cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahnhof Tuttlingen
Entwicklung vum Duttlinger Ysèbaanaaschluss bis 1890
D Faart vum Duttlinger Baanhof gu Stuègètt hèt znägscht ca. acht Stundè duèrèt (hüt im IC öppè ei Stund un 25 Minutè), wa au mit èm Umwäg übber diè Obbèrí Neggarbaan übber Tibinga un Plochinga z duè ghaa hèt. Èrscht mit dè Aabindung vo Horb im Johr 1879 hèt s è relativ dirèkti Strèggi vo Duttlingè uff Stuègètt gää. Us Richtung Oschtè isch Duttlingè abber au witterhy nit mit dè Bahn z erreichè gsi, èrscht 1890 isch d Stadt mit èm Luggèschluss uff dè Donaudalbaan zum Ysèbaachnotè worrè. Èn dirèktè Aaschluss hèt s uff Ulm, Stuègètt un via Immèdingè a d Schwarzwaldbaan gää. È Vobindung i s Hegau/Boddèsee un a s Schwyzer Baansischteem hèt s abber nu übber dè Umwäg übber Immèdingè gää, wo au Zyt koschtèt hèt wèg èm Chopfmachè z Immèdingè.
Péiteng
Wirtschaft
Péiteng isch bregt dur d Stahlinduschtri, wu entstande isch im 19. Johrhundert. In dr Hechine um Péteng isch Minette gferderet wore fir d Yysehitte uz Rodange.
Bahnhof Tuttlingen
Hintergrund: Dè Uusbau vo dè Gäubaan zwǜschè Stuègètt un Singè
Nõch ém Ärschtè Wèltchrièg hèt dè württèbärgische Staat èn Uusbau vo sinè Ysèbaanè aagschtrebt. Württèbärg isch us wǜrtschaftlichè Gründ draa intressyrt gsi, dè Vokeer vo Bèrlin i d Schwyz übber sy Territorium un nit uusschlièßlich übber d Nõchbòrländer Bayern un Baddè voloffè isch. Württèbärg isch sèllèwäg draa gangè, sin Deil von èrè Ysèbaamagischtralè vo Bèrlin übber Würzburch, Stuègètt un Duttlingè uff Züri uuszbauè. Wèg sèllèm Zyl isch es am 23. Februar 1927 zuè nèm Vodraag mit dè Dütschè Rychsbaan chò, wo èn Huufè Uusbaumaßnaamè feschtglait worrè sin, wo unter andrèm zum Bau von èm neuè Duttlinger Bahnhofs gfüürt hèn. Witteri Maßnaamè sin dè zweigleisige Uusbau vum Streggèabschnitt zwǜschè Horb un Duttlingè sowiè d Abchürzung übber diè sognennti Hattinger Vobindungskurvè gsi.
Péiteng
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Péiteng ghert zum Moselfränkisch.
Bahnhof Tuttlingen
Bau vum neuè Baanhof 1928–1933
I dè 1920er Johr isch dè Baanhof us èm Johr 1869 schu a sini Kapazidätsgränz chò. Èn Uusbau vum aaltè Baanhof isch abber uffgrund vo sinèrè yzwängtè Laag zwǜschè dè Donau, èm Ehrèbärg un dè Weimarschtrõß nicht möglich gsi. Diè blaanti Volegung von èm zweitè Gleis gu Stuègètt zämmè mit dè Hattinger Vobindungskurvè hèt mò uff èm aaltè Glände für uumöglich aagluègèt. D Rychsbaandirèktion Stuègètt, wo mit èm Bauè vum Baanhof beuffdragt worrè isch, hèt èn neuè Baanhof uff dè andèrè Sitè vo dè Donau uugfäär 200 m vom Stadtchèrn èwäg baut. Im grüènè Donaudal hèt s dört gnuèg Entwicklungspotenzial für dè Baanhof gää. S Donaubett isch dõdefür uff èrè Längi vo zwei Kilometer i dè Ortsdeil Koppèland volait worrè. Dè Baugrund vum neuè Bahnhof hèt mit Uushubmatriaal üffgfüllt wörrè müèsè, wo mò us èm vyr Kilometer entfèrntè Wurmlinger Waldgebièt „Hölzle“ gholt hèt.
Für dè Bau vom neuè Baanhof isch dè Rychsbaandirèktor Alfred Nägele vo dè Rychsbaandirèktion Stuègètt zuèschtändig gsi. Mit èm Legè vum Gleisfäld hèt mò im Früèling 1932 aagfangè. Deile vu dè Baanhofsinfraschtruktur sin ènnèt vo dè Landesgränz z Baddè resp. uff èm Möhringer Bann baut worrè, dõdemit isch dè Baanhof halber uff schwôbischem un halb uff baddischem Gebièt glègè. Dè Baanhof hèt acht Gleis un è zuèsätzlichs Laddegleis, èn Lokschuppè, è Güèterabfèrtigungshallè sowiè è Drèèschiibè ghaa. Bim Bau vum Bahnhof hèt mò a voschiddènè Stellè Vorkeerungè für è möglichi spôtèri Bahnhofserwitterung droffè, wo abber niè bruucht worrè sin. S EG isch vum Hochbaubüro vo dè Rychsbaandirèktion Stuègètt entworfè worrè. S isch im Stil vo dè spôtè 1920er Johr ghaaltè worrè un stòt i dè Tradition vum Modernè Bauè i dè Weimarer Zyt. Bsunderheitè sin s Flachdach vom EG un diè hoch zogènè, gybellosì Frontwänd, wo für dè Duttlinger Bauschtyl rächt uugwöönlich isch. S EG isch dreischtöckig un isch zuè dè Bauzyt ein vo dè gröschtè Bahnbauwärch in ganz Württèbärg gsi. Obwoll dè Bau schu vor dè nationalsozialistischè Machtergriifung vo dé RBD Stuègétt blaant worrè isch, sièt dè Baanhof dé Monumentalbautè vo dè NS-Architèktur è bitzeli glych. Dè Duttlinger Baanhof isch bis hüt s gröschte EG i dè Region un gildèt für è Stadt vo dè Größi vo Duttlingè als übberdimensionyrt.
Durchschnittlich hèt s wôrènd dè Bauzit i dè Johr zwüschè 1928 un 1933 däglich 280 Büèzer uff dè Bauschtell ghaa. Sèll Baubrojèkt hèt vor allem i dè Wältwǜrtschaftskrisè als klassischi ABM dè lokale Arbètsmärkt dütlich entlaschtet. Insgsamt sin für dè neue Baanhof 20.000 m³ Bedong, 900 Tonnè Staal un 24,6 Kilometer Gleis vobaut worrè. Diè Gsamtkoschtè vum Bahnhofsneubau hèn sich uff nüü Millionè Reichsmark beloffè.
Am 29. Septembèr 1933 isch dè Baanhof offizièll in Bedryb gangè. D Fièr isch unter starkem Yfluss vo dè NS-Propaganda gschtandè. Eini vo dè Redè hèt dè württèbärgischi Staatsbräsidènt un dè NSDAP-Gauleiter Wilhelm Murr ghaaltè. Ußerdèm hèt dè Dirèktor vo dè Rychsbaandirèktion Stuègètt d Vozögerung vum Neubau mit èm hochè Koschtèuffwand begründèt.
D Infraschtruktur vum aaltè Baanhof, wo nǜmmi bruucht worrè isch, hèt mò i dè èrschtè Monèt vum neuè Baanhof abbaut. S aalte EG isch abgrissè un d Stai deilwys für dè Bau von èm Woonhuus ygsetzt worrè. Im Mai 1934 hèt dè neue Chrützungsbaanhof mit dè Neubauschtrèggi gu Hattingè sini volli Fungtion entfaltè chönnè.
Chriègsschäddè 1945, Reparationsleischtungè un Umschtellung uff Diselbedryb
Vo dè insgsamt füüf alliyrtè Luftaagriff uff Duttlingè im Februar un März 1945 hèn vyr übberwigènd dè Baanaalaagè goltè. Dè Weschtflügel vum EG, dè Güèterbaanhof, dè Lokschuppè sowiè d Gleisaalaagè sin dõdeby schwèr beschädigt worrè. Nõch dè Kapitulation im Mai 1945 isch dè zivile Baanvokeer z Duttlingè bis im Juni 1945 ganz ygschtellt gsi. Well diè dütsche Weermacht i dè letschtè Chriègsdääg zaalrychi Donaubruggè gschprèngt hèn, isch d Streggi uff Inzigkofè sogar no bis 1950 übber witti Deile gschpèrrt gsi. S hèt dörtzmòl keini Züüg gää, wo us dè Französischè Bsatzungszonè usègfaarè sin. Èrscht 1948 sin widder Züüg vo Duttlingè uff Stuègètt un Züri gfaarè. Diè Dirèktvobindungè von Duttlingè gu Bèrlin sin nõch èm Chrièg bis hüt nǜmmi uffgnõ worrè, d Inveschtitionè für dè Gäubaan-Abschnitt Plochingè–Immèdingè vo 1928 un 1941 sin nõch èm Chrièg für d Chatz gsi. Èrscht 1957 sin am Baanhof Duttlingè die letschtè Chriègsschäddè besitigèt worrè.
Anno 1946 hèt diè französischi Bsatzungsmacht für è Reparationsleischtung s zweite Gleis zwüschè Horb un Duttlingè widder usè grissè. Sitdèm isch Duttlingè us allnè Richtungè nu no übber eingleisigi Streggè aabundè. Zwüschè 1955 un 1969 hèt z Duttlingè uff allnè Strèggè d Umschtellung vo Dampf- uff Diselbedryb stattgfundè.
Elegtrifizyrung, Ruggbau un dè Vokauf vo dè Baanaalaagè sit dè 1960er Johr
Im Johr 1977 hèt diè Dütschi Bundesbaan dè Gäubaan-Abschnitt Horb-Hattingè elegtrifizyrt, wa zuè Faarzitvochürzungè in Richtung Stuègètt un Züri gfüürt hèt. Uff dè Streggi nõch Immendingè un Inzigkofè isch es bis hüt bim Diselbedryb blibbè.
Sit dè 1960er Johr hèt s zaalrychè Ruggbaumaßnaamè im Duttlinger Baanhof gää, wo bim Bau Aafang dè 1930er Johr no uff è möglichi Erwitterung uusglait worrè isch. Vo dè urschprünglich acht Gleis im Personèvokeer sin hüt nò füüf vorhandè. Mit dè Yschtellung vo dè Güèterabfèrtigung sin d Güètergleis un vill Weichè zruggbaut worrè. Im Johr 1992 hèt d Bundesbaan s Güèterbaanhofsglände a d Stadt Duttlingè sowiè s Ringlokschuppè-Areal an èn Ysèbaanlièbhabber voüßerèt. Ebbèfalls 1992 hèt d Baan dè Weschtflügel vum Baanhofsbau an èn Vosicherungsmakler vokauft, wo sèllèn druffhy renovyrt hèt un deils wittervomiètet hèt. Dè Oschtflügel, wo bi dè Bundesbaan voblibbè isch, hèt mò 1994 grundrenovyrt. D Fassadè hèt dört abber nit neu gmacht, wiè sèll bim Westflügel gmacht worrè isch. Diè Dütschi Baan hèt 1995 zwar dè Gepäckschalter zuègmacht, hèt dõdèfür abber im glychè Johr è Reisezèntrum ygrichtet.
Längi vo dè Gleis
A dè Gleis 2 bis 5 isch dè Yschtyg mit Rollschtüèl i d Drybwägè vum Ringzuges nu übber è Rampè möglich.
Laag
Dè Baanhof lyt öppè zwei Kilometer weschtlich vo dè Altschtadt un am Rand vo dè Duttlinger Chèrnschtadt. Ußerdèmm lyt d Oschtuusfaart i dè Nöchi vum Ortsdeil Koppèland mitsamt dè Chlygärtle un au vum Donauradwäg. Dè Gleiskörper a dè Weschtuusfaart lyt uff èm Bann vom früèner baddisché Stadtdeil Möhringè. Dè Baanhofsvorblatz öschtlich vum Baanhof lyt i dè uumittelbarè Nöchi vo dè Firma Aesculap, èm gröschtè Arbètgäbber vo Duttlingè.
Lokali Bezeichnung als Hauptbaanhof
Dè Baanhof Duttlingè ghört nit zuè dè insgsamt 125 dütschè Baanhööf, wo diè Dütschi Baan als Hauptbaanhööf bezeichnè duèt un drait sèllèwäg dè Nammè Duttlingè (amtlich: "Tuttlingen"). Z Duttlingè isch d Bezeichnung Duttlingè Hauptbaanhof abber als Abgränzung zuè dè hütigè Haltepüngt Duttlingè Nord un Duttlingè Gansäcker witt vobreitet. Uff dè Hywyysschilder vo dè Stadtvowaltung wörd byschpillswyys meemòls uff dè Hauptbaanhof vowisè. Au wörd d Adrèssbezeichnung Hauptbahnhof 1 als Aaschrift vum EG offizièll vowendet.
Nutzung vo dè Baanaalaag für nit-bedryblichi Zwèck
Großi Deil vom Baanhofsbau un dé Baanaalaag sin hüt in Brivatbsitz un hèn keini bedryblichi Fungtion mee. S EG isch hüt in èn Baanberych un èn Brivat-Berych uffdeilt, wo durch è Glaswand vonènand drènnt sin. Im Brivat-Berych hèn sich vor allem gaschtronomischi Bedryb ygrichtet.
Am Ringlokschuppè un dè Drèèschiibè vum Baanhof ist inzwǜschè è brivats Ysèbaamuseum entschtandè, wo 26 zmeischt nit bedrybsfähigi Dampflokomotyvè, großdeils unter freiem Himmel, zeigt.
Bedryb
Dè Duttlinger Baanhof diènt hüt uusschlièßlich im Personèvokeer, Güètervokeer wörd nǜmmi abgwicklèt. S faarèd allerdings witterhy Güèterzüüg durch dè Duttlinger Baanhof durrè. Im Personèvokehr haalted alli Züüge im Chnotèbaanhof, er wörd vo folgendè Linniè bediènt:
Diè für dè Baanbedryb relevantè Deil vo dè Baanaalaag sin im Eigèdum vo dè DB Station&Service. Diè Dütschi Baan ordnèt dè Baanhof zurzit als Fèrnvokeershalt un Chnotèpungt vum Regionalvokeer dè Priisklassè 3 zuè. D Intercity-Züüg ligèd z Duttlingè im Tagtchnotè zuè dè vollè Stund mit Aaschluss a d Ringzüüg gu Rautweil un Giisingè-Lipferdingè bezièungswyys Blummbärg-Zollhuus.
Im Ringzug-Sischteem isch dè Baanhof Duttlingè è Nullchnotè, sèll heißt, d Ringzüüg us Rautweil chrützèd dõ bi dè Minutè Null mit dè Ringzüüg us Lipferdingè. È baar Minutè nõchdèm d Ringzüüg aachò sin, faarèd è baar Übberlandbuslinniè zum Byschpill uff Trossingè un uff Sigmaringè, umkeert chömmèd d Übberlandbüs z Duttlingè churz vor dè Ringzüüg im Baanhof Duttlingè aa, wo optimali Umschtyygsmöglichkeitè zuè andrè Büs un èbbè au zuè dè Ringzüüg bschtôn.
Aaschluss a dè Stadtbusvokeer
Well dè Duttlinger Baanhof dütlich ußerhalb vo dè Innèschtadt un größèrè Woongebièt lyt, isch für vill Faargäscht è Witterfaart per Omnibus nötig. Im Stadtvokeer hèrrscht sowoll wärchtigs wiè au am Wuchèänd èn Vyrtelschtundè-Grundtagt zum Zentralè Omnibusbaanhof i dè Innèschtadt, wo alli Stadt- un Übberlandbuslinniè barallel volaufèd. Sèllè Tagt vo vyr Büs pro Stund wörd wärchtigs durch zaalrychi zuèsätzlichi Faartè bsunders im Schüèlervokeer vodichtet.
Voknüpfung mit èm Individual-Vokeer
Uumittelbar öschtlich vum Baanhof schlièßt dè touristisch wichtigi Donauradwäg aa. Èn Radwäg übber d Baanhofschtrõß i d Innèschtadt isch abber nit vorhandè. Radfaarer müèn villmee dè Aesculap-Blatz, dè Chrützungspungt vo zwei vill befaarènè Bundesschtrõßè, übber- odder unterquerè, um i d Innèschtadt z chò. Am Baanhof isch èn Faarradabschtellblatz vofüègbar. Dè Bau von èrè Radschtation isch dõ è Brojèkt vo dè Lokalè Agenda 21. Uffgrund vo dè uumittelbarè Nôchi vo zwei wichtigè Bundesschtrõßè isch dè Baanhof guèt a s Strõßènetz aagschlossé. S isch èn koschtèlosè Parkblätze für Baanpassagyr am Duttlinger Baanhof vofüègbar.
Barrièrefreier Zuègang
Diè Dütsche Baan ordnèt dè Duttlinger Baanhof dè deilwys barrièrefreiè Baanhööf zuè. S stôn näbbè dè Stägè au Uffzüüg als Zuègäng zuè dè Baanschteig zuè Vofüègung. Alli Baanschteig hèn è Höchi vo 55 cm, um sich für Nidderflurfaarzüüg z eignè. Allerdings sin d Faarzüüg vo dè Baureiè 612, wo uff dè Donaudalbaan vokeerèd, keini Nidderflurfaarzüüg un dè Zuèschtyg isch dõdemit nit barrièrefrei, also nit für Rollschtuèlfaarer bruuchbar.
Eurasburg (Schwaben)
Eurasburg (bairisch Euraschburg) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Geografi
Eurasburg leit en dr Region Augschburg.
Vo dr Gmarkong send 31,7% Landwirtschaftsfleche, 59,9% Wald, 7,9% Sidlongsfleche ond 0,4% sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Eurasburg (Schwaben) gheret d Ortsdoel
Gschicht
D Gmoed Erasburg ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.
Zom 1. Juli 1972 ischt Freienried zua Eurasburg eigmoedet worde.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,8 % gleäga.
Religion
86,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 68,8 % evangelisch.
Verwaltong
Eurasburg hot mit Adelzhausen, Dasing, Obergriesbach ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Eurasburg ischt dr Paul Reithmeir.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Henri Loux
Dr Henri Loux (* 20. Hornung 1873 z'Auenem; † 19. Janner 1907 z'Stroßburi) ìsch a elsassischer Moler gsìì.
Ar ìsch meischtens beriahmt fer sina Gmälda uf em tràditionella Gschìrr ìm Elsàss. Dia Bìlder zeiga scheena Szena vum làndliga Lawa um 1900, mìt Elsasser ìn dr Tràcht, Fàchwarkhiiser, Rässer un Gans...
Jugend
Dr Henri Loux hàt a groß Teil vu sinera Kìndheit z'Säsem verbrocht. Si Vàter ìsch Schüelmeischter gsìì. Dr Henri Loux hàt z'Stroßburi ìm proteschtàntischa Gymnàsium glehrt.
Àls Studant ìsch'r nìt schrecklig begàbt gsìì, üsser wàs s Mola ààbelàngt hàt. Ìn dam Fàch ìsch'r a so güet gsìì, àss si Zeichnalehrer, dr Edouard Weisandt, ìhm grota hàt, witterscht ìn dara Kunscht z'studiara.
Àm 30. Oktower 1893 hàt sìch dr Henri Loux àn dr „Akademie der Bildenden Kunst“ z'Mìncha igschrìewa.
Ànna 1897 ìsch'r heim ìns Elsàss zruck kumma.
Berüef àls Moler
Dr Henri Loux hàt sìch mìt àndra Kìnschtler zammagmàcht. Vereiner sìn grìnda worra, wia zum Beispiel dr „Cercle Saint-Léonard“, wo dr Gustave Stoskopf un dr Anselme Laugel tätig gsìì sìn. Dur dia Versàmmlunga han dia Kìnschtler a Schwung ìn ìhra Kàrriera wälla gaa.
Ìm Oktower 1903 ìsch s Blättla „Neue Elsässer Bilderbogen“ grìnda worra. Dr Henri Loux hàt do fer s zeischnerischa Teil mìtgmàcht. Dia Publikàtion hàt àwer kè Erfolg bikumma un ìsch ei Johr speeter verschwunda.
S greeschta Erfolg vum Henri Loux hangt mìt dr Gschìrrfàwrìk „Utzschneider et Cie“ zamma. Dàs Unternamma vu Sààrgemünd hàt Kìnschtler gsüecht, fer ìhra Gschìrr z'verziara. Ànna 1902 heischt sa ìm Henri Loux Gmälda fer d Kollektion „Obernai“ (Ewernàhn), wo hìtta noch a großer Erfolg hàt.
And vu sim Lawa
Dr Henri Loux ìsch harzkrànk gsìì. Ààfàngs 1906 ìsch'r ìns Spitàl z'Stroßburi kumma. Noh dam ìsch'r zu sinera Müeter ge wohna, dia hàt ìhn bsorgt. Trotz sinera Krànket ìsch'r noch voller Hoffnung gsìì un hàt vu'ma Lawa tràuimt, wo numma ìm Mola gewìdmet gsìì war. Àwer àm 19. Janner 1907 ìsch'r gstorwa. Ar hàt si Gràb ìm stroßburier Kìrchhoff vum Polygone-Viartel.
Grenchen
Gränche (amtl. Grenchen, frz. Granges) isch e politische Gemeinde und Hauptort vom Bezirk Läbere im Kanton Solothurn ir Schwiiz. Zu Gränche ghört au Staad.
Geografi
D Schtadt lit am Jurasüdfuss zwüsche Solothurn und Biel, am Fluss Aare. D Gmeindsflächi umfasst 38,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 40,4 % Waud, 19,5 % Sidligsflächi und 1,3 % suschtigi Flächi.
Nachbargmeinde vo Gränche sind: : Bettlach, Selzach, Arch BE, Rüti bi Büren BE, Büre a.A. BE, Lengnau, Romont und Court.
Gschicht
Es si in Gränche Räschte us dr Römer-Zit gfunde worde. Us em Mittelalter exischtiere ebefalls archäologischi Funde, vor allem d Ruine vo dr Burg Gränche uf em hütige Gmeindsgebiet vo Bettlach. Sie hett sit mindeschtens em 11. Johrhundert als Ritterburg am Jura-Hang exischtiert. Gränche isch damals es chlises Bure-Dörfli mit ganz wenige Iwohner/inne gsi. Sie hei i Holzhütte mit Strohdecher gwohnt, wo, umgäh vo wenige Fälder, a Rodigs-Schtelle zmitts im Urwald drinne gschtande si. Bäre hetts i däm Urwald, wo sech vom Jura-Hang bis zur Aare erschtreckt hett, ebefalls no gä.
Mit dr Zit isch de immer wie meh grodet worde. Vo Afangs 19. Johrhundert gits vo Gränche es Gmäld vom Martin Disteli, wo es witgehend offnigs Gebiet zeigt, praktisch unbebaut. Z'erkenne isch aber näbscht wenige Burehüser s alte Bachtelebad und die damols grad neu bauti Eusebius-Chilche, wo mit Usnahm vom mittlerwile neu baute Turm-Spitzdach bereits so usgseht wie hüt, eifach mit eme Turm-Helmdach.
Um 1850 het d Uhre-Induschtrie mit bescheidene Afäng Fuess gfasst z Gränche. Sie isch es sehr feschts Schtandbei vo dr Gränchner Wirtschaft worde, vor allem mit dr ETA AG, wo hüt d Swatch-Uhre und au Uhrwärch für die ganzi Wält produziert. Zu ihrem Ufschwung het vor allem afänglech au d Isebahn bitreit, wo d Linie Biel-Soledurn öppe glichzitig entschtande isch.
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 30,2 % gläge.
Religion
37,8 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 35,5 % römisch-katholisch.
Politischi Struktur
Gränche het ä Gmeindrot und ä basisdemokratischi Gmeindsversammlig. Schtadtpräsident isch syt 2014 François Scheidegger (FDP).
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 6,5 %, CVP 13,6 %, EDU 0,8 %, EVP 1,0 %, FDP 14,2 %, GLP 3,9 %, GP 4,9 %, SP 21,6 %, SVP 29,5 %, Suschtigi 3,9 %.
Wappe
S Wappe zeigt i de Farbe Rot und Wyss e Pflueg, wo ufrächt stoht, vo obe geseh, mit drü Nietlöcher.
Partnerschafte
Es git mit folgende Schtädt e Partnerschaft:
Bildig
Grenche bietet vom Chindergarte über d Primarschuel bis zur Oberstuf alli Schueltype vor obligatorische Schuel.
Ansässigi Unternehme
Grenche hät e großi un traditionsriichi Uuhreindustrii:
Umlaufzeit
In de Astronomi isch d' Umlaufzitt d'Zitt, wo ä Himmelskörper ä vollständigi Umrundig zue sinem Bezugspunkt drin vollfüehrt.
Grenchen
Verchehr
Obwohl Gränche e chlini Stadt isch, het si en Flughafe mit dr Möglichkeit Ware z verzolle (ICAO-Code LSZG). Dr Regionalflughafe Gränche isch eis vo dr wichtigste Zentre ir Schwiiz für Piloteusbildig.
Umlaufzeit
Bezugssystem
Debi isch z'beachte, dass es mehreri Bezugspunkt gä cha. So cha z. B. d'Umlaufzitt vum Mond mit oder ohni Irechnig vu de gliichzittige Bewegig vu de Erde um d'Sunne agä werre. Normalerwiis wird d' Umlaufzitt gege ä meeglichst statischs Bezugssystem agä, wofer maistens de Sternehimmel dient. Ä sonigi Umlaufzitt wird "siderisch" (relativ zue de Sterne) gnennt.
Grenchen
Verchehr
Zwe Bahnhöf (Grenche Nord a der Juralinie Basel-Biel und Grenche Süd a der Jurafusslinie Genf-Züri) sorge für e guete Aaschluss vor Stadt as Schienennetz.
Umlaufzeit
Bezugssystem
De Bezug cha aber au die (schinbar) Sunneposition sii (Synodischi Periode), de Chnote vu ainzelne Planetebahne ("drakonitisch"), de Schwerpunkt vum gsamte Sunnesystem oder vu zwai vu sinene Körper (baryzentrisch) oder de "Rest vum Universum" (Inertialsystem) sii.
Grenchen
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 15938 Iiwohner 81,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 2,9 % Französisch, 6,4 % Italienisch und 8,9 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gränche ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Umlaufzeit
Umlaufzite in unserem Sunnesystem
Die siderische Umlaufzitte vum Erdmond un vu de Planete vu unserem Sunnesystem betrage:
Demgegeniber sin die synodische Umlaufzitte bi Mond, Merkur, Venus un Mars dütlich länger, ab Jupiter higege zuenämmend chürzer (1,092 bis 1,004 Johr).
Préizerdaul
Préizerdaul (bis 2001 Bettborn) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Verwaltig
Préizerdaul ghert zum Kanton Réiden im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Préizerdaul isch dr Emile Calmes. Scheffe sin dr Fernand Heyart un d Marie-Louise Eyschen-Antony. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Préizerdaul ghert zum Moselfränkisch.
Ponthaux
Ponthaux (patois [a pɔ̃ũˈtaː]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Ponthaux liit ùf, 9 km weschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg i de Muelde vam Ruisseau des Chaudeires im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Ponthaux ghöört o ds Dorf Nierlet-les-Bois. Va de Gmiinflechi si 71,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,3 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Ponthaux si Grolley, Belfaux, Corminboeuf, Noréaz, Montagny ù Belmont-Broye.
Gschicht
Ponthaux isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1142 aus Pontet (1170 Pontouz, 1294 Pontouzen).
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,5 % gläge.
Religion
84,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 10,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1350 Yywoner 89,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 8,8 % Tüütsch ù 2,1 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 2 va de 488 Yywohner ggredt.
Bezirk Delsberg
De Bezirk Dälschberg (frz. District de Delémont) isch en Bezirk im Schwiizer Kanton Jura un hät 38'042 Iiwohner (Ends 2016). De Hauptort isch Dälschberg.
Gmeinde
Zum Bezirk ghöred selli Gmeinde:
Ricardo Lumengo
Dr Ricardo Lumengo (* 22. Februar 1962 z Lussenga, Uíge, Angola) isch e Schwyzer Bolitiker. Är isch am 21. Oktober 2007 bi dr Schwyzer Parlamäntswahle as zweite Schwarze (noch dr Tilo Frey 1971–1975) un as erschte ehmolige Asylbewärber in dr Nationalrot gwehlt wore.
Biografii
Dr Ricardo Lumengo isch im Alter vu 20 Johr us syym Geburtsland Angola gflichtet, wel er as bolitisch aktive Studänt verfolgt woren isch, un isch 1982 as Asylbewärber in d Schwyz chuu. E baar Johr speter het er d Ufenthaltsbewilligung iberchuu un 1997 dr Schwyzer Bass. Är het an dr Universitet Friiburg Rächtswisseschafte studiert un schafft hite as juristische Beroter am interkulturälle Begegnigszäntrum Multimondo z Biel.
Dr Lumengo isch ledig un Vater vu zwei Chinder, wu mit ihre Mueter z Afrika läbe. Är schwätzt acht Sproche (Franzesisch, Dytsch, Portugisisch, Änglisch, Spanisch un drej afrikanischi Sproche: Kikongo, Kikongo ya Leta un Lingála).
Bolitischi Karriere
Dr Lumengo isch vu 1996 bis zue syym Uusdritt 2010 Mitgliid vu dr SP Schwyz gsi. Anne 2004 isch er in dr Stadtrot vu syyre Wohngmei Biel gwehlt wore un 2006 in dr Gross Rot vum Kanton Bärn. Im Spotsummer 2007 isch dr Lumengo schwyzwyt bekannt wore, wel er bin ere Sitzig vum Bieler Stadtrot Delegierti vu dr Freiheitspartei, wu a m rächte Rand bolitisiert, demonschtrativ Banane un Mohrechepf gässe un Afffelut vu sich gee gha hän go dr Lumengo verhehne. D Freiheitspartei het e Zämmehang mit em Lumengo bstritte.
Bi dr Nationalrotswahle 2007 isch dr Lumengo as erschte ehmolige Asylbewärber in dr Nationalrot gwehlt wore. Noch dr Tilo Frey isch dr Lumengo derzue dr zweit schwarz Nationalrot iberhaupt.
Syt syyre Wahl in dr Nationalrot isch dr Lumengo mehfach Opfer vu rassistische Ibergriff gsii. An syyre 1.-Mai-Red z Langethal sin Banane uf dr Lumengo ghejt wore. Im Oktober 2008 het e ne Mitglid vu dr Bartei vu National Orientierte Schwyzer uf dr Websyte beleidigt, indäm er dr Lumengo e «bunte Parlamentarier» un «ignorant» gnännt un näb em Text e Karikatur mit eme Aff un ere Banane platziert het.
Vorwurf vu Wahlfelschig un Freispruch
Em Ricardo Lumengo isch vorgworfe worde, är heb bi dr Grossrotswahle un bi dr Nationalrotswahle 47 Wahlzeetel sälber uusgfillt. Dr Lumengo bstrytet e Wahlfelschig, akzeptiert aber dr Verdacht uf Stimmefang. Är heb no syyre Aasicht nume Nejwehler ghulfe, wu bim Uusfille vu dr Wahlzeetel iberforderet gsii seje. Am 11. November 2010 isch dr Lumengo vor em Bezirksgricht z Biel wäge Wahlfelschig verurdeilt wore. Drotz ass syy Aawalt verchindet het, ass er Beruefig wett yylege, hän di Sozialdemokratisch Bartei vum Kanton Bärn un d SP Schwyz dr Lumengo ufgforderet, syy Nationalrotsmandat abzlege. Dr Lumengo het sich entdyscht zeigt iber di vorschnälle Ruckdrittsforderige vu syyre Bardei un isch us dr SP uusdrätte. In zweiter Instanz isch dr Lumengo vom Bärnische Obergricht am 18. Mai 2011 vom Vorwurf vo dr Wahlfelschig freigsproche worde. Gege dä Freispruch het di bärnisch Generalstaatsaawaltschaft Bschwärd yygee, dodermit isch dr Vorwurf vor s Bundesgricht chuu. Des het im Februar 2012 in eme aistimmig gfassten Urdail dr Freispruch bstetigt un d Bschwärd zruckgwise. S Bundesgricht het uffig gloo, eb Stroftatbstand vum Stimmefang erfillt sei, wel bi däm Delikt Verjehrig yydrätte sei. Dodermit giltet dr Lumengo letschtinschtanzlig as uuschuldig.
Sunschtigs
Im Juni 2007 het dr Lumengo bimene riskante Iberholmanever e Leitplanke bschedigt un het des nit bi dr Bolizei gmäldet. Dodruf isch em Fahrerflucht vorghalte wore, vor allem d Freiheitspartei het massivi Kritik wäge däm Vorfall giebt. Dr Lumengo isch fir des Vergoh verurdeilt wore.
Vorderrhein
De Vorderrhii (rät. ) isch eine vo de beide Hauptquellflüss vom Rhii.
wo dr Fluss isch
Dr Fluss isch öppe 76 Kilometer lang und somit e chli länger wi de Hinterrhii, de anderi Hauptquellfluss.
De Vorderrhii chunnt vom Tomasee chly südlich vom Oberalppass und flüsst durch d Surselva gäge Nordoschte. Uf de Nordsite vom Fluss, vom Massiiv vo de Glarner Alpe här, sind d Sitetäler ehnder stotzig und kurz, uf de Südsiite vil länger und weniger stotzig.
Di grössere Näbebech chömmed us dem Grund alli vo Süde, wi de Medelser Rhii, de Rein da Sumvitg, de Glenner und d Rabiusa.
Bi Ilanz und Flims laufft de Vorderrhii dur e Schluchtlandschaft, d Ruinaulta, bevor er i de Nöchi vo Richenau und Bonaduz zämme mit em Hinterrhii de Rhii bildet, wo bis zum Bodesee abe Alperhii heisst.
Pont-la-Ville FR
Pont-la-Ville (patois [a pɔ̃navəlːa]; tüütsch Ponnendorf, Ponndorf; alem. Bònedorf) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Pont-la-Ville liit ùf, 10 km nordnordöschtlich vam Bezirkshùùptort Bulle ùber dm Greyerzersee. Zue de Gmiin Pont-la-Ville ghöört o d Sidlig Sur Momont. Va de Gmiinflechi si 71,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 16,4 % Waud, 11,3 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Pont-la-Ville si La Roche, Hauteville, Pont-en-Ogoz, Gibloux ù Treyvaux.
Gschicht
Pont-la-Ville isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus Pont la vila.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,9 % gläge.
Religion
87,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 3,9 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 459 Yywoner 92,4 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,6 % Tüütsch ù 3 % anderi Spraache.
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 31 va de 459 Yywohner ggredt.
Linguistik
Linguischdig odr Schprochwisseschafde isch s wisseschafdlige Schdudiere vu de menschlige Schproch.
D Linguischdig kaa mer i drei grobi Kadegorie iideile: s Studiere vu de Form, vu de Bedeutig un vu Schproch im e Zammehang.
Grammadig
Zerschtmols het’s s Schdudiere vu de Schproch ihre Form un Schdrugdure, gnennt Grammadig. Mit Grammadig meint mer s gsamdi mentali Sischdem, wo mit de Schdrugdur vu de Schprooch z duu het. Sel isch es Sischdem, wo de Mensche d Möglichkit git, e schproochlichi Noochricht z formuliere un wiider z entschlüssle. Uffdeilt wird d Grammadig vilmool in selle Kadegorie:
Semandig un Pragmadig
S schdudiere vu de Bedeudig vu de verschiidini Deile vure Schprooch dät mer klassisch iideile in d Semandig un in d Pragmadig.
S isch wichdig, ass mer amerge duud, ass durch de Iifluss vu de moderne Kognizionswisseschafde sel Unterschiid in de moderne Linguischdig nimme unbedingt vu de Meerhit grad so gmacht git. Vilmols meine Forscher, mer kaa d Semandig un d Pragmadig eigentlich nit ussenand aaluege, un eso benütze si als entweder de Begriff „Bedüdig“ oder „Semandig“ für de ganze Bereich zamme.
Anderi Fachbereich
Im wietere Sinn gits au no:
Obmols Linguischdig s wisseschafdlige Schdudiere vu Schproch isch hets no e paarne anderi Diszipline wo mit de Linguischdig öppis z tue händ.
Semioodig als es Bispiil, isch s generelle Schdudiere vu Simbole – obs no in Schprachene isch odr nit isch strittig.
Lidderadurdeorediger schdudiere d liderararische Aawendig vure na Schproch.
Zumol wird d Linguischdig vu vielne andere Wüsseschaftsbereich informiert; wie Psüchologii, Schproochpadologii, Informadig, Kompiuderwisseschafde, Filosofii, Biologii, Menschlige Anadomii, Neurowisseschafde, Soziologii, Antropologii un Akuschdig.
Bahnneigung
[[Datei:Inclination in Elliptical Orbit.png|thumb|A – Objekt
B – Zentralobjekt
C – Referenzebeni
D – Orbitalebeni
i – Inklination]] D' Bahnnaigig oder Inklination vume Himmelskörper isch de Winkel zwische sinere Bahnebeni un ere Referenzebeni. Fer die wird im Sunnesystem maistens d'Ebeni vu de Erdbahn (Ekliptik) gwählt, wo d'Umlaufbahne vu de große Planete un vum Mond vun ere bloß um ainigi Grad abwiiche.
Fer Erdsatellite wählt mer als Referenz die middler Äquatorebeni vu de Erde, ebeso au fer die Bahnbwegig vu Doppelstern. Si wird bi dene maistens als Positionswinkel vu de große Bahnax relativ zum "Himmelskoordinatesystem" (RA, δ) agä.
D'Bahnnaigig isch ains vu de sex Bahnelement vu de klassische Bahnbstimmig un wird fast immer mit i (fer Inklination) bezaichnet. Im Fall vu Keplerbahne (bloß zwai Himmelskörper im Vakuum) isch si konstant un d'Bahnebeni blibt in ihrer Usrichtig under de Fixstern stabil.
Bi gravitative Störige dur "dritti Körper" erliidet d'Bahnnaigig chlaini Änderige, wo dailwiis periodisch si.
Mani Matter
Der Mani Matter (* 4. Ougschte 1936 z Buchsi, † 24. Novämber 1972 ir Nöchi vo Kilchberg ZH) isch e Schwizer Liedermacher gsy. Offiziell het är Hans-Peter Matter gheisse.
Oberboihingen
Bõẽnga (dt. Oberboihingen) isch a Gmaende em Landgraes Esslenga en Bada-Wirttabärg.
Mani Matter
Läbe
Der Mani Matter isch z Bärn ufgwachse u het Jurischt glehrt. Mit sälbergschribnige Bärner Chansons isch er näbebrueflech i Chlytheater und im Radio ufträtte (am Aafang als Mitglid vo de Berner Troubadours) und isch drmit zimlech erfolgrîch gsî. Am 24. Novämber 1972 isch er uf em Wäg zumene Konzert z Rapperschwil bimenen Outounfall um ds Läbe cho.
Oberboihingen
Geografi
Bõẽnga leid am Näggor, ogfär 20 km sideschtlich vo Schduagord. Nåchborgmaendena send Wendleng em Norda, Kircha em Oschda, Nirdeng em Sida ond Ondorẽseng em Nordweschda.
Mani Matter
Würkig
Syni Lieder sy bis hüt i der ganze Dütschschwyz bekannt, und vili Lüt chöi es paar dervo uswändig. Si wärde hüüfig ou vo Chind gsunge, ir Schuel, ir Pfadi usw. Der Mani Matter het ou e sehr e höche Stellewärt unter Bärner Mundart-Musiker. Vili vo ine gseh ihn als Vorbild, oder fasch als Vatterfigur, u syni Lieder wärde hüüffig kopiert.
Oberboihingen
Geografi
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 16,1 % landwirdschafdlichor Fleche, 2,9 % Wald, 6,9 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschdichor Fleche.
Rémilly (Moselle)
Rémilly (Patois Rem'hy, ditsch 1915-18 un 1940-44 Remelach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Pleidelsheim
Bleidelse (amtlich Pleidelsheim) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Oberboihingen
Gmaende
Zo Bõẽnga ghaerd dor Flägga Bõẽnga ond s Hofguad Dachahausa. D Aewohnorzahl leid därzeid bei äbbes ibor 5300.
Rémilly (Moselle)
Geogràfi
Rémilly lijt àn dr Frànzesche Nied, 23 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 220 un 312 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Sit 1813 ghert àui s Derfel Aubécourt (pt. Aubco/Aubeco) züe Rémilly. Ànne 1964 ìsch s Nochberdorf Dain-en-Saulnois (pt. Dain en Sauneu, dt. Dam) ingmeindet worre.
Mani Matter
Würkig
Der Friedrich Kappeler schilderet im Johr 2002 i sinem Dokumentarfilm Mani Matter – Warum syt dir so truurig? s Läbe vom Mani Matter u zeichnet de Yfluss vo desse Chansons nache.
Prévondavaux
Prévondavaux (patois [a prɛvɔ̃daˈvo]; tüütsch Tiefental, Tiefenthal) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geografi
Prévondavaux liit ùf, 7 km nördlich va Moudon i de fryybùrgische Exklave Surpierre. Va de Gmiinflechi si 66,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 30,1 % Waud ù 3,3 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Prévondavaux si Cheiry im Kanton Fryybùrg ù Forel-sur-Lucens, Villars-le-Comte, Denezy ù Combremont-le-Petit im Kanton Waadt.
Gschicht
Prévondavaux isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1177 aus Profunda valle.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 4,8 % gläge.
Religion
44,4 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 30,2 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 63 Yywoner 90,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 7,9 % Tüütsch ù 1,6 % anderi Spraache.
Oberboihingen
Aus dor Gschiichd
Em 12. Jåhrhondord wärded em Codex Hirsaugiensis zomm aerschda Mål on Eberhard de Buggingen Boehenga ond saene båede Briador Erkinbertus ond Bertholdus gnennt. Bõẽnga isch on aldwirttabärgischor Flägga ond isch en dor Reformazio evangelisch wårda. A bsondors schees Haus isch s alde Pfrendhaus, jezzd Pfarrhaus; s schdammd vo 1467 ond isch s eldeschde Pfarrhaus em ganza Landgraes Esslenga. Em Flägga håesd-mor dees Haus ao dor "Haoatwiel".
Verwaldong
Birgermåeschdor isch dor Torsten Hooge.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdaagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Rémilly (Moselle)
Gschìcht
Rémilly ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 840 àls Romeliacum (875 Rumiliaco, 878 Rumeliacum, 964 Reumayum, 1036 Rumilly, 1123 Romeliacum, 1239 Remilley, 1445 Remelach, 1544 Remileyum, 1607 Rémilly, 1614 Rumilly, 1631 Ramilly, 1686 Rumilly, 1699 Rémilly), Dain-en-Saulnois ànne 1450 àls Dein on Salnois (1544 Din, 1594 Dun au Saulnoir, 1631 Dam), Aubécourt 1564 àls Aulbecourt (1631 Aubecourt).
Oberboihingen
Dialäggd
Dor Dialekt vo Bõẽnga isch Middlschwäbisch.
Rémilly (Moselle)
Verwàltung
vun Rémilly ìsch. Rémilly ghert zem Kommünàlverbànd.
Pleidelsheim
Geografi
Bleidelse leit em Oschte vom Necker am Riedbach, rond acht Kilometer nerdlich vo Ludisburg. D Nochbergmoede vo Bleidelse send Murr, Freiberg am Neckar, Ingersheim, Mundelsheim ond Steinheim an der Murr.
Vo dr Gmarkong send 52,9% Landwirtschaftsfleche, 17,8 % Wald, 24,2 % Sidlongsfleche ond 5,1 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Bleidelse gheret s gleichnamig Dorf, s Gheft Sonnenhof ond dr Wohnplatz Kraftwerke.
Gschicht
Bleidelse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 794 em Lorscher Codex (972 Blidoluesheim, 12. Jh. Blidelssheim, 1300 Blidolfishain).
Verwaltong
Bleidelse hot mit dr Stadt Freiberg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Bleidelse ischt dr Ralf Trettner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Paranoia
Paranoia (griechisch paránoia, us  parà „näbe“ und  noûs „Verstand“; wörtlig also „näben em Verstand“, „verruckt“, „waansinnig“) isch im ängere Sinn d Bezäichnig für e psüchischi Stöörig, wo im Middelpunkt von Waanvorstellige stoot. Hüfiger daucht dr Begriff aber in siner adjektiivische Form paranoid uf, wo uf Verfolgigsängst oder Verfolgigswaan hiiwiist. Die Bedroffene liide an ere verzerte Woornämig vo iirer Umgäbig und glaube ass si iine gegenüber findseelig sig und im Extreem bösartig und si wurd verfolge. D Folge gönge vo ängstligem oder aggressivem Missdraue bis zur Überzüügig, ass anderi sich gegen äim wurde verschwööre.
Pleidelsheim
Dialekt
Dr Dialekt vo Bleidelse ghert zom Schwäbisch.
Paranoia
S Spektrum vo de paranoide Reakzioone goot vo nöirootische Forme von ere paranoide Näigig bis zu schweere, psüchotische. Die nöirootischi paranoidi Persöönligkäit isch kennzäichnet dur en überdriibeni Empfindligkäit gegenüber Abläänig und Missdraue. Si näigt drzue, nöitraali oder fründligi Handlige vo andere als findlig oder verächtlig z interpretiere (paranoidi Persöönligkäitsstöörig). Hüfig wärde Partner immer wider und ooni Grund verdächdigt, sexuell ni dröi z si (Iifersuchtswaan), Bedroffeni bestöön uf äigene Rächt und si stritsüchdig, und si si vilmol überdriibe sälbstbezooge.
Pleidelsheim
Literatur
Literatur zum Gräberfeld:
Heftelmacher
Häftlimachr  warad Leid, mo Häftli gmachd hend.
Häftlimacherei
D Gschichd vo de Häftlimachr isch d Gschichd vo de Häftli. D Häftli wared zom Zsemmahalda vo de Kloidr naidig. Vor de Häftli hod ma d Kloidr mid Fibla zsemma ghalda ond soddene Fibla hod ma scho vo dr Schdoizeid gfonda. Dr Nochfolgr vo de Häftli send Knepf.
Häftlimachr send em Middlaldr a oigene Zumfd gwea.
Nachdem d Häftli durch induschdrielle Methoda en dr Prduktioo billigr worra send, send d hanwekliche Häftlimachr ausgschdorba.
Lindenberg im Allgäu
Lindaberg (amtlich Lindenberg im Allgäu) isch a Stadt im Landkrois Linde in Bayern.
Geografi
Lindaberg liit im Weschtallgai Lindenberg an dr Ditscha Alpastroß. Vo dr Gmarkung sin 49,5 % Landwirtschaftsfleche, 20,7 % Wald, 28,9 % Sidlungsfleche un 0,9 % sunschtige Fleche.
Gmuindsdoil
Zua Lindaberg gheret d Derfer Ellgassen, Goßholz, Kellershub, Nadenberg, Ried un Weihers un d Wiiler Manzen un Ratzenberg.
Gschicht
Lindaberg ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 857 als Lintiberc.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 9,9 % gleage.
Religion
73,1 % vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 19,8 % evangelisch.
Verwaltung
Lindaberg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Lindaberg isch dr Eric Ballerstedt.
Dialekt
Dr Dialekt vo Lindaberg ghert zum Bodaseealemannisch.
Pflanzennamen Gressoney
Meie òn bouma òf Greschòneytitsch (Greschòney):
Fahrrad
E Welo (vo, churz für vélocipède ‚Schnällfuess‘; ‚schnäll‘ und pes ‚Fuess‘), isch e Landfahrzeug, wo mäistens zweireedrig (äispuurig) isch und mit Muskelchraft über Bedaal aadriibe wird. Sonderforme wie Dreireeder für Chinder oder Seniore und wie mänggi dreireedrigi Liigreeder sin dreispuurig. Welorikschas und Welotaxi git s in dreireedrige und au in vierreedrige (zwäispuurige) Wersione. Bi Lastewelo git s zwäi-, drei- und vierreedrigi Modäll.
Für zum e Welo im öffentligge Stroosseverkeer z faare dörfe, git s in jedem Land spezifischi gsetzligi Bestimmige.
E Welo het 2013 z Dütschland durchschnittlig 515 Euro kostet. Im erste Halbjoor 2013 si in Dütschland öbbe 1,65 Millione Welo broduziert worde, 2,4 Brozänt weeniger as 2012.
Konstrukzion und Technik
Zu de wääsentlige Baudäil vom ene Welo ghööre:
Gschicht
1817 het dr Forstbeamti Karl Drais e, wie är ere gsäit het, e Laufmaschine baut, wo erst spööter dr Naame Draisine überchoo het. Si het zwäi Reeder gha, wo mä s vordere von ere het chönne stüüre und mä het mit bäide Bäi uf em Boode aagee. Es hät e Alternative sölle si zum Ross, isch aber bald wider vergässe worde.
S erste Welo mit Bedaal isch woorschinlig vo de Franzoose Pierre Michaux und Pierre Lallement erfunde worde (US-Batänt vo 1866). D Bedaal si an dr Achse vom vordere Raad aagmacht gsi. Wil dr Faarer hinder em Raad gsässe isch und noch vorne gstramplet het, isch s Stüüre schwiirig gsi. Mä het dorum dr Saddel über em vordere Raad aagmacht. Drzue het mä s Raad gröösser gmacht und eso schnäller chönne faare. Uf die Hoochreeder het mä richdig müesse uufechlättere, si si aber gföörlig gsi, wil mä liicht het chönne stürze. In de 1880er Joor isch dr Chettiaadriib vom hindere Raad iigfüert worde und es het käi groosses Vorderraad me brucht, drfür isch s Hinderraad im Vergliich zu däm vom Hoochraad wider gröösser gsi. Dr Diamantraame (vo ängl.: „diamond“ = Rhombus) isch erfunde worde, wien er im Brinzip au hüte no existiert.
S Welo isch au für d Entwigglig vom Auti am Ändi vom 19. Joorhundert kritisch gsi und dangg de Welo si au d Stroosse verbesseret worde.
Autonome Region Sizilien
Sizilie (italiänisch und sizilianisch Sicilia) isch en autonomi Region vo Italie.
Geografischi Laag
D Region Sizilie umfasst d Insle Sizilie und die vorglagerete Insle und Inselgruppene. Das sind die Ägadische, Liparische und Pelagische Insle und d Einzelinsle Ustica, Pantelleria und Lampedusa. Im Norde ghöret die Mittelmeer-Insle zum Tyrrhenische, im Süde ehnder zum Libysche Meer. Östlich vo Sizilie liit s Ionische Meer.
Gschicht
Sizilie het als autonomi Region es Sonderstatut, wo sit 1948 bestaht. Bis 2001 isch de Presidänt vo de Regionalregierig (Presidente della Giunta Regionale) dur d Regionalversammlig gwählt worde. 2001 isch d Diräktwahl dur d Bevölkerig iigfüehrt worde und sini Amtsbezeichnig i „Presidänt vo de Region“ (Presidente della Regione) gänderet worde.
Möhlin AG
Mehli (amtlich Möhlin) isch e Gmeind im Bezirk Rhyfälde im Kanton Aargau (Schwyz). Si isch die zweitgröschti Gmeind vom Fricktal und het rund 11'000 Ywohner. Mehli ghört zur Agglomeration vo de Stadt Basel.
Geografii
Öppe 19 Kilometer östlich vo de Stadt Basel lyt Mehli, ybettet zwüsche Jura und Schwarzwald. D Gmei lyt am südlichschte Rand vo de Oberrhynische Tiefebeni am Usgang vom Mehlital uff öppe 300 Meter über Meer. Das 18,8 km² grosse Gmeindgebiet erstreckt sich vom Rhy (280 m ü.M.) bis zum Sunnebärg (632 m ü.M.), und gränzt dodrbi u. a. an d Stadt Rhyfälde, an Kanton Baselland und nördlich an Dütschland. Flächemässig isch Mehli die zweitgröschti Aargauer Gmeind. Dr Ort isch usgsproche langzoge (öppe 3 km) und wird vom Mehlibach durchflosse.
Klima
Bedingt durch verschidenschti Faktore herrscht im Gebiet um Mehli e sehr milds Klima. D Region Mehli-Basel isch die wärmscht Region nördlich vo de Alpe und het bis zu 40 Sunnetäg mehr z verzeichne als s Mittelland. Regelmässig misst d Wätterstation Mehli die höchschte Tämperature vom Land. Am 5. Auguscht 2003 het d Wätterstation Mehli mit 40,3 °C e neue Schwyzer Landesrekord und glichzyttig die höchschti Tämperatur nördlich vo de Alpe gmässe. E regionals Wätterphänomen isch dr berüehmti Mehli-Jet; e Wind, wo bsunders im Winter dr Näbel in dr Rhyebeni vertribt. Das grosse, uf eme markante Rhychnü glägene Melmer Fäld gilt als "Chornchammere vom Fricktal".
Gschicht
Im Johr 794 wird Mehli als Melina erschtmols urkundlich erwähnt, woby dr Name vom Keltische här söll cho. Euse Name isch vom immerno glichnamige Bach abgleited. Melina heisst sovill wie "anschwellendes Wasser". Zu dere Zyt hets uf em Gmeindgebiet vo Mehli mehreri chlineri Wyler geh, wo spöter zämegwachse sind und s hüttige Mehli bilde (Ober- und Unterhof Meli, Ober- und Untermehli, Stadelbach, Rübrg, Niderrübrg und Rappertshüsere denn au).
In dr Pestzyt het sich nordöschtlich vo Mehli, im Nochberdorf Rappertshüsere am Rhyufer, e Tragödie ereignet. Wäge dr Pest isch s ganze Dorf bis uf zwei Fraue usgstorbe. Denn isch dr Gmeindbann vo Rappertshüsere zerscht an Rhyfälde gange, und denn spöter mit Möhli gegene Teil vo Rübrg tuscht worde. No hüt befinde sich im Wald Gränzschtei zwüsche Mehli und em ehemalige Rappertshüsere. Es paar vo ihne stamme vo 1602 und befinde sich im Dorfmuseum Melihus.
Bis zum Fride vo Lunéville im Johr 1801 het Mehli, wie s gsamte Fricktal, zu Öschterrich ghört. Dr Krieg het die über 400-jöhrigi Öschterrichischi Herrschaft beendet und s Fricktal isch 1803 a neu gründete eidgenössische Kanton Aargau agschlosse und dodrmit erschtmols e Teil vo de Schwyz worde.
Mitti vom 19. Johrhundert händ d Rübrger (Ywohner vom nördliche Ortsteil Rübrg/Rybrg) versuecht, dr Ortsteil Rübrg vo Mehli abztrenne. D Rübrgr händ behauptet, scho sit jehär e eigeständigi Gmeind z sy, obwohl sich das nit urkundlich belege loht. Dr Kanton het d Gmeindtrennig abglehnt; nit z letscht dorum, wil Rübrg als eigene Ort finanziell nit hätti überläbe chönne. D Industrialisierig setzt y: D Saline Rübrg werde gründet, d Bözbergbahn wird baut. 1932 wird d Bata Schuefabrik eröffnet. D Grossindustrie und s Gwärb sidle sich in Mehli a; d Suburbanisation setzt y. Mehli wird zur Agglomerationsgmeind vo Basel mit eme Pändlerateil vo über 1/3 vo de erwärbstätige Bevölkerig und zählt dodrmit zum städtische Gebiet.
Charakter und Entwicklig vo dr Gmeind
Mehli isch e typischi Wachstumsgmeind. In de letschte Johrzähnt het sich Mehli vom büürlich prägte Grossdorf zun ere suburbane Chlistadt mit Zentrumsfunktion entwicklet. Aber trotzdem het Mehli in de meischte Ortsteil dr ursprünglichi Dorfcharakter chönne bewahre. Am Ortsrand befinde sich d Neubauquartier "Schalle" und "Breiti", wo überwiegend Hochhüser z finde sind.
Bsunderheit Religion
Mehli stellt e nationali Bsunderheit in Bezug uf d Religion dar. I keim andere Ort in de Schwyz läbe so villi Christkatholike wie z Mehli. Im Dezämber 1872 het d Chillegmeindversammlig beschlosse, die neue Dogme vom Papst (Unfehlbarkeitserklärig & Jurisdiktionsprimat) nit azneh. Dodruff abe isch es zunere erneute Chillespaltig in de ganze Schwyz cho. Katholike händ sich in Römischkatholike, wo die neue Dogme agnoh händ, und Christkatholike, wo bim ursprüngliche katholische Glaube blibe sind, trennt. Hüt läbe in Mehli öppe 1'100 Christkatholike (13 %), 2'200 Reformierti (26 %) und 3'200 Römischkatholike (38 %). Mehli het drey Chille und zwei Kapälle.
Bsundrigs
Im Februar 2013 isch wäg emene Wettbewärb im Schwizer Buur bekannt worde, as en Chriesibaum z Mehli de gröschti vo de Schwiz segi.
Nazareth
Nazaret isch e Stadt im Norde vo Israel.
D Stadt lyt i dr alte Landschaft Galiläa. Sid dr antike Zyt isch es e Sidlig vo Jude und vo arabischi Chrischte gsi.
Nazaret het öppe 75'000 Ywooner, und s nöje Kwartier Nazaret-Illit, was uf düütsch Ober-Nazaret heisst, no öpe 40'000 drzue. I däm Stadtdeil, wo ane 1957 ggründet worden isch, läbe hüt vor allem Jude.
Es git verschideni Vermuetige, was der Ortsname ursprünglech bedütet het; er chönt vom hebräische ne·ṣer cho, wo uf düütsch Zweig heisst; das het vilech mid emene Stamm vom Volch Israel z tue. En anderi Theory seit, d Wurzle wäär na·ṣar, wo Wacht oder Wachdurm heisst.
Für d Chrischte isch Nazaret legendär als Heimetort vom Jesus. I de Evangelie vo dr Bible – wo die erschti schriftlechi Kwelle mit em Ortsname vo Nazaret sind – wird verzellt, ass dört s Huus vo sym Vatter Josef und synere Muetter Maria gsi isch. Es gitt archäologischi Fund, wo zeige, ass d Sidlig i dr biblische Zyt es chlyses Dorf gsi isch. Dr Ärzängel Gabriel sig uf Nazaret choo, heisst’s i dr Bible, und heig dr Maria verchündet, si wärdi d Muetter vom Erlöser. A dere Stell, wo me dänkt ass s Huus vo dr Maria gstanden isch, het me ane 1969 d Verchündigungsbasilika bout.