cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eisten VS
Religion
92 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 0,4 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Eischtu ischt dr Urban Andenmatten (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 226 Iwonru 96 % Titsch als Höiptspraach aagigää und 4 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Eischtu gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Sirimavo Bandaranaike
Bolitik
Wu ihre Mann im Septämber 1959 dur e bolitisch radikale buddhistische Mench umbrocht wore isch, isch s Land bolitisch inschtabil wore. Unter em Interimspremier Dahanayake isch d Regierigskoalition ussenandergheit, un fir dr Merz 1960 sin Neiwahle uusgruefe wore. D SLFP, wu vu ihrem Mann grindet un 1956 zum Wahlsiig gfiertworen isch, het d Sirimavo Bandaranaike um Ufdritt im Wahlkampf bäte. Di SLFP isch bi dr Wahle zwootsterkschti Bartei hinter dr UNP (United National Party) wore, wu ne Minderhaitsregierig unter em Senanayake bildet het. Wel die aber ohni Unterstitzig im Barlemänt bliben isch, het s im Juli nomol Neiwahle gee.
Us däne Wahle am 20. Juli 1960 isch d SLFP mit dr Sirimavo Bandaranaike as Spitzekandidati as klari Siigeri fiirigange un si het dodermit as wältwyt erschti Frau s Amt vum Premierminischter ibernuu. D Sirimavo Bandaranaike, wu dr Vorsitz vu ihre Bartei bis zue ihrem Dod anne 200 bhalte het, het di sozialistisch Bolitik vu ihrem Mann wytergfiert un het Unternäme in wirtschaftlige Schlisselsektore wie em Banke- un Versicherigsberaich verstaatligt. Wäg dr inschtabile ekonomischen un bolitische Lag vum Land het si no im nämlige Johr dr Notstand uusgruefe. Wel si Änglisch as Amtssproch abschafft het un generäll dur Sinhalesisch, d Sproch vum singhalesische Mee vu dr Bevelkerig, isch zue re Kampagne vum zivile Uughorsam dur Aagherigi vu dr tamilische Minderhait chuu. Vyl Tamile hän d Sprochgsetz as Diskiminierig aagluegt un as Versuech, si vum Zuegang zum Staatsdienscht un zue dr Grichte un Ämter uuszschließe. Dää singhalesisch Chauvinismus isch aini vu dr Ursache fir dr speter Zämmeschluss vu mehrere tamilische Barteie zue dr Tamil United Liberation Front (TULF) gsii, wu ne aigene tamilische Staat (Tamil Eelam) im Norde un Oschte vu dr Insle gfprderet he.
Anne 1963 het si ne Butsch chenne abwehre, het aber 1964 e Verdröuesabstimmig un au d Wahl druf verlore. Scho bi dr negschte Wahle 1970 het si mit großem Vorsprung wider s Mee gwunne un isch wider as Premierminischteri veraidigt wore.
In ihre zwoote Amtsperiod isch e neii Verfassig bschlosse wore, wu unter anderem dr Name vum Land vu Ceylon uf Sri Lanka dermit gänderet woren isch. D Verbindige zue dr friejere Kolonialmacht Großbritannie sin fascht ganz ufglest wore. Scho 16 Monet no dr Wahl wär ihri Regierig fascht dur e Ufstand vu linksgrichtete Gruppe gstirzt wore. Di chlai, vor allem fir zeremoniälli Zwäck uusgrischter Armee vum Land isch nit in dr Lag gsii, d Situation z beruehige. D Bandaranaike het d Regierig vu andere blockfreie Staaten um Hilf bäte. Indien un Pakistan hän Druppe uf Colombo gschickt, wu dr Ufstand hän chenne niderschlaa.
D Eelkriis 1973 het d Wirtschaft vu Sri Lanka schwär droffe. Weschtligi Hilf isch wäg em Embargo nit chuu un d Wirtschaftsbolitik vu dr Regierig het nit gwirkt. D Bandaranaike sälber isch all weniger tolerant gegeniber Kritik gsii un het schließli unabhängigi Medie zuemache loo, wu zue ihre schwrfschte Kritiker ghert än. Scho friejer het si di grescht Zytig vum Lamd („Lake House“) verstaatligt, wu ab do as Sprochrohr vu dr Regierig dient het.
Anne 1976 isch d Bandaranaike zur Vorsitzeri vu dr Bewegig vu dr blockfreie Staate gwehlt wore. Derwylscht si international anerkännt un reschpektiert woren isch, het si in ihre Haimet all mee dr Rugghalt verlore, vor allem syt ere Korruption vorgworfe wore isch un syter ass es mit dr Wirtschaft all mee aabe gange isch. D Wahle 1977 het d Sirimavo Bandaranaike mit großem Abstand wore. 1980 isch ere wäge Amtsmissbruuch fir sibe Johr s Rächt, e effetli Amt uusziebe, aberkännt wore.
Malerei
D Moolerei zelt mit dr Archidektuur, dr Bildhauerei, dr Grafik und dr Zäichnig zu de klassische Gattige vo dr Bildende Kunst. Si bestoot din, ass mä Farbe mit Bimsel, Spachdel oder andere Geegeständ uf e Underlaag ufdräit. Näbe dr Daafle- und Wandmoolerei underschäidet mä no d Glaas- und d Buechmoolerei, drzue chunnt die kunstgwärbligi Moolerei uf Doon oder Keramik.
Vorgschicht
S eltiste Züügnis vo dr Moolerei si d Höölemoolereie mit Dierdarstellige us dr letzte Iiszit und em Jungpaläolithikum.
Moolereie und Zäichnige, aber au Relief und Plastike, si as künstlerischi Usdrucksforme us dr Zit vo vor 35'000 bis 10'000 Joor bekannt. Öiropäischi Höölemoolereie het mä vor allem z Schbanie und Frankriich entdeckt, so d Wandbilder in dr Hööli vo Lascaux in Südfrankriich im Joor 1940. Si zäige Diermotiiv. Rinder, Hirsch und Rösser si uf beiidruckendi Wiis dargstellt und ghööre zu de eltiste bekannte Moolereie vo dr Menschhäit.
Bi de Kultuure in Vorderasie isch d Moolerei, und woorschiinlig bsundrigs d Wandmoolerei sicher früener emol wit verbräitet gsi, aber nume relativ weenig isch erhalte. Us em Balast vo Mari stamme e baar Bischbil, us de Paläst vo de Hethiter git s e Hufe Fragmänt, wo mä sich aber us ene kuum e Bild cha mache vo dr ursprünglige Bemoolig. Vo de Assürer kennt mä au Bischbil, vor allem Wandmoolereie.
Au us Afrika, Asie und Australie si früeji Felsemoolereie bekannt. Im Noche Oste git s scho für s Neolithikum Hufe Beleeg für früeji Moolereie. Do sött mä vor allem erwääne, ass aagmoolti Keramik und Wandmoolerei ufchoo si. Vili Räst vo Wandmoolereie het mä z Çatalhöyük in dr hütige Türkei gfunde, wo uf 6000 vor dr Zitwändi datiert wärde.
Alterdum
Spööter begegnet uns d Moolerei im Orient (ab 10.000 vor dr Zitwändi) und z Egüpte (ab 3000 vor dr Zitwändi) as Wandmoolerei, in dr Minoische Kunst uf Kreta (2000 vor dr Zitwändi) as Freskomoolerei.
D Moolerei vo de alte Egüpter isch vor allem vo Wandmoolereie us Grabkapälle, vo Särg und vo de Bilder in de Dootebüecher bekannt.
Im 3. Joorhundert noch dr Zitwändi het dr griechisch Schriftsteller Philostratos d Moolerei as en Erfindig vo de Götter bezäichnet. D Moolerei isch in dr Antike hoch aagsee gsi, hööcher sogar as d Bildhauerei. Nume weenigi Räst vo dr antike griechische Moolerei si erhalte. Im antike Griecheland het mä hauptsächlig uf Holz gmoolt, aber au uf Stäi, Doon und Stuck. Elfebäi, Glaas und Liinwand si denn kuum bruucht worde. Noch em Undergang vo dr minoisch-Mykenische Kultur mit iirer hervorragende Freskomoolerei (zum Bischbil Knossos) isch die griechischi Wandmoolerei erst im 8. Joorhundert vor dr Zitwändi wider uferstande.
D Zaal und au d Art vo de archeologische Züügniss vo dr römische Moolerei underschäide sich wääsentlig vo dr griechische Moolerei. Vili Bischbil vo dr römische Wandmoolerei si erhalte. Es isch offesichtlig e römischs Fenomeen und nid öbbe nume Zuefall, ass sovil überliiferet isch. Dr Plinius beklagt in sine naturalia historia 35, 118 ass d Wandmoolerei d Daaflemoolerei wurd verdränge.
Middelalter
D Moolerei vo dr Antike het vor allem in de Wandmoolereie in de Chille und Winiette vo Büecher überläbt. So isch im Middelalter d Buechmoolerei vo überragender Bedütig gsi. D Daaflemoolerei as Moolerei uf eme äigeständige Moolundergrund wie Holzdaafele oder spööter Liinwand, het sich erst im Middelalter entwicklet.
Die öiropäischi Moolerei isch bis ins Middelalter fast usschliesslig religiöös brägt gsi, wil s vor allem Instituzioone vo dr Chille gsi si, wo Ufdrääg vergee häi. Chille und Chlöster si aagmoolt worde und Chillechöör und Aadachtskapälle si mit Altarbilder gschmückt worde. Anderi Süsche wie Bordret, Schanerbilder, Landschafte oder Stillääbe si erst im spoote Middelalter und in dr Rönessans drzue choo.
Rönessãs und Barock
Dr Jan van Eyck (um 1390–1441) het as Erste sälbständigi Bildniss und Bordret gmoolt; dr Albrecht Dürer (1471–1528) het 1493 s erste bekannte autonoome Sälbstbildnis in Öiropa gmacht; dr Albrecht Altdorfer (um 1480–1538) het as erste Mooler d Landschaft as Hauptthema gweelt.
Vor allem die italiänischi Moolerei vo dr Hoochrönessãs in de Stedt Floränz, Venedig und Rom het bedütendi Wärk vo de Mooler Leonardo da Vinci (1452–1519), Michelangelo (1475–1564), Raffael (1483–1520) und Tizian (1477–1576) füürebrocht, wo in Perspektiive, Form, Farbe, Usdruckschraft und moolerischer Brillianz die Bildendi Kunst in Öiropa bis hüte noochhaltig beiiflusst häi.
D Modärne
Wo d Fotografii ufchoo isch, het sich d Moolerei nöije Uusefordrige und Ufgoobe müesse stelle und das isch nid ooni Iifluss uf iiri Entwicklig im 19. Joorhundert bliibe. Bis Middi vom 19. Joorhundert si d Bilder vor Allem in Künstlerateliee entstande. Im Braith-Mali-Museum z Biberach an der Riß het s soonigi Originaalateliee.
Mit de franzöösische Mooler vom Impressionismus foot d Moolerei dusse aa. Zu dere Richdig ghööre dr Camille Pissarro (1830–1903), dr Édouard Manet (1832–1883), dr Edgar Degas (1834–1917), dr Paul Cézanne (1839–1906), dr Alfred Sisley (1839–1899), dr Claude Monet (1840–1926), d Berthe Morisot (1841–1895) und dr Pierre-Auguste Renoir (1841–1919). Dr Paul Cézanne cha mä, wie in gwüssem Maass au dr Vincent van Gogh, dr Paul Gauguin und dr Edvard Munch, as Wäägbereiter vo dr Modärne bezäichne. Grad im Cézanne sini Wärk markiere dr Übergang. Mä cha gsee, wien er sich immer mee drvo ablööst, d Realidäät abzbilde und sich mee mit dr räine Form und Farb abgit, wie s d Modärne kennzäichnet.
Wichdigi Ströömige vo dr Modärne si in dr erste Helfti vom 20. Joorhundert dr Fauvismus, dr Kubismus, dr Dadaismus, dr Surrealismus und die Russischi Awangarde. Nazionaali Bsunderhäite si dr Expressionismus und die Nöiji Sachlichkäit z Dütschland, dr italiänisch Futurismus, dr Kubo-Futurismus, Konstruktivismus und dr Suprematismus z Russland und dr Wortizismus z Ängland. En anderi Entwicklig isch die abstrakti Moolerei, wo sälber in underschiidligi Stiilrichdige cha iidäilt wärde. Au dr Tachismus und vor Allem noch 1950 s Informel si vo Bedütig.
Postmodärni und zitgenössischi Kunst
Bedütendi Kunstströömige in dr zwäite Helfti vom 20. Joorhundert si dr amerikanischi Abstrakti Expressionismus und dr Minimalismus. D Pop Art isch vo Groossbritannie usgange und het iire Hööhepunkt bsundrigs in de USA ghaa. Paralleel derzue häi sich dr Fluxus, s Häppening und d Performans entwicklet. Näbe alle deene Ströömige isch au e modärne Realismus ufchoo, wo dr Fotorealismus e Bischbil für en isch.
Wie sich d Kunstuffassig veränderet het und Beweegige wie dr Minimalismus sich bräit gmacht häi, het s e Hufe Lüt gee, wo erkläärt häi, ass d Moolerei am Ändi sig. In de 1980er Joor häi denn die „ Nöije Wilde“ bzw. „Junge Wilde“ d Kunstszeene erooberet und d Moolerei isch nöibeläbt worde, zum Bischbil dur die postmodärne Realiste („Kapitalistische Realismus“) und Ironiker Martin Kippenberger, Gerhard Richter und Sigmar Polke, wo au kommerziell erfolgriich gsi si. Am Aafang vom Joorhundert het d Moolerei iiri Posizioon näbe vile andere Kunstforme (drunder digitali Medie, Ruuminstallazioone, Videokunst) verdäidigt, au dank em Kunstmäärt, wo immer no (representativi) Daafelebilder, wo handwärklig häärgstellt si, für sini Kunde verlangt. Es git immer no es Interässi an dr „Authentizität“ vom Kunstwärk und an dr Figur vom Künstler-Schenii, vor allem aber isch dr Kunstmäärt es Instrumänt zur Aalaag vo groosse Gäldsumme worde. Dä Fluss vo Kapitaal wirkt sich aber in de wenigste Fäll positiv uf d Künstler sälber us. Us soziologischer Sicht ghöört die bräiti Masse vo de Mooler zu de Working Poor, das häisst, si schaffe, bliibe aber arm.
Bedütendi Mooler noch 1945 si näbe vile andere: dr Andy Warhol, Robert Rauschenberg, Frank Stella, Barnett Newman, Jasper Johns, Asger Jorn, Georg Baselitz, Jörg Immendorff, Sigmar Polke, Martin Kippenberger, Albert Oehlen, Markus Oehlen, Jackson Pollock, Günther Förg, Gerhard Richter, Wolf Vostell und Imi Knoebel.
Schutzpatron
Dr Evangelist Lukas isch dr Schutzpatron vo de Kunstmooler.
Litratuur
Allgemäins Alterdum
Farschweiler (Lothringen)
Faarschwiller (lothrìngisch; frànzeesch Farschviller, ditsch Farschweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Faarschwiller lijt rund zehn Kilometer sìdlich vun Forbach uf re Heche zwìsche 232 und 291 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Faarschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 785 àls Wilre (1125: Fardulwilre, 1332: Warswillera, 1594: Fasweiler).
Ìm Johr 1801 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Faarschwiller ìsch. Faarschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Faarschwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Zeittafel zur Auslösung des Ersten Weltkriegs
Die Ziittafele zur Uuslösig vom Erschte Wältchrieg zeigt chronologisch die wichtigschte Ereignis und Handlige, wo das damals schwerwiegendschte Ereignis von der Chriegsgschicht von der Menschheit verursacht händ.
Literatur
A. Gasser: Preussischer Militärgeist und Kriegentfesselung 1914, 1985
Jakob Reiner
Dr Jakob Reiner (* zwischa 1555 ond 1560 z Altdorf en dr heidiga oberschwäbischa Stadt Weigarda em Landkreis Raveschburg, † 12. Auguscht 1606 en dr Abtei Weigarda), ischt a deitscher Kombonischt en dr Epoche Renaissance, Musiklehrer ond Dirigent gwäa. Zeitweis isch deam Moo sein Nama au andersch gschriiba worra, nemlich Jacob Reiner ond – ladinisiirt – Reinerus Jacobus.
Aus seim Leaba
Viil us-em Leaba vom Jakob Reiner ischt et ibrliifret. Et-amol sei Geburtsjohr ischt bekannt. Mr woiß bloß, dass’r vor 1560 ond noch 1555 z Altdorf uff d Welt komma ischt. Als Kend hot’r d Kloschderschuel z Weingarda bsuecht. Seine Lehrer send deet dia Äbt Gerwik Blarer (1520–1567) ond Johann Hablitzel (1567–1575) gwäa. Ondr deane ihrer Leidong hot’r en dr Kloschder-Kantorei mitgsonga. Em Johr 1573 (bis 1575) isch’r oiner vo de Schialer vom boirischa Hofkabellmoischtr Orlando di Lasso (1532–1594) worra ond hot en dera Zeit, wia des domols so iblich gwäa ischt, em Moischder seim Haus au gwohnt. Hendrher isch’r wiider ens Kloschder Weingarda zruckganga. Obwohl seller Moo nia em Konvent vo dera Abtei oogheert hot, isch’r em Kloschder bis zo seim Dod em Johr 1606 als Musiklehrer, Kabellmoischder ond Kombonischt trei bliiba.
D Musikwissaschaft goht drvoo aus, dass dr Jakob Reiner meh wia 250 Vokalwerk gschriiba hot. Do drbei handlet’s sich hauptsächlich om geischtlich-ladeinische Kombosizioona. Erhalda ischt aber bloß a zemlich kloiner Doil.
Am 12. Auguscht 1606 hot dr Jakob Reiner seine Auge fir emmer gschlossa. Rond 50 Johr alt ischt’r worra.
Familiäres
Em Jakob Reiner sei Soh Ambros (manchmol au „Ambrosius“ gschriiba [1604 – 1672]) ischt en d Fuaßstapfa vo seim Vadder tredda ond au Musiker (Organischt, Kabellmoischder, Kombonischt ond Musiklehrer) worra. So hot’r zom Beispiil vo 1648 bis 1672 als Hofkabellmoischder em eschtreichischa Innsbruck gwirkt.
Stil
Em Jakob Reiner sei Friahwerk ischt em Stil vo seim Lehrer Orlando di Lasso gschriiba. En seine spädere Messa ond Motedda hot’r sich an dr domoliga Uffihrongspraxis vo dr venezianischa Mehrcheerichkeit (Doppelchor, Dreifachchor) oriendiirt.
Theater im Teufelhof
S Theater im Düüfelhof isch e Chläibühni am Lienerdsgraabe 49 in dr Schwizer Stadt Basel.
Gschicht
S Theater im Düüfelhof isch us em «Schiefe Theater» uusegwachse, wo dr Dominique Thommy (eigetlig Thomas Vogt) zämme mit em Albert leVice 1967 as ersts fahrbars Chläitheater gründet het. Säll isch e Konstruktion uf Reeder gsi, wo mä het chönne usenanderklappe und denn e schallisolierte, gschlossnige Theaterruum für 120 Zueschauer komplett mit Bühni worden isch. 1968 isch d Bremiäre gsii und denn si si z Viert, d Monica und dr Dominique Thommy-Kneschaurek und dr Albert leVice und si Frau, siibe Johr lang in ganz Europa umegräist und häi meh as 1'100 Vorstellige gee vor über 90'000 Zueschauer.
Wo si sich häi welle sässhaft mache, häi si z Basel e Restorant bedriibe, für zum ihr Theater z subvenzioniere. Däm häi si «Theater/Café zum Teufel» gsäit. 1989 isch do drus s Kultur- und Gasthuus «Der Teufelhof» worde, wo, wie d Gastgäber sääge, ‹Gastronomii, Hotellerii, Theater und Kunst under eim Dach› dehäi si.
S Theater
S Theater het hundert Sitzblätz und e drissig Kwadratmeter groossi Bühni. S Brogramm bestoht vor allem us Satiire- und Kabarettvorstellige.
Es git e «Verein Theater im Teufelhof», wo d Ufgoob von em isch, kulturelli Aaläss vo alle mööglige Arte duurezfüehre, wo mit em "Düüfelhof" verbunde si.
Retroflexer Flap
De retroflexi Flap isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch.
Illkirch-Grafenstaden
Ìllkìrich-Gràffestàde ìsch a frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). 's ìsch d sechstgreeschta Stàdt vum Elsàss un d viartgreeschta Stàdt vum Unterelsàss.
Uf Frànzeesch ìsch si Nàma Illkirch-Graffenstaden, uf Hochditsch ìsch's Illkirch-Grafenstaden (numma mìt eim " f ").
Vor 1790 sìn Ìllkìrich un Gràffestàde zwei verschìedena Därfer gsìì. Üs ekonomischa Grìnda han sa sìch zammagmàcht.
Geogràphie
Ìllkìrich-Gràffestàde lìegt ìm Süda vu Strossburi, àm Oschta entlàng vu dr Ìll. As gheert ìn d.
Dr Kànàl zwìscha Rhii un Rhône làuift vu Norda bis Süda durch d Stàdt.
D Linia A un E vum strossburger Tràm verbìnda Ìllkìrich-Gràffestàde mìt Strossburi.
Gschìcht
Dia Ortschàft ìsch grìndet worra wahren dr frànkischa Perioda, ma weiss nìt gnàui wenn.
Ìllkìrich hàt durch d Johra scho mehrera àndra Nama ghàà : Ellofanum (720), Illechilechen (826), Illenkirche (845), Illekiriche (920), Illachirecha (1163), Illenkirchen (1172) un jetzt Ìllkìrich. Dr Nàma kummt vun'ra ehmàliga Kìrch bàuia àn dr Ìll. Friahier sìn in'ma Teil vu dr Stàdt Wìnzer gsìì ; as gìt hìtta noch a "Rue des Vignes" (Wìnzertstross).
S Dorf Gràfestàda ìsch s erschta Mol erwähnt worra ànna 1284 : "Gravestaden vor dem Hatte". .
Ànna 1273 ìsch Rudolf vu Hàbsburg Keenig vu da Romaner worra. Do hàt er drìngend militära Hìlf brüücht vu sina Àlliarta, gegem Keenig Ottokar II vu Beehma, wo'na nìt àls Kaiser hàt wälla erkenna. Fer sa vu dara Hìlf belohna, hàt'r ànna 1284 mehrera Strossburger Ritter gmàcht. Dr Bernhard vu Müllenheim hàt dr Fort vu Gràfestàda bikumma un àui s Racht fer ìn da Reisenda Stiira verlànga.
Ma erfàhrt vu Ìllkìrich durch d "Kàpitulàtionsurkunda vu Ìllkìrich". Ànna 1681 hàt dr Hàns Georg vu Zedlitz, wo àn dara Zit Stettmeischter vu Strossburi gsìì ìsch, vu'ma Ìwerfàll vu da Frànzoosa Àngscht ghàà. Ar hàt prowiart, Hìlf z bikumma vu Soldàta vu Strossburi, wo salamols a frèia kaiserliga Stàdt gsìì ìsch. Àwer 's ìsch ìhm nìt ghulfa worra, un dr Hàns Georg vu Zedlitz hàt kàpituliart, denn ar hàt nìt wälla greessera Schàda z verursàcha. Àm 30. Septamber 1681 hàt'r dr Kàpitulàtionsurkunda vu Ìllkìrich unterschrìewa.
Gràffestàde ìsch a Dorf nawa Ìllkìrich gsìì. Zwischa 1790 et 1794 sìn dia zwei Gmeinda zamma gànga. Dàdo weiss ma fàscht nìmm wo d Granza zwìscha d beida ehmàliga Därfer gsìì ìsch.
Wìrtschàft
Vu 1872 bis 1918 ìsch d EMBG (Elsässische Maschinenbau-Gesellschaft Grafenstaden) a ditscha Unternama vu dr Schwarìnduschtrie gsìì. 's ìsch kumma vu dr Vereinigung vu da "Elsässische Maschinenbaugesellschaft Andreas Köchlin & Cie." z Milhüsa un vu da "Maschinenwerkstätte Rollé & Schwillgué" z Strossburi-Grafestàda.
Dernoh, ìn dr zweita Hälfta vum XX. Johrhundert, hàt d Schwarìnduschtrie àbgnumma. Àm Plàtz hàt sìch Tertiärsektor gewìdmet. Dàdo gìt's z Ìllkìrich-Gràffestàde a beriahmter Technopole, mìt Schüela, un Firma speziàliziart ìn Biotechnologie oder Ìnformatik zum Beispiel.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Ìllkìrich-Gràffestàde ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Gemeinden des Kantons Appenzell Ausserrhoden
De Kantoo Appezäll Osseroode het 20 politeschi Gmëënde. De Kantoo werd hüt no tradizionell i drei Landestääl iitäält: Vorderland, Mittelland ond Henderland. Die Gliderig ischt 1858 iigfüet ond 1995 wider abgschafft woorde.
Drache (Begriffsklärung)
Drache stoot för:
Gemeinden des Kantons Appenzell Ausserrhoden
Gschecht
Di hütig Gliderig vom Kantoo i zwenzg Gmeende ischt innerhalb vo rond honderföfzg Johr noch de Landtäälig entstande. Ond zwor us ursprünglig sechs Gmeende.
Drache (Begriffsklärung)
Drache isch de Name vo merere Tierarte:
Drache isch de Familiname vo merere Persone:
Drache
E Traach (ahd. traccho us lat. draco und agr. δράκων, drákōn »Traach, Schlange«) isch e Fabeltier wo weltwiit bikannt isch. Je noch Kultur chönde si recht verschide uusgsie.
Germane
Noch de nordische Mythologii nagt de Traach Nidhöggr a de Worzle vom Weltbomm Yggdrasill. De birüemtisch Traach isch aber de Fafnir, wo vom Sigurd tötet woren isch.
Bärenfels (Begriffsklärung)
Bärenfels isch dr Namme vu däne Ortschafte:
Bärenfels isch dr Namme vu däne Burge:
Bärenfels isch dr Namme vu däne Aadelsfamilie:
Lueg au:
Kirchardt
Keriched (amtlich Kirchardt) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Keriched leit sidlich vo dr A6 em Nordweschte vom Landkroes. D Nochbergmoede vo Keriched send Bad Rappenau, Massenbachhausen, Gemmingen, Eppingen, Ittlingen ond Sinsheim.
Vo dr Gmarkong send 65,9 % Landwirtschaftsfleche, 16 % Wald, 17,6 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Keriched gheret d Ortsdoel Berwanga (dt. Berwangen), Bockschaft ond Keriched.
Verwaltong
Keriched hot mit dr Stadt Bad Rappenau ond dr Gmoed Siegelsbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Keriched ischt dr Gerd Kreiter.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Keriched ghert zom Sidfränkisch.
Kander
Kander isch de Name vo zwee Flüss:
Krakau
Krakau (polnisch Kraków) esch en Stadt im süüdleche Pole, Region Małopolska.
Es esch berüemt förs historisch Stattzentrum. Krakau esch eini von de drei grosse Weichselstedt (Krakau, Warschau, Danzig), en alt Königs-(Haupt-)Stadt vum Land (Königsbuerg Wawel) un Bischofssitz mit Kardinalsstand (da frihere Papscht Johannes Paul II. esch vorher Erzbischof vun Krakau gsin).
Es hend em Mittlalter au viile Künschtler aus em Ausland dort gschafft, bsonders aus Deutschland, wia dr Veit Stoss, der den Maria-Altar gschnitzt hot. Em 19. Jhd. hot d Stadt zom Östreichisch Kaiserreich ghört, bis anno 1918. Dr zweite Weltkrieg hat en Krakau net gar so arge Schäda ogrichtet wie en manch andre Städt.
Kreis Calanca
Da Krais Calanca hät zämma mit da Krais Misox und Roveredo da Bezirk Moesa vom Kanton Graubünda i da Schwiz bildet. Da Sitz vom Kraisamt isch z Arvigo (Gmaind Calanca) gsii, wo öpa im vordara Drittel vom Calancatal liggt. Da Krais isch wäg da Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worda.
Gmainda
Da Krais hät sich us folganda Gmaind zämmagsetzt (Stand 31. Dezember 2015):
Mittelamerika
Mittelamerika umfasst d Landbrugg zwüsched em Isthmus vo Tehuantepec im Südoste vo Mexiko und de Atratosänki im Weste vo Kolumbien. Me zellt au di karibischi Inselwält dezue. Zu Mittelamerika gehöred also d Staate Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Costa Rica, Panama und Belize (Zentralamerika) und d Länder vo de östlich vorglagerete karibischen Insle (Westindie). Zäme mit Mexiko het Mittelamerika e Flechi vo 2.714.000 km² mit 188 Mio. Yywohner.
Geografisch isch Mittelamerika e Grossregion vom Kontinänt Nordamerika, i historischer Hiisicht chan äs aber als eigeständige Kulturruum aaglueget wärde. Wäge de historische Verbundeheit vo synere Bevölkerig zue Latynamerika bzw. Iberoamerika wird mängisch au Mexiko zu Mittelamerika zellt. Au vo de Ethnology wird de Grossteil vo Mittelamerika (bis Nicaragua und Costa Rica) mit em gröschte Teil vo Mexiko zum Kulturareal Mesoamerika zämegfasst. Politisch het s benachbarti Venezuela ängi Beziehige zu mittelamerikanische Länder.
Mittelamerika wird bevölcheret vo de Nachkomme vo altamerikanische Indianervölcher bzw. de (scho früeh fast ganz usgrottete) karibische Uryywohner, europäische Kolonisatore und Yywanderer und de schwarzafrikanische Sklave.
Uf de zentralamerikanische Landbrugg wird näbe verschidene indigene Sprache ufgrund vo de spanische Kolonisierig überwiegend Spanisch gredt. Usnahme sind s änglischsprachige Belize und d Ostküste vo Nicaragua, wo näbed den indigene Völcher Miskito, Mayangna, Rama und Garifuna auch vo änglischsprachige Kreole bewohnt wird. Au a de Karibikküste vo Guatemala, Honduras, Costa Rica und Panama gits Gmeinde, wo hauptsächlich Creole-Änglisch gredt wird. Die Sprach isch verwandt mit em jamaikanische Patois.
Uf den Insle vo de Karibik wird Spanisch, Änglisch, Französisch oder Niderländisch gredt.
Buchenberg
Buechebeärg (amtlich Buchenberg) isch a Markt im Landkrois Oberallgai in Bayern.
Geografi
Buechebeärg leit im Allgaier Seeland, erschtlich vo dr Adelegg. Vo dr Gmarkung sind 38,7 % Landwirtschaftsfleche, 55,5 % Wald, 4,7 % Sidlungsfleche und 1,1 % sunschtige Fleche.
Gmoindsglidrung
Zua Buechebeärg gheret neabem gleichnamige Hauptort, s Pfarrdorf Kreuzthal, d Kirchderfer Eschach und Wirlings, d Derfer Ahegg, Albris, Einöde, Eschachried, Eschachthal, Hölzlers, Masers, Schwarzerd, Ulmerthal, Wegscheidel und Wolfsberg und d Weiler Amweg, Bechen, Bihls, Eschach h. d. Einöde, Eschach v. d. Einöde, Eschachberg, Fallehen, Freitags, Gablers, Gösers, Häfeliswald, Hahnemoos, Hehlen, Hochberg, Hochreuten, Kenels, Klamm, Niederhofen, Oberhofen, Orthalden, Riefen, Saiten, Steckenried, Stockach, Unterhalden, Warthausen und Wenk.
Gschicht
Buechebeärg isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1275 als Buchiberg.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoil isch 2011 bei 2,6 % gleage.
Verwaltung
Buechebeärg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Buechebeärg isch dr Toni Barth.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Buechebeärg ghert zum Oschtschwäbisch.
Ottonische Renaissance
As Ottonische Renaissance wird die ersti Blüetezit vo dr Kunst im Heilige Römische Riich under dr Herrschaft vo de Ottonen im 10. und 11. Johrhundert bezeichnet. Dr Begriff isch nid umbroblematisch, wil s zwar spootantiki Iiflüss ge het, aber kei Absicht bestande het d Antike wider z beläbe. S Dänke vo dr Zit isch middelalterlig fromm bliibe. Die byzantinischi Kunst het uf die dütschi vor allem under em Iifluss vo dr bzzantinische Prinzässin Theophanu, wo dr Otto II. ghürotet het, iigwirkt. D Ottone hai zwar vili Kunstwärk in Ufdrag gee, aber usser de Kaiser hai au anderi Adelsgschlächder, Bischöf und Chlöster d Kunst und Archidektur gförderet.
D Neuerige si bsunders uffallend in dr Archidektur, dr Buechmoolerei in ere Volländig, wo Künstler in andere Länder nid erreicht hai, und dr Goldschmiidkunst. E bekannts Bauwärk us dere Zit isch d Bartholomäuskapelle z Paderborn, wo die ersti Hallechille z Dütschland gsi isch. S Chloster Riichenau het under em «goldige» Abt Witigowo (985–997) und de Reformäbt Immo (1006–1008) und Berno (1008–1048) sini Schriibschuel gförderet, wichdigi Gschichtsschriiber wie dr Hermann vo Reichenau († 1054) und dr Berthold vo Reichenau fürebrocht und Wandmolereie in dr Georgschille z Oberzäll in Ufdrag gee. Hildesheim isch in dere Zit e Machtzentrum im Riich gsi. Dr Bischof Bernward het die früehromanischi Michaelischille afo baue, het für e Hildesheimer Dom Bronzedüüre mit Szene us em Evangelium und d Christussüüle mit Bilder us em Läbe vom Jesus lo giesse, won er as Vorbilder drfür d Holzdüüre vo dr Santa Sabina z Rom und vo de römische Kaisersüüle gnoh het.
Ladon
Ladon (altgriechisch: Λάδων) isch
Burg Bärenfels (Wehr)
D Burg Bärefels, au Steinegg gnännt, isch e Burgruine bi dr Stadt Wäär im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf rund 700 m iber NNN am Aafang vum Wehradal uf em Steinegg iber dr Stadt.
Gschicht
Wahrschyns isch im 12. Johrhundert mit em Böu vu däre Hecheburg aagfange wore, ere typische hochmittelalterlige Rodigsburg. D Burg isch derno im Besitz vu dr Freiherre von Schönau gsi un noch em Bärg Steinegg gnännt wore. Im 13. Johrhundert isch si in dr Bsitz vu dr Herre von Aesch, eme Gschlächt vu dr Grofe von Thierstein un im 14. Johrhundert in s Lääche vum Basler Bischof chuu.
Am 18. Oktober 1356 isch d Burg dur s groß Basler Ärdbidem gschlisse wore un isch derno im spote 14. Johrhundert an d Herre von Bärenfels verchauft wore, eme Basler Rittergschlächt, wu d Stammburg vun ene im Birstal bi Basel glägen isch. Ab do isch d Burg no syyne neje Bsitzer gnännt wore un het ihri Bedytig verlore. Im 15. Johrhundert isch d Burg verloo gsi, Dryssgjehrige Chrieg isch si dur Truppe, wu durezoge sin, wyter gschlisse wore.
Burgaalag
Vu dr ehmolige Burgaalag sin dr 16 Meter hoch Bärgfrid mit syym Yygang in 9 Meter Hechi un eme 6,4 Meter große Durmesser erhalte, derzue Räscht vun ere 3,6 Meter starke Schildmuure. Dr Bärgfrid dient hit as Uussichtsdurm.
Nidhöggr
De Nidhöggr (an. Niðhǫggr m. »Hass-Schläger«) isch e Traach i de nordgermanische Mythologii.
De Nidhöggr wont i de Underwelt un nagt a de Worzle vom Weltbomm Yggdrasill. S Aichörndli Ratatöskr stiftet zwüschet em und em Adler, wo im Wipfel sitzt, Striit. S rennt de Bomm uf und ab und öbermittliet hässigi Wort. I de Völuspa werd de Nidhöggr as e Traach dargstellt, wo a de Tote s Bluet uusuuget und Liiche fresst. Nochem Ragnarök werd er wider uferstoo und im Nidhavellir wone.
Nidhöggr isch au de Name vomene Zwerg i de Thulur.
Xanadu
Xanadu stoot für:
Mexiko (Begriffsklärung)
Mexiko, spanisch México, stoht fir:
Teilung von Prüm
Dr Lothar I. sälber het sich in d Abtei Prüm zruggzoge, won er e baar Däg druf gstorben isch.
Noch em früehje Dod vom Karl isch däm siis Riich under siine Brüeder Lothar II. und Ludwig II. verdeilt worde.
Sächs Johr spöter isch dr Lothar II. gstorbe, und siis Riich isch 870 im Verdrag vo Meerse under de Brüeder vom Lothar I. (Ludwig II., „dr Dütsch“, und Karl II., „dr Kahl“) ufdeilt worde.
(41) Daphne
D' (41) Daphne isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. Mai 1856 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf Daphne, e Nymphe us dr grichische Mythologi, wo vor em Gott Apollon gflohe isch.
D'Daphne beweggt sich ime Abstand vu 2,0137 (Perihel) bis 3,5153 (Aphel) astronomische Eiheite, in 4,6 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 15,7671° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2716.
Villanovakultur
D Villanovakultuur isch die eltisti iisezitligi Kultuur in Nord-Italie. Si het sich um s 10. Joorhundert v. d. Z. im mittlere Italie, vor allem im nördlige Apennin, usbr'itet und isch im 3/ Joorhundert v. d. Z. verschwunde. Iir Zentrum isch in dr hütige Toskana gsi. Si isch d Grundlaag vo dr Kultuur vo de Etrusker gsi und isch vo dere abglööst worde.
(41) Daphne
D'Daphne het e Durmesser vu öppe 175 Kilometern. In circa 6 Stunde rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaldigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,083.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Villanovakultur
Tüpisch si die riichverzierte Urne, wo in Greeber vo Manne nit sälte mit eme Helm us Bronse oder Doon zuedeckt gsi si, und die sogenannte Huusurne, wo d Form vom ene Huus häi, und sustigi Graabbiigoobe (Keramik, Waffe, Schmuck).
D Kwelle si in dr Hauptsach die groosse Urnegreeberfälder. D Verbrennig mit Urnebiisetzig isch dennzumol in ganz Öiropa wit verbräitet gsi.
Die früeji Villanovakultuur isch woorschinlig eender egalitäär gsi. Spööter git s mee Merkmol für e sterkeri Hierarchisierig in dr Siidligswiis und dr Art, wie d Greeber aagordnet si.
D Zit vom Übergang vo dr Villanovahultuur zu de Etrusker vom Ändi vom 8. bis zum Aafang vom 6. Joorhundert v. d. Z. bezäichnet mä as Orientalizzante (orientalisierend), wil s in deere Zit mee orientalische Iifluss gee het. Bsunders in dr Schrift und dr Münzbräägig isch dä Iifluss stark gsi.
Giovanni Boccaccio
Dr Giovanni Boccaccio (1313-1375) isch än italiänische Dichder und Glehrte gsi. Er isch vor allem mit siim Decameron berüehmt worde. Er isch a Fründ vom Francesco Petrarca gsi und zsämme hai si dr Renaissance-Humanismus begründet.
Biografii
Dr Giovanni Boccaccio isch 1313 z Baris uf d Wält cho. Er isch dr Sohn vom toskanische Händler Boccaccio di Chellino—mä het em hüfig Boccaccino gsait—si Mueter isch wohrschiinlig ä Französin gsi. Si Chindheit z Florenz isch nit glücklig gsi und si Vater, wo kei Verschdändnis gha het für em Giovanni siis Interässe an dr Literatur, het en, won er nonig fufzähni gsi isch, noch Neapel gschickt, wohrschiinlig zu de Bardi, für zum s Gschäft z lehre. D Bardi hai Geld usglehnt und so dr neapolitanisch Hof vom Robert vo Anjou dominiert. Dr Boccaccio het dört au Chillerächt gschdudiert und s Wärk vom Petrarca kenneglehrt. Was dr Boccaccio in dene Johr z Neapel gschriibe het, isch vo siiner Liebi zur Fiammetta cho. Im Decamerone chunnt au ä Fiammetta vor, wo dere vo siine früehnere Wärk im Charakter ähnlig isch. Öb die beide vo dr gliiche Frau inschbiriert gsi si, und wär die Fiammetta gsi isch, weiss mä nit. Ä Hypothese isch ufgschdellt worde, ass d Fiammetta än uneheligi Dochder vom Robert vo Anjou, ä Maria de Conti d'Aquino, gsi sig.
Die erschde Wärk
Wohrschiinlig öbbe in 1340 het dr Vater dr Giovanni zrugg noch Florenz grüeft im Zsämmehng mit em Bankrott vo de Bardis und si wirtschaftligi Lag isch schwiirig worde. Vo Neapel het er siini erschde Wärk mitbrocht: La caccia di Diana (D jagd vo dr Diana) isch es churzes, unwichdigs Gedicht. Er het middelalterligi Romanze bearbeitet: Il filocolo (Dr Liebeschranki), ä fümfbändigs Prosawärk über dr Florio und d Biancofiore und s Gedicht Il filostrato über dr Troilus und d Cressida. D Teseida (S Buech vom Theseus), won er z Florenz fertig gmacht het, beschriibt d Liebi vo zwei Fründ, dr Arcita und dr Palemone, für die gliich Frau, d Emilia. Dr Arcita gwünnt d Emilia im ä Tournamänt, schdirbt aber churz druf. Theme vo Ritterlichkeit und Liebe si im Middelalter beliebt gsi, dr Boccaccio het nä zuesätzligi Dimensione ge und so us dr italiänische Umgangsschbrooch a Literaturschbrooch gmacht, wo sich mit dr beschde latiinische Literatur cha vergliiche. D ottava rima, populär bi de Minnesänger, isch s beliebtischde Värsmass vo dr italiänische Poesii worde. Dr Iidruck wo dr Boccaccio au usserhalb vo Italie uf d Dichder gmacht het, isch grooss gsi: Z Ängland zum Bischbil het dr Geoffrey Chaucer (1343-1400) sich vom Il filostrato lo beiiflusse und si eiges Troilus und Cressida gschriibe und d Teseida het er verarbeitet in de Canterbury Tales as em Ritter si Gschicht.
Vo 1341 bis 45 het er am Il ninfale d'Ameto (Im Ameto si Gschicht vo de Nymphe) in Prosa und terza rima gschafft, am allegorische Gedicht L'amorosa visione (1342–43), and dr Elegia di Madonna Fiammetta (1343–44) in Prosa und am Gedicht Il ninfale fiesolano über d Liebi vom Hirt Africo für d Nymphe Mensola.
Il Decamerone
Siis gröschde Wärk, s Decamerone (dütsch Dekameron) het er wohrschiinlig vo 1348 bis 1353 gschriibe, und ihm d Form ge, wo s hüt het. Es isch s beschde Bischbil vo dr klassische italiänische Prosa und si Iifluss uf d Renaissance Literatur isch in ganz Europa riisig gsi.
D Handlig vom Decamerone schbiilt sich ab in dr Umgäbig vo Florenz im Johr 1348 währed em Usbruch vo dr Pescht. Siibe Manne und drei Fraue flüchte us dr Schdadt und wohne währed zwei Wuche imn ä Huus uf em Land, wo jede von enä ä Dag lang Köng odr Königin isch und über alles beschliesst, was si mache an däm Dag. Die Rahmegschicht beschriibt s Läbe vo dr ghobene, elegante Bourgeoisie. Ä Deil vo de däglige Vergnüegige isch s Gschichdeverzelle. An zäh Däg verzellt jede an jedem Dag ä Gschicht, vo do chunnt dr Name Decamerone—d Arbet vo zäh Däg—hundert Gschichde im ganze. Am Obe wird zum Abschluss vom Dag ä canzone, ä Lied, gsunge. Die Lieder ghöre zu de beschde lyrische Gedicht, wo dr Boccaccio gschriibe het.
S Buech foot a mit dr Beschriibig vom Chaos, wo d Pescht verursacht, wie sich s moralische und gsellschaftlige Verhalte vo de Mensche under em Iidruck vo Dod und Unsicherheit veränderet. Dr düschder Don vo dere Iileitig schdoht in scharfem Gegesatz zur Atmosphäre vom erschde Dag, wo si uf em Land verbringe und sich mit witzige Gschbrööch d Ziit verdriibe. Au am zweite und dritte Dag isch d Freud am Läbe s Hauptthema, aber am vierte Dag gäbe die druurige Gschichte vo unglücklige Liebene dr Don a. Am neggschde Dag si d Gschichte immer non ä chli ärnschdhaft und vom säxte Dag a si alli widr fröhlig und d Däg si gfüllt mit Lache, Verschmitztheit und Zügellosikeit. Dr zähnt Dag bringt d Uflösig und die Unreine wärde rein und die Gwöhnlige heldehaft.
Dr Iifluss vom Petrarca
1350 het dr Boccaccio dr Francesco Petrarca z Florenz droffe und das het ä groossi Veränderig in siim literarische Schaffe zur Folg gha. Dr Boccacio het dr Petrarca as ä Vorbild gseh und dä isch si Berooter und Hälfer worde. D Folg vo ihrer Zsämmenarbet isch dr Renaissance Humanismus gsi, wo antiki Ideal widrbeläbt het. Gliichziitig isch aber au si Glaube schderker worde und dr Karthüser Gioacchino Ciani het brobiert ihn z beiiflusse, siini wältlige Schdudie ufzge. Im Petrarca isch s aber glunge, si Fründ z überzüüge, nit siis ganze Wärk z zerschdöre.
Die letschde Wärk uf Italiänisch vom Boccaccio si ä frauefindligi Satire Il Corbaccio (Die alt Chräie, 1354-55), won er gschriibe het noch erä unglücklige Liebi, Schrifte über ä Dante und ä baar Gedicht gsi. Er het sich vo do a vor allem dr humanischdische Glehrtheit gwidmet anschdatt em dichterische Schaffe. Er het ä enzyklopedischs Wärk über d Götter vo de Pagane gschriibe De genealogia deorum gentilium, middelalterlig im Ufbau aber humanischdisch im Geischd. Siini churze allegorische Hirtegedicht über ziitgenössischi Ereignis, Bucolicum carmen (1351-1366), si Bischbil vom Dante und em Petrarca nochempfunde gsi. Anderi Wärk uf Latiinisch si ä Sammlig vo Biografie vo berüehmte Fraue, De claris mulieribus (1360-1374), und Beschriibige vo de Schicksal vo berüehmte Manne, De casibus virorum illustrium (1355-1374), gsi.
Im Boccaccio siini Fründ und Bekannte hai dr Chärn vo dr humanischdische Bewegig bildet. Dr Leonzio Pilato het vo 1360 bis 1362 bim Boccaccio gwohnt, isch vo däm dr alte Universidet vo Florenz, em Studio, as Griechischdozänt empfohle worde und het groobi Übersetzige vom Homer uf Latiinisch gmacht, wo dr Boccaccio und dr Petrarca gläse hai, dr Afang vom neuziitlige Griechischschdudium. Dr Boccaccio het sich für die römische Schriftschdeller begeischderet, dr Varro, Martial, Apuleius, Seneca, Ovid, am meischde aber für ä Tacitus. Im Gegesatz zu andere Humanische, under ihne dr Petrarca, het er aber au d Literatur uf Italiänisch gschetzt und het mänggisch über ä Dante gschriibe: ä Biografie, Vita di Dante Alighieri (odr Trattatello in laude di Dante), won er au in zwei abkürzte Versione usege het.
Siis ganze Läbe lang isch dr Boccaccio arm gsi. Im Johr 1362 het en ä Fründ noch Neapel iiglade und ihm d Underschdützig vo dr Königin Johanna verschbrooche. Wo dien em aber die chalti Schultere zeigt het, isch er dr Petrarca go bsueche, wo denn z Venedig gläbt het. Dä het em vorgschlage, bi ihm z bliibe, aber dr Boccaccio isch 1363 widr hei noch Certaldo zoge. 1373 het er Vorläsige vom Dante siiner Divina commedia in dr San Stefano d Badia Chille z Florenz abghalte, isch aber im Johr druf chrank worde. Won er vom im Juli 1374 vom Dod vom Petrarca ghört het, het er sich noch Certaldo zruggzoge.
Dr Giovanni Boccaccio isch am 21. Dezämber 1375 z Certaldo in dr Toskana gschdorbe und isch in dr SS. Michele e Jacopo Chille begrabe worde.
Vietnam (Begriffsklärung)
Vietnam stoht fir:
Burg Blumegg
D Burg Blommegg isch e Burgruinè in dè Nöchi vu Blommegg, èm Ortsdeil vu dè Stadt Stüèlingè Landchreis Waldshuèt z Baddè-Württèbärg. Si lyt am obberè Rand vu Chalchwänd. Selli Wand ghört zu dè Wuètèflüè, welli au unteri Wuètèchschlucht benamst wörd. Diè rächti Flankè vo dè Wuètèflüè nennt mo au Blomegger Flüè, diè fanget bi Bluemberg-Achdorf als Fortsetzig vom Wuètèknüè aa. En Felsdurm, wu i dè Nöchi lyt, heißt Lunzischtei odder Bruètfelsè.
D Höchèburg isch vu dr Herrè vo Blommegg im 12. Johrhundert baut worrè. Anne 1192 isch si s èrscht Mòl gnennt un im Johr 1577 gschliffè worrè. Selli Burg isch dè Stammsitz vo dè Blomegger
Vu dè ehmolige Burgaalag sin hüt no gringi Räscht erhaaltè.
Armenien (Begriffsklärung)
Armenie stoht fir:
Shangdu (Yuan-Dynastie)
Shangdu (chinesisch: 上都, Shàngdū) isch wäärend dr mongolische Yuan-Dünastii d Summer-Residänzstadt vom Kublai Khan gsi, wo Kaiser vo China gsi isch, und vo sine Noochfolger. Si isch 1256 baut worde. Was mä im Weste über Shangdu wäiss, goot uf en aagääblige Bsuech vom Marco Polo im Joor 1275 zrugg.
1369 häi Ming-Drubbe Shangdu erooberet und denn ganz zerstöört. Dr letscht mongolisch Kaiser vo China, dr Togan Temur, het grad no us dr Stadt chönne flüchte.
D Ruine vo Shangdu si sit em Juni 2012 Wältkulturerb. Si ligge hüte am Ufer vom Luan He, wo doo im ene Booge dur die Inneri Mongolei fliesst und „Shandian He“ (闪电河) häisst. Dr Ort ghöört zum Verwaltigsgebiet vo dr Groossgmäind Shangdu im Zhenglan-Banner vom Aimag Xilin Gol vo dr Innere Mongolei im Norde vo dr Volksrepublik China.
Xanadu
Im Weste isch d Stadt au under em Naame Xanadu bekannt, wo uf s Gedichtfragmänt Kubla Khan vom Samuel Taylor Coleridge vo 1816 zrugggoot. Die ersti Stroofe isch:
Uf Dütsch übersetzt:
Xanadu wird vilmol as Metafere für Brunk und Riichdum brucht.
Grasshopper Club Zürich
Dä Grasshopper-Club Züri (abkürzt GCZ oder GC) isch en polysportive Verein us Züri, wo aber hauptsächlich als Fuessballverein bekannt isch.
GC isch dä zweitèltischti Fuessballclub i dä Schwiz nach em FC Sanggalle und isch 1886 vom Ängländer Thomas E. Griffith gründed worde. Er isch bis hüt mit 27 Schwiizer Meistertitel und 18 Cupsieg dä erfolgriichst Fuessballverein i de Schwiiz. De gröscht international Erfolg hät er 1977/1978 chönne fiire, woner im UEFA-Cup bis is Halbfinal vorgstosse isch und sich det nur knapp am SC Bastia us Frankriich hät müesse gschlage gäh.
De Stadtklub hät während sinere lange Vereinsgschicht einige prominänti Name als Spieler i sine Reihe gha, so zum Biispiel Stéphane Chapuisat, Ciriaco Sforza, Johann Vogel, Giovane Elber, Wynton Rufer, Günther Netzer. Trotz dä beiidruckende Erfolg i dä Vergangeheit hät GC i dä letschte Jahr ihri Vormachtsstellig i dä Schwiiz müesse an FC Basel abgäh. Bis im Jänner 2015 isch de Michael Skibbe de Trainer vo GC gsi.
Erfolg
Meischtertitel (27): 1898, 1900, 1901, 1905, 1921, 1927, 1928, 1931, 1937, 1939, 1942, 1943, 1945, 1952, 1956, 1971, 1978, 1982, 1983, 1984, 1990, 1991, 1995, 1996, 1998, 2001, 2003
Cup-Siig (19): 1926, 1927, 1932, 1934, 1937, 1938, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1952, 1956, 1983, 1988, 1989, 1990, 1994, 2013
Supercup (1): 1989
2 x Qualifikation für UEFA Champions League (1995/96, 1996/97) 1 x Meistercup Viertelfinal (1979) 1 x Meistercup Achtelfinal (1984) 1 x UEFA-Cup Halbfinal (1978) 1 x UEFA-Cup Viertelsfinal (1981) 2 x UEFA-Cup Achtelfinal (1980, 1998) 1 x Cupsieger-Cup Viertelfinal (1990) 2 x Cupsieger-Cup Achtelfinal (1992, 1995)
Europa-Cup-Siig gegen Real Madrid, Panatinaikos Athen, AC Torino, Olympiques Nîmes, Inter & Slovan Bratislava, Eintracht Frankfurt, Dynamo & Spartak Moskau, Everton, Sporting Lissabon, RSC Anderlecht, FC Porto etc.
Champions-League-Siig gegen Glasgow Rangers, AJ Auxerre, Ajax Amsterdam.
Kader 2018/19
{| class="wikitable" !Nummere !Spiler !Nationalität !Im Veräin sit !Letschte Veräin ! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Goal
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Abwehr
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Mittelfäld
! colspan="8" style="background:#efefef;"|
Früeneri Generatione
Gebrüder Abegglen, Severino Minelli, Fredy Bickel, Robert Ballamann, Rolf Blättler, Roger Vonlanthen, Rolf Wüthrich, Laio Amadò, René Deck, Roger Berbig*, Ove Grahn, Bigi Meyer, Heinz und Herbert Hermann, Claudio Sulser, Raimondo Ponte, Roger Wehrli, Ruedi Elsener, Branislav „Vuko“ Vukosavlievic, Günther Netzer, Charly In-Albon, Andy Egli, Martin Andermatt, Mats Gren, Martin Brunner*, Wynton Rufer, Alain Sutter*, Mark Strudal, Nestor Adriano De Vicente, Thomas Bickel, Peter Közle, Marcel Koller*, Alain Geiger, Kubilay Türkyilmaz, Nestor Subiat.
Hütigi Generation
u. a. Papa “Bouba” Diop, Henri Camara, Stéphane Chapuisat, Giovane Elber*, Massimo Lombardo*, Viorel Moldovan, Patrick Müller, Ciriaco Sforza*, Mihai Tararache, Ramon Vega*, Johann Vogel*, Murat Yakin*, Reto Ziegler*, Pascal Zuberbühler*, Eduardo Ricardo Cabanas*, Boris Smiljanic*, Mladen Petric*, Eldin Jakupovic*, Diego Benaglio*
* Uusbildig bim Grasshopper-Club Zürich
Parti communiste français
D’ Parti communiste français (wärtlig „Frànzeescha Kommünìschta Pàrtäi“; kurz PCF ), uff Diitsch Kommünìschta Pàrtäi vu Frànkrììch, ìsch a frànzeescha Pàrtäi, wo ànna 1920 grìnda worra-n-ìsch. Àm Ààfàngsjoohr 2021 hàt sa 43.888 Mìtglììder zeehlt. Ànna 2007 ìsch d’ Pàrtäi ìn dr frànzeescha Kommünààlpolitik mìt äbb 10.000 gwählta Politiker (d’rvu äbb 800 Bìrgermaischter) presänt gsìì; ìn dara Zitt ìsch sa mìt 138.000 Mìtglììder d’ wìchtigschta kommünìschta Pàrtäi ìn Wäschtöiropà gsìì.
Hischtoorisch schtàmmt d’ Pàrtäi üss’ra Àbschpàltung vu dr Frànzeescha Sekzioon vu dr Àrwaiter-Internàzionààla (dr SFIO) àm Kongrass vu Tours ìm Dezamber 1920. Doo hann d’ Mehrhait vu da Kongrassmìtglììder bschlossa, sìch àn dr Kommünìschta Internàzionààla ààz’schliassa. Sa hann schpeeter d’ Frànzeescha Sekzioon vu dr Kommünìschta Internàzionààla (d’ SFIC) grìnda. Ànna 1921 ìsch sa d’ Parti communiste (SFIC) worra (kurz PC-SFIC), un ànna 1943 d’ geegawartiga PCF.