cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kloster Einsiedeln
Gschicht
Wo d Franzose im Mai 1798 uf Eisidle cho sind, sind alli Bewohner vom Chloschter gflüchtet. D Gnadekapelle isch vo de Besatzer zerschtört worde, s Gnadebild aber händ d Mönch chönne rette. Im gliiche Jaar, am 17. September, händ d Franzose s lääri Stift zum Staatseigetum vo dr Helvetische Republik erchlärt. Danke de Mediationsakte händ di Gäischtliche am 19. Februar 1803 s Chloschter aber wider zrugg überchoo.
Wallfahrt
Sit em 14. Jahrhundert händ sicher Mariewallfahrte uf Eisidle schtattgfunde. Während em Schpaatmittelalter sind d Pilger sogar us Norddüütschland und de Niderlande choo. Nume i de Ziit vo dr Reformation häts en Rückgang vo de Pilgerschtröm gee. I de 2. Hälfti vom 16. Jahrhundert isch Eisidle wider de religiösi Mittelpunkt vo de Schwiizer Katholike worde.
Gnadekapälle
Wämmer vom Chloschterplatz dur e Türe i d Chloschterchile ine chunnt, so fallt näbet de barocken Uusstattig vo de Chile zerscht d Gnadekapälle uf. Dä quadratischi Bou, wo mit schwarzem Marmor verchläidet isch, staat zmitzt im hindere Täil vom Chileruum. Er isch a zwäi wysse Pfyler, wo s Gwölb träged, aapout. D Gnadekapälle hät en Haupt- und zwee Sytenigäng, wo normalerwys mit je ere Gittertüre zue sind. Bim Gsang vom Salve Regina sinds för d Mönch offe. I de Kapälle staat über em Altar s Gnadebild. D Maria hät me als driissg verschidnigi Chläider, wo men ere je nach eme Datum aläit. S Gnadebild isch e «Schwarzi Madonna», d Muetter-Gottes, wo im linggen Arm s Jesus-Chind und i dä rächte Hand es Zepter hebet.
Di Schwarzi Madonna vo Eisidle isch es spaatgotischs Gnadebild us der Mitti vom 15. Jaarhundert. S isch en Ersatz vo dr früenere romanische Figuur, wo 1465 bim Brand kabut gangen isch. Di schwarzi Huutfarb chömm – so wird mängmol gsäit – vom Ruess vo de Cherze und Lampe, wo vor der Figur brännt händ. Wo 1803 d Statue z Öschtriich reschtauriert worde isch, hät dr Künschtler di urschprünglichi Farb frei gleit und hät si wider fleischfarbig aagmalt. Das hät de Gläubige gar nöd passt. Drum isch d Madonna dänn schwarz übermalt worde.
Am Aafang vom 17. Jaarhundert hät d Statue es spanisches Gwand, wo i dr Gloggeform gmacht isch, überchoo. Es wird je nach em Momänt vom Chilejahr gwächslet.
D Legände vo de Ängelweih
Am 14. Septämber 948 söll de Chrischtus zäme mit Heilige und Engel d Kapelle gweiht haa. Die Legende hät es Motiv für d Wallfahrt bildet. Di meischte Pilger sind am Fäscht vo dr Ängelweihi uf Eisidle. Wänn de 14. Septämber en Sunntig isch, dänn isch e 14tägigi Grossi Ängelweihi gfiiret worde. Im Jahr 1466 sind öppe 150'000 Pilgerzäiche verchauft worde.
Hüüser
Im Chloschter wird under anderem au Wii kelteret und es wärde Ross züchter. S Chloschter Eisidle hät e Theologischi Fakultät und es Gymnasium (d Stiftsschuel Eisidle). Dr barocki Marschtall isch 1765 pout worde. Det drin isch s ältischte no exischtierende Gschtüüt vo Europa, wos sit em 15. Jahrhundert git. Die züchtete Ross, d Cavalli della Madonna, ghöred zu de Warmblüeter. Dr erschti handschriftlichi Hiiwiis uf die Rosszucht isch i dr Rechtsverleihig vom 24. Februar 1064 dur de König Heinrich IV. z finde.
Schtiftsbibliothek
D Stiftsbibliothek häd vil alti Büecher. Es sind öppe 230'000 truckti Büecher, 1230 Handschrifte und 1040 Bänd vo Inkunable und Früedruck. Jedes Jahr chömed 500 bis 800 Büecher dezue. Die barocki Bibliothek isch komplett renoviert worde. Normalerwiis isch si für d Öffentlichkeit nöd zuegänglich. Wämmer die prächtig Bibliothek wett gse, cha mer an e Chloschterfüerig.
D Bibliothek isch 934 gründet worde. S Chloschter hät Ändi vom 10. Jahrhundert en äigeni Schriibschuel gha; hüt sind no 64 Handschrifte us däre Ziit erhalte. En äigeti Druckerei hät s Chloschter 1664 überchoo, wo bis 1798 über tuusig Titel verläit häd. Us däre Druckerei isch dänn de Bänziger-Verlag entstande. D Beschtänd vo dr Bibliothek sind lang i de Chäller vom Chloschter uufbewahrt worde: Eso händs di zahlriiche Bränd vom Chloschter oni Schade überschtande. Erscht 1602 isch dur de Abt Augusting I. Hofmann en eigete Bibliotheksbau bout worde. Dr prächtigi Grossi Barocksaal isch zwüsched 1738 und 1740 entstande.
Dr Chloschterplatz
Im 14. Jahrhundert isch es Bebauigsverbot für de Berich diräkt vor em Chloschter erlaa worde, wo s Übergriiffe vo Dorfbränd hett verhindere sölle. Erscht 1745 bis 1747 isch dr Chloschterplatz i dr hütige Form entschtande. D Plän sind vom Mailänder Paul Bianchi gsi. De Platz isch vom Bregenzer Boumäischter Johannes Rueff pout worde. D Standbilder vom Otto em Grosse und em Häiri II. stönd rächts und linggs vo dr Stäge. Im Zäntrum vom Platz isch dr Liebfrauebrunne vo 1747. Uf dem Brune staat e vergoldeti Mariefigur. Uf bäide Siite vom Platz hät’s halbchreisförmigi Arkade mit Devotionalieläde. Dehinder staat di mächtigi barocki Chloschterfront mit de bäide 60 Meter höche Türm näbe dr Mitti, umrahmt vo de dreigschossige Konventflügel.
Chloschtergüeter
S Chloschter häd sit alte Ziit vil Ländereie. Zum Chloster Eisidle ghöred sit 965 d Insle Ufnau im Zürisee. Früener isch au dr Gottschalkeberg im Bsitz vom Chloster gsii. S Chloster Eisidle isch e grosse private Grundbsitzer. Es hät öppte 2'140 Hektare Land i föif Kantön vo dr Schwiiz (Schwyz, Aargau, Züri, Thurgau und St. Galle).
Fahr und St. Gerold
Em Abt vo Eisidle isch sit 1130 s Chloster Fahr und sit em 13. Jaarhundert d Probstei St. Gerold im Vorarlberg (Öschtriich) understellt.
No zu dr schwarze Madonna
Di Schwarz Madonna vo Eisidle isch dur Pilger über d Landesgränze use bekannt worde. So gits a verschidnige Ort e Kopie vo de Eisidler Madonna oder sogar vo de Gnadekapälle. Sit 1709 staat im tschechische Ostrov (früener Schlackenwerth, Böhme) und sit 1714 im badische Rastatt z Dütschland, es Eisidler Gnadebild.
Dintikon
Dintike (amtlich Dintikon) isch e Gmeind im Schwiizer Kanton Aargau. D Gmeind ghört zum Bezirk Länzbrg am Weschtrand vom Bünztal.
Geographii
De Gmeindsbann isch 373 Hektare gross, dodervo sind 157 Hektare Wald und 70 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 667 Meter uf de Hochwacht, der tüüfschti uf 420 Meter an de nördliche Gmeindsgränze.
Häuser Sevogelplatz 1 und 2
S Mietshuus am Sevogelblatz 1 und 2 isch 1896/97 vom Archidekt Eduard Vischer-Sarasin (1843-1929) baut worde. S Geböid isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
Es isch e fast symmetrischs Geböid mit eme Mansardedach und bestoot us drei Däil, wo in Winkel zunenander stöön. Dr middleri Däil wird vom Iigangsberiich dominiert, wo oobe druf e runde Giibel isch. Die bäide Flügel uf de Site bechömme iiri Struktur vo Erker im erste und zwäite Stock über, dr Flügel an dr Hardstrooss wird eso in drei Däil iidäilt, dä an dr Sevogelstrooss in zwäi.
Wisawii über em Blatz stoot dr Dreidroog-Brunne.
Universität Bío-Bío
D Universitet Bío-Bío (spanisch Universidad del Bío-Bío, churz UBB) isch e Universitet z Concepción, Chile.
Gschicht
D UBB isch anne 1947 as Campus Concepción vu dr Universidad Técnica del Estado (UTE) grindet wore, wu alli tächnische Fakultete vum Land drunter zämmegfasst gsii sin. Anne 1980 isch dr Campus im Ramme vun ere landeswyte Universitetsreform zue dr Universitet Bío-Bío wore.
In ihre hitige Form isch d Universitet anne 1988 entstande dur d Verainigung mit em Instituto Profesional de Chillán, wu us em 1966 grindete Campus Ñuble vu dr Universidad de Chile (UCh) fiirigangen isch.
Fakultete
D Universitet het sechs Fakultete:
Mundilfari (Mythologie)
De Mundilfari isch i de Edda de Vatter vom Mani (aisl. Máni »Moo«) und vo de Sol, (aisl. Sól »Sunn«).
De Riis Mundilfari het sini baide Chinder ase höbsch gfunde het, as er si noch de Sune und em nochem Moo binennt het. Drum hend d Götter di baide gnoo und als Lenker vom Moo- und Sunnewage bestimmt, wobi baid vomene Wolf verfolgt werdet, de Sköll (»Spott«) verfolgt d Sune und de Hati (»Hasser«) de Moo. De Mani het underwegs di baide Chind Bil und Hjuki ufgnoo, wo mer as Flecke im Moo gsiet. D Sol isch mitem Glenr (»Glanz«) verhüüroteet und d Ross wo de Sunwage züchet haisset Alsvidr und Arvakr.
Nochem Mundilfari isch en Saturnmoo binennt.
Mittlerer Weinschwärmer
Verbraitig
De Wiischwärmer isch in Europa wiit verbraitet. Er isch am Waldrand, Waldliechtige, Pärk, Wiiberge und Bluemegärte zfinde. Er suugt a de Blüete vo Waideröösli (Epilobium), Springchrüüter (Impatiens), Nachtcherze (Oenothera), Chrottebeeri (Lonicera) und i Gärte am Phlox.
Uussie
De Miitleri Wiischwärmer werd 32 mm lang und het e Spannwiiti vo 60 bis 70 mm. Sini Vorderflügel sind oliivgrüe und hend hine und em Rand e rosaroots Band. De Hinderflügel isch wiiroot. De Körper isch oliivgrüe mit roseroote Straiffe.
Jooreszyklus
De Falter schlüüft im Juni us de bruune Puppe, wo öberwinteret het. Si paaret sich und s Wiibli lait im Juni ainzelni Aier ab, und d Roipli schlüüffet nochere Wuche. Im September grabt d Raupe en Erdhööli und verpuppt sich zom öberwintere.
Raupe
D Raupe cha 80 mm lang were. Si isch grüe und het uf de Siite e dünne wiisse Straiffe und am Hindertail e chliises Hörnli. Noch de letschte Hüütig isch si bruu. Si grabt denn e Erdhööli und verpuppt sich und öberwinteret as Puppe. Di gfräässigi Raupe mag Gaisslaitere (Epilobium), Rebe (Vitis vinifera), Fuchsia (Fuchsia), Waldmeister (Galium odoratum).
Juan-Fernández-Archipel
D Inselgrubbe ghöört verwaltigstechnisch zur chilenische Región de Valparaíso.
Sattel
Als Sattel werded bezeichnet
Juan-Fernández-Archipel
Dr Ursprung vo de Insle isch vulkanisch.
Sattel
Sattel isch de Name vo folgende geografische Ort:
Doris Lessing
D Doris Lessing, CH (* 22. Oktober 1919 z Kermānschāh im Iran; † 17. Novämber 2013 z London ; uf d Wält cho as Doris May Tayler) isch e britischi Schriftstellere gsi. Im Joor 2007 het si dr Nobelbriis für Litratuur überchoo.
Lääbe
D Doris Lessing isch 1919 z Kermānschāh im Iran uf d Wält cho, wo iire Vater bi dr Imperial Bank of Persia gschafft het. 1925 isch d Familie in die britischi Kolonii Südrhodesie (hüte Simbabwe) züüglet, wo si uf em Land en eender ermligs Lääbe gläbt häi. D Lessing isch uf d Girls High School in dr Hauptstadt Salisbury (em hütige Harare) gange. Wo si vierzääni gsi isch, het si ufghöört leere und isch e Chindermäitli und denn e Sekretärin worde.
Im Joor 1939 het si dr Frank Charles Wisdom ghürootet und mit em zwäi Chinder ghaa. 1943 het si sich lo schäide und d Chinder si bim Vater bliibe. 1945 het si dr dütsch Emigrant Gottfried Lessing ghürootet und mit em e Soon, dr Peter, ghaa. 1949 häi si sich lo schäide. Dr Peter isch bi iire bliibe und si het sich um en kümmeret, won er chrank worde isch, bis er e baar Wuche vor iire gstorbe isch.
Wärk
Iiri „afrikanischi Dragödie“ The Grass Is Singing vo 1950 het sich mit dr Frau in Zentral- und Südafrika befasst, wo die wissi Minderhäit gherrscht het, und mit dr Rassefroog. Dä Roman het dr Doris Lessing iiri literarischi Reputazion verschafft. Iire bekanntist Roman isch "Das goldene Notizbuch", wo 1962 erschiine isch.
Mä däilt iir Schaffe in drei Periode ii:
Kanton Drulingen
Dr Kànton Drulìnge ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Zàwere im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Buckenum kumme
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre.
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Zàwere ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum nej grindete Arrondissement Zàwere.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Rohrbach ìm Arrondissement Saargemind im Département Moselle (Lothringe) granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Lìtzelstään, ìm Side àn dr Kànton Fénétrange im Arrondissement Saarburch im Département Moselle un ìm Weschte un Norde àn dr Kànton Buckenum.
Archäologisches Museum Colombischlössle
S Archäologisch Museum Colombischlessli (ARCO) isch e archäologisch Museum in dr bade-wirttebergische Stadt Friburg. S isch 1983 als Museum fir Ur- un Friegschicht grindet wore un isch sither im Colombischlessli am Rotteckring unterbrocht.
Kanton Drulingen
Gmeine
Ém Kànton Drulìnge hàt s 26 Gmeine ghet:
Baud (Morbihan)
Baud (bretonisch Baod) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Baud lyt 31 km vu Vannes un 30 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 22 m un 157 m iber Normalnull.
Gschicht
Baud isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1259 as Baut (1266: Baud, 1322: Bault, 1630: Baust).
Verwaltig
vu Baud isch. Baud ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Baud ghert zum Bretonisch.
Burgruine Burgholz
D Burgruine Burgholz isch e Burgräscht bi Raitbach, eme Stadtdeil vu Schopfe im Landchreis Löörech z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme waldige Biel sideschtli vum Dorf.
Die Hecheburg isch anne 1283 s erscht Mol gnännt wore. D Bsitzer vu dr Burg sin d Herre vo Stei gsi.
260er
260
S Johr 260 (1013 a.u.c) isch e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Alemannischi Gschicht
Germanischi Stämm als Vorfahre vu dr Alamanne iberschritte dr Limes, wil d Römer nooch dr Abspaltig vu Gallie Grenztruppe abzoge hän. D Alemanne lehn sich in dr folgende Johre im fastem gsamte Decumates agri (Dekumatland) nider. D Römer ziege ihri Truppe nooch un nooch uf d Rhi-Lech-Donä-Linie zruck, behalde aber noch lang iber s Dekumatland d Oberhoheit.
S chummt zu ere Koexistenz vu Gallo-Romane un germanische Iwanderer, wo in ihrer Folg us Germane un Romane d Alamanne entstehn. Es isch also kei Iberrenne vum Limes gsi, sundern e Art Isickere un langsami Germanisierig.
Natürlich isch es nit ganz fridlich verloffe. So zerstöre d Alamanne underem Fürst Chrocus Aventicum (Avenches) un Augusta Raurica (Kaiseraugst), beides in dr hüttige Schwiz
Am 24./25. April schlage d Römer dr alamannisch Stamm vu dr Semnone oder dr Juthunge.
Am 11. September losst dr römische Ritter Marcus Simplicinius Genialis bi Augsburg e Weihestei fer d Sigesgötti Victoria errichte. Augsburg isch am Ostrand vu dr alamannische Expansion gläge, was dorum druf schliesse losst, dass s alemannisch Idringe ins Riich gstoppt worre isch.
Römischs Riich
Im Römische Riich bildet sich als Reaktion uf d Ufähigkeit vu dr Zentralregierig zum Schutz vu dr germanische Grenze e eiges Sunderrich (Imperium Galliarum) us dr Provinze Gallie, Britannie un Spanie mit dr Hauptstadt Trier wo d Alemanne wirksam zruckdränge cha.
Doppelhelix
D Dobbelhelix (griech. hélix: Windig, Spiraale) isch e geometrischs Gebild, wo bin em s Motiiv vo dr Windig dobblet ufdaucht, im Geegesatz zur äifache Helix.
Mä underschäidet zwäi Forme vo Dobbelhelix:
Biochemii
In dr Biochemii wird dr Begriff Dobbelhelix mäistens für e Tüp 1 brucht. Er bezäichnet zwäi paralleeli Sträng vo Makromolekül, wo wie Schruube um enander umelaufe. S bekanntiste Bischbil isch wohrschiinlig d Struktuur vom Desoxyribonukleinsäure-Molekül, wo in fast alle Lääbewääse vorchunnt. D DNA-Sträng verlaufe zuesätzlig no geegelöifig (antiparallel). Die äigentlige Helix (root und blau) wärde vom Ruggegroot vo dr DNA bildet, wo us Fosphaat und Zucker bestoot. Die sogenannte „Sprosse“ (schwarz) si d Baase, wo die bäide Äinzelsträng über Bindige vo Wasserstoffbrugge zämmeheebe.
E spezielli Form vo dr Dobbelhelix git s zum Bischbil in dr Struktuur vo Antifilamänt. S Bsundrige bi däm Struktuurprotein isch, ass d Äinzelsträng bi deere Dobbelhelix vom Tüp 1 sälber zun ere Helix verdräit si, für sich also e Dobbelwigglig vom Tüp 2 si.
In soonige Fäll reedet mä von ere Coiled-Coil-Struktuur, wo bis zu siibe Äinzelsträng chönne drin si.
Technik
Bi Glüewigglige in Glüelampe findet mä dr Tüp 2. Die Dobbelwigglige bestöön us eme verdräite Droot, wo siinersits non emol gwigglet isch. Eso isch s mööglig, e lange Droot uf ere churze Strecki z haa, sodass sich die äinzelne Wigglige geegesitig aastraale, was noch em Brinzip vo dr Hoolruumstraalig d Emissividäät vo dr Gsamtstruktuur, und eso d Liechtusbüti und d Lüüchtdichti erhööt.
Astronomii
In dr Nööchi vom Zentrum vo dr Milchstrooss befindet sich e Staubwulke, wo öbbe 80 Liechtjoor lang isch. Si het d Form von ere Dobbelhelix, wo sich zwäi Nääbelsträng umenander wiggle. D Lengsaggse vo dere gigantische Dobbelhelixstruktuur zäigt uf s supermassive Schwarze Loch Sagittarius A* im Zentrum vo dr Milchstrooss, wo 300 Liechtjoor ewäg isch. Sagittarius A* het en extreem starks Magnetfäld, wo mit dr Materie vo dr Staubwulke interagiert.
Bezirk Unterklettgau
De Bezirk Unterchläggi (amtlich Bezirk Unterklettgau) isch bis Juli 1999 en Bezirk vom Kanton Schafuuse in de Schwiiz gsii. Sither sin d Bezirksverwaltige abgschafft, d Bezirk git s aber no als statistischi Einheite.
Interclub
Dä Interclub isch die nationali Team Meisterschaft vom Schwizer Tennisverband und wird vo Swiss Tennis usgrichtet. Dä Interclub isch 1911 is Läbä gruefä worde. Sit 1911 wird jedes Jahr s'besti Tennis-Team vo de Schwiz gchrönt. D Zahl vo dä beteiligte Teams isch sit 1911 stark gwaggse. Damals sind nur nün Teams gstartet i dä ersti Interclub vo dä Schwiz. Hüt sind s ca. 4300 Mannschaftä, wo sich jedes Jahr wider für dä Interclub amäldid. Um am Interclub teilznä, isch än Interclublizentz nötig, wie au ä Mindestzahl vo Spiiler und Spiilerinnä i ämä Club, wo zu dem Team ghöret. Die Mindestzahl entspricht dä Zahl vo dä Einzel vo dä jeweilige Kategory, wo gspiilt werde.
Setzregelig
Bevor än Interclub Begägnig startä chann, münd die jewiligä Kaptäns vom Team ihre Spiiler uf än „Setzliste“ iträgä. Mä muss de am stärkschte klassierty Spiiler uf Position eis setze, dä am zweit stärkschte klassierty Spiiler uf Position zwei usw. Wenn zwei oder mehreri Spiiler die glich Klassirigstärchi händ, cha dä Kaptän entscheidä, welle Spiiler er vor dä ander setzt. Im Einzel werdät jewyls die beide Spiiler, welly uf Position eis gsetzt sind gegeänander spiile, so wie d Spiiler zwei, drü usw. D'Doppel werdet jewyls nach dä ustreite Einzeln gsetzt. D Setztnummer vo dä beide mitänander spiilendä Spiiler werdät mitänander addiert und ergäbid so än neuy Setztnummer, welly au Setztsumme gnannt wird. Im Doppel muss die niidristi Setztsumme uf's Doppel eis gsetzt werdä, au hier gilt, wenn zwei Doppel die glich Setztsumme händ, so cha der Kaptän vom Team entscheidä, wer vor bzw. hinder äm andere Doppel spiilt.
Uf- und Abstiig
Vo dä 2 Liga bis NLB werdit die Agmeldetä Teams i 4er Gruppä iteilt. Woby jeweils die erste bädä id Ustiegsspeil chömmid, so wie dä Dritt und dä Viert id Abstiegspiel. I dä d3 Liga stygt jeweils dä Gruppäersti id 2 Liga uf. Än Abstig us dä 3 Liga isch nid möglich. I dä NLA, dä höchste Spielklss, steit nach jedere Saison die am schlächtisti Rangierty Mannschaft ab.Än Ufstieg isch i dä NLA nümmä möglich.
Brahmagupta
Dr Brahmagupta (Devanagari: ब्रह्मगुप्त; * 598; † 668) isch en indische Mathematiker und Astronom gsi. Er het s astronomische Observatorium z Ujjain gläitet und in dere Funkzion zwäi Aarbäite über Mathematik und Astronomii verfasst, s Brahmasphutasiddhanta im Joor 628 und s Khandakhadyaka im Joor 665.
Brennnesselzünsler
De Brenesslezüüsler (Anania hortulata) isch e chliine Flipper, wo vo Lichtquele azoge werd und au i Cherze ineflügt, werum er Züüsler haisst.
Verbraitig
De Brenesslezüüsler lebt am Waldrand und i Waldliechtige, Pärk und buschriiche Gärte. Am Buuch het er e Ghöörorgan, won er d Ultraschalltöö vo de Fledermuus cha ghööre und so sich i Sicherhait bringe cha.
Zentralschweiz
D Zäntralschwiiz isch e Region i de Schwiiz, wo de zentral glägeni Teil vo de Schwiizer Alpe und de Voralpe umfasst.
Brennnesselzünsler
Uussie
De Brenesslezüüsler het e Spannwiiti vo 30 mm. Sini wiisse Flügel hend schwarzi Flecke, de Chopf und Brust sind geel, de Hinderliib schwarz.
Zentralschweiz
Geografy
Zu de Zäntralschwiiz ghöred d Kantön Uri, Schwyz, Obwalde, Nidwalde, Luzern und Zug. S städtische Zäntrum vo dr Zäntralschwiiz isch Luzärn.
Brahmagupta
S Brahmasphutasiddhanta isch dr früesti bekannti Teggst, wo din die mathematisch vollständigi Null as gschribnigi Zaal behandlet wird. Vorhäär häi im 6. Joorhundert v. d. Z. d Babylonier dr Wärt Null as Leerzäiche verwändet und spööter häi d Ptolemäer und d Römer e Sümbol gha für e leeri Mängi. Usserdäm het dr Brahmagupta in däm Wärk Regle für d Arithmetik mit negative Zaale und mit dr Zaal 0 ufgstellt, wo scho witgehend unserem modärne Verständnis entspräche. Dr grösst Underschiid bestoot din, ass dr Brahmagupta au d Division dur 0 zuegloo het, aber nume im Fall vo. Für e Fall vo wo a \neq 0 het er sich nit festgläit. . Im Geegesatz si in dr modärne Mathematik Kwoziänte mit em Divisor 0 überhaupt nit definiert.
Brennnesselzünsler
Jooreszyklus
D Raupe, wo öberwintered, verpuppt sich im Früelig. De Falter versteckt sich dör de Tag döre zwösched de Pflanze und flüügt nume znacht.
Brahmagupta
Zu sine bekanntiste Resultat ghööre zwäi Leersetz über d Seenevieregg, wo noch iim benennt si: Dr Satz vom Brahmaguota, won e Sitehalbierig in bestimmte Seenevieregg beschribt, und d Formle vom Brahmagupta, wo d Flechi vo irgend eme Seenevieregg berächnet. Uf e Brahmagupta goot au d Brahmagupta-Identidäät zrugg.
Brennnesselzünsler
Raupe
D Raupe isch grüe und fresst Brenessle (Urtica), Münz (Mentha) und Winde (Convolvulus).
Zentralschweiz
Begrifflichi Abgrenzig
Dr Kanton Glarus wird mängmol irrtümlech zur Zentralschwiiz zellt, was aber weder geografisch no wirtschaftlich, politisch oder spraachlich zuetrifft.
Nöd deckigsgliich mit dr Region Zentralschwiiz, obschon hüüfig mit ihre verwechslet, isch d Innerschwiiz. Das Gebiet wird rein nach geografische Kriterie definiert. Zur Innerschwiiz ghöred d Kantön Uri, Obwalde und Nidwalde und die Teil vo de Kantön Luzern und Schwyz, und zwar die Gägende, wo em Vierwaldstettersee zuegwandt sind - im wesentliche also s Gebiet, wo z. T. no hüt als «Waldschtätt» bezeichnet wird.
Devoi widerum abzgrenze isch s historische Gebiet vo dr Urschwiiz, – die heisst uf Französisch Suisse primitive, was übersetzt öpe «die afänglechi Schwiz» bedütet. Si umfasst d Kantön Uri, Schwyz und Underwalde (Obwalde und Nidwalde).
Underschiid zu andere Schwiizer Regione
D Zäntralschwiiz underscheidet sich nöd nur geografisch, sondern au gschichtlich, religiös, mentalitätsmässig und politisch vo de andere Kantön:
Tonia Maria Zindel
D Tonia Maria Zindel (* 15. Juli 1972 z Scuol, Bündnerland) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Tonia Maria Zindel isch z Scuol ufgwagse un un isch z Khuur uf s Kantonsschuel gange. Scho as Schueleri het si welle Schauspiileri gee, iri eerscht effetlig Ufdritt uf ere Biini het si in ere chlaine Roll bi dr Jubiläumsinszenierig „50 Jahre Bertolt Brecht“ am Theater Khuur ghaa. Ai Joor lang isch si z Madrid im Rame vun eme Schuelerneuusdusch gsii.
Ab 1992 isch si uf d Schauspiilakademy Züri gange un het iri eerscht Roll im Tatort: Gehirnwäsche ghaa. Mer chännt si vor allem fir iri Rolle as Flavia Caduff in dr Schwyzer TV-Seerie Die Direktorin oder as Maja Lüthi bi Lüthi und Blanc un iri Guet-Naacht-Gschiichte in ire Muetersprooch Rätoromaanisch. Dernääbe spiilt si au Theater.
D Zindel isch ghyroote, het drei Chinder (e Doochter un zwee Siin) un läbt z Berlin, z Züri un z Conters im Prättigau.
Rudolf Schoch (Philologe)
De Ruedolf Schoch (* 3. Oktoober 1850 z Baume; † 14. Jäner 1920 z Chüsnacht), isch en Zürcher Kantonsschuel leerer und Redakter am Schwyzerischen Idiotikon gsy.
S Schaffen am Idiotikon
Im Büro vom Idiotikon z Züri hät de Schoch 1882 afa mitschaffe, und drüü Jaar spööter, im 85i, isch er es Mitgliid vo de Redakzioon woorde. Im Pricht über d Jaar 1882 bis 1885 ghäisst s, wie me sich über de tüchtig jung Mitarbäiter fröii, und ab Band II wird er uf em Titelblatt näbet dem Fritz Staub und em Ludwig Tobler as dritte Redakter uufgfüert. Wo de Staub, de Gründer vom Idiotikon, 1896 gstoorben isch, hät me de Schoch zum Büroscheff ernännt; nöie Scheffredakter isch der Albert Baachme woorde. Gschetzt woorden isch er i dëre Zyt bsunders drum, wil er s zürcherisch Volchsläbe und di alte Rächtsquälen eso guet gchänt hät.
Wil er aber glychzytig Kantonsschuelleerer gsy isch – drum hät er näbet em Toktertitel vo der Uni na de Profässooretitel vo de Kantonsschuel ghaa –, hät er 1898 syni Stelig am Idiotikon as Büroscheff uufggëë und hät au as Redakter starch reduziert. Für de Täil, wo frei woorden isch, hät me der Eduard Schwyzer aagstellt, wo sich doozmaal na «Schweizer» gschribe hät. – D Stimig isch aber alewyl schlächter woorde. De Schoch und de Baachme händ si alem Aaschy naa gaar nöd guet verstande, und de Profässer Adolf Chägi vom Läitenden Uusschuss hät nach eme gnauen Undersuech 1902 erchlëërt, em Schoch syni Artikel taugid nüüt und müesid amig vom Scheffredakter völig nöi gschribe wëërde. Per Ändi vo säbem Jaar hät me sich drum vom Schoch trännt, und das Maal isch syn Naachfolger de Felix Balsiger woorde – au dëë hät übrigens über d Spraach vom Boner tokteriert ghaa. Eso ganz la zie händs en aber au nöd chöne, und er hät na vil Jaar Truckmanuskript und Koräktuurböge gläse.
De Schoch hät e groossi Privaatbiblioteek ghaa, wo au d Idiotikon-Redaktion hät chöne bruuche – so lang au ëër Wöörterbuechartikel gschribe hät. 1902 aber, wo-n-er hät müese höre, isch d Redakzioon dänn glych zwunge gsy, die 650 Bänd z chauffe. Si sind bis hüt en wichtige Bistandtäil vo der Aarbetsbiblioteek vom Idiotikon – und de Stämpfel vorne drin maanet alewyl na a ire früenerig Bsitzer.
Sys wyter Schaffe as Leerer und Usegäber vo alte Täggscht
Er isch en aktivs Mitgliid gsy vo der alteerwürdigen Antiquaarische Gsellschaft z Züri und as settigs au es Mitgliid vo de Komissioon, wo s Zürcher Uurkundebuech («Urkundenbuch für Stadt und Landschaft Zürich») useggëë hät (der eerscht Band isch 1888 usechoo, de letscht Band dänn 1957). Mitghulffe hät er au bi de Nöiedizioon vo de «Sabata», ere Chroonik vom Sanggaler Reformaator Johanes Chessler über d Jaar 1519 bis 1539.
Familie
Ghüraate hät de Schoch d Johanna Reichmann. Ire Soo Otto Schoch (1883–1956) isch Jurischt gsy und hät as Sekretëër vo de landwirtschaftlichen Abtäilig vo de kantonaalzürcherische Volchswirtschaftstiräkzioon gschaffet.
Mani (Mondgott)
De Mani isch i de nordische Mythologi de Lenker vom Moowage und isch au för Nüü und Wedel zueständig.
De Mundilfari het zwai Chind ghaa, wo ase schöö gsii sind, as er si noch em Moo und noch de Sune gnennt het. Die baide Gstirn hend d Götter us Funke gmacht gha, wo vode Füürwelt Muspellsheim umegfloge sind. Drum hend si bestimmt, as de Mani de Moowage lenke mue und sini Schwöster Sol (aisl. Sól »Sune«) de Sunewage.
Well de Wolf Hati (»Hasser«) oder Managarm (aisl. Mánagarmr »Moofresser«) de Mani verfolgt, chaner kai Halt mache. Chunnt em de Wolf z nöcht, gits e Moofinsternis. Bim Weltuntergang werd er aber de Moo ganz verschlinge.
Achstetten
Achschdedda (dt. Achstetten) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Mani (Mondgott)
Underwegs het de Mani di baide Chind vom Vidfinn (aisl. Viðfinnr) ufglese, d Bil und de Hjuki, wo si mitem Wasserchübel Sägr (aisl. Sægr) und de Stange Simul zum Brune Byrgir choo sind. Sit denn chamer di baide im Moo ine as Flecke gsie.
Achstetten
Gmoendsgliderong
Zue Achschdedda gheret d Ortsdoel Achstetten, Bronnen, Oberholzheim ond Stetten.
Gschicht
Achschdedda ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1194.
Verwaltong
Achschdedda hot mit dr Stadt Laoba ond dr Gmoene Burgriada ond Maddenga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Kai Feneberg.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Achschdedda ghert zom Mittelschwäbisch.
Diemerswil
Geografi
D Ortschaft Diemerswiu ligt am Südoschthang über em Moosseetau. Di früecheri Gmeindsflächi bsteit us 74,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 20,3 % Waud u 5 % Sidligsflächi.
Gschicht
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Amtsbezirk Froubrunne ghört.
Ändi 2022 het sech di dazmalig Gmeind ufglöst und mit Münchebuchsi zämegschlosse.
Religion
85,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,2 %, CVP 1,6 %, EVP 0,5 %, FDP 10,2 %. GLP 6,8 %, GP 11,0 %, SP 11,0 %, SVP 38,1 %, Suschtigi 7,6 %.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 167 Ywohner 97,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 1,8 % Französisch.
Dr bärndütsch Dialäkt vo Diemerswiu ghört zum Hochalemannisch.
Praxidike (Mond)
D' Praxidike (Jupitermond XXVII) isch ein vu dr chleinere ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Praxidike, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi.
Bahndate
D'Praxidike umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 20.907.000 km in 625 Däg, 9 Stund un 7 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2308 uf. Mit ere Neigig vu 148,967° isch d'Bahn retrograd, d. h., dr Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet.
Ufgrund vu ihre Bahneigeschafte wird d'Praxidike dr Ananke-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Praxidike besitzt e middlere Durmesser vu ca. 7 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch. D'Praxidike wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkait betrait 21,2m.
Bodo Ramelow
Dr Bodo Ramelow (* 16. Februar 1956 z Osterholz-Scharmbeck, Nidersachse) isch e dytsche Bolitiker (Linki) un isch syt em 4. Merz 2020 Minischterbresidänt vum Land Diringe. Des Amt het er au sco vum 5. Dezämber 2014 bis zum 5. Februar 2020 ghaa.
Vu 2009 bis 2014 isch er, wie scho vu 2001 bis 2005, Fraktionsvorsitzer vu syre Bartei im Diringer Landdag un dodermit Oppositionsfierer gsii. Vu 2005 bis 2009 isch er Mitglid vum Bundesdag gsii.
Uusbildig un Beruef
Dr Bodo Ramelow isch z Rhyhesse in eme evangelischen Elterehuus mit drei Gschwischtrig ufgwachse un het anne 1971 dr Hauptschuelabschluss gmacht. Sy Vater Erwin Ramelow, wu vu Kricheldorf bi Salzwedel gstammt isch, isch an dr Folge vun ere Chriegsverletzig gstorbe, wu dr Bodo elf gsii isch, sy Mueter isch e ellaierziehendi Huuswirtschaftslaiteri gsii. Z Gießen het er vu 1971 bis 1974 bi Karstadt Chaufmann im Ainzelhandel, Fachuusbildig Wild un Gfligel glehrt.
An dr Chaufmännische Schuele Marburg het dr Ramelow anne 1975 di Mittler Ryfi un 1977 di chaufmännisch Fachhochschuelryfi gmacht. Ab 1977 het er as Substitut zur Yyarbaitig bi dr Karstadt AG un bim friejere Chaufmärt HaWeGe z Marburg-Cappel gschafft. Speter isch dr Ramelow Filiallaiter bi dr Jöckel Vertriebs GmbH Marburg wore. E Briefig zum IHK-Uusbilder (AdA-Schyy) het er Ändi 1970er Johr abglait Vu 1981 bis 1990 isch dr Ramelow Gwerkschaftssekretär z Mittelhesse gsii, vu 1990 bis 1999 Landesvorsitzer vu dr Gwerkschaft HBV z Diringe un vu 1992 bis 1999 Ufsichtsrotsvorsitzer vu dr Wohnigsgnosseschaft Zukunft z Erfurt.
Dr Ramelow isch syt Novämber 2006 in dritter Eh mit dr Italieneri Germana Alberti vom Hofe ghyrote, ere Supervisori, wu unter anderem as Organisationsentwickleri bi dr Rosa-Luxemburg-Stiftig schafft. Är het zwee großi Sih us erschter Eh.
Ufstig in dr Diringer Landesbolitik syt 1994
Am Dag vu dr Arbet 1994 isch dr Bodo Ramelow näb em Gregor Gysi, em Gerhard Jüttemann, dr Gabi Zimmer un em Heinrich Fink uf dr zäntrale Maifyyr vu dr PDS z Erfurt as Redner ufdrätte. Im Jänner 1997 het er zue dr Initiatoren un Erschtunterzaichner vu dr Erfurter Erklerig ghert, eme Ufruef vu rund 40 Chinschtler, Intellektuälle, Gwerkschafter un Bolitiker fir meh soziali Grächtigkait un e Bolitikwächsel dur en ängeri Zämmearbet vu SPD, Grienen un PDS.
Diringer Landdagswahl 1999
Anne 1999 het dr Ramelow, wu im April 1999 in d PDS yydrätten isch, uf dr Landeslischt vu dr Bartei fir d Diringer Landdagswahl 1999 uf Blatz zwai no dr ehmolige Landesvorsitzeri Gabi Zimmer kandidiert. Är isch derno zum erschte Mol in dr Diringer Landdag gwehlt wore, wun er vu 1999 bis 2001 stellverdrättende PDS-Fraktionsvorsitzer gsi isch un schließlig am 14. Novämber 2001 zum Vorsitzer vu dr Landdagsfraktion gwehlt woren isch. Um die Zyt isch er schärzhaft „Ai-Mann-Opposition“ gnännt wore. Anne 2002 isch er derzue Mitglid im Byrot vu dr Thüringer Aufbaubank (TAB) wore.
Diringer Landdagswahl 2004
Am 20./21. Septämber 2003 het d Diringer PDS z Lobenstein mit em Bodo Ramelow zum erschte Mol en aigene Kandidat fir s Amt vum Diringer Minischterbresidänt nominiert. Am 7. Februar 2004 het e sy Bartei uf Blatz ais vu dr Landeslischt fir d Landdagswahl gsetzt. Bi dr Landdagswahl am 13. Juni 2004 isch d PDS mit 26,1 % vu dr Stimme uf ihre bis dert bescht Ergebnis z Diringe chuu, dr Ramelow het im Wahlchrais Erfurt I e Diräktmandat gwunne. S Wahlziel, dr Meehait vu dr CDU en Änd z mache, het er aber nit gschafft. Dr Ramerlow isch derno wider zum Vorsitzer vu dr PDS-Landdagsfraktion gwehlt wore.
Bundesbolitik 2005 bis 2009
Am 13. Dezämber 2004 isch dr Bodo Ramelow zum Wahlkampflaiter vu dr PDS fir d Bundesdagswahl 2005 bstimmt wore. Ab Juni 2005 isch er Verhandligsfierer vu dr PDS bi dr Gspräch zue dr Fusion mit dr WASG gsii.
Bundesdagswahl 2005
Dr Ramelow het am 18. Septämber 2005 e Mandat fir dr 16. Dytsch Bundesdag uf dr Landeslischt vu dr Diringer Linksbartei gwunne. S Diräktmandet im Bundesdagswahlchrais Gera – Jena – Saale-Holzland-Chrais het er mit 29,4 % gege dr Volker Blumentritt vu dr SPD (31,8 %) verfählt. Am 30. Septämber 2005 isch dr Ramelow zum stellverdrättende Fraktionsvorsitzer ohni Fachberaich gwehlt wore. Är isch au „Religionsbeufdraite“ vu syte Fraktion gsii. No syre Wahl in dr Bundesdag isch er zum 17. Oktober 2005 us em Diringer Landdag uusgschide. Sy Noofolger as PDS-Fraktionsvorsitzer sch dert dr Dieter Hausold wore. Im Mai 2008 het dr Bodo Ramelow s Amt vum Wahlkampflaiter vu dr Linken abgee un isch Federalismusbeufdraite vum Bundesvorstand vu syre Bartei wore, wun er syter 2004 aaghert.
Diringer Landdagswahl 2009
Am 2. Dezämber 2007 isch dr Ramelow bim Landesbarteidag vu dr Diringer Linken aistimmig as Spitzekandidat fir d Landdagswahl 2009 nominier twore. Bi dr Landdagswahl am 30. Augschte het sy Bartei gegeniber 2004 1,3 Brozäntpinkt mee iberchuu, isch aber unter dr 30-Brozänt-Marke blibe. Dr Ramelow sälber het s Diräktmandat im Wahlchrais Erfurt III gwunne. No dr Wahl het er dr SPD e Koalition vorgschlaa mit ihm as Minischterbresidänt. D SPD het des aber abglähnt, au wun er vorgschlaa het, ass är sälber uf s Amt verzichte diei. D SPD het derno aber ne Koalition mit dr CDU untet dr Christine Lieberknecht bildet.
Minischterbresidänt vu Diringe
Bi dr Landdagswahl z Diringe 2014 het dr Ramelow as Spitzekandidat vu dr Linke sy Diräktmandat im Wahlchrais III an d Marion Walsmann (CDU) verlore un isch iber dr erscht Blatz uf dr Landeslischt vu syre Bartei in dr Diringer Landdag yyzoge. No Sondierigsgspräch mit dr CDU un mit dr Linke het d SPD bschlosse, ass si zämme mit dr Griene un dr Linke ne Koalition unter eme Minischterbresidänt Ramelow bilde wänn. Am 5. Dezämber 2014 isch dr Bodo Ramelow im Diringer Landdag bi dr Wahl vum Minischterbresidänt im zweete Wahlgang ni netig absolut Meehait mit 46 vu 91 Stimmen iberchuu. Är isch dodermit dr erscht Minischterbresidänt in dr Gschicht vu dr Bundesrepublik gsii, wu d Bartei Die Linke gstellt het.
Syt em 26. Novämber 2019, wu si dr nei Landdag konschtituiert het, isch dr Ramelow, nume no gschäftfierend im Amt gsii. Am 5. Februar 2020 isch dr FDP-Bolitiker Thomas Kemmerich zue sym Noofolger gweelt wore. Wel dää au mit dr Stimme vu dr AfD ins Amt gwehlt wooren un des as Dammbruch un as aktivi Kooperazioon mit Räächtsextreeme yygschetzt wooren isch, het des fir bundeswyt Ufsää gsorgt un em Kemmerich massivi Kritik broocht. Är isch derno am 8. Februar zrugdrätte un isch syterhär nume no gschäftfierend im Amt sii. Am 4. Merz isch dr dr Bodo Ramelow im dritte Wahlgang gwehlt wore.
Islamische Zeitrechnung
Die islamischi Ziträchnig ( oder ) isch in e baar islamische Länder näben em gregorianische Kaländer in Gebruuch. Si wird aber vor allem für religiöösi Zwäck brucht.
Dr islamischi Kaländer isch e räine Mondkaländer, wo s Joor vo dr Hidschra, dr Uswanderig vom Brofeet Mohammed vo Mekka uf Medina, as Usgangspunkt verwändet. Die islamischi Ziträchnig foot mit em 1. Muharram 1 AH = 16. Juli 622 aa, em Aafang vom Joor vo dr Hidschra, wie s vo dr islamische Dradizion festgläit isch. Aagoobe noch dr islamische Ziträchnig wärde in westlige Sprooche äistens mit dr Abchürzig AH (= Anno Hegirae) oder i. J. d. H. (= im Jahre der Hidschra) aagee.
D Möönet vom islamische Kaländer wandere in öbbe 32 Sunnejoor, was öbbe gliich lang isch wie 33 Mondjoor, dur s Sunnejoor. Dr Fastemonet Ramadan cha doorum in jeder Jooreszit lige und chunnt jedes Joor elf Dääg früener. Für religiöösi Zwäck isch in e baar islamische Länder usschliesslig d Beobachdig vom Mond entschäidend. Wäge däm wäiss mä zum Bischbil vorhär nit genau, wenn dr Ramadan aafoot. Jede Monet foot aa, wenn die zarti Mondsichle noch em Nöimond zum erste mol sichtbar isch (Nöiliecht, durchschnittlig zwäi Dääg spööter). In andere Länder wird dr Kaländer im Vorus berächnet und e Formle brucht, für zum wüsse wenn s Nöiliecht vorchunnt. Doorum chönne in verschiidene islamische Länder d Kaländer e chli vonenander abwiiche.
Wil mä e räine Mondkaländer für d Landwirtschaft nid cha bruuche, wird überall in dr islamische Wält au e Solarkaländer brucht, im Maghreb dr julianisch Kaländer, spööter dr gregorianisch, mit römische Monetsnääme (yanair, fibrair, maris, abril usw.), im Maschrek hingege mit altorientalische Monetsnääme (kanun ath-thani, shubat, adhar, nisan, ayar, haziran, tammuz, ab, aylul, tishrin al-awwal, tishrin ath-thani, kanun al-awal), in Egüpte dr koptisch Kaländer und im iranische Beriich dr alt iranisch Sunnekaländer, wo mä bin em aber s Joor vo dr Hidschra zum Usgangspunkt gnoo het, im Osmanische Riich zitwiis dr Rumi-Kaländer.
Schloss Ofteringen
S Oftringer Schloss im Öschinger Ortsdeil Oftringè im Landchrais Waldshuèt im Südè vo Baddè-Württèbärg lyt uff ènèm Plateau a dè rächtè Wuètèhaaldè, obberhalb vom Dorf Oftringè. A dè linkè Wuètèhaaldè lyt öppè 1,5 km dalabsi s Dorf Degèrnau. S Schloss isch èn stattlichè Bau mit Stuèfègibel in èm renovyrtè Zuèschtand. Dè Schlossbau wörd hützdaag vom Kloschter Marièburg bruucht.
Gschichtè
D Oftringer sin è aalts Adelsgschlecht, wo scho 1240 zämmè mit dè èrschtè Nennung vom Ort mit èm Ritter Gerung vo Oftringè uffdaucht isch. 1251 wörd èn Hèrr Huc vo Oftringè im Volauf vo dè Küssèbärger Èrbfolgè erwäänt.
1384 isch d Katharina vo Oftringè Priorin vom Frauèkloschter Rièdè gsi.
1349 wörd dè St. Georgsritter Fridrich vo Oftringè im Zämmèhang mit dè Untermettinger Bärg erwäänt.
Im minderè Laufèburg hèn d Ritter vo Oftringè d Burg Oftringè als Lehè ghaa. 1428 hèt dè Junker Heinrich vo Ärzingè vom Hans vo Tüèfè sèlli Burg kauft samt dè Lüt, wo dezuè ghörèd.
1523 hèn d Vormünder vom Ludwig Truchsèss d Hèrrschaft Oftringè im edelfeschtè Junker Hans Ulrich vo Oftringen, dè Gutjohr dauft un Schultheiß vo Waldshuèt, vokauft.
Am 6. Dezember 1678 übbergit d Witwè Margreth Agathè vo Oftringè – nõch èm Teschtament vo irem Gemaal Junker Karl vo Oftringè, wo dè letscht vo sim Gschlècht gsi isch – dè gsamte Bsitz vo Oftringü a s Kloschter Rhynau.
Dè Abt Gerold Zurlaubè lòt denn diè no hüt exischtyrendi großi Schüèr (Kloschterschüèr) neu bauè, unter m Abt Benedikt Lèdèrgèrber entschtòt d Schlosskapèllè neu (1741). Für d Bauleitig isch dè Architèkt Johann vo Bildschtei voantwortlich.
Diè beidè Kapèllè-Glöggle drägèd d Inschrift: Hauptmann Walther von Roll hat mich giessen lassen im 1643sten Jahr. D Gloggè sin für Chriègszwèck iigschmolzè worrè. Hüt befindet sich dört neui Gloggè.
S Kloschter stellt èn Statthalter ii, wo vom Schloss uus d Güèter z übberwachè hèt. Zitèwys abber au vo Rhynau uus (1683 bis 1862). S isch èn Ruhesitz für d Rhynauer Mönch.
Uff èrè Bsichtigungstour hèt sich d Schweschter Josepha (Sabina) Schneider i s Schloss „volièbt“. Unter è Huufè Schwirigkeitè hèt si èndlich dè Kauf vom Schlossguèt am 27. Novembèr 1860 erreicht un hèt mit Mitschwôschtèrè s Kloster Marièburg gründet, welles au hüt no drin isch. Wichtigi, notwendigi Neubautè, wo sich uuszeichnèt integryrè, sin èrscht durch s neue Kloschter ermöglicht worrè.
Wappè
D Ritter vo Oftringè hèn è eignes Wappè, s zeigt drei ligendi Mondsichlè uff rotem Fäld. Sèll Wappè hèt diè spôteri Gmeind übbernõ. Vowandti sin d Maria Gertrud vo Beck vo Willmèdingè gsi († im Frauèkloschter Bèrau) un Johann vo Beck vo Willmèdingè († im Kloschter St. Bläsy), Nichtè un Ènkel vom Johann Jakob vo Beck.
Das Wappen der Gemeinde Oftringen in der Schweiz leitet sich vom Ofteringer Wappen ab. Der Ort Oftering in Österreich hat jedoch ein völlig anderes Wappen.
Z Oftringè, uff èm gegèübberligendè, linkè Bord vo dè Wuètè, stòt d Reuèdaler Mülli, wo hüt è Gaschthof, Buèrèhof un Sägi isch. Es isch stark z vomuètè, dass d Hèrrè uff èm Oftringer Schloss sich mit Läbbensmittel und Holz dõdevo iideggt hèn. D Mülli isch im Bsitz vom Gschlècht Oftringer, wo vo dè Ritter vo Oftringè abschtammè söllèd.
Anton Weißer
Dr Anton Weißer (* 1867 in dr Untere Kirne; † 1917 z Furtwange isch e dytsche Uurmacher un Haimetautoor gsii. Är het Gediicht un Proosa uf Hoochdytsch un Alemannisch gschriibe. En Uuswaal het er anne 1902 unter em Titel „Schwarzwälder Kuhglocken“ vereffetligt. Anne 1980 het dr Furtwanger Gschiichts- un Haimetverain d Gediicht vum Weißer in ere Gsamtuusgaab uusegee.
Opposition
S'Wort Opposition (vu spotlat.: oppositio „d'Entgegesetzig“) bezeichnet
Alemannische Minuskel
Die alemannischi Minuskle isch e Schrifttyp, wo mä im achte und em nüünte Joorhundert i de Schrybstube vo de Chlööschter am Bodesee bruucht het.
Es isch dr Schwiizer Schriftforscher Albert Bruckner gsi, wo die regionali Schrift beschribe het.
I dr Zyt vo de Merowinger und de Karolinger sind i de grosse alemannische Chlööschter Sanggalle und Rychenau und vilecht au am Münschter vo Konstanz und z Freising, z Murbach und im Chlooschter Mondsee Büecher und Urkunde i dem Schrifttyp gschribe worde. Und au dr einzigartig Chlooschterplan vo Sanggalle isch den gmacht worde.
Bi dr Kulturreform vo de Karolinger isch dr alemannisch Schrifttyp vo dr karolingische Minuskle verdrängt worde.
Rhêmes-Notre-Dame
Rhêmes-Notre-Dame (frankoprov. Réma / Rima) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Rhêmes-Notre-Dame ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler 0. Nochbergmaine sin Ceresole Reale (TO), Rhêmes-Saint-Georges, Tignes (FR-73), Val-d’Isère (FR-73), Valgrisenche un Valsavarenche
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Rhêmes-Notre-Dame dr italienisiert Name Nostra Signora di Rema drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Rhêmes-Notre-Dame isch dr Fulvio Centoz.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Rhêmes-Notre-Dame ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Rhêmes-Notre-Dame sin 36 Froogebeege wider retuurchuu.
Trabrigerisch
Trabrigerisch isch d Mundart vo Obrtrauburg. Dia isch repräsentativ für d Mundart vom obera Drautal zwüscha Kleblach-Lind und dr Tiroler Landesgrenz bei Obrtrauburg.
Verschriftig
Für d Verschriftig vo dr zuaghöriga dialektala Sprochproba ka die EPI-Schriibig verwendet werra, wo für den mundartlicha und populärwisseschaftlicha Gebruch entwickelt worra isch.
Alleshausen
Allaschhausa (dt. Alleshausen) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 82,8 % Landwirtschaftsfleche, 11,3 % Wald, 5,6 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Allaschhausa gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Allaschhausa ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1150 als Aleshusin.
Verwaltong
Allaschhausa hot sich mit dr Stadt Buacha ond dr Gmoene Allmãschweiler, Bätzaweiler, Dirrna, Duifabach, Kãnza, Moosburg, Ogglschhausa ond Seekirch zom Gmoeverwaltongsveband „Bad Buchau“ mid Sitz en Buacha zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Klaus Ulmschneider.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Allaschhausa ghert zom Mittelschwäbisch.
Eduard Mörike
Dr Eduard Merike (* 8. Sebtembr 1804 en Ludwigsburg, † 4. Juni 1875 en Stuegert, isch a deitscher Schriftsteller, Lyriker ond evangelischr Pfarrer gwäa.
Herkonft, Kendheit ond Ausbildong
Dr Eduard Merike kommt am 8. Sebtembr 1804 en Ludwigsburg uf d Welt. Sei Vaddr isch a Doktr em Staatsdinscht ond sei Muedr a Dochtr vo ma Pfarrer. Wia der Bua 13 Johr alt ischt, vorliirt’r sein Vaddr. S Johr druff schickt en sei Muadr ufs evangelische Seminar en Urach. Uf dr Grenz zwischa Kendheit ond Jugend vorliabt’r sich zom erschda Mol en a Mädle. S isch sei Bäsle Klärle Neuffer, a Pfarrersdechderle vom Land. Ibr sei Schwermerei schreibt’r schbätr s Gedicht
<poem style="font-style:italic"> Erinnerung