cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pascale Bruderer
Bolitik
Ihri bolitische Schwärpinkt setzt d Bruderer bsundersch bi dr Sozial-, Behinderte- un dr Hochschuelbolitik. Si will Jugedligi fir d Bolitik begaischtere, doderfir het si anne 2008 dr Prix Jeunesse iberchuu. Derzue isch si Bresidänti vu dr Barlemäntarische Gruppe Gebärdesproch un sitzt im Co-Bresidium vu dr der Barlemäntarische Gruppe fir Behindertefroge. Noodäm si 2008 as Vizebresidänti vum Nationalrot gwehlt woren isch, het s Barlemänt si draditionsgmäss fir s Barlemäntsjohr 2009/2010 zue dr Nationalrotsbresidänti gwehlt. Am 8. Jänner 2011 het d Bruderer dr SwissAward in dr Sparte Bolitik iberchuu.
Bühlerzell
Zäll (amtlich Bühlerzell) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Zäll leit em Dal vo dr BihlerBühlerzell liegt im Tal der Bühler, rond 18 Kilometer sideschtlich vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Zäll send Bühlertann, Rosenberg, Adelmannsfelden, Sulzbach-Laufen ond Obersontheim.
Vo dr Gmarkong send 37,7 % Landwirtschaftsfleche, 55,9 % Wald, 5,8 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Zäll gheret d Ortsdoel Bühlerzell ond Geifertshofen.
Gschicht
Zäll ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1359, Geifertshofen 1085.
Verwaltong
Zäll hot sich mit Bühlertann ond Obersontheim zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
L’Abbaye
L'Abbaye (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Jura – Nord vaudois im Kanton Waadt.
Geografi
L'Abbaye isch e Dorf im Jura und lyt am Oschtufer vum Lac de Joux uf 1000 bis 1600 m. Zue dr Gmai ghere au d Wyler Le Pont un Les Bioux. D Gmaiflechi umfasst 37 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 57 Prozänt Wald, 4 Prozänt Sidligsflechi un 2 Prozänt sunschtigi Flechi.
Bühlerzell
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
L’Abbaye
Geografi
S Gmeipiet goot fasch bis ganz ufe Mont Tendre ufe.
Bühlerzell
Dialekt
Dr Dialekt vo Zäll ghert zom Schwäbisch
L’Abbaye
Gschicht
L'Abbaye isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Abbatia de lacu Jurensi. Das isch dr Name vom ene Chlooschter vo de Prämoschtratenser gsi, wo am See ane 1126 gründet worden isch.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 12,9 % gläge.
Religion
55,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,1 %, CVP 3,1 %, FDP 10,3 %, GLP 3,4 %, Grüeni 10,0 %, SP 22,4 %, SVP 15,9 %, Sunschtigi 9,8 %.
Wirtschaft
L’Abbaye isch es Puuredorf und es het au es bar Gwärbbetriib. Es het am Bärg obe grossi Alpbetriib.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1304 Yywohner 94 Prozänt Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,5 Prozänt Dytsch, 1,1 Prozänt Italienisch un 2,4 Prozänt anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Saumpfad
En Soumpfaad oder au Soumwääg isch en alte Wääg, meischtens e Bärgwääg über ne Pass im Gebirg vo eim Taal is andere, wo besser isch als en eifache Fuesswääg, aber nid so guet, ass Faarzüüg und Fuerwärch drüber chönnte faare.
Dr Name hed mid dr Art vom Waaretransport z tue. S Wort Soum chunt vom latynische sauma und bedütet d Laschd für nes einzels Trägdier; es isch im Transportgwärb im Middelalter au es Mäss für d Waaremängi und für Abgoobe a de Zollstelle gsi. Saume isch d Bezäichnig für d Arbet vo de Säumer gsi. En Soumpfaad isch für e Waarevrcheer gmacht, wo d Säumer mid Transportdier, also Rösser, Esel oder Muuldier, Sache vo m ene Uuftraggäber an en andere Ort bringe. D Packige sind uf Gstell und Säddel so a de Dier agmacht worde, ass s Gwicht uf beide Syte vom Rügge glych gsi isch. Drum hed en Soumwääg öppe drü Meter breit müesse sy, ass s Dier underwägs sicher niene agstoosse isch.
Psunders i den Alpe sind die guete Päss deils sid dr antike Zyt als Soumpfaad uusbout gsi. Nume bi wenige hed me mid Faarzüg drüber chönne. I de Bärgdörfer hend d Lüüt Gnosseschaft gründet; me het ne vom romanische Wort porter mängisch au Porte gseit, und im Bündnerland hend si Roode gheisse. Vo de Landesheere hend die Soumgnosseschafte normalerwys s Privileeg für dr Waaretransport über ne bestimmti Wäägstrecki gha. A de Etappeplätz sind als Lagerhüüser Suschte und Hoschpiiz ygrichtet worde, wo me no a vilne alte Bärgstroosse gseet. Als erschti sy im Joor 1272 d Suschte vo Martinach und vo Leuk im Wallis erwäänt. Dr gröscht Transportundernäämer i de Schwiizer Alpe isch im 17. Joorhundert dr Chaschper Stockalper gsi, wo d Säumerei übere Simplon organisiert hed.
Wo denn i de Alpe di grosse Bärgpäss Stroosse zum Faare übercho hend, am Simplon ane 1806, am Schplüge ane 1822, am Gottert ane 1830, isch d Säumerei gly verschwunde. Transport mit Soumdier gid s hüt no für abglägni Alpsidlige, für Bärghütte und im Milidäär – und i Länder, wo me nid alls mit Motoorfaarzüg umefüert.
Flerden
Geografii
Flerde isch ais vo de Dörfer zmizt im Gebiet vom Hainzebärg im Domleschg. Noochbergmainda sin Cazis (bis Endi 2009 Portein), Masein, Urmein, Lohn, Tschappina un über en spitze Punkt au Saafietal (bis Endi 2012 Safie). D Gmeind Flerde hät südlich vo Tschappina und Urmein, am Nordhang vom Zwölfihorn, no en Exklave.
Gschicht
Im Joor 1156 isch en Grosshof Flirden erwäänt worde, wo zum Chloschter Cazis ghört het. D Landsherre sin bis 1337 d Vazer gsi, deno d Werdeberger un d Rhäzünser, un no ab 1475 dr Bischof vo Chur. Im Joor 1709 sin d bischöfliche Herrschaftsrächt ussgchauft worde. Zum refomierte Glaube isch de Ort 1530-40 überträtte. Syt 1901 isch Flerde mit ere Strooss mit Thusis verbunde. Flerde isch vorallem vo de Viiwirtschaft prägt gsi, wo au hüt no en wichtige Erwerbszwyyg isch.
Bevölcherig
D Germanisierig isch warschynts wie bi Tartar un Portein vo Thusis ussgange. Im Gägesatz zue Urmein isch di dütschi Mundart vo Flerde nämli nit vum Walserdialäkt vo Tschappina prägt, un zeigt en sterchere Yyfluss vum Dialäkt vo Thusis.
Im Joor 2000 sin 72,50 % evangelisch-reformiert, 16,25 % römisch-katholisch un 8,75 % konfessionslos gsi. 2,5 % vo de Yywohner hen kei Aagabe gmacht.
Ottokar II. von Böhmen
De '''Ottokar II. vo Böhme au Ottokar Přemysl''' (* öppe 1232; † 26. August 1278 z Dürnkrut z Nideröschtriich) isch us de Familie vo de Přemysliden gsi. Er isch Herzog vo Öschtriich, de Steiermark, vo Kärnte und Krain gsi. Kein anderer us sinere Familie het jemols so en grosse Iifluss gha.
Vo de Geburt bis zu de Markgraschaft Mähre
De Ottokar isch de zwaiti Sohn vom böhmische König Wenzel gsi und vo sinere Frau, de Kunigunde vo Schwobe. Me weiss hüt nümm, wann er genau gebore worde-n-isch. In de Gschichtsforschig wärde verschidnigi Date zwüschem 1230i und 1233i vermuetet. Sin Name het de Ottokar Přemysl nach sim Grossvater, em Ottokar I. Přemysl. Politisch isch er s erschti Mol im 1247i in Erschinig träte, wo-n-er sich uf Site vom Olmützer Bischof Konrad gschlage het. Sin Vater het den Bischof welle absetze. Es Johr druf het sich de Gägesatz zu sim Vater noch verschärft, wo de Ottokar sich uf Ufständische, wo gäge sin Vater rebeliirt hei, zum "jüngere König" het la usrüefe. Wo di Ufständische bi Brüx e Niderlage hei müesse iistecke, hei si es Abkomme mit em König Wenzel gschlosse, wo de Ottokar in sim Aaspruch es Stück wit aaerkennt het. Er isch zum offizielle Mitregent worde.
De Striit um Öschtriich
Scho de Vater vom Ottokar het sich in de Striit um Öschtriich iigmischt, wo im 1246 sin Aafnag gno het. D Babebärger sind in dem Johr mit em Tod vom Friedrich II. im Mannesschtamm usgschtorbe. Sini Nichte, d Gertrud, isch mit dem badische Markgraf, em Hermann VI. ghürote gsi. De Hermann het versuecht sini Macht z Öschtriich z etabliire, wo-n-em aber nöd glunge-n-isch. Au de Riichsverweser het d Aasprüch vom Riich nöd chönne düresetze. De Wenzel het dann um 1250 in d Verhältnis z Öschtriich iigriffe. Di öschtriichische Ständ hei zugschtimmt, dass de Wenzel sin Sohn, de Ottokar, zum Statthalter gmacht het. Im 1251i hei d Ständ ihn zum Herzog usgrüeft. Wil er sini Machtaaschprüch het welle legitimiire, het er d Schwöscht vom Friedrich II., d Margarete ghürote, obgliich si öppe 30 Johr älter isch gsi.
König vo Böhme
Wo de Wenzel im 1253i gschtorbe-n-isch, isch de Ottokar König vo Böhme worde. De Ottokar het au ghofft, er chönnti König vom Riich wärde, isch aber nöd gwählt worde. Er isch in de folgende Johr in verschidnigi Usenandersetzige verwicklet gsi und wo er im 1260i in de Schlacht bi Kressebrunn Ungarn besigt het, het er sich im 1261 zum Herzog vo de Steiermark gsicheret. Au do isch ihm wider wichtig gsi, sis Herzogtum z legitimiire und so het er sich vo de Margarete la scheide und het s Grosschind vom ungarische König, d Kunigunde vo Halitsch ghürote.
Uf Grund vo eme Erbvertrag mit em Ulrich III. vo Kärnte het de Ottokar im 1269 ärnte und Krain gerbt. D Adlige in dene Gebiet hei des aber nöd guet gfunde und au im Riich het me sich me und me Sorge gmacht über de böhmisch König, wo immer me Macht dezuegwunne het. Z spüre übercho het er des im 1273i, wo d Kurfürste ihn nöd zum König gwählt hei. D Wahl isch uf de Rudolf vo Habsburg gfalle, emene "arme Graf", wi d Kurfürschte gmeint hei. De Wenzel het de Rudolf nöd welle aaerkenne und de Rudolf het dodefür alli Richsterritorie iigforderet. Bi ere Verhandlig vor em Riichsgricht het de Ottokar verlore und de Rudolf het über ihn d Riichsacht verhängt. De Ottokar het dodermit di letschte Unterstützer im Riich verlore und au z Böhme hei vili Adlige sich vom Ottokar abgwendet. Er het sich mit offne Ufschtänd müesse umeschloh und im 1276 het er z Wien uf alli Erwerbige verzichtet. Numme ni Böhme und Mähre isch ihm blibe. De Ottokar het dann no einisch versuecht, sin Herrschaftsberiich wider uszdehne, isch aber bi de verlorene Schlacht uf em Marchfäld am 26. August 1278 gfalle.
Nachkomme
Zweiti Ehe: Kunigunde vo Halitsch (1246-1285)
De Ottokar het au no zahlriichi Chind mit ere Hofdame gha.
Westmitteldeutsche Dialekte
Di weschtmitteldytsche Dialäkt bilde zämme mit dr ostmitteldytsche Dialäkt (Thüringisch-Obersächsischi Dialäktgruppe) di mitteldytsche Dialäkt. Si wäre vor allem am Mittel- un Niiderryy lang gschwätzt.
Abgränzig un Unterdeilig
Im Mitteldytsche, wu im Biet zwische dr Benrather Linie (nerdligs maken gege sidligs machen) im Norde un dr Speyerer Linie im Side (nerdligs Appel gege sidligs Apfel) gschwätzt wird, isch di zwot Lutverschiebig in weniger starkem Umfang uusbregt wie im Oberdytsch. Dergege het s die Lutverschiebig im Niderdytsch un Niderländisch gar nit gee.
Di oschtmitteldytsche Dialäkt unterscheide sich vu dr weschtmitteldytsche dur d Verschiebig vu germ. p im Aalut (weschtmitteldt. ‚Pund’ – oschtmitteldt. ‚Fund’)
S Weschtmitteldytsch wird unterdeilt in Mittelfränkisch (Ripuarisch un Moselfränkisch) un Ryyfränkisch (Pfälzisch un Hessisch),. Abgränzt wäre die bode Gruppe dur d Verschiebig vu germ t. in verschidene "Chleiwerter" (Sankt Goarer Linie): mittelfränkisch wat, dat, et, allet u. a. gege ryyfränkisch was, das, es, alles
Di sidfränkische (oder sidryyfränkisch) im Ruum Wysseburg un Charlsrue ghere nit zum Weschtmitteldytsch, wel in däne Apfel verschobe isch, dodermit ghere si zem Oberdytsch.
Dää unterschidlig Stand vu dr Lutverschiebig im Ruum vum Niderfränkisch iber di weschtmitteldytsche Dialäkt bis zum Südfränkisch mit ere ganze Zyylede vu Isoglosse, wu zmeischt vu Wescht no Oscht verlaufe, wird zämme in dr Sprochwisseschaft "Rheinischer Fächer" gnännt.
Dialäkt un Dialäktgruppe vum Westmitteldytsch
Im Norde vum weschtmitteldytsche Sprochruum git s Ibergäng zum Niderländische Sprachbiet un zum Niderdytsch. Im Side git s Ibergäng zum Sidfränkisch, zum Ostfränkisch, un zum Alemannisch.
Wortschatz
Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Luxeburgische Werterbuech (luxemburgischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Südhessische Werterbuech (rheinhessischi Dialäkt).
Lichtenau (Baden)
Lichtenau (amtlich Lichtenau (Baden)) isch e Stadt im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Lichtenau lit am Rhin im Hanauerland. Dr Bann bsteht us 61,6 % Landwirtschaftsflechi, 21,1 % Wald, 9,8 % Sidlungsflechi un 7,5 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Lichtenau sin Rhinminschter, Otterschwir, Achre un Rhinai. Im Weschte bildet dr Rhin d Gränze.
Gmaindsgliderung
Zue Lichtenau ghere d Stadtdail Grauelsbaum, Lichtenau, Muckenschopf, Scherzheim un Ulm.
Gschicht
Lichtenau isch um e Wasserburg entstande, wu dr Bischof vun Stroßburi do in dr Johr 1293 bis 1296 het boie losse.
Verwaltung
Lichtenau het sich mit dr Gmai Rhinminschter zum Gmaiverwaltungsverband Rhinminschter-Lichtenau mit Sitz z Rhinminschter zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Christian Greilach.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Lichtenau ghert zum Owerrhinalemannisch.
Lichtenau isch e Belegort vum SSA gsii (RA-13).
-minu
dr -minu, eigentlig Hans-Peter Hammel (* 16. Juni 1947 z Basel) isch ä Schwizer Autor und Kolumnischt und ä Basler Stadtoriginal.
Charakteristisch si si exaltierte Schriibstil und sini Homosexualität, won er offensiv zur Schau schdellt. Er isch im Grossruum Basel ä lokali Berüehmtheit, aber au in der übrige Schwiiz und im Elsass kennt män en. Für vili Basler ghört dr -minu zur Schdadt wie s Münschter oder dr Basilisk. 2019 isch sy autobiografische Roman DIE ROSA SEEKUH bim Reinhardt Verlasg uusekoo. Und e Bestseller worde. Au syni Kurzgschichte über Wiehnachte MACHT IHR EINEN BAUM isch e Bestseller worde (Reinhardt 2020)
Dr -minu hett über 150 Biecher publiziert
Läbe
dr -minu isch uf s Realgymnasium gange und het denn Journalismus gschdudiert. Sit 1967 schriibt er wöchentligi Kolumne für d «Basler Zeitung» und au Gaschtkolumne für anderi Schwiizer Ziitige. Uf Telebasel het dr -minu sit em Johr 2000 än eigeni Chochsändig („Kuchiklatsch“), won er Prominänti us der Region mit Rezäpt überrascht, wo schbeziell uf si zuegschnitte si. Er isch Autor vo verschiidene Chochbücher, und siini Kolumne und Gschichte si in über 150 Bänd und in allne Schwyzer Zyttyge erschiine.
dr -minu läbt sit 1968 mit siim Lääbespartner, em Basler Aawalt Christoph Holzach, z Basel, und z Italie. Am 5. Januar 2007 hai si ä iidraiti Partnerschaft gschlosse.
2018 het dr -minu bekannt gää, dass er si im Alter vo 69 Joor bi uugschütztem Sex mit eme andere Maa mit em HI-Virus aagsteckt heeb.
Mitteltönige Stimmung
Middeldöönigi Stimmige si e Grubbe vo Stimmige (Tämpratuure), wo in dr Rönessangs, im Barock und vilmol au spööter bis in s 19. Joorhundert hauptsächlig für Dasteinstrumänt gääbig gsi si.
Äigeschafte
Bi dr räine Stimmig wird die groossi Terz ufdäilt in e groosse Ganzdoon  und e chliine Ganzdoon  (mit razionale Frekwänzverheltniss), bi dr middeldöönige Stimmig – und vo doo chunnt dr Naame – aber in zwäi gliich groossi Ganzdöön mit em irrazionale Frekwänzverheltnis.
Zum Wolfskwinte, d. h. Kwinte wo stark verstimmt si und entsprächend unaagnääm dööne, weeniger schlimm mache oder vermiide, het mä die strängi Middeldöönigkäit in e Hufe Versüech modifiziert. Eso wärde aber denn die räine Terze hööcher gmacht (gscherft).
E Bischbil vo dr Broblematik
Zerst e fast räini Kadänz in F-Dur und denn äini in As-Dur mit „Wolf“ und „falsche“ Terze:
David Friedrich Weinland
Dr David Friedrich Weinland (* 30. Auguscht 1829 z Grabaschdedda en Wirdaberg, † 19. Sebdembr 1915 uff-em Hofguad Hohawiddlenga [heit a Doil vo Aurich]) ischt a deitscher Nadurforscher ond Schriftsteller gwäa.
Aus seim Leaba
Dr David Friedrich Weinland ischt am 30. Auguscht 1829 z Grabaschdedda als Soh vom Pfarrer August Johann Friedrich Weinland (1788 bis 1857) ond seira Frau Sophia geborene Klingler uff d Welt komma. Scho als Bua hôt’r sich arg fir dui erdgeschichdlicha Vorgangaheit vo seira Hoimet endressiirt ond ischt emmr mit „offene Auga“ uff dr Schwäbischa Alb schbaziira ganga. Nôch seim Abidur an dr Nirdenger Ladeinschual hôt’r zerscht amôl da gleicha beruaflicha Werdegang wia sei Vadder eigschlaga ond s Evangelische Seminar en Maulbronn bsuacht. Hendrher hôt’r am Diibenger Stift vo dr Uni Diibenga Theologii studiirt. Neabaher hôt’r au noh nadurwissaschaftliche Vorleasonga gheert. Wia-nr schliaßlich sei Theologii-Studiom mit-em erschda Exama abgschlossa ghet hôt, hôt sei Entresse bloß noh de Nadurwissaschafda golda. Uff sellem Gebiit hôt‘r 1852 a Doktr-Arbet ibr da Ôfang vo ällem Leaba uff dr Erde gschriiba.
Wia-nr a Zeitlang als Assischdent beim Zoologischa Museom Berlin gschafft ghet hôt, hôt’r 1855 a Peschtle bei dr Harvard-Universideet z Cambridge en de USA kriagt. En sellra Zeit isch’s-em meglich gwäa, uff deam amerikanischa Kondinent etliche Reisa zo Studiazweck durchzfiiret. Ondr andrem hôt-en sein Weag nôch Kanada, Mexiko ond en d Karibik gfihrt. Deet ischt sei Liablengsziil Haiti gwäa, wo-nr s Wachsdom vo de Koralla erforscht hôt. Fir-em Weinland sei Gsondheit send dia Reisa abr schädlich gwäa. Drom hôt’r scho nôch wenige Jôhr sei Stellong an dr Harvard-Universideet uffgäa miaßa ond ischt wiidr en sei schwäbischa Hoimet zruckkomma.
Wia-nr gsondheitlich wiidr geneasa gwäa ischt, hôt’r 1859 a Stell als wissaschaftlicher Sekredär bei dr Zoologischa Gsellschaft z Frankfurt am Main kriagt. Sei Arbet isch deet gwäa, am Uffbau beim Frankfurter Zoo mitzoschaffa. Wia dr sell schliaßlich ferdich gwäa ischt, isch dr Wieland zom erschda Direktr ernannt wôrra. En dera Zeit hôt’r au a nuia Zeitschrift ens Leaba gruafa, Der Zoologische Garten, wo heit noh exischdiirt.
Em Jôhr 1863 hend-en wiidr seine Leida, wo-nr sich en Amerika zuazoga ghet hôt, uffs Neie eigholt. Drom hôt’r sei Stell beim Frankfurtr Zoo uffgäa ond vorzeidich en Ruhestand ganga miaßa. Dean hôt’r – mit a baar Ondrbrechonga – zamma mit seira Frau Anna geborene Burnitz ond seine viir Kendr uff-em Hofguad Hohawiddlenga vorbrôcht, wo vo seim Vaddr 1852 kauft wôrra ond noh heit em Besitz vo dr Familie Weinland ischt. Deet hôt’r sich mit dr Landwirtschaft befasst ond sich als Privatgelehrdr ällaweil môl wiidr zo Vorträg eilada lau.
Weil’r jetzt viil Zeit ghet hôt, isch’r uff dui Idee komma, fir seine Buaba an Roman zo schreiba, wo-se uff ondrhaltsama Weis draus lerne kennet, wia s Leaba uff dr Schwäbischa Alb en dr Steinzeit gwäa ischt. So isch dr Rulaman entstanda. A-ma scheena Dag hôt’r dô draus z Urach vôr-a-ma Zuaheererkreis a Leasong vorôstaldet. Dô drbei isch des Werk mit-ra graußa Begeischtrong uffgnomma ond dr Weinland bedrengt wôrra, des Buach doch zo vreffentlicha, was em Jôhr 1878 au bassiirt ischt. Weil sich dr Rulaman schnell zo-ma Beschtseller entwicklet hôt, hôt’r em Jôhr druff noh a zwoits Jugendbuach gschriiba, da Kuning Hartfest, wo em Jôhr acht nôch Chrischdi Geburt schbiilt. Sell hôt abr bei weidem et dui Popularideet vom Rulaman erreicht.
Gschdôrba isch dr Wieland am 19. Sebdembr 1915 uff seim vädderlicha Hofguad Hohawiddlenga. Zo sellem gheert au a kloiner Privatfriidhof, wo-nr sei ledschda Ruah dren gfonda hôt.
5. Juli
Dr '''5. Juli''' isch dr 186. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 187. in Schaltjohr), dodermit blybe no 179 Däg bis zum Änd vum Johr.
Gemeinden des Kantons Solothurn
De Kanton Soledurn hät 109 politeschi Gmeine, wo Iiwohnergmeine gnennt wärde (Stand: 1. Januar 2014). D Bezirkshouptort sind fett gschribe.
Hottweiler
Hottwiller (lothrìngisch; frànzeesch Hottviller, ditsch Hottweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Züe dr Gmei ghere àui no d Willer Nassenwalderhof, Ziegelhuette, Neunkirch, Kappellenhof, Neumuehle un Welschhof.
Gschìcht
Hottwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1429 àls Otteviller (1544: Ottewiller, 1594: Hoddweiller, 1577: Hodtweiller, 1681: Hodtwiller, 1756: Hoduviller, 1771: Hutviller), d Ferme Neunkirch ànne 1681 àls Neukirchen).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hottwiller ìsch. Hottwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hottwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Oberhost
Hoscht (lothrìngisch; frànzeesch Hoste, bis 1979 Hoste-Haut, ditsch Oberhost) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Hoscht lijt ìm Nordoschte vun Lothringe àm Mutterbach (le Moderbach), me Nawefluss vun dr Albe. Uf em Bànn vun dr Gmein leie dr Étang de Hoste-Haut und Etang de Hoste-Bas.
Hoscht bsteht üs dr Ortsdeil Hoste-Bas, Hoste-Haut und Valette (lothr. Wallett).
D Nochbergmeine sìn Cappel, Loupershouse, Puttelange-aux-Lacs, Saint-Jean-Rohrbach, Leyviller, altrippe, Maxstadt und Barst.
Gschìcht
Hoscht ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 875 àls Homscit (11. Jh.: Honsceit, 1139: Honkechert, 1293: Hoxem, 1544: Houst, 1594: Hoost, 1595: Hocst, 1681: Holt, 1684: Haust, 1751: Hogst, 1756: Housset, Houst, Obst, Hostet, Host, 1779: Oberhogst, Niederhogst). Valette isch ànne 1811 ingmeindet worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Hoscht ìsch. Hoscht ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Hoscht ghert zem Rhinfrankisch.
Waldenburg (Württemberg)
Waldenburg (oschtfränkisch Waldebursch) isch e Stadt im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Dr Baan bstoht us 33,2 % Landwirtschaftsflechi, 55,9 % Wald, 9,8 % Sidligsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Waldenburg ghere d Stadtdail Obersteinbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Sailach un em Wohnblatz Hinterziegelhalden) un Waldenburg (mit dr glychnamige Stadt, dr Wyler Goldbach, Großlindig, Hohenau, Kleinlindig, Obermühle, Tommelhardt, Untermühle un Ziegelhütte, dr herzoglige Domäne Hohebuch, dr Hef Laurach un Rebbigshof un dr Wohnblätz Bahnhof Waldenburg, Buchhaus, Fischhaus, Kelterrain, Neumühle un Streithof).
Gschicht
Waldenburg isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1253.
Verwaltig
Waldenburg het si mit dr Stadt Neuenstein un dr Gmai Kupferzell zum Gmaiverwaltigsverband „Hohenloher Ebene“ mit Sitz z Neuenstein zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter vu Waldenburg isch dr Markus Knobel.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Waldenburg ghert zum Oschtfränkisch.
L’Abergement VD
L'Abergement (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Riviera-Pays-d’Enhaut im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
L'Abergement isch e Stroßedorf am Jurasidfueß. Zue dr Gmai ghert au dr Wyler Vailloud. D Gmaiflechi umfasst 39,9 % landwirtschaftligi Flechi, 55,7 % Wald, 4,3 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
L'Abergement isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1493 as de Abbergamentis.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,7 % gläge.
Religion
65,1 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 11,5 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,4 %, CVP 6,1 %, FDP 4,0 %, GLP 1,7 %, GP 13,0 %, SP 20,3 %, SVP 39,6 %, Sunschtigi 3,9 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,9 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 235 Yywohner 96,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,1 % Dytsch, 0,4 % Italienisch un 0,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Journalist
Ä Journalischt isch ä Schriftschdeller, wo brueflig für Zitige, Zitschrifte, Nochrichteagenture, Korreschbondänzbüro, s Färnsee, Radio usw. schafft, d. h. Massemedie wo Informatione, Meinige und Unterhaltig verbreite. Er cha feschdagschdellt si oder freibrueflig schaffe.
In demokratische Länder wird groosse Wärt uf d Meinigsfreiheit gleit, und dorum git s keini Beschränkige, wär öffetlig darf publiziere. Es git zwar Schuele für Journalismus, aber mä muess nit dört glehrt ha, für zum as Journalischt z schaffe. Wil s Internet ufchunnt, wo jede si freji Meinig cha veröffentlige, und die druckte Ziitschrifte und Ziitige Schbarmassnahme müesse mache und dorum Material vo Nochrichteagenture übernämme, ohni si sälber z überbrüefe, gönge vili Böschde verlore, wo früehner professionelli Journalischde usgfüllt hai.
Vili Autore, wo hüt as Schriftschdeller bekannt si, hai au as Journalischde gschafft: Maxwell Anderson; Julian Barnes; Ambrose Bierce; Albert Camus; Daniel Defoe; Theodore Dreiser; O. Henry; Hermann Hesse; Arthur Koestler; George S. Kaufman; Margaret Mitchell; Edgar Allan Poe; J. B. Priestley; Damon Runyon; Jean-Paul Sartre; Mark Twain; George Bernard Shaw; Dame Rebecca West
Etymologii
Vom französische Journal, altfranzösisch jurnal, vom schbootlatiinische diurnalis vo latiinisch diurnus (däglig), vo dies (Dag)
Crailsheim
Craalse (amtlich Crailsheim) ischt a Stadt em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Craalse leit an dr Jagscht, am Fuaß vo dr „Craalsemer Hardt“. D Nochbergmoede vo Craalse send Satteldorf, Kreßberg, Fichtenau, Stimpfach, Frankenhardt, Vellberg, Ilshofen ond Kirchberg an der Jagst.
Vo dr Gmarkong send 56,3 % Landwirtschaftsfleche, 24,5 % Wald, 17,9 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Craalse gheret d Stadtdoel Crailsheim, Beuerlbach, Goldbach, Jagstheim, Onolzheim, Roßfeld, Tiefenbach, Triensbach ond Westgartshausen.
Gschicht
Craalse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1136 als Cröwelsheim.
Verwaltong
Craalse hot mit dr Gmoede Frankenhardt, Satteldorf ond Stimpfach a Verwaltonsgmoeschaft vereibart.
Dr OberSchuldes vo Craalse ischt dr Christoph Grimmer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Craalse ghert zom Oschtfränkisch
Scheid GR
Scheid (rätoroman. Sched) isch a Dorf i da pilitischa Gmaind Domläschg, wo zum Krais Domleschg (bis Ändi 2017) bzw. i de Region Viamala vum Kanton Graubünda ghört.
Geografii
Di ehemooligi Gmeind bestoot uss zwee Ortsdeil, Purz (dütsch: Oberscheid) un Sched (Unterscheid). Usserdäm ghört de Wyyler Laschignas un mehreri Einzelghöf dezue.
Gschicht
Zum erschte Mool erwäänt wird Scheid im 12. Joorhundert als de Side. D Herrschaftsrächt sin 1527 ussgchauft worde. Reformiert isch de Ort entgültig nooch 1600 worde. D Stroosseverbindig in s Tal isch 1904 fertiggstellt worde. Au hüt no isch d Landwirtschaft mit Ackerbau un Viewirtschaft de wichtigscht Erwerbszwyyg, un de Tourismus spiilt ke grossi Roll.
Uf de 1. Januar 2009 hät Scheid zämme mit Feldis/Veulden, Trans un Tumegl/Tomils zur Gmeind Tomils fusioniert. Syt em 1. Januar 2015 ghört Tomils zämme mit Almens, Paspels, Pratval und Rodels zur neue Gmeind Domleschg. Scheid isch hüt also e Frakzion vo Domleschg.
Bevölcherig
In de Schuel isch im 19. Joorhundert no vorallem uff Romanisch oder zweisproochig unterrichtet worde. 1895 isch deno Dütsch ab de 2. oder 3. Klass als Fach unterrichtet worde, un in de 5. oder 6. isch d Unterrichtssprooch Dütsch gsi. In de Schuelbericht vo de näggschte Joor wird deno kei Romanisch mee erwäänt, wo deno in de 1930er wiider als Fach yygfiert worde isch. 1981 het sich d Gmeind dergege gwehrt, dass d Schuel im Ort wäge de chlyne Schielerzaal gschlosse wird, mit em Argumänt, si wäre di einzig Gmeind im Domleschg, wo s Romanisch pflege däte. 1988 sin aber numme no 13 vo 36 Schieler romanischsproochig gsi, un 2002 isch s Romanisch deno als Fach vum Italienische ersetzt worde.
Schlieren
Schliere (amtlich Schlieren) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Schliere liit uf de lingge Siite vo de Limmet zwüschte Züri und Dietike. S Piet vo de Gmäind umfasst 17,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 29,2 % Wald, 40,7 % Sidligsflechi, 11 % Vercheersflechi und 1,5 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 44,2 % (Stand 2011).
Religion
17,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 38,4% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,4 %, CVP 6,8 %, EDU 1,0 %, EVP 4,7 %, FDP 15,6 %. GLP 4,0 %, GP 7,2 %, SP 25,1 %, SVP 32,7 %, Suschtigi 1,4 %.
Gmäindspresidänt isch de Toni Brühlmann-Jecklin (Stand 2012).
Wirtschaft
Z Schliere häds vil Gwärbbetriib und grossi Firmene, zum Byschpiil d Druckerei vo dr NZZ un d Schwiizer Hauptsitz vo dr Mercedes-Benz und vo de Sony.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Schliere ghört zue de Unterländer Mundarte.
Ͱ
Heta (Majuskel Ͱ, Minuskel ͱ) isch es Zeiche vum Griechische Alphabet, wo ziitewiis für de Luut [] bruucht woren isch. De Name Heta isch im vorklassische Griechisch d Bizeichnig vom Buechstaab Eta gsii.
Härkunft
S H-Zeiche isch zerscht als „heta“ ibernumme un schpäter zum „eta“ verändert worre. Wil jetzert fir de Lut „H“ e Zeiche gfehlt het, isch de Buechschtab „H“ mittig senkrecht halbiert worre un beidi Hälfte verwendet worre: Fir de Lut „H“ om Ofong vun eme Wort, wu mit m Vokal [oder R] ofongt, isch di link Hälfti vum Grossbuechschtabe „H“, fir s Olute vun eme Wort aber nur mit Vokal (ohni Huch) di recht Hälfti vum Grossbuechschtabe „H“ verwendet worre. Dodrus hen sich dän bi de Kleibuechschtabe di beidi Zeiche „Spiritus asper“ un „Spiritus lenis“ entwickelt.
Bispil
Hera (Ͱηρα = Hera)
Zeichekodierung
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Bilderverehrung
Mit Bildervereerig (Ikonodulii) bezäichnet mä die bildligi Daarstellig vo Gotthäite und Chreft und Wääse wie Ängel, Häiligi oder Sümboldier und Totem, wo mit Gott oder de Gotthäite verbunde sige, und au d Vereerig sälber vo sonige Bilder, Skulptuure oder Ikone.
Vo dr Ikonodulie (Bildervereerig) muess mä d Ikonolatrii (Bilderaabätig) und d Idolatrii (Götzedienst) underschäide, wenn au d Polemik, wo gege d Bildervereerig grichdet isch, die nit sälten as ikonolatrisch oder sogar idolatrisch bezäichnet.
Historisch häi e Hufe Religioone vo iire Götter Bilder gmacht, drunder die vo de Alte Egüpter, de antike Grieche und Römer und von e Hufe andere Völker. Au hüte git s wichdigi Religioone wie dr Hinduismus, wo die bildligi Daarstellig vo Gotthäite e groossi Rolle spiilt, anderi Religioone wie s Juudedum, dr Islam, dr Zoroastrismus und dr Bahaismus lääne sä ab.
E baar Religioone si ambivalänter. Dr Buddhismus het ursprünglig jedi Form vo Bildern und Bildvereerig abgleent und für e Buddha het s nume sümbolischi Daarstellige gee. Es het sich aber vor allem im tibetische Buddhismus e riichi Bilderwält entwicklet, au wenn die Daarstellige nid sötte vereert wärde sondern dr Meditazioon sötte diene. Au s Christedum het zerst nume d Daarstellig vo Sümbool kennt, aber no di noo si Bilder vom Christus, dr Maria und andere Häilige immer hüfiger worde. Im Byzantinische Riich isch s denn im 8. und 9. Joorhundert zum groosse Bilderstrit cho, wo die Ikonodule schliesslig gwunne häi. Au in dr latiinische Chille het d Bildervereerig d Ooberhand gwunne. Noch dr Reformazioon häi sich christligi Chillene bildet wie die reformierti, di baptistischi, die mennonitischi und e baar anderi evangelischi Chillene, wo Bilder ableene.
6. Juli
Dr '''6. Juli''' isch dr 187. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 188. in Schaltjohr), dodermit blybe no 178 Däg bis zum Änd vum Johr.
Pascal Couchepin
De Pascal Couchepin (* 5. April 1942 z Martinach, VS), heimatberächtigt z Martinach, isch en Schwiizer Politiker vo de FDP.
Er isch am 11. März 1998 in Bundesrat gwählt worde. Während siinere Amtsziit isch er däne Departement vorgschtande:
Er isch im 2003 und 2008 Bundespräsident und im 2002 und 2007 Vizepräsident gsii. Am 12. Juni 2009 het er sin Rücktritt uf Endi Oktober bekannt gäh. Zu sim Nochfolger isch im September 2009 de Didier Burkhalter gwählt worde.
Schöfflisdorf
Geografi
Schöfflischtoorf isch es Doorff im Weentel am Südhang vo de Egg. S Piet vo de Gmäind umfasst 42,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 45,9 % Wald, 8,5 % Sidligsflechi, 3 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 15,6 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,8 %, CVP 3,1 %, EDU 7,6 %, EVP 1,8 %, FDP 11,6 %. GLP 12,0 %, GP 10,5 %, SP 9,5 %, SVP 40,0 %.
Gmäindspresidänt isch de Alois Buchegger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,9 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Schöfflischtoorf ghört zue de Unterländer Mundarte.
Paul Klee
Dr Paul Klee (* 18. Dezämber 1879 z Münchebuchsee, Schwiz; † 29. Juni 1940 z Muralto, Schwiz) isch e Mooler und Grafiker gsi. Er isch zwar in dr Schwiz uf d Wält cho und ufgwachse, isch aber gschtorbe, bevor er di Schwizer Staatsbürgerschaft übercho het. Er isch in ängem Kontakt zur Redaktionsgmeinschaft vo «Der Blaue Reiter» gstande, und het sich dere 1911 aagschlosse. Bis zu sällere Zit isch er hauptsächlig as Grafiker dätig gsi, aber e Reis uf Tunis 1914 zsämme mit em August Macke und em Louis Moilliet het em zu siim Durchbruch as Mooler verhulfe. Siis vilsitige Wärk wird em Expressionismus, Konstruktivismus, Kubismus, Primitivismus und em Surrealismus zuegordnet.
Wie si Fründ, dr russisch Mooler Wassily Kandinsky, het dr Klee vo 1920 aa am Bauhaus z Weimar und spöter z Dessau Underricht gee. Vo 1931 aa isch er Profässer an dr Kunstakademii Düsseldorf gsi. Noch dr Machtergrifig vo de Nationalsozialiste het men en entloo und er isch uf Bärn ins Exil gange. Dört isch vo 1934 aa währed siine letzte Johr en umfangriichs Spootwärk entstande, drotzdäm dass si Chrankhet immer schwerer worden isch. Näbe sim künstlerische Wärk het er kunsttheoretischi Schrifte wie zum Bischbil Schöpferische Konfession (1920) und Pädagogisches Skizzenbuch (1925) gschriibe. Dr Paul Klee ghört zu de bedütendste bildende Künstler vo dr Klassische Modärne im 20. Johrhundert.
Chindheit und Schuelzit
Dr Paul Klee isch as Ernst Paul Klee am 18. Dezämber 1879 z Münchebuchsee as s zweite Chind vom dütsche Musiglehrer Hans Wilhelm Klee (1849–1940) und dr schwiizerische Sängere Ida Marie Klee, geb. Frick (1855–1921), uf d Wält cho. Si Schwöster Mathilde († 6. Dezämber 1953) isch am 28. Januar 1876 z Walzehuuse uf d Wält cho. Dr Vater isch vo Tann in dr Rhön gsi und het am Stuttgarter Konservatorium Gsang, Klavier, Orgle und Giige studiert. Dört het er si spöteri Frau Ida Frick kenneglehrt. Bis 1931 het dr Hans Wilhelm Klee as Musiglehrer am Bärnische Staatsseminar z Hofwil bi Bärn gschafft. Däm Umstand isch s z verdanke, ass dr Klee im Huus vo siine Eltere siini musikalische Fähigkeite het chönne entwickle; si hai en bis zum Ändi vo sim Läbe begleitet und inspiriert.
Im Johr 1880 isch d Familie uf Bärn züglet, wo si e baar Mol d Wohnig gwächslet het und denn 1897 en eignigs Huus im Chillefäldquartier bezoge het. Vo 1886 bis 1890 isch dr Klee uf d Brimarschuel gange und het, won er sibni gsi isch, Giigenunderricht an dr Stedtische Musigschuel afo übercho. Er isch uf dr Giige bald scho so guet gsi, ass er scho as Elfjöhrige as usserordentligs Mitgliid bi dr Bärnische Musiggsellschaft het döfe spiile.
Im Klee siini wiitere Inträsse si im Zeichne und Dichde gläge. In siine Schuelbüecher und -heft het s e Hufe Karikature. Scho früeh het er mit em Zeichestift d Silhouette vo Stedt won er kennt het wie Bärn, Fribourg und d Landschaft um sä ume erfasst. Siis zeichnerische Talänt isch aber nit gförderet worde, wil siini Eltere ihn zum Musiker hai welle lo usbilde. 1890 isch dr Klee uf s Progymnasium z Bärn gange. Im April 1898 het er aagfange e Dagebuech z füehre, won er bis zum Dezämber 1918 ergänzt het; er het s im gliiche Johr no redigiert und ihm d Überschrift „Erinnerungen an die Kindheit“ gee. Im Septämber 1898 het er si Schuelusbildig mit dr Matur am Literargymnasium z Bärn abgschlosse. Zur wiitere Usbildig het er d Schwiz verloo und isch uf Münche gange, zum Kunst z studiere. Mit däm Entschluss het er sich gegen e Wunsch vo siine Eltere ufglehnt. Näbe siim Emanzipationswille het s für ihn non e andere Grund gee, für zum nid Musig z studiere: Er het dänggt, ass s musikalische Schaffe si Höhepunggt scho überschritte haig und het die modärnen Kompositione nit gschetzt.
Studium und Hürot
Z Münche het dr Klee zerst Grafik an ere Privatschuel bim Heinrich Knirr gstudiert, wil en d Akademii vo de Bildende Künst Münche nid gnoh het, und het sich 1899 bim Walter Ziegler (1859–1932) in dr Technik vom Radiere und Ätze usbildet. Dr Klee het s unghemmte studäntische Läbe gnosse und het e Hufe Affäre mit junge Modäll gha, für zum „eine verfeinerte Sexualerfahrung“ überzcho. Im Februar 1900 het er en eiges Atelier bezoge und isch vom 11. Oktober 1900 in d Moolklass vom Franz vo Stuck an dr Kunstakademii gange, wo au dr Wassily Kandinsky gstudiert het. Dr Klee het sich nid sehr für e Underricht intressiert, isch nume sporadisch in d Klass cho und het dorum dr Kandinsky denn nid kenneglehrt. Im Merz 1901 het er d Akademii wider verloo.
Vom 22. Oktober 1901 bis 2. Mai 1902 het er mit em Bildhauer Hermann Haller e Studiereis uf Italie gmacht, wo über Mailand, Genua, Livorno, Pisa, Rom, Porto d’Anzio, Neapel, Pompei, Sorrento, Positano, Amalfi, Gragano und Florenz gangen isch. Drei Erläbniss het er gha, wo für si künstlerischs Usdrucksvermöge entscheidend gsi si, as Ersts d Renaissance-Architektur z Floränz, d Paläst vo de Chille, wo d Stadt vo de Medici zum ene Gsamtkunstwärk mache, ihr konstruktivs Elimänt, die baulige Zahlegheimniss und d Proportionsverheltniss, as Zweits het dr Klee zum erste Mol im Aquarium vo Neapel d Imagination und Phantastik vo de Naturforme gseh, deren ihri Farbebracht, s Märlihafte vo dr Fauna und dr Flora im Meer, und drittens het er die spiilerischi Sensibilität vo de gotische Daafelemoolereie vo Siena erläbt.
Won er 1902 vo Italie zruggchoo isch, het dr Klee bis 1906 bi siine Eltere gwohnt und si Läbe as Giiger bi dr Bärnische Musiggsellschaft verdient, und het an deren ihre Abonnemäntkonzärt au no as Rezensänt und Substitut gschafft. Er het anatomischi Vorläsige und en anatomische Kurs beleit und so si künstlerischi Usbildig witergfüehrt. 1903 si die erste vo de zäh Radierige entstande, won er bis 1905 gmacht het und wo im Zyklus Inventionen zsämmegfasst si. Im Johr 1904 het dr Klee im Chupferstichkabinett z Münche d Illustratione vom Aubrey Beardsley, William Blake und Francisco de Goya gstudiert, won en, wie au s grafische Wärk vom James Ensor, in dere Zit dief beiidruckt hai.
Im Mai 1908 isch dr Klee Mitgliid in dr Vereinigung vo de schwiizerische Graphiker «Die Walze» worde und het im gliiche Johr drei Wärk bi dr Münchner Secession usgstellt, sächs Wärk bi dr Berliner Secession und isch au bi dr Usstellig im Münchner Glaspalast drbii gsi. In dr Schwizer Zitschrift «Die Alpen» het er in de Johr 1911 und 1912 über musikalischi Vorstellige greferiert.
Dr Aaschluss an dr „Blaue Reiter“ 1911
Im Januar 1911 het dr Klee z Münche dr Alfred Kubin kenneglehrt, und won er vorgha het im Voltaire si Candide z illustriere, het dä en drbii understützt. Zu däm Zitpunkt isch im Klee siis grafische Wärk sehr wichdig gsi, und si Neigig zum Sarkastische, Skurrile und Ironische het em Kubin sehr gfalle. Er isch nit nume e Fründ vom Klee worde, sondern au e bedütende Sammler. 1911 het dr Kubin dr Klee mit em Kunstkritiker Wilhelm Hausenstein bekannt gmacht und er isch im Summer e Gründigsmitgliid vo dr Münchner Künstlervereinigung Sema und deren ihre Gschäftsfüehrer worde. Im Herbst het er d Bekanntschaft vom August Macke und vom Wassily Kandinsky gmacht. Im Winter het er sich dr Redaktionsgmeinschaft vom Almanach Der Blaue Reiter aagschlosse, wo dr Wassily Kandinsky und dr Franz Marc gründet gha hai. Anderi Mitarbeiter si under anderem dr August Macke, d Gabriele Münter und d Marianne von Werefkin gsi. Dr Klee isch in de wenige Mönet won er mitgmacht het, zum ene wichdige und eigeständige Mitgliid vom Blaue Reiter worde, er het sich aber nie vollständig integriert.
D Herusgoob vom Almanach isch aber zugunste von ere Usstellig ufgschobe worde. Die ersti vo de beide Usstellige vom Blaue Reiter het vom 18. Dezämber 1911 bis zum 1. Januar 1912 in dr Modärne Galerii Heinrich Thannhauser z Münche stattgfunde. Dr Klee het denn nüt usgstellt, in dr zweite Usstellig, wo vom 12. Februar bis zum 18. März 1912 in dr Galerii Goltz stattgfunde het, si 17 grafischi Aarbede von em zeigt worde. Die zweiti Usstellig het programmatisch Schwarz-Weiß gheisse, wil si usschliesslig Druckgrafik berücksichtigt het. Dr Kandinsky und dr Marc hai dr Almanach Der Blaue Reiter, wo scho 1911 blant gsi isch, im Mai 1912 im Piper Verlag usegee, und din si mehreri Wärk vom Klee reproduziert worde. Gliichzitig het dr Kandinsky sini kunsttheoretischi Schrift Über das Geistige in der Kunst publiziert.
D Usstellige 1912/1913
Währed siim zweite Ufenthalt z Baris vom 2. bis 18. April 1912 het dr Klee mit siiner Frau Lily d Galeri vom Daniel-Henry Kahnweiler aagluegt und d Sammlig vom Kunsthändler Wilhelm Uhde, Wärk vom Georges Braque, André Derain, Henri Matisse, Pablo Picasso, Henri Rousseau und Maurice de Vlaminck. Er het dr Henri Le Fauconnier und dr Karl Hofer droffe und am 11. April dr Robert Delaunay in däm siim Bariser Atelier. Z Köln si vom 25. Mai bis zum 30. Septämber 1912 uf dr Internationale Kunstusstellig vom Sonderbund vo de Westdütsche Kunstfründ und Künstler z Cöln vier Zeichnige vom Klee zeigt worde. Im Dezämber 1912 het er im Robert Delaunay si Ufsatz Über das Licht (La Lumière) zur Übersetzig für im Herwarth Walden si Kunstzitschrift Der Sturm z Berlin übercho, wo dr Franz Marc für ihn us Baris mitbrocht het. Dr Ufsatz isch im Januar vom Johr druf in dr Kunstzitschrift erschiine. Dr Klee het z Baris im Delaunay siini Fänsterbilder kenneglehrt. Er het in ene „den Typus eines selbständigen Bildes, das ohne Motive aus der Natur ein ganz abstraktes Formdasein führt …“ gseh, wie er in ere Usstelligskritik 1912 gschriibe het. Under em Delaunay siim Iifluss het sich im Klee siis Verständnis vo Liecht und Farb grundlegend veränderet. Er het brobiert d Aaregige, won er vom Delaunay siim Wärk überchoo het, in siine Bilder und Bletter bildlig umzsetze, het ene meh Farbe gee und Effekt nume mit Kontrast und Donunderschiid überchoo. Vom Septämber 1913 aa het er bi dr Usstellig vom Erste Dütsche Herbstsalon z Berlin, wo dr Walden organisiert het, Aquarell und Zeichnige usgstellt.
D Reis uf Tunis 1914
Am 3. April isch dr Klee zsämme mit em August Macke und em Louis Moilliet zun ere dreiwöchige Studiereis uf Tunesie ufbroche. D Reis, won en zur Moolerei brocht het, isch vo Bärn über Lyon und Marseille gange, mit Abstächer uf Saint-Germain, Sidi Bou Saïd, Karthago, Hammamet, Kairouan und zrugg über Palermo, Neapel, Rom, Mailand, Bärn uf Münche. Dr Moilliet het im Gegesatz zum Macke und zum Klee uf dr Reis kuum gmoolt. Dr Klee het as einzige vo de drei Mooler e Dagebuech gfüehrt, din het er d Iifahrt noch Tunis beschriibe: D Aquarell vom Klee si abstrakter gsi, dr Macke het chreftigeri Farbe vevorzugt, währed dr Moilliet sehr vil grossflechiger gmoolt het. Gege s Ändi vo dr Reis het mä aber doch chönne gseh, wie si sich gegesitig beiiflusst hai, mä muess nume Wärk vergliiche, wo zur gliiche Zit entstande si, wie Kairouan III vom Macke, im Klee si Ansicht v. Kairouan und vom Moilliet Kairouan. Dr Klee isch dur s Farbverständnis vom Delaunay für s intensive Liecht und d Farbe vom Süden sensibilisiert gsi und het mehreri Aquarell gmoolt, wo au siiner Meinig nooch für siis spötere Wärk vo grosser Bedütig gsi si. So het er am 16. April in siim Dagebuech gschriibe:
Im Mai 1914 isch dr Klee e Gründigsmitgliid und dr Schriftfüehrer vo der «Neue Münchner Secession» worde, wo us em Zsämmeschluss vo Künstler vo dr «Münchner Secession», dr «Neue Künstlervereinigung», dr «Sema» und dr «Scholle» entstanden isch. Im Johr druf isch er em Dichter Rainer Maria Rilke begegnet, won e baar Mönet lang öbbe vierzig Bletter vom Klee in siim Zimmer het döfe haa.“
As Soldat im Chrieg
Im Klee si Vater isch dütsche Staatsbürger gsi und au dr Klee het sich nie in dr Schwiz lo iibürgere. Wo dr Erst Wältchrieg aagfange het, isch er dorum z Dütschland wehrpflichdig gsi. Am 5. März 1916 isch er as Landsturmsoldat ufbote worde und het au erfahre, ass si Fründ Franz Marc am Dag vorhär bi Verdun gfallen isch. Am 11. März 1916 het er mit siiner militärische Grundusbildig aagfange und wo die verbii gsi isch, isch er as Soldat hinder dr Front iigsetzt worde. Am 20. August isch dr Klee zur Flieger-Ersatzabdeilig uf Oberschleissheim cho, won er Flugzügdransport begleitet und handwärkligi Arbete, wie s Usbessere vo de Tarnfarbe vo de Flugzüg, gmacht het. Am 17. Januar 1917 isch er an die Königlich Bayrischi Fliegerschuel z Gersthofe versetzt worde, won er bis zum Ändi vom Chrieg as Schriiber vom Kassewart bliiben isch. Er het dört e Zimmer usserhalb vo dr Kasärne gha, won er au während em Chrieg mit dr Moolerei het chönne wiitermache.
Im Herwarth Walden siiner Galerii Der Sturm het s im Merz 1916 en ersti Usstellig vo siine abstrakte Aquarell gee, e zweiti im Februar 1917. Siini Arbeite hai sich guet verchauft, und wil dr Kunstmärt so positiv greagiert het, het dr Walden neui Wärke von em bstellt. Paradoxerwiise het dr Klee, won er ufbote worden isch, mit Bilder Erfolg gha, wo grad si Ablähnig vom Chrieg hätte sölle dokumentiere. 1918 het dr Klee si künstlerische und kommerzielle Durchbruch z Dütschland erläbt. An dr Walden elei het er so Bilder für 3460 Mark chönne verchaufe. Im däm Johr isch s Sturm-Bilderbuech Paul Klee erschiine, wo dr Herwarth Walden uusegee het.