cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ursula von der Leyen
Familien un Uusbildung
D Ursula von der Leyen isch d Dochter vum ehmolige Minischterpresidänt vu Nidersachse Ernst Albrecht (CDU) un däm syre Frau Heide Adele. Si het fimf Brieder, unter anderem dr Hans-Holger Albrecht, bis 2012 Presidänt vum Mediekonzärn Modern Times Group, un dr Donatus Albrecht, wo Vorstandsmitglid vun dr Minchner Bedailigungsgsellschaft aurelius isch.
Wu anne 1992 ihre dritt Chind us d Wält chuu isch, het si mit ihre Fachdokteruusbildig ohni Abschluss ufghert. Vu 1992 bis 1996 het si mit ihre Familie in dr USA gläbt. No dr Ruckchehr uf Dytschland het si vu 1996 bis 2002 as wisseschaftligi Mitarbaiteri bim Friedrich Wilhelm Schwartz an dr Abdailig fir Epidemiologi, Sozialmedizin un Gsundhaitssyschtemforschig an dr Medizinische Hochschuel Hannover gschafft. Anne 2001 het si dert dr akademische Grad vun eme Master of Public Health (MPH) erworbe.
D Familie von der Leyen isch evangelisch un läbt syter anne 2007 z Burgdorf-Beinhorn (Region Hannover) uf em Aawäse vu ihrem Vater.
Bolitischi Laufbahn
Vu 2001 bis 2004 het d Ursula von der Leyen em Rot vu dr Stadt Sehnde aaghert un isch do au Vorsitzeri vu dr CDU-Fraktion gsii. Dernäbe isch si um des Zyt au Mitglid vu dr Regionsversammlig vu dr Region Hannover gsii un dert Vorsitzeri vum Uusschuss Gsundhait un Chrankehyyser.
Zum 4. Merz 2003 isch si Minischteri fir Sozials, Fraue, Familie un Gsundhait in dr vum Minischterbresidänt Christian Wulff gfierte nidersächsische Landesregierig wore.
Vu 2003 bis 2005 isch si Mitglid vum Nidersächsische Landdag gsii. Bim CDU-Bundesbarteidag z Düsseldorf im Dezämber 2004 isch si noch dr iberraschende Niderlag vum Hermann-Josef Arentz im erschte Wahlgang in s CDU-Bresidium gwehlt wore. Syt Februar 2005 laitet si au d CDU-Kommission „Eltern, Kind, Beruf“.
Am 17. Augschte 2005 isch si vu dr Angela Merkel in s Kompetenzteam fir d Bundesdagswahl 2005 vu dr CDU/CSU fir d Beraich Familien un Gsundhait beruefe wore. Am 22. Novämber 2005 isch d Ursula von der Leyen as Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged in dr vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gfierte Bundesregierig veraidigt wore.
Bi dr Bundesdagswahl 2009 isch d von der Leyen iber d Landeslischt Nidersachsen in dr Dytsch Bundesdag gwehlt wore. Am 28. Oktober 2009 isch si wider as Familieminischteri veraidigt wore.
Noch em Ruckdritt vum Franz Josef Jung as Bundesminischter fir Arbet un Sozial het si am 30. Novämber 2009 das Ressort ibernuu.
Am 17. Dezämber 2013 het d von der Leyen s Amt vu dr Verdaidigungsminischteri in dr große Koalition vu CDU/CSU un SPD ibernuu un isch dodermit di erscht Frau in däm Amt gsi.
Isobare
Isobare (vu grichisch iso „gliich“ un baros „Druck“) sin Linie (vgl. Isolinie) vu gliichem Druck, insbesundere in dr Meteorologi.
Fraquelfing
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Isobare
In andere Deilgebiite vu dr Physik het s'Wort "Isobare" anderi, meh oder wäniger verwandti Bedütige:
Fraquelfing
Gschìcht
Fraquelfing ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1205 àls Vrahelfingen.
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Fraquelfing ìsch. Fraquelfing ghert zem Kommünàlverbànd.
Isobare
Uf meteorologische Wettercharte chennzeichne Isobare d'Orte, wo dr gliich Luftdruck herrscht. Diefdruckgebiite zeige in dr Regel Schlechtwetter- (wirbelartigi Strukture), Hochdruckgebiite higege Schönwetterberiiche a. Dr Abstand vu dr Isobare git e Hiwiis uf d'Stärchi vum horizontale Druckgfälle ime Gebiit. Bi nooch bienanderligende Isobare isch dorum mit starche Winde oder Sturm z'rechne.
Warth-Weiningen
Waart-Wiininge (amtlich Warth-Weiningen) isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Zue de Gmaind ghöred au no d Wiiler Geissel, Nergete und Weckinge und d Kartause Ittinge. D Gmaindsflechi bstoht us 52,8 % landwirtschaftlicher Flechi, 28,5 % Wald, 13,3 % Sidligsflechi und 5,3 % sustiger Flechi.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 7,2 % gläge.
Religion
59,9 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1131 Iiwooner 97,3 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,3 % Französisch 0,1 % Italienisch und 2,3 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Waart-Wiininge ghöort zum Oschtschwizerisch
Kweku Adoboli
De Kweku Adoboli (* 21. Mai 1980 z Ghana) isch en ghanaische Banker und ehemalige Aagstellte vo de Schwiizer Grossbank UBS.
Am 20. November 2012 isch er vomene Gschworenegricht z London in zwei Fäll wäge Betrug schuldig gschproche worde. De erschti Schuldspruch het sich uf di erschti Zit bezoge, wo er noch kei Verlüscht gmacht het, de zweiti uf di Zit mit de höche Verlüscht. Für d Falschbuechige, wo im Zämmehang mit de Verschleierig vo sim z höche Handelsvolume schtönd, hei di Gschworene ihn freigschproche, wil si es «Mittel zum Zweck» gsi sind und nöd sinere persönliche Beriicherig golte hei. S Strofmass für di beide Schuldsprüch sind vom vorsitzende Richter uf viir und sibe Johr feschtgstezt worde, wobi sich di beide Ziitschpanne nöd düent addiire, sondern mitenand duent laufe, so dass d Haftziit vom Kweku Adoboli sibe Johr betrait. Wil nach em angelsächsische Rächt aber numme d Hälfti im Gfängnis muess verbracht werde und di ander Hälfti uf Bewährig usgsetzt isch und de Adoboli nün Mönet in Untersuechigshaft gsässe-n-isch, muess er noch für öppe zweiehalb Johr ins Gfängnis.
Adolph Coors III
Der Adolph Coors III (12. Januar 1915 z Golden i der USA; † 9. Februar 1960 z Morrison i der USA) isch ds Grosschind vom Adolph Coors u der Erbe vo der Coors Bwing Company ere Bierbrauerei gsi.
Läbe u Karriere
Der Coors isch am 12. Januar 1915 als Sohn vo der Alice May (e geboreni Kischtler 1885-1970) u em Adolph Coors II gebore worde. Är het d Phillips Exeter Akademy z New Hamposhire bsuecht. Wi sy Vater u sy jünger Brüetsch der Joseph Coors het ou är a der Cornell Universität studiert. Dert isch är Presidänt vo der Quill u Dagger Gsellschaft gsi u Mitgliid vo der Kappa Alpha Gsellschaft. Der Coors isch ou Baskertballer gsi, allerdings nid Profimässig. Zum Zytpunkt vo sym Tod isch är CEO u Vorstandsvorsitzende vo der Coors Brewing Company z Golden in Colorado gsi. Im Novämber 1940 het der Coors d Mary Urquhart Grant ghürate. Ds Paar het zäme vier Chind gha. Näbscht em Joseph Coors het der Adolph Coors III no e Brüetsch gha u zwar der William Coors. Dä isch äbefalls jünger gsi als der Adolph Coors III
Früechere Entfüehrigsversuech
Bereits vor em 9. Februar 1960 isch versuecht worde, es Familiemitgliid z entfüehre. Da hätti der Vater vom Adolph Coors III der Adolph Coors II sölle Entfüehrt wärde. Im Gägesatz zum Adolph Coors III isch der Adolph Coors II läbig dervo cho.
Entfüehrig
Am 9. Februar 1960 isch der Adolph Coors uf em Wäg zur Arbeit bi mene gscheiterete Entfüehrigsversuch, uf der Truthahn Bach Brügg (Turkey Creek Bridge uf änglisch) i der Neechi vo Morrison Colorado, ermordet worde. Der Joseph Corbett junior sy Mörder, isch dervo cho, ohni das ne öpper het gseht.
E Milchmaa het du am Morge vom 9. Februar ds Outo vom Coors, e International Travelall, gfunde. Ds Outo isch läär uf der Brügg gstande u ds Outoradio isch ygschalte gsi. D Polizei het ds Outo als das vom Aldolph Coors identiviziert. De hei si der Bereich rundum ds Outo untersuecht. Der bi wird der Huet, d Brülle, es Brülleglas u e Bluetfläcke gfunde. Ei Tag später het d Poscht der Frou vom Coors, der Mary, es Erpresserschrybe bracht. I däm isch gstande das si 500.000 US-Doller söll zale damit ihre Maa wider Frei chunnt. D Entfüehrer wärde sech de wider mälde. D Entfüehrer vom Adolph Coors hei sech aber nümm gmäldet. Ds FBI het du d Ermittlige zur Entfüehrig über no. Ds Erpresserschrybe isch undersuecht worde u me het usegfunde das der Schrifttyp nur vo zwöi Schrybmaschinehärsteller verwändet wird. Nämlech vo der Hermes i der Schwyz u der Royal z Holland. D Zahle vo de beide Schrybmaschinene lö sech ganz liecht la underscheide. Darum isch der Sachverständig ou druuf cho das nid e Hermes sondern e Royalligt bruucht worden isch um d Lösegäldvorderig z formuliere. Die Schrybmaschine isch 1955 uf e Markt cho u isch z Leiden z Holland boue worde. D Suechi nach em Coors u sym Agryfer isch di gröschti FBI-Aktion gsi sit der Entfüehrig vom Lindbergh-Baby. D Erfahrige rundum d Entfüehrig vom Lindbergh-Baby isch ou der grund gsi, wiso das ds FBI der Fall Coors überno het.
Erbe
Der Adolph Coors isch begeischterete Schifahrer gsi u isch 1998 i d Colorado Ski u Snowboard Hall fo Fame ufgno worde.
Filme
D Entfüehrig isch am 25. April 2007 i der Seri Forensic Files i der Episode “Bitter Brew" usgstrahlt worde. Am Mittwuch am 3. Dezämber 2008 isch die Folg zäme mit ere andere Folg i der Episode Bis zum Bitterschte Ändi in Medical Detectives uf VOX usgstrahlt worde. Das isch die dütsch sprachigi Version vo Forensic Files.
Roigheim
Roigheim ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Roigheim leit an dr Seckach, eme Nebefluss vo dr Jagscht. D Nochbergmoede vo Roigheim send Möckmühl, Billigheim, Schefflenz ond Adelsheim.
Vo dr Gmarkong send 54,5 % Landwirtschaftsfleche, 32,5 % Wald, 10,7 % Sidlongsfleche ond 2,4 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Roigheim gheret d Ortsdoel Roigheim, Hofbrunnen ond Mühlbacher Höfe.
Gschicht
Roigheim ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1110 als Rohinkheim.
Verwaltong
Roigheim hot mit dr Städt Möckmühl ond Widdern ond dr Gmoed Jagsthausen ond dr Stadt a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes vo Roigheim ischt dr Michael Grimm.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Roigheim ghert zom Sidfränkisch.
Khanbaliq
Khanbaliq oder Daidu (au Ta-Tu und Dadu) isch dr Naame, wo s hütige Peking im Middelalter ghaa het. Dadu or Ta-Tu (大都, pinyin: Dàdū, Wade-Giles: Ta-tu) und bedüted «groossi Hauptstadt» uf Chinesisch, und isch d Hauptstadt vo dr Zaun-Dünastii gsi, wo dr Kublai Khan z China grundet het. D Mongole häi dr Stadt Daidu gsäit. Dr ander Naame, Khanbaliq (汗八里), in Turksprooche au as Khanbalikh gschriibe, bedütet «Groossi Residänz vom Khan». Dr Marco Polo het von ere as Cambaluc, Cambuluc, odr Kanbalu gschriibe.
Under dr Jin-Dünastii het d Stadt Zhongdu (中都, "Middi-Hauptstadt", pinyin: Zhōngdū) ghäisse. 1215 häi si d Mongole aabebrennt. Im Joor 1264 het dr Kublai Khan entschlosse, d Stadt e chli witer im Nordoste wider ufzbaue und si zur Hauptstadt vo dr chinesische Kaiserdünastii z mache, won er het welle gründe.
Shangdu, wo dr Kublai Khan residiert het bis er uf Daidu züüglet isch, isch d Summerresidänz vo de Yuan-Kaiser worde.
Waldstetten (Günz)
Waldschna (amtlich Waldstetten) ischt a Markt em Landkroes Genzburg z Bayern.
Geografi
Waldschna leit en dr Region Donau-Iller an dr Genz.
Vo dr Gmarkong send 73,1 % Landwirtschaftsfleche, 11,3 % Wald, 11,5 % Sidlongsfleche ond 4,0 % sonschtige Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Waldschna gheret dr gleichnamig Markt, d Weiler Brandfeld ond Heubelsburg ond d Hef Waldstetter Mühle ond Wiblishauserhof.
Gschicht
Waldschna ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1120 als Walestat.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,8 % gleäge.
Religion
87,3 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5 % evangelisch.
Verwaltong
Waldschna hot mit dr Stadt Ichahausa ond dr Gmoed Ellzä a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Waldschna ischt dr Michael Kusch.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Waldschna ghert zom Schwäbisch.
Hochfelden ZH
Hoochfälde (amtlich Hochfelden) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Hoochfälde liit im Glatttaal im Zürcher Unterland, weschtlich vo Büüli a de Glatt. S Piet vo de Gmäind umfasst 42,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 44,9 % Wald, 6,3 % Sidligsflechi, 3,3 % Vercheersflechi und 2,1 % Gwässerflechi.
Gschicht
Hoochfälde isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 886 als Hofelda.
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 14,6 % (Stand 2011).
Religion
46,6% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,4 %, CVP 1,2 %, EDU 6,4 %, EVP 3,8 %, FDP 8,3 %. GLP 8,2 %, GP 6,1 %, SP 14,9 %, SVP 46,7 %, Suschtigi 1,1 %.
Gmäindspresidänt isch de Reto Riedberger (Stand 2012).
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Hoochfälde ghört zue de Unterländer Mundarte.
2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen
Handlig
Anno 2010 wird e amerikanisch-russischi Mission zum Jupiter gschickt, um in Erfahrig z'bringe, was mit dr Mission anno 2001 passiert isch. Usserdem sott s'Ruumschiff Discovery borge werre, wo uf dr Mond Io abiz'keie droht. Au sott dr Monolith (dr schwarz Quader us 2001) in dr Jupiterumlaufbahn un die Galileische Mönd vum Jupiter erforscht werre. D'Mission stellt fest, dass es uf em Mond Europa im Ozean underem Iispanzer Läbe git. Au erschint au dr Astronaut David Bowman, wo sit dr Mission anno 2001 vermisst wird. Zum End vum Film bringe no Monolithe dr Jupiter zum Implodiere, wodurch er zue ere zweite Sunne im Sunnesystem wird. Dr offesichtlich Absicht fir sälli chünschtich Verwandlig vum Jupiter isch, dr Iispanzer uf Europa ufzdaue, demit sich s'Läbe dert witterwentwickle cha.
Hindergrund
Nooch em Erfolg vu 2001 sowohl as Buech wie au as Film het dr Arthur C. Clarke 1982 d'Fortsetzig 2010: Odyssey Two (deutsch Odyssee 2010: das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen) gschriibe, wobi er d'Erchenntnisse vu dr Voyger-Missione igarbeitet het. Sälle Roman het dr Peter Hyams anno 1984 verfilmt, wobi er einigs ussignu un vereifacht het. In dr Vordergrund vum Film het er e moralischi Botschaft gruckt. Witteri Fortsetzige vu dr Odyssee-Reihe vum Clarke sin dr 1988 gschribe Roman 2061 - Odyssee III un vu 1997 schliesslig 3001 - Die letzte Odyssee, wo bisher nit verfilmt worre sin.
Kritike
Sämtlichi Kritike zuefolg reicht dr Film nit an si Vorgänger ani. Säll isch allerdings au nit ernschthaft z'erwarte gsi, giltet doch 2001 gmeihi as dr "perfekt Science-Fiction-Film". Im Gegesatz zum mystische 2001 giltet 2010 as e solide Science-Fiction-Film, wo eher zwischemenschlichi un politischi Konflikte betrachtet werre - so dr Gegesatz zwische dr USA un dr Sowjetunion, vu dere Furtexistenz dr Film noch usgange isch. In im Clarke sinere Buechvorlag fliegt degege e gmeinsami russisch-amerikanischi Mission e Wettrenne mit dr Chinese zum Jupitermond Europa. Interessant fier d'Zueschauer vum erschte Deil isch s'Wiidersähe mit em Charakter David Bowman un em Computer HAL. Wer meh wisse will, isch allerdings au uf d'Büecher vum Clarke agwiise. Globt werre die darstellerische Leischtige vum Roy Scheider un vu dr Helen Mirren.
Communauté de communes de la Région de Haguenau
D Communauté de communes de la Région de Haguenau ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 19. Dezember 2011 dur d Füsion mìt dr Communauté de communes au Carrefour des Trois Croix grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 14 Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Haguenau gsìì, Präsidant dr Claude Sturni. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes de Bischwiller et Environs, Communauté de communes de la Région de Brumath un Communauté de communes du Val de Moder zum neie Verbànd Communauté d’agglomération de Haguenau füsioniert wore.
Wängi
Wengi (amtlich Wängi) isch e politischi Gmaind im Bezirk Münchwiile im Kanton Thurgau, Schwiz.
Geografi
Wengi liit im Murgtal, rund 10 km vo Frauefeld. D Gmaindsflechi bstoht us 71 % landwirtschaftlicher Flechi, 16,2 % Wald, 12,3 % Sidligsflechi und 0,5 % sustiger Flechi.
Gschicht
Wengi isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 818 as Wengiu.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 13,5 % gläge.
Religion
43,1 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 41,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6,3 %, CVP 16,8 %, FDP 6,5 %, GLP 6,5 %, GP 6,2 %, SP 8,1 %, SVP 43,7 %, Sustigi 5,9 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,8 % gläge.
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3969 Iiwooner 90,5 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,4 % Französisch 2,1 % Italienisch und 7 % anderi Sprooche.
De hochalemannisch Dialèkt vo Wengi ghöort zum Oschtschwizerisch
Europäische Gebietskörperschaft Elsass
D Europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàss (uf Frànzeesch Collectivité européenne d'Alsace CEA) ìsch a àdminischtràtiva Strüktür firs Elsàss, wo àm 1. Janner 2021 entsteht. 's ìsch a Àrt Nohfolger vu dr ehmàliga Région Alsace, wo àm 1. Janner 2016 verschwunda ìsch, erzetzt dur d greeßera Region Grand Est.
Veràntwortung
S Gebiat CEA gheert ìmmer noch zum Grand Est. As entsteht üs dr Fusion vu da zwei Départements Unterelsàss un Owerelsàss.
D CEA hàt àndera Veràntwortunga às dr Grand Est. Zum Beispiel, d Zweisprochigkeit Frànzeesch/Ditsch oder sogàr Frànzeesch/Elsassisch wìrd ìm Ràhma vu dr CEA verwàlta. D CEA bekìmmert sìch aui um d soziàla Bedìngunga vu da Granzganger (wo ìn dr Schwitz oder ìm Ditschlànd schàffa), um Tourismus, un um lokàla Kültür, Vereiner un Verkehr.
Stroßa
D àdminischtràtiva Kodifiziarung vu da Stroßa wìrd jetz dur d CEA verwàlta, nìmm vu da Départements. D Stroßa wo ìn beida Départements Unterelsàss un Owerelsàss dr gliicha Nàmma ghàà han; dia mian zum Teil umteift wara.
Logo
Dr Logo vu dr CEA ìsch a Vàriànta vum Logo vu dr Màrka Elsàss. Da Logo, igfiahrt ànna 2012, ìsch a Mìschung vu mehrera elsassischa Symbol (d Büechstàwa A, s Harz, s Brazala, s Fàchwark vu da Hiiser), normàlerwiis rot un wiss. D Vàriànta mìt dr CEA ìsch a Màhnung àn dr europäischa Fàhna: a bìtsi blàui mìt guldiga Starna.
Instrumentenmundstück
Randdurchmessèr
Sellè isch entschprèchend m übberwigend blõsènè Frequenzberych (Dònberych) gwäält. Dè innere Randdurchmesser bschtimmt un unterschtützt somit diè schwingendè Aadeil vo dè Lippè.
Bi dè Bosuunè, glych lang wiè s B-Waldhorn, isch sellè Maß ca. 25 bis 30 mm.
D Tuba (F-Tuba glycht dè F-Hornlängi, B-Tuba isch doppelti B-Hornlängi) vowendet Größè mit ca. 30 bis 35 mm.
Randform
D Randform wiè au d Breiti wörd individuèll vom Blõser gwäält, mitunter sin s nit klar bezeichenbari Kriteriè. Voallgemeinert wörd gsait:
Well èn chräftigerè Drugg vom Mundschtugg uff d Lippè dennè iri Muskelschpannig un somit d Frequenz vo irer Schwingig erhöhè duèt, cha durch sell phûsisches „Pressè“ èn höcherè Dòn erzüügt wörrè. Sell behinderèt diè nötigi Durchbluètig vo dè Lippèmuskulatur, wodurrè è vill schnelleri Ermüdig ydrettè duèt. S Ermüèdè betrifft vo allem d Flexibilidät vo dè Lippè bis schnellè Läuf mit grossè Interväll un d Obberdöön am obberè Rand vo dè Skala, wa z. B. bedütet, dass èn Drumbeeter s gefürchtete hohe C (dè achte Obberdòn), s dreigeschtrichene c, nûmmè chriègt. D Gfòòr vom Quètschè vo dè Muskulatur isch vor allem bi ungnüègendem Konditionsträning („falschè Aasatz“) un stomatologischer Fäälbehandlig (durchdrènnti Nervèbaanè bi Zahnwurzeloperationè) uffgrund vo fäälender Schmerzrüggkopplig gää.
Innèform als Kessel odder Drichter
Witerhy begünschtigt è Mundschtugg mit
Im Jazz-Berych wörd mitunter èn extreem flachè Kessel odder èn Doppelkessel (èn witerè chlynè Kessel im Übbergang zu dè Seelè) vowendet, um zimli „scharfi“ un „spitzigi“ (zimli obberdònhaltigi) Kläng z erzüügè.
Bi historischè Inschtrumänt (Baroggdrumbeetè, Baroggbosuunè) findet sich mitunter zimli großi Kessel in Vobindig mit jewyls extreem scharfer Randinnèkantè un èm Übbergang i d Seelè.
Seelè un Rüggboorig
D Seelè (au Boorig) isch è churzes zûlindrischs Stugg bezièigswys dè èpngschte Durchmesser zwûschè m Kessel odder Drichter un dè Rüggboorig. Tûpischi Maaß sin für:
Seelè un Rüggboorig hèn entscheidendè Yfluss uff d Dònschtabilidät un Dònerzüügig bim Musizyrè. Aawenderbezogè chönnèd iri konkretè Maaß variyrè, jeder Blôser wäält sich uff Grundlaag vo sinè subjektivè Empfindigè è individuelles Mundschtugg uus. Phûsikalisch ghöred beidi Elemänt zum eigèntlichè Inschtrumänt un beyflussèd sini Intonation stark.
Mundschtuggschaft
Mundschtüggle hèn èn konischè Schaft (hüt meischtens Kegèlvohältnis KV 1:20), mit dèm s Mundschtugg is Mundroor vom Inschtrumänt gschteggt wörred. Dõmit si individuèll uuswäälbar sin, hèt sich i dè letschtè Johrzeent diè absoluti Schaftgrößi i dè voschidenè Inschtrumäntègattigè braktisch aaglichè. Für d Bosuunè un s Flügelhorn (je drei Größè) git s im allgemeinè jewyls nu eini Größi. Obacht gää muè mò bim Tenor- un Barydònhorn, zwûschè dennè Brüèder isch dè Schaft i dè Regèl nit kompatibel. Hüt gebrüüchlich bi dè höcher gschtimmtè Inschtrumänt (ab B-Drumbeetè uffwärts) sin folgendi Größè (jewyls am Aafang vom Schaft gmessè): Kornètt: ca. 8,7 mm mit änglischem churzè Schaft odder amrikanischem langè Schaft, amrikanisches Flügelhorn: ca. 9,5 mm, dütsches Flügelhorn: ca. 10 mm, Drumbeetè: ca. 10 mm. Nõchbautè vo aaltè Baroggdrumbeetè hèn hüüfig dè glychè Schaft wiè Tenorbosuunè mit 10,8 mm.
Mundstuggbau
Uffgrund vo dè vylfältigè Maaßuusfüürigè hèn sich einigi Mundschtuggmacher-Wärchschtättè uff dè Mundschtuggbau spezialisyrt, wo è Standardsortiment aabiètet, abaer au individuèlli Uusfüürungè aafèrtiged chönned.
Matriaal
S vowendete Grundmatriaal isch i dè meischtè Fäll Messing. Well s Mundschtugg in dirèktem Kontagt mit dè duèrnd lycht füüchtè Lippè isch, wörd für gwöönlich èn galvanischè Übberzùg uus Silber uffbrocht. Au Gold odder Titan wörred aagwendèt.
Mittlerwyl isch s au möglich, Mundstüggle uss Lexan hèrzschtellè, è Polycarbonat, welles transparent isch un sich in jeddi belièbigi Farb yfärbè lòt. S Matriaal isch hauptsächlich für chalti Umgebigè geignet, well s thermisch isolyrend wûrkt. I dè Praxis wendèt mò selli Mundschtüggle nu im Freiè aa, wenn s gu Früürè chunnt, ergo ab +5° C absi bis ca. -12° C (dört limityrt diè zuèfrürendi Ventylmaschinnè). Bi höcherè Temperadurè chunnt diè negativè klanglichè Eigèschaftè vom Kunschtoffmundschtugg zum Dräägè, well dei s Matriaal nit mitschwingt un dè Dòn scho am Aafang vom Inschtrumänt durch diè amorphe Bschaffèheit vom Kunschtoff dütlich dämpft wörd.
S Mundschtugg für Zink un Serpènt isch i dè Regèl uss Grenadill, Horn odder Elfèbei.
Mundschtugg für Holzblõsinschtrumänt
Diè meischtè Holzblõsinschtrumänt sin mit eim Roorblatt-Mundschtugg (luèg au bi Zungè) uusgschtattet.
Einigi Blõsinschtrumänt hèn abber au Mundschtüggle, wo wiè nè Pfyfè fungtionyrè. Diè bekannteschtè Vodrètter sin d Bloggflötè un d Trillerpfyfè, abber au mengi exotischeri Inschtrumänt wiè diè irischi Tin Whistle sin mit so èm Mundschtugg uusgrüschtet.
Mundschtugg für è eifachs Roorblatt
S Mundschtugg mit eifachem Roorblatt isch geformt wiè èn Entèschnabel un unnè offè. Selli Öffnig wörd durch s Roorblatt fascht zuè gmacht. Bim Aablõsè wörd s Blättle in Schwingungè vosetzt, so entschtòt dè Dòn. D Dònhöchi beyflusst dè Spiller durch dè Aasatz un dè Drugg vo dè Unterlippè (im Gegèsatz zu dè Blèchblõsinschtrumänt, wo d Obberlippè für sell bruuchèd), dè Drugg vo dè Luftsüülè, durch è entschprechendes Erwiterè (ähnlich wiè bim normalè Gäänè) bzw. Èngermachè vom Rachèruum un dè Klappèschtellig vom Inschtrumänt. Mundschtugg mit eifachem Roorblatt wörred a vill Eifachroorblattinschtrumänt vowendèt, vo dènnè d Klarinettè un s Saxophon diè bekannteschtè sin.
In Längsrichtig lòt sich s Blättle frei bositionyrè, so dass es entweder bündig mit èm spitzè Ènd vo dè Mundschtuggbaan abschlièßt (dè Normalfall), lycht übberschtòt odder öppis chürzer isch. Es gòt deby um Größèordnungè vo Millimeterbruchdeil, maximaal öppè zwei Millimeter in beidi Richtigè. Grundsätzlich lòt sich è Inschtrumènt lychter aablõsè, wenn s Blättle è wengele übberschtòt.
S Mundschtugg wörd mit èm Blättle nõch unnè (a d Unterlippè herè) i s Muul gnõ, d Schneidezää druggèd dirèkt uff d Obbersitè vom Mundschtugg. Demit letschteri nit z schnèll mechanisch durrèkaut wörd, wörd oft èn robuschtè Gummiflickè (pragtisch wiè für èn Faarradschluuchflickè) uff selli Obbersitè bèppèd.
Mundschtugg für doppelts Roorblatt
Bim doppeltè Roorblatt nimmt dè Spiller s Blatt ganz odder deilwys i s Muul un bildet so è voänderbari Windkapslè, i wellerè d Blätter schwingè chönned. Zu dè Doppelroorblattinschtrumänt ghörèd zum Byschpill d Oboè, s Fagott un s Kontrafagott.
Francesco Antonio Soddu
Dr Francesco Antonio Soddu (* 24. Oktoower 1959 z’ Chiaramonti, Prowìnz Sassari) ìsch a itàlianischer reemisch-kàthoolischer Gaischtliger. Sitter 2022 ìsch’r Bischoof vu Terni-Narni-Amelia.
sii Laawa
Dr Francesco Antonio Soddu ìsch Schialer àm Liceo Classico Azuni z’ Sassari gsìì. Doo druff hàt’r Filosofii un Kàthoolischa Gotteslehr àm Sardischa Regionààla Pàpschtliga Seminààri z’ Cagliari. Àm 24. Àwrìl 1985 hàt’r ìm Mìnschter San Nicola di Bari z’ Sassari d’ Priaschterwäih fìrs Arzbìschtumm Sassari ämpfànga. Ar hàt witter gschtudiart un hàt àn dr Pàpschtliga Theoloogischa Hoochschüal vu Sàrdinia z’ Cagliari a Lizanz vu dr Pàschtorààltheologii bschtànda.
Dr Soddu ìsch vu 1985 bis 1987 Subregäns vum Sardischa Regionààla Pàpschtliga Seminààri z’ Cagliari gsìì. D’rnooh ìsch’r Subregäns vum Arzbischääliga Priaschterseminààri z’ Sassari un Dirakter vum Bischtìmmliga Zäntrum fìr Beriafungspàschtorààl worra. Vu 1997 bis 2012 ìsch’r Pfàrrer vum Mìnschter San Nicola di Bari z’ Sassari worra. Naawadràà hàt’r mehrera kìrchliga un verainliga-n-Amter üssiawt: ar ìsch vu 1997 bis 2012 Gaischtliger Àssisànt ìm Verain vu da Itàlianischa Kàthoolischa Laiter un Pfààdfìnder gsìì un vu 1998 bis 2005 Bìschtìmmliger Àssistant vu dr Jugendàbtailung vu dr Kàthoolischa-n-Àkzioon, so wia vu 2005 bis 2012 Bìschtìmmliger Caritas-Dirakter un vu 2011 bis 2012 Dirakter vum Bìschtìmmliga Büroo fìr d’ Migrànta. Witterscht ìsch’r vu 1999 bis 2012 Mìtglììd ìm Priaschterroot, un vu 2005 bis 2012 Mìtglììd ìm Konsultoorakolleegium vum Arzbìschtumm Sassari gsìì. Àb 2012 ìsch’r nàzionààler Caritas-Dirakter gsìì. Àm 27. Oktoower vum saalwa Joohr hàt’ne dr Pàpscht Benedikt XVI. àls Mìtglììd vum Pàpschtliga Root Cor Unum ärnännt.
Àm 29. Oktoower 2021 hàt’ne dr Pàpscht Frànziskus àls Bischoof vu Terni-Narni-Amelia ärnännt. D’ Bischoofswäih hàt ema dr ehamààliga Bischoof vu Terni-Narni-Amelia, Giuseppe Piemontese, àm 5. Janner 2022 ìm Mìnschter Santa Maria Assunta z’ Terni gschpanda; doo drbii sìnn d’ Mìtkonsekràtoora dr Arzbischoof vu Sassari, Gian Franco Saba, un dr Bischoof un Generààlsekretäär vum Itàlianischa Bischoofskùmferanz Stefano Russo gsìì. Àls Wàhlschpruch hàt dr Soddu In omnibus caritas („Ìn àllem Naachschtaliawa“) gwählt.
Deutsche Sprache
D’deitsche Sproch (Deutsch) zählt zur Familie vo de indogermanische Sproche, spezifisch zu de weschtgermanische Sproche. Erforscht wird d’ deitsche Sproch vú de Germanischte.
Etymologi
S Wort „düttsch“ goht zrùck ùf s germanisch Wort þeuðo, ùf s althoochdüttsch diutisk ùn ùf s mìttelhoochdüttsch diutisch/diutsch, tiutsch/tiusch. S Wort hät am Aafang „Volch“ gheiße ùn hät di gliiche Wurzle wie s Verb „dütte“ (deuten), ìm Volk verständlig mache. Als teut daucht's schù ìm 1. Johrhundert ìn römische Quelle ùf, wird abber erscht sitt em 8. Johrhundert au als Bezeichnig fǜr d'Sprooch bruucht. Ùs de latinische Bezeichnig theodisca lingua, wùù d'Sprooch vù de Franke bezeichnet hät ùn wùù sich vùm westfränkische þeodisk ableitet, isch ìm Ostfränkische duitisk worre, e Voorform vùm Wort deutsch/düttsch.
D'Bezeichnige fǜr s Düttsch ìn andere Sprooche sìn wäge de lange Gschicht vù de düttsche Staate zimli ùnderschììdlig. Viilmool leite si sich vù de Eigebezeichnig ab (z. B. s idaliänisch tedesco, s dänisch tysk odder s holländisch duits) odder vù Bezeichnige, wùù mer ìm Düttsche nùme ei düttschsproochigs Volch demìt meint, nämlig vù de Alemanne (Französisch allemand, Spanisch alemán, Arabisch /ʾalmāniyya/) odder vù de Sachse (Fìnnisch/Estnisch saksa, Inarisamisch säksikiela). Anderi Bezeichnige (z. B. němčina ùf Tschechisch, немецкий ùf Rùssisch odder német ùf Ungarisch) sìn ùf s slawisch Wort *němьcь zrùckzfiehre, wùù „stùmm“ gheiße hät ùn verwändet worre isch, wiil d'Slawe di Düttsche nìt hän chönne verstoh. Au de Name vù de Germane isch als Ussgangspunkt verwändet worre (u. a. Änglisch German, Hindi जर्मन/jarman ùn Indoneesisch jerman).
Gschichdte
Di zweiti Luutverschiebig laat sich scho im früene Mittelalter, öppen ab em 6. Jh. in Personenäme naawiise. Eigentlichi Tüütschi Text sind aber eersch usem Hochmittelalter bekannt, di eltischte sind vilicht d'Merseburger Zaubersprüch, uufgschriben im 10. Jh., warschinlich stameds aber usem 8. Jh. Als Althochtüütsch bezeichnet me d'Sprach zwüsched öppen 800 und 1100. S'Hildebrandslied stammt usem 9. Jh. Usem Altnidertüütsche hämmer de Heliand uf Altsächsisch, au öppen usem 9. Jh. Us dere Ziit gits es alemannisches Vaterunser us Sanggale. Fulda isch en anders wichtigs Schrift-Zentrum gsii i dere Ziit. Us Fulda isch under anderem s'Abecedarium Nordmanicum, en Art tüütsches Runenalphabet.
S'Mittelhochtüütsche vo öppe 1100 bis 1350 isch dänn vil besser beleit. Ab 1350 bis öppe 1650 redt me dänn vo Früe-Neuhochtüütsch. Zmizt i die Periode fallt am Luther sini Bibel-Übersetzig, wo de Keim für die Neuhochtüütschi Standardspraach bildet. Luutlich hät sich im Früeneuhochtüütsche s'Mitteltüütsche vor allem dur Änderige im Vokalsystem vom Alemannische abtrännt (es isch vonere "Quantitätsschpraach" zunere "Akzentschpraach" worde, während s'Alemannische immer no Vokal-Quantitäte underscheided). Luutlich isch also s'Alemannische nööcher am Mittelhochtüütsche plibe, grammatisch aber s'Mitteltüütsche (s'Alemannische hät i de früene Neuziit Kategorie wie de Genitiv und s'Präteritum verloore).
Dialäkt
Di hüttige tüütsche Dialäkt lönd sich grob in drüü Gruppen iiteile. S'Nidertüütsche im Norde isch a de zweite Luutverschiebig nöd beteiliged gsii und isch linguistisch nöd klar vom Holländische abgränzbar: D'Gruppierig vom Nidertüütsche als Tüütsch is linguistisch begründed. Anderschume chame s'Holländische und Flämische au zum Nidertüütsche zele. I dem Fall isch die zweiti Luutverschiebig en innertüütschi Aaglägehäit, und s'Tüütsche schtaat innerhalb vom Weschtgermanische em Anglo-Friesische (au "Ingvaeonisch" oder "Nordseegermanisch") gägenüber.
I de früe Neuziit het sich s' Niderdiitsche langi Ziit nebet em Hochdiitsche als Schriftsproch behauptet. Erscht ab em 17. Johrhundert isch es allmählich us dere Rolle verdrängt worre, well die gbildete Liit zum Hochdiitsche ibergange sind. E Zentrum vom niderdiitsche Buechdruck isch Lübeck gsi. Vo Borchling und Claussen giits e dreibändigi Niederdeutsche Bibliographie zu den niderdiitsche Druck vor 1800.
S'Mitteltüütsche isch vom Nidertüütsche dur d'Benrather Linie (maken/machen Isoglosse) abgränzt, und beinhalted Rhyfränkisch, Moselfränkisch, Ripuarisch, Thüringisch und Schlesisch. S'Obertüütsche isch vom Mitteltüütsche dur d'Speyerer Linie (Appel/Apfel Isoglosse) abgränzt, und beinhalted s'Austro-Bavarische (Bairisch in Bayern un in Österriich), s'Alemannisch un s Oschtfränkisch.
Mittel- und Obertüütsch werded au underem Begriff Hochtüütsch zämegfasst. Dademit häd de Begriff zwei underschidlichi Bedüütige: Einersiits bezeichnet Hochtüütsch die geographisch hööcher glägne Dialäkt, wo a de zweite Luutverschiebig teilgnoo händ. Anderersiits bezeichnet Hochtüütsch aber au di Tüütschi Standardspraach, wo sich sitem 16. Jh. usepildet hät. D'Standardsprach ghöört sälber zu de Obertüütsche (Apfel) Sprache, isch aber urschprünglich es Gmisch us verschidene regionale Dialäkt usem Drüüegg Fränkisch/Schwäbisch/Nordbairisch (de Luther hät sini Bible im Ostmitteltüütschi Gebiet, in Thüringe, übersetzt und deet 'de Lüüt ufs Muul glueget').
Yydailig vù dr Dialäkt z Dydschland ane 1900 noch em "dtv-Atlas zur deutschen Sprache"
D Dialekt in dr Lausitz ghèère mee oder weeniger zem Schlesisch. S Berlinerisch/Südmärkisch bilded e Ibergang zwische Mittelmärkisch ùn Schlesisch, mer said im Berlinerisch machen (mit verschoobenem k), aber icke „ich“ (nid verschoobe).
Gramattik
Dr Inhalt von de folgenden Abschnitt bezieht sich uff d' Schtandardsproch. Vieles do drvo trifft net uff d` Dialekt zu.
Numerus
D' dütschi Sproch unterscheidet de Singular un de Plural in de Forme von de Subschtantiva, Adjektiva, Pronomina un Verba.
Bim Noma ka dr Plural durs Aahänge von am Suffix un/odr durch d' Variation von am Vokal (Umlaut) og'zeigt werra.
Genera
´S Deitsche kennt drei Genera: ´S Maskulinum, ´s Femininum und ´s Neutrum
Subschtantivierte Adjektiva un Verba sen oigatlich emmer neutraal. Subschtantiva, wo mit de Silbe -keit  und -heit endet, sen emmer Femina. D' Endsilb -chen lässt jedes Subschtantiv zum Neutrum werra; es isch komisch, dass sich des Gschlecht wo a Sach in echt hat un's grammatische Genus unterscheide kennat: z. B. das Mädchen.
Deklination
Zum unterscheida sen vier Kasusforma: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ. A poor Kasusendunga send in dr Sprochgschicht verlora ganga, so dass dr Artikel als an zusätzlicher Kasusanzeiger diene ka. Gut markiert send im Singular dr Genitiv, im Plural dr Dativ.
Singular
Grundregla (wo für ca. 70% von de Subschtantive):
Mündlich fällt s auslautenda Schwa ("e" gschriebe) oft weg: "Ampeln", "Hosen", "Nachbarn"
Zusatzregla:
Fremd- und Fachwörter, wo aus am Lateinische oder Griechische stammet, bildet de Plural manchmal in d'Anlehnung an d'Ursprungssprache: S gibt au Wörter, wo zwei Pluralbildonga vorkommet, wobei d'Bedeutong von de beide Plurale sich unterscheidet:
Kasus
Im Deitscha exischtieret vier grammatikalische Fäll:
Dr Genitiv wird heitzdog in dr Umgangssproch durch Konschtruktiona mit Präposition un Dativ ersetzt.:
Tempusforma
'S Deitsche kennt folgende Zeite odr Tempusforme:
Aawändigsberiich vu de Tempusforme
D' wichtigschte Form isch es Präsens. S kann als historisches Präsens Präteritum bzw. Perfekt ersetza un steht vor ällem in dr Umgangssproch un in de Dialekte fürs Futur I. In denne Fäll stehet ergänzend Adverbiale vom Ortes odr von dr Zeit.
Bildig vu de Tempusforme
D' Forma von de Vergangenheitstempora Plusquamperfekt un Perfekt werrat mit de Hilfsverbe haben odr sein un am Partizip II (odr Partizip Perfekt) bildet. S Präteritum verwendet de Stamm vom Infinitiv.
D' Futurforma werrat mim Verb werden bzw. (Futur II) werden un haben bzw. sein bildet.
Plusquamperfekt, Futur II und au Futur I werrat eher selta in dr gesprochena Sproch vrwendet, un in de Dialekte gar net, 's Alemannische kennt selle Tempora gar net. Manche Dialekte kennet do drfür 's Plusplusquamperfekt, wo's Hilfsverb selbscht im Perfekt isch. S Plattdeitsch kennt abr älle sechs Zeitforme, wobei d' Futurforma mit solla (uff Platt: sölen oder schölen [ik sall/schall]) bildet werrat.
S Konjunktiv II bildt mer aus dr Präteritumform vom Verb, starke Verben kriegat an Umlaut (ich tue etwas - ich tat etwas - ich täte etwas, uff Schwäbisch: I mach was, I han was gmacht, I hätt was gmacht). S passiert abr au manchmal dass d' Präteritumform un d' Konjunktivformen identisch sen. (ich sage etwas - ich sagte etwas - ich sagte etwas, uff Schwäbisch: I sag ebbes, I han ebbes gsagt, I hätt ebbes gsagt). Hier verwendet mer meischtens de Konjunktiv III mit "würde" un am Infinitiv (ich würde sagen, uff Schwäbisch: I tät saga). Der Konjunktiv I leitet mer vom Infinitiv ab, der Wortstamm ändert sich net, spezielle Endunge kennzeichnet de Konjunktiv (er sieht etwas - er sehe etwas, uff Schwäbisch: er sieht was, er tät was seha). Dr Konjunktiv I isch in viele Fälle 's gleiche wie dr Indikativ. Deshalb bnutzt mer nâ de Konjunktiv II odr de Konjunktiv III (Indikativ: ich sehe - Konjunktiv I: ich sehe => Konjunktiv III: ich würde sehen).
Modus
Im Deitscha gibts d' folgenda Modi:
Cudrefin
Geografi
Cudrefin lyt am nordeschtlige Stade vum Nöieburgersee. Zue dr Gmai ghere au no dr Wyler Montet un syter anne 2002 s Dorf Champmartin. D Gmaiflechi umfasst 61,1 % landwirtschaftligi Flechi, 23,6 % Wald, 6,9 % Sidligsflechi un 8,4 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Cudrefin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 999 as Curtefin.
Religion
59 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 21 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,1 %, CVP 4,7 %, FDP 16,2 %, GLP 6,2 %, GP 7,4 %, SP 29,0 %, SVP 24,3 %, Sunschtigi 2,3 %.
Dr Burgermaischter vu Cudrefin isch dr Blaise Baumann (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,1 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 74,7 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 21,2 % Dytsch, 1 % Italienisch un 3,1 % anderi Sproche.
Communauté de communes de la Région de Molsheim-Mutzig
D Communauté de communes de la Région de Molsheim-Mutzig ìsch a Kommünàlverbànd ìm Unterelsass (Frànkrìch). Sa ìsch àm 31. Dezember 1997 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd gheera 18 Gmeina. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Molse, Präsidant ìsch dr Laurent Furst.
Moianacht
Moianacht ischt a deitscha Filmkomeede (Kurzfilm) us-em Jôhr 2000 vom Regisseur Stefan Hering. Dr sell hôt au s Drehbuech vorfasst. D Hauptrolla werret vom Tillbert Strahl-Schäfer, vo dr Friederike Kempter ond vom Christof Arnold gschbiilt. Zom erschda Môl seha kenna hôt mr dean Film am 4. Juli 2001 em Fernseha vom Sender 3sat.
Vorbemerkong
Der Film schildret d Erleabnis vo zwoi Briader em jugendlicha Aldr en dr Walpurgisnacht emma fikdiva schwäbischa Dorf. En viil lendliche Gegenda geit’s noh da alda Brauch, dass a jonger lediger Bursch en dera Nacht sellem Mädle, wo-nr a Aug druff gwôrfa hôt, a gschmickda Birk als „Moiaboom“ en da Garda oder vôr d Hausdiir setzt. Ema Mädle abr, wo-nen amôl em Stich glau hôt oder wo-nr hôt et beira landa kenna, dui kriagt manchmôl an ganz kahla Boom, wo leere Bichsa (= Dosa) drô hanget. So ebbes hoißt-ma an „Bichsaboom“.
Handlong
Am Nôchmiddag vom 30. April probt dr 17-jährige Micha mit seira Bänd „Hangman“ fir dui am Ôbad staddfendenda „Tanz-in-den-Mai-Party“. Vo seine Bändmitglieder wuud’r uffzoga, weil’r abstreidet, en d Ina vorknallt zo sei. Uff oimôl daucht sei fenf Jôhr jengerer Bruader Benny auf ond will wissa, was mr fir-en Bichsaboom so älles braucha dät. Nôchdem’r d Antwort kriagt hôt, zuit’r mit seine Freind ab ens Derfle, wo dia Kerle s Schaufenschder vom Metzgergschäft mit Rasiirschaum „vorziiret“.
Wia d Bändmitgliader uff dr Bihne vom Danzsaal ihre Instrument uffbauet, kommt d Ina mit ihrer Freindin. Dr Micha gôht glei uff d Ina zua, om s Gschbräch mit-ra zo suacha. Des will abr et so richdich klabba, weil der Kerle arg schichtern ischt. Wia-nr grad sellem Mädle vorzehla will, dass’r extra fir sui a Liad gschriiba hôt, daucht pletzlich dr Weiberheld Richie auf, schnabbt-em des Mädle weg ond entfihrt-se an d Bar.
Dr Benny ischt grad dorbei, da Bichsaboom fir sei Schuelkameradin Julia uffzostella, dô wuud’r vo dera ihrer Mueder ibrrascht. Dui moint, der Bua wär a Vorehrer vo ihrem Dechterle ond ledt-en ei, ens Haus reizokomma.
Beim Ufftridd vo de „Hangmans“ kô dr Micha vo dr Bihne aus erkenna, wia dr Richie emmr noh mit dr Ina rombussiirt. Dô druff kindigt’r sein nuia Song ôô, was kurz dr Ina ihr Uffmerksamkeit erregt. Abr glei druff mueß dr Micha mit ôôgucka, wia sein Schwarm mit-em Richie Hand en Hand us-em Saal vorschwendet. Ohne lang zo ibrlega rennt’r deane zwoi hendrher ond stellt da Richie zor Red. Boide steigret sich e-na Wuat nei ond send fascht soweit, sich zo vordrescha, dô wuud dr Micha vo seim Bändkollega Tommy wegzoga. Dr sell macht-em jetzt gheerige Vorwirf, dass’r s Konzert hôt platza lau. Jetzt kriaget dia zwoi au noh Krach mitnandern. Dô druff lôôt sich dr Micha mit Alkohol volllaufa.
En dr Zwischazeit hôt sich dr Benny vo dr Julia ond ihrer Mueder losreißa kenna. Mit de ibrig-bliibene Bichsa dekoriirt’r jetzt em Metzger sein schwera Mercedes. Dô drbei wuud’r abr vom Besitzer vordwischt.
Wia sich dr Micha uff-em Kloo frisch macha will, heert’r us-ra Kabine vordächdige Gereisch ond luegt ibr d Trennwand. Dô mueß’r mit ôôseha, wia sich sei Rivale Richie mit dr Susi – also et mit dr Ina – vorgniagt. Nôch-ra kloina Schlägerei hôt dr Richie a Ei-seha ond sait zom Micha, er soll noh zor Ina ganga, dui dät uff-en warda. Zruck em Saal entdeckt’r sein Schwarm uff dr Danzfleche. Weil-en abr dr Alkohol arg em Griff hôt, muaß’r sich ibrgäa. Dô druff wuud’s dr Ina ganz schleacht. Drom rennt-se drvoo. Dr Tommy siht ei, dass’r Scheiße baut hôt ond vorsehnt sich wiidr mit-em Micha.
Wia dr nuie Dag ôôbricht, machet sich älle Bändmitglieder mit-ma Trakdor-Fuhrwerk uff da Weag zor Ina ihrem Haus. Se fahret uff dr Dorfstrôß, wo en dr Freinacht mit ällerloi Gerätschafda ond Wescheleina dekoriirt wôrra ischt. Wia-se am Ziil ôôkommet, stellet-se an graußa Moiaboom auf. Glei druff schmeddret dr Micha sei nuis Liadle fir d Ina. De sell tridd uff da Balkon ond lächlet ihrem Vorehrer zua.
Auszoichnonga
2001 isch der Stroifa bei dr Filmschau Bada-Wirdaberg mit-em Publikomspreis auszeichnet wôrra. Em gleicha Jôhr ischt’r beim Sternafescht vo dr Minchner Abendzeitung fir da Regie-Preis nominiirt wôrra. D Filmbewerdongsstell Wiisbada hôt deam Werk s Prädikat «Wertvoll» vorliha ond des so begrendet: „Der Film ... geht unverkrampft und lustbetont mit der Welt der Provinz um. Jugendkultur einmal anders. Die Darstellerleistungen wurden im Bewertungsausschuß positiv aufgenommen, die dramaturgischen Einfälle als unterschiedlich gelungen gesehen und die Dominanz der Musikebene kritisch angemerkt. Aber auch in der Moianacht geht es etwas ungehobelt zu.“
Au des muaß noh gsait werra
„Moianacht“ isch em Stefan Hering sei Abschlussfilm an dr Hochschuel fir Fernseha ond Film en Mincha. D Stuegerter Schauschbiilere Friedrike Kempter geit en deam Stroifa ihr Filmdebüt. D Roll vo dr Julia schbiilt d Maylin Hausch, wo schbädr als deitscha Moischdere em Eiskunschtlauf glenzt hôt. S Liad „Ich und Du“ ischt s oinzige hochdeitsche Element en deam Stroifa. Gschriiba hôt dean Song d Karlsruher Rockbänd „NTS“, wo dômôls kurz vôr ihrem Durchbruch gschdanda ischt. Gschwätzt wuud ausschliaßlich Schwäbisch. Dreht wôrra isch der Film z Lauterstoi em Landkreis Gebbenga sowia z Megglenga, z Bartholomä ond z Heubach, älle drei Gmoida send em Ostalbkreis.
Albstadt (Begriffsklärung)
Albstadt stoht fir:
Illhäusern
Ìllhisre (frz. Illhaeusern, dt. Illhäusern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìllhisre ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 1482 àls zu den Hüseren an der Yllen.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Ìllhisre ìsch. Ìllhisre ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìllhisre ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
28. April
Dr '''28. April''' isch dr 118. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 119. in Schaltjohr), dodermit blybe no 247 Däg bis zum Änd vum Johr.
Communauté de communes du Centre mosellan
D Communauté de communes du Centre mosellan isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu di 31 Gmaine vum Kantons Grostenquin im Arrondissement Forbach aaghert hän.
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Mosel. Är isch am 27. Juni 1997 grindet wore. Sitz vum Verband isch Mörchingen gsii, Presidänt dr Claude Bitte. Am 1. Jänner 2007 het d Communauté de communes du Centre mosellan 14.434 Yywohner uf 238 km² ghaa.
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Chang'an
Chang'an isch e Stadt in China, wo im chinesische Alterdum gründet worde isch. Si het sich ursprünglig fümf Kilometer nordwestlig vom hütige Xi’an befunde, isch aber e baar Mol an andere Blätz nöigründet worde. Chang'an isch d Hauptstadt vo dr Westlige Han-Dünastii gsi und au vo de Xin, Sui und Tang-Dünastie. Under dr Ming-Dünastii het mä iire Naame zu Xi'an gänderet.
650 v. d. Z. het d Stadt scho mee as 33'000 Iiwooner gsäit. Dr erst historisch Kaiser vom veräinte China, dr Qin Shihuangdi († 210 v. d. Z.), het si Mausoleum in dr Nööchi vo dr Stadt baut, wo mä 1974 die berüemti Terrakotta-Armee entdeckt het. Xianyang, d Hauptstadt vo de Qin, isch nid witewägg gsi.
Bürchau
Bürchau isch e ehemoligi Gmei in Bade-Württeberg (Dütschland) un ghört zum Landkreis Lörrach.
Die ehemolig Gmei ghört sit em 1.1.2009 zue dr neije Gmei Chleis Wiisedal mit Hauptort Dägernau, wo ussem gliichnammige Gmeiverwaltigsverband hervorgange isch. D'Umwandlig vum Gmeiverwaltigsverband in e Verbandsgmei isch us finanzieller Not erfolgt.
Geographi
75 % vu dr Gmarkig sin bewaldet.
Gliderig
Die ehemolig Gmei bestoht us dr Ortsdeile Bürchau, Oberbürchau, Chaschtel, Rütti un Sunnhalde.
Gschicht
Bürchau isch anno 1278 erschtmols urkundlich erwähnt worre. Sit 1503 gehört s'Dorf zue dr Markgrafschaft Bade-Durle, us wellere sich s'Land Bade entwicklet het. Ufgrund vu sällere Zueghörigkeit zum Markgräflerland isch im Ort d'Reformation durchgfüehrt worre un d'Lit sin evangelisch worre.
Béiwen-Atert
Béiwen-Atert (dt. Böwingen/Attert, frz. Boevange/Attert) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Béiwen-Atert ghere d Ortschafte Béiwen-Atert (Boevange-sur-Attert), Bill, Bruch (Brouch), Bëschdref (Buschdorf), Fënsterdall (Finsterthal), Gréiweknapp (Grevenknapp) un Openthalt.
Geografi
Béiwen lyt an dr Atert.
Gschicht
Béiwen-Atert isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1088 as Bauines.
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Béiwen-Atert ghert zum Moselfränkisch.
Ebola
Ebola bezäichnet:
Zwölfstädtebund
Mit Bund vo de zwölf Stedt cha gmäint si: