cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Querflöte
D Querflöte isch e Holzbloosinstrumänt mit erä Aablooskante. Si het sich us der mittelalterlige Querpfiife entwicklet. Gege s Ändi vom Barock in dr Mitti vom 18. Johrhundert het si d Blockflöte verdrängt und isch e bedütends Solo- und Orchesterinstrumänt worde. Au im Jazz und in der Rockmusig wird d Querflöte bruucht.
Gschicht
D Querflöte isch im zweite Johrhundert vor dr Ziitwändi z Griecheland und z Etrurie bekannt gsi, spöter findet me se au z Indie, denn z China und z Japan, wo si bis hüt s wichdigste Bloosinstrumänt isch. Die erste Abbildige stamme us em mittelalterlige Europa.
Die moderni Querflöte
Die hütig bekannti Querflöte beschteit usemne Chopf-, emne Mittu- und emne Fuessschtück. Bim Chopfschtück befindet sech ou ds Blasloch. Der Tonumfang vor ä Querflöte isch c-c4. Usser der C-Flöte gits ou no Autflötene, Bassflötene und sogar Kontrabassflötene. Die si de eifach nümme grad, sondern hei ä Boge drin, dass mä sä liechter cha schpiile. Es git aber au nu s Piccolo, wo chliner isch als die normal C-Flöte und ei Oktav höcher dönt als mer eigentli spiilt.
Lueg au
Blockflöte
Gas
E Substanz isch e Gaas, wenn sich d Däili von ere im ene groosse Abstand vonenander frei beweege und dr Ruum, wo si din si, gliichmäässig usfülle. Im Vergliich zum Festkörper oder zur Flüssigkäit, de bäide andere klassische Aggregatzueständ, füllt die gliich Masse as Gaas under Normalbedingige e Volume, wo öbbe duusig bis zwäiduusig Mol gröösser isch. Zämme mit de Flüssigkäite zele d Gaas zu de Fluid.
Etymologii
Dr Begriff Gaas isch vom belgische Arzt und Naturforscher Johan Baptista van Helmont in sim Ortus Medicinae (Amsterdam 1648) brägt worde für e Wasserdunst, wo bi Chelti entstoot, in Aaläänig an s griechische Wort χάος („Chaos“), wo im Niiderländische seer äänlig usgsproche wird, wil sich dä Dunst vom Chaos vo de Alte (Grieche) nume wenig wurd underschäide.
Dr Aggregatzuestand gaasförmig
Dr Aggregatzuestand „gaasförmig“ entstoot us dr „feste“ oder „flüssige“ Form von ere Substanz, wenn dere Energii in dr Form vo Wermi zuegfüert wird. Für e baar Elimänt und Verbindige gnüege scho d Standardbedingige (Tämpratur 20 °C, Druck 1 bar), für dass si gaasförmig si; wenn d Tämpratuure aber gnueg hooch si, wird jedi Materie in e gaasförmige Zuestand versetzt. D Energii, wo drbii zuegfüert wird, wird zur Bewegigsenergii vo de äinzelne Däili (je noch dr Tämpratuur mit Gschwindigkäite im Beriich vo öbbe 1000 m/s), und eso wird s ganze Wolume, wo d Substanz din isch, vollständig usgfüllt, wobii d Gaasdäili statistisch überall gliich verdäilt si. S Gsamtsüsteem suecht drbii dr Zuestand vo dr höggste Entropii (zwäite Hauptsatz vo dr Thermodünamik). Dass das dr woorschinligst Zuestand isch, cha mä eso aaschaulig mache: Wemm mä in Gedanke s Wolume, wo im Gaas zur Verfüegig stoot, iidäilt in Ruumzälle, wo öbbe so grooss wie e Molekül si, denn git s vil mee Möglikäite, d Molekül uf die vile Zälle vom ganze Wolume z verdäile as uf e chliine Bruchdäil. Dr Makrozuestand vo dr Verdäilig, wo dr ganz Ruum usfüllt, het die mäiste Aaordnigsmöglikäite (Mikrozueständ) für d Däili und doorum au die höggsti Entropii.
Äigeschafte
Bi ideale Gaas isch die freiji Beweglikäit vo de äinzelne Däili vollkomme, wie s dr kinetische Gaastheorii entspricht; dä Zuestand wird erst bi hooche Tämpratuure gegenüber em Siidpunkt erräicht (was z. B. für Wasserstoff und Helium scho bi Zimmertämpratur gältet).
Wemm mä irgend en ideals Gaas in e Wolume füllt, so befindet sich bi gliichem Druck und gliicher Tämpratuur immer die gliichi Zaal vo Däili (Atom oder Molekül) in däm Wolume, d. h. unabhängig vo dr Masse vo jedem Däili und dorum unabhängig vo dr Art vom Gaas. Kwantitativ usdruckt beaasprucht bi Normalbedingige äi Mol (das si noch em Avogadro 6,022 × 1023 Däili) vo jedem Gaas e Ruum vo 22,4 Liter. Bi reale Gaas si aber meer oder weniger groossi Aazieigschreft vo de Däili underenander wirksam (van der Waals'schi Chreft). Dr Underschiid cha mä bim Komprimiere gsee: Gaas si kompressibel, s Wolume vo ideale Gaas isch umkeert broporzional zum Druck (Zuestandsgliichig). Reali Gaas wiiche vo dene Gsetzmäässigkäite mee oder weniger ab.
Gaas häi au Äigeschafte vo Flüssigkäite: Si fliesse und widerstöön Deformazione nit, au wenn si wiskos si.
Good Morning, Vietnam
Good Morning, Vietnam isch e Spiilfilm vom Barry Levinson us em Joor 1987 über en amerikanische Radiomoderator z Saigon wääred em Vietnamchrieg. Der Film basiert uf dr Biografii vom AFN-Moderator Adrian Cronauer, wo Koautor vom Dräibuech gsi isch. Dr Cronauer wird vom Robin Williams daargstellt.
Anders as vili anderi Film über e Vietnamchrieg (Apocalypse Now, Platoon oder Full Metal Jacket) stoot in däm Film nit dr Chrieg sälber im Middelpunkt, sondern die amerikanische Soldate und die vietnamesisch Zivilbevölkerig im domoolige Saigon. In dere Komödie wäggsle witzigi Szeene sonigi ab, wo äim noochdänklig stimme. Uusestoot d Szene, wo Bombenexplosione und anderi Chriegshandlige, wo ooni dr Lärm zäigt wärde, vom Louis Armstrong sinere Ballade What a Wonderful World begläitet wärde. Dr Film brobiert z zäige, wie absurd dä Chrieg gsi isch und dr Chrieg im allgemäine.
Le Ponthou
Le Ponthou (bretonisch Ar Pontoù) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2019 isch si zue Plouigneau yygmaindet wore.
Gschicht
Le Ponthou isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1182 as Apondo (1214 Eccl. de Pontibus, 1294 Le Pontou, 1330 Pontrou?, 1371 Ponteou ?, 1630 Ponto, 1731 Le Bontoux).
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Le Ponthou isch dr Pierre-Yves Minec gsii.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Le Ponthou ghert zem Bretonisch.
Reelle Zahl
Die reelle Zaale bilde e bedütende Zaaleberiich in dr Mathematik. Si si en Erwiterig vom Beriich vo de razionale Zaale, de Brüch, und Mässwärt für üübligi füsikalischi Gröösse wie zum Bischbil Lengi, Tämpratuur und Masse wärde as reelli Zaale ufgfasst. Die reelle Zaale häi de razionale Zaale gegenüber bsundrigi topologischi Äigeschafte. Die bestöön under anderem din, ass für jedes Brobleem, wo s für s im ene gwüsse Sinn beliebig gurti ;ööcherige für Löösige in dr Form vo reelle Zaale existiere, au e reelli Zaal as exakti Löösig existiert. Dorum cha mä sä in dr Analysis, dr Topologii und dr Geometrii vilsitig iisetze. Zum Bischbil cha mä Lengene und Flechiinhalt vo de verschiidenste geometrische Objekt sinnvoll as reelli Zaale definiere, aber nid öbbe as razionali Zaale. Wenn in empirische Wüsseschafte mathematischi Konzept – wie zum Bischbil Lengene – zur Beschriibig iigsetzt wärde, spiilt dorum au dört d Theorii vo de reelle Zaale vilmol e wichdigi Rolle.
D Iidäilig vo de reelle Zaale
D Mängi vo de reelle Zaale entspricht dr Mängi vo allne Pünkt vo dr Zaalegraade. Für zum sä z bezäichne wird s Sümbol \R (au \mathbf{R}, Unicode U+211D: ℝ) verwändet. Die reelle Zaale wärde underschiide in:
D Konstrukzioon vo de reelle Zaale us dr euklidische Geometrii
Mä goot vo räin geometrische Begriff wie Pünkt, Graadi und Ebenene us und cha eso reelli Zaale as Verheltniss vo Gröössene vo Strecke definiere. As Usgangspunkt nimmt mä z. B. im Hilbert si Axiomesüsteem vo dr euklidische Geometrii. Näbe de geometrische Axiom isch drbii bsundrigs e Wariante vom des archimedische Axiom als "Axiom vom Mässe" vo Bedütig und e "Vollständigkäitsaxiom", wo säit, ass mä käini Pünkt cha drzue nee, ooni dass d Axiom verletzt wärde.
D Mächdigkäit vo \R
D Mächdigkäit vo \R wird mit \mathfrak c (Mächdigkäit vom Kontinuum) bezäichnet. Si isch gröösser as d Mächdigkäit vo dr Mängi vo de natürlige Zaale, wo as chliinsti unändligi Mächdigkäit \aleph_0 häisst. D Mängi vo de reelle Zaale isch dorum überabzelbar. E Bewiis dass si überabzelbar isch, isch im Cantor si zwäits Diagonalargumänt. Informell bedütet „Überabzelbarkeit“, ass jedi Liste vo reelle Zaale unvollständig isch. Wil d Mängi vo de reelle Zaale gliichmächdig zu dr Potänzmängi vo de natürlige Zaale isch, git mä iiri Mächdigkäit au mit aa.
Shkodran Mustafi
Dr Shkodran Mustafi (* 17. April 1992 z Bad Hersfeld) isch e dytsche Fueßballspiler. Är stoht syt dr Saison 2014/15 bim FC Valencia unter Verdrag. 2014 isch er mit dr dytsche Nationalmannschaft z Brasilie Wältmaischter wore.
Lääbe
Dr Mustafi isch e Suhn vu albanische Eltere vu Gostivar z Mazedonie un isch im hessische Bebra ufgwachse, Miete m Fueßball spiile het er bim 1. FV Bebra aagfange. mit dem Fußballspielen. Anne 2006 isch er in s Internat vum Hamburger SV zoge un isch dert zum defensive Mittelfäldspiler un Inneverdaidiger umgschuelt wore.
Zue dr Saison 2009/10 isch er vum änglische Erschtligischt FC Everton fir drei Johr verpflichtet wore. Aafangs 2ß212 isch er zum italienische Zwootligischt Sampdoria Genua gwächslet un zue dr Saison 2014/15 zum FC Valencia.
Anne 2009 isch dr Mustafi in dr Kader fir d U-17-Europamaischterschaft gruefe wore un isch mit dr Mannschaft Europamaischter wore. Är isch in allne nationale Uusmannschafte gsii un am 28. Februar 2014 schließli vum Bundestrainer Joachim Löw fir s Tescht-Länderspiil vu dr A-Nationalmannschaft gege Chile noiminiert wore, isch dert aber nit zum yysatz chuu. Am 8. Mai 2014 het dr Bundestrainer Löw ihn in dr vorlaifig Kader fir d Wältmaischterschaft 2014 ufgnuu, dr Mustafi isch derno fir dr verletzt Marco Reus in dr ändgiltig Kader noogruckt. Sy Länderspiil-Debüt in dr A-Nationalmannschaft het er am 13. Mai 2014 z Hamburg bim 0:0 im Tescht-Länderspiil gege Pole gee. Mit dr Nationalmannschaft isch er z Brasilie derno Wältmaischter wore.
Erfolg
Nationalmannschaft
Ulm (Begriffsklärung)
Ulm isch dr Name von verschidni Orti im alemannische:
Stimmhafter alveolarer Plosiv
De stimmhafti alveolari Plosiv isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch.
Theuderich I.
Dr Theuderich I. (* vor 484; † 533) war von 511 bis 533 e fränkische König im Oste vom Riich gsi, wo spöter als Austrasie bezeichnet worden isch.
Läbe
Dr Theuderich isch dr eltist Sohn vom Merowingerkönig Chlodwig I. gsi. Si Mueter isch en unbekannti Fränkin gsi, wo dr Gschichtsschriiber Gregor vo Tours as Konkubine bezeichnet het. Vermuetlig het si zur Sippe vo de Kölner König ghört. Die andere Chinder vom Chlodwig si alli vo siiner Frau Chrodechild gsi. Vo de Söhn us dere Eh si dr Chlodomer, dr Childebert I. und dr Chlothar I. bim Dod vom Chlodwig im Johr 511 no am Läbe gsi. Mit dene drei Halbbrüeder het dr Theuderich s Frankeriich ufdeilt. Är het dr östlig Deil übercho, wo d Champagne, d Auvergne, Deil vo Aquitanie und die rächtsrhiinische Gebiet umfasst het. D Residänz siig Reims gsi; das isch allerdings nit mit Quellezügnis gsicheret. Jede vo de vier Brüeder het e Deil vo dr Francia (em Kärngebiet vom Riich zwüschen em Rhii und dr Loire) und e Deil vo de Gebiet südlig vo dr Loire, wo dr Chlodwig eroberet gha het, übercho. Die komplizierti Deilig het uf em Stammesrächt, dr Lex Salica, basiert; die sait, ass alli Söhn gliichberechtigt siige bim Erbe. Die Erbregelig het bis ins 10. Johrhundert die fränkischi Gschicht bestimmt und het wäsentlig drzue biidrait, wie die europäische Riich im Hochmittelalter usgseh hai.
Familie
Em Theuderich si ersti Frau isch d Suavegotta gsi, d Mueter vo siine beide Chinder. Si zweiti Frau isch d Dochder vom burgundische König Sigismund gsi; ihre Name weiss me nit. Wäge dere Hürot het dr Theuderich nit mitgmacht bim Chriegszug vo siine Brüeder gege Burgund. Noch em Dod vom Theuderich het si Sohn Theudebert I. (* um 500, † 548) sis Erb gege si Unggle chönne verdeidige.
Usser däm Sohn het dr Theuderich non e Dochter, d Theudechild, gha, wo vor 579 gstorben und z Saint-Pierre-le-Vif bi Sens begrabe worden isch, in ere Chille, wo si sälber het lo baue. Si isch zerst mit em Warnekönig Hermegisclus verhürotet gsi, denn mit däm siim Sohn Radigis und isch spöter, wo sich dr Radigis von ere drennt het, in ihri Heimet zruggange.
KDE
KDE isch e Projekt zum freiji Software z entwiggle. Si Hauptprodukt isch d KDE Software Compilation 4 (früener K Desktop Environment, abkürzt KDE). Das isch e omfangreiche Desktop-Umgebig für UNIX und Linux System. D Version KDE Frameworks 5.3 isch am 7. Oktober 2014 usecho. S KDE ischt en vile Dischtributiona d standart Desktop-Omgebong.
Vo de erschte Doale zom KDE.EV
Dia grondlegend Idee isch gweah, dass älles Grafisch sei sott ond dia Omgebong älles wa so em noramla Leaba ahfällt aus oirer Hand abietedt. S'erschte wa gschriaba worra isch, ischt dr KWM K-WINDOW MANGER gsei direkt gfolgt voam K-PANEL. Ogfähr zur gleicha Zeit send dia erschte Library-Classes uffgsetzt worra, dia allererschte isch dia KConfig Klasse gsei. Ah bisle Später ischne na uffganga, dass des KConfig äweng ogschickt isch ond se hend de KApplication Class gmacht. Ah andre Grupp hot sich derweil om de kfm kimmert, der so ziemlich älles kenna het solla. Em fria Novembr 1996 send dia erschte Doil vom KDE Veröffentlicht wora. Des no recht jonge Projekt Problem hat na ua bald de erschte Ärger khet, wega dr Lizenz vom QT was de GPL ond GNUstep Leit it so recht passt hot. Se hend na probiert sell en Griff zom kriaga wo se 1997 dia KDE-FreeQT License ausgschachert haud. Em Mai isch na au's erschte KDE Treffa gsei. Dert hend se na au d KDE Vrei grendet.
KDE 1.0
S'KDE 1.0 isch am 12 Juli 1998 rausbrocht wora. S`KOMframework, dr kdm, s`KMAIL, onds krn wared d'Bestandoil vo dera Veröffentlichong. En de weitere 1.x.x. Veröffentlichonga hend se veil Fehler vo dr erschte Stond grichtet ond an haufa neie Sache neibaut wia Sound, Belder ond Prozessverwaldong.
KDE 2.0
Aem 23. Oktober 2000 isches KDE 2 Vorgschtellt wora. Da hend se erschte mol de Konqueror onds KOffice zoigt. A poor dääg davor, am zwoita Oktober, ischtes erschte Treffa vo der Dokumentationsgruppa gsei.
KDE 3.0
Mitem KDE 3 isch am 3. April 2003 dia Grondlag füres momentane KDE rausbrocht wora.
KDE 4.0
Isch am 7 Mai 2008 usecho und het umfangriichi neuerige bracht. Em November 2008 isch na dia aktuell 4.1.3 Versio rauskomma. Des 4.1.3 isch aber kei gaaz neie Versio sondern veilmehr a Versio zor Inschtandhaltong ond Fählrverbessrong, weils 4.0 ä bisle Macke khet hot. Vo dem hear konnt au der Spitznoma "Change". Fiar Entwickler ond Teschter geits em moment a neie 4.2 Beta Versio zom ausprobira.
Republikanische Partei
Die Republikanischi Bardei (ängl. Republican Party, au as Republicans, oder Grand Old Party, GOP „groossi, alti Bardei“ bezäichnet) isch näbe dr Demokratische Bardei äini vo de bäide groosse Bardeije in de USA. Si isch vo bäide die konservativeri. D Bardei isch 1854 mit em Ziil gründet worde, die iihäimischi Industrii mit Hilf vom Protezionismus z schütze und d Sklaverei abzschaffe. Si het sich 1860 under em Abraham Lincoln gege d Demokrate duuregsetzt, wo drfür plediert häi, d Sklaverei z bhalte.
Dr letscht republikanisch Bresidänt isch vo 2001 bis 2009 dr George W. Bush. Dr Vorsitzendi vom nazionale Organisazioonsgremium vo dr Partei, em Republican National Committee, isch sit em Januar 2011 dr Reince Priebus. S Wabbedier vo dr Bardei isch dr Elifant. Die (inoffizielli) Bardeifarb isch root.
Politischi Usrichdig
Die Republikanischi Bardei isch e Koalizioon vo gsellschaftlig Konserwative und wirtschaftlig Liberaale und isch in de letschte Joorzäänt immer mee gege Rächts gruckt und progressivi Politiker häi en immer schwiirigere Stand in dr Bardei. Si wird vor allem vo wisse Manne, dr Landbevölkerig und religiööse Fundamentaliste gweelt und finanziell stark vo Rüstigs-, Dubak- und Öölkonzärn understützt. As Bardei isch si gege d Abdriibig, gege d Gliichstellig vo homosexuelle Bäärli und für e frei Zuegang zu Waffe. Si verlange ass d Stüüre gsänkt und d Wirtschaft dereguliert wurde.
What a Wonderful World
What a Wonderful World isch dr Titel vom ene Lied, wo dr George David Weiss (Melodii) und dr Bob Thiele (Teggst) für e Louis Armstrong gschriibe häi. Es isch am 1. Januar 1968 uf ere Single veröffentligt worde.
Im Armstrong si Version isch 1999 in d Grammy Hall of Fame ufgnoo worde.
S Lied isch im Film über e Vietnamchrieg Good Morning, Vietnam as Kontrast zu gwaltdäätige Bilder vo Explosione iigsetzt worde.
Inhalt
What a Wonderful World verzelt vo dr Schönhäit vo dr Wält und vo de Glücksmomänt im alldääglige Lääbe. S Lied isch mit dr Absicht gschriibe worde, d Luune vo de Lüt z verbessere in ere Zit, wo s politische Klima in de USA immer schlächter worde isch. S Lied singt vo dr Natur, Sunne, Farbe, Fründschafte und Chinderauge. Die ersti Stroofe gooz edo:
Grenzpunkt
E Gränzpunkt isch e geometrisch bestimmte Punkt, mäistens en Abmarchig, wo im Lauf von ere Vermässig vo dr Gränze vom ene Flurstück oder eme Grundstück vermässe worden isch.
Gränze in landwirtschaftligem Gebiet und in Wälder wärde mäistens mit Gränzstäi, wo früenerer au as Marchstäi bezäichnet worde si, festgläit. Si wärde frostsicher (d. h. mindestens 60 cm) im Boode vermarcht. In ere Stadt göön Gränze im Allgemäine Muure, Heeg oder oder Ussewänd vo Geböid nooch. Pünkt uf der Gränze wärde z. B. mit iigmäisslete Zäiche markiert.
Gschicht
Historisch het mä as Gränzpünkt vilmol natüürligi Markierige brucht, wo s schweer oder ummööglig gsi isch, si z verschiebe. Doodrzue häi Felse, Böim, Bäch, Lääbheeg, Muure, Grääbe u.s.w. ghört, bsundrigs Böim si vilmol zu Marche worde. As Lach- (Loh-) oder Malböim het mä sä liicht chönne markiere. Aber scho früe het mä Gränzstäi afo setze. Mä wäiss vom ene Gränzstai zwüsche Liestel und Augst us em Joor 1405. Bi sonige Stäi, vor allem wenn si schlächt usglääse oder gsetzt worde si, isch s relativ liicht gsi, si häimlig z verschiebe. Dorum het mä vom spoote Middelalter aa bsundrigi Behörde iigsetzt, wo für Händel wäge Gränze zueständig gsi si. Z Basel isch das s Gschäid gsi, e Gricht, wo us eme Gschäidmeyer und zää Gschäidslüt bestande het. S Gschäid isch verantwortlig gsi für s Setze vo de Marchstäi und drfür, ass jedes Joor dr Bann umgange worde isch, d Gränzstäi kontrolliert worde si und, wenn e Verstooss entdeckt worden isch, dä au bestrooft worden isch.
Bim Setze vom Marchstäi isch Wärt druf gläit worde, ass dr Stäi gnueg iidrucksvoll gsi isch (mä het en dorum vilmool aagmoolt und Zäiche dri gmäisslet), im Loch, won er denn drigsetzt worden isch ghäimi Zäiche versteckt worde si wie Stückli vo Ziegelstäi (noch em Sprichwort: ''e rächti March muess zwe Wäre (d. h. Züüge) ha''. ) und s Loch dief gnueg gsi isch. Bi Eggmarche, wo zwäi Gränzlinie zämmedroffe si, het mä d Richdig vo de Gränze as Winkel in dr Stäi gmäisslet, oder wenn mä e Fäldstäi gsetzt het, het mä d Züüge under em Stai in däm Winkel gläit.
Homo
D'Gattig  Homo  (latinisch fer Mensch; alemannischi Näme) isch nooch de derzitt noch yberwigende Klassifizierig vu de Systematiker die ainzig yberläbend Gattig vu de Entwickligslinie vu de Echte Mensche, wo früeher als aigeni Familie, hüt aber als Dail (Tribus) vu de Menscheaffe betrachtet werre. Ufgrund vu de genetische Ähnlichkait vu de Schimpanse zue dere Gattig, werre dere baidi Arte vu ere zuenämmende Zahl vu Autore in d'Gattig Homo igordnet. Sälli Iordnig isch derzitt nit verbindlich, innerhalb vu de moderne phylogenetische Forschig un au us ethischen Aspekte umstritte, (Stand 2005). Am End vu dere Debatte chännt aber zuemindist ä Iornig vu de Schimpanse als zwaiti Gattig in de Tribus vu de Echte Mensche als Kompromiss sto.
In de Evolution vu de Gattig Homo isch bsunders d'Entwicklig vum Hirni uffällig. Innerhalb vu wäniger wie 2 Millione Johre het sich s'Hirnvolume eppe verdreifacht.
Generell zaichnet sich d'Gattig Homo innerhalb vu de Hominine dur folgendi Sunderbildige us:
De Früehmensch het s'Fyr scho vor ebbe 790.000 Johr kontrolliert gnutzt. Des lege Yberreste vu verbränntem Some, Holz un Flintstai an ere Fundstelle mit Name Gesher Benot Ya‘aqov in Israel noch.
Systematik
Au d'Australopitecine solle chünftig de Gattig Homo zuegrechnet werre, (im Fall vu ere Zueornig vu de Schimpanse zue de Gattig Homo wär des praktisch zwingend, wil si nächer wie d'Schimpanse mit de moderne Mensche verwandt gsi sin).
Habsburg
Gschicht
Dr Name vo dr Burg wird als Habichts-Burg erklärt.
D Ursprüng vo dr Burgalaag liget im 11. Johrhundert. D Burg isch denn immer wider usbout worde un het im 13. Johrhundert ihri gröschti Usdehnig gha. Vom öschtlichi Teil vo de Burg sin hüt numme no Ruine do, de weschtlich Teil isch so erhalte blibe, wi er im Johr 1866 usgseh het.
D Burg stoot, als Bauwerk mit nationaler Bedütig, unter eidgnössischem Schutz un ghört sit em Johr 2009 zum Museum Aargau.
D Lag vo de Burg
D Habsburg ligt öppe 35 Meter höcher als s Dorf Habsbrg u öppe 3 Kilometer südweschtlich vom Bezirkshauptort Brugg. Di ursprünglichi Burg isch e chli meh wi 100 Meter lang gsi un isch uf em Gipfelgrat vom Wülpelsbärg bauet worde, wo zum Faltejura ghört. Uf de Nordweschtsite gohts Gländ steil bis zum Taal vo de Aare abbe.
Yu-Gi-Oh! GX
Handlig
By Yu-Gi-Oh! GX (Churz: YGO GX) gaht es um de 16-jährige Jaden Yuki. Sis gröschte Vorbild isch de Yugi (Vollschtändig:Yugi Muto) und er wett unbedingt a d`Duellakademie gah, die de Seto (Richtig:Seto Kaiba) eröffnet hät. Döt lernt ma sich duellierä (mit Duellmonschtercharte). Es git drü Hüüser: S erschte und s beschte isch "Obelisk Blue" (Übersetzt: Obelisk Blau, oder de Blaui Obelisk), wo d`Schüeler hichömmet, die i de Ufnahmeprüefig, wo useme Duell und emme Schriftliche Teil bestaht, sehr guet abgschnitte händ. Die schlechtischi Grubbe, "Slifer Red" (übersetzt:Sleifer Rot oder Rotä Sleifer), dört wo de Jaden hichunnt, sind die, die sehr schlecht i de schriftliche Prüefig gsi sind. Dann gits no s`mittlere, nämmlich "Ra Yellow" (Übersetzt: Raa Gääl oder Gääle Raa).
Sändigsziite
Yu-Gi-Oh! GY isch mängisch vo Mäntig bis Friitig uf RTL 2 z gseeh.
Basler Korporationen
Es git 29 öffentlig-rächtligi Korporazioone z Basel, wo die mäiste von ene us em spoote Middelalter stamme. Die historisch bedütendste under dene si d Zümft, wo im 13. und 14. Joorhundert gründet worde si und no di noo die politischi Macht in dr Stadt an sich grisse häi, bis si sä im Lauf vom 19. Joorhundert wider verloore häi.
Bi Korporazioone vo dr Stadt Basel stoot vor em äigentlige Korporazioonsnaame «E.E.», wo «eine ehrenwerte» bedütet.
D Chläibasler si, wo iir Stedtli im 14. Joorhundert zur groosse Stadt cho isch, au in d Groossbasler Zümft integriert worde, häi aber au iiri äigene Eeregsellschafte ghaa: «Zum Rääbhuus», «Zur Hääre» und «Zum Gryff».
Wo im 15. Joorhundert d Stadt erwiteret und die nöije Stadtmuure baut worde si, häi sich in de fümf Vorstedt Gsellschafte afo entwickle: Im Santihans d Vorstadtgsellschaft «Zur Mägd», in dr Spalevorstadt d «Zur Kräije», in dr Steinevorstadt «Zu de Drei Eidgenosse», in dr Aeschevorstadt «Zum Rupf» und in dr Dalbevorstadt d Gsellschaft «Zum hooche Dolder».
Sust git s no d «Gsellschaft vo de Füürschütze», wo 1466 gründet worden isch, die «Akademischi Zumft» us em 19. Joorhundert und d «Bürgerkorporation Chläihünige», wo sit dr Iigmäindig vo Chläihünige 1908 dört en äänligi Rolle schbiilt wie d Eeregsellschafte im Chläibasel.
Zu de historische Baasler Korporazioone ghööre au die middelalterlige Freihäitsgnaabe uf em Koolebärg, won e äigeni Grichtsbarkäit ghaa häi.
D Bedütig vo de Basler Korporazioone
Vor allem d Zümft si politisch wääred Joorhunderte seer iiflussriich gsi, aber im Lauf vom 19. Joorhundert häi si iiri Rolle in dr Politik, dr Verdäidigung vo dr Stadt und andere öffentlige Gebiet verloore und si zun ere Art gsellschaftlige Veräin worde. 1942 het dr Mäister «Zu Safran» en Iniziative lansiert und alli Mäister vo de Zümft, vo de Eeregsellschafte und Vorstadtgsellschafte zum erste Mäisterbott iiglaade, wo denn jeedes Joor mindestens äimol im Früelig stattgfunde het. S Ziil vo dere Versammlig isch gsi, die gmäinsaame Interässe vo de Korporazioone dr Bürgergmäind gegenüber z verdräte und mit andere Korporazioone im In- und Usland Bezieige z underhalte. Dr Früeligsbott weelt e Fümfer-Usschuss und e Seckelmäister und Schriiber.
Isabella I. (Kastilien)
D Isabella I. vo Kastilie (* 22. April 1451 z Madrigal de las Altas Torres; † 26. Novämber 1504 z Medina del Campo; au Isabella die Katholisch, span. Isabel la Católica) isch vo 1474 bis zu iirem Dood 1504 d Köönigin vo Kastilie und León und vo 1479 bis 1504 as d Frau vom Ferdinand II. au d Köönigin vo Aragón.
Regierigszit
D Isabella het zämme mit iirem Maa Ferdinand über e groosse Däil vo dr Iberische Halbinsle gherscht. Si het sich scho 1486 für e Christoph Kolumbus iigsetzt, so dass er denn 1492 Amerika under dr spanisch-kastilische Faane het chönne entdegge. Das isch d Grundlaag für s spöötere spanische Kolonialriich gsi.
Under iire isch 1488 dr Consejo de la Suprema y General Inquisición, die spanischi Inkwisizioon iigfüert worde, wo vor allem die sogenannte Marranos undersuecht het, zum uusefinde, öb si im Ghäime immer no Juude sige. Vili von ene si im e Autodafé uf em Schiterhufe verbrennt worde.
Churz noch em Ändi vo dr Reconquista, dr Erooberig vom Emiraat vo Granaada, wo dr letscht Stützpunkt vo de Maure in al-Andalus gsi isch, im Januar 1492 het si am 31. Merz 1492 s Alhambra-Edikt underschriibe, wo alli spanische Juude us em Land usgwiise het. 1502 si au die letschte Muslim us Spanie verdriibe worde.
D Isabella und dr Ferdinand häi im ganze Land d Santa Hermandad (die Häiligi Bruederschaft) iigfüert, e Bolizei- und Justizsüsteem, wo die lokaale hermandades abglööst het, wo bis denn üüblig gsi si, und d Rächt vo dr lokaale Aristokratii iigschränkt het.
Aleuten
D Aleute ([] oder []; au mit eme Trema gschriibe: Alëute) si en Inselchetti zwüsche Nordamerika und Asie am Südrand vom nordpazifische Beringmeer.
Geografii
D Inselgruppe ghöört zum US-Bundesstaat Alaska und goot im ene Booge am Südrand vom nordpazifische Beringmeer vo dr Alaska-Halbinsle 1750 Kilometer gege Weste bis zu de russische Kommandöörinsle, wo e westlige Uslöifer vo dr Inselchetti si und geologisch zu de Aleute ghööre.
D Inselgrubbe bestoot us 162 Insle und het im Ganze e Landflechi vo 17'670 Quadratkilometer. Si wird in meereri Grubbe iidäilt: d Fox Islands, d Islands of Four Mountains, d Andreanof Islands, d Rat Islands und d Near Islands. Dr amerikanisch Däil bestoot us em Bezirk Aleutians East Borough (Gsamtflechi 38'880 Kwadratkilometer, Landflechi 18'099 km²), wo au dr westlig Däil vo dr Alaska-Halbinsle umfasst, und us dr Aleutians West Census Area (Gsamtflechi 36'562 km², Landflechi 11'388 km²), und het öbbe 8'200 Iiwooner. Die mäiste vo dene si Fischer und Belzdierjeeger, wo zruggzooge in elf Gmäinde uf nume siibe Insle lääbe. D Hauptinsle isch Unalaska mit em Hauptort und em Flottestützpunkt Dutch Harbor. Die russische Komandorski-Insle bilde dr Aleutedistrikt vo dr Region Kamtschatka und häi öbbe 600 Iiwooner.
S Klima isch chüel (−5 bis +2 °C im Winter, 10 °C bis 13 °C im Summer) und nass (500 bis 2000 mm bro Joor). Es räägnet an 120 bis 250 Dääg im Joor.
Flora und Fauna
Wasserdier hingege git s mee: Walfisch, Seehünd, Seelöje und Seeotter. Früener häi no d Seechue vom Steller und die aleutischi Seerobbe do gläbt.
Under de Wasservögeln si meereri Gans- und Äntenarten, Albatros und Kormoran.
Madrider Zuganschläge
Am 11. März 2004 werded bi Terroraaschlääg in de Hauptschtadt vo Schpanie, Madrid 191 Mensche umbraacht und meh als 1'500 verletzt. D Aagriffsziil vo de islamistische Terrorischte, wo 10 Bombe i Reisetäsche verschteckt händ, sind 4 Züüg in de Vorort vo Madrid gsii. Bimene spätere Polizeiiisatz sprenged sich 7 Verdächtigi in ihrem Appartement i d Luft.
Die domooligi schpanischi Regierig vom Partido Popular under em José María Aznar het voriilig d ETA verantwortlich gmacht. Dr Aaschlag churz vor de Parlamäntswaale und die froogwürdigi Informazionspolitik vo dr Regierig vom Aznar häi d Weeler beiiflusst und d Sozialiste vo dr PSOE häi d Waale am 14. März 2004 gwunne.
Kirchenthurnen
Geografi
Chiuchetuurne ligt im Gürbetau am Oschthang vom Längeberg. D Flächi vor ehmolige Gmeind hed us 77,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 9,5 % Waud, 11,9 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi bstange. D Nachbergmeinde si Rümlige, Gäuterfinge, Mülidorf, Mületurne u Riggisbäärg gsii.
Gschicht
Chiuchetuurne isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1201 aus Thornon (1228 aus Tornes, 1262 Turindon, 1318 Turnden, 1323 Turndon, 1349 Kirchturnden, 1361 Thurondeon, 1373 Kirchturndon).
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört. Uf en 1. Jänner 2020 het si zäme mit Mületurne u Looschterf zu Tuurne fusioniert.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.
Heinz Siebold
Lääbe
Är het iber d Johr bi vyl Projäkt zue dr Wurzle vu dr dytsche Demokraty mitgmacht, unter anderem isch er Mitautor vum Buech „Der Münstergeneral – Menschen und Ereignisse – Freiburg in der Badischen Revolution 1848/49“, erschine im Loorer Verlag Moritz Schauenburg. Derzue isch er Sprächer vu dr „Initiative zur Erinnerung an die Badische Revolution“, wu all Johr am 31. Juli Mahnveraastaltige macht am Ort, wu d Freihaitskämpfer Maximilian Dortu, Friedrich Neff un Gebhard Kromer hiigriichtet wore sin.
Dr Siebold dritt au as Sänger un Musiker uf, spiilt gitarre un singt unter anderem Lieder uf Alemannisch. Syt e baar Johr dritt er als zämme mit dr Dichteri Ulrike Derndinger un duet iri Gedicht mit dr Gitarre beglaitee. Di baide hän mittlerwyli ghyrote un läbe mitenander z Lohr.
Kirchenthurnen
Religion
89,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,0 %, CVP 0,6 %, EVP 5,7 %, FDP 6,7 %, GLP 1,1 %, GP 4,4 %, SP 8,3 %, SVP 35,6 %, Suschtigi 17,6 %.
Di letschti Gmeindspresidänti vo Chiuchetuurne isch d Barbara Zürcher gsii.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 292 Ywohner 97,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Chiuchetuurne ghört zum Hochalemannisch.
Tomás de Torquemada
Dr Tomás de Torquemada (* 1420 z Valladolid; † 16. Septämber 1498 z Ávila) isch e spanische Dominikaner, Biichtvater vo dr Isabella vo Kastilie und dr erst Groossinkwisitor vo Spanie gsi.
Si Lääbe
Dr Tomás de Torquemada isch uf e Dominikanerkonwänt San Pablo in sinere Geburtsstadt Valladolid gange und isch spööter Prior vom Chloster vo Santa Cruz, Browinz Segovia worde. Er het groosse politische Iifluss as Berooter und Biichtvater vo dr Köönigin Isabella I. und em Köönig Ferdinand II. ghaa. 1478 isch er Inkwisitor für Kastilie worde und 1483 het s Köönigsbaar bim Bapst Sixtus IV. duuregsetzt, ass er zum erste Groossinkwisitor vom Köönigriich Aragón ernennt worde isch. Spööter isch er au für Kastilie verantwortlig gsi und vo 1484 aa schliesslig für ganz Spanie.
Er het z Spanie en äigene inkwisitorische Verwaltigsapparat ufbaut, dr Grundstäi für die Spanischi Inkwisizioon, wo denn bis ins 19. Joorhundert bestande het. S Ziil und d Opfer vo de inkwisitorische Verfolgige si usser Heretiker in erster Linie d Conversos und d Moriscos gsi, Jude beziejigswiis  Maure, wo zum Christedum konwertiert häi.
Dr Tomás isch dr Nöwöö vom Juan de Torquemada, wo äine vo de brominäntiste Verdräter vo de papalistische Posizioonen uf em Baasler Konzil gsi isch.
Slowakei
D Slowakei isch a klenns Land in Mitteleuropa und hätt ca. 5 Mio. Iwohner. Es grenzt im Weschta an Österriich, im Norda an Tschechia und Pola, im Oschta an d Ukraine und im Süda an Ungarn.
In dr Slowakei leband neba da Slowaka no ca. 600.000 Ungarn und im Oschta a paar tusig Roma.
D Hauptstadt isch Bratislava (Pressburg).
Geografi
D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).
Im Norde vùm Land sìn d'Gebirg Tatra (Tatry) ùn Nììderi Tatra (Nízke Tatry), Malá Fatra, Veľká Fatra ùn Slovenské rudohorie, wùù näbe vile andere zù de Karpate ghöre; am höchste isch de Gerlachovský štít mìt 2.655 Meter, wùù nùme eine vù vile Bärg ǜber 2000 Meter daarstellt; de diefst Punkt isch bi Streda nad Bodrogom an de ungarische Gränze ùf 94 Meter. Im Sǜǜde nìmmt di Großi Ungarischi Diefebeni e Deil vùm Land ii.
Gwässer
De längst Flùss isch d'Waag (Váh), wùù ùf ere Längi vù 400 Kilometer durchs Land fließt. Si entspringt bi Štrbské Pleso ìn de Hooche Tatra ùn fließt bi Liptovský Hrádok mìt de Schwarze Waag (Čierny Váh) zämme, bìs si an de ungarische Gränze bi Komárno ìn d'Donau fließt. Au d'Donau ghöört zù de gröschte Flǜss vùm Land ùn isch ùf ere Längi vù 170 Kilometer hauptsächlig e Gränzflùss zù Ungarn. S Wasser fließt hauptsächlig ǜber d'Morava, d'Waag, d'Hron ìn d'Donau ùn deno witter ins Schwarz Meer.
See nämme ìn de Slowakei 45 Quadratkilometer Flächi ii; de gröscht isch de Stausee Orava an de polnische Gränze mìt 35 km² Flächi ùn 38 Kilometer Diefi.
Chlima
D'Slowakei isch vù me-ne kontinentale Chlima bräägt. D'Sùmmer sìn heiß bi-n-ere Durchschnìttstemperatur vù 21 Grad ùn ere durchschnìttlige Höchsttemperatur vù 25 Grad. Im Winder lìt d'Temperatur durchschnìttlig bi 0 Grad; Schnee lìt jee nooch Hööchi an bìs zù 130 Daag.
Gschicht
Wie archäologischi Fünd bezüge, isch d'Slowakei schù ìm mìttlere Palöolithikum (200000-35000 v. Chr.) bewohnt gsìì, ìn de Antike hän d'Kelte, wùù ìm 5. Johrhundert v. Chr. chùù sìn, gsììdelt. Im 1. Johrhundert n. Chr. sìn d'Quade gfolgt. Wiil sälli Germane gsìì sìn ùn d'Slowakei an de Gränze zùm Römische Riich gläge isch, isch si vùm 1. bìs zùm 5. Johrhundert Schaublatz vu-n-ere Viilzahl vù Chrieg zwüsche Römer ùn Quade gsìì.
Ùm s Johr 500 ùme sìn di slawische Stämm ìn d'Slowakei iigwandert, gliichzittig hän d'Hùnne ùn spöter d'Aware ìm Sǜǜde ùn Weste e Bedrohig daargstellt. Im 7. Johrhundert isch s Riich vùm Samo gründet worre, usserdèm isch ab 800 e christligs Fürschtedùùm ùm Nitra ùme bekannt, wùù 833 ìn Grooßmähre ùfgange isch.
906 hän d'Ungare d'Slowakei iignùù ùn si isch zùm Chönigriich Ungarn chùù. D'Christianisierig, wùù ìm gliiche Johrhundert bassiert isch, hät de Slowakei züe-n-ere westlige Orientierig verhulfe, wùù no ìm 19. Johrhundert spǜǜrbar gsìì isch, usserdèm hät si ihre mìt em Przemyslide Wenzel, wùù vù sinnem eigene Brüeder, em Antichrist Boleslav, ùmbrocht worre isch, e spötere Märtyrer gschaffe. Wuu d'Przemyslide ìn de Slowakei an d'Macht chùù sìn, hät d'Deilig vù de dörtmolige „Westslawe“ ìn Tscheche ùn Slowake stattgfunde, de Boleslav hät sich abber 950 em düttsche Chönig underworfe. Säll hät ǜber di düttsche Iiwanderer, wùù zùm Bispiil de Bärgbau ùfläbe loo hän, e Entwìcklig brocht, ùf de andere Sitte e konfliktriichi Zitt, wùù bìs ins 13. Johrhundert duurt hät.
D'Kodifizierig vù de slowakische Sprooch, wùù de Anton Bernolak 1787 voorgnùù hät, isch eine vù de Aafäng vu-n-ere slowakische Nationalbewegig gsìì. Sälli hät s Land ìn de Folgezitt erfasst ùn sich gege di ungarischi Oberschicht gwändet, wùù zùm Bispiil s Ungarisch als Amtssprooch hät wölle dùùresetze. Au d'Loslösig vù de Habsburger isch e Ziil gsìì, d'Septämberrevolution 1848 isch abber erfolglos blììbe. Nooch em Erschte Wältchrieg isch s Habsburgerriich ùfgspalte worre ùn Ungarn hät ìm Frììde vù Trianon e Deil vù sinnem Gebiet an d'Slowakei mieße abdrätte. Ùf de Verdraag vù Pittsburgh hìì isch am 20. Novämber 1918 d'Tschechoslowakei gründet worre.
Di düttsche Minderheite, wùù bishäär zù de Oberschicht ghöört ghaa hän, sìn jetz de Underdrùckig zùm Opfer gfalle. Am Aafang hän düttschi Partäie no versüecht, durch Kooperation mìt de Slowakei meh Rächt fǜr di Sudetedüttsche z erreiche, deno isch abber d'NSDAP an d'Macht chùù, wùù 1938 s Münchner Abchùù dùùregsetzt hät; doodemìt isch s sudetedüttsch Gebiet ans Düttsch Riich gfalle. E Johr spöter isch de Drùck vù de Düttsche so witt gstììge, dass d'Slowakei als unabhängig hät mieße deklariert werre. De Räst vù de Tschechoslowakei isch deno als Protektorat Böhme ùn Mähre zùm Düttsche Riich chùù.
Nooch em Zweite Wältchrieg hät s sowjetisch Militär d'Wìderhäärstellig vù de Tschechoslowakei erzwunge, 1948 isch es e kommunisdischi Volchsdemokrati worre.
De Alexander Dubček hät ab 1962 versüecht, e demokratische Sozialismùs iizfiehre, isch abber 1968 vù de sowjetische Drùppe abgsetzt worre. Sii Noochfolger, deGustáv Husák, hät di kommunisdischi Ordnig wìderhäärgstellt, gliichzittig abber e Zämmearbet mìt Düttschland aagfange.
Nooch em Zämmebruch vù de kommunisdische Ordnig isch d'Slowakei e föderativi Republik ìnnerhalb vù de Tschechoslowakei worre ùn de Vladimír Mečiar, Aafieher vù de Bewegig Öffentligkeit gege Gwalt, isch erschte Sììger vu-n-ere fräie Wahl worre. Zwaar isch er ìm Abrìl 1991 vùm Parlamänt abgsetzt worre, sinni nöi gründeti Bewegig fǜr e demokratischi Slowakei hät abber 1992 wìder d'Wahle gwùnne. Au nooch de Deilig vù de Tschechoslowakei ìn zwei unabhängigi Staate am 1. Januar 1993, wùù ùf di verschììdene Indrässe zrùckgoht ùn frììdlig verloffe isch, hät sinni Partäi d'Mehrheit ghaa. Au wenn de Mečiar anne 1994 vù nöiem fǜr abgsetzt worre isch, isch er ìm Herbscht vùm gliiche Johr wìder gwählt worre. 1998 ùn 2002 hät abber drotz de Mehrheit fǜr de Mečiar di Slowakischi Demokratischi Koalition mieße bildet werre, wiil de Mečiar kei Koalitioonspartner gfunde hät, ùn de Mikuláš Dzurinda isch zùm Regierigschef worre. Dank ihm hät's nooch ere Periode, wùù sich d'Slowakei aagfange hät isoliere, wìder e Aanööcherig an s rästlig Europa gee, wùù zùm Biidrìtt zù de Europäische Union ìm Johr 2004 gfiehrt hät.
Bevölcherig
Vu de rund 5.447.500 Iiwohner sìn 4.615.000 (84,7 %) Slowake, 521.000 (9,6 %) Ungare, 44.600 (0,8 %) Tscheche, 24.000 (0,4 %) Rhutene, 11.000 (0,2 %) Ukrainer, 5.400 (0,1 %) Karpatedüttsschi, 2.600 (0,05 %) Pole, 2.300 (0,04 %) Mähre ùn 890 (0,02 %) Kroate.
Under de Iiwohner dominiere römischi Katholike mìt 68,9 % ùn Brotestante mìt 10,8 %; 13 % bezeichne sich als Atheiste. Religiösi Minderheite sìn di griechisch-katholischi Chirch (4,1 %) ùn di orthodoxe (0,7 %) ùn no witteri mìt eme Gsamtaadeil vù 3,2 %.
D'Arbetslosigkeit isch mìt 9,9 Brozänt hooch wie au de Aadeil vù Iiwohner under de Armüetsgränze mìt 21 %. S BIP broo Chopf isch 2007 bi 7480 Euro gläge.
D'Slowakei fiirt zwei Nationalfiirdig, nämlig de 29. August, wùù an de Nationalùfstand erìnnert ùn de 1. Septämber, de Johresdaag vù de Verfassig vù de Slowakische Republik.
Wappe ùn Flagge
S Wappe vù de Slowakei zeigt e wisses „byzantinischs Doppelchrütz“, wùù voor rotem Hindergrund ùf de mìttlere vù dräi blaue (friehjer griene) Bärgspìtze stoht. Es hät d'Form vù me-ne friehgotische Schild. S Doppelchrütz stoht fǜr d'Christianisierig vù de Slowake ìm 9. Johrhundert, d'dräi Bergspìtze stelle die vù de Tatra, de Matra ùn de Fatra daar. Sinni Ähnligkeit zùm ehemolige Wappe vù Oberungarn erìnnert an di friehjeri Züeghörigkeit zùm Chönigriich Ungarn als „oberungarische“ Deil.
D'Flagge enthaltet di sognännte panslawische Farbe wiss, blau ùn root. Säll goht ùf de Wunsch nooch Unabhängigkeit (in dèm Fall vù Ungarn) zrùck. D'Slowakei hät zämme mìt zahlriiche andere slawische Staate d'Farbe vù de rùssische Flagge ǜbernùù, wiil ìn Rùssland als unabhängige slawische Staat e Voorbild gseh worre isch. Di am Aafang wiss-roti Flagge, wùù 1848 festglegt worre isch, hät spöter no e blaue Streife ùfgnùù, isch abber wäge de Abhängigkeit vù Ungarn nie offiziäll worre. In de churze Zitt als unabhängigs Land während em Zweite Wältchrieg hät d'Slowakei d'Trikolore als Flagge ghaa; noochdèm d'Tschechoslowakei ùfglööst worre isch, hät di slowakischi Verfassig entschììde, ab em 1. Januar 1993 au s Wappe ìn d'Flagge ùfzneh.
Wirtschaft
In de Sowjètzitt hän ìn de Slowakei d'Metallindustri, di chemischi ùn d'Rüstigsindustri voorgherrscht. Säll hät sich nooch de bolitische Wändi vù 1989 massiv gändert; hät de Industrisektor ìm Johr 1991 no 61 Brozänt vùm Brùttoinlandbrodukt ussgmacht, isch sii Aadeil bìs 2000 ùf 24,3 Brozänt gsunke. De Dienschtleistigssektor hät an Bschäftigte züeglegt, gliichzittig hän sich vili Automobilhäärsteller ìm Land aagsììdelt – d'Slowakei hät güeti Chance, ìn de nöchste Johr zù eine vù de dräi gröschte Autohäärstellernatione rèlativ zù de Iiwohnerzahl z werre. De Aareiz fǜr d'Automobilindustri isch hauptsächlig di finanziälli Understǜtzig durch d'Regierig gsìì.
De schnäll Ùmschwung ìn de slowakische Wirtschaft isch voor allem drùf zrùckzfiehre, dass si sich durch ihri Nööchi zù Wachsdùùmsmärkt ùn di gringi Bestürig hät chönne entwìckle. E wichtige Faktor sìn au di bolitische Änderige vùm Johr 1998 gsìì, wiil sällemools e Aanööcherig an de Weste vù Europa aagfange hät: Investitione ùs em Ussland sìn stärcher gfördert, d'Stüre gsänkt ùn d'Infrastruktur verbessert worre. Vu de Investitione chömme 49 Brozänt ùs Düttschland.
Wirtschaftlig gseh sìn d'Hauptstadt Bratislava ùn ihri Ùmgebig, d. h. de Weste vùm Land, di am witteste entwìckelte Regione. Ihrer Arbetslosequote vù 5 Brozänt stönn ìm Oste 30 Brozänt entgege (landeswitte Durchschnìtt: 10 Brozänt), ùn vù denne sìn rund e Drìttel als Schwarzarbeter dätig. Säll lìt draa, dass sich d'Investore ùs em Ussland ìm zändraler glägene Weste aasììdle ùn sìì meh understǜtzt werre wie di iiheimische Firme. Zùdèm isch de Oste ìn Bezùùg ùf Infrastruktur ìm Weste underläge.
Mìt ca. 135 Euro hät d'Slowakei nooch Litaue di zweitnììdrigste Mindestlöhn vù de EU.
Kultur
Wäge ihrer lange Gschicht ùn ihrer zändrale Laag am Chrützigspunkt vù mehrere Kulture hät d'Slowakei e ussbräägti Kultur. Landeswitt gìt's 70 Musee ùn ǜber 70 Musee, dräi Operätteensembles ùn e Operättetheater. Bekannti internationali Musikveraastaltige sìn zùm Bispiil z Bratislava, Zvolen, Detva ùn Východná. Au ìn de Architektur isch viil erhalte blììbe, soo findet mer ìm ganze Land gotischi, romanischi, Renaissance- ùn Barockbauwärch wie au Mischforme vù mehrere devùù. 16 hisdorischi Stadtviertel mìt insgsamt 158 Dänkmöler stön under Dänkmoolschùtz.
Bildig
De slowakisch Schüelgang beìnhaltet e nüün- odder ìn Einzelfäll achtjöhrigi Grundschüel; nooch säller cha mer ändwäder ùf e Brüefsschüel odder nooch bstandener Ùfnahmebriefig ans Gymnasiùm. Fǜr de Aadrìtt vù me-ne Studiùm bruucht mer s Abitur ùn d'Ùfnahmebriefig vùm Gymnasiùm.
Eugen Seiterich
De Eugen Viktor Paul Seiterich (* 9. Jänner 1903 z Karlsrue; † 3. März 1958 z Friburg im Brisgau) isch vu 1954 bis 1958 Erzbischof vu Friburg gsii.
Lewe
De Eugen Seiterich isch as elteschter Suhn vum großherzoglige Hofkutscher Franz Seiterich un siner Frau Adelheid geb. Müller uf d Welt kumme, sin Brueder Ludwig Seiterich (1904–1979) isch speter Landrot z Waldshuet un z Konschtanz gsii. Sini Kindheit un Jugend het de Eugen Seiterich z Karlsrue verbrocht un het im März 1921 am Goethegymnasium s Abitur gmacht.
Deno het de Seiterich z Friburg Katholischi Theologi un Philosophi studiert un het am 19. März 1926 vum Erzbischof Karl Fritz d Prieschterweih bikumme. Deno het er as Vikar z Bade-Bade, z Neistadt un z Heidelberg gschafft. Denewe het er witer studiert un isch anne 1930 mit ere Arwet iwer di logisch Struktur vum Typusbegriff bi William Stern, Eduard Spranger un Max Weber zum Dr. phil. promoviert wore. Anne 1936 isch er iwer d Gottesbewiis bim Franz Brentano zum Dr. theol. promoviert wore.
Im Johr 1938 het er sich an de Theologische Fakultät vu de Albert-Ludwigs-Universität Friburg habilitiert un isch vum Erzbischof Conrad Gröber 1938 zum Professor am Prieschterseminar z St. Peter un 1945 zum Subregens ernennt wore. Anne 1949 isch er ordelige Professor fir d Fächer Apologetik un Religionswisseschaft wore.
Am 23. Juni 1952 het en de Papscht Pius XII. uf Vorschlag vum Erzbischof Wendelin Rauch zum Titularbischof vu Binda un zum Weihbischof z Friburg ernennt wore. D Bischofsweih het em de Wendelin Rauch am 3. September1952 gspendet.
Noch em Dod vum Rauch isch er anne 1954 zum bisher jingschte Erzbischof vu Friburg gwehlt wore. Sini amtszitt isch awer au di kirzescht vun allene Friburger Bischef gsii. Scho am 3. März 1958 isch er an ere Lungeembolie gstorwe.
Kithara
D Kithara (, kithára, kítharis) isch en antiks Saiteinstrument. Si isch äänlich wie d Laier und d Phorminx aber witter entwicklet und isch da Musiginstrument i de Antiki gsii, wo am höchste agsee gsii isch. Kithara isch o vo de Etrusker und Römer öbernoo wore.
Name
S Wort Kithara stammt usere vorgriechische Sprooch, d Etymologie isch nöd bikannt. I de Bible werd Kithara för die semitischi Kinnor bruucht, won e äänlich Instrument isch.
Öber arabisch qīṯār, qītār (قيثار) isch da Wort mit de Maure uf Spanie choo. Usem spanische guitarra sind di tütsche Instrumentenäme Gitarre, Quinterne und Zittere entstande. Allerdings sind die antiki Kithara und d Gitarre, wie o d Zittere ganz verschidnigi Musiginstrument. Im Noigriechische bizaichnet κιθάρα di antiki Kithara und di moderni Gitarre.
Uufbau
D Kithara ghört zo de Famili vo de Laiere, wo gliichlangi Saite hend, zwee Ärm und e Joch. I de Antiki isch nöd immer gnau zwösched de Laiere und de Kithara unterschide wore, do si zimmli äänlich uufbaut sind. D Kithara aber hett im Gegesatz zo de Laiere e chasteförmige Schallchaste (ἠχεῖον, echeíon) us Holz, wo geg hindere buuchig, vore aber flach isch. De Fuess isch bi de Konzertkithara flach, bi de Wiegekithara rund. Am Schallchaste sind zwee Ärm (πήχεις, pécheis) agmacht, wo graad oder liecht geg use gchrümmt sind. Oben ade Ärm isch e Querstab (ζύγον, zýgon „Joch“) bifestigt. A dem sind d Stimmchnebel bzw. -wirbel (κόλλοπες, kóllopes) aagmacht. Uf de Deggi vom Schallchaste isch e Saitehalter (χορδότονον, chordótonon) aabrocht. D Saite (χορδαί, chordaí) wered denn öber e Steg (μαγάδιον, magádion) zom Joch gfüert, wo si mit de Stimmchnebel gstimmt were chönnt. D Saite sind une nöcher binenand as obe. D Kithara hett i sibe Saite, selte aber au mee. Si sind us Därm oder Seene gmacht, selte au us Liine, wa aber e zimmli fiine Too gitt. D Stimmchnebel sind i de Regle us Schwarte gsii, mengisch au us Stoff.
Spilwiis
D Grieche hend underschide zwösched em Kitharist (κιθαριστής, kitharistés) und em Kitharöd (κιθαρῳδός, kitharoidós), de letscht het zom Kitharaspiil ane no gsunge. D Wiegekithara miteme runde Fuess isch vo Frau gspillt wore, d Konzertkithara vo Mane, wo Bruefsmusiker gsii sind.
Entwicklig
Zwoor hend di alte Grieche nöd gnau zwösched de drai iihaimische Saiteinstrumen, de Lyra (Laiere), de Phorminx und de Kithara underschide. Allgimain werd aber agnoo, ass d Kithara sich us de Phorminx entwicklet hett. De Homer nennt maist d Phorminx und offebar synonym dezue d Kitharis. Di sibesaitigi Kithara isch da Saiteinstrument gsii, wo am maiste entwicklet woren isch. Versüech mit nüü-, zee- elf- oder zwölfsaitige Kithare hend sich nöd döregsetzt und sind allgimain onöd guet bim Publikum achoo.
Mythos
Noch de griechische Saage het de Apollon d Kithara erfunde, im Gegesatz zo de Laiere, wo de Hermes scho as chliine Bueb erfunde gha het, die denn aber em Apollon gschenkt hett. De Apollon isch de aigetlichi Musiggott gsii und er isch hüüffig mitere Kithara abbildet wore. Zo sinene Eere sind au Musigwettchämpf abghalte wore. Er isch o de Herr vo de Muse.
Di griechische Saage chennt o vili Kitharoide, wo maist e tragisches End nemid, so de Orpheus, de Linus oder de Thamyris.