cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(12225) Yanfernandez
(12225) Yanfernandez isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 4. August 1985 vum amerikanische Astronom Edward L. G. Bowell entdeckt worre isch. Benennt worre isch dr Asteroid noochem kanadisch-amerikanische Astronom Yanga R. Fernández.
Vu Yanfernandez sin praktisch numme d'Bahnelemente bekannt. Vu dr physikalische Eigeschafte weiss mer numme, dass er sehr chlei si muess (dütlich under 10 km Durmesser). Albedo, Dichti oder Rotationsperiode sin ubekannt.
Nomenklatur (Biologie)
Internazionali Regelwärk zur Nomenklatur
Hüte si die Regelwärk (Nomenklatur-Codes) akzeptiert:
Kanton Lauterburg
Gschìcht
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Wisseburi.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Germersche ìm frejere Regierungsbezirk Rhinhesse-Pfàlz z Rhinlànd-Pfàlz granzt, ìm Oschte àn dr ditsch Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Selz un ìm Weschte àn dr Kànton Wisseburi.
Gmeine
D grescht Gmein vum Kànton ìsch Lüterburi mìt 2.269 Inwohner ànne 1999 gsin.
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Lüterburi 5 Gmeine ghet:
Schlierbach LU
Schlierpech (amtlech Schlierbach) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Gschicht
Schlierpech esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1178 als Slierbach.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 8,4 % gläge.
Religion
85,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 4,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Schlierpech esch dr Franz Steiger-Häfliger (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 567 Iiwohner 95,2 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 4,1 % anderi Sprache.
Z Schlierpech redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Däniken
Dänike (amtlich Däniken) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Dänike liit an dr Aare im soledurnische Nideramt, am e Uuslöifer vom Enguberg. Zue dr Gmeind ghööre d Ortsteil Eich, Nöi-Dänike und Hagnau. D Gmeindsflächi umfasst 35,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 34,8 % Waud, 28,9 % Sidligsflächi und 1,1 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Nedergösge, Obergösge, Dullike, Wauterswiu und Grezebach.
Gschicht
Dänike isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1273 aus de Tennikon (1317 de Tennenkon, 1423 von Taennikon).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 16,5 % gläge.
Religion
33,8 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 34,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,1 %, CVP 12,5 %, EDU 0,5 %, EVP 1,3 %, FDP 18,5 %. GLP 3,5 %, GP 5,5 %, SP 15,6 %, SVP 35,8 %, Suschtigi 2,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Hans Frei (Stand 2012).
Wirtschaft
S Chernchraftwerch Gösge liit uf em Biet vo Dänike. S wird vo dr Kernkraftwerk Gösgen-Däniken AG betribe und isch siit 1979 in Betrib.
Ä wiitere grosse Arbetgeber isch d'Firma LEONI Studer AG. D'LEONI Studer AG isch es Kabelwärch a de Herremattstros und het no es Wärch a de Hogeweidstros. I de Hogeweid wird ElektroneStrahlvernetzig gmacht, das heisst verschiedeni Stoff wärde dur Beschtrahlig veränderet.
Silikat
D'Erdchruste bestot zue yber 90 Prozent, de Erdmantel fast vollständig us Silikate. Die hüfigste Silikate in de Erdchruste sin mit 50-60 Volumenprozent d'Feldspäte. Anderi wichtigi gstaibildendi Minerale sin Glimmer, Tonminerale, Amphibole, Pyroxene, Granat un Olivin. S'hüfig Mineral Quarz (SiO2) wird in dytschsprochiger Literatur zue de Oxide zellt, im anglo-amerikanische Schrifttum zue de Silikate grechnet.
Däniken
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit z Dänike isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge.
Silikat
Struktur
Alle Silikatminerale isch ä gmainsams Bauprinzip aige, deshalb len si sich relativ aifach in ä systematischi Ornig bringe. D'Grundbaustai vu alle Silikate sin SiO4-Tetraeder. Ä Siliciumatom isch debi vu viir Sürstoffatome umgä. D'Sürstoffatome berüehre sich wäge ihrer Größi, in de Mitti blibt Platz fer s'relativ chlai Siliciumatom (de fri Ruum haißt Tetraederlucke).
Däniken
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Dänike ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Silikat
Struktur
Ä witteri Aigeschaft vu de Silikate bestot in de Fähigkait vu de Sürstoffatome gliichzittig an verschidene SiO4-Komplexe dailzha. Dorus ergäbe sich näbe isoleerte SiO4-Tetraeder witteri, zämmegsetzte Bauelemente:
Aluminium verhalded sich chemisch ähnlich und cha des Silicium ersetze (substitueere), Silikate, wo säll in dene passeert, nennt mer Alumosilikate. Bi Ibau vu Aluminium (Al3+ statt Si4+) in s'Mineralgitter muess e Ladigsusgliich dur Ibau vu wittere positiv gladene Ione (Katione) erfolge. S'Al:Si-Verhältnis cha de Wert 1 nit yberschritte, raini Aluminate chumme in de Natur nit vor.
Systematik vu de Silikatminerale
D'Silikate bilde, wie beraits erwähnt, ä usserst usdähnti Mineralfamilie. Es trätte großi Underschid hisichtlich vu de chemische Zämmesetzig, Kristallsymmetri, Bindigsarte un Struktur vu de Grundbaustai uf. Es besteen dorum verschidini Klassifikationsschemata fer Silikatminerale. D Systematik, wo in Dytschland yblich isch, dailt d'Silikate nooch em Grad vu de Polymerisation vu de SiO4-Tetraeder i.
Bemerkige zu de Schribwiis vu de chemische Summeformle
Ä veraifachti schematischi Formle vu Silikate isch:
Iglagerts Wasser wird folgendermaße noteert:
Inselsilikate (Nesosilikate)
Bi de Inselsilikate lige isoleerti SiO4-Tetraeder vor. Verträtter:
Lampaul-Ploudalmézeau
Lampaul-Ploudalmézeau (bretonisch Lambaol-Gwitalmeze) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Silikat
Ringsilikate (Cyclosilikate)
In Ringsilikate sin d'SiO4-Tetraeder zu isoleerte Driier-, Viirer- un Sechserringe gruppiert. Jedes Siliciumion dailt sich je zwai Süerstoffione mit zwai benoochbarte Tetraeder. Dorus ergäbe sich die folgende Formle fer d'Ringstrukture: Beryll (Al2Be3[Si6O18]) un Turmaline ghöre zue de Ringsilikate.
Lampaul-Ploudalmézeau
Geografi
Lampaul-Ploudalmézeau lyt direkt am Ärmelkanal zwische dr Kischtefliss Kouer er Frout im Weschten un Ribl im Oschte, 75 km vu Quimper un 23 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 63 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Pabu, Plouguin un Ploudalmézeau.
Silikat
Ainfach- un Doppelkettesilikate (Inosilikate)
Zue de Chettesilikate ghöre zwai wichtigi Gruppe vu gstainsbildende Minerale: Pyroxene un Amphibole. D'Pyroxene bilde aidimensionali Aifachchette, debi ghöre je zwai vu de Sürstoffione gliichzittig zwai Tetraederkomplexe a, worus sich ä Si:O-Verhältnis vu 1:3 ergit (z. B. Diopsid (CaMg[Si2O6]).
Lampaul-Ploudalmézeau
Gschicht
Lampaul-Ploudalmézeau isch zum erschte Mol gnännt wore anne 884 as Lanna Pauli in plebe Telmedovia (1467 Landapauli Ploedalmezeu, 1731 Lanpaul).
Silikat
Ainfach- un Doppelkettesilikate (Inosilikate)
Amphibole bilde aidimensionali Doppelchette. Debi sin zwai Aifachchette sitlich yber Bruckesürstoff verbunde. Gegenyber de Aifachchette het zuesätzlich jeder zwait Tetraeder jedere Aifachchette mit sinem jewilige Noochber ä Sürstoffion gmainsam. S'Si:O-Verhältnis bi Doppelchettesilikate betrait 4:11. In sonige silikatische Doppelchette sin Hohlrüüm vorhande, in die (OH)-- un F--Ionen iträtte chänne. In de chemische Summeformle wird s'dur ä vertikale Strich zum Usdruck brocht. Ä Mineral us de Gruppe vu de Amphibole isch Aktinolith (Ca2(Mg,Fe)5[(OH)2|Si8O22]).
Lampaul-Ploudalmézeau
Verwaltig
vu Lampaul-Ploudalmézeau isch. Lampaul-Ploudalmézeau ghert zum Kommunalverband.
Silikat
Schichtsilikate (Phyllosilikate)
Dur wittergoendi Polymerisation bilde sich us Chettestrukture zwaidimensionali Schichtstrukture vu SiO4-Tetraeder. Innerhalb vu ere Schicht dailt sich debi jedes Siliciumion dri vu sine Sürstoffione mit sine Noochbere. S'Si:O-Verhältnis vu de Schichtsilikate betrait 2:5. Zwische de SiO4-Schichte befinde sich Hohlrüüm die mit (OH)-- un F--Ione besetzt werre chönne.
D'Schichtsilikate besitze ä wittergoendi Systematik un werre underdailt in Zwai- un Drischichtsilikate, ä witteri Underdailig berucksichtigt d'Strukture un Ione, wo sich zwische zwai Tetraederschichte befinde.
Lampaul-Ploudalmézeau
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Lampaul-Ploudalmézeau ghert zem Bretonisch.
Silikat
Schichtsilikate (Phyllosilikate)
Zue de Schichtsilikate ghöre Mineralgruppe wie Glimmer, Talk, Serpentin un Tonminerale wie Vermiculit, Bispile sin Muskovit (ä Drischichtsilikat) (KAl2[(OH)2|AlSi3O10]) un Kaolinit (ä Zwaischichtsilikat) (Al4[(OH)8|Si4O10].
Grüstsilikate (Tectosilikate)
Bi Grüstsilikate ghört jedes Sürstoffion glichzittig zwai benoochberte Tetraeder a. Dodur entsten dridimensionali Netzstrukture. Es ergit sich die chemisch Summeformle SiO2; des isch Quarz. Fer witteri Grüstsilikate muess Silicium dur Aluminium ersetzt werre. De Ladigsusgliich erfolgt dur Ilagerig vu Katione. Zue de Grüstsilikate ghöre d'Feldspäte un Feldspatverträtter, ä wäge ihrer Hüfigkait usserordentlich wichtigi Gruppe vu Minerale. Bispile sin Minerale us de Mischraihe vu de Plagioklase (Albit - Anorthit): ( NaAlSi 3O8 - CaAl2Si2O8).
Amorphi Silikate
Opal isch amorphs Siliciumdioxid mit iglagertem Wasser (SiO2 * nH2O). Er wird wie Quarz vu ainige Autore zue de Oxidminerale gstellt. Die hochstrukturirte Schale vu Chiselalge (Diatomee) un vu Strahledeerli (Radiolaria) sin us amorphem Siliciumdioxid (SiO2) ufbaut.
Klassifikation nooch Kostov
Sälli Idailig berueht hauptsächlich uf de chemische Zämmesetzig vum Silikat un siner Kristallmorphologi, lueg witter unde de Punkt "Witteri Literatur".
Technischi Silikate
Vili Silikate werre industriell gfertigt. Do sin an prominentister Stell d' Gläser z'nenne. Sälli werre in de Regel us Quarzsand (SiO2) un Metalloxide ime Glasschmelzofe hergstellt (z. B. Fa. Schott / Mainz ).
In Wasser löslichi Gläser, sognennti Wassergläser, werre ebeso us Quarzsand (SiO2) un Metalloxide (do: Na2O - z. B. als Soda Na2CO3 oder K2O) ime Glasschmelzofe hergstellt (z. B. Fa. Cognis / Düsseldorf ).
Us Wasserglas werre großtechnisch dur Reaktion mit Süre u. a. Gele, Chiselsüri, Silikate un Zeolithe hergstellt.
Gele (Silicagel) erhaldet mer dur Reaktion vu Wasserglas mit Schwäfelüri under süre Reaktionsbedingige (z. B. Fa. Grace / Worms ). Wird d'Reaktion under basische Bedingige durgfüehrt erhaldet mer sognennti "gfällti" Chiselsüre (z. B. Fa. Degussa / Wesseling ). Silikate erhaldet mer dur Reaktion vu Wasserglas mit süre Metallsalze (z. B. Aluminiumsulfat).
Mira (Stern)
D' Mira, ο Ceti (Omikron Ceti), isch e Doppelstern im Sternbild Wal, bestehend us em Rote Riise Mira A oder eifach Mira un em Wisse Zwerg Mira B oder VZ Ceti. D'Mira A isch e veränderliche Stern un Nammensgäberi fer d'Mira-Sterne. D'Mira lit in ca. 419 Liechtjohre Entfernig vu dr Erde.
D'Mira A isch e Rote Riis vu dr Spektralklasse M (Hipparcos Datebank). Si veränderet während ere Periode vu öppe 331 Däg ihri Lüchtchraft um einigi Grösseklasse. Weder d'Periode noch d'Helligkeitsminima un -maxima sin konstant. Im Maximum cha si die 2. Grösseklasse erreiche un isch no e uffällig helle Stern am Nachthimmel. Während em Minimum cha d'Helligkeit bis uf die 9. Grösseklassi absinke, so dass zue ihrer Beobachtig e Teleskop erforderlich wird. D'Mira het e middlere Durmesser vu ca. 550 Mio. km (ca. 390 Sunnedurmesser). Dodemit isch d'Mira so gross, dass s'Hubble Space Telescope dr Stern as Schiibe un nummenu nit als Punkt uflöse cha.
Entdeckt worre ich d'Mira vum ostfrisische Pfarrer un Amateurastronom David Fabricius am 13. August 1596. Anno 1639 het no dr Johann Ph. Holwarda entdeckt, dass d'Mira ihri Helligkeit meh oder wäniger regelmässig änderet. Ufgrund vu sällere seltsame Eigeschaft het dr Stern si Namme - Mira, die "Wundersam" - erhalde. 1923 isch vum R.G. Aitken e schwache Begleiter (VZ Ceti) gfunde worre, wo d'Mira mit ere Periode vu ca. 400 Johre umchreist.
Katherine Maher
D Katherine Roberts Maher (* 18. April 1983 z Wilton, Connecticut) isch en amerikanischi Mänätscherin. Si isch vo 2016 bis 2021 Gschäftsfüererin vo der Wikimedia-Stiftig gsi, wo z San Francisco dehei isch.
D Maher het vo 2002 bis 2003 am Institut für Arabisch vo der Amerikanischen Uni z Kairo und vo denn bis 2005 a der Nöi York Universität studiert. Denn het si für d Wältbank, für s National Democratic Institute, für d UNICEF und d Organisation AccessNow.org gschaffet. Derno isch si bi der Wikimedia Stiftig als Chief Communications agstelt gsi, und ane 2016 isch si as Nochfolgerin vo der Lila Tretikov d Geschäftsführerin vo der Stiftig worde.
Département Nièvre
S Département Nièvre isch e Département z Frankrych, wo syn Name vom Nièvre überchuu het. S ghert zur Region Bourgogne-Franche-Comté un isch s 58. in dr alfabeetische Raiefolg vo de franzesische Départements. S Département het e Flechi vu 6.817 km² und Yywohner (Stand ). Dr Sitz vu de Präfektur isch Nevers.
Geografii
S Département Nièvre lyt im Zäntrum vu Frankrych. S gränzt an d Département Yonne, Côte-d’Or, Saône-et-Loire, Allier, Cher und Loiret.
Indus
Dr Indus (Sanskrit सिन्धु, Sindhu, Urdu سندھ Sindh) isch mit 3.180 km dr lengscht Fluss uf em indische Subkontinänt un dr wichtigscht Strom vu Pakistan.
Flussverlauf
Är entstoht im Transhimalaya z Tibet us em Zämmefluss vu Glätscherbäch bi Sênggêkanbab, bricht dur dr Himalaya un fließt derno dur dr Tarbela-Stausee (254 km²; 13,69 km³) un d Provinze Punjab un Sindh z Pakistan. Dert bildet er unterhalb vu Hyderabad e Delta vu 7.800 km² un mindet derno in s Arabisch Meer. In syym Mittellauf isch dr Fluss Grundlag fir umfangryychi Bewässerigsaalage fir d Landwirtschaft. Dert wird s grescht landwirtschaftlig Bewässerigsbiet vu dr Ärd dur e Vilzahl vu Staudämm un Kanäl versorgt. Im Mittel- un Unterlauf mäanderet dr Fluss seli stark. E Vertrag zwische Indie un Pakistan (Indus-Wasservertrag 1960) reglet d Wasserversorgig. D Mängi vum gfierte Wasser schwankt stark wäg em Monsunräge.
Etymologi
Dr Name „Indus“ goht iber Vermittlig vum Altgriechisch, gnauer: vum Ionische Dialäkt, wu dr Huchlut "h" nit gchännt het (Ἰνδός Indos) un Altpersisch (Hinduš) uf s Sanskrit-Wort सिन्धु sindhu mit dr Bedytig „Fluss“ zruck. Vum Name vum Fluss här isch au d Bezaichnig „Indie abglaitet. Dr Name vum Indus in dr sidasiatische Sproche (z. B. Urdu سندھ Sindh) laitet sich dergege diräkt us dr Sanskrit-Form här. Au d Provinz Sindh am Unterlauf het ihre Name noch em Fluss iberchuu.
Gschicht
Die Indus-Kultur isch aini vu dr eltschte stedtische Zivilisatione vu dr Wält gsii un het sich in dr Zyt 2800-1800 v. Chr. am Indus lang entwicklet.
Im Johr 326 v. Chr isch dr Alexander dr Groß mit syne Druppe uf syym Eroberigszug dur Persie an dr Indus chuu un het dr Fluss zue dr Oschtgränz vu syym Ryych gmacht.
Adelsried
Adelsriad (amtlich Adelsried) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Vo dr Gmarkong send 44,9 % Landwirtschaftsfleche, 35,4 % Wald, 19,1 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Adelsriad gheret s Pfarrdorf Adelsriad, s Dorf Kruichen ond dr Engelshof.
Gschicht
Adelsriad ischt zom erscht Mol gnennt worda em 12. Johrhondert als Adeloldesried (1309 Adelhartzriet, 1312 Adelharterieth, 1399 Adlatzried, 1480 Adelsried).
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Religion
83,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,2 % evangelisch.
Verwaltong
Adelsriad ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
D Birgermoeschterin vo Adelsriad ischt d Erna Stegherr-Haußmann.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Adelsriad ghert zom Schwäbisch.
(33) Polyhymnia
D' (33) Polyhymnia isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 28. Oktober 1854 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper nooch dr Polyhymnia, dr Muse vu dr hymnische Dichtig, vum Danz, vu dr Pantomime un vu dr Geometri.
Usgehend vu dr absolute Helligkeit vu 8,55 un ere fer silikatriichi Asteroide typische Albedo vu öppe 0,18 losst sich fer d'Polyhymnia e middlere Durmesser vu öppe 65 Kilometer ableite. Säller Wert isch ufgrund vu dr Schwankigsbreiti vu plausible Albedowerte sehr usicher. Wäge dr geringe Grössi vu dr Polyhymnia isch zuedem e uregelmässigi Gstalt z'erwarte, wil d'Eigegravitation fer d'Formig vu eme Rotationsellipsoid nit usreichend si dürft. Dur die ufgrund vu dr uregelmässige Gstalt rotationsbedingt uftretende Helligkeitsschwankige isch e Wert vu 18 Stunde un 36 Minute fer ei Umdrillig um die eige Ax abgleitet worre.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Morbio Inferiore
Morbio Inferiore (lombardisch Morbi da Sott) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Balerna im Bezirk Mendrisio.
Geografi
Morbio Inferiore lyt an dr Breggia nerdlig vu Chiasso. Nochbergmaine sin Balerna, Breggia, Castel San Pietro, Chiasso un Vacallo.
Gschicht
Morbio Inferiore isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1148 as Morbio Subteriori, 1198 Morbio inferiori.
Am 25. Novämber 2007 hän d Stimmburger vu Morbio Inferiore gege ne Fusion mit Chiasso un Vacallo gstumme.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Morbio Inferiore isch dr Angelo Albisetti.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Morbio Inferiore ghert zum Comasco-Lecchese.
Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Mannheim
Die Staatli Hoochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Mannem isch e Hoochschuel z Mannem.
Gschiicht
D Hoochschuel verstoot si as Noofolgeri vu dr 1762 z Mannem grindete Academie de Danse un dr 1776 entstandene privaate Doonschuel am Hoof vum Carl Theodor. Historischi Zämehäng git s aber kaini. Anne 1971 hän si di Städtische Hochschule für Musik und Theater Mannheim un di Staatlich anerkannte Hochschule für Musik und Theater Heidelberg zur Staatlichen Hochschule für Musik Heidelberg-Mannheim zämergschlosse, wu di hitig Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Mannheim drus fiirigangen isch. D Hoochschuel het s Promozioons- un s Habilitazioonsräächt.
Stuudiegäng
An dr Hoochschuel wäre die Stuudiegäng aabote:
Biblioteek
D Biblioteek umfasst rund 17.500 Biecher, 45.200 Note un 11.000 Doondreeger.
Liste der musikalischen Vortragsbezeichnungen
Musikalischi Vortragsbezeichnigè sin textuelli Ergänzigè vo dè Notation, wo mit dè Notation allei nit darschtellbar odder beschrybbar sin. Si könnet für d Singschtimm odder è Instrumänt geltè. Meischtens sin si in italiènischer Sprõch ghaaltè. (Gängigi Abkürzigè sin in Klammerè aagää.)
Luèg au: Tempo |  Dùnamik | Akzent
Bestimmung (Biologie)
S Bestimmung, Identifikation (Identifizierig), Determinazioon oder Spezifikazioon isch in dr Biologii d Zueordnig vom ene indiwiduelle Lääbewääse, sig s e Pflanze, e Dier, e Bilz oder en äizällige Mikroorganismus, zun ere taxonomische Äihäit (Taxon), mäistens dere vo dr Art. Vo doo chunnt mä zum ene Naame us dr wüsseschaftlige Nomenklatur, zum Bischbil „Panthera leo“, mänggisch cha mä aber e Bestimmig nume uf ere hööchere taxonomische Eebeni mache, z. B. uf dere vo dr Gattig oder Familie. E wüsseschaftligi Bestimmig wird immer uf dr Basis vo natürlige, vererbbare Merkmol gmacht, also charakterisierende Äigeschafte, wo in dr Diagnose vom Taxons beschriibe si. Die Merkmol chönne z. B. uf dr Morfologii, dr Anatomii, dr Füsiologii, em Verhalte oder uf molekulare Merkmol basiere. Bestimmige wärden manuell oder computergstützt gmacht und mä brucht drbii Bestimmigsschlüssel oder stützt sich uf Vergliichsexemplar us Naturkundmuseum oder brivate Sasmmlige.
Ilira Gashi
D Ilira Gashi (albanischi Ussprooch: ; * 29. Oktober 1994 z Brienz) isch e kosovarisch-albanisch-schwyzerischi Sängeri uss Bärn. Dr Vater vo dr Ilira stammt ussem Kosovo, ihri Muetter uss Albanie, si sälber isch in de Schwyz ùff d Wält cho ùn ùffgwaggse. Si het d Schuel z Bärn bsuecht. S Singe het si sich autodidaktisch ùn spööter mit Gsangsstùnde aa de Musikschuel Köniz bybrocht. Jetz läbt d Sängeri z Berlin (Dütschland).
Im Joor 2010 het si mitem Lied „Shoku im i ngushte“ bi de 7. Ùfflag vùm albanische Gsangsfestival Top Fest mitgmacht. Im Novämber 2010 het si usserdäm am albanische Gsangswettbewärb Kënga Magjike z Tirana deilgnoo. Si isch mit em Lied „Tek“ aaträtte, het aber kei Pryys gwùnne.
2011 isch si zämme mit de Band The Colors im Wettbewerb zur Verträtig vo de Schwyz im Eurovision Song Contest 2011 mitem Lied „Home“ aaträtte. De Liedteggst isch ùff Albanisch ùn Bärndütsch, ùn handlet vo de Suech nooch de eigne Wùrzle ùn Heimet. Di andre Mitgliider vo de Band sin de Fabian Liechti aa de Gitarre, de Andreas Renggli am Piano, de Adrian Pasquinelli am Bass, d Annette Huber mit de Gyyge ùn de Manuel Pasquinelli am Schlagzüüg gsi. S Lied Home isch bis in s Finale cho, het es deno aber mit 13.05% vo de Stimme nùmme ùff de 3. Blatz gschafft. Verträteri vo de Schwyz isch d Anna Rossinelli mit „In Love For A While“ worde.
2011 isch si usserdäm wiider bim albanische Gsangswettbewärb Top Fest mitem Lied „Ëndërr“ ùffträtte.
Helga Rüdiger
D Helga Rüdiger (Pseudonym Johanna Plähn; * 1939 z Landsberg am Lech) isch e dytschi Dialäktdichteri.
Lääbe
D Helga Rüdiger isch z Landsberg am Lech uf Wält chuu. Wu si ne halb Johr alt gsii isch, sin ihri Eltere uf Lindou zoge. Dert isch si ufgwachse un het dert au dr Dialäkt glehrt. Fir d Antology „weleweg selleweg“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft het si 1996 iber ihri Chinderjohr gschribe:
Si isch Handarbetslehreri wore un wohnt mit ihrem Mann Harold (* 1935 z Stolp/Pommern) z Würzburg. Ihre Mann isch Brofässer fir Chemy an dr dertige Universitet gsii.
D Helga Rüdiger isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft un schrybt Gedicht uf Seealemannisch. Im Johr 2000 isch unter em Titel „Kumm, mir gond um d’Insel“ e Buech mit Gedicht un Värs vun ere uusechuu. Derzue het si ainzelni Sache in Anthologie un Zytschrifte vereffetligt. Fir ihre Gedicht „Huimet, Huimweh“ het si anne 2015 dr erscht Bryys bim Wettbewärb Lohrer Murre in dr Kategory Gedicht gwunne. Derzue schrybt si iber
Wäärch
unter em richtige Name
as Johanna Plähn
Kanton Selz
Dr Kànton Selz ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Wisseburi im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Lüterburi granzt, ìm Oschte àn dr ditsch Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Bìschwiller ìm Arrondissement Hàwenau un ìm Weschte àn dr Kànton Sulz unterm Wàld un dr Kànton Wisseburi.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Wisseburi grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Wisseburi nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Wisseburi ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum nej grindete Arrondissement Wisseburi.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Gmeine
D grescht Gmein vum Kànton ìsch Selz mìt 2.985 Inwohner ànne 1999 gsin.
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Lüterburi 14 Gmeine ghet:
Hochschule für Forstwirtschaft Rottenburg
Di Hoochschuel fir Foorschtwiirtschaft Rauteburg (HFR) isch e staatligi Hoochschuel fir aagwändti Wisseschafte z Rauteburg. Ziil vu dr insgsamt aacht Stuudiegäng isch e noohaltig Management bi dr Nutzig vu natyyrlige Ressource.
Gschiicht
Im Februar 2006 het d Hoochschuel fir Foorschtwiirtschaft zum eerschte Mool s Predikaat Offiziäll Projäkt vu dr Wältdekaad „Bildig fir noohaltigi Entwicklig“ dur di Dytsch UNESCO-Kummissioon iiberchuu. D Wältdekaad isch e Projäkt vu dr Verainte Nazioone mit em Ziil, d Wäärt un Prinzipie vu dr noohaltige Entwicklig in dr Erzieig un Bildig wältwyt z integriere. S Projäkt het 2005 aagfange un 2014 ufgheert. S Predikaat „Offiziäll Projäkt vu dr Wältdekaad“ wird fir zwai Joor vergee. 2014 het di Dytsch Deutsche UNESCO- Kummissioon entschiide, as d HFR no 2006, 2008, 2010 un 2012 au fir s Joor 2014 Projäkt vu dr Wältdekaad blybt. Dodermit gheert d Hoochschuel zue dr weenige Projäkt, wu syter 2006 luckeloos vu dr UNESCO uuszaichnet woore sin.
Im April 2008 isch d Hoochschuel Gwiineri vum Wettbewäärb „Profil und Kooperation – Exzellenzstrategien für kleine und mittlere Hochschulen“ gsii, wu dur dr Stifterverband fir di Dytsch Wisseschaft un d Heinz Nixdorf Stiftig uusgschriibe wird.
Schadenweilerhof
D Hoochschuel isch im Schadenweilerhof, rund zwee Kilomeeter siidli vu dr Stadt in dr Neechi vum Rammert. Do isch bis ins 15. Joorhundert s Doorf Schadenweiler gsii, wu um 1100 em Chlooschter Hirsau gstiftet wooren isch. S Doorf isch im 15. Joorhundert verschwunde. Anne 1570 isch do uf em Baan dur d Heere Werner vu Themar en Aadelssitz böue woore. Bi re Belaagerig isch dr Aadelssitz im 17. Joorhundert fascht vollständig gschlisse woore. Speeter isch er in Bsitz vum Spitaal un dr Stadt Rauteburg iibergange. Dr Hoof isch e baar Mool abbrunne.
In dr Zyt vum Nazionaalsozialismus isch s SA-Hoochschuelamt Dibenga Päächter vum Hoof gsii un het deert e SA-Schuel yygriichtet. Noch em Änd vum Zweete Wältchrieg het s Guet as Unterchumft fir franzeeesischi Soldaate dient.
Mohon
Mohon (Gallo Mohon, bretonisch Mozhon) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Mohon lyt 48 km vu Vannes un 71 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 47 m un 126 m iber Normalnull.
Gschicht
Mohon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 872 as Moton (1066: Muthon, 11. Jh.: Mochon, 1171: Mohon, 1179: Mohum, 1251: Mehon, 1453: Monhon, 1491: Mouhon).
Verwaltig
vu Mohon isch. Mohon ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Mohon ghert zum Gallo.
Lanarvily
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Lanarvily lyt 65 km vu Quimper un 20 km vu Brest uf ere Hechi zwische 18 m un 71 m iber Normalnull.
Gschicht
Lanarvily isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1432 as Lanhervilly (1604 Lanhervilly).
Schongau LU
Schoonge (amtlech Schongau) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Lanarvily
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Lanarvily ghert zem Bretonisch.
Schongau LU
Geografi
Schoonge liid über em Hallwilersee uf dr nördleche Uuslöufer vom Lindebärg. Zue dr Gmeind ghöre ou na d Ortsteil Niederschongau mit Hinterdorf (620 m.ü.M.) ond Vorderdorf (639 m.ü.M.), Mettmenschongau (671 m.ü.M.), Oberschongau (745 m.ü.M.) mit em Wiiler Chalchtaren (776 m.ü.M.), Rüdikon (663 m.ü.M.) ond d Wiiler Kretzhof (754 m.ü. M.), Peyerhof (791 m.ü.M.) ond Luckel (802 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 70,4 % Landwirtschaftlechi Flechi, 26,1 % Waud, 3,5 % Sidligsflechi ond 0,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Schoonge send Äsch ond Hetzchöuch im Kanton Lozärn ond Bepmel, Fahrwange ond Buttu im Kanton Aargau.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 5,6 % gläge.
Religion
83,1 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,9 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4%, CVP 26,6% , FDP 12,4% , GLP 4,1% , GP 4,5% , SP 6,1% , SVP 41,3% , Süschtigi 3,5%.
Dr Gmeindspräsident vo Schoonge esch dr Josef Muff-Keusch (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 729 Iiwohner 97,3 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch ond 2,6 % anderi Sprache.
Z Schoonge redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Proportionalität
Für „a isch broporzional zu b“ schribt mä oder
Definizioon
E broporzionali Funkzion isch e homogeni lineari Zueordnig zwüsche Argumänt x und iire Funkzionswärt y: mit eme konstante Broporzionalidäätsfaktor m.
Zwäi Variabli, wo s Verheltnis vo de Wärt x_i und y_i, wo zuen e ghööre, konstant isch, häisse broporzional zunenander Broporzionalidäät git s also genau denn, wenn s Verheltnis m konstant isch. Es cha positiv oder negativ si und isch also reell.
Bischbil
Die Dabälle git d Masse vo verschiidene Volume vo Öl aa:
Wemm mä dr Kwoziänt y/x, Masse/Volume usrächnet, so bechunnt mä immer dr gliich Wärt 0,8 t/m3 über. Allgemäin git dr Kwoziänt y/x d Stiigig vo dr Graade aa und isch gliichzitig dr Broporzionalidäätsfaktor vo dr Zueordnig, do bedütet er d Dichdi vom Öl. Au dr umkeerti Kwoziänt x/y isch e Broporzionalidäätskonstante, in däm Fall bedütet er s spezifische Volumen. Im Bischbil bechunnt mä Volumen/Masse = 1,25 m3/t über.
Landwirtschaft
D Landwirtschaft isch e Wirtschaftszwiig, wo Land bewirtschaftdet und druf pflanzligi oder dierischi Brodukt häärstellt.
Die wichdigsti Rolle vo dr Landwirtschaft isch d Brodukzioon vo Naarigsmiddel, wenn si Nutzpflanze aabaut und Nutztierhaltet. In zwäiter Linie stellt si Roostoff häär für zum Chläider mache. Bevor d Kunstfasere erfunde worde si, häi d Mensche alli iiri Aaleegi us de dierische Brodukt Lääder, Belz und Wulle gmacht und us Faasere vo Pflanze wie Bauelle, Liine und Hamf. Anderi Verwärtigsforme spiile au e Rolle, immer wichdiger wird d Brodukzioon vo Biomasse as Energiidrääger oder Roostoff, wo noochwaggst, für industrielli Brodukt. D Landwirtschaft isch e Däilwirtschaftszwiig vom ene gröössere Gsamtsüsteem mit Sektoore, won ere vor- und noochglaageret si. Ere Person, wo Landwirtschaft bedribt, säit mä Landwirt oder Buur. Es git die brufsbraktischi Usbildig und d Usbildig an Universidääte und Fachhoochschuele mit äigene landwirtschaftlige Fachberiich. S Fach Agrarwüsseschaft, wo dört gleert und und din gforscht wird, duet dr Studänt druf vorberäite, e landwirtschaftlige Bedriib z füere oder in verwandte Wirtschaftsberiich z schaffe.
Pflanzebau und Dierhaltig
Generell cha mä d Landwirtschaft in zwäi Brodukzioonsrichdige iidäile:
Extensivi und intensivi Landwirtschaft
Bi dr extensive Landwirtschaft wird dr Brodukzioonsfakzoor Land pro broduzierti Broduktäihäit relativ stark und anderi Faktoore wärde relativ schwach usgnüzt. Intensivi Landwirtschaft isch s Geegedäil. Au bi dr Dierzucht underschäidet mä zwüsche extensiver und intensiver Dierhaltig.
D Landwirtschaft in dr Schwiz
70% vo dr Flechi vo dr Schwiz si Bärg- und Hügelgebiet (Alpe, Voralpe und Jura) und das beschränkt d Grössi vo de Bedriib, d Nutzig, d Mechanisierig und d Industrialisierig vo dr Schwizer Landwirtschaft. Die landwirtschaftligi Nutzflechi isch 23,9% und die alpwirtschaftligi 13 % vo dr Gsamtflechi vo dr Schwiz (1997). 55% vo de Bedriib befinde sich in dr Bärg-/Hügelregioon und 45% in dr Daalregioon. Die durchschnittligi Gröössi vo de Bedriib isch zwüsche 1905 und 2008 vo 4.7 uf 17.4 ha gwaggse. Die chliigliidrige Strukture, s Gländ, wo zum Däil ungünstig isch, s hooche Lohnniwoo und die stränge Vorschrifte (Dierhaltig, Landschaftsschutz) wirken sich negativ uf die internazionaali Wettbewärbsfähigkäit us. D Bewirtschaftig vo de Bärggebiet spiilt e wichdigi Rolle bim Schutz vo dr Kulturlandschaft, wo für e Turismus wichdig isch, und bi dr Iidämmig vo Naturkatastroofe (Ärdrütsch, Lawiine, Überschwemmige, Erosioon). Die Zuesatzläistige duet dr Bund de Buure mit Diräktzaalige vergüete. Öbbe 30% vo de Buurebedriib wärde nääbebrueflig bewirtschaftet.
D Schwizer Landwirtschaft befindet sich im ene starke Wandel. Vo 1990 bis 2008 hai d Buurehööf vo 93'000 uf 60'900 abgnoo und die Beschäftigte in dr Landwirtschaft vo 254'000 uf 168'500. . Gliichzitig si d Iikommen in deere Zit um öbbe 30 % gsunke, wäärend d Konsumänte nume 14 % hööcheri Briis müesse zaale. 40 % vo de Läiter vo de Bedriib häi käi Zuekumftsperspektive. 11 % vo dr ganze Kulturflechi wärde as ökologischi Usgliichsflechi bewirtschaftet. Hützudaags setzt mä 30 % weniger Pflanzeschutzmiddel und 68 % weniger Mineraldünger ii as vor 15 Joor. 6'000 Landwirtschaftsbedriib si zertifizierti (Bio-Knospe-Label) Biobedriib (2008). Im Durchschnitt chauft jede Schwizer für fast 160 Franke Biobrodukt im Joor, was noch Bio Suisse e Wältrekord isch. Mit dr Agrarpolitik (AP) 2011 het mä vor, die landwirtschaftligi Brodukzioon z verchliinere. Was d WTO-Verhandlige und e Freihandelsabkomme mit de USA für Folge für d Landwirtschaft wärde ha, cha mä nonig sääge.
Bellenberg
Böllaberg (amtlich Bellenberg) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Böllaberg leit eschtlich vo dr Iller, 15 Kilometer sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 51,9 % Landwirtschaftsfleche, 6 % Wald, 37,6 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Böllaberg ghered koene weitere Ortsdoel. Böllaberg grenzt an Neu-Ulm ond Pfaffenhofen an der Roth.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,2 % gleäge.
Religion
78,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,8 % evangelisch.
Verwaltong
Böllaberg ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. D Birgermoeschtere vo Böllaberg ischt d Simone Vogt-Keller.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Soziologie
D Soziologii isch en Sozialwisseschaft und beschäfdigt sich mit em Mensch in sinere Rolle als Deil von ere Gsellschaft. Untersuecht werde soziali Gebilde wie d Gsellschaft an sich und auch Subsyschtem vo dere Gsellschaft wie Gruppe (z. B. Familie, Betriib) und Gsellschafts-Schichte.
Der Begriff isch im 19. Jahrhundert als en Ableitig vo der Philosophii vom Auguste Comte iigfüehrt worde, wo verlangt het, dass d Soziologii sölli mit Methode vo de Naturwisseschafte praktiziert werde, d. h. durch genaui Beobachtige, wenn immer möglich sogar Messige.
D Frankfurter Schuel, wo u. a. der Theodor W. Adorno und Max Horkheimer gründet und der Herbert Marcuse und bedingt der Jürgen Habermas wiitergfüehrt händ, het denn dä neutral Asatz vo Grund uf reformiert, indem si konsequent auch links-ideologischi Wert-Uussage in d Soziologii iigfüehrt het. Bim Habermas sind sich die beide Asätz – nach em Endi vom Reale Sozialismus – wider nöcher cho, er verwendet hüt politischi Kategorie nur noch relativ zrückhaltend, z. B. bim sinerzitige Historikerschtrit um d Singularität vom Holocaust oder mit em Begriff Verfassigs-Patriotismus.
Carl Albert Loosli
Der Carl Albert Loosli (* 4. April 1877 z Schüpfe; † 22. Mei 1959 z Bümpliz), o bekannt als der Philosoph vo Bümpliz, isch e Schwyzer Outor u Journalist gsy.
Läbe
Der Loosli isch es unehelichs Chind vo der Sophie Emma gsy, ere Heimarbeiterin, und emnen Italiäner mit Nachname Bonnacio (Vornamen unbekannt). Bis 12i het er by’re Pflegmueter gwont. Dernah isch er bis zu syre Volljährigkeit i verschidnigen Astalten ygwise gsy.
Är het nie e Lehr abgschlosse, het’s aber gschafft, outodidaktisch zum Journalismus z cho, u 1893 het er als Reporter z Paris gschaffet. Ab 1904 het er z Bümpliz gläbt.
Künstlerischi Tätigkeit
Näbem Roman Die Schattmattbauern (1932) het der Loosli o Dialäkt-Gedicht gschribe, u zwar i Ämmetaler Bärndütsch, byspilswys Mys Dörfli (1910). We’s i dene Wärch vor Thematik här o um d Bärner Landschaft geit, so chöü si doch nid als Heimatliteratur im ängere Sinn gälte, wil der Loosli ganz bewusst druf het gluegt, das es ke sentimentali Literatur isch worde.
1912 het er zu de Gründigsmitglider vom schwyzerische Schrifstellerverein ghört u isch der erst Präsident worde. Är isch mit em Dialäktoutor Emanuel Friedli befründet gsy.
Der Loosli isch o Kunstkritiker gsy u het sech intensiv mit em Ferdinand Hodler befasst, byspilswys mit ere vierbändige Biografie (1921–24). 1908 isch er Zentralsekretär vo der Gsellschaft vo Schwyzer Maler gsy.
Gsellschaftlechs Engagement
Sys Läbe lang isch er öpper Unapassts ’blibe. I sym Wärch het er geng wider Usgränzigen agchlagt u Disziplinierge vo Ussesyter. So het är byspilswys d Undersuechigshaft agchlagt oder ds Astaltwäse, u het sech für’nes modärns Jugendstraaffrächt ygsetzt.
Är het sech geng wider mit politische Frage beschäftiget. So het er sech byspilswys scho vor 1914 gäge Grabe zwüsche der Dütschschwyz u der Romandie ygsetzt, in ere Zyt, wo sech der Konflikt zwüsche Dütschland u Frankrych uf d Schwyz het übertreit. Das Engagement het em ir Dütschschwyz vil Findschaft ’bracht, dergäge das me’nen ir Romandie het gschetzt.
Der Loosli het sech o gägen Antisemitismus grichtet, byspilswys mit em Ufsatz Die schlimmen Juden! (1927). Dört het er e vollständigi Glychberächtigung für d Jude gforderet, für das si sech der Bevölkerigsmehrheit assimilieri. Me het em drufabe vorgworffe, das bedüti en Uflösig vom Judetum. 1930 het er du ire Serie vo Artikle Die Juden und wir syni Position gänderet u gseit, es göng em nid umne vollständigi Assimilation, sondern umnen Apassig.
Märtyrer
E Mertüürer (vo oder μαρτύριον martýrion, dytsch Züügni}; wiibligi Form Mertüürerin oder Mertüürin ), si Mensche, wo sich zu iirem Glaube bekennt und drfür glitte häi und gstorbe si.
Die dütschi Überdräägig Bluetzüüge isch sit em 17. Joorhundert iibürgeret. Si macht dr Underschiid gegenüber de sogenannte Bekenner dütlig, wo für iir christligs Bekenntnis umbluetig verfolgt worde si wie zum Bischbil iigspeert oder verbannt worde si.
S Mertüürium im Christedum
Im Nöije Testamänt wird mit martys immer e Wort- bzw. Glaubeszüüge bezäichnet, wo vom Glaube an Jesus Christus Züügnis abläit und nid aber für si Glaube gstorbe iasch. Der Begriff Mertüürer daucht zum erste Mol im Bricht vom Mertüürium vom Polikarp vo Smyrna us em dridde Viertel vom 2. Joorhundert uf. Dr Mertüürerdood isch as „Bluetdaufi“ bezäichnet worde; er het bi öbberem wo nid dauft worde isch, d Daufi ersetzt und häig sofort zur Seelikäit gfüert.
D Chille het Mertüürerbricht bzw. literarisch bearbäiteti Akte gsammlet und überliiferet. Mertüürerbricht, wo sit em 4. Joorhundert entstande si (Gesta Martyrum) si im Underschiid zu de früenere mäistens Legände. Vili si im aristokratische Miliöö entstande und si as Motivazioonsschrifte für die aristokratischi Jungfröilikäit und Köischhäit z verstoo. Um d Mertüürer het sich e wirtschaftlige Zwiig entwigglet, wo us Relikt und Lääbensgschichte Brofit gschlaage het.
Noch dr Reformazioon isch dr Mord an Christe wäge iirem Glaube dur anderi Christe e baar Joorhundert lang nid sälte vorchoo. Im Evangelische Naamekaländer si e Hufe ufglistet.
Öbbe 1000 historisch erfassti Döifer, wo vo iire brotestantische und katholische Gegner as Wiiderdöifer oder Anabaptiste bezäichnet worde si, häi im 16. und 17. Joorhundert wäge iirem Glaube iir Lääbe müesse loo.
Aber au in dr Geegewart goot in e Hufe Kultuure d Verfolgig vo Christe mänggisch bis zum Mertürium witer. S evangelikal brägte Missioonswärk Open Doors schetzt, ass öbbe 260 Millioone Christe verfolgt wärde.
S Mertüürerdum im Islam
Dr Islam kennt dr Begriff Schahīd (šahīd, pl. šuhadāʾ). Er isch vo dr Wortwurzle šahada, ‚Züügnis ableege‘, ‚bezüüge‘, abgläitet und het die gliichi Grundbedütig ‚Züüge‘, ‚Bluetzüüge‘ wie s griechische Wort, wo dr Begriff Mertüürer von em abgläitet isch. Au dr Begriff Schahāda, wo s islamische Glaubensbekenntnis bezäichnet, hängt drmit zsämme.
Dr Koran verspricht dene, wo „uf em Wääg vo Gott“ (arabisch ) stärbe, e riichi Beloonig im Jensits. So wurde für dr Opferdood alli Sünde vergee.
(34) Circe
D' (34) Circe isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 6. April 1855 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch
Märtyrer
S Mertüürerdum im Islam
Noch dr islamische Rächtswüsseschaft (Fiqh) git s drei Kategorie vo Mertüürer:
S Mertüürerdum im Juudedum
S Mertüürerdum im Juudedum chunnt vom Konzept vo dr Häiligung vom Naame vo Gott, em Kiddusch HaSchem, e Begriff, wo in dr Bible nonig erwäänt wird. Er het sich wääred de Juudeverfolgige under em röömische Kaiser Hadrian uusbildet und bezäichnet s Festhalte am jüüdische Glaube dur Mertüürium bis zum Suizid, wenn e Zwangskonversioon droot und dur Gebät und Lääbenswiis. As ersts Mertüürium, wo im jüüdische Schriftdum erwäänt wird, gältet d Bindig vom Isaak.
S Mertüürium im Bahaidum
Us dr Sicht vom Bahaidum bedütet dr Mertüürerdood, as mä s Lääbe uf em Wääg vo Gott opferet, wenn s d Umständ fordere. Dr Mertüürerdood wird as groossi Gnaad aaglueg, wenn er äi drifft, ooni dass mä sälber schuld dra het. D Bahai glaube, ass dr Dood vo gottgwollte Mertüürer spirituelli Chreft wurd freisetze, wo zur Entwigglig vo iirem Glaube wurde biidrääge. Dr glöibig Bahai darf dr Mertüürerdood nit browoziere, sondern söll sich in si Schiggsal, wie s Goll welli, füege. Sonigi wärde vo Bahai-Autore as ‚natürligi Mertüürer‘ (natural martyrs) bezäichnet (wie dr Stephanus, dr Ḥamza oder dr Sulaymán Kh án) – im Underschiid zu de ‚sälbst uferlegte‘ (self-imposed martyrs), wo iiri Döötig browoziere.
(34) Circe
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Kirke, d'Zauberi us dr Odyssee, wo im Odysseus sini Gfährte "becirct" un in Säu verwandelet het.
D'Circe beweggt sich ime Abstand vu 2,3941 (Perihel) bis 2,9769 (Aphel) astronomische Eiheite, um d'Sunne. D'Bahn isch um 5,5019° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1085.
D'Circe het e Durmesser vu öppe 114 Kilometer. Ihri gringi Eigegravitation dürft aber nit länge, e Rotationsellipsoid z'forme, so dass e echer uregelmässigi Gstalt z'erwarte isch. Dr Wert fer dr middler Durmesser leitet sich us dr absolute Helligkeit un vum Wert vu dr Albedo ab. Ledschderi isch mit ere relativ grosse Usicherheit behaftet, so dass dr Wert fer dr Durmesser numme e ugfähri Grösseornig vu dr Dimensione vum Himmelskörper liferet.
Us dr ufgrund vu dr Eigerotation un dr Form ufträttende Helligkeitsschwankige het sich d'Rotationsperiode zue 12,15 Stunden bestimme lo.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Valdostanisch
Valdostanisch (Valdôtèn) isch e frankobrowenzalische Dialäkt, wo im italiänische Aostadaal gschwätzt wird. Die grooss Meerhäit vo de Iiwooner reedet hützudags die äint offizielli Sprooch, Italiänisch, wääred die zwäiti offizielli Sprooch, Franzöösisch, braktisch vo niemerem as Muetersprooch gschwätzt wird. Für öbbe 70'000 Lüt isch Valdostanisch d Hauptsprooch. Z Italie isch s e gschüzti Minderhäitesprooch. mini|D Laag vom Aostadaal im Nordweste vo Italie
Gschicht
Die eltiste churze Schriftfragmänt vom valdostanische Patois stammen us em Middelalter. Bis zum 19. Johrhundert isch d Bevölkerig zwäisproochig gsi und s Franzöösisch het s Patois immer meh abglööst. Noch dr Veräinigung vo Italie im Joor 1861 si e Hufe Frankofooni uf Frankriich abgwanderet. S Valdostanisch isch duldet worde, solang s käi negatiive Iifluss uf s Italiänische ghaa het.
Under em Faschismus si die nititaliänische Schuele zuedoo worde, dr Underricht uf Franzöösisch isch verbote worde, und s Italiänische isch as äinzigi Sprooch vor Gricht zuegloo gsi. Die frankofoone Zitige Duché d'Aoste, Le Pays d'Aoste, La Patrie valdôtaine si verbote worde und 1939 het mä alli Ortsnääme italianisiert. Noch em Chrieg sie die alte Ortsnääme wider iigfüert worde.
Autore und Sänger
mini|left|Dr abbé Jean-Baptiste Cerlogne. Bekannti Autoore in de valdostanische Dialäkt si dr Jean-Baptiste Cerlogne (1826–1910), dr Alcide Bochet (1802–1859), dr Fernand Bochet (1804–1849), dr Joseph Alby (1814–1880), dr Léon-Clément Gérard (1810–1876), René Willien (1916–1976), d Eugénie Martinet (1896–1983), d Armandine Jérusel (1904–?), d Anaïs Ronc-Désaymonet (1890–1955) und d Reine Bibois (1894–1976).
Realsozialismus
D Begriff Realsozialismus, reale Sozialismus oder real existierende Sozialismus si zerscht sit de 1970er Joor as Fremd- und Sälbstbezäichnig für s Gsellschaftssüsteem vo dr Dütsche Demokratische Republik iigfüert und denn au für äänligi Süsteem in Europa, Asie und uf Kuba brucht worde. Was die Süsteem gmäinsaam gha häi, isch d Vorheerschaft von ere Kommunistische Bardei gsi und ass sich die Gsellschafte as sozialistisch verstande häi und mäistens im Iiflussberiich vo dr Sowjetunion gsi si.
D Staatsform vom real existierende Sozialismus isch d „Volksrepublik“ oder „demokratischi Volksrepublik“; s politische Süsteem vo sälle Gsellschafte isch von ere autokratische Äi-Bardeie-Herschaft kennzäichnet, s Wirtschaftssüsteem dur d Blaanwirtschaft oder dütlig blaanwirtschaftligi Elimänt.
Realsozialistischi Gsellschafte hüte
Dr Realsozialismus isch in de Staate vom öiropäische Ostblock noch 1989 vollständig zämmebroche. Es git aber immer no realsozialistischi Gsellschafte in Latiinamerika und Asie. Dr Sozialismus mit ere chineesische Bräägig isch under em Motto vom Deng Xiaoping Es spiilt käi Rolle, öb d Chatz schwarz oder wiss isch; solang si Müüs fangt, isch si cho e gueti Chatz bekannt worde. Am Aafang het mä weder im Zuestand vom Protosozialismus no in dr „Entfachig vo de Broduktivchreft“ e Brobleem gsee, solang mä no dra gschafft het, die politischi Vorherschaft vo dr Kommunistische Bardei vo China (KPCh) sicher z mache.
Art Basel
D Art Basel giltet as di wältwyt wichtigscht Kunschtmäss. Si findet alljohr im Friesummer z Basel statt. Syt 2002 git s as amerikanische Ableger d Art Basel Miami Beach aafangs Dezämber z Miami Beach, Florida, USA. 2013 isch mit dr Art Basel in Hong Kong e witere Standort in Südostasie drzuechoo.
Gschicht
D Idee, e Mäss fir Kunscht z Basel z veraastalte, isch anne 1968 ufchuu. D Initiative isch vu dr Galerischtin un Kunsthändlere Trudl Bruckner, Balz Hilt un Ernst un Hildy Beyeler uusgange. Au dr Ernst Barmettler vu dr domolige Muschtermäss Basel isch derby gsii. S Projäkt isch di diräkt Reaktion uf di erscht Mäss fir moderni un zytgnessischi Kunscht z Köln gsii, em Kölner Kunschtmärt im Spotjohr 1967. Dää Kunschtmärt het dr Verein progressiver deutscher Kunsthändler veraastaltet. As „uudemokratisch“ isch dertemol kritisiert wore, ass dr Verain nume uusgwehlti Galerie zue dr Mäss yyglade het. D Basler Kunschthändler hän sich wäge däm fir e uffig Mässkunzäpt entschide, wu Uussteller ohni Dailnahmebschränkig zuegloo het.
Di erscht Mäss z Basel het vum 11. bis 16. Juni 1970 stattgfunde. 90 Galerischte hän mitgmacht, s sin 10.300 Bsuecher chuu. Mit eme Umsatz vu 5,8 Millione Franken isch d Veraastaltig au kommerziäll e Erfolg wore. Wel d Kölner Kunschthändler ihr Mässkunzäpt gfehrdet gsähne hän, hän si zum Boykott vu dr Basler Veraastaltig ufgruefe. D Galerischte hääte sich entschaide solle, eb si z Köln derby sin oder z Basel. Ainewäg het sich d Art Basel im Kunschtbedrib chenne fescht etabliere.
Syt 1973 findet d Mäss in dr dänkmolgschitzte Rundhofhalle statt. E Uusstellerbyyrot (Art Committee) wirkt syt 1974 bi dr Vorberaitig mit un drifft e Uuswahl unter dr aagmäldete Galerie.