cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rütli
Gschicht
Bi de Gschicht vo dr Entstehig vo dr Eidgnosseschaft isch die Legände sid em 16. Joorhundert immer wie wichtiger worde, ass die drüü Urkantön Uri, Schwyz und Underwaldä dr Legändä nah uff däre Mattä dä Rütli-Schwur gschworä häiget. Es git zwar do drvo käis historischs Dokumänt, aber i dr volchstümleche Tradizion isch das bildhafte Motyv, wo au immer wider vo Künschtler dargstellt worden isch, bis hütt läbig blibe. Es git sogar es grosses Wandbild vom Rütli im Bundeshuus z Bärn.
Am 25. Juli 1940 hät dr General Henri Guisan uf dr Rütliwisä dä legendäri Rütlirapport abghaltä.
Am 1. Augstä findät uf äm Rütli jewils ä Fiir zum Nationalfirtig vo dr Schwiiz statt und än Bundäsrat haltät ä Red. I dä letschtä par Jahr isch dä Aalass immer meh i d Kritik cho, will jewiils vill Rächtsextremi a därä Fiir teilnähmäd.
Saturn
S'Wort Saturn bezaichnet
Wildt’sches Haus
S Wildt’sche Huus isch e Patrizierhuus z Baasel.
S Huus isch im 18. Joorhundert vom Archidekt Johann Jacob Fechter am Petersblatz 13 im Ufdraag vom Siidebandfabrikant Jeremias Wildt-Socin (1705–1790) baut worde. Dr Wildt-Socin het in dr an dr Nöje Vorstatd, dr hütige Hebelstrooss, si Woon- und Gschäftshuus gha.
S Stadtpalä isch für d Dochder vom Wildt, d Margaretha, baut worde. Es isch iigrichdet mit Spiegel, Schmineeiifassige und Konsoldisch vom Bärner Bildhauer Johann Friedrich Funk (I.). Im Salon und im Ässzimmer stöön Durmööfe us dr Fayence-Manufaktur Frisching z Bärn.
Staatliche Hochschule für Musik Trossingen
Was wird gleert?
In Kooperazioone mit Veraastalter hän si chammermusikaalischi Kunzärtraie etabliert, all Joor finde Proobefaase statt, wu zytgnessischi Chammermusik, grooßi sinfoonischi un vokaali Wäärch ufgschafft un in dr Regioon bresäntiert wääre. Hegschtpinkt sin d Barockorcheschter- un Barockoopereprojäkt vum Inschtitut fir Alti Musik, d Biineprojäkt vu dr Ritmikabdailig, di sinfoonische un choorsinfoonische Projäkt vu Hoochschuelchoor un -orcheschter un d Musikteaterprodukzioone in Zämenaabet mit dr regionaale Kultuurszeene. Syter 2006 veraastaltet d Hoochschuel zäme mit dr Eschinger Musikdääg unter em Titel The Next Generation e Off-Festival fir Noochwugskumpenischte.
S git e Zämenaarbet mit dr Juugedmusikschuele vu dr Regioon im Beraich Inschtrumentaal- un Vokaal-Metoodik. Doderby stoot d Fachgruppe in ständigem Gedankenuusdusch mit em Landesverband vu dr Juugedmusikschuele z Baade-Wiirtebäärg. Syt em Summer 2005 isch d t Drossinger Musikhoochschuel derzue di elaainig Gsellschafteri vu dr Musikakademie Villingen-Schwenningen gGmbH, wu si di musikaalisch Braite- un Begoobtefeerderig in dr Geegnig will feerdere dermit.
Uusgwytet wooren isch d Musikhoochschuel dur e 4. Böuabschnitt, wu d Grundstai dessen 21. April 2005 glait woore sin. Dr Böu isch zum Wintersemeschter 2006/2007 offiziäll yygweit woore. In däm Zämehang isch au d Hoochschuelbiblioteek uusgwytet un modärnisiert woore. D Freihandbiblioteek het iiber 26.500 Biecher, 60.000 Note, 7000 Doondreeger, 80 Zytschrifte un Joorbiecher im Lauf un 650 Mikrofoorme. Di gsamte Bständ sin im Sidweschtdytsche Biblioteeksverbund (SWB) noogwiise un chene im OPAC vu dr Musikhoochschuel rescherchiert un iber e lokaal Biblioteekssischteem uusgleent wääre.
Unter dr Fääderfierig vu dr Hoochschuel isch e Erasmus-Netzwäärch grindet woore, wu in dr Zwischezyt iiber 40 europäischi Musikhoochschuele aagheere. Syter 1997 git s Paartnerschaft mit dr California State University z Kalifornie, USA.
Triengen
Trienge (amtlech Triengen) esch en Iiwonergmeind im Wahlchreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Geografi
Trienge liid im untere Suhretau. Vo dr Gmeindsflechi send 64,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 25,1 % Waud, 10 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Trienge send Büre, Chnuutu ond Schlierpech im Kanton Lozärn ond Moosleerau, Reitnau ond Schmiedrued im Kanton Aargau.
Gschicht
Trienge esch zom erschte Mou gnamsed worde 1184/90 aus Triingin.
Per 1. Jänner 2005 hend d früenere Gmeinde Wilihof ond Kulmerau mit Trienge fusioniert. Am 1. Jänner 2009 hed sech di früener Gmeind Winikon Triengen aagschlosse.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 23,4 % gläge.
Religion
72,6 % vo de Iiwooner send im Johr 2000 römisch-katholisch gsii, 10,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi de Nationaurootswahle 2015 het s das Ergebnis ggää: BDP 1,9 %, CVP 24 %, FDP 24,4 %, GLP 2,8 %, GP 4,2 %, SP 6,2 %, SVP 31,4 %, Süschtigi 5,1 %.
Dr Gmeindspräsident vo Trienge esch dr Martin Ulrich-Bättig (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
Em Johr 2011 send 2,4 % arbetslos gsii.
Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de Iiwohner 87,2 % Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,3 % Französisch, 1,5 % Italienisch ond 11 % anderi Sprooche.
Z Trienge redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Vo Trienge chont de Ludwig Fischer, won en omfangrychi lozärntütschi Grammatik gschrebe het.
Georg Wenker
Aus seim Leaba
Dr Georg Wenker ischt 1852 z Dissldorf uff d Welt komma. Seine Leit, dr Kunschthendler Johann Gottfried Wenker ond d Wilhelmine geborene Petri, send vo Dortmund aus zuazoga gwäa. Vo 1867 bis 1872 isch dr Georg Wenker ema Dissldorfer Gymnasiom en d Schuel ganga ond hôt deet au sei Abidur gmachet. Hendrher hôt’r en Zürich, z Bonn ond z Marburg studiirt. Promoviirt hôt der jonge Môô em Alder vo 24 Jôhr an dr Eberhard-Karls-Universideet z Diibenga mit-ra Dissertazioo zom Thema Über die Verschiebung des Stammsilbenauslautes im Germanischen. 1877 ischt’r Bibliothekar bei dr Keeniglicha Universideet Marburg ond elf Jôhr späder dr Leider vom Forschungsinstitut für deutsche Sprache an dr Uni Marburg wôrra.
Am 17. Juli 1911 hôt dr Wenker z Marburg seine Auga fir emmer gschlossa. 59 Johr send sellem Moo zom Leaba vorgennt gwäa.
Liste der Stadttore in Freiburg im Breisgau
D Lischt vu dr Stadtdoor z Fryburg im Brysgau umfasst di dryzee Stadtdoor, wu mer chännt. E Dail dervu sin nimi erhalte.
Georg Wenker
Em Georg Wenker sei Bedeidong
Vo 1888 ôô bis zo seim Ableaba hôt dr Wenker s Forschungsinstitut für deutsche Sprache gleidet ond da Sprachatlas des Deutschen Reichs begrendet. Des Werk ischt au ondrem Begriff Wenkeratlas bekannt. Zo deam Zweck hôt der Môô 40 Sätz erstellt, wo vo Lehrer us-em ganza Deitscha Reich en da jeweiliga ertlicha Dialekt ibrsetzt wôrra send. Zo selle Sätz sait mr au Wenkersätz ond zo de Beega, wo se druff gschriiba wôrra send, Wenkerbeega.
Liste der Stadttore in Freiburg im Breisgau
In di mittelalterli Altstadt vu dr Stadt Fryburg het mer dur fimf Stadtdoor in dr Stadtmuure chenne chuu (di fimf eerschte in dr Lischt im Uurzaigersinn vu Noorde häär). Zwai vu däne Door sin no erhalte. Derzue cheme d Door zue dr Voorstedt. Usserdäm isch no ai Door as Räscht vu dr Vaubansche Befeschtigunge erhalte bliibe.
Georg Wenker
Em Georg Wenker sei Bedeidong
Em Wenker sei Werk isch d Grondlag firs Gschdalda vom Deitscha Sprôchatlas gwäa.
Ehronga
1886 isch dr Wenker vo dr Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde zom auswärdiga Ehramitgliid ernannt wôrra.
Land Brandenburg
S Land Brandeburg (dt. Brandenburg, niidersorbisch Kraj Bramborska, Plattdütsch Bramborg/Brannenborg) isch eins vo de 16 dütsche Bundesländer. Hauptstadt isch Potsdam.
Geografy
Brandeburg ligt im Nordoste vo Dytschland rund ums Bundesland Berlin umme. S Land grenzt im Süde an Sachse, im Norde an Meckleburg-Vorpommre, im Weste an Sachse-Anhalt und im Oste an Pole. Usserdem git s e kurzes Stück Gränze zu Niidersachse. Bin re maximale Nord-Süd-Úßdèenig vo 291 und re maximale Ost-West-Usdehnig vo 244 hät s Land e Gsamtflächi vo 29.476 km². E churzes Stück vo Brandeburg ligt an de Elbe.
Gschicht
Brandeburg hät im Drißigjöhrige Krieg schwere Schade gnoh. Under em Friedrich Wilhelm isch Brandeburg vo Siidler uss ganz Europa besiidelt worre. Si hän bim Uffbau und de Entwicklig ghulfe und vyli Rächt kriegt.
Wyl de Herzog vo Schwoobe Friedrich III. (spöter as Friedrich I. Kaiser vom Häilige Röömische Riich) Preuße gründet hät, isch Brandeburg under preußischi Herrschaft cho. Under em Nochfolger vom Friedrich I. isch Preuße züe-n-re bedütende politische Macht worre. Brandeburg und Berlin sin politischi Zentre gsi.
Noch Zerstörige im Zweite Wältchrieg hät Brandeburg e Fümftel vo sinem Territorium an Pole abträtte mieße. S isch sällemols under sowietischer Bsetzig gsi. In de DDR isch es in drei Bezirk ydeilt worre.
Noch de dütsche Widdervereinigung vo 1990 isch Brandeburg züe me Land mit Potsdam als Hauptstadt worre. E Landesverfassig hät mer 1992 ygfiehrt.
Wirtschaft
S Zentrum vo de Brandeburger Industry isch an de A10 rund um Berlin und an gsicherte industriälle Chern. Z Ysehüttestadt an de Oder, z Hennigsdorf und z Brandeburg an de Havel hät s Stahlwerch. Südlig vo Berlin befinde sich vyli Logistikfirme und e Mercedes-Benz-Autowerk, e VW-Ersatzdeilwerk und d Firma MTU Aero Engines.
Im Nordoste vo Brandeburg isch d Erdölindustry e wichtigi Branche. Frankfurt an de Oder will sich als Solarstadt profiliere. Im Süde vom Land hät s mehreri Brunkohlegrüebe.
In de Region Potsdam hät s wäge de vyle Forschigsindustry e Schwerpunkt für d Forschig. Potsdam isch eine vo de wichtigste Biotechnologystandort vo Europa. 50,2 Prozänt vom Gen-Mais wird z Brandeburg abaut.
Lut re Studie hät Brandeburg folgendi Stärke: Zu de schwäche zällt Folgendes:
Kultur
Wyl Brandeburg lang de historisch Kern vo Preuße gsi isch, isch es hütt e Aziehigspunkt für Züewanderer. Wäge de Toleranzpolitik isch au de kulturell Yfluss vo de Ywanderer (z. B. Hugenotte) z seh. S sin uss verschiidene Zyte Schlösser, Burge und Chirche erhalte bliibe wie z. B.:
Züe de Arbetsgmeinschaft „Städte mit historischen Stadtkernen“, wo historischi Bauwerk erhalte wän, ghöre zur Zit 31 Städt. Ältsti Städt sin wohl Brandeburg an de Havel, Potsdam, Beelitz/Belzig und Jüterbog (alli zwüsche 948 und 1007 zum erschte Mol erwähnt).
Holzheim (bei Neu-Ulm)
Holza (amtlich Holzheim) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.
Geografi
Holza leit en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 72,1 % Landwirtschaftsfleche, 12,6 % Wald, 13,7 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtige Fleche.
Gschicht
Dr Ortsdoel Ettenbeuren ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 993 als Untinburen.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7 % gleäge.
Religion
81,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 15,5 % evangelisch.
Verwaltong
Holza hot mit em Markt Pfahofa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Holza ischt dr Ursula Brauchle.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Holza ghert zom Schwäbisch.
Muralto
Muralto (lombardisch Müralt) isch e Gmai im Schwyzer Kanton Tessin. Si ghert zum Chrais (circolo) Locarno im Bezirk Locarno.
Geografy
Muralto lyt am Langesee am Oschtrand vum Maggia-Delta un isch Dail vu dr Agglomeration Locarno. Zue dr Gmai ghere au no d Fraktione San Vittore un Burbaglio. Nochbergmaine sin näbe Locarno Minusio, Orselina un Gambarogno.
Gschicht
Muralto isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1235 as Muralto.
Vo 1803 bis 1881 hät Muralto zue Orselina ghöört ghaa, hät sich dän aber nach eme Stryt sälbständig gmachet.
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Muralto isch dr Stefano Gilardi.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Muralto ghert zum Tesines, ere Mundartgruppe vum Weschtlombardisch.
Mathilde von Canossa
D Mathilde (au Mathilde vo Tuszie ; * um 1046; † 24. Juli 1115 z Bondeno) us dr Familie vo de Herre vo Canossa isch äini vo de mächdigste Aadlige in Itaalie in dr zwäite Helfti vom 11. Joorhundert gsi.
Lääbe
As Markgräfin het si über witi Gebiet vo dr Toskana und dr Lombardei gherrscht. As Verwandti vom saalische Kaiserhuus het si im Inwestituurstrit vermiddlet. In däm Komflikt mit em Reformpapsttum um s Verheltnis zwüsche dr gäistlige (sacerdotium) und dr wältlige (regnum) Macht isch s 1076 zur Absetzig und Exkommunikazioon vom röömisch-dütsche Köönig Heinrich IV. dur e Bapst Gregor VII. choo. Im Januar 1077 isch dr Heinrich noch sinere Buess vor dr Burg Canossa (latiinisch Canusia) vom Gregor wider in d Sakramäntsgmäinschaft ufgnoo worde. Lang het dr Friide zwüschen em Köönig und em Bapst aber nid ghebt. In de Komflikt mit em Heinrich IV., wo denn entstande si, het d Mathilde vo 1080 aa iir ganzes milidäärische und materielle Potenziaal in dr Dienst vom Reformbapstdum gstellt. An iirem Hoof häi wääred em Investituurstrit e Hufe Verdriibeni Asüül gfunde und er het e kulturelli Blüeti erläbt. Au noch em Dood vom Gregor im Joor 1085 isch d Mathilde e wichdigi Understützere vo dr Reformchille bliibe. Zwüsche 1081 und 1098 isch die canusiinischi Herrschaft wäge de Usenandersetzige mit em Heinrich IV. in e groossi Kriise groote. Us dere Zit gits braktisch käi urkundligi und briefligi Überliiferig. Erst won e Koalizioon vo dr Canusiinerin mit de süddütsche Herzöög, wo gege dr Heinrich opponiert häi, z stande cho isch, het sich iir Glück gänderet.
Wo dr Heinrich sich 1097 in s Riich nördlig vo de Alpe zruggzooge het, isch z Itaalie e Machtwakuum entstande. Dr Kampf zwüschen em regnum und em sacerdotium het d Soziaal- und Herrschaftsstruktuure vo de italiäänische Stedt für imme veränderet und s mööglig gmacht, ass si sich vo dr uswärtige Herrschaft häi chönne emanzipiere und ass d Kommuune sich häi chönne entwiggle. Vom Herbst 1098 het d Mathilde e Hufe Gebiet, wo si verlooren het, chönne zrugggwünne. Bis zletzt het si brobiert, d Stedt under iiri Kontrolle z bringe. Noch 1098 het si immer mee d Möögligkäite usgnützt, wo s Bruche vo dr Schrift bote het, zum iiri Herrschaft wider z konsolidiere. In iire letzte Joor het si d Sorg um die äigene Memoria aadriibe, und doorum het die chinderloosi Mathilde sich druf konzentriert, em Chloster Polirone as iire Erbe Schänkige z mache.
Erster Pariser Frieden
Dr Ersti Pariser Friide isch z Paris am 30. Mai 1814 noch em Sturz vom Napoleon I. (11. April 1814) gschlosse worde und het vorläufig de Koalitionschrieg, wo men e au Russisch-Dütsch-Französischi Chrieg vo 1812 und 1815 sait, en Ändi gmacht.
Mathilde von Canossa
Lääbe
Mit em Dood vo dr Mathilde isch d Familie 1115 usgstorbe. Bäpst und Kaiser häi um iir riichs Erb, die „mathildischen Güeter“, bis wit in s 13. Joorhundert ghändlet. D Mathilde isch in Itaalie zum Müüthos worde, wo si Usdruck in e Hufe künstlerische, musikaalische und literaarische Wärk gfunde het und in Wundergschichte und Legände popularisiert worde isch. Iire Hööhepunkt het d Noochwirkig wääred dr Geegereformazioon und im Barock ghaa. Dr Bapst Urban VIII. het 1630 d Liiche vo dr Mathilde uf Room lo bringe, wo si as ersti Frau in Sankt Peter begraabe worde isch. D Noochwält erinneret sich vor allem an iiri Rolle bi dr Begegnig zwüschen em Bapst Gregor VII. und em Köönig Heinrich IV. im de spoote Januaar vom Joor 1077.
Erster Pariser Frieden
D Chriegsparteie
Dr Friide isch abgschlosse worde zwüschen em König Louis XVIII. uf dr einte Site und de alliierte Mächt Östriich, Grossbritannie, Preusse und em Russische Riich uf dr andere Site.
Mathilde von Canossa
Kwelle
Dr Ardikel «Mathilde von Canossa» uf dr dütsche Wikipedia
Erster Pariser Frieden
Ergäbnis
S Königriich Frankriich het sini Gränze, wo s am 1. Januar 1792 gha het, wider aagnoo und het usserdäm e Deil vom früehnere sardinische Herzogdum Savoye, die früehnere päpstlige Bsitz Avignon und Venaissin und mehreri Gränzdistrikt und Enklave, wo früehner dütsch und belgisch gsi si, überchoo.
Mathilde von Canossa
Liddratuur
Lexikonardikel
Erster Pariser Frieden
Ergäbnis
Ängland het Malta, Tobago, St. Lucia und Mauritius (Isle-de-France) bhalte, het aber alli andere eroberete französische Kolonie an Frankriich zruggee und au dr Deil vo Haiti (Santo Domingo, die Dominikanisch Republik) wo früehner spanisch gsi isch an Spanie.
Mathilde von Canossa
Liddratuur
Daarstellige
Erster Pariser Frieden
Ergäbnis
Au Schwede het die französischi Insle Guadeloupe und Portugal s französische Guayana wider zruggee. Holland söll under d Herrschaft vom Huus Oranie gstellt und vergrösseret wärde. De dütsche Staate isch d Unabhängigkeit und d Vereinigung dur e föderativs Band zuegsicheret worde, au dr Schwiz ihri Unabhängigkeit und Sälbstregierig. Drgege hätt Italie, usser de Provinze wo Östriich zuefalle wurde, us luter souveräne Staate sötte bestoh. D Schifffahrt uf em Rhii bis ans Meer (jusqu'à la mer) isch für frei erklärt worde, ebeso wie d Schifffahrt uf dr Schelde.
Schlussbestimmige
Dr Wiener Kongräss söll die ändgültigi Erledigung vo de vorläufige Bestimmige übernäh.
Margarete Steiff (Film)
Margarete Steiff ischt a deitsch-eschtreichisch-italienischer Fernseh-Schbiilfilm us-em Jôhr 2005 vom Regisseur Xaver Schwarzenberger, wo d Lebensgschicht vo dr schwäbischa Undrnehmere Margarete Steiff vo dr Oschtalb zom Inhalt hôt. S Drehbuach stammt vo dr Susanne Beck ond em Thomas Eifler. Z Deitschland isch der Film zom erschda Môl am 23. Dezember 2005 uff ARTE ausgschdrahlt wôrra. Federfihrend fir d Produkzioo isch dr Sidweschtrundfunk (SWR) gwäa.
Handlong
Scho en jonge Jôhr erkrankt d Margret Steiff, s Dechterle vo-ma arma Ehepaar z Giinga an dr Brenz, an Kenderlehmong. Des Leida brengt-se abr et drvoo ab, en d Schual zo ganga ond fleißich zo lerna. Ihre Lehrer send beeidruckt vo deam graußa Selbschtbewusstsei, wo des Kend an da Dag legt.
Als jonga Frau hôt d Margret Steiff da graußa Wonsch, sich z Wien vom Dr. Werner behandla zo lau, weil se gheert hôt, dass dr sell en Fäll wia bei ehra scho a baar Môl hôt helfa kenna. Ihre Eltra send abr et en dr Lag, d Koschda fir dui Reis en de eschtreichisch Hauptstadt ond dui Operazioo durch dean berihmda Arzt uffzobrenga. Zom Glick fir d Margret ibrnemmt ihr Hoimetgmoind an graußa Doil vo de Koschda. Wia abr dui Behandlong et zom gwenschda Erfolg fihrt, send ihre Geldgeaber entdeischt. D Margret selber glaubt abr fescht drôô, dass-se trotz älle Widrichkeida a halbweags normals Leaba fihra kôô, weil-se – abgseha vo dr Kendrlehmong – anschonschda vollkomma gsond ischt.
Bei ihrer Hoimfahrt lernt des Mädle em Zug da Nähmaschena-Vrtreter Julius kenna. Bald druff vrkauft dr sell dr Familie Steiff oina vo seine Maschena. D Margret môôg dean Kerle emmer meh, ond s dauret et lang, bis dr Julius en Giinga sesshaft wuud. So nôch ond nôch schafft’s d Margret, trotz ihrer Behenderong Konfekzionswara herzostella, wo sich seha lassa kennet. Wia-se nô uff-em Weihnachtsmarkt Schbiilzeigelefanda aus Stoff vrkauft, fellt em Ort ihr grauß Nähtalent auf. Zo ihrem Loid wendet sich bald dr Julius vo-ra ab, om ihr beschda Freindin Charlotte zo heirada. Der Omstand leest bei dr Margret abr bloß dui Folge aus, dass-se sich jetzt noh viil intensiver en d Arbet stirzt.
Wia d Firmabesitzere Margarete Steiff mit dr Rickzahlong vo ihre Schulda a halbs Jôhr aussetza muaß, weil’s Gschäft mit de Schbiilzeigelefanda grad et bsonders lauft, droht-ra d Bank mit dr Ibrnahme vo ihrer Firma. Dô kommt dui Undernehmere uff da Gedanka, als Schbiilzeig jetzt Stoffbära mit bewegliche Ärm herzogstella. Wia nô noh a Amerikaner vo soddiche Exemplar vo Teddybära a bsondrs graußa Liiferong en Ufftrag geit, gôht’s mit dr Margret ihrer Firma schnell wiidr bergauf.
Film ond Wirklichkeit
Dui Figur vom Wiiner Schirurga Werner ischt an da schwäbischa Arzt Dr. August Hermann Werner (1808 bis 1882) ôôglehnt, wo datsächlich d Margarete Steiff behandlet hôt, abr et z Wiin, sondern en Wildbad em Schwarzwald. Als Erfender vom Teddybära gilt heitzodag dr Richard Steiff, a Neffe vo dr Margarete. Dr sell ischt em Jôhr 1897 en da Betriib vo seira Dande eigschdiiga ond hôt 1902 da Prodotyp „Bär 55 PB“ entwicklet. Uff dean Môô gôht au dui Planong ond dr Bau vo dera Fabrikhall us Bedoo ond Stahl zruck, wo mr em Film seha kôô.
Zor Herstellong vo deam Film
D Außa-Uffnahma send vo Midde Mai bis Midde Juni 2005 en Bad Wimpfa entstanda. Dr hischdorische Bôhhof vo Maslhõẽm em Landkreis Biberach hôt em Film am 21. ond am 22. Juni 2005 als Drehort fir da Bôhhof vo Giinga herhalda miaßa. Weil dia Dreharbeida em Sommer staddgfonda hend, d Szena abr em Wendr schbiilet, send kinschtliche Schneeflocka eigsetzt wôrra. An graußer Doil vo de Enna-Uffnahma send em Hohaloher Freilandmuseom Wackershofa dreht wôrra.
Auszoichnonga
Bei dr Bambi-Vrleihong 2006 en Stuegert hôt der Film da Publikomspreis ond d Hauptdarstellere Heike Makatsch da Preis en dr Kategorii Beschda Schauschbiilere nazional kriagt. Noh em gleicha Jôhr hôt d Makatsch fir ihr Roll als Margarete Steiff da Boirischa Fernsehpreis kriagt ond ischt en de USA mit-em Emmi Award auszoichnet wôrra.
Biberbach (Schwaben)
Biberbach (amtlich Biberbach) ischt e Märt im Landkroes Augschburg z Bayern.
Geografi
Biberbach leit rond 20 km nerdlich vo Augschburg am Weschtrand vom Lech-Schmutterdal.
Gmoendsgliderong
Zua Biberbach gheret dr Hauptort Biberbach, s Pfarrdorf Affaltern, d Kirchderfer Feigenhofen ond Markt, d Derfer Albertshofen ond Eisenbrechtshofen, d Sidlong Zollsiedlung, dr Weiler Salmannshofen ond d Hef Baletshof, Dennhof, Dennhofmühle, Ehekirchmühle, Furtmühle ond Kleemeisterhaus.
Gschicht
Biberbach ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1070.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4 % gleäge.
Religion
70 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 19,3 % evangelisch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Biberbach ghert zom Schwäbisch.
Landivisiau
Landivisiau (bretonisch Landivizio) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Landivisiau lyt 57 km vu Quimper un 34 km vu Brest uf ere Hechi zwische 32 m un 126 m iber Normalnull.
Gschicht
Landivisiau isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1292 as Landeviziau (1310 Landevisiau, 1310 Landiviziau, 1437 Landiviziau, 1557 Landivisio, 1630 Landunzio, 1636 Landiviziau).
Verwaltig
vu Landivisiau isch. Landivisiau ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Landivisiau ghert zem Bretonisch.
BASF
mini|hochkant|Vrwaldongshochhaus vo 1957, 2013 abgrissa D BASF SE mit Sitz z Ludwigshafen am Rhy isch e börsennotierte Chemii-Konzärn. BASF het wältwyt 117.628 Mitarbeiter a über 390 Produktionsstandort i über 80 Länder. 2019 het si en Umsatz vo 59,3 Milliarde Euro ghaa; nach Umsatz isch d BASF de gröschti Chemiikonzärn wältwyt. S Undernähme het sy Ursprung i de 1865 z Manne ggründete Badische Anilin- & Soda-Fabrik. Wil det keis gäignets Areal zur Verfüegig gstanden isch, isch s Wärch no im glyche Jahr z Ludwigshafe buut worde.
Gschäftstätigkeit
Im Jahr 2010 het BASF 18 % vom Umsatz mit Chemikalien usegwirtschaftet. Zu däm Bereich ghööred anorganischi Chemikalie, Petrochemii-Produkt und Zwüscheprodukt für Pharma-, Buu-, Textil- und Automobilindustry und für anderi Bereich vom BASF-Konzärn.
Johannes Weinmar
Dr Johannes Weinmar (* 18. Merz 1715 z Bondorf, wo-nr am 9. Sebdember 1795 au gschdorba ischt) ischt a bedeidender deitscher Orglbauer gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Johannes Weinmar – manchmôl isch der Familianama au „Weimar“ odr „Weimer“ gschriiba wôrra – ischt am 18. Merz 1715 z Bondorf bei Herraberg uff d Welt komma. Sei Vadder Jakob Weinmar isch en deam Ort dr Wirt vom Gaschthaus «Traube» gwäa. Ibr sei Kendheit ond Jugend isch nix bekannt. Mr woiß et amôl, wo-nr sei Handwerk als Orglbauer glernt hôt. A baar Ôzeiche vo seim Schaffa deidet abr druff nôô, dass meglicherweise oiner vo dr Orglbauer-Familie Schmahl en Heilbronn sei Lehrmoischtr gwäa ischt.
Em Jôhr 1749 hôt dr Johannes Weinmar d Maria Katharina Weimar – a weitlaifiga Vorwanda us Bondorf – zom Traualdar gfihrt. Dô drnôch hôt’r en seim Hoimetort a Werkstatt firs Orglbaua grendet. En dr Zeit vo 1752 bis 1780 hôt der Môô a ganz beachtlicha Ôzahl vo Kirchaorgla gschaffa. Sei Frau hôt em Lauf dr Zeit sechs Kendr uff d Welt brôcht. Sei zwoideldeschder Soh Johann Jakob Weinmar (1751 bis 1822) ischt au Orglbauer wôrra ond hôt em Ondrnehma vo seim Vadder mitgschafft.
Am 9. Sebdember 1795 hôt dr Johannes Weinmar en seim Hoimatort em Alder vo 80 Jôhr d Auga fir emmer gschlossa. Dô drnôch hôt sei Soh Johann Jakob dui vom Vadder grendada Firma weidergfihrt.
Bethesda-Spital
S Bethesda-Spiddaal isch e christligi Brivaatklinik an dr Gellertstrooss 144 z Basel und ghöört zur Bethesda Grubbe vo dr Stifdig Diakonat Bethesda, wo am 15. Dezämber 2009 gründet worden isch.
S Spiddaal isch 1939 gründet worde und het 132 Bett. Im Joor wärde doo öbbe 5000 Paziäntinne und Paziänte behandlet. Dr Spiddaldiräkter isch dr Thomas Rudin. Mee as 30 Klinikärzt schaffe im Spiddaal.
Zu de Kompetänzberiich vo dr Klinik ghööre Rhöimatologii, Nöirochirurgii, Schmärzmedizin, Handchirurgii, Ergotherapii, Physiotherapii, Psüchiatrii, Psüchosomatik, Gynekologii, Geburtshilf und Urologii.
Im Spiddaal isch s Restorant «Bethesda-Park» aagschlosse und in dr Aula wärde Konzärt und anderi Veraastaltige abghalte.
1871
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Olympische Spiele der Antike
Die Olympische Spiil vo dr Antike si e bedütends Sporteräignis im Altertum gsi und äins vo de vier Panhellenische Spiil. Si häi vo öbbe 880 v. d. Z. bis 393 n. d. Z. alli vier Joor, wenn e Olympiade umegsi isch, im Summer im häilige Wäldli vo Olympia in dr Landschaft Elis uf dr Peloponnes-Halbinsle stattgfunde. Spöötistens im 6. Joorhundert isch d Dradizion ändgültig verschwunde.
D Bedütig vo de Spiil
Die Olympische Spiil vo dr Antike häi kulturell und politisch e riisigi Bedütig ghaa. Si si e politischs Forum gsi, wil s Volk und d Diplomate und politischi Verdräter us alle Däil vo dr griechische Wält sich dört droffe häi. Noch de Perserchrieg häi d Grieche, wo die ganz Zit mitenand ghändlet häi, afo begriffe, ass si e Sümbol bruuche für s Zämmelääbe vo alle Hellene, mit eme Orakel und eme Schiidsgricht. Olympia isch zu däm Symbol worde.
Pfronten
Pfronte isch a Gmoid im bayrisch-schwäbische Landkreis Oschtallgäu und liegt im Südweschte vo Bayre, direkt an dr Grenz zum Tirol.
d‘Landschaft
Pfronte isch oine vo insgsamt 46 Städt und Gmoida im Oschtallgäu. Dur‘s Gmoidsgebiet goht d‘Vils. Pfronte liegt am Fuaß vom Breiteberg, ‘m Keaberg und ‘m Falkestoi auf 853 Metr. Vo dr Gmarkung sin 55 % Landwirtschaftsfleche, 22,7 % Wald, 8,8 % Sidlungsfleche un 13,4 % sunschtige Fleche.
Nochbargmoida
Z’Deitschland geit’s do dia Stadt Fiassa, die Gmoid Eiseberg und de Markt Nesselwang. Im Tirol liegt d‘Kloistadt Vils und‘s Tannheimer Tal mit de Gmoida Grän, Tannheim, Schattwald, Zöble, Nesselwängle und Jungholz.
D’Aufteilung vo dr Gmoid
D‘Gmoid bstoht aus de Gemarkungen Bergpfronte (Ussrpfarr) und Stoinapfronte (Unterpfarr). D'Grenz vo Unter- und Ussrpfarr isch d'Vils.
Zur Gmoid ghearet die Osiedlunga Berg, Dorf, Halde, Heitlere, Kappl, Kreizegg, Meilinge, s‘Eesch, Rehbichl, s‘Riad, Refleite, s‘Stoina und Weischba. ‘Sisch gwiiß, dass dia Ortsteil scho seit‘m Spätmittelalter a oinzige Pfarrgmoid bildet. Drum redt ma o vo dr 13-Derfer-Gmoid Pfronte.
Gschicht
Ab em 14. Johrhundert hot Pfronta zum Hochstift Augschburg ghert un isch mit dr Säkularisation vom Hochstift 1803 zum Kurfirschtetum Bayern komma.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 4,3 % gleage.
Religion
80,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 12,7 % evangelisch.
Gmoidsrat und Birgarmeischter
‘S letzschte Mol hand d‘Pfrontar am 15. März 2020 de Gmoidsrat gwällt. Und so isch es ausgange:
NRJ Group
D’ NRJ Group ìsch s’ greeschta Radio- un Farnsahunternamma ìn Öiropà. ’S ìsch ànna 1981 vum Jean-Paul Baudecroux grìnda worra; där ìsch àui Hàuipttailhààwer vu dr Gsällschàft. Sii Sìtz hàt d’ Grupp ìm 16. Arrondissement vu Pàriis.
Dàdoo ìsch d’ NRJ Group ìn 18 Lander presänt. Naawa dr Dàchmàrka NRJ betribbt àui d’ Grupp dräi wittera Radiosander: Chérie FM, Rire & Chansons so wia Nostalgie, wo ìm Frànkrììch un àui mànckmol ìm Üsslànd z’ loosa sìnn. ’S gìtt àui a pààr NRJ-Farnsahsander, womm’r ìn Frànkrììch, Wälschschwiiz un Libànon känna sah. Üsserdam orgànisiart d’ Grupp mehrera Priisverlaihunga, fìr d’ Kìnschtler üsszaichna: d’ NRJ Music Awards z’ Cannes sitter 1999, d’ NRJ Radio Awards ìn Skàndinàvia, so wia sitter 2004 d’ NRJ Ciné Awards bzw. NRJ Movie Awards.
Pfronten
Gmoidsrat und Birgarmeischter
Birgarmeischter isch grad de Haf Alfons vo dr Pfrontar Lischte, wo ma am 15. März 2020 mit 72,82% gwällt hot.
NRJ Group
NRJ ìsch d’ Àbkìrzung vum frànzeescha Nàmma Nouvelle Radio Jeunesse — dàs bediitet aifàch „Näi Jugendradio“. Uff Frànzeesch wìrd dàs üssgschproocha, wia s’ Wort énergie („Enärgii“). Üsserhàlb vum frànzeescha Schproochràuim ìsch ìm Logo dr anglischa Nàmma ENERGY z’ laasa; ìn dana Lander ìsch dàs d’ Üssschprooch vu dr Nàmma vu da äntschpraachenda Radiosander.
Kanton Quimper-2
Dr Kanton Quimper-2 (breton. Kanton Kemper-2, frz. Canton de Quimper-2) isch e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Kanton umfasst Dail vu dr Stadt Quimper, wu au Hauptort vum Kanton isch.
Pfronten
Landdagswahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Freudenstadt
Fraidestadt (amtl. Freudenstadt) isch e Stadt z Bade-Wirttebärg rund 65 km sidweschtli vu Stuegert un 60 Kilometer sidli vu Charlsrue. Si isch e anerkännte hailklimatische un Kneipp-Kurort un e traditionsryychi Turismusstadt.
Fraidestadt isch hite Sitz vum Landrotsamt vum Landchrais Fraidestadt un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Jänner 1988 isch Fraidestadt e Großi Chreisstadt. Mit dr Gmaine Bad Rippoldsau-Schapbach un Seewald het d Stadt Fraidestadt ne Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Pfronten
Wappe
‘S Wappe zeigt de Falkenstoi als Wahrzeiche vom Pfrontar Tal. Die zwei weiß-roate Streife zeiget, dass D’Gmoid amol zum Hochschtift Augschburg gheart hot.
Freudenstadt
Geografischi Lag
Fraidestadt lyt im nordeschtlige Schwarzwald am Rand vun ere schläne Ebeni, wu no Oschte abegoht un s Quällgebiet vum Neckerzuefluss Glatt isch. Weschtli vum Stadtzäntrum goht s Gländ im Beraich vum Wyyler Christophsdal gäch abe zum dief yygschnitene Dal vum Forbach, wu zue dr Murg fließt. Segs Kilometer no Side, im Luftkurort Lossburg, chunnt d Kinzig här, wu bi Kähl in Ryy mindet. S Stadtgebiet, wu zum grescht Dail mit Wald deckt isch, stygt aa zue dr Bassheche am Kniebis un wyter bis uf 968 Meter Hechi bi dr Alexanderschanze. Sidli vum Ortsdail Kniebis chunnt dr Fluss Wolf här.
Pfronten
Schport
Pfronte hot a Eisstadion mit ar Fläche vo 1.800 m². Schilift geit‘s z’Refleite, im Stoina und auf m Breiteberg, wo ma o mit ar Gondel vo dr Breitebergboh nauffahre ko. 2011 war zum 8. Mol a Mountainbike-Marathon mit drei untrschiedlich lange Strecka dur fascht ganz Pfronte und zum 3. Mol dia Klapp(-berg-)rad-Weltmeisterschaft im Stoina am Fuaß vom Breiteberg und doba.
Verei
Z’Pfronte geit’s de TSV, 's SGW, de EVP (Eishockey), an Schwimmverei, an Schiclub, an Hoimatverei, zwei Trachteverei und 5 freiwillige Fuierweahre. Außerdeam no d'Bloamafreind, dia o allat a Sommerfescht im Alpegarte ausrichtet, wenn's Wetter passt.
Freudenstadt
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Fraidestadt (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Baierschbronn, Seewald, Grembach, Bfalzgrofeweiler, Dornstette, Glatte, Loßburg und Bad Rippoldsau-Schapbach (alli Landchrais Fraidestadt).
Stadtgliderig
S Stadtgebiet Fraidestadt glideret sich in d Chärnstadt Fraidestadt mit Christophsdal un Zwiselberg (rund 16.000 Yywohner) un d Stadtdail Dieterschweiler un Lauterbad (2.305 Yywohner im Mai 2008 ), Griendal un Frutehof (1.075 Yywohner), Igelschberg (259 Yywohner), Kniebis (890 Yywohner), Muaschbach (777 Yywohner) un Wittleschweiler (2.220 Yywohner). D Staddail sin no unterglideret in meh Derfer, Wyyler, Hef un Hyyser.
Di offiziäll Benännig vu dr Stadtdail erfolgt in dr Form „Freudenstadt, Stadtteil …“. Bei dr Stadtdail handlet s sich mit Uusnahm vu Kniebis um friejer sälbschtändigi Gmaine. Z Fraidestadt isch di Unächt Dailortwahl yygfiert, des haißt, s Stadtgebiet glideret sich in segs Wohnbezirk im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmaindsornig. D Chärnstadt un dr Stadtdail Igelschberg sin zu aim Wohnbezirk zämmegfasst, di andre Wohnbezirk sin idäntisch mt dr Stadttdail D Stadtdail sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
Pfronten
Dialekt
Dr Dialekt vo Pfronta ghert zum Oschtschwäbisch.
Kanton Quimper-2
Gschicht
D Stadt Quimper isch vu 1793 bis 1973 ai Kanton gsii. Anne 1973 isch d Stadt in d Kanton Quimper-1 un Quimper-2 ufdailt wore. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Quimper un e baar Vorortgmaine in d Kanton Quimper-1, Quimper-2 un Quimper-3 isch anne 1985 gschaffe wore. 2015 isch dr Kanton Quimper-3 wider ufglest un uf Quimper-1 un Quimper-2 verdailt wore.
Freudenstadt
Stadtgliderig
Abgangeni Ortschafte un Burge sin d Burg Hofstätte un d Sidlig Burgberg uf em Schwarzwald im Stadtdail Dieterschweiler, Schöllkopf, e im Dryssgjehrige Chrieg abbrunne Gheft im Beraich vu dr Chärnstadt, d Sidlige un Heft Wolfhaus im Stadtdail Griendal, Slunwag im Stadtdail Igelschberg un Gallushütte un Hilpertshöfle im Stadtdail Musbach.
Ruumblanig
Fraidestadt bildet e Mittelzäntrum in dr Region Nordschwarzwald, wu Pforze s Oberzäntrum dervu isch. Zum Mittelberaich Fraidestadt ghere no d Stedt un Gmaine Alpirschbach, Bad Rippoldsau-Schapbach, Baierschbronn, Dornstette, Glatte, Grembach, Loßburg, Bfalzgrofeweiler, Schopfloch, Seewald, Waldachdal un Wernerschberg.
Gmairot
Bi dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014 het s des Ergebnis gee:
Collège de France
S Collège de France, friejer Collège royal, isch e Lehr- un Forschigsyyrichtig, wu 1530 vum Franz I. grindet woren isch. S isch am Place Marcelin-Berthelot im 5. Arrondissement vu Paris, zmitts im Quartier Latin. S Collège de France isch assoziiert Mitglid vu dr Universität Paris sciences et lettres
Forschig un Lehr sin am Collège de France äng mitenander verbunde. S Collège het s Zyl, s Wisse z lehre, wu si in allkne Beraich vu dr Literatur, dr Wisseschaft un dr Chinscht uusebildet. Zum Profässer am Collège de France uf ain vu dr rund 50 Lehrstiel gwehlt z wäre, isch aini vu dr hegschte Uuszaichnige im franzesischen Hochschuelwäse. S Collège bietet Kirs aa, wu cheschtelos sin, fir alli ohni Aamäldig uffig sin un wu nit zue me Abschluss fiere.
S Collège isch zurzyt in sibe Fächer unterdailt:
Kernspaltung
Kärnspaltig (ENS nuclear fission) bezäichnet e Brozäss in dr Kärnfüsik, won e Atomkärn in zwäi oder mee Bestanddäil gspalte wird und drbi Energii freigsetzt wird. Dr Kärnspaltig wird mänggisch au as Kärnfission ( ‚s Spalte‘) bezäichnet – was nit mit Kärnfusion wo zwäi Atomkärn drbii verschmelze daf verwäggslet wärde. De Stoff, wo dur d Spaltig entstöön, säit mä Spaltbrodukt.
Spontani und induzierti Spaltig
E baar Arte vo Atomkärn (Nuklid) spalte sich ooni Iiwirkig vo usse. Die spontani Spaltig isch en Art vom radioaktive Verfall. Mä cha sä quantenmechanisch mit em Dunneleffäkt erklääre, wo äänlig wie dr Alpha-Zerfall isch.
In dr Braxis isch aber die induzierti Spaltig wichdiger. Bi dere Kärnreakzioon drifft e freis Däili, mäistens e Neutron, zuefellig uf e Kärn und wird von em absorbiert. Dr Kärn gwünnt dur das Bindigsenergii und eventuelli kinetischi Energii vo däm Neutron, chunnt dorum in en aagregte Zuestand und spaltet sich. Näbe dr Spaltig git s au anderi Möögligkäite, zum Bischnil cha s Neutron iigfange wärde, dr aagregti Atomkärn straalt e Gammaquants ab, regt sich eso ab und isch wider im ene stabilen Zuestand.
Ancy-Dornot
Ancy-Dornot ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Ancy-Dornot ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Ancy-sur-Moselle un Dornot.
Verwàltung
vu Ancy-Dornot ìsch. Ancy-Dornot gheert zum Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ancy-Dornot ghert zem Lorrain.
Universitäts-Kinderspital beider Basel
S Universidääts-Chinderspiddaal vo bäide Basel (churz ‚UKBB‘) isch en äigeständigs, universidäärs Zentrum für Chinder- und Jugendmedizin und für Leer und Forschig z Basel.
S UKBB bestoot sit 1999 und isch am 29. Januar 2011 in dr Nöibau an dr Spiddaalstrooss 33 z Basel umzooge. Die farbigi Fassade vom Geböid isch s Woorzäiche vom Spitaal. Es het öbbe 800 Mitarbäiterinne und Mitarbäiter, wo sich in verschidnige Abdäilige jeedes Joor um öbbe 6'600 stazionäri Buschi, Chinder und Jugendligi kümmere und öbbe 78'000 ambulanti Behandlige mache. Im UKBB isch die grössti chinderorthopedischi Abdäilig in dr Schwiz und äini vo de grösste Chindernotfallstazioone. S Spiddaal het 100 Bett und 16 Bett in dr Neonatologii in dr Fraueklinik vom Universidäätsspiddaal Basel
D Notfallstazioon
D Notfallstazioon im UKBB isch rund um d Uur bsetzt. Si isch en Aalaufstell für Notfälle und cha au über s Delifoon hälfe. si füert öbbe 26'000 Konsultazioonen pro Joor us und ghöört zu de gröösste in dr Schwiz. Si bewältigt pro Daag vilmol mee as hundert Konsultazioone und git bis zu 70mol Uskumft über s Delifoon.
Gschicht
As dr ursprünglig Geburtsdaag vom Basler Chinderspiddaal gältet dr 2. Januar 1862, wo s nöi baute Spiddaal am Rhiiufer im Chläinbasel eröffnet worden isch. Es het zerst 40 Bett gha und het lang as Musterbau für e Chinderklinik gulte. Übbe 30 Joor spööter het s Chinderspiddaal schliesslig dr erst Operazioonssaal ufdoo und bald druf s erste Röntgegräät installiert. D Bevölkerig isch noo di noo gwaggse und mit ere d Zaal vo de Paziänte: vo 120 im Joor 1862 uf öbbe 6'500 im Joor 2009.
D Fusioon zum Universidääts-Chinderspiddaal vo bäide Basel
Am Aafang vo 1999 häi sich die bäide kantonale Chinderspiddäler z Basel und uf em Bruederholz zum Universidääts-Chinderspiddaal vo bäide Basel (UKBB) zämmegschlosse, won e öffentlig-rächtligi Organisazioon mit drei Standort isch. Wäärend an dr Römergass z Basel die allgemäini Chinderhäilkund, e Notfallstazioon und e Poliklinik dehäi si, isch d Chinderchirurgii, d Chinderorthopedii, d Intensivpflääg, und non e Notfallstazioon und Poliklinik uf em Bruederholz (Baselland). D Neonatologii, also d Abdäilig für Früe- und chranki Nöigeboreni, isch mit iire 16 Bett im Nöibau vom Basler Frauespiddaal integriert und offiziell dr dritt Standort vom UKBB. Scho bald isch s aber klaar worde, ass es Brobleem git, wenn dr Betriib verschidnigi Standort het. Wäge däm häi die bäide Kantön Basel-Stadt und Basel-Landschaft e bassendi Löösig gsuecht und schliesslig häi die bäide Regierige im August 2000 beschlosse, e nöis Spiddaal am ene äinzige Standort uf em Areal vo dr ehemoolige Fraueklinik z Basel ufzdue.
Chinderhort «Villa Kunterbunt»
Im Universidääts-Chinderspiddaal git s e Chinderhort: D «Villa Kunterbunt» bietet nit nume betröits Moole und Bastle, sondern au e Bibliothek (Ussestell vo dr GGG Stadtbibliothek Basel) und e Ludothek. Das chönne d UKBB-Paziänte aber au iiri Gschwüsterte bruuche.
Spiddaalschuel
Zum em Chind e chli Alldaag ans Chrankebett bringe, git s im UKBB d Abdäilig Spiddaalpedagogik, wo in interdisziplinääri Tiim iibunde isch. Es si usbildeti Leerer/inne, wo d Chinder in Mathematik oder Französisch Underricht gääbe, aabasst an dr Schuelstoff und dr Gsundhäitszuestand vom Chind. Si häi Kontakt mit dr Schuel, für dass s Chind wäge dr Chrankhit si Blatz in dr Klass nit verliert.
Belop
D Mitgliider vom Veräin Belop (Begleitig vo de Eltere wäärend dr Operazioon vo iirem Chind) kümmerr sich um Eltere, wo s Chind von ene grad operiert wird. Belop entlastet eso die Mitarbäitende im Spiddaal wie au die Eltere.
Spiddaalglöön
Über die Stifdig Theodora bechömme die chliine Paziäntinne und Patiänte äimol in dr Wuche Bsuech vo de Draumdokter.
S Ronald McDonald Huus
S Ronald McDonald Huus Basel git sit em Ändi vo 2010 de Eltere vo chranke Chinder en Unterschlupf.
Forschigsgebiet
Die klinisch-epidemiologische (wo d Praxis bedräffe) und experimentelle Forschigsgebiet, wo am UKBB verdräte si, si in d Forschigsschwerpünggt vo dr Medizinische Fakultäät vo dr Universidäät Basel integriert und si mit e Hufe Arbitsgrubbe us dr Klinik und dr biomedizinische Forschig im In- und Usland vernetzt. Die so genannti Grundlaageforschig vom UKBB isch im Departemänt für Biomedizin vo dr Universidäät aagsiidlet. Bsundrigi Bedütig häi die Forschigsschwerpünggt im UKBB:
Usbildig, Fortbildig und Witerbildig
S UKBB bildet zuekümftigi Chinderärzt, Pflääger und Therapöite us. Im Spiddaal het s au Leerstelle in de verschiidenste Beriich.
Landrévarzec
Landrévarzec (bretonisch Landrevarzeg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Landrévarzec lyt 11 km vu Quimper un 46 km vu Brest uf ere Hechi zwische 42 m un 165 m iber Normalnull.
Gschicht
Landrévarzec isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Lan Trefharthoc (1395 Landrevarzezec, 1516 Landrevarzec, 1536 Landrevarzec).
Verwaltig
vu Landrévarzec isch. Landrévarzec ghert zum Kommunalverband.
Niedersachsen
Geografy
Nidersachse erstreckt sich über e große Deil vo Nordwestdütschland. S Land gränzt im Norde an Schleswig-Holstei, Brandeburg und Meckleburg-Vorpommre, im Oste an Sachse-Ahalt, im Süde an Hesse und Thüringe und im Weste an Nordrhy-Westfale und Holland. Die nördlichi Grenze ligt züedem an de Nordsee. S Land wird in 38 Landchreis und 8 Chreisfreii Städt ydeilt.
Gschicht
Noch em Wiener Kongress isch s Gebiet, wo hütt Nidersachse isch, uf vier unabhängigi Länder verdeilt gsi: s Königrych Hannover, s Großherzogtum Oldeburg, s Herzogtum Brunschwyg und Fürschtetum Schaumburg-Lippe.
Landrévarzec
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Landrévarzec ghert zem Bretonisch.
Niedersachsen
Gschicht
E Plebiszit hät 1974 d Unabhängigkeit vo Oldeburg und Schaumburg-Lippe verlangt. 1976 sin si definitiv in Nidersachse yglidert worre.
Noch me Abkomme mit Meckleburg-Vorpommre isch Neuhaus 1993 zu Nidersachse zruckcho. Wils öschtlig vo dr Elbe ligt, isch es noch em Zweite Wältchrieg a d DDR gfalle.
Wappe
Uff em Wappe vo Nidersachse isch e Ross abbildet, wo am Springe isch.
D Bevölcherig vo Nidersachse hät langi Zit denkt, s Ross sei s Wappe vom germanische Stammesherzogtum Sachse, e Theory, wo widerlegt worre isch. Es sind erscht welfischi Herzög gsi, wo s 1361 als Wappe ygfiehrt hän, und au das es dr Herzog Widukind bruucht hät, wäiss me. S isch sit em 17. Johrhundert s Wappe vo Hannover, glychzytig aber au vo Brunschwyg gsi. 1951 isch es offiziell als Landeswappe vo Nidersachse feschtglegt worre.
Wirtschaft und Umwelt
Landwirtschaft isch scho lang e wichtige Faktor für die nidersächsischi Wirtschaft. Im Norde und Nordweste isch de Bode sandig, drum wird dört s Grasland verwändet. Im Süde wird wäge de Lössschicht im Bode d Zuckerriebe vyl züchtet und gerntet.
Myne sin johrhunderteland e Ynahmquelle gsi. Yseerz isch friehner für s Harz, Yse für Salzgitter wichtig gsi, allerdings sin d Erträg vo de Myne hütt nümmi so hoch. D EU profitiert trotzdem vom Rohöl uss Nidersachse.
Au d Fabrike hän e große Adeil an de Wirtschaft. De gröscht Hersteller isch Volkswage mit sine fümf Produktionsstelle. Anderi Manufrakturbetrieb sin in de Branche Flugzüg- und Schiffbau, Biotechnology und Stahlveredelig dätig.
De Dienschtleistigssektor isch in de 70er und 80er zum wichtigste Wirtschaftssektor worre. Hüttzdag sin d Tourismusindustry (z. B. TUI z Hannover), Handel und Telekommunikation wichtigi Branche.
Paul Adolf
Dr Paul Adolf isch 1931 z Stroßburg uf d Wält kumme. Är isch in sinem Beruefsläbe Studiärat mit Fach Änglisch gsii, dr het aü d Volkshochschuel vu Owernah un Umgäbung grindet un gleitet.
Dä Linguischt, wu aü Elsässisch unterrichtet het, het d Sprochverwandschafte vum Änglische mit em Elsässische, Ditsche un Franzesische erforscht un het diä Verwandschafte gnutzt, zum in sinem Unterricht „Sprochbrucke“ härstelle.
Dr Paul Adolf isch e Inteläktuälle, wu elsässisch-alemannisch antwortet un nit ins Franzesisch oder Standardditsch verfallt, wämmer-e alemannisch aschwätzt. Er verdrittet d Meinung, ass e Mänsch hit-ze-dag mehrsprochig sii mueß un will do drbii behilflig sii. Zu dr Sproche, wus Wärt sin, ass mer si lehrt, zellt dr Adolf aü s Alemannisch un s Fränkisch im Elsass.
Üszeichnung
Am 6. Oktober 2007 het dr Paul Adolf z Zabere d Brezel d'Or (d Goldig Brätschele) fir sini lexikografische Arbete bikumme – des isch e Briis vum Institut des Arts et Traditions Populaires d Alsace (Inschtitüt vu dr Volkskunscht- un Dradition vum Elsass).
Michèle Binswanger
D Michèle Binswanger (* 1972 z Baasel) isch e Schwyzer Schurnalischti, Autori un Bloggeri.
Lääbe
D Binswanger het an dr Universiteet Baasel Filosofy un Germanischtik studiert. Si het aafangs as Kultuurredakteeri bi dr Baasler Zytig gschafft, speeter bi Facts un bi Newsnet. Syter anne 2013 schafft si bim Tagi.
Vu 2009 bis 2011 isch si Konzäpteri un Co-Autori aktiv gsii fir dr Mamablog, e Plattform vu Tages-Anzeiger.ch/Newsnet. Anne 2010 het si zäme mit dr Nicole Althaus d Publikumswaal vum Branchemagazin Schweizer Journalist zur Schurnalischti vum Joor gwunne. Anne 2016 isch si zur «Gsellschaftsschurnalischti vum Joor» gweelt woore.
Anne 2012 het si zäme mit dr Nicole Althaus s Buech Machomamas: Warum Mütter im Job mehr wollen sollen publiziert. Im Joor 2017 isch ire zwait Buech Fremdgehen – Ein Handbuch für Frauen uusechuu.
Sulzbach ZH
Sulzbach (amtlich: Sulzbach ZH) isch än ehemaligi Zifilgmeind und äs Quartier fo dä Stadt Uschter im Kanton Züri.
Geografy
Sulzbach lyt usserhalb fo dä Hausptsidligszone fo dä Schtatt Uschter öppä 3,5 kilometer fom Schtattzäntrum äwegg. S isch äs Dorf, wo sind ländliche Charakter erhalte hät, aber i dä letschte Jaar sind in Sulzbasch au etlichi Äifamiliehüser, wo fo Weggpändler nach Uschter und sogar Züri bewont werdet bout wordä. Im Dorf entschringt dä Suzlbach, fo dem dä Dorfname schtammt und wo in Riedikä id Mönchaltorfer Aa flüsst. Sofort nach äm Dorfzäntrum flüsst dä Bach dur äs naturgschützts Ried. Züwschäd Sulzbach, Riedike und Nottike gits Wald, s reschtllichä Ortgebiet beschtaat mehrhäitlich us landwirtschaftlich gnutztä Wisä und Fälder.
Fercheer
Sulzbach lyt absyts fo dä wichtigä fercheerswäg. Dur Sulzbach gaat ä Näbestrass fo Oberuster nach Gossau, di sogenannti Sulzbachstrass. S Dorf isch mit dä Autobuslinie 845 fo dä ZOV fom Bahnhof Uschter nach Gossau as öffentlichi Fercheersnetz aagschlosse. Dä Bus fercheert fom Mäntig bis am Frytig tagsüber hablstündlich und am Wuchenänd und am Abig stündlich. Di nöchschti Autobaanyfaart isch Uschter-Oscht in Oberuschter.