cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wels (Fisch)
Uussie
De Weller isch e lange braite Fisch wo 100 bis 200 cm lang werd und uusgwachse öppe 50 Kilo wögt. Riise wered sogär föf Meter lang und wöget denn 300 Kilo. Er het e graubruu gfleckte Körper. Am Oberchifel het er zwee langi Bartle, am Underchifel vier chorzi. Sini Auge sind recht chlii. Er het kai Schuppe und füelt sich schliimig aa.
Verbraitig
De Weller chunnt i Mitteleuropa, Osteuropa, ufem östliche Balkan und i de nördliche Törkai vor. Er chunnt au a de Chüste im Brackwasser vom Schwarze Meer und vom Chaspische Meer vor. Er mag warmi pflanzeriichi Standgwässer oder groossi Flüüssgwässer mitere schwache Ströömig, wone schlammige Undergrund hend.
Saint-Jure
Saint-Jure (ditsch 1915–18 un 1940–44 Sankt Jürgen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Wels (Fisch)
Lebeswiis
De Weller isch e nachtaktive Roiber wo am Tag i sim Versteck hocket. Er isch e Ainzelgänger und jede Weller het vermuetli sis aignig Jagdrevier. Er fresst nöd nu Fisch, wie Ööl, Schleie, Schwööl oder Charpfe sondern mag au Chrepsli, Frösche, Würmer, chliini Wasservögel und mengisch schnappt er sich au e Muus. Uf de Jagd verloot er sch mee uf de Gruchs- und Tastsii und voralem uf Schallwele, woner mit sinere Schwimmbloose woornee cha.
Saint-Jure
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Wels (Fisch)
Lebeswiis
D Laichzitt goot vom Mai bis in Juli. Wenn d Wassertemperatur öber 20 Grad stiigt, lait s Wiibli öber e Millioon Aier in e Flachi Muelte, wo s Mandli e halbe Meeter underem Wasserspiegel ggrabe het und mit Wasserpflanze uusbaut. De Laich werd vom Mandli biwacht und d Laarfe schlüüffed scho noch zwee oder drai Taag. Si verträäged kai Liecht und sterbet im direkte Suneliecht. Mandli wered zwösched 2 und 5i und d Wiibli zwösched 3 und 6i gschlechtsriiff, wenn si öppe 60 cm lang sind. Weller chönd 80 Joor alt were.
Saint-Jure
Geogràfi
Saint-Jure lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 207 un 261 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere àui no d Willer Alémont (Patois Aleumont) un Ressaincourt.
Gschìcht
Saint-Jure ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1310 àls Saint Jeure. Alémont un Ressaincourt sìn ìm Johr 1813 ingmeindet worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Saint-Jure ìsch. Saint-Jure ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Saint-Jure ghert zem Lorrain.
Bundespräsident (Deutschland)
Dr Bundesbresidänt isch s Staatsoberhaupt vu dr Bundesrepublik Dytschland.
Amt un Ufgabe
Sy Roll im bolitische Sischtem vum Staat lyt zmaischt äänen an dr Dagesbolitik. Au wänn s kai verfassigsräöchtligi Vorschrift git, wu em Bundesbresidänt dagesbolitischi Stelligname verbietet, haltet si s Staatsoberhaupt mit sonige dradizionäll zrugg. D Regierigsarbet wird z Dytschland vu dr Bundeschanzleri bzw. em Bundeschanzler un em Bundeskabinett glaischtet. Ainewäg ghere zum Amt vum Bundesbresidänt s Rächt un d Bflicht zum bolitische Handlen un isch nit uf rain rebresäntativi Ufgabe bschränkt. D Funktione vum Amt sind dur s Grundgsetz (Art. 54–61) definiert. Wie dr Bundesbresidänt die Ufgabe uusfiert, entschaidet är grundsätzli autonom, är het do ne wyte Gstaltigsspiilruum.
Näbe dr velkerrächtlige Verdrättig vum Bund und e Huffe formal un protokollarisch wichtigen Ufgabe, het dr Bundesbresidänt wichtigi Reservevollmachte, wun eme vor allem in Krisezyte staatsbolitischi Ufgabe mit ere große Dragwyte zuewyse. Unter anderem het dr Bundesbresidänt wichtigi Kompetänze im Rame vum Gsetzgebigsnotstand, bi dr Wahl vum Bundeschanzler, bi dr Entschaidigsgwalt iber d Uflesig vum Dytsche Bundesdag im Fall vun ere vum Bundeschanzler verlorene Verdröuesfrog, bi dr Wahl vun ere Minderhaitsregierig un wel Gsetz iberhaupt erscht dur d Unterschrift vum Bresidänt Rächtschraft kriege.
Im bolitische Sischtem cha dr Bundesbresidänt kainere vu dr drei klassische Gwalte (Legislative, Exekutive, Judikative) zuegornet wäre, är stellt as Staatsoberhaupt d „Ainhait vum Staat“ dar. Är wird wäge däm mänkmol as „Gwalt sui generis“ (as aigeni Gwalt) aagluegt. No Art. 55 vum Grundgsetz derf er nit dr Regierig un au nit ere gsetzgebende Kerperschaft vum Bund oder eme Land aaghere. Är derf au kai ander bsoldet Amt, kai Gwärb un kai Beruef uusiebe. Au ne gwärbli Unternämme derf er nit fiere. Wäge däm chan er e „neutrali Chraft“ (pouvoir neutre) gnännt wäre. Dr Bundesbresidänt wirkt im Alldag näbe syne Kompetänze, wun er dur d Verfassig het, au representativ un integrativ. Go dr Iberbarteiligkait vum Amt z entspräche, hän alli Bresidänte ne Barteimitglid rueje loo.
Dr Bundesbresidänt wird vu dr der Bundesversammlig fir e Amtszyt vu fimf Johr gwehlt. E Widerwahl isch nume aimol zuelässig. D Amtssitz vum Bundesbresidänt sin s Schloss Bellevue in dr Bundeshauptstadt Berlin un d Villa Hammerschmidt in dr Bundesstadt Bonn.
Dr derzytig Amtsinhaber isch syt em 18. Merz 2012 dr barteilos Joachim Gauck.
Dytschi Bundesbresidänte syt 1949
Aamerkige:
Illuminatenorden
Dr Illuminatenorde (vo latiinisch illuminati: die Erlüchdete) isch e Gheimgsellschaft gsi, wo am 1. Mai 1776 vom Philosoph und Chillerächtler Adam Weishaupt z Ingolstadt gründet worden isch. 1785 het men en z Bayre verbote und siini Aktivitäte häi druf ufghört.
S Ziil vom Illuminatenorde isch s gsi, dur Ufklärig und sittligi Verbesserig d Herrschaft vo Mensch über Mensch überflüssig z mache.
Zahlriichi Mythe und Verschwörigstheorie git s über en Orde: ass er immer no wurd existiere, ass er die Französischi Revolution organisiert haig, ass er die katholischi Chille wurd bekämpfe, und ass er d Wältherrschaft wurd aasträbe.
Kim Jong-il
Dr Kim Jong-il (rev. Rom. Gim Jeong-il, McCune-Reischauer Kim Chŏngil, koreanisch 김정일; * 16. Februar 1941 z Wjatskoje; offiziell 16. Februar 1942, uf em Paektusan, Brovinz Chōsen, Japan; † 17. Dezämber 2011  z Nordkorea), isch Generaalsekretäär vo dr Bartei vo dr Arbet vo Korea (PdAK), Vorsitzende vo dr Nazionaale Verdäidigungskommissioon vo dr Demokratische Volksrepublik Korea und Oberste Befäälshaaber vo dr Koreanische Volksarmee (KVA), gsi und sit em Dood vo sim Vater Kim Il-sung im Joor 1994 dr obersti Machthaaber vo dr Demokratische Volksrepublik Korea (Nordkorea).
In Nordkorea isch dr Kim Jong-il Middelpunkt vom ene Füererkult gsi, usserhalb vom Land het si Herrschaft as e diktatorischs Reschiim gulte, wo Menscherächt verletzt het und d Vereeländigung vo dr Bevölkerig z verantworte het. Gliichzitig het er us Nordkorea en atomari Macht gmacht und het brobiert, das zu sine Gunste usznütze. Er het si jüngst Soon Kim Jong-un zu sim Noochfolger bestimmt.
Litratuur
Wärkusgoobe vom Kim Jong-il
Im Verlag für fremdsprachige Literatur, Pyongyang, Korea si die zwäi dütschsproochigi Wärkusgoobe erschiine.
Weblingg
Schrifte vom Kim Jong-il in dütscher Übersetzig
Lilian Studer
D Lilian Studer (* 20. Dezember 1977 z Wettige, Schwiiz) isch e Schwiizer Politikerin. Am 20. Oktober 2019 isch si für di Evangelischi Volkspartei i de Nationalrat gwählt worde.
Läbe
D Lilian Studer isch d Tochter vom Schwiizer alt-Nationalrot Heiner Studer. Si isch z Wettige ufgwachse u isch usbeldeti Lehrerin für Textils Werche. Hüt schafft si als Gschäftsfüererin bem Blaue Chrüz Aargau/Luzern.
Vo 2004 bis 2009 isch d Lilian Studer Präsidentin vo de Junge EVP Schwiiz gsi. Vom 2002 bis 2019 isch si Grossrötin vom Aargau für d EVP gsi. Zwüsched 2011 u 2016 esch si Fraktionspräsidentin vo d EVP gsi, ab 2017 vo d EVP/BDP-Fraktion. Set de Legislatur em Johr 2017 esch si zuedem Präsidentin vo de Kommission für Justiz. D Benevol Aargau, d Fach- und Vermittligsstell Freiwilligearbet, hätt si zwüsched 2009 und 2018 präsidiert. Be Palliative Aargau esch si em Birot. Beriche, wo si sich au politisch emmer weder starch igsetzt hätt. Ihri Schwerpünkt i de Politik sind u. a. Gsundheits-, Sozial-, Präventions-, Sicherheits- oder au Gsellschaftsfroge. Bi de Grossrotswahle am 23. Oktober 2016 isch si für e witeri Legislatur gwählt worde.
Bi de Nationalrotswahle am 20. Oktober 2019 isch d Lilian Studer für ihri Partei als Spitzekandidatin für de Nationalrat aaträte und gwählt worde. Si het dodemit de Sitz zruck zu de EVP gholt, wo ihre Vater 12 Johr vorher verlore het. Wege de Wahl in de Nationalrot isch si aber im November 2019 us em Aargauer Grossrot zruckträte. Für si isch de Lutz Fischer-Lamprecht i de Grossi Rot nochegrückt.
Globus Basel
Dr Globus isch e Waarehuus z Baasel und befindet sich am Egge Määrtblatz/Iisegass. Es het zur Waarehuuschetti Magazine zum Globus AG ghöört, eme Schwizer Detäihandelundernääme, wo dr Migros-Konzärn 1997 übernoo het.
S Geböid isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
S Geböid
S vierstöckige Geböid vom Baasler Globus gältet as äins vo de Hauptwärk vom Juugedstiil in dr Region. Es isch 1904/05 vom Alfred Romang und Wilhelm Bernoulli für en Undernäämer Julius Brann baut worde. 1907 het s d Globus-Chetti übernoo und het s Waarehuus 1909 und no äinisch in de 1930er Joor gege d Iisegass zue vergröösseret. 2012 het mä d Fassade butzt und renowiert.
Somebody to Love
Somebody to Love isch es Lied vo de britische Rockgruppe Queen. S Lied isch vom Band-Mitglid Freddie Mercury gschribe worde.
D Melodii vom Song isch wie bi dr Bohemian Rhapsody zimlig komplex und s Arrangschemänt das vom ene Gospel-Chor. Dr Roger Taylor het gsäit, es sig vo dr Aretha Franklin beiiflusst.
30. Oktober
Dr '''30. Oktober''' isch dr 303. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 304. in Schaltjohr), dodermit blybe no 62 Däg bis zum Änd vum Johr.
Paul Grüninger
Dr Paul Grüninger (* 27. Oktober 1891 z Sanggalle; † 22. Februar 1972 z Sanggalle) isch e Schwizer Polizeihauptmaa und e Schutter z Sanggalle gsi. 1971 isch er as Fluchthälfer vo Juude vor em Zwäite Wältchrieg in d Liste vo de Grächte under de Völker ufgnoo worde.
Fluchthälfer
Dr Grüninger het churz vor em Zwäite Wältchrieg d Iiräisvisa vo Juude vordatiert und/oder anderi Dokumänt gfelscht, so dass si in d Schwiz häi döfe iiräise. Er het eso bis zu 3600 Lüt s Lääbe grettet. 1939 isch er wäge däm vom Dienst suspendiert worde und het si Aaspruch uf d Pangsioon verloore. 1940 het en s Gricht wäge Amtspflichtverletzig zun ere chliine Buess verurdäilt. 1972 isch dr Grüninger verarmt in Sanggalle gstorbe.
S Schicksal vom Grüninger isch under anderem wäg eme Ardikel im Tages-Anzeiger-Magazin 1984, Aktenzeichen Grüninger – ungelöst? vom C. L. Sandor, ere bräite Öffentligkäit bekannt worde.
1995, 23 Joor noch sim Dood, het s Bezirksgricht Sänggalle s Urdäil gegen e Paul Grüninger ufghoobe und iin freigsproche. 1998 het d Regierig vom Kanton Sanggalle an d Noochkomme vom Grüninger en Entschädigung zaalt. Mit däm Gäld isch d Paul-Grüninger-Stifdig gründet worde, wo sich under anderem für hütigi Verdäidiger vo Menscherächt iisetzt.
S Theater Sanggalle het 2013 s Jugendtheaterstugg Ein Grenzgänger vo dr Elisabeth Gabriel und dr Nina Stazol uf d Büüni brocht.
Schuttkarriere
In dr Säso 1914/15 isch dr Grüninger, wo denn as Leerer gschafft het, mit Brüel Sanggalle as lingger Flügelstürmer Schwizer Mäister worde. Vo 1924 bis 1927 und vo 1937 bis 1940 isch er bi Brüel Bresidänt gsi. 1940 isch er wäge sinere Verurdäilig zruggdräte. S Stadion het 2006 zu sine Eere dr Naame Paul-Grüninger-Stadion überchoo.
Eerige
In de Stedt Sanggalle, Jerusalem, Kirjat Ono, Stuttgart und Rischon LeZion git s Stroosse und Blätz mit em Naame «Paul Grüninger». Z Wien häi 1997 d Archidekte Gustav Peichl und Rudolf Weber e Schuel baut, wo dr Naame Paul-Grüninger-Schule überchoo het. Im Joor 2012 het män em d Rhiibrugg zwüsche Hohenems und Diepoldsau gwidmet.
Em Grüeninger sini ehemolegi Dienststell, d Kantonspolizei Sanggalle, hät en im Augste 2014 in ere Fyr, wo au sini Tochter, d Ruth Roduner teilgno hät, geert. Am Hauptiigang vom Polizeigebäu befindet sich jetzt e Gedänktafle, wo an Grüeninger und sini Zivilcourage erinneret.
Hedwig Rapp
D Hedwig Rapp geb. Humpert (* 2. Novämber 1922 z Offeburg; † Mitti Oktober 2009 ebd.) isch e dytschi Mundartautori gsii.
Läbe
D Hedwig Humpert isch z Offeburg ufgwagse, ihre Elterehuus isch in dr Zähringerstroß. Ihre Brueder Ludwig isch dert speter dr Vorsitzende vu dr Bürgergemeinschaft Süd wore.
D Humpert hätt aigetli gärn welle studiere un e Lehreri gee, aber ihri Eltere hän welle, dass ihre Brueder studiert, fir si as Maidli hän si des nit netig gfunde. Si het derno no dr Schuel e Lehr as Buechhalteri gmacht un derno bi dr Firma Doll in dr Okenstroß gschafft.
Im Johr 1948 het si dr Hermann Rapp vu Durbach ghyrote. Ihre Mann het no dr Hochzyt au ne Stell bi dr Firma Doll iberchuu.
Anne 2003 isch ihre Mann im Alter vu 77 Johr gstorbe, si sin 55 Johr ghyrote gsii. Fir sii isch des e schwäre Schicksalsschlag gsii, wu si fascht nit verchraftet het. Eso het si ai Johr speter, anne 2004, in s Pflägehaim mieße, wel si Pflääg bruucht het. Dert, im Altershaim Paul-Gerhardt-Haus im Brünnlesweg z Offeburg, isch si schließlig Mitti Oktober 2009 im Alter vu 86 Johr gstorbe.
Gedicht
Scho as Schuelermaidli het d Humpert aafange Gedicht schrybe. Speter het si au chlaini Verzellige gschribe. Si het zue dr Sproch vu ihre alemannische Dialäktgedicht un –verzellige gmaint »Schriebe und schwätze, wie de Schnabbel gwachse isch«. Im Novämber 1992 het si ihre erscht Gedichtbändli Es herbsteld uusegee, insgsamt het si acht Gedichtbänd vereffetligt. Im Lauf vu dr Johr het si ihri Gedicht un Verzellige au effetli vordrait, bi Geburtsdäg, bi Verain, vor allem bi dr Offeburger Regionalgruppe vu dr Muettersproch-Gsellschaft, bi Seniorenomittäg, bim Chilchechor. Au im Radio het si Ufdritt ghaa un e Dail Gedicht sin au in Zytige druckt wore.
Di Badisch Zytig het zue ihrem Dod gschribe:
Bindernheim
Bìndre (frz. Bindernheim, dt. Bindernheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Bìndre lijt weschtlich vum Rhin-Rhone-Kànàl.
Gschìcht
Bìndre ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 681 àls Birenheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bìndre ìsch. Bìndre ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bìndre ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Oliver Hildenbrand
Dr Oliver Hildenbrand (* 10. Februar 1988 z Wertheim) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syt Novämber 2013 isch er Landesvorsitzer vum bade-wirttebärgische Landesverband vu syre Bartei.
Lääben un Uusbildig
Dr Hildenbrand isch z Freudenberg-Wessental ufgwachsen un het s Abitur am Dietrich-Bonhoeffer-Gimnasium z Wertheim gmacht. Noch eme Freiwillige soziale Johr am Zäntrum fir Psichiatry Ämmedinge het er an dr Universitete Bamberg un Bonn Psichology studiert.
Bolitik
Dr Oliver Hildenbrand isch syt Dezämber 2004 Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene un dr Griene Juged. Är het si Jänner 2005 bi dr Wertheimer Griene im Ortsvorstand engaschiert, wun er bis Merz 2008 Mitglid dervu gsii isch. Bi dr Landdagswahl 2006 z Bade-Wirttebärg het er im Wahlchrais Main-Tauber as landeswyt jingschte Kandidat fir dr Landtag kandidiert. Zwische Septämber 2006 un Novämber 2010 isch er Mitglid im Chraisvorstand vu Bindnis 90/Di Griene Main-Tauber gsii.
Im Mai 2007 isch dr Oliver Hildenbrand zum Landessprächer vu dr Griene Juged Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Är het in däm Amt mit syre erfolgryche Widerwahl anne 2009 insgsamt vier Johr lang d Positionen un Inträsse vum Jugedverband in Bartei un Effetligkait verdrätte.
Im Oktober 2011 isch dr Oliver Hildenbrand in dr Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische Griene gwehlt wore. Syt Novämber 2013 isch er ain vu dr zwai Landesvorsitzer vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg, näbe dr Thekla Walker.
Sankt Ludwig bei Pfalzburg
Sînt-Lui (lothrìngisch; frànzeesch Saint-Louis, ditsch Sankt Ludwig bei Pfalzburg, 1940–44 Heiersberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Sînt-Lui lijt rund zeh Kilometer eschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 215 un 393 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere àui d Hef Henning (dt. Heningerhof) un Nudelhoff (Nudelhof).
Gschìcht
Sînt-Lui ìsch ànne 1629 vum Ludwig vun Lothringe-Guise grìndet un schun 1634 wìder gschlìsse worre. Erscht àb 1705 ìsch d Gmein wider ufgeböit un näi bsìdelt worre. Ìn dr Frànzesche Revolütion hàt Sînt-Lui e Zittlàng Heyersberg gheiße.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Sînt-Lui ìsch. Sînt-Lui ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Sînt-Lui ghert zem Rhinfrankisch.
Palestrina
Palestrina stoot für:
Palestrina isch dr Familienaame vo:
Kappeler Milchsuppe
D Chappeler Milchsuppe isch d Suppe, wo im 1529i bim Fride vo Chappel luut de Legände d Zürcher und d Innerschwyzer Truppe gmäinsam gchochet händ. D Zürcher hegid Brot ghaa, und d Innerschwyzer Milch, und zäme händs drum an Topf uufgschtellt, genau uf de Gränze zwüsched de Kantön Züri und Zug, und det drus zäme die Suppe ggässe. Hüt schtaat bi Ebertschwil am Albis uf de Kantonsgränze de Milchsuppeschtäi, am Ort, wo de Topf söll gschtande sii.
Dol2day
dol2day isch e Internetsite (soziales Netzwerch) für Lütt, wo sich für Politik interessiere. Si isch amol europawit di gröschti vo derre Art gsi. D Mitgliedschaft kostet nüt.
D Site isch e Chrüzig us Forum un Spyl; s werre Umfroge und Diskussione zu politische und gsellschaftliche Theme uf de eine Site, d Wahl vom "Kanzler" vo de Website für vier Monet un Arbet in virtuelle Parteie (linki, liberali, konservativi un unspezifischi) uf de andere Site.
D Kanzler organisiere Chats mit Persönlichkeite uss de Politik und de Gsellschaft und versüeche, d Community witerzentwickle. Letschti Entscheider sin aber d Betryber un Eigentümer, d Redaktion vu dol2day.
dol2day isch scho 2000 online gange. D Internetsite isch Prysträger vo Grimme Online Award (2002) un Prix Ars Electronica (2004). D Sprooch isch Hochdytsch.
Cornelia Camichel Bromeis
D Cornelia Camichel Bromeis (* 16. Dezember 1970) isch e reformierti Bündner Pfarrerin, wo hüt z Züri würkt.
Läbe
Ufgwachse isch d Cornelia Camichel z Casti im Bezirk Albula. Nach em Bsuech vom Lehrerseminar z Khûr het si zwei Johr an de Gsamtschuel z Guarda Unterricht geh. Danach het si z Basel, z Bärn und z Frybùrg evangelischi Theologii gschtudiert. Si isch Pfarrerin z Khûr gsi, bevor si uf ihri hütigi Pfarrstell uf Davos-Platz gwechslet het. Si isch mit em Ernst Bromeis ghürote und het drei Chind.
Bekannt ist si au, wil si Sprecherin vom «Pled sin via» isch, em rätoromanische «Wort zum Sunntig» vo Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
I Chileleitige m Bündnerland
Vom 2007 bis ins 2013 isch d Cornelia Camichel Chilerötin vo de Evangelisch-reformierte Landes-Chile Graubünde gsi und im Juni 2014 het d Bündner Synode si zu de erschte Bündner Dekanin gwählt. Vo 2015 bis 2021 het si d Bündner Synode gleitet und isch dodemit wider ex officio Mitgliid vom Chilerot gsi.
Hüt
Sit 2021 isch si Pfarreri i de Chilegmäind Züri, wo si hauptsächli am St. Peter würkt.
Dezue ane isch si sit 2016 im Vorstand vo de Reformierte Medie.
Tagolsheim
Dàgelse (frz. Tagolsheim, dt. Tagolsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Dàgelse lijt ìm Sundgöi, sìdlich vun Mìlhüüse un nordeschtlich vun Àltkìrech ìm Dàl vu dr Ìll.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Dàgelse ìsch. Dàgelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàgelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Herbert Falk (Pharmazeut)
Dr Herbert Falk (* 20. Juli 1924 z Mille; † 8. Augschte 2008 z Fryburg) isch e dytsche Pharma-Unternämer gsii.
Lääbe
Dr Vater vum Herbert Falk het e Abedeek z Mille glaitet, wu dr Falk bis zue dr fimfte Klass uf d Schuel gangen isch. Derno isch d Familie uf Fryburg zoge, wu sy Vater e aigeni Abedeek ufgmacht het. Dr Herbert Falk isch no uf s Rotteck-Gimnasium gange, wun er im Merz 1942 sy Abitur gmacht het. Im Zweete Wältchrieg het er as Sanitetssoldat am Nordafrikafäldzug mitgmacht, wun er in US-amerikanischi Chriegsgfangeschaft groten isch. In sym letschte Johr in Gfangeschaft isch er z Ängland gsii.
Dr Herbert Falk het Farmazy an dr Universitet Fryburg studiert un dert au promoviert mit dr Disstertaion Beitrag zur bakteriellen Synthese des Acetylcholins. Noch em Studium het er as säblschtständige Abedeeker gschafft. Näb dr aigeständige Entwicklig vu Medikamänt het au no Medizin studiert un im Fach promoviert mit dr Disstertation Das Redoxpotential des Blutes in vitro. Untersuchungen über den Mechanismus der Potentialbildung.. Anne 1960 het er z Fryburg d Falk Pharma GmbH grindet, wu si vor allem uf Medikamänt un Arzneimittel fir d Bhandlig vu Chrankete vu dr Lääbere un vum Verdauigstrakt spezialisiert het.
Dr Falk isch guet Kamrad gsii mit Fachlyt us dr Gaschtroenterology un Hepatology un het di „Internationale Falk Symposie“ un d „Falk Foundation“ iniziiert. Är het in dr 1960er Johr en cheschtelose regelmäßige Literaturdienscht mit Abstract us em Biet vu dr Hepatology im Sälbschtverlag uusegee. Är isch unter anderem Ehremitglid vu dr Norddytsche Gsellschaft fir Gaschtroenterology (1998) un Ehremitglid vu dr Dytsche Gsellschaft füu Verdauigs- un Stoffwägselchrankete gsii. Anne 2004 het er vu dr American Gastroenterology Association dr Lifetime-Distinguished Service Award fir syni läbeslang usseordeli Laischtig iberchuu. Är isch au Ehresenator vu dr Universitet Fryburg gsii.
Dr Falk isch in syre Freizyt gärn go wandere un het veschideni Wanderfierer fir d Gegnig vu Fryburg un dr Sidschwarzwald gschribe.
Bertha von Suttner
D Bertha Sophia Felicita Freifrau von Suttner, geboreni Gräfin Kinsky von Wchinitz und Tettau (* 9. Juni 1843 z Prag; † 21. Juni 1914 z Wien) isch en österreichischi Pazifistin, Fridensforscheri und Schriftstelleri gsi. Sie isch 1905 als ersti Frau mit em Fridensnobelpriis uszeichnet worde.
Früehni Jahr
D Bertha von Suttner isch e Spross us ere böhmische Adelsfamilie gsi. Ire Vatter, de Franz Joseph Graf Kinsky von Wchinitz und Tettau, isch vor irere Geburt im 75. Läbesjahr gstorbe, isch General gsi. De Grossvatter müetterlichersyts isch Hauptmä vo de Kavallerie gsi. Si isch bei irere Mueter Sophie Wilhelmine (geb. von Körner, entfärnt verwandt mit em Dichter Theodor Körner) im aristokratische Umfäld vo östrychisch-ungarische Monarchy und irem Militarismus ufgwachse. Als Chind und Jugendlicho het si mereri Sprache glernt, het sich mit Musig beschäftigt und isch vill greist. Nachdäm s ererbte Vermöge vom Vaters, nid zletscht wäge de Spillydeschaft vo de Mueter, fast ufbruucht gsi isch, het d Bertha 1873 e Stell als Gouvernante bim Industrielle Karl Freiherr von Suttner z Wien aaträtte und het de vier Töchtere vo de Familie Underricht i Musig und Sprach erteilt. I dere Zyt het si sich i de sibe Jahr jüngeri Arthur Gundaccar von Suttner, de jüngsti Sohn vos Suttners, verliebt. 1876 isch si uf Paris gange, wo si für knapp zwei Wuche d Privatsekretärin vom Alfred Nobel gsi isch. Devor het em Arthur syni Mueter de Bertha kündet, um s Verhältnis zwüsched de Bertha und irem Sohn z beände. Si het ire aber d Stell bim Nobel verschaffet, um si nid mittellos us em Huus z rüehre. De Nobel isch denn aber scho bald vom schwedische Chüng i syni Heimet berüefe worde.
D Bertha isch zrugg uf Wien und het am 12. Juni 1876 heimlich de Arthur Gundaccar ghürate, gäge de Wille vo syne Eltere. Drufabe isch de Arthur Suttner enterbt worde, und s Ehepaar isch für mede acht Jahr, vo 1876 bis 1885, i Kaukasus uf Georgie zu de Fürstin Jekatarina Dadiani vo Mingrelie zoge. Dett hend die beide under schwirige finanziälle Umständ vo Glägeheitsärbetli gläbt. D Bertha het sich als Sprachlehreri duregschlage, het Underhaltigsromän und Übersetzige gschribe. D Übersetzig vom georgische Nationalepos Der Recke im Tigerfell is Dütsche isch unvolländet blibe. Ire Maa het Plän und Tapetemuster zeichnet. I de letsche Jahr vom Georgie-Ufenthalt, wo für d Bertha von Suttner trotz de schwirige Verhältniss e glücklichi Zyt gsi isch, hend si z Tiflis gwohnt.
Wo 1877 de Russisch-Türkischi Chrieg usbrochen isch, het de Arthur aagfange, Bricht übere Chrieg und über Land und Lüüt für dütschi Wucheblätter z schribe. Au d Bertha het due mit irere journalistische Tätigkeit aagfange und het under em Pseudonym B. Oulot grossen Erfolg gha, wie au ire Maa. Si het für östrychische Zytige Churzgschichte und Essay gschribe. Im Jahr 1885 sind si zäme uf Wien zrugg, hend sich mit de Familie usgsöhnt und sind is Familieschloss z Harmannsdorf im Nideröstrychische zoge.
Journalistischi und schriftstellerischi Tätigkeit
Nach irere Rückkehr isch d Bertha von Suttner journalistisch aktiv blibe. De Fokus het si deby uf ene fridlicheri Gsellschaft gleit und sich em Thema Pazifismus verschribe. So het si 1886 s Buech High Life gschribe über de Respäkt vor em Mänsch und synere frye Entscheidigschraft. Churz drufabe het sie dur e Gsprächsrundi mit em französische Philosoph Ernest Renan vo de International Arbitration and Peace Association erfahre, wo de Brit Hodgson Pratt 1880 gründet het.
„Die Waffen nieder!“
Im Herbst 1889, mit 46 Jahr, het si de pazifistischi Roman Die Waffen nieder! verfasst, wo grosse Ufseh erregt het und d Bertha von Suttner zunere prominänte Verträtteri vo de Fridensbewegig gmacht het. Us de Sicht vonere Ehefrau het si über d Schrecke vom Chrieg gschribe und het demit de Närv vo de Gsellschaft troffe, wills damals heftigi Diskussione übere Militarismus und de Chrieg gä het. Das Buech isch ire gröschti literarischi Erfolg gsi. Es het devoo 37 Uflage und zwölf Übersetzige gä.
De Winter 1890/91 het s Ehepaar z Venedig verbracht. D Bertha von Suttner het det mit andere zäme d „Fridengsellschaft Venedig“ aagregt. So het si de Marchese Benjamino Pandolfi kännglernt, wo ire wyteri Verträtter vo de „Interparlamentarische Konferänze“ vorgstellt het. Di Interparlamentarische Konferänze hend sich ab 1910 „Interparlamäntarischi Union“ gnännt.
Schrifte
Eine 1993 von Gerhard Lindenstruth erstellte Bibliographie Suttners ist frei verfügbar (zuletzt aktualisiert 2014).
Tanja Grbić
ìhra Kàrriar
Ìhra Profi-Kàrriar hàt d’ Grbić ànna 2008/09 biim Verain ŽOK Dinamo z’ Pančevo ààgfànga. Mìt dr Verainsmànnschàft ìsch sa Drìtta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft un Fìmfta ìm serbischa Pokààlwättbewarb worra. Ìm Joohr druff ìsch sa mìt’m Verain OK Vizura vu Belgrad bis àm Plàtz 4 ìn dr Maischterschàft glunga. Ànna 2010/11 ìsch sa zamma mìt’m OOK Kolubara Lazarevac uff Plàtz 7 ìn dr Nàzionààlmaischterschàft ànakumma; ìm Joohr druff ìsch sa Säckschta ìn dr Maischterschàft un Drìtta-n-ìm Pokààlwättbewarb worra.
ᚦ
þurisaz oder þurnaz (ᚦ) sind di erschlossne urgermanische Näme vo de th/þ-Ruune. Er lutet uf Altnordisch þurs, Altdänisch ᚦᚼᚢᚱᛋ dhurs; Altenglisch þorn und im Hrabanische Alphabet dorn. D Bidütig isch "Thurs, Riis" oder "Dorn". Im Mittelalter het mer z Skandinavie die Ruune au miteme Punkt gschribe, um de stimmhafti Frikativ /ð/ z schriibe. De gotisch Buechstabe "þ" (𐌸) haisst degege thiuth "Guets" und d Form entsprecht em griechische Buechstabe Phi (Φ).
Tanja Grbić
ìhra Kàrriar
Ànna 2012 ìsch d’ Grbić zem frànzeescha Verain AS Saint-Raphaël gànga ge schpììla. Ìn dr Saison 2012/13 ìsch sa Fìmfta ìm frànzeescha Pokààl-Wättbewarb worra un ìsch bis àm Plàtz 7 ìn dr Élite-Liiga glunga. Ànna 2013/14 ìsch d’ Verainsmànnschàft Zwaita ìn dr Élite-Liiga worra un ìsch domìt ìn d’ A-Liiga gschtììga. Ìm Joohr 2014/15 ìsch sa Zwälfta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft worra, un Niinta-n-ìm Frànkrììch Pokààlwättbewarb. Ànna 2016 ìsch d’ Grbić zamma mìt Saint-Raphaël zem äärschta Mol frànzeescha Maischtera worra — ìm Pokààlwättbewarb ìsch sa numma-n-uff Plàtz 5 ànakumma.
ᚦ
De Buechstaabe isch im Altenglisch und Mittelenglische no lang bruucht worde, denn aber dur d Schriibig "th" ersetz worde (ae. þorn; me. þorn, thorn; ne. thorn »Dorn«). Im Isländische werd de Buechstabe (grooss: Þ, chlii: þ: þorn /θotn̥/) no hüt bruucht.
Tanja Grbić
ìhra Kàrriar
Àb 2016 hàt d’ Grbić zamma mìt’m RC Cannes gschpììlt. Àm Ààfàng vu dr Saison hàt sa dr Frànkrììch-Schpìtzapokààl geega-n-ìhr ehamààliger Verain Saint-Raphaël mìt 3:0 verloora. Ìn dr Saison 2016/17 ìsch sa mìt Cannes Fìmfta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft so wia ìm Pokààl-Wättbewarb worra, un ìsch d’rzüa uff Plàtz 17 bii dr öiropäischa Champion’s League ànakumma. Ànna 2017/18 hàt sa dr Frànkrììch-Pokààl gwunna un ìsch üsserdam frànzeescha Vìzamaischtera worra. Ìn dr Saison 2018/19 ìsch sa zem zwaita Mol frànzeescha Maischtera worra un ìsch bii dr Champion’s League uff Plàtz 11 ànakumma. Àm Ààfàng vu dr Saison 2019/20 hàt sa eewafàlls fìr dr RC Cannes gschpììlt; mìt dam Verain ìsch sa Drìtta ìn dr Maischterschàftstàball gsìì, vor äbb s’ Wättbewarb waga dr COVID-19-Pandemii àbgsajt worra-n-ìsch — d’ Grbić ìsch àls bäschta Züaschpììlera vu dara Saison üsszaichent worra. Ìm Janner 2020 hàt sa jedoch a Vertrààg biim ungàrischa Verain Békéscsabai RSE untzaichent; doo hàt sa bis àm And vu dr Saison gschpììlt. Waga dr Pandemii ìsch d’ ungàrischa Maischterschàft eewafàlls àbgsajt worra, àwwer d’ Verainsmànnschàft ìsch bis uff Plàtz 5 vum nàzionààla Pokààlwättbewarb glunga.
ᚦ
D th/þ-Ruune isch die dritt Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die dritt Ruune vom Freys ætt.
Tanja Grbić
ìhra Kàrriar
Ànna 2020 hàt d’ Grbić a Vertrààg fìr zwai Joohra biim süüdfrànzeescha Verain Pays d’Aix-Venelles VB unterzaichent. Mìt dara Mànnschàft ìsch sa z’äärscht ànna 2020/21 Sììbta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft worra, un Drìtta ìm Joohr druff. Ìm Jüüni 2017 hàt sa a Vertrààg biim rumäänischa Verain CSM Lugoj unterzaichent. Mìt dam Verain hàt sa ànna 2022 dr Rumäänia-Schpìtzapokààl gwunna.
Ìm Jüüni 2017 hàt d’ Grbić dr frànzeescha Hàndballschpììler Nicolas Krakowski ghiiroota.
ᚦ
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch interdentali stimmlosi Frikativ (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte. Im Altenglische stoot er för /θ/ und s stimmhafti Allophon //, baid Luut sind aber i Tegscht, wo mitem latinische Alphabet verfasst worde sind, mengisch au mit em Zaiche "ð" gschribe worde. Au im nordische Futhork stoot th-Rune för /θ/ und /ð/. De isländisch Buechstabe werd nume för de stimmlos Frikativ bruucht, de stimmhaft Lut werd degege mit "Ð" bzw. "ð" gschribe.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d th-Ruune zerstörischi und schadvolli Mächt aber au chraftvolli Vertaidigung. Im Ruuneyoga bildet mer die Ruune, wemer sich en Arm siitwärts i sini Hüft stemmt, de Ellboge geg use, so ases vo voore a die Ruuneform erinneret.
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Schweizerische Landesausstellung 1939
Ursprünglich het d Landi im 1933 selle stattfinde. Si isch dann erscht uf 1936 und dann no einisch uf 1938 verschobe worde und het dann 1939 stattgfunde. S Organisationskomitee (OK) isch im Februar 1936 bild worde, so dass d Vorbereitige numme 2 1/2 Johr duured hend. D Gsamtleitig vo de Landi het de Armin Meili gha. S Fäschtgländ sind verschidnigi Matte und Plätz im untere Seebecki vom Zürisee gsi. A de Eröffnigsfiir am 9. Mai 1939 hend 49'000 Lüt teilgnoh und d Eröffnigsred het de damalig Bundespräsident, de Philipp Etter ghalte. Während de Landi hets nebe alle mögliche Attraktione au Konzert geh, Theaterufführige und au s Eidgnössisch Trachtefäscht isch in de Landi integriert gsi. Zudem hets en eigedi «Landi-Schwinget» geh und am 23. August es Seenachtsfäscht mit grossem Füürwerch.
Urbach (Baden-Württemberg)
Urbach (amtlich Urbach) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Urbach leit eschtlich vo Stuegert an dr Rems.
Vo dr Gmarkong send 37,9 % Landwirtschaftsfleche, 44,6 % Wald, 15,9 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Urbach gheret d Ortsdoel Oberurbach ond Unterurbach.
Gschicht
Urbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1181 als Uracbach.
Verwaltong
Urbach hot sich mit Bliiderhouse zom Gmoeverwaltongsverband „Bliiderhouse-Urbach“ zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Urbach ischt dr Jörg Hetzinger.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Urbach ghert zom Schwäbisch.
Boozheim
Booze (frz. Bootzheim, dt. Boozheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
D Nochbergmeine sìn Àrtelse, Hesse un Mackene.
Gschìcht
Booze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1103.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Booze ìsch. Booze ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Booze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
31. Oktober
Dr '''31. Oktober''' isch dr 304. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 305. in Schaltjohr), dodermit blybe no 61 Däg bis zum Änd vum Johr.
ᚱ
raiðô (ᚱ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de r-Ruune. Er lutet uf Altnordisch reið, Altdänisch ᚱᛅᛁᚦᚢ reidu; Altenglisch rád und im Hrabanische Alphabet rehit und de gotisch Buechstabe "r" (𐍂) haisst reda. D Bidütig isch "Faart, Ritt, Wage".
Dina Wyler
Läbe
D Dina Wyler Farbstein isch 1931 z Bombay, wo ihri Familie scho sit lengerem gläbt hät, uf d Wält cho.
ᚱ
D r-Ruune isch die füft Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die füft Ruune vom Freys ætt.
Dina Wyler
Läbe
Nach em Ändi vom Zweite Wältchrieg isch d Familie, nach eme churze Ufenthalt z Israel, 1945 wider id Schwiiz zruggchoo.
ᚱ
Luutwert
Die Ruune stoot i allne Ruunetraditione för de gmaingermanisch postdentali Vibrant (IPA //) und mues i de Uusproch underschide werde vo de Elch-Ruune, wo mindest i de nordische Tradition för de uvulari r-Luut (IPA //) stoot.
Dina Wyler
Läbe
Mit de finanzielle Hilf vom riiche Grossvater hät d Wyler ihri Schulusbildig 1950 mit de Matura a de höchere Töchterschuel z Züri chönne abschlüsse. Nachane hät si a de Universität z Gänf studiert und isch zunere Dolmetscherin usbildet worde.
ᚱ
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidütet d r-Ruune Raise, Biwegig, Verändrig, Voraachoo und Fortschritt. Im Ruuneyoga werd si bildet, wem mer en Arm siitlich i d Hüft stützt, de Ellboge geg use und de Fuess vode gliich Siite schräg geg use stellt, so ases vo vore wie die Ruune ussiet.
Johann Lukas Legrand
Dr Johann Lukas Legrand au Le Grand (* 30. Mai 1755 z Basel; † 4. Oktober 1836 z Fouday) isch e Schwizer Fabrikant und Politiker zur Ziit vo dr Helvetische Republik gsi.
Lamischer Krieg
Dr Lamisch Chrieg isch e milidäärischi Usenandersetzig im antike Griecheland im 4. Joorhundert vor dr Zitewändi gsi. E Bündnis vo griechische Stadtstaate under dr Füerig vo Athen het sich ooni Erfolg gege d Hegemonii vo Makedonie erhoobe.
Johann Lukas Legrand
D Familie Legrand het ursprünglig us Tournay gstammt und isch us Glaubensgründ noch Basel gflüchtet. Dr Johann Lukas Legrand het z Basel Theologii studiert und isch denn Siidebandfabrikant worde und Zumftmeister vo Huusgnosse bevor er 1792 s Amt vom e Basler Landvogt z Rieche übernoh het. As Verdräter vo Basel isch er e baar Mol an die eidgenössischi Dagsatzig gschiggt worde. Er het sich stark für d Gliichberächtigung vo dr Stadt- und dr Landbevölkerig z Basel iigsetzt und het massgäblig zum friidligen Umsturz z Basel im Johr 1798 biidrait. Am 17. April 1798 isch er ins Diräktorium vo dr Helvetische Republik gwehlt worde und het as däm si provisorische Presidänt fungiert. As Diräkter het er d Projekt vom Johann Heinrich Pestalozzi understützt und het dr Johann Caspar Lavater 1799 vor dr französische Verfolgig gschützt. Wil er nit an die radikale Ideä vo de Patriote glaubt het, isch er am 30. Jänner 1799 zruggdrätte und het d Politik verloo. Er het si Siidebandfabrik vo Arlese noch St-Morand bi Altkirch z Frankriich verlait. Spöter het er z Fouday gläbt und het mit em Pfarrer Johann Friedrich Oberlin vo Waldersbach die wirtschaftligi und schuelischi Entwigglig vom zruggbliibene Steidaal in de Vogese gförderet. Si Nochlass befindet sich im Staatsarchiv vom Kanton Basel-Stadt.
1780 het dr Legrand d Rosina Lindenmeyer ghirote.
Hofstetten (Baden)
Geografi
Hoofschdäddä litt im Mittlere Schwarzwald zwische 250 un 726 Meter Hechi in eme Sittedal vum Kinzigdal. Dr Bann bstoht us 29,5 % Landwirtschaftsflechi, 65,7 % Wald, 4,6 % Sidlungsflechi un 0,3 % sunschtiger Flechi.
ᚱ
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Lamischer Krieg
Dr Naame vom Chrieg stammt us dr Biografii vom Fokion vom Autor Plutarch. In meerere zitgenössische Inschrifte wird er as „Chrieg vo de Hellene“ bezäichnet. Dr politisch Füerer vo Athen, dr Hypereides, het dä Chrieg as Kampf vo de freije Grieche gege Barbare beschriibe.
Hofstetten (Baden)
Geografi
Nochbergmaine sin d Stadt Haslach im Kinzigtal im Norde, Mühlenbach im Oschte, d Stadt Elzach un Biederbach im Side (baidi im Landkrais Ämmedinge) un Schuttertal un Steinach im Weschte.
Lamischer Krieg
Dr Chrieg
Im Joor 323 zur Zit vom Dood vom Alexander em Groosse häi sich fast alli Grieche usser de Boioter zämmedoo. Dr athenisch Strateg Leosthenes het bi Plataiai d Boioter gschlaage und denn d Thermopyle bsetzt. Dr Makedonier Antipater isch mit ere Armee dur Thessalie marschiert und het sich im Winder in Lamia verschanzt, wo as äinzigi thessalischi Stadt iim iiri Door ufdoo het, und isch vo de Grieche belaageret worde. Dr Leonnatos het in dere Zit en Armee vo 20'000 Makedonier über e Hellespont und dur Thessalie gfüert. D Grieche häi d Belaagerig vo Lamia abbroche und dr Leonnatos im Früelig 322 gschlaage. Underdesse het dr Antipater si Armee us Lamie zum Fluss Pinios chönne zruggfüere und het dört uf d Versterkig vom Krateros gwartet. In dr Seeschlacht bi Amorgos häi d Makedonier under em Kleitos em Wisse die athenischi Flotte vernichdet und d Grieche häi müesse brobiere, d Makedonier uf Land z schloo. Am 6. August si si mit 25'000 Infanteriste und 3'500 Kavalleriste bi Krannon ere makedonische Übermacht vo 40'000 Infanteriste, 3'000 Bogeschütze und Speerwärfer und 5'000 Kavalleriste gegenübergstande. D Makedonier häi d Schlacht zwar gwunne, aber die griechischi Armee het sich chönne zruggzie. D Makedonier häi denn Thessalie Stadt um Stadt erooberet und dr Hellenebund isch usenandergheit. Die griechische Stedt häi sich denn äini um die andere im Antipater underworfe, bis schliesslig nume no d Aitoler übrig gsi si. Die häi zerst non e baar milidäärischi Erfolg gha, si aber schliesslig von ere makedonische Armee under em Polyperchon gschlaage worde.
Hofstetten (Baden)
Gmaindsgliiderung
Zue Hoofschdäddä ghere s glichnamig Dorf, dr Wiiler Mittelweiler, d Zinke Salmensbach un Ullerst, d Hef Altersbach, Breitebene, Mattenmühle, Schneibenhof, Tochtermannsberg un d Wohnblätz Am weißen Brunnen, Biereck, Halden, Hochmunde un Lachen.
Lamischer Krieg
D Folge
Dr Antipater het dr Korinthisch Bund, wo de Grieche inneri Autonomii gloo het, nid wider in s Lääbe grüeft, sondern het in de Stedt as Regänte Oligarche oder Tyranne iigsetzt, wo im dröi gsi si, und mit makedonische Bsatzigsdrubbe sini Inträsse gschützt. Noch em Dood vom Antipater 319 v. d. Z. isch dr Zwäit Diadochechrieg usbroche.
Dina Wyler
Läbe
Wider zrugg i de Schwiiz, hät si sich vo 1967 bis 1976 intensiv a de Kunstgewärbsschuel Züri usbildet.
Lamischer Krieg
D Folge
Scho antiki Autore häi s Ändi vom Lamische Chrieg mit em Ändi vom ursprünglige griechische Freihäitsgedanke verbunde. Dä isch in de Diadochechrieg nume no vo de Diadoche brucht worde as Bropaganda in iirem Kampf um d Macht.
Litratuur
Sekundärlitratuur:
Vulkanismus
Under Vulkanismus verstoht mer alli geologische Vorgäng un Erschinige, wo mitem Ufstige vu Magma innerhalb vu de ussere planetare Chruste bis zue dr Planeteoberflächi verbunde sin. Dezue ghöre alli Ustrittsforme as feschti, vulkanischi Bombe, Lapilli, Bimsstei, vulkanischi Äsche, flüssigi (Lava, Lahar, Geysir, Maar) oder gasförmigi (vulkanischs Gas, Fumarole) Stoff. Nit selte trätte Mischforme vu dr eruptive Begleiterschinige uf wie z. B. die verheerende pyroklastische Ström (wie bim Undergang vu Pompeii).
Dina Wyler
Läbe
Sit em Afang vom Jahr 2000 hät sich ihre Gsundheitszuestand verschlächteret. Im Januar 2007 isch si z Bade im Alter vo 75 Jahr gstorbe.
Vulkanismus
Vulkan ghöre zue dr imposanteschte Erschinigsforme vum Vulkanismus, nit nur uf dr Erde, sundern au uf andere Planete un ihrene Mönd vu unserem Sunnesystem. Es sin verschideni aktivi Vulkane usserhalb vu dr Erde bekannt. So befinde sich Schwäfelvulkane aber au extrem heissi silikatischi Vulkane ufem Jupitermond Io, Kryovulkane (Stickstoffgeysire) ufem Neptunmond Triton un erloscheni Vulkane z. B. uffem Mars. D'Venus het villicht noch aktivi Vulkane. Uffem Erdmo sin die grosse dunkle Flächene, wo si "Gsicht" bilde, riisige Lavafelder wo vor iber drei Milliarde Johre entstande sin. Exotisch isch dr Vulkanismus uf dr Iismönd im ussere Sunnesystem, wo d'Lava Gletscheriis oder gar schlicht un eifach Wasser gsi si muess oder gar noch isch. Aktivi Wasser-Geysire het d'Ruumsonde Cassini im Herbst 2005 uffem Saturnmond Enceladus entdeckt. Dr Enceladus, mit 500 km Durchmesser nit grad gross, het dodemit bezüeglich sinere geologische Aktivität die chüehnschte Erwartige ibertroffe. Si Inners bestoht offebar us flüssigem Wasser.
Dina Wyler
Kunst
De Wyler ihri Kunst isch abstrakt ksi. Sit hät vor allem mit gmischte Collage uf Papiir oder de Liinwand gschaffet. Au Lithografie und Monotypie händ si interessiert.
Vulkanismus
Dr Vulkanismus het si Adeil an dr folgeschwerschte Natürkastrophe uf dr Erde. Ihm sin vili vu dr gwaltige Umwälzige in dr Erdgschicht zuezschribe, nit zledscht durch sini erhebliche Iflüss uf die regional un global Klimaentwicklig un ihrene Folge.
Dina Wyler
Kunst
Sit 1997 hät si es eignigs Atelier z Berke ka. Sie hät e Reie Usstellige z Wohle und Bremgarte verastaltet (lueg Abschnitt Usstellige).
Vulkanismus
Im klassische alemannische Sprochruum git's kei aktive Vulkanismus meh. Geologisch uf Sparflamme isch noch dr Kaiserstuehl im Oberrhigrabe bi Friburg im Brisgau aktiv, wo sich jährlich um öppe ei Millimeter hebt. Ebefalls bi Friburg finde sich au uffem Schimberg vulkanischi Spure.
Dina Wyler
Weblinks
Dina Wyler Farbstein uf www.kunstbreite.ch.
Vulkanismus
Im Hegau stehn noch Schlöt vu sit öppe 20 Millione Johre erloschene Vulkane as riisigi Türm ällei in dr Landschaft, so dr Hohetwil bi Singe.
Hofstetten (Baden)
Gschicht
Hoofschdäddä isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1353. Bis 1806 het s de Firschteberger ghert, no isch zum Großherzogdum Bade kumme.
Verwaltung
Hoofschdäddä het mit dr Stadt Haaslä un dr Gmaine Fischerbach, Miihläbach un Schdainä e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Bildung
Z Hoofschdäddä git s e Grund- un Hauptschuel.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Hoofschdäddä ghert zum Owerrhinalemannisch.
Koran
Dr Koran oder Qur'an [] isch die Häiligi Schrift vom Islam.
Beschrybig
D Muslim glaube, ass dr Koran die wörtligi Offebaarig vo Gott (uf arabisch: Allah) an dr Profeet Mohammed isch und iim dur „Werbalinspirazioon“ vom Ängel Gabriel (das isch s „Diktatverständnis“ vom Koran) zuechoo isch. D Gsamtredakzioon vo dr Koransamlig het im 7. Joorhundert under em Kalif Abū Bakr agfange.
Dr Tegscht isch in ere spezielle Riimprosa abgfasst, wo uf Arabisch as Sadschʿ bezäichnet wird.
Dr Koran bestoot us 114 Kapitel; die heisse Sure, und si si verschiide lang und bestön sälber us Värs.
Richard Jäckle
Dr Richard Karl Jäckle (* 13. Februar 1912 z Uzwil, Schwyz; † 24. Septämber 1990 z Singe) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii.
Lääben un Beruef
Dr Jäckle isch z Singen ufgwachsen un vu 1918 bis 1926 dert uf d Volksschuel gange. Zwische 1926 un 1930 het er e Lehr as Schriftsetzer un en Uusbildig zum Linotype-Maschinesetzer gmacht. In dr Johr 1931 bis 1933 isch er arbetslos gsii un het as raisende Buechdrucker gschafft. Derno het er vu 1933 bis 1940 as Maschinesetzer z Konschtanz, z Duttligen un z Singe gschafft. Anne 1940 isch er zum Wehrdienscht yyzoge wore, zerscht nuf Olmütz (Tschechie), speter uf Ulm. 1942 isch er wäge Chranket us em Wehrdienscht entloo woren un het derno bis zum Änd vum Chrieg as Schriftsetzer un Kalkulator z Wiesbade, z Konschtanz un z Singe gschafft.
Vu 1945 bis 1952 isch dr Jäckle Druckereilaiter (Gschäftsfierer) vu dr Oberbadische Druckerei un Verlagsaastalt GmbH z Singe gsii un vu 1952 bis 1959 het er as Maschinesetzer bin ere Druckerei z Schaffuuse gschafft.
Anne 1935 het dr Jäckle d Gertrud geb. Bauer ghyrote.
Bolitik
Anne 1930 isch dr Jäckler in d SPD yydrätte. Bis 1932 isch er Vorsitzer vu dr Ortsgruppe Singe vu dr Sozialistische Arbaiter-Juged gsii. Noch em Chrieg isch er 1945 Grindigsmitglid vum SPD-Ortsverain Singe gsii un vu 1946 bis 1952 Vorsitzer vum SPD-Landesverband Bade. As Diräktkandidat vum Wahlchrais Konschtanz het er vu 1947 bis 1952 em Badische Landdag aaghert. Dert isch er ab Septämber 1948 as Noofolger vum Friedrich Maier Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion gsii.
No dr Bildig vum Sidweschtstaat Bade-Wirttebärg isch er Miglid vu dr Verfassigsgebende Landesversammlig gsii, am 6. Oktober 1952 het er sy Mandat niderglait. Vu 1959 bis 1963 isch er Gschäftsfierer vu dr SPD-Landdagsfraktion Bade-Wirttebärg z Stuegert gsii un ab 1963 laitende Aagstellte im Barlemäntarische Berotigsdienscht vum Landdag. Anne 1967 isch er us em effetlige Dienscht uusgschide.
Kelterborn
Kelterborn isch dr Familienaame vo deene Persoone:
Nazarener
Nazarener stoot für:
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pietro Aloisio Sante da Palestrina (* woorschinlig am 2. oder 3. Februar 1514 oder 1515, noch andere Kwelle erst 1524, 1525 oder 1529 z Palestrina; † 2. Februar 1594 z Rom) isch en italiänische Komponist und Ernöierer vo dr Chillemuusig gsi. Zwar isch Palestrina nume dr Geburtsort, aber mä mäint vilmol dr Komponist, wemm mä vo Palestrina reedet.
Wärk
Dr Palestrina het e Hufe Wärk gschriibe aber usser zwäi Büecher mit Madrigale si alli andere für d Chille gschriibe. Zu sine Läbzite si nume e Däil im Druck erschiine und, wie s dennzumol dr Bruuch gsi isch, nume in Stimmeusgoobe.
In dr nöijere Zit, wo si dr Luigi Cherubini in wite Kräis bekannt gmacht het, si au d Partiture druckt worde (vom Alfieri, äinzelni Wärk im Proske sinere Musica divina). E kritischi Gsamtusgoob vo de Wärk, wo 30 Bänd söll umfasse, erschint sit 1862 in Leipzig (Bände 1–6 vom Espagne redigiert, Fortsetzig 1879 vom Haberl).
Stephan Burger
De Stephan Burger (* 29. April 1962 z Friburg) isch Erzbischof vu Friburg un Metropolit vu de Oberrhiinische Kilcheprovinz.
Leewe
De Stephan Burger sich z Leffinge mit Alemannisch als Muetersproch ufgwachse. Er het zwee Brieder un e Schweschter. Sin Brueder Tutilo Burger OSB isch sit 2011 Erzabt vu de Benediktiner-Erzabtei Beuron.