cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freie Hansestadt Bremen
Politik
Es Rothuus isch zwische 1405 und 1410 im gotische Stil gbaut und niemeh zerstört worre. Am Aafang vum 17. Johrhundert isch es im Renaissance-Stil renoviert worre. Im untere Gschoss hots de Ratskeller. Det gitts us alle Gegende vu Deutschland so um die 1.200 verschiddene Weine. Mer kaa bsunders de Ratssaal mit 40 Meter Länge und siner bsundere Atmosphäre bsichtige. Seit em 20. Johrhundert gitts en moderne Aabau fir de Birgermoschte und de Senat.
Mit em Bild vum Roland vor em Rothus isch ab End vum Januar 2010 d 2-Euro-Gdenkmünze Bremen usgäbbe worre.
D Bremische Bürgerschaft hot (Stand 2010) 68 Abgordnete us Breme und 15 us Bremerhaffe. Im Senat, des isch d Landesregierung vu Breme, sitzet 7 Senatore. De Präsident vum Senat isch au de Birgermoschter vu Bremen.
De Landesflagge vu Breme isch rot und weiß gstreift und hot rotweiße Farbwirfel am Flaggestock.
Kunschtwerk und Gebäude
De Dom St. Petri.
An de Weschtseite vum Rathaus die Bremer Schtadtmusikante überenand und us Metall us em Johr 1951 vun em Bildhauer Gerhard Marcks.
In de Böttcherstroß (vu Böttcher, dees isch en Küfer) hot mer frieher Fässer fir Wein, Bier und Fisch hergstellt. Zwische 1922 und 1931 hot de Kaufmann Roselius d Böttcherstroß zu em bsundre Winkel umbaut. De Eingang zu de Stroß isch vergoldet.
S Schnoorviertel isch en Künschtlerviertel im älteschte Teil vu Breme.
D Weserpromenad „Schlachte“.
Weserabwärts in Breme-Vegesack liggt es „Schulschiff Deutschland“.
Musee in Breme
Die Kunschthalle Bremen hot Gmälde und Schkulpture us mehrere Johrhunderte. Bsunders aber au vun Delacroix, Liebermann, Corinth, Modersohn-Becker und Beckmann.
S Gerhard-Marcks-Haus bherbergt gegeschtändliche Schkulpture vunnem Bildhauer Marcks. Do gibts glungene Plaschtike vun Tiere.
S Universum Breme isch e Einrichtig, wo wissenschaftliche Theme bhandelt werre. S Universum hot die Abteilige Science Center, Entdeckerpark und Schaubox.
Musee in Bremerhave
Ville Musee ligget in der Näh vum rechte Ufer vu de Weser. Vu Nord nach Süd sind dees:
De Zoo am Meer, wo Tiere usem Norde und usem Wasser zeige tuet.
Es Deutsche Auswandererhaus Bremerhaven, wo d Europäer und ihre Verwandte us de Überseeländer schaue könnet, wie im 19. und 20. Johrhundert d arme oder d verfolgte Leut hond a neue Heimat sueche müsse. Ibber 7 Millione Mensche hond vu 1839 bis 1974 ibber Bremerhaffe uswandere müsse. S Museum isch dett errichtet worre, wo d Uswandrerschiff abglegt hond. De Schwerpunkt vu de Usstellig isch d Schiffspassage. Mer kummt ine verdunkelte Hall und sieht Puppe als Uswanderer und en imitierte Dampfer. Weiter gohts ibber d Gangway ind dritte Klasse vun em Seggelschiff (1854) oder em Schnelldampfer (1887) oder em Luxusdampfer (1929). Am Schluss kummt mer zu de vergitterte Iwanderungszelle vu Ellis Island vor New York. Ob mer in d USA hot einwandere dirfe oder rickkehre müsse hond d Einwanderungsinspektore nach ere medizinische Untersuchung und ere Befragung entschiede. Wo d Iwanderer verblibbe sind und wie sich denne ihre Nachkomme in Amerika, Argentinie und Auschtralie eigfügt hond wird in Filme dargstellt. In vier Datebanke kaa mer nach usgwanderte Verwandte sueche. Vu de 210.000 Bsuecher im Johr kummet 3 % us Bremerhaffe, 91 % us de andere Bundesländer vu Deutschland und 6 % usm Usland. S kummet au Gäscht us de USA uff de Spuresuech nach ihrene Vorfahre. In em Erweiterungsbau soll ab April 2012 au die Welt vu de Immigrante nach Deutschland nei zeigt werre. D Hugenotte am Aafang vum 17. Johrhundert, d Pole ins Ruhrgbiet im 19. Johrhundert, d Gaschtarbeiter in de zweite Hälft vum 20. Johrhundert und d Asylbewerber seit em End vum 20. Johrhundert.
Im Klimahaus am alte Haffe kaa mer d Klimabdingunge uffm 8. Längegrad (Oscht) und uff d Rückseit vu de Erde uffm 171. Längegrad (Oscht) durch Wanderunge zwische d Museumsräum spüre. Do wird au e Schweizer Alp in Isenthal in de Schwiz zeigt. De belaschtendste Ibbergang isch zwische de Hitz vu Kamerun und de Kälte vu de Antarktis. Bremerhave liggt uff 8°34' Oscht und isch de Ausgang vu sellem stressige Streifzug um d Weltkuggel.
Es Deutsche Schiffahrtsmuseum zeigt d Entwicklung vu de Hansekogge ibber s Dampfschiff bis zum U-Boot. Es isch zur gleiche Zeit en Forschungsinschtitut. Dezu ghört au en Museumshaffe mit 11 Bötle und e Usstellung vu 500 Schiffsmodelle.
Es Historische Museum, wo mer d Lebensbdingunge innere Werft, d Arbed in em Fischlade und es Usspanne innere Hafewirtschaft in de alte Zeite studiere kaa.
Breme
Seit Johre bringt am End vum Januar d Musikschau vu de Natione in de Bremen Arena Blosmusik vu Regimenter us de ganze Welt.
Im Oktober wird seit 1035 de Bremer Freimarkt, en Volksfescht, gfeiert.
Bremerhaffe
Im End Auguscht gitts in Bremerhaffe d Sail Bremerhaven, wo sich erhaltene große Segelschiff (Windjammer) treffet. Uff manche ka mer ibbernachte, uff andere e Stickle mitsegle.
Hotel Les Trois Rois
S Basler Luxushotel Les Trois Rois, früener Hotel drei Könige, isch äins vo de eltiste Hotel in dr Schwiz. Es lit diräkt am Rhii bi dr Middlere Brugg.
S Les Trois Rois isch e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.
Gschicht
1681 isch s Huus zum erste Mol erwäänt worde, as „Heereherbärg und Gasthoof zu de drei Köönig“. S hütige Geböid isch 1844 im Stil vo dr Belle Époque noch de Blään vom Archidekt Amadeus Merian baut worde. Vo denn aa isch s Hotel immer wider däilwiis umbaut worde. Dr Thomas Straumann, e Groossindustrielle (Straumann Holding AG), het s Trois Rois 2004 vo dr Richemont-Grubbe kauft und het s wider in dr baulig Zuestand vo 1844 brocht. Mä het drbii nid alles innenooche uusegrisse und nume d Fassaade lo si, sondern alles Nöije Schicht für Schicht abdräit. D Moolereie im Iigangsberiich, wo mä gfunde het, und d Originaldabeete het mä restauriert. Am 20. März 2006 isch s Hotel wider eröffnet worde und het dr Naame Les Trois Rois überchoo. Es isch e Fümf-Stärn-Hotel und ghöört zu de Leading Hotels of the World. Im Septämber 2012 het dr Straumann bekannt gee, ass er sini Hotel well verchaufe.
Bekannti Gest
Dr Napoleon Bonaparte, d Köönigin Elisabeth II., dr Pablo Picasso, dr Thomas Mann und vili anderi Brominänti us dr ganze Wält häi im Drei Köönig übernachdet. S bekanntiste Foti vom Theodor Herzl isch 1901 entstande, wo dr Herzl wäärend em 5. Zionistekongräss uf em Balkon vom Hotel gstande isch.
Musik-Akademie der Stadt Basel
D Muusig-Akademii vo dr Stadt Basel, churz MAB, isch e Muusighochschuel, wo us vier Institut bestoht und Deil vo dr Fachhochschuel Nordwestschwiiz isch. Si befindet sich im Vorstedt-Quardier vo dr Stadt Basel.
Am Aafang vo dr MAB isch d Gründig vo dr Allgemeine Muusigschuel am 8. Februar 1867 gstande, won e Initiative vom Basler Waisevaters Johann Jakob Schäublin-Vögtlin und dr Gsellschaft für s Gueteund Gmeinnützige Basel gsi isch. Dr erst Diräkter isch dr Selmar Bagge in de Johr 1868 bis 1896 gsi, denn het dr Komponist Hans Huber die Allgemeini Muusigschuel vo 1896 bis 1918 künstlerisch gleitet, und für s Administrative isch dr Heinrich Zickendraht verantwortlig gsi. Dr Hans Hueber het usserdäm im Johr 1905 d Hochschuel für Muusig as Konservatorium gründet, s erste vo siiner Art in dr dütschsproochige Schwiiz.
1903 het dr Fritz Stehlin zämme mit em Emanuel La Roche s Geböid vo dr Muusigschuel an dr Lienerdstrooss 6 baut. Es gältet hüte as e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.
1954 isch d Schola Cantorum Basiliensis, wo 1933 vom Paul Sacher gründet worden isch, mit dr Allgemeine Muusigschuel und dr Hochschuel für Muusig vereinigt worde. Alli drei Institut bilde sithär zsämme d Muusig-Akademii vo dr Stadt Basel. Im Johr 2001 si die Musikalische Grundkürs as vierts Institut drzuechoo. Sit 2008 ghört d Muusig-Akademii vo dr Stadt Basel zur Fachhochschuel Nordwestschwiiz.
Safnern
Saafnere (amtlech Safnern, frz. verautet Savagnier) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Saafnere isch es Dorf am Südfuess vom Bütteberg uf dr linke Site vom Nidou-Büre-Kanal. D Gmeindsflächi bsteit us 43,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,3 % Waud, 16,7 % Sidligsflächi u 4,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Pieterle, Meinisbeerg, Büüre, Meieried, Schüüre, Orpung u Biel/Bienne.
Gschicht
Saafnere isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1251 aus Savenieres. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,2 % gläge.
Religion
73,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,6 %, CVP 1,3 %, EVP 2,7 %, FDP 5,9 %. GLP 4,8 %, GP 4,8 %, SP 18,2 %, SVP 37,4 %, Suschtigi 7,3 %.
Gmeindspresidänt vo Saafnere isch dr Stefan Müller (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1779 Ywohner 92,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 4,6 % Französisch u 0,8 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Saafnere ghört zum Hochalemannisch.
Kloster Wiblingen
S Chloschter Wiblenga isch en ehmoligi Benediktinerabtei, wu 1093 grindet woren isch un wu s bis zue dr Säkularisation anne 1806 gee het. Derno sin Dail vu dr Chloschteraalag zerscht as Schloss un Kasärne bruucht wore, hite het s Abdailige vum Universitetsklinikum Ulm din. S Chloschter lyt im Dreieck zwische Iller un Donau sidli vu Ulm z Bade-Wirttebärg. Dr Ort Wiblenga isch hit e Stadtdail vu Ulm un lyt an dr Oberschwebische Barockstroß, aber au am Iller-Radwäg.
Bercher
Bercher (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Kloster Wiblingen
S Chloschter im Mittelalter un dr frieje Neizyt
Anne 1271 isch s Chloschter dur e Brunscht gschlisse wore. E Neiböu isch Ändi 13. Johrhundert fertig wore. Geg Änd vum spote Mittelalter het di vorhär vorbildli Chloschterzucht z Wiblenga unter e baasr Äbt e Diefpunkt ghaa. Aagstupft vu dr Melker Reform isch reformerische Äbt ab dr zwoote Helfti vum 15. Johrhundert aber glunge, s monastisch Lääbe z Wiblenga no dr Benediktsregle z reformiere. Ab däre Zyt isch s Chloschter dur d Reforme vu dr Äbt au iberregional eso wichtig woren as neii Stätte vun ere bsundere benediktinische Glehrsamkait un muschtergiltige Chloschterzucht, ass all Ritt Konventualen us em Chloschter Reformer in andere Benediktinerchleschter wore sin.
Bercher
Geografi
Bercher lyt im Gros-de-Vaud. D Gmaiflechi umfasst 59,7 % landwirtschaftligi Flechi, 26,2 % Wald, 13,9 % Sidligsflechi un 0,2 % sunschtigi Flechi.
Kloster Wiblingen
S Chloschter im Mittelalter un dr frieje Neizyt
Anne 1504 isch d Benediktinerabtei mit allne zuegherign Ortschaften unter d Herrschaft vum Huus Habsburg chuu, wu si bis zue dr Ufhebig 1806 bliben isch.
Bercher
Gschicht
Bercher isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1154 as de Berchiaco.
Kloster Wiblingen
S Chloschter im Mittelalter un dr frieje Neizyt
Im Dryssgjehrige Chrieg isch em Chloschter arg zuegsetzt wore, s isch zue Raub, Plinderigen un Zwangsyyquartierige vu Soldate chuu. Derzue isch im Chrieg z Wiblenga d Pescht uusbroche, wu ne Hufe Mench un au dr Abt draa gstorbe sin. Ab Änd het s Chloschter unter anderem dur dr Abt Benedikt Rauh (Amtszyt 1635–1663), wu au Fäldbischof vu dr bayerische Armee gsii isch, dr Chrieg ainigermaßen iberstande un noch em Chrieg wider en Ufschwung gnuu. Di wirtschaftlig un bolitisch Bedytig, wu unter dr Äbt Ernest Fabri, Maurus Falkner un Modest I. all greßer woren isch, het schließlig anne 1701 zue dr ändgiltige Lesig vu dr Vogtei un zue dr Hebig in dr vordereschtrychische Mediatstand gfiert.
Bercher
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 15,5 % gläge.
Kloster Wiblingen
Chloschterneiböu im 18. Johrhundert
Ass d Abtei e sälbschtändig vordereschtrychisch Territorium woren isch, isch wahrschyns dr Uusleser fir dr Chloschterneiböu gsii, wu 1714 aagfange het un vum Spotbarock bregt gsii isch, mit Uusnahm vu dr Chilche, wu ne Hauptbyschpel fir dr Frieklassisizmus z Siddytschland isch. Dr mittelalterli Chloschterböue het en uuregelmäßigi Struktur ghaa un isch als furt uusgwytet un veränderet wore, d Chilche isch romanisch gsii. Bis in s spot 17. Johrhundert het mer d Chloschteraalag furtgfiert, umböuen un uusgwytet.
Wu s Chloschter vordereschtrychisch woren isch, het mer, noch em Vorbild vum Escorial z Spanie, mit ere Neiblanig aagfange mit ere Chilche im Zäntrum, wu vun eme simmetrisch aaglaite Gviert un Vorhef umgee isch. Dr Blan doderzue het noch em Chloschterchronischt Michael Braig dr Barockböumaischter Christian Wiedemann gliferet. No däm Blan, wu unter em Yyfluss vum Projökt vum Caspar Mosbrugger z Äisele gstanden isch, het mer d Vorhef aafange böue. Um 1730 isch en erschti Blanänderig (Erwyterig) chuu, was derzue gfiert het, ass d Dorhuus un d Chilche jetzt nimi uf aire Achse gstande sin. Anderi Blanänderige sin chuu: Dr urspringli vorgsääne Zäntralböu isch dur e Längsböu ersetzt wore (iberliferet in eme Stich vum Gottfried Bernhard Göz), allwäg noch em Vorbild vu Weingarten un unter em Yyfluss vu bstimmte Entwirf vum Caspar Mosbrugger.
Noch em Blan vum Wiedemann isch im Nordtrakt vum Chloschter dr beieimt Bibliothekssaal böue wore. D Böulaitig het zum Zytpunkt, wun er fertig woren isch (1744), wohl scho dr Näffe vum Wiedemann, dr Johann, ghaa, wu am Chloschterböu vorhär as Bolier gschafft ghaa het. Anne 1750 isch dr Johann Michael Fischer as Böulaiter gruefe wore. Dää het em Wiedemann sy Blän (wu mer am beschten am Holzmodell fir s Chloschter Schussariad cha ablääse, wu as Kopy vu dr Wiblinger Blanige gälte) umgschafft. Em Fischer sy Laischtig fir Wiblenga bstoht vor allem im neigstaltete Oschttrakt, wun er e markante Risalit gee hetun dodermit dr Kapitelsaal uuszaichnet het as Zäntrum vu dr chleschterlige Organisation un vum Sälbschtverständnis vun ere Abtei, wu e Territorialherrschaft uusiebt. Vorbild vu däre Fassad isch s Gebei vu dr chaiserlige Hofbibliothek z Wien gsii, e bewusst Zitat vu dr vordereschtrychische Abtei, go ihri Verbundehait mit em Chaiserhuus darzstelle.
Umstritte sin em Fischer syni Blanige fir dr Chilcheböu. D „Regensburger Riss“ wäre hite nimi dr aigene Hand vum Fischer zuegschribe, aber dr Purrmann het glaubhaft gmacht, ass es Kopie sin no Entwirf vum Fischer, w uno vyl vu dr Idee vum Böumaischter ufwyyse, dodrunter vor allem e Proschpäktwirkig, wu mit die Ottobeuren un Zwiefalten cha kunkerriere. In dr Riss het s aber eso ne Hufe Fähler un Uugnauigkaite, ass es kani Orginalzaichnige vum Fischer chenne syy. D Zämestellig vum Blansatz mueß eme andere Böumaischter noch Abzug vum Fischer vu Wiblenga (1757) iberdrait wore syy. Wel d Riss speter uf Nääres (un vu dert uus in s Thurn- un Taxissche Zäntralarchiv uf Regensburg) chuu sin, chemen as Zaichner dr Johann Wiedemann oder däm sy Suhn Dominikus in Frog (Dr Dominikus Wiedemann het unter em Balthasar Neumann z Nääres gschafft).
Bercher
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Bercher isch dr Pascal Wulliamoz (Stand Merz 2014).
Kloster Wiblingen
Chloschterneiböu im 18. Johrhundert
Wel s Chloschter unter Gäldmangel glitte het, het s Chilcheböuprojäkt bis zum Dod vum Abt Meinrad Hamberger (Amtszyt 1730–1762) nit chennen uusgfiert wäre. Sy Noofolger Modest II. (1762–1768) het kai Inträssi dodraa zaigt oder het ke finanziälle Mittel ghaa. D Druurrede uf beedi Äbt nännen uf alli Fäll ni, ass si dr Chilcheböu aagfange hätte, sunscht aber alles, was böue woren isch, un wänn s no so chlai gsii isch. Erscht dr Abt Roman Fehr (1768–1798) het dr Grundstai zue dr uusgfierte Chilche glait, dr Böumaischter isch dr Johann Georg Specht gsii, wu us dr spote Auer Zumft firigangen isch un dr Chilcheböu vu St. Galle un Birnau gnau gchännt ghaa het. No däre ihre Vorbild het er sy Böu entworfe, und ä wär drotz mänke Veraifachige wohl no rächt „spotbarock“ uusgfalle, wänn s nit em Freskant Januarius Zick, wu bim Jakob Emele z Schussariad Architäktur glehrt het, glunge wär, dr Specht z verdrängen un dr Böu im „griechische Stil“, d. h. im franzesische Zopfstil, z vollände. Zmindescht im Innere isch des glunge, un s het e stimmig Ruumbild vum frieje Klassizismus mit barocke Reminiszänze gee. Am 28. Septämber 1783 isch di nei Chloschterchilche vum Leopold Wilhelm vu Bade, em Weibischof vum Bischtum Konschtanz, wu d Abtei Wiblenga derzue ghert het, fyyrli gweit wore. D Chilchefassad mit iber Eck gstellte Dirm (vergl. D Blanige fir St. Galle) isch uuvolländet blibe, drott ass dr letscht Abt, dr Ulrich Keck, no in dr Zyt vu dr Franzosenyyfäll in dr Nynzgerjohr vum 18. Johrhundert versuecht ghaa het, ass si fertig wäre. Au dr Sidtrakt vum Chloschtergviert isch nit uusgfiertwore, bis di wirttebärgisch Heeresverwaltig s Gviert, aagebli no alte Blän, anne 1917 zuegmacht het.
Bercher
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 878 Yywohner 92,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,4 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 3,6 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Kloster Wiblingen
Säkularisation anne 1806 un Nutzig nocherdani
No dr eschtrychische Niderlag in dr napoleonische Chrieg isch Chloschter 1805 zerscht vu badische un derno vu bayerische Druppe bsetzt wore. Im Johr druf hän d Wirttebärger s Chloschter bsetzt, s ganz Mobiliar isch vorhär scho vu dr Bayern verstaigeret wore. S Chloschter isch am 27. Merz 1806 as ais vu dr letschte Chleschter im Zug vu dr Säkularisation offiziäll ufghobe wore. Dodermit isch di iber sibehundertjehrig benediktinisch Dradition verlosche, wu im Chloschter Wiblenga derhaim gsii isch. D Mench hän s Chloschter nodisno verloo, e Dail vun ene sin in d Benediktinerabtei Tyniec bi Krakau uusgwanderet. S Chloschter isch as Schloss Residänz vum Herzog Heinrich, em Brueder vum Chenig Friedrich I. vu Wirttebärg, wore. Dr Yywohner vu Wiblenga isch bi Strof verbote wore, d Aalag wyter „Chloschter“ z nänne, si hän „Schloss“ mieße sage. Vu dären Anornig zygt no dr Name vu dr Strooß an dr weschtlige Chloschtermuure, wu bis hit „Schlossstraße“ haißt.
In dr Mitti vum 19. Johrhundert isch Wiblenga Dail vu dr Bundesfeschgi Ulm un syt 1848 in dr Hauptsach unter em Name Schlosskaserne as Infanterykasärne bruucht wore. Wäge däm isch Konventgebei um d Chloschterchilche fertig böue wore. In dr Johr 1915 bis 1917 sin d Gebei, wu no gfählt hän, no alte Blän böue wore. Bis zum Änd vum Zweete Wältchrieg isch d Aalag as Kasärne bruucht wore, im Aaschluss as Härbärg fir Flichtling. Zyt wys isch speter im s Chloschter au ne Dail vu dr Universitätsbibliothek Ulm gsii.
Hitigi Nutzig
Im Nordfligel un im friejere Wirtschaftsgebei het s d Akademy fir Gsundhaitsberuef vum Universitetsklinikum Ulm din.
Dr Sidfligel vum Chloschter, wu 1917 nei böue woren isch, wird hit as stedtisch Altershaim bruucht.
D Chilche un dr Bibliothekssaal im Nordfligel chenne im Rame vu Fierige bschaut wäre. S Chloschtermuseum in dr ehmolige Geschtchammere vum Konvänt isch 2006 ufgmacht wore. S ehmolig Chloschter isch hit im Bsitz vum Land Bade-Wirttebärg un wird vu dr Yyrichtung Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg verwaltet.
Ehmoligi Holzhey-Orgele
D Orgele vu dr Chloschterchilche isch anne 1973 vu dr Orgelböufirma Reiser vu Bibra im hischtorische Orgeleghyys vum Johann Nepomuk Holzhey böue wore. S Schlyflade-Inschtrumänt het 30 Regischter uf zwai Manual un Pedal. D Spiiltrakture sin mechanisch, d Regischtertrakture eläktrisch. S Pfyfewärch isch ganz im Orgeleghyys uf dr Sidsyte vum Chorruum. Dr Spiildisch isch in s Chorgstiel integriert. S Orgeleghyys uf dr Nordsyte isch e Blindproschpäkt.
Äbt
Dr erscht Abt no dr Stiftig vum Chloschter isch dr Werner vu Ellerbach gsii. D Zyylede vu dr Äbt syt 1504:
Wallfahrt un Verehrig
In dr ehmolige Chloschterchilsche St. Martin het s drei bsundrigi Stätte, wu Zyyl vu dr Verehrig vu dr Glaibige un dodermit vu Wallfahrte gsii sin oder no sin.
Hailig-Chryz-Reliquie
Syt dr Schänkig wird s Hailig Chryz z Wiblenga in ere bsundere Art verehrt un isch au hit no s Zyyl vun e Hufe Pilger.
Im Dryssgjehrige Chrieg isch zum Verluscht vu dr Hailig-Chryz-Relique chuu. Us Angscht vor eme Raub oder dr Verwieschtig in dr Chriegswiirlede het dr domolig Abt Johannes Schlegel si versteckle loo, go si vor em fyndlige Heer vu dr Schwede z schitze. Wu die abzoge sin, het mer s Versteck aber nimi gfunde, wel di wenige Mench, wu Zyyg gsii sin, Opfer vu dr Pescht wore sin, wu im Chrig uusbroche isch. No dr Legänd hetb en alte Muurer vu Kärnten, wudodmol vo dr Zyyge d Chryzreliquie hinter em Hochaltar vu dr Wiblinger Chloschterchilche yygmuurt ghaa het, in eme Draum d Vision vum Wiblinger Hailigchry ghaa un heb si as Grais nomol uf dr Wäg in s wyt ewäge Wiblenga gmacht go si z verehre. Wun er z Wiblenga aachuu isch, soll er gstuunt haa, ass d Holzpartikel gmanglet wore sin. D Fraid soll bi allne groß gsii syy, wun er vor dr Mench d Reliquie wider uuseghoolt het.
Bai vum selige Werner vu Ellerbach
Uf dr linke Syte vum Josefsaltar vu dr Basilika het s in eme Vierigspfyyler di vermuurte Ba vum erschte Abt vum Chloschter, em selige Werne vu Ellerbach, wu anne 1126 gstorben isch. Vor em Abbruch vu dr Vorgängerchilche vum jetzige Gotteshuus sin si anne 1782 vu ihrem alte Blatz im alte Chilcheböu glupft un fir di wyter Verehrig in di nei Chilche iberfiert wore. Vu dr Verehrig vum Werner zygt vor allem, ass bis in s Chriegsjohr 1629 an sym Mahndag, em 4. Juni, iber sym Grab chlaini langlächti Brot, wu Wernersbrot ghaiße hän, gweit un unter dr Glaibige verdailt het.
Schaler
D Schaler si e Basler Ridderfamilie im Spootmiddelalter gsi.
Kloster Wiblingen
Äisele-Madonna
Uf dr rächte Syte vum Martinusaltar stoht e Mareiestatue mit Strahlechranz us em spoten 17. Johrhundert, wu bis anne 1811 in dr 1681 yygweite Äisele-Kapäll in dr Nechi vum Chloschter verehrt woren isch un wu s Wallfahrte aane gee het. D Äisel-Kapäll het in dr Yyrichtig un Greßi dr Gnadekapäll im schwyzerische Chloschter Äisele entsproche, wu au d Madonna as Kopy vu dr Äiseler Madonna aagfertigt woren isch. No dr Säkularisation vum Chloschter isch d Kapäll 1811 abbrochen un d Madonna in di ehmolig Chloschterchilche iberdrait wore.
Schaler
Gschicht
Dr Familienaame chunnt vom Huus zur Läitere - latinisiert scalari. D Schaler si Ministeriale vom Basler Bischof gsi und si in sim Dienst vo dr Middi vom 13. Joorhundert aa in dr Basler Gsellschaft ufgstiige und zu äinere vo de iiflussriichste Familie in dr Stadt worde. Dr erst Schaler, wo mä kennt, isch dr Wernher (1194–1227) gsi. Sit em 13. Joorhundert isch d Familie im Root vo dr Stadt Basel verdräte gsi. Si häi d Boste vo Schulthäisse und Vögt gfüllt und acht von ene si Burgermäister worde.
Kloster Wiblingen
Aamerkige
<references group="Anmerkung" />
Schaler
Gschicht
In dr Politik si si im spöötere 13. Joorhundert s füerende Gschlächt in dr Aadligegsellschaft vo de Psitticher gsi, wo dr Bischof gegen e Rudolf vo Habsburg und sini Basler Bardeigänger, d Heere vom Stärn, understützt het. Wo aber dr Rudolf 1273 zum Köönig gweelt worden isch und dr Bischof sich iim underworfe het, häi sich d Schaler dr ööstriichische Bardei aagschlosse.
Dr Bürgermäister Peter Schaler (es git e Beleeg über en us em Joor 1307) isch e Gönner vom Konrad vo Würzburg gsi und het em dr Ufdraag gee «Partonopier und Meliur» noch eme franzöösische Vorbild z schriibe. Dr Konrad het im Schaler si Gschmack für Kunst globt, und das im ene Klima, wo nid grad zuedrääglig für d Kunst sig. Dr Konrad het aber no mee Gönner in dr Stadt gha, gäistligi wie wältligi, wie dr Doomkantor Dietrich am Orte, dr Erzdiakon Liutold vo Röttele und dr Johannes vo Arguel, won er für en e Legände vom Pantaleon verfasst het.
D Schaler si, win e Hufe anderi Basler Aadligi au, Mitgliider in ere andere Aadelsgsellschaft worde, em Löiebund, wo dütschi Aadligi am 17. Oktober 1379 gründet häi, zum dr Geegebabst Clemens VII. understütze. 1380 het sich d Löiegsellschaft mit dr Stadt Basel verbündet, wo denn vo Bardeigänger vom ööstrichische Herzoog Leopold beherrscht worden isch. Dr Bund het sich scho bald ufglööst und isch noch 1382 nüme erwäänt worde.
Wo dr Claus Ulrich Schaler, wo men em au Vo Bänke gsäit het, um 1450 gstorben isch, isch die männligi Linie vo dr Familie erlosche.
D Schaler und d Kiirche
Dr Peter Schaler (1308), wo Schulthäiss und Bürgermäister gsi isch, het d Schalerkapälle am Münster gstifdet. Mitgliider vo dr Familie si bim Dütschorde und bi de Johanniter gsi. Sibe Schaler häi zum Doomstift ghöört, drunder e Werner (1303), wo au Brobst z Saint-Ursanne gsi isch, dr Generalvikar Konrad (1367) und en andere Werner (vor 1351–1409), wo vom Geegebabst Clemens VII. understützt und 1382 von ere Minderhäit zum Bischof vo Basel gweelt worden isch, wääred dr Imer vo Ramstäi vo dr Meerhäit vo de Doomheere understützt worden isch. Won en d Ööstriicher 1392 häi lo gheije, het er vo alle Böste in dr Kiirche müesse zruggdräte.
Bsitz
Spöötistens am Aafang vom 15. Joorhundert si d Burge am Blaue in d Händ vo de Groofe vo Thierstäi gfalle. D Dörfer Biel und Bänke häi d Schaler vo Läime, wo sä gerbt häi, 1526 an d Stadt Basel müesse verkaufe.
Weidling
Weidling chan folgendes bedüte:
Weidling isch de Name vo folgende Ortschafte:
Weidling isch de Familiename vo folgende Persone:
Lueg au:
Hoher Adel
Bim Hüroote isch druf ufbasst worde, ass d Partner eebebürtig sige, und das nit nume under em Hooche Aadel, sondern au bi dr niidere Nobilidäät.
Im Gothaer Hoofkaländer, wo dr Inhalt von em hüte em Genealogische Handbuech vom Aadel, Fürstligi Hüüser, 1. und 2. Abdäilig entspricht, si ufgfüert. Fast alli übrige Fürste in Öiropa si in dr „Troisième Partie“. In deere Kategorii isch d Eebebürtikäit in de äinzelne Huusgsetz greeglet.
Bauteil
Baudäil oder Konstrukzionselimänt stoot für:
Zhuangologie
D Zhuangologii (chin. 壮学|t=壯學, zhuàngxué) erforscht alli Beriich vo dr zhuangische Kultur. Si interessiert sich für alles, was zur zhuangische Kultur ghört: s däglig Läbe, d Schbroch, Literatur, Gschicht, Religion, Kunscht, Handwärk, Wirtschaft, Schdaatsschdrukture usw.
Als Geburtsstund vo dr Zhuangologii i dr hüt verstandene Form als Forschigsdisziplin gilt s Jahr 1957, wo dr chinesisch Historiker Huang Xianfan siini Gschicht vo dr Zhuang veröffentlicht hät.
Zhuangologischi Forschig git s z China, usserdäm in dr USA, z Japan, z Australie, z Thailand und z Dytschland. Zhuangologiker sin z. B. Huang Xianfan (1899-1982), Huang Zengqing(1918-1995), Ban Xiouwen(* 1920), Lan Hongen (1924-1995), Ou Yang Ruoxiou (* 1928), Qin Naichang (1947-2010), Qin Cailuan (* 1950), Wei Suwen (* 1963), Qin Deqing (* 1963), Li Fuqiang (* 1965), Jeffrey Barlow, USA, David Leopold, Australie, Tskata Cikeyuki, Japan.
Zwieselberg
Zwieselberg isch de Name vo däne Gmainde, Dörfer und Wyler:
Zwieselberg isch de Name vo däne Bärg:
Burg Rotwasserstelz
D Burg Rotwasserschtelz, au Schloss Röttlè oder Rötlè gnännt (dt. Schloss Rötteln bzw. Röteln), isch e Felseburg uf eme Felse in Ortslag vu dr Gmei Hochetenge am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. Sie lyt am nerdlige Bruckechopf vum Flussibergang in d Schwyz wysewyy vu Chaiserstuel.
Gschicht
D Burg isch im 12. Johrhundert vu dr Familie von Wasserschtelz böue un anne 1163 s erscht Mol urkundli gnännt wore. Im Johr 1185 wird e Ludwig von Rötteln gnännt, wu im Dienscht vu dr Herzeg vu Zährige gstanden isch. D Burg Rotwasserschtelz isch anne 1294 uusböue wore um im 18. Johrhundert nej uusböue wore. Syt 1803 isch si in Privatbsitz.
D Herre vo Wasserschtelz hän au d Burg Wysswasserschtelz un d Burg Schwarzwasserschtelz böue loo.
Galerie Stampa
D Galerii Stampa isch e Galerii und Kunstbuechhandlig für Gegewartskunst am Spalebärg z Basel in dr Schwiz. Si spezialisiert sich uf Schwizer und internationali Künstler und gseht sich as Vermiddler vo aktueller Kunst.
1969 het d Stampa aagfange, regelmässig Ustellige vo zitgenössischer Kunst z organisiere in Kooperation mit de Künstler und Künstlerinne, wo usstelle. Drzue chömme anderi Dätikeite wie Seminar, Füehrige, Buechvorstellige und küstlerischi Darbietige. D Galerii berootet au bi Kunstchäuf.
D Buechhandlig isch en integrale Deil vo dr Galerii und bietet Kunstbüecher, Fotografie und Videos aa.
2006 het d Galerii Stampa dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo drfür, ass si die zitgenössischi Kunst und dr kulturelli Dialog wurd fördere.
Künstler
Zu de Künstler, wo in dr Stampa usgstellt oder ufgfüehrt hai ghöre dr Amerikaner Vito Acconci, d Silvia Bächli, wo an dr Staatlige Akademii vo de Bildende Künst Karlsrueh underrichdet, d Baslere Miriam Cahn, d Südafrikanere Marlene Dumas, dr Schwizer Mooler Hanspeter Hofmann, dr Bildhauer, Grafiker und Mooler Josef Felix Müller, d Videokünstlere Pipilotti Rist, die Dütschi Rosemarie Trockel, wo an dr Kunstakademie Düsseldorf lehrt, dr schottisch Schriftsteller Ian Hamilton Finlay und e Hufe anderi.
Vektor
Bischbil vom Rächne mit Wektore
Zwäi geometrischi Wektore zämmezrächne entspricht däm wemm mä d Verschiebige, wo zun ene ghööre, hinderenander usfüert. Geometrisch cha mä zwäi Wektor \vec a und \vec b addiere, wemm mä die bäide Wektor so dur Pfiil daarstellt, ass dr Startpunkt vom zwäite Pfiil uf em Ändpunkt vom erste Pfiil lit. D Summe wird denn dur e Pfiil vom Startpunkt vom erste bis zum Ändpunkt vom zwite Pfiil daargestellt.
Mä cha aber de bäide Pfiil au e gmäinsame Aafangspunkt gee und ergänzt die Figur zum ene Parallelogramm. Dr diagonali Pfiil vo däm Aafangspunkt us bis zum Egge gegenüber stellt denn d Summe vo de bäide Vektore daar. In dr Füsik brucht mä die Konstrukzion bim Chreftparallelogramm.
In Koordinate rächnet mä d Summe Komponänte um Komponänte us: Für d Summe vo de bäide Wektor
gältet
Für d Addizion vo Wektor gälte s Assoziativ- und s Kommutativgsetz.
Für d Differänz vo zwäi Vektor \vec a und \vec b gältet:
Cataract
Cataract chan folgendes bedüte:
Im NRHP glischteti Objekt i de USA:
Lueg au:
Diskretes Bauelement
Als diskreets Bauelemènt, unspezifisch auch als diskreets Baudeil benamst, wörd i dè Elegtrotechnig bzw. Elegtronig è einzelnes, in èm eignè Ghüüs befindlichs elegtrischs Schaltigselemènt mit eigenè üßerè Aaschlüss bezeichnèt.
Im Gegèsatz dezuè stônn integryrti Schaltchreis (IC), welli meereri elegtronischi Bauelemènte in eim Ghüüs voeinigè.
Shame (Monrose-Lied)
"Shame" esch e Pop-Song vom dütsche Pop-Trio Monrose. De Song esch gschrebe worde vom Christian Ballard, Tim Hawes, Pete Kirtley ond em Andrew Murray ond esch produziert worde vom Jiant ond de Snowflakers för ehres Debut-Albom Temptation. Das Lied esch am 1. Dezember 2006 veröffentlecht worde.
Diskretes Bauelement
Byschpill für diskreeti Bauelemènt sin:
Shame (Monrose-Lied)
Veröffentlechig
"Shame" het am 16. November 2006 bi de zwöitletschte Folge vo Popstars Wältpremiere gfiiret, vonere spezielle Performance vo de Bahar Kızıl. Öbwouh s Lied ned aköndigt worde esch, as Debut-Single, esch uf Amazon.de onbeabsechtigt es CD-Cover veröffentlecht - met de Katarzyna Zinkiewicz, Mandy Capristo ond de Bahar Kızıl droffe, drü vo de sächs öbrigblebene Finalistinne - ei Tag spöter. Noch dere Panne esch s Cover ersetzt worde ond ProSebe het es Statement gä, dass d Single ond de Bandname Monrose bereits plannt gseh send, jedoch en Betrug esch dementiert worde.
Diskretes Bauelement
Au uss Einzelkomponentè zämmègsetzti Baudeil wiè z. B. Relais wörred demgegèübber nit als diskreets Bauelemènt aagluèget.
Shame (Monrose-Lied)
Veröffentlechig
Dennoch send am Staffel-Finau vom 23. November 2006 drüü verschedeni Konstellatione präsentiert worde, beändet worde vomene gmeinsame Uftrett vo "Shame" vo de Bandmetgleder. I de nochfolgende Täg send verschedni Audi-Rippings vo de Show verbreitet worde.
Diskretes Bauelement
Sit dè Sigeszuug vo dè Mikroelegtronik aagfangè hèt, wörred diskreeti Baudeil immer wenniger ygsetzt bzw. mee un mee durch integryrti Schaltchreis ersetzt. Folgendi Ysatzgebièt sin dè diskreetè Bauelemènt voblibbè:
Shame (Monrose-Lied)
Musigvideo
S Musigvideo vo "Shame" esch gleitet worde vom Oliver Sommer ond esch im Berliner Ballhaus Studio ide Woche vom 30. Oktober 2006 dräiht worde. D Videopremiere zum Lied esch am 24. November 2006 bim dütsche Privat-Sänder ProSebe gseh, jedoch hends nor anderhaub minütige Usschnett zeigt. Die voll Version vom Song esch am gliche Tag ufem dütsche Musig-Sänder VIVA ide Sändig Neu zeigt worde. Es het vierezwänzg Stonde duuret ond d Choreographie esch vom Popstars-Tanz-Coach Detlef D! Soost entstande. Noch Berechte zu Folge esch s Video in zwänzg verschedne Konstellatione gfilmet worde, usem Grond, dass d Band derziit nonig festgstande esch.
Am Afang vom Video gseht mer wid Bahar Kızıl im Bett ufwacht nochemene Striit met ehrem Frönd, en Nacht vorhär. Denn gseht mer wie d Senna Guemmour is Bad goht ond sehr ufgwühlt esch, sie nehmt im Frönd sins Zahnbörstli ond rüehrts ufe Bode, schliesslech chleidet sie sech imene schöne Dress. Ehre Vorgang werd dor Beldusschnett vo de Mandy Capristo ond de Senna Guemmour abgwächslet, wobii sie bedi die glich Person verkörperid. Gäge Schloss schmeisst d Capristo das ufem Desch deckte Züüg abe ond fohd afo verzwyfle. Am Ändi chonnt de Frönd dor Töre ond entschoudigt sech met Blueme ide Hand.
Songlischte
Das send d Ufstellige vo "Shame":
Maxi CD
2-Track Single
Alfredo Bai
De Alfredo Bai (* 27. Novämber 1913 z Turin, † Juni 1980 z San Bernardino (Trana)) isch e idaliänische Bildhauer gsìì, wùù voor allem durch sinni Statue De Christus vùm Spìtze ùf em Monte Rosa ìn Erìnnerig blibbt.
Biographi
De Bai isch mìt de Rosina Bai verhürote gsìì, wùù-n-er z Turin känne glehrt hät ùn wùù ursprünglig vù Piombino (Ligurie) gsìì isch. Mìt ihre hät der di beide Sǜhn Annibale (* 1934) ùn Luigi ("Gigi", * 1941) ghaa. De Alfredo und d'Rosina Bai hän bis zùm Aafang vùm Zweite Wältchrieg ìm Arsenal z Turin gschafft.
De Bai isch e Antifaschist gsìì ùn hät sich ìm Val d'Intelvi (Como, nooch an de Gränze zù de Schwizz) bedeiligt, bìs de Chrieg fertig gsìì isch.
Ìm Juni 1980 isch er z San Bernardino, Trana, gstorbe.
Wichtigsti Werk
Erscht ìn de 50er-Johr hät de Bai ìn de Bildhaueräi eins vù sinne Begabige entdeckt hät. Di meiste vù sinne Werk stönn ìm Piemont:
De Christus vùm Spìtze
Sälli Statue, zwifelloos di markantesti vùm Alfredo Bai, isch ùs Bronze ùn ǜber vier Meeter hooch. Si stoht ùf em Gipfel vùm Balmehorn (Monte Rosa) ùf 4167 Meeter. Ihr Bau goht drùf zrùck, dass de Bai als idaliänische Wìderstandschämpfer gschwore hät, ìm Fall vù me-ne gwùnnene Chrieg e Dänkmool an di Gfallene z errichte.
Wiil's keini geignete Fahrzügg gee hät zùm di ca. 100 Kilo Statue ùf de Gipfel ùfezdrage, sìn Alpiniste ùs ganz Idalie ussgwählt worre gò si dransportiere. Säll Undernämme isch ùf e breiti Resonanz gstoße ùn vù de Meedie mìt großem Indrässè verfolgt worre. An de Seegnigsfiir, wùù vùm dörtmolige Turiner Kardinal Maurilio Fossati organisiert worre isch ùn ùf em Blatz voor de Chirch Santuario della Consolata stattgfunde hät, hät's Dausendi Deilnämmer gee. Am 4. Septämber 1955 isch d'Statue iigweiht worre.
De Zwäck vù de Statue isch's, ùf eewig an di vergangene Chrieg z erìnnere ùn als Mahnig voor züechümftige z diene. Si soll s Zitat vùm Alfredo Bai au ìn Zitte vù Komflikt vergeegewärtige:
Communauté de communes du Jura Alsacien
D Communauté de communes du Jura Alsacien (CCJA) ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 24. Dezember 1997 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 27 Gmeina ìm elsassische Jura gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Pfìrt gsìì, Präsidant dr Dominique Dirrig. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes d’Altkirch, Communauté de communes du Secteur d’Illfurth, Communauté de communes Ill et Gersbach un Communauté de communes de la Vallée de Hundsbach zum neie Verbànd Communauté de communes Sundgau füsioniert wore.
Nizza
Nizza ( [], nissart Niça/Nissa, ) isch e Hafestadt im Sidoschte vu Frankrych in dr Region Provence-Alpes-Côte d’Azur (PACA). Si lyt, wu 30 Kilometer wyt ewäg vu dr italienische Gränze an dr Côte d’Azur am Mittelmeer zwische Cannes un em Firschtetum Monaco. Nizza isch Sitz vu dr Präfektur vum Département Alpes-Maritimes. Zäme mit 48 andere Gmaine bildet Nizza d Métropole Nice Côte d’Azur. Nizza isch mit 342.295 Yywohner (Stand 2013) no Marseille di zwootgrescht Stadt vu dr provenzalische Region PACA un di fimftgrescht Stadt vu Frankrych. Mir em Umland lyt d Bevelkerigszahlk bi 930.000. Dur di gschitzt Lag isch Nizza au im Winter ain vu dr wermschte Ort an dr Côte d’Azur.
Burg Sulzburg (Breisgau)
D Burg Sulzburg, au Schlossbärg gnännt, isch abgangeni Burg bi dr Sulzburg im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf ere Aahechi bim Chloschterwald iber Stadt gläge.
Die Hecheburg isch vu dr Herre von Uesenberg böue wore. Hite isch vu dr ehmolige Burgaalag no dr Halsgrabe geg dr Chloschterwald erhalte.
Burtoncourt
Burtoncourt (Patois Beurtonco, lothrìngisch Brittenduerf, Britendrëf un Brittendrof, ditsch Brittendorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Burtoncourt lijt rund 20 Kilometer nordeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 219 und 343 m ìwer em Meeresspiegel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditscha Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Burtoncourt ìsch. Burtoncourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Burtoncourt ghert zem Lorrain.
Völkermord
E Völkermord oder Genozid isch sit dr Konvention über d Verhüetig und Bestroofig vom Völkermord vo 1948 e Stroofdatbestand im Völkerstroofrächt, wo definiert isch dur d Absicht, "e nationali, ethnischi, rassischi oder religiösi Gruppe ganz oder deilwiis z zerstöre. Sit em Beschluss dur d Generalversammlig vo de Vereinte Natione isch d Bestroofig vom Völkermord au in verschiidene nationale Rächtsornige usdrücklig verankeret.
Die rächtligi Definition, wo uf e Raphael Lemkin zrugggoht, dient au in dr Wüsseschaft as Definition vom Begriff Völkermord, so zum Bischbil in dr Vergliichende Völkermordforschig.
Anerkennti Völkermord in dr Gschicht
E Sonderfall si d Ereigniss während dr Herrschaft vo de Rote Khmer z Kambodscha vo 1975 bis 1979. Wil sich die gege d Bevölkerig vom eigene Land grichtet hai, isch do au dr Begriff „Autogenozid“ (sinngmäss öbbe „Sälbstvölkermord“) bruucht worde. Was die Rote Khmer Gruppe adoo hai, wo chönne abgränzt wärde wie z. B. de muslimische Cham, zellt as Völkermord.
Französische Streitkräfte
D’ Frànzeescha Schtraitkräfta (uff Frànzeesch Forces armées françaises, àui Armée française ) sìnn s’ Militäär vu dr Frànzeescha Repüblik un zeehla züa da schlààgkräftigschta vu dr Walt. Sìe sìnn noh da Schtraitkräfta vu da Verainigta Schtààta s’ zwaitschtärkschta Militäär vu dr NATO. Üsserdam ìsch Frànkrììch s’ ainziga-n-Àtoommàcht ìnnerhàlb vu dr Öiropäischa Unioon. Dr frànzeescha Schtààtspresidànt ìsch mìt’m Tìtel „chef des armées“ Owerbefahlshààwer vu da Schtraitkräfta; ar schtällt d’ owerschta Beheerda fìr militäärischa-n-Ààglaagahaita dàr un ìsch dr ainziga, wo dr Befahl fìr a Àtoomààgrìff därft gah. Sitter Jüüni 2009 ìsch Frànkrììch wììder Vollmìtglììd vu dr NATO, nohdam àss’s sìch ànna 1966 üss dr militäärischa Schtrüktüür vum Bìndniss z’ruckgezooga ghàà hàt. Dr frànzeescha Vertaidigungsbüdschä ìsch vu 49,7 Milliàrda-n-Öiro gsìì un ìsch domìt dr fìmftheechschta vu dr Walt gsìì — dàs ìsch 1,9 Prozant vum BIP vu Frànkrììch gsìì.
D’ Frànzeescha Schtraitkräfta bschtehn üss verschììdena unterschììdliga Tailberaich. Dr greeschta drvu ìsch d’ Armée de terre (Heer) mìt äbb 115.000 Soldààta. Naawadràà sìnn d’ Luftschtraitkräfta (Armée de l’air & de l’espace) mìt da Flugzigger Dassault Mirage un Dassault Rafale, wo ìn Frànkrììch äntwìckelt worra sìnn. D’ frànzeescha Nàzionààlmàrina ìsch geegawartig d’ greeschta Màrina ìn Wäschtöiropà un bsìtzt a nukleààr betrììwena Flugziggtraager, so wia-n-a nukleààr betrììwena U-Boot-Flotta.
Ànna 2018 sìnn ìn da frànzeescha Schtraitkräfta 270.746 Litt gsìì; drvu sìnn 206.317 àktiiwa Soldàtinna un Soldààta gsìì, un 67.700 ziwila Mìtàrwaiterinna un Mìtàrwaiter. Drzüa sìnn 63.700 Resärwìschta. Üsserdam zeehla züa da Schtraitkräfta-n-àui noch 102.269 Ààgheeriga vu dr Gendarmerie Nationale, 8.550 Pàriiser Pumpié un 2.423 Màrinapumpié vu Marseille.
D’ frànzeescha Schtraitkräfta sìnn em frànzeescha Vertaidigungsminìschterium untergoordent, wo sii Sìtz ìm Hexagone Ballard un ìm Hôtel de Brienne z’ Pàriis hàt. Dr geegawartiga Vertaidigungsminìschter ìsch dr Sébastien Lecornu.
Elsässischer Dichterweg
D elsassischa Dìchterwaj sìn Spàziarwaj ìm Elsàss, mìt Hàltstella wo ma Gedìchta uf Elsassisch kàt lasa. Dia Gedìchta stehn uf zweisprochiga Tàfla, uf Elsassisch un mìt dr Ìwersetzung uf Frànzeesch. Do fìndet ma àlla verschìedena Mundàrta vum Elsàss: vum Hochàlemànnischa bis zum Fränkischa.
Dr erschta Dìchterwaj z Mìnschter
Àm 19. Oktower 2008 ìsch dr Dìchterwaj z Mìnschter iigwèiht worra. Ar fàngt à àm Mìnschter Bàhnhof un fiahrt durch d Stàdt un dr Wàld.
Lischta vu da Gedìchta:
Dr Dìchterwaj vu Bleschwiller
Àm 29. Mai 2010 ìsch dr zweit Dìchterwaj z Bleschwiller iigwèiht worra. Ar fàngt à àn dr Mairie vu Bleschwiller un màcht dernoh a scheener Spàziargàng ìn da Rawa.
Lischta vu da Gedìchta :
Dr Dìchterwaj vu Sulzmàtt
Àm 10. Septamber 2011 ìsch dr drìtt Dìchterwaj z Sulzmàtt igwèiht worra. Ar fàngt àà àn dr Mairie vu Sulzmàtt un geht ìn da Rawa uffa.
Lischta vu da Gedìchta:
Dr Dìchterwaj vu Lembàch
S Dorf Lembàch hàt aui a Elsassischer Dìchterwaj ufgstellt, wo àm 6. Oktower 2012 igwèiht worra ìsch. Ar ìsch ìm gliicha Sìnn às d erschta Dìchterwaj entwìckelt worra, àwer doch mìt'ra Bsunderheit: 's ìsch s erschta Mol àss d Vorbereitung vum Projakt ohna d Begleitung vum Verein AGATE gfiahrt worra ìsch. Üs dam Grund ìsch sìna Schrìftàrt a bìtsi weniger ìm Orthal-Stàndàrd.
Dr Dìchterwaj vu Wolixe
Iigwèiht àm 22. Juni 2014, dr Dìchterwaj vu Wolixe ìsch erstellt worra vum Verein „E Friehjohr fer unseri Sproch“. Ar enthàltet Gedìchtla vu da folgenda Àuitora:
Dr Dìchterwaj vu Bìschwiller
D Sylvie Reff-Stern hàt z Bischwiller a Dìchterwaj, wo dur d Stàdt un dr Wàld fiahrt, erstellt. Ar ìsch àm 29. März 2015 igwèiht worra un enthàltet 27 Gedìchtla.
Dr DreylandDichterweg
Dr DreylandDichterweg ìsch àm 23. Àwrìl 2016 igwèiht worra. Ar geht ìwer d Granza, mìt àlemànnischa Gedìchta vu da drèi Lander: Frànkrìch, Ditschlànd un Schwitz, un ema Spàziargàng àm Rhii entlàng dur drèi Städta: Hiniga un Bàsel, wo zitter 2016 dur dr trinàtionàler Rhiiuferwag verbunda sìn, un Wiil àm Rhii. D 24 Stàtiona vum Wag sahn àlla gliich üs, üsser dr Schrìftàrt wo verwanda worra ìsch: Orthal fer d elsassischa Gedìchta, àndra tràditionella Schrìftàrta fer d àndra Lander.
Lischta vu da Gedìchta :
Verschìedes
Z Steiweri, àn dr Zorn entlàng, befìndet sìch dr Dìchterwaj vum André Weckmann, mìt Text vu dam Àutor. Dia Text stehn uf Elsassisch, sìn uf Frànzeesch ìwersetzt un känna sogàr vu da Blìnda glasa wara denn sa stehn aui uf Zeichasproch. Da Dìchterwaj ìsch àm 18. Àwrìl 2009 igwèiht worra un a Büech ìsch drìwer veräffentligt worra. Obwohl àss'r ohna d AGATE ufgstellt worra ìsch, gheert'r aui zu da Elsassischa Dìchterwaj.
Pàrtnerschàfta
Àdminischtràtiona un kültürella Vereiner (wia zum Beispiel d OLCA) han àn dara Operàtion mìtghulfa. Z Mìnschter un z Bleschwiller, zum Beispiel, han sìch s Vogesaverein un d Stàdt um d Tàfla bekìmmert, mehrera Fàmìlia sìn iverstànda gsìì fer a Tàfla uf ìhra Hüss lo màcha. Mehrera Pàrtner - Unternamma, Vereiner un Fàmìlia - han gspanda fer a gwìssa Tàfla.
Verschriwung uf Orthal
Uffem Dìchterwaj stehn àlla elsassischa Text uf Orthal, d nèia Schribempfehlung wo ìm Elsàss zìmlig güet àgnumma wìrd. Bi dana Dìchter, wo ma do fìndet, han àwer nìt àlla uf Orthal gschrìwa, d ältschta sowìeso nìt ! Àlso hàt s Verein AGATE d Erlàuibnis verlàngt, d ältra Text uf Orthal z'verschriwa, fer sa uf d Tàfla z'drucka. Meischtens sìn d Auitor oder ìhra Fàmìlia glich iverstànda gsìì.
Herrn Stumpfes Zieh- und Zupfkapelle
Herrn Stumpfes Zieh- & Zupfkapelle isch a schwäbische Band (odr au Kapell) vo dr Ostalb rond om Aala. S senn bloss vier Leit: Manfred Arold, Benny ‚Banano’ Jäger, Michael ‚Flex’ Flechsler und Marcel ‚Selle’ Hafner. Se spielet Tuba, Posaune, Akkordeon, Waschbrett, Kontrabass, Bassflügelhorn, Gitarra, Banjo, Kindersaxophone, Melodica, Tenorhorn, Trompet, Ziehflöt ond so weidr. On älle den au senga, ond zwar älle Liader uff schwäbisch, moischtens en dr Variante vo dr Ostalb.
Gschicht vo dr Band
1992 hot älles ogfanga mit Ufftritt en Schwäbisch Gmendd.
1994 hent se ihrn ersta Fernsähufftritt ghet, uffzeichet en dr Mäulesmühle beim Albin Braig ond 1997 isch de erscht CD rauskomme. 1999 hot s dritt Programm em Südwesta (SWR) a halbstendige Sendong mit enna gmacht. Dr Namensgäber, dr Stephan Stumpf, hot bis ens Johr 2000 selbr au mitgschpielt, nämlich an dr Gitarr.
Ofangs (bzw. so etwa bis 1998) senn se emmer zamma mit em Albin Braig on em Karlheinz Hartmann ufftretta. Se senn also mit em Hannes ond em Bürgermeischter uff Tour gwä. Mittlerweile touret se au alloi.
Em Dezämbr 2001 het dr SWR wiedr a Konzärt uffzeichnad, en dr Seminarturnhalle en Nagold. Dr Mitschnitt davo isch als DVD erheltlich.
Sulzburg (Begriffsklärung)
Sulzburg isch dr Name vu däne Burge: