cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mediation (Geschichte)
As Mediation oder Mediationszit wird dr Abschnitt in dr Gschicht vo dr Schwiz zwüsche 1803 und 1813 bezeichnet, wo d Schwiz faktisch e französische Vasallestaat gsi isch. Dr Begriff leitet sich vom französische Médiation (Vermittlig) ab, wil dr Napoleon Bonaparte 'vermittlet' het zwüsche de Unitarier und de Föderaliste, wo die zentralistischi Helvetischi Republik noch em Stäcklichrieg nüm in dr Lag gsi isch sich gege die ufständische Föderaliste z behaupte. Mit sim Diktat, wo as Mediationsakte (franz. Acte de Médiation) bezeichnet wird, het er de Schwizer neui Verfassige sowohl für e Bund, die Schwizerischi Eidgenosseschaft, wie au für d Kantön ufzwunge, wo vo 1803 bis 1813 in Chraft gsi sii.
Saint-Oyen (Aostatal)
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Saint-Oyen ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Mediation (Geschichte)
Dr Übergang vo dr Helvetische Republik zur Schwizerische Eidgenosseschaft 1802/03
Die zentralistischi Helvetischi Republik het währed ihrer ganze, churze Existänz Agriff vo de Föderaliste müesse abwehre und isch sehr instabil gsi. In vier Johr het si vier Staatsstreich erläbt, dr letzt im April 1802. Die wichdigsti Stützi vom egalitäre Eiheitsstaat isch s revolutionäre Frankriich gsi. Wo denn im Juli/August 1802 dr Napoleon Bonaparte, dr Erst Konsul vo dr französische Republik, die letzte französische Druppe us dr Helvetische Republik abzoge het, isch d Position vo de Unitarier, wo dr Eiheitsstaat verfochte hai, praktisch unhaltbar worde. Vili Föderaliste hai uf e Restauration vom Ancien Régime ghofft, mänggi hai sogar erwartet, ass die früehnere Underdanegebiet, wo dank dr Politik vo de Patriote in dr Helvetik befreit worde si, sich ihre alte Herre wider wurde underwärfe.
Saint-Oyen (Aostatal)
Sproch und Dialäkt
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Saint-Oyen sin 53 Froogebeege wider retuurchuu.
Mediation (Geschichte)
Dr Übergang vo dr Helvetische Republik zur Schwizerische Eidgenosseschaft 1802/03
Im Spootsummer hai sich denn Föderaliste us dr Innerschwiz, Graubünde, Glarus und Appezäll erhobe und hai im Stäcklichrieg die Helvetischi Regierig us Bärn verdriibe. Dr Napoleon het erst am 30. Septämber 1802 uf di Bitte um Hilf vo dr Regierig reagiert, wo s zimlig klar gsi isch, ass d Föderaliste dr Kampf gwunne hai. In der sogenannte «Proklamation vo St-Cloud», won er mit em General Jean Rapp in d Schwiz gschiggt het, het er sini Vermittlig akündigt. Er het Druppe an de Gränze vo dr Helvetische Republik lo stationiere und het verlangt, ass alli Parteie sofort wurde ufhöre z kämpfe, ass die helvetischi Verfassig, wo vo de Föderaliste an vile Örter abgschafft worden isch, wider iigfüehrt wurd und ass Abgordneti us alle Kantön und Parteie noch Paris chieme für zum verhandle. Wo sich d Föderaliste gweigeret hai, het er d Helvetik wider lo bsetze.
Am 10. Dezember 1802 isch z Paris d Versammlig vo dr Schwizer Abgordnete, die sogenannti «Helvetischi Consulta», eröffnet worde. D Föderaliste si mit 18 Abgordnete de 45 Unitarier zahlemässig underläge gsi, aber dr Napoleon het scho entschiide gha, dr Eiheitsstaat abzschaffe und e Bundesstaat z errichte. De Deputierte het er in dr Eröffnigsred d Leitlinie vo siner «Médiation» vorgläse: E föderativi Verfassig söll iigfüehrt wärde, aber d Rächtsgliichhäit wurd witer bestoh. Das isch e klari Absag gsi an die aristokratische Restaurationsversüech, het aber vili Föderaliste zfriidegstellt und au d Understützig vo de Politiker us de ehemolige Underdanegebiet übercho.
Dr Eiheitsstaat, wo de Unitarier so wichdig gsi sich, isch aso nüme zur Debatte gstande, d Verhandlige über d Details und d Usarbeitig vo de Verfassige vo de Kantön und vo dr Bundesverfassig für dr neu Staat hai trotzdäm bis Ändi Januar 1803 duurt. Uf dr Site vo Frankriich si d Kommissär François Barthelemy, Jean-Nicolas Desmeunier, Joseph Fouché und Pierre-Louis Roederer massgäblig gsi bim Verfasse vo dr Mediationsakte.
Am 19. Februar 1803 het dr Napoleon d Vermittlungsakte em Föderalist Louis d’Affry ge, won är sälber zum Landamma vo dr Schwiz ernennt gha het. Die letzti Amtshandlig vo de alte Behörde vo dr helvetische Republik isch gsi, ass dr Senat d Mediationsakte am 5. Merz 1803 agnoh het. Am 10. Merz het dr neu Landamma d’Affry sis Amt adrätte, und die Helvetischi Republik het offiziell ufghört z existiere, ohni dass es zun ere Volksabstimmig cho wer.
D Schwiz währed dr Mediationszit 1803–1813
Die Schwizerischi Eidgenosseschaft het mit Frankriich am 27. Septämber 1803 e Militärkapitulation und e Defensivallianz abgschlosse, und isch so e Quasi-Protektorat vo Frankriich worde. As Deil vo dr französische Allianz in Europa isch dr Draum vo vile zitgenössische Schwizer Politiker von ere neutrale Schwiz, wo nid vo de internationale Komflikt in Schade zoge wurd, wenigstens vorläufig usdräumt gsi.
Die neui Ornig het vor allem für d Landschafte vo de Stadtkantön e Rückschritt gegenüber dr Helvetik bedütet. D Stadtbürger hai jetz wider e sterkers politischs Gwicht gha. Wil gliichzitig s Zänsuswahlrächt die Begüeterete bevorzugt het, hai die vermögende Stadtbürger fast e Restauration vo dr alte aristokratische Ornig erreicht. Im Merz/April 1804 isch s dorum im Kanton Züri zum ene Ufstand vo de Gmeinde am Zürisee cho, em Bockechrieg. Dr Hauptgrund si d Gsetz zum Loschauf vom Zähnte- und vom Grundzins gsi, wo as ungrächt empfunde worde si. Dr Ufstand isch mit Hilf vo dr Dagsatzig niidergschlage und sini Afüehrer si higrichtet worde. Die exemplarisch strängi Bestrofig vo de Ufständische het witeri Revolte verhinderet.
Uf vile Gebiet si aber d Reforme vo dr Helvetik witergfüehrt worde. S Schuelwäse isch in alle Kantön stark usbaut worde. Lehrerseminar und Kantonsschuele si errichtet worde. D Schwizer Pädagogik het Wältruef gha dank Persönlichkeiten wie dr Johann Heinrich Pestalozzi, dr Philipp Emanuel von Fellenberg, dr Johann Jacob Wehrli und dr Jean Baptiste Girard. 1806 het dr Bärgsturz vo Goldau die gmeineidgenössischi Solidarität gweggt, 1807 het me mit dr Linthkorrektion as gmeinnützigs eidgenössischs Wärk agfange, zum d Linthebeni vo Malaria und Überschwemmige z befreie.
1806 isch s Fürstedum Neueburg vo Preusse an dr Napoleon gfalle. En Integration in d Schwiz isch gschiteret, wil dä si Generalstabschef dr Marschall Louis-Alexandre Berthier zum Fürst vo Neueburg erhobe het. Im Juli 1806 het d Dagsatzig under französischem Druck d Iifuehr vo alle britische Manufakturware müesse verbiete und het sich drmit dr Kontinentalsperri agschlosse.
Vivien Wulf
D Vivien Wulf (* 14. Jänner 1994 z Charlsrue) isch e dytschi Schauspiileri.
Mediation (Geschichte)
D Schwiz währed dr Mediationszit 1803–1813
Wo Frankriich s Wallis annektiert und s Tessin 1810 bsetzt het, isch d Beziehig zwüsche dr Schwiz und Frankriich schwer belastet worde. Au isch d Schwiz ständig under Druck gstande, Soldate für e Dienst z Frankriich uszhebe. Schwizer Söldner (→Reisläufer) hai währed de Revolutionschrieg und de Napoleonische Chrieg in de Armeä vo alle bedeiligte Staate kämpft. Offizielli schwizerischi Druppe hai sit dr Militärkapitulation vom Merz 1812 nume no in französische Dienst döfe kämpfe. 12'000 Söldner hätte die ganz Zit sötte für e Dienst z Frankriich zur Verfüegig gstellt wärde. D Awärbig isch schwiirig gsi und het vo de Schwizer Behörde müesse gmacht wärde. Bsundrigs hochi Verlust hai d Schwizer Druppe in französische Dienst im Spanische Unabhängigkeitschrieg und uf em Russlandfäldzug erlitte. In dr kollektive Schwizer Erinnerig isch bsundrigs d Schlacht an der Beresina hafte bliibe, wo sich s Schwizer Kontingänt drbii uszeichnet het. Im Beresinalied wird d Ufopferig vo de Schwizer in fremde Dienst besunge. Vom Schwizer Kontingänt vo dr Grossen Armee, wo öbbe 9000 Ma stark gsi isch, si nume öbbe 700 zruggcho.
Vivien Wulf
Lääbe
D Vivien Wulf het ab em Alter vu vier Joor Ballett- un Klavierunterriicht kriegt. Wu si sechs Johr alt gsii isch, isch d Familie uf Düsseldorf zoge, speter uf Hochdahl. No dr Schuel het d Wulf vu 2015 bis 2018 an dr Düsseldorfer Akademie Mode & Design (AMD) studiert un vu 2017 bis 2019 an dr University of London.
Mediation (Geschichte)
D Schwiz währed dr Mediationszit 1803–1813
Währed der Mediation het sich mindestens in dr geistige Elite e schwizerischs Nationalbewusstsi usbildet. Die alti aristokratisch-patrizischi Elite vo de der Kantön isch mit dr neue soziale Elite us dr Politik und dr Wirtschaft verschmulze und het dere eso dr Hauptgrund gno sich im radikale politische Umfäld z bedätige. As Integrationschraft het s Nationalgfüehl dient. Höhepunkt vom nationale Läbe si d Unspunnefest in de Johr 1805 und 1808 gsi, wo s schwizerische Sälbstbild vom ene Volk vo Hirte, vom eifache Bärgläbe und vo dr Freiheit präsentiert worden isch.
Vivien Wulf
Lääbe
Anne 2008 het d Wulf s „Bravo Mission Famous“ gwunne. 2009 het si iri eerscht Hauptroll im Zwaidailer Eisfieber noch em glyychnamige Romaan vum Ken Follet an dr Syte vum Heiner Lauterbach ghaa un 2010 d Hauptroll im Kinofilm Rock it!. Im Lauf vu dr Joor het d Wulf in verschiidene dytsche Fäärnseeseerie un -film mitgspiilt. Näbehär het si im Marketing gschafft un syt Jänner 2020 schafft si as Moderatoori bim privaate Regionaalsänder Baden TV z Charlsrue.
Mediation (Geschichte)
S Ändi vo dr Mediation 1813
Noch dr Niiderlag vom Napoleon in de Befreijigschrieg 1812/13 und em Rückzug vo de französische Druppe über e Rhii het d Dagsatzig eisitig die bewaffneti Neutralidet vo dr Schwiz broklamiert. Dr Landamma Hans vo Reinhard het e sehr zögerligi Politik verfolgt und zwüschen em Napoleon und dr sächste Koalition laviert. S eidgenössische Ufgebot zur Gränzbsetzig vo 12'500 Ma isch as sehr dürftig empfunde worde, e klari Loslösig vo Frankriich het s nid ge, und d Schwizerregimänt hai witer in dr französische Armee dient.
Dr östriichisch Usseminister Metternich het ohni Erfolg brobiert mit Agänte und Bestächigsgälder d Schwiz für d Koalition z gwünne. Ehnder e Hindernis in dere Beziehig isch d Agitation vo konservative Schwizer Aristokrate im Exil gsi, wo im sogenannte Walshueter Komitee für e Bsetzig vo dr Schwiz dur die Alliierte und e vollständigi Widerherstellig vo de vorrevolutionäre Zueständ lobbyiert hai. Das het bsundrigs in de neue Kantön Widerstand verursacht, wil die d Hauptopfer vo son ere Restauration gsi were.
Am 21. Dezämber 1813 hai alliierti Druppe zwüsche Basel und Schaffhuuse d Gränze vo der Eidgenosseschaft uf em Marsch uf Frankriich überschritte, nochdäm Basel vor em östriichische General Karl Philipp zu Schwarzenberg kampflos kapituliert het. Die schwizerische Gränzdruppe hai sich zruggzoge bevor s zun ere Konfrontation cho isch. Wie vorhär die französische Druppe hai sich au die alliierte mit Requisitione und Iiquartierige uf schwizerischem Gebiet schadlos ghalte. D Awäseheit vo de alliierte Druppe und d Agitation vom östriichische Agänt hai z Bärn am 23./24. Dezämber zur Abdankig vo dr Mediationsregierig und zur Wideriisetzig vo dr vorrevolutionäre Regierig gfüehrt. Bärn het denn d Waadt und dr Aargau ufgforderet, sich sofort z underwärfe und het mit dr Awändig vo Waffegwalt droht. D Gegerevolution hät so zum ene Bürgerchrieg chönne füehre.
Am 29. Dezember hai zäh alti Kantön an ere Versammlig z Züri d Ufhebig vo dr Mediationsverfassig beschlosse. Si hai s alte Bundesverheltnis erneueret und dr sogenannt Bundesverein bildet. Wil si d Abschaffig vo de Underdaneverheltnis biibhalte hai, hai sich die neue Kantön mit dr Usnahm vo Graubünde, wo 1797 sälber sini Underdanegebiet verlore gha het, em Bundesverein agschlosse. Druf isch s im Januar zu patrizisch-aristokratische Gegerevolutione z Freiburg, Solodurn und Luzärn cho. D Schwiz isch in zwei Lager verfalle: Freiburg, Solodurn, Luzärn, Zug, die drei Waldstett und Bärn hai die völligi Widerherstellig vo dr Alten Eidgenosseschaft verlangt und hai sich zur Gegedagsatzig z Luzärn versammlet. Graubünde het brobiert sich as unabhängige Freistaat z etabliere und d Underdanegebiet im Veltlin zruggüberzcho. Z Züri het dr Bundesverein under dr Führig vom Hans vo Reinhard sich Müeh ge, d Gränze und Verheltnis vo dr Mediationszit in die neui Zit z rette.
Im Merz het s usgseh, wie wenn dr Komflikt in e Bürgerchrieg wurd übergoh: Bärn, d Waadt und dr Aargau hai Druppe mobilisiert. Die usländische Mächt hai indiräkt uf dr Site vo dr einte oder dr andere Partei am Komflikt deilgnoh. Dr Iifluss, wo dr waadtländisch Patriot Frédéric-César de la Harpe uf e russisch Zar Alexander gha het, isch entscheidend zugunste vo de neue Kantön gsi. Erst wo die Allierte mit ere militärische Intervention droht hai, het sich d Gegedagsatzig am 6. April 1814 em Bundesverein agschlosse und die sogenannti «Langi Dagsatzig» bildet. Wo dr neu Bundesvertrag am 9. Septämber 1814 agnoh und am 7. August 1815 beschwore worden isch, isch d Mediationszit definitiv z Änd gsi und d Epoche vo dr Restauration het in dr Schwiz agfange.
D Struktur vo dr Schwizerische Eidgenosseschaft in dr Mediationszit
Mit dr Mediationsakte si die 13 alte Kantön widerhärgstellt worde, wenn au nit alli in ihre alte Gränze, und sächs neui Kantön si bildet worde. Alli 19 Kantön hai individuelli Verfassige übercho, wo wie d Bundesverfassig Deil vo dr Mediationsakte gsi si. S Wallis isch zum französische Protektorat und vo dr Schwiz abdrennt worde. Vom Zentralstaat vo dr Helvetische Republik si kuum Spure bliibe; d Schwiz isch wider zum ene Staatebund worde.
D Kantön cha me noch ihre Verfassige in drei Gruppe iideile:
Uf dr Bundesebeni si drei Behörde iigrichtet worde: D Dagsatzig, dr Landamma vo dr Schwiz bzw. dr Vorort, und e Kanzler und e Staatsschriiber as Bundeskanzlei.
An dr Dagsatzig hai wie vor 1798 die Abgeordnete vo de Kantön noch Instruktione vo ihre Regierige gstimmt. S Stimmrächt vo de sächs grösste Kantön, de sog. Vorort oder Direktorialkantön, isch verdopplet worde. D Dagsatzig het nume iigschränggti Befuegnis gha. Si het über Chrieg und Friide entschiide, Verdräg mit em Usland, isch verantwortlig gsi für die inneri und üsseri Sicherheit, het e 15'000 Ma starki Bundesarmee us kantonale Kontingänt kommandiert, het im Chriegsfall e General gwehlt und in Stritfäll zwüsche de Kantön vermiddlet.
Alli Kompetänze, wo nit usdrücklig em Bund überdrait gsi si, si bi de Kantön bliibe. Deren ihri Souveränität isch in fast alle Beriich wider härgstellt worde. S Zoll- (Ussezöll, Brugge- und Wägzöll), Münz-, Post- und d Stüürhoheit und d Rächtsprächig, s Schuelwäse und die religiöse Aglägeheite si wider de einzelne Kantön ghört. Das isch e klare Rückschritt vor allem uf em wirtschaftlige Gebiet gsi, wil d Schwiz jetz kei eiheitligs Währigs- und Wirtschaftsgebiet meh bildet het. Jede Kanton het eigeni Druppe ufgstellt, won er noch eigenem Ermässe usbildet und ugsrüstet het, wo d Zahl drvo aber dur d Mediationsakte begränzt gsi isch. Im Gegesatz zu de Zueständ vor 1798 si alli Sonderbünd under de Kantön verbote gsi – so het me welle verhindere, ass sich d Schwiz wider wurd in findligi Lager spalte: Stadt- gege Land-, reformierti gege katholischi und neui gege alti Kantön.
As Name für e neu Staat het me «Schwizerischi Eidgenosseschaft» (lat. Confoederatio Helvetica) gnoh. Die Bezeichnig isch bis hüt dr offiziell Staatsname vo dr Schwiz. D Schwiz isch mit de neue Verfassig vom ene Eiheitsstaat zum Staatebund mit ere schwache zentraler Gwalt worde, was se ussepolitisch sehr vil verletzliger gmacht het. Nume wenigi Errungeschafte vo dr helvetische Revolution vo 1798 si bliibe, zum Deil nume uf em Papiir: d Abschaffig vo de Underdaneverheltnis, die persönlige Freiheitsrächt, s allgemeine schwiizerische Bürgerrächt, d Rächtsgliichheit, d Niiderlassigs-, d Verchehrs-, d Handels- und d Gwärbfreiheit.
Im Gegesatz zur Iifüehrig vo dr letzte Helvetische Verfassig vo 1802 het me bi dr Iifüehrig vo dr Mediationsverfassig uf e Volksabstimmig verzichtet. Wil d Verfassig kei Revisionsartikel enthalte het und dr Napoleon Bonaparte si persönlig garantiert het, isch d Existänz vom neue Staat sterker abgesicheret gsi as as es bi dr Helvetische Republik dr Fall gsi isch. Die französischi Garantii isch aber Hand in Hand mit ere Abhängigkeit vo Frankriich gange. En eigeständigi Ussepolitik vo dr Schwiz isch mit dr Defensivallianz und dr Militärkapitulation vo 1803 praktisch umöglig gsi.
Frankriich het die hütige Kantön Gämf (Département du Léman 1798–1814), Wallis (Département Simplon 1810–1814, ehemols d Republik Wallis 1802–1810) und Jura (Département du Mont-Terrible 1793/97–1814, ehemols die Raurakischi Republik 1792–1793) annektiert. Au dr hütig Kanton Neueburg het zu säller Zit nit zur Schwiz ghört.
S Milidärwäse vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
Im Unterschiid zur Helvetik isch d Schwiz währed dr Mediation vo Chrieg verschont bliibe. Wo dr Dritt Koalitionschrieg 1805 usbrochen isch, het d Schwiz die bewaffneti Neutralität erklärt. Frankriich und Östriich hai die zwar nit anerkennt, hai aber die eidgenössische Gränze, wo nume vom ene schwache Ufgebot bsetzt gsi si, nid in grossem Mass überschritte. Währed em östriichisch-französische Chrieg vo 1809 hai französischi Druppe d Gränze am 11. Merz bi Basel verletzt. Mitti April het d Dagsatzig 1500 Ma lo mobilisiere zum d Ostgränze abzsichere. Wo dr Hans vo Reinhard dr Napoleon am 25. April 1809 z Rägesburg droffe het, het dä ihm immerhi versproche, ass er d Neutralität vo dr Schwiz wurd respektiere. Er het aber gliichzitig erklärt, ass für ihn d Neutralität e Wort ohni Sinn sig; si wurd de Schwizer nur so lang nütze, wie är s well. Am 24. Novämber het d Division Lagrange d Gränze bi Schaffhuuse, Rhiifälde und Basel verletzt, au wenn dr Chrieg scho sit em 14. Oktober z Änd gsi isch, wie zum Zeige wie schwach d Schwiz isch.
Am 31. Oktober 1810 hai italiänischi Truppe s Tessin bsetzt. Dr Napoleon het dä Schritt befohle, zum agäblig gegen e Schmuggel und Schliichhandel vorzgoh. S Tessin isch drotz Protest vo dr Eidgenosseschaft mit dr Usnahm vom Misox bis zum 7. Novämber 1813 bsetzt bliibe. D Beziehige zwüsche dr Schwiz und Frankriich si wäge dr Tessinfroog und dr Kontinentalsperri belastet gsi, und dr Napoleon het meh as eimol dr Schwiz adroht, er wurd se annektiere.
Regula Heller
D Regula Heller (* 12. Oktober 1928; † 25. Jänner 2014 z Mänidorf) isch e Chauffrau z Mänidorf gsi. Si hät z Mänidorf meder 57 Jaar es Hushaltwaaregschäft gfüert und als Dorforiginal gulte.
Biografie
Wärend 57 Jaar hät d Fra Heller a de Chugelgass en Lade für ales gfüert. Aagschribe isch er gsi mit Hushaltware, Iseware, Läderware, Spiilzüg. Zwäi Hüüser wiiter isch es zwäits Gschäft vonere gsi, e Papeterie. Und won de Dosebach zuegange isch, häd si ano das Lokal überna und deet Lampe, Gufere, Räiseartikel und Elektrogrät aapote. Ussert Zässe häts bi de Fra Heller warschindli ales gee. D Chunde händ gsäid, was si bruuchet und für was. Dän isch si hine verschwunde und nach me Ziitli wider fürecho, mäischtens häts si gnau das gha, won de Chund hät wele. Und susch öppis anders, won aber au passet hät. Es isch gmunklet worde, das ires Lager hine no d Stägen uf bis id Wonig ufe gieng. Und wils bi de Fra Heller ales gee häd, häd si au Wärchzüg, Schruube, Dachpappe und Sanitärartikel gha. Denäped sind im Gstell Handtäsche, Erschtauguschtraggete, Batterie, Lampebire oder schiggs Glas vo Härgiswil gstande. Ame Samschtigmorge isch si nöd abecho zum de Lade ufzpschlüüse. Di Aagschtellt hät em Paul Marthaler aaglüted, won si i de Wonig gfunde hät. Si isch i de Nacht gschtorbe. Am Tag vorane hät si no verchauft und am Abig zäme mit em Paul im Schiff Znacht gässe gha.
Mediation (Geschichte)
S Milidärwäse vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
S grösst Ufgebot vo dr Eidgenosseschaft währed dr Mediationszit isch cho, wo die Alliierte amarschiert si. Noch dr Proklamation vo dr bewaffnete Neutralität am 18. Novämber 1813 si acht Dag spöter 15–20'000 Ma under em General vo Wattewyl an d Gränze gschiggt worde.Die alliierte Druppe hai d Gränze zwar mehrmols verletzt, es isch aber nit zu Kämpf cho. Am 21. Dezämber si öbbe 130'000 Ma vo de Alliierte bi Basel und Rhiifälde über e Rhii in Richdig Frankriich zoge, ohne dass dr Wattewyl brobiert het das z verhindere.
S Söldnerwäse het au währed dr Mediationszit floriert. Am 27. Septämber 1803 het dr Napoleon Bonaparte as Konsul vo dr französische Republik e Milidärbündnis mit dr Schwiz für 25 Johr abgschlosse. Drzue isch e Defensivallianz für 50 Johr cho. S Milidärbündnis het Frankriich ermächdigt, in Friidenszite 16'000 Ma und in Chriegszite 25'000 Ma aazwärbe. Usserdäm het d Schwiz Milidärkapitulatione nume no mit Staate us em französische Bündnissystem döfe abschliesse. S Bündnis isch in sine Konditione bedütend schlächter gsi as d Milidärallianze, wo d Schwizer mit de französische König abgschlosse hai. Bsundrigs het d Schwiz kei verbilligts französischs Salz meh döfe importiere, sondern het sogar 200'000 Zäntner überdüürts Salz müesse abneh.
D Wirtschaft vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
Die wirtschaftspolitische Usenandersetzige zwüsche dr Schwiz und Frankriich währed dr Mediationsziit hai immer die gliiche Theme bedroffe: d Zollpolitik, dr Schmuggel und d Iihaltig vo dr Kontinentalsperri. (→ Neueburger Affäre). D Schwiz isch ständig under französischem Druck gstande, gege dr lukrativ Schmuggel vo britische Handelsgüeter vorzgoh. 1810 het d Dagsatzig uf e Befähl vo Frankriich sämtligi britische Ware müesse konfisziere und alli Kolonialware mit eme hoche Zoll belege.
Langensulzbach
Làngesulzbàch (frz. Langensoultzbach, dt. Langensulzbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Làngesulzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1346.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Làngesulzbàch ìsch. Làngesulzbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Làngesulzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Christoph Ahlhaus
Läbe
Dr Christoph Ahlhaus isch z Heidelberg ufgwagse. Vu 1988 bis 1990 het er e Uusbildig zum Bankchaufmann absolviert, derno het er ab 1990 Jura studiert an dr Universitete Heidelberg, Berlin un München. 1998 het er e drejmonetig Ergänzigsstudium im Ramme vum Rächtsreferändariat an dr Dytsche Hochschuel fir Verwaltigswisseschafte z Speyer gmacht. 1999 het er d Zuelassig as Rächtsaawalt iberchuu.
Dr Ahlhaus isch noch em Abschluss vu syym Studium Konkneipant vu dr schlagende Verbindig „Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg“ im Dachverband Coburger Convent gsi.
Syt Mai 2006 isch er ghyrote mit dr Simone Ahlhaus, geboreni Götz dr Leiteri fir Lizänzmarketing bim Immobilieunternämme Dahler & Company GmbH.
Bolitik in dr CDU
Dr Christoph Ahlhaus isch syter anne 1985 Mitglid in dr CDU. Bis 2001 isch er z Heidelberg Vorsitzende viu dr CDU im Stadtbezirksverband Altstadt/Schlierbach gsi un stellverdrättende Vorsitzende vum Chreisverbands Heidelberg. Vu 2001 bis 2006 isch er Landesgschäftsfierer vu dr CDU Hamburg gsi. Vu März 2004 bis März 2006 isch er Mitglid vu dr Hamburgische Burgerschaft gsi, as Burgerschaftsmitglid isch er Mitglid gsi vum Inne- un vum Rächtsuusschuss.
Mitglid vum Hamburger Senat
Im April 2006 het e dr Burgermeischter Ole von Beust zum Staatsrot vu dr Beherde fir Inneres beruefe. Dr Ahlhaus het am 7. Mai 2008 dr Udo Nagel abglest un isch Innesenator vu dr Frejen un Hansestadt Hamburg wore.
Kritisch sin di vum Staat zahlte Sicherigsmaßnamme fir syy Huus (Cheschte: rund 1 Mio Euro) un fir syyni Heidelberger Wohnig (rund 200.000 Euro) gsähne wore. In dr "Dienschtwagenaffäre" het er fir e brivati PKW-Nutzig mieße Noozahlige leischte.
Erschte Burgermeischter vu dr Frejen un Hansestadt Hamburg
Am 18. Juli 2010 het dr von Beust bekannt gee, ass er syy Amt as Erschte Burgermeischter vu dr Stadt Hamburg zum 25. Augschte 2010 abgit, go sich meh um syy Brivatläbe z sorge. Syyre Empfählig, dr Christoph Ahlhaus as syy Noofolger z nominiere, isch dr Hamburger CDU-Landesvorstand eistimmig noochuu. D Wahl vum Erschte Burgermeischter dur di schwarz-grien Senatsmehrheit isch fir di erscht Sitzig vu dr Burgerschaft no dr barlemäntarische Summerpaus am 25. Augschte 2010 feschtgsetzt wore. Dr Koalitionspartner GAL het zerscht skeptisch reagiert uf d Nominierig vum Christoph Ahlhaus. Si het dr Bolitiker, wu as konservative Hardliner bekannt isch, ufgforderet, di liberal Linie vum von Beust wyter z goh un sich an dr Koalitionsvertrag z halte. Dr Ahlhaus het sich derno eidytig hinter die Veryybarige gstellt, wu anne 2008 zwische dr CDU un dr GAL uusghandlet wore sin un het sich au bereit erklärt, ass er sich im Augschte 2010 dr griene Basis stellt. Noch em Dräffe mit dr GAL-Basis am 18. Augschte sin dr Ahlhaus un au Verdrätter vu dr GAL zfride gsi un hän gsait, di schwarz-grien Koalition cha furtgsetzt wäre. Dergege hän e baar GAL-Mitglider dr Ahlhaus fir nit wehlbar erklärt, wel er z wyt rächts diej stoh. Uf eme Barteidag het d GAL noch ere lange Debatte mit ere dytlige Mehrheit d Furtsetzig vu dr Koalition unter em Ahlhaus bschlosse. Di GRÜNE JUGEND Hamburg het dr Uusstiig gforderet.
Im Vorfäld vu dr blante Wahl vum Ahlhaus isch syy Mitglidschaft in dr „Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg“ effetli bekannt wore. Des het bi dr GAL Erger uusglest, un wichtigi Verdrätter vu dr Bartei hän ihri Unterstitzig bi dr Wahl zum Erschte Burgermeischter in Frog gstellt. Si hän dr Ahlhaus ufgforderet, syyni Beziehige zue dr Turnerschaft ufzkläre, un hän kritisiert, in Verbindige vum Coburger Convent diej s us ihre Sicht nationalistischi un frauefyndligi Tendänze gee. Au s Aktionsbündnis gegen den Coburger Convent het derzue ne Pressemitdeilig uusegee. . Dr Ahlhaus het derno erklärt, är heb scho syt Johre kei Kontakt me zue dr Heidelberger Turnerschaft. Är heb dr Vorsitzende vu dr Verbindig bätte, ihn nimi lenger as Mitglid z fiere.
Bi dr Wahl vum Erschte Burgermeischter am 25. Augschte 2010 het dr Christoph Ahlhaus im erschte Wahlgang 70 Stimme iberchuu, zwoo meh wie Koalition Abgordneti het.
Bruch vu dr schwarz-griene Koalition un Nejwahl vu dr Birgerschaft
Am 28. Novämber 2010 hän d GAL-Burgerschaftsfraktion, d GAL-Senatore un au dr Landesvorstand vu dr GAL s Änd vu dr Koalition bschlosse, dr Ahlhaus het dodruf am 29. Novämber 2010 d GAL-Senatore un Staatsret entloo. Dodermit het dr Ahlhaus bis zue dr blante Nejwahl vu dr Burgerschaft am 20. Februar 2011 e CDU-Minderheitsregierig gfiert. Uf eme chleine Barteidag am 7. Dezämber 2010 isch er eistimmig zum Spitzekandidat vu dr CDU fir d Wahl gchirt wore.
Bi dr Neiwahl vu dr Burgerschaft am 20. Februar 2011 het d CDU ihri Stellig as sterkschti Chraft im Barlemänt verlore un isch nume uf 21,9 Prozent vu dr Stimme chuu - des entspricht eme Verluscht vu 20,7 Brozäntpinkt. D SPD unter em Olaf Scholz het dergege mit 48,4 Brozänt vu dr Stimme di absolut Mehrhait vu dr Mandat gschafft. Mit dr Wahl vum Scholz zum neie Erschte Burgermaischte vu Hamburg am 7. März 2011 isch no nume guet sechs Monet d Amtszyt vum Christoph Ahlhaus z Änd gange.
Zum 10. Novämber 2014 het dr Ahlhaus si Burgerschaftsmandat niderglait.
Avegno-Gordevio
Avegno-Gordevio (lombardisch Avegn Gordev) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Maggia im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Avegno-Gordevio bstoht us dr Ortsdail Avegno un Gordevio un lyt im unteren Maggiadal. Zue Gordevio ghere di bede Wyler Villa un Brièè.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Avegno-Gordevio isch dr Ivo Lanzi.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Avegno-Gordevio ghert zum Ticinese.
D’Goda
D’Goda ìsch a elsassischer Schpìelfilm, wo ànna 1973 vum Louis Schittly un em Daniel Schlosser dräijt worra-n-ìsch. Dr Film ìsch vollschtandig uff Elsässerdiitsch.
Dräijt worra-n-ìsch dr Film ìm owerelsassischa Sundgàui, ohna offiziälla-n-Ärlàuibniss. Noh-n-em Dräij ìsch dr Film numma vun a pààr toisiga Litt ìn da Sundgàuijer Knaippa-n-ààglüagt worra. Ìn da Joohra 2010 ìsch dr Film räschtoriart worra, un wìrd jetz àls a wìchtig Wark vum frànzeescha Filmäärwa-n-ààglüagt.
Epsach
Epse (amtlech Epsach) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Dorer
D Dorer, au Dorier sind en altgriechische Volchstamm gsii. Si hend de westlich Tail vo Mittelgriecheland um de Korinthischi Golf biwontt und d Peloponnes mit Uusnaam vo Arkadie. Vo de Insle hend Kreta, di süüdliche Kyklade mit Melos und Thera und de Dodekanes zom dorische Sidligsruum ghört.
Epsach
Geografi
Epse ligt im Bärner Seeland. D Gmeindsflächi bsteit us 78 % langwirtschaftlecher Flächi, 14,4 % Waud, 6,7 % Sidligsflächi u 0,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Mörge, Hermerige, Büeu, Wauperswiu u Töiffele.
Dorer
As Ursprungland vo de Dorier gelt d Landschaft Doris im obere Taal vom Fluss Kephisos, nördlich vom Berg Parnassos aaggee. I de griechsiche Saag werd d Iiwanderig vo de Dorer uf d Peloponnes mit der "Zruggcheer vo de Heraklide" gliichgsetzt, wo noch de antike Gschichtsrechnig ane 1100 v. Chr. stattgfunde ha söll. Si sind demno bi Patras öber d Meerengi und hend z erscht Messenie, Lakonie mit Sparta und d Argolis eroberet und under isch uuftailt. Die Saag het e historische Chern und o de Zittruum stimmt mit de Resultaat vo de moderne Forschig öberii. D Dorer sind denno nochem Undergang vo de Mykenische Kultur im End vo de Bronzezitt nodisnoo i d Peloponnes iigwanderet und hend di altiihaimisch Bivölkerig underworfe und underjocht. De Prozess het aber recht lang duuret. Öber die südliche Insle vo de Ägäis sind si bis a d Chüste vo Chliiasie voorgstoosse.
Epsach
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,4 % gläge.
Dorer
D Dorer chönnt ahand vo de Sprooch, vo de Phyle, vo religiööse Kult und ahand vom Kalender guet as e verwandti Gruppe erfasst were. De Gott Apollon werd i de Forschig as en uursprüngli doorische oder zumnidest typisch doorische Gott aaglueget und sis Orakelhailigtum vo Delphi isch m Piet vo de dorische Phoker glege.
Epsach
Religion
89,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Dorer
De doorischi Tielekt bildet ann vo de grosse altgriechische Tielektgruppe und cha i chlinneri Gruppe uuftailt were. Die Tielekt sind nööch mitem Nordwestgriechische verwandt. D "Doris seuerior" umfasst Lakonie mit Messenie und Kreta, s Inseldorische isch uf Melos, Thera, Anaphe, Rhodos, Kos und i de Chliiasiatische Städt Knidos und Halikarnassos gredt wore. D "Doris mitior" umfasst Mittelgriecheland mit Phokis, Lokris, Ätolie, die Ionische Insle und s Taal vom Sprecheios. D Tielekt vo Elis und i de Argolis neme e Sunderstelig ii. Im Verlauf vo de Antiki isch s Dorische vo de attische Koine zruggdrängt wore, hett aber bis hütt no öberlebt und zwoor im Tsakonische.
Epsach
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,9 %, CVP 2,8 %, EVP 2,0 %, FDP 2,8 %. GLP 4,1 %, GP 6,8 %, SP 16,1 %, SVP 45,0 %, Suschtigi 6,5 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,4 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 322 Ywohner 96,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,2 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Epse ghört zum Hochalemannisch.
Liberia
D Republik Liberia (dt.: [], mänggisch au Liberie; engl.: []) isch ä Schdaat in Weschdafrika und gränzt an d Elfebeichüschde, Guinea, Sierra Leone und an dr Atlantik. Liberia isch zerscht ä Projäkt gsi, für zum ehemoligi afroamerikanischei Sklave us de Vereinigte Schdaate aazsiidle und ein vo de erschde unabhängige Schdaate uf em afrikanische Kontinänt. Komflikt zwüsche de ehemolige afroamerikanische Sklave und de iiheimische Ethnie beiflusse s Land bis hüte. Noch meh as zäh Johr Bürgerchrieg isch dr Grundschdei für ä demokratische Neuanfang z Liberia gmacht worde mit der demokratische Wahl von erä neue Schdaatspräsidentin im November 2005 (Schdichwahl).
Geografy
Liberia lyt im Sidweschte vu Westafrika an dr Atlantikkischte. D Nochbarländer vu Liberia sin Sierra Leone, Guinea un d Elfebaikischte.
S Staatsgebiet umfasst. S verdailt sich uf Landflechi un  Hohaitsgwässer.
D Staatsgränze het e Gsamtlengi vu, dodervu d Gränze zue Guinea , zue dr Elfenbaikischte un zue Sierra Leone. S Land het e Uusdehnig vu in Nordwescht–Sidoscht–Richtig un  in Sidwescht–Nordoscht–Richtig.
Naturryym
S Staatsbiet vu Liberia bstoht zum greschte Dail us Bärgland un goht bis uf e Hechi uffe zwische 300 bis Meter iber Meeresspiegel. An di 10 bis brait, sumpfig Kischtenebeni schließt si bis zue  hochi Platoolandschaft aa. S Biet, wu vu Rägewälder iberzogen isch, isch dur Erosion in e Huffe Chäpf un Däler ufglest. Im Norde het s Gebirg. S Land ghert zue dr tropische Rägewaldzone, wu rund 60 Brozänt vum hitige Staatsbiet uusmache. Di land- und forschtwirtschaftli Nutzig het zue vyl chlaidailige Rytiflechine gfiert, wichtig fir d Volkswirtschaft sin nyyn Gummibaumplantasche.
Gebirg
Di hegscht Hebig isch dr Mount Wuteve im Norde vum Land, wu zum Gebirgszug vu dr Wologizi Mountains im Nordweschte ghert. D Nimba Mountains im Norde ligen im glychnamige County, dert het s Yysenerzvorchuu, wu aber dur dr Burgerchrieg nimi abböue wäre. Im mittlere Nordweschte lige d Mano-Hills, im Zäntrum goht s Bong Range bis an d Vorstedt vu dr Hauptstadt Monrovia, s Putu Range im Oschte goht bis uf an d Kischtestadt Greenville ane.
Gwässer
Uf d Kischte vu Liberias zues stremt s ganz Johr dr Guineastrom, e warmi Meeresstremig vum Altantische Ozean. Är isch verantwortli fir d Sedimäntablagerigen an dr Kischte un e Klimafaktor.
S Gwässernetz bstoht us zahllose Bäch un eppe zeh greßeri Fliss, wu zamischt in ere sidweschtlige Richtig zue dr Kischte fließe. Di wichtigschte Fliss sin (vu Nord no Sid): Mano River, Lofa River, Saint Paul River, Saint John River, Timbo River, Cestos River, Sehnkwehn River un dr Cavalla River. Dr grescht See isch dr Piso-See (rund ) bi Robertsport. An dr Kischte lang het s e Huffe chlaini Lagunen un Mangrovesimpf. Dr Mount-Coffee-Staudamm am Unterlauf vum St. Paul River un s Firestone-Wasserchraftwärch am Farmington River sin di bishär ainzige Staudämm vum Land.
Klima un Niderschlag
In dr Hauptsach het s e fycht, tropisch-haiß Klima mit ere Johresmitteltämperatur vu. Iber elf Monet vum Johr sin d Bedingige humid, so dass s Land zue dr Immerfychte Trope zellt.
Tämperature
An dr Kischte wäre bis , im Landesinnere  bis  gmässe. D Durschnittstämperature lige bi 26 °C im Jänner un 24 °C im Juli.
Niderschleg
In dr Rägezyt het s starki Niderschleg in allne Landesdail. Um des Zyt bricht der Stroßeverchehr im Hinterland vylmol fir Wuche zämme. In dr Hauptstadt Monrovia lige di jehrlige Niderschleg bi, z Robertsport (Nordweschtkischte) bi un im druckenere Sidoschte bi Harper bi nume.
Im Johresdurschnitt nämme d Niderschleg zum Landesinnere zues stark ab, in dr Mittelgebirg im Norde styge si dergeg wider aa. Bsundersch im Landesinnere chunnt s in dr Druckezyt vu Oktober bis Merz zum staubig-haiße Harmattan-Wind, eme Passatwind us Nordoscht, us dr sidlige Sahara, wu d Tämperature uffe drybt.
Natur
Liberia isch e seli arterych Biet. No dr Naturschutzbeherden sin im Land bishär Pflanzenarte,  Suugerarten un  Vogelarte bekannt.
Flora
Typisch fir d Vegetation vu Liberia isch dr immergrien Rägewald. Im usserschte Norde vum Land git s au Zone mit Fychtsavanne, an dr Kischte het s zum Dail Mangrovesimpf. Vor allem Teak- un Mahagoni-Helzer sin bsundersch wärtvolli Baumarte. Nume an Stelle, wu s weniger wie Niderschlag im Johr het, gheie d Wälder zum Dail s Laub ab.
Fauna
Leoparde, Waldelifante un Flusspfärd sin di bekannteschte Großsuuger z Liberia, wu au bis in di jingscht Vergangehait as Jagdwild aagsääne wore sin. Im Sapo-Nationalpark im Oschte vum Land läbt aini vu dr wältwyt letschte Populatione vum Zwärgflusspfärd.
Naturschutzbiet
Zurzyt git s die Nationalpark un Naturschutzbiet z Liberia:
Ethnie
Dr Artikel 27 vu dr liberianische Verfassig lait fescht, ass nume „Neger un Lyt, wu vu Neger abstamme“ („persons who are Negroes or of Negro descent“) chenne Staatsburger syy. S git e Bevelkerigsschicht, wu vu Afroamerikaner abstamme un „Kreole“ oder „Amerikoliberianer“ gnännt wäre, si mache 2–5 Brozänt vu dr Bevelkerig uus un sin zum greschte Dail Chrischte. As Minderhait läbe no rund Libanese z Liberia.
Di indigene Ethnie vu Liberia leen si unterdaile in zwoo unterschidligi Kultur- un Sprochgruppe. De aine ghere zue dr Mandevelker: D Kpelle, wu in dr Mitti vum Land draditionäll as Hackbuure läbe. Im Norde läbe Gio (oder Dan) un d Mano. Anderi wichtigi Mandevelker sin d Loma un d Vai.
Di zwoot Gruppe bilde d Velker, wu Kwa-Sproche schwätze: Di grescht Volksgruppe dodervu sin d Bassa um Buchanan, wu vylmol im Bärgböu oder im Huusdienscht schaffe. An dr Kischte eschtli vu Greenville spile d Kru e wichtigi Roll in seemännische un tächnische Beruef: iber 400 Johr lang sin si as Seelyt uf dr Weschtafrikaruute gschetzt gsi. Anderi Kwa-Velker sin d Grebo un d Krahn. Derzue git s no d Volksgruppe vu dr Gola, d Kissi, d Mandingo (Malinke) un d Belle.
Noch em Zensus vu 2008 hän si di insgsamt 3.476.608 Yywohner uf die Volksgruppe verdailt:
Sproche
Noch em Ethnologue wäre z Liberia die Niger-Kongo-Sproche gschwätzt (mit Sprächerzahl anne 2006, dailwys stamme d Sprächerzahle au us friejere Johr): Derzue git s s N’ko, e Mischsproch us dr Mande-Sproche Bamanankan, Maninkakan, Jula un Mandinka, wu as Zwootsproch brucht wird.
As de facto Amtssproch brucht Liberia s Änglisch. Rund 2,5 % nänne s Liberianisch Änglisch, e änglisch-basierti Pidgin-Sproch, as Muetersproch, in dr Hauptsach d Noofahre vu dr befreite Sklave, wu us dr USA uf Afrika zrugggsidlet wore sin.
Religione
Rund 85,6 Brozänt vu dr Bevelkerig, in dr Hauptsach in dr Kischteregion, sin Chrischte, 12,2 Brozänt sin Muslim un nume no 0,6 Brozänt bekänne si zue draditionälle Naturreligione. 1,4 % gälten as konfessionslos.
Wichtigi chrischtilig Chilche sin di Remisch-katholisch Chilche (mit Glaibige), di Verainigt Methodistisch Chilche vu Liberia, di Lutherisch Chilche vu Liberia , di Broteschtantisch Eposkipalchiche vu Liberia (Dail vu dr Province of West Africa vu dr Anglican Communion,  Glaibigi), d Bfingschtchilche Assemblies of God , d Providence Baptist Church in Liberia  un d Zyge vu Jehova.
Di rund glaibige Muslim wäre vum National Muslim Council of Liberia verdrätte.
Verwaltigsgliderig
Dr Staat Liberia isch in fufzeh Regione (Countys) glideret, wu vun eme County Superintendent bzw. eme District Commissioner verwaltet wäre.
Bernhard Jäggi
Dr Bernhard Jäggi (* 17. August 1869 z Mümliswil, † 13. April 1944 z Muttez) isch e Schwiizer Politiker und Gnosseschafter gsi.
Läbe
Dr Bernhard Jäggi isch am 17. August 1869 z Mümliswil uf d Wält cho und isch dört au ufgwachse. Er isch Bankagstellte worde und Mitgliid vo dr SP. Sit de 1890er Johr het er sich für gnosseschaftligi Gedanke iigsetzt. Sit 1900 isch er dr Revisor vom Verband vo de schwizerische Konsumverein z Basel gsi, sit 1909 Präsident vo der Verwaltigskommission und het füehrendi Böste in mehrere Undernähme gha, wo mit der Gnosseschaftsbewegig verbunde gsi si. Vo 1902 bis 1916 isch er Grossroot für d SP z Basel gsi, 1910 Bresidänt, 1911 bis 1916 Nationalroot. Ändi 1916 isch er vo siine Böste zruggdräte und het d SP verlo, wil dere ihre Kurs z radikal gsi isch für en. 1919 het er agfange, d Idee vom ene Freidorf, won er scho lang dra dänggt het, z verwirklige, und es isch vo 1919 bis 1921 zwüsche dr Stadt Basel und dr Baselbieter Gmeind Muttez baut worde. Wo s fertig gsi isch, isch er in eini vo de Wohnige im Freidorf iizoge. Dr Jäggi het 1923 au s gnossenschaftlige Seminar im Freidorf gstiftet und 1937 s gnosseschaftlige Chinderheim z Mümliswil. 1929 het er dr Ehredoktertitel vo dr Universidät Basel übercho.
Am 13. April 1944 isch er z Muttez gstorbe.
D „Siidligsgnosseschaft Freidorf“ existiert au hüte no in dere Form.
Nowiis
- Übersetzig vom e Deil vom Ardikel de:Freidorf BL uf dr dütsche Wikipedia.
Rappenkrieg
As Rappechrieg bezeichnet me zwei bewaffneti Ufständ in der Nordwestschwiiz.
Gutenzell-Hürbel
Guadazäll-Hirbl (dt. Gutenzell-Hürbel) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 40,1 % Landwirtschaftsfleche, 52,6 % Wald, 6,2 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.
Gmoendsgliderong
Zue Guadazäll-Hirbl gheret d Ortsdoel Gutenzell ond Hürbel.
Gschicht
Guadazäll ischt anne 1237 als Reichsabtei Damestift grindet worde.
Verwaltong
Guadazäll-Hirbl hot mit dr Stadt Oksahausa ond dr Gmoene Ärlamoos ond Schdõẽhausa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
D Schuldese ischt d Monika Wieland.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Guadazäll-Hirbl ghert zom Mittelschwäbisch.
Larré (Morbihan)
Larré (Gallo Laré, bretonisch Lare) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Larré lyt am Arz, 20 km vu Vannes un 64 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 22 m un 131 m iber Normalnull.
Gschicht
Larré isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Lare (1387: Larre).
Verwaltig
vu Larré isch. Larré ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Larré ghert zum Gallo. Anne 1806 het d Gmai noch em Charles Coquebert de Montbret no zum bretonische Sprochbiet ghert.
Kaiserreich Nikaia
S Kaiserriich Nikaia isch s grösste vo de drei byzantinische Exilriich gsi, wo noch dr Erooberig vo Konstantinopel im Joor 1204 und dr Gründig vom Latiinische Kaiserriich im Vierte Chrüzzuug iigrichdet worden isch. Es het bis zur Widererooberig vo Konstantinopel existiert, wo d Hauptstadt vo Nikaia 1261 wider uf Konstantinopel verläit worden isch.
Gründig
Im Joor 1204 isch dr byzantinisch Kaiser Alexios V. us Konstantinopel gflüchdet, wo d Chrüzridder in d Stadt iidrunge si. Dr Schwiigersoon vom Alexios III., dr Theodor I., isch zum Kaiser kröönt worde, isch aber uf Nikaia z Bitünie gflüchdet, won er gmerkt het, ass d Laag in Konstantinopel ussichtslos gsi isch.
S Latiinische Kaiserriich, wo d Chrüzridder denn gründet häi, het die ehemolige Gebiet vom Bzzantinische Riich kuum kontrolliert, und an e Hufe Ort überhaupt nid. Dorum häi sich schnäll byzantinischi Noochfolgerstaate bildet: s Despotat Epirus, s Kaiserreich Trapezunt und Nikaia. Nikaia isch am nöggste zu Konstantinopel gsi und het dorum die besti Chanse gha, s Byzantinische Riich wider häärzstelle. Dr Theodor I. Laskaris het zerst emol Schlabbe müesse iistecke, so 1204 bi Poimanenon und Prusa (hüte Bursa). Er het sich aber doch in groosse Däil vo Nordwestanatolie chönne festsetze, won em d Kämpf zwüschen em latiinische Kaiserriich und Bulgarie drbii ghulfe häi. 1206 het sich dr Theodor I. zum Kaiser vo Nikaia lo chrööne. Er het denn 1211 d Seldschuke bi Antiochia in Pisidie gschlaage, wo die dr Alexios III. as Usreed brucht häi, zum sich gege Weste uszbräite. Er het au im Kaiser vo Trapezunt d Schwarzmeerküste vo Bitünie wäggnoo.
Es si e Hufe Bündniss und Friidensverdrääg zwüsche Bulgarie, Nikaia, de Seldschuke und de Latiiner in de Joor druf gschlosse und broche worde. Dr Theodor I. het z Nikaia e nöije Patriarch vo Konstantinopel iigsetzt und eso si Aaspruch uf s Diadem vom Konstantin em Groosse versterkt. 1219 het er e Dochder vo dr latiinische Kaisere Jolante vo Flandere ghürootet. Won er 1222 gstorbe isch, het si Schwiigersoon und Noochfolger Johannes III. e chliine, aber lääbensfähige Staat gerbt.
Expansioon
1224 het dr Despot vo Epiros s Köönigriich Thessalomiki erooberet und isch noch dr Schlacht vo Klokotniza 1230 under die bulgarische Oberhohäit choo. Wil Trapezunt z wägg und z schwach gsi isch, isch Nikaia dr äinzig byzantinisch Noochfolgerstaat gsi, wo mä het müesse ärnstnee. Dr Johannes III. het dorum si Herrschaftsberiich in dr Egeeis und uf Thrakie usdeent. 1235 het er sich mit em bulgarische Zar Iwan Asen II. verbündet. 1242 si d Mongole in Chläiasie iigfalle und noch dr Schlacht vom Köse Dağ het ene dr Sultan vo de Seldschuke Kai Chosrau II. müesse Dribut zaale. Dr Johannes III. het Angst gha, ass d Mongole iin au wurde aagrife, was aber nid bassiert isch. Im Geegedäil isch mit em mongolische Siig s Ändi vo dr seldschukische Bedrohig cho. Noch 1261 isch wäge däm d Ostgränze vernoochlässigt worde, was denn fatali Folge für Byzanz gha het. 1245 het sich dr Johannes III. mit em Heilige Römische Riich verbündet, won er d Konstanze Anna, e Dochder vom Friedrich II. ghürootet het. Bis 1248 het er au d Bulgare besigt und Thessaloniki iignoo. Bis zu sim Dood 1254 häi eso die wääsentlige Vorussetzige existiert, für zum Konstantinopel zruggzeroobere.
Si Soon Theodor II. het bulgarischi Aagriff z Thrakie abgweert und dr Despot vo Epiros zwunge, im Kastoria und Dyrrhachion abzdräte. Usserdäm het er 1258 Laodikeia in Chläiasie erooberet. Churz bevor er in däm Joor gstorbe isch, het sich Epiros aber mit em Manfred vo Sizilie verbündet. Dr minderjöörigi Soon vom Theodor, dr Johannes IV. Laskaris, het däm si Noochfolg aadräte. Si Vormund isch dr Michael VIII. Palaiologos, wo 1259 zum Mitkaiser kröönt worden isch. Dr Michael VIII. het 1259 dr Manfred vo Sizilie und dr Despot vo Epiros in dr Schlacht vo Pelagonie gschlaage.