cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heuchlingen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 69,4 % Landwirtschaftsfleche, 15,3 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Heichlenge gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Brackwang, Holzleuten ond Mäderhöfe ond d Hef Kiart ond Riedhof.
Gschicht
Heichlenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1236.
Verwaldong
Dr Schuldes vo Heichlenge ischt dr Peter Lang.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Heichlenge ghert zom Schwäbisch.
Bernex GE
Bernex (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Bernex lyt am linke Stade vum Rottu. Zue dr Gmai ghere d Wyler Chèvres, Loëx, Lully, Sézenove un d Wieschtig Vuillonnex. Dr Bann umfasst 59 % landwirtschaftligi Flechine, 16 % Wald, 14 % Sidligsflechine, 7 % Vercheersflechine un 3 % Gwässerflechine.
Nochbergmaine sin Satigny un Aire-la-Ville im Nordweschte, Vernier im Norde, Cartigny im Weschte, Onex un Confignon im Oschte, Laconnex im Sidweschte, Soral im Side un Perly-Certoux im Sidoschte.
Gschicht
Bernex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1256 as Brenay. Anne 1793 isch d Gmai Bernex-Onex-Confignon bildet wore, 1850 sin di drei Dail derno aigeständigi Gmaine wore.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 21,7 % gläge.
Religion
22,9 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 40,5 % remisch-katholisch.
Politik
Gmaindspresidänt isch dr Gilbert Vonlanthen (Stand 2012).
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 9.076 Yywohner 7.759 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 421 Dytsch, 168 Italienisch un 728 anderi Sproche.
Ueli
Härkumft und Bedütig
Dr Name isch ursprünglig e schwiizerischi Churzform für Mannename wo mit "Ul-", meistens Ulrich, aagfange hai - analog zur hochdütsche Version "Uli".
Yan Greub
Der Yan Greub (* 1. Jänner 1972 z La Chaux-de-Fonds) isch e Schwiizer Romanischt.
sis Läbe
Er het z La Chaux-de-Fonds d Volksschuel und au s Gimnasium bsuecht und derno a der Uni Nöieburg und der Uni für Geischteswüsseseschafte z Stroossburg d Sprochwüsseschaft und d Gschicht studiert. Derzue ane het er am Musigkonservatorium z Nöieburg s Lehrdiplom gmacht.
Anne 1996 isch er Assischtänt bim Lehrstuel für französeschi Sprooch und Literatur z Nöieburg worde und anne 2002 het er mit eren Arbet über mittelfranzöseschi Wortgschicht und s Regionalfranzösische dokteriert.
Nach ere Studiezyt a der Uni z Montpellier, wo vom Schwiizerische Nazionalfonds understützt worden isch, isch der Greub anne 2000 für zwöi Joor Redakter am Französischen Etymologische Wörterbuech FEW am CNRS-Labor Analyse et traitement informatique de la langue française ATILF z Nancy und 2001 wüsseschaftleche Mitarbeiter vom Wälschschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR worde, wo zum Sproochezäntrum vo der Uni Nöieburg ghört. Der Greub het für s GPSR es Informatikprojäkt gleitet. Spöter het er au als Oberassischtänt a de Universitääte vo Nöieburg und vo Lausanne gschaffet, und 2009 isch als Forschigsbeuftreite wider as ATILF z Nancy ggange, won er sid 2018 Vizediräkter isch. Au wider mit der Hilf vom Nazionalfonds het er z London, z Oxford, z Paris und z Rom chönne wyter über die romanische Sprooche forsche, und uf dere Grundlaag sind divärsi wüseschaftlechi Schrifte vonnem usecho. Der Greub git au Underricht a de Universitäte vo Gämf und vo Lotringe. Und er isch Mitgliid i de verantwortleche Gremie vo divärse Fachgselschafte, wo im Berych vo der Romanistik schaffe, so öppen im wüsseschaftleche Byroot vo der Revue critique de philologie romane.
Sid 2011 isch der Yan Greub der Diräkter vom Französischen Etymologische Wörterbuech. Dezue ane isch er sid 2018 als Nochfolger vo der Interimsdiräktorin Federica Diémoz au der Diräkter vom Wälschschwiizer Mundartwörterbuech z Nöieburg. Dört het er mit de Wörterbuech-Redakzioon scho gly der grooss Schritt chönne mache, wo der rych Inhalt vo däm Wörterbuech für die externe Lääser über s Internet online zuegänglech worden isch.
Seebuck
Geography
Dè baumfreye Gipfel vom Seebuck lyt im Hochschwarzwald 1,7 Kilometer südöschtlich vom Fèldbärg-Hauptgipfel (wo au dè Högschte heissè duèt), beidi sin durch è flachi Muldè (Grüble odder Fèldbärgsattel) vonènand drènnt; d Schartèhöchi bedrait lediglich 29 m.
Diè steil abbè keièndi Nordoschtsitè vom Seebuck isch Deil von èrè Karwand vom Fèldseechessel. Am Fuß vo dè Wand lyt dè Fèldsee, wo von è baar Quèllbächle a dè Oschtflankè vom Seebuck hèr gschpisè wörd, abber nu ein Abfluss, dè Seebach, hèt. Dè Seebach entwässerèt s Fèldbärg-Massyv bis in Titisee iè, un gòt nõch èm Titisee als Guètach un zämmè mit dè Haslach spôter als Wuètè bis in Hochrhy abbè. Diè gschwendèti Südoschtsitè vom Bärg wörd als Winterschportgebièt bruucht un ghört nit zum umgäbbendè Nadurschutzgebièt Fèldbärg. In Volängerung zum Winterschportgebièt lyt am Fuèß vom Seebuck s Dorf Fèldbärg, è baar Meter unnè draa isch Passhöchi vom Fèldbärg. Am Südfuèß vom Seebuck, è bitzeli unterhalb vo dè Passhöchi, lyt d Quällè vo dè Menzèschwander Alb. D Oschtsitè vom Seebuck zeigt sich vom Seebachdal un dõdemit vom Titisee als Èrschts, wè-mò vo Titisee-Neuschtadt dehèr chunnt, un wörd deshalb öfter als Gsicht vom Fèldbärg-Massyv wòòr gnõ. Am Fuèß vo dè Seebuck-Weschthaaldè gòt d Fèldbärg-Passschtrõß i s Fahler Loch abbè un denn witer uff Todtnau im Obberè Wisèdal. D Nordhaaldè vom Seebuck ordnet sich ganz im Högschtè unter.
Fèldbärgturm
Uff èm Seebuck lyt dè Fèldbärgturm, èn ehemòligè Funkturm, wo als Uussichtsturm diènt un sit 2013 è Schinkèmuseum behèrbärgè duèt. I dè Summermonät cha im högschtglegènè Trauzimmer vo Baddè-Württèbärg im 11. Stock vom Turm ghürõtet wörrè.
Summer
Dè Bärg isch è belièbts Zyl für Uusflügler. Dè Parkblatz bzw. s Parkhuus am Fuèß vom Seebuck isch Uusgangspungt für zaalrychi Wanderungè uff diè Bärgruggè (Richtung Fèldbärg, Stübbèwasè un Notschrei, uff dè Dote Maa un uff s Herzogèhorn odder gu Hinterzartè), wo i dè Nôchi ligèd bzw. i diè aagränzendè Täler (Menzèschwander Dal, Wisèdal, St. Willelmer Dal, Zaschtler Dal). Dè "Felsèwäg", wo am Steilhang vom Gipfelberych zum Fèldsee abbè gòt, isch nu für drittsicheri Wanderer mit feschtem Schuèwärch geignèt, biètet abber è abwechslungsrychi Wègfüürung un Uusbligg uff dè Fèldsee, wo i dè Dǜèfi unnè lyt.
Winterschport
Näbbè Wanderwäg, Radwäg un Schneeschuèroutè biètet er èn Huufè Winterschportmöglichkeitè. Uff èm Seebuck git s diversi Schiipischtè mit unterschydlichè Schwirigkeitsgraad für Aafänger un Fortgschritteni. Füüf Lift erleichterèd dè Uffschtyg. Im Einzelnè sin sèll – vom Parkblatz uus gsää – vo rächts nõch links: èn ältèrè Zweier-Sessellift (am Waldrand am nordöschtlichè Ènd vo dè Pischtè), èn modernè Sechser-Sessellift mit Wètterschutz un èn Dellerschlepplift. Sit èm Winter 2005/2006 chönnèd Pischtèfaarer übber è hölzerni Skibrugg uff d Pischtè südlich vo dè Passschtrõß B 317 wechslè, ooni s Winterschportgräät abzschnallè un d Passschtrõß z Fuèß übberquerè z müèsè. Èn wittèrè Sechser-Sessellift mit Abdegghuubè, d Zeigerbaan, schafft sit Dezembèr 2015 è diräkti Liftvobindung zwǜschè Grafèmatt un Seebuck un ersetzt dè Zeigerschlepplift. Bi uusreichender Schneehöchi wörd èn Funpark ygrichtet, wo vor allem Snowboarder akrobatischi Sprüng üèbè chönnèd. Dört hèn vom 17. bis 19. März 2006 diè Dütschè Snowboard-Meischterschaftè stattgfundé.
Dè 6er-Sessellift wörd im Summer mit Kabinè uusgrüschtet, wo 8 Lüt iè gön. I dè Talschtation vo dè Baan git s näbbè Garagè für Pischtèraupè un Motoorschlittè, dè technischè Yrichtungè un Sanidäraalaagè au Kassè, èn Schiservice un è Sanidätsruum vo dè Bärgwacht Schwarzwald. Unterhalb vom aaltè Fèrnseedurm unterhaaltèt d Bärgwacht Fryburg d Bärgrettungswache Fèldbärg-Seebuck. Diè högscht Bärgrettungswache vo Baddè-Württèbärg isch a Wuchèèndè un Fyrtig toujours bsetzt un isch für dè Bärgrettungsdiènscht am Seebuck un im Fèldbärggebièt zuèschtändig.
Am Fuèß vom Seebuck, gegèübber vom großè Hotelkomplèx Fèldbärger Hof, git s sit 2006 d „Freestyle-Rundi Fèldbärg“, è 1,7 km langi Loipè (klassisch un Skating, lycht). Durch d Südflankè vom Seebuck volauft au d Vobindungsloipè vom Fèldbärger Hof zué dè Todtnauer Hüttè un zuè dè Stübèwasèschpur (Deil vom Fèrnschiwanderwäg Schonach–Belchè, klassisch un Skating, schwèr).
Zämmèfassend wörd klar, dass a dè Seebuckhaaldè diè ganz Infraschtruktur für dè Tourismus am Fèldbärgmassyv aaglait worrè isch, wôrend diè beidè höcherè Büggel, dè Högschte un dè Baldèwäger Buck als Naturschönheitè (vom Sendemascht uff èm Högschtè èmòl abgsää) glänzèd.
Kultur
Im Gipfelberych vom Seebuck am Rand vom Fèldseechessel isch è Bismarckdenkmòl us Bruchschtei baut worrè. Am Bismarckdenkmòl isch è Bildnismedaillon aabrocht. S Denkmòl isch zwǜschè 1895 un 1896 vom Fridolin Diètsche gschaffè worrè. Gossè worrè isch s Relièf vom Wilhelm Pelargus z Stuègètt, diè èrscht Skizzè stammt vom Karlsruèr Professor Karl Gagel (1861–1916). Zuè dè Yweyung am 4. Oktobèr 1896 hèt s Komitee für s Uffschtellè vom Denkmòl im Otto vo Bismarck è Telegramm gschickt. Sini Antwort isch i dè Fryburger Ziting abdruggt worrè:
Diè Feierlichkeitè sèlber sin mit èm Feschtbankett am Vorõbèd sowiè nèm offizièllè Feschtèssè am Daag vo dè Eröffnung zelebryrt. Um dè Aaschturm an Feschtgäscht z begegnè, hèt uff dè Höllèdalbaan èn Sonderzug vo Fryburg nõch Titisee vokeert.
Ab Septembèr 2009 isch s Denkmòl sanyrt worrè, nõchdèmm sèll zletscht elf Johr dèvor schu mòl gmacht worrè isch.
Am Rand vom großè Parkblatz am Fuèß vom Seebuck (bim Fèldbärger Hof) isch è Naturschutzzèntrum für dè Südschwarzwald baut worrè, s Natur-Huus. È bitzeli unnè draa lyt obberhalb vo dè Passschtrõß diè högschtglègèni Kirchè vo Dütschland: Diè katholischi Pfarrkirchè Verklärung Christi.
Papua-Sprachen
Ibersicht iber d Papua-Sproche
D Papua-Sproche leen sich noch em hitige Chänntnisstand in insgsamt zwelf Sprochfamilie yyordne, derzue git s fimf isolierti Sproche. Di wichtigscht Sprochfamilie isch s Transneiginea-Makrophylum mit rund 530 Sprochen un 3,2 Mio. Sprächer, wu sich – wie dr Namme sait – iber fascht ganz Neiginea uusdehnt. Anderi greßeri Familie sin Wescht-Papua, Geelvink Bay, Toricelli, Sepik-Ramu un Oscht-Papua.
Eb sich alli die Sprochen oder e baar Gruppe dervu zue greßere genetischen Ainhaiten chenne zämmefasse loo, isch nonig gchlert. E genetischi Ainhait vu allne Papua-Sprochen isch noch eme hitige Chönntnissdtand aber ender selu uuwahrschyynli. Di hypotehtisch Makrofamilie Indopazifisch, wu dr Joseph Greenberg vorgschlaa het un wu us dr andamanische, tasmanische un dr Papua-Sproche soll bstoh, wird aber fascht allne hitige Forscher abglähnt.
Papua-Sproche mit zmindescht 100.000 Sprächer
S git nume vier Papua-Sproche, wu zmindescht 100.000 Sprächer hän, si gheren alli zum Trans-Neiginea-Makrophylum.
Klassifikation vu dr Papua-Sproche
Lueg dr Hauptartikel Klassifikation vu dr Papua-Sproche
Des isch e Klassifikation vu dr Sprochfamilie, wu zue dr Papua-Sproche zellt wäre, mit Aagab zue dr Aazahl vu Sproche (Sp), dr Sprächerzahl un dr geografische Verbraitig.
Bruggerhorn
S Bruggerhorn isch es Gebiet vo dr Gmeind Sammargreete im Sanggaller Rhyntel.
Dä Platz lyt bi der Autobahnuusfahrt vo dr A 13 und a dr Landesgränze vo dr Schwiiz zu Öschtryych. Nach em alte Rhyboge vo Diepoldsau isch das dr Punkt, wo am zwöitwytischte im Oschte isch vom Sanggaller Kantonsgebiet.
Dr Rhy het früener a däre Stell i dr Ebeni en Boge um d Uuslöifer vo de Appezäller Bärge gmacht; dr letscht Felschopf isch dr Heldsbärg, wo drinn en alti Feschtig vom Schwiizer Milidäär isch; hüt isch’s es Museum. Z’usserscht her er en zimli scharfe Rank gmacht und isch gäge Rhineck zum Bodesee abe gloffe.
S Land innen a dere Kurfe vom Fluss luegt wien e Spitz vo Sammargreete gägen Öschtryych übere und so het men em ebe dr Name Horn ggä. Dr ganz Name chunt drvo, dass uf der andere Syte, im Vorarlbärgische, znöchscht dr Wyyler Brugg lyt, wo zu dr Nochbergmeind Höchst ghört.
Ännet am Rhy isch uf dr Südsyte d Vorarlbärger Gmeind Lustenau.
Wo dr Alperhy bi dr grosse Rhyregulierig vor hundert Joor in en nöie Kanal gleit worden isch, wo wyter usse dure um Höchst umelauft, het me drfür beidsyts grossi Dämm bout, dää uf dr lingge Syte foot im Bruggerhorn a und goot bis uf Fuaschen abe. Jetz isch nur no wenig Wasser im Alt Rhy bim Brugger Horn, und das chunt gar nümmen usem grosse Fluss, sondern vom Rhytaaler Binnekanaal näbedra, wo kweer dur s Bruggerhorn uusgrabe worden isch. Im Bruggerhorn het s Schwiizer Bundesamt für Umwält BAFU e Mässstazioon zum s Wasser i däm Kanaal z kontroliere; d Mässdaate sind uf dr Website vom BAFU.
D Landesgränze isch hütt am Bruggerhorn drüühundert Meter wyter ussen als dr Lauf vom Alte Rhy, wil dr Rhy ebe früener an andere Lauf gha het bis grad zum Dorf Brugg, und bi dr Rhyregulierig sind nume d Gwässer, nid aber d Gränze verleit worde.
Im Gebiet Bruggerhorn sind middlerwyl vil verschideni Yrichtige vo dr Kulturlandschaft: D Autobahn mit dr Uusfahrt Nummere 86 Sammargreete, d Bahnlinie vo Rorschach uf Chur und die vo Sammargreete uf Bregänz, wo bim Bruggerhorn en Brugg über de Rhy het; und me gseht dört au Fabrigge und es Underwärch vo de Sanggalisch-Apezällische Chraftwärch SAK. Und denn isch ganz usse, zwüschet em Alte Rhy und Brugg als Räschte vom alte Flusslauf, wo doo früener Bruggerloch gheisse het, dr Gränzweiher; dä isch halbiert, wil i dr Middi gnau dr Landesgränze no en Damm lauft, wo druff en Maschedroothaag isch. Uf dr Schwiizer Syte isch d Badi Bruggerhorn vo Sammargreete, wo au en Beiz het, und näbedra lyt dr Gämpingplatz Bruggerhorn. Die Baadi het me anne 1960 bout, wo s alte Sammargreeter Bad wäge dr Autobahn verlore ggangen isch. Im Strandbad het s Schwiizer Färnsee anne 2010 d Doku-Soap Üsi Badi dräit, wo drinn Lüüt mit ere gäischtige Behinderig ufträtte sind.
Als Relikt vom zwänzigschte Joorhundert stoot zwüschet alem drinn zmitz im Bruggerhorn e Bunker vo dr Schwiizer Armee.
D Schwiiz und Öschtryych planet sid vilne Joore bi dr Autobahnuusfahrt vo Sammargreete en nöji Autobahn über d Landesgränze, wo dur s Bruggerhorn würd goo; d Uusfahrt isch scho vo Afang a 1964 als Stumpe für das Projäkt agleit worde. Die Ruute würd Bodesee-Schnällstrooss heisse, und me chönt eso d Schwiizer A 13 und d Vorarlbärger Rhytaalautobahn mit eme leischtigsfähige Stroossestück verbinde. Das isch s letschte Deili vo dr grosse Europastrooss 43, wo nonig modärn usbout isch. Wäge vil Ysprooche chunt dä Plaan eifach nid vom Fläck. D Gmeind Sammargreete het gseit, das Erholigsgebiet bi dr Baadi müess me dänn, wen d Strooss chämti, uf all Fäll schütze.
Elfenbeinküste
D Elfebeikischte (offiziälle Namme République de Côte d’Ivoire) isch e Staat z Weschtafrika. Är gränzt an Liberia, Guinea, Mali, Burkina Faso un Ghana un im Side an dr Atlantik.
Syt 1983 isch Yamoussoukro, em ehmolige Presidänt Félix Houphouët-Boigny sy Geburtsort, di offiziäll Hauptstadt, di friejer Hauptstadt Abidjan isch aber wyter s wirtschaftlig un bolitisch Zäntrum vum Land.
Côte d'Ivoire oder Elfenbeinküste?
Côte d’Ivoire [] isch franzesisch un bedytet uf dytsch „Elfenbeinküste“ (alem. „Elfebeikischte“).
Im dytschsprochige Ruum isch d Bezeichnig Elfenbeinküste im Sprochgebruuch un in dr Medie sterker verbreitet wie dr franzesisch Uusdruck. Im offiziälle Verchehr, zem Byschpel vu dr dytsche Bunderregierig, wird aber alliwyyl dr offiziäll Name Côte d’Ivoire bruucht. Im Land sälber isch d Benutzig vun ere andre wie dr offiziälle Bezeichnig unter Strof verbotte. Au wertligi Ibersetzige vum Namme in andri Sproche falle unter des Verbott.
Dr Presidänt Houphouët-Boigny (1905–1993) het Ändi 1984 verfiegt, ass d Elfebeikischte, eso gnännt no ihrem friejer wichtigschte Hauptexportprodukt, nume no mit em franzesische Kolonialnamme Côte d’Ivoire gfiert un nit ibersetzt derf wäre. Im Gegesatz zue andere Staate, wu dur e Änderig vum Namme ihre kolonial Erb hän welle in dr Hintergrund rucke un mit Bezeichnige us dr vorkoloniale Zyt e uuabhängigi Idäntitet hän welle schaffe (z. B. Obervolta > Burkina Faso, Goldkischte > Ghana), het d Elfebeikischte au no dr Uuabhängigkeit anne 1960 an dr änge Verbindige zue Frankryych feschtghalte.
D Bezeichnig fir e Yywohner vu dr Elfebeikischte isch– noch em StAGN – Ivorer oder Ivoreri (yydytschti Version vu franz. Ivoirien un Ivoirienne). Bezeichnige wie „Elfenbeinküstler“ oder „Elfenbeiner“ sin nit gängig.
Geografii
S Territorium vu dr Elfebeikischte het d Form vun eme Viereck, im Side gränzt s Land uf ere 520 Kilometer lange Kischtelinie an dr Atlantisch Ozean, an s weschtlig Änd vum Golf vu Guinea. S Relief isch ender flach, s Oberflecheprofil isch vu Ebene un Hochebene bregt. Nume im Weschte het s Hechine vu iber 1000 Meter iber em Meeresspiegel. Do, gnau uf dr Gränze zue Guinea, isch dr Mont Nimba, wu mit ere Hechi vu 1752 m NN dr hegscht Bärg vu bede Staaten isch. Dr Norde vum Land wird vun eme Deil vu dr Oberguineaschwelle durzoge, dodervu abgsäh sin di räschtlige Ebene zwische 200 un 350 Meter hoch gläge.
Di hechere Ebene hän spitzeri Forme un sin us hertem Matrial, di nidere Ebene hän samfteri Forme un sin in dr regle us luckem Matrial. Wytryymigi, flachi Gegnige karakterisiere d Savannelandschafte wie au di chleine Savannefläcke in dr Rägewaldbiet. S dominant Elemänt vu dr Ebene un dr Hochebene isch e yyshaltigi Kruschte, wu an dr Oberflechi as roschtfarbeni Platte sichtbar isch, vilmol aber vu Sand, Chiis oder fyynerem Matrial verdeckt wird.
Gwässer bedecke 4462 km² oder 1,38 % vum Territorium vu dr Elfebeikischte. Des sin uf eire Syte dr Atlantisch Ozean un d Lagune im Side vum Land, di wichtigschte Lagunekompläx sin Aby-Tendo-Ehy, Ebrié un Grand-Lahou-Tadio-Makey-Tagba. Zum andre git s zahlryychi Fließgwässer, wu s ganz Land entwässere. Vor allem sin do di vier große Fliss z nänne : Cavally (700 km), Sassandra (650 km), Bandama (1050 km) un Comoé (1160 km). Anderi wichtigi Fliss sin äntwäder Näbefliss dervu oder Kischtefliss, wu ihre eige yyzugsbiet hän. Wichtig sin dr Tabou, dr Néro, dr San Pedro, dr Bolo, dr Niouniourou, dr Boubo, dr Agnéby, d Mé un d Bia. Di greschte Seeä vum Land alles Stauseeä: dr Kossoustausee, dr Buyostausee un dr Ayaméstausee. Schließlig gits zahlryychi Bäch un e baar Sumpfbiet.
Geologii
Dr krischtallin Unterböu bstoht us Migmatite un Gneis (magmatischer un sedimentärer Härchumpft), Charnockits, Norite un verschideni Arte vu Granite. Si sin Deil vum weschtafrikanische Kraton, em alte Feschtlands-Chäärn, wu vor iber zwei Milliarde Johr entstanden isch. S Phyllitgstei bstoht zem greschte Deil us Tonschifer un Quarzite. Dää Sockel isch vun ere dinne Sedimäntschicht deckt, wu us Tonsand mit kontinentalem Ursprung un us us Ton, Sand un Schlamm mit maritimen Ursprung bstoht.
D Bede vu dr Elfebeikischte hän di glyyche Eigeschafte wie die vu dr Nochberländer z Weschtafrika wie die vu vilne andre tropische Regione. Si sin luck, sälte verhertet, mit rote ockerfarbige un dunkle roschtbruune Farbten. S handlet sich um ferrallitischi Bodetype, wu zem greschte Deil dur Verwitterig entstande sin.
Klima
D Elfebeikischte lyt zwische 4° un 10° nerdliger Breiti; dr Äquator lyt rund 400 km wyt ewäg vu dr sidlige Kischte vum Land un dr nerdlig Wändechreis isch rund 1400 km wyt ewäg vu dr Nordgränze. An dr Kischte vu dr Elfebeikischte herrscht sällewääg e tropisch Rägeklima, wu im usserschte Norde in e arid Klima ibergoht. Di mittler Johrestämperatur lyt bi 28 °C, s git aber großi Tämpertaurunterschid zwische dr nerdlige un sidlige Regione un zwische dr Johreszyte.
Bregt wird s Klima dur d Windsyschtem vum Nordoschtpassat un vum Sidweschtmonsun: Dr Nordoschtpassat (Harmattan) bringt im Winter heißi, druckeni, staubigi Luft us dr Sahara un drechnet s Land uus. Dr Sidweschtmonsun chunnt us em Golf vu Guinea un bringt fyychtwarmi Luft. Är bstimmt s Klima vum Side vu dr Elfebeikischte s ganz Johr, im Norde bringt er dr Summerräge.
In dr Elfebeikischte wäre drej Klimazone unterschide:.
Flora
D Vegetation losst sich in zwo Zone yydeile: e sidligi, guineischi Zone un e nerdligi sudanesischi Zone. D Gränze zwische däne bode Zone lyt parallel zue dr Kischtelinie eppe bim 8. Breitegrad. Di sidlig Zone isch vun eme immergriene Rägewald regt un vu Mangrove (Guineische Mangrove, dodervu eini weschtlig vu Abidjan, an dr Mindig vum Fluss Bia, un eini no wyter weschtlig an dr Mindig vum Fluss Boubo). In dr nerdlige Zone herrsche Druckewälder (mit periodischem Laubwägsel) vor un Savanne (d Sudan-Savanne, wu ne Drittel vum Territorium deckt, un d Guinea-Savanne), dr Druckewald isch doderbyy e Art Ibergang vum Rägewald zue dr Savanne. Im zäntrale Deil vu dr Elfebeikischste isch s Guineisch Wald-Savanne-Mosaik, wu us Zone vu Grasland, Savanne un dichtem Fyychtwald, wu inneandergryffe bstoht un Galeriiwald an dr Flusslaif.
Wichtigi Verdrätter vu dr Flora in dr Elfebeikischte sin Baim wie Affebrotbaum, Iroko, Tali, Amazakoue, Tiama un Movingui, wu zem Deil e hochi Bedytig hän fir dr Holzexport. In dr Wälder wagse Epiphyte un Orchideä, derwylscht Schlangewurz, Manniophyton, Chnoblebaum, Milne-Redhead un Belluci wichtig sin as draditionälli Heilpflanze.
D Vegetation vu dr Elfebeikischte het sich in dr letschte Johrzehnt dur dr Yyfluss vum Mänsch arg gänderet. Urspringlig isch ei Drittel vum Land im Side un Weschte vollständig vu dichte Wälder bedeckt gsi. Derzue sin Baumsavanne chuu im Zäntrum un Norde un chleini Mangrove an dr Kischte. Syt dr Kolonialzyt het sich dr Waldbstand stark verringeret, zem Deil dur d Aalag vu Plantasche, zem Deil dur Abholzig. Fir s Johr 2007 isch dr natyrlig Waldbstand uf 6 Millione Hektar gschetzt wore.
Fauna
D Dierwält isch bsundersch arteryych, mit vil Arte vu Wirbeldier un Wirbellose. Unter dr Sugedier isch dr Elifant des Dier, wu d Stoßzehn vun em, as Elfebei ghandlet, em Land syy Namme gee hän. Syy im Wald un dr Savanne freijer emol hoche Bstand isch mittlerwyyli dur Jagd un Wilderei stark reduziert, ass mer en hite nume no in Reservat findet. Dernäbe git s z. B. Flusspferd, Risewaldsei, Ducker, Primate, Chnager, Schiebedier, Raubchatze wie Leebe un Leoparde un Manguschte; in dr Steppe het s Hyäne un Schakal. Au läbe do hunderti Arte vu Vegel (z. B. Reigel, Sterch wie dr Wollhalsstorch un dr Marabu, Änder, Gäns un Gryfvegel). In un an dr Flusslaif vu dr Savanne läbt s Panzerkrokodil, in dr Fliss vu dr Rägewälder s Stumpfkrokodil. Giftschlange wie Kobra, Mamba, Puffotter, Gabunviper un Nashornviper, Felsepython un Königspython chemme glych vor wie Termite, wu d Landschaft mit e Huffe Termitenäschter verziere, un Chäfer wie z. B. dr Pilledraijer. In dr Fliss läbe zahlryychi Fischarte wie Buntbarsch oder dr Afrikanisch Vilstachler, derwylscht in dr Kischtegwässer Garnele, Sanddiger- un anderi Haie, Seenodle, Roche, Froschfisch, Plattfisch oder au di sälte Unächt Karettschildchrott vorchemme. Zahlryychi Arte, z. B. d Schimpanse, sin scho seli sälte oder vum Uusstärbe bedroht.
Bevelkerig
D Bevelkerig vum Land bstoht us eppe 60 Ethnie,, wu langi Zyt fridlig zämmegläbt hän. Ehene zwische verschidene Ethnie sin vor allem in dr Stedt kei Sälteheit. Di wichtigschte Gruppe sin:
Wäg dr Landflucht un dr Verstedterig, wu allmeh zuenimmt, findet mer in dr Stedt fascht alli Ethnie. Vor allem in dr chleinere Stedt git s e gwissi Tendänz, in eigene Viertel zämmezläbe.
Näbe dr Amtssproch Franzesisch wäre in dr Elfebeikischte rund 70 Landessproche gschwätzt, dodrunter Baoulé, Senufo-Sprochen, Yacouba, Anyi, Attié, Guéré, Bété, Dioula, Abé, Kulango, Mahou, Tagwana, Wobé un Lobi.
Di zämmegfasst Fruchtbarkeitsziffer lyt bi 4,9 Chinder pro Frau. Des lyt unter anderm dodra, ass nur in 8 % vu dr ghyrotene Fraue modärni Verhietigsmethode z Verfiegig stehn (Stand 2008). Jugedligi mache ne seli starke Bevelkerigsaadeil uus: 2008 sin 40 % vu dr Bevelkerig unter 15 Johr gsi un nume 2 % iber 65 Johre alt. Au isch d Beveklerigsdichti uuglyych verdeilt. Ere Landbevelkerig vu 57 % stehn 43 % Stadtbevelkerig gegeniber, d Stadtbevelkerig nimmt alljohr um 4,2 % zue jährlich zunimmt. Dr Trend zue dr Landflucht het sich dur dr Burgerchrieg no versterkt.
Stadt wäre in dr Elfebeikischte urbani Ryym gnännt mit zmindescht 3000 Yywohner, wu meh wie 50 % vu dr Bevelkerig kei Bure sin. Dr Zensus vu 1998 het 129 Stedt ergee, di grescht dervu Abidjan mit 2 877 948 Yywohner. Wyteri Großstedt sin Yamoussoukro (155 803 Yywohner), Bouaké (464 618 Yywohner), Daloa (173 103 Yywohner), Korhogo (142 039 Yywohner), Gagnoa (107 124 Yywohner), Man (116 657 Yywohner) un San-Pédro (131 800 Yywohner).
Religione
In dr Elfebeikischte herrscht e großi religiesi Vilfalt. Di am meischte verbreitet Religion isch dr Islam (38 %), bsundersch im Norde, au bi di meischte Yywanderer us dr nerdlige Nochberländer am. 22 % vu dr Ivorer sin remischi Katholike, 5,5 % sind Proteschtante. 17 % vu dr Bevelkerig praktiziere draditionälli afrikanischi Religione, wu bis zuen em gwisse Grad au d Uusiebig vu dr andere Religione beyyflusse. Wyteri 17 % vu dr Ivorer leen sich andere Religione zueordne.
Dr Islam isch im usserschte Norde syt iber 700 Johr verbreitet. S Christetum dergege isch an dr Kischte syt em 17. Johrhundert yygfiert wore dur Missionar. Di religiesen Fyyrdig wäre frej vu dr Glaibige begange un vu allne akzäptiert. Generäll herrscht in dr Elfebeikischte religiesi Toleranz un e fridlig Mitenander. Offiziäll isch d Elfebeikischte ne laizistisch, au wänn Verdrätter vum Staat zue religiese Zeremonie gschickt wäre un speziälli konfessionälli Schuele finanziälli Zuewändige vum Staat iiberchemme.
Diaspora
E Huffe Ivorer läben im Uusland, au wänn d Zahl vun ene nit gnau feschtstellbar isch, wel e Deil vun ene in dr jewylige Länder ohni Ufenthaltsgnähmigung läbt. Schetzige gehen vu eppe 1,5 Millione Uuslands-Ivorer uus. Di wichtigschte Ziil vu ivorische Uuswanderer sin Frankryych, Belgie, d Schwyz, Italie, Dytschland, d USA un Kanada. Die Uuswanderer hän e großi Bedytig fir di ivorisch Wirtschaft: Si iberwyyse uf eire Syte hochi Summe go d Aagherige derheim unterstitze, uf dr andere Syte än Heimchehrer us em Uusland e großi Bedytig uf em Immobiliemärt.
Vorkoloniali Zyt
Iber di frieje Bewohner vum Biet vu dr Elfebeikischte isch wenig bekannt, wahrschyns sin si vu dr Vorfahre vu dr hitige Bewohner verdrängt oder assimiliert wore. Dr nerdlig Deil vu dr hitige Elfebeikischte isch in dr Johrhundert vor dr Kolonialisierig bregt gsi dur dr Yyfluss vu dr große Ryych in dr Sahelzone. Syt em 11. Johrhundert het sich iber Handelskontakt mit däne un chriegerische Ussenandersetzige dr Islam in dr nerdlige Deil vum Land uusbreitet. S nordwechtlig Eck vu dr Elfebeikischte isch bis zem 14. Johrhundert Deil vum große Ryych vu Mali gsi un di gsamt nerdlig Region isch iber Johrhunderti yybunde gsi in dr Handel mit däne Ryych (Songhai, Ryych vu Ghana u. a.).Ryterheer us em Norde hän als emol wyti deil vum Land eroberet. S het scho lang vor dr Aachumpft vu dr Europäer wichtigi Handelsstedt gee wie zem Byschpel Bondoukou oder Kong, wu sich langsam zue greßere oder chleinere, islamisch bregte Stadtstaate entwicklet hän.
S Chenigryych Abron isch im 17. Jährhundert s erscht vun e baar Ryych gsi innerhalb vu dr Elfebeikischte, wu dur e Volk us dr Akangruppe grindet woren isch, wel s wäg Konflikt mit em Ashantiryych in s Biet vu dr Elfebeikischte uusgwanderet isch. D Abron sin urspringli Deil vum Ryych vu Akwamu im sidlige Deil vum hitige Ghana gsi. Vu dert sin si in d Gegnig vu dr Stadt Kumasi gwanderet, wu si im 17. Johrhundert vu dr Ashanti verdribe wore sin. Derno hän si ihre Ryych in dr Elfebeikischte grindet, wu au bal iber di wichtig Handelsstadt Bondoukou gherrscht gha het. Guet hundert Johr speter sin si zue Vasalle vum Ashantiryych wore.
Di sideschtlig un di zäntral Elfebeikischte sin in dr Mitti vum 18. Johrhundert wider zem Yywandrigsbiet vu Akanvelker us em Ashantiryych wore. Dert isch s anne 1750 noch em Dod vum Herrscher („Asantehene“) Opoku Ware I. zue innere Ussenandersetzige chuu un e greßeri Gruppe het ihri heimet in Richtig Weschte un Sider verloo, in di hitig Elfebeikischte. Us däne Gruppe sin di hitige Velker vu dr Baoulé un dr Agni entstande, wu di yyheimische Senufo Guru langsam verdrängt hän. E baar vu däne Uuswanderer sin vu dr Awura Poku aagfiert wore, ere muetige Frau, wu ihri Hauptstadt in dr Nechi vu dr hitige Stadt Bouake yygrichtet gha het. No ihrem Dod 1760 het ihri Nochte Akwa Boni d Fierig vu dr Baoulé ibernuu. Unter ihre Herrschaft hän si di goldryyche Biet in dr Bandama-Region eroberet. Noch em Dod vu dr Akwa Boni isch d Einigkeit vu dr Baoulé ussenander broche, bi dr Aachumpft vu dr Franzosen hän si aber no iber wyti Deil vu dr Elfebeikischte gherrscht.
Frieji Kontakt mit dr Europäer un koloniali Eroberig
Syt em Änd vum 15. Johrhundert het s Handelskontakt zwische Europäer un dr Kischtevelker vu dr Elfebeikischte gee. Di erschte Europäer an däre Kischte sin d Portugise gsi, wu dr Handel iber hundert Johr lang bherrscht hän. Ivorischi Stedtnämme wie Sassandra, San Pedro oder Fresco mahne hit no dodra. Im Gegesatz zue d Goldkischte, wu sich eschtlig aaschließt, hän di europäische Mächt do aber langi Zyt kei bfeschtigti Stitzpinkt yygrichtet. Zerscht anne 1698 hän d Franzose bi Assini im eschtlige Deil vu dr Landeskischte e helzi Fort böue un hän s St. Louis gnännt, hän s aber scho 1704 wider ufgee. In dr Mitti vum 19. Johrhundert het s di erschte duurhafte Kontakt gee vu dr Franzose zue dr Kischtevelker dur Händler un Missionar. Dr Namme Cote d´Ivoire, „Elfebeikischte“ isch s erscht Mol anne 1839 vum franzesische Admiral Louis Edouard Bouet-Willaumez brucht wore. 1843/44 het dr Bouet-Williaumet Verdreg abgschlosse mit dr Herrscher us dr Biet um d Kischteortschafte Grand-Bassam un Assini. Doderdur sin die Biet zue franzesische Protektorat wore. Vu do uus hänn speter franzesischi Offizier un Unteroffizier mithilf vu afrikanische Seldner di kolonial Eroberig vu dr Elfebeikischte aagfange. Di koloniale Aasträngige vu Frankryych hän ab 1871 noogloo dur d Niderlag im Dytsch-Franzesische Chrieg, sin aber nej gschirgt wore dur d Veryybarige vu dr Kongokumferänz vu 1885 iber d Kischte vu Afrika un bsundersch dur d Verdreg vu 1890 iber s Landesinnere vum Kontinänt.
Dr Widerstand vum Samory Touré
Dr hertscht Widerstand isch vum Samory Touré uusgange, wu 1895 s Ryych vu Kong eroberet un d Stadt zerstert gha het. Dr Samory Touré isch e Heerfierer un e islamische Reformer gsi, wu syy erschte Staat e baar Hundert Kilometer wyter weschtli grindet gha het, an dr Gränze vu dr franzesische Kolonie Guinea un Senegal. Us däm Ryych hän e d Franzose in bluetige Kämpf Aafangs 1890er Johr verdribe. Uf em Biet vu Kong het er derno syy zwot Ryych errichtet. 1896 hän d d Brite s Nochberryych vu dr Ashanti eroberet un sin dodermit em Samory syy diräkte Nochbere im Oschte gsi. D Versuech vum Samory, sich mit dr Brite geg d Franzose z verbinde, sin fähl gschlaa. Anne 1898 si franzesischi Truppe vum Weschte, Side un Norde här glyychzytig in s Ryych vum Samory vorgstoße, derwylscht em d Brite dr Ruckzug no Oschte verspert hän.D Franzose hän em sicher Gleit versproche in syy Heimetdorf, wun er hätt solle fridlig chenne läbe. Dr Samory het des Aagebott akzäptiert un het sich ergee. Di nerdlig Elfebeikischte isch dodermit ändgiltig franzesisch gsi. D Siger hän ihre Verspräche aber sofort broche un hän dr Samory Touré in ihri Kolonii Gabun, deportiert, wun er anne 1900 gstorben isch.
Dr Uaabhängigkeitskampf vu dr Baoule un dr Agni 1891 bis 1917
Dr Uaabhängigkeitskampf vu dr Velker an dr Kischte un im Zäntrum vu dr Kolonii isch vu dr Akanvelker vu dr Baoule un dr Agni aagfiert wore, wu 150 Johr friejer us em Ashantibiet yygwanderet gsi sin. D Ufstandswälle het aagfange, wu d Franzose di 1878 bis 1889 uusghandlete „Schutzverdreg“ mit däne Velker in e baar Pinkt broch gha hän, indäm si sich in d Wahl vu dr draditionälle Oberhaipter yygmischt hän un verlangt hän, ass Manne as Dreger un Zwangsarbeiter gstellt wäre. Wu anne 1893 mit em Böu vun ere Yysebahnlinie aagfange woren isch, hän si no meh Zwangsarbeiter verlangt un hän dr Afrikaner Land ewäggnuu fir d Streckefierig. Anne 1900 hän si au no versuecht, e Chopfstyyr fir d Bewohner vu dr Koloni durzsetze.
Dr Ufstand, wu anne 1891 aagfange woren isch, isch nit zäntral aagfiert wore, wel d Baoule nit in eme zäntralisierte Chenigryych vereinigt gsi sin, au wänn sich do vil chleineri Haiptligstimer zämmedue hän. Är het dr Karakter vun eme johrelange Guerillachrieg gha. 1908 hän d Franzose nume no ne schmale Kischtestreife unter Kontrolle gha. In däm Johr het d Kolonialmacht e neje Guverner, dr Gabriel Angoulvant, an d Elfebeikischte gschickt. Dr Angoulvant het d Lesig gsuecht in ere brutale militerische Unterdruckig vu dr yyheimische Bevelkerig. Är het Hunderti vu Derfer zerstere un d Bewohner in Ortschafte umsidle loo, wu mer lychter het chenne bewache. 220 afrikanischi Fierer sin deportiert wore un s Syschtem vu dr Zwangsarbet isch seli uusgwytet wore. Die Maßnahme sin erfolgryych gsi, un anne 1915 isch di militerisch Kontrolle iber s Land dur Frankryych widerhärgstellt gsi. 1916 isch s zuen eme letschte große Ufstand vu dr Baoule un dr Agni chuu, wu di franzesisch Herrschaft zytwyys ähnli bedroht het wie im Johr 1908. Dr Ufstand het schließli dermit ufghert, ass d Agni zem greschte Deil uusgwanderet sin in di britisch Nochberkolonii Goldkischte un dodermit unter e Form vu dr Kolonialherrschaft, wu si besser hän chenne verdrage.
Etablierig vu dr franzesische Kolonialmacht 1918 bis 1944
1904 isch d Kolonii e Deil vu Franzesisch-Weschtafrika wore. No Grand-Bassam isch Bingerville Hauptstadt wore, ab 1933 Abidjan. D Oberschicht vu dr nerdlige Biet, vor allem d Dyula-Händler, sin bal yyverstande gsi, mit dr Kolonialmacht zämmezschaffe, wel ihne doderdur dr lukrativ Zuegang zue dr Kischtestedt megli gmacht woren isch. D Franzose hän au dr grescht Deil vu ihre Arbetschreft fir ihri wirtschaftlige Unternähmige in dr Waldbiet vum Zäntrum us em Norde gholt, fir d Holzgwinnig un Plantascheböu (Kautschuk, Palmel, Palmnuss, syt dr 1930er Johr allmeh Kakao un Kaffee). Die Abwanderig vu dr Arbetschreft het si negativ uuswirkt uf di wirtschaftlig Entwicklig vum Norde. Zem Deil sin au Arbetschreft us dr Kolonie im Norde wie Obervolta rekrutiert wore, e Deil vu dr Yywanderig us däne Biet het au frejwillig stattgfunde.
In dr Biet, wu s bis dert keini greßere staatlige Einheite gee het, hän d Franzose no ihrem eigene Ermässe „Traditionälli Haiptling“ yygsetzt, wu vu dr Bevelkerig aber chuum akzeptiert wore sin. D Oberschicht vu dr rebellische Baoulé hän in dr Zyt zwische dr Chrieg allmeh vu dr koloniale Strukture profitiert. Traditionäll hän d „Haiptling“ e gwissi Kontroll uusgiebt iber s nutzbar Land un d Arbetschraft vu dr Bevelkerig zum allgmeine Nutze vu dr Gsellschaft. Unter koloniale Bedingige hän si dää Yyfluss fir ihri egoistische Inträsse chenne nutze un vil sin erfolgryychi Pflanzer wore.
Mit em wirtschaftlige Erfolg het dr antikolonial Widerstand bal au in dr untere soziale Schichte noogloo. D Kolonialverwaltig het s sich chenne leischte no 1918 „Berotendi Versammlige“ uf Bezirks- oder Stadtebeni yyzrichte. In dr Stedt sin Unterstitzigsverein (amicales) grindet wore, wu aber kei gwerkschaftligi oder bolitische Aktivitete hän derfe aafange. D Bolitik vu dr Assimilation, dr „Verwandlig“ vu weschtli bildete Yyheimische in „Afrikanischi Franzose“ isch do deilwyys erfolgryych gsi.
Di katholisch Chilche het s Land mit eme Netz vu Grundschuele iberzoge, un fir ryycheri un ehrgyzigi Yyheimischi het s au e baar wyterfierendi Schuele gee. Dr Erfolg vu dr katholische Chilche isch au im Zämmehang gstande mit em Erfolg vun eme chrischtlige Brediger vu Liberia, em William Wadé Harris, wu elai anne 1914 120.000 Mänsche in dr Elfebeikischte zue syym (mit traditionälle Elemänt gmischte) Chrischtetum bechehrt het. Nie dervor oder derno het s z Weschtafrika e verglyychbari chrischtligi Massebewegig gee. Dr Harris het vum Nidergang vu dr bolitische un religiese Autoritete in vu dr Elfebeikischte brofitiert un het dää Nidergang glyychzytig no schnäller gmacht. E gringi Aazahl vu Yyheimische het bis anne 1930 au di franzesisch Staatsburgerschaft iberchuu, di ibrige Bewohner vum Land hän nit as „Burger“ gulte, sunder as „Untertane“ (sujets) vu Frankryych. D „Untertane“ sin unter dr Herrschaft vum „Code de l'indigénat“ („Yyborenegsetz“) gstande, eme Katalog vu Gsetz un Vorschrifte, wu zem Byschpel e jede männlige, erwagsene Yyheimische zue 10 Däg Zwangsarbet pro Johr ohni Gäld verbflichtet hän. Bolitischi Rächt hän si aber iberhaupt keini iberchuu. D Situation het sich verscherft, wu anne 1940 Deil vum franzesische „Mueterland“ dur dytschi Druppe bsetzt wore sin un s Vichy-Reschim im nit bsetzte Deil vu Frankryych d Macht ibernuu het.
D Kolonie vu Frankryych hän sich mieße entscheide zwisch em Vichy-Reschim, wu mit dr Dytsche kollaboriert het, un dr Londoner Exilregierig vum Charles de Gaulle, em „France libre“ (em freje Frankryych“). D Kolonialherre vu Franzesisch-Weschtafrika - un dodermit vu dr Elfebeikischte – hän sich im Unterschid zue Franzesisch-Äquatorialafrika ir Vichy-Frankryych entschide. D Vichy-Aahänger z Franzesisch-Weschtafrika hän d Zwangsarbet versterkt un hän im Yychlang mit dr rassistische Gsetz vu Nazidytschland zem erschte Mol Elemänt vun ere Rassedrännig yygfiert. „Nume-fir-Wyssi“-Schilder sin in Hotel un Café ufghängt wore, un afrikanischi Chunde sin in Gschäft abdrännt bedient wore. D Zwangsarbeiter sin nume dr franzesische Unternähmer zuedeilt wore un di wysse Sidler, d „colons“, hän e dopplet eso hoche Bryys fir ihre Kakao iberchuu wie di yyheimische Bflanzer, was d Kakaoproduktion dur Yyheimischi uf e Bruchdeil verringeret het. Us Brotescht gege die Maßnahme het anne 1941 e Haiptling mit 10.000 vu syyne Untertane d Kolonii verloo un isch in di britisch Goldkischte uusgwanderet, wun ere dr Verdrätter vum „Freje Frankryych“ syyni Dienscht aabotte het. D Niderlag vu Dytschland un dodermit vu Vichy-Frankryych het au e Niderlag fir die rassistisch Linie vu dr franzesische Kolonialbolitik brocht. Fir d Elfebeikischte het si anne 1943 ufghert, mit dr Kapitulation vu dr vichydreje Kolonialverwaltig vu Franzesisch-Weschtafrika gegeniber dr Alliierte un em „Freje Frankryych“.
1944 bis 1948: Reforme un Grindig vu dr RDA
In dr Elfebeikischte isch derno s „Syndicat Agricole Africain“ grindet wore, e Vereinigung vu dr yyheinische Bflanzer, wu sich geg d Bevorzugig vu dr „colons“ gwehrt hän. Grindigsmitgliid isch dr ryych Bflänzer un speter Bresidänt vu dr uuabhängige Elfebeikischte, dr Félix Houphouët-Boigny, gsi, wu d Bolitik vum Land in dr negschte 40 Johr bstimmt het. 1945 isch dr Houphouët-Boigny in dr erschte landeswyte Wahl as Verdrätter vu dr Yyheimische in di Verfassigsgäbed Versammlig z Paris gwehlt wore. Die Wahl isch aber nit allgmein gsi, sunder vun eme yygschränkte Chreis vu Wehler durgfiert wore. Di wysse Sidler hän au ei Verdrätter derfe in d Versammlig schicke.
Anne 1946 isch d Zwangsarbet ändgiltig abgschafft wore, e Erfolg, wu vil Mänsche in dr Elfebeikischte mit em Namme vum Houphouët-Boigny verbunde hän. 1946 het sich d Parti Democratique de la Côte d’Ivoire (PDCI, Demokratischi Bartei vu dr Elfebeikischte) grindet mit em Félix Houphouët-Boigny an dr Spitz. Am Änd vu däm Johr het sich die Bartei mit Barteie us andere Deilbiet vum franzesische Afrika zue dr Rassemblement Démocratique Africain (RDA) zämmegschlosse, wider mit em Félix Houphouët-Boigny an dr Spitz. Ziil vu däre Vereinigung isch nit d Uaabhängigkeit vu dr franzesische Kolonie z Afrika gsi, sunder ihri glyychbrächtig Yybindig in d „Union Française“ unter dr Fierig vu Frankryych.
1949 bis 1951: Ruckfall in d Repression
1948 het dr kommunistisch Gouverneur Georges Orselli syy Poschte mieße ruume. Syy Noofolger Laurent Péchoux het Aawyysige gha, geg dr Houphouët-Boignys RDA vorzgoh. Im gsamte franzesische Afrika isch d Bolitik vu dr Kolonialherre in däre Fase repressiver wore, in dr Elfebeikischte het dr Gouverneur Pechoux aber e Terror aagfange, wu an d Unterdruckig vu dr Ufständ zwische 1891 un 1919 gmähnt het. Unterstitzt woren isch er vor allem vu franzesische Sidler, wu sich dur s nej Sälbschtbewusstsyy vu dr „Yygeborene“ bedroht gsähne hän un scho ne Huffe Privilegie verlore gha hän. Bekannt wore isch dr Uusspruch vun eme Sidler: „Die Sach wird sich wohl nit ohni 10.000 Doti erledige loo“ (La situation ne peut s'arranger ici qu'avec 10.000 morts).
D Repressionsmaßnahmen vu dr Kolonialregierig gege alli Unterstitzer vu dr RDA hän in eim Johr, vum Februar 1949 bis Februar 1950, 52 Doti un hunderti Verletzti gforderet. Pro-Boigny-Derfer sin mit Extrastyyre beleit, hunderti vu draditionälle „Haiptling“ sin abgsetzt wore. Versammlige vu dr RDA sin verbotte wore. Di katholisch Chilche vu dr Elfebeikischte het Opfer vu dr Repression e chrischtlich Begräbnis verweigeret. In e Deil Gegnige isch d „Harris-Bewegig“ us dr Zyt vor em Erschte Weltchrieg wider ufgläbt. Wu dr Houphouët-Boigny hätt solle ins Gefängnis ghejt wäre, isch zue Massedemonschtratione un zum Boykott vu europäische Firme chuu. Dr Houphouët-Boigny het nit nume chrischtli-animistische Side Unterstitzig iberchuu, sunder au im islamische Norde, bsundersch in dr Regione, wu 70 Johr friejer mit em Samory Touré verbindet gsi sin.
Anne 1950 het dr Félix Houphouët-Boigny einewäg s Land in Richtig Paris verloo, wel er um syy Läbe gferchtet het. Dr Vordeil vun ere Bindig an di Kommunistisch Bartei het sich in s Gegedeil verchehrt gha. Im nämlige Johr het er die Bindig glest un het e Bindnis mit dr Union démocratique et socialiste de la résistance gschlosse, dr Bartei vum spetere franzesische Bresidänt François Mitterrand.
1951 bis 1958: Zämearbet RDA un Kolonialregime, Wirtschaftsboom
Dr Félix Houphouët-Boigny un syy RDA sin dodermit wider im Lager vu dr Kolonialherre gstande. Dr Pechoux het 1950 d Elfebeikischte mieße verloo un isch in s franzesisch Togo versetzt wore, wun er mit ähnlige Methode geg di separatistische Neigige vu dr Ewe vorgangen isch. Dr Houphouët-Boigny un d Kolonialverwaltig hän ihri Bolitik um 180 Grad gchehrt un hän mit ere uusbregte Zämmearbet aagfange. Di bolitische Gfolgslyt vum Houphouët-Boigny, wu d#in dr Johr dervor in s Gfängnis chuu sin, sin fascht alli begnadigt wore. D RDA het sich 1950 gspalte, ihre „gmäßigte“ Fligel isch vum Houphouët-Boigny gfiert wore un d Kolonialverwaltig het aagfange d RDA z unterstitze, derwylscht si si dervor no bekämpft gha het.
Bis 1957 isch dr Houphouët-Boigny Mitglid vu mehrere franzesische Regierige un Bresidänt vu Franzesisch-Weschtafrika gsi. Syy Kollaboration mit dr Kolonialherre isch eso wyt gange, ass er sogar dr brutal Kolonialchrieg vu dr Franzose z Algerie grächtfertigt het. In dr Elfebeikischte het s in däre Zyt e große Wirtschaftsufschwung gee, Grundlag doderfir sin d Exportprodukt Kakao un Kaffee gsi. Anne 1956 isch d Wahlgsetzgebig reformiert wore un d Elfebeikischte het e großi ineri Autonomi iberchuu. 1958 isch e eigeni ivorischi Verfassig in Chraft drätte un 1959 het sich dr Houphouët-Boigny erfolgryych fir d Uflesig vu Franzesisch-Weschtafrika yygsetzt Dodermit het er si gege d Mehrheit vu dr ibrige afrikanische Fierer gstellt, wu ne „Balkanisierig“ vu Weschtafrika gferchtet hän.
Em Houphouët-Boigny isch s dergege wichtiger gsi, ass uf die Wyys d Elfebeikischte d Ryychtimer, wu si grad erwirtschaftet gha hän, nit mit dr ermere Deil vu Franzesisch-Weschtafrika het mieße deile. Dr Huushalt vu dr Elfebeikischte isch mit dr Autonomi um 152% aagstige. Wu dr Charles de Gaulle 1958 di franzesische Kolonie ufgforderet het, sich fir e Verblyyb in dr franzesische Union oder di sofortig Uuabhängigkeit z entscheide, het d Elfebeikischte klar fir dr Verblyyb bi Frankryych gstimmt.
1959 bis 1960: Dr Schritt in d Uaabhängigkeit
Bis 1959 isch dr Houphouët-Boigny e eidytige Gegner vu dr Lesig vu Frankryych gsi. Dr Charles de Gaulle sälber het aber dr franzesische Kolonie d Uaabhängigkeit noogleit verbunde mit ere lockere Bindig an Frankryych. Erscht dodruf het dr Houphouët-Boigny gmeinsam mit dr Fierer vu dr verblibene Republike vu Franzesisch-Weschtafrika d Unabhängigkeit„gforderet“. Churz druf sin d Dokumänt derzue mit Frankryych unterzeichnet un am 7. Augschte 1960 d Uaabhängigkeit unter em Name Republik „Côte d´Ivoire“ (Elfebeikischte) erklärt wore.
1960 bis 1978: Konsolidierig vu dr Macht un „Ivorisch Wirtschaftswunder“
98,7 % vu dr Wahlbrächtigte hän im Novämber 1960 em Felix Houphouët-Boigny ihri Stimm gee, wu dodermit in diräkter Wahl zum erschte Bresidänt vu dr uuabhängige Republik gwehlt gsi isch. Des Amt het er bis zue syym Dod 1993 byybhalte. Abidjan isch d Hauptstadt vu dr Elfebeikischte wore. D Verfassig, wu uf Gwaltedeilig un andere demokratische Prinzipie berueht het, isch in dr erschte Johr vu dr Uuabhängigkeit de facto usser Chraft gsetzt wore. E Mehrheitswahlrächt, wu nit uf einzelni Wahlchreis, sunder uf s Land as Ganzes aagwändet woren isch, bet bedytet, ass d Mehrheitsbartei (em Houphouët syy PDCI) sämtligi Sitz vum Barlemänt iberchuu het. Dr Houphouët-Boigny isch derzue nit nume Bresidänt vum Staat, sunder au vu dr PDCI gsi.
As Staatsbresidänt het er sälber d Spitze vu sämtlige regionale Gliderige vum Land ernännt: vu dr 6 Departement, dr 24 Präfekture un sälbscht vu dr 107 Subpräfekture. Är het au d Mitglider vu dr Nationalversammlig beruefe. In dr Bartei het dr Houphouët-Boigny alli Akademiker us ihre Positione uusgnuu, aber au di Aagherige vu bstimmte Regione. 1962 un 1963 sin Verschweringe gege d Regierig ufdeckt wore, wu zue „Syyferige“ uf dr hegschte Ebene in Bartei un Staat gfiert hän. Gege d Gfohr vun eme Militärbutsch het er sich mit dr Grindig vun ere Paramiliz abgsicheret mit e baar Döusert Mann un em Ufböu vun ere Armee, wu d Fierig us Franzose bstanden isch, wu im Land uf d Wält chuu sin.
Einewäg het d Herrschaft vum Felix Houphouët-Boignys in dr Hauoptsach nit uf Gwalt beruet, sunder uf ere Bolitik vun ere „uusgwogene“ Vergab vu Boschte un Privilegie an d Oberschicht vum Land un uf dr Zfrideheit vu breite Bevelkerigsschichte dur di allgmein Wirtschaftsentwicklig, em „Ivorische Wirtschaftswunder“.