cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kandern
Geografy
Chander ligt im Südweste vo Bade-Württeberg im Markgräflerland. Die nördlichi Grenze verlauft bim Hochblaue, wo d Quelle vo de Kander isch.
Jass
d Froog vo offizielle Regle fürs Jasse
Im Gegesatz zu andere Spiil (au zu andere Kartespiil, wo wyt verbreitet sin) gitts fürs Jasse kei Regle, wo dur en Verband oder ähnlig erloo worde sin und für alli oder wenigschtens sini Mitgliider allgemeinverbindlig erklärt worde sin. In dr Schwiiz gitts allerdings inoffizielli Regelwärk, wo e grossi Akzeptanz gniesse. So hett dr Winterthurer Jassexpärt Göpf Egg sis Buech - "Puur-Näll-As - Offizielles Schweizer Jass-Reglement" usegeh, wo unterdesse in dr 9. Ufflag erhältlig isch. Anders als dr Titel s vermuete loot, isch das Reglemänt aber nid offiziell, will dur nüt legitimiert - usser dass sehr vili Jasser sich noch däm Regelwärk richte. Das gültet bsunders bi überregionale Turnier (ganz bsunders bi dr Jassvariante Schieber) und Jass-Spiil im Internet. In dr Romandie und em Tessin wird meischtens noch em Reglemänt vo dr "Fédération Romande et Tessinoise de Jass" gspiilt.
Kandern
Geografy
De Ort isch in die folgende sechs Ortsdeil glyderet:
Jass
d Froog vo offizielle Regle fürs Jasse
Obs jetzt guet oder lätz isch, dass s Jasse nid einheitlig normiert isch, isch umstritte. Befürworter vonere Standardisierig mache gältend, nur so syge überhaupt überregionali Turnier möglig, ohni dass me sich vorhär langwiirig uff gmeinsami Regle einige muess. Kritiker gsehn in dr Normierig aber e Gfoor für d Lebändigkeit und d Villfältigkeit vo dr Jasskultur, dr Varianteriichtum sigi gföördet.
Kernenried
Chäärneried (amtlech Kernenried) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Kandern
Gschicht
Zum erschte Mol erwähnt worre isch Chander im Johr 766, und zwar vom Chloster Lorsch. Des hät um die Zit Yselyferige vo Chander kriegt. De Abbau und d Verarbeitig vo Yse hän während em ganze Mittelalter e wichtigi Rolle für d Wirtschaft z'Chandre gspylt.
Kernenried
Geografi
Chäärneried ligt ar Urtene. D Gmeindsflächi bsteit us 63,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,7 % Waud, 11,1 % Sidligsflächi u 0,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Froubrunne, Liissach, Hingubank, Münchringe u Zauggenried.
Kandern
Gschicht
Ursprünglich isch Chander uss de folgende drei Ortschafte zämmegwachse:
Kernenried
Gschicht
Chäärneried isch zum erschte Mal gnennt worde 1261-63 aus Reide, 1318 Kerrenriet. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Kandern
Gschicht
Chander isch d Hauptstadt vo de Herrschaft Sauseberg gsi und mit derre zämme im Johr 1503 an d Markgrafe vo Bade koh.
Kernenried
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,8 % gläge.
Kandern
Gschicht
1848 hät uff de Scheidegg e Gfæcht zwüsche badische Revolutionäre und hessische Truppe stattgfunde.
Kernenried
Religion
83,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Kandern
Gschicht
Friehner hät Chandre zum Landchreis Mülle ghört. Sit 1972 ghört s zum Landchreis Lörrach, nochdem de Landchreis Mülle uffglöst worde isch. 1974 sin d sechs Ortsteile ygmeindet worde.
Kernenried
Politik
Gmeindspresidänt vo Chäärneried isch dr Markus Koller (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Kandern
D Chandermer Sau
D Chandermer Sau isch e Gfäß uss vergoldetem Silber und isch die ältsti erhalteni Tonfigur. Si isch 1605 vo me Augsburger Silberschmid hergstellt und vom badische Markgraf Georg Friedrich vo Bade-Durlach ins Forsthus Chandre gstiftet worre.
Kernenried
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 445 Ywohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,2 % Französisch.
Kandern
Musee und Bauwercher
Z'Chander git s e Heimat- und e Keramikmuseum.
Kernenried
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Chäärneried ghört zum Hochalemannisch.
Kandern
Musee und Bauwercher
Usserdem sin folgendi Bauwercher as Sähenswürdigkeite bekannt:
Rohstoffe
Bis ins 19. Johrhundert isch z Chander Bohnerz abbaut worde. Wyl nimmi viil do isch, lohnt sich de Abbau nimmi. Au Ton und Ise wird nimmi abbaut.
Verkehr
D A98 (Wyl am Rhy - Stockach) und d B3 (Budtehude - Wyl am Rhy) schließe Chander ans überregionale Stroßenetz a. Usserdem goht noch s'Chanderli, e Museumsisebahn mit Dampfbetrieb, vu Chander uf Haldige.
Duale Hochschule Baden-Württemberg Heilbronn
Gschiicht
Di Dual Hoochschuel Baade-Wiirtebäärg Haalbrunn isch anne 2010 as Ussestell vu dr DHBW Mosbach grindet woore. Zum Stuudiejoor 2014/15 isch e aigeni Laitig yygriichtet un dr Stuudiebedriib versälbständigt woore. Zur eerschte Räkteri isch d Nicole Graf gruefe woore, wu vorhär an dr DHBW Mosbach un dr Ussestell Bad Mergentheim gschafft un dr DHBW Campus Haalbrunn ufböue het.
Lachyoga
Ursprung und Entwicklig
D Technik vom Lachyoga isch vom Wüsseschaftsschurnalist Norman Cousins i Selbstversüech oni Hilf vo Laborratte entwicklet worde. De indischi Arzt Madan Kataria vo Bombay het die Lachüebige vom Cousins mit traditionelle Yogaüebige kombiniert und denn 1995 de ersti Lachklub gründet. Um 2010 hets me as 5000 derig gee, und d Lachyoga-Biwegig fiiret jede erst Sunntig im Mai de Weltlachtag.
Lache oni Grund
Bim Lachyoga tuet mer lache, oni as mer Witz bruucht, denn Theorii vom Kataria sait, as d Würkig vom Lache unabhängig vom Uuslööser isch. Drum bruucht mer nöd umbedingt Humor, um Lachyoga z träniere. Dodemit sai Lachyoga bsundrigs au för Lüt us nördliche Braitegraad gaignet. I de Gruppe bildet sich den sowiso e Dynamik, wo echts Lache ufchunt und sich verbraite tuet.
Würkig
D Verfechter vom Lachyoga erkläret miteme Lächle, ass de Lachyoga, well me nöd gliichzitig Lache und Denke chöni, e positivi Würkig uf de Gaist uusüebi und so, änlich wie d Meditation, zunere gaistige Entspanig füeri.
D Ergebnis vode Lachforschig oder Gelotologi seget, as Lache s Woolsii staigeret. Zudem werdet dor echts Lache Substanze aktiviert, wo entzündigshemmend sind und Schmerz stilet, Stresshormönli werdet abbaut und s Immunsystem gstärcht. Zudem werd de Suurstoffuustuusch im Hirni stärcher, d Ootmig verbesseret, de Herzchraislauf i Schwung broocht und ganz allgemain de Stoffwechsel agregt. Die Resultat sind umstritte, vermuetli stecket do e paar technokratischi Lachmuffel dehinter, denn jede wo gnueg lacht, waiss as Lache gsund isch.
Slowenien
Slowenia isch a klenns Land im südlicha Mitteleuropa und grenzt im Weschta an Italia und an d Adria, im Süda und Osta an Kroazia und Ungarn und im Norda an Österriich.
Slowenia hätt 20.000 km2 Flächi und ca. 2 Mio. Iwohner. D Hauptstadt isch Ljubljana (uf Dütsch Laibach).
Geographi
Obwohl s Land eigentlich boda klen isch, find ma in Slowenia fasch alls: im Norda hot s mit ma Toal vo da Alpa (Julische und Steiner Alpa) und da Karawanka richtige Hochgebirge, im Oschta a Tiefebene, in da Mitte und im Weschta git s a karschtigs Mittlgebirge (Dinarisches Gebirge) und im Süda sogär s Meer (Mittelmeer).
Da högschte Berg vo Slowenia, mit 2.864m da Triglav, lit im Nationalpark Triglav, da tiafschte Punkt isch dia 47 km lange Adriaküschte. Us da Julischa Alpa kond zwoa vo da wichtigschta Flüss, d Isonzo (Soča) und d Save, dia andra zwoa, d Drau und da Mur flüssend vo Öschtriich umme. Meh wia d Hälfte vom Land isch mit Wald zuagwachsa.
O s Klima isch untaschiedlich: Im Südweschta isch s enda mediterran mit warma Summa und füchta, milda Winta, wobei s an da Küschte öft kalte Fallwinde (Bora) ge ka. Im Innara vom Land hot s atypisch kontinentals Klima.
Sophie Scholl
D Sophia Magdalena „Sophie“ Scholl (* 9. Mai 1921 z Forchtenberg; † 22. Februar 1943 z Münche) isch e dütschi Studäntin und Widerstandskämpferi gäge de Nationalsozialismus gsi. Si isch ufgrund vo irem Engagement i de Widerstandsgruppe Wyssi Rose zäme mit irem Brüeder Hans Scholl vo nationalsozialistische Richter zum Tod verurteilt und am glyche Tag hygrichtet worde.
Läbe
D Sophie Scholl isch zäme mit irne Gschwüster Inge (1917–1998), Hans (1918–1943), Elisabeth (1920–2020) und Werner (1922–1944) bis 1930 im württebärgische Forchtenberg, vo 1930 bis 1932 z Ludwigsburg und ab 1932 z Ulm ufgwachse. D Gschwüster sind dur iri Muetter Magdalena (1881–1958), wo bis zur Hochzyt Diakonisse gsi isch, und irem Vatter Robert Scholl (1891–1973), eme Liberale, zu christliche Wärt erzoge worde.
Mitwürkig i Jugendorganisatione
Äbefalls im Jahr 1937 het si de Fritz Hartnagel bim Tanze känneglehrt. De Sohn vomene Ulmer Chlyundernämer, isch vier Jahr als d Sophie gsi. Währed synere Offiziersusbildig hend sie enand Briefe gschribe. Churz vor Usbruch vom Chrieg hend si z Norddütschland zäme Ferie gmacht und hend spöter, wo de Hartnagel Usbildigsoffizier z Weimar gsi isch, es paar Wuche zäme gläbt.
Religiösi Iiflüss
D Sophie Scholl het im Früelig 1941, währed em Iisatz für de Riichsarbetsdienst, i de Wärch vom Chilevatter Augustinus. Für die Lektüre het si „spöttischi Bemerkige“ vo den andere Fraue im RAD ghört. Si het aber i de augustinische Schrifte en Orientierig gseh. Das isch e Wändi im Läbe vo de Sophie Scholl gsi.
Uf d Glaubensentwicklig vo de protestantisch pprägte Sophie het i de Jahre 1941 bis 1943 het de Otl Aicher de stärchsti Yyfluss gha. Näbe de Lektüre vo Augustinus-Teggscht isch si vom Georges Bernanos sym Tagebuech vomene Landpfarrer beyydruckt worde. Sophie, ihre Geschwister und Aicher (ihr späterer Schwager) verpflichteten sich, den Glauben, den das Buch vermittelt, „für ihr Leben zu erschließen“.
Studium z Münche
Im Mai 1942 het d Sophie es Studium vo de Biology und Philosophy z München aagfange. Ire Verlobti het si im Mai det bsuecht, bevor er zum Chriegsdienst a de dütsch-sowjetische Front het müesse. I de Semesterferie (Summer 1942) het si imene Ulmer Rüstigsbetrieb müesse schaffe. Si het de Fritz Hartnagel nachhär nümme gseh. Bi irere Hyrichtig isch er z Lemberg verwundet imene Lazarett gläge.
Dur ire Brüeder, wo a de Münchner Ludwig-Maximilians-Universität Medizin studiert het, het d Sophie anderi Studente känneglehrt, wo si i irere Ablehnig vo de NS-Herrschaft bestärcht hend. De Hans het si zwar us em Widerstandszirkel welle usehebe. Es isch de Sophie aber glych glunge, sich de Gruppe aazschliesse. Si het sich für en öffentlichi Kritik entschlosse und bi de Härstellig und Verbreitig vo Flugblätter vo de studäntische Widerstandsgruppe „Wyssi Rose“ mitgmacht. D Gruppe het d Bevölkerig zu klaren Entscheidige gäge d Diktatur vom Hitler ufgrüefe.
Iri Aktivitäte
D Mitgliider vo de „Wysse Rose“ hend iri Ufrüef verschickt, si i Telefonzälle und i parkende Auto ufgläit. Si hend si au welle de Kommilitonen in andere Städt wyterleite. Im Jänner 1943 isch d Scholl zum erste Mal a de Härställig vomene Flugblatt beteiligt gsi. Di au z Köln, Stuegert, Berlin und Wien verteilte Flugschrifte hend für Ufsehe gsorgt. Me het intensiv nach de Urheber gfahndet. Im Februar het d Gestapo d Autore vo de Flugblätter i Münchner Studäntechreise vermuetet. Mitti Februar 1943 isch s sächsti Flugblatt fertig worde und mit em Ufruef versändet worde, s NS-Regime z stürze und es „nüüs geistigs Europa“ z errichte. Dur de Helmuth James Graf von Moltke isch das Flugblatt uf Grossbritannie cho. Im Herbst 1943 isch es det nachdruckt worde, vo britische Flugzüüg über Dütschland abgworfe und dur de Sänder BBC verbreitet worde.
Todesurteil
D Gräber vo de Sophie und em Hans Scholl und vom Christoph Probst befindet sich uf em näbe de Justizvollzugsaastalt Stadelheim gglägene Fridhof am Perlacher Forst (Grab Nr. 73-1-18/19).
De Briefe und Tagebuech-Ufzeichnige vo de Sophie Scholl zeiged si als jungi Frau vo höcher Empfindsamkeit für d Schönheite vo de Natur und mit eme tüüfe christliche Glaube. Mehrmals chunnt i irne Briefe es Zitat vom Jacques Maritain vor: „Il faut avoir l’esprit dur et le cœur tendre“ („Me muess e härte Geist und es weichs Härz ha“). Si het sich intensiv mit de Harmony vo de Seel beschäftiget: „Ich merke, dass mä mit em Geist (oder em Verstand) wuchere cha, und dass d Seel deby verhungere cha“.
Zu irem 60. Todestag 2003 isch de Briefwächsel zwüsched ire und irem Verlobte Fritz Hartnagel veröffentlicht. Er het übrigens 1945 iri Schwöster Elisabeth ghüürate und isch 2001 z Stuegert gstorbe.
Film und Theater
D Läbesgschicht vo de Widerstandskämpferi isch mehrfach filmisch und als Theaterstuck dargstellt worde. 2005 isch de Spiilfilm Sophie Scholl – Die letzten Tage under de Regie vom Marc Rothemund und mit de Julia Jentsch i de Hauptrolle usechoo. Er isch 2006 für en Oscar als beste främdsprachige Film nominiert worde. S ZDF het 2013 di szenischi Dokumentation Sophie Scholl – Die Seele des Widerstands mit de Liv Lisa Fries i de Hauptrolle usgstrahlt.
Stoa
As Stoa wird e filosofischi Schuel bezäichnet,  wo groosse Iifluss uf d Kultur vom Oobeland gha het. Dr Naame (griechisch – „aagmoolti Vorhalle“) goot uf e Süülehalle uf dr Agora, em Määrtblatz vo Athen, zrugg, wo dr Zenon vo Kition um 300 v. d. Z. Underricht gee het.
E bsundrigs Merkmol vo dr stoische Filosofii isch iiri kosmologischi Betrachtigswiis, wo d Wält as Ganzes will erfasse. Es git e universells Brinzip, wo in alle natürlige Fenomeen und Zämmehäng zum Usdruck chunnt. Dr Stoiker as Individuum muess si Blatz in deere Ornig finde und iinee. Für das muess er emozionali Sälbstbeherrschig entwiggle und sis Schiggsaal akzeptiere und mit Hilf vo Glassehäit und Seelerue d Wiishäit aasträäbe.
Litratuur
Fragmäntsammlige und Übersetzige
Gsamtdaarstellige
Füsik
Logik
Dialektik
Ethik
Griechenland
Griecheland (griechisch früener/formell Ελλάς Hellás, hütt/umgangssprochlig Ελλάδα, Elláda; amtligi Vollform: Ελληνική Δημοκρατία Hellenischi Republik) isch e Staat z Europa uff em Balkan. Hauptstadt un gröschti Stadt isch Athen.
Geografy
Griecheland litt an de südöstlige Grenze vo Europa. S Staatsgebiet erstreckt sich vom 20. bis zum 28. östlige Breitegrad und vom 35. bis zum 42. nördlige Längegrad; es litt in de Zitzone MEZ+1 und grenzt an Albanie (282 Kilometer Grenze), d Türkei (206 km), Nordmazedonie (246 km) und Bulgarie (494 km).
Zwei Drittel vo de Flächi vo Griecheland cha mer als gebirgigs oder hügeligs Land bezeichne. Höchste Berg isch de Olymp (i de Provinz Makedonie) mit 2'917 Meter.
S Land litt im östlige Mittelmeer zwüschem Ioniasche Meer, em Lybische Meer und der üAgäis. Es ghöre über 9.841 Insle dezüe, die meischte in der Ägäis; vo denne sin aber numme 114 bewohnt. Züe de wichtigste Insle ghöre zum Bispyl Kriti, Rodos, Kérkyra und Kefallonia.
Griecheland hät 4000 Kilometer Küstelängi; mit de Insle zämme sin s etwa 15'000 km. De längst Fluss isch de Aliakmon mit 297 Kilometer.
S Gebiet um d Hauptstadt Athen isch starch überbout.
S Kulturland wird wie folgt gnutzt:
Glyderig
S Land isch in 13 Verwaltigsbezirk glydert:
Gschicht
Griecheland isch scho vor 4000 Johr besydelt gsi. Sällemols sin d Hellene dört gsi und hän d Umgebig vom Atlantik bis zum Kaukasus erforscht. Im Mittelmeerruum, z Nordafrika und z Chleiasie hän d Grieche vyli neui Sydlige gründet; um s 5. Johrhundert vor Chrischtus umme hät s Stadtstaate ge, de gröscht devo isch Athen gsi. In d Gschicht ygange isch de Sieg über d Perser uss säller Zit. Nit lang denoch hän si de Großdeil vo de dörtmols bekannte Wält erobert.
146 vor Chrischtus isch Griecheland an d Römer gfalle. 330 noch Chrischtus hät de Kaiser Konstantin d Hauptstadt vom Riich uff Konstantinopel verlegt. Di Griechischi Sproch hät Yfluss uff d Christe gnoh.
1453 isch Griecheland an d Türke gfalle. Erscht vierhundert Johr druff hän d Grieche agfange, für ihri Unabhängigkeit z kämpfe. 1821 hän si dodemit agfange; 1828 hät e chleine Deil vom ehemolige Griecheland d Unabhängigkeit kriegt. 1915 ischs z Völkermord an de Pontosgrieche im Osmanisch Riich chuu. De letscht Deil vom hüttige Griecheland, d Dodekanes-Insle, hän d Türke noch em Zweite Wältchrieg zruckge mieße.
Im Zweite Wältchrieg hät Griecheland zwar gäge s Königriich Idalie gwunne, isch aber vo de Dütsche bsetzt worre. Uff de Wältchrieg isch e Bürgerkrieg gfolgt. Sit de Abschaffig vo de Monarchy 1975 isch Griecheland e Republik.
Wirtschaft
Zämme mit de portugysische ghört die griechischi Wirtschaft züe de schwächste vo de EU. De Yfluss vo de Landwirtschaft prägt di griechischi Wirtschaft. S wird vor allem Tabak abaut, aber au Weize, Orange, Olive und Baumwulle. Zudem wird sit Afang 80er Erdöl gwunne. In de Industry sin Metall, Nahrigsmittel und chemischi Produkt di wichtigste Branche. De Dienschtleistigssektor macht näbe denne beide Sektore aber de gröscht Deil (2/3) vom BIP us. D Branche Tourismus bringt Griecheland vyli Ynahme; s chömme pro Johr ca. 12 Millione Touriste.
Vo de 4,94 Millione Erwerbstätige schaffe 3,2 Prozänt im Berych Landwirtschaft, 20,6 im Industry- und 76,3 Prozänt im Dienschtleistigssektor. 8,4 Prozent vo de Bevölcherig sin arbetslos, s Bruttoinlandprodukt isch (2007) 326,4 Milliarde US-Dollar hoch gsi.
Stimmlose velare Affrikate
Di stimmlosi velari Affrikchate isch e Kchonsonant, wo in de Sprooche vo dr Wält sehr sälte vorchùnt. Im grööschte Deil vùm Hochalemannische git es de Luut. Es Byspil isch s Wort „hocke“.
Usser im Hochalemannische isch de Kchonsonant vorallem uss e paar Sprooche z Afrikcha bekannt.
S Zeiche im internationale phonetische Alphabet für de Luut isch oder.
Gessertshausen
Gessertshouse (amtlich Gessertshausen) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Gessertshouse leit an dr Schmutter, rond fufzeh Kilometer weschtlich vo Augschburg em Naturpark Augschburg-Weschtliche Wälder.
Vo dr Gmarkong send 37,5 % Landwirtschaftsfleche, 52,5 % Wald, 8,9 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Gessertshouse gheret dr Hauptort Gessertshouse, s Pfarrdorf Döpshofen, d Kirchderfer Deubach, Margertshausen ond Wollishausen, s Dorf Weiherhof, d Weiler Dietkirch ond Engelshof, s Kloschter Oberschönenfeld, d Kapelle Hubertuskapelle ond d Bergmühle ond d Deubacher Mühle.
Gschicht
Gessertshouse ischt zom erscht Mol gnennt worda om 1150 als Gotsherhusen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,1 % gleäge.
Verwaltong
Gessertshouse hot mit Uschtersbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Gessertshouse ischt dr Claudia Schuster.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Gessertshouse ghert zom Schwäbisch.
Le Cloître-Pleyben
Le Cloître-Pleyben (bretonisch Kloastre-Pleiben) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Le Cloître-Pleyben lyt am Fluss Stêr Goanez am Rand vum Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d’Armorique), 33 km vu Quimper un 47 km vu Brest uf ere Hechi zwische 65 m un 167 m iber Normalnull.
Gschicht
Le Cloître-Pleyben isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1536 as Le Clostre.
Verwaltig
vu Le Cloître-Pleyben isch. Le Cloître-Pleyben ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Le Cloître-Pleyben ghert zem Bretonisch.
Zentralvokal
Zentralvokääl si Vokääl, wo bi nene dr höggst Punkt vo dr Zunge in dr Middi vo dr Muulhööli isch – genau zwüsche dr Stellig vo de Vorder- und de Hinderzungevokääl.
D Zentralvokääl si:
Statistik
Statistik isch d Leer vo Methode zum Umgang mit kwantitative Informazione (Daate). Si isch äi Mögligkäit, zum e süstematischi Verbindig zwüsche dr Erfaarig (Empirii) und dr Theorii z mache und fasst bestimmti Methode zämme, zum empirischi Daate z analysiere.
D Däilberiich vo dr Statistik
D Statistik wird uf dr äinte Site as äigeständigi mathematischi Disziplin aagluegt, wo Daate sammlet, analysiert, interpretiert oder presentiert, uf dr andere Site as Däilgebiet vo dr Mathematik, bsundrigs vo dr Stochastik.
Si wird in die drei Däilberiich iidäilt:
Sigibert III.
Dr Sigibert III., (au: Sigebert III.), (* 630; † 1. Februar 656), isch e fränkische König us em Gschlächt vo de Merowinger gsi, dr Sohn vom Dagobert I. vo siner Näbefrau Ragnetrudis. Er isch dr erst Merowinger, wo as roi fainéant beschriibe worden isch.
Läbe
Uf Druck vom Adel isch dr Sigibert III. scho dreijöhrig König vo Austrasie worde, und si Vormund isch dr Huusmeier Pippin dr Elteri gsi. Er het nie d Herrschaft über s ganze Frankeriich gha, sondern het sich d Macht mit siim Bruder Chlodwig II., wo z Neustrie und Burgund König gsi isch, müesse deile. Au in siim Deilriich het er nit alles guet in dr Hand gha. Dr Herzog Radulf vo Thüringe het sich ihm nit welle underwärfe und noch ere Niiderlag 641 an dr Unstrut isch Thüringe faktisch unabhängig worde. Schliessli isch dr Sigibert zwunge gsi, dr Childebert, dr Sohn vo siim Huusmeier Grimoald, wo as Huusmeier dr Nochfolger vo siim Vater Pippin dr Elteri gsi isch, z adoptiere und het so d Erbfolg us dr Hand ge.
Dr Sigibert isch 656 gstorbe. Dr Sigebert vo Gembloux het si Vita verfasst.
Familie
De Sigibert isch mit de alemannische Herzogstöchter Fridiburga verlobt gsii. Die isch aber nochere Chrangget is Chloster ggange, so as die Ehi nöd z stand cho isch. Dr Sigibert het denn noch 646 d Chimnechild ghürotet. E Sohn, dr Dagobert II., isch 652 uf d Wält cho, aber im Johr 679 sibzähjöhrig gstorbe. D Dochder Bilchilde († 675), het 662 ihre Cousin Childerich II. ghürotet und isch 675, wie ihre Ma, ermordet worde.
Rezeption
Für siini Chlostergründige, Chille- und Spittelbaute isch er vo dr katholische Chille heilig gsproche worde. Am Grab in St. Martin z Metz wird er sit em 11. Johrhundert verehrt. Sit em 13. Johrhundert git s e Sigibert-Verehrig au in de Chlöster Stablo und Malmedy. Er isch dr Stadtheilig vo Nancy
Dagobert I.
Dr Dagobert I., au Dagobert der Guet (* um 608/610; † 19. Januar 638/639 z Épinay-sur-Seine), isch sit 623 Unterkönig z Austrasie und sit 629 König vo de Franke gsi. Er isch dr Sohn vom König Chlothar II. und dr letzt Merowinger, wo no sälber wirklig regiert het. Siini Beroter si dr Huusmeier Pippin der Elteri, der Stammvater vo de Pippinide, und dr Bischof Arnulf vo Metz gsi. Die beide si au Stammväter vo de Karolinger. Es isch wohrschiinlig dr Dagobert gsi, wo über Alemannie het afo Herzög iisetze und wo dr Pactus Alamannorum in Ufdrag ge het.
Läbe
Dr Dagobert het z Paris residiert. Si Verwaltig isch immer no in dr spotantike römische Dradition gstande. Er isch sehr religiös gsi und het d Basilika St. Denis bim Benediktinerchloster nördlig vo Paris lo baue. Au het er Jude im Merowingerriich zur Daufi zwunge, wohrschiinlig isch das e Initiative vo Ostrom gsi, won er mit em Kaiser drvo, em Herakleios, in Kontakt gstanden isch.
E Bündnis mit de Sachse und eis mit de Langobarde z Italie hai em Dagobert nit ghulfe, s Verdraue vom fränkische Adel wider überzcho. Er het zwar noch em Dod vom Charibert II. und vo däm siim Bueb, em Chilperich, 631 s Frankeriich wider vereinigt, aber im Johr 633 hai en die austrasische Adlige zwunge, si dreijöhrig Bueb, dr Sigibert III., zum Underkönig vo Austrasie z mache.
Familie
Dr Dagobert isch viermol verhürotet gsi. Vo dr zweite Frau, dr Nantechild, het er si einzige ehelige Bueb, dr Chlodwig, gha. E zweite Bueb, dr Sigibert, het em Ragnetrud, e Niece vo dr Nantechild, uf d Wält brocht. Dr Dagobert isch dr ersti fränkisch König gsi, wo sich z St. Denis het lo begrabe.
D Deilig vom Riich noch siim Dod
Noch em Dagobert siim Dod isch s Frankeriich zwüsche siine beide Söhn ufdeilt worde, so wie s bi de Franke Bruuch gsi isch. D Deilig het au dr Vordeil gha, as die neustrische Adlige nit Angst müesse ha, ass d Austrasier ihne wurde in s Züüg rede. Dr Sigibert III. het Austrasie übercho und het z Metz gresidiert; dr Chlodwig II. het vo Paris us Neustrie und Burgund beherrscht. D Merowingerkönig, wo noch em Dagobert cho si, si schwach gsi und dr Adel het immer meh Macht uf ihri Rächnig an sich grisse. D Karolinger, wo e Huusmeierdynastii gsi si, hai d Regierig vom Land übernoh und schliesslig d Merowinger abgsetzt.
Rezeption
In de Volkssage wird dr Dagobert I. as „dr guet König Dagobert“ beschriibe. Es git es französischs Lied, won eso heisst: „Le bon roi Dagobert“. Das stammt aber wohrschiinlig us dr Ziit vo der französische Revolution.
Fondation Beyeler
D Fondation Beyeler isch e Schwizer Kunstmuseum und e Stifdig mit Sitz in Rieche im Kanton Baasel-Stadt.
Dr Fondation Beyeler ghöört d Kunstsammlig vo dr Hildy und vom Ernst Beyeler, wo s Ehebaar wäärend öbbe 50 Joor gsammlet het und wo 1982 in d Stifdig überfüert worde isch. 1989 isch d Sammlig mit em Schwerpunggt uf die klassischi Modärne und d Geegewartskunst zum erste Mol öffentlig zäigt worde, und zwar im Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía z Madrid. Dr Diräggter vo dr Fondation Beyeler isch zerst dr Ernst Beyeler sälber gsi, vom 1. April 2003 aa dr Christoph Vitali und sit em Januar 2008 isch s dr Sam Keller.
S Museumsgeböid
1994 het dr Archidekt Renzo Piano dr Ufdraag überchoo, für d Sammlig en öffentligs Museum z baue. Es isch denn am 18. Oktober 1997 im Park vom Berower Guet z Rieche bi Baasel (Schwiz) eröffnet worde. Dr Museumsbau isch uf e glungeni Art in d Umgääbig iibettet, mit eme Bligg uf Obstmatte in de Langen Erle und uf s Flussdaal vo dr Wiise. Dr Bau isch 127 Meter lang und lit an dr verkeersriiche Baaselstrooss; gegen e Lärm het s e Muure, wo mit Porphyrblatte verkläidet isch.
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
E Gliiderig vum alemannische Sprochrüüm isch vu verschiidene Sprochwisseschaftler versuecht wore. Bi däne Gliiderigsversuech ischs drum gange, weli Deil vum Alemannische wäge bsundere Eigeschafte nächer zämme ghere un gegeniber andere e erkännbari un abgränzbari Eiheit bilde. D Begrindige fir d Iiteilige hän alliwiil sprochligi Erschiinige as Grundlag, bi e Deil Autore kumme do drzue aü hischtorischi territoriali Abgränzige ins Spiil.
Fondation Beyeler
D Sammlig
1999 het mä dr groossi Saal im Norde vom Geböid um zwölf Meter erwiteret, so dass sithäär e Driddel vo dr Ustelligsflechi, wo im Ganze 3800 Quadratmeter gross isch, für Sonderusstellige vha reserwiert wärde. Die ergänze die ständigi Sammlig oder stönde mit ere im Dialog. Au im Gaarde um s Museum ume wärde immer wider Sonderusstellige zäigt, wo mä nid in s Museum iine muess zum sä aaluege.
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
Wel d alemannische Dialäktspiilarte äng mit enander verwandt un aü iber schiinbari Innegränze ewäg viilfach mitenander verwobe sin, ka jedi Gliiderig agfochte wäre. Des isch aü gschäh; so het dr Ernst Ochs 1921 gege dr Vorschlag vum Karl Bohnenberger (1905) gstritte; dr Bohnebärger het zruck gää (1924); dr Friedrich Maurer het 1942 alli vorüsgangene Vorschleg gritisiärt.
Dr Nutze vu däne Gliiderige isch druf bschränkt, ass mer si in Diskussione iber d alemannische Dialäktspiilarte as grobi Oriäntiärigshilf verwändet.
Bohneberger 1905
Dr Karl Bohnenberger het anne 1905 e Gliiderig vum alemannische Sprochrüüm in Nord- un Südalemannisch vorgschlage.
Bachmann 1908
Dr Albert Bachmann het im Geografische Lexikon vu dr Schwiz im e umfangriche Artikel dr Dialäkt in dr Schwiz dargstellt un innerhalb vum Gsamtalemannische iigordnet. Dämno deilt sich s Alemannisch uf in
Ochs 1921
Anne 1921 het dr Ernst Ochs, dr erscht Rüsgäber vum Badische Werterbuech, dr Begriff Südalemannisch fir s glich Gebiät akzeptiärt. Dr Begriff Hochalemannisch meint bi ihm e Gebiät witer im Süde vu dr k/ch-Liniä, wus nimmi druge, aber trukche heißt. Dämno wär Hochalemannisch numme s ditsch Gebiät um Waldshuet un witer noch Oschte bis um dr Kanton Schaffhüüse un d ganz Schwiz üsser ihrerem Nord-Wescht-Ecke. Innerhalb vu sinem Hochalemannische trännt dr Ochs an dr Isoglosse trinkche/triiche s Hegschtalemannisch ab. Ans Südalemannisch schliäßt sich bim Ochs s Mittelalemannisch a – do ghert Voradelbärg drzue, s ditsch Bodeseevorland un vu do gohts im e Streife iber dr Schwarzwald in d Oberrhiinebini. Des Gebiät het grossi Ähnligkeit mit däm, was bim Bohnebärger Niideralemannisch isch, aber dr Nordweschte (= Mittel-Oscht-Elsass (Colmar), s Unterelsass un d e Deil vu dr Ortenau bilde e eigeni Eiheit – „Niideralemannisch“. In däm Gebiät isch sage zu saje, sawe usw. verschobe. Des Niideralemannisch isch zämme mit em Schwebische im Ernst Ochs si Nordalemannisch. Zämmegfasst:
Dr Ernst Ochs het sich bi sinem Vorschlag in dr Wortwahl an e Gliiderigsvorschlag vum Bairische aglähnt, wus aü e Süd-, e Mittel- un e Nordbairisch het.
Bohnenberger 1924
Anne 1924 het dr Karl Bohnenberger im Ochs si Iideilungsvorschlag diskutiärt un in verschiidene Punkt verworfe. Er het si eigene Vorschlag vu 1905 nei begrindet un bi dr Iideilig vum Südalemannische Begriff vum Ochs ufgnumme. So kunnt er zu däre Gliiderig: D Umgränzung un d Kännzeiche vu däne Unterbegriff im Sinn vum Bohnebärger sin in äxtra Artikel dargstellt: Hegschtalemannisch, Hochalemannisch, Niideralemannisch, Schwebisch.
Jutz 1931
Dr Leo Jutz het sich in sinere umfangriche Darstellig vum Alemannisch bi dr Gliderig im Wesentlige im Bohnebärger (1924) agschlosse.
Maurer 1942
Dr Friedrich Maurer, Profässer an dr Uni z Friiburg im Briisgaü, het anne 1942 in sinere umfangriche un mit viil Karte üsgstattete Darstellig vum Gsamtalemannische e neije Gliiderigsvorschlag gmacht:
Wel dr Maurer sich nit uf e einzelni Liniä as Gränze feschtlegt, isch zum Biispiil Donaueschinge oder s niideralemannisch Bodeseevorland nit glar zuegordnet.
Bohnenberger 1953
Dr Bohnebärger het in sinere umfangriche Darstellig vu dr alemannische Mundart, wu 1953 vereffentligt wore isch, nommol si Iideilig vu 1924 begrindet.
Laz (Finistère)
Laz (bretonisch Laz) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
Steger/Jakob 1983
Dr Hugo Steger, dr erscht Rüsgäber vum Südweschtditsche Sprochatlas, het anne 83 e wittere Gliiderigsvorschlag gmacht. Sini Bereich sin abgränzt wiä im Bohnebärger siini, är nännt si Schwebisch un Südalemannisch (= Hoch- un Hegschtalemannisch). S Niideralemannisch wird vum Steger un sinem Mitautor Karlheinz Jakob allerdings in e Weschtdeil – Oberrhiinalemannisch – un in e Oschtdeil – Bodeseealemannisch ufdeilt. Dr Begriff Niideralemannisch fallt bi ihm dur des ewäg. Abgränzt isch s Oberrhiinalemannisch un s Bodeseealemannisch dur d Isoglosse Stei/Stoa, wu weschtlig vu Eschige verlaüft.
Laz (Finistère)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Laz lyt am Rand vu dr Montagnes Noires, 26 km vu Quimper un 56 km vu Brest uf ere Hechi zwische 31 m un 295 m iber Normalnull.
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
Steger/Jakob 1983
Dr Steger beriäft sich bi sinere Gliiderig uf dr Maurer: „Unter den konkurrierenden Namen für Mundartlandschaften (...) entschieden wir uns für Maurers Terminologie (...), die wir ausschließlich sprachlich-geographisch interpretieren.“ Des nimmit eim Wunder, wel d Begriff Südalemannisch un Schwebisch scho vum Bohnebärger siter 1905 verwändet wäre un wel im Steger si Oberrhiin- un Bodeseealemannisch gnaü im Niideralemannisch vum Bohnebärger entspräche.
Wiesinger 1983
De Peter Wiesinger, en Profässer für Dialäktology und Spraachgschicht z Wien, wo all tüütsche Tialäkt struktuurlinguistisch analisiert hät, täilt s alemanisch Spraachgibiet im Grundsatz glych uuf wie de Steger und de Jakob, es git aber zwee wichtig Underschiid:
Laz (Finistère)
Gschicht
Laz isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Laz (1371 Laas, 1371 Laaz, 1395 Laez, 1516 Laz, 1536 Laz, 1574 Laz).
Liste der Asteroiden – Trojaner
Die Tabelle enthaldet e Uswahl vu Asteroide, wo als sognennti Trojaner sich in dr gliche Umlaufbahn wie e grosse Planet bewege oder sich uf Umlaufbahne in dr Region vu dr Gasriise vum Sunnesystem bewege. Die in dr erste Spalte ufgfüehrte Ziffere gäbe d'Reihefolge vu ihrer Entdeckig a, diene als Identifikationsnummere un gelte als Bestanddeil vum Namme. (Stand: Juni 2006)
Alemannischer Sprachraum (Gliederung)
Wiesinger 1983
Di ander Nöierig, die mit den Übergangsgibiet, isch e wichtigi dialäktoloogischi Realitäät. D Nordoschtschwyz zum Exämpel ghöört i vilem zum Hoochalemannisch und i vilem (öppe im Fall vo de Monophthongierig zu Laatere und Bomm statt Läitere und Baum) zum Mittelalemannisch. Drum isch de Ruum bim Wiesinger schraffiert yzäichnet, isch aso es Übergangsgibiet vo de beeden Äinhäite Hoochalemannisch und Mittelalemannisch.
Laz (Finistère)
Verwaltig
vu Laz isch. Laz ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Laz ghert zem Bretonisch.
Krokodile
D Krokodil (Crocodylia;, „Krokodil“) si en Ornig vo de amniotische Landwirbeldier. Si si näbe de Vögel äins vo de bäiden rezänte Taxa vo de Archosaurier, wo under anderem au die usgstorbnige Pterosaurier und d Dinosaurier drzue ghöre. D Artevilfalgalt vo de hütige Krokodil isch aber seer vil chliiner as die vo de Vögel. Dass d Vögel und d Krokodil relativ nooch verwandt si, cha mä an ere ganze Räije vo Merkmol gsee, vor allem wie s Härz-Kräislauf-Süstem ufbaut isch. Wägen eme Ruggepanzer, wo us Chnocheblatte in dr Hut bestoot, säit mä de Krokodil mänggisch au Panzeräggse.
D Krokodil, wo hüt lääbe, wärde in 25 Arte iidäilt, wo sich uf 8 bis 9 Gattige in drei Familie verdäile. Si lääbe in Flüss und See in de Troope und Subtroope, nume s Salzwasserkrokodil cha au im Meer lääbe und chunnt hüfig an de Küste vo Australie und verschiedene Insle in Südostasie vor. Iiri Lääbenswiis isch die vo Jeeger, wo im Wasser versteckt uf iiri Büti warte. Mit iirem Schwanz, wo uf de Site abgflacht isch, chönne si schnäll schwümme. Iiri Auge und Naselöcher ligi hooch uf em Chopf, sodass si fast vollständig chönne underdauche, aber drotzdäm no chönne schnuufe und us em Wasser luege.
Hochfirstschanze
D' Hochfirstschanze z'Titisee-Neistadt isch die gröscht Naturschanze vu Dütschland. Säll heisst, dass im Gegesatz zue vile andere Skisprungalage kei künstliche Turm fer dr Alauf baut worre isch, sundern defür s'natürlich Gfälle vum Hang usgnutzt wird. D'Schanze isch nooch em Berg Hochfirst (1192 m) im Schwarzwald benennt, wo si dra lit.
Krokodile
Litratuur
Ausführliche, wenngleich nicht topaktuelle Bibliographien finden sich unter und
Mundartlieder im Schweizer Singbuch Unterstufe 1962
D Mundartlieder vom Schwiizer Singbuech 1962 sind die Lieder, wo uf Schwiizerdüütsch gschribe sind und im erschte Band vom Schuelliederbuech Schwiizer Singbuech i dr Uusgab vo 1962 abtrukt sind.
Griechische Mythologie
Di Griechisch Mythologii umfasst Gschichte iber d Getter un Helde (Heroe) us em antike Griechelond. D Religion vun de antike Grieche isch us de Religione vun de iigwonderte Grieche un de vorgriechisch Bevelkerung in Kleinasie un Griechelond entschtonde. Im Verglich zue de große monotheistische Religione fallt s Fehle vun klare Gebot un Verbot uf, wenn d Gettin Nemesis un d Erinnyen (Eumenide) au Zuwiderhondlunge gege d Natur un vor allem de Muettermord bschtroft hen. S konn, in de Antik siter em Xenophanes, vun eme Anthropomorphismus - ere Vermenschlichung vun de Getter – gschproche werre, die sin also durich ihr Urschprung als mythologischi Gschtalte de Mensche vor allem in ihre Schwäche ähnliger wie de eine Gott vun de Jude, Christe un Moslem si konn.
D Religion isch in ihrem Kern polytheistisch gsi, mit verschideni Gettergschlechter (zum Biispil dem vun de Titane), zahlriche Naturdämone, Ortsgetter un Halbgetter. E gschlossener Prieschterstond het s nit gäbe, sundern bschtimmti Heiligtimer zuegordneti Priester, dezue au Seher un Wohrsager. D älteschte Quelle sind unter ondrem d Ilias un d Odyssee vum Homer sowiä d Theogonie vum Hesiod. De Homer un de Hesiod hen d Getter in e bschtimmti Ordnung brocht: Us lokale Getterkult mit witreichende Zueschtändigkeite wird e funktional differenzierter Getterkosmos. Im hellenistische Zytalter vermischt sich d Religion mit orientalische Elemente.
Die Mythologii isch vun de Remer unter ere analoge Getter-Zueordnung vun griechische zue remische Gottheite teilwiis ibernumme worre (lueg römische Mythologie, au: Etrusker). Si het trotz de Christianisierung un em Wegfall vun de Getterverehrung d Johrtousend iberdurt. D Gschtalte vun de griechischi Mythologii hen immer wider d Vorlage fir neiji Werk vun de Kultur glifert. Uzählt sind d Gmälde, Opere oder Theaterstuck, wu de antik Schtoff neij ufgnumme verarbeitet hen.
Nea Salamina Famagusta
Nea Salamina Famagusta isch ä zyprisch Fuessballclub. Der Club isch 1948 gründät worde. D Farbe vom Verein si rot-wiss. Sit dass türkischi Truppe dr Nordteil vo dr Insle besetzt häi, isch dr Verein z Larnaka dehei. Dr Verein wird zur Zit vom Präsident Giorgos Genagritis gleitet. Dr Trainer vo der erste Mannschaft isch der Dimitrios Kalaitzidis. Nea Salamis spiilt im Stadio RAFAEL GROUP Ammóchostos, wo 8.000 Zueschauern Blatz häi.
Hochfirstturm
Dr Hochfirstturm isch e Ussichtsturm, wo anno 1890 uf em Hochfirst im Schwarzwald errichtet wore isch.
Dr Hochfirst isch e bewaldete Berg zwische Saig, wo zu Lenzchilche un Nöistadt, wo zu Titisee-Nöistadt ghört, in Bade-Württeberg. Dr Turm stoht uf Lenzchilchner Bode. Si Platz isch uf 47°54'04" nördlicher Breiti un 8°11'03" östlichi Längi in 1192 m Höchi.
Dr Turm isch in Stahlfachwerchauwiis bout. Er isch 25 Meter hoch un stoht uf eme Natursteisockel. Dr Natursteisockel stammt vu eme 1888 errichtete Holzturm, wo 1890 ime Orkan zum Opfer gfalle isch. E Besunderheit vum Hochfirstturm isch, dass er noch zuesätzlich abgspannt isch.
Dr Hochfirstturm trait hüt Sendeantenne fer Richt- un Mobilfunk.
Café Spitz
S Café Spitz isch e Gsellschaftshuus im Chläibasel. Es befindet sich grad bi dr Middlere Brugg und isch 1838-40 noch Blään vom Amadeus Merian im Uftraag vo de Drei Eeregsellschafte vom Chläibasel baut worde. Uf em Dach het s e goldigs Dürmli ghaa, und vo däm het s zerst dr Naame «zum goldige Spitz» überchoo. Dr spööteri Naame «zur Harmonii» het sich nit duuregsetzt. Mee Erfolg het dr Naame «Café National» ghaa. Scho denn het men em aber au «Café Spitz» gsäit, und 1896 isch dä Naame offiziell worde. D Gsellschaft «zum Häre» under de Eeregsellschafte het no as äinzigi en äignigs Huus ghaa und het das gege d Niklauskapälle grad näben em Café National duscht. Eso häi d Gsellschafte, wo scho lang Blatzbrobleem ghaa häi, s Café chönne usbaue, und das ebefalls noch Blään vom Merian in de Joor 1859 und 1860.
1962 het s im Dachstuel brennt und s Geböid isch denn leer gstande. 1966 isch s vom Amt us abgrisse worde.
S Hotel Merian
An sim Blatz stoot hüte s Hotel Merian, wo 1969 s Opfer von ere Brandstiftig worde isch. D Ussefassade isch no bliibe, und innenooch isch s eso genau wie mööglig rekonstruiert worde. Im Barder het s en Arkade für d Fuessgänger gee, wo 1990 zuegmuurt worde isch.
S Café Spitz isch hüte Däil vom Hotelkomplex und im Barder isch e Restorant. Es isch no immer s Lokal vo de Eeregsellschafte.
Wiesbaden
Wiesbade isch d Hauptstadt und die zwoutgrössti Stadt vom dütsche Land Hesse. Si isch au en wältbekannte Kurort. Au s Casino het derzu bitrait, dass ma Wiesbade wit übers dütsche usse kennt. Sit 1948 isch Wiesbade dr Sitz vom dütsche statistische Bundesamt und sit 1951 vom Bundeskriminalamt.
Die grössti Nochberstadt isch die rhilandpfälzische Landeshauptstadt Mainz. E chli witer ewäg si d Grossstedt und -rüüm Frankfurt am Main, Darmstadt und Mannheim.
Schwumm
Schwumm bizaichnet:
Biber (Begriffsklärung)
Biber bezeichnet:
Biber isch de Name vo dene geographische Gägeständ:
Ortsteil:
Gwässer:
sowie:
Adjektiv
E Adjektiv, uff Dytsch au Eigeschafts- oder Bywort isch e Wortart, wo d Bschaffeheit vo me konkrete Dink, re abstrakte Sach, me Vorgang o.Ä. beschríbt.
Gebruchsarte
Adjektiv könne uff vier Arte brucht werde:
Deklination
Im Alemannische erfolgt d Deklination vo Adjektiv noch em folgende Schema:
D Deklination isch dialæktabhängig.
Steigerig
E Adjektiv ka gsteigert werde. Normalerwís stoht e Adjektiv im Positiv (z. B. schön, groß, vyl). Mer ka aber d Wirkig verstärke (Komparativ: schöner, größer, meh) oder sogar als s Maximum anestelle (Superlativ: am schönste, am gröschte, am meiste).
Zur Bildig vom Komparativ wird s Suffix -er aghänkt. Wenn de letscht Vokal e a, o oder u isch, no wird er oft zu me Umlút (ä/ö/ü). De Superlativ wird durch s Suffix -ste (-schte) bildet. Wenn ans Adjektiv e Komparativ- oder Superlativsuffix aghänkt worre isch, no wird s wie in de Tabelle dekliniert.
In andere Sproche (z. B. Idaliænisch benissimo = "am allerbeste") git s zudèm e Elativ, wo mer au "absolute Superlativ" nænnt. S handelt sich dodeby um e verstärkti Form vom Superlativ.
Quelle
Referenze:
Eyes Wide Shut
Eyes Wide Shut [] („Auge wyt gschlosse“) isch de letschti volländeti Film vom US-amerikanische Filmregisseur Stanley Kubrick. Er isch nur wenige Tage nach Fertigstellung des Filmschnitts im März 1999 gstorbe. Es handlet sich um eini is New York vo de Gägewart verläiti Verfilmig vo de Traumnovelle vom Arthur Schnitzler. I de Hauptrolle spilet d Nicole Kidman und de Tom Cruise. Eyes Wide Shut isch zwar e finanzielle Erfolg gsi, syni Qualität wird aber under Filmkritiker, vor allem im Verglych zu andere Film vo dem Regisseur, sehr underschidlich beurteilt.
Handlig
De New Yorker Arzt Bill Harford und syni Frau Alice bsueched d Wienachtsparty vo irem gmeinsame Fründ Victor Ziegler, wo di beide mit andere Partygäst flirtet. De Bill trifft en alte Studiefründ, de Nick Nightingale, wider. Dee schafft mittlerwyl als Pianist. De Bill wird im Lauf vom Abig vom Ziegler i dem sys Badzimmer grüefe, wil e Frau namens Mandy, mit dere er offebar grad Sex gha het, under starchem Drogenyfluss staht und chuum no aasprächbar isch. Si erholt sich aber wider und de Bill verspricht em Ziegler, niemeretem devoo z verzelle.
Am nächste Tag kiffed de Bill und d Alice zäme i de Wohnig und si striited sich über Untreui und Yyfersucht. D Alice biichtet em Bill, dass si in i Gedanke mit eme Marineoffizier, wo si im letschte Summer flüchtig känneglehrt het, betroge heig. Si verzellt au, dass i wäge dem Maa bereit gsi siig, ire Maa und d Tochter z verlaa. I dem Momänt schällt s Telifon und de Bill erfahrt, dass eine vo syne Patiente gstorben siig. Er fahrt zum Verstorbene. Währed sym Bsuech faht d Tochter vom Toten aa, de Bill z küsse und seit dass i in verliebt siig. Wo ire Verlobti iitrifft, macht sich de Bill wider uf de Heiwäg.
Er gaht aber nid zrugg hei, sondern macht sich gedankeverloren uuf is New Yorker Nachtläbe. Er trifft di Prostituierti Domino und gaht mit ire ufnes Zimmer. Bevor er mit ire schlaft, lüütet ne d Alice ufs Handy aa. De Bill zallt und gaht sofort. Denn gaht er i Jazzclub, wo de Pianist Nick Nightingale spilt. Dee verzellt im, dass er spöter i de Nacht amene Ort spile wird, wo s vili attraktivi Dame gäb. Mer chömm aber nume mit eme Losigswort ine. De Nick sälber müess det mit verbundne Augen am Piano spile. De Bill wird nüügierig, doch de Nick wott ne nid mitnäh. Er säit em aber de Ort, s Losigswort („Fidelio“) und was für Chleider er brüüchti.
Imene Kostümverleihgschäft trifft Bill uf de Inhaber Mr. Milich, wo nume gäge Ufpriis bereit isch, de Lade äggstra nomal ufzmache. Si sueched es passends Kostüm und entdecked zwüsched de Chleider em Mr. Milichs syni minderjährigi Tochter, wo grad deby isch, sich mit zwei verchleidete japanische Manne z vergnüge. De Vatter wott d Polizyy rüefed, da flirtet syni Tochter mit em Bill.
Bi de Adrässe, eme Schloss, aachoo, gseht de Bill, dass da e gheimnisvolli Zeremony stattfindet. Alli Teilnähmer träged venezianischi Maskene tragen und es chunnt zunere Sex-Orgie. E schöni Frau nimmt de Bill uf d Syte und bittet en dringend, s Huus z verlaa. De Bill blybt trotzdäm, wird entdeckt und muess vore Zeremoniemeister, wo de Bill für sys Yydringe bestrafe will. Di unbekannti Schöni nimmt aber d Straaf uf sich, obwohl si sich so i grossi Gfahr z begäh schiint. De Bill dörf gah, under de Bedingig, dass er schwiigt und keini Nachforschige macht. Er chunnt deheime aa, und weckt syni Frau useme erotischen Albtraum. Si träumt, dass si mit merere Manne Gschlächtsverchehr gha het und dass deby de Bill hämisch uslached.
Am nächste Tag probiert de Bill, de Nightingale nomal z träffe, um über di letschti Nacht z rede. Er erfahrt, dass de Nightingale imene Hotel übernachtet het, aber zäme mit zwei bedrohlich wirkende Manne uscheckt heig. Er bringt s Kostüm zrugg, merkt aber, dass d Maske dezue fählt. Au di beide Japaner sind wider aawäsend. De Milich meint, dass er guet mit ine uschääm und bietet em Bill indiräkt Sex mit synere Tochter aa. De Bill gaht au wider zrugg zum Aawäse, wo d Orgie stattgfunde het. Per Brief wird er det ufgforderet, mit syne Nachforschige ufzhöre.
Denn gaht er zu de Prostituierte Domino. Det trifft er uf iri Mitbewohneri Sally, wo verzellt, dass d Domino grad erfahre heig, dass si HIV-positiv sig. I de Straass meint de Bill, dass er verfolgt wird. Er verschwindet imene Café. Us de Zytig erfahrt er, dass en ehemaligi Schönheitskönigin vo New York mit Name Amanda Curran wägere Überdosis Droge is Spital yglifert worden isch. Er vermuetet es Attentat uf die unbekannti Dame, wo sich i de Nacht für in gopferet het. Im Spital erfahrt er vom Tod vo de Amanda Curran und untersucht denn au iri Liiche. De Bill gseht, dass d Amanda Curran die Frau gsi isch.
Telefonisch bittet de Ziegler de Bill, er söll em e Bsuech mache. Er verratet, dass er eine vo de Maskierte im Schloss gsi sig und versicheret em Bill, dass de Drogetod vo de Amanda Curran nüüd mit dene Vorfäll i de Nacht ztue heig. Alls sig nume e Farce gsi, um ne iizschüechtere. Wenn de Bill wüssti, wer alles a der Orgie gsi sig, würd er nümme ruehig schlafe chönne. Verwirrt gaht de Bill hei und findet di verlore gglaubti Maske uf sym Chopfchüssi näbe synere schlafende Frau. Under Träne verzellt er ire vo all syne fählgschlagene Versüech, sich für iri Fantasie über d Untreui z räche. Si vergänd enand und beschliessed, vo jetzt aa „wach“ z blybe und iri Beziehig uf ene nüüi Basis z stelle. Am nächste Morgen gönd si zäme mit irere Tochter go Wienachtsgschänkli poschte. D Alice meint, dass si dankbar sy sölled, dass si überläbt heiged, dass si in liebt und dass si so bald wie möglich „figge“ sötted.
Badische Secession
D Chinstlerverainigung Badische Secession isch anne 1927 vum Alexander Kanoldt un em Karl Hofer z Fryburg grindet woore. Mitgliider sin u. a. dr Karl Albiker, dr Emil Bizer, dr Rudolf Großmann, dr Max Eichin, dr Adolf Riedlin, dr Adolf Strübe, dr Rudolf Kreuter, dr Josef Huggle, d Gertud P. Leonhard un dr Wladimir von Zabotin gsii.
Drotz ass si in ire Bilder dr baadische Kultuurlandschaft verbunde gsii sin, hän si si mit ire modäärne Moolerei dytli abgsetzt vu dradizionälle Haimetmooler wie z. B. em August Gebhard. Si hän aigeni Uusstellige gmacht, aber au as Gruppe bi andere Uusstellige mitgmacht. Anne 1936 isch d Chinstlerverainigung im Zuug vu dr nazionaalsozialistische Glyychschaltig ufgleest woore. Noch em Zweete Wältchrieg widerbeläbt, isch si anne 1947 mit ire „Siebenten Ausstellung“ un 1951 mit ere „VIII. Ausstellung“ nomool an Effetligkait drätte.