cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clarmont
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
Dr wohl interessantist vu im Goldschmidt sine Asteroide isch glichzitig si chleinste - Nr. (44) Nysa vu 1857. D'Nysa isch fer ihr Grössi vu 70 km uffallend hell (Albedo 0,55) un besitzt e gälichi Färbig, wo mer im Mineral Enstatit zueschribt. Dur die schibeartig, in 6½ Stunde rotierend Form vum Himmelskörper entstoht e seltsami Liechtkurve, wie si bis dozuemols erst an eim andere Chleinplanet festgstellt worre isch.
Im April 1861 het dr Hermann Goldschmidt d'Entdeckig vume nünte Mond vum Saturn veröffetlicht, vu dem er e Bahn zwischem Titan un em Hyperion agä het, un het ihn Chiron daift. Doch isch d'Entdeckig nie vume andere Astronom bestätigt worre, weswäge dr Namme im 1977 entdeckte ugwöhnliche Asteroid (2060) Chiron zuegwise worre isch. Dr "offiziell" 9. Saturnmond Phoebe het 1898 dr William Henry Pickering uf photographischem Wäg entdeckt.
Fer sini Leistige isch dr Hermann Goldschmidt vu dr Akademi vu dr Wisseschafte uszeichnet worre un het 1861 d'Goldmedaille vu dr Royal Astronomical Society erhalde. Ferner sin dr (1614) Goldschmidt un e Erdmokrater nooch ihm benennt worre. Uf dr Pariser Gedenkmünze vu anno 1868, wo alässlich vum hundertste Asteroid prägt worre isch, isch er näbe drei andere Mehfachentdecker abbildet.
Hänner
Hänner (uff Hochdütsch Hänner) isch e Ortsdeil vo Murg im Landchreis Waldshüet. Es isch bis zum 31. Dezämber 1972 e selbständigi Gmeind gsi. Es litt im üsserste Norde vo de Gmarkig Murg, nördlig vom Ortsdeil Oberhof und westlig vom Laufeburger Ortsdeil Rotzel. Es isch flächemäßig de gröscht, ywohnermäßig aber numme de drittgröscht Ortsdeil vo Murg. Näbem Dorf Hänner ghört au no s Hus Gaisbüehl (Neumatte), uff Hochdütsch Gaisbühl (Neumatten), dezüe.
Di erschti urkundligi Erwähnig vo Hänner chunnt uss em Johr 1240, wo e Henrico de Henere gnännt wird; Hänner hät zu de Grundherrschaft vom Stift Säckige ghört. De Ort isch aber scho wesentlig friehner, nämlig am Afang vom 8. Johrhundert, vo Alemanne bsydelt gsi und hät innerhalb vo de Grafschaft Hauestei zu de Einig Murg ghört. D'Ywohner hän vor allem im landwirtschaftlige Berych und spöter au in Mühle, Schmyde und Sägewärk gschafft.
1695 isch Hänner e eigeni Pfarrei worre, dodemit isch es eini vo de ältste vom Südschwarzwald. Es hät au Oberhof, hütt au e Ortsdeil vo Murg, dezüeghört.
S Industrialisierigszitalter hät vor allem Tekschtilbedrieb uff Hänner brocht. 1890 hät Bally, e ursprünglig Säckiger Undernämme, e Fabrik baut.
S alt Roothus isch au jetz, noch de Ygmeindig uff Murg am 1. Januar 1973, no de Sitz vo de Gmeindeverwaltig, wird aber au als Schüel gnutzt. E Chinderschüel git's zudem im Ortszändrum. Es git mehreri Verein und e freiwilligi Fürwehr.
Durch Hänner fiehrt d'L151, wo im Norde in d'L155 Richtig Hottige (Rickebach) und Oberwihl (Görwihl) mündet und im Süde durch di andere Ortsdeil bis uff Murg fiehrt.
S Wappe zeigt s östrychisch Binneschild und über sällem e grieni Danne uff goldigem Hindergrund. S Binneschild stoht für d'Züeghörigkeit zu Vorderöstrych bis 1805, d'Danne für sälli zu de Grafschaft Hauestei.
AG für Werbemedienforschung
Sit 1964 wärde d'Uflage und Läserzaale vo Zytige und Zytschrifte erhobe. Sit es paar Joor erstellt d WEMF au Studie zer Internetnutzig.
Gründet worde isch d WEMF vo Interesseverbänd us dr Werbebranche und de Zytigs- und Zytschrifteverleger.
Syt em 1992gi isch d Trägerschaft eso:
Kopfbahnhof
Èn Sackbaanhof odder Chopfbaanhof isch èn Baanhof, bi dèm alli Hauptgleis im Baanhof uffhörèd un dõdemit alli Züüg uff einèrè Sitè iè- un nõch èm Faartrichtigswechsel widder usèfaarèd chönnèd.
Èn Sackbaanhof, wo wèg dè topografischè Vohältnis bi nèrè Bärgbaan aaglait worrè sin un d Uffgaab von èrè Spitzkeeri übbernää duèt, wörd au Spitzkeerbaanhof dauft.
The Scrucialists
The Scrucialists isch e Schwizer Band vo Basel. Si isch nebe „Shabani & the Burnin' Birds“ und Famara eini vo de bekanntischte Reggaeformatione i de Schwiz und sind im 1997 gründet worde. Ds Repertoire vo de Scrucialists geit vo Roots Reggae über Dancehall bis zu live gspieltem Dub.
Kopfbahnhof
È tǜpischs architektonischs Mèrkmòl von èm Sackbaanhof isch èn Chopf- odder Querperron, wo quer hinter m Gleisänd volauft un alli Perron, wo a dè Gleis nõch ligèd (Zwǜsche- un Ußèperron), mitnand vobindet. Oft isch s Aakumpftsgebäude (AG) dõdeby quer zuè dè Prellböck, also zuè dè Gleisändè, aaglait odder s Gleisfäld wörd vom AG U-förmig yghagèd. Wenn d Topography odder s Umfäld i sèbbèrè Stadt s nötig macht, chan abber au bi nèm Baanhof, wo als Chopfbaanhof blaant isch, s AG barallel zum Gleisfäld stò. Topography zum Byschpill isch dè Grund bi dè Bärgschtation vo dè Ferrovia Monte Generoso, z Sorrent, z Saloniki, bim Lindauer Inselbaanhof, bim Züri HB un bim Baanhof vo dè Vatikanschtadt. Sèlli Formation wörd mèngmòl au als falschè Chopfbaanhof benamst.
The Scrucialists
Bandgschicht
Bis im 1999 sind d Scrucialists au miteme Sänger unterwegs gsi, Richard "Ites" White, de isch aber i sini Heimat Barbados zrügg und het dert sis Abschiedskonzert gä. Doch au früner und au hüt spieled d Scrucialists meistens als Hintergrundband ("backing band") für anderi Solokünstler. Im 1999 hei de Gut und de Montini inener Lagerhalle ds Muttenz ds eigete One Drop Studio gründet, wo si di erschte Singles ufgnoh und veröffentlicht hei. Sit dr Gründung vom eigene Labels One Drop Records (2000) und eme Umbau (2001) wird ds Studio immer meh vo andere Künstler und Bands us dr Jazz- und Hip-Hop-Szene brucht.
Kopfbahnhof
Normalerwys zellt mò Baanhööf nit zuè dè Chopfbaanhööf, wo èrscht wèg ènèrè Streggè-Stilllegig zuè nèm Ändbaanhof worrè isch. Bi sellnè stòt s AG – wiè bim Durchgangsbaanhof – barallel zum Gleisfäld.
The Scrucialists
Bandgschicht
Im 2002 hed si de international Durchbruch gschafft: The Scrucialists hei a viune Festivals in ganz Europa mit verschiedene Solokünstlern gspielt und sind uf Churz-Toure mit verschiedne Künstler gsi, u. A. mit em General P, dr Lady Saw und dr Namusoke. Im 2003 het die Band zeme mit em Ska- und Dancehall-Star King Django es Album ufgnoh und si mit ihm vier Wuche dür Europa touret. Uftritte hei si au mit de Schwizer Hip-Hop-Formatione TAFS und Brandhärd gmacht.
Kopfbahnhof
Hischtoriè
Chopfbaanhööf sin i dè zweitè Hälfti vum 19. Johrhundert am dõmòligè Stadtrand vo größerè Städt als Ändpüngt vu Ysèbaaschtrèggè entschtandè. Sèlli Bauform hèt folgendes möglich gmacht: Im 20. Johrhundert sin vill Chopfbaanhööf als Ändpüngt vo Stichschtrèggè dèzuè chò, sèll meischtens bi Näbbèbaanè. Bsunders am Ändi vo Bärgdäler, wo kei Volängerig z erwartè gsi isch, hèt mò sèlli Bauform präforyrt. Èn Huufè Chopfbaanhööf sin au am Ufer von èm Meer Meer odder größèrè See baut worrè, oft in Form von èm Haffèbaanhof mit diräktèm Übbergangs uff s Schiff.
The Scrucialists
Bandgschicht
Im Summer 2005 hei d Scrucialists als Backing Band Ward 21 a par Festivals und de Half Pint bi Konzert unterstützt. Nachär sind si als Band mit irne eigete Riddims uf Jamaika, für det de Gsang für ihres Album All The Way ufznäh, das isch im Oktober 2005 erschie. Dert zu ghörtme nebe Ward 21 au de Turbulence, de Luciano und de Mykal Rose.
Kopfbahnhof
Hischtoriè
Well bis zuè dè Mitti vum 20. Johrhundert d Dampfloks öfters i eim Zuglauf gwechslèt hèn müèsè, wèg dè begränztè Brènnschtoffvorrät un Bedrybszitè, sin diè bedryblichè Nõchdeil vu Sackbaanhööf bis dört nit so wichtig gsi. Ußerdèm hèn d Loks in èm Sackbaanhof duuscht wörrè müèsè, well voschiddèni Baanschtrèggè vo voschiddènè Ysèbaangsellschaft in èm Sackbaanhof z Änd sin. Èn Sackbaanhof hèt im 19. Johrhundert als kommodschte Form von èm Baanhof goltè, solang d Baangsellschaftè nit voschiddèni Sackbaanhööf a unterschydlichè Stellè vo dè Stadt bositionyrt hèn, wiè sèll z. B. z Paris odder Budapescht dè Fall isch.
Nõch dè Aalaag von èm Sackbaanhof isch es oft nǜmmi möglich gsi, sèbbèn nõchdräglich in èn Durchgangsbaanhof umzmodlè, i dèm mò am Sackboddè dè witterfüürende Zuèlauf aaflanscht. Gröscht Hindernis dõdeby isch dè Blatzbedarf i dè Innèschtädt für sèllèn (obberirdische) Zuèlauf. Byschpill sin diè zaalrychè, deilwys immer no nit vobundènè Sackbaanhööf z Paris, Wièn, London un Moskau.
Z Bèrlin isch sèll Brobleem 1882 mit dè Bèrliner Stadtbaan deilwys übberwundè worrè, idèm mò mit èrè Hochbaan übber è Sischteem vo Viadukt dè Fèrn- un S-Baan-Vokeer zmitts durch d Spree-Metropole gleitet hèt. Z Hamburch isch nõch èm Bau vo dè Hamburch-Altonaer Vobindigsbaan im Johr 1904 d Streggèfüürig vo vyr wittèrè einzelnè Sackbaanhööf vo uswärtigè Baanlinniè zum neuè Hamburger Hauptbaanhof hèrrè volait worrè. Dè Hauptbaanhof isch als Durchgangsbaanhof aaglait worrè, also isch dörtzmòl us vyr Sackbaanhööf ein Durchgangsbaanhof worrè.
Z Brüssel isch i dè Johr 1911 bis 1954 è sechsgleisigi unterirdischi Vobindigsbaan zwǜschè zwei 2,5 km entfèrntè Sackbaanhööf baut worrè. Z Oslo git s sit 1980 è äänlichi Vobindigsbaan. Hüfig sin Mischformè aazdräffè, wiè byschpillswys dè Dresdner Hauptbaanhof. Dèsèll hèt näbbè nüü Durchgangsgleis au sibbè Stumpfgleis in Mittellaag, well bis uff d Strèggi gu Prag alli suschtigè vo Weschtè hèr i sèllèn Baanhof iè gön. Èn Huufè Durchgangsbaanhööf hèn zuèsätzlichi Stumpfgleis a dè Sitè vum AG, wa mèngmòl au èn Flügelbaanhof gnennt wörd. Meischtens vofüègèd sèbbi Baanhööf übber Perrons, wo è bitzeli chürzer sin un im Regionalvokeer diènèd.
Uffgrund vo diversè Nōchdeil im Bedryb sin Sackbaanhööf z Dütschland schu früèzitig durch Durchgangsbaanhööf abglöst worrè. Nõch èm Zweitè Wältchrièg sin Sackbaanhööf unter andrem z Ämdè, Braunschweig, Ludwigshaffè am Rhy, Heidelbärg un Kemptè mit Durchgangsbaanhööf ersetzt worrè, wo dõdeby alli witter wèg vum Stadtzèntrum plazyrt worrè sin. S isch dõdeby abber zuè deilwys heftigè Rugggäng bi dè Faargaschtzaalè chò, z. B. z Heidelbärg, wo s Stadtzèntrum nǜmmi so lycht z erreichè gsi isch. Diè Baanhofsflächi im Zèntrum, wo asè frey worrè sin, hèt mò spöter vokauft. In andrè Städt, byschpillswys z Wysbaddè, Stuègètt un Züri, sin d Nõchdeil vo Sackbaanhööf wègè dè schwyrigè topografischè Vohältniss un dè hochè Koschtè vo Durchgangsbaanhööf hygnõ worrè. Z Kassel (Bhf. Kassel-Willemshöchi), Ludwigshaffè am Rhy un Baddè-Baddè wörrèd bzw. sin d Sackbaanhööf au umfaarè worrè. Z Frankrych umfaarèd è baar TGV-Linniè d Pariser Sackbaanhööf, idèm extra bauti Durchgangsbaanhööf a dè südliche Peripherie, z. B. Bhf. Massy TGV, statt dè Sackbaanhööf bruucht wörrèd. Z Frankfurt am Main wörd èn Deil vum Fèrnvokeer am Hauptbaanhof vorby übber d Baanhööf Frankfurt Süd un Flughaffè gfüürt.
Nit zletscht mit dè Yfüürig vo dè elegtrischè Tragtion un Disellokomotyvè hèn sich Sackbaanhööf mee un mee als ungünschtig erwisè, well zituffwändigi Lokwechsèl seltèner nötig gsi sin. Glychzitig hèt mò dè Zitbedarf für Bedrybsvorgäng durch Wendezüüg un Relaisschtellwärch vominderèt. Um d Nõchdeil vun èm Chopfbaanhof z minimyrè, sin d Sackbaanhööf Frankfurt Hbf., Stuègètt Hbf., Bhf. Hamburch-Altona un Münchè Hbf. bim Bau vo dè S-Baan i dè 1970er Johr durch Untertunnelung uusschlièßlich für dè S-Bahn-Bedryb zuè Durchgangsbaanhööf erwittèrèt worrè. Im Leepzischer Hauptbaanhof isch bis 2013 ebbèfalls èn S-Baan-Tunnel (City-Tunnel Leepzisch) mit unterirdischem Baanschteig baut worrè. Dè Sackbaanhof Züri HB isch aalässlich vum S-Bahn-Bau 1991 durch èn Dǜèfbaanhof erwittèrèt worrè, wo vyr Gleis umfassè duèt, èn zuèsätzlichè Durchgangsbaanhof für dè Fèrnvokeer isch im Juni 2014 dèzuè chò.
Bi dè Beschlünigung vum Fèrnreisevokeers im Raamè vo dè Neu- un Uusbauschtrèggè, wo ab dè 1970er Johr baut worrè sin, hèt mò großi Sackbaanhööf zèrscht links ligè glõ. Dõdemit hèn sich zum eintè diè relativè Broduktionskoschtè i sèllnè Knotè, byschpillswys für Rollmatriaal un Zugpersonal, im Raamè ghaaltè. Zum andrè sin diè ygschpartè Koschtè von è baar Millionè DM pro ygschparter Minutè Reisezit un Johr nit reinveschtyrt worrè. Durch technischi Fortschritt un Koschtèsenkungè bim Tunnelbau sowiè d Möglichkeit, mit elegtrischè Züüg steileri Rampè uè z faarè, isch es zuè neuè Übberlegungè chò, großi Sackbaanhööf in Durchgangsbahnhööf umzwandlè. Im Raamè vo dè Brojäkt Baanhof 21 hèt diè Dütschi Baan sit Mitti vo dè 1990er-Johr für voschiddèni Stationè dè Umbau durrè gfüürt. Dõdeby sin diè frei gworrènè odder wörrèndè Flächè jewyls zum Vokauf als Bauland vorgsää. S bekannteschte vo sèllnè Brojäkt isch Stuègètt 21. Au dè Sackbaanhof Hamburch-Altona söll us sèllèm Grund volait wörrè un dōdefür am 1,6 Kilometer nördlich glegènè S-Baanhof Hamburch-Dièbsteich èn Durchgangsbaanhof baut wörrè.
Vordeil
Sackbaanhööf chönnèd bi Neuaalaagè bauformbedingt i dè Regèl eifacher an è eksischtyrendes Stadtzèntrum hèrrègfüürt wörrè un macht d Uusrichtig vo dè Gleis-Achsèändé zum Zentrum hy möglich. Bei nèm Durchgangsbaanhof müèst bi dè glychè Uusrichtung è Schneisè odder èn Dunnel durch dè Stadtchèrn gschlagè wörrè. I dè Braxis sin abber sowoll Durchgangs- wiè au Sackbaanhööf meischtens vor langer Zit (uugfäär 1845-1890) näbbè dè dõmòligè Ortschèrn bzw. a dè Stadtrand baut worrè un sin inzwǜschè vum uusuferndè Stadtgebièt gschluckt worrè.
Im Stadtzèntrum wörd nu uff einèrè Sitè vum Baanhof dè Blatz für d Zuèfaartsgleis bruucht, allerdings meischtens mit èm umfangrychèrè Gleisvorfäld wiè bi nèm voglychbarè Durchgangsbaanhof. Au d Drènnung vum Stadtruum, wo durch d Gleisaalaagè voursacht wörd, wǜrkt sich ehnder uff dè innerstädtische Quervokeer uff, nit abber uff dè Vokeer ins Zèntrum uus, well i dè Regèl wènniger Uusfallachsè voschnittè wörrèd.
Passagyr nämmèd dè Zuègang zuè dè Baanschteig vom Querbaanschteig uus als übbersichtlicher wiè i dè Durchgangsbaanhööf wòr. Èn wittèrè Vordeil lyt i Zuègäng zuè Perrons, wo bi dè Sackbaanhööf meischtens stègèfrey sin.
Nõchdeil
Dè Bluèm Otto hèt d Meinung vodrèttè, wo èn Sackbahnhof è schlèchti Baanhofsform isch, well èn söttigè Baanhof nu eisitig mit dè Strèggi vobundè isch.
Us bedryblicher Luègi wysèd Sackbaanhööf gegèübber Durchgangsbaanhööf è Reiè vo Nõchdeil uff: Allerdings sin diè drei letschtgnenntè Nachdeil hüt z Dütschland einèwäg fascht bedütungslos. Reisezüüg vokeerèd i dè Meezaal als Dryb- odder Wendezüüg, wo bim Chopfmachè un èm Richtigswechsel kei Rangyrè mee nötig isch. Kurs- un Exprèssguètwägè chömmèd kaum bzw. gar nǜmmi zum Ysatz.
Èn Sackbaanhof bruucht für diè glychi Zaal vo Zugbewegigè mee Gleis un dõdemit è größeri Grundflächi wiè-nèn Durchgangsbaanhof mit glycher Kapazidät. Uffgrund vo dè längèrè Belegig vo dè Baanschteig sin mee Bahnsteiggleis nötig. Nu asè git sich abber d Möglichkeit vom ITF (Integryrtè Tagtfaarblaan): Zuè dè glychè Zit chönnèd alli Zuggattigè in alli Richtigè haaltè un d Passagyr in churzer Zit in jedder Relation umschtygè.
D Volängerig vo dè Baanschteig isch bi Sackbaanhööf vill schwyriger wiè bi Durchgangsbaanhööf.
Um è uusreichendi Leischtungsfähigkeit hèrrè z bringè, sin in Sackbaanhööf èn Huufè düèri Chrützigsweichè nötig. Zuè dè Kompensation vo Übberschnydigè vo dè zuèlaufendè Streggègleis sin mitunter gschtafflèti Bruggè nötig, wo zuè nèm dütlich größèrè baulichè Uffwand füürèd. D Gleisaalaagè beaaschpruchèd meischtens witreichendi Flächè un hèn durch iri Breiti i dè Regèl è starki Abgränzig vo dè umligendè Stadtflächi. Sèlli Abgränzig cha abber nu durch Strõßèunterfüürigè (Stuègètt Wolframschtrõß, Münchè Paul-Heyse-Str., Frankfurt Haffèschtrõß) widder uffghobbè wörrè. Ußerdèm bschtòt sèlli Abgränzig grundsätzlich au bi großè Durchgangsbaanhööf mit èm breitè Gleisfäld.
D Passagyr müèn in Sackbaanhööf im Durchschnitt längeri Wäg zruggzlegè, well dè Hauptzuègang vum Querperron un nit vo dè Mitti vum Mittel- odder Sitè-Perron hèr chunnt. Dõdurrè volängèrèd sich d Übbergangszitè uff Aaschlusszüüg, un d Uuslaschtung vo dè Züüg wörd unglychmäßiger. Bi größerè Sackbaanhööf wiè bim Züri HB, im Stuègètter Hauptbaanhof un Frankfurter Hauptbaanhof vochürzèd Unterfüürigè unter m Gleisfäld odder Passerellè übber m Gleisfäld d Wääg bim Umschtygè. Èn Nõchdeil vo dè Unter-/Übberfüürigè bschtòt us dè gsetzlich gfordertè Barrièrifreiheit für Mobilidätsygschränkti / Lüt mit Scheesèwägè, well dörtdèfür Uffzüüg baut un unterhaaltè wörrè müèn.
Bedryblichi Fungtion
Vor dè Uusfaart us ènèm Sackbaanhof muè mò „Chopf machè“, sèll bedütet, dè Zug muè d Faarrichtig vom Yfaarè umdrüllè un quasi retour us èm Sackbaanhof uusfaarè. Grundsätzlich muè abber d Zugspitzè immer bsetzt sy, asè bruuchts am anderè Ändi vom Zug èn Füürerschtand. Sèllèwäg bruuchts bim Chopfmachè bedryblichè Meeuffwand, wo immer au zitlichè Meeuffwand bedütet.
Bi nèm lokbeschpanntè Zug ooni Stüèerwagè sin dõdèfür Kuppel- un Rangyrmanöver nötig. Meischtens wörd diè bishèrigi Lokomotyv ab- un am anderè Ändi vum Zug è neui Lokomotyv aakupplèt. Nõch dè Abfaart vum Zug faart diè Lokomotyv, wo abkupplèt worrè isch, allei us dè Baanhofshallè is Baanbedrybswärch odder beschpannt èn andèrè Zug. Bi schwèrè Züüg word au d Möglichkeit bruucht, dè Zug mit der bishèrigè Zuglok bi dè Uusfaart z schièbè. Sèllèrè bedryblichi Situation mit einèrè Zug- un Schublok glychzitig sait mò au Sandwich-Bedryb (als. au è Ychlèmmts bzw. èn ychlèmmtè Bedryb). Im ychlèmmtè Bedryb isch mò hauptsächlich mit Pendelzüüg gfaarè. Einèwäg bruuchts für dè ychlèmmte Bedryb mindeschtens zwei Loks, vornè un hinnè, wa nadürlich dè Faarzüügbedarf höcher machè duèt. Alternatyv cha d Lokomotyv abkupplèt wörrè, aaschlièßend dè Zug umfaarè un am andèrè Ändi vum Zug widder aakupplèt wörrè. Dōdèzuè muès es am Gleisändi vor èm Prèllbock è entschprèchèndi Weichè gää, wo uff è freies Lokvokeers- odder Umsetzgleis näbbèm bsetztè Perrongleis umleitè duèt (è separats Umsetzgleis hèt s bspw. bis 2009 im Chèmnitzer Hauptbaanhof zwǜschè dè Gleis 2 un 3 gää). Bim Ysatz vo sèllèrè Weichè chan abber s Perrongleis nit uff voller Längi für s Y- un Uusschtygè bruucht wörrè, well dè Zug vor èm Gränzzeichè stò muè. Dõdurrè volängèrèt sich dè Wäg für d Passagyr un unter Umschtänd dè gsamte Perron. I dè Früèzit vo dè Ysèbaa hèt s dõdefür Drèèschiibè am Gleisändi vum Sackbaanhof gää, mit dènnè mò d Lok glychzitig wendè un umsetzè chönnè hèt. Wenn s sèlli Weichè (odder d Drèèschiibè) nit git, muè d Zuglok abkupplèt und bis an Prellbock fürrè zogè wörrè un a dè neuè Zugspitzè è andèri Zuglok aakupplèt wörrè. Diè ander Zuglok isch dört schu voll uffgrüschtet, wa Zit spart, abber è separati Zuglok bruucht. Èn tüpischè Sackbaanhof mit dèrrè Bedrybswys isch Züri HB uff dè Perrongleis 3-18, dört cha mò au diè hinter m uusfaarendè Zug hinnè nõch trödelndi, abghängti Zuglok guèt aaluègè. È witteri Möglichkeit isch, dè Wagèzug mit èrè Rangyrlok us èm Perrongleis usè z ziè, sodass d Zuglok us èm Perrongleis usè chunnt, d Rangyrlok dè Zug widder a dè Perron schièbè cha un nõch èm Abkupplè abruckè cha. D Zuglok cha dènõch sich widder a d Zugspitzè aadruckè. Sèlli Rangyrmanöver bruuchèd èn hochè Personal- un Zituffwand. Bsunders bi langlaufendè internationalé Züüg isch sèll Vofaarè trotzdem durrègfüürt worrè, byschpillswys im Bukareschter Nordbaanhof, well mò dõdemit d Zuglok bhaaltè cha.
Näbbè Personèbaanhööf chönnèd auch anderi Baanhofsartè in Chopfform aaglait sy. Sèll drǜfft zum Byschpill für mèngi Rangyrbaanhööf (bsunders z Italiè), Güèterbaanhööf, Abschtellbaanhööf (z. B. d Gleisharfè vum Bhf. Seebrugg a dè Dreiseèbaan) un Wärchs- sowiè Haffèbaanhööf zuè.
Dütschland
Diè gröschtè Sackbaanhööf vo Dütschland sin z Leipzsch, Frankfurt/Main, Münchn un Stuègett. Alli vo sèllnè Baanhööf hèn durchgängigi S-Baan-Gleis, wo unterirdisch unter m Sackbaanhof durrè gän. Dè Stuègètter Hauptbaanhof wörd durch èn düèfer glaitè Durchgangsbaanhof ersetzt (luèg au Stuègètt 21). Diè voglychbarè Brojäkt Frankfurt 21 un Münchn 21 hèt mò kaiè lõ wiè èn heißè Stuègètter Härdöpfel. Im Ruum Frankfurt hèt mò aaschlièßend s Brojèkt RheinMain plus uffgleist.
Dè älteschte dütsche Sackbaanhof, wo d Bauwärch deilwys no erhaaltè sin, isch dè Bayrische Baanhof z Leipzsch, wo 1842 in Bedryb gangè isch. Anno 2001 hèt mò dè Sackbaanhof wèg èm Büèz am Leipzscher City-Dunnel zuègmacht, spôter sin d Baanaalaagè abbrochè worrè. Am 14. Dezèmber 2013 isch dè Citydunnel un mit èm zwei Haltepüngt un ei Abzwygschtell uff èm Gländ vum Bayrischè Baanhofs in Bedryb gnõ worrè. Dè Baanhof Hamburch-Altona isch als einzigè Sackbaanhof glychzitig au Voladeschtation für Autoreisezüüg.
Schwyz
Dè gröschte Sackbaanhof i dè Schwyz un glychzitig ein vo dè gröschtè Sackbaanhööf vo dè Wält isch Züri HB. Obberirdisch gön 16 Perrongleis (Gleis 3-18) übber d Weschtyfaart in Sackbaanhof iè. S eksischtyrèd abber zuèsätzlich zwei durchlaufendi unterirdische Strèggè, wo beidi übber d Weschtyfaart un è jewyligig Rampè i diè beidè unterirdischè Durchgangsbaanhof iègön. A dè Oschtuusfaart vo Züri HB gòt ei Strèggi übber dè Bf. Züri-Stadlhoffè witter, di ander Strèggi gòt witter zum Bf. Züri-Örlikè. Diè èrscht Strèggi isch bim Bau vo dè Zürcher S-Baan 1990 baut worrè un wörd hauptsächlich vo dè S-Baan-Linniè in Richtig Rapperschwyl (Goldküschtè) un Winti befaarè. Sèlli Strèggi wörd übber dè Baanhof Museumsschtrōss bediènt. Diè zweit Strèggi, d Durchmèsserlinniè, isch 2014 in Bedryb gangè un vobindet dè Bf. Züri-Altschtettè weschtlich vo Züri HB mit èm Bf. Örlikè nördlich vu Züri HB. Witterhy git s èn unterirdischè Sackbaanhof, wo d S-Baanè i s Sihldal un uff dè Ütlibärg uffhörèd/aafangèd. Andèri bedütèndi Sackbaanhööf cha mò z Lozärn un am Flughaffè Gèmpf findè. Vom Vokeersuffchò hèr nit ganz so bedütend sin d Sackbaanhööf Locarno un Eisidlè. Bi mengè Baanhööf, wo us è baar Baanhofsdeile bschtön, isch ein vo sèbbè Deile als Sackbahnhof baut worrè; sèll isch im Bf. Romanshorn, im Bf. Langèthal un im Bf. Thun èso.
Vo dè Bauwys hèr isch dè Bf. Basel SBB èn Durchgangsbaanhof, wörd abber nu für diè wènnigè witterfüürèndi Züüg i s Elsaß gu Müllhuusè un Strõßburg asè bruucht. Dõdègegè isch dè dirèkt benõchbòrte französische Baanhof z Basel èn ächtè Sackbaanhof.
Alli Ändstationè vo dè Bärgbäänli, wo Stichschtrèggè darschtellèd, sin Sackbaanhööf, zum Byschpill d Baanschtationè z Zèrmatt, z Ängelbärg un z Arosa. Zuèsätzlich git s no d Bärgändschtationè vo Zaaradbäänli, zum Byschpill bi dè Briènzer Rothornbaan odder d Station Rigi-Kulm bi dè Rigibäänli. Letschteri Station kait wiè è baar anderi au zuèsätzlich i d Kategory Spitzkeerèbaanhof (dalabsi gu Vitznau un Arth-Goldau).
Öschtrych
Diè großè Wièner Bahnhööf Wescht- un Franz-Josefs-Baanhof sin Sackbaanhööf.
Dè dritte große Wièner Baanhof isch bis Dezèmber 2009 dè Wièner Südbaanhof (3. Südbahnhof) gsi, wo als dopplètè Sackbaanhof d Südbaan un d Oschtbaan, wo im rächte Winkel abgòt, bediènt hèt. Blibbè isch dè Sackbaanhof Wien Südbahnhof (Ostbahn), woby diè aaltè Perron Südbaanhof wèg zogè un für d Oschtbaan èn provisorischè Baanhof (4. Südbahnhof) baut hèt. D Fungtion vum Südbaanhof für d Südbaan hèt wôrènd dè Bauzit provisorisch dè Durchgangsbaanhof Wièn Meidling übbernõ. Sit 2014 hèt dè neu baute Wièner Hauptbaanhof d Fungtion vum ehemòligè Süd- un Oschtbaanhof übbernõ. Nõchdèm dè Durchgangsbaanhof Wièn Hauptbaanhof in Bedryb gangè isch, sin diè beidè Sackbaanhööf Süd- un Oschtbahnhof übberflüssig worrè un au dè Fèrnvokeer vo dè Weschtbaan zum Hauptbaanhof gleitet worrè.
Kabinett Maier I (Württemberg-Baden)
S Kabinett Maier I het vum 24. Septämber 1945 bis 25. Novämber 1946 d Landesregierig vu Wirttebärg-Bade bildet.
In dr Amtszyt vu dr Landesregierig het am 30. Juni 1946 d Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig Wirttebärg-Bade stattgfunde.
Niederhof
Niederhof heiße
Sigriswil
Sigriswiil (amtlech Sigriswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwiiz.
Geografii
Sigriswiil ligt am rächte Stade vum Thunersee. D Gmeindsflächi bsteit us 39,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 46,9 % Waud, 4,3 % Sidligsflächi u 9,2 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Sigriswiil isch zum erschte Mal gnennt worde 1222/23 aus Sigriswile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 9,7 % gläge.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,1 %, CVP 1,0 %, EVP 2,9 %, FDP 6,0 %. GLP 3,4 %, GP 5,4 %, SP 10,2 %, SVP 49,3 %, Suschtigi 6,7 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 4496 Ywohner 95 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Sigriswiil ghört zum Hochalemannisch.
Gundelsheim (Württemberg)
Gundelse (amtlich Gundelsheim) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Gundelse leit auf dr rechte Seit vom Necker, sideschtlich vom Michaelsberg. D Nochbergmoede vo Gundelse send Haßmersheim, Neckarzimmern, Billigheim, Neudenau, Bad Friedrichshall, Offenau ond Bad Rappenau.
Vo dr Gmarkong send 53,6 % Landwirtschaftsfleche, 33,3 % Wald, 10,8 % Sidlongsfleche ond 2,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Gundelse gheret d Stadtdoel Bachenau, Gundelsheim, Höchstberg, Obergriesheim ond Tiefenbach.
Gschicht
Gundelse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 766 als Gundolfsheim em Lorscher Codex.
Verwaltong
Gundelse ghert zua koem Verwaltongsverband.
D Schuldese vo Gundelse ischt d Heike Schokatz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Gundelse ghert zom Sidfränkisch.
Burg Balm
D Burg Balm isch e abgangeni Burg uf eme chleine Gländssporn bi Balm, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lostette im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.
Die Hecheburg isch anne 1294 s erscht Mol gnännt un 1449 vellig gschlisse wore. Si isch derzue brucht wore, dr Verchehr im Ryydal z kontrolliere. Bsitzer vu dr Burg sin d Herre von Balm un d Herre von Regensburg gsi.
Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Freddie Highmore
Dr Alfred «Freddie» Thomas Highmore (* 14. Februar 1992 z'London) isch e britische Schouspieler, Synchronsprecher u Drehbuechautor. Sis Debüt het er im Komediefilm Woman Talking Dirty (1999) gha. Me kennt neh für sini Rollene i Wenn Träume fliegen lernen, Charlie und die Schokoladenfabrik, Der Klang des Herzens, Die Geheimnisse der Spiderwicks, Bates Motel u The Good Doctor.
Läbe
Dr Freddie isch am 14. Februar 1992 in Camden Town z'London uf d Wält cho. Sini Muetter, d'Sue Latimer, isch e Talentagentin, wo unter anderem Daniel Radcliffe als Klient het. Si Vater isch dr ehemalig Schouspieler Edward Highmore. Er het e jüngere Brüetsch wo Albert «Bertie» heisst.
Mels
Mels (IPA: mɛls) isch ä politischi Gmaind im Kanton Sanggalle.
Geografy
Mit meh weder 139 Quadratkilometer isch Mels flächemässig diä gröscht Gmaind vom Kanton. Si kört zum Waalkreis Sargaaserland.
De tüüfsti Punkt isch döt, wo d Seez d Gmaind i Richtig Walesee verloot, uf 457 Meter über Meer. I de Melser Au i dr Ebeni am Rhy isch dr Boden uf 484 Meter. De högsti Punkt isch uf de Grosse Schiibe, en Berg mit. Im Süüde isch s Bärgmassyv vom Pizol, wo au als Summer- und Wintersportgebiet bekant isch.
Im Talbode vo de Seez und em Rhii liggid d Dörfer Mels, Heiligchrütz und Plons. E chli i de Höchi obe isch Mädris und Vermol mit em Chapfesee.
En grosse Tail vom Gmaindsgebiet lit im Wisstanetal, wo d Seez entspringt. Döt sin d Dörfer Schwendi und Wisstane, ehemoligi Walsersidlige. Fahre chame im Summer witer is Tal ini bis zu de Alp Walabütz. Im Wysstannetal sind vil schöni grossi Alpe: die gröössere drvo heisse Gafarra, Lavtina, Valtüsch, Valtnov, Scheubs, Foo, Matt, Obersiez, Tüls, Näserina, Oberschtei, Oberlaui, Galans, Matells, Tamons, Gadims und Mädems. Das sind fasch alls uralti Fluernääme us dr Zyt, wo men i däm Piet no Romanisch gredt het.
D Nochbergmainde vo Mels sin im Norde Flums, Wartau und Sargans, im Oste isch ännet em Rhy Fläsch, e Bündner Gmaind, dänn witers Vilters-Wangs und Bad Ragaz, im Süde lit Pfäfers und im Südweste no d Gmaind Glarus Süd.
Vercheer
Mels hät en Bahnhof a de SBB-Linie Züri-Chur und en Autobahnaaschluss a d A3, wia au e Busverbindig ab Bahnhof Sargans is Wisstanetal.
Industrii und Handel
I de ainzelne Dörfer häts diwärses Chliigwärb. Bim Bahnhof Mels und i de Nöchi vom Autobahnaaschluss häts au Industriibetriib. Uffällig sind di grosse Iichaufszänter bim Autobahnaaschluss.
Militär
Uf em Gmaindsgebiet vo Mels gits e paar militärischi Aalage, über- und underirdischi. Z Plons betribt d Schwizer Armee e Kasärne und s Rekrutierigszentrum, wo ali Stelligspflichtige us de Ostschwizer Kantön för e paar Täg mönd aatraabe.
Bekannti Persönlichkaite
Us Mels schtammt de Bänker und ehemolig Vorsitzend vo de Dütsche Bank, de Jo Ackermann.
Collombey-Muraz
Collombey-Muraz (fp. [a kɔlɔ̃ˈbaː]-[a ˈmyːra]) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Monthey im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Collombey-Muraz lit üfer linke Sita vaner Rottu. Zer Ggmeind gcheerunt Collombey-le-Grand, Collombey-le-Petit, Muraz und Illarsaz. Vannr Ggmeindsflechi sint 39,6 % landwirtschaftlechi Flechi, 38,7 % Wald, 10,4 % Sidligsflechi und 11,3 % süschtigi Flechi.
Gschicht
Collombey-Muraz ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1263 als de Columberio (1283 de Mura).
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 22,8 % glägu.
Religion
70,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 14,7 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Collombey-Muraz ischt dr Yannick Buttet (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 5695 Iwonru 90 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2,5 % Titsch, 2,5 % Talienisch und 5 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Collombey-Muraz gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Schönenwerd
Schönewerd (amtlich Schönenwerd) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Nochbergmeine si Ärlischbach, Nedergösge, Grezebach, Kölike, Oberämpfäude und Eppebärg-Wöschnou.
Gschicht
Schönewerd isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 778 aus Werith.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 36,8 % gläge.
Religion
31,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 38,5 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,0 %, CVP 13,5 %, EDU 0,9 %, EVP 1,9 %, FDP 21,5 %. GLP 4,1 %, GP 6,3 %, SP 17,8 %, SVP 28,5 %, Suschtigi 1,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Peter Hodel (Stand 2012).
Wirtschaft
Z Schönewerd isch im Johr 1851 dr Schuehärsteller Bally gründet worde. D Schuehfabrik isch in de 1990er zuegmaacht worde. Bally isch siit 2008 im Bsitz vo de öschtriichische Labelux Group GmbH.
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 4761 Iiwohner 77,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,1 % Französisch, 9,2 % Italienisch und 11,9 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Schönewerd ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Kabinett Maier II (Württemberg-Baden)
S Kabinett Maier II het vum 16. Dezämber 1946 bis 5. Dezämber 1950 d Landesregierig vu Wirttebärg-Bade bildet.
Etzlingen
Etzlinge (lothrìngisch; frànzeesch Etzling, ditsch Etzlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Etzlinge lijt sìdlich vun Saarbrücken uf re Heche zwìsche 266 un 368 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Etzlinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1446.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Etzlinge ìsch. Etzlinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Etzlinge ghert zem Rhinfrankisch.
Burg Gut-Krenkingen
D Burg Guet-Chränkige, au Guetchränkige gnännt, isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Waldshuet-Düenge im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf ere Hochflechi 800 Meter eschtlig vu Schnörrige, eme Ortsdeil vu dr Gmei Wyyle
Stimmloser retroflexer Frikativ
De stimmlosi retroflexi Frikativ isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch.
Burg Gut-Krenkingen
Die Hecheburg isch Aafangs 12. Johrhundert böue wore. Bsitzer sin dr Herre von Krenkingen gsi. No 1275 isch d Burg verfalle.
Vu dr ehmolige Burgaalag, eme Durmhigelburg, sin no Räscht vum Burggrabe un vum Burghigel erhalte.
(21) Lutetia
D'Lutetia wird as M-Typ-Asteroid klassifiziert, was dr vorherrschende (wennglich nit unumstrittene) Lehrmeinig nooch uf e metallischi Zämmesetzig hidütet.
Am 10. Juli 2010 isch die europäisch Ruumsonde Rosetta in ere Entfernig vu 3000 km an dr Rosetta vorbigfloge. D'Bilder hän e uregelmässige, vu Krater iberzogene Himmelskörper zeigt.
Elsass-Freunde Basel
„Elsass-Freunde Basel“ ìsch a Kültürverein ìwer em Thema vu dr Frìndschàft vu dr Schwitz mìt em Elsàss. Si Sìtz befìndet sìch z'Bàsel.
Gschìcht
S Verein ìsch ànna 1985 grìnda worra, fer s Elsassischa Ecomusée, wo gliichzittig grìnda worra ìsch, z'unterstìtza. Da Zammahàng vum Verein mìt em Ecomusée kààt ma ìm Logo vum Verein sah.
(21) Lutetia
D'Lutetia beweggt sich in 3,8 Johre um d'Sunne, ime Abstand vu 2,0363 (Perihel) bis 2,8340 (Aphel) astronomische Eiheite. D'Bahn isch um 3,0644° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1683.
Elsass-Freunde Basel
Gschìcht
Dr erschta Präsidant ìsch dr Dr. Max Gschwend gsìì, wo aui a wìchtiga Rolla ìm Ecomusée vu Ballenberg, ìm Kànton Barn, gspìelt hàt.
(21) Lutetia
D'Lutetia het e Durchmesser vu öppe 100 Kilometer. Si besitzt e relativ helli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,221. In 8,165 Stunde rotiert sie um die eige Ax. Ihri absoluti Helligkeit wird mit m7,294 agä.
Aspekte
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Elsass-Freunde Basel
Gschìcht
Bi da Grìnder fìndet ma noch: dr Bàsler Journalischt Jürg Lienhard, dr Bàsler Gymnasiallehrer Georges Bienz un dr Frànzoos André-Paul Weber.
Mìt dr Zitt sìn d „Elsass-Freunde Basel“ nìmm so ang mìt em Elsassischa Ecomusée verbunda blìewa, ìhr Ìntrassa geht jetz um s gànza Elsàss, un sogàr aui um s Bàdischa un Nordwestschwitz.
Àktivitäta
Sina Mìtglìeder orgànisiara regelmaßig Üsflug ìns Elsàss - un ìn d Noochberschàft - fer do d Bevälkerung, Làndschàft un Kültür besser z'lehra kenna. Viar Mol ìm Johr wìrd a Heftla (uf Hochditsch) veräffentligt: d „Elsass-Gazette“.
D àlemànnischa Sproch, wo Elsassisch un Baaseldütsch verbìndet, wìrd nìt vergassa: as gìtt zum Beispiel Mìtglìeder vu da „Elsass-Freunde Basel“ wo aui ìm elsassischa Kültürverein „AGATE“ (fer d Unterstìtzung vu dr Orthal-Schrìftàrt) gheera. Dia zwei Vereiner han àls gmeinsàm Projakt a àlemànnischer Dìchterwaj, ìn dr Gegend vu Bàsel, Hiniga un Wiil àm Rhii.
D elsassischa Üszeichnung „Grand Bretzel d’Or“ („Groß Guldbratzala“) vu 2014 kummt àn da „Elsass-Freunde Basel“.
Balm
Balm (keltisch Hehli, Grotte, Felswand) stoht fir die Ortschafte:
Balm stoht fir die Burge:
Balm isch dr Namme vu däm Adelsgschlächt:
BALM stoht fir:
Armer Konrad
Mit Armer Konrad hän sich zwoo ufständischi Büüre-Bewegunge bezeichnet. Dr arm Konrad isch noch em Albert Rosenkranz e Synonym fir „dr arm Mann“ – wiä mer mit Hinz un Kunz „alli Lit“ meint, meint mer mit „Konrad“ e (arme) Mann. E Kurzform vu Konrad isch Kunz (dtv-Atlas Namenkunde), wäge däm iberraschts nit, ass diä gliche Ufständ aü unterem Namme Armer Kunz belegt sin.
D Ufständ im einzelne
1. Dr arm Konrad im Friähjohr un Summer 1514 im Remstal (Wirttebärg). Er het sich gege e neiji Stiirordnung vu dr Regiärung vum Herzog Ulrich vu Wirttenbärg gwändet, drnäbe hän dr Büüre aü d Misswirtschaft un d Bstächligkeit vu dr Regiärungsbeamte druckt, s Fähle vu Rächtsschutz un d Verwiäschtunge, wu d Firschte bi dr Jagd uf ihrene Fälder agrichtet hän. Dr Arm Konrad isch bis zum uffene Ufstand mit wit iber doisert Teilnämmer furtgschritte un het d Herrschaft zu Verhandlunge kenne zwinge.
2. Dr arm Konrad im Summer 1514 in dr Gegend vu Bihl am Oberrhiin. Er isch ermunteret gsii dur d Nochrichte iber dr wirttebärgisch Ufstand un het sich entzindet an däne un witere Missständ: Dr Afiährer isch dr Bastian Gugel vu Bihl gsii, e Steihaüer. Zu meh wiä e baar lütstarki Umziig ischs z Bihl un in andere Ortschafte nit kumme, dänn dr Markgraf het mit bewaffnete Ritter un Fueßvolk däm Ufbegehre e Änd gmacht.
Diä zwee Arme Konrad hän – im Unterschiid zu dr Bundschueh-Bewegung – kei revolutionäre Charakter gha, sondern sin ender spontan entstande. Si hän Missständ welle abstelle, s alt Rächt welle erhalte, aber si hän nit uf e Änderung vu dr Gsellschaftsordnung abziilt. Beidi Erhebunge sin niidergschlage wore, dr Remstaler zimli bluetig. Näbe dr Bundschueh-Bewegunge miän aü d Arme Konrad as Vorlaifer vum Große Büüregriäg agsähne wäre.
Rinder (Begriffsklärung)
Rinder heisse
Niederhof (Murg)
Nyderhof (uff Hochdütsch Niederhof) isch e Ortsdeil vo Murg im Landchreis Waldshüet. Es bstoht uss de drei Dörfer Nyderhof (Mitti), Zächewihl (Norde; Hochdütsch: Zechenwihl) und Diegeringe (Süde; Hochdütsch: Diegeringen) und litt zwüsche Oberhof im Norde und Murg im Süde.
„Nyderhof“ wird 1281 zum erschte Mol erwähnt, de Ortsdeil Diegeringe 1303. Alli drei sin in de erschte alemannische Sydligsperiode entstande. Si hän zum Chloster vo Säckige ghört und sich im Umfäld vo sällem sine Dinghöf bildet. Zächewihl hät zum Dinghof Oberhof ghört und di beide andere Ört zum Dinghof Murg.
1806 sin di drei Gmeinde under em Name Nyderhof zu einere zämmegschlosse worre. Sälli Gmeind isch bis 1972 selbständig gsi, bevor si am 1. Januar 1973 uff Murg ygmeindet worre isch.
Bis in s 19. Johrhundert hät d'Bevölkerig hauptsächlig Landwirtschaft bedrybe. D'Industrialisierig hät in de Mitti vom 19. Johrhundert aber au d'Wäberei, Nagelschmyde und witeri Handwerk doher brocht.
D'L151 schließt Nyderhof im Norde an de Ortsdeil Oberhof a und im Süde an Murg. Im Oste git's zudem e Stroß uff Binzge (Laufeburg).
Am Südrand vu Nyderhof verlauft die nej - bloss eispurig - A98. S'Murgdal wird debi vu ere Brugg iberspanne, drno goht dr Stross öschtlig in e guet 400 Meter lange Tunnel. E Aschlussstell git's keini, wohl aber Zuefahrte fier Rettigsfahrzig, wil d'Murger Firwehr, wo z'Nyderhof keini hundert Meter vu dr Brugg un em Tunnel äwägg ihr Firwehrhüs het, uff dem Abschnitt fier d'Rettig zueständig isch.
S Wappe zeigt uff blauem Grund e Garbe und hinder derre e silbrige Räche und e silbrigi Sänse über Chrüz. Sälli Objäkt symbolisiere di friehner wichtigi Landwirtschaft.
Kaysersberg
Gschìcht
Kaiserschbarig ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1226 àls Kaisersperg.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Uf de 1. Januar 2016 sind de ehmolige Gmeinde Kaiserschbarig, Kienze un Sìjelse zer Commune nouvelle mit em Name Kaysersberg Vignoble zammeglegt wore.
Verwàltung
Dr letscht Maire vun Kaiserschbarig isch dr Henri Stoll gsin. de. Kaiserschbarig hàt zem Kommünàlverbànd Communauté de communes de la Vallée de Kaysersberg ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kaiserschbarig ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Fjölnir
De Fjölnir isch i de nordgermansiche Mythologi de Soo vom Freyr und vo de Gerdhr. Er ghört zu de schwedische Ynglingekönig und isch wääred emene Bisüüffnis imene volle Metfass versoffe. Sini Erwäänig bim Skald Thjodolfr or Hvini (9. Jh.) zaigt, as er e gwüssi Bidüütig gha ha mue und au kai spooti Saagegstalt isch. Obwoll nöd vill vonem bikannt isch, het d Forschig vill öber en spekuliert, wobii d Düütig as Feldgott ainiges för sich het.
Fjölnir isch au e Name vom Odin, wo i de Edda und vo Skalde gnennt werd.
Conthey
Conthey (fp. [kɔ̃ˈtæ]; dt. Gundis) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Conthey im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Conthey lit lit üfer rächte Sita vaner Rottu. Zer Ggmeind gcheerunt Conthey (Plan-Conthey, La Place, Le Bourg und Saint-Séverin), d Deerfer Aven, Erde, Sensine, Premploz und Daillon und ds Bärggebiet Derborence, wa bis zum Diableret-Massiv geit. Vannr Ggmeindsflechi sint 24,6 % landwirtschaftlechi Flechi, 24,4 % Wald, 4,3 % Sidligsflechi und 46,7 % süschtigi Flechi.
Buchara
Buchara (usbekisch Buxoro, tadschikisch Бухоро; ; 🇷🇺) isch äini vo de bedütendste Stedt z Usbekistan und d Hauptstadt vo dr Browinz Buxoro.
Conthey
Gschicht
Conthey ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar um 800 als curtis Contextis' (1146 ecclesiam de Plano Contesio'').
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 21 % glägu.
Religion
83 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Conthey ischt dr Christophe Germanier (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 6261 Iwonru 91,3 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 2,2 % Titsch, 1,1 % Talienisch und 5,4 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll Tialäkt va Conthey gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Buchara
D Stadt het 235'517 Iiwooner (Stand 1. Januar 2008) und isch äins vo de bedütendste Handels- und Industriizentrum in Zentralasie. Dr grössti Däil vo de Iiwooner vo dr Stadt si Tadschike, wo as Muetersprooch Tadschikisch schwätze, was die zentralasiatischi Form vom Persische isch.
Burg Hörnle
D Burg Hernli isch e abgangeni Burg uf em Baan vu dr Stadt Leffinge im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch eooe 90 Meter iber dr Wuetachschlucht nerdlig vu Ebedinge gläge, eme Ortsdeil vu dr Gmei Wuetach.
Die Spornburg isch im 12. Johrhundert böue wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin hite nume no gringi Muurräscht erhalte.
Böblingen
Beblenga (dt. Böblingen) isch a Chreisstadt im zäntrale Bade-Wirttebärg, rund 20 Kilometer sidweschtli vu Stuegert. Beblenga isch di zwotgrescht Stadt im Landchreis Beblenga. Zämme mit Sendelfenga bildet si ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syter em 1. Februar 1962 isch Beblenga Großi Chreisstadt.
Geografii
Beblenga lyt am Nordoschtrand vum Obere Gai, uf un an eme gäche Uuslaifer vum Scheabuech. In dr nerdli Schwarzwald chunnt mer vu Beblenga uus in eppe eire Stund, uf di Schwebisch Alb in rund 40 Minute.
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Beblenga (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lãẽfelde-Echderdenge (Landchreis Esslenga) un Schẽnnoech, Holzgerlenge, Ẽhnenge un Sendelfenga (alli Landchreis Beblenga)
Ruumblanig
Beblenga bildet zämme mit dr Nochberstadt Sendelfenga ne Mittelzäntrum in dr Region Stuegert, wu Stuegert s Oberzäntrum derzue isch. Zem Mittelberaich Beblenga /Sendelfenga ghere näbe däne bode Stedt no d Gmeine im mittlere Deil vum Landchreis Beblenga, nämli Aidlenge, Aldorf, Ẽhnenge, Gärdrenge, Grafenao, Hildrizhause, Holzgerlenge, Moogschded, Schẽnnoech, Schdõẽnebrõnn, Waldebuech und Weil.
Gschicht
Beeblenga ischt zom erschte Mol gnennt worde om 1100.
Verwaltong
Beeblenga ghert zue koenere Verwaltonsgmoeschaft.
Dr OberSchuldes ischt dr Wolfgang Lützner.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahle 2006 un 2011: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Beeblenga ghert zom Schwäbisch.
Coinsins
Coinsins (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Coinsins isch e Dorf oberhalb vu Nyon. D Gmaiflechi umfasst 70,7 % landwirtschaftligi Flechi, 15,3 % Wald, 13,6 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Coinsins isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1212 as Quinsins (1296 Cuynsins).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 20,8 % gläge.
Religion
46,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 32,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,1 %, CVP 3,4 %, FDP 15,1 %, GLP 11,7 %, GP 9,0 %, SP 24,1 %, SVP 22,4 %, Sunschtigi 0,5 %.
Dr Burgermaischter vu Coinsins isch dr Bernard Getaz (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,6 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 368 Yywohner 78,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,3 % Dytsch, 2,7 % Italienisch un 12,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Luxemburgerli
D Luxemburgerli sind chliini Süessigkeite wo e chlige uusgsend wie farbigi Hamburger. si sind weltbekannt und werded z Züri i de Fabrik vo Lindt & Sprüngli gmacht. E Luxemburgerli bestaht us zwei Makrönli us Mandle, gschlagnigem Eiwiss mit Zucker und ere Crème- oder Ganachefüllig. Jedes Stück het e Durchmesser vo öbbe 2,5 cm.
Ewringen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Luxemburgerli
Härkumft
Erfunde het si dr luxeburgisch Konditer Camille Studer, wo s Rezäpt vom ene französische Zuckerbeck im Johr 1957 mit uf Züri brocht het und es dört im Rahme vom ene intärne Wettbewärb verfiineret het. S Gebäck het üsserlig wie au noch em Gschmack e grossi Ähnlikäit mit de Macarons vom Huus Ladurée z Paris, wo sit em Aafang vom 20. Johrhundert bekannt si, si abr biz chliiner.
Ewringen
Geogràfi
Iewréngen lijt àn dr luxeburjische Granz, rund 17 Kilometer nerdlich von Thionville uf re Heche zwìsche 229 un 272 m ìwer em Meeresspiejel.
Bad Hindelang
Hindelong (amtlich Bad Hindelang) isch a Markt im Landkrais Oberallgai in Bayern.
Ewringen
Gschìcht
Iewréngen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 963 erstmals als Ebiringon.
Noch em Wiener Kongress ìsch Iewréngen e luxeburjer Exklav gsin un ìsch schließli àm 28. März Johr 1820 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bad Hindelang
Gmaindsglidring
Zua Hindelong gheret neabem gliichnamige Hauptort d Pfarrderfer Hinterstein, Oberjoch und Unterjoch, s Kirchdorf Liebenstein, d Derfer Bad Oberdorf, Bruck, Gailenberg, Reckenberg und Vorderhindelang und Wiiler Groß und Riedle.
Ewringen
Verwàltung
vun Iewréngen ìsch. Iewréngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Iewréngen ghert zem Moselfrankisch.
Bad Hindelang
Gschicht
Hindelong isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1170 als Hundilang.
Luxemburgerli
Härkumft
Dr Name Luxemburgerli goht uf dr Spitzname vo sim Erfinder zrugg, wo bi sine Kolleege wäge siner Härkumft Luxeburgerli ghäisse het. Baiser de Mousse, frz. für e ‹Schmutz vo Schuum›, wo aagäblig dr ursprünglig Name gsi sig, sig dr Kundschaft e chli piinlig gsi. Si häige anstatt Schmütz s Gebäck vom Luxeburger verlangt, ebe Luxeburgerli.