cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Retroflexer Approximant
De retroflexi Approximant oder retroflexi rhotischi Approximant isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Er chùnt zum Byspil bi mange Sprecher vùm Änglische, im Chinesische ùn in Sprooche z Indie ùn Auschtralie vor, isch sùnscht aber änder sälte. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch.
Im Alemannische het es ei Dialäkt gee, wo de Luut gha het. Ùn zwar de Dialäkt vo Schwyzer, wo ùff Wisconsin ussgwandret sin. Dört het mer ùnter em Yyflùss vùm Änglische en retroflexs-r gha.
Almohaden
D Almohaade (vo ; Tamazight: ⵉⵎⵡⴻⵃⵃⴷⴻⵏ) si e muslimischi Berber-Dünastii gsi, wo zwüsche 1147 und 1269 über e Maghreb und al-Andalus gherrscht het.
Gschicht
D Dünastii vo de Almohaade isch 1121 vom Ibn Tumart gründet worde, wo under de Masmuda-Berber im Hooche Atlas missioniert het. Si isch im ideologische Gegesatz zu de Almorawiide gstande und het deren iiri anthropomorfi Gottesvorstellig abgleent. 1129 häi d Almohaade en erste Aagriff uf Marrakesch gmacht, wo gschiteret isch, und erst im Tumart si Noochfolger, dr Abd al-Mumin (1130–1163), het d Beweegig zum Erfolg gfüert und und het mit dr Erooberig vo al-Andalus 1148 und Marrakesch 1149 d Dünastii vo de Almorawiide gstürzt. Wo iri Herrschaft über Marokko sicher gsi isch, häi d Almohaade s Riich vo de Hammadiide z Algerie (1152) und s Riich vo de Ziriide im hütige Tunesie (1155–1160) erooberet, und vo denn aa über dr ganz Weste vo dr islamische Welt gherrscht. Si häi arabischi Beduinestämm vo Ifriqiya und Tripolitanie z Marokko aagsiidlet und eso d Arabisierig vo de Berber au in däm Däil vom Maghreb stark beschlüünigt.
Die strängglöibige Almohaade häi dr stedtische Hoochkultur vo al-Andalus misdraut. So häi si sogar dr Filosoofen und Arzt Averroës, wo in ganz Öiropa gschetzt worde isch, wege aagääbliger Heresii in d Verbannig gschiggt. In Ifriqiya häi d Almohaade e langjöörige Chläichrieg gege d Aahänger vo de Almorawiide gfüert, und drbii isch d Wirtschaft im östlige und zentrale Maghreb ruiniert worde. In dr Schlacht bi Alarcos in al-Andalus het dr Yaʿqūb al-Mansūr (1184–1199) im Joor 1195 d Aagriff vo Kastilie chönne abweere.
In dr Zit druf si aber e baar Browinze under em Kalif Muhammad an-Nasir (1199–1213) autonoom worde und in al-Andalus isch 1212 die islamischi Herrschaft dur d Niiderlaag in dr Schlacht bi Las Navas de Tolosa gege die veräinigte christlige Köönigriich schweer erschütteret worde. Wo dr Yusuf II. al-Mustansir (1213–1224) minderjöörig an d Macht cho isch und d Füerer vo de Almohaade underenander häi afo händle, het dr Niidergang vom Riich aagfange. D Anarchii het sich verbräitet und die arabische Beduine häi an Bedütig gwunne. Bis 1235 häi d Almohaade d Herrschaft über al-Andalus an dr Ibn Hud, Ifriqiya an d Hafsiide und Algerie an d Abdalwadiide verloore.
In Marokko häi d Meriniide (Banu Marin) iiri Macht afo usdeene, und noch dr Erooberig vo Fès (1248) häi si e nöiji Dünastii gründet. Zwar häi d Almohaade z Marrakesch iiri Macht gege d Merinide bis 1269 chönne verdäidige, aber iiri Bedütig isch sit em Fall vo Fès zum grösste Däil verloore gsi.
Under iirer Herrschaft si sich die arabische und berberische Bevölkerigsgrubbe uf em Land immer nööcher cho. Aber wääred em Niidergang häi sich die nomadische Stämm gegenüber dr sässhafte Bevölkerig as die wichdigsti politischi Chraft im Maghreb chönne duuresetze. Das isch e wichdige Grund gsi drfür, ass d Wirtschaft vo dr Region au glitte het.
Door und Weerbaute
D Stadtmuure vo Fès, Marrakesch und Sevilla, wo no under de Almorawiide baut worde si, si restauriert und versterkt worde.
Wahlkreis Rorschach
De Waalkrais Rorschach oder Roosche isch e Underainhait vom Kanton Sanggale i de Schwiz, wo noch de nöia Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 bildet wore isch.
De Waalkrais bestoht sit em 1. Januar 2003 us em früenere Bezirk Roosche (ohni Eggersriet) deför mit Taal us em früenere Bezirk Underrhitl. En Hoptort gits offiziell nööd. S Kraisgricht isch z Rorsche, wo im früenere Bezirk de Hoptort gsi isch.
Bernhard Galura
Dr Bernhard G. Galura (* 21. Auguscht 1764 z'Härwelze im Brisgau † am 17. Mai 1856 z'Brixen in (Süd-)Tirol isch e vorderöschterrichische Kleriker gsi.
Läbe
Dr Galura het us eifache bürgerliche Verhältnisse gstammt un isch nooch sinere Gymnasialzit ins Minoritekloschter z'Altbrisach iträtte. Säll isch aber vom Kaiser Joseph im Zug vu ere allgmeine Kloschterufhebig in dr habsburgische Länder ufglöst worre un so isch er anno 1783 ins Friburger Generalseminar iträtte, um Theologi z'studiere. Er het mit eme Doktorgrad abgschlosse. Dr praktisch-theologisch Kurs het er anno 1787 im Generalseminar z'Wien gmacht, wo er au am 27. Juli 1788 zum Prieschter gwihe worre isch. Er isch deno ans theologisch Seminar z'Friburg as Dozent zruckkehrt. Anno 1791 isch er no Pfarrer z'Altoberdorf worre, aber gli druf as Pfarrer vum Münschter - domols noch kei Bischofschilche - wiider uf Friburg gange. Dr Kaiser Franz het ihn zum Titulardomherr vu Linz ernennt un ihn no anno 1805 as geischtliche Rot uf Günzburg an dr Done beruefe. D'Habsburger hän aber 1806 alli vorderöschterrichische Länder verlore un dr Galura isch sällewäg amtlos worre un offebar wiider in dr jetz badisch Brisgau zruckkehrt, denn 1808 isch dr Galura badischer geischtlicher Roth worre. 1815 het ihn aber dr Kaiser Franz as Gubernialrot un geischtliche Referent uf Innsbruck beruefe. Anno 1818 isch er no Generalvikar vum Brixener Fürschtbischof z'Fealdkirch in Vorarlbearg worre un het in sällere Eigeschaft sit Dezember 1819 dr Titel Bischof in partibus gfüehrt. Vum 7. April 1829 bis zue sinem Dot isch er no Fürschtbischof vu Brixen gsi.
Werch
Dr Galura het mehreri Schrifte verfasst, so iber die „Sokratische Katechisirmethode“ (2. Aufl. 1796). E „Lehrbuch der christlichen Wohlgezogenheit“ isch ebefalls mehfach ufglegt worre. Bemerkenswert isch, dass er au d'Wercher vu protestantische Schriftsteller fier sini theologische Schrifte gnutzt het, so in: „Sturm’s Betrachtungen über die Werke Gottes im Reiche der Natur und der Vorsehung, bearbeitet für katholische Christen“ (1813, 2 Bde., 2. Aufl.). As literarischs Hauptwerch giltet sini „Neueste Theologie des Christenthums“ (1800 ff., 6 Bde.), wo die biblisch Idee vum Gottesriich im Middelpunkt het.
Dr Galura het sich au sozial engagiert un isch au in dr höchere Politik e respektierte Ma gsi. So het mer ihn au in sinere sit 1805 badische Heimet nit vergesse ihn mit em badische "Orde vom Zähringer Laie" uszeichnet - näbe mehrere öschterrichische Uszeichnige un Würde. Zuedem isch er zum Ehrepräsident vum "Pariser Verein zur Ächtig vum Sklavehandel" ernennt worre.
Quelle
Grundlag vum Artikel isch „Galura, Bernard“ vu Karl Werner in: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 8 (1878), S. 356–357, Digitale Volltext-Ausgabe in Wikisource, URL: http://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Galura,_Bernard&oldid=1090861 (Version vum 23. Juli 2010, 20:25 Uhr UTC)
Liste der Abgeordneten im Kommunallandtag der Hohenzollernschen Lande 1919–1922
In däre Lischt wäre di Abgordnete im Kommunallanddag vu dr Hauezollersche Land in dr erschte Wahlperiod vu dr Weimarer Republik 1913–1918 ufzellt.
Zämesetzig
Dr Kommunallanddag het ab 1919 24 Mitglider ghaa, wu in eme Wahlkrais in freier un glycher Wahl gwehlt wore sin. Di Hauezollersche Land sin in dr Hauptsach kadolisch gsii. Di Dytsch Zäntrumsbartei (Zäntrum) het bi dr Kommunallanddagswahl 1919 insgsamt 19 Mandat iberchuu, di Dytsch Demokratisch Bartei (DDP) drei un di Sozialdemokratisch Bartei vu Dytschland (SPD) zwai.
Landesuusschuss
Vorsitzer vu Kommunallanddag un Landesuusschuss isch dr Camill Brandhuber gsii.
Dr Kommunallanddag het no dr Preußische Verfassig vu 1920 ai Mitglid in Preußische Staatsrot gwehlt. Des isch vu 1919 bis 1930 dr Emil Belzer gsii.
Coelestin IV.
Dr Coelestin IV., aigetli Goffredo di Castiglione, (* im 12. Johrhundert z Mailand; † 10. Novämber 1241 z Rom) isch im Johr 1241 fir 17 Däg Papscht gsii. Dr Näffe vum Urban III. isch am 25. Oktober 1241 as Noofolger vum Gregor IX. gwehlt wore, wu im hoche Alter gstorben isch.
Lääbe
Dr Coelestin isch vu Mailand gsii, wun er vu 1223 bis 1226 Chanzler vum Erzbischdum gsii isch. Syt em 18. Septämber 1227 isch er Kardinalprieschter vu San Marco z Rom ugsii un syt 1238 Kardinalbischof vu Sabina.
Dr Coelestin IV. isch dr erscht PApscht gsii, wu in eme Konklave vu dr Kardinäl gwehlt woren isch. Dr remisch Senator Matteo Rosso Orsini het d Kardinäl im Septasolium feschtsetze loo. Ain vu dr Kardinäl isch wäg dr extreme Hitz un dr kataschtrofale hygienische Umständ gstorbe. Ainewäg hän si d Kardinäl erscht no lengerer Zyt uf dr grais Kardinal Goffredo Castiglione chenne ainige.
Sy Wahl zum Papscht uf uf Drybe vu sällene Kardinäl chuu, wu d Chilche hän welle versehen mit em Chaiser Friedrich II., wu mit em Gregor IX. hoffnigslos verfyndet gsii isch.
Dr Coelestin IV. isch, gschwecht dur s Konklave, am 10. Novämber 1241 no 17 Däg gstorbe, no voreb er het chenne gchrent wäre. Sy Noofolger isch noch ere zwaijehrige Sedisvakanz dr Innozenz IV. wore, dodermit isch d Versehnigsbolitik zwische Rych un Kurie zum Änd chuu.
Zeno Zürcher
Dr Zeno Zürcher (* 28. Ougschde 1936 z Bärn; † 16. Merz 2008) isch e Schwiizer Primarleerer u Kulturmanager gsi.
Dentaler Nasal
De dentali Nasal isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch s Zeiche für de alveolare Nasal, mit em Diakretik für dentali Luut:.
Zeno Zürcher
Dr Zürcher isch Primarleerer am Pestalozzi-Schuelhuus z Bärn gsi u isch überzügt gsi vode n Idee vor Reformpedagogik. I de Füfzger Jaar hed er zäme mid em Sergius Golowin, em Franz Gertsch u em Niklaus von Steiger u angerne verschidnigi „fréyi Diskussionschreise“ gründet, unger andrem dr Cherzekreis u dr Tägel-Leischd. Mid em Franz Gertsch, em Ueli Baumgartner u angerne hed dr Zürcher jaarelang d Junkere 37 gleited; dasch en Ort für Podiumsdiskussione ar Junkeregass 37 z Bärn gsi.
Dentaler Nasal
De Luut /n/ wird in viile Sprooche als dental bschriibe, so zum Byspil im Französische. De Luut isch aber viilmool änder en laminale alveolare Luut, wo d Zùngespitz glychzytig aa de Zään isch. Akustisch isch aber de Kontakt vùm Zùngeblatt (=laminal) wichtiger, wie de Kontakt vo de Zùngespitz mit de Zään.
Dietrichepik
D Dietricheepik isch e Sammelbegriff für middelhoochdütschi Heldeneepe, wo dr Dietrich vo Bärn d Hauptrolle din spiilt. D Dietricheepik isch vom 13. bis ins 17. Joorhundert im dütsche Sproochruum beliebt und verbräitet gsi.
D Figuur vom Dietrich basiert woorschinlig uf em Ostgooteköönig Theoderich dr Grooss († 526). Es git zwäi themaatischi Komplex: Gschichte vom Dietrich und Ermanarich und Gschichte vo de Abentüür vom Dietrich. Die Komplex si au in dr Überliiferig und dr Daarstellig dütlig vonenander underschiide; em erste säit mä dorum au die histoorischi Dietricheepik, dr zwäit wird as aventiurehafti Dietricheepik bezäichnet.
Zur histoorische Dietricheepik wärde zelt:
Zur aventiurehafte Dietricheepik ghööre:
In Umkräis vo dr middelhoochdütsche Dietricheepik ghööre dr Helderomaan Biterolf und Dietleib (um 1260) und zwäi spootmiddelalterligi Ballaade, s Jüngere Hildebrandlied us em 13. Joorhundert (überliiferet 15. Joorhundert) und s niiderdütsche Lied vo Ermenrich sim Dood us dr Middi vom 16. Joorhundert.
S Nibelungelied, wo dr Dietrich vo Bärn zwar vorchunnt, wird nit im ängere Sinn zur Dietricheepik zelt.
Elteri, nit middelhoochdütschi, Züügniss vo dr Dichdig um e Dietrich vo Bärn si:
E Hufe vo deene Eepe kenne mer as Bestanddäil vo de Heldenbücher, wo zwüsche dr erste Helfti vom 14. Joorhundert und 1590 as Handschrifte oder Druck erschiine si. Si enthalte mäistens meereri Dietrich-Eepe und anderi Heldedichdige, z. B. vilmol dr Ortnit/Wolfdietrich-Züklus. Vo 1480 aa enthalte die Heldebüecher au en Überblick über s Heldezitalter (Heldebuech-Prosa) as Vorreed oder Schlusstext.
D Thidrekssaga mit Handschrifte in Altnorwäägisch und Schweedisch isch im Underschiid zu dene Text Prosa. Si behandlet aber nit nume Episoode, sondern bringt d Saage verzelerisch in e biograafische Gsamtzsämmehang.
Bezirk Meilen
De Bezirk Mäile (amtlich Bezirk Meilen) isch en Bezirk vom Kanton Züri i de Schwiiz. Zum Bezirk ghöred 11 Gmäinde am rächte Ufer vom Zürisee und am Pfaneschtiil. Zivilgmäinde git s käini me.
Almoraviden
D Almorawiide (, Singular: Amrabaḍ;, verwandt mit murābit und ribāṭ) si e Berberdünastii z Mauretanie, in dr Westsahara, z Marokko, Algerie und in Al-Andalus in dr Zit vo 1046 bis 1147 gsi.
Wie s entstande isch
Im 11. Joorhundert het sich dr Islam in dr ganze Westsahara, wo under em Iifluss vo berberische Stämm und arabische Händler gstande isch, usbräitet und sich fest verwurzlet. Drotzdäm häi die dradizionelle religiöse Braktike witer existiert. Erst wo die ganzi Region vo d Almorawiide im 11. Joorhundert erooberet worde isch, si alli mauretanische Völker vollständig islamisiert worde.
Am Aafang vom 11. Joorhundert häi d Veezüchter vo de Sanhadscha-Berber in dr westlige Sahara (hüte Mauretanie) nomadisch gläbt und dr Karawanehandel zwüschen em Sudan und em Maghreb kontrolliert. Allerdings isch dä Handel immer mee gstöört worde, wo d Magrawa (Zanata) im westlige Algerie vordrunge si und d Sidschilmasa underworfe häi.
Am Aafang vom 11. Joorhundert het sich dr Sanhadscha-Bund ufglööst und e Periode vo Chrieg het aagfange zwüsche de Berber vo Sanhadscha in Mauretanie. Um 1039 het e Dschudala-Stammfüerer, dr Yahya ibn Ibrahim, won er vo dr Bilgerfaart uf Mekka zruggchoo isch, e Theolog, dr Abdallah ibn Yasin, mitbrocht, zum en orthodoxe Islam z verbräite. Zwäi Joor spööter wo dr Ibn Ibrahim scho dood gsi isch, het sich dr Ibn Yasin, wo vom Stamm abgleent worde isch, und e baar Sanhadscha us sim Gfolg an en abgläägene Ort zruggzooge und het dört e religiöses Zentrum gründet, e Ribat, won e hufe Sanhadscha aazooge het. Vom arabische Gschichtsschriiber Ibn Abi Zarʿ († um 1315) stammt d Legände, wo wääred Joorhunderte as historischi Daatsach überliiferet worde isch, ass dä abgläägeni Ort en Insle gsi sig, wo Rābiṭa ghäisse häig, und vo däm Naame sig Murābiṭūn abgläitet worde.
Im Joor 1042 häi d Almurabitun, d Manne vom Ribat, zum chriegerische Dschihad gege die Unglöibige und Chetzer under de Sanhadscha ufgrüeft. So isch d Beweegig vo de Almorawiide entstande mit em Ziil, e politischu Gmäinschaft z gründe, wo die moralische und rächtlige Grundsetz vom malikite Islam strikt aagwändet wurde. In dr Middi vom Joorhundert wurden si si under em Yahya ibn Umar (1046–1056) zum Kampfbund vo de Almorawiide zämmegschlosse worde.
As Ersts häi d Almorawiide d Dschudala in s Wisier gnoo und häi s fertig brocht, si z bekeere. Si häi d Berbergrubbe in dr Westsahara um sich versammlet und die politischi Äihäit vo de Sanhadscha wider härgstellt. Im Joor 1054 häi Almorawiide Sidschilmasa im Maghreb under iiri Kontrolle öberchoo und Audaghast vo Ghana zruggerooberet.
D Däilig vom Riich
1070 het dr Abu Bakr ibn Umar (1056–1087) Marrakesch in Südmarokko as d Hauptstadt vom Riich gründet. In Mauretanie het dr Abu Bakr Chrieg gege s Ghana-Imperium (1062–1076) gmacht und im Joor 1076 Koumbi Saleh erooberet. D Dütig vo de Kwelle für daas isch allerdings hützudags umstritte. Die almorawiidisch Herrschaft het d Gebiet zwüsche em spanische Saragossa und em Senegalfluss umfasst. Aber d Wirkligkäit isch andersh gsi: Es het in dr Realidäät zwäi Riich gee. S Riich vom Yusuf ibn Taschfin in Marokko het über s Riich in dr Sahara kä diräkti Kontrolle gha, und genauso het dr Abu Bakr kä Iifluss gha uf daas, wo nördlig vo dr Wüesti bassiert isch. Dr Abu Bakr isch denn 1072 vo sim Stellverdräter und Gusää Yusuf ibn Taschfin entmachtet worde und het sich in d Sahara zruggzooge.
Dr Yusuf ibn Taschfin (1061–1106) het s Riich vor allem mit dr Understützig vo de Religions- und Rächtsgleerte organisiert. Under iim häi d Almorawiiden in Nordmarokko (1075) d Riich vo de Magrawa und Salihide erooberet und s westlige Algerie vo de Hammadiide (1082). 1082 isch dr ganz Westmaghreb (bis zum hütige Algier) under dr Herrschaft vo de Almorawiide gstande. Die muslimische Fürste vo Al-Andalus, wo vom christlig spanische Köönig vo Kastilie, em Alfonso VI., im Raame vo dr Reconquista aagriffe worde si, häi d Almorawiide um Understützig bittet und 1086 het dr Yusuf ibn Taschfin e Fäldzug uf Öiropa gmacht. D Almorawiide häi dr Alfonso VI. in dr Schlacht bi Zallaqa vernichtend gschlaage und bis 1090 iiri Herrschaft und die malikiti islamischi Schuel im muslimische Al-Andalus verankeret. Si häi d Taifa-Koonigriich annektiert. Nume Valencia under em El Cid und Saragossa under de Hudiide si zerst no sälbständig bliibe. D Almorawiide häi iire puritanisch Islam rigoros duuregsetzt, was in dr stedtische andalusische Kultur zu erhebligem Widerstand gfüert het. D Almorawiide häi nit nume gege Andersglöibigi giiferet, sondern au gege die Muslim, wo si ene religiösi Noochlässigkäit vorgworfe häi.
Dr Undergang
In dr Sahara häi sich die almorawiidische Füerigschreft ser schnäll verstritte, und s Gebiet isch noch em Dood vom Abu Bakr zwüsche de Sippe (1087) ufdäilt worde. E nöiji islamisch-reformistischi Macht, under dr Füerig vo Zanata-Almohaade (1133–1163), het s Imperium vo de Almorawiide in Marokko zerstöört. Zwäi Joorhundert spööter, wäared de erste arabische Inwasioone, wo us em andere Ändi vo Nordafrika choo si, häi d Sanhadscha-Stämm wirksame Widerstand chönne läiste. Dr grösst Biidraag vo de Sanhadscha und de Almorawiide isch d Islamisierig vo Westafrika gsi. Dä Vorgang isch zur Aggse worde, wo sich d Gschicht vo däm Gebiet in de Joorhundert druf drum dräit het.
Noch em Dood vom Ali ibn Yusuf (1143) het dr schnäll Verfall vom Riich aagfange. Scho under de erste bäide Herrscher häi d Statthalter vo de äinzelne Browinze e groossi Autonomii gegenüber dr Zentrale z Marrakesch ghaa. Jetz isch s für d Almorawiide z Marrakesch aber immer schwerer worde, sich gege d Statthalter duurezsetze. Noch Ufständ vo de Muride under em Ibn Qasi und Ibn al-Mundir häi sich d Almorawiide us Andalusie usser us Sevilla, Granada und de Baleare zuggzooge, und eso het dr Ufstiig vom Ibn Mardanisch aagfange. D Almohaade si immer sterker worde und 1147 häi si Marrakesch gstürmt und mit em Dood vom letschte Almorawiid Ishaq ibn Ali het d Dünastii gändet.
Bedütend bliibe isch d Bekämpfig vo de Charidschite und andere islamische Gmäinschafte ass Marokko konfessionell uf Grund vo dr Rächtsschuel vo de Malikite äihäitlig bliibe isch.
Herrscher
D Dünastii vo de Taschfinide
Hohlspiegel
E Hoolspiegel isch e Spiegel, wo konkav gwölbt isch (Konkavspiegel). Hoolspiegel wärde vor allem in dr Form vom ene Chuugeleusschnitt („sfäärische“ Spiegel) und in dr Form vo Rotationsparaboloid (Parabolspiegel) verwändet.
D Hauptvariante
Analog zu sfärische und asfärische Sammellinse git s au bi Hoolspiegel zwäi Forme. Dr Parabolspiegel isch düürer, het aber dr Vordäil, ass die sfärischo Aberrazion witgehend underdruckt wird.
Parabolspiegel
Nume bim Parabolspiegel wärde alli Liechtstraale, wo parallel zur optische Aggse iifalle, exakt im Brennpunkt bündlet. D Parabolform isch aber in dr Häärstellig e chli ufwändiger as die sfärischi Form.
Sphärische Hoolspiegel
Für chliini Chrümmigswinkel chan e Spiegel in dr Form von ere Chuugeleflechi fast s gliiche Resultat gee wie e Parabolspiegel, und das guet gnueg für e Hufe Aawändige. Es isch seer vil äifacher e sfärische Spiegel z mache as e Parabolspiegel und dorum au billiger.
Die optischi Äigeschaft vom Hoolspiegel wird bestimmt dur e Radius vo dr Chuugele, won er e Wandsegmänt von ere isch. Wemm mä in s Zentrum vo dr Chuugele e punktförmigi Liechtkwelle stellt, so reflektiert dr Spiegel s Liecht vo dr Kwelle wiider uf d Kwelle zrugg. Wenn d Liechtstraale parallel us em Unändlige chämme, denn reflektiert dr Spiegel si zum Fokus (Brennpunkt). Dä lit öbbe uf halbem Wääg zwüschen em Zentrum und em Spiegel. D Brennwiti vom ene Hoolspiegel isch also d Helfti vo sim Kräisradius. Allerdings chömme d Liechtstraale wägen dr sfärische Aberrazion nid alli genau im Brennpunkt aa: D Liechtstraale bilde in dr Nööchi vom Fokus e Figur, wom mä nere Katakaustik säit. Bim Parabolspiegel bassiert das nid.
Aawändig
Hoolspiegel wärde under anderem as Hauptspiegel in Spiegelteleskop, in optische Spektrometer und Monochromatore iigsetzt und as Rasierspiegel brucht. Au d Satelliteschüssel für e Färnseeempfang oder Radarantenne funkzioniere noch em gliiche Brinzip, allerdings für Radiowälle, wo mit em Liecht nooch verwandt si.
Alveolarer lateraler Flap
De alveolari laterali Flap isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch. De Luut isch vorallem uss em Japanische ùn chlynre Sprooche bekannt.
Landesregierung von Baden-Württemberg
D Landesregierig vo Baade-Württebärg, in dr Landesverfassig nume Regierig, au Kabinett oder Ministerroot, isch s Läitigsorgaan vo dr Exekutive vom dütsche Land Baade-Würtebärg. D Landesregierig kümmeret sich um e Vollzuug vo de Gsetz, wo s Landesparlamänt beschliesst, und um d Verwaltig vom Land. Drüüber uuse läitet si dr Staat politisch und het e groosse Iifluss uf d Gsetzgääbig, uf dr Eebeni vom Land wie vom Bund. Si het iire Sitz in dr Landeshauptstadt Stuegert.
D Bildig vo dr Regierig
D Regierig bestoot us em Ministerbresidänt und de Minister und Staatssekretäär. Dr Ministerbresidänt wird vom Landdaag mit de Stimme vo dr Meerhäit vo sine gsetzlige Mitgliider gweelt. Er muess mindestens 35 Joor alt (Art. 46 Abs. 1 LV), aber sälber kä Landdagsabgordnete si. Vo 1968 bis 1992 het d CDU immer e Meerhäit vo de Landdaagssitz ghaa und het eläi Regierige bildet (d Kabinett Filbinger I bis IV, d Kabinett Späth I bis IV und s Kabinett Teufel I). Wenn kä Bardei en absoluti Meerhäit het, häi d Bardeie Sondierigsgsprööch abghalte und Koalizioonsverhandlige und schliesslig Koalizioone bildet. Wenn s drei Möönet lang kä Regierig het, gältet dr Landdaag as ufglööst.
Zum d Amtsgschäft chönne usüebe bestoot d Regieirg us em Staatsministerium as Behörde vom Ministerbresidänt und elf Fachministeerie:
Marinus I.
Dr Marinus I. (mänkmol au Martin II. gnännt; * z Gallese; † 15. Mai 884 z Rom) isch vu 882 bis zue dym Dod Papscht gsii.
Dr Marinus isch dr Suhn vun eme Prieschtermit Name Palumbo vu Umbrie gsii. Vor syre Wahl zum Papscht isch er Bischof vu Cerveteri gsii. Är isch dr erscht Pontifex gsii, wu vorhär Bischof vun andere Stadt wie Rom gsii isch. Dr Wächsel vu aim Bischofssitz uf en andere, di sognännt Translation, isch noch em kanonische Rächt, wu dodmol gulte ghaa, het, numen in sältenen Uusnahme erlaubt gsii. Vor em Marinus hän in dr Regle nume Diakon vum Bischtum Rom dr Papschtdroon bstige.
In sym churze Pontifikat het dr Marinus ufghert mit dr versehnlige Bolitik vu sym Vorgänger Johannes VIII. gegeniber em Photios I., em Patriarch vu Konstantinopel, un het anne 882 nomol sällem syni Exkommunikation widerholt. Dr Marinus I. het fimf Kardinäl ernännt, dodrunter di spetere Päpscht Hadrian III. un Stephan V.. Derzue het er dr Bischof vu Porto, dr speter Papscht Formosus, wider in sy Amt yygsetzt, wu dr Johannes VIII. abgsetzt ghaa het.
Walbach (Oberelsass)
Wàlbàch (frz. Walbach, dt. Walbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wàlbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1302 àls Walpach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wàlbàch ìsch. Wàlbàch ghert zem Kommünàlverbànd Agglomération de Colmar.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàlbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wettolsheim
Wattelse (frz. Wettolsheim, dt. Wettolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wattelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1222 àls Wetelsheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wattelse ìsch. Wattelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wattelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
UFO
UFO isch en Abchürzig für unidentifizierts/unbekannts Flugobjäkt (ENS unidentified flying object). Si bezeichnet Phänomen, wo vo Beobachter als flüügend wahrgnuu wärded und nid eidüütig identifiziert wärde chönd. Umgangssprachlich wird de Begriff als Bezeichnig für Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Läbewäse bruucht. Ursprünglich het sich de Begriff „Flüügendi Undertasse“ yybürgert, wil si i de erste Zytigsbricht über UFOs so beschribe worde sind. S Bild vo de Flüügende Undertasse prägt mänschliche Vorstellige devoo, wie d Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Lebewesen typischerwys usgseh chönnted.
Olivier Becht
Dr Olivier Becht (* 28. Àwrìl 1976 z’ Schtroossburi, Unt’relsàss) ìsch a frànzeescher Politiker, wo jetz Mìtglìed ìn dr Pàrtäi Agir ìsch.
Ar ìsch vu 2008 bis 2017 Bìrgermaischter vu Rìxa bii Mìlhüüsa gsìì. Gwählt worra-n-ìsch’r ìn’ma zwaita Wàhlgàng mìt viar Kàndidààta (quadrangulaire) un ìsch mìt 31 Joohra dr jìngschta Bìrgermaischter ìm Elsàss worra. Vum 2. Àwrìl 2015 bis àm 23. Jüüni 2017 ìsch’r àui Mìtglìed ìm Département-Root vum Owerelsàss gsìì; àls fìmfter schtällvertrattender Vorsìtzender vum Département-Root ìsch’r veràntwortlig gsìì fìr Wìrtschàft un Lokààlracht. Ànna 2017 Àbgoordnet’r vum 5. Wàhlkrais vum Owerelsàss ìn dr Nàzionààlversàmmlung worra. Ìm Jüüli 2022 ìsch’r àls delegiarter Minìschter fìr Üüssahàndel, Àttraktiwitäät un d’ Üüsslàndsfrànzoosa ìn dr Regiarung vu dr Élisabeth Borne ärnännt worra. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung hàt ìhm siina Schtällvertrattenda Charlotte Goetschy-Bolognese noohgfolgt.
Dr Olivier Becht hàt àn dr Nàzionààla Hoochschüal fìr Verwàltung (ENA) gschtudiart un ìsch drnooh Berooter biim Verwàltungsbezirk vu Nànzig gsìì. Sitter Septamber 2008 ìsch’r àui Profasser fìr Racht, Geopolitik un Äffentliga Finànz àn dr Üniwärsitäät vum Owerelsàss z’ Mìlhüüsa.
Sitter 2001 ìsch’r mìt dr Rumääna Livia Stoica verhiirootet, wo-n-àls Àmtfràui biim Öiropàroot schàfft. Zamma hann sa a Kìnd, wo ànna 2012 uff d’ Walt kumma-n-ìsch.
Marlène Schiappa
D’ Marlène Schiappa (Üüssschprooch uff Frànzeesch:, uff Korsisch un Itàlianisch: ; * 18. Nowamber 1982 z’ Pàriis) ìsch a frànzeescha Politikera (LREM), Àuitoora un Fràuijarachtlera. Vu Mai 2017 bis Jüüli 2020 ìsch sa Schtààtssekretäära fìr d’ Gliichhait zwìscha Fràuija un Manner gsìì. Drnooh ìsch sa bis ìm Mai 2022 àls biigoordneta Minìschtera biim Ìnnaminìschter veràntwortlig fìr Schtààtsbìrgerschàft gsìì. Ìm Jüüli 2022 ìsch sa àls Schtààtssekretäära fìr Soziààlwìrtschàft un Gmainschàftslaawa-n-ärnännt worra.
Ìhra Biacher hàt sa ìwwer Gliichschtällung vu da Gschlachter un ìwwer Säxüalitäät gschrìewa.
Maria Popescu
D Mari(oar)a Popescu (* 4. Sebdämber 1919 z Bukarest; † 3. Novämber 2004 im Kanton Wallis) isch Opfer vom ne Schwiizer Juschdizskandaal worde.
D Popescu isch 1945 z Gämf verhafded u wäg Gifdmord a irer Schwigermueter Lelia Popescu (gschdorbe n am 26. Juni 1945) u irem Zimmermeitli Lina Mory (gschdorbe n am 25. Juli 1945) u wäg Gifdmordversuech a irem Schwigervatter Stelian Popescu (wo en eehemalige Juschdizminischder vom rumänische König Karl II. gsii isch) aaklagd worde. Dr Grichdsmediziner François Naville hegi as „zerschdröite Brofässer“ wäsendlech zu irer Aachlag biidréit. Nach emne Brozäss, wo für Schwiizer Verhältniss schbektakulär gsi isch und wo dr Popescu iri Schuld ned éidüütig hed chönne bewise wärde, isch si zu re läbeslängleche Gfängnisschdraaf verurdeilt worde. D Aachlaag hed dr Gämfer Generalschdaatsanwalt Charles Cornu verdrätte. D Popescu hed nie gschdande.
Es hischdoorischs Brojäkd vor Uni Basu hed sech drmit beschäfdigd, weli Vorschdellige über di „delinkwänti Frou“ ir Vergangehéit „verbréited gsii si u wi d Erwartige a n e ‚normaali Wiblechkéit‘ uusgseh hei“:
Velarer lateraler Approximant
De velari laterali Approximant isch en sältene Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch.
Leo V. (Papst)
Dr Leo V. isch vu Augschte bis Septämber 903 fir rund 30 Däg (no andere Quälle vu Juli bis Septämber) Papscht gsii.
Iber dr Leo V. isch nume wenig bekannt. E bretonischi Legänd sait, ass dr St. Tugdual, dr Schutzpatron vu Tréguier, as Pilger uf Rom gange un dert zum Papscht glupft wore sei. Die Version wird doderdur gstitzt, ass dr Leo noch em remische Katelog dr Name „Leo britigena“ aagnuu het. En anderi Version sait, är heb us Priapi gstamme, eme Dorf in dr Nechi vu Ardea sildi vu Rom. Wel er bi syre Wahl nit zue dr Kardinalprieschter vu Rom ghert het, isch er in zytgnessische Bricht „Presbiter forensis“ gnännt wore.
Iber sy Wirken as Papscht isch nume bekannt, ass er e Bulle verfasst ghaa het, wu dr Kanoniker vu Bologna gwissi Styyre erloo het. Dr zytgnessisch Autor Auxilius het vun em gsait, ass er e Gottesmann gsii sei un ass sy Läbe un sy Hailigkait ruemwirdig gsii seie.
Noch er Amtszyt vu rund 30 Däg isch er vum Kardinalprieschter Christophorus vu St. Damasus gstirzt un inhaftiert wore. Dr Christophorus het sich zum Papscht gmacht, isch sälber aber im Jänner 904 vum Sergius III. gwaltsam gstirzt wore.
Iber dr Dod vum Leo waißt mer nyt Sichers. Ai Version sait, dr Christophorus heb en yygspeert un verworgt, en anderi git aa, sy Amtsnoofolger Sergius III. heb mit syne zwee inhaftierte Vorgänger „Mitlaid“ ghaa un heb si hiirichte loo. No dr Catholic Encyclopedia sei s am wahrschynligschte, ass er im Gfängnis oder in eme Chloschter gstorben isch. Syni Bainer wären im Lateran oder z St. Peter vermuetet.
Walter Köhler (NSDAP)
Dr Walter Friedrich Julius Köhler (* 30. Septämber 1897 z Weinheim; † 9. Januar 1989 äbeda) isch ä dütsche Politiker vo de NSDAP gsy. Är isch zur Zyt vom Nationalsozialismus dr Staatspräsidänt vo Bade gsy.
Winzenheim
Wìnzne (frz. Wintzenheim, dt. Winzenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wìnzne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 786 àls Wingishaim (880 Vuinzenheim).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Wìnzne ìsch. Wìnzne ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wìnzne ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
MIT
MIT stoot as Abchürzig für
chemischi Verbindige:
Pyrotechniker
Dr Pürotechniker (vo griechisch πυρ pyr „Füür“) beschäftigt sich mit dr Herstellig und/oder Verwändig vo pürotechnische Geegeständ und pürotechnische Setz, bsundrigs bi Füürwärk. Pürotechniker, wo au no e bsundrigi Usbildig im Spezialeffektberiich gmacht häi, wärde bi Filmbrodukzioone iigsetzt, zum Bischbil zum Auti spränge oder Iischüss z simuliere.
D Pürotechnik isch in Öiropa am Ändi vom 17. Joorhundert ufchoo. S erste wüsseschaftlige Wärk zum Thema Pürotechnik isch 1802 erschiine.
Pürotechniker isch in Dütschland und Ööstriich käi Leerbruef.
Anita & Alexandra Hofmann
Anita & Alexandra Hofmann sin e Gsangsduo un Multiinschtrumäntalischtene im dytsche Schlaager. D Schweschtere Anita Hofmann (* 13. April 1977 z Semmerenga) un Alexandra Geiger (gebooreni Hofmann, * 11. Februar 1974 z Semmerenga) stamme vu Jungnau un wohne syter anne 1988 im Meßkircher Stadtdail Igelswies. Bis 2012 sin si as Geschwister Hofmann ufdrätte.
Instchrumänt
D Alexandra un d Anita Hofmann spiile alli zwoo verschiideni Inschtrumänt, zum Byschpel Drumpete, Alphoorn, Heerner, Xylophon (d Anita) un Klavier, Akkordeon un Steirische Harmonika, Gitarre, Harpfe, Hackbrätt un Lyra, Saxophon un Fleete (d Alexandra).
Karriere
Im Johr 2005 hän si iri eerscht Sooloturnee Grenzenlos dur Dytschland duure gmacht (mit em MDR-Fäärnsehballett un em Edelweiß-Express). E Fuurtsetzig het s 2006 gee. Vun e Dail Ufdritt git s Fäärnsehufzaichnige un e DVD. In dr Johr 2006 un 2007 sin zwoo Fäärnsehschaue im SWR gsändet woore (Geschwister Hofmann Sommerparty am 25. Augschte 2006 un Geschwister Hofmann Partyzeit – ein bisschen Spaß muss sein am 26. Jänner 2007). Am 12. Jänner 2008 isch in dr Meßkircher Stadthalle d Premiere zue dr Soolo-Tuur 20 Jahre Geschwister Hofmann gsii, mit d Tuur het due rund 70 Stedt z Dytschland, z Eeschtryych, z Belgie un z Franryych gfiert.
Anne 2010 het s Gsangsduo ufgheert mit dr langjehrige Zämenaarbet mit em Produzänt Jean Frankfurter un isch zum Jack White gwägslet, mit däm hän d Gschwischter Hofmann 2011 di eerscht gmainsaam CD Wir fliegen ufgnuu. Dr Titelsong dervu, Und wir fliegen, isch e Adapzioon vum Lied Du und ich, wu dr White scho 2006 fir d Ireen Sheer produziert ghaa het.
Syter 2012 nänne si d Schweschtere Anita & Alexandra Hofmann. Di eerscht Vereffetlichung unter em neie Name isch d DVD „Wir fliegen Tour“ gsii.
Anne 2013 hän d Anita & Alexandra Hofmann ire 25-jehrig Bihnejubileum gfyyfrt mit eme Fanuchenänd (Jubileumsgaala & Fanfescht) am 30. Novämber un 1. Dezämber 2013 im Europa-Park, ere Jubileumsturnee vum 30. Jänner bis 13. April 2014, eme Album, wu am 11. Oktoober 2013 uusechuu isch, un eme Buech, wu am 21. Novämber 2013 uusechuu isch. S Ganz isch unter em Motto „Wir“ gstande. D Jubileumsgaala isch ufzaichnet un am 8. Dezämber 2013 im SWR as Zämeschnitt uusgstrahlt woore. Derzue git s au ne DVD vu dr Jubileumsgaala.
No iiber 30 Johr as musikaalisch Duo, het d Anita Hofmann im Juli 2022 mit dr Unterstitzig vu irem Mann Christian Filip e Soolo-Karrieere aagfagnge. Im Augschte 2022 het au iri Schweschter Alexandra ne aigeni Karrieere aagfange.
Bryys un Wettbewäärb
D Gschwischter Hofmann sin 1992 Bryysdreegerne vum Herbert-Roth-Feschtiwäl gsii.
Ire Haimetort Meßkirch het si 2003 unter em Buurgermaischter Arne Zwick im Rame vun ere Gaala zum 15-jehrige Bihnejubileum zue Ehreburger gmacht.
Die Geschwister Hofmann gewannen unter anderem die Krone der Volksmusik (2004 und 2006), die Goldene Stimmgabel (2003 und 2005) sowie mehrmals die Schlagerparade der Volksmusik. Im Oktober 2008 erhielten sie den Stier der Hohensalzburg in Weiß. Beim 14. Hohenloher Weinfest im Juli 2009 wurden sie mit dem Öhringer Weinschlüssel ausgezeichnet.
Privatlääbe
Im Juli 2022 het d Anita Hofmann z Meßkirch dr Christian Filip ghyroote.
Albe
Videoalbe
Biecher
Juliette Gréco
D Juliette Gréco (* 7. Februar 1927 z Montpellier, Languedoc-Roussillon; † 23. Septämber 2020 z Ramatuelle) isch e franzöösischi Schansonsängere und Schauspiilere gsii. Si wird as d Grande Dame de la Chanson bezäichnet und het as Muse vo de franzöösische Existentialiste gulte.
Lääbe
D Mueter vo dr Gréco isch wäärend em Zwäite Wältchrieg in dr franzöösische Résistance gsi. D Künstlere het über sä verzellt, ass si nie e richdigi Mueter für sä gsi sig; si sig iir ganzes Lääbe lang Soldat gsi; an iirer Brust sige e hufe Uszäichnige und Medallie vo de franzöösische Widerstandskämpfer aagmacht gsi und si sig e Frau gsi, wo mä häig müesse eschtimiere, aber nit häig chönne gärn ha.''
Iiren erst öffentlig Ufdritt het d Gréco 1937 bim ene Taläntwettbewärb in dr Schuel gha, wo si zääni gsi isch. 1943 isch si zämme mit iirer Mueter und iirer eltere Schwöster vo dr Gestapo verhaftet worde. Mä het sä zerst in e Laager brocht und denn in s Gfängnis Frèsnes. Noch drei Wuche het mä sä wider lo goo. Iiri Mueter und Schwöster si in s KZ Ravensbrück iigliiferet worde, häi dr Chrieg aber überläbt. S Verheltnis vo dr Gréco zu Dütschland isch distanziert gsi, und erst 1959 isch si in dr Bundesrepublik ufdrätte.
Noch em Chrieg isch si z Bariis bliibe und het do und dört e chli gsunge zum chönne lääbe. Bald het si zur Bohème in dr Hauptstadt ghöört. In dere Zit isch si mit kommunistischem Gedankeguet in Berüerig cho. 1946 het si im Bariiser Künstlerviertel Saint-Germain des Prés d Chällerdiskothek „Tabou“ ufdoo, wo zum ene legendääre Dräffpunkt vo de Existenzialiste worde isch. Dr Boris Vian het dört Drumbeete gspiilt und zu iire Stammgest häi dr Jean-Paul Sartre, dr Orson Welles und s Marlene Dietrich ghöört. Dört het si au dr Jean-Paul Sartre entdeckt und gföörderet: Äinisch isch si emol z Nacht noch ere Theater-Vorstellig im Tabou uf e Disch klätteret und het de Künstler und Literate Schansons vorgsunge. Am neggste Daag het si dr Filosoof Jean-Paul Sartre in si Woonig iiglaade und ere gsäit, er sig überzügt drvo, ass si bald äini vo de groosse Schanson-Sängere wurd si. D Juliette Gréco het zwäi Gedicht vom Sartre döfe uslääse und dä het sä denn vom Komponist Joseph Kosma lo verdoone. Bald druf, im Juni 1949, het si die Sartre-Schansons und no vier anderi im Existenzialiste-Chäller La rose rouge gsunge, wo dr staatlige Elektrizidäätsgsellschaft ghöört het. Schansons wie Si tu t’imagines oder L’Éternel féminin si am Ändi vo de 1940er Joor zu Hit worde. Schriftsteller wie dr Sartre, d Françoise Sagan, dr Jacques Prévert, dr Francois Mauriac oder dr Albert Camus häi für sä Teggst gschriibe. Gliichzitig isch si au as Schauspiilere bekannt worde. Si het verschiideni Rolle im Theater gspiilt und in ere Poesii-Sändig im Radio mitgmacht. Mit dr Revue April in Paris isch si 1952 uf Turnee in die Veräinigte Staate und uf Brasilie gange. Vo iire Aahänger isch si as d „Königin vo de Existenzialiste“ oder as d „Muse vo Saint-Germain-des-Prés“ gfiirt worde.
Drotz iire Erfolg isch d Gréco nie so populäär wie zum Bischbil d Édith Piaf worde. Für daas si iiri Lieder z politisch und intellektuell gsi. Im dütschsproochige Ruum isch si doo und dört ufdrätte: am 13. Novämber 2007 z Berlin, am 16. Novämber 2007 z Münche, am 19. Juni 2010 z Pirmasens und am 1. Juli 2010 im Raame vom Dschääsfest in dr Wiener Staatsopere. Am 5. Februar 2012 het ARTE zum Aalass vo iirem 85. Geburtsdaag en Interwiuu gsändet und druf Ufnaame vom ene Ufdritt im Bariiser Olympia im Joor 2004. Am 14. April 2012 isch si im Theaterhuus z Stuttgart vor eme usverchaufte Huus ufdrätte, begläitet vo iirem Maa, em Pianist Gérard Jouannest.
Vo 1953 bis 1956 isch d Gréco mit em Schauspiiler Philippe Lemaire verhürootet gsi, und zämme häi si e Dochder, d Laurence Marie. Vo 1966 bis 1977 isch sie mit em franzöösische Schauspiiler Michel Piccoli verhürootet gsi, 1989 het si dr Komponist und Pianist Gérard Jouannest ghürootet. Si het im ene Interwiuu für d Wuchezitig Die Zeit verzellt, ass si au mit Fraue Sex gha häig und het gfrogt, wiso mä nid die gliichi sinnligi und intellektuelli Liebi für e Frau chönni ha wie für e Maa, schliesslig häige Fraue sit dass es d Wält gääb au anderi Fraue gliebt.
Vo 1959 bis 1969 het si sich em franzöösische Schanson gwidmet und nöiji Talänt wie dr Serge Gainsbourg und dr Leo Ferré entdeggt und gförderet. 1982 het si iiri Autobiografii Jujube uusegee. D Gréco het im Mai 2001 bim ene Ufdritt z Montpellier e liichte Härzinfarkt gha. Si het mit em Jouannest uf eme Buurehoof in dr Nööchi vo Bariis gläbt und isch ab 2004 wider z Frankriich und im Usland ufdräte. Dr Jouannest isch am 16. Mai 2018 z Ramatuelle an der Côte d'Azur gstorbe.
D Gréco het zletscht zruggzoge gläbt und isch nümi ufdräte. Si isch am 23. Septämber 2020 z Ramatuelle gstorbe.
Fußball-Europameisterschaft
D UEFA-Fuessball-Europameischterschaft (ENS UEFA European Football Championship), churz EM, isch es Fussballturnier, wo alli vier Jahr vom europäische Fuessballverband UEFA organisiert wird. Es isch e kontinentali Meisterschaft uf Nationalmannschaftsäbeni. Di erste beide Turnier 1960 und 1964 sind no under em Name Europapokal vo de Natione usträit worde. 1966 het d UEFA de Wettbewärb offiziell zur Fuessball-Europameisterschaft erchlärt. Vorläufer vom Europapokal vo de Natione isch vo 1927 bis 1960 dr Europapokal vo de Fuessbal-Nationalmannschafte gsi. De jewilligi Europameister het sich vo 1995 bis 2017 für de FIFA-Konföderatione-Pokal qualifiziert.
Das für 2020 pplante Turnier isch ufgrund vo de Coronavirus-Pandemy uf 2021 verschobe worde. Es het nid nur i eim oder zwei Länder stattgfunde, sondern i ganze zwölf Stedt, wo über ganz Europa verteilt gsi sind. Das isch e spezielli Idee vo de UEFA zum 60-jährige Jubiläum vo de Europameischterschafte gsi. Amtierende Europameister isch Italie.
Johannes VIII. (Papst)
Dr Johannes VIII. (* vor 852 z Rom; † 16. Dezämber 882 z Rom) isch Papscht vu 872 bis 882 gsii.
Är isch vu Rom gstammt un isch dr Suhn vun eme Gundo gsii. Im Johr 852 isch er Archidiakon wore. Am 13. Dezämber 872 isch er uf dr Papschtdroon gwehlt wore. As Papscht het er sich noch em Verfall vum Frankerych Miei gee di päpschtli Vorherrschaft z Italie z erhalten un s Land gege d Araber z verdaidige. Anne 875 het er dr weschtfränkisch Chenig Karl dr Chahl zum Chaiser gchrent. Au däm sy Noofolger, dr oschtfränkisch Chenig Karl III. dr Dick het er anne 881 gchrent.
Dr Johannes het vu syne Vorgänger dr Konflikt mit em Photius I., em Patriarch vu Konstantinopel ibernuu, wu d Weschtchilche syt Nikolaus I. im Schisma mit em gsii isch. S Konzil vu 879 z Konstantinopel het zuen ere Ainigung gfiert, wu em Photius-Schisma en Änd gmacht het. S het e Kompromiss gee, wo em Bischof vu Rom d Jurisdiktion iber d Bischef im Weschte anerchännt un glychzytig fir di ibrige Patriarchat s Ehreprimat vu Rom auf aire Syte bstetigt, uf dr andere Syte aber di remisch Jurisdiktion abglähnt woren isch.
Dr Johannes het dr Slawe-Aposchtel Methodios unterstitzt un het anne 880 di slawische Sproch in dr Liturgi zuegloo.
Dr Johannes VIII. isch dr erscht vu acht mittelalterlige Päpscht, wu bekannt isch, ass si ggwaltsamt um s Läbe chuu sin. Us dr Quälle leen sich unterschidligi Versione belege: Entwäder isch er im Champf gege d Sarazene am 16. Dezämber 882 gstorbe oder er isch en andere Dod z Rom gstorbe: Wu syni Verwandte zerscht versuecht ghaa heebe, ihn z vergifte, solle si ne, wu s Gift nit schnäll gnue gwirkt ghaa het, mit eme Hammer verschlaa haa.
E Dail Autore wie z. B. dr Martin von Troppau (1278) un dr Bartolomeo Sacchi (1479) hän d Bhauptig ufgstellt, ass es sich bim Johannes VIII. nit um e Mann, sunder um di legendär Päpschti Johanna ghandle heeb. Fir die Bhauptig git s aber kaini wisseschaftlig anerkännti Bewys.
Wahl (Begriffsklärung)
Wahl chan aini vo däne Bedütige ha:
Wahl isch de Name vo däne Ortschafte:
Wahl isch de Familiename vo däne Persone:
Otto Stern (Physiker)
De Otto M. Stern (* 17. Februar 1888 z Sohrau, Oberschlesie; † 17. August 1969 z Berkeley) isch e dütsche, 1933 i d USA emigrierte Füüsiker und Nobelpriisträger (1943).
Läbe
De Otto Stern isch Sohn vom Mühlebsitzer Oscar Stern und synere Frau Eugenie gsi und isch usere wohlhabende jüdische Familie cho. Syni Härkumft het em Stern au spöter finanzielli Unabhängigkeit im Wüssschaftsbetrieb. Er het s gmischt-konfessionelle Johannesgymnasium z Breslau bsuecht. Nach em Abitur 1906 het er s Studium vo de Mathematik und Naturwüsseschafte aagfange, under anderem bim Arnold Sommerfeld z Münche, z Friburg und a dr Universität Breslau. Experimentalphysik het er bim Otto Lummer und Ernst Pringsheim studiert. Bsunders het er aber statistischi Mechanik und Thermodynamik im Sälbststudium us de Schrifte vom Ludwig Boltzmann, Rudolf Clausius und Walther Nernst glehrt. Er het 1912 a dr Universität Breslau i physikalischer Chemie bim Otto Sackur promoviert (mit ere Dissertation über de osmotischi Druck vo Choledioxid i konzentrierte Lösige). Im glyche Jahr isch er zum Albert Einstein a d Karls-Universität Prag ggange und isch im denn 1913 a d Eidgenössische Technische Hochschule uf Züri gfolgt, wo er sich 1913 i physikalischer Chemie habilitiert het. Mit em Einstein, wo am Aafang vo synere Karriere als Füüsiker als Spezialist für Thermodynamik ggulte het, het de Stern über d Problem vo de statistische Mechanik gforscht. Mit im het ne e läbenslangi Fründschaft verbunde. Er isch z Züri auch i Kontakt mit em Paul Ehrenfest und em Max von Laue cho. 1914 isch er a d Johann-Wolfgang-Goethe-Universität Frankfurt am Main ggange, woner sich 1915 für theoretische Physik umhabilitiert het. Als Privatdozänt für theoretischi Physik isch er bis 1921 z Frankfurt bblibe, underbroche vom Wehrdienst im Erste Wältchrieg. Für de het er sich früeh frywillig gmäldet und isch a de russische Front gsi, zerst als Gfryte und denn als Underoffizier. De Max Born het defür gsorgt, dass er ine Forschigsabteilig vo der Universität Berlin cho isch. 1919 het er de Profässoretitel übercho und isch Assistent vom Max Born z Frankfurt worde. In dere Zyt het er sich vo de theoretische Physik wäg- und uf d Experimentalphysik zuebewegt.
1921 het de Stern e Ruef uf nes Extraordinariat für theoretische Physik an dr Universität Rostock übercho, woner bis 1922 bbliben isch. De Wächsel het au mit em Antisemitismus z Frankfurt ztue gha, wo verhinderet het, dass er em en etatmässigi Professur gäh hät. 1923 isch er als Ordinarius und Direktor as nüügegründete Institut für physikalische Chemie vo de Universität Hamburg berüefe worde. Z Hamburg het en ängi Fründschaft mit syne Kollege, em Astronom Walter Baade, em Mathematiker Erich Hecke und em Füüsiker Wolfgang Pauli aagfange. Zu syne Post-Doktorande hend det de Isidor Isaac Rabi und de Ronald G. J. Fraser ghöört. 1930/31 isch er Dekan vo de Uni Hamburg gsi und vo 1931 bis 1932 Mitgliid vom Uni-Senat. 1931 isch er zum korrespondierende Mitgliid vo de Göttinger Akademy vo de Wüsseschafte gwählt worde.
Wäges synere jüdische Härkumft isch er 1933 i d USA emigriert und het 1939 di US-amerikanische Staatsbürgerschaft aagnuu. Er isch vo 1933 bis zur Emeritierig 1945 Forschigsprofässer vo de Physik am Carnegie Institute of Technology z Pittsburgh gsi. Z Kalifornie het er sich im Jahr 1946 zur Rueh gsetzt. Er isch 1969 währed eme Kinobsuech ame Härzinfarkt gstorbe.
Mitgliedschafte und Ehrige
Stern het 1943 als „Anerchännig für sy Bytrag zur Entwicklig vo de Molekularstrahl-Methode und für syni Entdeckig vom magnetische Momänt vom Proton“ de Nobelpriis für Physik übercho. Zwüsched 1901 und 1950 isch er der am meiste für de Nobelpriis nominierti Physiker gsi, mit 82 Nominierige.
D Universität Frankfurt het de Otto Stern ggehrt, indem si s 2011 fertiggstellte zentrale Hörsaal- und Bibliotheksgebüüde am nüüe Campus Riedberg nach im benännt het. Es heisst Otto-Stern-Zentrum. D Stern-Gerlach-Medaille vo de Dütsche Physikalische Gsellschaft (DPG) ist nach im und em Walther Gerlach benännt.
1960 isch er Ehredokter vo dr ETH Zürich worde und isch Mitgliid vo verschidene nationale Akademie gsi. I d Göttinger Akademy vo de Wüsseschafte isch er spöter wider yträtte, nachdäm er i de NS-Zyt usgschlosse worden isch.
Wal
Wal chan aini vo däne Bedütige ha:
Wal isch de Familiename vo däne Persone:
Wal isch de Vorname vo däne Persone:
WAL chan aini vo däne Bedütige ha:
Lueg au: