cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basel
Sportereigniss
2008 isch Basel eini vo de Stedt gsi, wo die europäischi Maischterschaft im Schutte ussdrait worde isch. D Curling-Wältmeisterschaft vo de Herre isch 2012 abghalte worde. Dr Swiss Open im Badminton findet do jedes Johr statt und s jöhrlige Swiss Indoors isch s greeschti Indoor-Tennis-Event in Europa. Öffentligi jöhrligi Sporteräigniss si s Rhiischwümme und dr Stadtlauf.
d Sportaalaage
S Zäntrum vom Basler Sport, für Brofessionelli und Amateur, isch s «Joggeli»: S Swiss Indoors wird in dr Joggelihalle abghalte, und dert isch au s greeschte Schutt-Stadion vo der Schwiz, s Joggeli mit 41'539 Sitzblätz. D Joggeli-Arena isch e modärni Yshockey-Halle. In dr Sportaalaag het s e Stadion für Liichtathletik, Raasefälder, Dennisblätz und Fälder für Rugby, Beachvolleyball und Beachsoccer. Im Schänzli het s Aalaage für Pfärderenne, und im Gaartebaad het s uf 45'150 Kwadratmeter Becki für die ganz Chlyne bis zu de Sportlschwümmer.
Dr Landhof isch e Sportstadion im Wettschtei-Quardier und früener emol s Heimstadion vom FC Basel gsi. Uf dr Schützematte im Bachlätte het s Blätz für Liichtathletik, Schutte und Dennis. Au d Old Boys häi dört ir Stadion. S Stadion Rankhof im Hirzbrunnequardier isch s Heimstadion vom FC Nordstärn und vom 2. FC Basel. Uf dr Pruntrutermatte isch dr Rugby Football Club Basel dehäi.
dr Basler Dialäggt
S alt Baseldytsch hett innerhalb vo de dytschschwyzer Dialäggt e Sonderschtellig – ainersyts us linguistische Grind: S isch als ainzige Weschtschwyzer Dialäggt niideralemannisch, anderersyts gniessts e bsunders Prestige, wo vil mit dr Stadtkultur und au öppis mit dr Fasnacht z tue het.
Dr modärni, alldäägligi Basler Dialäggt aaber het allerdings als wie weniger z due mit em eltere, draditionelle Baseldytsch. Dr Yfluss vo de hochalemannische Dialäggt und vom Hoochdytsch wird greesser und so het sich s alte Baseldytsch zumene nöiere Baseldütsch entwigglet.
Ais vo de bekanntischte baseldytsche Lieder isch Z'Basel an mym Rhy. Das isch es Gedicht vom Johann Peter Hebel, däm bekante alemannische Dichter, wo z Baasel uf d Wält cho isch und wo vonnem sis Dänggmool ufem Santpeterskirchplatz stoot. D Melody zum Lied het dr Franz Wilhelm Abt (1819–1885) ufgsetzt.
Bekanti Baasler Mundartautoore sind:
Alsachimie
Alsachimie ìsch a elsassisch Kemii-Unternamma, wo sii Sìtz z’ Schàlàmpi-n-ìm Owerelsàss hàt. ’S bwìrtschàftet d’ Ìndüschtriiplàttform WEurope àm Rhiikànààl z’ Schàlàmpi un Bàrtena, wo bis 2020 züa dr belgischa Grupp Solvay gheert hàt.
Gschìcht
Dr Produkzioonsschtàndort vum hìttiga-n-Alsachimie àm Rhiikànààl z’ Schàlàmpi-n-ìsch ànna 1954 gäffnet worra. Àm Ààfàng ìsch’r vum frànzeescha-n-Unternamma Rhône-Poulenc bwìrtschàftet worra. Ar hàt schpeeter züa dr frànzeescha Grupp Rhodia gheert, un drnooh züa dr belgischa Grupp Solvay. Àn dr Joohrhundertwanda hàt schuu d’ Schàlàmper Plàttform „Alsachimie“ ghaissa.
Àm 1. Hornung 2020 hàt d’ Grupp Solvay siina Àktiwitääta z’ Schàlàmpi ìn dr näija Gsällschàft Alsachimie verkàuift. Alsachimie gheert zu 51 Prozant züa dr diitscha Grupp BASF un zu 49 Prozant züa dr diitscha Grupp Domo Chemicals. D’ näija Gsällschàft hàt d’ Laitung vu dr Schàlàmper Plàttform WEurope ìwwernumma.
Ànna 2021 hàt Alsachimie a Schtààtsfinànziarung ìm Rààhma vum Wìrtschàftsprogràmm France Relance bikumma. Drzüa ìsch s’ Unternamma mìt’m Label Alsace Excellence üsszaichent worra.
Valgrisenche
Valgrisenche (frankoprov. Vagresèntse) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Valgrisenche ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Geografi
Valgrisenche lyt im Valgrisenche, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bonne, Céré, Chez-Carral, Darbelley, Église (Capoluogo), Gerbelle, La Béthaz, La Frassy, Menthieu, Mondanges, Prariond, Planté, Revers, Rocher, Surier, Usellières. Nochbergmaine sin Arvier, La Thuile, Rhêmes-Notre-Dame, Rhêmes-Saint-Georges, Sainte-Foy-Tarentaise (FR-73) un Tignes (FR-73)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Valgrisenche dr italienisiert Name Valgrisenza drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
Dr Burgermaischter vu Valgrisenche isch dr Riccardo Moret.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Valgrisenche ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Valgrisenche sin 71 Froogebeege wider retuurchuu.
Johannes III. (Byzanz)
Dr '''Johannes III. Dukas Vatatzes''' (, * 1193 z Didymoticho; † 3. Novämber 1254 z Nymphaion bi Smyrna) isch vom 15. Dezämber 1222 bis zu sim Dood dr byzantinisch Kaiser im Exil z Nikaia gsi.
Lääbe
Wäge sine Verdienst as Soldat het en 1222 si Schwiigervater Theodor I. zum sim Noochfolger bestimmt. Er het d Räste vom byzantinische Riich organisiert und het Nikaia zum sterkste und riichste Fürstedum in dr Levante gmacht. Er het d Ostgränze mit eme Abkomme mit de Seldschuke und dr Aasiidlig vo Weerbuure sicher gmacht und het denn aagfange, die öiropäische Bsitz vo sine Vorgänger zruggzeroobere.
Er het si Flotte in dr Egeis gege d Latiiner lo kämpfe und het Rhodos und spööter Chios, Lesbos und Samos zruggerooberet. Im Joor 1225 het si Armee, wo mit fränkische Söldner versterkt gsi isch, d Chreft vom Latiinische Kaiserriich uf offenem Fäld gschlaage und het si fast ganz us Chläiasie usedrängt.
Dr Johannes III. isch dr Schwiigersoon vom Kaiser Friedrich II. gsi. Er het ooni Erfolg brobiert d Chille wider z veräine. Vo dr orthodoxe Chille isch er as dr Johannes dr Barmhärzig häilig gsproche worde (Festdaag: 4. Novämber).
Etzelkofen
Etzukofe (amtlech Etzelkofen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz gsi. Uf de 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Büüre, Froubrunne, Graferied, Limpech, Möuchi, Schaluune u Zauggeried zur Gmeind Froubrunne fusioniert.
Geografi
Etzukofe ligt uf eme Höcherügge zwüsche dr Täuer vo Mülchibach u Brandbach.. D Gmeindsflächi bsteit us 57,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,8 % Waud u 7,1 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Möuchi, Büüre zem Hof, Froubrunne, Graferied, Ifwiu u Schüne im Kanton Bärn u Messe im Kanton Solothurn.
Gschicht
Etzukofe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1302 aus villa Ezenchoven. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,1 % gläge.
Religion
80,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Etzukofe isch dr Christian Wanner (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Etzukofe ghört zum Hochalemannisch.
Fahrni
Gschicht
Faarni isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1299 aus Varne. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,5 % gläge.
Religion
86,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,1 %, CVP 0,6 %, EVP 3,4 %, FDP 3,9 %. GLP 2,5 %, GP 4,5 %, SP 11,0 %, SVP 52,1 %, Suschtigi 7,9 %.
Gmeindspresidänt vo Faarni isch dr Hans Ulrich Wenger (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 715 Ywohner 97,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Faarni ghört zum Hochalemannisch.
Torgnon
Torgnon (frankoprov. Torgnón, töitschu Tornjunh) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Torgnon ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Geografi
Torgnon lyt im Valtournenche, eme Sytedal vum Augschtdal.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Berzin, Champagnod, Champeille, Chantorné, Chaté, Châtelard, Chatrian, Cheille, Chésod, Cortod, Étirol, Gombaz, Mazod, Mongnod (capoluogo), Nozon, Pecou, Petit-Monde, Septumian, Triatel, Valleil, Verney, Vesan Dessous, Vesan Dessus les Roncs. Nochbergmaine sin Antey-Saint-André, Bionaz, Châtillon, Nus, Saint-Denis, Valtournenche un Verrayes
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Torgnon dr italienisiert Name Torgnone drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Politik
D Burgermaischteri vu Torgnon isch d Cristina Machet.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Torgnon ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Torgnon sin 73 Froogebeege wider retuurchuu.
Mont Tendre
Dr Mont Tendre isch e Bärg vom Jura. Sin höchscht Gipfel isch uf 1679 Meter über Meer.
Är isch nit nume dr höchscht Jurabärg vom Waadtland, sondern vom ganze Schwiizer Deil vom Juraboge. Und är isch grad fasch so hööch wie dr allerihöchscht Bärg vom Jura, dr Crêt de la Neige z Frankryych ääne. Chly weniger hööch isch dr Gipfel La Dôle a dr Landesgränzen oben a Saint-Cergue.
D Namensforscher wüsse nid sicher wohär ass dr Bärgname chunt.
Dr oberi Deil vom Bärg chunt wyter ufe as dr Wald, wo uf beide Syte a de Bärghäng stoot. Es het näbe de offene Felsflechine grossi Alpmatte, wo zu dr Alpage du Mont Tendre mit ihrere bekante Bärgwirtschaft Buvette du Mont Tendre ghöre, und drumume sind au no anderi Sennhütte wie die vo den Alpe Pré du Haut und Risel und dr Alp vo Yens zoberscht oben und au uf den Alpe vo Mollens und vo Ballens und uf Pré Anselme i grosse groodete Liechtige chly wyter unden am Bärg. D Alpwirtschaft isch Sach vo dr Alpgnosseschaft Syndicat d'alpage du Mont-Tendre, wo ihre Sitz z Montricher het. D Alpbezirk und d Gmeindgränzen ufem Bärg obe sind wie me s im Jura a vilnen Oorte macht mit trochen uufgschichtete Schteimuure gsicheret. Und es git no anderi Bärghüüser so wie d Cabane du Cunay, e Hütte vo dr SAC-Sekzioon Valdujoux. Si wird as Usgangspunkt für Uusflüüg im Sumer und im Winter bruucht. Über d Kreete vom Mont Tendre goot e schööne Abschnitt vom grosse Wanderwääg über d Jurahöchine. Me het vo dört obe, so wie au vom Näbegipfel vom Châtel im Nordoschte, e gueti Uussicht ufe Gämfersee, zum Nöieburgersee, vo deil Plätz au ufe Lac de Joux hinder em Bärg und bis ad Alpen übere. Vo beide Syte chöme alti Fuess- und Alpwääg und nöji Bärg- und Wirtschaftsstroosse ufd Alpe am Mont Tendre ufe.
Uf em Mont Tendre sind drüü Naturschutzpiet, wo d Waadtländer Sekzioon vo dr Pro Natura derzue luegt, zäme mit dr Alpgnosseschaft und de Gmeinde Montricher und L’Isle. Eis vo dene Areal isch dr Gipfel sälber mit de Schrattefälder; es zelt zu de Schutzpiet vo nazionaler Bedüütig. Es anders isch bim Felschopf Roche Perrause und s dritte gschützte Bärggebiet isch sid 1968 d Matte Châtel d’Arruffens und dr stotzig Hang mit Wald grad näbedra am Tääli Combe de la Verrière. Arruffens isch au en archeologische Fundplatz hööch ufem Bärg obe; me het dört Schpuure vom ene gschützte Dorf mit ere Schteimuure drumume us dr Bronzezyt und dr spoote Römerzyt gfunde; me seit em vo alters häär Châtel d’Arruffens, und d Archäolooge dänke, es sig e Fluchtburg für unsichere Zyte gsi. Am Bärghang oben a Monticher sind i de Wälder, wo deils em Kanton Waadt und deils dr Gmeind ghöre, grossi Waldschutzpiet ygrichtet, si bilde d Réserve forestier de Montricher. Es het uf dene Flechine sälteni Dier und Pflanze.
Uf Le Cunay es Stückli wyt vom Gipfel wägg sind Sände- und Radarstazioone, wo deils dr Skyguide und deils em Schwiizer Milidäär ghöre; z’eerscht hätt s Milidäär sini Aalag ane 2012 ganz doben uf em Gipfel vom Mont Tendre welle boue, eifach zmitzt i regional Naturpark und s Naturschutzpiet ine, so wie s scho drissg Joor früener dört obe e Schüssplatz plaanet het; das isch beides drno wäge de Protescht vom Waadtländer Groossroot und vo de Gmeinde und de Umwältschutzorganisazioone nit ggange und me het en andere Platz füre Antennemascht gfunde; und am Änd het d Armee s Technikhuus vo dr Stazioon bi Le Cunay au no i dr üssere Form vom ene Jurachalet bout, ass es weniger uuffalt i dr schöne Bärglandschaft.
Le Palais
Le Palais (bretonisch Porzh-Lae) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Le Palais lyt uf dr Insle Belle-Île-en-Mer im Atlantik, 45 km vu Vannes un 47 km vu Lorient. Dr hegscht Punkt vum Bann lyt 58 m iber em Meer.
Gschicht
Le Palais isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1579 as Pallay (1719: Saint Palais, 18. Jh.: Le Pallais).
Verwaltig
vu Le Palais isch. Le Palais ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Le Palais ghert zum Bretonisch.
Auhausen
Ahausa (amtlich Auhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Büsweiler
Büswiller (frz. Buswiller, bìs zem 26. Öigscht 1961 Bueswiller, dt. Büsweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Auhausen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 74,8% Landwirtschaftsfleche, 10,8 % Wald, 10,9 % Sidlongsfleche ond 3,5 % sonschtige Fleche.
Büsweiler
Gschìcht
Büswiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 784 àls Buusso vilare.
Auhausen
Gmoendsgliderong
Zua Ahausa gheret d Gmoeddoel s Pfarrdorf Auhausen, d Kirchderfer Dornstadt ond Hirschbrunn, s Dorf Lochenbach, d Weiler Wachfeld ond Zirndorf, d Gheft Heuhof ond Pfeifhof ond s Forsthaus Linkersbaindt.
Gschicht
Ahausa ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 959.
Büsweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Auhausen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2 % gleäge.
Grosser St. Bernhard
Dr Grooss Sankt Bärnhard (it. Colle del Gran San Bernardo, fr. Col du Grand Saint-Bernard, frankoprovenzalisch Col di Gran-Sèn-Bernar) isch e Bass in de Walliser Alpe.
Auhausen
Religion
23 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 76 % evangelisch.
Grosser St. Bernhard
Dr Pass verbindet s Roonedaal im Schwiizer Kanton Wallis mit em Aostadaal und dr italiänische Region Piemont. Er het d Höchi vo 2.469 Meter über Meer.
Dr Bass isch scho in dr Zit vom römische Riich eine vo de wichdigste Übergäng gsi und uf dr Basshöchi isch e Tämpel gstande, wo dr Gott Poeninus verehrt worden isch. Dr erscht, wo dr Bass erwäänt, isch dr Julius Caesar gsi. Ass au dr Hannibal d Alpe do überquert haig, wie me früener mängmol gsäit hed, haltet mä hüte für unwohrschiinlig.
Auhausen
Verwaltong
Ahausa hot mit dr Stadt Eadi ond dr Gmoede Äching, Hoasfarth, Meggesa ond Munning a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Ahausa ischt dr Martin Weiß.
Büsweiler
Verwàltung
vun Büswiller ìsch. Büswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Auhausen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Ahausa ghert zom Schwäbisch.
Grosser St. Bernhard
Im Middelalter isch e grosse Pilgerwääg vo Ängland und Frankrych uf Rom über dä Bärg ggange. Dr Ärzbischof Sigerich vo Canterbury het dr Bass i sym Reisepricht ane 994 erwäänt. Um 1050 het dr Bärnhard vo Aosta uf dr Basshöchi s Hospiz uf em Grosse Sankt Bärnhard gründet, wo em Bass si Name gee het. Do het mä d Hunderasse Bernhardiner as Rettigshund für d Suechi noch Lawine-Opfer züchtet und vor allem dur e Barry, wo meh as vierzig Mensche s Läbe grettet söll ha, wältwit bekannt worden isch. Am 14. Mai 1800 het do dr Napoléon Bonaparte d Alpe uf sim Zug uf Italie überquert. Underwägs hed är im letschde Dorf vor em Bärg, z Sankt Petersburg, no einisch übernachdet.
Vo 1940 bis in d 1990er Johr het dr Bass dr südwestlig Begränzigspunkt vom Schwiizer Reduit bildet, d Zuefahrtswäg uf dr Schwiizer Site si dorum mit Gländhinderniss und Sperrene gege potenzielli Aagrifer gsicheret gsi und hai zuesätzlig dur Artillerii chönne gsperrt wärde.
1905 isch e befahrbari Strooss fertig baut worde. Langi Zit het mä nume im Summer über e Bass chönne. Sit 1964 wird d Strecki s ganze Johr dur e 5,85 km langi Grooss-Sankt-Bärnhard-Dunnel abkürzt.
Leubringen
Löibringe (hochdütsch Leubringen, amtlech französisch Evilard, frankprovenzalisch [nɛvˈlaː/nevˈlaː/nejvˈlaː], franc-comtois [nejvˈleː/nevˈlɛː]) isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Bieu im Kanton Bärn, Schwyz.
Der Ortsteu Magglinge (uf hochdütsch Magglingen u uf französisch Macolin) kennt me wäge der Sporthochschueu.
Geografi
Löibringe ligt am Jurasüdhang oberhaub vo Bieu. Zue dr Gmeind ghöört o no dr Ortsteu Magglinge (dt. Magglingen, frz. Macolin). D Gmeindsflächi bsteit us 29,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 40,4 % Waud, 28,8 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Bieu, Orvin, Lamboing u Twann-Tüscherz.
Gschicht
Löibringe isch zum erschte Mou im Johr 1300 aus Lomeringen gnennt worde, was zum hüttige dütsche Name Leubringen gfüert het.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 2010 si 10,7 % vo de Ywohner Usländer gsi.
Sproch u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2376 Ywoner 60 % Dütsch aus Houptsproch aagää, 34,1 % Französisch u 1,5 % Italiänisch.
Dr Ortsteu Magglinge isch traditionell dütschsprochig, Löibringe zwöisprochig. Dr alt frankoprovenzalisch Patois vo Evilard isch wohrschynlech ir eerschte Heufti vom 20. Johrhundert uusgstorbe.
Religion
54,7 % vo de Ywoner si evangelisch-reformiert, 22,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationaurootswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 11,9 %, CVP 2,7 %, EVP 1,8 %, FDP 16,8 %. GLP 7,0 %, GP 11,3 %, SP 21,6 %, SVP 18,7 %, Suschtigi 8,2 %.
Gmeindspresidänt vo Löibringe isch dr Daniel Nussbaumer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.
Rudolf II. (Burgund)
Dr Ruedolf dr Zwöit (* um 880; † 12. Juli oder 13. Juli 937) isch dr König vo Hochburgund, spöter au vo Niderburgund und e Zyt lang au no König vo Italie gsi.
Er isch as eltischte Soon vom König Ruedolf em Erschte vo Hochburgund uf d Wält cho. Sini Mueter isch d Willa, Dochter vom König Boso vo Niderburgund, gsi.
Für d Gschicht vom alemannische Gebiet isch es wichtig, ass dr Ruedolf dr Zwöit probiert het, sis Land gäge Nordoschte ufs Gebiet vom Herzogtum Schwoobe z vergrössere. Das isch am Afang zimli eifach gsi, wil s bi de Alemanne und de Schwoobe dozmol zu schwäre innere Machtkämpf cho isch und s Herzogtum trum schwach und ungschützt gsi isch. De Burgunder isch es glunge, im Middelland Gebiet bis über s Ämmetaal use und im Jura bis uf Basel z erobere. Au Züri isch für churzi Zyt burgundisch worde, bis denn ane 919 d Alemanne und Schwoobe under am Herzog Burchard d Burgunder i dr Schlacht vo Wintertuur gschlage händ. So sind dr Thurgau und dr Zürigau alemannisch blibe.
Es baar Joor spöter – öppe anne 922 – het dr König Ruedolf em Herzog Burchard und dr Herzogin Regelinda iri Dochter Berta ghürootet, wo jetz Königin vo Burgund gsi isch. Me verzellt vo ire no hüt i vilne Saage vo dr Weschtschwiiz.
921 isch dr Ruedolf zum König vo Italie gwäält worde. Wo e Deil vo de Oberiteliäner gägen iin en Uufstand azettlet het, isch em dr Herzog Burchard mit sim alemannische Uufgeboot über d Alpe z Hilf cho. Uf däm Chriegszug anne 926 isch dr Herzog vo de Iteliäner bi Novara agriffen und umprocht worde.
Anne 933 isch dr Ruedolf mit em König Hugo vo dr Provence überichoo, ass dää sell König vo Italie wärde und dr Ruedolf drfür au s Königrych Niderburgund überchöm. Sider isch s burgundische Rych vo Basel bis as Middelmeer ggange.
Wo dr König Ruedolf gstorben isch, het me ne im königliche Chlooschter Sankt Moritz im Wallis begrabe.
Kunst
Mit em Wort Kunst bezäichnet mä im witiste Sinn jeedi entwiggleti Däätigkäit, wo uf Wüsse, Üebig, Woornäämig, Vorstellig und Intuizioon basiert (Häilkunst, d Kunst frei e Reed z halte, usw.). Im ängere Sinn mäint mä mit Kunst was uusechunnt, wenn e Mensch öbbis broduziert, wo nit äidütig dur Funkzioone festgläit isch. Kunst isch e menschligs Kulturbrodukt, s Resultaat vom ene kreative Brozäss. Am Ändi vo däm Brozäss stoot vilmol s Kunstwärk, aber sit dr Modärne cha s au dr Brozäss sälber si. De Lüt, wo Kunst im ängere Sinn betriibe, säit mä Künstler.
Algemeins über d Kunscht
Sit dr Ufkläärig verstoot mä under Kunst vor allem d Usdrucksforme vo de Schööne Künst :
D Usdrucksforme und Technike vo dr Kunst häi sich sit em Aafang vo dr Modärne stark erwiiteret: z. B. d Fotografii in dr bildende Kunst oder s Comic as Verbindig vo bildender Kunst mit dr Verzellkunst vo dr Litratuur. Zu de klassische Forme vo de Darstellende Künst, dr Muusig und dr Litratuur si d Usdrucksforme vo de Nöije Medie wie Radio, Färnsee und Internet drzuechoo. Die klassischi Iidäilig het spöötistens sit de letschte Joorzäänt vom 20. Joorhundert an Bedütig verloore. Kunstgattige wie d Installazioon oder dr Beriich vo dr Mediekunst kenne die klassischi Grundiidäilig nüm.
Vo wo s Wort chunnt und wie s brucht wird
Die hütigi Bedütig het sich entwigglet, wo mä dr latiinisch Begriff ars mit „Kunst“ uf Dütsch übersetzt het (Leenbedütig), wie zum Bischbil in ars vivendi. Bsundrigs sit em Aafang vo dr Nöizit het dr Begriff immer mee Bedütige überchoo, wil män en nid nume wie früener im Sinn vo „Leer, Wüsse“ brucht het sondern au im Sinn vom Plural Künst as „Kunstgattig“, öbbe autonomi bzw. schööni Künst.
Riedlingen
Riadlenga (dt. Riedlingen) ischt a Stadt em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 54,2 % Landwirtschaftsfleche, 30,2 % Wald, 13,1 % Sidlongsfleche ond 2,5 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Riadlenga gheret d Ortsdoel Riadlenga, Bächenga (Bechingen), Daogadorf (Daugendorf), Grẽanenga (Grüningen), Nuifra (Neufra), Pflõmmera (Pflummern), Zäll (Zell) ond Zwiidorf (Zwiefaltendorf).
Gschicht
Riadlenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 835.
Verwaltong
Riadlenga hot mit dr Gmoene Aedenga, Alda, Dirrmadenga, Ẽslenga, Õlenga ond Uddaweiler a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Marcus Oliver Schafft.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Brauchtom ond Dialekt
Dr Dialekt vo Riadlenga ghert zom Mittelschwäbisch. Bekannt ischt Riadlenga fir s Froschkuttelessa, mo d Gole vo dr Narrezumft Gole 1865 e. V. Riadlenga an dr Fasnet veraastaltet.
Les Sommets du Classique
Les Sommets du Classique isch a internationales Festival fir Klassische Musik ond Jazz mo s seid 2003 geid ond des jeds Joor em Sommr en Crans-Montana en dr Schwiiz abghalda wurd.
Ziel ond Zweck
Les Sommets du Classique isch a Festival mid em Ziel, jonge Talend bekannd z macha, drmöglicha, dass se mid Orchester ond mid ihre Lehrer aufdredda kennad. 2006 isch ondr dr Schirmherrschafd vo dr Martha Argerich s erschde Mol au en Wettbewerb fir Piano abghalda worra.
Fir Kendr geid s au Vraaschdaldonga.
Wer scho drbei war
Seid 2003 send uffdreda: José-Daniel Castellon, Shlomo Mintz , Maciej Pikulski, Pierre Amoyal, Nicholas Angelich, Ophélie Gaillard, Yuri Bachmet , Martha Argerich (Lyda Chen), Mischa Maisky, Gheorghe Zamfir, Michel Legrand, Yvry Gitlis, Natalie Dessay, Estelle Revaz, Alexandre Gurning, Lorenzo Gatto, Elina Bushka, Pavel Kolesnikov, Maya Levy, s «Tel Aviv Orchester», dirigiert vom Barak Tal, und s «Sedunum String Orchestra», Dirigänt Sebastien Bagnoud.
Nama
D Usgoob 2016 vom Festival isch vo dr Grendere, Vorsidsenda ond Machere Christine Rey en «Musique et liberté» omdaufd worra.
Bernau im Schwarzwald
Bernau im Schwarzwald isch e Dorf und e Gmeind im Landchreis Waldshuët z Bade-Württeberg.
Lag
Bernau litt i me Hochdal im Südschwarzwald, südlich vom Feldberg und westlich vom Schluchsee.
S Gmeindegebiet umfasst s Dal vo de Bernauer Alb, e Quällbach vo de Alb, und erstreckt sich vo 800 Meter über NHN bis zum Herzogehorn mit 1415 Meter über NHN.
Joseph Atanga
Dr Joseph Atanga (* 14. Àuigscht 1952 z’ Akok-Bekoe, Kamerun) ìsch a kamerunischer jesüitischer Ordagaischtliger. Vu 1999 bis 2009 ìsch’r Bischoof vu Baffousam gsìì, un sitter 2009 ìsch’r Arzbischoof vu Bertoua.
Bernau im Schwarzwald
Lag
Bernau und d Bernauer ghöre nit zum Hotzewald!
Joseph Atanga
sii Laawa
Dr Joseph Atanga-n-ìsch Mìtglìed vu dr Oordagmainschàft vu da Jesüita worra un hàt àm 11. Jüüli 1987 d’ Priaschterwäih ämpfànga. Àm 22. Jüüni 1999 hàt ìhn dr Pàpscht Johànnis Pooli II. àls Bischoof vu Bafoussam ärnännt. Dr Atanga-n-ìsch àm 18. Septamber 1999 vum Félix del Blanco Prieto àls Bischoof gwäijt worra. Doo drbii sìn d’ Mìtkonsekràtoora dr André Wouking, Arzbischoof vu Yaoundé, un dr Athanase Bala, Bischoof vu Bafia, gsìì.
Bernau im Schwarzwald
Lag
Uf de einte Site cha mer uf St. Blasië/Menzeschwand fahre, uf de Andere noch Todtmoos und uf de dritte is Wiesetal, noch Präg.
Joseph Atanga
sii Laawa
Àm 3. Dezamber 2009 ìsch dr Atanga vum Pàpscht Benedikt XVI. àls Arzbischoof vu Bertoua-n-ärnännt worra, un ìsch àm 30. Janner 2010 ìn daa Bischoofsìtz iigfiahrt worra. Àls Bischoof hàt’r àn dr Grìndung vu dr Kàthoolischa Üniwärsiteet vu Bertoua mìtgmocht. Ìm Oktoower 2018 hàt dr Atanga àn dr Bischoofssynooda ìwwer Jugend, Glàuiwa un Berüafungsäntschaidung mìtgmocht. Doo hàt’r dr Bìldungsmàngel, d’ Àrmüat un d’ Àrwetsloosikait vu da junga Lìtt ìm Oscht-Kamerun ärwäähnt.
Bernau im Schwarzwald
Lag
Zu de Gmeind Bernau ghöre d Ortsteil Kaiserhaus, Altenrond, Riggebach, Dorf mit Goldbach und Poche, Hof, Innerlehen, Schwendele, Oberlehen, Underlehen, Gaß, Weierle. - Im Gmeindsbann liit au s Naturschutzgebiet Duubemoos.
Joseph Atanga
sii Laawa
Ìn dr frànzeescha Farnsahsandung Cash Investigation, wo-n-àm 21. März 2017 uff France 2 üssgschtrààhlt worra-n-ìsch, hàt ma-n-ìm Bischoof Atanga Frooga-n-ìwwer a Kìnderschandung-Sàch gschtällt, vor àllem ìn dr Sekundààrschüal François-Xavier-Vogt z’ Yaoundé, wu Priaschter vu dr Gmainschàft vum hailiga Johànnis Kìnder missbrüücht hatta. Àls Bischoof hatt dr Atanga mehrera Priaschter vu dara Gmainschàft gschìtzt, wo mìt säxüällem Missbràuich ààklàgt worra sìn: ar hatt sìe ìn àndra Lander gsanda, fìr d’ kamerunischa Juschtiz umgeeh.
Bernau im Schwarzwald
Chlima
Pro Johr gheie 1919 Millimeter Schnee. De Niiderschlag litt im obere Drittel vo de Messstelle vom Dütsche Wätterdienscht. Über 99 % zeige niidrigeri Wert a. De trochest Monet isch de Septämber; am meiste rägnet s im Dezämber. Im niiderschlagrychste Monet gheit ca. 1,9-mol meh Räge wie im trocheste Monet. Di johreszitlige Niiderschlagschwankige liige im obere Drittel. In über 95 Prozänt vo allne Orte schwankt de monatlig Niiderschlag weniger.
Joseph Atanga
sii Laawa
Ìm Sommer 2017 han Kàthoolika vor’m Mìnschter vu Bertoua demonschtriart, fìr gega-n-ìm Atanga siina Verwàltung vum Bìschtumm protäschtiara. Ìhm han sa Härrschsìchtigkait un Gschàftsmàcheräi vorgwoorfa.
Bernau im Schwarzwald
Gschicht
1934 sin vier selbständigi Gmeinde im Bernauer Dal, Bernau-Innerlehe (mit Riggebach und Schwendele), Hof, Bernau-Dorf mit Goldbach und Bernau-Usserlehe (mit Kaiserhus, Alterod, Oberlehe, Gaß, Underlehe und Weierle) zu de Gmeind Bernau vereinigt worde. Sither isch d Gmeind im Wesentliche unverändert bliibe, au zu de Zit vo de bade-württebergische Gebietsreform in de 1970er-Johr. 1998 isch s Dorf uf Grund vo der Wiedervereinigung zur bessere Unterscheidung zu Bernau im Schwarzwald umbenannt worde.
Joseph Atanga
sii Laawa
Dr Atanga reedet fliassend Frànzeesch un Anglisch.
Bernau im Schwarzwald
Wirtschaft und Infrastruktur
Di Höhelag mit de lange Winter und chüele Summer und di teilwis extremi und erosionsgfährdeti Hanglag hän d Landwirtschaft erschwert und si wenig ertragrich und praktisch nit mechanisierbar gsi. Me hät fascht nu Herdöpfel apflanze chönne. Und Öpfel- Bire und Zwetschge-Bäum mit wenig Ertrag.
Sällewäg hät scho in de 1930er-Johr de Strukturwandel igsetzt, wo noch em Zweite Weltchrieg verstärkt witergange isch; mer isch vo de Landwirtschaft weg- und zum Fremdeverchehr hiicho. Di Lag vom Südschwarzwald mit Schnee im Winter, chüele Summer und wunderschöne Herbscht hät e fast ganzjöhrigi Tourismus-Saison erlaubt. 1960 isch de erscht Skilift in Betrieb gnoh worde, hütt hät's vier Lift mit Beschneiigsalage, devo zwei mit Fluëtlicht.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
École nationale des ponts et chaussées
D École nationale des ponts et chaussées (ENPC, École des Ponts ParisTech) esch e Technischi Hochschuel vu Paris-Champs-sur-Marne (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der Conférence des Grandes Ecoles und vo der Top Industrial Managers for Europe.
Gschicht
Si isch 1747 als École royale des ponts et chaussées vum Profässor Daniel-Charles Trudaine grindet worre.
Library of Congress
Bedütig
D Library of Congress het meh als 155 Millione Ditel, drunder si: usserdäm die grössti Sammlig vo sältene Büecher in Nordamerika, drunder e Guetebärg-Bible.
Anderi Nationalbibliotheke in de USA
Gschicht
D Library of Congress isch als Forschigsbibliothek vom US-Kongräss am 24. April 1800 gründet worde, nochdäm dr Präsident John Adams dr Regierigssitz vo Philadelphia noch Washington, D.C. verleit het. Sit 1802 wird si vom United States Congress Joint Committee on the Library verwaltet.
5.000 $ si usge worde für Büecher und für d Iirichtig vo dr Bibliothek im neue Kapitol. D Bibliothek het scho öbbe 3000 Bänd gha, wo si 1814 im Britisch-Amerikanische Chrieg abbrennt isch.
Druf het dr Thomas Jefferson em Kongräss si Privatbibliothek als Ersatz zum Chauf abote. Er het in 50 Johr fast 6500 Büecher in verschiidene Sproche über Philosophii, Literatur und Wüsseschaft gsammlet gha. Dr Kongräss für d Sammlig 24.000 $ zahlt und het eso dr Grundstei für e Nationalbibliothek gleit. Dr Jefferson isch überzügt gsi, ass für d Gsetzgäbig alli Theme wichdig siige und das isch immer no s Grundprinzip vo dr Library of Congress.
Spöter het d Bibliothek ihri Beständ as Depositär für e urheberrächtlig Schutz vo Wärk wäsentlig chönne erwiitere. Wär noch em amerikanische Urheberrächt si Wärk het welle schütze, het zwei Exemplar vo siiner Arbet gratis dr Bibliothek müesse ge. Das isch sit 1859 d Funktion vom Patäntbüro, wo denn gründet worden isch. Wäge däm und wägem e Brand, wo zwei Drittel vom Bestand vernichtet het, isch d Library of Congress in ärnsthafti finanzielli Schwiirigkeite cho.
Z Krasnojarsk in Sibirie het dr G. W. Judin en umfassendi Privatbibliothek (öbbe 100.000 Bänd) gha, wo 1906 noch Amerika verchauft worden isch und dr Grundstei für die Russischi Sammlig in der Kongrässbibliothek bildet.
Dr Bibliothekshushalt wird no hüte zum ne grosse Deil vom Kongrass zahlt. Zu de Usgobe ghört au dr Underhalt vo drei beeidruckende Gebäud z Washington, D.C.
Meßstetten
Gmaendeglidorong
Zo Mäßsdedda ghaeret d als weidore Stadtdåel Diarenga (Tieringen), Haarda (Hartheim), Hoaschdedda (Heinstetten), Hossenga (Hossingen), Obrdigisa (Oberdigisheim) ond Ondrdigisa (Unterdigisheim).
Gschicht
Mäßschdetta wurd zom aersda Mål ǎnna 854 urkundlich erweent.
Politik
Mäßsdedda håt mit de Gamendena Nusblenga ond Oberna a Vorwaltdongsgmenschaft voraebart. Schuldes isch dr Frank Schroft.
Seit 2015 isch en dor frijora Kasärn („Zollernalbkaserne“) a LEA ondrbråcht gsae. Zomm Jåresend 2017 isch abr d LAE widor gschlossa wärda, nåchdem d Flichtlengszaala wenichor gwårda send. Durch dr Griag enn dr Ukraine send därzeit (Abrill 2022) ibor 600 Flichdleng deed ondorbråcht. Leengorfrisdig soll nåch-m Wonsch vo Meßsdedda uff-m Gebiid vo dr Kasärn a gemeinsams Gewärbegebiid vo Albsdadd ond Meßsdedda endsdanda.
Ergebnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Milidär
Wäga dr äxponierta Lage sdåd uff-m Weichawang (a Ãheje nordweschdlich vo dr Schdadt) a Luftraumibrwachongsradar. It so ufffellig isch Luftraumibrwachongszendrale ond dr NATO-Gefächtsschdand südeschdlich vo dr Schdadt.
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Mäßsdedda isch Sidwäsdschwäbisch.
Dossenheim an der Zinsel
Duusne (frz. Dossenheim-sur-Zinsel, dt. Dossenheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Duusne ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728.
Verwàltung
vun Duusne ìsch. Duusne ghert zem Kommünàlverbànd.
Rot an der Rot
Rot (dt. Rot an der Rot) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 57 % Landwirtschaftsfleche, 33,5 % Wald, 8,2 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Rot ischt zom erschte Mol gnennt worde um 1100.
Verwaltong
D Schuldese ischt d Irene Brauchle.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Rot ghert zom Mittelschwäbisch.
Christelle Baldeck
D Christelle Baldeck (*1976 z Milhüüsa) ìsch a Wellness-Masseuse un a Schrìftstellera.
Sa ìntressiart sìch um fremda Kültüra, àwer aui um ìhra lokàla elsassischa Kültür. Ìn dr Zitt wo s Elsàss dur d Region Grand Est ersetzt worra ìsch, hàt sìch d Christelle Baldeck fescht fer d elsassischa Identität igstellt. Sa hàt ìm Àlltàg d Schlupfkàppa vu dr elsassischa Tràcht trajt. Sa ìsch a Symbol vu dr elsassischa Identität worra, a Àrt Jeanne d'Arc, wia's d Basler Zeitung gschrìewa hàt.
D Christelle Baldeck hàt mìt em Jean-Noël Kempf a Büech gschrìewa: „Elsass frei“, wo sa dr Sìnn vum Kàmpf fer s frèia Elsàss expliziart. Dàs Büech ìsch ìn zwei Sprocha – Elsassisch un Frànzeesch – gschrìewa.
D àndera Biacher, wo sa scho gschrìewa hàt, bewiisa àss's nìt um a Àblehnung vu da fremda Kültüra geht: Enfin moi (2008), Hot Mail (2008), Sujets tabous (2011).
Nusplingen
Nuschblenga (dt. Nusplingen) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,4 % Landwirtschaftsfleche, 40,7 % Wald, 7,7 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Nuschblenga gheret s Dorf Nuschblenga, d Weiler Diatschdoag (Dietstaig), Haarthef (Harthöfe) ond Hoadaschdatt (Heidenstadt) ond d Heiser Heggedal (Heckental) ond Steighaus.
Gschicht
Nuschblenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1246.
Verwaltong
Nuschblenga hot mit dr Stadt Messschdetta ond dr Gmoe Oberna a Verwaltongsgmoedschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Jörg Alisch.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Nuschblenga ghert zom Schwäbisch.
İznik
İznik (griechisch Νίκαια, Nikaia; latinisch Nicaea; au Nicäa, Nikäa oder Nizäa) isch e Stadt am İznik-See und e Landchreis vo de Provinz Bursa i de Türkei.
Gschicht
I de Spatantike het Nikaia zu Byzanz ghört. Es hend zwei ökumenischi Konzil vom Christetum det stattgfunde: s erste 325, s zweite 787. Vo de Eroberig vo Konstantinopel 1204 bis 1261 het es Kaiserriich Nikaia bestande, wo die byzantische Riichstradition und de orthodoxi Glaube witergfüehrt het.
1331 isch d Stadt zum Osmanische Riich cho. Für churzi Zyt isch İznik d Hauptstadt vo de Osmane gsi. Under irer Herrschaft isch İznik zumene Zentrum vo de Keramik-Produktion worde. Us em 14. Jahrhundert stammet no zwei Moschee, d'Hacı Özbek und d'Yeşil oder Grüeni Moschee.
Blenio
Blenio (lombardisch Bregn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Olivone im Bezirk Blenio.
Geografi
Dr Bann vu dr Gmai umfasst s ober Bleniodal. Uf däm Gebiet, wo sich vom Greinapass bis zum Lukmanierpass erstreckt, sind d Quälle vom Brenno und zwee Stauseeä. D Nochbergmaine sin Malvaglia, Acquarossa, Faido, Campello, Calpiogna, Mairengo, Osco un Quinto im Kanton Tessin un Medel, Vrin, Vals un Hinterrhy im Bünderland.
Gschicht
D Gmai Blenio isch entstande am 22. Oktober 2006 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Aquila (mit dr Wyler Dangio, Grumarone, Pinaderio un Ponto Aquilesc), Campo, Ghirone (mit dr Wyler Baselga, Cozzera un Aquilesco), Olivone (lombard. Rivöi, rätorom. friejer Luorscha) un Torre. Aigetli hätt die Fusion scho im Friehjohr 2006 solle stattfinde, aber e Yysproch vu dr Gmai Aquila het zuen ere Verzegerig gfiert. Am 18. April 2006 het s Bundesgricht die Chlag abgwise.
Aquila isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1196 as Aquili, Campo 1205 as Campo, Ghirone 1200 as Agairono, Olivone as 1193 Alivoni (1205 Orivono, Torre 1182 as Turre.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Blenio isch dr Marino Truaisch.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Blenio ghert zum Ticinese.
Henriette Obermüller
D Henriette Obermüller, ab 1854 Obermüller-Venedey (* 5. April 1817 z Charlsrue, Baade; † 20. Mai 1893 z Oberwyyler bi Badewyyer) isch e baadischi Demokraati, Fraueräächtleri un Dailnämeri an dr Baadische Revoluzioon 1848/49 gsii.
Lääbe
D Henriette Obermüller isch anne 1817 as Doochter vum Charlsruer Beamte Carl Theodor Obermüller un sällem syre Frau uf d Wält chuu. Si het e umfassendi Schuelbildig iberchuu. Ire Vater, wu freidänkerisch un em Aadel un dr Chilche gegeniber kritisch yygstellt gsii isch, isch dr Grund gsii, wieso d Henriette Obermüller scho bal Aahängeri vu demokraatische Idee wooren isch, drotz ass si vu dr Mueter konservatiiv ufzooge wooren isch. Au iri Brieder un Kusäng sin in dr demokraatische Beweegig aktiv woore.
Anne 1837 isch di Zwanzgjeerig vu dr Bolizei erfasst woore, wel si drei vu ire Kusäng vermuetli bi dr Flciht unterstitzt ghaa het, wu bim fääl gschlaane Frankfurter Wachestuurm mitgmacht ghaa hän. Im nämlige Joor het si dr Gustav Obermüller, en andere Kusäng vun ere, ghyroote un isch mit däm uf Le Havre z Frankreich zooge, was si vor wyitere Ermittlig dur di baadisch Bolizei gschitz het. Iri kriisegschittlet Ee isch e raini Vernumpftee gsii un isch chinderloos bliibe, nume s gmainsam demokraatisch Engaschmänt het d Henriette mit irem Mann verbunde.
Anne 1845 isch s Baar retuurchuu uf Baade un het in dr Zyt druf e Wyyhandel z Durlach ufböue. Bal sin d Henriette Obermüller un ire Mann in Kontakt drätte mit liberaale, demokraatisch-republikaanische Gruppe un hän däne ire Huus as Dräffpunkt z Verfiegig gstellt. Au bolitisch isch Eebaar aktiv woore, het zem Byschpel bi dr Neiorganisazioon vu dr Buurgerweer vor Ort mitgmacht un bolitischi Foorderige verfasst wie die „nach einem Parlament für ganz Deutschland“. Si hän bi dr Verainsbeweegig mitgmacht, wu ufchuu isch, un dischpetiert mit liberaale Perseenligkaite wie em Lorenz Brentano un em Johann Adam von Itzstein, hän aber au Strytgsprääch gfiert mit Lyt, wu bolitisch andersch dänkt hän. Äng verdröut isch d Henriette Obermüller gsii mit em Karl von Langsdorff, villicht hän si au ne Liebschaft ghaa.
In dr Zyt vu dr Revolution 1848/1849 isch s Baar Obermüller bi vyl Volksversammlige derby gssii. D Henriette Obermüller het dr revolutioneer Verein der Demokratinnen Durlach’s grindet un fir e Freiwillige-Bataillon e roote Faane mit dr Ufschrift „Siegen oder Tod“ gnaait. In dr Kämpf im Juni 1849 isch si sälber as ainzigi Frau bis an d Barrikaadefront groote un isch, wu d Revoluzioon niidergschlaa wooren isch, fir chuurzi Zyt ins Elsass un d Schwyz gflichtet. Wu si retuurchuu isch, isch si verhaftet woore. Nääbe sällem Faane sin ere verschiideni revolutioneeri Umdriib un Ufruef zue Gwalt voorgwoorfe woore. Si isch wäge Hoochverroot aagchlagt un zuen ere Gfängnisstroof verurdailt woore, wu si im Gfängnis z Durlach abghockt het. saß. Aafangs 1850 isch si geg Kauzioon freigloo woore, isch aber unter Ufsicht vu dr Bolizei un Huusarräscht bliibe. Ire Mann isch au verurdailt woore un isch anne 1853 an Tuberkulose gstoorbe, ere Sppotfolg vu syre Gfangeschaft.
Im Joor druf het d Obermüller in ere zwoote Ee dr Demokraat un eemoolig Barlemäntaarier vu dr Nazionaalversammlig Jacob Venedey. S Baar het e glicklig Ee gfiert un meereri Chinder ghaa, dodrunter dr speeter baadisch Landdaagsabgoordnete Martin Venedey. D Familie het zeerscht z Züri gwoont, derno z Haidelberch un schließli z Oberwyyler bi Badewyyler im Schwaarzwald, wu s Baar ab 1860 e wiirtschaftli erfolgryychi Pänsioon ghaa het.
Ab 1866 het si d Henriette Obermüller-Venedey wider steerker aktiv in dr Bolitik un dr Frauebeweegig engaschiert. Si isch Mitgliid in dr Association internationale des femmes z Gämf woore un het bi verschiidene Zytige gschafft wie em Journal des femmes. Im Oktoober 1869 isch d Familie fir e halb Joo ruf Berlin gange, wu s Baar si mit verschiidene Berliner Intellektuälle droffe het. E Verainigung vu Dytschland unter preußisch-monarchistischer Hegemony hän di baide abgläänt.
Noch em Dood vu irem Mann 1871 het si si zrugzooge un si uf d Familie un d Pänsioon kunzäntriert.
Speeteri Rezäpzioon
Anne 1999 het d Birgit Bublies-Godau d Daagebiecher vu dr Henriette Obermüller as Buech uuesegee. S Inträssi an dr Publikazioon het derzue gfiuert, ass d Stadt Charlsrue im Joor druf e Strooß in dr eschtlige Siidstadt no dr Obermüller gnännt het.
Glarus Süd
Glaris Süd isch e politischi Gmaind im Kantuu Glaris.
Geografii
Zur Gmaind Glaris Süd ghört s Grosstal, das isch s hinderi Linthtal, und s Chliital, das isch s ganzi Sernftal. De tüüfschti Punggt vu dä Gmaind isch au glichzytig där nördligscht Punggt, und där isch uf Er isch z Mitlödi under de Brugg, wo vu Holestai über d Linth uf Eneda füert.
De höggscht Punggt vu de Gmaind isch där gliich wie der vum Kantuu, er isch im Süde vu de Gmaind und isch de Gipfel vum Tödi, mit enere Höchi vu.
Vo Aafang 2011 aa bis Endi 2014 isch si mit enere Flechi vu 430 km² di gröschti politischi Gmaind vu de Schwiz gsi, sithär isch Scuol weg de Fusion um 8,63 km² grösser. Als Vergliich zur Flechi; de Kanton Basel-Stadt het 37 km², beed Kantön Appezäll händ zemme 416 km².
Gschicht
Die Gmaind isch im Rahme vu de Glarner Gmaindsreform per 1. Jänner 2011 entstande, wo di bishärige Gmainde Betschwande, Bruwald, Elme, Engi, Hasle, Linthel, Luchsige, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwande, Schwändi und Sool zu de nüüe Gmaind Glaris Süd fusioniert händ.
Bevölkerig
D Gmaind git uf ihrere Website d Bevölkerig per 31. Dezember 2016 mit 9'797 Iiwohner a.
Verchehr
D Gmaind isch vu Ziegelbrugg über Glaris z Tal hindere bis Linthel mit ere Strass und ere Linie vu de SBB erschlosse. Ab Schwande wird s Sernftal uf de Strass mit eme Busbetriib bis Elme bedient. I früenrige Zite isch au döt a Bähnli gfahre. Ab Linthel fahrt e Standsailbahn uf 1'256 m is autofrei Bruwald ufe. Im Winter isch s Sernftal und s hindere Linthtal e Sackgass für Motorisierti. I de Summermönet, wänn d Strass über de Chlause offe isch, cha me via Urnerbode uf Altdorf fahre, mit eme private Fahrzüg oder mit em Postauto.
Kanton Benfeld
Dr Kànton Banfald ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Schlettstàdt-Erstain im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Banfald grindet worre. We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete Dischtrikt Schlettstàdt kumme.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Bàrr nej züegschnitte worre. Àm 10. Fewer 1806 ìsch üs em Arrondissement Bàrr s Arrondissement Schlettstàdt worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Eerstain ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton wìdder e Teil vum Arrondissement Eerstain gsin, we àm 24. Mai 1974 mìt em Arrondissement Schlettstàdt zem Arrondissement Schlettstàdt-Erstain zàmmgelejt worre ésch.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Ewernàhn un dr und Kànton Erstain granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn dr Kànton Màrckelse un dr Kànton Schlettstàdt un ìm Weschte àn dr Kànton Bàrr.
Gmeine
D greschte Gmein vum Kànton ìsch Banfald mìt ìnsgsàmt 5.260 Inwohner ànne 2006 gsin.
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Banfald 13 Gmeine ghet:
Valpelline
Valpelline (frankoprov. Valpeleunna) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Geografi
S Dorf Valpelline lyt im Valpelline, eme Sytedal vu däm Daal, wo us em Augschddaal zum Gross Sankt Bärnhardspass füert.
Zue dr Gmai ghere d Wyyler La fabrique, Chez-les-Chuc, Bovet, Les Moulins, Arliod, Cumet, La Moule, La Forge, Chef-lieu, Prailles, Vignettes, Cheillon, Frissoniaz dessous, Frissoniaz dessus, Chez Cailleur, Chozod, Sémon, Lavod, Thoules dessous, Thoules dessus, Lo Berrio, La Clayvaz, Les Ansermin, Gonté, La Veulla. Nochbergmaine sin Doues, Ollomont, Oyace, Quart, Roisan un Saint-Christophe
Gschicht
Dr Ortsname hed mid em Name vum Gott Poeninus z tue, wo d Kelte uf em Bärnhardspass vereert hend.
Politik
Dr Burgermaischter vu Valpelline isch dr Claudio Restano.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Valpelline ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Valpelline sin 67 Froogebeege wider retuurchuu.