Land entspringt und im Norde in dr Atlantik mündet. Dr Nationalpark Potaro besticht mit siine Wasserfäll, u. a. die 225 m hoche Kaieteur-Fäll.
Grossi Deil vom Land si dropische Rägewald, wo nume dünn besiidlet isch.
Ethnie
D Besiidlig beschränkt sich wiitgehend uf dr Küstenruum. Im Hochland si einzelni Indianerstämm agsiidlet.
Religion
Adeil vo de Religione an dr Bevölkerig:
Sproch
D Umgangssproch isch vor allem Änglisch, wo deilwiis kreolisiert isch, drnäbe wärde neuindischi Sproche (under anderem Hindi) gschwätzt und Indianersproche.
Kultur
Dr Grossdeil vo de Guyaner stammt ursprünglig us Indie, dorum isch d Kultur vo Guyana hüte vor allem vom Hinduismus und andere indische Draditione prägt.
Kanarische Inseln
Die Kanarische Insle oder churz au d Kanare sin ä Inselgruppe im Atlantik, wo geographisch zue Afrika, politisch aber zue Schpanie ghört. Si ligge öbbe 150 km weschdlich vo Südmarokko. Drzue ghöre d Insle Teneriffa, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera, El Hierro un etlichi chliineri und teils unbwohnti Insle.
D Bezeichnig "Kanare" chunnt vermuetlich vom latinische Wort Canis (»Hund«), wil de Sag noch d Insle vo grosse Hünd bewacht worde sin.
Rümligen
Rümmlige (amtlech Rümligen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Rümmlige ligt im Gürbetau am Längeberg. D Gmeindsflächi bsteit us 77 % langwirtschaftlecher Flächi, 16,3 % Waud, 6,5 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nachbergmeinde si Choufderf, Gäuterfinge, Tuurne, Riggisbäärg u Rüeggischbärg.
Gschicht
Rümmlige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1075 aus Rumelingen. Westlech u chli oberhaub vom Dorf ligt s Schloss Rümmlige, wo im 11. Johrhundert vo de Freiherre vo Rümmlige bout worden isch.
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.
Religion
82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,0 %, CVP 0,7 %, EVP 5,3 %, FDP 2,7 %, GLP 4,2 %, GP 8,1 %, SP 13,4 %, SVP 37,4 %, Suschtigi 8,2 %.
Gmeindspresidänt vo Rümmlige isch dr Martin Studer (Stang 2019).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 448 Ywohner 96,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Rümmlige ghört zum Hochalemannisch.
(5) Astraea
D' (5) Astraea (ursprünglich (5) Asträa ) isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 8. Dezember 1845 vum Karl Ludwig Hencke entdeckt worre isch. Daift worre isch säller Himmelskörper uf d'Astraea, ere Dochter vum Zeus un dr Götti vu dr Grechtigkeit.
D'Astraea beweggt sich in 4,1286 Johre un ime Abstand vu 2,0759 (Perihel) bis 3,0712 (Aphel) astronomische Einheite um d'Sunne. D'Bahn isch 5,3698° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1937.
D'Astraea het e Durmesser vu 117 km. D'Astraea besitzt e relativ helli, silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,227. Während dr Opposition erreicht si e Helligkeit vu 11,9 mag. In 16 Stunde un 48 Minute rotiert si um die eige Ax.
Henotheismus
Dr Begriff Henotheismus (us griech.: heis, henos „äi“ und theos „Gott“) isch vom Indolog Friedrich Max Müller (1823–1900) iigfüert worde und bezäichnet e Glaube an e höggste Gott. Im Underschiid zum Monotheismus vo de abrahamitische Religione schliesst dr henotheistisch Glaube d Vereerig vo andere, undergordnete Götter brinzipiell nit us. Näben em Begriff vom Henotheismus wird „Monolatrii“ mit dr gliiche Bedütig verwändet.
Mathisleweiher
Dr Mathisliweier isch e fascht 2 ha große Moossee im Schwarzwald. Är lyt im Hochschwarzwald zwisch em Fälberg im Weschte un em Ditisee im Oschte uf em Baan vu dr Gmai Hinterzarte uf rund sidweschtli vum Hauptort im Naturschutzbiet Eschegrundmoos. Dr Weier wird vu Weschtsidwescht no Oschtnordoscht vum Zartebach durflosse. Dä Bach het sy Ursprung am Oschthang vu dr Ramsilihechi uf rund  un nimmt vu rächts us em gschitzte Moos dr Eschegrundmoosbach uf. Bis zum see het er e Lengi vu villicht aim Kiliometer. E chirzere Bach chunnt vu Norde här us em Stuckwald in dr See.
Mer chunnt vu Hinterzarten här nume z Fueß zum See. Zwee Wanderwäg, wu im Norde un im Side am See dure gehen, sin iber e Spange verbunde, wu am Oschtstade vum See duregoht.
Zäme mit em Mathislihof, dr Mathislimihli un em Mathisliwald ghert dr Weier dr Müller-Fahnenberg-Stiftig vu dr Universitet Friburg.
Kaysersberg Vignoble
Kaysersberg Vignoble ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).
Gschìcht
Kaysersberg Vignoble ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Kaiserschbàrig, Kienze un Sìjelse. D Idee ìsch ìm Oktower 2014 dur vu Seielse, dr Thierry Speitel, vorgschlàga worra: ursprunglig, a Fusion vu viar Gmeina, àlso vu dana drèi mìt noch Àmmerschwihr derzüe. vu Àmmerschwihr ìsch nìt ìntressiarrt gsìì, àwer d drèi àndra Maire han do a Glagaheit gsah fer mìtnànder schàffa un dur dàs, Unkoschta spàra.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Kaysersberg Vignoble ghert zum Owerrhinàlemànnisch.
Denken
Under Dänke fasst mä alli Vorgäng zämme, wo brobiere, us ere innere Beschäftigung mit Vorstellige, Erinnrige und Begriff en Erkenntnis z forme. Mäistens si äim nume d Ändbrodukt vom Dänke bewusst und d Dänkbrozäss, wo si füürebringe, nid. Introspektivi Vermuetige – Luts Dänke – si aber seer unzueverläässig.
Mä underschäidet s Dänke allgemäin vo dr Woornäämig und dr Intuizioon. Dr Grund, wo mä für das aagit, isch mäistens, ass mä d Woornäämig und d Intuizion nid chönn begriffe, und Gedänke as begrifflig oder proposizional ufgfasst wärde. Dänke cha uf eme Iifall basiere, spontan dur Gfüül, Situazioone, Sinniidruck oder Persone usglööst wärde, oder es wird abstrakt-konstruktiv entwigglet. Automatischs Dänke, wo umbewusst, absichtslos, unwillkürlig und ooni Müe ablauft, cha underschiide wärde vom kontrollierte Dänke, wo bewusst, absichtlig, freiwillig und ufwändig isch. Dr Daniel Kahneman underschäidet e „Süsteem 1“, wo automatisch und schnäll, mit wenig oder gar käinere Aasträgig verbunde isch und ooni bewussti Kontrolle funkzioniert, vom „Süsteem 2“ mit mentale Aktiwidääte, wo Müe mache und Ufmerksamkäit bruuche. S zwäite Süsteem wird hüfig assoziiert mit Urheberschaft, Waalfreihäit und Konzentrazion.
Wie s Dänke genau bassiert, wird vo verschiidene Diszipline erforscht. D Wüssenssoziologii, d Ethnologii, d Psüchologii (bsundrigs d Psüchologii vom Dänke) und d Kognizionswüsseschaft gseen s Dänke seer underschidlig. Es git sonigi, wo brobiere, d Forme vom Dänke z beschriibe und bestimmti Muster und Höiristike z finde, wo s Dänke vo Indiwidue oder Grubbe im Allgemäine, grubbespezifisch oder im Äinzelfall folgt. Die Forme chönne sälber in dr Perspektive vo dr Soziologii, dr allgemäine Psüchologii, dr Persönligkäitspsüchologii oder in kognizionswüsseschaftlige Modäll aagluegt wärde. D Hirniforschig und verwandti Fachberiich undersueche die psüchologische, nöironale und biochemische Mechanisme, wo dr konkret Vorgang vom Dänke uf ene basiert. D Erkenntnistheorii, d Spiiltheorii, d Logik und d Dänkpsüchologii undersueche, wele Regle s Dänken muess folge, zum Woornäämige sinnstiftend z verarbäite, zum zu woore Überzüügige z cho oder zum Brobleem korräkt z lööse oder Schlüss z zie.
Kanton Vannes-Ouest
Dr Kanton Vannes-Ouest isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Dr Hauptort isch Vannes gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr André Gall gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Dr Kanton isch anne 1982 entstande dur d Ufdailig vum Kanton Vannes in d Kanton Vannes-Centre, Vannes-Est un Vannes-Ouest.
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän siibe Gmaine ghert:
Pro Libertate
Pro Libertate, dütsch (Für d Frejheit) isch e antikommunisteschi, rächtsbürgerlechi Vereinigung in dr Schwiiz.
Gründig
D Vereinigung isch nach em Zämmebruch vom ungarische Volchsuufstand 1956 in Bärn gründet worde. Si händ d Ufständische und d Flüchtling mit ere schwiizwiite Solidarisierig mit de Aktionsgruppe "Helft Ungarn in Pro Libertate" ghulfe. De Ton hät de langjährigi Präsi Max Mössinger agäh, wo sich für d Frejheit, Demokratii und Mänschewürdi iigsetzt hät.
Nach 1990 (Ändi vom Chalte Chrieg)
Sie sälber gseht sich als liberalkonservative, wirtschaftsfründliche Verein, wo sich für e Selbstbehauptig vo de Schwiiz tuet stark mache. Bi de Debatte um de 2. Wältchrieg und zue de Veröffentlichunge vo de Bergier-Kommission ghört de Verein de gegeteilige Meinig a.
Diplomatie
Im überdräite Sinn verstoot mä under däm Begriff au d Kontakt zwüsche zwäi oder mee Grubbe vo irgendere Art, wo uf Verhandlige oder Dräffe basiere.
Diplomatischs Verhalte säit mä däm, wenn öbber eso verhandlet, dass mä gseet,
Kanton Esch-Uelzecht
Verwaltigsgliderig
Zum Kanton Esch-Uelzecht ghere vierzeh Gmaine (Yywohnerzahle vum ).
Tréouergat
Tréouergat (bretonisch Treouergat) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Tréouergat lyt 66 km vu Quimper un 15 km vu Brest uf ere Hechi zwische 24 m un 92 m iber Normalnull.
Gschicht
Tréouergat isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1371 as Treoueguet (1371 Treonguet, 1371 Treouguat, 1389 Treffgouescat, 1467 Treffgoezcat, 1516 Tregoezcat, 1611 Treffgouezcat).
Verwaltig
vu Tréouergat isch. Tréouergat ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Tréouergat ghert zem Bretonisch.
Géranium (Band)
Gschìcht
Ànna 1975 ìsch Géranium z'Milhüüsa grìnda worra, mìt viar Mìtglìeder. Bi dana ìsch dr Daniel Muringer scho derbii gsìì.
Ìn dana Johra ìsch d Kültür „Folk“ wìrklig Moda gsìì, teil Kìnschtler han s tràditionnella Erbgüet gschätzt un wìder làwandig brocht. Bi dana gheert aui Géranium: sa han àlta elsassischa Liader gsüecht, vu àlta Auitora (wia zum Beispiel dr Jean-Baptiste Weckerlin, dr Joseph Lefftz, dr Louis Pinck). D Müsiker vu Gerànium han dia Liader uf Elsassisch gsunga un han derzüe Müsik gspìelt, uf àlta Müsikìnschtrumanta.
Dàs erscht Johr han sa scho a Album veräffentligt un mehrera Konzerta gmàcht.
Littau
Littau esch e politischi Gmeind im Kanton Lozärn gsi, wo uf de Aafang vom Johr 2010 mit de Schtadt Lozärn fusioniert hät. D Markig hät e Flächi vo 13,2 km² gha ond esch die viertgröschti Gmeind vom Kanton Lozärn mit öppe 16000 Iiwohner gsi.
Géranium (Band)
Gschìcht
Ànna 1983 hàr dr Grupp Géranium drèi Mìtglìeder ghàà: dr Denis Forget, dr Daniel Muringer un dr Patrick Osowiecki.
Ànna 1984 hàt Géranium a Spektàkel entwìckelt: „Tanz Maidla Tanz“, wo tràditionnella Tanz zeigt, mìt dr Tànztruppa „Waschba Folk“. France 3 Alsace hàt a Film ìwer dàs Spektàkel dreiht.
Littau
D Lag
Us dere bsondrige topographische Laag resultiered 2 Dörfer, 2 Chelegmeinde, 5 Postchreis und Quartier, wo einersiits uf Lozärn, andrersiits uf Ämmä orientiert send.
Géranium (Band)
Gschìcht
Dernawa hàt dr Grupp witterscht gmàcht, mìt Album, Konzerta un Tournées ìn verschìedena Lander.
Littau
D Lag
De höchschti Ponkt fendet sech a de Gränze zo de Gmeind Chriens im weschtleche Teil vom Sonnebärgwald uf fascht 800 m (799.93 m) ü. M.
Géranium (Band)
Gschìcht
Ànna 1985 hàt Géranium d Müsik „La conférence des Oiseaux“ komponiart, fer d mystischa persischa Gedìchta vum gliicha Nàmma z'begleita, un hàt's àn dr Verààstàltung „Les Tréteaux de Haute-Alsace“ presentiart.
Littau
Gschicht
Littau esch s erschte mol im Johr 1178 erwähnt worde.
Géranium (Band)
Gschìcht
Ìn da Johra norhar hàt Gérànium regelmaßig àn Theàterstìckla un Spektàkel mìtgmàcht: „Le Bourgeois Gentilhomme“ (1987, z'Sept), „Marianele, Marianele“ (1987, z'Màschgetz), „Baroufe à Chioggia“(1988, z'Nìedersept), „Histoire d'un Paysan“ noh-n-em Wark vum Erckmann-Chatrian (1989, z'Milhüüsa), „Mathis Nithart“ vum Émile Storck (1989, z'Màschgetz), „Le Grand Printemps des Rustauds“ (1991, z'Rìxa)...
Hìttz'tàg gheera sechs Mìtglìeder zum Grupp Géranium: dr Marc Bernardinis, dr Marc Dietrich, dr Daniel Muringer, d Catherine Nachbauer, dr Patrick Osowiecki un dr Andrzej Rytwinski. Dr Grupp spìelt un sìngt ìmmer noch tràditionnella elsassischa Volksliader, àwer si Repertoire hàt sìch verbreitet, mìt Liader ìn àndra Sprocha, un d Müsiker känna uf sehr verschìedena - mankmol exotischa - Müsikìnschtrumanta spìela.
Bruderdorf
Bruderdorf (frànzeesch Brouderdorff, ditsch Bruderdorf, 1940–44 Brudersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bruderdorf lijt rund sechs Kilometer sìdeschtlich vun Sarrebourg àm Rànd vun dr Vogese uf re Heche zwìsche 266 und 355 m ìwer em Meeresspiegel.
Gschìcht
Bruderdorf ìsch ànne 1616 grìndet worre, ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bruderdorf ìsch. Bruderdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bruderdorf ghert zem Rhinfrankisch.
Materialismus
Dr Materialismus isch en erkenntnistheoretischi oder ontologischi Posizioon, wo alli Vorgäng und Fenomeen uf dr Wält uf Materie und deren ihri Gsetz und Verheltniss zruggfüert. Dr Materialismus goot au drvo us, ass Gedanke, Gfüül oder s Bewusstsii Erschiinigsforme vo Materie si bzw. uf sonigi chönne zruggfüert wärde. Er erklärt d Wält, wo dr Mensch din läbt und d Brozäss wo in ere ablaufe ooni gäistigi bzw. immaterielli Elimänt, wie zum Bischbil Gott oder d Seel. In dr Gegewartsfilosofii wird dr Begriff „Füsikalismus“ vilmol as Sünonüüm vo „Materialismus“ verwändet. Gegebegriff si dr Idealismus, wo für en nume d Inhalt vom Bewusstsii äigentlig wirklig si, und dr Dualismus, wo säit, ass s Füsische und s Psüchische zwi Beriich vom Sii daarstelle, wo vollständig vonenander drennt si und äigeständig existiere.
Ballens
Ballens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Ballens sich e Hufedorf uf eme Chapf uf em Hochplatoo am Fueß vum Jura. D Gmaiflechi umfasst 64 % landwirtschaftligi Flechi, 30,2 % Wald, 5,1 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Ballens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1139 as Barlens (1453 Balens).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14 % gläge.
Religion
65,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 18,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,4 %, CVP 4,8 %, FDP 13,6 %, GLP 5,5 %, GP 4,9 %, SP 23,4 %, SVP 34,2 %, Sunschtigi 2,3 %.
Dr Burgermaischter vu Ballens isch dr François Simon (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 342 Yywohner 88 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,6 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 5,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Gottesstaat
Dr Begriff Gottesschtaat oder Theokratii händ bereits verschiideni Religione für sich beanschprucht, am bekanntischte wohl s gegewärtige, uus demokratiipolitischer Sicht nit ideale Schtaatsgebilde vom Iran.
Biim Chrischtetum sind d Beschtrebige nur noch vo historischer Natur. Die erschti Poschtulierig vom ene Gottesschtaat goht uf de Auguschtinus zrück. Uusgangpunkt sind verschiideni Bibel-Schtelle mit Uussage vom Riich Gottes, dört klar metaphysisch gmeint: Miis Reiich isch nöd vo däre Wält. Im Paulus an d Römer, 8,19 bis 21: Befreie vo de Chnächtschaft vo de Vergänglichkeit.
Dr Auguschtinus gseht in siim De civitas Dei (Vom Gottesstaat) s Königriich Gottes in dr Kirche, s Welt-Königriich im römische Imperium. Vor dem römische Riich sölli me die "wahri Religion" (s Chrischtetum) schütze. Einigi mittelalterlichi Päpscht händ sich dr Auguschtinus zur Richtschnuer gnoh und versuecht, es Gottesriich uf Erde gäge die weltliche Herrscher z etabliere, was meischtens misslunge isch. Am wiitischte drmit isch no dr Innozenz III. (1198 bis 1216 Papscht) choo, siis Riich het allerdings zwangsläufig uufgrund vo viile Widerschtänd relativ weltlichi Uusprägig ghaa.
Angelika Ehret
D Angelika Ehret (* 1960 as Angelika Schmider) isch e dytschi Chinderbuechautori.
Papyrus 66
S Papyrus 66 isch eins vo de ältischte erhaltne Bibelfragment, en relativ vollschtändig erhaltne Kodex vom Johannes-Evangelium. D Entschtehig wird rund uufs Jahr 200 n. Chr. datiert. S Papyrus 66 isch eins vo de Bodmer-Papyri, en Kollektion vo vom Schwiizer Sammler Martin Bodmer erworbne alte Papyri. Si werde in dr Bibliotheca Bodmeriana in Cologny (Kanton Gänf) uufbewahrt. S Papyrus 66 beschtoht uus 39 "Folia", was 156 mit durchschnittlich 20 Ziile beschriibne Siite entschpricht. Es isch sehr wahrschiinlich vo ältere, nümme exischtierende Tegschte uf Griächisch abgschriibe worde.
Angelika Ehret
Lääbe
D Angelika Schmider isch z Noodere im Schwarzwald ufgwagse. No dr Schuel un en Studium het si as Stadtarchivari gschafft. Si isch ghyrote un het irem Mann Ulrich Ehret e Suhn. Si läbt mit ire Familie z Noodere.
Anne 1984 het si bim Wettbewärb Jungi Mundart 84 vu dr Muettersproch-Gsellschaft mitgmacht. Gschichte vun ere uf Alemannisch sin in dr Anthology D Hailiecher uusechuu. Si het iber Regionalgschicht gschribe un zäme mit em Kurt Kussi un em Thomas Kopp anne 1983 und 1988 zwai Biecher iber d Dialäkt vu ire Haimetregion verfasst. Syterhär isch d Angelika Ehret aber nimi as Dialäktautor in Erschyynig drätte.
Si het aber scho frie au fir Chinder un Jugedligi gschribe. Vyl vu ire Gschichte un Gedicht sin in Anthologie un Zytschrifte erschine, vyl sin au in Läse- un Sprochbiecher ibernuu woore. S Chinderbuech „Lisa Geschichten“ isch in d Änduuswahl vum Peter-Härtling-Bryys fir Chinderliteratur chuu. Dailwys sin iri Chinderbiecher au as eBook uusechuu.
Byydreeg in Anthologie
Gedicht un Gschichte vu dr Angeliak Ehret sin unter anderem in däne Anthologie erschine:
Attika
Attika isch e Halbinsle und e historischi Landschaft in Middelgriecheland mit em Hauptort Athen. In iire befindet sich hüte d Region Attika.
Die bsundrige Liechtverheltniss vo Attika wärde as Attischs Liecht bezäichnet.
Trézilidé
Trézilidé (bretonisch Trezilide) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Trézilidé lyt 68 km vu Quimper un 39 km vu Brest uf ere Hechi zwische 29 m un 93 m iber Normalnull.
Gschicht
Trézilidé isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1426 as Treselide (1543 Trezelide).
Verwaltig
vu Trézilidé isch. Trézilidé ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Trézilidé ghert zem Bretonisch.
Idealismus
Idealismus (abgläitet vo griechisch „Idee“, „Urbild“) bezäichnet in dr Filosofii underschidligi Ströömige und Äinzelposizioone, wo glaube, ass d Wirkligkäit dur Erkenntnis und Dänke bestimmt issch bzw. ass Ideä bzw. Ideells d Fundamänt vo dr Wirkligkäit, vom Wüsse und vo dr Moral usmache. Im ängere Sinn wird as Verdräter vom ene Idealismus bezäichnet, wär aanimmt, ass die füsikalischi Welt nume as Objekt für s Bewusstsii oder im Bewusstsii existiert oder in sich sälber gäistig beschaffe isch.
Im ethische Idealismus goot mä drvo us, ass dr Mensch sis Handle dur vernümftigi und verbindligi Überleegige, wo mä sich cha druf verloo, cha und sott begründe und reegle. Im alldääglige Sproochgebruuch cha „Idealismus“ z. B. en altruistischi, sälbstlosi Haltig bezäichne.
Gazprom
D PAO Gasprom (🇷🇺, wiss. Transliteration und ängl. Transkription Gazprom, dütschi Transchription Gasprom, Churzform vo 🇷🇺 gasowaja promyschlennost ‚Gasindustrie‘) isch s grösste Ärdgasförderunternähme uf dr Wält. Iir Börsewärt isch 110 Milliarde US-Dollar und das macht sä zu äim vo de grösste Unternähme in Europa. Gasprom het in Russland rond 445'000 Bschäftigti und isch eso noch de Stritchräft dr zwäit grösst Arbetgäber im Land. Sit 1992 isch Gasprom en Aktiegsellschaft und dr russisch Staat het 50 Prozent und äi Aktie am Unternähme und im Ufsichtsroot d Mehrheit vo de Sitz. Gasprom isch uf em RTS-Index, eme russische Aktieindex an dr Moskauer Börse. Dr Sitz vom Unternähme befindet sich z Moskau.
Bewusstsein
Bewusstsii (lateinisch conscientia „Mitwüsse“ und syneidesis „Miterschiinig“, „Mitbild“, „Mitwüsse“,  Mitwoornäämig, Mitempfindig und  vo  bi Sinn sii, dänke) isch im witiste Sinn s Erlääbe vo mentale Zueständ und Brozäss. En allgemäin gültigi Definizioon vom Begriff git s nid, will s underschiidlig und mit verschiidene Bedütige brucht wird. Die naturwüsseschaftligi Forschig beschäftiget sich mit definierbare Äigeschafte vom bewusste Erlääbe.
Kanton Gréivemaacher
Dr Kanton Gréivemaacher isch e Kanton im Großherzogtum Luxeburg. Är lyt im Oschte vum Land. Im Norde gränzt er an dr Kanton Iechternach, im Oschte an s dytsch Land Rhyland-Pfalz, im Side an d Kantone Réimech un Lëtzebuerg un im Weschte an dr Kanton Miersch. Hauptort vum Kanton isch Gréivemaacher. Bis anne 2015, wu z Luxemburg d Distrikt abgschafft wore sin, het dr Kanton zum Distrikt Gréivemaacher ghert.
Verwaltigsgliderig
Zum Kanton Gréivemaacher ghere acht Gmaine (Yywohnerzahle vum ).
Mainau
D Mainau isch en Insle im Bodesee.
Es isch die drittgröschti Insle vo däm See, und si lyt im Überlinger See; si het e Flechi vo öppe 45 Hektaare und ghört zum Gebiet vo dr Stadt Konstanz.
Gschicht
Anne 1242 isch d Mainau s erschte Mol erwäänt, si isch es Guet vom Chlooschter Rychenau gsi. Es het druff sid em Middelalter e Burg gha. A dere irem Platz isch vo 1739 bis 1747 es barocks Schloss bout worde, wo em Düütschen Oorde ghört het. Näbedra isch e Chile usem 18. Joorhundert. Sid 1928 isch d Insle im Psitz vom Königshuus vo Schweede gsi, und hütt isch si dr Lennart-Bernadotte-Familiestiftig.
Planze und Dier
Dr Fürscht Niklaus dr Zwöit vo Esterhazy het noch 1827 agfange sälteni Pflanze uf dr Insle z setze. Anne 1856 het dr badisch Grossherzog Friedrich dr Erscht bim Schloss es Arboreetum lo yrichte. Do drinn sind es baar hundert Baumsorte, wo me us vil Länder vo dr Wält gholt het. Im Zäntrum vom grosse Park het’s es Palmehuus und e grosse iteliänische Roosegarte mit öppe 500 Roosesorte, und ussedra sind uf dr Insle no vil mee Roose z gseh; me schetzt, es sigen öppe drissgtuusig. Und im Park verdeilt sind vil anderi Bluemefälder. Derzue chunt es Glashuus für Falter, wo drin bsunders Dier us Südamerika umeflüüged; das isch s zwöitgröschte Schmätterlingshuus vo Dütschland.
Im 20. Joorhundert isch d Mainau eini vo de grosse Attrakzioone vom Bodeseegebiet worde.
Schlossplatz Warschau
De Schlossplatz (poln. Plac Zamkowy) isch zwüsche em Warschauer Chönigsschloss und de Altstadt gläge. Vo de Südsite isch er dur d'Stadtmuur und em Krakauer Tor umschlosse gsi. D'Sigismundssüle isch syt 1644 d'sichtbari Mitti vom Platz. S'Krakauer Tor und en Teil vo de Stadtmuure sind 1818 abbroche worde, aber d Stross, wo am Krakauer Tor tuet afange – d'Krakauer Vorstadt (poln. Krakowskie Przedmieście) – hät ihre Name bhalte.
Im Joor 1944 sind de Viadukt und d'Brugg gsprängt worde. Nach em Chrieg händ d'Planer nöd de Vorchriegszuestand wider hergstellt, sie händ defür e grossi Vorstelligschraft gha und händ im ganz verwüestete, verbomte Teil e Strossetunnel entworfe, wo under em Schlossplatz dure gfüehrt het. De Tunnel hät de Verchehr vorbi a de Altstadt gfüehrt. De zerstörti Pancer-Viadukt isch abbroche worde, uf de restliche Pfiler vo de 1859 buute Brugg händ si e nüi, breiteri Brugg buue. Uf em Tunneldach händ sie die alte Hüser nach Plän wieder ufbuue. Am 22. Juli 1949 isch d'Ost-West Trasse eröffnet worde. Ab dem Tag hät me de Verchehr in Bode verbannt und de Schlossplatz isch zunere Fuessgängerzone worde. D'Tramhaltestelle une am Tunneliigang sind mit Rollträppe verbunde worde. Im Joor 1953 isch die wiederuufbuuti Warschauer Altstadt fertig worde, wo me nach alte Abbildige hät chöne rekonstruiere. Erst 1988 isch s'Warschauer Chönigsschloss fertig worde. Drufabe isch de Platz im hütige Zuestand erschine.
Kurów
Kurów, dt. Kurau, isch e Ort in dr Lublinesche Woiwodschaft im südöschtliche Pole.
Geographi
Kurów lit guet 30 Kilometer nordweschtlich vu Lublin.
Verchehr
Kurów isch e wichtige Strossechnotepunkt im Lubliner Land, wo sich d'E372 un d'Staatsstrosse 12 un 17 chrize.
Gschicht
Kurau wird in dr um 1115 uf Latin gschribene Cronica Poloniae vum Gallus Anonymus castrum Galli gnennt (Burg vum Giggel). 1185 unterstoht dr Ort Kurau im Leszek vo Masovie.
Im 14. Johrhundert isch dr Ort in Privatbesitz kumme un isch zwische 1431 un 1442 zuer Stadt noch Magdeburger Rächt erhobe worre. D'Stadt het sich zum Zentrum fier dr Lebensmittelhandel vu dr Umgäbig entwicklet. Verarbeitig vu Pelze un Läder het sich ebefalls etabliert. Im 16. Johrhundert isch Kurów no eins vu dr Zentre vum Calvinismus in Pole gsi. Um 1680 het d'Pescht am Ort gwüetet un d'Ort het s'Stadträcht voribergehend verlore.
Bi dr dritte Teilig vu Pole anno 1795 isch dr Ort an Öschtriich gfalle, 1809 isch er zum Grossherzogtum Warschau kumme, 1815 no zum Köngriich Pole, wo in Personalunion mit Russland bim Wiener Kongress gschaffe worre isch. Bim Novemberufstand 1830/31 het im Februar 1831 bi Kurów e chleineri Schlacht stattgfunde, wo polnischi Strittchräft underem General Józef Dwernicki die russisch Armee gschlage hän. Trotzdem hän d'Russe schliesslich d'Oberhand gwunne un Pole in Reaktion uf dr Ufstand zue ere russische Provinz degradiert. In dr Folg vum Jännerufstand 1870 het dr Ort si Stadträcht endgiltig verlore. 1918 isch Kurów Teil vum wiidererrichtete Pole worre.
FC Luzern
De FC Lozärn (FC Luzern) esch de Traditionsclub vo de Innerschwiiz, vor allem vor Stadt Lozärn sälber. D'Gröndig esch 1901 gsi. E de Ziit vo de Gröndig bes höt hed de FCL mehreri Tüfs ond Höchs öberwonde. 1989 esch Lozärn serschte Mol Schwiizer Meister worde. Zor Ziit spellt de FCL e de höchste Schwiizer Liga, de "Axpo Super Leage".
Die gröschte Tetel send: Meister 1989, Cupsieg 1960, 1992 ond 2021
De gröscht Erfolg i de jöngschte Vergangeheit esch de Wiederufsteg i d' "Axpo Super League" im Sommer 2006 gsi. Nach 3 Saisons i de "Challenge League" und enere bispelslose Serie vo 31 Spiel in Serie Ongschlageheit (Saison 2005/2006), esch de FCL met em Trainer René van Eck, ufgstege.
Vo de Ufstieger-Mannschaft esch nor no de David Zibung debii.
Uf d'Saison 2009/10 hed de FCL met em Hakan Yakin es Schwiizer Ushängeschild a Vierwaldstättersee chönne locke.