cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eidgenössische Volksinitiative «für die Ausschaffung krimineller Ausländer (Ausschaffungsinitiative)»
Dr Gegeentwurf
Dr Gegenentwurf vom Bundesroot, de «Bundesbeschluss über die Aus- und Wegweisung krimineller Ausländerinnen und Ausländer im Rahmen der Bundesverfassung» gseht, wie d Initiative, e zwingendi Uswiisig vor, bin ere rächtschreftige Verurdeilig für schweri Delikt. Er schwecht d Forderig vo dr Initiative noch ere zwingende Uswiisig bim Sozialhilfmissbruuch ab: in sonige Fäll wird en Uswiisig erst bi dr Verhängig von ere Freiheitsstroof vo mindestens 18 Mönet zwingend. Drgege goht dr Gegevorschlag wiiter as d Forderige vo dr Initiative, wenn er e zwingendi Abschiebig bin ere Verhängig von ere Freiheitsstroof vo mindestens zwei Johr vorgseht (au bi Kumulation vo chürzere Freiheitsstroofe innerhalb von ere Zitspanne vo zäh Johr), unabhängig vo dr Art vom bestroofte Delikt.
Abstimmig
D Initiative vo dr SVP isch bi dr Volksabstimmig am 28. Novämber 2010 mit 52,9% Befürworter agnoh worde. Nume d Wälschschwiiz (usser em Wallis) und Baselstadt hai abglehnt. Drgege gstimmt hai au alli Grossstedt, in dr Dütschschwiiz au chliineri Stedt im Gegesatz zum Tessin, wo d Initiative überall agnoh worden isch.
Dr Gegevorschlag vo dr Regierig isch in alle Kantön verworfe worde.
Umstritte
Scho vor de Abstimmig isch heftig diskutiert worde, öb d Initiative überhaupt mit em Staatsrächt und em Völkerrächt veriibaar segi. D Gegner händ zuedäm gsait, as mer mit em bestehende Gsetz scho chöni stroofbaari Ussländer uusschaffe. D Befürworter händ mit em berüemt-berüchtigte «Schöfli-Plakat» för Wirbel i de inn- und ussländische Medie gsorgt.
Au zwei Joor noch de Abstimmig isch s Gsetz no nöd i Chraft träte, wil no nöd klar gsii isch, wie die Iniziative söll umgsetzt wärde. S Bundesgricht hät im Oktober 2012 entschide, as die Iniziative gär nöd chön umgsetzt wärde, sondern zerscht vom Parlamänt konkretisiert wärde müesi.
Noch e paar Diskussione hät s Parlamänt i de Schlussabstimmig vom 20. März 2015 e Umsetzigsvorlag verabschidet (Aapassig vom Strofgsetzbuech und vom Militärstrofgsetz). D Referendumsfrist isch am 9. Juli 2015 abglaufe.
Scho früe während de Parlamäntsdebattene zur Uusarbeitig vom ene Gsetzestext zur Umsetzig vo de Iniziative isch d SVP aber de Meinig gsii, as d Mehrheit vom Parlamänt nöd d Absicht hegi, die Iniziative wort- und sinngetreu umzsetze. Drum hät lancierte d SVP d Durchsetzigsiniziative lansiert, wo am 28. Dezember 2012 zstand cho isch und über die am 28. Februar 2016 abgstimmt wird.
Vevey
D Stadt isch am Nordostufer vom Gämfersee. Früener isch si en wichtige Handelsplatz gsi. Im 19. Jahrhundert isch de Tourismus und d Industrie cho. Bedes isch au hüt no wichtig. Vili Lüüt kännet Vevey, wil d Firma Nestlé da dihäi isch.
Geographii
D Stadt isch uf em flache Schwämmchegel vom Vivisbach im Gämfersee pout. Im Norde isch de Mont Pèlerin und im Oschte fangt d Waadtländer Riviera aa. D Gmaiflechi umfasst 4,3 % landwirtschaftligi Flechi, 5,5 % Wald, 88,5 % Sidligsflechi un 1,7 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Vevey isch zum erschte Mol gnännt wore um 280 as Vibisco (998 Uiueisi, 1220 Viveys). Bis anne 1892 hän d Quartier L'Arabie, Plan-Dessous, Plan-Dessus, Sous-Crêt, Les Crosets un Le Faubourg-Saint-Antoine no zue dr Gmai Corsier-sur-Vevey ghert.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 43,1 % gläge.
Religion
28 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 41,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Politik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 5,0 %, FDP 11,4 %, GLP 5,2 %, GP 15,8 %, SP 31,3 %, SVP 17,7 %, Sunschtigi 2,4 %.
Dr Burgermaischter vu Vevey isch dr Laurent Ballif (Stand Merz 2014).
Wirtschaft
Früener isch Vevey en wichtige Umschlagsplatz a de Ruute vom Greyerzerland und vo Bärn uf Savoie gsi, wo mit em Schiff èber de See gfaare worde sind.
Im 19. Jahrhundert isch d Stadt tifig industrialisiert worde. 1814 isch di erschti Bank vom ganze Kanton da gründet worde, 1842 e Mettallboufabrik (hüt Bombardier) und 1852 e Tabakfabrik. Scho 1819 hät de François-Louis Cailler da di erschti Schoggifabrik vo de Schwiiz gründet und 1867 hät de Henri Nestlé s Milchpulver erfunde, won de Daniel Peter 1875 demit d Milchschoggi erfunde hät. D Firma Nestlé gits sit 1867. Si hät 1929 Cailler und spööter au Peter èbernaa. Hüt schaffed z Vevey öppe elftuusig Lüüt. 15% devo sind i de Industrie.
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 7,3 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 16.202 Yywohner 77,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,7 % Dytsch, 5,3 % Italienisch un 13,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Tourismus
Wil d Stadt e milds Klima hät und psunders schöön am See liit, sind sit de erschte Helfti vom 19. Jaarhundert vil Turischte cho. S Hotel Trois Couronnes isch 1842 poue worde, 1867 und 1868 sind s Grand Hôtel und s Hotel du Lac dezue cho. Scho 1861 isch d Simplonbaan poue worde. Dänn hät mer de Schiffstäg verbesseret. Ab 1900 hät mer i de Region dänn e ganzi Räie Bäänli uf d Bärge rundume poue: uf de Mont Pèlerin, uf Blonay, Les Pléiades und uf Chebrexes. Vo 1888 bis 1957 häts au es doppelstöckigs Tram uf Montreux, Chillon und Villeneuve gee. Uf däre Linie faared hüt Trollibüs.
Aventia
D Aventia isch d Quellgöttin vo de helvetische Stadt Aventicum gsii. S werd vermuetet, as d Quele Buydère/Buderou bim Dörfli Donatyre östlich vo Avenches, wo früener as hailchreftig ggulte het, a de Aventia hailig gsii isch. De Name cha uf (lettisch avuots) zruggfüert were.
Büecher
Felix Stähelin: Die Schweiz in Römischer Zeit. Basel 1932.
Amoräer
D Amoräer (aramäisch Singular: אמורא, Amora; Plural אמוראים, Amora'im; „die wo reede“ oder „die wo über öbbis brichte“) si jüdischi Gleerti gsi, wo sich über s mündlige Gsetz (die mündligi Tora) „unterhalte“ oder über es „verzelt“ häi, vo öbbe 200 bis 500 n. d. Z. z Babylonie und in Palestina. Iiri Diskussione si in dr Gemara kodifiziert worde. D Amoraim si noch de Tannaim in dr Folg vo de jüdische Gleerte choo.
Mä däilt d Periode vo de Amoraim in öbbe acht Generazione ii. Zu de letschte Amoraim zelt mä gwöönlig dr Rabina I., dr Rab Aschi und dr Rabina II., won e Nöwöö vom Rabina I. gsi isch. Noch dr dradizionelle Uffassig häi si um 500 n. d. Z. dr babylonisch Talmud kodifiziert.
Achilles Leissler
Dr Achilles Leissler (* 13. August 1723 z Baasel, 14. April 1784 z Baasel) isch e Baasler Rootsherr und Siidebandfabrikant gsi.
Monnerech
Monnerech (dt. Monnerich, frz. Mondercange) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Ortsdail
Zue Monnerech ghere d Ortschafte Biergem (Bergem), Féiz (Fötz/Foetz), Monnerech, Steebrécken (Steinbrücken/Pontpierre), derzu d Gheft Lameschmillen un Schwindhaus.
Verwaltig
Monnerech ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Monnerech isch dr Dan Kersch (LSAP). Scheffe sin dr Jeannot Fürpass un dr Jean Orlando. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Gschicht
Monnerech isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 965 as Munderchinga (997: Munderkinga, 1069: Munderdinga, 1128: Mondrekinge).
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Monnerech ghert zum Moselfränkisch.
Sport
Monnerech isch dr Sitz vum Luxeburgische Fueßballverband.
Achilles Leissler
Lääbe
Vo 1745 bis 1751 häi dr Baasler Archidekt Johann Jacob Fechter und dr Stäimetz Daniel Büchel für iin s Landguet «Sandgruebe» vor de Door vom Chläibaasel baut, wo 1795 noch em Dood vo sinere Frau in Bsitz vom Johann Jakob Burckhardt-Keller khoo isch, und dä het s 1804 im Kaufmaa Johann Jakob Meriaa verkauft. Dr Fechter het au dr Andlauerhoof am Münsterblatz modärnisiert, wo s Leisslers denn gwoont häi.
Si Baudäätikäit het au sini Schwöstere inspiriert. Die eltisti, d Magaretha Weiss-Leissler, häig iire Maa drzueaadriibe, dr Württebärgerhoof abzrisse und en no schööner wider ufzbaue. Si het au iire Landsitz, s Bruggguet Münchestäi, renowiert. Au d Valeria, wo dr Oberstzumftmäister Johannes Faesch ghürootet het, het sich in dr Nööchi vo dr Sandgruebe e chliises Landguet baut. Aber schon e baar Joor, bevor dr Achilles d Sandgruebe baut het, het dr Maa vo sinere Schwöster Elisabeth, dr Teggstiilfabrikant Emanuel Rhyner, näbe sinere Indienne-Fabrigg sich e Landsitz iigrichdet. Wo dr Achilles denn si Landsitz nid wit äwägg drvo baut het, het en dr Gstank us dr Fabrigg gstöört, und er isch wääge däm vor Gricht gange.
S Leisslers häi käini Söön ghaa und dorum het dr Achilles 1777 si Firma ufglööst. Er het Däil vo sim Bsitz verkauft wie 1781 dr Ernauerhoof, und het sich ganz uf si Landsitz, d Sandgruebe, zruggzooge. Won er 1784 gstorbe isch, isch si Witwe die äinzigi Erbin gsi. Dr Achilles Leissler isch im Chrüzgang vom Münster begraabe.
Hans-Ulrich Rülke
Dr Hans-Ulrich Rülke (* 3. Oktober 1961 z Duttlinge) isch e dytsche Bolitiker (FDP). Syt 2006 isch er Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.
Uusbildig un Beruef
Noch em Abitur z Singe het dr Rülke sy Wehrdienscht z Roth bi Nürnberg un z Neuhausen ob Eck glaischtet. Derno het er an dr Universitet Konschtanz Germanischtik, Bolitik, Gschicht un Soziology studiert. Anne 1991 isch er mit ere Arbet zue Gottesbild und Poetik bei Klopstock zum Dr. phil. promoviert wore. Ab 1993 het er as Lehrer am Hilda-Gymnasium z Pforze gschafft, vu 2001 bis 2006 isch er Fachberoter fir s Oberschuelamt Charlsrue gsii.
Bartei
Dr Rülke isch anne 1985 in d FDP yydrätte. Im Johr 2000 isch er Vorsitzer vum FDP-Chraisverband Pforze/Enzchrais gsii, 2001 Mitglid vum Landesvorstand vu dr FDP/DVP un syt 2013 isch er stellverdrättende Landesvorsitzer vu dr Bartei. Uf em 113. Landesbarteidag vu dr FDP am 13. Juni 2015 isch dr Rülke aistimmig bi zwoo Enthaltige zum Spitzekandidat vu dr Freie Demokrate fir d Landdagswahl im Merz 2016 gwehlt wore. Dodruf isch dr Rülke uf Vorschlag vum Bundesvorsitzer Christian Lindner in s nyynchepfig FDP-Bundespresidium, s eberscht un wichtigscht Fierigsorgan vu dr FDP uf Bundesebeni, ufgnuu wore.
Achilles Leissler
Politik
1757 isch dr Leissler Baasler Rootsherr worde und vo 1768 bis 1783 isch er Ooberstzumftmäister gsi. Usserdäm isch er au Bresidänt vom Bau- und Stallamt worde.
Dr Leissler het zur iiflussriiche Grubbe vo de Siidebandfabrikante ghöört, wo im Root sich drfür iigsetzt het, ass die staatlige Reglementierige vom Handel abgschafft wurde.
Hans-Ulrich Rülke
Landes- un Kommunalbolitik
Dr Rülke isch anne 1999 in dr Gmairot vu Pforze gwehlt woren un isch vu 2001 bis April 2011 dert Vorsitzer vu der FDP-Fraktion gsii. Syt Mai 2014 isch er Fraktionsvorsitzer vu dr FDP/Freie-Wehler-Gmairotsfraktion.
Anne 2006 isch dr Rülke as Verdrätter vum Wahlchrais 44 (Enz) in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Am 16. Juni 2009 isch er zum erschte Mol vu dr FDP/DVP-Landdagsfraktion zum Vorsitzer gwehlt wore. Noch em Wideryzug in dr Landdag am 27. März 2011 isch er wider zum Fraktionsvorsitzer gwehlt wore. Är isch au finanz- un wirtschaftsbolitische Sprächer vu dr Fraktion.
Privats
Dr Rülke isch evangelisch, ghyroten un het drei Chinder.
Lina Zulauf
D Lina Zulauf (* 6. Merze 1892 z Schinznach-Dorf; † 11. Oktober 1955 z Züri) isch e Chinderpfläägerin und Mundartdichterin us em Kanton Aargau gsi.
Si isch inere Familie vo Schinznach-Dorf im Schänkebärgertaal mit drüü Brüedere und einere Schwöschter ufgwachse. 1899 isch si im Dorf id Primarschuel cho und derno au id Bezirksschuel, und vo dere Zyt het si schpöter in ire Tegscht es baar Gschichte verzellt. E Zyt lang isch si im Wälschland gsi und au z Bärn, und denn het si als eini vo de erschte Chindergärtnerinne z Schinznach-Dorf gschaffet.
Z Züri het si i dr Schwiizerische Pflegerinneschuel, wo grad ane 1901 tank dr Initiatyve vo de Froue vom Gmeinnützige Verein nöi ygrichtet worden isch, dr Pruef vo dr Chinderchrankeschwöschter gleert, und denn het si i dr Privatklinik Friedbärg gschaffet. Für vier Joor het si d Arbet unterbroche, wo si deheime i dr Familie vomene Brueder ushälfe het müesse hälfe, wo d Frou verlore het. Nochär het si wider uf Züri chönne goo und isch d Leiterin vom Jugetheim «Arterguet» worde; dört isch si vo 1926 bis 1952 blibe. Das Aawäse het dr Adolf Arter ane 1923 dr Stadt Züri gschänkt mit dr Uflaag, do drin müess es Chinderheim entstoo. D Zulauf het sech do und au i dr Schwiiz für d Jugetarbet ygsetzt und au über die Ufgab gschribe. Si isch d Presidäntin vom Schwiizerische Pund für Wuche- und Säuglingspflääg gsi. Fasch drü Joorzähnt het si im Zürcher Heim gschaffet gha, wo si wägere schwäre Chranket d Pruefsarbet het müesse uffgää. Wärend dr Erholigszyt het si mit em Schwrybe vo churze Mundarttegscht, was si früener glägentlech scho gmacht het, chönne wyterfahre.
Si het sech a Schwiizer Mundartautore vo dozmol wie d Sophie Haemmerli-Marti, wo au i dr Middi vom Aargau gwoont het, d Baslerin Elisabeth Müller und dr Soledurner Josef Reinhart ghalte; und psunders dr Reinhart het se gförderet und gluegt, ass e Deil vo dr Zulauf irne Arbete publiziert worde sind. So sind Gschichte vo dr Lina Zulauf i de Brugger Neujohrsbletter, i dr Schuelzytschrift Jugendborn und im Aargauer Läsebuech vo 1952 abtrukt. Die Wärch sind es guets Zügnis vo dr Mundart vo dr Schinznacher Region am Jurasüdfuess.
Ane 1965 isch d Lina Zulauf, wo lang anere Chranket glitte het, gstorbe.
Zion (Begriffsklärung)
Zion (hebr. ציון) stoht für:
Zion isch dr Name vo Ortschafte in de USA:
Zion isch dr Name vo dene poetisch-religiöse Bezeichnige:
Lueg au:
Sitten
Sitten isch dr Name vo dene Ort:
Sitten isch dr Name vo dene Gebiet:
Sitten isch dr Name vo dene Persone:
'''Lueg au:
Sitten VS
Sittu (franz. Sion; fp. [a ʃõ, çjũ] ; dt. Sitten) isch en Munizipalgmeind und dr Hoiptort vam Kanton Wallis in dr Schwiiz. Sittu isch au dr Hoiptort vam Bezirk Sittu (franz. District de Sion).
Geografi
Sittu liggt ufer rächt Siitu vam Rottu am Bach Sionne, wa vam Bärg äbricha chunt. Vaner Gmeindsflächi sint 39,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 23,4 % Wald, 30,6 % Sidligsflächi und 6 % suschtigi Flächi.
Gschicht
Sittu ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 859 als Sedunum, Bramois Ändi 8. Jh. als Bramosium, Les Agettes 1190 als Agietes, Gieti.
Üsgrabigä zeigund, dass mu in dr Gägund vam hiitigu Sittu scho inär Steizit gläbt het. D Dolma va Petit-Chasseur (2900–2200 v. Chr.) gheerund zu de wichdigschtu Relikt vam urzitlichu Megalithbau im Alperuum. Im Jahr 2008 isch eini vanä greschtu keltischu Nekropolä inä Schwiizer Alpe mit ubär 200 Greber friigleit wordu. Di Greber stammund us der erscht Iisezit zwischu 800–500 v. Chr.
Wa im Jahr 15 v. Chr. d Reemer ds Wallis, wa bis denn keltisch gsi isch, eroberet heind, isch d Sidlig Sedunum entstandu, vermuetlich dert, wa ds Oppidum vannu Seduner gsi isch. 580 isch dr Walliser Bischofssitz va Martinach hie hera verleit wordu, und ab 999 het dr Bischof gliichzitig au as Landesherr gamtot.
Inär Neechi vanär Stadt heind am 13. Novämber 1475 d Oberwalliser und di Bärner uber di Truppe vam Herzog va Savoye imä Kampf, wa Schlacht uf dr Planta heisst, gwunnu.
1968 isch di Gmeind Bramois (dt. Brämis) uf Sittu igmeindot choo. Im Jahr 2013 isch d frienrigi Gmeind Salins a Sittu cho, und im Jahr 2017 z ehemalig Les Agettes, wa vorhär zum Bezirk Ering gheert hed.
Iwonra
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Där Üsländeraateil isch 2010 bi 26,3 % glägu.
Politik
Der Ggmeindspresidänt va Sittu isch der Philippe Varone (Stant Juni 2019).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu Iwonru 82,7 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 5,5 % Tiitsch, 3 % Italienisch und 8,8 % anneri Spraache.
Dr tradizionäll wältsch Dialäkt va Sittu gcheert zum Frankoprovenzalisch. S alta Wallisertiitsch va Sittu isch üsgstorbäs; nuch im 19. Jaarhunnert heind uber d Helfti vannu Iiwonru tiitsch gredt.
Eugen Gabriel
Läbe
Syyni Eldere sin dr Karl Eugen Gabriel (* 1901), e Wasserwärchverwalter, ùn d Anna geb. Mayr (* 1914) vù Pfreimd (Bayre) gsi. Är hed no zwoo elderi Schweschdere. Dr Gabriel isch z Doarabira ùfgwagse. Ùf d Schuel gangen isch er vù 1943 bis 1947 ùf Volchsschuel Doarabira-Oberdorf, derno ùf d Bundesrealschuel Doarabira. 1955 hed er d Matura gmachd.
Ab 1955 hed er an dr Universität Wien Klassischi Philologie, Germanischtik, Filosophyy un Sprochpsychologyy schdudierd, ab 1957 au no Psychologyy. Ab 1958 hed er bim Prof. Eberhard Kranzmayer e Dokteraarbed aagfange iber dr Vokalismus der Mundarten von Dornbirn, Hohenems und Lustenau im Vorarlberger Rheintal. Ane 1960 hed an dr Universität Wien zum „Dr. phil.“ promovierd. 1961 hed dr Gabriel s Staatsexame in Ladyynisch un Dydsch gmachd, derno isch er fir e Forschigsstipendium an s Forschungsinstitut Marburg (Lahn) gange.
1969 isch dr Eugen Gabriel Wisseschaftlige Rood an dr Universität Fryyburg wore, 1975 schliesli Professor fir Germanistischi Schbroochwiseschafd z Fryyburg.
Noch syynere Friepensionierig ane 1994 isch dr Gabriel ùf Wange im Allgai zoge.
Foorschig
Dr Eugen Gabriel hed in dr Haubdsach iber alemanischi Dialäkt gfoorschd. Scho 1961 hed er mid Vooraarbede aagfange fir dr Vorarlberger Schbroochatlas (Vorarlberger Sprachatlas mit Einschluss des Fürstentums Liechtenstein). Noch syynere Schuelig bim Schwyzer Schbroochatlas dùr dr Rudolf Hotzenköcherle hed er im Februar 1963 mid dr Ùfnaame z Vorarlberg ùn z Liechteschtai aagfange. Bis 1969 hed er d Ùfnaame vorèrschd abgschlose.
Wùn er ab 1967 an dr Universität Wien gforschd hed, hed e Blään gmachd fir e Schbroochatlas vù ganz Eeschdryych. Är hed Exploratore yyglèèrd ùn hed e Froogebuech fir di eeschdryychische Dialäkt zämegschdeld. D Ùfnaame fir dr Vorarlberger Schbroochatlas hed er no mid em Froogebuech vùm Schwyzer Schbroochatlas gmachd, fir di bairische Dialäkt vù Eeschdryych hed er derno zäme mid em Herbert Tatzreiter ùn em Werner Bauer s Froogebuech ùmgschafd zùm Fragebuch für die bairischen Mundarten in Österreich. Us finanziälle Grind isch e Schbroochatlas fir d Dialäkt vù ganz Eeschdryych aber bis jez noonig verwiirgligd woore.
Syder ane 1969 hed dr Gabriel an dr Universität Fryyburg gschafd. Dèrd hed dr Blaan fir dr Siidweschtdydsche Schbroochatlas gmachd, dr Schbroochatlas vù dr alemanische Dialäkt im siidlige Baade-Wiirdebärg. Är hed vyyl Ùfnaame gmachd ùn derfir us dr Tradition vùm Schwyzer Froogebuech s Fragebuch für den Südwestdeutschen Sprachatlas endwigled. 1975 isch d Finanzierig vùm SSA gnäämigd woore, derno isch er Projäktlaider vùm Schbroochatlas gsii bis 1983.
In dr Zwischezyd hed er nèiji Ùfnaame blaand ghaa fir dr Vorarlberger Schbroochatlas, wel er gfùnde hed, mer sod au no d Dialäkt im Allgai ùn im Tirol derzue nee, as mer d Schbroochgeografyy vù dr Region beser chaa erfoorsche. Wäge däm hed er bis 1985 au no Ùfnaame gmachd im Allgai, z Weschttirol ùn im weschdlige Siidtirol, wù au ùfgnùù wore sin in dr Vorarlberger Schbroochatlas, wù jez zùm Vorarlberger Sprachatlas mit Einschluss des Fürstentums Liechtenstein, Westtirols und des Allgäus (VALTS) uusgwyded wooren isch.
Vù 1985 bis 2006 hed er derno dr VALTS verefendligd, finanzierd vù dr Vorarlberger Landesregierig ùn vùm Fiirschdedùùm Liechdeschdai.
Im Rame vù syyne Ùfnaame fir dr VALTS hed dr Gabriel au e Hufe Toonbandùfnaame vù Interviews gmachd. Zäme mid em Arno Ruoff vù dr Universität Tübingen hed er in dr Vorarlberger Landesbibliothek s Tonarchiv der Mundarten Vorarlbergs ùfböue, wù mee wie 300 Ùfnaame vù Vorarlberger Dialäkt din gsamled sin. E Dail vù däne Ùfnaame hed dr Gabriel zäme mid em Ruoff syder ane 1998 in dr Serie Die Mundarten Vorarlbergs as CD ùn Biecher uusegee.
Dr Eugen Gabriel hed mid syym Froogebuech au no Ùfnaame gmachd z Siidtirol. Är hed doo zämegschafd mid em Tiroler Dialektarchiv am Inschtitut fir Germanischtik an dr Universität Innschbruck. Us dääne Schbroochùfnaame z Siidtirol sol emool e Südtiroler Sprachatlas verefendligd wääre. Doderzue sin au di zimbrische Dialäkt z Italie ùfgnùù woore.
Wù dr Gabriel ane 2006 d Publikation vùm VALTS abgschlose ghaa hed, isch er wider ùf Doarabira zooge ùn hed mid dr Aarbed an ere Grammatik vù Doarabira aagfange, wù 2008 erschiinen isch zäme mid CD, wù dr Gabriel us däre Grammatik voorglääse hed drùf.
Syd 2006 schafd er an eme Kleinen Vorarlberger Sprachatlas, wù wie im Kleinen Bayerische Sprachatlas oder im Kleinen Sprachatlas von Bayerisch-Schwaben Uusziig us em VALTS in ere populärwiseschafdlige Uusgaab sole zaigd wääre. Die Aarbet hed speeder dr Hubert Klausmann yybernùù, s Buech isch 2012 uusechùù.
Lèèr
Dr Eugen Gabriel hed in syynere Zyd as Dozänt an Unisersitäte in dr Haubdsach Vorlääsige ùn Seminar ghalde zue dr Dialäktfoorschig, Fonemtheoryy, Probläm vù dr Semantik, Grammatiktheoryy, Verglyychend-genetischi Sprochpsychologyy, Nämekund, Wortgschicht, Sprochfilosophyy.
Bier
Gschicht
D Gschicht vom Biär gaht zrugg, tüüf i d Jahrtuusig ine. Äs mues wohl so aagfange ha, dass irgänd än ufmerksame Geischt bim bache vomene Brot, s gääre vom Chorn entdeckt hät. Schrifttaflene us Mesopotamie vom 3. Jahrtuusig v. Chr. wiised uf de Werdegang hi und lifered de Bewiis für d Exischtänz vom Bier scho zu dere Ziit. In Ägypte, ums Jahr 2000 v. Chr. ume, isch s Bier ires Nationalgetränk gsi. Äs isch de Sunnegöttin Osiris zuegschribe worde. D Brouereie händ sich natürlich im Bsitz vom Pharao befunde, er hät au für d Zueteilig glueget und zwiifellos au Stüre defür ihzoge.
Dazumals sind d Bier no süesslich gsi. D Würkig vom Hopfe isch erscht tuusigi vo Jahr spöter entdeckt worde, so dass s damalige Bier mit Myrte, Safran und Anis gwürzt worde isch. Bier hät zu de verderbliche Wahr ghört, drum isch au s Problem mit z. B. Ochsegalle oder Bilsächrut bekämpft worde.
Marianne Grunberg-Manago
D Marianne Grunberg-Manago (* 6. Jänner 1921 z Petrograd; † 3. Jänner 2013 z Paris) isch e franzesischi Biochemikeri gsii.
Bier
Gschicht
Natürlich händ au d Chinese äs bierähnlichs Getränk erfunde, dadefür händ si allerdings Riischörner verwändet.
Marianne Grunberg-Manago
Lääbe
D Grunberg-Manago isch us ere Chinschtlerfamilie chuu un isch mit ihre Familie 1921 uf Frankrych chuu. Si het Biochemy z Paris studiert un isch ab 1953 as Poschtdoktorandi im Labor vu Severo Ochoa z New York gsii, wu si 1955 d Polynukleotid-Phosphorylase (PNPase) entdeckt ghaa het. Des isch s eerscht Enzym zue dr diräkte Sinthes vu RNA gsii (vorhär het mer RNA-Polymerase gchännt, wu aber DNA bruuche) un isch bald derni vum Marshall Nirenberg un em Heinrich Matthaei in ihre klassische Experimänt zum genetische Code bruucht wore (Poly-U-Experimänt).
Bier
Gschicht
800 n. Chr. hät de Karl de Grossi, wonner vom Papst in Rom krönt worde isch, de kaufmännisch Nutze im Bier gseh. Drum hät er denn au rächt rasch, d Rächt zum Bier braue a sich grisse. I dere Ziit sind au d Aafäng vo de handwerkchliche Braukunscht gsi, bis aahin sind eigäntlich nur d Fraue für Bache und Broue zueschtändig gsi.
D Induschtrielisierig im letschte Jahrhundert hät de Bierbranche en massive Strukturwandel bracht. Äs händ sich villi Bierbrouereie zämegschlosse und händ unter anderem au Kartell bildet.
Marianne Grunberg-Manago
Lääbe
Au d Grunberg-Manago het bi dr Ufklerig vu verschidene Prozäss bi dr Transkription vu Gen mitgforscht un het am Labor vum E. Aubel am Institut de Biologie physicochimique z Paris an biochemische Froge vum Stoffwächsel vu Bakterie gforscht. Anne 1967 isch si dert Chef de service wore. Si isch Forschigsdiräkteri vum Centre national de la recherche scientifique (CNRS) un vu 1977 bis 1982 Brofässeri an dr Universitet Paris VII gsii. Anne 1977 isch si Gaschtbrofässer an der Harvard University gsii.
24. September
Dr '''24. Septämber''' isch dr 267. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 268. in Schaltjohr), dodermit blybe no 98 Däg bis zum Änd vum Johr.
Les Montets
Geografi
Les Montets liit 4 km südlich vam Bezirkshùùptort Estavayer-le-Lac im nordweschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Les Montets ghööre d Dörfer Montet (Broye), Frasses, Granges-de-Vesin ù Aumont. Va de Gmiinflechi si 62,1 % landwirtschaftlichi Flechi, 29,3 % Waud, 8,3 % Sidligsflechi ù 0,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Les Montets si Estavayer, Sévaz, Cugy, Ménières, Nuvilly, Murist ù Lully im Kanton Fryybùrg ù Valbroye im Kanton Waadt.
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2004 entstane us de Fusion va de Gmiine Montet (Broye), Frasses, Granges-de-Vesin ù Aumont.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 15,4 % gläge.
Religion
75,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 13 % evangelisch-reformiert.
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 11 va de 1104 Yywohner ggredt.
Lateraler Konsonant
Zämme mit de r-artige Konsonante werde si in de Phonologi vilmol Liquida gnennt.
Nooch Artikulationsort unterscheidet mer die Lateral (die Uffzäälig isch nit vollständig):
Plesnois
Plesnois (Patois Plenw, ditsch 1915–17 Plenach, 1917-18 Plenau, 1940–44 Plenach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Plesnois lijt sìwe Kilometer nordweschtlich vun dr Metzer Ìnnestàdt uf re Heche zwìsche 188 un 376 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Plesnois ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1685 àls Plenoy (1756: Pleneouf, 1759: Plenois, Pléneuf, 1803: Plesnois). Dr Nàmme kunnt vu plenne, em Patois-Wort fìr Plàtàne. Bìs ànne 1840 hàt d Gmein züe Norroy-le-Veneur ghert.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Plesnois ìsch. Plesnois ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Plesnois ghert zem Lorrain.
Freudental
Fraededaal (amtlich Freudental) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Fraededaal leit em obere Stoebachdal am Fuaß vom Stromberg. D Nochbergmoede vo Fraededaal send Bẽngge, Erlge, Lechge ond Sachsene.
Bärenfelserhof
Bärefelserhoof cha mäine
Freudental
Geografi
Vo dr Gmarkong send 43,3% Landwirtschaftsfleche, 31,9 % Wald, 24,4 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschtiche Fleche.
Gmoendsgliderong
Zua Fraededaal gheret koene weitere Ortsdoel.
Gschicht
Fraededaal ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1304.
Verwaltong
Fraededaal hot sich mit dr Stadt Beesge ond dr Gmoede Gemmrige, Hesge, Lechge, Mõndelse ond Waale zom Gmoedverwaltongsverband Beesge zammagschlossa.
Dr Schuldes vo Fraededaal ischt dr Alexander Fleig.
Dialekt
Dr Dialekt vo Fraededaal ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Sirona
D Sirona oder Đirona isch e Göttin vo de Kelte gsii, wo zäme mitem Apollo Grannus vereert woren isch.
Name
De Name isch us älterem *Stirona entstande, wo im Gallische zu Sirona / Đirona / ĐĐirona / Thirona (wa öppe wie /tsiironaa/ usgsproche werd, mit Betoonig uf de erst Silbe) woren isch. I de Regle werd de Name mit »Grosse Stern« öbersetzt, zu, wa guet dezue passt, well de Apollo Grannus as Sunegott aaglueget werd, wa aber nöd völlig sicher isch. Well aber d Partneri vom Apollo Borvo de Name Damona »Chue« trait, isches guet mögli as Sirona »jungi Chue« bidütet. Dere Düütig wör o nöd widerspreche, as d Sirona ainisch mitere Moosichle uf de Stirn dargstellt werd, do die au stilisierti Chuehörner sii chönt.
Vereerig
D Sirona werd recht hüüfig gnennt, i öppe 15 Inschrifte zäme mitem Apollo Grannus. Wie de werd si vor alem i de Nöchi vo Hailquele vereert. Dargstellt werd si mit Frücht, Chornääre oder mit ere Schlange, e Zaiche as si hailkundig isch. Die maiste Inschrifte stamet usem Piet vo de Treverer, d Vereerig goot aber vo de Bretagne bis uf Wien. Ai Inschrift stammt us Rom und aini us Chaiseraugst.
160er
Säller Artikel behandlet d Johr 160 bis 169 vu dr christliche Zittrechnig.
Lohr
Lohr isch dr Name vu:
Ort un Ortsdail:
Persone:
Lueg au:
Akrobatik (Rapper)
Dr Jared Bridgeman (* 1. Merz 1975), besser bekannt as Akrobatik, isch e US-amerikanische Rapper us Dorchester, Boston. Är isch unter anderem Teil vo der Hip-Hop-Gruppe The Perceptionists mit em Mr. Lif und em DJ Fakts One, wo im Jahr 2005 dr Black Dialogue veröffentlecht hei. Är het zuedäm unter anderem mit em Edo G, mit em Guru, mit em Slaine, mit em M-Dot, mit 7L & Esoteric und mit em Termanology zämegschaffed.
Trivia
Em Akrobatik sis 2014 erschinene Album Built to Last isch as eis vo de 40 beschde Hip-Hop-Albe 2014 ernennt worde. 2014 und 2015 het er Gaschtvorläsige am University of Massachusetts Boston Honors College gä, woner dr Kurs „Hip Hop: History and Practice“ bi der Professorin für American Studies, der Rachel Rubin, gleitet het.
Liste von alemannischen Mundartwettbewerben
In dr Lischt vu alemannische Dialäktwettbewäärb wäre Wettbewärb ufgfiert, wu äxtra fir alemannischi Dialäkt uusgschriibe gsii sin oder wu mer mit eme Täxt oder eme Lied in eme alemannische Dialäkt het chenne dailnee.
25. September
Dr '''25. Septämber''' isch dr 268. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 269. in Schaltjohr), dodermit blybe no 97 Däg bis zum Änd vum Johr.
Rodels
Gschicht
Rodels wird im 12. Joorhundert als ad Rautine zum erschte Mool erwäänt. Im Unterdorf sin Grabfund uss de Bronzezit gmacht worde. D Herrschaftsrächt sin 1527 ussgchauft worde. Chilchlich het Rodels zue St. Lorenz z Paspels ghört. Uss de Mitti vum 12. Joorhundert isch e Kapell bekannt, un 1697 d Pfarrchilch. Au nooch de Reformation isch de Ort katholisch blibe. Ab 1832 het Rodels mit de Rhykorrektur Land in de Talebeni dezue gwunne. De Bahnhof vo de Rhätischi Bahn isch 1896 eröffnet un 1897 d Fahrstrooss in s Tal fertiggstellt worde. Syt 1981 isch Rodels de Hauptort vum Chreis Domleschg.
Bevölcherig
Über d Schuelsprooch im 19. Joorhundert isch wenig bekannt. De Mathias Kundert vermuetet, dass de Unterricht scho 1843 numme uff Dütsch stattgfunde het, wo vilycht dur Erklärige uff Romanisch ergänzt worde isch. Ab 1895 isch des mit Sicherheit belait. Ab 1934 sin deno aa de Primarschuel uff de Oberstuf zwei Stunde Romanisch in de Wuch yygfiert worde. Wo d Primarschuel vo Rodels mit dere vo Almens zämmeglait worde isch. Aa de Primarschuel vo Almens het nämli de Peter Gees unterrichtet, wo sich bsunders aktiv für s Romanisch yygsetzt het. Wo de Gees in de 1960er in Pension gange isch, het au de Romanischunterricht uffghört.
Grosser Rat (Neuenburg)
De Gross Rot (frz. Grand Conseil) vom Kanton Nöieburg isch ds Kantonsparlament (Legislative) vom Kanton Nöieburg i dr Schwiz. Dr Gross Rot het 100 Mitglider, wo jewils im Verhältniswahlrecht uf vier Johr gwählt wärde.
Hinteri Egg
Die Hinteri Egg (uf de Schwizer Landcharte Hinderi Egg ) isch e Bärg im Schwiizer Jura.
Der Gipfel isch uf 1169 Meter über Meer. Dört obe isch dr höchscht Punkt vom Baselbiet.
Bärenfelserhof am Stapfelberg
Dr Bärefelserhoof isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt am Stapflebärg 9 und stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt. Es isch e Seminarhuus vo dr Uniwersidäät Baasel worde, söll jetz aber wider zum e Woonhuus umbaut wärde.
Hinteri Egg
Dr Bärg, wo die Hinteri Egg dr oberscht Gupf dervo isch, lyt i de Gmeinde Waldenburg, Liedertswil und Reigoldswil. Es isch das Piet, wo d Hügelreie zwüschem Waldeburgertal und em Reigoldswilertal im Süüde a d Kreete vo dr dritte Jurachetti vom Faltejura aachunt. Die Hinteri Egg isch zwar die höchschti Stell vo der nooche Umgäbig, aber der gnau Platz, wo sech die drüü Wasserscheidine träffe, isch zwöihundert Meter wyter im Süüde ufem Chellechöpfli. Das stoot oben a dr Flue über dr Limmere. Vo dört us cha me wyt is Land ume luege: mä gseht über d Limmere uf Mümliswil und s undere Guldetaal abe und dur d Kluus bi dr Nöi-Falkeschtei füre, und no wyter use is Middelland und bis zu den Alpe. Im Südweschte zeige sech d Jurahöchine bis übere zum Wysseschtei und im Oschte d Gägend vo dr Bölcheflue. Vo Basel häär isch das dr nöchschti Punkt zum vom Jurakamm uus d Alpe z gseh.
Bärenfelserhof am Stapfelberg
Baugschicht
1916 het d Uniwersidäät Baasel s Geböid afo bruuche. Im Undere Kollegium het s nüm gnueg Blatz ghaa, wo s Oobere Kollegium gsi isch, het mä s Museum an dr Augustinergass baut und es het usgsee, wie wenn s no lang wurd goo, bis e nöis Kollegiehuus baut wurd, und dorum het mä Seminarie am Stapflebärg afo iirichde, und dr Bärefelserhoof isch äins vo dene Seminarhüüser worde. Zerst si s Theologische und s Filologische Seminar (Latiinisch und Griechisch) iinekhoo, s Seminar für Indogermanischi Sproochwüsseschaft, s Orientalische Seminar, s Historische Seminar, s Juristische Seminar, s Dütsche Seminar, s Änglische Seminar und s Staatswüsseschaftlige Seminar, wo denn im Vergliich zu hüte vil weniger Blatz brucht häi. In de Drissger Joor isch s äng worde und e baar Seminar häi nöji Häim gfunde. Im Bärefelserhoof si no s Dütsche, s Filologische und s Historische Seminar bliibe und s chliine Seminar für Indogermanischi Sproochwüsseschaft. Eso isch s bis in d 1970er bliibe. S Filologische und Indogermanistische Seminar si uszoge und schliesslig isch s Historische Seminar ans Hirschgässli 21 züüglet und s Dütsche und Slavische Seminar an dr Äschegraabe 9.
Hinteri Egg
Übers Chellechöpfli und nid über di Hinteri Egg goot d Kantonsgränze zwüschem Baselbiet und Soledurn. D Gränze isch teils uf dr «Schneeschmelzi», wie me dr Wasserscheidi au seit; Waldeburg und Reigoldswil sind im Yzugsgebiet vo dr Ergolz und s Tal änedra i dämm vo dr Aare.
Dr Gupf vo dr Hintere Egg isch zoberscht ganz im Bärgwald, wo zmeischt us Bueche und Danne bestoot, drin. Drum gseht mä vo dört nid ufs Land use; süscht hätt me dr Blick id Wyti bis zum Schwarzwald und ad Vogeesen übere, so wie vo de anderen exponierte Jurahöchinen uus. Chly underem höchschte Punkt het men am Waldrand en Platz zum Picknicke bout, wo’s au en Informazionsdafele über die Juralandschaft het. Vo dört uus cha mä au gäge Süüde d Uussicht aluege, numme nid so offen und spektakuläär wie vom Chellechöpfli.
Bärenfelserhof am Stapfelberg
Baugschicht
Im Bärefelserhoof isch bis 2007 s Romanische Seminar dehäim gsi, bis es an d Maiegass 51 züüglet isch. Denn het s Geböid wider zum e Woonhuus sölle umbaut wärde. 2016 isch dr Umbau fertig worde und s het din jetz Woonige, Büroo und Ateliee.
Hinteri Egg
Am Bärg isch ane 1991 s Naturschutzpiet «Hinteri Egg» ygrichtet worde; sid 2011 ghört er jetz is grössere Baselbieter Schutzpiet Nummere 74 «Wasserfallen», Reigoldswil und Waldenburg. A de Waldränder, uf de Flüene und de Bärgmatte het’s aller Gattig Blueme und Strüücher; d Botaniker zelle die magere Matte zu de Piet vo nazionaler Bedüütig; mä cha d Silberdischtle, dr Gääl Enzian, s Heidechruut, wildi Roose und huuffe anderi Gwächs gseh.
E halbe Kilometer weschtlech vo dr Hintere Egg isch dr tüüfscht Punkt vo dere Jurachetti wyt und breit. Das isch in Bezug uf di Hinteri Egg die nöchschti Scharte, wie d Geograafe sääge. Dr Platz uf dr Kreete isch uf dr Hööchi vo 1004 Meter über Meer. Do isch undedra uf dr Nordsyte t Kwelle vo dr Hintere Fränke, wo dur s ängge Waldtal abe uf Reigoldswil flüsst; zimli wyt obe gheit si über en hööche Wasserfall abe. Und trum seit mä däm Bärgpiet, wo di Hinteri Egg drzue ghört, hüt Wasserfalle.
Über d Passhöchi drüber und under dr Hintere Egg dure goot dr Fuesswääg vo dr Wasserfalle; so heisst au dä Bärgpass. Es isch en uralte Saumwääg. Dört obe stoot die alti Kapälle vom Peschtheilige Rochus; me het sech früener verzelt, dr heilig Rochus sig ane 1325 sälber vo Rom häär uf Mümliswil cho und über Bäg ggange. 1348 isch t Pescht is Tal cho, und drufabe het me d Wägkapälle, wo s scho früener ggä het, em Rochus vereert. Die aktuelli Kapälle isch 1937 nöi bout worde.
Als Passaasche het me früener dr Bärgübergang gärn bruucht, wil s dr diräktischt Wääg vom Middelland und em Aare uus uf Basel isch. Für en Strooss isch dr Bärg uf dr Südsyte vil z stotzig, es het au keini bruucht, wil im Oschte dr Ober Haueschtei und im Weschte dr Passwang duregoot. Im 19. Joorhundert isch es für d Vercheerstechniker aber klar gsi, ass si dure Bärg vo dr Hintere Egg und under dr Wasserfalle dure am eifachschte en Ysebaan vo Basel is Middelland und zum plaanete Gottertdunäll chönte boue; mä het äs Projäkt gmacht und ane 1873 sogar vo beide Syte scho afo boue; es isch aber nid rächt vorwärtsggange mit dr Wasserfallebaan, und wo ane 1875 d Bözbrgbaan ufggangen isch, het s d Linie dur die stilli Juragägend nümme bruucht. Hüt gseht me no Spuure vom agfangnige Baandunäll.
Grad under em Wasserfallepass isch dr Bärghof Vorderi Wasserfalle. Er isch en Alpweid vom Waldeburger Schloss gsi. Sid ane 1910 het’s uf dr Wasserfallematte e Bärgwirtschaft, und vo Reigoldswil us cha mä sid 1956 mit eme Seilbäänli id Wasserfalle ufe faare.
Uf m ganze Bärggebiet vo dr Wasserfalle, dr Hintere Egg und m Passwang sind vil schöni Wanderwääg. Uf di Hinteri Egg chunt mä z Fuess vo vier Syten ufe, vo Reigoldswil oder au dr Bärgstazioon vo dr Wasserfallebaan här, vo Noorde häär über d Waldweid, vom Obere Haueschtei uus über d Bärgmatte vo Bilschte, Sool und Chällebäärg, und vo Mümliswil und m Passwang über d Wasserfalle.
Gemara
Gemara (vo aramäisch גמרא, gamar, leere, studiere) bezäichnet in dr rabbinische Dradizion vom Juudedum die zwäiti Schicht vom Talmud. Si erklärt und ergänzt dr Stoff vo dr Mischna, dr mündlige Überliiferig. D Mischna und d Gemara bilde zämme dr Talmud.
Wie si entstande isch
Wo dr mündlig Däil vo dr Tora in dr Mischna zämmegfasst gsi isch, häi die Gleerte witergmacht mit em Kommentiere, Diskutiere und Nöiformuliere vo dr Dradizion. Dä Brozäss isch sozusääge in dr Gemara brotokolliert. Si isch zum grösste Däil uf Aramäisch und umfasst was d Rabbine gsäit häi bis öbbe ins 5. Joorhundert (im palestinische Talmud) bzw. bis ins 7. Joorhundert (im babylonische Talmud).
Die bäide Wersione
Die palestinischi Gemara isch im ene westaramäische Dialäkt abgfasst. Si isch bündiger as die babylonisch Gemara und enthaltet im Vergliich wenig Aggada. Die babylonisch Gemara hingege isch im ene ostaramäische Dialäkt gschriibe und d Diskussione si witschwäifiger. Usserdäm enthaltet si e Hufe Gschichte, filosofischi und naturwüsseschaftligi Reflexione u. s. w. Wääred s eretz-jisra'elische Juudedum für das äigeni literarischi Gattige wie dr Midrasch entwigglet het, isch z Babylon alles in d Gemara iinegflosse. Underschiid in de Usgangsfrooge bzw. in de Argumentazionsgäng cha mä zum Däil druf zruggfüere, ass die bäide Dradizione mit Wersione vo dr Mischna gschafft häi, won e chli underschiidlig gsi si.
Umfang
D palestinischi Gemara (p) umfasst dr Kommentar zu de erste vier Ordnige vo dr Mischna mit Usnaam vo de Draktaat Avot und Edujot, vo de letschte vier Kapitel vo Schabbat und vom letschte Kapitel vo Makkot. Die fümft Ordnig (Qodaschim) isch gar nit kommentiert. Vo Toharot het s drei Kapitel zum Draktat Nidda.
Die babylonisch Gemara (b) säit nüt us zur erste Ordnig mit Usnaam vom Draktaat Berachot. Vo dr zwäite Ordnig feelt s Draktaat Scheqalim, isch aber in Handschrifte und Druck dur e Teggst vom Jerusalemer Talmud ersetzt worde. In dr vierte Ordnig feele Edujot und Avot, in dr fümfte Middot (Määss), Qinnim (Vogelnäster) und e Däil vo Tamid (beständig/dääglig). Us dr säggsten Ordnig isch nume Nidda kommentiert.
Albert Schweitzer (Film)
Albert Schweitzer isch a US-amerikanisch-franzeesischer Film us-em Jôhr 1957 vom amerikanischa Regisseur Jerome Hill. Der Film schildret – zom Doil gschbiilt ond zom Doil dokumentarisch – s Leaba ond d Arbet vo sellem berihmda Urwalddoktr ond Trägr vom Friidensnobelpreis. Dreht worra isch’r a de Originalschauplätz em Elsass ond z Lambarene en Franzesisch-Äquatorialafrika. Da Tekscht hot dr Albert Schweitzer selbr gschriiba ond em Film – zomendescht en dr deitscha Fassong – au gschwätzt.
Kendheit
Am Ôfang vrzehlt dr Albert Schweitzer aus seira glicklicha Kendheit en Ginsbach, en Minschtr ond z Mihlhausa em Elsass. Dô drbei goht’r au uf-a bsondrs Erleabnis ei, wo an diafa Eidruck uf-en gmacht hot: Am-ma scheena Sonndich-Morga wuud dr kloi Albert vo-ma andra Bua us-em Dorf ôôgstifdet, mit-ra selbrgmachda Schleidr nôch a baar Veegl zo schiaßa. En deam Moment abr, wo-nr sei Schleidr schbannt, fanget uf-em Kirchdurm d Glogga ôô z leidet. Uf dr Stell schmeißt’r d Schleidr weg, scheicht d Veegl drvoo ond saut hoim, weil-em ganz bletzlich bewusst worra ischt, dass’r om a Härle Hôôr gega s fenfde Gebot („Du sollst nicht töten!“) vorstoßa hett.
Erennronga an d Studiirzeit
Nôch-em Abi fangt dr Albert Schweitzer ôô, Theologii zo studiira. Dô drbei befasst’r sich intensiv mit dr Frôg nôch-em Reacht uf-s Glicklichsei. Weil’r moint, er als bsondrs zfriidener Mensch miaßt vo seim graußa Glick au an Doil an weniger vom Glick gsegnede Menscha abgäa, nemmt’r sich vôr, oogfähr bis zo seim 30. Lebensjohr seine zwoi Beruaf als Pfarrer ond Organischt aus-z-iabet ond hentrher uf-em schwarza Kondinent da Weag vom direkta Diina zo ganga. Des setzt abr z-erscht môl voraus, dass’r noh a zwoits Môl d Uni bsuacha muaß, om Medizin zo studiira.
Am Karfreidich em Johr 1913 isch’s schliaßlich so weit: Dr Albert Schweitzer macht sich uf da Weag, om en Lambarene middla em Urwald a Krankahaus uf-z-bauet.
Ibr 40 Johr schbätr
Dr Film zeigt, wia dr alt Schweitzer nôch ma lengra Ufenthalt en seira elsässischa Hoimet a nuia Reis nôch Afrika vorbereidet. Us Schbendamiddl hot’r Medikament, Werkzeig, Gschirr ond Sacha zom Ôôziha kauft, wo-nr jetzt sorgfäldig vorpackt. Em Hafa wuud s Gepäck vorlada, ond nô goht’s uf-em Schiff d Gironde naa, durch d Biskaya an d Kischde vo Afrika. Deet goht’s mit ma Boot da Ogowefluss nuf durch da Urwald, bis schliaßlich dui Reis z Lambarene ihr Ziil fendet.
Silver Star
Dr Silverstar [] (offiziell: Silver Star) isch en Achterbahn im Europapark z Rust, Düütschland.
Dr Silverstar esch di höchschti Achterbahn in Europa. Si isch 73 m hoch, 127 km/h schnäll und fallt eso in d Kategorie Hyper Coaster. Während dr Fahrt uf dr 1620 m lange Bahn erläbt dr Fahrgast e maximali Beschleunigung vo 4 g, also s Vierfache vom normale Körpergwicht. Meh as 20 Sekunde lang git s  −0,2 g.
Dr Silverstar het drei Züg mit je 36 Sitzplätz. Si theoretischi Kapazität isch 1750 Persone pro Stund.
Albert Schweitzer (Film)
Ibr 40 Johr schbätr
Am Ôbed schliaßlich fendet dr grauße Menschafreind au noh a bissle Zeit fir sich selbr. Nô sitzt’r an seim Klaviir mit Orglpedal ond schbiilt Bach.
A Bsuach en dr Hoimet
Am Bâhhof vo Ginsbach wuud em Albert Schweitzer vo viile Leit a freidiger Empfang bereidet. Nôchher goht’s hoim en sei Haus. Am Schluss vom Film siiht mr da Schweitzer en dr Dorfkirch vo Ginsbach a dr Orgl sitza ond Bach schbiila. Derweil sammlet sich dussa d Schwalba, om bald ihrn Flug en da Siida ôô-z-drddet.
Was au noh erwehnt werra muaß
Als Theolog hot dr Albert Schweitzer z Lambarene nadiirlich au reglmäßig Goddesdenscht abghalda. Dô drbei hot abr et gfilmt werra däffa. Er hot au deane Filmleit vorbodda, em Film dia viile Ehronga zo erwehna, wo-nr em Lauf vo seim Leaba kriagt hot.
D Produzenda hend d Eischbiilonga vo deam Film fir em Albert Schweitzer sei Arbet en Lambarene bestemmt.
Auszoichnong
Em Jôhr 1958 hôt der Film da Oscar fir da beschda Dokumendarfilm vom Jôhr 1957 kriagt.
Litradur
S Programm zom Film (Illustrierte Film-Bühne, Nr. 3976, Vereinigte Verlagsgesellschaften Franke & Co. KG München)
Mathis Eberler
Mathis Eberler, Mathis Eberli oder Mathis Eberlin isch dr Naame vo meerere Iiwooner vo Baasel im Spoote Middelalter gsi.
26. September
Dr '''26. Septämber''' isch dr 269. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 270. in Schaltjohr), dodermit blybe no 96 Däg bis zum Änd vum Johr.
Dettingen unter Teck
Deddenge (dt. Dettingen unter Teck) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
Deddenge leit am Albtrauf uf 329 bis 520 Meter Hehe. Nochbergmoede send Kirche em Norde ond em Oschte, Bissenge em Oschte, Aoe em Side, Beire em Sidweschte ond Nirtenge em Weschte.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 36,3 % Landwirtschaftsfleche, 17,6 % Wald, 9,6 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Deddenge gheret s Dorf Deddenge ond dr Wohnblatz Lendegarte.
Gschicht
Deddenge ischt zom erschte Mol gnennt worde om 1100.
Verwaltong
Deddenge hot mit dr Stadt Kirche ond dr Gmoe Notzenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldes ischt dr Rainer Haußmann.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Deddenge ghert zom Schwäbisch.
Lys Assia
D Lys Assia (* 3. März 1924 z Rupperschwil als Rosa Mina Schärer, † am 24. März 2018 z Zollikerbärg) isch e Schwiizer Schlagersängerin gsi.
Läbe
D Lys Assia isch mit em Name Rosa Mina als Dochter vom Frederic Schärer z Rupperschwil im Kanton Aargau uf d Wält cho. Ufgwachse isch si z Züri, wo si Ballettunderricht gnoo het und am Konsi und a dr Kunschtakademy studiert het. Si het als Dänzerin z Züri und z Nizza gschaffet und het derno dr Künschtlername Lys Assia agnoo.
1942 het d Lys Assia e Pladdevertrag übercho. Z Paris isch si als Sängerin uffträtte. Im düütsche Spoochruum isch ere 1950 dr gröscht Erfolg glunge mit em Lied „O mein Papa“ us dr Operedde Feuerwerk, wo die hochdütschi Fassig vom Mundartspiil Der schwarze Hecht isch. Das Stuck isch vom Paul Burkhard. I dr Schwiiz isch si bsunders als Sängerin vo de Lieder vom Artur Beul bekannt worde.
Ane 1956 het si z Lugano dr Gran Premio Eurovisione della Canzone Europea (uf Änglisch Eurovision Song Contest), wo denn s erschte Mol stattgfunde het, mit em Lied Refrain gwunne. Am dritte Weppewärb vo dere Sery z Hilversum ane 1958 isch si uf e zwöit Platz cho.
1957 het si dr Zürcher Johann Heinrich Kunz ghürootet, wo aber scho gly gstorben isch. Si het nomol ghüroote, und mit irem zwöite Maa, em Oscar Pedersen, isch si uff Dänemark züglet. Spöter het si z Südfrankrych und z Dütschland gläbt, und zletscht z Erlebach am Zürisee.
Der Schwiizer Reschisseur Andres Brütsch het ane 2011 e Film über s Läbe vo dr Lys Assia träit. Am 24. März 2018 isch si im Alter vo 94 Joore im Spital Zollikerbärg gstorbe.
Damona
D Damona isch e Göttin vo de Kelte gsii. Si isch Partneri vom Hailgott Borvo. De Gallisch Name bidütet »Groossi Chue« (zu air. dam »Ochs«).
D Damona und de Apollo Borvo sind nume ufeme chliine Piet verbraitet und si sind sicher e lokali Form vo de Sirona und em Apollo Grannus. Au s Götterpaar Bormanus und Bormana sind sicher e lokali Variante vo dem Paar.