cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luther Alexander Johnson
sii Laawa un Kàrriar
Dr Luther Johnson ìsch ànna 1875 z’ Corsicana ìm Oschta vum Texàs uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Ebenezer Wiley Johnson un vu dr Fannie L. Johnson geboorana McMillan. Ar ìsch ìn siinera Haimet ìn d’ Schüal gànga. Ar hàt d’rnooh Racht àn dr Cumberland-Üniwärsiteet z’ Lebanon (Tennessee) gschtudiart un ìsch ànna 1896 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Corsicana gschàfft. Zwìscha 1898 un 1902 ìsch’r Bezirksschtààtsànwàlt ìm Navarro County gsìì. D’rnooh ìsch’r bis 1910 Schtààtsànwàlt ìm 13. Grìchtsbezirk vum Texàs gsìì. Gliichzittig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglììd vu dr Demokrààtischa Pàrtäi. Ìm Jüüni 1916 ìsch’r Delegiart’r àm nàzionààla demokrààtischa Pàrtäitààg z’ St. Louis tailgnumma — doo ìsch dr Presidànt Woodrow Wilson fìr a Wììderwàhl nominiart worra. Ànna 1920 ìsch dr Johnson Vorsìtzend’r vum regionààla demokrààtischa Pàrtäitààg ìm Texàs gsìì.
Degernau (Wutöschingen)
S Dorf Dègèrnau isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Öschingè mit 964 Ywooner (Stand: 30. Juni 2011 ) im Landchreis Waldshuèt z Badè-Württèbärg.
Luther Alexander Johnson
sii Laawa un Kàrriar
Bii da Kongrasswàhl vum Joohr 1922 ìsch dr Johnson ìm säckschta Wàhlbezirk vum Texàs ìns Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 4. März 1923 gsassa — doo ìsch’r dr Noohfolger vum Rufus Hardy gsìì. Ar ìsch älfmol wììdergwählt worra un ìsch àlso bis zu siim Rucktrìtt àm 17. Jüüli 1946 ìm Kongrass blììwa. Wahrend siinera Zitt ìm Kongrass hàt maa zwìscha 1933 un 1941 d’ New-Deal-Gsätzer vu dr Bundesregiarung unter’m Presidant Franklin D. Roosevelt biigschtìmmt. Sitter 1941 hann d’ Ärragnisser vum Zwaiter Waltkriag d’ Àrwet ìm Kongrass gepräägt. Wahrend dr Presidantschàft vum Franklin D. Roosevelt un vum Harry Truman ìsch dr Johnson Mìtglììd ìm Üssschuss fìr d’ Üsswartiga-n-Ààglagahaita gsìì.
Degernau (Wutöschingen)
Geographischi Laag
Dègèrnau lyt rund 1,25 Kilometer vom Zèntrum vom Chèrnort Öschingè entfèrnt. Zuglych isch „Dègèrnau“ au dè Nammè von èm 10,0 Hektar großè un am 18. April 1953 voordnetè Landschaftsschutzgebièt.
Luther Alexander Johnson
sii Laawa un Kàrriar
Noh-n-em And vu siinera Zitt ìm US-Represantàntahüüs ìsch dr Johnson zwìscha 1946 un 1956 àls Rìchter àm Bundesschtiirgrìcht taatig gsìì. Dia Ärnännung ìsch àui dr Grund vu siim Rucktrìtt àls Kongrassàbgoordnet’r gsìì. Dr Johnson ìsch àm 6. Jüüni 1965 z’ Corsicana gschtoorwa. Ar ìsch doo uff’m Oakwood-Frììdhoof beardigt worra.
Degernau (Wutöschingen)
Gliderung
Zu Dègèrnau dezuè ghörd s Dorf Dègèrnau, s Gehöft Vogèlhòf (Vogèlhöf) un dè Woonblatz Schattèmülli.
Luther Alexander Johnson
sii Laawa un Kàrriar
Àm 19. Jüüli 1899 hàt dr Johnson d’ Turner Read ghiiroota ghàà. Mìt ìhra hàt’r zwai Kìnder ghàà. Dr Johnson ìsch sitter siinera Kìnderjoohra Mìtglììd gsìì ìn dr Presbyteriànischa Kìrìch vu Corsicana gsìì — ar ìsch schpeeter a „Älter“ vu dara Kìrìch worra. Üsserdam ìsch’r àui Mìtglììd gsìì ìn dr Kappa-Sigma-Briaderschàft so wia-n-ìm Lions Club.
Degernau (Wutöschingen)
Gschichtè
D Gemarkig isch schu in vor- un früègschichtlicher Zit Sidlungsraum gsi, devò zeuged dè Dolmè vu Dègèrnau a dè Strõß zwischè Dègèrnau un Èrzingè sowiè dè in unmittelbarer Nôchi stehendè Menhir vu Dègèrnau.
Albert Froelich
Dr Albert Froelich (* 28. Jänner 1876 z Brugg; † 3. Septämber 1953 z Züri) isch e Schwiizer Architekt gsi.
Degernau (Wutöschingen)
Gschichtè
Im Johr 1112 isch Dègèrnau erschtmòls urkundlich erwäänt worrè. 1358 isch si in èrè Schwizer Urkundè als Tegernouwe Wouttendal gnennt worrè. Dè Ort hèt zu dè Landgrõfschaft Chlèttgau un zu dè Hèrrschaft Schwarzèbärg ghört. Ebbèso wiè Horrè isch Dègèrnau èn aaltè Wallfahrtsort.
Olten
Kultur
Z Oute het s höt nümm so villi Beize und Spontene, derför git s höt e rychhaltigs Agebot a Reschtorants (Kebab-Hüüser, Pizzerie, ...). Osserdäm het s e grosses Agebott a Chleiderläde.
Degernau (Wutöschingen)
Gschichtè
Im Zuug vo dè Gemeindegebiètsreform z Badè-Württèbärg isch diè bis dörthy selbschtändigi Gmeind Dègèrnau mit Wûrkig vom 1. Januar 1975 nõch Öschingè ygmeindet worrè.
Ywoonerentwicklig
Dègèrnau hèt zum 6. Juni 1961 353 Ywooner zellt. Mit Stand 30. Juni 2011 hèt Dègèrnau 964 Ywooner gha, somit isch Dègèrnau um circa 175 % innerhalb vo 50 Johr gwachsè.
Wappè
S Wappè vo dè ehemòls selbschtändigè Gmeind Dègèrnau zeigt drei grüèni Dannè in Silber uff grüènem Dreibärg, belait mit eim vo Silbèr un Blau sibbèmòl gschpaltenè Schild. S abbildete Wappèschild drait d Farbè Wyß-Blau vo dè Schwarzèbärger.
Verkehr
Durch dè Ort füürt d Landesstrõß 163a, mit dèrrè s Wuètèdal mit èm Hauptort vom Chläggi, Èrzingè, vobundè wörd. Vo obbè dalabsi aagluègèt, biètèt selli Strõß diè èrscht guèti Glegèheit, ohni Gränzübberdritt i Schwiz ys Chläggi übbèrè z wèchsle. Glychzitig wörd selli Strõß vo vill Pendler us èm öschthlichè Landchreis Waldshuèt bruucht, um zum Schaffè in Kanton Züri z chò, èbbèso vo Autofaarer, um vom weschtlichè Kanton Schaffhuusè i d Kantön Aargau, Zuri un witer i d Zentralschwiz z chò..
Olten
Kultur
D Pfarrchile St. Martin isch es Kulturguet vo regionaler Bedütig.
Berüemti Outner
Am Ändi vom 19. Johrhondert hets mehreri berüemti Outner gä: dr Moler Martin Disteli, dr Bondesrot Munzinger, dr Ingenieur Niklaus Riggenbach ond anderi. Schpöter het d Maria Felchlin do gwörkt, se esch e Vorryterin för d Frouebewegig e der Schwyz gsy ond het dr Maria-Felchlin-Platz gstiftet. E dr Schwyzer Literatur het sech mou e Gruppe nach dr Schtadt bnennt. Dr Otto F. Walter († 1994) esch e namhafte Outner Schreftstöuer gsy. Der Kabarettescht Franz Hohler esch e witere berüemte Outner, är esch e Schwiizer Schriftsteller, Kabarettischt und Liedermacher. Dr Mischa Wyss esch e Mondart-Chansonnier ond Kabarettischt, wo z Oute sini Chindheit verbrocht het.
Albert Froelich
Biografii
Dr Froelich isch dr Soon vom ene Chupferschmid vo Brugg gsi. Er het z Bade bim ene Architekt d Lehr gmacht und isch derno vo 1897 bis 1901 a d École nationale supérieure des beaux-arts z Paris ggange. 1902 het er z Berlin als Architekt gschaffet und sid 1913 z Züri. Vo 1907 het er es zwöits Büro z Brugg gha. Syni Boute het er nach de dozmol modärne Styl vom Nöiklassizismus und denn vom Jugendstyl gstaltet.
Präfektur (Frankreich)
Z Frankrych isch d Präfektur dè Amtsbezirk von èm Präfektè, sèllè Bezirk isch deggungsglych zum Department. Ußerdèm bezeichnèt s Wort dè Hauptort (frz. chef-lieu) vom Amtsbezirk un èm Departement un s entschprechende Verwaltungsgebäude vom Präfektè un sim Mitarbeiterschtaab. D Präfektur bezièt sich also uff s glyche Gebièt wiè s Departement, unterscheidet sich abber im Uffgabègebièt un èm Voantwortungsberych vo dè Departementsvowaltig.
Im französischè Einheitsschtaat unterstòt d Präfektur im Innèminischterium z Paris, un dõdemit dè französischè Regyrig. Dè oberschte Vowaltungsbeamte von èm Département isch bis 1982 dè Präfekt (frz. préfet) gsi. Um diè dezentrale Strukturè z Frankrych z stärkè, hèt mò im Johr 1982 per Gsetz d Stellung vom Departmentrõt uff Koschtè vo dè Präfektur vobesserèt. Diè drunter ligendi Gliderungseinheit isch s Arrondissement, wo in èrè Unterpräfektur vorschtòt, wenn i dè Gmeind (frz. commune) nit scho d Präfektur sèlbscht isch. D Präfektur vo dè Hauptschtadt von èrè Region isch glychermassè d Präfektur vo sebbèrè Region.
D Vowaltungseinheit vo dè Präfektur isch è Yrichtung, wo zu dè Zit vom Konsulat unter m Napoleon Bonaparte gschaffè worrè isch un hèt bis hüt Bschtand.
Hüt git s z Frankrych 100 Präfekturè. È Uusnaam bildet dè Agglomeration vo Paris, wo d Bolizeipräfektur für d Départements Paris (Ordnungsnummèrè 75), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93) un Val-de-Marne (94) zämmègfasst sin. Diè zletscht gnenntè drei Départements hèn abber einèwäg iren Hauptort, wo ebbèfalls als Präfektur benamst wörd:
Sèll zeigt sich au bi dè Stationsnammè vo dè Métro un èm RER: Nanterre-Préfecture(RER A) sowiè Créteil-Préfecture(M8).
Fritz Holder
Dor Fritz Holder (* 7. April 1932 enn Dibenga; † 6. September 1996) isch a deitscher Journalist ond schwäbischer Dialektdichter gwäa.
Läaba
Er isch am 7. April 1932 enn Dibenga uff d Wäld komma ond dord enn dor Bachgass uffgwaggsa. Är isch uffs „Raupegymnasium“ (Uhland- und Silcherschule) ganga. Glärnd hådd-or dor Beruf vom-a Schrifdsetzor. Ănna 1959 isch-or als Volontär zom Schwäbischen Tagblatt gwäggsled ond dord nå Redakteer wårda. Zuasdendich isch-or fir dor Lokaldåel Raodaburg gwäa.
Dor Holder hådd eddliche Liador ond Chansons gschriiba, vo saem Sõ Christian Holder efdors uffgfiird, ond a baar Heersbill firs Radio. Saene Biachla „Raupeviertel“ ond „Gôgenmusik“ zaeged a guad formulirds Zendralschwäbisch, wia-s d aldaegsässene Leid en Dibenga gschwäzzd hend, ond zomm Dåel haed noo schwäzzed. Saene Biachla send älle emm Vorlag vom Schwäbischen Tagblatt enn Dibenga rausgaä wårda.
Immunsystem
As Immunsüsteem (lat. immunis ‚umberüert‘, ‚frei‘, ‚räin‘) bezäichnet mä s biologische Abweersüsteem vo Lääbewääse, wo Schääde an iire Gwääb durch Chranketserreeger verhinderet. Es macht Mikroorganisme, wo in dr Körper iidrunge si, und fremdi Substanze unschäädlig und cha au körperäigeni Zälle zerstöre, wo nid richdig funkzioniere. S Immunsüsteem isch e komplexes Netzwärk us verschiidene Organ, Zälltüpe und Molekül und dr zentrali Forschigsgegestand vo dr Immunologii.
S Immunsüsteem het e groossi Bedütig für die körperligi Gsundhäit vom Lääbewääse, wil braktisch alli Organisme die ganz Zit de Iiflüss vo dr beläbte Umwält usgsetzt si; mänggi vo dene Iiflüss chönne für e Körper gföörlig wärde: Wenn schäädligi Mikroorganisme in dr Körper iidringe, cha das zue Funkzioonsstöörige und Chrankhäite füere. Tüpischi Chrankhetserreeger si Bakterie, Wiire, Bilz, äizälligi Parasite wie z. B. d Plasmodie, wo zu de Protozoe ghööre, und meerzälligi Schmarotzer wie z. B. Bandwürm.
Au wenn sich öbbis im Innere vom Körper veränderet, cha das für si Existänz gföörlig wärde: Wenn normali Körperzälle im Lauf vo dr Zit iiri gsundi Funkzioon verliere, denn stärbe si mäistens ab und müesse abbaut wärde (Nekrose) oder baue sich sälber ab (Apoptose). In sältene Fäll chönne si au chrankhaft entarte und Chräbs cha entstoo. Sonigi Chräbszälle wärde vilmol vo Natürlige Killerzälle vernichdet, bevor sich e Chranket cha entwiggle.
Alli Lääbewääse häi Schutzfunkzioone, wil si sust nid chönnte überlääbe. Scho äifachi Organisme häi son e Abweermechanismus, die so genannti Aagebornigi Immunantword. Si isch scho seer früe in dr Stammgschicht vo de Lääbewääse entstande und so seer sich d Lääbewääse entwigglet und veränderet häi, häi si die Immunantword bhaltet, ooni vil draa z verändere. D Wirbeldier häi zuesätzlig die so genannti adaptivi Immunabweer entwigglet, wo komplex und aabassigsfähig isch, und sä no effektiver vor Chrankhetserreeger schützt.
D Immunantword vo de Pflanze het Äänligkäite mit dr aageborene Immunantword vo de Dier. Pflanze häi aber kä adaptivi Immunantword, also au nüt wie T-Zälle oder Antikörper.
Bürs
Büürsch (amtlich Bürs) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.
Küchlin
Küchlin cha mäine
Bürs
Geografi
Büürsch lit uf 555-2643 m ü. M. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 10,1 % Landwirtschaftsfläch, 35,0 % Wald, 34,4 % Alpa, 1,9 % Sidlungsfläche und 18,7 % sunschtige Fläche gsi.
Gschicht
Büürsch ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 802 als puire.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Büürsch ischt dr Georg Bucher.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Büürsch khört zum Bodeseealemannisch.
Vielzeller
Meerzälligi Lääbewääse umfasse die mäiste Dier (Animalia), Pflanze (Plantae) und Bilz (Fungi). Bi Alge im ängere Sinn und bi Bakterie (Bacteria) git s Übergangsforme zur Meerzälligkäit.
Oberspechbach
Owerspachbi (frz. Spechbach-le-Haut, dt. Oberspechbach) ìsch bìs 2015 a frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin.
Geogràfi
Owerspachbi lijt ìm Sundgöi, àcht Kilometer nerdlich vun Àltkìrech un 13 Kilometer sidweschtlich vun Milhüüse.
Gschìcht
Owerspachbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823 àls Spechbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Àm 1. Janner 2016 ìsch Owerspachbi mìt dr Gmein Nìderspachbi züe Spachbi füsioniert worda.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Owerspachbi ìsch bìs 2015 dr Paul Stoffel gsin.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Owerspachbi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Buch (Vorarlberg)
Bua (amtlich Buch) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Bua lit südlich vom Bodesee, uf Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 41,3 % Landwirtschaftsfläch, 52,5 % Wald, 1,5 % Sidlungsfläche und 4,7 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Bua siand Bregenz, Langen, Alberschwende, Bildstein, Wolfurt und Kennelbach.
Gschicht
Bua ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1335 als Germannesbuoch.
Iga Justo
Dr Ignaz Justo Wetter, au Iga Justo (* 4. April 1987), isch e schwizerisch-argentinische Künschtler.
Em Justo sy Vater isch Argentinier; är isch by sinere schwizer Mueter in dr Schwiz ufgwachse und het s Gymnasium bsuecht. Unter em eigene Label 567 Entertainment het er 2014 afo Churzfilm dräie, unter anderem in Simbabwe s Dancehall-Musigvideo Ndini Uya Uya vom Soul Jah Love, wo über 400'000 mol aklickt worde isch. Als Traceur isch är au für d World’s Parkour Family vor und hinter der Kamera gschtande. 2015 het er es Bachelorstudium am HyperWerk mit em autobiografische Churzfilmprojäkt Johnny Barrio abgschlosse. Im gliche Johr isch syni Vaterlosigkeit es Thema vo der Fotiusstellig Like Father Like Son vom Tendai Matare gsy. Hüt leitet är im Basler Santihans-Quardier dr quartier.club, en Träffpunkt für Künschtler.
Buch (Vorarlberg)
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bua ischt dr Franz Martin (Stand 2018).
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Bua khört zum Bodeseealemannisch.
Postleitzahl (Italien)
Di italienische Postlaitzahle gits sit em 1. Juli 1967. D Postlaitzahle för Italie, San Marino (PLZ: 47890 bis 47899) und de Vatikan (PLZ: 00120) send fööfstellig und mönd vollständig aagee wöre, aso ohni as me es Null wägloot, weder am Aafang no am Endi vo de Zahlegruppe. Me hät doozmol s Staatsgebiet in öpe 12'500 Postzentren iitailt und däne jewils e Postlaitzahl zuegwise. Die erste zwoo Ziffere händ di doozmolige Provinze aagee – doo häts no knapp 90 Provinze gee, underdesse sinds 106. Es 1 as dritti Ziffere hät amigs d Hopstadt von ere Provinz markiert.
Latium (Lazio)
00010–00199 Metropolitanstadt Rom
01100-01199 Provinz Latina
02100-02199 Provinz Rieti
03000–03999 Provinz Frosinone
04100-04199 Provinz Viterbo
Umbrie (Umbria)
05000–05999 Provinz Terni
06000–06999 Provinz Perugia
Sardinie (Sardegna)
09000–09999 Provinz Cagliari und Provinz Carbonia-Iglesias und Provinz Medio Campidano
Piemont (Piemonte)
10000–10999 Metropolitanstadt Turin
12000–12999 Provinz Cuneo
13000-13899 Provinz Vercelli
13900-13999 Provinz Biella
14000-14999 Provinz Asti
15000–15999 Provinz Alessandria
Aostatal (Valle d’Aosta)
11000–11999
Ligurie (Liguria)
16000–16999 Metropolitanstadt Genua
18000–18999 Provinz Imperia
19000–19999 Provinz La Spezia
Lombardei (Lombardia)
20000–20099 Metropolitanstadt Mailand
20800–20900 Provinz Monza und Brianza
21000–21999 Provinz Varese
22000–22899 Provinz Como
24000–24999 Provinz Bergamo
25000–25999 Provinz Brescia
26000–26199 Provinz Cremona
26800–26999 Provinz Lodi
46000–46999 Provinz Mantua
Venezie (Veneto)
30000–30999 Metropolitanstadt Venedig
31000–31999 Provinz Treviso
32000–32999 Provinz Belluno
35000–35999 Provinz Padua
36000-36999 Provinz Vicenza
37000–37999 Provinz Verona
45000–45999 Provinz Rovigo
Friaul-Julisch Venezie (Friuli-Venezia Giulia)
33000-33999 Provinz Udine und Provinz Pordenone
Trentino-Südtirol (Trentino-Alto Adige)
38000–38999 Trentino
39000–39999 Südtirol
Emilia-Romagna
40010–40141 (Metropolitanstadt Bologna)
42010–42100 (Provinz Reggio Emilia)
43010–43100 (Provinz Parma)
44000–44100 (Provinz Ferrara)
47000–47999 (Provinz Forlì-Cesena)
48000–48999 (Provinz Ravenna)
Tosgana (Toscana)
50000-50999 Metropolitanstadt Florenz
51000-51999 Provinz Pistoia
52000–52999 Provinz Arezzo
53000–53999 Provinz Siena
54000-54999 Provinz Massa-Carrara
56100-56999 Provinz Pisa
57000-57999 Provinz Livorno
58000-58999 Provinz Grosseto
59000-59999 Provinz Prato
Marke (Marche)
60000–60999 (Provinz Ancona)
61000–61999 (Provinz Pesaro und Urbino)
62000–62999 (Provinz Macerata)
63000-63999 (Provinz Ascoli Piceno)
Abruzze (Abruzzo)
64010–64100 (Provinz Teramo)
65010–65100 (Provinz Pescara)
66010–66100 (Provinz Chieti)
67010–67100 (Provinz L’Aquila)
Apulie (Puglia)
71000–71100 (Provinz Foggia)
72010–72100 (Provinz Brindisi)
73010–73100 (Provinz Lecce)
74010–74100 (Provinz Tarent)
76011-76125 (Provinz Barletta-Andria-Trani)
Kampanie (Campania)
80010–80150 (Metropolitanstadt Neapel)
Basilikata (Basilicata)
75010–75100 (Provinz Matera)
85010–85100 (Provinz Potenza)
Molise
86010–86049 und 86100 (Provinz Campobasso)
86070–86097 und 86170 (Provinz Isernia)
Kalabrie (Calabria)
88000–88999 (Provinz Crotone)
89000–89999 (Metropolitanstadt Reggio Calabria)
Sizilie (Sicilia)
90000–90100 (Provinz Palermo)
92000–92100 (Provinz Agrigent)
93010–93100 (Provinz Caltanissetta)
94010–94100 (Provinz Enna)
95000–95999 (Provinz Catania)
96000–96999 (Provinz Syrakus)
97000–97999 (Provinz Ragusa)
98000–98100 (Provinz Messina)
François Burckard
Dr François Daniel Burckard (* 29. Hornung 1928 z’ Mìlhüüsa; † 24. Janner 2017 z’ Rouen) ìsch a frànzeescher Historiker un Urkundaversorger gsìì.
King Oliver
Dr Joe "King" Oliver (* 19. Dezämber 1881 z Aben, Louisiana, USA as Joseph Nathan Oliver; † 10. April 1938 z Savannah, Georgia, USA) isch en amerikanische Dschääskornettspiiler und Bändliider gsi. Er isch drfür bekannt gsi, wien er gspiilt het, und vor allem as Pionier vom Dämpfer im Dschääs. Er isch e wichdige Komponist gsi und het e Hufe Melodie gschriibe, wo au hüte no gspiilt wärde, wie "Dippermouth Blues," "Sweet Like This," "Canal Street Blues" und "Doctor Jazz." Er isch dr Mentor und Leerer vom Louis Armstrong gsi. Si Iifluss isch eso grooss gsi, ass dr Armstrong gsäit het, ass ooni dr Joe Oliver, dr Dschääs nid wer, was er hüte isch.
François Burckard
sii Laawa
Dr François Burckard hàt ànna 1948 a Bibliothekàr-Àbschluss bschtànda. Ànna 1951 hàt’r a Dokterwìrda àn dr École nationale des chartes bschtànda; siina Dokteràrwet hàt’r ìwwer dr Hoochhaitliga-n-Elsassischa Rot ìm 18. Joohrhundert gschrììwa. D’rnooh ìsch’r laitender Urkundaversorger vum Département Drôme gsìì. Vu 1951 bis 1964 ìsch’r Dirakter vum Départementsàrkiiv gsìì — ànna 1963 ìsch’r d’rzüa Mìtglììd ìn dr Académie drômoise worra. Üsserdam ìsch’r vu 1953 veràntworlig fìrs Àrkiiv vum Département Ardèche gsìì, so wia Dirakter vum Départementsàrkiiv vu dr Seine-Maritime zwìscha 1966 un 1988. Doo hàt’r s’ Àrkiiv ìn a Turm àm Ufer vu dr Seine loo wàndla un hàt d’ Digitàlisiarung vum Àrkiivdianscht gfärdert. Vu 1965 bis 1979 ìsch’r Beträijer fìr d’ Kültürälla-n-Ààglagahaita vu dr Regioon Haute-Normandie gsìì. Naawadràà ìsch’r ànna 1974 Presidant vu dr Àkademii fìr Wìssaschàft, Lìteràtüür un Kunscht vu Rouen worra. Ìwwer d’ Schtàdt Rouen hàt’r zwai Biacher gschrììwa.
Fìr siina Taatigkait ìsch dr Burckard mehrmols üsszaichent worra. Ar ìsch ànna 1971 Offiziar vum Oorda vu dr Kunscht un Lìteràtüür worra, so wia Ritter vu dr Ehralegioon ànna 1980. Ìm Joohr 1984 ìsch’r àls Offiziar vum Nàzionààla Verdianschtoorda ärnännt worra.
King Oliver
Vo 1923 bis 1931 het dr Oliver Blatte ufgnoo, mit sinere Creole Jazz Band (1923), mit em Jelly Roll Morton (1924), mit de Butterbeans and Susie (1924), mit de Dixie Syncopators (1926), mit em Clarence Williams (1928) und denn bis 1931 mit Studiobänds bi Victor.
Wäärend dr Wältwirtschaftskrise isch s äng worde für en Oliver. Er isch uf Duur gange, und si Bänd isch schliesslig 1937 in Savannah, Georgia, stegge bliibe und usenandergheit. Wäge sinere Arteriosklerose het er nüme chönne spiile und isch bald druf vollkomme verarmt an ere Hirnbluetig gstorbe. D Negro Actors Guild het schliesslig für sis Begräbnis zaalt und an dr Abdankig het dr Louis Armstrong e Solo gspiilt. Dr Joe King Oliver isch uf em Woodlawn Cemetery in dr Bronx z Nöi York begraabe.
Sankt Bernhard (Oberelsass)
Sànkt Bernhàrd (frz. Saint-Bernard, dt. Sankt Bernhard) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Sànkt Bernhàrd lijt ìm Sundgöi sìdlich vun Mìlhüüse.
Gschìcht
Sànkt Bernhàrd ìsch 1. Öigschte 1972 entstànde durich d Fusion vun dr Gmeine Brinighoffe (frz. Brinighoffen) un Enschìnge (frz. Enschingen).
Brinighoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1216 àls Bruonichowe, Enschìnge 1146 àls Enschossingen.
Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sànkt Bernhàrd ìsch. Sànkt Bernhàrd ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sànkt Bernhàrd ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Silas Hare
sii Laawa un Kàrriar
Dr Silas Hare ìsch ànna 1827 ìm Ross County ìm Süüda vum Bundesschtààt Ohio uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Jacob Hare un vu dr Elizabeth Hare geboorana Freshour. Ar ìsch biim Groossvàtter Daniel Hare uffgwàcksa. Sii Vàtter ìsch ànna 1835 gschtoorwa. Ànna 1840 ìsch dr Hare zamma mìt siina Fàmìlia ìns Hamilton County ìm Indiana kumma. Doo ìsch’r ìn äffentliga un prìwààta Schüala gànga. Wahrem Mexikànisch-Àmerikànischa Kriag ìsch’r Soldàt ìn’ra Fräiwìlliga-n-ainhait üss Indiana gsìì. Àn dr Schlàcht vu Buena Vista-n-ìsch’r verlätzt worra. Noh-n-em Kriag hàt’r Racht gschtudiart un ìsch ànna 1850 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Noblesville ìm Hamilton County gschàfft. Ànna 1852 hàt’r ìn Mexiko, Zäntrààlàmerikà un d’ Süüdliga Sandwichìnsla graist, un àui ìn Oregon un Kàlifornia. Ànna 1853 hàt’r uff Belton ìm Texàs gwàndelt, wu-n-’r eewafàlls àls Ànwàlt taatig gsìì-n-ìsch. Ànna 1858 hàt’r àn’ra Forschungsrais ìn dr Texas Panhandle un ìn d’ Regioon Llano Estacado ìm Norda vum Texàs mìtgmàcht. Uff dr Rais sìnn d’ Laawesbedignunga sehr schwar gsìì — dr Hare salsbcht ìsch fàscht üss Durscht gschtoorwa. Ar hàt doo jedoch d’ „Hundert Kwalla“ (Hundred Springs) ìn da Sand Hills äntdäckt. Dia Äntdäckung ìsch jedoch ìm Kàpitään John Pope züagschrììwa worra — dr Hare hàt ìhm dr Waag gezaigt ghàà.
Ànna 1862 ìsch dr Hare ìm Gebiat vum schpeetera Schtààt New Mexico Rìchter worra unt’r dr Regiarung vu da Konfederiarta Schtààta. D’rnooh hàt’r àm Sezessioonskriag mìtgmàcht; ar ìsch Hàuiptmànn ìm Heer vu dr Konfederàzioon gsìì. Noh-n-em Kriag hàt dr Hare wììder àls Rachtsànwàlt gschàfft. Zwìscha 1873 un 1876 ìsch’r Kriminààlrìchter gsìì. Gliichzittig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglììd vu dr Demokrààtischa Pàrtäi. Ànna 1884 ìsch’r Delegiart’r gsìì àm nàzionààla demokrààtischa Pàrtäitààg z’ Chicago — doo ìsch dr Grover Cleveland zem äärschta mol àls Kàndidààt fìr d’ Presidantschàft nominiart worra. Bii da Kongrasswàhla vum Joohr 1886 ìsch dr Hare ìm fìmfta Wàhlbezirk vum Texàs ìns Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 4. März 1887 gsassa, àls Noohofolger vum James W. Throckmorton. Ar ìsch amol wììdergwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1891 ìm Kongrass blììwa. Ànna 1890 hàt’na siina Pàrtäi nìt fìr a Wììderwàhl nominiart.
Noh-n-em And vu siinera Zitt ìm US-Represantàntahüüs hàt dr Silas Hare wììder àls Ànwàlt gschàfft, dàsmol ìn dr Bundeshàuiptschtàdt Washington. Doo ìsch’r àm 26. Nowamber 1908 gschtoorwa. Ar ìsch uff’m West Hill-Frììdhoof z’ Sherman ìm Texàs beardigt worra.
Dr Silas Hare hàt àm 20. Àwrìl 1849 d’ Octavia Elizabeth Rector üss Circleville (Ohio) ghiiroota ghàà. Zamma hann sa sììwa Kìnder ghàà, drunter dr Luther Rector Hare un dr Silas Hare, Jr. Ànna 1903 hàt’r d’ Mary Louis Canniff üss Baltimore ghiiroota.
Schwalben
D  Schwalba ghairad zom Sommr wia d Sonn ond d warme Däg. Schwalba ghairad en dr Oidoilong vo de Biologa zua de Spatzevögel. Si geldad als Glücksbrengr. Ma derf se ned mid em Spyr vrwechsla.
Forma
D Rauchschwalba, d Mehlschwalbe, d Uferschwalba ond d Felsenschwalba send vrschiedene Forma.
Bsondrhoida
Schwalba send Zugvögl, mo jeds Joor em Friijoor kommad ond am End vom Sommr wiedr furtfliagad.
Télécom ParisTech
Gschichd
D Aafäng vom Inschdidud send em 19. Jahrhundert. Mid dr Endwigglong vom Nachrichdawesa hods d erschde Schridd gääba. 1876 isch a Boschd eigrichd worra. D erschde Schul drfir war de l'École Supérieure de Télégraphie (EST) 1878. omdaufd en l'École Professionnelle Supérieure des Postes & Télégraphes (EPSPT) 1888, l'École Supérieure des Postes & Télégraphes (ESPT), d'école nationale supérieure des postes et télécommunications (ENSPTT), a Doil d ENST (École nationale supérieure des Télécommunications),
1991 send zwelf Hochschuala zsemmagfierd worra: D 'École polytechnique (HEC) (seid 2008), Arts et Métiers ParisTech, Mines ParisTech, d École des Ponts ParisTech, l'ENSTA ParisTech, l'ENSAE ParisTech ond l'ESPCI ParisTech. 1992, hod s ENST zsemma mid dr École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL) s Institut Eurécom, en Sophia Antipolis grended.
Wega dr Liberalisierong vo de Kommunikations-Märkt 1997 hod dr Schdaad se zruckzoga ond hod sia Schualla en a Groupe des écoles des télécommunications (GET) ibrfiehrd. En dera Grubb warad no ENST (friahr Télécom Paris), ENST Bretagne, INT (Télécom INT, INT Management). Gfiahrd wurd d Grubb vom Conseil général des technologies de l'information (CGTI).
Seid 2008 hoißd des GET Institut Télécom. Au d andre Inschdidud hend se omdaufd. Seid 2012 isch dr Nam vom Institut Télécom Institut Mines-Télécom.
Zualassong
Fir d Zualassong geids vrschiedne Meglichkoida: En allgemeiner Wettbewerb nach ara Vorbereidongsklass (CPGE), mid ama Universidädsdiplom ema Masterabschluß M1. Leid mo a dobblds Diplom han wellad mid ama Abschluß vo ara École Polytechnique.
Forschong
D Thema vo dr Forschung an dr Télécom ParisTech
Drfür geids vier Laboratorie Älle send zesmmagfassd em Labor fir Informationsverfahren und –Kommunikation.
Olympus Mons
Dr Olympus Mons (Lat. fr Berg Olymp), trefflig daift uf dr Namme vum Sitz vu dr antike grichische Götter, isch e wohrschins erloschene Vulkan in dr Tharsis Regio uf em Planet Mars. Mit 26,4 kmGipfelhöchi vum Fuess gmesse un eme Durmesser vu fascht 600 km isch er dr höchscht un gröscht bekannt Berg im Sunnesystem.
Dr Olympus Mons, früehèr as Nix Olympica (lat. nix = Schnee) bezeichnet, ghört wäge sinere Form zue dr so gnennte Schildvulkan. Sälle Vulkantyp cha zwar sehr hoch werre, het debi aber e grossi Usdähnig – d'Stigig vu dr Häng isch relativ flach. D'Inselgruppe Hawaii, uf dr Erde, isch bispilswiis au us dem Vulkantyp hervorgange.
Einzeller
Äizäller si Lääbewääse, wo us nume äinere Zälle bestöön. D Iidäilig in Äizäller und Meerzäller isch nume e Beschriibig und git kä Uskunft über Verwandtschaftsgrad, Lääbenswiis oder innere Ufbau und Stoffwäggselvorgäng. Äizäller bilde kä gschlossnigi Verwandtschaftsgrubbe. Si umfasse alli Archäe, die mäiste Bakterie, e baar Bilz und e Hufe Protiste. Si si zwüsche weniger als äim µm (z. B. Nanoarchaeum equitans) und meerere Santimeter (z. B. Acetabularia) grooss. Mänggi Äizäller chönne Zällkolonie bilde.
Bad Sierck
Siirk (lothrìngisch; frànzeesch Sierck-les-Bains, ditsch Bad Sierck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Siirk lijt àm rachte Stàde vun dr Mosel àn dr Mìndung vum Montenach-Bàch ìm Dräilandereck Frànkrich-Luxeburi-Ditschlànd uf re Heche zwìsche 145 un 337 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
D Stàdt ìsch um e Buriànlàà rum entstànde, wie ìm 10. oder 11. Johrhundert geböit worre ìsch. Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme, drvor hàt s zem Herzogtum Lothringe ghert. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Siirk ìsch. Siirk ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Siirk ghert zem Moselfrankisch.
Künstlergruppe
As Künstlergrubbe bezäichnet mä en offene oder e feste Zämmeschluss vo Künstler zun ere Grubbe mit eme Naame. Gründer und Iniziatoore vo Künstlergrubben si scho immer mäistens naamhafti Kunststudänten und Künstler gsi, wo sich um sä ume Künstler zämmegschlosse häi, wo äänligi Ideä gha häi. Vili Künstlergrubben häi e starke Iifluss uf die verschidnige Epoche vo dr Kunstgschicht ghaa. Die chliinsti Künstlergrubbe isch s Künstlerduo, zwäi Künstler wo seer äng verbunde si, hüfig in Lääbenspartnerschafte wie d Niki de Saint Phalle und dr Jean Tinguely, oder dr Gilbert & George.
Im witere Sinn cha mä au literarischi Grubbe und Grubbe vo Muusiker as Künstlergrubbe bezäichne.
Olymp (Begriffsklärung)
In de englische Schribwiis Mount Olympus git's u. a. folgendi Berg:
lueg au: Olympia
René-Nicolas Ehni
Dr René-Nicolas Ehni (* àls René Claude Ehni àm 29. Àwrìl 1935 z’ Rìxa, Owerelsàss; † 18. Jüüni 2022 z’ Pfàscht) ìsch a elsassischer Schrìftschtäller, Dramadìchter, Theàter- un Fìlmschàuischpìeler gsìì. Gschrìewa hàt’r vor àllem uff Frànzeesch, àwwer àui à bìtsi-n-uff Elsässerdiitsch.
sii Laawa
Uff d’ Walt kumma-n-ìsch dr René Ehni ànna 1935 z’ Rìxa bii Mìlhüüsa-n-ìm Elsàss. Ar hàt vun’ra jìddischa Rom-Fàmìlia gschtàmmt. Siina Äältra un Verwàndta sìnn Büüra un Àrwaiter gsìì. Uffgwàcksa-n-ìsch dr Ehni àn dr Schtrooss D’Rüahj (rue du Repos) z’ Aschendswiller. Ar ìsch ìn d’ Sekundààrschüal Saint-André z’ Kolmer un ìm Lambert-Gymnàsium z’ Mìlhüüsa gànga. Àb 1953 hàt’r àn dr Theàterschüal vu dr Rue Blanche z’ Pàriis gschtudiart. Ar hàt z’äärscht ìn a pààr Fotoromààna un Warbunga gschpìelt un ìsch drnooh ìm Àlgeriakriag gànga ge kampfa.
Noh dräi Joohra-n-ìm Àlgeria-n-ìsch’r uff Rom gànga. Doo hàt’r ààgfànga z’ schriiwa un hàt d’ bekànnta itàlianischa Kìnschtler Laura Betti, Alberto Moravia, Franco Zeffirelli un Elsa Morante kännaglehrt. Ar ìsch schpeeter z’ Pàriis z’ruckkumma un hàt doo fìr d’ Zittschrìft Les Temps modernes gschrìewa. Jeeda Wucha hàt’r zamma mìt dr Simone de Beauvoir gassa. Ìm Septamber 1964 ìsch ìm Ehni sii äärscht Romààn La Gloire du vaurien üssagànga. Ìm Büach wìrd’s vu’ma junga Homosäxüäll’r grädd. Vum Büach hàt d’ Prassa vìel grädd. S’ Wark ìsch vu dr Simone de Beauvoir unterschtìtzt worra. Ìn dara Zitt ìsch dr Ehni a Frììnd vum Pàriiser Verleeger Christian Bourgois worra. Dräi Joohra làng ìsch’r dr Gfährta vum Tànzer Maurice Béjart gsìì. Obwoohl’r s’ Laawa-n-ìm Pàriis meega hàt, hàt’r s’ Pàriiser Bìrgerschàft haftig kritisiart.
Schpeeter hàt dr René-Nicolas Ehni fìrs Farnsah, Radio un Theàter gschrìewa. Siina bekànntschta Theàterschtìckla sìnn Que ferez-vous en novembre ? (1967) un Super-positions (1970) gsìì. Ar hàt àui a Schtìckla-n-uff Elsassisch gschrìewa, wo ànna 1972 ìm Elsassischa Theàter vu Mìlhüüsa gschpìelt worra-n-ìsch. Ìm gliicha Joohr hàt’r Pàriis fàraloo un ìsch z’ Aschendswiller z’ruckkumma, fìr geega d’ Karnenärgii un d’ Üüssdehnung vum Kànààl àm Rhii protäschtiara. Ar àui àui fìr d’ Regionààlschproocha gekampft. Ìm Elsàss hàt’r dr Àrzt Louis Schittly kännaglehrt, wo àui engaschiart gsìì-n-ìsch. Mìt ìhm ìsch’r vìel graist. Ànna 1975 hàt’r d’ Rolla vum Pfàrrer ìm Schittly siim Fìlm „D’Goda“-n-uff Elsassisch gschpìelt. Ìm naachschta Joohr hàt’r a Theàterschtìckla-n-uff Elsassisch fìrs Pàriiser Nàzionààltheàter Chaillot gschrìewa.
Ànna 1980 hàt sìch dr Ehni zem orthodoxa Glàuiwa bekehrt, nohdam àss’r a pààr Joohra làng Kàtekeet ìm Athos ìm Griachalànd gsìì-n-ìsch. Ar hàt àui a pààr Frìinda bekehrt. Noh siina Bekehrung hàt’r dr Nàmma Nicolas àn siim Geburtsnàmma gschtällt. Ànna 1991 ìsch’r uff Plaka Apokrono uff Kreta gànga ge laawa. Doo hàt’r d’ junga Myriam ghiirootet un hàt mìt ìhr zwai Kìnder ghàà. Ar ìsch schpeeter ìm Elsàss z’ruckkumma. Ànna 1997 hàt’r Rolla ìm Mathieu Amalric siim Fìlm Mange ta soupe gschpìelt. Ànna 2008 ìsch ìm Ehni siina aigena Laawesbschriiwung uff Frànzeesch, Apnée, autobiographie, ärschìena. Sa ìsch fìr dr Médicis-Priis nominiart worra.
Dr René-Nicolas Ehni ìsch àm 18. Jüüni 2022 z’ Pfàscht bii Mìlhüüsa gschtoorwa, ìm Àlter vu 87 Joohra.
Ànna 2010 hàt d’ Schtàdtbibliothek vu Mìlhüüsa mehr àss 4.000 Dokümenta un Wark vum René-Nicolas Ehni kàuift. Ànna 2004 ìsch ìm Jean-Luc Bouveret sii Belehrfìlm ìwwer’m Ehni veräffentligt worra gsìì.
Mahlberg
Mohlburig (dt. Mahlberg) isch e Stadt im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Mohlburig leit in der Owerrhineweni in dr Vorbärgzone am Weschtrand vum Schwarzwald in dr Nechi vum Rhin. Dr Bann bstoht us 42,4 % Landwirtschaftsflechi, 38 % Wald, 18,7 % Sidlungsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmaine sin Kibbennä im Norde, Kabbl-Groffähuusä im Weschte vis-à-vis vu dr A 5 un Äddene im Sidoschte.
Gmaindsgliiderung
Zue Mohlburig ghert no dr Ortsdail Orrschwiihr (dt. 'Orschweier', iigmaindet zum 1. Oktober 1973). Zur dr Stadt Mahlberg vor 1973 ghert au no dr Hoof Allmendhöfe. Zue dr eomolige Gmai Orrschwiihr ghere s glichnamig Dorf un dr Wohnblatz Bahnstation Orrschwiihr.
Verwaltung
Mohlburig het mit dr Stadt Äddene un dr Gmaine Kabbl-Groffähuusä, Ringsä un Ruäscht e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Dr Burgermaischter vun Mohlburig isch dr Dietmar Benz.
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Verkehr
Mohlburig het e Aaschluss an d A 5 un e Bahnhof vu dr Rhindalbahn.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Mohlburig ghert zum Owerrhinalemannisch.
Kandel (Berg)
Dr Kandel isch die höchscht Erhebig im Middlere Schwarzwald un dr Husberg vu dr Stadt Waldkilche. D'Höchi betrait 1241 Meter iber NN.
Geologie un Relief
Dr Kandel ghert zum zentralschwarzwälder Gneisbiet. S Bergmassiv isch in sinere Großform tektonisch bedingt: D Kandel-Scholle stygt pultfermig vu dr Hochflechi um Sankt Peder no Nordweschte hii aa. Si isch vu Verwerfieg umgee, wu sich dailwys as dytligi Gländskante abzaichne. D Rhyebeni lyt iber 1000 Meter un d Gipfel uf dr änere Syte vum Elzdal 500-600 Meter diefer wie dr Kandel. Dass d Kandel-Scholle gegeniber dr Rhyebeni allno aaghobe wird (1–2 mm/a) zaigt sich ab un zue in liichtere Erdbebe.
S Kandelmassiv isch vu diefe Däler radial in zem Dail rundligi, zem Dail felsigi Bärgrucke ufglest. Di gääche Halde gehn no Sidweschte (Glotterdal) 600 m aabe, no Nordweschte (Elzdal) 650 m un no Nordoschte (Simonswälder Dal) guet 700 m. Nume no Sidoschte goht dr Bärg ender schlään aabe, Richtig Sankt Peder um 500 m un zue dr Blatte yber dr Zweribachwasserfäll hii um guet 200 m. D Halde im Side, wu s vil Matte het, het e dytlige Yyfluss uf d Thermik un mit dr Gwitterzelle, wu do vilmol entstehn, uf s Wätter im Brysgau.
D Forme vum Gebirgsstock, wo uf iiszitlichi Verglätscherige zruckgehn, drätte im Landschaftsbild nume wenig in Erschyynig.
Sport- un Frizittmöglichkeite
Dr Kandel biädet umfangrichi Sport- un Frizittmöglichkeite. Er isch durch e umfangriichs Wägnetz fer Wanderer un Bergradler erschlosse, under anderem durch e Deil vum Schwarzwaldvereinswäg Oberkilche - Waldkilche (Kandelhöchewäg). Dr gross Kandelfelse isch e beliebts Revier fer Kletterer un verfüegt über mehreri Route vu underschidliche Schwirigkeitsgrade. Uf em Gipfel vum Kandel befinde sich zwei Startrampe fer Drache- un Gleitschirmflieger. Im Winter sten zwei Skilift sowie e Langlaufloipe parat.
Dr Aastiig vu dr Kandelstross vu Waldkilche zum Gipfelpass uf 1200 Meter Höchi ghört mit sinene 900 Höchemeter uf 10 km Längi zue dr beliebteschte Aastiig in dr Region.
Ereigniss rund um dr Kandel
Dr ober Deil vum Kandelfelse, die sognennt Deifelskanzle, isch anno 1981, in dr Walpurgisnacht vum 30. April zum 1. Mai abbroche. Yber 2000 Kubikmeter Gstei hän sich gleest un liigè zum Deil nu hit underhalb vum Felse.
Am 5. Dezember 2004 het sich im Ruum Südbade e Erdbebe vu dr Stärchi 5,43 uf dr Richterskala ereignet. S'Epizentrum isch yber 12 km underem Kandelmassiv gläge).
Am 13. Auguscht 2005 het im Ramme vu dr Regio-Tour e Bergzittfahre vu Waldkilche uf dr Kandel stattgfunde. Beschter Radler isch dr Tony Martin mit ere Zitt vu 33 Minute un 43 Sekunde worre. (Hobbyfahrer bruche nabzues nit vil wäniger Zit).
Musiktheater
Wie s entstande isch und sich entwigglet het
Zum Muusigtheater zelt mä im dütsche Sproochruum näben e baar Sonderforme d Opere, d Operette, s Singspiel, wo kabarettistisch gfärbt isch, und s Miusikl, eo in dere Räijefolg entstande si. Alli vier Gattige si öbbe zwäi Joorduusig jünger as s Sprächtheater, wo in dr Antike entstande isch und häi sich uf däm sinere stofflige und daarstellerische Grundlaag entwigglet.
Es het zerst Mischforme gee, wo s Schauspiil bzw. d Muusig nume die anderi Kunstform wien e Illistrazioon begläitet het, vo dr Rönessans aa si Gattige entstande, wo bin ene dr Logos und dr Mimus voll ufenander abgstimmt gsi si. Drbii isch nie klaar gsi, öb d Muusig dr Teggst söll diktiere, oder öb si däm söll underworfe si. Im 20. Joorhundert het mä au mit Forme umegspiilt, wo s Schauspiil und d Musik eender assoziativ nääbenenander häi lo gälte.
Ursprünglig häi bi Uffüerige vom Muusigtheater Schauspiiler, Sänger (däilwiis in Personalunion) und Orchester mitgspiilt. In dr nöijere Zit wird d Muusig vilmol vo Doondrääger abgspiilt und zum Däil mit Döön gmischt, wo läif erzügt wärde.
Instrumänt
Zum ene Muusigtheater chönne alli Instrumänt vom ene klassische Orchester ghööre und natürlig au die menschligi Stimm. Im 20 und 21. Joorhundert het mä s Instrumentarium vom Muusigtheater erwiteret und jetz chönne au Instrumänt us dr Pop- und Dschäsmuusig (E-Gitarre, Keyboards, Synthesizer, E-Bass etc.) iigsetzt wärde. In dr jüngste Zit git s immer mee mixed media Inszenierige, wo digitalisierti Muusig und Muusig, wo läf gspiilt wird, gmischt wärde.
Begriffsgschicht
Dr Begriff vom Muusigtheater sälber isch erst im 20. Joorhundert brägt worde, wo mä sich kritisch mit dr dradizionelle Opere, wo d Muusig bin ere vorherscht, und dr Art, wie si ufgfüert wird, befasst het und sich draa het afo stööre, ass dr Begriff „Opere“ für son e Hufe verschidnigi Forme brucht worden isch, wo bis denn entstande si.
Zerst het dr nöi Begriff experimentelli Mischforme bezäichnet, im Lauf vo dr Zit isch er aber immer mee as Sünonüüm für d Opere brucht worde, wo mit modärne Middel inszeniert worde isch. Mit däm hänggt zämme ass mee und mee sit em Joorhundert vorhäär d Rolle vom Reschissöör as genau so verantwortigsvoll und künstlerisch wichdig anerkennt worde isch wie die vom Autor, vom Komponist, vo de Schauspiiler und Sänger, vom Dirigänt und vom Büünebildner. Dr Reschissöör Walter Felsenstein, wo sich drfüür iigsetzt het, ass d Muusig und dr Teggst bi dr Kommunikazioon gliichberächdigt sötte si, und wo d Inszenierige von em langi Zit as bischbilhaft gulte häi, het vil drfür gmacht, ass sich dr nöi Begriff iibürgeret het. Noch iim sött mä zum Bischbil au dr Oscar Fritz Schuh, dr Günther Rennert und dr Götz Friedrich erwääne.
Für Forme vom Muusigtheater, wo weder Opere, no Operette oder Miusikel si, het dr Komponist Mauricio Kagel dr Begriff "Nöis Muusigtheater" brägt. S nöije Muusigtheater isch nit uf e Gsang konzentriert, sondern goot vom Klang us, wo uf dr Büüni in Akzioon umgsetzt wird, musikalisch, dänzerisch und daarstellerisch.
Im angloamerikanische Sproochruum isch „Musical Theatre“ nit dr Ooberbegriff für alli Forme vom Muusigtheater, wo oobe nooch erwäänt wärde. Es wird mäistens as Sünonüüm für s Miusikel und anderi, eender liichti Forme verwändet, zum sä vo dr dradizionelle Opere („Opera“) abzgränze.
Silbe
E Selbe (v. lat.: syllaba, griech.: συλλαβή "Zusammenfassung". Do: Zfg. vo Lute oder Phoneme) esch e grammatische beziehigswis linguistische Begreff, wo för e Einheit us enemene oder mehrere ufenanderfolgende Lut (Phoneme) stat, wo sich in eneme Zug usspräche lönd (Sprächeinheit). Si stellt die chlinschti Lutgroppe im natürleche Sprächfloss dar. Si esch e phonetischi ond kei Senneinheit. Das bedüted, dass die Iteilig in Selbe oft ned met de Iteilig i bedütigstragende Einheite (Morpheme) öberiistemmt. Au wenn im Dütsche oft de Idrock entstohd, dass die Morphemgränze met de Selbegränze öberistemmt, esch das ned de Fall, wel e Selbe e eigene inhärenti Struktur bsetzt. Mängisch wärdid Morpheme au Sprochselbe gnennt ond denn die do beschribene Selbe zor Verdütlechig als Sprächselbe. Danäbe werd mängisch au e Schriibselbe definiert.
Astrid Lindgren
D Astrid Lindgren (schwedisch: ; * 14. Novämber 1907 uf em Hof Näs bi Vimmerby as Astrid Anna Emilia Ericsson; † 28. Jänner 2002 z Stockholm) isch e schwedischi Schriftstelleri gsii.
Si gheert mit ere Gsamtuflag vu rund 165 Millione Biecher (Stand: Februar 2019) zue dr bekannteschte Chinder- un Jugedbuechautore vu dr Wält. Ihri Wäärch sin in aller Wält un 101 verschidene Sprooche uusechuu, dodermit gheert si zue dr maischtibersetzte Autore.
Stefan Zweig
Dr Stefan Zweig (* 28. Novämber 1881 z Wien; † 22. Februar 1942 z Petrópolis, Bundesstaat Rio de Janeiro, Brasilie) isch en östriichische Schriftsteller gsi.
Lääbe und Wärk
Scho sit 1897 het er in Zitschrifte Gedicht veröffentligt. 1901 isch dr Gedichtband Silberne Saiten und 1904 sini ersti Novälle Die Liebe der Erika Ewald erschiine. Näbe äigene Erzäälige und Essei het dr Zweig au as Übersetzer vo de Wärke vom Verlaine, vom Baudelaire und bsundrigs vom Émile Verhaeren gschafft und als Schurnalist. Im Erste Wältchrieg isch er vom Milidäärdienst befreit worde und isch in d Schwiz go lääbe und het dört as Korrespondänt für d Wiener Neue Freie Presse gschafft. Noch em Chrieg isch er zrugg uf Östriich und het sich dört gegen e Nazionalismus und Rövanschismus iigsetzt und für d Idee vom ene gäistig gäinte Öiropa. In deere Zit het er vil hschriibe: Erzäälige, Draame und Novälle. Die historische Momäntufnaame Sternstunden der Menschheit vo 1927 zele bis hüte zu sine erfolgriichste Büecher.
Astrid Lindgren
Z Dytschland isch si mit ere Gsamtuflag vu wyt iber 20 Millione Exemplar eso erfolgrych wie chuum en andere Chinder- un Jugedbuechautor. D Schriftstelleri isch di gaischtig Mueter vu dr Pippi Langstrumpf, em Michel vu Lönneberga, dr Ronja Raiberdochter, dr Madita, em Mio, em Kalle Blomquist, em Karlsson vum Dach, dr Chinder vu Bullerbü un vyl andere Figure.
Stefan Zweig
Lääbe und Wärk
1939 het er d Charlotte Altmann ghürootet. Wo dr Zwäit Wältchrieg usbrochen isch, het dr Stefan Zweig die britischi Staatsbürgerschaft aagnoo. Wil er aber Angst ghaa het, ass d Ängländer käi Underschiid wurde mache zwüsche Östriicher und Dütsche und iin als "enemy alien (findlige Usländer)" wurde interniere, het er London verloo. Er isch uf Nöi York, denn uf Argentinie und Paraguay und isch im Joor 1940 schliesslig z Brasilie glandet. Dört isch 1941 d Monografii Brasilien erschiine und 1942 d Schachnovelle. Am 22. Februar 1942 het sich dr Stefan Zweig z Petrópolis (bi Rio de Janeiro) mit ere Überdosis Veronal s Lääbe gnoo und si Frau mit ere Überdosis Morphin.
1944 isch posthum si Autobiografii under em Ditel Die Welt von Gestern uusechoo.
Astrid Lindgren
as Chind
Anne 1914 isch d Astrid z Vimmerby yygschuelt wore. Um die Zyt isch fir d Chinder vu aifache Lyt d Schuel no drei Johr ume gsii. Nume rychi Burgerchinder sin uf e hecheri Schuel gange, wel doderfir het mer 23 Chroone im Halbjohr mieße zahle. D Eltere vu s Astrids Fryndin hän s Ehbaar Ericsson vun ere hechere Schuelbildig fir ihri Dochter chenne iberzyyge. In dr negschte segs Johr het di flyssig un schlau Schueleri vor allem Sproche glehrt: Änglisch, Franzesisch un Dytsch. Anne 1923 het si mit em Realexame d Schuel abgschlosse un het derno noch em Wunsch vu dr Mueter as Huusdochter gschafft un het kai Wunsch ghaa noch ere Lehr.