cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julian Assange
Haftbefähl z Schwede un Verhaftig z Großbritannie
Dr Assange het dodergege ne letschti Beruefig bim hegschte Gricht yyglait, em Supreme Court, wu am 16. Dezämber fir zuelässig erklert woren isch, wel dr juristisch Stryt grundsätzligi Bedytig heb. Am 1. Februar 2012 het e zweedägigi Aaherig aagfange. Am 30. Mai het au des Gricht entschide, dass dr Assange derf uusgliferet wäre. En Aadrag uf Neiufnahm vum Fall isch am 14. Juni 2012 abgwise wore. Dr Assange isch derno in d Botschaft vu Ecuador gflichtet, ass er nit abgschobe wird un het dert um bolitisch Asyl bätte. Am 16. Augschte het dr ecuadorianisch Usseminischter Ricardo Patiño verchindet, ass em Assange Aysl gwehrt wird. E Verdrätter vum britische Usseminschterium het aber churz vorhär scho gsait ghaa, ass dr Assange verhaftet wurd, wänn er d Botschaft verloo diei. Syterhär läbt dr Assange in dr Botschaft.
Am 19. Mai 2017 het di schwedisch Staatsaawaltschaft verchindet, ass s Verfahre yygstellt wird.
Am 11. Januar 2018 het d Regierig vu Ecuador bekannt gee, ass dr Assange am 12. Dezämber 2017 di ecuadoroianisch Staatsburgerschaft iberchuu het.
Am 11. April 2019 isch dr Assange in dr ecuadorianische Botschaft z London verhaftet wore, wu dr ecuadorianisch Botschafter d Bolizei in d Botschaft yyglade ghaa het. Glychzytig isch em di 2017 verlihe ecuadorianisch Staatsburgerschaft aberkännt wore. Am 1. Mai 2019 isch er zuen ere Haftstrof vu 50 Wuche verurdailt wore, wel er si dur sy Flucht in d Botschaft dr Juschtiz entzoge het.
Aadrag uf Ufenthalts- un Arbetserlaubnis z Schwede
Im Augschte 2010 het dr Assange z Schwede ne Aadrag gstellt uf e Ufenthalts- un Arbetserlaubnis. Dr Aadrag isch am 18. Oktober 2010 ohni Aagab vu Grind abglähnt wore.
Churz dervor het di schwedisch Piratebartei WikiLeaks ihri Internetserver z Solna z Verfiegig gstellt. No dr Vereffetlichung vu dr NATO-Dokumänt isch dr Assange bolitisch unter Druck grote, wäge däm het er gferchtet, ass d WikiLeaks-Server in dr USA gwaltsam stillgleit wäre. Z Schwede hän Journalischte e vil umfassendere Quälleschutz; Voruussetzig derfir isch aber dr utgivningsbevis, e speziälli schwedischi Lizänz. E Frynd vum Assange, dr Chef vu dr schwedische Piratebartei, Rickard Falkvinge, het dr Medie mitdeilt, dr Assange diej mit eme schwedische Wohnsitz dr Status vun eme medieverantwortlige Rusgäber aasträbe. Dodermit deet er d Basis derfir schaffe, ass WikiLeaks uf ere legale Grundlag wyter cha gfiert wäre.
Spekulatione iber Asylaadrag in dr Schwyz
Aafangs Novämber 2010 het dr Assange verchindet, ass er iberleit, in dr Schwyz Asyl z beaadrage un WikiLeaks in d Schwyz iberzsidle. Dodermit solle di bolitisch brisante Aktivitete vu dr Ufdeckerplattform abgsicheret wäre. D Chance fir d Aanahm vu däm Asylaadrag seje no Aagabe vu dr Schwyzerische Flichtligshilf gring. Dr Assange mießt zerscht dr Schutz vu syym Heimetland Auschtralien in Aaspruch neh. Är mießt glaubhaft mache, ass Auschtralie ihn nit chennt schitze, was seli schwirig sej.
Dementiert Asylaagebot vu Ecuador
No dr Vereffetlichung vu gheime Botschaftsbricht im Novämber 2010 het dr stellverdrättend Usseminischter vu Ecuador, dr Kintto Lucas, em Assange e Ufenthaltsrächt ohni wyteri Bedingige in däm sidamerikanische Land aabotte. Dr Rafael Correa, dr Bresidänt vu Ecuador, het des Asylaagebot aber demäntiert. Des sej e persenligi Aasicht vum Lucas gsi, het dr Correa klargstellt.
Bryys un Uuszeichnige
Dr Assange un WikiLeaks hän 2008 dr Freedom of Expression Award vu dr Organisation Index on Censorship un 2009 dr Amnesty International Media Award (New Media) fir Bricht iber Hiirichtige ohni Grichtsverfahre gwunne.
26. Oktober
Dr '''26. Oktober''' isch dr 299. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 300. in Schaltjohr), dodermit blybe no 66 Däg bis zum Änd vum Johr.
Alif
ʾAlif oder Alif (ألف) isch de ärscht Buechstab usem arabische Alphabet. Er isch usem phönizische Aleph hervorgonge un dertrum mitem latiinische A, däm griechische Alpha unem hebräische Aleph verwondt. Em isch de Zahlewert 1 zugordnet.
Luutwärt un Umschrift
S Alif bizaichnet entweder de stimmlosi glottali Plosiv (IPA: //) und trait den s Zaiche Hamza. Er entsprecht em Tütsche Knacklut, womer bim Schimpfe ghört: Du ʔEsel! oder im Hochtütsche i de Wortfuege: Seeʔadler. Denn bizaichnet er au de vollgöffneti Langvokal (IPA //) und chan au im Wortaafang verstume.
Alif zur Vokaldehnung
Alif kon de Dehnung vumene Fatha diene. Des erfillt drno praktisch d Funktion vun näm lange Vokal, nämli vumene offene „A“-Luut (IPA []) (wie in „Adelheid“). In däm Fall ischs in de DMG-Umschrift wie e „a“ miteme Strich drüber gschribe (ā).
Alif als e Trägervokal
S Hamza, wu de Stimmabsatz ussdruggt, brucht in de meischte Fäll e Trägervokal. Des kon nebem Alif au e Waw oder e Ya si. Fongt e Wort miteme Vokal o, fongt s noch de grammatisch Definition miteme Hamza o. Fir d Trägervokal Hamza om Wortofang wird immer s Alif gnumme. Dorum fonge alli Werter, wu miteme Vokal ofonge, in de Schrift mit m Alif o. I de DMG-Umschrift werds miteme Bögli gschribe (ʾ), wo geg links offen isch. I de nödwüsseschaftliche Literatur werds aber i de Regle nöd bizaichnet, do i europäische Sproche de Luut fälschlicherwiis nöd as Phonem empfunde werd. Au i ugnaue phonetische Umschrifte werd d Lut mengisch underschlage.
Alif als e Hilfszeiche
Im hitige Arabisch gibt s e hondvoll Werter, wu e longs a (ā) hen, wu aber nit gschriibe wird. Soll s ā widergebe werre, konn e kleins Alif uf d vorgongene Konsonante (im Bild as Kreis dargstellt) gsetzt werre.
Alif im Unicode
Auch s hochgstellt Alif isch kodifiziert, wird aber in mangii Schriftarte nit dargstellt.
Hermann Reutter
Dr Hermann Reutter (* 17. Juni 1900 en Stuegert, † 1. Januar 1985 en Hoidna, a baar Quella moinet abr au, dass’r en seira Hoimetstadt gschtorba ischt) isch a deitscher Kombonischt, Hochschuellehrer ond Pianischt gwäa.
Rudersberg
Ruederschberg (amtlich Rudersberg) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Hermann Reutter
Herkonft, Kendheit ond Ausbildong
Dr Hermann Reutter kommt am 17. Juni 1900 en Stuegert uf d Welt. Der Bua stammt aus ra graußbirgerlicha Familie. Sei Vaddr isch a Fabrikant ond sei Muedr a Sengere. Boide Eltra send ganz arg vornarrt en d Musik. Drom wuud en deam Reutterscha Haus au oft ond viil musiziirt. Wia dr Hermann grad emol siiba Johr ald ischt, fangt’r â, Klaviir ond Schello z schbiilet ond neabaher kriagt’r noh Gsangsonderricht. En d Schual goht’r ufs Eberhard-Ludwig-Gymnasium en seira Hoimadstadt. Noch em Abi studiirt’r en Minchen Kombosizioo, Klaviir, Orgl ond Gsang. Sei wichdigschter Lehrer an dera Akademii dr Tonkunscht ischt dr Walter Courvoisier.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016
Syt dr Landdagswahl 2011 het e Koalition us dr Griene un dr SPD unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann (Grieni) regiert.
Hermann Reutter
Dui Zeit als Hochschuellehrer
Em Johr 1932 kriegt dr Hermann Reutter a Stell bei dr Hochschuel fir Musik ond darstellenda Konscht en Stuegert, wo-nr seine Studenda beibrengt, wia mr gued ond richdig komboniirt. Viir Johr schbätr wuud’r vom Dr. Hoch’scha Konservadorium en Frankfurt am Main zom Direktr beruafa. Neabaher vollendet’r sei dridda Opr, Doktor Johannes Faust, wo-nr schau en seira Stuegerter Zeit ôgfange hot ond wo am 26. Mai 1936 mit ma graußa Erfolg en Frankfurt ihr Uraufführong erleabt. S dauret et lang, ond bald wuud dui Opr an viile Theatr em deitscha Sprochroom uf d Biine brocht. Em Johr druff entstoht sei erschda Ballettmusik zor Choreografii vo dr Sonja Korty, Die Kirmes von Delft. Des Ballett wuud am 20. März 1937 vo dr Frankfurter Balletttrupp en Bada-Bada em Rahma vom Musikfescht vo dr indrnazionala Gsellschaft fir nuia Musik zom erschda Mol gschbiilt. Au des Ballett wuud zo ma Renner.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016
Noch em amtlige Ergebnis verdaile sich d Stimme eso uf d Barteie:
Hermann Reutter
Dui Zeit als Hochschuellehrer
1940 heiradet dr Hermann Reutter d Liselotte Lauk. Dui schenkt em em Lauf dr Zeit drei Kendr: zwoi Mädla ond oin Bua.
Rudersberg
Geografi
Ruederschberg leit am weschtliche Rand vom Welzemer Wald em Dal vo dr Wislauf. Nochbergmoede vo Ruederschberg send Allmersbach im Tal, Weissach im Tal, Althütte, Kaisersbach, Welzheim, Schorndorf ond Berglen.
Hermann Reutter
Ausglang
Em Johr 1966 goht dr Hermann Reutter en Ruestand. Er legt sich abr et uf d faul Haut, sondern komboniirt noh fleißig weidr, haubtsächlich Opra. Dorneaba nemmt’r noh bis 1974 an Lehruftrag bei dr Musikhochschuel en Minchen â. Am 1. Januar 1985 stirbt’r en Heidaheim em Altr vo 84 Johr. Sei ewiga Rua fendet’r abr en seira Hoimetstadt.
Ehronga
Em Lauf vo seim langa Leaba isch dr Hermann Reutter oft auszeichnet ond mit Ehronga ibrheift worra. A baar Beischbiil: 1953 hot’r da Ludwig-Spohr-Preis vo dr Stadt Braunschweig griagt; 1959 hot em dr Bundespräsident s grauße Bundesvordinschdkreiz vorliia ond 16 Johr schbätr nomol, jetzt abr mit em Stern, ond oi Johr druff isch’r Ehradoktr vom Music and Arts Institute San Francisco worra.
Rudersberg
Gmoedsglidrong
Zua Ruederschberg gheret d Ortsdoel Asperglen, Rudersberg, Schlechtbach ond Steinenberg.
Gschicht
Ruederschberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1245, Schlechtbach 1298 als Minneslechbach, Steinenberg 1234, Asperglen ond Krehwinkel 1411.
Verwaltong
Ruederschberg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Ruederschberg ischt dr Raimon Ahrens.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Ruederschberg ghert zom Schwäbisch.
Königsgeier
D’r Kenigsgaier (Sarcoramphus papa) esch ainer vu da fàrwigschta Näiwaltgaier üss Südàmerikà un d’Ainzigscha-n-Àrt vu sinra Gàttung. Ar esch vormachtig ewer àlla klainra Gaijer Sorta drum si Nàmma. Àndra maina will ar so haist sott’s dod’rvu kumma, dàss en d’r Maija Leganda vorkummt, dass da Vogel d’r Boota esch zwescha da Mänscha un d’Gätter.
Em Kenigsgaijer si Kopf esch blutt àwer d’rfer bundgfarbt. Schaidel, Hàls un um d’Àuiga-n-umma senn Rot, d’Schnàwelwàrzla, un d’r Nacka sen Oràsch bis Gahl, ànn da Bàcka senn Gràuiwissa Faderla. S’Kärwer esch em groosa gànza Wiss un Gràuiwiss bis uff d’Fleegelfadra, di senn Schwàrz.
Ar kàt bis zu 85 cm làng wara met 4.5 kg. Sina Fleegelschpànnwitta esch kühm 2 m brait., d’rfer hàtt ar àwer a kräftiger Schnàwel un schtàrka Kràlla. D’Kenigsgaijer briadla nur àlla zwai Johr ai Ai. Se lega en hohla Baimschtamm odder Nàschtgàwla un en Felsaschpallt. Se briadla glichgetailigt abwackselnt 80 bis 90 Tag D’r Jengleng fliagt gànz schnall üss awer blibt bi da ältra noch 150 bis 600 Tag. Ar labt garn en da Tropichawalder un en da Sumpfgebiater.
Si Verbraitungsgebiat geht vu Mexiko ewer Mettel un Südàmerikà bis zu Nordàrgentinia un Uruguay.
Schwaikheim
Schwoege (amtlich Schwaikheim) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Schwoege leit am Zipfelbach, rond 17 km nordeschtlich vo Stuegert.
Vo dr Gmarkong send 63,6 % Landwirtschaftsfleche, 8,1 % Wald, 27,8 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Schwoege gheret koene weitere Ortsdoel.
Verwaltong
Schwoege hot sich mit dr Stadt Wẽnnede ond dr Gmoed Luidebach zom Gmoeverwaltongsverband „Wẽnnede“ zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Schwoege ischt dr Gerhard Häuser.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Schwoege ghert zom Schwäbisch.
De Inventione Litterarum
De Inventione Litterarum (Latiinisch; »Vo de Erfindig vo de Buechstabe«) isch de moderni Name vomene mittelalterliche Traktat, wo d Uursprüng vo de verschidnige Alphabet bihandlet, drunter au d Ruuneschrift. Si werd em Hrabanus Maurus († 856), wo Abt vom Chloster Fulda gsii isch, zuegschribe, möglicherwiis stimmt da aber nöd.
Inhalt
As erste Schrifterfinder werd de biblischi Enoch aggee, denn de Cham, de Abraham, wo di syrische und chaldäische Buechstabe erfunde hebi, denn de Moses und schliessli het noch de Babylonische Gfangeschaft de Ezra d Schrift ernoieret. Denn werd as Biispil s Hebräische Alphabet vo rechts uf links ufzaichnet.
Die Griechische Buechstabe het de Kadmos, de Brüeder vo de Europa uf Griecheland broocht, aber nume 17. De Palamedes het drai witteri, de Simonides nomol drai und de Pythagoras vo Samos no ann dezue erfunde. Denn chunnt s Griechische Alphabet. Die Aagoobe stimet mit de altgriechische Öberliferig öberii.
D Nymphe Carmentis, het di Latiinische Buechstabe ersune, spöter sind drai griechischi Buechstabe dezue choo, nämli xps (= Christus), ymnus (»Hymne«) und zelus (»Iifersucht«). Au die Aagoobe stamet us de antike Öberlieferig.
Aigenartig muetet s Alphabet vom Philosoph Aethicus Ister a, und d Wüsseschaftlier sind sich bis hüt nöd ainig, wer de Maa gsii isch. Sis Alphabet erschiint recht hüüfig i mittelalterliche Alphabetsammlige, aber s git kai Text oder Sprooch, wo die Schrift bruucht, abgsie vo e paar bsundrige verschlüsslete oder kalligraphische Stele.
Denn chömet d Ruune. De Text dezue luutet: »Die Buechstabe wo d Marcomanni, wo vo üüs Nordmanni gnennt werdet, bruuchet, hemmer une ane gschribe. Vo dene chömet die, wo di Tütschi Sprooch redet und si hend demit iri Lieder, Zaubersprüch und Woorsägeraie ufgschribe, wie s halt i haidnische Brüüch no gmacht werd.« D Näme vo de Ruune entsprechet öppe em Altalemannische um 750. D Ruuneforme degege sind ainzigartig und iri Herkunft cha nöd erchlärt werde, si erschiinet i dere Form au nume i dem Traktat. Die Stell hett allzite för grossi Ufregig gsorget und die Ruune werdet fälschlich au »Markomannischi Ruune« oder »Hrabanischi Ruune« gnennt.
Zum Abschluss chömet no di Tironische Noote ("notæ Iulii Cæsaris"), da sind Abchürzige vo latiinische Wörter wie AVG för Augusts.
Öberliferig
Da Traktat isch üsserst biliebt gsii und isch i 17 Büecher öberliferet worde, meerhaitlich usem alemannische und bayrische Ruum, ai Gruppe chame z Frankriich lokalisiere, si binennet Ruune mitem Name runstafa.
Di ältist bikannti Schrift stammt vom uusgeende 8. Joorhundert und isch im Chloster Sanggale gschribe worde. Di jüngst Öberliferig het för vill Verwirrig gsorget. Si stammt vom thurgauische Antiquar Melchior Goldast usem Joor 1606. Er isch de ainzig wo dem Traktat en Titel gitt und zwor: De Inventione Linguarum (»Öber d Erfindig vo de Sprooche«), wa usinnig isch, drum het di moderni Forschig de Titel abgänderet. De Goldast isch au de anzig wo agitt, as de Traktat vom Hrabanus Maurus stammt. De Goldast gelt i de kritische Forschig aber nöd grad as zueverlässig.
Stuttgart
Schduagert [ˈʃd̥uɐ̯g̊ərt], ao Schduagord [ˈʃd̥uɐ̯g̊ord̥], isch d Haobdsdadd vom Bundesland Bada-Wirddabärg ond mid (2017) äbbes ibor 608.000 Aewohner ao dem sae graesda Sdadd. Dor Ballungsraom Sduagord håd ibor 2,6 Mio Aewonor ond ghaerd zo de wirdschafdlich sdergsde Zendra en Deidschland, mid viile wäldweid fiirende Firma, edd blos en dor Audo-Indusdri. Ao kuldurell had Sduagord a hervorragende Bedeidong. D Endwigglung vo dor Sdadd isch edd emmor oefach, weil s Zendrum vo Sduagord em-a Daalkessl leid. Därzeid boomd am maesda där Bereich vo dor Sdadd, där må uff dor Fildor leid, mid dor Fildor-Messe ond mid saem graosa Flughafabereich, båede an dor Audobã A 8 gläaga. Em Rãma vo Sduagord 21 wird dor ganze Nah- ond Fernvorkehr därzeid nui gordned.
Schwäbisch en Sduagord
"Wer ein echtes Schwäbisch hören will, sollte einen großen Bogen um Stuttgart machen", so schreibd dor Eduard Huber. Sduagord isch zwar uff dor oena Seid d greesda Sdadd em schwäbischa Språchraom, felld abor uff dor andora Seid fir a guads Schwäbisch fasd ganz aus.
Em ganza 19. Jårhondord ond no en dor 1. Hälfde vom 20. Jårhondord isch s Sduagordor "Honoratiora-Schwäbisch" on wichdichor Begriff gwäa. Dees moend, dass dia Leid, dia må sich zor Bildungs-, Wirdschafds- ond Vorwaldongs-Elite zeeld hend, a bsondora Form vo Schwäbisch gsbrocha hend. So hend-se z. B. d Endrundung vom ü zom i ond vom ö zom e rigggängich gmachd, oder se hend hochdeidsche Werdor an dor Sdell vo schwäbische vorwended. Se hend also z. B. "a Sdüggle Kuacha" besdellt sdadd "a Sdiggle Kuacha", odor a "Brödle" fir-s Väsbor sdadd on "Wegga". Ao dees "nedd" sdadd "edd" gåd uffs Honratiora-Schwäbisch zrugg ond isch koe ächdes Schwäbisch. . S Honoratiora-Schwäbisch gild abor heid als ausgsdorba.
D gegawärdicha Siduazio isch so, dass de maesde Sduagordor gar koene Schwåba mee send. Nåch-em Zwåeda Wäldgriag send viile andore Deidsche, haobdsächlich Flichdleng, nåch Sduagord komma. Ond seid de 1990-or Jår håd sich dor Auslendorzuazug nommål enorm vorgresored. Vo de Gesamd-Aewonor hend enzwischa 42,2% on Migrations-Hendorgrund, vo de ondor 18-Järiche sogar 58,2%. . Dees isch fir-s Schwäbische edd obedengd ferdorlich. Am besda kã-mor sich no en de Vorord vo Sduagord bei de eldore Leid uff Schwäbisch vorsdendicha. Abor sonsd isch d Omgangssbråch en Sduagord scho ausgsbrocha sdarg vorhochdeidschifizerd.
D Geografii ond s Klima
Des urschprengliche Schduagert (de heitig Kernschdadt) leit schee neigschnugglet ens Dal vom (heit verdohlda) Näsabach und seina Zuaflüss. Des Dal effnet sich zom heitige Schdadtdoel Bad Cannschdatt am Nägger. D Heiser send bis nuf a d Heng vom Dalkessel baut, so dass-mer vo deet an wonderscheena Iberblick hot iber dui ganza Schdadt. Midda em Schdadtgebiat ond a de Heng am Rand wuud au no schdellaweis Wei abaut.
D'hegschde Schdell isch d Berhardsheeh en dr Näh vom Schdadtdoel Vaihenga, wo durch d Uffschiddong vo Abfäll vom Bau vo dr Audoboh entschdande isch, mid 549 Meder iber NN, d'diefschd Schdell isch am Nägger en Mihlhausa mid 207 Meder iber NN, deet, wo dr Fluss us-em Schdadtgebiat nausfluißt.
S Glima isch feichdmäßigd mid warme Sommer. De durchschniddlich Lufdtembradur leit bei 9,4 °C.
Trüsche
D Triische oder s Moserli (Lota lota; alemanischi Näme) isch e roiberische Schwarmfisch. Si isch de anzig europäischi Dorschfisch, wo im Süesswasser lebt.
Stuttgart
D Geografii ond s Klima
D Fleche vo dr Schdadt leit bei 207,36 Quadradkilomeder.
Trüsche
Uussie
D Triische isch e lange dünne bruu marmorierte Fisch, miteme leopardenartige Muster und chliine Schuppe. De Buuch und d Ruggeflosse sind hell. Si het e braite Chopf und a de Naselöcher je ann chorze Bartel und am Underchifel e lange. Si werd 30 bis 70 cm lang, mengisch au e ganze Meeter und cha denn 25 Kilo wöge.
Stuttgart
D Geografii ond s Klima
D nägschdglägene greeßre Schdädd send Frankfurt am Main (150 km nerdlich), Mincha (190 km eschdlich), Mailand (370 km siadlich) ond Paris (500 km weschdlich).
Trüsche
Verbraitig
D Triische isch i Mittel-, Nord- und Osteuropa verbraitet. I de Alpe chunnt si bis zonere Hööchi vo 2000 müM vor. Si lebt i chalte, klare suurstoffriiche Stand- und Flüüssgwässer und taucht bis zonere Tüüffi vo 200 Meter abe.
Stuttgart
A bissle Gschicht
Em heitiga Ortsdoel Bad Cannschtatt hot's au scho vor dr Remerzeit a Siidlong gäa. Fir a kurza Zeit isch deet a reemischs Reiterkaschtell agleggt gwäa.
Trüsche
Lebeswiis
D Triische isch e nachtaktive Fisch, wo sich dör de Taag döre under Stai und i Hööline versteckt. Si fresst Wirbelloosi und jagt bsunders im Winter anderi Fisch und zücht sich im Summer i tüüffi und chalti Wasserschichte zrugg. Stiigt d Wassertemperatur öber 20 Grad werd si inaktiiv.
D Laichzitt goot vom November bis in Märze, binere Wassertemperatur under 6 Grad und i chalte Winter au under de Iisdecki. Öppe 20 Triische bildet denn e Böle, wo öppe 60 cm messt und im Wasser ufem Bode umechugelet. D Wiibli leged debii i subere chiisige Stele bis zo drai Milioone Aier, wo vomene Ööltröpfli umgee sind. Die triibet denn öppe 40 bis 70 Taag im Wasser bis d Laarfe schlüüffet, wo vo Plankton lebet. Di junge Fischli wachset im erste Joor 8 cm. Mandli wered mit drai, Wiibli mit vier Joor gschlechtsriiff, wenn si öppe 20 cm lang sind. Triische wered 20 Joor alt.
Stuttgart
A bissle Gschicht
Nôch 1495 hend sich z Schduagert ondr de Herzeg vo Wirdaberg (bis 1805) oft schleachde ond guade Zeida d Hend gäa. So hot’s oinrseits 1524/25 an graußa Bauraufschdand gäa, wo zo-ma Kriag ausgwachsa ischt, ond au dr 30-jährige Kriag vo 1618/48 hot d Eiwohner arg leida lau. Hot Schduagert drvoo noh rond 9.000 Eiwohner gheet, send’s am End vom Kriag bloß noh rond 4.500 gwäa. Zwischadure hot’s abr au emmr wiidr môl a Bliadezeit gäa, wo sich durch a graußa Bautädigkeit auszoichnet hot. Vo 1724 bis 1734 hot Schduagert sein Stadus als Hauptstadt vom Herzogtum Wirdaberg vrlaura; en sellra Zeit hot dr Herzog Eberhard Ludwig d Residenz nôch Ludwigsburg vorlegt ghet.
Vo 1803 bis 1805 ischt Schduagert d Hauptschdadt vom Kurfirschdatom Wirdaberg ond vo 1806 bis 1918 vom Kenigreich Wirdaberg gwäa. Hauptsächlich ondrem Wilhelm I. (1816 bis 1864) isch s kuldurelle Leaba so richdig ufbliaht. Dô drnôch bis zor Johrhondrtwende hot d Induschtrii emmr meh an Boda gwonna. Drom send au emmr meh Leit en dui Stadt zoga. 1810 hot Stuegert rond 21.000 Eiwohner ghet, 100 Johr schbätr send’s scho 286.000 gwäa. Em Zwoeda Weltkriag ischt Ennaschdadt durch viir Fliagerôgriff Ende Juli ond Midde Septembr 1944 granadamäßig heegmacht worra. Dia Bomba hend fascht älle hischdorische Gebeide vrnichdet. Bloß a baar wenige vo-nen send nôch-em Kriag reschdauriirt odr en ihrer urschbrenglicha Form wiidr ufbaut worra.
Nôch dr Grendong vom Bundesland Bade-Wirdaberg 1952 isch Schduagert dr Regierongssitz vo deam Bondesland worra.
D Bolidig
Schduagert isch mit-em Sitz vom Landdag, vo dr Landesregierong ond vo an Haufa Landesbeherda s bolidische Zendrom vom Land.
Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
D Kuldur on d Sähnswirdigkaeda
Schduagert hod viile Musea ond archidegdonische Bauwerg z bieda.
Sduagord 21
Gugg ao ondor → Haobdardiggl: Sduagord 21
"Sduagord 21" isch a Eisabã-Projäggd, mid demm älle Schinavorbendunga en Sduagord ond saenor Umgebung grundlegend nui gordned ond zomm Dåel nui ãglegd wärded. Dor Kern isch, dass dor seidhäriche Haobdbãhof vomm-a ebaärdicha Kobfbãhof zomm-a ondordischa Durchgangsbãhof ombaud wird. Quer zom heidicha Glåesvorlaof mid sächzäa Kobfglåes wärded em Boda drenn zsẽmagnomma achd Durchgangsglåes baud. Semdliche Schinazulaef miased deswäaga nui gordned wärda. Lokwäggsl brauchd-s nemme, ond älle Ziig kenned viil schnällor weidorfara. Deswäaga kommd-mor mid dor Hälfde vo de bishäriche Glåes aus.
S seidhäriche Eisabã-Bedribswärg em Glåesvorfäld vom Haobdbãhof felld komblädd wägg. Uff demm Blatz soll on ganzor nuior Sdadddåel endsdanda. Vomm Vorkaof vo de Flechenna dord vorhoffd-mor sich a Midfinanzirung vo de Gsamdkosda.
Zomm ganza Projäggd ghaerd organisch dorzua d ICE-Nuibausdregge Wendleng - Ulm. Dor Wäag vomm nuia Haobdbãhof bis Wendleng gåd nå nemme durchs Näggordaal, sondorn ibor d Fildor, må en demm Zsẽmahang on ICE-Flugfhafabãhof baud wird. (On S-Bã-Flughafabãhof isch bereids då.) Dor Vordåel isch a diräggda Vorbendung vom Flughafa mid dor zendrala bada-wirddabärgischa Schinasdregge Karlsrua - Sduagord - Ulm.
D Wirdschafd
Schduagert isch dr Haobdsitz vo mährere große Induschdrii-Ondernehma mit Schwerponkt em Bereich Audomobil ond Maschenabau wia em Daimler, em Bosch, em Porsche ond em Mahle ond s hod Deidschland-Niiderlassonga vo viile indernationale Induschdrii-Ondernehma wia d IBM ond Hewlett-Packard.
Med 408 ha Wengert isch Sturgert d sextgreschte Waibaugmaind em wirttebergische Waibaugebiat. Hauptsächlich werd Trollinger uf 37% vo de Waibaufläche abaut. A gringere Roll spillt de Riesling met 18% und de Lemberger met 9% vo de Fläche.
Schduagert en dr Litradur
Dass ibr so a graußa Schdadd wia Schduagert an Haufa Fachlitradur geit, vrschdôht sich vo selbr. Mit sellem Begriff send zom Beischbiil soddiche Werk gmoint, wo sich mit dr Gschicht vo dr Schdadd, seira Wirtschaft, dr Landschaft, de Sehenswirdichkeida ond so weidr befasset. A kloina Auswahl dô drvoo ischt em Abschnidd Litradur uffgfihrt. Mit sellra Schdadd befasset sich abr au etliche Werk vom Bereich dr Epik, dr Dramatik ond dr Lyrik. Lueg do drzua da Ardikl Schduagert en dr schöngeischdiga Litradur.
Leit
Bekannde Leit, wo z Schduegert uff d Welt komma send ond soddiche, wo en sellra Schdadt ebbes Bsonders gschafft hend, send em Ardikel Liste von Persönlichkeiten der Stadt Stuttgart uffgfihrt.
Hadith
Dr Begriff Hadith bzw. Hadīth bezäichnet im Islam d Überliifrige vo was dr Brofeet Mohammed sälber gsäit und doo het und au vo was anderi gmacht häi, ooni dass dr Mohammed öbbis drgeege gsäit het. Dr Begriff wird uf dr äinte Site für d Gsamthäit vo dene Überliifrige verwändet und uf dr andere au für die äinzelni Überliiferig. In däm Fall wird drzue dr Blural Hadithe bildet.
Zoo Basel
Dr Zolli Baasel isch e zoologische Gaarde z Baasel. Er befindet sich im Bachlätte-Kwardier am Fluss Birsig. Er isch 1874 gründet worde und isch dr eltisti Zolli in dr Schwiz. Er het 7'011 (2011) Dier in 619 Arte und het mee Dier as alli andere Schwizer Zolli. Wäge sine Zuchterfolg wie bim Panzernaashorn, Zwärgflusspfärd oder Westlige Flachlandgorilla isch wit über d Landesgränze uuse bekannt und gältet, au wenn er nume 13 Hektaare grooss isch, as äine vo de bedütende Zoo in Öiropa.
Sankt Johann von Bassel
Sankt Johann von Bassel (frànzeesch Saint-Jean-de-Bassel, ditsch Sankt Johann von Bassel, 1940–44 Basseln) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Zoo Basel
Gschicht
D Ornithologiigsellschaft het vo 1870 blaant, z Baasel e Dierpark ufzdue, wo d Lüt chönnte gsee, wie schöön die iihäimische und öiropäische Dier und d Alpedierwält im Bsundrige si. D Stadt Baasel het an däm Brojekt mitgmacht und het im Birsigdaal, am Rand vo dr Stadt, en entsprächends Grundstück zur Verfüegig gstellt.
Sankt Johann von Bassel
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Zoo Basel
Gschicht
Am 3. Juli 1874 isch dr Zolli, wien er z Baasel häisst, eröffnet worde.
Sankt Johann von Bassel
Geogràfi
Sankt Johann lijt rund nin Kilometer nordweschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 232 un 275 m ìwer em Meeresspiejel.
Hadith
Bedütig und Beschriibig
Es isch charakteristisch für s Hadith, ass es us zwäi Däil bestoot: vor em äigentlige Teggst (matn) het s e Chetti vo Überliiferer (Isnad). Das isch au bim Chabar us dr früeislamische Litratuur eso, won e verbürgti „Noochricht“ über e religiöses oder brofans Eräignis isch und über e Chetti vo Gwäärslüt überliiferet worde isch. Dr Hadith as „Noochricht“ über e Brofeet Mohammed isch e Sonderform vom Chabar. Mänggisch wird dr Begriff Chabar aber au brucht, wie wenn er die gliich Bedütig wie Hadith het. En andere Begriff, wo em Hadith äänlig isch, isch Athar mit em Blural Āthār. Er bezäichnet vor allem Überliifrige, wo mä dä Gspäänli (Sahāba) vom Brofeet zueschribt. Au die häi in dr Jurisprudänz e normativi Bedütig. Dr Begriff cha aber au as e Bezäichnig für e Bricht über e Brofeet sälber verwändet wärde.
Zoo Basel
1874 bis 1900
Dr Gottfried Hagmann isch 1875 dr erst Diräkter worde. Für d Höhepunkt in de Aafangsjoor häi 1880 e Flusspfärdusstellig gsogt, und s Gastspiil von ere Nubier-Karawane, 1883 e Samojeder-Karawane, 1885 isch us dr Festmatte e Blatz für Völkerschaue worde, 1886 s Gastspiil von ere singhalesische Grubbe mit zwölf asiatische Elifante, 1888 d Usstellig vom ene Wal-Skelett, 1889 d Somali-Drubbe Wild Afrika, 1894 s Gastspiil von ere Dinka-Karawane, 1896 d Ustellig vom ene junge Flusspfärd us em Dierpark Hagebeck und 1899 d Vorstellige von ere Grubbe vo Mahdi-Chrieger.
Am Aafang het mä dänggt, ass dr Park nume e Häimdiergaarde für iihäimischi Dierarte wurd, aber denn si in de 1880er Joor dank verschiidene Spände die erste exotische Dier wie Kamel, Lama und Tapir in Zolli choo. 1886 isch dr ersti Elifant uf Baasel choo, e Wiibli wo Miss Kumbuk ghäisse het. Si isch bald in dr ganze Stadt bekannt gsi und het im Joor 1891 e Huus überchoo, wo im maurische Stil baut gsi isch. Dört si denn au d Zebra dri choo. 1896 het mä s erste Raubdierhuus, wo ursprünglig für Wölf, Luchs, Dachs, Füchs, Wildchatze und Marder baut worde isch, müesse erwitere, für zum under anderem de Löije, wo 1890 aachoo si, mee Blatz z verschaffe. Dr erst Menschenaff, s Orang-Utan-Wiibli Kitty, isch im Joor 1900 uf Baasel choo.
1901 bis 1930
1901 het dr Zolli e Legat vo 750'000 Schwizer Franke vom Baasler Johannes Beck überchoo. No hüte erinneret e Dänggmol zwüschen em Affehuus und em Kinderzolli an dä grosszügig Gönner und jeedes Joor wird dr Johannes-Beck-Daag im Zolli gfiirt, wo d Bsuecher gratis iine chönne. 1904 isch denn e nöis Raubdierhuus eröffnet worde, wo au en Abdäilig für Reptilie gha het. 1910 isch s Antilopehuus iigweit worde, wo hüte no existiert und wo im Lauf vo dr Zit under anderem Känguru, Nyala Antilope, Wasserböck und Ärdfärkel zäigt worde si. Hüte si do Chläini Kudu, Okapi und Giraffe dehäim. 1914 het dr Adolf Wendnagel s Amt vom Diräkter übernoo. 1921 het dr Bildhauer Urs Eggenschwyler dr Seelöijefels baut, wo im Lauf vo dr Zit alli Robbenarte, wo im Zolli gläbt häi, zäigt worde si. 1927 isch s Vogelhuus eröffnet worde, wo denn au no Menschenaffe und Fisch usgstellt worde si. Dr Zolli het in deene Joor non e chli nöis Land chönne chaufe, und uf däm het mä under anderem dr Affefelse baut.
1931 bis 1950
1931 isch e Pelikan usgschlüpft und im Zolli ufgwaggse, das erst s zwäite Mol uf dr ganze Wält ass so öbbis bassiert isch. Mit em Legat vom Baasler Goldschmiid Ulrich Sauter het dr Zolli 1934 d Flechi westlig vo dr Elsässerbaan (Linie Stroossburg-Baasel) kauft, wo denn 1939 fiirlig as Sautergaarde eröffnet worde isch. 1937 isch d Muul- und Chlauesüüchi usbroche, e groosse Däil vo de Dier si dra gstorbe und dr Zolli het e Joor lang müesse zue bliibe. 1944 isch dr früener Diräkter vom Dierpark Bärn und spööter Diräkter vom Zürcher Zoo, Heini Hediger Läiter vom Zolli worde. 1947 het s sovil Bsuecher gha wi nie vorhär, zwäiehalb mol sovil wie Baasel Iiwooner gha het und im gliiche Joor isch dr erst Gorilla uf Baasel choo. Mä het von em dänggt, ass er e Männli si, das het sich aber noch e baar Joor as Irrdum uusegstellt.
1951 bis 1970
1951 het mä bim Dorebachwiadukt e zwäite Iigang ufdoo. Im Joor druf isch die ersti Giraff in dr Schweiz uf d Wält choo, 1953 isch dr erst Kaiserpinguin in Öiropa z Baasel aachoo und denn no drei anderi. Im gliiche Joor het dr Brofässer Ernst Lang dr Boste vom Diräkter übernoo. 1954 si d Grifvogelwoliere iigweit worde, wo no bis ins Joor 2007 im Sautergaarde gstande si mit under anderem Mönchs-, Königs-, oder Gänsegäier. 1956 isch s erste Panzernashorn im e Zolli uf d Wält choo, und das isch dr Aafang von ere lange Serie vo witere Zuchterfolg gsi. Dr erst Orang-Utan, wo im e Schwizer Zolli uf d Wält choo isch, isch 1958 gebore worde und het dr Naame Freeman überchoo. S hütige Nashorn-Flusspfärdhuus isch 1959 eröffnet worde. Zur gliiche Zit het sich dr Zolli uf nöiji Gebiet uf Binninger Boode usgwitet und zwäi wiiteri Zuchterfolg chönne fiire: dr erst Flamingo wo im e öiropäische Zoo gschlüpft isch und die zwäiti Geburt vom ene Gorilla im ene Zolli uf dr ganze Wält. 1961 isch s Areal no äinisch und bis jetz s letschte Mol vergröösseret worde. Dr hütigi Hauptiigang und s Diräkzionsgeböid si 1965 eröffnet worde. S Affehuus het 1969 si hütigi Gröössi überchoo und d Menschenaffe häi us em Vogelhuus ins Affehuus chönne züüglet wärde. 1970 si fümf Somali-Wildesel, Equus africanus somalicus aachoo, won e stabili Zuchtgrubbe bildet häi und häi die Underart vom Afrikanische Wildesel vor dr Usrottig gschützt, und alli 150 Wildesel, wo hüte in Zoologische Gäärde ghalte wärde, stamme vo dene fümf Zuchtdier us Baasel ab. In iirem ursprünglige Lääbensruum, Eritrea, Ethiopie und Somalia git s esä nüm. 2007 isch z Basel dr „Erasto“ uf d Wält cho, die 36. Geburt.
Antigoniden
As Antigonide wärde d Noochfaare vom Diadoch Antigonos I. Monophthalmos bezäichnet, wo vo 294 v. d. Z, (mit ere Underbrächig vo 287 bis 276) über Makedonie und Däil vo Griecheland gherrscht häi. Dr Antigonos I. het e churzlääbigs Groossriich ufbaut, wo si Soon Demetrios I. Poliorketes noch dr Schlacht vo Ipsos wider verloore het. Aber si Änkel Antigonos II. Gonatas het dr Droon vo Makedonie für sich und sini Noochfolger chönne sichere. Under em Philipp V. het Makedonie um 200 v. d. Z. d Hegemonii über groossi Däil vo Griecheland ghaa, het sich aber mit meerere Chläistaate müesse usenandersetze. Dorum het s Römische Riich chönne iigrife, was schweeri Folge ghaa het. 168 v. d. Z. het dr Köönig Perseus vo Makedonie d Schlacht vo Pydna gege d Römer verloore und d Antigonideherrschaft isch ume gsi.
Zoo Basel
1971 bis 1990
1972 het mä s Vivarium eröffnet, wo hüte äini vo de beiindruckendste Sammlige vo Fisch, Reptilie, Amfibie und wirbellose Dier im ene Zoo zäigt. Dr Zolli het 1974 nit nume si hundertsts Jubileum chönne fiire, sondern gliichzig au die fufzigsti Geburt vom ene Zwärgflusspfärd. Dr Striichelzolli, wo as Kinderzolli bekannt isch, isch 1978 ufdoo worde, und dr fümft Zollidiräggder, dr Dieter Rüedi, het afo schaffe. In dene Joor si no anderi nöiji Aalaage iigweit worde, wie zum Bischbil 1979 die für d Rappenantilope, 1980 äini für d Määnewölf und 1982 die vo de Rendier. 1985 isch s Elifantehuus renowiert worde, 1986 si d Bartgäier in ir nöis Dähäim choo und 1987 d Schneeleoparde.
Sankt Johann von Bassel
Gschìcht
D Ortschàft ìsch ìm 15. Johrhundert e Sìtz vum Màlteserorde gsin.
Zoo Basel
1991 bis hüte
Die revoluzionääri Afrika-Aalaag, wo 1993 eröffnet worde isch, het e nöiji Art vo dr Dierhaltig zäigt; Flusspfärd, Zebra und Strauss häi zämme uf ere grosse Aalaag gläbt genau wie in dr freije Natur. Dr Dieter Ruedi het dr Zolli im Zämmehang mit eme Skandal um en illegal verchaufts Nashorn-Horn us em Zoobestand verloo. Dr Peter Studer, dr säggst Diräggder, het 1995 aagfange. Dr Studer isch vorhär dr Gründigskurator vom Vivarium gsi. Mit im isch zum erste Mol uf dr ganze Wält e gleerte Biologiileerer Zoodiräggder worde und das het sich in dr Didaktik vom Zookonzept gspiegelet, wo sich wäärend sinere Amtszit dütlig gänderet het. Dr Grundstäi für s Etoscha-Konzept häi umbekannti Gönner gläit, wo 1997 em Zolli 10 Millione Franke gschänggt häi, vier Joor spööter het s Etoscha-Huus de Bsuecher vom Zolli chönne zäige, wie dr Naarigskräislauf vom afrikanische Etoscha-Nazionalpark funkzioniert. S Geböid het e Hufe nöiji Aalaage, so öbbe für d Geparde, Ärdmännli und Stachelschwäin. Dr zwäit Däil vom Brojekt isch 2003 igweit worde: Gamgoas – Dr Ort, wo d Löije sin, in däm Gebäid het s naturnoochi Aalage für Löije, Wildhünd und Nilkrokodil.
2004 het dr Zolli si 130-jöörigs Jubileum gfiirt. Die nöisti Aalaag, Australis, isch im Früelig 2007 ufdoo worde uf dr ehemoolige Aalaag vo de Bongo-Antilope und zäigt Graui Riisekänguru und e Hufe anderi australischi Dierarte. Zur Zit isch dr Dierarzt Olivier Pagan dr Diräggder vom Zolli.
S Affehuus und d Geigy-Aalaag
S Affehuus isch s grösste Geböid im Zolli und sit 1969 si dört die niidere Brimate und d Menschenaffe dähäi. Zum verhindere, ass Chrankhäite vo de Bsuecher uf d Affe chönne berdräit wärde, brucht mä im Geböid dicks Banzerglaas statt Gitterstääb. Am Aafang häi au d Naase- und d Chläideraffe dört gläbt. Aber mä het sich uf südamerikanischi Arte wie Dootechopfäffli, Wisschopfsakis, Wulle- und Chlammeraffe und uf die drei Menschenaffearte Westlig Flachlandgorilla, Sumatra-Orang-Utan und Westafrikanisch Schimpans spezialisiert. Dusse in de ehemoolige Bääregrääbe si grosszüügigi Freiaalage entstande, wo an d Bedürfniss vo de Menschenaffe aabasst si. D "Geigy Aalaag" bietet de Gorilla, Schimpanse und Orang-Utan fümf Usserüüm, wo mit Netz überzooge und öbbe säggsmol so grooss wie die alte Ussenaalaage si. Für daas het mä die alte Freiaalaage vo de Javaneraffe (Im Früelig 2010 het dr Zolli iire nöiji Aalaag iigweit), vo de Katta, wo uf d Insle bi de Geparde züüglet worde si, und vo de Brüllebääre drzue doo. Wäärend em Baue het mä d Orang-Utan in d ZOOM Erlebniswelt Gelsenkirchen gschiggt. D Gorilla und d Schimpanse häi in witlöifige Aalaage uf em Gländ vo dr Novartis AG gläbt.
Antigoniden
D Antigonide häi d Hegemonii über Griecheland und (wenn mööglig) über Däil vo dr Egeis welle. Makedonie het woorschinlig die besti Armee vo alle Diadocheriich gha, isch aber nid stark gnueg gsi für sini hooch gsteckte Ziil. S Bündnis vom Philipp V. mit em Hannibal (215 v. d. Z.) het d Römer zu Find vo Makedonie gmacht und die häi sich am Aafang vom 2. Joorhundert v. d. Z. im östlige Middelmeerrum as Protektoratsmacht iigrichdet.
Zoo Basel
D Afrikaaalaag
In dr Afrikaaalaag, wo 1993 eröffnet worde isch, het mä s do zum erste Mol gwogt, drei verschiideni Arte gmäinsam z halte. Flusspfärd, Zebra und Strauss häi zämme in dr witlöifige Aalaag gläbt.
Sankt Johann von Bassel
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Zoo Basel
S Antilopehuus
S Antilopehuus isch 1910 iigweit worde und isch s eltiste vo de Geböid im Zolli, wo no existiert. Zurzit lääbe din Zuchtgrubbe vo Giraffe, Chliine Kudu und Okapi. Bis ins Joor 2011 het dr Zolli e Zuchtgrubbe vo Massai-Giraffe gha. Die isch sithär dur die sältenere Kordofan-Giraffe usduscht worde.
Antigoniden
Herrscher
Köönig in Asie:
Zoo Basel
Australis
Wo d Zuchtgrubbe vo de Bongo im Zolli nüme funkzioniert het, het mä die übrige Dier an anderi Zoo abgee, und eso isch denn en Aalaag ganz leer gstande. Bald druf isch 2006 die nöiji Themeaalaag Australis eröffnet worde, wo vor allem Dier us em Kontinänt Australie im Middelpunggt stöön, alle vorus die Westlige Graue Riisekänguru, wo zämme mit de Australische Buschhüener in dr umgstalteti Stall vo de Bongo iizooge si. In de Innerüüm vom Geböid zäige Terrarie e baar witeri Verdräter vo dr australische Fauna, wie zum Bischbil Geckos, Schwarzi Witwe oder Baumpython.
S Elifantehuus
Im Elifantehuus läbt e Härde vo Afrikanische Elifante.
Etoscha und Gamgoas
D Etoschaaalaag zäigt dr Kräislauf vom Lääbe im afrikanische Etoscha-Nationalpark. D Aalaag und s Huus Gamgoas si 2001 bzw. 2006 eröffnet worde und häi d Raubdieraalaage ersetzt, wo früener bestande höi. Nid eso wie früener wärde mit em Begriff «Raubdier» nit nume d Raubchatze gemäint, sondern under anderem au Vöögel, wo Insekte frässe, Schlange oder Spinne. D Etoschaaalaag bestoot us em Etoschahuus, wo dr östriichisch Leembaukünstler Martin Rauch vo 1999 bis 2000 zämme mit em Baasler Archidekt Peter Stiner us Stampfleem baut het, de Ussenaalaage für d Gepard, Meerkatze, Afrikanischi Wildhünd und Löije in "Gamgoas". Au Nilkrokodil het s in ere Aalaag, wo d Bsuecher vo alle Site chönne iineluege und zwäi Termitevölker. Dr Themekomplex kräist um Naarungskräislöif, Natur- und Arteschutz und um d Beziejig vom Mensch zur Natur.
Dr Kinderzolli
Doo chönne die chlinste Bsuecher vom Zolli sich mit Huus- und Hofdier abgee.
Dr Sautergarde
S Legat vom Baasler Ulrich Sauter het s im Zolli mööglig gmacht, 1934 dr Bundesregierig s Land westlig vo dr Elsässerbaan as Bauflechi abzchaufe, fümf Joore spööter isch s denn fiirlig as Sautergarde eröffnet worde. Die ersti Aalaag, wo au hüte no existiert, isch s Basää für d Pinguine gsi, wo 1938 iigweit worde isch und wo hüte d Brüllepinguin woone. Für e Zitli si sogar e baar Robbe därt dehäi gsi. Zur gliiche Zit isch au dr künstlig Felse im Zentrum vom Garde entstande, wo hüte d Schneeleoparde und d Javaneraffe lääbe. Im Joor 1959 het mä s sogenannte Nashorn-Flusspfärdhuus eröffnet. 1997 isch s 43 Joor alti Babbagäijehuus saniert worde und anstatt von e Hufe chliine Äinzelchääfig het mä e Freiflughalle für Allfarbelori baut. 2004 bis 2008 si s Geböid und d Aalaage vo de Indische Banzernashörner und Zwärgflusspfärd ernöijeret und vergrösseret worde. D Banzernashörner lääbe jetz zömme mit Zwärgotter und Chinesische Mutjaks uf ere gröössere Ussenaalaag. Vier Joor lang isch s Umbaue gange und in dere Zit het dr Zolli käini Zwärgflusspfärd ghalte. Aber am 8. Mai 2008 isch as ersts s Wiibli „Ashaki“ us em Zoo Singapur iizooge. Der Zolli het Zwärgflusspfärd sit 1928. Vo 1959 isch doo au d Zucht glunge und sithär si 53 Zwärgflusspfärdli z Baasel uf d Wält choo. Dr Zolli füert au s internazionale Zuchtbuech und koordiniert s Öiropäische Erhaltigszuchtbrogramm (EEP) vo de Zwärgflusspfärd.
S Vivarium
S Vivarium isch 1972 ufdoo worde und zäigt e bräite Kwerschnitt dur d Wält vo de Wirbellose, Fisch, Amfibie und Reptilie. S Geböid isch as Themerundgang konzipiert, wo de Bsuecher d Entwigglig vom Lääbe vom Wasser ans Land söll aaschaulig mache. Im erste Däil vom Huus dominiere d Fisch, wo in geografischi Zone wie Middelmeer, Nordsee, afrikanischi Seä, Amazonas oder Indopazifik ufdäilt sin. Zu de Sältehäite, wo dr Zolli zäigt, zelle do Fisch wie Fetzefisch, Röhrenaal oder Schlammspringer, wo au dr Übergang vom Wasser ans Land aaschaulig mache. D Königspinguin und d Eselspinguin, wo au im Vivarium lääbe, si die äinzige Warmblüeter im Geböid.
Dr letscht Däil vom Geböid ghöört de Amfibie und Reptilie. Do si vor allem d Australie-Krokodil bi de Bsuecher beliebt. Nume öbbe zää Brozänt vom Geböid si zuegänglig, dr Räst isch mit Technik vollgstopft.
S Vogelhuus
S Vogelhuus stammt us em Joor 1927. Näbe Vögel het s Zite gee, wo doo au Menschenaffe, Reptilie und Fisch usgstellt worde si, bevor dr Zolli en äignogs Affehuus oder e Vivarium ghaa het. Hüte sin do nume no Vögel din, und e baar von ene chönne in dr groosse Freiflughalle in dr Middi vom Geböid frei umefliege. Zu de Arte, wo momentan ghalte wärde, ghööre under anderem d Spitzschwanzamadine, d Blauoorhonigfrässer, dr Blaubart Blattvogel und dr Bruunruggetukan
E nöis Elifantehuus
S Elifantehuus us em Joor 1953 söll umgebaut, vergrösseret und optimiert wärde. Dr Zolli sammlet Gäld für en Umbau, wo 2016 söll fertig wärde.
Groosse Panda
Näbe de Panzernashörner und de Zwärgflusspfärd söll im Sautergarde uf langi Sicht no en anders sältens Dier iizie, dr Grooss Panda. Dr Baasler Zolli wurd denn näbe em ZooParc de Beauval, em Tiergarten Schönbrunn z Wien, em Zoo vo Madrid und em Edinburgh Zoo zu de weenige öiropäische Zoo ghööre, wo die sältene Groossbääre halte.
Vergröösserig vom Areal
Ume Zolli ume stönde hüte uf alle Site Hüüser. Die äinzigi Mööglichkäit für zum en z erwitere bestoot uf em Parkblatz vor em Zolli. Dr langfristig Blaan isch s, en underirdisch s Parkhuus z baue, und so chönnt mä dr Zolli oobe nooche vergröössere.
Myriam Fares
D’ Myriam Fares (àrààwisch ميريام فارس, mīryam fāris; * 3. Mai 1983 z’ Kfar Schellal, Libànon) ìsch a libàneesischa Sangera un Schàuischpììlera.
ìhr Laawa un Kàrriar
Uff d’ Walt kumma-n-ìsch d’ Myriam Fares ìn’ra maronitischa Fàmìlia z’ Kafar Shlal, ema Dorf ìm Süüdlibànon bii Saida. Mìt fìmf Joohra hàt sa fànga àà klàssischer Tànz larna. Mìt niina Joohra hàt sa àm Farnsahprogràmm Al Mawaheb Al Saghira mìtgmàcht un hàt doo dr äärschta Priis fìr orientàlischer Tànz bikumma. Sa ìsch schpeeter ìns Libàneesischa Nàzionààla Konsärwàtoorium gànga ge schtudiara — doo hàt sa viar Joohra làng orientàlischer Gsàng glarnt. Mìt 17 Joohra hàt sa ànna 2000–2001 àm Farnsahprogràmm Studio-El-Fann ìn dr Kàtegorii „Libàneesischer Gsàng“ mìtgmàcht. Doo hàt sa dr Priis vu dr bäschta Sangera-n-üss’m Süüdlibànon bikumma. Ànna 2003 hàt d’ Fares a Vertrààg mìt’m Music Master Records unterzaichent un hàt ìhr äärscht Liad Ana Wel Shoq üss ìhrem äärschta Schtüdioàlbum Myriam veräffentligt. D’ Sìnggel un s’ Video zem Liad hann a groosser Ärfolg ìn dr àrààwischa Walt ghàà un sìnn ìn mehrera Lander ìm Farnsah z’ sah gsìì. Fìrs Liad La Tes’alni hàt sa eewfàlls a Video dräijt. Schpeeter hàt sa ìhr äärschter Duftschtoff uff dr Màrkt gebrocht — ar ìsch noh-n-em Liad Ana Wel Shoq gnännt worra. Ìn dr Fares ìhr zwaita Schtüdioàlbum Nadini ìsch ànna 2005 ärschììna. Dräi vu da Liader hann a Müüsikvideo ghàà: Nadini, Haklik Rahtak un Waheshny Eah.
Sankt Johann von Bassel
Verwàltung
vun Sankt Johann ìsch. Sankt Johann ghert zem Kommünàlverbànd.
Antigoniden
Herrscher
Köönig vo Makedonie:
Köönig vo Kyrene:
Sankt Johann von Bassel
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Sankt Johann ghert zem Rhinfrankisch.
Freys Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ|ᚠ fehu, ᚢ|ᚢ uruz, ᚦ|ᚦ thurisaz, ᚨ|ᚨ ansuz, ᚱ|ᚱ raido, ᚲ|ᚲ kenaz, ᚷ|ᚷ gebo, ᚹ|ᚹ wunjo.
Myriam Fares
ìhr Laawa un Kàrriar
Ànna 2007 hàt d’ Fares ìhr äärscht Khaliji-Pop-Song Moukanoh Wein veräffentligt — ’s ìsch d’ Hàuiptsìnggel vun ìhrem drìtta Schtüdioàlbum Bet’oul Eih. Ìm Joohr druff hàt sa d’ Müüsikvideos zu dr zwaita un drìtta Sìnggel Mouch Ananiya un Eih Elly Byehsal veräffentligt. S’ Àlbum ìsch ìm Àwrìl 2008 üssagànga. Dàs Wark ìsch ain vu ìhra ärfolgriichschta-n-Àlba worra. Sa hàt àui zwei Videos fìr d’ Liader Ayyam El Sheety un Betrouh dräijt. Ànna 2009 ìsch d’ Fares ìm Film Silina ufftratta.
Ànna 2022 hàt d’ Fares zamma mìt dr trinidàdischa Rappera Nicki Minaj un em kolumbiànischa Sanger Maluma s’ offiziälla Liad vu dr Füassbàll-WM 2022 uffgnumma — ’s haisst Tukoh Taka. ’S ìsch a dräischproochig Liad uff Anglisch, Schpànisch un Arààwisch; ìm Liad sìngt d’ Fares ìm Libàneesischa un ìm Gulf-Dialäkt. S’ Wark ìsch ìn dr àrààwischa Walt kritisiart worra, dänn’s säjg a Imitàzioon vun dr Shakira ìhrem Liad Waka Waka fìr d’ Füassbàll-WM 2010.
Ànna 2021 ìsch bii Netflix a Belehrfilm üssagànga, wo ìn dr Fares ìhr Laawa-n-ärzeehlt.
Salman Schasar
Dr Salman Schasar (, au Shneur Zalman Shazar, uf d Wält chuu as Schneiur Salman Rubaschow; * 6. Oktober 1889 z Mir bi Minsk, Russischs Ryych; † 5. Oktober 1974 z Jerusalem) isch en israelische Schurnalischt un Bolitiker gsii. Vu 1963 bis 1973 isch er dr dritt Staatsbresidänt vu Israel gsii. Us syne Initiale SchSR het er speter sy hebräische Name bildet.
Leben
Dr Schasar isch in ere vum Chassidismus bregte Familien ufgwachse. Scho mit achtzehni het er zwee Monet im em russische Gfängnis verbrocht, wel er si fir di zionistisch Organisation Poalei Zion engaschiert het. Är het z Sankt Petersburg, z Stroßburi, z Fryybùrg un ab 1912 z Berlin jidischi Gschicht studiert, sy Inträssi het do vor allem dr Gschicht vu dr Jude z Oschteiropa gulte, aber au dr Bibelkritik. Är isch Mitarbaiter vu dr Zytschrift Der Jude gsii, wu vum Martin Buber uusegee woren isch, dernääbe het er au fir jiddischi Zytige z Russland un in dr Verainigte Staaten gschribe un au fir di Jüdisch Rundschau.
Anne 1924 isch er uf Paleschtina uusgwanderet. Är isch ain vu dr Mitgrinder vu dr Mapai gsii, dr israelische Arbetsbartei, un het as Redakteer fir s Histadrut-Blatt Davar gschribe (1944 as Schefredakteer). Är het au Gedicht, Essay, autobiografischi Roman, Biografien un wisseschaftligi Täxt verfasst. Sy wisseschaftli Hauptwärch isch e Gschicht vu dr Bibelkritik zäme mit em M. Soloweitschik. Anne 1947 isch er Mitglid vu dr Delegation vu dr Jewish Agency bi dr UN-Verhandlige gsii un het mitgwirkt an dr Israelische Unabhängigkaitserklerig.
Dr Schasar isch 1949 Mitglid vu dr erschte Knesset wore, bis 1963 isch er Abgordnete gsii. In dr Johr 1949 un 1950 isch er Erziehigsminischter gsii. Vu 1963 bis 1973 isch er schließli dr dritt Bresidänt vu Israel gsii.
Anne 1966 isch em d Ehredokterwird vu dr Hebräische Universitet Jerusalem verlihe wore, 1968 d Ehredokterwird vu dr Bar-Ilan-Universitet.