cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Hogarth
Dr William Hogarth, FRSA (* 10. Novämber 1697 z London; † 26. Oktober 1764 z London) isch e sozialkritische änglische Mooler und Grafiker gsi. Er gältet näben em Thomas Gainsborough und Joshua Reynolds as dr bedütendst änglisch Mooler im 18. Joorhundert. As Vorlöifer vo de modärne Karikaturiste het er in Gmäld und Chupferstich, wo vilmol as meerdäiligi Bildergschichte erschiine si, d Sitte und Gebrüüch vo sinere Zit schonigslos und mit bissiger Ironii aabrangeret.
Si Lääbe und Wärk
As Chind isch er in ermlige Verheltnis ufgwaggse. Si Vater isch Leerer gsi und denn het er mit eme Kaffihuus, wo mä nume Latiinisch gschwätzt het, Bankrott gmacht und isch fümf Joor lang im berüchtigte Londoner Schuldgfängnis «Fleet Prison» ghockt. Er het denn e Leer zum Silbergravöör und Chupferstächer gmacht, denn Moolerei an ere brivate Londoner Akademii studiert und in dr Moolschuel vom Sir James Thornhill. Er het 1729 im Ghäime däm si Dochder Jane ghürootet.
Um 1720 het sich dr Hogarth as Chupferstächer sälbständig gmacht. Zu sine erste äigeständige Arbäite häi die grafische Satire uf e Südsee-Aktie-Schwindel (The South Sea Scheme, öbbe 1721) ghöört, si Satire uf d Maskeradebäll und Opereuffüerige in dere Zit (Masquerades and Operas, 1724) oder s Londoner Theaterwääse (A Just View of the British Stage, 1724).
Berüemt isch dr Hogarth aber vor allem mit sine modern moral subjects, moralischi Bilderserie, worde, won er din s Lääbe von ere Prostituierte, dr Lääbenslauf vom ene Wüestling oder die unglückligi Ee vom Soon vom ene verarmte Aadlige mit ere riiche Bürgerdochder zäichnet het: A Harlot’s Progress in säggs Bilder (1731–32; Gmäld 1755 verbrennt), A Rake's Progress in acht Bilder (1735) und Marriage A-la-Mode in säggs Bilder (1745). Chupferstich noch deene Gmäld si in ganz Öiropa verbräitet gsi. Wil sini Stich so populäär gsi si, het s bald scho Felschige und Raubdrück gee. Es het dorum 1735 in Ängland en Urheeberrächtsgsetz (änglisch copyright law) gee, wo au hüte no si Naame din stoot (Hogarth Act).
1757 isch dr Hogarth dr Hoofmooler vom Köönig Georg II. worde. Noch däm sim Dood het dr Hogarth dr Siibejöörig Chrieg abgleent und isch dorum aagriffe worde. Churz vor sim Dood isch im Chupferstich Tail Piece, or The Bathos (1764) si pessimistischi Haltig dr Wält gegenüber zum Usdruck choo.
Dr Hogarth isch uf em St. Nicholas's Churchyard begraabe. Si Fründ, dr berüemt Schauspiiler David Garrick het si Graabschrift verfasst.
Iifluss
Si Wärk het e Hufe änglischi Karikaturiste vo James Gillray und Thomas Rowlandson bis zum Steve Bell aane beiiflusst. Au dütschi Künstler wie dr Jörg Immendorff häi sich mit sim Wärk usenandergsetzt. Dr Scott McCloud het im Hogarth sini Zükle in Comics richtig lesen as e früeji Form vo de Comics bezäichnet.
Weiler
Èn Wyler isch è Sidlig, wo uss wènnigè Gebäude beschtòt. Èn Wyler isch chlyner wiè nè Dorf, abber größer wiè nè Einzelsidlig.
En Wyler het meischtens en eigene Ortsname. Meischtens ghört er zun ere grössere Gmeind, nur i sältene Fäll bilde Wyler eigeni politischi Gmeinde.
Etûmology
„Wyler“ isch d Bezeichnig für e Ortschaft, wo uss wennigè Gebäude bschtoot. S Wort isch im Mittelhochdütschè i dè Form wīler vorhandè un isch diè ydütschte Form vom mittellatynischè Wort villare (‚Ghöft‘), wo uff s Adjektiv („zum Landgut ghörig, Landguts-“) zrugggòt. Sell widerum isch abgleitet vom Subschtantiv villa („Landhuus von èm Vornehmè, Landguèt, Guètshof“). D Bezeichnig „Wyler“ für chlyni Aasidligè gòt uff d Tatsach zrugg, dass diè znegscht nõch dè vornehmè Landhüüser bautè Unterkünfte für s Personal ebbèfalls zur villa grechnet worrè sin un s Wort letschtlich s gesamto Gebäudeensemble benamst hèt.
Ionien
Ionie (im ostionische Tielekt: Ἰωνίη, Iōníē; latiin. Ionia) isch d Bezäichnig von ere antike Landschaft an dr Westküste vo Chläiasie, in dr hütige Türkei. Dr Naame chunnt vom griechische Stamm vo de Ionier.
D Region goot öbbe vo Smyrna im Norde bis in d Region nördlig vo Halikarnassos. D Insle Chios und Samos vor dr Küste ghööre au drzue. Die griechische Ionier häi sich am Ändi vom 2. Joorduusig vor dr Zitewändi im egeische Ruum niidergloo. Dr Herodot verzellt in sine Historie (I 146), ass die Stämme erst in Chläiasie en Art vo Gmäinschaftsgfüül entwigglet häige. Dr Naame vo de Ionier isch spööter au für sälli «Ionier» brucht worde, wo im Mueterland bliibe si. Wichdigi Stedt si under anderem Ephesos, Milet und Smyrna gsi. Si si dank em Handel ufblüet und häi underenander Bündniss abgschlosse wie dr Ionischi Bund.
Weiler
Etûmology
Diè im alemannischè Sprõchgebièt vobreitetè Formè -wyler, -wil un -wyl als Grundwörter vo Ortsnämè sin schu im Althochdütschè als wīlāri un wīlar vorhandè gsi un gôn ebbèfalls uff latynisch villaris bzw. villa zrugg. Entschtandè isch selli Bezeichnigswys durch dè Umschtand, dass Landgüèter (villae), diè ehemòligi römische Soldatè zuègschprochè chriègt hèn, vo dè spôterè germanischè Besitzer witerhy mit èm latynischè Wort bezeichnèt worrè sin un s Wort so schu in nõchrömischer odder althochdütscher Zit (ca. 750–1050) „ydütscht“ worrè isch, spôter isch s Wort übber s Mittelhochdütsche zu der moderne Variantè worde und au i der alemannische Sprǒch verbreitet.
Ionien
In Ionie häi sich e baar vo de wichdigste künstlerische Stilrichdige vo de Grieche entwigglet. Dr Naame Ionie isch au mit dr so genannte ionische Ufkläärig im filosofische Beriich verbunde. Im 6. und 5. Joorhundert v. d. Z. het Ionie Persönlichkäite wie dr Thales vo Milet, dr Anaximander oder dr Heraklit füüre brocht.
Weiler
Dè Wyler als Sidligsform
Wenn d Kirchè dè Mittelpunkt vo dè Sidlig bildet, bi dè glychè Sidligsform notabene, so sait mo dèmm èn Kirchwyler.
I dè humangeografischè Kartèinterpretation sait mò dèrrè Sidlig bis zu 15 Gebäude Wyler. Wörred Luftbilder interpretyrt, lòt mò bi dè Zellig nõch Möglichkeit Näbedgebäud wie Ställ, Schüèrè un Aabautè ußer acht.
Ionien
Dr Naame Ionie isch über s Hebräische und Arabische in meerere Sprooche in dr islamische Wält zur Bezäichnig für Griecheland worde. Griecheland wird uf Arabisch, Persisch und Urdu as iunan (یونان) bezäichnet und uf Hebräisch as jawan ( יָוָן ). In Turksprooche und im Kurdischen isch die türkischi Form "Yunanistan" üüblig.
Weiler
Dè Wyler als Sidligsform
Teil Wyler sind usserhalb vo de alte Dörfer bi wichtige Pünkt im Stroossenetz entstande.
Z Öschterrych existiyrt differenzyrend zum Wyler (drei bis nüü Gebäude in ängerer Laag) un Rottè (Gebäude in lockerer Aaordnig ohni Rüggsicht uff d Zaal) diè topografische Kennzeichnig Voschtreuti Hüüser:. Geschlosseni Ortschaftè mit mee als nüü Gebäude gelted dört als Dorf. Bi nu ein bis zwei Gebäude ohni Sidligszämmèhang, also im Fall vo Einzelsidligè, schwätzt mò, bedütigsumfänglich glychgreit, vo Einödi, Einzelhof, Einzelhuus, Einschicht, woby d Bezeichnig Einschicht, bayrisch wiè öschterrychisch, d Bedütig Öde, Einsamkeit hèt.
In aller Regèl git s i Wyler wegè irer gringè Größi keini Strõßènamè. I sellè Fäll duèt dè Ortsnamè – denn als Ortsdeil – a d Stell vom Strõßènamè trettè. D Huusnummerè söttet trotzdèmm dè rüümlichè Aaordnig vo dè Gebäude entsprèchè, könned aber au ohni erkennbari Orning volaufè. Mengmòl gits au è gmeinsami Huusnummeryrig für meereri söttigi chlyneri Ort, eventuèll au übber s ganze Gmeindegebièt odder größeri Deil dèvo. Es ka au dè Fall sy, dass in eim Gmeindegebièt d Strõßè benamst wörred, abber d Huusnummeryrig au bi söttigè chlynerè Ort nõch bi sellerè Strõßèbenennig erfolgè duèt.
Dütschland
Sowit Aasidligè kei gschlosseni Ortschaft im Sinn vo dè Strõßevokeers-Ornig darschtelled, könned uff dütschè Strõßè söttigi Ort nit mit èrè Ortsdaflè kennzeichnet sy un hèn dõher kei Tempolimit. Um dennoch dè Ortsnamè aazgää, kan è Ortshywysdaflèl vowendet wörrè. Well sell hüüfig bi Wyler dè Fall isch, wörd sell Vokeerszeichè üblicherwys als Wylerschild bezeichnèt.
Bayern
Z Bayern gidet gmäß dè Entschlièßig vom Bayerischè Staatsminischterium vom Innerè vum 18. Oktober 1950 grundsätzlich jedi Aasidlig mit drei bis nüü Wohngebäude als Wyler. È größeri Aasidlig gildet als Dorf, è Aasidlig mit eim odder zwei Wohngebäude wörd als Einödi benamst.
Voeinigti Staatè
I dè Staatè New York un Oregon exischtyrt d Bezeichnig Wyler (ängl. Hamlet) für chlyni Aasidligè, wo kei eigni Gmeind bildè. Hamlets könned entwedder Deil von èrè größerè Gmeind sy (New York), odder au dirèkt vom jewyligè County vowaltet wörrè (Oregon).
Liste der Äbte des Klosters Reichenau
Das sind d Äpt vom Chloschter Rychenau uf dr Insle im Undersee gsi:
Dr Apt Markus het s Chloschter Rychenau em Bischof vo Konstanz überggää, und dee het drus es Priorat gmacht. Sid ane 1549 sind drum d Bischöf vo Konstanz glychzytig au Leiter vom Priorat Riichenau gsi, wo ane 1757 derno ufglöst worden isch.
Ur
Ur stoot för:
UR isch d Abchörzig för:
Bläsitor
S Bläsidoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch näben em Riechedoor s zweite Stadttor im Chleibasel gsi. Si Name chunnt vom Bläsi-Kloster, wo dr Verwalter drvo in dr Nöchi si Hof gha het. Es isch urkundlig 1256 zum erste Mol erwähnt worde und het zerst Isteinerdoor gheisse. Es isch au s «niidere Door» gsi im Gegesatz zum «oobere Door», wie män em Riechedoor au gsait het. Wäge dr St. Anna-Kapälle, wo sit 1407 vor em Door gstande isch, het män em vo dere Zit aa au St. Annadoor gsait.
S Bläsidoor isch 1867 abgrisse worde, wo mä s Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859 het afo umsetze.
Uetendorf
Üetedorf (amtlech Uetendorf) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Üetedorf ligt am weschtleche Rand vom Aaretau. D Gmeindsflächi bsteit us 73,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 7,2 % Waud, 19,3 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Üetedorf isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 994 aus Oudendorf. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Religion
80,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,8 %, CVP 1,3 %, EVP 6,8 %, FDP 5,0 %. GLP 3,6 %, GP 7,6 %, SP 13,7 %, SVP 37,3 %, Suschtigi 8,9 %.
Gmeindspresidänt vo Üetedorf isch vo 2002 bis 2013 dr Hannes Zaugg-Graf u vo 2014 bis 2022 dr Albert Rösti gsi. (Stang 2022).
Sport
D Futsaler vom FC Üetedorf spiled in de Swiss Futsal Premier League.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 5702 Ywohner 95,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,7 % Französisch u 0,5 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Üetedorf ghört zum Hochalemannisch.
29. Mai
Dr '''29. Mai''' isch dr 149. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 150. in Schaltjohr), dodermit blybe no 216 Däg bis zum Änd vum Johr.
Hanweiler (Lothringen)
Honnwiller (lothrìngisch; frànzeesch Hanviller, ditsch Hanweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Honnwiller lijt àm Hornbach nordeschtlich vun Bitche, ìm Nordoschte vun Lothringe in dr Neh vun dr Granz züe dr Pfàlz.
Gschìcht
Honnwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1493 àls Hanwylr. S hàt dr Grofe vun Zweibricke-Bitsch ghert und dert zem Amt Schorbach. Dr Friedrich dr Elter vun Zweibricke-Bitsch hàt bi Honnwiller vor 1436 s Schloss Gentersberg böie lon.
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Àm Ànfàng vum Zweite Waltkriej sìn d Inwohner vum Dorf in d Charente evakuiert worre.
Verwàltung
vun Honnwiller ìsch. Honnwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Honnwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Theophanu (HRR)
D' Theophanu (latinische Form, gr. Theophano Θεοφανώ oder Theophania Θεοφάνια, * ca. 960, nooch menke Agabe 955, im oströmische Riich; † 15. Juni 991 z'Nimwegen, hit Holland), Nichte vum (oscht)römische Kaiser, isch d'Frau vum (Wescht-)Kaiser Otto II. un Mitkaiseri vum Heilige Römische Riich fier 11 Johr un regierendi Kaiseri fier 7 Johr gsi. Si isch eini vu dr iflussriichschte Herrscherinne vum Middelalder gsi un stoht in dr Herrscherfolge vum Kaiserriich zwische ihrem Ehema Otto II. un ihrem Suhn Otto III.. Si isch die erscht Frau gsi, wo Ditschland regiert het.
Dr Namme stammt us em byzantinische Grichisch, Theophaneia (Θεοφάνεια) bezeichnet d'‚Gotteserschinig‘, d' ‚Theophanie‘.
Läbe un Wirke
Weder dr Burtsort un -dag noch d'Eltere vu dr Theophanu sind schriftlich überliferet; bsunders enthaldet d'Hochzitsurchunde entgege vu dr Pflogeheite vu dr Zit keini Agabe iber ihri Eltere, si wird numme as Nichte vum oströmische Kaiser Johannes I. Tzimiskes bezeichnet. Vermuetlich isch d'Theophanu d'Dochter vum byzantinische Feldherr Konstantin Skleros un sinere Frau Sophia Phokas gsi, het demit zwar us hochem byzantinischem Adel gstammt, isch aber nit vu kaiserlicher Abchumft gsi, also keini sognennti "Porphyrogenneta". , wo dr Otto I. usrprünglich as Frau fier si Suhn het ha welle.
Dr Otto dr Gross het zwei Gsandtschafte vergäblich mit em Ziel uf Konstantinopel gschickt, e byzantinischi Prinzessi - as Gmahli fier si Suhn z'gwinne; erscht die dritt Gesandtschaft under dr Füehrig vum Kölner Erzbischof Gero het e gwisse Erfolg gha. D Ottone häi sich die „purpurborene“ Anna (* 963) gwinscht, won e Dochter vum verstorbene Kaiser Romanos II. gsi und später uf Kiew verhirotet worre isch. Dr Gero het aber nume d'Theophanu nooch Italie brocht, e Nichte vum amtierende Kaiser Tzimiskes, wo aber au numme Regent fier die minderjährige Söhn vum Romanos gsi isch. Demit het Byzanz im Otto d'Anerchenning as glichwertger römischer Kaiser versagt, denn d'Theophnau isch, wil nit purpurbore, nit ganz ebebürtig gsi. Sällewäg het's uf dr ditsche Site Stimme gä, d'Braut wiider heimz'schicke. Säll hät aber dr Otto dr Gross mit Rucksicht uf d'Beziehige zue dr Griche vu Byzanz wohl chum mache chänne. .
So isch d'Theophanu am 14. April 972 z'Rom mit em Otto II. verhirotet worre. Us dr Ehe sin fimf Chinder hervorgange:
In dr Hochzitsurchunde vu dr Theophanu isch z'entnämme, dass si bi ihrer Hirot z'Rom vum Papscht Johannes XIII. zur römische Kaiseri krönt worre isch. In dr Urchunde vum Ottos II. wird d'Theophanu oft erwähnt (in guet eme Viertel vu allene Urchunde), was ihr bevorzugts un iflussriichs Interessi an dr Staatsgschäfte zeigt.
Regentschaft vu dr Kaiserinne (985–994)
Im Mai 985 isch dr Theophanu z'Frankfurt am Main endgültig d'Herrschaft zuegsproche worre, was d'Erblichkeit vu dr Riichskrone abahnt het. Mit dr in dr gliche Zit z'Konstantinopel regierende Kaiser Basileios II. un Konstantinos VIII. isch d'Theophanu ibrigens nit bluetsverwandt gsi (entsprechendi Behauptige in dr äldere Literatur entbehre in jedere sachliche Grundlag). D'Theophanu isch bis zue ihrem Dod anno 991, uf em Höchepunkt vu ihrer Macht, d'Regenti vum Heilige Römische Riich gsi.
Si het zämme mit ihrer Schwigermueder Adelheid d'Riichsherrschaft bsunders in Lothringe un Italie gfeschtigt, aber au an dr slawische Oschtgrenze (Anno 986 sin nooch mehrere Feldzüg vu dr Kaiseri d'Slawefürschte vu Böhme un Pole in Friide zum Hofdag z'Quedlinburg erschine). Durch ihri klug Machtpolitik isch es ihre glunge, ihrem Suhn Otto III. dr Kaiserthron 'sichere.
D'Kaiseri Theophanu isch nooch churzer Chranket am 15. Juni 991 z'Nimwegen gstorbe un isch uf ihrem Witwesitz z'Köln in dr Abteikirche St. Pantaleon bestattet worre. Nooch em Dod vu dr Theophanu het ihr Schwiigermueder, d'Kaiseri Adelheid, ohni Schwirigkeite d'Regentschaft fier dr Enkel Otto III. bis am End vu 994 witterfüehre chänne.
Kunschthistorischer Ifluss
Grad in dr Zit um 1000 het sich d'Chunscht im Riich an byzantinische Vorbilder in dr Buechmolerei un Goldschmidechunscht oreintiert; D'Theophanu het us Konstantinopel e Gfolge an Chünschtler, Architekte un Chunschthandwercher mitbrocht, durch sälli sich u. a. dr Ifluss vu dr byzantinische Chünschte im Riich verbreitet het.
Grabstätte St. Pantaleon z'Köln
D'Theophanu isch uf eigene Wunsch im Weschtwerch vu St. Pantaleon z'Köln bigsetzt worre (ein vu ihre Lieblingsheilige isch dr heilig Pantaleon gsi). Ihri ledschte Ruhestätte het si (nooch mehrere Umbettige) im vun Sepp Hürten nej gstaltete Sarkophag us wissem Naxos-Marmor gfunde, wo am 28. Dezember 1962 e Bleibehälter mit dr wänige sterbliche Iberreschte vu dr Kaiseri ibettet worre isch.
Sit 1989 findet jährlich am 15. Juni, em Todestag vu dr Theophanu, am Sarkophag vu dr Kaiserin e Eucharistifiir fier d'Einheit vu dr Christe in Oscht un Wescht statt, dere ihr chilchlichi Einheit anno 1054 im Morgeländische Schisma usenanderbroche isch.
Literatur
Sachbüecher
Belletristik
Müsik
Film
Šaḥr und Šalim
Šaḥr und Šalim sind zwee ugaritischi Götter vo de Morge- und Oobedämmerig und au vom Morge- und Oobestern.
Nochem ugaritische Mythos „D Geburt vo de schöne und gnädige Götter“ schlooft de Göttervatter Il mit zwoo Fraue, oder er versuechts emel, het aber Probleem, weler nöme de jüngst isch. Nocheme Ritual, wo Vögel bröötlet wered, ischer wider voll potent und zügt mit dene zwoo Frau zwee Söö, wo d Näme Šaḥr „Morgedämmerig“ und Šalim „Oobedämmerig“ öberchömed. Die wered ilm nˁmm wysmm „gnädigi und lieblichi Götter“ gnennt. Do s erst Attribut zum arabische Gott Monimos (arab. munˁim „gnäädig“) passt, werd agnoo, ass da Paar mit Götter Monimos und Azizos identisch sind und somit de Morge- und de Oobestern verkörperet.
De Šalim werd alaii inere Götterliste a de letschte Stell gnennt. De letschti Platz ninnt s Brüederpaar au inere Schlangebeschwörig ii: meriri Gotthaite wered aagrueffe. Debii werd as Wonnort vo de jewilige Gotthait e wichtigi Kultstadt agge, bim Šaḥr und Šalim aber werd de Himmel als Wonnort gnennt.
Im Alte Testament werd de Hēlēl ben Šaḥr „Glanzstern, Soo vo de Morgedämmerig“ gnennt, i de griechisch Bible isch de Uusdrugg dör Eosphoros „Morgestern“ und i de latiinisch Bible dör Lucifer öbersetzt wore. Er werd im Buech Jesaja 14, 12ff. imene e Gliichnis vom Sturz vomene Tyrann gnennt, wo uf en alte Mythos aspile chönnt:
Au de Šalim isch offebar z Palästina vereert wore, denn d Stadt Jerusalem isch noch em binennt und möglicherwiis isch de Name vom König Salemoo en Ablaitig vo dem Göttername.
Silvia Bächli
Lääbe und Wärk
D Bächli het vo 1976 bis 1980 an dr Schuel für Gstaltig z Baasel studiert und an dr École Superieure d‘Arts Visuels z Gämf. In de spoote 1970er Joor het si aagfange sich mit em Medium vo dr Zäichnig usenanderzsetze. Si beschränggt d Middel wo si aawändet uf Wasserfarbe, Ölchriide und Dusch und zäichnet uf Babbiir vo allne mööglige Gröössene. Eso cha si iiri Beobachdige handschriftlig und sparsam verdichde. Si zäichnet vil mit verdünnter schwarzer Wasserfarb und iiri Strich, Linie und Fläcke wärde zu konzentrierte wisuelle Eräigniss: dosierti Momänt vo dr Erinnerig, wo mänggisch am Körper, mänggisch an Horizontlinie und mänggisch an offene Strukture iir Määss näme.
D Bächli läbt und schafft z Baasel und z Bariis. Sit 1993 isch si Brofässer an dr Staatlige Akademii für die Bildende Künst Karlsrue.
Oberengstringen
Oberäischtringe (amtlich Oberengstringen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Gschicht
Oberäischtringe isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als Enstelingon (1306 Obren Enstringen).
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 27,5 % (Stand 2011).
Religion
28,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 33,8% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,9 %, CVP 6,4 %, EDU 0,6 %, EVP 6,5 %, FDP 14,2 %. GLP 5,8 %, GP 7,0 %, SP 22,2 %, SVP 34,4 %, Suschtigi 1,1 %.
Gmäindspresidänt isch de André Bender (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,5 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Oberäischtringe ghört zue de Zürcher Stadtmundart.
Alkohole
Alkohol (, oder : s Allerfeinste, räini Substanz, äigentlig: fiins Antimonpulver) si chemischi Verbindige, wo äi oder meereri Hüdroxygrubbe (–O–H) häi, wo an alifatischi Choolestoffatom bunde si. De Alkohol, wo vo de Alkane abgläitet si, säit mä Alkanol. Zum d Alkohol klar vo Halbacetale oder Carbonsüüre abzgränze, cha mä ergänze, ass s Choolestoffatom mit dr Hydroxygrubbe nume no mit Choolestoff- oder Wasserstoffatom daf bunde si.
Wenn d Hydroxygrubbe an e Choolestoffatom bunde isch, wo Däil vom ene aromatische Ring isch, so wärde d Verbindigen as Fenol bezäichnet. Si ghööre nit zu de Alkohol, wil die Hydroxygrubbe analog zun ere Carboxygrubbe suur regiere.
Was mä in dr Umgangssprooch under Alkohol verstoot, isch s Ethanol, e drinkbare Alkohol mit dr Summeformle C2H6O.
Türkische Sprache
D Türkischi Sproch isch eini vu dr Turksproche. D Sälbschtbezeichnig vu däre Sproch isch Türkçe. Mit Türkisch isch in däm Artikel Türkei-Türkisch gmeint. Die türkischi Sproch (Türkei-Türkisch) isch d Müttersproch vo ca. 80% vo Bevölkerig in dr Türkei.
Verbreitig
Türkisch isch Amtssproch vo de Türkei und vo me Deil vo Zypre. Wältwit isch es noch em Stand vo 2007 d Müetersproch vo 58 Millione Lüt (vor allem in de Türkei und in de Länder drum umme, z. B. Griecheland, Zypre un Bulgariä) und wird vo insgsamt über 80 Millione Mensche gschwätzt.
Verwandtschaft
Türkei-Türkisch bildet e Dialäktkontinuum mit dr Truksproiche in Zentralasie (Kasachisch, Turkmenisch, Usbekisch, Kirgisisch). Am nächschte verwandt mit em Türkei-Türkisch isch s Aserbeidschanisch, d Sprächer vu beide Sproche chönne enand verstoh.
Alphabet
Dr Schriftsproch in Anatoliä un im Herrschaftsbereich vu dr Osmane isch Osmanisch-Tirkisch gsii, si isch mit dr arabische Schrift gschriibe wore. Wo 1926 de Mustafa Kemal Atatürk an me Turkologe-Kongress teilgnoh hät, hät er die latynischi Schrift für die türkischi Orthografy gfordert. Des hät sich 1928 au chönne durchsetze.
Sit 1928 isch de Dialäkt vo Istanbul d Hochsproch vom Türkische. D Schrift isch e Lutschrift, des heißt, dass jedem Lut genau ei Büchstabe züegordnet isch. S Alphabet hät 29 Büchstabe: a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z
Ussproch
D Büechstabe, wo in de folgende Tabelle nit uffgfiehrt sin, werre glych wie im Dütsche usgsproche.
Allgemein
Türkisch isch e agglutinierendi Sproch. Des heißt, dass Suffix de Fall, d Person etc. azeige, im Gegesatz züe dr flektierende Sproche, wie dr indogermanische, wu au dr Wortstamm cha gändert wäre (z. B. Umlut). Wie in e paar andere Sproche (z. B. Ungarisch) isch d Vokalharmony entscheidend für d Suffix. Zwüsche Gschlæchter wird nit underschyde. Deilwis chunnt zwüschem Wort und de Ändig no e Hiatustilger, wo d Ussproch erlychtert (z. B. araba - arabanın statt arabaın, n isch de Hiatustilger) S Türkische kennt die folgende sechs Fäll (diä verschiidene Variante sin wäge dr Vokalharmonii - je noch dr Vokal in dr Stammsilbe mueß dä oder sälle Vokal in dr Ändig folge):
Witers zu de Suffix
Au de Bsitz cha mer durch Suffix azeige, woby s vorcho cha, dass s Wort mehreri Suffixe annenand hät:
ev - s Hus
evde - im Hus
evinizde - in Ihrem Hus
evinizdeyiz - myr sin in Ihrem Hus.
Am letschte Bispyl cha mer seh, dass au d Person durch Suffix azeigt werde.
Durch die vyle Funktione vo Suffix sin die türkische Wörter oft lang, aber in de Azahl letschtendlich weniger. Des cha mer am folgende Filmtitel seh:
Uçurtmayı vurmasınlar. (2 Wörter mit durchschnittlich 10 Büechstabe)
zum Verglych die alemannischi Übersetzig:
Sie solle de Drache nit abschieße. (6 Wörter mit durchschnittlig 5,7 Büchstabe)
Kleinbasel
S Chlaibasel (baseldytsch mit Ardikel:  ' s Glaibasel früehner s mindere Basel; Ussprooch ) isch dr rächtsrhiinischi Deil vo dr Stadt Basel, wo im Nordweste vo dr Schwiiz lit.
S Chlaibasel umfasst d Chlaibasler Altstadt und d Quardier Clara, Roosedaal, Mattys, Klybi, Wettstei, Hirzbrunne und Chlaihünige, wo früehner amol eigeständig gsi isch.
S Chlaibasel het as dr Stadtdeil vo de „eifache Lüt“ gulte, während d Basler Oberschicht im Groossbasel gwohnt het. Hüte het s im Chlaibasel relativ meh Usländer as im linggsrhiinische Deil vo dr Stadt.
Gschicht
Herrschaftlig isch s Chlaibasel mit siine eigene Behörde vom Groossbasel drennt gsi, aber wirtschaftlig si vo Aafang aa die beide Stedt äng verflochte gsi. As Datum vom politische Zsämmeschluss vom Grooss-und Chlaibasel gältet allgemein s Johr 1392, wo am 6. April dr Bischof Friedrich vo Stroossburg die minderi Stadt für 29'800 Gulde ans Groossbasel verchauft het.
Vogel Gryff
E draditionells Fest vo de Chlaibasler (ohni Chlaihünige, wo erst am Aafang vom zwanzigste Johrhundert in dr Stadt Basel iigmeindet worden isch und historisch nit zum Chlaibasel ghört) isch dr Umzug vom Vogel Gryff, wo vo de Chlaibasler Ehregsellschafte organisiert wird und jedes Johr im Januar stattfindet.
Weiler (Begriffsklärung)
Wyler stòt für:
Tentlingen
Tentlinge (Ussprooch: ; amtlich: Tentlingen, französisch: Tinterin, Patois ) isch e Gmeind im Sensebezirk im Kanton Fryburg. Tentlinge ghört zum Senseoberland un isch e Deil vo de Agglomeration Fryburg. Es lait diräkt aa de dütsch-französische Sproochgränz.
Weiler (Begriffsklärung)
Wyler isch dè Familliènnamè vo folgendè Personè:
Organische Chemie
Die organisch Chemii (churz: OC), hüfig au churz Organik, isch e Däilgebiet vo dr Chemii, wo die chemische Verbindige behandlet, wo uf Choolestoff basiere, mit Usnaam von e baar anorganische Choolestoffverbindige und vom elementare (räine) Choolestoff.
Tentlingen
Geographi
Tentlinge lait 5 km südöschtlich vo de Stadt Fryburg un ghört zum Senseoberland, wo de Übergang zu de Voralpe isch. Tentlinge gränzt aa Sankt Ursche, Rächtalte, Güfersch, Sankt Silvester, un aa Le Mouret, Villarsel-sur-Marly un Pierrafortscha, wo scho französischsproochig sin.
Weiler (Begriffsklärung)
Luèg au:
Organische Chemie
Die groossi Bindigsfähigkäit vom Choolestoffatom macht e Hufe underschiidligi Bindige zu andere Atom mööglig. Ass es eso vil Naturstoff (pflanzlig, dierischi Farbstoff, Zucker, Fett, Protein, Nukleinsüüre) und Lääbewääse git, chunnt doodrvo. Wääred e Hufe anorganischi Stoff dur Tämpraturiifluss und katalytischi Reagänzie nit veränderet wärde, finde organischi Reakzioone vilmol bi Ruumtämpratuur oder e chli wermer mit katalütische Mänge vo Reagänzie statt.
Tentlingen
Gschicht
De Ort wird in de Joor 1201 un 1212 zum erschte Mool erwäänt, mit em romanische Name Tentenens. De dütsch Name isch zum erschte Mool im Joor 1363 belait, als Tintingen. De Name goot uff d alemannische Siidlig Tantilingun zrugg, wo „bi de Lüt vum Dandil“ bedütet un warschynts im 8. oder 9. Joorhundert gründet worde isch. Bis zum Joor 1831 isch de Ort en "Schrot" vo de Pfarrgmein Giffersch gsi, wo 1630 vo de Pfarrgmein Marly abdrännt worde gsi isch.
Organische Chemie
Organischi Molekül enthalte as Elimänt nääbe Choolestoff hüfig Wasserstoff, Suurstoff, Stickstoff und Halogen; die chemischi Struktur und die funkzionelle Grubbe si d Grundlaag drfür, ass d Äinzelmolekül eso underschiidlig si.
Tentlingen
Bevölcherig
Tentlinge het Ywohner (Stand ). Devo sin 87 % dütschsproochig, 9,8 % französischsproochig un 1,1 % albanischsproochig (Stand 2000). De Dialäkt vo Tentlinge ghört zum Senslerdütsche. Wäge de Nöchi zu de Stadt Fryburg sin vili Ywohner Pendler. Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateel isch 2010 bi 6,6 % gläge.
Religion
82,5 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,6 % evangelisch-reformiert.
Kabinett Köhler I
S Kabinett Köhler I isch vum 7. Novämber 1923 bis 7. Novämber 1924 d Landesregierig vu Bade gsii.
In syre 1. Sitzig vum 7. Novämber 1923 het dr Landdag dr Staatsbresidänt un däm sy Stellverdrätter gwehlt. In syre 21. Sitzig vum 22. Juli 1924 het dr Landdag bschlosse, ass s Arbetsminischterium per 1. Oktober 1924 ufglest wird. D Ufgabe vum Minischterium sdin uf Minischterie vu dr Finanze un vum Inneree ufdailt wore.
Organische Chemie
D Chemii isch noch em Georg Ernst Stahl d Wüsseschaft vo dr Analüüse und Sünthese vo Stoff. In dr organische Analütik macht mä mit eme Gmisch vo Stoff zerst e füsikalischi Drennig und Charakterisierig (Schmelzpunkt, Siidpunkt, Brächigsindex) vo Äinzelstoff, denn wird die elementari Zämmesetzig (Elementaranalüüse), Molekülmasse, funktionelli Grubbe (chemischi Reagänzie, NMR-, IR-, UV-Spektroskopii) bestimmt, so dass mä bi Verbindige, wo wenig komplex si, d Struktur vo dr organische Verbindung sicher cha aagee.
Im Beriich vo dr Sünthese undersueche organischi Chemiker, wie Reagänzie (Süüre, Baase, anorganischi und organischi Stoff) uf organischi Stoff wirke, zum d Gsetzmässigkäite vo chemische Reagänzie uf bestimmti funkzionelli Grubbe und Stoffgrubbe bestimme. Wemm mä die Gsetzmässigkäite kennt, cha mä Sünthese vo organische Naturstoff (z. B. Zucker, Peptid, Naturfarbstoff, Vitamin) blaane oder organischi Stoff (Kunststoff, Ioneusduscher, Arzneistoff, Pflanzeschutzmiddel, Kunstfaasere für Chläider), wo in dr Natur umbekannt si, sünthetisiere, wo e groosse Iifluss uf e Woolstand vo dr Gsellschaft häi.
D Entwigglige vo dr organische Chemii häi in de letschte 150 Joor e bedütende Iifluss uf die menschligi Gsundhäit, d Ernäärig, d Chläidig und uf d Zaal vo Konsumgüeter gha.
Riehentor
S Riechedoor (au "Riechemerthor") isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestandteil vo dr Basler Stadtmuure gsi. Es isch näben em Bläsidoor s zweite Stadtdoor im Chleibasel gsi.
S Riechedoor isch 1265, e baar Johr spöter as s Bläsidoor, urkundlig erwähnt worde. Es het au s «oobere Door» gheisse, s St. Theodorsdoor oder s Heiligchrüzdoor, noch em Heilige Chrüz vor em Door, wo mä 1403 drnäbe d Eländchrüzkapälle baut het. Noch em Isteiner Chrieg het mä Steiblöck vo dr gschleifte Isteiner Burg brucht, zum s Door usbaue. Bis zur Basler Reformation isch usse nooche e Bild vom Johannes und dr Maria ufghänggt gsi, wo dr Doorwächter iine gnoh het, wenn s Wätter schlächt gsi isch. Sit mindestens 1443 hets vor em Grabe e Vorwärk gha, im 17. Johrhundert het mä non e Schanze drzue do.
1840 isch s Door no umbaut worde. Mä het s Dach über em Vorwärk abgrisse, en Uhr, die ersti im obere Chleibasel, iibaut und dr Zinnechranz mit eme Stuefegiibel ersetzt.
Es het näbem Spaaledoor as schönsts Basler Door gulte, isch aber fümf Johr noch dr Verabschiidig vom Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859, im Juni 1864, doch abgrisse worde.
Täsch
Täsch ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Geografi
Täsch lit im Mattertal. Zer Ggmeind gcheerunt ds Doorf Tösch und d Wiiler Zermettjen und Täschberg. Vannr Ggmeindsflechi sint 11,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 9,3 % Wald, 0,9 % Sidligsflechi und 78,1 % süschtigi Flechi.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 49,9 % glägu.
Religion
85,3 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,8 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Täsch ischt dr Mario Fuchs (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 831 Iwonru 85,4 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,8 % Franzeesisch, 0,8 % Talienisch und 13 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Täsch gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Forel (Lavaux)
Forel (Lavaux) (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Forel (Lavaux) lyt am Nordhang vum Mont de Gourze. In dr Sektion Les Cornes-de-Cerf het s d Gmaiverwaltig, d Chilche un d Schuele. D Gmaiflechi umfasst 64,4 % landwirtschaftligi Flechi, 28,2 % Wald, 7,2 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Greyerz FR
Greyerz (frz.: Gruyères, Greyerzer Patois ; jùutüütsch Griersch) isch e politischi Gmeind im Greyerzerbezirk vom Kanton Fryburg. S Schtädtli isch noch wiitgehend so erhalte, wiis im Mittelalter gsi isch. Us dem Grund isch es es belibts Ziil vo Tourischte.
Geographii
Greyerz ligt am Nordoschtrand vom Moléson, am Rand vo de Fryburger Alpe. S isch uf eme in de damalig Ziit schtrategisch günschtige Hügel erbaut worde und bildet zäme mit em Schloss Greyerz es Ensemble. S Schtädtli ligt uf ere Höchi vo öpe De Gmeindsbann het e Flächi vo 28,4 km², dodervo sind 49 % vo Wald bewachse und 5 % überbaut. Nochbargmeinde von Greyerz sind Broc, Val-de-Charmey, Bas-Intyamon, Haut-Intyamon, Semsales, Vaulruz, Vuadens, Bulle und Le Pâquier.
Forel (Lavaux)
Gschicht
Forel (Lavaux) isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1274 as Fores (1300 Forel).
Greyerz FR
Gschicht
Greyerz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar im Jahr 1144 aus de Grueria. Va circa 1075 bis 1554 isch s Stedtli s Zentrum va der Grafschaft Greyerz gsii.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 14,4 % gläge.
Forel (Lavaux)
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 15,9 % gläge.
Religion
56,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 22,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Greyerz FR
Religion
81,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1546 Yywoner 90,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,9 % Tüütsch ù 5,7 % anderi Spraache.
Forel (Lavaux)
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,8 %, CVP 2,7 %, FDP 19,3 %, GLP 6,2 %, GP 8,9 %, SP 17,2 %, SVP 27,3 %, Sunschtigi 2,9 %.
Dr Burgermaischter vu Forel (Lavaux) isch dr Daniel Flotron (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1704 Yywohner 92,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,3 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 4 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Greyerz FR
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 39 va de 1546 Yywohner ggredt.
Sehenswürdigkeite
Scho s ganze Stedtli, wo uf eme Hügel obe liit, isch sehenswärt. Am Schluss chunnt mer zum Schloss Greyerz hindere. Churz vorhär isch no s Museum vom HR Giger. Siis Grab isch uf em Fridhof bi de Chile Saint-Théodule. Underhalb vom Stedtli, gad bim Bahnhof, isch e Schauchäserei, wo underanderem au Greyerzer härgstellt wird.
Kabinett Hellpach
S Kabinett Hellpach isch vum 7. Novämber 1924 bis 26. Novämber 1925 d Landesregierig vu Bade gsii.
In syre 1. Sitzig vum 7. Novämber 1924 het dr Landdag dr Staatsbresidänt un däm sy Stellverdrätter gwehlt.
Nanna (Gott)
De Nanna isch de Moogott vo de Sumerer, wo mitem akkadische Moogott Sin verschmolzen isch.
De Nanna ghört zu de alte mesopotamische Astralgotthaite, wo scho früe bizügt sind. Er isch e populäre Gott gsii und siin Name isch i vilne Personenäme vorchoo. Sis Hailigtum Ekischnugal isch i de Stadt Ur gstande.
De Nanna gelt as de Soo vom Enlil, werum er au Chliine Juungstier vom Enlil gnennt were cha. De sumerisch Mythos Enlil und Ninlil verzellt, wie de Enlil d Ninlil bim Bade vergwaltigt het. Si isch druf abe schwanger wore und het denn de Nanna uf d Welt broocht. Di föfzg grosse Götter verbanet de Enlil weg sinere Tat i d Underwelt. Doch d Ninlil goot zunem und werd sini Frau.
Ettelbréck
Ettelbréck (dt. Ettelbrück, frz. Ettelbruck) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Ettelbréck ghere d Ortschafte Ettelbréck, Grentzen (Grentzingen) un Waarken (Warken).
Geografi
Ettelbréck lyt an dr Uelzecht (Alzette ) uf ere Hechi zwische 191.5 m un 386 m i. NN. Bi Ettelbréck mindet d Waark (Wark) in d Uelzecht.
Verwaltig
Ettelbréck ghert zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Ettelbréck isch dr Jean-Paul Schaaf (CSV). Scheffe sin dr Claude Halsdorf (LSAP) un dr Edmée Junker (CSV). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Ettelbréck isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 901 as hettilbrucka (1148: Etelbrucca, 1161: Etelbrucca).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Ettelbréck ghert zum Moselfränkisch.
Horben
Dr Namme Horben (alem. Horbe) bezeichnet verschideni Ortschafte im alemannische Sproochruum:
Monimos und Azizos
De Monimos und Azizos sind zwee Götter und Biglaiter vom Sunegott Helios z Edessa gsii, enere Stadt i de hüttige Törggai zwöschet Euphrat und Tigris.
Di zwee Götter sind offesichtlich vo de Araber entleent, denn Monimos (Μόνιμος) gitt Arabische muˁnim „gnädig“ und Azizos (῎Αζιζος) ˁaziz „starch“ wider. Obwoll di antike Quelle di beede Götter mit em Hermes und Ares, aso de Planete Merkur und Mars, gliichsetzid, werd agnoo, as si de Morge- und de Oobestern verkörperet, und zwoor de Azizos de Morgestern, wo de chriegerisch Aspekt vo de Venus as Vorchämpfer vom Taag verkörperi, und de Monimos de Oobestern, de lieblich Aspekt vo de Venus.
De Azizos werd au i römische Inschrifte us Apulum i de Provinz Dakie gnennt, as deus Azizus bonus puer „Gott Azizus, guete Burscht“. I de Oase Palmyra isch er zäme mitem Arṣu vereert wore, den annt isch as e Kameelriiter und de ander as e Rossriiter dargstellt wore und si sind Bischützer vo de Karawane gsii. De Name Arṣu entsprecht em arabische Göttername Ruḍā „Gnäädige“, entsprecht aso sproochlich völlig em Monimos. Au di ugaritische Götter Šaḥr und Šalim wered as ilm nˁmm wysmm „gnädigi und lieblichi Götter“ bizachnet, wobii s erst Wort di semitisch Worzle nˁm enthaltet, wie de Name Monimos. Wege demm isches woorschiinli, as all die Götterpaar de Morge- und de Oobestern bizaichnet.
Nanna
Nanna isch de Name:
Eos
D Eos isch di griechisch Göttin vo de Morgerööti. D Röömer hend si mit de Aurora gliichgsetzt.
D Eos isch d Töchter vom Titaanepaar Hyperion und Theia und d Schwöster vom Sunegott Helios und vo de Moogöttin Selene. Si werd as e höbschi Göttin bischribe, wo de Taag verchündt. I de Chunst werd si mit Flögel dargstellt. Si isch aini vo de wenige Göttine, wo Liebschafte mit Sterbliche iigoot und hett e Flair för höbschi jungi Mane, so de Jäger Orion, de Kleitos, de Kephalos und de Tithonos. I de letscht isch si ase verliebt, ass si de Zeus dromm bettet, aser eebig lebe taar. De Wunsch werd erfüllt. Well si aber vergesse hett ono eebigi Juged z verlange, werd er immer älter und foot immer mee a verschrumple. Im End werd er ine Zikade verwandlet. Vo emm hett si zwee Söö, de Emathion und de birüemti Memnon, wo im Troianische Chrieg uf de Sitte vo de Troianer chämpft. Ere Maa ist de Astraios und vo dem isch si d Muetter vo de Wind und vo de Sterne, nämmli de Nordwind Boreas, de Süüdwind Notos und de Westwind Zephyros und de Morgestern Eosphoros.
D Eos isch en Erb us de indogermanische Zitt (Sanskrit: Uṣāḥ; Latiin: Aurōra us *Ausōs-a).
Insel
En Insle isch Land wo rundume vo Wasser umgee isch und cha imene Fluss, See oder Meer ligge. En Insle werd nie völlig öberfluetet. En Kontinent gelt nöd as Insle. Meriri Insle wo nöch binenand liged bildet en Inslegruppe. En Insle cha biwont oder nöd biwont si. Z Kanada tar rechtlich erscht denn vonere Insle gredt werde, wenn wenigstens an Bomm druf wachst. Weltwit bitrait d Flächi vo allne Insle guet 10,5 Milioone km², da sin öppe 7,2 % vo de gsamte Landoberflächi. Di grööscht Insle isch Grönland mit 2,2 Milioone km² Flächi.
Di grööscht Insle im alemannische Sproochruum isch d Insle Riichenau im Bodesee mit ere Flächi vo 4,3 km², turistisch bikannter isch aber d Insle Mainau mit de prächtige Gärte. Uf de drittgröscht Insle im Bodesee isch d Stadt Lindau baut worde. All drai Insle sind miteme künstliche Damm oder enere Brugg mitem Festland verbunde. Im Zörisee isch mit 112'645 m² d Insle Ufnau di gröscht, denn chunnt d Lützelau. Di grösste Flussinsle sind d Länggrien i de Aare und im Rhii sind s d Werd und d Rhiinau.
Natur und Kultur
Insle wo witer eweg vonere grössere Landmasse sind, wiiset maischt en aigni Pflanze- und Tierwelt uuf. Bikannt sind d Galapagos-Insle im Pazifik, wo vili Vogelarte lebet, wos nume dai git. Madeira und d Kanare im Atlantik wiiset de höchsti Aatail a endemische Pflanze uuf, da haisst, asig wo ursprünglich nume uf dere Inselgruppe iihaimisch gsii sind, wie de Trachebomm. D Abgschidehait vo so Insle füert nöd selte dezue, as d Mensche wo die Insle biwonet, e konservativi Kultuur uufwiiset, wie Soqotra, wo zum Jemen ghöört oder s mittelalterliche Island, wo hüt aber zude modernste Länder öberhopt zällt. Uf de Kanare het sich bis is 14. Joorhundert e primitivi Kultur ghalte, wo archaischer gsii isch, as di römerzitlichi Kultur.
Inselarte
E Vulkaaninsle isch dur en Vulkan entstande, so de Stromboli z Italie oder Santorini i de Ägäis.
En Atoll bistoot us merere Koraleninsle und Koraleriff und bildet e Lagune, wo vom Atoll umgee werd.
Halbinsle
E Halbinsle, wi de Peloponnes z Griecheland oder d Sampetersinsle im Bielersee isch a ainere Stell mitem Festland oder enere grössere Insle verbunde; isch die Stell nu schmal, redt me vonere Landengi oder emene Isthmus.
Zinn
Zinn (ahd., mhd. zin) isch e chemischs Elimänt mit em Sümbol Sn  und dr Ornigszaal 50. Im Periodesüsteem stoot s in dr 5. Periode und in dr 4. Hauptgrubbe (Grubbe 14) oder Choolestoffgrubbe. Es isch e Schwermetall, glänzt silbrigwiss und isch so wäich, ass mä s mit eme Fingernagel cha ritze. Für Metall het Zinn e seer niidrige Schmelzpunkt.
Äigeschafte
Zinn cha in drei Forme vorchoo, wo verschidnigi Kristallstrukture und Dichtene häi0: Natürligs Zinn bestoot us zää verschiidene stabile Isotop; das si mee as bi alle andere Elimänt. Usserdäm si no 28 radioaktivi Isotop bekannt.
Dr Rekristallisazioon vo β-Zinn zu α-Zinn bi niidrige Tämpratuure säit mä d Zinnpest.
Wemm mä Zinn verbiegt, macht s e charakteristischs Grüsch, wo men em s Zinngschrei (au Zinnschrei), säit. Es entstoot wil sich d β-Kristallite anenander riibe. S Grüsch git s aber nume bi räinem Zinn. Scho niidrig legierts Zinn het die Äigeschaft nit, z. B. verhindere scho chliini Mänge vo Blei oder au Antimon s Zinngschrei. S β-Zinn het en abgflachte Tetraeder as Ruumzällenstruktur, wo us em zuesätzlig no zwäi Verbindige uusechömme.
Uf dr Oberflechi vo Zinn het s en Oxidschicht und es isch dorum seer stabil. Vo konzentrierte Süüre und Baase wird s allerdings zersetzt und drbii wird Wasserstoffgaas freigsetzt. Aber Zinn(IV)-oxid isch äänlig inert wie Titan(IV)-oxid. Zinn wird vo unedlere Metall (z. B. Zink) reduziert, drbii schäidet sich elementars Zinn schwammig ab oder blibt am Zink chlääbe.
Verwändig
Hützudags wärde öbbe 300'000 Donne Zinn im Joor brucht, öbbe 35 % für Lot, öbbe 30 % für Wissblääch und öbbe 30 % für Chemikalie und Pigmänt. Dr Gebruuch und mit em dr Briis stigt die ganz Zit. Die zää grösste Verbruucher uf dr Wält si 2003 China, d USA, Japan, Dütschland, dr Räst vo Öiropa, Korea, dr Räst vo Asie, Taiwan, Groossbritannie und Frankriich gsi.
Die grösste Broduzänte si d Volksrepublik China (2011 fast d Helfti vom gförderete Zinn), Indonesie, Peru, Bolivie und Brasilie.
Generalissimus
Generalissimus (vom italienische Wort Generalissimo, also „General vo de Generäl“) isch en veralteti Bezeichnig für e Oberbefehlshaberposition. De Generalissimus isch befugt gsi, sowohl militärisch als au politisch uf eigeni Verantwortig z handle. Mit dem Uusdruck wird en über de Marschäll und Generäl stehende Oberbefehlshaber vo sämtliche Streitkräft vomene Land bezeichnet.
Albrecht von Wallenstein isch de erscht Generalissmus gsi und hät de Titel i di modernere Zit gholt. I de Moderni isch das de militärischi Titel vo verschidene Diktatore gsi; wie z. B. de spanischi Dikator Francisco Franco oder de sowjetischi Führer Josef Stalin.
Haraucourt-sur-Seille
Haraucourt-sur-Seille (ditsch 1871-1915 Harraucourt an der Seille, 1915-18 Haraldshofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Haraucourt lijt ìm Dàl vun dr ewere Seille ìm Saulnois, zwìsche Château-Salins und Dieuze. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe. Nerdlich lijt dr Hof Voitrebolle (1915–18 Watterboll), wie àui züe Haraucourt ghert.
Gschìcht
Haraucourt-sur-Seille ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1273 àls Haracort devant Marsal (1318 Haraucort).
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Haraucourt-sur-Seille ìsch. Haraucourt-sur-Seille ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Haraucourt-sur-Seille ghert zem Lorrain.
Maria Walliser
D Maria Walliser (* 27. Mai 1963 z Mosnang) isch en ehemoligi Schwiizer Skirännfahreri. Sie isch i de 1980er Johr erfolgriich gsi und het vo 1983 bis 1990 insgsamt 25 Weltcöprene i allne Diszipline usser im Slalom gwüne chöne. Bi de Olympische Winterspiil 1984 z Sarajevo het sie hinder de Michela Figini d Silbermedaille gwune. In de Johr 1986 und 1987 het sie zwomol hinderenand de Gsamtweltcöp gwune.
De Höhepunkt vo ihrere Karriere isch de Gwünn vo de Goldmedaille i dr Abfahrt und im Super-G und dezue no d Bronzemedaille im Riiseslalom bi de Ski-WM 1987 z Crans-Montana gsi. I dr Abfahrt het sie mit de Michela Figini en Schwiizer Doppelsiig gfiiret. De Siig in dr Abfahrt het d Walliser a de Ski-WM 1989 z Vail widerholt. Ihri erfolgriichi Karriere het sie im Merz 1990 beändet.
Sithär betätiget sie sich im Wiibou und sit em Johr 2000 als Präsidentin vo de Stiftung Folsäure Offensive Schweiz. De Grund dezue isch ihri eigni Tochter, wo mit de Chranket Spina bifida gebore worden isch.
Seo Jae-pil
Dr Seo Jae-pil (änglisch Philip Jaisohn, koreanisch 서재필, hanja 徐載弼; 7. Januar 1864 z Bosung, denn in Korea, hüte in Südkorea; † 5. Januar 1951 z Philadelphia, USA) isch e koreanische Unabhängikäitsaktivist, Politiker, Liberale, Arzt, und Journalist gsi.
Kabinett Trunk II
S Kabinett Trunk II isch vum 26. Novämber 1925 bis 23. Novämber 1926 d Landesregierig vu Bade gsii.