cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Planken
Gschicht
1868 isch Planke an s Strossenetz agschlosse worde, so dass au grossi Fuehrwärk ins Dorf hai könne ko, und es nit nume meh über Trampelpfad het könne erreicht wärde. Noch eme Grossbrand vo 1869 het s e starki Abwanderig ge. So het s Dorf 1901 nume no 56 Iiwohner gha. Mit dr Grundzämmelegig 1961-1981 und ere verbesserete Infrastruktur het sich d Lag vo Planke wider besseret.
Bettweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Planken
Gschicht
Der esoterischi Poet Martin Smyrk het im 19. Johrhundert z Planke gläbt.
Bettweiler
Verwàltung
vun Bettwiller ìsch. Bettwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Planken
Politik
Gmeindevorstehar isch dr Rainer Beck (VU).
Bettweiler
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Bettwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Planken
Religion
Vo dr 367 Iiwohner sin im Johr 2000 76,8 % römisch-katholisch gsii und 9,5 % evangelisch-reformiert.
Küssaberg
Küssaberg (uff Hochdütsch genau glych) isch e Gmeind im dütsche Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg.
Geografy
Küssaberg litt uff 327 bis 442 Meter über de NHN; d Küssaburg-Ruine uff über 600 Meter. De Ort isch diräkt am Hochrhy in de Mitti zwüsche Basel und em Bodesee, öbbe acht Kilometer vo de Chreisstadt Waldshüet-Dienge entfärnt.
D Gmeind gränzt im Norde an Lauchrige, im Oste an Chlettgau und Hochetenge am Hochrhy, im Süde an d Aargauer Gmeinde Mellike, Räkige, Bad Zurzach und Riete und im Weste an d Chreisstadt Waldshüet-Dienge.
Dè högscht Pungt vo dè Gmeind Küssabärg isch dè Küssabärg sèlber, dè gröscht Höger vum weschtlichè Hälfti vum Chlynè Randè, dè Küssabärg lyt uff èrè Höchi vo.
Gmeindegliiderig
D Gmeind Küssaberg bstoht uss de ehemolige Gmeinde Bechterschbohl (Bechtersbohl), Dangstette (Dangstetten), Kadelburg (Kadelburg), Chüssich (Küßnach), Räckige (Reckingen) und Rhyne (Rheinheim). Sälli sin bis in d 1970er-Johr selbständig gsi.
Zu de ehemolige Gmeind Bechterschbohl ghöre s Dorf Bechterschbohl und d Höf Eichhalde und Küssaberg. Zu de ehemolige Gmeind Dangstette ghöre s Dorf Dangstette und s Ghöft Geißerehof. Zu de ehemolige Gmeind Chüssich ghöte s glychnamig Dorf und d Höf Alkehof, Hauackerhof, Markhof, Rohrhof und Stüdlihof. Zu de ehemolige Gmeinde Reckinge und Rhyne ghöre jewyl numme di glychnamige Dörfer.
Im Gebiet vo de ehemolige Gmeind Dangstette litt d Wiestig Riffehuse. In de ehemolige Gmeind Chüssich ihrem Gebiet litt di abgangeni Ortschaft Haslehof.
Archäology
E überregionali Bedütig hät s Römerlager bi Dangstette, wo 1967 entdeckt worre isch und wo under anderem Soldate vo de Legion XIX Augusta stationiert gsi sin, wo spöter bi de Varusschlacht undergange isch. De Usgräber, de Gerhard Fingerlin, datiert s Lager in d Zit vo 15 v.e.Chr. bis 9/8 v.e.Chr. und bringt's mit em Alpefäldzug vom Drusus und em Tiberius in Verbindig. E neueri Bearbeitig vo de Fynkeramik durch d Katrin Roth-Rubi legt e bitz e älteri Datierig noch (20-11 v.e.Chr.); de Fundbstand überlappt sich zitlig lycht mit em Römerlager Oberade. De Name vo de Gmeind leitet sich vo de Burgruine Küssaburg her, wo hoch über em Ort friehner emol s Hochrhydal beherrscht hät.
Bis 1805 isch d Gmeind e Deil vo de Landgrafschaft Chlettgau gsi, numme Kadelburg isch e üssers Amt vo de Grafschaft Bade gsi. 1805 sin Kadelburg und de Chlettgau an Bade zum Amt Waldshüet cho. Im Johr 1907 isch mit de Rhybruck e Stroßeverbindig in d Schwiz hergstellt worre.
Rümligi Entwicklig vom Gmeindegebiet
D Gmeind Küssaberg isch am 1. Januar 1973 durch de Zämmeschluss vo de Gmeinde Dangstette, Kadelburg, Chüssich, Reckinge und Rhyne entstande. Am 1. Januar 1975 isch d Gmeind Bechtersbohl uff Küssaberg ygmeindet worre.
Bolitik
D Gmeind isch de Sitz vom Gmeindeverwaltigsverband Küssaberg, wo Küssaberg und Hochetenge am Hochrhy dezüeghöre.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe vo de friehnere Gmeinde
Küssaberg bstoht uss 6 Ortsdeil.
Partnerschafte
Küssaberg hät partnerschaftligi Beziehige zu
Seheswürdigkeite
Im Ortsdeil Kadelburg isch d Wallburg Kadelburg; si wird au "Castelburg" oder "Kadilburck" gnännt.
Suschtiges
Z Küssaberg gits e regionali Internet-Zytig und die nännt sich „Hierzuland“. Sie isch fir d Region Chläggi und de ganz Oste vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeinde Lottstette, Dettikofe, Klettgau, Hochetenge am Hochrhy und Küssaberg.
Peter Sellers
Dr Peter Sellers, CBE (* 8. September 1925 as Richard Henry Sellers z Portsmouth; † 24. Juli 1980 z London), isch e britische Komiker un Schauschbiiler gsi. Mer chännt en vor allem dur syni Roll as Inspektor Clouseau in dr Filmraie Pink-Panther (Der rosarote Panther). Karakteristisch fir sy chischtlerisch Schaffe sin syni Ufdritt in verschidene Rolle un Verchlaidige gsii. Är isch arg wandligsfähig gsii un het komische oder pynlige Situatione vylmol mit ere yygfrorene Mimik iberspiilt. Är het zwische verschiiden Dialäkt un Akzänt chenne hii- un häärwächsle, zem Byschpel zwische Upperclass-Änglisch, amerikanischem Änglisch oder eme dytsche Akzänt, dodermit het er in Dr. Seltsam gly drei Hauptrolle gspilt. Bis uf dr erscht Film isch er in dytsche Ibersetzige immer vum Georg Thomalla synchronisiert wore.
Ehningen
Ẽhnenge (dt. Ehningen) ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 40,6 % Landwirtschaftsfleche, 33,9 % Wald, 21,8 % Sidlongsfleche ond 3,7 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Ẽhnenge gheret s Dorf Ehningen, dr Weiler Mauren ond dr Wohnblatz Sägewerk.
Gschicht
Ẽhnenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1185.
Verwaltong
Ẽhnenge hot sich mit dr Gmoed Gärdrenge zom Gmoeverwaltongsverband „Gärdrenge/Ẽhnenge“ mit Sitz en Gärdrenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Lukas Rosengrün.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Ẽhnenge ghert zom Schwäbisch.
Niedereschach
Geografi
Näderesche liit im Dal vo dr Esche am Oschtrand vom Schwarzwald. Dr Bann bstoht us 47,7 % Landwirtschaftsflechi, 40,3 % Wald, 10,7 % Sidligsflechi un 1,3 % sunschtiger Flechi.
Nochbergmonde sin Zimmern im Norde, Deißlinge im Oschte, Dauchinge un Villinge-Schwenninge im Side un Kinnigsfeld im Weste.
Gmondsgliderig
Zue Näderesche ghere d Ortsdoal Fischbach (dt. Fischbach), Kappl (dt. Kappel) un Schabbehuuse (dt. Schabenhausen).
Gschicht
Näderesche ischt zum erschte Mol gnennt worre anne 1186.
Verwaltung
Näderesche hät mit dr Stadt Villinge-Schwenninge un dr Gmonde Briggedal, Dauchinge, Munkwiiler, Doaninge un dr Untere Kirne e Verwaltungsgmoanschaft veriibart.
Burgermoaschter:
Dialekt
Dr Dialekt vo Näderesche ghert zum Bodeseealemannisch.
Hans Christian Andersen
Dr Hans Christian Andersen (* 2. April 1805 z Odense; † 4. August 1875 z Kopehaage) isch woorschinlig dr berüemtisti Dichder und Schriftsteller vo Dänemark.
Mit vierzääni isch er uf Kopehaage, het brobiert Schauspiiler und denn Sänger z wärde. Vo 1822 bis 1826 isch er z Slagelse und denn vo 1826 bis 1828 z Helsingør uf e Latiinschuel gange und het denn an dr Uniwersidäät Kopehaage studiert. Er isch öbbe achzääni gsi, won er sis erste Määrli gschriibe het, wo aber nit veröffentligt worden isch.
Er isch vil umenandergräist, uf Dütschland, Ängland, Italie, Spanie und in s Osmanische Riich.
Wärk
Dr Andersen het mee as 160 Määrli in acht Bänd veröffentligt. Er het au Volksmäärli bearbäitet, bis si gnueg guet für sini literaarische Aasprüch gsi si, aber immer no vo Chinder verstande worde si.
E Hufe vo sine Määrli si umbekannt bliibe, wie au sini autobiografische Text, Novelle, Drame, Gedicht und Räisebricht. Au sini Romään „Der Improvisator“ und „Die beiden Baroninnen“ si nid populäär worde.
Bourgfelden
Burgfälde (französisch Bourgfelden, hoochdütsch Burgfelden ) isch en Ortsdäil vo Saint-Louis im französische Departemänt Haut-Rhin. Burgfälde lijt südwestlig vo dr Autibaan A35, wo bi Baasel afoot. Im Südoste isch s Baasler Santihanns, im Nordoste St. Louis, e chli witer äwägg im Weste si die elsässische Gmäinde Hägeme und Häsige. An dr schwizerisch-franzöösische Gränze isch die letschti Haltstell vo dr Dramlinie 3 vo dr BVB.
Johann Jacob Wehrli
Dr Johann Jacob Wehrli (* 6. November 1790 z Eschikofe (Gmaind Hüttlinge TG); † 15. März 1855 z Andwil TG) isch e Schwiizer Pedagog gsi.
Em Johann Jacob Wehrli si Vater isch e Schuelmeister z Eschikofe gsi. Er isch uf Hofwil gange, won er under em Philipp Emanuel vo Fellebärg d Armeschuel gleitet het, wo 1804 gründet worden isch und wo Underricht mit Handarbet verbunde het. Vo ihm hai die landwirtschaftlige Wehrli-Schuele ihre Name übercho. As Erzieher het sich dr Wehrli nit vo siine Zögling abgsunderet, sondern het zsämme mit ene gschafft, gässe und gschlofe.
1833 het en dr Thurgauer Regierigsroot zum erste Diräkter vom Lehrerseminar ernennt, wo bis 1850 in dr Seeburg z Chrüzlige deheim gsi isch. Wo 1852 dr Thomas Scherr Presidänt vom Erziehigsroot worden isch, isch dr Wehrli wäge de underschiidlige Uffassige in dr Lehrerusbildig zruggdrätte und het z Andwil e Privatschuel ufgmacht.
Campello TI
Am 1. April 2012 hät si mit de Gmeinde Anzonico, Calpiogna, Cavagnago, Chironico, Mairengo und Osco zu de bestehende Gmeind Faido fusioniert.
Gschicht
Campello isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1400 as Campello. Bis 1853 het d Gmai zue Calpiogna ghert.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Campello isch Endi März 2012 dr Jean Brentini gsii.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Campello ghert zum Ticinese.
Gärtringen
Gärdrenge (dt. Gärtringen) ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 38,4 % Landwirtschaftsfleche, 39,8 % Wald, 20,8 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Helene Hegemann
Läbe
D Helene Hegemann isch z Bochum uffgwachse. Nach m Tod vun ihrere Mueder isch se im Alder vu vierzeh Johr zu ihrem Vadder Carl Hegemann nach Berlin zoge. Im Winder 2007 isch ihr Theaderstück Ariel 15 im Ballhaus Oschd urufgführt worre un 2008 hett s Dütschlandradio e Hörschbil drus gmachd. Im selbe Johr isch es ihr glunge, d Bundeskulturschtiftung vun em e Drehbuch z überziige, wo se im Alder vu vierzeh Johr gschribe gha hett: S Jugenddrama Torpedo, wo im Summer 2009 in de ditsche Kinos gloffe isch, isch sehr positiv ufgnumme un mid em Max-Ophüls-Preis uszeichnet worre. Im Episodefilm Deutschland 09 hett d Hegemann 2009 eini vu de Hauptrolle gschbild im Bidrag vu de Nicolette Krebitz, wo Die Unvollendete gheiße hett.
Gärtringen
Gmoedsgliderong
Zue Gärdrenge gheret d Ortsdoel Gärtringen ond Rohrau.
Helene Hegemann
Läbe
2010 isch ihr Debüroman Axolotl Roadkill ruskomme, 2013 ihre zweite Roman Jage zwei Tiger.
Gärtringen
Gschicht
Gärdrenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1140.
Ensemble Aventure
S Ensemble Aventure, wu anne 1986 z Fryburg grindet wooren isch, zellt zue dr wiichtigschte europäischen Ensemble fir Neii Musik.
Gärtringen
Verwaltong
Gärdrenge hot sich mit dr Gmoed Ẽhnenge zom Gmoeverwaltongsverband „Gärdrenge/Ẽhnenge“ mit Sitz en Gärdrenge zammegschlosse.
Dr Schuldes ischt dr Thomas Riesch.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Ensemble Aventure
Iiberblick
Näb dr Kunzärt het s Ensemple Aventure au e Hufe Yyspiilige fir dr Sidweschtrundfunk un anderi Rundfunkaastalte gmacht un derzue rund zwanzg CD-Ufname.
Gärtringen
Dialekt
Dr Dialekt vo Gärdrenge ghert zom Schwäbisch.
Ensemble Aventure
Iiberblick
Anne1995 het s Ensemble Aventure dr Regio-Musikbryys vu dr Europeische Wiirtschaft iiberchuu, 1996 un 1998 je ne Bryys vu dr dytsche Schallblattekritik, 1996 un 2011 je ne Feertderbhryys vu dr Ernst-von-Siemens-Musikstiftig un 2006 en Bryys vu dr Kulturstiftig vu dr Länder – fir e John-Cage-Projäkt, wu im Rame vu dr Eschinger Musikdääg zäme mit Schueler*ne bresäntiert wooren isch.
D Fryburger Kultuur- un Veraaschtaltigszytig „Kultur Joker“ het s Ensemble Aventure eso karakterisiert:
Liechtensteinisches Gymnasium
S Liachtaschtaanisch Gimnaasium (dt. Liechtensteinisches Gymnaisum, LG) isch anne 1937 as Collegium Marianum vu dr Marischte-Schuelbrieder as Privaatschuel z Vaduz grindet woore. Syter 1981 isch s Gimnaasium e Schuel, wu vum Land Liachtaschtaa drit wird, D Zaal vu dr Schueler*ne isch syt Mitti vu dr 1980er Joor als aagstiige (Maidli sin eerscht syt Ändi vu dr 1960er Joor zuegloo) un lyt zur Zyt bi 720. Di durschnittli Klassegreeßi in dr Unterstapfle lyt bi 20,7 Schueler*ne, in dr Ooberstapfle bi 17,0.
Unterstapfle
D Unterstapfle umfasst drei Schueljoor (Klassestapfle 6–8), iri Klasse wääre mit US1, US2 un US3 abgchiirzt.
D Gsamtzaal vu dr Stunde in dr Unterstapfle lyt bi 104; d Schueler*ne wääre in US1 un US2 je 34 Wuchestunde unterriichtet, in US3 in 36.
Waalmeegligkaite het s fir d Schueler*ne in dr Unterstapfle in däne gnännte Fächer nit, mer cha aber je no Waal zuesätzligi Fächer nee.
Ooberstapfle
D Ooberstapfle umfasst vier Schueljoor (Klassestapfle 9–12), iri Klasse wääre OS1, OS2, OS3 un OS4 gnännt.
D Gsamtzaal vu dr Stunde in dr Ooberstapfle lyt bi 140; d Schueler*ne wääre pro Schueljoor 35 Stunden in dr Wuche unterriichtet.
In dr Ooberstapfle cha mer us fimf verschiidene Profiil uusweele:
Dr Unterriicht in dr Ooberstapfle setzt si us dääne Elemänt zäme:
Alli Schueler*ne mien meereri Grundlaagefächer beleege. Durgängig unterriichtet wääre: Dytsch, Änglisch, Franzeesisch, Mathematik, Spoort. Derzue chunt au Stund Lääbeskund (Klassestund) pro Joor.
E Dail Fächer wääre nume in ainzelne Klassestapfle unterriichtet:
Pro Profiil git s zmidescht zwai Profiilfächer, wu ais dervu mit ere dytli heechere Wuchestundezaal unterriichtet wiird (in dr negschte Iibersiicht mit * gchännzaichnet). D Profiilfächer sin:
Matuura
Wär zue dr Matuura zuegloo wääre will, mueß d Klass OS4 erfolgryych abgschlosse un in zwoo Fachaarbete ne positivi Beurdaili iberchuu haa,.
Schriiftligi Briefigsfächer sin:
Süddeutschland
Dè Begriff Süddütschland hèt mèngi voschiddèni Aschpäkt, wo-nèrè einheitlichè Definition entgegèschtän. Unterschydè cha mò d Aschpäkt in bolitischi, historischi, geografischi, religiösi, sprõchwǜssèschaftlichi un kulturälli Aschpäkt, wo unter andrèm bewǜrkèd, dass sich im Gegèsatz zuè Norddütschland wènniger s Gfüül entwicklèt hèt, zämmè z ghörè. Brägend für Süddütschland sin diè Huufè Mundartè innerhalb vum dütschè Sprõchgebièt, wo vor allem us dè stärkerè topografischè Gliderung durch Däler un Mittelgebirgè entschtandè isch.
Liechtensteinisches Gymnasium
Matuura
Mindligi Briegfigsfächer sin:
Süddeutschland
Sprõchwǜssèschaftlich ghört dè grööscht Teil vo Süddütschland zum obberdütsche Sprõchruum, wo au Öschterrych, Lièchtèschtaa, d Dütschschwyz und s Südtirol dèzuèghöörèd. Bolitisch benamst mò dõdemit è Gebièt im Südè vo dè Bundesrepublik Dütschland, wo 1949 gründèt worrè isch, nämlich d Länder Baddè-Württèbärg un Bayern. In èm ehnder kulturèllè Zämmèhang bezièt mò au Südhessè, s Saarland sowiè d Pfalz mit yy. S Saarland, Rhyland-Pfalz, Baddè-Württèbärg un dè Südè vo Hessè bildèd dè Südweschtè, Bayern dè Südoschtè vo dè Bundesrepublik.
Sprõchlichi un konfèssionèlli Brägung
Wiè bi andrè Regionsbegriff eksischtyrt au im Fall vo Süddütschland kai definyrti Gränz. Meischtens wörd dè Main als Gränz aagää, well dè Deil vo Hessè i dè Obberrhynischè Dǜèfebèni lyt au südlich vum Main un hèt è bsunderi kulturèlli, wǜrtschaftlichi un sprõchlichi Vobindung zuè Süddütschland. I dè meischtè Deil vo Süddütschlands wörrèd obberdütschi Dialèkt gschwätzt.
Diè urschprünglichi sprõchlichi Zuèordnung folgt dè Uffdeilung vum dütschè Sprõchruum in èn nidderdütschè un èn hochdütschè Sprõchruum, d Deilungslinniè volauft a dè Benrather Linniè. Südlich vo dè Benrather Linniè ligèd s Rhyland un Deilè vo Thüringè, wo nò zum Nidderdütschè ghörèd. Dè hochdütsche Sprõchruum wörd sinersits unterglidèrèt sich in èn mitteldütschè Berych, wo im mittlèrè Drittel vo dè Bundesrepublik lyt, un èn obberdütschè Berych, wo in Süddütschland lyt.
Insgsamt isch Süddütschland – wiè auch s Rhyland – im Voglych zuè nördlichè un öschtlichè Gebièt vo Dütschland in wittè Deil ehnder vum römischè katholischè Religion brägt, woby s au in Süddütschland protestantisch brägti Regionè git, wiè byschpillswys Obberfròngn odder nördliche Schwõbèland.
Historisch-bolitischi Brägungè
Dè Begriff Süddütschland lòt sich nu schwèr definyrè, well diè bolitisch-historischè Entwicklungè sèll zimli schwèr macht. Bsunders d Entwicklungè im Heiligè Römischè Rych (sit öppè 1500 oft mit èm Zuèsatz „vo dütscher Nation“ vosää) hèn sèlli Definition schwèr gmacht. Durch diè habsburgischè Kaiser, wo ab èm 14. Johrhundert übberwigènd s Rych gfüürt hèn, isch zum eintè s Rych i diè südöschtlichi Richtung erwittèrèt worrè, anderersits nõch dè Reformation s katholische Elemènt widder gschtärkt worrè un glychzitig diè konfessionèll-kulturèlli Vylfalt vo dè südlichè Rychshälfti voschtärkt worrè. Zuè dè regional-bolitischè Differenzyrung hèn au diè napoleonischè Chrièg un iri wechslèdè Allianzè stark bydrait, wa 1806 zuè dè Ufflösung vum Rych gfüürt hèt.
Nõch èm Wyner Kongrèss isch es zuè dè Gründung vum Dütschè Bund (1815–1866) chò, druffhy hèt sich è neui Differenzyrung bildèt: Großi Länder im Südè un Nordè, dèzwǜschè abber chlyni Fürschtè- un Herzogdümer vo dè Pfalz übber Hessè bis zum hütigè Thüringè. Entscheidender für s Zuèghörigkeitsgfüül isch diè dütschi Frõg gsi, wo sich bald gschtellt hèt. Mit dè dütschè Frõg isch èn dütscher Nationalstaat unter dè Füürung vum Kaisertum Öschtrych odder ooni Öschtrych (chlydütschi Lösung 1866) gmeint. Si isch zum letschtè wesèntlichè Faktor für diè Frõg worrè, wo sich unter andrèm Aafang vum 20. Johrhundert uffdrängt hèt, ob Öschtrych zuè dè dütschè Nation ghört odder nit.
Doch hèt sich schu unter m Kaiser Josef II. diè Möglichkeit zerschlagè, Bayern mit Öschtrych z voeinè, wodurrè s i dè beidè Länder d Tendénz gää hèt, Öschtrych nǜmmi unbedingt zuè „Süddütschland“ z zellè. Für d Schwyz isch sèll einèwäg nur im Sinn vo dè Sprõchgeography è Frõg gsi.
Geografischi Aschpäkt
Im geografischè Sinn wörd „Süddütschland“ im Brockhuus wiè dèsèll Deil vo Dütschland definyrt, wo südlich vo dè mitteldütschè Gebirgsschwèllè lygt – also d Länder Bayern un Baddè-Württèbärg sowiè s südliche Rhyland-Pflaz un Südhèssè, wo öppè zwüschè Main- un Neggarmündung lyt. Geomorphologisch isch es s Gebièt vo dè Obberrhynischè Düèfebèni übber diè aaschlièßèndi Stuèfèlandschaft bis zuè dè Obberdütschè Hochebèni (südlich vo dè Donau), dõdèzuè no dè dütsche Aadeil a dè Alpè un am Böömerwald. Hauptsächlich stammt sèbbi Definition vom Robert Gradmann us èm Johr 1931.
Bolitisch-kulturèll sin allerdings Südhessè sowiè Rhyhessè un d Pfalz nur hälbläbig mit Süddütschland in Vobindung z sää. Geografisch-kulturèll müèsst mò au Öschterrych un Südtyrol dèzuè rechnè, wa abber durch d Bolitik vum 20. Johrhundert gegèschtandslos worrè isch.
Mainlinniè
D Mainlinniè isch, wiè schu obbè erwäänt, bi dè Kreation vo sèllèm Begriff im Raamè vom Dütschè Chrièg anno 1866 nit strèng am Mainlauf fescht gmacht gsi. Schu z Hessè lyt diè kulturèlli Gränz zwüschè Mittelhessè un Südhessè woll ehnder im Taunus wiè am Main, also è bitzeli nördlich vum Main. Witter öschtlich volaufèd d Gränzè zwüschè dè Dialäkten un andrè Traditionè uff jeddè Fall nit im Maindal, sondern i dè Mittelgebirge nördlich un südlich (vu allem uff dè Wasserscheidè Rhy-Donau) dèvò.
Wǜrtschaftsmigration
Sit längerèm sin Wǜrtschaftswachstum un Arbètslosigkeit in Süddütschland günschtiger wie im Norddütschè, wèg sèllèm untersuèchèd d Ökonomè d Wanderigsbewegungè, wo übberwigènd vo Nordè nõch Südè uusgrichtet sin. Wegè dè vofüègbarè Datè vo dè dütschè Bundesländer wörd dõdeby diè süddütschi Region mit dè Bundesländer Bayern un Baddè-Württèbärg glychgsetzt un dõdemit Südhessè, wo zuè Hessè ghört, un d Pfalz, wo zuè Rhyland-Pfalz ghört, pragtischerwys wèg glò.
Vowendung
Diè sprõchgeografischi Bezeichnung „süddütsch“ umfasst im Gegèsatz zuè dè bolitischè Vowendung vum Begriff nõch èm Zweitè Wältchrièg alli südlich glegènè dütschschprõchigè Gebièt im Sinn vo Obberdütschland, wa sich in diversè Bezeichnungè niddergschlagè hèt (z. B. dè Prato iri Süddeutsche Küche, inzwǜschè als Gute alte Küche mit ISBN 978-3-85431-426-4 neu usègää). I sèllèm Sinn sin byschpillswys au Namensgäbungè wiè Süd-Norddütschi Vobindungsbaan z voschtõ, mit sèllèm wörd è Ysèbaavobindung vo Wyn uff Bèrlin benamst worrè isch.
Montsoreau
Montsoreau isch e Gmeind im Weschte vu Frankrych
Geografy
Si lyt im Département Maine-et-Loire in dr Region Pays de la Loire. D Ortschaft isch am Fluss Loire uf 36 Meter iber em Meeresspiegel. Dr Fluss Vienne mündet dört id Loire. Dr Gmeindsbann umfasst 519 Hektare. Er lyt im Regionale Naturpark Loire-Anjou-Touraine.
Dr Ort ghert zum UNESCO-Wältkulturerb. Er wird zu de «schönschte Dörfer vo Frankrych» zelt.
Montsoreau isch im ene Dokumänt vo ane 1086 s erschte Mol erwähnt.
Hörigkeit
As Hörigi bezeichnet me mittelalterligi Buure (sältener au anderi soziali Gruppe, wie z. B. d Waldschmiid oder anderi Handwärker an Herrehöf), wo vom ene Grundherr abhängig gsi si. Freiji und Liibeigeni hai chönne hörig si. De Hörige vo Chillegüeter het men au Hüebner gsait.
Die rächtligi Lag
D Hörikeit stoht zwüschem Freisii und dr Liibeigeschaft. Dr Hörig het bewegligs Eigedum döfe bsitze aber kei Land. Er isch an e Buurehof bunde gsi (Schollepflicht), wo emene Grundherr ghört het. D Schollepflicht isch an d Chinder vererbt vererbt worde und het au bim Verchauf vom Guet nid ufghört.
Die Hörige si vom Grundherr gschützt worde und si siiner Jurisdiktion understande. Drfür het er vo ihne chönne Frondienst verlange. Drzue hai si ihm as em Eigedümer vom Land e Pacht müesse zahle. D Frondienst und d Pachtabgobe si meistens uf de Fronhöf (Salhöf) gleistet worde.
Gschichtligs
D Hörikeit het s scho bi de Germane ge, währed em Früeh- und Hochmittelalter het sich d Zahl vo de Hörige aber wäge dr Schuldchnächtschaft stark vergrösseret.
Scho im 12. und 13. Johrhundert het sich d Klass vo de Ministeriale bildet, wo unfreiji Verwalter vo königliche, adlige odr Chillegüeter gsi si. Im Hochmittelalter isch us dere Schicht der Stand vom Dienst- bzw. Ministerialadel worde.
S Ändi vo dr Hörikeit
D Hörikeit isch in dr Buurebefreijig im 19. Johrhundert ufghobe worde und vo de Verpflichtige vo de Hörige de Guetsbsitzer gegenüber isch nume d Pacht übrigbliibe.
Rheinbrücke Zurzach–Rheinheim
D Rhybrugg Zurzi–Rhyènè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Zurzi un Rhyènè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannt. D Brugg isch für zwei Faarschtreifè un beidsitigi Fuèßwäg uusglait. Si voknüpft im Strõßènetz diè rächtsrhynischi dütschi Landesschtrõß 161 mit dè linksrhynischè schwizer Hauptschtrõß 7.
È steinernI Rhybrugg hèt schu um 368 n. Chr. exischtyrt, wo d Römer dè dòmòligè Stützpunkt Tenedo, a dè Heeresschtrõß vo Windisch nõch èm Wuètèdal glègè, uusbaut hèn. Nõchgwisè isch au è Holzbrugg um s Johr 1269.
Uff Initiativè vom Fabrikant Jakob Zubberbüèler isch Aafang vom 20. Johrhundert widder è feschti Rhyübberquerig entschtandè, wo 1907 ygweit worrè isch. D Fèrtigschtellig isch für 1906 blaant gsi, allerdings isch s Montageholzgrüscht mitsamt èm Bruggèübberbau wèg èm Hochwasser am 21. Mai 1906 zämmèkeit. S Bauwärch hèt öppè 200.000 Schwizer Frankè koschtet.
Dè dòmòligè Übberbau bschtòt uss zwei stäälernè, barallelgurtigè Fachwärchdräger, wo in Längsrichtig dè Durchlaufdräger als Bauwärchsischteem uffwyst un mit drei Öffnungè dè Rhy übberschpannt. In Querrichtig isch dè Übberbau als Trogquerschnitt uusbildet. Zwǜschè dè beidè Fachwärchdräger, welli 6,0 m hoch gsi sin un èn Achsabschtand vo 6,0 m ghaa hèn, isch d Faarbaanblattè glègè. Dè Übberbau hèt è Massè vo 340 t uffgwisè.
1977 isch è umfangrychi Inschtandsetzig vo dè Brugg durrègfüürt worrè, wo bi nèrè Stützwitti vo 48,57 m in dè beidè Randfälder un 59,36 m i dè mittlerè Öffnig è Längi vo 156,5 m uffwyst. Dè aalti Übberbau isch durch èn Staalvobundquerschnitt mit obbèligender Faarbaan un öppè 10 m Breiti ersetzt worrè. Dõby isch èn wetterfeschtè Staal mit èrè Gsamtmassè vo 216 t aagwendet worrè. Ußerdèm isch i dè Bruggèmitti uff dè Unterschtròmsitè è Blaschtik vo dè Schutzpatronin, dè Heiligè Verena, uffgschtellt worrè.
Schwäbischer Bund
Dr Bund isch am 14. Februar 1488 uf em Riichsdaag z Esslinge am Neckar gründet worde uf d Iniziative vom Kaiser Friedrich III..
Näbe Territorialfürste wie em Herzog vom Tirol und em Groof und spöötere Herzog vo Württebärg si dr Hoochi Aadel wie d Wärdebärg, d Montfort, d Gundelfinge, d Hälfestäi, d Waldburg und d Fürstebärg verdräte gsi und Ritter und Edelchnächt vom Niidere Adel wie au Prelate vo de Gäistlige Territorie. Au die 20 schwöbische Riichsstedt häi chönne ufgnoo wärde. Dr Hauptort vom Bund isch Ulm gsi. Dr schwöbisch Bund isch e wäsentligs Instrumänt vo dr Riichsreform gsi und em Landfriide, wo mit em verbunde gsi isch. Vo do isch si verfassigsgschichtligi Bedütig cho. Ass er über d Fachkräis uuse bekannt isch, verdankt er sinere Rolle bim Niiderschloo vom Buureufstand.
Dr Schwöbisch Bund isch 1534, e baar Joor noch dr Reformazioon, usenanderbroche wäge de underschidlige konfessionelle Standpünkt vo sine Mitgliider: D Riichsstedt si mäistens protestantisch gsi und die aadlige Territorialherrscher katholisch.
Württebärg, wo protestantisch worde isch nochdäm s dr Herzog Ulrich 1534 zruggerooberet het, het sich denn im Schmalkaldische Bund aagschlosse, wo 1531 vo Ulm, Konstanz, Biberach und andere Stedt gründet worde isch.
Freiburger Schauspielschule im E-Werk
D Fryburger Schauspiilschuel im E-Wäärch sisch anne 1985 z Fryburg grindet woore un isch hite ne staatlig anerkännti Beruefsfachschuel mit em Abschluss „Biineryyfi“. Si het ire Sitz im Kulturzäntrum E-Wäärch.
D Uusbildig goot iber vier Schueljoor. Si isch gliideret in Grundstudium un Hauptstudium mit je vier Semeschter. E Feerderig vu dr Stundänt*ene noch em Bafög isch meegli, wänn d Voruussetzige erfillt sin.
S Studium isch sischtematisch ufböue. Leerinhalt, Leerziil, Stoffverdailigsblään un d Briefigs- un Schueloornig sin fachli beguetaachtet un vum Kultusminischterium Baade-Wiirttebäärg approbiert woore. Qualifizierti un erfaareni Leerchreft unterriichte di aabotene Fächer. Dr Unterriicht umfasst bis zue 32 Unterriichtsstunde in dr Wuche, zuesätzli finde Broobe statt fir Stuck, wu ufgfiert wääre. D Broobedisposizioon wird vum Reschiseer feschtglait.
Di effetlige Ufdritt mache s dr Studänt*ene, wu Schauspiiler*ne wääre, meegli scho in dr Zyt vu dr Uusbildig braktischi Erfaarige dur d Aarbet unter brofässionälle Bedingige z sammle: d Aarbet mit em Reschiseer, Spiile vor Publikum un Theaterkritiker.
Go dr aktuälle Aasprich vum Schauspiilberuef gräächt z wääre, het d Fryburger Schauspiilschuel ire Uusbildigsaagebot zum Wintersemeschter 2008 um s Unterriichtsfach Filmschauspiil/Camera-acting uusgwytet.
Chamrousse
Chamrousse isch e französischi Gmäind mit Iiwooner (Stand ) im Departemänt Isère in dr Region Auvergne-Rhône-Alpes. Si lit öbbe 15 Kilometer südöstlig vo Grenoble (Luftlinie) im Belledonne-Gebirg und isch as Wintersportort bekannt.
Kaf (Arabischer Buchstabe)
Kāf ( كاف ) isch de 22. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 20. Entstande isch er usem phönizische Kaph und drumm isch er verwandt mitem latinische K, em griechische Kappa und em hebräische Kaph.
Chamrousse
D Gemeinde lit in zwäi Kantön und bestoot us de drei Ortschafte Bachat-Bouloud, Roche-Béranger und Le Recoin. Z Chamrousse het s 92 km Schipiste, 37 km Loipe, 13 Schilift, 10 Sässellift. e Luftsäilbaan und e Snowpark, e Halfpipe und zwäi Chlätterstiige.
Kaf (Arabischer Buchstabe)
Luutwert und Umschrift
S Kaf bizaichnet de stimmlosi velari Plosiv (IPA: //) und isch schwach bihuucht, es entsprecht em Hochtütsche "k" im Wort "Kaffee". I de DMG-Umschrift wer dr Buechstabe mit "k" transkribiert.
Chamrousse
Dr Name Chamrousse isch zum erste Mol 1744 uf ere Landcharte vom Jacques Cassini vorchoo. Im Joor 1878 isch dr Bärgstiiger Henri Duhamel an de Häng vo Le Recoin as erste Franzoos überhaupt mit Schii underwägs gsi. 1911 het dr Club Alpin Français e Schihütte baut.
Zum Wintersportort het sich Chamrousse in de 1950er Jooren entwigglet, wo zwäi Verbindigsstroosse und e Luftsäilbaan baut worde si. 1968 häi z Chamrousse die alpine Schirenne vo de X. Olympische Winterspiil stattgfunde. D Gmäind Chamrousse isch 1989 entstande, wo d Gebiet vo de Noochbargmäinde Saint-Martin-d’Uriage, Séchilienne und Vaulnaveys-le-Haut abdrennt worde si.
Kaf (Arabischer Buchstabe)
Luutwert und Umschrift
S Kaf isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-kalb »de Hund«.
Graphischi Abwandlige
I de Persische Schrift werd s Kaf liecht andersch gschribe, zudem isch drus use no de Buechstabe Gaf gschaffe worde zum die stimmhaft Variante z bizaichne.
Unicode
S persische Kaf bsitzt en eigene Code:
Burbach (Unterelsass)
Burbàch (frz. Burbach, dt. Burbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Burbàch ìsch. Burbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Burbàch ghert zem Rhinfrankisch.
Frondienst
Dr Frondienst (vom mittelhochdütsche vrôn = „was dr herr (geistl. od. weltl.) bedrifft, ihm ghört“, z Östriich au Robot oder Robote, archaisch Robath) bezeichnet persönligi Dienstleistige vo Buure für ihre Grundherr.
Dr Frohn, Frohne, Frone bezeichnet e Diener vom sogenannte Herr, au herrschaftlige Amma, Beamte, Grichtsdiener, Grichtsbote oder Büttel.
Tätigkeitsberiich und Entwicklig
Frondienst si e Leistig vom Buur für e Grundherr gsi. Si hai e sehr breiti Palette vo verschiidenste Dätikeite für e festgleiti Zahl vo Däg im Johr umfasst. Normalerwiise hai d Buure sogenannti Hand- und Spanndienst (Scharwärk) gleistet. Zu de Handdienst het zum Bispil s Jäte vo de Fälder vom Grundherr ghört. Bi de Spanndienst hai d Fronarbeiter z. B. s Fäld müesse pflüege. Der Begriff "Spanndienst" bezieht sich uf s Iispanne vor em Pflueg vom ene Ochs oder emene andere Dier.
Dr Grundherr het hüfig kei Rücksicht uf d Läbensbedürfnis vo siine Buure gnoh, und d Frondienst au zur Saat- oder Ernteziit verlangt. Das isch für die hörige Buure e grosses Problem gsi, wil si jo sälber zu dene Ziite uf ihre eigene Fälder vil Arbet gha hai. Wie d Gäldwirtschaft sich usbreitet het, hai d Buure immer meh mit Gäld zahlt statt Fronarbet z leiste. Das het wenigstens s Ziitproblem verchliineret.
Z Dütschland het dr Umfang vo de Frondienst noch em Drissigjöhrige Chrieg stark zuegnoh und het d Buure immer sterker belastet, so dass s System vo der Grundherrschaft immer weniger funktioniert het und es mänggisch au zu bewaffnete Buureufständ cho isch. D Frondienst si hüfig Gegestand vo Untertaneprozäss gsi. Mit der Buurebefreijig im 18. und 19. Johrhundert si d Frondienst abgschafft worde.
Robath
Robath (österr. au Robot oder Robote, vo tschechisch/slowakisch robota – (Fron-)Arbet und russisch rabota – Arbet) isch Fronarbet, wo die Leibeigene ihrem Lehnsherr oder Fürst hai müesse leiste. Spöter isch si vo Gäldzahlige abglöst worde.
Es het d Handrobath und d Zugrobath geh. Bi dr Zugrobath het me mit zwei Zugdier müesse schaffe. Mit dr „lange Zugrobath“ isch e Fuehrleistig mit zwei Zugdier gmeint gsi, wo zwei Däg duurt het.
Das Schwabemädle
Das Schwabemädle (uff Schwäbisch: S Schwôbamädle) ischt a deitsch Stummfilm-Melodram en Schwarzweiß us-em Jôhr 1919 vo de Reschisseer Georg Jacoby ond Ernst Lubitsch. S Drehbuech vorfasst hend dr Paul Meissner ond dr Georg Jacoby. D Hauptrolla werret vo dr Ossi Oswalda ond vom Carl Auen gschbiilt. Zom erschda Môl ens Kino komma isch der Film am 21. Februar 1919 en Berlin.
Handlong
Der Film schbiilt em-ma schwäbischa Dorf vom Schwarzwald. Em Uhramachergsell Chrischdof Bühler sei Herz schlegt ganz arg firs Lorle, s Dechterle vo seim Chef. Dr Fabrikant Ferdinand Hausegger woiß, was dr Chrischdof Bühler fir a tichdiger Schaffer ischt, ond wirbt an fir sei oigena Firma ab. Zwangslaifig hôt des zor Folg, dass sich selle zwoi jonge Leit nemme oft sehet. Aber viir Jôhr schbäder geit dr Chrischdof seim Herz an Ruck ond macht seim graußa Schwarm an Heiratsôtrag.
Dui Ehe vo deane zwoi – weit weg vo dr Hoimet – stôht ondr koim guada Stern. Dr Chrischdof kleddret so nôch ond nôch emmer weider d Karriereloider nauf ond vornachlässigt sei Lorle emmer meh. Schließlich fangt’r sogar noh ôô, sich zo scheema, dass’r mit-ma Weible aus so oifache Vorheltnis vorheiradet ischt. S Lorle ischt middlerweile am Vorzweifla ibr des Vorhalda vo ihrem Môô. Se packt ihre siiba Sacha zamma ond kehrt en ihr vortrauts Schwarzwaldderfle zruck. Jetzt endlich, wia-nr alloi ischt, gôht em Chrischdof a Liacht auf ond er merkt, was’r an seim Lorle hôt. Er lôôt sich vorsetza ond ibrnemmt d Leidong vo-ma Hausegger-Zweigwerk em Schwarzwald. So fendet dia zwoi jonge Leit wiider zamma. Mit sellem vorsehnlicha Schluss heert der Film auf.
Au des muaß noh gsait werra
Mit rond 1000 Meder Länge isch Das Schwabenmädle a reladiv kurzer Schbiilfilm. Dreht wôrra ischt’r Ende 1918 em Atelier vo dr Ufa-Union-Film z Berlin-Tempelhof. Noh em Dezember vo sellem Jôhr isch der Stroifa vo dr Zensur freigeba wôrra. A Bsonderheit vo deam Film isch, dass’r 175 Zwischatitl uffweist, wo durchweg uff Schwäbisch ghalda send.
Kridik
Em Fachlexikoo „Paimann’s Filmlisten“ wuud ibr dean Stroifa ausgsait, dr Stoff ond seine Darsteller wäret sehr guat ond Szenerii ausgezeichnet. Em „Lexikon des internationalen Films“ stôht nix ibr des Werk drenna.
Popmusik
Popmuusig isch e Form vo Musik, wo vor allem sit 1955 us em Rock ’n’ Roll, dr Beatmuusig und em Folk entstande isch und vo Muusiggrubbe us em angloamerikanische Ruum wie de Beatles witergfüert und popularisiert worde isch. Si gältet sit de 1960er Joor as en internazional etablierti Wariante vo dr afroamerikanische Muusig, wo im Kontext vo jugendlige Subkulture entstande isch, ud elektroakustische Instrumänt gspiilt und über d Massemedia verbräitet wird. Im witere Sinn zelt jedi Art vo Underhaltigsmuusig, wo dur Massemedie verbräitet wird, wie Schlager, Filmmuusig, Operette, Miusikl, Danzmuusik, und populääri Adapzioone us E-Muusig, Folk und Dschääs zur Popmuusig. Dr Begriff im Sinn vo populärer Muusig z verwände, isch in dr Muusigwüsseschaft umstritte. Wäärend Popmuusig e Sammelbezäichnig isch für Muusigforme, wo ursprünglig us em Amerikanische stamme und uf e bsundrigi Art dur e Mischig vo Kulture kennzäichnet isch, bezäichnet populäri Muusig Underhaltigsmuusig, wo sit em Middelalter en integrierende Bestanddäil vo dr öiropäisch-oobeländische Muusigentwigglig daarstellt und „mit dr Ufkläärig am Ändi vom 18. Joorhundert und wo sich s bürgerlige Konzärtlääbe im erste Driddel vom 19. Joorhundert het afo entwiggle, en äigeständigs Lääbe het afo füere“.
1952
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Harvard (Begriffsklärung)
Harvard isch dr Noonamme vu däne Persone:
Campo (Vallemaggia)
Campo (Vallemaggia) (lombardisch Camp oder Chièmp, im Walserdialäkt vu Bosco/Gurin Ggååm ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Rovana im Bezirk Vallemaggia.
Geografi
Campo lyt im obere Valle di Campo un bstoht us dr Ortsdail Cimalmotto (1405 m), Campo (Mezzo), Piano un Niva (955 m).
Gschicht
Im 15. Jh. het s Valle di Campo mit Cevio, Bignasco un Cavergno d Roana Superior bildet. Bis 1513 het Campo zue dr Bfarrei Cevio ghert.
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Campo isch dr Piergiorgio Campagnoli.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Campo ghert zum Ticinese.
Schonach im Schwarzwald
Schone (dt. Schonach im Schwarzwald) isch e Gmond im Schwarzwald-Baar-Kreis z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Eiwohner (Stand: ). S isch e Luftkurort un e Wintersportzentrum.
Geografi
Z Schone lige d Naturschutzgebiet Laubeck-Rensberg un Rohrhardsberg-Oberi Elz. Dr Bann hot Aadoal an dr Landschaftsschutzgebiet Dalschwarzwald-Oberi Elz, Rohrhardsberg-Obere Elz un Schwarzebachdal, an dr FFH-Gebiet Schönwälder Hochfläche, Mittlerer Schwarzwald bi Hornberg un Schramberg un Rohrhardsberg, Oberi Elz un Wildi Guetach un am Vogelschutzgebiet Mittlerer Schwarzwald. Schonach ligt im Naturpark Südschwarzwald.
Gmondsgliderig
Zue Schone ghere d Ortsdoal Schone un Rohrhardsberg.
Zu Rohrhardsberg ghere s glichnamig Dorf, d Hef Elzhof, Erlenhof, Hecken, Ramselhof, Rotenberg, Schänzlehof, Unterhaus un Zum Ochsen (Am Hörmannsberg) un d Wohnplätz Berghäusle, Feldern, Forsthaus, Gumm, Gummaten, Haid (Vordere), Hintere Bärt, Mühlebühl, Oberes Bachgut, Rotenbergerhäusle, Schleife, Schulhaus, Venedighaus, Vordere Bärt, Wälderhaus un Zur Schwedenschanze.
Gschicht
Rohrhardsberg isch zum 1. Jänner 1971 iigmoandet wore.
Verwaltung
Schone hät sich mit dr Stadt Triberg un dr Gmond Schenwald zum Gmondverwaltungsverband „Raumschaft Triberg“ mit Sitz z Triberg zämmegschlosse.
Dr Burgermoaschter isch dr Jörg Frey (seit 1995).
Rita Liliom
D’ Rita Bokorné Liliom (* 23. Mai 1986 z’ Budapest) ìsch a ehamààliga ungàrischa Volleybàllschpìelera. Àls Ààgrìffera hàt sa ìn mehrera-n-öiropäischa Lander gschpìelt, drunter ìm Diitschlànd, Frànkrììch un Itàlia. Sa ìsch àui vu 2010 bis 2019 Mìtglìed ìn dr ungàrischa Nàzionààlmànnschàft gsìì, mìt wäller sa ànna 2015 d’ Öiropäischa Liga gwunna hàt.
ìhra Kàrriar
Àls Junioora hàt d’ Liliom vu 1996 bis 2004 biim BSE Budapest gschpìelt. Mìt dam Verain ìsch sa ànna 2002/03 uff Plàtz 3 vum Ungàrn-Pokàl so wia-n-uff Plàtz 2 vu dr ungàrischa-n-Extraliga ànakumma. Ìn dr naachschta Saison hàt sa d’ Extraliga gwunna, àwwer hàt àm Andschpìel vum Ungàrnpokàl geega dr NRK Nyíregyháza verloora. Drnooh hàt sa vu 2004 bis 2008 ìn dr Mànnschàft vu dr Schtààtliga Üniwärsitäät vum Kansas ìn da USA gschpìelt. Drzüa ìsch sa Mìtglìed ìn da ungàrischa Nàzionààlmànnschàft vu da Junioora gsìì. Ànna 2002 ìsch sa zamma mìt dr Nàzionààlmànnschàft vu da U-20 uff Plàtz 12 vu dr Öiropäischa Maischterschàft ànakumma. Ìm naachschta Joohr ìsch sa mìt dr Nàzionààlmànnschàft vu da-18 uff Plàtz 13 vu dr Waltmaischterschàft gsìì.
Àls Berüafsschpìelera-n-ìsch d’ Liliom z’äärscht ànna 2009 bii da Gigantes de Carolina uff Puerto Rico gsìì. Doo ìsch sa àm Plàtz 3 vu dr puertorikànischa Liga ànakumma. Drnooh hàt sa bis 2011 biim Verain Alemannia Aachen ìn dr diitscha Bundesliga gschpìelt un ìsch ànna 2010/11 uff Plàtz 5 vum Diitschlànd-Pokàl ànakumma. Zwìscha 2011 un 2013 hàt sa bii zwai polnischa Veraina gschpìelt: z’äärscht biim KPSK Stal Mielec ànna 2011/12 un drnooh biim Pałac Bydgoszcz ànna 2012/13. Mìt’m Pałac Bydgoszcz ìsch sa uff Plàtz 5 vum Poola-Pokàl gsìì. Ìm Joohr 2013/14 hàt sa biim tìrkischa Verain Yeşilyurt İstanbul unter Vertrààg gschtànda. Därt ìsch sa eewafàlls bis àm Plàtz 5 vum nàzionààla Pokàl glunga.
Ìn dr Saison 2014/2015 ìsch d’ Liliom ìn dr itàlianischa Verain Azzurra Volley z’ Florenz gànga ge schpìela. Ìm naachschta Joohr ìsch sa biim itàlianischa Verain Volley Pesaro gsìì. Mìt dam Verain ìsch sa uff Plàtz 4 vu dr itàlianischa A2-Liga so wia-n-uff Plàtz 3 vum itàlianischa A2-Pokàl ànakumma.
Ànna 2016/17 hàt d’ Liliom ìm Verain vu Béziers ìm Frànkrììch gschpìelt. Sa ìsch uff Plàtz 3 vu dr frànzeescha Maischterschàft un uff Plàtz 3 vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma. Mìt dam Verain ìsch sa àui uff Plàtz 9 vum Öiropäischa CEV-Pokàl gsìì. Ìn dr naachschta Saison ìsch sa biim Stade Français Paris Saint-Cloud gànga ge schpìela. Sa ìsch uff Plàtz 5 vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma.
Ìhr läätscht Schportsjoohr hàt d’ Liliom biim ungàrischa Verain Újpesti TE z’ Budapest verbocht. Doo ìsch sa uff Plàtz 4 vu dr ungàrischa-n-Extraliga un uff Plàtz 5 vum Ungàrn-Pokàl ànakumma. Àm And vu dr Saison 2018/2019 hàt sa ìhra Volleybàll-Kàrriar schlussgmàcht.
Zwìscha 2010 un 2019 hàt züadam d’ Rita Liliom 118 Mol mìt dr ungàrischa Nàzionààlmànnschàft gschpìelt. Sa hàt mehrmols àn dr Öiropäischa Liga mìtgmàcht: ànakumma-n-ìsch sa uff Plàtz 9 ànna 2011, uff Plàtz 12 ànna 2012 un uff Plàtz 7 ànna 2013. Ànna 2015 hàt sa biim Turniar d’ Guldiga-n-üüsszaichnung bikumma. Ànna 2019 ìsch sa mìt dr Nàzionààlmànnschàft uff Plàtz 5 vum Turniar gsìì.
Schloss Munzingen
S Schloss Munzinge im Fryburger Stadtdail Munzinge lyt uf em Schlossbuck.
Gschiicht
S Schloss isch vum Johann Friedrich von Kageneck (1633–1705) anne 1672 böue loo woore. Däm sy Noofolger´, dr Ryychsgroof Johann Friedrich Fridolin von Kageneck het im 18. Joorhundert e baar Dail barock umböue loo, waarschyyns no Blään vum Johann Jakob Fechter. Dr Chilchemooler Simon Göser het in däm Zuug dr Plafond im Spyyssaal mit eme antike Getterhimmel aagmoolt.
In dr Zyt vum Eeschtryychische Eerbfolgchrieg het dr franzeesisch Cheenig Ludwig XV. 1744 s Schloss bruucht, wu d Kageneck in d Schwyz gflichtet sin. Di napoleonische Druppe hän d Gebei gschlisse. Im Zweete Wältchriegb het dr Volkssturm s Aawääse bsetzt, derno di franzeesische Druppe.
Architäktuur
S Schloss isch dreisteckig im Stil vu dr Renaissance böue un het e zweesteckig Dach. D Fassaade sin speeter im Stil vum Rokoko verziert woore. D Yygangshalle isch e pfyylergstitzt Chryzgwelb un bildet au dr Zuegang zue dr Huuskapäll. Dr zuegheerig Hoof isch vu aisteckig Gebei yygfriidet, wu uurspringli as Stääl, Laager iun Wäärchstätt bruucht woore sin. Zur Schlossaalag gheert e Paarkaalaag mit Lindenallee un eme alte hoochwärtige Baumbstand.
Qaf (Arabischer Buchstabe)
Qāf ( قاف ) isch de 21. Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Lutwert 100. Sin Vorgänger isch s phönizische Qoph und isch verwandt mitem latinische Q, em griechische Qoppa und em hebräischen Qoph.
Luutwert und Umschrift
S Qaf bizaichnet de stimmlos uvulari Plosiv (IPA: //) und het i de europäische Sprooche kai Entsprechig. Es chunnt emene stimmlose "g" wo wit hine im Rache artikuliert werd em nöchste und vili Beduinetielekt sprechet de Luut denn au as // uus, i villne Städt wie Kairo (ar. al-Qāhira) oder Damaskus werd de Luut as glottale Verschluss (IPA: //) usgsproche.
I de DMG-Umschrift werd er mit "q" transkribiert, i nödwüsseschaftliche Werch und Zitige maist mit "k". I Domainnäme und Internetfore werd nöd selte d Zaal "8" för s Qaf bruucht.
S Qaf isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-qamar »de Moo«.
Fa (Arabischer Buchstabe)
Fāʾ ( فاء ) isch de zwangischt Buechstabe vom arabische Alphabet und het de Zaalewert 80. Entstande isch er usem phönizische Pe und drum verwandt mitem latinische P, em griechische Pi und em hebräische Pe.
Luutwert und Umschrift
S Fa bizaichnet de stimmlosi labiali Frikativ (IPA: //) und entsprecht em alemannische "f" ("v") im Wort Vogel. I de DMG-Umschrift werd er mit "f" transkribiert.
S Fa isch e Moobuechstabe, da haisst de Artikel al- werd nöd assimiliert: al-fiḍḍa »s Silber«.
Graphischi Abwandlige
S tütschi "w" werd i de Regli im Arabische mit em Fa widerge. I Lexike, Atlante und andere Werch, wo Wert uf e korrekti Wiidergoob glait werd, setzt me drum drai Pünkt öber de Buechstabe, statt nu ann, um de Approximant // z widergee.
Schmalkaldischer Bund
Dr Schmalkaldisch Bund (au Schmalkaldischi Liga oder Liga vo Schmalkalde) isch e Verdäidigungsbündnis vo protestantische Fürste und Stedt gsi, wo am 27. Februar 1531 z Schmalkalde (im fränkisch prägte Süde vo Thüringe) under dr Füerig vo Kursachse und Hesse abgschlosse worde isch gege d Religionspolitik vom katholische Kaiser Karl V.
Dr Bund het in de Joor noch sinere Gründig si Macht chönne usbaue und het immer mee Mitgliider überchoo. Vo 1542 aa het s aber immer wider Händel zwüsche de Mitgliider gee, und die häi dr Schmalkaldisch Bund immer mee gleemt. Dr Karl V. het denn im Schmalkaldische Chrieg 1546–47 dr Bund milidäärisch chönne verschloo.
M13 (Bär)
M13 isch en Bruubär gsii, wo im Joor 2012 und 2013 e paarmol för Schlagzyle i de Medie gsorged hät.
S M im Name bedüüted, as de Bär männlich isch und d Zaal 13 isch aifach e Numerierig, won er vo de Bäreforscher übercho hät.
Läbesruum
De M13 stammt vom Aasidligsprojekt «Life Ursus» us em Trentino. Er isch afangs 2010 uf d Wält cho. Er hät no en Brüeder, de M12, wo vermuetlich hi und do no mit im zäme underwägs gsi isch. En witere Brüeder, de M14 isch am 22. April 2012 im Südtirol uf de Brenner-Staatsstrooss vom en Auto aagfaare worde und debii umchoo. Im Mai 2012 isch bekannt worde, as de M14 söll uusgstopft und im e südtiroler Museum uusgstellt wärde.
De M13 isch vermuetli s erschtmol am 17. Juni 2010 uf Schwizer Bode (im Val Müstair) gsee worde. Er hät sich dänn es Zytli im Grenzgebiet vom Tirol, em Südtirol, em Veltlin und em Bündnerland ufghalte.
Schlagzyle
I de Nacht vom 30. April uf de 1. Mai 2012 isch de M13 vom e Zug vo de Rhätische Baan aagfaare und liecht verletzt worde.
Afangs November 2012 sind im Puschlav Giftköder gfunde worde. Es isch vo de örtliche Behörde versuecht worde abzkläre, öb de Täter dodemit de M13 hetti wele vergifte.
Mitte November 2012 isch de M13 in es Feriehüsli im Puschlav iiproche und hät noch Frässbarem gsuecht und au gfunde. Er hät e grossi Mängi Härdöpfel gfrässe und e grosses Dorenand aagrichted.
S Endi vom M13
Nochdäm as de M13 am 9. Februar 2013 us em Winterschloof vertwached isch, isch er uf de Suechi noch Nahrig im Puschlav i de Nööchi vo bewohnte Sidlige gsäche worde. Er hegi, trotz Vergrämigsmassnahme, d Angst vor de Mensche verlore und segi de Bevölkerig aidütig z nööch cho. Drumm isch er als «Problembär» bezaichnet worde und me hät öber en Abschuss nodänkt.
Am 19. Februar 2013 isch de drüjährig Bär M13 im Puschlav verschosse worde. Da isch beraits de zwaiti Bär, wo innerhalb vo de leschte zää Johr in Graubünde das Schicksal trefft. Mitti April 2008 isch de JJ3, en Bär wo au us Oberitalie iigwanderet isch und de Winterschloof im Bündnerland verbrocht hät, verschosse worde, wil er noch em Vertwache Nahrig i bewohntem Gebiet gsuecht hät.