cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
Für d N2 het män e nöiji Brugg über e Rhii müesse baue, zwüsche dr Verbindigsbaanbrugg und dr Dalbebrugg. Die nöiji Brugg isch e Fortsetzig vo dr Schwarzwaldallee-Strooss gsi und het dorum dr Naame Schwarzwaldbrugg überchoo. Es het uf ere au Spuure für e Lokalvercheer ghaa und dorum isch d Dalbebrugg, wo grad drnääbe gsi isch, überflüssig worde und mä het sä 1973 abbroche.
Pfedelbach
Geografi
Dr Baan bstoht us 50,6 % Landwirtschaftsflechi, 33,3 % Wald, 14,5 % Sidligsflechi un 1,5 % sunschtiger Flechi.
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
D Bauarbäite si vo 1970 bis 1973 gange und zää Undernääme, wo am ene internazionaale Submissionswettbewärb gwunne häi, häi sä usgfüert.
Johanniterbrücke
Die ersti Brugg
Vo 1924 bis 1968 isch au ei dobbelspuurigi Drämlilinie über d Brugg gange, zwüsche 1968 und 2004 e Drollybusslinie.
Pfedelbach
Gmaigliederig
Zue Pfedelbach ghere d Gmaindsdail Harsberg (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Altrenzen, Baierbach, Beingasse, Heuholz, Oberhöfen, Renzen un Unterhöfen un dr Hef Braunenberg, Eichhornshof, Gänsberg, Hasenberg, Herbenberg, Rohrmühle, Schmidsberg un Strohberg), Oberohrn (mit em glychnamige Dorf, dr Hef Lerchen un Stegmühle un em Wohnblatz Tannhof), Pfedelbach (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Buchhorn, Griet, Heuberg, Hinterespig, Obergleichen, Untergleichen un Vorderespig un em Gheft Charlottenberg), Untersteinbach (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Bühl, Floßholz, Heimaten, Mittelsteinbach, Ohnholz un Schuppach un dr Hef Kohlhof un Simonsberg) un Windischenbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Stöckig, dr Hef Burghof, Klingenhof, Lindelberg un Weißlensberg un em Wohnblatz Goldberghöfe).
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
D Brugg isch us Spannbeton baut, isch 233,5 Meter lang und 47,7 Meter bräit und het zää Spuure, stoot uf zwäi Pfiilergrubbe mit je vier Pfiiler, het e middleri Öffnig vo 119 Meter, d Öffnig uf dr Chläibasler Site isch 59,5 und uf dr Groossbasler Site 55,2 Meter.
Johanniterbrücke
Die zwäiti Brugg
1964 het dr Groossi Root beschlosse, d Johanniterbrugg nöi z baue. Zwüsche 1965 und 1967 het mä linggs und rächts vo der alte Brugg die nöiji Spannbetonbalkebrugg baut, denn die alti Brugg abbroche und die nöiji uf die zwäi nöije Strompfiiler gschoobe. Es isch die ersti groossi Brugg in dr Schwiz gsi, wo im Freivorbau baut worden isch. D Hauptöffnig het e Stützwiti vo 137,3 Metern. Über die nöiji Brugg faare käini Drämli mee, aber d Dram-Iniziative vo 2009 het das welle ändere.
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
D Fundamänt vo de Pfiiler si in ere offnige Baugruebe in dr draagfähige Molasse baut worde und d Widerlaager si zum Däil Bestanddäil vo de Vorlandbrugge, wo dra aagschlosse si und wo für gwärbligi und wassersportligi Zwäck brucht wärde.
Pfedelbach
Gschicht
Pfedelbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1037 as Pfadelbach.
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
Vo de zää Spuure si in dr Middi vier Spuure für d Autibaan reserviert und uf bäide Site si die drei üssere Spuure für dr lokali, individuelli Stadtvercheer doo. Näbe de Gländer het s uf bäide Site Drottwar für d Fuessgänger, wo öbbe drei Meter bräit si. Bi dr Blaanig vo dr Brugg het mä allerdings d Velo vergässe und het das im noochiine mit Farbmarkierige müesse korrigiere.
Pfedelbach
Verwaltig
Pfedelbach het mit dr Stadt Öhringen un dr Gmai Zweiflingen e Verwaltigsgmainschaft veryybart.
Schwarzwaldbrücke
D Brugg
E groose Däil vom Vercheer vo dr Nord-Süd-Aggse goot über d Schwarzwaldbrugg. Im Juli 2005 het mä bis zu 81'800 Faarzüüg pro Daag zellt.
Pfedelbach
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Pfedelbach isch dr Torsten Kunkel.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Pfedelbach ghert zum Oschtfränkisch.
Voltaire
Dr Voltaire [] (* 21. Novämber 1694 z Baris; † 30. Mai 1778 z Baris; eigentlig François Marie Arouet []) isch eine vo de meistgläsene und iiflussriichste Autore vo dr französische und europäische Ufklärig gsi. Z Frankriich sait men em 18. Johrhundert dorum au „s Johrhundert vom Voltaire“ (französisch le siècle de Voltaire). Dr Ufklärer Voltaire het für e französischsproochigi europäischi Oberschicht gschriibe, wo nit nume Adligi drzue ghört hai, sondern au s ufsträbende Bürgerdum. Er het öbbe 750 Wärk gschriibe und e Hufe von ene hai in churzer Zit mehreri Uflage erläbt und si au sofort in anderi europäischi Sprooche übersetzt worde. Dr Voltaire sälber het hervorragendi Änglisch- und Italiänischkentniss gha und het au in dene Sprooche e baar Text veröffentligt. Er het e groosse Deil vo siim Läbe usserhalb vo Frankriich gläbt und het d Niiderlande, Ängland, Dütschland und d Schwiiz us eigener Aaschauig kennt. Mit dr Kritik an de Missstände vom Absolutismus und vo dr Feudalherrschaft und am wältaaschaulige Monopol vo dr katholische Chille isch dr Voltaire e wichdige Wägbereiter vo dr Französische Revolution gsi. Siini Waffe im Kampf für siini Vorstellige si en immenses Wüsse, Phantasii, Iifüüligsvermöge, e prezise und allgemein verständlige Stil und Sarkasmus und Ironii gsi.
Die Vögel (Aristophanes)
D Vöögel isch e Komödie vom antike griechische Dichder Aristofanes. Si isch im Jahr 414 v. d. Z. wääred em Peloponnesische Chrieg zum erste Mol ufgfüert worde und beschribt, wie zwäi Exilante us Athen de Vöögel hälfe, d Macht z ergriffe. S Theaterstück bestoot us fümf Akt und vili halte s für s glungnigste Stück vom Dichder.
Dr Hindergrund
Das Wärk gältet as Kritik an dr Politik vo Athen zu sällere Zit, besundrigs under em Perikles. D Stadt isch denn im Seebund nüme e Primus inter pares gsi sondern zum Imperium worde, wo d Bundesgenosse mit Droige beherscht het. Dä Wille zur Macht het denn zum Peloponnesische Chrieg gfüert.
Flüelen
Flielä (amtlich Flüelen) isch e politische Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.
Badener Vertrag 1585
Dr Baadener Verdraag vo 1585 het s staatlige Verheltnis und die territoriale und konfessionelle Hohäite zwüsche Basel und em Fürstbistum Basel greeglet. Dr Verdraag isch e groosse Erfolg für d Geegereformation in dr Schwiz gsi.
Gerhard Raff
Dr Gerhard Raff (* 13. Auguscht 1946 en Stuagert-Dägerloch) isch en deitscher Hischdoriker ond oiner vo de erfolgreichschde läbende Autora, wo uff Schwäbisch schreibet.
Badener Vertrag 1585
Voorgschicht
Im Lauf vom 13. und 14. Joorhundert het sich d Basler Stadtgmäind immer meh vo dr Hohäit vom Fürstbischof vo Basel frei gmacht. Vo 1400 aa het si en äigeni Territorialbolitik afo füehre, wo dr Fürstbischof Herrschafte im Sisgau het afo verpfände. Am Aafang vom 15. Joorhundert het Basel si Usdeenig zum grösste Däil abgschlosse. 1521 het sich d Stadt ändgültig vo dr bischöflige Herrschaft glööst und 1529 d Reformation iigfüehrt. In dr Zit bis in d 1570er, wo s Fürstbistum Basel schwach gsi isch, het Basel die mäiste fürstbischöflige Gmäinde im nooche Birseck und in de Ämter Laufe, Delsbärg und de Freibärg in s Burgrächt ufgnoh. D Stadt het dört d Reformation gschützt und bsundrigs im Birsegg faktisch d Herrschaft usgüebt.
Gerhard Raff
Läaba
Dr Gerhard Raff kommt aus’ra alda Dägerlocher Baura- ond Wengerter-Familie. Er hôt en Dibenga Gschichte ond evangelisch Theologi studiert ond 1984 beim Hansmartin Decker-Hauff mit 'ra Arbet iabr d’Herkunft vom Haus Wirdaberg sein Doggdr gmacht. 1988 hôt’r dui Arbet als Buach mit dem Nama „Hie gut Wirtemberg allewege I“ rausgäbba. En dr Zwischazeit send zwoi weitere Bend erschiina. A vierts Buach hôt r am End vo 2009 âkindicht. Außerdem hôt’r au ällbott schwäbische Gschichtla für d’ Stuagerter Zeidong gschriaba, wo 1985 als Buach („Herr, schmeiß Hirn ra“) rausgäbba ond noh em selba Jôhr mit’m Thaddäus-Troll-Preis auszeichnet worda send. Där Tiddl stammt ibrigens vom friehera Stuagerter Oberschultheß Manfred Rommel, wo sich iabr da Raff aufgregt hôt, weil drsell ällaweil en seine Uffsätz iabr da Stuagerter Gmeiderat bruddlet hôt (Zitat Raff: „dia Schlurger“). Desdrwäaga hôt dr Rommel iabr da Raff gsait: „Herr, schmeiß Hirn 'ra.“ Em Raff seira Meinung nôch sodd mr des Hirn abr grad dene Schlurger raschmeißa, dia wo „onser scheene Hoimet mit dene Beddobunker vrschandlet, wo mr moint, die häb dr Dschingis Khan em Suff nagschdellt.“ A baar Jôhr spädr isch sei Buach „Mehr Hirn“ erschiina. Dr Gerhard Raff schreibt au heit noh regelmäßich en dr Stuagerter Zeidong seine schwäbische Kolumna ondr dr Iabrschrift „Raffs Raritäten“.
Badener Vertrag 1585
Voorgschicht
Wo dr Jakob Christoph Blarer von Wartensee 1575 Bischof worden isch, het er d Macht vom Fürstbistum chönne sterke. Er het sich 1579 mit de katholische Ständ vo dr Äidgenossenschaft verbündet und het vo Basel verlangt, ass es die alte fürstbischöflige Lääche und Pfänder wurd uslööse. D Gfoor het bestande, ass Basel wider under d Hohäit vom Fürstbistum wurd groote und si Sälbständikeit chönnt verliere. Wil d Richdig vo dr Basler Reformation denn lutherisch gsi isch, het d Stadt au nit chönne hoffe, ass si Hilf vo de reformierte Kantöön wurd überchoo, wo noch em Debakel vom Zwäite Kappelerchrieg vo 1531 sowiso sich nid in e nöiji Usenandersetzig mit de katholische Ort häi welle iiloo.
Gerhard Raff
Läaba
Seit 1984 isch r Mitgliad em Wissaschaftlicha Beirat vo dr Zeitschrift „Suevica – Beiträge zur schwäbischen Literatur- und Geistesgeschichte.“
Flüelen
Geografi
Flielä lit üf dr rächte Site vo dr Mindig vo dr Ryyss in Ürnsersee, eme Becki vom Vierwaldstettersee. S Rüssdelta isch es Naturschutzgebiet.
Dr Ort bstaht üs dr Ortsteil Oberdorf, Dorf und Üsserdorf. Vo dr Gmeindsflächi sind 22 % landwirtschaftlichi Flächi, 55,1 % Wald, 6,1 % Sidligsflächi und 16,8 % suschtigi Flächi. D Nachburgmeinde vo Flielä sind Seedorf, dr Vierwaldstättersee, Sisìgä, Birglä und Alteref.
Gschicht
Flielä isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1266 als Vluolon.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üüsländeraateil isch 2010 bi 10,5 % gläge.
Religion
5,9 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 87,4 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Dr Gmeindspräsident vo Flielä isch dr Simon Arnold (Stand 2016).
Wirtschaft
Es het z Flielä es par Puurebetriib, wo uf den Alpen am Bärg ope Vee sümmeret. Am Rophaie schaffet d Wildheuer. Do drüber het s Schwiizer Färnsee anne 2016 en Dokumäntarfilm dräit.
Bim Baanhof und bim Hafe vo Flielà isch es Gwärbgebiet mit verschidene Induschtrie. D Kompanyy isch e Bagger- und Chiisfabrigg, wo mit Schwümmbagger im Vierwaldstettersee Chiis usebaggeret. Am Bärg oben a Flielä isch e Bannwald gäge Schteischlag und Lawine.
Sprach und Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1787 Iiwohner 93,6 % Diitsch als Haiptsprach aagää, 0,1 % Franzesisch, 2 % Italienisch und 6,3 % anderi Sprache.
Badener Vertrag 1585
D Folge
Der Basler Root het vil Gäld müesse ufnee, für zum dr Fürstbischof uszaale. Zum die Schulde abzaale het er s Wiiumgäld uf dr Basler Landschaft erhööt. Das het bi de Baselbieter vil bööses Bluet gmacht und es isch in dr Folg zum umbluetige Rappechrieg cho, wo vo 1591 bis 1594 duurt het.
Flüelen
Sprach und Dialäkt
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Flielä ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.
Rue Henri-Poincaré (Nancy)
D’ Rue Henri-Poincaré ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Nànzig ìm Lothrìnga.
Geogràfii un Gschìcht
D’ Rue Henri-Poincaré ìsch a Aibàhnschtrooss, wo ìn Rìchtung Nordoscht fàhrt. Sa fàhrt uff äbba 300 Määter vu dr Rue Mazagran ìm Süüdwäschta bis àn dr Kriizung vu dr Rue Gambetta un dr Rue de la Visitation ìm Nordoschta. Vu doo àb wìrd sa vu dr Rue Gambetta ìn Rìchtung Nordoscht bis àn dr Rue des Dominicains verlängert. Uff ìhrer Süüdoschtsitta düet d’ Rue Henri-Poincaré zwai Aibàhnschtroossa kriiza: z’äärscht d’ Rue Poirel un witterscht d’ Rue Chanzy. Uff äbba 170 Määter zwìscha dr Rue Chanzy un dr Rue de la Visitation fàhrt sa äntlàng em Lycée Poincaré, em wìchtìgschta Gymnàsium vu dr Schtàdt. Uff dr Nordsitta vu dr Schtrooss geega-n-ìwwer’m Hàuiptiigàng vum Gymnààsium, ìsch dr Place Dombasle z’ fìnda. Wämmer dur dr Plàtz fàhrt, kummt maa-n-uff dr Rue Stanislas. D’ Schtrooss ìsch sallamols dr wäschtliga Tail vu dr Rue Gambetta gsìì. Ànna 1955 hàt sa a aiganer Nàmma bikumma. Gnännt ìsch sa noh-n-em Màthemàtiker Henri Poincaré (1854–1912), wo z’ Nànzig uff d’ Walt kumma-n-ìsch.
wàs doo z’ sah ìsch
Àn dr Schtrooss sìnn mehrera wìchtiga Gebäijer z’ sah:
Einheitsgemeinde
En Einheitsgmeind isch de Name för e bstimmti Form von ere Gmeind in es paar Bundesländer vo Dütschland, z Öschtriich und i de noo Kantön vo de Schwiz.
Schwiz
I de Schwiz isch «Einheitsgmeind» echli en schwammige Begriff, wo nüd i allne Kantön und au nüd alewiil i der Alltagssproch gliich bruucht wird.
I de wälsche Schwiz sind Einheitsgmeinde scho länger d Regle. I de meischte Kantön vo de Dütschschwiz aber cha jedi Gmeind im Raame vo de Kantonsverfassig und em kantonale Gmeindsgsetz sälber entscheide, weli Form as si will betriibe. I de Kantön Appezell Usserrhode, Glaris und Thurgau aber sind d Einheitsgmeinde mit ere Revision vo de Kantonsverfassig för verbindlich erchläärt worde. Mängmol möcht e Gmeind ihri Strukture vereifache und bildet drumm en Einheitsgmeind. Da passiert ame im Raame von ere Fusion vo zwee oder mehrere politische Gmeinde: Wänn scho Verhandlige wäg de Fusion gfüert wörid, cha au en Integrazion vo de Schuelgmeinde i di nöi politisch Gmeind öberleit wöre, wie im Bischpil vo Stamme im Züripiet.
I dene Kantön, wos näbe de Iiwohnergmeinde au no Bürgergmeinde git, chönne sech die beide Körperschafte, wenn die Stimmberächtigte das bschliesse, zun ere Einheitsgmeind zämetue. Wenn zwöi oder meh Iiwohnergmeinde fusioniere, gits für die beträffende Bürgergmeinde äntwäder d Möglechkeit, sech au grad mit der nöie Iiwohnergmeind zun ere Einheitsgmeind z vereinige, oder denn us de verschidene alte Bürgergmeinde e nöji für s ganze grössere Gebiet z mache, so wie s bi der Bourgeoisie vo Sitte und dere vo Les Agettes im Wallis gsi isch, wo die beide politische Gmeinde vo dene Ort fusioniert händ, oder wie öppen im Fall vo Mutschälle diskutiert wird.
2. Juli
Dr '''2. Juli''' isch dr 183. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 184. in Schaltjohr), dodermit blybe no 182 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kanton Sennheim
Dr Kanton Sanne (frz. Canton de Cernay, dt. Kanton Sennheim) ìsch e Kànton ìm Département Haut-Rhin in dr Region Elsass in Frankrich.
Gschichte
Dr Kanton isch am 4. März 1790 im Zug von dr Inrichtung vom Département als Teil vom domolige "Distrikt Beffert" (Belfort) gründet worde.
Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17. Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Beffert nej zuegschnitte worde.
Während noch em Krieg von 1870 Beffert bi Frankrich bliwe isch, isch d'Region von Thann 1871 ditsch worde und d'Region um Sànne het bis 1919 zum "Kreis Thann" ghört.
Noch em 1. Weltkrieg isch s'Elsass wiider franzeesch worde un die franzeesch Verwaltungsstruktur het mer wiider ingfüehrt. D'Region um Beffert isch aber e eiges Département bliwe un nimmi ins wiider errichtet Département "Haut-Rhin" (Owerrhin, also Owerelsass) inglideret worde. D'Region um Thann isch dorum am 28. Jüni 1919 e eiges Arrondissement worde, wo au dr Kanton Sànne dezue inglideret worde isch.
Geographi
Dr Kanton het bis März 2015 im Norde an d'Kantoon Sulz im Owerelsass und Ànze (Ensisheim) im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) grenzt, im Oschte an d'Kantoon Wittene (Wittenheim) und Milhüüsa-Wescht im Arrondissement Milhüüsa, im Süde an d'Kantone Altkìrech (Altkirch) und Dammerkìrech (Dannemarie) im Arrondissement Altkìrech, im Südweschte an dr Kanton Masmìnschter (Masevaux) und im Weschte an dr Kanton Thann.
Au SG
D Au isch es Dorf und e politeschi Gmeind vom Kanton Sanggalle.
Geografy
D Gmeind lyt im Sanggaller Rhintl uf de lingge Syte vom Rhy. Si ghört politisch zum Waalchrais Rhintl.
Im Gmeindgebiet liget d Ortsdeil Au, Haslach, Hard, Monstein, Oberfahr und Heerbrugg. D Au lyt bim Ängnis zwüschet em Rhy und em Heldsbärg.
Dur d Gmeind goot dr Rhintaler Binnekanal, wo bi dr Rhykorrekzioon bout worden isch, und dr Littebach mündet bi Monschtei in Kanal. Uf em schmale Schtreife Land zwüschet em Kanal und em Rhy louft d Autobahn dure, wo bi de Au en Uusfahrt het; vo dört gits e Brugg über e Rhy uf Luschtnou, wo en Zollposchte deby isch.
Gschicht
Dr Ort Heerbrugg isch anne 1078 s erschte Mol gnänt, und anne 1316 s Dorf Diken Auwe, wo denn no zum Hof Lustenau ännet em Rhy ghört het. 1858 sind d Bahnhööf vo de Au und vo Heerbrugg bout worde.
Uf em Taalbode sind im 20. Joorhundert grossi Wohn- und Gwärbkwartier entstande.
Gaggenau
Gaggenau (amtlich Gaggenau) isch e Große Kraisstadt im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg.
Geografi
Gaggenau lit im Murgdal im Nordschwarzwald an dr B 462 (Schwarzwald-Dälerstroß). Dr Bann bsteht us 24,7 % Landwirtschaftsflechi, 57,7 % Wald, 16,4 % Sidlungsflechi un 1,2 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Gaggenau sin Malsch, Marxzell, Bad Härraalb, Loffenau, Gernschbach, Bade-Bade, Kuppene, Bischwir un Muggesturm.
Gschicht
Gaggenau isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1243 as Gaggenaw.
Ingmaindeunge:
Inwohnerentwickung
¹ Volkszählungsergebnis
Verwaltung
Gaggenau ghert zue kainem Verwaltungsverband. Gaggenau bildet zäme mit dr Nochberstadt Gernsbach e Mittelzentrum in dr Region Mittlerer Oberrhein
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Gaggenau ghert zum Owerrhinalemannisch, dr Stadtdail Freiolsheim zum Sidfränkisch, dr Stadtdail Hörden zum Schwäbisch. In dr Dialäkt vun allene Stadtdail vun Gaggenau sin mhd. ie, üe un uo monophthongiert, d. h. mer sait Bruuder statt 'Brueder' un miid statt 'mied'.
D Stadtdail Freiolsheim un Hörden sin Belegort vum SSA gsii (RA-7 bzw. RA-10).
Wirtschaft
S Mercedes-Benz Werk Gaggenau, wo zu Daimler Trucks ghört, isch mit öpe 6500 Beschäftigte de gröscht Arbeitgeber vo de Stadt und de gröscht Industriibetriib im Schwarzwald. Es goht uf en Betriib zrugg, wo 1894 vom Theodor Bergmann gründet worden isch. De Betriib isch als Süddeutsche Automobil-Fabrik Gaggenau 1909 vo Benz & Cie. übernoo worde. Es gilt als wältwit ältischti Automobilfabrik, wo am gliche Standort bestoht.
Bim Stadtteil Bad Rotefels, aber bereits uf em Gebiit vo Kuppene, isch s Unimog Museum, wo vom ene private Verein betriibe wird.
Lara Gut-Behrami
D Lara Gut-Behrami (* 27. April 1991 z Sorengo als Lara Gut) isch e Schwyzer Skirännfahreri. Si ghert dr Nationalmannschaft vu Swiss-Ski aa un goht im Riiseslalom, Super-G und ir Abfahrt an Start, ihri grössti Sterki ligt im Super-G. D Gut het bishär acht Medallie bi Wältmaischterschafte un e drü Medallie bi Olympische Winterspiil gwunne. Debi isch si 2021 Weltmeischteri im Super-G un im Riiseslalom worde, sowie 2022 Olympiasigeri im Super-G. Im Alpine Skiwältcup het si 2013/14, 2015/16 un 2020/21 d Super-G-Disziplinewärtig chenne gwinne. In dr Saison 2015/16 het si d Gsamtwärtig im Alpine Skiwältcup gwunne. Anne 2008 isch si mit 17 Johr di bishär jingscht Siigeri vun eme Super-G-Wältcupränne gsii.
Lääbe
D Gut isch z Comano im Kanton Tessin ufgwachse. Ire Vater Pauli Gut stammt us de Dütschschwiz und isch z Airolo ufgwachse. Iri Mueter Gabriella isch us em Jura, dr Vater vu dr Mueter isch vu Zone bi Brescia IT gsii, d Mueter vu Muura z Liachtaschtaa. D Lara Gut schwätzt Italienisch, Franzesisch, Dytsch un Änglisch, dernäbe au ne weng Spanisch. S Gymnasium het si per Färnstudium gmacht un anne 2014 mit dr Matura abgschlosse. Am 11. Juli 2018 het si dr Fuessballer Valon Behrami ghyrote un sidher het si de Doppelname Gut-Behrami.
Europacup
Disziplinewärtige:
Geschichte der Musik
D Gschicht vo der Musik isch sehr alt. Zum Bischpiel spiilet die australische Uriiwohner, d Aboriginees, siit Urziite s "Didgeridoo", es Blosinschtrumänt us Holz. D Ziittafele do beginnt erscht im Mittelalter und fokussiert sich vor allem uffs Abendland.
Die Frösche
D Frösch (altgriechisch Βάτραχοι Bátrachoi) isch en antiki griechischi Komödie vom Aristofanes. Si isch woorschinlig 405 v. d. Z. urufgfüert worde und het dr erst Briis bi de Lenää überchoo.
Dr Inhalt
Dr Dionysos goot in d Underwält aabe, zum dr Euripides wider ins Lääbe zruggzfüere. Dört wird er zum Schiidsrichder im ene Wettkampf zwüschen em Euripides und em Aischylos. Am Schluss mischt sich dr Pluton ii und dr Aischylos wird zum Siiger erkläärt und cha us dr Unterwält wider zrugg in s Lääbe.
Dr Naame vom Stück chunnt vo de Frösch, wo im Dionysos mit iirem «Brekekekèx-koàx-koáx» (Griechisch: Βρεκεκεκὲξ κοὰξ κοάξ) uf d Närve gönge, won er über e See (woorschinlig über e Acheron) gruederet wird zum zum Iigang vo dr Underwält z choo. Dr Dionysos, wo as verwiichligte Feigling daargstellt isch, foot mit de Frösch afo disputiere (Agon).
Belagerung von Konstantinopel (717–718)
D Belaagerig vo Konstantinopel in de Joor 717 und 718 isch dr zwäiti schweeri Aagriff vo de Araber uf die byzantinischi Hauptstadt gsi. D Byzantiner und d Bulgare häi d Stadt erfolgriich verdäidigt. S Ändi vo dr Belaagerig isch e Wändepunkt in dr Islamische Expansion gsi.
D Byzantiner si für d Belaagerig vorberäitet gsi. Si häi d Stadtmuure versterkt und Vorrööt aagläit gha. Die byzantinischi Flotte het im Guldige Horn gankeret und dr Haafe isch mit ere Iisechetti abgschlosse worde.
Im Summer vom Joor 715 het im Kalif Sulayman si Brueder Maslama die arabisch Armee vo Aleppo gäge Konstantinopel gfüert und isch im August 717 aachoo. D Flotte mit 1'800 Schiff isch im Septämber under em Sulayman sälber in Bosporus iinegfahre. Konstantinopel isch vo denn aa uf em Land und uf em Meer vo sim Hinderland abgschnitte gsi. D Aagriff vo de Araber si ooni Erfolg bliibe und wo dr Winter aagfange het, häi d Araber iiri Kamel und Rösser müesse schlachte und Soldate si wäge dr Chelti gstorbe. Im Früelig het dr Kaiser Leo III. die arabisch Flotte aagriffe und vernichdet, so dass die arabisch Armee vo denn aa käi Noochschub me überchoo het. Dr Kaiser het s denn fertig brocht, dr Khan vo de Bulgare, dr Terwel, wo in iim zwar e Find gsee het, aber d Araber für die gröösseri Gfoor ghalte het, drzue z bringe, d Araber aazgriffe. 20'000 bis 50'000 Araber si under de Muure vo dr Hauptstadt gfalle, und am 15. August 718 isch die arabischi Armee abzooge. Arabischi Gschichtsschriiber häi d Verlust vo iirer Site uf 500'000 Maa gschetzt, woorschinlig si s aber nume 130'000 bis 170'000 gsi, und fast alli vo de 1'800 Schiff si kabut gsi.
D Folge
Wil si d Heerschaft uf em Meer verloore häi, isch dr Vormarsch vo de Araber brämst worde. Konstantinopel het wider emol zeigt, ass mes nid chönn eroobere, und das isch eso bliibe, bis d Kreuzfaarer vom Obeland d Stadt ane 1204 ufem Vierte Chrüzzuug iignoo häi.
Doris Leuthard
D Doris Leuthard (* 10. April 1963 z Merischwann) isch e Schwizer Politikerin vo dr CVP.
Si hät de Kanton Aargau im Nationalrat vertrete und isch Parteipresidäntin vo dr CVP gsii. Am 14. Juni 2006 het se die Vereinigti Bundesversammlig mit 133 Schtimme zur Bundesrötin gwählt. Im 2017 isch si, so wie scho im 2010, zum zweite Mol Bundespresidäntin gsi.
Härkumpft und Usbildig
D Doris Leuthard isch als s ältischte vo vier Gschwüschterte z Merischwann im Freiamt uufgwachse. Ihre Vater, dr Leonz Leuthard, isch Gmeindsschriiber von Merischwann gsii und im Grosse Root vom Kanton Aargau gsesse. Nach dr obligatorische Schuelziit in Merischwann und Muri hät si d Kantonsschuel z Woole bsuecht. Si hät Rechtswüsseschaft a dr Universität Züri gschtudiert und hät Schtudieuufenthalt z Paris und Calgary gmacht. 1991 hät si s Aawaltspatänt überchoo.
Politik
Dr Leuthard iri politischi Karriere hät 1993 aagfange, wo si Schuelrötin vom Bezirk Muri worden isch. 1997 isch si in Grosse Rat vom Kanton Aargau gwählt worde. Mit dene Tätigkeite isch si rasch wytume bekannt gsi. 1999 hät sie im Aargau grad für de Nationalrat und au für de Schtänderat kandidiert. Ire Wahlkampf hät für Uufsehe gsorgt, wil de Parteisekretär vo dr CVP Aargau Tuusigi vo Duschmittel-Täschli mit irem Porträt bedrucke und verteile laa hät. D Aargauer Ziitig hät d Schlagziile „Duschen mit Doris“ kreiert, wo zum inoffizielle Wahlkampfslogan worden isch. Zwar häts nöd ganz für d Wahl in Schtänderat glanget, aber d Leuthard hät bi dr Wahl in Nationalrat eis vo de beschte Ergäbnis vom ganze Kanton gmacht.
Im Jahr 2000 hät sie iri Mandat als Schuel- und Grossröötin uufgeeh, und si isch Vizepresidäntin vo dr Kantonalpartei und au vo dr CVP Schwiiz worde. Im Nationalrat isch si i dr Kommission für Wirtschaft und Abgaabe gsi. Nach em Rücktritt vom Parteipresidänt Philipp Stähelin hät d Doris Leuthard d Partei interimistisch e Zyt lang gleitet, und am 18. Septämber 2004 het se d Delegierteversamlig zur Parteipräsidentin vo dr CVP Schwiiz gwählt.
Am 14. Juni 2006 isch d Doris Leuthard im Bundeshuus mit 133 (von 234 gültige) Schtimme als Nachfolgerin vom Joseph Deiss in Bundesrat gwählt worde. Si het den s Eidgnössische Volkswirtschaftsdepartemänt (EVD) gfüert. Im Johr 2010 isch si s erschti Mol Bundespresidäntin gsi. Uf de 1. Novämber 2010 het sie s Eidgnössische Departemänt für Umwält, Vercheer, Energii und Kommunikation (UVEK) übernoo, wo si für Grossprojäkt vo dr Schwiizer Infrastruktur verantwortlech isch. 2017 isch si wider d Bundespresidäntin gsi.
Am 27. September 2018 het d Leuthard ire Ruggtritt per 31. Dezember bekannt gää.
Laurence Douglas Fink
Dr Laurence Douglas „Larry“ Fink (* 2. November 1952 z Los Angeles) isch en US-amerikanische Unternämer.
Läbe
Dr Fink isch z Van Nuys in Kalifornie ufgwachse und hät dann BWL und Politikwüsseschafte an de University of California (UCLA) z Los Angeles gschtudiert. Noch em Änd vo sim Studium hät er bi de Investment-Bank First Boston gwärchet. Im 1988 hät er d Firma BlackRock mit gründt, wo er sit em 1998 präsidiert. Dr Fink isch ghürote und hät 3 Chind.
Lothringisch
De Gegriff Lothringisch stoht für folgendi Sproche odder Dialäkt:
Wilderswil
Wilderswiil (amtlech Wilderswil) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Wilderswiil ligt am Iigang zum Lütschinetal. D Gmeindsflächi bsteit us 21,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 55,9 % Waud, 7,9 % Sidligsflächi u 14,5 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Wilderswiil isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1224 aus Wilderswile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10 % gläge.
Religion
76 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,9 %, CVP 1,7 %, EVP 3,9 %, FDP 9,7 %. GLP 3,0 %, GP 8,3 %, SP 14,5 %, SVP 36,1 %, Suschtigi 6,9 %.
Gmeindspresidänt vo Wilderswiil isch dr Eduard Schild (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2238 Ywohner 94,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,9 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Wilderswiil ghört zum Höchstalemannisch.
Karl Rösch
Lääbe
Dr Rösch isch z Winterschwyler as Suhn vun eme Sattlermaischter uf d Wält chuu.
Mit elf Johr het er bi archäologische Uusgrabige dr Mooler Hermann Daur vu Ötlige chänneglehrt. Däm het er bim Moole iber d Achsle gluegt, Scho frie isch sy chinschtlerisch Talänt uusechuu, Mit 13 Johr het er e Blaan vum Baan vu syre Haimetgmai zaichnet un scho mit 16 Johr het er sy erscht Bild verchauft. No dr Schuel het er aber uf Dränge vu syne Eltere erscht emol z Löörech e Lehr gmacht as Sattler, ass er speter dr Bedrib vum Vater het chenne ibernee.
Im Chrieg isch dr Karl Rösch as Soldat z Russland gsii un in Gfangeschaft chuu. Sy Mooltalänt het em ghulfe z iberläbe, mit Zaichnige, wun er mit Chole gmacht het. Anne 1949 isch er retuur chuu vu Sibirie.
Im Februar 1950 het er sy Verlobti, d Liesel Koger, ghyrote, d Dochter vum Ötliger Burgermaischter, wun er scho vor em Chrieg chänneglehrt ghaa het. Si sin zäme in s Huus vu dr Schwiigereltere z Ötlige zoge un hän dr Buurehoof ibernuu.
Är het au gschriibe, unter anderem Gedicht uf Alemannisch. Gedicht un Gschichte vun em sin in dr Anthology Usezupfts usem Alemannische (1983) un spter in sym Biechli Zwüsche gestern un morn uusechuu.
Dernäbe isch dr Rösch vyl Johr im Gmairot vu Ölingen gsii un au Mitglid im Gsangverain, wun er Zweete Vorsitzer gsii isch.
Anne 1988 isch sy Frau gstorbe. Är sälber het d Tuberkulose iberwunde un het 25 lang mit Chählchopfchräbs gläbt, het am Änd nume no chenne flischtere. Bis ins hoch Alter het er no gmoolt un gschribe un uf em Buurehof mitghulfe. Syni letschte Bilder sin e baar Wuche vor sym Dood entstande. Am 25. Februar 2001 isch er im Alter vu 88 Johr gstorbe,
3. Juli
Dr '''3. Juli''' isch dr 184. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 185. in Schaltjohr), dodermit blybe no 181 Däg bis zum Änd vum Johr.
Stattmatten
Stàttmàtte (frz. Stattmatten, dt. Stattmatten) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Stattmatten lijt àn dr untere Moder, 20 Kilometer eschtlich vun Hàwenàu un 20 Kilometer sìdweschtlich vun Raschti. Nochbergmeine sìn Auenem ìm Norde, For-Lui ìm Oschte, Dalhunde ìm Sìde un Säsem ìm Weschte.
Gschìcht
Stàttmàtte ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 14. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Stàttmàtte ìsch. Stàttmàtte ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Stàttmàtte ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Fritz Fischer
Dr Fritz Fischer (* 9. Februar 1898 z Signau BE; † 28. Dezember 1947 z Züri) isch ä technische Physiker gsi. Er isch sit em 30. Juli 1936 mit dr Maud Schätti verhürotet.
Er het vo 1917 bis 1921 Elektroingenieurwäse an der ETH Züri schdudiert. Bi de Telefonwärk Albisriede het er 1924/25 d Qualität vo dr Schbroochüberdrägig verbesseret, und isch denn ins Zentrallaboratorium vo der Mueterfirma Siemens & Halske z Berlin versetzt worde. Dört het er under anderem die erschte färnglänkte Schiff und Flugzüg baut und het die physikalische Grundlage vom Farbfilm erforscht. 1932 isch er an d ETH Züri grüeft worde, won er s Inschdidut für Technischi Physik iigrichtet und s Eidophor-Verfahre entwicklet het, wo s möglig gmachd het Färnsehbilder in Kinoliinwandgrössi zu überdräge. Dr Profässer Fritz Fischer isch eine vo de gröschte technische Wüsseschaftler vo siiner Ziit gsi.
Culoz
Culoz isch e französischi Gmeind mit Yywohner (Stand ) im Département Ain i dr Region Auvergne-Rhône-Alpes.
D Gmeind ghört zum Kanton Hauteville-Lompnes im Arrondissement Belley.
Geografii
Culoz ligt uf, zwölf Kilometer nordöstlig vo Belley und öppe 35 Kilometer nordnordwestlig vo dr Stadt Chambéry, inere Mulde am weschtliche Rand vom Rhonetal und grad a dr Rhone.
D Nochbergmeinde sind Anglefort, Serrières-en-Chautagne, Ruffieux, Vions, Chanaz, Lavours, Flaxieu, Ceyzérieu, Béon, Chavornay und Virieu-le-Petit.
Vercheer
Im Baanhof vo Culoz isch d Verzweigig vo de grosse Ysebaanlinie einersyts de Rhone noo ufwärts uf Bellegarde und Gämf und anderersyts zum Lac de Bourget und uf Chambéry.
Vo Seyssel goot bis uf Culoz e Schiffkanal näbe dr Rhone dure.
Schlatt ZH
Schlatt (bis 1999 Schlatt bei Winterthur) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.
Geografi
Schlatt liit am Fuess vom Schauebèèrg zwüschte Öulach- und Tösstaal. Zue de Gmäind ghööred d Döörffer Unter- und Oberschlatt, Waltschte (Waltenstein) und Nussbèèrg (Nussberg). S Piet vo de Gmäind umfasst 46,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 45,6 % Wald, 3,6 % Sidligsflechi, 2,9 % Vercheersflechi und 0,7 % Gwässerflechi.
Gschicht
Schlatt isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 754 als Sclatte.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 7,9 % (Stand 2011).
Religion
59,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 12,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,3 %, CVP 1,0 %, EDU 4,8 %, EVP 6,8 %, FDP 2,1 %. GLP 9,9 %, GP 9,5 %, SP 11,5 %, SVP 45,3 %, Suschtigi 2,8 %.
Gmäindspresidänt isch de Urs Schäfer (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,7 % gläge.
Braunsbach
Braunschbach (amtlich Braunsbach) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Braunschbach leit em Kochertal, rond zeh Kilometer nordeschtlich vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Braunschbach send Künzelsau, Langenburg, Wolpertshausen, Schwäbisch Hall, Untermünkheim ond Kupferzell.
Vo dr Gmarkong send 58 % Landwirtschaftsfleche, 30,9 % Wald, 8,7 % Sidlongsfleche ond 2,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Braunschbach gheret d Ortsdoel Arnsdorf, Braunsbach, Döttingen, Geislingen am Kocher, Jungholzhausen, Orlach ond Steinkirchen.
Verwaltong
Braunschbach hot sich mit Untermünkheim zom a Gmoedverwaltongsverbdand zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Braunschbach ischt dr Frank Harsch.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Braunschbach ghert zom Oschtfränkisch
Gernsbach
Gernschbach (amtlich Gernsbach) isch e Stadt im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
Gernschbach lit im Murgdal im Nordschwarzwald. Dr Bann bsteht us 12,2 % Landwirtschaftsflechi, 80,8 % Wald, 6,4 % Sidlungsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Gernschbach sin Gaggenau, Loffenau, Bade Härraalb, Dobel, Bad Wildbad, Enzkleschderle, Forbach, Wissebach un Bade-Bade.
Gmaindsgliderung
Zue Gernschbach ghere d Stadtdail Gernschbach, Hilpertsau, Lautenbach, Obertsrot, Reichental un Staufenberg.
Gschicht
Gernschbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1219 als Genrespach.
Verwaltung
Gernschbach het mit dr Gmaine Loffenau un Wissebach e Verwaltungsgmainschaft veriibart.
Wirtschaft
Gernschbach isch e alt Zentrum vun de Babiirmacher un wird au Papiermacherstadt gnennt.
Giuseppe Garibaldi
Dr Giuseppe Garibaldi (* 4. Juli 1807 z Nizza; † 2. Juni 1882 uf Caprera) isch e berüehmte Guerillakämpfer und eine vo de populärste italienische Protagoniste vom Risorgimento gsi, dr italiänische Einigungsbewegig zwüsche 1820 und 1870. Me het em au „Held vo zwei Wälte“ gsait. Die Titulierig het sich uf sini militärische Leistige in Südamerika und in Europa bezoge. Är giltet als Vater vom 1861 entstandene Königriich Italie, wo 1946 zur hütige Republik Italie worde isch.
Ufstand z Piemont und Flucht noch Südamerika
Die republikanisch-demokratischi Wältaschauig vom Garibaldi isch vom Giuseppe Mazzini, eme Vordänker vom italiänische Nationalismus und vo früehje Vorstelligen vom ene geinte Europa („Europa vo de Völker“) prägt gsi. Er het 1834 am ene Ufstand z Piemont mitgmacht und isch, won dä zsämmegschlage worden isch, zum Dod verurdeilt worde. Er isch noch Südamerika gflüchtet und isch dört bi Ufständ z Brasilie drbii gsi und het z Uruguay e Flotte im Chrieg gege Argentinie kommandiert.
Die Römischi Republik
Im Revolutionsjohr 1848 isch er noch Europa zruggcho. Siini Fäldzüg dur Italie hai en zum Nationalheld gmacht. In dr churzläbige Römische Republik, wo am 9. Februar 1849 vom Mazzini usgrüeft worden isch, isch er dr Afüehrer vo dr Revolutionsarmee gsi. Wo dr Papst Pius IX. gflüchtet isch und sich d Franzose im April hai afo iimische, het er se zerst chönne ufhalte. Die französischi Armee isch aber z stark gsi, het Rom meh as e Moned lang belageret und dr Garibaldi het sich schliesslig müesse zruggzieh und die Römischi Republik isch am 3. Juli 1849 zergschlage worde. Dr Garibaldi het wider müesse flüchte, dasmol noch New York in de USA.
Dr Chrieg gege Östriich und d Eroberig vo Süditalie
Er isch 1854 wider noch Italie zrugg und het s Königriich Piemont-Sardinie im ene Chrieg gege Östriich understützt. 1860 isch er mit duusig so genannte Rothemli vo Genua us noch Süde gseglet, für zum Sizilie und Neapel z erobere. Dr Wilhelm Rüstow isch si Generalstabschef gsi, und spöter Kommandant vom lingge Flügel vo dr Südarmee. Am 19. Septämber het dr Rüstow bi Capua und am 1. Oktober gege d Neapolitaner gwunne. In Sizilie het sich dr Garibaldi zum Diktator im Name vom Viktor Emanuel II. ernennt. In dr Schlacht vo Calatafimi het si Armee d Druppe vom König vo Neapel gschlage, und e Volksufstand het em bi dr Eroberig vo Palermo ghulfe.
No im gliiche Summer isch er bis noch Neapel cho, won er am 1. Oktober d Schlacht am Volturno gschlage het. Denn isch er gege Rom zoge. Wil aber, wenn er Rom bsetzt hät, Frankriich under em Kaiser Napoléon III., em Beschützer vom Katholizismus, igrife hät und s Bündnis zwüsche Piemont und Frankriich ufs Spiil gsetzt gsi wer, het dr Premierminister vo Piemont, dr Camillo Benso Conte di Cavour, beschlosse, sälber gegen e Garibaldi z zieh. Wo dä gseh het, ass e Mehrheit vo dr Bevölkerig für en Aschluss an die piemontesischi Monarchii isch, het er Sizilie und Neapel em König Viktor Emanuel II. ge und het sich uf d Insle Caprera vor Sardinie zruggzoge.
Dr Chillestaat
Uf siim erste Fäldzug, 1862, isch er in dr Schlacht am Aspromonte vo de Druppe vom italiänische König schwer verwundet worde, doch 1867 isch er wider loszoge und nume französischi Druppe hai en chönne ufhalte.
Währed em Dütsch-Französische Chrieg (1870–71) het er en Armee vo Freiwillige agfüehrt, für zum die neui französischi Republik z understütze.
As Abgeordnete vo dr französische Nationalversammlig
1871 isch dr Garibaldi vo dr französische Nationalversammlig zum Deputé für Côte-d'Or, Paris, Alger und Nizza ernennt worde. Er isch allerdings für en Aschluss vo Nizza an Italie gsi (Nizza und Savoye si vo Piemont-Sardinie 1861 an Frankriich abdräte worde as Gegeleistig für die militärisch Understützig im Chrieg gegen Östriich). Dorum het me si Ernennig rückgängig gmacht. Druf het dr Victor Hugo si Mandat us Protest nidergleit.
Exil und Dod
Dr Garibaldi isch ins Exil gange, wil er d Verbindg zwüsche Nizza und dr französische Dritte Republik abglähnt het. Er isch am 2. Juni 1882 uf dr Insle Caprera gstorbe.
Merdingen
Märdinge (amtl. Merdingen) isch e Wiidorf im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirtteberg.
Geographi
Märdinge lit an de westliche Stiilkante vum Tuniberg, eme flache Bergrucke in de oberrhinische Ebeni. E üsgsproche mildes Klima un fruchtbari Leesbede biete im Abau vu Wi, Obst un Spargle hervorragendi Bedingige.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Gmeindpartnerschafte
Die franzesisch Partnergmeind Sainte Croix en Plaine, uf alemannisch Heiligkriz, lit 7 km sidlich vu Colmar im benoochberte Elsiss.
Theater
Fir d'ertlich Landjügend schribbt dr Tobias Landmann fascht jedes Johr ä Schwank, wu deno au konsequent inszeniert un in de Fäschthalle gschpielt wird. Mitem Bernd Kolarik macht de Merdinger Gitarrischt Frank-Roland Pohl ebefalls Inszenierige.
Museen
's Märdinger Kunschtforum e. V. macht regelmäßig im Hüs am Stockbrunne un im Summer au in de Zehntschiire Kunstüsschtellunge. Denäbe gits au immer wieder ä Skulpturewäg mit zitgnessische Plaschdike ("SkulpTour").
Musik
De ertlich Müsikverein beschtoht scho sit 1881 und het nebem Hauptorchester au ä Jugendkapelle (Juka). Denäbe gits e Männergsangverein, ä Kirchechor un ä Akkordeonclub. 's ertlich Kunschtforum veranschtaltet 's ganz Johr Konzerte vu Klassik bis Dschäss. 's Trio "Songriders" spielt Coverversione. Iberhaupt het's e Hüffe Müsiker, wu vu klassisch bis volkstimlich Müsik mache: De Fritz Mühlhölzer mit de Lüte zum Bischpiil, d' Bärbel Mühlhölzer mit de Giige und de Bratsche, wu au underrichde döt; de David Wendeborn uf de klassische Gidarre, wu au bi de Songriders mitmacht und underrichdet, d' Sopranischtin un Querfletischtin Katharina Kirchgässner, wu underrichdet; d' Mezzosopranischtin Beate Landmann, wu Klassik un liichti Muse fir alli Aläss parat het un am Friburger Theater mitschafft; de Mike Schäfer, wu au zu de Songriders gheert un Gidarre schpielt un underrichdet; e singende Wirt, Erich Keller, wu nochem Koche de Schurz üsziegt un mid Gidarre un Tuba fir d'Lit Gaudi macht.
Bauwercher
Aluegenswert isch d'Pfarrkirche St. Remigius, erbout vum Johann Caspar Bagnato, wu au d'Schlosskirche uf de Mainau bout het, mit Freske und Altarblätter vum Franz Joseph Spiegler un ere Madonna vum Johann Christian Wentzinger. An de zentrale Krizung stoht ä sechseckige Stockbrunne mit ere Figur vum Hl. Wendelinus vum Barockbildhauer Johann Baptist Sellinger. Selli Figur het de Merdinger Bildhauer Alois Landmann reschdauriert, wu e so ä paar Latschari si mit eme Maiebaum kapüttgmacht gha henn. Grad gegenüber isch d' "Sunne", s "Gasthaus zur Sonne", wu de J. B. Sellinger am 30.8.1714 uf d'Wält kumme isch.
Naturdenkmäler
Als Naturdenkmäler zelle am Kaiserschdöhl un Tüniberg vor allem d'Kinzige, sell sinn Hohlweg, wu vu de Fuhrwerker in de Berg iigfurcht woure sin. Erwähnenswert isch zum Bischpil d' "Eltrotte-Kinz" am nerdliche Ortsrand Richtung Walterschoufe, wu sich au mitem Verlauf vu de alte vordereschderriichische Landschdrouss Friburg - Briisach deckt.
Regelmäßige Veranstaltungen
Alli zwei Johr am zweite Wucheend im September gits ä groußes Gassewiifäscht, wu vu allene Verei gschtaltet wird. In de Dreisithef rund um d'Dorfmitti gits verschideni Schpezialitäte un zoube au Leif-Müsik. 2011 isch's au wieder so wit.
Fasnet
D Fasnet isch z Merdinge bessa unterm Namme "Zwulcher-Fasnet" aaztreffe. S greschd Fäschd vu däre Fsanet isch de "groß Umzug" am Sundig vor de eigendliche Fasnet. Mit meischdens iba 100 Gruppe wu mitmache un mehrere 1000 Bsöcher isch s eina vu de greschde in un um Friburg rum. Am Schmutzige Dunschdig wird d Schöl vu de Müsik, de Narrezunft un de Rekrüde bfreit vum ehlend. Hindaher gits Suppe bi de Narrezunft. Z'Middag isch deno de Hemdglunkerumzug fir di kleine. Zobe am 6i isch de groß Hemdglunki, mitm Müsikvurein un de Rekrüde. Do krege d Wirtschafte ä andere Namme un de Mann wird iba d Haupstroß ghängt! Fridig un Samschdig sin dann d Zunftobend. Am Fasnet Sundig isch dann de kleine Umzug. Un Zischdig, "Hexezischdig" wird a z'Merdinge gnennt isch dann de Hexlisdag. We s im Fasnetsled heißt: "...do sin alli Hexe uf de Stroß". S wird sich mit alde Kleider azoge un s Gsicht (ursprinlich) mit Röß üsm Ofe schwarzgmacht. D' Rekrüde vuzelle wer sich im ledschde Johr ebis bleds gleischded het. S' git Wii un Heißi un im ganze Dorf wird gsunge, trunke, danzt un weiß de Geier was.
Zobe am 6i wenn d Hex' vubrennd wird heißts no widda "S' got degege!"
Am 12i z'naachd usse bim Fiirwehrhisli isch dann d'Mann vubrennung. D'Rekrüde hänge de Mann am Rothüüs ab un bringe ne an s Fiir. Wenn er brennt un de Schellebaum au ufm Fiir liegt heißt's deno : "Lehn d Rekrüde ällei am Fiir!" un somit isch d Fasnet endgilig ferdig fir s Johr.
De Fasnetsröf fu Merdinge isch: "Zwulchi - Zwulcho"
Wyylag
D Wyylag vu Märdinge isch dr "Attilafelsen". Dr Name goht uf e regionali Sag zruck, wu s heißt am Dunibärg sej dr Hunnekinig Attila begrabe. Am 1. April 1955 het dr domolig Vorstand vu dr Winzergnosseschaft, dr Otto Fischer vu Unterrimsinge, verkindet, z Märdinge sej s Grab vum Hunnekinig Attila gfunde wore. Mit däm Aprilscherz isch d Wyylag Dunibärg bekannt wore un dä Name wird hit no fir d Wyygroßlag brucht.
Persenlichkeite
Märdinge het gresseri Ufmerksamkeit kriegt, wu de Radsportler Jan Ullrich fir e baar Johr dert gwohnt het. Inzwische wohnt er wider dert.
De Alt-Schuelrektor Hermann Brommer het di barock Kunschgschichde vu Merdinge in mährere Püblikazione dargschtellt un isch dodefir üszeichnet worre.
Merdinge het au ä richdige literarische Autor, de Andreas Kirchgässner, wu Reiseromane iber Afrika gschriibe het un vor allem Kinderbiecher. Dezö machd de Kirchgässner au no Seminare zum Kinderbiecher- un Drähböchschriibe un macht nadirlich immer Läsunge fir Kinder.
La Tour-de-Peilz
La Tour-de-Peilz (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Vivis zum Thurn ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
La Tour-de-Peilz isch e Chlaistadt am Gämfersee zwische Vevey un Montreux. D Gmaiflechi umfasst 33,7 % landwirtschaftligi Flechi, 4,3 % Wald, 61,7 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
La Tour-de-Peilz isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1163 as Turre (1229 Pel, 1294 Turrim de Peilt).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 25,9 % gläge.
Religion
39,5 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 37,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,6 %, CVP 5,9 %, FDP 14,2 %, GLP 5,0 %, GP 11,3 %, SP 28,3 %, SVP 17,2 %, Sunschtigi 2,4 %.
Dr Burgermaischter vu La Tour-de-Peilz isch dr Lyonel Kaufmann (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,0 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 10.230 Yywohner 83 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,9 % Dytsch, 2,9 % Italienisch un 8,2 % anderi Sproche.
Schöntal
Schöntal (oschtfränkisch Schendl) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Schöntal lyt im Dal vu dr Jagst un däre ihre Sytedäler vum Sindelbach, vum Erlenbach un vu dr Kessach.
Dr Baan bstoht us 56,1 % Landwirtschaftsflechi, 31,6 % Wald, 10,5 % Sidligsflechi un 1,8 % sunschtiger Flechi.
Gmaigliederig
Zue Schöntal ghere d Gmaindsdail Aschhausen, Berlichingen, Bieringen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Weltersberg), Marlach (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Altdorf un Sershof un em Gheft Unterer Sershof), Oberkessach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Hopfengarten un Weigental), Schöntal (mit em Chloschter Schöntal, dr Wyler Rossach un Spitzenhof, em Ort Eichelshof, em Gheft Halsberg un em Wohnblatz Kreuzberg), Sindeldorf, Westernhausen un Winzenhofen (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Heßlingshof).
Gschicht
S Zisterzienserchloschter Schöntal sich anne 1157 grindet wore.
Verwaltig
Schöntal ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.
D Burgermaischteri vu Schöntal isch d Patrizia Filz.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Schöntal ghert zum Oschtfränkisch.
Schwarzer Tod
As Schwarze Dod wird die groossi europäischi Pandemii vo 1347 bis 1353 bezeichnet, wo gschätzti 25 Millione Dodesopfer – ä Drittel vo der europäische Bevölkerig zu sällere Ziit – gforderet het.
Begriff
Dr Begriff "Schwarze Dod" isch erscht abem 17. Jahrhundert ufcho, d'Ziitgenosse händ meischtens vom "Grosse Stärbe" gredet (oder vode "Pescht" - aber zu dere Ziit isch jedi Epidemii e "Pescht" gsi).
Dr Uslöser
Hüt wird der Peschderreger Yersinia pestis für die Justinianischi Pest verantwortlig gemacht, und im 2003 het me drü Liiche us emne Massegrab vo 1348 in Montpellier undersuecht und au dört d'Yersinie chöne beschtätige. Das isch nid unbedingt en Bewiis, dass die ganz Süüch zu dere Ziit ellei us dr Pescht bestande het, aber doch en Hiiwiis für die Vermuetig.