cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CDU Baden-Württemberg
Amtszyt Lothar Späth
Dr Lothar Späth het bi drei Landdagswahl (1980, 1984 un 1988) s absolut Mee vu dr CDU chenne verdaidige. As Minischterbresidänt het er di wirtschaftli Entwicklig vum Land firschi dribe het het fir dr ökonomisch Erfolg dr Spitzname „Cleverle“ kriegt. No Vorwirf vun ere Vordailsnahm im Zämehang mit dr sognännte „Traumschiff-Affäre“ isch dr Späth am 13. Jänner 1991 vum Amt as Minischterbresidänt zruggdrätte un het au sy Landdagsmandat niderglait. Sy Noofolger as Minischterbresidänt un CDU-Vorsitzer isch dr Erwin Teufel wore.
Amtszyt Erwin Teufel
Dr Erwin Teufel isch am 22. Jänner 1991 zum Minischterbresidänt gwehlt wore un im Oktober 1991 schließli au zum Noofolger vum Späth as CDU-Landesvorsitzer. Bi dr Landdagswahl 1992 het d CDU dytligi Verluscht mieße hiinee un mit dr Republikaner isch zum erschte Mol syt 1968 wider e rächti Bartei in Landdag yyzoge. Dr Teufel het mit dr SPD zäme ne großi Koalizion bildet. No dr Landdagswahl 1996 het d CDU e Koalizion mit dr FDP chenne yygoo, wu au Wahl 2001 bstetigt woren isch. Zum 19. April 2005 isch dr Teufel as Minischterbresidänt zruggdrätte, as Noofolgeri het er d Annette Schavan favorisiert ghaa. As Spitzekandidat vu dr CDU fir d Landdagswahl 2006 het si in ere Mitgliderbefrogig statt däm dr CDU-Fraktionsvorsitzer Günther Oettinger gege d Schavan chene duresetze.
Amtszyt Günther Oettinger
Dr Oettinger isch am 21. April 2005 zum Minischterbresidänt gwehlt wore un het am 29. April 2005 au s Amt vum CDU-Landesvorsitzer ibernuu. Bi dr Wahl 2006 het di schwarz-geel Koalizion iri Meehait chenne bhaupte, Wu dr Oettinger Ändi 2009 fir s Amt vun eme EU-Kommissar nominiert woren isch, het er dr CDU-Vorsitz abgee, sy Noofolger isch am 20. Novämber dr Stefan Mappus wore, wu am 10. Februar 2010 au zum Noofolger vum Oettinger as Minischterbresidänt un gwehlt woren isch.
Amtszyt Stefan Mappus
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 het d CDU mit em Mappus as Spitzekandidat mit 39 Brozänt 5,2 weniger wie 2006 iberchuu un wäg em guete Abschnyyde vu dr Griene zem erschte Mol syt fascht 58 Johr d Regierigsmehrhait verlore, zum erschte Mol in dr Gschicht vum Bundesland hän Bindnis 90/Di Griene un d SPD e Meehait vu dr Mandat iberchuu. As Konsequenz het dr Mappus aagchindet, ass er sy Amt as Landesvorsitzer vu dr CDU abgit. Mit dr Wahl vum Winfried Kretschmann zum neie bade-wirttebärgische Minischterbresidänt am 12. Mai 2011 isch em Mappus syy Amtszyt z Änd gange. Am 23. Juli 2011 isch dr Thomas Strobl zum Noofolger vum Mappus as CDU-Vorsitzer gwehlt wore.
Amtszyt Thomas Strobl
Anne 2014 het di bade-wirttebärgisch CDU zue dr Frog vu dr Spitzekandidatur fir d Landdagswahl 2016 e Mitgliderbefrogig gmacht. Dr Thomas Strobl isch bi däre Befrogig em Guido Wolf mit 44,1 % gege 55,9 % vu dr Stimme unterläge. Bi dr Wahl am 13. Merz 2016 het d CDU 12 Brozäntpinkt verlore un het s schlächtscht Ergebnis vu ire Gschicht iberchuu un isch au zum erschte Mol nimi sterkschti Fraktion im Landdag wore. Ainewäg het d CDU mit dr Griene unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann e grien-schwarzi Koalition bildet, wu bi dr Landdagswahl 2021 bstetigt woren isch. D CDU het do nomol e baar Brozänt verlore, Spitzekandidati bi dr Wahl isch d Susanne Eisenmann gsii.
Nord-Wirttebärg
Bis 1971 Landesverband, syterhär Bezirksverband Nord-Wirttebärg.
Nord-Bade
Bis 1971 Landesverband, syterhär Bezirksverband Nord-Bade.
Sid-Bade
Bis 1971 Landesverband, syterhär Bezirksverband Sid-Bade.
Wirtteberg-Hauezollre
Bis 1971 Landesverband, syterhär Bezirksverband Wirtteberg-Hauezollre.
Entfesselung des Zweiten Weltkrieges
Die unmittelbari Entfesselig vom Zweite Wältchrieg, d Entwicklig vom letschte Monat vor em Pole-Feldzug, zeigt, dass der Hitler taktisch en ziemliche Zickzack-Kurs gfahre isch, wo siin britische Gägepart Neville Chamberlain letschtlich durchschaut het.
Kalypso
Kalypso (Altgriechisch: Καλυψώ, Latin: Calypso) bezaichnet
Fernando de Noronha
Fernando de Noronha isch e brasilianischi Inselgrubbe im Atlantik. Iire Ursprung isch vulkanisch. D Insle ligge öbbe 350 km östlig vom brasilianische Festland und ghööre zum Bundesstaat Pernambuco. Dr Naame vom Archipel chunnt vom portugiisische Händler Fernão de Noronha, wo d Insle vo dr portugiisische Chrone gschänkt überchoo het für sini Verdienst um e Holzimport us Brasilie.
Geografii
D Inselgrubbe bestoot us 21 separate Landflechene mit ere Gsamtflechi vo 26 km². D Hauptinsle, won dr gliich Naame wie dr Archipel het, isch die grössti Insle und die äinzigi, wo bewoont isch. Si het e Flechi vo 17 km². Dr Morro do Pico isch die höggsti Erhebig uf dr Insle und isch 321 m hooch.
Näbe dr Hauptinsle het s non e baar chliini Insle:
S Klima
S Klima isch s ganze Joor lang dropisch häiss. Die durchschnittligi Tämpratur isch 28 °C. Es git zwäi Jooreszite, d Drochezit (September bis Februar) und d Räägezit (Merz bis August).
D Bevölkerig
D Hauptinsle isch sit öbbe 400 Joor besiidlet und het jetz fast 3'000 Iiwooner. Die mäiste lääbe im Hauptort Vila dos Remédios.
D Wirtschaft
Vor zää Joor het d Bevölkerig no fast usschliesslig vom Fischfang und vo dr Landwirtschaft gläbt. Hüte schaffe nume no öbbe 40 Persone in dene Beriich, wäärend 500 im Turismussektor beschäfdigt si.
Premierminister des Vereinigten Königreichs
Dr Brömieeminister vom Veräinigte Köönigriich isch dr ranghöggsti Minister in dr Regierig vom Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Nordirland. Dr ganz Ditel isch Prime Minister, First Lord of the Treasury and Minister for the Civil Service of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (Brämieeminister, Erste Lord vom Schatzamt und Minister für e Staatsdienst vom Veräinigte Köönigriich vo Groossbritannie und Nordirland).
As dr erst Brömieeminister gältet dr Robert Walpole (1721–1742). Dr Rishi Sunak isch zur Zit im Amt.
Kompetänze
Dr Brömieeminister git d Richtline vo dr Regierig aa, ernennt d Mitgliider vo sim Kabinett, koordiniert iiri Arbet und d Arbet vo iire Ministerie, isch bi zeremonielle Aaläss drbii, und representiert d Regierig im Veräinigte Köönigriich und im Usland.
Ernennig und Rückdritt
Dr Premierminister wird vom Monarch ernennt und es isch Dradizioon, ass er dr Füerer vo dr Meerhäit im Underhuus nimmt. Wenn käi Bardei d Meerhäit het (Hung parliament) – was wägenem Meerhäitswaalrecht sälte bassiert, ernennt dr Monarch dr füerend Politiker von ere Koalizion oder äine vo de bäide Bardeifüerer.
Sit em Aafang vom 20. Joorhundert isch s Dradizioon, ass dr Brömieeminister, wie au die andere Mitgliider vom Kabinett, e Sitz im Underhuus häi.
Theoretisch cha dr Monarch dr Brömieeminister (und au die andere Regierigsmitgliider) entloo wenn er will, aber braktisch drätet dr Brömiee sälber zrugg, sig s us persönlige Gründ, wil si Bardei d Waale verloore het oder wil er Understützig vom Underhuus nüme het. Dr Brömieeminister cha im Monarch vorschloo, s Parlamänt ufzlööse und Nöiwaale z verkünde.
Moosleerau
Moslerb (amtlech Moosleerau) isch e Gmeind im Kanton Aargau.
D Gmeind ghört zum Bezirk Zofige zmitts im Suhretal an de Gränze zum Kanton Lozärn.
Geografii
S Dorf ligt am öschtliche Rand vo de flache Talebeni vo de Suure uf ere Sitemoräne vom Rüüssgletscher.
D Nochbergmeinde vo Moslerb sind Reitnou im Südweschte und im Weschte, Staffubach im Nordweschte, Chilchlerb im Norde, Schmidrued im Oschte und s luzärnische Trienge im Süde.
Jolla
Jolla Oy isch e unabhängigi finnischi Mobiltelefonfirma, wo es Smartphone uf de Basis vo Sailfish-OS duet entwickle und ab Endi 2013 wot verchaufe. D Entwickler vom Jolla-Handy sind ehemoligi Nokia-Lüt, wo am Nokia N9 gschaffet hei. Wo Nokia di ganz Entwicklig uf Microsoft Windows Phone umgschtellt und s Projekt Nokia N) iigschtellt het, hei si d Firma Jolla gründt. Dazu sind Lüt aagworbe worde, wo mit Linux gschaffet hei und so Endi 2012 de firmeeigeni Meego-Betriebssystem-Nochfolger «Sailfish OS» hei chönne vorschtelle. S erschti Smartphone het Jolla Endi Mai 2013 präsentiirt.
Agasikles I. (Sparta)
De Agasikles I. oder Hegesikles (1. Hälfti 6. Jh. v. Chr.) isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide. Sii Mitkönig usem Huus vo de Agiade isch de Leon gsii. De Agasikles isch de Soo vom Archidamos I. und de Vatter vom Ariston gsii. Er hett gmääss em Perieget Pausanias i Fride regiert, gmääss em Herodot hett er zäme mit em Leon e Niiderlaag gege d Tegeate istegge müese.
Airbus
Gschicht
Airbus isch 1970 als Airbus industries mit em Ziel, es gmeinsams, europäisches Verkehrsflugzüg z' konstruiere, gründet worde. S'erschte Flugzüüg, de Airbus A300B2, isch am 28. Oktober 1972 s' erschtmal gfloge. S'erschte Serieflugzüüg isch den am 30. Mai 1974 a d Air France usgliferet worde. Das isch aber scho ä verbessereti Variante, de A300B4, gsii und isch länger gsii als de Prototyp. Es isch ds erschte Grossruumflugzüüg gsi, mit nur zwöi Triibwärch. Es Grossruumflugzüüg het bis zu däm Zytpunkt immer mindischtens drüü Triibwärch gha.
Bi der Vermarktig vom Airbus A300 het sech Airbus öppis speziells yfalle la, um Chunde i der USA z gwinne. Airbus het der amerikanische Fluggsellschaft Eastern Air Lines vier Flugzüüg für sächs Mönet zum usprobiere zur verfüegig gstellt u zwar gratis. Sämtlechi Chöschte für d Wartig u Servic het Airbus überno. Lediglich d Pilote u ds Kerosin het Eastern Airlines sälber zalt. So isch es cho, das die Fluggsellschaft über di Jahre 32 Flugzüüg gchouft het u Airbus i der USA het chönne fuessfasse.
Eis vo de Erfolgrychschte Flugzüüg wo bis hüt boue wird isch der Airbus A320. Ou bi däm Flugzüüg isch Air France eine vo de Erschtchunde gsi. Der dritti Airbus A320 wo je isch boue worde, het Airbus A320-111 gheissen u isch ou a Air France isch usgliferet worde. Das Flugzüüg isch allerdings nid elter drei Tag worde. Dä Flüüger isch wäret em Air-France-Flug 296 am 26. Juni 1988, bi der erschte öffendleche Vorfüehrig vom A320, bim überflüüge vom Flugplatz Mühlhuuse-Habsheim i d Böim gfloge u het e totalschade erlitte. Der Absturz het zu Diskusione gfüehrt u der Erfolg Airbus A320 isch unsicher gsi. Der Unfall het em A320 allerdings nid gschadet.
Airbus het du ou ds gröschte Passagierflugzüüg vor Wält boue, der Airbus A380. Doch das Flugzüüg het sech du wyt weniger guet verchouft als erwartet. Underanderem isch das am Airbus A380-800 gläge. Bi däm het me nämlech d Dragflächine z gross konstrueier, damit me de der Airbus A380-900, wo wäsendlech länger wär gsi, z boue. Doch Airbus het die Variante vom A380 nie boue. Nach däm d Fluggsellschaft Emirats ihri di Bstellti Azahl a Flugzüüg redutziert het u Quantas im Undernäme mit teilt het, das si acht Airbus A380 nid wärde übernäh, het Airbus beschlosse der Bou vom A380 im Jahr 2021 yzstelle.
Im Mai 2019 het Airbus di 12.000 Maschine usgliiferet. Es het sech derby um ne Airbus A220 für Delta Air Lines ghandlet. Vo der 6.000 Maschine bis zu der 12.000 Maschine het Airbus 9 Jahr bruucht. Glychzytig mit der 12.000 Maschine het Airbus ou no grad der 50. Geburtstag chönne fyre.
Hildegard Stern
D Hildegard Stern (* 16. April 1899 z Schwerin; † 9. Merz 1971 z Lübeck) isch e dytschi Lehreri un Schriftstelleri gsii.
D Stern het Kiel Literatur studiert un isch anne 1928 zum Dr. phil. promowiert wore. Derno het si z Schopfe im Schwarzwald as Lehreri gschafft, speter isch si retur gange uf Norddytschland un het z Lübeck unterrichtet, wu si anne 1971 gsorben isch.
Fastenzeit
Di chrischtlig Faschtazit isch die Zit zwischa Aschermittwoch und Ostere. Si durat 40 Täg, wobei d Sunntig nöd zählt werdend.
Christliche Sinn
Der religiees Zwäck vum Faschte isch: Mer soll si Geischt un si Wille stärke – so kammer besser Gott diäne un dr Verlockunge vu dr Wält (oder vum Dejfel) widerstoh.
Biblische Hindergrund
Diä 40 Tag vo da Faschtazit sin noch eme biblische Ereignis feschtglegt wore: Dr Jesus Chrischtus het vor sim öffentliche Wirke 40 Dag in dr Wiäschti gfaschtet. Un verschiidene Verlockunge vum Dejfel widerstande. Noch em Mattäus-Evangelium uf Züridütsch het er im Deifel unter anderem zruck gä:
Bruuchtum
In der Faschtazit sött ma koa Fleisch und koane Süeßigkeita easa oder z. B. ufs Röcha verzichta. Faschtabrecha währ denn albig am Sunntig. Vili Lüt pfläged hüt nu no de Äschermittwoch und de Karfrytig i de Faschtazit als Faschttag. Es git no Restorant, wo a däne Täg a Menü mit Fisch (mängmol Stockfisch) oder en fleischlose Tageställer aabüted.
I de Schwiz gits im Zämehang mit de Fastezyt verschidni Akzione und Veraastaltige vom Fastenopfer und vo Brot für alle.
Anderi Kulturkrais
Aü anderi Religione känne Faschtezitte, im sunnitische Islam isch des dr Ramadan – do wird zwische Sunneufgang un Sunneuntergang nyt gässe un nyt drunke un ke Gschlächtsverkehr vollzoge. In dr Nachtstunde wird s Faschte broche. Kinder, Granki un Reisendi sin vum Faschte befrejt.
Grandval BE
Grandval (Franc-comtois [grɛ̃ˈvɑː], dt. verautet Granfelden) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Grandval isch es Dorf im glychnamige Tau. D Gmeindsflächi bsteit us 44,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 51,9 % Waud, 3,7 % Sidligsflächi u 0,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Eschert, Belprahon, Roches u Crémines im Kanton Bärn, Rebeuvelier im Kanton Jura u Gänsbrunne im Kanton Solothurn.
Gschicht
Grandval isch zum erschte Mal gnennt worde um 900 aus Grandemvallem;. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,7 % gläge.
Religion
60,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 26,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,0 %, CVP 6,5 %, EVP 3,1 %, FDP 2,6 %, GLP 1,2 %, GP 9,0 %, SP 14,9 %, SVP 29,9 %, Suschtigi 24,8 %.
Gmeindspresidänt vo Grandval isch dr Roger Minder (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 368 Ywohner 12 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 85,6 % Französisch u 0,8 % Italienisch.
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Grandval isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Zizers
Zizers isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Geografy
D Gmainde rund um Zizers sind Landquart, Valzeina, Trümmis, Untervaz und Mäiefäld.
Gschicht
S Dorf Zizers chunt in ere Urkunde vo 824 s erschte Mol vor.
Benjamin Netanjahu
Dr Benjamin Netanjahu (hebräisch בנימין נתניהו, z Israel informell Bibi; * 21. Oktober 1949 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker vom konservative Likud-Block. Er isch sit em Dezember 2005 dr Vorsitzend vom Likud.
Dr Netanjahu isch vom Mai 1996 bis zum Mai 1999 dr israelisch Ministerpräsident gsi. 1998 und in de Johr 2002 bis 2003 isch er Usseminister gsi. 2003 isch er zum Finanzminister ernennt worde, het aber s Amt Mitti 2005 us Protest gege d Siidligspolitik vo der Regierig vom Ariel Scharon niidergleit.
Mit der Wahl vo der 17. Knesset isch er im April 2006 as dr Vorsitzend vo dr grösste Oppositionspartei Oppositionsfüehrer worde. Er het brobiert dr Likud und die rächtsradikali Partei Jisra'el Beitenu z fusioniere, het vorgschlage e Notstandsregierig z bilde wägen dr Art, wie im Ehud Olmert si Regierig dr Libanonchrieg vo 2006 schlächt ghandlet het, und het dr Rückdritt vom amtierende Ministerpräsident Olmert verlangt. Bi de Wahle vom Februar 2009 zur 18. Knesset hai si Partei, dr Likud und Kadima under em Vorsitz vo dr Tzipi Livni öbbe gliich guet abgschnitte.
Am 31. März 2009 isch dr Netanjahu zum zweite Mol Ministerpräsident vo Israel worde. Im Netanjahu si Likud het in ere Koalition regiert, wo u. a. die nationalistisch Partei Jisra'el Beitenu vom Awigdor Lieberman, d Arbeitspartei vom Ehud Barak und die orthodoxi Shas-Partei drzueghört häi. S Kabinett het 30 Minister ghaa.
Am 22. Januar 2013 het im Netanjahu si Bardeiebündnis d Waale gwunne, und am 18. Merz 2013 isch dr Netanjahu wider Brömieeminister worde und het au s Ministerium für Diplomatii und Diaspora übernoo. Noch ere Regierigskriise im Novämber 2014 zwüschen em Likud und de liberale Bardeie het dr Netanjahu am 2. Dezämber si Finanzminister Yair Lapid und d Justizministerin Tzipi Livni entloo.
Bi de Nöiwaale im Merz 2015 isch dr Likud die sterksti Bardei in dr Knesset worde.
Évry
D Iiwooner
Évry isch d Stadt mit dr jüngste Bevölkerig in Frankriich. Sit de 1960er Joor, wo si e chli mee as siibe duusig Iiwooner gha get, isch si enorm gwaggse. Franzoose si us dr Bariiser Innestadt und dr Browinz cho wie au Iiwanderer us Bortugal, em Maghreb und Schwarzafrika. In de franzöösische Medie wird Évry vilmol as Bispil von ere Bariiser banlieue daargstellt, wo ooni Blaanig z stark gwaggse sig, und as cité sensible, wo von ere starke Kriminalidäät betroffe sig. D Stadt brobiert sit Joore mit Sanierige und nöie Kulturaagebot iire Ruef z verbessere.
Matthias Friedli
Läbe
Sit 2009 schaffet er as Gimileerer z Aarau und git deet Tüütsch. Sit 2018 isch er au Redakter am Schwyzerischen Idiotikon und dezue ane na Mitgliid vom Schwyzerische Duden uusschuss.
Zäme mit dem Dieter Studer-Joho hät de Friedli 2019/2020 s Projäkt «Hunziker2020» gläitet: Em Jakob Hunziker sys Aargauer Wöörterbuech, wo dèè 1877 für d Idiotikon-Redakzioon publiziert ghaa hät, isch digitaal zuegänglich gmachet woorde, und 2020 hät en äigetlichs «Hunziker-Jaar» mit vilne Byträäg und Veraastaltige stattgfunde.
Publikazioone
Monografye
Woortartikel
Uufsätz
Pausanias Periegetes
De Pausanias periegetes (altgriechisch: Παυσανίας περιηγητής, Pausanías periegetés, 2. Joorhundert n.Chr.) isch en altgriechische Schriftsteller gsii, wo e Raisefüerer öber Griecheland gschribe hett. Dromm het er de Biiname periegetes oder perihegetes, uf tütsch „Frömdefüerer“.
Waldenbuch
Waldebuech (dt. Waldenbuch) ischt a Stadt em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Pausanias Periegetes
Lebe
Vom Pausanias waiss mer nume ganz wenig, nämmli da, wamer us siim Werch selber entnee cha. Er isch öppe um 110/115 n.Chr. uf d Welt choo und z Lydie uufgwachse, weleweg i de Nööchi vom Berg Sipylos, woner immer wider nennt. Öber d Grieche schribt er, wie vomene frömde Volch. Immer wider schribt er o öber d Stadt Pergamon, so asmer anee cha, aser dai möglicherwiis wenigstens zittewiis studiert hett.
Waldenbuch
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 29,4 % Landwirtschaftsfleche, 56 % Wald, 13,7 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Pausanias Periegetes
Lebe
De Pausanias isch recht fromm gsii und er hett sich bsundrigs för di hailige Mysterie vo de Demeter interessiert. Zodem hett er sich mee für alti Gschicht interessiert und nöd vill öber zittgnössischi Eraignis gschribe.
Raise z Griecheland
Sis Werch Ἑλλάδος περιήγησις (Helládos periégesis), uf tütsch „Raisefüerer vo Griecheland“ bistoot us zee Büecher. S erschti Buech bihandlet Athen und Attika, Eleusis und Megara. Im zwaite Buech schribt er öber Korinth, Sikyon, d Insle Ägina und d Landschaft Argolis. S dritti Buech bischribt Lakonie mit Sparta und s vierti Messenie. S föft und sechst Buech sind öber d Landcshaft Elis und vor alem öber Olympia, woner zimmli uusfüerli bischribt, mit de Staute vo Siiger und wa för Lütt da gsii sind. S sibti Buech öber Achäa hett e längere Exkurs öber di ionische Städt z Chliiasie. Im achte Buech bischribt er denn Arkadie und im nünte Böotien. Sis zeeti Buech behandlet Phokis und recht uusfüerli s Hailigtum vo Delphi. Noch de Bischriibig vo Naupaktos brecht sis Buech ab und me ninnt aa, as de Rest vo sim Werch verlooreggangen isch.
Sis ganzi Werch isch e lebigi Bischriibig vo de Ortschafte woner bsuecht hett. Er bischribt nöd nume Hüser und Baute, woner bsuecht het und wones sich loont goge aazluege goo, sondern o Statue, wo uufgstellt wore sind und gmooleti Bilder i de Tempel und anderne öffetliche Baute. Wer die Chunstwerch gmacht hett, us welem Grund und weli Gschicht dodehinder stoot. De Pausanias isch o a mythische Gschichte interessiert und för fili Ort gitt er langi Stammbömm aa, aagfange vo Persone us de Heldesaag bis abe uf histoorischi Herrscher. Zodem bischribt er o lokaali Kult und Saage, wo im iihaimischi Lütt verzellt hend. Wenn er öber d Mysterie vo de Demeter schribt, brecht er schnell ab und sait, ass e „Trommbild“ em verbotte hebi, mee öber die Mysterie z schriibe.
Waldenbuch
Gschicht
Waldebuech ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1296.
Pausanias Periegetes
Raise z Griecheland
D Bischriibige vo anzelne Orte sind ase gnau, so ass d Archäologe ahand vo sinene Aagoobe i de Laag sind Ruine, wo si uusbudlet, gnau bistime chönnt, wie z. B. d Uusgabige vo de Stadt Messene. Aber o anzelni Aagoobe öber chliini Landstädtli oder Dörfer chönd mengisch helfe en Ort gnoier z bistime. Zodem chamer ahand vo de Bischriibige sich e guets Bild mache, wie die Baute doozmool uusgsie hend.
Waldenbuch
Verwaltong
Waldebuech hot sich mit dr Gmoed Schdõẽnebrõnn zom Gmoeverwaltongsverband „Waldebuech-Schdõẽnebrõnn“ mit Sitz en Waldebuech zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Michael Lutz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Waldebuech ghert zom Schwäbisch.
Wirtschaft
En Waldebuech hot d Alfred Ritter GmbH & Co. KG seit 1930 dr Hauptsitz.
Lunge
D Lunge (lat. Pulmo, -onis m.) isch e baarigs Körperorgan, wo zum Schnuufe dient. Ächti Lunge chömme bi fast alle Wirbeldier, wo Luft schnuufe, vor iischliesslig dr Mensch. Si entstöhn embryonal, wenn sich e Bitz vom Vorderdarm uuse litzt. D Amphibie (Amphibia) hai die eifachste Lunge. Si si bi ihne sackförmig und glattwandig oder nume schwach underdeilt. Vil sterker underdeilt isch si bi de Reptilie. Bi de Vögel si d Lunge relativ chlii, aber wäge de Luftseck, wo s no het, si si au vil komplizierter baut. D Lunge vo de Süüger si ähnlig wi die vo de Reptilie. Bim Mensch bestöhn si us zwei Lungeflügel, wo linggs in zwei und rächts in drei Lungelappe underdeilt si. D Lunge het kei Muskulatur. D Luft wird stattdesse mit Hilf vo dr Rippe- und Zwärchfällmuskulatur iigsuugt. Dr Brustchorb dehnt sich us, dur das wird s Volume größer und es entstoht en Underdruck, wo dur die iiströmendi Luft usgliche wird.
Berlin
Berlin isch d Hauptstadt fa Dütschland und gliichzittig a eigenes Bundesland. D Stadt hätt ca. 3,5 Mio Iwohner un isch d gröschti Stadt in Dütschland.
Berlin isch fa 1949 bis 1990 in zwoa Helftana, nämli in Oschtberlin und Weschtberlin toalat gsi, und durch die bekannte Berliner Muur fa 1961 bis 1989 treanat gsi. D Muure isch noch dr Wiidervereinigung vo dr Stadt fast vollkomme abbroche worde.
Weltstadt mit ere große Gosch (Schnauze)
Durch de Regierungssitz, d alliierte Mächte nach em Krieg, d Luftbrücke, d Olympiade, es Verlagswese und de kulturelle Austausch mit andere Weltstätte hot Berlin e internationale Usrichtung. Im Zentrum vu Berlin isches es ganz selbschtverschtändlich, dass mer englisch, französisch, spanisch und polnisch nebbe berlinerisch und dütsch gsproche hört.
Fir d westdeutsche und ausländische Gäscht höret sich d Berliner scho emol ruppig und undiplomatisch aa, wenn se onnem abluffet. Dees kummt villeicht durch d große Zahl vu Mensche, wo uff emol abfertigt werre müsset. Wemmer de Aufforderungen Folge leischte tuet, denn hond se fir onnem au en freundlichs Wort und oft en guet gemeinte Rat. Im übrige war Berlin scho immer en Schmelztiggel vu ville Iiwanderer und hott se uff sinne schnoddrige Art no alle integriere könne.
Wirtschaft
Berlin hot vill Verwaltunge im öffentliche Dienscht. D Wirtschaft isch schwach usprägt, weil zu DDR-Zeite de Inselstatus vu West-Berlin und de Wasserkopf-Status vu Oschtberlin Induschtrieansiedlunge verhindert hot. En starke Zweig isch de Tourismus, d Lobbyismus und d Mediebranche und alle Arte vu öffentliche Verwaltunge im Zusammehang mit de Bundesregierung und em Stadtstaat.
Flughäffe
Berlin hott seit November 2008 nur no zwei Flughäffe mit so enum 20 Millione Passagier: Tegel (TXL) und Schönefeld (SXF). Bis 2011 hätt de Flughaffe Schönefeld vergrößert und denn de Flughaffe Tegel in dr Schtadt gschlosse werre. Das isch denn aber erst 2020 möglich worde.
De Flughaffe Berlin Brandenburg (BER) in Schönefeld isch im Südoschte vu Berlin kurz nach de Berliner Schtadtgrenz und scho im Land Brandenburg. Es soll de Flughaffe fir Berlin, Brandeburg und Pole werre. Es soll en Nachtflugverbot vu Mitternacht bis fünf Uhr gelte. De Bau vum Großflughaffe Berlin Brandenburg isch im März 2006 vom Bundesverwaltungsgericht in Leipzig unter bschtimmte Bdingige zueglasse worre. Mit em Bau isch End 2006/Bginn 2007 aagfange worre. Im November 2011 soll mit em Flughaffebtrieb aafange werre. D' Gesellschafter hond d Baukoschte uff ungfähr 2,5 bis 4 Milliarde Euro gschätzt. Im Aafang soll de Flughaffe ungfähr 22 Millione Passagiere abfertige könne. Als Verkehrsanbindunge gitts S-Bahn, Flughaffe-Express vum Hauptbahnhof und d Autobahn A 113. De offizielle Nam fir de Flughaffe isch Flughafen Berlin Brandenburg Willy Brandt.
Umweltzone
Im Gbiet vu de Innestadt, wo vum Ring vu de S-Bahn umschlosse isch, derf mer seit em Januar 2010 nur no mit Autos fahre, wo e grüene Plakette zugteilt kriegt hond.
Stadtautobahne
D Stadtautobahne hond wegge de Platzknappheit konne Abstellstreife, ville Uff- und Usfahrte in geringem Abstand. D Linnieführunge vu de Autobahne 111, 100, 115, 103 und 113 sind verschlunge und mer mueß laufend d Spur wechsele, selbscht wenn mer nur in onne Richtung fahre will.
Blaustein
Blauschdoi (dt. Blaustein) isch a Schdat em Alb-Dona-Krois en Bada-Wirttaberg. Mid guad 15.000 Eiwonr isch se d zwôidgreaschda Schdad em Landkrôis.
Berlin
Öffentliche Verchehr
Mit der U 2 ka mer guet vum Weschte in de Oschte fahre. De Bus 100, "de Hunderter" fährt vum Bahnhof Zoo nach Friedrichshain und in d Umgebung vun Weißensee/Prenzlauer Berg über ville touristisch interessante Schtatione. Vum neue Hauptbahnhof, dees war früher de Lehrter Bahnhof, fahret vum Obergschoss S-Bahne nach Weschte bis nach Potsdam und nach Oschte bis zum Flughaffe Berlin-Schönefeld.
Blaustein
D geografisch Laag vo Blauschdoi
Blauschdoi laid weschdlich vo Olm auf ra Heahe zwischa 490 ônd 690 Meadr. Zu ram g'herad Doil vo dr Schwäabischa Alb, am Hochsschdräss, s Blaudal, s Laudrdal ond andre gloinre Däalr. D'rch d Schdad fliaßad d Fliss Blau ônd d Glôina Laudr, dia em Ordsdoil Laudra endschbrengd.
Berlin
Öffentliche Verchehr
D Fueßgänger werret durch kleine blaue Wegweiser-Schildle mitr Aangab in weißer Schrift zu de beliebteschte touristische Ziele durch d Schtadt gführt.
Blaustein
Gmoedsgliadrich
Zu Blauschdoi gherad d Ortsdoil Arnegg, Bärmarenga, Ehraschdoi, Herrlenga (mid Obrherrlenga), Klingaschdoi, Margbronn, Weidach (mid Laudra ond Hoaschdoi) ond Wippenga.
Berlin
Veranstaltunge
In de Waldbühn hinterm Olympiastadion losset d Berliner Philharmoniker jeds Johr im Juni zum Saisonschluss en bschwingtes Konzert im Freie höre. Weil es so e bsundere Stimmung isch, wird es live im Fernsähe ibbertragge.
Blaustein
Gschicht
Blauschdoi isch scho seid dr Schdoizeid b'siadlad gwea. S gheid au jôngschdaizeidliche, reamische, middlaldrliche ond nadierlich au neizeidliche Fônde. As 6000 Jôhr alde Jôngschdaizeidliche Dorf en Eraschdoi aus dr Zeid vo dr Schussariadr ônd dr Michlsbärgr Kulduur isch 2011 ens Weldkulduurärbe vo dr UNESCO aufgnoa worra.
Berlin
Schtadtarchitektur
S gitt a paar Schtroße, Plätz und Gärte mit ener bsundere Atmosphäre.
Blaustein
Gschicht
Bis 1810 isch Blauschdoi a rachdr Fliggadebbich vo ondrschiadliche Herrschafda ond Hr'schafdsadoel gwea. Jeadr Flägga hodd zu ra andra Herrschafd g'herd (Olm, Glôaschdr Seaflenga, Bernhausa-Härrlenga, Wirddabärg, Deitschherra ond ville meh). Manche Flägga hend au gleichzeidich zu mähr're gherd. Au d'Religio war, ond isch en de ondrschieadliche Flägga ondrschieadlich. Grob gsaid send dia Flägga em Daal kadolisch ond dia auf am Hochschdräss ônd dr Alb z'meischd evangelisch.
Berlin
Schtroße und Plätz
Im Verlauf vun de Bundesschtroß 1 isch die Mitte vun de Glienicker Brücke vun Wescht-Berlin nach Potsdam hischtorisch bsonders interessant. Dett sind im "Kalte Krieg" die gschnappte Schpione vun der jeweilige Gegenseite ausgetauscht worre. Die Grenze dett war zur DDR-Zeit für Flüchtlinge wegge der scharfe Bwachung vun der Brücke und em Gwässer nitt zu überwinde.
Blaustein
Gschicht
Blauschdoi isch bis en de 1860er Jôhr arg vo dr Landwr'dschafd präagad gwea. Erschd dr Bau vo dr Eisabaleanee zwischa Olm ond Blaubeira 1868 hodd d'rzua g'fierd, dass zômendeschd de Flägga em Daal nôch ond nôch enduschdrialisierd wôrra send. Am bekanndaschda war d Fabrigg vo de Hômml-Laschdr en Eraschdoi, ônd d' Kallg-Schdoibrich.
Berlin
Schtroße und Plätz
De Kurfürstendamm im Weschte isch a Promenierschtroß mit guete Gschäfte und Lokale. Als bsunderes Luxuskaufhaus mit kaum zu fassendem Aangebot isch des KaDeWe (Kaufhaus des Westens) am Wittenbergplatz z' nenne. Es nennt sich de gröschte Departmentstore uffm europäische Kontinent mit 60 000 qm.
Blaustein
Gschicht
D aigadlicha Gmoid Blauschdoi isch erschd am 1. September 1968 durch dr Zammeschluss vo de Gmoida Ehraschdoi ond Klengaschdoi endschdanda. Dôdrbei isch au dr Nama von dr Gmaid nei erfonda worra, endeam ma da Nama vom Fluss Blau mid de Endônga von de boide alde Ordsnama "-schdoi" zu Blauschdoi kombenierad hodd. Bei dr Gmoidsreform en de 1970er Jôhr send dann am 1. Juli 1971 au Margbronn-Diadenga ond Arnegg eigmaidadd wôrra. Am 1. Ogdobr 1974 send dann Bermarenga ond Wibbinga drzua ko, ond nach lengre grichdliche Ausanandrsetzonga am 1. Jännr 1975 au Herrlenga midd Obrherrlenga, Laudra, Hoaschdoi ond Weidach. Seid am 1. Ogdobr 2014 isch Blauschdoi a Schdad.
Berlin
Schtroße und Plätz
Zwische Oscht und Wescht isch de Potsdamer Platz mit enner große Einkaufspassage und em große überdachte Centrum (dees nach Sony bnannt isch).
Blaustein
Verwaldong
Dr Birgermoeschder vo Blauschdoi isch dr Thomas Kayser.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Berlin
Schtroße und Plätz
Seit der Wiedervereinigung isch im Oschte vill baut worre, bsunders die Friedrichschtroß mit ihre Quartiere und neuere Gschäfte und dr quartierverbindende Passage im Untergschoss.
Azoren
D Azore (port. Ilhas dos Açores [], uf Dütsch: Habichtsinsle) si e Grubbe vo nüün gröössere und meerere chliinere portugiisische Atlantikinsle. D Hauptinsle isch São Miguel. D Azore lige 1'369 km westlig vom öiropäische Festland (Cabo da Roca) und 4.382 km ostwärts vo Nordamerika (US-Bundesstaat Virginia). D Insle Flores isch am nöggste zum nordamerikanische Festland, 2'342 km vo Nöifundland in Kanada äwägg.
Berlin
Schtroße und Plätz
De Gendarmenmarkt im Oschte isch en architektonisch bsunders glungenes Ensemble mit em Deutsche Dom, wo e Usstellung ibber d demokratische Gschichte vu Deutschland bherbergt isch, und em Französische Dom, wo e Usstellig zum Aandenke an d Hugenotte drinne isch, und mit em Konzerthaus.
Blaustein
Dialäggd
Dr Dialäggd vo Blauschdoi ghert zom Schwäbisch. D regionala Variande isch as Middlschwäabisch.
Berlin
Schtroße und Plätz
S Nikolaiviertel um d Nikolaikirch isch nach de Bombardierung im Zweite Weltkrieg als en Prestigeobjekt vu de DDR im Muschter vu Alt-Berlin wieder ufbaut worre. Ville Alt-Berliner Kneipe gebbet s Gfühl vu vegangene Zite.
Gebäude
D Zitadelle Spandau isch e guet erhaltene Feschtungsanlaag us de Hochrenaissance mit em Juliusturm, wo 1874 bis 1919 de Staatsschatz uffbewahrt worre isch und wo de Rudolf Hess nach er Verurteilung durch es Nürnberger Kriegsgericht im Militärgefängnis gsesse hot.
Ins Olympiastadion (frieher Reichssportfeld) sollt mer sich emol neisetze, wennes konne Schpiel gitt: und denn einfach emol die Gdanke frei schweife losse. Denn isch es au guet amol rund num zu gange, um d Größe zu begreife. Durch d Modernisierung, Uffstockung, Bestuhlung und es blaue Oval am Bodde isch de friehere Charakter vum Muschelkalkbau arg verfremdet worre. Uff de Seit isch es Olympiabad, wo etzet als Schwimmbad genutzt wird. Uff de andere Seit isch uffm Pflaschter d friehere Olympiaglock uffstellt, wo bim Sprenge vum zerstörte Glocketurm uff de Bodde falle isch und etzt Riss hot.
Majestätisch isch des Ensemble vum Schloss Charlottenburg im Weschte mit sinnem Garte.
Als neuere Gsamtleischtung ka mer dees Regierungsviertel um de Bundestag (früher: Reichtag) sähe.
D Hackesche Höfe sind e Aanlag us de Jugendstilzeit vu Gebäude us glasierte Backstein. Nach inne goht mer vu de Rosenthaler Stroß, passiert acht mitenander verbundene Höf (Hinterhöf) und kummt annere ganz andere Stroß wieder usser. In denne Höf gibt vill Umtrieb, Gschäftle und Restaurants.
Gärte
Zur Schtadtarchitektur ghört inner gwisse Weis au de große Park Tiergarten und die Schtroß des 17. Juni mit ihrem Kreisverkehr um d Siegesäule.
De Botanische Garte im Stadtteil Dahlem isch e echte griene Oase im Stadtgwimmel, wo mer vum Trubel abschalte kaa.
D Pfaueninsel in de Havel kaa mer ibber e Fähre erreiche. Es gitt dett tatsächlich frei laufende Pfaue, e Schlössle, und d griene Anlagge sind vum Peter Joseph Lenné.
Im Izugsgebiet vu Berlin, im Südweschte, liggt in Potsdam es berühmte Schloss Sanssouci, wo früher de alte Fritz (Friedrich de Große) im Summer sich uffgehalte hot, mit sinnem Grab, de Wiigärte, de Windmühl und em Park.
D Museumsinsel
Uff de rund ein Quadratkilometer große Museumsinsel sind fünf berühmte Musee: es Bodemuseum, Pergamonmuseum, es Neue Museum, es Alte Museum und d Alte Nationalgalerie. Alle Musee mitenand ligget uff ener Insel in Berlin-Mitte, wo vu de Spree umflosse wird. Selle majestätische Gesamtheit isch 1999 vu de UNESCO zum Weltkulturerbe ernannt worre. D Musee vu d Museumsinsel ghöret zu de finf wichigschte Musee vu de Welt. Die andere vu de „Big Five“ sind de Louvre in Paris, es British Museum in London, d Eremitage in St. Petersburg und es Metropolitan Museum in New York.
Im Pergamonmuseum uff de Museumsinsel kaa mer nur schtaune, wemmer de große, guet erhaltene Altar vun Pergamon und des blaue Ischtar-Tor zu Gsicht kriegt. Es Ischtar-Tor hot zu de finf Weltwundere vu de Antike ghört und stammt us de Stadtmauere vu Babylon. Dehinter sieht mer e Prozessionsstroß us Babylon. Es römische Markttor vu Milet vu 120 n. Chr. isch au uffgstellt. Ibber 1.300 Münze us der Antike und em Römische Reich in der Zeit zwische em 6./7. Johrhundert v. Chr. bis 300 n. Chr. sind im Pergamonmuseum aazluege.
Azoren
Verwaltigstechnisch bilde d Azore en autonomi Region vo Portugal, d Região Autónoma dos Açores. Si si zwar zimlig wit vom öiropäische Festland äwägg, aber as Däil vo Portugal ghööre si zur Öiropäische Union.
Berlin
D Museumsinsel
S Bodemuseum mit sinne zwei bsundere Kuppele isch scho ellein als Bauwerk sehenswert. D Münzsammlung hot 740000 Objekte: Münze, Scheine und Gwichte us de ganze Welt seit mer's Geld erfunde hot. D Skulpturesammlung hot Werke vu ville europäische Bildhauer us em religiöse Bereich. Vu de Ballustrade in der Halle vum Haupteingang erkennt mer die schlossartige Ausmaße vum Bode-Museum.
Schokolade
Schoggi oder Schoggelaa, Schoggolaa oder Schoggelaade isch es Läbes- und e Gnussmiddel.
Ihri wesentliche Bestandteil si Gaggooprodukt und verschideni Zuckerarte, im Fall vo Milchschoggi si no zuesätzlich Milchprodukt din. Schoggi wird i reiner Form gnosse und als Halbfertigprodukt wiiterverarbeitet. S Wort leitet sich vom Name vom erschte gaggohaltige Getränk ab, em xocóatl (Nahuatl: xócoc ‚bitter‘, atl ‚Wasser‘; also ‚bitters Wasser‘) vo de Azteke z Mexiko. Debii handlets sich um e Mischig us Wasser, Gaggoo, Vanille und Cayennepfäffer.
D Gschicht
S erschte Mal isch de Gaggobaum (Theobroma cacao) vermuetlich um 1500 vor Chrischtus vo de Olmekä, wo im Tüüfland vo de mexikanische Golfküschte glebt hend, gnutzt worde. Öppe um 600 n. Chr. isch de Gaggo denn vo de Maya abaut worde.
D Azteke hend dem Gaggoogetränk, wo mit chaltem Wasser gmacht gsi isch, de Name xocóatl gä. Mit Hilf vo me Holzquirl, hütt spanisch "Molinillo" gnännt, het mer d Flüssigkeit schuumig ufgschlage. Nach de Überliferig isch d Gaggoopflanze vo göttlichem Ursprung. Em «Kakaogott» Ek Chuah z Ehre isch im April es Fäscht mit Tieropfer und Verteile vo Gschänk gfiiret worde. In Mexiko si vergliichbari Fiire beleit. Det si d Same vo de Pflanze usschliesslich als Getränk zuebereitet worde. Das Getränk isch allerdings de erwachsene Manne, wo vom Adel abstamme, vorbehalte. Kakao het damals als beruschends Läbesmittel gulte und isch darum – nach Aasicht vo de Azteke – nöd für Fraue und Chind geignet gsi. Bevorzugt isch es vo Chrieger, Prieschter oder zur Opferig vo vorgsehne Persone trunke worde.
Teilwiis hend d Gaggobohne aber au als Zahligsmittel gulte, so het zum Biispiil de König Moctezuma II. über e enormi Mängi vo däm Zahligsmiddel verfüegt. Als Zahligsmiddel hend d Gaggobohne nur taugt, falls si e perfekti Gstalt ufgwise und e gwüssi Farb gha hend. Usserdem hends müesse us eme bestimmte Teil vo Mexiko stamme. Di damaligi Chaufchraft wird dütlig, wenn mä weiss, ass für en guete Sklav mer öppe 100 gueti Kakaobohne het müesse zahle. Mer het uf d Qualität vom Kakao sehr grosse Wert gleit. Bsunders beliebt gsi isch de Gaggoo us Xoconochco, em hüttige Bundesstaat Chiapas. I dere Gägend het mer am König di übliche Tribut i Form vo Bohne vo sehr gueter Qualität abgliferet.
Wo de Christoph Kolumbus Amerika entdeckt het, het er d Bedütig vo dere Pflanze nöd verstande, obwohl er demit in Berüerig cho isch. Ersch 1528 isch de si vo spanische Eroberer unter de Füerig vom Hernán Cortés nach Europa bracht und im Jahr 1544 erschtmals am spanische Hof trunke worde. De Europäer schmöckt di ungsüessti Schoggi aber nöd. Populär worde isch si ersch nach de Zuegab vo Honig und Rohrzucker. 1673 het de Holländer Jan Jantz von Huesden erschtmals öffentlich Schoggi in Breme usgschänkt. Ersch im 18. und 19. Jahrhundert sind grösseri Mänge vo Kakaobohne ghandlet worde, am meischte in Breme. Will de Gaggo aber sehr tüür gsii isch, hend en sich erscht nur riichi Adligi chöne leischte. Zwei Faktore hend denn aber die Waar zum Masseprodukt gmacht:
Berlin
D Museumsinsel
Es Neue Museum isch nach de Zerstörung im Zweite Weltkrieg wieder uffgbaut und 2009 eröffnet worre. E bsunderes Ausstellungsstick isch d Büschte vu de Königin Nofretete us de Bildhauerwerkstatt vum Thutmosis am Nil usm 14. Johrhundert vor Christus, wo durch ihr zeitlos schönes Ussähe d Bsuecher in Bann schlägt. Des isch d Ehefrau vum Pharao Echnaton und 1912 bei Usgrabunge in Ägypte gfunde und nach Deutschland bracht worre. Ägypte hätt se am liebschte wieder zruck. De dreitausend Johr alte „Berliner Goldhut“ sieht aus wie en Zauberhuet, isch 75 cm hoch, us Goldfolie und bschreibt Sonne- und Mondzykle uff sinner Außenseite.
S Alte Museum isch durch d bsundre Lage am Kupfergraben und am Luschtgarte, mit sinner Säulefront und sinner große Granitschal scho imponierend. Inne sind alte Skulpture und Vase z bwundere.
Emeringen
Eenge, ao Emerenge (dt. Emeringen), ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Berlin
D Museumsinsel
In de Alte Nationalgalerie sind brühmte Gmälde, beischpielsweis vu de Maler Caspar David Friedrich („Der Mönch am Meer“ vu 1808-1810), Menzel, Beckmann, Liebermann, Manet, Monet und Renoir und Schkulpture vu Rodin usgstellt.
Schokolade
D Gschicht
De Verchauf vo de Schoggi gscheht i de «Chocolaterie». Meischtens handlets sich debii um Verchaufsstelle wo direkt bim Produktionsort sind. Hützutags findet mer Chocolateriä als Kafi-Chocolaterie i de Städt.
Azoren
Es läbe fast e Viertel Million Lüt uf de Azore, wo Landwirtschaft betriibe und Milch, Rindfläisch, Tee und Ananas broduziere oder im Turismus schaffe.
Schokolade
Vo woo de Name chunt
Wie d Pflanze vo de Olmekä gnännt worde isch, isch bis hüt unbekannt. D Maya hend ere ka-ka-wa gseit, vo wo sich s i villne Sprache verwendete Wort cacao ableitet. Für s änglisch Wort chocolate sind di grosse Schwirigkeite vo de Spanier bin Leere vo iiheimische Sprache verantwortlich. Si hend di iiheimische Wörter eifach ihrere Sprechwiis apasst. D Maya hend de Schoggi chocol haa gseit, d Aztekä xocólatl. D Spanier hend denn chocol ‚heiss‘ mit atl ‚Wasser‘ verbunde. Will si aber s atl am Schluss vome Wort nöd hend chöne usspräche, hend si drus eifach ate gmacht – so häts schliesslich s Wort chocolate ggää. Im eltere Schwiizertüütsch hät me das lang Wort i verschidene Variante gchännt: Schoggolaa, Schoggelaa, Schoggelaade, Tschoggelaade, Tschuggelaade und so wiiter; s Churzwort Schoggi chunt eigetli us de Chindersprach, hät sich im 20. Jahrhundert aber wiitume duregsetzt.
Emeringen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 46,5 % Landwirtschaftsfleche, 44,9 % Wald, 6,6 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Eenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Eenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne um 1100 als Emirmgen.
Verwaltong
Eenge hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Josef Renner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Eenge ghert zom Schwäbisch.
Schokolade
Vo woo de Name chunt
Hüt heissed d Frücht im Dütsche Kakao. Nach de Verarbeitig lutet de Name im Dütsche Schokolade oder ebe im Alemannische Schoggolade oder churz Schoggi. De wüsseschaftlich Name vom Kakaobaum isch Theobroma cacao. Theobroma bedütet ‚Spiis vo de Götter‘, und dem isch s in Mittelamerika übliche Wort cacao agfüegt worde.
Verschideni Schoggisorte
Es git e Vilzahl vo Sorte und Qualitäte, Forme und Gschmacksrichtige. Es wird zwüsche Bitterschoggi (au Herreschoggi gnännt), Milchschoggi und wiisser Schoggi unterschide. E Schoggi, wo zum Bache und Glasiere geignet isch (mit eme höchere Fettateil), wird als Kuvertüre bezeichnet. Edleri Schoggi sind wäge de längere Conchier-Ziit türer, aber au zartschmelzender.
Dione (Begriffsklärung)
Dione bezeichnet
Schokolade
Verschideni Schoggisorte
Bim Verchauf vo edlerer Schoggi werded au Unterscheidige nach em Aabougebiet vo de Gaggobohne gmacht. Debii werded au Qualitätsbegriff wie „Premier Cru" verwändet, wo vom Wii bekannt si. Näbe de obe bschribene ächte Schoggi wird für Schoggikeks oder au teilwiis bi industriell hergstelltem Glace e kakaohaltigi Fettglasur iigsetzt, wo nöd unter de Begriff vo de Schoggi fallt, will si kei Gaggobutter enthaltet.
Trinkschoggi
Echti Trinkschoggi wird üblicherwiis us Milch (oder Wasser) und verchlinerete Schoggistückli hergstellt. Eventuell wird au no Zucker oder Verdickigsmiddel wie zum Bispiil Maismähl, Guarchernmähl oder Johannisbrotchernmähl dezuegäh. Dur s Erwärme vo de Milch (bzw. vom Wasser) funktioniert s Schmelze und Emulgiere besser.
Schoggi und Hustier
Schoggi enthaltet di chemisch Verbindig Theobromin, was für villi Tier wie Chatze, Hünd, Vögel und Pferd e höcheri Toxizität als für de Mensch bedütet, will ihre Stoffwechsel s Theobromin nur langsam abboue chan. D Resorption nach de orale Ufnahm erfolgt fascht vollständig mit enere Bioverfüegbarkeit vo 77±12 %. D Halbwertsziit schwankt bim Hund zwüsche 6,5 und 17,5 Stunde;  di Letali Dosis (LD50) lit bi öppe 300 Milligramm pro Kilogramm Körpergwicht. Das entspricht öppe 1,5 kg Vollmilchschoggi für en 10 Kilogramm schwere Hund; bi tröchnetem Kakaopulver (Ghalt Theobromin 28,5 mg/g Schoggi) sind das rund 100 g und bi Bitterschoggi (enthaltet 16 mg/g Schogi) öppe 190 g. Tödlichi Vergiftige sind meischtens uf e Herzarrhythmie, Hyperthermie oder Atemstillstand zruggzfüere. Bim Hund chönd scho Dose zwüschet 16 und 100 mg/kg zu Vergiftigssymptom wie en Erhöhig vom Bluetdruck oder vo de Pulsfrequenz, Verängig vo de Bluetgfäss, verringerti Reizschwelli vom Nervesystem und drum zu Unruhe, Zittere und Hyperreflexie bis hi zu Chrampfafäll, hüfig au Erbräche und Durchfall füere. En Hund, wo e grossi Mengi Schoggi gässe hät, sött möglichscht schnäll zum Erbräche gfüert und zum Tierarzt bracht werde.
Ufgrund unsachgmässer Verbruchergwohnheite und entsprächender Nachfrag sind unterdessä au spezielli, schoggiähnlichi Fuetermittel uf em Märt (zum Bispiil Hundeschoggi). Bi Chatze isch d Gfahr vonere Theobrominvergiftig aber griger, will si kei Gschmackschnoschpe für süessi Stoff bsitzed und drum Schoggi verschmähed.
Anderi Sügetier wie Ratte und Müüs chönd – wie de Mensch – s Theobromin rasch abboue. Allerdings chan de relativ höchi Fettghalt zu gsundheitliche Problem füere. In ere Studie isch au zeigt worde, dass sich d Hode vo männliche Ratte pathologisch veränderet hend, wo me de Versuechstier 30 Täg lang e Portion Theobromin gee het, wo am Körpergwicht agmesse gsi isch.
Schoggikonsum
De höchi Schoggikonsum vo de Schwiiz und vo Dütschland isch au uf de Iichauf vo Feriegäscht und Grenzgänger zruggzfüere.
Berlin
Andere Musee
Es Jüdische Museum isch vum Architekt Daniel Libeskind entworfe worre, luegt so uus wie en Blitz in Stein. Es hot im Johr 2001 uffgmacht. Ibbers Johr kummert so um die 750.000 Bsuecher und schauet sich d deutsch-jüdische Gschichte aa. Vu denne kummet zwei Drittel usm Usland.
Im Georg Kolbe Museum in de Sensburger Allee im Westend sind anmutige Schkulpture vum Bildhauer Georg Kolbe wie Tänzerinne und Athlete, aber au Sonderusstellige zu Schkulpture usm 20. Johrhundert usgstellt.
Es Brücke-Museum liggt bsunders schön in Dahlem und hot d Sammlung vu Gemälde vu de Brücke-Maler. Die nutzet leuchtende Farbe und stellet d Mensche natürlich dor.
In de Liebermann-Villa am Großen Wannsee hoot de Maler Liebermann im Summer in Ruhe gelebt und in sinnem Atelier im obere Stock die beriehmte Gartebilder gemolt.
Aan d alte Zitte
Scho in de zweite Hälft vum 13. Johrhundert und im 14. Johrhundert isch d alte Berliner Stadtmauer um Berlin und Cölln baut worre. Selle isch im 18. Johrhundert abgrisse worre. En kleine Rescht us Feld- und Backstein gitts au heut no in de Waisenstroß.
Es Grab vum Heinrich von Kleist liegt am Kleine Wannsee, unterhalb vu de Bismarckstroß (Wannsee), wo er mit de Henriette Vogel am 21. November 1811 Selbschtmord bgange hot.
Guete Ussichte
Vum Grunewaldturm oberhalb vun der Havel hott mer a gwaltige Sicht nach Weschte über d Gwässer vun Berlin (Havel, Wannsee) und nach Oschte übber vill Wälder und Parks ind Schtadt nei. Leider kaa mer de Turm wegge de Baufälligkeit vun de Treppe seit 2007 nimme bschteige, d Renovierung isch ungwiss.
Vun de Aussichtsplattform vum Reichstag ka mer guet s Bundeskanzleramt und d Charité sehe und sozusagge uff der Naas vun de Abgeordnete rumtanze.
Vum Panoramapunkt am Potsdamer Platz im Quartier Daimler ka mer aus 100 m Höhe zum Brandeburger Tor, Reichstag, Haulocaust Memorial, Gendarmenmarkt und Tiergarte num schaue. Do gitts Berlin uff onnen Blick.
Vum Fernsehturm am Alexanderplatz hot mer a guete Rundumsicht, schpeziell nach em Oschte.
Verena Diener
D Verena Diener (* 27. März 1949 z Züri) isch e Schwiizer Politikeri.
s Läbe und d Politik
D Diener het d Priöf vo dr Primarlehreri und dr Legasthenytherapeutin gleert. Gschaffet het si zytewys as Dozäntin für Ökology.