cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malawi
Bevölkerig
Die durchschnittligi Läbenserwartig z Malawi isch in de letschde Johr uf 32,5 Johr gsunke. Jetz liide 30–55 % vo dr Bevölkerig an AIDS, wo für faschd ¾ vo alle Todesfäll verantwortlig isch. Wil vor allem jungi Mensche betroffe si, het das enormi ökonomischi Konsequenze. Verstärkt wärde die no vom starke Bevölkerigswaggsdum, und das verursacht extreme Druck uf s Land und siini Ressource, d Ernährigslag, dr Arbetsmärt und d Sozialleischdige.
Möttingen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 80,7% Landwirtschaftsfleche, 6,8 % Wald, 11,1 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschtige Fleche.
Beuron
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Malawi
Bevölkerig
D Meeheit vo der Bevölkerig läbt vo weniger as eim US-Dollar pro Dag (Schdand 2005).
Möttingen
Gmoendsgliderong
Zua Meada gheret d Pfarrderfer Appetshofen, Balgheim, Kleinsorheim ond Möttingen, s Kirchdorf Enkingen, s Dorf Lierheim ond d Gheft Betzenmühle ond Donismühle.
Beuron
Dialekt
Dr Dialekt vo Beira ghert zom Schwäbisch.
Malawi
Bevölkerig
D Analphabeteroote lit bi de Manne bi 24 % und bi de Fraue bi 51 % (Schdand 2005).
Möttingen
Gschicht
Meada ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1150.
Malawi
Velker
Di rund 14 Millione Yywohner ghere verschidene Bantuvelker aa, d Zahl vu dr Volksgruppe isch z Malawi andersch wie in vil Staate vu dr Region mit insgsamt 13 verschidene Kultur- un Sprochgruppe relativ chlai.
Möttingen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,6 % gleäge.
Religion
14 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 83,7 % evangelisch.
Verwaltong
Meada ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Malawi
Sproche
Verbraitet sin Bantusproche. Amtssproche sin d Bantusproch Chichewa un Änglisch as Erb vu dr Kolonialzyt. Derzue wäre regional no d Bantusproche Lomwe, Chiyao, Tumbuka, Chinkhonde, Chisena, Chitonga, Chinyakyusa, Chimambya, Chisenga, Chisukwa, Chingoni, Chimambwe un Chinamwanga gschwätzt.
Möttingen
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Meada ischt dr Erwin Seiler.
Malawi
Sproche
Date vum National Statistical Office of Malawi vu anne 2000 hän die Sprocheverdailig ergee:
Möttingen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Meada ghert zom Schwäbisch.
Malawi
Friegschicht
Bi Karonga lyt dr Fundort vum eltschte zue dr Gattig Homo gstellte Fossil, wu bishär vu Paläoanthropologe entdeckt woren isch. Dr 2,4 Millione Johr alt, bezahnt Unterchifel isch im Ramme vum „Hominide-Korridor-Projäkt“ borge wore un het d Archivnummere UR 501 iberchuu. Är isch vu syne Entdecker, em Timothy Bromage un em Friedemann Schrenk, as Homo rudolfensis yygordnet wore. Z Karonga isch dur e Initiative vum Schrenk mit dr Unterstitzig vu dr Dytsche Gsellschaft fir Tächnischi Zämmearbet (GTZ) un dr Uraha-Stiftig e Kultur- un Museumszäntrum grindet wore, wu unter anderem Vormänschefund sol behärbärge.
Di erschte bekannte Bewohner vu dr Region us dr Art vum modärne Mänsch (Homo sapiens) sin d San gsii, wu vor rund 3500 Johr ins Biet chuu sin. Zyyge vu ihre Aawäsehait sin d Felszaichnige in dr Hehline vu Chencherere un Mphunzi im Side vu dr Stadt Lilongwe.
Wichtig sin au d Nkope-Kultur am Malawisee un d Longwe-Kultur am Mulanje un bi Nsanje. Bis 1000 n. Chr. sin Bantuvelker uf Malawi yygwanderet.
Malawi laitet syy Name vum Chenigrych vu dr Maravi ab, wu zwische 1500 un 1700 iber wyti Dail vu Malawi un vum nerdlige Mosambik gherrscht hän.
Di erschte Europäer z Malawi sin portugiesischi Händler us dr Kischtestedt vu Mosambik gsii. Mit Name bekannt isch dr Caspar Bocarro, wu Edelmetall vu dr Mine bi Zumbo am Sambesi gege europäischi Gieter duscht ghaa het. Au Jesuite sin verainzelt ins Biet chuu, hän aber kai Gmaine un Sidlige grindet. Si hän aber d Sag vun eme risige See im Norde vum Biet mitbrocht. D Portugiese hän Elfebai, Sklave, Gold un Nahrigsmittel gchauft un hän europäischi Ware un Wälschchornsome verchauft. E portugiesischi Delegation unter em F. de Lacerda het zwar dr Mwerusee gfunde, nit aber dr Malawisee. Dr Uusdruck Entre Lagos (alem.: Zwische dr See) fir s Biet vu Mangochi setzt bi dr Portugiese duruus e prezisi geografischi Vorstellig voruus, nume sin d Haupthandelswäg iber Petauke un dr Copperbelt ins Bangweulubassin verlofe, wel vu dert sin Chupfer, Gold un Elfebai chuu, vum Malawisee nume Fisch.
Wahrschyns sin d Chewa vu Siide här chuu, wu si s fruchtbar Hochland vu dr Viphya Mountains bsidlet hän. No 1500 het sich Nkhotakota um s Handelsguet Yyse, wu d Chewa verschafft hän, zum wichtigschte Handelsblatz am See entwicklet, wu Händler vu Sansibar am Änd vum 18. Johrhundert ane chuu sin un bal au d Sklavejeger. Unabhängig vu däne sin aafangs 19. Johrhundert d Yao, wu fir d Portugiese Sklave gjagt hän, vu Oschte här ins Biet vu Mangochi yygwanderet. Bal derno sin d Nguni vu Natal här ins Biet um Ntcheu un Mzimba yygwanderet. Si sin in chlaine Gruppe ins dinn bsidlet Biet chuu.
Ufböu vu dr Kolonialstrukture 1891–1918
Di offiziäll britisch Verwaltig het am 15. Septämber 1891 aagfange mit dr Grindig vum Njassaland-Distrikt-Protektorat. Am 23. Februar 1893 isch s Biet in Protektorat Britisch Zäntralafrika umgnännt wore. Dr nei Verwalter, dr Henry Hamilton Johnston, wu glychzytig au Nordrhodesie (s hitig Sambia) verwaltet ghaa het, het d Sklavehändler ändgiltig mit Hilf vu Kanoneboot un indische Hilfsdruppe verdribe. Syy Noofolger Alfred Sharpe het Tee, Dubak un Böuwulle ins Land brocht. Go die Produkt aazböue isch s im Shire-Dal zue großflechige Landentaignige un Verdrybige vu Yyhaimische chuu. Die hän sich gwehrt un hän erscht anne 1904 chenne unterworfe wäre. Dr Sharpe isch mit ere churze Unterbrächig bis anne 1910 im Amt blibe. Am 1. Mai 1908 isch er dr erscht ständig Guverneer vum Protektorat Njassaland wore. Syter 1907 hän di europäische Zuewanderer mit em Yysitz in dr Exekutiv- un Legislativrot iber e begränzte bolitische Yyfluss verfiegt. Anne 1911 isch d Mitsproch vun ene uusgwytet wore. Afrikaner sin in däne Gremie nit verdrätte gsii. Vu 1903 bis 1911 hän vil Malawier s Land verloo fir e Arbet in dr Mine vu Sidafrika. Derno hän dr europäische Sidler d Lyt gfählt, sällewääg isch dr Yyhaimische d Arbet z Sidafrika verbote wore.
Am Aafang vum Erschte Wältchrieg sin vu Dytsch-Oschtafrika (hite Tansania) här chaiserligi Druppe in dr Norde vu Malawi yydrunge. Mit Zwangsrekrutierige im große Stil hän si chenne abgwehrt wäre. Insgsamt 18.920 Mann sin zue dr Kings African Rifles chuu un nomol 191.200 Männer hän as Dreger oder as Mitglid vu dr Haimwehr Dienscht glaischtet.
Anne 1915 isch zuen eme Ufstand chuu. Di rächtlose Yyhaimische sin in ere all greßere Zahl zum Chrischtetum iberdrätte un hän glychzytig e Schuelbildig iberchuu. Yyhaimischi Chrischte sin zue Wanderbrediger wore, hän aber au s Eländ vu ihre Landslyt gsääne. Drei vun ene hän dr Lyt nit nume s Evangelium bredigt, sundern hän au gsait: „Afrika ghert dr Afrikaner!“ Unter dr Laitig vum John Chilembwe, em Charles Domingo un em Elliott Kamwana, wu as Prophete aagsääne wore sin, het s e Ufstand vu dr Afrikaner gege d Europäer gee, wu vu dr Brite bluetig nidergschlaa woren isch.
Zwischechriegszyt 1918–1939
In dr Zwischechriegszyt hän d Brite Blään vun eme Zämmeschluss vu Malawi mit Kenia oder Tanganjika verfolgt. Des un d Benochdailigung vu dr Afrikaner gegeniber dr wysse Sidler het scho anne 1920 zue dr Grindig vu dr Nyasaland Native National Association unter Malawier z Sidafrika gfiert. Au im Land sälber sin lokali Zälle entstande. Ändi 1920er-Johr hän di europäische Sidler e Zämmelegig vu Malawi mit Sidrhodesie (hite Simbabwe) un Nordrhodesie verlangt. Wäge dr heftige Reaktion vu dr Afrikaner uf die Blään het d Kolonialregierig d Idee vorerscht wider ufgee.
Ändphase vu dr Kolonialzyt 1939–1964
Wu di britische Kolonialverwaltig am 18. Oktober 1944 e ängeri Zämmearbet vu Njassaland mit dr baide Rhodesie bschlosse het, het dr Levi Mumba mit glych Gsinnte dr Nyasaland African Congress (NAC) grindet. Dr Verdrätter vu däm z London isch dr Dokter Hastings Kamuzu Banda gsii. Däm isch s nyyn Johr lang glunge, dr britische Kolonialbeherde d Blään fir e Zäntralafrikanischi Federation uuszschwätze. Am 23. Novämber 1953 isch s derno aber ainewäg zue däre Federation chuu. Dr NAC unter em Henry Chipembere, Kanyama Chiume un Dunduzu Chisiza hän zämme mit sambische Kollege mit Streik un Demonschtratione gege die Federation kämpft. Bi dr Legislativwahle vum 15. Merz 1956 het dr NAC alli fimf Mandat wgunne, wu dr Afrikaner zuegstande sin. Am 6. Juli 1958 isch dr populär Banda no 43 Johr in syy Geburtsland zruckgchehrt. Churzi Zyt speter, am 1. Augschte 1958, isch er zum Barteibresidänt vum NAC uf Läbeszyt ernännt wore. Im Novämber 1958 hän noch eme Boykottufruef vum Banda nume 16 Afrikaner an dr Wahle zum Federationsrot dailgnuu. Ab em 15. Februar 1959 isch s zue massive Uurueje chuu. Bolizeistatione sin iberfalle wore, Gfängnis gstirmt un d Häftling befreit wore, Flughäfe blockiert. D Stadt Fort Hill (hite Chitipa) isch in d Händ vum NAC grote. In däre Laag het d Federationsregierig dr Notstand uusgruefe un het Döuserti vu wysse Soldate uf Njassaland ufbote. No monatelange Uurueje un 52 Dote isch s Land im Juni 1959 befridet wore. D Regierig het rund 1000 NAC-Lyt verhaftet, dodrunter di gsamt Fierig. D Bartei isch verbotte wore, aber churzi Zyt speter as Malawi Congress Party (MCP) nei grindet wore. Di provisorisch Laitig het dr Orton Chirwa ibernuu. Di uubeliebt Federation isch aber bolitisch am Änd gsii. Anne 1960 hän d Brite em Land e begränzti inneri Autonomi zuegstande. Bi dr Legislativwahle vum 15. Augschte 1961 het d MCP 22 vu dr 28 Sitz gwunne, dodrunter alli, wu dr Afrikaner zuegstande sin. Dr Banda isch am 1. Februar 1963 dr erscht afrikanisch Bremierminischter vum Protektorat wore. Am 31. Dezämber 1963 isch di Zäntralafrikanisch Federation offiziäll ufglest wore.
Am 6. Juli 1964 isch s Protektorat Njassaland schließli unter em Name Malawi unabhängig wore.
Ära Hastings Kamuzu Banda 1964–1994
Mit Uusnahm vu dr drei fir d Oberschichte reservierte Sitze het d MCP alli Mandat bi dr Barlemäntswahle vu 1964 gwunne. Am 6. Juli 1964 isch dr Hastings Kamuzu Banda dr erscht Regierigschef vum unabhängige Malawi wore. Scho churz no dr Staatsgrindig isch dr MCP in zwoo Fraktione ussenandergheit. Dr Banda isch fir e pro-weschtligi Bolitik gsii un het d Europäer in Verwaltig un Juschtiz erscht nodno welle uusdusche. Di jingere Fierigsmitglider vu dr MCP hän dergegege eso schnäll wie megli nume no Afrikaner in Fierigspositione welle. Dr Regierigschef het sich mit syre Vorstellig duregsetzt un het wäge däm am 7. September 1964 drei Minischter entloo. Wyteri Minschter, wu mit syre Sichtwys nit yyverstande gsii sin, sin zruckdrätte. Wu dr Banda am 29. Oktober 1964 no meh Verfassigsrächt zuegsproche wore sin – unter anderem richterligi Gwalt – isch er quasi zum Ellaiherrscher wore. 200 Aahänger vum entlossene Minischter Chipembere hän im Februar 1965 versuecht, e Volksufstand uuszlese, aber usser dr Eroberig vu dr Stadt Mangochi isch enen des nit glunge. Au vu dert sin si bal wider verdribe wore. D Folg sin Masseverhaftige gsii. Ainewäg sin am 29. April un 3. Mai neji Uurueje ufgflammt. Aber au die sin vu loyale Druppe bis Ändi Mai unterdruckt wore. No Yyfierig vu dr Republik isch dr Banda am 6. Juli 1966 erschte Bresidänt vu Malawi wore. Är het e Aibarteiesyschtem yygfiert. As e Zaiche vu guetem Wille het dr Banda am 20. Dezämber 1966 184 bolitischi Häftling entloo un het ruckchehrwillige Oppositionälle Amneschti versproche. Dr ehmolig Usseminischter Yatuta Chisiza isch bi syre Yyrais vu Tansania am 24. April 1967 umbrocht un syni Beglaiter inhaftiert wore. E Gricht het si am 14. Juni 1968 zum Dod verurdailt. S Urteil isch am 29. Merz 1969 vollstreckt wore, indäm di zum Dod Verurdailte ghänkt wore sin. anne 1970 het dr Bresidänt di letschte unabhängige Inschtanze glyychgschlalte. Di vier wysse Richter vum Oberschte Gricht sin wäg dr ständige Yymischige vum Staatsoberhaupt in ihri Arbet resigniert zruckdrätte. Fierer vu dr Opposition sin verhaltet wore, wel si aageblig bi Ritualmord mitgmacht hebe.
S Barlemänt het im Novämber 1970 d Verfassig gänderet un het dr Banda zum Bresidänt uf Läbzyt gmacht. Bi dr Wahle vum April 1971 sin nume Kandidate zuegloo wore, wu vum Banda sälber uusgsuecht wore sin. Die hän derno dr Banda zum Bresidänt uf Läbzyt gwehlt. Bolitisch unerwinschti wyssi Missionar un missliebigi Schurnalischte hän bis 1973 s Land verloo oder sin uusgwise wore. Au ne Hufe schwarzafrikanischi Migrante sin in ihri Haimetländer abgschobe wore. Gwaltsami Ibergriff hän au Döuserti Mitglider vu dr verbotene Religionsgmainschaft Zyyge vu Jehova zur Flucht ins benochbert Uusland zwunge. Anne 1973 isch dr Minischter Aleke Banda bim Banda in Uugnad gheit, wel er ere sambische Zytig gsait gha het, ass er as Noofolger im Bresidänteamt vorgsääne sei. Bin ere antiasiatische Kampagne wäge aageblige Uusbytig vu dr Afrikaner sin di 12.000 Asiate im Land unter Druck grote. E Dail het s Land verloo, anderi hän sich in stedtischi Ghetto gflichtet. D Wahle vu 1976 sin noch eme nämlige schema verloffe wie die vu 1971. E wytere potentiälle Noofolger vum Banda, dr MCP-Generalsekretär Albert Muwalo Nqumayo het syy Amt wäg ere aageblige Verwicklig in e Butschblan verlore. Di vorzogene Wahle vum 29. Juni 1978 sin e weng demokratischer verloffe. Nume in 33 vu dr 87 Wahlchrais het s nur ain Kandidat gee, in allne andere sin verschideni Kandidate vu dr MCP gegenenander aadrätte. S Volk het 31 bishärigi Barlemäntarier abgwehlt. E vum Banda aagordnete Mordversuech am Oppositionsbolitiker Attati Mpakati, wu z Mosambik gläbt het, isch misslunge. Anne 1982 isch dr friejer Juschtizminischter Orton Chirwa bin ere Rais an dr Landesgränze lang in d Händ vu dr malawische Regierig gheit. S Gricht het ihn un syy Frau am 5. Mai 1983 zum Dod verurdailt. Des Urdail isch aber uf Druck vu Mänscherächtsorganisatione, Chilche un weschtlige Geberländer in läbeslangi Haft umgwandlet wore. Dr Chirwa isch 1992 im Gfängnis vu Zomba gstorbe. Dr Bakili Muluzi, dr MCP-Generalsekretär un meglige Noofolger vum Banda, isch anne 1982 in Uugnad gheit un isch im Mai 1982 us dr Regierig uusdrätte. Im Johr 1983 isch e wytere Mordversuech am Mpakati z Simbabwe glunge. Bi me Öutouufall sin vier Bolitiker gstorbe, dodrunter dr MCP-Generalsekretär Dick Matenje. Är soll churz vor syym Dod heftigi Kritik an dr Bolitik vum Banda giebt ghaa haa.
Bi dr Barlemäntswahle vum 29. un 30. Juni 1983 isch s in 21 Wahlkrais zue Ainer-, in dr andere zue Mehfachbewärbige vu MCP-Mitglider chuu. S Land isch wäg syre sidafrikafryndlige Haltig un dr Unterstitzig vu dr RENAMO-Rebälle z Mosambik all meh in di bolitisch Isolation grote. No Drohige vu Mosambik het Malawi Deserteur vu dr mosambikanische Armee un RENAMO-Rebälle zruck ins Nochberland gschickt. D Barlamäntswahle vum 27. un 28. Mai 1987 sin wie die vorige verloffe. In 38 Wahlkrais het s Ainer-, in dr ibrige Mehfachkandidature vu MCP-Lyt gee. Desmol sin aber 53 bishärigi Mandatsdreger vum Volk abgwehlt wore. Noch em Dod vum ihm verhasste Bresidänt Samora Machel het dr Banda im mosambikanische Burgerchrieg d Fronte gwächslet. Zwisch em 24. un em 26. Jänner 1989 hän d Studänte vu dr Universitet vu Zomba d Vorläsige boykottiert un hän bolitischi Reforme verlangt. Bi me Benzinbumbenaaschlag z Lusaka, wu Mitglider vu dr Malawi Freedom Movement (MAFREMO) gulte ghaa het, sin in dr sambische Hauptstadt zeh Mänsche um s Läbe chuu. Im Merz 1990 isch im Exil e wyteri Oppositionsbartei grindet wore, d Malawi Socialist Labour Party (MSLP). Ihre Grinder sin dervor Mitglider vu dr League of Socialists of Malawi (LESOMA) gsii.
Z Blantyre un z Zomba het s vum 15. bis zum 17. Merz 1992 Studänteprotescht gee. Am 23. Merz 992 isch im Untergrund d Alliance for Democracy (Aford) grindet un dr Ex-MCP-Generalsekretär Muluzi zue ihrem Vorsitzende gwehlt wore. Andersch wien dr Banda zuegsait het, het er dr Gwärkschafter un Oppositionälle Chakufwa Chihana, wu us em Exil zruckchuu isch, am 8. April z Lilongwe verhafte loo. Wäge dr desolaten wirtschaftlige Lag isch s im Mai zue Massestreik chuu. D Protescht sin nidergschlaa wore, 37 Mänsche sin doderby um s Läbe chuu. Am 2. Juni het sogar di reformiert Church of Central Africa, wu näb Banda au e baar Kabinettsmitglider aaghert hän, d Mänscherächtslag im Land kritisiert un hetr d Ruckchehr zue dr Mehbarteiendemokrati gforderet. Am 26. un 27. Juni 1992 het di negschte Barlemäntswahle gee. D Opposition het zum Boykott ufgruefe. Wel sich in 50 vu dr 141 Wahlkrais gar kai oder nume ain gaignete Kandidat vu dr MCP zur Wahl gstellt het, hän Hundertdöuserti vu Wahlbrächtigte gar nit chenne wehle. Insgsamt 62 vu dr bishärige Barlemäntarier sin vum Volk abgwehlt wore. Unter uusländischem Druck het dr Hastings Banda am 10. Juli dr inhaftiert Oppositionsbolitiker Aleke Banda entloo. Bis am 8. Oktober hän sich allmee Organisatione dr Forderig noch eme Mehbarteiesyschtem aagschlosse un hän s Public Action Committee (PAC) grindet. Dr grais Bresidänt het schließli noogee un het am 18. Oktober in ere Radioaasproch e Referändum iber d Aazahl vu Barteie (Ain- oder Mehbarteiesyschtem) versproche. Ai Dag speter isch mit Verhandlige zwische dr Regierig un dr PAC/Aford aagfange wore. E Bresidänterot isch grindet wore, wu bodi Syte glychvil Mitglider gstellt hän.
S Referändum isch am 14. Juni 1993 abghalte wore. Ai Dag vorhär isch dr Aford-Vorsitzende freigloo wore, wu im April verhaftet woren isch. Bin ere Wahlbedailigung vu 67,1 % hän d Aahänger vum Mehbarteiesyschtem dytli mit 64,69 % gwunne. Derwylscht alli Dischtrikt vu dr Nord- un Sidregion mit Meehaite vu 71 bis 94 % fir des Syschtem votiert ghaa hän, het sich d Meehait in acht vu dr nyyn Dischtrikt in dr Zäntralregion – s Bandas Haimet – fir s Ainbarteiesyschtem uusgsproche. Dr Volkswille isch no dr Abstimmig waidli umgsetzt wore. Scho am 29. Juni het s Barlemänt dr Verfassigsartikel iber s Ainbarteiesyschtem gstriche. Am 19. Augschte isch d Malawi National Democratic Party (MNDP) entstande un im Oktober d United Democratic Front (UDF). Fir dr schwär chranke Banda het vu Oktober bis Dezämber dr Vorsitzende vum Bresidänterot, dr Gwanda Chakuamba, d Staatsgschäft ibernuu. Dr Bschluss, ass dr Banda Bresidänt uf Läbzyt isch, isch vum Barlemänt am 17. Novämber 1993 ufghobe wore. Wu am 2. Dezämber drei uubewaffneti Aagherigi vu dr Jugedorganisation vu dr MCP, dr Malawische Junge Pionier umbrocht wore sin, het d Armee ohni Barlemäntsbschluss aagfange di Junge Pionier z entzwaffne. Die hän sich aber heftig gwehrt, 32 Mänsche sin um s Läbe chuu. 2000 vu dr 7000 Junge Pionier sin mit ihre Waffe vor dr iberlägene Armee uf Mosambik gflichtet. Ändi Dezämber het d Armee d ibrige Pionier entwaffnet ghaa. Bi Vorwahle vu dr UDF het sich dr Muluzi mit 47,3 % gegeniber 33,6 % fir Aleke Banda duregsetzt un dr offiziäll Bresidäntschaftskandidat vun ene wore. Dr Muluzi isch au vu wytere Oppositionsbarteie unterstitzt wore.
Zue dr Barlemäntswahle vum 17. Mai 1994 sin acht Barteiebindnis aadrätte. Bin ere Wahlbedailigung vu 80,02 % het d UDF 46,44 % vu dr Stimme un 85 Sitz iberchuu, d MCP 33,65 % un 56 Mandat un d Aford 18,94 % un 36 Sitz. Bi dr Bresidäntewahle, wu glychzytig stattgfunde hän, sin vier Kandidate aadrätte. Dr Muluzi (UDF) het mit 47,15 % vu dr Stimme gwunne. Dr Banda (MCP) het 33,44 % iberchuu, dr Chihana (Aford) 18,89 % un dr Kamlepo Kalua (MDP) 0,52 %. Doderby hän dr Muluzi un d UDF im Side gwunne, dr Banda un d MCP im Zäntrum un dr Chihana un d Aford im Norde. Scho am 25. Mai 1994 het dr Muluzi syy 25-chepfig Kabinett mit Bolitiker us UDF, MNDP un UFMD vorgstellt. Fir d Aford sin drei Kabinettsboschte freighalte wore. Dr Banda het sich im Septämber us dr Bolitik zruckzoge un het dr MCP-Vorsitz syym Stellverdrätter Chakuamba iberloo.
Ära Muluzi 1994–2004
D Aford isch im Juli 1995 in d Regierig yydrätte, si un d MCP hän aber vu Juni 1996 bis zum 3. April 1997 d Barlemäntssitzige boykottiert. Grund doderfir sin Abwärbigsversuech vu dr UDF in dr Raie vu dr MCP un dr Aford gsii go ne stabili aigeni Regierig bilde z chenne. Am 25. Novämber 1997 isch dr Banda gstorbe un isch mit ere Staatslyycht verabschidet wore. Dur neji Gsetz un Bschliss isch am 5. Juni 1998 di National Wahlkommission (MEC) gsterkt wore. D Barlemäntswahle vum 15. Juni 1999 hän bin ere seli hoche Wahlbedailigung vu 92 % zuen eme Siig vu dr UDF gfiert. Die het aber mit 47,28 % vu dr Stimme un 93 Mandat kai absoluti Meehait iberchuu. D MCP het 33,82 % un 66 Sitz iberchuu, d Aford 10,56 % un 29 Mandat. Unabhängigi Kandidate hän 7,13 % un vier Sitz iberchuu. Di andere acht Chlaibarteie sin läär uusgange. Bi dr Bresidäntewahle het dr Muluzi mit 52,38 % gwunne. Dr Chakuamba (MCP-Aford) isch uf 45,17 % vu dr Stimme chuu un het dr Muluzi bschuldigt, dää heb bi dr Wahle bedroge. Di andere drei Bewärber sin gsii: Kalua (MDP) 1,45 %, Daniel Nhumbwa (Congress for National Unity; CONU) 0,52 % un Bingu wa Mutharika (United Party; UP) 0,47 %. D MCP-Aford het bi dr MEC Wahlbschwärde in 16 Dischtrikt yyglait. Glychzytig hän ihri Aahänge Moschee aazindet – dr Muluzi isch Muslim – un hän Gschäft vu UDF-Aahänger gschlisse. In eme Abschlussurdail het s Oberscht Gricht d Wahle schließli fir rächtmäßig erklert. Im Septämber 2000 hän d Antikorruptionsbeherde un d Rächnigsbriefigskommission e gmainsame Bricht vereffetligt. In däm sin e baar Minischter bschuldigt wore, si hebe Gäld fir fiktivi Ufdreg yykassiert. Wäge däm het dr Muluzi am 2. Novämber 2000 s gsamt Kabinett entloo. Am 21. Novämber 2000 hän zum erschte Mol Lokalwahle stattgfunde. Vu dr 860 Sitz, wu vergee wore sin, het d UDF 610 iberchuu, d Aford 120 un d MCP, wu schon in zwoo Fraktione aadrätten isch, 84 Mandat. Di nider Wahlbedailigung vu 14,2 % het aber d Uuzfridehait vum Volk mit dr Bolitiker zaigt.
No dr MCP het sich 2001 au d UDF gspalte. E Dail vu dr bishärige Mitglider het d National Democratic Alliance (NDA) grindet. Dr Grindigskongräss vu dr NDA hätt z Blantyre sotte stattfinde. Dr John Chikakwiya, dr UDF-Burgermaischter vu dr Stadt, het die Versammlig aber verbotte. Är isch wäge däm aagchlagt wore un in eme Brozäss am 21. Februar 2001 vum Gricht wäge Missachtig vu demokratische Rächt zue zwoo Wuche Gfängnis verurdailt wore. Ab em 16. Jänner hän d Brozäss gege Dutzedi vu korrupte Minischter, Barlemäntarier un Beamti aagfange. Im Merz het d Bolizei segs Persone wäge me aageblige Butschversuech verhaftet. Go Abwärbige vu Barlemäntarier verhindere, het s Barlemänt im Mai e Gsetz verabschidet, wu zum automatische Sitzverluscht bi me Barteiwägsel gfiert het. Mer het dodermit e wyteri Fragmäntierig vum Barlemänt welle vermyyde. Dr John Tembo isch vun ere große Meehait vu dr MCP-Dischtriktvorsitzende an dr Stell vum Chakuamba zum neie Vorsitzende vu dr MCP gwehlt wore. Dr Verlierer het dää Vorgang aber fir illegal erklert. Wäg ere aageblige Verstrickig in dr Butschversuech vum Merz isch dr Brown Mpinganjira, dr Vorsitzende vu dr NDA, im Oktober verhaftet wore. E Gerichtsurdail het im Dezämber dää Vorgang ber revidiert un dr Mpinganjira isch frei chuu.
Wel Malawi uf Aawyysig vum IWF Läbesmittelvorret verchauft ghaa het, isch noch em Deerijohr 2001 im Johr druf e Hungersnot uusbroche, wu Millione Mänsche droffe het. Dr Minischter Leonard Manguluma, wu fir d Verdailig vu dr Hilfsliferige zueständig gsii isch, isch wäge Versage im Augschte 2002 entloo wore. Internationali Hilfe fir d Bevelkerig isch wäg dr Korruption in dr Regierig nume langsam yydroffe.
Dr Muluzi het e baar Mol versuecht, d Verfassig eso ändere z loo, dass er e dritt Mol hätt chenne kandidiere. Wun em ds musslungen isch, het er duregsetzt, dass dr Mutharika, wu vu dr UP ibergloffen isch, as UDF-Kandidat fir d Bresidäntewahl aadrätten isch. Bi dr MCP sin im Mai 2003 dr Tembo un dr Chakuamba as Bresidäntekandidate zue dr Voruusschyydig aadrätte. Dr Verlierer Chakuamba het wäg syre Niderlag im Jänner 2004 d MCP verloo un het d Republican Party (RP) grindet. Dr Aleke Banda isch wäg dr Wahl vum Mutharika zum Bresidäntschaftskandidat vu dr UDF zum nei grindete People’s Progressive Movement iberdrätte. Glychzytig mit ihm isch au dr Vizebresidänt Justin Malewezi zue dr PPM gwägslet. Dää isch derno as Unabhängige zue dr Bresidäntewahl 2004 aadrätte. S het no wyteri Abspaltige vu dr drei Großbarteie gee. zum Byschpel hän Aford-Mitglider s Movement for Genuine Democratic Change (MGODE) grindet un uuzfrideni MCP-Mitglider dr New Congress for Democracy.
D Wahle hän wäg dr Wehlerregischtrierig um zwee Däg mieße verschobe wäre. Di bolitisch Versplitterig het derzue gfiert, dass bi dr Wahle vum 20. Mai 2004 fimf Bresidäntschaftskandidate un 15 Barteie (plus Unabhängigi) aadrätte sin. Bin ere Wahlbedailigung vu 54,32 % het s bi bode Wahle kai aidytige Wahlsiger gee. S UDF-Duo Mutharika/Cassim Chilumpha het 35,89 % iberchuu, Tembo un Peter Chiwona (MCP) 27,13 %, Chakuamba/Aleke Banda (RP) 25,72 %, Mpinganjira/Clara Makungwa (NDA) 8,72 % un Malewezi/Jimmy Koreia-Mpatsa (Unabhängigi) 2,53 % vu dr Stimme. Neie Bresidänt vum Land isch dodermit dr Bingu wa Mutharika wore. In segs vu dr 193 Wahlkrais isch nit gwehlt wore, wel s kai Wehlerregischter gee het. Vu dr 187 Mandat het d MCP 58 iberchuu, d UDF 49, d Mgwirizano-Koalition 27, d NDA 8, d Aford 6 un d CONU ai Sitz. Unabhängigi Kandidature sin in 38 Fäll erfolgrych gsii. Internationali Wahlbeobachter hän di bode Wahle aber nit as frei un au nit as fair beurdailt.
Ära Mutharika 2004–2012
D Veraidigung vum neie Bresidänt het am 24. Mai 2004 z Blantyre stattgfunde. Wel d RP (15 Sitz) un MGODE (drei Sitz), wu zue dr Mgwirizano ghert hän, zämme mit em Großdail vu dr Unabhängige e Koalition mit dr UDF yygange sin, het die chenne wyterregiere. Im Oktober 2004 isch dr friejer Finanzminischter Friday Jumbe unter em Vorwurf vu gsetzwidrige Läbesmittelverchaif in Notzyte verhaftet un im eme Brozäss zue fimf Johr Gfängnis verurdailt wore. Dr Staatsbresidänt Mutharika het syy UDF bschuldigt, si diei d Antikorruptionsbeherde ACB sabotiere. Är isch wäge däm 5. Februar 2005 us dr UDF uusdrätte un het am 16. Merz 2005 d Democratic Progressive Party grindet. 83 Barlemäntsabgordneti us syre Regierigskoalition sin mit em gwägslet. Wäge däm ihre Mainig illegale Schritt hän UDF-Barlemäntsabgordneti am 24. Juni verlangt, dass e Absetzigsverfahre geg dr Mutharika ufgmacht wird. D Debatte dodriber isch schließlig am 10. Jänner 2006 dur dr Ruckzug vum Absetzigsverfahre z Änd gange.
Bi re Kabinettsumbildig het dr Chakuamba, dr Bresidänt vu dr RP, d Regierig mieße verloo. Bi dr verheerende Deeri vu 2004 im Side un Zäntrum vum Land het d Regierig wäg dr Millione vu hungernde Malawier am 15. Oktober 2005 s gsamt Staatsbiet zum Katastrofebiet erklert. D Antikorruptionsbeherde het am 18. Oktober 2005 vum Ex-Staatsbresidänt Muluzi un vu Minischter vu syre Regierig gnaui Aagabe iber ihri Yychimft in ihre Amtszyt verlangt. In Korruptionsverdacht isch au dr amtierend Vizebresidänt Chilumpha grote. Wäge däm isch er vum Mutharika am 9. Februar 2006 entloo wore. S Oberscht Gricht het dää Entschaid aber scho ai Dag speter wider ufghobe, wel no dr Verfassig nume s Barlemänt e Vizebresidänt vu syym Amt derf enthebe. D Bolizei het dr Chilumpha aber mit dr Gscheftslyt Yussuf Matumula un Rashid Nembo am 28. April 2006 wider verhaftet, desmol unter em Vorwurf vun eme Mordblan gege dr Staatsbresidänt Mutharika. Alli drei sin aber schließli vu Gricht frei gsproche wore.
Dr Mutharika isch anne 2009 mit 66,17 % vu dr giltige Stimme widergwehlt wore. Syy Bartei, d Democratic Progressive Party (DPP) het fascht 60 % vu dr Barlemäntssitz iberchuu. Im nämige Johr isch e Versuech vum Mutharika misslunge, d Verfassig eso z ändere, ass er e dritt Mol hätt chenne aadrätte. Am 5. April 2012 isch dr Mutharika eme Härzinfarkt erläge. Di bishärig Vizebresidänti Joyce Banda isch em im Amt noogfolgt un het am 7. April 2012 dr Amtsaid abglait.
Bildig
Universitete z Malawi:
Baia Mare
Baia Mare (hoochdiitsch Frauenbach odd’r Groß-Neustadt, saltaner numma Neustadt odd’r Neustadtl, ungàrisch Nagybánya) ìsch a Schtàdt ìm Nordwäschta vum Rumäänia, wo-n-ìm Joohr 2011 äbb 124,000 Iiwoohner ghàà hàt. Sa ìsch d’ Hàuiptschtàdt vum Krais Maramureș.
Gschìcht
D’ äältschta-n-Ärwäähnung vu dr Schtàdt ìn’ra Urkund schtàmmt üss’m Joohr 1142, wu dr ungàrischa Keenig Géza II. z’ Frauenbach (làtiinisch Rivulus Dominarum) Diitscha hàt loo ààsiidla.
Dr Ààtail vu dr ungàrischa Mìnderhait ìsch noch hìtt sehr grooss: ànna 1992 ìsch’s 17,5 % gsìì. Verglìcha mìt da Zààhla vu 1910 (64,8 %, Rumääna 33,7 %, Diitscha 1,2 %) hàt’r àwwer schtàrk àbgnumma. Ànna 1910 sìnn 38,1 % vu da Iiwoohner griachisch-kàthoolisch, 34,7 % reemisch-kàthoolisch, 14,8 % Càlwinìschta, 10,9 % Juuda un 1,5 % gsìì. Ànna 1920 sìnn z’ Baia Mare 12.780 Iiwoohner gsìì. 5.005 sìnn Rumääna gsìì, 1.792 Juuda, 1.232 Diitscha un 99 hann üss àndra Väälker gschtàmmt.
Ànna 1930 ìsch dr griachisch-kàthoolisch Bìschtumm Maramureș mìt Sìtz z’ Baia Mare grìnda worra. Àm 28. Oktoower 1948 ìsch dr Bischoof Alexandru Rusu vu da kommünìchta Beheerda-n-àls Bischoof àbgsätzt un verhàftet worra. Ar ìsch ànna 1963 ìm Zuchthüüs vu Gherla gschtoorwa.
Ànna 1974 ìsch s’ „Nord-Üniwärsitäätszäntrum vu Baia Mare“ (Centrul Universitar Nord din Baia Mare) grìnda worra. Ànna 2012 ìsch’s ìn d’ Täcknischa Üniwärsitäät vu Cluj-Napoca-n-iiglìedert worra.
Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt
Baia Mare hàt niina Schtädtpàrtnerschàfta:
Brest (Finistère)
Brest (bretonisch Brest) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Brest lyt an dr Bucht vu Brest (Rade de Brest) am Atlantik, 52 km vu Quimper uf ere Hechi zwische 0 m un 103 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Bohars et Gouesnou im Norde, Guilers im Nordweschte, Plouzané im Weschte, Plougastel-Daoulas	im Sidoschte, Le Relecq-Kerhuon im Oschte un Guipavas im Nordoschte.
Verwaltig
vu Brest isch. Brest ghert zum Kommunalverband.
Brest isch Sitz vu dr Unterpräfektur vum Arrondissement Brest un Chef-lieu vu zeh Kanton, wu zum große Dail us Stadtdail bstehn, zum Dail au Nochberort umfasse.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Brest ghert zem Bretonisch.
Giubiasco
Giubiasco (lombardisch Giübiasch, dytsch veraltet Siebenäsch, RMS undefined) isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Geografi
Giubiasco lyt in dr Magadinoebeni zwische Sant’Antonino un dr Stadt Bellinzona. Dr Piazza Grande (dr Groß Blatz) lyt uf ere Hechi vu, dr hegscht Punkt isch dr Sasso Terriccio mit , dr diefscht Mondetta mit. Zue dr Gmai hend d Fraktione Lôro, Motti, Palasio, Pedevilla un Sasso Piatto ghert. Nochbergmaine sin Bellinzona, Camorino, Gudo, Monte Carasso, Pianezzo, Sant’Antonino un Sementina gsi.
Gschicht
D Gmai Giubiasco het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Giubiasco ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch. Giubiasco isch dozmol Hauptort un Sitz vum Chraisamt gsi.
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Giubiasco isch dr Andrea Bersani gsi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Rheindelta (Bodensee)
S Rhydelta vom Bodesee isch das Gebiet, wo der Rhy am oberen Ändi vom See mit häregschwemmtem Material ufgschüddet het.
Geografii
Der Alperhy isch nach der Yschzyt vil wyter obe n i See ggange und het i de Joortusete mit Gschieb und Sand s ganze Rhytaal bis dört hi, wo jetz d Stadt Breagaz isch, ufgfüllt. Wyter oben isch d Ebeni zum grosse Deil i Kulturland verwandlet worde. Der underst und jüngst Abschnitt mid em aktuelle Delta vom Rhy het no vil Uferwald und füechti Aue-Landschafte. S meischte vo däm Gebiet liit z Östriich im Bundesland Vorarlbärg, en chlyne Deil im Weschte isch im Kanton Sanggalle.
Zwo Halbinsle loufe zimlech wyt in See use, der Rhyspitz im Weste und der Rohrspitz östlech dervo. Bim Delta vom Alperhy chöme näbezue no zwei anderi Flüss, d Dornbirner Ach und d Bregenzer Ach, zum Bodesee.
Der Alperhy isch im früene 20. Joorhundert bi der Regulierig vom Rhy ines neus Flussbett, wo e grosse glychmässige Kanaal isch, verleit worde. Um 1960 het s Land Vorarlbärg dernäbe der starch Polderdamm ufgschüttet, zum s Land hindedra für d Landwirtschaft z schütze und s Grundwasser abzsänke, und es het wyteri Auewälder lo umhaue.
S Delta vom Rhy isch s gröschte Schutzpiet mit füechtem Bode am ganze Bodesee. Es het öpe 2000 Hektaare nassi Matte, Schilfflechene, seichts Wasser und Auewälder. Do läbe ganz vil Vogelarte, me het dervo meh als 300 zellt. Es git uf beide Syte vo dr Landesgränze, i der Schwiiz und au im Vorarlbärgische, je es Naturschutzpiet. D Schutzpiet vo Vorarlbärg zelle sid 2003 zu de spezielle Natura 2000-Flechine und sid 1982 zu de Schutzareaal gmäss der Ramsar-Konvänzioon.
S Vorarlbärger Naturschutzpiet Rhynau
Wo i der Nöchi vom Rhy immer meh Gwärbbetriib und Fabrigge bout worde sind, bsunders die im Induschtriizäntrum Höchst, d Dornier-Fabrigg und der Flugplatz Alterhy, isch vom Forschtmeistr Friedrich Lürzer vo Breagaz d Idee cho, s Gländ zwüsche de beide Rhyarme z schütze, wil si für d Landschaft und für d Dierwält so wichtig sige. Ane 1942 het der dozmolig Riichsgau Tirol und Vorarlbärg s Rhydelta und s Rhyholz under Naturschutz gstellt; das isch s erschte Naturschutzpiet vom Vorarlbärg gsi. Ane 1949 het s Land Vorarlbärg de Schutz vom Areal bestätiget und ane 1976 en Vorschrift für sini Pfläg pschlosse.
1. Januar
Fyrtig
Tradizionell wörd a däm Tag im westliche Kulturruum s Neujohr gfyred.
1929
gstorbe
Datum nit bekannt:
Donauquelle
Brigach und Breg
„Brigach un Breg bringe d Donau zweg.“ So goht en alte Merkschpruch, wo villi Liit scho i de Schuel uswendig gleert hond. Di zwoe Flüss Brig und Breg kummet beidi us em Schwarzwald und vereiniget sich am Oschtrand vo Donaueschingè wennige Metter vorr de Brugg vo de B27. Wem mò im Merkschpruch folgè duèt, lyt ergo Donaueschingè gar nit a dè Donau, sondern a dè Brigach und müèsst korrekterwys Brigachingè heißè.
D Brigach isch 43 km lang und entschpringt uff 925 Meereshöhi weschtlech vo Brigach, eme Dorf bi Sankt George, goht vo dert iber Villinge und d Gmond Brigachtal gi Donaueschinge.
De länger vo de zwoe Quellflüss isch d Breg. Sie isch 46 km lang, entschpringt uff 1078 Meter Meereshöhi nördlech vo Furtwange bi dr Martinskapelle und goht iber Vehrebach, Wolterdingen, Briilinge und Hifinge gi Donaueschinge. Erscht ab dere Stell, wo sich Brigach und Breg treffet, hoeßt de Fluß offiziell Donau.
D Quelle bim Donaueschinger Schloss
De Donaubach isch e glei Bächli, wo nebem Fürschtlich Fürschtebergische Schloss mitte i de Stadt Donaueschinge us ere Kaarschtquelle entspringt. De Bach goht e paar hundert Meter durch de Fürschtlich Park und lauft denno i d Brigach, kurz bevor sich d Brigach mit de Breg veroeniget. D Quelle bim Schloß isch sit em 18. Johrhundert mit ere Muur iigfasst. Hit stoht dert e greisrund Quellbecke mit ere Figuregruppe vom Adolf Heer us dem Johr 1895, wo darschtellt wi d Motter Baar ire Deechter Donau de Weg zoeget. D Kaarschtquelle bim Donaueschinger Schloß gilt im Allgemeine als historischi Donauquelle. Wiè mò im Merkschpruch entnää cha, fangt d Donau historisch gsää am Zämmefluss vo Brigach un Breg aa, besaiti Karschtquèllè isch also nu dè unterscht Zuèfluss vo dè Brigach, mee nit. Vomuètlich hèt mò uss touristischè un honorigè Gründ d Quèllè in fürschtèbärglichè Schlosspark volait. Honorig deswegè, well Eschingè, wie obbè scho erlütterèt, suscht gar nit a dè Donau lyt, mò dè Residenzstadt uff dè Baar asè abber d Ehr gnõ het.
D Bregquelle bi Furtwange
D Bregquelle isch nerdlich vo Furtwange am Kolmehof und ka ebefalls als e Donauursprung gelte. Fer d Bregquelle sprechet zum oente hydrologischi Gründe, well d Breg vergliche mit de Brigach länger isch und meh Wasser het, und usserdem d Quelle 150 Meter höher liit wi selli vo de Brigach. Geologisch spricht defir, daß vo allene Donauzueflüss, wos giit, d Bregquelle am wiiteschte vo de Mündung im Donaudelta entfernt isch. Us dene Gründe wird au d Bregquelle immer wider als Donauquelle bezoechnet.
Ned anerkannte Meinunge
I de Vergangeheit hets au Versueche gä zum d Brigachquell oder d Quell vom Inn im Engadin (gnau gnoo d Quell vo dere irem Sytebach Flaz) als Donnäquell z deklariere. De Inn isch de Nebefluss mit de hechschtglegene Quell ond fiahrt am Zemmefluss mit de Donnä in Passau em Durchschnitt meh Wasser als d Donnä. Trodzdemm send sellige Meinunge niä allgemein anerkannt worre und werret als lokalpatriotisch motiviert agsea.
Hohengöft
Hohgäft, oder àui Gäft (frz. Hohengœft, dt. Hohengöft), ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Hohgäft ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 775.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hohgäft ìsch. Hohgäft hert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hohgäft ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Jesuitenschloss
S Jesuiteschloss isch e herrschaftli Aawääse z Merzhuuse bi Fryburg im Brysgau. S stoot an dr Nordsyte vum Schymberg oberhalb vu Merzhuuse mit eme wyte Blick iber s diräkt nerdli gläge Fryburg, dr Chaiserstuel un dr sidli Schwarzwald.
Sy Name laitet si vu dr friejere Bsitzer ab. D Jesuite, wu ab 1620 an dr Fryburger Universitet glehrt ghaa hän, hän am 10. Februar 1635 s Guet vu dr Familie Schnewlin-Bernlapp vu Bollschwyl gschänkt kriegt. Böue wore isch s Heerehuus no dr Dafle iber em Yygang, wu vu 1901 stammt, anne 1666, des Datum wird aber us guete Grind aazwyflet. Wu dr Orden anne 1773 ufglest woren isch, hän d Schnewlin-Bernlapp, d Freiherre vu Bollschwyl, ihre urspringli Schloss fir 66.000 fl. zruggchauft. Derno isch dr Bsitz an d Familie Kageneck gange. Zmaischt isch s Aawäsen as Adelssitz bruucht un vylmol umböue wore. Anne 1898 het d Hailiggaischtspitalstiftig dr Kumpläx gchauft un het en verpaachtet.
Syter anne 1985 isch s Wyyguet vu dr Fryburger Hailiggaischtspitalstiftig, s 1298 grindet Stiftigswyyguet Fryburg, im Aawäsen etabliert. Näb em Wyyguet het s e Probierstube un e große Saal. Uf em Schlossgländ het s hite au ne Uusflugsgaschthuus.
Vorstadtkatastrophe
Bi der Vorstadtkatastrophe isch am 5. Juli 1887 s Ufer vom Zugersee i der Schwizer Stadt Zug ibroche. Öppe 35 Hüser si im See versunke, elf Mönsche si gstorbe und öpe 650 si obdachlos worde.
Gschicht
D Zuger Vorstadt isch uf geotechnisch instabiler Seechride bout. D Ost-West-Bahn-Gesellschaft het dört ab de 1860er Johr es Quaiprojekt realisiere welle. Dr Projäktuftrag isch a dr Ingenieur Franz Karl Stadlin gange, dr Karl Pestalozzi het derfür es ersts Guetachte erstellt, und d Bouprojäkt vo der Zuger Quaialag si jahrzähntelang politisch diskutiert worde. I de 1880er Jahr hei d Quaiarbeite agfange. Riss hei dr Stadtrat veralasst, dr Albert Heim und dr Robert Moser mit eme Guetachte z beufträge, wo im Juli 1884 abgschlosse worde isch und d Arbeite infrog gstellt hei. Em Ifluss vom Boupresidänt Clemens Henggeler isch es wohrschinlech zuezschribe, dass s Guetachte vom Heim und vom Moser chum im Stadtrat diskutiert worde isch und d Arbeite trotz de Risike fortgsetzt worde si.
Am Tag vo der Katastrophe, em 5. Juli 1887, het der Untergrund am Ort vo de Quaiarbeite sini Festigkeit verlore. Am Nomittag si am Ufer einigi Gebäud i See gstürzt, mehreri Persone si gstorbe. E zweite Uferibruch hets am Obe gä: Churz vor de Sibne hei d Muure vo der Zuger Vorstadt afo wanke, panisch si d Bewohner gflüchtet, wo d Hüser igstürzt und im See versunke si. Im Ganze si elf Mönsche gstorbe, öppe 650 Persone si obdachlos worde, und 35 Geböid si chabutt gange. En öppe 150 Meter langi Bucht isch ufgange, wo öppe 70 Meter is Land ine gluegt het. I der Bucht hei Dächer vo versunkene Hüser us em Wasser gluegt, Husrat, Balke und Möbel si im See gschwumme. Der Uferibruch het e Fluetwälle bewirkt, wo n es Dampfschiff a Land gspüelt het.
Nach wenige Tage isch es zumene Katastrophentourismus cho; Schoulustigi, wo vo withär cho si, hei sech uf Schiffe für 40 Centimes zur Abbruchzone fahre lo.
Im nördliche Berich vo der Ibruchzone erinneret sit 1887 e Gedänkstei mit eme Gedicht vo der Isabelle Kaiser as Unglück. Im Aschluss ad Katastrophe isch 1891 vom Robert Moser der Rigiplatz realisiert worde. Zuesätzlech si nachär us Sicherheitsgründe di umligende Hüser am „Neue Quai“ abgrissen und d Rössliwiese gschaffe worde. Vo der Vorstadtkatastrophe leitet sich der Name vo der Katastrophebucht ab.
Im Staatsarchiv vom Kanton Zug finde sech zahlrichi Akte zur Vorstadtkatastrophe.
Kanton Brest-Kerichen
Dr Kanton Brest-Kerichen (breton. Kanton Brest-Kerichen, frz. Canton de Brest-Kerichen) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch. Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Rebecca Fagot-Oukkache gsii.
Bingen (Landkreis Sigmaringen)
Bengga (dt. Bingen) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 34 % Landwirtschaftsfleche, 58,1 % Wald, 6,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Bengga gheret d Ortsdoel Bengga, Hitzkofa (Hitzkofen), Haobärg (Hochberg) ond Hãnnschdõẽ (Hornstein).
Gschicht
Bengga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1231.
Verwaltong
Bengga hot sich mit dr Stadt Semmerenga ond dr Gmoede Beira, Enzkofa, Grauchawiis ond Semmerengadorf zom Gmoeverwaltongsverband „Semmerenga“ mit Sitz en Semmerenga zammegschlosse.
Strohdachhaus Leimbach
S Strohdachhuus Leimbach isch es ursprünglich mit Stroh, hüt mit Schilf deckts ehemaligs Buurehuus. Es stoht im Wiler Seebärg, wo zu de Gmeind Leimbach ghört. Es stoht unterm Schutz vom Kanton Aargau und de Eidgnosseschaft und isch im Verzeichnis vo de Kulturgüter mit de Nummer 155 gführt.
Bingen (Landkreis Sigmaringen)
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Jochen Fetzer.
Strohdachhaus Leimbach
Lag
S Huus ligt im obere Wynetal, e chli ewäg vom Wiler Seebärg mit dem es über e Naturschtroos verbunde-n-isch.
Bingen (Landkreis Sigmaringen)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Strohdachhaus Leimbach
Bau
S Strohdachhuus uf em Seebärg isch in de Form vomene Schtänderhuus mit Hochschtüde bauet worde und isch mit Stroh deckt worde. Es repräsentiirt dodermit di älteschti aargauischi Hüüserform. D Faischter sind mit Buzeschiibe beschtückt und de Rauchabzug überm Herd, in demfrühener d Würscht und de Schpeck grööcht worde sind, isch us Ruetegflächt bauet worde, wo me mit Lehm bestriche het. Uf em Balke überm Tor zum Tenn isch d Jahreszahl 1783 iigschnitzt, wo em Baujahr vom Huus dürft entspräche.
Bingen (Landkreis Sigmaringen)
Dialekt
Dr Dialekt vo Bengga ghert zom Schwäbisch.
Strohdachhaus Leimbach
Bau
Im Herbst 2011 isch s Dach zum letschte Mol ernoieret worde.
Döttingen
Döttingen stoot för:
Lueg au:
Reformierte Kirche Oftringen
Di reformiirti Chile Oftrige isch di reformiirti Chile in de Gmeind Oftrige im Schwiizer Kanton Aargau. Si isch in de Johr 1933/34 baut worde.
Universidade Federal do Rio de Janeiro
Die Federali Uni vo Rio de Janeiro (port.: Universidade Federal do Rio de Janeiro, abkürzt UFRJ) isch di gröschti Universität vo Brasilie und sogar vo ganz Südamerika. Si isch eins vo de brasilianische Exzellenzzentrum in dr Lehr und dr Forschig und ghört zu de beste Institutione in Latiinamerika. D Hochschuel isch am 17. Dezember 1792 as Königlichi Akademii gründet worde und isch sit em 7. September 1920 en Universität. Uf iire drei Kampus studiere fast 50'000 Studänte.
Reformierte Kirche Oftringen
Gschicht
Di Reformiirte vo Oftrige hei urschrünglich zu de Chilegmeind Zofige ghört, sind aber durch d Gründig vo de Chilegmeind Oftroge am 6. Jänner 1920 selbschtändig worde. Vier Johr schpöter isch z Oftrige s erschti Pfarrhus bauet worde und im Oktober 1933 het me de Grundschtei zu de noie Chile glegt. Am 16. Dezember 1934 isch d Chile dann iigweiht worde.
Si het e pneumatischi Orgle mit 28 Regischter.
De Dominique Baumann isch Pfarrer z Oftrige.
Gnosca
Gnosca isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.
Geografi
Gnosca lyt am rächte Stade vum Fluss Tessin am Yygang zue dr Riviera. Nochbergmaine sin Arbedo-Castione, Claro, Gorduno un Preonzo gsi.
Gschicht
Gnosca isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1198 as Niosca.
D Gmai Gnosca het uf dr 2. April 2017 mit elf anderne Gmaine zu Bellinzona fusioniert un dodrmit in Chrais Bellinzona gwechslet. Si het friejer zum Chrais (circolo) Ticino ghert, wo weg seller Fusion ufglest wore isch.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Gnosca ghert zum Ticinese.
Ur (Stadt)
Ur isch ä Schdadt im Süde vom antike Mesopotamie gsi, nid wiit vo dr Mündig vom Euphrat und em Tigris im Persische Golf. Hützudag liige siini Ruine wiit inland wil sich s Meer zruggzoge het. Siini Ruine bilde dr Tell el Mukayyar in dr Nöchi vo dr Schdadt Nasirija südlig vo Bagdad.
Ur het eini vo de eltischte menschlige Zivilisatione gha, und isch berüehmt wäge siiner Zikkurat, wo zimli guet erhalten isch.
Schdadtbild
Ur isch von erä Schdadtmuure umgä gsi, wo au die beide Häfe am Euphrat gschützt het. Im Norde vo dr Schdadt isch s Quardier vom Mondgott Nanna gsi, wo dr Hauptgott vo dr Schdadt gsi isch. Dr König Ur-nammu het do öbbe um 2125 vor dr Ziitwändi ä riisigi Zikkurat baut. In dr Nöchi vo dr Zikkurat isch dr Echursanga Balascht, wo währed dr dritte Dynaschtii vo Ur baut worden isch und dr Königsbalascht vom Ur-Nammu und vom Schulgi gsi isch. Än andere Tämpel, s Egipar Heiligdum vom Gott Ningal, isch in dr gliiche Periode baut worde. 200 Meter südlig vo dr Zikkurat si d Königsgreber vo Ur uus em 26. Johrhundert im enä Friidhof mit meh as 2000 Greber. Näb em Friidhof si die monumentale Grabaalage vo de König vo dr dritte Dynaschtii. Im Süde vo dr Schdadt het mä Wohnhüüser gfunde, wo ehnder chlii gsi si und um Innehöf umebaut gsi si.
In dr Ziit vo de Kassite (14. Johrhundert vor dr Ziitwändi) und au under de Assyrer isch dr Tämpel vo dr Nanna renoviert worde. Währed dr Neubabylonische Ziit isch s Nanna Quartier vergrösseret worde und mä het ä riisige Muure drum ume baut. Im Norde vo dr Schdadt isch aä groosse Balascht für em König Nabonid si Dochder, dr Belschaltinanna, baut worde.