cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blasorchester
Bsetzungdetails
Diè dǜèfè Es-Drumbeetè, wo noch zimli lang z Öschterrych – un vill Staatè vo dè ehemòligè Donaumonarchy – aazdrôffè gsi isch, sin fascht völlig voschwundè. Au diè i dè preußisch-dütschè un öschtrychischè Milidärmusig hèt mò urschprünglich vyr Es-Drumbeetè bruucht, zimli gly hèt mò diè èrschtè zwei Stimmè uff B-Drumbeetè dransponyrt. Sèll hèt – wiè dè Heinrich Saro feschtgschtellt hèt – großi Indonationsbrobleem bi dè Terzè ergää, well s griffène a (klingènd g) vo dè B-Inschtrumänt dütlich höcher wiè s g vo dè Es-Inschtrumänt isch, well s g dört èn Naturdon (dè füüfte) isch, è reini, harmonischi Terz. Für Amateurkapèllè hèn d Verleger denn B-Stimmè aabotè, well sèlli (ußer dè Waldhornischtè) s Dransponyrè vo Stimmè i dè Regel nit behèrrscht hèn. Als Begleitinschtrumènt sin d Es-Drumbeetè vo hochèm Wärt gsi, well irè Klang voll un rund gsi, abber nit so uffdringlich wiè d B-Drumbeetè i dè dǜèfè Laag. Abber schu dè John Philip Sousa hèt i sinèrè Military Band schu um 1895 keini Es-Drumbeetè mee bsetzt. Sèlli Tendenz isch au i dè Sympfonyorcheschter feschtzschtellè, well dört diè klassischè (dǜèfè) F-Drumbeetè schu bald nõch 1900 voschwundè sin. Au diè voglychbarè Bassdrumbeetè in B sin fascht schu ganz voschwundè. Z Öschtrych-Ungarn isch è Bassdrumbeetè in B bsetzt worrè, z Bayern sin s zwei gsi. Graad chlyni, ländlichi Kapèllè hèn für d Begleitung (dè Nõchschlaag) gèrn zwei Es-Drumbeetè un è Bassdrumbeetè; odder z Bayern zwei Bassdrumbeetè un è Es-Drumbeetè. D Es-Drumbeetè sin in klassischer Art notyrt worrè, d. h., si transponyrèd nõch obbè. Bi dè dǜèfschtè Stimmè ergän sich asè öfters vill unnötigi Hilfsliniè. Öppè nõch 1955 hèt mò z Öschtrych un i dè ehemòligè Tschechoslowakei vosuècht, diè hoch Notation vo sèbbè Inschtrumänt z etablyrè. Sèll isch au glungè, trotzdem sin sèlli Inschtrumänt spôteschtens Aafang vo dè 1980er Johr voschwundè. Sèlbscht diè tschechischè Orcheschter bruuchèt si hüt nu no seltè, bi änglischsprõchigè Komponischtè sin statt sèllnè äng mensuryrti Kornett in Gebruuch.
Diè rund bautè Es-(Alt-)Hörner, wo rächtsgriffig un bis Aafang vo dè 1980er-Johr no üblich gsi sin, hèt mò bis dörtzmòl vor allem als Begleitinschtrumänt bruucht, sin sit dèm in Harmonybesetzungè (abgsää vo dè Schwyz) voschwundè. Dõgegè wörrèd hüt pragtisch in allnè Blõsorcheschter (ußer Brass Bands) Waldhörner ygsetzt, wo bis vor 30 Johr nu in Symphony-, nit abber in Blõsorcheschter vobreitet gsi sin. In Märsch ersetzèd si dè zämmè mit dè Bosuunè dè Nõchschlaag vo dè Althörner. D Waldhörner sin dè rundè Althörner optisch zimlich äänlich, starki Unterschyyd git s allerdings klanglich un bi dè Ventylhebel. Klanglich, well dè Schallbecher vum Waldhorn dütlich witter mensuryrt isch, wann-èn weichèrè Don ergit, un d Stürze èn größèrè Durchmesser hèt un dõdemit lutter isch. D Ventylhebel zeigèd bim Waldhorn nõch links, als einzigschtes Blèchblösinschtrumènt isch es also vollschtändig linksgriffig. Drübber usè hèn d Waldhörner bi dè Inschtrumentyrung vo modernè Stüggle è dominyrèndi Stellung bi dè Melody i dè mittlerè Stimmlaagè Alt un Tenor ignõ, sèll isch uff Koschtè vo dè Tenorhörner gangè, wo iri Bosition i dè traditionèllè Blõsmuig-Genres abber nõ haltè chönnèd. I dè Schwyz wörd s Althorn i dè Harmonybsetzung un bi dè Brass Bands bis hüt (Stand: Juni 2019) bsetzt. S ygsetzte Inschtrumènt folgt dè weschteuropäischè Blõsmusigtradition un isch oval un mit nõch obbè zeigendèm Schallbecher baut, ußerdèmm hèt s Bump-Ventyl un isch rächtsgriffig. Wiè mò uff aalti Photographiè us dè Zit vor 1920 oft sää cha, sin diè ovalè Althörner früèner au z Süddütschland gschpillt worrè. S Althorn chriègt oft d Stimm „Althorn-Melodie in Es“ zuèdeilt, sell isch è Stimm, wo i dè "1. Tenorhorn in B"-Stimm glych chunnt.
Well s Waldhorn stimmèmäßig chräftig im Revyr vo dè Tenorhörner gwilderèt hèt, sin d Tenorhörner suksessyv am Voschwindè. Diè voblybende Tenorhorn-Stimmè wörrèd bi dè traditionèllè Literadur mee un mee vo dè Barydöner übbernõ, bi dè Literadur für symphonischi Blōsmusig vodrängt s Euphonium d Tenorhörner. S Tenorhorn wörd im Violinschlüssel notyrt, well s è rächt Stugg übberm Barydon unterwägs isch (bis zuè nèrè Oktavè); d Tenorhorn-Stimm füürt d Melody i dè traditionèllè Blasmusig, z. B. im Trio von èrè Polka. I dè traditionèllè Literadut sin fascht immer Stimmè für 1./2./3. Tenorhorn in B gsetzt, bi dè neuerè Literadur, vor allem bi dè originale un modernè Literadur, wörd entwedder nur eini Tenorhorn-Stimm gsetzt odder dè Barydon übbernimmt sèlli Stimm un wörd sèllèwäg mèngmòl zweistimmig (1./2. Barydon) gsetzt.
Dè Barydon un s Euphonium wörd z Weschteuropa un z Dütschland im Bassschlüssel klingend notyrt, i dè Schwyz wörd Barydon/Euphonium fascht nu im Violinschlüssel transponyrt notyrt. Dè einzig Grund für dè Violynschlüssel bim Barydon sin d Spiller, wo rächt oft vo dè höchèrè Blèchblõsinschtrumènt (Drumbeetè, Flügelhorn, Es-Horn, Althorn) uff sèlli Inschtrumänt umgschtyèd. Früèner hèt mò dè Tenorschlüssel z Preußen un deilwys im Voeinigtè Königrych bruucht, um d Aazaal vo dè obberè Hilfslinniè im Notèbild z minimyrè.
Bi dè Tuba wörrèd hauptsächlich Inschtrumänt ygsetzt, wo in Es- odder F-Stimmung stän. Klassischi B-Tubè, wo d Stimmung übber dè F-Tuba stòt, sin früèner nu seltè bruucht worrè, inzwǜschè sin si wiè d Bass-Drumbeetè vollschtändig vum Barydon/Euphonium vodrängt worrè. Sowoll d Es- un vo allem d F-Tubè hèn è kritischi Indonation, wa bi dè Es-Tuba vum Spiller un bi dè F-Tuba vom Spiller un vo Kompensationsventyl uusglychè wörd. D Es-Tuba isch dreiventylig, d F-Tuba hèt mindeschtens vyr Ventyl, wèg dè Kompensation chönnèd s bi zuè sechs Ventyl si. Us Indonationsgrund wörd d Es-Tuba bi Blõskapèllè mit vorwygend traditonèller Literadur ygsetzt, d F-Tuben bi symphonischè Blõsorcheschter. D Stimmè für beidi Tubavariantè sin transponyrt notyrt. D Kontrabasstuba isch s dǜèfschte Inschtrumènt im Blõsorcheschter un isch in B gschtimmt. D Kontrabasstuba hèt mindeschtens vyr Ventyle, meischtens um diè nit stimmendè Kombinationsgriff 1+3 un 1+2+3 mit èm 4., èm Quartventyl, z ersetzè. D Kontrabasstuba isch in Weschteuropa un Dütschland immer bzw. meischtens in C mit Bass-Schlüssel notyrt, z Süddütschland un vo allem i dè Schwyz sin au transponyrti Stimmè in B im Ysatz.
Partitur
Erst in den letzten Jahren wurde es üblich Partituren zu veröffentlichen. Lange Zeit waren nur – mehr oder minder gute – Direktionsstimmen mit zwei bis sechs Systemen, im besten Fall mit einer eigenen Schlagwerkzeile, üblich (Conductor/Condensed Score). Die Deutschen Armee-Märsche wurden 1970/76 für die Bundeswehr von Friedrich Deisenroth auf diese Weise neu herausgegeben. Oft war dabei die Direction sogar in B notiert, weil viele Dirigenten ein B-Melodie-Instrument, wie Klarinette oder Flügelhorn spielten und nicht transponieren konnten oder wollten. Bei einfachen Werken, wie Märschen, Walzern und anderen ähnlichen Tanzmusik-Werken gab es in der Regel nur eine Flügelhorn/Kornett- oder Klarinetten-Direktionsstimme, die nur die wichtigsten Einsätze enthielt. Zum Dirigieren während eines Standkonzertes, bei dem die Noten – wegen der Witterung – immer angeklammert werden müssen – sind diese Stimmen praktisch; für genaue Orchesterproben jedoch nicht. Da sehr viele Dirigenten keine Partitur lesen konnten – oder nicht lesen wollten – behalf man sich lange mit dieser Notlösung. Durch die Möglichkeiten der des digitalen Notensatzes, sind Partituren jetzt leicht herzustellen.
Allerdings hat sich bis heute keine einigermaßen verbindliche Partituranordnung etabliert. Die Empfehlungen US-amerikanischer Verleger werden zwar oft akzeptiert, sind aber nicht für alle Arten der Blasmusik sinnvoll. Klassisch ausgebildete Musiker stört es oft, dass die Hörner nach den Kornetts/Trompeten oberhalb der Posaunen stehen.
In Italien existiert seit langem eine sehr eigenständige Tradition, die in Russland leicht modifiziert wurde. Die zwei Familien (weit-/engmensuriert) der Blechbläser werden dort klar getrennt. Sie orientiert sich am Sinfonieorchester, indem sie der Flügelhorn/Kornett-Familie den Platz der Streicher gibt. Das Schlagwerk ist in Italien unterhalb der Bässe, in Russland unterhalb der Posaunen notiert. Gerade in Osteuropa und auch auf dem Gebiet der ehemaligen DDR ist diese Anordnung – die schon Hans Felix Husadel favorisierte – immer noch die Regel. Das Fehlen einer einzigen Norm, hat aber auch den Vorteil, dass man von Fall zu Fall leicht variieren kann.
-->
Bekannti Symphonischi Blõsorcheschter (Byschpill)
Dütschschprõchigè Ruum
witteri bedütendi Orcheschter
Plougonvelin
Plougonvelin (bretonisch Plougonvelen) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plougonvelin lyt an dr Bucht vu Brest (Rade de Brest) am Atlantik, 18 km vu Brest un 59 km vu Quimper uf ere Hechi zwische 0 m un 88 m iber Normalnull.
Gschicht
Plougonvelin isch zum erschte Mol gnännt wore um 1330 as Ploeconvelen (1369 Plebs Comelen, 1390 Plogonelen, 1407 Ploecovelen, 1432 Ploegonvelen en Archreleon, 1516 Ploegonvelen, 1544 Ploueconvelen).
Verwaltig
vu Plougonvelin isch. Plougonvelin ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plougonvelin ghert zem Bretonisch.
Victor Hugo
Dr Victor-Marie Hugo [] (* 26. Februar 1802 z Besançon; † 22. Mai 1885 z Bariis) isch e franzöösische Schriftsteller gsi.
Er het e Hufe Gedicht, Romään und Theaterstück gschriibe und as literarische, aber au politische Publizist gschafft. E Hufe Franzoose dänke, ass er dr grösst franzöösisch Autor überhaupt sig. Si Wärk ghöört zum Däil zur Romantik, zum Däil zum Realismus.
Lääbe
Won er Chind gsi isch, isch si Vater weenig dehäi gsi und si Mueter isch fremd gange. 1812 häi sich d Eltere rennt und dr Hugo het mit dr Mueter z Bariis gläbt. Mit sächzääni het er afo Jura studiere. 1819 het er e literarischi Uszäichnig im ene Dichdwettbewärb überchoo und im Joor druf e Gratifikazioon für sini Ode sur la mort du duc de Berry („Ode über den Tod des Duc de Berry“). In däm Joor het Le Conservateur im Hugo si erst Roman, Bug-Jargal, veröffentligt, 1822 isch si erst Gedichtband Odes et poésies diverses erschiine und dr Hugo het d Adèle Foucher ghürootet. Si häi fümf Chinder ghaa, aber nume s letschte, d Adèle, wo 1830 uf d Wält choo isch, het iire Vater überläbt.
Für si Roman Han d'Islande, wo 1823 erschiine isch, het er wie scho für si erst Gedichtband, e köönigligi «Pension» überchoo, wo d Familie drvo het chönne lääbe. Er het denn zum literarische Salon vom Charles Nodier ghöört, wo sich die ersti Generazioon vo de franzöösische Romantiker versammlet het. Er isch denn no Royalist gsi, aber under em Iifluss vo sine nöije Fründ het er die opposizionelle Liberaale afo understütze.
Im Roman Le dernier jour d'un condamné à mort, wo 1829 uusechoo isch, het er d Doodesstroof kritisiert und indiräkt s royalistische Reschiim. Sis historische Theaterstück Marion Delorme, isch vo dr Zensur verbote worde. Im Drama Hernani, wo am 25. Februar 1830 urufgfüert worden isch, het er all i Reegle vom klassizistische franzöösische Theater broche, was e Skandaal zur Folg ghaa het, wo as „bataille d'Hernani“ (Schlacht um Hernani) in dr Litratuurgschicht bekannt worde isch.
1831 het er äins vo sine erfolgriichste Wärke uusegee, dr Roman Notre Dame de Paris (dt: „Der Glöckner von Notre-Dame“), wo um 1480 gspiilt het. Noch dr Julirevoluzioon vo 1830 het er s historische Stück Le roi s'amuse („Der König amüsiert sich“, 1832) veröffentligt, wo aber verbote worde isch. Erst 1837 isch dr Hugo mit em Louis-Philippe persöönlig bekannt worde und isch em politisch nööcher choo.
Denn het er sich vo sinere Frau scho drennt ghaa, wo mit em Sainte-Beuve e Verheltnis ghaa het, und er het am Aafang vo 1833 d Schauspiilere Juliette Drouet ghürootet, won er mit ere bis zu iirem Dood 1883 zämmebliibe isch.
Im Exil
Wo dr Bonaparte am 2. Dezämber 1851 sich mit eme Staatsträich zum Bersidänt uf Lääbenszit gmacht het, isch er in d Opposizioon gange, verhafdet und schliesslig us Frankriich verbannt worde. Er isch uf Jersey und denn uf Guernsey go lääbe und het sich vo dört über e Bonaparte, wo sich im Dezämber 1852 zum Kaiser het lo usrüefe, lustig gmacht und iim «Napoléon le Petit» gsäit.
1862 isch Les Misérables uusechoo und e groosse Erfolg worde. Au Sammlige vo Gedicht, wo din vili politisch und sozial angaschierti Text gsi si, het er immer wider uusegee. Zämme mit em Honoré de Balzac het er für e Uurheeberrächt kämpft und für d Bärner Überiikumft zum Schutz vo Wärk vo dr Litratur und dr Kunst.
Die letschte Joor
Wo dr Kaiser Napoléon III. gstürzt worden isch, isch dr Hugo 1871 us em Exil zrugg. 1876 isch er in Senat gweelt worde. Zwäi Joor druf het er e Schlaagaafall ghaa.
Dr Victor Hugo isch am 22. Mai 1885 gstorbe und im Panthéon begraabe worde.
Wärk
Öbbe e Viertel vo sine Text noch 1849 isch politisch motiviert und angaschiert. Si Posizioon gseet uf en erste Blick widersprüchlig us: Er isch für s Profitmache gsi aber au für soziali Grächtigkäit. Er isch liberal gsi, aber gege Lüt, wo d Profit nit eso investiert häi, dass si zum Vordäil für Alli wurde. Er het Chrieg und Gwalt ghasst, aber zum Widerstand ufgrüeft, wenn s drum gangen isch, d Demokratii z verdäidige. Meereri vo sine Wärk het dr Vatikan uf en Index vo de verbotnige Büecher gsetzt.
Näbe sim literarische Wärk het dr Victor Hugo en umfangriichs zäichnerischs Œuvre hinderloo, wo vor allem in siner Exilzit entstande isch.
Hambrücken
Hambrücken (sidfränkisch Hambrigge) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Hambrücken lyt in dr Oberrhyebeni weschtli vu dr A5, rund 10 km nordweschtli vu Brusel. Nochbergmaine sin Waghäusel, Bad Schönborn, Ubstadt-Weiher, Forst un Bruchsal.
Vum Bann sin 38,3 % Landwirtschaftsflechi, 44,4 % Wald, 17 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Hambrücken ghere kaine wytere Ortsdail.
Gschicht
Hambrücken isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1161.
Verwaltig
Hambrücken het mit dr Stadt Bruchsal mit dr Gmaine Forst un Karlsdorf-Neuthard e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hambrücken ghert zum Sidfränkisch
Camembert (Käse)
Kamamber isch en ursprünglig franzöösische Wissschimmelchees. Under em Naame Camembert de Normandie AOC het er e gschützti Härkumftsbezäichnig: Nume eme Kamamber, wo in dr Normandii us Roomilch gmacht isch, daf mä Camembert de Normandie sääge. Dr Name Camembert hingeege daf jede bruche.
Usgsee und Gschmack
D Kamamberläib si klassischerwiis öbbe 250 Gramm schweer, mäistens kräisförmig, sältener ovaal oder eggig und von ere wisse Edelschimmelrinde überzooge. Dr Däig vom Kamamber isch je noch däm, wie rif dr Chees isch, hell- bis goldgääl. Wäärend em Rifigsbrozäss chönne Gäärlöcher entstoo, wo aber dr Gschmack vom Chees nit beiiflusse.
Dr Gschmack isch liicht scharf und nussig. Dr Chees isch e chli weeniger fett as dr Brie, und eso e chli „drochniger“ im Gschmack. Wenn er die richdigi Rifi het, isch er milder. Überrife Kamamber, wo verlauft, wenn män en aaschniidet, entwicklet vilmol e Ammoniaknoote, wo as unaagnääm empfunde wird.
Makrian
Wo de Julian im Joor 359 de Rhii öberschritte het, hend de Makrian und sin Brüder Hariobaud bi Capellati-Palas en Fridesvertrag mit de Römer gschlosse.
Im Joor 370 het de Kaiser Valentinian I. sich mit de Burgunder verbündet, wo im Maintal gsidlet hend, um de Makrian vo zwo Siite azgriiffe. Doch wo de Kaiser im Joor 372 öber de Rhii isch, um de Makrian z fange, sind d Burgunder nöd uftaucht und de Kaiser het wider müese zruggchere, aber es ischem glunge de Makrian i d Flucht z tribe. De Valentinian het den de Fraomar as König öber d Bukinobante igsetzt. Well aber de ganzi Gau i Urue verwüestet worden isch, isch de Fraomar uf Britanie abkommandiert worde und de Makrian het sich wider as König chöne bhopte. Im Joor 374 het de Valentinian um Fride bete und de Makrian isch denn bis zu sim Tod e verlässliche Bundesgnoss gsi. Er isch öppe um 380 im Kampf gege de Frankefürst Mallobaudes gfalle.
Camembert (Käse)
Usgsee und Gschmack
Dr rif Kamamber het e relatiiv wäichi, greemigi Konsistänz und mä chan en liicht uf e Brootschnitte oder e Weggli striiche. Dr Chääs cha paniert bröötlet wärde oder mä chan en zum Überbache bruuche.
100 Gramm Kamamber mit 45 Brozänt Fett in dr Drochemasse häi en Energiiwärt vo öbbe 1250 kJ (300 kcal). Dä Wärt cha je noch em Brodukzioonsverfaare e chli schwanke.
Herstellig
D Herstellig vom dradizionelle Kamamber us früscher Roomilch brucht öbbe drei Wuche. Am erste Daag wird d Milch gsüürt und im ene ghäizte Ruum (28 bis 30 °C) in groosse Chessel uf öbbe 36 °C aagwermt und mä duet Lab drii, ass es grinnt. D Gallerte wo mä eso überchunnt, wird vorsichtig, ooni si z bräche, in übbe fümf Schichte in äinzelni Cheesforme doo; eso blibt im Chees e Hufe Molke, und er bechunnt e greemigi Textuur. Wenn dr Chees gnueg aadrochnet isch, dräit män en um.
Am zwäite Daag nimmt mä dr Chees us dr Form und im Salzruum, wo s 18 bis 20 °C warm isch, ströit mä Salz uf en vo alle Siite und behandlet män en mit em wisse Edelschimmel Penicillium camemberti, wo für s Waggse vo dr wäiche Bilzflora uf dr Oberflechi vom Chees sorgt. Am dritte Daag chunnt dr Chees in dr Rifiruum, wo s immer e Tämpratuur zwüsche 10 und 14 °C het. Für zum rif wärde brucht er je noch dr Jooreszit öbbe 12 Dääg, denn cha män en verpacke. Denn loot mä sä nonemol vier bis fümf Dääg bi öbbe 9 °C lo rife, bis si schliesslig in Handel chömme.
Unendlichkeit
Dr Begriff Unändlikäit bezäichnet d Negazioon bzw. d Ufheebig vo Ändlikäit, weniger genau usdruckt deren iir „Geegedäil“.
S mathematische Sümbol für Unändlikäit isch s Unändligzäiche (\infty).
Dr Begriff Unändlikäit in dr Wüsseschaft
D Unändlikäit cha mä gäistes- oder naturwüsseschaftlig nume abstrakt in dr Vorstellig entwiggle. Er wird uf Objekt und Begriff aagwändet, wo käini rüümlige oder zitlige Gränze häi. In dr christlige Theologii isch si äins vo de Attribute vo Gott, im Geegesatz zur Schöpfig wo ändlig isch.
In dr Filosofii existiere sit em Aristoteles zwäi Uffassige vom Begriff vom Unändlige: s aktual Unändlige und s potentiell Unändlige. Dr Leonardo da Vinci het d Unändlikäit mit dr Unändlikäitsmaschine symbolisiert, wo bi Getriibundersetzige, wo ufenander chömme, d Zaanreeder din sich immer weeniger dräije bis es schliesslig usgseet, ass s letschte Reedli sich gar nit drüllt.
In dr Astronomii het mä wäge dr Diefi und Witi vom Stärnehimmel vilmol d Vorstellig vom ene unändlig usdeente Wältruum entwigglet. Au im Bezuug uf d Zit isch s Konzept vo dr Unändlikäit bekannt, doo brucht mä aber dr Begriff Ewikäit.
Dr Begriff vo dr Unändlikäit in dr Mathematik
Vor allem in dr Mathematik isch dr Begriff vo dr Unändlikäit brezisiert worde. Dr Aastooss zu däm isch vom Wärk vom Bernhard Bolzano, Georg Cantor und Richard Dedekind choo, wo zur Mängileer und bsundrigs zur Theorii vo de unändlige Mängene und de dransfinite Kardinalzaale gfüert het.
Dr Begriff vo dr Unändlikäit wird vilmol wien e Art Zaal aagluegt, muess aber immer mit bsundriger Vorsicht behandlet wärde, suscht bechunnt mä schnäll paradoxi Ussaage. Das het scho dr Zenon im Alterdum gmerkt, won er undersuecht het, öb dr Achilles je e Schildchrott chönn iihoole, won e chliine Vorsprung het. Si Argumänt isch gsi, ass solang d Schildchrott witerlauft, dr Achilles immer zerst zum Punkt muess laufe, wo d Schildchrott grad gsi isch. Die Distanze wärde zwar immer chürzer, es git aber unändlig vili von ene. Was er nid verstande het, isch dass die unändlig vile Distanze, wemm mä sä addiert, zun ere ändlig lange Strecki wärde. Au in dr Mängileer isch vil kontraintuitiv, wenn d Unändlikäit e Rolle spiilt. So wurd mä dänke, ass die unändligi Mängi vo de ganze Zaale äigetlig müesst ‚gröösser‘ si as die unändligi Mängi vo de natürlige Zaale, won e Däilmängi vo de ganze Zaale isch. Für zum sonigi unändligi Mängene chönne vergliiche, isch dr mathematisch Begriff vo dr Mächdikäit iigfüert worde, und doo chunnt uuse, ass d Mängene vo de ganze und vo de natürlige Zaale gliich mächdig si, wil mä jedere ganze Zaal äidütig äi natürligi Zaal cha zueordne, das häisst mä cha die ganze Zaale abzelle.
Nebscht de unendlich grosse natürliche Zahle, wo - wenn die schprochliche Begriffe wie Trilliarde nach obe z End gönd - no wiiter chönned mit Potenze uusdrückt werde, wird d Unendlichkeit z. B. no in dr Analysis schtark verwendet, wenns drum gaht, d Deltas möglichscht nah an lim→0 anznähere, also um extrem chliini Bruchzahle gaht.
Dr Begriff vo dr Singularidäät in dr Füsik
Wäarend die Hööcheri Mathematik vil mit em Abstraktum „unändlig“ operiert, isch in dr theoretische Füsik eender e Fenomeen, wo mit dr Unändlikäit diräkt zämmehängt, d Singularidäät vo Bedütig – öbbe im Zämmehang mit de Begriff vom Urknall, wo s em Aafang vom sichtbare Universum gee het, und em Schwarze Loch. As Singularidäät wird e Punkt in dr Ruumzit bezäichnet, wo Masse im ene Punkt ooni Usdeenig mit unändliger Dichdi konzentriert isch.
Näbe dr unändlige Usdeenig zun ere Gröössi, wo käini Gränze kennt, wird dr Begriff au für die unändligi Däilbarkäit, s unändlig Fiine verwändet, wo d Gränze von em null isch, aber wo die Gränze nie erräicht wird. Us dr Negazioon vom unändlig Fiine und sine Paradox häi die antike Grieche d „Atomtheorii“ vom „Undäilbare“ entwigglet.
Lachapelle-sous-Chaux
Gschìcht
Lachapelle-sous-Chaux ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1347.
S Gebiet um Lachapelle-sous-Chaux hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Valens
Dr Valens (mit vollem Name Flavius Julius Valens, griechisch Oualis Οὐάλης, * 328 im pannonische Cibalae; † 9. August 378 in dr Schlacht vo Adrianopel) isch e römische Kaiser im Oste in de Joor 364 bis 378 gsi.
Lachapelle-sous-Chaux
Verwàltung
vun Lachapelle-sous-Chaux ìsch. Lachapelle-sous-Chaux ghert zem Kommünàlverbànd.
Valens
Gschicht
Dr Valens het im Joor 366 dr Gegekaiser Procopius bi Thyateira z Lydie besigt und lo hiirichde. D Stroofexpedizioon vo 367 bis 369 gege d Gote, wo dr Drubbeufstand understützt gha häi, isch nid seer erfolgriich gsi. 376, wo d Gote vo de Hunne aagriffe worde si, het dr Valens iine erlaubt, über d Donau in s Riich z choo und sich z Thrakie niiderzloo. D Verspräche vo de Römer de Gote gegenüber si aber nid iighalte worde, die häi en Ufstand gmacht, und dr Valens isch 377 gege sä in s Fäld zooge. In dr Schlacht vo Adrianopel im Joor 378 isch dr Valens besigt worde, umchoo und e groosse Däil vo siner Armee vernichdet worde. Das isch as Katastrofe aagluegt worde und es het spööter Lüt gee, wo in dere Niiderlaag dr Aafang vom Ändi vom Römische Riich gsee hai.
Lachapelle-sous-Chaux
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Lachapelle-sous-Chaux ghert zem Franc-Comtois.
Valens
Gschicht
Wäärend siner Regierigszit het sich dr Valens mit de theologische Brobleem müesse usenandersetze, wo in dr Zit vo sine Vorgänger ufchoo si. Es het Verfolgige vo häidnische Filosofe gee, doch sunst isch dr Valens de Häide gegenüber tolerant gsi. Im Strit zwüsche de Aahänger vom Nicänum und de Arianer oder gnauer Homöer het dr Valens d Arianer understützt, was en üsserst umbeliebt gmacht het, no mee wil s zu herte Usschritige gegenüber de Nicäner choo isch. Chilleväter wie dr Athanasius und dr Basilius häi im Valens si Religionspolitik abgleent.
Kalenderdatum
S Kalenderdatum, meischtens churz Datum gnännt, isch d Benennig vomene Tag im jewiilige Kalenderjahr im Rahme vomene Kalender.
S Kalenderdatum wird bi öis nach dr ISO 8601 in Form vomene Datumsformat schriftlich fixiert.
D Bezeichnig isch abgleitet us Briefschlussformle wie datum die nativitatis S. Ioannis A.D. MCCCL – „'geeh am Tag vo dr Geburt vom Johannes em Täufer im Jahr des Herrn 1350“ (vo latiin dare „geben“; Partizip Perfekt Passiv: datum „Gegebenes“).
Im Mittelalter händ alli Tage vom Jahr en Name ghaa und d Jahr sind in relativem Bezug zumene grosse Ereignis benännt worde (An Johanni, drei Jahre nach dr „Grosse Manntränke“). Demit gits keni einheitliche Datumsaagabe vor dr Iifüehrig vom Gregorianische Kalender.
Umberto I. (Italien)
De Umberto I. vo Italie (dütsch Humbert I.), mit vollem Name Umberto Rainerio Carlo Emanuele Giovanni Maria Ferdinando Eugenio di Savoia (* 14. März 1844 z Turin ; † 29. Juli 1900 z Monza dur es Attetat) us em Huus Savoye isch vo 1878 bis 1900 König vo Italie ksi. Er hät sich während sinere Regäntschaft, wie au sin Vater, us de Tagespolitik useghalte.
Läbe
Er isch am 14. März 1843 z Turin als de ältesti Sohn vom Viktor Emanuel II. und sinere Frau Adelheid vo Sardinie gebore.
Am 22. April 1868 hät er in Turin d Margarethe vo Genua (Prinzessin vo Savoye, * 20. November 1851) ghüratet. Us de Ehe isch sin einzige Sohn und Thronfolger Viktor Emanuel III. (* 11. November 1869, † 28. Dezember 1947) hervorgange. Im Juni hät er und sini Gattin Berlin bsuecht und Italie hät sich vo enn a s Dütsche Riich und Österriich-Ungarn aglehnt.
Im Januar 1878 isch de Umberto I. sim Vater († 9. Januar) als König vo Italie und Herzog vo Savoye uf de Thron gfolgt. Er hät, wie au sin Vater, sträng konstitutionell regiert. Ussepolitisch hät er sich für de Kolonialismus igsetzt und isch en entscheidende Faktor bi de Gründig vo de Kolonie Italiänisch-Eritrea und Somaliland ksi. Dur sini Weigerig de Arbeiterschaft me politischi Rächt zu gä, isch er am 17. November 1878 während ere Rundreis dur Neapel vom Koch und Anarchist Giovanni Passannante bi eme Attentat mit em Säbel liicht verletzt worde. Obwohl er lut de italiänische Justiz hät nur döffe bi de Ermordig vo em König hingrichtet werde, isch er trotzdem zum Tode verurteilt worde.
Am 7. Mai 1898 isch es in Mailand zu Massendemonstratione vo de mehrere tusig Arbeiter cho. De General Fiorenzo Bava-Beccaris hät d Demonstratione mit Waffegwalt niedergschlage, was öppe 200 Todesopfer gforderet hät. De Umberto I. hät em General gratuliert und ihm mit em Orde uszeichent. Das hät zu grosse Empörig gfüehrt. De Anarchist Gaetano Bresci hät im Juli 1900 es witeres Attentat begange. Es isch en Racheakt für d Niderschlagig vo em Ufstand in Mailand gsie. De Umberto I. isch a de Folge vom Aaschlag am 29. Juli 1900 z Monza gstorbe.
Bigesetzt worde isch de Umberto I. am 9. August 1900 im Pantheon z Rom, a de Site vo sim Vater. Er isch de letzti Savoyer, de döt begrabe worde isch. Sin Sohn, de Viktor Emanuel III. isch im ägyptische Exil gstorbe und isch au döt beerdigt worde.
Titel
Vo 1860 bis 1946 het de König vo Italie die Titel gfüert:
Sini königlichi Majestät Umberto II., vo Gottes Gnade und em Wille vo de Nation, König vo Italie, König vo Sardinie, Zypere, Jerusalem, Armenie, Herzog vo Savoye, Graf vo Maurienne, Marquis (vom Heilige Römische Riich) in Italie, Fürst vo Piemont, Carignano, Oneglia, Poirino, Trino, Fürst und Vikar vom Heilige Römische Riich, Fürst vo Carmagnola, Montmélian mit Arbin und Francin, Principe Balì vom Herzogtum Aosta, Fürst vo Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri und Banna, Busca, Bene, Brà, Herzog vo Genua, Herzog vo Monferrat, Chablais, Genevois, Herzog vo Piacenza, Marquis vo Saluzzo (Saluces), Ivrea, Susa, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantasia, Borgomanero und Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezza, Govone, Salussola, Racconigi mit Tegerone, Migliabruna und Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane und Lanslebourg, Livorno Ferraris, Santhià Agliè, Centallo und Demonte, Desana, Ghemme, Vigone, Graf vo Barge, Villafranca, Ginevra, Nizza, Tenda, Romont, Asti, Alessandria, vom Goceano, Novara, Tortona, Bobbio, Soissons, Sant'Antioco, Pollenzo, Roccabruna, Tricerro, Bairo, Ozegna, vo de Apertole, Baron vo de Waadt und de Faucigny, Herr vo Vercelli, Pinerolo, de Lomellina, vo Valle Sesia, vo Ceva, Oberherr vo Monaco, Roccabruna und vo Menton, edle Patrizier vo Venedig und Ferrara.
WSL-Institut für Schnee- und Lawinenforschung SLF
S WSL-Institut für Schnee- und Lawineforschig (SLF) isch es interdisziplinäärs Forschigszäntrum z Davos im Kanton Graubünde.
Ane 1931 het dr Bund en Kommission für d Forschig übere Schnee und d Lawine ggründet. Sid 1935 het die z Davos Versüech mit em Schnee gmacht. Ane 1936 het me uf em Wyssfluejoch weschtlech vo Davos es Huus für Experimänt i dr Chelti bout. Und dört obe isch denn 1942 s Eidgnössische Institut für Schnee- und Lawineforschig – Davos-Wyssfluejoch ygrichtet worde.
D Forscher hend probiert usefzinde, wie sech d Schichte vom Schnee entwickle, wie sech dr Schnee am Bärghang cha bewege und wie s zu Lawine chunt. Im Mikroberych luegt me, wie sech d Kristallstruktur vo de Schneeflocke mit dr Zyt veränderet und wie sech drby d Stabilität vom Schnee verhaltet.
En wichtigi öfentlechi Uufgab het s Eidgnössische Institut für Schnee- und Lawineforschig ane 1945 übercho, wo me vo Davos uus d Bevölkerig vo dr Schwiiz jewyle het müesse drüber informiere, wenn i de Bärge gfärlechi Lawineverheltnis entstande sind.
Dr Hauptsitz vom SLF isch z Davos Dorf, s Forschigslabor uf em Wyssfluejoch isch e Zwiigstell.
Hüt tuet s SLF i dene Berych forsche:
Usert z Davos het s SLF no anderi Standort für d Forschig zu bsundere Theme z Birmensdorf, z Bellinzona, z Sitte und z Lausanne.
Hariobaud
De Hariobaud (lat. Hariobaudes; alem. *Hariobaud "Heer-Gibieter") isch ä alamannischa Gaukini (rex) usm 4. Johrhundert gsi. Er hett zäme mit sim Brüeder Makrian am mittlere Neckar gherrscht.
Im Joor 359 het de Cäsar Julian bi Mainz de Rhii öberquert und isch südwärts zoge und denn de Neckar duruf, wobi er ain Gaukönig nochem andere underworfe het. Am mittlere Neckar het er die baide Brüedere Makrian und Hariobaud bekämpft.
ICQ
ICQ (uusgsproche: I seek you; I suech di) isch es Chatprogramm vu AOL. D`Software isch vum israelische Jungunternehme Mirabilis im Johr 1996 veröffentlicht worde. Entwickelt worde ischs ts`Programm vu de israelische Studente Yair Goldfinger, Arik Vardi, Sefi Vigiser und Amnon Amir. Will sones Programm vor ICQ nid idere Form geh hett (koschtelos), hett sich das Programm als das erschte Instant-Messenger Programm im hütige Sinn sehr guet chönne duresetze.
Ab 1998 hett ICQ zu American Online ghört. Sie hend Mirabilis für 408 Millione US-Dollar ufkauft. AOL hett am 19. Dezember 2005 bekannt geh, dass ICQ es Patent für Instant Messaging zuegsproche überchoo hett. Im April 2010 isch AOL ICQ für 187,5 Millione US-Dollar an s russisch Investmentunternäme Digital Sky Technologies verchauft worde. Im September 2010 hett si s Unternäme vo Digital Sky Technologies in Mail.ru Group umgnennt.
Kaiser-Wilhelms-Land
Chaiser-Wilhelms-Land isch dr nordeschtlig Dail vu dr Insle Neiginea gnännt wore, wu bis anne 1914 zum dytsche Kolonialrych ghert het. Zämme mit em Bismarck-Archipel, dr nerdlige Salomone, dr Karoline, Palau, Nauru, dr Marshallinsle un dr Mariane het s s chaiserli Gouvernement un dytschi Koloni Dytsch-Neiginea bildet.
Geografi
S Biet isch no Weschte vum niderländische (hite Wescht-Papua) un no Side vum britische (ab 1906 auschtralische) Dail vu dr Insle begränzt gsii. S isch vu 141° eschtlige Lengi no Oschte gange un im Side bis 8° sidlige Braiti. D Landflechi het 181.650 km² umfasst mit dertemol 110.000 Yywohner (Stand: 1902).
Dr Inseldail bstoht in dr Hauptsach us Gebirg, nume im usserschte Norde het s Ebene am Chaiseri-Augusta-Fluss un am Ramu. Im Side het s Gebirgszig, wu zum Dail bis uf iber 4000 m uffegehn: Kraetkegebirg, Bismarckgebirg un Hagengebirg. D Wasserlaif sin zmaischt Gebirgsfliss.
Gschicht
Wu Großbritannie im Augschte 1884 dr Oschtdail vu Neiginea (→Britisch-Neiginea) fir d Chrone veryynahmt ghaa het, het dr Agänt vum Neuginea-Konsortium Otto Finsch im Dezämber 1884 dr Aaspruch uf d Nordkischte vu Neiginea un dr Bismarck-Archipel gstellt. Am 17. Mai 1885 het d Neuguinea-Kompagnie (d Noofolgeri vum Neuguinea-Konsortium) dr chaiserlig „Schutzbrief“ fir d Hohaitsrächt iber Chaiser-Wilhelms-Land (Nordoscht-Neiginea) un dr Bismarck-Archipel iberdrait kriegt. Ab 1889 isch dr Weschtdail vu Neiginea e Koloni vu dr Niderlande wore (→Niderländisch-Neiginea).
D Hauptverwaltigssitz vu Dytsch-Neiginea, wu bis 1899 vu dr Inveschtore vu dr private Neuguinea-Kompagnie verwaltet woren isch, sin in dr erschte Johrzehnt im Chaiser-Wilhelms-Land gläge. Dr erscht Landeshauptmann isch dr Georg von Schleinitz wore, wu ab 1886 z Finschhafen Quartier gnuu het. Bis zue dr große Malaria-Epidemi anne 1891 isch dr Hafe Sitz vum Landeshauptmann blibe, derno isch dr Ort ufgee un erscht anne 1901 widergrindet wore. E churzi Zytlang isch Stephansort in dr Astrolabe-Bucht Hauptort gsii, am 17. Septämber 1892 isch d Landesverwaltig derno uf Friedrich-Wilhelmshafen (hite Madang) verlait wore. Mit em Änd vu dr Verwaltig dur d Neuguinea-Kompagnie 1899 un dr Ibernahm vu dr Bsitzige dur s Dytsch Rych isch dr Haupverwaltigssitz vu dr Koloni uf d Insle Neu-Pommern (hite Neibritannie) uf Herbertshöhe (hite Kokopo) verlait wore.
Ab 1921 isch s Biet velkerrächtlig e auschtralisch Mandatsbiet wore. Anne 1975 isch s mit em auschtralische Papua zue Papua-Neiginea veraint un unabhängig.
Erforschig
Im Johr 1882 hän di bode Firme Deutsche Handels- und Plantagengesellschaft (d Noofolgeri vu Godeffroy) un Robertson & Hernsheim (speter Hernsheim & Co.) di dytsche Handelsinträsse in dr Nechi vu Neiginea verdrätte. Fir di erschte Schritt vun ere dytsche Konialisierig uf dr Insle sälber isch vu Finanzlyt, wie em Adolph von Hansemann, dr 45-jehrig Otto Finsch uusgwehlt wore.
Dr Finsch isch aafangs 1884 uf Neiginea graist un het vu Mioko uus uf drei Raise fascht di ganz Nordkischte bsuecht. Bi syyne Raise het er sibe Häfe un dr Chaiseri-Augusta-Fluss entdeckt, het mit Yyhaimische Verdreg abgschlosse iber Landchaif un het di dytsch Flagge ufzoge. Di erscht Station isch am 5. Novämber 1885 z Finschhafen grindet wore. Si het dr Ursprung vu dr Neuguinea-Compagnie bildet. Bal derno sin Hatzfeldhafen un Konstantinhafen chuu, 1888 Stephansort, 1890 Erima un speter no anderi. Fir d Vermässig vu dr Gränz zwische Dytsch-Neiginea un em Territorium Papua, wu unter dr Verwaltig vu Auschtralie gstanden isch, isch vu Novämber 1908 bis Oktober 1909 di Dytsch-änglisch Neiginea-Gränzexpedition durgfiert wore, fir d Bstimmig vu dr Lag vum Gränzmeridian 141 Grad eschtliger Lengi, zwische Dytsch-Neiginea un Niderländisch-Neiginea, vum Februar 1910 bis Februar 1911 di Dytsch-holländisch Neiginea-Gränzexpedition statt.
Ebnet (Bonndorf im Schwarzwald)
Ebnèt isch èn Stadtdeil vo dè baddischè Stadt Bõõdorf im Landchrais Waldshuèt.
Geography
Ebnèt lyt im Südschwarzwald uff dè Südoschtdach vom Schwarzwald, uff èrè Lichtung obberhalb vo dè rächtè Haaldè vo dè Steina. Ebnèt lyt südlich vo dè Landschtrōß, wo vo Bõõdorf durch s Steinadal bi dè Steinasägi en passant vo Ebnèt bis uff Rothuus gòt. Ebnèt isch 3,1 km südweschtlich vo Bõõdorf dèheim, 3,3 km Abschtand hèt Ebnèt zuè Wittlekofè un zuè Wällèdingè, bi beidè Nõchbòrdörfer lyt abber èbbèso d Steina dèzwǜschè. Ennèt vom Bärg un èm großè Waldgebièt lyt 4,6 km weschtlich Rothuus, sèll isch dört, wo s Bièr git.
Mötschwil
Mötschwiu (amtlech Mötschwil, bis 1910 Mötschwil- Schleumen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Mötschwiu ligt im Schwizer Mittuland weschtlecht vor Stadt Buurdlef. D Gmeindsflächi bsteit us 64,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 30,5 % Waud u 5,1 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Liissach, Rüti, Burdlef, Chrouchtu u Hingubank.
Ebnet (Bonndorf im Schwarzwald)
Gschichte
Ebnèt wörd 1405 èrschtmòls in èrè Urkundè erwäänt, wo s i dè Bsitz vo dè Ärzinger Hèrrschaft chò isch. Sèllmòl hèt Ebnèt nu uss eim Lehnshof bschtandè, wellèm mò Ebnit gsait hèt. Dè Nammè stòt wòrschinlich für Ebèni odder für è Waldschtugg, wo (gschwendèt) un ygebnèt worrè isch, wa bi dèrrè Laag uff èrè Lichtung un uff èrè Hochebèni obberhalb vum Steinadal abzleitè isch. Näbbè sèbbèm einzelnè Hof, dürft s dõmòls schu d Einzelhööf Saubach (212 ha), Roorhof (238 ha), Hornbärg (85 ha) un Kohlhald (30 ha) gää haa. Sèlli Hööf sin allerdings, wég dè ungünschtigè Laag, zwǜschè 1830 un 1897 yygangè. Si sin abgrissè un d Wisè un Fälder uffgforschtet worrè. Nu dè Hof Ebnit allei hèt sich zuè nèrè größerè Sidlung entwicklèt. Dè Einzelhof Ebnit hèt zuè Hèrrschaft vo dè Nellèburger z Grõfuusè ghört. Er isch wiè nè Ärblehè bedribbè worrè un spôter a dè Grõf vo Lupfè un witter a d Bappèheimer gangè. 1609 isch Ebnit a s Kloschter St. Bläsy übbergangè, well d Kloschterbrüèder us èm Albdal d Hèrrschaft vo Grõfuusè kauft hèn. Unter dè Hèrrschaft vo St. Bläsy hét sich dè Einzelhof znägscht zuè nèm Wyler un denn zum Dorf gmauserèt, sèll Dorf isch nõch èm èrschtè Hof benamst worrè. Mit dè Ufflösung vom Kloschter St. Bläsy wèg dè Säkularisation isch Ebnet zum Großherzogdum Baddè chò un è sèlbschtändigi Gmeind worrè. Sèbbi Gemeind isch im dõmòligè Landchrais Hochschwarzwald gmessè a dè Ywooner diè chlynscht sèlbschtändigi Gmeind gsi. Zum 1. Januar 1972 isch Ebnèt im Zuug vo dè Gmeindereform uff Bõõdorf ygmeindet worrè.
Mötschwil
Gschicht
Mötschwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1328 aus Mötschwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ebnet (Bonndorf im Schwarzwald)
Wǜrtschaft
Ebnèt isch rein landwǜrtschaftlich brägt, woby mò vom Buèrè allei schu lang kaum mee hèt läbbè chönnè. Sèll isch au dè Grund gsi, wõrum diè vyr Einzelhööf rund um Ebnèt ummè ygangè sin. Mò isch zuè sèllèrè Zyt sèllèwäg zum großè Deil zuè hüt uusgschtorbènè Beruèf wiè Harzer, Pottäschèsǜder un Köhler nõchgangè, sèlli Beruèf hèn wég irèm Bezug zuè Holz z Ebnèt au aabotè, well s Dorf vo wittè Waldflächè umgää isch. Uff dè Gemarkung hèn schins im vorletschtè Johrhundert mèngmòl bis zuè 40 Meiler brènnt. Dè letscht Meiler hèt z Ebnèt 1923 brènnt. D Gmeind hèt 137 Hektar Wald ghaa, uss èm Erlös vo dè Forstwǜrtschaft hèt mò 1909/10 è Schulhuus, 1954/55 diè zentrali Wasservosorgung un 1962 dè Bau vo dè Annakirchè finanzyrè chönnè.
Mötschwil
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,2 % gläge.
Religion
85,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Ebnet (Bonndorf im Schwarzwald)
Religion
Urschprünglich hèt Ebnèt zuè dè Pfarrei Birchèdorf ghört. 1640 isch Ebnèt als Filialè zuè Bõõdorf chò. I dè Ortsmitti isch è Kapèllè gschtandè, wo irèn Urschprung in èrè Hofkapèllè ghaa haa dürft. 1821 isch è neui Kapèllè baut un dè Muètter Anna gweyt worrè. 1933 hét mò sèbbi mit èm Vorbau vosää, well si nur knapp dryßig Personè (knapp èm halbè Dorf) Blatz botè hèt. È größeri Erwitterung isch wèg dè Landschtrõß, wo graad näb draa volauft, nit möglich gsi, sèllèwäg isch 1963 a dè gegèübberliegendè Haaldè è neui Kapèllè baut worrè, diè aalt Kapèllè isch abgrissè worrè. Dè früènèrè Kapèllèvorbau stòt hüt obberhalb un nördlich vom Dorf, un diént als Unterschtand für d Bushalteschtell. Au diè neu Kapèllè isch dè Hl. Anna gweyt worrè un ghört hüt als Filialgmeind zuè dè Seelsorgeeinheit Bõõdorf-Wuètè.
Mötschwil
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 9,3 %, CVP 1,5 %, EVP 3,2 %, FDP 5,4 %. GLP 2,7 %, GP 7,6 %, SP 10,5 %, SVP 48,9 %, Suschtigi 10,9 %.
Gmeindspresidänt vo Mötschwiu isch dr Hansulrich Nadenbousch (Stang 2013).
Ebnet (Bonndorf im Schwarzwald)
Schuèl
S Kloschter St. Bläsy hèt in allnè Ort, wo ym unterschtandè hèn, d Schuèlpflicht ygfüürt. Dõdemit hèt Ebnèt è Schuèl chriègt, woby dè Unterricht im Huus vom jewyligè Schuèlmeischter ghaaltè worrè isch. 1838 hèt d Gmeind è Schulhuus baut, in dèm au èn Raum für s Rõthuus unterbrocht gsi isch. 1909 isch è witteres Schuèlhuus mit zwei Klassèzimmer, zwei Amtsrüüm für s Rõthuus un èrè Leererwoonung baut worrè. 1967 isch d Schuèl uffglöst worrè.
Regelmäßigi Voaaschtaltungè
Jedes Johr findet z Ebnèt s St.-Anna-Fescht statt. S Patrozinium vo dè St.-Anna-Kapèllè wörd au mit èm wältlichè Fescht begangè worrè, wo vo dè Freiwilligè Füèrweer in un um d „Kohlblatzhüttè“ ummè uusdrait wörd.
Mötschwil
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 5,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 112 Ywohner 99,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Mötschwiu ghört zum Hochalemannisch.
Sonderbundskrieg
Dr Sonderbundschrieg isch e Bürgerchrieg in dr Schwiiz gsi. Er het vom 3. Novämber bis zum 29. Novämber 1847 duurt, aso nume 27 Däg, und isch die letzti milidärischi Usenandersetzig uf Schwiizer Bode gsi. Dr Aalass isch d Gründig vom ene Sonderbund vo katholisch-konservative Kantön gsi, wo sich gege d Aagriff vo de radikale Freischärler us de liberale Kantön hai welle schütze. As Ergäbnis hai die siigriiche liberale Kantön am 12. September 1848 e neui Bundesverfassig chönne duuresetze, wo us em Schwiizer Staatebund e Bundesstaat gmacht het.
Ostgoten
D Oschtgoote sind es germanischs Volch gsii.
Eerscht i dr Middi vom sächste Joorhundert isch s sälbständigen Oschtgooterych vo de Byzantiner underwoorffe worde, und es paar Joor drufabe sind d Langobarde uff Itaalie cho; denen iires Rych het’s de bis im spoote achte Joorhundert gää.
Quantengravitation
D Kwantegrawitazioon isch e füsikalischi Theorii, wo zurzit immer no im Entwiggligsstadium isch. Si söll d Kwantefüsik und die allgemäini Relatiwidäätstheorii, also die bäide groosse füsikalische Theorie vom 20. Joorhundert veräinige. Wääred die allgemäini Relatiwidäätstheorii nume äini vo de vier Elementarchreft vom Universum beschribt, nämlig d Grawitazioon, behandlet d Kwantetheorii die anderen drei Elementarchreft (elektromagnetischi Wäggselwirkig, schwachi Wäggselwirkig und starki Wäggselwirkig). Die bäide Theorie überschniide sich, und wäge däm, aber au wäge de wüsseschaftsfilosofische Konsekwänze, isch e veräinti Theorie wünschenswärt.
Generell beschribt die allgemäini Relatiwidäätstheorii, wie s Universum im Groosse ufbaut isch und wird bi groosse Masse und Beschlüünigunge aagwändet. D Kwantetheorii hingege beschribt d Wäggselwirkig zwüsche chlinste Däili in chliine Ruumgebiet. Zwar isch d Grawitazioon die schwechsti vo de Elementarchreft, si bestimmt aber s Wältbild vo dr Füsik: Si isch die äinzigi vo de vier Elementarchreft, wo, sovil mä hüte wäiss, nume aaziet, wil s nume äi Grawitazioonslaadig (d Masse) git, und sich dorum entgegegsetzti Laadige nit gegesitig chönne ufhebe. Die schwachi und die starki Wäggselwirkig hingege si usschliesslig für mikroskopischi Prozäss vo Bedütig. Die elektromagnetischi Wäggselwirkig het mikroskopischi wie au makroskopischi Bedütig: im Fall vom interstellare Plasma oder de Magnetfälder vo zum Bischbil dr Sunne und dr Ärde erräicht si au kosmischi Maassstääb.
Es git Extreemfäll, wo sich die bäide Theorie überschniide:
Es git Füsiker, wo hoffe, ass bi dr Formulierig vo dr veräinte Theorii käini formal unändlige Terme me vorchömme, und mä d Extremfäll denn cha berächne, wo alli Elementarchreft gliich müesse berücksichtigt wärde. D Kwantegrawitazioon gältet au as e mööglige Kandidat für e TOE (Theory Of Everything).
Usser dene bäide Theorie git s non e hufe anderi Erklärigsmodäll.
Hyperrealismus
Dr Hüperrealismus, au Superrealismus, isch e Kunstrichdig, wo d Moolerei und Skulptuur, aber au d Fotografii und dr Film umfasst. Dr Realismus isch immer e wichdigs Elimänt in dr Räije vo de Stilrichdige in dr Kunst gsi. Dr Hüperrealismus isch e Witerentwicklig vom Realismus und nooch zur Pop Art. Si Ideaal isch nit umbedingt en exakti, lääbensdröiji Nochbildig, wie si für e Realismus tüpisch isch, sonder e fotorealistischi Überstäigerig vo dr Wirklichkäit, en „überscherfti Realidäät“. D Abstrakzioon wird abgleent.
E wäsentligs Elimänt vom Hüperrealismus isch, ass dr Künstler uf e subjektiivi Interpretazioon verzichdet. Dr Hüperrealismus brucht Usdrucksmiddel vom Fotorealismus, wo d Bilder mit ere Gnauigkäit im Detäi gmoolt wärde, wo an e Fotigrafii erinneret. Wäärend dr Fotirealismus brilliant und realistisch darstellt und vor allem will schöön si, zäigt dr Hüperrealismus d Wirklichkäit in ere chüele, brofaane, „überspitzt verstörende“ Form und stellt d Froog noch em Wääse vo de Ding in e Konteggst, wo fast scho ironisch und existenzialistisch isch. D Landschaftsgmäld vom Gottfried Helnwein zum Bischbil si zum grösste Däil fotorealistisch, wil si in erster Linie „schöön“ si, und nit dr verstöörend Charakter vo sine Bordret häi. Die hingeege muess mä wäge de Narbe und Wunde, wo dr Künstler sichtbar macht, eender zum Hüperrealismus zelle; d Gränze si fliessend, und es isch „irrelevant, öb die Bilder fotigrafiert oder gmoolt si“.
Sekunde
D Sekunde (verchürzt vo lat. pars minuta secunda „em veminderete Part (nomaal) verminderet folgend“ = sequi) isch d Basiseinheit vo dr Ziit im internationale Einheitesyschtem (SI).
Im SI-Einheitesyschtem isch d Sekunde dur es atomars Ziitnormal – di sogenannti Atomsekunde – definiert, wil daas e erheblich grösseri Gnauigkeit und langfrischtigi Konschtanz gwährleischtet als aschtronomischi Ziitnormale.
Definition
E Sekunde isch definitionsgmäss s 9'192'631'770-fachi vo dr Periode vonere Mikrowelle, wo mit eme uusgwählte Niveauübergang im Caesiumatom i d Resonanz isch. Andersch gseit: s 9'192'631'770-fachi vo dr Periodeduur vo em Übergang zwüsched de beide Hyperfiinschtruktur niveaus vom Grundzueschtand vo Atome vom Nuklid 133Cs entschprechende Schtrahlig. D Messig erfolgt mit ere so genannte Atomuhr.
Alti Definitione
Bis 1967 hät d Sekunde uf aschtronomische Messige berueht:
Vo dr alte zur neue Definition
1938 händ de Adolf Scheibe und de Udo Adelsberger a dr Physikalisch-Technische Riichsaaschtalt de Nachwiis vo ihrer 1934 gmachte und nach Uusrüümig vo eigene Bedenken 1935 veröffentlichte, umwälzende Entdeckig erbracht, d Erdrotationsgschwindigkeit seig nöd konschtant. D aschtronomisch Tageslängi isch wege dr Verlangsamig vo dr Erdrotation (Geziiteriibig) und einige unregelmässige Änderige dur Magmaschtröm zwüsched Erdmantel und Erdchern als Grundlag vom Ziitnormal schlechter g'eignet als di vo ihne damals entwickelte Quarzuhre. Dur d Verlangsamiig vo dr Erdrotation verschiebt sich dr Sunnetag gegenüber em Ziittag. Zur Kompensation sind Schaltsekunde iigfüehrt wirde, um alli Uhre mit em zwar nur um Sekundenbruchteil, aber länger werdende Sunnetag z synchronisiere.
Abgleiteti Masseinheite
Uusgehend vo dr Sekunde chönd dur Vorsilbe chliineri Einheite 'bildet werde, lueg bi Lischte vo de Vorsilbe für Masseinheite.