cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Callirrhoe (Mond)
Bahndate
D'Callirrhoe umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 24.103.000 km in 758 Däg, 18 Stund un 29 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2828 uf. Mit ere Neigig vu 145,158° isch d'Bahn retrograd, d. h., dr Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet.
Wikiversity
Zyl
Di änglischi Wikiversity konzentriert sich uff d Erstellig vo Internet-Lehrmaterialie und setzt dodeby au Materialie vo de Wikibooks y. Di dütschsprochigi Wikiversity hät ihr Schwerpunkt uff e dreiglydrigs Agebot uss Lehr, Forschig und wüsseschaftligem Usdusch. In de dütschsprochige Beschrybig vom Brojäkt heißt's dodezüe: „Wikiversity ist eine Plattform zur gemeinschaftlichen Bearbeitung wissenschaftlicher Projekte, zum Gedankenaustausch in fachwissenschaftlichen Fragen und zur Erstellung freier Kursmaterialien … Durch Wikiversity wird es räumlich getrennten Wissenschaftlern möglich, kooperativ zu arbeiten, ohne dafür eine eigene technische Infrastruktur aufbauen zu müssen.“
Callirrhoe (Mond)
Bahndate
Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird d'Callirrhoe in dr Pasiphae-Gruppe, benennt nochem Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Callirrhoe besitzt e Durchmesser vu etwa 7 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch. Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloss 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbari Helligkeit betrait 20,7m.
Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Baldo Blinkert
Dr Baldo Blinkert (* 16. April 1942 z Nieder-Ellguth, Oberschlesie; † 26. Novämber 2017 z Fryburg, Sandichlaus) isch e dytsche Soziolog gsii. Är het s Fryburger Inschtitut fir aagwändti Sozialwisseschaft (FIFAS) grindet un glaitet. Syni Arbetsschwärpinkt sin Stadt, Chindhait, Juged, Familie, demografische Wandel, Zivilgsellschaft un praxisnochi Sozialforschig gsiiu.
Lääbe
No dr Volksschuel z Solingen het dr Baldo Blinkert zerscht Induschtrychaufmann glehrt un druf e Sunderuusbildig fir qualifizierti Fierigsufgabe gmacht. S Abitur het dr Baldo Blinkert 1965 uf em Hessenkolleg z Wiesbaden gmacht. Är het an dr Uniwersitet Frankfurt Soziology, Nazionalekonomiy un Sozialpedagogik studiert un syni Studie anne 1970 mit em Diplom abgschlosse. Noch em Studium isch dr Blinkert wisseschaftlige Mitarbaiter un speter akademische Rot am Inschtitut fir Soziology vu dr Uniwersitet Fryburg wore. Är isch anne 1975 z Fryburg bim Heinrich Popitz mit ere Arbet iber Beruefskrise in dr Sozialarbet z Fryburg promowiert wore. Anne 1999 het er si z Fryburg habilitiert fir s Fach Soziology un isch derno Akademische Oberrot wore. Anne 2005 isch z Fryburg zum apl. Brofässer ernännt wore un het dert bis zue syre Pänsionierig glehrt.
Är isch langi Johr im Fryburger Stadtdail Opfige gwohnt.
Arbetsschwärpinkt
As Profässer fir Soziology am Inschtitut fir Soziology vu dr Universitet Fryburg isch dr Baldo Blinkert u. a. fir d Uusbildig in Forschigsmethode zueständig gsii. Är het dr ständig Forschigsschwärpunkt „Stadt, Region, Sicherheit“ glaitet un Seminar us em Beraich vu dr allgmaine Soziology aabote.
Secourt
Seco (Patois; frànzeesch Secourt, ditsch 1915–18 un 1940–44 Unterhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Seco lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 227 un 281 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Seco ìsch. Seco ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Seco ghert zem Lorrain.
Bizau
Büzo (amtlich Bizau) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.
Geografi
Büzo lit im Breagazerwald, südöschtlich vom Bodesee uf 681 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,3 % Landwirtschaftsfläch, 44,9 % Wald, 32,4 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 3,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Büzo siand Bezau, Au, Schnepfau und Reuthe.
Gschicht
Büzo ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1297.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Büzo ischt dr Josef Bischofberger.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Büzo khört zum Bodeseealemannisch.
Stengefort
Stengefort (dt. Steinfort, frz. Steinfort) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Stengefort ghere d Ortschafte Grass (Grass), Hoen (Hagen), Klengbetten (Kleinbettingen), Stengefort (Steinfort).
Geografi
Stengefort lyt an dr Äisch (Eisch), im Weschte vu Luxeburg an dr Gränze zue Belgie. Nochbergmaine sin Habscht im Norde, Käerch im Oschte, Garnech im Sidoschte, Kënzeg im Side un di belgisch Gmai Arel im Weschte.
Verwaltig
Stengefort ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Stengefort isch dr Guy Pettinger (LSAP). Scheffe sin dr Camille Stockreiser un d Sylvie Asselborn-Huber. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Stengefort ghert zum Moselfränkisch.
Passage Teutonique
S’ Diitschahoofgassla (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Ditschehofgàsslà; uff Frànzeesch Passage Teutonique ) ìsch a klaina Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
wu ’s lììgt
S’ Diitschahoofgassla làuift uff äbba 75 Meeter zwìscha dr Schüalgàss un em Wilhelm-Tell-Plàtz. Àb’m Nr. 10 làuift’s ìn dr gliicha Rìchtung wia dr Passage de la Réunion.
Gschìchta
S’ Gassla-n-ìsch ànna 1495 zem äärschta Mol ärwäähnt worra, unter’m Nàmma An dem Gässlein, das zum teutschen Hof geht. Uff’m Schtàdtplàn vum Merian ànna 1642 hàt’s àwwer kää Nàmma trajt. Ànna 1797 ìsch’s unter’m Nàmma Deutsches Hof Gasse bekànnt gsìì. Ànna 1815 hàt ìhm dr Mathieu Mieg ìn siim Schtroossaverzaichniss d’ Nàmma Rue Guillaume-Tell un Deutsche Hof Gasse gaa — dr Nàmma rue Guillaume-Tell ìsch hìtt dr frànzeescha Nàmma vu dr Wilhelm-Tell-Gàss. Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss offiziäll dr frànzeescha Nàmma passage Teutonique bikumma. Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lothrìnga so wia vum Drìtta Raich hàt sa Deutsche Hof Gässchen ghaissa.
Benny Goodman
Dr Benjamin David „Benny“ Goodman (* 30. Mai 1909 z Chicago, Illinois; † 13. Juni 1986 in Nöi York) isch en amerikanische Dschääsmuusiker gsi. Er het as Bändliider fungiert und Klarinette gspiilt. Sini grösste Erfolg het er in de 1930er Joor mit sinere Big Band ghaa. Er gilt as äine vo de populärste Protagoniste vom Swing.
Elsgau
S Elsgau isch e Region im Nordweschte vom Schwiizer Kanton Jura. Dört redt ma französisch u wäge dem sait me zu de Region Ajoie oder au Pays de Porrentruy.
Geografy
De Hauptort vom Elsgau isch Pruntrut. D Region het e Flächi vo öpper 300 Kwadratkilometer un ligt zwüsche 400 u 600 Meter Höchi. Si ghört zum Tafeljura u isch es wyts und zimli flachs Tal, wo drususe d Allaine zum Doubs abe flüsst. Di chalkhaltige Böde sin gäbig für de Obschtbau, u au Wiibau wird im Elsgau betribe. Interessant für Tourischte sin d Höhlene, aber au d Planwage-Route u dr prähistorisch Park z Réclère.
Benny Goodman
In de 1930er isch er äine vo de erste wisse Dschääsmusiker gsi, wo öffentlig mit schwarze Musiker wie em Teddy Wilson und dr Billie Holiday zämme gschafft het.
Elsgau
Geografy
Politisch isch s Elsgau fascht deckigsgliich mim Bezirk Pruntrut. Numme de Clos du Doubs ghört landschaftlich nöd zum Elsgau.
Benny Goodman
E baar vo sine Wärk
Dr Goodman isch vor allem mit sine Interpretazione vo Komposizioone vo andere bekannt worde. Er het au mit eme Hufe andere Musiker zämme komponiert und weniger eläi. Bsundrigs wichdig sin in dere Beziejig dr Lionel Hampton (Wibrafoon) und dr Charlie Christian (E-Gitarre).
Elsgau
Gschicht
De Elsgau wird in ere Urkund us em Johr 732 s erscht mol gnennt, wo de Herzog vom Elsass Ländereie in pago Alsegaugensi em Chloschter Murbach übertrait. D Herrschaft übers Elsgau het öfter emol gwächslet u isch im Johr 999 unter di wältlich Macht vom Fürstbischof vo Basel gfalle. D kirchlich Macht hets Bistum Basel bis zum Johr 1779 numme z La Baroche gha, de Rescht vom Elsgau het zu de Diözese Besançon ghört.
Wo d Fürschtbischöf im 14. Johrhundert finanzielli Probläm hei übercho, hei si fascht s ganze Elsgau de Grafe vo Mömpelgard verkauft. De Fürschtbischof Johann vo Vennige het im 1461 s Elsgau aber wider chönne zruckkaufe. Spöter sin witeri Herrschafte u Dörfer ans Fürschtbistum cho, nämlich Roche-d’Or im Johre 1474, Rocourt im 1573, Miécourt u Beurnevésin ane 1625. Ab do isch d Gschicht vom Elsgau di gliich wi di vom Fürschtbistum Basel.
1954
gstorbe
Datum nid bekant:
Lümschweiler
Lüemschwiller (frz. Luemschwiller, dt. Lümschweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Lüemschwiller lijt ìm Sundgöi, sìdlich vun Mìlüüse un nordeschtlich vun Àltkìrech ìn me Sittedàl vun dr Ìll.
Gschìcht
Lüemschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 837 àls Limmiswiler (1218 Lumeswilre, 1261 Luomswilr, 1278 Lomiswiler).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lüemschwìller ìsch. Lüemschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Lüemschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Scy-Chazelles
Scy-Chazelles (ditsch 1915-18 un 1940-44 Siegach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Scy-Chazelles lijt àm lìnke Stàde vun dr Mosel, fìmf Kilometer weschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 165 un 360 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Plappeville ìm Norde, Le Ban-Saint-Martin ìm Nordoschte, Lessy ìm Weschte, Longeville-lès-Metz ìm Oschte, Châtel-Saint-Germain ìm Sìdweschte, Moulins-lès-Metz ìm Sìde un Montigny-lès-Metz ìm Sìdoschte.
Gschìcht
D Gmein Scy-Chazelles ìsch ànne 1809 entstànde durich dr Zammeschluss vun dr Derfer Scy un Chazelles. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Scy-Chazelles ìsch. Scy-Chazelles ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Scy-Chazelles ghert zem Lorrain.
Billie Holiday
D Billie Holiday (* 7. April 1915 z Philadelphia; † 17. Juli 1959 z Nöi York; gebore as Elinore Harris) zelt mit dr Ella Fitzgerald und dr Sarah Vaughan zu de bedütendste Dschäässängere.
Lääbe und Karriere
1929 het si aagfange under em Naame Billie Holiday in Klub afo singe. 1933 het si mit em Benny Goodman Ufnaame gmacht. Vo 1935 aa het d Holiday mit em Teddy Wilson e Hufe Songs ufgnoo, wo dennzumol populär gsi si und sä zu Dschäässtandards gmacht. Au dr Lester Young het vilmol mit ere musiziert und die bäide si gueti Fründ worde. 1937 het si bim Count Basie gsunge, si häi sich aber scho im Joor druf verstritte. Si isch zum Artie Shaw gange und isch äini vo de erste schwarze Dschäässängere gsi, wo mit wisse Musiker ufdräte isch. 1939 het si zum erste Mol dr Song Strange Fruit gsunge, wo s Thema von em d Lynchjustiz an Schwarze gsi isch. Vo 1944 aa isch si immer wider emol vo Striicher begläitet worde. 1947 isch si wägen em Bsitz vo Droge in s Gfängnis choo. Wider dusse isch si bald druf mit groossem Erfolg in dr Carnegie-Hall ufdräte. Vo denn aa het si immer wider Broblem mit Drooge ghaa. 1956 isch iiri Autobiografii Lady Sings the Blues erschiine.
Am 31. Mai 1959 isch si ins Metropolitan Hospital iigliiferet worde und isch dört gstorbe, wääred Boliziste am Chrankebett gstande si, zum sä wäge Droogebsitz z verhafte.
Badische Küche
Badischi Chuchi nännt mer s regional Ässe un Drinke vu dr Region Baden. Typisch fir d Region sin dr Wyy us dr Ryyebeni, di traditionäll Buurechuchi un Yyfliss us dr Regione drumume (Schwobe, Schwyz, Elsass, Pfalz, Hesse).
In däm Artikel wäre verschiideni Griicht ufgfiert, wu im Badische in dr zwoote Helfti vum 20. Johrhundert gängig gsii sin. E Dail vu däne traditionälle Griicht cha mer mer au in dr Wirtshyyser z Baade ässe, e Dail dervu au in bessere Gaschthyyser, z. B. Schnägesùbe. Anderi Griicht git s z Bade nume as traditionäll Ässe in dr Familie oder sogar nume bi dr Buure. Zem Byschpel isch dr Söumaage, gfillt mit Brood ùn Gelriebli, im Baadische ne traditionäll Buureässe, wu im Geegesatz zue dr Pfalz nit im Gaschthuus aabote wird. Uf dr andere Syte git s natyrli au z Baade e Hufe Griicht, wu s traditionäll au in andere dytschsprochige Regione git, zem Byschpel Gschweldi, Suurchrut oder Rindsrulaade. Wider anderi Griicht stamme urspringli us andere Regione, z. B. Schnizel oder Linzerdaarde, sin aber mittlerwyli au im Baadische gängig. Derzue cheme au no iberregionali kommerziälli Produkt, wu scho lang etabliert sin, z. B. Moorechebf.
Val Müstair
Geografii
D Gmaind liit im schwiizerische Deil vom Münschterdaal, wo vom Ofepass bis uf Müstair abe goot. Undedra isch d Gmaind Taufers im Vinschgau. Im Schwiizer Deil vom Daal ligge d Dörfer Fuldera, Lü, Müstair, Santa Maria, Tschierv und Valchava.
Dur s Daal ab flüsst dr Rambach, wo uf Romanisch Rom heisst. Dä chunt bi Glurns id Etsch.
D Strooss s Taal z’durabb isch e Abschnidd vo dr Schwiizer Hauptstross 28.
Uf der Südsyte vom Rambachdaal isch au ufem Gebiet vo Val Müstair s höch glägene, schmale Bärgdaal Val Mora, wo s Wasser nid zum Rambach, sondern zum Livignosee und zum Spöl abe flüsst. Döss Radond heisst dr Übergang vom Val Mora zum aschlüssende Daal Val Vau, won es Sytedaal vom Rambachdaal isch. I de beide zämehängende Dääler händ d Münschterdaaler Dörfer e Reje vo Alpe: d Alp Vau, d Alp Clastras, d Alp Sprella und d Alp Mora. D Alp Mora isch im 12. Joorhundert s erschte Mol as alpis maior erwäänt.
Usem Engadin chunt me vo Zernez uus dure Nazionaalpark und übere Ofepass is Münschterdaal. Vo Santa Maria us goot d Passtrooss übere Umbrail uf Itaalie is Veltlin, i de iteliänische Provinz Sondrio. Vo Fuldera und Tschierv us cha me z Fuess über de S-charl-Pass und de Costainaspass und vo Müstair us churz dur Itaalie und den über de Cruschettapass uf Schuls ggoo. De Val Mora-Pass a dr Landesgränze goot usem Moradaal is Fraeledaal z Itaalie.
Ufem Döss Radond, em Ofepass und em S-charl-Pass lyt di kontinentaali Wasserscheidi zwüsche de Yzugsgebiet vo de Flüss zum Middelmeer und zum Schwarze Meer.
UNESCO Biosfääre
En chlyne Deil vom Schwiizerische Nazionalpark lyt bi Buffalora uf em Gmäindgebiet vo Val Müstair. Sid 2010 isch s Daal vo dr Äidgnosseschaft as regionaale Naturpark mid em Name Biosfera Val Müstair anerchannt.
S Moradaal isch scho sid 1979 e Landschaftschutzzone.
Gschicht
Z Müstair isch im früene Middelalter, vilech uf Gheiss vom Karl em Grosse sälber, s Chlooschter Müstair ggründet worde. S Gebiet het em Bischof vo Chuur ghört.
Di ehemolige Gmäinde Fuldera, Lü, Müstair, Santa Maria, Tschierv und Valchava händ sech am 1. Jänner 2009 zunere einzigi grosse Gmäind zsämegschlosse.
Sprooch
Im Münschterdaal rede d Lüüt es bsunders Idiom vo de Rätoromanische Sprooch. Me seit däm Tieläkt s Jauer.
Joy Division
Joy Division isch e Poscht-Punk-Band vu Manchester gsii, wu vum Peter Hook un em Bernard Sumner anne 1976 grindet woren isch. D Band isch zue ihrem erschte Kunzärt as Stiff Kittens aagchindet wore, isch zytwys as Warsaw aktiv gsii un het si 1978 in Joy Division umgnännt. D Band giltet as ain vu dr frieje Hauptprotagonischte vum Poscht-Punk un het e große Yyfluss ghaa uf speteri Entwicklige, unter anderem uf dr Dark Wave un dr Gothic Rock. Noch em Suizid vum Sänger Ian Curtis hän di ibrige Bandmitglider Joy Division ufglest. Anne 1980 hän si si neiformiert unter em Name New Order.
Fraunhofer-Institut für Werkstoffmechanik
S Fraunhofer-Inschtitut fir Wärchstoffmechanik IWM (dt. Fraunhofer-Institut für Werkstoffmechanik IWM) z Fryburg isch e Inschtitut vu dr Fraunhofer-Gsellschaft. S Fraunhofer IWM isch Forschigs- un Entwickligspartner vu dr Induschtry un vu effetlige Ufdraggeber zue Theme vu dr Sicherhait, Zueverlässigkait, Lääbesduur un Funkzionalitet vu Wärchstoff in Böudail un Fertigungsverfahre. Mit syne Gschäftsfälder un däre ire Laischtigsspäktrum isch s Fraunhofer IWM Forschigs- un Entwickligspartner fir d Wärtig un Wyterentwicklig vu hochbeaaspruchte Wärchstoff un Böudail im fir d Optimierig vu relevante Fertigungsverfahre. S isch anne 1971 z Fryburg grindet un 1992 mit em Standort z Halle (Saale) uusgwytet wore. Dr Inschtitutsdail Halle vum Fraunhofer IWM isch zum 1. Jänner 2016 zum aigeständige Fraunhofer-Inschtitut fir Mikrostruktur vu Wärchstoff un Sischtem IMWS wore.
Kumpetänze
As wisseschaftli-tächnologisch „Handwärchzyyg“ diene doderby d Chärnkumpetänze vum Inschtitut:
Wärchstoff- un Böudailkarakterisierig
S Fraunhofer IWM karakterisiert un wärtet d Aignschafte vu Wärchstoff in Böudail un Fertigungsverfahre un s Verhalte vu Böudail uf Hufe Skale. Mer bschaut d Entwicklig, d Fertigung un dr Yysatz vu Wärchstoff un Böudail integral un unterstitzt doderby d Realisierig vu neie Funkzione un Fertigungsschritt.
Wärchstoffmodellierig un Simulazion
Go d Aigeschafte vu Wärchstoff us ire innere Struktur ablaite, entwicklet un brucht s Fraunhofer IWM mechanisme-basierti Wärchstoffmodäll. Iber sonigi Struktur-Aigeschaftsbezieige cha mer umgchehrt Yyfluss nee uf d Strukturentwicklig bim Härstelle un bim Yysatz.
Tribology un Oberflechedesign
D Tribology untersuecht d Rybig, Schmirig un Verschlyss vu Lager, Fierige, Gedrib, Medore un andere Meschineelemänt. Oberflechine un ire Verschlyss wäre analysiert un fir mee Funkzionalitet un Laischtigsfähigkait modifiziert.
Forschig
S Fraunhofer IWM forscht in fimf Gschäftsfälder. Je no Projäktthema wird e interdisziplinär Team mit dr bruchte Kumpetänmze zämegstellt.
Materialdesign
Mit simulatorische un experimentäll Methode, wu uf dr Feschtkerperfisik un Wärchstoffmechanik, duet Gschäftsfäld s Materialverhalte un d Materialaigeschafte untersuech un vorhärsage. Doderdur chenne Materialstrukture un -funkzione gstaltet wäre. Yyfliss vu Krischtalldefäkt un Gfiegstrukture uf s Materialverhalte wäre ufzaigt. Des Wisse bildet d Grundlag, zum Wärchstoff ressource- un energyeffiziänt z kumbiniere un doderdur tächnischi Sischtem noohaltig besser z mache.
Fertigungsprozäss
In däm Gschäftsfld untersuecht un entwicklet mer effiziänti un sicheri Fertigungsprozäss zum Härstelle vu Halbzyyg un Böudail mit funkzionale Aigeschafte. Im Vordergrund stehn bulvertächnologischi Prozäss un komplexi Fluidsischtem bis zur Mikrofluidik, s Umforme un s Schaffe an duktile Wärchstoff un au Bearbaitigsverfahre fir spredi Wärchstoff un d Glasformgebig.
Böudailsicherhait un Lychtböu
D Wärtig vu dr Sicherhait un vu dr Aignig vu Böudail mit hoche sicherhaitstächnische Aaforderige unter bedribsrelewante Beaaspruchige stehn im Mittelpunkt vum Ufgabespäktrum. D Palette vu dr Aawändige goht vu Sicherhaitsnoowys vu Chraftwärchkumpenänt iber dr Noowys vu dr Fählertoleranz vu Böudail vu dr Ruumfahrt, dr Lääbesduuranalys vu thermomechanisch beaaspruchte Kumpenänt in Chraftwärch un Auto bis zue dr Crashanalys vu Fahrzyygkumpenänt. Doderby sin näb em Yysatzverhalte vu modärne Wärchstoff au Fiegverbindige un Hybridböuwyse wichtig.
Wärchstoffwärtig, Lääbesduurkunzäpt
S Gschäftsfäld wärtet dr Yyfluss vu Mikrostruktur, Aigespannige un Schäde uf d Funkzionalitet un d Lääbesduur vu Böudail. E bsundere Fokus lyt doderby uf dr Verchnipfig vu zylgrichtete Analyse un Experimänt mit furtschrittlige Wärchstoffmodäll. Schwärpinkt vu dr Arbete sin d Modellierig vu zyklische thermo-mechanische Beaaspruchige un d Ufklerig vu Degradazionsmechanisme vu dr Korrosion, Spannigsrisskorrosion un Wasserstoffverspredig. Bi akute Schadesfäll erstellt s Gschäftsfäld au Guetachte.
Finanzierig un Personalstand
Dr Bedribshuushalt wird finanziert dur extärni Erdreg un inschtituzionälli Ferrderig (Grundfinanzierig). Anne 2022 isch dr Bedribshuushalt bi 25,4 Millione Euro gläge, dodervu 25,1 Brozänt Induschtryerdreg. Dr Inwäschtizionshuushalt isch bi 2,3 Millione Euro gläge.
Blons
Blòòs (amtlich Blons) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Großes Walsertal) z Vorarlberg, Öschtriich.
Gschicht
Blòòs ischt zum erschte Mol gnennt worra vor 1374. Im 14. Johrhundert hond si Walser aagsidlat.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Blòòs ischt dr Stefan Bachmann.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Dialekt
Dr Dialekt vo Blòòs khört zum Walserdütsch.
Weißbuch von 1939
S Wissbuech vo 1939 oder s „MacDonald-Wissbuech“ isch e Publikazioon vo dr britische Regierig gsi, wo iir Brogramm für d Zuekumft vo Palestina erkläärt het. Es het under anderem d Idee von ere Däilig vom britische Mandaat über Palestina ufgee, zugunste von ere gmäinsaame jüüdisch-arabische Regierig.
Wie s entstande isch
Im Januar 1938 isch d Woodhead-Kommission iigrichdet worde. Die hätt sölle d Wääg finde zum d Vorschleeg vo dr Peel-Kommission umzsetze. Iire Bricht isch am 9. Novämber 1938 veröffentligt worde, grad wo d Novämberpogroom im Dütsche Riich am schlimmste gsi si. D Idee von ere Däilig het si bhalte, aber d Flechi vom jüüdische Staat weer wääsentlig chliner gsi und nume dr Küste nooch.
Im Februar 1939 hätt d St.-James-Komferänz, wo au as d Komferänz vom runde Disch vo 1939 bekannt isch, z London sötte zämmedräfe.. Die arabischi Delegazioon het sich allerdings gwäigeret. die jüüdischi Delegazioon zanerchenne. D Komferänz isch am 17. Merz z Änd gange, ooni ass es Fortschritt gee hätt.
D Ziil
D Erinnerig an dr arabisch Ufstand isch no früsch gsi, wo s Wissbuech am 17. Mai veröffentligt worde isch. Es het nume widergspieglet, was de Brite wichdig gsi isch, und daas isch gsi, d Araber mit möögligst vile Konzessioone an sich z binde. D Laag vo de Juude in Öiropa het offesichtlig käi Iifluss gha uf iiri Vorschleeg, sondern si häi welle d Propaganda vom Hadsch Mohammed Amin al-Husseini, wo seer dütschfründlig gsi isch, bekämpfe, für dass d Araber in dr Usenandersetzig, wo scho sini Schatte gworfe het, uf dr britische Site wurde stoo. Die groossi Idee vom Wissbuech isch gsi, ass in de neggste zää Joor e veräinigte Staat in Palestina vom Jordan bis zum Middelmeer söll gründet wärde.
D Umsetzig
S Wissbuech het zwar erkläärt, es wurd uf dr Balfour-Deklarazioon basiere, het aber die jüüdischi Iiwanderig noch Palestina stark iigschränkt, und au d Möögligkäit, dört Land z chaufe. Noch em Wissbuech hätte in fümf Joor im ganze nume 75'000 Juude döfe iiwandere. Allem wo noch deene fümf Joor wurd bassiere müesste d Araber zuestimme. Im Vergliich mit em status quo isch das en usserordentligi Niiderlaag für d Juud gsi, und die häi s as Verroot an de britischen Verspräche aagluegt. S Wissbuech het die britischi Politik in Palestina bis 1947 bestimmt, wo d Brite schliesslig iir Palestinamandaat häi welle ufgee.
Dr spööter Brömieeminister Sir Winston Churchill het s Wissbuech zwar abgleent, het s aber offiziell nid zruggnoo. Noch em Chrieg het die britischi Regierig mit Blick uf e Holocaust intern wider über e Däilig vom Land afo diskutiere.
12. November
Dr '''12. Novämber''' isch dr 316. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 317. in Schaltjohr), dodermit blybe no 49 Däg bis zum Änd vum Johr.
Museum Burghalde Lenzburg
S Museum Burghalde isch es Museum i dr Stadt Länzbrg im Aargau.
Under em Schloss Länzbrg stoot s schööne alte Huus, wo dr Name «Burghalde» het. Do drin isch ane 1985 s neue Stadtmuseum ygrichtet worde, wo s alte Museum abglöst het. Das isch vo 1937 bis 1971 im Alte Landgricht gsi.
S Museum het Uusstellige über d Gschicht und psunders über d Wirtschaft vo Länzbrg. Ane 2010 isch s Archyv vo dr Hero is Museum cho. Sid 2009 isch d Burghalde au zueständig für d Kunstsammlig vo dr Stadt.
Bedütendi Abtäilige sind d Uusstellig über d Urgschicht vom Seedaal und en Sammlig vo oschteuropäische Ikoone, wo dr Urs Peter Haemmerli em Museum gschänkt het.
S Museum wird vo 2017 bis 2018 nach emene neue Konzäpt umbout.
Im Joor 2018 macht d Burghalde zsäme mid dr Ortsbürgergmeind Länzbrg und dr Gmeind Otmisinge es Verastaltigsprogramm zur Erinnerig a d Mundartdichtere Sophie Haemmerli-Marti.
Archaeen
Archäe (Archaea, Singular: Archaeon; vu griech. ἀρχαῖος archaĩos „uralt“, „urspringli“), friejer au Archaebakterie oder Urbakterie gnännt, bilde näbe dr Bakterie (Bacteria) un dr Eukaryote (Eukaryota) aini vu dr drei Domäne, wu alli zelluläre Läbewäse yydailt wäre.
Bschrybig
Archaee sin aizälligi Organisme mit eme DNA-Molekil, wu zmaischt in si zuenig isch, (au „zirkulär Chromosom“ gnännt) und wu in eme chlaine Volumen aagornet isch un in däre Form Chärnequivalänt gnännt wird. Si ghere zue dr Prokaryote un hän kai Cytoskelett un au kai Zällorganälle.
Di separat Stellig vu dr Archäe as aigeständigi Domän isch dur dytligi Unterschid in dr Sequänz vu dr RNA, wu s in dr Ribosome din het, un zwar in dr chlaine ribosomale Unterainhait (16S rRNA), un dur anderi genetischi, physiologischi, strukturälli un biochemischi Aigeschafte begrindet.
Entdeckt un bschribe wore sin d Archäbakterie Ändi vu dr 1970er Johr vu dr US-amerikanische Mikrobiologe Carl Woese un George Fox. In dr Sequänz vu dr ribosomale RNA hän d Forscher uffelligi Unterschid zue dr andere Prokaryoten, em Rych vu dr Eubakterie, gfunde. Au d Struktur vu dr Zälle un dänen ihri Aigehaite im Stoffwächsel hän uf e separati Gruppe vu Prokaryote schließe loo. Die Ergebnis in di dr Johr dernoo bstetigt wore, un di große Furtschritt in dr molekulare Biology hän e generälli Änderig vu dr Taxonomy notwändig gmacht: Eubakterie un Archaebakterie sin in Bacteria un Archaea umgnännt wore un anne 1990 as aigeständigi Domäne näbe dr Domäne vu dr Eukarya bschribe wore. Doderby stehn d Archaea dr Eukarya phylogenetisch allwäg necher wie d Bacteria.
Vil kultivierti Arte vu dr Archäe sin an extremi Umwältbedingigen aabasst. S git Arte, wu gärn bi Tämperature vu iber 80 Grad Celsius wachse (hyper-thermophil), anderi läben in hoch konzentrierte Salzlesige (halophi]) oder in stark suurem Milieu (pH bis 0; acidophil) bzw. stark basischem Milieu (pH bis >10; alkaliphil). Thermoplasmatales vu dr Gattig Picrophilus (P. oshimae un P. torridus) hän e Wachstumsoptimum bi pH 0,7 un chenne sogar no bi me pH vu -0,6 iberläbe.
Archäe sin in dr Forschig vu Inträssi, wel in ihne villicht Merkmol vum firje Läben uf dr Ärd erhalte blibe sin. Aber au ihre ussergwehnlige Stoffwächsel isch vu Inträssi, zum Byschpel d Fähigkait, bi 110 °C z wachse. Au fir Aawändigen isch dr uugwehnli Stoffwächsel inträssant, zum Byschpel wäre Archäe bi dr Boden- un Gwässersanierig yygsetzt oder fir d Methangwinnig in Biogasaalage.
Bishär sin kaini Chranketserreger us dr Gruppe vu dr Archäe bekannt.
Aigeschafte
In vil molekularbiologischen Aigeschafte sin d Archäe dr Eukaryoten ähnliger wie dr Bakterie. Ainewäg hän si typisch bakteriälli Aigeschafte, z. B. d Zällgreßi, s Fähle vun eme Zällchärn, d Art vu dr Zälldailig, si hän en in sich zuenig DNA-Molekil, aifach ufböuti Furtbewegigsorgan (Flagälle) un wie d Bakterie Ribosome mit em Sedimäntazionskoeffiziänt 70S (di archeälle Ribosome sin aber kompläxer in ihre Struktur). D Gen vu boode Domäne sin in sognännte Operonen organisiert. Archäe chennen au Plasmid drage, wie zem Byschpel e Ärchäen us dr Crenarchaeota-Gattig Sulfolobus.
Di zäntrale molekulare Prozäss, zem Byschpel Translazion un Transkripzion, sin dergege däre vu dr Eukaryoten ähnlig: Archäe bruche ähnligi, us mehrere Proteinunterainhaite zämmegsetzti RNA-Polymerase (Rifampicin un Streptolydigin-resischtänt), bi dr Translazion chemme arg ähnligi Initiazions- un Elongazionsfaktore vor, dr Aafang vu dr Transkripzion wird dur e sognännti TATA-Box markiert.
D Archäe hän aber au vil aizigartigi Aigeschafte, bsundersch dr Ufböu vu dr Zällwand zaigt dytligi Unterschid zue dr andere Domäne: In dr archeälle Zällwänd het s Pseudopeptidoglycan (Pseudomurein) un si sin generäll seli vilfältig in ihrem Ufböu: E Dail Archäe fählt e Zällwand ganz (Thermoplasma), anderi hän hochkompläxi, us vile Schichte ufböuti Zällwänd (Methanospirillum). Wäg em andere Ufböu sin Archäe generäll resischtänt gege Zällwandantibiotika. Au d Zämmesetzig vu dr archeälle Plasmamembran unterschaidet sich: In Bakterie un Eukaryote sin Fättsyrine iber e Eschter-Bindig an d Glycerol-Molekil bunde, bi Archäe findet mer Glycerol-Diether oder sogar Bis-Glycerol-Tetraether (aischichtigi Membran, Monolayer) un verzwygti Isopren-Ainhaite statt aifache Fättsyrine. Hyperthermophili Archäe hän vilmol stabileri, aischichtigi Membrane (Glycerol-Tetraether ).
Habitat
Di maischte vu dr dur Kultivierig untersuechte Archäe sin Extremophili, d. h. si sin bsundersch an extremi Biotop aabasst. Vil Verdrätter chenne bi seli hoche Tämperature (d. h. iber 80 °C, Hyperthermophili), seli nidere un hoche pH-Wärt (Acidophili bzw. Alkaliphili), hoche Salzkonzentratione (Halophili) oder hoche Druck (Barophili) läbe.
Stoffwächsel
Di Mehzahl vu dr bishär kultivierten Archäe zaichnet si dur en anaerobe Stoffwächsel uus; vilmol isch fir die Archäe Suurstoff (O2) sogar toxisch.
E Bsunderhait vum archeälle Stoffwächsel isch d Methanogenes, wu uusschließli vu Archäe cha durgfiert wäre, wu Methan produziere, dr sognännte Methanogene. Si hän e Raie vu ainzigartige Cofaktore, wie z. B. Coenzym F420 un Methanofuran.
Hyperthermophili Archäe sin in dr meeschte Fäll Anaerobier, dr Stoffwächsel fir d Energygwinnig isch entwäder chemoorganotroph oder chemolithotroph (d Energy wird us chemischen Umsetzige vu organische bzw. anorganische Verbindige gwunne). Schwäfelverbindige spiile doderby vilmol e großi Roll: Im Stoffwächsel wird dr Schwäfel reduziert un doderby Energy frei. Bekannt isch dr Schwäfelstoffwächsel vu dr extrem thermo- un acidophilen Art Acidianus ambivalens (friejer Desulfurolobus ambivalens), us dr Ornig Sulfolobales, wu aerob Schwäfel cha oxidiere.
Halophili Archäe sin zmaischt aerob-chemoorganotroph, si gwinnen ihri Energy us chemischen Umsetzige vu organische Verbindige. Unter anoxische Bedingigen oder bi Nährstoffmangel chenne vil extrem Halophili sogar Liechtenergy nutze: Si hän s Protein Bacteriorhodopsin, wu Liecht absorbiert un dr Protonetransfer dur d Cytoplasmamembran katalysiert; dr elektrochemisch Gradiänt, wu doderdur entstoht, drybt d ATPas un dodermit d ATP-Synthes aa.
Morphology
Wie d Bakterie sin au d Archäe in ihre Form arg verschide. D Greßine bzw. Lengine vu dr archeälle Zälle variiere vu rund 0,4 (Nanoarchaeum equitans) bis zue 100 µm (Methanospirillum hungatei), durschnittli sin d Zälle rund 1 µm groß. D Zälle zaige verschideni Forme, z. B.: Kokke (z. B. Methanococcus jannaschii), Stäbli (Thermoproteus neutrophilus), Spirille-fermig (Methanospirillum hungatei), lappigi Kokke (Archaeoglobus fulgidus), Schybe (Thermodiscus maritimus), langi Filamänt (Thermofilum pendens) oder sogar quadratisch (Haloquadratum walsbyi). Si hän vilmol Gaißle (Flagälle) fir d Furtbewegig, oder au fadenartigi Aahängsel (Pili) fir d Aaheftig an Oberflechine.
Sengbusch
Bus (lothrìngisch; frànzeesch Seingbouse, ditsch Sengbusch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bus lijt sìdeschtlich vun Freyming-Merlebach ìn dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 260 un 348 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Bus ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1594 àls Senghauss (1595 Seingbuss, 1606 Zanbouss, 1684 Seinebouss, 18. Jh. Sengbousse'').
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bus ìsch. Bus ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bus ghert zem Rhinfrankisch.
Lilian Naef
D Lilian Naef (* 29. Oktober 1963 z Bùùrdlef) isch e Schwyzer Schauspiileri un Reschiseeri.
Wilhelm Karl König
Dr Wilhelm Karl König – sein zwoida Vornama vrwendet’r so guat wia nia – (* 27. Juni 1935 z Diibenga) ischt a deitscher Autor, wo hauptsächlich em schwäbischa Dialekt schreibt.
Lilian Naef
Lääbe
Vu 1980 bis 1984 isch d Naef uf di Kantonal Handelsschuel z Soledurn gange. Derno het si vu 1984 bis 1987 e Schauspiiluusbildig am Konservatorium fir Musik un Theater z Bärn gmacht.
Vu 1987 bis 1991 het si ne Engschmänt an dr Freie Volksbühne Berlin ghaa un het dert unter anderem d Parze in Der verbotene Garten vum Tankred Dorst (Reschy: Hans Neuenfels), d Esther in Victor oder Die Kinder an der Macht vum Roger Vitrac (Reschy: Klaus Emmerich), d Gustchen in Der Hofmeister vum Jakob Michael Reinhold Lenz (Reschy: Ulrich Heising), d Rosetta in Leonce und Lena vum Georg Büchner (Reschy: Christof Nel) und Beatrice in Die Braut von Messina vum Friedrich Schiller (Reschy: Ruth Berghaus) gspiilt.
Wilhelm Karl König
Aus seim Leaba
Dr Wilhelm König ischt am 27. Juni 1935 en Diibenga uff d Welt komma. Uffgwachsa ischt’r em Neiffener Stadtdoil Kappishäusern ond en Deddenga an dr Erms. Deet ischt’r au acht Jôhr lang en d Volksschuel ganga. Hendrher hôt’r a Schreinerlehr ôôgfanga, wo-nr 1954 abgschlossa hôt. A kurza Zeit schbätr hôt’r bei-ma Arbeits-Ofall sei lenka Hand vorlaura. Dô drnôch hôt’r autodidakdisch Litradur ond Geschichde studiirt ond sich 1961 z Heidelberg zom technischa Zoichner omschuala lau. Vo 1963 bis 1964 schliaßlich hôt dr König am Litradur-Inschdidud Johannes R. Becher (seit dr Widervereinigong hoißt dui Lehrôstalt Deutsches Literaturinstitut Leipzig) Litradur studiirt. Mehrere Studia-Reisa hend-en nôch Oschteiropa gfihrt, wo au an Doil vo seine Werk en Ibrsetzonga rauskomma ischt.
Lilian Naef
Lääbe
Vu 1991 bis 1993 isch si as Lilo Pfister Mitgliid vum Kabarettensemble Geschwister Pfister gsii. An dr Schaubühne Berlin het si dernääbe 1992 d Mopsa in Das Wintermärchen vum William Shakespeare (Reschy: Luc Bondy) gspiilt un an dr Rost-Bühne Berlin 1992 d Titelroll in Fräulein Else (Reschy: Lore Stefanek).
Wilhelm Karl König
Aus seim Leaba
Heitzodag leabt dr Wilhelm König z Reitlenga ond z Bad Schussariad. En sellra obrschwäbischa Stadt hôt’r 1999 drmit ôôgfanga, em Nuia Kloschter a Mundart-Biacherei uffzobaua. Scho 21 Jôhr vôrher hôt’r z Reitlenga d Mundartgesellschaft Württemberg e. V. grendet, ond seit 1980 geit’r d Mundart-Zeitschrift schwädds raus. Neaba seine Werk em schwäbischa Dialekt hôt der Môô abr au noh Biacher ond Uffsätz uff Hochdeitsch gschriiba.
Lilian Naef
Lääbe
Ab 1993 het d Naef e baar Johr lang as freii Schauspiileri gschafft, unter anderem het si 1994 am Bremer Theater d Christine Linde in Nora oder Ein Puppenheim vum Henrik Ibsen gspiilt, beim Theater Club 111 Bärn 1993 d Hanni Spröde in Hobbycop vu dr Meret Matter un dr Grazia Pergolettis, an der Rytschuel Bärn 1995 d Verzelleri in Ein Pfund Orangen no dr Marieluise Fleißer, am Schlachthuus Theater Bärn 1998 d Meaux in Südwärts vum Roger Lilles (Reschy: Stefan Lichtensteiger) un 1999 d Freundin in Dreiraff vum August Stramm (Reschy: Oswald Lipfert), am Schapsiilhuus Züri 1995 d Königin Isabella in Die wilde Sophie vum Patrick Frey noch em Lukas Hartmann, am Theater an de Winkelwiise Züri 1996 d Frau in Aus dem Wortschatz unserer Kämpfe vum Martin Walser (Reschy: Marianne de Pury) un 1998 d Angela in Alles ist zu ertragen nur nicht Überglücklichkeit vum Robert Walser (Reschy: Robert Hunger-Bühler), bim Freie Theater M.A.R.I.A., Aarau 1997 d Mutter in Un air de famille vu dr Agnès Jaoui un em Jean-Pierre Bacri (Reschy: Serena Sartori).
Wilhelm Karl König
Aus seim Leaba
Seit 1975 organisiirt dr Wilhelm König effentliche Vorôôschdaldonga z Bada-Wirdaberg ond dô driber naus. Am bekanndeschda dô drvoo send d Reitlenger Mundart-Wocha, wo-nr 1976 ens Leaba gruafa hôt ond seither jedes Jôhr em Frialeng staddfendet.
Lilian Naef
Lääbe
Vu 1999 bis 2002 isch d Naef Mitgliid vum Ensemble vum Lozärner Theater gsii, wu si unter anderem d Wirtin in Bernhards Frost vum Thomas Bernhard (Reschy: Sandra Strunz), d Saiko in Das Jagdgewehr vu dr Yasushi Inoue, verschideni Rolle in Das Totenhaus vum Philippe Minyana, d Monika Gall in Die Hochzeit vum Elias Canetti (Reschy: Albrecht Hirche), d Titelrolle in Toggeli vum Paul Steinmann un d Mary Shelley in Frankenstein gspiilt het. Do het si in verschidene Projäkt au Reschy gfiert.
Wilhelm Karl König
Aus seim Leaba
Dr Wilhelm König ischt vrheiradet. Zamma mit seira Frau Manuela hôt’r zwoi Buaba ond genausoviil Enklkender.
Karlfrieder Elsner
Dr Karlfrieder Elsner (* 30. Meerz 1925 z Efrige-Chilche; † 6. Jänner 2014 z Wyyl) isch e dytsche Zaandokter un alemannische Dialäktautor gsii.
Lilian Naef
Lääbe
Vu 2002 bis 2006 isch d si chinschtlerischi Laiteri vum Theater Marie Aarau gsii. Ab 2006 het si as freii Reschiseeri, Schauspiileri un Kommunikazionstreeneri un Sprächcoach gschafft. Si het dr Verain EcouteVoir grindet, wu verschiideni Kulturprojäkt in dr Beraich Theater, Film, Uusstellige un Lääsige realisiert.
An dr Bärner Fachhochschuel fir Gsundhait het si vu 2011 bis 2016 ne feschti Aastellig as Kommunikazionstreeneri ghaa, syterhär schafft si wider as freii Reschiseeri, Schauspiileri un Kommunikazionstreeneri.
Karlfrieder Elsner
Lääbe
Dr Elsner isch z Efrige-Chilche ufgwachse. No dr Schuel het er an dr Universiteet Fryburg Zaanmedizin studiert. Syter anne 1954 het er z Wyyl gläbt un do 30 Joor lang e Zaandokterpraxis gfiert. Anne 1989 isch er mit 64 Joor in Ränte gange. Är isch langi Joor Mitglid vum Briefigsuuschuss vu dr IHK gsii, zytwys au as Vorsitzer. Zäme mit em Dieter Buchheimer het er z Wyyl e Stammdisch fir Zaandekter grindet go dr Uusdusch ferdere.
Syter anne 1961 isch dr Elsner Mitgliid vu dr Naarezumft Wiler Zipfel gsii. Är het iber 50 Joor lang Täxt gschriibe fir d Zumft, unter anderem fir d Rotssuppe am Faasnetsmeendig im „Lachefass“.
In syre Freizyt het dr Elsner au Aquaräll gmoolt, vor allem mit Motiv us em Markgreflerland. Dernäbe het er Musik gmacht, het Klavier un Akkordeon gspiilt.
Är isch ghyrote gsii un het mit syre Frau zwai Chinder ghaa, e Suun un e Dochter. Am 6. Jänner 2014 het er syni Auge fir immer zuegmacht.
In eme Noochruef schrybt dr Hans Brunner 2014:
Frauke Petry
D Frauke Petry (geb. Marquardt; * 1. Juni 1975 z Dresden) isch e dytschi Bolitikeri (bis Septämber 2017 AfD, syterhär Die Blauen), Chemikeri un Unternämmeri. Vu 2013 bis 2015 isch si aini vu drei Barteisprächer vu dr AfD gsii un vu 2013 bis 2017 Vorsitzeri vu dr AfD Sachse. D Petry het as Verdrätteri vum nationalkonservative Fligel vu dr Bartei gulte. Im Septämber 2017 isch si us dr Bartei uusdrätte. Syt dr Landtagswahl z Sachse 2014 isch d Petry Mitglid vum Sächsische Landdag. Bi dr Bundesdagswahl 2017 het si ne Diräktmandat gwunne.
Läbe
Anne 1995 het si am Städtische Gymnasium z Bergkamen s Abitur gmacht un derno vu 1995 bis 1998 Chemy an dr University of Reading (Bachelor of Science) un vu 1998 bis 2000 an dr Georg-August-Universität Göttingen (Diplom) studiert. Im Johr 2004 isch d Petry am Göttinger Inschtitut fir Pharmakology un Toxikology mit dr Dissertation Charakterisierung eines neuen ATP-binding-cassette-Transporters aus der ABCA-Subfamilie promoviert wore. Derno het si as wisseschaftlig Mitarbaiteri am Inschtitut fir Pharmakology un Toxikology un as Post-Doktorand am Inschtitut fir Humangenetik gschafft.
Im Merz 2007 het si s Unternäme PURinvent GmbH z Leipzig-Plagwitz grindet, wu ne neie Polyurethan-Chunschtstoff (HydroPUR) as Raifedichtmittel härstellt. Ändi 2013 het s Unternämme mieße ne Aadrag uf Insolvänz stelle, d Firma isch derno 2014 vun eme siddytsche Konsortium ufgchaft wore un in PURinvent System GmbH umgnännt wore. D Petry isch Gschäftsfiereri blibe.
Elz (Rhein)
D Elz isch e rächte Näbefluss vum Rhi uss em Schwarzwald in Südbade vu öppe 90 km Längi.
Frauke Petry
Läbe
D Frauke Petry isch bis Mitti 2015 ghyrote gsii mit em Sven Petry, eme evangelisch-lutherische Bfaarer. Si hän zämme vier Chinder un läben im Bfaarhuus vu Tautenhain, eme Ortsdail vu dr sächische Chlaistadt Frohburg. Aafangs Oktober 2015 het d Petry bekannt gee, ass si sich vu ihrem Mann drännt het un ass si ne Beziehig mit em nordrhy-weschtfälische AfD-Landesvorsitzer Marcus Pretzell het. S Baar het im Dezämber 2016 ghyrote un syt Mai 2017 e gmainsame Suhn.
Elz (Rhein)
Flussverlauf
D Elz entspringt im Gebiit vum Brend un Rohrhardsberg in öppe 1100 Meter Höchi un formt im Oberlauf s Prechdal. Ihr Quellgebiit isch s gliich wie säll vu dr später d Donau bildende Breg.
S Prechdal goht bi Elze in s noch em Fluss benennte Elzdal yber. An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf. Kurz druf mündet bi Riegel au die us Friburg im Brisgau chummend Dreisam in d Elz. Nooch Riegel verlosst d Elz no d Friburger Bucht un fliesst in die eigèntlich Rhiebini.
Frauke Petry
Bolitischi Karriere
D Petry isch 2013 im Verein zur Unterstützung der Wahlalternative 2013 gsii. Syt dr Grindig vu dr Alternative für Deutschland im Februar 2013 isch si stellverdrättendi Sprächeri vu dr Bartei gsii. Bim erschte AfD-Barteitag am 14. April 2013 isch si as aini vu drei Sprächer in dr Bundesvorstand gwehlt wore. Noch eme monetelange innerbardeilige Machtkampf mit em Bernd Lucke isch d Petry im Juli 2015 zue dr erschte Barteisprächeri gwehlt wore, dr Jörg Meuthen zum zweete. Im April 2017 het si churz vor em Bundesbarteidag z Köln verchindet, ass si uf d Spitzekandidatur bi dr Bundesdagswahl verzichtet. Bi dr Bundesdagswahl 2017 het si im Wahlchrais Sächsische Schweiz – Osterzgebirge ne Diräktmandat gwunne. Ai Dag no dr Wahl het si mitdailt, ass si dr AfD-Bundedagsfraktion nit wett aaghere. Am 26. Septämber 2017 het si ihre Uusdritt us dr AfD aagchindet. Syterhär bildet d Frauke Petry im nSächsische Landdag zäme mit vier andere ehmolige AfD-Mitglider di fraktionslos „Blaue Gruppe“. Ai Wuche vor dr Bundesdagswahl, am 17. Septämber 2017, het d Petry di nei Bartei Die Blauen mitgrindet.
Elz (Rhein)
Flussverlauf
Nur wänigi hundert Meter noch em Dreisamzuefluss füehrt dr Leopoldskanal schnurgrad in dr Rhi. Säller Kanal endet nordwestlich vu Rhihuse bzw. südwestlich vu Ruest un direkt westlich vum Naturschutzgebiit Taubergiesse.
Degege schlänglet sich die ald Elz dann mit nur wänig Wasser dur d Rhiebini un mündet no in dr Höchi vu Schwanau, Ortsdeil Allmannswier in dr Rhi.
Etymologi
S Wort Elz leitet sich us ere vor-indoeuropäischè Wortwurzle al/el fer fliessends Gwässer ab, wo us ere mit em baskische verwandte Sproch stamme dürft.
Lauf (Baden)
Louf (dt. Lauf) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Louf litt am Loufbach im Naturparks Schwarzwald Mitti/Nord am Weschthang vum Schwarzwald am Uusgang vum Loufbachdal in d Owerrhineweni. Dr Bann bstoht us 38,7 % Landwirtschaftsflechi, 50,2 % Wald, 10,3 % Sidlungsflechi un 0,7 % sunschtiger Flechi.
Kaplanei
E Kaplanei isch e Geböide, wo en Kaplan dinne wohnt oder es bezaichnet e Underainheit innere römisch-katolische Pfarrei. Innere Kaplanei wohnt de zueständig Kaplan, wo au förs Gebiet vo de Kaplanei verantwortlich isch. De Kaplan halted Gottesdienst i de Kapelle, wo dezue ghört; er git Religionsunterricht i de Schuel und betröit di Gläubige auf em Gebiet, wo im zuetailt isch. Die Arbete macht er immer im Uuftrag vom Pfarrer, wo i de übergordnete Pfarrei zueständig isch.
Geschicht
Di erste Gründige vo Kaplanaie gönd bis is 16. Johrhundert zrugg. Sit Mitte vom 20. Johrhundert sind d Kaplaneie i de Folg vom Priestermangel vilfach verwaist. Di Gläubige us em Gebiet werded dur de Seelsorger us de zueständige Pfarrei betröit und di entsprechende Geböide werdet för anderi pfarreilichi Zwäck pruucht oder werded verchauft.
Lauf (Baden)
Gmaindsgliiderung
Zue Louf ghert no dr Ortsdail Niderhofe (dt. 'Niederhofen'), d Wiiler Äckerle, Auf den Höfen (Untere un Obere Krafteneck), Gehrengraben-Rötel, Holzhütte, Hornenberg, Kopfgarten, Lochwald, d Zinke Aspich, Au, Glashütte, Grimmes, Grobe (Groppenkopf), Grünwinkel, Haltenrain, Kammerhof, Lochhof, Matzenhöf, Mühlberg, Poppen, Bückele, Presteneck un Rieberhof, d Heef Alsenhof, Aubach, Bruderhöfel, Junkerwald, Lautenbächle un Wendelbach un d Wohnblätze Hard un Schloßberg.
Gschicht
Louf isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1383 als Löuffe. S Dorf het zue dr kaiserli-eschtriichische Landvogtei Ortenau ghert. Im Johr 1805 isch s zum Kurfirschtedum Bade (ab 1806 Großherzogdum Bade) kumme, ab 1807 im Amt Bihl.
Horst-Tanu Margraf
Dr Horst-Tanu Margraf (* 26. Oktober 1903; † 3. April 1978) isch e dütsche Dirigänt in dr DDR gsi und vo 1950 aa dr Generalmuusigdiräkter vom Landestheaters z Halle (Saale).
Dr Margraf isch im Zwäite Wältchrieg Muusigdiräkter z Lemberg gsi und het bis 1945 mitghulfe, z Göttinge Händel Opere uf d Büüni z bringe. Er isch 1952 bi dr Gründig vo de Händel-Festspiil z Halle drbii gsi und denn as Dirigänt. As Läiter vo dr Staatskapälle Halle het er e Hufe Opere vom Georg Friedrich Händel dirigiiert, wo zum erste mol sit de 1920er Joor wider inszeniert worde si.
1969 isch er in d Pangsioon. 1978 isch er gstorbe.
Kaplanei
Bispiil
Hüt no e aktivi Kaplanei:
Lauf (Baden)
Verwaltung
Louf het mit dr Stadt Achere un dr Gmaine Saaschbach un Saschwalle e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Kaplanei
Bispiil
Kaplaneie, wo nümme kirchlich gnützt werded:
Fritz Schärer
Dr Friedrich Schärer (* 17. Augschte 1918 Duemerge; † Augschte 2008 z Wiil) isch e dytsche Mundart- un Haimetautor gsii.
Lauf (Baden)
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Louf ghert zum Owerrhinalemannisch.
Fritz Schärer
Läbe un Beruef
Dr Schärer isch Mitglid vu dr CDU gsii un isch au fir syy Bartei vu 1972 bis 1976 im Gmairot vu Löörech gsässe.
Syt 1981 het dr Schärer zämme mit syre Frau Helga z Ötlige gwohnt, är het sich aber bis zue sym Dod mit Duermerge äng verbunde gfielt.
Wu am 1. Dezämber 1958 dr alt Durnverain vu Duermerge wider grindet woren isch, wu s no 1936/37 praktisch nimmi gee het, isch dr Schärer zum erschte Vorstand gwehlt wore. Des Amt het er bis anne 1962 uusgfiert.
Mit 70 Johr het dr Schärer aafange schryybe. Syy Erscht Buech sich e Wärch iber dr Duemerger Flugplatz gsii. Är het vor allem iber lokali Theme gschribe, Anekdote un chlaini Verzellige. In sym letschte Buech het er au Erinnerige an syy Chriegsgfangeschaft verschafft.
Syy Frau Helga isch im Jänner 2008 bin eme Uufall um s Läbe chuu. Dr Fritz Schärer isch e baar Däg no syym 90. Geburtsdag im Augschte 2008 gstorbe.
Alemanne
Alemanne bezeichnet
1953
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Semécourt
Semécourt (ditsch 1915-18 un 1940-44 Sigmarshofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).