cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albanische Volkstrachten
Chleidigsunterschid nooch Funktion, Zivilstand un Religion
D meischte Lüt hen verschidni Chleidig bim schaffe un zum Ussgang aaglait. Meischt isch d Alltagschleidig eifach e vereifachti Version vo de „guete Chleidig“ un uss weniger tüürem Material un mit weniger Schmuck gsi. In bstimmti Gegende hen zur Mitgift vunere Braut 3-7 verschidni Trachte ghört, wo für verschidni Aaläss gmacht gsi sin. Bi de Arbëresh in Italie het e Braut 3 Arte Chleidig übecho: Alltagschleidig, Chleidig für de Sunntig oder de Ussgang un Chleidig für bsundri Aaläss wie Hochzite oder Füürtääg. Ärmeri Lüt hen mangmool d Chleidig umekremplet, so dass d Innesyte zum schaffe trait worde isch, un d Ussesyte für bessri Aaläss gschont worde isch. In bstimmti Gegende isch aber d Alltagschleidig au komplet verschide vo de feschtliche Chleidig gsi, bsunders wo mee un mee weschtlichi Chleidigsstugg überno worde sin. So hen in de 1930er d Fraue in de Malësia e Madhe im Alltag e schwarze Stoffrock aaglait, un für bsundri Aaläss d xhubleta, wo friener d Alltagschleidig gsi isch.
Maidli un Buebe sin bis zum 7-8 Lebensjoor meischt glych aaglait gsi. Deno hen d Buebe meischt normali Chleidig trait, wo aber vereifacht gsi isch. Maidli dergege hen ab de Pupertät bsundri Chleidig trait, wo möglichscht eifach un farblos gsi isch. In de Mirdita hen d Maidli zum Byspil bis zum 12. Lebensjoor e roti Schärpe trait, un deno bis zur Hochzit e schwarzi. Bis zum 12. Lebensjoor isch s Hoor vo de Maidli churz gsi, deno het si es waggse lo, aber bis zur Hochzit vorsichtig miteme Chopftuech verdeggt. Nooch de Hochzit het e Frau nümme dürfe ihri Maidli-Chleider aalege, un het in de Mitgift ihri prächtigeri Erwaggsenechleidig übecho. Für d Hochzit het mer die prächtigscht un tüürscht Chleidig wo sich d Familie het chönne leischte aagschafft. Fraue un Manne hen aa däm Daag zum erschte Mool d Chleidig vo Erwaggsene dürfe aalege. D Frau het fascht überall zuesätzlichi Chleidig trait. Am wyteschte verbreitet isch de duvak gsi, e Stugg Stoff, wo d Braut über de Chopf trait het. Es isch ursprüngli bis zur Hüfte gange, het vilmool aber au numme no symbolisch s Gsicht verdeggt. De Maa het vilmool au en bsundre Umhang aagha. D Schwurjungfraue (Fraue, wo uff d Hochzit verzichtet hen, meischt wyl es kei Manne in de Familie me gha het, un vor de Gsellschaft zue Manne worde sin) hen vilmool di glych Chleidig wie d Manne trait, oder e Mischig uss Fraue- un Mannechleider. In de Malësia e Madhe un de Mirdita hen si zum Byspil tirq-Hose wie d Manne trait; im Dukagjin im Kosovo zwar d xhubleta vo de Fraue, aber e Umhang un e Chäppli wie d Manne.
In Nordalbanie het e Maa wo sich het scheide lo, d Zotzle vum Schurz oder de Schärpe abgschnitte. Däm sait mer „d Zotzle vo de Frau nee“ („prerja e thakut“), un het allene zeigt dass e Frau gschiide gsi isch. Witwe hen ihre Zivilstand mit eifachere Farbe un weniger Schmuck zeigt. Für d Manne isch de Zivilstand weniger dütlich in de Chleidig gsi. Im Alter het mer meist uff uffwändigi Chleidig un Schmuck verzichtet un statt farbigi schwarzi oder wysi Chleider aaglait. Bestattet worde sin d Lüt in ihrene beste Chleider.
Unterschid het's au zwüsche Chrischte un Moslems gee, wobi d Moslems mee orientalischi Yyflüss überno hen. Des isch allerdings vorallem in de Städt de Fall gsi; uffem Land sin d Unterschid zwüsche chrischtliche un muslimische Buure weniger gross gsi. Es het dört vorallem de Schmuck un d Farbe vo de Chleidig betroffe; aber d Unterschid sin gross gnue gsi dass mer de Glaube vo öberem sofort het chönne erkenne. In de Städt het de orientalisch Yfluss schliessli Chrischte wie Moslems betroffe; so isch es z Shkodra au für katholischi Fraue ieblich gsi, sich z verschleiere.
Städtischi un weschtlichi Chleidig
D Chleidig vo de Stadtbevölcherig het sich vilmool dütli vo dere vo de Landbevölcherig abghobe. So isch meischt de orientalisch-türkisch Yyfluss stercher gsi wie uffem Land, un es sin importierti Stoff un Stickereie bruucht worde. In Südalbanie hen d Fraue zum Byspil meist en Rock un e Tschoppe uss Samt trait, wo uffwändig mit Goldfade bestickt worde isch. Allgemein sin Pluderhose mit möglichst uffwändige Stickereie typisch für d Stadttrache gsi.
In de 2000er isch unter ländlichi Manne ussem Norde vorallem no s qeleshe, s Filzchäppli, verbreitet gsi. Durch d Landflucht het mer des au in de Hauptstadt Tirana vil gsänne. Im Kosovo isch s qeleshe, wo dörte plisi gnännt wird, au no vil trait worde, un het au als Zeiche vo de Abgränzig gäge d Serbe golte. Durch d Bilder vo Flüchtling im Kosovo-Chrieg, isch es au in de weschtliche Medie bekannt worde. Inzwüsche isch allerdings au des ussem Alltaag in Albanie wie im Kosovo fascht verschwunde, un au d Trachte vo Landfraue wo in de Städt de Märkt bsueche, gseet mer immer weniger. Usser vo Folklore-gruppe oder ältri Lüt uffem Land, wird traditionelli Chleidig praktisch numme no zue bsundri Aaläss wie Hochzite oder Umzüg aaglait.
Odessa
Odessa ([], ukràinisch Одеса [] ; rüssisch Одесса []) ìsch a Millioonaschtàdt àm Schwàrza Meer un s’ àdminischtràtiiwa Zäntrum vu dr Oblast Odessa ìn dr Ukràina. Mìt knàpp ìwwer ainem Millioon Iiwoohner (Schtànd: 2019) ìsch sa d’ bediitendschta Hààfaschtàdt un d’ drìttbeväälkerungsriichschta Schtàdt ìm Lànd.
Ìn dr Àntika-n-ìsch àn dara Schtälla-n-a grossa griachischa Siidlung gsìì. Schpeeter ìsch doo a slààwischa Hààfasiidlung gsìì, wo Kotsjubijiw ghaissa hàt un wo zem Groossfìrschtatumm Litàuia gheert hàt. Ärwäähnt worra-n-ìsch sa zem äärschta Mol ànna 1415, wu-n-a Schìff üss Konschtantinopel ààkumma-n-ìsch. Ànna 1529 ìsch d’ Siidlung Hacibey unter osmànischa Kontrolla kumma. D’ Osmàna sìnn doo blììwa, bis àss s’ Raich ìm Joohr 1792 dr Kriag geega Rüsslànd verloora hàt.
D’ hìttiga Schtàdt Odessa-n-ìsch ànna 1794 dur a Verordnung vu dr rüssischa Kaiserin Kàtharina dr Groossa grìnda worra. Vu 1819 bis 1958 ìsch Odessa-n-a fräija Hààfaschtàdt — àlso a Zollafräigebiat — gsìì. Ìn dr sowjetischa-n-Ära ìsch sa a bediitenda Hàndelshààfa un Màrinaschtìtzpunkt gsìì.
Ìm 19. Joohrhundert ìsch Odessa d’ viartgreeschta Schtàdt ìm Rüssischa Kaiserraich gsìì — noh Moschkàui, Sànkt Petersburi un Wàrschàui. Ìhra hischtoorischa-n-Àrkitäcktüür ìsch ender süüdlandisch àls rüssisch; sa ìsch vum frànzeescha un itàlianischa Schtihl beiiflusst. Ainiga Gebäijer sìnn a Mìschung üss verschììdena Schtihl, drunter Jugendschtil, Rönaissans un Klàssizìschmus.
Odessa-n-ìsch a Wàrmwàsserhààfa. Ìn dr Schtàdt sìnn aigentlig zwai Hààfa: dr Hààfa-n-Odessa un dr Piwdennyj-Hààfa, wo-n-a wìchtig Eelterminààl ìm Vorort ìsch. Dr Hààfa Tschornomorsk lììgt ìm Oblast Odessa, süüdäschtlig vu dr Schtàdt. Dia Hààfa sìnn mìt mehrera Iisabàhnlinia verbunda. D’ Eelveràrwaitungsschtätta vun Odessa sìnn dur Eellaitunga mìt’m rüssischa un àndra öiropäischa Nätzwärker verbunda. Ànna 2000 ìsch dr Schpärrdàmm vum Hààfa-n-Odessa fìr 25 Joohra-n-àls Zollafräigebiat ärkläärt worra.
Bevölkerung
Mit em Begriff Bevölkerig bezäichnet mä die menschligi Populazion innerhalb vo gwüsse geografische Gränze. Si underschäidet sich vo Grubbierige wie Stamm, Volk und Ethnii, wo sich uf d Abstammig bezien.
In dr Wüsseschaft isch d Bevölkerig s brimäre Undersuechigsobjekt vo dr Demografii, wo mit statistische Methode d Struktur und d Entwicklig vo dr Bevölkerig undersuecht. Die rüümligi Verdäilig vo dr Bevölkerig im ene bestimmte Gebiet wird nid nume vo dr Demografii sondern au vo dr Bevölkerigsgeografii undersuecht, die historischi Entwicklig vo Bevölkerige vo dr Bevölkerigsgschicht.
Bis zum 18. Joorhundert het Bevölkerig nit d Bestandsufnaam vo Populatione bedütet, sondern isch en iidütschti Form vom Begriff Peuplierung (orig. Peuplement, au: Pöblierung), wo us em Franzöösische abgläitet gsi isch und sich mit dr Aariicherig vo Populazione, iirer Verdichdig und Wandlig as demografische Brozäss im Allgemäine und as Geegestand vo der Bevölkerigspolitik, wo denn mäistens absolutistisch brägt gsi isch, im Bsundrige beschäfdigt het.
Pieder Moron
De Pieder Moron (* öpe 1660 z Bonaduz; † 1739) isch eine vo de erschte Buechdrucker vom Bündnerland gsi.
Läbe
De Moron het bim Buechdrucker Gion Gieri Barbisch us em Vorarlbärg, wo vo 1672 a z Kuur und vo 1675 a z Riichenau syni Druckwärchstatt gha het und ungfäär ane 1680 uf Bonaduz cho isch, s Handwärch vom Buechdruck gleert. Bis is Joor 1687, wo dr Barbisch gstorben isch, het de Pieder Moron mid im zäme rätoromanischi Büecher im Bündner Oberland trukt, und den het der Barbisch iim syni Druckerpress überloo.
So het der Pieder Moron i sym Dorf Bonaduz e Druckerei ygrichtet und vier Joorzäänt lang Büecher und anderi Drukwärch gmacht. Noch iim isch das Atelier vom Matthias Moron, wo worschinlech sy Soon gsi isch, vo 1740 bis 1756 wyter gfüert worde, und denn vom Matthias sym Soon Anton Moron bis ane 1773.
Wärch
D Drukerei Moron het psunders für di rätoromanischi Buechkunscht gschaffet, d Houptsach dervo sind religiösi Schrifte gsi. Us däre Wärchstatt sind es baar vo de bedütendschte Tegschtdokumänt vo der eltere Literatur vom Surselvische cho.
Ane 1695 isch em Moron sys Buech mit romanische Chilegsäng usecho: Devociusas canzuns, psalmi et hymnis per las vespras, con in cuort compendi dellas reglas per la compagnia della doctrina cristiana, e Liedersammlig, wo vom Kapuzinerpater Zacharias da Salò (1619–1705) z Cumbel zämegstellt worden isch. I de nögschde Joor het er Wärch vom Benediktinerpater Carli Decurtins (1650–1712) trukt, s wichtigschte isch d Zwöituusgob vom Liederbuech, wo i der rätoromanische Kulturgschicht en grossi Rolle spilt:
Das Buech, wo z Disentis ane 1690 usecho gsi isch, het der Pieder Moron z Bonaduz ane 1702 wider trukt, und es het im Bünderland und drüber use so en grosse Erfolg gha, ass der Moron ane 1731 en dritti Usgob dervo het chönne mache; di Lieder sind i allne Dörfer vo der Surselva gsunge worde, und bis hüt isch das Wärch immer wider nöji trukt worde, ane 1945 i der elfte Uusgob vo der Schwiizerische Gsellschaft für Volchskund.
1704 het d Drukerei es Mässbuech, wo dr Carli Decurtins us em Latynische is Romanische übertreit het, verfilfältiget: Cudesch della soingia messa con ina bialla è nizeivla forma per bein se recommendar a Diu. I dere früene Zyt het s Chloschter Disentis i synere eigete chlyne Trukerei nonig alli Büecher sälber gmacht, und so sind vo deet immer wider Drukuuftreeg uf Bonaduz cho, so wie für s Buech Cuort entruidament della obligatiun, è dils perduns, che tuts confrars, è consorurs scritti enten la Soingia Compagnia de Carmelo, mess giu enten ramonsch de d'in Pader Benedictiner della Claustra de Mustér ane 1707. De Moron und d Chloschtertrukerei vo Disentis hend sech mit yrne Schrifte guet ergänzt und bi der grosse Nochfroog für romanischi Büecher gnueg z tue gha. Und au der Hof z Kuur het z Bonaduz Büecher bstellt, so wie s Mässbuech fürs Bischtum Chur ane 1709.
1707 het der Moron z Banaduz en Beschrybig vom Fideriser Bad uf Tütsch chöne truke: Kurtz und grundliche Beschreibung dess weitberüehmten hailsammen Saurbronnen und Bads zu Fideris in dem Thal Prettigöw, […] durch Johann Bawier der Artzney Doctor. Und chly spöter sind die politische Behörde vom Graue Bund und vom Oberhalbstein i d Drukerei vom Moron cho zum Dokumänt und Rächtsbüecher lo truke, zum Bischpiil:
Kriegstetten
Chriegstette (amtlich Kriegstetten) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Chriegstette liit am Oschtrand vor Gerlafinger Ebeni. D Gmeindsflächi umfasst 50,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 7,1 % Waud u 42,5 % Sidligsflächi.
Nochbergmeine si Däredinge, Ökinge, Haute, Rächerswiu, Obergerlafinge u Gerlafinge.
Gschicht
Chriegstette isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1256 aus Krechsteiten, Kriechsteiten.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge.
Religion
45,5 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 32,3 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 6,6 %, CVP 13,1 %, EDU 0,2 %, EVP 1,1 %, FDP 16,4 %. GLP 4,8 %, GP 5,4 %, SP 18,5 %, SVP 31,3 %, Suschtigi 2,5 %.
Gmeindspresidänt isch dr Hans Ernst (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,0 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1126 Iiwohner 95,6 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 1 % Italienisch u 2,6 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Chriegstette ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Communauté de communes Centre du Haut-Rhin
D Communauté de communes Centre du Haut-Rhinn (CCCHR) ìsch a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch). Sa ìsch àm 4. Februar 2002 grìnda worra. Zu dr CCCHR gheera niin Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Anze, Präsidant vu dr M2A ìsch dr Michel Habig.
Rüti bei Lyssach
Gschicht
Rüti isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1341 aus Ruiti. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,2 % gläge.
Religion
87,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP + %, CVP + %, EVP + %, FDP + %, GLP + %, GP + %, SP + %, SVP + %, Suschtigi + %. (gem. BfS sind kei Date umenang)
Gmeindspresidänt vo Rüti isch dr Walter Schöni (Stang 2019).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 156 Ywohner 97,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,6 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Rüti ghört zum Hochalemannisch.
10. April
Dr '''10. April''' isch dr 100. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 101. in Schaltjohr), dodermit blybe no 265 Däg bis zum Änd vum Johr.
Petrus (Oratorium)
Petrus ischt a deitsch Oratorium fir drei Vokalsolischda, an gmischda Chor, an Kendrchor ond a klois Orkeschtr vo dr schwäbischa Kombonischdin Manuela Nägele. S Libreddo basiert uff Tekscht vo dr Bibel. Uruffgfihrt worra isch des Werk am 16. Okdobr 2016 en dr Kreizkirch em Stuegerter Stadtdoil Hedlfenga ondrem Dirigat vo dr Kombonischdin. Es isch zom erschda Mol en dr Gschicht vo dr Kirchamusik, dass dui Titlfigur, dr Simon Petrus, em Middlpunkt vo-ma Oratorium stoht. A Uffihrong dauret rond zwoi Stond.
Şalom
Şalom (Hebräisch: שלום, Friide) isch e jüdisch-türkischi Wochezitig wo z Istanbul uf Türkisch un ei Syte uf Ladino erschiint. D Zitig isch 1947 vom jüdisch-türkische Journalist Avram Leyon ggründet worde. Şalom isch am 29. Oktober 1947 zum erste Mol erschiine. Şalom wird vom Verlagshuus Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş. usege. D Gsamtuflag bedräit 5'000 Exemplar jedi Woch un erschiint am Mittwuch. Chef vom Dienst isch dr İvo Molinas.
Petrus (Oratorium)
Firs Orkeschtr braucht-ma
A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel.
Musik
D Manuela Nägele vorwendet en ihrer Pardidur bewusst verschiidene Stilelement: Klassik, Klezmer, Pop ond Jazz mit dichde Wechsel em Rhythmus ond em Tembo. Neaba de Zitat aus dr Bibel kommet a baar bekannde Luther-Choräl mit tradizionelle Melodia vor, zom Beispiil Nun komm, der Heiden Heiland, Vom Himmel hoch, da komm ich her ond Christ ist erstanden. Dia drei Vokalsolischda – fir d Titlroll ond fir da Evangelischda braucht mr jeweils an Bass ond fir da Jesus an Tenor – soddet mit professionelle Sänger bsetzt werra, d Cheer send so gschdaldet, dass-se vo Laia guat bewäldigt werda kennet.
Handlong
Des Oratorium isch gewissermaßa a musikalischa Biografii vom Simon Petrus, soweit en dr Bibl ibr dean Moo berichdet wuud. S schildret sei Beruafong, zeigt uff, was der Moo mit Jesus Christus erleabt ond wia-nr sein Herr ond Moischder vorleignet. Uffheera duat dui Gschicht en dr Zeit noch dr Auferstehong vom Jesus.
Saitenwürstchen
Mid Soidawirschdle, au Wiener Würschdle (odr blos Wienerle, schwizerdütsch Wienerli), Krenwürstli, Frankfurter Würstl (österreichisch ond Holland, em deidscha au Frankfurter), en dr Passauer Gegend Thurner-Würstl oder kurz Thurner, moind ma denne Brüahwürschd en ara denna Haud. Dia Wirschdle send a Variatoo vo de Frankfurter Würschdle. Frankfurter Würschdle soddad blos aus Rendfloisch gmachd werra, en de Soidawirschdle derf au Schweinsfloisch nei.
Beschdanddoil
Soidawirschdle send a Mischong aus Schweinsfloisch, Rendfloisch ond manchsmol au Kalbfloisch ond (nadierle) Gwürz en ara denna Hüll.
D Herschdellong
Wia bei faschd älle Wirschd wurd s Floisch en ama 'Kuddr' zrmahla. Do drbei kommd manchsmol Eis nei, drmid dia Mass ned z hoiß wurd. S Floisch muaß au schlachdfrisch sei, drmid d Bendong ohne Hilfsmiddl bassierd.
Nach em abfilla en en Saidleng od em Portioniera (mr drehd dr Darm an dr Schdell mo s Gwichd bassd) werrad se a bissle graichrd. Dia Schdell, mo d Wirschdla auf dr Schdang aufglega hend, siehd ma schbädr ond des isch au a Zoicha fir a handwerkliche Produkzioo.
Gschichd
Wia bei ällem was Erfolg hod, schdreidad d Leid om d Urhebrschafd. Des zoigd se au an de vrschiedene Nama. Oinr vo de erschde mo drmid vrknübfd isch, war a Metzgr: Johann Georg Lahner. Der isch vo Frankfurt nach Wien zoga. Des däd d vrschiedene Nama erklära.
Distrikt Gréivemaacher
Dr Distrikt Gréivemaacher isch vu 1843 bis 2015 e Distrikt im Großherzogtum Luxeburg gsii. Är isch im Oschte vum Land glägen un het im Norde an di dytsche Länder Rhyland-Pfalz un Saarland, im Side an di franzesisch Region Lothringe un im Weschte an d Distrikt Lëtzebuerg un Dikrech gränzt. Zum 3. Oktober 2015 sin d Dischtrikt z Luxemburg abgschafft wore.
Dr Distrikt Gréivemaacher isch us drei Kanton bstande:
Friedrich Ludwig von Hannover
Dr Friedrich Ludwig, änglisch Frederick Louis oder Frederick Lewis, (* 31. Januar 1707 z Hannover; † 20. Märzjul./31. Märzgreg. 1751 im St. James’s Palace) isch dr eltisti Soon vom Georg II. vo Groossbritannie und däm sinere Frau Caroline vo Brandeburg-Ansbach gsi.
Büdingen bei Diedenhofen
Bëddéngen (lothrìngisch; frànzeesch Buding, ditsch Büdingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Friedrich Ludwig von Hannover
Si Lääbe
Wo dr Georg I. vo Groossbritannie gstorbe isch, isch dr Friedrich Ludwig as Kurbrinz und Fürst vo Wales dr Zwäit in dr britische und hannoversche Droonfolg worde. Er het denn no z Dütschland gläbt und si Vater het en 1728 uf London brocht. Er het d Augusta vo Sachse-Gotha-Alteburg ghürootet, und isch dr erst Hannoveraner gsi, wo mä dehäi nume Änglisch gschwätzt het.
Büdingen bei Diedenhofen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Züe Bëddéngen ghert àui no s Derfel Elzing (Elzingen).
Friedrich Ludwig von Hannover
Si Lääbe
Dr Friedrich Ludwig isch 1751, nüün Joor vor sim Vater, gstorbe. Si Soon Georg isch Droonfolger worde. In Groossbritannie erinneret mä sich an dr „Prince Frederick“ as Förderer vo de Künst.
Büdingen bei Diedenhofen
Geogràfi
Bëddéngen lijt àn dr Canner, rund zwelf Kilometer eschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 170 und 306 m ìwer em Meeresspiegel.
Gschìcht
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bëddéngen ìsch. Bëddéngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bëddéngen ghert zem Moselfrankisch.
Burg Oberried
D Burg Oberried isch e abgangeni Burg bi Oberried im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch in dr Nechi vum Chloschterareal gläge am Nordoschtrand vu dr Gmei.
Wär di Higelburg het böue loo isch nit bekannt. Si isch e rundi Motte gsi, e Durmhigelburg, mit eme Durmässer vu circa 20 Meter un ere Hechi vu circa 3 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag isch no dr Burghigel erhalte.
Communauté de communes Essor du Rhin
D Communauté de communes Essor du Rhin ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 19. Dezember 2000 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han sìwa Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Fassene gsìì, Präsidant dr François Beringer. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes du Pays de Brisach zum neie Verbànd Communauté de communes Pays Rhin-Brisach füsioniert wore.
Dnipro
Dnipro (ukràinisch Дніпро, rüssisch Днипро́ odd’r Днепр; Nàmma vu 1926 bis 2016 ukràinisch Дніпропетровськ Dnipropetrowsk , rüssisch Днепропетровск [] Dnepropetrowsk odd’r Dnjepropetrowsk) ìsch mìt äbb ainem Millioon Iiwoohner noh Kiew, Charkiw un Odessa die viartgreeschta Schtàdt ìn dr Ukraine un s’ àdminischtràtiiwa Zäntrum vu dr Oblast Dnipropetrowsk un vum Rajon Dnipro. Sa lììgt àn dräi Sitta vu dr Mìndung vu dr Samara ìn dr Dnipro un äbb 400 km süüdäschtlig vu dr Hàuiptschtàdt Kiew ìn dr zäntrààläschtliga-n-Ukràina.
Àls hischtoorisch Zäntrum vum Gebiat Näirüsslànd un vum Gouvernement Jekaterinoslaw ìsch d’ Schtàdt a bediitend Zäntrum ìn dr süüdliga Ukràina gsìì. Sa ìsch ain vu da wìchtigschta Zäntra vu dr Karnernergii-, Wàffa- un Ràuimfàhrtìndüschtrii vu dr Sowjetunion gsìì un ìsch dr Schtàndort vu KB Juschnoje, ema groossa-n-Äntwìckler, un vu Juschmasch, ema groossa Harschtäller vu Ràkeeta un Sàtellita. Waga dr Rìschtungsìndüschtrii, wo doo ààsassig gsìì-n-ìsch, ìsch Dnipro bis ìn d’ Joohra 1990 a gschlossana Schtàdt gsìì. Sa ìsch a wìchtiger Finànz- un Ìndüschtriischtàndort vu dr Ukràina, un dr Sìtz vu mehrera Finànzìnschtitüüta, drunter vu dr greeschta-n-ukràinischa Bànk, dr Privatbank. D’rzüa ìsch d’ Schtàdt àls Sìtz vum Operàtiiv Àrmeekommàndo Oscht a bediitender Schtàndort vu dr ukràinischa Àrmee.
Hans Reinhart-Ring
Dr Hans Reinhart-Ring isch die höggsti Uszaichnig im Theaterläbe vo dr Schwiiz. Er wird sit 1957 vo dr Schwiizerische Gsellschaft für Theaterkultur (SGTK) vergee.
Stifdig
Der Ring isch 1957 vom Winterthurer Mäzen Hans Reinhart gstiftet worde und het däm si Name überchoo. Wo im Reinhart si Stifdig erschöpft gsi isch, het d SGTK afo s Briisgäld ufbringe. E Jury, wo us fümf Persone bestoht wird vom Vorstand vo dr SGTK ernennt und vergit d Uszaichnig. Nume 1992 isch kei Ring vergee worde.
Distrikt Dikrech
Dr Distrikt Dikrech isch vu 1843 bis 2015 e Distrikt im Großherzogtum Luxeburg gsii. Är lyt im Norde vum Land glägen un het im Norde un Weschte an Belgie, im Oschte an s dytsch Land Rhyland-Pfalz un dr Distrikt Gréivemaacher un im Side an dr Distrikt Lëtzebuerg gränzt. Zum 3. Oktober 2015 sin d Dischtrikt z Luxemburg abgschafft wore.
Dr Distrikt Dikrech isch us fimf Kanton bstande:
31
S Johr 31 vu de christliche Zittrechnig isch im Römische Riich s Johr 784 ab urbe condita gsi. Nooch em (domols au im Römische Riich gültige) Julianische Kalender isch es e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.
Vogel des Jahres (Schweiz)
Dr Vogel vum Johr wird in dr Schwyz syter anne 2001 all Johr vum Schwyzer Vogelschutz (SVS) / BirdLife Schwyz uusgwehlt.
Bishär sin die Vegel vum Johr gwehlt wore:
Dialekt
En Dialäkt – odr au ä Mundart – isch e Variante vo dr mänschliche Sproch, wo vunere bstimmti Grupp vo Mänsche brucht wird.
Des cha sich um e régionali oder au e soziali Variante vonäre Sproch handle, wie zum Bischpiil bim Patrizierbärndütsch. I dr Sprochwüsseschaft gälte wege dem au gwüssi Standardsproche als Dialäkt, trotz dass si kodifizierti un prestigiöseri Variante sin. D Ûrsprungssproch vome Dialäkt muess nüd e Standardsprâch sy – im Fall vo den alemannische Diäläkt ischs s Altalemannisch. Fryli stât hütt s Alemannisch unter starchem Yfluss un Âpassigsdruck vo dr Standardsprâch.
S git au Dialekt, wo nyt mit ere Standardsproch z due hän – so diä altgriächische Dialäkt bis ins 4. Johrhundert vor chrischtus oder s Alemannische im Mittelalter.
Volkstimlich seit me do und dert de Dialäkt öppen au Puretütsch oder – ämel früener hät me so gseit – sogar Schlächttütsch.
Dr Begriff Dialäkt
E Dialäkt het alliwiil ei oder mehreri anderi Dialäkt us eme Sprochsyschtem näbe sich, aber nit unbedingt e Standardsproch. Des zeige s Altgriächisch bis ins 4. Johrhundert vor Chrischtus oder diä ditsche Dialäkt bis ins 16. Johrhundert – sälli hän s Latiinisch as gemeinsami Standardsproch miäße verwände, wels kei ditschi Gmeinsproch gä het. Des gits au hit no, so zum Bischpiil im Kurdische, wus drei Großdialäkt het, aber kei gmeinsami Standardsproch.
Im Ditsche isch s Wort «Dialekt» zum erschte Mol ane 1634 belegt. Des Främdwort wird vu dr Dialäktsprächer esälber fir d eige Sproch brucht. S Wort Mundart isch 1640 zum erschte Mol ufdrätte un isch – näbem Wort Dialäkt – hit im Hochditsche gängig
Teil Autore bruche s Wort Dialäkt un Mundart synonym (in der giche Bedittig), fir anderi isch Mundart e Spiilart vum e Dialäkt – do wird also Dialäkt in verschiidini Mundarte untergliideret.
Definition vo Dialäkt im Allgemeine
Dr Heinrich Löffler het beduuret, ass kei Definition vu Dialäkt existiärt, wu allgemein aerkännt wird. Üs dr große Zahl vu Definiärigsversuch in dr Dialektologii filteret dr Leffler rüs:
In dr Vergangeheit hets e «Defekt-Hypothese» gä – noch däre seige d Dialäkt mangelhaft usgstatteti Abweichige vu dr «Hochsproch». Hit weißt mer aber, so dr Leffler, «ass sich Dialäkt un Hochsproch in dr brinzipiälle Megligkeite nit unterscheide.» Dr uffellig Unterschiid diäg do drin liige, ass bstimmt grammtischi Megligkeite im Dialäkt wenniger gnutzt wäre.
Viil Definitione vu Dialäkt bringe eini oder vermische mehreri vu däne Kriteriä.
Witeri Unterscheidige bruucht s, wels verschiidini Ibergangsstufe zwische Dialäkt un Standardsproch git. S het dr H. Niebaum dä Dialäkt, wu relativ eigeständigi Grammatik un eigene Wortschatz bewahrt het – was viilmol uf em Land un unter eltere Personen dr Fall isch – Basisdialäkt gnännt, anderi sage Grunddialäkt. Diä Sproch, wu noch dialektali Kännzeiche het, aber scho in dr Standardsproch agnächeret isch un bsunders in Stedt un Balligsraim gschwätzt wird, het er Verkehrsdialäkt gnännt. Meischtens bherrscht e Dialäktsprächer verschiidini Stufe zwische Basisdialäkt un Standardsproch.
Gits verschiidini alemannischi Dialäkt?
Zum uf des en Antwort z gee, fählt wider en aerkännti Definition vu Dialäkt. Keini eigene Dialäkt sin s Hegschtalemannisch, s Hochalemannisch, s Niideralemannisch, s Bodeseealemannisch un s Oberrhiinalemannisch. Des sin grobi Ideilige entlang vu Isoglosse, wu aber in sich wider grossi Unterschiid ufwiise – so d Merkmol vum Oschtalemannische, vum Weschtalemannische un anderi.
S git Dialäktbezeichnige, wu sich uf e bstimmts politischs oder wirtschaftligs Biät beziäge, so zum Biispiil dr Kaiserstiähler Dialäkt, s Markgräflerisch, s Allgäuerisch – diä sin, wiä s Südbadische oder die Badische Dialäkt, numme künschtlech definierti Eiheite. D Sprächer vu däne «Dialäkt» fiähle sich üs politische oder andere Grind zämmegherig un halte ihre Sproch aü fir zämmegherig, trotz ass si in sich so grossi Unterschiid ufwiist wiä zu dr Sproch vu dr Nochberschaft. Natirlig derf mer niämem abstritte, si Dialäkt zum Bischpiil «Kaiserstiählerisch» z nänne. Aber wär e Dialäkt wisseschaftlig definiäre will, mueß kenne sage, was dä Dialäkt usmacht un was e vu andere unterscheidet.
Zimlig licht zum Definiäre sin friähjer d Ortsdialäkt gsii – diä sin zimli eiheitlig gsii un hän sich meischtens e weng vum Dialäkt vum Nochberort unterschiide. Hit sin Ortsdiäläkt wägem Zuezug vu Främde un mänkmol wäge dr Verhochditschig schwärer zum Fasse.
Mer mueß also, wemme dr Begriff Dialäkt bruucht, uufbasse. Sicher ka mer sage:
D Dialäkt ir düütscher Sprâch
Hochdüütschi Sprâch
Di niderdütsche Dialäggt sinn mit em Niderländische (Holländisch, Flämisch) nööcher verwandt als mit andere dütsche Dialäggt. Insofärn miesst me vo kontinentalweschtgermanische Dialäggt rede und s Niderländischi au mitybezie.
Dr Name «Dütsch» isch friener au fürs Niderländischi benutzt worde, 'diets' haisst no hütt uf Niderländisch '(Gross-)niederländisch', und in dr niderländische Nationalhymne isch vom 'Wilhelmus van duitse bloed' d reed. Das isch au dr Grund werum 'Dutch' uf änglisch 'Holländisch, Niderländisch' bedütet.
Zitat
Im e vyyl zidierde Satz uf Jiddisch, wù dr Max Weinreich s èèrschdmool ùfgschriibe ghaa hed, haisd s: אַ שפראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמײ און פֿלאָט, A shprakh iz a dialekt mit an armey un flot
Is Alemannisch übertreit: E Sprooch isch e Dialägd mid ere Armee ùn ere Marine.
Begnins
Begnins (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Begnins isch e Dorf weschtli vu dr Waadtländer Côte. D Gmaiflechi umfasst 68,1 % landwirtschaftligi Flechi, 17,7 % Wald, 14 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Begnins isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1145 as Begnins.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,3 % gläge.
Religion
45,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 28,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,4 %, CVP 4,8 %, FDP 15,8 %, GLP 5,6 %, GP 12,9 %, SP 20,7 %, SVP 29,1 %, Sunschtigi 2,6 %.
Dr Burgermaischter vu Begnins isch dr Antoine Nicolas (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,8 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1335 Yywohner 81,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,1 % Dytsch, 1,9 % Italienisch un 9,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Bidlingen
Bidléngen (lothrìngisch; frànzeesch Budling, ditsch Bidlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. Züe Bidléngen ghert àui no dr Wiiler Bousbach (Busbach).
Geogràfi
Bidléngen lijt rund 14 Kilometer eschtlich vun Thionville.
Gschìcht
Ìm Johr 1659 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Dr Nochberort Veckring ìsch vun 1811 bìs 1901 ingmeindet gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bidléngen ìsch. Bidléngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Bidléngen ghert zem Moselfrankisch.
Familie
D Familie (us em Französische, 16. Johrhundert, vo latiinisch familia, Huusgnosseschaft) isch die grundlegendi gsellschaftligi Grubbe vo Mensche, wo dur Abschdammig, Adoption odr Hürot mit enand verbunde si, aber au gröösseri Verwandschaftsgrubbe wärde hüfig so bezeichnet, wie d Groossfamilie und d Sippe. D Familie findet sich in alle menschlige Gsellschafte in vile verschiidene Forme und isch dr Bauschdei, wo si drmit ufbaut werde. Si git biologische Vorgäng wie Gschlächtsvercher, Geburt und s Ufbringe vo Chinder ä soziale Rahme.
Erziehig vo de Chinder
Eini vo de draditionelle Rolle vo dr Familie isch s Ufbringe und d Erziehig vo Chinder. Si lehre körperligi Bedürfnis z befriidige: elei ässe, laufe und uf s WC goh, aber au soziali Fähikeite: verschdoh, schwätze und mit andere Mensche z schlag cho. D Eltere und Gschwüschderti lehre se richtigs Benäh explizit dur Schdroof und Belohnig, vili Wärt, wo vo de Eltere und dr Gsellschaft gschetzt wärde, wärde aber em Chind implizit biibrocht, so werde amerikanischi Chinder ehnder agregt, Unabhängikeit, Erfolg und Wettkampf z schetze, währed in konservativere europäische Gsellschafte Zsämmenarbet und Gliichheit wichdiger si. Aber au wenn d Ziil vo dr Erziehig nid genau die gliiche si, isch im allgemeine dr Wäg ähnlig: die meischde Eltere brobiere für s Chind än Umgäbig zschaffe, in welere es sich sicher und akzeptiert cha gschbüre, und d Liebi vo den Eltere zun em nid in Froog gschdellt wird.
Wenn s Chind grösser wird, wird d Rolle, wo d Familie in siiner Sozialisierig schbiilt, chliiner. Es machd Fründ, goht uf d Schuel und lehrt ä Bruef, in alle däm isch dr Iifluss vo dr Familie hützudag nur no chlii.
Versorgig vo de Alte
Eini vo de draditionelle Rolle vo dr Familie, wo hützudag meh und meh vo andere, brivate odr schdaatlige Inschdidutione gschbilt wird, isch die materielli Versorgig vo dr vorige Generation. Die Junge hai früehner hüfig s Heim und s Gschäft vo ihre Eltere übernoh und sich drfür um sä kümmeret, si versorgt und ihne Sicherheit ge. As Groosseltere hai si, au wenn si nüm hai chönne schaffe, immer non ä wichdigi Rolle in dr Erziehig vo ihre Groosschinder gschbiilt.
Familieschdrukture
Dank Volkszelige wo im Römische Riich gmacht worde si, het mä ä gwüssi Ahnig was für Familieschdrukture es in dr Antike ge het. Für Ägypte cha mä d Huushält in die folgende Grubbe iideile und zsämmefasse: In Ägypte, wie in de meischde menschlige Kulture, isch im allgemeine ä Ma Vorschdeher vom Huushalt gsi, aber d Fraue hai sehr vil meh Rächt und Iifluss gha as öbbe in Griecheland, won ä Frau immer ä Ma, sig s ihre Vater, Unggle, Brueder odr sogar Sohn, as Vormund gha het odr in Rom, wo dr pater familias s Rächt über Läbe und Dod vo siine Familieaghörige gha het.
D Chliifamilie
Die klassischi nukleari Familie vo dr induschdrielle Gsellschaft beschdoht us zwei Erwachsene, Ma und Frau, und ihre Chinder, wo in ihrem eigene Huushalt läbe. Dr Ma und d Frau hai sich amtlich verbunde und hüüfig au in erä öffentligi Zeremoni verschbroche, sich gegesiitig z underschdütze. Rächt und Pflichte si aber nid gliichmässig zwüschene verdeilt gsi, und dr Maa het im allgemeine klare materielle Vordeil gha. Si cha in de meischde weschdlige Gsellschafte wenigschdens zivil vo beide Ehepartner ufglöst wärde. D Chinder wärde denn grichtlig eim Elteredeil zur Sorg übergä. So entschdoht ä Familie wo nume ei Elteredeil het. Möglig si hützudag au Familie mit zwei gliichgschlächtlige Eltere odr Familie, wo die beide Erwachsene zsämmeläbe, ohni sich formell z binde. Früehner si Chinder, wo nid us erä klassische Familie cho si, gsellschaftlig benochdeiligt worde, was hüt ehnder sälte isch.
Die moderni Chliifamilie wird mänggisch beschuldigt, ass si gschuld sig an allem, was in dr moderne Gsellschaft schief goht. Uf dr einte Siite isch gsait worde, ass si—wäge ihrer Schdruktur—z groosses Gwichd wurd druf lege, ass d Chinder uf Autoritete wurde loose, uf dr andere, ass d Chinder ohni Autoritet wurde ufwachse und nie wurde lehre z loose. D Zahl vo de Persone, wo chliini Chinder sich chönne as Vorbild näh, isch in erä Chliifamilie zwangsläufig begränzt. Wenn aso es Chind in erä dysfunktionale Familie ufwachst, wird s em schwiiriger z lehre wien ä normali Familie funktioniert und schbööter benimmt es sich hüfig eso, wies es bi siine Eltere abgluegt het.
Stuttgarter Nachrichten
D Stuttgarter Nachrichten (StN) isch e Dageszytig, wu z Stuegert erschynt. Ihre Verbraitigsbiet isch dr gsant Balligsruum um di bade-wirttebärgisch Landeshauptstadt, wu 2,8 Millione Yywohner zellt. Dr Chefredakteur isch vum 1. Novämber 2007 bis zum Summer 2010 dr Christoph Grote gsii. Är het dr Jürgen Offenbach abglest, wu s Blatt syter anne 1979 gfiert ghaa het un Ändi 2007 in dr Ruestand gangen isch. Im April 2011 isch dr Christoph Reisinger neie Chefredakteur wore.
Sitz vu dr Redaktion un vum Verlag isch s Prässehuus Stuegert im Stadtbezirk Mehrenge.
Gschicht
Ab em 17. Jänner 2010 isch d Redaktion au fir Sonntag Aktuell zueständig, wu d Redaktion dervu ufglest woren isch.
Uflag
Derzue mache d Stuttgarter Nachrichten di iberregionale Syte (Mantel) vu däne Lokalzytige in dr Region Stuegert: Backnanger Kreiszeitung, Gäubote, Heidenheimer Neue Presse, Mühlacker Tagblatt, Murrhardter Zeitung, Nürtinger Zeitung/Wendlinger Zeitung, Rems-Zeitung, Sindelfinger Zeitung/Böblinger Zeitung, Kreiszeitung Böblinger Bote, Vaihinger Kreiszeitung, Waiblinger Kreiszeitung/Schorndorfer Nachrichten/Welzheimer Zeitung/Winnender Zeitung. Derzue stehn si in ere redaktionälle Kooperation mit em Schwarzwälder Bote, wu si di iberregionale Byydreg zueliifere.
Ab am Jänner 2010 stelle d Stuttgarter Nachrichten im Ramme vun ere redaktionälle Partnerschaft mit dr Verlagsgruppe Hof-Coburg-Suhl (HCS) au dr Frankenpost z Hof, dr Neue Presse z Coburg, em Freie Wort z Suhl un dr Südthüringer Zeitung z Bad Salzungen iberregionali Inhalt z Verfiegig.
Verlag un Verlagsgruppe
Verlag vu dr Stuttgarter Nachrichten isch d Stuttgarter Nachrichten Verlagsgesellschaft mbH. Si ghert zue 80 Brozänt dr Südwestdeutsche Medien Holding GmbH (SWMH), dr Obergsellschaft vu dr Zeitungsgruppe Stuttgart. D Hauptgsellschafter vu dr SWMH sin mit je 44,36 Brozänt d Medien-Union GmbH mit Sitz z Ludwigshafen un d Gruppe Württembergischer Verleger. D SWMH isch unter anderem zue 100 Brozänt an dr Stuttgarter Zeitung un syt 2002 mit 18,75 Brozänt am Süddeutsche Verlag, München (Süddeutsche Zeitung) bedailigt. Zum 29. Februar 2008 het d SWMH nomol 62,5 Brozänt vu dr Aadail am Süddeutsche Verlag ibernuu.
Adolf Bolliger (Naturschützer)
De Adolf Bolliger isch en Naturfründ und Naturschützer z Ötwiil am See im Zürcher Oberland gsi. Er isch am 6. Augschte 1910 uf d Wält cho und vor em 3. April 2002 gstorbe. Er häd z Ötwiil i de Psychiatrische Klinik «Schlössli» als Pfleger gschaffed.
Bolliger Weier
I sinere Freiziit häd er am Waldrand oberhalb vom Langholz es Naturparadiis gschaffe, won hüt es Naturschutzgebiet isch. Zäme mit Fründe hät er en groosse Weier usgrabe und passendi Pflanze, Schilf und Stuude dri und drumume pflanzt. I de Böim häd er Nischtchäschte ufghänkt.
Störch
Als guete Vogelkänner häd de Adolf Bolliger au Beziige zu de Storchesidlig z Altreu gha. Zäme mit em Walter Näf und em Heidi und em Hansjörg Katzbach häd er 1979 di erschte Störch vo Altreu uf Ötwiil pracht und da en Ussestation vo de Storchesidlig gründet.
Der Christus der Gipfel
De Christus vùm Spìtze (düttsch: Der Christus der Gipfel, gressoneydüttsch: Der Christus vom Spétze, französisch: Le Christ des sommets, Idaliänisch: Il Cristo delle vette) isch e Bronzestatue vùm Jesus Christus, wùù ùf em Gipfel vùm Balmehorn ùf-e-re Hööchi vù 4.167 Meeter stoht. Säll isch ùf em Massiv vùm Monte Rosa (ùf Gressoneydüttsch Gletscher gnännt) im Aostatal (gressoneydüttsch Ougschtal) z Idalie.
D'Statue isch vùm Bildhauer Alfredo Bai realisiert worre. Er isch ìm Zweite Wältchrieg e idaliänische Wìderstandschämpfer gsìì ùn hät gschwore ghaa, si bi me-ne Sììg z meißle gò si deno ùf e Berg stelle.
Nooch em Änd vùm Chrieg isch ìm Bai d'Realisierig vù de Statue finanziert worre ùn er hät si ùs ölf Deilstǜck gmeißelt. Alpiniste hän si deno ùf de Gipfel vùm Balmehorn brocht ùn si zämmegsetzt. Am 4. Septämber 1955 isch si iigweiht worre.
Fǜr Alpiniste isch de Christus vùm Spìtze e Ziilort, cha abber au als Orientierigspunkt diene, wiil si vù wittem sichtbaar isch. Mer cha si güet seh, wè'mer vù de Berghǜtte Giovanni Gnifetti zù de Berghǜtte Reine Marguerite ùfestiggt. Nìt witt devùù isch s Biwak Felice Giordano.
St. Peter und Paul (Bern)
Sankt Peter und Paul isch di chrischtkatholeschi Chilche vo dr Stadt Bärn.
S Gebäu isch vo 1858 bis 1864 als di erschti katholeschi Chilche i dr Stadt Bärn bout worde. Si stoot grad näb em Bärner Roothuus a dr Roothuusgass 2.
D Bouplään sind vom französische Architekt Pierre Joseph Edouard Deperthes, wo au s Roothuus vo Paris entworfe het, mit Hilf vo anderne Architekte gmacht worde. Si sind em Stiil vom Hischtorismus ghalte. Dr erscht Gottesdienscht isch i dere Chilche am 13. Novämber 1864 gfyret worde. Am Ändi vom 19. Joorhundert het me de Inneruum nöi gstaltet, deils scho mid Elemänt vom Jugendstiil.
Ane 1875 het di katholeschi Pfarrei vo Bärn wäret em Kulturkampf meerheitlech zu der nöje chrischtkatholische Bewegig gwächselt. D Chilche mit em Patrozinium Peter und Paul isch sider nid nur d Bärner Pfarrchilche, sondern au d Kathedraale vom chrischtkatholische Bischof vo der Schwiiz.
Distrikt Lëtzebuerg
Dr Distrikt Lëtzebuerg isch vu 1843 bis 2015 e Distrikt im Großherzogtum Luxeburg gsii. Är isch im Sidweschte vum Land glägen un het im Norde an dr Distrikt Dikrech, im Oschte an dr Distrikt Gréivemaacher, im Side an di franzesisch Region Lothringe un im Weschte an di belgisch Provinz Lëtzebuerg gränzt. Zum 3. Oktober 2015 sin d Dischtrikt z Luxemburg abgschafft wore.
Dr Distrikt Lëtzebuerg isch us vier Kanton bstande:
1. April
Dr '''1. April''' isch dr 91. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 92. in Schaltjohr), dodermit blybe no 274 Däg bis zum Änd vum Johr.
In westlige Gsellschafte isch dr Bruuch verbrätet, ass mä am 1. April sini Mitmensche in April schickt, d. h. si mit erfundnige Gschichte iineläit.
Schönenbach
Schönenbach isch de Name vo däne geografische Objekt:
Ort:
Flüüssgwässer:
Lueg au:
Solothurn um 1755
Soledurn um 1755 lot sich uf zwei Arte erschliesse: Beschriibig vom ene Kupferstich als damaligs Stadtbild von dere Schwiizer Stadt, Prospect der Stadt Solothurn uus der Topographie der Eidgenossenschaft vom David Herrliberger, und derzue Beschriibig von der damalige politische Situation dört.
Schutter
D Schuttr isch ä kleinr Fluss in dr Ordenau in Bade-Württeberg. Si isch 55 km lang und ä Nebefluss vo dr Kinzig.
Solothurn um 1755
Der ewähnti Stich von Süde her zeigt d Schtadt, wo damals wiitgehend nur uus der Altschtadt und der Vorschtadt südlich von der Aare beschtande het, wobii gwüssi lockeri Besiedelige im Norde dervo sichtbar sind.
Baute, wo noch exischtiere
Erkennbar und bekannt uus hütiger Sicht sind relativ dütlich im Weschte der krummi Turm uus em Mittelalter, denn die beide Wehrtürm Burristurm und Riedholzturm uus em 16. Jahrhundert, die barocki Jesuite-Kirche, s Bieltor, der Zytglogge-Turm, d Peterskapälle, s alte Landhuus (1955 teils abbrennt und wieder uufbaut) sowie der Barock-Bau Palais Besenval.
Abgrissni Bauwerk
S het aber auch ziemlich viili hüt nicht mehr exischtierendi markanti Bauwerk. Am uuffälligschte sicher der grossi Schanzebau (erschtellt 1667 bis 1727) rings um Alt- und Vorschtadt, wo hüt nur noch zwei Teile im Nordoschte (bim Riedholzturm) und Südweschte (bim Chrummturm) exischtiere, der Rescht isch im 19. Jahrhundert abbroche worde. S gliiche gilt auch vom Wehrturm Georgsturm (ähnlich Burris- und Riedholzturm) am hütige Poschtplatz, vom Wassertor am Nord-Zuegang von der Wengibrügg und vom Berntor bim hütig Rossmarktplatz. Sehr markant isch aber auch d Änderig an der Schtell von der hütige St. Urse-Kathedrale, wo erscht 1762 bis 1772 baut worde isch: Dört isch um 1755 noch die mittelalterlichi Münschter-Kirche gschtande, es gotischs Bauwerk.
Politischi Situation
Soledurn isch um 1755 von ere chliine aristokratische Oberschicht, em Patriziat, wo alli wichtige politische und wirtschaftliche Ämter bsetzt het, dominiert worde. Der ganzi übrigi Kanton isch Untertanegebiet, regiert durch Vogteie, gsii, und auch die gwöhnliche Bürger in der Schtadt sind wiitgehend politisch machtlos gsii. Wie die übrigi Eidgenosseschaft het sich Soledurn sehr eng ans mächtige absolutistisch-monarchische Frankriich anglehnt, es isch sogar Sitz von de französische Ambassadore (Botschafter) bi der Eidgenosseschaft gsii.
Um 1755 isch s Patriziat uufgrund von der enge Verflechtig mit Frankriich von ere dörtige Finanzkrise schtark mitbetroffe gsii, vor allem auch die bisher heruusragendi Patrizier-Familie Besenval het grossi Problem ghaa. Das isch der Anfang vom Ende von der Patrizier-Herrschaft gsii, wo denn zwüsche 1798 und 1830 sukzessive auch durch en Iimarsch von Französische Revolutionstruppe und liberali Uufschtänd herbiigfüehrt worde isch.
Belmont-sur-Lausanne
Belmont-sur-Lausanne (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Belmont-sur-Lausanne isch e Dorf uf eme Bielporn iber em Gämfersee. D Gmaiflechi umfasst 38,1 % landwirtschaftligi Flechi, 30,4 % Wald, 31,2 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Belmont-sur-Lausanne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Belmunt apud bellum Montem.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,8 % gläge.
Religion
39,7 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 35,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 4,6 %, FDP 17,6 %, GLP 7,4 %, GP 14,6 %, SP 24,0 %, SVP 15,6 %, Sunschtigi 1 %.
Dr Burgermaischter vu Belmont-sur-Lausanne isch dr Gustave Muheim (Stand Merz 2014).
Schutter
Quelle, Verlauf, Zueflüess
Am Üsgang vum Schudderdal bi Lohr, do wu d'Schudder üsm Schwarzwald in d' Oberrhynischi Diefebeni fliäßt, het dr Reichsarbeitsdiänschd vun 1936 bis 1938 e Kanal boid, wu d'Schudder bi Hochwasser entlaschde dued und wu vun Dinglinge schnuurgrad bis uf Nunnewihr fihrt.
Belmont-sur-Lausanne
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,5 % gläge.
Schutter
Quelle, Verlauf, Zueflüess
Am Endi vo der letzten Iisziit (Würmiisziit) isch d Schuttr mit andere Schwarzwaldflüss parallel zum Rhy dur Kinzig-Murg-Rinne gflosse, wo me hüt no gseht.
Belmont-sur-Lausanne
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2358 Yywohner 87,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,9 % Dytsch, 1,5 % Italienisch un 5,3 % anderi Sproche.
Schutter
Quelle, Verlauf, Zueflüess
Grösseri Zueflüss vor Schuttr si der Sulzbach und d Unditz.
Belmont-sur-Lausanne
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Buleuterion
E Buleuterion isch in de Stadtstaate im antike Griecheland dr Versammligsruum vo dr Bule, em Root vo dr Stadt, gsi. D Volksversammlig (Ekklesia) het sich im Ekklesiasterion versammlet, wo wääsentlig gröösser gsi isch.
Dr Grundriss vom Geböid isch mäistens rächteggig gsi und het im Innere vilmol d Form vom ene chliine Theatersaal ghaa, mit Sitzräije um e Vordragsberiich ume. D Räije vo de Sitz si gege hinde immer hööcher worde und si mänggisch im ene Halbkräis aagordnet gsi wie z Milet oder im ene Rächtegg wie z Priene. Do und dört si s aber äifach Bänk oder Stüel gsi, wo uf em eebene Boode gstande si.
Wil d Geböid doch eender grooss gsi si mit ere schmaale Site vo vilmol mee as fufzää Meter, het mä d Decki mit Süüle müesse stütze.
Saporischschja
Saporischschja (ukràinisch Запоріжжя, rüssisch Запорожье Saporoschje []; friahjer ukràinisch Олександрівськ Oleksandriwsk, rüssisch Александровск Aleksandrowsk) ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Oblast Saporischschja ìm Süüda vu dr Ukràina, un mìt äbb 760.000 Iiwoohner d’säckschtgreeschta Schtàdt ìm Lànd. Sa lììgt àm Dnepr äbb 70 km süüdlig vu dr Schtàdt Dnipro.