cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stephan I. (Bischof von Rom)
Lääbe un Wirke
Wu no dr decische Verfolgig d Frog akut woren isch, wie mer mit dr Chrischte umgoht, wu in dr Zyt vu dr Verfolgig dr haidnische Getter gopferet ghaa hän (lapsi), het dr Stephan e Haltgverdrätte, wu sällene entgegechuu sich. Är het si au derfir yygsetzt, ass d Bischef vu León un vu Astorga wider yygsetzt wäre, wu wäge Uuglaube in dr Zyt vu dr Verfolgige uugstoße wore sin, wu s aber speter greit het. Des het dr Stephan in scharfe Gegesatz zur dr Verdrätter vu rigoristische Positione brocht, vor allem zum Novatian. Im Chetzerdaifstryt un au in dr Frog vu dr Bueßdisziplin het dr Stephan mit Noodruck uf em Vorrang vum remische Bischof bstande un ass di remische Tradizione vorbildi seie. Är isch e mächtige Verfächter vu dr Unuflesligkait vu dr Eh un Erfinder vum Verlobigsring gsii, wu vum chimftige Mann dr chimftige Frau gschänkt wird zum s gegesytig Dreji-Verspräche sterker z mache.
Verehrig
Sy Mahndag isch dr 2. Augschte. Bygsetzt isch er in dr Calixtus-Katakombe, d Reliquie vu sym Haupt wird im Dom z Speyer verehrt.
Pays de Gex
S Pays de Gex het im Mittelalter zur Grofschaft Gämf ghört, spöter zu Savoye. Sit em 17. Januar 1601 (Vertrag von Lyon) isch s Pays de Gex e Deil vo Frankriich und het bis zur Französische Revolution zur Provinz Burgund ghört. Bim Wiener Kongräss 1815 sin 6 Gmeinde zum Kanton Gämf cho, so dass er e Landverbindig mit em Räscht vo dr Schwiiz übercho het.
Berner Aargau
As Bärner Aargau bezeichnet mä die Gebiet im westlige Deil vom Schwiizer Kanton Aargau, wo vo 1415 bis 1798 Underdanegebiet vo dr Stadt Bärn gsi si. Drzue ghöre s Aaredaal zwüsche Aarau und em Chlingnauer Stausee, d Siitedäler vom Aabach, dr Suhre, dr Wigger und dr Wyna und e baar Gebiet im Jura. S Gebiet umfasst im Wäsentlige die hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige.
Dr Ursprung vom Begriff Bärner Aargau isch nit historisch und Bärner Aargau isch nie en offizielli Gebietsbezeichnig gsi. Im Sprochgebruuch vo dr Stadt Bärn hai die Underdanegebiet vo 1628 aa «Under-Aargau» gheisse. Oberaargau isch hüt no d Bezeichnig für d Gegend zwüsche Langete und Burdlef im Kanton Bärn.
Pays de Gex
S modärne Pays de Gex entspricht öbbe em Arrondissement Gex. D Wirtschaft isch stark mit dr Schweiiz verbunde. D Gmeinde in dr Nöchi vo dr Gränze ghöre zur Gämfer Grossagglomeration und es het vili Gränzgänger. S Chärnforschigszentrum CERN und dr Flughafe Gämf lige deilwiis im Pays de Gex.
Bezirk Olten
De Bezirk Oute im Kanton Soledurn erstreckt sich uf d Stadt und Umgebig vo Oute. Er ghört zu de Amtei Oute-Gösge, isch 80,60 km² gross un zellt 50'513 Iwohner (Ende 2006).
Wappe
D Stadt und de Bezirk Olten verwände s gliche Wappe.
Saarland
S Saarland isch eins vo de 16 Bundesländer vo Dütschland und hät rund 1'054'580 Ywohner uff re Flächi vo 2'568,65 km². D Hauptstadt isch Saarbrücken – im Ortsdialäkt Saarbrigge – und hät knapp 200'000 Ywohner.
Geografy
S Saarland isch im Weste bis Südweste vo Dütschland, umschlosse vo Rhyland-Pfalz. Staate, wo agränze, sin Frankrych und Luxeburg.
De bekanntest Fluss isch d Saar (vo derre chunnt au de Name vom Land und vo de Hauptstadt). Sälle Fluss mündet in d Mosel.
Gschicht
Di erschti menschligi Besydlig isch vor etwa 100'000 Johr gsi.
999 isch Saarbrigge zum erschte Mol in re Schenkigsurkunde an Metz als Sarabruca erwähnt. Spöter hän sich e Hufe chleineri Territorie bildet. Sälli sin insgsamt größer gsi wie s hüttige Saarland. Im Johr 1575 sin si reformiert worre. Ende 17. Johrhundert hät Frankrych ei Provinz us ne gmacht.
E Johrhundert spöter hän d Truppe vom Napoleon d Gegend bsetzt. Noch em Wiener Kongress isch es 1815 an verschydeni anderi Rych cho.
Noch em Erschte Wältchrieg isch es wägem Versailler Vertrag under em Name Saargebiet faktisch a Frankrych cho, formal aber under de Verwaltig vom Völkerbund gstande. Noch re Volksabstimmik 1935 isch es aber zum Dütsche Rych ggange. 1947 hät s no mol zu Frankrych gwechselt.
Am 1. Januar und 6. Juli 1955 wird s Saarland politisch bzw. wirtschaftlig ruckglydert. In de druff folgende Zit hät mer s Saarland an s System vo de BRD abasst. Wäge re Krise hät in de 70er-Johr e Strukturwandel stattgfunde. In de 80er hät sich di wirtschaftligi Situation bi-n-re SPD-Regierig verbessert. 2003 hät mer s sogar als „dynamischsts Bundesland“ bezeichnet, wyl d Entwicklig schneller stattfindet wie in de andere Länder.
Wirtschaft
S Saarland isch 2003 und 2006 als „wirtschaftlig-dynamischstes Bundesland vo Dütschland“ uszeichnet worre. Noch de Krise in de Montanindustry hät s e Strukturwandel ge und s Saarland hät Spitzeplätz kriegt. Bstimmti Branche sin vo de Regierig gfördert worre, usserdem hät s im Bildigswese Reforme ge.
Dialäkt
E eiheitlige Dialäkt git s im Saarland nit. Mer underscheidet einersits Moselfränkisch und Rhyfränkisch. Zwüsche denne beide Dialäkt isch d das-dat-Linie verlaufe, wo hütt aber wäge de Mobilität nümmi genau zeichnet werde cha. Friehner isch si knapp über Saarbrigge quer durch s Land verloffe und mer hät sogar verschydeni Stroßeberych vonenand tränne chönne. Hütt git s ehner drei Sprochlandschafte, d. h. Mosel-, Rhyfränkisch und e Vibrationsruum. Allerdings wird im Oste zum Deil au e westpfälzische Dialäkt gschwätzt. Di beide obe gnännte Dialekt werre glychzitig au z Lothringe näbedra gschwätzt. Drum isch d Bezeichnig Saarbrigger Platt e verbreiteti Bezeichnig.
Dokumäntiert wird d Saarländer Mundart zum einten im Rhynische Wörterbuech und zum andere ganz bsunders dur di vile Publikatione vo der Edith Braun (1921–2016).
Yello
Yello isch e Schwizer Musiker-Duo (Dieter Meier und Boris Blank), wo elektronischi Muusig macht. Yello het vil mit em Billy Mackenzie und dr Shirley Bassey zämmegschafft.
Dr Naame Yello isch e Wortspiil vom Dieter Meier und stoot für „a yelled Hello“ („e gschroues Hallo“).
S Duo isch in de spoote 1980er und in de 1990er Joor am erfolgriichste gsi. 1988 het si in Dütschland mit dr Singel «The Race» e Durchbruch gschafft, wo bis uf Blatz 4 in de Tscharts klätteret isch. S Album «Flag» (au 1988) het Gold in Dütschland und Ööstriich überchoo und Blatz 3 in dr Schwiz. Druf häi si «Baby» uusegee (1991; Blatz 1 in Ööstriich) und «Zebra» (1994; Blatz 4 und Platin in dr Schwiz). 2009 isch «Touch Yello» in dr Schwiz uf Blatz 1 cho isch aber In Dütschland mit Blatz 20 weniger erfolgriich bliibe.
Südlicher Ozean
Geografi
Dr Sidlig Ozean umfasst dr Meeres-Beraich sidlig vum 60. Braitegrad bzw. sidlig vu dr Antarktische Konvergänz. Dodermit wäre d Meeresbiet zämmegfasst, wu dr Kontinänt Antarktika (vilmol au fälschligerwys Antarktis gnännt) umgän. In Richtig Norde goht er in dr Atlantik, dr Indisch Ozean bzw. dr Pazifik iber.
Dr Name Sidlig Ozean (ängl. Southern Ocean) isch im Friejohr 2000 vu dr Internationale Hydrografische Organisation (IHO) offiziäll bschlosse wore. Bis dert sin di antarktische Meeresbiet Sidligs Yysmeer gnännt wore. Dr Sidlig Ozean wird unterdailt in e Atlantische, en Indische un e Pazifische Sektor, rächtlig definiert im Antarktisvertrag. Di natyrlig Gränz wird dur di antarktisch Konvergänz bildet, d Zone, wu di chalte Wassermasse vum Sidlige Ozean uf di warme Wassermasse vum Norde dräffe. Si verlauft zwisch em 40. un 60. Braitegrad un schwankt im geografische Verlauf un au no Johreszyt.
Dr Sidliche Ozean het e Uusdehnig vu rund 20,327 Mio. km². Im Atlantisch-Indische-Sidpolarbecki isch er bis 5805 m dief. Die dief Stell lyt bi.
Im Sidlige Ozean het s e kompläx Stremigssyschtem, wu sich in dr Hauptsach us drei Hauptstrem zämmesetzt: s antarktisch Oberflechewasser, s antarktisch Bodewasser un s zirkumpolar Diefewasser. S antarktisch Bodewasser entstoht vor allem im Kischteberaich vu dr Antarktis un isch di cheltscht un dichtscht Wassermasse vu dr Wält, wu chalt Wasser us em Beraich vu dr Antarktis abtransportiert. S isch sogar scho nerdlig vum Äquator im Atlantik noogwise wore. S antarktisch Oberflechewasser entstoht dur s Ufdaue vu drf Yysmasse in dr Antarktis un het e seli gringe Salzghalt un derwäge ne gringi Dichti. Zwisch em schwäre antarktische Bodewasser un em lyychte antarktische Oberflechewasser, wu baidi chalt Wasser us dr Antarktis abtransporiere, lyt d Schicht vum wermere zirkumpolare Diefewasser, wu em antarktische Kontinänt zues dur d Topografi vum Meeresbode un un s nidsigänds anarktisch Bodewasser uffe druckt wird. Dur des entstoht e Zone vun eme starke Ufdriib, di Antarktisch Divergänz.
Meeresbode
Uf em Meeresbode vum Sidlige Ozean git s Schwelle, Diefseebeckine un e Diefseerinne.
Im Sidlige Ozean lige dr Sidoschtuuslaifer vum Kerguelen-Gaußberg-Rucke un dr Sidweschtdail vum Sidpazifische Rucke, wu in Richtig Norde in dr Indik bzw. dr Pazifik ibergehn. Di drei große Diefseebeckine, wu di sidlige Dail dervu in dr Sidlig Ozean yynerage, sin s bis 5.872 m dief Atlantisch-Indisch-Sidpolarbecki, s bis 5.455 m dief Indische Sidpolarbecki un s bis 5.399 m dief Pazifisch Sidpolarbecki. S Sidantillebecki, wu no Norde in dr Atlantik ibergoht isch dr sidligscht Uuslaifer vu Sid-Sandwich-Rinne, wu im Atlantik bis 8264 m dief isch.
Näbemeer
Näbe- bzw. Randmeer vum Sidlige Ozean sin s Rossmeer, d Amundsensee, s Bellingshausenmeer, di Schottisch See (dr sidlig Dail), s Weddell-Meer, d Chenig-Haakon-VII.-See, d Lazarew-See, d Riiser-Larsen-See, d Kosmonautesee, d Kooperationssee, d Davissee, d Mawsonsee, d D'Urville-See un d Somow-See.
Lannédern
Lannédern (bretonisch Lannedern) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Lannédern lyt am Rand vum Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d’Armorique), 38 km vu Quimper un 45 km vu Brest uf ere Hechi zwische 80 m un 201 m iber Normalnull.
Gschicht
Lannédern isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Lanedern (1368 Lannedern).
Verwaltig
vu Lannédern isch. Lannédern ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Lannédern ghert zem Bretonisch.
Bar Kochba
Dr Simon bar Kochba (aramäisch שמעון בר כוכבא, Schim'ôn Bar Kochba oder Schim'on Bar Kochva, „Soon vom Stärn“; † 135, äigentlig Schim'on bar Kosiba) isch e jüüdische Rebell und messianische Pretendent gsi. Er het vo 132 bis 135 noch dr Zitewändi en Volksufstand gege s Röömische Riich under em Kaiser Hadrian agfüert und eme unabhängige churzläbige jüüdische Staat as Nasi – hebräisch נשיא, was denn öbbe Brinz bedütet het und hüte dr Bresidänt wär – vorgstande isch.
Über si Lääbe wäiss mä wenig. Bim Ufstand het er zerst gröösseri Erfolg gege d Römer gha, het sich aber spööter in d Festig vo Betar müesse zruggzieh und isch dört belaageret worde. D Verdäidiger si usghungeret worde und häi schliesslig müesse kapituliere. Dr Bar Kochba isch denn vo sine Mitkämpfer umbrocht worde.
Dr Naame
Es git nume e baar wenigi Kwelle über e Bar Kochba. Si Vornaame Schimon (dütsch „Simon“) isch uf Münze us dr Zit vom Ufstand brägt.
Si aramäische Noochnaame „Bar Kochba“, won em noch dr jüüdische Legände vom Rabbi Akiba gee worden isch, bedütet Soon vom Stärn, was sich uf die messianischi Brofezeijig vom Stärn us Jakob söll bezie (4. Buech Mose 24, 17). Wil er gschiteret isch und si Ufstand schlimmi Folge für d Juude gha het, chunnt er in dr rabbinische Litratuur as Bar Koseba vor – das heisst uf aramäisch בר כוזיבא und bedüütet „Soon vo dr Luug“.
Dr ursprünglig Naame isch Ben Kosiba gsi. In de 1960er Joor het mä in Höölene im Wadi Murabba`at und im Nahal Hever (am Westufer vom Doote Meer in dr Nööchi vo dr Oase En Gedi) e baar vom Bar Kochba gschribeni Breif gfunde. Si wärde hüt im Israelmuseum ufbewaart. Im ene griechische Brief wird si Naame as σιμων χωσιβα, Simon Chosiba gschriibe. Im Gegesatz zur hebräische oder aramäische Sprooch, wo käni Vokal kenne und nume d Konsonante vom Naame schriibe (KSBA), isch im Griechische d Vokalisierig äidütig.
Saar
D Saar isch as Saravus zum erste Mol schriftlig erwäänt worde im Gedicht Mosella vom römische Dichder und Staatsbeamte Decimus Magnus Ausonius (310–393 noch dr Zitwändi).
Geografii
D Kwelle vo dr Saar si in de Vogese. Die Rooti Saar (la Sarre rouge) und die Wissi Saar (la Sarre blanche) si die bäide Kwellflüss vo der Saar, au wenn die Wissi Saar e chli lenger isch. Bi Saarburg chömme die bäide zämme. D Saar fliesst zerst dur s Elsass und Lothringe, bi Saargmünd, an dr franzöösisch-dütsche Gränze fliesst iire grösst Nääbefluss, d Blies in sä. Denn goot si dur s Saarland, wo noch em Fluss benennt isch und dur Rhiiland-Pfalz, wo si bi Konz in d Mosel mündet.
Bis uf Saargmünd uufe isch d Saar schiffbar. D Groossschiffaart chunnt bis uf Saarbrügge.
Hochschule Pforzheim
D Hoochschuel Pforze – Gstaltig, Tächnik, Wiirtschaft un Räächt (dytsch Hochschule Pforzheim – Gestaltung, Technik, Wirtschaft und Recht, änglisch Pforzheim University) isch e staatliche Hoochschuel vum Land Baade-Wiirtebäärg. Si isch in drei Fakulteete gliideret: Gstaltig, Tächnik un Wiirtschaft un Rächt.
Grindig im Grooßherzoogduum Baade
Di anne 1877 dur dr Grooßherzoog Friedrich I. z Pforze grindet Grooßherzoogli Chunschtgwäärbschuel un Fachschuele fir d Metallinduschtry het in eerschter Linie Fachchreft fir di Pforzemer Schmuck- un Uureninduschtry sollen uusbilde. Si isch 1937 in Badische Kunstgewerbeschule, 1940 in Staatliche Meisterschule un 1952 in Vereinigte Goldschmiede-, Kunst- und Werkschule umgnännt woore.
Uuswytig unNeistrukturierig noch em Zweete Wältchrieg
Anne 1963 isch di Staatli Heecher Wiirtschaftsfachschuel grindet woore. 1971 isch us dr Chunschtgwäärbschuel un andere Voorgänger-Inschtituzioon d Fachhoochschuel fir Gstaltig woore. Di eemoolig Heecher Wiirtschaftsschuel isch in d Fachhoochschuel fir Wiirtschaft iberfiert woore.
Anne 1992 sin d Fachhoochschuel fir Gstaltig un d Fachhoochschuel fir Wirtschaft unter Grindig vun ere neie Fakulteet fir Tächnik as Fachhochschule Pforzheim – Hochschule für Gestaltung, Technik und Wirtschaft zämegfiert woore. 1995 sin ingenieurwisseschaftligi Stuudiegäng yygfiert woore. 1996 het mer dr Leerbedriib im Stuudingang Wiirtschaftsräächt ufgnuu. Anne 2005 isch d Fachhoochschuel in Hochschule Pforzheim – Gestaltung, Technik, Wirtschaft und Recht umgnännt woore.
Ruine Schenkenberg
D Ruine Schänkebärg isch e Burgruine uf em Gmeindsbann vo Thale im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt uf em Schänkebärg öppe 200 Meter überm Tal.
Magnet
E Magnet ( líthos magnes ‚Stäi us Magnesia‘, vgl. s Mineral Magnetit) isch e Körper, wo bestimmti anderi Körper magnetisch aaziet oder abstoosst. Die magnetische Aaziejig oder Abstoossig isch e grundlegends Naturfenomeen.
Grundlaage
D Richdig und Sterki vo de magnetische Chreft cha mä mit Fäldlinie aaschaulig daarstelle. E Magnet verursacht e Magnetfäld, wo au dur in duureströömt. D Oberflecheberiich, wo s mäiste vom Magnetfäld duurefliesst, häisse d Pol vom Magnet; d Konvenzion hüte isch, ass d Fäldlinie am „Südpol“ (mäistens grüen daargstellt) in dr Magnet iineströöme und am „Nordpol“ (rot) uusechömme. D Richdig vom Magnetfäld isch dur d Chraftwirkig uf e Broobmagnet definiert.
Magnetischi Monopol, also äinzelni Nordpol ooni Südpol oder Südpol ooni Nordpol, si spekulativ und mä het sä bis jetz experimentell nid chönne noochwiise. Zwar het mä in nöijere Experimänt Strukture, wo äänlig wie Monopol si, in bestimmte Festkörper noochgwiise; si chömme aber nume in Bäärli vor und mä cha sä zwar als Kwelle vo dr Magnetisierig aaluege, aber nit vom Magnetfäld sälber. Au e Hufe Gstäi häi magnetischi Äigeschafte. S Magnetfäld vo dr Ärde, wo sich d Kompassnoodle noch em usrichde, entstoot aber nume zum ene chliine Däil dur sonigi magnetisierti Gstäi in dr Ärdchruste, sondern dur Ströömige vo Materie wo elektrisch läitet, also konkreti, makroskopischi Strööm, witer im Innere vom Blaneet.
Mä underschäidet die Arte vom Magnetismus:
Ruine Freudenau
D Ruine Freudenau isch en ehemoligi Burg, wo uf em Gmeindsbann vo Undersiggetal im Kanton Aargau ligt.
Dr Burgplatz isch direkt am Ufer vo de Aare.
D Freudenau isch bauet worde zum en Brugg über d Aare, wo ums Johr 1240 vo hiir uf Schtilli baut worde-n-isch, z sichere. An dere Schtelle hei sich es baar Schtrosseverbindige gchrüzt, will numme ein Fluss z überquere isch gsi und nöd, wie e chli witer im Süde oberhalb vom Wasserschloss, grad drüü. Näbe de Schtroose hei au d Flussverbindige vo Bärn, Lozärn und Züri uf Basel hiir vorbi gführt. Vermuetlich isch ind e Burg au en Umschlagsplatz gsi, wil si grossi Chällerrüüm het gha.
Aber scho am Aafang vom 14. Johrhundert het d Burg vil vo ihre Bedütig verlore. D Brugg isch durch e Fähri ersetzt worde, wo nöd uf di Art het müesse gschützt werde. De gröschti Teil vo de Burgaalag isch dann am 25. Däzember 1351 bi eme Chriegszug vo de Zürcher zerschtört worde, de Räscht bi em Grossbrand am Aafang vom 15. Johrhundert.
Emersacker
Eamesacker (amtlich Emersacker) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Eamesacker leit an dr Laugna, rond 25 Kilometer nordweschtlich vo Augschburg am Rand vom Holzwenkel em Naturpark Augschburg-Weschtliche Wälder. Vo dr Gmarkong send 23,2 % Landwirtschaftsfleche, 66,9 % Wald, 8,6 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtige Fleche.
Nochbergmoede send Höretsriad, Bõĩschteeda, Wälda, Altemẽẽschter, Aalta ond Longna
Gmoendsgliderong
Zua Eamesacker ghert s gleichnamig Pfarrdorf.
Gschicht
Eamesacker ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1169.
Religion
92,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5 % evangelisch.
Verwaltong
Eamesacker hot mit em Markt Wälda ond dr Gmoede Bõĩschteede ond Höretsriad a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Birgermoeschterin vo Eamesacker ischt d Michael Müller.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Eamesacker ghert zom Schwäbisch.
Roggenburg (Bayern)
Roggaburg (amtlich Roggenburg) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Roggaburg leit an dr Biber en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba, rond 30 Kilometer sideschtlich vo Ulm ond 40 Kilometer nerdlich vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 69,1 % Landwirtschaftsfleche, 17,6 % Wald, 11,1 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Roggaburg ghered d Derfer Biberach, Ingstetten, Meßhofen, Schießen, Schleebuch ond Unteregg, d Gheft Dirrfelden, Hochbuch ond Wenenden, d Klostermühle ond d Unteregger Mühle ond d Wannenkapelle.
Gschicht
Em Johr 1126 ischt s Prämonstratenser-Kloschter Roggaburg grendet worda.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3 % gleäge.
Religion
90,8 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3 % evangelisch.
Verwaltong
Roggaburg ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Roggaburg ischt dr Mathias Stölzle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Roggaburg ghert zom Schwäbisch.
Autobus AG Liestal
D Autobus AG Liestal (AAGL) isch es schwizerisches Busundernähme im Kanton Basel-Landschaft mit Sitz z Lieschtel.
Allgemeins
D AAGL betribt e Reie vo transregionale Linie. Dernäbe stellt si der öffentlich Vercher z Lieschtel und Umgäbig sicher, wo si de Grossteil vom öffentliche Nahvercher, ergänzt durch d Waldenburgerbahn und e Postautolinie, übernimmt. Ds Linienetz ich zämegrächnet über 100 km lang.
Fahrplan
D AAGL bietet uf ihre Linie mit Usnahm vo der Linie 71 und 83 de Halbstundetakt aa (am Abe und am Sunntag teilwis Stundetakt). Zu Stosszeite isch der Takt uf e paar Linie witer verdichtet.
Gsamtlängi Linienetz Auto Bus AG
Ds ÖV-Netz vo der Auto Bus AG het zäh Linie, wo Reigoldswil mit Basel oder Büre mit Kaiseraugst verbinde. Si füehre vo Lieschtel oder Prattele in d Gmeinde rundume und bringe d Fahrgescht zur Schuel, zur Arbeit, zum Ichaufe und zur Frizytbeschäftigung.
Didier Berthet
Dr Didier Norman Raymond Berthet (* 11. Jüüni 1962 z’ Boulogne-Billancourt bii Pàriis) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Gaischtliger. Sitter 2016 ìsch’r Arzbischoof vù Saint-Dié ìm Lothrìnga.
sii Laawa
Dr Didiert Berthet ìsch ìn dr Reformiarta Kìrìch vù Frànkrììch taift worra ùn hàt a càlvìnìnìschta-n-Ärzhiihung bikumma. Vù 1975 bis 1980 ìsch’r ìn d’ kàthoolischa Sekundààrschüal Saint-Jean-de-Béthune z’ Versailles gànga. Noh siinera Schüalzitt hàt’r evànggelischer Pfàrrer wälla wara, àwwer hàt ànna 1980 d’ kàthoolischa Glàuiwa-n-äntdäckt, wù-n-’r ààlàss vùm Pàpscht Johànnis Pooli II. siim Besüach ìm Frànkrììch àn’ma Traffa mìt junga Kàtholika mìtgmàcht hàt. Ar hàt vù 1980 bis 1983 àm Ìnschtitüüt fìr politischa Schtüdia z’ Pàriis (Sciences Po Paris) gschtudiart ùn hàt sìch ànna 1983 zem kàthoolischa Glàuiwa bekehrt.
Autobus AG Liestal
Gsamtlängi Linienetz Auto Bus AG
Quelle: autobus.ag
Didier Berthet
sii Laawa
Vù 1987 bis 1993 hàt dr Berthet àm Frànzeescha Pàpschtliga Priaschterseminààri z’ Rom gschtudiart, ùn drnooh àn dr Pàpschtliga Üniwärsitäät Gregoriana vù 1987 bis 1993, wù-n-’r ànna 1991 a Bachelor-Àbschluss vù dr Gotteslehr ùn ànna 1993 a Lizanz vùm kànoonischa Racht bschtànda hàt.
D’ Priaschterwäih hàt dr Berthet àm 27. Jüüni 1992 ìm Bìschtumm Nanterre bii Pàriis bikumma. Drnooh ìsch’r ìn da Pfàrräija Rueil-Malmaison, Antony, Nanterre ùn Issy-les-Moulineaux ärnännt worra. Z’ Rueil-Malmaison ìsch’r Vikààr vù dr Pfàrräi St-Pierre-et-St-Paul gsìì, so wia Laiter vù dr Seelsoorga-n-ànschtàlt fìr d’ äffentliga Schüala, ùn Pfàrrer vù St-Joseph z’ Buzenval. Drnooh ìsch’r vù 1998 bis 2006 Pfàrrer vù St-Saturnin z’ Antony gsìì. Ìn dara Schtàdt ìsch’r vù 2001 bis 2003 Seelsorjer fìr d’ Seminàrìschta gsìì, ùn Epischkopààlvikààr vùm Süüdbezirk vùm Bischtumm Nanterre vù 2003 bis 2006. Vù 2005 bis 2006 ìsch’r Àdministràtoor vù dr Pfàrräi St-Maxime z’ Antony gsìì. Schpeeter ìsch’r àls Kànzler vùm Bischtumm Nanter ärnännt worra. Vù 2007 bis 2016 ìsch’r Regäns vùm Priaschterseminààri vùn Issy-les-Moulineaux gsìì.
Àm 15. Jüüni 2016 hàt’ne dr Pàpscht Franziskus àls Bischoof vù Saint-Dié ìm Wälsch-Lothrìnga ärnännt worra. D’ Bischoofswäih hàt’ne dr Bischoof vù Bisànz Jean-Luc Bouilleret àm 4. Septamber 2016 ìm Kongrasszäntrum z’ Schpìnneln gschpanda. Doo sìnn d’ Mìtkonsekràtoora dr ehamààliga Bischoof vù Saint-Dié Jean-Paul Mathieu ùn dr Bischoof vù Nanterre Michel Aupetit gsìì. Àls Bischoof màcht dr Berthet àm Diàloog mìt da Orthodoxa Kìrcha mìt –ar kààt güat Rüssisch. Sitter März 2017 ìsch’r Vorsìtzender ìm Root fìr d’ Ainhait vù da Krìschta ùn d’ Beziihunga zem Juudatumm ìnnerhàlb vù dr Frànzeescha Bischoofskùmferanz.
Autobus AG Liestal
Ehemaligi Linie
D Linie 84–86 sind per Dezember 2009 a d Postauto Nordwestschweiz übergeh worde, wo im Gägezug iri Beteiligung a der Linie 83 und der Linie 72 vollständig der AAGL übergä het.
Dienschtleistige
Mit de drei Tochtergschellschafte «Autobus AG Liestal Dienstleistungen», «Autobus AG Liestal Öffentlicher Verkehr» und «Autobus AG Liestal Reisen» isch ds Undernähme hüt vil meh weder nu es Busundernähme und baut sini Gschäftsaktivitäte in Richtig Gsamtmobilität us. Dezue zehle Car-Reise, Chlibus-Vermietige, Tankstellebetrib und de Betrib vore Autowäschalage für Chliwäge bis zu 40-t-Laschtwäge.
Leta Semadeni
D Leta Semadeni, wo am 26. Oktober 1944 z Schuls uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Dichterin, wo uf Romanisch und uf Düütsch schrypt.
Si isch d Dochter vom Lehrer und Autoor Jon Semadeni und isch am Hochalpynen Institut z Ftan id Schuel ggange. Si het d Germanistik studiert und als Lehrerin z Züri und denn z Zuoz gschaffet. Derzue ane isch si e Zyt lang bim Romanische Radio und Färnsee für d Kultursändig Il balcun tort zueständig gsi.
In ihrem Schaffe als Dichterin isch d Zwöisprochikeit immer öppis wichtigs, d Sprooch wächslet allpott vom Romanisch zum Düütsch und umgcheert, das heisst, d Autorin tuet d Tegschte grad sälber i beidne Sprooche ufsetze. So zelt me d Leta Semadeni zu de bedüütende Autoore vom Bündnerland i der Gägewart. Ane 2011 het si der Bündner Literaturpryys und au der Pryys vo der Schwiizerische Schillerstiftig und 2016 der Schwiizer Literaturpryys übercho.
Peter Leuthold
Dr Peter Eugen Leuthold (* 23. Februar 1937 z Villinge, Dytschs Rych; † 13. Februar 2016 z Eerlibach ZH) isch e Schwyzer Eläktroingenieur gsii.
Lääbe
Dr Peter Leuthold isch e Suhn vum Schwyzer Ingenieur Eugen Leuthold gsii, wu syter anne 1929 bim Radiohärsteller SABA z Villinge gschafft het. Sy Mueter isch e Villingeri gsii. D Familie isch anne 1943 in d Schwyz uf Mitlödi un speter uf Nöühuuse zoge.
Dr Leuthold het an dr ETH Züri Eläktrotächnik studiert un het anne 1962 s Ingenieurdiplom iberchuu. Im Johr 1963 het er an dr ETH as Assischtänt gschafft. Vu 1964 bis 1967 isch er wisseschaftlige Mitarbaiter im Philips Forschungslaboratorium z Eindhoven gsii, wun er si mit dr Digitaltächnik un dären ihren Aawändig in dr Nochrichtetächnik bscheftigt ghaa het. 1967 isch er an dr ETH promoviert wore un isch as Oberassischtänt an s Inschtitut fir Hochfrequänztächnik retuurchuu. Anne 1971 het er si uf em Biet vu dr Eläktrotächnik habilitiert.
Im Johr 1974 isch er as Dozänt fir Nochrichtetächnik un Elektrizitetslehr an s 1972 grindet Interkantonal Tächnikum Rapperschwil (ITR) gange un 1977 isch er as Profässer fir Nochrichtetächnik an s Inschtitut fir Hochfrequänztächnik vu dr ETH beruefe wore, wun er bis zue syre Emeritierig anne 2002 glaitet het.
Schwärpinkt vu syre Forschig sin drohtlosi un optischi Iberdragigstächnik, optischi Netzwärch, Modellierig un Mässig vu Iberdragigskanäl un analogi un digitali Modulazionsverfahre gsii
Näbe syre Forschig un Lehr isch dr Leuthold dr erscht Bresidänt vu dr Informationstächnische Gsellschaft vum Schwyzerische Eläktrotächnische Verain (SEV) wore. Derzue isch er Mitgliid vu dr Aidgnessische Fachhochschuelkommission un vu dr Aidgnessische fir Eläktrischi Aalage gsii.
Marianne Heer
D Marianne Heer (* 17. Dezember 1955) us Willisau isch ä Richteri un Staatsawälti gsi. Si isch au a Leerbeufdraiti a daä Universität Bern un a dä Universität Freiburg.
Familie
D Marianne Heer isch Dochder vu zwei Gymnasialleerer. Si hät zwei jingeri Brieder gha. Dä jingscht isch i dä Zwischezyt im Erwachsenealter scho gestorbe, a Alkohol und Härzbroblem. Er isch au mol im Gfängnis gsi.
Grossbritannien
Grossbritannie chan folgendes bedüüte:
Lueg au:
Kandergrund
Chandergrund (amtlech Kandergrund) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Frutige ghört.
Geografi
Chandergrund ligt im obere Chandertal. D Gmeindsflächi bsteit us 34,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 36,9 % Waud, 3 % Sidligsflächi u 25,8 % süschtigi Flächi.
Gschicht
D Gmeind het bis 1850 zue Frutige ghört. Im Jahr 1908 isch dr Ortsteil Chanderstääg e eigeständigi Gmeind worde.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,7 % gläge.
Religion
67,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Chandergrund isch dr Fritz Inniger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 945 Ywohner 91,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 1,5 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Chandergrund ghört zum Höchstalemannisch.
Kallnach
Chaunech (amtlech Kallnach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Chaunech isch es Strassedorf am Oschtrand vom Grosse Moos. D Gmeindsflächi bsteit us 77,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 13,2 % Waud, 7,3 % Sidligsflächi u 1,6 % süschtigi Flächi (Stang 2018). D Nachburgmeinde si Baarge, Radufinge, Mülibäärg, Wiileroutige, Cherzers FR, Fräschus FR, Treite, Feischterhenne u Sisele.
Gschicht
Zum 1. Jänner 2013 isch Chaunech mit dr Nachburgmeind Niderried fusioniert worde u uf e 1. Jänner 2019 isch Golate us em Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland derzue cho.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,4 % gläge.
Religion
83,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,6 %, CVP 0,9 %, EVP 2,6 %, FDP 3,7 %. GLP 4,4 %, GP 5,3 %, SP 13,1 %, SVP 41,6 %, Suschtigi 6,8 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1475 Ywohner 96 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,5 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Chaunech ghört zum Hochalemannisch.
Malterdingen
Malterdinge isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.
Alemannisch
Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt
Gschichte
Malterdinge isch anno 1016 s'erst Mol urkundlich erwähnt worre. Anno 1418 isch im Ort vum Markgraf Bernhard I. vu Bade s'Märkträcht verlihe worre.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Gmeipartnerschafte
Mit dr französische Gmeind Lentilly im Kanton l'Arbresle vum Département Rhône verbindet Malterdinge e Gmeindepartnerschaft.
Bauwerker
S'Dorhisli im Fachwerchstil, eins vu dr Wohrzeiche vu Malterdinge, erinneret an die einschtig Ummurig vum Märktflecke Malterdinge. D'Bedüdung, wo dr Ort in vergangene Zitte fer d'Umgäbung gha het, spiegelt sich in sinem Ortsbild wider, wo mit sine erkergschmückte Bürgerhüser üs dr Renaissance faschd schu städtisch wirkt.
Vu dr middelalderliche Burg Malterdinge isch hüt nüt me erhalde.
Erika Hössli
D Erika Hössli, wo ane 1944 uf d Wält cho isch, isch e Lehrerin, Heilpädagogin und Mundartschriftstellerin us em Rhywald im Bünderland.
Läbe
Si chunt vo Hinderrhy, em Dorf z’oberscht im Rhywald, und isch dört ufgwachse. Si het as Primarlehrerin und Heilpädagogin gschaffet und e Zyt lang z Dürnte gläbt. Si het under em Name Erika Zinsli-Hössli publiziert, öpen au d Biiträg, wo vonere i der Anthology Walservolch ane 1974 abtrukt worde sind; ihre Soon isch der Zürcher Theateraktivischt Samuel Zinsli. Me hät si denn känt under am Name Erika Börlin-Hössli, und denn Erika Hössli Börlin, und meischtens eifach as Erika Hössli. Si isch pänsioniert und läbt z Splüügä im Rhywald.
Neuseeland
Geographii
Neuseeland lieht zemlech gnau uf de andere Site vo de Wält. S Land erstreckt sech öber 1'600 km ond esch 270'500 km2 gross, wobie d Südensle die grösser esch, allerdengs wohnet meh Lüt of de Nordensle.
Erika Hössli
Läbe
Näbe der Pruefsarbet het sech d Erika Hössli scho früe um d Sprooch und s Läbe vo de Walser im Bünderland gchümmeret. Und si het au über ihri Reise i frömdi Länder prichtet: si isch z Marokko, i der Türkei, im Jemen, z Indie, z Nepal, im Himalaya, im Tibet und i der Mongolei gsi. In ihrne Büecher schrybt si meischtens Walserdütsch, e Teil vo de Sache au uf Hochdüütsch. Si isch eini ve de bekante Walser-Autorinne vo der nöiere Zyt näbe der Anna Maria Bacher (* 1947) und der Bernadette Lerjen-Sarbach (* 1942).
Neuseeland
Geographii
Ganz im Süde vo de Nordensle lieht Wellington, das esch d Hauptstadt vo Neuseeland, obwohl Auckland die gröschti Stadt esch. Anderi bekannti Städt send: Hamilton, Tauranga, Rotorua, Napier, New Plymouth, Wanganui, ond Palmerston North.
Erika Hössli
Läbe
D Hössli gitt im Bündnerland Mundartküürs i der Walsersprooch; wytume bekant sind d Schrybwärchstett von ere, wo d Bündner Walservereinigung organisiert; me cha dört kreatyv und mit Fantasy probiere im Dialäkt schrybe. Im Wörterbuech Äs Ääli verzelt d Hössli uf literarischi Aart und mit ere farbige Sprooch vo alte Walserwörter, wo hüt vil Lüüt chuum me bruuche. Si het gmerkt, ass es rächts Schuelbuech für die Sprooch fäält, und drum het si, wo 1987 s Rhywalder Mundertwörterbuech usecho isch, grad eifach sälber so nes Arbetsheft vom Walserdüütsch gmacht; es heisst Ds Mümpfeli. D Kapitel i däm Heft, wo d Walservereinigung Graubünden ane 1989 useggää het, sind ganz us em Läbe gnoo und zeige d Walsersprooch as das was si isch: öpis Läbigs i der Gägewart. Der Jürg Bleiker und der Richard Hänzi händ gseit, das sig en Pionierarbet uf däm Gebiet gsi.
D Erika Hössli macht au Gedicht und si schrybt Text für Zytschrifte wie öppe d Terra Grischuna, si verzelt gärn vo de Walser und goot uf Lääsige so wie ane 2016 uf em föifte mundartMai z Altstetten im Rhyntel und am sächste mundartMai am 15. Mai 2018 z Schääörabüal im Chläiwalsertal. Im Buech Tausend Blicke mit Fotine, wo der Emil Brunner vo Chinder im Bündnerland gmacht het, sind Text vo der Hössli; si het mit es bar Lüüt gredt, wo me as chlyy uf de Bilder vom Brunner gseht, und schrybt dervo i däm Fotibuech.
Neuseeland
Geographii
D Nordensle esch Vulkanisch no sehr aktiv, es get Geysir, heissi Quellene ond Vulkan wie de Mt. Ruapehu wo met 2'797m de höchschti Bärg vo de Nordensle esch. Sälbscht de 616 km2 grossi Lake Taupo esch nüd anders als en Vulkankrater, wo vor 26'500 Johr beme gwaltige Vulkanusbroch entstande esch.
Erika Hössli
Läbe
D Autoorin het mit em Kurt Wanner (* 1943), wo au vom Rhywald cho und vili Johr der Sekretär vo der Bündner Walservereinigung gsi isch, zäme gschaffet, und mit em Wanner und der Silja Walter het si 1984 s Rhywalder Freiliechttheater Das Walserschiff gschribe, wo drinn d Gschicht vo de Walser mit em dozmol plaanete Chraftwärch Rhywald verchnüpft isch.
Neuseeland
Geographii
Allgemein herrscht in Neuseeland es milds Klima, ond wels ganze Land vo Wasser omschlosse esch, gets au ned all zu grossi Temperaturschwankige. Im Norde esch so zwöschet 15 °C ond 25 °C warm ond im Süde send d Temperatur öbbe 10 °C chälter. Allgemein gets vorallem Weschtwend, wele s verdampfte Wasser vo de Tasman-Meer ad Alpe dröckt, drom rägnets dört au vell.
Flora
70% vo Neuseeland esch e mol vo Wald bedekt gsi, set de Akonft vo de Europäer sends no 15% plus 5% importierti Bäum. Neuseeland het en sehr interessante Wald, dört wos vell rägnet, gedeiht rechtige Urwald met Farn wo bes zu 10m höch chönd wärde. Bemerkenswärt send au d Kauri Trees wo sehr gross chönd wärde. En grosse Teil vom iheimische Wald stoht höt onter Naturschotz ond cha i Nationalparks besechtigt wärde, was sech of jedefall lohnt.
Bevölkerig
80% vo de Bevölkerig send Nochfahre vo de europäische Iwanderer ond 15% send Nachkomme vo de Uriwohner de Maoris. Näbsch dem gets no grossi Groppene a Iwanderer us Asie ond Polynesische Ensle. D Maoris send im Gägesatz zo de Aborigines (vo Auschtralie) rächt guet integriert, trotzdem send si emmer no benochteiligt.
Amts- ond Omgangssproch esch Englisch, zwoiti Amtssproch esch Maori, allerdengs werd das vonere chline Menderheit gsproche. Trotzdem chame a de Schuel z Neuseeland Maori lere.
Thomy Widmer
De Thomy Widmer (* 15. Juli 1962 ) isch en Schwyzer Artischt und de Erfinder vo de populäre Chinderfigur Murmi. Bekannter isch er drum unter Geri S. Gwonder, em Name, wo er i de "Murmi News" und in “Murmi´s Abenteuer” treit.
Läbenslauf
De Thomy Widmer chunnt us Oberentfälde. Nach de Kantonsschuel (Typus D - neui Sprache) het er in St. Galle Betriebsökonomie schtudiert. De Widmer isch zum Multitalent worde und hat agfange, mit verschidnige Programm uufzträte - Füürschlucker, Living Doll, Schlangemänsch, Ballonmodullör, Stelzenries und so wiiter. Er isch es Mitglied vo de Gauklergruppe Pajazzo gsi. Anderersiits het er vili Aläss i jedere Grössi organisiert, für Firme und privati Persone.
Sini Motivation, als Produzänt, Dreibuechautor und Darschteller für sini Murmi-Sändige z´schaffe, isch en grossi, tüüfi Freud und Luscht am Läbe. Er bezeichnet sich als optimistische Mänsch und glaubt as Gueti. Bym verfasse vo jedem Dreihbuech versucht er immer, d´ Wält us de unverdorbene Optik vo mene Chind z´ betrachte und die in Murmi ine z´ projeziere.
Lueg au
Läbeslauf vom Thomy Widmer uf creativio.at bgruefe am 4. Mai 2012
Tux Racer
Tux Racer (alem. [], engl. []) isch e 3D-Computerspil, wo under dr GPL stot, wodurch es bsunders under freie Betribssystem wie Linux oder BSD bekannt worre isch. D'Hauptfigur isch s'Linux-Maskottli Tux, wo mer dur gschickts Stüre möglichst schnell dur e verschneiti Iislandschaft rutsche lo muess. Debi müen menkmol Hindernisse umschifft un Hering gsammlet werre.
S'Spil verwendet SDL, OpenGL, Tcl un isch under anderem under Windows, Linux un Mac nutzbar.
Tuxracer 0.61
Tuxracer 0.61 isch die ledscht frei Variante vu Tuxracer un bis zum Ufchumme vu Planet Penguin Racer standardmässig as 3-D-Spil in vile Linux-Distributione debi gsi.
Tuxracer 1.x
Tuxracer 1.x isch e kommerzielli Witterentwicklig vu Sunspire Studios gsi, wo aber inzwische igstellt worre isch.
Neji Spilebene sin dezue chumme un mit em Iisbär Boris, em Pinguinmaidli Neva un em Seehund Samuel au noch neji Figure, wo mer gegenenander aträtte lo cha.
D Sunspire Studios git's inzwische nümmi un ihri Domains, wie z. B. dr Internetuftritt www.tuxracer.com sin offebar verchauft worre. Lut archive.org, het es sit em 22. September 2002 keini nennenswerte Änderige meh an ihrem Internet-Uftritt gä. Dert isch dr Tux Racer 1.1.1 Linux Patch veröffetlicht worre. Es schint, dass dr Uftritt uveränderet bis anno 2004 witterexistiert het. Ihr Demoversion vu 1.1 cha mer immer no dert runderlade.
Arcade-Version vu Tuxracer 1.1
Roxor Games het e Arcade-Version vu Tuxracer 1.1 veröffetlicht un vertribt si immer no. D'Arcade-Version het numme e rächti un linki Stürig.
Extreme Tux Racer
Dr Vorteil vu quelloffener Software isch, dass wenn ebber s'Interessi am e Projekt verliert - oder au s'Geld fier d'Entwicklig fählt - s'Projekt nit ubedingt verschwindet.
Un so isch mit Extreme Tuxracer e Noochfolgeprojekt enstande, wo s'Spil uf dr Basis vum Code vu Planet Penguin Racer witterentwicklet. Am 2. Februar 2009 isch d'Beta-Version 0.5 vu Extreme Tux Racer veröffetlicht worre.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
D Uni vo Rio de Janeiro (port.: Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca, abgchürzt Cefet-RJ) isch di gröschti Universität vo Rio de Janeiro, Brasilie.
S CEFET-RJ bietet Kürs und Usbildigsprogramm uf verschiidene Ebene vo dr sekundäre und tertiäre Bildig in nüün Campus in siibe verschiidene Stedt vom Bundesstaat aa.
D Institution as Schuel unterstoot uf der Bundesebeni em brasilianische Bildigsministerium.
PJ Harvey
D Polly Jean Harvey ìsch am 9. Oktober 1969 uf d Wält choo ùn ìsch en änglischi Musikere ù Liedermachere.
Läbe
Si ìsch ìm chliine Dörfli Corscombe ìm süüdlechen Ängland ufgwachse ù het als Jugendlechi zäme mìt em Schlagzüger Rob Ellis ùn em Bässeler Ian Olliver (wo speeter dǜre Steve Vaughan ersetzt worden ìsch) d Band PJ Harvey ggrǜndet.
Thüringen
Dr Freischtaat Thüringe (dt. Freistaat Thüringen) isch a Bundesland in dr Bundesrepublik Dütschland. D Landeshauptschtadt isch Erfurt. An Thüringe grenze d Länder Sachse im Oschta und Südoschta, Sachsen-Anhalt im Norda und Nordoschta, Niedersachse im Nordweschta, Hesse im Weschta sowia Bayern im Süde. Dr Freistaat isch s zentralscht Bundesland vo Dütschland. Es isch 1990 us da drü Bezirk Erfurt, Gera und Suhl sowia a paar agrenzanda Gebiet widergründet wora.
PJ Harvey
Läbe
Ds Trio het 1992 ìres erschten Album Dry veröffentlecht. Dr Rob Ellis ù dr Steve Vaughan hei de aber d Band nach em zwöiten Album Rid Of Me (1993) verlaa ù d Polly Jean Harvey het drufabe uf di eiget Pfuuscht witergmacht.
Si het 2001 dr Mercury Music Prize gwùnne ùn ìsch scho meermaals fǜr d BRIT Awards ù fǜre Grammy Awards nominiert worde gsìì. Ds Musigheftli Rolling Stone het se 1992 als beschti nöiji Kǜnschtlere, 1995 als beschti Kǜnschtlere vom Jaar bezeichnet ù zwöi vo ìrnen Albene ìd Liischte vo de 500 beschten Albene vo allne Ziten ufgnoo. Irenen Umfraag vom Heftli Q ìsch si 2002 zùr beschte Rock-Musikere gwäält worde.
D PJ Harvey seit vo sech sälber, das si lieber Konzärt gìt als Stǜck z schribe ùn ufznää: «If I had to put in order of preference, writing, recording or performing, I think, without a shadow of a doubt, that I would say performing because that is for me where the music makes sense.»
Thüringen
Des Land trait nebad Bayern und Sachsen da Namenszusatz Freistaat. S zellt neba Sachse zu dr wirtschaftlich schtärkara Länder i Oschtdütschland. Sit sinara Gründig 1990 bis 2014 isch Thüringe vu dr CDU regiert wore, sit 2014 vu dr Linke. 2020 isch zwor de FDP-Politiker Thomas Kemmerich mit Hilf vo de CDU und de AfD zum Minischterpräsident gwehlt worde, aber er isch glii wider zruggträtte.
Berüehmti Kulturstätta im Land sind vor allem Weimar und d Wartburg, aber ou s hischtorisch Erfurt mitam Erfurter Dom und dar Krämerbruck. Jena gilt als Bildungs- und Forschungszentrum vo Thüringe.
Geografy
Mer zällt Thüringe zu Mitteldütschland. S Land mit re Flächi vo 16.172,10 km² mit re maximale Usdehnig vo 160 und 198 Kilometer in Nord-Süd- bzw. West-Ost-Richtig gränzt an Hesse, Bayern, Sachse, Sachse-Ahalt, Nydersachse. De höchst nadürlig Punkt isch de Groß Beerberg (982,9 Meter ü. NN), de diefst isch de Unstrutflüetgrabe (hochdütsch Unstrutflutgraben) mit 114 Meter über NN.
Gschicht
Die erschti Erwähnig isch im Johr 380 als Thoringi gsi, allerdings hät mer e über 350 000 Johr alts menschligs Skelett gfunde, wo e friehneri Sydlig bewyst.
721 hät e spötere Mainzer Bischof e Dom an de Stell errichte lo, wo hütt de Erfurter Dom stoht. Ab 1067 sin d Ludowinger z Thüringe gsi. Si ghöre zu de wichtigste Herrscher vom Heilige Römische Rych. Ab em Mittelalter isch Thüringe im Bsitz vo verschidene Herrschergschlächter und drum uf e ganzi Räie vo Staate uuftäilt gsi (Thüringischi Staate).
Ab öppe 1780 isch Weimar es Zäntrum vo de tüütsche Klassik worde; me redt drum vo de „Weimarer Klassik“. Di regierend Herzogin Anna Amalia und ire Soo, de Karl August, händ Schriftsteller wie de Johann Wolfgang von Goethe oder de Friedrich Schiller a ire Hof gholt. Au d Universität Jena isch ab däre Zyt mit em Johann Gottlieb Fichte, em Friedrich Wilhelm Joseph Schelling und em Georg Wilhelm Friedrich Hegel birüemt worde, und d Jenaer Romantik um Dichter wie de Novalis, de Clemens Brentano oder de Friedrich Schlegel händ doozmaal für ganz Tüütschland gsäit, wos duregaat.
Im Tüütsche Rych vo 1871 häts z Thüringe die Staate ggää:
Nach em Sturz vo de tütsche Monarchy 1918 im Gfolg vom verlorene Eerschte Wältchrieg isch us de verschidene thüringische Staate 1920 s nöi Land Thüringe mit de Hauptstadt Weimar gründet worde. Im Jahr 1919 isch z Weimar di republikanisch Verfassig vom Tütsche Rych bschlosse worde, drum redt me vo de Weimarer Republik.
Im Zwäite Wältchrieg isch Thüringe im Verglych mit andere Länder relativ wenig Opfer vo Luftagriff worde, drum isch öppe Erfurt bis hüt e wunderschöni alti Stadt. S Land isch zeerscht vo den Amerikaner bsetzt worde, aber die händs dänn de Russen abträtte.
Nach em Fall vo de Berlyner Muur isch 1990 de hütig Freistaat Thüringe ggründet worde. Sit de Widervereinigung 1990 ghört er zur Bundesrepublik Tütschland und hät Erfurt als Hauptstadt. Weimar und d Wartburg sin 1998 bzw. ’99 zum UNESCO-Wälterb ernännt worde.
Staatsrächt
De Freistaat Thüringe isch e parlamäntarischi Republik. D Verfassig isch vo 1993 (mit e paar Änderige sit do).
Legislative
De „Thüringer Landtag“ hät reguläär 88 Mitglider plus e paar mee wäge Überhang- und Uusglychsmandat und wird vom Volch uf amig föif Jaar gwäält. Är erlaat d Gsetz und lueget de Landesregierig und de Verwaltig uf d Finger.
Tiräkt cha s Volch mit eme «Bürgeraatraag», eme «Volchsbigeere» und eme «Volchsentschäid» mitrede.
Exekutive
Di „Thüringisch Landesregierig“ wird vom Minischterbresidänt aagfüert, wo vom Landtag gwäält wird. De Minischterbresidänt holt (und schickt) d Landesminischter, wo jede eme Landesminischterium vorstaat. D Landesregierig bruucht e Meerhäit im Landtag, wo si understützt, suscht mues si zruggträtte. Gstürzt wärde cha d Landesregierig aber nu, wänns im Landtag e Meerhäit git, wo parat isch, en anderi Regierig z understütze (konschtruktyvs Mistrouesvotum).
Judikative
S Verfassigsgricht ghäisst „Thüringische Verfassigsgrichtshof“; es hät de Sitz z Jena. Di ordentlich Grichtsbarkäit lyt bim Oberlandesgricht, wo au z Jena syn Sitz hät, de vier Landgricht z Erfurt, z Gera, z Mühlhausen und z Meiningen und dänn de öppe zwäi Totzed Amtsgricht. Dezue ane chömed d Fachgricht i de Beräich Aarbet, Finanze, Sozials und Verwaltig.
Chräis, Stedt und Gmäinde
D Verwaltigsgliderig vo Hesse isch die:
Vo 1952 bis 1994 sinds 35 Chräis gsy, sit do 7 – und me studiert wyter dra ume, was me na ales chönt ändere.
Wirtschaft
No bis vor wenige Johr hät s z Thüringe vor allem chleineri Betrieb gha, wo traditionelle Branche aghört hän. In letschter Zit nemme Undernehme, wo uff neueri Technologye setzt, gstyge. Zu sälle Undernehme ghöre z. B. Au als Logistik-Standort isch Thüringe beliebt.
D Wirtschaftspolitik trait dezüe by, dass solchi Undernehme gfördert und d Gründig devo understützt wird. Au dodurch, dass Thüringe mitte in Europa/Dütschland litt und über d Autobahn güet erreichbar isch, hät s Land Züekunftschance.
Dialäkt
Di sprochwüsseschaftligi Kommission vo de Sächsische Akademy vo de Wüsseschafte z Leipzig underscheidet z Thüringe nün regionali Mundarte; vo denne ghöre sybe züe de Thüringisch-Obersächsische und zwei zu de Mainfränkische Dialektgruppe ghöre. D Übergäng zwüsche selle einzelne Dialäkt sin fließend.
Zentralthüringisch wird in de Mitti vom Land um Erfurt, Arnstadt, Ilmenau, Gotha, Bad Langensalza und Sömmerda gschwätzt. Nördlig folge Nordthüringisch um Mülhuse, Nordhuse, Sundershuse und s Eichsfeld sowie Nordostthüringisch um Artere. Östlig ans Verbreitigsgebiet vom Zentralthüringisch gränzt s Ilmthüringisch um Weimar, Jena, Rudolstadt und s Schwarzdal, wo widderum östlig ins Südostthüringisch übergoht. Im Oste vom Land wird di Ostthüringischi Mundart gschwätzt, vor allem im Holzland und um Alteburg umme. Im Ruum Ysenach-Bad Salzunge hät mer Westthüringisch, wo scho Ähnligkeite zum Hessische Dialekt hät. Südlig vom Rennsteig lyge di mainfränkische Sprochgebiet mit Hennebergisch und Itzgründisch.
Di gnännte Dialäkt werre durch ähnligi Merkmol vereint, wo vo West noch Ost immer meh füretrette. Di beide fränkische Dialekt sin dütlig anderscht.
Im nördlige Eichsfeld schwätzt mer e niderdütsche Dialäkt vom Ostfälische.
Stahl
As Staal (vo ahd. stahel / stāl; au in mnd. stāl, mnl. stael und an. stál; verwandt mit as. stehli ‚Axt‘ und ae. stīle; si witeri Härkumft isch nid sicher) wärde metallischi Legierige bezäichnet, wo dr Hauptbestanddäil von eme Iise isch und wo (im Underschiid zum Gussiise) umformtechnisch chönne verarbäitet wärde. Gnaueri Definizione si nit äihäitlig, e Däil si dur die hütigi Vilfalt an technische Legierige ungnau worde.