cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bauernmalerei
Bade-Württeberg ond Elsass
Tüpisch för die Regio sind Blueme, Rosette, geometrischi Motiv, Schtärne ond Sümbol för de Bom vom Läbe. Bi de Farbe gits je noch Gäget Onderschyd. Im Oberelsass sind türkisfarbigi Ondergründ beliebter, im Onderelsass meh die rote ond ockerfarbige. Dezue häre häts döt meh Moleraie mit d Szene druf. Im Schwarzwald hät sich d Uhremolerai zonerä handwärchleche Induschtry entwicklet, wo Massewar för d Turischte fabriziert.
Kanto Friburg
Im Graiärzerland häts sich mit de Poya än ähnlechi Molerai entwickelt wie d Senneschträäfe om de Säntis.
Gschicht
Am Afang vom 19. Johrhondert isch de Senn, uf französisch l'armailli, an Tääl vom Schwizer Nazionalgfühl worde. 1805 isch serscht Mol s Unschpunnefäscht gfyret worde ond 1819 händ d Friburger am Fête des Vignerons de «Ranz des vaches» gsunge. D Poya-Molerai im Graiärzerland goht zrogg uf de Sylvestre Pidoux (1800–1871), amäne Köhler, wo z Vuadens uf d Wält cho isch. Zerscht hät är d Schtürz vo de Schürtor mit Monogramm vo Chrischtus, mit äm Name vom Bsitzer ond mit chline Landschaftsbildli voziert. Zwöschet 1827 ond 1850 hät är denn Chuehärde, wo ufäre Wese sind, uf Papier gmolet. Vo denä Bilder exischtieret hüt nono drü. D Chüe uf sine Bilder händ voschideni Farbe, di hütige Rassene häts do no nöd ghe.
«Poya» hääst i de frankoprovänzalische Friburgermundart Alpuffahrt. Mit de Poya-Molaraie hät mer früener dokumentiert, mit wälnne Tier, Lüt ond Grätschafte me uf d Alp gfahre isch. Wo denn d Lüt meh Wohlschtand gha händ, händs d Poya-Bilder a de Hüser ufghengt. Bis id 1970er-Johr isch d Poya vo Puure, Chnächt ond Handwärcher gmolet worde.
Beschrybig
Früener sind d Poya 2 bis 3 Meter bräät ond än halbe bis än ganze Meter höch gsi. Die Grössevohältnis händ sich ergeh, well mer die Poya uf Holzbrätter gmolet ond a de Huuswand ufghengt hät. Perschpektive fählt ond d Chüe sind vo de Site i naiver Art abbildet. Sit äm erschte Drittel vom 20. Johrhondert wird de Hendergrund mit de Bärge, Wälder ond Gebüü realistisch dargschtellt.
Sit de 1980er-Johr wird d Poya vo villne Künschtler gmolet. Si lönd sich bim Mole vo neue Bilder vo de alte Poya inschpiriere. Di hütige Bilder wäret au nüme gmacht, zoms a de Huswand ufzhänge. Äs hät aber kum Fraue, wo Poya molet – mit Usnahm vo de Lucie Bochut, wo zwöschet 1918 und 1925 Poya gmolet hät.
I de Bezirk Graiärz, Glane, Saane ond Vivisbach sind öppe 800 Poya bekannt.
Bredene
Bredene isch ä Gmeind in d Provinz Weschtflandre in Belgie. D Gmeind het knapp 15.000 Iinwohner.
Bredene isch bi de Campingfrind wege de meh wie 30 Plätz populär. D Hauptinnohmquell vun de Gmeinde isch de Tourismus.
Grand Casino Basel
S Grand Casino Basel isch äins vo siibe A-Casinos in dr Schwiz. Es befindet sich im Santihanns grad an dr franzöösische Gränze.
S Geböid
Es het e Rezepzioon mit ere Iigangskontrolle, wo gsetzlig vorgschriibe isch, meereri groossi offnigi Spiilsääl und um die ume Rüüm für s Servis. Dr oberirdischi vierstöckigi Kubus macht nume öbbe e Driddel vom ganze Bauwoluume us, dr Räscht isch underirdisch, fümf Stöck mit eme dreieggige Grundriss.
Dr Überfall 2010
Am Sunndig am Morge, am 28. Merz 2010 isch s Grand Casino von ere Grubbe vo zää Manne, wo mit Maschinebistoole und Bistoole bewaffnet gsi si, überfalle worde. Si häi meereri 100'000 Franke gstoole. Es het zu deere Zit het s im Casino öbbe 600 Gest ghaa, d Röiber häi e baar Mol gschosse und e baar vo de Gest si liicht verletzt worde. D Dääter si nie gfasst worde.
Chlothar III.
Dr Chlothar III. (* wohrschiinlig 650/651; † 673 noch em 10. März) isch e Frankekönig us em Huus vo de Merowinger gsi. Wo si Vater Chlodwig II. 657 gstorben sich, isch er as dr eltist vo drei Söhn si Nochfolger im Königriich Neustrie und Burgund worde. Wil er zu dere Ziit nume achti gsi isch, het si Mueter Bathilde s Riich gregiert und isch 658 understützt worde vom Huusmeier Ebroin. D Herrschaft vo dene beide isch aber sehr zentralistisch usgrichtet gsi, was zu Protest vo der Bevölkerig gfüehrt het, doch d Ufständ si bluetig zsämmegschlage worde. 664 isch d Bathilde wäge Spannige vo ihrem Amt zruggdräte und het d Macht formell ihrem Sohn überge, aber in Wirklichkeit het dr Ebroin bestimmt. E Händel mit em Huusmeier het zum ene Grichtsprozäss gfüehrt, churz druf isch e Bürgerchrieg usbroche, und dr Chlothar isch 673 ermordet worde. Er isch im Chloster Chelles begrabe, wo siibe Johr spöter au si Mueter gstorben isch.
Dr Chlothar III. het für e churzi Ziit zum letzte Mol s fränkische Riich vereinigt, het aber scho 662 si jüngere Brueder Childerich II. as König z Austrasie müesse isetze. Si Regierigsziit isch en andere Schritt uf em Wäg zum e Königtum ohni Macht gsi, und vo denn a hai immer öfter d Huusmeier die wirkligi Macht usgüebt.
Churz noch siim Dod, im Johr 675 oder 676, isch dr Chlodwig, agäblig e Sohn vom Chlothar, zum König usgrüeft worde.
Pyrenäen
D Pyrenäe (uf Spanisch Pirineos, uf Französisch Pyrénées, uf Baskisch Pirinioak, uf Katalanisch Pirineus, uf Aragonesisch Perinés nd auf Gaskognisch Pirenèus) si e Gebirgschetti zwüsche dr Iberische Halbinsle und Middeleuropa. Si si öbbe 430 Kilometer lang. Si ziehn sich vom Atlantischen Ozean im Weste, vom Golf vo Biscaya, zum Golf de Roses im Mittelmeer im Oste. Dr höchst Gipfel, dr Pico de Aneto, isch 3404 Meter hoch.
D Staatsgränze zwüsche Frankriich und Spanie lit mehr oder weniger uf em Gebirgskamm. Zmidst in de Pyrenäe liit au dr Zwärgstaat Andorra.
École des hautes études en sciences sociales
D École des hautes études en sciences sociales (EHESS) isch e franzesischi Elite-Hochschuel z Paris. As Grand établissement) het si s hegscht Prestige vu allne Wisseschafts-Yyrichige vu Frankrych un zellt as Dail vu dr Université de recherche Paris Sciences et Lettres zue dr beschte Universitet vu Frankrych.
Si isch anne 1947 grindet wore. An dr EHESS wäre verschiedeni Sozialwisseschafte glehrt un derzue gforscht: Gschicht, Archeology, Soziology, Statischtik, Rächt, Bolitikwisseschaft, Demografy, Wirtschaftswisseschafte, Anthropology, Ethnology, Geografy, Philosophy, Linguischtik, Literaturtheory un Chunscht.
Dyaus
De Dyaus oder Dyaus Pita (Sanskrit: द्यौष् पिता Dyauṣ Pitā m. „Vatter Himmel“) isch im Vedismus de Himmelgoot, wo immer zäme mit de Erdmuetter Prithivi agrueffe werd.
Im Rigveda sind em göttliche Paar Dyava-Prithivi („Himmel-Erde“) sechs Hymne gwidmet. Si wered as „Vättere“, „Müettere“ oder „Eltere“ vo allne Wese bizaichnet und as soomeriiche Muni und Chue bischribe. Zu dene sine Chind ghöret vili Natuurgötter, so de Regegott Parjanya, de Sunegott Surya und d Ushas, d Göttin vom Morgeroot. De Dyaus isch waise, fründlich gsinnt und schützt all Wese. Im jüngere Hinduismus spillt de Dyaus kai Role mee.
De Dyaus Pita goot uf de indoeuropäisch Himmelgott *Dyēus ph2tēr zrugg, wo au im griechische Göttervatter Zeus und im römische Iuppiter witterlebt. Degege ghört de germanisch Chriegsgott Ziu/Tyr nöd do ane.
Frau (Begriffsklärung)
Frau stoht für
Frau isch dr Familienaame vo
Bertschikon bei Attikon
Bèrtschike (amtlich Bertschikon bei Attikon) isch es Dorf und e ehemolegi politischi Gmäind, wo zu Wisedange im Bezirk Wintertuur vom Schwizer Kanton Züri ghört.
Geografi
Bèrtschike isch e Gmäind gsii, mit über 30 Dorfschafte, Wiiler und Hööf an de Gränze zum Kanton Thurgau. S Piet hät 68,7 % landwirtschaftlichi Flèchi, 20,7 % Wald, 5,3 % Sidligsflechi, 5,2 % Vercheersflechi und 0,1 % Gwässerflechi umfasst.
Gschicht
Di ehemolig Gmäind isch im Jaar 1831 us de sibe Zivilgmäinde Bèrtschike, Chefike (Kefikon), Gundetschwiil (Gundetswil), Gündlike (Gündlikon), Libischbèèrg (Liebensberg), Stège (Stegen) und Züünike (Zünikon) pildet worde. D Zivilgmäinde sind 1926 ufglööst worde.
Bèrtschike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1255 als Bersinkon, Gündlike 774 als Cundilinchova, 1162 Gundilinchova. Uf de 1. Januar 2014 isch Bärtschike mit Wisedange fusioniert worde.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 7 % (Stand 2011).
Religion
61,5% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 16,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,5 %, CVP 1,6 %, EDU 2,7 %, EVP 3,9 %, FDP 4,0 %. GLP 9,7 %, GP 2,9 %, SP 4,5 %, SVP 64,8 %, Suschtigi 0,4 %.
Gmäindspresidäntin vo Bärtschike isch bis Endi 2013 d Brigitte Boller Schürch gsii. Si isch als Gmäindrot i d Behörde vo de fusionierte Gmäind Wisedange gwählt worde (Stand 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Bèrtschike ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Hochschule der Künste Bern
D Hochschuel vu dr Chinscht Bärn (dt. Hochschule der Künste Bern, HKB) isch e Chunschthochschuel mit Standort z Bärn un z Biel/Bienne. Si isch anne 2003 us em Zuämeschluss vu dr Hochschuel fir Musik un Theater un dr Hochschuel fir Gstaltig, Chunscht un Konservierig entstande. D Bildigsyyrichtig isch ais vu acht Departemänt vu dr Bärner Fachhochschuel.
Fachberaich
Zur HKB ghere d Fachberaich Musik, Gstaltig un Chunscht, Opere/Theater, Konservierig un Reschtaurierig, s Schwyzerisch Literaturinschtitut un s Y Inschtitut. Si bietet international anerkännti Bachelor- un Master-Studiegäng aa. Syter anne Jahr 2006 cha mer im Fachberaich «Schwyzerisch Literaturinschtitut» en Uusbildig zum/zur Autor*i mache.
Absolvente*ne wu mer chännt
D HKB oder iri Vorgängerinschtitutione wie s Konservatorium Bärn un d Hochschuel fir Musik un Theater Bärn hän vyl Schauspiler*ne uusebildet, wu mer chännt. E Dail hän si em Medium Theater oder Film in ere Wys verschribe, zem Byschpel as Autor*i oder Reschiseer*i.
Basketball
Basketball isch e Ballsportart, wo mäistens in dr Halle gspiilt wird vo zwäi Mannschafte, wo brobiere, d Balle in dr Chorb vom Gegner z wärfe. D Chörb befinde sich in de Middene vo de bäide schmale Site vom Spiilfäld und si 3,05 Meter hooch. E Mannschaft bestoot us fümf Fäldspiiler und bis zu siibe Spiiler zum Uswäggsle. Dr Dreener cha jeede Spiiler so mänggisch wien er will uswäggsle. Wenn dr Chorb us em Spiil uuse droffe wird, git das, je noch däm wie wit dr Spiiler bim Gheije vom Chorb äwäg gsi isch, zwäi oder drei Pünkt. Für e glungnige Freiwurf git s äi Punkt. D Mannschaft mit de mäiste Pünkt gwünnt s Spiil.
Basketball isch im Joor 1891 vom kanadische Dreener James Naismith as Hallesport erfunde worde. Sit 1936 isch d Sportart olümpisch. Hüte isch Basketball uf dr ganze Wälz populär, bsundrigs in de USA, China und Südeuropa. Alli vier Joor findet im ene andere Land d Basketball-Wältmäisterschaft statt, wo vom Wältbasketballverband FIBA veraastaltet wird.
Noch dr FIBA spiile öbbe 450 Millione Mensche uf dr ganze Wält Basketball. Die erfolgriichste Basketballspiiler ghööre internazional zu de bestzaalte Profisportler. Zu de bekannteste Spiiler us dr NBA ghöre dr Kobe Bryant, dr LeBron James, dr Magic Johnson, dr Shaquille O'Neal und dr dütschi Spiiler Dirk Nowitzki.
Appian
Dr Appian (Appianos vo Alexandria, ; * öbbe zwüsche 90 und 95 z Alexandria; † um 160 z Rom) isch e griechisch-röömische Gschichtsschriiber gsi. Er het uf Griechisch gschriibe und si Wärk, wo 24 Bänd umfasst het, isch nume däilwiis erhalte, Er behandlet din vor allem die röömischi Chriegsgschicht vo de saagehafte Aafäng under em Aeneas bis ins früeje 2. Joorhundert n. d. Z.
Dr Inhalt vom Appian sinere Rhomaika (Ῥωμαικά „Röömischi Gschicht“) noch em Photios, wo s ganze Wärk no kennt het:
Qala Panja
Qala Panja (au Qila-e Panja, Qila-e Panjeh, Kila Punja, Kala Panja; ) isch e Dorf im Wakhan-Korridor im üsserste Nordoste vo Afghanistan. Es ghöört zum Verwaltigsdistrikt Wakhan in dr Browinz Badachschan.
S Dorf isch 83 km vo Ishkashim am Iingang zum Wakhan-Korridor und lit uf ere Hööchi vo 2'820 m und im ene sichere Abstand vom Fluss Pjandsch, wo 34 km oben am Ort entstoot, dört wo dr Pamir und Wakhan inenanderfliesse.
Hüte isch Sarhad-e Broghil, wo 115 km witer im Wakhan lit, dr letscht Ort, wo s ganze Joor duure bewoont isch, aber in de Zite vo de Karawane isch Qala Panja dr letscht Ort gsi, wo mä Ässe und Lastdier het chönne chaufe für dr 300 km langi Wääg über e Pamir uf Tashkurgan im Sarikol bzw. in Turkestan, em hütige Taxkorgan im chinesische Xinjiang.
Dogern
Dogere isch e Gmei im Landchreis Waldshuet in Bade-Württeberg.
Geographi
Dogere isch eini vu dr wänige Ortschafte am Hochrhi, wo nit direkt am Fluss selber lit. Säll het historischi Gründ. Wäge eme Hochwasser in dr Middi vum 18. Johrhundert isch s'ehemolig Fischerdorf vum Rhi nordwärts an si hütige Platz hi verlageret worre.
Nochbergmeinde
Im Weschte un Norde grenzt Dogere an Ortsdeile vu dr Nochbergmeinde Albbruck im Norde un Oschte an d'Stadt Waldshuet-Dienge und ihri Stadtdeile. Südlich vum Rhi lige d'Schwizer Gmeinde Full-Reuenthal, Leibstadt (vgl. Chernchraftwerch Leibstadt) un Schwaderloch im Kanton Aargau.
Gliiderig
D'Gmeind bstoht uss em Dorf Dogere, de Höf Auhof, Rüttehof und Weiermatte und de Hüser Bei den Rheinhäusern und Steingrube.
Bolitik
Dogere ghört zämme mit Wyle und Lauchringe züe-n-re Vereibarte Verwaltigsgmeinschaft mit de Stadt Waldshüet-Düenge.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Partnerschafte
Sit 1988 bildet Dogere e Partnerschaft mit de Gmeind Le Grand-Lemps in de Region Rhône-Alpes z Frankrych.
Wirtschaft
Dogere isch friehner vor allem vo de Landwirtschaft brägt gsi. Mittlerwyli hät si sich züe-n-re Wohngmeind vo Waldshüet-Düenge entwickelt.
Verchehr
D'Bundesstroß 34 (Basel-Schaffuse) und d'Hochrhybahn (Basel-Singe (Hohetwiel)) verlaufe durch Dogere. Regionalbahne in Richtig Basel und Waldshüet-Düenge/Lauchringe fahre under de Wuch zu de Hauptverchehrszite halbstündlig und sunscht stündlig.
D'Entfernige zu de nöchstgrößere Städt sin 50 Kilometer uff Basel, 80 uff Fryburg im Brysgau, 90 uff Chonschtanz und 50 uff Züri.
Prithivi
D Prithivi oder Prithvi Mata (Sanskrit: पृथिवी माता, Pṛthivī Mātā f. „Muetter Erde“; Pali: Paṭhavī) isch d Erdmuetter im Vedismus.
D Prithivi werd im Rigveda zäme mitem Himelsgott Dyaus i sechs Hymne as Paar Dyava-Prithivi agrueffe. Im Gegesatz zum Dyaus, wo nie elai gnennt werd, cha si aber au elai agrueffe were. D Prithivi isch d Muetter vo alne Wese. Si blibt immer jung und isch fründli zu allne Gschöpf. Im früene Hinduismus werd d Prithivi as Töchter vom König Prithu bitrachtet.
D Prithivi Mata dörft e Fortsetzig vonere vermuetete urindoeuropäische Erdmuetter *Pl̥th2uih2 meh2tēr sii.
Diessenhofen
Diessehofe (amtlich Diessenhofen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Gschicht
Diessehofe isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 757 as Deozincova.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 31,1 % gläge.
Religion
44,3 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 5,8 %, CVP 10,2 %, FDP 9,3 %, GLP 5,8 %, GP 5,7 %, SP 16,4 %, SVP 43,8 %, Sustigi 3 %.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3227 Iiwooner 81,8 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,5 % Französisch 5,2 % Italienisch und 12,5 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Diessehofe ghöort zum Oschtschwizerisch
Reptilien
D Chriechdier (Reptilia) oder Reptilie (lat. reptilis „chriechend“) bilden e Klass vo de Wirbeldier, genau am Übergang zwüsche de niidrige und de höchere Vertebrate. As phylogenetischs Taxon oder as gschlosseni Abstammigsgruppe müesste si au d Vögel (Sauropsida) enthalte. In dr klassische Zsämmestellig, wo do ge isch, si d Reptilie kei natürligi Gruppe, sondern e paraphyletischs Taxon, wil si nit alli Nochkomme vo ihrem letzte gmeinsame Vorfahr enthalte.
D Reptilie hai e Schwanz, Hornschuppehuut und vier Bei (allerdings bi de Schlangen und e baar Ächse si die zruggbildet). Si hai Lunge zum Schnuufe. Si lege Eier oder bringe läbendi Jungi uf d Wält (ovovivipar) und entwickle sich, im Gegesatz zu de Amphibie, diräkt, das heisst ohni Larvestadium. Si si ektotherm und wächselwarm (poikilotherm) und reguliere ihri Körpertämpratur sowiit wie möglig dur ihr Verhalte (z. B. werme si sich mit Sunnebade).
Die wüsseschaftligi Beschäftigung mit Reptilie fallt in s Gebiet vo dr Herpetologii. S Wüsse wie me se in Terrarie pflägt und züchtet bezeichnet mä als Terraristik oder Terrariekunde, won e Deil vo dr Vivaristik isch.
Larve (Begriffsklärung)
Larve stoht für:
Viktor Emanuel III.
De '''Viktor Emanuel III. vo Italie (mit vollem Name Il Principe Vittorio Emanuele Ferdinando Maria Gennaro di Savoia, Principe Ereditario d’Italia; italänisch Vittorio Emanuele III.'''; * 11. November 1869 in Neapel; † 28. Dezämber 1947 in Alexandria, Ägypte) us em Huus Savoye isch vo 1900 bis 1946 König vo Italie ksi.
Läbe
De Viktor Emanuel III. isch am 11. Novämber 1869 als Sohn vom Umberto I. (vo 1878 bis 1900 König vo Italie) und vo sinere Frau Margarethe vo Genua gebore. 1900 isch er sim Vater als König Herzog vo Savoye uf de Thron gfolgt.
Im Erste Wältchrieg hät er ab 1915 de Oberbefähl über die Königlich Italiänischi Armee übernoh. Er hät mehrfach d Front gäge Österriich-Ungarn übernoh und isch vo sinere Soldate Soldatekönig gnännt worde.
Nach em Ändi vom Chrieg hät er mit mehrere instabile Regierige, ere wirtschaftliche sowie e politische Krise und mit Unruhe im Norde vo Italie müsse fertig werde. Es hät es Klima vo Angst gherrscht, ähnlich wie z Russland (ab 1922 Sowjetunion), und d Kommuniste händ em König und de Monarchii ihri Herrschaft strittig gmacht. Da Italie sich au ussepolitisch vo de andere Siegermächt verrate gfühlt hät, hät au de König sini Unzfrideheit nit versteckt. Das hät ihn em faschistische Revolutionär Benito Mussolini nöcher bracht, wo sich für d Wiederherstellig vo de Ehr vo Italie stark gmacht hät.
Im Jahr 1922 hät de König nach em Marsch uf Rom de Mussolini zum Ministerpräsidänt ernännt. Dä hät bis 1926 no im parlamentarische Rahme regiert, hät dänn aber mit ere Reihe vo Sondergsetz, wo dr Viktor Emanuel III. zum Teil understützt het, Italie zu em Eiparteiestaat und eso zur Diktatur gmacht.
Während de faschistische Diktatur vom Mussolini isch er als König de facto Staatsoberhaupt blibe, au wänn er i der Zit bis 1943 politisch kuum no Gwicht ka hät bzw. au kei Ifluss druf hät welle näh. 1938 hät er de Oberbefähl vo de Armee an Mussolini übergä.
Nach em siigriiche Äthiopiechrieg vo 1935/36 isch er vom 9. Mai 1936 bis 5. Mai 1941 au Kaiser vo Äthiopie ksi.
Im Zweite Wältchrieg hät er bis 1940 für d Neutralität vo Italie gworbe, hät sich aber nach de erfolgriiche Okkupation vo Frankriich 1940 us em Chriegsgschehe useghalte. Nach de erste große italiänische Niderlag in Italiänisch-Ostafrika und de Verlust vo de Kolonii Libye hät de König gäge de Mussolini ufbracht. Am 24. Juli 1943 hät er de Mussolini schliesslich vo allne sine Ämter enthobe und hät ihn verhafte la.
Kurz nach däm hät de König wieder sini volle politische Rächt wahrgnoo und hät em Marschall Pietro Badoglio de Uftrag gä, e Militärregierig z bilde. Zämme mit em König isch dä is süditaliänische Brindisi gflüchet und hät mit de USA und Grossbritannie en Waffestillstand abgschlosse. Italie hät d Site gwächslet und Nazi-Dütschland de Chrieg erklärt.
1944 isch de König nach de Befreiig vo Rom wider id Hauptstadt zruckkehrt und hät sim Sohn Umberto II. d Regierigsgschäft übergä, isch aber formal witerhin König blibe.
Um sinere Dynastii de italiänischi Thron z sichere hät er 1946 abdankt und isch is Exil nach Alexandria gange. Sin Sohn isch aber nur ei Monat König blibe. Die amerikanischi Bsatzigsmacht hät e Referändum über die künftig Staatsform intiiert und d Monarchii isch abgschafet worde. Hüt heisst es, vor allem in Süditalie, dass d USA s Ergäbnis vom Referändum zu Gunste vo der Republik gfälscht händ, da s Land s Huus Savoye und de italiänischi Adel für de Ufstieg vom faschistische Regime mitverantwortlich gmacht händ.
Titel
Vo 1860 bis 1946 het de König vo Italie die Titel gfüert:
Sini königlichi Majestät Umberto II., vo Gottes Gnade und em Wille vo de Nation, König vo Italie, König vo Sardinie, Zypere, Jerusalem, Armenie, Herzog vo Savoye, Graf vo Maurienne, Marquis (vom Heilige Römische Riich) in Italie, Fürst vo Piemont, Carignano, Oneglia, Poirino, Trino, Fürst und Vikar vom Heilige Römische Riich, Fürst vo Carmagnola, Montmélian mit Arbin und Francin, Principe Balì vom Herzogtum Aosta, Fürst vo Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri und Banna, Busca, Bene, Brà, Herzog vo Genua, Herzog vo Monferrat, Chablais, Genevois, Herzog vo Piacenza, Marquis vo Saluzzo (Saluces), Ivrea, Susa, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantasia, Borgomanero und Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezza, Govone, Salussola, Racconigi mit Tegerone, Migliabruna und Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane und Lanslebourg, Livorno Ferraris, Santhià Agliè, Centallo und Demonte, Desana, Ghemme, Vigone, Graf vo Barge, Villafranca, Ginevra, Nizza, Tenda, Romont, Asti, Alessandria, vom Goceano, Novara, Tortona, Bobbio, Soissons, Sant'Antioco, Pollenzo, Roccabruna, Tricerro, Bairo, Ozegna, vo de Apertole, Baron vo de Waadt und de Faucigny, Herr vo Vercelli, Pinerolo, de Lomellina, vo Valle Sesia, vo Ceva, Oberherr vo Monaco, Roccabruna und vo Menton, edle Patrizier vo Venedig und Ferrara.
Rosmarie Walter-Fahrer
D Rosmarie Walter-Fahrer (* 2. Juni 1926) isch e Schwiizer Lehrerin, Liedermacherin und Erzählerin.
Churzbiografii
Über sich sälber hed d Rosmarie Walter-Fahrer gschribe, dass si „Musik, Psychologie und das Blödeln“ gärn het, und dass si dorum e „passionierti Cabaret-Texterin“ isch. Si isch „Hausautorin“ vo der Bärner Schifertafele, emene vom Hugo Ramseyer gleitete Lehrercabaret, gsy; iri Liedtegschd si vom Cabaret-Pianischd Rolf Attenhofer u meischdens vor Susi Aeberhard u vom Urs Kräuchi interpretiert worde. (D Premiere vo de Ballade, Lumpeliedli, Chansons hed am 30. Dezämber 1964 im Theater am Zytglogge schdattgfunge.) D Rosmarie Fahrer hed ou gsunge. As Lehrerin hed si über pädagogischi Temene ir Lokalbolitik mitgredt.
Si isch em Landesring vo de Unabhängige naagschdange, isch Mitglid ir Gsellschafd Schwiiz-Israel gsy u hed schbäter ofd Läserbriefe i regionale Zytige gschribe. Wägeme läbeslange Rüggeliide isch si Verteidigerin vor Schdärbehiuforganisazion Exit worde.
Bözberg
Bözberg bedüütet:
Burg Hohenrod
D Burg Hoherod, au Hoherode oder Brigitteschloss gnännt, isch e abgangeni Burg uf em Schlossbärg oberhalb vu dr Gmei Saschwalle im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.
Gschicht
Die Burg isch in dr Mitti vum 11. Johrhundert vu dr Freiherre von Röder, dr Herre vu Hoherod, böue wore, wahrschyns as Flucht- un Signalburg. Dertemol het s diräkti Sichtverbindig zue dr Burge Nej-Windeck un Sponeck gee. D Burg isch isch in dr Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg un derno as Lääche wider an d Herre von Röder chuu. Im Johr 1339 hän si d Burg an d Markgrofe vu Bade verchauft, speter isch si im Bsitz vu dr Herre von Neuenstein gsi. Wahrschyns isch d Burg anne 1385 gschlisse wore un derno 1524, churz vor em Dytsche Buurechrieg (1524-1526), ufgee wore. Anne 1815 isch d Burg deilwys gsprängt wore un 1824 un 1899 isch si dur Blitzyyschlag beschädigt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Räscht vu dr Schildmuure erhalte.
Um 1820 isch d Bezeichnig Brigitteschloss ufchuu, wu wahrschyns uf di Heilig Brigitta zruckgoht, wu Patroni vu dr Saschbacher Chilcher gsi isch.
Tello-Testament
S Teschtamänt vom Tello isch en Urkunde us em früene Middelalter, wo us em Archivv vom Chloschter Pfääfers chunt und hüt im Stiftsarchiiv vo Sanggalle liit.
Dr Tello isch im 8. Joorhundert en Bischof vo Chur gsi. Am 15. Dezämber ane 765 het är churz vor sym Tod mit dere Urkunde bestätiget, ass vo sym grosse Grundpsitz, wo usem Erb vo synere alte und mächtige Familie, de Viktoride, härchoo isch, vil Güeter i dr Gruob im Vorderrhytaal, bi Domat/Ems und im Sargaaserland noch sym Tod em Chloschter Disentis ghöre.
Die Urkunde git e gnaui Lischte vo dene Ligeschafte, wo dr Tello em Chloschter versproche het, und beschrybt, was alls dezue ghört, d Hüüser, d Gärte, Ächer, Matte, Räbbärge, Müline und no mee. Si zellt au einzelni Alpweide uf und isch do dermit es früechs Zügnis vo dr Alpwirtschaft im Bündnerland.
Kasseler
Z Öschterrych sait mò im Kassler Selchkarree odder Gselchts,, i dè Schwiz isch es è gräuchts Rippli.
Zuèbreitung
Kassler isch Bschtanddeil vo deftigé Ytöpf, bsunders in Vobindung mit Chrutt odder Chabbis, cha abber au bròtè, kocht odder im Ofè bachè wörrè. Wells Kassler schu pöklét un gräucht isch, isch es voglychswys schnèll durrè. Hüfig wörd s zämmè mit Rüèbli, Chrutt, Sùùchrutt odder Salzhärdöpfel servyrt. Auch wörd s kaalt als Uffschnitt servyrt. Èbbèso wörd Kassler als Alternatyvè zum Chesselfleisch bi nèrè Schlachtblattè odder als Ekstragricht zämmè mit Bluèt- un Läbberwurscht bruucht.
Hèrchumpft
Aageblich isch Kassler è Erfindung von èm Bèrliner Metzger Cassel im 19. Johrhundert. , dèm sini Eksischtenz in Bèrlin lòt sich abber nit belegè.
Tony Martin
Dr Tony Martin (* 23. April 1985 z Cottbus, DDR) isch e dütsche Velorennfahrer. Er het im Johr 2008 siini Brofikarriere im Team Columbia aagfange. No dr Wältmäisterschaft im Septämber 2021 het er sini Karriere ufghört. Er as guete Zitfahrer und Fahrer für Rundfahrte gulte.
Läbe
Dr Tony Martin isch 1989 uf Eschborn choo, wil siini Eltere mit ihm no vor dr Muuröffnig us dr DDR gflüchtet si. Vo 2001 aa isch er uf d Sportschuel z Erfurt gange und het dört 2004 si Abitur gmacht.
Dr Martin het sich zum Polizeimeister lo usbilde, und d Usbildig bi dr Sportfördergruppe „Sommer“ im Bildigszentrum vo dr Thüringer Bolizei z Meinige abgschlosse. Für dr Sport isch er vo siiner Dätigkeit as Bolizist freigstellt worde.
Insgsamt isch er acht Mal Wältmäister in verschidene Ziitfahrdiszipline worde, dodrunter viermol im Äinzelziitfahre, Siiger vo Ziitfahre in Grand Tours und au dr Gsamtsiiger vo verschidene Etapperänne.
Wallburg Tiefenstein
D Wallburg Diefestei isch e Ruine vun ere friejere Wallburg bi Rüeßell, eme Ortsdeil vu dr Gmei Gerbel im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. D Burg lyt bim Rüeßeller Ortsdeil Diefestei. 300 Meter wyter nerdlig lyt d Ruine vu dr Burg Diefestei.
Vu dr ehmolige Burgaalag vu dr Wallburg sin no Räscht vum Ringwall un vun eme Grabe erhalte.
Dalhain
Dalhain (ditsch Dalheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Dalhain lijt im Saulnois, zehn Kilometer nerdlich vun Château-Salins, 37 Kilometer sìdeschtlich vun Metz, 35 Kilometer nordeschtlich vun Nancy und 26 Kilometer sìdweschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 218 und 298 m ìwer em Meeresspiejel zwìsche dr Nochbergmeine Vannecourt ìm Sìdweschte und Bellange ìm Nordoschte.
Gschìcht
Dalhain ìsch zum erschte Mol gnannt worre ànne 1121 àls Dalheim.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Ìm Erschte Waltkriej isch Dalhain gschlìsse worre.
Verwàltung
vun Dalhain ìsch. Dalhain ghert zem Kommünàlverbànd.
10. März
Dr '''10. Merz''' isch dr 69. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 70. in Schaltjohr), dodermit blybe no 296 Däg bis zum Änd vum Johr.
Parvati
D Parvati (Sanskrit: पार्वती, Pārvatī f.) isch im Hinduismus d Frau vom Shiva und gelt as d Muetter vom Ganesha und vom Skanda. Si isch di fründlichi Form vo de Durga. Ere sis Riittier (vāhana) isch de Loi.
Famili
D Parvati isch di widergiborni Sati, wo di ersti Frau vom Shiva gsii isch. Parvati haisst „Berg“ und si isch d Töchter vom Himavan (Himalaya) und vo de Mena. Si repräsentiert de fründlichi und hüüslichi und au de müetterlichi Aspekt vo de Devi und werd hüüffig zäme mit em Shiva, em Ganesha und em Skanda as Vorzaigefamili vo de hinduistische Götterwelt dargstellt. Streng gnoo isch nume de Ganesha ere sis Chind, wäred de Skanda usem Soome elai vom Shiva antstanden isch, wo is Füür ghait isch. De Füürgott Agni het denn de Soome in Ganges grüert und drus use isch de Skanda entstande.
Sagogn
Geografii
Sagens liit zwüsche Flims und Ilanz unden a dr Stroos dur s Vorderrhytaal. S Gmaindpiet isch uf em Platoo linggs höch über em Rhy. Uf der Nordsyte goot s steil de Bärg uf bis a d Gmaind Laax.
Unden a Sagens louft dr Rhy i di grossi Schlucht Ruinaulta ine, wo bis uf Bonaduz abe goot. Am Rhy liit d Ysebaanlinie vo dr Räätische Baan. Der Wäg vo Sagens a d Baan isch nid eifach, är füert steil dur e Wald is Tobel vom Mülibach abe, und den muess me uf ere Brugg übere Rhy zum Baanhof vo Valendas-Sagogn.
Im Oschte vom Mülibach ghört en Abschnidd vom Grosse Wald linggs vom Rhy mit de Walddörfli Planezzas, Foppa und Tuora zum Gmaindpiet vo Sagens.
Gschicht
S Dorf Sagens isch ane 765 s erschte Mol im Teschtamänt vom Bischof Tello erwäänt, zäme mit der Burg Schiedbärg und dr karolingische Chilche öschtlech vom Dorf uf em Hügel Bregl da Heida.
Kabinett Späth I
S Kabinett Späth I het s in dr 7. Wahlperiod vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gee noch em, wu dr Hans Filbinger in Folg vu dr „Filbinger-Affäre“ zruggdrätten isch.
Walastina
Walastina oder uf assyrisch Pattina und au Unqi isch e neohethitische Stadtstaat vom 12. bis 8. Jh. v. Chr. gsii.
Name
De luwischi Name Walastina, werd mit dem Name vo Palästina und de biblische Philister zämebroocht, wo allerdings witter une im Süüde bim hüttige Doppelland Israel-Palästina lokalisiert wered. S werd agnoo, ass dodemit e Volch gnennt werd, wo mit de Seevölker in Nööche Oste choo isch. Velicht gitt de hieroglypheluwisch Name e Form *Falastina wider, wo aber, well s Luwische kai Luut /f/ hett, miteme /w/ oder /p/ gschribe woren isch. De assyrisch Name Pattina mag e verchörzti Form vom gliiche Name sii, d Assyrer hend sich aineweeg ka Müe ggee, Fremdname gnau z widergee. So isch au de dritt Name Unqi en uugnaui Widergoob vom aramäische Name ˁAmūq (ˁmq) „Ebni“.
Geographii
Walastina litt i de Ebni am Underlauf vom Fluss Orontes und goot im Weste bis as Mittelmeer ane. Im Norde hets a Samʼal grenzt, im Oste a Halpa und im Süüde a Imatu. Halpa, wo zwöschet Walastina und Karkamis litt, het i de Früezitt au zo Walastina ghört, isch aber früe aramäisiert wore.
D Hoptstadt isch Kunalua gsii, wo nöd wiit weg vom bronzezittliche Alalaḫ glegen isch. Si isch mit de Uusgrabig vo Tall Tayinat identisch.
Gschicht
I de Bronzezitt het da Land Mukis ghaisse und het ab 1340 v. Chr. zom Riich vo de Hethiter ghört. D Hoptstadt isch Alalah gsii, wo um 1180 v. Chr. völlig zerstört woren isch. Vermuetli sind ebe d Seevölcher schuld, wo i da Land iigfale sind und vo dene o de noi Name choo sii mag.
De erst bikannti neohethitisch König isch de Taita vo Palasti gsii. Er hett de Tempel vom Wettergott vo Halpa noi uufbaue loo und vo sich e groosses Relief aafertige loo, woner nebetem Relief vom Wettergott Tarhunza ufstele loo het. E luwischi Inschrift zaigt, as er diplomatischi Bizüchige zu Ägypte ghaa hett. E spöötere Taita und sini Frau Kubapiya hend ufem Land luwischi Inschrifte aafertige loo.
Im 10. Joorhundert v. Chr. het de König Suppiluliuma, Soo vom Manana, e Chrieg gege Hiyawa gfüert. Wenn di aramäische Bit-Agusi Halpa ignoo und de Staat Arpad gründet hend, isch nöd gnau bikannt, mue aber woll im 10. Jh. v. Chr. gsii sii.
Ane 870 v. Chr. isch de Assurnasirpal II. (883–859 v. Chr.) vo Karkamis her dör s Land Arpad zoge und het Kunulua aagriffe. De König Lubarna hett em as Tribut Ross, Fuessoldaate und Gaissle ggee. De Assurnasirpal het den s Land Luhuti aagriffe, wo südlich vo Walstina glegen isch. O de Salmanessar II. isch ane 858 öber de Euphrat zoge. Bi Kurkuma het er e grosses Heer bisigt, wo meriri syrischi Staate zämegstellt hend, dezue hend ghört de Ḫayanu vo Samˀal, de Sangara vo Karkamis, de Aḫuni vo de Bit-Adini und de Sapalulme vo Pattina. S assyrische Heer isch den geg Süüde zoge und is Land vom Sapalulme gfale, wo sich em di syrische Herrscher nomole in Weeg gstellt hend, allerdings erfolglos. Er hett im Land Pattina meriri Städt aagriffe und iignoo. Dozmol hend offebar zwee Könige i Pattina gherrscht, de Lubarna und d Sapalulme, wo woll identisch isch, mitem König Suppiluliuma vo Walastina, wo e groossi Statue errichte loo het. Die isch i de Uusgrabig vo Tall Tayinat guet erhalte uusgrabe wore. Im Joor drufabe, aso ane 857, und nomole ane 853, het de König, wo a de Assyrer Tribut zallt het, aber Qalparunda ghaisse, wo identisch isch mitem Halpa-Rundiya i de luwische Inschrifte.
König vo Walastina
I Chlammere stönd d Joore, wo die Könige bilait sind. Ali Joorzaale sind v. Chr.
assyrischi Provinz Kulani ab 738.
Aeneas
Dr Aeneas (, latinisiert Aeneas; dütsch au Äneas) isch e Persoon us dr griechische und au dr röömische Müthologii. Er stammt us ere Nääbelinie vom trojanische Herrschergschlächt und isch dr Soon vom Anchises und dr Göttin Afrodite (röm. Venus). Dr Aeneas gältet as dr Stammvater vo de Röömer.
Dr Homer verzellt, wie dr Aeneas mit sim Vater Anchises und sim Soon Askanios us em brennende Troja cha flüchte, und wien er uf Italie choo und dört d Stadt Alba Longa, d Mueterstadt vo Room, gründet het.
Nike (Unternehmen)
Nike Inc. (ängl. offiziell /ˈnaɪki/;  aaglehnt an gr. νίκη nike  „Siig“; bzw. „Nike, d Siiggöttin“) isch e amerikanische Sportartikelaabieter, wo 1964 bzw. 1971 grindet worde isch. S Undernääme isch uf dr ganze Wält dätig, sy Firmesitz isch Beaverton im US-Bundesstaat Oregon. Nike isch syt 1989 wältwyt fierende Sportartikelaabieter.
Gschicht
Dr Bill Bowerman, en ehemalige Sporttrainer an dr University of Oregon z Eugene, het im Juni 1964 zämme mit em Philip Knight s Unternähme Blue Ribbon Sports gründet. D Firma het aafangs Sportschue vu dr Marke Onitsuka Tiger (hite: Asics) verdribe, voreb si sälber ab 1971 unter em Name Nike Schue härgstellt het.
Muller-Affäre
D’ Muller-Àffara-n-ìsch a elsassischer Rachtshàndel gsìì, wu dr Àrzt Jean-Louis Muller vum Mord vu siinera Ehafràui Brigitte Muller ààklàgt worra-n-ìsch. D’ Brigitte Muller ìsch àm 8. Nowamber 1999 ìn ìhrem Wohnsìtz z’ Ìngwiller ìm Unterelsàss toot uffgfunda worra. Dr Jean-Louis Muller ìsch z’äärscht ànna 2008 un 2010 waga Mord züa 20 Joohra Zuchthüüs verurtailt worra, àwwer ìsch ànna 2013 fräigschproocha worra. Woohrschiinsig hàt sìch d’ Brigitte Muller s’ Laawa gnumma. Vu dr Àffara hàt ma-n-ìm gànz Frànkriich grädd.
Laawesbschriiwunga
Dr Jean-Louis ìsch fräiwìlliger Pumpie gsìì. Àls Hüüsdokter hàt’r a güater Rüaf ghàà. Ar ìsch àui Grìchtsmediziner, Owerschtlöitnànt ìn dr frànzeescha Resarwa un Lehrbeufftràgter àn dr Üniwärsiteet gsìì. Drzüa ìsch’r Mìtglìed ìm Gmaindaroot un ìm Vogeesaklubb gsìì. D’ Nochber hann’na àls a garzorniger Mäckerer, a unsättliger Schwatzer un a Morààlpreediger bschrììwa. D’haim hàt’r sììwana Wàffa ghàà; àlla sìnn ààgmäldet gsìì. Mìt dana Wàffa hàt’r uff a reegelmaasiga-n-Àrt ìm Schìtzaverain vun Ìngwiller träniart. Ìn dr Vergàngahait ìsch dr Jean-Louis Muller schuu gwàlttaatig gsìì: Wu-n-’r a Schtrittsàch mìt siinera Tailhàwerin ìm Àrztpràxis ghàà hàt, hàt’r sìe mìt’ra Wàffa gedroht.
Ìn ìhra Kìnderjoohra sìnn dr Jean-Louis un d’ Brigitte Muller zamma ìn d’ Schüal gànga. Ànna 1984 hann sa ghiiroota un hann sìch z’ Ìngwiller nììdergloo. D’haim hàt s’ Pààr mehrera Rässer ghàà. Ìm Janner 1998 ìsch d’ Brigitte vu’ma Ross àm Gsìcht gschlààga worra; sa ìsch schwar verlätzt worra un hàt zwaimol müassa operiart wara. Dr Jean-Louis hàt ìhr a Narvahailmìttel verschrììwa, dänn d’ Brigitte säjg noh-n-em Unfàll deprässiv worra. D’ Brigitte ìsch zwàr mehrmols ze’ma Psyschiàter gànga, dänn sa hàt bschteh Àngscht ghàà, àwwer dr Àrzt hàt kää Deprässioon fäschtgschtällt. Ar hàt sogàr ìn dr Brigitte ämpfoohla, weniga Narvahailmìttel iiz’namma.
Ìm Oktoower 1999 hàt d’ Brigitte dr Hans-Peter kännaglehrt, a Füüsiker un Forscher biim CNRS z’ Schtroossburi. ’S ìsch vor àllem a plàtonischa Liawesbeziihung gsìì, àwwer sa hann sìch àm 5. Nowamber 1999 uff’ma Bànk àm Kleber-Plàtz a Schmutz gaa. Ìnsgsàmt hann sa sìch viarmol gtroffa.
Ìn dr Brigitte ìsch d’ Neecha vum Jean-Louis siim Vàtter schwar ärtraaglig gsìì. D’ Äältra vum Jean-Louis hann d’ Brigitte nìt känna liida. Vorhar hàt schuu d’ Brigitte ìn ìhra Frììnda un Fàmìlia gsajt ghàà, àss sa sìch vum Jean-Louis wìll loo schaida. Sa hàt ìm Jean-Louis vorgworfa, àss’r sìe nìt unterschtìtzt hàt noh-n-em Unfàll mìt’m Ross.
àm Oowa vum Tood
Àm Oowa vum 8. Nowamber 1999 hann d’ Brigitte un dr Jean-Louis Muller a bìttera Dischkussioon um ìhr Ehalaawa ghàà — villiicht hàt d’ Brigitte wälla, ìm Ehamànn ìhra Beziihung mìt’m Hans-Peter verkìnda. Noh-n-em Assa-n-ìsch d’ Brigitte ìn dr Kaller gànga, wahrend àss dr Jean-Louis ìsch a Fìlm gànga ge lüaga.
Àm 21 Ühr 24, hàt dr Jean-Louis Muller d’haim z’ Ìngwiller d’ Schàndàrmerii vu Zàwra-n-ààgrüafa. Ar hàt gsajt, àss’r a Fìlm hàt düa lüaga, wu-n-’r a groosser Kràch ìm Kaller gheert hàt. Ar säjg ààwa gànga un hatt doo siina Fràui Brigitte toot uffgfunda, ìm Schpììlzìmmer vu da Kìnder. D’ Schàndàrma sìnn kumma un hann d’ Laicha äntdäckt, mìt Blüat drumm umma àm Booda un àm Plafoo. Grààd bii dr Laicha ìsch a .357 Magnum voll blüat gsìì. D’ Schàndàrma hann kää Füassdàppa gsah. Vor’ma Bìld vu dr Hoochzitt vum Pààr hann sa àwwer a Schokolààdapàpiir gfunda, wu „Ciao, ciao, ciao“ gschrììwa gsìì-n-ìsch. Dr Pàpiir ìsch mìt’ma Masser uff a Schnaidbratt gschtoossa gsìì. D’ Laicha-n-ìsch nìt verschììwa worra, un ’s sìnn kää Putzaschpüüra gsìì — ’s ìsch àlso vermüatlig kää Iizäniarung gsìì.
d’ Ärmìttlung
D’ Obdütàzioon hàt zaigt, àss d’ Brigitte nìt gschlààga worra-n-ìsch. Ìn dr Brigitte ìhra Hìrnmàssa hàt verplàtzt ghàà. Maa hàt àui a Schussschtudia gmàcht, un àm 21. Hornung 2000 hàt maa offiziäll gsajt, àss d’ Brigitte Muller sìch s’ Laawa gnumma hàt. D’ Ärmìttlung ìsch àlso iigschtällt worra, un àm 13. Nowamber 1999 hàt maa d’ Laicha verbrännt.
Mìt dr Iischtällung vu dr Ärmìttlung ìsch àwwer d’ Fàmìlia vu dr Brigitte nìt z’frììda gsìì. Àm 19. Oktoower 2000 hàt àlso d’ Schtààtsànwàltschàft a näi Ärmìttlungsverfàhra iiglaita, fìr d’ Toodesbedìgunga untersüacha. Naamlig hàt a Psyschiàter gsajt, àss d’ Muller nìt deprässiv gsìì-n-ìsch. Ar hàt àwwer gsajt, àss ìm Pààr kää Gwàlt gsìì-n-ìsch.
Uff dr Wàffa-n-ìsch kää Fìngeràbdruck gsìì. A Untersüachung vum diitscha Bundeskriminàlàmt hàt zaigt, àss a bediitenda Mänga Schusspulwer uff da Hand un da Ärmel vum Jean-Louis Muller gsìì-n-ìsch. Uff da Hand un Ärmel vu dr Brigitte ìsch fàscht kää Pulwer gsìì, àwwer uff ìhra lànga Hoosa-n-ìsch vììl Pulwer gsìì. Wu maa d’ Wàffa uffgfunda hàt, sìnn ìm Màgazin 5 Kugla gsìì; 3 drvu sìnn schuu gschoossa worra gsìì. Uff dr Wàffa-n-ìsch àui a klaina orgànischa Schpüür vu dr Brigitte gsìì.
Schpeeter hàt maa-n-a Untersüachung fìr Tootschlààg iiglaita. Àm 6. Nowamber 2001 ìsch dr Jean-Louis Muller d'haim z’ Ìngwiller verhàfta worra. Zwai Taaga làng ìsch’r z’ Metz ìn Polizäigwàhrsàmkait gsìì. Drnooh ìsch’r vum Mord vu dr Brigitte Muller ààklàgt worra; ar ìsch àlso iigschpärrt worra. D’ frànzeescha Ärmìttler hann dr diitscha Grìchtmediziner Christian Schyma um Hìlf gfrooga. Fìr d’ Verplàtzung vun dr Brigitte siinera Hìrnmàssa-n-ärkläära, hàt dr Schyma a näija Àànàmma vorgschlààga: dr Märder hatt mìt’m .357 Magnum a äärschter Schuss vun ain odd’r zwai Määter aawag gschossa, un drnooh a zwaiter Schuss üss àllernachschter Neecha mìt’ra Flìnta mìt Plàtzpàtroon, fìr a Salbschtmord iizäniara.
d’ Prozassa
Vor’m Berüafungsprozass hàt dr Muller salbscht d’haim a Wììderzammasätzung orgànisiart, wu-n-ìhra Schwäschter so wia dr Dr. Patrice Mangin vu dr Üniwärsiteet vu Gämf mìtgmàcht hann. Doo hàt dr Muller mehrera Àànàhma prowiart. Dr Mangin hàt kää Schlìssa gzooga; ar hàt àwwer gschrììwa, àss dr Mord vu dr Brigitte Muller fàscht unmeeglig gsìì-n-ìsch, un àss d’ Brigitte woohrschiinsig Salbschtmord üssiawt hàt. Saller Brìcht hàt jedoch kää rachtliga Bediitung.
Àm 14. Jüüni 2010 hàt dr Berüafungsprozass vum Jean-Louis Muller àm Owerelsassischa Schwurgrìcht z’ Kolmer ààgfànga. Trotz’m Brìcht vum Dr. Mangin hàt sìch nochamol dr Hoof verwaigert, a Wììderzammasätzung z’ orgànisiara. Àlso ìsch dr Muller schtìll blììwa. Dr Jean-Louis Muller ìsch nochamol züa 20 Joohra Zuchthüüs verurtailt worra. Àm 22. Jüüni 2011 hàt àwwer dr Kassazioonshoof dia Verurtailung wage’ma Üssdrucksfahler ruckgàngig gmàcht. Noh ainem Joohr ìm Zuchthüüs vu Mìlhüüsa ìsch àlso dr Jean-Louis Muller befräijt worra.
Ìm Oktoower 2013 ìsch a näijer Prozass gsìì, dàsmol ìm Schwurgrìcht vum Meurthe-et-Moselle z’ Nànzig. Doo ìsch dr Jean-Louis Muller fräi vor àm Grìcht ärschììna. Ar ìsch vum berìahmta-n-Ànwàlt Éric Dupond-Moretti vertaidigt worra — ’s ìsch ìm Dupont-Moretti ainer vu siina wìchtigschta Prozassa gsìì. Vor da Gschwoorena hàt dr Dupont-Moretti a laawendsgreessa Wììderzammasätzung mìt da Tìsch vum Schpììlzìmmer vum Muller siim Wohnhüüs gmàcht. Ar hàt zaigt, àss dr Märder grààd hìnter àn dr Brigitte Muller hàt müassa schteh, fìr sìe ärmoordra; àwwer dàs säjg nìt meeglig gsìì, dänn’s sìnn Blüattropfa rìngsdrumm gsìì. Ar hàt domìt bewììsa, àss dr Jean-Louis Muller hatt müassa schwaawa, fìr siina Fràui ärmordra. Dia Bewiisung hàt d’ Gschwoorena schtàrk ìwwerziigt. Züadam hàt dr Hans-Peter gsajt, àss d’ Brigitte Muller àm Oowa vum 8. Nowamber 1999 „gschlààga“ gsìì-n-ìsch. D’ Vertaidigungsànwàlt hann àui s’ Gschah unterschtriicht, àss vììl Blüat ìm rachta-n-Ärmel vu dr Brigitte Muller gsìì-n-ìsch — wàs d’ Woohrschiinligkait vu’ma Salbschtmord düat verschtärka. Viar Taaga vor’m And vum Prozass ìsch àwwer a unärwàrteta Ziiga-n-üssààga gsìì: a Schàndàrm hàt sìch ärìnnert, àss dr Jean-Louis Muller sìch gdüscht ghàà hàt, grààd vor äbb d’ Schàndàrma ìm Wohnsìtz z’ Ìngwiller kumma sìnn. Dr Müller hatt ìn da Schàndàrm gsajt ghàà, àss’r Blüat uff’m Kärwer ghàà hàt.
Àm 31. Oktoower 2013, noh mehrera Schtunda Berootung, ìsch dr Jean-Louis Muller fräigschproocha worra.
noh da Prozassa
Noh siim Fräischpruch hàt dr Jean-Louis Muller gsajt, àss d’ frànzeescha Juschtiz „sìch làss geh“, un àss’r berait ìsch mìtz’halfa, fìr d’ Grìchtsverfàhra verbässra. Ìn siina Àuiga solla siina Prozassa a Lehrschtìckla wara, fìr kìnftiga Juschtizìrrtummer vermaida. Dr Jean-Louis Muller hàt vum frànzeescha Schtààt a Äntschaadigung vu 2,1 Milioona Öiro gfordert, dänn’r hàt trotz siinera Unschuld 600 Taaga-n-ìm Gfangniss verbrocht. Ar hàt z’äärscht ìm Septamber 2014 a Prowisioon vu 145,000 Öiro bikumma, un drnooh a Äntschaadigung vu 367,551 Öiro ìm Hornung 2015. Ìm Hornung 2016 ìsch dia Äntschaadigung uff 410,000 Öiro gschtììga. Ìm saalwa Monet hàt jedoch dr Jean-Louis Muller dr frànzeescha Schtààt ààklàgt, dänn’r säjg nìt gnüag äntschaadigt worra.
Àm 5. Nowamber 2014 sìnn dr Farnsahkànàl Arte un d’ Gsällschàft Maha Productions vum Owerlàndsgrìcht Pàriis verurtailt worra, wial ìn’ra Folga vu dr Sandung Intime conviction d’ Unschuldsvermüatung vum Jean-Louis Muller nìt reschpäktiart worra-n-ìsch. D’ Folga hàt nìt därfa üssgschtràhlt wara.
Nohdam àss dr Éric Dupont-Moretti ìm Jüüli 2020 àls frànzeescher Juschtizminìschter ärnännt worra-n-ìsch, hàt dr Jean-Louis Muller àm Farnsah grädd, fìr sii ehamààliger Vertaidigungsànwàlt loowa.
Bümpliz
Bümpliz isch es Quartier im Weste vo der Schwyzer Stadt Bärn.
Bümpliz giut mit übr 34-tuusig Ywohner aus ds grösschte Ussequartier vo Bärn und beinhautet unger angerem d Teil Bethlehem, Stapfenacher, Stöckacher, Hohliebi, Gäbubach, Schwabguet, Tscharnerguet, Obrmatt, Chleefäud, Schlossguet, Weyermannshuus, Hööchi und Bodeweid.
Name
Dr Name Bümpliz chunnt, wie Historiker ebe aanääh, uursprünglech us em Keltische. Lut ere mittelauterleche Urkunde vom König Rudouf vo Burgund us em Jahr 1016 het de Ort denn Pimpeningis gheisse, Pippinnant im Jahr 1228, wo si Pfarrchilche erwähnt wird und Bimplitz im Jahr 1235.
Gschicht
Es isch aaznäh, dass d Römer e Vorposchte dört ersteut hei, wo's bereits e kelitischi Sidlig ggää het. D Übrräscht vo dere römische Aalag fingt me als restaurierti Ruiine bir 7i-Tram-Station "Poscht" ungeremne Burehuus (wo mittlerwile als Bibliothek fungiet) ir Nööchi vom Schloss Bümpliz.
Ir Mässerli-Gruebe het men e Fridhof mit öppe 300 Greber us der Zyt zwüsche 500 und 700 gfunde, wo rych usgstattet sy gsy. D Fundgägeständ sy hüt im Bärner Historische Museum.
Ds Schloss Bümpliz het uursprünglech im Mittuauter als Residänz vo dr savoyische Chünigin Bertha dient. Es isch zum erste Mau im 11. Jahrhundert urkundlich beleit. Im 13. Jahrhundert het s e Wehrmuur und e zentrale Rundturm übercho und zeut vo denn a as castrum. Ds Weyerli isch übrigns früecher e Foräuezucht gsy wo, d Chünigin Bertha Fisch züchtet het.
Bis zur Reformation vo Bärn ca. 1526 - quasi bis zur Eroberig vom Waadtland - hei d Gebiet weschtlech vor Stadt Bärn zum savoyische Riich ghört. Drum fingt me vili Urkundene oder süschtigi wichtigi Dokumänt usem mittuauterleche Bärnbiet im Historische Staatsarchiv ds Turin, Italie.
Bümpliz isch am erste Januar 1919 aus einzigi Gmeind vo dr Stadt Bärn iigmeindet worde.
Kultur
Kulturell gsee het Bümpliz enorm viu zur bärner Kultur biitreit. So het dr Carl Albert Loosli lang z Bümpliz gwohnt und gwürkt, d berüemti MondartRock-Gruppe Patent Ochsner sy ursprünglech Bümplizer, und es chöme vili bekannti HipHop-Crews und Rap-Artist us Bümpliz, wie dr LUL DXE, Whodis?, 7962 und dr Produzänt Elwont.
Bussy-sur-Moudon
Bussy-sur-Moudon (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Bussy-sur-Moudon isch e Dorf iber em obere Broyedal. D Gmaiflechi umfasst 73,1 % landwirtschaftligi Flechi, 21,4 % Wald, 5,2 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Bussy-sur-Moudon isch zum erschte Mol gnännt wore im 12. Jh. as Buxi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 5,2 % gläge.
Religion
75,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 17,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Bussy-sur-Moudon isch dr Jean-Daniel Blaser (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,6 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 186 Yywohner 93,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,2 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 3,8 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Birmensdorf
Gschicht
Biirmischtoorf isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 876 als piripoumesdorf.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 21,7 % (Stand 2011).
Religion
35,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,6% sind römisch-katholisch (Stand 2011).