cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisabeth Walter
Wias ere im Nationalsozialismus gange isch
Ball isch si mit em Syschtem in Konfikt kumme. D Nationalsozialischte hän üs ihrenem Roman Schmiedledick e Zigiinerfeindligkeit rüsgläse un hän gmeint, si kenne diä Fraü fir sich iisetze. Sie hätt sotte „Schuelungskurs“ fir Lehrerkollege halte, het sich aber gweigeret. Am 26. Oktober 1935 het si miäße an ere Tagung zur „Judenfrage“ teilnämme. Im e Schriibe vum Kreisamtsleiter vum „Amt für Erzieher“ isch ere drno vorgworfe wore, s seige vun ere „abfällige Bemerkungen über den Inhalt des Vortrages gemacht worden (...), und Sie sollen nach denselben Mitteilungen den Saal mit solchen Bemerkungen auch verlassen haben.“ Noch däm Briäf un eme Verher het si Zueflucht bin ere Kamradi in dr Nechi vu Keln gsuecht un gfunde; diä sibe Monet derte het si mit eme ärztlige Attescht kenne iberbrucke. 1936 het si sich wider in dr Hotzewald ins glei Derfli Dietlinge versetze lo – in sällere Schuel isch si dr einzig Lehrer gsii un het sich nit vor Bespitzelung dur Kollege miäße ferche. Aber aü do isch si vergelschteret wore: Anne 37 het si an ere Tagung vum „Verein katholischer Lehrerinnen“ im Gloschter Beuron teilgnumme; ball druf het si sich vor em Kreisschuelrat, eme SA-Mann, miäße rächtfertige, im Johr druf het si miäße unterschriibe, ass si as Lehrer keinere konfessionelle Vereinigung derf aghere. Mit ihrere Gsundheit ischs witer dr Bach na gange – Härzmuskelschwächi. 1941 het si e totale Närvezämmebruch gha, het aber nit kenne in e Närveklinik, wel si im Dritte Rich het miäße ferche, ass si nimmi läbig rüskummt. Mit an ihrem närvlige Zuestand ka verantwortlig sii, so dr Hubert Matt-Willmatt, ass ihr Buech Schmiddlidick uf Betriibe vu dr Gestapo üs dr wit verbreitete katholische Borromaeusbibliotheke het miäße entfernt wäre.
Tour de France 2013
D Tour de France 2013 isch s hundertste Mol, ass d Tour, wo s wichdigste Etappevelorenne uf dr ganz Wält, stattgfunde het. Si het am 29. Juni 2013 z Porto-Vecchio aagfange und s Ziil isch wie immer am 21. Juli 2013 noch 21 Etappe uf dr Avenue des Champs-Élysées z Bariis gsi. 198 Faarer us 22 Mannschafte si am Start gsi. S Renne isch 3'360 Kilometer lang gsi. Zum erste Mol sit 2003 het d Tour nume uf französischem Territorium stattgfunde.
Elisabeth Walter
Noch em Griäg
Noch em Zämmebruch vum nationalsozialischtische Syschtem isch si eini vu wennige Lehrer gsii, wu vu dr franzesische Militärregiärung ohni Umständ hän kenne in dr ditsch Schueldiänscht ibernumme wäre. Aber s isch ere gsundheitlig alliwiil liädriger gange. 1948 isch bin ere Schuelinspektion feschtgstellt wore, ass si zwar e „ausgesprochene frauliche Erzieherin“ isch un „mit sanfter un sicherer Hand“ fiährt, aber s isch gwinscht wore, ass s „ästhetische Lesen eine sorgsamere Pflege erfährt“. Dr Hubert Matt-Willmatt haltets fir meglig, ass im Schuelinspäkter do dr Dialäkt oder dr Akzänt vu dr Diätlingemer Schiäler nit basst het.
Tour de France 2013
Däilnäämer
Wie immer häi 22 Manschafte mitgmacht, jeedi mit nüün Faarer. Drbii gsi si die 19 ProTeams, äins mee as im Joor vorhär. Dorum het dr Organisator A.S.O. für 2013 nume drei Professional Continental Teams iiglaade, nämlig die franzöösische Mannschafte EUC, SAU und COF.
Elisabeth Walter
Noch em Griäg
Im gliche Johr het d Elisabeth Walter e Deputatsverkirzung uf 23 Stunde beatrait – wäge dr Närvesach, wu si siter 1941 gha het – aber s Schuelamt het z verstoh gä, ass si jo ganz ka ufhere, wänn si nimmi ka schaffe. Si schribt do drzue: „Man darf doch nicht bestraft werden dafür, dass einen die Nazis gequält haben, bis man von Sinnen war, und eine Krankheit auf Jahre hinaus davongetragen hat.“
Tour de France 2013
Däilnäämer
Churz vor em Aafang vo dr Tour het s ehemoolige Rabobank-Tiim e nöije Hauptsponsor gfunde und het dr Naame Belkin Pro Cycling Team aagnoo.
Elisabeth Walter
Noch em Griäg
Schliäßlig het si d Versetzung üs Diätlinge beatrait; des Derfli, wun ere numme hätt sotte e Zueflucht vor Verfolgung sii, isch ere bi ihrem Gsundheitszuestand nimmi zuemuetbar gsii – ke Lade im Dorf, ke Dokter, kenni Verkehrsmittel usw.
Tour de France 2013
D Klassemänt wärend dr Tuur
In dere Dabälle stöön die erste in de verschidnige Klassemänt am Ändi vo de Etappe.
Elisabeth Walter
Noch em Griäg
1949 het si kenne uf Salem umziäge – friili het si im Schulediänscht derte nimmi kenne rächt Fueß fasse – viil Granketsüsfall – un 1952 isch si in Ruehjstand versetzt wore.
Tour de France 2013
D Klassemänt wärend dr Tuur
Notize zur Dabälle:
Elisabeth Walter
Noch em Griäg
Bsunders in ihrem Geburtsort Kippenewiiler isch ihre Adänke bewahrt wore, zum Biispiil isch 1987 s Schuelhüüs noch ere benännt wore. Aü z Diätlinge hets e Schild zu ihrem Adänke am Schuelhüüs. Betzehüüse (bi Friiburg) het e Stroß noch-ere benännt.
Dr Schmiddlidick
Im Hotzewald het si näben em Schueldiänscht afange dichte. Anne 1930 isch ihre Haüptwärk, Die abenteuerliche Reise des kleinen Schmiedledick mit den Zigeunern, rüskumme. Des Buech het großes Ufsähne erregt; s het golte as „’Glücksfall für Baden und seine Schulen’, als ‚das Heimatbuch’, als ‚Badischer Nils Holgersson’, als ‚wertvolle Bereicherung der Heimatliteratur’“ – so zitiärt dr Hubert Matt-Willmatt zitgnessischi Reaktione. Wäge sinem – vu dr Verfasseri beabsichtigte - pädagogische Wärt isch des Buech in dr badische Schuele iigsetzt wore – aü noch in dr 50er Johr. Dr Verlag Herder z Friiburg i.B. hets 60 Johr lang ständig im Brogramm ka – s isch aü vu noschtalgische Erwagsene gsuecht wore un wird no gsuecht.
Im Buech gohts um e Bue, dr „Schmiedledick“, wu vu Zigiiner gstohle wird un mit däne im Rossfuhrwärk, im e Wohnwage dur s badisch Land fahrt. Diä Handlung het dr Dichteri ermegligt, viil Informatione iber d Gschicht, d Geografii, d Kültür un d Wirtschaft vum badische Land iifliäße z lo. Im Schmiddlidick si – am Afang unfreiwilligi – Reis mit dr Zigiiner isch e Abenteier gsii, wu d Kinder gfesslet het.
E rassischtischi Nazigegneri?
Friili sin in diä Gschiicht aü zitgnessischi Vorurteil iber d Sinti un Roma (Zigiiner) iigflosse – so hän im Schmiddlidick sini Entfiährer – d Zigiinerfamiliä Weinberg - aü suscht gstohle, bättlet, hän Fleh gha usw. D Walteri het aber nit beabsichtigt, dr Sinti un Roma z schade. D Nazi hän versuecht, si fir sich iizspanne – wänn si uf eme zigiinerfeindlige Zug gfahre wär, hätt si kenne e glänzigi Karriäre mache. Si isch as e effentlig bekannti Person wiä ihre große alemannische Dichterkolleg Hermann Burte unter eme starke Abassungsdruck gstande. Aber si het Stand ghalte. Si isch niä dr Partei biidrätte, het diä obe bschriibe Haltung gege dr Nationalsozialismus iignumme un schlimmi Schikaniärung in Kaüf gnumme.
Änewäg isch d Walter Elisabeth noch em Griäg uf dr Argwohn vu dr „politisch Korrekten“ gstoße – dr Eric Fricke bschribt diä Stimmung eso: „Waren nicht knapp drei Jahre nach Erscheinen des Buches die Nationalsozialisten an der Macht? War am Ende gar Elisabeth Walter eine geistige Wegbereiterin der Massenmorde an Sinti und Roma in den Konzentrationslagern?“ Dr Fricke wiist druf ani, ass dr Schmiddlidick un d Kinder, wu diä Gschichte ghert oder gläse hän, üsgrächnet dur „heimatlosi“ Zigiiner s badisch Land känne lehre; dr Schmiddlidick diäg begriffe, ass „Heimet“ meh isch wiä e glei Dorf im Hotzewald. „Diese Heimatverbundenheit“, so schribt dr Fricke, „ist für manche Kritiker wohl ebenfalls ein Indiz, dass der ‚Schmiedledick’ in eine bestimmte politische Ecke einzuordnen ist.“ Do diäge numme no e baar Zitat üs alte Volkssage brüche vorkumme, wu germanischi Getter drin e Roll spiile, un scho seig s Urteil perfekt.
Dr Eric Fricke kunnt esälber zum Urteil, ass wänn im Fall d Walteri doch versuecht ha sott, e Minderheit z diffamiäre, ihre des „gründlich misslungen“ isch. „Kaum ein Leser wird umhin kommen, die Familie Weinberg und Großmutter Mindel (...) mitsamt ihren ganzen Eigenheiten zu mögen.“
1950/51 het d Elisabeth Walter dr Schmiddlidick fir d zweit Uflag licht iberarbeitet – do drbii sin Stelle veränderet wore, vu villicht zu Missverständnis kennte fiähre.
D letschte Uflag vu däm Wärk im Friiburger Herder-Verlag isch 1990 gsii; zum 100. Geburtstag vu dr Dichteri 1997 het dä Verlag diä fellig Neiuflag nimmi gmacht. Dr Eric Fricke meint, well dä Roman „seit langem dem massiven Beschuss der Kritik“ üsgsetzt gsii seig.
Ihri alemannische Gedichter
1934 isch aü ihre gleine alemannische Gedichtband Rosmarin und Nägili erschiine – d Schikane vu dr Nazi hän nonit agfange gha. Dr Walteri ihrini Gedichter zeige si ass e stolzi, drotzigi, aber ändlos drüürigi Fraü. Dr Hubert Matt-Willmatt wiist druf ani, as in däm Buech e diäfe Schmärz dittlig wird, wu si in ere gscheiterete persenlige Beziähung verlitte het. Des kunnt in verschiidene Gedichter zum Üsdruck – so zum Biispiil in Si sägen, i heig goldig Hoor, wu aü im gsamtalemannische Sammelwärk „Holderbluescht“ vum Georg Thürer Ufnahm gfunde het, oder im Gedicht zue wa, wu dr Hubert Baum in sinem Buech „Freude am alemannischen Gedicht“ bsproche het.
Aber aü andere Schmärz verfolgt d Dichteri bis in dr Draüm: S het mer traumt - i weiß nümm wa, aber ghüület mue n i ha.
S Herz tuet mer weh - wo bin i gsi? Wo trinke si so rote Wii? Bluetrote Wii, da ha n i gseh, Jetz chunnt's mer langsam, o je, o je. Si het nit kenne hälfe - mer ka des im e änge oder im e witte Sinn verstoh: Im Strooßegrabe ohni Huet isch einer glege i sym Bluet. ''Wer isch es gsi? Schneewiiß und rot,'' und het mer grüeft, und isch doch tot!
I ha mer gförcht, i bi it hi, o lieber Gott, wer isch des gsi? Mir rüeft nu ein so uf de Welt, und geschtert isch er über Feld. Mir däm Gedichtbändli bricht aü – mittle in ihrere produktivschte Phase – ihre dichterisch Schaffe ab, so dr Matt-Willmatt.
D Elisabeth Walter isch in dr niideralemannische Ortenau ufgwagse. Diä Fraü, wu z Friiburg no dr eigene Wort fascht gstorbe isch vor Heimweh noch em Dorf un no dr Büürslit, het ihrini Gedichter im hochalemannische Hotzewälder Dialäkt gschriibe; si het sich sprochlig also ihrere zweite Heimet un ihrene Mänsche abasst. Im "Brief an einen Freund" schribt si, ass si z Hänner im Amt Säckinge "die jungen Alemannen in sämtlichen vorgschriebenen Wissenschaften" unterrichtet het, un säli hän si "in ihrer Landessprache, die ja noch fast reines Mittelhochdeutsch ist", unterrichtet.
Bezirk Westlich Raron
Dr Bizirk Weschtlich Araro (dt. Bezirk Westlich Raron, fr. District de Rarogne occidental) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Araro.
Gmeinde
Stand: 1. Januar 2009
Pluguffan
Pluguffan (bretonisch Pluguen) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Finsterforst
Finsterforst ìsch a bàdischa Folk-Metal-Grupp üss Friiburg ìm Briisgau. Dr Nàmma vu dr Grupp ìsch a Synonym fìr „Schwàrzwàld“.
Pluguffan
Geografi
Pluguffan lyt im Pays Glazik, 5 km vu Quimper un 51 km vu Brest uf ere Hechi zwische 10 m un 155 m iber Normalnull.
Finsterforst
Gschìcht
Grìnda worra-n-ìsch d’ Grupp àm Andsjoohr 2004. Uff dr äärschta Demo/EP Wiege der Finsternis ìsch a Schlààgziggcompüter bnutzt worra, dänn d’ Grupp hàt àn dara Zitt kää Schlààgziggschpìeler ghàà. D’ EP hàt Finsterforst salbscht prodüziart. Sa ìsch àm 30. März 2006 ärschiina.
Pluguffan
Gschicht
Pluguffan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1220 as Ploecuuan, Plaeguuan (1220 Ploecuvan, 1368 Ploeguffvan, 1395 Ploeguvan, 1405 Ploeguffan, 1516 Ploeniffan, 1536 Ploeguffvan, Ploeguffan).
Finsterforst
Gschìcht
S’ Album Weltenkraft vum Joohr 2007 ìsch ìwwers Label Worldchaos Production ìn dr Màrkt gbràcht worra. Schpeeter sìnn Probläma mìt dam Label gsìì, àlso hàt d’ Grupp s’ Label Einheit Produktionen gwählt fìrs Album ... zum Tode hin, wo ànna 2009 üssagànga-n-ìsch. Uff àlla Albums sìnn Fleetaschpìel un Gsàngbiitraag vum Sevan Kirder gsìì, ema ehamààliga Mìtglìed vum Schwiizer Folk-Metal-Grupp Eluveitie. Ànna 2010 ìsch d’ EP Wiege der Finsternis zamma mìt’m äärschta Album un ema näija Züasàtzliad wìederveräffentligt worra, unter’m Tìtel Urwerk.
Pluguffan
Verwaltig
vu Pluguffan isch. Pluguffan ghert zum Kommunalverband.
Finsterforst
Gschìcht
Àm Andsjoohr 2009 hàt dr Sanger Marco Schomas d’ Grupp fàralooh. Ìm Àwrìl 2010 ìsch dr Oliver Berlin àls näijer Sanger vu dr Grupp vorgschtällt worra.
Pluguffan
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Pluguffan ghert zem Bretonisch.
Finsterforst
Gschìcht
Ànna 2012 hàt d’ Grupp a Vertrààg biim eeschtriischa Plàttalabel Napalm Records unterschrìewa. Ìm Nowamber 2012 ìsch ìn dr Grupp ìhr dritta Album Rastlos ärschiina. Uff mehrera Online-Plattforma-n-ìsch’s „Album vum Monet“ gsìì. Ìm Joohr 2013 hàt d’ Grupp zem äärschta Mol uff’m Wacken Open Air ìm Norddiitschlànd gschpìelt. Ànna 2014 hàt d’ Grupp ìhra äärschta öiropäischta Tournee gmàcht, zamma mìt Trollfest un Cryptic Forest.
Ìm Janner 2015 ìsch s’ viarta Schtüdioalbum vu dr Gupp, Mach dich frei, üssagànga. Ìm Nowamber 2015 hàt d’ Grupp uff Facebook verkìndigt, àss dr Johannes Joseph, d’ Grupp nìmm uff da Konzärta beglaita wìrd, àss’r àwwer noch fìr Schtüdio-Uffnàhma schpìela wìrd. Àm 2. Àuigscht 2019 ìsch s’ fìmfta Album Zerfall üssagànga. Fìrs Tìtelliad hàt d’ Grupp a Müssikvideo ìn’ra àbgbrannta Bràuijaräi drait.
Diskogràfii
Biitraag uff Kompilàzioona (Üsswàhl):
Guillaume Henri Dufour
Dr Guillaume Henri Dufour (* 15. Septämber 1787 z Konstanz; † 14. Juli 1875 z Les Eaux-Vives, hüt e Deil vo Gämf) isch e Schwiizer Humanist, General, Politiker, Kartograf und Ingenieur gsi.
Gedänke
Dr Dufour isch ufgrund vo siim vilsiitige Wirke scho zu Läbziite usserordentlig populär gsi und het as eine vo de bekanntiste und iiflussriichste Mensche in dr Schwiiz golte. D Dufourspitze im Monte-Rosa-Massiv an dr italiänische Gränze, wo mit 4'634 Meter dr höggsti Punggt in dr Schwiiz isch, isch 1863 noch ihm benennt worde. En anders Indiz für die groossi Bedütig vom Dufour isch d Datsach, ass noch siim Dod im Juli 1875 öbbe 60'000 Lüüt us alle Deil vom Land zu siiner Beärdigung uf em Cimetière des Rois z Gämf cho si. Au hüt no wird dr Dufour als eine vo de wichtigste Lüüt in dr Gschicht vo dr Schwiiz agluegt.
Eugen Dühring
Dr Eugen Karl Dühring (* 12. Januar 1833 z Berlin; † 21. Septämber 1921 z Nowawes (hüte Potsdam-Babelsbärg)) isch e Filosoof, Nationalökonoom und en iiflussriiche Antisemit im Dütsche Kaiserriich gsi.
Si Filosofii, Nazionalökonomii und Ideologii
Dr Dühring isch e wichdige Verdräter vom dütsche Positivismus gsi. Er het nume sinnligi Woornäämige as wirklig anerkennt und Erkenntnis, wo razional von ene abgläitet gsi si. Er het im Geegesatz zum Immanuel Kant gsäit, ass die objektivi Realidäät mit iirer naturwüsseschaftlige Beschriibig wurd überiistimme. Mit däm Aaspruch het er alle Subjektivismus und Idealismus, alli Religion und Metafüsik bekämpft.
Sini nazionalökonomische Aaschauige häi sich in dr Usenandersetzig mit em Friedrich List uusebildet. Er het sich mit sim rassische „Sozialismus vom arische Volk“ sit 1865 scharf gegen e Marx grichdet, und au gegen eFerdinand Lassalle. Er het au in dr SPD Sümpatisante gfunde. Das isch mit de Sozialistegsetz, wo vo 1878 iigfüert worde si und sozialistischi und sozialdemokratischi Organisazioone und Aktiwidääte im Dütsche Riich verbote häi, ume gsi.
1881 isch im Dühring si Kampfschrift ''Die Judenfrage als Racen-, Sitten- und Culturfrage. Mit einer weltgeschichtlichen Antwort'' erschiine. Er het din brobiert, em Antisemitismus as politischi Beweegig e psöidowüsseschaftligs biologischs, historischs und filosofischs Fundamänt z gee. Er het d „Juudefroog“ beschriibe – äänlig wie vor iim dr Wilhelm Marr, aber nid wie dä het er e wüsseschaftlige Aaspruch erhoobe – as Usdruck vom ene Rassegeegesatz, wo nid cha ufghoobe wärde: S Juudedum sig vo Natur us immer dr Find vo alle Kulturvölker, und die müessi sich weere, zum nit sälber z undergoo.
Er het zerst no gsäit, ass mä vorlöifig d Juudefroog nid richdig chönn lööse, und ass mä dorum d Juude vo de andere Völker sött drenne. Im Joor 1900 het er denn diräkt d „Vernichdig vom Juudevolk“ gforderet.
Rezepzioon
Dr Dühring wird allgemäin as e Vorlöifer vom Nazionalsozialismus aagluegt. Für e Theodor Herzl isch er äine vo de Begründer vom rassistische Antisemitismus gsi, won en in de 1890er Joor zur Überzüügig brocht häig, ass nume dr Zionismus d Zuekumft vom Juudedum chönn garantiere.
Litratuur
Historischi Daarstellige
Hütigi Daarstellige
Zaisenhausen
Zaisenhausen (sidfränkisch Zaisehause) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Zaisenhausen lyt nordweschtli vu Bretten.
Vum Bann sin 67,4 % Landwirtschaftsflechi, 16,2 % Wald, 15,3 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.
Gmaigliderig
Zue Zaisenhausen ghere kaine wytere Ortsdail.
Gschicht
Zaisenhausen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 991 as Ceisenhausen.
Verwaltig
Zaisenhausen het mit dr Gmai Sulzfeld e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
D Burgermaischteri vu Zaisenhausen isch d Cathrin Wöhrle.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Zaisenhausen ghert zum Sidfränkisch
Bagdad
Bagdad (, vo persisch für Gschängg vo Gott bzw. Gschängg vom Groossköönig entsprächend baġ ‚Gott‘ bzw. ‚Herr‘ und dād ‚Goob‘; in dr änglische Transkripzion mäistens Baghdad) isch d Hauptstadt vom Irak und Guvernemänt Bagdad. Si het 5,4 Millione Iiwooner (2010) und isch äini vo de grösste Stedt im Nooche Oste. In dr Metropolregion, wo wit über d Gränze vom Guvernemänt uusegoot, lääbe 11,8 Millione Lüt (2010), was öbbe 40 Brozänt vo dr Gsamtbevölkerig vom Irak entspricht.
D Stadt isch s politische, wirtschaftlige und kulturelle Zentrum vom Land und Sitz vo dr irakische Regierig, vom Parlamänt, vo alle staatlige und religiöse Zentralbehörde und von e Hufe diplomatische Verdrätige. Bagdad isch dr bedütendsti Verkeersknotepunggt vom Irak und es het dört vili Uniwersidääte, Hoochschuele, Theater, Museum und Baudänggmööler.
Ruine Untereggingen
D Ruinè Untereggingè isch è abgangeni Höèburg uff èrè Muschelkalchterrassè öppè 60 Meter übber Untereggingè (Flurnammè „Burghaaldè“), èm Ortsdeil vo dè Gmeind Eggingè im Landchrais Waldshuèt (Baddè-Württèbärg).
D Burg isch vomuètlich vo dè Hèrrè vo Küssèbärg im Chleggau baut worrè un stòt villicht im Dischput bi dè Entschtehung vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè. 1251 wörrèd d Grõfè vo Lupfè als Bsitzer vom Dorf erwäänt. È „Burg Untereggingè“ odder è Gschlecht „vo Unterggingè“ erschint allerdings niènè urkundlich. Vo dè ehemòligè un vom Burgèforscher Heinz Voellner vomuètetè un begangenè Burgaalaag sin mit Vor- un Hauptburg no minimi Mauerräscht erhaaltè.
Seckach
Seckach (sidfränk. Segge, elter Seggi) isch e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Seckach lyt am Ibergang vu Odewald un Bauland im Naturpark Neckartal-Odewald.
Dr Baan bstoht us 33,7 % Landwirtschaftsflechi, 47,3 % Wald, 18,4 % Sidligsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliderig
Zue Seckach ghere d Ortsdail Großeicholzheim, Seckach un Zimmern.
Gschicht
Am 1. Jänner 1972 hän si d Gmaine Seckach, Großeicholzheim un Zimmern zämmegschlosse. Seckach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 788. Großeicholzheim 775 un Zimmern 782.
Verwaltig
Seckach het sich mit dr Stadt Adelsheim zum Gmaiverwaltigsverband „Seckachtal“ mit Sitz z Adelsheim zämmegschlosse.
Dr Burgermaischter isch dr Thomas Ludwig.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Seckach ghert zum Sidfränkisch.
17. Februar
Dr '''17. Februar''' isch dr 48. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 317 (in Schaltjohr 318) Däg bis zum Änd vum Johr.
Klitoris
Als d' Klitoris (Fachterminus Clitoris, latinisiert vo griechisch κλειτορίδα, klitorída, "chleine Buckel") odr em Kitzler bezeichnet me e chleins, vo Schwellkörpergeweb bildetes zylindrischs Organ vo dr Frau un alle andere weibliche Süüger. Entwickligsgeschichtlich entschpricht de Kitzler em Penis vom Ma (bzw. männliche Süüger).
Anatomie
De Kitzler bschtoht us zwei, am Sitzbeiusschnitt (Arcus ischiadicus) befeschtigte Schwellkörperschenkel (Crura clitoridis), di sich zuem Schaft (Corpus clitoridis) vereine. 'S freyi End isch zuer Eichel (Glans clitoridis) erwitert. Zuedem het de Kitzler bis zue ca. 14.000 Nerve.
Üßerlich sichtbar sin numme de Schaft un di hochempfindlichi Eichel, di als Deil vo dr Vulva an de vordere Umschlagfalte vo de chleine Schamlippe liege. Zämme umfasse sie numme en Zähntel vom Gesamtvolumen vo de Klitoris.
Funktion
De Kitzler isch schtark mit Nervenendigige usgschtattet un vo demher bsunders beruehrigsempfindlich un empfänglich für sexuelli Reiz. Durch Stimulation vo dr Klitoris chömme di meischte Fraue zuem Orgasmus.
Vieli Untersuechige (Kinsey etc.) wiese klar druf ane, dass e beachtliche Adeil vo de Fraue nur denn zuem Orgasmus chömme chönne, wenn d' Klitoris (mit) schtimuliert wird.
Im Rahmen vo de Mode, hochempfindlichi erogeni Zone als "Super-Orgasmus-Pünkt" z' definiere, isch de Kitzler vom britische Zoolog un Verhaltensforscher Desmond Morris au als "C-Punkt" bezeichnet worde.
Fehlbildige vo dr Klitoris (Klitorishypertrophii)
Ob sich e Penis mit Eichel odr en Kitzler bildet, wird über d' Usschüttig vo Testosteron gregelt. Wenn sälle Mechanismus gschtört isch, chönne Fraue trotz em Gensatz XX e penisartigi Usschtülpig entwickle, wo bi de normale Entwicklig d' Klitoris sitzt. Sälli Störig isch sehr selte.
Bi nere Klitoris, wo als "z' groß" gältet, (meischt bi nere Klitoris größer als ei Zentimeter bim Neuborene) wärde hüt au chirurgischi Verchleinerige durchgefuehrt. Sälli sin, wie fascht alli chirurgische "Korrekture" bi Intersexualität, umschtritte.
Es cha au spöter im Läbe zun ere Vergrösserig vo dr Klitoris cho. D Hauptursache drfür si hormonelli Störige wie s Polyzystische Ovarialsyndrom.
Wenn e dütlig vergrössereti Klitoris für die Betroffeni sälber e körperligs oder esthetischs Problem isch, so cha mä hüte e chirurgischi Verchliinerig mache, wie bi dr Labioplastik d Schamlippe verchliineret wärde. Für son en Operation het s im Allgemeine kei medizinischi Notwändigkeit.
Au in Fäll vo Intersexualität chann e chirurgischi Korrektur e Lösig für e seelischs Problem si. Intersexuelli Aktiviste verlange aber, ass sonigi Operatione nume denn gmacht wurde, wenn dr intersexuelli Mensch d Operation us eigenem Wille möcht und ihre cha zuestimme.
Einfache Maschine
Under äifache Maschine verstoot mä in dr technische Mechanik Vorrichdige, wo dr Aasatzpunkt, d Richdig oder d Gröössi von ere Chraft verändere, zum d Chraft, wo vorhande isch, möglichst zwäckmäässig iizsetze, zum Arbet z verrichde.
Bis hüte bestoot braktisch jedi mechanischi Maschine us ere Kombinazioon vo äifache Maschine.
Gschicht
Dr Mensch brucht äifachi Maschine sit er gleert het, mit Wärkzüüg umzgoo. D Stange as Stock oder Köile, dr Keil as Fustkäil und s Säili ghööre zu de Aafäng vom Mensch as homo habilis und sogar bi Dier cha mä sonigi äifachi Maschine finde.
Wärkzüüg wie Heebel und Käil zum schweeri Masse lüpfe und d Rolle zum Beweege sin woorschinlig scho bim früeste Baue verwändet worde. Die alte Egüpter häi Umlänkrolle verwändet, z. B. zum Obeliske ufzstelle. Au d Römer häi sä bi iire Baukrään iigsetzt. Äifachi Maschine bilde au d Basis vo dr Maschine im hütige Sinn, elaborierti Arbäite zu Kombinazioone git s in dr Antike im Middelmeerruum und in dr chinesische. Die groosse Kathedrale hätte im Middelalter ooni mechanischi Maschine, wie em Fläschezuug, dr Säilwinde und Drätreeder, wo vo Windechnächt bedient worde si, nit chönne baut wärde (Kranich).
Trévenans
Trévenans ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Trévenans ìsch ànne 1972 entstànde durich d Füsion vun dr Gmeinde Trétudans und Vourvenans.
Trétudans (ditsch Trosteldingen oder Troscholdingen) ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1147 àls Trestudens.
S Gebiet um Trévenans hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Verwàltung
vun Trévenans ìsch. Trévenans ghert zem Kommünàlverbànd.
Saint-Gravé
Saint-Gravé (Gallo Saent-Gravae, bretonisch Sant-Gravez) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Saint-Gravé lyt 37 km vu Vannes un 81 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 2 m un 91 m iber Normalnull.
Gschicht
Saint-Gravé isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Sanctum Gravium (1387: Saint Grave).
Verwaltig
vu Saint-Gravé isch. Saint-Gravé ghert zum Kommunalverband.
Glasperlenspiel (Band)
Glasperlenspiel isch e dytschi Elektropop- un Singer-Songwriterband vu Stocke. Si bstoht us dr Carolin Niemczyk (* 24. Juli 1990 z Singe), em Daniel Grunenberg (* 8. Novämber 1988 z Stocke) un dr Livemitglider Bene Neuner, Markus Vieweg un Nico Schliemann.
Gschicht
D Carolin Niemczyk un dr Daniel Grunenberg hän baidi vorhär dr Stockemer Chilchepopband Crazy Flowers aaghert, wu s Repertoire vun ere vu zytgnessische Coversong bis Popmusik mit chrischtligen Inhalt gange isch. Us em aafangs siibechepfige Stockemer Bandprojäkt Keine Zeit, wu näbe gaischtlige jetz au wältligi Theme in ihre Repertoire ufgnuu het, un au aigeni Kumpesition vu dr Niemczyk un em Grunenberg mit dytsche Täxt presäntiert het, nit nume Coversong, isch s Duo entstande, wu si 2010 noch em Roman Das Glasperlenspiel vum Hermann Hesse umgnännt het. Am 18. Jänner 2010 hän si as Keine Zeit mit ihrem Lied Versinke dr Radio ENERGY Newcomer Contest 2009/2010 gwunne un sin doderudr an ihre erschte große Blatteverdrag chuu.
Am 29. Septämber 2011 isch Glasperlenspiel bim Bundesvision Song Contest 2011 fir s Land Bade-Wirttebärg aadrätten un isch doderby uf dr viert Blatz chuu mit em Lied Beitrag Echt. Am 16. Merz 2012 het s Chinschtlerduo syni zwoot Single Ich bin ich verffetligt, di zwoot Singleuuskopplig us ihrem Album Beweg dich mit mir, wu in dr dytsche Chart uf Blatz 32 chuu isch.
Am 10. Augschte 2012 het s Video zue dr dritte Singleuuskopplig Freundschaft Premiere gfyyrt. Wider isch fir d Single en exklusivi Version produziert wore. D Single isch am Dag, vor si uusechuu isch, in d Top-20 vu dr dytsche iTunes-Chart yygstige un schließli bis uf Rang 17 vu dr dytsche Singlechart chuu. In dr eschtrychische Chart isch s Lied in d Top-50 chuu un s Duo het si dermit au zum erschte Mol in dr Schwyzer Chart chenne blatziere. Am 26. April 2013 hän si ihri viert Single Nie vergessen uusebroocht un sin dermit in dr dytsche Chart bis uf Blatz nyyn, in dr eschtrychische bis uf Blatz 43 chuu. Am 10. Mai 2013 isch s Album Grenzenlos chuu, wu si z Dytschland uf Blatz acht chuu sin un in dr Schwyz uf Blatz 61. Di glychnamig Single Grenzenlos isch am 6. Septämber 2013 vereffetligt wore. Am 4. Juli 2014 hän Glasperlenspiel e Deluxe-Edition vu Grenzenlos mit em Titel Grenzenlos in diesem Moment vereffetligt. Scho zwoo Wuche dervor isch d Single Moment uuskopplet wore.
Glasperlenspiel isch im Johr 2015 as Vorband zue dr Tuur Farbenspiel - Die Stadion-Tour vu dr Helene Fischer ufdrätte. Aafangs Mai 2015 isch mit Paris di erscht Single us ihrem dritte Studioalbum uusechuu. Am 29. Mai 2015 isch s nei Studioalbum Tag X uusechuu, di zwoot Single Geiles Leben derno am 28. Augschte 2015. Mit dr Single Geiles Leben hän si am 29. Augschte 2015 fir Bade-Wirttebärg wider bim Bundesvision Song Contest mitgmacht un sin dermit uf dr sechst Blatz chuu.
D Carolin Niemczyk un dr Daniel Grunenberg sin no ihre aigene Uussag in einundzwanzig.TV syt 2006 e Baar. Syter 2015 engaschiere di baide si as Botschafter fir Herzenssache e. V., dr Chinderhilfsaktion vu SWR, SR un Sparda-Bank.
Giorgio de Chirico
Dr Giorgio de Chirico (* 10. Juli 1888 z Volos, Griecheland; † 19. Novämber 1978 z Rom; anderi Schriibwiis Giorgio Di Chirico) isch en italiänische Mooler und Grafiker gsi. Er gältet as dr Hauptverdräter vo dr Pittura metafisica, dr sogenannte Metaphüsische Moolerei, wo as äine vo de wichdigste Vorlöifer vom Surrealismus aagluegt wird.
Lääben und Wärk
Im De Chirico sini Eltere si d Gemma Cervetto und dr Evaristo Di Chirico gsi. Bäidi si us Italie cho, aber dr Vater het as Inscheniöör z Griechenland im Iisebaanbau gschafft. Si Brueder Alberto Savinio isch e Komponist gsi. Dr Giorgio de Chirico het zerst dr Inscheniöör gmacht und denn Moolerei studiert, zerst am Polytechnikum z Athen und noch em Dood vo sim Vater vo 1906 bis 1909 an dr Königlige Akademii vo de Künst z Münche. Dört het er im gliiche Zimmer wie dr Jorgos Busianis, wo us Athen cho isch und e chli elter gsi isch, gwoont.
In de Münchner Sammlige häi en vor allem die romantisch-müstische Gmäld vom sümbolistische Schwizer Mooler Arnold Böcklin beiidruckt, wo spööter vo Surrealiste wie vom Salvador Dalí und vom Max Ernst as äine vo iire Vorlöifer aagluegt worden isch. Au d Draumbilder vom dütsche Mooler, Bildhauer und Grafiker Max Klinger häi en beiiflusst. Wie fast alli Künstler us dere Epoche het er Arthur Schopenhauer und Friedrich Nietzsche glääse. Im Nietzsche sini Beschriibige vo gspängstisch leere Blätz z Turin mit Arkaade und Statue drum ume, häi em d Vorlaag für si Schaffe gee.
Savoyerhandel
Dr Savoyerhandel (au: Savoyer Handel) isch e Komflikt zwüsche Frankriich under em Napoleon III. und dr Schwiiz in de Johr 1859 und 1860. Dr Stritpunkt isch d Region südlig vom Gämfersee gsi, wo em hütige französische Departemänt Haute-Savoie entspricht und strategisch bedütsam isch.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
Vo 1911 aa het dr de Chirico z Bariis gwoont. Dört het er sini Bilder in ere Usstellig vom Salon d’Automne und bi de Indépendants zäigt. In dr franzöösische Kunstmetropole isch er mit bedütende Künstlern vo siner Zit zämmechoo wie zum Bischbil mit em Pablo Picasso, mit em André Derain, Constantin Brâncuși und em Dichder und Kritiker Guillaume Apollinaire.
Savoyerhandel
D Vorgschicht
Savoye isch zwüsche 1792 und 1815 vo Frankriich annektiert gsi und isch uf em Wiener Kongräss an s Königriich Piemont-Sardinie zrugggee worde. D Schwiiz het s Rächt überchoo, im Chriegsfall die nordsavoyische Provinze Chablais und Faucigny döfe z bsetze, für zum die schwiizerischi Neutralitet z schütze.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
Im Joor 1915 isch er us Bariis furt und in s italiänische Ferrara züüglet. Dört het er sich uf die drei Motiiv Stedt, „Manichini“ (Gliidermannkä) und Interiöör konzentriert. Öbbe vo 1915 bis 1925 het dr de Chirico vor Allem Stilllääbe gmoolt. Tüpisch si die gsichtloose Mannkä und antike Statuemotiiv. Vo 1918 bis 1919 isch au dr Giorgio Morandi dr Pittura metafisica nooch gstande und het in zää Wärk brobiert, öb si für sini Ziil nützlig sig. Dr de Chirico beschribt in sinere Autobiographii, wie fest er sich zämme mit em Carlo Carrà, Ardengo Soffici und Giorgio Morandi immer Müe gee häig, dr Sinn für d Dradizioon wider in die rächte Baane z länke, wil si in Italie vo dr offizielle, psöidoakademische Kunst und de glunggihafte Pfuschereie vo sezessionistische Duubel duurenander brocht und verdorbe worde isch.
Oberrheinalemannisch
S Oberrhiinalemannisch ghert zum Niideralemannische, s umfasst s Elsiss üsser em Sundgaü, dr grescht Deil vum Briisgaü un d Ortenaü. Gmeinsami Kännzeiche vum Oberrhiinische Alemannisch sin:
Bonifatius VII.
Dr Bonifatius VII. (* z Rom; † Juli 985 ), aigetli Franco, Suhn vum Ferrucius, isch anne 974 Gegepapscht un 984/85 Papscht gsii.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
1916/17 het dr de Chirico mit sim Brueder Alberto Savinio und em italiänische Futurist Carlo Carrà d "scuola metafisica" gründet. Das isch e Strömig gsi, wo dr Stil vo de Surrealisten scho zää Joor vor dene brucht het. Si het bis zum Joor 1920 existiert. D Künstler häi in iiren Wärk reali und imaginäri Elimänt verbunde, wo underenander käi Bezug gha häi oder nume e sonige, wo mä cha aane. Die künstlerischi Fantasii isch e Däil vom Bildufbau worde. Dr assoziativi Charakter vo de Wärk het draumäänligi Szenerie füürebrocht, wo e magisch-metafüsischi Stimmig gha häi. Zämme mit em Carlo Carrà het dr de Chirico 1920 au no d Zitschrift Pittura metafisica gründet.
Bonifatius VII.
Läbe
Dr Kardinaldiakon Franco isch uf Bedrybe vu remischer Adlige unter em Crescentius de Theodora as Gegepapst gege dr Benedikt VI. gwehlt wore, wu dur dr vum Bonifatius aagstiftete un bstochene Prieschter Stephan un däm sym Brueder 974 ermordet woren isch. No nume sechs Wuche het dr Bonifatius VII. aber vor em Otto II. uf Byzanz mieße flichte, doderby het er Schätz vu dr Peterschilche mitgnuu. Dr Papscht Benedikt VII. het en dodruf exkommuniziert.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
E Zesuur in sim Schaffe markiert s Joor 1930: Statt sich witer an nöiere Kunstströmige z orientiere, het sich dr de Chirico ganz vo dr Pittura metafisica abkeert. Aber sini metafüsische Bilder häi immer no vil Iifluss uf d Surrealiste usgüebt. Er het uf en Art afo moole, wo bedoont barock und pathetisch gsi isch, het die modärni Moolerei scharf kritisiert und het vo denn aa im ene klassizistische, akademische Stil gmoolt. Wil er mit dene Bilder nit gnueg verdient het, het er au Wärk us siner metafüsische Epüoche kopiert und verchauft. Dorum isch s vilmol nid äifach "ächdi" Chiricos z datiere. Vo 1939 bis zu sim Dood het dr de Chirico wider z Italie gläbt.
Savoyerhandel
D Krise
Währed em Zweiten Italiänische Unabhängigkeitschrieg, wo Piemont-Sardinie mit Frankriich gege Östriich verbündet gsi isch, het die neutrali Schwiiz ihr Bsetzigsrächt nid aagwändet und d Dransport vo französische Druppe dur Hochsavoye duldet. Wo aber Ändi 1859 klar worden isch, ass es vor em Bündnis e gheimi Absprooch gee het, wo gsait het, ass Piemont sini hochsavoyische Brovinze an Frankriich wurd abdräte, het d Schwiizer Regierig dodin e schwerwiegendi Neutralitetsverletzig und isch diplomatisch aktiv worde.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
E baar vo sine Wärk si uf dr documenta 1 (1955), dr documenta II (1959) und dr documenta III im Joor 1964 z Kassel usgstellt worde.
Bonifatius VII.
Läbe
Wu dr Otto gstorben isch, isch dr Bonifatius 984 uf Rom retuurchuu un het dr Papscht Johannes XIV. gfange nee un in dr Ängelsburg yykärker loo un het si sälber zum Papscht ernännt. Am 20. Augschte 984 isch dr Johannes XIV. vermuetlig ermordet wore. Elf Monet druf isch au dr Bonifatius gstorbe, vermuetli gwaltsam. S remisch Volk het sy Lych gschändet un dur d Stroße gschlaipft.
Oberrheinalemannisch
S Oberrhiinalemannisch isch mit em au niideralemannische Baseldytsch noch verwandt, beidi hän die obe erwähnte typische k, i, ii (oder y) und e, s Baseldytsch aber nid d Richtigsadverbiä. Drzue kemme baseldytschi Eigeheite.
Bonifatius VII.
Läbe
Scho zue syne Läbzyte isch dr diktatorisch Bonifatius VII. e Malefatius (= eber, wu Beses macht) un e horrendum monstrum (d. h. furchtbar Unghyyrr) gnännt wore.
Niederösch
Niderösch (amtlech Niederösch) isch es Dorf un en ehmalegi politeschi Gmeind, wo zu de Gmeind Eersige im Verwautigschreis Ämmitau vom Kanton Bärn ghört.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
Si Woonhuus z Rom an dr Piazza di Spagna isch sit 1999 e Museum und zäigt e Wärkschau vom Künstler.
Niederösch
Geografi
Niderösch isch es Strassedorf ar Ösch. D Gmeindsflächi het us 67,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 26,6 % Waud u 5,8 % Sidligsflächi bstange. D Nachburgmeinde si Choppige, Auchischtoorf, Rumedinge, Oberösch u Utzischdorf gsi.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
Im Giorgio de Chirico si Graab befindet sich z Rom in dr Chille San Francesco a Ripa. Dört het mä die ersti Sitekapälle linggs vom Iigang bis in s Geböid vom Kultusministerium nääbedra verlengeret. Dr Graabruum vom de Chirico isch also uf em Boode vom Kultusministerium – iine cha mä aber nume vo dr Site vo dr Chille us.
Niederösch
Gschicht
Niderösch isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 886 aus Osse, 1310 villa Öschge inferioris. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört. Sit em 1. Jänner 2016 ghört Niderösch wäg ere Fusion mit Oberösch und Eersige zu de Gmeind Eersige.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,7 % gläge.
Religion
91 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Niderösch isch dr Andreas Friedli gsii (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 210 Ywohner 97,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,4 % Französisch u 1 % Italienisch.
Oberrheinalemannisch
Rhiinstaffle
Uffellig im Oberrhiinalemannisch isch d Ufgliiderung durch Rhiinstaffle. Des heißt: E Wort oder e Form isch im Elsiss un im Badische bis zu nere meischt unterschiidlige Hechi verbreitet. Biispiil: gumbe (= springen) isch im Süde verbreitet un goht im Oberelsass bis Dessene (Dessenheim) nerdlig vu Milhüüse, im Briisgau bis an dr Nordrand vum Kaiserstuehl. Des heißt, gumpe goht im Badische 25 km witer in dr Norde wiä im Elsiss. An gumpe schliäßt sich häne un däne vum Rhiin springe a.
Rhiinstaffle bilde aü Südligi Wort- oder Formtype (z. B. gumbe oder b in Obe) sin viilmol konservativ, si sin obe alliwiil as erschtes gnännt. Diä nerdlige Wort- un Formtype sin meischtens Neijerungen, wu üs em Fränkische kumme. Viilmol sin diä Neijerunge im Elsiss witter noch Süde drunge, wäge däm hän diä meischte Isoglosse d Form vu Staffle.
Nur im e begränzte Gebiit in dr Briisgaüer Rhiinebini un in dr südlige Ortenaü sin diä typisch elsässische ü, aü un oi uf d badisch Sitte drunge: Hüüs, Müüs, Fraü, Baüm, Soi (= Haus, Frau, Baum, Sau) un anderi.
Savoyerhandel
D Krise
Aafangs 1860 het dr Schwiizer Gsandti z Baris, dr Johann Konrad Kern, Gsprööch gfüehrt mit em Ziil e Hochsavoye an d Schwiiz aazschliesse. Denn het dr französisch Usseminister ihm mitdeilt, «der Kaiser werde im Falle der noch sehr zweifelhaften Annexion, der eine Abstimmung der Savoyarden vorangehen müsse, aus Sympathie für die Schweiz sich ein Vergnügen machen, ihr Chablais und Faucigny als eigenes Territorium zu überlassen.»
Dr Schwiizer Historiker Edgar Bonjour het über die Entscheidig gschriibe: Am 30. Merz isch s zum ene Zwüschefall cho, wo 150 Freischärler, Gämfer und Savoyarde, e Dampfboot kaperet hai und mit em z Evian glandet si. S reguläre schwizerische Milidär het se sofort zrugg eskortiert.
Dr Napoleon het e Plebiszit aakündet und het s am 22. April 1860 abghalte, wo Hochsavoye din e Freihandelszone mit dr Schwiz in Ussicht gstellt worden isch. Wäge dere Ussicht und wil si sowiso vor volländete Datsache gstande si, hai die Wahlberächtigte (volljehrigi Manne) mit grosser Mehrheit «oui et zone» gstimmt.
Arier
Dr Usdruck Arier (Sanskrit आर्य ārya, avestisch airiia, altpersisch aryā neupersisch آریائی āryā’ī , isch e Sälbstbezäichnig vo Lüt, wo indoiranischi Sprooche schwätze. Sit em 19. Joorhundert si öiropäischi Leenforme vom Wort vor allem in dr vergliichende Sproochwüsseschaft verwändet und vo dört au in andere Beriich übernoo worde.
Savoyerhandel
D Folge
D Erbitterig in dr Schwiiz isch gross gsi und het lang ghebt. Vili hai ihr Missdraue bestätigt gseh und hai em französische Kaiser Wortbruch und Wahlmanipulation vorgworfe. D Regierig het dr Aktivdienst, wo scho aagordent gsi isch, versterkt, vor allem zum wiiteri Provokatione vo schwiizerischen und savoyardische Irreguläre z verhindere. Im Herbst 1860 isch dr Frey-Herosé nume knapp wiidergwehlt worde. Z Züri het dr Gottfried Keller e Wahlinitiative gege d Gfolgschaft vom Escher und Dubs im Nationalroot aagfüehrt, wo allerdings erfolglos bliibe isch. D Situation het sich erst no di no entscherft, wo dr Napoleon d Neutralitätsgarantii für Hochsavoye, wo im Verdrag vo Turin erneueret worden isch, respektiert het und mit dr Iirichdig von ere Zivilverwaltig zfriide gsi isch.
Wil d Schwiiz d Annexion nid anerkennt het, isch d Savoyerfroog langi Zit unerledigt bliibe. Si het 1919 no d Versailler Friidenskomferänz beschäfdigt und bis 1932 mehr as eimol dr Internationali Grichtshof z Den Haag.
Arier
Litratuur
Kwelleforschig
Begriffs- und Wüsseschaftsgschicht
Wirkigsgschicht
Margarete Hannsmann
D Margarete Dorothea Hannsmann geborene Wurster (* 10. Februar 1921 z Hoidna, † 29. Merz 2007 z Stuegert) ischt a deitscha Schriftstellere gwäa. Zeitweilich hôt-se au a baar vo ihre Werk ondrem Pseidoniim Sancho Pansa vreffentlicht.
Aus ihrem Leaba
D Margarete Wurster ischt am 10. Februar 1921 z Hoidna an dr Brenz uff d Welt komma. Weil ihr Vaddr, a Volksschuallehrer, a nazionalsozialischdischa Gsennong ghet ond-se entschbrechend erzoga hôt, ischt-se scho en jonge Jôhr em Bund Deutscher Mädel (dr weibliche Zweig vo dr Hitlerjugend) beitredda, wo-se a Fihrongsuffgab kriagt hôt. Wia ehra abr so nôch ond nôch bewusst wôrra ischt, was fir a schlemma Ideologii dui Organisazioo vrfolgt, hôt-se sich vo sellem Haufa gleest ond ischt – je elder se wôrra ischt – deane Menschavorfihrer mit emmr meh Vorachdong gegenibrgschdanda.
Wia d Margarete Wurster mit dr Schuel ferdich gwäa ischt, hôt-se sich z Stuegert zo-ra Schauschbiilere ausbilda lassa. Während-em Zwoida Weltkriag hôt-se Ufftridd an vrschiidene Fronttheater ghet. Em Aldr vo 22 Jôhr hôt-se da Schurnalischda ond schbätra Vrleger Heinrich Hannsmann gheiradet ond deam sein Familianama ôôgnomma. Aus sellra Ehe send zwoi Kendr hervorganga. Om de selle ond sich selbr ibr Wasser halda zo kenna, hôt se ab 1958, nôch-em Ableaba vo ihrem Môô, älle megliche Tädichkeida ôôgnomma. So hôt-se ondr andrem beim Rondfonk, als Lebensmiddlhendlere, als Ôôzeiga-Vorkaifere ond als Pubbaschbiilere gschafft. En de 1960er Jôhr ischt-se – zamma mit-em Schriftsteller Johannes Poethen – a baar Môl nôch Griichaland greist. Ab-em Jôhr 1964 hôt sich d Margarete Hannsmann als selbstendiga Schriftstellere betädigt ond Gedichtbend, Reisebeschreibonga, Heerschbiil ond andre Sächla vreffentlicht.
1967 hôt d Margarete Hannsmann da HAP Grieshaber en seim Atelier am Fuaß vo dr Achl bsuacht, weil se-n als Illuschdrator fir ois vo ihre Biachla mit Gedicht ibr Hellas hôt gwenna wella. Dô draus hôt sich em Lauf dr Zeit zerscht a inniga Freindschaft ond schbätr a Liabschaft entwicklet, wo bis zom Ableaba vom Grieshaber (1981) ghalda hôt. Dô drnôch hôt-se‘s wiidr nôch Griechaland zoga. Ihre ledschde Lebensjôhr hôt-se en Stuegert vorbrôcht, wo-se am 29. Merz 2007 gschdôrba ischt. Ihr Grab befendet sich uff-em Dornhaldafriidhof em Stadtdoil Degerloch.
Hundertjähriger Krieg
As Hundertjöörige Chrieg (, ENS Hundred Years’ War) wärde dr anglo-französischi Komflikt und dr französisch Bürgerchrieg zwüsche de Armaniake und de Burginione wo grad nochhär cho isch, zwüsche 1337 und 1453 bezäichnet. Dr Hindergrund isch e läächerächtligi Usenandersetzig wäge de Bsitz und dr Rolle vo de änglische Köönig as Herzöög vo Akwitanie im Köönigriich Frankriich, dr Händel um d Droonfolg in Frankriich zwüschen em änglische Köönig Eduard III. (Huus Plantagenet) und em franzöösische Köönig Philipp VI. (Huus Valois), und e innerfranzöösische Komflikt um Macht und Iifluss zwüsche de Bardeie vo de Burginione und de Armaniake. Dr Chrieg isch mit eme Siig vo de Valois z Änd gange. Er het vil drzue biidräit, ass sich z Frankriich und z Ängland e Nazionalbewusstsi uusebildet het.
Pont-Aven
Pont-Aven (bretonisch Pont-Aven) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Hundertjähriger Krieg
Die erst Faase 1337–1386
Wo dr letscht franzöösisch Köönig us dr Linie vo de Kapetinger, dr Karl IV. 1328 gstorbe isch, het dr änglisch Köönig Edward III. Aaspruch uf die franzöösischi Chroone erhoobe. Im Januar 1340 het er sich zum Köönig vo Frankriich ernennt und isch in Frankriich iigfalle. Dangg sine Langboogeschütze het er 1346 in dr Schlacht vo Crécy d Franzoose gschlaage und denn Calais erooberet. 1355 isch dr Soon vom Edward III., dr Edward, Prince of Wales, bi Bordeaux glandet und het im Septämber 1356 bi Maupertuis in dr Nööchi vo Poitiers dr Noochfolger vom franzöösische Köönig Philipp VI., dr Köönig Johann II. gschlaage und gfange gnoo. Im Friide vo Brétigny 1360 het dr Edward III. uf dr franzöösisch Droon verzichdet und drfür e Lösigäld für e Johann überchoo und d Regione Guyenne, Gascogne, Poitou und Limousin.
Pont-Aven
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Hundertjähriger Krieg
Die erst Faase 1337–1386
Noch em Dood vom Edward III. het Frankriich bis 1386 die mäiste bsetzte Gebiet zruggerooberet. E Friidensverdraag isch aber erst 1396 underschriibe worde.
Die zwäit Faase 1415–1435
1413 isch dr Henry V. us em Huus Lancaster Köönig vo Ängland worde und het wider Aaspruch uf e franzöösisch Droon erhoobe. 1415 het er brobiert d Normandi z eroobere. Am 25. Oktober 1415 häi d Ängländer z Azincourt die franzöösischi Armee vernichdet. Dr Henry het 1417 groossi Däil vo Nordfrankriich bsetzt und d Burgunder häi Bariis iignoo und dr Köönig Charles VI. gfangegnoo. Dr spööter Charles VII. isch uf Südfrankriich gflüchdet und het sich dört mit de Armaniake verbündet. Dr Fäldzuug vo de Ängländer isch witer erfolgriich gsi und 1428 häi si Orléans afo belaagere. E jungs Mäitli, d Jeanne d’Arc, dütsch d Johanna vo Orléans, isch ufdaucht und het de Franzoose nöije Muet gmacht, und d Ängländer häi d Belaagerig vo Orléans ufgee.
Pont-Aven
Gschicht
Pont-Aven isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1451 as Pontaven (1630 Pont d'auan, 1636 Pont-d'Aven, 1654 Pont d'Aven, 1731 Pontdaven).
Hundertjähriger Krieg
Die zwäit Faase 1415–1435
1429 isch dr Charles VII. z Reims zum Köönig vo Frankriich krönt worde. Dä het brobiert mit em Philipp em Guete vo Burgund Friide z mache, was nid glunge isch. Dr Charles het aber dr Jeanne d’Arc verbote witer z kämpfe, und wo si nid gloost und witerkämpft het, het er sä an d Burgunder verroote und die häi sä an d Ängländer verchauft. Si isch im ene Inkwisizionsbrozäss as Häx verurdailt worde und am 30. Mai 1431 in Rouen uf eme Schiterhufe verbrennt worde. Im Verdraag vo Arras (1435) het s denn Friide gee und Burgund het sich vo Ängland glööst.
Pont-Aven
Verwaltig
vu Pont-Aven isch. Pont-Aven ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Pont-Aven ghert zem Bretonisch.
Hundertjähriger Krieg
Die dritt Faase 1436–1453
Ooni d Burgunder si d Ängländer seer vil schwecher gsi. Dr Henry VI. het sich 1435 no zum franzöösische Köönig lo chrööne, aber d Franzoose häi vo 1436 bis 1441 d Île-de-France zruggerooberet und 1437 isch dr Charles VII. in Bariis iizooge. 1442 het er Südwestfrankriich erooberet und 1443 d Normandi.