cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sauschwänzlebahn
Gleisbett
Diè ganz Strecki hèt urschprünglich us Gleis mit èm Stuèlschinè-Oberbau bschtandè. Die meischtè Exemblaar dodèvo hèt mo im Lauf vo dè Nato-Renovyrig durch Vignolschinnè ersetzt worrè, z letscht sin d Stuèlschinnè vom Buchbärg-Dunnel im Zitruum 1969-1977 ersetzt worrè. Aafangs isch diè ganz Streggi uff Holzschwellè volait gsi. Spöter hèt mo disellè im unterè un oberè Abschnitt durch Staalschwellè ersetzt. Holzschwellè sin uff de hütigè Streggi nu no voeinzelt aaztreffè. Uff èm unterè Abschnitt um dè Baanhof Ofteringè ummè gits au Bedong-Schwellè, welli vomuètlich bim Rüggbau vo dè ehemòligè Baanhofsgleis ybaut worrè sin. Bi dè Renovyrig vo dè Aitrachdalbaan hèt mò selli Streggi gröschtèdeils uff Bedongschwellè volait.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Wirtschaft un Infrastruktur
Zum Abschluss vum e schene Dag am Kaiserstuhl ghert e güets „Vierteli“; nohzüe 400 ha sin in grosser Sorteviilfalt mit Räwe bepflanzt.
Sauschwänzlebahn
Zweigleisigè Uusbau
Die Aaforderige als strategischi Bahn umfasset nit nu e gringi Stygig, sondern au die Vorbereitig für en zweigleisige Uusbau. Dütlich z erkenne isch sell no a de Widderlager un Pfyler vo de Brugge, wo d Breiti für zwei Gleis uusglegt worre isch, aber nu von em ußermittig agordnete eingleisige Überbau gnutzt wörd. Die zweischpurig dimensionierte Tunnel sin ebefalls nu einschpurig uusbaut. S Gleis isch i de Tunnel urschprünglich ebenfalls ußermittig glegè, aber i de Sechzger-Johr im Zug vo de NATO-Renovierung i d Tunnelmitti verschobe worre.
Weichè
Weichè hèts per Definition pro Bahnhof mindeschtens eini gää. Im Suèdabschnitt sin noch èm Rückgang vom Güètervokehr noch un noch fascht alli uusbaut worrè. Im Mittelabschnitt gits no Weichè. woby i dè meischtè Bahnhööf nu no Handweichè vowendet wörrè. Uusnammè sin d Bahnhööf vo Füètzè un Zollhuus. Diè manuelli Weichèschtüerig isch zwingend erforderlich gsi, well mo mit dè meischtè Bahnhööf au diè lokalè Stellwärk stillglait bzw. abbaut hèt. Dèvo ussgnõ sin, wie schu gschribbè, d Stationè z Füètzè un Zollhuus, welli übber è funktionsfähigs mechanischs Stellwärk vofüègè. Selbstverständlich wörred diè beidè Aaschlussweichè z Lauchringè un Hintschingè hützudaag (Stand: Oktobèr 2013) fernbedyènt, well si zum Aaschluss a d Schwarzwald- bzw. Hochrhybahn dienèt.
Signaal
Unter dè Betrybsfüürig vo de Dütschè Reichs- resp. Bundesbaan sin für d Vokeersregelig dütschi Formsignaal vowendet worrè. Well Streggi vor dè allgemeinè Yfüürig vo dè Lichtsignaal für dè Personèvokeer stillglait worrè isch, hèt mo für dè stark ygschränktè Vokeer kein Signalwächsel mee durrègfüürt. Selbscht diè bschtehendè Signaal sin im Süèd- un Nordabschnitt noch dèrè Yschtellig abbaut worrè, well mo diè ganz Streggi als Nebbèbahn mit voeifachtô Signalisyrig uusglait hèt. Überlebt hèn nu d Formsignaal uff èm Mittelabschnitt, diè joo ab 1976 widder mit Museumsvokeer belebbt gsi isch. Allerdings sin d Formsignaal sit dè Stilllegig vo dèm Abschnitt mit Ungültigkeitssignaal vosää. Gültigi Signaal gits hüt (Stand: 2013) nu no uff dè Bahnhööf Füètzè, Epfèhofè un Zollhuus, well dört Zuugkrüzigè möglich sin. Selbschtvoständlich eksischtyrèt gültigi Bloggsignaal bim Aaschluss a d Hochrhybahn bi Lauchringè un a d Schwarzwaldbahn bi Hintschingè, zmôl sy Blögg uff Hauptstreggè deckèt, un durch diè zuèschtändigè Stellwärk fèrnbediènt wörred. Alli Bahnhööf, uff dène Rangiervokeer stattgfundè hèt, hèn im Regèlvokeer bis 1955/1976 au übber diè Signaal Ra10 und Ra 12 vofüègt. Witerhin im Museumsbetryb hüüfig zum Ysatz chömmet Lütt- (Bü5) un Pfyftaflè (Bü4).
Baanübbergäng
Bahnübbergäng (BÜ) egsischtyrèt a dèrè Streggi in mässiger Aazaal. Mit dè Volegig vo dè Bundesstrõõss B314 im Wuètèdal vo dè Berg- i d Dallaag ( ab 1957 ) un dè domit vobundènè Aaschlüss aa d Dörfer im Dal, sin s è bitzeli mee worrè. Ab dè zletzscht bautè Umfaarigè hèt mo konsequent uff Unter- odder Überfüürungè gsetzt, z. B. z Eggingè, Èberfingè, Wizè, Füètzè ). Einzigi Uusnahm isch dè Bahnübbergang süèdlich vo Grimmelszofè, wo mô diè neui Umgehigsstreggi vo dè B314 mit ènèm neuè beschranktè BÜ vosää hèt. Diè technisch mit Schrankè un/odder Lichtzeichè gsichertè BÜ sin uff mit èm Hilfsyschalttaschtè (HET) automatisch un i eim uff dè Wutachdalbaan manuell gschtüèrèt. D HET-Automatik wird mit èrè Kontagtschleifè gschtüèrèt, wo für dè Lokfüürer mit èm Schild HET-Automatik kennzeichnèt wärd. Diè manuelli HET-Stüèrig bschtòt us èm Schlüsselschalter, mit wellem d BÜ-Sicherig ygschaltè wörd, sell wörd mit èm Schild HET aazeigt. Es hèt au hüt (Stand: 2013) no ebèärdigi Bahnübbergäng, un zwar sowoll beschrankti wie au unbeschrankti :
Uss dèrrè Lischtè lòt sich folgendes usèläsè:
Behandligsyrichtigè
Da uff dèrè Strecki vo 1876 bzw. 1890 bis zu dè Yschtellig vo dè Dampftraktion bi dè Dütschè Bahn un spöter während èm Betriäb vo dè Museumsbahn Dampfloks vokehrt hèn, sin früèner wie hütt Behandligsyrichtigè für d Loks nötig. Zu dè Behandlig nötig sin Kollèbunker, Wasserbhälter, Wasserkrään un Schlackegruèb. Nadürlich hèt mo diè Infraschtruktur ab 1976 peu à peu widder uffbauè müèsè. Mit Stand Mitte 2013 gits Wasserkrän in Zollhuus, Füètzè und Wizè. Wasserfassè ka mè au dènnè drei Standört. È Gruèb zum Schlackeziehè gits im Bw Füètzè. Z Füètzè gits witerhin au zwei Lokdepots.
Wärterposchtè
Bis zuè dè Stilllegig vom Südabschnitt anno 1971 sin a dè Wutachdalbaan a bedryblich wichtigè Püngt usserhalb vo dè Baanhööf sognannti Wärterposchtè (WP) gschtandè. Möglichi Ursachè für èn WP sin Baanübbergäng, Dunnelportaal un Bruggè gsi. Im Fall von èm WP am BÜ isch au dè Uusdrugg Baanwärterhüsli gläufig gsi. Selli WP sin chlyni, einstöckigi Hüsli mit Gibeldach gsi. Dè Gibel isch mit Holzlättli vokleidet gsi. D Wärterposchtè sin mit èm Diènschttelefon mit èm nägscht glegène Baanhof vobundè gsi. Sit dè Streggèschtilllegig sin vill WP völlig volotterèt, un è baar Johr spòter suksessyv abgrissè worrè. Ü baar wènnigi WP hèn übberläbbt, well si vo privat witer bruucht un inschtand ghaaltè worrè sin, asè z. B. dè WP 24 Obberè Portal vum Wylerkeerdunnel odder dè WP 28 bim Obberè Portal vom Sauschwänzledunnel.
D Strecki als europäische Magischtrale
Die erschte Überlegunge, e Bahnlinie durchs Wuetedal z baue, gönn ys Johr 1857 zruck. Bim Bau vo de Badische Hauptbahn vo Mannem bis noch Konschtanz hätt mo sich am Lauf vom Rhy orientiert, so dass mo dodezu zwunge war, die Strecki zweimol, nämlich by Basel un by Schaffhuuse, über Schwizer Gebiet laufe z loh. Es hätt aber au Beschtrebige gäh, d Linie entlang vo de Wuete um de Schwizer Kanton Schaffhuuse herumzführe, die sich allerdings letschten Endes nitt hätt könne durresetze.
Die Gmeinde entlang vo der Wuètè hänn dennoch hartnäckig en Ahschluss a s Ysebahnnetz vofochte, wa znächscht aber erfolglos blibe isch. Erscht als es Großherzogtum Baden in Erwägig zoge hätt, en Ahschluss zu de Gotthardbahn herzschtelle, wa de Bau vo nere Bahnstrecki entlang de Wuete wider e Thema. Diesell hett dodeby auch de erschte dütsch-schwizerische Grenzübergang für d Ysebahn zwischen Waldshuet un Koblenz im Aargau nutze sölle. Erschti Planunge zfolg hett die Strecki vo Oberlauchringe ahfangend entlang de Wuete bis nach Donaueschinge führe sölle. Dodefür isch im mittlere Bauabschnitt zwische Wize un Berringe e Streckenführig durch die Wueteflüehe bis Achdorf (Blumberg) un ahschließend flußuffwärts a de linke Talwange vo de Wuete ahschtygend bis Berringe blant gsy isch. Die Bahn sött sowohl Ahschluss a d Schwarzwaldbahn Offeburg–Konschtanz als au a die oberi Neckerbahn Villinge–Stuegett erhalte. Für letschteri hätt mo sogar e Streckenführung über Trossingen projektiert. Die in Erwägig zogni Variante Engen–Thayngen un Donaueschingen–Schaffhuuse sinn vo Bade vo vorneye abglähnt worre, da Bade die Strecki nitt über Schwizer Gebiet führe loh hätt welle. In em am 16. April 1870 erlohenem Gsetz sinn Oberlauchringn und Donaueschinge schliäßlich als Ahfangs- bzw. Endpunkt beschtimmt worre.
En erschtes Teilschtuck isch am 16. April 1875 zwische Oberlauchringe un Stüelinge eröffnet worre; sechs Dag später isch de offizielle Betrieb uffgenoh worre. Urschprünglich isch die Inbetriebnahm bereits zum Johreswechsel 1870/1871 blant gsy, allerdings isch sie durch des geologisch sehr inschtabili Gelände verzögeret worre. So wared während em Bahnbau unter anderem die Erdmasse immer widder grutscht. E Johr spöter, am 15. Oktober 1876, isch die Strecki bis nach Wize verlängeret worre. De Witerbau in Richtung Donaueschinge hät gschtocket einersitts wege geologische Problem i de immer noh inschtabile Wueteschlucht, well die projektierende Inscheniör festgschellt hän, dass d Witerführig vo dere Bahn durch die erscht 20.000 Johr alti Schlucht uhmöglich gsy isch. Usserdem hät die Wirtschaftsgries vo 1873 (Eisenbahnkrise) für e drohendes Liquiditätsproblem vo de Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen gführt. Y de Projektplanungsphase sin bereits Berechnunge bezüglich de Rentabilität vo derre strategische Bahn ahgschtellt worre, die selle Ergebnis bsunders die eigentlich Sauschwänzlebahn als dauerhaft defizitär uuswise hän. Unter Berücksichtigung vo dene Umschtänd hät des Projekt als gscheiteret goltè.
Die Strecki als strategische Ysebahn
Um sell Problem z löse, hät de Generalschtab Überlegunge agschtellt, ob im Donaudal zwische Inzigkofe un Duttlinge sowie in Südbade neui Ysebahnstrecke baut wörre könnet, die weder größeri Stygige uffwyset noh über Schwizer Territorium führe dörfet: Im Kontext vo strategische Umgehigsbahne, die sich vo Inzigkofe im Nordoschte bis noch Wyl am Rhy im Südweschte ziehe söttet, war au de Witerbau vo de Wuetedalbahn vorgsäh: Die Donautalbahn, die sit 1878 Ulm un Inzigkofe verbunden hät, het durch des enge Donaudal vo Inzigkofen bis Duttlinge verlängeret wörre solle. Zwische Duttlingen un dem klyne Dorf Hintschinge bi Immedinge sin zu dem Zitpunkt bereits scho Gleis gläge. Vo Hintschinge bis Stüelinge hett die Sauschwänzlebahn fertiggschtellt wörre sölle, um so de Kanton Schaffhuuse z umgoh un die Strecki witter nach Süedweschte z verlängere. Ab Stüelinge war mit de 1875 fertiggschtellte südliche Wuetedalbahn widerum e Anschlussstrecki vorhande un die ab Lauchringe witerführendi Hochrhybahn in sellem Streckeabschnitt unproblematisch, well disell zwische Lauchringe un Säckinge stellewys zwar in Sichtwiti zu de Schwyzer Grenz verloffe isch, aber ebe immer noh uff dütschem Hoheitsgebiet verloffe isch. Um d Stadt Basel z umfahre, isch es für e militärischi Nutzig aber notwendig gsy, vo Säckinge bis Schopfe erneut e strategischi Bahn – d Wehratalbahn – vorzsäh. Ab Schopfe war mit de Wiisedalbahn wider e milidärisch nutzbari Trasse bis Lörrach vorhande, vo wo mit enere witere Verbindigsbahn bis Wyl am Rhy e letschtes Stück Schwyzer Territorium umfahre wörre het müese. Vo Wyl am Rhy führt sit 1872 e Ysebahnstrecki über de Rhy nach Sankcht Ludwig, dem hütige Saint Louis, un so an e möglichi dütsch-französischi Front.
Trotz absehbar hoher Koschte vo nem solche strategische Bahnbau un gringem zivile Nutze vo de hauptsächlich durch dünn bsiedelets Gebiet führende Neubaustrecke isch es ab 1887 zu de Durchführig vo sellem doch abendüerliche Ysebahnbau-Vorhabe cho. Ab 1887 hat mr au mit em Witerbau vo de eingleisige Wuetedalbahn vo Hintschingen nach Südwesten ahgfange. Well die Strecki de Ahschprüch an e eventuelli milidärischi Nutzig gnüge het müese, het die Stigig vo de Bahn de Wert vo zehn Promille nit überstyge dürfe; sell heißt, s Trassee darf uff einem Kilometer Fahrstrecki nit meh als zehn Meter astyge.
Projektyrig vo dè Streggi
Dè Südabschnitt vo Lauchringè bis Wizä isch no vo dè Badischè Staatsysebaan als Deil von èrè europäischè Magischtraalè projektyrt un baut worrè. Dè Mittel- un Nordabschnitt isch vom Chriègsminischterium z Bèrlin brojektyrt worrè, vo dört sin folgendi Vorgaabè chõ:
D Trassyrig un spòter d Bauleitig hèt denn im Ufftrag vum Chriègsminischterium d Baudirektion vo dè Badischè Staatsysebaan übbernõ, well mo nǒch èm Bau vo dè Schwarzwaldbahn dè badischè Bahningenieur, allè voraa im Robert Gerwig, d geballti Kompetenz im Bau vo Mittelgebirgsbahnè zuègschribbè hèt. Taatsächlich voantwortlich für alli strategischi Baanè z Südbadè, also au für dè Mittel- un Nordabschnitt vo dè Sauschwänzlebahn, isch dè Baudirektor Auguscht vo Würthenau gsy, wellè d Streggi Wizä-Immedingè in èrè vo ihm vofasstè Dènkschrift uusfüürlich gwürdigt hèt.
Die Geografie vom Wuetedal het s aber au mit sich brocht, dass im mittlere Abschnitt vo Wize bis Blummberg en Astieg vo über 230 Meter z bewältige gsi isch. Die Streggi hèt dõhèr ischließlich de ebene Gleis i dè Baanhöf übber 25 Kilometer lang uusgführt wörre müèsè, obwol die z überwindendi Entfernig nu 9,6 km Luftlinie betrait hèt, um die gforderti maximale Stygig vo (10 Promille) nit z übberschrittè. Dõdemit isch d Bahn nu durch e künschtlichi Verlängerig z vowǜrkliche gsi, ähnlich wie mò s im Hochgebirge vo de Gotthardbahn oder de Albulabahn her kennt, un è baar Johr devòr vom Robert Gerwig au scho bim Bau vo dè Schwarzwaldbaan umgsetzt worrè isch. Grund für sèll zimli moderati Stygigsmaß sin diè schwèrè Milidarzüüg gsi, wo mò 1890 no mit rächt leischtungsschwachè Dampflokomotyvè beschpannè hèt müèsè.
Dè nördlich Aaschluss isch vo Donaueschingè uff Immèdingè volait worrè, well s Obberelsass, im spezièllè d Feschtung Belfort, vo dè Bundesfeschtung Ulm mit Nõchschub vosorgt wörrè hèt söllè. Sèllèwäg hèt mò diè Strategischi Umgehungsbaan nit a d Schwarzwaldbaan, sondern a d Donaudalbaan aabundè.
Dè minimale Halbmesser isch nu eimòl bruucht worrè, bi dè Keerschleifè vo Epfèhoffè, well s Kommèdal dört èbbè asè schmal (knapp 600 m schmal) gsi isch. Bi dè andrè Keerschleifè hèt mò èn Halbmesser vo 350 m brojèktyrt, au bi dè Spiralè vom Sauschwänzledunnel.
Bauzit vo dè Streggi
Während de Spitzezite vom Streckebau i de Johre 1889 un 1890 wared bis zu 3.700 Büezer bschäftiget. Dä immense Bedarf a Arbetskräft isch durch Awerbig im Ausland deckt worre, speziell z Italie, well d Italièner als guèti Muurer un Steimetz domols bekannt wared. Uffgrund em müehsame Bau vom Sauschwänzledunnel hèt sich dè Bedarf a Arbetskräft uff d Stockhalde konzentryrt. Mo muè bi dè Betrachtigig vom Uffwand a diè technischè Möglichkeitè denkè. Als Wärkzüüg hèt mo dè Büetzer Schuufel, Hackè un mit Wasserkraft aatribeni Bohrhämmer zur Verfügig gschtellt. Unterbrocht wared d Büetzer übrigens in em Lager uff èm Dalgrund vom Müllibachdal zwischèm Füetzener Steibruch un dè chlynè Stockhaaldè.
Eröffnig un Betriebsjohr bis zum Zweite Weltchrieg
Am 20. Mai 1890 isch die Sauschwänzlebahn em Verkehr übergäh worre. Während em Baue hen sich immer widder geologische Schwierigkeite ergäh, die des Projekt vertüert hen. So het beischpilswys de stählerni Biesenbach-Viadukt verlängerert wörre müese, well an sim Widerlager de bereits aufgschüttete Damm immer widder abgrutscht isch.
Die Bahnhöf a de Strecki sin wege dem z erwartende geringe Verkehrsuffkomme in em einheitliche Stil baut worre, um a dere Stell die Baukoschte reduziere z könne. Die Uswych- un Überholgleis a de Bahnhöf hen dodegege e Überlängi, um auch de längschte Milidärtransport über die Strecki führe z könne.
I de Anfangsjohr hen uf dere Strecki drei Personenzugpaare verkehrt un zuesätzlich noh eins als kombinierte Güeter- un Personezug, des bis noch Waldshuet a de Hochrhybahn durrebunde worre isch. E bar Züg hen au nu einzelni Streckeabschnitt befahre. Uffgrund de topografische Verhältnis het die Durchschnittsgschwindigkeit zunächscht au nu 26 Kilometer pro Stund betrait. Erscht zum Summerfahrplan vom Johr 1927 isch sie uff öpe 50 Kilometer pro Stund ahghobe worre.
1937 isch am Ostkopf vom Bahnhof Blummberg-Zollhuus en Verladebahnhof vo de Doggererz AG ygrichtet worre, wo im Volauf vo de nationalsozialistische Autarkiepolitik e Erzlagerschtätti im Raum Blummberg abbaut worre isch. Bis zu de Ynstellig vom Bergbau 1942 hen Güeterzüg meist a d Saar vokehrt, selte a d Ruhr. Im Summer 1944 sin ußerdem mehreri Lazarettzüg über d Sauschwänzlebahn gführt worre.
Die Nutzung vo de Sauschwänzlebahn war aber insgsamt betrachtet sowoll i Fridenss- als au in Chriegszite mäßig. Zum eine het die künschtlichi Entwicklig i de Längi jedi Fahrkarte un die Güetertarif verdüeret. Die Fahrplän un die Kursbüecher wyset während de gsamte Betrybszit vo de Strecki nit meh als fühf Personenzüg un ein Güeterzug uus. Zum andere war des Milidär in beide Weltchrieg nit uff die Strecki ahgwise, obwoll die Strecki oft vo Milidärzüg befahren worre isch.
Stilllegung
Noch em Zweite Weltchrieg het die Sauschwänzlebahn d Kursbuechnummer 304f erhaalte. Allerdings stellt die Strecki mit irer schlechte Uuslastig un irem immense Inschtandhaltigsuffwand für d finanziell ageschlagni Dütschi Bundesbahn e ernschthaftes Problem dar. Deshalb isch de durchgehendi Vokehr zwische de Bahnhöf Luuse-Blumegg un Zollhuus-Blummberg am 22. Mai 1955 ygschtell worre un fortan mit Omnibüs un Laschter abgwicklet worre. Bereits zu sellem Zitpunkt hets erschti Bestrebige vo Site von Ferdinand Mollet, dem domolige Präsident vo EUROVAPOR ghä, die Sauschwänzlebahn in e Museumsysebahn umzwandle, die abber trotz sinere Hartnäckigkeit vorerscht erfolglos blibe isch.
Vo 1962 bis 1965 isch die Strecki uff Koschte vo de NATO durchgehend saniert worre, byschpilswys sin die Tunnel gege s ydringende Wasser neu abdichtet worre un die Signal a de Bahnhöf erneueret worre. Trotz sellem Uffwand in Millionenhöchi wörd die Strecki nimmi befahre, obwoll des Verteidigungsminischterium ab em Zitraum bis 1974 Johr für Johr 50.000 Dütschi Mark für de Unterhalt vo dere Strecki zalt.
De Personevokehr uff dem 15 Kilometer lange Abschnitt Zollhuus-Blummberg – Hintschinge isch am 28. Mai 1967 ygschtellt worre, die insgsamt 24 Kilometer langi Strecki Oberlauchringe – Luuse-Blumegg isch am 25. September 1971 gfolgt. Am 1. Januar 1976 het die Dütschi Bundesbahn de gsamte Abschnitt zwische Wize un Zollhuus-Blummberg stillglait, was normalerwys e Entwidmung durchs Ysebahnbundesamt noch sich zoge het. Bi de Strecki Lenzkirch-Boahdorf het mr im Ahschluss a d Stilllegig vo sellere Strecki 1967 gsäh: D Gleis sin komplett abbaut worre, de Oberbau wörd sit 2008 als Bähnleradweg gnutzt. Sell Schicksal isch de Sauschwänzlebahn zum Glück erschpart blibe, da es Visionäre gäh het, die direkt nach de Stillegig entschlosse ghandlet hen.
Reaktivyrig als Museumsysebahn
Ab 1976 het sich en Vorein mit Sitz in Blummberg konschtituiert. Bereits am 21. Mai 1977 isch uff de Strecki en Museumsysebahnbetriäb ygrichtet worre, de abber nu im mittlere Streckeabschnitt zwische Wize un Zollhuus-Blummberg vokehrt. Desell erwies sich vo Ahfang a als ußerordentlich erfolgrych un sogar koschtedeckend. Dodemit het die Strecki vor em endgültige Vofall bewahrt wörre könne. 1988 het die Strecki de Rang von em technische Denkmal vo nationaler Bedütig erhaalte. Durch umfangrychi Renovierungsmaßname a de Tunnel un Bruggene i de deruffolgende Johr isch iren witere Beschtand z Beginn vom 21. Johrhundert gesicheret worre.
Im Johr 1992 het die Sendereihe vom Süedweschtfunk Ysebahn-Romantik in irer erschte Folge über die Sauschwänzlebahn brichtet. Während de Dreharbette isch die Dampflok 38 1772 a de untere Yfahrwyche vom Bahnhof Epfehofe entgleist. 1987 het sich de einzige bekannte tödliche Ufall uff de Museumsysebahn ereignet, als e Frau versucht het, uff de bereits rollende Zug noh uffzschpringe. Mehfach het die Sauschwänzlebahn als Filmkulisse dient, byspilswys in Heinrich der Säger, Der Transport, Viehjud Levi oder Brass Target (dütsche Titel: Verstecktes Ziel).
War zvor die EUROVAPOR für de Betriäb zueständig, het dere iri 1997 gegründeti Tochtergsellschaft Wutachtalbahn (WTB) e. V. im selbe Johr de Betriäb übernoh. Disell Uusgliderig isch vo site EUROVAPOR us Flexibilitätsgründ bschlosse worre. Um die Johrtusigwendi herum isch ußerdem s Wagematrial vo de Strecki saniert worre; ebeso sin zusätzlichi Personenwäge kauft worre. Nochdem bereits vo 2008 bis 2010 457.000 Euro a Tourismusmittel vom Land Bade-Württemberg gflosse sin, het de Wirtschaftsuusschuss vom Land im Oktober 2010 witere 162.500 Euro us em Programm Tourismusinfraschtruktur freigäh. Sell Geld soll d Sanierig vo de Gleisanlage im Johr 2011 ermögliche.
Lauchringe–Wize
In de Folge vo de Bahnreform un de dodemit verbundene Regionalisierig vom Schinevokehr isch es Mitti vo de 1990er Johr zu Überlegige ko, zmindescht Teile vo de Sauschwänzlebahn widder für de Regelbetriäb z reaktiviere. E 1998 erstellti Studie het empfolle, de süedliche Abschnitt vo de Sauschwänzlebahn vo Wize bis Lauchringen z reaktiviere un desell umschteigefrei über die Hochrhybahn mit Basl Badische Bahnhof z verbinde. Die Fahrgaschtprognose isch bi sellem Modell vo 3.000 Fahrgäscht täglich uff de süedliche Sauschwänzlebahn uusgange. Die DB het im Lauf vo de Evaluierung en Kostenvorahschlag vo 20 Millionen Deutsche Mark für die Renovierig vom Oberbau usegäh. Uffgrund vo de Koschteprognose un mangelnde bolitische Unterstützig isch die Reaktivierig vom südliche Sauschwänzlebahn-Abschnitt abber bis zum hütige Dag nit witervofolgt woore. Die Fahrgaschtprognose, verbunde mit de im Verglych zum mittlere Abschnitt unproblematische Streckeführig, hèn bis Dezember 2013 diè gringè Uussichte uff e Reaktivierig vom Süedabschnitt gnäärt. Diè Saat isch mit èm Faarblaanwechsel im Dezember 2013 denn uffgangè, well èn Schüèlerzug übber dè Bhf. Lauchringè drubber usè bis zum Hp Wuètöschingè volängerèt worrè isch. Mitti 2014 isch des Aagebot witer zogè worrè bis zum Hp Eggingè. Grund für diè nebbè m Wizä-Pendel suscht einzigi faarblaanmässigi Relation dürfèd diè wit übberfüllte Schüèlerbus wärchtigs am Morgè sy, welli au schu dezuè gfüürt hèt, dass dè Busfaarer Schüèler hèt müèsè stõ lõ.
Ringzug-Konzept
Die ab 1995 vorahtriebne Überlegige i de Region Schwarzwald-Baar-Heuberg, de Schinenohvokehr i de Region neu z organisiere, hen die Sauschwänzlebahn znägscht no nit ygschlosse. Die Studie vom Verkehrsplaner Gerd Hickmann, die vorgschlage het, i de Landkreis Duttlinge, Rottwyl un Schwarzwald-Baar mit enem Ringzug de öffentliche Vokehr vo de Stroß zruck uff d Schine z volagere, hen e Reaktivierig vo de Aitrachdalbahn no nit mit is Spiel brocht. Zu niedrig isch des Fahrgaschtpotential erschine vo de noch Geisinge ygmeindete Dörfer Kirche-Huuse (1.128 Ywoner), Aulfingen (595 Ywoner) un Lipferdinge (829 Ywoner). Z Blummberg isch de Bahnhof im Stadtdeil Zollhuus glege, dodrüber use auch recht wit vo de Stadt emfernt. Des urschprünglich Ringzug-Konzept het uch vorgsäh, daß de Zug en Ring vo Donau, Villingen, Rottwyl un Duttlinge zruck noch Donau befahre duet. De Ringzug het also im Chreis fahre un die Sauschwänzlebahn nit mit yschließe sölle. Die Sauschwänzlebahn isch erscht für e Reaktivierig is Spiel ko, wo s urschprüngliche Konzept von eme gschlossne Ring sich als nit durreführbar erwise het. Endi vo de 1990er Johr hen die InterRegio-Züg vo de Relation Konschtanz–Hamburg genau zu dene Zite die Trasse vo dem Schwarzwaldbahn-Abschnitt zwische Donaueschinge un Immendinge belait, zu dene de Ringzug sebi benötigt hätti. Die Vokehrsplaner hen deshalb ire urschprünglichs Konzept vonem gschlossne Ring uffgäb, un sich an Alternative dragmacht, wie mo trotz gschperrter Strecki zwische Immendinge un Donau no für en Ringzug intressanti Umläuf organisiere könnt. I dem Zämmehang het sich die urschprünglich nit vorgsähni Reaktivierig vo de Aitrachdalbahn als wirtschaftlichschti Option durregsetzt, well trotz de dünne Bsiedlig vo dem Gebiet die fehlende Schuelä entlang dere Strecki uff verhältnismäßig hohi Schüelerbförderigszahle uff de Aitrachdalbahn hen schließe loh. De Endi 2003 geschtarteti Ringzug-Betriäb het die Aitrachdalbahn znächscht abber noh nit mit i des Streckenetz ygschlosse, well am Wuetedalbahn-Abzwyg in Hintschinge zvor d Stellwerkstechnik umgeschtellt wörre het müese. Aber e Johr spöter, am 12. Dezember 2004, isch d Airrachdalbahn vo Immedingen bis Zollhuus-Blummberg nach fascht 40 Johr ohne regelmäßige ÖPNV reaktiviert worre. Ab sellem Moment hèt d Wuètèdalbaan nõch 49 Johr zum èrschtè Mòl widder Schinnèvokeer uff allnè Streggèabschnitt gsää. Mò cha dõdeby nit von èm durchgängigè Faarbetrièb schwätzè, well mo zweimòl umschtygè muè (z Wizä un Zollhuus), un scho gar nit von èm ständig vofuègbarè Aagebot, well dè Wizä-Pendel uff èm Südabschnitt vo 2002 bis hüt (Stand: 2014) nu sunntigs faarè duèt.
Betriäb
Sitdem die Dütsch Bundesbaan 1955 di erscht Etappe im Wuetedal zwische Luuse-Blumegg un Zollhuus-Blummberg stillglegt hätt, wörd die Sauschwänzlebahn nimmi durchgängig vo Lauchringe noch Immedinge befahre. Au die Museumsbahn un de Ringzug nutze nuh einzelni Abschnitt vo de Gsamtstrecki. Vo de urschprüngliche Idee, mit de Sauschwänzlebahn en Teil vonere überregionale Vobindung vo Ulm ys Elsass z schaffe, sin so nuh regionali Inselverkehre übrig blibe. Sit de Uuswitig vom Ringzug-Betrieb uff de Aitrachtalbahn 2004 isch es erschtmols noch fascht 50 Johr widder möglich, mit zweimoligem Umschtyge die gsamti Strecki vo de Sauschwänzlebahn vo Oberlauchringe bis Immendinge z bereise: im nördliche Deil vo Immendinge noch Blummberg mit em Ringzug, im Mitteldeil vo Blummberg noch Wize mit de Museumsbahn un im südliche Deil mit em Zuebringervokehr vo Wize noch Waldshuet. Sell mag au de Grund gsi sy für d Ytrag vo dè Sauschwänzlebahn als Kursbuechstrecki 743 in irrer ganze Längi als Einheit im Kursbuech vo de Dütsche Bahn sit em Fahrplanwechsel im Dezember 2005. Innerhalb vo de Blummberger Stadtdeil, also zwische Blummberg-Riedöschinge un Füetze volauft desell Vokehr innerhalb vom Verkehrsvobund Schwarzwald-Baar (VSB). Im nördliche Streckeabschnitt zwische Geisingen-Lipferdinge un Immendinge im Berych vom Verkehrsvobund TUTicket un im südliche Deil vo de Strecki zwische Grimmelzofe un Lauchringe im Waldshueter Tarifvobund. Uff de Museumsbahn gilt allerdings en gsonderte Tarif. Vobundfahrschy wörred dört nit anerkannt.
Ringzug zwische Immedinge un Zollhuus-Blummberg
Im nördliche Abschnitt zwische Immendinge un Blummberg herrscht hütt en so attraktive Personevokehr wie nie zvor i de Gschicht vo de Sauschwänzlebahn. Es fahret die Stadler-Regio-Shuttles vom Ringzug, welli vo Rottwyl kömmet un über die Gäubahn bis Duttlinger Bahnhof fahret. Vo Duttlingen uus fahrt de Ringzug denn witter über die Donaudalbahn bis Immendingen-Hintschinge. In Hintschinge wechselt de Ringzug uff die Aitrachdalbahn und fahrt dört bis Geisinge-Lipferdinge odder Blummberg. Einzelni Züg fahret au vo Fridinge a de Donau über die Donaudalbahn bis Hintschinge und denn witter Richtung Blummberg. Bi dè Vorbereitig uff d Integration i s Ringzug-Sischteem hèt mò dè marode Obberbau vo dè Aitrachdalbaan komplètt sanyrt, bsunders s Schotterbett un d Schwellè. S Schotterbett isch neu uffbaut worrè, d Schwellè sin hauptsächlich durch Bedongschwellè ersetzt worrè. Durch selli Modifikationè hèt mò uff dè Aitrachdalbaan ab èm Johr 2004 diè mit Abschtand högschti Reisegschwindigkeit uff dè gsamte Wutachdalbaan erreichè könnè.
Werktigs fahret die Züg vo de Hohenzollerische Landesbahn in em annähernde Stunde-Takt. An Werchtig fahret die meischte Ringzüg abber nit bis Blummberg durre, sondern startet und höret z Lipferdinge uff. Sell hätt sinni Begründig i de fehlende Begegnungsmöglichkeite vo de Züg uff de eingleisige Strecki, en Stundentakt bis Blummberg nu mit Züg zfahre isch deshalb uumöglich. Deshalb bschtoht z Lipferdinge Busahschluss vo un noch Blummberg. Am Wochenend bschtoht abber nuh en Zwei-Stunde-Takt. Die Züg startet un endet abber am Wochenend anderscht als unter de Woch in Blummberg. A de Wocheend vo Mai bis Oktober wörret sit em Johr 2006 einzelni Ringzüg durch de Naturpark-Express ersetzt, welle Gammertingen und Sigmaringen über Duttlinge und Immendinge mit Zollhuus-Blummberg verbindet un uff die Fahrtzite vo de Museumsbahn abgschtimmt isch. Selle Radwanderzug zielet vo allem uff de touristische Märkt, un soll de Naturpark Obere Donau mit em Wuetetal un de Museumsbahn verbinde.
Museumsbahn zwische Zollhuus-Blummberg un Wize
Zurzitt sin uff de Sauschwänzlebahn drei Dampflokomotiven un uhgfähr zwölf Personenwage stationiert. Die Museumszüg verkehret sit 1997 hauptsächlich mit de Dampflok 86 333, welli vohor im Ysebahnmuseum vo Nördlingen unterbrocht gsy isch. E witeri Dampflok chunnt glegentlich zum Ysatz, dodeby handlets sich um die 1943 bauti un 2003 renovierti 50 2988. Ußerdem sin noh die 52 8012 un die 105 uusgschtellt, welli aber nit betriebsfähig gsy sin. Bi Letschdoror handelt s sich um e so gnannti „Werksdampflok“. Sie isch 1952 baut worre un sit 2002 in Blummberg stationiert.
Sit Aafang 1989 wird e kleineri Diesellokomotiv, e sogenannti Köf ygsetzt, welli sowoll zum Rangiere als auch für Arbetszüg vo de Bahnmeischterei verwendet worre isch. Gelegentlich wörd sie au für Sonderfahrte benutzt. Sit Endi 2003 isch uff dere Strecki no e zweiti nahezu identischi Köf stationiert. Ebeso wörd sit 1995 en Esslinger Dieseltriebwage ygsetzt.
D Waggons stammt hauptsächlich vo de Schweizerischen Industriegesellschaft (SIG) beziehungswys vo de AW Karlsruhe; baut worre sin zwische de erschte Johr vom Zwanzigschte Johrhundert un de fuffzger Johr. Sie bietet durchweg die zweiti Klass.
Die Museumsbahn fahrt uusschließlich zwische April un Oktober nach feschtem Fahrplan. Desell Plandampf-Vokehr findet während de Saison jeweils am Samschtig, Sunn- und Fyrtig sowie mittwochs un seltner au dunschtigs statt. Die Museumsbahn fahrt eimol, zu de Spitzezite im Summer fahrplanmäßig mitunter au zweimol däglich vo Blummberg nach Wize un zruck.
Süedabschnitt Wize–Lauchringe
Uff em südliche Abschnitt zwische Lauchringe un Wize findet sitt 2003 wider a de Wocheende Personenverkehr statt. Die Dütsche Bahn richtet en uff die Fahrtzite vo de Museumsbahn abgschtimmte Zuebringervokehr y, welle als Wize-Pendel bezeichnet wörd, vo Waldshuet-Düenge an de Hochrhybahn nach Wize y. Desell wörd us Richtung Lauchringe mit Dieseltriebwage vo Baureihe 641 betribbe. Die Strecki zwische Oberlauchringen un Wize wörd vo de Stadt Blummberg pachtet un betriebsfähig instand gsetzt. Im Johr 2011 war de Oberbau uff sellem Abschnitt besunders zwische dem (ehemalige) Bahnhof Ofteringe und em Haltepunkt Stüelinge in em schlechte Zueschtand, wa zu uusdehntè Langsamfahrschtelle (Vmax= 15 km/h ) gführt hèt. De Haltepunkt Öschinge isch 2011 betrieblich gsäh schlecht ygrichtet gsy, so isch en betriebliche Halt erscht noch em BÜ Wutöschinge möglich, abber de Bahnschteig für die BR 641 vill z kurz aaglegt gsy.
Güetervokehr
Sit de Ystellig vom Güetervokehr zwische Immedinge un Zollhuus-Blummberg am 31. Oktober 1995 un zwische Lauchringe un Wize im Jahr 2001 diènt d Sauschwänzlebahn nummemeh uusschließlich im Personè- bezyhigswys Museumsvokeer.
De Güetervokehr het bis Mitti 2001 de Rohschtoffaaliferig vo de Firma Sto z Wizä diènt. Disell Leischtig isch vo de Dütschè Baan uff de Relation Obberlauchringè-Wizä erbrocht worrè. Bis zu de frühe 1990er Johr sin Streggèdiselloks vo de Baureihe 212 zum Ysatz cho. Bis zu de Yschtellig vo sellerè Leischtig het mò ahschliessend Rangyrdisellokomotivè vo de Baureihe 290 ygsetzt. Des für die Aliferig notwendige Industrieaschlussgleis isch übber diè südlichi Uusfahrt vom Baanhof Wizä a des Streggènetz aabundè worrè. Bis zum Neubau vo dem Abschnitt Grimmelzofe-Stüelinge vo de B 314 het sell Aschlussgleis die B 314 mittels vonnem unbeschrankte Bahnübergang mit Lichtzeiche krüzt. Die Güterwäge sin durch e Tor durre uff des Betriebsgländ vo de Firma Sto rangiert worre, wo e kleini Drehschybe es erlaubt het, einzelni Waggons uff e quer dezue agordnetes Abschtellgleis zu rangiere. Diselle Rangiermanöver sin mit em Unimog duregführt worre, wellè über klappbari Radsätz i de Normalspur verfügt hèt. De Inhalt vo dene Güterwage isch zumeischt über Schlüch direkt i die Silos vo de Produktionsahlag Sto 80 pumpt worre. Zum Ysatz sin i de Regel die Wagengattige Tdgs, seltè die Gattige Z un U ko. Rooschtoffliferigè hèt uff èm unterè Streggèabschnitt uff dè Relation Obberlauchringè-Stüèlijngè gää, dört isch s Tanklager vom Brènnschtoffhändler Mineralöl Stüèlingè beliferèt worrè. Sell Tanklager hèt sich bis Aafang vom 21. Johrhundert zwûschem Güètèrschuppè un dè Holzvoladèrampè im Baanhof Stüèlingè gschtandè.
Landwirtschaftlichi Güeter sin über vieli Bahnhöf a de Strecki umgschlage worre, dementschprechend verfügte die Bahnhöf über 1-2 Freiladegleis. De letschte Kund für Agrargüeter uff em Süedabschnitt war d ZG Raiffeisen in Stüelinge. Zu de Belieferig vo de ZG isch vor em BÜ am Nordend vom Bahnhof Stüelinge e Handweiche ybaut gsi. Holzverladig war e witere Güeterschparte vo dere Lokalbahn. Zu sellem Zweck het s e Holzverladeschtelle a viele Bahnhöf vo de Sauschwänzlebahn gäh. Im Mai 2012 noh guet z erkenne isch diesell a de Norduusfahrt vom ehemalige Bahnhof in Stüelinge. De Stückgutvokehr spielt bis zum End vom 2. Weltchrieg e untergordneti Rolle, hinnenoch gar keine meh.
Dampftraktion
Bis zu de Gründig vo de Dütschi Rychsbahn (DR) sin uff de Sauschwänzlebahn uusschliesslich folgendi Lokomotvgattige vo de Großherzoglich Badische Staatsysebahnen zum Ysatz : Selli Gattige hét mo bis etwa 1959 uff de Sauschwänzlebahn beobachte könne.
Ab 1920 hèn diè preußische Gattige G10 un G12 für Güeter- un Personezüg Yzug ghaalte. De Ysatz vo de in Villingen beheimatete P8 uff de Sauschwänzlebahn im Regelzugverkehr isch nit belait. Ab 1936 isch die DR-Baureihe 64 vom Bw Waldshuet uff dere Bahn ygsetzt worre.
Während em 2. Weltchrieg hèt sich e vielfältigers Bild uff de Strategische Bahn im Wuetedal ergäh. Nebe de DR-Baureihe 58 (ex G12) hèt die DR-Baureihe 50 ab 1940 ihr neues Ysatzgebièt uff de strategische Bahn in Süedbade eroberet. Sit 1943 hét s Bw Villinge die DR-Baureihe 86 is Aitrachtal gschickt. Ab 1944 sin denn no vo Villinge her die DR-Baureihe 42 un die Preußische T 14 dezue ko. Exote wi die SNCF-Gattig 140 un die SBB C 5/6 (als Mietlok) waret ebefalls längs vo de Wuete im Ysatz.
Während de französische Bsatzig ab 1945 sin die Loktype G12, BR 42 sowie die DR-Baureihe 44 zu dere Ehr ko, Reparationsleischtige in Form vo Schwarzwälder Holz über s Wuete- und Hochrhytal noch Frankrych z spedyrè.
Noch de Wideruffnahm vom Reglzugdienscht hèt wider die VIb, VIc, die G10 un die BR 50 zwische Oberlauchringe un Immendinge vor Persone- un Güterzüg iren Dienscht übrenoh. Letztgnannti Baureihe hèt im Johr 1968 s End vo de Dampflokära uff de Sauschwänzlebahn mit yglütet.
Diseltraktion
Die zunehmendi Vodieselung vo de süedbadische Sekundärbahn hét im Johr 1953 aagfange un folgendi Triebfahrzüggattige uff die Strecki brocht:
Schweri Personenzüg uff dem Süedabschnitt sin bis 1968 vo de BR 50 zoge worre, denn hèt bis 1971 die BR 212 die Leischtige übernoh. Lychti Personèzüg sin sit dè 1950er-Johr vom Schinnèbus uff dè Relation Waldshuèt-Stüèlingè bzw. - Luusè-Blomegg zum Ysatz cho, abber nit witer, well d Sauschwänzlebaan jò sit 1955 stillglait gsi isch. Kurz vor Betrièbsystellig vom planmäßige Personevokehr uff dem Süedabschnitt isch sporadisch au diè BR 216 zum Ysatz ko. Intressant isch au de Ysatz vo de BR 220 i de 1970er Johr vor Güeterzüg uff em Nordabschnitt. Dodeby hèt de einschtig Diesellokschtar vo de DB uß de Fuffzger Johr si Gnadebrot im Aitrachdal gfrischtet hèt. Als letschti Disellok isch nõch dè Ystellig vom Regelvokeer d BR 290 als Nõchfolger vo dè BR 212 bis Aafang vo dè 1990er-Johr zum Ysatz cho, un zwar mit dè Übbergabè vo Lauchringè bis zum Aaschlussgleis vom Sto bi Wizè-Baanhof.
Zweiwägfahrzüüg
È kurzes Gastschpyl hèt 1955 im Wuetedal de Schienen-Straßen-Omnibus (Schi-Stra-Bus) gää, e lauffähigs Fahrzüüg, wo mer uff de Strõß un au uff de Schinnè ysetze ka. Mit dem Bus sin während em Inschtandsetzigsbüez a dere Strecki de aufwändigi Teil vo dere Strecki ( Hp. Luuse-Blumegg - Bhf. Zollhuus-Blummberg ) mit sine ortsferne Bahnhöf auf de Stroß umfahre un die örtliche Sidlunge bedient worre, während die wenniger problematische Deil vo dere Strecki noch wie vor vo de Schine uus bedient worre sin. nit uusgreifte Konzept vo de Fahrzüg hèt Verspötige provoziert; vo allem de Aatrieb vo de gummibereifte Räder a de Hinterachs hèn uff de Schine großi Problem verursacht un hèn e dauerhafti Yführig vo dene Fahrzüg verhinderet, so dass de Schi-Stra-Bus im Dezembèr 1955 widder uss em Wuètèdal voschwundè isch.
Im Museumsbaanbetrièb wörd für d Wartig vo dè Sauschwänzlebaan vor Saisonaafang glegèntlich Bagger ygsetzt, welli sich sowoll uff dè Strõß wiè au dè Schinnè fortbewegè könned. Ysatzgebièt für söttigi Faarzüüg sind byschpillswys d Stockhaaldè, d Wannèschtygè odder dè Wyler z Grimmelzofè.
Bahnbetrièbswerk
D Sauschwänzlebahn isch vo 1882-1994 de badische Bahndirektion z Karlsrueh unterschtellt gsi. S Rollmatrial isch vo 1875-1894 durch s Bahnbetriebswerk (Bw) vo Waldshut gschtellt worre. Im Zitraum 1894-1911 hèt s Bw z Villinge die Uffgab übernoh. Ab 1911 hèn die Werk z Villinge un z Waldshuet s Bereitschtelle vom rollende Matrial übernoh. Bis 1964 war fürs Rollmatrial im süedliche Abschnitt bis Luuse-Blumegg s Bahnbetriebswerk z Waldshuet zueschtändig. Denoch hèt s Bw Haltingen de Unter- un Vorhalt vom Rollmatrial für de Abschnitt Oberlauchringe - Luuse-Blumegg übernoh. Für d Aitrachtalbahn Zollhaus-Blummberg - Immedinge war nach de Auflösig vom Bw Villingen 1967 des Bw Radolfzell zueschtändig. Mit de Yführig vom Museumsfahrbetryb uff em Mittelabschnitt sin die Grenze zwische de Bahnbetriebsswerk 1977 vom Bf Luuse-Blumegg hy zum Bf Zollhuus-Blummberg verlegt worre, wodurch des Bw Haltinge bis hüt für s Rollmatrial uff Site vo de Dütsche Bahn für de Abschnitt Oberlauchringe - Zollhuus-Blumberg zueschtändig isch. Die Museumsbahn nutzt ihri Aalage z Füetze für s Abschtelle un Unterhalte vom Rollmterial.
Sauschwänzlebahn-Museum un Ysebahn-Lehrpfad
Sit 1992 git s im ehemalige Güeterschuppe vom Bahnhof Zollhuus-Blummberg e Ysebahnmuseum, wo die ußergwöhnlichi Geschicht vo de Sauschwänzlebahn in ere Daueruusstellig dokumentiert. Des Museum wörd vo Ehrenamtliche betrybe un isch stundenwys a de Betrybsdäg vo de Museumsbahn für s Publikum göffnet.
Parallel zu de Museumsstrecki Wize – Zollhuus-Blumberg isch ußerdem en so gnannte Ysenbahn-Lehrpfad ygrichtet worre mit ere Längi vo 19 Kilometer un em Höheunterschyd vo rund dreihundert Meter. Desell Lehrpfad bindet au en Vierbahneblick y, bi dem die schleifeartigi Streckeführig vo de Sauschwänzlebahn bsunders guet z säh isch.
Dachverband Schweizerischer Gemeinnütziger Frauen
Dr Tachverband vo de Schwiizer Gmäinnützige Froue SGF isch en Organisazioon vo dr Schwiizer Frouebewegig.
Der Verband isch anne 1888 z Aarau gründet worde. Er het denn Schweizerischer Gemeinnütziger Frauenverein gheisse.
Dr SGF isch gly en algemeine Rahme für vil Verein und Organisazioone gsi, wo sech i dr Schwiiz für die besseri Uusbildig vo de Meitli und de Froue, für d Gründig vo Huuswirtschafts- und Pflegerinneschuele und anderi Initiatyven ygsetzt händ. 1908 het er ghulfe die Schwiizerischi Veräinigung für Chinder- und Froueschutz gründe, wo spöter d Pro Juventute worden isch.
Dr Verband het sech zerscht nid mit de politische Zyl vo dr Frouebewegig befasst. 1918 het er denn aber au agfange d Yfüerig vom Frouestimmrächt im Land z verlange.
2004 het d Organisazioon dr nöi Name Tachverband vo de Schwiizer Gmäinnützige Froue agnoo. Si het dr Sitz z Länzbrg.
Füllingen
Fillingen (lothrìngisch; frànzeesch Fouligny, ditsch Füllingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Fillingen lijt àn dr Ditsche Nied àn dr Nàtionàlstroß N3 zwìsche Saint-Avold und Metz uf re Heche zwìsche 219 und 315 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Fillingen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1181 àls Fullinga, 1245: Fuligny, 1299: Vollingia, 1302: Fullingam, 1420: Fullenges, 1544: Fullenga –Fullingen, 1594: Filling, 1662: Foligny, 1681: Ullinge – Ullenge, 1688: Filling – Folligni).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Fillingen ìsch. Fillingen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Fillingen ghert zem Moselfrankisch.
Bezirk Zurzach
S Zurzibiet oder au amtlich de Bezirk Zurzach isch en Bezirk im Kanton Aargau i de Schwiiz. S Zurzibiet isch ganz im Nordoschte vom Kanton. Houptort isch Zurzach. De Bezirk het 15 Iiwohnergmeinde, isch 130,01 km² gross un het 35'041 Iiwohner (Endi 2020).
S Zurzibiet lit zwösched Züri un Basel, am Zämmefluss vo de Aare un em Rhy. Im Norde isch de Rhy d Gränze zu Dütschland (Landchreis Waldshuet).
Michael Greis
Dr Michael Greis (* 18. August 1976 en Fissa em Allgai) isch an deitscher Sportloar em Biathlon, wo en Nesselwang em Allgai woant. Er isch bei de Olympische Winterspiel 2006 en Turin Olympiasieger worra em Wettbewärb über 20 km.
Sain Vorrai isch dr SK Nesselwang.
Karthago
Karthago (, Karchēdōn; us em Fönizische qrt-hdšt Qart-Hadašt ,nöiji Stadt‘) isch e Groossstadt in Nordafrika gsi in dr Nööchi vom hütige Tunis z Tunesi. In dr Antike isch Karthago d Hauptstadt vo dr See- und Handelsmacht Karthago gsi. D Römer häi d Iiwooner vo Karthago as Punier (abgläitet vo Fönizier) bezäichnet. Im dritte und zwäite Joorhundert vor dr Zitewändi häi Rom und Karthago um d Vorherrschaft im westlige Middelmeerruum kämpft. Noch em Siig vo Rom 146 v. d. Z. und dr Zerstöörig vo Karthago isch s karthagische Riich Däil vo römische Imperium worde. Under em Cäsar isch Karthago nöi gründet worde und und isch glii wider e bedütendi Groossstadt gsi. Erst mit em Ändi vo dr Antike het au dr Ort si Bedütig verloore.
Litratuur
2-85203-388-7 und ISBN 2-85203-389-5
Epeunakten
D Epeunakte ( „Bettgnosse“) sind Helote gsii, wo vo de Spartaner im Erste Messenische Chrieg fraigloo wore sind und mit de Witwe vo de gfallne Chrieger gschlooffe hend. D Söö vo dene sind Parthenier gnennt wore, wo under de Füerig vom Phalanthos z Apulie d Stadt Tarent gründet hend.
Aftersteg
Afterstäg het öppe 300 Iwohner un 190 Gäschtebette. Es isch e Erholigsort mit - soferns Schnee het - nordische wie alpine Wintersportmöglichkeite. Aber au zum Bergradle git's vili Glägeheite.
Dr Ort lit zwische Todtnau un Notschrei an dr Stross zum Schauinsland un ins Dreisamdal am obere End vu eme Sidedal vum Wiisedal in 780m Höchi.
Sähenswürdigkeite sin e Schau-Glasbloserei un dr Afterstäger Wasserfall, mit 97m dr höchscht in Dütschland.
Dr örtlich Dialekt isch e wiisedälerischs Hochalemannisch. Dr alemannisch Schlötterlinamme vu Afterstäg isch Fidilibruck.
Bruuchtum
Ändi Juli, noch em Heuet, fyred me z Afterstäg s Heugeißfeschd.
Quelle / Verwiis
Afterstäg bim Todtnauer Ferieland
Thannenkirch
Dànnekìrich (frz. Thannenkirch, dt. Thannenkirch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Dànnekìrich ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1308 àls Tannekilche.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dànnekìrich ìsch. Dànnekìrich ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dànnekìrich ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Tektonik
Tektonik bedütet - nooch dr grichische Wortwurzle - dr Ufbau vu zämmegsetzte Strukture. S'Wort wird insbesundere fer d'Gliderig vu planetare Chruste (z. B. vu dr Erdchruste) verwendet, aber au fer Baute un in dr Dichtkunst. Allgmeiner heisst tektonisch: klar ufbaut, wie in dr Bauchunst gfüegt.
Geowisseschafte
In dr Geowisseschafe bezeichnet Tektonik dr Ufbau vu dr ussere Schicht vum e terrestrische Himmelskörper (z. B. vum Erdkörper) in sinere Struktur un grossrümige Bewegig. Witteres dezue findet sich under Plattetektonik; lueg au Vulkanismus. In dr Geologie bezeichnet tektonisch meistens regionali Bewegigsvorgänge in ere planetare Chruste, wo zue langsame Verschiebige, Verbiegige, Faltige oder gar Brüche vu Gsteinschichte oder grössere Eiheite füehre - zum Bispil:
D'Erdbebe entstehn dur raschi Bewegige un Ribig zwische Gsteispakete, während die andere gnennte Bispile wesetlich chleineri Bewegigsrate im Beriich vu Zentimeter pro Johr ufwiise. Higege len sich Gsteiner langsam zue Falte verbige (ohni z'breche), wenn d'Verschiebige numme einigi mm/Johr betrage un s'Gstei usriichend duktil isch. Produkte vu tektonische Prozesse sin doher oft metamorphi Gsteiner (Regionalmetamorphose) un dere ihri Merkmole wie e Schiferig oder Klüftig.
Allgmeiner bedütet tektonisch in dr Geowisseschafte:
Architektur
Im technische Sinn befasst sich d'Tektonik mit em Zämmesetze vu dr Baudeile zu eme Gfüege, bzw. mit dr Körperlichkeit in dr Architektur. Dr nächst Schritt zue ere Verallgmeinerig vu dr Ruumuffassig isch s'Ufhebe vu Vertikaler un Horizontaler.
Haus zum Luft
S Huus zum Luft oder Erasmushuus isch e historischs Huus an dr Böimligass 18 in dr Altstadt vo Baasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Regioon vo Bedütig si.
Tektonik
Archivwese
Im Archivwese isch d'Tektonik e wesetlichs Gliderigsmerkmol fer d'Strukturierig vu dr Bestände vu Archive, um im Benutzer e systematische Zuegang dezue z'rmögliche. Die typisch hierarchisch Ornig vume Archivs folgt im Schema Archiv-Tektonik(stufe)-Bestand. Sälli Informatione finden sich hüffig druckt oder online in sognennte Beständeybersichte oder Churzybersichte dargstellt. Vgl. au "Klassifikation".
Haus zum Luft
Gschicht
D Liigeschaft an dr Böimligass wird um 1400 erwäänt, isch also woorschinlig non e chli elter. Si het denn «Kammerers hof» ghäisse noch em Gschlächt vo de Kämmerer. Zu sällere Zit het s Huus im Ridder Burckhard Zu Rhein ghöört, wo 1414 Bürgermäister vo Baasel worde isch. 1479 het dr Michael Wenssler us Stroossburg, wo sit 1462 in Baasel bekannt isch, s Huus kauft und dört, s het jetzt «ze Ryn hoff» ghäisse, e Druckerei iigrichdet. 1488 het er e Spitzboogedoor in d Umfriidig am Luftgässli baut. Dr Wenssler isch noch em Johannes Amerbach dr riichst Druckheer gsi, bis er alles verloore und sich 1491 us dr Stadt drvogmacht het.
Tektonik
Bildendi Chunst
In dr Bildende Chunst isch dr Begriff Tektonik in dr russische Avantgarde un im Konstruktivismus as Begriff fer d' Verbindig vu Architektur un Molerei aztreffe.