cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tunnel
Baulichi Maßnaamè
Luèg au: Baulicher Brandschutz in Tunnelbauwerken In Tunell cha nè fungtionyrends Sicherheitssischteem bi Uufäll odder Bränd Läbbè rettè. Folgendi baulichi un technischi Maßnaamè erhöhèd d Sicherheit in Tunellaalagè:
Sicherheitsmanagement
Bi Tunellbauwärch isch è intensyvs Sicherheitsmanagement nötig, wo s Erschtellè vo Alarmblään un Durchfüürè vo Übungè mit dè aasässigè Füèrweerè beiihaltet. Füèrweerè, in dènnè irèm Schutzgebièt Tunellbauwärch für Vokeerswäg ligèd, wörrèd Portalfüèrweerè dauft. Si vofüègèd übber spezièllo Uusrüschtung für dè Ysatz im Tunell. Zaalrychi schwèri Uufäll in Tunell zeigèd, dass èn Huufè Tunell nu übber è schlèchts Sicherheitssischteem vofüègèd.
Schinnèvokeer
È baar Ysèbaauufäll in Tunell sin i dè Lischtè vo schwèrè Uufäll im Schinnèvokeer uffgfüürt.
Strõßèvokeer
Um d Sicherheit in Strõßètunell z erhöhè, wörrèd laufend Teschts vo dè Vokeersclubs durrègfüürt, bi dènnè uugfäär 30 Tunell in ganz Europa mitènand verglichè wörrèd. Durch Publikation vo dè Resultat söll uff d Tunellbedryber öffentlichè Drugg uusgüèbt wörrè. 2005 hèt s d Sicherheitsbrojèkt EuroTAP (European Tunnel Assessment Programme) vom ÖAMTC aagfangè, wo vo dè Europäischè Union gförderèt wörd un sich zee witteri Länder beteiligè düèn. Diè Europäischi Union hèt für d Vobesserung vo dè Tunellsicherheit d Richtlinniè 2004/54/EG erlõ, dènnè iri Umsetzung i dè Mitglydsschtaatè bis zum 30. April 2006 abgschlossè sy muè. Z Öschterrych isch dezuè s Tunellsicherheitsgsetz erlõ worrè, wo sit èm 1. Mai 2006 gültig isch un alli Strõßètunell uff dè Autobaanè un Schnellschtrõßè mit èrè Längi übber 500 Meter bedrǜfft.
Trotz allè söttigè Maßnaamè cha vo allem in Strõßètunell kei hundertbrozèntigi Sicherheit garantyrt wörrè. Au d Benutzer müèn sich dè Gfòòrè bewusst sy un sich a d Reglè haaltè, wiè:
Diè längschtè Tunell vo dè Wält
Diè längschtè un scho für dè Vokeer freigäènè Tunell uff dèrrè Wält sin:
Vernéaz
D Ortschaft isch ganz im Süüde vom Kanton, a der Gränze zum Kanton Waadt.
Si lyt am Bärghang vom Jurasüdfuess, oben am Dorf Vaumarcus. Das isch dört, wo die alti römischi Strooss vom Gämfersee em Jura noo dureggangen isch.
Der Ortsname vo Vernéaz isch im ene Dokumänt vo ane 1194 s erschte Mol gnännt.
Nouilly
Nouilly (ditsch 1915–18 Niverlach, 1940–44 Nieverlach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Nouilly lijt e bààr Kilometer nordeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 180 un 252 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Vany ìm Nordweschte, Failly ìm Norde, Servigny-lès-Sainte-Barbe ìm Nordoschte, Mey ìm Weschte, Noisseville ìm Oschte, Vantoux ìm Sìdoschte, Coincy ìm Sìde un Montoy-Flanville ìm Sìdoschte.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Nouilly ghert zem Lorrain.
Tour de France
D Tour de France vo de Fraue – La Grande Boucle Féminine Internationale – isch vo 1984 bis 2009 usdrait worde. D Lengi und d Bedütig si im Vergliich zur Tour vo de Manne marginal gsi.
D Klassemänt
Bi dr Tour de France git s e baar Klassemänt, wo die jewiilige Füehrer von ene e bsunders farbigs Liibli aahai. Die Liibli wärdene in ere Zeremonii aagleit im Augeblick, wo d Klassemäntblatzierige berächnet si. Wenn e Fahrer bi zwei Klassemänt füehrt, het er s wichdigere Liibli aa, und s andere Liibli bechunnt dr Zweiti im Klassemänt. Dr Eddy Merckx isch 1969 dr einzig Fahrer gsi, wo je die wichdigste drei Liibli, s gääle, s grüene und s Punktliibli bi dr gliiche Tour in Paris aaghaa het.
Partita
Partita (ital., von partire = däile) isch d Bezäichnig für dr äinzelni Däil (Satz) von ere Danzfolg oder Variazioonsräije. Sit em 17. Joorhundert wird d Bezäichnig au allgemäin für Instrumentalstück oder für Serie vo Setz im Sinn vo dr Suite verwändet. E bsundrigi Form isch d Choral-Partita, wo binere noch em Choralthema figurierti Variazioone chömme.
GC Unihockey
GC Unihockey isch en Schwiizer Unihockeyverein us de Stadt Züri, wo i de höchschte Schwiizer Liga, de Nationalliga A spillt.
Gschicht
GC Unihockey isch im März 2002 duur e Fusion vo de Clubs UHC Cosmic Züri, UHC Züri und de Züri Lakers gründet worde. Demit de Verein d'Uflage vo Swiss Unihockey het chönne erfülle, hend d'Züri Lakers denach no mit em polysportive Verein GC fusioniert.
Nach de Aameldig im Jaar 2002 isch de Verein für d'Saison 2002/03 spiilberechtigt worde. Sowohl die erschti Mannschaft vo de Herre wi au die vo de Dame hend i de erschte Saison chönne i de Nationalliga A spiile. Zersch het de Verein nur e provisorische Spiillizenz vo de Liga-Lizenzkommision übercho. Nachdem er het chönne ufzeige, dass all Lizenzuflage erfüllt sind, het Swiss Unihockey di definitiv Lizenz für GC Unihockey bestätigt.
Blindheit
Under Blindhäit verstoot mä die usbrägtisti Form von ere Seebehinderig, wo s wisuelle Woornäämigsvermöge vo äim oder vo bäide Auge ganz feelt oder nume no ganz wenig drvo vorhanden isch. Si cha aagebore (Geburtsblindhäit) oder erworbe si und isch mäistens irreversibel. Wenn bäidi Auge blind si, isch das e schweri Behinderig, und in modärne Länder wird dr Blind vilmol vom Staat vo Gsetz us understützt.
Es git vil Organisazioone, wo de blinde Lüüt mit Root und Hilfsmittel s Läbe wänd erliechtere. I dr Schwiiz sind die im Schwiizerische Zentraalveräin fürs Blindewääse zämegschlosse, wo ane 1903 im Mäitliblindehäim z Züri ggründet worden isch. Die gröschti Organisazioon vo dr Schwiiz, wo sech für Lüüt, wo so ne Behinderig hend, tuet ysetze, isch der Schwiizerisch Verband für die Blinde und die Seebehinderte.
Wald (Allgäu)
Wald (amtlich Wald) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Geografi
Wald leit sidweschtlich vo Marktoberdorf un eschtlich dr Wertach. Vo dr Gmarkung sin 76,6 % Landwirtschaftsfleche, 9,7 % Wald, 11,7 % Sidlungsfleche un 1,9 % sunschtige Fleche.
Gschicht
Wald isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1397, dr Weiler Barnstein scho 1059.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 0,5 % gleage.
Religion
93,9 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 4,2 % evangelisch.
Verwaltung
Wald hot mit dr Gmoanda Isebeärg, Hopfrau, Lengawang, Rückholz und Seag a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. D Birgermaischtere vo Wald isch d Hanni Purschke.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Wald ghert zum Oschtschwäbisch.
Odrazheim
Oderze (frz. Odratzheim, dt. Odrazheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Oderze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 884.
Verwàltung
vun Oderze ìsch. Oderze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Oderze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rot un Wiss (Zeitschrift)
Rot un Wiss isch e Zitschrift, wu im Elsass un z Lothringe (Departmang Moselle) rüskumme isch. S Brogramm vu däre Monetszitschrift wird in dr Untertitel dittlig, wu si gha het, under anderem: D Rot un Wiss het d Elsässisch Volksunion (EVA) (= Union du peuple alsacien (UPA)), e gleini autonomischtischi Bartei, unterstitzt.
Vorgänger un ähnlig Gsinnti
Anne 1972, wu Rot un Wiss grindet wore isch, un bal druf sin mehreri Zitschrifte firs Elsiss entstande: "Uss'm Follik", "Klapperstei", "Alsace Rouge", "GEWANN", "Mensuel d'Alsace", "Budderfladde" un anderi. Speteschtens in dr 80er Johr sin diä letschte vu däne wider iigange. (Nit berucksichtigt sin do D'Heimet un Land un Sproch.) Anne 1976 isch d "Voix d'Alsace-Lorraine - europäische Stimme Elsass-Lothringens" iigange; si isch 1956 vum Camille Dahlet grindet wore; ihre Läserschaft seig noch em Änd zu Rot un Wiss ibergange. Anne 1985 isch d groß katholisch, ebefalls regionalischtisch iigstellt "Der Elsässer - Le Nouvel Asacien" vum Märkt verschwunde, eso hets jetz numme no drei großi gää, wu sich d Iiflusszone ufdeilt hän: d Tageszittige L’Alsace (Oberelsass), Dernières Nouvelles d’Alsace (Unterelsass), Républicain Lorrain (Lothringe).
D Macher vu Rot un Wiss
D Rot un Wiss isch anne 1975 vum Bernard Wittmann grindet wore un het bis im Summer 2004, wu si iigstellt wore isch, 305 Üsgabe erläbt. Vu 1989 bis 1997 isch dr Gabriel Andres Chefredakteer gsii. Drno isch er wäge me politische Justiz-Verfahre, wu gege ne agsträngt wore isch, zruckdrätte, zum sinene Kollege dr Rucke frei halte. Des het aü e Generationswägsel bedittet. Diä negschte Chefredakteer sin dr Karl Goschescheck (1997), dr Bruno Wolff (1997-2003) un fir diä letschte Nummere 2004 dr Jérôme Goepfert gsii.
Inhalt
Rot un Wiss het bis in d 90er Johr ungfähr d Helfti vu dr Artikel uf Standardditsch gha, dr Räscht uf Franzesisch. Gedichter oder kurzi Text uf Elsässisch oder Lothringer Blatt sin sälte gsii. E Tendenz zu dr Abnahm vum Ditsche het sich scho uf dr Titelsitte zeigt; diä isch ürspringlig fascht numme ditsch gsii, in dr Niinziger viilmol aü franzseisch; dr Adeil vum Ditsche im Heft isch in dr 2000er Johr mänkmol uf e Drittel oder wenniger gsackt.
Vivre l'Alsace
E Johr noch em Änd isch dr Titel Rot un Wiss vun ere neij grindete modärne Illustriärte, vu L'Alsace autrement, parallell witergfiährt wore. D Abonnänte vu dr alte Rot un Wiss sin ufgruefe wore, s neij "magazine" z abonniäre. Des isch alli zwoo Monet vum Thierry Hans mit 48 bis 62 Sitte rüsgä wore. Noch anne 2005 het si sich in Vivre l'Alsace umgnännt, Rot un Wiss isch ass gleine Schriftzug no im Titel bliibe; Motto: "Bimestriel pour une Alsace qui décoiffe" (= Zweimonetszitschrift fir e Elsiss, wu ...). Bi dr alte Rot un Wiss isch dr Adeil an ditsche Artikel bis zum Schluss no fascht e Drittel gsii, aber alliwiil wenniger wore; in dr Vivre l'Alsace sin drei oder viär Sitte in däm dicke Heft uf Ditsch, ei Comic-Sitte uf elsässisch (= Sticker 10 Sätz).
Tonic
Anne 2008 het aü Vivre l'Alsace miäße zuemache; mehreri Sitte "Vivre l'Alsace - Rot un Wiss" wäre jetze vu dr elsässische Informations-, Humor- un Satire-Zitschrift Tonic wittergfiährt, sin also e Bstandteil vu däre. D Tonic het dr Untertitel "Informations, Humor et Satire en Alsace - tout ce que vous ne devenz pas savoir sur votre région" (Informatione, Humor un Satiri im Elsass - alles, was Ihr nit sotte wisse iber eieri Region). In dr Nr. 122, Dezämber 2008, sin 9 Sitte "Vicre l'Alsace - Rot un Wiss", mit Theme wiä zum Biispiil: S ganz Heft isch uf franzesisch; uf Sitte 52 hets e gleini elsässisch-alemannischi Spalte, wu d Abschaffung vu dr elsässische Fernsehsändung "Sür un Siess" moniärt wird.
Tonic kunnt alli Monet rüs; wiä s alt Vivre l'Alsace wird si vum Thierry Hans rüsgä un isch zimli brofessionäll gmacht. Schefredakteeri: Alexandra Vallat.
Bezirk Lausanne
De Bezirk Lausanne (fr. District de Lausanne) isch e Verwaltigsainhait vom Kanton Waadt i de Schwiz. De Hoptort isch Lausanne.
Dr Kanton Waadt isch am 1. Januar 2008 nöi gliideret worde und sit denn ghöre d Gmeinde unde nooche zum Bezirk Lausanne:
Gschicht
De District isch bis zum 31. Dezämber 2007 in d Cercles (alem. Chrais) Lausanne, Pully und Romanel ufdailt gsii. Zum District hän bis Ändi 2007 12 Gmainde ghört, är isch 84.75 km² gross gsii un het Ändi 2006 195'602 Iiwohner ghaa.
Dian Fossey
D Dian Fossey (* 16. Jänner 1932 z San Francisco, Kalifornie; † wahrschyns am 26. Dezämber 1985, dod ufgfunde am 27. Dezämber 1985 im Karisoke Research Center, Ruanda ) isch e US-amerikanischi Zoologi un Verhaltesforscheri gsii, wu vor allem iber s Verhalte vu dr Bärggorilla gforscht het un si fir dr Schutz vun ene yygsetzt het. S brait Publikum het si chänneglehrt, wu 1988 Motiv us ihrem Lääbe unter em Titel Gorillas im Nebel mit dr Sigourney Weaver in dr Hauptroll verfilmt wore sin.
Lääbe un Wiirke
D Dian Fossey het zerscht Ergotherapeuti glehrt. Anne 1963 isch si zum erschte Mol uf Oschtafrika graist, wu si em Louis Leakey sy beriemt Uusgrabigsstätt in dr Olduvai-Schlucht bsuecht un speter im kongolesische Kabara ihri erscht Begegnig mit Gorilla ghaa het.
Dr Leakey, wu si as Paläontolog mit em Brobläm bscheftigt het, wie dr Mänsch wore isch, het au ne ganz bsunder Inträssi am Verhalte vu dr Mänscheaffe as dr negschte Verwandte vum Mänsch ghaa. Är het scho d Waiche stellt ghaa, ass d Jane Goodall ihrie Fäldforschig an Schimpanse z Tansania het chenne uufnee un d Birutė Galdikas en ähnli Projäkt an Orang-Utan z Borneo verwirkliche, voreb d Fossey ihn 1966 schließli iberzygt ghaa het, ass si di gaignet Person sei, go ne Langzytstudie iber s Verhalte vu dr Bärggorilla ufnee. Derzue het d Fossey welle uusefinde, wie vyl Bärggorilla s iberhauot no git.
In Fachkrais het mer d Fossey dur ihri Dokumentarfilm un Artikel in dr Zytschrift National Geographic bal gchännt, isch aber wäge ihre aigewillig Methodik wisseschaftli umstritte blibe. Anne 1974 het si if dr Basis vu ihre Studie an dr University of Cambridge in dr Arbetsgruppe vum Robert Hinde ihri Doktorarbet yygee.
D Fossey het gege Wilderer un fir d Erhaltig vum ruandische Nationalpark kämpft. Als furt het si all ihri Chreft mobilisiert, go d Wälteffetligkait dervu z iberzyyge, ass dr Schutz vu dr Gorilla notwändig sei. Im Kampf gege d Wilderer het si aber e baa Mol frogwirdigi Mittel bruucht. Gege afrikanischi Regierigsverdrätter soll si dailwys uubeherrscht un kolonialistisch ufdrätte syy. Si het as schwirigi Person gulte. Vu Yyhaimische isch si „Nyirmachabelli“ gnännt wore, was „d Frau, wu ainsam im Wald läbt“ haißt.
Am Morge vum 27. Dezämber 1985 isch d Fossey mit yygschlagenem Schädel in ihre Hitte im Karisoke Research Center ufgfunde wore. Bis hite het ihre Dod nit chenne ufklert wäre.
Dr kanadische Schriftsteller Farley Mowat schrybt in syre Biografy iber d Dian Fossey, s sei arg uuwahrschynli, ass d Fossey dur Wilderer umbrochr wore sei. Wilderer hätte ohni Brobläm un mit relativ gringem Risiko d Fossey im Wald chenne verschieße. In ihre Hitte dergege isch zum Kampf mit ihrem Merder chuu. D Fossey het s no gschafft, e Pischtole z finde. D Munition het aber s falsch Kaliber ghaa. S sei arg wahrschynli, ass d Fossey vu söllne umbroch wore sei, wun in ihre ne Hinderigsgrund fir di turistisch un finanziäll Uusnutzig vu dr Gorilla gsääne hän. E Mord im Wald hätt em Turismus gschadet. Di ruandisch Turismusbeherde het e baar Mol versuecht ghaa, d Fossey us em Land z dyybe. Wuche vor ihrem Dod hän si ere d Verlengerig vum Visum verwaigeret. D Fossey het s aber dur e ihre wohlgsinnte hoche Beamte vu dr yywanderigsbeherde gschafft e nei Visum fir zwei Johr z iberchuu. Dr Mowat glaubt, d Verlengerig vu ihrem Visum sei dr Fossey ihre Dodesurdail gsi. Sälli, w uno dr Biogafy vum Mowat versuecht ghaa hebe, dr Fossey s Forschigszäntrum ewägznee, seie di ruandisch Turismusbeherde ORTPN, uusländischi Naturschutzorganisatione (WWF, AWF, FPS un Mountain Gorilla Project) un e baar vu ihre eemolige Studänte (Harcourt, Stewart, Vedder, Watts) gsii. Die Organisatione heebe vylmol Spände im Name vu dr Fossey gsammlet, drotz ass nyt vu däner Gälder an d Fossey un ihri Anti-Wilderer-Patrullie gange sei. Statt däm wäre di maischte Mittel in dyyri Turismusprojäkt gflosse un an s no dr Fossey „nutzlos Parkmanagement“. In ihre letschte zwai Johr het d Fossey aagee, si kai ainzige Gorilla me verlore, derwylscht s Mountain Gorilla Project, wu dur di gnännte Organisatione gsponseret wore sin un s Biet um dr Sabinyo hän solle iberwache, versuecht heb, e baar Dodesfäll dur Wilderer z verhaimliche mit dr Bhauptig, Chrankete, wu dur Turischte iberdrait wore seie, seie d Dodesursach gsii.
Dr Fossey isch no ihrem Wunsch uf em Gorillafridhof vergrabe wore, wu si in dr echi vu ihre Forschigsstation aaglait ghaa het.
Wirdigunge
D University of Cambridge het ere anne 1980 d Ehredokterwird verlihe.
Anne 1988 isch unter dr Reschyy vum Michael Apted dr Spiilfilm Gorillas im Nebel noch em glychnamige Buech drillt wore. D Hauptroll vu dr Dian Fossey het d Sigourney Weaver gspiitl. Si isch 1989 fir die Roll fir e Oscar nominiert wore. Dr Film isch mit em Golden Globe uuszaichnet wore. D Sigourney Weaver isch Ehrevorsitzeri vum Dian Fossey Gorilla Fund, wu si fir Erhaltig vu dr vum Uustärbe bedropote Bärggorilla yysetzt.
Dr Aschteroid (23032) Fossey isch no dr Dian Fossey gnännt wore.
Deutsche Mark
Die Dütschi Mark (umgangssprochlich D-Mark, Mark) isch e ehemoligi dütschi Währig.
Münze
Noch em Änd vom Zweite Wältchrieg hät mer z. D. Zigarette, Schoggi und Kaffi als Ersatzwährig gnoh. Mit de Währigsreform isch di dytschi Mark als eiheitligi Währig für Westdütschland entstande. Am 8.9.1950 sin die erschte D-Mark-Münze zu 1, 2, 5, 10, 50 Pfennig und 1 DM prägt worde, wo ihr Usseh bis zu de Yfiehrig vom Euro nümmi verändert hän. 1951 isch s erschte 2-Mark-Stück prägt worde, wo dörtmols no de 1-Mark-Münze ähnlig gsi, 1957 aber durch e anderi Version ersetzt worre isch. 1969 hät mer no mol e neus ygfiehrt. Uff de Rucksite sin je noch Prägigsort anderi Persone abbildet gsi: Die erschti Münze zu 5 Mark isch 1951, sällemols uss Silber, usege worde. 1975 hät mer si durch e anderi Münze ersetzt, wyl s Silber z dür worre isch.
Uff de Münze isch je noch Prägeort e andere Büechstabe z seh:
A = Berlin
D = Münche
F = Stuttgart
G = Karlsrüeh
Schyn
1961 sin neui Schyn, wo meh "dütsch" usgseh hän, ygfiehrt worre. Zwüsche 1989 und 1992 hät mer no mol neui Schyn druckt, wyl sälli fälschigssicherer gsi sin.
1990 bis 2002
Mit de dütsche Währigsunion isch d D-Mark au in de DDR gültig worre. Die friehneri Währig, d DDR-Mark, wird abgschafft.
1999 ersetzt de Euro d D-Mark als Büechgeld, ab 2002 wird er d Währig vo de EU. D Banke dusche bis Änd Februar zum Wechselkurs 1 Euro = 1,95583 DM um, spöter sin sie nümmi dezüe verpflichtet. D Landeszentralbank duscht noch wie vor D-Mark gebührefrei um, datsächlig sin aber am 30.11.2005 immer no 15,05 Milliarde DM im Umlauf gsi; e kleine Deil devo wahrschínts z Osteuropa. Au im Einzelhandel isch d D-Mark immer no präsänt. So ka mer z. B. bi C&A sit Änd Novämber 2005 widder demit zahle.
Schyn
Sicherheitsmerkmol sin gsi:
École supérieure d'électricité
D École Supérieure d’Électricité (churz Supélec) isch e französische Ingenieurhochschuel (Grande école) gsii. Si het im e dreijehrige Studium Elektrotächnik-Diplomingenieur uusbildet. Di staatli Schuel isch anne 1894 im 15. Arrondissement vu Paris vu dr Société Internationale des Électriciens (hite Société des électriciens et des électroniciens) grindet wore. Aafangs isch d Hochschuel in dr rue de Staël gsii, speter im Pariser Vorort Malakoff. Syter anne 1975 het d Supélec ihre Sitz z Gif-sur-Yvette, 20 km sidli vu Paris. Anne 1972 isch e Zwygstell z Rennes ufgmacht wore, 1985 z Metz. Zum 1. Jänner 2015 isch d Supélec mit dr École centrale de Paris zue dr neie CentraleSupélec fusioniert wore.
Vilars NE
Vilars isch en Ortschaft i der Gmeind Val-de-Ruz im Kanton Nöieburg.
S Dorf lyt im Tal Val de Ruz zwüsche Fenin und Saules.
Bis 1874 isch Vilars en eigeti Gmeind gsi; dänn het se sech mit Fenin und Saules zämetoo. So isch d Gmeind Fenin-Vilars-Saules entstande. Die isch im früenere Bezirk Val-de-Ruz gsi.
Uf en 1. Jänner 2013 het Fenin-Vilars-Saules zäme mit anderne Gmeinde im Val de Ruz die nöi gross Gmeind Val-de-Ruz pildet.
Schweizer Bobbahn
D Schwyzer Bobbahn isch e Achterbahn im Europa-Park z Ruescht. Si isch 1985 eröffnet worde und isch damals e richtigi Wältneuheit gsi. D'Wage vo dr Bahn fahre nit uf Schiine, sondern uf eme us Stahlrohr härgstellte künstliche Iiskanal.
Technischi Date
D 'Schwyzer Bobbahn bsitzt fünf Züg. Jede Zug bsitzt sechs Wage und in jedem Wage hän zwo Persone Platz. Total hän in jedem Zug zwölf Persone Platz. Pro Stund bsueche ca. 1'220 Persone die Bahn. Si isch 487 Meter lang und erreicht e maximali Gschwindigkeit vo 50 km/h. D'Bahn isch am höchste Punkt öppe 19 Meter hoch und d Fahrzit duurt öppe 1 Minute und 45 Sekunde. Es git vier Brämse. Somit könne alli Züg glychzitig uf dr Strecki fahre.
Gschicht
D'Bahn isch 1985 eröffnet worde und isch zu dere Zyt e absoluti Wältneuheit gsi: Die erschti Achterbahn, wo nit uf Schine fahrt. Somit isch dr Härsteller Mack Rides berühmt worde.
Fahrt
D'Stationsplattform vo dr Bahn bestoht useme originale Burehuus us Adelbode. S'Dach dervo isch mit ere 300 Tonne schwere Granitplatte überdeckt. Nochem Start zieht dr Kettelift dr Zug diräkt noch obe. Denn beschleunigt dr Zug uf ca. 50 km/h und fahrt dur e originals Schwyzerdorf us Holzhüser, wo aber erscht spöter errichtet worde isch.
Ependes FR
Ependes (patois [a ɛˈpɛːdɛ]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Ependes liit ùf, 6 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg am Nordhang vam Bois d'Amont. Zue de Gmiin Ependes ghööre ds Dorf Sales ù de Wyyler Petit Ependes. Va de Gmiinflechi si 68 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,3 % Waud ù 8,7 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Ependes si Marly, Villarsel-sur-Marly, Le Mouret, Ferpicloz, Senèdes ù Arconciel.
Gschicht
Ependes isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1142 aus Spindis (1163 Espindes).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,7 % gläge.
Gesellschaftsinseln
Uf iine läbt e groosse Däil vo dr Bevölkerig vo Franzöösisch-Polynesie.
Ependes FR
Religion
83,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1034 Yywoner 87,7 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 9,3 % Tüütsch ù 3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 17 va de 1034 Yywohner ggredt.
Gesellschaftsinseln
Geografii
D Gsellschaftsinsle si e dropischi Südseeinselgrubbe vo vulkanischen Ursprung. Wirtschaftlig si si dr wichdigst vo de fümf Archipel vo Franzöösisch-Polynesie.
Si wärde in zwäi Grubbe iidäilt: Uf dr Hauptinsle Tahiti, wo uf ere 50 % vo de Iiwooner vom Archipel lääbe, befindet sich au d Hauptstadt vo Franzöösisch-Polynesie, Papeete.
D Insle si vor allem in dr Region vo dr Küste besiidlet. Im Innere, wo gebirgig und schweer zuegänglig isch, läbe nume wenig Lüt.
S Klima
S Klima uf de Insle variiert je noch dr geografische Laag zwüsche dropisch und subdropisch. Dank dr Hitz, dr seer hooche Luftfüechtikait und em fruchtbare vulkanische Boode si uf de Insle dichti Räägewälder gwaggse. Mä underschäidet zwäi Jooreszite: e häissi Jooreszit vom Novämber bis zum Merz e chüeleri Jooreszit vom April bis zum Oktober.
Voëns-Maley
Voëns-Maley isch en Ortsteil vo der Gmeind Saint-Blaise im Kanton Nöieburg.
Es sind eigentlech eifach zwöi chlyyni Wyyler am Bärghang oben am Dorf Saint-Blaise.
Bis 1887 isch es aber doch en eigeti Nöieburger Gmeind gsi. Uf 1888 hät sech die der Gmeind Saint-Blaise agschlosse. Die het dozmol zum Bezirk Nöieburg ghört.
Bi Voëns isch e Golfplatz.
Neulingen
Neilinge (amtli Neulingen) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Neilinge lyt rund zeh Kilometer nerdli vu Pforze uf dr Bauschlotter Platte. D Nochbergmaine vu Neilinge sin Pforze, Ispringen, Ölbronn-Dürrn, Königsbach-Stein, Bretten, Eisingen, Kieselbronn un Knittlingen
Dr Baan bstoht us 62,8 % Landwirtschaftsflechi, 22,2 % Wald, 14,5 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Neilinge ghere d Ortsdail Bauschlott, Neilinge un Nußbaum.
Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1974 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Bauschlott, Nußbaum un Göbrichen. Bauschlott isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1071 as Buslat, Göbrichen anne 1092 as Gebrichingen un Nußbaum im Lorscher Codex anne 883 as Nuzboumen.
Verwaltig
Neilinge het si mit Kisselbronn un Elbronn-Diarn zum Gmaiverwaltigsverband „Neilinge“ zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Neilinge isch dr Michael Schmidt.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Nußbaum ghert zum Sidfränkisch, dr Dialäkt vu Göbrichen un Bauschlott zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Vilars
Vilars isch de Name vo däne geografische Objekt:
10. September
Dr '''10. Septämber''' isch dr 253. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 254. in Schaltjohr), dodermit blybe no 112 Däg bis zum Änd vum Johr.
Hardt (Schwarzwald)
Hard (amtlich Hardt) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Hard leit am Oschtrand vom mittlere Schwarzwald uf em waldreiche Hardt. Nochbergmoede send d Stadt Schramberg em Norde ond Weschte, Eschbronn em Oschte ond em Side Königsfeld em Schwarzwald-Boor-Kroes em Side.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 49,3 % Landwirtschaftsfleche, 36,4 % Wald, 14 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Hard gheret s gleichnamig Dorf, d Sidlonge Teilen ond Tischneck, dr Weiler Hugswald, d Hef Friedrichsberg, Nägelessee, Nonnenberg ond Steinreute ond dr Wohnblatz Neuwelt.
Gschicht
Bis 1840 hot Hard zue Mariazell ghert.
Verwaltong
Hard hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
Dr Schuldes vo Hard ischt dr Herbert Halder.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Hard ghert zom Oberrheialemannisch
Romansweiler
Gschìcht
Rumedswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rumedswiller ìsch. Rumedswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rumedswiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Esther Strube
D Esther Edwina Strube (* 28. Februar 1932 z Gietebach as Esther Edwina Löffler; † 1. Novämber 2021) isch e dytschi Autori, Bibliothekari un Kommunalbolitikeri gsii.
Lääbe
D Esther Löffler isch e Dochter vum Otto Löffler un syre Frau Johanna geb. Mayer gsii. Si isch as zwaits vu vier Chinder im Otmers-Hiisli uf d Wält chuu gsii un isch mit ihre zwee Brieder un dr Schweschter z Gietebach ufgwachse. Ihre Vater isch Automatedraier un Gwerkschafter gsii, ihri Mueter het mit Haimarbet s Familieyychuu ufbesseret.
D Esther het dur dr Chrieg nume insgsamt sechs Johr uf d Volksschuel chenne, anne 1946 het si dr Abschluss gmacht.
Anne 1947 het si z Radolfzell d Briefig fir e Lehrerseminar bstanden un isch derno ai Johr uf s Seminar z Lohr gange. Mit dr Wehrigsreform anne 1948 het d Familie aber kai Gäld me ghaa derfir, wäge däm het d Esther s Seminar verloo, isch uf Gietebach retuurgange un het ab Jänner 1949 as Hilfsarbaiteri bi dr Firma Hanhart un bi dr Uhrefabrik Schatz gschafft.
Anne 1956 het si dr Lothar Strube ghyrote, wu vu Diringe gsii isch un as Haimarbaiter fir d Firma Faller gschafft het. Si het zwai Chinder kriegt, e Suhn, Ingolf, un e Dochter, Marianne, un 13 Johr lang as Haimarbaiteri fir e Spiilwarefabrik gschafft.
In dr 1960er Johr het d Strube Furtbildige iber Färnkirs gmacht, unter anderem iber dytschi Literatur. In däre Zyt het si as freii Mitarbaiteri fir e Zytig gschribe un au ihri erschte Schrybversuech uf Alemannisch gmacht. Ab 1970 isch si Werksredakteuri bi dr Firma Faller gsii
Im Johr 1973 isch d Familie uf Furtwange umzoge. Im nämlige Johr het d Esther Strube as Bibliothekslaiteri bi dr Biecherei vu dr Fachhochschuel aagfange. Dert het si 18 Johr lang, bis anne 1992, gschafft.
Cape Tribulation
Dr Naame chunnt drvo, ass im James Cook si Schiff uf sinere erste Südseeräis am 11. Juni 1770 dört uf Grund gloffe isch und fast verlore gange wäär. D Repratuur het e Moonet brucht und erst denn het dr Cook chönne witerfaare.
Es het e Siidlig uf em Kap mit öbbe 150 Iiwooner. Mäistens cha mä mit eme normale Auti aanefaare. Dr Wääg goot mit ere Fääri über e Daintree River. Dr Ort sälber bestoot us meerere Resorts bzw. Unterkümft und e baar Restorant. Nördlig vom Kap lit Cooktown, wo mä en Allrad-Faarzüg brucht für zum aanezchoo.
Esther Strube
Lääbe
1983 isch d Strube mit ihre Familie an dr Hofrain z Schönenbach zoge, wu si bis ztue ihrem Dood anne 2021 gwohnt het.
Cape Tribulation
Cape Tribulation ghört zum UNESCO-Wälterb vo de Wet Tropics of Queensland.
Esther Strube
Lääbe
Anne 1969 isch d Esther Strube in d SPD yydrätte. Si isch vu 1980 bis 1989 fir ihri Bartei im Gmaindsrot vu Furtwange ghockt un isch in däre Zyt au Jugedscheffi z Villinge gsii. Zeh Johr lang isch si stellverdrättendi Vorsitzeri un speter Bysitzeri im Vorstand vum SPD-Ortsverain gsii un ibergangswys au mol Vorsitzeri vum DGB-Ortskartell. Si het si in ihre Bartei iberregional in verschidene Arbetskrais vum Landesverband engaschiert.
Nodäm si in Ränte gangen isch, het si 1993 bim Südkurier as freii Mitarbaiteri aagfange. Syterhär het si as „Brigittle“ all Wuche d Mundartglosse „Faadezainli“ gschribe. Mit däre Kolumne isch si au iberregional bekannt wore. Anne 1997 het si im Drey-Verlag ihre erscht Buech uf Alemannisch puliziert, „Täik it iisi / Us em Faadezainli“. D Christa Hajek schrybt im Südkurier zum 80. Geburtdag vu dr Strube anne 2012:
Im Johr 1998 het d Strube vu dr Stadt Furtwange d Burgermedallie verlihe kriegt.
2009 isch s Buech „Der gute Geist im Hintergrund“ uusechuu, wu d Strube d Lääbesgschichte un Schicksal vu Fraue us em Obere Bregdal zämedrait het, vum Mittelalter bis in s 20. Johrhundert, vu Häxeprozäss, Uhrmacherne un Straufläächterne, em Missbruuch vu Zwangsarbaiterne, vu Gwalt in dr Familie, vum Bydrag vu dr Fraue zum Verdienscht un dr mangelhalfte Bildig. D Strube het fir des Buech e Huffe Quälle uusgwärtet ghaa un e großi Zahl vu Detail zämegstellt.
Aafangs 2018 isch d Strube vum Furtwanger Geschichts- und Heimatverein zum Ehremitglid ernännt wore.
Atlantica SuperSplash
D'Atlantica SuperSplash isch e Wasserachterbahn im Europa-Park z Ruescht. Mit 30 Meter Höchi, isch si die vierthöchschti Achterbahn im Park.
Technischi Date
D'Bahn het sechs Wäge. Jede Wage het vier Reihe und in jedere Reihe, hän vier Persone Platz. Das sin pro Boot 16 Persone. D'Atlantica SuperSplash isch mit 30 Meter Höchi, die dritthöchschti Achterbahn im Europa-Park. Si bsitzt 2 Hügel (Drops) und cha e Gschwindigkeit vo 80 km/h erreiche. D'Schiine sin insgesamt 390 Meter lang und 4 Meter breit. Pro Stund bsueche ca. 1'400 Persone d Attraktion.
Gschicht
D'Atlantica SuperSplash isch am 19. März 2005 zum 30. Jubiläum vom Europa-Park eröffnet worde und mit ire dr neui Themeberych Portugal.
Fahrt
Als erschtes zieht dr Kettelift s Boot noch ufe. Denn fahrt das uf e Drehschybe, wo s Boot um 90 Grad dreht. Noch däm Vorgang, fahrt dr Wage hinderschi 10 Meter derab und wider duruf. Denn fahrt dr Wage nomol in e Drehschybe, vo sich s Boot wider um die eigeni Achse dreht. Denn stürtzt dr Wage 30 Meter abe und wird vom Wasser vom künstliche See, wo sich unde befindet, abbrämst. Nochhär fahrt's denn wider in d'Station.
Niefern-Öschelbronn
Geografi
Niafern-Eschelbronn lyt am Rand vum Nordschwarzwald, rund sibe Kilometer eschtli vu Pforze. D Nochbergmaine vu Niafern-Eschelbronn sin Kieselbronn, Mühlacker, Wiernsheim, Wurmberg un Pforze.
Gmaigliederig
Zue Niafern-Eschelbronn ghere d Ortsdail Niafern un Eschelbronn.
Fenin
Fenin isch de Name vo däne geografische Objekt:
Niefern-Öschelbronn
Gschicht
Niafern-isch zum erschte Mol gnännt wore um 1082-1091, Eschelbronn anne 835.
Fenin
Fenin isch de Familiename vo däne Persone:
Niefern-Öschelbronn
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Niafern-Eschelbronn ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Obsession
As Obsession (Bsässehäit; vo lat. obsideo: in Aaspruch nee; bsetzt halte; belaagere; bedrücke) wird im umgangssproochlige Sinn e Liideschaft (au e Hobby, wo intensiiv bedriibe wird) bezäichnet. Im ängere medizinische und psüchologische Sproochgebruch handlet es sich drbi um e Zwangsvorstellig oder e Zwangshandlig, wo für d Persoon, wo sä het, unaagnääm oder queelend isch.
Während die Internazionali statistischi Klassifikazioon vo de Chrankhäite und verwandte Gsundhäitsbrobleem Zwangsgedanke und Zwangshandlige in dr Zwangsstöörig zämmegfasst wärde, wird im Diagnostische und Statistische Handbuech vo de Psüchische Stöörige s dünamische Verheltnis vo deene Komponänte sterker bedoont und mä reedet vom ene "Obsessive–compulsive disorder". "Obsessive" bedrifft dr gedanklig Aspäkt und "compulsive" beziet sich uf s Handle.
Beringen
Beringen chan folgendes bedüte:
Steinen (Baden)
Steine (IPA:) isch e Gmei im Landkreis Lörrach z'Bade-Württebärg.
Geografi
Mit em Steinebachtal als Nord-Südachse bildet d' Gmei Steine e geographische Querriegel zuem Wiisedal. Insgsamt erstreckt sich d'Gmei in dr gröschti Usdehnig in dr Horizontale übr 14 km, d' Höchidifferenz zwüsche de Dallag bis zuem Wambacher Wase im Norde betrait fascht 700 m.
Gmeigliderig
Zue dr Gsamtgemei Steine im Wiisedal ghöre sit dr Bietsreform d Ortschafte Endeburg, Hägelberg, Höllste, Hüsige, Schlächtehuus, Steine un Witnau.
Gschicht
Di erschte urkundliche Erwähnige vo Steine un e paar vo sinere hütige Ortsdeil stamme us em 12. Johrhundert. Archäologischi Befund wie alemannischi Reihegräber wiise abr scho uff e früeneri Bsidelig hie. Zue me bemerkenswerte wirtschaftliche Uffstieg vo dr Region isch es im 14. un 15. Johrhundert durch d' Verwertig vo dr Vorko an rotem Buntsandstei g'cho, de für de Wiideruffbau vom zerstörte Basler Münschter verwendet worde isch. Steine het am Afang vom 17. Johrhundert s'Märtrecht kriegt, am End vom 18. Johrhundert e Vieh- un Krämermärt un spöter au e Wuchemärt. Scho sit em 14. Johrhundert hets mit de Orde Höllste, Hüsige un Hägelberg e Vogtei bildet.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Im deilte Schild oben in blau eini us siebe (3 obe, 4 unte) Stei b'stehedi silbrigi Muur uf dr Teilig, unte in gruen e silbrigi Wellebalke. Die siebe Stei stöhn für di siebe Deilort vo dr hütige Gsamtgemei, d' Muur stoht as Symbol für d' Stärki, wo us dr Zämmearbeit erwachst, de Wellebalke für d' Wiise.
Gmeipartnerschafte
Steine isch sit 1983 mit dr französische Gmei Cornimont in de Vogese verschweschteret.
Verpackung
Vrpackonga em Oizlhandl senn a Rfendong mo se mid dr Aifihrong vo de Selbschdbedienongsläda ausbroidad hod. Manche vo dene Bsondrhoida kommad wiedr en Brauch. Em Lädle isch draussa Kolonialwaara gschdanda. Drenna hod s älles gä, wamr wella hod – weil mr blos hod wella derfa was gäba hod.
Aamergonga
<references group=A />
Perth
Perth isch die grössti Stadt im Weste vo Australie mit cirka 1,5 Mio Iwohner und isch d Hauptstadt vo Western Australia. D Stadt wird düre Swan River i North u South Perth trennt. Eine vo de schönschte Plätz isch dr Kings Park. Gläge ufemne Hügu het mr e gueti Ussicht uf dr Swan River ud Stadt. Er bietet Möglichkeite für Barbis (BBQs) u schöni Ligewiesene. Mit Gratisbussene oder z Fuess ischer problemlos vom Stadtzentrum erreichbar.
Perth isch a beliebts Reiseziil für Sprachschüeler us Europa (vor allem Schwizer), Asie (Japaner u Koreaner) und Südamerika (Kolumbier und Brasilianer).
Satellit (Astronomie)
E natürliche Satellit (meistens allerdings Mond gnennt oder au Trabant) isch e Himmelskörper, wo e Planet oder e Planetoid ime Sunnesystem umchreist. Dr Planet oder Planetoid umchreist gmeinsam mit sinem bzw. sinene Mönd, s' Zentralgstirn vum Sunnesystem. Es isch kei Fall bekannt, wo e Mond sinersits wiider e natürliche Satellit hätt, s'git aber mehreri co-orbitali Mönd, also Mönd in ere gliiche Umlaufbahn,
In unserem Sunnesystem hän sex vu acht Planete ein oder mehreri Mönd:
Vu dr bisher kategorisierte drei Zwergplanete hän Mönd:
Au Planetoide (Asteroide) hän Mönd. D'Sonde Galileo het erstmols 1993 Dactyl als Mond vum Asteroid (243) Ida photographiert. 1999 het mer erstmols bim Asteroid (45) Eugenia mitem erdgstützte Teleskop e Mond nochwiise chänne.
Dr Artikel Liste vu de natürliche Satellite enthaltet e Liste vu allene im November 2005 bekannte natürliche Satellite.
11. September
Dr '''11. Septämber''' isch dr 254. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 255. in Schaltjohr), dodermit blybe no 111 Däg bis zum Änd vum Johr.
Pilet
Pilet isch de Familiename vo folgende Persone:
Österreich-Ungarn
Ööstriich-Ungarn isch e Monarchi z Mìttel- bìs Osteuropa gsìì, wùù zwüsche 1867 ùn 1918 existiert hät. Si hät ùs de «im Riichsroot verträttene Chönigriich ùn Länder» (inoffiziell Cisleithanien, ab 1915 offiziell «Chaiserdùùm Ööstriich») ùn de «Länder vu dr Hailige Ungarische Chroone» (inoffiziell Transleithanien oder au Chönigriich Ungarn) bstande. Für die gmäinsaame Instiduzioone vo bäide Riichshelftene, also vo dr Gsamtmonarchii, isch d Bezäichnig kaiserlich und königlich (abkürzt k. u. k.) brucht worde.
Gschicht
D'Entstehig vù de Doppelmonarchi isch s Ergèèbnìs vù me-ne Kumbromìss gsìì. Bsunders nooch de Nìderlage vù ihrer Armee ìn de Chrieg z Idalie ùn mìt Preuße hät di ööstriichischi Regierig mieße iiseh, dass ihr absolutisdischs Riich nìt hät chönne bstoh blibe. Ungarn hätt gärn sinni Bemiehige vùm Abrìl 1848 wìdder ùfgnùù, doodezüe isch allerdings sinni Macht z gring gsìì. Bim Ööstriichisch-Ungarische Ussgliich hät mer versüecht ghaa, d'Indrässe vù de ungarische Verfassig mìt denne vùm ööstriichische chaiserlige Hoof under ei Hüet z bringe. Ööstriich hät deno sälber e Verfassig mieße iifiehre, sodass de Doppelstaat hät chönne entstoh. Ùf de bolitisch Ussgliich isch e wirtschaftlige gfolgt, wùù allerdings alli zeh Johr hät mieße erneuert wèrre.
Ìnnebolitischi Froge sìn vù de beide Parlamänt ùn Regierige unabhängig vù-n-enand entschìde worre. Als gmeinsami Aaglägeheite hän nùmme s Militär ùn d'Gäldbolitik golte. Ööstriich-Ungarn hät e gmeinsami Notebank ghaa, di Ööstriichisch-Ungarischi Bank/Osztrák-Magyar Bank, wùù e gmeinsami Währig usegee hät.
D'Gsetzgèbig isch degege e Sach vù de Delegatione gsìì. Si sìn ìn gliicher Aazahl vù de beide Parlamänt gstellt worre; an ihrer Spìtze isch e gmeinsame Usse-, Verdeidigungs- bzw. Finanzminister gstande. Denäbe hän di beide Monarche, de Chaiser ùn de Chönig, ihri Macht biibhalte.
D'Nìderlaag vù de Armee ùn d'Nationalbewegige nooch em Èrschte Wältchrieg hän em Staat e Änd bereitet. Au wenn d'USA fǜr e Ùfrächterhaltig vù de Monarchi gsìì isch, isch sälli ùf Dräng vù de andere Entente-Mìtglììdstaate ùfglööst worre; als Hauptschuldigi am Chrieg hät mer Ööstriich ùn Ungarn aaglüegt. D'Verdreeg vù Saint-Germain ùn Trianon hän di voorhäär erfolgriichi wirtschaftligi Eiheit usseneandgrìsse ùn au zù neue eethnische Brobleem gfiehrt, wùù mìt zùm Ussbruch vùm Zweite Wältchrieg biidrage hän. D Nachfolgestaate sind nach de Verträg Ungarn, Pole, d Tschechoslowakei, Jugoslawie und Österrich ksi.
Wirtschaft
S halb Johrhundert, wùù ùf de Ööstriichisch-Ungarische Ussgliich gfolgt isch, wird als eins vù de erfolgriichste Zittalter vù de ungarische Wirtschaft aaglüegt. Obwohl s gnau Ussmaaß vù derre Entwìcklig ùmstrìtte isch, stoht fest, dass ùs em friejere Agrarland bìs zùm Aafang vùm 20. Johrhundert e witt entwìckelts Nahrigsmìttelindustriland worre-n-isch, wùù doo drǜbber use au no ìm große Stiil exportiert hät.
Di jöhrligi Entwìcklig vùm Brùttoiichomme isch bi 3,7 ùn spöter bi 3,2 Brozänt gläge. Des bedüttet, dass es sich zwüsche 1867 ùn 1900 verdräifacht ùn vù 1900 bìs 1914 vervierfacht hät. Ìn Bezùùg ùf di nìt-materiälle Iinahme isch s Iichomme e bìtz diefer gläge (2,4 % broo Johr zwüsche 1867 ùn 1913, d. h. es hät sich ufs Gsamt gseh verdräifacht). S Nationaliichomme, wùù au ìm Ussland erwirtschafteti Leistige berùcksichtigt, isch z Ööstriich-Ungarn bi 1,76 % gläge (ìm rästlige Europa durchschnìttlig bi 1,88 %), doodemìt isch es wirtschaftlig stärcher gsìì wie Sǜǜdeuropa odder de Balkan; d'Wirtschaft isch mìt derre vù Bèlgie, Norwege, Holland, Rùssland odder Grooßbritannie vergliichbaar gsìì. Ìnnerhalb vù de Monarchi isch di ungarischi Wirtschaft schnäller gwachse wie di ööstriichischi, sällewääg hät sich Ungarn zù derre Zitt zù de witt entwìckelte Länder chönne zelle.
Chunscht ùn Architektur
De gröscht Deil vù Ööstriich-Ungarn hät e zimli großi wirtschaftligi ùn industriälli Entwìcklig dùregmacht ùn ìn d'Entwìcklig, abber au ìn d'Chunscht isch viil Gäld gflosse. S kulturäll Läbe hät e Blietezitt erfahre; sinni Usswirkige sìn hǜtt no spǜǜrbaar.
D'Architektur vù de ööstriichisch-ungarische Zitt isch hauptsächlig vùm Eklektizismùs ùn em Histrorismùs bsìmmt worre, ìm ganze Land hän älteri Stiil wìdder ùfgläbt ùn sich au vermischt. De einzig neu Stiil isch de Jùgendstiil gsìì, wùù z Ööstriich-Ungarn als Sezession bezeichnet worre-n-isch. Vili Stadtchärn sìn ìn derre Zitt entstande; au s hǜttig Gsicht vù de Städt Wien ùn Budapest wird no vù de dörtmolige Boustiil bstìmmt.
Abhängigkeit (Medizin)
Abhängigkeit, in dr Umgangssprooch Sucht (vo germ. suhti-, ahd. suht, suft, mhd. suht) goot uf „sieche“ (ahd. siuchan, mhd. siechen - s Liide an ere Chranket, zrugg) bezäichnet in dr Medizin s Verlange, immer wider e bestimmte Zuestand z erlääbe, ooni dass mä vil gege das cha mache, au wenn dr Verstand sich vo däm Verlange wett befreije. E Sucht macht s schweer bis ummööglig d Persönlikäit frei z entfalte und macht die soziale Bindige und Schanse vom Süchtige kabutt. In de Fachgebiet Psüchologii und Psüchiatrii wärde verschidigi Forme vo Abhängigkäit beschriibe: In e Hufe offizielle und inoffizielle Iirichdige wird dr Begriff „Sucht“ allerdings immer no verwändet.
Zu de bekanntere Sücht ghöört d Abhängikäit vo legale Drooge wie Dubak und Alkohol, vo illegale Drooge wie Kokain oder Heroin, wo körperlig abhängig mache, aber au vo wäichere Drooge wie Kannabis, wo sich e psüchischi Abhängikäit cha entwiggle, und Abhängikäite, wo nid an Substanze bunde si, wie d Spiilsucht.
Ferpicloz
Ferpicloz (patois [a fɛrˈpiːçjo]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Ferpicloz liit ùf, 7 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg öschtlich vam Bois d'Amont. Zue de Gmiin Ferpicloz ghööre o Teel va de Sidlige Le Mouret ù Rionbotset. Va de Gmiinflechi si 69,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 12,6 % Waud ù 17,5 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Ferpicloz si Le Mouret, Senèdes ù Ependes.
Gschicht
Ferpicloz isch zum eerschte Maul gnamset choo im 12. Jh. aus Frigidum pesclum (1269 Ferpehlou, 1270 Ferpecles, 1300 Ferpecloz).
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 183 Yywoner 85,8 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 12 % Tüütsch ù 2,2 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 8 va de 183 Yywohner ggredt.
Rechberg
Rechberg isch de Ortsname vo:
wie au
Rechberg isch de Name vo folgende Persone:
Nussweiler (bei Bitsch)
Nusswiller (lothrìngisch; frànzeesch Nousseviller-lès-Bitche, bis 1940 Nousswiller-lez-Wolmunster, ditsch Nussweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Calw
Calb (IPA: []; amtlich Calw) isch a Graoßa Kreisstadd em wirttabergischa Doel vom Schwarzwald. D´Gschiichd vo dor Stadd gåd bis ens Middlaldor zrugg. Grinded wårda isch Calb em 11. Jåhrhondord vo de Gråfa vo Calb. D´Aewohner hend´s frihor mid Tuachwäaba, Färba ond Handla vo ire Tiachor zo-ma graoßa Wohlstand bråchd, ond ir Stadd isch dådurch a finanziell bedeidenda Stadd em ehemaliga Großherzogtum Württemberg gwäa. Heid isch Calb d´Kraesstadd vom gleichnamiga Landkraes. Zsema mid de zwåe Landkraes Freudenstadt ond Enzkreis, ond mid-m Staddkraes Pforzheim bilded-or d´Regio Nordschwarzwald. Zum Kraes Calb khaired 10 (moest klaenore) Städd ond 15 Gmaendena. Dia båede graeste Städd em Kraes, Calb ond Nagold (älle zwoe om de 23.000 Aewohnor), weddeifered midenandor, wobei Calb kulturell ond Nagold wirtschaftlich d´Nãs vårna hådd.
Wahrzåecha
D´ frihora "Calwer Deckenfabrik" isch weid ibor Calb naus bekannd gwäa. Vile Calbor traured-or heid no nåch, weil-se amål dor graest Arbeidgebor gwäa isch, ond fast vo jedora alda Calbor Familie äbbor då gschaffd håd.
Calb isch a wichdiga Schualstadd mit älle Schuala, vo dor Grondschual iber älle weidorfirende Schuala bis zor SRH Hochschual. Uff-m Wimberg geid´s a graoß Berufsschualzendrum. D´ehemaliga Lateinschual isch heid a Gymnasium ond hoesd nåch-m berimdesta Calbor "Hermann-Hesse-Gymnasium". S´kuturelle Läaba en Calb isch prägd vo-ma ausgsprocha reicha musikalischa Läaba.
Nussweiler (bei Bitsch)
Gschìcht
Nusswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179 àls Nusswilre (1298 Nussiwilre, 1544 Norswiller, 1594 Nosveiler, 1755 Nuszweiller), Dollnbach ànne 1329 àls Villa Dollenbach.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Calw
Gschiicht
D´erschda urkundlicha Erwähnung kommd aus-em Jåhr 1075. Em 11. Jåhrhondord isch Calb em enga Nagoldtal ondor dor Burg vo de Gråfa vo Calb endstanda. Calb isch em Middlaldor a bedeidenda Handelsstadd gwäa, bsonders Tiachor- ond Ledorhandl. 1345 isch Calb ã Wirdaberg komma ond isch bald druff Sitz vo-ma Amt worda. Em 16. Jåhrhondord isch Calb a kurza Zeid lang sogar Urlaubsblätzle vo de wirdabergischa Herzeg gwäa. Em 18. Jåhrhondord isch´s durch d´Fleesorei (Flöserei) zor-a weidora wirdschafdlicha Bliadezeid komma.
Ãfangs vom 19. Jåhrhondord isch s'alde wirttabergische Oberamt Calb mit-em Klosteramt Hirsau vereinigt worda. En dor folgenda Zeid isch dor Omfang vo dem Amt efdors verändred worda ond 1938 schließlich en dor Landkraes Calb überfihrt worda. Nåch-m Zwoeda Weldkriag send vil Vortribene en-d Gegend komma. Calb håd ab 1950 uff-m Wimberg on nuia Stadddoel baut, ond ab 1957 isch dor andore Stadddoel Haemada (Heumaden) grindet worda.
Nussweiler (bei Bitsch)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Nusswiller ghert zem Rhinfrankisch.
Calw
Gschiicht
Bei dor Kraesreform zom 1. Januar 1973 hådd dor Landkreis Calb saen heidiga Omfang kriagd. Er isch Doel vo dor nei grindeda Regio Nordschwarzwald worda, ond zom badischa Regierungsbezirk Karlsrua komma. Jedsd also wird dees wirdabergische Calb vo dor frihora badische Hauptstadd Karlsrua aus verwalded. Em Rahma vo dor Gebietsreform zom 1. Januar 1975 isch Calb om dia bis då nã selbständige Gmaendena Altburg, Hirsau, Holzbronn ond Stammheim vorgraesered worda. Mid dor Voraenigung hådd d´Aewohnerzahl vo dor Stadd d´Grenz vo 20.000 Aewohner iberschridda. Då druffnã hådd d´Schdaddvorwaldung dor Ãdrag uf "Erhebung zur Großen Kreisstadt" gstelld. D´bada-wirttabergischa Landesregierung hådd dem Ãdrad mit Wirkung vom 1. Januar 1976 stadd gäa.