cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bockenkrieg
Dr Verlauf
Die Ufständische hai die abziehende Druppe nit verfolgt und dr Ufstand isch denn sehr schnäll zsämmebroche. Dr Niklaus Rudolf vo Wattewyl, dr Landamma vo dr Schwiiz, het Bärner und Aargauer Druppe afo mobilisiere no bevor en offiziells Hilfsgsuech us Züri idroffen isch, het dr Ufstand z Affoltere am Albis broche und am 3. April dr ufständisch Kantonsdeil bsetzt, entwaffnet und e Kontribution iidriibe.
D Chriegsfolge
D Landbevölkerig het zwar dr milidärisch Siig über d Regierigsdruppe gfiirt, het aber kei politische Nutze drus chönne zieh. Wo denn d Eidgenosseschaft sich iigmischt het, isch alles schnäll verbii gsi, und d Afüehrer vom Ufstand si verhafdet worde. Nochdäm en eidgenössischs Chriegsgricht dr Willi, dr Jakob Schneebeli und dr Heinrich Häberling, verurdeilt het, si die z Züri higrichtet worde. Vili anderi si zu Haft- und andere Strofe verurdeilt worde. Gmäinde, wo si d Lütt gwäigeret häi, dr Huldigungsäid z läischte, si bsetzt worde und häi müesse vil Gält zahle, und s Gsetz über dr Looschauf vom Zähnt und de Grundzinse isch duuregsetzt worde.
Gedänke
1876 het me e Märtyrerdänkmol am Bahnhofplatz vo Affoltere ufgstellt zum Gedänke an die, wo hiigrichdet worde si.
Schalkendorf
Geogràfi
Schàlkedorf lijt weschtlich vun Hàwenàu. D nerdlich Granz vum Bànn bìldt d Moder. D Nochbergmeine sìn Attedorf, Büswiller, Owermodre-Zutzedorf, Pfaffoffe un Rìngeldorf.
Gschìcht
Schàlkedorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 774.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Schàlkedorf ìsch. Schàlkedorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Schàlkedorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Billio
Billio (Gallo Bilio, bretonisch Bilioù) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Billio lyt 26 km vu Vannes un 56 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 81 m un 167 m iber Normalnull.
Gschicht
Billio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1387 as Mouster Biliou (1387: Moustoer Biliou, 1422: Mouster Billiou, 1516: Bilio, 1731: Monstoir Bilio).
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Billio ghert zum Gallo.
Scuol (Ort)
Scuol (dütsch Schuls) isch a Ortschaft i da gliichnamiga politischa Gmaind Scuol, Region Engiadina Bassa/Val Müstair, vom Schwizer Kanton Graubünda. Dä Ort hät bis 1943 offiziell Schuls und vo 1943 bis 1970 Scuol/Schuls ghaissa, sithär Scuol. Lut em Räätische Namebuech söll de Name Scuol vom latinische scopulus «Klippe» stamme.
Gschicht
Scuol isch ane 1095 s erschte Mol erwäänt worde. Scho im Früemittelalter isch z Schuls e Chile gstande, wie mä vo Uusgrabige waiss. Di nöji Chile isch ane 1519 fertig gsi. Öpe zäh Joor spöter het d Gmaind d Reformazion aagnoo.
Im 17. Joorhundert het Schuls e Zyt lang wider zu de Länder vo de Habsburger ghört; ane 1652 isch si den vo Öschtrych losgchauft worde.
Per 1. Jänner 2015 hät di dozmolig Gmaind Scuol mit da füf umliggenda Gmainda Ardez, Ftan, Guarda, Sent und Tarasp zur neua Gmaind Scuol fusioniert. Si isch mit 438 km² di flächemässig gröschti Gmaind vo da Schwiz worda.
Wappa
Blasonierig: I Gold e schwarzi Brunnaschala mit vier blau-silbriga Wasserstrahle.
Geografii
Scuol isch da Hauptort vom Unterengadin und liit am Inn. Da Grosstail vom Dorf wie au da Kopfbahnhof vo da Rhätischa Bahn und d Umfahrigsstrooss liggad uf da lingga Sita vom Fluss. Uf da andara Sita verlauft i südlicha Richtig s Val S-charl mit am Dorf S-charl, wo sit 1921 aber nume no im Summerhalbjohr bewohnt isch.
Nochbergmainda vo Scuol sind gsi: im Süda Val Müstair, im Westa Tarasp und Ftan, im Norda Sent, und im Osta a Mals und Taufers im Münstertal, baidas Gmainda im obera Vinschgau, Südtirol (Italia).
Weilen unter den Rinnen
Weila (dt. Weilen unter den Rinnen) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Encyclopædia Britannica
D Encyclopædia Britannica [] isch e bedütendi Enzyklopädie uf Änglisch. Ähnlich wie dr dütsch Brockhaus will si s menschlige Wüsse so vollständig wie möglig (The Sum of Human Knowledge) vermittle.
Scuol (Ort)
Sprocha
D Sproch vo Scuol isch s Vallader, a bündnerromanischi Mundart. Scho i da zwaita Hälfti vom 19. Jahrhundert hät d Gmaind a dütschsprochagi Minderderhait überkoo. Trotzdäm hät sich s Romanischa bis zum Zwaita Wältkriag guat köna behaupta. Im Johr 1880 händ 82 %, 1910 64 % und 1941 widr 71 % als Muattersproch Romanisch aagee. Bis 1970 isch da romanischsprochigi Aatail uf 62 % gfalla, hät sich kurz erholt kha – isch sithär aber wider am sinka.
Weilen unter den Rinnen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 43,5 % Landwirtschaftsfleche, 41,9 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Encyclopædia Britannica
D Britannica – wie mer e hüfig abkürzt sait – isch e Produkt vo dr schottische Ufklärig. Die ersti Uflag isch 1768 usege worde und vo 1820 a hai se dr Adam und dr Charles Black z Edinburgh verleit. Im Vergliich zur französische Encyclopédie isch d Britannica ehnder politisch konservativ: die spötere Editione si im allgemeine em regierende Monarch gwidmet. Um 1870 isch dr Verlag für die 9. und 10. Uflag vo Schottland noch London züglet und mit der Ziitig The Times verbunde worde.
Weilen unter den Rinnen
Gmoedsgliderong
Zue Weila gheret koene weitere Ortsdoel.
Encyclopædia Britannica
Für die 11. Uflage het dr Verlag mit dr Universität Cambridge zsämmegschafft. Denn si d Markerächt an dr Enzyklopedii dr Firma Sears Roebuck verchauft worde und d Redaktion het sich z Chicago niiderglo. Hützudag wird si vo Encyclopædia Britannica Inc usege.
Scuol (Ort)
Religion
Z Scuol isch 1533 d Reformation iigfüert worda.
Weilen unter den Rinnen
Gschicht
Weila ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1113.
Encyclopædia Britannica
Im Johr 2004 het s 75.000 Artikel mit 44 Millione Wörter in dr Britannica gha. Me cha se in Papiirform (32 Bänd, Listepriis $1400) oder uf CD-ROM bzw. DVD chaufe oder online abonniere.
Scuol (Ort)
Tradizion
I da Quartier vo Scuol wird albig am Obig vom Silveschter noch altem Bruuch s Liechterfäscht Barchinas gfiired.
Encyclopædia Britannica
Am 13. März 2012 het dr Verlag bekannt gää, dass d Enzyklopädi no 244 Johr in Zuekumft uusschliesslich digital erschiint
D Artikel in der Britannica wärde im Allgemeine as guet duredänggt, zueverlässig und guet gschriibe betrachtet. Si vermittlet aber au en ehnder konservativs angloamerikanischs Wältbild, und underscheidet sich so mänggisch vo andere Enzyklopädie. Wenn me se mit Wärk vergliicht, wo ähnlig gross si, gseht me hüfig Underschiid, vor allem bi wärtorientierte Theme. D Autore si in vile Fäll namhafti Wüsseschafter oder bekannti Publiziste; wo ihri Artikel signiere.
Brockhaus Enzyklopädie
D Brockhuus Enzyklopädii isch e mehrbändigi Enzyklopedii uf Dütsch, wo vom Mannheimer Verlag Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus AG usege wird. Ihri erste Vorläufer si im 18. Johrhundert bi Löbel und Franke as Conversations-Lexikon erschiine. Spöter isch s under em Name Der Grosse Brockhaus bekannt worde. Ihre hütig Name het d Enzyklopedii sit der 20. Uflag 1996.
Noelia Berberat
D Noelia Berberat isch e Schwizer Youtuberin us Aesch BL. Si isch speziell uf Instagram unter @noeliavidz für ihri lustige Videos bekannt. Snapchat het si au. Me ka si au unter em Name snapmitnoelia finde.
Brockhaus Enzyklopädie
Vorgänger-Lexikon vom Löbel und Franke
S Conversations-Lexikon mit em volle Titel Conversations-Lexicon oder kurzgefasstes Handwörterbuch für die in der gesellschaftlichen Unterhaltung aus den Wissenschaften und Künsten vorkommenden Gegenstände mit beständiger Rücksicht auf die Ereignisse der älteren und neueren Zeit in sächs Bänd vom Renatus Gotthelf Löbel und em Christian Wilhelm Franke isch vom Verlag F. A. Brockhaus ufkauft und witergmacht worde.
Noelia Berberat
Si isch nominiert gsi für Person of the year bim Webvideopriis vo de Schwiz, wo im 2016 s erscht Mol vergee worde isch, und isch Zweiti worde. Gwunne het de 18-jährigi Gabirano.
Brockhaus Enzyklopädie
Vorgänger-Lexikon vom Löbel und Franke
Es si no zwei Nochdragsbänd in verschiedene Verlag erschiine: Leipzig: F. A. Leupold 1796–1800 und Leipzig: J. C. Werther 1806 bevor F. A. Brockhaus: Amsterdam 1810 und Leipzig 1811 no meh Bänd usebrocht het.
Weilen unter den Rinnen
Verwaltong
Weila hot sich mit dr Stadt Schemmbärg ond dr Gmoede Dautmärga, Doarmeddenga, Doddernhausa, Hausa, Rotshausa ond Zemmern zom Gmoeverwaltongsverband „Oberes Schlichemtal“ mit Sitz en Schemmbärg zammegschlosse.
Noelia Berberat
Am Zoomz-Feschtival für Schuele im Kanton Lozärn ane 2016 hed d Noelia Berberat en Wörkshop über Videoarbet gleitet.
Brockhaus Enzyklopädie
Dr Brockhuus 1805–1984
Dr Friedrich Arnold Brockhaus (1772–1823) het 1805 mit siim Verlag z Amsterdam agfange. 1808 het er uf dr Leipziger Buechmäss s unvollständige „Conversationslexikon mit vorzüglicher Rücksicht auf die gegenwärtigen Zeiten“ vom Löbel und Franke kauft und mit em Projekt wiitergmacht. Die 2. Uflag in zäh Bänd isch 1812–1820 erschiine, isch en Erfolg gsi und und het dr Grundstock für dr Brockhuus gleit, wo hüte in der 21. Uflag erschiint. 1811 isch dr Friedrich Arnold Brockhaus mit siim Verlag noch Alteburg z Thüringe züglet.
Weilen unter den Rinnen
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Gerhard Reiner.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Brockhaus Enzyklopädie
Dr Brockhuus 1805–1984
Dr Brockhuus isch as Universalenzyklopädii Vorbild gsi für vili anderi Wärk, z. B. s holländische Grosslexikon Winkler Prins Geïllustreerde Encyclopaedie, s 43-bändige Entsiklopedicheskii Slovar, s vierbändige schwedische Svenskt Konversations-Lexicon und die 13-bändigi amerikanischi Encyclopaedia Americana. D Encyclopædia Britannica, wo scho sit 1768 vom Adam und Charles Black z Edinburgh, Schottland, verleit worden isch, isch drgege e Produkt vo dr schottische Ufklärig.
Weilen unter den Rinnen
Dialekt
Dr Dialekt vo Weila ghert zom Schwäbisch.
Rock
Rock bezäichnet:
Birs
D Birs isch e linkssitige Näbefluss vom Rhy. Yr Yzugsgebiet betrait 866 km² und d Längi isch 73 km.
D Quelle befindet sich uff ere Höchi vo 762 m ü.M. in dr Nöchi vo Tavannes im Bärner Jura. Si chunnt scho als richtige Fluss ans Tagesliecht: s Rägewasser sammlet sich im Bärginnere und durchlauft en unterirdischs wytverzwygts Höhlenetz.
In ihrem wytere Verlauf durchfliesst si mehreri Kluse, so z. B. by Angestein, wo si d Blaueketti durchbricht.
In Birsfälde bym Birsköpfli mündet si uff 246 m ü.M. in Rhy.
Neue Hebriden
D Inselgrubbe Nöiji Hebride isch e Chetti vo Insle im Südpazifik. Si isch öbbe 700 km lang und lit 300 km südlig vo de Salomon-Insle, 460 km nordöstlig vo Nöikaledonie und 960 km westlig vo de Fidschi Insle.
Geografii
Geopolitisch ghööre die Nöije Hebride mit iire öbbe 60 Insle zum Inselstaat Vanuatu. Si bilde die nordöstligi Gränze vom Korallemeer zum offene Pazifik. D Insle Espiritu Santo isch am witiste im Norde und Anatom am witiste im Süde vo allne Insle in de Nöije Hebride.
D Inselgrubbe grad nördlig bzw. nordöstlig vo Espiritu Santo (Banks-Insle und Torres-Inslen) ghööre geografisch nit zu de Nöije Hebride, aber doch zum Staat Vanuatu (Browinz Torba).
Das isch au richdig für die umstrittene Matthew- Und Hunterinsle, wo südlig vo de Nöije Hebride lige.
Gschicht
Dr erst Öiropäer wo die Insle entdeckt het, isch dr änglisch Seefaarer James Cook im Joor 1774 gsi. Dr Naame häi si vermuetlig überchoo wil si e chli wie die schottischi Inselgrubbe Üsseri Hebride usgseen.
Frutigen
Frutige (amtlech Frutigen) isch e Ywohnermiind im Verwaltigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Frutige ligt im Chander- un Ängschtligetal. 54,2 % vor Gmiindsflächi si landwirtschaftlech gnutzte Bode, 25,7 % Wald, 3,9 % Sidligsflächi u 16,2 % süschtigi Flächi.
Gschicht
Frutige isch zum erschte Mal im Jahr 1234 aus Frutingen gnennt worde.
Bis zum 31. Dezämber 2009 isch Frutige dr Huuptort vom Amtsbezirk Frutige gsy.
Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,2 % gläge.
Politik
Gmiindspresidänt vo Frutige isch dr Ruedi Egger (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Bir Volchszellig 2000 hii vo de 6661 Ywohner 96,1 % Tütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 0,3 % Italiänisch.
Dr Dialäkt vo Frutige ghört zum Höchstalemannisch.
Kanton Bischheim
Dr Kànton Bìsche ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Lànd im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre.
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum Arrondissement Stroosburi nej züegschnitte worre.
Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem Kreis Stroosburi (Lànd) ghert.
Zitter em 28. Juni 1919 ìsch dr Kànton e Teil vum Arrondissement Stroosburi-Lànd worre.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Mundelse un ìm Side àn dr Kànton Schìllige granzt.
Gmeine
Ém Kànton Bìsche hàt s 2 Gmeine ghet:
Schillersdorf
Schìllerschdorf (frz. Schillersdorf, dt. Schillersdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Schìllerschdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1207.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Schìllerschdorf ìsch. Schìllerschdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Schìllerschdorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Liste der Mitglieder des Württembergischen Landtages 1933
Die Lischt git e Iberblick iber d Mitglider vu dr Landdag vum freie Volksstaat Wirttebärg in dr 5. Legislaturperiod 1933.
No dr Rychsdagswahl vum 5. Merz 1933 isch dr nei Landdag wäg dr Glychschaltigsgsetz analog zue sällem Wahlergebnis nei bildet wore. Di bishärig DNVP isch unter em Name Kampffront Schwarz-Weiß-Rot aadrätte. Di segs Mandat vu dr KPD sin wäg dr „Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz von Volk und Staat“ annulliert wore. Di ainzig Sitzig vum Landdag isch am 8. Juni 1933 gsii, wu unter Stimmenthaltig vu dr SPD ne „Ermächtigungsgsetz“ fir Wirttebärg verabschidet woren isch. D Sitz vu dr SPD sin mit dr „Verordnung zur Sicherheit der Staatsführung“ vum 7. Juli 1933 uuwirksam wore. D Legislaturperiod het scho am am 14. Oktober 1933 ufghert.
Weblink
QuÄlle:
Schia
D Schia (,, šīʿa, ‚Aahängerschaft, Partei‘) isch die zwäitgröschti Konfessioon im Islam. D Aahänger vo dr Schia, d Schiite, luege dr ʿAlī ibn Abī Ṭālib, wo dr Schwiigersoon und Gusää vom Brofeet Mohammed gsi isch, as däm si designierti Noochfolger (Kalif) aa und as iire erst Imam. Noch iirem Glaube muess dr Noochfolger vom Brofeet e Noochfaar vom Ali si bzw. eme Imam, wil dä as äinzige göttlig legitimiert sig. Si löön also die drei Kalife, wo vor em Ali gweelt worde und in de Auge vo de Sunnite legitim si, nid lo gälte. Ass dr Ali 661 ermordet worden isch, vergifdet d Atmosfääre zwüsche de islamische Konfessioone bis hüte.
In de Joorhundert noch em Dood vom Brofeet Mohammed und dr Drennig vo de Sunnite isch d Dogmatik vo de Schiite witerentwigglet worde, so dass sich s schiitische Rächt in Detäi vom sunnitische Rächt underschäidet.
Hüte si öbbe fufzää Brozänt vo de Muslim schiitisch (Stand 2007, in dr Litratuur findet mä alles vo zää bis fümfezwanzig Brozänt). In dr Schia häi sich underschiidligi Ströömige bildet, wo jedi von ene iiri äigeni Zaal vo Imam het. D Staate, wo d Schiite din d Meerhäit oder en iiflussriichi Minderhäit si, wärde mänggisch under em Begriff Schiitische Halbmond zämmegfasst.
Brissago TI
Brissago (lombardisch Brissagh, dytsch veraltet Brisa) isch e Gmai im Schwyzer Kanton Tessin. Si ghert zum Chrais (circolo) Isole im Bezirk Locarno.
Gschicht
Brissago isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1289 as Brixago. Dr Ortsname isch wohrschynts vum latynische Personename Briccius abglaitet.
Syt 1856 gits z Brissago e Zigarefabrik. Spööter hät de Turismus aazoge, und 1907 isch drum es Grand-Hôtel uuftaa woorde.
I de jüngere Zyt hät d Bouwuet und di nöi Straass zmittst dur s Doorff dure vil kabutt gmachet, und au s Grand-Hôtel isch 1993 abgrisse woorde.
Verwaltig
Dr Gmaispresidänt (Sindaco) vu Brissago isch dr Giancarlo Kuchler.
Dialäkt
Dr lombardisch Dialäkt vu Brissago ghert zum Ticinese (Tesines).
Warthausen
Waarthausa (dt. Warthausen) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Ludwig Wittgenstein
Dr Ludwig Josef Johann Wittgenstein (* 26. April 1889 z Wien; † 29. April 1951 z Cambridge) isch en ööstriichisch-britische Filosoof gsi.
Warthausen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,4 % Landwirtschaftsfleche, 31,8 % Wald, 14,4 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.
Ludwig Wittgenstein
S Wärk
Er het bedütendi Biidrääg zur Filosofií vo dr Logik, vo dr Sprooch und vom Bewusstsii gmacht. Sini bäide Hauptwärk Logisch-philosophische Abhandlung (Tractatus Logico-Philosophicus 1921) und Philosophische Untersuchungen (1953, postum) si wichdigi Bezugspünggt vo zwäi filosofische Schuele worde, vom Logische Positivismus und vo dr Analütische Sproochfilosofii.
Si Filosofii wird mänggisch in e früeji Faase und e spooti Faase iidäilt. Sis früeje Dängge chunnt im Tractatus zur Sprooch, sis spöötere in de Undersuechige. Am Aafang het sich dr Wittgenstein mit de logische Beziejige zwüsche Proposizioone und dr Wält abgee. Er het glaubt, ass er alli filosoofische Brobleem chönn lööse, wenn er d Logik vo dere Beziejig chönn klääre. Spööter het er e Hufe vo sine früeje Ideä abgleent und het gsäit, ass d Bedütig vo de Wörter vo dr Funkzioon chunnt innerhalb vom Sproochspiil, e Begriff won er zämme mit em Friedrich Waismann entwigglet het.
Warthausen
Gschicht
Waarthausa ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1108.
Ludwig Wittgenstein
S Wärk
Dr Wittgenstein het die mäiste Gebiet vo de Gäistes- und Sozialwüsseschafte beiiflusst, sini Ideä wärde aber uf die verschiidenste Arte interbretiert.
Warthausen
Verwaltong
Waarthausa hot mit dr Stadt Bibra ond dr Gmoene Addaweiler, Hochdorf, Maslhõẽm, Middlbibra, Õmmadorf ond Zäll a e Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Wolfgang Jautz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Waarthausa ghert zom Mittelschwäbisch.
Alter Zürichkrieg
Dr Alti Zürichrieg oder au Toggeburger Erbschaftschrieg hät zwüsched 1436 und 1450 i dr Schwiiz schtattgfunde.
Zwäiti Phase 1442–1443: Züri mit em Friedrich III. gäge d Eidgenosse
1442 hät dr Rudolf Stüssi mit em düütsche König Friedrich III. us em Huus Habsburg es Bündnis gschlosse, um doch no zu de aagschtrebte Erwerbige i dr Linthebeni z choo. Dr Stüssi hät em Friedrich di 1424 erworbeni Grafschaft Kyburg (mit Uusnaahm vo de Gebiet weschtlich vo dr Glatt, wo vo dänn aa Neuamt gnännt worde isch) und hät em Habsburger freii Hand gwährt, de Aargau zrugg zerobere, gege s Verschpreche, s Toggeburg und d Grafschaft Uznach z chaufe und Züri z übergeeh. De Friedrich III. hät usserdem es Heer zur Verteidigung vo Züri under zwei erfahrene Heerfüerer here gschickt, dr Hans vo Rechberg und dr Thüring vo Hallwil.
Us Empörig über s Bündnis vo Züri mit em «Erzfind» Habsburg händ Schwyz, Glarus und di übrige eidgenössische Ort Züri und siim Bundesgnosse de Chrieg erchlärt und händ Bremgarte und Bade eroberet. Bi dr Schlacht bi St. Jakob a dr Sihl händs en Siig errunge, dr schtriitbari Bürgermeischter Stüssi isch uf em Schlachtfeld gschtorbe. Züri hät aber trotzdem uf em freie Bündnisrecht und uf e Rückgaab vo de Höf und siim Aaschpruch uf Uznach beharrt. Nach acht Mönet Waffeschtillschtand isch 1444 dr Chrieg wiiter gange. Nach dr Eroberig vo Griifesee und siinere Burg und dr Hiirichtig vo dr Bsatzig, em Mord vo Griifesee, hät d Belagerig vo dr Schtadt Züri und vom habsburgische Rapperschwiil aagfange. Debii sind au Chriegsflöss vo de Eidgenosse uf em Zürisee zum Iisatz choo.
Dritti Phase vom Chrieg 1444–1446
I dere verzwiiflete Situation hät dr Friedrich III. de französisch König Karl VII. um Hilf bete. Der hät s Heer vo de Armagnake (benannt nach ihrem ursprünglige Füerer Graf Bernhard vo Armagnac) uf Basel geschickt. Züri hät dänn Brugg überfalle, um de Armagnake de Weg über d Aare freizmache. Druuf isch d Schlacht bi St. Jakob a dr Birs gfolgt. D Armagnake händ d Dörfer, wo a dr Birs lige, bsetzt. D Eidgenosse händ e Vorhuet überwältiget und sind nachher über de Fluss gschtürmt, wo si noch langem Kampf vo dr französische Hauptmacht besiigt worde sind. D Armagnake händ aber ebefalls schweri Verlüscht erlitte und sind – offebar schockiert dur di unkonventionelli Chriegsfüehrig vo de Eidgenosse – abzoge.
Dr Friedrich hät dänn im Früelig 1446 nomal versuecht, en Aagriff uf d Eidgenosse z füere, siis Heer isch aber bi Ragaz am 6. März 1446 gschlage worde. Bereits im November 1444 händ Vermittligsversüech vom Bischof vo Basel, vom Komtur vo de Johanniter zu Wädischwiil, vom Basler Konzil und de Kurfürschte iigsetzt. Aber erscht em Friideskongress, wo vom rhiinische Pfalzgraf uf Konschtanz iiberuefe worden isch, isch es glunge, d Iischtellig vo de Findseligkeite z erreiche (12. Juni 1446).
D Friidesverhandlige sind erscht 1450 zum definitive Abschluss choo. Züri hät de Bund mit em Friedrich III. löse müesse und hät defür bis uf d Höf siini Gebiet zrugg überchoo. Di umschtritteni Grafschaft Uznach und d Landvogtei Gaschter sind Schwyz und Glarus als gmeini Herrschafte zuegfalle.
Schweizerische Nationalbibliothek
Die Schwizerischi Nationalbibliothek isch en Institution vom Bundesamt für Kultur (BAK) innerhalb vom Eidgenössische Departement vom Innere (EDI). Si het dr gsetzlig Ufdrag, alli Publikatione z sammle, z erhalte und z vermittle, wo in der Schwiz erschiine, sich uf d Schwiz oder uf Persone mit em schwizerische Bürgerrächt oder Wohnsitz in dr Schwiz beziehn oder vo schwizerische Autore oder sonige, wo mit der Schwiz verbunde si erschaffe worde si, und zwar unabhängig vo dr Sproch. Die Schwizerischi Nationalbibliothek isch also die ersti Alaufstell für Helvetica. Sit 1992 bedrifft das nit nume druckti Wärk, sondern au Wärk uf andere Informationsdräger. D NB sammlet au no Publikatione vo internationale Organisatione, wo ihre Sitz in dr Schwiz hai wie d UNO, d WHO u.s.w. oder d NB im ne Verdrag zur Depositarin in dr Schwiz bestimmt hai.
Gschicht
Scho in dr Zit vo dr Helvetische Republik um 1800 het me e Projekt für e schwizerischi Nationalbibliothek entworfe, het s aber nit chönne realisiere. 1891 het dr Friedrich Staub, Redakter am Schwizerische Idiotikon und Bibliothekar a dr Stadtbibliothek Züri, d Idee wider ufbrocht, e Landesbibliothek z gründe. 1894 hai dr Ständerot und der Nationalrot dr Bundesbeschluss über d Gründig von ere Schwizerische Landesbibliothek verabschiidet. 1895 isch si gründet worde. Dr erst Standort isch e Vierzimmerwohnig ohni elektrischs Liecht und ohni Telefonaschluss an dr Christoffelgass 7 z Bärn gsi. 1899 isch si in s Gebäud vom Bundesarchiv züglet und 1931 an die hütigi Adresse Hallwylstross 15 im Bärner Chirchefäldquartier. Dört het me in de Johr 1929 bis 1931 noch de Plän vo de Architekte Oeschger, Kaufmann und Hostettler e funktionelle Neubau baut, wo hüte as e früehne Verdräter vo dr architektonische Modärne (Neus Baue) under Dänkmolschutz stoht. Zur Schwizerische Nationalbibliothek ghöre au s Schwizerische Literaturarchiv, wo 1991 gründet worden isch, und s Centre Dürrenmatt Neuchâtel (CDN), wo im Johr 2000 z Neueburg eröffnet worden isch, und sid 2016 au di Schwiizerischi Nazionaalfonoteek z Lugano.
Erwärbig vo Wärk
Im Gegesatz zu andere Länder wie Dütschland oder Frankriich isch d Abgob vom ene Pflichtexemplar in der Schwiz nit im Gsetz verankeret. D NB het mit em Schwizer Buechhändler- und Verleger-Verband (SBVV) und dr Société des Libraires et Éditeurs de la Suisse romande (SLESR, hüte ASDEL) abgmacht ass si e Gratisexemplar überchiem. Schwizer Verein, Firme und anderi Körperschafte und Schwizer Autore wärde drum bäte, ass si vo ihre Publikatione, wo nit im Verlags- und Buechhandel erschiine (die so genannti Graui Literatur), dr NB en Exemplar wurde zur Verfüegig stelle.
Benutzig
Die Schwizerischi Nationalbibliothek isch e Mischig vo Leihbibliothek und Präsenzbibliothek. Konkret bedütet das, ass Medie, wo sehr wärtvoll oder elter as 50 Johr si, nume im Läsisaal döfe brucht wärde. S Uslehne, wo s sit 1900 git, isch für alli Benutzer gratis. Jede, wo volljehrig isch und e feste Wohnsitz in dr Schwiz het, cha sich lo iischriibe.
Sit 2003 bietet d Bibliothek ihri divärse Recherchedienstleistige under em Name SwissInfoDesk a. Für die selbständigi Suechi het si e Liste mit relevante Lingg zum Thema Schwiz zsämmegstellt, wo die ganz Zit ergänzt und aktualisiert wird.
Online-Findmittel
Helveticat isch dr Online-Katalog (OPAC) vo dr NB. Im Helveticat het s alli Monografie, Musikalie, Mikroforme, Multimedia, Charte und Atlante, aber nume e Deil vo de Zitige und Zitschrifte, wo sich in dr NB befinde. Drnäbe het s im Helveticat au Iidräg zu Dondokumänt vo dr Schwizer Nationalphonothek (FN) z Lugano. S eltiste druckte Buech, wo im Helveticat verzeichnet isch, stammt us em Johr 1465.
HelveticArchives isch d Archivdatebank vo dr NB. Si isch online sit em am 23. Mai 2008, em 100. Geburtsdag vo dr Annemarie Schwarzebach. Noh di noh wärde die ganze Archivbeständ vo dr NB drin ufgfüehrt; digitalisierti Fotene vo dr Annemarie Schwarzebach cha me scho abrüefe.
Under em Name ISplus isch au s ganze Verzeichnis vo de Schwizer Gedächnisinstitutione in de HelveticArchives integriert. ISplus dient gliichziitig as Schwizer ISIL-Verzeichnis. Au integriert isch s Repertorium vo de handschriftlige Nochläss in Archiv und Bibliotheke vo dr Schwiz.
Anderi Online-Findmittel vo dr NB si d Schwizer Plakatsammlig, dr Schwizerisch Zitschriftegsamtkatalog RP/VZ (sit Mitti 2002 wird er nüm aktualisiert und isch vom Schwizer Zitschrifteportal ZSP ersetzt worde) und d Datebangg vo de Fachbibliografie Biblio.
Unteriberg
Underibrig isch ä Gmäind im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz i dr Schwiiz.
Umgäbig
Vom Underibrig us chunt mr übär d Wäglousä mid de Seilbahn is Hoch-Ybrig ufä. Ide Wäglousä hinnä häds umä 10. Juni amä äs Openair. S isch zimmli chlii, abr es gilt bi Usswärige als eis vo de Openair mit dr beschtä Stimmig. Es wird nur schwiizer Musig spillt, was öppe gliichgsinnti Lüüt aazieht, und es grosses Zämmeghörigkeitsgfühl uuslööst.
Gschicht
Underybrig isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1397 als Yberg.
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,4 % gläge.
Religion
84,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,5 % evangelisch-reformiert.
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2220 Iiwoner 98,2 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 1,8 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Underybrig ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Äigähäitä
Au ä Äigäschaft vom Ybrig sind diä vilä Fiirtigä wo gfiirät wäre, das isch abr fürä Kanton Schwyz normal. Äinä vo dä Fiirtigä häd susch niämärt, dä Stöck-Märcht. Dä isch immr am Mäntig nachm drittä Sunntig im Oktober. Dä Stöckmärcht isch ä Märcht im Ybrig, wo vo dr Dorfchrützig äwäg dur z Dorf hindärä ä huufä Ständ ufgstellt sind. Dä chanäs scho oppä gäh, dass z Dorf mit Lüütä überstellt isch, und mr nid durdur laufä chan, ohni dass dr öppär vor dä Füässä umänand trouläd. Am Abig vo dem Stöckmärcht gits imänä Fäschtzält innä nu ä bsundärä Leckärbissä: z Chatzästreblä. Au wänn das jetz nach Tiärliquälärii und Toud töint, isch dä das gar nüd ä Dertigs. Da gahts drum, dass zwäi Mänschä ä Riämä umä Hals umä am Hinderchopf machid, und uf dä Chnünä huurid. Wänns dä das machid, mönds uf z Kommando bäidi hinderschi ziä, und probiärä, dä Gägnär übernä Liniä durä z ziä, ähnlich wiä Säilziä. Dä Namä chund wahrschindli dahär, will mr bi derä Morgsärii ä Chatzäbuggäl macht.
Ä wiitäri Äigähäit vom Underibrig, odr insgesamt vom Ybrig, sind d Übernämä. Diä wärdid i dä Regäl uf d Flurnämä oder uf d Ahnä bezogä. Nämä wo sich uf dä Ort beziähnd, wärid zum Biispiil:
und wiitäri.
Nämä wo sich uf d Ahnä beziänd, wärid:
und au da gits nu vili mej.
Äs hed sogar äinisch anärä Fasnacht ägschtra äs Telefonbuäch gäh, wo alli Bewohner mit ihrem Übernamä drinnä ufgfüährt gsi sind.
Z Dorfläbä im Ybrig isch zimmli aktiv. S git ä huufä Reschtäran, und äs paar Baarä. S git au ä huufä Veräinä, under adäräm d Fäldmusig Alpäröisli.
Arosa
Geografii
Zer Gmeind ghöre sid 2013 usser dm Dorf Arosa fascht alli Dörfer vam Tschelfigg, nämli au Calfreise, Castiel, Lengwis, Lüen, Molinis, Pagig, Peist und St. Peter, wa bis duezmal sälbstendigi Gmeinde gsi sind.
Ds Dorf Arosa sälber liid am oberen Endi vam Tschelfigg, das ischt s Tal var Plessur, wa z Arosa ds Quellgebiet hed und va dert bis uf Chur und in Rhy apper fliesst. Ds Tal, wa im Oschte va Chur aafangt, macht e lang-gäzogene Boge gä Süde, so dass Arosa nacher 15 Kilometer südöschtlich va Chur lid. Umgään va Berge, liid Arosa imene drii Kilometer breite Talchessl uf 1'700 bis Ds Dorf Arosa erschtreckt schich uber zwei Kilometer Lengi, am meischte Wonige und Hüüscher heds am Ober- und am Undersee. In dr Neechi lid s Endi vam Tal, aber ooni s Welschtobel, wo zu Alvaneu ghöört (hüt in dr Gmeind Albula/Alvra). Drum isch ds früenerig Aroser Gmeindsgebiet huufiseförmig gsin.
Drii Sache prääge ds Landschaftsbild va Arosa: d Berge rundummer, d Seeä und d Waaldgrenze, wa ätte uf vrlauft. Weschtlich vam Dorf heds vor allem Weide und Gröllhaalde. Talabwärts, uf de vier Kilometer gä Litzirüti, heds en dichte Nadelwald.
Seeä
Im Quellgebiet var Plessur sind e paar Seeä:
di beede im Dorf Arosa:
und:
Gmeindsgrenze und Nachburdörfer
D Gmeindsgrenze geid vam Aroser Wiisshore (2'653 m) gä Süde uber ds Plattehore und Tschirpa zem Parpaner Wiishore (2'824 m), wiiter uber ds Parpaner Roothore (2'861 m) zem Aroser Roothore (2980 m, wa dr höchscht Punkt var Gmeind ischt). Uf dm Grat füert schi vam Rothorn gä Nordoschte zem Erzhore (2'924 m) und dm Älpliseehore (2'725 m), schi queert de Welschtobelbach uf 1'659 m und stiigt de wider aa zem Graat var Leidflue (2'560 m), lauft um e paar Talchammere umer und erreicht de Sandhubel (2'764 m) und nacher ds Valbellahorn (2'763 m, das isch dr südöschtlichscht Punkt in dr Gmeind). Nacher heds e Reie Päss gä Tavaa, d Alteiner, di Bäretaler und d Maiefelder Furgga, di hööchschte Berge dert sind d Amselflue (2'781 m), ds Furggahore (2'727 m) und ds Schiesshore (2'605 m).
Arosa ischt va dene Gmeinde umgää: Furna, Jenaz, Fiderisch, Contersch, Chloschtersch, Tavaa, Schmitte, Albula/Alvra, Lantsch/Lenz, Vaz/Obervaz, Tschiertsche-Praade, Chur und Trimmis.
Schgiigebiet
Ds Schgiigebiet erschtreckt schich uber d Matte im Nordoste (Höreli) und Norde (Brüggerhore). Es ischt mit 70 Pischtekilometer uf 16 Pischte eis va de grössere im Bündnerland.
Bergbahne
D Bergbahne ghöre dr Arosa Bergbahnen AG.
Luftseilbahn:
Gondelbahn: Sesselbahne:
4er:
3er:
2er:
Bohal
Bohal (Gallo Bohau, bretonisch Bohal) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Rein da Medel
Der Medelser Rhy (RMS Rein da Medel) isch eine vo de Kwellflüss vom Vorderrhy.
Bohal
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Rein da Medel
Der Fluss het sini drü Hauptkwelle im Cadlimotaal im Kanton Tessin uf em Biet vo der Gmeind Quinto. Je en Kwellbach louft us em Lago di dentro under am Cadlimopass und em Lago Scuro am Bärg Punta Negra. Der Cadlimobach flüsst in Israsee und louft weschtlech vom Lukmanierpass in Santa Maria-Stausee ine. Vo do aa flüsst er im Kanton Graubünde i dr Gmeind Medels wyter, won er zerscht der rätoromanisch Name Froda het. Bi dr Gallus-Chappele und am Dörfli Sankt Johann verby chunt er uf Pardatsch, won er no mee Wasser vom Cristallino-Rhy überchunt. Mid em Name Medelser Rhy flüsst er wyter gäge Norde, bi de Medelser Siidlige Acla, Fuorns, wo der Fuornsrhy vo rächts oben abe chunt, Pardé, Platta, Baselgia und Curaglia, wo no der Platta-Rhy derzue chunt, dure. I der Schlucht Ruinas goot dr Rhy vor em Dorf Mumpé Medel is Gmeindbiet vo Disentis und mündet noch öpe anderthalb Kilometer in Vorderrhy.
Bohal
Geografi
Bohal lyt 28 km vu Vannes un 69 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 17 m un 90 m iber Normalnull.
Rein da Medel
Der Medelser Rhy isch der einzig Fluss im Kanton Tessin, wo im Yzugsgbiet vom Rhy liit.
Bohal
Verwaltig
vu Bohal isch. Bohal ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Bohal ghert zum Gallo.
Anastasius III. (Papst)
Dr Anastasius III. (* z Rom; † November 913) isch vu 911 bis 913 Papscht gsii. Sy Name bedytet „dr Uferstande“ (griech.)
Iber ihn git s eso guet wie kaini Ufzaichnige. Sy Pontifikat fallt in dr Zyt vu dr Herrschaft vu remische Adliger iber Rom, wu ganz unter dr Kontroll vum remische Stadtherr Theophylakt I. vu Tusculum gstanden isch un unter dr Kontroll vu dr Mätresseherrschaft, wu vu dr Theodora I. vu Tusculum un ihre Dochter Marozia unter em Sergius III. etabliert woren isch („Pornokrati“).
Le Saint
Le Saint (bretonisch Ar Sent) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Le Saint lyt am Inam im Side vu dr Montagnes Noires, 77 km vu Vannes un 41 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 73 m un 223 m iber Normalnull.
Gschicht
Le Saint isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1426 as Sent (1426: Le Seint, 1465-1482: An Sent, 1465-1482: Treff an Sent, 1503-1559: Le Sainct, 1536: Les Sainctz).
Verwaltig
vu Le Saint isch. Le Saint ghert zum Kommunalverband.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Le Saint ghert zum Bretonisch. D Gmai het am 24. Februar 2005 d Charte Ya d’ar brezhoneg unterzaichnet.
Brusino Arsizio
Brusino Arsizio isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Ceresio im Bezirk Lugano.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Brusino Arsizio isch dr Gianfranco Poli.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Brusino Arsizio ghert zum Comasco-Lecchese.
Imam-Ali-Moschee (Nadschaf)
D Imam-Ali-Moschee isch e Moschee z Nadschaf im Irak. Si zelt zu de wichdigste Häiligdümer vo de Schiite, wil si glaube, ass dört dr Schwiigersoon und Gusää vom Brofeet Muhammad, dr Ali ibn Abi Talib, begraabe isch, und dä isch iirem Glaube nooch dr äinzig legitimi Noochfolger vom Mohammed gsi.
Gschicht
Mä vermuetet, ass d Moschee im Joor 977 zum erste Mol vom Buyid Adud ad-Daula baut worde isch. Si isch aabebrennt, und dr Herrscher vo de Seldschuke, dr Malik Schah I., het sä im Joor 1086 wider ufbaut. Spööter het mä d Moschee non e baar Mol umbaut und erwiteret.
Emanuel von Wattenwyl
Dr Sigmund David Emanuel vo Wattewyl (* 1. September 1769 z Bärn; † 13. Merz 1817 z Bärn) isch e Bärner General und Föderalist währed dr Helvetik gsi.
Är isch e Sohn vom Marcus Sigmund Emanuel vo Wattewyl, eme Soldoffizier und Vogts vo Landshut, und dr Katharina Jenner gsii. , Tochter des Ludwig Philibert, Dragonerobersten und Grossrats. Offizier in holländ. Diensten.
Im Johr 1802 hai d Föderaliste sich druf vorbereitet, die Helvetisch Regierig z stürze. Dr Wattewyl het im Bärner Oberland dr Landsturm mobilisiert. D Föderaliste hai dr Landamma Dolder noch Jegistorf entfüehrt, und dä isch am 14. Septämber zruggdrätte. An siiner Stell isch dr Wattewzl zum Landamma ernennt worde. Dr Dolder isch aber scho zwei Dag druf wider zruggbrocht und as Landamma iigsetzt worde underem Druck vom französische Gsandte, und dr Polizeiminister Tribolet, wo hinder dr Entfüehrig gsteggt het, isch entloo worde. Dr Wattewyl het d Füehrig vo de föderalistische Druppe übernoh, und het Bärn, dr Sitz vo dr Helvetische Regierig afo belagere. Uf dr Höchi vom Pfaue isch s zum e Gfächt cho, die unmotivierte helvetische Druppe hai sich noch churzem zruggzoge. Am 18. Septämber 1802 het dr Wattewyl zsämme mit em Gaudard, em Oberbefählshaber vo de helvetische Druppe z Bärn, d Kapitulation vo dr Helvetische Regierig underschriibe.
1802 isch dr vo Wattewyl Landammann vo dr Schwyz bstellt worde, het uf französische Druck s Amt aber muesse ufgää. Vo 1803 bis 1817 isch er Mitglid im Grosse Rot z Bärn gsi und vo 1810 bis 1817 Mitglid vo dr Landesökonomikommission.
Winterlingen
Wãẽderlenga (dt. Winterlingen) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 44,3 % Landwirtschaftsfleche, 44,7 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Wãẽderlenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 793.
Verwaltong
Wãẽderlenga hot mit dr Gmoe Schtroßbärg a Verwaltongsgmoedschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Michael Maier.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Wãẽderlenga ghert zom Schwäbisch.
Rockmusik
Rockmuusig isch e Schaner vo dr populääre Muusig, wo sich in de 1950er in de Veräinigte Staate us em «Rock ’n’ Roll» entwigglet het, und wo drus uuse vo de 1960er Joor aa vor allem in Ängland und de USA verschiideni nöiji Stiil uusegwaggse si.
Gschicht
D Wurzle vo dr Rockmuusig ligge im Rock 'n' Roll vo de 1940er und 1950er, wo sälber stark vom Rhythm and Blues und dr Country Music beiiflusst worde isch. Dr Rock het vil übernoo us em Blues, dr Folk Music, em Dschääs und sogar do und dört us dr klassische Muusig.
Vo dr Muusig us gsee stützt sich dr Rock uf die elektrischi Gitarre, die elektrischi Bassgitarre und s Schlaagzüüg. Tüpischi Rocksongs si im Vier-Viertel-Takt komponiert und bruche e Värs-Chorus-Form. Wie in dr Popmuusig isch s Süsché vilmol die romantischi Liebi, aber au soziali oder politischi Theme wärde mänggisch aagsproche. Dass dr Rock vo wisse, männlige Muusiker dominiert wird, het, so dänggt mä, en Iifluss uf d Waal vo de Süsché in dr Rockmuusig. Im Rock si s musikalische Chönne, läiv Ufdritt und en Ideologi vo Authenzitidäät wichdiger as in der Popmuusig.
In de spoote 1960er, dr «Goldige Zit» vom Rock oder dr Eera vom «Klassische Rock», häi sich meereri nöiji Stiil entwigglet wie Blues Rock, Folk Rock, Country Rock und Jazz-Rock Fusion, und us deene isch dr Psychedelisch Rock uusegwaggse, wo in dr Protestkultur mit iirer psychedelische Szeene gwaggsen isch. Spööter isch dr Progressive Rock cho, wo die künstlerische Elimänt gsterkt het, dr Glam Rock, wo dr visuelli Stiil wichdig gsi isch, und die verschiidene Sub-schaner vom Heavy Metal, wo uf Lutsterki, Gschwindikäit und Chraft Gwicht gläit het. In dr zwäite Helfti vo de 1970er het dr Punk Rock mit chraftvoller, rauer Muusig politische und soziali Kritik güebt. Us em Punk si in de 1980er New Wave, Post-Punk und schliesslig d Beweegig vom Alternative Rock entstande. Dä het in de 1990er in de Forme vom Grunge, Britpop und Indie-Rock d Muusigszeene afo dominiere. Sit denn si nöiji Stiil wie Pop Punk, Rap Rock und Rap Metal ufchoo, und mä het alti Stiil as Garage Rock, Post-Punk und Synthpop wider lo uferstoo.
D Rockmuusig het kulturelli und soziali Beweegige begläitet, wie d Subkulture vo de Mods und de Rockers in Groossbritannie und die gegekulturelli Hippiebeweegig in de USA in de 1960er. In de 1970er si us dr Punk-Kultur d Subkulture vo de Goths und Emos uusegwaggse. D Rockmuusig het au dr Protestsong us dr Dradizioon vom Folk übernoo und isch mit politischem Aktivismus und mit Veränderige im soziale Verhalte, wo mit Rasse, Sex und Droogekonsum z tue häi, Hand in Hand gange.
Sokollu-Mehmet-Pascha-Moschee
D Sokollu-Mehmet-Pascha-Moschee (Kadırga Sokollu/Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi) isch e Moschee im Kadırga-Quartiär, wo zum Stadtdail Fatih vo Istanbul ghöört. Si isch e Wärk vom begnaadete osmanische Archidekt Sinan.
D Moschee isch vo öbbe 1567/68 bis 1571/72 entstande. Si het säggs Pfiiler und vier diagonaali Halbkupple. Si isch äins vo de schönste Bischbil von ere glungene Kombinazioon vo dr Baustruktur mit dr Dekorazioon mit Blättli und Moolereie. D Blättli und d Stäiglaasfänster ghööre zu de schönste us dr osmanische Zit. Öbbis Bsundrigs in dere Moschee si zwäi Splitter vom schwarze Meteorit in dr Kaaba z Mekka.
Dr Sinan het dr Hüügel, wo dr Komplex druf stoot, in si Baublaan iibezooge, und het bim Iigang e Stääge baut, wo dr Höörsaal sich drüüber befindet. D Löösige, won er gfunde het, si komplex und schaffe e groossi rüümligi Homogenidäät, wo dr rächteggigi Grundriss drbii erhalte blibt und d Vertikalidäät bedoont wird, was in dr islamische Archidektuur nöi isch.
Uttweiler
Üetwiller (frz. Uttwiller, dt. Uttweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Üetwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Üetwiller ìsch. Üetwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Üetwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Martigny
Martinach isch e Stadt und e Munizipalgmeind (politischi Gmeind) im Kanton Wallis.
Geografy
D Gmeind lyt im Underwallis, wo me Französisch redt, und het drum dr offiziell französisch Name Martigny ([], im frankoprovenzalische Dialäkt, ). Si ghört zum Walliser Bezirk Martinach.
Martinach lyt im Schwiizer Teil vom Roonetal dört, wo d Roone (uf Dütsch: dr Rottu) e scharfe Rank nach rächts ume ne Bärgvorsprung unde a der Tête du Portail macht. Me seit däm im Wallis s Roonechnüü. A dere Stell chunnt d Dranse is Tall abe, wo en Sytefluss vo dr Rhone isch und bim Gross Sankt Bärnhardspass und im Bangistaal afoot. Am Südrand vo der Rooneebeni, wo früener und bis zu de eltere Roonekorrekzioonen immer wider überschwemmt worden isch, träffe sech d Strosse durs Wallis und übere Bärg uf Italie, und a dere uralte wichtige Chrüzig isch d Stadt entstande.
S Biet vo Martinach foot im Norde a dr Roone und am ene Wasserkanal, em alte Canal du Syndicat, aa und goot im Oschte bis ufe Bärg zu de Dörfer Chemin Dessus und Levron und im Süde no hinderem Bärg Le Brocard es Stück wyt is Dransetal ufe. Uf dr Weschtsyte ghört nume no en chliine Bitz vo de Räbbärge ännet dr Dranse zu Martinach; bi der alte Holzbrugg chunt uf der Nordsyte vom Fluss s alte Quartier vo Batiaa under dr Burg Batiaa (frz. La Bâtiaz).
Im Nordweschte ghört d Ebeni näbet der Roone bis zum Bärgbach Trient zu Martinach. Bi dr Mündig vom Bach id Roone isch der nördlechscht Punkt vom Gmeindbann. A der Roone het d Stadt zwüschem Fluss und der Autobaan e längi Zone vo Le Verney bis Le Rosel under Naturschutz gstellt, und au s Flussbett vo der Dranse mit der Felswand under der Burg Batiaa und s Tobel vom Trientbach bim Wald Bois de Gueuroz stönd under Schutz, wil d Stadt die Gwässer und iri Umgäbig naturnoch wett erhalte.
Links vo der Rotteebeni goot s Piet vo Martinach der Bärghang z duruuf bis zum höchschte Punkt bim Roc Blanc (uf Dütsch: «Wysse Felse»). D Trientschlucht hindedra, bi Salvan, cha me ufere länge Holzbrugg psueche.
Die beide alte Stadtzäntre sind Martinach-Stadt (frz. Martigny-Ville) und Martinach-Dorf (frz. Martigny-Bourg). Batiaa isch früener es chlyses Vorstadtquartier bi der Brugg gsi. Jetz isch vom Usgang vom Dransetal bi Martinach-Dorf bis wyt i d Ebeni use alls mit Wohn- und Gwärbsidlige und Sportalage überbaut. Au d Stroosse, d Baanlinie und die sächs Hochschpannigsläitige bruuche vil Platz. I dr grosse Ebeni hed Martinach dernäbe au no vil Landwirtschaftspiet.
Gschicht
Dört, wo d Dranse is Roonetal chunnt, am Afang vo dr Bärgstrooss übere Bärnhardsbärg, wo bi de Römer Summus Pöninus gheisse het, isch i dr antike Zyt d Ortschaft Octodurus gläge. D Römer hend ere spöter au Forum Claudii Augusti odr Forum Claudii Vallensium gseit, zu Eere vum Kaiser Claudius, wo us em Taal en eigeni Provinz, d Vallis Poenina, gmacht het. D Römerstadt mid emene Amfiteater isch zwüsche de spötere Ortschafte Martinach-Dorf und Martinach-Stadt gsi.
I de latynische middelalterliche Kwelle hed s Dorf Martiniacum gheisse. S erscht Mol list me dä Naame in ere Urkund usem Joor 1058. De Namewächsel vom keltische Octodurus zum spootrömische Martiniacum chunt warschynlech vo däm, ass d Bewooner die antiki Stadt am Änd vom 4. Joorhundert ufggä hend und in e jüngeri Sidlig i dr Nochberschaft zoge sind.
Vom vierte bis ins föifte Joorhundert hend z Martinach d Walliser Bischöf ire Sitz gha, bevor si uf Sitte zoge sind. Dr eerscht vonne isch dr Häilig Theodor si, wo hüt als «Sankt Theodul» dr Walliser Landespatroon isch. Vo de Bischöf isch d Gägend ad Könige vo Burgund und spöter vo dene ad Grafe vo Savoie cho. Sidem 1475i, wo d Oberwalliser s Roonetal bis a Gämfersee eroberet hend, het Martinach denn zu dr Walliser Landvogtei vo Sankt Moritz ghört.
Nach dr französische Revoluzion isch s Wallis für churzi Zyt under dr Ufsicht vom Napoleon sinere Regierig es unabhängigs Land gsi. Im 1810i het Frankrych das Taal wäge de wichtige Alpepäss denn aber doch als s neue Departemänt Simplon ufgnoo. Wo sech s Wallis ane 1815 dr Schwiiz agschlosse het, hend d Lüüt vo Martinach zäme mid dene vo Monthey bsunders die neue politische Gedanke vo dr liberale Bewegig is Wallis brocht. Imene Bürgerchrieg het ane 1844 die konservatyvi Syte usem Oberwallis i dr Schlacht vo Martinach denn aber über dr milidärisch Uszuug vo der radikale «Neue Schwiiz» gwunne.
Im Joor 1956 isch s Dorf Batiaa und im 1964i au Martinach-Dorf wider mit Martinach-Stadt zämegange.
Am 4. Merze 2018 het s Stimmvolch vo Martinach pschlosse, ass d Stadt mit dr Nochbergmeind Charrat wird zämegoo; au bi de Lüüt vo Charrat isch d Gmeindfusion durechoo, und so wird s Stadtgebiet afangs 2021 denn wider grösser.
Ywoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 31,4 Prozänt gläge.
Religion
77,2 Prozänt vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6 Prozänt evangelisch-reformierti.