cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Münchenwiler
Politik
Gmeindspresidänt vo Münchewiler isch dr Peter Santschi (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 434 Ywohner 91,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 4,8 % Französisch u 0,7 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Münchewiler ghört zum Hochalemannisch.
Offemont
Offemont (ditsch Offemundt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Gschìcht
Offemont ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1324.
S Gebiet um Offemont hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Marxzell
Marxzell (sidfränkisch Markszell) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Offemont
Verwàltung
vun Offemont ìsch. Offemont ghert zem Kommünàlverbànd.
Marxzell
Geografi
Marxzell lyt im Albdal im Nordschwarzwald.
Offemont
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Offemont ghert zem Franc-Comtois.
Marxzell
Geografi
Vum Bann sin 19,9 % Landwirtschaftsflechi, 72,5 % Wald, 7,3 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Marxzell ghere d Ortsdail Burbach, Pfaffenrot un Schielberg.
Verwaltig
Marxzell ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.
D Burgermaischteri vu Marxzell isch d Sabrina Eisele.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Marxzell ghert zum Sidfränkisch
Federico Fellini
Federico Fellini (* 20. Januar 1920 z Rimini; † 31. Oktober 1993 z Rom) isch en italiänische Filmmacher gsi. Er gältet as äine vo de wichdigste Autorefilmer vom 20. Joorhundert. Si Stil isch e Mischig vo Fantastik und ere barocke Bildersprooch. Er het fümf Oscar überchoo, mee as jeede andere in dr Kategorii für dr Best Fremdi Film.
Dr Fellini het si Karriere as Schurnalist und Dräibuechautor aagfange. In de 1950er Joor isch er Reschissöör worde. Er het mit La Strada (1953–1954) en Oskar überchoo und La dolce Vita het 1960 z Cannes die Goldigi Palme überchoo und isch e Kasseschlaager worde. Mit sim 8½ (1962), wo vil vo sinere Biografii din isch, het er em Experimentalismus d Richdig aagee. Er het bis am Aafang vo de 1990er Joor Film gmacht, im Ganze vierezwanzig.
Strange Days (Album)
Strange Days isch s zwait Studioalbum vu dr US-amerikanische Rockband The Doors. S isch am 25. Septämber 1967 bi Elektra Records uusechoo. S Musikmagazin Rolling Stone het s uf em 409. Blatz in d Lischt vu dr 500 beschte Albe vu allne Zyte ufgnuu. D Lieder sin in dr Johr 1965 bis 1966 gschribe un vu Merz bis Mai 1967 bi Sunset Sound Recorders z Hollywood (Kalifornie) ufgnuu wore.
8. Februar
Dr '''8. Februar''' isch dr 39. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 326 (in Schaltjohr 327) Däg bis zum Änd vum Johr.
Saint-Brieuc-de-Mauron
Saint-Brieuc-de-Mauron (Gallo Saent-Berióc, bretonisch Sant-Brieg-Maoron) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Brieuc-de-Mauron lyt 57 km vu Vannes un 84 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 52 m un 113 m iber Normalnull.
Verwaltig
vu Saint-Brieuc-de-Mauron isch. Saint-Brieuc-de-Mauron ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Brieuc-de-Mauron ghert zum Gallo.
Impressionismus (Musik)
As Muusig vom Impressionismus bezäichnet mä e Stiilrichdig in dr Muusig vo öbbe 1890 bis öbbe 1920. Iire Hauptverdräter isch dr franzöösisch Komponist Claude Debussy gsi.
was dr Impressionismus isch
Grad wie dr Impressionismus in dr Moolerei und dr Litratuur brobiert dr musikalisch Impressionismus Iidrück vo Augeblick darzstelle. Us däm Grund konzentriere sich d Komponiste nit uf d Form vo dr Muusig, so wie s zum Bischbil in dr Wiener Klassik und dr Romantik dr Fall gsi isch, sondern uf s Klangbild. D Ufgoob vo däm Klangbild, äänlig wie die vom ene Bild vo der impressionistische Moolerei, isch s, ass es däm wo zueloost d Stimmig und d Atmosfääre vom ene Augebligg duet vermiddle. Drbii goot s um subjektivi Iidrück und nit um konkreti materielli Äigeschafte. Dur d Bildig und Witerverarbäitig vo dene Klangbilder entstoot e verschwummnigs Gsamtbild, wo mä mäistens käni feste Forme din cha finde
Universität Straßburg
De Üniversität Strossburi ésch üss de protestantisch Gymnasium hervorgange, wo de Jean Sturm od´r Johannes Sturm 1538 begrindet het.
Gschicht
1556 ésch`s Gymnasium én de Rang vun e Akademie g´stellt wore, 1621 ésch`s e Universität un 1631 künnijlich Universität wore.
1681 ésch Strossburi vun d´Armee vum "Sunnenkünni" ing´nomme worre.
Aach ze frànzeeschi Zite het de Universität noch bekannti Studente üss Ditschlànd g´het. Aaner vun´ne ésch de Goethe gsin, wo do 1770/71 (Rächt) studiert het (nochdäm siner Vàt´r g´maant het, ass´r in Leipzig zue véel Zit én Auerbachs Keller zuegebroocht het). De Vorlesunge sin vor de Franzeesch Revolution noch uff Ditsch g´hàlte gsin. Georg Büchner het ze Strosburi 1831 sin Medizinstudium àng´fange (un´s aach dort ferti g´màcht noch de Flucht üss Hesse-Darmstadt noch de Entdeckung un Konfiszéerung vun sinem Trakt "Der Hessische Landbote"). Zue där Zit, noch Revolution, napoleonisch un Restaurationszit sin b´sundersch de Natürwissenschafte (wo domols Frànkrich aach führend war) gànz én frànzeesch´r "Hànd" gsin. Numme én Theologi un Geisteswisseschafte ésch villicht noch e ("àlt-")elsassisch´r od´r e ditscher Influss iweri gsin.
Én de 1970er Johre ésch de Universität Strosburi uffteilt wore:
Sider am 1. Janer 2009 heissa dia Universitäda neï L'Université de Strasbourg.
Gotan Project
Gotan Project sin e Muusiggruppe us Paris. Gründigmitglider sin dr Philippe Cohen Solal, dr Eduardo Makaroff und dr Baasler Christoph H. Müller, wo 1987 mit synere Gruppe Touch El Arab e Hit in merere Länder ghaa hed: "Muhammar", en elektronische, pseudo-arabische, humoristische Pop-Hit. Syne elektronische Wurzle blybt der Christoph Müller au bi Gotan Project dreu: Gotan Project erneuered dr Tango mit Yflüss us Electronica und HipHop. Dr Name Gotan isch Lunfardo und bedütet 'Tango' (Gotan: us em Wort Tango dur s Usdusche vo de Silbe).
Zenon (Kaiser)
Dr Zenon,, latiinisch Flavius Zeno, († 9. April 491), isch vom 29. Januar 474 bis zu sim Dood dr oströmisch Kaiser gsi. As Elläiherrscher het er Novämber 474 afo regiere. Si Herrschaft isch vom ene 20 Moonet lange Exil vom Januar 475 bis August 476 underbroche worde.
Im Zenon si Regierigszit isch brägt gsi vo Volksufständ und Kämpf zwüsche religiöse Extremiste. Ussepolitisch isch er eender erfolgriich gsi und het d Posizioon vom Oströmische Riich chönne stabilisiere. Gegen e Undergang vom weströmische Kaiserdum (476 bzw. 480) het er nüt chönne mache. Formal isch er vo denn aa dr Kaiser vom ganze Römische Riich gsi, het sich aber uf d Verdäidigung und Konsolidierig vo Ostrom konzentriert. Dr Köönig vo de Ostgoote, dr Theoderich, won en im Balkan bedroot het, het er uf Italie gschickt zum dr Odoaker, wo dört gherrscht het, z stürze.
Aphorismus
En Aforismus isch en äinzelne Gedanke, wo us nume äim Satz oder us wenige Setz sälbständig cha bestoo, oder wie s dr Theodor Fontane (1819–1898) gsäit het: „Ein guter Aphorismus ist die Weisheit eines ganzen Buches in einem einzigen Satz.“ Vilmol formuliert er e bsundrigi Iisicht rhetorisch kunstriich as allgemäine Sinnspruch (Sentänz, Maxime, Aperçu oder Bonmot). Gflügleti Wort und puäntierti Zitat gälte litratuurwüsseschaftlig nit as Aforisme.
Zenon (Kaiser)
Wo dr Zenon am 9. April 491 gstorbe isch, het sich si Frau Ariadne mit eme füerende Mitgliid vom Hoof, em Flavius Anastasius, verhürootet und iin zum Kaiser gmacht.
Aphorismus
Zu de aforistische Stilmiddel ghööre d Paradoxii, z. B. „D Gschicht leert, wie mä si felscht.“ oder „Bevor i mi due ufrege, isch s mer grad egal.“, dr Alogismus, z. B. „Si blutti Fraue intelligänt?“, d Dobbeldütikäit, z. B. „Analfabeete müesse diktiere“, d Ironii, z. B. „Bakterie? Chliinigkäit!“ und Wortspiil. (Alli Bischbil in däm Absatz stamme vom Stanisław Jerzy Lec.)
Leo II. (Byzanz)
Dr Leo II. (, * August/Septämber 467; † Novämber 474) isch im Joor 474 e churzi Zit byzantinische Kaiser gsi.
Dr Leo isch dr Soon vom Zenon und dr Ariadne, dr Dochder vom Leo I. und dr Verina gsi. Nochdäm dr Caesar Patricius besitigt gsi isch, isch dr Leo as dr neggst männlig Verwandti vom Leo I. im Oktober 472 zum Caesar und Dronfolger erhoobe worde. E Joor druf, woorschiinlig am 17. Novämber 473, isch dr Bueb zum Augustus und Mitkaiser ernennt worde.
Neckargerach
Neckargerach (sidfränk. Geerisch, elter Geerich) isch e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Neckargerach lyt am Necker an dr Burgestroß zwische Heidelberg un Haalbrunn, im Naturpark Neckartal-Odewald.
Dr Baan bstoht us 40,4 % Landwirtschaftsflechi, 44 % Wald, 11,8 % Sidligsflechi un 3,9 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Neckargerach ghere d Ortsdail Guttenbach un Neckargerach.
Gschicht
Neckargerach sich zum erschte Mol gnännt wore anne 976 as Geraha. Am 31. Dezämber 1972 isch Guttenbach yygmaindet wore.
Verwaltig
Neckargerach het sich mit dr Gmaine Binau, Waldbrunn un Zwingeberg zum Gmaiverwaltigsverband „Neckargerach-Waldbrunn“ mit Sitz z Neckargerach zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Norman Link.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Neckargerach ghert zum Sidfränkisch.
Differentialgleichung
E Differenzialgliichig (vilmol mit DGL oder DG abkürzt) isch e mathematischi Gliichig für e gsuechti Funkzioon vo äinere oder meerere Wariable, wo din au Abläitige vo dere Funkzioon vorchömme. E Hufe Naturgsetz chönne as Differenzialgliichige formuliert wärde. Si sin dorum e wääsentligs Wärkzüüg vo dr mathematische Modellierig und beschriibe, wie sich die verschiidene Gröössene im Bezuug zunenander ändere. D Analysis undersuecht iiri Löösigstheorii. Für vili Differenzialgliichige git s käi expliziti Daarstellig von ere Löösig, und dorum spiile numerischi Verfaare wo dur Nööcherige Löösige finde, e wääsentligi Rolle.
Tüpe vo Differenzialgliichige
Mä underschäidet verschiideni Tüpe vo Differenzialgliichige. Ganz grob cha mä si in gwöönligi, parzielli, differentiell-algebraischi, stochastischi, retardierti und integro-differenzielli iidäile.
Gwöönligi Differenzialgliichige
Wenn die gsuechti Funkzioon nume vo äinere Wariable abhängt, so reedet mä von ere gwöönlige Differenzialgliichig. Es chömme nume gwöönligi Abläitige noch dr äinzige Veränderlige vor.
schribt, so säit mä si sig implizit.
Wenn d Differenzialgliichig noch dr höggste Abläitig ufglööst isch, d. h. es gältet
so säit men ere explizit. In de Aawändige isch s äifacher expliziti gwöönligi Differenzialgliichigen mathematisch z verarbäite. Dr höggste Abläitigsordnig n, wo vorchunnt, säit mä Ordnig vo dr Differenzialgliichig. Zum Bischbil het en expliziti gwöönligi Differenzialgliichig vo dr 1. Ordnig d Form Es git en abgschlossnigi Löösigstheorie für expliziti gwöönligi Differenzialgliichige.
Parzielli Differenzialgliichig
Wenn die gsuechti Funkzioon vo meerere Wariable abhängt und wenn s in dr Gliichig parzielli Abläitige noch mer as äinere Wariable git, so reedet mä von ere parzielle Differenzialgliichig. Parzielli Differenzialgliichige si e groosses Fäld und d Theorii isch mathematisch nit abgschlosse. D Forschig beschäfdigt sich zur Zit mit meerere Gebiet.
E Bischbil isch die sogenannti Wermiläitigsgliichig für e Funktion u(t,x)
Mä underschäidet verschiideni Tüpe vo parzielle Differenzialgliichige. Zerst git s lineari parzielli Differenzialgliichige. Bi deene chömme die gsuechti Funkzioon und iiri Abläitige linear in dr Gliichig vor. D Abhängigkäit in Bezuug uf die unabhängige Wariable cha aber durchus nitlinear si. D Theorii vo de lineare parzielle Differenzialgliichige isch am witiste fortgschritte, aber es feelt no vil, bis si abgschlosse isch.
Mä reedet von ere semilineare Gliichig, wenn alli Abläitige vo dr höggste Ordnig linear ufdräte, aber nit d Funkzioon sälber und d Abläitige vo de niidrigere Ordnige. E semilineari Gliichig isch scho schwiiriger z behandle.
Von ere kwasilineare parzielle Differenzialgliichig schwätzt mä, wenn d Koeffiziäntefunkzioone vo de höggste Abläitige zuesätzlig vo niidrigere Abläitige und vo dr umbekannte Funkzioon abhänge. Grad im Gebiet vo de kwasilineare Gliichigen git s zur Zit die mäiste Resultaat.
Wemm mä käi lineari Abhängigkäit in Bezuug uf die höggste Abläitige cha feststelle, säit mä vo dr Gliichig, si sig e nitlineari parzielli Differentialgliichig oder e vollständig-nitlineari parzielli Differenzialgliichig.
Bsundrigs intressant im Gebiet vo de parzielle Differenzialgliichige sin d Gliichige vo dr zwäite Ordnig. In dene Spezialfäll git s no witeri Klassifikazionsmöglikäite.
Aawändige
E Hufe Fenomeen in dr Natur und dr Technik chönne dur Differenzialgliichige und mathematischi Modäll, wo ufe ene ufbaut si, beschriibe wärde. E baar tüpischi Bischbil si:
S Fäld vo de Differenzialgliichige het d Mathematik aadriibe. In vile Däilgebiet forscht mä hüte an de Existänz-, Äidütigkäits- und Stabilidäätstheorie vo verschidnige Tüpe vo Differenzialgliichige.
Aislingen
Oeslenga (amtlich Aislingen) ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.
Geografi
Vo dr Gmarkong send 75,8% Landwirtschaftsfleche, 8,5% Wald, 9,6% Sidlongsfleche ond 6,1% sonschtige Fleche.
Strengelbach
Strängubach (amtlich Strengelbach) isch e Gmeind vom Bezirk Zofige im Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf lyt im Wiggertaal. Es isch am Weschtrand vo dr breite Ebeni. Im Oschte, wisawi vo Zofige, louft d Gmeindgränze dr Wigger und dr Autobaan A 2 noo. Im wytläufige Gmeindbann sind d Wiiler Dörfli, Hard, Äsch, Egg und Weier. Ganz im Norde vom Dorfbiet foot bim Wiggerwehr dr Kanal vom Äschwuhr aa.
Kanton Vannes-3
Dr Kanton Vannes-3 (franzesisch Canton de Vannes-3, bretonisch Kanton Gwened-3) isch e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Vannes. Dr Kanton isch zum 22. Merz 2015 grindet wore.
Gmaine
Zum Kanton ghere fimf Gmaine un e Dail vu dr Stadt Vannes:
Strengelbach
Geografy
Strängubach het zwöi grossi Waldareal, dr Dörfliwald und dr Ramooswald. Im Dörfliwald isch d Liechtig vo Sankt Ueli mid emene alte Puurehuus, wo under Dänkmolschutz stoot.
Z Strängubach hets zwöi Industrie- und Gwärbgebiet mit vil Fabrigge. D Gwärbzone Bleichi-Wescht lyt zwüsche dr Wigger und dr Autobaan. Mid em Projäkt Hochwasserschutz Wigger wott dr Kanton Aargau das Gebiet vor emene Hochwasser vo dr Wigger schütze.
D Nochbergmeinde vo Strängubach sind Rootrischt, Oftrige, Zofige, Brittnau und Voremwald.
Gschicht
Dr Name vom Dorf isch im Joor 1263 s erschte Mool erwäänt worde.
Bevölkrig
De Iwohnerzahl entwicklet sich wie s folgt:
Aislingen
Gmoendsgliderong
Zua Oeslenga gheret dr Markt Oeslenga ond d Derfer Baumgarten, Rieder ond Windhausen.
Gschicht
Oeslenga ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1063 als Eigislinga.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,9 % gleäge.
Religion
94,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 3,1 % evangelisch.
Verwaltong
Oeslenga hot mit dr Gmoede Glött ond Holza a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Oeslenga ischt dr Jürgen Kopriva.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Oeslenga ghert zom Schwäbisch.
Pérouse (Territoire de Belfort)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Pérouse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 11. Johrhundert àls Pfetterhausen oder Pheterhausen.
S Gebiet um Pérouse hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Pérouse ìsch. Pérouse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Pérouse ghert zem Franc-Comtois.
MTV Video Music Awards 2022
D’ MTV Video Music Awards 2022 (anglisch 2022 Video Music Awards, kurz 2022 MTV VMAs) sìnn àm 28. Àuigscht 2022 ìm Prudential Center z’ Newark ìm US-Bundesschtààt New Jersey verlaiht worra. Moderiart worra-n-ìsch d’ Verlaihung vum LL Cool J, dr Nicki Minaj, un em Jack Harlow. D’ Minaj ìsch mìt’m Video Vanguard Award üsszaichent worra, wo-n-ìhr ìhra Ààhanger verlaiht hann. D’ Red Hot Chili Peppers hann dr Global Icon Award bikumma, wo-n-ìhr d’ Cheech & Chong verlaiht hann.
Nominiarunga un Gwìnner
Verkìndet worra sìnn d’ Nominiarunga-n-àm 26. Jüüli 2022. D’ maischta Nominiarunga mìt sìewa Schtìckla hann d’ dräi Rapper Kendrick Lamar, Jack Harlow un Lil Nas X bikumma, dìcht gfolgt vu dr Doja Cat un em Harry Styles mìt säcks Schtìckla. Drbii sìnn jedoch dr Harlow un dr Lil Nas X gmainsààm mìt’m Liad Industry Baby nominiart worra. D’ Nominiarunga fìrs Liad vum Summer, d’ Grupp vum Joohr un s’ Àlbum vum Joohr sìnn àm 19. Àuigscht 2022 ààkìndigt worra. Vum 22. bis àm 25. Àuigscht hann m’r fìr d’ Grupp vum Joohr känna wähla. D’ Wàhl fìrs Liad vum Summer ìsch vum 25. bis àm 27. Àuigscht gsìì. Vum 27. Àuigscht bis àn dr Priisverlaihung hàt maa fìrs Àlbum vum Joohr känna wähla. Dia Wàhla hann uff’m Instagram-Kunto vun MTV schtàttgfunda. Wu d’ zwaita Raiha vu Nominiarunga-n-ààkìndigt worra-n-ìsch, sìnn d’ Doja Cat, dr Harlow un dr Styles mìt àcht Schtìckla d’ Kìnschtler mìt da maischta Nominiarunga worra. Dr Harlow ìsch mìt viar Priisa dr greeschta Gwìnner gsìì. Dr Lil Nas X, dr Styles un d’ Taylor Swift sìnn jewills ìn dräi Kàtegoria-n-üsszaichent worra.
Füassnoota
<references group=N />
Stanley Kubrick
Dr Stanley Kubrick (* 26. Juli 1928 z New York City; † 7. Merz 1999 im Childwickbury Manor bi London) isch en amerikanische Reschissöör, Broduzänt und Dräibuechautor gsi. Sini Film wärde vor allem für iiri diefi intellektuelli Sümbolik und iiri technischi Perfekzioon globt. Dr Reschissöör isch aber au drfür berüchtigt gsi, ass er jedi Szeene bis ins chliinste Detäi perfekzioniert het, und d Schauspiiler drbii vilmol bis an iiri psüchische und füsische Gränze gstoosse si.
D Haupttheme vo sine Film si gsi, ass mä dr Wirklikäit nid chönn noochchoo und wie d Menschlichkäit schiteret. Er het daas drduur usdruckt, ass alles äifach akzeptiert oder ignoriert wird und dass d Brotagoniste mit iire dunkle, innere Chreft und Driib düen kämpfe. Die wichdigste Schlagwörter im Zämmehang mit em Wärk vom Kubrick si woorschinlig Authentizidäät, Chelti, Eerlichkäit, Realidäät, Draum und Driib. Filmschaffendi und Kritiker zelen en zu de bedütendste Filmmacher vo alle Zite.
Bad Grönenbach
Grenabach (amtlich Bad Grönenbach) isch a Markt ond a Kneippkurort em Landkroes Onderallgai en Bayern.
Geografi
Grenabach leit rond 13 Kilometer sidlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba. Vo dr Gmarkong send 62,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,5 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 2,5 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Grenabach ghered d Derfer Gmeinschwenden, Herbisried, Hörpolz, Ittelsburg, Schulerloch, Thal, Zell ond Ziegelberg ond d Weiler ond Gheft Au, Brandholz, Darast, Dießlings, Egg, Ehwiesmühle, Falken, Fautzen, Frauenkau, Greit, Haitzen, Hintergsäng, Höhenbauer, Hohmanns, Hueb, In der Tarrast, Klevers, Koppenloh, Kornhofen, Kreuzbühl, Manneberg, Mauken, Niedergsäng, Niederholz, Ölmühle, Raupolz, Rechberg, Rothenstein, Rothmoos, Schachen, Schwenden, Seefeld, Streifen, Untermühle, Vordergsäng, Vorm Wald, Waldegg b. Grönenbach, Wieslings, Zellereinöde, Ziegelstadel ond Ziegler.
Gschicht
Grenabach isch zom erschte Mol gnennt worda em Jaur 1099.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,6 % gleage.
Religion
68,2 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 28,3 % evangelisch.
Verwaltong
Grenabach haut mit dr Gmoende Wolfertschwenda ond Woaringa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Grenabach isch dr Bernhard Kerler.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Provinz Vercelli
D Provinz Vercelli isch e Provinz in der iteliänische Regioon Piemont.
Geografy
D Provinz Vercelli het geograafisch gseh zwöi Deil. I dr Ebeni vom Piemont unde lyt d Hauptstadt Vercelli, und ringsetum isch e Landschaft mit wyte Rysfälder. Dr nördlech Deil lyt i de Alpe. Er chunt ganz obe ad Schwiiz aa, das isch oben ufem Monte Rosa bi dr Gmeind Zermatt im Kanton Wallis.
Us de Bärge chöme es baar Flüss dur die südleche Voralpebärge zum Po abe. D Tseschra, wo uf iteliänisch Sesia heisst, lauft durs Taal Valsesia, si het iry Kwelle uf dr Südoschtsyte vom Monta Rosa-Massyv bi de alte Walserdörfer.
Dr Bärg Sacro Monte di Varallo i dr Gmeind Varallo Sesia isch en berüemte Wallfaartsoort; und er ghört zum UNESCO-Wälterb.
Gschicht
D Provinz isch i dr Zyt vom Napoleon s Département Sesia gsi. Ane 1859 isch s Gebiet dr Provinz Novara agschlosse worde, aber 1927 het me se wider dervo useglöst.
Naturschutz
I dr Provinz Vercelli het’s grossi Naturschutzpiet:
Rülisheim
Rüelse (frz. Ruelisheim, dt. Rülisheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Rüese lijt àn dr Ìll, sìwe Kilometer nerdlich vun Mìlhüüsa.
Gschìcht
Rüelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 837 àls Ruoleichesheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Rüelse ìsch. Rüelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rüelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Holziken
Holzike (amtlich Holziken) isch e Gmeind im Bezirk Chulm im Kanton Aargau.
Geografy
S Dorf lyt im Suuretaal und am undere Ändi vom Üerketaal. Über em Dorf isch dr Stübnerbärg. S Acherland nördlech vom Dorf heisst Hard.
Im Nordweschte goot dr Gmeindbann bis a d Autobaan A 1.
Gschicht
Dr Name vom Dorf isch s erschte Mol im Habsburger Urbaar erwäänt. Er het denn Helzinkon gheisse.
Sit 1755 steit am Dorfrand z Holzike s Gasthuus Bäre.
Plounéventer
Plounéventer (bretonisch Gwineventer) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Plounéventer lyt im Dal vu dr Élorn, 58 km vu Quimper un 25 km vu Brest uf ere Hechi zwische 14 m un 108 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Derrien im Norde, Lanneuffret im Side un Oschte, Trémaouézan im Weschte un im Nordweschte.
Verwaltig
vu Plounéventer isch. Plounéventer ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plounéventer ghert zem Bretonisch.
Saint-Caradec-Trégomel
Saint-Caradec-Trégomel (bretonisch Sant-Karadeg-Tregonvael) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Saint-Caradec-Trégomel lyt 61 km vu Vannes un 33 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 99 m un 197 m iber Normalnull.
Gschicht
Saint-Caradec-Trégomel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1273 as Sanctus Caradocus (1387: Tregoumel, 1428: S. Caradec a Tregomael, 1516: Saint Caradec de Treguemel).
Verwaltig
vu Saint-Caradec-Trégomel isch. Saint-Caradec-Trégomel ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Caradec-Trégomel ghert zum Bretonisch.
Naturschutzgebiet
D Naturschutzpiet sind Berych vo dr Landschaft, wo wäge Argumänt vom Naturschutz vo de Mönsche nur ygschränkt odr gar nümme törfe beträte oder susch bruucht wärde. Dr Schutz chunt vo ofizielle Massnaame vo staatliche Behörde und sältener vo private Aktööre.
Zwäck
I dene Areaal, wo d Naturwüsseschaft bsunderi Objäkt vom Bode, vo Gwässer, vo dr Dierwält oder vo de Pflanze beobachtet het, chame die mit verschidene Kategorye vo Schutzmassnahme hüete. Es goot drum, wärtvolli Flechene vo dr Landschaft und wichtegi Sache für immer z erhalte. Me wott derzue luege, ass einzelni Dier- oder Pflanzenarte amenen Oort besser überläbe. Bi vil Schutzflechine sind grad verschideni Läbewääse betroffe; do goots denn um ganzi Biotoop, wo d Aarte drin uf enand agwyse sind. Meischtens spilt au d Form, s Material und dr Zuestand vom Bode für s Funkzioniere vo dene Läbensgmeisnchafte e wichtegi Rolle. Im grössere Rahme isch dr modärn Begriff «Biosfääre» für ganzi Ökosyschteem ygfüert worde.
Es chan au vorchoo, ass gwüssi Stelle i dr Naturlandschaft wäge yrere Schönheit oder einzelni Sache wie en bestimte Felsblock oder e Baum für sich elei gschützt wärde. I deil Gebiet chunt zum Naturschutz au no dr Schutz vo intressante alte Kulturlandschafte derzue, womme wäge dr früenere Arbet vo de Buure bestimti Bodeforme und Yrichtige gseht und womme au bsunderi Läbensgeinschafte vo Plfanze und Dier atrift.
Im modärne Umwält- und Naturschutz tuet me derzue luege, ass für d Schutzgebiet immer au fescht abgmacht wird, wie si kontroliert und pflägt wärde.
Es git Statistike, wo zeige, ass öppe in dr EU 23 Prozänt vo de Staatsflechine als Schutzgebiet deklariert sind. Im Alperuum sind öppe 24 Prozänt vom Gebirge eigentlechi Schutzgebiet. Derzue chöme algemeini Forme vo indiräktem Schutz, so wie zum Bischpiil für die ganze Alpe die internazionali Alpekonvänzioon gwüssi Schutzmassnahme vo de einzelne Länder verlangt.
Systematik
Z Dütschland kennt me die Arte vo Schutzpiet und Schutzforme:
Leimbach AG
Geografy
S Dorf lyt im Wynedaal am Weschthang vom Hombärg. Näbem Dorf isch dr Wiiler Seebärg.
D Nochbergmeinde sind Zetzbu, Riinech und Gonteschwil.
Gschicht
S Dorf isch im Habsburger Urbaar vo öpe 1300 s erschte Mol erwäänt.
Georg Büchner
Dr Karl Georg Büchner (* 17. Oktober 1813 in Goddelau (Hessen-Darmstadt); † 19. Februar 1837 ze Zürich) isch e ditschr Schriftstellr (Dramatikr) un (sozial-)politisch Aktivischt in de Zit vum Vormärz un e Natürwisseschaftler (Medizin/Anatomii) gsin.
Studium ze Strosburi un Giesse
Am 9. November 1831 het sich Georg Büchner àn de medizinisch Fac vun de Universität vun Strosburi ingschriwwe. Gwohnt het´r in de Krütenöi (St. Wilhelmer Stross, Hamengass) im Hüs vum evangelisch Pfàrrer Johann Jakob (Jean-Jacques !) Jaeglé, e Frind vun de elsässisch Reuss-Zweig, un dem sini Tochter Wilhelmine. De zwei han sich vrliibt un heimlich vrlobt. Nooch zwei Johr het dr Büchner àwwr àn de Universität vun Giesse wechsle müen, wil de Untrtane vum hessisch Grossherzog numme zwei Johr Studium im Üsslànd 'rlöibt sin gsin.
Walisisch
Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha. In Wales isch Walisisch nebs Englisch Amts- und Schualschproch, villicht isch s drum d'keltische Schproch mit de meischte Muettrschprochler (öppa 857.600). Me kennt zwe Hauptdialekt: eine im Norda und eine im Süde.
Schtatus
Bi de Volkszählung vo 2001 isch ussako, dass 21% vo da 3 Mio. Walisa seal sägend, dass se Walisisch redand (5% ausschließlich Walisisch). Bi da letschta Zählung 1991 sinds ersch 18% gsi. Dazua kond no alle, wo ned in Wales wohnand, sondan im Rescht vo da Insl oda vo da Wealt vaschtreut sin: Zum bischpiel wird Mitta in Argentinien in da Provinz Chubut/Patagonien walisisch gredt. Walisisch isch a Mindaheitsschproch, wo aba in da zwoata Hälfte vom letschta Johrhundat zimli dazuagwunna hot, glichzittig mit m Ufko vo nationalistischa politischa Organisationa wia da Partei Plaid Cymru und da Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Gsellschaft Walisische Sproch). Walisisch isch a leabige Schproch, wo jeda Tag gred und o gschrieba wird. Zwoa Gsetza, „the Welsh Language Act“ (1993) und „the Government of Wales Act“ (1998) hond feschtgschriba, dass Walisisch und Englisch gliichberechtigt nebsnand schtond. Öffentlich-rechtliche Körpaschafta müand Walisisch als offizielle Schproch zum kommuniziera vawenda (Schualbriefe an Eltra, Bücherei Infos, Aschläg im Rothus ...) und alle Schtrossa- und Ortsschilda müand in Englisch und in Walisisch agschriba si. Sit Wales a oagens Parlament, die National Assembly for Wales / Cynulliad Cenedlaethol Cymru, hot, wird’s Walisische no me gfördat. O wenn 71% vo da Wohnbevölkerung in Wales Walisisch nümma reda künnend, sin d’Walisa schtolz uf ihre Schproch und sehnand se als wichtiga Toal vo ihra Identität.
Uusschproch
S kymrische Alphabet hot 29 Buachschtaba:
a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y
ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh und th zähland als oanzelne Buchschtaba und werend o im Wörtabuach so behandlat.
k, q, v, x und z kond in kymrischa Wörta net vor, j find ma bloss in Englischa Lehnwörta.
Vokale künnand kurz oder lang si: Normalawies wird dia zwoatletschte Silbe betont: brénin = „König“, brenhínes = „Königin“, breninésau = „Königinnen“. Oana vo da weniga Usnama isch Cymráeg = „kymrisch“.
Grammatik
Alutverändrunga
Wia alle inselkeltischa Sprocha hot o s’Walisische typische Alutmutationa (kymr. treigladau), wo unta beschtimmta Bedingunga da erschte Konsonant vo nam Wort ersetzt wird. Anlautveränderungen werend usglöst vom Wort voha (Artikel, Possessivpronomen, Präpositionen) oda vo da syntaktische Position oda Funktion vom Wort im Satz (Subjekt, Objekt, adverbielle Verwendung). S git drü Arta vo Alutverändrunga: Lenierung (soft mutation, treiglad meddal), Nasalierung (nasal mutation, treiglad trwynol) und Aspirierung (aspirate od. spirant mutation, treiglad llaes).
Dia Tabelle zoagt wia so an Anlautverändrung usluagat: (– = koane Veränderung, d‘ Grundform blibt glich):
[1] g vaschwindet bei da Lenierung komplett.
Wortstellung
Normalawies isch an kymrischa Satz so ufbot: Verb – Subjekt – Objekt:
S Adjektiv kuut meischtns noch m Substantiv, zu deam s kört:
da rote Dracha
S Walisische hot a männliche und a weibliche Form, wo aba nur i da Einzahl untaschieda wird. D Mehrzahl ka ma uf vaschiedene Arta bilda: Bi vielna Substantive kut da Singular vom Plural hera (sog. Singulative):
Adjektiv
A paar Adjektive hond oagene feminine Forma: Normalawies wird aba dia gliich Form für Männle und Wiible gno, dia meischta oagana Forma werend o nüm vawendet. Bi da Schteigerungsforma hot’s Walisische nebs Komparativ und Supalativ o no an Äquativ (so.. wia):
A ganz spezielle Sach im Walisischa (oda keltischa schprocha generell) isch, dass se d‘ Vorwörta abwandland:
Dillendorf (Bonndorf im Schwarzwald)
Dillèdorf isch én Stadtdeil vo dè baddischè Stadt Bõõdorf im Landchrais Waldshuèt.
Gschichtè
Bi Dillèdorf sin Gräber uss dè Hallschtatt- un La-Tène-Zit gfundè worrè. Dè Ort un è Burg dèzuè wörd 797 als Tillindorf in èrè Schenkungsurkundè a s Kloschter St. Gallè benamst. Dè örtliche Adel vo Dillèdorf isch 1289 letschtmòls erwäänt worrè. Unter m Abt Heinrich isch dè Ort deilwys a s Kloschter St. Bläsy übbergangè. D Oftringer Hèrrè sin ebbèfalls am Bsitz bedeiligt gsi, si hèn irèn Aadeil 1424 a dè Dièthelm vo Tannegg vokauft.
Polytheismus
Dr Polytheismus (vo polys ‚vil‘ und  theoi ‚Götter‘), uf Dütsch au as „Vielgötterei“ bezäichnet, isch die religiösi Vereerig vo meerere oder vile Gotthäite, wo mäistens im ene Pantheon vo Götter und Göttinne zämmegfasst si, und deren iiri Religione und Ritual. In de mäiste polytheistische Religione verkörpere die verschiidene Gotthäite Naturchreft oder Vorväter. Si chönne autonom si oder aber Aspäkt vom ene Schöpfergott oder eme transzendentale absolute Brinzip wo sich immanänt in dr Natur manifestiert.
Dillendorf (Bonndorf im Schwarzwald)
Gschichtè
D Tannegger sin é Sitèlinniè vo dè Hérrè vo Blomegg gsi. Anno 1443 hét dè Ritter Thüring vo Hallwyl d Hèrrschaft Blomegg mit dè Dillèdorfer Burg erworbè, er hèt si 1448 a s Kloschter St. Bläsy vokauft. D Burg Dillèdorf isch im Buèrèchrièg gschliffè worrè, un isch hüt vollkommè abgangè. Dillèdorf isch ab dört Deil vom St. Bläsischè Amt Blomegg i dè Rychhèrrschaft Bõõdorf gsi. Im Dryßgjöhrigè Chriég isch dè Ort gröschtedeils kabutt gmacht worrè un hèt sich dènõch nu langsam erholt. Anno 1798 hèt è Vyhseuchi grassyrt. Mit dè Ufflösung vom Kloschter St. Bläsy i dè Säkularisation isch Dillèdorf nõch èm Hy un Hèr 1806 zum neubildètè Großherzogdum Baddè chò un hèt bis zum Septembèr 1974 als sèlbschtändigi Gemeinde Bschtand ghaa. Zum 1. Oktobèr 1974 isch Dillèdorf uff Bõõdorf ygmeindèt worrè.
Kirchè
Anno 1368 hèt d Brigitta vo Randèburg dè Lièbfrauèkirchè z Dillèdorf für dè Unterhaalt vom ewigè Liècht èn Acker un é Wisé gschenkt. Diè hütig Kirchè gòt uff s 17. Johrhundert zrugg, woby s Innere un Üßèrè i dè Baroggzit stark umgmodlèt worrè sich. Nõch èm Dryßigjöhrigè Chrièg isch 1665 znägscht s Pfarrhuus un denn 1680–1681 d Pfarr- un Wallfaartskirchè "Zu unseren lieben Frau von Dillendorf" neu baut un 1683 gweyt worrè. Zyl vo dè Wallfaartskirchè isch vor allem d Bitte um Règè i dè dröchènè Summer gsi. S Pfarrhuus hèt auch als Vowaltungssitz diènt un hèt sich mit dè Kirchè in èrè Baroggè Gartèaalaag befundè, wo hüt nu no in Fragmänt vorhandè isch. Dillèdorf isch bis zum Zämmèschluss zuè dè Seelsorgeeinheit Bõõdorf-Wuètè mit dè Filialkirchè z Brunnõdèrè è eigèschtändigi Pfarrgmeind gsi.
Polytheismus
In dr Bronssezit und dr Iiisezit bis zur sogenannte Aggsezit, wo sich die abrahamitische Religione häi afo entwiggle, won e strikte Monotheismus iigfüert häi, isch die tüpische Form vo de Religione polytheistisch gsi, im Middelmeergebiet zum Bischbil im Alte Egüpte, im Antike Griecheland und im Römische Riich, und wo dr griechisch-römisch Polytheismus undergange isch, het mä d Vilgötterei immer no under de Germane und Slaawe gfunde.
Wääred in Öiropa und in Westasie dr Polytheismus braktisch verschwunde isch und as Neopaganismus e Nischeexistänz füert, isch er in e Hufe asiatische Kulture immer no wichdig und brägt dr indischi Hinduismus, die dradizionelli chinesischi Religioon und dr japanisch Schintokult.
Wenn genau e Religion polytheistisch isch, do drüber cha mä guet händle. Es git jüdischi und islamischi Gleerti, wo die christlige Dreifaltikäitsleer as polytheistisch aaluege, was d Christe aber klar zruggwiise. Drfür bezäichne vili Christe d Leer vom Mormonismus, wo vo dr "Meerzaal vo de Götter" reedet, as polytheistisch, was d Mormone sälber aber nid eso gseen. Au d Buddhiste dängge nid, ass iiri Religioon polytheistisch sig, au wenn s im Buddhismus Glaubensrichdige git, wo en umfangriiche Götterhimmel kenne und wo die Götter in Gebät, mit Opfer und verschidnige Ritual vereert wärde.
Rheintal
Rheintal (alem. Rhiital oder au Rhintl) isch e Bezaichnig vo merere Gebiet am Rhii:
Normalhöhennull
Normalhöhennull (NHN) isch d Bezugsfläche fir Höchi ybr m Meeresspiegel im Dytsche Haupthöhenetz sit 1993.
Sit dm End vu d 1990er wird in ganz Dytschland s Höchisystem auf Normalhöchi zum Nullpunkt vom Amsschderdamer Pegel umgschdellt. D Höchi in dem System wird in Meter über Normalhöhennull (m ü. NHN) agä. NHN isch igfihrt worde, do fir d Höchi ybr Normalnull s tatsächlichi Schwerifeld vu dr Erd nit brucksichtigt worde isch. Dodemit ändere sich sowohl d bisher westdytschi normal-orthometrischi Höchi (neii Berechnigsmethod) als äui d Normalhöchi vu Ostdytschland (Bezug uf ä neie Pegel). Jedoch hän aktuelli topografische Karte meischd noch Höchine ybr d alde Bezuegsfläche.
Definition
NHN stellt ä Quasigeoid dar. D Bezugshöchi isch an ainem Nivellementpunkt an dr Kirche Wallenhorst feschdgmacht. D Geopotentielle Kote vu dem Punkt isch 1986 im Rahme vum europäische Nivellementnetz (UELN) ermiddelt worde.
Höhennormal in der DDR
In dr DDR het mr Normalhöchi under dr Bezeichnig Höchi ybr Höhennormal (HN) brucht un als Datum het ab 1958 dr Kronstädter Pegel (z Sankt Petersburg) golte. Di neie NHN-Höchi isch durchschniddlich 12–15 cm höcher. D högschde Abweichige vu d Nivellementspunkt erschder Ordnig liege bi 7–16 cm.
Teleskop
Unter eme Teleskop verstoht mer hüt Instrument, wo elektromagnetischi Welle sammle un bündle chänne, zum witt entfernti Objekte vergrösseret betrachte z'chänne. Je nooch em Frequenzspektrum beziegigswiis em Wellelängeberiich vu dr elektromagnetische Strahlig underscheidet mer debi zwische
Früeher isch s'Wort Teleskop gliichbedütend mit Fernrohr gsi.
Vu dr Weltruumteleskope abgsähe, sin Teleskope uf d'Wellelängene vum Astronomische Fenster agwiise, also sälli Wellelänge, wo d'Erdatmosphäri durdringe chänne. E möglichst hoche un druchene Standort (Wasserdampf stört) isch debi vu Vordeil.
Um e Teleskop uf e astronomischs Objekt richte z'chänne, wird es uf ere Montierig abrocht. Säll trifft uf alli Arte vu Teleskope zue, Usnahme sind bispilswiis feststehendi Grossteleskope wie s Arecibo Observatorium oder Weltruumteleskope. Usserdem git's e riichhaltigs Teleskopzuebehör (lueg unte), anfange vu Filter bis hi zue unterschidlichste Okulare.
Dr Begriff Teleskop wird au hüffig noch witter verallgmeineret uf Instrumenter, wo zuer Himmelsbeobachtig igsetzt werre: Witterhi wird dr Begriff Teleskop au fer entsprechend ufbauti optischi Baugruppe verwendet, wo nit dr Betrachtig vu ferne Gegeständ diene: E Teleskop cha z. B. zuer Strahlufwittig (Vergrössere vum Strahldurmessers) vu Laser verwendet werre um dr Strahl iber grösseri Entfernunge ibertrage z'chänne oder dem si Leistigsflussdichti z'verringere.
S' Wort Teleskop setzt sich zämme us dr grichische Wörter tele (fern) un skopein (betrachte).
Vorsichtsmassnahme
Bi dr Sunnebeobachtig dur e Teleskop muess zwingend e geeignete Sunnefilter verwendet werren. Geeigneti Sunnefilter sin Objektivsunnefilter, d. h. Sunnefilter, wo s'Liecht vor em Teleskop filtere, um e Iberhitzig vum Instrument z'verhindere. Die bi billige Komplettagebote mitgliferte Okularsunnefilter sind absolut ugeignet, wil si sich nooch am Fokus vum Teleskop befinde un dodur sehr heiss werre un somit zerspringe chänne. Wenn säll passiert, ischs Aug dr vollen, bündelte Sunneistrahlig ugschützt usgsetzt, was mit sehr hocher Wohrschinlichkeit zue schwere Augeschäde (Netzhüttverbrennige. Erblindig) füehrt.
Teleskope fer sichtbars Liecht
Die zuer Zitt grösste optische Teleskope mit Hauptspiegeldurmesser iber 8 m sin
Im Bau befindlich:
Historisch bedütend isch under anderem.
Leo Justinus Kauffmann
Dr Leo Justinus Kauffmann (* 20. Sebdember 1901 z Dammerkirch em Oberelsass, † 25. Sebdember 1944 en Strôßburg) ischt a elsässischer Kombonischt ond Hochschuellehrer gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Leo Justinus Kauffmann ischt am 20. Sebdember 1901 em oberelsässischa Dammerkirch uff d Welt komma. Sei Vadder ischt Lehrer gwäa ond hôt neabaher en deam Dorf d Kirchaorgl gschbiilt. En dr Kleinstadt Altkirch hôt dr Kauffmann s Gymnasium bsuecht ond s Abidur gmacht. Wia dr Erschde Weltkriag vorbei gwäa ischt, hôt der Môô beim Hermann Abendroth (1883 bis 1956) am Kelner Konservadorium Musik studiirt. Moischderkurs hôt’r au noh beim Philipp Jarnach (1892 bis 1982) bsuecht. En dera Zeit send au seine erschde Kombosizioona entstanda.
Em Jôhr 1929 hôt dr Kauffmann z Keln a Stell als Musik-Lehrer an dr Rheinischa Musikschuel kriagt, wo dômôls scho da Rang vo-ma Konservadorium ghet hôt. Neabaher hôt’r noh en der Eifel-Stadt Düren an Chor ond a Orkeschdr gleidet. Wia 1933 z Deitschland d Nazis an d Macht komma send, isch dr Kauffmann entlassa wôrra, weil de selle deam sei Musikstil et ens Konzept basst hôt; se hend dean Môô als Neutöner vorschboddet. Drom hôt sich der – wia andre Kinschtler en dera bewegda Zeit au – a Pseidoniim zuaglegt, was-em ermeglicht hôt, fir da Rundfunk en Keln Begleitmusika fir bestimmde Sendonga zo schreibe. 1940 schliaßlich hôt s Konservadorium vo Strôßburg da Kauffmann als Dozent fir Kombosizions-Lehre beruafa. Lang hôt’r dui Uffgab abr et erfilla kenna, denn scho viir Jôhr schbäder, am 25. Sebdember 1944, wia dr Zwoide Weltkriag voll tobt hôt, hend da Kauffmann – grad amôl fenf Däg nôch seim 43. Geburtsdag – an seim Wirkongsort a baar Schblidder vo-ra Fliagerbomb troffa ond-en teedlich vorletzt.
Petit-Croix
Petit-Croix (ditsch Kleinkreuz) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Atonale Musik
Atonale Musik oder Atonalidäät bezäichnet allgemäin Muusig, wo uf dr chromatische Doonläitere basiert, wo d Harmonik und d Melodik von ere aber nit uf e donals Zentrum bzw. e Grunddoon fixiert isch – im Geegesatz zur (Dur-Moll-)Tonalidäät oder dr Modalidäät. Dr Begriff isch zerst vo dr konserwative Muusigkritik polemisch uf d Komposizioone vo dr Wiener Schuel aagwändet worde, bsundrigs uf em Arnold Schönberg sini Drei Klavierstücke op.11 (1909), und isch ursprünglig eender e Schlagwort as e muusigtheoretische Terminus gsi. Dr Schönberg und au dr Alban Berg häi dr Begriff abgleent, wil si en im Sinn vo "ooni Döön" anstatt "ooni Doonart" verstande häi. (u. A. im Radiodialog Was ist atonal? vo 1930).
Wemm mä zruggluegt, gseet mä, ass dr Paradigmewäggsel Donalidäät/Atonalidäät um d Joorhundertwände weniger e ‚Revoluzion‘ as en ‚Evoluzion‘ gsi isch, wo d Gränze von ere dur e Zuesatz „freiji“ (Donalidäät/Atonalidäät) au in dr (muusig-)wüsseschaftlige Terminologii mee und mee verwüscht wärde. Es het zwar scho in Wärk us em 16. Joorhundert, bsundrgs im „manieristische“ italiänische Madrigal, stark chromatischi Passaasche gee, wo in dr Spootromantik wider ufgriffe worde si, mä cha aber vo Atonalidäät erst vom früeje 20. Joorhundert aa schwätze. Die früeji Atonalidäät vo dr erste Helfti vom zwanzigste Joorhundert cha mä in e Faase vo dr sogenannte „freije Atonalidäät“ und vo äbbe 1925 aa in e Faase vo dr „zwölfdoonige“ Atonalidäät iidäile, wo mä rä spööter au „serielli Atonalidät“ gsäit het.
Dass d Donalidäät ufgee worde isch, isch – abgsee von e baar Geegebewegige – äini vo de wenige Konstante in dr Nöije Muusig, wo verschiideni Stilrichdige vo dr Modärne, wie öbbe d Aleatorik, d Mikrodonalidäät oder d Mikropolifonii verbindet. Die wo für d Atonalidäät si, sääge, ass si eso immer komplexer worde isch, die wo geege sä si, ass si beliebig worde sig und eso e Bruch zwüsche dr zitgenössische Muusig und em Publikum verursacht häig. Wil si aber in so vile Forme vorchunnt, cha mä esthetisch die atonali Muusig pauschal nid beurdäile.
Petit-Croix
Gschìcht
Petit-Croix ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls Pilicors (1295: Petit-Croix, 1390: Petit Cropt, 1441: Bittikropff, 1492: Piticorp, 1613: Petitcrocq.
Atonale Musik
Litratuur
chronologisch
Petit-Croix
Gschìcht
S Gebiet um Petit-Croix hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Petit-Croix ìsch. Petit-Croix ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Petit-Croix ghert zem Franc-Comtois.
Stadtkreis
Da Begriff „Stadtkreis“ geit’s en ganz Deitschland – zomendescht offiziell – bloß en Bada-Wirdaberg. So hoißt a Stadt, wo zo koim Landkreis ghairt, also praktisch Gmoid ond Landkreis en oira Persoo isch. En älle andre Bundesländr hoißt’s „kreisfreie Stadt“.
Regla ond Ausnahma
En Bada-Wirdaberg geit’s bloß nai Stadtkreis. Em Landesverwaldongsgsetz (LVG) stoht dren, wer dia send (§§ 8 bis 11): Stuegert, Heilbronn, Karlsruhe, Bada-Bada, Mannheim, Pforzheim, Freiburg ond Ulm. Em Reglfall send d Großstädt au Stadtkreis. (Vo-ra Großstadt schwätzt mr, wenn a Stadt mendeschtens 100.000 Eiwohnr hot.) Abr wia fascht iberaal geit’s au do Ausnahma: Bada-Bada hot bloß knapp 55.000 Eiwohnr ond ischt somit no weit vo dr Zahl 100.000 weg. Uf dr andra Seit geit’s au no a Stadt, wo deitlich ibr 100.000 Eiwohnr hot ond trotzdem koi Stadtkreis isch: Reitlenga mit seine 112.000 Eiwohnr. Des isch sogar de naintgraischt Stadt vo ganz Bada-Wirdaberg.
Wia wird mr Stadtkreis?
D Gmeindeordnong reglet em Paragrafa 3, wia a Gmoid au Stadtkreis werda ko: Se mueß beim Land an Otrag stella, dass se des will. Ond no braucht mr no a extra Gsetz, wo des greglet wird. D Entscheidong leit also beim Landtag.
Landesgsetz, wo dr Begriff vorkommt
Außr en dr Gmeindeordnong ond em Landesverwaldongsgsetz kommt dr Begriff „Stadtkreis“ bloß no en drei andre Gsetz vor, ond zwar en de Landesausführongsgsetz zo de Bundesgsetz ibr
En jedem vo deane Bundgsetz hoißt’s nemlich, dass älle Landkreis ond kreisfreie Städt so gnannte „Träger“ vo dera jeweiliga Sozialleischdong send. Ond bloß, weil’s en Bada-Wirdaberg da Begriff „kreisfreie Stadt“ et geit, hot dr Landtag en seine Ausführongsgsetz – emmer em erschta Paragrafa – da gleicha Paragrafa wia em Bundesgsetz nomol brenga miassa, wo bloß dr Begriff „kreisfreie Stadt“ durch „Stadtkreis“ ersetzt worda isch.
Peter Vogel (Objektkünstler)
De Peter Vogel (* 9. Merz 1937 z Friburg; † 8. Mai 2017 au dert) isch e ditsche Gstalter vu interaktiver elektronischer Kunscht vu de Moderni gsii.
Lewe
Mit sim Schaffe het si de Vogel in de Beriich zwische Kunscht, Philosophi un Neurophysiologi bewegt. Interaktion isch di zentral Absicht vum Kinschtler gsii, de Bschauer wird zum Dailnämer, zum Mitspiler, wu dur sini Impuls kaa Iifluss neme uf s Werk. De Vogel isch dodemit e Exponent vun ere Kinschtlergeneration gsii, wu d Partizipation vum Bschauer in de Mittelpunkt vu ihre Arwet gstellt het. Auch im Umfeld vu konschtruktiv-konkreter un kinetischer Kunscht bstoht s Ziil in de Verainigung vu Kunscht un Leewe go em Rezipient e aktiv un sinnlig-ästhetisch Erlebnis z biete, wu iwer s rain Bildbschaue nusgoht.
No sim Physikstudium het si de Peter Vogel in de Schwiz mit Hirnforschig un de Entwicklig vu medizinische Grät bschäftigt. Si Intressi het vor allem de Kybernetik un neurobiologische Vorgänge gulte. Newe de elektronische Musik isch des de Zuegang zue sim kinschtlerische Konzept gsii. Grundpfiiler fir si Handle sin d Kybernetik, d Musik un de Performance gsii. De Vogel het scho frie elektronischi Musik kumpeniert, am Theater gschafft un elektronischi Inschtrument böut.