cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niederrödern
Nìderreddere (frz. Niederrœdern, dt. Niederrödern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Rafael Correa
Dr Correa het bis 1987 an dr Katholische Universitet Guayaquil Wirtschaftswisseschafte studiert. Är ich mit ere Belgieri verhyrote un het drei Chinder (zwoo Dechtere un e Suhn).
Rainer Stickelberger
Dr Rainer Stickelberger (* 6. April 1951 z Löörech) isch e dytsche Jurischt un Bolitiker (SPD). Är isch syt 2001 as Verdrätter vum Wahlchrais Löörech Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Vum Mai 2011 bis Mai 2016 isch dr Stickelberger Juschtizminischter im Kabinett Kretschmann I gsii.
Niederrödern
Gschìcht
Nìderreddere ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1084 àls Rotheren.
Rainer Stickelberger
Läbe
Dr Stickelberger het anne 1970 syy Abitur am Hans-Thoma-Gymnasium z Löörech gmacht un het derno z Fryybeg Rächtswisseschafte studiert. Dr SPD isch er im Johr 1971 byydrätte. Zwische 1979 un 1984 isch er Richter an dr Verwaltigsgricht z Fryybeg un z Charlsrue gsii. Zwische 1984 un 1992 isch er Burgermaischter vu dr Stadt Wyyl am Ryy gsii. Vu 1992 bis Mai 2011 het er as Rächtsaawalt in ere Chanzlei z Löörech as Sozius gschafft, vor allem in dr Beraich Kommunalwäse un Böu- un Blanigsrächt. Syt em 17. April 2001 isch er as Mitglid vum Landdag rächtsbolitische Sprächer un Juschtiziar vu dr SPD-Landdagsfraktion.
Wie 2006 isch dr Stickelberger au 2011 iber e Zwaitmandat in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg yyzoge. Dr Stickelberger isch ain vu dr Verdrätter vum Landdag vu Bade-Wirttebärg im Rundfunkrot vum SWR. Am 12. Mai 2011 isch er as Juschtizminischter vu dr grien-rote Koalitionsregierig veraidigt wore. Au bi dr Wahl anne 2016 het dr Stickelberger sy Landdagsmandat erfolgrych verdaidigt.
Niederrödern
Verwàltung
vun Nìderreddere ìsch. Nìderreddere ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Nìderreddere ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Rainer Stickelberger
Sunschtigs
Dr Rainer Stickelberger isch ghyrote un het e Dochter. Är wohnt z Wyyl-Haltige, wun er sich im ertlige Sportverain engaschiert. Derzue isch er Uufsichtsrot vu dr Böugnosseschaft z Wyyl am Ryy, Mitglid in dr Arbaiterwohlfahrt un in wytere regionale Organisatione un Verain.
Eriskirch
Eriskirch (dt. Eriskirch) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 45,2 % Landwirtschaftsfleche, 39,5 % Wald, 13,2 % Sidlungsflechi un 2,1 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Eriskirch ghere kone wiitere Ortsdoal.
Gschicht
Eriskirch isch zum erschte Mol gnennt wore anne 1257.
Verwaltig
Eriskirch het sich mit dr Gmaine Grässbrõnn un Lãngenarge zum Gmaiverwaltigsverband „Eriskirch-Grässbrõnn-Lãngenarge“ mit Sitz z Lãngenarge zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Eriskirch ischt dr Arman Aigner.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialäkt vu Eriskirch ghert zum Bodeseealemannisch.
Majuskel
Majuskel (vun lat.: majusculus = e bissli gresser), Versalbuechschtabe oder Versal (Plural Versalie, v. lat.: versus = Zeile, Absatz) isch in de Typografii e Fachbegriff fir Grossbuechschtabe un glichzitig e Uszeichnungsart.
In de Paläografii bezeichnet me allgmeiner diejenige Alphabet als Majuskel, wu sich vorwigend uf e Zweilinieschema bschränke (z. B. Capitalis, Unziale).
E Grossbuechstab mitte im Wort wird Binnemajuskel gnennt.
Text in Versalschrift isch in de Regel schlächt lesbar, stattdem sotte Kapitälchen verwendet werre.
Gegeteil: Minuskel
Historisches Rathaus (Mülhausen)
S historischa Rothüss vu Milhüüsa, ìm Elsàss, ìsch a Gebäi vum XVI. Johrhundert, ìm rhiinischa Renaissance-Stil. 's ìsch dr Sìtz vu dr ehmàliga Milhüüser Republik gsìì (bis 1798).
Majuskel
Me unterscheidet:
Historisches Rathaus (Mülhausen)
As steht uf em Rothüssplàtz (uf Frànzeesch „Place de la Réunion“). Ìn dam Gebäi befìndet sìch s historischa Museum vu Milhüüsa, un do màcht aui dr Gmeinrot sina Versàmmlunga.
Gschìcht
Ànna 1431 ìsch a erscht Rothüss bàuia worra, wo ìm Janner 1551 brennt hàt. D Archiva, wo dìnna gsìì sìn, sìn teilwiis ìn dam Brànd verlora gànga.
Ànna 1552 ìsch a nèi Rothüss uf dr Grundung vum erschta bàuia worra. Dr bàsler Architekt Michel Lynthumer hàt s Bàui gfiahrt, ìm Rhiinischa Renaissance-Stil. Dr Moler Christian Bockstorffer, vu Konstànz, hàt d Fàssàda gmolt. Kurz druf ìsch’r gstorwa, noh hàt si Suhn Luc Bockstorffer si Wark fertig gmàcht. A zweisittiga Staga mìt’ma Dachla fiahrt ìn dr erschta Stock.
Ànna 1580 ìsch dr frànzeesch Philosoph Michel de Montaigne z'Milhüüsa dura. Ar hàt vum Rothüss gsajt: ’s ìsch a „wunderbàrer Pàlàscht, gànz guldig“ (uf Frànzeesch: „palais magnifique et tout doré“).
Ànna 1698, hàt dr milhüüser Moler Johannes Gabriel d Gmälda uf da Fàssàda renoviart. Ar hàt Trompe-l’œil Bìlder derzüe gmàcht, ìn’ma schwitzer Stil. D Wand sahn üs wia wenn sa üs großa Warkstei bàuia warta, àllegorischa Bìlder vu dr Republik stehn wia Stàtütta ìn Àlkova, dia Gmälda sìn vum Hendrik Goltzius ìnspiriart worra. Uf dr nordlischa Fàssàda kààt ma aui dr Moses un dr Keenig Salomo sah. Uf dr weschtlischa Fàssàda sìn noch Wàppa derzüe kumma, vu schwitzer Kàntona wo mìt Milhüüsa àlliart gsìì sìn. Uf dr südlischa Fàssàda hankt dr Klàpperstei, a Stei wo d Litt mìt beesa Miil, àls Strof, àm Hàls han müeßa tràga.
D Verziarung uf em Rothüss ìsch ìn dr làuifenda Zitt mehrmols nèi gstrìcha worra: ànna 1779, ànna 1846, ànna 1893 wo dr Wagner (vu Mìncha) d schwitzer Wàppa awaggmàcht hàt, vu 1962 bis ànna 1966, un vu 1979 bis ànna 1988 dur dr Jean-Paul Brucker un dr Guy Vetter wo d schwitzer Wàppa wìder ànagmàcht han.
Dr zweita Stock ìsch ànna 1778/1779 heecher gmàcht worra.
Hìnta àn dr äschtlischa Fàssàda ìsch zitter 1510 a Züesàtz vum Rothüss, wo d Àrchiva bewàrt gsìì sìn (vu 1552 bis ànna 2007). Ìn da ìwra Stäck kààt ma vu eim Gebäi ìns àndra geh, dur a Gàleria wo ìwer d „rue des Archives“ dia zwei Hiiser verbìndet.
Ìnnawandig vum Gebäi
Ìm untra Stock vum Rothüss ìsch d „salle de la Décapole“. Do fìndet ma d Tourismusàmt vu Milhüüsa, un vìelmols kültürella Üsstellunga.
Ìm erschta Stock ìsch d „salle du Grand Conseil“, sehr riich verziart: àlta Fanschter, gschnìtzelt Holz, Wàppa vu àlla Maire vu dr Stàdt uf’ra Wànd... Do hàt sìch dr milhüüser Gmeinrot bis àm 14. Àwrìl 2014 versàmmelt. Un dia wo z'Milhüüsa hirota gehn d Doppeltstaga uffa un kämma in da Sààl fer d Hochzittszeremonie.
Ìm Rascht vum Gebäi un vum Züesàtz – wo ma dur d Gàleria kummt – ìsch s historischa Museum vu Milhüüsa. Si Itrìtt ìsch ummasunscht. As zeigt Mìnza, Wàffa, Meewel, Kleider, Dokumanta vu friahier. Tàfla zeiga beriahmta Milhüüser, vu Fàmìlia wo ìn dr Entwìcklung vu dr Stàdt mìtgmàcht han.
Hotzenwald
De Hotzewald (dt. Hotzenwald) ligt ganz imm Süde vum Schwarzwald (südlich vo Todtmoos und St. Bläsi). Di wichtigschte Gmeinde uffm Hotzewald sinn Rickebach, Herrischried und Görwihl.
Etymologi
De Name „Hotzewald“ cha ùf verschììdeni Arte düttet werre. Nooch einer Theori hät er sii Ursprung ìn de soognännte Hotze, wùù e frììdligs Burevolk gsìì sìn. Ihr Name chùnnt ùs de Gerbersprooch, wùù mer „Hotz“ me grobbe Düech ùs Schoofswùlle gsait hät. Wiil d Bure ihri Hose ùs esoo Diecher gnaajt hän, hät de Begrìff spöter zerscht sälli Hose bezeichnet ùn hät sich deno ùf d Mänsche sälber ǜberdrage. De Name „Hotzewald“ wìrd öbbe sitt em 19. Johrhundert verwändet, zùm erschte Mool findet mer en 1864 bim Säckinger Dichter ùn Musiker Joseph Viktor Scheffel. Au s Badisch Wörterbuech – wùú e ganzi Raie These dùrenimt – stützt die Härlaitig. E anderi Hypothese wott de Begrìff ùf es agäblichs altalemannischs Wort „Houtz“ zrùckfiehre, wùù soll „Buur“ oder „Wälder“ bedüttet ha.
Laag ùn Topographi
De Hotzewald lìt z Sǜǜddüttschland an de Schwizzer Gränze ùn erstreckt sich ǜber d Landchreis Lörrach ùn Waldshüet. Es isch de sǜǜdligst Deil vùm Schwarzwald, begränzt vù de Wehra ìm Weste, vù de Alb ìm Oste, vùm Hoochrhii ìm Sǜǜde ùn vù de Lììnie Dodtmis-St. Bläsi ìm Norde. D Hööchi ǜber em Meerspiegel variiert zwüsche 1050 Meeter ìm Nordweste ùn 400 Meeter ìm Sǜǜdweste. D Stigige sìn ìm Allgemeine samft, steiler sìn nùme sälli zùm Wehradaal ìm Weste (600 m) ùn zùm Hoochrhii ìm Sǜǜde (480 m). Di höchsti Erheebig isch de Hornberg mìt 1050 Meeter, wùù bsunders ìm Friehlig ùn ìm Herbscht e Fernsicht ùf d Alpe ùn ùf s Schwizzer Jura. Di markanteste Däler sìn vù de Wehra, de Murg, de Schwarza, de Alb ùn de Schlüecht gformt worre ùn fiehre zùm Rhii abe. Wichtigi Stehgwässer sìn de Titisee ùn de Schluchsee.
Chlima
S Chlima isch zwar eher früsch, wird abber als gsund aaglüegt, was durch d'Luftfüüchtigkeit ùn di güeti Hööchelaag begünschtigt wird. Ìn Bezùùg ùf d'Nììderschlääg isch de Hotzewald viilfältig: ùf de Hoochfläche wie z. B. z Dodtmis ghäie broo Johr bìs zù 1780 Millimeeter, ìm Oste ùn Sǜǜdoste abber nùme 1100 (Hööcheschwand) bìs 1300 (St. Bläsi). Wind cha ùs allne Richtige chùù, während abber sälli ùs em Nordoste ùn Oste Schöönwätterwind sìn, stelle di hüffigere Westwind d Ursach vù de Nììderschlääg daar. Schnee lìt ab Oktober ùn erreicht jee nooch Region verschììdeni Hööche; er schmilzt vergliichswiss spoot ùn au dèm verdankt de Hotzewald sinni großi Bliebtheit bi de Windersportler. Näbel isch sälte ùn es gìt en hauptsächlig am Hoochrhii dunde, während's ùf de Hoochfläche au no spöter ìm Johr warmi Dääg gìt.
Underdeilige
De Hotzewald wird ìn vier bzw. fümf Däler iideilt, wùù vù sinne gröschte Flǜss gformt worre sìn:
== Geologi ==
Grundgèbirg
Di älteste Stei ìm Hotzewald sìn Gneise ùn Migmatite, wùù ìm Paläozoikum entstande sìn. De Beriich zwüsche Bernau ùn Säckinge, d. h. e Grooßdeil vùm Hotzewald, bstoht ùs Ganit, wùù zwüsche 325 ùn 335 Mìllione Johr alt isch. Zùdèm chömme Granitporphyr ùn Lamprophyr voor.
Deckgèbirg
Ìm Oste ùn Sǜǜdoste vùm Hotzewald lìt ǜber em Grundgèbirg e Deckgèbirg. Säll isch ca. 15 Meeter dìck ùn isch gradd ǜber em Grundgèbirg. Es isch e Bundsteischicht, wùù, wie Undersüechige ìm Beriich Waldshüet/Dogere ergee hän, obe ùs 8 Meeter Röttonstei, drunder 5 Meeter Sandstei mìt biigmischtem Karneol ùn ganz unde 2,5 Meeter grobbe Mühlsandstei.
Gletscher
Während de Würmiiszitt hät de Albdaalgletscher de Hotzewald vù Görwihl Richtig Norde bedeckt. Vùm Schwarzwaldgletscher ùs de Rìßiiszitt weiß mer hǜt nǜmi genau, wùù-n-er gläge isch, wohrschinnts hät er vù Norder heer öbbe bìs ùf Hottige glängt. Obwohl sich d'Gletscher vù de Alpe bìs nördlig vù Waldshüet erstreckt hän, goht mer devùù uss, dass si nìt mìt em Schwarzwaldgletscher zämmegstoße sìn.
Gschicht
Di friehste Sììdler ìm Hotzewald sìn Mänsche ìn de Steizitt gsìì. Si hän zwaar zahlriichi Spùùre hinderloo, sìn abber wohrschints nìt bìs ìn d Hoochfläche ùn d Däler vüredrunge. Au d Römer, wùù voor ca. 2000 Johr als Noochfolger vù de Kelte am Hoochrhii gsììdelt ùn e kulturälli Blieti mìtbrocht hän, hän ihri Spùùre hinderloo wie zùm Bispiil d Augusta Raurica.
Ìm 5. Johrhundert hän d Alemanne aagfange ìn de Region vùm Hotzewald z sììdle. Sìì sìn ìm 7. ùn 8. Johrhundert di erschte gsìì, wùù au ìn di hööcher glägene Deil ùn di schweer erreichbaare Däler hän chönne iidringe; e sysdematischi Bsììdlig hät abber erscht ìm Hoochmìttelalter gee, wùù Bure, Hörigi ùn Unfräii aagfange hän dört z rode, wiil d Chlööster ihne doodefǜr züesätzligi Fräiheit aabotte ghaa hän.
De Hotzewald isch e Deil vù de Graafschaft Hauestei gsìì, wùù ìm 14. Johrhundert ìn Einige iideilt worre sìn zùm Frììde ùn Eiheit schaffe. Vù de acht Hotzewälder Einige sìn fümf östlig vù de Alb gläge ùn dräi westlig, zùm s Gliichgwicht sichere, isch abber d Einig Wolpadinge bi Wahle zùm westlige Deil dezüe zällt worre.
Ìm 17. Johrhundert hät's mehreri Ùfständ vù de Salpeterer gee, wùù sich geege d Liibeigeschaft vù de Chlööster ùn sälle ihri Forderige gwehrt hän. De bekanntest vù de Aafiehrer isch de Johann Friedolin Albiz („Salpetererhans“) gsìì, wùù fǜr d Fräiheit vù de Hotzewälder Bevölkerig gchämpft hät ùn 1727 ì me-ne Chrankehuus z Friburg gstorbe isch. Abber au nooch sinnem Dood hän no Ùfständ stattgfunde ùn 1755 hät d'Kaiserin Maria Theresia ǜber hundert Mänsche ùs em Hotzewald ìns Banat verbannt.
Änd 1805 isch de Hotzewald – zämme mìt de andere Bsìtzige vù de Graafschaft Hauestei – nooch em Frììde vù Brässburg zùm Grooßherzoogdùùm Bade chùù. Ìn de Zitt vù de Industrialisierig isch Huusindustri bedrììbe worre, was e wirtschaftlige Ùfschwung bedüttet hät, gliichzittig hät's abber als Folg vù schlächte Ernte ùn vù de Ǜbervölkerig vùm Hotzewald ìm 18. ùn 19. Johrhundert zahlriichi Usswanderige ùf Ameerika gee.
Bruuch
A Hotzewälder Tracht, a typisch Buuretracht.
Tourismùs
De gröschte Wirtschaftszwiig ischt de Tourismus. Im Winter cha mer uffm Hotzewald Ski fahre goh. Im Sommer isch es ä Wanderparadiis. Do obe chömme teilwiis Lütt vo witt her, teilwis us dää Schwyz, un tailwis usem nördliche Düttschland. Z Rickebach gitts en Golfplatz un au en Segelfluegplatz un z St. Bläsi hätts ä weltbrüemte Dom.
Hoëdic
Hoëdic (amtli Hœdic, bretonisch Edig) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Dr Bann vu dr Gmai umfasst d Insle Île Hœdic, e chlaini Granit-Insle im Golf vu Biskaya, in dr sidlige Bretagne. D Insle isch rund 3 km lang, zwische 0,7 un 1 km brait un lyt 36 km vu Vannes un 58 km vu Lorient. Si het e Oberflechi vu 208 ha, di hegscht Hebig lyt 22 m iber em Meeresspiegel. Uf dr Insle git s nume ai Sidlig un dr Hafe Port Neuf.
Gschicht
Hoëdic isch zum erschte Mol gnännt wore im 13. Jh. as Heidic (13. Jh.: Heizic, 1548: Hedic, 1636: Heydic ou Oatdic, 1636: Hoüadic, 1654: Heydic, 1815: Isle de Hoedic).
Verwaltig
vu Hoëdic isch. Hoëdic ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Hoëdic ghert zum Bretonisch.
Kalifornien
Kalifornie (englisch und spanisch California) isch dä Bundesstaat vo dän USA, wo met Abstand am bevölkärigsrichschte und flächemässig de drittgröschti isch. Er lit im Weschtä vom Land und grenzt an Pazifischän Ozean, a d US-Bundesstaate Oregon, Nevada, Arizona und an mexikanischä Staat Baja California of dä glichnamigä Halbinslä. Dä offizielli Binamä vo Kaliforniä lutät „Golden State“ (Goldigä Staat).
Geografii
Kalifornie lit an der Nohtstell vo zwei tektonische Blatte, der so genannte San-Andreas-Verwärfig. Wäge däm git s in dr ganze Region hüfig Ärdbebe.
Mit ere Flechi vo 411.000 km² isch Kalifornie der drittgrössti Staat in de USA noch Alaska und Texas. Wenn Kalifornie en unabhängigs Land wär, wär s der Grössi noch uf em 59. Blatz, zwüschen em Irak und Paraguay.
Dr Mt. Whitney isch mit 4.418 m der höchst Bärg in de USA usserhalb vo Alaska. Im Wüestegebiet Death Valley (Tal vom Dod) lit Badwater, wo dr niidrigst Punkt in de USA isch, 85,5 m u.d.M. Death Valley het si Name in der Ziit vo de erste europäische Siidler an der Westküste übercho, wo biim Durquere vo dr Wüesti nit sälte under dr Hitz und Durst glitte hai und mänggi si au dra gstorbe. Z Kalifornie git s zahlriichi Naturpark. Zu de bekannteste ghört der Yosemite-Nationalpark.
Osmanisches Reich
S Osmanische Rich (au Ottomanischäs odr Türkischäs Rich; Türkisch: Osmanlı İmparatorluğu, Osmanisch: Devlet-i Âliyye-i Osmaniyye) isch d Bezeichnig för s Rich vo dä Dynastie vo dän Osmanä vo ca. 1299 bis 1923. Z Europa hed das Land „Türkei“ oder „Türkischäs Rich“ gheisse. Anatoliä isch i latinischä Werch noch dä Landnahm vo dä türkischä Seldschukä scho sit äm 12. Johrhundärt „Türkei“ (bzw. „Turchia“) gnennt wordä.
Äs isch us äm Sultanat vo dä Rum-Seldschukä entstandä und mehräri Johrhundärt lang di entschäidändi Macht z Chliasiä, im Nöchän Oschtä, of äm Balkan, z Nordafrika und of dä Krim gsi. Im Lauf vom 18. und v. a. 19. Johrhundärt isch äs im Strit met dän europäischä Mächt noch Chliasiä und in Nöchän Oschtä zrockdrängt wordä. Di hütig Türkei isch dä Nochfolgestaat vom Osmanischä Rich.
Schwarzes Meer
S Schwarze Meer isch e Binnemeer zwöschet Europa und Asie und e Nebemeer vom Mittelmeer. E Nebemeer vom Schwarze Meer isch s Asowsche Meer, wo im Norde litt.
Name
I de Antiki het s Schwarze Meer bis öppe um 700 v. Chr. Pontos Axeinos (agr. Πόντος Ἄξεινος) ghaisse, wa volksetymologisch as »Ungastlichs Meer« dütet woren isch, aber as en Entleenig usem Iranische Wort axšaenas »dunkel« aagluegt werde mue. Spööter hend d Grieche s Meer denn Pontos Euxeinos (Πόντος Εὔξεινος) gnennt, aso »Gastlichs Meer«. Selte isch degege de Name Pontos Melas (Πόντος Mέλας) »Schwarzes Meer« gsii.
Osmanisches Reich
Di osmanischä Sultän sind sunnitischi Muslim gsi und sind dä hanafitischä Rechtsschuäl gfolgt.
Jura (Geologie)
Dr Jura isch in dr Ärdgschicht s mittler chronostratigrafisch Syschtem (bzw. Periode in dr Geochronologii) vum Mesozoikum. Dr Jura fangt vor rund Millione Johr aa un hert uf vor rund  Millione Johr. Dr Jura wird vou dr Trias unter- un vu dr Chryyde iberlageret.
Schwarzes Meer
Name
Di moderne Näme bidütet all »Schwarzes Meer«: türk. Karadeniz; krimtat. Qara deñiz; ukr. Чорне море, Čorne more; russ. Чёрное море, Čornoje more; bulg. Черно море, Černo more; rum. Marea Neagră etc.
Jura (Geologie)
Gschicht un Name
Dr Name „Jura“ isch anne 1795 vum Alexander von Humboldt fir Gsteinsschichte im Juragebirg in di wisseschaftli Literatur yygfiert un 1829 vum Alexandre Brongniart uf di hitig Syschtembezeichnig erwytert wore. S Juragebirg bstoht in dr Hauptsach us dr Ablagerige (Sedimänt), wu im Syschtem Jura abglageret wore sin am Rand vum domolige Tethysmeer.
Osmanisches Reich
Entwicklig
S git nöd so vil Öberlifärigä öbr d Afangszit vo dän Osmanä, wil s sich um ä chliis undr vielä Fürstätümer ghandlät het, wo s noch äm Zerschloo vom Seldschuken-Riich z Chliasie ge het. Ossärtem sind vieli wertvolli Büächär und Tegscht dör d Zerstörig vo Bursa dör dä Timurlenk värlorä gangä. Dä Namensgeber Osman I. isch afangs 14. Johrhundärt dä Herrschär öbr än nomadischä Stamm, dä Klan vo dä Kayı vom Stamm vo dä Bozok bi Söğüt im nordweschtlichän Anatoliä gsi. De turkmenisch Stamm isch islamisch gsi. 1299 het där Sultan Osman d Unabhängigkeit vo sim Beylik vom Riich vo dä Rum-Seldschuke erchlärt. Siit denn heisst s Land Osmanischs Riich.
Schwarzes Meer
Geographii
S Schwarze Meer isch dör de Bosporus, s Marmarameer und d Dardanelle mit de Ägäis verbunde.
Osmanisches Reich
Entwicklig
1453 isch Konstantinopel eroberet worde, s hüütig Istanbul, was s Endi vom byzantinische Riich (oschtrömische Riich) bedüütet het.
Jura (Geologie)
Definition un GSSP
Dr Aafang vum Jura isch bis hite nume provisorisch dur s Erschtufrätte vu dr Ammonite-Gattig Psiloceras definiert wore. E ändgiltigi Feschtlegig vum GSSP (entspricht uugfehr eme Typprofil un ere Typlokalität) isch bis jetz nonig erfolgt. Au d Obergränzi vum Jura, bzw. d Untergränze vu dr Chryyde (un dodermit d Untergränze vu dr Berriasium-Stapfle) isch nonig ändgiltig definiert wore. Si wird aber wahrschyns in d Nechi vum Erschtufdrätte vu dr Ammoniteart Berriasella jacobi gleit.
Schwarzes Meer
Geographii
Im Uurzaigersinn grenzet die Länder as Schwarze Meer: Europa: Türkai, Bulgarie, Rumänie, Ukraine; Asie: Russland, Georgie und d Türkei.
Osmanisches Reich
Entwicklig
16. Jahrhundert: Eroberigszüüg uf Europa; 1529 sind d Osmane vorübergehend bis Wien vorgschtosse. Uuf em Balkan sind aber grossi Gebiet duurhafter unter osmanischer Herrschaft bblibe.
Jura (Geologie)
Untergliderig vum Jura
S Jura-Syschtem wird in drej Serie un insgsamt elf Stapfle unterdeilt:
Osmanisches Reich
Entwicklig
1683 isch Wien nonemol belageret worde, aber di europäische Heer hend si wiider zrückgschlage; 1699 Verluscht vo Ungarn, wo definitiv an d Habsburgermonarchie gange isch.
Schwarzes Meer
Geographii
S Schwarze Meer het wenig Insle, wo vor alem im Nordweste liget. Eini dervo isch Dscharylhatsch. Uuffällig isch d Halbinsle Krim, wo im Weste und Süüde vom Schwarze Meer umspüelt werd, im Oste aber vom Asowsche Meer.
Jura (Geologie)
Untergliderig vum Jura
D Uusdruck „Schwarze Jura“, „Bruune Jura“ un „Wysse Jura“ bzw. „Lias“, „Dogger“ un „Malm“ sotten as Bezeichnige fir di chronostratigrafische Serie vum Jura nimi brucht wäre. Si finde aber Verwändig as lithostratigrafischi Einheite im Siddytsche Jura (Schwarze Jura, Bruune Jura un Wysse Jura) bzw. im Norddytsche Jura (Lias, Dogger, Malm). D Gränze vu däne Einheite sin rein lithostratigrafisch, d. h. nume dur Wächsel in dr Gsteinsmerkmol definiert. Si entspräche wäge däm nume uugfehr dr chronostratigrafische Einheite, wel di lithostratigrafische Gränze nit alliwyl gnau mit dr Syschtem- un Serie-Gränze zämmestimme.
Osmanisches Reich
Entwicklig
Im 18./19. Jahrhundert hets schtarki Konflikte mit Russland ggää, wo ebefals Anschprüch erhobe het uuf die slawische Balkan-Gebiet.
Schwarzes Meer
Wasserhuushalt
Uf de Oberflächi gits e Ströömig, wo schwach im Uurzaigersinn chraist, aber s git fast kai Wasseruustuusch mit de tüüfere Schichte. Fluet und Ebbi sind im Schwarze Meer nu schwach.
Osmanisches Reich
Entwicklig
Im erschte Wältchrieg isch s Osmanisch Riich uf dr Siite von de Mittelmächt Düütschland und Donaumonarchie gstande. Bsunders negativ uufgfalle isch es mit em Massemord an de Armenier.
Jura (Geologie)
Untergliderig vum Jura
Di wichtigschte Leitfossilie im Jura sin d Ammonite. Die Verwandte vu dr hitige Dintefisch, wu nume marin vorchuu sin, zelle zue dr hyfigschte Wirbellose in sällere Zyt. Mer findet si z. B. z Siddytschland im Posidonieschifer vu dr Schwebische Alb un dr Fränkische Alb zämme mit dr Belemnite.
Osmanisches Reich
Entwicklig
Nach dr Chriegsniiderlag isch vom Kemal Atatürk di modärn Türkei gründet worde, wo neu en mee oder weniger weltliche und demokratische Schtaat ufboue het. Er het z. B. s schwiizerische Zivilgsetzbuech übernoo.
Schwarzes Meer
Klima
D Südchüste het milds mediterrans Wetter, im Norde isch s Klima kontinental, mit chalte Winter und haisse Sümmer, uusert a de Krimchüste, wo au mediterrans Wetter ufwiist, dezwösche isch s Wetter gmässigt. De Hoptwind bloost usem Nordweste. Im Winter feget ufem Schwarze Meer starchi Störm und s gitt vill Nebel. Im Norde chases au Iis gee. D Regemengi ninnt vo Georgie richtig Ukraine starch ab.
Jura (Geologie)
Paläogeografii
Im frieje Jura isch dr Superkontinänt Pangäa wyter ussenanderghejt, dää Prozäss het si scho aaditte gha in dr Obertrias mit dr Bildig vu Grabesyschtem. D Bruchstuck hän Nordamerika, Eurasie un dr sidli Großkontinänt Gondwana bildet. Dr frie Atlantik un s Tethysmeer sin no schmal gsi. Im spote Jura het au Gondwana aafange ussenanderzbräche.
Klima
S Klima im Jura isch warm gsi, Spure vu große Inlandsyysschild sin nit gfunde wore. Wie scho in dr Trias het s au im Jura in dr Nechi vu dr Pol kei fescht Land gee.
Entwicklig vu dr Fauna
Dr Jura isch di erscht Blueschtzyt vu dr Dinosaurier gsi. Z Mitteleuropa sin Dappete (Barkhausen, Münchehagen) un Skeletträscht (Ohmdenosaurus, Compsognathus) vu Dinosaurier us em Jura entdeckt wore. Dr Compsognathus vu Jachenhausen bi Riedenburg, wu nume d Greßi vun ere Chatz gha het, het langi Zyt as dr chleischt Dinosaurier gulte.
Dr „Urvogel“ Archaeopteryx isch in Gsteinsschichte vum Obere Jura (Malm) gfunde wore, bishär uusschließlig uf dr Fränkische Alb, vor allem bi Solnhofen un Eichstätt.
Us em Unterjura vu China stammt au dr Fund vun eme Sugerfossil, Hadrocodium wui, wu as eltschte Suger im ängere Sinn giltet. Nejeri Fund us em Mittlere Jura im nordoschtchinesische Jiulongshan-Gebirg (Inneri Mongolei, Provinz Ningcheng, Daohugou) hän di bishärige Vorstellige iber d Sugerwält im Mesozoikum noohaltig veränderet. D Art Castorocauda lutrasimilis (Docodonta), wu vor 164 Millione Johr im mittlere Jura gläbt het, siht eme Biber glyych un zeigt scho d Wyterentwicklig vu dr Suuger.
Beriemti „fossile Böuwärch“ us em Jura vu Dytschland sin d Schwammstotze-Riff uf dr Schwebische Alb. Riffbildige in chleinerem Maßstab git s aber au z Norddytschland.
Entwicklig vu dr Flora
D Bflanzewält isch vu dr Gymnosperme dominiert wore (dodrunter au Nodelholzgwächs wie z. B. Mammutbaim un Fohre, aber au Ginkgobaim um Palmfarn. Dr Jura wird au Zytalter vu dr Palmfarn (Cycadeae) gnännt, wel s die zimli hyfig gee het. Dr Unterwuchs vu dr Wälder hän Farn un Chatzewadel bildet.
Dr Jura z Mitteleuropa
Am Aafang vum Jura isch s Meer vu Norde här zerscht in eme relativ schmale Beryych vu Nord- un Weschtdytschland bis uf Siddytschland vordrunge. Z Nordoschtdytschland un z Oschtdytschland sin kontinäntali Ablagerige sedimäntiert wore. Im Mitteljura het sich s Meer derno wyter uusdehnt no Oschte. Fascht di gsamt oschteuropäisch Plattform isch iberflutet wore. Wyti Deil vu Skandinavie un Deil vu Böhme un di „Ryynisch Masse“ sin fascht im ganze Jura aber Feschtland blibe. Di Böhmisch Insle un di Ryynisch Masse sin scho bi me Ruckzug (Regression) vum Meer im obere Mitteljura zue ere Insle wore un dränne dr Norddytsch un dr Siddytsch Jura. Am Änd vum Jura isch Siddytschland fascht ganz verlandet, derwylscht z Norddytschland wyter marini oder brackischi Ablagerigsbedingige gherrscht gha hän.
Nominalphrase
E Nominalfraase (Abchürzig NP) oder Nominalgrubbe isch e Fraase, das häisst e Grubbe vo Wörter, wo zämmeghööre, und wo dr Kärn oder Chopf von ere e Nomen, das häisst e Substantiv, oder e Stellverdräter vom ene Substantiv, e Pronomen, isch. Im Satz „Dr alti Baum isch vom Blitz droffe worde.“ isch „dr alti Baum“ son e Nominalfraase. Ass d Wörter zämmeghööre, cha mä dra gsee, dass si grammatisch überiistimme (Kongruenz).
In ere Nominalfraase chönne Wörter und Fraase vorchoo, wo s Substantiv begläite, wie Ardikel, Adjektiv, anderi Nominalfraase, Breposizionalfraase oder Setz. Im ene Satz wie „Dr Baum isch hooch“ mit dr Nominalfraase „dr Baum“, wo us eme Ardikel und em Kärn „Baum“ bestoot, chönne an dere Stell au anderi Konstrukzioone stoo, wie „dr alti Baum“, „dr Baum vo dr Erkenntnis“, „dr Baum uf em Fäld“ oder „dr Baum, wo umgheit isch“; und immer het mä e grammatisch richdige Satz. Mänggisch feelt s Substantiv in ere Nominalfraase wie zum Bischbil in: „dä uf em Fäld“ und däm säit mä denn en Ellipse.
Fénis
Fénis (frankoprov. Fin-ic) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Baraveyes, Barche, Chenoz, Chez Croiset, Chez Sapin, Cors, Fagnan, Les Crêtes, Misérègne, Perron, Pléod, Pommier, Tillier. Nochbergmaine sin Chambave, Champdepraz, Champorcher, Cogne, Nus un Saint-Marcel, Verrayes
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Fénis dr italienisiert Name Fontanamora drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Fénis isch dr Giusto Perron.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Fénis ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Fénis sin 106 Froogebeege wider retuurchuu.
Bremgarten bei Bern
Bremgarte (amtlech Bremgarten bei Bern) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,8 % gläge.
Religion
65,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,2 %, CVP 2,5 %, EVP 1,7 %, FDP 13,9 %. GLP 8,2 %, GP 14,6 %, SP 22,3 %, SVP 17,9 %, Suschtigi 3,7 %.
Gmeindspresidäntin vo Bremgarte isch d Dominique Folletête (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3802 Ywohner 92,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2 % Französisch u 1,1 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Bremgarte ghört zum Hochalemannisch.
Peter Friedrich
Dr Peter Friedrich (* 6. Mai 1972 z Charlsrue) isch e dytsche Bolitiker (SPD). Vum Mai 2011 bis Mai 2016 isch er Minischter fir Bundesrot, Europa un internationali Aaglägehaite vum Land Bade-Wirttebärg gsii.
Läbe un Beruef
Noch em Abitur 1991 am Thomas-Mann-Gymnasium z Stueteseeun em Zivildienscht het dr Friedrich Verwaltigswisseschaft Universitet Konschtanz studiert, No syym Abschluss as Diplom-Verwaltigswisseschaftlerhet er 2001 as wisseschaftlige Mitarbaiter bi dr Lernagentur Bodensee Impuls GmbH z Konschtanz gschafft. Anne 2004 het er as Brojäktlaiter fir EU-Ferderprogramm bi dr Translake GmbH z Konschtanz aagfange.
Dr Peter Friedrich isch ghyrote un het zwai Chinder.
Bartei
Dr Friedrich ghert syt 1999 em Landesvorstand un syt 2003 au em Bresidium vu dr SPD Bade-Wirttebärg an. Syt 2004 isch er Vorsitzende vum SPD-Chraisverband Konschtanz. Vu 2009 bis 2011 isch er Generalsekretär vu dr SPD Bade-Wirttebärg gsii.
Abgordneter
Vu 2005 bis 2011 isch dr Friedrich Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Dert isch er Sprächer gsii vu dr Gruppe vu dr junge Abgordnete „Youngsters“ in dr SPD-Bundesdagsfraktion.
Dr Peter Friedrich isch anne 2009 wider iber d Landeslischte Bade-Wirttebärg in dr Bundesdag yyzoge. In däre Legislaturperiod isch er Beufdraite vu dr SPD-Bundesdagsfraktion fir dr Mittelstand un di Freie Beruef gsii. Derzue isch er Obmann vu dr SPD-Fraktion gsii in dr Enquête-Kommission „Wachstum, Wohlstand, Lebensqualität“. Mit syym Yydritt in di bade-wirttebärgisch Landesregierig het er syy Bundesdagsmandat niderglait.
Bi Wahlen im Merz 2016 het dr Friedrich dr Yyzug in dr Landdag verbasst.
Minischter
Am 12. Mai 2011 isch dr Peter Friedrich as Minischter fir Bundesrot, Europa un internationali Aaglägehaite vu Bade-Wirttebärg im grien-rote Kabinett vum Winfried Kretschmann veraidigt wore.
Plan-les-Ouates
Geografi
Plan-les-Ouates lyt am linke Stade vum Rottu. Zue dr Gmai ghere d Derfer Saconnex-d’Arve, Arare, La Chapelle und Plan-les-Ouates. Dr Bann umfasst 44 % landwirtschaftligi Flechine, 4 % Wald, 39 % Sidligsflechine un 13 % Vercheersflechine.
Gschicht
Plan-les-Ouates isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1537 as Plan-des-Vuattes. Di hitig Gmai isch anne 1851 entstande dur d Dailig vu dr ehmolige Gmai Compesières in Plan-les-Ouates un Bardonnex.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 24,1 % gläge.
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 18,4 %, CVP 14,2 %, GLP 7,1 %, GP 13,2 %, MCR 10,8 %, SP 15,0 %, SVP 14,8 %, Sunschtigi 6,4 %.
Gmaindspresidänt isch dr Thierry Durand (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 6.804 Yywohner 5.890 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 286 Dytsch, 151 Italienisch un 477 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Haller
Haller stoht für
Oberlauterbach
Owerlauterbàch (frz. Oberlauterbach, dt. Oberlauterbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Owerlauterbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 633 àls Lutterbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Owerlauterbàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Brenzikofen
Bränzikofe (amtlech Brenzikofen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Bränzikofe ligt am Fuess vor Falkeflue. D Gmeindsflächi bsteit us 55,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,7 % Waud, 8,1 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Heerblige, Diessbech, Faarni, Heemberg u Opplige.
Gschicht
Bränzikofe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1236 aus Brenzichovin (1259 Brencechoven, 1302 Brenzkofen, 1317 Brenzikoven). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,1 % gläge.
Religion
88,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,0 %, CVP 0,4 %, EVP 4,8 %, FDP 5,3 %. GLP 6,3 %, GP 7,1 %, SP 10,8 %, SVP 39,9 %, Suschtigi 7,4 %.
Gmeindspresidänt vo Bränzikofe isch dr Ernst Wüthrich (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 485 Ywohner 99 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.
Dr Dialäkt vo Bränzikofe ghört zum Hochalemannisch.
Österreichisch-Ungarischer Ausgleich
De Begrìff Ööstriichisch-Ungarische Ussgliich (ùf Ungarisch (Osztrák-magyar) kiegyezés) fasst d'Verhandlige ùn Abchomme zwüsche Ungarn ùn em Oberhaupt vùm Huus Habsburg, em Franz Joseph I., zämme. Fǜr Ungarn hät säll hauptsächlig vier Gsetz bedüttet, die sìn am 20. Mèrz 1867 vù de Ungarische Nationalversammlig, wùù e Monet devoor bildet worre-n-isch, aaerkännt worre. Fǜr d'Gültigkeit isch abber e Züestìmmig vùm Franz Joseph I. nootwändig gsìì, wùù ìm Gegezùùg vù de Ungare verlangt hät, dass si en zùm Chönig chröne. D'Chrönig hät am 8. Juli 1867 ìn de Mátyás-Chirch z Buda (hǜtt Budapest) stattgfunde; sinni Frau Elisabeth isch als reini Geeste au chröönt worre. Am 28. Juli 1867 hät de Franz Joseph d'Gsetz vùm Ussgliich akzeptiert, wùùdurch di Ööstriichisch-Ungarischi Monarchi entstande-n-isch. Sälli Monarchi hät's bìs zùm Änd vùm Èrschte Wältchrieg gee.
Voorgschicht
Ungreimtheite zwüsche de Indrässe vù Ööstriich ùn Ungarn hät's zùm èrschte Mool 1848/49 gee, wùù di Ungarischi Rèvolution ussbroche-n-isch. Di ungarische Wìderständler sìn vù de ööstriichische Soldate mìt de Understǜtzig vùm rùssische Zaar nìdergschlaa worre ùn hän ihri Waffe am 13. August 1849 z Világos abglègt. D'Zitt, wùù doo drùf gfolgt isch, wird „Neoabsolutismùs“ gnännt.
Dää isch bräägt vù Nötigung ùn Rache am ungarische Volch vù ööstriichischer Sitte, zèrscht under de Schräckenshèrrschaft vùm von Haynau (1849-51), deno under sinnem Noochfolger Alexander Bach (1851-59), wùù de Zendralisierigsbrozäss gfördert hät. Es hät Ǜbberwachig durch de Staat ùn Zensur gee ùn obwohl de Franz Joseph e baar Errungeschafte vù de Ungare ìn de Rèvolution (Abschaffig vù me-ne Deil Stüre) akzeptiert hät, hät d'Wirtschaft kei nännenswärti Entwìcklig zeigt.
De Franz Joseph hät iigseh, dass er die Verhältnìss nìt hät chönne halte, ùn hät de Bach abgsetzt. Er hät jetz versüecht, d'Züeständ z verbessere; e èrschte Schrìtt hät doodebii s Oktoberdiplom daargstellt, wùù am 20. Oktober 1860 usegee worre-n-isch ùn d'Rùckchèhr vù de ungarische Nationalversammlig züegloo hät. Gfolgt isch am 26. Feebruar 1861 s Feebruarpatänt; des hät e Chammere voorgseh, wùù hät solle ǜbber de regionale Regierige stoh, di ungarischi Nationalversammlig hät's abber abglehnt. Deno hät de Franz Joseph e Ǜbbergangslösig iigfiehrt mìt em Schmerling (1861-65) als Ùsseminister. Under sinner Hand hät sich d'Situation entspannt ùn de ungarisch Adel hät sinni Glägeheit gseh zùm handle. An Oostere 1865 hät de Ferenc Deák d'Bereitschaft zù Verhandlige bekanntgee; de Franz Joseph hät de Schmerling abgsetzt ùn d'Verhandlige ùfgnùù. De Düttsch Chrieg ùn di demìt verbundeni Nìderlaag vù Ööstriich gege Preuße hän d'Position vù Ööstriich gschwächt ùn doodemìt zù de Usebildig vùm Ussgliich biidrage.
Ìnhalt
De Chrieg hät d'Verhandlige bschleunigt ùn bìs Sùmmer 1867 sìn d'Abchomme festglègt gsìì. De Franz Joseph isch vù neuem chröönt worre ùn hät de Gyula Andrássy zùm Ùsseminister ernännt ùn em de Ùfdraag gee, e Regierig z organisiere. Zwaar isch Ungarn durch de Ussgliich nìt völlig unabhängig vù Ööstriich gsìì, es isch abber e Kumbromìss gfunde worre.
Doo di wichtigste Pünkt vùm Abchomme: Nooch dèrre Regelig vù de Verhältnìss zwüsche Ööstriich ùn Ungarn isch au s Thema vù de eethnische Minderheite ìnnerhalb vù Ungarn ùfchùù:
Folge
Näbe de ìnnebolitische Unabhängigkeit vù Ungarn ùn der Autonomii vù Kroatie hät de ööstriichisch-ungarisch Ussgliich au fǜr rund 50 rèlativ frììdligi Johr gsorgt. Er hät di Ööstriichisch-Ungarischi Monarchi vürebrocht, wùù sich Ungarn wirtschaftlig viil witterentwìckelt hät.
Der Uusgliich zwüschend Ungarn und Kroatie hät aber nöd würkli funktioniert, und überhaupt isch Ungarn i sim Innere starch zäntralistisch gsii und hät ali Minderheite wele assimiliere.
Mit de Ziit händ au d Tscheche und Pole en Uusgliich mit Ööschtriich gwünscht, aber dèè isch nie zstand choo.
Amir Peretz
Dr Amir Peretz (hebräisch: אמיר פרץ uf d Wält cho am 9. Merz 1952 z Boujad, Marokko) isch en israelische Politiker und Gwärkschafter. Sit em Dezember 1995 isch er dr Vorsitzendi vom israelische Gwärkschaftsbund, dr Histadrut, gsi. Vo 2005 bis 2007 isch er dr Vorsitzendi vo der Arbetspartei und vo 2006 bis 2007 au Verdeidigungsminister vo Israel gsi.
Im Juni 2007 isch er vom Ehud Barak as Parteichef und Verdeidigungsminister abglöst worde. Er isch aber als Minister ohni Portefeuille im Kabinett vom Ehud Olmert bliibe.
Läbe
1973 isch dr Amir Peretz im Jom-Kippur-Chrieg schwer am Bei verletzt worde. Si letzt Dienstgrad bi de Fallschirmjeger isch Hauptmä gsi. 1983 het er für d Arbetspartei d Bürgermeisterwahl z Sderot gwunne und het eso ere lange Periode es Ändi gmacht, wo d Stadt vom Likud und der Nationalreligiöse Partei (Mafdal) gregiert worden isch. 1988 isch er Abgeordnete in der Knesset worde. 1999 het er d Arbetspartei verlo und d Am Echad Partei gründet, wo 1999 bi de Knessetwahle zwei Sitz und 2003 drei Sitz übercho het. Im Summer vo 2004 hai sich Am Echad und d Arbetspartei zsämmegschlosse.
Bin ere Mitgliiderurabstimmig am 9. November 2005 für dr Boste vom Vorsitzende vo der Arbetspartei het dr Peretz gwunne mit 42,35 %. Dr Parteipresidänt Schimon Peres het nume 39,96 % und dr Benjamin Ben Eliezer het 16,8 % vo de Stimme übercho. Dr Peretz het denn gsait, ass er d Koalition mit em Likud nit wurd wiiterfüehre.
In der neue Koalition mit der Kadima-Partei und der Pensionäre-Partei under em Ministerpräsident Olmert isch dr Amir Peretz Verdeidigungsminister worde. Noch em Libanonchrieg im Summer 2006, wo z Israel allgemein as Misserfolg agluegt worden isch, het dr Peretz immer meh vo siiner Popularität verlore, und si politisch Handligsspiilruum isch stark iigschränkt worde. Dr Winograd Undersuechigsusschuss zum Libanonchrieg vo 2006, wo vo der israelische Regierig igsetzte worden isch, het en scharf kritisiert.
Johann Christian Wentzinger
De Johann Christian Wentzinger (urspringlig Christian Wenzinger; * 10. Dezember 1710 z Ehrestette im Brisgau; † 1. Juli 1797 z Friburg) isch e sidditsche Bildhauer, Moler un Architekt im Rokoko gsii, wu in de Hauptsach im Brisgau gschafft het. De zweet Vorname Johann het de Wentzinger sit de 1730er Johr gfiert. De Wentzinger het zue de vilsittigschte Rokoko-Kischtler z Sidditschland ghert.
Lewe
Studieraise hän en no de Uusbildig (wahrschins z Friburg) un de Gsellezitt z Stroßburg 1731 uf Rom un 1737 uf Paris gfiert. No de Furtbilding uf de dertige Akademie het sich de Wentzinger as Kinschtler verstande, wu iwer em Handwerch un dodemit nit unter em Zumftzwang gstande isch. Ab 1745 het er vu Friburg us im gsamte Brisgau un de Regione drumrum gwirkt. Sii no 1761 am Minschterblatz baut, scho mit frieklassizistische Detail uusgstattet Wohn- un Atelierhuus „Zum Schönen Eck“ (Wentzingerhuus) beherbergt siter anne 1994 s Friburger Museum fir Stadtgschicht.
Sii groß Vermege het de Wentzinger em Friburger Armespital vermacht. S kinschtlerisch un sozial Wirke vun em het d Stadt no zue sine Lebzitte mit de Ernennig zum Ehreburger un Ehrestadtrot gwirdigt. D Hand vu de Katharina Egg, de Dochter vum Burgermaischter, isch em awer versait bliwe.
De Wentzinger isch uf em Alte Fridhof begrabe wore. S Wentzingers Teschtament soll de Grund sii, wurum s de Fridhof hite no git. Er soll verfiegt haa, dass er d Erbschaft vu siim große Vermege nur em Friburger Stiftigsfond zuekumme ließ, wenn sii Grab „uf ewigi Zitte“ uf em Fridhof bstoh blieb.
Werk
De Wentzinger het vor allem as Bildhauer un Moler gschafft, no aigener Uussag au as Architekt. De Zittgnosse het er uf alli Fäll as „bauwiise“ Kinschtler gulte, wu d Mainig vun em bi städtische un private Bauwerk gfrogt gsi isch.
Zue de Hauptwerk vum Wentzinger ghere siini Biiträg zue de Uusgstaltig vu de Stiftskilche St. Galle, wun er d Uusstattig devu vu 1757–1760 glaitet ghet het: iwerlewensgroßi Statue am Ussebau, im Kilcheruum Decke- un Kuppelfreske, Stuckornamentik, allegorischi un szenischi Relief. E umfangriich Dekorationsprogramm het er scho 1748 in Schloss Ebnet bi Friburg uusgfiert ghet. Dert het er unter anderem au Garteskulpture (Vier Johreszitte – Original sit 1992 im Wentzingerhuus) un Stuckature gschaffe. Zahlriichi Arwete verwahrt s Auguschtinermuseum z Friburg. De Ölberg aus Staufen befindet sich hite im „Liebieghaus“ z Frankfurt am Main.
Im Friburger Minschter findet sich sii Grabmol vum General un Brisacher Feschtigskommandant Franz Christoph von Rodt (1671–1743) un de Daufstai, wu vu ihm anne 1768 entworfe bzw. modelliert wore isch. Uusgfiert wore isch de awer vum Joseph Hörr un em Anton Xaver Hauser.
Dezu het er e Triumphboge fir d Marie Antoinette gschaffe, wu die im Friejohr 1770 uf ihre Bruttfahrt dur Friburg graist isch.
Rezeption
Z Friburg sin newem Wentzingerhuus ai Stroß, zwoo Schuele (Wentzinger-Gymnasium un Wentzinger-Realschuel) un e Birokomplex (Wentzinger-Hof) noch em Kinschtler gnennt wore.
Zum 300. Geburtstag vum Kinschtler het s Auguschtinermuseum vum 27. November 2010 bis zum 6. März 2011 e Uusstellig veraastaltet.
Happening
S Häppening (engl. to happen, "bassiere") isch näben em Fluxus äini vo de wichdigste Forme vo dr Akzioonskunst vo de 1960er Joor. E Häppening isch en improvisierts Eräignis diräkt mit em Publikum. Äini vo de früeje Forme vom Häppening isch d décollage. Doo wärde Geegeständ ins Publikum gheit, es git Exhibizionismus, Bluet- und Farborgie, Sache wärde zerstöört, verrisse und verdräckt. S Ziil isch eso s Publikum, wo Däil vom Eräignis isch, z schockiere. Was genau bassiert wäiss au dr Künstler nid im vorab Je nochdäm, wie d Zueschauer reagiere, cha underschiidlig improvisiert wärde. D Häppening si nume sälten vollständig improvisiert. Vilmol wird dr möögligi Verlauf vorhär usbrobiert. Mäistens höi si käi feste zitlige Raame und vilmol wäiss s Publikum nid enmol, wenn s Häppening ume isch. En anders Merkmol vom Häppening isch, ass die verschiidenste Geegeständ verwändet wärde und ass mä sä vilmol zuefellig näbenenander stellt. Das isch au e Grundbrinzip vom Surrealismus.
Frickingen
Frigginge (dt. Frickingen) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 66,7 % Landwirtschaftsfleche, 24,1 % Wald, 8,2 % Sidlungsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
D Gmond Frigginge isch umgäe vu d Gmond Owinge, Iberlinge, Hoiligeberg un Salem.
Gmondsgliiderig
Zue Frigginge ghere d Ortsdoal Frigginge, Alda (Altheim) un Leischdedda (Leustetten).
Gschicht
Frigginge isch zum erschte Mol gnennt wore anne 1094.
Verwaltig
Frigginge hot sich mit dr Gmonde Holgebeäg un Salem zum Gmondverwaltigsvrband „Salem“ mit Sitz z Salem zämmegschlosse.
Dr Burgermoschter vu Frigginge isch dr Jürgen Stukle.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Kultur und eppes zum Aaluege
De Frickinger Obstlehrpfad goht ibber vier Kilometer vum Sportzentrum durch d Obschtplantage und zruck zum Ort.
Dialekt
Dr Dialäkt vu Frigginge ghert zum Bodeseealemannisch.
Heiligenberg (Bodenseekreis)
Holgebeäg (dt. Heiligenberg) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Dr Bann bstoht us 55,6 % Landwirtschaftsfleche, 37,7 % Wald, 6,3 % Sidlungsflechi un 0,3 % sunschtiger Flechi.
Gmondsgliiderig
Zue Holgebeäg ghere d Ortsdoal Holgebeäg, Haddawiler (Hattenweiler) un Wintersulga (Wintersulgen).
Gschicht
Holgebeäg isch zum erschte Mol gnennt wore anne 1083 als Mons Sanctus.
Verwaltig
Holgebeäg het sich mit dr Gmaine Frigginge un Salem zum Gmaiverwaltigsverband „Salem“ mit Sitz z Salem zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Holgebeäg ischt dr Frank Amann.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialäkt vu Holgebeäg ghert zum Bodeseealemannisch.
Haller (Familienname)
Haller isch e Familiename us em alemannische und bairische Sproochruum.
Gisela Splett
D Gisela Splett (* 20. Jänner 1967 z Sendelfenge) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Vu 2006 bis 2016 isch si Landdagsabgordneti im Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii. Vu Mai 2011 bis Mai 2016 isch si derzue au Staatssekretäri im Minischterium fir Verchehr un Infrastruktur Mitglid vu dr Landesregierig vu Bade-Wirttebärg gsii. Dert isch si zueständig gsii fir Lärm- un Immissionsschutz un umwältbezogeni Uuswirkige vum Verchehr. In däre Funktion isch si au d Lärmschutzbeufdraiti vu dr Landesregierig gsii. Mit em Amtsaadritt vum Kabinett Kretschmann II im Mai 2016 isch si in s Finanzminischterium Bade-Wirttebärg gwächslet.
Läbe
D Gisela Splett het vu 1986 bis 1991 Geoökologi an dr Universität Bayreuth studiert. Derno het si fir s Norwegisch Waldforschigsinschtitut gschafft. Syt 1992 wohnt d Gisela Splett z Charlsrue. Dert het si bi dr Landesaastalt fir Umwältschutz un im Regierigsbresidium Charlsrue as Wisseschaftligi Aagstellti gschafft. Si het an dr Universitet Charlsrue promoviert.
D Gisela Splett isch ghyrote un het zwai Chinder.