cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Many
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Many lijt rund 30 Kilometer sìdeschtlich vun Metz un sìwe Kilometer sìdweschtlich vun Faulquemont uf re Heche zwìsche 242 un 328 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Many ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1180 erstmals als Niderheim.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Many ìsch. Many ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Many ghert zem Lorrain.
Courtételle
Courtételle isch e politischi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Delsbärg.
Geographii
Courtételle ligt uf ere Höchi vo 441 m ü. M., im Südweschte vo Delsbärg.
Gschicht
Courtételle isch eis vo de 13 freie Dörfer vo de Herrschaft Delsbärg gsi, wo im 1271i in de Bsitz vom Fürschtbistum Basel cho sin. In de Johr 1793i bis 1815i het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort zu Bärn chunnt. Sit de Gründig vom Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghört d Gmeind zu dem Kanton.
Rances VD
Rances (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura-Nord vaudois im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Rances lyt uf eme Hochplatoo iber em Dal vum Mujon, eme Näbefluss vu dr Zihl. D Gmaiflechi umfasst 60,2 % landwirtschaftligi Flechi, 35,8 % Wald, 3,8 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Rances isch zum erschte Mol gnännt wore anne 972/973 as Rancias.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,4 % gläge.
Religion
65,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 15 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,4 %, CVP 1,8 %, FDP 12,8 %, GLP 2,9 %, GP 8,8 %, SP 20,9 %, SVP 42,1 %, Sunschtigi 1,4 %.
Dr Burgermaischter vu Rances isch dr Rémy Cand (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 419 Yywohner 96,7 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,2 % Dytsch, 0,7 % Italienisch un 1,4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Futurismus
Dr Futurismus isch e künstlerischi und soziaali Beweegig im früeje 20. Joorhundert gsi, wo z Italie aagfange het. Es het Themene aagsproche, wo mit em domoolige Konzept vo dr Zuekumft verbunde gsi si, so wie Gschwindikäit, Technologii, Juugend und Gwaltdäätikäit, und Objekt wie s Auti, s Fluugzüüg und die industrielli Stadt. Es isch zwar vor allem en italiänischs Fenomeen gsi, es het aber äänligi Beweegige z Russland, Ängland und in andere Länder gee.
D Futuriste häi sich in alle Kunstforme usgläbt: Moolerei,  Bildhauerei,  Döpferei,  Graafik, Broduktdisäin, Archidektuur und Innenarchidektuur, s Theater, dr Film, d Moode, Textil, d Litratuur, d Muusig und sogar d Gastronomii.D Hauptexponänte vo dr Beweegig si d Italiäner   Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Tullio Crali and dr Luigi Russolo gsi und d Russe Natalia Goncharova, Velimir Khlebnikov, und dr Vladimir Mayakovsky. Zu de wichdige Wärk in dr Litratuur ghööre em Marinetti sis Manifesto of Futurism, in dr Bildhauerei em Boccioni si Skulptur Unique Forms of Continuity in Space, und in dr Moolerei em Balla si Abstract Speed + Sound. Dr Futurismus het Iifluss ghaa uf anderi Beweegige wie d Art déco, dr Konstruktivismus, dr Surrealismus, Dada und zum ene gröössere Graad uf e russischi Rayonismus und dr änglisch Vortizismus.
Hans Schmidt (Architekt)
Dr Johannes «Hans» Schmidt (* 10. Dezämber 1893 z Baasel; † 18. Juni 1972 z Soglio; konfessionslos; Bürger vo Brugg) isch e Schwizer Archidekt, Stadtblaaner, Archidekturtheoretiker und Grafiker gsi.
Biografii
Dr Hans Schmidt isch as Soon vom Geoloog Carl Schmidt und dr Dorothea Charlotte geboreni Hudtwalker z Baasel uf d Wält choo. Noch dr Matuur het er e Semester lang Gschicht, Kunstgschicht und Archeologii an dr Uniwersidäät Gämf studiert. Denn het er e Wolontariat as Bauzäichner im Zürcher Büro vom Robert Curjel und Karl Moser gmacht und het 1913 bim Carl Hocheder und Friedrich von Thiersch an dr TH Münche Archidektur afo studiere. 1917 isch dr Schmidt an d ETH Züri zum Moser und Hans Bernoulli. Dört het er 1918 si Diplom gmacht.
Er het denn e Zitli bim Bernoulli und Ernst Eckenstein gschafft und isch 1920 in d Niiderland gange. Dört het dr Jacobus Johannes Pieter Oud e groosse Iifluss ghaa uf e Schmidt. 1922 het er für e rönommiert Archidekt Michiel Brinkman uf däm sinere Baustell in Rotterdam afo schaffe. 1924 isch er in d Schwiz zrugg. Z Baasel het er 1926 zämme mit em Paul Artaria en Archidekturbüro gründet, wo bis 1930 verschiideni Woonhüüser und Siidligsbaute blaant het. Mit dene het er sich as äine vo de füerende Archidekte vo dr Beweegig vom Nöije Baue brofiliert.
Terre di Pedemonte
Terre di Pedemonte isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Melezza im Bezirk Locarno.
Geografi
D Gmai lyt westlich vu Locarno am Fluss Melezza, wo vum Valle Vigezzo un em Centovalli här chunt. Nochbergmaine sin Maggia, Avegno-Gordevio, Locarno, Losone, Centovalli un Onsernone.
Gschicht
D Gmai isch am 14. April 2013 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Cavigliano, Tegna un Verscio entstande. Si hät urspringli Tre Terre haisse solle, was aber 2012 in Terre di Pedemonte gändert worden isch.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Terre di Pedemonte ghert zum Ticinese.
Hans Streuli
De Hans Streuli (* 13. Juli 1892 z Züri; † 23. Mai 1970 z Aarau; Bürger vo Wädischwiil) isch en Schwiizer Politiker (Regierigs- und Bundesraat) vo der FDP gsii.
Läbe
De Streuli hät a der Äidgnössische Tächnische Hoochschuel z Züri Architäktuur gstudiert. 1918 hät er sis äige Architäktuurbüro uuftaa. 1922 hät er d Clara Püntner ghüraate und dänn mit ere zwoo Töchtere und äin Soon ghaa.
1928 isch er zum Gmäindsbresidänt vo Richterschwiil gwäält woorde und sibe Jaar drufabe, 1935, in Regierigsraat. Deet hät er d Finanztiräkzioon überchoo. Mit sim Voorschlaag für e kantonaali AHV (won er hät wele iifüere, wil d Abstimig uf äidgnössischer Ebeni 1931 bachab ggange isch), isch er 1941 nöd durechoo. Er hät aber chöne d Kantonsfinanze saniere, und 1952 hät s Stimmvolch sis nöi Stüürgsetz aagnaa. Siin Voorschlaag für e kantonaali AHV hät s Volch aber abgläänt. Er isch au Bresidänt vom Organisazoonskomitee vo de nachane birüemte Landesuusstelig 1939 («Landi») gsii.
Am 22. Dezember 1953 isch de Streuli in Bundesrat gwäält woorde und deet em Finanz- und Zolldepartäment vorgstande. Au im Bund hett er gäärn e nöis Stüürsischteem iigfüert, isch aber daademit uf vil Widerstand bi de Bürgerliche gstoosse und gschiiteret. Si isch em aber zmindscht glunge, s Sischteem, so wies halt gsii isch, z stabilisiere. Am 31. Dezämber 1959 isch er zruggträtte.
Bundesbresidänt isch er im Jaar 1957 gsii und Vizebresidänt im Jaar 1956.
Salesianer Don Boscos
De Don Bosco
De Giovanni (Johannes) Bosco (1815–1888) isch en piemonteesische Puurebuet gsy. Er isch uf Turyn, zum deet Prieschter wëërde, und hät deet gsee, wie d Chind und di Jugetlichen i dëren Induschtrystadt verwaarloost sind. Dëne hät er wele hälffe. Starchen Ydruck uf en händ d Schrifte vom Franz vo Sales (1575–1622) gmachet, wos um d Liebi vo Gott und um d Verwürklichung vom Chrischtsy i Prueff und Alltaag gaat. 1854 hät sich drum e Gruppen um de Bosco afa «Salesiaaner» säge, und 1859 isch die religiöös Biwegig ggründet woorde, wo dän 1874 de Paapscht Pius IX. as «Gsellschaft vom häilige Franz vo Sales» anerchänt hät.
Haus Huber
S Huus Hueber isch e dänggmolgschützts Woonhuus an dr Hackbärgstrooss 29 z Rieche.
Salesianer Don Boscos
De Don Bosco
Tiräkt uf de Bosco, wo 1929 seelig- und 1934 häiliggsproche woorden isch, birüeffed sich hüt fascht zwäi Totzet groossi und chlyni Organisazioone. Na sälber mitggründet hät er der Orde vo de «Don-Bosco-Schwöschtere» (hüt öppe 15 000 Fraue) und d Gmäinschaft vo de «Salesiaanische Mitarbäiter vom Don Bosco» (hüt öppe 30 000 Manen und Fraue, ales Läie).
D Gmäind Castelnuovo, wo de Bosco uf d Wält choo isch, ghäisst hüt zu synen Eere Castelnuovo Don Bosco.
Haus Huber
S Huus isch 1928 vom Baasler Archidekturbüro Artaria und Schmidt im Stiil vom Nöije Baue entworfe und baut worde. Zämme mit em Huus Colnaghi und em Huus Schaeffer ghöört s zu de Mäisterwärk vo dr avantgardistische Modärne in dr Schwiz.
Salesianer Don Boscos
Was d Salesiaaner vom Don Bosco mached
D Salesiaaner vom Don Bosco ghööred mit irem Prewäntyvsischteem zun Pionier i de pëdagoogische Jugedaarbet im 19. Jarhundert z Itaalie. Si händ aber scho früe au Niderlassigen i de ganze Wält ggründet und sind hüt (Stand 2009) i 132 Länder aktyv, wo s ales i alem 7610 Yrichtige («Wëërch») füered. Bi dënen Yrichtige gaats um Schuel, Prueffsbildig und Jugedaarbet, und si sind für gschetzti 16 Millioone Chind und Jugetlichi daa – söttig, wos nöd eso äifach händ: Aarmi, soziaal Binaachtäiligeti, Straassechind und Chindersoldaate. Es spilt hüt ekä Role me, wele Glaube die Chind und Jugetliche händ. Hälffe tüend de Salesiaaner rund 150 000 Mitarbäiter wie Leerer und Soziaalarbäiter.
Haus Huber
S vierstöckige Huus stoot e chli vo dr Strooss äwägg kwer zum Hang und si Hauptfront luegt uf e Gaarde im Süüde. Es isch uf eme Staalskelett ufbaut, wo d Ornig vom Entwurf bestimmt. Im Bardeer si Woon- und Ässzimmer, d Schloofzimmer oobe nooche gönge uf e Gang uuse hinde nooche. D Fassade isch zum Däil zue mit Schiebfänster, wo bündig in dr Fassade iibaut si, mänggisch offe as Vorblatz, Balkon oder Therasse.
Salesianer Don Boscos
Was d Salesiaaner vom Don Bosco mached
Tradizioneli geograafischi Schwëërpünkt vo irem Würke sind Latynamerika, Südchina (früener; hüt na Honkong und Macau) und Indie, hüt au de Kongo und Thailand. Aagfange hät d Usslandaarbet vo de Salesiaaner, wo s 1875 as Missionaar uf Argentynie sind. Näbet de Verchündigung vom Glaube isch es dënen alewyl au drum ggange, di «chlyne» Lüüt vor de Groossgrundbsitzer z schütze. S Würken isch aber im Äinzelne nöd unumstritte; gwüssi Fëëler anerchäned d Salesiaaner hüt, anderi Voorwürff wysed s zrugg.
Hindustani
Hindustani isch d Bezäichnig von ere nordindische Sprooch, wo sich us ere d Standardsprooche Hindi, Urdu und Fidschi-Hindustani entwigglet häi. S Wort isch in dere Sprooch e Femininum und wird in Hindi हिंदुस्तानी  gschriibe bzw. ہندوستانی in Urdu. D Bezäichnig stammt us em Persische und bedütet „Indisch“ (äigentlig: „das wo us em Indus-Land chunnt“).
Salesianer Don Boscos
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco organisiert sind
Organisiert sind d Salesiaaner sit 2009 i dënen acht Regioone: «Afrika und Madagaskar», «Amërika Südchegel», «Interamërika», «Mittelmeer», «Mittel- und Nordeuöiroopa», «Oschtasie-Ozaanie», «Süüdasie» (Indie) und, mit eme Sonderstaatus, «Room». Vorane sinds nüün Regioone gsy; d Regioon «Weschtöiroopa» isch doozmaal aber uufglööst und di bitroffene Länder nöi zuetäilt woorde.
Hindustani
Hindustani isch en indoarischi Sprooch und isch in wite Däil vom Norde und dr Middi vom indische Subkontinänt verstande worde. Hüte verstoot mä under Hindustani die mündligi Usgliichssprooch vo Nordindie (und Pakistan), wo in informelle Alldaagssituazione gebrüüchlig isch und andersch as Hindi und Urdu käni feste Reegle het, wo überregional verbindlig si. Dorum isch Hindustani kä Standardsprooch.
D Unterschiid zwüsche Hindi und Urdu
Hindi und Urdu si Warietääte vo dr gliiche Äinzelsprooch (Soziolekt). Ethno-politisch wird dr Sproochezwilling Hindi-Urdu as zwäi verschiideni Usbausprooche aagluegt. Dr Hauptunterschiid isch, ass underschidligi Alfabet verwändet wärde. Hindi wird in Devanagari gschriibe, Urdu in Perso-Arabisch.
Salesianer Don Boscos
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco organisiert sind
Jedi Regioon isch i Provinzen uuftäilt. Zur «Provinz Tüütschland» mit em Hauptsitz Bonn ghöört au d Tüütschschwyz mit em Näbetsitz Möischter.
Hindustani
D Unterschiid zwüsche Hindi und Urdu
Wääred sich dr Wortschatz vo dr Schriftsprooch underschäidet (z. B. Fachwörter und religiöösi Bezäichnige), isch d Grammatik die gliichi und d Usprooch eso äänlig, ass sich Sprächer im Alldaag ooni Broblem chönne verständige.
Haus Huber
S Huus isch 1993 renowiert worde und ins kantonale Dänggmolverzäichnis cho.
Das goldene Zeitalter
Das goldene Zeitalter (Originalditel: L'Âge d'Or) isch e surrealistische Doonfilm vom Reschissöör Luis Buñuel us em Joor 1930.
Inhalt
In de Szeene druf gseet mä e Hufe Lüt - Bürgerligi, Briester, Milidäär - wo mit Boot am Uufer aachömme. Si göön zum Felse, wo vorhär die Gäistlige druf ghockt si und gseen, dass vo deene nume no Skelett übrig si. Mä foot aa, dr Grundstäi vo dr eewige Stadt Rom z lege, aber d Zeremonii wird underbroche. Nääbebii föön e Maa und e Frau aa, sich gschlächtlig im Schlamm afo vergnüege. Si wärde mit Gwalt drennt und dr Liebhaaber wird vo zwäi Manne festgnoo. Dr Verhafteti reagiert uf d Verhafdig üsserst gräizt, schuttet e Hund und e Bättler und verkwetscht Insekte. D Grundstäinlegig goot z Änd und Rom wird baut. Mä gseet Flugufnaame vo Rom und vom Vatikan und verschidnigi absurdi Stadtszeene: E Maa im ene Aazug chunnt us eme Café und isch ganz voll Staub, en andere Maa goot in dr Stroos und shuttet e Giige vor sich här, usw...
Dr verhafdeti Maa isch schliesslig mit sine bäide Bewacher in e Stadt choo. Für zum d Bewacher looswärde, het er ene e Zertifikat zäigt, wo bewiise het, ass er e Verdräter vo dr „Gsellschaft vom guete Wille“ sig. D Bewacher häi en freigloo und si ersti Daat isch gsi, uf dr andere Site vo dr Strooss e Blinde z schutte bis dä umgheit isch. Denn isch er mit em Taxi zun ere Fiir gfaare, won er si Gliebti widergsee het. E Zuugcharre mit bedrunkene Buure isch zmidst duur alles duuregfaare, aber niemerem isch das bsundrigs ufgfalle. Vorhär het die Gliebte e Chue, wo uf iirem Bett glääge isch, us iirem Schloofzimmer uusegschickt. Bevor dr Maa si Gliebti cha dräffe, wird er vo deeren iirer Mueter in e Gsprööch verwigglet. Denn gseet mä, wie im Hoof e Diener si Soon verschiesst, wil dä iim dr Dubak us dr Pfife gestoole het. Die fiini Gsellschaft luegt zue, isch aber nume e chli empöört. Au e Brand in dr Chuchi intressiert d Gsellschaft nit. Wo aber dr Maa dr Mueter vo sinere Gliebte en Oorfiige git, wil si us Verseä si Gedränk usgschüttet het, entrüstet sich die ganzi Oobegsellschaft. Si gheit dr Maa uuse und kümmeret sich um d Mueter, wie wenn si ärnsthaft verletzt wär.
Z Nacht, währed eme Konzärt, won e Briester drbii Giige spiilt, chunnt s Liebesbäärli s neggste Mol zämme. Aber au daas Mol chönne si käi Sex haa, wil si immer wider vom Stuel rutsche und es nit fertigbringe, sich z umarme. Mä rüeft dr Maa zum Delifon wil dr Inneminister mit em well reede. Er toobt vor Wuet und händlet mit em Minister am Delifon und dä verschiesst sich. D Liiche lit aber nit am Boode, sondern hängt an dr Decki, wie wenn d Schweerchraft in dr andere Richdig gieng. Noch em Delifon chunnt dr Maa zrugg. S Bäärli umarmt sich. Schliesslig säit d Frau: „Wie schöön, ass mer unseri Chinder umbrocht häi“, und striichlet iirem Partner über s Gsicht, und das isch blötzlig bluetverschmiirt. Er säit e baar Mol „Mi Liebi... mi Liebi“. Es gseet us, wie wenn dr Dirigänt blötzlig starks Chopfwee wurd haa. Er stolperet vo dr Büüni und zwirblet dur e Gaarde bis er uf s Liebesbäärli stoosst. D Frau gumpt uf, umarmt en und git em Schmütz. Iire Gliebti wird wüetig, gumpt au uf und schloot si Chopf am ene ufghänkte Bluemedopf aa und het jetzt sälber Chopfwee. Er zwirblet duur e Gaarde zrugg ins Huus. In dr neggste Szeene lit dr Gliebti elläi im Bett und macht d Chüssi kaput. Er het Fädere in de Händ, goot zum Fänster, macht s uf und gheit nochenander e brennende Baum, e Bischof, e Pflueg und e Giraff zum Fänster uuse. Schliesslig loot er d Fäädere lo goo.
Salesianer Don Boscos
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco organisiert sind
De Scheff von Salesiaaner isch de rettor maggiore (de «Grooss Räkter», der «Ober-Räkter»), de Scheff von ere Provinz en ispettore («Inschpäkter»). De Sitz vom rettor maggiore und em Gäneraalsekritariaat isch Room.
Das goldene Zeitalter
Inhalt
Am Ändi vom Film wird in ere Teggschtdaafele erklärt, ass vier Manne, wo vo Grund uf böös si, in ere Burg e vierzigdäägigi Orgie abghalte häige, wo acht Fraue drbii gstorbe siige (en Aaspiilig uf Die 120 Dääg vo Sodom). Die ersti vo vier Persoone, wo s Huus verlöön, isch dr Jesus, wo im Film, analog zun ere Hauptfiguur im Buech, as Herzoog vo Blangis bezäichnet wird, denn chömme drei aadligi Persoone uuse. E Frau chriecht bluetverschmiirt hindedrii, denn goot dr Jesus zrugg und zieet sä wider iine. Denn ghöört mä e Schrei von ere Frau und d Düüre goot wider uff, und dr Herzoog chunnt no äinisch uuse, daasmol aber ooni Bart. Dr letschti Schot vom Film zäigt e Chrüz, wo d Skalp vo de Mäitli draa aagnaaglet si, wo während dr Orgie ermordet worde si.
Salesianer Don Boscos
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco läbed
Di «salesiaanisch Spiritualitëët» gründet uf dëne zwoo Süüle:
Das goldene Zeitalter
Ussaag
Dr Buñuel kritisiert in sine Film die bürgerligi Gsellschaft und die christligi Moraal. Er will nit nume verbessere, was es scho git, sondern er will s ganz Andere. Er het das emol soo gsäit: „Die bürgerligi Moraal isch für mi Ummoraal, wo mä muess bekämpfe; die Moraal, wo sich uf unseri üsserst ungrächte soziaale Instituzioone wie Religioon, Vaterland, Familie und Kultuur gründet, überhaupt, was men em so d Pfiiler vo dr Gsellschaft säit.“
Uffüerige
Dr Film isch im „Studio 28“ urufgfüert worde, won er säggs Mol hinderenander vor usverchauftem Huus glofe isch. Am 3. Dezämber 1930 isch en Uffüerig vo Rächtsextremiste vo dr „Action française“ underbroche worde, wo dr Kinosaal verwüestet häi, Dinte uf d Liinwand gheit und en Usstellig vo surrealistische Bilder zerstöört häi. Am 10. Dezämber het dr Film en Uffüerigsverbot üüberchoo, wo erst 1981 ufghoobe worden isch.
Salesianer Don Boscos
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco läbed
Si legged wie vil anderi religiöösi Gmäinschafte s drüüfach Glübd ab: de Ghoorsaam, d Aarmuet und d Chüüschhäit.
Näbed de drei allgimäine theoloogische Tugede Glaube, Hoffnig und Liebi läbed s na wyteri Tugede:
Wie d Salesiaaner vom Don Bosco über Gott und d Mäntsche tänked
De zäntraal Inhalt vo alne salesiaanische Biwegige, aso au vo dëne vom Don Bosco, sind die vier Pünkt:
D Salesiaaner vom Don Bosco sind – was tipisch isch für e Gründig us em 19. Jarhundert – e Richtig, wo im Zäiche vo de Volchsfrömigkäit (ere nöd theoloogisch uusgrichtete Frömigkäit) staat. De Grundsatz vo de Wältfrömigkäit und de Fröid am Glaubesläbe hät de Don Bosco ganz volchstümlich uf dëë Nänner praacht: «Sind frööli, tüend Guets und lönd d Spatze pfyffe.» En Uusdruck vo de Volchsfrömigkäit, wie si au d Don-Bosco-Lüüt pfläged, isch s regelmëëssig Halte vo Aadaachte (nöd nu vo Mässe), nämli der Aabättig vom Alerhäiligschte (de Hoschtie), d «Maria-Hülff-vo-de-Chrischte»-Vereerig, s Roosechranz-Bätte und d Hëërz-Jesu-Vereerig (all Nowiziaat vo de Salesiaaner sind em Hëërz Jesu gweit).
Richard Wagner
Dr Wilhelm Richard Wagner (* 22. Mai 1813 z Leipzig; † 13. Februar 1883 z Venedig im Palazzo Vendramin-Calergi) isch e dütsche Komponist, Dramatiker, Schriftsteller, Theaterregisseur und Dirigänt gsi.
Bidüttig
Mit siine Muusigdramene gilt er as eine vo de bedütendste Erneuerer vo dr europäischen Muusig im 19. Johrhundert. Er het d Usdrucksfähigkeit vo dr romantische Muusig veränderet. Er het die dramatische Handlige as Gsamtkunstwärk gstaltet und d Text, d Muusig und d Regiiaawiisige sälber gschriibe, z. B. «Der fliegende Holländer». Eso het er die theoretische und braktische Grundlage vo dr Opere grundlegend veränderet. As erste Komponist het er Festspiil gründet und sälber s Festspiilhuus z Bayreuth blant. Siini Neuerige in dr Harmonik hai d Entwicklig vo dr Muusig bis in d Modärne beiiflusst. Mit siim Pamphlet «Das Judenthum in der Musik» ghört er geistesgschichtlig zu de Vorkämpfer vom Antisemitismus.
Rezeption
Kuum en andere Künstler het eso polarisiert wie dr Wagner. Bis in d Gegewart beschäftige sich Interprete us underschiidlige Diszipline mit siim vilschichtige Wärk. Näbe Komponiste, wo dr Wagner abglehnt hai, wie dr Brahms und dr Tschaikowski, het s Kritiker wie dr Nietzsche und spöter dr Adorno gee, wo nit nume hiigwiise hai uf d Gfohre vom «sinnbetörende Ruusch», sondern sich mit de Wirkige vom Wagner uf d Muusig vo dr Zuekumft und uf die ganzi Kultur usenandergsetzt hai.
Santa Maria in Calanca
Santa Maria im Calancataal (offiziell uf iteliänisch: Santa Maria in Calanca; mängmol au Santa Maria di Calanca) isch e politeschi Gmeind i der Region Moesa vom Kanton Graubünde.
Ständestaat
Dr Ständestaat (au Korporazionestaat) isch e politischs Konzept vom 20. Joorhundert, wo antiliberaali Theoretiker und Reschiim sich ideologisch uf e vormodärni Ständeornig gstützt häi. Si häi em Staat noch „ständische“ Brinzipie, wo uf Grubbezueghöörigkäit basiert, e nöiji Ornig welle gee und drbii dr Bardeiepluralismus welle abschaffe, was mäistens gege die sozialistischi Linggi grichdet gsi isch. D Aarbetgääber und d Aarbetnäämer sötte sich gmäinsaam innerhalb vo de Bruefsständ organisiere, und so e sälbstständigi Gwärkschaftsbeweegig ummööglig mache. Das Zil vo dr Überwindig vom Klassekampf het au dr nid grad progressivi Babst Pius XI. in sinere Enzyklika Quadragesimo anno (1931) gforderet.
Santa Maria in Calanca
Wappe
S Wappe vo Santa Maria zeigt uf blauem Hindergrund und uf ere wysse Wulche die guldegi Gstalt vo der heilige Maria, wo in Himmel ufstygt und e Chrone und e Heiligeschyn het.
Ständestaat
thumb|200px|Dr [[Plato (linggs) und dr Aristoteles (rächts) uf em Bild vom Raffaello Sanzio, 1509 - Uf Grund vo sim Wärk Politeia cha mä dr Aristoteles as dr Urgroossvadder vom Korporatismus aaluege.]]
Santa Maria in Calanca
Wappe
Das Bild verwyst uf s Patrozinium vo dr Dorf- und Wallfaartschile Maria Himmelfaart. Die Chile isch ane 1291 s erschte Mol gnännt.
(13) Egeria
D' (13) Egeria isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 2. November 1850 vum Annibale de Gasparis als drizehnter Asteroid entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf e wiissagendi Quellnymphe us dr römische Mythologi.
Santa Maria in Calanca
Geografii
Santa Maria liit am üsserschte Ändi vom Calancataal, mee als 600 Meter über em Taalbode vo dr Moesa näbe dr Gmeind Grono. S alte Dorfzänturm mid dr Chile isch bim ene markante Felsvorsprung bout, wo druff d Ruiine von ere Burg sind, der Torre Santa Maria. Weni underhalb vom Dorf liit d Nochbergmeind Castaneda.
Albbecken
Dè Albschtausee bzw. s Albbeggi (Albdalschperri) isch è Bumpschpycher-Stausee im Dal vo dè Alb bi St. Bläsi im Süèdschwarzwald.
(13) Egeria
D'Egeria beweggt sich ime Abstand vu 2,3580 (Perihel) bis 2,7942 (Aphel) astronomische Eiheite, in 4,14 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch mit 16,5395° relativ starch gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,08467.
Albbecken
Geography
Dè Stausee lyt zum gröschtè Deil vo sinerè Flächi uff èm Gebièt vo dè Stadt St. Bläsy, èn chlynè Deil vom See im Weschtèe sowiè fascht diè ganz Staumuèr liget uff èm Gebièt vo dè Gmeind Dachsbärg.
Diè Landesstrōß 154, d Albdalstrõß, füürt vo Albrugg am Rhy durch s Albdal nõch St. Bläsy un volauft ca. 1,4 km entlang vom Oschtufer vom Albbeggi, bevor si d Stadt St. Bläsy erreicht.
Funktion
Dè Albstausee isch èn Deil vom Bumpspycher-Netzwärk vom Schluchseewärke AG Laufèburg zwischè m Schluchsee un Rhy bi Waldshuèt.
Dè Stausee bildet im Netzwärk, nebbè m Mettmaschtausee im Dal vo dè Mettma, ein vo dè zwei Sitèärm in Vobindig mit èm Stausee Schwarzabrugg (Unterbeggi für s Kraftwärk vo dè Oberschtufè bzw. Oberbeggi vo dè Mittelschtufè) im Schwarzadal.
(13) Egeria
Am 8. Jänner 1992 isch e Sternbedeckig dur d'Egeria beobachtet worre. Dur Uswertig vu dr Liechtkurve het d'Usdähnig vum Asteroid uf 217 × 196 km bestimmt werre chänne.
Albbecken
Technischi Merkmõl
S Abschperrbauwärk vom Albbeggi isch è 28 m hochi Gwichtsschtaumuèr. S gschtaute Wassèr wörd im Kraftwärk Witznau zu dè Stromerzügig gnutzt. Selli Nennleischtig betrait 220 MW.
(13) Egeria
Aspekte
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Albbecken
Bsunderheitè
Im Albbeggi sin bi nerè Stauraumsanyrig d Sediment nit uff Deponiè vobrôcht worrÈ, sondern im Spüèlvofaarè zuè nèrè Vogelinsel uffgschüttet worrè.
Erlinsbach
Erlinsbach isch de Name vo däne Gmeinden i de Schwiz:
Lueg au:
Santa Maria in Calanca
Geografii
Der Dorfbann vo Santa Maria ziet sech wyt über de höch Bärghang bis zu dr Bärgchetti mid em Piz di Renten, em Piz di Rüss und em Molera und zum Näbegipfel vom Piz de Groven (2674 Meter über Meer). I de Bärgwälder verstreut lige Mäjesäss und Alpe, wo deils nümm bstosse und scho wider vo Büsch und Wälder zuetekt wärde.
Die andere Nochbergmeinde vo Santa Maria sind Calanca und Buseno.
Hirschthal AG
Hirschtu oder Herschtu (amtlich Hirschthal) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Aarau vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligd öppe acht Kilometer südlich vo de Kantonshauptstadt Aarau im Suhretal.
Geographii
De Gmeindsbann isch 353 Hektare gross, dodervo sind 181 Hektare Wald und 57 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 653 Meter uf de Hochwacht, der tüüfschti uf 437 Meter a de Suhre. Nochbargmeinde sind Mue im Norde, Choom im Oschte, Schöftle im Süde und Holzike im Weschte.
Ständestaat
Dr real-existierend Korporatismus
D Versüech e Ständestaat z Italie under em Mussolini und z Ööstriich under em Dollfuss und Schuschnigg iizfüere si nid richdig glunge. Au dr Salazar het mit sim Estado Novo z Portugal (1933–1974) so öbbis brobiert wie au s Reschiim vom Tiso in dr Slowakei (1938–1945). Au z Spanie under em Francisco Franco und in Latiinamerika, wo schweer vo dr Wältwirtschaftskriise droffe worde isch, si korporatistischi Struktuure iigfüert worde, so z Mexiko, in Brasilie under em Getúlio Vargas und in Argentinie under em Juan Perón, was d Gwärkschafte zum Däil schwecher gmacht het, zum Däil aber sterker. In abgschwechter Form isch e Ständestaat au under dr autoritääre Herrschaft vom Konstantin Päts in Estland iigrichdet worde. Autoritääri oder diktatorischi Reschiim wie die, zellt mä vilmol zum Faschismus.
Internationaler Tag des Gedenkens an die Opfer des Holocaust
Dr International Dag vum Mahnen an d Opfer vum Holocaust am 27. Jänner isch as Holocaust-Mahndag anne 2005 vu dr Verainte Nationen yygfiert wore.
Am 18. Oktober 2002 hän d Bildigsminischte vu dr im Europarot verdrättene Staate bschlosse, e Dag vum Mahne an dr Holocaust un vu dr Verhietig vu Verbräche gege d Mänschligkait yyzfiere. Dr Mitglidsstaate isch s iberloo blibe, wele Dag uusgwehlt wird. Vu dr maischte Staate, dodrunter au Dytschland un d Schwyz, isch dr 27. Jännert gwehlt wore. Im Zämmehang mit em Mahndag sollen im Schuelunterricht Verbräche gege d Mänschligkait, Velkermord un speziäll dr Holocaust thematisiert wäre, wu dr Europarot au Unterrichtsmaterialie derzue z Verfiegig stellt.
D Generalversammlig vu dr Verainte Natione het scho mit ihre 28. Sundersitzig am 24. Jänner 2005 an dr 60. Johresdag vu dr Befreiig vu dr Konzentrationslager gmahnt, uf ihre 42. Plenarsitzig am 1. Novämber 2005 het si 27. Jänner dur ihr Resolution 60/7 zum International Dag vum Mahnen an d Opfer vum Holocaust erklert. Syter anne 2006 wird er wältwyt begange.
Eingebettetes System
En iibettets System (au ängl. embedded system) isch e Computer, wo in eme technische Kontext iibunde (iibettet) isch. Drbii het dr Computer äntwäder d Ufgobe, s System, won er din iibettet isch, z stüüre, z regle oder z überwache, oder er isch für e Form vo dr Date- bzw. Signalverarbeitig zueständig, bispilswiis Ver- oder Entschlüssle, Decodiere, Codiere oder Filtere.
Iibetteti Systeme funktioniere – praktisch unsichtbar für e Benutzer – in ere Vilzahl vo Awändigsberiich und Apparät, z. B. in Grät vo dr Medizintechnik, Wöschmaschine, Flugzüüg, Auti, Chüehlschrängg, Fernseher, DVD-Player, SetTopBoxe, Mobiltelefon oder allgemein in Grät vo dr Unterhaltigselektronik. Im Fall vo komplexe Gsamtsystem handlet s sech drbii meistens um e Vernetzig vo vile iibettete System, wo sunst autonom si (z. B. im Auti oder Flugzüüg).
Hüfig wärde iibetteti System speziell an en Ufgobe abasst. Us Chostegründ wehlt me en optimierti, gemischt Hardware-Software-Implementierig. Drbii vereinigt e sonigi Konstruktion die grossi Flexibilität vo Software mit dr Leistigsfähigkeit vo dr Hardware. D Software cha drbii nit nume System sälber stüüre, es cha under Umständ d Interaktion vom Systems mit dr Ussewält über definierti Schnittstelle oder Protokoll (z. B. LIN-Bus, CAN-Bus oder IP über Ethernet) sichere.
Marcus Tullius Cicero
Dr Marcus Tullius Cicero (klassischi Uussproch: ; * 3. Jänner 106 v. Chr. z Arpinum; † 7. Dezämber 43 v. Chr. bi Formiae) isch e remische Bolitiker, Aawalt, Schriftsteller un Philosoph gsii, dr beriemtescht Redner vu Rom un Konsul im Johr 63 v. Chr.
Wärch
Dr Cicero isch ain vu dr viilsytigschte, aber au - noch em Plutarch – wankelmietigschte Chepf vu dr remische Antike gsii. As Schriftsteller isch er scho fir d Antike ne stilistisch Vorbild gsii, syni Wärch sin as Muschter vun ere volländete, „guldine“ Latinitet noogmacht wore (Ciceronianismus). Sy Bedytig uf philosophischem Biet lyt in dr erschte Linie nit in syne aigeständige Chänntnis, sunder in dr Vermittlig vum griechische philosophische Gedankeguet an di lytnischsprochig Wält. Vilmol sin syni griechische Quälle nume in syre Bearbaitig gryfbar, wel si sunscht niene iberliferet sin. Fir d Niderschlagig vu dr Verschwerig vum Catilina un di vorlaifig Rettig vu dr Republik het en dr Senat mit em Titel pater patriae (Vater vum Vaterland) ghert.
Syy umfangryche Schriftverchehr, vor allem d Briefe an dr Atticus, hän e große un noohaltige Yyfluss ghaa uf di europäisch Briefkultur. Die Brief un sy ibrig Wärch liferen is e detailrych Bild vu dr Zeustädn z Rom am Änd vu dr Republik. In dr Zyt vu dr Burgerchrieg un dr Diktatur vum Gaius Iulius Caesar isch dr Civero allmol yydrätte fir e Ruckchehr zue dr dradizionälle republikanische Verfassigsform un Herrschaft. In syre bolitische Praxis het er sy Flexibilitet zaigt, wun em dr Vorwurf vum Opportunismus un dr Prinzipielosigkait yydrait ghaa het, was in dr Forschig bis hiten umstritten isch. wu dr Caesar anne 44 v. Chr. umbrocht woren isch, isch dr Cicero vu dr Triumvire Antonius, Octavianus un Lepidus uf d Proskriptionslischt gsetzt un am 7. Dezämber 43 v. Chr. uf dr Flucht umbrocht wore.
Haus zum weissen Bären
S «Huus zum wisse Bär» isch e historischs Geböid am Schlüsselbärg 5 in dr in dr Groossbaasler Altstadt. Es isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo für d Regioon vo Bedütig si. Im Huus isch e Däil vo dr Verwaltig vom Naturhistorische Museum
S Huus isch bhääbigs, spootmiddelalterligs Geböid us em 15. Joorhundert, mit drei Stöck und eme runde Düürebooge uf d Gass uuse. Sis hütige Usgsee het s im 16. Joorhundert üüberchoo, wo s dr Familie Imry ghöört het, wie s «Huus zum Venedig» nääbedraa au.
Gschicht
Im spoote 14. Joorhundert het d Liigeschaft no de aadlige Schaler ghöört, wo in dr bischöflige Regierig e wichdigi Rolle gspiilt häi. Im 15. Joorhundert häi sich allerhand Florentiner, wo us iirer Stadt häi müesse flüchde, nördlig vo de Alpe ufghalte. Baasel isch vor allem wääred em Konzil, wo 1431 aagfange het, für Gschäftslüt intressant worde. Äine vo dene isch dr Händler und Bankiee Antonio Gianfigliazzi gsi, wo 1441 s Huus «zum wisse Bär» kauft het und im gliiche Joor Mitgliid vo dr Zumft «zum Schlüssel» worde isch. Dört isch au dr Claus Gottschalk, dr spööter Bsitzer vom «Huus zum Venedig», zümftig gsi. Us em Joor 1469 wäiss mä vo Zinse, wo dr Hans Imry zaalt het, und in dr Middi vom 16. Joorhundert isch s Huus immer no in de Händ vo d Imrys gsi, wo s denn umbaut und renowiert häi.
1871 het dr Buechdrucker Franz Wittmer d Liigeschaft kauft und het, won er 1903 si Betriib het welle vergröössere, uf em Garte, wo näben em Haupthuus glääge isch, e Maschinesaal lo baue. Sit 1913 ghöört s Huus dr Iiwoonergmäind und wird sit 1918 vom Museum an dr Augustinergass für Büro, Labor und Lagerrüüm brucht. 2012 het mä s Huus umbaut und drbii au d Gschicht vom Geböid erforscht.
Berechenbarkeit
In dr Berächebarkeitstheorii sait men von ere Funktion si siig berächebar, wenn es en Algorithmus git, wo die Funktion berächnet. D Funktion, won en Algorithmus berächnet, isch definiert dur d Usgob (Output), wo dr Algorithmus drmit uf en Iigob (Input) reagiert. D Funktion isch definiert über dr Mängi vo de Iigobe, wo dr Algorithmus drfür überhaupt e Usgob produziert. Wenn dr Algorithmus nit terminiert, d. h. zu keim Resultat chunnt, denn lit d Iigob nit im Definitionsberiich vo dr Funktion.
Renens
Renens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Ouest lausannois im Kanton Waadt, Schwyz.
Berechenbarkeit
Dr Algorithmusbegriff basiert uf eme Berächnigsmodäll. Verschidnigi Berächnungsmodäll si entwigglet worde, es het sich aber usegstellt, ass die sterkste drvo gliich stark si wie s Modäll vo dr Turingmaschine, d. h. si si Turing-mächtig. D Church-Turing-These behauptet dorum, ass d Turingmaschine dr intuitivi Begriff vo dr Berächebarkeit wiidergän.
Zu de Berächnigsmodäll, wo schwecher si as Turingmaschine, ghöre under anderem d Loop-Programm. Die chönne zum Bispil d Ackermann-Funktion, wo Turing-berächebar isch, nit berächne.
E Begriff, wo mit dr Berächebarkeit äng verwandt isch, isch d Entscheidbarkeit. E Deilmängi von ere Mängi (zum Bispil e formali Sprooch) heisst entscheidbar, wenn ihri charakteristischi Funktion (im Wäsentlige s Prädikat, wo drzue ghört) berächebar isch.
Renens
Geografi
Renens isch e Stadt in dr Agglomeration Lausanne. D Gmaiflechi umfasst 4,7 % landwirtschaftligi Flechi, 2,7 % Wald un 92,5 % Sidligsflechi.
Gschicht
Renens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 888-896 as in villa Runingis.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 51,2 % gläge.
Religion
23,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 44,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,4 %, CVP 3,5 %, FDP 12,7 %, GLP 3,2 %, GP 11,4 %, SP 30,4 %, SVP 21,9 %, Sunschtigi 2,7 %.
D Burgermaischteri vu Renens isch d Marianne Huguenin (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 6,6 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 18.406 Yywohner 73,8 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,1 % Dytsch, 6,6 % Italienisch un 16,5 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Armin Kuner
Dr Armin Kuner (* 1970 z Elzach as Armin Holzer) isch e dytsche Optiker un Theaterreschiseer.
Lääbe
Dr Armin Holzer isch z Elzach ufgwachse. No dr Realschuel in sym Haimetstedtli isch er z Ämmedinge uf s Wirtschaftsgimnasium gange, wun er s Abitur gmacht het. No dr Schuel het er Augenoptiker glehrt un derno au dr Maischter gmacht. Anne 1994 isch er uf Merzhuuse umzoge.
Ab 1992 het er si bi dr Alemannische Bihni z Fryburg as Schauspiiler, Reschyassischtänt un Reschiseer engaschiert, zum erschte Mol Reschy gfiert het er anne 2003. Bis 2009 isch er au ne baar Johr lang chinschtlerische Laiter vu dr Alemannische Bihni gsii. Är het d Theaterstuck, wu ufgfiert wore sin, sälber uf Alemannisch ibersetzt. Sy Noofolgeri as chinschtlerischi Laiteri isch d Anja Faller wore.
No dr Alemannische Bihni het er 2010 bim Fryburger Seniore-Amateurtheater „Die Methusalems“ Reschy gfiert un e baar Johr lang het er au Erfahrige am Fryburger Stadttheater chenne sammle. Syt 2014 isch er Reschiseer bi dr Brysacher Feschtspiil. Fir d Produktion „Zeltflüschtere“ het er dr Mundartbryys „Oskarle“ iberchuu.
Näb em Theater het er Gedicht un Prosatäxt uf Alemannisch gschribe. Anne 1998 het er bim Wettbewärb „Jungi Mundart 1997“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft fir sy Gedicht „Git’s e Hoffnig?“ dr zweet Bryys gwunne. Bim erschte Gerhard-Jung-Wettbewärb fir jungi Mundart het er 2003 in drei vu vier Kategorie dr erscht Bryys gwunne (Lyrik, Prosa, Spiil). Di Badisch Zytig het dodmol gschribe:
Bi dr zwoote Uflag vum Gerhard-Jung-Wettbewärb anne 2006 het er dr erscht Bryys in dr Kategory Spiil, e zweete in dr Kategory Prosa un e dritte in dr Kategory Lyrik gwunne.
Im e Interview 2010 het er zue dr Sterkine vum Dialäkttheater gsait: „Die größte Stärke ist die Direktheit der Sprache. Originalität, Mutterwitz und eine Ausdrucksweise, die man oft nur schwer adäquat ins Hochdeutsche übertragen kann, schaffen eine stärkere Identifikation der Zuschauer mit den Protagonisten. Leider pflegen manche Bühnen zwar einen Dialekt, verwenden ihn aber häufig nur, um mit markigen Sprüchen Lacher zu produzieren. Für Außenstehende wirkt der Dialekt daher wie eine Deppensprache, die Mundartstücke wie provinzielle Farcen.“ Är sälber diei bi dr Inszenierige Wärt lege uf „ansprechende Bilder und Gefühle. Ich möchte die Zuschauer immer beim Gefühl ansprechen. Ich selber sitze als Zuschauer gern in einem Theater und lasse mich mit auf die Reise nehmen. Also nicht so sehr kopfgesteuertes Theater. Und ich achte darauf, schöne Bilder auf der Bühne zu haben.“
Dr Armin Kuner isch ghyrote un het mit dr Hochzyt dr Name Kuner aagnuu.
Bim Oldtimer-Ränne „Freiburg Schauinsland Klassik“ im Juli 2013 isch er mit eme Auto Union 1000 Sp Roadster mitgfahre.
Liste von Schweizer Persönlichkeiten
Die Lischte vo Schwiizer Persönlichkeite goot nach ere ungefähre gschichtlich-chronologische Reihefolg:
Rodolphe Rubattel
De Rodolphe Rubattel (* 4. September 1896 z Villarzel; † 18. Oktober 1961 z Pully), heimatberechtigt in Villarzel VD, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1954 und Vizepräsident im Jahr 1953.
Bundesstraße 500
D Bundesschtrõß 500 (Abkürzung: B 500) isch è Bundesschtrõß z Dütschland. Si fangt a dè Gränz zu Frankrych bi Iffezheim aa un hört a dè B 34 z Waldshuèt uff.
Gschichte
Zu dè Zit vom Nationalsozialismus isch è Panoramaschtrõß übber dè ganze Schwarzwald vo Baddè-Baddè im Nordschwarzwald bis Waldshuèt a dè Vorhuèt vom Südschwarzwald blaant gsi. Realisyrt isch devò abber nu folgendi Deile: D Schwarzwaldhochschtrõß im Nordschwarzwald vo Baddè-Baddè bis Freudèschtadt un diè zwei Abschnitt im Hochschwarzwald vo Tribärg bis Waldshuèt im Südschwarzwald, sèlli Abschnitt bildet hüt d B 500. Dè nordweschtliche Abschnitt vom Obberrhy gu Baddè-Baddè isch èrscht i dè 1970er Johr dèzuè chò.
Nordabschnitt
Vo Baddè-Baddè bis Freudèschtadt volauft d B 500 i dè Nôchi vom Gebirgsgròòt vum Nordschwarzwald. Dört vodiènt sich d Strõß au dè Titel Schwarzwaldhochschtrõß, well s uff dè Höchi un im Wald un ußerhalb vo dè Ortschaftè, wo rächts un links vum Gròòt ligèd, volauft.
Südabschnitt
Zèrscht gòt d B 500 am Nordufer vom Schluuchsee durrè, denn übber dè Höchèschwander Bärg bis an Hochrhy. Well dè Höchèschwander Bärg vo übber 1000 m Höchi uff öppè 350 m Höchi am Rhy abbèkeit, isch d B 500 für mengè Lkw-Faarer scho zuè nèm Brobleem worrè, well si s mit èm Abbrèmsè zwüschè Waldhuus un Waldshuèt nimmi so ghaa hèn. Uss dèm Grund git s è baar Vozögerungsschtreifè a dè B 500, wo mit Kys un Sand gfüllt sin, damit d Lkw-Faarer im Notfall rächts usè ziè chönnèd. Dè Aaschluss vo dè B 500 a d Hochrhy-Strõß, d B 34, lyt im Stadtgebièt vo Waldshuèt.
Blaantè Uusbau un Umwidmung zuè nèrè Autobaan
S Deilstugg zwüschè Baddè-Baddè un èm Gränzübbergang zuè Frankrych bi Iffezheim (Witterfüürung als Departementsschtrõß 4) söll mittelfrischtig durchgängig vyrschpurig uusbaut wörrè un zuè dè Autobahn A 863 umgwidmet wörrè. D Aaschlussschtell Baddè-Baddè, welli d B 500 mit dè Autobaan A 5 voknüpft un schu als Kleeblatt uusbaut isch, wörd denn zum Autobaanchrütz Baddè-Baddè. Uff französischer Sitè isch bis jetzt nu è churzes Deilschtugg im Berych vom Outlet-Center vyrschpurig uusbaut worrè.
Neorenaissance
D Neorönessans (von ) oder Neurönessans isch e Richdig vom Historismus im 19. Joorhundert, wo mä uf d Baukunst vo dr Rönessans zruggggriffe het. Es git zwäi Understiil, wo bim äinte vor allem die italiänisch Rönessans as Vorbild dient het und bim andere die dütschi oder nordischi vom 16. Joorhundert.
Beschriibig
Vo 1830 aa isch dr klassizistisch Baustiil no di noo vo dr Nöigotik und dr Neorönessans abglööst worde. Wil d Archidekduur vo dr Neorönessans im Brinzip die gliich antiki Formesprooch brucht wie dr Klassizismus, cha mä vilmol nit genau underschäide zwüsche de böide Stil. As die erste Neoränessans-Geböid gält z Ängland dr Travellers Club (1829) und dr Reform Club (1837) vom Charles Barry, z Dütschland dr Palais Leuchtenberg vom Leo vo Klenze (1784–1864) us em Joor 1821 und dr Königsbau vo dr Residänz z Münche. Z Frankriich het mä scho in dr Zit vom Napoleon I. do und dört uf Rönessans-Vorbilder zrugggriffe. Dr Stiil het sich under em „Bürgerkönig“ Louis-Philippe I. (vo 1830 aa) bi dr Restaurierig und Innenusstattig vo allerhand Schlösser duuregsetzt. As Vorbild het mä mäistens die franzöösischi Form vo dr Rönessans-Archidektur sit em König François Ier gnoo.Eso si nazionali Zwiig vo dr Neorönessane entstande, wo sich uf d Stiilwariante im äigene Land gstützt häi, wie die „Dütsch Rönessans“ oder d Archidektur vom Tudor-Ängland. Es het aber au Archidekte wie dr Gottfried Semper gee, wo sich sterker am Vorbild vo dr italiänische Rönessans orientiert häi.
D Neorönessans het iiri grössti Wirkig zwüsche 1870 und 1885 ghaa, wo iiri Forme im stränge Historismus as vorbildlig gulte häi. Dä isch denn vom romantische Historismus abglööst worde; bi däm het die subjektivi Interpretazioon vom Archidekt dr Stiil vom Geböid bestimmt. Groossi Iifluss gha häi under andere dr Gottfried Semper und dr Hermann Nicolai, wo d Semper-Nicolai-Schuel baut häi, dr Rudolf Eitelberger, wo d Wiener Kunstgwärbschuel gründet het. Vor allem z Wien git s ganzi Stroosse, wo Bauforme vo dr Neorönessans vorherrsche, under anderem die bekannti Wiener Ringstrooss.
D Zit vom Neobarock, wo öbbe 1885 aagfange het, het denn bis öbbe 1900 d Neorönessans verdrängt.
Kirche Saatlen
D Chile Saatle isch en refermierti Chile vo dr Stadt Züri.
Es isch eini vo de jüngschte Chile i dr Stadt. Si isch i de 1960er Joore pout worde.
Wo nach em Zwäite Wältchrieg alli Kwartier am Rand vo dr Stadt Züri starch gwachse sind, isch au dr Chreis 12, wo us em ehemolige Dorf Schwamedinge usegwachsen isch, immer wie grösser worde. Zu der alte Schwamedinger Niklaus-Chile ane isch 1955 d Stefanschile vo Hirzebach pout worde, und es baar Joor spööter het di refermiert Chilegmäind Schwamedinge im Gebiet Saatle scho wider e nöji Chile lo ufstelle. Ane 1964 het me se chänne yweije.
Als Architäkt isch dr Claude Paillard zum Zuug cho, wo z Züri au dr Aabou vom Ooperehuus plaanet het.
S Pouwärch z Saatle isch us Beton, Staaltreeger und Bachschtei und isch deils mit Blääch verchleidet. Es het e bsunders ydrüklechi Gstalt, wo us Muure, Würfle, Flachtecher und Kwaderforme zsämegsezt und id Höchi gstaflet isch. Es isch eini vo de bidüütende Zürcher Chilene vo dr modärne Architektuur. Für iry exprässyvi Form het si ane 1965 d «Uuszächnig für guets Boue» vo dr Stadt Züri überchoo.
Grammatik
D Grammatik, also d Sproochleer, bezäichnet in dr Sproochwüsseschaft – der Linguistik – jedi Form von ere süstematische Beschriibig von ere Sprooch.
der Begriff “Grammatik”
S Wort chunt vom, das heisst [technē] grammatikē, was eigentlech „Kunst vom Lääse und Schriibe“ bedüütet. S urwort dervo isch gramma; das heisst „Gschribnigs, Buechstaab“. do druus isch uf Latynisch d [ars] grammatica woorde, also s «Fach vom Läsen und Rede».
Dr Begriff vo dr Grammatik stoot uf dr äinte Site für s Reglewärk sälber wo me für en Sprooch het, und uf dr andere Site wird Grammatik au für d Theorii über e bestimmti Sprooch oder Sproochfamilie bruucht. Däil vo dr nöijere grammatische Forschig bestön in dr Froog, wie wit mä vor allem natürligi Sprooche uf formali Sprooche cha reduziere.
D Adjektiv grammatisch und grammatikalisch (vo spootlatiinisch grammaticalis) wärde hüte mäistens sünonüüm in de Bedütige „was d Grammatik betrifft“ oder „was de Regle vo dr Grammatik entspricht“ verwändet.
Deskriptivi Grammatik
Dr Underschiid zwüsche de deskriptive Grammatike und de formale Grammatike, isch, ass die deskriptive en empirische Forschigsaasatz häi. Si beschäftige sich mit de natürlige Sprooche, wo mä im Allgemäine von ene dänggt, ass si e gröösseri Usdrucksstärki häi. Dr Linguist luegt zerst e bestimmti Zaal vo Usdrück und Setz aa, wo zun ere Sprooch ghöre. S Kriterium drfür, ass bestimmti Usdrück und Setz zun ere Sprooch ghöre, isch mäistens, ass si in dr gschribnige Sprooch und in dr Litratuur vorchömme, aber au ass die Usdrück von ere Sproochgmäinschaft brucht wärde. Denn brobiert er, die Usdrück dur Reegle z erzüüge, und do stoot d Vollständigkäit vo de erklärte Fenomeen im Geegesatz zum ene ökonomische Brinzip vo dr Äifachhäit.
d Grammatik vom Alemannische
Für di alemannisch Sprooch sind sid em 19. Joorhundert scho vil Grammatikbüecher gmacht worde, aagfange vo dene vom Karl Weinhold, em Franz Joseph Stalder, em Jakob Joseph Matthys, em Jost Winteler und em Gustav Adolf Seiler.
Liste der Kirchen in Zürich
Das isch d Lischte vo de Chile i dr Stadt Züri.
Adrien Zeller
Dr Adrien Zeller (* 2. Avrìl 1940 ìn Zàwra; † 22. Àuigscht 2009 ìn Hàwenàui) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr UMP gsìì. Sitter 1996 ìsch er Präsidant vum elsassischa Regionàlrot gsìì.
Ar hàt ìn d UMP gheert sitter 2002. Vorhar ìsch er ìn dr CDS un dr UDF gsìì. Vu 1986 bis 1988 ìsch er Stààtssekretär ìm zweita Kabinett vum Jacques Chirac gsìì.
Dr Adrien Zeller ìsch mìt 69 Johr àn'ma Harzìnfarkt gstorwa.
Jugend
Dr Adrien Zeller stàmmt üs'ra Fàmìlia vu lokàla Gwählta vum Bezìrk Zàwra, ìm Unterelsàss. Si Vàter, dr Henri Zeller (1905-1969), a Unternehmer ìn Müürarèi, un si Großvàter, dr André Zeller (1880-1951), sìn beida Maire gsìì vu Otterswiller. Küüm ìsch dr Adrien Zeller uf d Walt kumma, ìsch s Elsàss ditsch worra un sina Fàmìlia ìsch ìn Châteauroux, ìm Frànkrìch, ge wàndla, wahrem Zweita Waltkriag.
Adrien Zeller hàt Ekonomie un Àgràrwìssaschàft gstudiart.
Politischa Kàrriera
Maire
Màndàta ìm Departement
Regionàla Màndàta
Nàtionàla Màndàta
Funktiona ìn dr Regiarung
Màndàta ìm Europäischa Pàrlament