cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Schiller
Bsuach aus ond en dr alda Hoimet
A bsondra Freid widrfehrt em Schiller em Herbscht 1792. Dô kriagt’r nemlich Bsuach vo seira Muadr, ond dui brengt au noh glei sei jengschda Schwestr mit, wo en seira Karlsschualzeit uf d Welt komma ischt. Et zletscht wuud au der Bsuach a Grond drfir sei, dass-en s Johr druf en sei alda schwäbischa Hoimet zuit. Zamma mit seira schwangra Charlotte macht’r sich am 1. Auguscht 1793 uf da Weag. Scho a dr wirdabergischa Grenz werdet dia Eheleit vom Schiller seim Vaddr, wo au nemme dr Gsendeschd ischt, en Empfang gnomma.
Z Ludwigsburg, wo des jonge Ehepaar sei Quardiir ufschlegt, kommt ihr erschts Kend uf d Welt: dr Soh Karl. Geburtshelfr isch dr Dr. von Hoven, em Schiller sei aldr Schualkamrad. Der kemmret sich abr et bloß om dui jonga Muadr, sondern au rihrend om sein Freind Fritz, wo emmr wiidr vo Krankheitsôfäll befalla wuud. Zo zwoit machet se an mehrdägiga Ausflug noch Diibenga, wo-se ihrn gemeinsama Liablengslehrer Abel bsuachet. Deet treffet se abr au mit-em jonga Friedrich Cotta zamma, ama ufstrebenda deitscha Vorlegr mit-ma feina Neesle fir de guat Litradur. Mit deam knipft dr Schiller gschäftliche Vorbendonga ôô, wo glei em Johr druf zor Grendong vo dr Zeitschrift „Die Horen“ fihra sollet.
En Ludwigsburg lôôt sich dr Dichtr vo dr schwäbischa Konschtmôlore Ludovike Simanoviz porträdiira ond z Stuegert modelliirt sei aldr Karlsschualfreind Dannecker sei Bischde. Em Mai 1794 schliaßlich gôht dr Schiller mit seira Familie noch Jena zruck.
Freindschaft mit-em Goethe
Am 20. Juli 1794 tagt en Jena d „Naturforschende Gesellschaft“. Dera duat au dr erschde Minischtr vo Sachsen-Weimar, dr Johann Wolfgang von Goethe, d Ehr ôô ond lôôt sich mit dr Staatskutsch nôch Jena nomfahra. Doch der Vortrag, wo-nr deet zo heera kriagt, isch zemlich langweilig. Drom entschliaßt’r sich, beldr zo ganga. A dr Gardrob fellt-em uf, dass dr Schiller s Gleiche em Senn hot. Jetzt kommet dia zwoi mitnandr ens Gschbräch, ganget zamma us-em Haus naus ond setzet uf dr Strôß ihr Ondrhaldong fort. Dô drbei merket-se, dass-se eigentlich uf dr gleicha Linie ticket. Schliaßlich standet-se vor-em Schiller seira Wohnong. Der ladet da Ältra zo sich ei. Drenna debaddiiret-se weitr, bis dussa d Sonn ufgôht. Desch dr Ôfang vo-ra graußa Freindschaft zwischa deane zwoi Manna, ond em Septembr isch dr Schiller a baar Wocha lang dr Gascht vom Goethe en seim Haus en Weimar.
A Johr schbätr biadet d Uni Diibenga em Schiller a ordentlicha Professur vo dr Filosofii ôô. Der abr will gerner e dr Näh vo seim nuia Freind sei ond lehnt ab. Noh em gleicha Johr geit’r sei nuia litrarischa Monâtszeidong „Die Horen“ raus, wo beim Cotta z Diibenga vorlegt wuud. S isch de erscht Zeitschrift vo dr deitscha Klassik. An Haufa bedeidende Kepf liifret dô drzua Beiträg, so zom Beischbiil dr Goethe, dr Friedrich Hölderlin, dia zwoi Humboldt-Briadr ond dr Herder.
1796 kommt a Werk raus, wo dr Goethe ond dr Schiller mitnandr vorfasst hend, d Xenien, uf deitsch Gastgeschenke. Zerscht erscheinet se en de „Horen“ ond nôchher nomôl ond erweitret en dr Abhandlong Über naive und sentimentalische Dichtung. Weil abr dia zwoi Dichtr mit-ra graußa Freid bei dr Arbet send, kommet emmr neie Xenia drzua. Zom Doil send se streibar ond zom Doil au freindlich. S Ergebnis ischt schliaßlich a Sammlong vo-nen em „Musen-Almanach für das Jahr 1797“, kurz „Xenien-Almanach“ ghoißa. Dô drmit rechnet dia zwoi Dichtr ab mit ihre Gegner ond mit dr vorherrschenda Middlmäßigkeit en dr dômôliga Zeit.
Am 12. Oktobr 1798 kommt s erscht Môl em Schiller sei Drama Wallensteins Lager uf d Bihne, dr erscht Doil vo dr Trilogii Wallenstein. Dr Ôlass dô drfir isch d Wiidrereffnong vom ombauda Weimarer Theatr. Mit dera Trilogii leidet dr Schiller sei klassischa Phase als Dramatikr ei.
S Johr 1799 beschert em Schiller sowohl Freid wia au Loid: Oinrseits kommt sei Dochtr Karoline Henriette Luise uf d Welt ond andrerseits wuud sei Frau Charlotte vo-ma schwera Nervafiabr hoimgsuacht. Zom Glick kô-se sich abr wiidr erhola.
Réchicourt-le-Château
Réchicourt-le-Château (Patois Rchico, ditsch Rixingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Friedrich Schiller
Freindschaft mit-em Goethe
Damit dia stendige Fahrda vo Jena nôch Weimar ond wiidr zruck endlich dr Vorgangaheit ôôgheera sollet, zuit d Familie Schiller, wo enzwischa uf fenf Persona ôôgwachsa ischt, am 3. Dezembr 1799 nôch Weimar om. Weagam Schiller seira dramadischa Beschäfdigong hot’r nemlich emmr efters s Theatr en sellra Stadt ufsuacha miaßa.
De letschde fenf Johr
Enzwischa hot dr Schiller seine grauße finanzielle Sorga zom greeschda Doil ibrwonda. 1802 kô-nr z Weimar sogar a stattlichs Haus kaufa. Noh em gleicha Johr kriagt’r am 16. Novembr a Dokument dô dribr, dass’r en da erblicha Adlsstand erhoba wuud. Vo jetzt ôô derfet sich älle Familiamitgliidr „von Schiller“ nenna.
Réchicourt-le-Château
Geogràfi
Réchicourt-le-Château sìdeschtlich vum Étang de Réchicourt (Rixinger Weiher) uf re Heche zwìsche 242 un 333 m ìwer em Meeresspiejel. Nordeschtlich vum Dorf àn dr Granz züe dr Nochbergmein Gondrexange lijt dr Col des Français (dt. Franzosenpass).
Friedrich Schiller
De letschde fenf Johr
Litrarisch schafft’r wia narret. En kurzr Zeit entstandet Ibrsetzonga ond Bearbeidonga vo Theatrstick us-em Italienischa (1802: Turandot, Prinzessin von China, a tragikomischs Märle nôch-em Carlo Gozzi) ond us-em Franzesischa (1803: Der Neffe als Onkel ond Der Parasit oder Die Kunst, sein Glück zu machen, zwoi Luschtschbiil nôch-em Louis-Benoît Picard). E deam Johr schreibt’r au sei Trauerschbiil mit Cheer Die Braut von Messina oder Die feindlichen Brüder, wo am 19. März 1803 z Weimar urufgfihrt wuud. Fascht uf da Dag gnau a Johr schbätr, am 17. März 1804, hot sei volkstimlichtschs Schauschbiil Wilhelm Tell Premiere. Des behandlet d Grendong vo dr schweizorischa Eidgnossaschaft. Em Middlponkt stoht dui legendära Sage vom Tell seim Apflschuss. Da Stoff zo deam Drama hot-em dr Goethe aus dr Schweiz mitbrôcht. Der hot zerscht selbr vorghet, dui Tell-Gschicht zo dramadisiira, hot nô abr zogonschda vo seim Freind druf vorzichdet. Obwohl gsondheitlich scho arg ôôgschlaga, folgt dr Schiller an Monat schbätr era Eiladong vo dr Kenigin Luise nôch Berlin, om deet a baar feschtliche Uffihronga vo seine Theatrstick beizwohnet. Dô drbei wuud’r vom Publikom ganz arg gfeiret. Abr wia-nr nôch Weimar zruckkommt, gôht’s mit seira Gsondheit emmr meh bergab. Trotzdem rafft’r sich nomôl uf zo-ma nuia Theatrstick, wo älle seine bisherige ibrtreffa sott, nemlich dr Demetrius. Sei Kraft langet abr nemme. Ibr da Ôfang vom zwoida Akt kommt’r et naus. Am 9. Mai 1805 schliaßt’r d Auga fir emmr. Dr Grond fir sein Dod isch laut em Doktr a schwera Longaentzendong mit-ra weit fortgschriddna Zrsteerong vom lengga Longafliigl. Nôch-em Brauch vo Weimar wuud dr Schiller uf-em Jakobsfriidhof bei Naacht en ällr Stille beerdigt. Am Dag druf fendet e dr Jakobskirch a Trauerfeier statt. Am 16. Dezembr 1827 wend de sterbliche Ibrrescht vom Dichtr en d Firschdagruft, wo kirzlich uf-em nuia Weimarer Friidhof baut worra ischt, ibrfihrt. Deet fendet 1832 au dr Goethe neaba seim Freind sei ewiga Ruah.
Réchicourt-le-Château
Gschìcht
Réchicourt-le-Château ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 770 àls Richisi curtis.
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
Noh e dr Naacht hot dr Meyer s Manuskript gleasa ond kommt am Dag druf zo-ra ganz andra Eischätzong: „Der Fiesco ist ein Meisterstück und weit besser bearbeitet als die Räuber.“
Ganz bsondrs em Schiller seira friha Lyrik wemmlet’s vo oreine Reim. So hoißt’s zom Beischbiil en dr fenfda Stroph vo seim Jugendgedicht
Réchicourt-le-Château
Verwàltung
vun Réchicourt-le-Château ìsch. Réchicourt-le-Château ghert zem Kommünàlverbànd.
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
<poem style="font-style:italic"> Eine Leichenphantasie
Réchicourt-le-Château
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Réchicourt-le-Château ghert zem Lorrain.
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
Mutig sprang er im Gewühle der Menschen, Wie auf Gebirgen ein jugendlich’ Reh; Himmelum flog er in schweifenden Wünschen, Hoch wie die Adler in wolkichter Höh’.
Liist mr jetzt abr s Gleiche mit ra schwäbischa Dialektfärbong, nô klenget dia Vers uf oimôl ganz „rein“:
<poem style="font-style:italic"> Mutig sprang er im Gewihle der Menschen, Wie auf Gebirgen ein jugendlich’ Reh; Himmelum flog er in schweifenden Wenschen, Hoch wie die Adler in wolkichter Heh’.
A weitrs Beischbiil stammt us-em Schluss vo seim Gedicht Melancholie an Laura. Deet hoißt’s:
G 20
G 20 stoht fir:
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
<poem style="font-style:italic"> Brich die Blume in der schönsten Schöne, Lösch, o Jüngling mit der Trauermiene, Meine Fackel weinend aus; Wie der Vorhang an der Trauerbühne Niederrauschet bei der schönsten Szene, Fliehn die Schatten – und noch schweigend horcht das Haus.
<poem style="font-style:italic"> Brich die Blume in der schensten Scheene, Lesch, o Jingling mit der Trauermeene, Meine Fackel weinend aus; Wie der Vorhang an der Trauerbehne Niederrauschet bei der schensten Szene, Fliehn die Schatten – und noch schweigend horcht das Haus.
Zletscht noh a Beischbiil us-em Gedicht Die Kindsmörderin. De viir letschde Zeila vo dr zwoida Stroph ganget so:
<poem style="font-style:italic"> Fahret wohl, ihr goldgewebten Träume, Paradieseskinder-Phantasien! Weh! sie starben schon im Morgenkeime, Ewig nimmer an das Licht zu blühn.
<poem style="font-style:italic"> Fahret wohl, ihr goldgewebten Dreime, Paradieseskinder-Phantasiin! Weh! sie starben schon im Morgenkeime, Ewig nimmer an das Licht zu blihn.
Em Schiller sei norddeitschr Dichtrkolleg August Wilhelm Schlegel (1767 bis 1845) hot sich ibr-en luschdig gmacht mit-de folgende Vers:
<poem style="font-style:italic"> Wenn jemand Schoße reimt auf Rose, auf Menschen wünschen, und in Prose und Versen schillert: Freunde, wisst, dass seine Heimat Schwaben ist.
Abr au em Schiller seira friha Prosa fendet sich an Haufa Stella, wo-nr sei Herkonft et vorleigna kô. En de Raibr „hebt“ oinr, stadd dass’r „hält“, a andrer kriagt „die Gichter“, s Werdle „wirklich“ braucht’r em Senn vo „gegenwärtig“ ond „bald“ steigret’r reglmäßig: „der bäldeste Brief“.
Wia dr Schiller lang gnuag vom Schwobaländle weg gwäa ischt, hot’r sich vôrgnomma, sein schwäbischa Dialekt aazgwehnet, abr nôbrôôcht hot’r’s et. Wo-nr sich nô au noh mit seim Vorbild Goethe ôôgfreindet ond gmerkt hot, dass der a ganz broits Hessisch babbelt, hot’r glei gar nemme probiirt, sei Schwäbisch ufzogäa.
Vortononga
Em Schiller seine Theadrstick ond seine Gedicht hend an Haufa vo Kombonischda ôôgregt, Kombosiziona drvo zmachet, zom Doil us-em Original ond zom Doil en-ra bearbeidada Fassong. A kloina Auswahl:
Aargau
Aargau chan folgendes bedüte:
Sorghumhirsen
As Sorghumhirse wärde d Arte vo dr Gattig Sorghum us dr Familie vo de Süessgreeser (Poaceae) bezäichnet. Sorghum wird mänggisch au ooni h Sorgum gschriibe.
Ratsche
E Rätsche isch es hölzigs Instrumänt zum Grüüsch mache.
Sorghumhirsen
Es stammt ursprünglig us Ostafrika und isch an e häisses und drochnigs Klima aabasst. Vo de Geträid isch 2010 d Aabauflechi vo Sorghum uf dr ganze Wält nume chliiner gsi as die vo Wäize, Mais, Riis und Gärste.
Ratsche
Es ghört zu dr Gruppe vo de Idiofoon. Me seit däm Musiginstrumänt mundartlech au öpe Chlappere und Schnurre oder Räre, Rätschi, Rälle und änlech.
Sorghumhirsen
D Art vo däm Taxon, wo wirtschaftlig am bedütendste isch, isch d Moorehirse (Sorghum bicolor), wo s wichdigste Geträid in Afrika isch und au in Südöiropa, Zentralamerika und Südasie aapflanzt wird. Mä macht vor allem Määl drus und brucht sä as Veefueter. Si wird au as Vogelfueter verwändet. En anderi bekannti Art isch s Sudangras (S. sudanense), wo vor allem as Fueterpflanze, aber au as Energiipflanze aabaut wird.
Litratuur
Rafael Govaerts (Hrsg.): World Checklist of Selected Plant Families. Sorghum Royal Botanic Gardens Kew, abgrüeft am 17. Dezämber 2014.
Ratsche
Das Gräät funkzioniert so, ass me mit ere Kurble oder eme Griff äntwäder es Zaanrad oder e Nockewälle tuet dräje, und mit dene wärde Brättli us Holz gspannt, bis si vo eim Zaan ufe nöchscht oder ufe Chaschtebode gumpe, und das git jedesmol e luute Doon, wenn s Holz uf s Holz chlöpft. Grossi Rätsche händ es baar so Zunge, und wenn sech s Zaanrad gschnäll dräit, macht s Instrumänt es luuts Grüüsch vo däne vilne Schleg, das git es chreftigs Chlappere und Rättere.
Die chlyne Rätsche, wie me se öpe an dr Fasnecht bruucht, hebt me i dr Hand; s Zaanrad blibt stoo, und s Ghüüs schwingt drummume. Z Rhibischofshäim gits e Fasnechtsgruppe, wo Bischemer Rätscheklub heisst. Am jüdische Purimfescht spiilt me mit dr Purimrätsche.
Die grosse Rätsche sind schwäri Chäschte am Bode; und me dräit d Nockewälle mit ere Kurble. Mit de Gräät wird i de Tääg vo Oschtere i vilne Chile für d Glogge, wo denn nit törfe lüüte, vo de Dürm abe glärmet. Im alte Oschterbruuchtum händ Chinder au Handrätsche gschwunge.
Handrätsche sind im Leopold Mozart synere Chindersympfony, in de Carmina Burana vom Carl Orff und em Richard Strauss sym Wärch Till Eulenspiegels lustige Streiche z ghööre.
Mit grosse Chlappere tuet me i de Wybärge d Vögel verschüüche.
Thingsus
De Mars Thingsus isch en germanische Gott gsii, wo zäme mit de baide Alaisiagae vereert woren isch. De Thingsus isch e früeni Form vom Zio gsii.
Öberliferig
Am Hadrianswall, wo z England d Nordgrenze vom Römische Riich bildet het, sind vill römischi Truppe stationiert gsii, drunter au Germane. Die Soldate hend wie öberall im Riich vill Widmige a d Götter ufgstellt. De friesisch Stamm Tuihanti het zwo Inschrifte em Mars Thingsus und a de baide Alaisiagae Beda und Fimmilena gwidmet. Noch de Tuihanti isch hüt di holländisch Landschaft Twente binennt. E dritti Inschrift nennt die baide Alaisiagae Baudihillia und Friagabis und isch vomene Maa mitem germanische Name Hnaudifrid gstiftet wore.
Thingsus
De Name Thingsus isch Germanisch und isch en Ablaitig zum Thing, em germanische Gricht (lbrd. thinx). De Thingsus isch somit e Rechtsgott gsii. Am germanische Thing hend jo nume die weerfähige Mane tailnee töre, drum passt au d Gliichsetzig mitem römische Gott Mars. E wittere Hiiwiis uf sini Vereerig lit im Ortsname Dinslaken vor, wo im früene Mittelalter au Martis lacus ghaisse het. Au de Dienstag, de hochtütsch Name vom Ziischtig isch vo dem Gott abglaitet: (westgerm. *Þingses dagaz > mnd. dingesdach).
Alaisiagae
Die latinisch Inschrift ergitt is Germanische öbersetzt e germanischei Langzile wo stabet: *baiþôz Alaisjagôz Bedô anþi Fimmilenô »a de baide Alaisiage Beda und Fimmilena«, doch da chönnt au nume blosse Zuefall sii.
Hroadbert I.
De Hroadbert I. isch de Soo vom alemannische Groof Hnabi gsii und de Brüeder vo de Imma, de Muetter vo de Hiltigart, wo de Chaiser Karl de Gross ghüroote het. Er het um 770 Güeter em Chloster Sanggale vermacht. Abem Joor 778 werd er as Groof (comes) vom pagus Eitrahuntal (Aitrachtal), vom Hegau, Linzgau und vom Argegau gnennt, wo nördlich vom Rhii und Bodesee glege sind. Im Hegi isch er um 790 vo sim Neff Uadalrich I. abglöst wore.
Muntelier
Mùntelier (amtlich Muntelier; franzöösisch Montillier) isch a politischi Gmiin im See/Lac im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Gschicht
Mùntelier isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1270 aus Monteliers.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,3 % gläge.
Religion
60,4 % va de Yywoner si im Jaar 2000 evangelisch-reformiert gsii, 25,3 % römisch-katholisch.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 719 Yywoner 86,6 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 7,9 % Franzöösisch ù 5,5 % anderi Spraache.
De seislertüütsch Tialäkt va Mùntelier ghöört zum Hööjschtalemannisch.
Thomas de Maizière
Dr Karl Ernst Thomas de Maizière [] (* 21. Jänner 1954 z Bonn) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Vu Dezämber 2013 bis Merz 2018 isch er Bundesminischter vum Innere gsii.
Dervor isch er vu 1990 bis 1994 Staatssekretär im Kultusminischterium vu Mecklenburg-Vorpommern, un vu 1994 bis 1998 Laiter vu dr Staatschanzlei unter em Berndt Seite gsii. Derno isch er vu 1999 bis 2001 Schef vu dr Sächsische Staatschanzlei, vu 2001 bis 2002 Sächsische Staatsminischter vu dr Finanze, vu 2002 bis 2004 Sächsische Staatsminischter vu dr Juschtiz un vu 2004 bis 2005 Sächsische Staatsminischter vum Innere gsii. Vu 2005 bis 2009 isch er Bundesminischter fir bsunderi Ufgabe un Schef vum Bundeschanzleramt gsii. Vum 28. Oktober 2009 bis zum 3. Merz 2011 isch dr de Maizière Bundesminischter vum Innere im Kabinett Merkel II gsii. Derno isch er bis zue syre Ruggchehr in s Inneminischterium Bundesminischter vu dr Verdaidigung gsii.
Familie
D Hugenottefamilie de Maizière, Landadel us dr Nechi vu Metz, isch im 17. Johrhundert uf Brandeburg gflichtet, wu ihre dr Kurfirscht Friedrich Wilhelm Zueflucht bote ghaa het. Dr Name laitet sich vum Härchumftsort vu dr Familie ab, dr Gmai Maizières bi Metz z Lothringe.
Dr Thomas de Maizière isch dr Suhn vum Ulrich de Maizière (1912-2006), em ehmolige Generalinschspäkter vu dr Bundeswehr, un dr Chinschtleri Eva de Maizière geb. Werner (1915-2004). Är het drei elteri Gschwischter, d Schweschtere Barbara Pieper (* 1945; Feldenkraistherapeuti) un Cornelia von Isemann (* 1948, Senatsreti z Bremen) un dr Brueder Andreas (* 1950; Bankmanager). Är isch isch e Vetter vum CDU-Bolitiker Lothar de Maizière, em letschte Minischterbresidät vu dr DDR.
Dr de Maizière isch evangelisch un läbt mit syre Familie z Dresden-Blasewitz. Sy Frau Martina geb. Willeke isch Diplomsozialpädagogin un schafft as Personal Coach. Si hän zämme drei Chinder.
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur uf em Aloisiuskolleg 1972 z Bonn het dr de Maizière bis 1974 sy Wehrdienscht bim Panzergrenadierbataillon 342 z Koblenz abglaischtet un het derno Rächtswisseschaft z Münster un z Fryybeg studiert. Anne 1979 het er s erscht juristisch Staatsexame gmacht un 1982 s zwait. In syre Studiezyt het er sich im Ring Christlich-Demokratischer Studenten (RCDS) Münster engaschiert. Derni isch er Mitarbaiter vum Regierede Burgermaischter vu Berlin, Richard von Weizsäcker, wore un ab 1984 vum Eberhard Diepgen.
Anne 1986 het er an dr Westfälische Wilhelms-Universitet Münster promoviert zum Dr. jur. mit dr Arbet Die Praxis der informellen Verfahren beim Bundeskartellamt – Darstellung und rechtliche Würdigung eines verborgenen Vorgehens. Vu 1985 bis 1989 isch dr de Maizière Laiter vum Grundsatzreferat vu dr Senatskanzlei vum Land Berlin un Prässesprächer vu dr CDU-Fraktion im Berliner Abgordnetehuus gsii. 1989 het dr de Maizière s Young-Leader-Program vum American Council on Germany absolviert, e Partnerprojäkt vu dr dytsche Dänkfabrik „Atlantik-Brücke“ un vum American Council on Germany fir jungi bolitischi un wirtschaftligi Fierigschreft. 1990 het er am Ufböu vum Amt vum Minischterbresidänt vu dr Dytsche Demokratische Republik (DDR) mitgschafft un het au dr Verhandligsdelegation fir dr dytsch-dytsche Ainigungsverdrag aaghert.
Är isch syt 2003 Mitglid im Bresidium vum Dytsche Evangelische Chilchedag. Derzue isch er Offizier vu dr Reserve; sy Dienschtgrad isch Oberleutnant d. R.gsii zum Zytpunkt vu syre Beruefig in s Amt vum Verdaidigungsminischter
Syt Oktober 2010 isch dr de Maizière Honorarprofessor fir Staatsrächt an dr Juristische Fakultet vu dr Tächnische Universitet Dresden.
Bartei
Är isch anne 1971 as Schueler Mitglid vui dr CDU wore.
Dr de Maizière het anne 1990 sym Kusäng Lothar de Maizière, em erschte frei gwehlte Minischterbresidänt vu dr DDR, no dr Volkschammerewahl empfohle gha, d Angela Merkel as Prässemitarbaiteri in sy Team ufznee, wu är derno au as Beroter dry ufgnuu woren isch.
Abgordnete
Dr de Maizière isch vu 2004 bis zue syre Beruefig zum Schef vum Bundeschanzleramt Mitglid vum Sächsische Landdag gsii. Im Wahlchrais 51 (Bautzen I) isch er mit 47,9 % vu dr Stimme diräkt gwehlte Landdagsabgordnete gsii. Dr de Maizière isch uf Blatz Ais vu dr Landeslischt Sachsen fir d Bundesdagswahl 2009 aadrätte un isch mit 45,2 % vu dr Stimme im Bundesdagswahlchrais 156 (Meißen) as Diräktkandidat gwehlt wore. 2013 het er s s Diräktmandat mit 53,6 % vu dr Erschtstimme un 2017 grad no mit 34,1 %.
Effetligi Ämter
Im Novämber 1990 isch dr de Maizière zum Staatssekreter im Kultusminischterium vum Land Mecklenburg-Vorpommern ernännt wore. Derno isch ab Dezember 1994 Schef vu dr Staatschanzlei vum Land Mecklenburg-Vorpommern unter em Minischterbresidänt Berndt Seite gsii. Wu d CDU no dr Landdagswahl 1998 us dr Regierig uusgschiden isch, sich dr de Maizière in dr vorlaifig pensioniert wore.
Am 26. Oktober 1999 het er derno d Laitig vu dr Sächsische Staatschanzlei in dr vum Minischterbresidänt Kurt Biedenkopf gfierte Sächsische Staatsregierig ibernuu. Am 30. Jänner 2001 isch er no dr Entlossig vum Georg Milbradt zum Sächsische Staatsminischer vu dr Finanze ernännt wore. Wu dr Milbradt zum Noofolger vum Kurt Biedenkopf im Amt vum Minischterbresidänt gwehlt woren isch, het dr de Maizière am 2. Mai 2002 d Laitig vum Sächsische Staatsminischterium vu dr Justiz ibernuu. No dr Landdagswahl 2004 isch er am 11. Novämber 2004 zum Sächsische Staatsminischter vum Inneren ernännt wore.
No dr Bundesdagswahl 2005 isch dr de Maizière am 22. Novämber 2005 as Bundesminischter fir bsunderi Ufgabe un Schef vum Bundeschanzleramt in di vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gfiert Bundesregierig beruefe wore. In däre Funktion isch dr de Maizière au dr Beufdrait fir d Noorichtedienscht gsii.
No dr Bundesdagswahl 2009 isch er Bundesminischter vum Inerre Kabinett Merkel II wore. Am 3. Merz 2011 isch dr Thomas de Maizière as Amtsnoofolger vum zruckdrätte Karl-Theodor zu Guttenberg zum Bundesverdaidigungsminischter ernännt wore.
Am 17. Dezämber 2013 isch er im Kabinett Merkel III wider zum Bundesinneminischter ernännt wore.
Ortsvorsteher
Dr Ortsvorsteher isch e Verdräter vom ene Ort, wo nit sälbstständig isch, gegenüber der zueständige Gmeind. D Funktion vom Ortsvorsteher git s in mehrere Bundesländer in dr Bundesrepublik Dütschland und Östriich. Die rächtligi Stellig vom Ortsvorsteher isch drbii unterschiidlig. Z Liechtestei isch dr Begriff analog zum dütsche Ditel Bürgermeister.
Bade-Württebärg
Z Bade-Württebärg isch er dr Vorsitzendi vom Ortschaftsrot. Er verdrätet dr (Ober-)Bürgermeister bim Vollzug vo de Beschlüss vom Ortschaftsrot und bi dr Leitig vo der örtlige Verwaltig. Er cha an de Sitzige vom Gmeindirot as Beroter deilnäh aber nit bim Abstimme. Uf e Vorschlag vom Ortschaftsrot wird dr ehrenamtligi Ortsvorsteher vom Gmeindirot us em Kreis vo de Bürger gwehlt, wo für e Ortschaftsrot wehlbar si, und zum Ehrebeamte uf Ziit ernennt. Mit ere Ortssatzig cha, bsundrigs noch Iigemeindige, bestimmt wärde, ass e stedtische Beamte zum Ortsvorsteher gwehlt wird. Dä isch denn e „hauptamtlige“ Ortsvorsteher ohni eiges Stimmrächt im Ortschaftsrot, usser wenn er e gwehlts Ortschaftsrotsmitgliid isch.
Liechtestei
Z Liechtenstein duet d Gmeindsversammlig der Ortsvorsteher – mä sait em au Gmeindivorsteher – und die übrige Gmeindsorgan frei wehle. D Ortsvorsteher wärde noch em Mehrheitswahlrächt gwehlt und bestimme wiitgehend d Gmeindspolitik. Der Ortsvorsteher darf nume im Hauptort Vaduz noch eme fürstlige Erlass us em 19. Johrhundert d Bezeichng Bürgermeister dräge.
Wladimir Wladimirowitsch Putin
Wladimir Wladimirowitsch Putin (🇷🇺, Ussprach ; * 7. Oktober 1952 z Leningrad, Sowjetunion) isch en russische Politiker. Er isch sit em 7. Mai 2012 Präsidänt vo de Russische Föderation, vo 2000 bis 2008 isch er scho mol Präsident gsi. Vo 1999 bis 2000 und wider vom Mai 2008 bis Mai 2012 isch dr Putin Ministerpräsidänt ksi. Dodevor hät er bim sowjetische Gheimdienst KGB gschaffet.
Am Afang hät mer Hoffnige ghaa, de Putin seg en Erneuerer. Sini Innepolitik isch aber gägenüber de Mäntschen und de Medie je lenger desto repressiver worde. Sini illiberali politischi Ideogie nännt mer Putinismus. Hüt (2022) isch Russland faktisch e Diktatur, wil mer für alles, was me gägen in und sini Politik säit, is Gfängnis chunt oder aber e saftigi Buess muess zale. Freii Medie gits im Land nüme.
2014 hät er sich mit de Annexion vo de Halbinsle Krim vom Weste distanziert. Im Februar 2022 hät er en brutalen Agriffschrieg gäge d Ukraine agfange – und hät dademit es Tabu proche, wo sit em Zwäite Wältchrieg ggulte gha hät.
Sucellus
De Sucellus isch en Gott vo de Kelte gsii, wo vor alem im östliche Gallie vereert woren isch, bsundrigs im Piet vo de Rhône und de Saône. Wel er mit eme Schlegel dargstellt werd, werd er au »Hammergott« gnennt. De Name isch Gallisch und bidütet »Guete Schläger«. Sini Partneri isch d Nantosvelta. Inere helvetische Inschrift trait er de Biiname Ipadcus.
Vereerig
Vom Sucellus sind öppe zee Inschrifte bikannt und guet zwoohundert bildlichi Darstelige, mengisch zäme mit de Nantosvelta. De bärtig Gott trait en chnüülange Chittel und het i sinere Linke e Schlegel miteme lange Stiil und i de Rechte maist e Topf, mengisch au e Füllhorn, e Sichle oder e Schwert. Beglaitet werd er hüüfig vomene Hund oder enere Chraaje. En Altoor us Saarburg mit de typische Darstelig vom Götterpaar trait d Inschrift DEO SVCELLO NANTOSVELTE.
Im Gegesatz zu de maiste gallische Gotthaite, isch d Interpretatio Romana vom Sucellus nöd bikannt. D Forschig vergliicht en weg sinene Attribut mitem römische Underweltgott Dis Pater oder mitem Waldgott Silvanus, wo in Gallie ebefalls miteme Schlegel dargstellt werde cha. Weniger woorschiinli isch er mitem »Donnergott« Iuppiter zämezstele.
Arrondissement
En Arrondissement isch e Verwaltigseiheit. Es git se in underschiidlige Forme z Frankriich, Belgie, Québec und e baar Schwizer Kantön. S Wort isch abgleitet vom französische Värb arrondir (dt. abrunde).
Unterdeilig vom französische Département
Z Frankriich git s 342 Arrondissements, wo territoriali und organisatorischi Undergliiderige vo de Départements si. Si entlaste d Départementsverwaltige uf unterer Ebeni und ähnle öbbe de dütsche Landkreis oder Stadtbezirk und de östriichische Bezirk.
Der Hauptort (frz. chef-lieu) vom ene Arrondissement isch au dr Sitz vo der zueständige Verwaltigsbehörde, der Unterpräfektur (frz. sous-préfecture) wo vom e Unterpräfekt (frz. sous-préfet) gleitet wird, wo mä mit em dütsche Landrot cha vergliiche.
D Arrondissements si in Gmeinde (frz. commune) iideilt. E Sonderfall bilde d Kantön (frz. canton), wo de Gmeinde übergordnet si, aber nume d Funktion vo Wahlbezirk hai.
Molise
Molise isch e Region vo Italie.
Geografischi Laag
Molise isch die chlinsti italiänischi Region, sowohl nach Flechi und Iiwohnerzahl. D Region mit de beide Provinze Campobasso und Isernia liit zwüsched em Apennin und de Adria. Sie ghört zu Süditalie.
Gschicht
Molise isch erst sit 1963 en eigeständigi Region. Vorhär het sie zu de Abruzze ghört.
Nantosvelta
D Nantosvelta isch e keltischi Göttin gsii, wo zäme mitem Sucellus vereert woren isch.
Vereerig
I bildliche Darstelige erschiint d Nantosvelta guet e Dutzed mol zäme mitem Sucellus. Si trait e lange Rock und het i de Lingge e lange Stab, wo obe druf e Hüsli isch, i de Rechte het si hüüfig e Füllhorn. Beglaitet werd si mengisch vomene Rapp. En Altoor us em lothringische Sarrebourg mit de typische Darstelig vom Götterpaar trait d Inschrift DEO SVCELLO NANTOSVELTE.
Düütig
Well d Nantosvelta e Staab miteme Hüsli obedruf trait, isch si velicht d Göttin vom hüsliche Herd. Aber s chönnt au e Graburne i Huusform sii und s Füllhorn und de Raab wiiset uf en chthonische Charakter vo de Göttin hii. Do au ere Partner, de Sucellos, chthonischi Züüg trait, dörft da Paar eener zu de Underweltgötter grechnet werde, wo Lebe und Riichtum gend aber au wider nend.
Name
De de erst Tail vom Name isch s gallische Wort nanto »Tal«. De zwait Tail isch umstritte, vorgschlage sind »Sunewärmital« oder »Talbluememacheri«.
Neidlingen
Neidlenge (dt. Neidlingen) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Neidlenge leit em mittlere nerdlichen Vorland vo dr Schwäbische Alb im obere Dal vo dr Lindach, eschtlich vom Randecker Maar. Nochbergmoede send Weile em Side ond em Norde (Landkroes Esslenge), Gruibenge ond Wisestoig em Oschte (boede Landkroes Geppenge), Lẽnnenge em Sidweschte ond Bissenge em Weschte (boede Landkroes Esslenge).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 23,7 % Landwirtschaftsfleche, 24,6 % Wald, 4,7 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Neidlenge gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Neidlenge ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797 als Nitlinga.
Verwaltong
Neidlenge hot mit dr Stadt Weile ond dr Gmoene Bissenge, Holzmade ond Ohmde a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Klaus Däschler.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Verkehr
Verkeer isch d Beförderig oder Beweegig vo Persone, Güeter oder Noochrichte im ene definierte Süsteem. Dodrbii wärde Äihäite de Kante vom ene Netzwärk nooch oder uf Rute von ere Verkeersinfrastruktuur bewegt.
Neidlingen
Dialekt
Dr Dialekt vo Neidlenge ghert zom Schwäbisch.
Verkehr
Dr Verkeer macht die rüümligi Mobilideet sichtbar und isch e Däil von ere. Dur e Verkeer wird Mobilideet erst möglig, und er entstoot, wil menschligi Bedürfniss wie Woone, Schaffe, Freizit, Bildig, Erhoolig usw. rüümlig drennt si. Verkeersmiddel wärde mäistens über Verkeerswääg gfüert, wo äidütig definiert si.
D Reeglig vom Verkeer
Wenn Verkeer e gwüsses Usmaass überschritet, wärde Reegle ufgstellt wie z. B. uf dr rächte Stroossesite faare, für zum en effiziänter und weeniger gföörlig mache. Die Reegle wärde vo Obrikäite wie Verkeersministerie gmacht und es wird ufbasst, ass si iighalte wärde. Für das si d Verkeersbolizei und anderi Iirichdige (z. B. Flugsicherig, Ämter für e Güeterverkeer und für Schifffahrt, und Dateschutzbeufdragti) zueständig.
Gschicht
Dr Begriff «Verkeer» isch in dr Gottschedzit (18. Joorhundert) brägt worde. Im 19. Joorhundert het die wirtschaftligi und technischi Differenzierig vo de Verkeersmiddel iigsetzt. Si si noch iire tüpische Merggmol zu Verkeerszwiig zämmegfasst worde, wie z. B. d Iisebaan, won e Raad-Schiine-Süsteem isch mit Schiinefaarzüüg. Mä het d Verkeerssüsteem au vo makroökonomische Gsichtspünggt us analüsiert und het eso de Beweegige vo Schiinefaarzüüg Iisebaan- bzw. Schiineverkeer gsäit. Analog si Begriff wie Stroosseverkeer, Lufverkeer, Schiffsverkeer, Noochrichteverkeer oder Bostverkeer entstande.
Alpenrhein
Alperhy isch d Bezeichnig vo dän Teil vom Rhy, wo zwüschä em Zämmefluss vom Vorder- und Hinterrhy bis zum Bodesee got. S Tal won är duräflüüst heisst Alparhytal.
Geografii
De Zämmefluss vo de beide gröschte Quellflüss isch in de Nöchi vo Richenau im Bündnerland. De Alperhii flüsst dann witer über Khûr, wo er d Flüssrichtig uf Norde duet ändre, goht durch's Sanggaller Rhiital bis er ind e Nöchi vo Breagaz de Bodesee erreicht. De Fluss bildet d Gränze zwüsche Liechtestei und de Schwiiz und dann zwüsche Öschtriich und de Schwiiz. Im untere Abschnitt zwüsche Diepoldsau und Fuessach het's früehner vili Überschwemmige gäh und de Fluss het us de Alpe en Huufe Sediment mitbrocht, wege dem het me de Fluss reguliirt (Rhiiregulierig).
Findling (Begriffsklärung)
Findling meint:
«Der Findling» isch dr Ditel vo:
Marken
Geografischi Laag
D Marke isch e Region z Mittelitalie zwüsched em Apennin und de Adria. Im Weste gits e Küstestreife mit der Städt Ancona, Pesaro und Fano. Hinder de Küste erstreckt sich s Hügelland mit de alte Städt Urbino und Ascoli Piceno. Im Apennin gränzet d Marke a d Region Umbrie, im Norde a d Emilia-Romagna und San Marino, im Süde a s Latium und d Abruzze.
Gschicht
Im Altertum hend d Picener i de Marke gläbt. Sie sind 268 v. Chr. mit de Eroberig vo de Hauptstadt Asculum vo de Römer underworfe worde. De Name Marke isch entstande, wo die Gägend i de Karolingerziit a de südliche Riichsgränze glägen isch. Es het d Marca Fermana, d Marca Camaritana und d Marca Anconitana gäh. Ab em 12. Jahrhundert isch s ganze Territorium vo de Marke e Teil vom päpstliche Chilestaat z Mittelitalie gsi.
1860 sind d Marke zum Königriich Italie cho. Erst i de Lateranverträg 1929 het de Heilig Stuhl uf das Gebiet verzichtet. De Mariewallfahrtsort Loreto gilt hüt nach Rom als zweitwichtigste Wallfahrtsort vo Italie. D Loretowallfahrte mit de Verehrig vom Heilige Huus gönd uf d Ziit nach de Chrüzzüg im Mittelalter zrugg.
Isaak Iselin
Dr Isaak Iiseli (* 7. März 1728 z Basel; † 15. Juli 1782 z Basel) isch en engagierte Gschichtsphilosoph in dr Ziit vo dr Ufklärig gsi.
Läbe
Vo 1742 aa het dr Iiseli z Basel Philosophii studiert und het dä Studiegang as Magister Artium abschlosse. Denn het er, immer no z Basel, mit eme Jurastudium aagfange. 1747 het er an dr juristische Fakultät vo dr Universität Göttinge wiiterstudiert. 1751 isch dr Iiseli in siiner Heimetstadt Basel zum Doctor iuris utriusque promoviert.
Denn het er as Privatdozänt gschafft aber kei Staatsamt oder Professur übercho, und er het sich immer meh uf s Publiziere konzentriert. 1755 si die Philosophische und patriotische Träume eines Menschenfreundes erschiine, wo em Iiseli die ersti Anerkennig as Schriftsteller verschafft hai.
1756 isch er Rootsschriiber vo dr Stadt Basel worde, e Boste, won er, usser währed de Johr 1758 bis 1760 bis zu siim Dode usgfüllt het. Im gliiche Johr, 1756, het dr Iiseli d Helena Forcart, d Tochter vom Dietrich Forcart, em Stadtschriiber vo Chleibasel ghirote. Er het verstande, ass d Stadt nöis Bluet brucht und het 1760 dr Root au drzue brocht, wider nöiji Bürger ufznee, aber schon e baar Joor druf häi die Stockkonserwative 1763 d Ooberhand gwunne und d Iibürgerige wider uf Iis gläit.
Er het au mit siiner sozialpolitische und pädagogische schriftstellerische Dätigkeit wiitergmacht: 1764 isch si grossaagleiti Geschichte der Menschheit erschiine. Vo 1767 aa het er bi dr Allgemeinen Deutschen Bibliothek vom Friedrich Nicolai mitgmacht. 1776 si siini Träume eines Menschenfreundes uusecho. As Publizist isch er e Philanthrop und e Physiokrat gsi. Nit wie dr Jean-Jacques Rousseau het er d Gschicht as lineare Fortschritt zur Humanität gseh. Vo 1776 bis 1778 und vo 1780 bis 1782 isch er dr Herusgäber vo de Ephemeriden der Menschheit gsi. Dr Iiseli isch Mitgliid vo dr 'Helvetische Gsellschaft' gsi und wird as Affiliierte vom Illuminateorde aagfüehrt. Er isch e Fründ und Förderer vom Johann Heinrich Pestalozzi gsi.
As ächte Menschefründ het er sich bsundrigs um die Arme und Chranke kümmeret und isch im Johr 1777 dr Hauptinitiant und e Gründigsmitgliid vo dr 'Gesellschaft zur Aufmunterung und Beförderung des Guten und Gemeinnützigen', churz die Gmeinnützigi Gsellschaft oder GGG gsi. Die Gsellschaft het Grosses für d Stadt Basel und für ihri arme und chranke Iiwohner gleistet und understützt bis hüte zahlriichi gmeinnützigi Wärk.
Dr Iseli het 1760 d Idee von ere Lääsigsellschaft afo verbräite, wo sich d Lüt mit de Ideä vo dr Ufkläärig chönnte usenandersetze. Aber erst 1787, e baar Joor noch sim Dood, isch die «Allgemeine Lesegesellschaft Basel» gründet worde.
Wärk
Si Bedütig, wo wiit über si Heimetstadt useglängt het, isch drvo cho, ass er dr Begründer vo dr spekulativ-universalistische Gschichtsphilosophii im dütschsproochige Ruum gsi isch. Dodrmit isch d Gschicht zum erste Mol philosophisch verstehbar worde.
Harfe
D' Harfe ghört zue de Saiteninschtrument. Si isch eins vo de älteschte Musikinschtrument vo de Menschheit un cha scho um öbbe 3000 v. Chr. z' Mesopotamie un z' Ägypte nochgewiise wärde.
Unter de drei Grundtype vo de Saiteninschtrument (Harfe, Zither un Lute) isch d' Harfe charakterisiert als en Inschtrument, wo d' Saite sänkrächt (Winkelharfe) odr abgschrägt un in ere Koordinate sänkrächt an de Resonzdecki ziehn un si dodurch in Schwingig versetze (Zither: d Saite lige parallel zuer Resonanzdecki, d Schwingigsübertragig isch indirekt übr de Rahme; Lute: d Saite lige ebefalls parallel, d Schwingigsübertragig erfolgt durch de Schteg uf d' Resonanzdecki).
Gschicht
D' Harfe isch weltwit sehr verbreitet. Abbildige vo Harfe git s z Ägypte sit em Alte Riich (3. Johrduusig v. Chr.) Im nördliche Europa (im Gegesatz zuem Mittelmeerruum, Medialib) erschiine di erschte Abbildige vo Harfe z'Irland um 800 n. Chr. Säli Harfe bilde mit ihre Charakterischtika (gschwungene Hals, abgschrägti Saiteaordnig) de Grundtypus vo allene hüt weltwiit gebrüchliche Harfe.
Di älteschti erhalteni europäischi Harfe vo öbbe 1400 isch benannt noch em legendäre irische König Brian Boru un het e Korpus, wo us eim einzige Schtamm beitelt isch, un cha im Museum z' Dublin agluegt werde. Si isch immer no schpilbar un dient hüt no Harfebauer us de ganze Welt als Blaupaus für immer neueri Harfekonschtruktione.
Clarsach
Damaligi Harfe hen no e Beschpannig mit Metallsaite gha un sin mit de Fingernägel zupft worde. Duregsetzt het sich abr schpöter d' Clarsach (vo irisch cláirseach "Harfe", Usschproch: /ˈklɑːr´ʃəx/), wo mit Darmsaite (hüt meischtens Nylon) beschpannt sin un mit de Fingerkuppe kräftig agschlage wird. Metallbesaiteti Harfe git 's hüt numme no als historischi Inschtrument bzw. als Nochbaute vo nene. In de witere Entwicklig vom Inschtrumentebau hen si ke maßgeblichi Rolle meh gschpilt.
Schweizerische Volkspartei
Di Schwizerisch Volkspartei (SVP Schweiz), französisch Union démocratique du centre, italienisch Unione democratica di centro, rätoromanisch Partida populara Svizra, isch ä nationalkonservativi, rechtspopulistischi politischi Partei i dä Schwiiz. Si isch im Nationalrot am stärchstä verträttä voch Sitz und bildet dodemit di gröscht Fraktion i dä Vereinigte Bundesversammlig.
Freie Demokratische Partei
Die Freiji Demokratischi Partei (FDP bzw. 1968–2001 F.D.P. ) isch e liberali Partei z Dütschland. Si isch vo 1949 bis 1956, vo 1961 bis 1966, vo 1969 bis 1998 und vo 2009 bis 2013 an der Bundesregierig bedeiligt gsi. D Partei sich in sächs dütsche Landtag und im Europaparlament vertrete.
Harfe
Hokeharfe
D' Harfe isch traditionell e diatonischs Inschtrument, wo uf ei Tonart igschtimmt isch. Um schnell d' Tonart wächsle z' chönne, isch ab em 15te Johrhundert unterhalb vo de Stimmwirbel e Hoke abrocht worde, wo di einzelne Saite demit so verchürzt un um jewils ei Halbton erhöht het wärde chönne. Drmit loße sich mehreri Tonarten schpile, abr nit d' Tonart während em Schpil wächsle. Bi hütige Hokeharfe sin di urschprüngliche eifache Hoke durch Harfemechanike usduscht worde, de Name isch abr glich bliebe.
Schweizerische Volkspartei
D' SVP isch 1971 us dä Puurä-, Gwärb- und Bürgerpartei (BGB) und dä Demokratische Partei (DP) vo dä Kantön Glaris und Graubünda entstandä. D' Vorgängerpartei BGB isch bis döt siit 1929 im Bundesrot verträtte gsi. D' SVP hät di Verträttig überno und 2003 sogar en zweite Sitz gwunä. 2007 isch de Christoph Blocher nöd as Bundesrat widergwählt worde. Statt däm isch näb em Samuel Schmid di Bünder Regierigsrätin Eveline Widmer-Schlumpf zur Bundesrätin gwählt worde. In de SVP-interne Usserandersetzig, öb d Partei das sött akzeptiere, hät sich d SVP gspalte un um d Widmer-Schlumpf und de Schmid isch di neu Bürgerlich-Demokratischi Partei gründet worde. Erscht nach em Rücktritt vum Schmid anne 2008 hät d SVP mit em Ueli Maurer wider e eigene Bundesrat übercho.
Freie Demokratische Partei
Bi de Bundestagswahl 2013 isch si a de Fümf-Prozent-Hurde hangeblibe und dodemit zum erschte Mol in ihre Gschicht us em Dütsche Bundestag uusgschide. Sit de Wahl 2017 isch si wider im Bundestag verträtte.
Schweizerische Volkspartei
Überblick
D' SVP isch urspünglich ä zentristischi Puuräpartei gsi, hät sich aber sit dä 1980er Johr under dä inoffizielle Füerig vom Zürche Grossundernämer und Milliardär Christoph Blocher vonere rächtsbürgerlich- konservative zunere rächtspopulistische Volkspartei gwandlet. Si posizioniert sich hüt pointiert rächts im politischä Späktrum und betribt ä kompromisslosi und gradlinigi Rhetorik.
Freie Demokratische Partei
Politischi Ziil
D Leitlinie vo dr FDP si in de Wiesbadener Grundsetz verankeret. Für d FDP isch d „Stärkig vo dr Freiheit und Verantwortig vom Einzelne“ e zentrals Ziil.
Schweizerische Volkspartei
Überblick
Lang isch d'SVP wähleranteilmässig hinder dä SP, FDP und CVP uf Rang vier gläge. Ab 1991 hät si ihren wähleranteil stetig erhöt, isch bi dä Schwiizer Parlamentswale 2003 wählerstärchsti Partei wore und hät en zweite Bundesrotssitz für dä Christoph Blocher gforderet, wo gwält wore isch. En erneute Erfolg verzeichnet d'SVP bi dä Wahle 2007.
Freie Demokratische Partei
Wirtschafts- und Sozialpolitik
Vo allne Parteie, wo im Bundesdag verdräte si, verfolgt FDP am sterkste wirtschaftsliberali Ideä.
Ihr zentrals Ziil isch d Schaffig vo Arbetsplätz dur e Verbesserig vom Investitionsklima. Das söll erreicht wärde under andere mit eme Abbau vo dr Bürokratii, mit Privatisierige, Deregulierig, Abbau vo Subventione und ere Reform vom Tarifrächt. D Verschuldig vom Staat söll reduziert wärde. In der Globalisierig gseht d Partei vor allem Chance.
In dr Stüürpolitik forderet si en einfachs Stüürrächt. S Modäll vo dr Iikommenstüür gseht e Stuefetarif vor. Langfristig sott e sogenannti Flat Tax agsträbt wärde. Mit Stüürsänkige soll d Chaufchraft vo de Arbetsnähmer erhöht und d Wirtschaft beläbt wärde. D FDP het mit für d Erhöhig vo dr Mehrwärtsstüür gstimmt und stoht ere au hüt no kritisch gegenüber.
In der Sozialpolitik wird d Iiführig vom ene Bürgergäld agsträbt, wo alli stüürfinanzierte soziale Hilfe vom Staat drin zsämmegfasst wärde. D Sozialversicherige sölle vo kapitaldeckte System ergänzt oder ersetzt wärde, für zum so z. B. d Ränte vo de Arbetsnähmer z sichere.
Leutfred II.
De Leutfrid II. isch möglicherwiis e Soo vom alemannische Herzog Gotfrid gsii.
Freie Demokratische Partei
Wirtschafts- und Sozialpolitik
In der Energiepolitik forderet d FDP e Mix us erneuerbare Energie, Chohle, Öl und Gas. Dr Usstiig us dr Nuklearenergii isch langi Zit kritisch gseh worde.
Rue du Couvent (Mülhausen)
D’ Kloschtergàss (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Klostergass; uff Frànzeesch rue du Couvent) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu sa lììgt
D’ Kloschtergàss làuift uff äbba 170 Meeter zwìscha dr Schmììdgàss un Uff’m Grààwa. Grààd biim Ààfàng àn dr Schmììdgàss trìfft sa d’ Sàckgàssa vum Müassbrunnergassla; äbba 50 Meeter witterscht ìsch d’ Kriizung vu dr Bàrfüassergàss hìnter àn dr Màriakìrìch, un d’rnooh làuift sa bis Uff’m Grààwa àn dr neerdliga Granz vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum.
Gschìcht
Uff’m Schtàdtplàn vum Merian ànna 1642 hàt dr Schtroossatail süüdlig vu dr Màriakìrìch züa dr Bàrfüassergàss gheert. Ànna 1797 ìsch daa Tail àls Sutten Gasse bekànnt gsìì. Uff’m Hofer siim Plàn vu 1830 wìrd’r unter’m frànzeescha Nàmma Rue des Champs-Élysées ärwäähnt. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ànna 1872 ìsch’r ìn Barfüsser Strasse umtaift worra.
Dr neerdliga Tail ìsch sallamols a Waagla gsìì zwìschem frànsiskànischa Kloschter un em Hoof vu dr Fàmìlia ze Rhiin. Ìm 16. Joohrhundert hàt maa dr Grààwa zwìschem Kloschter un em Hoof uffgfìllt; domìt ìsch s’ Waagla-n-a Sàckgàssa worra, wo bis àn d’ Schtàdtmüüra gloffa hàt. D’ Sàckgàssa hann m’r ànna 1815 unter’m Nàmma Im Kloster kännt. Uff’m Plàn vum Hofer (1830) ìsch sa uff Frànzeesch rue du Cloître gnännt worra — dàs bediitet aifàch „Kloschtergàss“. Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt sa offiziäll ìhra Nàmma-n-uff Frànzeesch bikumma: rue du Temple, àlso „Tampelgàss“, wial maa ìn dr Màriakìrìch zwìscha 1661 un 1812 s’ protäschtàntischa Gottesdianscht gfiirt hàt. Ànna 1846 ìsch a Verbìndung züa Uff’m Grààwa gäffnet worra. Ànna 1905 hann m’r d’ baida Schtroossatailer unter’m Nàmma Kloster Gasse zammagschlossa. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag ìsch d’ Schtrooss nochamol ìn Rue du Couvent umtaift worra. Àn dr Zitt vum Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 Kloster Strasse ghaissa, un Kloster Gasse àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa-n-àm Andsjoohr 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.
Protestantische Stephanskirche (Mülhausen)
D’ protäschtàntischa Schtefànskìrìch (hoochdt. protestantische Stephanskirche; frz. temple Saint-Étienne) ìsch d’ reformiarta Hàuiptkìrìch ìn dr Schtàdt Mìlhüüsa-n-ìm Elsàss. Sa schteht àm Mìlhüüser Roothüüsplàtz un ìsch àlso aina vu da wìchtìgschta Gebäijer vu dr Schtàdt. Waga-n-ìhrem 97 Määter hoocha Glockaturm —em heechschta-n-ìm Owerelsàss— wìrd sa oft àls „Doom vu Mìlhüüsa“ bezaichnet. D’ Kìrìch ìsch a Wark vum Schtàdtàrkitäckt Jean-Baptiste Schacre, wo-n-àui d’ groossa kàthoolischa Schtefànskìrìch z’ Mìlhüüsa zaichent hàt. Sitter 1995 schteht d’ protäschtàntischa Schtefànskìrìch àls Monument historique unter Dankmolschutz.
Gschìcht
Àn dr Schtälla vum hìttiga Gotteshüüs ìsch bis 1858 d’ ehamààliga Pfàrrkìrìch St. Schtefàn gsìì. Dàs ìsch a schpäätromàànisch Gebäi vum 12. Joohrhundert gsìì. Ìm 14. Joohrhundert ìsch’s ìm gootischa Schtiil witter bàuia worra —maa hàt a Choor züagfiagt, wo vìel heecher gsìì-n-ìsch. Ànna 1510 ìsch dr romàànischa Glockaturm ìm Schtiil vu dr Renaissance umbàuia worra. Ànna 1523 ìsch d’ Kìrìch protäschtàntisch worra. Ìm Joohr 1707 hàt maa-n-uff’m Glockaturm a Zìewel züagfiagt.
Ìm Làuif vu da Joohrhunderta ìsch trotzdam s’ Gebäi bschaadigt gsìì. Ànna 1857 hàt dr Mìlhüüser Schtàdtroot bschlossa, àn dr gliicha Schtälla-n-a gànz näija Kìrìch z’ bàuia. Zaichent worra-n-ìsch s’ näija Gotteshüüs vum Schtàdtàrkitäckt Jean-Baptiste Schacre, wo vorhar d’ Mìlhüüser Synagooga so wia d’ kàthoolischa Schtefànskìrìch zaichent ghàà hàt. Fìr dr Bàuiplàn vu dr näija Kìrìch hàt sìch dr Schacre vum Friiburjer Mìnschter loo beiiflussa. Ìm Geegasàtz zem Friiburjer Mìnschter schteht dr hoocha Glockaturm hìnter àm Gebäi. Bàuia worra-n-ìsch d’ hìttiga Kìrìch vu 1859 bis 1866. Àb Hornung 2009 hàt maa d’ Schtefànskìrìch vollschtandig räschtoriart —àm Üüssera so wia-n-ìm Ìnnera.
Glarnerdeutsche Sprachinsel in Wisconsin
Di glarnerdütschi Sproochinsel z Wisconsin isch e Gegend im Staat Wisconsin im Mittlere Weschte vo de USA, wo sich ab ere erschte Yywandrigswelle im Joor 1845 über meereri Generatione en schwyzerdütsche Dialäkt het chönne halte. Wisconsin isch vo 1845 bis in d 1950er eis vo de Hauptyywanderigsziil vo Schwyzer in d USA gsi.