cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Da-capo-Arie
Bsundrigs de Starsänger vo sällere Zit isch die Form zguet choo; e Kastrat oder e Primadonna häi zwäi bis drei Arie pro Opere überchoo, und d Sänger häi d Da-capo-Abschnitt vo iirem Part usgnützt zum mit Verzierige und Kolorature brilliere. Vo 1700 aa het mä d Arie in fümf Däil afo iidäile: die ersti Stroofe (a) in dr Grunddoonart wird liicht variiert widerholt (a') und zwar uf dr Dominante; die zwäiti Stroofe (b) stoot denn vilmol in dr Moll-Paralleeldoonart, bi Moll-Arie in ere Durdoonart. Es isch nit sälte ass es in groosse Da-capo-Arie au churzi, räin instrumentaali Ritornell git.
Bischbil
Zu de Komponiste, wo die Form verwändet häi, ghööre:
Imling
Imling (Patois Emling, ditsch Imlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Imling lijt àn dr ewere Sààr, rund dräi Kilometer sìdweschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 245 un 313 m ìwer em Meeresspiejel. Ìwer dr Bànn fiehre dr Rhin-Marne-Kànàl un d Nationalstroß N4 (Stroßburi-Nancy).
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Imling ghert zem Lorrain.
Bauhaus
S Staatlige Bauhuus isch 1919 vom Walter Gropius z Weimar as Kunstschuel gründet worde. Si Art und Konzeption si denn öbbis ganz Neus gsi. S historische Bauhuus isch hüte die iiflussriichsti Schuel im Beriich vo dr Architektur, dr Kunst und vom Design. S Bauhuus het vo 1919 bis 1933 bestande und gältet hüte wältwit as d Heimstett vo dr Avantgarde vo dr Klassische Modärne uf alle Gebiet vo dr freie und aagwändete Kunst. D Resonanz vom Bauhuus hebt bis hüte, und brägt wäsentlig s Bild vo dütsche Entwürf im Usland.
Allgemeins
S Bauhuus isch z Weimar entstande, wo mä d Kunstschule in Weimar mit der Großherzoglich Sächsischen Kunstgewerbeschule Weimar, wo 1907 vom Henry van de Velde gründet worden isch, vereinigt het. Si isch dr diräkt Vorläufer vom Bauhuus gsi, wo denn im Schuelgebäud vom van de Velde siini Arbet ufgnoh het. 1925 isch si uf Dessau züglet – vo 1926 aa im Gebäud vom Bauhaus Dessau. 1932 het s Bauhuus uf Berlin müesse zügle und isch 1933 gschlosse worde.
Im Bauhuus si d Beriich vo dr Bildende Kunst, dr Aagwändete Kunst und dr Darstellende Kunst, wo traditionell drennt wärde, uf dr Grundlag vom Konzept mitenander verbunde, was widerum e starki Usstrahlig uf d Moolerei, di Darstellendi Kunst und d Musig gha het.
Kapellenhalde - Wüster See
Kapèllèhaaldè - Wüèschtè See isch è Naturschutzgebièt im Chleggau bi Dettighoffè im Landchrais Waldshuét un gränzt im Nordè a dè Kanton Schaffuusè.
Mit dè Nr. 3.114 isch s Naturschutzgebièt Kapèllèhaaldè - Wüèschtè See mit 17,3 ha sit èm 2. Oktobèr 1981 als Naturschutzgebièt uusgwisè. S isch è Füèchtgebièt mit Märzèbechervorchò un Waaldbeschtand. Uff dé aagränzendè Schwizer Sitè lyt s Wangèdal, ebbèfalls è Naturschutzgebièt.
Schutzzwèck
Wesèntlichè Schutzzwèck isch d Erhaaltung vo dè Waaldbeschtänd im Gwann »Kapéllèhaaldè« als Stell, wo dè Märzèbecher (Leucojum vernum) wachsè duèt, un wo d Amphibiè übberwintèrè chönnèd. Ußerdèmm söllèd d Rièdflächè im Gwann »Wüèschtè See« als regional bedütsames Füèchtgebièt erhaaltè wörrè.
Park Heon-young
Dr Park Heon-young, au Pak Hon-yong, (* 1900 z Sinyang-myeon, Browinz Chungcheongnam-do, Korea; † 18. Dezämber 1955) isch e nordkoreanische Politiker gsi.
Lääbe
Dr Pak Hon-yong isch von ere Familie us dr koreanische Oberschicht im Süde vo Korea choo. 1919 isch er mit sinere Schuelusbildig z Keijō fertig gsi.
1921 het er aagfange sich politisch z bedäätige. Z Shanghai isch er Mitgliid vo dr Koreanische Kommunistische Partei worde. Im April 1922 häi en die japanische Kolonialbehörde in dr koreanische Browinz Chōsen as Kommunist verhaftet. 1924 isch er freichoo und het as Schurnalist bi de Zitige Dong-a Ilbo und Chōsen Nippō afo schaffe.
Dr nordkoreanisch Staatsschef Kim Il-sung het sini politische Gegner in dr kommunistische Partei afo likwidiere und am 3. August 1953 isch dr Pak Hon-yong verhaftet worde. Zwäi Joor spööter, am 15. Dezämber 1955, isch er as amerikanische Spion zum Dood verurdäilt und drei Dääg druf hiigrichdet worde.
Ensisheim (Meteorit)
S Ghèia vu'ma Meteorit z Ansa ìsch eina vu da ältschta beziigta Meteoriteghèia ìn Europa wo noch Meteoritemàteriàl vorhànda ìsch.
Àm Mittàg vum 7. Novamber 1492 ìsch a Steimeteorit vu 127 kg mìt'ra großa Schnalligkeit ìn d Àtmospär vu dr Arda inagànga. Dr Meteorit hàt a Liachtspur hìnter si gschleift, ar ìsch mìt'ma lütta Dunnerkràch ìm Hìmmel dura un ìsch schliaßlig ìn dr Neecha vum elsaassischa Därfla Ansa ìn a Àcker ghèit.
Vìel Lit han àn dam Ereignis züeglüegt; bi dana ìsch dr Albrecht Dürer gsìì, wo dernoh sina Idruck ìn'ra fàrwiga Zeichnung feschtghàlta hàt. Dàs Meteoritghèia ìsch wìrklig a groß Ereignis gsìì, s hàt ufgfàlla. Dr Sebastian Brant hàt a Flugblätt veräffentligt, wo-n-er ìwer da Meteorit redt.
Dr ditscha Keenig Maximilian I. ìsch àhna ku reisa, fer Grìcht ìwer dr Dunnerstei z'hàlta. Ar hàt tèifliga Machta ìn dam àllem gsah, noh hàt er dr Meteorit ìn Ketta loh bìnda un àhanka ìn dr Pfàrrkìrch.
Ìn dr làuifenda Zit sìn ìmmer mehr Stìcker vum Meteorit dràb gschlàga worra, wo ma jetzt ìn Müsee un Sàmmlunga kàt fìnda. S Stìck vu 55,75 kg wo ìwrig blibt kàt ma ìm Müsee Palais de Regence z Ansa ge bsìchtiga.
As ìsch a Steimeteorit vum Typ LL6 üs dr Grupp vu da gweenliga Chondrite.
Stadel bei Niederglatt
Geografi
Schtadel liit im Zürcher Unterland am Fuess vom Schtadlerbèèrg. Zue de Gmäind ghööred au na d Döörfer Windli (Windlach), Raad (Raat) und Schüpfe (Schüpfheim).
S Piet vo de Gmäind umfasst 57,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 30,5 % Wald, 8,6 % Sidligsflechi, 2,7 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi.
Gschicht
Schtadel isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1044 als Stadalan (1173 Stadilin), Schüpfe 1301 als Schuffon.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 11,2 % (Stand 2011).
Religion
55,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 15,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,3 %, CVP 1,8 %, EDU 6,6 %, EVP 1,9 %, FDP 7,2 %. GLP 8,8 %, GP 8,8 %, SP 8,9 %, SVP 52,8 %, Suschtigi 0,1 %.
Gmäindspresidänt isch de Peter Bernhard (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,9 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Schtadel ghört zue de Unterländer Mundarte.
Le Mont-sur-Lausanne
Le Mont-sur-Lausanne (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lausanne im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Le Mont-sur-Lausanne lyt im Norde vu dr Agglomeration Lausanne am Rand vu dr Wälder vum Jorat. Zue dr Gmai ghere d Ortsdail Le Petit-Mont, Le Grand-Mont un Les Planches. D Gmaiflechi umfasst 53,2 % landwirtschaftligi Flechi, 19,5 % Wald, 27,3 % Sidligsflechi.
Gschicht
Le Mont-sur-Lausanne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1237 as Monte super Lausannam.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 20,4 % gläge.
Religion
46,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,1 %, CVP 6,2 %, FDP 19,1 %, GLP 6,9 %, GP 9,5 %, SP 21,7 %, SVP 23,5 %, Sunschtigi 1,9 %.
Dr Burgermaischter vu Le Mont-sur-Lausanne isch dr Jean Pierre Sueur (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,2 % gläge.
Rote Fabrik (Basel)
Die Rooti Fabrik isch die ehemooligi Bandfabrik Saresyy, wo dr Stammsitz an dr Dalbe-Vorstadt z Baasel ghaa het. Sit 1980 isch d Baasler Dalbe-Jugendherbärg im Fabrikgeböid am Dalbe-Kirchräin 10 dehäi. .
Le Mont-sur-Lausanne
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 5182 Yywohner 87,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,5 % Dytsch, 1,8 % Italienisch un 5,1 % anderi Sproche.
Rote Fabrik (Basel)
D Geböid stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt wo regionali Bedütig häi. Däggmolgschützt si aber nume d Fassaade. Dr Naame vom Fabrikgeböid chunnt drvoo, ass es rooti Muure het.
Gschicht
1838 isch d Bandfabrik Sarasin & Co. gründet worde mit em Stammsitz an dr Dalbe-Vorstadt 91-95. 1842 het si e Parzälle am Dalbe-Kirchräin 10 übernoo, won emol im Dalbeklooster ghöört het. Dr Christoph Riggebach het d Blään für e modärni Siidebandfabrik im klassizistische Stil uf sällem Land gmacht und dr Melchior Berri het sä 1850/51 usgfüert. Dr Bau isch de domoolige Fabrikazioonsablöif aabasst und mit mechanische Wäbstüel, ere Lufthäizig und Gaasbelüchtig usgrüstet gsi. D Energii het e Dampfmaschine gliiferet und s Gaas isch von ere äigene chliine Gaasaastalt cho.
Le Mont-sur-Lausanne
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Rote Fabrik (Basel)
Gschicht
1956 isch d Fabrik zuedoo worde und hätt sölle abbroche wärde. Wo 1975 d Sanierig vom Dalbe-Daal aagfange het, het d Christoph Merian Stifdig ghulfe, s Fabrikgeböid am Dalbe-Kirchräin 10 in e Jugendherbärg umzbaue. D Archidekte Löw & Dörr häi 1978/79 fast s ganze Innere uusegrisse usser em groosse Färberchäller, wo si zum e Spiissaal umfunkzioniert häi mit hooche Fänster uf e Dalbe-Dyych zue. D Fassade häi si renowiert und si gseet hüte us wie im Joor 1851, wo d Fabrik iigweit worde isch.
Die ehemooligi Diräkzionswilla vo dr Fabrik an dr Dalbe-Vorstadt 91, isch 1838/39 vom J. J. Stehlin em Eltere baut worde. Si isch um 1970 däilwiis entkärnt worde und mä het Büro iibaut. 1996 het mä s wenige vo dr Originalsubstanz, wo no übrig bliibe isch, restauriert, und us de Büro chliini Stadtwoonige gmacht mit Holzbööde, wisse Holziifassige und blaugraue Wänd.
Baasel het 1996 dr Wakkerbriis vom Schwizerische Häimetschutz für d Sanierig überchoo.
Musiktheorie
D Muusigtheorii isch e Däilgebiet vo dr Muusigwüsseschaft und au en äigeständigi künstlerisch-wüsseschaftligi Diszipliin, wo sich under anderem mit dr Harmoniileer, Kontrapunkt, Formeleer und dr musikaalische Analüüse befasst.
Gschicht
D Muusigtheorii isch im antike Griecheland hoochentwicklet gsi. Mä het scho Doonsüsteem usformuliert, e differenzierti Notierig vo de Doonhööchene verwändet und über möögligi ethischi und charakterligi Ghalt vo dr Muusig und vom Musiziere diskutiert. Für d Theoretiker vom Oobeland, im früeje Middelalter und wider in dr Rönessans, het die antik-griechischi Muusigtheori as Usgangspunkt gulte. Mit de legendääre Bricht über e Püthagoras in dr Schmiidi gältet dr Püthagoras vo Samos spöötistens sit dr Spootantike as Erfinder vo dr theoretische Muusig.
Bis zum Middelalter häi braktisch-usfüerendi und theoretischi Muusiker weenig oder gar nüt mitenander z due ghaa. Wääred s braktische Musiziere (wo au s Komponiere drzue ghöört het) dr Charakter vom ene Leerbruef gha het und im Aasee entsprächend niidrig gstande isch, isch die theoretischi Muusig (lat. Musica) innerhalb vo de „Siibe Freije Künst“ zum mathematische Zwiig, em „Quadrivium“, wo hööcher gstande isch, zellt worde. D Muusigtheoretiker häi sich hauptsächlig mit mathemaatische, kosmoloogische und religiööse Bedrachdige beschäftigt, wo si in ere theoreetische Wiis uf Doonläitere und Rhüthme bezooge häi, ooni dass us dene Bedrachdige je Muusig, wo mä chönnt loose, entstande weer.
Im Zitalter vo dr Ufkläärig het d Muusiggschichtsschriibig aagfange, und d Ufgoobefälder vo dr Muusigtheorii im 19. Joorhundert si Leerfächer an de Konserwatoorie gsi. Wo dr Grund für die akadeemischi Muusigwüsseschaft am Ändi vom 19. Joorhundert gläit worde isch, isch d Muusigtheorii (»spekulatiivi Muusigtheorii«) as äini vo de Diszipliine, wo under dr süstemaatische Muusigwüsseschaft ufgfüert worde isch, gnennt worde. Doch im Zuug von ere Historisierig vom Fach häi die süstemaatische Aspäkt in dr Muusigwüsseschaft mee und mee an Bedütig verloore.
Die modärni Muusigtheorii
Hüte verstoot mä under Muusigtheorii Themegebiet vo dr süstemaatische Muusigwüsseschaft oder vom Usbildigsfach mit däm Naame an de Muusighoochschuele. Verbräiteti Themegebiet si:
Und denn au die
In dr Braxis verschmelze d Äinzeldiszipliine vilmol wenn d Themegebiet kuum z underschäide si (z. B. vo Kontrapunkt und Harmoniileer).
S muusigtheoretische Wüsse hilft zum besser z verstoo, wi Muusig gmacht isch und wie si wirkt. Us däm Grund isch d Muusigtheorii in de künstlerische Studiegäng an de Muusighoochschuele e Pflichtfach (Nääbefach). Die musikaalischi Analüüse und s Schriibe vo Stilüebige (Doonsatz) wärde im Underricht mäistens ufenander bezooge, d. h. dur d Analüüse wärde Kriterie gwunne, wo denn in Stilüebige braktisch undersuecht und brüeft wärde. An de Muusighoochschuele, Muusiguniwersidääte und an mängge Uniwersidääte git s drzue no Hauptfachstudiegäng in Muusigtheorii und/oder Ghöörbildig, wo zum Däil mit underschiidlige Brofiil und Schwerpünkt (wüsseschaftlig, künstlerisch, pedagoogisch) aabote wärde.
Al Capone im deutschen Wald
Om was-es en deam Film gôht
Em Kalle Hamm sei Dande ond sei Opa send mit deane viile Ausfliig, wo der Bursch en da Wald macht, ibrhaupt et eivorschdanda. Dr Kalle abr kimmret sich et om des Gschwätz vo deane alde Leit ond gôht emmer, wenn’r Feierôbed hôt, em Granitwerk seine oigene Vorgniagonga nôch: Er buddlet em Wald nôch Waffa ond andre Sächla, wo Ibrbleibsel vom Zwoida Weltkriag send ond wo mr deet vorgraba hôt, wia dr Friida wiidr hergschdellt gwäa ischt. Dui Bude vo deam Kerle gleicht ama kloina Zeighaus: Waffa, Stahlhelm, Soldada-Bilder, Landser-Heftla, a Dodakopf mit glihende Auga ond Schbenna (saubr uffgschbiaßt mit Stecknôdla). Ergenzt wuud dui Sammlong noh mit-ra Schallpladd, wo vorschiidene Reda vom Adolf Hitler druff send, seim graußa Vorbild. Wia dr sell ischt au dr Kalle Hamm dr Moinong, au ehm dät d Erde gheera, zomendescht a grauß Stickle drvoo. A weiders Vorbild vo-nem isch dr berihmde amerikanische Gängschder Al Capone. „Vorbrecher“ send em Kalle seine Auga bloß soddiche Dilledanda ond Ôfenger, wo-ma gschnabbt ond eigschberrt hôt. Ond so jagt’r mit seira Freindin Hanni ond deane Kerle vo seira Bande, em Jochen, em Heini ond-em Wenner, pfeilgrad en d Gwaldtada nei: Eibruch, Diibschdal, Raub ond Brandschdifdong. Em Kalle sei fehlgleideder Wonsch nôch Macht ond Heldatum, nôch Drill ond Disziplin, tobt sich aus emma Kommando-Too gegenibr seine Kamrada. Seine Reda send em Tonfall bald kaum meh vo selle vom Hitler zo ondrscheida. Wenn d Hanni vo de „Eibrecher“ schwätzt, schwätzt dr Kalle vo „Soldada“.
Wia uff oimôl a Mensch em Fujer vo-ma Maschenagwehr zammabricht, ischt fir dia jonga Leit s Omkehra scho viil z‘ schbät. D Polezei tridd uff da Plôô ond sorgt drfir, dass der Traum vom viila Geld ond vo dr graußa Macht austraimt ischt.
Was sonscht noh erwehnenswert ischt
Mit deam negadiva Titel-Helda ischt dr Bernhard Kimmel gmoint, wo en dr Pfalz dr Ôôfihrer vo-ra Jugendbande gwäa ischt ond onrem Nama „Al Capone von der Pfalz“ en d Kriminalgschicht eiganga ischt.
Kridik
Dr Evangelische Film-Beobachter fasst sei Urteil so zamma: „Zeitkritischer Fernsehfilm von Peter Adler und Franz Peter Wirth. Am Beispiel eines herrschsüchtigen, für Helden eifernden, aber frustrierten Burschen – die Bundeswehr hat Kalle Hamm abgelehnt – wird versucht, die Anfälligkeit junger Menschen für faschistische Parolen und die Identifizierung von politischen Götzen und Gangstern (Hitler und Al Capone) deutlich zu machen. Ein Film, der trotz gewisser Unzulänglichkeiten von der Story wie von der Machart her interessant und sehenswert ist. Au s Filmlexikoo Zweitausendeins hôt insgesamt a guada Moinong vo sellem Stroifa: „Das Porträt eines ‚Übermenschen‘, das sich zur Parabel über die Verführbarkeit des Menschen verdichtet. Ein trotz inszenatorischer Unzulänglichkeiten interessantes Drama.“
Rheinmünster
Rhinminschter (amtlich Rheinmünster) isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Rhinminschter lit in dr Owerrhineweni zwische Bade-Bade, Biil un em Rhin. Dr Bann bsteht us 44,2 % Landwirtschaftsflechi, 18,5 % Wald, 24,9 % Sidlungsflechi un 12,4 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Rhinminschter sin Heilze, Sinze, Bihl un Lichtenau un uf dr änere Sitte vum Rhin d elsässisch Gmai Drösem.
Uf em Bann vun Rhinminschter leit au de Baden-Airpark, s Konversionsgländ vum ehmolige kanadische Militärflugplatz CFB Baden-Soellingen.
Gmaindsgliderung
Zue Rhinminschter ghere d Ortsdail Greffern, Schwarzach, Sellinge (Söllingen) un Stollhofe (Stollhofen).
Gschicht
Rhinminschter isch zum 1. Oktober 1974 entstande durich dr Zämmeschluss vun dr Gmaine Schwarzach, Greffern, Stollhofen un Söllingen. De Name kunnt vum Rhin un vun de ehmolige Schwarzacher Benediktiner-Abtei.
Verwaltung
Burgermaischter:
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Rhinminschter ghert zum Owerrhinalemannisch.
Dr Ortsdail Greffern isch e Belegort vum SSA gsii (RA-12).
Christian Kühn
Dr Christian Kühn (* 9. April 1979 z Diibenge), vylmol au churz Chris Kühn, isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Barlemäntarische Staatssekretär bi dr Bundesminischteri fir Umwält, Naturschutz, nukleari Sicherhait un Verbruucherschutz, Steffi Lemke. Vu 2009 bis 2013 isch er Landesvorsitzende vum Landesverband Bade-Wirttebärg vu Bindnis 90/Di Griene gsii.
No dr Schuel un em Zivildienscht z Geppenge het dr Kühn z Diibenge Bolitikwisseschafte un Soziologi studuert un isch syter anne 2009 Studieberoter an syre Universitet.
Ceuta
Ceuta [] isch a spanische Stadt, wo an da nordafrikanischa Küschta, a da Schtroß vo Gibraltar liegt. Ceuta isch also a Exklave, wo uf na klina Halbinsl lit, grad amol 18,5 km² groß isch und 2006 75.861 Iwohna khet hot. Es hot a Landgrenz mit Marokko und isch 21 km vom spanischa Festland weg.
Christian Kühn
Dr Kühn isch in syre Schuelzyt im Jugedgmairot un in dr Naturschutzjuged aktiv gsii. Syt 1998 isch er Mitglid bi Bindnis 90/Di Griene. Vu 2002 bis 2006 un wider ab 2008 isch er Mitglid vum Chraisvorstand im Diibenger Chraisverband vu dr Griene. Är isch Mitarbaiter im Wahlchraisbiro vum Bundesdagsabgordnete Winfried Hermann gsii. Uf dr Landesdelegiertekumferänz (LDK) im Novämber 2009 z Biibra hän e di bade-wirttebärgische Griene zämme mit dr Silke Krebs zue aim vu dr zwai glychbrächtigte Landesvorsitzende gwehlt. Uf der LDK im Oktober 2011 z Oole isch er, näbe syre neigwehlte Mitvorsitzende Thekla Walker mit eme Rekordergebnis vu 95,7 Brozänt im Amt bstetigt. Bi dr Bundesdagswahl 2013 isch er iber di bade-wirttebärgisch Landeslischt uf Blatz 6 in dr Bundesdag yyzoge. Syt Dezämber 2013 isch er Sprächer fir Böu- un Wohnigsbolitik vu dr Bundesdagsfraktion vu syre Bartei.
Ceuta
Ceuta hot sit m 15. Jahrhundert zersch da Portugiesa, danoch da Schpania khört. Sogär wia Marokko 1956 unabhängig wora isch, sind Ceuta und Melilla bi Schpania dabi blieba. Marokko hätt natürlich gern boade Schtädt kriagt, hot aba bisher no net probiert mit Gwalt d’Macht zum übanea. 1995 hond Ceuta und Melilla da Status „autonome Stadt“ kriagt. Wils a Enklave vo da EU uf afrikanischem Kontinet isch, probierend natürlich bsundrix viele illegale Iinwandara üba Ceuta noch Europa s’ko. Drum isch in da letschta Johr d’Grenz imma meh übawacht und b’feschtigt wora – vo boadna Sita, da spanischa und da marokkanischa.
Christian Kühn
Dr Kühn ghert zue dr Befirworter vun eme Bedingigslose Grundyychuu. Är isch au wie di maischte vu syne Barteifrynd e Gegner vu Stuttgart 21.
Är läbt z Diibenge, isch ghyrote un het e Suhn (* 2014).
Ceuta
G‘schichti
Agfanga hot als mit da Griacha. Ma woass aba ned gnau, ob döt, wo d‘ Stadt hüt isch damols scho Hüsa gsi sin. Ghoassa hots uf jeda Fall Αδέλφια (Heptá Adélphia - Sieben Brüder, wild rund uma tum sieba Berg sin.). 319 v. Chr., hond d‘Karthager s’Gebiet übanoh, und noch m Zwoata Punischa Kriag isch’s als Septem Fratres (Sieben Brüder) zum Römischa Riich ko, und d’Iiwohna hond s‘römische Bürgerrecht kriagt. Vo do kut wohrschinli o da hütige Nama: Septem → Septa → Ceita → Ceupta → Ceuta. Ceuta isch strategisch und wirtschaftlich imma stärka wora, und isch denn nebs Tanger d’wichtigschte Stadt vo da römischa Provinz Mauretania Tingitana gsi. 429 sind denn d‘Vandala igfalla und 534 isch Ceuta zum Byzantinischa Riich ko, aba scho 616 vo da Westgoten erobarat wora. 709 hond denn d’Araba überno, oan zwoa Johr bevor se uf Schpanien uffe und döt für a paar Johrhunderte bliba sind.
Portugal (1415 - 1580)
Im Zuge vo da Reconquista 1415 isch Ceuta vo da Portugiesa unta König Johann I. erobarat wora.
Spanien (1580 - hüt)
Im Friede von Lissabon 1668 noch m Restaurationskrieg hond d’Portugiesa Ceuta an d’Spanier abgäba müssa. Wia Marokko 1956 unabhängig wora isch, isch Ceuta als sog. Souveräner Ort (Plaza de soberanía) da Spanischa Regierig untastellt wora.
Vawaltung
Bevor Spanien 1986 zur EU ku isch, isch’s an Freihafen gsi. Sit 1995 isch Ceuta a Ciudad Autónoma, a spanische politische Oaganart. Übasetzt hoasst des autonome, unabhängige Stadt, eppas zwüschat na normala spanischa Stadt und anara autonoma Gemeinschaft.
Damit kört Ceuta offiziell zum Gebiet vo da EU, obwohl‘s in Afrika liet. Als Ciudad Autónoma hot Ceuta vaschiidene Befugnisse, zum oana hond se a oagenes Stüürsystem mit relativ niedriga Stüüra, und khörend o net zum Zollgebiet vo da EU.
Partnerstädt
Ceuta hot Partnaschafta mit Aci Catena in Italien, Cádiz in Spanien und Guadalajara in Mexiko.
Honda X8R
D Honda X8RX isch en Motoroller vom japanischä Hersteller Honda, wo nümmä in Produktion isch. Si i zwei verschiedene Versionä abotä wordä. Bim X8R handlets sich um en sogenanntä Sportroller, wo sich ganz bsundrigg bi jugendliche Fahrer an ere grossä Beliebtheit erfreut het. D Versionä unterscheidät sich technisch nur i gringfüegigä Details, optisch aber relativ starch.
Honda het versucht en Roller als en Art chlinä Brüeder vo dä Supersportmotorräder zum positionirä, wa nie wirkli glunge isch. Sini gross Beliebtheit isch eher sinere grossä Zuverlässigkeit so wie dä praktischä Eigäschaftä sowie em gringä Benzinverbruch, relativ guetem Wetterschutz und viel Staurum sowie dä gfälligä Optik z verdanke. Eher untypisch für en Sportrollär sin s'komfortbetonti Fahrwerk sowie dä verglichswiis leischtigsstarkem Motor. Allerdings isch bi viel Fahrzüg im letzere Punkt durch jugendlichi Fahrer narbesseret wordä. Au hüt no isch dä X8R bi Rollertuner beliebt.
X8R-S
Dä X8R-S (S stoht da eifach nur für Sprot) stellts Normalmodell vom X8R dar und isch drum hüfiger vertretä als s'X-Modell. Er isch i dä normalä Usführig mit em Sponsore-Ufchleber vo dä jewiligä Honda-GP-Rennmaschinenä vom aktuelle Jahr usglifärät wordä. Es het au einigi Sondermodell geh, weli optisch a d'Rennmaschinä vo einzelnä Honda Werkspilotä aglehnt wordä sind.
X8R-X
Dä X8R-X stellt en Art Hybrid us Sportroller und Supermoto-Motorrad dar. Er isch als Replica vo dä Honda-Supermoto Rennmaschinä agluegt wordä und entsprechend beworbä wordä. Dä Rollär het e sehr aggressivi Optik, weli mit em schwarz-gelbä Design (au in anderä Farbä erhältlich) an ä Hornissä erinneret het.
S'X i dä Modellbezeichnig stoht symbolisch für cross(zu Dütsch Kreuz). Optisch unterscheidät dä X sich vom S durch sini Farbgebig und d'Schriftzüg. Er isch usserdem mit chlinärä Räder usgrüstet wordä, weg dem isch s'Endgetriebe vom X mit dä Normalusführig(S) nöd identisch.
Technischi Datä
Es chönnt au Super bleifrei 95 Oktan oder au Super Plus Bleifrei tankt werde, d'Uswürkig isch allerdings sehr gring, wenn überhaupt spürbar. Für e suberi Verbrennig wird Super Bleifrei empfohlä.
Altenach
Àltenàcht ((IPA:, frz. Altenach) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).
Gschichte
Àltenàcht wird s'erscht Mol anno 1302 erwähnt. Es hat zu der Grafschaft Ferrette ghért. Ém Schloss, wu oi 1302 zum èrschte Mol erwàhnt wérd, han d'Hèrre vu Àltenàcht glàbt; der lètscht vu éhne ésch der Richard gsé. Noch sinem Dod ésch der Ort an der Adel vu Brinighoffe (héte Saint-Bernard) éwergange, derno hat en d'Famélie Klötzlin vu Héndlénge kaift. Sàlle Famélie hat derno oi der Name Klötzlin vu Altenach agnu.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vo Àltenàcht isch. D Gmeind ghert zum Gmeindsverband.
Bevölkerung
D'Inwohnerzahl isch 1962 bi 229 Lit glege un bis 1990 uf 360 Persone agstige. Bis 1999 isch si no uf 344 Lit gsunke.
Séheswérdigkàite
Én der Urkunde vu 1302 wérd oi e Pfarrkérch gnànnt. Sé ésch ém Drissigjéhrige Krieg zerstért wore un héte ésch nume noch d Kapàlle ébrig. D andere Kérch ésch àndwàder 1790 oder 1810 boit wore. 1829 ésch oi a Orgle inekumme, wu s lètscht Exemplar vu éhrem Hàrstèller ésch; 1854 sén der Glocketurm un s Vordach boit wore. 1990 hat e Restaurierig under anderem vu der Orgle stattgfunde.
D Schüel vu Àltenàcht ésch 1838 fèrtig gsé un hat zwài Klassezémmer, e Wohnrüm un e Bérgermàisterbüro. Oi sé ésch méhrere Mol restauriert wore.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àltenàcht ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Muse (Mythologie)
D Muuse (, Äizaal Μοῦσα) si in dr griechische Müthologii Schutzgöttinne vo de Künst. D Überliiferig vo de nüün Muuse, wie mr si hüte kenne stammt vom Hesiod.
D Muuse
No in dr homerische Odyssee wird d Muuse im Vorgsang, em Proömium, as Naameloosi im Singular aagrüeft: „Säg mr, Muese…“
Die drei Muuse noch em Pausanias
E Muusetrias, wo vermuetlig elter isch, überliiferet dr Räiseschriftsteller Pausanias (um 115–180 n. d. Z.) under deene Nääme und Zueständigkeitsberiich:
Die vier titaanische Muuse
Noch em Cicero het s vier titaanischi Muuse (Μοῦσαι Τιτανίδες) gee und zwaar:: Noch em Cicero sige s die eltiste Muuse gsi und Döchder vom Zöis as Soon vom Uranos. Dr Cicero het do vo drei verschiidene Forme vom Zöis greedet, wo alli underschiidligi Väter häi. D Mueter isch d Nümfe Plusia gsi. Die gliiche vier Muuse het au dr Aratos vo Soloi (* öbbe 310 v. d. Z., † 245 v. Chr.) kennt, wie dr Byzantiiner Johannes Tzetzes (* öbbe 1110; † um 1180) in de Scholie (öbbe Fuessnoote) zu de Wärk und Dääg vom Hesiod verzelltt; bim Aratos sis aber 0 Döchder vom olümpische Zöis und dr Plusia. Dr Platon gruppiert im Hesiod sini Terpsichore, Erato, Kalliope und Urania in e Vierergrubbe.
Die drei oder vier apolloonische Muuse
Dr Apollon het drei D[chder gha, wo män e apolloonischi Muuse (Μοῦσαι Απολλωνίδες) oder au delfischi Muuse gsäit het: Si stöön für die drei Saite vom Apollo sinere Lyra und häige uf em Helikon gwoont. Die ersti Grubbe vo iire Nääme goot uf e Eumelos vo Korinth (sibts Joorhundert v. d. Z.) zrugg, die zwäiti uf e Plutarch, wo dört non e vierti Muuse aagit: D Nete, d Mese und d Hypate spiile as Elimänt vo dr Tetraktys us dr Zaaleleer vo de antike Püthagoreer und in iirer Kosmologii und Muusigtheorii e zentraali Rolle im Verständnis vo dr Wältharmonii. Doo und dört isch d Paramese drzuechoo, wil d Lyra mänggisch vier Saite gha het.
Die siibe oder nüün pierische Muuse
Daas sige d Döchder vom Pieros gsi, em Stammvater vom thrakische Volk vo de Píeres oder Piereíes (Πίερες Θράκες, Πιερείες). Spööter si si vo de Makedoone ins nördlige Küstegebiet ääne vom Strymon verdriibe worde. D Mueter sig die pimpleischi Nümfe Antiope gsi (Cicero, de natura deorum 3,54). Mä vermuetet ass s antike Stedtli Pimpleia am Blatz vom hütige Litochoro gsi sig und de Muuse au dr Binaame vo de Pimpleide gee het.
Dr Ovid het nüün pierischi Muuse kennt. Iiri Mueter sig d Frau vom Pieros Euippe gsi. Si sige us Egüpte cho und häige die „jüngere“ olümpische Muuse uusegforderet, was as Wettstrit vo de Mnemoniiden und Pieriide bekannt worde isch. Dä häi si verloore und si zur Stroof in Elstere verwandlet worde. Mänggisch häi si au Colymbas, Lyngx, Cenchris, Cissa, Chloris, Acalanthis, Nessa, Pipo und Dracontis ghäisse.
D Entwicklig und Rezepzioon vom Muusebegriff
Bim Hesiod si d Nääme vo de Muuse nume Aspäkt vo dr Danz- und Dichtkunst gsi, in dr spöötere Antik si si denn uf underschidligi Muusiginstrumänt und Gattige bezooge worde, und vo doo isch die kanoonischi Zueordnig vo de „Ufgoobegebiet“ vo de Muese cho.
D Muuse häi zum Apollo siner Umgääbig ghöört und häige am böotische Bärg Helikon bi dr Kwelle Hippokrene gläbt. Wäge däm het men e au d Helikoniades gsäit. Noch andere Gschichte häige d Muuse uf em Parnass gwoont oobe vo dr kastaalische Kwelle, wo im Apollon geweit gsi isch und s Wasser von ere Begäisterig gweckt häig.
D Häiligdümer vo de Muuse häisse Museion, wo die hütige Wörter Museum und Musik drus entstande si, μουσικὴ τέχνη, dr Kunst vo de Muuse. Für d Röömer si d Muuse idäntisch mit de Camenae gsi.
Churrätisches Reichsguturbar
S Urbaar vom Rychsguet z Churräzie isch e latinisch gschribeni Lischte vo Güeter und vo Ykümpft vom karolingische Rych im Piet vo Churräzie. S Rychsguet sind die topografische und wirtschaftleche Sache gsi, wo em Chönig ghört hend und iim und syne Dienschtlüt zum s Rych z leite zur Verfüegig gstande sind und wo nid privats Eigetum von ere bestimmte adlige Familie oder em ene andere Grundherr gsi sind.
S Rychsgueturbaar vo Churräzie isch eis vo de sältene grosse Güeterverzeichnis us em früene Middelalter, wo s no git. Für d Gschicht vom Bündnerland und vo de Nochberregione isch das Verzäichnis e wichtegi Kwelle, wil do drin vil Sache und Ortschafte vo dr Oschtschwiiz zum erschte Mol vorchöme.
s Dokumänt
D Originalschrift vom Rychsgueturbar, wo gwüss eim vo de alte Archiiv vo Churräzie z Chur oder im Chloschter Pfäfers oder z Müschtäir ghört gha het, isch nid erhalte blibe. Me kennt einzig d Abschrift, wo dr Aegidius Tschudi von em gmacht het. Em Tschudi sis Buech, wo au die Lischte drin vorchunt, liit hüt i dr Stiftsbiblioteek vo Sanggalle. Der Tegscht isch im erschte Band vom Bündner Urkundebuech ane 1955 useggä worde.
Vermuetli isch es so gsi, ass d Redaktoore vo däm Urbaar im Uftrag vom Chönigshof i die verschidene Piet vo Churräzie gange sind zum go usefinde, was me ne über d Rächt vom Chönig z säge gha het. Ob do derfür bim Rych sälber oder in regionale Archiiv elteri Dokumänt vorhande gsi sind oder ob sech di Gsandte nur uf Uskümpft vo Gwäärslüüt hend müesse verloo, cha me nit säge. Vo anderne Regione vom Rych sind keini Verzäichnis vo dere Art vorhande.
Inhalt
D Lischte isch i dr Form, wie se dr Tschudi ufgschribe het, nid ganz sistematisch zämegstellt und au nid geografisch klar gordnet. Vilecht isch d Vorlag, wo dr Tschudi gsee het, au nur es Heft mit Notize oder en Entwurfstegscht gsi. S Dokumänt het gmischti Notize über Stüüre, divärsi Abgobe und anderi Sache und Dienscht, wo s Rych z guet gha het; me weiss nid, eb d Lischte überhoupt vollständig isch.
S Rychsgueturbaar zellt i dene Ortschafte, wo für s Rych relewant gsi sind, zimli gnau die einzelne Herrschaftsrächt uf. Das heisst au, ass alli andere Dörfer i dene Regione, wo s Rych kes Eigetum gha het, in dr Lischte nit vorchöme.
Ufzellt wärde regionali Herrehööf und einzelni Hofgüeter, Chirche, wo deils au s Patrozinium gnännt isch, und dr Zäänt, s Mattland, d Veeställ, Räbbärge, Müline, Fischdeich und Wälder und au Abgobe vo de Alpbetriib, und es chöme süscht no aller Gattig Ware vor, wo dr Obrikeit zuegstande sind: Vee, Salz, Määl, Heu, Yse, Textilie. S Urbaar het die eltischte Informazioone über d Alpwirtschaft vo Räzie. Für s Montafoo isch d Lischte di erschti Kwelle vom Bärgbou.
Dr Chönig het verschidnegi Plätz und Ufgobe verpachtet, wo mit em Reise und mit em Warevercheer z tue gha händ: Tafärne, also früeni Hoschpiz a de Bärgstroosse, sind erwäänt a däne Ort: Schaa, Chur, Lenz, Zuoz, Ardez, Marmorera, Bivio, Sils im Engadin und z Bondo.
Vom Rych sind au d Fäärine über d Flüss und d Schifffaart und d Fischerei uf em Walesee verlihe worde. Do dermit hangt au d Pflicht vo gwüssne Tääler zäme, Waretransport für s Rych uszfüere: Für d Gruob im Bündner Vorderrhytaal het gulte, ass bim ene Chriegsufgebot 12 Säumer mit Fuerwärch zu dr Transportkolonne vom Rychsheer händ müesse cho; vilecht het das mid em Vercheer über de Lukmanierpass uf Italie z tue. S Rychsgueturbaar isch di einzegi Kwelle mit em ene Zolltarif us em 9. Joorhundert: es seit, was me z Walestadt het müesse zaale.
Güeter im Walgau
Im Walgau im Voradlbärg isch Rychsguet a dene Ort erwäänt: Raankl, Fealdkirch, Sulz und Bangs bi Fealdkirch, Muntlix bi Raankl (das chönt vilech aus s sanggallische Muntlaga sy), Gefis, Röötis, Frastaz, Bäschlinge, Setaas, Nentzinge, Schliis, Schnüfis, Dins, Türrig, Bludesch, Zitz, Klooschterberg im Grosse Walsertaal, Nüzigers, Bludaz und Büürsch.
Güeter i de Bezirk Chur und Bode
Das Biet, wo ministerium in Planis gheisse het, isch vom Churer Rhytaal dur d Bündner Herrschaft bis zum Sanggaller Rhintl mit Liechteschtei und dur s Seeztaal zum Gaschterland ggange. Do het s Rychsguet a dene Orte gha: Chur, Felsbärg, Malans, Maiefäld, Fläsch, Ragaz, Vilters, Balzers, Mels, Sargaas, Schaa, Räfis (bi Sevele), Grabs, Lims im Wärdebärgische, Buchs, Flums, Bärschis bi Waalestadt und z Waalestadt (latynisch Ripa Vualahastad).
Güeter im Vorderrhytaal und i dr Region Viamala
Rychsguet isch ufgschribe vo Flims, Fellers, Waltenschburg mit dr Burg Jörgebärg, Andiast, Obersaxe, Ilanz, Luven, Ruis, Fallerin und Schnaus bi Ilanz, Cumbel, Pleif, Rumein und Surcasti im Lugnez, Valsertaal (latynisch Vallis Fallerunae), Rhäzüns, Domleschg, Mathon, Loon, Suufer, Zillis und Schams.
Güeter im Oberhalbschtei
Im Surses sind Rychsgüeter gsi i dene Gmeinde: Lenz, Brienz (hüt i dr Gmeind Albula), Obervaz, Almens (hüt i dr Gmeind Domleschg), Igis, Stürvis (hüt i dr Gmeind Albula), Tüfakaschta (latynisch in Castello Impitinis; hüt i dr Gmeind Albula), Riom (hüt i dr Gmeind Surses) und Tinizong.
Güeter i de Südtääler vom Bischtum Chur
Nals im Vinschgau, d Burg Castelmur im Bergell und Misox.
Urbar vom Chloschter Pfäfers
Im Tegscht drin chunt e Lischte vo Grundpsitz vom Chlooschter Pfääfers vor. S Chlooschter het scho dozmol Güeter und Ykümpft, vilecht vom Rych verlihe, a däne Orte gha: Ragaz, Undrvaz, Chur, Trimmis, Domat, Flims, Rusein, Ladir, Siat, Duvin (Lugnez), Splüüge, Casaccia im Bergell, Tschilfigg, Quarte, Weese, Bollige (hüt z Rapperswil-Jona, Escha, Fläsch, Maiefäld, Tugge (dozmol no am Zürisee), Fuasche, Güttinge un Hirschlatt am Bodesee, Wettswil im Züripiet, Wäggis (Luzärn), Sulz im Voradlbärg und Morter im Vinschgau.
Gouda (Käse)
Gouda (ndl. Goudse kaas) isch d Bezäichnig für verschidnigi Schnittchääs, wo noch em Vorbild vom ene Chääs, wo dradizionell us dr niiderländische Stadt Gouda stammt, broduziert wärde. Hüte wird Chääs under em Name Gouda internazional härgstellt, wääred dr Gouda Holland sit 2010 as gschützti geografischi Aagoob (g.g.A.) iidräit und gschützt isch.
In de Niiderlande underschäidet mä zwüschen em Goudse boerenkaas (Gouda-Buurechääs), wo dradizionell uf verschiidene Buurehööf härgstellt wird, und em industriell broduzierte Goudse kaas.
Jeremias Gotthelf
De Albert Bitzius (* 4. Oktober 1797 in Murte; † 22. Oktober 1854 in Lützelflüe) isch besser bekannt under sim nom de plume Jeremias Gotthelf.
Er isch als Sohn vom Pfarrer Sigmund Bitzius und sinere dritte Frau Elisabeth Bitzius-Kohler gebore. Ab em 1805i hät d'Familie z Utzischdorf im Emmital gwont.
Abem 1817i hät de Albert in Bärn Theologii studiert. Nachem Tod vo sim Vatter ischer im 1824i Verweser in Herzogenbuchsee worde. Und abem 1832i bis zu sim Tod ischer Pfarrer in Lützelflüe im Emmital gsii.
Sprach
Em Gotthälf syni Sprach zeichnet sech derdür uus, das si e höche Dialäktateil het. Es git es wyts Späktrum vore reine Standardsprach i allgemeine Beschrybige, wo's nid um landschaftlechi Eigeheite geit, bis hi zu mängisch fasch reinem Dialäkt ir diräkte Red. Derzue chöme Hüüffen altmödischi Wörter, wo scho lang niemer meh bruucht.
Pragmatie
D Pragmatie (vo gr. pragma, Sache) bezäichnet e Tüp vo Schrifte vom Aristoteles. Mä säit ene au esoterischi Schrifte, wil si äigetlig nid hätte sötte veröffentligt wärde, (im Geegesatz zu de exoterische Schrifte, wo für e Veröffentligung verfasst worde si). Dr aller grösst Däil vo de überliiferete Schrifte, s Corpus Aristotelicum, bestoot us Pragmatie. Dr Usdruck chunnt drvo, ass dr Aristoteles ere wüsseschaftlige Thematisierig vom ene bestimmte Sachgebiet pragmateia gsäit het.
D Pragmatie si sälte stilistisch usgarbäiteti Teggst und iiri Kennzäiche si grammatikalisch unvollständigi Setz, Gedankesprüng und Dublette. Wägen iirem Stil bezäichnet mä sä mänggisch as Vorlääsigsmanuskript, au wemm mä nid sicher wäiss, ass si daas gsi si. Au dr Inhalt isch schwiirig zum verstoo, wil mä groossi Vorkenntniss vo fremde Teggst und Theorie muess ha, wo d Urheber von ene in vile Fäll nit erwäänt wärde.
Es git aber Gleerti wie dr Eckart Schütrumpf, wo dängge ass wenigstens e Däil vo de Pragmatie (u. a. d Politik) stilistisch grad eso guet sige wie d Mäisterwärk vo dr attische Prosa us em 4. Joorhundert.
Boll (Bonndorf)
Boll isch dè Nammè von èrè ehemõligè Gmeind im Landchreis Waldshuèt, wo sit dè Ygmeindig 1971 zu dè Stadt Bõõdorf ghört.
Gschichtè
Dè Nammè vom Ort rüürt entwedder vo bol (aaltdütsch: Högèr odder Bûggele) hèr un bezièt sich uff d Burg Neu-Tannegg bi Boll. Si isch im 12. Johrhundert uff enèrè Haaldè obberhalb vom Übbergang übber d Wuètè vo dè Herrè vo Boll baut worrè. È anderi Dütung chönnt d Kirchè sy, welli ebbèfalls uff enèm Bühl (Högèr, Bûggele) baut worrè isch un mit irem ummuèrtè Kirchhòf dè Ywooner als Bollwärch hèt diènè söllè. Von irè durch è Schlucht drennt isch d Burg Tannegg (Aalt-Tannegg)''.
Ehrenlegion
D Eerelegioon (franzöösisch Légion d’honneur) isch e franzöösische Verdienstorde. Dr Napoléon Bonaparte het en am 19. Mai 1802 gstifdet, won er no Erste Konsul gsi isch. D Absicht isch gsi, iin für militäärischi und ziviili Verdienst, für usgezäichneti Dalänt und groossi Tuugende z vergee. Käi Staatsbürger hätt wäge siner Geburt, sim Stand oder siner Religioon von däm Orde sötte usgschlosse wärde.
Inglingen
Engléng oder Engléngen (lothrìngisch; frànzeesch Inglange, ditsch Inglingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Ehrenlegion
D Eerelegioon isch die höggsti Uszäichnig vo Frankriich.
Inglingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Boll (Bonndorf)
Gschichtè
Dè Urschprung vo dè ehemõligè Gmeind bildet è einzigs Huus, s "Haus zu Boll". Boll hèt zu dè Herrschaft vo Bõõdorf ghört.
Mülli Boll
D Entschtehig vo dè Mülli isch vèmuètlich uff s 14. odder 15. Johrhundert z datyrè, denn urschprünglich hèt s Gebäude als Pfarrhuus für d Kirchè diènt, wo in diräkter Nõchbõrschaft lyt. Èrscht Aafangs vom 17. Johrhundert, als d Pfarrgmeind Boll kirchlich dè Pfarrgmeind Gündelwangè zuègschlagè worrè isch un s Pfarrhuus somit übberflüssig gsi isch, hèt mò s zuè nèrè Getreidemülli umbaut.
Inglingen
Geogràfi
Engléng lijt àn dr Canner, rund zehn Kilometer eschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 164 un 287 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no s Dorf Hastroff (Hasdorf).
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Engléng ìsch. Engléng ghert zem Kommünàlverbànd.
École nationale de la statistique et de l'administration économique
D École nationale de la statistique et de l'administration économique (ENSAE ParisTech) esch e Technischi Hochschuel vu Paris-Malakoff (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der Conférence des Grandes Ecoles und vo der Université Paris-Saclay.
Bettmaringen
Bettmèdingè (amtlich Bettmaringen) isch èn Stadtdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg
Geography
Bettmèdingè lyt im Albgau obberhalb un uff dè linkè Dalsitè vo dè Steina weschtlich vo Stüèlingè. I dè Umgebig lyt diè ehemôlig Illmülli sowiè uff èm Bärg obbè d Wyler Oberi Alb mit èm Oberè Albhof (Golfblatz) un dè Wyler Mittleri Alb. I dè witerè Umgebig sin d Dörfer Obber- un Unterwangè, Muuchè, Wittlekofè, Birchèdorf un Obbermettingè. Am Obberlauf vo dè Steina liget d Ruinè vo dè Burg Steinegg un d Rogèbacher Schlösser ca. 5-6 Kilometèr vo Bettmèdingè äweg.
Ort
Bettmèdingè 1125 èrschtmolls erwäänt, (predium Pathemaringen) un ghört dè Herrè vo Bettmèdingè, welli mit èm Altman de Batemaringa im Zämmèhang mit èm Kloschtèr Allerheiligè z Schaffhuusè erstmolls 1092 gnannt wörred. D Brüèder Heinrich un Wolfgang, Ritter vo Bettmèringè, sin i dè Schlacht bei Sempach ums Läbbè cho. Übber d Freiherrè vu Krènkingè (nobilis vir Hainricus de Chrenchingen miles..) isch Bettmèdingè ab 1290 deilwys zu St. Bläsy cho. Zitwys sin au anderi Gschlechter Deilhaaber gsi, so d Im Thurn (1376), wo vo Ärzingè un vo Egbotingè (Ewèdingè). D Grafè vo Lupfè hèn diè Hooch Grichtsbarkeit cha. Bettmèdingè isch 1417 Vogtssitz worrè, un isch è eignes Amt vo 1613 bis 1806 innerhalb vo dè Grafschaft Bõõdorf gsi, hèt 1432 zum Kloschtèr St. Bläsy ghört. 1807 bis 1812 isch z Bettmèringè èn Amtssitz vom Huus Badè gsi. Dè Amtssitz isch s Pfarrhuus. Am 1. Januar 1975 isch Bettmèdingè zu dè Stadt Stüèlingè ygmeindet worrè. Dè Flurnammè Tandlekofè erinneret a nè abgangeni Sidlig. Vo 1519 bis 1532 isch dè Johannes Spylmaa, èn Soo vo Bettmèdingè, Abt vo dè Benediktinerabtei St. Bläsy worrè.
Amtshuus
S ehemôlige Amtshuus vo St. Bläsy, èn stattlichè Spätgôtischè Landsitz, wo i dè Regyrigszit (1541 bis 1571) vom baufreudigè Abt Caspar Molitoris baut worrè isch, mit Wendeltreppèturm, Staffelzinnè, Wappè, Umfassigsmuèr un Torwappè vom Berthold Rottler isch zitwys Wonig vom Pfarrer gsi, vo 1803 bis 1806 isch es unter èm Großpriorat vom Malteserordè gsi. Denõch für kurzi Zit württèb$rgisch, no im glychè Johr badisch. Ab 1828 hèt èn Pfarrer s Amtshuus bewoont, asè isch es immer "Pfarrhuus" benamst worrè, nit zletscht, well d Kirchè umittelbar denebbè stôt (s eigentliche Pfarrhuus isch nõch diversè Bränd öfters neu baut worrè, letschtlich abber 1736 abbrochè worrè). S Amtsgebäude, wo vo 1979 bis 1980 umfassend a dè Fassaad un èm Dach sanyrt worrè isch, wörd villmôll au als Bettmèdingèr Schloss betitlet. D Innèuusschtattig isch im 18. Johrhundert umgschtaltet worrè, abber s Obbergschoß mit dè barockè Prälatèrüüm sin subber erhaaltè blibbè: Appartement mit Alkovèaalaag, uusgschtattet um 1770 mit yglaitem Bodè un feinè Stukkaturè vo dè spôtè Wessobrunner Schuèl. S Gebäude isch 2013 vom Staat an è Privatperson vokauft worrè.
Kirchè
Die ortsbildbrägendi Kirchè vu Bettmèdingè stammt us èm Johr 1760 un befindet sich i dè Nõchborschaft zum Pfarrhuus. Kirchèpatrôn vor dè Umbenennig un Schenkig vo Reliquiè 1785 unter m Fürschtabt Martin Gerbert zum Hl. Fridolin isch dè St. Georg gsi.
Edamer
Dr Edamer (uf Holländisch Edammer) isch e Chääs wo us em niiderländische Edam stammt. Dr Chäas brucht säggs bis acht Wuche zum rif wärde. Z Holland wird dr Chääs mäistens mit ere Naturrinde verchauft, dr Edamer für en Export het mäistens e roti oder gääli Paraffinschicht umenume. Er het e würzigs Aroma und e milde Gschmack, dr Edamer us Roomilch isch aber seer vil würziger und scherfer.
Victorien Sardou
1877 isch er Mitgliid vo dr Académie française worde.
Vo dr gröösste Bedütig us hütiger Sicht isch si Drama La Tosca us em Joor 1887. Dr italiänischi Komponist Giacomo Puccini het scho 1889 draa dänkt, us em Sardou sim Drama en Opere z mache. Aber erst 1898 hät sich dr Puccini und dr Sardou z Bariis droffe. Zämme mit de Librettiste Giuseppe Giacosa und Luigi Illica het dr Puccini d Opere Tosca gschriibe, wo am 14. Januar 1900 z Rom urufgfüert worde isch.
Der Wachsblumenstrauss
Der Wachsblumenstrauss isch en Kriminalroman vo de Agatha Christie, wo 1955 erschine isch. Di englisch Uusgab isch am 18. Mai 1953 under em Titel After the Funeral vom „Collins Crime Club“ in London veröffentlicht worde. Das Buech isch au verfilmt worde. De Film mit de Margaret Rutherford i de Rolle vo de Miss Marple richtet sich aber nur wenig bis gar nöd nach em Buech, denn de Roman isch eigentlich en Hercule-Poirot-Fall.
Inhalt
De Richard Abernethie, en schwerriche alte Herr und Bsitzer vom Landhus Enderby Hall, stirbt unerwartet im Alter vo 68 Jahr. Nach de Beerdigung eröffnet de Mr. Entwhistle s'Testament vom Verstorbne. De Entwhistle isch en langjährige Fründ gsi vom Richard. Dem sis Vermöge söll glichmässig under de Verwandte verteilt werde. Das freut d Cora Lansquenet, em Richard sini jüngscht Schwöschter, bsunders. D Cora isch scho immer ächli chindisch gsi und het hüffig unpassendi Bemerkige gmacht. So seit si, dass au si überrascht gsi isch vom plötzliche Tod, aber mer heg ja alles guet vertuscht und füegt bi: „er isch doch ermordet worde, oder?“.
Die Bemerkig verunsicheret d'Familiemitglieder und au de Notar Entwhistle, wo churz druf abe afangt naforsche, wie de Richard Abernethie würklich gschtorbe isch. Am Tag nach de Beerdigung wird d'Cora nämlich brutal ermordet, möglicherwiis, damit si nüme me über de Tod vom Richard cha usplappere. De Entwhistle stellt fescht, dass alli Erbe s'Gäld guet bruuche chönd und dass chum öpper es Alibi hät. Äs Motiv hetted also alli gha und da de Entwhistle nöd wiiter chunnt, frögt er de Hercule Poirot um Hilfe.
Seedorf UR
Seedorf isch e politischi Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Geografi
Seedorf lit am Oschtfuess vom Gitschen im untere Teil vom Ryysstal, am Sidufer vom Ürnersee, emene Arm vom Vierwaldstättersee. Vo dr Gmeindsflächi sind 19,2 % landwirtschaftlichi Flächi, 40,6 % Wald, 5,4 % Sidligsflächi und 34,9 % suschtigi Flächi. D Nochbergmeinde vo Seedorf sind, Flielä, Altdorf, Ättighüüsä und Ìsìdall.
Gschicht
Seedorf isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1254 als Sedorf.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 4,6 % gläge.
Religion
5,6 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 90,6 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 46,9 %, CVP 24,3 %, GP 25,5 %, Suschtigi 3,3 %.
Dr Gmeindspräsident vo Seedorf isch dr Max Aschwanden (Stand 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2011 bi 0,5 % gläge.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1509 Iiwohner 97,2 % Diitsch als Haiptsprach aagää, 0,1 % Franzesisch, 1,3 % Italienisch und 2,7 % anderi Sprache.
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Seedorf ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.